Tipiṭaka Translation

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

မဇ္ဈိမနိကာယေ

ក្នុងមជ្ឈិមនិកាយ

မူလပဏ္ဏာသ-အဋ္ဌကထာ

អដ្ឋកថាមូលបណ្ណាសកៈ

(ဒုတိယော ဘာဂေါ)

(ភាគទីពីរ)

၃. ဩပမ္မဝဂ္ဂေါ

៣. ឱបម្មវគ្គ

၁. ကကစူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពណ៌នានូវកកចូបមសូត្រ

၂၂၂. ဧဝံ [Pg.1] မေ သုတန္တိ ကကစူပမသုတ္တံ. တတ္ထ မောဠိယဖဂ္ဂုနောတိ မောဠီတိ စူဠာ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

២២២. បទថា «Evaṃ me sutaṃ» នេះ គឺកកចូបមសូត្រ។ ក្នុងកកចូបមសូត្រនោះ បទថា «moḷiyaphagguno» នេះ ពាក្យថា «moḷī» លោកហៅថា ជុក ឬកំប៉ោយសក់ (cūḷā)។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា៖

‘‘ဆေတွာန မောဠိံ ဝရဂန္ဓဝါသိတံ,ဝေဟာယသံ ဥက္ခိပိ သကျပုင်္ဂဝေါ;

ရတနစင်္ကောဋဝရေန ဝါသဝေါ,သဟဿနေတ္တော သိရသာ ပဋိဂ္ဂဟီ’’တိ.

«ព្រះសក្យបុង្គវៈ (ព្រះសាស្តាដ៏ប្រសើរក្នុងពួកសក្យៈ) ទ្រង់កាត់ព្រះមោលី (ជុកសក់) ដែលអប់ដោយគ្រឿងក្រអូបដ៏ប្រសើរ ហើយទ្រង់បោះទៅលើអាកាស។ ព្រះវាសវៈ (ព្រះឥន្ទ្រ) មានព្រះនេត្រមួយពាន់ បានទទួលព្រះមោលីនោះដោយព្រះសិរសា ដោយកញ្ជើរត្នោតដ៏ប្រសើរ (កញ្ជើរត្នោតធ្វើដោយរតនៈ)» ដូច្នេះ។

သာ တဿ ဂိဟိကာလေ မဟတီ အဟောသိ, တေနဿ မောဠိယဖဂ္ဂုနောတိ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ. ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ နံ တေနေဝ နာမေန သဉ္ဇာနန္တိ. အတိဝေလန္တိ ဝေလံ အတိက္ကမိတွာ. တတ္ထ ကာလဝေလာ, သီမဝေလာ, သီလဝေလာတိ တိဝိဓာ ဝေလာ. ‘‘တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ’’တိ (ဓမ္မပဒေ ဝဂ္ဂါနမုဒ္ဒါနံ, ဂါထာနမုဒ္ဒါနံ; မဟာဝ. ၁-၃) အယံ ကာလဝေလာ နာမ. ‘‘ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၈၄; ဥဒါ. ၄၅; အ. နိ. ၈.၁၉) အယံ သီမဝေလာ နာမ. ‘‘ဝေလာအနတိက္ကမော သေတုဃာတော’’တိ (ဓ. သ. ၂၉၉-၃၀၁) စ, ‘‘ဝေလာ စေသာ အဝီတိက္ကမနဋ္ဌေနာ’’တိ စ, အယံ သီလဝေလာ နာမ. တံ တိဝိဓမ္ပိ သော အတိက္ကမိယေဝ. ဘိက္ခုနိယော ဟိ ဩဝဒိတုံ ကာလော နာမ အတ္ထိ, သော အတ္ထင်္ဂတေပိ သူရိယေ [Pg.2] ဩဝဒန္တော တံ ကာလဝေလမ္ပိ အတိက္ကမိ. ဘိက္ခုနီနံ ဩဝါဒေ ပမာဏံ နာမ အတ္ထိ သီမာ မရိယာဒါ. သော ဥတ္တရိဆပ္ပဉ္စဝါစာဟိ ဩဝဒန္တော တံ သီမဝေလမ္ပိ အတိက္ကမိ. ကထေန္တော ပန ဒဝသဟဂတံ ကတွာ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိပဟောနကံ ကထေတိ, ဧဝံ သီလဝေလမ္ပိ အတိက္ကမိ.

ព្រះមោលី (ជុកសក់) នោះ របស់លោកកាលនៅជាគ្រហស្ថ គឺធំណាស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបនាមថា «មោឡិយផគ្គុណៈ» (ផគ្គុណៈអ្នកមានជុក) កើតមានដល់លោក។ ទោះបីលោកបួសហើយ ក៏គេនៅតែស្គាល់លោកដោយនាមនោះដដែល។ បទថា «Ativelaṃ» គឺកន្លងហួសវេលា (ព្រំដែន ឬកាលកំណត់)។ ក្នុងពាក្យនោះ វេលាមាន ៣ យ៉ាងគឺ៖ កាលវេលា (វេលាគឺកាល) សីមាវេលា (វេលាគឺព្រំដែន) និងសីលវេលា (វេលាគឺសីល)។ ពាក្យថា «ក្នុងវេលានោះ ព្រះអង្គទ្រង់បន្លឺនូវឧទាននេះ» នេះឈ្មោះថា កាលវេលា។ ពាក្យថា «បុគ្គលអ្នកមានធម៌តាំងនៅមាំ មិនកន្លងហួសនូវវេលា» នេះឈ្មោះថា សីមាវេលា។ ពាក្យថា «ការមិនកន្លងហួសនូវវេលា គឺជាការបំផ្លាញនូវស្ពាន (សង្សារវដ្ត)» ផង និងពាក្យថា «សីលនេះ ឈ្មោះថាវេលា ព្រោះអត្ថថា មិនកន្លងហួស» ផង នេះឈ្មោះថា សីលវេលា។ ភិក្ខុនោះ កន្លងហួសនូវវេលាទាំង ៣ យ៉ាងនោះឯង។ ព្រោះថា ការប្រដៅភិក្ខុនីទាំងឡាយ តែងមានកាលកំណត់ តែភិក្ខុនោះប្រដៅរហូតដល់ព្រះអាទិត្យអស្តង្គត ក៏ឈ្មោះថាកន្លងហួសកាលវេលានោះ។ ការប្រដៅភិក្ខុនីទាំងឡាយ តែងមានប្រមាណ គឺព្រំដែនកំណត់។ ភិក្ខុនោះប្រដៅហួសប្រមាណ ៥-៦ ម៉ាត់ឡើងទៅ ក៏ឈ្មោះថាកន្លងហួសសីមាវេលានោះ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលនិយាយ តែងនិយាយពាក្យប្រកបដោយការលេងសើច ដែលជាហេតុនាំឲ្យត្រូវអាបត្តិទុដ្ឋុល្លៈ យ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាកន្លងហួសសីលវេលាដែរ។

သံသဋ္ဌောတိ မိဿီဘူတော သမာနသုခဒုက္ခော ဟုတွာ. သမ္မုခါတိ ပုရတော. အဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ တာ ပန ပစနကောဋ္ဋနာဒီနိ ကရောန္တိယော ဒိသွာ နတ္ထိ ဣမာသံ အနာပတ္တိ နာမ, ဣမာ ဘိက္ခုနိယော အနာစာရာ ဒုဗ္ဗစာ ပဂဗ္ဘာတိ အဂုဏံ ကထေတိ. အဓိကရဏမ္ပိ ကရောတီတိ ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ ဣမာ ဘိက္ခုနိယော ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ အက္ခီနိ ဒယှန္တိ, ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ပုပ္ဖပူဇာ ဝါ အာသနဓောဝနပရိဘဏ္ဍကရဏာဒီနိ ဝါ ဣမာသံ ဝသေန ဝတ္တန္တိ. ကုလဓီတရော ဧတာ လဇ္ဇိနိယော, တုမှေ ဣမာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝဒထ, အယံ နာမ တုမှာကံ အာပတ္တိ ဟောတိ, ဝိနယဓရာနံ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆယံ မေ ဒေထာတိ အဓိကရဏံ အာကဍ္ဎတိ.

បទថា «Saṃsaṭṭho» គឺច្រឡូកច្រឡំគ្នា (missībhūto) មានសុខនិងទុក្ខស្មើគ្នា។ បទថា «Sammukhā» គឺនៅចំពោះមុខ (purato)។ បទថា «Avaṇṇaṃ bhāsati» គឺនិយាយទោស (ពោលពាក្យមិនសរសើរ) គឺកាលឃើញភិក្ខុនីទាំងនោះកំពុងដាំស្ល ឬបុកស្រូវជាដើម ក៏និយាយបង្ខូចថា «ភិក្ខុនីទាំងនេះ មិនមែនជាមិនត្រូវអាបត្តិនោះទេ ភិក្ខុនីទាំងនេះជាអ្នកមិនមានមារយាទ និយាយពិបាកប្រដៅ ឥតអៀនខ្មាស» ដូច្នេះជាដើម។ បទថា «Adhikaraṇampi karoti» គឺបង្កអធិករណ៍ឡើង ដូចជាពោលថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនេះ ចាប់តាំងពីបានឃើញភិក្ខុនីទាំងនេះមក ភ្នែកក៏ក្តៅក្រហាយ (ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត) ក្នុងវត្តនេះ ការបូជាផ្កាក្តី ការលាងអាសនៈ និងការលាបលនជាដើមក្តី តែងប្រព្រឹត្តទៅបានដោយសារភិក្ខុនីទាំងនេះ។ ភិក្ខុនីទាំងនេះជាកុលធីតា ជាអ្នកមានសេចក្តីអៀនខ្មាស ពួកលោកឯងនិយាយពាក្យនេះៗដាក់នាងទាំងឡាយ អាបត្តិឈ្មោះនេះរមែងមានដល់ពួកលោក ចូរពួកលោកទៅកាន់សំណាក់លោកអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ ហើយចូរឲ្យការវិនិច្ឆ័យដល់ខ្ញុំ» ដូច្នេះ ឈ្មោះថាទាញអធិករណ៍មក។

မောဠိယဖဂ္ဂုနဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ နတ္ထိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော အနာပတ္တိ နာမ. နိစ္စကာလံ ဣမဿ ပရိဝေဏဒွါရံ အသုညံ ဘိက္ခုနီဟီတိ အဂုဏံ ကထေတိ. အဓိကရဏမ္ပိ ကရောန္တီတိ ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ မောဠိယဖဂ္ဂုနတ္ထေရဿ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ အက္ခီနိ ဒယှန္တိ. ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ အညေသံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဩလောကေတုမ္ပိ န သက္ကာ. ဝိဟာရံ အာဂတဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒံ ဝါ ပဋိသန္ထာရံ ဝါ ဥဒ္ဒေသပဒံ ဝါ ထေရမေဝ နိဿာယ လဘန္တိ, ကုလပုတ္တကော လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော, ဧဝရူပံ နာမ တုမှေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝဒထ, ဧထ ဝိနယဓရာနံ သန္တိကေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒေထာတိ အဓိကရဏံ အာကဍ္ဎန္တိ.

បទថា «Moḷiyaphaggunassa avaṇṇaṃ bhāsati» គឺនិយាយទោសរបស់ព្រះមោឡិយផគ្គុណៈ គឺពោលបង្ខូចថា «ភិក្ខុនេះ មិនមែនជាមិនត្រូវអាបត្តិនោះទេ ច្រកបរិវេណរបស់ភិក្ខុនេះ មិនដែលស្ងាត់ចាកភិក្ខុនីទាំងឡាយឡើយ» ដូច្នេះជាដើម។ បទថា «Adhikaraṇampi karonti» គឺ (ភិក្ខុនីទាំងឡាយ) បង្កអធិករណ៍ឡើង គឺពោលថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនេះ ចាប់តាំងពីបានឃើញព្រះថេរៈមោឡិយផគ្គុណៈមក ភ្នែកក៏ក្តៅក្រហាយ (ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត) ក្នុងវត្តនេះ សូម្បីតែកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ភិក្ខុដទៃ ក៏មើលមិនបាន។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយដែលមកកាន់វត្ត តែងបានទទួលឱវាទក្តី បដិសណ្ឋារៈក្តី ការរៀនសូត្របាលីក្តី ដោយអាស្រ័យនឹងព្រះថេរៈនេះឯង។ ព្រះថេរៈជាកុលបុត្រ ជាអ្នកមានសេចក្តីអៀនខ្មាស ជាអ្នកមានសេចក្តីសង្ស័យក្រែងចិត្ត ពួកលោកឯងនិយាយពាក្យនេះៗដាក់ព្រះថេរៈមានសភាពបែបនេះ មកចុះ ចូរពួកលោកទៅកាន់សំណាក់លោកអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ ហើយចូរឲ្យការវិនិច្ឆ័យចុះ» ដូច្នេះ ឈ្មោះថាទាញអធិករណ៍មក។

သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ နေဝ ပိယကမျတာယ န ဘေဒါဓိပ္ပာယေန, အတ္ထကာမတာယ အဝေါစ. ဧကံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုဿ ဧဝံ သံသဋ္ဌဿ ဝိဟရတော အယသော ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. သော သာသနဿာပိ အဝဏ္ဏောယေဝ. အညေန ပန ကထိတော အယံ န ဩရမိဿတိ, ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဩဝဒိတော ဩရမိဿတီ’’တိ တဿ အတ္ထကာမတာယ ဘဂဝန္တံ ဧတံ, ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ.

បទថា «So bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca» គឺភិក្ខុនោះ មិនមែនក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគព្រោះចង់បានជាទីស្រឡាញ់ ឬព្រោះបំណងចង់បំបែកបំបាក់នោះទេ គឺក្រាបបង្គំទូលព្រះអង្គព្រោះចង់បានសេចក្តីចម្រើន (ប្រយោជន៍)។ ឮថា ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «កាលបើភិក្ខុនេះនៅច្រឡូកច្រឡំយ៉ាងនេះ សេចក្តីមិនល្បីល្បាញ (អយស) នឹងកើតមានដល់ភិក្ខុនេះ។ សេចក្តីមិនល្បីល្បាញនោះ ក៏ជាការមិនសរសើរដល់ព្រះសាសនាដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត បើអ្នកដទៃប្រដៅ ភិក្ខុនេះនឹងមិនលះបង់ឡើយ លុះតែព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ប្រដៅ ទើបភិក្ខុនេះលះបង់បាន» ព្រោះចង់បានសេចក្តីចម្រើនដល់ភិក្ខុនោះ ទើបក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគនូវពាក្យជាដើមថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់...» ដូច្នេះ។

၂၂၃. အာမန္တေဟီတိ ဇာနာပေဟိ. အာမန္တေတီတိ ပက္ကောသတိ.

២២៣. បទថា «Āmantehi» គឺចូរឲ្យដឹង (ចូរហៅមក)។ បទថា «Āmanteti» គឺទ្រង់ហៅមក។

၂၂၄. သဒ္ဓါတိ [Pg.3] သဒ္ဓါယ. တသ္မာတိ ယသ္မာ တွံ ကုလပုတ္တော စေဝ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော စ, ယသ္မာ ဝါ တေ ဧတာဟိ သဒ္ဓိံ သံသဋ္ဌဿ ဝိဟရတော ယေ တာ အက္ကောသိဿန္တိ ဝါ, ပဟရိဿန္တိ ဝါ, တေသု ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, သံသဂ္ဂေ ပဟီနေ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တသ္မာ. တတြာတိ တသ္မိံ အဝဏ္ဏဘာသနေ. ဂေဟသိတာတိ ပဉ္စကာမဂုဏနိဿိတာ. ဆန္ဒာတိ တဏှာဆန္ဒာပိ ပဋိဃဆန္ဒာပိ. ဝိပရိဏတန္တိ ရတ္တမ္ပိ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ. ဒုဋ္ဌမ္ပိ, မူဠှမ္ပိ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ. ဣဓ ပန တဏှာဆန္ဒဝသေန ရတ္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ပဋိဃဆန္ဒဝသေန ဒုဋ္ဌမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဟိတာနုကမ္ပီတိ ဟိတေန အနုကမ္ပမာနော ဟိတေန ဖရမာနော. န ဒေါသန္တရောတိ န ဒေါသစိတ္တော ဘဝိဿာမိ.

២២៤. បទថា «Saddhā» គឺដោយសេចក្តីជំនឿ (saddhāya)។ បទថា «Tasmā» គឺព្រោះហេតុណា អ្នកជាកុលបុត្រផង ជាអ្នកបួសដោយសេចក្តីជំនឿផង ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុណា កាលបើអ្នកនៅច្រឡូកច្រឡំនឹងភិក្ខុនីទាំងនោះ ជនទាំងឡាយណាជេរប្រមាថក្តី វាយដំក្តី នូវភិក្ខុនីទាំងនោះ សេចក្តីតូចចិត្ត (ទោមនស្ស) នឹងកើតមានដល់អ្នកក្នុងជនទាំងនោះ កាលបើការច្រឡូកច្រឡំត្រូវបានលះបង់ហើយ សេចក្តីតូចចិត្តនោះក៏មិនកើតមាន ព្រោះហេតុនោះ (ទើបព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះ)។ បទថា «Tatra» គឺក្នុងបុគ្គលដែលនិយាយទោសនោះ។ បទថា «Gehasitā» គឺអាស្រ័យនូវកាមគុណទាំង ៥។ បទថា «Chandā» គឺតណ្ហាឆន្ទៈក្តី បដិឃឆន្ទៈក្តី។ បទថា «Vipariṇataṃ» គឺចិត្តដែលត្រេកអរហើយ ក៏ប្រែប្រួលទៅ ចិត្តដែលប្រទូស្តហើយ ឬវង្វេងហើយ ក៏ប្រែប្រួលទៅ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ចិត្តដែលត្រេកអរដោយអំណាចតណ្ហាឆន្ទៈក្តី ចិត្តដែលប្រទូស្តដោយអំណាចបដិឃឆន្ទៈក្តី គប្បីបានក្នុងទីនេះ។ បទថា «Hitānukampī» គឺផ្សាយទៅដោយចិត្តប្រកបដោយប្រយោជន៍ គឺអនុគ្រោះដោយប្រយោជន៍។ បទថា «Na dosantaro» គឺខ្ញុំនឹងមិនមានចិត្តប្រទូស្តឡើយ។

၂၂၅. အထ ခေါ ဘဂဝါတိ ကသ္မာ အာရဘိ? ဖဂ္ဂုနဿ ကိရ ဧတ္တကံ ဩဝါဒံ သုတွာပိ, ‘‘ဘိက္ခုနိသံသဂ္ဂတော ဩရမိဿာမိ ဝိရမိဿာမီ’’တိ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပန္နံ, ဘဂဝတာ ပန သဒ္ဓိံ ပဋာဏီ ဝိယ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ အဋ္ဌာသိ, အထဿ ဘဂဝတော ယထာ နာမ ဇိဃစ္ဆိတဿ ဘောဇနေ, ပိပါသိတဿ ပါနီယေ, သီတေန ဖုဋ္ဌဿ ဥဏှေ ဒုက္ခိတဿ သုခေ ပတ္ထနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝမေဝ ဣမံ ဒုဗ္ဗစံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ပဌမဗောဓိယံ သုဗ္ဗစာ ဘိက္ခူ အာပါထံ အာဂမိံသု. အထ တေသံ ဝဏ္ဏံ ကထေတုကာမော ဟုတွာ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

២២៥. បទថា «Atha kho bhagavā» ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គទ្រង់ផ្តើមសម្តែង? ឮថា ភិក្ខុផគ្គុណៈនោះ សូម្បីបានស្តាប់ឱវាទមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះហើយ ក៏មិនមានចិត្តកើតឡើងថា «អាត្មាអញនឹងវៀរចាកការច្រឡូកច្រឡំនឹងភិក្ខុនីទាំងឡាយ» ឡើយ ថែមទាំងបានតាំងខ្លួនជាសត្រូវទាស់ទែងនឹងព្រះមានព្រះភាគ ដូចជាឈើខ្នាស់ (ឬបន្លា) ទៀតផង។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះហឫទ័យនឹកគិត ដូចជាបុគ្គលឃ្លានបាយ តែងប្រាថ្នានូវភោជន បុគ្គលស្រេកទឹក តែងប្រាថ្នានូវទឹកផឹក បុគ្គលត្រូវរងាកំពុងបៀតបៀន តែងប្រាថ្នានូវកំដៅ បុគ្គលរងទុក្ខ តែងប្រាថ្នានូវសេចក្តីសុខ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងនោះឯង កាលដែលព្រះអង្គទ្រង់ឃើញភិក្ខុដែលពិបាកប្រដៅនេះហើយ ពួកភិក្ខុដែលងាយប្រដៅក្នុងបឋមពោធិកាល (២០ វស្សាដំបូង) ក៏ប្រាកដឡើងក្នុងព្រះញាណ។ គ្រានោះ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យចង់សម្តែងនូវគុណរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។

တတ္ထ အာရာဓယိံသူတိ ဂဏှိံသု ပူရယိံသု. ဧကံ သမယန္တိ ဧကသ္မိံ သမယေ. ဧကာသနဘောဇနန္တိ ဧကံ ပုရေဘတ္တဘောဇနံ. သူရိယုဂ္ဂမနတော ဟိ ယာဝ မဇ္ဈနှိကာ သတ္တက္ခတ္တုံ ဘုတ္တဘောဇနမ္ပိ ဣဓ ဧကာသနဘောဇနန္တေဝ အဓိပ္ပေတံ. အပ္ပာဗာဓတန္တိ နိရာဗာဓတံ. အပ္ပာတင်္ကတန္တိ နိဒ္ဒုက္ခတံ. လဟုဋ္ဌာနန္တိ သရီရဿ သလ္လဟုကံ ဥဋ္ဌာနံ. ဗလန္တိ ကာယဗလံ. ဖာသုဝိဟာရန္တိ ကာယဿ သုခဝိဟာရံ. ဣမိနာ ကိံ ကထိတံ? ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနံ ပဇဟာပိတကာလော ကထိတော. ဘဒ္ဒါလိသုတ္တေ ပန ရတ္တိံ ဝိကာလဘောဇနံ ပဇဟာပိတကာလော ကထိတော. ဣမာနိ ဟိ ဒွေ ဘောဇနာနိ ဘဂဝါ န ဧကပ္ပဟာရေန ပဇဟာပေသိ. ကသ္မာ? ဣမာနေဝ ဟိ ဒွေ ဘောဇနာနိ ဝဋ္ဋေ သတ္တာနံ အာစိဏ္ဏာနိ. သန္တိ ကုလပုတ္တာ သုခုမာလာ, တေ ဧကတော ဒွေပိ ဘောဇနာနိ ပဇဟန္တာ ကိလမန္တိ. တသ္မာ ဧကတော အပဇဟာပေတွာ ဧကသ္မိံ ကာလေ ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနံ, ဧကသ္မိံ ရတ္တိံ ဝိကာလဘောဇနန္တိ ဝိသုံ ပဇဟာပေသိ. တေသု ဣဓ ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနံ ပဇဟာပိတကာလော ကထိတော. တတ္ထ [Pg.4] ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါ န ဘယံ ဒဿေတွာ တဇ္ဇေတွာ ပဇဟာပေန္တိ, အာနိသံသံ ပန ဒဿေတွာ ပဇဟာပေန္တိ, ဧဝဉှိ သတ္တာ သုခေန ပဇဟန္တိ. တသ္မာ အာနိသံသံ ဒဿေန္တော ဣမေ ပဉ္စ ဂုဏေ ဒဿေသိ. အနုသာသနီ ကရဏီယာတိ ပုနပ္ပုနံ သာသနေ ကတ္တဗ္ဗံ နာဟောသိ. ‘‘ဣဒံ ကရောထ, ဣဒံ မာ ကရောထာ’’တိ သတုပ္ပာဒကရဏီယမတ္တမေဝ အဟောသိ. တာဝတ္တကေနေဝ တေ ကတ္တဗ္ဗံ အကံသု, ပဟာတဗ္ဗံ ပဇဟိံသု, ပဌမဗောဓိယံ, ဘိက္ခဝေ, သုဗ္ဗစာ ဘိက္ခူ အဟေသုံ အဿဝါ ဩဝါဒပဋိကရာတိ.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «ārādhayiṃsu» គឺបានទទួលយក ឬធ្វើឲ្យពេញបរិបូណ៌ (gaṇhiṃsu pūrayiṃsu)។ បទថា «ekaṃ samayaṃ» គឺក្នុងសម័យមួយ (ekasmiṃ samaye)។ បទថា «ekāsanabhojanaṃ» គឺការឆាន់ភោជនតែមួយពេលមុនថ្ងៃត្រង់ (ekaṃ purebhattabhojanaṃ)។ ព្រោះថា ការឆាន់ភោជនសូម្បី ៧ ដង ចាប់តាំងពីព្រះអាទិត្យរះរហូតដល់ថ្ងៃត្រង់ ក៏លោកមានបំណងយកជា «ឯកាសនភោជន» ក្នុងសូត្រនេះដែរ។ បទថា «appābādhataṃ» គឺភាពមិនមានជំងឺ (nirābādhakaṃ)។ បទថា «appātaṅkataṃ» គឺភាពមិនមានសេចក្តីទុក្ខបៀតបៀន (niddukkhataṃ)។ បទថា «lahuṭṭhānaṃ» គឺការក្រោកឈរឡើងដោយស្រាលខ្លួន (sarīrassa sallahukaṃ uṭṭhānaṃ)។ បទថា «balaṃ» គឺកម្លាំងកាយ (kāyabalaṃ)。 បទថា «phāsuvihāraṃ» គឺការរស់នៅជាសុខនៃរូបកាយ (kāyassa sukhavihāraṃ)។ ដោយពាក្យនេះ តើព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីអ្វី? គឺទ្រង់សម្តែងអំពីកាលដែលទ្រង់ឲ្យលះបង់ការឆាន់ក្នុងពេលវិកាលក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ចំណែកក្នុងភទ្ទាលិសូត្រ ទ្រង់សម្តែងអំពីកាលដែលទ្រង់ឲ្យលះបង់ការឆាន់ក្នុងពេលវិកាលក្នុងវេលាយប់។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគមិនបានទ្រង់ឲ្យលះបង់ការឆាន់ទាំងពីរពេលនេះក្នុងពេលតែមួយឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ការឆាន់ទាំងពីរពេលនេះ ជាការសន្សំស៊ាំទៅហើយរបស់សត្វទាំងឡាយក្នុងវដ្តសង្សារ។ ម្យ៉ាងទៀត កុលបុត្រទាំងឡាយដែលជាអ្នកសុខុមាលជាតិក៏មាន កាលបើពួកគេលះបង់ការឆាន់ទាំងពីរពេលព្រមគ្នាតែម្តង តែងលំបាកកាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គមិនឲ្យលះបង់ព្រមគ្នាតែម្តងឡើយ គឺទ្រង់ឲ្យលះបង់ផ្សេងៗគ្នា គឺក្នុងសម័យមួយ ឲ្យលះបង់ការឆាន់វិកាលក្នុងវេលាថ្ងៃ ក្នុងសម័យមួយទៀត ឲ្យលះបង់ការឆាន់វិកាលក្នុងវេលាយប់។ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សម្តែងអំពីកាលដែលទ្រង់ឲ្យលះបង់ការឆាន់វិកាលក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ក្នុងពាក្យនោះ ព្រោះហេតុថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិនដែលបង្ហាញភ័យគំរាមកំហែងហើយឲ្យលះបង់ឡើយ តែងបង្ហាញអានិសង្សហើយទើបឲ្យលះបង់ ព្រោះថាកាលបើបង្ហាញអានិសង្សយ៉ាងនេះ សត្វទាំងឡាយរមែងលះបង់បានដោយងាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញអានិសង្ស ទើបបង្ហាញនូវគុណទាំង ៥ យ៉ាងនេះ។ បទថា «anusāsanī karaṇīyā» គឺការដែលត្រូវធ្វើដោយការប្រដៅរឿយៗ មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា «ចូរធ្វើនូវសេចក្តីនេះ ចូរកុំធ្វើនូវសេចក្តីនេះ» គឺគ្រាន់តែជាការធ្វើឲ្យកើតសតិប៉ុណ្ណោះ។ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ គ្រាន់តែបានស្តាប់ការប្រដៅប៉ុណ្ណោះ ក៏បានធ្វើនូវកិច្ចដែលត្រូវធ្វើ បានលះបង់នូវធម៌ដែលត្រូវលះបង់។ សេចក្តីថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងបឋមពោធិកាល ពួកភិក្ខុជាអ្នកងាយប្រដៅ ជាអ្នកស្តាប់បង្គាប់ ធ្វើតាមឱវាទ» នេះជាអត្ថក្នុងទីនេះ។

ဣဒါနိ နေသံ သုဗ္ဗစဘာဝဒီပိကံ ဥပမံ အာဟရန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဘူမိယန္တိ သမဘူမိယံ. ‘‘သုဘူမျံ သုခေတ္တေ ဝိဟတခါဏုကေ ဗီဇာနိ ပတိဋ္ဌပေယျာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၃၈) ဧတ္ထ ပန မဏ္ဍဘူမိ သုဘူမီတိ အာဂတာ. စတုမဟာပထေတိ ဒွိန္နံ မဟာမဂ္ဂါနံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂတဋ္ဌာနေ. အာဇညရထောတိ ဝိနီတအဿရထော. ဩဓသ္တပတောဒေါတိ ယထာ ရထံ အဘိရုဟိတွာ ဌိတေန သက္ကာ ဟောတိ ဂဏှိတုံ, ဧဝံ အာလမ္ဗနံ နိဿာယ တိရိယတော ဌပိတပတောဒေါ. ယောဂ္ဂါစရိယောတိ အဿာစရိယော. သွေဝ အဿဒမ္မေ သာရေတီတိ အဿဒမ္မသာရထိ. ယေနိစ္ဆကန္တိ ယေန ယေန မဂ္ဂေန ဣစ္ဆတိ. ယဒိစ္ဆကန္တိ ယံ ယံ ဂတိံ ဣစ္ဆတိ. သာရေယျာတိ ဥဇုကံ ပုရတော ပေသေယျ. ပစ္စာသာရေယျာတိ ပဋိနိဝတ္တေယျ.

ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងនាំមកនូវឧបមាដើម្បីបង្ហាញពីភាពជាអ្នកងាយប្រដៅរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «Seyyathāpi»។ ក្នុងឧបមានោះ បទថា «subhūmiyaṃ» គឺនៅលើដីស្មើ (samabhūmiyaṃ)។ ប៉ុន្តែក្នុងបទថា «subhūmyaṃ sukhette vihatakhāṇuke bījāni patiṭṭhapeyya» នេះ ដីមានជីជាតិ (maṇḍabhūmi) លោកហៅថា «subhūmi»។ គឺគប្បីដាំពូជក្នុងដីមានជីជាតិ ក្នុងស្រែដ៏ល្អ ដែលបានកម្ចាត់ចោលនូវគល់ឈើអស់ហើយ។ បទថា «catumahāpathe» គឺត្រង់កន្លែងដែលផ្លូវធំពីរខ្វែងគ្នា។ បទថា «ājaññaratho» គឺរថដែលទឹមដោយសេះដែលបង្ហាត់ល្អហើយ (vinīta-assaratho)។ បទថា «odhastapatodo» គឺរំពាត់ដែលគេដាក់ទទឹង ដោយអាស្រ័យនឹងបង្អែក ដើម្បីឲ្យអ្នកដែលឡើងជិះលើរថអាចចាប់យកបានដោយងាយ។ បទថា «yoggācariyo» គឺនាយសារថីបង្ហាត់សេះ (assācariyo)។ បទថា «sveva assadamme sāretī» គឺនាយសារថីនោះឯង តែងបង្ហាត់សេះដែលគួរបង្ហាត់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «assadammasārathi» (នាយសារថីអ្នកបង្ហាត់សេះដែលគួរបង្ហាត់)។ បទថា «yenicchakaṃ» គឺទៅតាមផ្លូវណាៗដែលខ្លួនប្រាថ្នា។ បទថា «yadicchakaṃ» គឺទៅតាមល្បឿន ឬអាការៈណាៗដែលខ្លួនប្រាថ្នា។ បទថា «sāreyya» គឺគប្បីបរទៅត្រង់ទៅខាងមុខ។ បទថា «paccāsāreyya» គឺគប្បីបរឲ្យថយក្រោយវិញ។

ဧဝမေဝ ခေါတိ ယထာ ဟိ သော ယောဂ္ဂါစရိယော ယေန ယေန မဂ္ဂေန ဂမနံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ အဿာ အာရုဠှာဝ ဟောန္တိ. ယာယ ယာယ စ ဂတိယာ ဣစ္ဆတိ, သာ သာ ဂတိ ဂဟိတာဝ ဟောတိ. ရထံ ပေသေတွာ အဿာ နေဝ ဝါရေတဗ္ဗာ န ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. ကေဝလံ တေသံ သမေ ဘူမိဘာဂေ ခုရေသု နိမိတ္တံ ဌပေတွာ ဂမနမေဝ ပဿိတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧဝံ မယှမ္ပိ တေသု ဘိက္ခူသု ပုနပ္ပုနံ ဝတ္တဗ္ဗံ နာဟောသိ. ဣဒံ ကရောထ ဣဒံ မာ ကရောထာတိ သတုပ္ပာဒနမတ္တမေဝ ကတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. တေဟိပိ တာဝဒေဝ ကတ္တဗ္ဗံ ကတမေဝ ဟောတိ, အကတ္တဗ္ဗံ ဇဟိတမေဝ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သုဗ္ဗစာ ယုတ္တယာနပဋိဘာဂါ ဟုတွာ သတုပ္ပာဒနမတ္တေနေဝ ပဇဟိံသု, တသ္မာ တုမှေပိ ပဇဟထာတိ အတ္ထော. ဧလဏ္ဍေဟီတိ ဧလဏ္ဍာ ကိရ သာလဒူသနာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဝိသောဓေယျာတိ ဧလဏ္ဍေ စေဝ အညာ စ ဝလ္လိယော ဆိန္ဒိတွာ ဗဟိ နီဟရဏေန သောဓေယျ. သုဇာတာတိ သုသဏ္ဌိတာ. သမ္မာ ပရိဟရေယျာတိ မရိယာဒံ ဗန္ဓိတွာ ဥဒကာသိဉ္စနေနပိ ကာလေနကာလံ မူလမူလေ [Pg.5] ခဏနေနပိ ဝလ္လိဂုမ္ဗာဒိစ္ဆေဒနေနပိ ကိပိလ္လပူဋကဟရဏေနပိ မက္ကဋကဇာလသုက္ခဒဏ္ဍကဟရဏေနပိ သမ္မာ ဝဍ္ဎေတွာ ပေါသေယျ. ဝုဒ္ဓိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ.

បទថា «Evameva kho» គឺសេចក្តីប្រៀបធៀបឲ្យច្បាស់ថា នាយសារថីនោះប្រាថ្នានឹងបរទៅតាមផ្លូវណាៗ សេះទាំងនោះក៏រមែងទៅតាមផ្លូវនោះៗឯង។ ប្រាថ្នានឹងបរទៅដោយល្បឿន ឬអាការៈណាៗ សេះទាំងនោះក៏រមែងកាន់យកនូវល្បឿន ឬអាការៈនោះៗឯង។ នាយសារថីមិនបាច់ឃាត់ ឬមិនបាច់ចាក់សេះទាំងនោះឡើយ គ្រាន់តែមើលការទៅរបស់សេះទាំងនោះ ដែលដាក់ជើង (ក្រចក) លើផ្ទៃដីដ៏ស្មើប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងនោះឯង សម្រាប់តថាគត ក៏មិនបាច់និយាយប្រដៅភិក្ខុទាំងនោះរឿយៗថា «ចូរធ្វើនូវសេចក្តីនេះ ចូរកុំធ្វើនូវសេចក្តីនេះ» ឡើយ គឺគ្រាន់តែធ្វើឲ្យកើតសតិប៉ុណ្ណោះ។ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ ក៏បានធ្វើនូវកិច្ចដែលត្រូវធ្វើ បានលះបង់នូវធម៌ដែលមិនត្រូវធ្វើ ដោយការប្រដៅត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះឯង។ បទថា «Tasmā» មានអត្ថថា ព្រោះហេតុណា ពួកភិក្ខុទាំងនោះជាអ្នកងាយប្រដៅ មានឧបមាដូចជារថដែលទឹមល្អហើយ បានលះបង់ (នូវធម៌ដែលត្រូវលះបង់) ដោយគ្រាន់តែការធ្វើឲ្យកើតសតិប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ចូរពួកអ្នកលះបង់ចុះ» ដូច្នេះ។ បទថា «Elaṇḍehi» ឮថា ដើមល្ហុងខ្វង (elaṇḍā) តែងតែបំផ្លាញដើមរាំង (sāladūsanā) ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទថា «Visodheyya» គឺគប្បីកាត់ដើមល្ហុងខ្វងក្តី វល្លិដទៃទៀតក្តី ហើយជម្រះចេញទៅខាងក្រៅ។ បទថា «Sujātā» គឺមានទ្រង់ទ្រាយល្អ (susaṇṭhitā)។ បទថា «Sammā parihereyya» គឺគប្បីថែទាំឲ្យល្អ ដោយការលើកទំនប់ (mariyāda) ស្រោចទឹកក្តី ជីកកាយគល់រឿយៗក្តី កាត់វល្លិនិងស៊ុមទ្រុមក្តី យកសំបុកស្រមោចចេញក្តី យកសំបុកពីងពាងនិងមែកឈើស្ងួតចេញក្តី ធ្វើឲ្យលូតលាស់ចម្រើនឡើង ហើយថែរក្សាទុក។ បទថា «Vuddhi» (ការលូតលាស់) ជាដើម មានអត្ថដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

၂၂၆. ဣဒါနိ အက္ခန္တိယာ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ဘူတပုဗ္ဗန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေဒေဟိကာတိ ဝိဒေဟရဋ္ဌဝါသိကဿ ဓီတာ. အထ ဝါ ဝေဒေါတိ ပညာ ဝုစ္စတိ, ဝေဒေန ဤဟတိ ဣရိယတီတိ ဝေဒေဟိကာ, ပဏ္ဍိတာတိ အတ္ထော. ဂဟပတာနီတိ ဃရသာမိနီ. ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ကိတ္တိဃောသော. သောရတာတိ သောရစ္စေန သမန္နာဂတာ. နိဝါတာတိ နိဝါတဝုတ္တိ. ဥပသန္တာတိ နိဗ္ဗုတာ. ဒက္ခာတိ ဘတ္တပစနသယနတ္ထရဏဒီပုဇ္ဇလနာဒိကမ္မေသု ဆေကာ. အနလသာတိ ဥဋ္ဌာဟိကာ, သုသံဝိဟိတကမ္မန္တာတိ သုဋ္ဌု သံဝိဟိတကမ္မန္တာ. ဧကာ အနလသာ ဟောတိ, ယံ ယံ ပန ဘာဇနံ ဂဏှာတိ, တံ တံ ဘိန္ဒတိ ဝါ ဆိဒ္ဒံ ဝါ ကရောတိ, အယံ န တာဒိသာတိ ဒဿေတိ.

២២៦. ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញទោសនៃការមិនអត់ធន់ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា bhūtapubbaṃ។ ក្នុងបាលីនោះ ពាក្យថា vedehikā គឺកូនស្រីរបស់សេដ្ឋីដែលរស់នៅក្នុងដែនវិទេហៈ។ មួយវិញទៀត បញ្ញា លោកហៅថា «វេទៈ» ស្រីដែលតែងព្យាយាមប្រព្រឹត្តទៅដោយបញ្ញា ឈ្មោះថា វេទេហិកា មានសេចក្តីថា ស្រីមានប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា gahapatānī គឺស្រីជាម្ចាស់ផ្ទះ។ ពាក្យថា kittisaddo គឺសម្លេងសរសើរ។ ពាក្យថា soratā គឺប្រកបដោយសោរច្ចៈ (ការសង្រួមកាយវាចា)។ ពាក្យថា nivātā គឺមានការប្រព្រឹត្តបន្ទាបខ្លួន។ ពាក្យថា upasantā គឺមានចិត្តរំលត់ចាកទោសៈនិងទោមនស្ស។ ពាក្យថា dakkhā គឺឈ្លាសវៃក្នុងការវាល់អង្ករដាំបាយ ការក្រាលកម្រាលដំណេក ការអុជប្រទីបជាដើម។ ពាក្យថា analasā គឺមានសេចក្តីព្យាយាមក្រោកឈរធ្វើការ។ ពាក្យថា susaṃvihitakammantā គឺមានការងារដែលចាត់ចែងទុកជាស្រេចយ៉ាងល្អ។ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីថា ស្រីខ្លះជាអ្នកមិនខ្ជិលច្រអូសពិតមែន ប៉ុន្តែតែងធ្វើឲ្យបែក ឬធ្វើឲ្យធ្លុះនូវភាជន៍ឯណាៗដែលខ្លួនកាន់យក តែនាងវេទេហិកានេះមិនមែនមានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ។

ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ ပါတောဝ ကတ္တဗ္ဗာနိ ဓေနုဒုဟနာဒိကမ္မာနိ အကတွာ ဥဿူရေ ဥဋ္ဌိတာ. ဟေ ဇေ ကာဠီတိ အရေ ကာဠိ. ကိံ ဇေ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ ကိံ တေ ကိဉ္စိ အဖာသုကံ အတ္ထိ, ကိံ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ? နော ဝတ ရေ ကိဉ္စီတိ အရေ ယဒိ တေ န ကိဉ္စိ အဖာသုကံ အတ္ထိ, နေဝ သီသံ ရုဇ္ဈတိ, န ပိဋ္ဌိ, အထ ကသ္မာ ပါပိ ဒါသိ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ ကုပိတာ အနတ္တမနာ ဘာကုဋိမကာသိ. ဒိဝါတရံ ဥဋ္ဌာသီတိ ပုနဒိဝသေ ဥဿူရတရံ ဥဋ္ဌာသိ. အနတ္တမနဝါစန္တိ အရေ ပါပိ ဒါသိ အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာသိ; ကိံ အဂ္ဂိံ သီတောတိ မညသိ, ဣဒါနိ တံ သိက္ခာပေဿာမီတိအာဒီနိ ဝဒမာနာ ကုပိတဝစနံ နိစ္ဆာရေသိ.

«Divā uṭṭhāsīti» មានន័យថា មិនបានធ្វើកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើក្នុងវេលាព្រឹកព្រលឹម មានការរំអិតទឹកដោះគោជាដើម ហើយក្រោកឡើងក្នុងវេលាថ្ងៃខ្ពស់ (ថ្ងៃជ្រៅ)។ «He je kāḷīti» មានន័យថា នែ កាឡី។ «Kiṃ je divā uṭṭhāsīti» មានន័យថា សួរថា «នែឯង មានការមិនស្រួលខ្លួនណាមួយដល់នាងឬ? ហេតុអ្វីបានជាក្រោកឡើងក្នុងវេលាថ្ងៃ?»។ «No vata re kiñcīti» មានន័យថា នាងម្ចាស់ផ្ទះខឹងសម្បារ មិនពេញចិត្ត ក៏ធ្វើការក្រញូវមុខ (ជ្រួញចិញ្ចើម) ហើយនិយាយថា «នែឯង ប្រសិនបើគ្មានការមិនស្រួលខ្លួនណាមួយដល់នាងទេ ក្បាលក៏មិនឈឺ ខ្នងក៏មិនឈឺ ចុះហេតុអ្វីបានជានាងជាទាសីដ៏លាមក ក្រោកឡើងក្នុងវេលាថ្ងៃ?»។ «Divātaraṃ uṭṭhāsīti» មានន័យថា នៅថ្ងៃបន្ទាប់ នាងក្រោកឡើងក្នុងវេលាថ្ងៃជ្រៅជាងមុនទៅទៀត។ «Anattamanavācanti» មានន័យថា បញ្ចេញវាចាខឹងសម្បារ និយាយពាក្យជាដើមថា «នែទាសីដ៏លាមក នាងមិនស្គាល់ប្រមាណរបស់ខ្លួនទេឬ? នាងស្មានថាខ្លួនឯងជាម្ចាស់ភ្លើង (ឬជាអ្នកមានគុណ) ឬ? ឥឡូវនេះ យើងនឹងប្រដៅនាង»។

ပဋိဝိသကာနန္တိ သာမန္တဂေဟဝါသီနံ. ဥဇ္ဈာပေသီတိ အဝဇာနာပေသိ. စဏ္ဍီတိ အသောရတာ ကိဗ္ဗိသာ. ဣတိ ယတ္တကာ ဂုဏာ, တတော ဒိဂုဏာ ဒေါသာ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု. ဂုဏာ နာမ သဏိကံ သဏိကံ အာဂစ္ဆန္တိ; ဒေါသာ ဧကဒိဝသေနေဝ ပတ္ထဋာ ဟောန္တိ. သောရတသောရတောတိ အတိဝိယ သောရတော, သောတာပန္နော နု ခေါ, သကဒါဂါမီ အနာဂါမီ အရဟာ နု ခေါတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ဖုသန္တီတိ ဖုသန္တာ ဃဋ္ဋေန္တာ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ.

«Paṭivisakānanti» មានន័យថា ដល់ពួកជនដែលរស់នៅក្នុងផ្ទះក្បែរខាង។ «Ujjhāpesīti» មានន័យថា ធ្វើឱ្យគេមើលងាយ (ដឹងនូវសេចក្តីថោកទាប)។ «Caṇḍīti» មានន័យថា មិនមានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ មានសេចក្តីអាក្រក់ជួរជាតិ។ ពាក្យថា «Iti yattakā guṇā, tato diguṇā dosā uppajjiṃsu» សេចក្តីថា គុណទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុន្មាន ទោសទាំងឡាយដែលកើតឡើង ក៏មានច្រើនជាងគុណនោះដល់ទៅពីរដង។ ពាក្យថា «Guṇā nāma saṇikaṃ saṇikaṃ āgacchanti; dosā ekadivaseneva patthaṭā honti» សេចក្តីថា ធម្មតាគុណទាំងឡាយ តែងមកដល់សន្សឹមៗ ចំណែកឯទោសទាំងឡាយ តែងផ្សព្វផ្សាយទៅត្រឹមតែក្នុងថ្ងៃតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ «Soratasoratoti» មានន័យថា មានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ក្រៃលែង រហូតដល់គួរពោលថា «លោកជាព្រះសោតាបន្នឬហ្ន៎ ឬជាព្រះសកទាគាមី ព្រះអនាគាមី ព្រះអរហន្តឬហ្ន៎?»។ «Phusantīti» មានន័យថា ប៉ះពាល់ ខ្ទប់ទង្គិច ហើយមកដល់នូវការប្រាកដចំពោះមុខ។

အထ [Pg.6] ဘိက္ခု သောရတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အထ အဓိဝါသနက္ခန္တိယံ ဌိတော ဘိက္ခု သောရတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယော စီဝရ…ပေ… ပရိက္ခာရဟေတူတိ ယော ဧတာနိ စီဝရာဒီနိ ပဏီတပဏီတာနိ လဘန္တော ပါဒပရိကမ္မပိဋ္ဌိပရိကမ္မာဒီနိ ဧကဝစနေနေဝ ကရောတိ. အလဘမာနောတိ ယထာ ပုဗ္ဗေ လဘတိ, ဧဝံ အလဘန္တော. ဓမ္မညေဝ သက္ကရောန္တောတိ ဓမ္မံယေဝ သက္ကာရံ သုကတကာရံ ကရောန္တော. ဂရုံ ကရောန္တောတိ ဂရုဘာရိယံ ကရောန္တော. မာနေန္တောတိ မနေန ပိယံ ကရောန္တော. ပူဇေန္တောတိ ပစ္စယပူဇာယ ပူဇေန္တော. အပစာယမာနောတိ ဓမ္မံယေဝ အပစာယမာနော အပစိတိံ နီစဝုတ္တိံ ဒဿေန္တော.

«Atha bhikkhu soratoti veditabboti» មានន័យថា ក្នុងកាលនោះ ភិក្ខុដែលតាំងនៅក្នុងអធិវាសនខន្តី (សេចក្តីអត់ធន់) គប្បីដឹងថាជាភិក្ខុអ្នកស្ងប់រម្ងាប់។ «Yo cīvara…pe… parikkhārahetūti» មានន័យថា ភិក្ខុណា កាលបើបាននូវចីវរជាដើមដ៏ផ្ចិតផ្ចង់ទាំងនេះ តែងធ្វើនូវកិច្ចមានការច្របាច់ជើង និងច្របាច់ខ្នងជាដើម ដោយពាក្យតែមួយម៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ។ «Alabhamānoti» មានន័យថា កាលបើមិនបាន ដូចជាធ្លាប់បានក្នុងកាលមុន (ក៏មិនធ្វើ)។ «Dhammaññeva sakkarontoti» មានន័យថា ធ្វើនូវសក្ការៈ គឺការធ្វើដោយគោរពចំពោះធម៌តែម្យ៉ាង។ «Garuṃ karontoti» មានន័យថា ធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។ «Mānentoti» មានន័យថា ធ្វើសេចក្តីស្រឡាញ់ដោយចិត្ត។ «Pūjentoti» មានន័យថា បូជាដោយបច្ច័យបូជា។ «Apacāyamānoti» មានន័យថា ធ្វើសេចក្តីកោតក្រែងចំពោះធម៌តែម្យ៉ាង បង្ហាញនូវការគោរពកោតក្រែង និងការបន្ទាបខ្លួន (មានការប្រព្រឹត្តបន្ទាបខ្លួន)។

၂၂၇. ဧဝံ အက္ခန္တိယာ ဒေါသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေ အဓိဝါသေန္တိ, တေ ဧဝံ အဓိဝါသေန္တီတိ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဒဿေန္တော ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကာလေနာတိ ယုတ္တပတ္တကာလေန. ဘူတေနာတိ သတာ ဝိဇ္ဇမာနေန. သဏှေနာတိ သမ္မဋ္ဌေန. အတ္ထသဉှိတေနာတိ အတ္ထနိဿိတေန ကာရဏနိဿိတေန. အကာလေနာတိအာဒီနိ တေသံယေဝ ပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. မေတ္တစိတ္တာတိ ဥပ္ပန္နမေတ္တစိတ္တာ ဟုတွာ. ဒေါသန္တရာတိ ဒုဋ္ဌစိတ္တာ, အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နဒေါသာ ဟုတွာ. တတြာတိ တေသု ဝစနပထေသု. ဖရိတွာတိ အဓိမုစ္စိတွာ. တဒါရမ္မဏဉ္စာတိ ကထံ တဒါရမ္မဏံ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ကရောတိ? ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတံ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တစိတ္တဿ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပုန တဿေဝ မေတ္တစိတ္တဿ အဝသေသသတ္တေ အာရမ္မဏံ ကရောန္တော သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ တဒါရမ္မဏံ ကရောတိ နာမ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော. တဒါရမ္မဏဉ္စာတိ တဿေဝ မေတ္တစိတ္တဿ အာရမ္မဏံ ကတွာ. သဗ္ဗာဝန္တန္တိ သဗ္ဗသတ္တဝန္တံ. လောကန္တိ သတ္တလောကံ. ဝိပုလေနာတိ အနေကသတ္တာရမ္မဏေန. မဟဂ္ဂတေနာတိ မဟဂ္ဂတဘူမိကေန. အပ္ပမာဏေနာတိ သုဘာဝိတေန. အဝေရေနာတိ နိဒ္ဒေါသေန. အဗျာဗဇ္ဈေနာတိ နိဒ္ဒုက္ခေန. ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာတိ ဧဝရူပေန မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ တဉ္စ ပုဂ္ဂလံ သဗ္ဗဉ္စ လောကံ တဿ စိတ္တဿ အာရမ္မဏံ ကတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရိဿာမ.

២២៧. ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់បង្ហាញទោសនៃសេចក្តីមិនអត់ធន់យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញនូវផ្លូវនៃពាក្យសម្ដី ៥ យ៉ាង ដែលពួកជនអ្នកអត់ធន់ តែងអត់ធន់យ៉ាងនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ផ្លូវនៃពាក្យសម្ដី ៥ យ៉ាងនេះ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «kālenā» គឺតាមកាលដ៏សមគួរ។ «bhūtenā» គឺដោយវត្ថុដែលមានពិត ប្រាកដ។ «saṇhenā» គឺដោយពាក្យដ៏រលូន ពីរោះ (ទន់ភ្លន់)។ «atthasañhitenā» គឺប្រកបដោយសេចក្តីចម្រើន ប្រកបដោយហេតុផល។ ពាក្យថា «akālenā» ជាដើម គប្បីដឹងដោយអំណាចនៃសភាវៈផ្ទុយគ្នានឹងពាក្យទាំងនោះឯង។ «mettacittā» គឺមានចិត្តមេត្តាកើតឡើងហើយ។ «dosantarā» គឺមានចិត្តប្រទូស្ត មានទោសៈកើតឡើងក្នុងខាងក្នុង។ «tatrā» គឺក្នុងផ្លូវនៃពាក្យសម្ដីទាំងនោះ។ «pharitvā» គឺបង្អោនចិត្តទៅ (ផ្សព្វផ្សាយទៅ)។ ពាក្យថា «tadārammaṇañcā» សួរថា ចុះបុគ្គលធ្វើនូវលោកទាំងពួងឱ្យមានបុគ្គលនោះជាអារម្មណ៍ តើដូចម្តេច? ភិក្ខុធ្វើនូវបុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាងនោះ ឱ្យជាអារម្មណ៍នៃចិត្តមេត្តា ហើយធ្វើនូវសត្វដែលសេសសល់ទាំងឡាយ ឱ្យជាអារម្មណ៍នៃចិត្តមេត្តានោះដដែល ឈ្មោះថាធ្វើនូវលោកទាំងពួងឱ្យមានបុគ្គលនោះជាអារម្មណ៍។ ក្នុងពាក្យនោះ មានសេចក្តីពន្យល់ពាក្យដូចតទៅនេះ៖ «tadārammaṇañcā» គឺធ្វើឱ្យជាអារម្មណ៍នៃចិត្តមេត្តានោះឯង។ «sabbāvantanti» គឺមានសត្វទាំងពួង។ «lokanti» គឺសត្វលោក។ «vipulenā» គឺមានសត្វជាច្រើនជាអារម្មណ៍។ «mahaggatenā» គឺកើតក្នុងភូមិជាមហគ្គតៈ។ «appamāṇenā» គឺដែលបានចម្រើនល្អហើយ។ «averenā» គឺមិនមានទោស (មិនមានពៀរ)។ «abyābajjhenā» គឺមិនមានសេចក្តីទុក្ខ (មិនមានការបៀតបៀន)។ «pharitvā viharissāmā» មានន័យថា យើងនឹងធ្វើនូវបុគ្គលជាសត្រូវនោះផង នូវលោកទាំងពួងផង ឱ្យជាអារម្មណ៍នៃចិត្តនោះ ហើយបង្អោនចិត្តទៅ រស់នៅដោយចិត្តដែលប្រកបដោយមេត្តា មានសភាវៈយ៉ាងនេះ។

၂၂၈. ဣဒါနိ တဒတ္ထဒီပိကံ ဥပမံ အာဟရန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပထဝိန္တိ နိပ္ပထဝိံ ကရိဿာမီတိ အတ္ထော. တတြ တတြာတိ [Pg.7] တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ. ဝိကိရေယျာတိ ပစ္ဆိယာ ပံသုံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဗီဇာနိ ဝိယ ဝိကိရေယျ. ဩဋ္ဌုဘေယျာတိ ခေဠံ ပါတေယျ. အပထဝိံ ကရေယျာတိ ဧဝံ ကာယေန စ ဝါစာယ စ ပယောဂံ ကတွာပိ သက္ကုဏေယျ အပထဝိံ ကာတုန္တိ? ဂမ္ဘီရာတိ ဗဟလတ္တေန ဒွိယောဇနသတသဟဿာနိ စတ္တာရိ စ နဟုတာနိ ဂမ္ဘီရာ. အပ္ပမေယျာတိ တိရိယံ ပန အပရိစ္ဆိန္နာ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ပထဝီ ဝိယ ဟိ မေတ္တစိတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကုဒါလပိဋကံ ဂဟေတွာ အာဂတပုရိသော ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော. ယထာ သော ကုဒါလပိဋကေန မဟာပထဝိံ အပထဝိံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ ဝေါ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော မေတ္တစိတ္တဿ အညထတ္တံ ကာတုံ န သက္ခိဿတီတိ.

២២៨. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងនាំមកនូវឧបមាដែលបង្ហាញសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «seyyathāpī» (ប្រៀបដូចជា) ជាដើម។ ក្នុងឧបមានោះ ពាក្យថា «apathaviṃ» (មិនឱ្យមានផែនដី) គឺធ្វើមិនឱ្យមានផែនដី (ឱ្យដល់នូវភាពមិនមាន)។ «tatra tatrā» គឺក្នុងកន្លែងនោះៗ។ «vikireyyā» គឺយកកន្ត្រកកើបដីខ្សាច់មកព្រួសព្រាយដូចជាគ្រាប់ពូជ។ «oṭṭhubheyyā» គឺគប្បីស្ដោះទឹកមាត់ដាក់។ ពាក្យថា «apathaviṃ kareyyā» សួរថា បុគ្គលទោះបីធ្វើនូវការព្យាយាមដោយកាយនិងវាចាយ៉ាងនេះ តើអាចធ្វើផែនដីមិនឱ្យមានផែនដីបានដែរឬទេ? «gambhīrā» គឺជ្រៅដោយអំណាចនៃភាពក្រាស់ក្រៃលែង មានជម្រៅពីររយសែនយោជន៍ និងបួនម៉ឺនយោជន៍។ «appameyyā» គឺដោយទទឹង មិនមានកំណត់ព្រំដែនឡើយ។ ពាក្យថា «evameva kho» ក្នុងទីនេះ នេះជាការប្រៀបធៀបឧបមា និងឧបមេយ្យ៖ គប្បីយល់ថា ចិត្តដែលប្រកបដោយមេត្តា ដូចជាផែនដី។ បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាង ដូចជាបុរសដែលកាន់ចបកាប់និងកន្ត្រកមក។ ដូចជាបុរសនោះ មិនអាចធ្វើមហាប្រថពីមិនឱ្យមានផែនដី ដោយចបកាប់និងកន្ត្រកបានយ៉ាងណា បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាងនោះ ក៏មិនអាចធ្វើចិត្តរបស់ភិក្ខុអ្នករស់នៅដោយចិត្តមេត្តា ឱ្យប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃបានយ៉ាងនោះដែរ។

၂၂၉. ဒုတိယဥပမာယံ ဟလိဒ္ဒိန္တိ ယံကိဉ္စိ ပီတကဝဏ္ဏံ. နီလန္တိ ကံသနီလံ ဝါ ပလာသနီလံ ဝါ. အရူပီတိ အရူပေါ. နနု စ, ဒွိန္နံ ကဋ္ဌာနံ ဝါ ဒွိန္နံ ရုက္ခာနံ ဝါ ဒွိန္နံ သေယျာနံ ဝါ ဒွိန္နံ သေလာနံ ဝါ အန္တရံ ပရိစ္ဆိန္နာကာသရူပန္တိ အာဂတံ, ကသ္မာ ဣဓ အရူပီတိ ဝုတ္တောတိ? သနိဒဿနဘာဝပဋိက္ခေပတော. တေနေဝါဟ ‘‘အနိဒဿနော’’တိ. တသ္မိဉှိ ရူပံ လိခိတုံ, ရူပပါတုဘာဝံ ဒဿေတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ ‘‘အရူပီ’’တိ ဝုတ္တော. အနိဒဿနောတိ ဒဿနဿ စက္ခုဝိညာဏဿ အနာပါထော. ဥပမာသံသန္ဒနေ ပနေတ္ထ အာကာသော ဝိယ မေတ္တစိတ္တံ. တုလိကပဉ္စမာ စတ္တာရော ရင်္ဂဇာတာ ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထာ, တုလိကပဉ္စမေ ရင်္ဂေ ဂဟေတွာ အာဂတပုရိသော ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော. ယထာ သော တုလိကပဉ္စမေဟိ ရင်္ဂေဟိ အာကာသေ ရူပပါတုဘာဝံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ ဝေါ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော မေတ္တစိတ္တဿ အညထတ္တံ ကတွာ ဒေါသုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတုံ န သက္ခိဿတီတိ.

២២៩. ក្នុងឧបមាទីពីរ ពាក្យថា «haliddiṃ» (ល្មៀត) គឺពណ៌លឿងណាមួយ។ «nīlaṃ» (ពណ៌ខៀវ) គឺពណ៌ខៀវដូចជាលង្ហិន ឬពណ៌ខៀវដូចជាស្លឹកឈើ។ «arūpī» (មិនមានរូប) គឺអាកាសដែលមិនមានរូប។ សួរថា ចន្លោះនៃឈើពីរកំណាត់ ឬដើមឈើពីរដើម ឬគ្រែពីរ ឬថ្មពីរដុំ តែងមកក្នុងគម្ពីរថាជាអាកាសរូបដែលមានកំណត់ ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងទីនេះ ហៅថា «arūpī» ទៅវិញ? ឆ្លើយថា ព្រោះបដិសេធនូវសភាវៈដែលអាចមើលឃើញបាន។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «anidassano» (មើលមិនឃើញ)។ ព្រោះថា គេមិនអាចគូររូប ឬបង្ហាញរូបឱ្យប្រាកដឡើងក្នុងអាកាសនោះបានឡើយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «arūpī»។ «anidassano» គឺមិនមកដល់នូវការប្រាកដចំពោះចក្ខុវិញ្ញាណដែលជាគ្រឿងមើល។ ក្នុងការប្រៀបធៀបឧបមានេះវិញ គប្បីយល់ថា ចិត្តមេត្តា ដូចជាអាកាស។ ផ្លូវនៃពាក្យសម្ដីទាំង ៥ យ៉ាង ដូចជាទឹកថ្នាំ ៤ ពណ៌ ដែលមានច្រាស (ជក់) ជាទី ៥។ បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាង ដូចជាបុរសដែលកាន់ទឹកថ្នាំមានច្រាសជាទី ៥ មក។ ដូចជាបុរសនោះ មិនអាចធ្វើរូបឱ្យប្រាកដឡើងក្នុងអាកាស ដោយទឹកថ្នាំមានច្រាសជាទី ៥ បានយ៉ាងណា បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាងនោះ ក៏មិនអាចធ្វើចិត្តរបស់ភិក្ខុអ្នករស់នៅដោយចិត្តមេត្តា ឱ្យប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃ ដើម្បីបង្ហាញនូវការកើតឡើងនៃទោសៈបានយ៉ាងនោះដែរ។

၂၃၀. တတိယဥပမာယံ အာဒိတ္တန္တိ ပဇ္ဇလိတံ. ဂမ္ဘီရာ အပ္ပမေယျာတိ ဣမိဿာ ဂင်္ဂါယ ဂမ္ဘီရဋ္ဌာနံ ဂါဝုတမ္ပိ အတ္ထိ, အဍ္ဎယောဇနမ္ပိ, ယောဇနမ္ပိ. ပုထုလံ ပနဿာ ဧဝရူပံယေဝ, ဒီဃတော ပန ပဉ္စယောဇနသတာနိ. သာ ကထံ ဂမ္ဘီရာ အပ္ပမေယျာတိ? ဧတေန ပယောဂေန ပရိဝတ္တေတွာ ဥဒ္ဓနေ ဥဒကံ ဝိယ တာပေတုံ အသက္ကုဏေယျတော. ဌိတောဒကံ ပန ကေနစိ ဥပါယေန အင်္ဂုလမတ္တံ ဝါ အဍ္ဎင်္ဂုလမတ္တံ ဝါ ဧဝံ တာပေတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ, အယံ ပန န [Pg.8] သက္ကာ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဥပမာသံသန္ဒနေ ပနေတ္ထ ဂင်္ဂါ ဝိယ မေတ္တစိတ္တံ, တိဏုက္ကံ အာဒါယ အာဂတပုရိသော ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော. ယထာ သော အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ ဂင်္ဂံ တာပေတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ ဝေါ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော မေတ္တစိတ္တဿ အညထတ္တံ ကာတုံ န သက္ခိဿတီတိ.

២៣០. ក្នុងឧបមាទីបី ពាក្យថា «ādittaṃ» (ភ្លឺរន្ទាល) គឺឆេះសន្ធោសន្ធៅ។ «gambhīrā appameyyā» (ជ្រៅ រកប្រមាណមិនបាន) គឺកន្លែងជ្រៅនៃទន្លេគង្គានេះ មានជម្រៅមួយគាវុតខ្លះ កន្លះយោជន៍ខ្លះ មួយយោជន៍ខ្លះ។ ចំណែកទទឹងនៃទន្លេគង្គានោះ ក៏មានប្រមាណប៉ុណ្ណោះឯង តែបណ្តោយមានប្រាំរយយោជន៍។ សួរថា ចុះទន្លេគង្គានោះ ជ្រៅនិងរកប្រមាណមិនបានដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ព្រោះមិនអាចនឹងកំដៅទឹកឱ្យពុះកញ្ជ្រោលដូចជាទឹកក្នុងឆ្នាំងដែលគេដុតលើចង្ក្រាន ដោយការព្យាយាមតែម្តងនោះបានឡើយ។ ចំណែកឯទឹកដែលនៅនឹង គេអាចនឹងកំដៅទឹកប្រមាណមួយធ្នាប់ ឬកន្លះធ្នាប់ ដោយឧបាយណាមួយបាន ប៉ុន្តែបុរសដែលកាន់ចន្លុះស្មៅនេះ មិនអាចនឹងកំដៅទន្លេគង្គាបានឡើយ ហេតុនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ក្នុងការប្រៀបធៀបឧបមានេះវិញ គប្បីយល់ថា ចិត្តមេត្តា ដូចជាទន្លេគង្គា។ ផ្លូវនៃពាក្យសម្ដីទាំង ៥ យ៉ាង ដូចជាបុរសដែលកាន់ចន្លុះស្មៅមក។ ដូចជាបុរសនោះ មិនអាចកំដៅទន្លេគង្គាឱ្យក្តៅពុះ ដោយចន្លុះស្មៅដែលឆេះសន្ធោសន្ធៅបានយ៉ាងណា បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាងនោះ ក៏មិនអាចធ្វើចិត្តរបស់ភិក្ខុអ្នករស់នៅដោយចិត្តមេត្តា ឱ្យប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃបានយ៉ាងនោះដែរ។

၂၃၁. စတုတ္ထဥပမာယံ ဗိဠာရဘသ္တာတိ ဗိဠာရစမ္မပသိဗ္ဗကာ. သုမဒ္ဒိတာတိ သုဋ္ဌု မဒ္ဒိတာ. သုပရိမဒ္ဒိတာတိ အန္တော စ ဗဟိ စ သမန္တတော သုပရိမဒ္ဒိတာ. တူလိနီတိ သိမ္ဗလိတူလလတာတူလသမာနာ. ဆိန္နသဿရာတိ ဆိန္နသဿရသဒ္ဒါ. ဆိန္နဘဗ္ဘရာတိ ဆိန္နဘဗ္ဘရသဒ္ဒါ. ဥပမာသံသန္ဒနေ ပနေတ္ထ ဗိဠာရဘသ္တာ ဝိယ မေတ္တစိတ္တံ, ကဋ္ဌကဌလံ အာဒါယ အာဂတပုရိသော ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော. ယထာ သော ကဋ္ဌေန ဝါ ကဌလေန ဝါ ဗိဠာရဘသ္တံ သရသရံ ဘရဘရံ သဒ္ဒံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ ဝေါ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော မေတ္တစိတ္တဿ အညထတ္တံ ကတွာ ဒေါသာနုဂတဘာဝံ ကာတုံ န သက္ခိဿတီတိ.

២៣១. ក្នុងឧបមាទីបួន ពាក្យថា «biḷārabhastā» (ថង់ស្បែកឆ្មា) គឺថង់ដែលធ្វើដោយស្បែកឆ្មា។ «sumadditā» គឺច្របាច់យ៉ាងល្អ។ «suparimadditā» គឺច្របាច់សព្វល្អទាំងខាងក្នុង ទាំងខាងក្រៅ និងជុំវិញ។ «tūlinī» គឺដូចជាសំឡីរកា ឬសំឡីវល្លិ។ «chinnasassarā» គឺមានសំឡេងស៊កសៀតដែលដាច់ចេញ។ «chinnabhabbharā» គឺមានសំឡេងធំ ស្ដើង ឬមធ្យមដែលដាច់ចេញ។ ក្នុងការប្រៀបធៀបឧបមានេះវិញ គប្បីយល់ថា ចិត្តមេត្តា ដូចជាថង់ស្បែកឆ្មា។ ផ្លូវនៃពាក្យសម្ដីទាំង ៥ យ៉ាង ដូចជាបុរសដែលកាន់ឈើ ឬអំបែងក្អមមក។ ដូចជាបុរសនោះ មិនអាចធ្វើថង់ស្បែកឆ្មាឱ្យមានសំឡេងស៊កសៀត (សរៈសរៈ) ឬសំឡេងគ្រលរ (ភរៈភរៈ) ដោយឈើ ឬដោយអំបែងក្អមបានយ៉ាងណា បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាងនោះ ក៏មិនអាចធ្វើចិត្តរបស់ភិក្ខុអ្នករស់នៅដោយចិត្តមេត្តា ឱ្យប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃ ដើម្បីឱ្យលុះក្នុងអំណាចនៃទោសៈបានយ៉ាងនោះដែរ។

၂၃၂. ဩစရကာတိ အဝစရကာ ဟေဋ္ဌာစရကာ, နီစကမ္မကာရကာတိ အတ္ထော. ယော မနော ပဒူသေယျာတိ ယော ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ မနော ပဒူသေယျ, တံ ကကစေန ဩကန္တနံ နာဓိဝါသေယျ. န မေ သော တေန သာသနကရောတိ သော တေန အနဓိဝါသနေန မယှံ ဩဝါဒကရော န ဟောတိ. အာပတ္တိ ပနေတ္ထ နတ္ထိ.

២៣២. «Ocarakā» មានន័យថា ពួកជនដែលប្រព្រឹត្តអំពើថោកទាប ធ្វើការងារថោកទាប មានការសម្លាប់សត្វជាដើម។ «Yo mano padūseyyā» មានន័យថា ភិក្ខុ ឬភិក្ខុនីណាមួយ គប្បីប្រទូស្តចិត្ត (ខឹង) ចំពោះបុគ្គលដែលអារខ្លួនដោយរណារ ហើយមិនអត់ធន់។ «Na me so tena sāsanakaro» មានន័យថា បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាមិនធ្វើតាមដំបូន្មានរបស់តថាគត ដោយការមិនអត់ធន់នោះឡើយ។ ក្នុងរឿងនេះ មិនមានអាបត្តិឡើយ។

၂၃၃. အဏုံ ဝါ ထူလံ ဝါတိ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဝါ မဟာသာဝဇ္ဇံ ဝါ. ယံ တုမှေ နာဓိဝါသေယျာထာတိ ယော တုမှေဟိ အဓိဝါသေတဗ္ဗော န ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. နော ဟေတံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, အနဓိဝါသေတဗ္ဗံ နာမ ဝစနပထံ န ပဿာမာတိ အဓိပ္ပာယော. ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာတိ ဣတိ ဘဂဝါ အရဟတ္တေန ကူဋံ ဂဏှန္တော ယထာနုသန္ဓိနာ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ.

២៣៣. «Aṇuṃ vā thūlaṃ vā» មានន័យថា មានទោសតិចតួចក្តី មានទោសច្រើនក្តី។ «Yaṃ tumhe nādhivāseyyāthā» មានន័យថា ផ្លូវនៃពាក្យសម្ដីណា ដែលអ្នកទាំងឡាយមិនគប្បីអត់ធន់ តើមានដែរឬទេ? «No hetaṃ, bhante» មានន័យថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំមិនឃើញផ្លូវនៃពាក្យសម្ដីណា ដែលមិនគប្បីអត់ធន់នោះឡើយ» នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា «Dīgharattaṃ hitāya sukhāyā» សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់កាន់យកនូវកំពូល (អរហត្តផល) យ៉ាងនេះហើយ ទើបបញ្ចប់ទេសនាដោយអនុសន្ធិដ៏សមគួរ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

ကကစူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាអំពីកកចូបមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၂. အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការពណ៌នាអំពីអលគទ្ទូបមសូត្រ

၂၃၄. ဧဝံ [Pg.9] မေ သုတန္တိ အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တံ. တတ္ထ ဂဒ္ဓေ ဗာဓယိံသူတိ ဂဒ္ဓဗာဓိနော, ဂဒ္ဓဗာဓိနော ပုဗ္ဗပုရိသာ အဿာတိ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော, တဿ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗဿ, ဂိဇ္ဈဃာတကကုလပ္ပသုတဿာတိ အတ္ထော. သဂ္ဂမောက္ခာနံ အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ. တေ ကမ္မကိလေသဝိပါကဥပဝါဒအာဏာဝီတိက္ကမဝသေန ပဉ္စဝိဓာ. တတ္ထ ပဉ္စာနန္တရိယဓမ္မာ ကမ္မန္တရာယိကာ နာမ. တထာ ဘိက္ခုနီဒူသကကမ္မံ, တံ ပန မောက္ခဿေဝ အန္တရာယံ ကရောတိ, န သဂ္ဂဿ. နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မာ ကိလေသန္တရာယိကာ နာမ. ပဏ္ဍကတိရစ္ဆာနဂတဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ ပဋိသန္ဓိဓမ္မာ ဝိပါကန္တရာယိကာ နာမ. အရိယူပဝါဒဓမ္မာ ဥပဝါဒန္တရာယိကာ နာမ, တေ ပန ယာဝ အရိယေ န ခမာပေန္တိ, တာဝဒေဝ, န တတော ပရံ. သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တာ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယိကာ နာမ. တေပိ ယာဝ ဘိက္ခုဘာဝံ ဝါ ပဋိဇာနာတိ, န ဝုဋ္ဌာတိ ဝါ, န ဒေသေတိ ဝါ, တာဝဒေဝ, န တတော ပရံ.

២៣៤. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» គឺអលគទ្ទូបមសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា «gaddhe bādhayiṃsū» គឺពួកជនដែលសម្លាប់សត្វត្មាត ឈ្មោះថា គទ្ធពាធិនៈ។ ពួកបុព្វបុរសដែលសម្លាប់សត្វត្មាត មានដល់អម្បូរនោះ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា គទ្ធពាធិបុព្វៈ។ ពាក្យថា «tassa gaddhabādhipubbassa» សេចក្តីថា នៃបុគ្គលដែលកើតក្នុងត្រកូលអ្នកសម្លាប់សត្វត្មាតនោះ។ ពាក្យថា «antarāyikā» គឺធម៌ទាំងឡាយដែលធ្វើនូវអន្តរាយដល់សួគ៌និងព្រះនិព្វាន។ អន្តរាយិកធម៌ទាំងនោះ មាន ៥ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃ កម្មន្តរាយ កិលេសន្តរាយ វិបាកន្តរាយ អរិយូបវាទន្តរាយ និងអាណាវីតិក្កមន្តរាយ។ ក្នុងអន្តរាយិកធម៌ទាំង ៥ នោះ ធម៌ ៥ យ៉ាងមានអនន្តរិយកម្មជាដើម ឈ្មោះថា កម្មន្តរាយិកធម៌។ ដូចគ្នានោះដែរ អំពើទ្រុស្តភិក្ខុនី ឈ្មោះថា កម្មន្តរាយិកធម៌។ ប៉ុន្តែអំពើទ្រុស្តភិក្ខុនីនោះ ធ្វើនូវអន្តរាយដល់ព្រះនិព្វានតែម្យ៉ាង មិនធ្វើនូវអន្តរាយដល់សួគ៌ឡើយ។ និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិធម៌ទាំងឡាយ ឈ្មោះថា កិលេសន្តរាយិកធម៌។ បដិសន្ធិចិត្តរបស់ពួកបណ្ឌកៈ (ខ្ទើយ) សត្វតិរច្ឆាន និងឧភតោព្យញ្ជនៈ ឈ្មោះថា វិបាកន្តរាយិកធម៌។ ធម៌ដែលជាគ្រឿងទ្រុស្តចំពោះព្រះអរិយបុគ្គល ឈ្មោះថា ឧបវាទន្តរាយិកធម៌។ ប៉ុន្តែធម៌ទាំងនោះ ធ្វើនូវអន្តរាយដល់សួគ៌និងព្រះនិព្វាន ត្រឹមតែក្នុងកាលដែលមិនទាន់សូមខមាទោសចំពោះព្រះអរិយបុគ្គលប៉ុណ្ណោះ ក្រោយពីនោះមក មិនធ្វើនូវអន្តរាយឡើយ។ គំនរនៃអាបត្តិទាំង ៧ គរុកាបត្តិ ដែលភិក្ខុបានកន្លងដោយចេតនា ឈ្មោះថា អាណាវីតិក្កមន្តរាយិកធម៌។ អាបត្តិទាំងនោះ ក៏ធ្វើនូវអន្តរាយ ត្រឹមតែក្នុងកាលដែលភិក្ខុនៅតែប្តេជ្ញាខ្លួនជាភិក្ខុ ហើយមិនព្រមចេញចាកអាបត្តិ ឬមិនព្រមសម្ដែងអាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ក្រោយពីនោះមក មិនធ្វើនូវអន្តរាយឡើយ។

တတြာယံ ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဓမ္မကထိကော သေသန္တရာယိကေ ဇာနာတိ, ဝိနယေ ပန အကောဝိဒတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမန္တရာယိကေ န ဇာနာတိ, တသ္မာ ရဟောဂတော ဧဝံ စိန္တေသိ – ဣမေ အာဂါရိကာ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ သောတာပန္နာပိ သကဒါဂါမိနောပိ အနာဂါမိနောပိ ဟောန္တိ. ဘိက္ခူပိ မနာပိကာနိ စက္ခုဝိညေယျာနိ ရူပါနိ ပဿန္တိ…ပေ… ကာယဝိညေယျေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသန္တိ, မုဒုကာနိ အတ္ထရဏပါဝုရဏာဒီနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဧတံ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ ဣတ္ထီနံယေဝ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာ န ဝဋ္ဋန္တိ? ဧတေပိ ဝဋ္ဋန္တီတိ. ဧဝံ ရသေန ရသံ သံသန္ဒေတွာ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ နိစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ ဧကံ ကတွာ ထူလဝါကေဟိ သဒ္ဓိံ အတိသုခုမသုတ္တံ ဥပနေန္တော ဝိယ, သာသပေန သဒ္ဓိံ သိနေရုံ ဥပသံဟရန္တော ဝိယ, ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပာဒေတွာ, ‘‘ကိံ ဘဂဝတာ မဟာသမုဒ္ဒံ ဗန္ဓန္တေန ဝိယ မဟတာ ဥဿာဟေန ပဌမပါရာဇိကံ ပညတ္တံ, နတ္ထိ ဧတ္ထ ဒေါသော’’တိ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဇ္ဈန္တော ဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ ပဋိဗာဟန္တော အရိယမဂ္ဂေ ခါဏုကဏ္ဋကာဒီနိ ပက္ခိပန္တော မေထုနဓမ္မေ ဒေါသော နတ္ထီတိ ဇိနဿ အာဏာစက္ကေ ပဟာရံ အဒါသိ. တေနာဟ – ‘‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမီ’’တိအာဒိ.

ក្នុងបណ្តាធម៌ធ្វើឲ្យអន្តរាយទាំង ៥ នោះ ភិក្ខុអរិដ្ឋៈនេះ ជាពហុស្សូត ជាធម្មកថិក តែងដឹងនូវធម៌ធ្វើឲ្យអន្តរាយដ៏សេសសល់ ប៉ុន្តែព្រោះខ្លួនមិនឈ្លាសវៃក្នុងវិន័យ ទើបមិនដឹងនូវធម៌ធ្វើឲ្យអន្តរាយដែលកើតឡើងព្រោះការកន្លងវិន័យបញ្ញត្តិ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះទៅក្នុងទីស្ងាត់ហើយ គិតយ៉ាងនេះថា ពួកគ្រហស្ថទាំងឡាយនេះ កាលបរិភោគកាមគុណទាំង ៥ តែងជាសោតាបន្នបុគ្គលខ្លះ សកទាគាមិបុគ្គលខ្លះ អនាគាមិបុគ្គលខ្លះ។ សូម្បីពួកភិក្ខុក៏តែងឃើញនូវរូបជាទីគាប់ចិត្តដែលដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណ...ល... ប៉ះពាល់នូវផោដ្ឋព្វៈដែលដឹងបានដោយកាយវិញ្ញាណ បរិភោគនូវគ្រឿងកម្រាល និងគ្រឿងដណ្តប់ដ៏ទន់ជាដើម សេចក្តីនោះទាំងអស់ តែងគួរ។ ហេតុអ្វីបានជា រូប សំឡេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ របស់ស្ត្រីទាំងឡាយ ទើបមិនគួរ? សូម្បីអារម្មណ៍ទាំងនោះ ក៏គួរដែរ។ ភិក្ខុនោះប្រៀបធៀបរសទៅនឹងរសយ៉ាងនេះ ធ្វើការបរិភោគប្រកបដោយឆន្ទរាគ និងការបរិភោគប្រាសចាកឆន្ទរាគឲ្យជាតែមួយ ប្រៀបដូចជាការយកសរសៃអំបោះដ៏ល្អិតល្អន់ទៅវេញចូលគ្នាជាមួយសរសៃធ្មេញដ៏គ្រោតគ្រាត ឬប្រៀបដូចជាការយកភ្នំសិនេរុទៅប្រៀបធៀបជាមួយគ្រាប់ស្ពៃ បង្កើតឡើងនូវទិដ្ឋិដ៏លាមកថា "ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិបឋមបារាជិក ដោយសេចក្តីព្យាយាមដ៏ធំធេង ប្រៀបដូចជាការសង់ទំនប់បិទមហាសមុទ្រ ក្នុងរឿងនេះគ្មានទោសសោះឡើយ" ឈ្មោះថាទាស់ទែងនឹងសព្វញ្ញុតញ្ញាណ រារាំងនូវវេសារជ្ជញ្ញាណ បោះចោលនូវបង្គោល និងបន្លាជាដើម ទៅក្នុងអរិយមគ្គ ហើយពោលថា ក្នុងមេថុនធម្មគ្មានទោសឡើយ ឈ្មោះថាបានវាយប្រហារទៅលើអាណាចក្ររបស់ព្រះជិនស្រី។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "តថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ" ជាដើម។

ဧဝံ [Pg.10] ဗျာ ခေါတိ ဧဝံ ဝိယ ခေါ. သမနုယုဉ္ဇန္တီတိအာဒီသု ကိံ လဒ္ဓိကော တွံ, လဒ္ဓိံ ဝဒေဟီတိ ပုစ္ဆမာနာ သမနုယုဉ္ဇန္တိ နာမ. ဒိဋ္ဌိံ ပတိဋ္ဌာပေန္တာ သမနုဂ္ဂါဟန္တိ နာမ. ကေန ကာရဏေန ဧဝံ ဝဒသီတိ ကာရဏံ ပုစ္ဆန္တာ သမနုဘာသန္တိ နာမ. အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာတိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၄၂-၄၈) အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ အပ္ပဿာဒဋ္ဌေန. မံသပေသူပမာ ဗဟုသာဓာရဏဋ္ဌေန. တိဏုက္ကူပမာ အနုဒဟနဋ္ဌေန. အင်္ဂါရကာသူပမာ မဟာဘိတာပနဋ္ဌေန. သုပိနကူပမာ ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန. ယာစိတကူပမာ တာဝကာလိကဋ္ဌေန. ရုက္ခဖလူပမာ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂပလိဘဉ္ဇနဋ္ဌေန. အသိသူနူပမာ အဓိကုဋ္ဋနဋ္ဌေန. သတ္တိသူလူပမာ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန. သပ္ပသိရူပမာ သာသင်္ကသပ္ပဋိဘယဋ္ဌေန. ထာမသာတိ ဒိဋ္ဌိထာမေန. ပရာမာသာတိ ဒိဋ္ဌိပရာမာသေန. အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရတီတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဝေါဟရတိ ဒီပေတိ ဝါ.

ពាក្យថា Evaṃ byā kho គឺស្មើនឹង Evaṃ viya kho (យ៉ាងនេះឯង)។ ក្នុងពាក្យថា Samanuyuñjanti ជាដើមនោះ ពួកជនកាលសួរថា "អ្នកមានលទ្ធិដូចម្តេច ចូរពោលនូវលទ្ធិនោះមកមើល" ឈ្មោះថា សមនុយុញ្ជន្តិ (សាកសួរដេញដោល)។ កាលឲ្យតាំងនៅមាំក្នុងទិដ្ឋិ ឈ្មោះថា សមនុគ្គាហន្តិ (សួរដេញដោលឲ្យទទួល)។ កាលសួររកហេតុផលថា "ហេតុអ្វីបានជាអ្នកពោលយ៉ាងនេះ" ឈ្មោះថា សមនុភាសន្តិ (សាកសួរដេញដោលរកហេតុផល)។ ក្នុងពាក្យថា Aṭṭhikaṅkalūpamā ជាដើមនោះ កាមទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាកង់ឆ្អឹង (Aṭṭhikaṅkalūpamā) ព្រោះមានសេចក្តីត្រេកអរតិចតួច។ ប្រៀបដូចជាដុំសាច់ (Maṃsapesūpamā) ព្រោះជារបស់ទូទៅដល់មនុស្សជាច្រើន។ ប្រៀបដូចជាគប់ស្មៅ (Tiṇukkūpamā) ព្រោះតែងឆេះរោលរាលតាមក្រោយ។ ប្រៀបដូចជារណ្តៅរងើកភ្លើង (Aṅgārakāsūpamā) ព្រោះមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយខ្លាំង។ ប្រៀបដូចជាយល់សប្តិ (Supinakūpamā) ព្រោះលេចឡើងតែមួយរំពេច។ ប្រៀបដូចជារបស់ខ្ចីគេ (Yācitakūpamā) ព្រោះជារបស់ប្រើប្រាស់បានមួយគ្រា។ ប្រៀបដូចជាផ្លែឈើនៅលើដើម (Rukkhaphalūpamā) ព្រោះជាហេតុនាំឲ្យបាក់បែកសព្វសរីរាង្គធំតូច។ ប្រៀបដូចជាជ្រញ់សម្រាប់កាប់សាច់ (Asisūnūpamā) ព្រោះជាគ្រឿងញំញីសម្លាប់។ ប្រៀបដូចជាលំពែង និងឈើស្រួច (Sattisūlūpamā) ព្រោះជាគ្រឿងចាក់ទម្លុះ។ ប្រៀបដូចជាក្បាលពស់ (Sappasirūpamā) ព្រោះប្រកបដោយសេចក្តីសង្ស័យ និងភ័យខ្លាច។ ពាក្យថា Thāmasā គឺដោយកម្លាំងនៃទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា Parāmāsā គឺដោយការស្ទាបអង្អែលដោយទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា Abhinivissa voharati គឺប្រកាន់ខ្ជាប់ហើយពោល ឬសម្តែងចេញមក។

၂၃၅. ယတော ခေါ တေ ဘိက္ခူတိ ယဒါ တေ ဘိက္ခူ. ဧဝံ ဗျာ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာတိ ဣဒံ ဧသ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေန နတ္ထီတိ ဝတ္တုကာမောပိ ဘဂဝတော အာနုဘာဝေန သမ္ပဋိစ္ဆတိ, ဗုဒ္ဓါနံ ကိရ သမ္မုခါ ဒွေ ကထာ ကထေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ.

២៣៥. ពាក្យថា Yato kho te bhikkhū គឺស្មើនឹង Yadā te bhikkhū (ក្នុងកាលណា ពួកភិក្ខុទាំងនោះ)។ ពាក្យថា Evaṃ byā kho ahaṃ, bhante, bhagavatā នេះ ភិក្ខុនោះ ទោះបីជាមានបំណងចង់និយាយតាមអធ្យាស្រ័យរបស់ខ្លួនថា "គ្មានទោស" ក៏ដោយ ក៏ព្រមទទួលស្គាល់ដោយអានុភាពនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ឮថា ជនណាដែលនឹងអាចនិយាយពាក្យពីរខ្វែងគ្នា នៅចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនមានឡើយ។

၂၃၆. ကဿ ခေါ နာမ တွံ မောဃပုရိသာတိ တွံ မောဃပုရိသ ကဿ ခတ္တိယဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ ဝေဿဿ ဝါ သုဒ္ဒဿ ဝါ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဒေဝဿ ဝါ မနုဿဿ ဝါ မယာ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ အယံ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. အရိဋ္ဌော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘ဘဂဝါ မံ မောဃပုရိသောတိ ဝဒတိ, န ခေါ ပန မောဃပုရိသာတိ ဝုတ္တမတ္တကေန မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော န ဟောတိ. ဥပသေနမ္ပိ ဟိ ဝင်္ဂန္တပုတ္တံ, ‘အတိလဟုံ ခေါ တွံ, မောဃပုရိသ, ဗာဟုလ္လာယ အာဝတ္တော’တိ (မဟာဝ. ၇၅) ဘဂဝါ မောဃပုရိသဝါဒေန ဩဝဒိ. ထေရော အပရဘာဂေ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ဆ အဘိညာ သစ္ဆာကာသိ. အဟမ္ပိ တထာရူပံ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှိတွာ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီ’’တိ. အထဿ ဘဂဝါ ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တဿ ပဏ္ဍုပလာသဿ ဝိယ အဝိရုဠှိဘာဝံ ဒဿေန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

២៣៦. ពាក្យថា Kassa kho nāma tvaṃ moghapurisa គឺមានន័យថា នែមោឃបុរស អ្នកដឹងនូវធម៌ដែលយើងសម្តែងហើយយ៉ាងនេះ ជារបស់ក្សត្រណា ព្រាហ្មណ៍ណា វែស្សៈណា សុទ្ទៈណា គ្រហស្ថណា បព្វជិតណា ទេវតាណា ឬមនុស្សណា? ពាក្យថា Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi នេះ ជាអនុសន្ធិផ្សេងមួយទៀត។ ឮថា ភិក្ខុអរិដ្ឋៈបានគិតយ៉ាងនេះថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ហៅយើងថា មោឃបុរស ក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែការដែលព្រះអង្គគ្រាន់តែហៅថា មោឃបុរស មិនមែនមានន័យថា ឧបនិស្ស័យនៃមគ្គនិងផលនឹងមិនមាននោះឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ធ្លាប់បានប្រដៅព្រះឧបសេនត្ថេរ ជាបុត្ររបស់វង្គន្តសេដ្ឋី ដោយពាក្យថាមោឃបុរសថា 'នែមោឃបុរស អ្នកជាអ្នកប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសេចក្តីសំបើម យ៉ាងឆាប់រហ័សពេកហើយ' ដូច្នេះដែរ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ព្រះថេរៈនោះកាលខំប្រឹងប្រែងព្យាយាម ក៏បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអភិញ្ញា ៦។ សូម្បីតែយើង ក៏នឹងផ្គងសេចក្តីព្យាយាមមានសភាពយ៉ាងនោះ ហើយធ្វើមគ្គនិងផលឲ្យកើតឡើងដែរ"។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងនូវភាពមិនលូតលាស់ឡើងវិញរបស់ភិក្ខុនោះ ប្រៀបដូចជាស្លឹកឈើទុំដែលជ្រុះចាកទងហើយ ទើបទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។

ဥသ္မီကတောပီတိ[Pg.11], ဘိက္ခဝေ, တုမှေ ကိန္တိ မညထ, အယံ အရိဋ္ဌော ဧဝံလဒ္ဓိကော သဗ္ဗညုတညာဏေန ပဋိဝိရုဇ္ဈိတွာ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ ပဋိဗာဟိတွာ တထာဂတဿ အာဏာစက္ကေ ပဟာရံ ဒဒမာနော အပိ နု ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဥသ္မီကတောပိ? ယထာ နိဗ္ဗုတေပိ မဟန္တေ အဂ္ဂိက္ခန္ဓေ ခဇ္ဇုပနကမတ္တာပိ အဂ္ဂိပပဋိကာ ဟောတိယေဝ, ယံ နိဿာယ ပုန မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဘဝေယျ. ကိံ နု ခေါ ဧဝံ ဣမဿ အပ္ပမတ္တိကာပိ ဉာဏုသ္မာ အတ္ထိ, ယံ နိဿာယ ဝါယမန္တော မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေယျာတိ? နော ဟေတံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, ဧဝံလဒ္ဓိကဿ ကုတော ဧဝရူပါ ဉာဏုသ္မာတိ? မဂ္ဂဖလာနံ ပစ္စယသမတ္ထာယ ဉာဏုသ္မာယ ဥသ္မီကတဘာဝံ ပဋိက္ခိပန္တာ ဝဒန္တိ. မင်္ကုဘူတောတိ နိတ္တေဇဘူတော. ပတ္တက္ခန္ဓောတိ ပတိတက္ခန္ဓော. အပ္ပဋိဘာနောတိ ကိဉ္စိ ပဋိဘာနံ အပဿန္တော ဘိန္နပဋိဘာနော ဧဝရူပမ္ပိ နာမ နိယျာနိကသာသနံ လဘိတွာ အဝိရုဠှိဓမ္မော ကိရမှိ သမုဂ္ဃာတိတပစ္စယော ဇာတောတိ အတ္တနော အဘဗ္ဗတံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဘူမိံ ခဏမာနော နိသီဒိ.

ពាក្យថា Usmīkatopi គឺមានន័យថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយយល់សេចក្តីនោះដូចម្តេច ភិក្ខុអរិដ្ឋៈនេះមានលទ្ធិយ៉ាងនេះ ទាស់ទែងនឹងសព្វញ្ញុតញ្ញាណ រារាំងនូវវេសារជ្ជញ្ញាណ ឈ្មោះថាបានវាយប្រហារទៅលើអាណាចក្ររបស់តថាគត តើភិក្ខុនោះនៅមានកម្តៅខ្លះដែរឬទេ ក្នុងធម្មវិន័យនេះ? ប្រៀបដូចជាគំនរភ្លើងដ៏ធំ ទោះបីជារលត់ទៅហើយ ក៏គង់តែមានកំទេចភ្លើងតូចប៉ុនសត្វអំពិលអំពែកនៅសល់ដែរ ដែលអាស្រ័យនឹងកំទេចភ្លើងនោះ គំនរភ្លើងដ៏ធំក៏អាចកើតឡើងវិញបាន។ តើភិក្ខុអរិដ្ឋៈនេះ មានញាណកម្តៅសូម្បីបន្តិចបន្តួចយ៉ាងនោះដែរឬទេ ដែលកាលបើអាស្រ័យនឹងញាណកម្តៅនោះហើយព្យាយាមទៅ អាចធ្វើមគ្គនិងផលឲ្យកើតឡើងបាន? ពាក្យថា No hetaṃ, bhante គឺមានន័យថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ញាណកម្តៅមានសភាពយ៉ាងនោះ នឹងមានមកពីណា ចំពោះភិក្ខុដែលមានលទ្ធិយ៉ាងនេះ? ពួកភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលបដិសេធនូវភាពមានញាណកម្តៅ ដែលអាចជាបច្ច័យដល់មគ្គនិងផល។ ពាក្យថា Maṅkubhūto គឺមានសេចក្តីអន់ថយស្រពោន។ ពាក្យថា Pattakkhandho គឺមានស្មាធ្លាក់ចុះ។ ពាក្យថា Appaṭibhāno គឺមិនឃើញនូវបដិភាណអ្វីមួយឡើយ គឺមានបដិភាណដាច់សូន្យ។ ភិក្ខុនោះកាលពិចារណាឃើញនូវភាពជាអភព្វបុគ្គលរបស់ខ្លួនថា "យើងបានជួបនឹងសាសនាដែលជាគ្រឿងស្រឡះចាកទុក្ខមានសភាពយ៉ាងនេះហើយ តែបែរជាជាអ្នកមិនលូតលាស់ក្នុងធម៌ ឮថាជាអ្នកមានបច្ច័យត្រូវកាត់ផ្តាច់អស់ហើយ" ដូច្នេះ ទើបអង្គុយយកមេជើងកៀសដី។

ပညာယိဿသိ ခေါတိ အယမ္ပိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. အရိဋ္ဌော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘ဘဂဝါ မယှံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော ပစ္ဆိန္နောတိ ဝဒတိ, န ခေါ ပန ဗုဒ္ဓါ သဥပနိဿယာနံယေဝ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, အနုပနိဿယာနမ္ပိ ဒေသေန္တိ, အဟံ သတ္ထု သန္တိကာ သုဂတောဝါဒံ လဘိတွာ အတ္တနော သမ္ပတ္တူပဂံ ကုသလံ ကရိဿာမီ’’တိ. အထဿ ဘဂဝါ ဩဝါဒံ ပဋိပဿမ္ဘေန္တော ‘‘ပညာယိဿသီ’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော, တွံယေဝ, မောဃပုရိသ, ဣမိနာ ပါပကေန ဒိဋ္ဌိဂတေန နိရယာဒီသု ပညာယိဿသိ, မမ သန္တိကာ တုယှံ သုဂတောဝါဒေါ နာမ နတ္ထိ, န မေ တယာ အတ္ထော, ဣဓာဟံ ဘိက္ခူ ပဋိပုစ္ဆိဿာမီတိ.

ពាក្យថា Paññāyissasi kho នេះ ក៏ជាអនុសន្ធិផ្សេងមួយទៀតដែរ។ ឮថា ភិក្ខុអរិដ្ឋៈបានគិតយ៉ាងនេះថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា ឧបនិស្ស័យនៃមគ្គនិងផលរបស់យើងត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ហើយ ក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនមែនសម្តែងធម៌ចំពោះតែបុគ្គលដែលមានឧបនិស្ស័យប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីបុគ្គលដែលគ្មានឧបនិស្ស័យ ក៏ទ្រង់សម្តែងឲ្យដែរ យើងនឹងទទួលយកនូវសុគតោវាទពីសំណាក់ព្រះសាស្តា ហើយធ្វើនូវកុសលដែលនាំទៅរកសេចក្តីសម្រេចរបស់ខ្លួន"។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងរារាំងនូវឱវាទរបស់ភិក្ខុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា "Paññāyissasi" ជាដើម។ សេចក្តីអធិប្បាយនៃពាក្យនោះថា នែមោឃបុរស គឺមានតែអ្នកម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ នឹងប្រាកដច្បាស់ក្នុងនរកជាដើម ដោយសារទិដ្ឋិដ៏លាមកនេះ សុគតោវាទពីសំណាក់តថាគត មិនមានសម្រាប់អ្នកឡើយ តថាគតគ្មានប្រយោជន៍អ្វីដោយសារអ្នកទេ ឥឡូវនេះ តថាគតនឹងសួរដេញដោលពួកភិក្ខុវិញ។

၂၃၇. အထ ခေါ ဘဂဝါတိ အယမ္ပိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. ဣမသ္မိဉှိ ဌာနေ ဘဂဝါ ပရိသံ သောဓေတိ, အရိဋ္ဌံ ဂဏတော နိဿာရေတိ. သစေ ဟိ ပရိသဂတာနံ ကဿစိ ဧဝံ ဘဝေယျ – ‘‘အယံ အရိဋ္ဌော ဘဂဝတာ အကထိတံ ကထေတုံ ကိံ သက္ခိဿတိ, ကစ္စိ နု ခေါ ပရိသမဇ္ဈေ ဘဂဝတာ ကထာယ သမာရဒ္ဓါယ သဟသာ ကထိတ’’န္တိ. ဧဝံ ကထိတံ ပန န အရိဋ္ဌောဝ သုဏာတိ, အညေနပိ သုတံ ဘဝိဿတိ. အထာပိဿ သိယာ ‘‘ယထာ သတ္ထာ အရိဋ္ဌံ နိဂ္ဂဏှာတိ, မမ္ပိ ဧဝံ နိဂ္ဂဏှေယျာတိ သုတွာပိ တုဏှီဘာဝံ အာပဇ္ဇေယျာ’’တိ. ‘‘တံ [Pg.12] သဗ္ဗံ န ကရိဿန္တီ’’တိ. မယာပိ န ကထိတံ, အညေန သုတမ္ပိ နတ္ထီတိ ‘‘တုမှေပိမေ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ ပရိသာယ လဒ္ဓိံ သောဓေတိ. ပရိသာယ ပန လဒ္ဓိသောဓနေနေဝ အရိဋ္ဌော ဂဏတော နိဿာရိတော နာမ ဟောတိ.

២៣៧. ពាក្យថា Atha kho bhagavā នេះ ក៏ជាអនុសន្ធិផ្សេងមួយទៀតដែរ។ ព្រោះថាក្នុងទីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជម្រះបរិស័ទឲ្យស្អាតស្អំ និងបណ្តេញភិក្ខុអរិដ្ឋៈចេញពីក្រុម។ ព្រោះថា ប្រសិនបើភិក្ខុណាមួយក្នុងបរិស័ទមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ភិក្ខុអរិដ្ឋៈនេះ នឹងអាចនិយាយពាក្យដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានត្រាស់សម្តែងយ៉ាងដូចម្តេចបាន តើព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌កថា ក្នុងកណ្តាលជំនុំបរិស័ទ បានត្រាស់ពាក្យនោះដោយរួសរាន់ពេកដឹង?" ដូច្នេះ។ មួយវិញទៀត ពាក្យដែលត្រាស់យ៉ាងនោះ មិនមែនមានតែភិក្ខុអរិដ្ឋៈម្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេដែលបានឮ សូម្បីភិក្ខុដទៃក៏គង់តែបានឮដែរ។ ឬមួយក៏ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះថា "ព្រះសាស្តាទ្រង់សង្កត់សង្កិនភិក្ខុអរិដ្ឋៈយ៉ាងណា សូម្បីយើងក៏ព្រះអង្គនឹងសង្កត់សង្កិនយ៉ាងនោះដែរ" ហើយទោះបីជាបានឮ ក៏នៅតែស្ងៀមស្ងាត់ទៅវិញ។ ដើម្បីកុំឲ្យពួកភិក្ខុធ្វើនូវសេចក្តីត្រិះរិះទាំងអស់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់ជម្រះលទ្ធិរបស់បរិស័ទ ដោយពាក្យថា "Tumhe pi me, bhikkhave" ជាដើម ក្នុងន័យថា "តថាគតក៏មិនបានសម្តែង ហើយពាក្យដែលអ្នកដទៃបានឮ ក៏មិនមានដែរ"។ ម្យ៉ាងទៀត គ្រាន់តែការជម្រះលទ្ធិរបស់បរិស័ទប៉ុណ្ណោះ ឈ្មោះថាព្រះដ៏មានព្រះភាគបានបណ្តេញភិក្ខុអរិដ្ឋៈចេញពីក្រុមរួចស្រេចទៅហើយ។

ဣဒါနိ အရိဋ္ဌဿ လဒ္ဓိံ ပကာသေန္တော သော ဝတ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အညတြေဝ ကာမေဟီတိအာဒီသု ယော သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ‘‘တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’’တိ ဧဝံလဒ္ဓိကော, သော ဝတ ကိလေသကာမေဟိ စေဝ ကိလေသကာမသမ္ပယုတ္တေဟိ သညာဝိတက္ကေဟိ စ အညတြ, ဧတေ ဓမ္မေ ပဟာယ, ဝိနာ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ, ဝတ္ထုကာမေ ပဋိသေဝိဿတိ, မေထုနသမာစာရံ သမာစရိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဣဒံ ကာရဏံ နာမ နတ္ထိ, အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသောတိ.

ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងនូវលទ្ធិរបស់ភិក្ខុអរិដ្ឋៈឲ្យច្បាស់ ទើបត្រាស់ពាក្យថា "So vata, bhikkhave" ជាដើម។ ក្នុងពាក្យថា Aññatreva kāmehi ជាដើមនោះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុណាដែលមានលទ្ធិយ៉ាងនេះថា "ធម៌ទាំងឡាយនោះ កាលបុគ្គលសេពហើយ មិនអាចធ្វើអន្តរាយបានឡើយ" ភិក្ខុនោះ វៀរចាកកិលេសកាមទាំងឡាយផង វៀរចាកសញ្ញានិងវិតក្កៈដែលប្រកបដោយកិលេសកាមទាំងឡាយផង គឺលះបង់ធម៌ទាំងនេះហើយ មិនមានធម៌ទាំងនេះហើយ នឹងសេពនូវវត្ថុកាម នឹងប្រព្រឹត្តនូវមេថុនធម្ម ហេតុនេះមិនដែលសេសសល់ឡើយ។ ហេតុនេះមិនមានឡើយ នេះជាអដ្ឋានៈ ជាអនវកាសៈឡើយ។

၂၃၈. ဧဝံ ဘဂဝါ အယံ အရိဋ္ဌော ယထာ နာမ ရဇကော သုဂန္ဓာနိပိ ဒုဂ္ဂန္ဓာနိပိ ဇိဏ္ဏာနိပိ နဝါနိပိ သုဒ္ဓါနိပိ အသုဒ္ဓါနိပိ ဝတ္ထာနိ ဧကတော ဘဏ္ဍိကံ ကရောတိ, ဧဝမေဝ ဘိက္ခူနံ နိစ္ဆန္ဒရာဂပဏီတစီဝရာဒိပရိဘောဂဉ္စ အနိဗဒ္ဓသီလာနံ ဂဟဋ္ဌာနံ အန္တရာယကရံ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ နိဗဒ္ဓသီလာနံ ဘိက္ခူနံ အာဝရဏကရံ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ သဗ္ဗံ ဧကသဒိသံ ကရောတီတိ အရိဋ္ဌဿ လဒ္ဓိံ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ ဒုဂ္ဂဟိတာယ ပရိယတ္တိယာ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရိယာပုဏန္တီတိ ဥဂ္ဂဏှန္တိ. သုတ္တန္တိအာဒီသု ဥဘတောဝိဘင်္ဂနိဒ္ဒေသခန္ဓကပရိဝါရာ, သုတ္တနိပါတေ မင်္ဂလသုတ္တရတနသုတ္တနာလကသုအာတုဝဋ္ဋကသုတ္တာနိ, အညမ္ပိ စ သုတ္တနာမကံ တထာဂတဝစနံ သုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗမ္ပိ သဂါထကံ သုတ္တံ ဂေယျန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဝိသေသေန သံယုတ္တကေ သကလောပိ သဂါထာဝဂ္ဂေါ. သကလံ အဘိဓမ္မပိဋကံ, နိဂ္ဂါထကံ သုတ္တံ, ယဉ္စ အညမ္ပိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ အသင်္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ, တံ ဝေယျာကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မပဒံ, ထေရဂါထာ, ထေရိဂါထာ, သုတ္တနိပါတေ နောသုတ္တနာမိကာ သုဒ္ဓိကဂါထာ စ ဂါထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သောမနဿဉာဏမယိကဂါထာပဋိသံယုတ္တာ ဒွေအသီတိသုတ္တန္တာ ဥဒါနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ (ဣတိဝု. ၁,၂) ဒသုတ္တရသတသုတ္တန္တာ ဣတိဝုတ္တကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပဏ္ဏကဇာတကာဒီနိ ပဏ္ဏာသာဓိကာနိ ပဉ္စဇာတကသတာနိ ဇာတကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ အာနန္ဒေ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ (အ. နိ. ၄.၁၂၉) သဗ္ဗေပိ အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတဓမ္မပ္ပဋိသံယုတ္တာ [Pg.13] သုတ္တန္တာ အဗ္ဘုတဓမ္မန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စူဠဝေဒလ္လမဟာဝေဒလ္လသမ္မာဒိဋ္ဌိသက္ကပဉှသင်္ခါရဘာဇနိယမဟာပုဏ္ဏမသုတ္တာဒယော သဗ္ဗေပိ ဝေဒဉ္စ တုဋ္ဌိဉ္စ လဒ္ဓါ လဒ္ဓါ ပုစ္ဆိတသုတ္တန္တာ ဝေဒလ္လန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

២៣៨. ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា ភិក្ខុអរិដ្ឋៈនេះ ធ្វើសេចក្តីនោះទាំងអស់ឲ្យដូចគ្នា ប្រៀបដូចជាជាងជ្រលក់ធ្វើនូវសំពត់ទាំងឡាយ ទោះបីជាមានក្លិនក្រអូបក្តី មានក្លិនស្អុយក្តី ចាស់ក្តី ថ្មីក្តី ស្អាតក្តី មិនស្អាតក្តី ឲ្យទៅជាបាច់តែមួយ យ៉ាងនោះឯង គឺការបរិភោគនូវចីវរដ៏ផ្ចិតផ្ចង់ជាដើម ដោយប្រាសចាកឆន្ទរាគ របស់ពួកភិក្ខុផង ការបរិភោគប្រកបដោយឆន្ទរាគ ដែលជាគ្រឿងធ្វើអន្តរាយរបស់ពួកគ្រហស្ថដែលមានសីលមិនជាប់លាប់ផង ការបរិភោគប្រកបដោយឆន្ទរាគ ដែលជាគ្រឿងរារាំងរបស់ពួកភិក្ខុដែលមានសីលជាប់លាប់ផង ភិក្ខុអរិដ្ឋៈធ្វើទាំងអស់នោះឲ្យមានសភាពដូចគ្នា។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់សម្តែងនូវលទ្ធិរបស់ភិក្ខុអរិដ្ឋៈយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងសម្តែងនូវទោសនៃការរៀនព្រះបរិយត្តិធម៌ដែលរៀនខុស ទើបត្រាស់ពាក្យថា "Idha, bhikkhave, ekacce" ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Pariyāpuṇanti គឺរៀនសូត្រ។ ក្នុងពាក្យថា Sutta ជាដើមនោះ ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលជាឧភតោវិភង្គ និទ្ទេស ខន្ធកៈ បរិវារៈ និងមង្គលសូត្រ រតនសូត្រ នាលកសូត្រ ទុវដកសូត្រ ក្នុងសុត្តនិបាត និងព្រះពុទ្ធវចនៈដទៃទៀតដែលមានឈ្មោះថា សូត្រ គួរដឹងថាជា សុត្តៈ។ សូម្បីតែសូត្រទាំងអស់ដែលប្រកបដោយគាថា គួរដឹងថាជា គេយ្យៈ ដោយឡែកគឺសគាថវគ្គទាំងអស់ក្នុងសំយុត្តនិកាយ។ ព្រះអភិធម្មបិដកទាំងអស់ សូត្រដែលមិនមានគាថា និងព្រះពុទ្ធវចនៈដទៃទៀតដែលមិនបានសង្គ្រោះចូលក្នុងអង្គ ៨ គួរដឹងថាជា វេយ្យាករណៈ។ ធម៌បទ ថេរគាថា ថេរីគាថា និងគាថាសុទ្ធសាធដែលមិនមានឈ្មោះថាសូត្រ ក្នុងសុត្តនិបាត គួរដឹងថាជា គាថា。 ព្រះសូត្រទាំង ៨២ ដែលប្រកបដោយគាថាដែលកើតអំពីសោមនស្សញ្ញាណ គួរដឹងថាជា ឧទាន។ ព្រះសូត្រទាំង ១១០ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យជាដើមថា "Vuttañhetaṃ bhagavatā" គួរដឹងថាជា ឥតិវុត្តកៈ។ ព្រះជាតិទាំង ៥០០ ដែលមានអបណ្ណកជាតកជាដើម បូកបន្ថែម ៥០ ជាតិទៀត គួរដឹងថាជា ជាតក។ ព្រះសូត្រទាំងអស់ដែលប្រកបដោយអច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យជាដើមថា "Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā ānande" គួរដឹងថាជា អព្ភូតធម៌។ ព្រះសូត្រទាំងឡាយមានចូឡវេទល្លសូត្រ មហាវេទល្លសូត្រ សម្មាទិដ្ឋិសូត្រ សក្កបញ្ហសូត្រ សង្ខារភាជនីយសូត្រ មហាបុណ្ណមសូត្រជាដើម ដែលជាព្រះសូត្រដែលគេសួរហើយៗ ដោយទទួលបាននូវប្រាជ្ញាផង សេចក្តីត្រេកអរផង គួរដឹងថាជា វេទល្លៈ។

အတ္ထံ န ဥပပရိက္ခန္တီတိ အတ္ထတ္ထံ ကာရဏတ္ထံ န ပဿန္တိ န ပရိဂ္ဂဏှန္တိ. အနုပပရိက္ခတန္တိ အနုပပရိက္ခန္တာနံ. န နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ န ဥပဋ္ဌဟန္တိ န အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ သီလံ သမာဓိ ဝိပဿနာ မဂ္ဂေါ ဖလံ ဝဋ္ဋံ ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ ဧဝံ ဇာနိတုံ န သက္ကာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. တေ ဥပါရမ္ဘာနိသံသာ စေဝါတိ တေ ပရေသံ ဝါဒေ ဒေါသာရောပနာနိသံသာ ဟုတွာ ပရိယာပုဏန္တီတိ အတ္ထော. ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသာ စာတိ ဧဝံ ဝါဒပမောက္ခာနိသံသာ, ပရေဟိ သကဝါဒေ ဒေါသေ အာရောပိတေ တံ ဒေါသံ ဧဝံ မောစေဿာမာတိ ဣမိနာဝ ကာရဏေန ပရိယာပုဏန္တီတိ အတ္ထော. တဉ္စဿ အတ္ထံ နာနုဘောန္တီတိ ယဿ စ မဂ္ဂဿ ဝါ ဖလဿ ဝါ အတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ, တဉ္စဿ ဓမ္မဿ အတ္ထံ ဧတေ ဒုဂ္ဂဟိတဂ္ဂါဟိနော နာနုဘောန္တိ. အပိစ ပရဿ ဝါဒေ ဥပါရမ္ဘံ အာရောပေတုံ အတ္တနော ဝါဒံ မောစေတုံ အသက္ကောန္တာပိ တဉ္စ အတ္ထံ နာနုဘောန္တိယေဝ.

ពាក្យថា Atthaṃ na upaparikkhanti (មិនពិចារណានូវសេចក្តី) សេចក្តីថា មិនឃើញ មិនកំណត់យកនូវសេចក្តីពិត និងសេចក្តីដែលជាហេតុ។ ពាក្យថា Anupaparikkhatanti សេចក្តីថា នៃពួកជនដែលមិនពិចារណា។ ពាក្យថា Na nijjhānaṃ khamantīti សេចក្តីថា មិនប្រាកដច្បាស់ មិនចូលមកកាន់គន្លងនៃប្រាជ្ញា គឺមិនអាចដឹងបានថា «ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីសីល សមាធិ វិបស្សនា មគ្គ ផល វដ្តៈ និងវិវដ្តៈ» យ៉ាងនេះឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Te upārambhānisaṃsā cevāti សេចក្តីថា ពួកជនទាំងនោះរៀនធម៌ដោយមានការលើកទោសក្នុងវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃជាអានិសង្ស (ជាប្រយោជន៍) នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Itivādappamokkhānisaṃsā cāti សេចក្តីថា មានការរួចផុតពីការចោទប្រកាន់ជាអានិសង្ស គឺរៀនធម៌ដោយហេតុតែគិតថា «កាលបើអ្នកដទៃលើកទោសក្នុងវាទៈរបស់ខ្លួន អាត្មាអញនឹងដោះស្រាយឱ្យរួចផុតពីទោសនោះយ៉ាងនេះ» នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Tañcassa atthaṃ nānubhontīti សេចក្តីថា ពួកកុលបុត្ររៀនធម៌ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មគ្គ ឬផលណា ពួកជនអ្នកកាន់យកខុសទាំងនោះ មិនបានទទួលនូវប្រយោជន៍គឺមគ្គនិងផលនោះនៃធម៌នោះឡើយ។ មួយវិញទៀត សូម្បីតែការលើកទោសក្នុងវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃ ឬការដោះស្រាយវាទៈរបស់ខ្លួន ក៏មិនអាចធ្វើបានឡើយ ហើយក៏មិនបានទទួលនូវប្រយោជន៍នោះពិតមែន។

၂၃၉. အလဂဒ္ဒတ္ထိကောတိ အာသိဝိသအတ္ထိကော. ဂဒေါတိ ဟိ ဝိသဿ နာမံ, တံ တဿ အလံ ပရိပုဏ္ဏံ အတ္ထီတိ အလဂဒ္ဒေါ. ဘောဂေတိ သရီရေ. ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စေ ကုလပုတ္တာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တီတိ နိတ္ထရဏပရိယတ္တိဝသေန ဥဂ္ဂဏှန္တိ. တိဿော ဟိ ပရိယတ္တိယော အလဂဒ္ဒပရိယတ္တိ နိတ္ထရဏပရိယတ္တိ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တီတိ.

២៣៩. ពាក្យថា Alagaddatthikoti សេចក្តីថា អ្នកត្រូវការដោយអាសិរពិស (ពស់វែក)។ ព្រោះថា ពាក្យថា Gado នេះ ជាឈ្មោះនៃពិស, ពិសដ៏ពេញបរិបូរណ៍ (alaṃ) មានដល់ពស់នោះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា Alagaddo (ពស់វែក)។ ពាក្យថា Bhoge សេចក្តីថា ត្រង់រាងកាយ។ ពាក្យថា Idha pana, bhikkhave, ekacce kulaputtā dhammaṃ pariyāpuṇantīti សេចក្តីថា រៀនដោយអំណាចនៃនិត្ថរណបរិយត្តិ (បរិយត្តិដើម្បីរំដោះខ្លួនចេញពីវដ្តសង្សារ)។ ព្រោះថា បរិយត្តិមាន ៣ យ៉ាងគឺ អលគទ្ទបរិយត្តិ (បរិយត្តិប្រៀបដូចជាការចាប់ពស់វែក) និត្ថរណបរិយត្តិ (បរិយត្តិដើម្បីរំដោះខ្លួន) និងភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ (បរិយត្តិប្រៀបដូចជាការចាំឃ្លាំង)។

တတ္ထ ယော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဧဝံ စီဝရာဒီနိ ဝါ လဘိဿာမိ, စတုပရိသမဇ္ဈေ ဝါ မံ ဇာနိဿန္တီတိ လာဘသက္ကာရဟေတု ပရိယာပုဏာတိ, တဿ သာ ပရိယတ္တိ အလဂဒ္ဒပရိယတ္တိ နာမ. ဧဝံ ပရိယာပုဏတော ဟိ ဗုဒ္ဓဝစနံ အပရိယာပုဏိတွာ နိဒ္ဒေါက္ကမနံ ဝရတရံ.

ក្នុងបរិយត្តិទាំង ៣ នោះ បុគ្គលណា រៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ ហើយគិតថា «អាត្មាអញនឹងបានចីវរជាដើមយ៉ាងនេះ ឬពួកជននឹងស្គាល់អាត្មាអញក្នុងកណ្តាលបរិស័ទទាំង ៤» រៀនព្រោះហេតុតែលាភសក្ការៈ បរិយត្តិរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា អលគទ្ទបរិយត្តិ។ ព្រោះថា សម្រាប់បុគ្គលដែលរៀនយ៉ាងនេះ ការមិនរៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ ហើយដេកលក់ទៅវិញ គឺប្រសើរជាង។

ယော ပန ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သီလဿ အာဂတဋ္ဌာနေ သီလံ ပူရေတွာ သမာဓိဿ အာဂတဋ္ဌာနေ သမာဓိဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာ ဝိပဿနာယ အာဂတဋ္ဌာနေ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ မဂ္ဂဖလာနံ အာဂတဋ္ဌာနေ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿာမိ ဖလံ [Pg.14] သစ္ဆိကရိဿာမီတိ ဥဂ္ဂဏှာတိ, တဿ သာ ပရိယတ္တိ နိတ္ထရဏပရိယတ္တိ နာမ ဟောတိ.

ចំណែកបុគ្គលណា រៀនព្រះពុទ្ធវចនៈហើយ ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់នៃសីល ក៏បំពេញសីល ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់នៃសមាធិ ក៏កាន់យកនូវបន្ទប់នៃសមាធិ ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់នៃវិបស្សនា ក៏តាំងទុកនូវវិបស្សនា ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់នៃមគ្គនិងផល ក៏គិតថា «អាត្មាអញនឹងចម្រើនមគ្គ នឹងធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវផល» ហើយរៀន បរិយត្តិរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា និត្ថរណបរិយត្តិ។

ခီဏာသဝဿ ပန ပရိယတ္တိ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိ နာမ. တဿ ဟိ အပရိညာတံ အပ္ပဟီနံ အဘာဝိတံ အသစ္ဆိကတံ ဝါ နတ္ထိ. သော ဟိ ပရိညာတက္ခန္ဓော ပဟီနကိလေသော ဘာဝိတမဂ္ဂေါ သစ္ဆိကတဖလော, တသ္မာ ဗုဒ္ဓဝစနံ ပရိယာပုဏန္တော တန္တိဓာရကော ပဝေဏိပါလကော ဝံသာနုရက္ခကောဝ ဟုတွာ ဥဂ္ဂဏှာတိ. ဣတိဿ သာ ပရိယတ္တိ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိ နာမ ဟောတိ.

ចំណែកបរិយត្តិរបស់ព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថា ភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ (បរិយត្តិរបស់ព្រះចាំឃ្លាំង)។ ព្រោះថា ធម៌ដែលព្រះខីណាស្រពនោះមិនទាន់កំណត់ដឹង មិនទាន់លះបង់ មិនទាន់ចម្រើន ឬមិនទាន់ធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ គឺមិនមានឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះខីណាស្រពនោះ មានខន្ធកំណត់ដឹងហើយ មានកិលេសលះបង់ហើយ មានមគ្គចម្រើនហើយ មានផលធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ហើយ ហេតុនោះ កាលដែលរៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ គឺរៀនក្នុងនាមជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវបាលី ជាអ្នករក្សានូវប្រពៃណី និងជាអ្នករក្សានូវវង្សតែប៉ុណ្ណោះ។ យ៉ាងនេះ បរិយត្តិរបស់ព្រះខីណាស្រពនោះ ឈ្មោះថា ភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ។

ယော ပန ပုထုဇ္ဇနော ဆာတဘယာဒီသု ဂန္ထဓရေသု ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝသိတုံ အသက္ကောန္တေသု သယံ ဘိက္ခာစာရေန အကိလမမာနော အတိမဓုရံ ဗုဒ္ဓဝစနံ မာ နဿတု, တန္တိံ ဓာရေဿာမိ, ဝံသံ ဌပေဿာမိ, ပဝေဏိံ ပါလေဿာမီတိ ပရိယာပုဏာတိ, တဿ ပရိယတ္တိ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိ ဟောတိ, န ဟောတီတိ? န ဟောတိ. ကသ္မာ? န အတ္တနော ဌာနေ ဌတွာ ပရိယာပုတတ္တာ. ပုထုဇ္ဇနဿ ဟိ ပရိယတ္တိ နာမ အလဂဒ္ဒါ ဝါ ဟောတိ နိတ္ထရဏာ ဝါ, သတ္တန္နံ သေက္ခာနံ နိတ္ထရဏာဝ, ခီဏာသဝဿ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိယေဝ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ နိတ္ထရဏပရိယတ္တိ အဓိပ္ပေတာ.

ចំណែកឯបុថុជ្ជនណា កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកទ្រទ្រង់គន្ថធុរៈ មិនអាចនៅក្នុងទីជាមួយគ្នាបាន ព្រោះតែភ័យគឺការអត់ឃ្លានជាដើម ខ្លួនឯងមិនលំបាកដោយការត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត ហើយគិតថា «ព្រះពុទ្ធវចនៈដ៏ផ្អែមល្ហែមក្រៃលែងនេះ កុំបីវិនាសឡើយ អាត្មាអញនឹងទ្រទ្រង់នូវបាលី នឹងតាំងទុកនូវវង្ស នឹងរក្សានូវប្រពៃណី» ហើយរៀន បរិយត្តិរបស់បុថុជ្ជននោះ ឈ្មោះថា ភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ ដែរឬទេ? មិនមែនទេ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមិនបានស្ថិតនៅក្នុងឋានៈរបស់ខ្លួនហើយរៀន។ ព្រោះថា បរិយត្តិរបស់បុថុជ្ជន តែងជាអលគទ្ទបរិយត្តិខ្លះ ជានិត្ថរណបរិយត្តិខ្លះ បរិយត្តិរបស់ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក ជា និត្ថរណបរិយត្តិ តែម្យ៉ាង បរិយត្តិរបស់ព្រះខីណាស្រព ជា ភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ តែម្យ៉ាង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ប្រាថ្នាយក និត្ថរណបរិយត្តិ។

နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ သီလာဒီနံ အာဂတဋ္ဌာနေသု ဣဓ သီလံ ကထိတံ, ဣဓ သမာဓိ, ဣဓ ဝိပဿနာ, ဣဓ မဂ္ဂေါ, ဣဓ ဖလံ, ဣဓ ဝဋ္ဋံ, ဣဓ ဝိဝဋ္ဋန္တိ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ. တဉ္စဿ အတ္ထံ အနုဘောန္တီတိ ယေသံ မဂ္ဂဖလာနံ အတ္ထာယ ပရိယာပုဏန္တိ. သုဂ္ဂဟိတပရိယတ္တိံ နိဿာယ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ ဖလံ သစ္ဆိကရောန္တာ တဉ္စဿ ဓမ္မဿ အတ္ထံ အနုဘဝန္တိ. ပရဝါဒေ ဥပါရမ္ဘံ အာရောပေတုံ သက္ကောန္တာပိ သကဝါဒေ အာရောပိတံ ဒေါသံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ မောစေတုံ သက္ကောန္တာပိ အနုဘောန္တိယေဝ. ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တီတိ သီလာဒီနံ အာဂတဋ္ဌာနေ သီလာဒီနိ ပူရေန္တာနမ္ပိ, ပရေသံ ဝါဒေ သဟဓမ္မေန ဥပါရမ္ဘံ အာရောပေန္တာနမ္ပိ, သကဝါဒတော ဒေါသံ ဟရန္တာနမ္ပိ, အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိသမဇ္ဈေ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဓမ္မဒေသနာယ ပသန္နေဟိ ဥပနီတေ စတ္တာရော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တာနမ္ပိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တိ.

ពាក្យថា Nijjhānaṃ khamantīti សេចក្តីថា ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់នៃសីលជាដើម ក៏ប្រាកដច្បាស់ដល់ប្រាជ្ញាថា «ក្នុងទីនេះ ទ្រង់សម្តែងសីល ក្នុងទីនេះ សមាធិ ក្នុងទីនេះ វិបស្សនា ក្នុងទីនេះ មគ្គ ក្នុងទីនេះ ផល ក្នុងទីនេះ វដ្តៈ ក្នុងទីនេះ វិវដ្តៈ»។ ពាក្យថា Tañcassa atthaṃ anubhontīti សេចក្តីថា ពួកជនរៀនធម៌ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មគ្គនិងផលណា ពួកជនអាស្រ័យនូវបរិយត្តិដែលខ្លួនរៀនល្អហើយ ចម្រើនមគ្គ ធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវផល ក៏បានទទួលនូវប្រយោជន៍នៃធម៌នោះ។ សូម្បីតែអាចលើកទោសក្នុងវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃបានក្តី អាចដោះស្រាយទោសដែលគេលើកឡើងក្នុងវាទៈរបស់ខ្លួន ដោយកាន់យកនូវបាលីតាមដែលខ្លួនប្រាថ្នាក្តី ក៏ឈ្មោះថាបានទទួលនូវប្រយោជន៍នោះពិតមែន។ ពាក្យថា Dīgharattaṃ hitāya sukhāya saṃvattantīti សេចក្តីថា សម្រាប់ពួកជនដែលបំពេញសីលជាដើម ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់នៃសីលជាដើមនោះក្តី សម្រាប់ពួកជនដែលលើកទោសក្នុងវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃដោយធម៌ក្តី សម្រាប់ពួកជនដែលកំចាត់បង់នូវទោសចាកវាទៈរបស់ខ្លួនក្តី សម្រាប់ពួកភិក្ខុដែលបានសម្រេចព្រះអរហត្តហើយ សម្តែងធម៌ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទ ហើយប្រើប្រាស់នូវបច្ច័យទាំង ៤ ដែលពួកជនអ្នកជ្រះថ្លាក្នុងធម៌ទេសនានាំមកប្រគេនក្តី រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ អស់កាលជាអង្វែង។

ဧဝံ [Pg.15] သုဂ္ဂဟိတေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထေဝ နိယောဇေန္တော တသ္မာ တိဟ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဒုဂ္ဂဟိတပရိယတ္တိ ဒုဂ္ဂဟိတအလဂဒ္ဒေါ ဝိယ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တတိ, သုဂ္ဂဟိတပရိယတ္တိ သုဂ္ဂဟိတအလဂဒ္ဒေါ ဝိယ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တတိ, တသ္မာတိ အတ္ထော. တထာ နံ ဓာရေယျာထာတိ တထေဝ နံ ဓာရေယျာထ, တေနေဝ အတ္ထေန ဂဏှေယျာထ. ယေ ဝါ ပနာဿု ဝိယတ္တာ ဘိက္ခူတိ ယေ ဝါ ပန အညေ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပမဟာကစ္စာနာဒိကာ ဗျတ္တာ ပဏ္ဍိတာ ဘိက္ခူ အဿု, တေ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ. အရိဋ္ဌေန ဝိယ ပန မမ သာသနေ န ကလလံ ဝါ ကစဝရံ ဝါ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ.

ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញអានិសង្សក្នុងព្រះពុទ្ធវចនៈដែលរៀនល្អហើយយ៉ាងនេះ រួចហើយ កាលនឹងទ្រង់ដឹកនាំក្នុងព្រះពុទ្ធវចនៈដែលរៀនល្អនោះឯង ទើបត្រាស់ពាក្យថា Tasmā tiha, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែបរិយត្តិដែលរៀនមិនល្អ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខ អស់កាលជាអង្វែង ប្រៀបដូចជាពស់វែកដែលគេចាប់មិនល្អ ចំណែកបរិយត្តិដែលរៀនល្អហើយ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ អស់កាលជាអង្វែង ប្រៀបដូចជាពស់វែកដែលគេចាប់ល្អហើយ ព្រោះហេតុនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Tathā naṃ dhāreyyāthāti សេចក្តីថា គប្បីទ្រទ្រង់នូវសេចក្តីនោះដោយប្រការនោះឯង គប្បីកាន់យកដោយសេចក្តីនោះឯង។ ពាក្យថា Ye vā panāssu viyattā bhikkhūti សេចក្តីថា ភិក្ខុដទៃទៀត មានព្រះសារីបុត្ត ព្រះមោគ្គល្លាន ព្រះមហាកស្សបៈ ព្រះមហាកច្ចាយនៈ ជាដើម ដែលជាអ្នកឈ្លាសវៃ ជាបណ្ឌិត គប្បីសួរភិក្ខុទាំងនោះ។ មួយវិញទៀត មិនគប្បីដាក់ចុះនូវភក់ ឬសម្រាម ក្នុងសាសនារបស់តថាគត ដូចជាអរិដ្ឋភិក្ខុឡើយ។

၂၄၀. ကုလ္လူပမန္တိ ကုလ္လသဒိသံ. နိတ္ထရဏတ္ထာယာတိ စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထာယ. ဥဒကဏ္ဏဝန္တိ ယဉှိ ဥဒကံ ဂမ္ဘီရံ န ပုထုလံ. ပုထုလံ ဝါ ပန န ဂမ္ဘီရံ, န တံ အဏ္ဏဝေါတိ ဝုစ္စတိ. ယံ ပန ဂမ္ဘီရဉ္စေဝ ပုထုလဉ္စ, တံ အဏ္ဏဝေါတိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ မဟန္တံ ဥဒကဏ္ဏဝန္တိ မဟန္တံ ပုထုလံ ဂမ္ဘီရံ ဥဒကန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. သာသင်္ကံ နာမ ယတ္ထ စောရာနံ နိဝုတ္ထောကာသော ဒိဿတိ. ဌိတောကာသော, နိသိန္နောကာသော, နိပန္နောကာသော ဒိဿတိ. သပ္ပဋိဘယံ နာမ ယတ္ထ စောရေဟိ မနုဿာ ဟတာ ဒိဿန္တိ, ဝိလုတ္တာ ဒိဿန္တိ, အာကောဋိတာ ဒိဿန္တိ. ဥတ္တရသေတူတိ ဥဒကဏ္ဏဝဿ ဥပရိ ဗဒ္ဓေါ သေတု. ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာတိ ကုလ္လော နာမ တရဏတ္ထာယ ကလာပံ ကတွာ ဗဒ္ဓေါ. ပတ္ထရိတွာ ဗဒ္ဓါ ပန ပဒရစာဋိအာဒယော ဥဠုမ္ပောတိ ဝုစ္စန္တိ. ဥစ္စာရေတွာတိ ဌပေတွာ. ကိစ္စကာရီတိ ပတ္တကာရီ ယုတ္တကာရီ, ပတိရူပကာရီတိ အတ္ထော. ဓမ္မာပိ ဝေါ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မာတိ သမထဝိပဿနာ. ဘဂဝါ ဟိ သမထေပိ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟာပေသိ, ဝိပဿနာယပိ. သမထေ ဆန္ဒရာဂံ ကတ္ထ ပဇဟာပေသိ? ‘‘ဣတိ ခေါ, ဥဒါယိ, နေဝသညာနာသညာယတနဿပိ ပဟာနံ ဝဒါမိ, ပဿသိ နော တွံ, ဥဒါယိ, တံ သံယောဇနံ အဏုံ ဝါ ထူလံ ဝါ, ယဿာဟံ နော ပဟာနံ ဝဒါမီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၅၆) ဧတ္ထ သမထေ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟာပေသိ. ‘‘ဣမံ စေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဋ္ဌိံ ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓံ ဧဝံ ပရိယောဒါတံ န အလ္လီယေထ န ကေလာယေထ န ဓနာယေထာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၁) ဧတ္ထ ဝိပဿနာယ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟာပေသိ[Pg.16]. ဣဓ ပန ဥဘယတ္ထ ပဇဟာပေန္တော ‘‘ဓမ္မာပိ ဝေါ ပဟာတဗ္ဗာ, ပဂေဝ အဓမ္မာ’’တိ အာဟ.

២៤០. ពាក្យថា Kullūpamanti សេចក្តីថា ដូចជាក្បូន។ ពាក្យថា Nittharaṇatthāyāti សេចក្តីថា ដើម្បីឆ្លងផុតចាកឱឃៈទាំង ៤។ ពាក្យថា Udakaṇṇavanti សេចក្តីថា ទឹកណាជ្រៅ តែមិនទូលាយ ឬទឹកណាទូលាយ តែមិនជ្រៅ ទឹកនោះ មិនហៅថា អណ្ណព ឡើយ។ ចំណែកទឹកណា ទាំងជ្រៅ ទាំងទូលាយ ទឹកនោះ ទើបហៅថា អណ្ណព។ ហេតុនោះ ពាក្យថា Mahantaṃ udakaṇṇavaṃ គឺទឹកដ៏ធំ ទូលាយ និងជ្រៅ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា Sāsaṅkaṃ nāma សេចក្តីថា ទីកន្លែងដែលគេឃើញជាទីអាស្រ័យនៅរបស់ពួកចោរ ឃើញជាទីឈរ ទីអង្គុយ ទីដេក។ ពាក្យថា Sappaṭibhayaṃ nāma សេចក្តីថា ទីកន្លែងដែលគេឃើញមនុស្សត្រូវពួកចោរសម្លាប់ ឃើញការប្លន់ ការវាយដំ។ ពាក្យថា Uttarasetūti សេចក្តីថា ស្ពានដែលគេសង់ឡើងខាងលើអណ្ណពទឹក។ ពាក្យថា Kullaṃ bandhitvāti ក្នុងបទនេះ ពាក្យថា ក្បូន គឺការយកឫស្សី ឬឈើមកចងជាបាច់ដើម្បីឆ្លង។ ចំណែកការយកក្តារ ឬក្អមជាដើមមកចងរាយ ហៅថា ឧឡុម្ពៈ (ផែ)។ ពាក្យថា Uccāretvāti សេចក្តីថា ទុកចោល (ដាក់ចុះ)។ ពាក្យថា Kiccakārīti សេចក្តីថា អ្នកធ្វើការងារដ៏សមគួរ ធ្វើការងារដ៏ត្រូវ ធ្វើការងារដ៏សមរម្យ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Dhammāpi vo pahātabbāti ក្នុងបទនេះ ពាក្យថា ធម៌ គឺសមថៈ និងវិបស្សនា។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ឱ្យលះបង់នូវឆន្ទរាគៈ សូម្បីក្នុងសមថៈផង សូម្បីក្នុងវិបស្សនាផង។ ទ្រង់ឱ្យលះបង់ឆន្ទរាគៈក្នុងសមថៈក្នុងទីណា? គឺក្នុងព្រះសូត្រនេះថា «ម្នាលឧទាយិ អាត្មាអញពោលនូវការលះបង់ សូម្បីនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ... ម្នាលឧទាយិ អ្នកឃើញនូវសញ្ញោជនៈដ៏ល្អិតក្តី គ្រោតគ្រាតក្តី ណាដែលអាត្មាអញមិនពោលនូវការលះបង់ដែរឬទេ?» ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ឱ្យលះបង់ឆន្ទរាគៈក្នុងសមថៈ។ ទ្រង់ឱ្យលះបង់ឆន្ទរាគៈក្នុងវិបស្សនាក្នុងទីណា? គឺក្នុងព្រះសូត្រនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើអ្នកទាំងឡាយមិនតោងទាម មិនត្រេកអរ មិនធ្វើជាម្ចាស់ នូវទិដ្ឋិ (វិបស្សនាបញ្ញា) ដ៏បរិសុទ្ធ ដ៏ផូរផង់យ៉ាងនេះ...» ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ឱ្យលះបង់ឆន្ទរាគៈក្នុងវិបស្សនា។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ កាលទ្រង់ឱ្យលះបង់ទាំងពីរយ៉ាង ទើបត្រាស់ថា «សូម្បីតែធម៌ទាំងឡាយ ក៏អ្នកទាំងឡាយត្រូវលះបង់ទៅហើយ ចំណង់បើធម៌មិនមែនជាធម៌ (អធម៌)»។

တတြာယံ အဓိပ္ပာယော – ဘိက္ခဝေ, အဟံ ဧဝရူပေသု သန္တပ္ပဏီတေသု ဓမ္မေသု ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ဝဒါမိ, ကိံ ပန ဣမသ္မိံ အသဒ္ဓမ္မေ ဂါမဓမ္မေ ဝသလဓမ္မေ ဒုဋ္ဌုလ္လေ ဩဒကန္တိကေ, ယတ္ထ အယံ အရိဋ္ဌော မောဃပုရိသော နိဒ္ဒေါသသညီ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂံ နာလံ အန္တရာယာယာတိ ဝဒတိ. အရိဋ္ဌေန ဝိယ န တုမှေဟိ မယှံ သာသနေ ကလလံ ဝါ ကစဝရံ ဝါ ပက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ဘဂဝါ ဣမိနာပိ ဩဝါဒေန အရိဋ္ဌံယေဝ နိဂ္ဂဏှာတိ.

ក្នុងពាក្យនោះ មានអធិប្បាយយ៉ាងនេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាត្មាអញពោលនូវការលះបង់ឆន្ទរាគៈ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ ដ៏ឧត្តមមានសភាពយ៉ាងនេះ ចំណង់បើក្នុងអសទ្ធម៌ គាមធម៌ វសលធម៌ ដ៏អាក្រក់ ដ៏គ្រោតគ្រាត មានការលាងទឹកជាទីបំផុតនេះ (មេថុនធម្ម) ដែលអរិដ្ឋមោឃបុរសនេះ សម្គាល់ថាមិនមានទោស ហើយពោលថា «ឆន្ទរាគៈក្នុងកាមគុណទាំង ៥ មិនអាចធ្វើអន្តរាយបានឡើយ» នោះ តើចាំបាច់និយាយទៅថ្វី? អ្នកទាំងឡាយមិនគប្បីដាក់ចុះនូវភក់ ឬសម្រាម ក្នុងសាសនារបស់តថាគត ដូចជាអរិដ្ឋភិក្ខុឡើយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់សង្កត់សង្កិននូវអរិដ្ឋភិក្ខុនោះឯង សូម្បីដោយឱវាទនេះ។

၂၄၁. ဣဒါနိ ယော ပဉ္စသု ခန္ဓေသု တိဝိဓဂ္ဂါဟဝသေန အဟံ မမန္တိ ဂဏှာတိ, သော မယှံ သာသနေ အယံ အရိဋ္ဌော ဝိယ ကလလံ ကစဝရံ ပက္ခိပတီတိ ဒဿေန္တော ဆယိမာနိ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာနီတိ ဒိဋ္ဌိပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ, ဒိဋ္ဌိယာ အာရမ္မဏမ္ပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ, ဒိဋ္ဌိယာ ပစ္စယောပိ. ရူပံ ဧတံ မမာတိအာဒီသု ဧတံ မမာတိ တဏှာဂ္ဂါဟော. ဧသောဟမသ္မီတိ မာနဂ္ဂါဟော. ဧသော မေ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော. ဧဝံ ရူပါရမ္မဏာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော ကထိတာ ဟောန္တိ. ရူပံ ပန အတ္တာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဒိဋ္ဌံ ရူပါယတနံ, သုတံ သဒ္ဒါယတနံ, မုတံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ, တဉှိ ပတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော မုတန္တိ ဝုတ္တံ. အဝသေသာနိ သတ္တာယတနာနိ ဝိညာတံ နာမ. ပတ္တန္တိ ပရိယေသိတွာ ဝါ အပရိယေသိတွာ ဝါ ပတ္တံ. ပရိယေသိတန္တိ ပတ္တံ ဝါ အပ္ပတ္တံ ဝါ ပရိယေသိတံ. အနုဝိစရိတံ မနသာတိ စိတ္တေန အနုသဉ္စရိတံ. လောကသ္မိဉှိ ပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, ပရိယေသိတွာ နောပတ္တမ္ပိ. အပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, အပရိယေသိတွာ နောပတ္တမ္ပိ. တတ္ထ ပရိယေသိတွာ ပတ္တံ ပတ္တံ နာမ. ပရိယေသိတွာ နောပတ္တံ ပရိယေသိတံ နာမ. အပရိယေသိတွာ ပတ္တဉ္စ, အပရိယေသိတွာ နောပတ္တဉ္စ မနသာနုဝိစရိတံ နာမ.

២៤១. ឥឡូវនេះ កាលនឹងទ្រង់បង្ហាញថា «បុគ្គលណា កាន់យកក្នុងខន្ធទាំង ៥ ដោយអំណាចនៃការប្រកាន់ ៣ យ៉ាង (តណ្ហា មាណៈ ទិដ្ឋិ) ថា អាត្មាអញ, របស់អាត្មាអញ បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាដាក់ចុះនូវភក់ និងសម្រាម ក្នុងសាសនារបស់តថាគត ដូចជាអរិដ្ឋភិក្ខុនេះដែរ» ទើបត្រាស់ពាក្យថា Chaimāni, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ហេតុជាទីតាំងនៃទិដ្ឋិទាំង ៦ នេះ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Diṭṭhiṭṭhānānīti សេចក្តីថា សូម្បីទិដ្ឋិមុន ក៏ជាហេតុនៃទិដ្ឋិក្រោយ សូម្បីអារម្មណ៍ទាំង ៦ មានរូបារម្មណ៍ជាដើម នៃសក្កាយទិដ្ឋិ ក៏ឈ្មោះថាជាហេតុនៃទិដ្ឋិ សូម្បីបច្ច័យមានអវិជ្ជា ផស្សៈ សញ្ញា វិតក្កៈ អយោនិសោមនសិការៈ បាបមិត្ត និងបរតោឃោសៈជាដើម នៃសក្កាយទិដ្ឋិ ក៏ឈ្មោះថាជាហេតុនៃទិដ្ឋិ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន Rūpaṃ etaṃ mama (រូបនេះជារបស់អាត្មាអញ) ជាដើម៖ ពាក្យថា Etaṃ mama គឺការកាន់យកដោយតណ្ហា (តណ្ហាក្រាហៈ)។ ពាក្យថា Esohamasmīti សេចក្តីថា រូបនេះជាអាត្មាអញ គឺការកាន់យកដោយមានះ (មានគ្គាហៈ)។ ពាក្យថា Eso me attāti សេចក្តីថា រូបនេះជាខ្លួនរបស់អាត្មាអញ គឺការកាន់យកដោយទិដ្ឋិ (ទិដ្ឋិគ្គាហៈ)។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងនូវតណ្ហា មាណៈ និងទិដ្ឋិ ដែលមានរូបជាអារម្មណ៍។ ចំណែករូប មិនគប្បីពោលថាជាខ្លួនឡើយ។ សូម្បីក្នុងវេទនាជាដើម ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ អាយតនៈគឺរូប ឈ្មោះថា ទិដ្ឋៈ (អ្វីៗដែលឃើញ)។ អាយតនៈគឺសំឡេង ឈ្មោះថា សុតៈ (អ្វីៗដែលឮ)។ អាយតនៈគឺក្លិន អាយតនៈគឺរស អាយតនៈគឺផ្សព្វ ឈ្មោះថា មុតៈ (អ្វីៗដែលប៉ះពាល់)។ ព្រោះថា អាយតនៈទាំងនោះ ត្រូវប៉ះពាល់ហើយទើបកាន់យកបាន ហេតុនោះ ទើបហៅថា មុតៈ។ អាយតនៈ ៧ ដែលសេសសល់ ឈ្មោះថា វិញ្ញាតៈ (អ្វីៗដែលដឹងច្បាស់)។ ពាក្យថា Pattanti សេចក្តីថា អារម្មណ៍ដែលបានសម្រេច ដោយការស្វែងរកក្តី មិនបានស្វែងរកក្តី។ ពាក្យថា Pariyesitanti សេចក្តីថា អារម្មណ៍ដែលបានសម្រេចក្តី មិនបានសម្រេចក្តី ដែលខ្លួនបានស្វែងរក។ ពាក្យថា Anuvicaritaṃ manasāti សេចក្តីថា អារម្មណ៍ដែលចិត្តត្រិះរិះរឿយៗ។ ព្រោះថាក្នុងលោក អារម្មណ៍ដែលស្វែងរកហើយបានសម្រេច ក៏មាន ស្វែងរកហើយមិនបានសម្រេច ក៏មាន មិនបានស្វែងរកតែបានសម្រេច ក៏មាន មិនបានស្វែងរកហើយមិនបានសម្រេច ក៏មាន។ ក្នុងអារម្មណ៍ទាំងនោះ អារម្មណ៍ដែលស្វែងរកហើយបានសម្រេច ឈ្មោះថា បត្តៈ។ អារម្មណ៍ដែលស្វែងរកហើយមិនបានសម្រេច ឈ្មោះថា បរិយេសិតៈ។ អារម្មណ៍ដែលមិនបានស្វែងរកតែបានសម្រេចក្តី មិនបានស្វែងរកហើយមិនបានសម្រេចក្តី ឈ្មោះថា មនសានុវិចរិតៈ។

အထ ဝါ ပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ ပတ္တဋ္ဌေန ပတ္တံ နာမ. ပရိယေသိတွာ နောပတ္တံ ပရိယေသိတံ နာမ. အပရိယေသိတွာ နောပတ္တံ မနသာနုဝိစရိတံ နာမ. သဗ္ဗံ ဝါ ဧတံ မနသာ အနုဝိစရိတတ္တာ မနသာနုဝိစရိတံ နာမ. ဣမိနာ ဝိညာဏာရမ္မဏာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော ကထိတာ, ဒေသနာဝိလာသေန ဟေဋ္ဌာ ဒိဋ္ဌာဒိအာရမ္မဏဝသေန ဝိညာဏံ ဒဿိတံ[Pg.17]. ယမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနန္တိ ယမ္ပိ ဧတံ သော လောကောတိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တံ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ.

ម៉្យាងទៀត អារម្មណ៍ដែលស្វែងរកហើយបានមកក្តី មិនបានស្វែងរកតែបានមកក្តី ឈ្មោះថា «បត្តៈ» (អារម្មណ៍ដែលបានសម្រេច) ព្រោះអត្ថថាបានសម្រេច។ អារម្មណ៍ដែលស្វែងរកហើយតែមិនបាន ឈ្មោះថា «បរិយេសិតៈ» (អារម្មណ៍ដែលស្វែងរក)។ អារម្មណ៍ដែលមិនបានស្វែងរកហើយក៏មិនបាន ឈ្មោះថា «មនសានុវិចរិតៈ» (អារម្មណ៍ដែលត្រិះរិះរឿយៗដោយចិត្ត)។ ម៉្យាងទៀត អារម្មណ៍ទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថា «មនសានុវិចរិតៈ» ព្រោះតែចិត្តត្រិះរិះរឿយៗ។ តាមរយៈបាលីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវតណ្ហា មានៈ និងទិដ្ឋិ ដែលមានវិញ្ញាណជាអារម្មណ៍ ដោយលម្អនៃទេសនា ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញវិញ្ញាណដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍មានរូបដែលឃើញហើយជាដើមក្នុងខាងក្រោម។ បទថា «yampi taṃ diṭṭhiṭṭhānaṃ» សេចក្តីថា ទីតាំងនៃទិដ្ឋិដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យជាដើមថា «so loko» (លោកនោះ) ណា ក៏មាន។

သော လောကော သော အတ္တာတိ ယာ ဧသာ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ လောကော စ အတ္တာ စာတိ ဂဏှာတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သော ပေစ္စ ဘဝိဿာမီတိ သော အဟံ ပရလောကံ ဂန္တွာ နိစ္စော ဘဝိဿာမိ, ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော ဘဝိဿာမိ, သိနေရုမဟာပထဝီမဟာသမုဒ္ဒါဒီဟိ သဿတီဟိ သမံ တထေဝ ဌဿာမိ. တမ္ပိ ဧတံ မမာတိ တမ္ပိ ဒဿနံ ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာတိ သမနုပဿတိ. ဣမိနာ ဒိဋ္ဌာရမ္မဏာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော ကထိတာ. ဝိပဿနာယ ပဋိဝိပဿနာကာလေ ဝိယ ပစ္ဆိမဒိဋ္ဌိယာ ပုရိမဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏကာလေ ဧဝံ ဟောတိ.

បទថា «so loko so attā» (លោកនោះ គឺខ្លួននោះ) សេចក្តីថា សក្កាយទិដ្ឋិដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យជាដើមថា «យល់ឃើញរូបថាជាខ្លួន» តែងប្រកាន់ថា «លោកផង ខ្លួនផង មាន» ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកសក្កាយទិដ្ឋិនោះ។ បទថា «so pecca bhavissāmi» (ខ្ញុំនោះលះលោកនេះទៅហើយ នឹងកើតមាន) សេចក្តីថា អាត្មាអញនោះទៅកាន់បរលោកហើយ នឹងជាអ្នកទៀងទាត់ នឹងជាអ្នកឋិតថេរ ជានិរន្តរ៍ មានសភាវៈមិនប្រែប្រួលជាធម្មតា នឹងឋិតនៅស្មើដោយវត្ថុដ៏ទៀងទាត់ទាំងឡាយ មានភ្នំសិនេរុ មហាប្រថពី និងមហាសមុទ្រជាដើម យ៉ាងនោះឯង។ បទថា «tampi etaṃ mama» (ទោះបីទិដ្ឋិនោះថា នុះជារបស់អញ) សេចក្តីថា តែងយល់ឃើញសូម្បីតែការយល់ឃើញ (ទិដ្ឋិ) នោះថា «នុះជារបស់អញ នុះជាអញ នុះជាខ្លួនរបស់អញ»។ តាមរយៈពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវតណ្ហា មានៈ និងទិដ្ឋិ ដែលមានទិដ្ឋិជាអារម្មណ៍។ ពិតមែនហើយ ក្នុងកាលដែលទិដ្ឋិខាងក្រោយប្រកាន់យកទិដ្ឋិខាងមុន តែងមានសភាពដូចជាកាលដែលវិបស្សនាខាងក្រោយពិចារណាវិបស្សនាខាងមុនដូច្នោះឯង។

သုက္ကပက္ခေ ရူပံ နေတံ မမာတိ ရူပေ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟာ ပဋိက္ခိတ္တာ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သမနုပဿတီတိ ဣမဿ ပန ပဒဿ တဏှာသမနုပဿနာ မာနသမနုပဿနာ ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ ဉာဏသမနုပဿနာတိ စတဿော သမနုပဿနာတိ အတ္ထော. တာ ကဏှပက္ခေ တိဿန္နံ သမနုပဿနာနံ, သုက္ကပက္ခေ ဉာဏသမနုပဿနာယ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. အသတိ န ပရိတဿတီတိ အဝိဇ္ဇမာနေ ဘယပရိတဿနာယ တဏှာပရိတဿနာယ ဝါ န ပရိတဿတိ. ဣမိနာ ဘဂဝါ အဇ္ဈတ္တက္ခန္ဓဝိနာသေ အပရိတဿမာနံ ခီဏာသဝံ ဒဿေန္တော ဒေသနံ မတ္ထကံ ပါပေသိ.

ក្នុងសុក្កបក្ខ (ចំណែកស) ដោយបទថា «rūpaṃ netaṃ mama» (រូបនុះ មិនមែនជារបស់អញទេ) ព្រះអង្គទ្រង់បដិសេធការប្រកាន់មាំដោយតណ្ហា មានៈ និងទិដ្ឋិ ក្នុងរូប។ សូម្បីក្នុងវេទនាជាដើម ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ចំណែកបទថា «samanupassati» (តែងយល់ឃើញរឿយៗ) នេះ មានសេចក្តីថា ការយល់ឃើញមាន ៤ យ៉ាង គឺ ការយល់ឃើញដោយតណ្ហា ការយល់ឃើញដោយមានៈ ការយល់ឃើញដោយទិដ្ឋិ និងការយល់ឃើញដោយញាណ។ ការយល់ឃើញទាំងនោះ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងកណ្ហបក្ខ (ចំណែកខ្មៅ) ដោយអំណាចនៃការយល់ឃើញ ៣ យ៉ាង (តណ្ហា មានៈ ទិដ្ឋិ) ក្នុងសុក្កបក្ខ ដោយអំណាចនៃការយល់ឃើញដោយញាណ។ បទថា «asati na paritassati» (កាលបើមិនមាន តែងមិនតក់ស្លុត) សេចក្តីថា កាលបើការតក់ស្លុតដោយភ័យក្តី ការតក់ស្លុតដោយតណ្ហាក្តី មិនមាន តែងមិនតក់ស្លុត។ តាមរយៈបាលីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់បង្ហាញព្រះខីណាស្រពដែលមិនតក់ស្លុតក្នុងការវិនាសទៅនៃខន្ធខាងក្នុង ទ្រង់ញ៉ាំងទេសនាឲ្យដល់នូវកំពូល។

၂၄၂. ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခူတိ ဧဝံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တေ အညတရော အနုသန္ဓိကုသလော ဘိက္ခု – ‘‘ဘဂဝတာ အဇ္ဈတ္တက္ခန္ဓဝိနာသေ အပရိတဿန္တံ ခီဏာသဝံ ဒဿေတွာ ဒေသနာ နိဋ္ဌာပိတာ, အဇ္ဈတ္တံ အပရိတဿန္တေ ခေါ ပန သတိ အဇ္ဈတ္တံ ပရိတဿကေန ဗဟိဒ္ဓါ ပရိက္ခာရဝိနာသေ ပရိတဿကေန အပရိတဿကေန စာပိ ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣတိ ဣမေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အယံ ပဉှော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ စိန္တေတွာ ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ. ဗဟိဒ္ဓါ အသတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိက္ခာရဝိနာသေ. အဟု ဝတ မေတိ အဟောသိ ဝတ မေ ဘဒ္ဒကံ ယာနံ ဝါဟနံ ဟိရညံ သုဝဏ္ဏန္တိ အတ္ထော. တံ ဝတ မေ နတ္ထီတိ တံ ဝတ ဣဒါနိ မယှံ နတ္ထိ, ရာဇူဟိ ဝါ စောရေဟိ ဝါ ဟဋံ, အဂ္ဂိနာ ဝါ ဒဍ္ဎံ, ဥဒကေန ဝါ ဝုဠှံ, ပရိဘောဂေန [Pg.18] ဝါ ဇိဏ္ဏံ. သိယာ ဝတ မေတိ ဘဝေယျ ဝတ မယှံ ယာနံ ဝါဟနံ ဟိရညံ သုဝဏ္ဏံ သာလိ ဝီဟိ ယဝေါ ဂေါဓုမော. တံ ဝတာဟံ န လဘာမီတိ တမဟံ အလဘမာနော တဒနုစ္ဆဝိကံ ကမ္မံ အကတွာ နိသိန္နတ္တာ ဣဒါနိ န လဘာမီတိ သောစတိ, အယံ အဂါရိယသောစနာ, အနဂါရိယဿ ပတ္တစီဝရာဒီနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

២៤២. បទថា «evaṃ vutte aññataro bhikkhu» សេចក្តីថា កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុមួយរូបដែលឈ្លាសវៃក្នុងអនុសន្ធិ គិតថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញព្រះខីណាស្រពដែលមិនតក់ស្លុតក្នុងការវិនាសទៅនៃខន្ធខាងក្នុង ហើយទ្រង់បញ្ចប់ទេសនា កាលបើមានបុគ្គលមិនតក់ស្លុតក្នុងខន្ធខាងក្នុង ក៏គប្បីមានបុគ្គលតក់ស្លុតក្នុងខន្ធខាងក្នុង បុគ្គលតក់ស្លុតក្នុងការវិនាសទៅនៃបរិក្ខារខាងក្រៅ និងបុគ្គលមិនតក់ស្លុតក្នុងការវិនាសទៅនៃបរិក្ខារខាងក្រៅ។ ហេតុនេះ គប្បីសួរប្រស្នានេះដោយហេតុទាំង ៤ នេះ» គិតយ៉ាងនេះហើយ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលី ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគនូវពាក្យនេះ។ បទថា «bahiddhā asati» សេចក្តីថា ក្នុងការវិនាសទៅនៃបរិក្ខារខាងក្រៅ។ បទថា «ahu vata me» មានសេចក្តីថា «ឱ! អាត្មាអញធ្លាប់មានយាន ជំនិះ ប្រាក់ មាស ដ៏ល្អណាស់តើ»។ បទថា «taṃ vata me natthi» សេចក្តីថា «ឥឡូវនេះ របស់ទាំងអស់នោះមិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ ព្រោះស្តេចទាំងឡាយ ឬចោរទាំងឡាយនាំយកទៅហើយ ឬភ្លើងឆេះហើយ ឬទឹកហូរនាំទៅហើយ ឬក៏ចាស់ទ្រុឌទ្រោមទៅព្រោះការប្រើប្រាស់»។ បទថា «siyā vata me» សេចក្តីថា «ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ អាត្មាអញគប្បីមានយាន ជំនិះ ប្រាក់ មាស ស្រូវសាលី ស្រូវស្រែ ស្រូវយាវៈ ស្រូវសាឡី»។ បទថា «taṃ vatāhaṃ na labhāmi» សេចក្តីថា «អាត្មាអញមិនបានរបស់នោះ ព្រោះមិនបានធ្វើការងារដែលសមគួរដល់ការបាននោះ បានតែអង្គុយនៅ ឥឡូវនេះទើបមិនបាន» ហើយសោកស្តាយ នេះជាសេចក្តីសោកស្តាយរបស់គ្រហស្ថ ចំណែកសេចក្តីសោកស្តាយរបស់បព្វជិត គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃសប្តិ និងចីវរជាដើម។

အပရိတဿနာဝါရေ န ဧဝံ ဟောတီတိ ယေဟိ ကိလေသေဟိ ဧဝံ ဘဝေယျ, တေသံ ပဟီနတ္တာ န ဧဝံ ဟောတိ. ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာဓိဋ္ဌာနပရိယုဋ္ဌာနာဘိနိဝေသာနုသယာနန္တိ ဒိဋ္ဌီနဉ္စ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာနဉ္စ ဒိဋ္ဌာဓိဋ္ဌာနာနဉ္စ ဒိဋ္ဌိပရိယုဋ္ဌာနာနဉ္စ အဘိနိဝေသာနုသယာနဉ္စ. သဗ္ဗသင်္ခါရသမထာယာတိ နိဗ္ဗာနတ္ထာယ. နိဗ္ဗာနဉှိ အာဂမ္မ သဗ္ဗသင်္ခါရာဣဉ္ဇိတာနိ, သဗ္ဗသင်္ခါရစလနာနိ သဗ္ဗသင်္ခါရဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ သမ္မန္တိ ဝူပသမ္မန္တိ, တသ္မာ တံ, ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော’’တိ ဝုစ္စတိ. တဒေဝ စ အာဂမ္မ ခန္ဓူပဓိ ကိလေသူပဓိ အဘိသင်္ခါရူပဓိ, ပဉ္စကာမဂုဏူပဓီတိ ဣမေ ဥပဓယော ပဋိနိဿဇ္ဇိယန္တိ, တဏှာ ခီယတိ ဝိရဇ္ဇတိ နိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ တံ, ‘‘သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော’’တိ ဝုစ္စတိ. နိဗ္ဗာနာယာတိ အယံ ပနဿ သရူပနိဒ္ဒေသော, ဣတိ သဗ္ဗေဟေဝ ဣမေဟိ ပဒေဟိ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယတ္ထာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿာတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော. တဿေဝံ ဟောတီတိ တဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿာမိ နာမဿု, ဝိနဿိဿာမိ နာမဿု, နာဿု နာမ ဘဝိဿာမီတိ ဧဝံ ဟောတိ. ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဟိ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ သုညတာပဋိသံယုတ္တံ ကတွာ ဒေသိယမာနံ ဓမ္မံ သုဏန္တဿ တာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘တာသော ဟေသော, ဘိက္ခဝေ, အသုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ နော စဿံ, နော စ မေ သိယာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၅၅).

ក្នុងអបរិតស្សនាវារៈ បទថា «na evaṃ hoti» (មិនមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះឡើយ) សេចក្តីថា ព្រោះតែកិលេសទាំងឡាយណាដែលនាំឲ្យមានសេចក្តីតក់ស្លុតយ៉ាងនេះ ត្រូវបានលះបង់ហើយ ហេតុនោះទើបមិនមានសេចក្តីតក់ស្លុតយ៉ាងនេះ។ បទថា «diṭṭhiṭṭhānādhiṭṭhānapariyuṭṭhānābhinivesānusayānaṃ» សេចក្តីថា នៃទិដ្ឋិទាំងឡាយផង នៃទីតាំងនៃទិដ្ឋិទាំងឡាយផង នៃអធិដ្ឋាននៃទិដ្ឋិទាំងឡាយផង នៃបរិយុដ្ឋាននៃទិដ្ឋិទាំងឡាយផង នៃអភិនិវេសៈនិងអនុស័យនៃទិដ្ឋិទាំងឡាយផង។ បទថា «sabbasaṅkhārasamathāya» សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះនិព្វាន។ ព្រោះថា បុគ្គលអាស្រ័យព្រះនិព្វានហើយ ការញាប់ញ័រនៃសង្ខារទាំងពួង ការកម្រើកនៃសង្ខារទាំងពួង ការរំភើបនៃសង្ខារទាំងពួង តែងរម្ងាប់ តែងរម្ងាប់ដោយប្រពៃ ហេតុនោះ ព្រះនិព្វាននោះ ទើបហៅថា «សព្វសង្ខារសមថៈ»។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលអាស្រ័យព្រះនិព្វាននោះឯងហើយ ឧបធិទាំងឡាយនេះ គឺ ខន្ធូបធិ កិលេសូបធិ អភិសង្ខារូបធិ និងបញ្ចកាមគុណូបធិ តែងត្រូវបានលះបង់ តណ្ហាតែងអស់ទៅ តែងនឿយណាយ តែងរលត់ទៅ ហេតុនោះ ព្រះនិព្វាននោះ ទើបហៅថា «សព្វូបធិបដិនិស្សគ្គៈ តណ្ហាក្ខយៈ វិរាគៈ និរោធៈ»។ បទថា «nibbānāya» នេះ ជាការចង្អុលបង្ហាញនូវសរូប (រូបពិត) នៃព្រះនិព្វាននោះ សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វាន ដោយបទទាំងអស់នេះ នេះជាអត្ថដែលទ្រង់បង្ហាញហើយ។ បទថា «tassevaṃ hoti» សេចក្តីថា សេចក្តីតក់ស្លុតយ៉ាងនេះ តែងមានដល់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិ (មិច្ឆាទិដ្ឋិ) នោះថា «អាត្មាអញមុខជានឹងដាច់សូន្យជាប្រាកដ អាត្មាអញមុខជានឹងវិនាសជាប្រាកដ អាត្មាអញមុខជានឹងមិនមានជាប្រាកដ»។ ពិតមែនហើយ កាលបើបុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិស្តាប់ធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយលើកឡើងនូវត្រីលក្ខណ៍ ធ្វើឲ្យទាក់ទងនឹងសុញ្ញតធម៌ សេចក្តីតក់ស្លុត (តណ្ហាតសនា) តែងកើតឡើង។ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីតក់ស្លុតនុះ តែងមានដល់បុថុជ្ជនអ្នកមិនបានស្តាប់ធម៌ ព្រោះគិតថា 'បើអាត្មាអញមិនមាន (ក្នុងអតីត) របស់ (ដែលជាគ្រឿងប្រើប្រាស់) ក៏មិនគប្បីមានដល់អាត្មាអញ (ក្នុងបច្ចុប្បន្ន)'»។

၂၄၃. ဧတ္တာဝတာ ဗဟိဒ္ဓါပရိက္ခာရဝိနာသေ တဿနကဿ စ နောတဿနကဿ စ အဇ္ဈတ္တက္ခန္ဓဝိနာသေ တဿနကဿ စ နောတဿနကဿ စာတိ ဣမေသံ ဝသေန စတုက္ကောဋိကာ သုညတာ ကထိတာ. ဣဒါနိ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိက္ခာရံ ပရိဂ္ဂဟံ နာမ ကတွာ, ဝီသတိဝတ္ထုကံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ နာမ ကတွာ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိပမုခါ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဒိဋ္ဌိနိဿယံ နာမ ကတွာ တိကောဋိကံ သုညတံ ဒဿေတုံ တံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဂ္ဂဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရိဂ္ဂဟန္တိ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိက္ခာရံ. ပရိဂ္ဂဏှေယျာထာတိ ယထာ ဝိညူ မနုဿော ပရိဂ္ဂဏှေယျ[Pg.19]. အဟမ္ပိ ခေါ တံ, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, တုမှေပိ န ပဿထ, အဟမ္ပိ န ပဿာမိ, ဣတိ ဧဝရူပေါ ပရိဂ္ဂဟော နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

២៤៣. ប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវសុញ្ញតទេសនាមានចំណែក ៤ (ចតុស្កោដិ) ដោយអំណាចនៃបុគ្គលអ្នកតក់ស្លុត និងមិនតក់ស្លុតក្នុងការវិនាសទៅនៃបរិក្ខារខាងក្រៅ និងបុគ្គលអ្នកតក់ស្លុត និងមិនតក់ស្លុតក្នុងការវិនាសទៅនៃខន្ធខាងក្នុង។ ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើបរិក្ខារខាងក្រៅឲ្យជាគ្រឿងប្រកាន់មាំ ទ្រង់ធ្វើសក្កាយទិដ្ឋិមានវត្ថុ ២០ ឲ្យជាអត្តវាទុបាទាន ទ្រង់ធ្វើទិដ្ឋិ ៦២ មានសក្កាយទិដ្ឋិជាប្រធានឲ្យជាទិដ្ឋិនិស្ស័យ ដើម្បីបង្ហាញនូវសុញ្ញតទេសនាមានចំណែក ៣ (តិកោដិ) ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «taṃ, bhikkhave, pariggahaṃ» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រឿងប្រកាន់មាំនោះ)។ ក្នុងបទនោះ បទថា «pariggahaṃ» សេចក្តីថា បរិក្ខារខាងក្រៅ។ បទថា «pariggaṇheyyātha» សេចក្តីថា ដូចជាវិញ្ញូជនគប្បីប្រកាន់មាំ។ បទថា «ahampi kho taṃ, bhikkhave» សេចក្តីថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីអ្នកទាំងឡាយក៏មិនឃើញ សូម្បីអាត្មាអញក៏មិនឃើញ គ្រឿងប្រកាន់មាំមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនមានឡើយ» ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនេះ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួងយ៉ាងនេះ។

၂၄၄. ဧဝံ တိကောဋိကံ သုညတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဇ္ဈတ္တက္ခန္ဓေ အတ္တာတိ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိက္ခာရေ အတ္တနိယန္တိ ကတွာ ဒွိကောဋိကံ ဒဿေန္တော အတ္တနိ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, သတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အယံ သင်္ခေပတ္ထော, ဘိက္ခဝေ, အတ္တနိ ဝါ သတိ ဣဒံ မေ ပရိက္ခာရဇာတံ အတ္တနိယန္တိ အဿ, အတ္တနိယေဝ ဝါ ပရိက္ခာရေ သတိ အယံ မေ အတ္တာ ဣမဿ ပရိက္ခာရဿ သာမီတိ, ဧဝံ အဟန္တိ. သတိ မမာတိ, မမာတိ သတိ အဟန္တိ ယုတ္တံ ဘဝေယျ. သစ္စတောတိ ဘူတတော, ထေတတောတိ တထတော ထိရတော ဝါ.

២៤៤. កាលទ្រង់បង្ហាញសុញ្ញតទេសនាមានចំណែក ៣ យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញទេសនាមានចំណែក ២ (ទ្វិកោដិ) ដោយធ្វើខន្ធខាងក្នុងថាជាខ្លួន និងធ្វើបរិក្ខារខាងក្រៅថាជារបស់ខ្លួន ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «attani vā, bhikkhave, sati» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើខ្លួនមាន)។ ក្នុងបទនោះ នេះជាសេចក្តីសង្ខេប៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើខ្លួនមាន ការប្រកាន់មាំថា «ពួកបរិក្ខារនេះជារបស់ខ្លួនរបស់អញ» គប្បីមាន ឬកាលបើបរិក្ខារជារបស់ខ្លួនមាន ការប្រកាន់មាំថា «...នេះជាខ្លួនរបស់អញ អាត្មាអញជាម្ចាស់នៃបរិក្ខារនេះ» យ៉ាងនេះថាជាអញ។ កាលបើមាន (ការប្រកាន់ថាខ្លួន) ការប្រកាន់ថារបស់អញ គប្បីមាន, កាលបើមានការប្រកាន់ថារបស់អញ ការប្រកាន់ថាអញ ក៏គប្បីជាការសមគួរ។ បទថា «saccato» សេចក្តីថា ដោយពិត (តាមសភាវៈពិត)។ បទថា «thetato» សេចក្តីថា ដោយពិត ឬដោយមាំមួន។

ဣဒါနိ ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ဧဝံ တိပရိဝဋ္ဋဝသေန အဂ္ဂဏှန္တော အယံ အရိဋ္ဌော ဝိယ မယှံ သာသနေ ကလလံ ကစဝရံ ပက္ခိပတီတိ ဒဿေန္တော တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ နိစ္စံ ဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနိစ္စံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, ယသ္မာ ဟုတွာ န ဟောတိ, တသ္မာ အနိစ္စံ. ဥပ္ပာဒဝယဝတ္တိတော ဝိပရိဏာမတာဝကာလိကနိစ္စပဋိက္ခေပဋ္ဌေန ဝါတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အနိစ္စံ. ဒုက္ခံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, ပဋိပီဠနာကာရေန ဒုက္ခံ, သန္တာပဒုက္ခမဒုက္ခဝတ္ထုကသုခပဋိက္ခေပဋ္ဌေန ဝါတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဒုက္ခံ. ဝိပရိဏာမဓမ္မန္တိ ဘဝသင်္ကန္တိဥပဂမနသဘာဝံ ပကတိဘာဝဝိဇဟနသဘာဝံ. ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာတိ ယုတ္တံ နု ခေါ တံ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟာနံ ဝသေန အဟံ မမာတိ ဧဝံ ဂဟေတုံ. နော ဟေတံ, ဘန္တေတိ ဣမိနာ တေ ဘိက္ခူ အဝသဝတ္တနာကာရေန ရူပံ, ဘန္တေ, အနတ္တာတိ ပဋိဇာနန္တိ. သုညအဿာမိကအနိဿရအတ္တပဋိက္ခေပဋ္ဌေန ဝါတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အနတ္တာ.

ឥឡូវនេះ កាលមិនប្រកាន់យកនូវខន្ធទាំង ៥ នេះថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា ដោយអំណាចនៃការវិលត្រឡប់ ៣ ជុំយ៉ាងនេះ កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញថា «បុគ្គលនេះបោះចោលនូវភក់ និងសម្រាមក្នុងសាសនារបស់តថាគត ដូចជាអរិដ្ឋភិក្ខុនេះដែរ» ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយយល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច រូបទៀងឬមិនទៀង)។ ក្នុងបទនោះ បទថា «aniccaṃ, bhante» សេចក្តីថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះរបស់ណាមានហើយត្រឡប់ជាមិនមានវិញ ហេតុនោះរបស់នោះទើបឈ្មោះថា មិនទៀង»។ ឈ្មោះថា មិនទៀង ដោយហេតុ ៤ យ៉ាង គឺ ព្រោះប្រព្រឹត្តទៅតាមការកើតនិងការរលត់ ព្រោះមានសភាវៈប្រែប្រួល ព្រោះមានសភាពកើតឡើងមួយឆាវ និងព្រោះអត្ថថាបដិសេធភាពទៀងទាត់។ បទថា «dukkhaṃ, bhante» សេចក្តីថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឈ្មោះថា ជាទុក្ខ ព្រោះអាការៈបៀតបៀន»។ ឈ្មោះថា ជាទុក្ខ ដោយហេតុ ៤ យ៉ាង គឺ ព្រោះអត្ថថាក្តៅក្រហាយ ព្រោះអត្ថថាទ្រាំបានដោយកម្រ ព្រោះអត្ថថាជាទីតាំងនៃទុក្ខ និងព្រោះអត្ថថាបដិសេធសុខ។ បទថា «vipariṇāmadhammaṃ» សេចក្តីថា មានសភាវៈចូលទៅកាន់ការផ្លាស់ប្តូរភព មានសភាវៈលះបង់នូវប្រក្រតីភាព។ បទថា «kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā» (គួរឬដើម្បីយល់ឃើញនូវរបស់នោះថា នុះជារបស់អញ នុះជាអញ នុះជាខ្លួនរបស់អញ) សេចក្តីថា គួរឬដើម្បីប្រកាន់យកយ៉ាងនេះថា «អញ របស់អញ» ដោយអំណាចនៃការប្រកាន់មាំ ៣ យ៉ាង គឺ តណ្ហា មានៈ និងទិដ្ឋិ ទាំងនេះ។ តាមរយៈបទថា «no hetaṃ, bhante» ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ តែងទទួលស្គាល់ថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន រូបជាអនត្តា ព្រោះអាការៈមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច»។ ឈ្មោះថា ជាអនត្តា ដោយហេតុ ៤ យ៉ាង គឺ ព្រោះអត្ថថាសូន្យ (ទទេ) ព្រោះអត្ថថាគ្មានម្ចាស់ ព្រោះអត្ថថាគ្មានអំណាច និងព្រោះអត្ថថាបដិសេធខ្លួន។

ဘဂဝါ ဟိ ကတ္ထစိ အနိစ္စဝသေန အနတ္တတ္တံ ဒဿေတိ, ကတ္ထစိ ဒုက္ခဝသေန, ကတ္ထစိ ဥဘယဝသေန. ‘‘စက္ခု အတ္တာတိ ယော ဝဒေယျ, တံ န ဥပပဇ္ဇတိ, စက္ခုဿ ဥပ္ပာဒေါပိ ဝယောပိ ပညာယတိ. ယဿ ခေါ ပန ဥပ္ပာဒေါပိ ဝယောပိ ပညာယတိ, အတ္တာ မေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စ ဝေတိ စာတိ ဣစ္စဿ ဧဝမာဂတံ ဟောတိ, တသ္မာ တံ န ဥပပဇ္ဇတိ စက္ခု အတ္တာတိ ယော ဝဒေယျ, ဣတိ စက္ခု အနတ္တာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၄၂၂) ဣမသ္မိဉှိ ဆဆက္ကသုတ္တေ အနိစ္စဝသေန အနတ္တတံ ဒဿေတိ. ‘‘ရူပဉ္စ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ[Pg.20], အတ္တာ အဘဝိဿ, နယိဒံ ရူပံ အာဗာဓာယ သံဝတ္တေယျ, လဗ္ဘေထ စ ရူပေ ‘ဧဝံ မေ ရူပံ ဟောတု, ဧဝံ မေ ရူပံ မာ အဟောသီ’တိ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ အနတ္တာ, တသ္မာ ရူပံ အာဗာဓာယ သံဝတ္တတိ, န စ လဗ္ဘတိ ရူပေ ‘ဧဝံ မေ ရူပံ ဟောတု, ဧဝံ မေ ရူပံ မာ အဟောသီ’’’တိ (မဟာဝ. ၂၀; သံ. နိ. ၃.၅၉) ဣမသ္မိံ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တေ ဒုက္ခဝသေန အနတ္တတံ ဒဿေတိ. ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စံ, ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ, ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ, ယဒနတ္တာ တံ ‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၇၆) ဣမသ္မိံ အရဟတ္တသုတ္တေ ဥဘယဝသေန အနတ္တတံ ဒဿေတိ. ကသ္မာ? အနိစ္စံ ဒုက္ခဉ္စ ပါကဋံ. အနတ္တာတိ န ပါကဋံ.

ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញភាពជាអនត្តាដោយអំណាចនៃអនិច្ចលក្ខណៈក្នុងសូត្រខ្លះ ដោយអំណាចនៃទុក្ខលក្ខណៈក្នុងសូត្រខ្លះ ដោយអំណាចនៃលក្ខណៈទាំងពីរក្នុងសូត្រខ្លះ។ «បុគ្គលណាពោលថា ចក្ខុជាខ្លួន សេចក្តីនោះមិនសមគួរឡើយ ព្រោះការកើតឡើងផង ការវិនាសទៅផង នៃចក្ខុ តែងប្រាកដ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើការកើតឡើងផង ការវិនាសទៅផង នៃចក្ខុប្រាកដ បុគ្គលនោះគប្បីសន្និដ្ឋានយ៉ាងនេះថា 'ខ្លួនរបស់អញកើតឡើងផង វិនាសទៅផង' ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីនោះទើបមិនសមគួរឡើយ ដែលបុគ្គលពោលថា ចក្ខុជាខ្លួន ហេតុនោះ ចក្ខុជាអនត្តា» ក្នុងឆឆក្កសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញភាពជាអនត្តាដោយអំណាចនៃអនិច្ចលក្ខណៈ។ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើរូបនេះជាខ្លួនមែន រូបនេះក៏មិនគប្បីប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអាពាធឡើយ ទាំងសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងរូបក៏គប្បីបានថា 'រូបរបស់អញ ចូរជាយ៉ាងនេះ រូបរបស់អញ ចូរកុំជាយ៉ាងនោះឡើយ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះតែរូបជាអនត្តា ហេតុនោះ រូបទើបប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអាពាធ ទាំងសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងរូបក៏មិនបានថា 'រូបរបស់អញ ចូរជាយ៉ាងនេះ រូបរបស់អញ ចូរកុំជាយ៉ាងនោះឡើយ'» ក្នុងអនត្តលក្ខណសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញភាពជាអនត្តាដោយអំណាចនៃទុក្ខលក្ខណៈ។ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រូបមិនទៀង របស់ណាដែលមិនទៀង របស់នោះជាទុក្ខ របស់ណាជាទុក្ខ របស់នោះជាអនត្តា របស់ណាជាអនត្តា របស់នោះ បុគ្គលគប្បីឃើញដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវតាមសេចក្តីពិតយ៉ាងនេះថា 'នុះមិនមែនជារបស់អញ នុះមិនមែនជាអញ នុះមិនមែនជាខ្លួនរបស់អញឡើយ'» ក្នុងអរហត្តសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញភាពជាអនត្តាដោយអំណាចនៃលក្ខណៈទាំងពីរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា អនិច្ចលក្ខណៈ និងទុក្ខលក្ខណៈ តែងប្រាកដច្បាស់ ចំណែកអនត្តាលក្ខណៈ មិនប្រាកដច្បាស់ឡើយ។

ပရိဘောဂဘာဇနာဒီသု ဟိ ဘိန္နေသု အဟော အနိစ္စန္တိ ဝဒန္တိ, အဟော အနတ္တာတိ ဝတ္တာ နာမ နတ္ထိ. သရီရေ ဂဏ္ဍပိဠကာဒီသု ဝါ ဥဋ္ဌိတာသု ကဏ္ဋကေန ဝါ ဝိဒ္ဓါ အဟော ဒုက္ခန္တိ ဝဒန္တိ, အဟော အနတ္တာတိ ပန ဝတ္တာ နာမ နတ္ထိ. ကသ္မာ? ဣဒဉှိ အနတ္တလက္ခဏံ နာမ အဝိဘူတံ ဒုဒ္ဒသံ ဒုပ္ပညာပနံ. တေန တံ ဘဂဝါ အနိစ္စဝသေန ဝါ ဒုက္ခဝသေန ဝါ ဥဘယဝသေန ဝါ ဒဿေတိ. တယိဒံ ဣမသ္မိမ္ပိ တေပရိဝဋ္ဋေ အနိစ္စဒုက္ခဝသေနေဝ ဒဿိတံ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

កាលបើភាជនៈសម្រាប់ប្រើប្រាស់មានក្អមចានជាដើមបែកធ្លាយទៅ ពួកជនតែងពោលថា «ឱ! មិនទៀងហ្ន៎» ប៉ុន្តែអ្នកដែលពោលថា «ឱ! ជាអនត្តាហ្ន៎» នោះមិនមានឡើយ។ កាលបើបូស ឬពងបែកជាដើមកើតឡើងក្នុងរាងកាយ ឬត្រូវបន្លាមុត ពួកជនតែងពោលថា «ឱ! ជាទុក្ខហ្ន៎» ប៉ុន្តែអ្នកដែលពោលថា «ឱ! ជាអនត្តាហ្ន៎» នោះមិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា អនត្តលក្ខណៈនេះ ជាធម្មជាតិមិនប្រាកដច្បាស់ ឃើញបានដោយកម្រ បញ្ញត្តិបានដោយកម្រ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងនូវអនត្តលក្ខណៈនោះ ដោយអំណាចនៃអនិច្ចៈខ្លះ ដោយអំណាចនៃទុក្ខៈខ្លះ ដោយអំណាចនៃទាំងពីរខ្លះ។ អនត្តលក្ខណៈនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ដោយអំណាចនៃអនិច្ចៈនិងទុក្ខៈប៉ុណ្ណោះ សូម្បីក្នុងទេសនាដែលមានវដ្តៈបីនេះ។ សូម្បីក្នុងវេទនាជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

တသ္မာ တိဟ, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, ယသ္မာ ဧတရဟိ အညဒါပိ ရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ, တသ္မာတိ အတ္ထော. ယံကိဉ္စိ ရူပန္တိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ.

ពាក្យថា «តស្មាតិហ ភិក្ខវេ» សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែរូបមិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា ក្នុងកាលឥឡូវនេះផង ក្នុងកាលដទៃផង ព្រោះហេតុនោះ (ពាក្យថា តស្មាតិហ មានសេចក្តីយ៉ាងនេះ)។ ពួកពាក្យមានជាដើមថា «យំកិញ្ចិ រូបំ» ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានពិស្តារទុកហើយក្នុងខន្ធនិទ្ទេស នៃគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ។

၂၄၅. နိဗ္ဗိန္ဒတီတိ ဥက္ကဏ္ဌတိ. ဧတ္ထ စ နိဗ္ဗိဒါတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ အဓိပ္ပေတာ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာယ ဟိ ဗဟူနိ နာမာနိ. ဧသာ ဟိ ကတ္ထစိ သညဂ္ဂန္တိ ဝုတ္တာ. ကတ္ထစိ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ. ကတ္ထစိ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂန္တိ. ကတ္ထစိ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီတိ. ကတ္ထစိ တမ္မယတာပရိယာဒါနန္တိ. ကတ္ထစိ တီဟိ နာမေဟိ. ကတ္ထစိ ဒွီဟီတိ.

២៤៥. ពាក្យថា «និព្វិន្ទតិ» សេចក្តីថា នឿយណាយ។ ហើយក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «និព្វិទា» សំដៅយក វុដ្ឋាគាមិនីវិបស្សនា។ ព្រោះថា វុដ្ឋាគាមិនីវិបស្សនានោះ មានឈ្មោះច្រើនយ៉ាង។ គឺវិបស្សនានោះ ក្នុងសូត្រខ្លះ ព្រះអង្គហៅថា «សញ្ញគ្គៈ»។ ក្នុងសូត្រខ្លះ ហៅថា «ធម្មដ្ឋិតិញាណ»។ ក្នុងសូត្រខ្លះ ហៅថា «បារិសុទ្ធិបធានិយង្គៈ»។ ក្នុងសូត្រខ្លះ ហៅថា «បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិ»។ ក្នុងសូត្រខ្លះ ហៅថា «តម្មយតាបរិយាទាន»។ ក្នុងសូត្រខ្លះ សម្តែងដោយឈ្មោះ ៣ យ៉ាង។ ក្នុងសូត្រខ្លះ សម្តែងដោយឈ្មោះ ២ យ៉ាង។

တတ္ထ ပေါဋ္ဌပါဒသုတ္တေ တာဝ ‘‘သညာ ခေါ, ပေါဋ္ဌပါဒ, ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပစ္ဆာ ဉာဏ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၄၁၆) ဧဝံ သညဂ္ဂန္တိ ဝုတ္တာ. သုသိမသုတ္တေ ‘‘ပုဗ္ဗေ ခေါ, သုသိမ, ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ[Pg.21], ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၇၀) ဧဝံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ ဝုတ္တာ. ဒသုတ္တရသုတ္တေ ‘‘ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၉) ဧဝံ ပါရိသုဒ္ဓိပဒါနိယင်္ဂန္တိ ဝုတ္တာ. ရထဝိနီတေ ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော, ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၅၇) ဧဝံ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီတိ ဝုတ္တာ. သဠာယတနဝိဘင်္ဂေ ‘‘အတမ္မယတံ, ဘိက္ခဝေ, နိဿာယ အတမ္မယတံ အာဂမ္မ ယာယံ ဥပေက္ခာ နာနတ္တာ နာနတ္တသိတာ, တံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ ယာယံ ဥပေက္ခာ ဧကတ္တာ ဧကတ္တသိတာ, တံ နိဿာယ တံ အာဂမ္မ ဧဝမေတိဿာ ပဟာနံ ဟောတိ, ဧဝမေတိဿာ သမတိက္ကမော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၁၀) ဧဝံ တမ္မယတာပရိယာဒါနန္တိ ဝုတ္တာ. ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ‘‘ယာ စ မုဉ္စိတုကမျတာ, ယာ စ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ, ယာ စ သင်္ခါရုပေက္ခာ, ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာန’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၄) ဧဝံ တီဟိ နာမေဟိ ဝုတ္တာ. ပဋ္ဌာနေ ‘‘အနုလောမံ ဂေါတြဘုဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော, အနုလောမံ ဝေါဒါနဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၁၇) ဧဝံ ဒွီဟိ နာမေဟိ ဝုတ္တာ. ဣမသ္မိံ ပန အလဂဒ္ဒသုတ္တေ နိဗ္ဗိန္ဒတီတိ နိဗ္ဗိဒါနာမေန အာဂတာ.

ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ជាដំបូង ក្នុងបោដ្ឋបាទសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលបោដ្ឋបាទ សញ្ញាកើតឡើងមុន ញាណកើតឡើងជាក្រោយ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា «សញ្ញគ្គៈ»។ ក្នុងសុសិមសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលសុសិម ធម្មដ្ឋិតិញាណកើតមុន ញាណក្នុងព្រះនិព្វានកើតជាក្រោយ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា «ធម្មដ្ឋិតិញាណ»។ ក្នុងទសុត្តរសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិបធានិយង្គៈ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា «បារិសុទ្ធិបធានិយង្គៈ»។ ក្នុងរថវិនីតសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលអាវុសោ ព្រហ្មចរិយធម៌ដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្តក្នុងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិឬអ្វី?» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា «បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិ»។ ក្នុងសឡាយតនវិភង្គ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលអាស្រ័យនូវអតម្មយតា ចូលទៅជិតនូវអតម្មយតាហើយ ឧបេក្ខាណាដែលមានសភាពផ្សេងៗ អាស្រ័យនូវអារម្មណ៍ផ្សេងៗ ក៏វៀរចាកឧបេក្ខានោះ ហើយអាស្រ័យនូវឧបេក្ខាណាដែលមានសភាពតែមួយ អាស្រ័យនូវអារម្មណ៍តែមួយ ចូលទៅជិតនូវឧបេក្ខានោះ ការលះបង់នូវឧបេក្ខានោះ រមែងមានយ៉ាងនេះ ការកន្លងនូវឧបេក្ខានោះ រមែងមានយ៉ាងនេះ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា «តម្មយតាបរិយាទាន»។ ក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «មុញ្ចិតុកម្យតាញាណក្តី បដិសង្ខានុបស្សនាញាណក្តី សង្ខារុបេក្ខាញាណក្តី ធម៌ទាំងនេះមានអត្ថដូចគ្នា ខុសគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ» យ៉ាងនេះ សម្តែងដោយឈ្មោះ ៣ យ៉ាង។ ក្នុងបដ្ឋាន ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «អនុលោមជាបច្ច័យដល់គោត្រភូ ដោយអនន្តរបច្ច័យ អនុលោមជាបច្ច័យដល់វោទានៈ ដោយអនន្តរបច្ច័យ» យ៉ាងនេះ សម្តែងដោយឈ្មោះ ២ យ៉ាង។ ប៉ុន្តែក្នុងអលគទ្ទូបមសូត្រនេះ មកដោយឈ្មោះថា «និព្វិទា» តាមពាក្យថា «និព្វិន្ទតិ»។

နိဗ္ဗိဒါ ဝိရဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ဝိရာဂေါတိ မဂ္ဂေါ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတီတိ ဧတ္ထ ဝိရာဂေန မဂ္ဂေန ဝိမုစ္စတီတိ ဖလံ ကထိတံ. ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတီတိ ဣဓ ပစ္စဝေက္ခဏာ ကထိတာ.

ក្នុងពាក្យថា «និព្វិទា វិរជ្ជតិ» នេះ ពាក្យថា «វិរាគៈ» សំដៅយក មគ្គ។ ក្នុងពាក្យថា «វិរាគា វិមុច្ចតិ» នេះ ការរួចផុតដោយសារវិរាគមគ្គ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថាជា ផល។ ក្នុងពាក្យថា «វិមុត្តស្មឹ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ» នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវ បច្ចវេក្ខណញាណ។

ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တံ မဟာခီဏာသဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ ယထာဘူတေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ နာမံ ဂဏှန္တော အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. အဝိဇ္ဇာတိ ဝဋ္ဋမူလိကာ အဝိဇ္ဇာ. အယဉှိ ဒုရုက္ခိပနဋ္ဌေန ပလိဃောတိ ဝုစ္စတိ. တေနေသ တဿ ဥက္ခိတ္တတ္တာ ဥက္ခိတ္တပလိဃောတိ ဝုတ္တော. တာလာဝတ္ထုကတာတိ သီသစ္ဆိန္နတာလော ဝိယ ကတာ, သမူလံ ဝါ တာလံ ဥဒ္ဓရိတွာ တာလဿ ဝတ္ထု ဝိယ ကတာ, ယထာ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပုန သော တာလော န ပညာယတိ, ဧဝံ ပုန အပညတ္တိဘာဝံ နီတာတိ အတ္ထော. ပေါနောဗ္ဘဝိကောတိ ပုနဗ္ဘဝဒါယကော. ဇာတိသံသာရောတိအာဒီသု ဇာယနဝသေန စေဝ သံသရဏဝသေန စ ဧဝံ လဒ္ဓနာမာနံ ပုနဗ္ဘဝခန္ဓာနံ ပစ္စယော ကမ္မာဘိသင်္ခါရော. သော ဟိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိကရဏဝသေန ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတတ္တာ ပရိက္ခာတိ ဝုစ္စတိ, တေနေသ တဿာ သံကိဏ္ဏတ္တာ ဝိကိဏ္ဏတ္တာ သံကိဏ္ဏပရိက္ခောတိ [Pg.22] ဝုတ္တော. တဏှာတိ ဝဋ္ဋမူလိကာ တဏှာ. အယဉှိ ဂမ္ဘီရာနုဂတဋ္ဌေန ဧသိကာတိ ဝုစ္စတိ. တေနေသ တဿာ အဗ္ဗူဠှတ္တာ လုဉ္စိတွာ ဆဍ္ဍိတတ္တာ အဗ္ဗူဠှေသိကောတိ ဝုတ္တော. ဩရမ္ဘာဂိယာနီတိ ဩရံ ဘဇနကာနိ ကာမဘဝေ ဥပပတ္တိပစ္စယာနိ. ဧတာနိ ဟိ ကဝါဋံ ဝိယ နဂရဒွါရံ စိတ္တံ ပိဒဟိတွာ ဌိတတ္တာ အဂ္ဂဠာတိ ဝုစ္စန္တိ. တေနေသ တေသံ နိရာကတတ္တာ ဘိန္နတ္တာ နိရဂ္ဂဠောတိ ဝုတ္တော. အရိယောတိ နိက္ကိလေသော ပရိသုဒ္ဓေါ. ပန္နဒ္ဓဇောတိ ပတိတမာနဒ္ဓဇော. ပန္နဘာရောတိ ခန္ဓဘာရကိလေသဘာရအဘိသင်္ခါရဘာရပဉ္စကာမဂုဏဘာရာ ပန္နာ ဩရောဟိတာ အဿာတိ ပန္နဘာရော. အပိစ ဣဓ မာနဘာရဿေဝ ဩရောပိတတ္တာ ပန္နဘာရောတိ အဓိပ္ပေတော. ဝိသံယုတ္တောတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ သဗ္ဗကိလေသေဟိ စ ဝိသံယုတ္တော. ဣဓ ပန မာနသံယောဂေနေဝ ဝိသံယုတ္တတ္တာ ဝိသံယုတ္တောတိ အဓိပ္ပေတော. အသ္မိမာနောတိ ရူပေ အသ္မီတိ မာနော, ဝေဒနာယ… သညာယ… သင်္ခါရေသု… ဝိညာဏေ အသ္မီတိ မာနော.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះទ្រង់សម្តែងនូវព្រះខីណាសពដ៏ឧត្តម ដែលមានចិត្តរួចផុតហើយ យ៉ាងនេះ ឥឡូវនេះ កាលនឹងទ្រង់យកឈ្មោះរបស់ព្រះខីណាសពនោះ ដោយហេតុដ៏ពិតប្រាកដ ៥ យ៉ាង ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «អយំ វុច្ចតិ ភិក្ខវេ»។ ពាក្យថា «អវិជ្ជា» សំដៅយក អវិជ្ជាដែលជាឫសគល់នៃវដ្តសង្សារ។ ព្រោះថា អវិជ្ជានេះ ហៅថា «សសរលីត» (គន្លឹះទ្វារ) ដោយអត្ថថា គេលះបង់បានដោយកម្រ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះខីណាសពនោះ ឈ្មោះថា «អ្នកមានសសរលីតលើកឡើងហើយ» (ឧក្ខិត្តបលិឃៈ) ព្រោះតែបានលះបង់នូវអវិជ្ជានោះ។ ពាក្យថា «តាលាវត្ថុកតា» សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យដូចជាដើមត្នោតដែលគេកាត់ក្បាលចោលហើយ ឬដកដើមត្នោតព្រមទាំងឫសចេញ ធ្វើឲ្យទៅជាទីទំនេរនៃដើមត្នោត ដើមត្នោតនោះមិនអាចដុះឡើងវិញក្នុងទីនោះយ៉ាងណា ធ្វើមិនឲ្យមានការបញ្ញត្តិជាថ្មីទៀត ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា «បោនោព្ភវិកៈ» សេចក្តីថា ដែលនាំឲ្យកើតក្នុងភពថ្មីទៀត។ ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា «ជាតិសំសារៈ» នេះ សំដៅយក កម្មាភិសង្ខារ ដែលជាបច្ច័យនៃខន្ធក្នុងភពថ្មី ដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ដោយអំណាចនៃការកើតឡើងផង ដោយអំណាចនៃការអន្ទោលទៅផង។ ព្រោះថាកម្មាភិសង្ខារនោះ ហៅថា «គូ» (parikkhā) ព្រោះតែចោមរោមរារាំងទុក ដោយអំណាចនៃការធ្វើឲ្យកើតឡើងរឿយៗ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះខីណាសពនោះ ឈ្មោះថា «អ្នកមានគូជីកកាយចោលហើយ» (សង្កិណ្ណបរិក្ខៈ) ព្រោះតែបានបំផ្លាញចោល គឺកម្ទេចចោលនូវកម្មាភិសង្ខារនោះ។ ពាក្យថា «តណ្ហា» សំដៅយក តណ្ហាដែលជាឫសគល់នៃវដ្តសង្សារ។ ព្រោះថាតណ្ហានេះ ហៅថា «សសរគោល» (esikā) ដោយអត្ថថា ចាក់ចុះទៅយ៉ាងជ្រៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះខីណាសពនោះ ឈ្មោះថា «អ្នកមានសសរគោលដកឡើងហើយ» (អព្វូឡ្ហេសិកៈ) ព្រោះតែបានដកចោល គឺបោះបង់ចោលនូវតណ្ហានោះ។ ពាក្យថា «ឱរម្ភាគិយៈ» សំដៅយក សំយោជនៈទាំងឡាយដែលជាបច្ច័យនៃការកើតឡើងក្នុងកាមភព ដែលជាចំណែកខាងក្រោម។ ព្រោះថាសំយោជនៈទាំងនោះ ហៅថា «គន្លឹះទ្វារ» (aggaḷā) ព្រោះតែបិទបាំងចិត្តទុក ដូចជាទ្វារបិទទ្វារក្រុងយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះខីណាសពនោះ ឈ្មោះថា «អ្នកមិនមានគន្លឹះទ្វារ» (និរគ្គឡៈ) ព្រោះតែបានកម្ចាត់ចោល គឺបំផ្លាញចោលនូវសំយោជនៈទាំងនោះ។ ពាក្យថា «អរិយៈ» សេចក្តីថា អ្នកមិនមានកិលេស គឺស្អាតបរិសុទ្ធ។ ពាក្យថា «បន្នធជៈ» សេចក្តីថា អ្នកមានទង់គឺមានះទម្លាក់ចុះហើយ។ ពាក្យថា «បន្នភារៈ» សេចក្តីថា ភារៈគឺខន្ធ ភារៈគឺកិលេស ភារៈគឺអភិសង្ខារ និងភារៈគឺកាមគុណទាំង ៥ របស់ព្រះខីណាសពនោះ ត្រូវបានដាក់ចុះហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា បន្នភារៈ។ មួយវិញទៀត ក្នុងទីនេះ សំដៅយកការដាក់ចុះនូវភារៈគឺមានះប៉ុណ្ណោះ ទើបហៅថា បន្នភារៈ។ ពាក្យថា «វិសំយុត្តៈ» សេចក្តីថា ប្រាសចាកយោគៈទាំង ៤ និងប្រាសចាកកិលេសទាំងពួង។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ សំដៅយកការប្រាសចាកការប្រកបដោយមានះប៉ុណ្ណោះ ទើបហៅថា វិសំយុត្តៈ។ ពាក្យថា «អស្មិមានៈ» សេចក្តីថា ការប្រកាន់ថា «ខ្លួនយើងមាន» ក្នុងរូប ក្នុងវេទនា ក្នុងសញ្ញា ក្នុងសង្ខារ ក្នុងវិញ្ញាណ។

ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝတာ မဂ္ဂေန ကိလေသေ ခေပေတွာ နိရောဓသယနဝရဂတဿ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ ဝိဟရတော ခီဏာသဝဿ ကာလော ဒဿိတော. ယထာ ဟိ ဒွေ နဂရာနိ ဧကံ စောရနဂရံ, ဧကံ ခေမနဂရံ. အထ ဧကဿ မဟာယောဓဿ ဧဝံ ဘဝေယျ – ‘‘ယာဝိမံ စောရနဂရံ တိဋ္ဌတိ, တာဝ ခေမနဂရံ ဘယတော န မုစ္စတိ, စောရနဂရံ အနဂရံ ကရိဿာမီ’’တိ သန္နာဟံ ကတွာ ခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ စောရနဂရံ ဥပသင်္ကမိတွာ နဂရဒွါရေ ဥဿာပိတေ ဧသိကတ္ထမ္ဘေ ခဂ္ဂေန ဆိန္ဒိတွာ သဒွါရဗာဟကံ ကဝါဋံ ဆိန္ဒိတွာ ပလိဃံ ဥက္ခိပိတွာ ပါကာရံ ဘိန္ဒန္တော ပရိက္ခံ သံကိရိတွာ နဂရသောဘနတ္ထာယ ဥဿိတေ ဓဇေ ပါတေတွာ နဂရံ အဂ္ဂိနာ ဈာပေတွာ ခေမနဂရံ ပဝိသိတွာ ပါသာဒံ အဘိရုယှ ဉာတိဂဏပရိဝုတော သုရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇေယျ, ဧဝံ စောရနဂရံ ဝိယ သက္ကာယော, ခေမနဂရံ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ, မဟာယောဓော ဝိယ ယောဂါဝစရော. တဿေဝံ ဟောတိ, ‘‘ယာဝ သက္ကာယဝဋ္ဋံ ဝတ္တတိ, တာဝ ဒွတ္တိံသကမ္မကာရဏအဋ္ဌနဝုတိရောဂပဉ္စဝီသတိမဟာဘယေဟိ ပရိမုစ္စနံ နတ္ထီ’’တိ. သော မဟာယောဓော ဝိယ သန္နာဟံ သီလသန္နာဟံ ကတွာ, ပညာခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ခဂ္ဂေန ဧသိကတ္ထမ္ဘေ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန တဏှေသိကံ လုဉ္စိတွာ, သော ယောဓော သဒွါရဗာဟကံ နဂရကဝါဋံ ဝိယ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနဂ္ဂဠံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ, သော ယောဓော ပလိဃံ ဝိယ, အဝိဇ္ဇာပလိဃံ ဥက္ခိပိတွာ, သော ယောဓော ပါကာရံ ဘိန္ဒန္တော ပရိက္ခံ ဝိယ ကမ္မာဘိသင်္ခါရံ [Pg.23] ဘိန္ဒန္တော ဇာတိသံသာရပရိက္ခံ သံကိရိတွာ, သော ယောဓော နဂရသောဘနတ္ထာယ ဥဿာပိတေ ဓဇေ ဝိယ မာနဒ္ဓဇေ ပါတေတွာ သက္ကာယနဂရံ ဈာပေတွာ, သော ယောဓော ခေမနဂရေ ဥပရိပါသာဒေ သုရသဘောဇနံ ဝိယ ကိလေသနိဗ္ဗာနံ နဂရံ ပဝိသိတွာ အမတနိရောဓာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိသုခံ အနုဘဝမာနော ကာလံ ဝီတိနာမေတိ.

ប៉ុណ្ណេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញនូវកាលរបស់ព្រះខីណាសព ដែលបានកម្ចាត់កិលេសដោយមគ្គហើយ សម្រេចសម្រាន្តនៅលើគ្រែដ៏ប្រសើរគឺនិរោធ មានព្រះនិព្វានជាអារម្មណ៍ ចូលផលសមាបត្តិរស់នៅ។ ប្រៀបដូចជា នគរពីរ គឺនគរចោរមួយ នគរក្សេមមួយ។ គ្រានោះ យុទ្ធជនដ៏អង់អាចម្នាក់ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា «ដរាបណានគរចោរនេះនៅមាន ដរាបនោះនគរក្សេមក៏មិនទាន់រួចផុតពីភ័យឡើយ អាត្មាអញនឹងធ្វើនគរចោរនេះ មិនឲ្យទៅជានគរឡើយ» ទើបពាក់ក្រោះ កាន់ដាវ ចូលទៅកាន់នគរចោរនោះ កាប់ផ្តាច់នូវសសរគោលដែលគេបោះត្រង់ទ្វារនគរដោយដាវ កាប់បំផ្លាញនូវសន្ទះទ្វារព្រមទាំងសសរច្រកទ្វារ ដកគន្លឹះទ្វារចេញ រំលាយកំពែង លុបគូទឹក ទម្លាក់ចុះនូវទង់ទាំងឡាយដែលគេលើកឡើងដើម្បីលម្អនគរ ដុតបំផ្លាញនគរនោះដោយភ្លើង ហើយចូលទៅកាន់នគរក្សេម ឡើងទៅកាន់ប្រាសាទ បរិភោគនូវភោជនាហារមានរសជាតិឆ្ងាញ់ ហែហមដោយពួកញាតិ យ៉ាងណាមិញ សក្កាយៈ ប្រៀបដូចជានគរចោរ ព្រះនិព្វាន ប្រៀបដូចជានគរក្សេម យោគាវចរបុគ្គល ប្រៀបដូចជាយុទ្ធជនដ៏អង់អាច ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ យោគាវចរបុគ្គលនោះ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា «ដរាបណាវដ្តៈក្នុងសក្កាយៈនៅតែវិលវល់ ដរាបនោះ ការរួចផុតពីកម្មករណៈ ៣២ យ៉ាង រោគ ៩៨ យ៉ាង និងភ័យធំៗ ២៥ យ៉ាង មិនមានឡើយ»។ យោគាវចរបុគ្គលនោះ ធ្វើនូវក្រោះគឺសីល ដូចជាយុទ្ធជនពាក់ក្រោះ កាន់ដាវគឺបញ្ញា ដកចោលនូវសសរគោលគឺតណ្ហា ដោយអរហត្តមគ្គ ដូចជាយុទ្ធជនកាប់ផ្តាច់សសរគោលដោយដាវ បើកចោលនូវគន្លឹះទ្វារគឺឱរម្ភាគិយសំយោជនៈទាំង ៥ ដូចជាយុទ្ធជនបើកសន្ទះទ្វារនគរព្រមទាំងសសរច្រកទ្វារ ដកចោលនូវសសរលីតគឺអវិជ្ជា ដូចជាយុទ្ធជនដកគន្លឹះទ្វារចេញ បំផ្លាញចោលនូវកម្មាភិសង្ខារ លុបចោលនូវគូទឹកគឺជាតិសង្សារ ដូចជាយុទ្ធជនរំលាយកំពែងនិងលុបគូទឹក ទម្លាក់ចុះនូវទង់គឺមានះ ដុតបំផ្លាញចោលនូវនគរគឺសក្កាយៈ ដូចជាយុទ្ធជនទម្លាក់ចុះនូវទង់ដែលគេលើកឡើងដើម្បីលម្អនគរ ហើយដុតបំផ្លាញនគរចោរ ហើយចូលទៅកាន់នគរគឺកិលេសនិព្វាន ទទួលរងនូវសុខក្នុងផលសមាបត្តិដែលមានអមតនិរោធជាអារម្មណ៍ ញ៉ាំងកាលវេលាឲ្យកន្លងទៅ ដូចជាយុទ្ធជនចូលទៅកាន់នគរក្សេម ឡើងទៅកាន់ប្រាសាទខាងលើ បរិភោគនូវភោជនាហារមានរសជាតិឆ្ងាញ់ យ៉ាងនោះឯង។

၂၄၆. ဣဒါနိ ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တဿ ခီဏာသဝဿ ပရေဟိ အနဓိဂမနီယဝိညာဏတံ ဒဿေန္တော ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တံ ခေါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနွေသန္တိ အနွေသန္တာ ဂဝေသန္တာ. ဣဒံ နိဿိတန္တိ ဣဒံ နာမ နိဿိတံ. တထာဂတဿာတိ ဧတ္ထ သတ္တောပိ တထာဂတောတိ အဓိပ္ပေတော, ဥတ္တမပုဂ္ဂလော ခီဏာသဝေါပိ. အနနုဝိဇ္ဇောတိ အသံဝိဇ္ဇမာနော ဝါ အဝိန္ဒေယျော ဝါ. တထာဂတောတိ ဟိ သတ္တေ ဂဟိတေ အသံဝိဇ္ဇမာနောတိ အတ္ထော ဝဋ္ဋတိ, ခီဏာသဝေ ဂဟိတေ အဝိန္ဒေယျောတိ အတ္ထော ဝဋ္ဋတိ.

២៤៦. ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញនូវភាពនៃវិញ្ញាណរបស់ព្រះខីណាសព ដែលមានចិត្តរួចផុតហើយយ៉ាងនេះ ថាជាធម្មជាតិដែលអ្នកដទៃមិនអាចដឹងបាន ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «ឯវំ វិមុត្តចិត្តំ ខោ»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «អន្វេសន្តិ» សេចក្តីថា ស្វែងរក គឺតាមរកមើល។ ពាក្យថា «ឥទំ និស្សិតំ» សេចក្តីថា អាស្រ័យនូវអារម្មណ៍ឈ្មោះនេះ។ ក្នុងពាក្យថា «តថាគតស្ស» នេះ សូម្បីសត្វលោក ក៏សំដៅយកថាជា តថាគត ព្រះខីណាសពដែលជាឧត្តមបុគ្គល ក៏សំដៅយកថាជា តថាគត ដែរ។ ពាក្យថា «អននុវិជ្ជោ» សេចក្តីថា មិនមានប្រាកដ ឬមិនអាចរកឃើញបាន។ ព្រោះថា កាលបើពាក្យថា «តថាគត» នោះ សំដៅយកសត្វលោក សេចក្តីថា «មិនមានប្រាកដ» រមែងសមគួរ កាលបើពាក្យនោះ សំដៅយកព្រះខីណាសព សេចក្តីថា «មិនអាចរកឃើញបាន» រមែងសមគួរ។

တတ္ထ ပုရိမနယေ အယမဓိပ္ပာယော – ဘိက္ခဝေ, အဟံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဓရမာနကံယေဝ ခီဏာသဝံ တထာဂတော သတ္တော ပုဂ္ဂလောတိ န ပညပေမိ. အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ပန ပရိနိဗ္ဗုတံ ခီဏာသဝံ သတ္တောတိ ဝါ ပုဂ္ဂလောတိ ဝါ ကိံ ပညပေဿာမိ? အနနုဝိဇ္ဇော တထာဂတော. န ဟိ ပရမတ္ထတော သတ္တော နာမ ကောစိ အတ္ထိ, တဿ အဝိဇ္ဇမာနဿ ဣဒံ နိဿိတံ ဝိညာဏန္တိ အနွေသန္တာပိ ကိံ အဓိဂစ္ဆိဿန္တိ? ကထံ ပဋိလဘိဿန္တီတိ အတ္ထော. ဒုတိယနယေ အယမဓိပ္ပာယော – ဘိက္ခဝေ, အဟံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဓရမာနကံယေဝ ခီဏာသဝံ ဝိညာဏဝသေန ဣန္ဒာဒီဟိ အဝိန္ဒိယံ ဝဒါမိ. န ဟိ သဣန္ဒာ ဒေဝါ သဗြဟ္မကာ သပဇာပတိကာ အနွေသန္တာပိ ခီဏာသဝဿ ဝိပဿနာစိတ္တံ ဝါ မဂ္ဂစိတ္တံ ဝါ ဖလစိတ္တံ ဝါ, ဣဒံ နာမ အာရမ္မဏံ နိဿာယ ဝတ္တတီတိ ဇာနိတုံ သက္ကောန္တိ. တေ အပ္ပဋိသန္ဓိကဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ကိံ ဇာနိဿန္တီတိ?

ក្នុងវិធីទាំងពីរនោះ ក្នុងវិធីទីមួយ មានអធិប្បាយយ៉ាងនេះថា៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនបញ្ញត្តិនូវព្រះខីណាសព ដែលនៅមានជីវិតរស់នៅ ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះឯង ថាជាតថាគត ជាសត្វ ឬជាបុគ្គលឡើយ។ ចុះតថាគតនឹងបញ្ញត្តិនូវព្រះខីណាសព ដែលបរិនិព្វានហើយ មិនមានបដិសន្ធិតទៅទៀត ថាជាសត្វ ឬជាបុគ្គល ដូចម្តេចបាន? តថាគត ជាធម្មជាតិដែលគេមិនអាចរកឃើញបាន។ ព្រោះថា ដោយបរមត្ថ សត្វឈ្មោះថាមាននោះ មិនមានឡើយ កាលបើ សត្វនោះមិនមានប្រាកដយ៉ាងនេះ ពួកអ្នកស្វែងរក ទោះបីស្វែងរកថា «វិញ្ញាណរបស់សត្វនោះ អាស្រ័យនូវអារម្មណ៍នេះ» យ៉ាងនេះ តើនឹងបានសម្រេចដូចម្តេច តើនឹងរកឃើញដូចម្តេចបាន? នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ក្នុងវិធីទីពីរ មានអធិប្បាយយ៉ាងនេះថា៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថានូវព្រះខីណាសព ដែលនៅមានជីវិតរស់នៅ ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះឯង ថាជាបុគ្គលដែលពួកទេវតាមានព្រះឥន្ទ្រជាដើម មិនអាចដឹងបាន ដោយអំណាចនៃវិញ្ញាណ។ ព្រោះថា ពួកទេវតា ព្រមទាំងព្រះឥន្ទ្រ ព្រមទាំងព្រះព្រហ្ម ព្រមទាំងសហម្បតីព្រហ្ម ទោះបីស្វែងរក ក៏មិនអាចដឹងបានថា «វិបស្សនាចិត្តក្តី មគ្គចិត្តក្តី ផលចិត្តក្តី របស់ព្រះខីណាសពនេះ កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យនូវអារម្មណ៍ឈ្មោះនេះ» ឡើយ។ ចុះពួកទេវតាទាំងនោះ នឹងដឹងនូវចិត្តរបស់ព្រះខីណាសព ដែលបរិនិព្វានហើយ មិនមានបដិសន្ធិតទៅទៀត ដូចម្តេចបាន?

အသတာတိ အသန္တေန. တုစ္ဆာတိ တုစ္ဆကေန. မုသာတိ မုသာဝါဒေန. အဘူတေနာတိ ယံ နတ္ထိ, တေန. အဗ္ဘာစိက္ခန္တီတိ အဘိအာစိက္ခန္တိ, အဘိဘဝိတွာ ဝဒန္တိ. ဝေနယိကောတိ ဝိနယတိ ဝိနာသေတီတိ ဝိနယော, သော ဧဝ ဝေနယိကော, သတ္တဝိနာသကောတိ အဓိပ္ပာယော. ယထာ စာဟံ န, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, ယေန ဝါကာရေန အဟံ န သတ္တဝိနာသကော. ယထာ စာဟံ န ဝဒါမီတိ ယေန ဝါ ကာရဏေန အဟံ သတ္တဝိနာသံ န ပညပေမိ[Pg.24]. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာဟံ န သတ္တဝိနာသကော, ယထာ စ န သတ္တဝိနာသံ ပညပေမိ, တထာ မံ တေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘ဝေနယိကော သမဏော ဂေါတမော’’တိ ဝဒန္တာ သတ္တဝိနာသကော သမဏော ဂေါတမောတိ စ, ‘‘သတော သတ္တဿ ဥစ္ဆေဒံ ဝိနာသံ ဝိဘဝံ ပညပေတီ’’တိ ဝဒန္တာ သတ္တဝိနာသံ ပညပေတီတိ စ အသတာ တုစ္ဆာ မုသာ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခန္တီတိ.

ពាក្យថា Asatā បានដល់ ដោយវត្ថុដែលមិនមានពិត។ ពាក្យថា Tucchā បានដល់ ដោយពាក្យទទេ (ឥតប្រយោជន៍)។ ពាក្យថា Musā បានដល់ ដោយពាក្យកុហក។ ពាក្យថា Abhūtena បានដល់ ដោយវត្ថុណាដែលមិនមាន គឺដោយវត្ថុនោះ។ ពាក្យថា Abbhācikkhanti បានដល់ ចោទប្រកាន់ គឺនិយាយសង្កត់សង្កិន។ ពាក្យថា Venayiko បានដល់ ព្រោះតែបំផ្លាញ គឺធ្វើឱ្យវិនាស ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា វិន័យ, វិន័យនោះឯង ឈ្មោះថា វេនយិកៈ មានន័យថា អ្នកបំផ្លាញសត្វលោក។ ពាក្យថា Yathā cāhaṃ na, bhikkhave បានដល់ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយហេតុណាដែលតថាគតមិនមែនជាអ្នកបំផ្លាញសត្វលោក។ ពាក្យថា Yathā cāhaṃ na vadāmi បានដល់ ដោយហេតុណាដែលតថាគតមិនបញ្ញត្តការបំផ្លាញសត្វលោក។ សេចក្តីនេះមានន័យថា កាលដែលតថាគតមិនមែនជាអ្នកបំផ្លាញសត្វលោកផង មិនបញ្ញត្តការបំផ្លាញសត្វលោកផង តែពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដ៏ចម្រើនទាំងនោះ បែរជាចោទប្រកាន់តថាគត ដោយពាក្យមិនពិត ពាក្យទទេ ពាក្យកុហក និងពាក្យមិនពិតប្រាកដថា «ព្រះសមណគោតមជាអ្នកបំផ្លាញសត្វលោក» ខ្លះ និយាយថា «ព្រះសមណគោតមបញ្ញត្តនូវការដាច់សូន្យ ការវិនាស ការមិនកើតទៀតនៃសត្វដែលមានពិត» ខ្លះ និយាយថា «បញ្ញត្តការបំផ្លាញសត្វលោក» ខ្លះ។

ပုဗ္ဗေ စာတိ ပုဗ္ဗေ မဟာဗောဓိမဏ္ဍမှိယေဝ စ. ဧတရဟိ စာတိ ဧတရဟိ ဓမ္မဒေသနာယဉ္စ. ဒုက္ခဉ္စေဝ ပညပေမိ, ဒုက္ခဿ စ နိရောဓန္တိ ဓမ္မစက္ကံ အပ္ပဝတ္တေတွာ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝိဟရန္တောပိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တောပိ စတုသစ္စမေဝ ပညပေမီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ဟိ ဒုက္ခဂ္ဂဟဏေန တဿ မူလဘူတော သမုဒယော, နိရောဓဂ္ဂဟဏေန တံသမ္ပာပကော မဂ္ဂေါ ဂဟိတောဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတြ စေတိ တသ္မိံ စတုသစ္စပ္ပကာသနေ. ပရေတိ သစ္စာနိ အာဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသမတ္ထပုဂ္ဂလာ. အက္ကောသန္တီတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသန္တိ. ပရိဘာသန္တီတိ ဝါစာယ ပရိဘာသန္တိ. ရောသေန္တိ ဝိဟေသေန္တီတိ ရောသေဿာမ ဝိဟေသေဿာမာတိ အဓိပ္ပာယေန ဃဋ္ဋေန္တိ ဒုက္ခာပေန္တိ. တတြာတိ တေသု အက္ကောသာဒီသု, တေသု ဝါ ပရပုဂ္ဂလေသု. အာဃာတောတိ ကောပေါ. အပ္ပစ္စယောတိ ဒေါမနဿံ. အနဘိရဒ္ဓီတိ အတုဋ္ဌိ.

ពាក្យថា Pubbe ca បានដល់ ក្នុងកាលមុន គឺនៅលើមហាពោធិមណ្ឌលនោះឯងផង។ ពាក្យថា Etarahi ca បានដល់ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ គឺក្នុងពេលសម្តែងធម៌ផង។ ពាក្យថា Dukkhañceva paññapemi, dukkhassa ca nirodhaṃ មានសេចក្តីថា ទោះបីកាលដែលព្រះអង្គមិនទាន់សម្តែងធម្មចក្រ ហើយគង់នៅលើពោធិមណ្ឌលក្តី ចាប់តាំងពីការសម្តែងធម្មចក្រមក កាលដែលទ្រង់សម្តែងធម៌ក្តី ក៏ទ្រង់បញ្ញត្តតែអរិយសច្ចៈ ៤ ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា ទុក្ខ គឺទ្រង់កាន់យកនូវសមុទ័យដែលជាឫសគល់នៃទុក្ខនោះផង ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា និរោធ គឺទ្រង់កាន់យកនូវមគ្គដែលជាផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាននោះផង យ៉ាងនេះគួរជ្រាប។ ពាក្យថា Tatra ca បានដល់ ក្នុងការសម្តែងអរិយសច្ចៈ ៤ នោះ។ ពាក្យថា Pare បានដល់ ពួកបុគ្គលដែលមិនអាចដឹង មិនអាចចាក់ធ្លុះនូវសច្ចៈទាំងឡាយបាន។ ពាក្យថា Akkosanti បានដល់ ជេរប្រទេចដោយអក្ខោសវត្ថុ (វត្ថុជាទីតាំងនៃពាក្យជេរ) ១០ យ៉ាង។ ពាក្យថា Paribhāsanti បានដល់ គំរាមកំហែងដោយវាចា។ ពាក្យថា Rosenti vihesenti បានដល់ ញាំញី ធ្វើឱ្យលំបាក ដោយបំណងថា «យើងនឹងខឹង យើងនឹងបៀតបៀន»។ ពាក្យថា Tatrā បានដល់ ក្នុងអក្ខោសវត្ថុទាំងឡាយនោះ ឬក្នុងពួកបុគ្គលដទៃទាំងនោះ។ ពាក្យថា Āghāto បានដល់ សេចក្តីក្រោធ។ ពាក្យថា Appaccayo បានដល់ សេចក្តីតូចចិត្ត (ទោមនស្ស)។ ពាក្យថា Anabhiraddhi បានដល់ សេចក្តីមិនត្រេកអរ។

တတြ စေတိ စတုသစ္စပ္ပကာသနေယေဝ. ပရေတိ စတုသစ္စပ္ပကာသနံ အာဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထပုဂ္ဂလာ. အာနန္ဒောတိ အာနန္ဒပီတိ. ဥပ္ပိလာဝိတတ္တန္တိ ဥပ္ပိလာပနပီတိ. တတြ စေတိ စတုသစ္စပ္ပကာသနမှိယေဝ. တတြာတိ သက္ကာရာဒီသု. ယံ ခေါ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ ပရိညာတန္တိ ဣဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိမဏ္ဍေ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိညာတံ. တတ္ထမေတိ တသ္မိံ ခန္ဓပဉ္စကေ ဣမေ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? တတြာပိ တထာဂတဿ ဣမေ သက္ကာရာ မယိ ကရီယန္တီတိ ဝါ အဟံ ဧတေ အနုဘဝါမီတိ ဝါ န ဟောတိ. ပုဗ္ဗေ ပရိညာတက္ခန္ဓပဉ္စကံယေဝ ဧတေ သက္ကာရေ အနုဘောတီတိ ဧတ္တကမေဝ ဟောတီတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသမတ္ထာ တထာဂတမ္ပိ အက္ကောသန္တိ, တသ္မာ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា Tatra ca បានដល់ ក្នុងការសម្តែងអរិយសច្ចៈ ៤ នោះឯង។ ពាក្យថា Pare បានដល់ ពួកបុគ្គលដែលអាចដឹង អាចចាក់ធ្លុះនូវការសម្តែងអរិយសច្ចៈ ៤ បាន។ ពាក្យថា Ānando បានដល់ សេចក្តីរីករាយ និងសេចក្តីឆ្អែតកាយឆ្អែតចិត្ត (អានន្ទបីតិ)។ ពាក្យថា Uppilāvitattaṃ បានដល់ បីតិដែលធ្វើឱ្យរំភើបញាប់ញ័រ (ឧប្បិលាបនបីតិ)។ ពាក្យថា Tatra ca បានដល់ ក្នុងការសម្តែងអរិយសច្ចៈ ៤ នោះឯង។ ពាក្យថា Tatrā បានដល់ ក្នុងសក្ការៈជាដើមទាំងនោះ។ ពាក្យថា Yaṃ kho idaṃ pubbe pariññātanti បានដល់ បញ្ចក្ខន្ធនេះ ដែលព្រះអង្គបានកំណត់ដឹងហើយដោយបរិញ្ញា ៣ នៅលើពោធិមណ្ឌលក្នុងកាលមុន។ ពាក្យថា Tatthameti បានដល់ ក្នុងបញ្ចក្ខន្ធនោះ ពួកជនទាំងនេះ (ធ្វើសក្ការៈ)។ តើមានសេចក្តីពន្យល់ដូចម្តេច? សេចក្តីពន្យល់ថា ទោះបីក្នុងសក្ការៈទាំងនោះ ក៏គ្មានសេចក្តីត្រិះរិះដល់តថាគតថា «សក្ការៈទាំងនេះ គេធ្វើចំពោះតថាគត» ឬថា «តថាគតទទួលរងនូវសក្ការៈទាំងនេះ» នោះឡើយ។ មានតែចិត្តត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះកើតឡើងថា «បញ្ចក្ខន្ធដែលកំណត់ដឹងហើយក្នុងកាលមុននោះឯង ទទួលរងនូវសក្ការៈទាំងនេះ»។ ពាក្យថា Tasmā បានដល់ ព្រោះហេតុណាដែលពួកជនមិនអាចចាក់ធ្លុះនូវសច្ចៈទាំងឡាយ ហើយជេរប្រទេចសូម្បីតែព្រះតថាគត ព្រោះហេតុនោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គួរជ្រាបតាមវិធីដែលបានពោលហើយនោះឯង។

၂၄၇. တသ္မာ တိဟ[Pg.25], ဘိက္ခဝေ, ယံ န တုမှာကန္တိ ယသ္မာ အတ္တနိယေပိ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တတိ, တသ္မာ ယံ န တုမှာကံ, တံ ပဇဟထာတိ အတ္ထော. ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရေယျာတိ ယထာ ယထာ ဣစ္ဆေယျ တထာ တထာ ကရေယျ. န ဟိ နော ဧတံ, ဘန္တေ, အတ္တာ ဝါတိ, ဘန္တေ, ဧတံ တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ အမှာကံ နေဝ အတ္တာ န အမှာကံ ရူပံ န ဝိညာဏန္တိ ဝဒန္တိ. အတ္တနိယံ ဝါတိ အမှာကံ စီဝရာဒိပရိက္ခာရောပိ န ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယံ န တုမှာကံ တံ ပဇဟထာတိ ဘဂဝါ, ခန္ဓပဉ္စကံယေဝ န တုမှာကန္တိ ဒဿေတွာ ပဇဟာပေတိ, တဉ္စ ခေါ န ဥပ္ပာဋေတွာ, လုဉ္စိတွာ ဝါ. ဆန္ဒရာဂဝိနယေန ပနေတံ ပဇဟာပေတိ.

២៤៧. ពាក្យថា Tasmā tiha, bhikkhave, yaṃ na tumhākaṃ មានសេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែការលះបង់សេចក្តីតម្រេកដោយអំណាចតម្រេក (ឆន្ទរាគ) ក្នុងរបស់ដែលមិនមែនជារបស់ខ្លួន តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ អស់កាលជាអង្វែង ព្រោះហេតុនោះ របស់ណាដែលមិនមែនជារបស់អ្នករាល់គ្នា ចូរអ្នករាល់គ្នាលះបង់របស់នោះចេញ។ ពាក្យថា Yathāpaccayaṃ vā kareyya បានដល់ ប្រាថ្នាចង់ធ្វើដោយប្រការណាៗ ក៏ធ្វើដោយប្រការនោះៗចុះ។ ពាក្យថា Na hi no etaṃ, bhante, attā vā បានដល់ ពួកភិក្ខុក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ស្មៅ អុស មែកឈើ និងស្លឹកឈើនោះ មិនមែនជាខ្លួនរបស់យើងខ្ញុំ មិនមែនជារូប មិនមែនជាវិញ្ញាណរបស់យើងខ្ញុំឡើយ»។ ពាក្យថា Attaniyaṃ vā មានសេចក្តីថា សូម្បីតែគ្រឿងបរិក្ខារមានចីវរជាដើមរបស់យើងខ្ញុំ ក៏មិនមែនដែរ។ ពាក្យថា Evameva kho, bhikkhave, yaṃ na tumhākaṃ taṃ pajahatha គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញថា បញ្ចក្ខន្ធប៉ុណ្ណោះដែលមិនមែនជារបស់អ្នករាល់គ្នា ហើយទ្រង់ឱ្យលះបង់ចេញ តែការឱ្យលះបង់នោះ មិនមែនដោយការគាស់កកាយ ឬបេះបោចចេញនោះទេ គឺទ្រង់ឱ្យលះបង់បញ្ចក្ខន្ធនោះដោយការកំចាត់បង់នូវឆន្ទរាគវិញ។

၂၄၈. ဧဝံ သွာက္ခာတောတိ ဧတ္ထ တိပရိဝဋ္ဋတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဣမံ ဌာနံ အာဟရိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ပဋိလောမေန ပေမမတ္တကေန သဂ္ဂပရာယဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဣမံ ဌာနံ အာဟရိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သွာက္ခာတောတိ သုကထိတော. သုကထိတတ္တာ ဧဝ ဥတ္တာနော ဝိဝဋော ပကာသိတော. ဆိန္နပိလောတိကောတိ ပိလောတိကာ ဝုစ္စတိ ဆိန္နံ ဘိန္နံ တတ္ထ တတ္ထ သိဗ္ဗိတံ ဂဏ္ဌိကတံ ဇိဏ္ဏံ ဝတ္ထံ, တံ ယဿ နတ္ထိ, အဋ္ဌဟတ္ထံ ဝါ နဝဟတ္ထံ ဝါ အဟတသာဋကံ နိဝတ္ထော, သော ဆိန္နပိလောတိကော နာမ. အယမ္ပိ ဓမ္မော တာဒိသော, န ဟေတ္ထ ကောဟညာဒိဝသေန ဆိန္နဘိန္နသိဗ္ဗိတဂဏ္ဌိကတဘာဝေါ အတ္ထိ. အပိစ ကစဝရော ပိလောတိကောတိ ဝုစ္စတိ. ဣမသ္မိဉ္စ သာသနေ သမဏကစဝရံ နာမ ပတိဋ္ဌာတုံ န လဘတိ. တေနေဝါဟ –

២៤៨. ក្នុងពាក្យថា Evaṃ svākkhāto នេះ ចាប់តាំងពីទេសនាដែលមានការវិលត្រឡប់ ៣ ជុំ (តិបរិវដ្តៈ) រហូតដល់ទីនេះ ក៏គួរនាំមកសម្តែងដែរ ឬដោយបដិលោម ចាប់តាំងពីបទថា សគ្គបរាយណៈ (មានសួគ៌ជាទីទៅខាងមុខ) ដោយត្រឹមតែសេចក្តីស្រឡាញ់ (បេមមត្តៈ) រហូតដល់ទីនេះ ក៏គួរនាំមកសម្តែងដែរ។ ពាក្យថា Svākkhāto បានដល់ សម្តែងទុកល្អហើយ។ ព្រោះតែសម្តែងទុកល្អហើយ ទើបជាធម៌រាក់ ងាយយល់ បើកចំហ និងច្បាស់លាស់។ ពាក្យថា Chinnapilotiko សំដៅលើ សំពត់ចាស់ដែលដាច់ រហែក ដេរភ្ជាប់គ្នានៅទីនោះៗ ធ្វើជាប៉ះជាថ្នេរ (ពីឡោតិកៈ) បុគ្គលណាដែលគ្មានសំពត់បែបនោះ ហើយស្លៀកដណ្តប់សំពត់ថ្មីដែលមិនទាន់បោកគក់ មានប្រវែង ៨ ហត្ថ ឬ ៩ ហត្ថ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ឈិន្នពីឡោតិកៈ (អ្នកមានសំពត់ដាច់ស្រឡះពីសំពត់ចាស់)។ ធម៌នេះក៏ដូច្នោះដែរ ព្រោះក្នុងធម៌នេះ មិនមានសភាពដាច់ រហែក ដេរភ្ជាប់ ឬធ្វើជាប៉ះជាថ្នេរ ដោយអំណាចនៃការបោកប្រាស់ជាដើមឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាម ក៏ហៅថា ពីឡោតិកៈ ដែរ។ ហើយនៅក្នុងសាសនានេះ អ្វីដែលឈ្មោះថា សម្រាមក្នុងសមណៈ មិនអាចតាំងនៅបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា៖

‘‘ကာရဏ္ဍဝံ နိဒ္ဓမထ, ကသမ္ဗုဉ္စာပကဿထ;

တတော ပလာပေ ဝါဟေထ, အဿမဏေ သမဏမာနိနေ.

«អ្នករាល់គ្នាចូរដេញបណ្តេញ (កម្ចាត់) សម្រាមចេញ ចូរអូសទាញសម្រាមស្មៅចេញ ចូរផាត់ចោលនូវអង្កាម គឺពួកអ្នកមិនមែនជាសមណៈ តែសំគាល់ខ្លួនថាជាសមណៈទាំងនោះចេញ។

နိဒ္ဓမိတွာန ပါပိစ္ဆေ, ပါပအာစာရဂေါစရေ;

သုဒ္ဓါ သုဒ္ဓေဟိ သံဝါသံ, ကပ္ပယဝှော ပတိဿတာ;

တတော သမဂ္ဂါ နိပကာ, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿထာ’’တိ. (သု. နိ. ၂၈၃-၂၈၅);

លុះកម្ចាត់ពួកអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក មានអាចារៈ និងគោចរដ៏លាមកចេញហើយ អ្នករាល់គ្នាដែលជាអ្នកស្អាតស្អំ ចូររួមរស់ (ធ្វើសង្ឃកម្ម) ជាមួយពួកអ្នកស្អាតស្អំ ដោយសេចក្តីគោរពចុះ ពីនោះមក អ្នករាល់គ្នាដែលជាអ្នកព្រមព្រៀងគ្នា មានប្រាជ្ញាស្មារតី នឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន»។

ဣတိ သမဏကစဝရဿ ဆိန္နတ္တာပိ အယံ ဓမ္မော ဆိန္နပိလောတိကော နာမ ဟောတိ. ဝဋ္ဋံ တေသံ နတ္ထိ ပညာပနာယာတိ တေသံ ဝဋ္ဋံ အပညတ္တိဘာဝံ ဂတံ နိပ္ပညတ္တိကံ ဇာတံ. ဧဝရူပေါ မဟာခီဏာသဝေါ ဧဝံ သွာက္ခာတေ သာသနေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာ စ ခီဏာသဝေါ, ဧဝံ အနာဂါမိအာဒယောပိ.

ព្រោះតែការកាត់ផ្តាច់នូវសម្រាមក្នុងសមណៈយ៉ាងនេះ សូម្បីធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថា ឈិន្នពីឡោតិកៈ (ធម៌ដែលគ្មានសម្រាម) ដែរ។ ពាក្យថា Vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya មានសេចក្តីថា វដ្តៈរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ដល់នូវភាពមិនអាចបញ្ញត្តបាន គឺមិនមានការបញ្ញត្តតទៅទៀតឡើយ។ ព្រះមហាខីណាស្រពដែលមានសភាពបែបនេះ តែងកើតឡើងតែក្នុងសាសនាដែលសម្តែងទុកល្អហើយនេះឯង។ ព្រះខីណាស្រពកើតឡើងយ៉ាងណា សូម្បីតែព្រះអនាគាមីជាដើម ក៏កើតឡើងយ៉ាងនោះដែរ។

တတ္ထ [Pg.26] ဓမ္မာနုသာရိနော သဒ္ဓါနုသာရိနောတိ ဣမေ ဒွေ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ယထာဟ – ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုသာရီ? ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ ပညိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ, ပညာဝါဟိံ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုသာရီ. သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုသာရီ, ဖလေ ဌိတော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော. ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါနုသာရီ? ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ, သဒ္ဓါဝါဟိံ သဒ္ဓါပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါနုသာရီ. သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါနုသာရီ, ဖလေ ဌိတော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော’’တိ (ပု. ပ. ၃၀). ယေသံ မယိ သဒ္ဓါမတ္တံ ပေမမတ္တန္တိ ဣမိနာ ယေသံ အညော အရိယဓမ္မော နတ္ထိ, တထာဂတေ ပန သဒ္ဓါမတ္တံ ပေမမတ္တမေဝ ဟောတိ. တေ ဝိပဿကပုဂ္ဂလာ အဓိပ္ပေတာ. ဝိပဿကဘိက္ခူနဉှိ ဧဝံ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နိသိန္နာနံ ဒသဗလေ ဧကာ သဒ္ဓါ ဧကံ ပေမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တာယ သဒ္ဓါယ တေန ပေမေန ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ သဂ္ဂေ ဌပိတာ ဝိယ ဟောန္တိ, နိယတဂတိကာ ကိရ ဧတေ. ပေါရာဏကတ္ထေရာ ပန ဧဝရူပံ ဘိက္ခုံ စူဠသောတာပန္နောတိ ဝဒန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ក្នុងចំណោមបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលជាធម្មអនុសារី និងសទ្ធាអនុសារី ទាំងពីរពួកនេះ គឺជាអ្នកស្ថិតនៅក្នុងសោតាបត្តិមគ្គ។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ថា «ចុះបុគ្គលជាធម្មអនុសារី តើដូចម្តេច? បុគ្គលណាដែលប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល មានបញ្ញិន្រ្ទិយដ៏លើសលប់ ចម្រើននូវអរិយមគ្គដែលមានបញ្ញានាំមុខ មានបញ្ញាជាប្រធាន បុគ្គលនេះហៅថា ធម្មអនុសារី។ បុគ្គលដែលប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល ឈ្មោះថា ធម្មអនុសារី កាលបើស្ថិតនៅក្នុងផល (សោតាបត្តិផល) ឈ្មោះថា ទិដ្ឋិប្បត្តៈ។ ចុះបុគ្គលជាសទ្ធាអនុសារី តើដូចម្តេច? បុគ្គលណាដែលប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល មានសទ្ធិន្រ្ទិយដ៏លើសលប់ ចម្រើននូវអរិយមគ្គដែលមានសទ្ធានាំមុខ មានសទ្ធាជាប្រធាន បុគ្គលនេះហៅថា សទ្ធាអនុសារី។ បុគ្គលដែលប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល ឈ្មោះថា សទ្ធាអនុសារី កាលបើស្ថិតនៅក្នុងផល ឈ្មោះថា សទ្ធាវិមុត្តៈ»។ ក្នុងបទថា Yesaṃ mayi saddhāmattaṃ pemamattaṃ នេះ សំដៅលើពួកបុគ្គលដែលគ្មានអរិយធម៌ដទៃ តែមានត្រឹមតែសទ្ធា និងសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងព្រះតថាគតប៉ុណ្ណោះ។ ពួកបុគ្គលទាំងនោះ សំដៅលើពួកអ្នកចម្រើនវិបស្សនា (វិបស្សកបុគ្គល)។ ព្រោះថា កាលដែលភិក្ខុអ្នកចម្រើនវិបស្សនា អង្គុយចម្រើនវិបស្សនាយ៉ាងនេះ តែងមានសទ្ធាដ៏លើសលប់ និងសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏លើសលប់កើតឡើងចំពោះព្រះទសពល។ ដោយសារសទ្ធានោះ និងសេចក្តីស្រឡាញ់នោះ ពួកភិក្ខុទាំងនោះប្រៀបដូចជាត្រូវគេចាប់ដៃយកទៅដាក់លើឋានសួគ៌ ព្រោះពួកលោកមានគតិដ៏ទៀងទាត់។ ចំណែកព្រះបុរាណត្ថេរទាំងឡាយ តែងហៅភិក្ខុដែលមានសភាពបែបនេះថា ចូឡសោតាបន្ន (ព្រះសោតាបន្នតូច)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺមានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃអលគទ្ទូបមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၃. ဝမ္မိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃវម្មិកសូត្រ

၂၄၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဝမ္မိကသုတ္တံ. တတ္ထ အာယသ္မာတိ ပိယဝစနမေတံ. ကုမာရကဿပေါတိ တဿ နာမံ. ကုမာရကာလေ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ပန ဘဂဝတာ, ‘‘ကဿပံ ပက္ကောသထ, ဣဒံ ဖလံ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ ကဿပဿ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ, ကတရဿ ကဿပဿာတိ ကုမာရကဿပဿာတိ ဧဝံ ဂဟိတနာမတ္တာ တတော ပဋ္ဌာယ ဝုဍ္ဎကာလေပိ ‘‘ကုမာရကဿပေါ’’ တွေဝ ဝုစ္စတိ. အပိစ ရညာ ပေါသာဝနိကပုတ္တတ္တာပိ တံ ‘‘ကုမာရကဿပေါ’’တိ သဉ္ဇာနိံသု. အယံ ပနဿ ပုဗ္ဗယောဂတော ပဋ္ဌာယ အာဝိဘာဝကထာ –

២៤៩. សូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ គឺ វម្មិកសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Āyasmā គឺជាពាក្យពោលដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។ ពាក្យថា Kumārakassapo ជានាមរបស់លោក។ ព្រោះតែលោកបានបួសតាំងពីកាលនៅជាក្មេង (កុមារ) កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាទៅហៅកស្សបៈមក ចូរប្រគេនផ្លែឈើនេះ ឬខាទនីយវត្ថុនេះដល់កស្សបៈចុះ» កាលដែលពួកភិក្ខុសួរថា «តើប្រគេនកស្សបៈណា?» ព្រះអង្គក៏ត្រាស់ថា «ប្រគេនកុមារកស្សបៈចុះ» ព្រោះតែការទទួលបាននាមយ៉ាងនេះ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សូម្បីតែក្នុងកាលដែលលោកចាស់ជរា ក៏នៅតែហៅថា «កុមារកស្សបៈ» ដដែល។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែលោកជាបុត្រចិញ្ចឹមរបស់ព្រះរាជា (ព្រះបាទបសេនទិកោសល) ជនទាំងឡាយទើបស្គាល់លោកថា «កុមារកស្សបៈ»។ នេះជាសេចក្តីថ្លែងឱ្យច្បាស់ ចាប់តាំងពីបុព្វយោគ (ការសន្សំបុណ្យក្នុងជាតិមុន) របស់លោកមក៖

ထေရော [Pg.27] ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ သေဋ္ဌိပုတ္တော အဟောသိ. အထေကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ စိတြကထိံ ဧကံ အတ္တနော သာဝကံ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ဘဂဝတော သတ္တာဟံ ဒါနံ ဒတွာ, ‘‘အဟမ္ပိ ဘဂဝါ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ အယံ ထေရော ဝိယ စိတြကထီ သာဝကော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ကတွာ ပုညာနိ ကရောန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ.

ឮថា ព្រះថេរៈនោះ ក្នុងកាលនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះនាម បទុមុត្តរៈ លោកបានកើតជាកូនសេដ្ឋី។ ថ្ងៃមួយ លោកបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់តែងតាំងភិក្ខុជាសាវ័កមួយរូប ដែលជាអ្នកសម្តែងធម៌ដ៏វិចិត្រ (ចិត្ត្រកថី) ទុកក្នុងតំណែងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ លោកក៏បានថ្វាយទានចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ហើយបានធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នា (តាំងចិត្ត) ថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមឱ្យខ្ញុំព្រះអង្គបានជាសាវ័កអ្នកសម្តែងធម៌ដ៏វិចិត្រ ដូចជាព្រះថេរៈរូបនេះ ក្នុងសាសនានៃព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គ ក្នុងអនាគតកាលផងចុះ» លោកបានធ្វើបុណ្យទាំងឡាយ ហើយបានបួសក្នុងសាសនានៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះនាម កស្សបៈ តែមិនអាចញ៉ាំងគុណវិសេស (មគ្គផល) ឱ្យកើតឡើងបានឡើយ។

တဒါ ကိရ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဩသက္ကန္တေ ပဉ္စ ဘိက္ခူ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ ပဗ္ဗတံ အဘိရုယှ သမဏဓမ္မံ အကံသု. သံဃတ္ထေရော တတိယဒိဝသေ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အနုထေရော စတုတ္ထဒိဝသေ အနာဂါမီ အဟောသိ. ဣတရေ တယော ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တေသံ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သမ္ပတ္တိံ အနုဘောန္တာနံ ဧကော တက္ကသိလာယံ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပုက္ကုသာတိ နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတွာ ရာဇဂဟံ ဂစ္ဆန္တော ကုမ္ဘကာရသာလာယံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ အနာဂါမိဖလံ ပတ္တော. ဧကော ဧကသ္မိံ သမုဒ္ဒပဋ္ဋနေ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နာဝံ အာရုယှ ဘိန္နနာဝေါ ဒါရုစီရာနိ နိဝါသေတွာ လာဘသမ္ပတ္တိံ ပတ္တော, ‘‘အဟံ အရဟာ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ, ‘‘န တွံ အရဟာ, ဂစ္ဆ သတ္ထာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆာ’’တိ အတ္ထကာမာယ ဒေဝတာယ စောဒိတော တထာ ကတွာ အရဟတ္တဖလံ ပတ္တော.

ឮថា ក្នុងកាលនោះ កាលដែលព្រះសាសនានៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ (ព្រះនាមកស្សបៈ) ដែលទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ កំពុងតែស៊ុតស៊ុបថយចុះ ភិក្ខុ ៥ រូប បានចងជណ្តើរឡើងទៅលើភ្នំ ហើយបានធ្វើសមណធម៌។ ព្រះសង្ឃត្ថេរ បានសម្រេចព្រះអរហត្តក្នុងថ្ងៃទី ៣។ ព្រះអនុត្ថេរ បានជាព្រះអនាគាមីក្នុងថ្ងៃទី ៤។ ភិក្ខុ ៣ រូបក្រៅពីនោះ មិនអាចញ៉ាំងគុណវិសេសឱ្យកើតឡើងបាន ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក។ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំង ៣ រូបនោះ ដែលបានសោយសម្បត្តិក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក អស់មួយពុទ្ធន្តរៈ មានមួយរូបបានទៅកើតក្នុងរាជត្រកូល ក្នុងក្រុងតក្កសិលា បានជាព្រះរាជាព្រះនាម បុក្កុសាតិ ហើយបានបួសឧទ្ទិសចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលលោកធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ បានស្តាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងរោងជាងឆ្នាំង ហើយបានសម្រេចអនាគាមិផល។ មួយរូបទៀត បានទៅកើតក្នុងត្រកូលមួយ នៅកំពង់ផែសមុទ្រ បានជិះសំពៅទៅ ស្រាប់តែសំពៅធ្លាយ លោកក៏បានយកបន្ទះក្តារមកស្លៀកដណ្តប់ រហូតដល់បានសម្រេចលាភសក្ការៈជាច្រើន ហើយកើតចិត្តគិតថា «យើងជាព្រះអរហន្ត» តែត្រូវបានទេវតាដែលមានបំណងល្អ មកដាស់តឿនថា «អ្នកមិនមែនជាព្រះអរហន្តទេ ចូរទៅសួរប្រស្នានឹងព្រះសាស្តាចុះ» លោកក៏បានធ្វើតាមពាក្យដាស់តឿនរបស់ទេវតានោះ ហើយបានសម្រេចអរហត្តផល។

ဧကော ရာဇဂဟေ ဧကိဿာ ကုလဒါရိကာယ ကုစ္ဆိမှိ ဥပ္ပန္နော. သာ စ ပဌမံ မာတာပိတရော ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနာ ကုလဃရံ ဂတာ ဂဗ္ဘသဏ္ဌိတမ္ပိ အဇာနန္တီ သာမိကံ အာရာဓေတွာ တေန အနုညာတာ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတာ. တဿာ ဂဗ္ဘိနိနိမိတ္တံ ဒိသွာ ဘိက္ခုနိယော ဒေဝဒတ္တံ ပုစ္ဆိံသု, သော ‘‘အဿမဏီ’’တိ အာဟ. ဒသဗလံ ပုစ္ဆိံသု, သတ္ထာ ဥပါလိတ္ထေရံ ပဋိစ္ဆာပေသိ. ထေရော သာဝတ္ထိနဂရဝါသီနိ ကုလာနိ ဝိသာခဉ္စ ဥပါသိကံ ပက္ကောသာပေတွာ သောဓေန္တော, – ‘‘ပုရေ လဒ္ဓေါ ဂဗ္ဘော, ပဗ္ဗဇ္ဇာ အရောဂါ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘သုဝိနိစ္ဆိတံ အဓိကရဏ’’န္တိ ထေရဿ သာဓုကာရံ အဒါသိ. သာ ဘိက္ခုနီ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ, တံ ဂဟေတွာ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ပေါသာပေသိ. ‘‘ကဿပေါ’’တိ စဿ နာမံ ကတွာ အပရဘာဂေ အလင်္ကရိတွာ [Pg.28] သတ္ထု သန္တိကံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. ဣတိ ရညော ပေါသာဝနိကပုတ္တတ္တာပိ တံ ‘‘ကုမာရကဿပေါ’’တိ သဉ္ဇာနိံသူတိ.

កុមារម្នាក់បានចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃនៃកុលធីតាម្នាក់ ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ។ នាងនោះ កាលពីដើមបានសូមការបួសនឹងមាតាបិតា តែមិនបាន ទើបទៅកាន់ត្រកូលប្តី ទាំងមិនដឹងថាខ្លួនមានគភ៌ឡើយ នាងបានធ្វើឲ្យស្វាមីត្រេកអរ ហើយកាលដែលស្វាមីអនុញ្ញាតហើយ ក៏បានបួសក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយឃើញអាការៈនៃគភ៌របស់នាង ក៏បានសួរទៅកាន់ទេវទត្ត ទេវទត្តនោះពោលថា «នាងមិនមែនជាភិក្ខុនីឡើយ»។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយក៏បានទូលសួរព្រះទសពល ព្រះសាស្តាទ្រង់ប្រគល់រឿងនោះទៅព្រះឧបាលិត្ថេរ។ ព្រះថេរៈបានហៅត្រកូលទាំងឡាយដែលរស់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី និងវិសាខាឧបាសិកាមក ហើយកាលជម្រះក្តី ក៏ពោលថា «គភ៌បានមកតាំងពីមុនបួស ការបួសមិនមានទោសឡើយ»។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ប្រទានសាធុការដល់ព្រះថេរៈថា «អធិករណ៍ត្រូវបានកាត់សេចក្តីល្អហើយ»។ ភិក្ខុនីនោះបានប្រសូតបុត្រម្នាក់មានរូបរាងដូចជារូបមាស ព្រះរាជាបសេនទិកោសលបានទទួលយកកុមារនោះទៅចិញ្ចឹមបីបាច់រក្សា។ ព្រះរាជាបានដាក់នាមកុមារនោះថា «កស្សបៈ» ហើយក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក បានតាក់តែងរាងកាយកុមារនោះ រួចនាំទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា ហើយឲ្យបួស។ ព្រោះហេតុដែលកុមារនោះជាបុត្រចិញ្ចឹមរបស់ព្រះរាជា ជនទាំងឡាយទើបស្គាល់ព្រះថេរៈនោះថា «ព្រះកុមារកស្សបៈ» យ៉ាងនេះឯង។

အန္ဓဝနေတိ ဧဝံနာမကေ ဝနေ. တံ ကိရ ဝနံ ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ ကာလေ အဝိဇဟိတနာမံ အန္ဓဝနံတွေဝ ပညာယတိ. တတြာယံ ပညတ္တိဝိဘာဝနာ – အပ္ပာယုကဗုဒ္ဓါနဉှိ သရီရဓာတု န ဧကဂ္ဃနာ ဟောတိ. အဓိဋ္ဌာနာနုဘာဝေန ဝိပ္ပကိရိယတိ. တေနေဝ အမှာကမ္ပိ ဘဂဝါ, – ‘‘အဟံ န စိရဋ္ဌိတိကော, အပ္ပကေဟိ သတ္တေဟိ အဟံ ဒိဋ္ဌော, ယေဟိ န ဒိဋ္ဌော, တေဝ ဗဟုတရာ, တေ မေ ဓာတုယော အာဒါယ တတ္ထ တတ္ထ ပူဇေန္တာ သဂ္ဂပရာယဏာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ, ‘‘အတ္တနော သရီရံ ဝိပ္ပကိရိယတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓါနံ ပန သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော ဝိယ ဧကဂ္ဃနံ ဓာတုသရီရံ တိဋ္ဌတိ.

ពាក្យថា Andhavane គឺនៅក្នុងព្រៃដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ឮថា ព្រៃនោះ ក្នុងសម័យនៃព្រះពុទ្ធពីរព្រះអង្គ មិនលះបង់ឈ្មោះឡើយ តែងប្រាកដថា អន្ធវន តែម្ដង។ ក្នុងពាក្យនោះ មានការបង្ហាញបញ្ញត្តិដូចតទៅ៖ ព្រោះថា ព្រះសរីរធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដែលមានព្រះជន្មខ្លី មិនមែនជាដុំតែមួយឡើយ រមែងរាយប៉ាយទៅដោយអានុភាពនៃការអធិដ្ឋាន។ ព្រោះហេតុនោះឯង សូម្បីព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើង ក៏ទ្រង់អធិដ្ឋានក្នុងពេលជិតបរិនិព្វានថា «តថាគតជាអ្នកមិនស្ថិតនៅអស់កាលយូរឡើយ សត្វទាំងឡាយដ៏តិចតួចបានឃើញតថាគត ចំណែកសត្វទាំងឡាយណាដែលមិនបានឃើញ មានចំនួនច្រើនជាង សត្វទាំងនោះកាលកាន់យកនូវព្រះធាតុទាំងឡាយរបស់តថាគត ហើយបូជាក្នុងកន្លែងនោះៗ នឹងមានសួគ៌ជាប្រដាប់ក្នុងខាងមុខ» ដូច្នេះហើយ ទ្រង់អធិដ្ឋានថា «សូមព្រះសរីរៈរបស់តថាគត ចូររាយប៉ាយទៅចុះ»។ ចំណែកព្រះសរីរធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដែលមានព្រះជន្មវែង រមែងស្ថិតនៅជាដុំតែមួយ ដូចជាដុំមាស។

ကဿပဿာပိ ဘဂဝတော တထေဝ အဋ္ဌာသိ. တတော မဟာဇနာ သန္နိပတိတွာ, ‘‘ဓာတုယော ဧကဂ္ဃနာ န သက္ကာ ဝိယောဇေတုံ, ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ သမ္မန္တယိတွာ ဧကဂ္ဃနမေဝ စေတိယံ ကရိဿာမ, ကိတ္တကံ ပန ဟောတု တန္တိ အာဟံသု. ဧကေ သတ္တယောဇနိယန္တိ အာဟံသု. ဧတံ အတိမဟန္တံ, အနာဂတေ ဇဂ္ဂိတုံ န သက္ကာ, ဆယောဇနံ ဟောတု, ပဉ္စယောဇနံ… စတုယောဇနံ… တိယောဇနံ… ဒွိယောဇနံ… ဧကယောဇနံ ဟောတူတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဣဋ္ဌကာ ကီဒိသာ ဟောန္တူတိ ဗာဟိရန္တေ ဣဋ္ဌကာ ရတ္တသုဝဏ္ဏမယာ ဧကဂ္ဃနာ သတသဟဿဂ္ဃနိကာ ဟောန္တု, အဗ္ဘန္တရိမန္တေ ပညာသသဟဿဂ္ဃနိကာ. ဟရိတာလမနောသိလာဟိ မတ္တိကာကိစ္စံ ကယိရတု, တေလေန ဥဒကကိစ္စန္တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ စတ္တာရိ မုခါနိ စတုဓာ ဝိဘဇိံသု. ရာဇာ ဧကံ မုခံ ဂဏှိ, ရာဇပုတ္တော ပထဝိန္ဒရကုမာရော ဧကံ, အမစ္စာနံ ဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ သေနာပတိ ဧကံ, ဇနပဒါနံ ဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ သေဋ္ဌိ ဧကံ.

សូម្បីព្រះសរីរធាតុរបស់ព្រះកស្សបដ៏មានព្រះភាគ ក៏ស្ថិតនៅជាដុំតែមួយយ៉ាងនោះដែរ។ លំដាប់នោះ មហាជនប្រជុំគ្នាហើយ ពិភាក្សាគ្នាថា «ព្រះធាតុទាំងឡាយជាដុំតែមួយ មិនអាចចែកគ្នាបានឡើយ តើយើងនឹងធ្វើដូចម្តេច?» ហើយក៏សម្រេចចិត្តថា «យើងនឹងធ្វើចេតិយតែមួយគត់ ចុះចេតិយនោះត្រូវមានទំហំប៉ុនណា?» ជនខ្លះពោលថា «ចូរធ្វើឲ្យមានទំហំ ៧ យោជន៍»។ ជនខ្លះពោលថា «នោះធំពេកណាស់ ក្នុងអនាគតមិនអាចថែរក្សាបានឡើយ ចូរឲ្យមានទំហំ ៦ យោជន៍... ៥ យោជន៍... ៤ យោជន៍... ៣ យោជន៍... ២ យោជន៍... ១ យោជន៍ចុះ» កាលសម្រេចចិត្តយ៉ាងនេះហើយ ក៏សួរថា «តើឥដ្ឋទាំងឡាយត្រូវមានសភាពដូចម្តេច?» ក៏កំណត់ថា «ឥដ្ឋនៅផ្នែកខាងក្រៅបំផុត ចូរធ្វើដោយមាសក្រហម ជាដុំតែមួយ មានតម្លៃមួយសែន ឥដ្ឋនៅផ្នែកខាងក្នុង ចូរមានតម្លៃប្រាំម៉ឺន។ ចូរធ្វើកិច្ចការដីស្អិតដោយហរិតាលនិងមនោសិលា ចូរធ្វើកិច្ចការទឹកដោយប្រេង» លុះដល់ការសម្រេចចិត្តហើយ ក៏បែងចែកទិសទាំង ៤ ជា ៤ ផ្នែក។ ព្រះរាជាកាន់យកមួយទិស, ព្រះរាជបុត្រព្រះនាមបថវិន្ទរកុមារ កាន់យកមួយទិស, សេនាបតីដែលជាធំជាងអាមាត្យទាំងឡាយ កាន់យកមួយទិស, សេដ្ឋីដែលជាធំជាងអ្នកជនបទទាំងឡាយ កាន់យកមួយទិស។

တတ္ထ ဓနသမ္ပန္နတာယ ရာဇာပိ သုဝဏ္ဏံ နီဟရာပေတွာ အတ္တနာ ဂဟိတမုခေ ကမ္မံ အာရဘိ, ဥပရာဇာပိ, သေနာပတိပိ. သေဋ္ဌိနာ ဂဟိတမုခေ ပန ကမ္မံ ဩလီယတိ. တတော ယသောရတော နာမ ဧကော ဥပါသကော တေပိဋကော ဘာဏကော အနာဂါမီ အရိယသာဝကော, သော ကမ္မံ ဩလီယတီတိ ဉတွာ ပဉ္စ သကဋသတာနိ ယောဇာပေတွာ ဇနပဒံ ဂန္တွာ ‘‘ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ [Pg.29] ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော. တဿ ယောဇနိကံ ရတနစေတိယံ ကယိရတိ, ယော ယံ ဒါတုံ ဥဿဟတိ သုဝဏ္ဏံ ဝါ ဟိရညံ ဝါ သတ္တရတနံ ဝါ ဟရိတာလံ ဝါ မနောသိလံ ဝါ, သော တံ ဒေတူ’’တိ သမာဒပေသိ. မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော ထာမေန ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိ အဒံသု. အသက္ကောန္တာ တေလတဏ္ဍုလာဒီနိ ဒေန္တိယေဝ. ဥပါသကော တေလတဏ္ဍုလာဒီနိ ကမ္မကာရာနံ ဘတ္တဝေတနတ္ထံ ပဟိဏာတိ, အဝသေသေဟိ သုဝဏ္ဏံ စေတာပေတွာ ပဟိဏာတိ, ဧဝံ သကလဇမ္ဗုဒီပံ အစရိ.

ក្នុងបណ្តាជនទាំងនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភ សូម្បីព្រះរាជាក៏ទ្រង់ឲ្យនាំយកមាសចេញពីឃ្លាំង ហើយចាប់ផ្តើមការងារក្នុងទិសដែលខ្លួនកាន់យក សូម្បីឧបរាជ និងសេនាបតីក៏ចាប់ផ្តើមការងារដែរ។ ចំណែកឯការងារក្នុងទិសដែលសេដ្ឋីកាន់យក រមែងនៅសេសសល់។ លំដាប់នោះ មានឧបាសកម្នាក់ឈ្មោះ យសរតៈ ជាអ្នកចេះដឹងព្រះត្រៃបិដក ជាធម្មកថិក ជាអនាគាមីអរិយសាវ័ក ឧបាសកនោះដឹងថាការងារនៅសេសសល់ ទើបឲ្យទឹមរទេះ ៥០០ គ្រឿង ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់ជនបទ ណែនាំថា «ព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់គង់នៅអស់ព្រះជន្ម ២ ម៉ឺនឆ្នាំ ហើយបរិនិព្វានទៅហើយ។ ព្រះរតនចេតិយទំហំ ១ យោជន៍ របស់ព្រះអង្គ កំពុងត្រូវបានកសាងឡើង ជនណាអាចប្រគេនមាស ប្រាក់ រតនៈទាំង ៧ ហរិតាល ឬមនោសិលាបាន សូមជននោះប្រគេននូវវត្ថុនោះចុះ»។ មនុស្សទាំងឡាយបានប្រគេនប្រាក់ មាស ជាដើម តាមកម្លាំងរបស់ខ្លួនៗ។ ជនទាំងឡាយដែលមិនអាច ក៏ប្រគេនប្រេង អង្ករ ជាដើម។ ឧបាសកបានបញ្ជូនប្រេង អង្ករ ជាដើម ទៅដើម្បីជាភត្តនិងឈ្នួលដល់កម្មករទាំងឡាយ ហើយទិញមាសដោយវត្ថុដែលនៅសេសសល់ រួចបញ្ជូនទៅ គាត់បានដើរពាសពេញជម្ពូទ្វីបទាំងមូលយ៉ាងនេះ។

စေတိယေ ကမ္မံ နိဋ္ဌိတန္တိ စေတိယဋ္ဌာနတော ပဏ္ဏံ ပဟိဏိံသု – ‘‘နိဋ္ဌိတံ ကမ္မံ အာစရိယော အာဂန္တွာ စေတိယံ ဝန္ဒတူ’’တိ. သောပိ ပဏ္ဏံ ပဟိဏိ – ‘‘မယာ သကလဇမ္ဗုဒီပေါ သမာဒပိတော, ယံ အတ္ထိ, တံ ဂဟေတွာ ကမ္မံ နိဋ္ဌာပေန္တူ’’တိ. ဒွေပိ ပဏ္ဏာနိ အန္တရာမဂ္ဂေ သမာဂမိံသု. အာစရိယဿ ပဏ္ဏတော ပန စေတိယဋ္ဌာနတော ပဏ္ဏံ ပဌမတရံ အာစရိယဿ ဟတ္ထံ အဂမာသိ. သော ပဏ္ဏံ ဝါစေတွာ စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီတိ ဧကကောဝ နိက္ခမိ. အန္တရာမဂ္ဂေ အဋဝိယံ ပဉ္စ စောရသတာနိ ဥဋ္ဌဟိံသု. တတြေကစ္စေ တံ ဒိသွာ ဣမိနာ သကလဇမ္ဗုဒီပတော ဟိရညသုဝဏ္ဏံ သမ္ပိဏ္ဍိတံ, နိဓိကုမ္ဘီ နော ပဝဋ္ဋမာနာ အာဂတာတိ အဝသေသာနံ အာရောစေတွာ တံ အဂ္ဂဟေသုံ. ကသ္မာ တာတာ, မံ ဂဏှထာတိ? တယာ သကလဇမ္ဗုဒီပတော သဗ္ဗံ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ သမ္ပိဏ္ဍိတံ, အမှာကမ္ပိ ထောကံ ထောကံ ဒေဟီတိ. ကိံ တုမှေ န ဇာနာထ, ကဿပေါ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတော, တဿ ယောဇနိကံ ရတနစေတိယံ ကယိရတိ, တဒတ္ထာယ မယာ သမာဒပိတံ, နော အတ္တနော အတ္ထာယ. တံ တံ လဒ္ဓလဒ္ဓဋ္ဌာနတော တတ္ထေဝ ပေသိတံ, မယှံ ပန နိဝတ္ထသာဋကမတ္တံ ဌပေတွာ အညံ ဝိတ္တံ ကာကဏိကမ္ပိ နတ္ထီတိ.

កាលការងារកសាងចេតិយបានសម្រេចហើយ ជនទាំងឡាយពីកន្លែងកសាងចេតិយបានផ្ញើសំបុត្រទៅថា «ការងារកសាងចេតិយបានសម្រេចហើយ សូមលោកអាចារ្យអញ្ជើញមកថ្វាយបង្គំចេតិយចុះ»។ សូម្បីឧបាសកនោះក៏បានផ្ញើសំបុត្រទៅវិញថា «ខ្ញុំបានណែនាំមនុស្សទូទាំងជម្ពូទ្វីបហើយ ទ្រព្យណាដែលមាន សូមនាំយកទ្រព្យនោះទៅបង្ហើយការងារចុះ»។ សំបុត្រទាំងពីរបានជួបគ្នានៅកណ្តាលផ្លូវ។ ប៉ុន្តែសំបុត្រដែលផ្ញើចេញពីកន្លែងកសាងចេតិយ បានទៅដល់ដៃរបស់លោកអាចារ្យមុនសំបុត្ររបស់លោកអាចារ្យទៅទៀត។ លោកអាចារ្យនោះបានអានសំបុត្រហើយ គិតថា «អាត្មាអញនឹងទៅថ្វាយបង្គំចេតិយ» ក៏ចេញដំណើរទៅតែម្នាក់ឯង។ នៅកណ្តាលផ្លូវ ក្នុងព្រៃស្បាត មានពួកចោរ ៥០០ នាក់បានងើបឡើង។ ក្នុងបណ្តាចោរទាំងនោះ ចោរខ្លះឃើញគាត់ហើយ ក៏និយាយថា «អ្នកនេះបានប្រមូលប្រាក់មាសពីទូទាំងជម្ពូទ្វីប ដូចជាក្អមទ្រព្យដែលកំពុងរមៀលមករកយើងហើយ» រួចក៏ប្រាប់ដល់ចោរដែលនៅសល់ ហើយនាំគ្នាចាប់គាត់។ ឧបាសកសួរថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ហេតុអ្វីបានជាចាប់ខ្ញុំ?» ចោរឆ្លើយថា «អ្នកបានប្រមូលប្រាក់មាសទាំងអស់ពីទូទាំងជម្ពូទ្វីប ចូរចែកឲ្យពួកយើងម្នាក់បន្តិចៗមក»។ ឧបាសកពោលថា «តើអ្នករាល់គ្និនដឹងទេឬថា ព្រះកស្សបដ៏មានព្រះភាគបរិនិព្វានទៅហើយ ព្រះរតនចេតិយទំហំ ១ យោជន៍ របស់ព្រះអង្គ កំពុងត្រូវបានកសាងឡើង ខ្ញុំបានណែនាំគេដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ចេតិយនោះ មិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ។ ទ្រព្យទាំងនោះដែលបានមកពីកន្លែងនោះៗ ខ្ញុំបានបញ្ជូនទៅកាន់ទីនោះអស់ហើយ ចំណែកឯខ្លួនខ្ញុំវិញ ក្រៅពីសំពត់ស្លៀកដណ្តប់មួយកំប្លេនេះ ទ្រព្យសម្បត្តិដទៃសូម្បីតែមួយកាក់ក៏គ្មានដែរ»។

ဧကေ, ‘‘ဧဝမေတံ ဝိဿဇေထ အာစရိယ’’န္တိ အာဟံသု. ဧကေ, ‘‘အယံ ရာဇပူဇိတော အမစ္စပူဇိတော, အမှေသု ကဉ္စိဒေဝ နဂရဝီထိယံ ဒိသွာ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံ အာရောစေတွာ အနယဝျသနံ ပါပုဏာပေယျာ’’တိ အာဟံသု. ဥပါသကော, ‘‘တာတာ, နာဟံ ဧဝံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဟ. တဉ္စ ခေါ တေသု ကာရုညေန, န အတ္တနော ဇီဝိတနိကန္တိယာ. အထ တေသု ဂဟေတဗ္ဗော ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗောတိ ဝိဝဒန္တေသု ဂဟေတဗ္ဗောတိ လဒ္ဓိကာ ဧဝ ဗဟုတရာ ဟုတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပယိံသု.

ចោរខ្លះពោលថា «រឿងនេះពិតជាយ៉ាងនោះមែន ចូរដោះលែងលោកអាចារ្យទៅចុះ»។ ចោរខ្លះទៀតពោលថា «អ្នកនេះជាបុគ្គលដែលព្រះរាជាបូជា អាមាត្យបូជា ប្រសិនបើគាត់ឃើញពួកយើងណាម្នាក់នៅតាមដងផ្លូវក្នុងក្រុង ហើយទៅទូលព្រះរាជា ឬប្រាប់ដល់មហាអាមាត្យជាដើម នោះពួកយើងនឹងដល់នូវសេចក្តីវិនាសមិនខាន»។ ឧបាសកពោលថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងនោះឡើយ»។ គាត់ពោលពាក្យនោះ ព្រោះតែក្តីករុណាចំពោះពួកចោរទាំងនោះប៉ុណ្ណោះ មិនមែនព្រោះតែក្តីស្រឡាញ់ក្នុងជីវិតរបស់ខ្លួនឡើយ។ លំដាប់នោះ កាលពួកចោរទាំងនោះកំពុងប្រកែកគ្នាថា «គួរចាប់ទុក» ឬ «គួរដោះលែង» ពួកចោរដែលមានគំនិតថា «គួរចាប់ទុក» មានចំនួនច្រើនជាង ក៏បានផ្តាច់បង់ជីវិតរបស់គាត់ទៅ។

တေသံ [Pg.30] ဗလဝဂုဏေ အရိယသာဝကေ အပရာဓေန နိဗ္ဗုတဒီပသိခါ ဝိယ အက္ခီနိ အန္တရဓာယိံသု. တေ, ‘‘ကဟံ ဘော စက္ခု, ကဟံ ဘော စက္ခူ’’တိ ဝိပ္ပလပန္တာ ဧကစ္စေ ဉာတကေဟိ ဂေဟံ နီတာ. ဧကစ္စေ နောဉာတကာ အနာထာတိ တတ္ထေဝ အဋဝိယံ ရုက္ခမူလေ ပဏ္ဏသာလာယံ ဝသိံသု. အဋဝိံ အာဂတမနုဿာ ကာရုညေန တေသံ တဏ္ဍုလံ ဝါ ပုဋဘတ္တံ ဝါ ပရိဗ္ဗယံ ဝါ ဒေန္တိ. ဒါရုပဏ္ဏာဒီနံ အတ္ထာယ ဂန္တွာ အာဂတာ မနုဿာ ကုဟိံ ဂတတ္ထာတိ ဝုတ္တေ အန္ဓဝနံ ဂတမှာတိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ ဒွိန္နမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ ကာလေ တံ ဝနံ အန္ဓဝနံတွေဝ ပညာယတိ. ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ပနေတံ ဆဍ္ဍိတဇနပဒေ အဋဝိ အဟောသိ. အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာဝတ္ထိယာ အဝိဒူရေ ဇေတဝနဿ ပိဋ္ဌိဘာဂေ ပဝိဝေကကာမာနံ ကုလပုတ္တာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဓာနဃရံ အဟောသိ, တတ္ထ အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ တေန သမယေန သေခပဋိပဒံ ပူရယမာနော ဝိဟရတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အန္ဓဝနေ ဝိဟရတီ’’တိ.

ព្រោះតែកំហុសឆ្គងចំពោះអរិយសាវ័កដែលមានគុណធម៌ដ៏ខ្លាំងក្លា ភ្នែករបស់ពួកចោរទាំងនោះក៏បាត់បង់ពន្លឺ ដូចជាអណ្តាតភ្លើងនៃប្រទីបដែលរលត់ទៅ។ ពួកចោរទាំងនោះស្រែកទ្រហោយំថា «នែគ្នាយើង ភ្នែកនៅឯណា? នែគ្នាយើង ភ្នែកនៅឯណា?» ចោរខ្លះត្រូវបានពួកញាតិនាំយកទៅផ្ទះ។ ចោរខ្លះដែលគ្មានញាតិ ជាអ្នកអនាថា ក៏រស់នៅក្នុងសាលាស្លឹកឈើក្បែរគល់ឈើ ក្នុងព្រៃនោះឯង។ មនុស្សទាំងឡាយដែលមកកាន់ព្រៃ ព្រោះតែក្តីករុណា ក៏បានផ្តល់អង្ករ ឬបាយកញ្ចប់ ឬស្បៀងអាហារដល់ពួកចោរទាំងនោះ។ មនុស្សទាំងឡាយដែលទៅរកអុស និងស្លឹកឈើជាដើម កាលត្រឡប់មកវិញ ត្រូវគេសួរថា «តើអ្នករាល់គ្នាទៅណា?» ក៏ឆ្លើយថា «ពួកយើងទៅកាន់ព្រៃអន្ធវន»។ យ៉ាងនេះឯង ក្នុងសម័យនៃព្រះពុទ្ធទាំងពីរព្រះអង្គ ព្រៃនោះក៏ប្រាកដឈ្មោះថា «អន្ធវន» តែម្តង។ ប៉ុន្តែក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធកស្សប ទីនោះជាព្រៃនៅក្នុងជនបទដែលគេបោះបង់ចោល។ ក្នុងសម័យនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើង ទីនោះជាទីសេនាសនៈស្ងាត់ ជាទីរស់នៅរបស់ពួកកុលបុត្រដែលប្រាថ្នាសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ នៅផ្នែកខាងក្រោយនៃវត្តជេតពន មិនឆ្ងាយពីក្រុងសាវត្ថីឡើយ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះកុមារកស្សបដ៏មានអាយុ កំពុងបំពេញសេក្ខបដិបទា គង់នៅក្នុងទីនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «គង់នៅក្នុងព្រៃអន្ធវន»។

အညတရာ ဒေဝတာတိ နာမဂေါတ္တဝသေန အပါကဋာ ဧကာ ဒေဝတာတိ အတ္ထော. ‘‘အဘိဇာနာတိ နော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အဟုဉာတညတရဿ မဟေသက္ခဿ သံခိတ္တေန တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိံ ဘာသိတာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၆၅) ဧတ္ထ ပန အဘိညာတော သက္ကောပိ ဒေဝရာဇာ အညတရောတိ ဝုတ္တော. ဒေဝတာတိ စ ဣဒံ ဒေဝါနမ္ပိ ဒေဝဓီတာနမ္ပိ သာဓာရဏဝစနံ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ဒေဝေါ အဓိပ္ပေတော. အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာတိ ဧတ္ထ အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေါ ခယသုန္ဒရာဘိရူပအဗ္ဘနုမောဒနာဒီသု ဒိဿတိ. တတ္ထ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ, နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော, စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော, ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (အ. နိ. ၈.၂၀) ခယေ ဒိဿတိ. ‘‘အယံ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စာ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၀၀) ဧဝမာဒီသု သုန္ဒရေ.

ពាក្យថា Aññatarā devatā សេចក្តីថា ទេវតាម្នាក់ដែលមិនប្រាកដដោយឈ្មោះ និងគោត្រ។ ក្នុងបាលីថា «Abhijānāti no, bhante, bhagavā ahuñātaññatarassa mahesakkhassa saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṃ bhāsitā» នេះ សូម្បីព្រះឥន្ទ្រដែលជាអ្នកល្បីល្បាញ ក៏ហៅថា «aññataro» ដែរ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «devatā» នេះ ជាពាក្យទូទៅ ប្រើបានទាំងទេវបុត្រ និងទេវធីតា។ ប៉ុន្តែក្នុងអត្ថន័យនេះ សំដៅយកទេវបុត្រ។ ក្នុងពាក្យថា «abhikkantāya rattiyā» នេះ សព្ទថា «abhikkanta» រមែងឃើញប្រើក្នុងន័យថា អស់ទៅ, ល្អ, ល្អឆើតឆាយ, ការអនុមោទនា ជាដើម។ ក្នុងបណ្តាន័យទាំងនោះ ក្នុងបាលីជាដើមថា «abhikkantā, bhante, ratti, nikkhanto paṭhamo yāmo, ciranisinno bhikkhusaṅgho, uddisatu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkhaṃ» សព្ទនេះឃើញប្រើក្នុងន័យថា «អស់ទៅ»។ ក្នុងបាលីជាដើមថា «Ayaṃ imesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ abhikkantataro ca paṇītataro ca» សព្ទនេះឃើញប្រើក្នុងន័យថា «ល្អ»។

‘‘ကော မေ ဝန္ဒတိ ပါဒါနိ, ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလံ;

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, သဗ္ဗာ ဩဘာသယံ ဒိသာ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၅၇) –

«នរណាថ្វាយបង្គំបាទាទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ ញ៉ាំងទិសទាំងពួងឲ្យភ្លឺស្វាង ដោយសម្បុរដ៏ល្អឆើតឆាយ រុងរឿងដោយឫទ្ធិ និងយស?»

ဧဝမာဒီသု အဘိရူပေ. ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ. ၁၅) အဗ္ဘနုမောဒနေ. ဣဓ ပန ခယေ. တေန အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာတိ ပရိက္ခီဏာယ ရတ္တိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထာယံ ဒေဝပုတ္တော မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ အာဂတောတိ [Pg.31] ဝေဒိတဗ္ဗော. အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာတိ ဣဓ အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေါ အဘိရူပေ. ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ ပန ဆဝိ-ထုတိ-ကုလဝဂ္ဂကာရဏ-သဏ္ဌာနပမာဏရူပါယတနာဒီသု ဒိဿတိ. တတ္ထ, ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောသိ ဘဂဝါ’’တိ ဧဝမာဒီသု ဆဝိယာ. ‘‘ကဒါ သညူဠှာ ပန တေ ဂဟပတိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဏ္ဏာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၇၇) ဧဝမာဒီသု ထုတိယံ. ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘော ဂေါတမ, ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၁၁၅) ကုလဝဂ္ဂေ. ‘‘အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန, ဂန္ဓထေနောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၂၃၄) ကာရဏေ. ‘‘မဟန္တံ ဟတ္ထိရာဇဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၃၈) သဏ္ဌာနေ. ‘‘တယော ပတ္တဿ ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ. ၆၀၂) ပမာဏေ. ‘‘ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာ’’တိ ဧဝမာဒီသု ရူပါယတနေ. သော ဣဓ ဆဝိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာတိ အဘိရူပဆဝိဣဋ္ဌဝဏ္ဏာ, မနာပဝဏ္ဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒေဝတာ ဟိ မနုဿလောကံ အာဂစ္ဆမာနာ ပကတိဝဏ္ဏံ ပကတိဣဒ္ဓိံ ပဇဟိတွာ ဩဠာရိကံ အတ္တဘာဝံ ကတွာ အတိရေကဝဏ္ဏံ အတိရေကဣဒ္ဓိံ မာပေတွာ နဋသမဇ္ဇာဒီနိ ဂစ္ဆန္တာ မနုဿာ ဝိယ အဘိသင်္ခတေန ကာယေန အာဂစ္ဆန္တိ. အယမ္ပိ ဒေဝပုတ္တော တထေဝ အာဂတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ’’တိ.

ក្នុងពាក្យជាដើមទាំងនោះ សព្ទថា «អភិរូប» មានអត្ថថាមានរូបល្អក្រៃលែង។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម» (បពិត្រព្រះគោតម គួរឲ្យរីករាយណាស់) គឺមានអត្ថថាជាទីរីករាយ (អព្ភានុមោទនៈ)។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ (អភិក្កន្តាយ រត្តិយា) គឺមានអត្ថថាអស់ទៅ (ខយៈ)។ ហេតុនោះ ពាក្យថា «អភិក្កន្តាយ រត្តិយា» មានន័យថា កាលរាត្រីអស់ទៅហើយ។ ក្នុងរាត្រីនោះ គួរដឹងថា ទេវបុត្រនេះមកក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីមជ្ឈិមយាម។ ពាក្យថា «អភិក្កន្តវណ្ណា» ក្នុងទីនេះ សព្ទថា «អភិក្កន្ត» មានអត្ថថាមានរូបល្អក្រៃលែង។ ចំណែកឯសព្ទថា «វណ្ណៈ» តែងប្រទះឃើញក្នុងអត្ថជាច្រើន មានស្បែក (ឆវិ), សេចក្តីសរសើរ (ថុតិ), ពួកនៃត្រកូល (កុលវគ្គ), ហេតុ (ការណៈ), សណ្ឋាន (សណ្ឋាន), ប្រមាណ (ប្រមាណ) និងរូបាយតនៈ (រូបាយតនៈ) ជាដើម។ ក្នុងអត្ថទាំងនោះ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «សុវណ្ណវណ្ណោសិ ភគវា» (ព្រះដ៏មានព្រះភាគមានពណ៌សម្បុរដូចមាស) គឺមានអត្ថថាស្បែក។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កទា សញ្ញូឡ្ហា បន តេ គហបតិ សមណស្ស គោតមស្ស វណ្ណា» (ម្នាលគហបតី ចុះកាលណាទើបអ្នករៀនសូត្រនូវគុណកថា របស់ព្រះសមណគោតម) គឺមានអត្ថថាសេចក្តីសរសើរ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «ចត្តារោមេ, ភោ គោតម, វណ្ណា» (បពិត្រព្រះគោតម វណ្ណៈទាំងឡាយនេះមាន ៤) គឺមានអត្ថថាពួកនៃត្រកូល។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «អថ កេន នុ វណ្ណេន, គន្ធថេនោតិ វុច្ចតិ» (ចុះដោយហេតុដូចម្តេច ទើបហៅថាជាអ្នកលួចក្លិនក្រអូប) គឺមានអត្ថថាហេតុ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «មហន្តំ ហត្ថិរាជវណ្ណំ អភិនិម្មិនិត្វា» (និម្មិតនូវសណ្ឋាននៃស្តេចដំរីដ៏ធំ) គឺមានអត្ថថាសណ្ឋាន។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «តយោ បត្តស្ស វណ្ណា» (ប្រមាណនៃបាត្រមាន ៣ យ៉ាង) គឺមានអត្ថថាប្រមាណ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «វណ្ណោ គន្ធោ រសោ ឱជា» (ពណ៌ ក្លិន រស ឱជៈ) គឺមានអត្ថថារូបាយតនៈ។ សព្ទថា «វណ្ណៈ» នោះ ក្នុងទីនេះ គប្បីឃើញក្នុងអត្ថថាស្បែក។ ហេតុនោះ ពាក្យថា «អភិក្កន្តវណ្ណា» មានន័យថា មានស្បែកដ៏ល្អក្រៃលែង មានពណ៌សម្បុរជាទីប្រាថ្នា មានពណ៌សម្បុរជាទីគាប់ចិត្ត។ ព្រោះថា ពួកទេវតាកាលដែលមកកាន់មនុស្សលោក តែងលះបង់នូវពណ៌សម្បុរប្រក្រតី និងឫទ្ធិប្រក្រតី ហើយធ្វើនូវអត្តភាពដ៏គ្រោតគ្រាត និម្មិតនូវពណ៌សម្បុរដ៏វិសេស និងឫទ្ធិដ៏វិសេស មកជាមួយនឹងរាងកាយដែលតាក់តែងហើយ ដូចជាពួកមនុស្សដែលទៅកាន់ទីប្រជុំនៃអ្នករាំច្រៀងជាដើម។ សូម្បីតែទេវបុត្រនេះ ក៏មកយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពាក្យថា «អភិក្កន្តវណ្ណា» ត្រូវបានពោលទុក។

ကေဝလကပ္ပန္တိ ဧတ္ထ ကေဝလသဒ္ဒေါ အနဝသေသ-ယေဘူယျ-အဗျာမိဿာနတိရေကဒဠှတ္ထ-ဝိသံယောဂါဒိအနေကတ္ထော. တထာ ဟိဿ, ‘‘ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၁) ဧဝမာဒီသု အနဝသေသတ္တမတ္ထော. ‘‘ကေဝလကပ္ပာ စ အင်္ဂမဂဓာ ပဟူတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အာဒါယ ဥပသင်္ကမိဿန္တီ’’တိ ဧဝမာဒီသု ယေဘုယျတာ. ‘‘ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၂၂၅) ဧဝမာဒီသု အဗျာမိဿတာ. ‘‘ကေဝလံ သဒ္ဓါမတ္တကံ နူန အယမာယသ္မာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၄၄) ဧဝမာဒီသု အနတိရေကတာ. ‘‘အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓဿ ဗာဟိယော နာမ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ကေဝလကပ္ပံ သံဃဘေဒါယ ဌိတော’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၃) ဧဝမာဒီသု ဒဠှတ္ထတာ. ‘‘ကေဝလီ ဝုသိတဝါ ဥတ္တမပုရိသောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၅၇) ဧဝမာဒီသု ဝိသံယောဂေါ. ဣဓ ပနဿ အနဝသေသတ္တမတ္ထောတိ အဓိပ္ပေတော.

ក្នុងពាក្យថា «កេវលកប្បំ» នេះ សព្ទថា «កេវល» មានអត្ថជាច្រើន មានការមិនមានសេសសល់ (អនវសេសៈ), ភាពច្រើនលើសលប់ (យេភុយ្យៈ), ភាពមិនលាយឡំ (អព្យាមិស្សៈ), ភាពមិនហួសប្រមាណ (អនតិរេកៈ), ភាពមាំមួន (ទឡ្ហត្ថៈ) និងការមិនពាក់ព័ន្ធ (វិសញ្ញោគៈ) ជាដើម។ យ៉ាងណាមិញ សព្ទ «កេវល» នោះ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ» (ព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏ពេញបរិបូរណ៍ ដ៏បរិសុទ្ធទាំងអស់) គឺមានអត្ថថាជាការមិនមានសេសសល់។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កេវលកប្បា ច អង្គមគធា បហូតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ អាទាយ ឧបសង្កមិស្សន្តិ» (ពួកអ្នកស្រុកអង្គៈ និងមគធៈទាំងអស់ នាំយកនូវខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ច្រើន ហើយនឹងចូលមកជិត) គឺមានអត្ថថាភាពច្រើនលើសលប់។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ» (ការកើតឡើងនៃกองទុក្ខទាំងអស់) គឺមានអត្ថថាភាពមិនលាយឡំ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កេវលំ សទ្ធាមត្តកំ នូន អយមាយស្មា» (លោកដ៏មានអាយុនេះ ប្រាកដជាមានត្រឹមតែសទ្ធាប៉ុណ្ណោះ) គឺមានអត្ថថាភាពមិនហួសប្រមាណ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «អាយស្មតោ អនុរុទ្ធស្ស ពាហិយោ នាម សទ្ធិវិហារិកោ កេវលកប្បំ សង្ឃភេទាយ ឋិតោ» (សទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុ ឈ្មោះពាហិយៈ ជាអ្នកឈរជើងយ៉ាងមាំមួនដើម្បីបំបែកសង្ឃ) គឺមានអត្ថថាភាពមាំមួន។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កេវលី វុសិតវា ឧត្តមបុរិសោតិ វុច្ចតិ» (ព្រះខីណាស្រពអ្នកមានធម៌នៅរួចហើយ ហៅថាឧត្តមបុរស) គឺមានអត្ថថាការមិនពាក់ព័ន្ធ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ អត្ថថាការមិនមានសេសសល់ គឺជាអត្ថដែលបំណងយក។

ကပ္ပသဒ္ဒေါ ပနာယံ အဘိသဒ္ဒဟန-ဝေါဟာရ-ကာလ-ပညတ္တိ- ဆေဒန-ဝိကပ္ပ-လေသ-သမန္တဘာဝါဒိ-အနေကတ္ထော. တထာ ဟိဿ, ‘‘ဩကပ္ပနိယမေတံ ဘောတော [Pg.32] ဂေါတမဿ, ယထာ တံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ဧဝမာဒီသု အဘိသဒ္ဒဟနမတ္ထော. ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၅၀) ဧဝမာဒီသု ဝေါဟာရော. ‘‘ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ကာလော. ‘‘ဣစ္စာယသ္မာ ကပ္ပော’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၂၄) ဧဝမာဒီသု ပညတ္တိ. ‘‘အလင်္ကတာ ကပ္ပိတကေသမဿူ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၆၅) ဧဝမာဒီသု ဆေဒနံ. ‘‘ကပ္ပတိ ဒွင်္ဂုလကပ္ပော’’တိ (စူဠဝ. ၄၄၆) ဧဝမာဒီသု ဝိကပ္ပော. ‘‘အတ္ထိ ကပ္ပော နိပဇ္ဇိတု’’န္တိ (အ. နိ. ၈.၈၀) ဧဝမာဒီသု လေသော. ‘‘ကေဝလကပ္ပံ ဝေဠုဝနံ ဩဘာသေတွာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၉၄) ဧဝမာဒီသု သမန္တဘာဝေါ. ဣဓ ပနဿ သမန္တဘာဝေါ အတ္ထော အဓိပ္ပေတော. တသ္မာ ကေဝလကပ္ပံ အန္ဓဝနန္တိ ဧတ္ထ အနဝသေသံ သမန္တတော အန္ဓဝနန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ចំណែកឯសព្ទថា «កប្ប» នេះ មានអត្ថជាច្រើន មានការជឿស៊ប់ (អភិសទ្ទហនៈ), វោហារ (វោហារ), កាល (កាល), បញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិ), ការកាត់ (ឆេទនៈ), ការត្រិះរិះ (វិកប្បៈ), លេស (លេស) និងភាពផ្សាយទៅជុំវិញ (សមន្តភាវៈ) ជាដើម។ យ៉ាងណាមិញ សព្ទ «កប្ប» នោះ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «ឱកប្បនិយមេតំ ភោតោ គោតមស្ស, យថា តំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស» (ពាក្យនេះគួរជឿស៊ប់បាន របស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ដូចជាពាក្យរបស់ព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធដែរ) គឺមានអត្ថថាការជឿស៊ប់។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ សមណកប្បេហិ ផលំ បរិភុញ្ជិតុំ» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យបរិភោគផ្លែឈើ ដោយវោហារដ៏គួរដល់សមណៈ ៥ យ៉ាង) គឺមានអត្ថថាវោហារ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «យេន សុទំ និច្ចកប្បំ វិហរាមិ» (តថាគតធ្លាប់នៅដោយវិហារធម៌ណា អស់កាលជានិច្ច) គឺមានអត្ថថាកាល។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «ឥច្ចាយស្មា កប្បោ» (ព្រះកប្បៈដ៏មានអាយុ ដោយហេតុនេះ) គឺមានអត្ថថាបញ្ញត្តិ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «អលង្កតា កប្បិតកេសមស្សុ» (អ្នកតាក់តែងខ្លួន កាត់សក់ និងកោរពុកមាត់ហើយ) គឺមានអត្ថថាការកាត់។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កប្បតិ ទ្វង្គុលកប្បោ» (ទ្វង្គុលកប្ប គួរ) គឺមានអត្ថថាការត្រិះរិះ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «អត្ថិ កប្បោ និបជ្ជិតុំ» (នៅមានលេសដើម្បីដេក) គឺមានអត្ថថាលេស។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កេវលកប្បំ វេឡុវនំ ឱភាសេត្វា» (ញ៉ាំងវត្តវេឡុវ័នទាំងអស់ឲ្យភ្លឺស្វាង) គឺមានអត្ថថាភាពផ្សាយទៅជុំវិញ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ អត្ថថាភាពផ្សាយទៅជុំវិញ គឺជាអត្ថដែលបំណងយក។ ហេតុនោះ ក្នុងពាក្យថា «កេវលកប្បំ អន្ធវនំ» នេះ គប្បីយល់ឃើញអត្ថយ៉ាងនេះថា ព្រៃអន្ធវ័នទាំងអស់ ជុំវិញទាំងស្រុង ដោយមិនមានសេសសល់។

ဩဘာသေတွာတိ ဝတ္ထာလင်္ကာရသရီရသမုဋ္ဌိတာယ အာဘာယ ဖရိတွာ, စန္ဒိမာ ဝိယ စ သူရိယော ဝိယ စ ဧကောဘာသံ ဧကပဇ္ဇောတံ ကရိတွာတိ အတ္ထော. ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသီတိ ဧကသ္မိံ အန္တေ, ဧကသ္မိံ ဩကာသေ အဋ္ဌာသိ. ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ‘‘ဘိက္ခု ဘိက္ခူ’’တိအာဒိဝစနမဝေါစ. ကသ္မာ ပနာယံ အဝန္ဒိတွာ သမဏဝေါဟာရေနေဝ ကထေတီတိ? သမဏသညာသမုဒါစာရေနေဝ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အယံ အန္တရာ ကာမာဝစရေ ဝသိ. အဟံ ပန အသ္မိ တတော ကာလတော ပဋ္ဌာယ ဗြဟ္မစာရီ’’တိ သမဏသညာဝဿ သမုဒါစရတိ, တသ္မာ အဝန္ဒိတွာ သမဏဝေါဟာရေနေဝ ကထေတိ. ပုဗ္ဗသဟာယော ကိရေသော ဒေဝပုတ္တော ထေရဿ. ကုတော ပဋ္ဌာယာတိ? ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ. ယော ဟိ ပုဗ္ဗယောဂေ အာဂတေသု ပဉ္စသု သဟာယေသု အနုထေရော စတုတ္ထဒိဝသေ အနာဂါမီ အဟောသီတိ ဝုတ္တော, အယံ သော. တဒါ ကိရ တေသု သံဃတ္ထေရဿ အရဟတ္တေနေဝ သဒ္ဓိံ အဘိညာ အာဂမိံသု. သော, ‘‘မယှံ ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တ’’န္တိ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ အနောတတ္တဒဟေ မုခံ ဓောဝိတွာ ဥတ္တရကုရုတော ပိဏ္ဍပါတံ အာဒါယ အာဂန္တွာ, ‘‘ဣမံ, အာဝုသော, ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိတွာ အပ္ပမတ္တာ သမဏဓမ္မံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. ဣတရေ အာဟံသု – ‘‘န, အာဝုသော, အမှာကံ ဧဝံ ကတိကာ အတ္ထိ – ‘ယော ပဌမံ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရတိ, တေနာဘတံ ဘုဉ္ဇိတွာ သေသေဟိ သမဏဓမ္မော ကာတဗ္ဗော’တိ. တုမှေ အတ္တနော [Pg.33] ဥပနိဿယေန ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပယိတ္ထ. မယမ္ပိ သစေ နော ဥပနိဿယော ဘဝိဿတိ, ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေဿာမ. ပပဉ္စော ဧသ အမှာကံ, ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ. သော ယထာဖာသုကံ ဂန္တွာ အာယုပရိယောသာနေ ပရိနိဗ္ဗာယိ.

ពាក្យថា «ឱភាសេត្វា» (ញ៉ាំង...ឲ្យភ្លឺស្វាង) សេចក្តីថា ផ្សាយទៅដោយពន្លឺដែលកើតឡើងអំពីសម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងអលង្ការ និងរាងកាយ ធ្វើឲ្យមានពន្លឺតែមួយ ដូចជាព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ។ ពាក្យថា «ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ» (ឈរក្នុងទីដ៏សមគួរ) សេចក្តីថា ឈរក្នុងទីបំផុតម្ខាង គឺក្នុងឱកាសមួយដ៏សមគួរ។ ពាក្យថា «ឯតទវោច» (បានក្រាបបង្គំទូលពាក្យនេះ) សេចក្តីថា បានពោលនូវពាក្យជាដើមថា «ភិក្ខុ ភិក្ខុ» នេះ។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាទេវបុត្រនេះមិនថ្វាយបង្គំ ហើយពោលដោយវោហាររបស់សមណៈតែម្យ៉ាង? ឆ្លើយថា ព្រោះតែការប្រព្រឹត្តទៅនៃសមណសញ្ញា (សេចក្តីសំគាល់ថាខ្លួនជាសមណៈ) នោះឯង។ ឮថា ទេវបុត្រនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុនេះធ្លាប់រស់នៅក្នុងកាមាវចរភពក្នុងចន្លោះកាលនេះ ចំណែកឯយើងវិញ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌តាំងពីកាលនោះមក» ដូច្នេះ សមណសញ្ញាតែម្យ៉ាងទើបប្រព្រឹត្តទៅដល់ទេវបុត្រនោះ ហេតុនោះ ទើបមិនថ្វាយបង្គំ ហើយពោលដោយវោហាររបស់សមណៈតែម្យ៉ាង។ ឮថា ទេវបុត្រនេះជាអតីតសម្លាញ់របស់ព្រះថេរៈ។ សួរថា តាំងពីកាលណាមក? ឆ្លើយថា តាំងពីកាលនៃព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធមក។ ព្រោះថា ក្នុងរឿងរ៉ាវពីអតីតកាល ក្នុងចំណោមសម្លាញ់ទាំង ៥ រូប ព្រះអនុថេរៈណាដែលលោកពោលថា បានជាព្រះអនាគាមីក្នុងថ្ងៃទី ៤ ទេវបុត្រនេះគឺជារូបនោះឯង។ ឮថា ក្នុងកាលនោះ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ ព្រះសង្ឃថេរៈបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ព្រមទាំងអភិញ្ញាទាំងឡាយ។ ព្រះសង្ឃថេរៈនោះគិតថា «កិច្ចរបស់យើងដល់នូវកំពូលហើយ» ក៏ហោះឡើងទៅលើអាកាស លុបលាងមុខក្នុងស្រះអនោតត្ត ហើយនាំយកបិណ្ឌបាតពីឧត្តរកុរុទ្វីបមក ពោលថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចូរអ្នករាល់គ្នាឆាន់បិណ្ឌបាតនេះ ហើយកុំប្រមាទ ចូរធ្វើសមណធម៌ចុះ»។ ភិក្ខុក្រៅពីនោះពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ពួកយើងមិនមានកតិកាសញ្ញាយ៉ាងនេះថា ”ភិក្ខុណាធ្វើគុណធម៌ដ៏វិសេសឲ្យកើតឡើងមុនគេ ហើយនាំយកបិណ្ឌបាតមក ភិក្ខុដែលនៅសល់ត្រូវឆាន់ចង្ហាន់ដែលភិក្ខុនោះនាំមក ហើយធ្វើសមណធម៌” នោះឡើយ។ លោកម្ចាស់បានញ៉ាំងកិច្ចឲ្យដល់នូវកំពូល ដោយឧបនិស្ស័យរបស់ខ្លួនហើយ។ ទោះបីពួកយើង ប្រសិនបើមានឧបនិស្ស័យ ក៏នឹងញ៉ាំងកិច្ចឲ្យដល់នូវកំពូលដែរ។ នេះជាសេចក្តីយឺតយ៉ាវរបស់ពួកយើង សូមលោកម្ចាស់និមន្តទៅតាមសប្បាយចុះ»។ ព្រះសង្ឃថេរៈនោះ ក៏និមន្តទៅតាមសប្បាយ ហើយបានបរិនិព្វានក្នុងពេលអស់អាយុសង្ខារ។

ပုနဒိဝသေ အနုထေရော အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆကာသိ, တဿ အဘိညာယော အာဂမိံသု. သောပိ တထေဝ ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရိတွာ တေဟိ ပဋိက္ခိတ္တော ယထာဖာသုကံ ဂန္တွာ အာယုပရိယောသာနေ သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တိ. သော သုဒ္ဓါဝါသေ ဌတွာ တေ သဟာယေ ဩလောကေန္တော, ဧကော တဒါဝ ပရိနိဗ္ဗုတော, ဧကော အဓုနာ ဘဂဝတော သန္တိကေ အရိယဘူမိံ ပတ္တော, ဧကော လာဘသက္ကာရံ နိဿာယ, ‘‘အဟံ အရဟာ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ သုပ္ပာရကပဋ္ဋနေ ဝသတီတိ ဒိသွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘န တွံ အရဟာ, န အရဟတ္တမဂ္ဂံ ပဋိပန္နော, ဂစ္ဆ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုဏာဟီ’’တိ ဥယျောဇေသိ. သောပိ အန္တရဃရေ ဘဂဝန္တံ ဩဝါဒံ ယာစိတွာ, ‘‘တသ္မာ တိဟ တေ ဗာဟိယ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဟောတူ’’တိ (ဥဒါ. ၁၀) ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဩဝဒိတော အရိယဘူမိံ သမ္ပာပုဏိ.

ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់មក ព្រះអនុថេរៈបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអនាគាមិផល ហើយអភិញ្ញាទាំងឡាយក៏កើតឡើងដល់លោក។ លោកសូម្បីនោះ ក៏បាននាំយកបិណ្ឌបាតមកយ៉ាងនោះដែរ កាលបើត្រូវភិក្ខុទាំងនោះបដិសេធហើយ ក៏និមន្តទៅតាមសប្បាយ ហើយបានទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាសភូមិ ក្នុងពេលអស់អាយុសង្ខារ។ ព្រះអនាគាមិព្រហ្មនោះ ស្ថិតនៅក្នុងសុទ្ធាវាសភូមិ ក្រឡេកមើលទៅកាន់សម្លាញ់ទាំងឡាយនោះ ក៏បានឃើញថា ភិក្ខុមួយរូបបានបរិនិព្វានតាំងពីកាលនោះមក ភិក្ខុមួយរូបឥឡូវនេះបានដល់នូវអរិយភូមិក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ភិក្ខុមួយរូបអាស្រ័យនូវលាភសក្ការៈ ហើយកើតចិត្តគិតថា «យើងជាព្រះអរហន្ត» រស់នៅក្នុងកំពង់ផែសុប្បារកៈ ក៏បានចូលទៅជិតភិក្ខុនោះ ហើយពោលបង្គាប់ថា «អ្នកមិនមែនជាព្រះអរហន្តទេ ទាំងមិនទាន់បានប្រតិបត្តិដើម្បីអរហត្តមគ្គឡើយ ចូរអ្នកទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយស្តាប់ធម៌ចុះ»។ ពាហិយទារុចីរិយៈនោះ សូម្បីតែនៅក្នុងចន្លោះផ្ទះ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលសូមឱវាទចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយកាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រដៅដោយសង្ខេបថា «ម្នាលពាហិយៈ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ អ្នកគប្បីសិក្សាយ៉ាងនេះថា ក្នុងរូបដែលឃើញហើយ ចូរជាត្រឹមតែការឃើញ» ដូច្នេះ ក៏បានសម្រេចនូវអរិយភូមិ។

တတော အညော ဧကော အတ္ထိ, သော ကုဟိန္တိ ဩလောကေန္တော အန္ဓဝနေ သေက္ခပဋိပဒံ ပူရယမာနော ဝိဟရတီတိ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘သဟာယကဿ သန္တိကေ ဂမိဿာမီတိ, ဂစ္ဆန္တေန ပန တုစ္ဆဟတ္ထေန အဂန္တွာ ကိဉ္စိ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, သဟာယော ခေါ ပန မေ နိရာမိသော ပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဝသန္တော မယာ အာကာသေ ဌတွာ ဒိန္နံ ပိဏ္ဍပါတမ္ပိ အပရိဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ အကာသိ, ဣဒါနိ အာမိသပဏ္ဏာကာရံ ကိံ ဂဏှိဿတိ? ဓမ္မပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ ဗြဟ္မလောကေ ဌိတောဝ ရတနာဝဠိံ ဂန္ထေန္တော ဝိယ ပန္နရသ ပဉှေ ဝိဘဇိတွာ တံ ဓမ္မပဏ္ဏာကာရံ အာဒါယ အာဂန္တွာ သဟာယဿ အဝိဒူရေ ဌတွာ အတ္တနော သမဏသညာသမုဒါစာရဝသေန တံ အနဘိဝါဒေတွာဝ, ‘‘ဘိက္ခု ဘိက္ခူ’’တိ အာလပိတွာ အယံ ဝမ္မိကောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တုရိတာလပနဝသေန ဘိက္ခု ဘိက္ခူတိ အာမေဍိတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ ဝါ ဧကနေဝ တိလကေန နလာဋံ န သောဘတိ, တံ ပရိဝါရေတွာ အညေသုပိ ဒိန္နေသု ဖုလ္လိတမဏ္ဍိတံ ဝိယ သောဘတိ, ဧဝံ ဧကေနေဝ ပဒေန ဝစနံ န သောဘတိ, ပရိဝါရိကပဒေန သဒ္ဓိံ [Pg.34] ဖုလ္လိတမဏ္ဍိတံ ဝိယ သောဘတီတိ တံ ပရိဝါရိကပဒဝသေန ဝစနံ ဖုလ္လိတမဏ္ဍိတံ ဝိယ ကရောန္တောပိ ဧဝမာဟ.

បន្ទាប់ពីនោះ នៅមានសម្លាញ់ម្នាក់ទៀត ព្រះព្រហ្មនោះក្រឡេកមើលថា «សម្លាញ់នោះនៅក្នុងទីណា?» ក៏បានឃើញថា សម្លាញ់នោះកំពុងបំពេញសេក្ខបដិបទា រស់នៅក្នុងព្រៃអន្ធវ័ន ទើបគិតថា «យើងនឹងទៅកាន់សំណាក់នៃសម្លាញ់ ប៉ុន្តែការទៅដោយដៃទទេ មិនគួរឡើយ គួរតែនាំយកនូវបណ្ណាការអ្វីមួយទៅជាមួយផង។ ក៏ប៉ុន្តែ សម្លាញ់របស់យើងជាអ្នកមិនជាប់ជំពាក់នឹងអាមិស កាលដែលរស់នៅលើកំពូលភ្នំ សូម្បីតែចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលយើងឈរនៅលើអាកាសហើយប្រគល់ឲ្យ ក៏មិនព្រមឆាន់ឡើយ ហើយបានធ្វើសមណធម៌ ចុះឥឡូវនេះ នឹងទទួលយកអាមិសបណ្ណាការដូចម្តេចបាន? យើងនឹងនាំយកធម៌បណ្ណាការទៅវិញ» គិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏ស្ថិតនៅក្នុងព្រហ្មលោកនោះឯង ហាក់ដូចជាកំពុងក្រងនូវកម្រងកែវមណី បានចាត់ចែងនូវប្រស្នា ១៥ ខ្នាត ហើយនាំយកធម៌បណ្ណាការនោះមក ឈរនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីសម្លាញ់ ដោយអំណាចនៃសមណសញ្ញាដែលធ្លាប់ប្រព្រឹត្តមករបស់ខ្លួន ក៏មិនបានថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈនោះឡើយ គ្រាន់តែហៅថា «ភិក្ខុ ភិក្ខុ» ហើយពោលពាក្យជាដើមថា «អយំ វម្មិកោ» (នេះជាដំបូក)។ ក្នុងពាក្យនោះ គប្បីដឹងថា ពាក្យថា «ភិក្ខុ ភិក្ខុ» ជាអាមេឌិតសព្ទ ព្រោះតែការហៅដោយប្រញាប់ប្រញាល់។ ម៉្យាងទៀត ដូចជាថ្ងាសដែលតាក់តែងដោយតិលកៈតែមួយ មិនសូវល្អស្អាតឡើយ លុះតែមានតិលកៈដទៃទៀតមកចោមរោមជុំវិញ ទើបល្អស្អាតដូចជាផ្ការីកស្គុះស្គាយ យ៉ាងណាមិញ សម្តីដែលពោលដោយបទតែមួយ ក៏មិនល្អស្អាតដែរ លុះតែពោលរួមជាមួយនឹងបទជាបរិវារ ទើបល្អស្អាតដូចជាផ្ការីកស្គុះស្គាយ ព្រះព្រហ្មនោះកាលចង់ធ្វើនូវសម្តីឲ្យល្អស្អាតដូចជាផ្ការីកស្គុះស្គាយ ដោយអំណាចនៃបទជាបរិវារ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

အယံ ဝမ္မိကောတိ ပုရတော ဌိတော ဝမ္မိကော နာမ နတ္ထိ, ဒေသနာဝသေန ပန ပုရတော ဌိတံ ဒဿေန္တော ဝိယ အယန္တိ အာဟ. လင်္ဂိန္တိ သတ္ထံ အာဒါယ ခဏန္တော ပလိဃံ အဒ္ဒသ. ဥက္ခိပ လင်္ဂိံ အဘိက္ခဏ သုမေဓာတိ တာတ, ပဏ္ဍိတ, လင်္ဂီ နာမ ရတ္တိံ ဓူမာယတိ ဒိဝါ ပဇ္ဇလတိ. ဥက္ခိပေတ ပရံ ပရတော ခဏာတိ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥဒ္ဓုမာယိကန္တိ မဏ္ဍူကံ. စင်္ကဝါရန္တိ ခါရပရိဿာဝနံ. ကုမ္မန္တိ ကစ္ဆပံ. အသိသူနန္တိ မံသစ္ဆေဒကံ အသိဉ္စေဝ အဓိကုဋ္ဋနဉ္စ. မံသပေသိန္တိ နိသဒပေါတပ္ပမာဏံ အလ္လမံသပိဏ္ဍံ. နာဂန္တိ သုမနပုပ္ဖကလာပသဒိသံ မဟာဖဏံ တိဝိဓသောဝတ္ထိကပရိက္ခိတ္တံ အဟိနာဂံ အဒ္ဒသ. မာ နာဂံ ဃဋ္ဋေသီတိ ဒဏ္ဍကကောဋိယာ ဝါ ဝလ္လိကောဋိယာ ဝါ ပံသုစုဏ္ဏံ ဝါ ပန ခိပမာနော မာ နာဂံ ဃဋ္ဋယိ. နမော ကရောဟိ နာဂဿာတိ ဥပရိဝါတတော အပဂမ္မ သုဒ္ဓဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ နာဂဿ နမက္ကာရံ ကရောဟိ. နာဂေန အဓိသယိတံ ဓနံ နာမ ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာ ခါဒတော န ခီယတိ, နာဂေါ တေ အဓိသယိတံ ဓနံ ဒဿတိ, တသ္မာ နမော ကရောဟိ နာဂဿာတိ. ဣတော ဝါ ပန သုတွာတိ ယထာ ဒုက္ခက္ခန္ဓေ ဣတောတိ သာသနေ နိဿကံ, န တထာ ဣဓ. ဣဓ ပန ဒေဝပုတ္တေ နိဿက္ကံ, တသ္မာ ဣတော ဝါ ပနာတိ မမ ဝါ ပန သန္တိကာ သုတွာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

ពាក្យថា «អយំ វម្មិកោ» (នេះជាដំបូក) សេចក្តីថា ដំបូកដែលស្ថិតនៅខាងមុខពិតប្រាកដនោះមិនមានឡើយ ប៉ុន្តែដោយអំណាចនៃទេសនា ព្រះព្រហ្មទើបពោលពាក្យថា «អយំ» (នេះ) ហាក់ដូចជាបង្ហាញដំបូកដែលស្ថិតនៅខាងមុខ។ ពាក្យថា «លង្គិ» (គន្លឹះទ្វារ) សេចក្តីថា កាលដែលកាន់គ្រឿងសស្ត្រាវុធជីកទៅ ក៏បានឃើញគន្លឹះទ្វារ។ ពាក្យថា «ឧក្ខិប លង្គិំ អភិក្ខណ សុមេធ» (ម្នាលសុមេធៈ ចូរលើកគន្លឹះទ្វារឡើង ហើយជីកទៅទៀត) សេចក្តីថា ម្នាលកូនអ្នកមានប្រាជ្ញា ធម្មតាគន្លឹះទ្វារនេះ តែងហុយផ្សែងក្នុងវេលាយប់ តែងឆេះរោលរាលក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ចូរលើកគន្លឹះទ្វារនោះឡើង ហើយជីកបន្តបន្ទាប់ទៅទៀតចុះ។ គប្បីយល់ឃើញអត្ថក្នុងបទទាំងពួងយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «ឧទ្ធុមាយិកៈ» គឺ សត្វកង្កែប។ ពាក្យថា «ចង្កវារៈ» គឺ កញ្ច្រែងចម្រោះទឹកផេះ។ ពាក្យថា «កុម្មៈ» គឺ សត្វអណ្តើក។ ពាក្យថា «អសិសូណៈ» គឺ កាំបិតកាប់សាច់ ដាវ និងជ្រញ់កាត់សាច់។ ពាក្យថា «មំសបេសិ» គឺ ដុំសាច់ស្រស់ដែលមានទំហំប៉ុនកូនត្បាល់កិនគ្រឿង។ ពាក្យថា «នាគៈ» សេចក្តីថា បានឃើញស្តេចពស់នាគ ដែលមានពពារដ៏ធំ ដូចជាកម្រងផ្កាម្លិះរួត និងមានឆ្នូតស្វស្តិកៈ ៣ ជាន់ព័ទ្ធជុំវិញ។ ពាក្យថា «កុំបៀតបៀននាគឡើយ» សេចក្តីថា កាលបោះចោលនូវចុងឈើក្តី ចុងវល្លិក្តី ឬធូលីដីក្តី កុំឲ្យប៉ះពាល់ដល់នាគឡើយ។ ពាក្យថា «ចូរធ្វើសេចក្តីគោរពដល់នាគចុះ» សេចក្តីថា ចូរចៀសចេញពីខាងលើខ្យល់ ហើយស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ដ៏ស្អាតស្អំ រួចធ្វើការថ្វាយបង្គំដល់នាគចុះ។ ធម្មតាទ្រព្យដែលនាគថែរក្សាទុកនោះ ទោះបីជាបរិភោគអស់ ៧ ជំនួរត្រកូល ក៏មិនចេះអស់ឡើយ នាគនឹងប្រគល់ទ្រព្យដែលខ្លួនថែរក្សានោះដល់អ្នក ហេតុនោះ ចូរធ្វើសេចក្តីគោរពដល់នាគចុះ។ ពាក្យថា «ឬបានស្តាប់អំពីទីនេះ» (ឥតោ វា បន សុត្វា) សេចក្តីថា ដូចជាពាក្យថា «ឥតោ» ក្នុងមហាទុក្ខក្ខន្ធសូត្រ ជាវិភត្តិនាមបញ្ចមី (និស្សក្កៈ) ក្នុងសាសនា ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះមិនមែនយ៉ាងនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ វិភត្តិបញ្ចមី (និស្សក្កៈ) ត្រូវបានប្រើក្នុងន័យថាទេវបុត្រ ហេតុនោះ ពាក្យថា «ឥតោ វា បន» មានន័យថា «ឬបានស្តាប់អំពីសំណាក់របស់យើង» នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។

၂၅၁. စာတုမ္မဟာဘူတိကဿာတိ စတုမဟာဘူတမယဿ. ကာယဿေတံ အဓိဝစနန္တိ သရီရဿ နာမံ. ယထေဝ ဟိ ဗာဟိရကော ဝမ္မိကော, ဝမတီတိ ဝန္တကောတိ ဝန္တုဿယောတိ ဝန္တသိနေဟသမ္ဗန္ဓောတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဝမ္မိကောတိ ဝုစ္စတိ. သော ဟိ အဟိမင်္ဂုသဥန္ဒူရဃရဂေါဠိကာဒယော နာနပ္ပကာရေ ပါဏကေ ဝမတီတိ ဝမ္မိကော. ဥပစိကာဟိ ဝန္တကောတိ ဝမ္မိကော. ဥပစိကာဟိ ဝမိတွာ မုခတုဏ္ဍကေန ဥက္ခိတ္တပံသုစုဏ္ဏေန ကဋိပ္ပမာဏေနပိ ပေါရိသပ္ပမာဏေနပိ ဥဿိတောတိ ဝမ္မိကော. ဥပစိကာဟိ ဝန္တခေဠသိနေဟေန အာဗဒ္ဓတာယ သတ္တသတ္တာဟံ ဒေဝေ ဝဿန္တေပိ န ဝိပ္ပကိရိယတိ, နိဒါဃေပိ တတော ပံသုမုဋ္ဌိံ ဂဟေတွာ တသ္မိံ မုဋ္ဌိနာ ပီဠိယမာနေ သိနေဟော နိက္ခမတိ, ဧဝံ ဝန္တသိနေဟေန သမ္ဗဒ္ဓေါတိ ဝမ္မိကော. ဧဝမယံ ကာယောပိ, ‘‘အက္ခိမှာ [Pg.35] အက္ခိဂူထကော’’တိအာဒိနာ နယေန နာနပ္ပကာရကံ အသုစိကလိမလံ ဝမတီတိ ဝမ္မိကော. ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓခီဏာသဝါ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ နိကန္တိပရိယာဒါနေန အတ္တဘာဝံ ဆဍ္ဍေတွာ ဂတာတိ အရိယေဟိ ဝန္တကောတိပိ ဝမ္မိကော. ယေဟိ စာယံ တီဟိ အဋ္ဌိသတေဟိ ဥဿိတော နှာရုသမ္ဗဒ္ဓေါ မံသာဝလေပနော အလ္လစမ္မပရိယောနဒ္ဓေါ ဆဝိရဉ္ဇိတော သတ္တေ ဝဉ္စေတိ, တံ သဗ္ဗံ အရိယေဟိ ဝန္တမေဝါတိ ဝန္တုဿယောတိပိ ဝမ္မိကော. ‘‘တဏှာ ဇနေတိ ပုရိသံ, စိတ္တမဿ ဝိဓာဝတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၅၅) ဧဝံ တဏှာယ ဇနိတတ္တာ အရိယေဟိ ဝန္တေနေဝ တဏှာသိနေဟေန သမ္ဗဒ္ဓေါ အယန္တိ ဝန္တသိနေဟေန သမ္ဗဒ္ဓေါတိပိ ဝမ္မိကော. ယထာ စ ဝမ္မိကဿ အန္တော နာနပ္ပကာရာ ပါဏကာ တတ္ထေဝ ဇာယန္တိ, ဥစ္စာရပဿာဝံ ကရောန္တိ, ဂိလာနာ သယန္တိ, မတာ ပတန္တိ. ဣတိ သော တေသံ သူတိဃရံ ဝစ္စကုဋိ ဂိလာနသာလာ သုသာနဉ္စ ဟောတိ. ဧဝံ ခတ္တိယမဟာသာလာဒီနမ္ပိ ကာယော အယံ ဂေါပိတရက္ခိတော မဏ္ဍိတပ္ပသာဓိတော မဟာနုဘာဝါနံ ကာယောတိ အစိန္တေတွာ ဆဝိနိဿိတာ ပါဏာ စမ္မနိဿိတာ ပါဏာ မံသနိဿိတာ ပါဏာ နှာရုနိဿိတာ ပါဏာ အဋ္ဌိနိဿိတာ ပါဏာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇနိဿိတာ ပါဏာတိ ဧဝံ ကုလဂဏနာယ အသီတိမတ္တာနိ ကိမိကုလသဟဿာနိ အန္တောကာယသ္မိံယေဝ ဇာယန္တိ, ဥစ္စာရပဿာဝံ ကရောန္တိ, ဂေလညေန အာတုရိတာနိ သယန္တိ, မတာနိ ပတန္တိ, ဣတိ အယမ္ပိ တေသံ ပါဏာနံ သူတိဃရံ ဝစ္စကုဋိ ဂိလာနသာလာ သုသာနဉ္စ ဟောတီတိ ‘‘ဝမ္မိကော’’ တွေဝ သင်္ခံ ဂတော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဝမ္မိကောတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဣမဿ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ.

២៥១. ពាក្យថា Cātummahābhūtikassa សេចក្តីថា ដែលសម្រេចឡើងអំពីមហាភូតរូបទាំង ៤។ ពាក្យថា Kāyassetaṃ adhivacanaṃ នេះជាឈ្មោះនៃរាងកាយ។ ព្រោះថា ដំបូកខាងក្រៅ ហៅថា ដំបូក (vammiko) ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងគឺ៖ ព្រោះតែងតែខ្ជាក់ចេញ (vamati) ខ្លះ, ព្រោះជាគ្រឿងខ្ជាក់ចោល (vantako) ខ្លះ, ព្រោះជាគំនរដែលខ្ជាក់ចេញ (vantussayo) ខ្លះ, ព្រោះជាគ្រឿងចងរឹតដោយជ័រដែលខ្ជាក់ចេញ (vantasinehasambandho) ខ្លះ។ ពិតណាស់ ដំបូកនោះ តែងខ្ជាក់ចេញនូវសត្វតូចធំផ្សេងៗ មានពស់ ស្ការ កណ្តុរ និងបង្គួយជាដើម ហេតុនោះទើបហៅថា ដំបូក។ មួយវិញទៀត ដំបូកដែលសត្វក្ងៀនខ្ជាក់ចោល ហៅថា វន្តកៈ។ ដំបូកដែលសត្វក្ងៀនខ្ជាក់ចេញនូវល្អងធូលីដីដោយចុងមាត់ ហើយពូនឡើងឱ្យមានប្រមាណស្មើត្រគាកខ្លះ ស្មើកម្ពស់មនុស្សខ្លះ ហៅថា ដំបូក។ ដំបូកដែលចងរឹតដោយជ័រទឹកមាត់ដែលសត្វក្ងៀនខ្ជាក់ចេញ ទោះបីភ្លៀងធ្លាក់អស់ប្រាំពីរថ្ងៃប្រាំពីរដង ក៏មិនរលាយបាក់បែកឡើយ សូម្បីក្នុងរដូវក្តៅ បើគេយកដីមួយក្តាប់ពីដំបូកនោះមកច្របាច់ដោយដៃ ជ័រទឹកមាត់នោះក៏នៅតែហូរចេញមក យ៉ាងនេះ ដំបូកដែលចងរឹតដោយជ័រទឹកមាត់ដែលខ្ជាក់ចេញ ហៅថា វន្តសិនេហសម្ពន្ធៈ។ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែរាងកាយនេះ ក៏តែងខ្ជាក់ចេញនូវវត្ថុមិនស្អាត និងគ្រឿងសៅហ្មងផ្សេងៗ តាមន័យជាដើមថា «ខ្ជាក់ចេញនូវអាចម៍ភ្នែកពីភ្នែក» ហេតុនោះទើបហៅថា ដំបូក។ ព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ បានលះបង់នូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងអត្តភាពនេះ ហើយលះបង់អត្តភាពនេះទៅ ហេតុនោះ រាងកាយដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយខ្ជាក់ចោលហើយ ទើបហៅថា ដំបូក។ មួយវិញទៀត រាងកាយនេះដែលទ្រទ្រង់ដោយឆ្អឹងបីរយ ចងរឹតដោយសរសៃ លាបស្រឡាបដោយសាច់ ដណ្តប់ដោយស្បែកស្រស់ រុំព័ទ្ធដោយស្បែកស្តើងមានពណ៌ផ្សេងៗ តែងបញ្ឆោតសត្វទាំងឡាយ រាងកាយទាំងអស់នោះ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយខ្ជាក់ចោលហើយ ហេតុនោះ គំនរដែលព្រះអរិយបុគ្គលខ្ជាក់ចោលហើយ ទើបហៅថា ដំបូក។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចពាក្យថា «តណ្ហាតែងបង្កើតបុរស ចិត្តរបស់បុរសនោះតែងរត់ទៅ» យ៉ាងនេះ រាងកាយនេះដែលកើតឡើងដោយតណ្ហា ហើយចងរឹតដោយជ័រគឺតណ្ហាដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយខ្ជាក់ចោលហើយ ហេតុនោះ រាងកាយដែលចងរឹតដោយជ័រដែលខ្ជាក់ចោលហើយ ទើបហៅថា ដំបូក។ មួយវិញទៀត ក្នុងខាងក្នុងនៃដំបូក តែងមានសត្វល្អិតផ្សេងៗ កើតឡើង បន្ទោបង់ឧច្ចារៈបស្សាវៈ ឈឺដេកស្លាប់នៅក្នុងដំបូកនោះឯង យ៉ាងណា ដំបូកនោះក៏ក្លាយជាផ្ទះសម្រាលកូន ជាបង្គន់ ជាមន្ទីរពេទ្យ និងជាព្រៃខ្មោចនៃសត្វទាំងនោះ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែរាងកាយនេះ ទោះបីជាអត្តភាពរបស់ស្តេចមហាសាលជាដើម ដែលគេថែរក្សាការពារយ៉ាងល្អ តុបតែងប្រដាប់ប្រដាយ៉ាងប្រណីត ក៏ដោយ ក៏មិនបាច់គិតថាជារាងកាយរបស់បុគ្គលមានអានុភាពធំឡើយ ព្រោះមានពួកសត្វល្អិតអាស្រ័យនឹងស្បែកស្តើង ពួកសត្វល្អិតអាស្រ័យនឹងស្បែកក្រាស់ ពួកសត្វល្អិតអាស្រ័យនឹងសាច់ ពួកសត្វល្អិតអាស្រ័យនឹងសរសៃ ពួកសត្វល្អិតអាស្រ័យនឹងឆ្អឹង ពួកសត្វល្អិតអាស្រ័យនឹងខួរក្នុងឆ្អឹង គឺពួកសត្វល្អិតប្រាំបីម៉ឺនគ្រួសារ តែងកើតឡើងក្នុងខាងក្នុងរាងកាយនេះឯង បន្ទោបង់ឧច្ចារៈបស្សាវៈ ឈឺដេកស្លាប់នៅក្នុងរាងកាយនេះ យ៉ាងនេះ សូម្បីរាងកាយនេះក៏ជាផ្ទះសម្រាលកូន ជាបង្គន់ ជាមន្ទីរពេទ្យ និងជាព្រៃខ្មោចនៃសត្វល្អិតទាំងនោះដែរ ហេតុនោះ ទើបដល់នូវការរាប់ថា «ដំបូក» ដូចគ្នា។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា ដំបូក នេះ ជាឈ្មោះនៃកាយដែលប្រកបដោយមហាភូតរូបទាំង ៤ នេះឯង»។

မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝဿာတိ မာတိတော စ ပိတိတော စ နိဗ္ဗတ္တေန မာတာပေတ္တိကေန သုက္ကသောဏိတေန သမ္ဘူတဿ. ဩဒနကုမ္မာသူပစယဿာတိ ဩဒနေန စေဝ ကုမ္မာသေန စ ဥပစိတဿ ဝဍ္ဎိတဿ. အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မဿာတိ ဧတ္ထ အယံ ကာယော ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စဓမ္မော. ဒုဂ္ဂန္ဓဝိဃာတတ္ထာယ တနုဝိလေပနေန ဥစ္ဆာဒနဓမ္မော. အင်္ဂပစ္စင်္ဂါဗာဓဝိနောဒနတ္ထာယ ခုဒ္ဒကသမ္ဗာဟနေန ပရိမဒ္ဒနဓမ္မော. ဒဟရကာလေ ဝါ ဦရူသု သယာပေတွာ ဂဗ္ဘဝါသေန ဒုဿဏ္ဌိတာနံ တေသံ တေသံ အင်္ဂါနံ သဏ္ဌာနသမ္ပာဒနတ္ထံ အဉ္ဆနပီဠနာဒိဝသေန ပရိမဒ္ဒနဓမ္မော. ဧဝံ ပရိဟရတောပိ စ ဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မော ဘိဇ္ဇတိ စေဝ ဝိကိရတိ စ, ဧဝံ သဘာဝေါတိ အတ္ထော. တတ္ထ [Pg.36] မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝဩဒနကုမ္မာသူပစယဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနပဒေဟိ သမုဒယော ကထိတော, အနိစ္စဘေဒဝိဒ္ဓံသနပဒေဟိ အတ္ထင်္ဂမော. ဧဝံ သတ္တဟိပိ ပဒေဟိ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ ဥစ္စာဝစဘာဝေါ ဝဍ္ဎိပရိဟာနိ သမုဒယတ္ထင်္ဂမော ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា Mātāpettikasambhavassa សេចក្តីថា ដែលកើតឡើងអំពីទឹកសុក និងឈាមរបស់មាតាបិតា ដែលកើតអំពីមាតាផង អំពីបិតាផង។ ពាក្យថា Odanakummāsūpacayassa សេចក្តីថា ដែលចម្រើនឡើង ធំធាត់ឡើង ដោយសារបាយ និងនំកុម្មាស។ ក្នុងពាក្យថា Aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassa នេះ រាងកាយនេះ មានសភាពមិនទៀង ព្រោះមានហើយក៏ត្រឡប់ជាគ្មានវិញ។ មានសភាពត្រូវលាបស្រឡាប ដោយគ្រឿងលាបស្តើងៗ ដើម្បីកំចាត់ក្លិនអាក្រក់។ មានសភាពត្រូវច្របាច់រឹត ដោយការច្របាច់រឹតបន្តិចបន្តួច ដើម្បីបន្ទោបង់នូវការឈឺចុកចាប់ក្នុងអវយវៈតូចធំ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពេលនៅក្មេង គេតែងឱ្យដេកលើភ្លៅ ហើយច្របាច់រឹតដោយការទាញ និងការសង្កត់ជាដើម ដើម្បីឱ្យអវយវៈទាំងឡាយនោះៗ ដែលមិនទាន់មានទ្រង់ទ្រាយល្អដោយសារការនៅក្នុងផ្ទៃ មានទ្រង់ទ្រាយល្អឡើងវិញ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា មានសភាពត្រូវច្របាច់រឹត។ ទោះបីជាបីបាច់ថែរក្សាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏នៅតែមានសភាពបែកធ្លាយ និងវិនាសទៅជាធម្មតា គឺតែងតែបែកធ្លាយផង ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅផង នេះជាសេចក្តីពន្យល់អំពីសភាវៈរបស់រាងកាយនោះ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា mātāpettikasambhava, odanakummāsūpacaya, ucchādana, និង parimaddana ទាំងនេះ ព្រះអង្គសម្តែងអំពីសមុទ័យ (ហេតុបង្កើត) ចំណែកឯបទថា anicca, bheda, និង viddhaṃsana ទាំងនេះ ព្រះអង្គសម្តែងអំពីអត្ថង្គមៈ (ការរលត់ទៅ)។ គួរដឹងថា ព្រះអង្គសម្តែងអំពីសភាពទាប និងខ្ពស់ ការចម្រើន និងការសាបសូន្យ សមុទ័យ និងអត្ថង្គមៈ នៃរាងកាយដែលប្រកបដោយមហាភូតរូបទាំង ៤ ដោយបទទាំង ៧ យ៉ាងនេះឯង។

ဒိဝါ ကမ္မန္တေတိ ဒိဝါ ကတ္တဗ္ဗကမ္မန္တေ. ဓူမာယနာတိ ဧတ္ထ အယံ ဓူမသဒ္ဒေါ ကောဓေ တဏှာယ ဝိတက္ကေ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဓမ္မဒေသနာယ ပကတိဓူမေတိ ဣမေသု အတ္ထေသု ဝတ္တတိ. ‘‘ကောဓော ဓူမော ဘသ္မနိမောသဝဇ္ဇ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၆၅) ဧတ္ထ ဟိ ကောဓေ ဝတ္တတိ. ‘‘ဣစ္ဆာဓူမာယိတာ သတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ တဏှာယ. ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝတော အဝိဒူရေ ဓူမာယန္တော နိသိန္နော ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိတက္ကေ.

ពាក្យថា Divā kammante សេចក្តីថា ការងារដែលត្រូវធ្វើក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ក្នុងពាក្យថា Dhūmāyanā នេះ ពាក្យថា ធូមៈ (ផ្សែង) នេះ តែងប្រើក្នុងន័យទាំងឡាយគឺ កំហឹង (kodha), តណ្ហា (taṇhā), វិតក្កៈ (vitakka), កាមគុណទាំង ៥ (pañca kāmaguṇa), ធម្មទេសនា (dhammadesanā), និងផ្សែងធម្មតា (pakatidhūma)។ ពិតណាស់ ក្នុងគាថាថា «Kodho dhūmo bhasmanimosavajjaṃ» នេះ ពាក្យថា ធូមៈ ប្រើក្នុងន័យថា កំហឹង។ ក្នុងបទថា «Icchādhūmāyitā sattā» នេះ ប្រើក្នុងន័យថា តណ្ហា។ ក្នុងបទថា «Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu bhagavato avidūre dhūmāyanto nisinno hoti» នេះ ប្រើក្នុងន័យថា វិតក្កៈ។

‘‘ပင်္ကော စ ကာမာ ပလိပေါ စ ကာမာ,ဘယဉ္စ မေတံ တိမူလံ ပဝုတ္တံ;

ရဇော စ ဓူမော စ မယာ ပကာသိတာ;

ဟိတွာ တုဝံ ပဗ္ဗဇ ဗြဟ္မဒတ္တာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၆.၁၄) –

«កាមទាំងឡាយជាភក់ផង កាមទាំងឡាយជាល្បាប់ផង នេះជាភ័យដែលមានឫសបី (គឺលោភៈ ទោសៈ មោហៈ) ដែលតថាគតបានសម្តែងហើយ ទាំងធូលីផង ទាំងផ្សែងផង តថាគតបានប្រកាសហើយ ម្នាលព្រហ្មទត្ត អ្នកចូរលះបង់ (នូវកាមនោះ) ហើយទៅបួសចុះ»។

ဧတ္ထ ပဉ္စကာမဂုဏေသု. ‘‘ဓူမံ ကတ္တာ ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၄၉) ဧတ္ထ ဓမ္မဒေသနာယ. ‘‘ဓဇော ရထဿ ပညာဏံ, ဓူမော ပညာဏမဂ္ဂိနော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၇၂) ဧတ္ထ ပကတိဓူမေ. ဣဓ ပနာယံ ဝိတက္ကေ အဓိပ္ပေတော. တေနာဟ ‘‘အယံ ရတ္တိံ ဓူမာယနာ’’တိ.

ក្នុងគាថានោះ (ពាក្យថា ធូមៈ) ប្រើក្នុងន័យថា កាមគុណទាំង ៥។ ក្នុងបទថា «Dhūmaṃ kattā hoti» នេះ ប្រើក្នុងន័យថា ធម្មទេសនា (ការសម្តែងធម៌)។ ក្នុងបទថា «Dhajo rathassa paññāṇaṃ, dhūmo paññāṇamaggino» នេះ ប្រើក្នុងន័យថា ផ្សែងធម្មតា។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា ធូមៈ នេះ ព្រះអង្គសំដៅយក វិតក្កៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «នេះជាការហុយផ្សែងក្នុងវេលាយប់» (ayaṃ rattiṃ dhūmāyanā)។

တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနန္တိ တထာဂတော ဟိ သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ ဗာဟိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏော နာမ. ယထာဟ – ‘‘သတ္တန္နံ ခေါ, ဘိက္ခု, ဓမ္မာနံ ဗာဟိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏော. ကတမေသံ သတ္တန္နံ? ရာဂေါ ဗာဟိတော ဟောတိ, ဒေါသော… မောဟော… မာနော… သက္ကာယဒိဋ္ဌိ… ဝိစိကိစ္ဆာ… သီလဗ္ဗတပရာမာသော ဗာဟိတော ဟောတိ. ဣမေသံ ဘိက္ခု သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ ဗာဟိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏော’’တိ (စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂၈). သုမေဓောတိ သုန္ဒရပညော. သေက္ခဿာတိ ဧတ္ထ သိက္ခတီတိ သေက္ခော. ယထာဟ – ‘‘သိက္ခတီတိ ခေါ, ဘိက္ခု, တသ္မာ သေက္ခောတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ သိက္ခတိ? အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ, အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခတိ, အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၆).

ពាក្យថា Tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ សេចក្តីថា ព្រោះព្រះតថាគត បានកំចាត់បង់នូវធម៌ ៧ យ៉ាងចេញហើយ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គមានព្រះនាមថា ព្រាហ្មណ៍។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុ ព្រោះបានកំចាត់បង់នូវធម៌ ៧ យ៉ាងចេញហើយ ទើបហៅថា ព្រាហ្មណ៍។ ធម៌ ៧ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺរាគៈត្រូវបានកំចាត់បង់ហើយ, ទោសៈ... មោហៈ... មាណៈ... សក្កាយទិដ្ឋិ... វិចិកិច្ឆា... សីលព្វតបរាមាស ត្រូវបានកំចាត់បង់ហើយ។ ម្នាលភិក្ខុ ព្រោះបានកំចាត់បង់នូវធម៌ ៧ យ៉ាងទាំងនេះឯង ទើបហៅថា ព្រាហ្មណ៍»។ ពាក្យថា Sumedho សេចក្តីថា អ្នកមានប្រាជ្ញាល្អ។ ក្នុងពាក្យថា Sekhassa នេះ បុគ្គលណាដែលកំពុងសិក្សា ហេតុនោះ បុគ្គលនោះទើបហៅថា សេក្ខៈ (អ្នកសិក្សា)។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុ ព្រោះកំពុងសិក្សា ហេតុនោះ ទើបហៅថា សេក្ខៈ។ ចុះសិក្សានូវអ្វីខ្លះ? គឺសិក្សាសូម្បីក្នុងអធិសីល សិក្សាសូម្បីក្នុងអធិចិត្ត សិក្សាសូម្បីក្នុងអធិប្បញ្ញា»។

ပညာယ [Pg.37] အဓိဝစနန္တိ လောကိယလောကုတ္တရာယ ပညာယ ဧတံ အဓိဝစနံ, န အာဝုဓသတ္ထဿ. ဝီရိယာရမ္ဘဿာတိ ကာယိကစေတသိကဝီရိယဿ. တံ ပညာဂတိကမေဝ ဟောတိ. လောကိယာယ ပညာယ လောကိယံ, လောကုတ္တရာယ ပညာယ လောကုတ္တရံ. ဧတ္ထ ပနာယံ အတ္ထဒီပနာ –

ពាក្យថា Paññāya adhivacanaṃ សេចក្តីថា នេះជាឈ្មោះនៃប្រាជ្ញាទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ មិនមែនជាឈ្មោះនៃគ្រឿងសស្ត្រាវុធឡើយ។ ពាក្យថា Vīriyārambhassa សេចក្តីថា ជាឈ្មោះនៃកាយិកវីរិយៈ និងចេតសិកវីរិយៈ។ វីរិយៈនោះ តែងតែប្រព្រឹត្តទៅតាមប្រាជ្ញា។ វីរិយៈដែលសម្បយុត្តដោយលោកិយប្រាជ្ញា ហៅថា លោកិយវីរិយៈ, វីរិយៈដែលសម្បយុត្តដោយលោកុត្តរប្រាជ្ញា ហៅថា លោកុត្តរវីរិយៈ។ ក្នុងទីនេះ មានសេចក្តីពន្យល់ដូចតទៅ៖

ဧကော ကိရ ဇာနပဒေါ ဗြာဟ္မဏော ပါတောဝ မာဏဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ဂါမတော နိက္ခမ္မ ဒိဝသံ အရညေ မန္တေ ဝါစေတွာ သာယံ ဂါမံ အာဂစ္ဆတိ. အန္တရာမဂ္ဂေ စ ဧကော ဝမ္မိကော အတ္ထိ. သော ရတ္တိံ ဓူမာယတိ, ဒိဝါ ပဇ္ဇလတိ. ဗြာဟ္မဏော အန္တေဝါသိံ သုမေဓံ မာဏဝံ အာဟ – ‘‘တာတ, အယံ ဝမ္မိကော ရတ္တိံ ဓူမာယတိ, ဒိဝါ ပဇ္ဇလတိ, ဝိကာရမဿ ပဿိဿာမ, ဘိန္ဒိတွာ နံ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ခိပါဟီ’’တိ. သော သာဓူတိ ကုဒါလံ ဂဟေတွာ သမေဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ တထာ အကာသိ. တတြ အာစရိယဗြာဟ္မဏော ဝိယ ဘဂဝါ. သုမေဓမာဏဝကော ဝိယ သေက္ခော ဘိက္ခု. ဝမ္မိကော ဝိယ ကာယော. ‘‘တာတ, အယံ ဝမ္မိကော ရတ္တိံ ဓူမာယတိ, ဒိဝါ ပဇ္ဇလတိ, ဝိကာရမဿ ပဿိဿာမ, ဘိန္ဒိတွာ နံ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ခိပါဟီ’’တိ ဗြာဟ္မဏေန ဝုတ္တကာလော ဝိယ, ‘‘ဘိက္ခု စာတုမဟာဘူတိကံ ကာယံ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ပရိဂ္ဂဏှာဟီ’’တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တကာလော. တဿ သာဓူတိ ကုဒါလံ ဂဟေတွာ တထာကရဏံ ဝိယ သေက္ခဿ ဘိက္ခုနော, ‘‘ယော ဝီသတိယာ ကောဋ္ဌာသေသု ထဒ္ဓဘာဝေါ, အယံ ပထဝီဓာတု. ယော ဒွါဒသသု ကောဋ္ဌာသေသု အာဗန္ဓနဘာဝေါ, အယံ အာပေါဓာတု. ယော စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ပရိပါစနဘာဝေါ, အယံ တေဇောဓာတု. ယော ဆသု ကောဋ္ဌာသေသု ဝိတ္ထမ္ဘနဘာဝေါ, အယံ ဝါယောဓာတူ’’တိ ဧဝံ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနဝသေန ကာယပရိဂ္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ឮថា មានព្រាហ្មណ៍អ្នកជនបទម្នាក់ តែងតែចេញពីភូមិជាមួយពួកមាណពជាសិស្សតាំងពីព្រលឹម ទៅបង្ហាត់បង្រៀនមន្តក្នុងព្រៃអស់មួយថ្ងៃ លុះដល់ពេលល្ងាច ទើបត្រឡប់មកភូមិវិញ។ នៅចន្លោះផ្លូវ មានដំបូកមួយ។ ដំបូកនោះ តែងហុយផ្សែងក្នុងវេលាយប់ តែងឆេះរោលរាលក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ព្រាហ្មណ៍នោះ ក៏និយាយនឹងសុមេធមាណពជាសិស្សគណថា «នែប្អូន ដំបូកនេះ តែងហុយផ្សែងក្នុងវេលាយប់ តែងឆេះរោលរាលក្នុងវេលាថ្ងៃ យើងនឹងមើលនូវសេចក្តីប្រែប្រួលរបស់វា អ្នកចូរជីកកាយដំបូកនោះ ហើយចែកជាបួនចំណែក រួចបោះចោលទៅ»។ មាណពនោះ ទទួលពាក្យថា «បាទ លោកគ្រូ» ហើយកាន់ចបកាប់ ឈរជើងទាំងពីរស្មើលើផែនដី ហើយក៏ធ្វើតាមបង្គាប់របស់ព្រាហ្មណ៍នោះ។ ក្នុងរឿងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គួរដឹងថាដូចជាព្រាហ្មណ៍ជាគ្រូ។ ភិក្ខុសេក្ខៈ គួរដឹងថាដូចជាសុមេធមាណព។ រាងកាយ គួរដឹងថាដូចជាដំបូក។ វេលាដែលព្រាហ្មណ៍និយាយថា «នែប្អូន ដំបូកនេះ តែងហុយផ្សែងក្នុងវេលាយប់ តែងឆេះរោលរាលក្នុងវេលាថ្ងៃ យើងនឹងមើលនូវសេចក្តីប្រែប្រួលរបស់វា អ្នកចូរជីកកាយដំបូកនោះ ហើយចែកជាបួនចំណែក រួចបោះចោលទៅ» នោះ គួរដឹងថាដូចជាវេលាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ អ្នកចូរធ្វើកាយដែលប្រកបដោយមហាភូតរូបទាំង ៤ នេះ ឱ្យជាបួនចំណែក ហើយកំណត់ដឹងចុះ»។ ការដែលសុមេធមាណពទទួលពាក្យថា «បាទ លោកគ្រូ» ហើយកាន់ចបកាប់ធ្វើតាមបង្គាប់នោះ គួរដឹងថាដូចជាការកំណត់ដឹងកាយរបស់ភិក្ខុសេក្ខៈ ដោយអំណាចនៃការកំណត់ធាតុទាំង ៤ យ៉ាងនេះថា «សភាវៈរឹងក្នុងចំណែកទាំង ២០ នេះជាបថវីធាតុ។ សភាវៈស្អិតរមួតក្នុងចំណែកទាំង ១២ នេះជាអាបោធាតុ។ សភាវៈក្តៅក្រហាយក្នុងចំណែកទាំង ៤ នេះជាតេជោធាតុ។ សភាវៈទ្រទ្រង់ក្នុងចំណែកទាំង ៦ នេះជាវាយោធាតុ»។

လင်္ဂီတိ ခေါ, ဘိက္ခူတိ ကသ္မာ ဘဂဝါ အဝိဇ္ဇံ လင်္ဂီတိ ကတွာ ဒဿေသီတိ? ယထာ ဟိ နဂရဿ ဒွါရံ ပိဓာယ ပလိဃေ ယောဇိတေ မဟာဇနဿ ဂမနံ ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ယေ နဂရဿ အန္တော, တေ အန္တောယေဝ ဟောန္တိ. ယေ ဗဟိ, တေ ဗဟိယေဝ. ဧဝမေဝ ယဿ ဉာဏမုခေ အဝိဇ္ဇာလင်္ဂီ ပတတိ, တဿ နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကံ ဉာဏဂမနံ ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, တသ္မာ အဝိဇ္ဇံ လင်္ဂီတိ ကတွာ ဒဿေသိ. ပဇဟ အဝိဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဝသေန အဝိဇ္ဇာပဟာနံ ကထိတံ.

ពាក្យថា Laṅgīti kho, bhikkhu សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងប្រៀបប្រដូចអវិជ្ជាទៅនឹងគន្លឹះទ្វារ (laṅgī)? ឆ្លើយថា ដូចជាកាលដែលគេបិទទ្វារក្រុង ហើយដាក់គន្លឹះទ្វារ (palighe) យ៉ាងមាំហើយ ការដើរចេញចូលរបស់មហាជនក៏ត្រូវកាត់ផ្តាច់ ពួកជនដែលនៅក្នុងក្រុង ក៏នៅតែក្នុងក្រុងប៉ុណ្ណោះ ពួកជនដែលនៅខាងក្រៅ ក៏នៅតែខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលណាដែលគន្លឹះគឺអវិជ្ជា (avijjālaṅgī) ធ្លាក់ចុះបិទផ្លូវនៃញាណហើយ ការដើរទៅនៃញាណដែលនាំឱ្យដល់ព្រះនិព្វានរបស់បុគ្គលនោះ ក៏ត្រូវកាត់ផ្តាច់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងប្រៀបប្រដូចអវិជ្ជាទៅនឹងគន្លឹះទ្វារ។ ក្នុងបទថា Pajaha avijjaṃ នេះ ព្រះអង្គសម្តែងអំពីការលះបង់អវិជ្ជា ដោយអំណាចនៃការរៀនសូត្រ និងការសាកសួរនូវកម្មដ្ឋាន។

ဥဒ္ဓုမာယိကာတိ [Pg.38] ခေါ, ဘိက္ခူတိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဓုမာယိကမဏ္ဍူကော နာမ နော မဟန္တော, နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏော ဟောတိ, ပုရာဏပဏ္ဏန္တရေ ဝါ ဂစ္ဆန္တရေ ဝါ ဝလ္လိအန္တရေ ဝါ ဝသတိ. သော ဒဏ္ဍကောဋိယာ ဝါ ဝလ္လိကောဋိယာ ဝါ ပံသုစုဏ္ဏကေန ဝါ ဃဋ္ဋိတော အာယမိတွာ မဟန္တော ပရိမဏ္ဍလော ဗေလုဝပက္ကပ္ပမာဏော ဟုတွာ စတ္တာရော ပါဒေ အာကာသဂတေ ကတွာ ပစ္ဆိန္နဂမနော ဟုတွာ အမိတ္တဝသံ ယာတိ, ကာကကုလလာဒိဘတ္တမေဝ ဟောတိ. ဧဝမေဝ အယံ ကောဓော ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တော စိတ္တာဝိလမတ္တကောဝ ဟောတိ. တသ္မိံ ခဏေ အနိဂ္ဂဟိတော ဝဍ္ဎိတွာ မုခဝိကုလနံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော ဟနုသဉ္စောပနံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော ဖရုသဝါစာနိစ္ဆာရဏံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော ဒိသာဝိလောကနံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော အာကဍ္ဎနပရိကဍ္ဎနံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော ပါဏိနာ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍသတ္ထပရာမသနံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော ဒဏ္ဍသတ္ထာဘိနိပါတံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော ပရဃာတနမ္ပိ အတ္တဃာတနမ္ပိ ပါပေတိ. ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ – ‘‘ယတော အယံ ကောဓော ပရံ ဃာတေတွာ အတ္တာနံ ဃာတေတိ, ဧတ္တာဝတာယံ ကောဓော ပရမုဿဒဂတော ဟောတိ ပရမဝေပုလ္လပ္ပတ္တော’’တိ. တတ္ထ ယထာ ဥဒ္ဓုမာယိကာယ စတူသု ပါဒေသု အာကာသဂတေသု ဂမနံ ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ဥဒ္ဓုမာယိကာ အမိတ္တဝသံ ဂန္တွာ ကာကာဒိဘတ္တံ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ကောဓသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ, အမိတ္တဝသံ ယာတိ, သဗ္ဗေသံ မာရာနံ ယထာကာမကရဏီယော ဟောတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဥဒ္ဓုမာယိကာတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ကောဓူပါယာသဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. တတ္ထ ဗလဝပ္ပတ္တော ကောဓောဝ ကောဓူပါယာသော. ပဇဟ ကောဓူပါယာသန္တိ ဧတ္ထ ပဋိသင်္ခါနပ္ပဟာနံ ကထိတံ.

ក្នុងបទថា Uddhumāyikāti kho bhikkhū នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា សត្វកង្កែបឈ្មោះ ឧទ្ធុម៉ាយិកា (កង្កែបប៉ោងខ្លួន) នោះ មិនមែនជាសត្វធំឡើយ គឺមានទំហំប៉ុនក្រចកដៃប៉ុណ្ណោះ រមែងរស់នៅក្នុងចន្លោះស្លឹកឈើចាស់ ឬក្នុងចន្លោះគុម្ពោតព្រៃ ឬក្នុងចន្លោះវល្លិ។ កាលបើកង្កែបនោះ ត្រូវគេប៉ះពាល់ដោយចុងឈើច្រត់ក្តី ដោយចុងវល្លិក្តី ឬដោយធូលីដីក្តី ក៏ខំប្រឹងប៉ោងខ្លួនឡើងជាលំដាប់ រហូតមានរាងមូលធំ មានប្រមាណប៉ុនផ្លែព្នៅទុំ ហើយធ្វើជើងទាំងបួនឲ្យច្រងាងឡើងទៅលើអាកាស ក្លាយជាសត្វដាច់ដំណើរ (មិនអាចដើរទៅណាបាន) រមែងដល់នូវកណ្តាប់ដៃនៃសត្រូវ ហើយក្លាយជាចំណីនៃពួកក្អែក និងខ្លែងជាដើមនោះឯង។ យ៉ាងណាមិញ ក្រោធនេះ កាលដែលកើតឡើងដំបូង រមែងជាត្រឹមតែសេចក្តីល្អក់កករនៃចិត្តប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងខណៈនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិន (ទប់ទល់) ទេ វារមែងចម្រើនឡើង ធ្វើឲ្យមុខវៀចវេរ។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យញ័រចង្កា។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យពោលពាក្យទ្រគោះបោះបោក។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យក្រឡេកមើលទិសតំបន់ (មើលទៅរកបុគ្គលដែលខ្លួនខឹង)។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យមានការទាញទៅខាងមុខនិងទាញទៅខាងក្រោយ។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យស្ទាបស្ទង់ចាប់ដុំដី ដំបង ឬគ្រឿងសាស្ត្រាវុធដោយដៃ។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យមានការវាយដំកាប់ចាក់ដោយដំបងនិងគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យសម្លាប់អ្នកដទៃផង សម្លាប់ខ្លួនឯងផង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា «កាលណាការខឹងក្រោធនេះ សម្លាប់អ្នកដទៃហើយ ក៏សម្លាប់ខ្លួនឯង ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ក្រោធនេះ ឈ្មោះថាដល់នូវសេចក្តីកម្រើកឡើងយ៉ាងខ្លាំង ដល់នូវសេចក្តីធំទូលាយយ៉ាងក្រៃលែង»។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ដំណើររបស់កង្កែបប៉ោងខ្លួន រមែងដាច់ទៅ ក្នុងកាលដែលជើងទាំងបួនច្រងាងឡើងទៅលើអាកាស យ៉ាងណា ហើយកង្កែបប៉ោងខ្លួននោះ ក៏ដល់នូវកណ្តាប់ដៃនៃសត្រូវ ហើយក្លាយជាចំណីនៃពួកក្អែកជាដើម យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលដែលប្រកបដោយសេចក្តីក្រោធ កាលបើកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយ ក៏មិនអាចធ្វើឲ្យចម្រើនឡើងបានឡើយ រមែងដល់នូវកណ្តាប់ដៃនៃសត្រូវ (គឺទោសៈ) ហើយក្លាយជាបុគ្គលដែលពួកមារទាំងអស់ ធ្វើបានតាមចិត្តប្រាថ្នា។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា ឧទ្ធុម៉ាយិកា នេះ ជាឈ្មោះនៃកោធុបាយាសៈ (សេចក្តីក្រោធនិងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត)»។ ក្នុងពាក្យនោះ សេចក្តីក្រោធដ៏មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា ហៅថា កោធុបាយាសៈ។ ក្នុងបទថា Pajaha kodhūpāyāsaṃ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់ដោយការពិចារណា (បដិសង្ខានប្បហាន)។

ဒွိဓာပထောတိ ဧတ္ထ, ယထာ ပုရိသော သဓနော သဘောဂေါ ကန္တာရဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော ဒွေဓာပထံ ပတွာ, ‘‘ဣမိနာ နု ခေါ ဂန္တဗ္ဗံ, ဣမိနာ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ နိစ္ဆေတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ တိဋ္ဌတိ, အထ နံ စောရာ ဥဋ္ဌဟိတွာ အနယဗျသနံ ပါပေန္တိ, ဧဝမေဝ ခေါ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိသိန္နော ဘိက္ခု ဗုဒ္ဓါဒီသု ကင်္ခါယ ဥပ္ပန္နာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ, အထ နံ ကိလေသမာရာဒယော သဗ္ဗေ မာရာ အနယဗျသနံ ပါပေန္တိ, ဣတိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဒွေဓာပထသမာ ဟောတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဒွိဓာပထောတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဝိစိကိစ္ဆာယေတံ [Pg.39] အဓိဝစန’’န္တိ. ပဇဟ ဝိစိကိစ္ဆန္တိ ဧတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဝသေန ဝိစိကိစ္ဆာပဟာနံ ကထိတံ.

ក្នុងបទថា Dvidhāpatho នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ដូចជាបុរសម្នាក់ ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិ មានភោគៈ ធ្វើដំណើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល កាលបើទៅដល់ផ្លូវបែកជាពីរ មិនអាចសម្រេចចិត្តបានថា «តើគួរទៅតាមផ្លូវនេះ ឬគួរទៅតាមផ្លូវនោះ?» ក៏ឈរនៅត្រង់ផ្លូវបែកជាពីរនោះឯង គ្រានោះ ពួកចោរក៏ស្ទុះឡើងមក ធ្វើបុរសនោះឲ្យដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយ យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុដែលកាន់យកមូលកម្មដ្ឋានហើយអង្គុយនៅ កាលបើសេចក្តីសង្ស័យកើតឡើងក្នុងព្រះពុទ្ធជាដើម ក៏មិនអាចធ្វើកម្មដ្ឋានឲ្យចម្រើនឡើងបានឡើយ គ្រានោះ ពួកមារទាំងអស់ មានកិលេសមារជាដើម រមែងធ្វើភិក្ខុនោះឲ្យដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយ ដូច្នេះ សេចក្តីសង្ស័យ (វិចិកិច្ឆា) ទើបប្រៀបដូចជាផ្លូវបែកជាពីរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា ផ្លូវបែកជាពីរ នេះ ជាឈ្មោះនៃវិចិកិច្ឆា»។ ក្នុងបទថា Pajaha vicikicchaṃ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់វិចិកិច្ឆា ដោយអំណាចនៃការរៀនសូត្រ និងការសាកសួរនូវកម្មដ្ឋាន។

စင်္ဂဝါရန္တိ ဧတ္ထ, ယထာ ရဇကေဟိ ခါရပရိဿာဝနမှိ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တေ ဧကော ဥဒကဃဋော ဒွေပိ ဒသပိ ဝီသတိပိ ဃဋသတမ္ပိ ပဂ္ဃရတိယေဝ, ပသဋမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ န တိဋ္ဌတိ, ဧဝမေဝ နီဝရဏသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ အဗ္ဘန္တရေ ကုသလဓမ္မော န တိဋ္ဌတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘စင်္ဂဝါရန္တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ပဉ္စန္နေတံ နီဝရဏာနံ အဓိဝစန’’န္တိ. ပဇဟ ပဉ္စနီဝရဏေတိ ဧတ္ထ ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂဝသေန နီဝရဏပ္ပဟာနံ ကထိတံ.

ក្នុងបទថា Caṅgavāraṃ នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ដូចជាកាលដែលពួកជាងជ្រលក់ពណ៌ ចាក់ទឹកទៅក្នុងប្រដាប់ចម្រោះទឹកអាល់កាឡាំង (ទឹកផេះ) ទឹកទោះបីមួយក្អម ពីរក្អម ដប់ក្អម ម្ភៃក្អម ឬមួយរយក្អមក្តី ក៏រមែងហូរស្រក់ចេញទៅទាំងអស់ ទឹកសូម្បីតែមួយក្តាប់ដៃ ក៏មិននៅសល់ឡើយ យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ ធម៌ជាកុសល រមែងមិនស្ថិតនៅក្នុងសន្តានចិត្តរបស់បុគ្គលដែលប្រកបដោយនីវរណធម៌ឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា កញ្ច្រែង នេះ ជាឈ្មោះនៃនីវរណៈទាំង ៥ យ៉ាង»។ ក្នុងបទថា Pajaha pañcanīvaraṇe នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់នីវរណៈ ដោយអំណាចនៃវិក្ខម្ភនប្បហាន និងតទង្គប្បហាន។

ကုမ္မောတိ ဧတ္ထ, ယထာ ကစ္ဆပဿ စတ္တာရော ပါဒါ သီသန္တိ ပဉ္စေဝ အင်္ဂါနိ ဟောန္တိ, ဧဝမေဝ သဗ္ဗေပိ သင်္ခတာ ဓမ္မာ ဂယှမာနာ ပဉ္စေဝ ခန္ဓာ ဘဝန္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ကုမ္မောတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစန’’န္တိ. ပဇဟ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေတိ ဧတ္ထ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ကထိတံ.

ក្នុងបទថា Kummo នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ដូចជាអវយវៈរបស់អណ្តើក រមែងមានតែ ៥ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺជើងទាំងបួន និងក្បាលមួយ យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ សង្ខតធម៌ទាំងអស់ កាលបើប្រមូលសង្ខេបចូលគ្នាហើយ ក៏រមែងមានត្រឹមតែខន្ធ ៥ ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា អណ្តើក នេះ ជាឈ្មោះនៃឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥»។ ក្នុងបទថា Pajaha pañcupādānakkhandhe នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់នូវឆន្ទរាគក្នុងខន្ធទាំង ៥។

အသိသူနာတိ ဧတ္ထ, ယထာ သူနာယ ဥပရိ မံသံ ဌပေတွာ အသိနာ ကောဋ္ဋေန္တိ, ဧဝမိမေ သတ္တာ ဝတ္ထုကာမတ္ထာယ ကိလေသကာမေဟိ ဃာတယမာနာ ဝတ္ထုကာမာနံ ဥပရိ ကတွာ ကိလေသကာမေဟိ ကန္တိတာ ကောဋ္ဋိတာ စ ဟောန္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အသိသူနာတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစန’’န္တိ. ပဇဟ ပဉ္စ ကာမဂုဏေတိ ဧတ္ထ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ကထိတံ.

ក្នុងបទថា Asisūnā នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ដូចជាគេដាក់សាច់នៅលើជ្រញ់ ហើយកាប់ច្រាមដោយកាំបិត យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ សត្វទាំងឡាយទាំងនេះ កាលបើត្រូវកិលេសកាមទាំងឡាយសម្លាប់ព្រោះតែវត្ថុកាម ក៏រមែងជាអ្នកត្រូវកិលេសកាមកាត់និងកាប់ច្រាម ដោយធ្វើខ្លួនឯងឲ្យស្ថិតនៅលើវត្ថុកាមទាំងឡាយនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា ជ្រញ់និងកាំបិត នេះ ជាឈ្មោះនៃកាមគុណទាំង ៥»។ ក្នុងបទថា Pajaha pañca kāmaguṇe នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់នូវឆន្ទរាគក្នុងកាមគុណទាំង ៥។

မံသပေသီတိ ခေါ, ဘိက္ခူတိ ဧတ္ထ အယံ မံသပေသိ နာမ ဗဟုဇနပတ္ထိတာ ခတ္တိယာဒယော မနုဿာပိ နံ ပတ္ထေန္တိ ကာကာဒယော တိရစ္ဆာနာပိ. ဣမေ ဟိ သတ္တာ အဝိဇ္ဇာယ သမ္မတ္တာ နန္ဒိရာဂံ ဥပဂမ္မ ဝဋ္ဋံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယထာ ဝါ မံသပေသိ ဌပိတဌပိတဋ္ဌာနေ လဂ္ဂတိ, ဧဝမိမေ သတ္တာ နန္ဒိရာဂဗဒ္ဓါ ဝဋ္ဋေ လဂ္ဂန္တိ, ဒုက္ခံ ပတွာပိ န ဥက္ကဏ္ဌန္တိ, ဣတိ နန္ဒိရာဂေါ မံသပေသိသဒိသော ဟောတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘မံသပေသီတိ ခေါ, ဘိက္ခု, နန္ဒိရာဂဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. ပဇဟ နန္ဒီရာဂန္တိ ဧတ္ထ စတုတ္ထမဂ္ဂေန နန္ဒီရာဂပ္ပဟာနံ ကထိတံ.

ក្នុងបទថា Maṃsapesīti kho, bhikkhū នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ដុំសាច់នេះ ឈ្មោះថាជាទីប្រាថ្នានៃសត្វទាំងឡាយជាច្រើន សូម្បីតែមនុស្សទាំងឡាយ មានក្សត្រជាដើមក៏ប្រាថ្នានូវដុំសាច់នោះ សូម្បីតែសត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយ មានក្អែកជាដើមក៏ប្រាថ្នាដែរ។ សត្វទាំងឡាយទាំងនេះ កាលបើស្រវឹងដោយអវិជ្ជា ចូលទៅជិតណន្ទិរាគ (សេចក្តីត្រេកអរនិងតម្រេក) ហើយ រមែងធ្វើវដ្តសង្សារឲ្យចម្រើនឡើង។ មួយវិញទៀត ដុំសាច់ដែលគេដាក់ទុកក្នុងកន្លែងណាៗ រមែងជាប់ស្អិតនៅក្នុងកន្លែងនោះៗ យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ សត្វទាំងឡាយទាំងនេះ កាលបើត្រូវណន្ទិរាគចងទុកហើយ រមែងជាប់ជំពាក់ក្នុងវដ្តសង្សារ សូម្បីតែជួបប្រទះនឹងសេចក្តីទុក្ខ ក៏មិននឿយណាយឡើយ ហេតុដូច្នេះ ណន្ទិរាគ ទើបប្រៀបដូចជាដុំសាច់។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា ដុំសាច់ នេះ ជាឈ្មោះនៃណន្ទិរាគ»។ ក្នុងបទថា Pajaha nandīrāgaṃ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់ណន្ទិរាគ ដោយអរហត្តមគ្គ (មគ្គទី ៤)។

နာဂေါတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ခီဏာသဝဿေတံ ဘိက္ခုနော အဓိဝစနန္တိ ဧတ္ထ ယေနတ္ထေန ခီဏာသဝေါ နာဂေါတိ ဝုစ္စတိ, သော အနင်္ဂဏသုတ္တေ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၃) ပကာသိတော ဧဝ. နမော ကရောဟိ နာဂဿာတိ ခီဏာသဝဿ ဗုဒ္ဓနာဂဿ, ‘‘ဗုဒ္ဓေါ [Pg.40] သော ဘဂဝါ ဗောဓာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဒန္တော သော ဘဂဝါ ဒမထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သန္တော သော ဘဂဝါ သမထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, တိဏ္ဏော သော ဘဂဝါ တရဏာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ပရိနိဗ္ဗုတော သော ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၆၁) ဧဝံ နမက္ကာရံ ကရောဟီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣတိ ဣဒံ သုတ္တံ ထေရဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဟောသိ. ထေရောပိ ဣဒမေဝ သုတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အယမေတဿ အတ္ထောတိ အယံ ဧတဿ ပဉှဿ အတ္ထော. ဣတိ ဘဂဝါ ရတနရာသိမှိ မဏိကူဋံ ဂဏှန္တော ဝိယ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ.

ក្នុងបទថា Nāgoti kho, bhikkhu, khīṇāsavassetaṃ bhikkhuno adhivacanaṃ នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ព្រះខីណាសព ហៅថា នាគ ដោយអត្ថណា អត្ថនោះត្រូវបានសម្តែងទុកច្បាស់ហើយក្នុងអនង្គណសូត្រ។ បទថា Namo karohi nāgassa សេចក្តីថា ចូរធ្វើការថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះពុទ្ធនាគ ដែលជាព្រះខីណាសពចុះ ពោលគឺ «ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងហើយ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃត្រាស់ដឹងផង ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ទូន្មានខ្លួនហើយ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីទូន្មានអ្នកដទៃផង ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ស្ងប់រំងាប់ហើយ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃស្ងប់រំងាប់ផង ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ឆ្លងផុតហើយ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃឆ្លងផុតផង ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់រំលត់ទុក្ខហើយ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃរំលត់ទុក្ខផង» ចូរធ្វើការថ្វាយបង្គំយ៉ាងនេះចុះ នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ ព្រះសូត្រនេះ បានក្លាយជាកម្មដ្ឋានរបស់ព្រះថេរៈ (កុមារកស្សបៈ) ដោយហេតុនេះឯង។ សូម្បីតែព្រះថេរៈ ក៏បានធ្វើព្រះសូត្រនេះឯងឲ្យជាកម្មដ្ឋាន ហើយចម្រើនវិបស្សនា រហូតបានសម្រេចព្រះអរហត្ត។ បទថា Ayametassa attho សេចក្តីថា នេះជាអត្ថនៃប្រស្នានោះ។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បញ្ចប់ការសម្តែងធម៌ទៅតាមលំដាប់អនុសន្ធិ ដូចជាបុគ្គលដែលរើសយកត្បូងទទឹមពីគំនររតនវត្ថុ យ៉ាងនោះឯង។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

ဝမ္မိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយព្រះសូត្រឈ្មោះ វម្មិកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។

၄. ရထဝိနီတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការអធិប្បាយព្រះសូត្រឈ្មោះ រថវិនីតសូត្រ

၂၅၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ရထဝိနီတသုတ္တံ. တတ္ထ ရာဇဂဟေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ, တဉှိ မန္ဓာတုမဟာဂေါဝိန္ဒာဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ရာဇဂဟန္တိ ဝုစ္စတိ. အညေပေတ္ထ ပကာရေ ဝဏ္ဏယန္တိ. ကိံ တေဟိ? နာမမေတံ တဿ နဂရဿ. တံ ပနေတံ ဗုဒ္ဓကာလေ စ စက္ကဝတ္တိကာလေ စ နဂရံ ဟောတိ, သေသကာလေ သုညံ ဟောတိ ယက္ခပရိဂ္ဂဟိတံ, တေသံ ဝသန္တဝနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေတိ ဝေဠုဝနန္တိ တဿ ဥယျာနဿ နာမံ, တံ ကိရ ဝေဠူဟိ ပရိက္ခိတ္တံ အဟောသိ အဋ္ဌာရသဟတ္ထေန စ ပါကာရေန, ဂေါပုရဋ္ဋာလကယုတ္တံ နီလောဘာသံ မနောရမံ, တေန ဝေဠုဝနန္တိ ဝုစ္စတိ. ကလန္ဒကာနဉ္စေတ္ထ နိဝါပံ အဒံသု, တေန ကလန္ဒကနိဝါပေါတိ ဝုစ္စတိ.

២៥២. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះ គឺ រថវិនីតសូត្រ។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា rājagahe សេចក្តីថា ក្នុងនគរដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះថានគរនោះ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយស្តេចមន្ធាតុ និងមហាហ្គោវិន្ទព្រាហ្មណ៍ជាដើម ទើបហៅថា រាជគ្រឹះ (Rājagaha)។ ពួកអាចារ្យដទៃទៀត ក៏បានពន្យល់អំពីប្រការផ្សេងៗក្នុងបទនេះដែរ ប៉ុន្តែតើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយប្រការទាំងនោះ? នេះគ្រាន់តែជាឈ្មោះរបស់នគរនោះប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត នគរនោះ រមែងជានគរដ៏រុងរឿងក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធ និងសម័យស្តេចចក្រពត្តិ ប៉ុន្តែក្នុងសម័យក្រៅពីនោះ រមែងជាទីស្ងាត់ជ្រងំពីមនុស្ស ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយពួកយក្ស ក្លាយជាព្រៃលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកយក្សទាំងនោះ។ បទថា Veḷuvane kalandakanivāpe សេចក្តីថា ពាក្យថា វេឡុវ័ន (Veḷuvana) នេះ ជាឈ្មោះនៃឧទ្យាននោះ ឮថា ឧទ្យាននោះ ព័ទ្ធជុំវិញដោយដើមឫស្សី និងកំពែងកម្ពស់ ១៨ ហត្ថ ប្រកបដោយខ្លោងទ្វារនិងប៉មយាម មានពណ៌ខៀវស្រងាត់ គួរជាទីរីករាយចិត្ត ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា វេឡុវ័ន (ព្រៃឫស្សី)។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងឧទ្យាននេះ គេតែងតែផ្តល់ចំណីដល់ពួកសត្វកំប្រុកខ្មៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា កលន្ទកនិវាបៈ (កន្លែងផ្តល់ចំណីដល់សត្វកំប្រុក)។

ပုဗ္ဗေ ကိရ အညတရော ရာဇာ တတ္ထ ဥယျာနကီဠနတ္ထံ အာဂတော သုရာမဒေန မတ္တော ဒိဝါသေယျံ ဥပဂတော သုပိ. ပရိဇနောပိဿ, ‘‘သုတ္တော ရာဇာ’’တိ ပုပ္ဖဖလာဒီဟိ ပလောဘိယမာနော ဣတော စိတော စ ပက္ကာမိ, အထ သုရာဂန္ဓေန အညတရသ္မာ သုသိရရုက္ခာ ကဏှသပ္ပော နိက္ခမိတွာ ရညာဘိမုခေါ အာဂစ္ဆတိ. တံ ဒိသွာ ရုက္ခဒေဝတာ, ‘‘ရညော ဇီဝိတံ ဒမ္မီ’’တိ ကာဠကဝေသေန အာဂန္တွာ ကဏ္ဏမူလေ သဒ္ဒမကာသိ. ရာဇာ ပဋိဗုဇ္ဈိ, ကဏှသပ္ပော [Pg.41] နိဝတ္တော. သော တံ ဒိသွာ, ‘‘ဣမာယ မမ ဇီဝိတံ ဒိန္န’’န္တိ ကာဠကာနံ တတ္ထ နိဝါပံ ပဋ္ဌပေသိ, အဘယဃောသနဉ္စ ဃောသာပေသိ. တသ္မာ တံ တတော ပဘုတိ ကလန္ဒကနိဝါပန္တိ သင်္ချံ ဂတံ. ကလန္ဒကာတိ ကာဠကာနံ နာမံ.

ឮថា កាលពីមុន មានព្រះរាជាមួយព្រះអង្គ ទ្រង់យាងមកកាន់ឧទ្យាននោះ ដើម្បីក្រសាលកម្សាន្ត ទ្រង់ស្រវឹងស្រាខ្លាំង ក៏សម្រាន្តលក់ក្នុងពេលថ្ងៃ។ ពួកបរិវាររបស់ព្រះអង្គ គិតថា «ព្រះរាជាសម្រាន្តលក់ហើយ» ក៏ត្រូវផ្កានិងផ្លែឈើជាដើមទាក់ទាញចិត្ត ឲ្យដើរខ្ចាត់ខ្ចាយទៅទីនេះទីនោះ គ្រានោះ មានពស់វែកមួយក្បាល ចេញពីប្រហោងឈើមួយ ព្រោះធុំក្លិនស្រា ហើយវារសំដៅទៅរកព្រះរាជា។ រុក្ខទេវតាឃើញពស់នោះ គិតថា «យើងនឹងជួយសង្គ្រោះជីវិតព្រះរាជា» ក៏កាឡាខ្លួនជាសត្វកំប្រុកខ្មៅ មកធ្វើសំឡេងនៅជិតស្លឹកត្រចៀករបស់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាក៏ភ្ញាក់ព្រះអង្គឡើង ចំណែកពស់វែកក៏វារត្រឡប់ទៅវិញ។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញហេតុការណ៍នោះ គិតថា «សត្វកំប្រុកខ្មៅនេះ បានផ្តល់ជីវិតដល់យើង» ទើបទ្រង់បញ្ជាឲ្យគេរៀបចំចំណីដល់ពួកសត្វកំប្រុកខ្មៅក្នុងឧទ្យាននោះ និងឲ្យគេទូងស្គរប្រកាសអភ័យទាន (មិនឲ្យសម្លាប់សត្វកំប្រុក)។ ព្រោះហេតុនោះ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ឧទ្យាននោះទើបបានឈ្មោះថា កលន្ទកនិវាបៈ។ ពាក្យថា កលន្ទកៈ (Kalandaka) នេះ ជាឈ្មោះរបស់សត្វកំប្រុកខ្មៅ។

ဇာတိဘူမိကာတိ ဇာတိဘူမိဝါသိနော. တတ္ထ ဇာတိဘူမီတိ ဇာတဋ္ဌာနံ. တံ ခေါ ပနေတံ နေဝ ကောသလမဟာရာဇာဒီနံ န စင်္ကီဗြာဟမဏာဒီနံ န သက္ကသုယာမသန္တုသိတာဒီနံ န အသီတိမဟာသာဝကာဒီနံ န အညေသံ သတ္တာနံ ဇာတဋ္ဌာနံ ‘‘ဇာတိဘူမီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယဿ ပန ဇာတဒိဝသေ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ဧကဒ္ဓဇမာလာဝိပ္ပကိဏ္ဏကုသုမဝါသစုဏ္ဏဂန္ဓသုဂန္ဓာ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လမိဝ နန္ဒနဝနံ ဝိရောစမာနာ ပဒုမိနိပဏ္ဏေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ အကမ္ပိတ္ထ, ဇစ္စန္ဓာဒီနဉ္စ ရူပဒဿနာဒီနိ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ပဝတ္တိံသု, တဿ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တဿ ဇာတဋ္ဌာနသာကိယဇနပဒေါ ကပိလဝတ္ထာဟာရော, သာ ‘‘ဇာတိဘူမီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

បទថា Jātibhūmikā សេចក្តីថា ព្រះសង្ឃដែលគង់នៅក្នុងជាតិភូមិ (ស្រុកកំណើត)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា ជាតិភូមិ (Jātibhūmi) គឺកន្លែងប្រសូត (កន្លែងកើត)។ ប៉ុន្តែកន្លែងប្រសូតរបស់ស្តេចកោសលជាដើមក្តី របស់ចង្កីព្រាហ្មណ៍ជាដើមក្តី របស់ព្រះឥន្ទ្រ ព្រះសុយាមៈ ព្រះសន្តុសិតជាដើមក្តី របស់ព្រះមហាសាវកទាំង ៨០ អង្គជាដើមក្តី ឬរបស់សត្វដទៃទៀតក្តី មិនហៅថា «ជាតិភូមិ» ឡើយ។ ចំណែកឯព្រះពោធិសត្វអង្គណា ដែលក្នុងថ្ងៃប្រសូត ម៉ឺនលោកធាតុបានញាប់ញ័រ ដូចជាតំណក់ទឹកនៅលើស្លឹកឈូក ទាំងមានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ដោយលំអងផ្កានិងគ្រឿងក្រអូបផ្សេងៗដែលរោយរាយមកជាមួយកម្រងទង់ជ័យ ហាក់បីដូចជាសួននន្ទវ័នដែលរីកស្គុះស្គាយគ្រប់ទិសទីនិងមានពន្លឺរុងរឿង ម្យ៉ាងទៀត អព្ភូតហេតុជាច្រើន មានការមើលឃើញរូបរបស់មនុស្សខ្វាក់ពីកំណើតជាដើម ក៏បានកើតឡើង ដែនសក្កៈដែលជាតំបន់អាស្រ័យនឹងក្រុងកបិលពស្តុ ដែលជាកន្លែងប្រសូតរបស់ព្រះសព្វញ្ញូពោធិសត្វអង្គនោះឯង ទើបហៅថា «ជាតិភូមិ»។

ဓမ္မဂရုဘာဝဝဏ္ဏနာ

ការអធិប្បាយអំពីសេចក្តីគោរពក្នុងធម៌ (ធម្មគរុភាវវណ្ណនា)

ဝဿံဝုဋ္ဌာတိ တေမာသံ ဝဿံဝုဋ္ဌာ ပဝါရိတပဝါရဏာ ဟုတွာ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစာတိ ‘‘ကစ္စိ, ဘိက္ခဝေ, ခမနီယ’’န္တိအာဒီဟိ ဝစနေဟိ အာဂန္တုကပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧတံ, ‘‘ကော နု ခေါ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိဝစနမဝေါစ. တေ ကိရ ဘိက္ခု, – ‘‘ကစ္စိ, ဘိက္ခဝေ, ခမနီယံ ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိတ္ထ အပ္ပကိလမထေန အဒ္ဓါနံ အာဂတာ, န စ ပိဏ္ဍကေန ကိလမိတ္ထ, ကုတော စ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အာဂစ္ဆထာ’’တိ ပဋိသန္ထာရဝသေန ပုစ္ဆိတာ – ‘‘ဘဂဝါ သာကိယဇနပဒေ ကပိလဝတ္ထာဟာရတော ဇာတိဘူမိတော အာဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟံသု. အထ ဘဂဝါ နေဝ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ, န သက္ကောဒနဿ, န သုက္ကောဒနဿ, န ဓောတောဒနဿ, န အမိတောဒနဿ, န အမိတ္တာယ ဒေဝိယာ, န မဟာပဇာပတိယာ, န သကလဿ သာကိယမဏ္ဍလဿ အာရောဂျံ ပုစ္ဆိ. အထ ခေါ အတ္တနာ စ ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိံ ပရဉ္စ တတ္ထ သမာဒပေတာရံ ပဋိပတ္တိသမ္ပန္နံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆန္တော ဣဒံ – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ.

ពាក្យថា Vassaṃvuṭṭhā សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលបាននៅចាំវស្សាអស់ត្រីមាស ហើយបានធ្វើបវារណារួចរាល់ហើយ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះបន្ទូលនេះ សេចក្តីថា ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើការបដិសណ្ឋារៈចំពោះភិក្ខុអ្នកមកដល់ថ្មី ដោយព្រះតម្រាស់មានជាអាទិ៍ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ល្មមអត់ធន់បានដែរឬ» រួចហើយទើបត្រាស់ព្រះបន្ទូលនេះមានជាអាទិ៍ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះនរណាឡើយ...»។ ឮថា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ កាលដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សួរដោយការធ្វើបដិសណ្ឋារៈថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ល្មមអត់ធន់បានដែរឬ ល្មមប្រព្រឹត្តទៅបានដែរឬ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកអ្នកដើរផ្លូវឆ្ងាយមកដោយមិនលំបាកខ្លាំងទេឬ ហើយមិនលំបាកដោយបិណ្ឌបាតទេឬ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះពួកអ្នកមកពីណា» ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ពួកយើងខ្ញុំព្រះអង្គមកពីជាតិភូមិ អាស្រ័យក្រុងកបិលព័ស្ដុ ក្នុងសក្កជនបទ»។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគមិនបានត្រាស់សួរពីសុខទុក្ខ (សេចក្តីមិនមានរោគ) របស់ព្រះបាទសុទ្ធោទនមហារាជ មិនបានត្រាស់សួររបស់ព្រះបាទសក្កោទនៈ មិនបានត្រាស់សួររបស់ព្រះបាទសុއްកោទនៈ មិនបានត្រាស់សួររបស់ព្រះបាទធោតោទនៈ មិនបានត្រាស់សួររបស់ព្រះបាទអមិតោទនៈ មិនបានត្រាស់សួររបស់ព្រះនាងអមិត្តាទេវី មិនបានត្រាស់សួររបស់ព្រះនាងមហាបជាបតី និងមិនបានត្រាស់សួររបស់ពួកសក្យរាជវង្សទាំងអស់ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គទ្រង់ចង់សួររកភិក្ខុអ្នកដល់ព្រមដោយបដិបត្តិ ដែលខ្លួនឯងជាអ្នកបាននូវកថាវត្ថុ ១០ ផង និងជាអ្នកដឹកនាំអ្នកដទៃក្នុងកថាវត្ថុ ១០ នោះផង ទើបត្រាស់ព្រះបន្ទូលនេះមានជាអាទិ៍ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះនរណាឡើយ...»។

ကသ္မာ [Pg.42] ပန ဘဂဝါ သုဒ္ဓေါဒနာဒီနံ အာရောဂျံ အပုစ္ဆိတွာ ဧဝရူပံ ဘိက္ခုမေဝ ပုစ္ဆတိ? ပိယတာယ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ပဋိပန္နကာ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော စ ပိယာ ဟောန္တိ မနာပါ. ကိံ ကာရဏာ? ဓမ္မဂရုတာယ. ဓမ္မဂရုနော ဟိ တထာဂတာ, သော စ နေသံ ဓမ္မဂရုဘာဝေါ, ‘‘ဒုက္ခံ ခေါ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ, အပ္ပတိဿော’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၁) ဣမိနာ အဇပါလနိဂြောဓမူလေ ဥပ္ပန္နဇ္ဈာသယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓမ္မဂရုတာယေဝ ဟိ ဘဂဝါ မဟာကဿပတ္ထေရဿ အဘိနိက္ခမနဒိဝသေ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရောန္တော တိဂါဝုတံ မဂ္ဂံ အဂမာသိ. အတိရေကတိယောဇနသတံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဂင်္ဂါတီရေ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ မဟာကပ္ပိနံ သပရိသံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌပေသိ. ဧကသ္မိံ ပစ္ဆာဘတ္တေ ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ ကုမ္ဘကာရဿ နိဝေသနေ တိယာမရတ္တိံ ဓမ္မကထံ ကတွာ ပုက္ကုသာတိကုလပုတ္တံ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌပေသိ. ဝီသယောဇနသတံ ဂန္တွာ ဝနဝါသိသာမဏေရဿ အနုဂ္ဂဟံ အကာသိ. သဋ္ဌိယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ခဒိရဝနိယတ္ထေရဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော ပါစီနဝံသဒါယေ နိသိန္နော မဟာပုရိသဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတီတိ ဉတွာ တတ္ထ အာကာသေန ဂန္တွာ ထေရဿ ပုရတော ဩရုယှ သာဓုကာရမဒါသိ. ကောဋိကဏ္ဏသောဏတ္ထေရဿ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ သေနာသနံ ပညပါပေတွာ ပစ္စူသကာလေ ဓမ္မဒေသနံ အဇ္ဈေသိတွာ သရဘညပရိယောသာနေ သာဓုကာရမဒါသိ. တိဂါဝုတံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ တိဏ္ဏံ ကုလပုတ္တာနံ ဝသနဋ္ဌာနေ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနေ သာမဂ္ဂိရသာနိသံသံ ကထေသိ. ကဿပေါပိ ဘဂဝါ – ‘‘အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော အရိယသာဝကော အယ’’န္တိ ဝိဿာသံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဃဋိကာရဿ ကုမ္ဘကာရဿ နိဝေသနံ ဂန္တွာ သဟတ္ထာ အာမိသံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိ.

ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគ មិនត្រាស់សួរពីសុខទុក្ខរបស់ព្រះបាទសុទ្ធោទនៈជាដើម ហើយត្រាស់សួរតែចំពោះភិក្ខុដែលមានសភាពបែបនេះទៅវិញ? ព្រោះតែភាពជាទីស្រឡាញ់។ ព្រោះថា ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក និងឧបាសិកា ទាំងឡាយណាដែលជាអ្នកប្រតិបត្តិ តែងជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែការគោរពធម៌។ ព្រោះថា ព្រះតថាគតទាំងឡាយជាអ្នកគោរពធម៌ ហើយសេចក្តីគោរពធម៌របស់ព្រះអង្គនោះ គប្បីដឹងបានតាមរយៈព្រះអធ្យាស្រ័យដែលកើតឡើងនៅក្រោមដើមអជបាលនិគ្រោធថា «បុគ្គលដែលមិនមានសេចក្តីគោរព មិនមានសេចក្តីកោតក្រែង តែងរស់នៅជាទុក្ខ»។ ព្រោះតែការគោរពធម៌នោះឯង ព្រះមានព្រះភាគកាលដែលទ្រង់ធ្វើការទទួលផ្លូវក្នុងថ្ងៃដែលព្រះមហាកស្សបត្ថេរចេញសាងផ្នួស ទ្រង់បានយាងទៅកាន់ផ្លូវមានចម្ងាយ ៣ គាវុត។ ទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្លូវជាង ១០០ យោជន៍ ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌នៅឆ្នេរទន្លេគង្គា ញ៉ាំងព្រះបាទមហាកបិណៈព្រមទាំងបរិវារឱ្យប្រតិស្ឋានក្នុងអរហត្តផល។ ក្នុងពេលក្រោយភត្តមួយថ្ងៃ ទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្លូវ ៤៥ យោជន៍ ហើយទ្រង់សម្តែងធម្មកថាអស់រាត្រីបីយាម នៅក្នុងផ្ទះរបស់ស្មូនឆ្នាំង ញ៉ាំងបុគ្គលិកុលបុត្រឈ្មោះបុល្កុសាតិឱ្យប្រតិស្ឋានក្នុងអនាគាមិផល។ ទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្លូវ ១២០ យោជន៍ ហើយទ្រង់ធ្វើសង្គហៈ (ការអនុគ្រោះ) ដល់វនវាសីតិស្សសាមណេរ។ ទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្លូវ ៦០ យោជន៍ ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់ព្រះខទិរវនិយត្ថេរ។ ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបថា ព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរគង់នៅក្នុងព្រៃបាចីនវំសទាយៈ ហើយត្រិះរិះនូវមហាបុរិសវិតក្កៈ ទើបទ្រង់យាងទៅតាមអាកាសក្នុងទីនោះ ហើយចុះចតនៅចំពោះមុខព្រះថេរៈ រួចប្រទានសាធុការ។ ទ្រង់ឱ្យចាត់ចែងសេនាសនៈថ្វាយព្រះកោដិកណ្ណសោណត្ថេរក្នុងព្រះគន្ធកុដិតែមួយ រួចទ្រង់អារាធនាឱ្យសម្តែងធម៌ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ហើយបានប្រទានសាធុការក្នុងពេលបញ្ចប់ការសូត្រធម៌ជាបទសរភញ្ញៈ។ ទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្លូវ ៣ គាវុត ក្នុងព្រៃគោសិង្គសាលវន ដែលជាទីលំនៅរបស់កុលបុត្រទាំង ៣ រូប ហើយទ្រង់សម្តែងនូវអានិសង្សនៃរសគឺសាមគ្គីភាព។ សូម្បីតែព្រះកស្សបមានព្រះភាគ ក៏ទ្រង់បង្កើតសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលថា «ឃដិការៈនេះ ជាអរិយសាវ័កប្រតិស្ឋានក្នុងអនាគាមិផល» រួចទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្ទះរបស់ឃដិការស្មូនឆ្នាំង ហើយទ្រង់ទទួលអាមិសៈដោយព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ រួចសោយ។

အမှာကံယေဝ ဘဂဝါ ဥပကဋ္ဌာယ ဝဿူပနာယိကာယ ဇေတဝနတော ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော စာရိကံ နိက္ခမိ. ကောသလမဟာရာဇအနာထပိဏ္ဍိကာဒယော နိဝတ္တေတုံ နာသက္ခိံသု. အနာထပိဏ္ဍိကော ဃရံ အာဂန္တွာ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော နိသီဒိ. အထ နံ ပုဏ္ဏာ နာမ ဒါသီ ဒေါမနဿပ္ပတ္တောသိ သာမီတိ အာဟ. ‘‘အာမ ဇေ, သတ္ထာရံ နိဝတ္တေတုံ နာသက္ခိံ, အထ မေ ဣမံ တေမာသံ ဓမ္မံ ဝါ သောတုံ, ယထာဓိပ္ပာယံ ဝါ ဒါနံ ဒါတုံ န လဘိဿာမီ’’တိ စိန္တာ ဥပ္ပန္နာတိ. အဟမ္ပိ သာမိ သတ္ထာရံ နိဝတ္တေဿာမီတိ. သစေ နိဝတ္တေတုံ သက္ကောသိ, ဘုဇိဿာယေဝ တွန္တိ. သာ ဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘နိဝတ္တထ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ. ပုဏ္ဏေ တွံ ပရပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကာ ကိံ မေ ကရိဿသီတိ. ဘဂဝါ [Pg.43] မယှံ ဒေယျဓမ္မော နတ္ထီတိ တုမှေပိ ဇာနာထ, တုမှာကံ နိဝတ္တနပစ္စယာ ပနာဟံ တီသု သရဏေသု ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌဟိဿာမီတိ. ဘဂဝါ သာဓု သာဓု ပုဏ္ဏေတိ သာဓုကာရံ ကတွာ နိဝတ္တေတွာ ဇေတဝနမေဝ ပဝိဋ္ဌော. အယံ ကထာ ပါကဋာ အဟောသိ. သေဋ္ဌိ သုတွာ ပုဏ္ဏာယ ကိရ ဘဂဝါ နိဝတ္တိတောတိ တံ ဘုဇိဿံ ကတွာ ဓီတုဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇိ, ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိ. အထဿာ သတ္ထာ အာရဒ္ဓဝိပဿကဘာဝံ ဉတွာ ဣမံ ဩဘာသဂါထံ ဝိဿဇ္ဇေသိ –

ព្រះមានព្រះភាគរបស់យើងនេះឯង កាលដែលថ្ងៃចូលវស្សាជិតចូលមកដល់ ទ្រង់បានយាងចេញទៅកាន់ចារិកពីវត្តជេតពន ហែហមដោយភិក្ខុសង្ឃ។ ព្រះបាទកោសលមហារាជ និងអនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋីជាដើម មិនអាចនឹងញ៉ាំងព្រះអង្គឱ្យត្រឡប់មកវិញបានឡើយ។ អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋីត្រឡប់មកដល់ផ្ទះវិញ ក៏អង្គុយចុះទាំងមានសេចក្តីទោមនស្សជាខ្លាំង។ គ្រានោះ នាងទាសីម្នាក់ឈ្មោះបុណ្ណា បានសួរគាត់ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់មានសេចក្តីទោមនស្សឬ?»។ សេដ្ឋីប្រាប់ថា «អើ នាង! យើងមិនអាចញ៉ាំងព្រះសាស្តាឱ្យត្រឡប់មកវិញបានឡើយ គ្រានោះ សេចក្តីត្រិះរិះបានកើតឡើងដល់យើងថា 'ក្នុងត្រីមាសនេះ យើងនឹងមិនបានស្តាប់ធម៌ ឬមិនបានថ្វាយទានតាមបំណងប្រាថ្នាឡើយ'»។ នាងពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំនឹងញ៉ាំងព្រះសាស្តាឱ្យត្រឡប់មកវិញដែរ»។ សេដ្ឋីពោលថា «បើឯងអាចញ៉ាំងព្រះអង្គឱ្យត្រឡប់មកវិញបាន ឯងនឹងបានជាសេរីជនភ្លាម»។ នាងបានទៅក្រាបទាបទាបក្រោមព្រះបាទារបស់ព្រះទសពល ហើយក្រាបបង្គំទូលថា «សូមព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រឡប់មកវិញចុះ»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលនាងបុណ្ណា នាងមានជីវិតអាស្រ័យនឹងអ្នកដទៃ តើនាងនឹងធ្វើអ្វីដល់តថាគតបាន?»។ នាងក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ សូម្បីព្រះអង្គក៏ទ្រង់ជ្រាបហើយថា ទេយ្យធម៌របស់ខ្ញុំម្ចាស់មិនមានឡើយ ប៉ុន្តែព្រោះតែហេតុនៃការត្រឡប់មកវិញរបស់ព្រះអង្គ ខ្ញុំម្ចាស់នឹងសូមប្រតិស្ឋាននៅក្នុងសរណគមន៍ទាំង ៣ និងសីលទាំង ៥»។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ប្រទានសាធុការថា «សាធុ សាធុ បុណ្ណា» រួចទ្រង់ត្រឡប់មកវិញ ហើយយាងចូលទៅកាន់វត្តជេតពនដដែល។ រឿងរ៉ាវនេះបានល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅ។ សេដ្ឋីបានឮថា ឮថាព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រឡប់មកវិញព្រោះតែនាងបុណ្ណា ក៏បានធ្វើនាងឱ្យជាសេរីជន ហើយតាំងនាងទុកក្នុងឋានៈជាកូនស្រី។ នាងបានសូមផ្នួស ហើយបានបួស រួចហើយក៏ចាប់ផ្តើមចម្រើនវិបស្សនា។ គ្រានោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបថា នាងជាអ្នកចាប់ផ្តើមចម្រើនវិបស្សនាហើយ ទើបទ្រង់បញ្ជូននូវឱភាសគាថា (គាថាផ្សាយពន្លឺ) នេះទៅថា៖

‘‘ပုဏ္ဏေ ပူရေသိ သဒ္ဓမ္မံ, စန္ဒော ပန္နရသော ယထာ;

ပရိပုဏ္ဏာယ ပညာယ, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿသီ’’တိ. (ထေရီဂါ. ၃);

«ម្នាលនាងបុណ្ណា នាងចូរញ៉ាំងសទ្ធម៌ឱ្យពេញលេញ ដូចជាព្រះចន្ទក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មី (១៥ កើត) នាងនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន ដោយបញ្ញាដ៏បរិបូណ៌»។

ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပတွာ အဘိညာတာ သာဝိကာ အဟောသီတိ. ဧဝံ ဓမ္မဂရုနော တထာဂတာ.

ក្នុងពេលបញ្ចប់គាថា នាងបានសម្រេចអរហត្តផល ហើយបានក្លាយជាព្រះសាវិកាដ៏ល្បីល្បាញ។ ព្រះតថាគតទាំងឡាយជាអ្នកគោរពធម៌ យ៉ាងនេះឯង។

နန္ဒကတ္ထေရေ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေပိ ဘဂဝါ အနဟာတောဝ ဂန္တွာ တိယာမရတ္တိံ ဌိတကောဝ ဓမ္မကထံ သုတွာ ဒေသနာပရိယောသာနေ သာဓုကာရမဒါသိ. ထေရော အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ, ‘‘ကာယ ဝေလာယ, ဘန္တေ, အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တယာ သုတ္တန္တေ အာရဒ္ဓမတ္တေတိ. ဒုက္ကရံ ကရိတ္ထ, ဘန္တေ, ဗုဒ္ဓသုခုမာလာ တုမှေတိ. သစေ တွံ, နန္ဒ, ကပ္ပံ ဒေသေတုံ သက္ကုဏေယျာသိ, ကပ္ပမတ္တမ္ပာဟံ ဌိတကောဝ သုဏေယျန္တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ဧဝံ ဓမ္မဂရုနော တထာဂတာ. တေသံ ဓမ္မဂရုတာယ ပဋိပန္နကာ ပိယာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ပဋိပန္နကေ ပုစ္ဆိ. ပဋိပန္နကော စ နာမ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ, ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော နော အတ္တဟိတာယ, နော အတ္တဟိတာယ စ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ စ, အတ္တဟိတာယ စ ပဋိပန္နော ပရဟိတာယ စာတိ စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ.

សូម្បីកាលដែលព្រះនន្ទកត្ថេរកំពុងសម្តែងធម៌នៅក្នុងឧបដ្ឋានសាលា ព្រះមានព្រះភាគក៏បានយាងទៅដោយស្ងាត់ៗ (ដោយមិនបាច់មានគេអញ្ជើញ) ហើយទ្រង់ឈរស្ដាប់ធម្មកថាអស់រាត្រីបីយាម រួចទ្រង់ប្រទានសាធុការក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា。 ព្រះថេរៈបានមកដល់ ហើយក្រាបថ្វាយបង្គំ រួចសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះអង្គយាងមកក្នុងវេលាណា?»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «តថាគតមកក្នុងពេលដែលនាងទើបតែចាប់ផ្តើមសម្តែងសូត្រប៉ុណ្ណោះ»។ ព្រះថេរៈក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះអង្គធ្វើបានដោយកម្រណាស់ ព្រោះព្រះអង្គជាព្រះពុទ្ធដ៏សុខុមាលជាតិ»។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលនន្ទកៈ បើនាងអាចសម្តែងធម៌អស់មួយកប្ប សូម្បីតែអស់មួយកប្ប ក៏តថាគតអាចឈរស្ដាប់បានដែរ»។ ព្រះតថាគតទាំងឡាយជាអ្នកគោរពធម៌ យ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះតែការគោរពធម៌របស់ព្រះអង្គទាំងឡាយនោះ ពួកអ្នកប្រតិបត្តិទើបជាទីស្រឡាញ់ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់សួររកអ្នកប្រតិបត្តិ។ ក៏បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិនោះ មាន ៤ ជំពូក គឺ៖ បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន តែមិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ ១, បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ តែមិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន ១, បុគ្គលអ្នកមិនប្រតិបត្តិเพื่อប្រយោជន៍ខ្លួន ទាំងមិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ ១, និងបុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិទាំងដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន ទាំងដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ ១។

တတ္ထ ယော သယံ ဒသန္နံ ကထာဝတ္ထူနံ လာဘီ ဟောတိ, ပရံ တတ္ထ န ဩဝဒတိ န အနုသာသတိ အာယသ္မာ ဗာကုလော ဝိယ. အယံ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နာမ နော ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော, ဧဝရူပံ ဘိက္ခုံ ဘဂဝါ န ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ? န မယှံ သာသနဿ ဝဍ္ဎိပက္ခေ ဌိတောတိ.

ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាដែលខ្លួនឯងជាអ្នកបាននូវកថាវត្ថុ ១០ តែមិនទូន្មាន មិនប្រដៅអ្នកដទៃក្នុងកថាវត្ថុ ១០ នោះ ដូចជាព្រះពាកុលត្ថេរដ៏មានអាយុ។ បុគ្គលនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន តែមិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃឡើយ ព្រះមានព្រះភាគមិនត្រាស់សួររកភិក្ខុដែលមានសភាពបែបនេះឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះទ្រង់យល់ថា «ភិក្ខុនេះមិនបានឈរនៅក្នុងចំណែកនៃការចម្រើននៃសាសនារបស់តថាគតឡើយ»។

ယော ပန ဒသန္နံ ကထာဝတ္ထူနံ အလာဘီ, ပရံ တေဟိ ဩဝဒတိ တေန ကတဝတ္တသာဒိယနတ္ထံ ဥပနန္ဒော သကျပုတ္တော ဝိယ, အယံ ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော [Pg.44] နာမ နော အတ္တဟိတာယ, ဧဝရူပမ္ပိ န ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ? အဿ တဏှာ မဟာပစ္ဆိ ဝိယ အပ္ပဟီနာတိ.

ចំណែកភិក្ខុណាដែលខ្លួនឯងមិនបាននូវកថាវត្ថុ ១០ តែទូន្មានអ្នកដទៃដោយកថាវត្ថុទាំងនោះ ដើម្បីសេចក្តីត្រេកអរក្នុងកិច្ចដែលគេធ្វើចំពោះខ្លួន ដូចជាព្រះឧបនន្ទសក្យបុត្រ។ ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ តែមិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួនឡើយ សូម្បីភិក្ខុបែបនេះ ព្រះអង្គក៏មិនត្រាស់សួររកដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតណ្ហារបស់ភិក្ខុនោះ មិនទាន់បានលះបង់ឡើយ ប្រៀបដូចជាកន្ត្រកដ៏ធំ។

ယော အတ္တနာပိ ဒသန္နံ ကထာဝတ္ထူနံ အလာဘီ, ပရမ္ပိ တေဟိ န ဩဝဒတိ, လာဠုဒါယီ ဝိယ, အယံ နေဝ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော န ပရဟိတာယ, ဧဝရူပမ္ပိ န ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ? အဿ အန္တော ကိလေသာ ဖရသုဆေဇ္ဇာ ဝိယ မဟန္တာတိ.

ភិក្ខុណាដែលខ្លួនឯងក៏មិនបាននូវកថាវត្ថុ ១០ ទាំងមិនទូន្មានអ្នកដទៃដោយកថាវត្ថុទាំងនោះ ដូចជាព្រះឡាលុទាយី។ ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន ទាំងមិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃឡើយ សូម្បីភិក្ខុបែបនេះ ព្រះអង្គក៏មិនត្រាស់សួររកដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះកិលេសខាងក្នុងរបស់ភិក្ខុនោះមានច្រើន ប្រៀបដូចជាគល់ឈើដែលត្រូវកាប់ដោយពូថៅ។

ယော ပန သယံ ဒသန္နံ ကထာဝတ္ထူနံ လာဘီ, ပရမ္ပိ တေဟိ ဩဝဒတိ, အယံ အတ္တဟိတာယ စေဝ ပရဟိတာယ စ ပဋိပန္နော နာမ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပါဒယော အသီတိမဟာထေရာ ဝိယ, ဧဝရူပံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ? မယှံ သာသနဿ ဝုဍ္ဎိပက္ခေ ဌိတောတိ. ဣဓာပိ ဧဝရူပမေဝ ပုစ္ဆန္တော – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ.

ចំណែកភិក្ខុណាដែលខ្លួនឯងជាអ្នកបាននូវកថាវត្ថុ ១០ ផង ទាំងទូន្មានអ្នកដទៃដោយកថាវត្ថុទាំងនោះផង ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិទាំងដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន ទាំងដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ ដូចជាព្រះអសីតិមហាថេរទាំងឡាយ មានព្រះសារីបុត្រ ព្រះមោគ្គល្លាន និងព្រះមហាកស្សបៈជាដើម ព្រះអង្គតែងត្រាស់សួររកភិក្ខុដែលមានសភាពបែបនេះឯង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះទ្រង់យល់ថា «ភិក្ខុនេះបានឈរនៅក្នុងចំណែកនៃការចម្រើននៃសាសនារបស់តថាគត»។ សូម្បីក្នុងទីនេះ កាលដែលព្រះអង្គទ្រង់ចង់សួររកភិក្ខុដែលមានសភាពបែបនេះឯង ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះនរណាឡើយ...»។

ဧဝံ ဘဂဝတာ ပုဋ္ဌာနံ ပန တေသံ ဘိက္ခူနံ ဘဂဝါ အတ္တနော ဇာတိဘူမိယံ ဥဘယဟိတာယ ပဋိပန္နံ ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆတိ, ကော နု ခေါ တတ္ထ ဧဝရူပေါတိ န အညမညံ စိန္တနာ ဝါ သမန္တနာ ဝါ အဟောသိ. ကသ္မာ? အာယသ္မာ ဟိ မန္တာဏိပုတ္တော တသ္မိံ ဇနပဒေ အာကာသမဇ္ဈေ ဌိတော စန္ဒော ဝိယ သူရိယော ဝိယ စ ပါကဋော ပညာတော. တသ္မာ တေ ဘိက္ခူ မေဃသဒ္ဒံ သုတွာ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတမောရဃဋာ ဝိယ ဃနသဇ္ဈာယံ ကာတုံ, အာရဒ္ဓဘိက္ခူ ဝိယ စ အတ္တနော အာစရိယံ ပုဏ္ဏတ္ထေရံ ဘဂဝတော အာရောစေန္တာ ထေရဿ စ ဂုဏံ ဘာသိတုံ အပ္ပဟောန္တေဟိ မုခေဟိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ပုဏ္ဏော နာမ, ဘန္တေ, အာယသ္မာတိအာဒိမာဟံသု. တတ္ထ ပုဏ္ဏောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. မန္တာဏိယာ ပန သော ပုတ္တော, တသ္မာ မန္တာဏိပုတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. သမ္ဘာဝိတောတိ ဂုဏသမ္ဘာဝနာယ သမ္ဘာဝိတော.

យ៉ាងនេះ កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ត្រូវព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សួររកភិក្ខុដែលជាអ្នកបាននូវកថាវត្ថុ ១០ និងជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ទាំងពីរផ្នែក នៅក្នុងជាតិភូមិរបស់ព្រះអង្គថា «ចុះនរណាឡើយក្នុងទីនោះ មានសភាពបែបនេះ?» ការគិតគូរ ឬការពិភាក្សាគ្នាទៅវិញទៅមក ក៏មិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ព្រះមន្តាណិបុត្តដ៏មានអាយុ តែងល្បីល្បាញ និងប្រាកដច្បាស់នៅក្នុងជនបទនោះ ប្រៀបដូចជាព្រះចន្ទ ឬព្រះអាទិត្យដែលស្ថិតនៅកណ្តាលអាកាស។ ហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ប្រៀបដូចជាហ្វូងក្ងោកដែលប្រជុំគ្នាភ្លាមៗកាលដែលបានឮសំឡេងផ្គរលាន់ ឬប្រៀបដូចជាភិក្ខុទាំងឡាយដែលចាប់ផ្តើមសូត្រធម៌ព្រមៗគ្នា កាលដែលចង់ក្រាបបង្គំទូលពីព្រះបុណ្ណត្ថេរជាគ្រូរបស់ខ្លួនថ្វាយព្រះមានព្រះភាគ និងមិនអាចទប់ចិត្តក្នុងការសម្តែងនូវគុណរបស់ព្រះថេរៈបាន ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រមគ្នាតែម្តងដោយមាត់ទាំងឡាយថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះថេរៈឈ្មោះបុណ្ណា...»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Puṇṇo គឺជាឈ្មោះរបស់ព្រះថេរៈនោះ។ ចំណែកឯលោកជាកូនរបស់នាងព្រាហ្មណីឈ្មោះមន្តាណី ហេតុនោះ ទើបហៅថា Mantāṇiputto (មន្តាណិបុត្ត)។ ពាក្យថា Sambhāvito សេចក្តីថា ជាអ្នកដែលគេសរសើរហើយ ដោយការសរសើរគុណ។

အပ္ပိစ္ဆတာဒိဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីសេចក្តីប្រាថ្នាតិចជាដើម

အပ္ပိစ္ဆောတိ ဣစ္ဆာဝိရဟိတော နိဣစ္ဆော နိတ္တဏှော. ဧတ္ထ ဟိ ဗျဉ္ဇနံ သာဝသေသံ ဝိယ, အတ္ထော ပန နိရဝသေသော. န ဟိ တဿ အန္တော အဏုမတ္တာပိ ပါပိကာ ဣစ္ဆာ နာမ အတ္ထိ. ခီဏာသဝေါ ဟေသ သဗ္ဗသော ပဟီနတဏှော. အပိစေတ္ထ အတြိစ္ဆတာ ပါပိစ္ဆတာ မဟိစ္ဆတာ အပ္ပိစ္ဆတာတိ အယံ ဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា Appiccho (អ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រាសចាកសេចក្តីប្រាថ្នា មិនមានសេចក្តីប្រាថ្នា មិនមានតណ្ហា។ ព្រោះថាក្នុងពាក្យនេះ តួអក្សរហាក់ដូចជានៅមានសេសសល់ ប៉ុន្តែអត្ថន័យគឺមិនមានសេសសល់ឡើយ។ ព្រោះថានៅក្នុងសន្តានរបស់ព្រះថេរៈនោះ សូម្បីតែសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមកត្រឹមតែប៉ុនលម្អងធូលី ក៏មិនមានឡើយ។ ព្រោះលោកជាព្រះខីណាស្រព ជាអ្នកលះបង់តណ្ហាបានទាំងស្រុងហើយ។ មួយវិញទៀត ក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងនូវការបែងចែកនេះគឺ៖ សេចក្តីប្រាថ្នាហួសប្រមាណ (អត្រិច្ឆតា) ១, សេចក្តីប្រាថ្នាលាមក (បាបិច្ឆតា) ១, សេចក្តីប្រាថ្នាធំ (មហិច្ឆតា) ១, និងសេចក្តីប្រាថ្នាតិច (អប្បិច្ឆតា) ១។

တတ္ထ [Pg.45] သကလာဘေ အတိတ္တဿ ပရလာဘေ ပတ္ထနာ အတြိစ္ဆတာ နာမ. တာယ သမန္နာဂတဿ ဧကဘာဇေန ပက္ကပူဝေါပိ အတ္တနော ပတ္တေ ပတိတော န သုပက္ကော ဝိယ ခုဒ္ဒကော ဝိယ စ ခါယတိ. သွေဝ ပရဿ ပတ္တေ ပက္ခိတ္တော သုပက္ကော ဝိယ မဟန္တော ဝိယ စ ခါယတိ. အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာ ပန ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ အမတ္တညုတာ ပါပိစ္ဆတာ နာမ, သာ, ‘‘ဣဓေကစ္စော အဿဒ္ဓေါ သမာနော သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိအာဒိနာ နယေန အဘိဓမ္မေ အာဂတာယေဝ, တာယ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ကောဟညေ ပတိဋ္ဌာတိ. သန္တဂုဏသမ္ဘာဝနာ ပန ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ အမတ္တညုတာ မဟိစ္ဆတာ နာမ. သာပိ, ‘‘ဣဓေကစ္စော သဒ္ဓေါ သမာနော သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ ဣစ္ဆတိ, သီလဝါ သမာနော သီလဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၁) ဣမိနာ နယေန အာဂတာယေဝ, တာယ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဒုဿန္တပ္ပယော ဟောတိ, ဝိဇာတမာတာပိဿ စိတ္တံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

ក្នុងបណ្តាសេចក្តីប្រាថ្នាទាំងនោះ សេចក្តីប្រាថ្នាចំពោះលាភរបស់បុគ្គលដទៃ របស់បុគ្គលដែលមិនឆ្អែតស្កប់ស្កល់នឹងលាភរបស់ខ្លួន ឈ្មោះថា អត្រិច្ឆតា (សេចក្តីប្រាថ្នាហួសប្រមាណ)។ នំដែលគេចៀនក្នុងខ្ទះតែមួយ សូម្បីធ្លាក់ទៅក្នុងបាត្ររបស់ខ្លួន តែងប្រាកដដល់បុគ្គលដែលប្រកបដោយអត្រិច្ឆតានោះ ហាក់ដូចជាមិនឆ្អិនល្អផង ហាក់ដូចជាតូចផង។ ប៉ុន្តែនំនោះឯង កាលដែលគេដាក់ទៅក្នុងបាត្ររបស់អ្នកដទៃ តែងប្រាកដហាក់ដូចជាឆ្អិនល្អផង ហាក់ដូចជាធំផង។ ចំណែកឯការចង់ឱ្យគេសរសើរគុណដែលមិនមានពិតក្នុងខ្លួន និងការមិនស្គាល់ប្រមាណក្នុងការទទួល ឈ្មោះថា បាបិច្ឆតា (សេចក្តីប្រាថ្នាលាមក) សេចក្តីប្រាថ្នាលាមកនោះ តែងមកហើយក្នុងអភិធម្ម ដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា «បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកមិនមានសទ្ធា តែចង់ឱ្យគេដឹងថា ខ្លួនមានសទ្ធា» បុគ្គលដែលប្រកបដោយបាបិច្ឆតានោះ តែងស្ថិតនៅក្នុងកុហញ្ញៈ។ ចំណែកឯការចង់ឱ្យគេសរសើរគុណដែលមានពិតក្នុងខ្លួន និងការមិនស្គាល់ប្រមាណក្នុងការទទួល ឈ្មោះថា មហិច្ឆតា (សេចក្តីប្រាថ្នាធំ) សូម្បីសេចក្តីប្រាថ្នាធំនោះ ក៏តែងមកហើយក្នុងអភិធម្ម ដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា «បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកមានសទ្ធា តែចង់ឱ្យគេដឹងថា ខ្លួនមានសទ្ធា ជាអ្នកមានសីល តែចង់ឱ្យគេដឹងថា ខ្លួនមានសីល» បុគ្គលដែលប្រកបដោយមហិច្ឆតានោះ តែងជាអ្នកដែលគេញ៉ាំងឱ្យឆ្អែតបានដោយកម្រ សូម្បីតែមាតាបង្កើត ក៏មិនអាចបំពេញចិត្តរបស់គាត់បានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកយ៉ាងនេះថា៖

‘‘အဂ္ဂိက္ခန္ဓော သမုဒ္ဒေါ စ, မဟိစ္ဆော စာပိ ပုဂ္ဂလော;

သကဋေန ပစ္စယံ ဒေတု, တယောပေတေ အတပ္ပယာ’’တိ.

«គំនរភ្លើង១ មហាសមុទ្រ១ និងបុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាធំ១ ទោះបីគេយកគ្រឿងបរិក្ខារពេញរទេះមកប្រគេន (ឬផ្តល់ឲ្យ) ក៏ដោយ របស់ទាំងបីនេះ មិនចេះឆ្អែតឆ្អន់ឡើយ»។

သန္တဂုဏနိဂူဟနတာ ပန ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ မတ္တညုတာ အပ္ပိစ္ဆတာ နာမ, တာယ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဂုဏံ ပဋိစ္ဆာဒေတုကာမတာယ, ‘‘သဒ္ဓေါ သမာနော သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ န ဣစ္ဆတိ. သီလဝါ, ပဝိဝိတ္တော, ဗဟုဿုတော, အာရဒ္ဓဝီရိယော, သမာဓိသမ္ပန္နော, ပညဝါ, ခီဏာသဝေါ သမာနော ခီဏာသဝေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ န ဣစ္ဆတိ, သေယျထာပိ မဇ္ဈန္တိကတ္ထေရော.

ម្យ៉ាងទៀត ការលាក់បាំងគុណធម៌ដែលមានពិតក្នុងខ្លួន និងការស្គាល់ប្រមាណក្នុងការទទួល នេះឈ្មោះថា អប្បិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច)។ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយអប្បិច្ឆតានោះ ទោះបីខ្លួនមានគុណធម៌ពិតប្រាកដ ក៏ចង់លាក់បាំងគុណធម៌នោះ មិនប្រាថ្នាថា «យើងជាអ្នកមានសទ្ធា សូមឲ្យមនុស្សទាំងឡាយដឹងថា យើងជាអ្នកមានសទ្ធាឡើយ»។ ទោះបីខ្លួនជាអ្នកមានសីល ជាអ្នកស្ងាត់ ជាអ្នកចេះដឹងច្រើន ជាអ្នកមានព្យាយាមប្រារព្ធហើយ ជាអ្នកប្រកបដោយសមាធិ ជាអ្នកមានបញ្ញា ជាព្រះខីណាស្រព ក៏មិនប្រាថ្នាថា «សូមឲ្យមនុស្សទាំងឡាយដឹងថា យើងជាព្រះខីណាស្រពឡើយ» ដូចជាព្រះមជ្ឈន្តិកត្ថេរ។

ထေရော ကိရ မဟာခီဏာသဝေါ အဟောသိ, ပတ္တစီဝရံ ပနဿ ပါဒမတ္တမေဝ အဂ္ဃတိ, သော အသောကဿ ဓမ္မရညော ဝိဟာရမဟဒိဝသေ သံဃတ္ထေရော အဟောသိ. အထဿ အတိလူခဘာဝံ ဒိသွာ မနုဿာ, ‘‘ဘန္တေ, ထောကံ ဗဟိ ဟောထာ’’တိ အာဟံသု. ထေရော, ‘‘မာဒိသေ ခီဏာသဝေ ရညော သင်္ဂဟံ အကရောန္တေ အညော ကော ကရိဿတီ’’တိ ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ သံဃတ္ထေရဿ ဥက္ခိတ္တပိဏ္ဍံ ဂဏှန္တောယေဝ ဥမ္မုဇ္ဇိ. ဧဝံ ခီဏာသဝေါ သမာနော, ‘‘ခီဏာသဝေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ န ဣစ္ဆတိ. ဧဝံ အပ္ပိစ္ဆော ပန ဘိက္ခု အနုပ္ပန္နံ လာဘံ ဥပ္ပာဒေတိ, ဥပ္ပန္နံ လာဘံ ထာဝရံ ကရောတိ, ဒါယကာနံ [Pg.46] စိတ္တံ အာရာဓေတိ, ယထာ ယထာ ဟိ သော အတ္တနော အပ္ပိစ္ဆတာယ အပ္ပံ ဂဏှာတိ, တထာ တထာ တဿ ဝတ္တေ ပသန္နာ မနုဿာ ဗဟူ ဒေန္တိ.

ឮថា ព្រះថេរៈនោះជាព្រះមហាខីណាស្រព ប៉ុន្តែបាត្រនិងចីវររបស់លោកមានតម្លៃត្រឹមតែមួយបាទ (មួយភាគបួននៃកហាបណៈ) ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះថេរៈនោះបានធ្វើជាព្រះសង្ឃត្ថេរ (ព្រះសង្ឃនាយក) ក្នុងថ្ងៃបុណ្យឆ្លងព្រះវិហាររបស់ព្រះបាទអសោកធម្មរាជ។ គ្រានោះ មនុស្សទាំងឡាយឃើញសភាពសៅហ្មងក្រៃលែងរបស់លោក ទើបនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់និមន្តទៅគង់នៅខាងក្រៅបន្តិចសិនចុះ»។ ព្រះថេរៈគិតថា «កាលបើព្រះខីណាស្រពដូចជាយើងមិនធ្វើការសង្គ្រោះដល់ព្រះរាជា តើនរណាផ្សេងទៀតនឹងធ្វើ?» គិតដូច្នេះហើយ លោកក៏មុជចុះទៅក្នុងផែនដី ហើយងើបឡើងចំកន្លែងទទួលចង្ហាន់ដែលគេដាក់ថ្វាយចំពោះព្រះសង្ឃត្ថេរតែម្តង។ ព្រះខីណាស្រពទោះបីជាយ៉ាងនេះ ក៏មិនប្រាថ្នាថា «សូមឲ្យមនុស្សទាំងឡាយដឹងថា យើងជាព្រះខីណាស្រពឡើយ»។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចយ៉ាងនេះ តែងញ៉ាំងលាភដែលមិនទាន់កើតឲ្យកើតឡើង ធ្វើលាភដែលកើតឡើងហើយឲ្យស្ថិតស្ថេរមាំមួន និងញ៉ាំងចិត្តរបស់ទាយកទាំងឡាយឲ្យត្រេកអរ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះទទួលយករបស់បន្តិចបន្តួចដោយភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចរបស់ខ្លួនដោយប្រការណាៗ មនុស្សទាំងឡាយដែលជ្រះថ្លាក្នុងវត្តប្រតិបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ តែងប្រគេនរបស់ជាច្រើនដោយប្រការនោះៗ។

အပရောပိ စတုဗ္ဗိဓော အပ္ပိစ္ဆော – ပစ္စယအပ္ပိစ္ဆော ဓုတင်္ဂအပ္ပိစ္ဆော ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆော အဓိဂမအပ္ပိစ္ဆောတိ. တတ္ထ စတူသု ပစ္စယေသု အပ္ပိစ္ဆော ပစ္စယအပ္ပိစ္ဆော နာမ, သော ဒါယကဿ ဝသံ ဇာနာတိ, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသံ ဇာနာတိ, အတ္တနော ထာမံ ဇာနာတိ. ယဒိ ဟိ ဒေယျဓမ္မော ဗဟု ဟောတိ, ဒါယကော အပ္ပံ ဒါတုကာမော, ဒါယကဿ ဝသေန အပ္ပံ ဂဏှာတိ. ဒေယျဓမ္မော အပ္ပော, ဒါယကော ဗဟုံ ဒါတုကာမော, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသေန အပ္ပံ ဂဏှာတိ. ဒေယျဓမ္မောပိ ဗဟု, ဒါယကောပိ ဗဟုံ ဒါတုကာမော, အတ္တနော ထာမံ ဉတွာ ပမာဏေနေဝ ဂဏှာတိ.

មួយយ៉ាងទៀត ភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចមាន ៤ ប្រការគឺ៖ បច្ចយអប្បិច្ឆៈ (អ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្នុងបច្ច័យ) ធុតង្គអប្បិច្ឆៈ (អ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្នុងធុតង្គ) បរិយត្តិអប្បិច្ឆៈ (អ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្នុងបរិយត្តិ) និងអធិគមអប្បិច្ឆៈ (អ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្នុងអធិគមធម៌)។ ក្នុងអប្បិច្ឆៈទាំងនោះ ភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្នុងបច្ច័យទាំង ៤ ឈ្មោះថា បច្ចយអប្បិច្ឆៈ។ ភិក្ខុនោះតែងដឹងបំណងរបស់ទាយក ដឹងបរិមាណនៃទេយ្យធម៌ និងដឹងកម្លាំង (លទ្ធភាព) របស់ខ្លួន។ ព្រោះថា ប្រសិនបើទេយ្យធម៌មានច្រើន តែទាយកចង់ប្រគេនបន្តិចបន្តួច លោកក៏ទទួលយកបន្តិចបន្តួចតាមបំណងរបស់ទាយក។ ប្រសិនបើទេយ្យធម៌មានតិច តែទាយកចង់ប្រគេនច្រើន លោកក៏ទទួលយកត្រឹមតែបន្តិចបន្តួចតាមបរិមាណនៃទេយ្យធម៌។ ប្រសិនបើទេយ្យធម៌ក៏ច្រើន ទាយកក៏ចង់ប្រគេនច្រើន លោកដឹងកម្លាំងរបស់ខ្លួនហើយ ក៏ទទួលយកត្រឹមតែប្រមាណដ៏សមគួរតែប៉ុណ្ណោះ។

ဓုတင်္ဂသမာဒါနဿ အတ္တနိ အတ္ထိဘာဝံ နဇာနာပေတုကာမော ဓုတင်္ဂအပ္ပိစ္ဆော နာမ. တဿ ဝိဘာဝနတ္ထံ ဣမာနိ ဝတ္ထူနိ – သောသာနိကမဟာသုမနတ္ထေရော ကိရ သဋ္ဌိ ဝဿာနိ သုသာနေ ဝသိ, အညော ဧကဘိက္ခုပိ န အညာသိ, တေနေဝါဟ –

ភិក្ខុអ្នកមិនចង់ឲ្យអ្នកដទៃដឹងថាខ្លួនមានការសមាទានធុតង្គ ឈ្មោះថា ធុតង្គអប្បិច្ឆៈ។ ដើម្បីញ៉ាំងធុតង្គអប្បិច្ឆៈនោះឲ្យច្បាស់ មានរឿងរ៉ាវទាំងឡាយដូចតទៅ៖ ឮថា ព្រះមហាសុមនត្ថេរអ្នកកាន់សោសានិកធុតង្គ (ធុតង្គនៅក្នុងព្រៃស្មសាន) បានគង់នៅក្នុងព្រៃស្មសានអស់រយៈពេល ៦០ វស្សា ដោយគ្មានភិក្ខុដទៃសូម្បីតែមួយរូបបានដឹងឡើយ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលថា៖

‘‘သုသာနေ သဋ္ဌိ ဝဿာနိ, အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ ဝသာမဟံ;

ဒုတိယော မံ န ဇာနေယျ, အဟော သောသာနိကုတ္တမော’’တိ.

«យើងបាននៅក្នុងព្រៃស្មសានអស់រយៈពេល ៦០ វស្សា ដោយមិនច្រឡូកច្រឡំដោយពួកក្រុមឡើយ។ សូមកុំឲ្យមានបុគ្គលទីពីរដឹងពីយើងឡើយ ឱ! សោសានិកធុតង្គដ៏ប្រសើរអើយ!»។

စေတိယပဗ္ဗတေ ဒွေဘာတိယတ္ထေရာ ဝသိံသု. တေသု ကနိဋ္ဌော ဥပဋ္ဌာကေန ပေသိတာ ဥစ္ဆုခဏ္ဍိကာ ဂဟေတွာ ဇေဋ္ဌဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. ပရိဘောဂံ, ဘန္တေ, ကရောထာတိ. ထေရဿ စ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ မုခံ ဝိက္ခာလနကာလော အဟောသိ. သော အလံ, အာဝုသောတိ အာဟ. ကစ္စိ, ဘန္တေ, ဧကာသနိကတ္ထာတိ. အာဟရာဝုသော, ဥစ္ဆုခဏ္ဍိကာတိ ပညာသ ဝဿာနိ ဧကာသနိကော သမာနောပိ ဓုတင်္ဂံ နိဂူဟမာနော ပရိဘောဂံ ကတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ပုန ဓုတင်္ဂံ အဓိဋ္ဌာယ ဂတော.

ព្រះថេរៈជាបងប្អូនពីររូបបានគង់នៅលើភ្នំចេតិយបព្វត។ ក្នុងព្រះថេរៈទាំងពីររូបនោះ ព្រះថេរៈជាប្អូនបានកាន់យកកង់អំពៅដែលឧបដ្ឋាកផ្ញើមក ប្រគេនដល់ព្រះថេរៈជាបង ដោយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ឆាន់ចុះ»។ ពេលនោះ ជាពេលដែលព្រះថេរៈជាបងបានធ្វើភត្តកិច្ចរួចរាល់ ហើយកំពុងលាងព្រះភក្ត្រ (លាងមាត់)។ ព្រះថេរៈជាបងពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ល្មមហើយ»។ ព្រះថេរៈជាប្អូនសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់ជាអ្នកកាន់ឯកាសនិកធុតង្គ (ឆាន់តែមួយកន្លែង) ឬ?» កាលបើប្អូនសួរដូច្នេះ ព្រះថេរៈជាបងដើម្បីលាក់បាំងធុតង្គ ទើបពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ចូរនាំកង់អំពៅមកចុះ» រួចហើយក៏ឆាន់អំពៅនោះ លាងមាត់ ហើយទើបសមាទានឯកាសនិកធុតង្គជាថ្មីម្តងទៀត រួចនិមន្តទៅ ទោះបីជាលោកបានកាន់ឯកាសនិកធុតង្គនោះអស់រយៈពេល ៥០ វស្សាមកហើយក៏ដោយ។

ယော ပန သာကေတကတိဿတ္ထေရော ဝိယ ဗဟုဿုတဘာဝံ ဇာနာပေတုံ န ဣစ္ဆတိ, အယံ ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆော နာမ. ထေရော ကိရ ခဏော နတ္ထီတိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာသု ဩကာသံ အကရောန္တော မရဏက္ခယံ, ဘန္တေ, လဘိဿထာတိ စောဒိတော ဂဏံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ကဏိကာရဝါလိကသမုဒ္ဒဝိဟာရံ ဂတော. တတ္ထ အန္တောဝဿံ ထေရနဝမဇ္ဈိမာနံ ဥပကာရော ဟုတွာ [Pg.47] မဟာပဝါရဏာယ ဥပေါသထဒိဝသေ ဓမ္မကထာယ ဇနတံ ခေါဘေတွာ ဂတော.

ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាដែលមិនចង់ឲ្យគេដឹងថាខ្លួនជាពហុស្សូត ដូចជាព្រះសាគេតកតិស្សត្ថេរ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា បរិយត្តិអប្បិច្ឆៈ។ ឮថា ព្រះថេរៈនោះកាលមិនព្រមផ្តល់ឱកាសក្នុងការបង្រៀននិងការសាកសួរធម៌ ដោយអាងថា «គ្មានពេលទំនេរឡើយ» ត្រូវបានគេដាស់តឿន (សួរដេញដោល) ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះលោកម្ចាស់នឹងមានពេលទំនេរសម្រាប់ស្លាប់ដែរឬទេ?» លោកក៏លះបង់គណៈ (សិស្សគណ) ហើយនិមន្តទៅកាន់គណិការវាលិកសមុទ្រវិហារ។ ក្នុងវិហារនោះ អំឡុងពេលចូលវស្សា លោកបានជួយបង្រៀនដល់ភិក្ខុជាថេរៈ នវៈ និងមជ្ឈិមៈទាំងឡាយ លុះដល់ថ្ងៃឧបោសថក្នុងថ្ងៃមហាបវារណា លោកបានសម្តែងធម្មកថាធ្វើឲ្យប្រជុំជនកម្រើកញាប់ញ័រ (ជ្រះថ្លាយ៉ាងខ្លាំង) រួចហើយក៏និមន្តចេញទៅ។

ယော ပန သောတာပန္နာဒီသု အညတရော ဟုတွာ သောတာပန္နာဒိဘာဝံ ဇာနာပေတုံ န ဣစ္ဆတိ, အယံ အဓိဂမအပ္ပိစ္ဆော နာမ, တယော ကုလပုတ္တာ ဝိယ ဃဋိကာရကုမ္ဘကာရော ဝိယ စ.

ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាដែលបានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្នជាដើមហើយ មិនប្រាថ្នានឹងឲ្យអ្នកដទៃដឹងថាខ្លួនជាព្រះសោតាបន្នជាដើមឡើយ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា អធិគមអប្បិច្ឆៈ ដូចជាកុលបុត្រទាំង ៣ រូប (មានព្រះអនុរុទ្ធជាដើម) និងដូចជាឃដិការអိုးထိန်းក្អម។

အာယသ္မာ ပန ပုဏ္ဏော အတြိစ္ဆတံ ပါပိစ္ဆတံ မဟိစ္ဆတဉ္စ ပဟာယ သဗ္ဗသော ဣစ္ဆာပဋိပက္ခဘူတာယ အလောဘသင်္ခါတာယ ပရိသုဒ္ဓါယ အပ္ပိစ္ဆတာယ သမန္နာဂတတ္တာ အပ္ပိစ္ဆော နာမ အဟောသိ. ဘိက္ခူနမ္ပိ, ‘‘အာဝုသော, အတြိစ္ဆတာ ပါပိစ္ဆတာ မဟိစ္ဆတာတိ ဣမေ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ တေသု အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ဧဝရူပံ အပ္ပိစ္ဆတံ သမာဒါယ ဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ အပ္ပိစ္ဆကထံ ကထေသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနာ စ အပ္ပိစ္ဆော အပ္ပိစ္ဆကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ’’တိ.

ចំណែកឯព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ បានលះបង់នូវអត្រិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាហួសប្រមាណ) បាបិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក) និងមហិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាធំ) ដោយប្រការទាំងពួង ហើយជាអ្នកប្រកបដោយអប្បិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) ដ៏បរិសុទ្ធ ដែលហៅថាអលោភៈ ជាធម៌ផ្ទុយនឹងសេចក្តីលោភប្រាថ្នា ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបឈ្មោះថា «អប្បិច្ឆៈ»។ លោកបានសម្តែងអប្បិច្ឆកថា (ធម្មកថាទាក់ទងនឹងសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ទាំងឡាយគឺ អត្រិច្ឆតា បាបិច្ឆតា និងមហិច្ឆតា ភិក្ខុគួរលះបង់ចេញ» ដោយបង្ហាញទោសក្នុងធម៌ទាំងនោះ ហើយទូន្មានថា «គួរជាអ្នកសមាទានកាន់យកអប្បិច្ឆតាដែលមានសភាពយ៉ាងនេះមកប្រតិបត្តិចុះ»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ព្រះបុណ្ណនោះខ្លួនឯងក៏ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចផង ជាអ្នកសម្តែងធម្មកថាទាក់ទងនឹងសេចក្តីប្រាថ្នាតិចដល់ភិក្ខុទាំងឡាយផង»។

ဒွါဒသဝိဓသန္တောသဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីសន្តោស ១២ ប្រការ

ဣဒါနိ အတ္တနာ စ သန္တုဋ္ဌောတိအာဒီသု ဝိသေသတ္ထမေဝ ဒီပယိဿာမ. ယောဇနာ ပန ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သန္တုဋ္ဌောတိ ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတော. သော ပနေသ သန္တောသော ဒွါဒသဝိဓော ဟောတိ. သေယျထိဒံ, စီဝရေ ယထာလာဘသန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော ယထသာရုပ္ပသန္တောသောတိ တိဝိဓော, ဧဝံ ပိဏ္ဍပါတာဒီသု. တဿာယံ ပဘေဒသံဝဏ္ဏနာ.

ក្នុងកាលឥឡូវនេះ យើងនឹងបង្ហាញនូវសេចក្តីដ៏វិសេសក្នុងបទទាំងឡាយមានជាដើមថា «ខ្លួនឯងក៏ជាអ្នកសន្តោស»។ ចំណែកឯការយោជនាអត្ថន័យ គួរដឹងដោយន័យដែលបានពោលរួចមកហើយ។ ពាក្យថា «សន្តោស» គឺការប្រកបដោយការសន្តោសត្រេកអរតាមបច្ច័យដែលបានមក ទោះល្អក្តី អាក្រក់ក្តី។ សន្តោសនោះមាន ១២ ប្រការ។ តើដូចម្តេចខ្លះ? ជាបឋម ក្នុងចីវរមាន ៣ ប្រការគឺ៖ យថាលាភសន្តោស (ការសន្តោសតាមដែលបាន) យថាពលសន្តោស (ការសន្តោសតាមកម្លាំង) និងយថាសារុប្បសន្តោស (ការសន្តោសតាមការសមគួរ)។ ក្នុងបិណ្ឌបាតជាដើម ក៏មាន ៣ ប្រការដូចគ្នានឹងចីវរនេះដែរ។ នេះជាការពណ៌នាពន្យល់អំពីការបែងចែកនៃបច្ច័យទាំង ៤ នោះ៖

ဣဓ ဘိက္ခု စီဝရံ လဘတိ သုန္ဒရံ ဝါ အသုန္ဒရံ ဝါ. သော တေနေဝ ယာပေတိ အညံ န ပတ္ထေတိ, လဘန္တောပိ န ဂဏှာတိ, အယမဿ စီဝရေ ယထာလာဘသန္တောသော. အထ ယော ပကတိဒုဗ္ဗလော ဝါ ဟောတိ အာဗာဓဇရာဘိဘူတော ဝါ, ဂရုစီဝရံ ပါရုပန္တော ကိလမတိ, သော သဘာဂေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ တံ ပရိဝတ္တေတွာ လဟုကေန ယာပေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ စီဝရေ ယထာဗလသန္တောသော. အပရော ပဏီတပစ္စယလာဘီ ဟောတိ, သော ပဋ္ဋစီဝရာဒီနံ အညတရံ မဟဂ္ဃစီဝရံ ဗဟူနိ ဝါ ပန စီဝရာနိ လဘိတွာ ဣဒံ ထေရာနံ စိရပဗ္ဗဇိတာနံ ဣဒံ ဗဟုဿုတာနံ အနုရူပံ, ဣဒံ ဂိလာနာနံ ဣဒံ အပ္ပလာဘာနံ ဟောတူတိ ဒတွာ တေသံ ပုရာဏစီဝရံ ဝါ [Pg.48] သင်္ကာရကူဋာဒိတော ဝါ နန္တကာနိ ဥစ္စိနိတွာ တေဟိ သံဃာဋိံ ကတွာ ဓာရေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ စီဝရေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော.

ក្នុងព្រះសាសនានេះ ភិក្ខុបានចីវរ ទោះល្អក្តី មិនល្អក្តី លោកតែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយចីវរដែលបានមកនោះឯង មិនប្រាថ្នាចីវរដទៃ ទោះបីបានមកទៀត ក៏មិនទទួលយក នេះឈ្មោះថា យថាលាភសន្តោសក្នុងចីវររបស់ភិក្ខុនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុនោះជាអ្នកមានកម្លាំងខ្សោយដោយប្រក្រតី ឬត្រូវជំងឺនិងជរាគ្របសង្កត់ កាលបើគ្រងចីវរធ្ងន់តែងលំបាក លោកក៏ប្តូរចីវរនោះជាមួយភិក្ខុដែលមានចំណែកស្មើគ្នា ហើយញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយចីវរស្រាល ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាពលសន្តោសក្នុងចីវររបស់ភិក្ខុនោះ។ ភិក្ខុដទៃទៀតជាអ្នកមានលាភបាននូវបច្ច័យដ៏សម្រិតសម្រាំង លោកបានចីវរធ្វើពីសូត្រជាដើម ដែលជាចីវរមានតម្លៃច្រើន ឬបានចីវរជាច្រើន ក៏ប្រគេនទៅភិក្ខុដទៃដោយគិតថា «ចីវរនេះសមគួរដល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយអ្នកបួសយូរហើយ ចីវរនេះសមគួរដល់លោកអ្នកចេះដឹងច្រើន ចីវរនេះចូរមានដល់ភិក្ខុឈឺទាំងឡាយ ចីវរនេះចូរមានដល់ភិក្ខុអ្នកមានលាភតិចទាំងឡាយ» រួចហើយលោកក៏រើសយកចីវរចាស់របស់ភិក្ខុទាំងនោះ ឬរើសយកកំណាត់សំពត់ចាស់ៗពីគំនរសម្រាមជាដើម មកដេរធ្វើជាសង្ឃាដិទ្រទ្រង់ ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាសារុប្បសន្តោសក្នុងចីវររបស់ភិក្ខុនោះ។

ဣဓ ပန ဘိက္ခု ပိဏ္ဍပါတံ လဘတိ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ, သော တေနေဝ ယာပေတိ, အညံ န ပတ္ထေတိ, လဘန္တောပိ န ဂဏှာတိ, အယမဿ ပိဏ္ဍပါတေ ယထာလာဘသန္တောသော. ယော ပန အတ္တနော ပကတိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ဗျာဓိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ပိဏ္ဍပါတံ လဘတိ, ယေနဿ ပရိဘုတ္တေန အဖာသု ဟောတိ, သော သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော တံ ဒတွာ တဿ ဟတ္ထတော သပ္ပာယဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ ပိဏ္ဍပါတေ ယထာဗလသန္တောသော. အပရော ဗဟုံ ပဏီတံ ပိဏ္ဍပါတံ လဘတိ, သော တံ စီဝရံ ဝိယ စိရပဗ္ဗဇိတဗဟုဿုတအပ္ပလာဘိဂိလာနာနံ ဒတွာ တေသံ ဝါ သေသကံ ပိဏ္ဍာယ ဝါ စရိတွာ မိဿကာဟာရံ ဘုဉ္ဇန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ ပိဏ္ဍပါတေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងព្រះសាសនានេះ ភិក្ខុបានបិណ្ឌបាត ទោះសៅហ្មងក្តី សម្រិតសម្រាំងក្តី លោកតែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយបិណ្ឌបាតដែលបានមកនោះឯង មិនប្រាថ្នាបិណ្ឌបាតដទៃ ទោះបីបានមកទៀត ក៏មិនទទួលយក នេះឈ្មោះថា យថាលាភសន្តោសក្នុងបិណ្ឌបាតរបស់ភិក្ខុនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាបានបិណ្ឌបាតដែលមិនត្រូវគ្នានឹងប្រក្រតីរបស់ខ្លួន ឬមិនត្រូវគ្នានឹងជំងឺរបស់ខ្លួន ដែលកាលបើឆាន់ទៅ ធ្វើឲ្យមិនស្រួលខ្លួន លោកក៏ប្រគេនភត្តនោះដល់ភិក្ខុដែលមានចំណែកស្មើគ្នា ហើយទទួលឆាន់ភោជនដ៏ជាទីសប្បាយពីដៃរបស់ភិក្ខុនោះ រួចធ្វើសមណធម៌ ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាពលសន្តោសក្នុងបិណ្ឌបាតរបស់ភិក្ខុនោះ។ ភិក្ខុដទៃទៀតបានបិណ្ឌបាតដ៏សម្រិតសម្រាំងជាច្រើន លោកក៏ប្រគេនបិណ្ឌបាតនោះដល់ភិក្ខុអ្នកបួសយូរ ភិក្ខុពហុស្សូត ភិក្ខុមានលាភតិច និងភិក្ខុឈឺទាំងឡាយ ដូចជាចីវរដែរ រួចហើយលោកឆាន់ភត្តដែលសល់ពីភិក្ខុទាំងនោះ ឬនិមន្តទៅបិណ្ឌបាតដើម្បីឆាន់អាហារដែលលាយឡំគ្នា ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាសារុប្បសន្តោសក្នុងបិណ្ឌបាតរបស់ភិក្ខុនោះ។

ဣဓ ပန ဘိက္ခု သေနာသနံ လဘတိ မနာပံ ဝါ အမနာပံ ဝါ, သော တေန နေဝ သောမနဿံ န ပဋိဃံ ဥပ္ပာဒေတိ, အန္တမသော တိဏသန္ထာရကေနာပိ ယထာလဒ္ဓေနေဝ တုဿတိ, အယမဿ သေနာသနေ ယထာလာဘသန္တောသော. ယော ပန အတ္တနော ပကတိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ဗျာဓိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ သေနာသနံ လဘတိ, ယတ္ထဿ ဝသတော အဖာသု ဟောတိ, သော တံ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော ဒတွာ တဿ သန္တကေ သပ္ပာယသေနာသနေ ဝသန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ သေနာသနေ ယထာဗလသန္တောသော. အပရော မဟာပုညော လေဏမဏ္ဍပကူဋာဂါရာဒီနိ ဗဟူနိ ပဏီတသေနာသနာနိ လဘတိ, သော တာနိ စီဝရာဒီနိ ဝိယ စိရပဗ္ဗဇိတဗဟုဿုတအပ္ပလာဘိဂိလာနာနံ ဒတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ သေနာသနေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော. ယောပိ, ‘‘ဥတ္တမသေနာသနံ နာမ ပမာဒဋ္ဌာနံ, တတ္ထ နိသိန္နဿ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ, နိဒ္ဒါဘိဘူတဿ ပုန ပဋိဗုဇ္ဈတော ပါပဝိတက္ကာ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတွာ တာဒိသံ သေနာသနံ ပတ္တမ္ပိ န သမ္ပဋိစ္ဆတိ, သော တံ ပဋိက္ခိပိတွာ အဗ္ဘောကာသရုက္ခမူလာဒီသု ဝသန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမ္ပိဿ သေနာသနေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងព្រះសាសនានេះ ភិក្ខុបានសេនាសនៈ ទោះជាទីគាប់ចិត្តក្តី មិនជាទីគាប់ចិត្តក្តី លោកមិនញ៉ាំងសេចក្តីសោមនស្ស ឬសេចក្តីថ្នាំងថ្នាក់ចិត្តឲ្យកើតឡើងដោយសេនាសនៈនោះឡើយ លោកតែងត្រេកអរតាមដែលបាន ទោះបីជាកម្រាលស្មៅក៏ដោយ នេះឈ្មោះថា យថាលាភសន្តោសក្នុងសេនាសនៈរបស់ភិក្ខុនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាបានសេនាសនៈដែលមិនត្រូវគ្នានឹងប្រក្រតីរបស់ខ្លួន ឬមិនត្រូវគ្នានឹងជំងឺរបស់ខ្លួន ដែលកាលបើគង់នៅ ធ្វើឲ្យមិនស្រួលខ្លួន លោកក៏ប្រគេនសេនាសនៈនោះដល់ភិក្ខុដែលមានចំណែកស្មើគ្នា ហើយគង់នៅក្នុងសេនាសនៈដ៏ជាទីសប្បាយដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ភិក្ខុនោះ ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាពលសន្តោសក្នុងសេនាសនៈរបស់ភិក្ខុនោះ។ ភិក្ខុដទៃទៀតជាអ្នកមានបុណ្យច្រើន តែងបានសេនាសនៈដ៏សម្រិតសម្រាំងជាច្រើន មានគុហា មណ្ឌប និងប្រាសាទកំពូលស្រួចជាដើម លោកក៏ប្រគេនសេនាសនៈទាំងនោះដល់ភិក្ខុអ្នកបួសយូរ ភិក្ខុពហុស្សូត ភិក្ខុមានលាភតិច និងភិក្ខុឈឺទាំងឡាយ ដូចជាចីវរជាដើមដែរ រួចហើយលោកគង់នៅក្នុងកន្លែងណាមួយក៏ដោយ ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាសារុប្បសន្តោសក្នុងសេនាសនៈរបស់ភិក្ខុនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាពិចារណាថា «ឈ្មោះថាសេនាសនៈដ៏ប្រសើរ ជាទីតាំងនៃសេចក្តីប្រមាទ ថីនមិទ្ធៈ (សេចក្តីងងុយងោក) តែងគ្របសង្កត់ដល់ភិក្ខុអ្នកអង្គុយក្នុងសេនាសនៈនោះ កាលបើត្រូវសេចក្តីលក់គ្របសង្កត់ហើយភ្ញាក់ឡើងវិញ អកុសលវិតក្កទាំងឡាយតែងប្រាកដឡើង» ពិចារណាដូច្នេះហើយ ទើបមិនទទួលយកសេនាសនៈដែលមានសភាពយ៉ាងនោះ ទោះបីជាបានមកដល់ខ្លួនក៏ដោយ លោកបដិសេធសេនាសនៈនោះ ហើយទៅគង់នៅក្នុងទីវាល ឬគល់ឈើជាដើម ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះក៏ឈ្មោះថា យថាសារុប្បសន្តោសក្នុងសេនាសនៈរបស់ភិក្ខុនោះដែរ។

ဣဓ ပန ဘိက္ခု ဘေသဇ္ဇံ လဘတိ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ, သော ယံ လဘတိ, တေနေဝ သန္တုဿတိ, အညံ န ပတ္ထေတိ, လဘန္တောပိ န ဂဏှာတိ, အယမဿ ဂိလာနပစ္စယေ ယထာလာဘသန္တောသော. ယော ပန တေလေန အတ္ထိကော ဖာဏိတံ [Pg.49] လဘတိ, သော တံ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော ဒတွာ တဿ ဟတ္ထတော တေလံ ဂဟေတွာ အညဒေဝ ဝါ ပရိယေသိတွာ တေဟိ ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ ဂိလာနပစ္စယေ ယထာဗလသန္တောသော. အပရော မဟာပုညော ဗဟုံ တေလမဓုဖာဏိတာဒိပဏီတဘေသဇ္ဇံ လဘတိ, သော တံ စီဝရံ ဝိယ စိရပဗ္ဗဇိတဗဟုဿုတအပ္ပလာဘိဂိလာနာနံ ဒတွာ တေသံ အာဘတကေန ယေန ကေနစိ ယာပေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ. ယော ပန ဧကသ္မိံ ဘာဇနေ မုတ္တဟရီတကံ ဌပေတွာ ဧကသ္မိံ စတုမဓုရံ, ‘‘ဂဏှ, ဘန္တေ, ယဒိစ္ဆသီ’’တိ ဝုစ္စမာနော သစဿ တေသု အညတရေနပိ ရောဂေါ ဝူပသမ္မတိ, အထ မုတ္တဟရီတကံ နာမ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝဏ္ဏိတန္တိ စတုမဓုရံ ပဋိက္ခိပိတွာ မုတ္တဟရီတကေနေဝ ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တော ပရမသန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ ဂိလာနပစ္စယေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော.

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងព្រះសាសនានេះ ភិក្ខុបានថ្នាំ (ភេសជ្ជៈ) ទោះសៅហ្មងក្តី សម្រិតសម្រាំងក្តី លោកបានរបស់ណា ក៏សន្តោសនឹងរបស់នោះឯង មិនប្រាថ្នាថ្នាំដទៃ ទោះបីបានមកទៀត ក៏មិនទទួលយក នេះឈ្មោះថា យថាលាភសន្តោសក្នុងគិលានបច្ច័យរបស់ភិក្ខុនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាត្រូវការប្រេង តែបានទឹកអំពៅស្ករ លោកក៏ប្រគេនទឹកអំពៅស្ករនោះដល់ភិក្ខុដែលមានចំណែកស្មើគ្នា ហើយទទួលយកប្រេងពីដៃរបស់ភិក្ខុនោះ ឬស្វែងរកប្រេងដទៃទៀតមកធ្វើជាថ្នាំ ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាពលសន្តោសក្នុងគិលានបច្ច័យរបស់ភិក្ខុនោះ។ ភិក្ខុដទៃទៀតជាអ្នកមានបុណ្យច្រើន តែងបានថ្នាំដ៏សម្រិតសម្រាំងជាច្រើន មានប្រេង ទឹកឃ្មុំ និងទឹកអំពៅស្ករជាដើម លោកក៏ប្រគេនថ្នាំនោះដល់ភិក្ខុអ្នកបួសយូរ ភិក្ខុពហុស្សូត ភិក្ខុមានលាភតិច និងភិក្ខុឈឺទាំងឡាយ ដូចជាចីវរដែរ រួចហើយលោកញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយថ្នាំណាមួយដែលគេនាំមកថ្វាយដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាដែលគេដាក់ផ្លែសមរៈត្រាំទឹកនោមគោក្នុងភាជន៍មួយ ដាក់ចតុបធូ (catumadhura - ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ ទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់) ក្នុងភាជន៍មួយ ហើយនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់ប្រាថ្នាថ្នាំណា សូមទទួលយកថ្នាំនោះចុះ» ប្រសិនបើរោគរបស់លោកអាចជាសះស្បើយដោយថ្នាំណាមួយក្នុងចំណោមថ្នាំទាំងពីរនោះ លោកក៏បដិសេធចតុបធូ ដោយគិតថា «ឈ្មោះថាផ្លែសមរៈត្រាំទឹកនោមគោ ព្រះពុទ្ធជាដើមតែងសរសើរ» រួចហើយក៏ទទួលយកតែផ្លែសមរៈត្រាំទឹកនោមគោមកធ្វើជាថ្នាំ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាអ្នកសន្តោសយ៉ាងក្រៃលែង នេះឈ្មោះថា យថាសារុប្បសន្តោសក្នុងគិលានបច្ច័យរបស់ភិក្ខុនោះ។

ဣမေသံ ပန ပစ္စေကံ ပစ္စယေသု တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ သန္တောသာနံ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောဝ အဂ္ဂေါ. အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော ဧကေကသ္မိံ ပစ္စယေ ဣမေဟိ တီဟိ သန္တောသေဟိ သန္တုဋ္ဌော အဟောသိ. သန္တုဋ္ဌိကထဉ္စာတိ ဘိက္ခူနမ္ပိ စ ဣမံ သန္တုဋ္ဌိကထံ ကတ္တာဝ အဟောသိ.

ក្នុងបណ្តាសន្តោសធម៌ទាំងបីៗ ចំពោះបច្ច័យនីមួយៗទាំងនេះ យថាសារុប្បសន្តោស (ការសន្តោសតាមសមគួរ) គឺប្រសើរបំផុត។ ព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ ជាអ្នកសន្តោសហើយដោយសន្តោសធម៌ទាំងបីនេះ ក្នុងបច្ច័យមួយៗ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា Santuṭṭhikathañca (ការនិយាយអំពីសេចក្តីសន្តោស) គឺលោកជាអ្នកពោលនូវសន្តុដ្ឋិកថានេះ ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយផងដែរ។

တိဝိဓပဝိဝေကဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីបវិវេក ៣ យ៉ាង

ပဝိဝိတ္တောတိ ကာယပဝိဝေကော စိတ္တပဝိဝေကော ဥပဓိပဝိဝေကောတိ ဣမေဟိ တီဟိ ပဝိဝေကေဟိ သမန္နာဂတော. တတ္ထ ဧကော ဂစ္ဆတိ, ဧကော တိဋ္ဌတိ, ဧကော နိသီဒတိ, ဧကော သေယျံ ကပ္ပေတိ, ဧကော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, ဧကော ပဋိက္ကမတိ, ဧကော စင်္ကမမဓိဋ္ဌာတိ, ဧကော စရတိ, ဧကော ဝိဟရတီတိ အယံ ကာယပဝိဝေကော နာမ. အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပန စိတ္တပဝိဝေကော နာမ. နိဗ္ဗာနံ ဥပဓိပဝိဝေကော နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ – ‘‘ကာယပဝိဝေကော စ ဝိဝေကဋ္ဌကာယာနံ နေက္ခမ္မာဘိရတာနံ. စိတ္တပဝိဝေကော စ ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာနံ. ဥပဓိဝိဝေကော စ နိရုပဓီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိသင်္ခါရဂတာန’’န္တိ (မဟာနိ. ၅၇). ပဝိဝေကကထန္တိ ဘိက္ခူနမ္ပိ စ ဣမံ ပဝိဝေကကထံ ကတ္တာ.

ពាក្យថា Pavivitto (អ្នកស្ងាត់) គឺអ្នកប្រកបដោយបវិវេក ៣ យ៉ាងនេះ គឺ កាយបវិវេក ចិត្តបវិវេក និងឧបធិបវិវេក។ ក្នុងបវិវេកទាំងនោះ ការដែលបុគ្គលម្នាក់ឯងដើរទៅ ម្នាក់ឯងឈរ ម្នាក់ឯងអង្គុយ ម្នាក់ឯងសម្រាន្ត ម្នាក់ឯងចូលទៅកាន់ស្រុកដើម្បីបិណ្ឌបាត ម្នាក់ឯងត្រឡប់មកវិញ ម្នាក់ឯងអធិដ្ឋានចង្ក្រម ម្នាក់ឯងត្រាច់ទៅ ម្នាក់ឯងរស់នៅ នេះហៅថា កាយបវិវេក។ ចំណែកឯ សមាបត្តិ ៨ យ៉ាង ហៅថា ចិត្តបវិវេក។ ព្រះនិព្វាន ហៅថា ឧបធិបវិវេក។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយយ៉ាងនេះថា «កាយបវិវេក រមែងមានដល់បុគ្គលដែលមានកាយស្ងាត់ ត្រេកអរក្នុងនេក្ខម្មៈ ចិត្តបវិវេក រមែងមានដល់បុគ្គលដែលមានចិត្តបរិសុទ្ធ ដល់នូវសេចក្តីផូរផង់យ៉ាងក្រៃលែង ឧបធិបវិវេក រមែងមានដល់បុគ្គលដែលមិនមានឧបធិ ដល់នូវធម៌ដែលមិនមានសង្ខារ (គឺព្រះនិព្វាន)»។ ពាក្យថា Pavivekakathaṃ គឺលោកជាអ្នកពោលនូវបវិវេកកថានេះ ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយផងដែរ។

ပဉ္စဝိဓသံသဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីសំសគ្គៈ ៥ យ៉ាង

အသံသဋ္ဌောတိ [Pg.50] ပဉ္စဝိဓေန သံသဂ္ဂေန ဝိရဟိတော. သဝနသံသဂ္ဂေါ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ သမုလ္လပနသံသဂ္ဂေါ သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါ ကာယသံသဂ္ဂေါတိ ပဉ္စဝိဓော သံသဂ္ဂေါ. တေသု ဣဓ ဘိက္ခု သုဏာတိ, ‘‘အသုကသ္မိံ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ကုမာရိကာ ဝါ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတာ’’တိ. သော တံ သုတွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ ဟီနာယာဝတ္တတီတိ ဧဝံ ပရေဟိ ဝါ ကထီယမာနံ ရူပါဒိသမ္ပတ္တိံ အတ္တနာ ဝါ ဟသိတလပိတဂီတသဒ္ဒံ သုဏန္တဿ သောတဝိညာဏဝီထိဝသေန ဥပ္ပန္နော ရာဂေါ သဝနသံသဂ္ဂေါ နာမ. သော အနိတ္ထိဂန္ဓပစ္စေကဗောဓိသတ္တဿ စ ပဉ္စဂ္ဂဠလေဏဝါသီတိဿဒဟရဿ စ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော –

ពាក្យថា Asaṃsaṭṭho (អ្នកមិនច្រឡូកច្រឡំ) គឺអ្នកប្រាសចាកការច្រឡូកច្រឡំ ៥ យ៉ាង។ ការច្រឡូកច្រឡំមាន ៥ យ៉ាង គឺ សវនសំសគ្គៈ (ការច្រឡូកច្រឡំដោយការឮ) ទស្សនសំសគ្គៈ (ការច្រឡូកច្រឡំដោយការឃើញ) សមុល្លបនសំសគ្គៈ (ការច្រឡូកច្រឡំដោយការជជែកគ្នា) សម្ភោគសំសគ្គៈ (ការច្រឡូកច្រឡំដោយការប្រើប្រាស់រួមគ្នា) និងកាយសំសគ្គៈ (ការច្រឡូកច្រឡំដោយកាយ)។ ក្នុងសំសគ្គៈទាំងនោះ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ឮថា «ក្នុងស្រុក ឬនិគមឈ្មោះឯណោះ មានស្ត្រី ឬកុមារី មានរូបល្អ គួររំលឹក គួរជ្រះថ្លា ប្រកបដោយសម្បុរនិងទ្រង់ទ្រាយដ៏ឧត្តម»។ ភិក្ខុនោះ លុះឮពាក្យនោះហើយ ក៏លិចចុះ ធ្លាក់ចុះ មិនអាចរក្សាព្រហ្មចរិយៈទុកបាន មិនបានធ្វើការទន់ខ្សោយនៃសិក្ខាឱ្យប្រាកដ ហើយត្រឡប់ទៅកាន់ភេទថោកទាប។ រាគៈដែលកើតឡើងតាមផ្លូវសោតវិញ្ញាណវីថិ ដល់ភិក្ខុដែលឮសេចក្តីបរិបូណ៌ដោយរូបជាដើម ដែលអ្នកដទៃនិយាយក្តី ឬឮសំឡេងសើច សំឡេងនិយាយ សំឡេងច្រៀងដោយខ្លួនឯងក្តី យ៉ាងនេះ ហៅថា សវនសំសគ្គៈ។ សវនសំសគ្គៈនោះ គប្បីជ្រាបតាមរឿងរបស់ព្រះអនិត្ថិគន្ធបច្ចេកពោធិសត្វ និងរឿងរបស់ភិក្ខុវ័យក្មេងឈ្មោះតិស្សៈ អ្នកនៅក្នុងល្អាងបញ្ចគ្គឡៈ ដូចតទៅនេះ៖

ဒဟရော ကိရ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော ဂိရိဂါမဝါသိကမ္မာရဓီတာယ ပဉ္စဟိ ကုမာရီဟိ သဒ္ဓိံ ပဒုမသရံ ဂန္တွာ နှတွာ ပဒုမာနိ စ ပိလန္ဓိတွာ မဓုရဿရေန ဂါယန္တိယာ သဒ္ဒံ သုတွာ ကာမရာဂေန ဝိဒ္ဓေါ ဝိသေသာ ပရိဟာယိတွာ အနယဗျသနံ ပါပုဏိ. ဣဓ ဘိက္ခု န ဟေဝ ခေါ သုဏာတိ, အပိစ ခေါ သာမံ ပဿတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ကုမာရိံ ဝါ အဘိရူပံ ဒဿနီယံ ပါသာဒိကံ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတံ. သော တံ ဒိသွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ ဟီနာယာဝတ္တတီတိ ဧဝံ ဝိသဘာဂရူပံ ဩလောကေန္တဿ ပန စက္ခုဝိညာဏဝီထိဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ နာမ. သော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော –

ឮថា ភិក្ខុវ័យក្មេងមួយរូប កាលហោះទៅតាមអាកាស បានឮសំឡេងនាងកូនស្រីរបស់ជាងមាសម្នាក់នៅក្នុងភូមិគិរិគ្រាម ដែលទៅកាន់ស្រះឈូកជាមួយកុមារី ៥ នាក់ ងូតទឹកហើយ បេះផ្កាឈូកមកសៀតផ្កា ហើយច្រៀងដោយសំឡេងដ៏ពីរោះ ភិក្ខុនោះត្រូវព្រួញគឺកាមរាគចាក់ដោតហើយ ក៏សឹកចាកគុណធម៌ដ៏វិសេស ហើយដល់នូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេង។ ក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុមិនមែនគ្រាន់តែឮប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបានឃើញដោយខ្លួនឯង នូវស្ត្រី ឬកុមារី ដែលមានរូបល្អ គួររំលឹក គួរជ្រះថ្លា ប្រកបដោយសម្បុរនិងទ្រង់ទ្រាយដ៏ឧត្តម។ ភិក្ខុនោះ លុះឃើញនាងហើយ ក៏លិចចុះ ធ្លាក់ចុះ មិនអាចរក្សាព្រហ្មចរិយៈទុកបាន មិនបានធ្វើការទន់ខ្សោយនៃសិក្ខាឱ្យប្រាកដ ហើយត្រឡប់ទៅកាន់ភេទថោកទាប។ រាគៈដែលកើតឡើងតាមផ្លូវចក្ខុវិញ្ញាណវីថិ ដល់ភិក្ខុដែលសម្លឹងមើលវិសភាគរូប យ៉ាងនេះ ហៅថា ទស្សនសំសគ្គៈ។ ទស្សនសំសគ្គៈនោះ គប្បីជ្រាបដូចតទៅនេះ៖

ဧကော ကိရ ဒဟရော ကာလဒီဃဝါပိဒွါရဝိဟာရံ ဥဒ္ဒေသတ္ထာယ ဂတော. အာစရိယော တဿ အန္တရာယံ ဒိသွာ ဩကာသံ န ကရောတိ. သော ပုနပ္ပုန္နံ အနုဗန္ဓတိ. အာစရိယော သစေ အန္တောဂါမေ န စရိဿသိ. ဒဿာမိ တေ ဥဒ္ဒေသန္တိ အာဟ. သော သာဓူတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဥဒ္ဒေသေ နိဋ္ဌိတေ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တော အာစရိယော မေ ဣမသ္မိံ ဂါမေ စရိတုံ န ဒေတိ, ကိံ နု ခေါ ကာရဏန္တိ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဂါမံ ပါဝိသိ, ဧကာ ကုလဓီတာ ပီတကဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ ဂေဟေ ဌိတာ ဒဟရံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတရာဂါ ဥဠုင်္ကေန ယာဂုံ အာဟရိတွာ တဿ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ နိဝတ္တိတွာ မဉ္စကေ နိပဇ္ဇိ. အထ နံ မာတာပိတရော [Pg.51] ကိံ အမ္မာတိ ပုစ္ဆိံသု, ဒွါရေန ဂတံ ဒဟရံ လဘမာနာ ဇီဝိဿာမိ, အလဘမာနာ မရိဿာမီတိ. မာတာပိတရော ဝေဂေန ဂန္တွာ ဂါမဒွါရေ ဒဟရံ ပတွာ ဝန္ဒိတွာ, ‘‘နိဝတ္တထ, ဘန္တေ, ဘိက္ခံ ဂဏှာဟီ’’တိ အာဟံသု. ဒဟရော အလံ ဂစ္ဆာမီတိ. တေ, ‘‘ဣဒံ နာမ, ဘန္တေ, ကာရဏ’’န္တိ ယာစိတွာ – ‘‘အမှာကံ, ဘန္တေ, ဂေဟေ ဧတ္တကံ နာမ ဓနံ အတ္ထိ, ဧကာယေဝ နော ဓီတာ, တွံ နော ဇေဋ္ဌပုတ္တဋ္ဌာနေ ဌဿသိ, သုခေန သက္ကာ ဇီဝိတု’’န္တိ အာဟံသု. ဒဟရော, ‘‘န မယှံ ဣမိနာ ပလိဗောဓေန အတ္ထော’’တိ အနာဒိယိတွာဝ ပက္ကန္တော.

ឮថា ភិក្ខុវ័យក្មេងមួយរូប បានទៅកាន់វត្តកាលទីឃវាបិទ្វារ ដើម្បីរៀនសូត្រធម៌។ អាចារ្យឃើញអន្តរាយរបស់ភិក្ខុនោះ ក៏មិនព្រមផ្តល់ឱកាសឱ្យ។ ភិក្ខុនោះក៏ទទូចសុំរឿយៗ។ អាចារ្យពោលថា «បើអ្នកមិនដើរទៅកាន់ខាងក្នុងភូមិទេ ខ្ញុំនឹងឱ្យការរៀនសូត្រដល់អ្នក»។ ភិក្ខុនោះទទួលពាក្យថា «សាធុ» លុះការរៀនសូត្រចប់សព្វគ្រប់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំអាចារ្យដើរចេញទៅ គិតថា «អាចារ្យមិនឱ្យខ្ញុំដើរក្នុងភូមិនេះ តើមានហេតុអ្វីហ្នឹងហ្ន៎?» ក៏គ្រងចីវរចូលទៅកាន់ភូមិ។ កុលធីតាម្នាក់ ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌លឿង ឈរនៅក្នុងផ្ទះ ឃើញភិក្ខុវ័យក្មេងនោះហើយ ក៏កើតរាគៈឡើង បានដួសបបរដោយវែកយកមកដាក់ក្នុងសបិតរបស់ភិក្ខុនោះ រួចត្រឡប់ទៅដេកលើគ្រែវិញ។ គ្រានោះ មាតាបិតាបានសួរនាងថា «កូនស្រី តើមានរឿងអ្វី?» នាងប្រាប់ថា «បើខ្ញុំបានភិក្ខុវ័យក្មេងដែលដើរកាត់ទ្វារផ្ទះអម្បាញ់មិញនេះ ខ្ញុំនឹងរស់នៅ បើមិនបានទេ ខ្ញុំនឹងស្លាប់»។ មាតាបិតាក៏ប្រញាប់រត់ទៅ ទាន់ភិក្ខុវ័យក្មេងនៅទ្វារភូមិ ក៏ថ្វាយបង្គំហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមនិមន្តត្រឡប់វិញ សូមទទួលចង្ហាន់បិណ្ឌបាត»។ ភិក្ខុវ័យក្មេងពោលថា «កុំឡើយ ខ្ញុំទៅហើយ»។ ពួកគាត់ក៏អង្វរករថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ មានហេតុយ៉ាងនេះ» ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ នៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំមានទ្រព្យសម្បត្តិប៉ុណ្ណេះ ពួកយើងមានកូនស្រីតែម្នាក់នេះគត់ លោកម្ចាស់នឹងស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាកូនច្បងរបស់ពួកយើង ពួកយើងអាចរស់នៅដោយសប្បាយបាន»។ ភិក្ខុវ័យក្មេងពោលថា «ខ្ញុំគ្មានប្រយោជន៍ដោយកង្វល់នេះទេ» ហើយក៏មិនអើពើនឹងពាក្យនោះ រួចដើរចេញទៅ។

မာတာပိတရော ဂန္တွာ, ‘‘အမ္မ, နာသက္ခိမှာ ဒဟရံ နိဝတ္တေတုံ, ယံ အညံ သာမိကံ ဣစ္ဆသိ, တံ လဘိဿသိ, ဥဋ္ဌေဟိ ခါဒ စ ပိဝ စာ’’တိ အာဟံသု. သာ အနိစ္ဆန္တီ သတ္တာဟံ နိရာဟာရာ ဟုတွာ ကာလမကာသိ. မာတာပိတရော တဿာ သရီရကိစ္စံ ကတွာ တံ ပီတကဝတ္ထံ ဓုရဝိဟာရေ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒံသု, ဘိက္ခူ ဝတ္ထံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကတွာ ဘာဇယိံသု. ဧကော မဟလ္လကော အတ္တနော ကောဋ္ဌာသံ ဂဟေတွာ ကလျာဏီဝိဟာရံ အာဂတော. သောပိ ဒဟရော စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီတိ တတ္ထေဝ ဂန္တွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသီဒိ. မဟလ္လကော တံ ဝတ္ထခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ, ‘‘ဣမိနာ မေ ပရိဿာဝနံ ဝိစာရေထာ’’တိ ဒဟရံ အဝေါစ. ဒဟရော မဟာထေရ ‘‘ကုဟိံ လဒ္ဓ’’န္တိ အာဟ. သော သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ ကထေသိ. သော တံ သုတွာဝ, ‘‘ဧဝရူပါယ နာမ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ နာလတ္ထ’’န္တိ ရာဂဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော တတ္ထေဝ ကာလမကာသိ.

មាតាបិតាត្រឡប់ទៅវិញហើយពោលថា «កូនស្រី ពួកយើងមិនអាចឃាត់ភិក្ខុវ័យក្មេងនោះឱ្យត្រឡប់មកវិញបានទេ កូនចង់បានប្តីផ្សេងណា កូននឹងបានប្តីនោះ ចូរក្រោកឡើង បរិភោគ និងផឹកចុះ»។ នាងមិនប្រាថ្នាឡើយ ក៏អត់អាហារអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ ហើយធ្វើមរណកាលទៅ។ មាតាបិតាធ្វើសរីរកិច្ចរបស់នាងរួចហើយ បានយកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌លឿងនោះ ទៅប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃនៅក្នុងវត្តក្បែរនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏កាត់ក្រណាត់នោះជាចំណែកៗ ហើយចែកគ្នា។ ភិក្ខុចាស់មួយរូប បានកាន់យកចំណែករបស់ខ្លួន ធ្វើដំណើរមកកាន់វត្តកល្យាណី។ ចំណែកឯភិក្ខុវ័យក្មេងនោះ ក៏បានទៅកាន់ទីនោះដែរ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងថ្វាយបង្គំចេតិយ» ហើយអង្គុយនៅក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃ។ ភិក្ខុចាស់កាន់យកបំណែកក្រណាត់នោះមក ហើយពោលនឹងភិក្ខុវ័យក្មេងថា «សូមលោកជួយធ្វើតម្រងទឹកឱ្យខ្ញុំដោយក្រណាត់នេះផង»។ ភិក្ខុវ័យក្មេងសួរថា «បពិត្រព្រះមហាថេរៈ លោកបានក្រណាត់នេះមកពីណា?» ព្រះថេរៈនោះក៏រៀបរាប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់ប្រាប់។ ភិក្ខុវ័យក្មេងលុះឮពាក្យនោះហើយ ក៏កើតសេចក្តីស្តាយក្រោយថា «អាត្មាអញមិនបានរួមរស់ជាមួយនាងដែលមានរូបសម្បត្តិបែបនេះសោះ» ក៏ត្រូវភ្លើងគឺរាគៈដុតរំលាយ ហើយធ្វើមរណកាលក្នុងទីនោះឯង។

အညမညံ အာလာပသလ္လာပဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ပန သမုလ္လပနသံသဂ္ဂေါ နာမ. ဘိက္ခုနော ဘိက္ခုနိယာ သန္တကံ, ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဘိက္ခုဿ သန္တကံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂကရဏဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါ နာမ. သော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – မရိစဝဋ္ဋိဝိဟာရမဟေ ကိရ ဘိက္ခူနံ သတသဟဿံ ဘိက္ခုနီနံ နဝုတိသဟဿာနိ ဧဝ အဟေသုံ. ဧကော သာမဏေရော ဥဏှယာဂုံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော သကိံ စီဝရကဏ္ဏေ ဌပေသိ, သကိံ ဘူမိယံ. ဧကာ သာမဏေရီ ဒိသွာ ဧတ္ထ ပတ္တံ ဌပေတွာ ယာဟီတိ ထာလကံ အဒါသိ. တေ အပရဘာဂေ ဧကသ္မိံ ဘယေ ဥပ္ပန္နေ ပရသမုဒ္ဒံ အဂမံသု. တေသု ဘိက္ခုနီ ပုရေတရံ အဂမာသိ. သာ, ‘‘ဧကော ကိရ သီဟဠဘိက္ခု အာဂတော’’တိ သုတွာ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ နိသိန္နာ, – ‘‘ဘန္တေ, မရိစဝဋ္ဋိဝိဟာရမဟကာလေ တုမှေ ကတိဝဿာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တဒါဟံ သတ္တဝဿိကသာမဏေရော. တွံ ပန ကတိဝဿာတိ? အဟံ သတ္တဝဿိကသာမဏေရီယေဝ ဧကဿ [Pg.52] သာမဏေရဿ ဥဏှယာဂုံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ပတ္တဌပနတ္ထံ ထာလကမဒါသိန္တိ. ထေရော, ‘‘အဟံ သော’’တိ ဝတွာ ထာလကံ နီဟရိတွာ ဒဿေသိ. တေ ဧတ္တကေနေဝ သံသဂ္ဂေန ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တာ ဒွေပိ သဋ္ဌိဝဿကာလေ ဝိဗ္ဘမိံသု.

ចំណែកឯ រាគៈដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការជជែកសន្ទនាគ្នាទៅវិញទៅមក ហៅថា សមុល្លបនសំសគ្គៈ។ រាគៈដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការកាន់យករបស់របររបស់ភិក្ខុនីមកប្រើប្រាស់ សម្រាប់ភិក្ខុក្តី ឬការកាន់យករបស់របររបស់ភិក្ខុមកប្រើប្រាស់ សម្រាប់ភិក្ខុនីក្តី ហៅថា សម្ភោគសំសគ្គៈ។ សម្ភោគសំសគ្គៈនោះ គប្បីជ្រាបដូចតទៅនេះ៖ ឮថា ក្នុងពិធីបុណ្យឆ្លងវត្តមរិចវដ្តិវិហារ មានភិក្ខុ ១ សែនរូប និងភិក្ខុនី ៩ ម៉ឺនរូប។ សាមណេរមួយរូប កាន់យកបបរដ៏ក្តៅដើរទៅ បានដាក់ទុកម្តងត្រង់ជាយចីវរ ម្តងលើដី។ សាមណេរីមួយរូបឃើញហើយ ក៏ពោលថា «ចូរដាក់សបិតលើចាននេះហើយទៅចុះ» រួចក៏ប្រគេនចានមួយ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក កាលបើភ័យអន្តរាយមួយកើតឡើង ពួកគាត់ក៏បានឆ្លងទៅកាន់ត្រើយសមុទ្រម្ខាង។ ក្នុងបណ្តាអ្នកទាំងពីរនោះ ភិក្ខុនីបានទៅដល់មុន។ នាងឮថា «ឮថាមានភិក្ខុជនជាតិសីហឡៈមួយរូបមកដល់» ក៏ចូលទៅរកព្រះថេរៈ ធ្វើបដិសណ្ឋារៈហើយអង្គុយ សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ក្នុងសម័យបុណ្យឆ្លងវត្តមរិចវដ្តិវិហារ តើលោកម្ចាស់មានអាយុប៉ុន្មានដែរ?» ព្រះថេរៈតបថា «កាលនោះ អាត្មាជាសាមណេរអាយុ ៧ ឆ្នាំ»។ ព្រះថេរៈសួរវិញថា «ចុះអ្នកវិញ មានអាយុប៉ុន្មានដែរ?» នាងតបថា «កាលនោះ ខ្ញុំជាសាមណេរីអាយុ ៧ ឆ្នាំដែរ បានប្រគេនចានមួយដល់សាមណេរមួយរូបដែលកាន់យកបបរដ៏ក្តៅដើរទៅ ដើម្បីដាក់សបិត»។ ព្រះថេរៈពោលថា «គឺអាត្មាហ្នឹងហើយ» រួចក៏យកចាននោះចេញពីថង់យាមមកបង្ហាញ។ ពួកគាត់ទាំងពីរ មិនអាចរក្សាព្រហ្មចរិយៈទុកបាន ដោយសារតែការច្រឡូកច្រឡំត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ក៏សឹកទៅជាគ្រហស្ថទាំងពីររូប ក្នុងវ័យ ៦០ ឆ្នាំ។

ဟတ္ထဂါဟာဒိဝသေန ပန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ကာယသံသဂ္ဂေါ နာမ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – မဟာစေတိယင်္ဂဏေ ကိရ ဒဟရဘိက္ခူ သဇ္ဈာယံ ဂဏှန္တိ. တေသံ ပိဋ္ဌိပဿေ ဒဟရဘိက္ခုနိယော ဓမ္မံ သုဏန္တိ. တတြေကော ဒဟရော ဟတ္ထံ ပသာရေန္တော ဧကိဿာ ဒဟရဘိက္ခုနိယာ ကာယံ ဆုပိ. သာ တံ ဟတ္ထံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဥရသ္မိံ ဌပေသိ, ဧတ္တကေန သံသဂ္ဂေန ဒွေပိ ဝိဗ္ဘမိတွာ ဂိဟိဘာဝံ ပတ္တာ.

ចំណែកឯ រាគៈដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការចាប់ដៃជាដើម ហៅថា កាយសំសគ្គៈ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅនេះ៖ ឮថា នៅលើលានមហាចេតិយ ភិក្ខុវ័យក្មេងទាំងឡាយកំពុងសូត្រធម៌។ នៅខាងក្រោយខ្នងរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ មានភិក្ខុនីក្មេងៗកំពុងស្តាប់ធម៌។ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុវ័យក្មេងមួយរូប កាលលាតដៃទៅ បានប៉ះពាល់កាយរបស់ភិក្ខុនីក្មេងម្នាក់។ នាងក៏ចាប់ដៃរបស់ភិក្ខុនោះយកមកដាក់លើទ្រូងរបស់ខ្លួន ដោយសារតែការច្រឡូកច្រឡំត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ទាំងពីររូបក៏សឹកទៅជាគ្រហស្ថ។

ဂါဟဂါဟကာဒိဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីគាហគាហកៈជាដើម

ဣမေသု ပန ပဉ္စသု သံသဂ္ဂေသု ဘိက္ခုနော ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သဝနဒဿနသမုလ္လပနသမ္ဘောဂကာယပရာမာသာ နိစ္စမ္ပိ ဟောန္တိယေဝ, ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဌပေတွာ ကာယသံသဂ္ဂံ သေသာ ကာလေန ကာလံ ဟောန္တိ; တထာ ဥပါသကဥပါသိကာဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗေပိ ကာလေန ကာလံ ဟောန္တိ. တေသု ဟိ ကိလေသုပ္ပတ္တိတော စိတ္တံ ရက္ခိတဗ္ဗံ. ဧကော ဟိ ဘိက္ခု ဂါဟဂါဟကော ဟောတိ, ဧကော ဂါဟမုတ္တကော, ဧကော မုတ္တဂါဟကော, ဧကော မုတ္တမုတ္တကော.

ក្នុងបណ្តាការច្រឡូកច្រឡំទាំង ៥ យ៉ាងនេះ ការច្រឡូកច្រឡំដោយការឮ ការឃើញ ការជជែកគ្នា ការប្រើប្រាស់រួមគ្នា និងការប៉ះពាល់កាយ របស់ភិក្ខុជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយ រមែងមានជាប្រចាំ។ ចំណែកឯការច្រឡូកច្រឡំជាមួយភិក្ខុនីទាំងឡាយ លើកលែងតែកាយសំសគ្គៈចេញ ការច្រឡូកច្រឡំដែលនៅសល់ រមែងមានតាមកាលវេលា។ ដូចគ្នានោះដែរ ការច្រឡូកច្រឡំទាំងអស់ជាមួយឧបាសកនិងឧបាសិកាទាំងឡាយ រមែងមានតាមកាលវេលា។ ព្រោះថា ក្នុងសំសគ្គៈទាំងនោះ ភិក្ខុគប្បីរក្សាចិត្តមិនឱ្យកិលេសកើតឡើងបាន។ ភិក្ខុមួយរូប ជាគាហគាហកៈ មួយរូបជាគាហមុត្តកៈ មួយរូបជាមុត្តគាហកៈ មួយរូបជាមុត្តមុត្តកៈ។

တတ္ထ ယံ ဘိက္ခုံ မနုဿာပိ အာမိသေန ဥပလာပေတွာ ဂဟဏဝသေန ဥပသင်္ကမန္တိ, ဘိက္ခုပိ ပုပ္ဖဖလာဒီဟိ ဥပလာပေတွာ ဂဟဏဝသေန ဥပသင်္ကမတိ, အယံ ဂါဟဂါဟကော နာမ. ယံ ပန မနုဿာ ဝုတ္တနယေန ဥပသင်္ကမန္တိ, ဘိက္ခု ဒက္ခိဏေယျဝသေန ဥပသင်္ကမတိ, အယံ ဂါဟမုတ္တကော နာမ. ယဿ မနုဿာ ဒက္ခိဏေယျဝသေန စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒေန္တိ, ဘိက္ခု ပုပ္ဖဖလာဒီဟိ ဥပလာပေတွာ ဂဟဏဝသေန ဥပသင်္ကမတိ, အယံ မုတ္တဂါဟကော နာမ. ယဿ မနုဿာပိ ဒက္ခိဏေယျဝသေန စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒေန္တိ, ဘိက္ခုပိ စူဠပိဏ္ဍပါတိယတိဿတ္ထေရော ဝိယ ဒက္ခိဏေယျဝသေန ပရိဘုဉ္ဇတိ, အယံ မုတ္တမုတ္တကော နာမ.

ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុណាដែលពួកមនុស្សលួងលោមដោយអាមិសៈ ហើយចូលទៅរកដោយអំណាចនៃការកាន់យក ហើយភិក្ខុនោះក៏លួងលោមពួកមនុស្សដោយផ្កានិងផ្លែឈើជាដើម ហើយចូលទៅរកដោយអំណាចនៃការកាន់យក ភិក្ខុនេះហៅថា គាហគាហកៈ។ ចំណែកឯ ភិក្ខុណាដែលពួកមនុស្សចូលទៅរកតាមវិធីដែលពោលហើយ ប៉ុន្តែភិក្ខុចូលទៅរកដោយអំណាចនៃទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ភិក្ខុនេះហៅថា គាហមុត្តកៈ។ ភិក្ខុណាដែលពួកមនុស្សប្រគេនបច្ច័យ ៤ ដោយអំណាចនៃទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ប៉ុន្តែភិក្ខុនោះលួងលោមពួកមនុស្សដោយផ្កានិងផ្លែឈើជាដើម ហើយចូលទៅរកដោយអំណាចនៃការកាន់យក ភិក្ខុនេះហៅថា មុត្តគាហកៈ។ ភិក្ខុណាដែលពួកមនុស្សប្រគេនបច្ច័យ ៤ ដោយអំណាចនៃទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ហើយភិក្ខុនោះក៏ប្រើប្រាស់ដោយអំណាចនៃទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ដូចជាព្រះចូឡបិណ្ឌបាតិយតិស្សត្ថេរ ភិក្ខុនេះហៅថា មុត្តមុត្តកៈ។

ထေရံ ကိရ ဧကာ ဥပါသိကာ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဥပဋ္ဌဟိ. ဧကဒိဝသံ တသ္မိံ ဂါမေ အဂ္ဂိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂေဟာနိ ဈာပေသိ. အညေသံ ကုလူပကဘိက္ခူ အာဂန္တွာ [Pg.53] – ‘‘ကိံ ဥပါသိကေ, အပိ ကိဉ္စိ ဘဏ္ဍကံ အရောဂံ ကာတုံ အသက္ခိတ္ထာ’’တိ ပဋိသန္ထာရံ အကံသု. မနုဿာ, ‘‘အမှာကံ မာတု ကုလူပကတ္ထေရော ဘုဉ္ဇနဝေလာယမေဝ အာဂမိဿတီ’’တိ အာဟံသု. ထေရောပိ ပုနဒိဝသေ ဘိက္ခာစာရဝေလံ သလ္လက္ခေတွာဝ အာဂတော. ဥပါသိကာ ကောဋ္ဌစ္ဆာယာယ နိသီဒါပေတွာ ဘိက္ခံ သမ္ပာဒေတွာ အဒါသိ. ထေရေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပက္ကန္တေ မနုဿာ အာဟံသု – ‘‘အမှာကံ မာတု ကုလူပကတ္ထေရော ဘုဉ္ဇနဝေလာယမေဝ အာဂတော’’တိ. ဥပါသိကာ, ‘‘တုမှာကံ ကုလူပကာ တုမှာကံယေဝ အနုစ္ဆဝိကာ, မယှံ ထေရော မယှေဝ အနုစ္ဆဝိကော’’တိ အာဟ. အာယသ္မာ ပန မန္တာဏိပုတ္တော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ သံသဂ္ဂေဟိ စတူဟိပိ ပရိသာဟိ သဒ္ဓိံ အသံသဋ္ဌော ဂါဟမုတ္တကော စေဝ မုတ္တမုတ္တကော စ အဟောသိ. ယထာ စ သယံ အသံသဋ္ဌော, ဧဝံ ဘိက္ခူနမ္ပိ တံ အသံသဂ္ဂကထံ ကတ္တာ အဟောသိ.

ឮថា ឧបាសិកាម្នាក់បានឧបដ្ឋាកព្រះថេរៈ (ព្រះចូឡបិណ្ឌបាតិយតិស្សត្ថេរ) អស់រយៈពេល ១២ ឆ្នាំ។ ថ្ងៃមួយ ភ្លើងបានឆេះឡើងក្នុងភូមិនោះ ហើយបានឆេះបំផ្លាញផ្ទះទាំងឡាយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយជាទីគាប់ចិត្តនៃត្រកូលដទៃទៀត បានមកដល់ហើយធ្វើការបដិសណ្ឋារៈថា «ម្នាលឧបាសិកា តើនាងអាចជួយសង្គ្រោះទ្រព្យសម្បត្តិណាមួយមិនឲ្យខូចខាតបានខ្លះដែរឬទេ?»។ មនុស្សទាំងឡាយនិយាយថា «ចំណែកព្រះថេរៈជាទីគាប់ចិត្តនៃត្រកូលរបស់ម្តាយយើង នឹងនិមន្តមកតែក្នុងពេលឆាន់ចង្ហាន់ប៉ុណ្ណោះ»។ លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះថេរៈក៏បានកំណត់ដឹងនូវវេលាត្រាច់ចរទៅបិណ្ឌបាត ហើយក៏បាននិមន្តមក។ ឧបាសិកាបានញ៉ាំងព្រះថេរៈឲ្យគង់ក្នុងម្លប់ជង្រុក ហើយរៀបចំចង្ហាន់ប្រគេន។ កាលព្រះថេរៈធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយនិមន្តទៅ មនុស្សទាំងឡាយនិយាយថា «ព្រះថេរៈជាទីគាប់ចិត្តនៃត្រកូលរបស់ម្តាយយើង និមន្តមកតែក្នុងពេលឆាន់ចង្ហាន់ប៉ុណ្ណោះ»។ ឧបាសិកានិយាយថា «ព្រះថេរៈជាទីគាប់ចិត្តនៃត្រកូលរបស់ពួកអ្នក សមគួរដល់ពួកអ្នកតែប៉ុណ្ណោះ ចំណែកព្រះថេរៈរបស់ខ្ញុំ សមគួរដល់ខ្ញុំតែប៉ុណ្ណោះ»។ ចំណែកព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុជាបុត្រនៃនាងមន្តានី មិនច្រឡូកច្រឡំដោយការច្រឡូកច្រឡំ ៥ យ៉ាងនេះ និងដោយបរិស័ទទាំង ៤ ឡើយ ជាអ្នករួចផុតចាកការប្រកាន់មាំរបស់បុគ្គលដទៃផង ជាអ្នករួចផុតចាកការប្រកាន់មាំរបស់ខ្លួនផង។ ព្រះអង្គមិនច្រឡូកច្រឡំដោយខ្លួនឯងយ៉ាងណា សូម្បីចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏ជាអ្នកពោលនូវអសំសគ្គកថា (សេចក្តីមិនច្រឡូកច្រឡំ) យ៉ាងនោះដែរ។

အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယော, ပရိပုဏ္ဏကာယိကစေတသိကဝီရိယောတိ အတ္ထော. ယော ဟိ ဘိက္ခု ဂမနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဌာနံ ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ, ဌာနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ နိသဇ္ဇံ, နိသဇ္ဇာယ ဥပ္ပန္နကိလေသံ သယနံ ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ, မန္တေန ကဏှသပ္ပံ ဥပ္ပီဠေတွာ ဂဏှန္တော ဝိယ, အမိတ္တံ ဂီဝါယ အက္ကမန္တော ဝိယ စ ဝိစရတိ, အယံ အာရဒ္ဓဝီရိယော နာမ. ထေရော စ တာဒိသော အဟောသိ. ဘိက္ခူနမ္ပိ တထေဝ ဝီရိယာရမ္ဘကထံ ကတ္တာ အဟောသိ.

ពាក្យថា «អារទ្ធវីរិយៈ» មានសេចក្តីថា ជាអ្នកមានព្យាយាមដែលបានប្រារព្ធហើយ គឺមានព្យាយាមខាងកាយនិងចិត្តដ៏បរិបូណ៌។ ភិក្ខុណាដែលមិនបណ្តោយឲ្យកិលេសដែលកើតឡើងក្នុងពេលដើរ ឈានទៅដល់ពេលឈរ មិនបណ្តោយឲ្យកិលេសដែលកើតឡើងក្នុងពេលឈរ ឈានទៅដល់ពេលអង្គុយ មិនបណ្តោយឲ្យកិលេសដែលកើតឡើងក្នុងពេលអង្គុយ ឈានទៅដល់ពេលគេង តែងប្រព្រឹត្តទៅដូចជាបុគ្គលដែលសង្កត់ចាប់ពស់វែកដោយមន្ត ឬដូចជាបុគ្គលដែលជាន់កសត្រូវត្រង់ក ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា «អារទ្ធវីរិយៈ» (អ្នកមានព្យាយាមប្រារព្ធហើយ)។ ព្រះថេរៈ (ព្រះបុណ្ណៈ) ក៏មានសភាពបែបនោះដែរ។ សូម្បីចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះអង្គក៏ជាអ្នកពោលនូវវីរិយារម្ភកថា (សេចក្តីប្រារព្ធព្យាយាម) យ៉ាងនោះដែរ។

သီလသမ္ပန္နောတိအာဒီသု သီလန္တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. သမာဓီတိ ဝိပဿနာပါဒကာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော. ပညာတိ လောကိယလောကုတ္တရဉာဏံ. ဝိမုတ္တီတိ အရိယဖလံ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနန္တိ ဧကူနဝီသတိဝိဓံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ထေရော သယမ္ပိ သီလာဒီဟိ သမ္ပန္နော အဟောသိ ဘိက္ခူနမ္ပိ သီလာဒိကထံ ကတ္တာ. သွာယံ ဒသဟိ ကထာဝတ္ထူဟိ ဩဝဒတီတိ ဩဝါဒကော. ယထာ ပန ဧကော ဩဝဒတိယေဝ, သုခုမံ အတ္ထံ ပရိဝတ္တေတွာ ဇာနာပေတုံ န သက္ကောတိ. န ဧဝံ ထေရော. ထေရော ပန တာနိ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ဝိညာပေတီတိ ဝိညာပကော. ဧကော ဝိညာပေတုံ သက္ကောတိ, ကာရဏံ ဒဿေတုံ န သက္ကောတိ. ထေရော ကာရဏမ္ပိ သန္ဒဿေတီတိ သန္ဒဿကော. ဧကော ဝိဇ္ဇမာနံ ကာရဏံ ဒဿေတိ, ဂါဟေတုံ ပန န သက္ကောတိ. ထေရော ဂါဟေတုမ္ပိ သက္ကောတီတိ သမာဒပကော. ဧဝံ သမာဒပေတွာ [Pg.54] ပန တေသု ကထာဝတ္ထူသု ဥဿာဟဇနနဝသေန ဘိက္ခူ သမုတ္တေဇေတီတိ သမုတ္တေဇကော. ဥဿာဟဇာတေ ဝဏ္ဏံ ဝတွာ သမ္ပဟံသေတီတိ သမ္ပဟံသကော.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «សីលសម្បន្នោ» ជាដើម ពាក្យថា «សីល» បានដល់ ចតុបារិសុទ្ធិសីល។ ពាក្យថា «សមាធិ» បានដល់ សមាបត្តិ ៨ ដែលជាបាទដ្ឋាននៃវិបស្សនា។ ពាក្យថា «បញ្ញា» បានដល់ លោកិយញ្ញាណនិងលោកុត្តរញ្ញាណ។ ពាក្យថា «វិមុត្តិ» បានដល់ អរិយផល។ ពាក្យថា «វិមុត្តិញាណទស្សនៈ» បានដល់ បច្ចវេក្ខណញ្ញាណ ១៩ ប្រការ។ ព្រះថេរៈសូម្បីខ្លួនឯងក៏ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីលជាដើមផង ជាអ្នកពោលនូវសីលកថាជាដើមចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយផង។ ព្រះថេរៈនោះតែងប្រដៅដោយកថាវត្ថុ ១០ យ៉ាង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «ឱវាទកៈ» (អ្នកប្រដៅ)។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាបុគ្គលម្នាក់គ្រាន់តែប្រដៅ ប៉ុន្តែមិនអាចបង្វែរសេចក្តីដ៏ល្អិតដើម្បីឲ្យយល់បាន តែព្រះថេរៈមិនមែនយ៉ាងនោះទេ។ ចំណែកព្រះថេរៈតែងញ៉ាំងកថាវត្ថុ ១០ យ៉ាងនោះឲ្យយល់ច្បាស់ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «វិញ្ញាបកៈ» (អ្នកញ៉ាំងឲ្យយល់ច្បាស់)។ បុគ្គលម្នាក់អាចញ៉ាំងឲ្យយល់ច្បាស់បាន តែមិនអាចបង្ហាញហេតុផលបាន តែព្រះថេរៈតែងបង្ហាញហេតុផលផង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «សន្ទស្សកៈ» (អ្នកបង្ហាញច្បាស់)។ បុគ្គលម្នាក់បង្ហាញហេតុផលដែលមានស្រាប់បាន តែមិនអាចឲ្យកាន់យកបាន តែព្រះថេរៈអាចឲ្យកាន់យកបានផង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «សមាទបកៈ» (អ្នកឲ្យកាន់យកតាម)។ លុះឲ្យកាន់យកតាមយ៉ាងនេះហើយ ព្រះថេរៈតែងញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យខំប្រឹងប្រែងក្នុងកថាវត្ថុទាំងនោះ ដោយការបង្កើតសេចក្តីអุตសាហៈ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «សមុត្តេជកៈ» (អ្នកញ៉ាំងឲ្យក្លាហាន)។ កាលសេចក្តីអุตសាហៈកើតឡើងហើយ ព្រះថេរៈតែងពោលសរសើរគុណ ហើយធ្វើឲ្យរីករាយយ៉ាងក្រៃលែង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «សម្បហំសកៈ» (អ្នកធ្វើឲ្យរីករាយ)។

ပဉ္စလာဘဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីលាភ ៥ ប្រការ

၂၅၃. သုလဒ္ဓလာဘာတိ အညေသမ္ပိ မနုဿတ္တဘာဝပဗ္ဗဇ္ဇာဒိဂုဏလာဘာ နာမ ဟောန္တိ. အာယသ္မတော ပန ပုဏ္ဏဿ သုလဒ္ဓလာဘာ ဧတေ, ယဿ သတ္ထု သမ္မုခါ ဧဝံ ဝဏ္ဏော အဗ္ဘုဂ္ဂတောတိ အတ္ထော. အပိစ အပဏ္ဍိတေဟိ ဝဏ္ဏကထနံ နာမ န တထာ လာဘော, ပဏ္ဍိတေဟိ ဝဏ္ဏကထနံ ပန လာဘော. ဂိဟီ ဟိ ဝါ ဝဏ္ဏကထနံ န တထာ လာဘော, ဂိဟီ ဟိ ‘‘ဝဏ္ဏံ ကထေဿာမီ’’တိ, ‘‘အမှာကံ အယျော သဏှော သခိလော သုခသမ္ဘာသော, ဝိဟာရံ အာဂတာနံ ယာဂုဘတ္တဖာဏိတာဒီဟိ သင်္ဂဟံ ကရောတီ’’တိ ကထေန္တော အဝဏ္ဏမေဝ ကထေတိ. ‘‘အဝဏ္ဏံ ကထေဿာမီ’’တိ ‘‘အယံ ထေရော မန္ဒမန္ဒော ဝိယ အဗလဗလော ဝိယ ဘာကုဋိကဘာကုဋိကော ဝိယ နတ္ထိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသော’’တိ ကထေန္တော ဝဏ္ဏမေဝ ကထေတိ. သဗြဟ္မစာရီဟိပိ သတ္ထု ပရမ္မုခါ ဝဏ္ဏကထနံ န တထာ လာဘော, သတ္ထု သမ္မုခါ ပန အတိလာဘောတိ ဣမမ္ပိ အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘‘သုလဒ္ဓလာဘာ’’တိ အာဟ. အနုမဿ အနုမဿာတိ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ အနုပဝိသိတွာ အနုပဝိသိတွာ. တဉ္စ သတ္ထာ အဗ္ဘနုမောဒတီတိ တဉ္စဿ ဝဏ္ဏံ ဧဝမေတံ အပ္ပိစ္ဆော စ သော ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော စ သော ဘိက္ခူတိ အနုမောဒတိ. ဣတိ ဝိညူဟိ ဝဏ္ဏဘာသနံ ဧကော လာဘော, သဗြဟ္မစာရီဟိ ဧကော, သတ္ထု သမ္မုခါ ဧကော, အနုမဿ အနုမဿ ဧကော, သတ္ထာရာ အဗ္ဘနုမောဒနံ ဧကောတိ ဣမေ ပဉ္စ လာဘေ သန္ဓာယ ‘‘သုလဒ္ဓလာဘာ’’တိ အာဟ. ကဒါစီတိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ကာလေ. ကရဟစီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အပ္ပေဝ နာမ သိယာ ကောစိဒေဝ ကထာသလ္လာပေါတိ အပိ နာမ ကောစိ ကထာသမုဒါစာရောပိ ဘဝေယျ. ထေရေန ကိရ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော နေဝ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, နဿ ဓမ္မကထာ သုတပုဗ္ဗာ. ဣတိ သော တဿ ဒဿနမ္ပိ ဓမ္မကထမ္ပိ ပတ္ထယမာနော ဧဝမာဟ.

២៥៣. ពាក្យថា «សុលទ្ធលាភា» មានសេចក្តីថា សូម្បីបុគ្គលដទៃទៀត ក៏រមែងបាននូវគុណមានការបានអត្តភាពជាមនុស្ស និងការបួសជាដើមដែរ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ គុណទាំងឡាយមានអប្បិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) ជាដើមនេះ ឈ្មោះថាជាលាភដែលព្រះអង្គបានដោយល្អ គុណមានអប្បិច្ឆតាជាដើមនោះឯងរបស់ព្រះអង្គណា បានល្បីរន្ទឺឡើងចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះសាស្តា យ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ការពោលសរសើរគុណដោយជនពាលទាំងឡាយ មិនឈ្មោះថាជាការបាននូវសេចក្តីសរសើរពិតប្រាកដឡើយ ចំណែកការពោលសរសើរគុណដោយបណ្ឌិតទាំងឡាយ ទើបឈ្មោះថាជាការបាននូវសេចក្តីសរសើរពិតប្រាកដ។ មួយវិញទៀត ការពោលសរសើរគុណដោយគ្រហស្ថទាំងឡាយ ក៏មិនឈ្មោះថាជាការបាននូវសេចក្តីសរសើរពិតប្រាកដដែរ ព្រោះថា គ្រហស្ថកាលនិយាយថា «ខ្ញុំនឹងសរសើរគុណ» ហើយនិយាយថា «ព្រះអយ្យៈរបស់យើង ទន់ភ្លន់ សុភាព រាបសារ និយាយរកបានងាយ តែងធ្វើការសង្គ្រោះដល់ពួកជនដែលមកកាន់វត្ត ដោយបបរ បាយ និងទឹកអំពៅជាដើម» ដូច្នេះ ឈ្មោះថាពោលនូវទោស (សេចក្តីមិនសរសើរ) ទៅវិញទេ។ កាលនិយាយថា «ខ្ញុំនឹងពោលទោស» ហើយនិយាយថា «ព្រះថេរៈនេះ ហាក់ដូចជាល្ងង់ខ្លៅពេក ហាក់ដូចជាទន់ខ្សោយពេក ហាក់ដូចជាអ្នកធ្វើមុខក្រញូវពេក គ្មានការស្និទ្ធស្នាលជាមួយព្រះថេរៈនេះឡើយ» ដូច្នេះ ឈ្មោះថាពោលនូវគុណ (សេចក្តីសរសើរ) ទៅវិញទេ។ សូម្បីការពោលសរសើរគុណដោយសព្រហ្មចារីទាំងឡាយក្នុងទីកំបាំងមុខព្រះសាស្តា ក៏មិនឈ្មោះថាជាការបាននូវសេចក្តីសរសើរពិតប្រាកដដែរ ចំណែកការពោលសរសើរគុណចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះសាស្តា ទើបឈ្មោះថាជាការបាននូវសេចក្តីសរសើរដ៏ក្រៃលែង ព្រោះអាស្រ័យហេតុនេះឯង ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «សុលទ្ធលាភា»។ ពាក្យថា «អនុមស្ស អនុមស្ស» គឺការចូលទៅកាន់កថាវត្ថុ ១០ យ៉ាងម្តងហើយម្តងទៀត។ ពាក្យថា «តញ្ច សត្ថា អព្ភនុមោទតិ» គឺព្រះសាស្តាតែងអនុមោទនា (ត្រេកអរតាម) នូវការសរសើរគុណរបស់ព្រះថេរៈនោះថា «ភិក្ខុនោះជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចយ៉ាងនោះមែន ភិក្ខុនោះជាអ្នកសន្តោសយ៉ាងនោះមែន»។ ដូច្នេះ ការពោលសរសើរគុណដោយវិញ្ញូជន ជាលាភមួយ, ដោយសព្រហ្មចារី ជាលាភមួយ, ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះសាស្តា ជាលាភមួយ, ការចូលទៅកាន់កថាវត្ថុម្តងហើយម្តងទៀត ជាលាភមួយ, ការអនុមោទនាដោយព្រះសាស្តា ជាលាភមួយ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកលាភទាំង ៥ ប្រការនេះ ទើបត្រាស់ថា «សុលទ្ធលាភា»។ ពាក្យថា «កទាចិ» គឺក្នុងកាលណាមួយ។ ពាក្យថា «ករហចិ» នេះជាវេវចនៈនៃពាក្យ «កទាចិ» នោះឯង។ ពាក្យថា «អប្បេវ នាម សិយា កោចិទេវ កថាសល្លាបោ» គឺធ្វើម្តេចហ្ន៎ គប្បីមានការសន្ទនាណាមួយកើតឡើងខ្លះ។ ឮថា ព្រះសារីបុត្តត្ថេរមិនដែលធ្លាប់ជួបព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុឡើយ ហើយក៏មិនដែលធ្លាប់ឮធម្មកថារបស់ព្រះថេរៈនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរនោះកាលប្រាថ្នាចង់ជួបផង ចង់ស្តាប់ធម្មកថារបស់ព្រះថេរៈនោះផង ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

စာရိကာဒိဝဏ္ဏနာ

ការពណ៌នាអំពីចារិកជាដើម

၂၅၄. ယထာဘိရန္တန္တိ ယထာအဇ္ဈာသယံ ဝိဟရိတွာ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝသန္တာနံ ဆာယူဒကာဒိဝိပတ္တိံ ဝါ အပ္ဖာသုကသေနာသနံ ဝါ, မနုဿာနံ အဿဒ္ဓါဒိဘာဝံ [Pg.55] ဝါ အာဂမ္မ အနဘိရတိ နာမ နတ္ထိ. တေသံ သမ္ပတ္တိယာ ‘‘ဣဓ ဖာသု ဝိဟရာမာ’’တိ အဘိရမိတွာ စိရဝိဟာရောပိ နတ္ထိ. ယတ္ထ ပန တထာဂတေ ဝိဟရန္တေ သတ္တာ သရဏေသု ဝါ ပတိဋ္ဌဟန္တိ, သီလာနိ ဝါ သမာဒိယန္တိ, ပဗ္ဗဇန္တိ ဝါ, တတော သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒီနံ ဝါ ပန တေသံ ဥပနိဿယော ဟောတိ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓါ သတ္တေ တာသု သမ္ပတ္တီသု ပတိဋ္ဌာပနအဇ္ဈာသယေန ဝသန္တိ; တာသံ အဘာဝေ ပက္ကမန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယထာအဇ္ဈာသယံ ဝိဟရိတွာ’’တိ. စာရိကံ စရမာနောတိ အဒ္ဓါနဂမနံ ဂစ္ဆန္တော. စာရိကာ စ နာမေသာ ဘဂဝတော ဒုဝိဓာ ဟောတိ တုရိတစာရိကာ စ, အတုရိတစာရိကာ စ.

២៥៤. ពាក្យថា «យថាភិរន្តំ» គឺគង់នៅតាមអធ្យាស្រ័យ (តាមការគួរ)។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ កាលគង់នៅក្នុងទីកន្លែងតែមួយ មិនដែលមានសេចក្តីមិនត្រេកអរ (អនភិរតិ) ដោយអាស្រ័យការខ្វះខាតម្លប់និងទឹកជាដើម ឬសេនាសនៈមិនសប្បាយ ឬភាពមិនមានសទ្ធារបស់មនុស្សទាំងឡាយឡើយ។ សូម្បីការគង់នៅអស់កាលដ៏យូរ ដោយការត្រេកអរថា «យើងនឹងគង់នៅជាសុខក្នុងទីនេះ» ព្រោះភាពបរិបូណ៌នៃវត្ថុទាំងនោះ ក៏មិនមានដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីកន្លែងណាដែលកាលព្រះតថាគតគង់នៅ ពួកសត្វតែងតម្កល់នៅក្នុងសរណគមន៍ទាំងឡាយខ្លះ សមាទានសីលទាំងឡាយខ្លះ បួសខ្លះ ឬមួយក៏ឧបនិស្ស័យនៃសោតាបត្តិមគ្គជាដើមរមែងកើតមានដល់សត្វទាំងនោះ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយតែងគង់នៅក្នុងទីនោះ ដោយមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងតម្កល់ពួកសត្វទុកក្នុងសម្បត្តិទាំងនោះ កាលបើគ្មានសម្បត្តិទាំងនោះទេ ព្រះអង្គក៏និមន្តទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «យថាអជ្ឈាសយំ វិហរិត្វា» (គង់នៅតាមអធ្យាស្រ័យហើយ)។ ពាក្យថា «ចារិកំ ចរមានោ» គឺនិមន្តទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយ។ ចារិករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ មាន ២ ប្រការ គឺ ទុរិតចារិក (ចារិកលឿន) និង អទុរិតចារិក (ចារិកយឺត)។

တတ္ထ ဒူရေပိ ဗောဓနေယျပုဂ္ဂလံ ဒိသွာ တဿ ဗောဓနတ္ထာယ သဟသာ ဂမနံ တုရိတစာရိကာ နာမ. သာ မဟာကဿပပစ္စုဂ္ဂမနာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဘဂဝါ ဟိ မဟာကဿပံ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆန္တော မုဟုတ္တေန တိဂါဝုတံ မဂ္ဂံ အဂမာသိ, အာဠဝကဿတ္ထာယ တိံသယောဇနံ, တထာ အင်္ဂုလိမာလဿ. ပုက္ကုသာတိဿ ပန ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနံ, မဟာကပ္ပိနဿ ဝီသယောဇနသတံ, ခဒိရဝနိယဿတ္ထာယ သတ္တ ယောဇနသတာနိ အဂမာသိ; ဓမ္မသေနာပတိနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ဝနဝါသီတိဿသာမဏေရဿ တိဂါဝုတာဓိကံ ဝီသယောဇနသတံ.

ក្នុងចារិកទាំងពីរនោះ ការនិមន្តទៅដោយប្រញាប់ប្រញាល់ដើម្បីញ៉ាំងបុគ្គលដែលគួរត្រាស់ដឹងឲ្យយល់ ទោះបីនៅក្នុងទីឆ្ងាយក៏ដោយ ឈ្មោះថា «ទុរិតចារិក»។ ទុរិតចារិកនោះ គប្បីឃើញក្នុងដំណើរមានការនិមន្តទៅទទួលព្រះមហាកស្សបៈជាដើម។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនិមន្តទៅទទួលព្រះមហាកស្សបៈ បានយាងទៅកាន់ផ្លូវ ៣ គាវុត ដោយមួយរំពេច, យាងទៅកាន់ផ្លូវ ៣០ យោជន៍ ដើម្បីប្រោសអាឡវកយក្ស, យ៉ាងនោះដែរ ដើម្បីប្រោសអង្គុលិមាល។ ចំណែកដើម្បីប្រោសបុគ្គុសាតិ យាងទៅកាន់ផ្លូវ ៤៥ យោជន៍, ដើម្បីប្រោសមហាកបិណៈ យាងទៅកាន់ផ្លូវ ១២០ យោជន៍, ដើម្បីប្រោសព្រះរេវតៈអ្នកនៅក្នុងព្រៃខទិរវ័ន យាងទៅកាន់ផ្លូវ ៧០០ យោជន៍, ដើម្បីប្រោសវនវាសីតិស្សសាមណេរ ជាសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះធម្មសេនាបតី យាងទៅកាន់ផ្លូវ ១២០ យោជន៍ លើសដោយ ៣ គាវុត។

ဧကဒိဝသံ ကိရ ထေရော, ‘‘တိဿသာမဏေရဿ သန္တိကံ, ဘန္တေ, ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. ဘဂဝါ, ‘‘အဟမ္ပိ ဂမိဿာမီ’’တိ ဝတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာနန္ဒ, ဝီသတိသဟဿာနံ ဆဠဘိညာနံ အာရောစေဟိ – ‘ဘဂဝါ ဝနဝါသီတိဿသာမဏေရဿ သန္တိကံ ဂမိဿတီ’’’တိ. တတော ဒုတိယဒိဝသေ ဝီသတိသဟဿခီဏာသဝပရိဝုတော အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဝီသယောဇနသတမတ္ထကေ တဿ ဂေါစရဂါမဒွါရေ ဩတရိတွာ စီဝရံ ပါရုပိ. ကမ္မန္တံ ဂစ္ဆမာနာ မနုဿာ ဒိသွာ, ‘‘သတ္ထာ, ဘော, အာဂတော, မာ ကမ္မန္တံ အဂမိတ္ထာ’’တိ ဝတွာ အာသနာနိ ပညပေတွာ ယာဂုံ ဒတွာ ပါနဝတ္တံ ကရောန္တာ, ‘‘ကုဟိံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဒဟရဘိက္ခူ ပုစ္ဆိံသု. ဥပါသကာ, န ဘဂဝါ အညတ္ထ ဂစ္ဆတိ, ဣဓေဝ တိဿသာမဏေရဿ ဒဿနတ္ထာယ အာဂတောတိ. တေ ‘‘အမှာကံ ကိရ ကုလူပကတ္ထေရဿ ဒဿနတ္ထာယ သတ္ထာ အာဂတော, နော ဝတ နော ထေရော ဩရမတ္တကော’’တိ သောမနဿဇာတာ အဟေသုံ.

ឮថា ថ្ងៃមួយ ព្រះថេរៈ (ព្រះសារីបុត្ត) ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងទៅកាន់សំណាក់របស់តិស្សសាមណេរ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «តថាគតក៏នឹងទៅដែរ» រួចហើយទ្រង់ហៅព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុមកត្រាស់ថា «ម្នាលអានន្ទ ចូរប្រាប់ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ២ ម៉ឺនរូប ដែលជាអ្នកបានអភិញ្ញា ៦ ថា 'ព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងយាងទៅកាន់សំណាក់របស់វនវាសីតិស្សសាមណេរ'»។ លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះអង្គមានភិក្ខុខីណាស្រព ២ ម៉ឺនរូបជាបរិវារ បានហោះឡើងទៅលើអាកាស ហើយចុះចតនៅទ្វារភូមិជាទីគោចររបស់សាមណេរនោះ ក្នុងចម្ងាយ ១២០ យោជន៍ រួចទ្រង់គ្រងចីវរ។ មនុស្សទាំងឡាយដែលកំពុងដើរទៅធ្វើការងារ បានឃើញហើយនិយាយថា «នែគ្នាយើង ព្រះសាស្តាយាងមកហើយ កុំទៅធ្វើការងារឡើយ» រួចហើយក៏រៀបចំអាសនៈ ថ្វាយបបរ និងធ្វើវត្តមានការលាងជើងជាដើម ហើយសួរភិក្ខុកំលោះទាំងឡាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងយាងទៅណា?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយប្រាប់ថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនយាងទៅទីដទៃឡើយ គឺយាងមកក្នុងទីនេះ ដើម្បីជួបនឹងតិស្សសាមណេរ»។ មនុស្សទាំងឡាយនោះ ក៏កើតសេចក្តីសោមនស្សរីករាយថា «ឮថា ព្រះសាស្តាយាងមកដើម្បីជួបនឹងព្រះថេរៈជាទីគាប់ចិត្តនៃត្រកូលរបស់យើង ឱ! ព្រះថេរៈរបស់យើង មិនមែនជាអ្នកមានគុណធម៌បន្តិចបន្តួចឡើយហ្ន៎»។

အထ [Pg.56] ဘဂဝတော ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ သာမဏေရော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ‘‘ဥပါသကာ မဟာ ဘိက္ခုသံဃော’’တိ ပုစ္ဆိ. အထဿ တေ, ‘‘သတ္ထာ, ဘန္တေ, အာဂတော’’တိ အာရောစေသုံ, သော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပိဏ္ဍပါတေန အာပုစ္ဆိ. သတ္ထာ တဿ ပတ္တံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ, ‘‘အလံ, တိဿ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တကိစ္စ’’န္တိ အာဟ. တတော ဥပဇ္ဈာယံ အာပုစ္ဆိတွာ အတ္တနော ပတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ ဘတ္တကိစ္စမကာသိ. အထဿ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ သတ္ထာ မင်္ဂလံ ဝတွာ နိက္ခမိတွာ ဂါမဒွါရေ ဌတွာ, ‘‘ကတရော တေ, တိဿ, ဝသနဋ္ဌာနံ ဂမနမဂ္ဂေါ’’တိ အာဟ. ‘‘အယံ ဘဂဝါ’’တိ. မဂ္ဂံ ဒေသယမာနော ပုရတော ယာဟိ တိဿာတိ. ဘဂဝါ ကိရ သဒေဝကဿ လောကဿ မဂ္ဂဒေသကော သမာနောပိ ‘‘သကလတိဂါဝုတေ မဂ္ဂေ သာမဏေရံ ဒဋ္ဌုံ လစ္ဆာမီ’’တိ တံ မဂ္ဂဒေသကမကာသိ.

គ្រានោះ កាលភត្តកិច្ចរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគសម្រេចហើយ សាមណេរបានត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិ ហើយសួរថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ភិក្ខុសង្ឃច្រើនណាស់ឬ?»។ គ្រានោះ មនុស្សទាំងឡាយបានជម្រាបសាមណេរនោះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះសាស្តាយាងមកហើយ» សាមណេរនោះក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយបាននិមន្តព្រះអង្គដោយចង្ហាន់បិណ្ឌបាត។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ចាប់យកសបិតរបស់សាមណេរនោះដោយព្រះហស្ត ហើយត្រាស់ថា «ល្មមហើយ តិស្សៈ ភត្តកិច្ចសម្រេចហើយ»។ បន្ទាប់មក សាមណេរបាននិមន្តព្រះឧបជ្ឈាយ៍ រួចហើយក៏អង្គុយឆាន់លើអាសនៈដែលដល់វេនរបស់ខ្លួន ធ្វើភត្តកិច្ចរួចរាល់។ គ្រានោះ កាលភត្តកិច្ចរបស់សាមណេរនោះសម្រេចហើយ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងមង្គលសូត្រ រួចនិមន្តចេញទៅ គង់នៅទ្វារភូមិ ហើយត្រាស់សួរថា «ម្នាលតិស្សៈ ផ្លូវទៅកាន់ទីលំនៅរបស់នាង តើទៅតាមផ្លូវណា?»។ សាមណេរក្រាបទូលថា «ផ្លូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ»។ កាលសាមណេរបង្ហាញផ្លូវ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលតិស្សៈ ចូរដើរទៅខាងមុខចុះ»។ ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទោះបីជាអ្នកបង្ហាញផ្លូវដល់សត្វលោកព្រមទាំងទេវតាក៏ដោយ ក៏ទ្រង់គិតថា «តថាគតនឹងបានមើលសាមណេរក្នុងផ្លូវពេញ ៣ គាវុត» ទើបញ៉ាំងសាមណេរនោះឲ្យធ្វើជាអ្នកបង្ហាញផ្លូវ។

သော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဘဂဝတော ဝတ္တမကာသိ. အထ နံ ဘဂဝါ, ‘‘ကတရော တေ, တိဿ, စင်္ကမော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ သာမဏေရဿ နိသီဒနပါသာဏေ နိသီဒိတွာ, ‘‘တိဿ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ သုခံ ဝသသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော အာဟ – ‘‘အာမ, ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ မေ ဌာနေ ဝသန္တဿ သီဟဗျဂ္ဃဟတ္ထိမိဂမောရာဒီနံ သဒ္ဒံ သုဏတော အရညသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာယ သုခံ ဝသာမီ’’တိ. အထ နံ ဘဂဝါ, ‘‘တိဿ, ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေဟိ, ဗုဒ္ဓဒါယဇ္ဇံ တေ ဒဿာမီ’’တိ ဝတွာ သန္နိပတိတေ ဘိက္ခုသံဃေ ဥပသမ္ပာဒေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသီတိ. အယံ တုရိတစာရိကာ နာမ.

សាមណេរនោះបានទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួន ហើយបានធ្វើវត្តចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សួរថា «ម្នាលតិស្សៈ ទីចង្ក្រមរបស់នាង តើនៅឯណា?» រួចទ្រង់យាងទៅកាន់ទីនោះ គង់លើផ្ទាំងថ្មជាទីគង់របស់សាមណេរ ហើយត្រាស់សួរថា «ម្នាលតិស្សៈ នាងរស់នៅជាសុខក្នុងទីនេះដែរឬទេ?»។ សាមណេរក្រាបទូលថា «ករុណា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលខ្ញុំព្រះអង្គនៅក្នុងទីនេះ ឮសំឡេងសត្វសីហៈ ខ្លាធំ ដំរី ម្រឹគ និងក្ងោកជាដើម សេចក្តីសំគាល់ថាជាព្រៃ (អរញ្ញសញ្ញា) តែងកើតឡើង ខ្ញុំព្រះអង្គរស់នៅជាសុខដោយសេចក្តីសំគាល់នោះ»។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់នឹងសាមណេរនោះថា «ម្នាលតិស្សៈ ចូរប្រជុំភិក្ខុសង្ឃចុះ តថាគតនឹងប្រគល់ពុទ្ធទាយាទ (ការបួសជាភិក្ខុ) ដល់នាង» លុះត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ កាលភិក្ខុសង្ឃប្រជុំគ្នាហើយ ក៏បានញ៉ាំងសាមណេរឲ្យបានឧបសម្បទា រួចហើយទ្រង់យាងត្រឡប់ទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ព្រះអង្គវិញ។ នេះឈ្មោះថា ទុរិតចារិក។

ယံ ပန ဂါမနိဂမပဋိပါဋိယာ ဒေဝသိကံ ယောဇနဍ္ဎယောဇနဝသေန ပိဏ္ဍပါတစရိယာဒီဟိ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တဿ ဂမနံ, အယံ အတုရိတစာရိကာ နာမ. ဣမံ ပန စာရိကံ စရန္တော ဘဂဝါ မဟာမဏ္ဍလံ မဇ္ဈိမမဏ္ဍလံ အန္တိမမဏ္ဍလန္တိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ မဏ္ဍလာနံ အညတရသ္မိံ စရတိ. တတ္ထ မဟာမဏ္ဍလံ နဝယောဇနသတိကံ, မဇ္ဈိမမဏ္ဍလံ ဆယောဇနသတိကံ, အန္တိမမဏ္ဍလံ တိယောဇနသတိကံ. ယဒါ မဟာမဏ္ဍလေ စာရိကံ စရိတုကာမော ဟောတိ, မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရေတွာ ပါဋိပဒဒိဝသေ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော နိက္ခမတိ. သမန္တာ ယောဇနသတံ ဧကကောလာဟလံ အဟောသိ, ပုရိမံ ပုရိမံ အာဂတာ နိမန္တေတုံ လဘန္တိ; ဣတရေသု ဒွီသု မဏ္ဍလေသု သက္ကာရော မဟာမဏ္ဍလေ ဩသရတိ. တတြ ဘဂဝါ တေသု တေသု ဂါမနိဂမေသု ဧကာဟံ ဒွီဟံ ဝသန္တော မဟာဇနံ အာမိသပဋိဂ္ဂဟေန အနုဂ္ဂဏှန္တော ဓမ္မဒါနေန စဿ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတံ [Pg.57] ကုသလံ ဝဍ္ဎေန္တော နဝဟိ မာသေဟိ စာရိကံ ပရိယောသာပေတိ.

ម៉្យាងទៀត ដំណើរយាងទៅរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីសង្គ្រោះសត្វលោក ដោយការត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតជាដើម តាមលំដាប់នៃស្រុកនិងនិគម ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ក្នុងចម្ងាយមួយយោជន៍ខ្លះ កន្លះយោជន៍ខ្លះ ដំណើរនេះឈ្មោះថា អតុរិតចារិកា។ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាច់ទៅកាន់ចារិកនេះ ទ្រង់តែងយាងទៅក្នុងមណ្ឌលណាមួយ ក្នុងចំណោមមណ្ឌលទាំងបីនេះ គឺ មហាមណ្ឌល មជ្ឈិមមណ្ឌល និងអន្តិមមណ្ឌល។ ក្នុងមណ្ឌលទាំងនោះ មហាមណ្ឌលមានទំហំ ៩០០ យោជន៍ មជ្ឈិមមណ្ឌលមានទំហំ ៦០០ យោជន៍ អន្តិមមណ្ឌលមានទំហំ ៣០០ យោជន៍។ កាលណាព្រះអង្គទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកក្នុងមហាមណ្ឌល ទ្រង់ធ្វើបវារណាហើយក្នុងថ្ងៃមហាបវារណា ហើយទ្រង់យាងចេញទៅក្នុងថ្ងៃប៉ាដិបទ (ថ្ងៃ១រោច) ដោយមានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារយ៉ាងច្រើន។ ក្នុងចម្ងាយ ១០០ យោជន៍ជុំវិញ ក៏កើតមានសេចក្តីអ៊ូអរតែមួយ ពួកមនុស្សដែលមកមុនៗ តែងបានឱកាសដើម្បីនិមន្តព្រះអង្គ សក្ការៈដែលកើតឡើងក្នុងមណ្ឌលពីរក្រៅពីនេះ តែងហូរហៀរមកកាន់មហាមណ្ឌល។ ក្នុងមហាមណ្ឌលនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅអស់មួយថ្ងៃខ្លះ ពីរថ្ងៃខ្លះ ក្នុងស្រុកនិងនិគមនោះៗ ទ្រង់សង្គ្រោះមហាជនដោយការទទួលអាមិសៈ និងទ្រង់ញ៉ាំងកុសលដែលជាឧបនិស្ស័យដល់ព្រះនិព្វានរបស់មហាជននោះឱ្យចម្រើនឡើង ដោយការប្រទានធម្មទាន ទ្រង់បញ្ចប់ការត្រាច់ចារិកដោយរយៈពេល ៩ ខែ។

သစေ ပန အန္တောဝဿေ ဘိက္ခူနံ သမထဝိပဿနာ တရုဏာ ဟောတိ, မဟာပဝါရဏာယ အပဝါရေတွာ ပဝါရဏာသင်္ဂဟံ ဒတွာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ပဝါရေတွာ မိဂသိရဿ ပဌမဒိဝသေ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော နိက္ခမိတွာ မဇ္ဈိမမဏ္ဍလံ ဩသရတိ. အညေနပိ ကာရဏေန မဇ္ဈိမမဏ္ဍလေ စာရိကံ စရိတုကာမော စတုမာသံ ဝသိတွာဝ နိက္ခမတိ. ဝုတ္တနယေနေဝ ဣတရေသု ဒွီသု မဏ္ဍလေသု သက္ကာရော မဇ္ဈိမမဏ္ဍလေ ဩသရတိ. ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တော အဋ္ဌဟိ မာသေဟိ စာရိကံ ပရိယောသာပေတိ.

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើក្នុងរវាងវស្សា សមថៈនិងវិបស្សនារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយនៅខ្ចីនៅឡើយ ព្រះអង្គមិនទាន់ធ្វើបវារណាក្នុងថ្ងៃមហាបវារណាឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់ធ្វើការសង្គ្រោះដោយបវារណា ហើយទ្រង់ធ្វើបវារណាក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក រួចទ្រង់យាងចេញទៅក្នុងថ្ងៃទីមួយនៃខែមិគសិរ ដោយមានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារយ៉ាងច្រើន យាងចូលទៅកាន់មជ្ឈិមមណ្ឌល។ មួយវិញទៀត ដោយហេតុដទៃខ្លះ ព្រះអង្គទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកក្នុងមជ្ឈិមមណ្ឌល ទ្រង់គង់នៅអស់រយៈពេល ៤ ខែហើយទើបយាងចេញទៅ។ ដោយវិធីដែលពោលរួចហើយនោះឯង សក្ការៈដែលកើតឡើងក្នុងមណ្ឌលពីរក្រៅពីនេះ តែងហូរហៀរមកកាន់មជ្ឈិមមណ្ឌល។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សង្គ្រោះសត្វលោកដោយវិធីមុននោះឯង ហើយទ្រង់បញ្ចប់ការត្រាច់ចារិកដោយរយៈពេល ៨ ខែ។

သစေ ပန စတုမာသံ ဝုဋ္ဌဝဿဿာပိ ဘဂဝတော ဝေနေယျသတ္တာ အပရိပက္ကိန္ဒြိယာ ဟောန္တိ, တေသံ ဣန္ဒြိယပရိပါကံ အာဂမယမာနော အပရမ္ပိ ဧကံ မာသံ ဝါ ဒွိတိစတုမာသံ ဝါ တတ္ထေဝ ဝသိတွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော နိက္ခမတိ. ဝုတ္တနယေနေဝ ဣတရေသု ဒွီသု မဏ္ဍလေသု သက္ကာရော အန္တောမဏ္ဍလေ ဩသရတိ. ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တော သတ္တဟိ ဝါ ဆဟိ ဝါ ပဉ္စဟိ ဝါ စတူဟိ ဝါ မာသေဟိ စာရိကံ ပရိယောသာပေတိ. ဣတိ ဣမေသု တီသု မဏ္ဍလေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ စာရိကံ စရန္တော န စီဝရာဒိဟေတု စရတိ. အထ ခေါ ယေ ဒုဂ္ဂတာ ဗာလာ ဇိဏ္ဏာ ဗျာဓိတာ, တေ ကဒါ တထာဂတံ အာဂန္တွာ ပဿိဿန္တိ? မယိ ပန စာရိကံ စရန္တေ မဟာဇနော တထာဂတဒဿနံ လဘိဿတိ, တတ္ထ ကေစိ စိတ္တာနိ ပသာဒေဿန္တိ, ကေစိ မာလာဒီဟိ ပူဇေဿန္တိ, ကေစိ ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒဿန္တိ, ကေစိ မိစ္ဆာဒဿနံ ပဟာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ ဘဝိဿန္တိ, တံ တေသံ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာတိ ဧဝံ လောကာနုကမ္ပာယ စာရိကံ စရတိ.

ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់គង់ចាំវស្សាអស់រយៈពេល ៤ ខែហើយក្តី តែពួកវេនេយ្យសត្វនៅមានឥន្ទ្រិយមិនទាន់ចាស់ក្លា ព្រះអង្គទ្រង់រង់ចាំការចាស់ក្លានៃឥន្ទ្រិយរបស់សត្វទាំងនោះ ទ្រង់គង់នៅទីនោះដដែលអស់រយៈពេល ១ ខែទៀតខ្លះ ២ ខែខ្លះ ៣ ខែខ្លះ ៤ ខែខ្លះ រួចហើយទើបយាងចេញទៅដោយមានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារយ៉ាងច្រើន។ ដោយវិធីដែលពោលរួចហើយនោះឯង សក្ការៈដែលកើតឡើងក្នុងមណ្ឌលពីរក្រៅពីនេះ តែងហូរហៀរមកកាន់អន្តិមមណ្ឌល។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សង្គ្រោះសត្វលោកដោយវិធីមុននោះឯង ហើយទ្រង់បញ្ចប់ការត្រាច់ចារិកដោយរយៈពេល ៧ ខែខ្លះ ៦ ខែខ្លះ ៥ ខែខ្លះ ឬ ៤ ខែខ្លះ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាច់ទៅកាន់ចារិកក្នុងមណ្ឌលទាំងបីនេះ ក្នុងកន្លែងណាមួយក៏ដោយ មិនមែនត្រាច់ទៅព្រោះហេតុមានចីវរជាដើមនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ពួកជនណាដែលក្រីក្រ ល្ងង់ខ្លៅ ចាស់ជរា មានជំងឺ តើពួកជនទាំងនោះនឹងមកគាល់ព្រះតថាគតនៅពេលណា? កាលបើតថាគតត្រាច់ទៅកាន់ចារិក មហាជននឹងបានការគាល់ព្រះតថាគត ក្នុងចំណោមមហាជនទាំងនោះ ជនខ្លះនឹងញ៉ាំងចិត្តឱ្យជ្រះថ្លា ជនខ្លះនឹងបូជាដោយផ្កាកម្រងជាដើម ជនខ្លះនឹងប្រគេនចង្ហាន់មួយវែក ជនខ្លះនឹងលះបង់មិច្ឆាទិដ្ឋិហើយជាអ្នកមានសម្មាទិដ្ឋិ សេចក្តីជ្រះថ្លាជាដើមនោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ជនទាំងនោះអស់កាលជាអង្វែង ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាច់ទៅកាន់ចារិកដើម្បីអនុគ្រោះដល់សត្វលោកយ៉ាងនេះឯង។

အပိစ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ – ဇင်္ဃာဝိဟာရဝသေန သရီရဖာသုကတ္ထာယ, အတ္ထုပ္ပတ္တိကာလံ အဘိကင်္ခနတ္ထာယ, ဘိခူနံ သိက္ခာပဒံ ပညာပနတ္ထာယ, တတ္ထ တတ္ထ ပရိပါကဂတိန္ဒြိယေ ဗောဓနေယျသတ္တေ ဗောဓနတ္ထာယာတိ. အပရေဟိပိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ – ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆိဿန္တီတိ ဝါ, ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆိဿန္တီတိ ဝါ, သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆိဿန္တီတိ ဝါ, မဟတာ ဓမ္မဝဿေန စတဿော ပရိသာ သန္တပ္ပေဿာမီတိ ဝါတိ. အပရေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ [Pg.58] – ပါဏာတိပါတာ ဝိရမိဿန္တီတိ ဝါ, အဒိန္နာဒါနာ… ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ… မုသာဝါဒါ… သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝိရမိဿန္တီတိ ဝါတိ. အပရေဟိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ – ပဌမဇ္ဈာနံ ပဋိလဘိဿန္တီတိ ဝါ, ဒုတိယံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပဋိလဘိဿန္တီတိ ဝါတိ. အပရေဟိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ – သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ အဓိဂမိဿန္တီတိ ဝါ, သောတာပတ္တိဖလံ…ပေ… အရဟတ္တဖလံ သစ္ဆိကရိဿန္တီတိ ဝါတိ. အယံ အတုရိတစာရိကာ, သာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. သာ ပနေသာ ဒုဝိဓာ ဟောတိ နိဗဒ္ဓစာရိကာ, အနိဗဒ္ဓစာရိကာ စ. တတ္ထ ယံ ဧကဿေဝ ဗောဓနေယျသတ္တဿ အတ္ထာယ ဂစ္ဆတိ, အယံ နိဗဒ္ဓစာရိကာ နာမ. ယံ ပန ဂါမနိဂမနဂရပဋိပါဋိဝသေန စရတိ, အယံ အနိဗဒ္ဓစာရိကာ နာမ. ဧသာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ.

មួយវិញទៀត ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយ តែងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកដោយហេតុ ៤ យ៉ាងគឺ៖ ដើម្បីសេចក្តីសប្បាយនៃព្រះវរកាយដោយអំណាចនៃការចង្ក្រម, ដើម្បីរង់ចាំកាលដែលហេតុការណ៍កើតឡើង, ដើម្បីបញ្ញត្តសិក្ខាបទដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ, ដើម្បីញ៉ាំងវេនេយ្យសត្វដែលមានឥន្ទ្រិយចាស់ក្លាហើយក្នុងទីនោះៗ ឱ្យត្រាស់ដឹង។ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយ តែងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកដោយហេតុ ៤ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ៖ ដោយព្រះហឫទ័យថា ពួកសត្វនឹងដល់ព្រះពុទ្ធជាទីពឹងខ្លះ, នឹងដល់ព្រះធម៌ជាទីពឹងខ្លះ, នឹងដល់ព្រះសង្ឃជាទីពឹងខ្លះ, តថាគតនឹងញ៉ាំងបរិស័ទទាំង ៤ ឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយភ្លៀងគឺព្រះធម៌ដ៏ធំខ្លះ។ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយ តែងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកដោយហេតុ ៥ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ៖ ដោយព្រះហឫទ័យថា ពួកសត្វនឹងវៀរចាកបាណាតិបាតខ្លះ, វៀរចាកអទិន្នាទាន... កាមេសុមិច្ឆាចារ... មុសាវាទ... សុរាមេរយមជ្ជប្បមាទដ្ឋានខ្លះ។ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយ តែងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកដោយហេតុ ៨ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ៖ ដោយព្រះហឫទ័យថា ពួកសត្វនឹងបានសម្រេចបឋមជ្ឈានខ្លះ, ទុតិយជ្ឈាន...ល... រហូតដល់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិខ្លះ។ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយ តែងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកដោយហេតុ ៨ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ៖ ដោយព្រះហឫទ័យថា ពួកសត្វនឹងបានសម្រេចសោតាបត្តិមគ្គខ្លះ, នឹងធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល...ល... រហូតដល់អរហត្តផលខ្លះ។ នេះជាអតុរិតចារិកា ហើយអតុរិតចារិកានោះឯងដែលលោកប្រាថ្នាយកក្នុងទីនេះ។ អតុរិតចារិកានោះមាន ២ យ៉ាងគឺ និពទ្ធចារិកា និងអនិពទ្ធចារិកា។ ក្នុងចារិកាទាំងពីរនោះ ដំណើរយាងទៅដើម្បីប្រយោជន៍ដល់វេនេយ្យសត្វតែម្នាក់គត់ ឈ្មោះថា និពទ្ធចារិកា។ ចំណែកឯដំណើរយាងទៅតាមលំដាប់នៃស្រុក និគម និងនគរ ឈ្មោះថា អនិពទ្ធចារិកា។ អនិពទ្ធចារិកានេះឯងដែលលោកប្រាថ្នាយកក្នុងទីនេះ។

သေနာသနံ သံသာမေတွာတိ သေနာသနံ ပဋိသာမေတွာ. တံ ပန ပဋိသာမေန္တော ထေရော န စူဠပတ္တမဟာပတ္တ-စူဠထာလကမဟာထာလက-ပဋ္ဋုဏ္ဏစီဝရ-ဒုကူလစီဝရာဒီနံ ဘဏ္ဍိကံ ကတွာ သပ္ပိတေလာဒီနံ ဝါ ပန ဃဋေ ပူရာပေတွာ ဂဗ္ဘေ နိဒဟိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ ကုဉ္စိကမုဒ္ဒိကာဒီနိ ယောဇာပေသိ. ‘‘သစေ န ဟောတိ ဘိက္ခု ဝါ သာမဏေရော ဝါ အာရာမိကော ဝါ ဥပါသကော ဝါ, စတူသု ပါသာဏေသု မဉ္စေ မဉ္စံ အာရောပေတွာ ပီဌေ ပီဌံ အာရောပေတွာ စီဝရဝံသေ ဝါ စီဝရရဇ္ဇုယာ ဝါ ဥပရိ ပုဉ္ဇံ ကတွာ ဒွါရဝါတပါနံ ထကေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၆၁) ဝစနတော ပန နေဝါသိကံ ဘိက္ခုံ အာပုစ္ဆနမတ္တကေနေဝ ပဋိသာမေသိ.

ពាក្យថា Senāsanaṃ saṃsāmetvā បានដល់ ការទុកដាក់សេនាសនៈឱ្យរៀបរយ។ ម៉្យាងទៀត កាលព្រះថេរៈទុកដាក់សេនាសនៈនោះ មិនមែនធ្វើជាបង្វេចនៃសំបកបាត្រតូច បាត្រធំ ភាជន៍តូច ភាជន៍ធំ ចីវរធ្វើពីសំពត់បដុណ្ណៈ ចីវរធ្វើពីសំពត់ទុកូលៈជាដើម ឬច្រកទឹកដោះថ្លា ប្រេងជាដើមឱ្យពេញក្នុងក្អម ហើយយកទៅលាក់ទុកក្នុងបន្ទប់ បិទទ្វារ ចាក់សោ ឬបោះត្រាជាដើមនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «ប្រសិនបើគ្មានភិក្ខុ ឬសាមណេរ ឬអ្នកថែរក្សាវត្ត ឬឧបាសកទេ គប្បីលើកគ្រែតម្រួតលើគ្រែ លើកកៅអីតម្រួតលើកៅអី លើថ្ម ៤ ដុំ រួចគរទុកខាងលើខ្សែចងចីវរ ឬឈើពาดចីវរ បិទទ្វារនិងបង្អួច ហើយសឹមចេញទៅ» ព្រះថេរៈគ្រាន់តែលាភិក្ខុដែលជាអ្នកនៅចាំវត្តប៉ុណ្ណោះ ក៏ឈ្មោះថាបានទុកដាក់សេនាសនៈរួចរាល់ហើយ។

ယေန သာဝတ္ထိ တေန စာရိကံ ပက္ကာမီတိ သတ္ထု ဒဿနကာမော ဟုတွာ ယေန ဒိသာဘာဂေန သာဝတ္ထိ တေန ပက္ကာမိ. ပက္ကမန္တော စ န သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ အာရောစာပေတွာ သပ္ပိတေလမဓုဖာဏိတာဒီနိ ဂါဟာပေတွာ ပက္ကန္တော. ယူထံ ပဟာယ နိက္ခန္တော ပန မတ္တဟတ္ထီ ဝိယ, အသဟာယကိစ္စော သီဟော ဝိယ, ပတ္တစီဝရမတ္တံ အာဒါယ ဧကကောဝ ပက္ကာမိ. ကသ္မာ ပနေသ ပဉ္စသတေဟိ အတ္တနော အန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟံ အဂန္တွာ ဣဒါနိ နိက္ခန္တောတိ? ရာဇဂဟံ ကပိလဝတ္ထုတော ဒူရံ သဋ္ဌိယောဇနာနိ, သာဝတ္ထိ ပန ပဉ္စဒသ. သတ္ထာ ရာဇဂဟတော ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနံ အာဂန္တွာ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ, ဣဒါနိ အာသန္နော ဇာတောတိ သုတွာ နိက္ခမီတိ အကာရဏမေတံ. ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တော ဟိ ဧသ ယောဇနသဟဿမ္ပိ ဂစ္ဆေယျ, တဒါ ပန [Pg.59] ကာယဝိဝေကော န သက္ကာ လဒ္ဓုန္တိ. ဗဟူဟိ သဒ္ဓိံ ဂမနကာလေ ဟိ ဧကသ္မိံ ဂစ္ဆာမာတိ ဝဒန္တေ ဧကော ဣဓေဝ ဝသာမာတိ ဝဒတိ. ဧကသ္မိံ ဝသာမာတိ ဝဒန္တေ ဧကော ဂစ္ဆာမာတိ ဝဒတိ. တသ္မာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒိတုံ ဝါ ဖာသုကသေနာသနေ ကာယဝိဝေကံ လဒ္ဓုံ ဝါ န သက္ကာ ဟောတိ, ဧကကဿ ပန တံ သဗ္ဗံ သုလဘံ ဟောတီတိ တဒါ အဂန္တွာ ဣဒါနိ ပက္ကာမိ.

ពាក្យថា Yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkāmi បានដល់ ព្រះថេរៈមានបំណងចង់គាល់ព្រះសាស្តា ទើបយាងទៅកាន់ទិសដៅដែលក្រុងសាវត្ថីតាំងនៅ។ កាលដែលលោកយាងទៅនោះ មិនមែនទូលប្រាប់ព្រះបាទសុទ្ធោទនមហារាជ ហើយឱ្យគេកាន់យកទឹកដោះថ្លា ប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅជាដើមទៅជាមួយនោះឡើយ។ លោកបានកាន់យកត្រឹមតែបាត្រនិងចីវរ ហើយយាងទៅតែម្នាក់ឯង ដូចជាដំរីសារដែលដើរចេញចាកហ្វូង ឬដូចជាសត្វសីဟៈដែលមិនត្រូវការជំនួយពីអ្នកដទៃ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈនេះមិនទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះជាមួយសិស្សានុសិស្ស ៥០០ អង្គរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែបែរជាយាងចេញទៅក្នុងពេលនេះទៅវិញ? ការយល់ឃើញថា «ក្រុងរាជគ្រឹះមានចម្ងាយឆ្ងាយពីក្រុងកបិលព័ស្តុ ៦០ យោជន៍ ចំណែកក្រុងសាវត្ថីមានចម្ងាយត្រឹមតែ ១៥ យោជន៍ប៉ុណ្ណោះ ព្រះសាស្តាយាងចេញពីក្រុងរាជគ្រឹះចម្ងាយ ៤៥ យោជន៍ ហើយគង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ព្រះថេរៈឮថាឥឡូវនេះព្រះសាស្តាគង់នៅជិត ទើបយាងទៅក្នុងពេលនេះ» ហេតុផលនេះមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ព្រោះថាកាលដែលព្រះថេរៈនេះយាងទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ទោះបីជាចម្ងាយ ១០០០ យោជន៍ក៏លោកអាចយាងទៅបានដែរ ប៉ុន្តែក្នុងពេលនោះ លោកមិនអាចទទួលបានកាយវិវេកឡើយ។ ព្រោះថាកាលដែលធ្វើដំណើរទៅជាមួយមនុស្សច្រើន កាលបើភិក្ខុមួយអង្គនិយាយថា «យើងនឹងទៅ» ភិក្ខុមួយអង្គទៀតនិយាយថា «ខ្ញុំនឹងនៅក្នុងទីនេះឯង»។ កាលបើភិក្ខុមួយអង្គនិយាយថា «យើងនឹងនៅ» ភិក្ខុមួយអង្គទៀតនិយាយថា «ខ្ញុំនឹងទៅ»។ ហេតុនោះ លោកមិនអាចចូលសមាបត្តិហើយអង្គុយនៅតាមខណៈដែលខ្លួនប្រាថ្នា ឬមិនអាចទទួលបានកាយវិវេកក្នុងសេនាសនៈដ៏សប្បាយឡើយ ចំណែកឯបុគ្គលម្នាក់ឯង តែងបាននូវសេចក្តីសប្បាយទាំងអស់នោះដោយងាយ ព្រោះហេតុនោះ លោកមិនបានទៅក្នុងពេលនោះទេ ទើបតែយាងទៅក្នុងពេលនេះ។

စာရိကံ စရမာနောတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ အယံ စာရိကာ နာမ မဟာဇနသင်္ဂဟတ္ထံ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ လဗ္ဘတိ, ဗုဒ္ဓေ ဥပါဒါယ ပန ရုဠှီသဒ္ဒေန သာဝကာနမ္ပိ ဝုစ္စတိ ကိလဉ္ဇာဒီဟိ ကတံ ဗီဇနမ္ပိ တာလဝဏ္ဋံ ဝိယ. ယေန ဘဂဝါတိ သာဝတ္ထိယာ အဝိဒူရေ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော ဇေတဝနံ ပဝိသိတွာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝါ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ဝါ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပါဒေ ဓောဝိတွာ မက္ခေတွာ ပါနီယံ ဝါ ပါနကံ ဝါ ပိဝိတွာ ထောကံ ဝိဿမိတွာ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမီတိ စိတ္တမ္ပိ အနုပ္ပာဒေတွာ ဥဇုကံ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏမေဝ အဂမာသိ. ထေရဿ ဟိ သတ္ထာရံ ဒဋ္ဌုကာမဿ အညေန ဘိက္ခုနာ ကိစ္စံ နတ္ထိ. တသ္မာ ရာဟုလံ ဝါ အာနန္ဒံ ဝါ ဂဟေတွာ ဩကာသံ ကာရေတွာ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမီတိ ဧဝမ္ပိ စိတ္တံ န ဥပ္ပာဒေသိ.

ក្នុងពាក្យថា Cārikaṃ caramāno នេះ ទោះបីជាការត្រាច់ចារិកនេះ តែងសម្រេចបានចំពោះតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ដើម្បីសង្គ្រោះមហាជនក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយអាស្រ័យព្រះពុទ្ធ លោកក៏ប្រើពាក្យនេះចំពោះព្រះសាវ័កទាំងឡាយដែរ ដោយអំណាចនៃរុឡ្ហីសព្ទ ដូចជាផ្លិតដែលធ្វើពីកន្ទេលជាដើម គេក៏ហៅថា តាលវ័ន្ត ដូច្នោះដែរ។ ពាក្យថា Yena bhagavā បានដល់ ព្រះថេរៈត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិមួយមិនឆ្ងាយពីក្រុងសាវត្ថី ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ចូលទៅកាន់វត្តជេតពន មិនបានយាងទៅកាន់ទីគង់នៅរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ឬព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរ ដើម្បីលាងជើង ជូតជើង ឆាន់ទឹក ឬទឹកបាណៈ សម្រាកបន្តិចបន្តួច រួចគិតថា «យើងនឹងទៅគាល់ព្រះសាស្តា» នោះឡើយ គឺលោកមិនបានបង្កើតចិត្តសូម្បីតែប៉ុណ្ណោះទេ លោកបានយាងសំដៅទៅកាន់បរិវេណព្រះគន្ធកុដិតែម្តង។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈដែលចង់គាល់ព្រះសាស្តា មិនមានកិច្ចការអ្វីដែលត្រូវធ្វើជាមួយភិក្ខុដទៃឡើយ។ ហេតុនោះ លោកមិនបានបង្កើតចិត្តសូម្បីតែយ៉ាងនេះថា «យើងនឹងនាំយកព្រះរាហុល ឬព្រះអានន្ទទៅជាមួយ ដើម្បីសុំឱកាសគាល់ព្រះសាស្តា» ឡើយ។

ထေရော ဟိ သယမေဝ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဝလ္လဘော ရညော သင်္ဂါမဝိဇယမဟာယောဓော ဝိယ. ယထာ ဟိ တာဒိသဿ ယောဓဿ ရာဇာနံ ဒဋ္ဌုကာမဿ အညံ သေဝိတွာ ဒဿနကမ္မံ နာမ နတ္ထိ; ဝလ္လဘတာယ သယမေဝ ပဿတိ. ဧဝံ ထေရောပိ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဝလ္လဘော, တဿ အညံ သေဝိတွာ သတ္ထုဒဿနကိစ္စံ နတ္ထီတိ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပါဒပုဉ္ဆနမှိ ပုဉ္ဆိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. ဘဂဝါပိ ‘‘ပစ္စူသကာလေယေဝ မန္တာဏိပုတ္တော အာဂမိဿတီ’’တိ အဒ္ဒသ. တသ္မာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ သူစိဃဋိကံ အဒတွာဝ ဒရထံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ ဥဋ္ဌာယ နိသီဒိ. ထေရော ကဝါဋံ ပဏာမေတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဘဂဝါ ဓမ္မိံ ကထံ ကထေန္တော စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၃၂၅ အာဒယော) တိဏ္ဏံ ကုလပုတ္တာနံ သာမဂ္ဂိရသာနိသံသံ ကထေသိ; သေက္ခသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၂၂ အာဒယော) အာဝသထာနိသံသံ, ဃဋိကာရသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၂၈၂ အာဒယော) သတိပဋိလာဘိကံ ပုဗ္ဗေနိဝါသပ္ပဋိသံယုတ္တကထံ; ရဋ္ဌပါလသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၀၄) စတ္တာရော [Pg.60] ဓမ္မုဒ္ဒေသေ, သေလသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၉၆ အာဒယော) ပါနကာနိသံသကထံ, ဥပက္ကိလေသသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၂၃၆ အာဒယော) ဘဂုတ္ထေရဿ ဓမ္မကထံ ကထေန္တော ဧကီဘာဝေ အာနိသံသံ ကထေသိ. ဣမသ္မိံ ပန ရထဝိနီတေ အာယသ္မတော ပုဏ္ဏဿ ကထေန္တော ဒသကထာဝတ္ထုနိဿယံ အနန္တနယံ နာမ ဒဿေသိ ပုဏ္ဏ, အယမ္ပိ အပ္ပိစ္ဆကထာယေဝ သန္တောသကထာယေဝါတိ. ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တဿ သာဝကဿ ဝေလန္တေ ဌတွာ မဟာသမုဒ္ဒေ ဟတ္ထပ္ပသာရဏံ ဝိယ အဟောသိ.

ព្រោះថា ព្រះថេរៈជាអ្នកស្និទ្ធស្នាលក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដោយខ្លួនឯង ដូចជាមហាយោធាដែលឈ្នះសង្គ្រាមរបស់ព្រះរាជា។ ព្រោះថា យោធាដែលមានសភាពបែបនោះ កាលបើចង់គាល់ព្រះរាជា មិនបាច់អាស្រ័យអ្នកដទៃដើម្បីបានគាល់ឡើយ តែងបានគាល់ដោយខ្លួនឯង ព្រោះតែភាពជាអ្នកស្និទ្ធស្នាល។ យ៉ាងណាមិញ ព្រះថេរៈក៏ជាអ្នកស្និទ្ធស្នាលក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដូច្នោះដែរ លោកមិនមានកិច្ចដែលត្រូវអាស្រ័យអ្នកដទៃដើម្បីគាល់ព្រះសាស្តាឡើយ ហេតុនោះ លោកលាងជើង ជូតនឹងកំណាត់ជូតជើង រួចក៏យាងចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងទីដែលព្រះអង្គគង់នៅ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់បានទតឃើញតាំងតែពីពេលព្រលឹមស្រាងៗថា «បុណ្ណមន្តានីបុត្តនឹងមកដល់»។ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទ្រង់យាងចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិ មិនបានដាក់គន្លឹះទ្វារឡើយ ទ្រង់បន្ទោបង់សេចក្តីនឿយហត់ រួចទ្រង់ក្រោកឡើងគង់ចាំ។ ព្រះថេរៈរុញទ្វារ ចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិ ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ ពាក្យថា Dhammiyā kathāya បានដល់ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម្មកថា ក្នុងចូឡគោសិង្គសូត្រ ទ្រង់សម្តែងអានិសង្សនៃរសគឺសាមគ្គីភាពដល់កុលបុត្រទាំង ៣ អង្គ, ក្នុងសេក្ខសូត្រ ទ្រង់សម្តែងអានិសង្សនៃសេនាសនៈ, ក្នុងឃដិការសូត្រ ទ្រង់សម្តែងការបាននូវសតិដែលប្រកបដោយបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ, ក្នុងរដ្ឋបាលសូត្រ ទ្រង់សម្តែងធម្មុទ្ទេស ៤ យ៉ាង, ក្នុងសេលសូត្រ ទ្រង់សម្តែងអានិសង្សនៃទឹកបាណៈ, ក្នុងឧបក្កិលេសសូត្រ កាលទ្រង់សម្តែងធម្មកថាដល់ព្រះភគុត្ថេរ ទ្រង់សម្តែងអានិសង្សនៃភាពជាអ្នកនៅម្នាក់ឯង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងរថវិនីតសូត្រនេះ កាលទ្រង់សម្តែងដល់ព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ ទ្រង់បានបង្ហាញនូវអនន្តន័យដែលអាស្រ័យកថាវត្ថុ ១០ យ៉ាង គឺ «ម្នាលបុណ្ណៈ ធម្មកថានេះជាអប្បិច្ឆកថាផង ជាសន្តោសកថាផង» យ៉ាងនេះ។ ធម្មកថានោះ បានប្រព្រឹត្តទៅដល់ព្រះសាវ័កដែលបានសម្រេចបដិសម្ភិទា ដូចជាការលាតដៃទៅក្នុងមហាសមុទ្ររបស់បុគ្គលដែលឈរនៅមាត់ច្រាំងដូច្នោះឯង។

ယေန အန္ဓဝနန္တိ တဒါ ကိရ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဇေတဝနံ အာကိဏ္ဏံ ဟောတိ, ဗဟူ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဒယော ဇေတဝနံ ဩသရန္တိ; ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတိ, န သက္ကာ ပဝိဝေကံ လဘိတုံ. အန္ဓဝနံ ပန ပဓာနဃရသဒိသံ ပဝိဝိတ္တံ, တသ္မာ ယေနန္ဓဝနံ တေနုပသင်္ကမိ. ကသ္မာ ပန မဟာထေရေ န အဒ္ဒသ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘သာယနှသမယေ အာဂန္တွာ မဟာထေရေ ဒိသွာ ပုန ဒသဗလံ ပဿိဿာမိ, ဧဝံ မဟာထေရာနံ ဧကံ ဥပဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတိ, သတ္ထု ဒွေ ဘဝိဿန္တိ, တတော သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ မမ ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ.

ពាក្យថា Yena andhavananti សេចក្ដីថា ឮថាក្នុងសម័យនោះ នាពេលរសៀល វត្តជេតពនជាទីកុះករដោយមនុស្សម្នា ពួកក្សត្រ និងព្រាហ្មណ៍ជាដើមជាច្រើន តែងតែមកកាន់វត្តជេតពន ទីនោះប្រៀបដូចជាទីតាំងបោះជំរុំទ័ពនៃព្រះរាជាចក្រពត្តិ មិនអាចដើម្បីបាននូវសេចក្ដីស្ងប់ស្ងាត់ឡើយ។ ចំណែកឯព្រៃអន្ធវន ជាទីស្ងាត់កំបាំង ដូចជាផ្ទះសម្រាប់បំពេញព្យាយាម ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុណ្ណត្ថេរក៏បានចូលទៅកាន់ព្រៃអន្ធវននោះ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាលោកមិនបានជួបនឹងព្រះមហាថេរទាំងឡាយ? ឮថា លោកមានតម្រិះក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះថា «ក្នុងពេលល្ងាច យើងនឹងមកជួបនឹងព្រះមហាថេរទាំងឡាយ ហើយនឹងបានគាល់ព្រះទសពលម្ដងទៀត ធ្វើដូច្នេះ ការចូលទៅបំរើព្រះមហាថេរទាំងឡាយនឹងមានមួយលើក ការគាល់ព្រះសាស្តានឹងមានពីរលើក បន្ទាប់មក យើងថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តាហើយ នឹងត្រឡប់ទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួនវិញ»។

သတ္တဝိသုဒ္ဓိပဉှဝဏ္ဏနာ

ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃបញ្ហាអំពីវិសុទ្ធិ ៧ ប្រការ

၂၅၆. အဘိဏှံ ကိတ္တယမာနော အဟောသီတိ ပုနပ္ပုနံ ဝဏ္ဏံ ကိတ္တယမာနော ဝိဟာသိ. ထေရော ကိရ တတော ပဋ္ဌာယ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သံဃမဇ္ဈေ ‘‘ပုဏ္ဏော ကိရ နာမ မန္တာဏိပုတ္တော စတူဟိ ပရိသာဟိ သဒ္ဓိံ အသံသဋ္ဌော, သော ဒသဗလဿ ဒဿနတ္ထာယ အာဂမိဿတိ; ကစ္စိ နု ခေါ မံ အဒိသွာဝ ဂမိဿတီ’’တိ ထေရနဝမဇ္ဈိမာနံ သတိကရဏတ္ထံ အာယသ္မတော ပုဏ္ဏဿ ဂုဏံ ဘာသတိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘မဟလ္လကဘိက္ခူ နာမ န သဗ္ဗကာလံ အန္တောဝိဟာရေ ဟောန္တိ; ဂုဏကထာယ ပနဿ ကထိတာယ ယော စ နံ ဘိက္ခုံ ပဿိဿတိ; သော အာဂန္တွာ အာရောစေဿတီ’’တိ. အထာယံ ထေရဿေဝ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော တံ အာယသ္မန္တံ မန္တာဏိပုတ္တံ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသန္တံ အဒ္ဒသ. ကထံ ပန နံ ဧသ အညာသီတိ? ပုဏ္ဏ, ပုဏ္ဏာတိ ဝတွာ ကထေန္တဿ ဘဂဝတော ဓမ္မကထာယ အညာသိ – ‘‘အယံ သော ထေရော, ယဿ မေ ဥပဇ္ဈာယော အဘိဏှံ ကိတ္တယမာနော ဟောတီ’’တိ. ဣတိ သော အာဂန္တွာ ထေရဿ အာရောစေသိ. နိသီဒနံ အာဒါယာတိ နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတိ အဝါယိမံ. ထေရော ပန စမ္မခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ. ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတောတိ [Pg.61] ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော. သီသာနုလောကီတိ ယော ဥန္နတဋ္ဌာနေ ပိဋ္ဌိံ ပဿန္တော နိန္နဋ္ဌာနေ သီသံ ပဿန္တော ဂစ္ဆတိ, အယမ္ပိ သီသာနုလောကီတိ ဝုစ္စတိ. တာဒိသော ဟုတွာ အနုဗန္ဓိ. ထေရော ဟိ ကိဉ္စာပိ သံယတပဒသဒ္ဒတာယ အစ္စာသန္နော ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တောပိ ပဒသဒ္ဒေန န ဗာဓတိ, ‘‘နာယံ သမ္မောဒနကာလော’’တိ ဉတွာ ပန န အစ္စာသန္နော, အန္ဓဝနံ နာမ မဟန္တံ, ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိလီနံ အပဿန္တေန, အာဝုသော ပုဏ္ဏ, ပုဏ္ဏာတိ အဖာသုကသဒ္ဒေါ ကာတဗ္ဗော ဟောတီတိ နိသိန္နဋ္ဌာနဇာနနတ္ထံ နာတိဒူရေ ဟုတွာ သီသာနုလောကီ အဂမာသိ. ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒီတိ ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယ နိသီဒိ.

២៥៦. ពាក្យថា Abhiṇhaṃ kittayamāno ahosīti សេចក្ដីថា ព្រះសារីបុត្តត្ថេរបានពោលសរសើរគុណរបស់ព្រះបុណ្ណត្ថេររឿយៗ។ ឮថា ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះថេរៈតែងតែពោលសរសើរគុណរបស់ព្រះបុណ្ណត្ថេរដ៏មានអាយុជាកូននាងមន្តានី ក្នុងកណ្ដាលជំនុំសង្ឃរាល់ៗថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយជាថេរៈ ភិក្ខុថ្មី និងភិក្ខុកណ្ដាល មានសតិស្មារតីថា «ឮថា ព្រះបុណ្ណត្ថេរជាបុត្រនៃនាងមន្តានី មិនច្រឡូកច្រឡំដោយបរិស័ទទាំង ៤ ឡើយ លោកនឹងមកដើម្បីគាល់ព្រះទសពល តើលោកនឹងត្រឡប់ទៅវិញដោយមិនបានជួបនឹងយើងទេដឹង?»។ ឮថា ព្រះថេរៈមានតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ធម្មតាភិក្ខុចាស់ៗ មិនមែននៅក្នុងវត្តគ្រប់ពេលនោះទេ កាលបើគុណកថារបស់ព្រះបុណ្ណត្ថេរនេះ ត្រូវបានពោលហើយ ភិក្ខុណាមួយបានជួបនឹងលោក ភិក្ខុនោះនឹងមកប្រាប់យើងមិនខាន»។ គ្រានោះ ភិក្ខុជាសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះថេរៈនោះ បានឃើញព្រះបុណ្ណត្ថេរដ៏មានអាយុជាកូននាងមន្តានី កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិ។ ចុះភិក្ខុនោះស្គាល់ព្រះបុណ្ណត្ថេរនោះដោយរបៀបណា? ភិក្ខុនោះបានដឹងតាមរយៈព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលទ្រង់ត្រាស់ហៅថា «បុណ្ណៈ បុណ្ណៈ» យ៉ាងនេះថា «លោកនេះហើយជាព្រះថេរៈ ដែលព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់យើងតែងតែពោលសរសើរគុណរឿយៗ»។ ភិក្ខុនោះដឹងយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានមកជម្រាបដល់ព្រះថេរៈ។ ពាក្យថា Nisīdanaṃ ādāya សេចក្ដីថា គ្រឿងសម្រាប់អង្គុយ (និសីទនៈ) នោះ សំដៅយកសន្លឹកអាសនៈដែលមានជាយ មិនមែនជាគ្រឿងត្បាញឡើយ។ ចំណែកព្រះថេរៈបានកាន់យកស្បែកសត្វហើយដើរទៅ។ ពាក្យថា Piṭṭhito piṭṭhito សេចក្ដីថា តាមពីក្រោយៗ។ ពាក្យថា Sīsānulokī សេចក្ដីថា ព្រះថេរៈនោះកាលដើរទៅ ក្នុងទីទួលតែងតែមើលទៅខ្នង ក្នុងទីទំនាបតែងតែមើលទៅក្បាល ការដើរទៅយ៉ាងនេះ ក៏ហៅថា សីសានុលោកី ដែរ។ លោកជាអ្នកមានសភាពយ៉ាងនោះហើយ ក៏ដើរតាមទៅ។ ព្រះថេរៈទោះបីជាដើរទៅជិតខ្លាំង ក៏មិនរំខានដោយសំឡេងជើងឡើយ ព្រោះលោកជាអ្នកមានសំឡេងជើងសង្រួមហើយ ប៉ុន្តែលោកដឹងថា «ពេលនេះ មិនមែនជាពេលសម្រាប់សំណេះសំណាលឡើយ» ទើបមិនដើរទៅជិតពេក ម្យ៉ាងទៀត ព្រៃអន្ធវនជាព្រៃធំទូលាយ កាលបើមិនឃើញលោកពួននៅក្នុងកន្លែងណាមួយ នឹងត្រូវស្រែកហៅថា «ម្នាលអាវុសោ បុណ្ណៈ បុណ្ណៈ» ដែលជាសំឡេងមិនគួរគប្បី ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីដឹងកន្លែងដែលលោកអង្គុយ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរទើបដើរតាមទៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពេក ដោយសម្លឹងមើលក្បាល។ ពាក្យថា Divāvihāraṃ nisīdi សេចក្ដីថា អង្គុយដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ។

တတ္ထ အာယသ္မာပိ ပုဏ္ဏော ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏဇစ္စော, သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ. ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော, သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ. ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိသမာပန္နော, သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ. ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ ကပ္ပသတသဟဿံ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော, သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ ဧကမသင်္ချေယျံ. ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော မဟာခီဏာသဝေါ, သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ. ဣတိ ဧကံ ကနကဂုဟံ ပဝိဋ္ဌာ ဒွေ သီဟာ ဝိယ, ဧကံ ဝိဇမ္ဘနဘူမိံ ဩတိဏ္ဏာ ဒွေ ဗျဂ္ဃာ ဝိယ, ဧကံ သုပုပ္ဖိတသာလဝနံ ပဝိဋ္ဌာ ဒွေ ဆဒ္ဒန္တနာဂရာဇာနော ဝိယ, ဧကံ သိမ္ဗလိဝနံ ပဝိဋ္ဌာ ဒွေ သုပဏ္ဏရာဇာနော ဝိယ, ဧကံ နရဝါဟနယာနံ အဘိရုဠှာ ဒွေ ဝေဿဝဏာ ဝိယ, ဧကံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလံ အဘိနိသိန္နာ ဒွေ သက္ကာ ဝိယ, ဧကဝိမာနဗ္ဘန္တရဂတာ ဒွေ ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာနော ဝိယ စ တေ ဒွေပိ ဗြာဟ္မဏဇစ္စာ ဒွေပိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ဒွေပိ သမာပတ္တိလာဘိနော ဒွေပိ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နာ ဒွေပိ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တာ မဟာခီဏာသဝါ ဧကံ ဝနသဏ္ဍံ အနုပဝိဋ္ဌာ တံ ဝနဋ္ဌာနံ သောဘယိံသု.

ក្នុងរឿងនោះ ព្រះបុណ្ណត្ថេរដ៏មានអាយុក៏កើតក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៍ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរក៏កើតក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៍ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែរ។ ព្រះបុណ្ណត្ថេរមានសម្បុរដូចមាស ព្រះសារីបុត្តត្ថេរក៏មានសម្បុរដូចមាសដែរ។ ព្រះបុណ្ណត្ថេរចូលកាន់អរហត្តផលសមាបត្តិ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរក៏ចូលកាន់អរហត្តផលសមាបត្តិដែរ។ ព្រះបុណ្ណត្ថេរជាអ្នកបំពេញបារមីតាំងប្រាថ្នាអស់មួយសែនកប្ប ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាអ្នកបំពេញបារមីតាំងប្រាថ្នាអស់មួយអសង្ខេយ្យនិងសែនកប្ប។ ព្រះបុណ្ណត្ថេរជាព្រះមហាខីណាស្រពដល់នូវបដិសម្ភិទា ព្រះសារីបុត្តត្ថេរក៏ជាព្រះមហាខីណាស្រពដល់នូវបដិសម្ភិទាដែរ។ យ៉ាងនេះ ប្រៀបដូចជាសត្វសីហៈពីរដែលចូលទៅកាន់គុហាមាសតែមួយ ដូចជាខ្លាធំពីរដែលចុះកាន់ទីលានលោតកញ្ជ្រោលតែមួយ ដូចជាស្តេចដំរីឆទ្ទន្តៈពីរដែលចូលទៅកាន់ព្រៃរាំងភ្នំដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយតែមួយ ដូចជាស្តេចគ្រុឌពីរដែលចូលទៅកាន់ព្រៃរកាតែមួយ ដូចជាស្តេចវេស្សវ័ណពីរដែលឡើងជិះនរវាហនយានតែមួយ ដូចជាព្រះឥន្ទ្រពីរដែលគង់លើបណ្ឌុកម្ពលសិលាអាសនៈតែមួយ ដូចជាមហាព្រហ្មហារិតៈពីរដែលនៅក្នុងវិមានតែមួយ ព្រះថេរៈទាំងពីររូបនោះ សុទ្ធតែជាអ្នកកើតក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៍ មានសម្បុរដូចមាស ចូលកាន់សមាបត្តិដូចគ្នា បំពេញបារមីតាំងប្រាថ្នាដូចគ្នា ដល់នូវបដិសម្ភិទាជាព្រះមហាខីណាស្រពដូចគ្នា បានចូលទៅកាន់ព្រៃតែមួយ ហើយធ្វើទីនោះឲ្យរុងរឿងភ្លឺស្វាង។

ဘဂဝတိ နော, အာဝုသော, ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီတိ, အာဝုသော, ကိံ အမှာကံ ဘဂဝတော သန္တိကေ အာယသ္မတာ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီတိ? ဣဒံ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တဿ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဇာနန္တောပိ ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ ပုစ္ဆိ. ပုရိမကထာယ ဟိ အပ္ပတိဋ္ဌိတာယ ပစ္ဆိမကထာ န ဇာယတိ, တသ္မာ ဧဝံ ပုစ္ဆိ. ထေရော အနုဇာနန္တော ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ အာဟ. အထဿ ပဉှဝိဿဇ္ဇနံ သောတုကာမော အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ‘‘ကိံ နု ခေါ အာဝုသော သီလဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ပုစ္ဆိ. တာသံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ. အာယသ္မာ ပန ပုဏ္ဏော [Pg.62] ယသ္မာ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာဒီသု ဌိတဿာပိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော မတ္ထကံ န ပါပုဏာတိ, တသ္မာ, ‘‘နော ဟိဒံ, အာဝုသော’’တိ သဗ္ဗံ ပဋိက္ခိပိ.

ពាក្យថា Bhagavati no, āvuso, brahmacariyaṃ vussati សេចក្ដីថា «ម្នាលអាវុសោ លោកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើងឬ?»។ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរដ៏មានអាយុ ទោះបីជាដឹងនូវការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌របស់ព្រះបុណ្ណត្ថេរនោះក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយក៏ដោយ ក៏សួរយ៉ាងនេះដើម្បីជាហេតុឲ្យកើតការសន្ទនាគ្នា។ ព្រោះថា កាលបើសេចក្ដីផ្ដើមដំបូងមិនទាន់តាំងឡើង សេចក្ដីបន្ទាប់ក៏មិនអាចកើតឡើងបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបសួរយ៉ាងនេះ។ ព្រះថេរៈកាលយល់ព្រម ក៏ពោលថា «យ៉ាងហ្នឹងហើយ អាវុសោ»។ លំដាប់នោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរដ៏មានអាយុ កាលចង់ស្ដាប់នូវការដោះស្រាយបញ្ហានោះ ទើបសួរនូវវិសុទ្ធិទាំង ៧ ប្រការតាមលំដាប់ថា «ម្នាលអាវុសោ លោកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីសីលវិសុទ្ធិឬ?» ជាដើម។ សេចក្ដីអធិប្បាយពិស្តារនៃវិសុទ្ធិទាំងនោះ មានពោលទុកក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គហើយ។ ចំណែកព្រះបុណ្ណត្ថេរដ៏មានអាយុ ព្រោះហេតុតែការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌មិនទាន់ដល់នូវទីបំផុតត្រឹមតែការតាំងនៅក្នុងចតុបារិសុទ្ធិសីលជាដើមនោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបបដិសេធទាំងអស់ថា «មិនមែនយ៉ាងនោះទេ អាវុសោ»។

ကိမတ္ထံ စရဟာဝုသောတိ ယဒိ သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒီနံ အတ္ထာယ ဗြဟ္မစရိယံ န ဝုဿတိ, အထ ကိမတ္ထံ ဝုဿတီတိ ပုစ္ဆိ. အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ ခေါ, အာဝုသောတိ ဧတ္ထ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ နာမ အပ္ပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနံ. ဒွေဓာ ဥပါဒါနာနိ ဂဟဏူပါဒါနဉ္စ ပစ္စယူပါဒါနဉ္စ. ဂဟဏူပါဒါနံ နာမ ကာမုပါဒါနာဒိကံ စတုဗ္ဗိဓံ, ပစ္စယူပါဒါနံ နာမ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဧဝံ ဝုတ္တပစ္စယာ. တတ္ထ ဂဟဏူပါဒါနဝါဒိနော အာစရိယာ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနန္တိ စတူသု ဥပါဒါနေသု အညတရေနာပိ ကဉ္စိ ဓမ္မံ အဂ္ဂဟေတွာ ပဝတ္တံ အရဟတ္တဖလံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ကထေန္တိ. တဉှိ န စ ဥပါဒါနသမ္ပယုတ္တံ ဟုတွာ ကဉ္စိ ဓမ္မံ ဥပါဒိယတိ, ကိလေသာနဉ္စ ပရိနိဗ္ဗုတန္တေ ဇာတတ္တာ ပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ပစ္စယူပါဒါနဝါဒိနော ပန အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနန္တိ အပ္ပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနံ. ပစ္စယဝသေန အနုပ္ပန္နံ အသင်္ခတံ အမတဓာတုမေဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ကထေန္တိ. အယံ အန္တော, အယံ ကောဋိ, အယံ နိဋ္ဌာ. အပ္ပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနံ ပတ္တဿ ဟိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော မတ္ထကံ ပတ္တော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ထေရော ‘‘အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထ’’န္တိ အာဟ. အထ နံ အနုယုဉ္ဇန္တော အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော, သီလဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ ပုန ပုစ္ဆံ အာရဘိ.

ពាក្យថា Kimatthaṃ carahāvusoti សេចក្ដីថា ព្រះសារីបុត្តត្ថេរសួរថា «ម្នាលអាវុសោ បើលោកមិនប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ដើម្បីសីលវិសុទ្ធិជាដើមទេ ចុះលោកប្រព្រឹត្តដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?»។ ក្នុងពាក្យថា Anupādāparinibbānatthaṃ kho, āvuso នេះ ពាក្យថា អនុបាទាបរិនិព្វាន គឺ អប្បច្ចយបរិនិព្វាន (ការរលត់ឥតមានបច្ច័យតាក់តែង)។ ឧបាទានមាន ២ យ៉ាងគឺ គហណូបាទាន (ឧបាទានគឺការប្រកាន់ខ្ជាប់) និង បច្ចយូបាទាន (ឧបាទានគឺបច្ច័យ)។ គហណូបាទាន គឺឧបាទាន ៤ មានកាមុបាទានជាដើម។ បច្ចយូបាទាន គឺបច្ច័យទាំងឡាយដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា» ជាដើម។ ក្នុងឧបាទានទាំងពីរនោះ ពួកអាចារ្យដែលពោលតាមគហណូបាទាន តែងពន្យល់ពាក្យថា អនុបាទាបរិនិព្វាន គឺអរហត្តផលដែលកើតឡើងដោយមិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវធម៌ណាមួយដោយឧបាទានណាមួយក្នុងចំណោមឧបាទានទាំង ៤ ឡើយ។ ព្រោះថា អរហត្តផលនោះ មិនប្រកបដោយឧបាទាន ហើយមិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវធម៌ណាមួយឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះកើតឡើងក្នុងទីបំផុតនៃការរលត់ទៅនៃកិលេសទាំងឡាយ ទើបហៅថា បរិនិព្វាន។ ចំណែកពួកអាចារ្យដែលពោលតាមបច្ចយូបាទាន តែងពន្យល់ពាក្យថា អនុបាទាបរិនិព្វាន គឺអប្បច្ចយបរិនិព្វាន។ លោកសំដៅយកតែអសង្ខតអមតធាតុដែលមិនកើតឡើងដោយអំណាចនៃបច្ច័យប៉ុណ្ណោះថាជា អនុបាទាបរិនិព្វាន។ នេះជាទីបំផុត នេះជាកំពូល នេះជាការសម្រេច។ ព្រោះថា សម្រាប់បុគ្គលដែលបានដល់នូវអប្បច្ចយបរិនិព្វានហើយ ការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ឈ្មោះថាបានដល់នូវទីបំផុតហើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបពោលថា «ដើម្បីអនុបាទាបរិនិព្វាន»។ លំដាប់នោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរដ៏មានអាយុ កាលចង់សាកសួរដេញដោលលោក ទើបចាប់ផ្ដើមសួរម្ដងទៀតថា «ម្នាលអាវុសោ ចុះសីលវិសុទ្ធិជាអនុបាទាបរិនិព្វានឬ?»។

၂၅၈. ထေရောပိ သဗ္ဗပရိဝတ္တေသု တထေဝ ပဋိက္ခိပိတွာ ပရိယောသာနေ ဒေါသံ ဒဿေန္တော သီလဝိသုဒ္ဓိံ စေ, အာဝုသောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပညပေယျာတိ ယဒိ ပညပေယျ. သဥပါဒါနံယေဝ သမာနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျာတိ သင်္ဂဟဏဓမ္မမေဝ နိဂ္ဂဟဏဓမ္မံ သပ္ပစ္စယဓမ္မမေဝ အပ္ပစ္စယဓမ္မံ သင်္ခတဓမ္မမေဝ အသင်္ခတဓမ္မန္တိ ပညပေယျာတိ အတ္ထော. ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယံ ပန သပ္ပစ္စယဓမ္မမေဝ အပ္ပစ္စယဓမ္မံ သင်္ခတဓမ္မမေဝ အသင်္ခတဓမ္မန္တိ ပညပေယျာတိ အယမေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ပုထုဇ္ဇနော ဟိ, အာဝုသောတိ ဧတ္ထ ဝဋ္ဋာနုဂတော လောကိယဗာလပုထုဇ္ဇနော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သော ဟိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလမတ္တဿာပိ အဘာဝတော သဗ္ဗသော အညတြ ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ. တေန ဟီတိ ယေန ကာရဏေန ဧကစ္စေ ပဏ္ဍိတာ ဥပမာယ အတ္ထံ ဇာနန္တိ, တေန ကာရဏေန ဥပမံ တေ ကရိဿာမီတိ အတ္ထော.

២៥៨. ព្រះថេរៈក៏បានបដិសេធយ៉ាងនោះដែរក្នុងគ្រប់វារៈទាំងអស់ ហើយក្នុងទីបំផុត កាលចង់បង្ហាញនូវទោស ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «ម្នាលអាវុសោ បើសីលវិសុទ្ធិ...»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Paññapeyya គឺ បើគប្បីបញ្ញត្តិ។ ពាក្យថា Saupādānaṃyeva samānaṃ anupādāparinibbānaṃ paññapeyya សេចក្ដីថា បើគប្បីបញ្ញត្តិធម៌ដែលនៅមានឧបាទាន ថាជាអនុបាទាបរិនិព្វាន នោះឈ្មោះថា បញ្ញត្តិធម៌ដែលមានការប្រកាន់ខ្ជាប់ (សង្គហណធម៌) ថាជាធម៌មិនមានការប្រកាន់ខ្ជាប់ (និគ្គហណធម៌) បញ្ញត្តិធម៌ដែលមានបច្ច័យ (សប្បច្ចយធម៌) ថាជាធម៌មិនមានបច្ច័យ (អប្បច្ចយធម៌) បញ្ញត្តិធម៌ដែលបច្ច័យតាក់តែង (សង្ខតធម៌) ថាជាធម៌ដែលបច្ច័យមិនតាក់តែង (អសង្ខតធម៌) នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនោះ។ ចំណែកក្នុងញាណទស្សនវិសុទ្ធិ សេចក្ដីថា បើគប្បីបញ្ញត្តិធម៌ដែលមានបច្ច័យ ថាជាធម៌មិនមានបច្ច័យ បញ្ញត្តិធម៌ដែលបច្ច័យតាក់តែង ថាជាធម៌ដែលបច្ច័យមិនតាក់តែង គប្បីកាន់យកសេចក្ដីយ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា Puthujjano hi, āvuso ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា សំដៅយកលោកិយពាលបុថុជ្ជនដែលអន្ទោលទៅតាមវដ្តសង្សារ។ ព្រោះថា បុថុជ្ជននោះ មិនមានសូម្បីតែចតុបារិសុទ្ធិសីល ទើបនៅក្រៅអំពីវិសុទ្ធិធម៌ទាំង ៧ នេះដោយប្រការទាំងពួង។ ពាក្យថា Tena hi សេចក្ដីថា ព្រោះហេតុតែបណ្ឌិតទាំងឡាយខ្លះ យល់ដឹងសេចក្ដីបានដោយសារឧបមា ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំនឹងធ្វើឧបមាប្រាប់លោក នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនោះ។

သတ္တရထဝိနီတဝဏ္ဏနာ

ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃរថដែលទូន្មានល្អហើយ ៧ គ្រឿង

၂၅၉. သတ္တ [Pg.63] ရထဝိနီတာနီတိ ဝိနီတအဿာဇာနိယယုတ္တေ သတ္တ ရထေ. ယာဝဒေဝ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓတ္ထာတိ, အာဝုသော, အယံ သီလဝိသုဒ္ဓိ နာမ, ယာဝဒေဝ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓတ္ထာ. စိတ္တဝိသုဒ္ဓတ္ထာတိ နိဿက္ကဝစနမေတံ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော, ယာဝဒေဝ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓိသင်္ခါတာ အတ္ထာ, တာဝ အယံ သီလဝိသုဒ္ဓိ နာမ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. ယာ ပန အယံ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ, ဧသာ သီလဝိသုဒ္ဓိယာ အတ္ထော, အယံ ကောဋိ, ဣဒံ ပရိယောသာနံ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓိယံ ဌိတဿ ဟိ သီလဝိသုဒ္ဓိကိစ္စံ ကတံ နာမ ဟောတီတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗပဒေသု.

២៥៩. ពាក្យថា Satta rathavinītāni គឺ រថ ៧ គ្រឿងដែលទឹមដោយសេះអាជានេយ្យដែលទូន្មានល្អហើយ។ ពាក្យថា Yāvadeva, cittavisuddhatthā សេចក្ដីថា «ម្នាលអាវុសោ សីលវិសុទ្ធិនេះ មានប្រយោជន៍ត្រឹមតែដើម្បីចិត្តវិសុទ្ធិប៉ុណ្ណោះ»។ ពាក្យថា Cittavisuddhatthā នេះ ជាវិភត្តិទី ៥ (បញ្ចមីវិភត្តិ)។ សេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះមានដូចតទៅ៖ សីលវិសុទ្ធិនេះ គប្បីប្រាថ្នាបានត្រឹមតែដើម្បីប្រយោជន៍ពោលគឺចិត្តវិសុទ្ធិប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ចិត្តវិសុទ្ធិណាដែលមាន ចិត្តវិសុទ្ធិនោះជាផលនៃសីលវិសុទ្ធិ នេះជាទីបំផុត នេះជាការសម្រេច ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលតាំងនៅក្នុងចិត្តវិសុទ្ធិហើយ កិច្ចនៃសីលវិសុទ្ធិ ឈ្មោះថាបានធ្វើរួចរាល់ហើយ។ វិធីនេះ គប្បីយកទៅប្រើក្នុងគ្រប់បទទាំងអស់។

ဣဒံ ပနေတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဝိယ ဟိ ဇရာမရဏဘီရုကော ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သာဝတ္ထိနဂရံ ဝိယ သက္ကာယနဂရံ, သာကေတနဂရံ ဝိယ နိဗ္ဗာနနဂရံ, ရညော သာကေတေ ဝဍ္ဎိအာဝဟဿ သီဃံ ဂန္တွာ ပါပုဏိတဗ္ဗဿ အစ္စာယိကဿ ကိစ္စဿ ဥပ္ပာဒကာလော ဝိယ ယောဂိနော အနဘိသမေတာနံ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အဘိသမယကိစ္စဿ ဥပ္ပာဒကာလော. သတ္တ ရထဝိနီတာနိ ဝိယ သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော, ပဌမံ ရထဝိနီတံ အာရုဠှကာလော ဝိယ သီလဝိသုဒ္ဓိယံ ဌိတကာလော, ပဌမရထဝိနီတာဒီဟိ ဒုတိယာဒီနိ အာရုဠှကာလော ဝိယ သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒီဟိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိအာဒီသု ဌိတကာလော. သတ္တမေန ရထဝိနီတေန သာကေတေ အန္တေပုရဒွါရေ ဩရုယှ ဥပရိပါသာဒေ ဉာတိမိတ္တဂဏပရိဝုတဿ သုရသဘောဇနပရိဘောဂကာလော ဝိယ ယောဂိနော ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယာ သဗ္ဗကိလေသေ ခေပေတွာ ဓမ္မဝရပါသာဒံ အာရုယှ ပရောပဏ္ဏာသကုသလဓမ္မပရိဝါရဿ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိရောဓသယနေ နိသိန္နဿ လောကုတ္တရသုခါနုဘဝနကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

នេះជាការប្រៀបធៀបឧបមាជាមួយឧបមេយ្យក្នុងរឿងនេះ៖ គប្បីយល់ថា ព្រះយោគាវចរដែលខ្លាចចំពោះជាតិជរានិងមរណៈ ប្រៀបដូចជាព្រះបាទបសេនទិកោសល។ ទីក្រុងសក្កាយៈ ប្រៀបដូចជាក្រុងសាវត្ថី។ ទីក្រុងនិព្វាន ប្រៀបដូចជាក្រុងសាកេត។ ពេលវេលានៃការកើតឡើងនូវកិច្ចការប្រញាប់ប្រញាល់ដែលព្រះរាជាត្រូវយាងទៅឲ្យដល់ជាប្រញាប់ ដើម្បីនាំមកនូវសេចក្ដីចម្រើនក្នុងក្រុងសាកេត ប្រៀបដូចជាពេលវេលានៃការកើតឡើងនូវកិច្ចការចាក់ធ្លុះដឹងនូវអរិយសច្ចៈ ៤ ដែលព្រះយោគីមិនទាន់បានត្រាស់ដឹង។ វិសុទ្ធិទាំង ៧ ប្រការ ប្រៀបដូចជារថដែលទូន្មានល្អហើយទាំង ៧ គ្រឿង។ ពេលវេលាដែលព្រះយោគីតាំងនៅក្នុងសីលវិសុទ្ធិ ប្រៀបដូចជាពេលដែលឡើងជិះរថដែលទូន្មានល្អហើយគ្រឿងទីមួយ។ ពេលវេលាដែលព្រះយោគីតាំងនៅក្នុងចិត្តវិសុទ្ធិជាដើម ដោយសារសីលវិសុទ្ធិជាដើម ប្រៀបដូចជាពេលដែលឡើងជិះរថគ្រឿងទីពីរជាដើម ដោយសាររថគ្រឿងទីមួយជាដើម។ ពេលវេលាដែលព្រះខីណាស្រព អង្គុយលើគ្រែជាទីរលត់ ចូលកាន់ផលសមាបត្តិមាននិព្វានជាអារម្មណ៍ ហែហមដោយកុសលធម៌ជាងហាសិប ឡើងទៅកាន់ប្រាសាទធម៌ដ៏ប្រសើរ ក្រោយពីបានកម្ចាត់កិលេសទាំងអស់ដោយញាណទស្សនវិសុទ្ធិ ហើយទទួលរងនូវលោកុត្តរសុខ ប្រៀបដូចជាពេលវេលាដែលព្រះរាជាចុះពីរថគ្រឿងទីប្រាំពីរត្រង់ទ្វារព្រះបរមរាជវាំងក្នុងក្រុងសាកេត ហើយឡើងទៅកាន់ប្រាសាទជាន់ខាងលើ ហែហមដោយពួកញាតិនិងមិត្តភក្តិ សោយនូវភោជនាហារមានរសជាតិដ៏ឆ្ងាញ់ពិសា គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ។

ဣတိ အာယသ္မန္တံ ပုဏ္ဏံ ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိံ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရော သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ပုစ္ဆိ. အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဧဝံ ပုစ္ဆန္တော ပန ဓမ္မသေနာပတိ ကိံ ဇာနိတွာ ပုစ္ဆိ, ဥဒါဟု အဇာနိတွာ? တိတ္ထကုသလော ဝါ ပန ဟုတွာ ဝိသယသ္မိံ ပုစ္ဆိ, ဥဒါဟု အတိတ္ထကုသလော ဟုတွာ အဝိသယသ္မိံ? ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ စ ကိံ ဇာနိတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ, ဥဒါဟု အဇာနိတွာ? တိတ္ထကုသလော ဝါ ပန ဟုတွာ ဝိသယသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇေသိ, ဥဒါဟု အတိတ္ထကုသလော ဟုတွာ အဝိသယေတိ? ဇာနိတွာ တိတ္ထကုသလော ဟုတွာ ဝိသယေ ပုစ္ဆီတိ ဟိ ဝဒမာနော ဓမ္မသေနာပတိံယေဝ ဝဒေယျ. ဇာနိတွာ တိတ္ထကုသလော ဟုတွာ ဝိသယေ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ ဝဒမာနော ပုဏ္ဏတ္ထေရံယေဝ [Pg.64] ဝဒေယျ. ယဉှိ ဝိသုဒ္ဓီသု သံခိတ္တံ, တံ ကထာဝတ္ထူသု ဝိတ္ထိဏ္ဏံ. ယံ ကထာဝတ္ထူသု သံခိတ္တံ, တံ ဝိသုဒ္ဓီသု ဝိတ္ထိဏ္ဏံ. တဒမိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាធម្មសេនាបតី បានសួរនូវវិសុទ្ធិ ៧ ប្រការ ចំពោះព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ ជាអ្នកបាននូវកថាវត្ថុ ១០ ប្រការ ដោយលំដាប់ពាក្យដែលបានពោលមកនេះ។ ព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ បានវិសជ្ជនានូវកថាវត្ថុ ១០ ប្រការ។ កាលបើព្រះធម្មសេនាបតីសួរយ៉ាងនេះ តើលោកដឹងហើយទើបសួរ ឬក៏មិនដឹងទើបសួរ? ឬមួយលោកជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ ហើយសួរក្នុងវិស័យ ឬជាអ្នកមិនឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ ហើយសួរក្នុងអវិស័យ? ចំណែកព្រះបុណ្ណត្ថេរ តើដឹងហើយទើបវិសជ្ជនា ឬមិនដឹងទើបវិសជ្ជនា? ឬមួយលោកជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ ហើយវិសជ្ជនាក្នុងវិស័យ ឬជាអ្នកមិនឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ ហើយវិសជ្ជនាក្នុងអវិស័យ? ព្រោះថា បុគ្គលកាលពោលថា «ដឹងហើយ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ ហើយសួរក្នុងវិស័យ» ឈ្មោះថាពោលសំដៅយកតែព្រះធម្មសេនាបតីប៉ុណ្ណោះ។ បុគ្គលកាលពោលថា «ដឹងហើយ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ ហើយវិសជ្ជនាក្នុងវិស័យ» ឈ្មោះថាពោលសំដៅយកតែព្រះបុណ្ណត្ថេរប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា សេចក្តីណាដែលសង្ខេបទុកក្នុងវិសុទ្ធិទាំងឡាយ សេចក្តីនោះត្រូវបានពន្យល់ពិស្តារក្នុងកថាវត្ថុទាំងឡាយ។ សេចក្តីណាដែលសង្ខេបទុកក្នុងកថាវត្ថុទាំងឡាយ សេចក្តីនោះត្រូវបានពន្យល់ពិស្តារក្នុងវិសុទ្ធិទាំងឡាយ។ សេចក្តីនោះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីនេះ។

ဝိသုဒ္ဓီသု ဟိ ဧကာ သီလဝိသုဒ္ဓိ စတ္တာရိ ကထာဝတ္ထူနိ ဟုတွာ အာဂတာ အပ္ပိစ္ဆကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ အသံသဂ္ဂကထာ, သီလကထာတိ. ဧကာ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ တီဏိ ကထာဝတ္ထူနိ ဟုတွာ အာဂတာ – ပဝိဝေကကထာ, ဝီရိယာရမ္ဘကထာ, သမာဓိကထာတိ, ဧဝံ တာဝ ယံ ဝိသုဒ္ဓီသု သံခိတ္တံ, တံ ကထာဝတ္ထူသု ဝိတ္ထိဏ္ဏံ. ကထာဝတ္ထူသု ပန ဧကာ ပညာကထာ ပဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိယော ဟုတွာ အာဂတာ – ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ, ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ, မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ, ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ, ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီတိ, ဧဝံ ယံ ကထာဝတ္ထူသု သံခိတ္တံ, တံ ဝိသုဒ္ဓီသု ဝိတ္ထိဏ္ဏံ. တသ္မာ သာရိပုတ္တတ္ထေရော သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ပုစ္ဆန္တော န အညံ ပုစ္ဆိ, ဒသ ကထာဝတ္ထူနိယေဝ ပုစ္ဆိ. ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တော န အညံ ဝိဿဇ္ဇေသိ, ဒသ ကထာဝတ္ထူနိယေဝ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ. ဣတိ ဥဘောပေတေ ဇာနိတွာ တိတ္ထကုသလာ ဟုတွာ ဝိသယေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိံသု စေဝ ဝိဿဇ္ဇေသုံ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពិតមែនហើយ ក្នុងវិសុទ្ធិទាំងឡាយ វិសុទ្ធិមួយគឺសីលវិសុទ្ធិ មកជាកថាវត្ថុ ៤ គឺ អប្បិច្ឆកថា សន្តុដ្ឋិកថា អសំសគ្គកថា និងសីលកថា។ វិសុទ្ធិមួយគឺចិត្តវិសុទ្ធិ មកជាកថាវត្ថុ ៣ គឺ បវិវេកកថា វីរិយារម្ភកថា និងសមាធិកថា យ៉ាងនេះជាមុនសិន សេចក្តីណាដែលសង្ខេបទុកក្នុងវិសុទ្ធិទាំងឡាយ សេចក្តីនោះត្រូវបានពន្យល់ពិស្តារក្នុងកថាវត្ថុទាំងឡាយ។ ចំណែកក្នុងកថាវត្ថុទាំងឡាយវិញ កថាវត្ថុមួយគឺបញ្ញាកថា មកជាវិសុទ្ធិ ៥ គឺ ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិ មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិ បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិ និងញាណទស្សនវិសុទ្ធិ យ៉ាងនេះ សេចក្តីណាដែលសង្ខេបទុកក្នុងកថាវត្ថុទាំងឡាយ សេចក្តីនោះត្រូវបានពន្យល់ពិស្តារក្នុងវិសុទ្ធិទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ កាលសួរនូវវិសុទ្ធិ ៧ មិនបានសួររឿងដទៃឡើយ គឺសួរតែកថាវត្ថុ ១០ ប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីព្រះបុណ្ណត្ថេរ កាលវិសជ្ជនានូវវិសុទ្ធិ ៧ ក៏មិនបានវិសជ្ជនារឿងដទៃឡើយ គឺវិសជ្ជនាតែកថាវត្ថុ ១០ ប៉ុណ្ណោះ។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះមហានាគទាំងពីររូបនេះ ដឹងហើយ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ បានសួរនិងដោះស្រាយប្រស្នាក្នុងវិស័យតែប៉ុណ្ណោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។

၂၆၀. ကော နာမော အာယသ္မာတိ န ထေရော တဿ နာမံ န ဇာနာတိ. ဇာနန္တောယေဝ ပန သမ္မောဒိတုံ လဘိဿာမီတိ ပုစ္ဆိ. ကထဉ္စ ပနာယသ္မန္တန္တိ ဣဒံ ပန ထေရော သမ္မောဒမာနော အာဟ. မန္တာဏိပုတ္တောတိ မန္တာဏိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော. ယထာ တန္တိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ, ယထာ သုတဝတာ သာဝကေန ဗျာကာတဗ္ဗာ, ဧဝမေဝ ဗျာကတာတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော. အနုမဿ အနုမဿာတိ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ဩဂါဟေတွာ အနုပဝိသိတွာ. စေလဏ္ဍုပကေနာတိ ဧတ္ထ စေလံ ဝုစ္စတိ ဝတ္ထံ, အဏ္ဍုပကံ စုမ္ဗဋကံ. ဝတ္ထစုမ္ဗဋကံ သီသေ ကတွာ အာယသ္မန္တံ တတ္ထ နိသီဒါပေတွာ ပရိဟရန္တာပိ သဗြဟ္မစာရီ ဒဿနာယ လဘေယျုံ, ဧဝံ လဒ္ဓဒဿနမ္ပိ တေသံ လာဘာယေဝါတိ အဋ္ဌာနပရိကပ္ပေန အဘိဏှဒဿနဿ ဥပါယံ ဒဿေသိ. ဧဝံ အပရိဟရန္တေန ဟိ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတုကာမေန ဓမ္မံ ဝါ သောတုကာမေန ‘‘ထေရော ကတ္ထ ဌိတော ကတ္ထ နိသိန္နော’’တိ ပရိယေသန္တေန စရိတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧဝံ ပရိဟရန္တာ ပန ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေယေဝ သီသတော ဩရောပေတွာ မဟာရဟေ အာသနေ နိသီဒါပေတွာ သက္ကာ ဟောန္တိ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတုံ ဓမ္မံ ဝါ သောတုံ. ဣတိ အဋ္ဌာနပရိကပ္ပေန အဘိဏှဒဿနဿ ဥပါယံ ဒဿေသိ.

២៦០. ពាក្យថា «Ko nāmo āyasmā» មិនមែនមានន័យថា ព្រះត្ថេរមិនស្គាល់ឈ្មោះរបស់លោកនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ លោកដឹងស្រាប់ហើយ តែសួរដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងបានសាកសួររាក់ទាក់រីករាយជាមួយគ្នា»។ ចំណែកពាក្យថា «kathañca panāyasmantaṃ» នេះ ព្រះត្ថេរពោលដោយសេចក្តីរីករាយ។ ពាក្យថា «Mantāṇiputto» គឺកូនរបស់នាងព្រាហ្មណីឈ្មោះ មន្តានី។ ពាក្យថា «yathā taṃ» ក្នុងពាក្យនេះ ម៉ាត់ថា «taṃ» គ្រាន់តែជាការធ្លាក់ចុះនៃនិបាត សេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះថា «ព្រះសាវ័កអ្នកមានសុតៈគប្បីដោះស្រាយយ៉ាងណា លោកក៏បានដោះស្រាយយ៉ាងនោះឯង»។ ពាក្យថា «Anumassa anumassa» គឺការចុះស៊ប់ ចូលទៅស៊ប់ក្នុងកថាវត្ថុ ១០។ ពាក្យថា «Celaṇḍupakena» ក្នុងពាក្យនេះ ម៉ាត់ថា «cela» ប្រែថា សំពត់, «aṇḍupaka» ប្រែថា ខ្នើយទ្រក្បាល (កំបង់សំពត់ទ្រក្បាល)។ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបង្ហាញឧបាយនៃការបានជួបជាប្រចាំ ដោយការសន្មតក្នុងហេតុការណ៍ដែលមិនអាចទៅរួចថា «ទោះបីជាសព្រហ្មចារីទាំងឡាយ យកកំបង់សំពត់ទ្រក្បាលដាក់លើក្បាល ហើយនិមន្តព្រះដ៏មានអាយុឱ្យគង់លើកំបង់សំពត់នោះ រួចហើយសែងនាំទៅ ដើម្បីឱ្យបានជួបឃើញ ការបានជួបឃើញយ៉ាងនោះ ក៏ជាលាភរបស់សព្រហ្មចារីទាំងឡាយនោះដែរ»។ ព្រោះថា កាលបើមិនសែងនាំទៅយ៉ាងនេះទេ បុគ្គលអ្នកចង់សួរប្រស្នា ឬចង់ស្តាប់ធម៌ ត្រូវតែដើរស្វែងរកថា «ព្រះត្ថេរគង់នៅទីណា គង់នៅកន្លែងណា»។ ប៉ុន្តែ កាលបើមានការសែងនាំទៅយ៉ាងនេះ ក្នុងខណៈដែលចង់បានៗ គេអាចដាក់ចុះពីលើក្បាល ហើយនិមន្តឱ្យគង់លើអាសនៈដ៏សមគួរ រួចហើយអាចសួរប្រស្នា ឬស្តាប់ធម៌បាន។ លោកបង្ហាញឧបាយនៃការបានជួបជាប្រចាំ ដោយការសន្មតក្នុងហេតុការណ៍ដែលមិនអាចទៅរួច យ៉ាងនេះឯង។

သာရိပုတ္တောတိ စ ပန မန္တိ သာရိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တောတိ စ ပန ဧဝံ မံ သဗြဟ္မစာရီ ဇာနန္တိ. သတ္ထုကပ္ပေနာတိ သတ္ထုသဒိသေန. ဣတိ ဧကပဒေနေဝ အာယသ္မာ [Pg.65] ပုဏ္ဏော သာရိပုတ္တတ္ထေရံ စန္ဒမဏ္ဍလံ အာဟစ္စ ဌပေန္တော ဝိယ ဥက္ခိပိ. ထေရဿ ဟိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧကန္တဓမ္မကထိကဘာဝေါ ပါကဋော အဟောသိ. အမစ္စဉှိ ပုရောဟိတံ မဟန္တောတိ ဝဒမာနော ရာဇသဒိသောတိ ဝဒေယျ, ဂေါဏံ ဟတ္ထိပ္ပမာဏောတိ, ဝါပိံ သမုဒ္ဒပ္ပမာဏောတိ, အာလောကံ စန္ဒိမသူရိယာလောကပ္ပမာဏောတိ, ဣတော ပရံ ဧတေသံ မဟန္တဘာဝကထာ နာမ နတ္ထိ. သာဝကမ္ပိ မဟာတိ ဝဒန္တော သတ္ထုပဋိဘာဂေါတိ ဝဒေယျ, ဣတော ပရံ တဿ မဟန္တဘာဝကထာ နာမ နတ္ထိ. ဣစ္စာယသ္မာ ပုဏ္ဏော ဧကပဒေနေဝ ထေရံ စန္ဒမဏ္ဍလံ အာဟစ္စ ဌပေန္တော ဝိယ ဥက္ခိပိ.

ពាក្យថា «Sāriputtoti ca pana maṃ» គឺថា «សព្រហ្មចារីទាំងឡាយ ស្គាល់ខ្ញុំយ៉ាងនេះថា ជាកូនរបស់នាងព្រាហ្មណីឈ្មោះ សារី»។ ពាក្យថា «Satthukappena» គឺប្រៀបដូចជាព្រះសាស្តា។ ព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ បានលើកតម្កើងព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ដោយពាក្យតែមួយម៉ាត់នេះ ហាក់ដូចជាលើកយកវង់ព្រះចន្ទទៅដាក់ទល់នឹងមេឃ។ ព្រោះថា ភាពជាធម្មកថិកដ៏ពិតប្រាកដរបស់ព្រះត្ថេរ បានប្រាកដច្បាស់ក្នុងទីនេះហើយ។ ពិតមែនហើយ បុគ្គលកាលពោលសរសើរអាមាត្យ ឬបុរោហិតថាជាអ្នកធំ គប្បីពោលថា «ប្រៀបដូចជាស្តេច» គប្បីពោលសរសើរគោថា «មានប្រមាណប៉ុនដំរី» គប្បីពោលសរសើរស្រះថា «មានប្រមាណប៉ុនមហាសមុទ្រ» គប្បីពោលសរសើរពន្លឺថា «មានប្រមាណប៉ុនពន្លឺព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យ» ព្រោះថា លើសពីនេះទៅទៀត គ្មានពាក្យពោលសរសើរពីភាពធំដុំរបស់ជនទាំងនោះឡើយ។ ទោះបីជាសរសើរសាវ័កថាជាអ្នកធំ ក៏គប្បីពោលថា «ប្រៀបដូចជាព្រះសាស្តា» ព្រោះថា លើសពីនេះទៅទៀត គ្មានពាក្យពោលសរសើរពីភាពធំដុំរបស់សាវ័កនោះឡើយ។ ព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ បានលើកតម្កើងព្រះត្ថេរ ដោយពាក្យតែមួយម៉ាត់នេះ ហាក់ដូចជាលើកយកវង់ព្រះចន្ទទៅដាក់ទល់នឹងមេឃ យ៉ាងនេះឯង។

ဧတ္တကမ္ပိ နော နပ္ပဋိဘာသေယျာတိ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တဿ အပ္ပဋိဘာနံ နာမ နတ္ထိ. ယာ ပနာယံ ဥပမာ အာဟဋာ, တံ န အာဟရေယျာမ, အတ္ထမေဝ ကထေယျာမ. ဥပမာ ဟိ အဇာနန္တာနံ အာဟရီယတီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဣဒမ္ပိ ပဋိက္ခိပိတွာ ဥပမာ နာမ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ သန္တိကေ အာဟရီယတိ, ထေရံ ပနေသ အပစာယမာနော ဧဝမာဟာတိ.

ពាក្យថា «Ettakampi no nappaṭibhāseyya» គឺថា ភាពមិនភ្លឺច្បាស់ មិនដែលមានឡើយ ចំពោះព្រះសាវ័កដែលបានសម្រេចបដិសម្ភិទា។ ប៉ុន្តែ ឧបមាណាដែលបាននាំមកហើយ ប្រសិនបើយើងមិននាំយកឧបមានោះមកទេ យើងគប្បីពោលតែសេចក្តីពិតប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ឧបមា តែងនាំមកសម្រាប់មនុស្សដែលមិនទាន់ដឹង នេះជាអធិប្បាយក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថា បានបដិសេធសេចក្តីនេះ ហើយពោលថា «ធម្មតាឧបមា សូម្បីក្នុងសំណាក់នៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ក៏តែងតែនាំមកដែរ ប៉ុន្តែព្រះបុណ្ណត្ថេរពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះគោរពកោតក្រែងចំពោះព្រះត្ថេរ»។

အနုမဿ အနုမဿ ပုစ္ဆိတာတိ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ဩဂါဟေတွာ ဩဂါဟေတွာ ပုစ္ဆိတာ. ကိံ ပန ပဉှဿ ပုစ္ဆနံ ဘာရိယံ, ဥဒါဟု ဝိဿဇ္ဇနန္တိ? ဥဂ္ဂဟေတွာ ပုစ္ဆနံ နော ဘာရိယံ, ဝိဿဇ္ဇနံ ပန ဘာရိယံ. သဟေတုကံ ဝါ သကာရဏံ ကတွာ ပုစ္ဆနမ္ပိ ဝိဿဇ္ဇနမ္ပိ ဘာရိယမေဝ. သမနုမောဒိံသူတိ သမစိတ္တာ ဟုတွာ အနုမောဒိံသု. ဣတိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနာ နိဋ္ဌိတာတိ.

ពាក្យថា «Anumassa anumassa pucchitā» គឺសួរដោយចុះស៊ប់ៗ ក្នុងកថាវត្ថុ ១០។ សួរថា តើការសួរប្រស្នាជាការធ្ងន់ ឬការដោះស្រាយជាការធ្ងន់? ការសួរដោយការយល់ដឹង មិនមែនជាការធ្ងន់ឡើយ ប៉ុន្តែការដោះស្រាយ ទើបជាការធ្ងន់។ ការសួរក្តី ការដោះស្រាយក្តី ដែលធ្វើឱ្យមានហេតុ មានផល គឺសុទ្ធតែជាការធ្ងន់ទាំងអស់។ ពាក្យថា «Samanumodiṃsu» គឺមានចិត្តស្មើគ្នា ហើយត្រេកអរអនុមោទនា។ ការសម្តែងធម៌ ចប់ដោយអនុសន្ធិយ៉ាងនេះឯង។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ

ရထဝိနီတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃរថវិនីតសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၅. နိဝါပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃនិវាបសូត្រ

၂၆၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ နိဝါပသုတ္တံ. တတ္ထ နေဝါပိကောတိ ယော မိဂါနံ ဂဟဏတ္ထာယ အရညေ တိဏဗီဇာနိ ဝပတိ ‘‘ဣဒံ တိဏံ ခါဒိတုံ အာဂတေ မိဂေ သုခံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ. နိဝါပန္တိ ဝပ္ပံ. နိဝုတ္တန္တိ ဝပိတံ. မိဂဇာတာတိ မိဂဃဋာ. အနုပခဇ္ဇာတိ အနုပဝိသိတွာ. မုစ္ဆိတာတိ တဏှာမုစ္ဆနာယ မုစ္ဆိတာ, တဏှာယ ဟဒယံ ပဝိသိတွာ မုစ္ဆနာကာရံ ပါပိတာတိ [Pg.66] အတ္ထော. မဒံ အာပဇ္ဇိဿန္တီတိ မာနမဒံ အာပဇ္ဇိဿန္တိ. ပမာဒန္တိ ဝိဿဋ္ဌသတိဘာဝံ. ယထာကာမကရဏီယာ ဘဝိဿန္တီတိ ယထာ ဣစ္ဆိဿာမ, တထာ ကာတဗ္ဗာ ဘဝိဿန္တိ. ဣမသ္မိံ နိဝါပေတိ ဣမသ္မိံ နိဝါပဋ္ဌာနေ. ဧကံ ကိရ နိဝါပတိဏံ နာမ အတ္ထိ နိဒါဃဘဒ္ဒကံ, တံ ယထာ ယထာ နိဒါဃော ဟောတိ, တထာ တထာ နီဝါရဝနံ ဝိယ မေဃမာလာ ဝိယ စ ဧကဂ္ဃနံ ဟောတိ, တံ လုဒ္ဒကာ ဧကသ္မိံ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနေ ကသိတွာ ဝပိတွာ ဝတိံ ကတွာ ဒွါရံ ယောဇေတွာ ရက္ခန္တိ. အထ ယဒါ မဟာနိဒါဃေ သဗ္ဗတိဏာနိ သုက္ခာနိ ဟောန္တိ, ဇိဝှာတေမနမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ ဒုလ္လဘံ ဟောတိ, တဒါ မိဂဇာတာ သုက္ခတိဏာနိ စေဝ ပုရာဏပဏ္ဏာနိ စ ခါဒန္တာ ကမ္ပမာနာ ဝိယ ဝိစရန္တာ နိဝါပတိဏဿ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ဝဓဗန္ဓနာဒီနိ အဂဏယိတွာ ဝတိံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တာ ပဝိသန္တိ. တေသဉှိ နိဝါပတိဏံ အတိဝိယ ပိယံ ဟောတိ မနာပံ. နေဝါပိကော တေ ဒိသွာ ဒွေ တီဏိ ဒိဝသာနိ ပမတ္တော ဝိယ ဟောတိ, ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ တိဋ္ဌတိ. အန္တောနိဝါပဋ္ဌာနေ တဟိံ တဟိံ ဥဒကအာဝါဋကာပိ ဟောန္တိ, မိဂါ ဝိဝဋဒွါရေန ပဝိသိတွာ ခါဒိတမတ္တကံ ပိဝိတမတ္တကမေဝ ကတွာ ပက္ကမန္တိ, ပုနဒိဝသေ ကိဉ္စိ န ကရောန္တီတိ ကဏ္ဏေ စာလယမာနာ ခါဒိတွာ ပိဝိတွာ အတရမာနာ ဂစ္ဆန္တိ, ပုနဒိဝသေ ကောစိ ကိဉ္စိ ကတ္တာ နတ္ထီတိ ယာဝဒတ္ထံ ခါဒိတွာ ပိဝိတွာ မဏ္ဍလဂုမ္ဗံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇန္တိ. လုဒ္ဒကာ တေသံ ပမတ္တဘာဝံ ဇာနိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ သမ္ပရိဝါရေတွာ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ကောဋ္ဋေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ တေ တသ္မိံ နိဝါပေ နေဝါပိကဿ ယထာကာမကရဏီယာ ဘဝန္တိ.

២៦១. ពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» ជាដើម គឺនិវាបសូត្រ។ ក្នុងនិវាបសូត្រនោះ ពាក្យថា «nevāpiko» គឺព្រានព្រៃណាដែលព្រោះគ្រាប់ស្មៅក្នុងព្រៃ ដើម្បីចាប់ពួកម្រឹគ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងចាប់ពួកម្រឹគដែលមកស៊ីស្មៅនេះបានដោយងាយ»។ ពាក្យថា «Nivāpaṃ» គឺស្មៅដែលព្រោះ។ ពាក្យថា «Nivuttaṃ» គឺដែលព្រោះហើយ។ ពាក្យថា «Migajātā» គឺហ្វូងម្រឹគទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «Anupakhajja» គឺចូលទៅហើយ។ ពាក្យថា «Mucchitā» គឺវង្វេងដោយការវង្វេងព្រោះតណ្ហា សេចក្តីថា ត្រូវតណ្ហាចូលទៅកាន់បេះដូង ហើយធ្វើឱ្យដល់នូវសភាពវង្វេង។ ពាក្យថា «Madaṃ āpajjissanti» គឺនឹងដល់នូវការស្រវឹងគឺមានះ។ ពាក្យថា «Pamādaṃ» គឺសភាពដែលប្រាសចាកសតិ។ ពាក្យថា «Yathākāmakaraṇīyā bhavissanti» គឺពួកម្រឹគនឹងត្រូវព្រានធ្វើតាមចិត្តប្រាថ្នា គឺយើងប្រាថ្នាយ៉ាងណា ត្រូវធ្វើជាមួយពួកគេយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា «Imasmiṃ nivāpe» គឺក្នុងកន្លែងព្រោះស្មៅនេះ។ ឮថា មានវាលស្មៅដែលព្រោះមួយឈ្មោះថា និវាបតិណៈ ដែលល្អក្នុងរដូវក្តៅ កាលបើមានរដូវក្តៅយ៉ាងណាៗ វាលស្មៅនោះក៏ដុះក្រាស់ឃ្មឹក ដូចជាព្រៃស្មៅញ៉ាំង ឬដូចជាផ្ទាំងពពក យ៉ាងនោះៗ ពួកព្រានព្រៃបានភ្ជួររាស់ ព្រោះគ្រាប់ពូជ ធ្វើរបង ដាក់ទ្វារ និងថែរក្សាទុកក្នុងកន្លែងដែលមានទឹកសម្រួលមួយ។ លុះដល់សម័យក្តៅខ្លាំង ស្មៅទាំងអស់ក៏ស្ងួតក្រៀមអស់ ទឹកសូម្បីតែល្មមផ្សើមអណ្តាតក៏រកបានដោយកម្រ ក្នុងកាលនោះ ហ្វូងម្រឹគទាំងឡាយ កាលស៊ីស្មៅស្ងួត និងស្លឹកឈើចាស់ៗ ដើរត្រឡាត់ត្រឡែងញាប់ញ័រ ធុំក្លិនស្មៅដែលព្រោះនោះ ក៏មិនគិតដល់ការសម្លាប់ ឬការចងជាដើមឡើយ នាំគ្នាលោតរំលងរបងចូលទៅ។ ព្រោះថា ស្មៅដែលព្រោះនោះ ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តរបស់ពួកម្រឹគទាំងនោះក្រៃលែង។ ព្រានព្រៃឃើញពួកម្រឹគទាំងនោះហើយ ធ្វើជាដូចជាធ្វេសប្រហែសអស់ពីរឬបីថ្ងៃ បើកទ្វារចោលទុក។ ក្នុងកន្លែងព្រោះស្មៅនោះ ក៏មានអណ្តូងទឹកក្នុងទីនោះៗដែរ ពួកម្រឹគចូលតាមទ្វារដែលបើកចំហ ស៊ីតែបន្តិច ផឹកតែបន្តិច ហើយក៏ចេញទៅវិញ ដោយគិតថា «ថ្ងៃស្អែក ព្រានមិនធ្វើអ្វីឡើយ» ក៏នាំគ្នាគ្រវីត្រចៀក ស៊ី ផឹក ហើយដើរចេញទៅដោយស្រួលៗ ដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ទៀត ក៏គិតថា «គ្មាននរណាម្នាក់ធ្វើអ្វីឡើយ» ក៏ស៊ីផឹកតាមចិត្តប្រាថ្នា រួចចូលទៅដេកក្នុងគុម្ពោតព្រៃ។ ពួកព្រានដឹងពីសភាពធ្វេសប្រហែសរបស់ពួកម្រឹគទាំងនោះហើយ ក៏បិទទ្វារ ព័ទ្ធជុំវិញ ចាប់ផ្តើមសម្លាប់តាំងពីចុងបំផុតទៅ រួចក៏នាំគ្នាទៅ យ៉ាងនេះ ពួកម្រឹគទាំងនោះក្នុងវាលស្មៅនោះ ក៏ក្លាយជាសត្វដែលព្រានត្រូវធ្វើតាមចិត្តប្រាថ្នា។

၂၆၂. တတြ, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, တေသု မိဂဇာတေသု. ပဌမာ မိဂဇာတာတိ, မိဂဇာတာ ပဌမဒုတိယာ နာမ နတ္ထိ. ဘဂဝါ ပန အာဂတပဋိပါဋိဝသေန ကပ္ပေတွာ ပဌမာ, ဒုတိယာ, တတိယာ, စတုတ္ထာတိ နာမံ အာရောပေတွာ ဒဿေသိ. ဣဒ္ဓါနုဘာဝါတိ ယထာကာမံ ကတ္တဗ္ဗဘာဝတော; ဝသီဘာဝေါယေဝ ဟိ ဧတ္ထ ဣဒ္ဓီတိ စ အာနုဘာဝေါတိ စ အဓိပ္ပေတော.

២៦២. ពាក្យថា «Tatra, bhikkhave» គឺម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងចំណោមហ្វូងម្រឹគទាំងនោះ។ ពាក្យថា «Paṭhamā migajātā» គឺថា ហ្វូងម្រឹគដែលឈ្មោះថា ទីមួយ ទីពីរ មិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់កំណត់យកតាមលំដាប់ដែលមកដល់ ហើយទ្រង់សម្តែងដោយដាក់ឈ្មោះថា ទីមួយ ទីពីរ ទីបី ទីបួន។ ពាក្យថា «Iddhānubhāvā» គឺព្រោះសភាពដែលត្រូវធ្វើបានតាមចិត្តប្រាថ្នា ព្រោះថា ក្នុងពាក្យនេះ សេចក្តីប្រាថ្នាចង់បាននូវអំណាចគ្រប់គ្រង ហៅថា ឥទ្ធិផង អានុភាពផង។

၂၆၃. ဘယဘောဂါတိ ဘယေန ဘောဂတော. ဗလဝီရိယန္တိ အပရာပရံ သဉ္စရဏဝါယောဓာတု, သာ ပရိဟာယီတိ အတ္ထော.

២៦៣. ពាក្យថា «Bhayabhogā» គឺការបរិភោគដោយសេចក្តីភ័យខ្លាច។ ពាក្យថា «Balavīriyaṃ» គឺវាយោធាតុដែលញ៉ាំងការដើរទៅមកឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ សេចក្តីថា វាយោធាតុនោះសាបសូន្យទៅ។

၂၆၄. ဥပနိဿာယ အာသယံ ကပ္ပေယျာမာတိ အန္တော နိပဇ္ဇိတွာ ခါဒန္တာနမ္ပိ ဘယမေဝ, ဗာဟိရတော အာဂန္တွာ ခါဒန္တာနမ္ပိ ဘယမေဝ, မယံ ပန အမုံ နိဝါပဋ္ဌာနံ နိဿာယ ဧကမန္တေ အာသယံ ကပ္ပေယျာမာတိ စိန္တယိံသု. ဥပနိဿာယ [Pg.67] အာသယံ ကပ္ပယိံသူတိ လုဒ္ဒကာ နာမ န သဗ္ဗကာလံ အပ္ပမတ္တာ ဟောန္တိ. မယံ တတ္ထ တတ္ထ မဏ္ဍလဂုမ္ဗေသု စေဝ ဝတိပါဒေသု စ နိပဇ္ဇိတွာ ဧတေသု မုခဓောဝနတ္ထံ ဝါ အာဟာရကိစ္စကရဏတ္ထံ ဝါ ပက္ကန္တေသု နိဝါပဝတ္ထုံ ပဝိသိတွာ ခါဒိတမတ္တံ ကတွာ အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိဿာမာတိ နိဝါပဝတ္ထုံ ဥပနိဿာယ ဂဟနေသု ဂုမ္ဗဝတိပါဒါဒီသု အာသယံ ကပ္ပယိံသု. ဘုဉ္ဇိံသူတိ ဝုတ္တနယေန လုဒ္ဒကာနံ ပမာဒကာလံ ဉတွာ သီဃံ သီဃံ ပဝိသိတွာ ဘုဉ္ဇိံသု. ကေတဗိနောတိ သိက္ခိတကေရာဋိကာ. ဣဒ္ဓိမန္တာတိ ဣဒ္ဓိမန္တော ဝိယ. ပရဇနာတိ ယက္ခာ. ဣမေ န မိဂဇာတာတိ. အာဂတိံ ဝါ ဂတိံ ဝါတိ ဣမိနာ နာမ ဌာနေန အာဂစ္ဆန္တိ, အမုတြ ဂစ္ဆန္တီတိ ဣဒံ နေသံ န ဇာနာမ. ဒဏ္ဍဝါကရာဟီတိ ဒဏ္ဍဝါကရဇာလေဟိ. သမန္တာ သပ္ပဒေသံ အနုပရိဝါရေသုန္တိ အတိမာယာဝိနော ဧတေ, န ဒူရံ ဂမိဿန္တိ, သန္တိကေယေဝ နိပန္နာ ဘဝိဿန္တီတိ နိဝါပက္ခေတ္တဿ သမန္တာ သပ္ပဒေသံ မဟန္တံ ဩကာသံ အနုပရိဝါရေသုံ. အဒ္ဒသံသူတိ ဧဝံ ပရိဝါရေတွာ ဝါကရဇာလံ သမန္တတော စာလေတွာ ဩလောကေန္တာ အဒ္ဒသံသု. ယတ္ထ တေတိ ယသ္မိံ ဌာနေ တေ ဂါဟံ အဂမံသု, တံ ဌာနံ အဒ္ဒသံသူတိ အတ္ထော.

២៦៤. ពាក្យថា Upanissāya āsayaṃ kappeyyāma សេចក្តីថា ពួកម្រឹគទាំងឡាយគិតថា ភ័យតែងមានដល់ពួកម្រឹគដែលដេកស៊ីក្នុងទីវាលស្មៅនោះផង ភ័យតែងមានដល់ពួកម្រឹគដែលមកពីខាងក្រៅហើយស៊ីនោះផង ចំណែកពួកយើងគួរអាស្រ័យទីវាលស្មៅនោះ ហើយធ្វើលំនៅក្បែរទីសមគួរមួយចំហៀង។ ពាក្យថា Upanissāya āsayaṃ kappayiṃsu សេចក្តីថា ធម្មតាព្រានព្រៃទាំងឡាយ មិនមែនជាអ្នកមិនប្រហែសរហូតគ្រប់ពេលនោះទេ។ ពួកយើងគួរដេកក្នុងគុម្ពឈើជារង្វង់ និងទៀបគល់របងក្នុងទីនោះៗ កាលបើព្រានទាំងនោះចេញទៅដើម្បីលុបលាងមុខក្តី ដើម្បីធ្វើភត្តកិច្ចក្តី ពួកយើងនឹងចូលទៅកាន់ទីវាលស្មៅ ស៊ីល្មមតែឆ្អែត ហើយត្រឡប់ចូលមកកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួនវិញ ពួកម្រឹគគិតដូច្នេះហើយ ទើបអាស្រ័យទីវាលស្មៅនោះ ធ្វើលំនៅក្បែរគុម្ពស្បូវ គុម្ពឈើ និងទៀបគល់របងជាដើម។ ពាក្យថា Bhuñjiṃsu សេចក្តីថា ពួកម្រឹគដឹងនូវសម័យដែលព្រានប្រហែសធ្វេស ដោយន័យដែលពោលហើយ ទើបចូលទៅស៊ីយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ពាក្យថា Keṭubhinoti គឺពួកម្រឹគដែលមានមាយាដែលបានហ្វឹកហាត់ហើយ។ ពាក្យថា Iddhimantāti គឺប្រៀបដូចជាអ្នកមានឫទ្ធិ។ ពាក្យថា Parajanāti គឺដូចជាពួកយក្ស។ ពាក្យថា Ime na migajātāti គឺម្រឹគទាំងនេះមិនមែនជាម្រឹគធម្មតាឡើយ នេះជាអត្ថក្នុងបទនោះ។ ពាក្យថា Āgatiṃ vā gatiṃ vāti សេចក្តីថា ពួកយើងមិនដឹងនូវផ្លូវមក ឬផ្លូវទៅរបស់ម្រឹគទាំងនោះថា មកតាមផ្លូវឈ្មោះនេះ ឬទៅកាន់ទីនោះឡើយ។ ពាក្យថា Daṇḍavākurāhīti គឺដោយសំណាញ់ដែលមានបង្គោលឈើទ្រ។ ពាក្យថា Samantā sappadesaṃ anuparivāresunti សេចក្តីថា ព្រានទាំងឡាយគិតថា ពួកម្រឹគទាំងនេះមានមាយាច្រើនណាស់ នឹងមិនទៅឆ្ងាយឡើយ មុខជានឹងដេកនៅក្នុងទីជិតៗនេះឯង គិតដូច្នេះហើយ ទើបព័ទ្ធជុំវិញទីវាលស្មៅគ្រប់ទិសទីក្នុងទីធ្លាដ៏ធំទូលាយ។ ពាក្យថា Addasaṃsu សេចក្តីថា ព្រានទាំងឡាយព័ទ្ធយ៉ាងនេះហើយ ញ៉ាំងសំណាញ់ឱ្យកម្រើកជុំវិញ កាលក្រឡេកមើលទៅក៏បានឃើញ។ ពាក្យថា Yattha te សេចក្តីថា ព្រានទាំងឡាយបានឃើញកន្លែងដែលម្រឹគទាំងនោះជាប់អន្ទាក់ នេះជាអត្ថក្នុងបទនោះ។

၂၆၅. ယံနူန မယံ ယတ္ထ အဂတီတိ တေ ကိရ ဧဝံ စိန္တယိံသု – ‘‘အန္တော နိပဇ္ဇိတွာ အန္တော ခါဒန္တာနမ္ပိ ဘယမေဝ, ဗာဟိရတော အာဂန္တွာ ခါဒန္တာနမ္ပိ သန္တိကေ ဝသိတွာ ခါဒန္တာနမ္ပိ ဘယမေဝ, တေပိ ဟိ ဝါကရဇာလေန ပရိက္ခိပိတွာ ဂဟိတာယေဝါ’’တိ, တေန တေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူန မယံ ယတ္ထ နေဝါပိကဿ စ နေဝါပိကပရိသာယ စ အဂတိ အဝိသယော, တတ္ထ တတ္ထ သေယျံ ကပ္ပေယျာမာ’’တိ. အညေ ဃဋ္ဋေဿန္တီတိ တတော တတော ဒူရတရဝါသိနော အညေ ဃဋ္ဋေဿန္တိ. တေ ဃဋ္ဋိတာ အညေတိ တေပိ ဃဋ္ဋိတာ အညေ တတော ဒူရတရဝါသိနော ဃဋ္ဋေဿန္တိ. ဧဝံ ဣမံ နိဝါပံ နိဝုတ္တံ သဗ္ဗသော မိဂဇာတာ ပရိမုစ္စိဿန္တီတိ ဧဝံ ဣမံ အမှေဟိ နိဝုတ္တံ နိဝါပံ သဗ္ဗေ မိဂဃဋာ မိဂသံဃာ ဝိဿဇ္ဇေဿန္တိ ပရိစ္စဇိဿန္တိ. အဇ္ဈုပေက္ခေယျာမာတိ တေသံ ဂဟဏေ အဗျာဝဋာ ဘဝေယျာမာတိ; ယထာ တထာ အာဂစ္ဆန္တေသု ဟိ တရုဏပေါတကော ဝါ မဟလ္လကော ဝါ ဒုဗ္ဗလော ဝါ ယူထပရိဟီနော ဝါ သက္ကာ ဟောန္တိ လဒ္ဓုံ, အနာဂစ္ဆန္တေသု ကိဉ္စိ နတ္ထိ. အဇ္ဈုပေက္ခိံသု ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ စိန္တေတွာ အဗျာဝဋာဝ အဟေသုံ.

២៦៥. ពាក្យថា Yaṃnūna mayaṃ yattha agatī សេចក្តីថា ឮថា ពួកម្រឹគទាំងនោះគិតយ៉ាងនេះថា “ភ័យតែងមានដល់ពួកម្រឹគដែលដេកខាងក្នុងហើយស៊ីខាងក្នុងផង ភ័យតែងមានដល់ពួកម្រឹគដែលមកពីខាងក្រៅហើយស៊ីផង ភ័យតែងមានដល់ពួកម្រឹគដែលនៅជិតខាងហើយស៊ីផង ព្រោះថា ពួកម្រឹគទាំងនោះ ព្រានក៏ព័ទ្ធដោយសំណាញ់ហើយចាប់យកបានដូចគ្នា” ព្រោះហេតុនោះ ពួកម្រឹគទាំងនោះទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា “បើដូច្នោះ ពួកយើងគួរធ្វើលំនៅដេកក្នុងទីនោះៗ ដែលជាទីមិនមែនជាផ្លូវទៅ ជាទីមិនមែនជាវិស័យរបស់ព្រាន និងបរិស័ទរបស់ព្រានឡើយ”។ ពាក្យថា Aññe ghaṭṭessanti សេចក្តីថា ពួកម្រឹគដទៃទៀតដែលនៅក្នុងទីឆ្ងាយអំពីទីនោះៗ នឹងប៉ះទង្គិច (ដាស់តឿន) ដល់ម្រឹគដទៃទៀត។ ពាក្យថា Te ghaṭṭitā aññe សេចក្តីថា ពួកម្រឹគទាំងនោះដែលត្រូវគេប៉ះទង្គិចហើយ ក៏នឹងទៅប៉ះទង្គិចដល់ម្រឹគដទៃទៀតដែលនៅក្នុងទីឆ្ងាយអំពីទីនោះទៅទៀត។ ពាក្យថា Evaṃ imaṃ nivāpaṃ nivuttaṃ sabbaso migajātā parimuccissantīti សេចក្តីថា កាលបើមានការដាស់តឿនប្រាប់តៗគ្នាឱ្យភ្ញាក់រលឹកយ៉ាងនេះ ពួកម្រឹគទាំងអស់នឹងលះបង់ នឹងលះចោលនូវវាលស្មៅដែលយើងដាំនេះមិនខាន។ ពាក្យថា Ajjhupekkheyyāma សេចក្តីថា ពួកយើងគួរតែកុំខ្វល់ខ្វាយក្នុងការចាប់ពួកម្រឹគទាំងនោះឡើយ ព្រោះថាកាលបើពួកម្រឹគនៅតែមក ទោះបីជាកូនម្រឹគតូចក្តី ម្រឹគចាស់ក្តី ម្រឹគទន់ខ្សោយក្តី ឬម្រឹគដែលវង្វេងហ្វូងក្តី ក៏ព្រាននៅតែអាចចាប់បានខ្លះ ចំណែកកាលបើពួកម្រឹគមិនមកសោះឡើយ សូម្បីតែមួយក្បាលក៏មិនអាចបានឡើយ។ ពាក្យថា Ajjhupekkhiṃsu kho, bhikkhave សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រានទាំងឡាយគិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏ទៅជាអ្នកមិនខ្វល់ខ្វាយឡើយ។

၂၆၇. အမုံ [Pg.68] နိဝါပံ နိဝုတ္တံ မာရဿ အမူနိ စ လောကာမိသာနီတိ ဧတ္ထ နိဝါပေါတိ ဝါ လောကာမိသာနီတိ ဝါ ဝဋ္ဋာမိသဘူတာနံ ပဉ္စန္နံ ကာမဂုဏာနမေတံ အဓိဝစနံ. မာရော န စ ဗီဇာနိ ဝိယ ကာမဂုဏေ ဝပေန္တော အာဟိဏ္ဍတိ, ကာမဂုဏဂိဒ္ဓါနံ ပန ဥပရိ ဝသံ ဝတ္တေတိ, တသ္မာ ကာမဂုဏာ မာရဿ နိဝါပါ နာမ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အမုံ နိဝါပံ နိဝုတ္တံ မာရဿာ’’တိ. န ပရိမုစ္စိံသု မာရဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝါတိ မာရဿ ဝသံ ဂတာ အဟေသုံ, ယထာကာမကရဏီယာ. အယံ သပုတ္တဘရိယပဗ္ဗဇ္ဇာယ အာဂတဥပမာ.

២៦៧. ពាក្យថា Amuṃ nivāpaṃ nivuttaṃ mārassa amūni ca lokāmisāni ក្នុងបទទាំងនេះ ពាក្យថា ភោក្ស្យ (nivāpa) ក្តី គ្រឿងល្បួងលោក (lokāmisa) ក្តី នេះជាឈ្មោះនៃកាមគុណទាំង ៥ ដែលជាគ្រឿងល្បួងក្នុងវដ្តសង្សារ។ មារមិនមែនដើរដាំកាមគុណទាំងឡាយដូចជាដាំគ្រាប់ពូជនោះទេ ប៉ុន្តែតែងញ៉ាំងអំណាចរបស់ខ្លួនឱ្យប្រព្រឹត្តទៅលើពួកជនដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមគុណ ព្រោះហេតុនោះ កាមគុណទាំងឡាយទើបឈ្មោះថាជាវាលស្មៅដែលមារដាំទុក។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា “amuṃ nivāpaṃ nivuttaṃ mārassa” (វាលស្មៅដែលមារដាំទុកនោះ)។ ពាក្យថា Na parimucciṃsu mārassa iddhānubhāvā សេចក្តីថា ពួកម្រឹគទាំងនោះបានទៅកាន់អំណាចរបស់មារ ត្រូវមារធ្វើបានតាមប្រាថ្នា។ ឧបមានេះ មកសម្រាប់អ្នកបួសដែលមានកូននិងភរិយា។

၂၆၈. စေတောဝိမုတ္တိ ပရိဟာယီတိ ဧတ္ထ စေတောဝိမုတ္တိ နာမ အရညေ ဝသိဿာမာတိ ဥပ္ပန္နအဇ္ဈာသယော; သော ပရိဟာယီတိ အတ္ထော. တထူပမေ အဟံ ဣမေ ဒုတိယေတိ အယံ ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥပမာ. ဗြာဟ္မဏာ ဟိ အဋ္ဌစတ္တာလီသဝဿာနိ ကောမာရဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဝဋ္ဋုပစ္ဆေဒဘယေန ပဝေဏိံ ဃဋယိဿာမာတိ ဓနံ ပရိယေသိတွာ ဘရိယံ ဂဟေတွာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တာ ဧကသ္မိံ ပုတ္တေ ဇာတေ ‘‘အမှာကံ ပုတ္တော ဇာတော ဝဋ္ဋံ န ဥစ္ဆိန္နံ ပဝေဏိ ဃဋိတာ’’တိ ပုန နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ ဝါ တမေဝ ဝါ သ’ကလတ္တဝါသံ ဝသန္တိ.

២៦៨. ពាក្យថា Cetovimutti parihāyī ក្នុងបទនេះ ពាក្យថា ចេតោវិមុត្តិ គឺអធ្យាស្រ័យដែលកើតឡើងថា ពួកយើងនឹងនៅក្នុងព្រៃ អធ្យាស្រ័យនោះសាបសូន្យទៅ នេះជាអត្ថក្នុងបទនោះ។ ពាក្យថា Tathūpame ahaṃ ime dutiye ឧបមានេះ មកសម្រាប់ពួកព្រាហ្មណ៍ដែលបួសតាមធម៌។ ព្រោះថា ពួកព្រាហ្មណ៍ប្រព្រឹត្តកុមារព្រហ្មចរ្យអស់ ៤៨ ឆ្នាំហើយ ព្រោះខ្លាចការដាច់ខ្សែស្រឡាយវដ្តៈ ទើបស្វែងរកទ្រព្យ នាំយកភរិយាមក រស់នៅក្នុងផ្ទះ កាលបើកូនម្នាក់កើតឡើង ក៏គិតថា “កូនកើតដល់យើងហើយ ខ្សែស្រឡាយមិនដាច់ឡើយ វង្សត្រកូលត្រូវបានតភ្ជាប់ហើយ” រួចក៏ចេញទៅបួសជាថ្មីម្តងទៀត ឬក៏រស់នៅជាមួយភរិយានោះរហូតអស់ជីវិត។

၂၆၉. ဧဝဉှိ တေ, ဘိက္ခဝေ, တတိယာပိ သမဏဗြာဟ္မဏာ န ပရိမုစ္စိံသူတိ ပုရိမာ ဝိယ တေပိ မာရဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝါ န မုစ္စိံသု; ယထာကာမကရဏီယာဝ အဟေသုံ. ကိံ ပန တေ အကံသူတိ? ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော ဩသရိတွာ တေသု တေသု အာရာမဥယျာနဋ္ဌာနေသု အဿမံ မာပေတွာ နိဝသန္တာ ကုလဒါရကေ ဟတ္ထိအဿရထသိပ္ပာဒီနိ နာနပ္ပကာရာနိ သိပ္ပာနိ သိက္ခာပေသုံ. ဣတိ တေ ဝါကရဇာလေန တတိယာ မိဂဇာတာ ဝိယ မာရဿ ပါပိမတော ဒိဋ္ဌိဇာလေန ပရိက္ခိပိတွာ ယထာကာမကရဏီယာ အဟေသုံ.

២៦៩. ពាក្យថា Evañhi te, bhikkhave, tatiyāpi samaṇabrāhmaṇā na parimucciṃsu សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ក្រុមទីបីទាំងនោះ ក៏មិនរួចផុតពីអានុភាពឫទ្ធិរបស់មារ ដូចជាពួកមុនៗដែរ គឺបានទៅជាអ្នកដែលមារធ្វើបានតាមប្រាថ្នាដដែល។ សួរថា ចុះពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះបានធ្វើអ្វីខ្លះ? ឆ្លើយថា ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះបានចូលទៅកាន់ស្រុក និគម និងរាជធានី ហើយសង់អាស្រមនៅក្នុងអារាម និងឧទ្យាននោះៗ រស់នៅទីនោះ ហើយបង្រៀនកុលបុត្រទាំងឡាយនូវសិល្បសាស្ត្រផ្សេងៗ មានសិល្បៈជិះដំរី ជិះសេះ និងបររថជាដើម។ យ៉ាងនេះឯង ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ក៏ត្រូវមារមានចិត្តបាបព័ទ្ធជុំវិញដោយសំណាញ់គឺទិដ្ឋិ ប្រៀបដូចជាពួកម្រឹគក្រុមទីបីដែលត្រូវព័ទ្ធដោយសំណាញ់ ហើយក៏បានទៅជាអ្នកដែលមារធ្វើបានតាមប្រាស្នា។

၂၇၀. တထူပမေ အဟံ ဣမေ စတုတ္ထေတိ အယံ ဣမဿ သာသနဿ ဥပမာ အာဟဋာ.

២៧០. ពាក្យថា Tathūpame ahaṃ ime catutthe ឧបមានេះ ព្រះអង្គនាំមកសម្រាប់សាសនានេះ។

၂၇၁. အန္ဓမကာသိ မာရန္တိ န မာရဿ အက္ခီနိ ဘိန္ဒိ. ဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပန္နဿ ပန ဘိက္ခုနော ဣမံ နာမ အာရမ္မဏံ နိဿာယ စိတ္တံ ဝတ္တတီတိ မာရော ပဿိတုံ န သက္ကောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အန္ဓမကာသိ မာရ’’န္တိ. အပဒံ ဝဓိတွာ မာရစက္ခုန္တိ တေနေဝ ပရိယာယေန ယထာ မာရဿ စက္ခု အပဒံ [Pg.69] ဟောတိ နိပ္ပဒံ, အပ္ပတိဋ္ဌံ, နိရာရမ္မဏံ, ဧဝံ ဝဓိတွာတိ အတ္ထော. အဒဿနံ ဂတော ပါပိမတောတိ တေနေဝ ပရိယာယေန မာရဿ ပါပိမတော အဒဿနံ ဂတော. န ဟိ သော အတ္တနော မံသစက္ခုနာ တဿ ဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပန္နဿ ဘိက္ခုနော ဉာဏသရီရံ ဒဋ္ဌုံ သက္ကောတိ. ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီတိ မဂ္ဂပညာယ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒိသွာ စတ္တာရော အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ. တိဏ္ဏော လောကေ ဝိသတ္တိကန္တိ လောကေ သတ္တဝိသတ္တဘာဝေန ဝိသတ္တိကာတိ ဧဝံ သင်္ခံ ဂတံ. အထ ဝါ ‘‘ဝိသတ္တိကာတိ ကေနဋ္ဌေန ဝိသတ္တိကာ? ဝိသတာတိ ဝိသတ္တိကာ ဝိသဋာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိပုလာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသာလာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသမာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသက္ကတီတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသံ ဟရတီတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသံဝါဒိကာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသမူလာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသဖလာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသပရိဘောဂါတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသာလာ ဝါ ပန သာ တဏှာ ရူပေ သဒ္ဒေ ဂန္ဓေ ရသေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ’’တိ (မဟာနိ. ၃; စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂၂, ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၄) ဝိသတ္တိကာ. ဧဝံ ဝိသတ္တိကာတိ သင်္ခံ ဂတံ တဏှံ တိဏ္ဏော နိတ္တိဏ္ဏော ဥတ္တိဏ္ဏော. တေန ဝုစ္စတိ – ‘‘တိဏ္ဏော လောကေ ဝိသတ္တိက’’န္တိ.

២៧១. ពាក្យថា Andhamakāsi māraṃ សេចក្តីថា មិនមែនធ្វើឱ្យភ្នែករបស់មារខូចខាតបែកធ្លាយនោះទេ។ ប៉ុន្តែចិត្តរបស់ភិក្ខុអ្នកចូលកាន់ឈានដែលជាបាទនៃវិបស្សនា តែងប្រព្រឹត្តទៅដោយអាស្រ័យអារម្មណ៍ឈ្មោះនេះ មារមិនអាចមើលឃើញឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា “andhamakāsi māraṃ” (ធ្វើមារឱ្យជាបុគ្គលខ្វាក់)។ ពាក្យថា Apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ សេចក្តីថា ដោយឧបាយនោះឯង ធ្វើឱ្យភ្នែករបស់មារមិនមានទីតាំង មិនមានអារម្មណ៍ មិនមានទីបង្អែក មិនមានអារម្មណ៍បង្អែក គឺកម្ចាត់បង់យ៉ាងនេះ នេះជាអត្ថក្នុងបទនោះ។ ពាក្យថា Adassanaṃ gato pāpimato សេចក្តីថា ដោយឧបាយនោះឯង ភិក្ខុនោះបានទៅកាន់ទីដែលមារមានចិត្តបាបមើលមិនឃើញ។ ព្រោះថាមារនោះ មិនអាចមើលឃើញនូវញាណកាយរបស់ភិក្ខុអ្នកចូលកាន់ឈានដែលជាបាទនៃវិបស្សនានោះ ដោយមំសចក្ខុរបស់ខ្លួនឡើយ។ ពាក្យថា Paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះបានឃើញនូវអរិយសច្ចទាំង ៤ ដោយមគ្គបញ្ញាហើយ អាសវៈទាំង ៤ ក៏អស់រលីងទៅ នេះជាអត្ថក្នុងបទនោះ។ ពាក្យថា Tiṇṇo loke visattikaṃ សេចក្តីថា តណ្ហាដែលបានដល់នូវការរាប់ថា វិសត្តិកា ព្រោះសេចក្តីស្អិតរមួតក្នុងលោក។ មួយវិញទៀត សួរថា “តណ្ហាឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះអត្ថដូចម្តេច? ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះផ្សាយទៅ ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះរាលដាលទៅ ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះធំទូលាយ ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះមិនស្មើគ្នា ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះប្រឹងប្រែង ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះនាំទៅនូវពិស ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះញ៉ាំងការឃ្លាតឃ្លាតឱ្យកើតឡើង ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះមានពិសជាឫសគល់ ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះមានផលជាពិស ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះមានការប្រើប្រាស់ជាពិស មួយវិញទៀត តណ្ហានោះធំទូលាយ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងរូប សំឡេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ” ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា វិសត្តិកា។ ភិក្ខុនោះបានឆ្លងផុត បានឆ្លងផុតដោយដាច់ខាត បានឆ្លងផុតដោយលំដាប់ នូវតណ្ហាដែលបានដល់នូវការរាប់ថា វិសត្តិកា យ៉ាងនេះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា “tiṇṇo loke visattikaṃ” (ឆ្លងផុតតណ្ហាគ្រឿងស្អិតរមួតក្នុងលោក)។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

နိဝါပသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃនិវាបសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၆. ပါသရာသိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃបាសរាសិសូត្រ

၂၇၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပါသရာသိသုတ္တံ. တတ္ထ သာဓု မယံ, အာဝုသောတိ အာယာစန္တာ ဘဏန္တိ. ဧတေ ကိရ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ ဇနပဒဝါသိနော ‘‘ဒသဗလံ ပဿိဿာမာ’’တိ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တာ. သတ္ထုဒဿနံ ပန ဧတေဟိ လဒ္ဓံ, ဓမ္မိံ ကထံ န တာဝ သုဏန္တိ. တေ သတ္ထုဂါရဝေန ‘‘အမှာကံ, ဘန္တေ, ဓမ္မကထံ ကထေထာ’’တိ ဝတ္တုံ န သက္ကောန္တိ. ဗုဒ္ဓါ ဟိ ဂရူ ဟောန္တိ, ဧကစာရိကော သီဟော မိဂရာဇာ ဝိယ, ပဘိန္နကုဉ္ဇရော ဝိယ, ဖဏကတအာသီဝိသော ဝိယ, မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ စ ဒုရာသဒါ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

២៧២. សូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ ឈ្មោះថា បាសរាសិសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា sādhu mayaṃ, āvuso ភិក្ខុទាំងឡាយពោលដោយការអង្វរករ។ ឮថា ភិក្ខុទាំងឡាយប្រាំរយរូបដែលនៅក្នុងជនបទ បានមកដល់ក្រុងសាវត្ថី ដោយគិតថា “ពួកយើងនឹងគាល់ព្រះទសពល”។ ភិក្ខុទាំងនោះបានគាល់ព្រះសាស្តាហើយ ប៉ុន្តែមិនទាន់បានស្តាប់ធម្មកថាឡើយ។ ភិក្ខុទាំងនោះដោយសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះសាស្តា ទើបមិនហ៊ានក្រាបបង្គំទូលថា “បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះអង្គសម្តែងធម្មកថាដល់ពួកយើងខ្ញុំផងចុះ”។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយជាបុគ្គលគួរគោរពកោតក្រែង ដូចជាសីហៈជាស្តេចម្រឹគដែលត្រេចទៅតែម្នាក់ឯង ដូចជាដំរីសារដែលចុះប្រេង ដូចជាពស់វែកដែលបើកពពារ និងដូចជាគំនរភ្លើងដ៏ធំ ដែលបុគ្គលពិបាកចូលទៅជិតបាន សូម្បីតែពាក្យនេះក៏ព្រះអង្គត្រាស់ទុកមកដែរថា៖

‘‘အာသီဝိသော ယထာ ဃောရော, မိဂရာဇာဝ ကေသရီ;

နာဂေါဝ ကုဉ္ဇရော ဒန္တီ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓါ ဒုရာသဒါ’’တိ.

“ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ បុគ្គលពិបាកចូលទៅជិតបាន ដូចជាពស់មានពិសដ៏ខ្លាំងក្លា ដូចជាសីហៈជាស្តេចម្រឹគមានរោមញី និងដូចជាដំរីសារមានភ្លុកដ៏ធំដូច្នោះឯង។”

ဧဝံ [Pg.70] ဒုရာသဒံ သတ္ထာရံ တေ ဘိက္ခူ သယံ ယာစိတုံ အသက္ကောန္တာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ယာစမာနာ ‘‘သာဓု မယံ, အာဝုသော’’တိ အာဟံသု.

កាលបើព្រះសាស្តាជាបុគ្គលពិបាកចូលទៅជិតយ៉ាងនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះមិនអាចទូលអង្វរដោយខ្លួនឯងបាន ទើបអង្វរព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ដោយពោលថា “sādhu mayaṃ, āvuso” (បពិត្រលោកដ៏មានអាយុ ជាការល្អណាស់ ពួកយើង...)។

အပ္ပေဝ နာမာတိ အပိ နာမ လဘေယျာထ. ကသ္မာ ပန ထေရော တေ ဘိက္ခူ ‘‘ရမ္မကဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဿမံ ဥပသင်္ကမေယျာထာ’’တိ အာဟ? ပါကဋကိရိယတာယ. ဒသဗလဿ ဟိ ကိရိယာ ထေရဿ ပါကဋာ ဟောတိ; ဇာနာတိ ထေရော, ‘‘အဇ္ဇ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝသိတွာ ပုဗ္ဗာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကရိဿတိ; အဇ္ဇ ပုဗ္ဗာရာမေ ဝသိတွာ ဇေတဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကရိဿတိ; အဇ္ဇ ဧကကောဝ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿတိ; အဇ္ဇ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဣမသ္မိံ ကာလေ ဇနပဒစာရိကံ နိက္ခမိဿတီ’’တိ. ကိံ ပနဿ ဧဝံ ဇာနနတ္ထံ စေတောပရိယဉာဏံ အတ္ထီတိ? နတ္ထိ. အနုမာနဗုဒ္ဓိယာ ပန ကတကိရိယာယ နယဂ္ဂါဟေန ဇာနာတိ. ယဉှိ ဒိဝသံ ဘဂဝါ ဇေတဝနေ ဝသိတွာ ပုဗ္ဗာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကာတုကာမော ဟောတိ, တဒါ သေနာသနပရိက္ခာရဘဏ္ဍာနံ ပဋိသာမနာကာရံ ဒဿေတိ, ထေရော သမ္မဇ္ဇနိသင်္ကာရဆဍ္ဍနကာဒီနိ ပဋိသာမေတိ. ပုဗ္ဗာရာမေ ဝသိတွာ ဇေတဝနံ ဒိဝါဝိဟာရာယ အာဂမနကာလေပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា Appeva nāma សេចក្តីថា ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ពួកយើងនឹងបានស្តាប់។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈប្រាប់ភិក្ខុទាំងនោះថា “លោកទាំងឡាយចូរចូលទៅកាន់អាស្រមរបស់រម្មកព្រាហ្មណ៍ចុះ”? ព្រោះតែព្រះថេរៈដឹងនូវកិច្ចការដែលប្រាកដច្បាស់។ ព្រោះថាកិច្ចការរបស់ព្រះទសពល តែងប្រាកដច្បាស់ដល់ព្រះថេរៈ ព្រះថេរៈតែងដឹងថា “ថ្ងៃនេះ ព្រះសាស្តាគង់នៅក្នុងវត្តជេតពនហើយ នឹងធ្វើការសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃក្នុងវត្តបុព្វារាម ថ្ងៃនេះ គង់នៅក្នុងវត្តបុព្វារាមហើយ នឹងធ្វើការសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃក្នុងវត្តជេតពន ថ្ងៃនេះ នឹងស្តេចចូលទៅបិណ្ឌបាតតែមួយព្រះអង្គឯង ថ្ងៃនេះ នឹងមានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារ ស្តេចចេញទៅកាន់ជនបទចារិកក្នុងវេលានេះ”។ សួរថា ចុះព្រះថេរៈមានចេតោបរិយញាណដើម្បីដឹងយ៉ាងនេះឬ? ឆ្លើយថា មិនមានទេ។ ប៉ុន្តែព្រះថេរៈដឹងដោយការកាន់យកនូវន័យនៃកិច្ចការដែលព្រះអង្គធ្វើហើយ ដោយអនុមានបញ្ញា។ ព្រោះថា ក្នុងថ្ងៃណា ព្រះមានព្រះភាគគង់នៅក្នុងវត្តជេតពនហើយ ប្រាថ្នានឹងធ្វើការសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃក្នុងវត្តបុព្វារាម ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះអង្គតែងសម្តែងនូវអាការៈនៃការទុកដាក់គ្រឿងសេនាសនបរិក្ខារ ព្រះថេរៈក៏ទុកដាក់អំបោស និងកន្ត្រកសម្រាមជាដើម។ សូម្បីក្នុងកាលដែលព្រះអង្គគង់នៅក្នុងវត្តបុព្វារាមហើយ ស្តេចមកកាន់វត្តជេតពនដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ယဒါ ပန ဧကကော ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတုကာမော ဟောတိ, တဒါ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒတိ. ထေရော ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ ဗောဓနေယျဗန္ဓဝံ ဒိသွာ နိသိန္နော’’တိ တာယ သညာယ ဉတွာ ‘‘အဇ္ဇ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ဧကကော ပဝိသိတုကာမော, တုမှေ ဘိက္ခာစာရသဇ္ဇာ ဟောထာ’’တိ ဘိက္ခူနံ သညံ ဒေတိ. ယဒါ ပန ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ပဝိသိတုကာမော ဟောတိ, တဒါ ဂန္ဓကုဋိဒွါရံ ဥပဍ္ဎပိဒဟိတံ ကတွာ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒတိ, ထေရော တာယ သညာယ ဉတွာ ပတ္တစီဝရဂ္ဂဟဏတ္ထာယ ဘိက္ခူနံ သညံ ဒေတိ. ယဒါ ဇနပဒစာရိကံ နိက္ခမိတုကာမော ဟောတိ, တဒါ ဧကံ ဒွေ အာလောပေ အတိရေကံ ဘုဉ္ဇတိ, သဗ္ဗကာလံ စင်္ကမနဉ္စာရုယှ အပရာပရံ စင်္ကမတိ, ထေရော တာယ သညာယ ဉတွာ ‘‘ဘဂဝါ, အာဝုသော, ဇနပဒစာရိကံ စရိတုကာမော, တုမှာကံ ကတ္တဗ္ဗံ ကရောထာ’’တိ ဘိက္ခူနံ သညံ ဒေတိ.

ម្យ៉ាងទៀត កាលណាព្រះដ៏មានព្រះភាគមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងស្តេចចូលទៅបិណ្ឌបាតតែមួយព្រះអង្គឯង ក្នុងកាលនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្អាតព្រះកាយតាំងពីព្រលឹមស្រាងៗ រួចស្តេចចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិ បិទទ្វារ ហើយចូលផលសមាបត្តិគង់នៅ។ ព្រះថេរៈ (ព្រះអានន្ទ) ដឹងដោយសញ្ញានោះថា «ថ្ងៃនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ទតឃើញពពួកសត្វដែលគួរត្រាស់ដឹង (វេនេយ្យសត្វ) ហើយ ទើបគង់នៅ» ដូច្នេះ ទើបឱ្យសញ្ញាដល់ភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ថ្ងៃនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងស្តេចចូលទៅតែមួយព្រះអង្គឯង អ្នកទាំងឡាយចូររៀបចំខ្លួនដើម្បីត្រេចទៅបិណ្ឌបាតចុះ»។ ម្យ៉ាងទៀត កាលណាព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងស្តេចចូលទៅដោយមានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារហែហម ក្នុងកាលនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើទ្វារព្រះគន្ធកុដិឱ្យបិទពាក់កណ្តាល ហើយចូលផលសមាបត្តិគង់នៅ ព្រះថេរៈដឹងដោយសញ្ញានោះហើយ ក៏ឱ្យសញ្ញាដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដើម្បីកាន់យកបាត្រនិងចីវរ។ កាលណាព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងស្តេចទៅកាន់ចារិកក្នុងជនបទ ក្នុងកាលនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សោយភត្តាហារច្រើនជាងប្រក្រតីមួយម៉ាត់ឬពីរម៉ាត់ ហើយតែងស្តេចឡើងកាន់ទីចង្ក្រម ស្តេចចង្ក្រមត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកអស់កាលទាំងពួង ព្រះថេរៈដឹងដោយសញ្ញានោះហើយ ក៏ឱ្យសញ្ញាដល់ភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងស្តេចទៅកាន់ចារិកក្នុងជនបទ អ្នកទាំងឡាយចូរធ្វើកិច្ចដែលគួរធ្វើរបស់ខ្លួនចុះ»។

ဘဂဝါ ပဌမဗောဓိယံ ဝီသတိ ဝဿာနိ အနိဗဒ္ဓဝါသော အဟောသိ, ပစ္ဆာ ပဉ္စဝီသတိ ဝဿာနိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ သာဝတ္ထိံယေဝ ဥပနိဿာယ ဝသန္တော ဧကဒိဝသေ [Pg.71] ဒွေ ဌာနာနိ ပရိဘုဉ္ဇတိ. ဇေတဝနေ ရတ္တိံ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဒက္ခိဏဒွါရေန သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ပါစီနဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ပုဗ္ဗာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကရောတိ. ပုဗ္ဗာရာမေ ရတ္တိံ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ပါစီနဒွါရေန သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ဒက္ခိဏဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဇေတဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကရောတိ. ကသ္မာ? ဒွိန္နံ ကုလာနံ အနုကမ္ပာယ. မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတေန ဟိ အနာထပိဏ္ဍိကေန ဝိယ အညေန ကေနစိ, မာတုဂါမတ္တဘာဝေ ဌိတာယ စ ဝိသာခါယ ဝိယ အညာယ ဣတ္ထိယာ တထာဂတံ ဥဒ္ဒိဿ ဓနပရိစ္စာဂေါ ကတော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ဘဂဝါ တေသံ အနုကမ္ပာယ ဧကဒိဝသေ ဣမာနိ ဒွေ ဌာနာနိ ပရိဘုဉ္ဇတိ. တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ ဇေတဝနေ ဝသိ, တသ္မာ ထေရော – ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ သာယနှကာလေ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စနတ္ထာယ ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကံ ဂမိဿတိ; အထာဟံ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ ဌိတံ ဘဂဝန္တံ ယာစိတွာ ရမ္မကဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဿမံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမိ. ဧဝမိမေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သမ္မုခါ လဘိဿန္တိ ဓမ္မကထံ သဝနာယာ’’တိ စိန္တေတွာ တေ ဘိက္ခူ ဧဝမာဟ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅមិនទៀងទាត់កន្លែងអស់ម្ភៃវស្សាក្នុងបឋមពោធិកាល តែក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ទ្រង់គង់អាស្រ័យនឹងក្រុងសាវត្ថីនោះឯងអស់ម្ភៃប្រាំវស្សាដោយមិនដាច់ ដោយទ្រង់ប្រើប្រាស់នូវទីកន្លែងទាំងពីរក្នុងថ្ងៃតែមួយ។ កាលព្រះអង្គគង់សម្រាកក្នុងវត្តជេតពននាពេលរាត្រី ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ទ្រង់មានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារហែហម ស្តេចចូលទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថីដើម្បីបិណ្ឌបាតតាមទ្វារខាងត្បូង ហើយស្តេចចេញតាមទ្វារខាងកើត ទៅធ្វើទិវាវិហារ (សម្រាកវេលាថ្ងៃ) ក្នុងវត្តបុព្វារាម។ កាលព្រះអង្គគង់សម្រាកក្នុងវត្តបុព្វារាមនាពេលរាត្រី ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ទ្រង់ស្តេចចូលទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថីដើម្បីបិណ្ឌបាតតាមទ្វារខាងកើត ហើយស្តេចចេញតាមទ្វារខាងត្បូង ទៅធ្វើទិវាវិហារក្នុងវត្តជេតពន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះទ្រង់អនុគ្រោះដល់ត្រកូលទាំងពីរ។ ពិព៌ណនាថា ការលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិថ្វាយចំពោះព្រះតថាគត ដោយបុរសដទៃណាមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងមនុស្សភាព ដូចជាអនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី គឺមិនមានឡើយ ហើយការលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិថ្វាយចំពោះព្រះតថាគត ដោយស្ត្រីដទៃណាមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងមាតុគ្រាមភាព ដូចជានាងវិសាខា ក៏មិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ត្រកូលទាំងពីរនោះ ទើបទ្រង់ប្រើប្រាស់នូវទីកន្លែងទាំងពីរនេះក្នុងថ្ងៃតែមួយ។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈគិតថា «ថ្ងៃនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ស្តេចត្រេចទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថីហើយ ក្នុងវេលាព្រលប់ នឹងស្តេចទៅកាន់បុព្វកោដ្ឋកៈដើម្បីស្រង់ព្រះកាយ លំដាប់នោះ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគស្រង់ព្រះកាយរួចហើយ អាត្មាអញនឹងអារាធនាព្រះអង្គ ហើយនាំស្តេចទៅកាន់អាស្រមរបស់រម្មកព្រាហ្មណ៍ ធ្វើបែបនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយទាំងនេះ នឹងបានស្តាប់ធម៌ទេសនាក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ» គិតដូច្នេះហើយ ទើបពោលទៅកាន់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះយ៉ាងនេះ។

မိဂါရမာတုပါသာဒေါတိ ဝိသာခါယ ပါသာဒေါ. သာ ဟိ မိဂါရေန သေဋ္ဌိနာ မာတုဋ္ဌာနေ ဌပိတတ္တာ မိဂါရမာတာတိ ဝုစ္စတိ. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ တသ္မိံ ကိရ ပါသာဒေ ဒွိန္နံ မဟာသာဝကာနံ သိရိဂဗ္ဘာနံ မဇ္ဈေ ဘဂဝတော သိရိဂဗ္ဘော အဟောသိ. ထေရော ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ အန္တောဂဗ္ဘံ သမ္မဇ္ဇိတွာ မာလာကစဝရံ နီဟရိတွာ မဉ္စပီဌံ ပညပေတွာ သတ္ထု သညံ အဒါသိ. သတ္ထာ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သတော သမ္ပဇာနော သီဟသေယျံ ဥပဂမ္မ ဒရထံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ ဥဋ္ဌာယ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒိတွာ သာယနှသမယေ တတော ဝုဋ္ဌာသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော’’တိ.

ពាក្យថា មិគារមាតុបាសាទ គឺប្រាសាទរបស់នាងវិសាខា។ ព្រោះថានាងវិសាខានោះ ត្រូវបានមិគារសេដ្ឋីតាំងទុកក្នុងឋានៈជាម្តាយ ទើបហៅថា មិគារមាតា។ ពាក្យថា ចេញអំពីការសម្ងំ (បដិសល្លាន) គឺឮថា ក្នុងប្រាសាទនោះ ក្នុងចន្លោះនៃសិរីគភ៌ (បន្ទប់សិរី) របស់ព្រះមហាសាវកទាំងពីររូប មានសិរីគភ៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះថេរៈបើកទ្វារហើយ បោសសម្អាតខាងក្នុងបន្ទប់ នាំយកសម្រាមនិងកម្ទេចផ្កាចេញទៅ រៀបចំគ្រែនិងតាំង រួចថ្វាយសញ្ញាដល់ព្រះសាស្តា។ ព្រះសាស្តាស្តេចចូលទៅកាន់សិរីគភ៌ ទ្រង់សម្រេចសីហសេយ្យាសន៍ដោយចំហៀងព្រះកាយខាងស្តាំ មានសតិនិងសម្បជញ្ញៈ ធ្វើសេចក្តីនឿយហត់ឱ្យស្ងប់រំងាប់ហើយ ទ្រង់ក្រោកឡើង ចូលផលសមាបត្តិគង់នៅ រួចស្តេចចេញអំពីផលសមាបត្តិនោះក្នុងវេលាព្រលប់។ សំដៅយកហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា «ចេញអំពីការសម្ងំ»។

ပရိသိဉ္စိတုန္တိ ယော ဟိ စုဏ္ဏမတ္တိကာဒီဟိ ဂတ္တာနိ ဥဗ္ဗဋ္ဋေန္တော မလ္လကမုဋ္ဌာဒီဟိ ဝါ ဃံသန္တော နှာယတိ, သော နှာယတီတိ ဝုစ္စတိ. ယော တထာ အကတွာ ပကတိယာဝ နှာယတိ, သော ပရိသိဉ္စတီတိ ဝုစ္စတိ. ဘဂဝတောပိ သရီရေ တထာ ဟရိတဗ္ဗံ ရဇောဇလ္လံ နာမ န ဥပလိမ္ပတိ, ဥတုဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပန ဘဂဝါ ကေဝလံ ဥဒကံ ဩတရတိ. တေနာဟ – ‘‘ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတု’’န္တိ. ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကောတိ ပါစီနကောဋ္ဌကော.

ពាក្យថា ដើម្បីស្រង់ (បរិសិញ្ចិតុំ) គឺព្រោះថា បុគ្គលណាដុសខាត់កាយដោយម្សៅលម្អិតនិងដីស្អិតជាដើម ឬដុសខាត់ដោយក្បឿងអំបែងនិងកណ្តាប់ដៃជាដើម ហើយងូតទឹក បុគ្គលនោះ ហៅថា ងូតទឹក (ញាយតិ)។ ចំណែកបុគ្គលណា មិនធ្វើដូច្នោះទេ ងូតទឹកតាមប្រក្រតីតែម្តង បុគ្គលនោះ ហៅថា ស្រង់ ឬស្រោចទឹក (បរិសិញ្ចតិ)។ សូម្បីក្នុងព្រះកាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ធូលីនិងញើសដែលត្រូវកម្ចាត់ចេញដោយវិធីដូច្នោះ ក៏មិនមានឡាបឡាក់ឡើយ ក៏ប៉ុន្តែ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ស្តេចចុះទៅកាន់ទឹក គ្រាន់តែដើម្បីកែសម្រួលធាតុអាកាសក្នុងព្រះកាយប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ដើម្បីស្រង់ព្រះកាយ»។ ពាក្យថា បុព្វកោដ្ឋកៈ គឺខ្លោងទ្វារខាងកើត។

သာဝတ္ထိယံ [Pg.72] ကိရ ဝိဟာရော ကဒါစိ မဟာ ဟောတိ ကဒါစိ ခုဒ္ဒကော. တထာ ဟိ သော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ယောဇနိကော အဟောသိ, သိခိဿ တိဂါဝုတော, ဝေဿဘုဿ အဍ္ဎယောဇနိကော, ကကုသန္ဓဿ ဂါဝုတပ္ပမာဏော, ကောဏာဂမနဿ အဍ္ဎဂါဝုတပ္ပမာဏော, ကဿပဿ ဝီသတိဥသဘပ္ပမာဏော, အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ အဋ္ဌကရီသပ္ပမာဏော ဇာတော. တမ္ပိ နဂရံ တဿ ဝိဟာရဿ ကဒါစိ ပါစီနတော ဟောတိ, ကဒါစိ ဒက္ခိဏတော, ကဒါစိ ပစ္ဆိမတော, ကဒါစိ ဥတ္တရတော. ဇေတဝနေ ဂန္ဓကုဋိယံ ပန စတုန္နံ မဉ္စပါဒါနံ ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ အစလမေဝ.

ឮថា វត្តក្នុងក្រុងសាវត្ថី ជួនកាលធំ ជួនកាលតូច។ យ៉ាងណាមិញ វត្តនោះក្នុងកាលនៃព្រះវិបស្សីដ៏មានព្រះភាគ មានទំហំមួយយោជន៍ ក្នុងកាលនៃព្រះសិខី មានទំហំបីគាវុត ក្នុងកាលនៃព្រះវេសភូ មានទំហំកន្លះយោជន៍ ក្នុងកាលនៃព្រះកកុសន្ធៈ មានទំហំមួយគាវុត ក្នុងកាលនៃព្រះកោណាគមនៈ មានទំហំកន្លះគាវុត ក្នុងកាលនៃព្រះកស្សបៈ មានទំហំម្ភៃឧសភ ហើយក្នុងកាលនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើង មានទំហំប្រាំបីករីស។ សូម្បីតែក្រុងនោះសោត ធៀបនឹងវត្តនោះ ជួនកាលស្ថិតនៅទិសខាងកើត ជួនកាលស្ថិតនៅទិសខាងត្បូង ជួនកាលស្ថិតនៅទិសខាងលិច ជួនកាលស្ថិតនៅទិសខាងជើង។ ក៏ប៉ុន្តែ ទីកន្លែងសម្រាប់តម្កល់ជើងគ្រែទាំងបួនក្នុងព្រះគន្ធកុដិនៃវត្តជេតពន គឺមិនរំកិលឡើយ (នៅដដែលជានិច្ច)។

စတ္တာရိ ဟိ အစလစေတိယဋ္ဌာနာနိ နာမ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကဋ္ဌာနံ ဣသိပတနေ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဋ္ဌာနံ သင်္ကဿနဂရဒွါရေ ဒေဝေါရောဟဏကာလေ သောပါနဿ ပတိဋ္ဌဋ္ဌာနံ မဉ္စပါဒဋ္ဌာနန္တိ. အယံ ပန ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကော ကဿပဒသဗလဿ ဝီသတိဥသဘဝိဟာရကာလေ ပါစီနဒွါရေ ကောဋ္ဌကော အဟောသိ. သော ဣဒါနိပိ ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကောတွေဝ ပညာယတိ. ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ အစိရဝတီ နဂရံ ပရိက္ခိပိတွာ သန္ဒမာနာ ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကံ ပတွာ ဥဒကေန ဘိန္ဒိတွာ မဟန္တံ ဥဒကရဟဒံ မာပေသိ သမတိတ္ထံ အနုပုဗ္ဗဂမ္ဘီရံ. တတ္ထ ဧကံ ရညော နှာနတိတ္ထံ, ဧကံ နာဂရာနံ, ဧကံ ဘိက္ခုသံဃဿ, ဧကံ ဗုဒ္ဓါနန္တိ ဧဝံ ပါဋိယေက္ကာနိ နှာနတိတ္ထာနိ ဟောန္တိ ရမဏီယာနိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏရဇတပဋ္ဋသဒိသဝါလိကာနိ. ဣတိ ဘဂဝါ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန သဒ္ဓိံ ယေန အယံ ဧဝရူပေါ ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကော တေနုပသင်္ကမိ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတုံ. အထာယသ္မာ အာနန္ဒော ဥဒကသာဋိကံ ဥပနေသိ. ဘဂဝါ ရတ္တဒုပဋ္ဋံ အပနေတွာ ဥဒကသာဋိကံ နိဝါသေသိ. ထေရော ဒုပဋ္ဋေန သဒ္ဓိံ မဟာစီဝရံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတမကာသိ. ဘဂဝါ ဥဒကံ ဩတရိ. သဟောတရဏေနေဝဿ ဥဒကေ မစ္ဆကစ္ဆပါ သဗ္ဗေ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ အဟေသုံ. ယန္တနာလိကာဟိ သုဝဏ္ဏရသဓာရာနိသိဉ္စမာနကာလော ဝိယ သုဝဏ္ဏပဋပသာရဏကာလော ဝိယ စ အဟောသိ. အထ ဘဂဝတော နှာနဝတ္တံ ဒဿေတွာ နှတွာ ပစ္စုတ္တိဏ္ဏဿ ထေရော ရတ္တဒုပဋ္ဋံ ဥပနေသိ. ဘဂဝါ တံ နိဝါသေတွာ ဝိဇ္ဇုလတာသဒိသံ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ မဟာစီဝရံ အန္တန္တေန သံဟရိတွာ ပဒုမဂဗ္ဘသဒိသံ ကတွာ ဥပနီတံ ဒွီသု ကဏ္ဏေသု ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကေ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဧကစီဝရော အဋ္ဌာသီ’’တိ.

ព្រោះថា ទីកន្លែងជាអចលចេតិយ (ចេតិយមិនរំកិល) មានបួនកន្លែង គឺ ទីកន្លែងតម្កល់បល្ល័ង្កមហាពោធិ ១ ទីកន្លែងសម្តែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័ន ១ ទីកន្លែងតម្កល់ជណ្តើរក្នុងកាលស្តេចចុះពីទេវលោកទៀបខ្លោងទ្វារក្រុងសង្កស្សនគរ ១ និងទីកន្លែងតម្កល់ជើងគ្រែ (ក្នុងព្រះគន្ធកុដិ) ១។ ចំណែកឯបុព្វកោដ្ឋកៈនេះ ធ្លាប់ជាខ្លោងទ្វារនៅទ្វារខាងកើត ក្នុងកាលដែលវត្តមានទំហំម្ភៃឧសភ របស់ព្រះកស្សបទសពល។ ខ្លោងទ្វារនោះ សូម្បីក្នុងកាលឥឡូវនេះ ក៏នៅតែប្រាកដថា បុព្វកោដ្ឋកៈ ដដែល។ ក្នុងកាលនៃព្រះកស្សបទសពល ស្ទឹងអចិរវតីដែលហូរព័ទ្ធជុំវិញក្រុង បានហូរមកដល់បុព្វកោដ្ឋកៈ ក៏ច្រោះដាច់ដោយកម្លាំងទឹក បង្កើតបានជាអន្លង់ទឹកដ៏ធំមួយ មានកំពង់ស្មើគ្នា មានជម្រៅជ្រៅទៅតាមលំដាប់។ ក្នុងអន្លង់ទឹកនោះ មានកំពង់ងូតទឹកមួយសម្រាប់ព្រះរាជា មួយសម្រាប់អ្នកនគរ មួយសម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃ និងមួយសម្រាប់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មានកំពង់ងូតទឹកដាច់ដោយឡែកពីគ្នាយ៉ាងនេះ ជាទីគួរត្រេកអរ មានខ្សាច់ដ៏ល្អស្អាតប្រៀបដូចជាបន្ទះប្រាក់ដែលគេព្រួសចោល។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ស្តេចទៅកាន់ទីនោះជាមួយព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ស្តេចចូលទៅកាន់ទីដែលបុព្វកោដ្ឋកៈមានសភាពបែបនេះស្ថិតនៅ ដើម្បីស្រង់ព្រះកាយ។ លំដាប់នោះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ បានថ្វាយសំពត់សម្រាប់ស្រង់ទឹក។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ផ្លាស់សំពត់សង្ឃាដិពីរជាន់ពណ៌ក្រហមចេញ ហើយទ្រង់ស្លៀកសំពត់សម្រាប់ស្រង់ទឹក។ ព្រះថេរៈបានទទួលយកសំពត់សង្ឃាដិពីរជាន់ និងមហាចីវរមកទុកក្នុងដៃរបស់ខ្លួន។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ស្តេចចុះទៅក្នុងទឹក។ គ្រាន់តែព្រះអង្គស្តេចចុះទៅភ្លាម ហ្វូងមច្ឆានិងអណ្តើកទាំងពួងក្នុងទឹក ក៏ប្រែជាមានពណ៌ដូចមាស ប្រៀបដូចជាកាលដែលគេស្រោចស្រពនូវខ្សែទឹកទឹកមាសចេញពីបំពង់យន្ត និងប្រៀបដូចជាកាលដែលគេលាតសំពត់មាសដូច្នោះដែរ។ លំដាប់នោះ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវវត្រក្នុងការស្រង់ទឹក ស្រង់រួចហើយស្តេចឡើងមកវិញ ព្រះថេរៈក៏បានថ្វាយសំពត់សង្ឃាដិពីរជាន់ពណ៌ក្រហម។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្លៀកសំពត់នោះហើយ ទ្រង់វ័តវត្ថពន្ធចង្កេះដែលមានពណ៌ដូចផ្លេកបន្ទោរ ទ្រង់បត់មហាចីវរដោយចុងទាំងសងខាង ធ្វើឱ្យមានសភាពដូចជាផ្ទៃក្នុងនៃផ្កាឈូក ទ្រង់ចាប់យកត្រង់ជ្រុងទាំងពីរដែលព្រះថេរៈហុចថ្វាយ ហើយទ្រង់ឈរគង់នៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា «ទ្រង់ស្រង់ព្រះកាយក្នុងបុព្វកោដ្ឋកៈ រួចស្តេចឡើងមកវិញ ហើយទ្រង់ឈរដោយមានចីវរតែមួយ»។

ဧဝံ [Pg.73] ဌိတဿ ပန ဘဂဝတော သရီရံ ဝိကသိတကမလုပ္ပလသရံ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လံ ပါရိစ္ဆတ္တကံ တာရာမရီစိဝိကသိတံ စ ဂဂနတလံ သိရိယာ အဝဟသမာနံ ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ. ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခေပဝိလာသိနီ စဿ ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏမာလာ ဂန္ထေတွာ ဌပိတာ ဒွတ္တိံသစန္ဒမာလာ ဝိယ, ဒွတ္တိံသသူရိယမာလာ ဝိယ, ပဋိပါဋိယာ ဌပိတာ ဒွတ္တိံသစက္ကဝတ္တိ ဒွတ္တိံသဒေဝရာဇာ ဒွတ္တိံသမဟာဗြဟ္မာနော ဝိယ စ အတိဝိယ ဝိရောစိတ္ထ, ဝဏ္ဏဘူမိနာမေသာ. ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ဗုဒ္ဓါနံ သရီရဝဏ္ဏံ ဝါ ဂုဏဝဏ္ဏံ ဝါ စုဏ္ဏိယပဒေဟိ ဝါ ဂါထာဟိ ဝါ အတ္ထဉ္စ ဥပမာယော စ ကာရဏာနိ စ အာဟရိတွာ ပဋိဗလေန ဓမ္မကထိကေန ပူရေတွာ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ဓမ္မကထိကဿ ထာမော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក៏ព្រះកាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដែលទ្រង់ឈរយ៉ាងនេះ ទ្រង់រុងរឿងដោយសិរី ប្រៀបដូចជាសើចចំអកដល់ស្រះឈូកនិងស្រះលិនចង្អូរដែលរីកស្គុះស្គាយ ដើមប៉ារិច្ឆត្តកព្រឹក្សដែលផ្ការីកស្គុះស្គាយពេញដើម និងផ្ទៃមេឃដែលភ្លឺចិញ្ចាចដោយពន្លឺផ្កាយដូច្នោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះរស្មីផ្សាយចេញមួយព្យាមដែលព័ទ្ធជុំវិញព្រះកាយដ៏រុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ និងមហាបុរិសលក្ខណៈទាំងសាមសិបពីរប្រការ គឺរុងរឿងក្រៃលែង ប្រៀបដូចជាកម្រងផ្កាព្រះចន្ទសាមសិបពីរដែលគេចងក្រងទុក ប្រៀបដូចជាកម្រងផ្កាព្រះអាទិត្យសាមសិបពីរ ប្រៀបដូចជាព្រះរាជាចក្រពត្តិសាមសិបពីររូបដែលឈរតាមលំដាប់ ប្រៀបដូចជាស្តេចទេវតាសាមសិបពីររូប និងប្រៀបដូចជាមហាព្រហ្មសាមសិបពីររូបដូច្នោះដែរ នេះហៅថា វណ្ណភូមិ (ទីកន្លែងសម្រាប់ពណ៌នាគុណ)។ ក្នុងទីកន្លែងមានសភាពបែបនេះ ទោះបីជាការពណ៌នាអំពីព្រះរូបកាយ ឬការពណ៌នាអំពីព្រះគុណរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ដោយពាក្យរាយក្តី ដោយគាថាក្តី ដោយនាំមកនូវសេចក្តីពន្យល់ គ្រឿងប្រៀបធៀប និងហេតុផលទាំងឡាយ ធម្មកថិកដែលមានសមត្ថភាព គប្បីបំពេញសេចក្តីឱ្យពិស្តារហើយសម្តែងចុះ ក្នុងទីកន្លែងមានសភាពបែបនេះ គេគប្បីដឹងនូវសមត្ថភាពរបស់ធម្មកថិកចុះ។

၂၇၃. ဂတ္တာနိ ပုဗ္ဗာပယမာနောတိ ပကတိဘာဝံ ဂမယမာနော နိရုဒကာနိ ကုရုမာနော, သုက္ခာပယမာနောတိ အတ္ထော. သောဒကေန ဂတ္တေန စီဝရံ ပါရုပန္တဿ ဟိ စီဝရေ ကဏ္ဏိကာ ဥဋ္ဌဟန္တိ, ပရိက္ခာရဘဏ္ဍံ ဒုဿတိ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန သရီရေ ရဇောဇလ္လံ န ဥပလိမ္ပတိ; ပဒုမပတ္တေ ပက္ခိတ္တဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ဥဒကံ ဝိနိဝတ္တေတွာ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ သန္တေပိ သိက္ခာဂါရဝတာယ ဘဂဝါ, ‘‘ပဗ္ဗဇိတဝတ္တံ နာမေတ’’န္တိ မဟာစီဝရံ ဥဘောသု ကဏ္ဏေသု ဂဟေတွာ ပုရတော ကာယံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘ဘဂဝါ မဟာစီဝရံ ပါရုပိတွာ မိဂါရမာတုပါသာဒံ အာရဗ္ဘ ဂမနာဘိဟာရတော ပဋ္ဌာယ ဒုန္နိဝတ္တိယော ဘဝိဿတိ; ဗုဒ္ဓါနဉှိ အဓိပ္ပာယကောပနံ နာမ ဧကစာရိကသီဟဿ ဂဟဏတ္ထံ ဟတ္ထပ္ပသာရဏံ ဝိယ; ပဘိန္နဝရဝါရဏဿ သောဏ္ဍာယ ပရာမသနံ ဝိယ; ဥဂ္ဂတေဇဿ အာသီဝိသဿ ဂီဝါယ ဂဟဏံ ဝိယ စ ဘာရိယံ ဟောတိ. ဣဓေဝ ရမ္မကဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဿမဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ တတ္ထ ဂမနတ္ထာယ ဘဂဝန္တံ ယာစိဿာမီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော…ပေ… အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ.

២៧៣. ពាក្យថា ធ្វើព្រះកាយឱ្យស្ងួត (បុព្វាបយមានោ) គឺធ្វើឱ្យត្រឡប់ទៅកាន់សភាពប្រក្រតីវិញ ធ្វើឱ្យមិនមានទឹក មានន័យថា ធ្វើឱ្យស្ងួត។ ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលគ្រងចីវរទាំងកាយនៅមានទឹក (សើម) ផ្សិតតែងដុះឡើងលើចីវរ គ្រឿងបរិក្ខារផ្សេងៗតែងខូចខាត។ ក៏ប៉ុន្តែ ធូលីនិងញើសមិនដែលឡាបឡាក់លើព្រះកាយរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ ទឹកតែងរមៀលចេញទៅ ដូចជាតំណក់ទឹកដែលគេចាក់លើស្លឹកឈូកដូច្នោះដែរ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ ព្រោះតែព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់មានសេចក្តីគោរពក្នុងសិក្ខា ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «នេះជាវត្តរបស់បព្វជិត» ទើបទ្រង់ចាប់យកមហាចីវរត្រង់ជ្រុងទាំងពីរ គ្របដណ្តប់ព្រះកាយខាងមុខ ហើយឈរគង់នៅ។ ក្នុងខណៈនោះ ព្រះថេរៈគិតថា «កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគគ្រងមហាចីវរហើយ តាំងពីចាប់ផ្តើមស្តេចទៅកាន់ប្រាសាទមិគារមាតាមក នឹងពិបាកក្នុងការញ៉ាំងព្រះអង្គឱ្យត្រឡប់មកវិញណាស់ ព្រោះថា ការធ្វើឱ្យខូចព្រះហឫទ័យ (បំណង) របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាការលូកដៃទៅចាប់សត្វសីហៈដែលត្រេចទៅតែមួយឯង ប្រៀបដូចជាការស្ទាបអង្អែលប្រមោយដំរីសារដ៏ចុះប្រេង និងប្រៀបដូចជាការចាប់កអាសិរពិសដែលមានពិសដ៏ខ្លាំងក្លា គឺជារឿងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរក្រៃលែង។ អាត្មាអញនឹងពោលសរសើរគុណនៃអាស្រមរបស់រម្មកព្រាហ្មណ៍ក្នុងទីនេះឯង ហើយនឹងអារាធនាព្រះដ៏មានព្រះភាគដើម្បីស្តេចទៅកាន់ទីនោះ»។ ព្រះថេរៈក៏បានធ្វើដូច្នោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា «លំដាប់នោះ ព្រះានន្ទដ៏មានអាយុ... បេ... ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ»។

တတ္ထ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာတိ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဓမ္မိံ ကထံ သောဿာမာတိ တံ အဿမံ ဂတာနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ, တေသု ကာရုညံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဒသသု ပါရမိတာသု အညတရာယ [Pg.74] ပါရမိယာ စေဝ မဟာဘိနိက္ခမနဿ စ ဝဏ္ဏံ ကထယမာနာ သန္နိသိန္နာ ဟောန္တိ. အာဂမယမာနောတိ ဩလောကယမာနော. အဟံ ဗုဒ္ဓေါတိ သဟသာ အပ္ပဝိသိတွာ ယာဝ သာ ကထာ နိဋ္ဌာတိ, တာဝ အဋ္ဌာသီတိ အတ္ထော. အဂ္ဂဠံ အာကောဋေသီတိ အဂ္ဂနခေန ကဝါဋေ သညံ အဒါသိ. ဝိဝရိံသူတိ သောတံ ဩဒဟိတွာဝ နိသိန္နတ္တာ တင်္ခဏံယေဝ အာဂန္တွာ ဝိဝရိံသု.

ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ (អនុកម្ម្បំ ឧបាទាយ) គឺព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះចំពោះភិក្ខុប្រាំរយរូបដែលបានទៅកាន់អាស្រមនោះ ដោយគិតថា «ពួកយើងនឹងស្តាប់ធម៌ទេសនាក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ» មានន័យថា ធ្វើសេចក្តីករុណាចំពោះភិក្ខុទាំងនោះ។ ពាក្យថា ដោយធម្មីកថា គឺភិក្ខុទាំងឡាយអង្គុយប្រជុំគ្នាពោលសរសើរអំពីបារមីណាមួយក្នុងបារមីទាំងដប់ផង និងពោលសរសើរគុណនៃការយាងចេញដើម្បីមហាភិនិស្ក្រមណ៍ផង។ ពាក្យថា រង់ចាំ (អាគមយមានោ) គឺសម្លឹងមើល (រង់ចាំមើល) មានន័យថា ទ្រង់មិនប្រញាប់ស្តេចចូលទៅភ្លាមៗដោយព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញជាព្រះពុទ្ធ» ឡើយ គឺទ្រង់ឈររង់ចាំរហូតដល់ការសន្ទនានោះចប់សព្វគ្រប់។ ពាក្យថា គោះគន្លឹះទ្វារ (អគ្គឡំ អាកោដេសិ) គឺទ្រង់ធ្វើសញ្ញាលើទ្វារដោយចុងព្រះនខា (ចុងក្រចក)។ ពាក្យថា បើកហើយ (វិវរិំសុ) គឺព្រោះតែភិក្ខុទាំងឡាយអង្គុយផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ស្រាប់ហើយ ទើបមកបើកទ្វារភ្លាមក្នុងខណៈនោះឯង។

ပညတ္တေ အာသနေတိ ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ ယတ္ထ ယတ္ထ ဧကောပိ ဘိက္ခု ဝိဟရတိ, သဗ္ဗတ္ထ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညတ္တမေဝ ဟောတိ. ကသ္မာ? ဘဂဝါ ကိရ အတ္တနော သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဖာသုကဋ္ဌာနေ ဝိဟရန္တေ မနသိ ကရောတိ ‘‘အသုကော မယှံ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂတော, သက္ခိဿတိ နု ခေါ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နော ဝါ’’တိ. အထ နံ ပဿတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အကုသလဝိတက္ကေ ဝိတက္ကယမာနံ, တတော ‘‘ကထဉှိ နာမ မာဒိသဿ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိဟရန္တံ ဣမံ ကုလပုတ္တံ အကုသလဝိတက္ကာ အဘိဘဝိတွာ အနမတဂ္ဂေ ဝဋ္ဋဒုက္ခေ သံသာရေဿန္တီ’’တိ တဿ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ တတ္ထေဝ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ တံ ကုလပုတ္တံ ဩဝဒိတွာ အာကာသံ ဥပ္ပတိတွာ ပုန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆတိ. အထေဝံ ဩဝဒိယမာနာ တေ ဘိက္ခူ စိန္တယိံသု – ‘‘သတ္ထာ အမှာကံ မနံ ဇာနိတွာ အာဂန္တွာ အမှာကံ သမီပေ ဌိတံယေဝ အတ္တာနံ ဒဿေတိ; တသ္မိံ ခဏေ, ‘ဘန္တေ, ဣဓ နိသီဒထ, ဣဓ နိသီဒထာ’တိ အာသနပရိယေသနံ နာမ ဘာရော’’တိ. တေ အာသနံ ပညပေတွာဝ ဝိဟရန္တိ. ယဿ ပီဌံ အတ္ထိ, သော တံ ပညပေတိ. ယဿ နတ္ထိ, သော မဉ္စံ ဝါ ဖလကံ ဝါ ကဋ္ဌံ ဝါ ပါသာဏံ ဝါ ဝါလိကပုဉ္ဇံ ဝါ ပညပေတိ. တံ အလဘမာနာ ပုရာဏပဏ္ဏာနိပိ သင်္ကဍ္ဎိတွာ တတ္ထ ပံသုကူလံ ပတ္ထရိတွာ ဌပေန္တိ. ဣဓ ပန ပကတိပညတ္တမေဝ အာသနံ အဟောသိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒီ’’တိ.

ពាក្យថា paññatte āsane (លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុក) សេចក្តីថា ឮថា ក្នុងពុទ្ធកាល ភិក្ខុទោះបីតែមួយរូបគង់នៅក្នុងទីកន្លែងណាៗ ទីកន្លែងទាំងអស់នោះ តែងតែមានការរៀបចំទុកនូវពុទ្ធអាសនៈជានិច្ច។ ព្រោះហេតុអ្វី? ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់រំលឹកនឹកដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលកាន់យកកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់របស់ព្រះអង្គ ហើយទៅគង់នៅក្នុងទីកន្លែងដ៏សប្បាយថា «ភិក្ខុឈ្មោះនេះ កាន់យកកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់របស់យើងហើយទៅ តើអាចនឹងញ៉ាំងធម៌វិសេសឱ្យកើតឡើងបានដែរឬទេ?»។ គ្រានោះ ព្រះអង្គទ្រង់ទតឃើញភិក្ខុនោះលះបង់កម្មដ្ឋាន ហើយត្រិះរិះនូវអកុសលវិតក្ក ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ធ្វើម្តេចហ្នឹង កុលបុត្រនេះដែលកាន់យកកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់នៃសាស្តាដូចជាយើង ហើយរស់នៅ តែត្រូវអកុសលវិតក្កគ្របសង្កត់ ហើយញ៉ាំងឱ្យលិចលង់ក្នុងវដ្តទុក្ខដែលមិនមានទីបំផុតទៅវិញ?» ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ភិក្ខុនោះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងព្រះកាយឱ្យលេចឡើងក្នុងទីនោះឯង ហើយទ្រង់ទូន្មានកុលបុត្រនោះ រួចហោះឡើងទៅលើអាកាស យាងត្រឡប់ទៅកាន់ទីគង់នៅរបស់ព្រះអង្គវិញ។ គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលត្រូវព្រះអង្គទូន្មានយ៉ាងនោះ ក៏គិតថា «ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបចិត្តរបស់យើង ហើយយាងមកបង្ហាញព្រះកាយដោយឈរនៅជិតយើងតែម្តង ក្នុងខណៈនោះ ការស្វែងរកអាសនៈថ្វាយព្រះអង្គថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមគង់នៅទីនេះ សូមគង់នៅទីនេះ» ឈ្មោះថាជាភារៈធ្ងន់ណាស់»។ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះក៏រៀបចំអាសនៈទុកជាស្រេចទើបគង់នៅ។ ភិក្ខុណាមានតាំង (កៅអី) ភិក្ខុនោះក៏រៀបចំតាំងនោះទុក។ ភិក្ខុណាគ្មាន ក៏រៀបចំគ្រែ ឬក្តារ ឬឈើ ឬថ្ម ឬគំនរខ្សាច់ទុក។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលរករបស់ទាំងនោះមិនបាន សូម្បីតែស្លឹកឈើចាស់ៗ ក៏ប្រមូលមក រួចក្រាលសំពត់បង្សុកូលពីលើ រក្សាទុក។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអាស្រមរបស់ធម្មកព្រាហ្មណ៍នេះ មានអាសនៈដែលគេរៀបចំទុកជាប្រក្រតីស្រាប់ហើយ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកអាសនៈនោះ ទើបត្រាស់ថា «paññatte āsane nisīdi» (ទ្រង់គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុក)។

ကာယ နုတ္ထာတိ ကတမာယ နု ကထာယ သန္နိသိန္နာ ဘဝထာတိ အတ္ထော. ‘‘ကာယ နေတ္ထာ’’တိပိ ပါဠိ, တဿာ ကတမာယ နု ဧတ္ထာတိ အတ္ထော. ‘‘ကာယ နောတ္ထာ’’တိပိ ပါဠိ, တဿာပိ ပုရိမောယေဝ အတ္ထော. အန္တရာ ကထာတိ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနံ အန္တရာ အညာ ဧကာ ကထာ. ဝိပ္ပကတာတိ မမ အာဂမနပစ္စယာ အပရိနိဋ္ဌိတာ သိခံ အပ္ပတ္တာ. အထ ဘဂဝါ အနုပ္ပတ္တောတိ [Pg.75] အထ ဧတသ္မိံ ကာလေ ဘဂဝါ အာဂတော. ဓမ္မီ ဝါ ကထာတိ ဒသကထာဝတ္ထုနိဿိတာ ဝါ ဓမ္မီ ကထာ. အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါတိ ဧတ္ထ ပန ဒုတိယဇ္ဈာနမ္ပိ အရိယော တုဏှီဘာဝေါ မူလကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ. တသ္မာ တံ ဈာနံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နောပိ, မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိသိန္နောပိ ဘိက္ခု အရိယေန တုဏှီဘာဝေန နိသိန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា kāya nutthā សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយអង្គុយជួបជុំគ្នាដោយកថា (ពាក្យសំដី) អ្វីហ្នឹង? ម៉្យាងទៀត បាឋថា «kāya netthā» ក៏មាន សេចក្តីថា តើដោយកថាអ្វីក្នុងទីនេះ? សូម្បីបាឋថា «kāya notthā» ក៏មាន សេចក្តីក៏ដូចជាបាឋមុននោះឯង។ ពាក្យថា antarākathā (អន្តរាកថា) សេចក្តីថា សម្តីដទៃមួយទៀតដែលនិយាយក្នុងចន្លោះនៃការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋាន ការរៀនសូត្រ និងការសាកសួរជាដើម។ ពាក្យថា vippakatā (ដែលនៅកណ្តាលទី) សេចក្តីថា សម្តីដែលមិនទាន់ចប់សព្វគ្រប់ មិនទាន់ដល់ទីបំផុត ព្រោះតែការយាងមករបស់តថាគត។ ពាក្យថា atha bhagavā anuppatto សេចក្តីថា លំដាប់នោះ ក្នុងខណៈដែលសម្តីមិនទាន់ចប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏យាងមកដល់។ ពាក្យថា dhammī vā kathā សេចក្តីថា ធម្មកថាដែលអាស្រ័យនូវកថាវត្ថុ ១០ ប្រការ។ ពាក្យថា ariyo vā tuṇhībhāvo (ឬការស្ងៀមស្ងាត់ដ៏ប្រសើរ) ក្នុងបទនេះ សូម្បីតែទុតិយជ្ឈាន ក៏ឈ្មោះថា អរិយតុណ្ហីភាវៈ (ការស្ងៀមស្ងាត់ដ៏ប្រសើរ) សូម្បីតែមូលកម្មដ្ឋាន ក៏ឈ្មោះថា អរិយតុណ្ហីភាវៈដែរ។ ហេតុនោះ ភិក្ខុទោះបីចូលកាន់ឈាននោះហើយអង្គុយនៅក្តី ភិក្ខុកាន់យកមូលកម្មដ្ឋានហើយអង្គុយនៅក្តី គប្បីជ្រាបថា ឈ្មោះថា អង្គុយនៅដោយអរិយតុណ្ហីភាវៈ។

၂၇၄. ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, ပရိယေသနာတိ ကော အနုသန္ဓိ? တေ ဘိက္ခူ သမ္မုခါ ဓမ္မိံ ကထံ သောဿာမာတိ ထေရဿ ဘာရံ အကံသု, ထေရော တေသံ အဿမဂမနမကာသိ. တေ တတ္ထ နိသီဒိတွာ အတိရစ္ဆာနကထိကာ ဟုတွာ ဓမ္မိယာ ကထာယ နိသီဒိံသု. အထ ဘဂဝါ ‘‘အယံ တုမှာကံ ပရိယေသနာ အရိယပရိယေသနာ နာမာ’’တိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, အနရိယပရိယေသနာတိ ဧတ္ထ ယထာ မဂ္ဂကုသလော ပုရိသော ပဌမံ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗံ အပါယမဂ္ဂံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝါမံ မုဉ္စိတွာ ဒက္ခိဏံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ ဒေသနာကုသလတာယ ပဌမံ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗံ အနရိယပရိယေသနံ အာစိက္ခိတွာ ပစ္ဆာ ဣတရံ အာစိက္ခိဿာမီတိ ဥဒ္ဒေသာနုက္ကမံ ဘိန္ဒိတွာ ဧဝမာဟ. ဇာတိဓမ္မောတိ ဇာယနသဘာဝေါ. ဇရာဓမ္မောတိ ဇီရဏသဘာဝေါ. ဗျာဓိဓမ္မောတိ ဗျာဓိသဘာဝေါ. မရဏဓမ္မောတိ မရဏသဘာဝေါ. သောကဓမ္မောတိ သောစနကသဘာဝေါ. သံကိလေသဓမ္မောတိ သံကိလိဿနသဘာဝေါ.

២៧៤. ពាក្យថា dvemā, bhikkhave, pariyesanā (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការស្វែងរកនេះមាន ២ យ៉ាង) តើមានអនុសន្ធិយ៉ាងណា? ភិក្ខុទាំងឡាយនោះបានប្រគល់ភារៈដល់ព្រះថេរៈ (ព្រះអានន្ទ) ថា «យើងនឹងស្តាប់ធម្មកថាក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ» ព្រះថេរៈក៏បាននាំភិក្ខុទាំងនោះទៅកាន់អាស្រម។ ភិក្ខុទាំងនោះអង្គុយនៅក្នុងទីនោះ ជាអ្នកមិននិយាយតិរច្ឆានកថា គឺអង្គុយនិយាយតែធម្មកថា។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគដើម្បីបង្ហាញថា «ការស្វែងរករបស់អ្នកទាំងឡាយនេះ ឈ្មោះថា អរិយបរិយេសនា (ការស្វែងរកដ៏ប្រសើរ)» ទើបទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា katamā ca, bhikkhave, anariyapariyesanā (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះអនរិយបរិយេសនា តើដូចម្តេច?) ក្នុងបទនេះ ប្រៀបដូចជាបុរសអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងផ្លូវ កាលនឹងបង្ហាញផ្លូវអបាយដែលគួរវៀរចាកជាមុន តែងនិយាយថា «ចូរលះបង់ផ្លូវឆ្វេង ហើយកាន់យកផ្លូវស្តាំចុះ» យ៉ាងណាមិញ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយព្រះអង្គជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងទេសនា ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តថាគតនឹងសម្តែងអនរិយបរិយេសនាដែលគួរវៀរចាកជាមុនសិន រួចសឹមសម្តែងនូវការស្វែងរកម្យ៉ាងទៀតជាក្រោយ» ទើបទ្រង់ទម្លាយលំដាប់នៃឧទ្ទេស ហើយត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា jātidhammo សេចក្តីថា មានសភាវៈកើតជាប្រក្រតី។ ពាក្យថា jarādhammo សេចក្តីថា មានសភាវៈចាស់ជរាជាប្រក្រតី。 ពាក្យថា byādhidhammo សេចក្តីថា មានសភាវៈឈឺចាប់ជាប្រក្រតី។ ពាក្យថា maraṇadhammo សេចក្តីថា មានសភាវៈស្លាប់ជាប្រក្រតី។ ពាក្យថា sokadhammo សេចក្តីថា មានសភាវៈសោកស្តាយជាប្រក្រតី។ ពាក្យថា saṃkilesadhammo សេចក្តីថា មានសភាវៈសៅហ្មងជាប្រក្រតី។

ပုတ္တဘရိယန္တိ ပုတ္တာ စ ဘရိယာ စ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဇာတရူပရဇတန္တိ ဧတ္ထ ပန ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ. ရဇတန္တိ ယံကိဉ္စိ ဝေါဟာရူပဂံ လောဟမာသကာဒိ. ဇာတိဓမ္မာ ဟေတေ, ဘိက္ခဝေ, ဥပဓယောတိ ဧတေ ပဉ္စကာမဂုဏူပဓယော နာမ ဟောန္တိ, တေ သဗ္ဗေပိ ဇာတိဓမ္မာတိ ဒဿေတိ. ဗျာဓိဓမ္မဝါရာဒီသု ဇာတရူပရဇတံ န ဂဟိတံ, န ဟေတဿ သီသရောဂါဒယော ဗျာဓယော နာမ ဟောန္တိ, န သတ္တာနံ ဝိယ စုတိသင်္ခါတံ မရဏံ, န သောကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယာဒီဟိ ပန သံကိလေသေဟိ သံကိလိဿတီတိ သံကိလေသဓမ္မဝါရေ ဂဟိတံ. တထာ ဥတုသမုဋ္ဌာနတ္တာ ဇာတိဓမ္မဝါရေ. မလံ ဂဟေတွာ ဇီရဏတော ဇရာဓမ္မဝါရေ စ.

ពាក្យថា puttabhariyaṃ សេចក្តីថា កូនទាំងឡាយផង ភរិយាទាំងឡាយផង។ វិធីនេះ គប្បីយកទៅប្រើក្នុងបទទាំងពួង។ ក្នុងបទថា jātarūparajataṃ នេះ ពាក្យថា jātarūpa គឺមាស។ ពាក្យថា rajata គឺប្រាក់ ឬលោហមាសកៈជាដើម ដែលគេប្រើប្រាស់ក្នុងការជួញដូរ។ ពាក្យថា jātidhammā hete, bhikkhave, upadhayo សេចក្តីថា របស់ទាំងនេះ ឈ្មោះថា ឧបធិគឺកាមគុណ ៥ របស់ទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែមានសភាវៈកើតជាប្រក្រតី ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវសេចក្តីនេះ។ ក្នុងវារៈមានព្យាធិធម៌ជាដើម ព្រះអង្គមិនទ្រង់កាន់យកមាសនិងប្រាក់ឡើយ ព្រោះថាសម្បត្តិទាំងនោះមិនមានរោគមានឈឺក្បាលជាដើមឡើយ ហើយក៏មិនមានមរណៈគឺការច្យុតិដូចជាសត្វទាំងឡាយ និងមិនមានសេចក្តីសោកកើតឡើងឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែមាសនិងប្រាក់នោះ តែងសៅហ្មងដោយគ្រឿងសៅហ្មងមានច្រែះដែកជាដើម ទើបព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកក្នុងសង្កិលេសធម៌វារៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែមាសនិងប្រាក់នោះ កើតឡើងអំពីឧតុ (រដូវ) ទើបទ្រង់កាន់យកក្នុងជាតិធម៌វារៈ។ និងព្រោះតែការចាប់ធូលីដីហើយចាស់ទ្រុឌទ្រោមទៅ ទើបទ្រង់កាន់យកក្នុងជរាធម៌វារៈផង។

၂၇၅. အယံ [Pg.76], ဘိက္ခဝေ, အရိယာ ပရိယေသနာတိ, ဘိက္ခဝေ, အယံ နိဒ္ဒေါသတာယပိ အရိယေဟိ ပရိယေသိတဗ္ဗတာယပိ အရိယပရိယေသနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

២៧៥. ពាក្យថា ayaṃ, bhikkhave, ariyā pariyesanā សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការស្វែងរកនេះ គប្បីជ្រាបថាជា អរិយបរិយេសនា (ការស្វែងរកដ៏ប្រសើរ) ព្រោះជាការស្វែងរកដែលមិនមានទោសផង ព្រោះជាការស្វែងរកដែលព្រះអរិយភិរម្យទាំងឡាយគប្បីស្វែងរកផង។

၂၇၆. အဟမ္ပိ သုဒံ, ဘိက္ခဝေတိ ကသ္မာ အာရဘိ? မူလတော ပဋ္ဌာယ မဟာဘိနိက္ခမနံ ဒဿေတုံ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေ, အဟမ္ပိ ပုဗ္ဗေ အနရိယပရိယေသနံ ပရိယေသိံ. သွာဟံ တံ ပဟာယ အရိယပရိယေသနံ ပရိယေသိတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော. ပဉ္စဝဂ္ဂိယာပိ အနရိယပရိယေသနံ ပရိယေသိံသု. တေ တံ ပဟာယ အရိယပရိယေသနံ ပရိယေသိတွာ ခီဏာသဝဘူမိံ ပတ္တာ. တုမှေပိ မမ စေဝ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနဉ္စ မဂ္ဂံ အာရုဠှာ. အရိယပရိယေသနာ တုမှာကံ ပရိယေသနာ’’တိ မူလတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော မဟာဘိနိက္ခမနံ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

២៧៦. ពាក្យថា ahampi sudaṃ, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីតថាគត...) តើព្រះអង្គទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងព្រោះហេតុអ្វី? ដើម្បីបង្ហាញនូវមហាភិនិស្ក្រមណ៍ (ការយាងចេញទៅសាងផ្នួសដ៏ឧត្តម) តាំងពីដើមរៀងមក។ ឮថា ព្រះអង្គមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីតថាគត កាលពីមុន ក៏ធ្លាប់ស្វែងរកនូវអនរិយបរិយេសនាដែរ។ តថាគតនោះ លុះលះបង់នូវអនរិយបរិយេសនានោះហើយ ស្វែងរកនូវអរិយបរិយេសនាវិញ ទើបបានសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ។ សូម្បីភិក្ខុបញ្ចវគ្គីយ៍ ក៏ធ្លាប់ស្វែងរកនូវអនរិយបរិយេសនាដែរ។ ភិក្ខុទាំងនោះ លុះលះបង់នូវអនរិយបរិយេសនានោះហើយ ស្វែងរកនូវអរិយបរិយេសនាវិញ ទើបបានដល់នូវខីណាសវភូមិ (ភូមិរបស់ព្រះខីណាសព)។ សូម្បីអ្នកទាំងឡាយ ក៏បានឡើងកាន់ផ្លូវរបស់តថាគតផង របស់ភិក្ខុបញ្ចវគ្គីយ៍ទាំងឡាយផងដែរ។ ការស្វែងរករបស់អ្នកទាំងឡាយ គឺអរិយបរិយេសនា» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវមហាភិនិស្ក្រមណ៍របស់ព្រះអង្គ តាំងពីដើមរៀងមក។

၂၇၇. တတ္ထ ဒဟရောဝ သမာနောတိ တရုဏောဝ သမာနော. သုသုကာဠကေသောတိ သုဋ္ဌု ကာဠကေသော, အဉ္ဇနဝဏ္ဏကေသောဝ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဘဒြေနာတိ ဘဒ္ဒကေန. ပဌမေန ဝယသာတိ တိဏ္ဏံ ဝယာနံ ပဌမဝယေန. အကာမကာနန္တိ အနိစ္ဆမာနာနံ, အနာဒရတ္ထေ သာမိဝစနံ. အဿူနိ မုခေ ဧတေသန္တိ အဿုမုခါ; တေသံ အဿုမုခါနံ, အဿုကိလိန္နမုခါနန္တိ အတ္ထော. ရုဒန္တာနန္တိ ကန္ဒိတွာ ရောဒမာနာနံ. ကိံ ကုသလဂဝေသီတိ ကိံ ကုသလန္တိ ဂဝေသမာနော. အနုတ္တရံ သန္တိဝရပဒန္တိ ဥတ္တမံ သန္တိသင်္ခါတံ ဝရပဒံ, နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသမာနောတိ အတ္ထော. ယေန အာဠာရော ကာလာမောတိ ဧတ္ထ အာဠာရောတိ တဿ နာမံ, ဒီဃပိင်္ဂလော ကိရေသော. တေနဿ အာဠာရောတိ နာမံ အဟောသိ. ကာလာမောတိ ဂေါတ္တံ. ဝိဟရတာယသ္မာတိ ဝိဟရတု အာယသ္မာ. ယတ္ထ ဝိညူ ပုရိသောတိ ယသ္မိံ ဓမ္မေ ပဏ္ဍိတော ပုရိသော. သကံ အာစရိယကန္တိ အတ္တနော အာစရိယသမယံ. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာတိ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရေယျ. ဧတ္တာဝတာ တေန ဩကာသော ကတော ဟောတိ. တံ ဓမ္မန္တိ တံ တေသံ သမယံ တန္တိံ. ပရိယာပုဏိန္တိ သုတွာဝ ဥဂ္ဂဏှိံ.

២៧៧. ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា daharova samāno សេចក្តីថា នៅក្មេងវ័យ (កំលោះ) នៅឡើយ។ ពាក្យថា susukāḷakeso សេចក្តីថា មានសក់ខ្មៅរលោងល្អ គឺមានសក់ខ្មៅដូចជាពណ៌ថ្នាំកិនភ្នែក។ ពាក្យថា bhadrena សេចក្តីថា ដ៏ល្អ។ ពាក្យថា paṭhamena vayasā សេចក្តីថា ក្នុងវ័យទី ១ នៃវ័យទាំង ៣។ ពាក្យថា akāmakānaṃ សេចក្តីថា នៃជនទាំងឡាយដែលមិនប្រាថ្នា (មិនចង់ឱ្យទៅ) នេះជាឆដ្ឋីវិភត្តិក្នុងអត្ថអនាទរៈ។ ពាក្យថា assūni mukhe etesaṃ (ទឹកភ្នែកទាំងឡាយមាននៅលើមុខរបស់ជនទាំងនោះ) ហេតុនោះ ឈ្មោះថា assumukhā (អ្នកមានមុខទទឹកដោយទឹកភ្នែក) ពាក្យថា assumukhānaṃ គឺនៃជនទាំងឡាយដែលមានមុខទទឹកជោកដោយទឹកភ្នែកនោះឯង។ ពាក្យថា rudantānaṃ សេចក្តីថា នៃជនទាំងឡាយដែលយំខ្សឹកខ្សួលរអាក់រអួល។ ពាក្យថា kiṃ kusalagavesī សេចក្តីថា កាលស្វែងរកថា «តើអ្វីជាកុសល?»។ ពាក្យថា anuttaraṃ santivarapadaṃ សេចក្តីថា កាលស្វែងរកនូវព្រះនិព្វាន ដែលជាបរមត្ថបទដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ដ៏ប្រសើរឧត្តម។ ក្នុងបទថា yena āḷāro kālāmo នេះ ពាក្យថា āḷāro គឺជាឈ្មោះរបស់តាបសនោះ ឮថា តាបសនោះមានរូបរាងខ្ពស់ស្រឡះ ហើយមានភ្នែកពណ៌លឿងស្រអាប់ ហេតុនោះ ទើបតាបសនោះមានឈ្មោះថា អាឡារៈ។ ពាក្យថា kālāmo គឺជាគោត្រ។ ពាក្យថា viharatāyasmā សេចក្តីថា សូមលោកដ៏មានអាយុគង់នៅចុះ។ ពាក្យថា yattha viññū puriso សេចក្តីថា ក្នុងធម៌ណាដែលបុរសជាបណ្ឌិត។ ពាក្យថា sakaṃ ācariyakaṃ សេចក្តីថា នូវលទ្ធិរបស់គ្រូខ្លួន។ ពាក្យថា upasampajja vihareyyā សេចក្តីថា គប្បីសម្រេចហើយរស់នៅ (គង់នៅ)។ ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ អាឡារតាបសនោះឈ្មោះថាបានបើកឱកាសឱ្យហើយ។ ពាក្យថា taṃ dhammaṃ សេចក្តីថា នូវលទ្ធិ និងប្រពៃណីរបស់តាបសទាំងនោះ។ ពាក្យថា pariyāpuṇiṃ សេចក្តីថា គ្រាន់តែបានស្តាប់ហើយ ក៏រៀនចាំបានភ្លាម។

ဩဋ္ဌပဟတမတ္တေနာတိ တေန ဝုတ္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဩဋ္ဌပဟရဏမတ္တေန; အပရာပရံ ကတွာ ဩဋ္ဌသဉ္စရဏမတ္တကေနာတိ အတ္ထော. လပိတလာပနမတ္တေနာတိ တေန လပိတဿ ပဋိလာပနမတ္တကေန. ဉာဏဝါဒန္တိ ဇာနာမီတိ ဝါဒံ[Pg.77]. ထေရဝါဒန္တိ ထိရဘာဝဝါဒံ, ထေရော အဟမေတ္ထာတိ ဧတံ ဝစနံ. အဟဉ္စေဝ အညေ စာတိ န ကေဝလံ အဟံ, အညေပိ ဗဟူ ဧဝံ ဝဒန္တိ. ကေဝလံ သဒ္ဓါမတ္တကေနာတိ ပညာယ အသစ္ဆိကတွာ သုဒ္ဓေန သဒ္ဓါမတ္တကေနေဝ. ဗောဓိသတ္တော ကိရ ဝါစာယ ဓမ္မံ ဥဂ္ဂဏှန္တောယေဝ, ‘‘န ကာလာမဿ ဝါစာယ ပရိယတ္တိမတ္တမေဝ အသ္မိံ ဓမ္မေ, အဒ္ဓါ ဧသ သတ္တန္နံ သမာပတ္တီနံ လာဘီ’’တိ အညာသိ, တေနဿ ဧတဒဟောသိ.

ពាក្យថា oṭṭhapahatamattena សេចក្តីថា គ្រាន់តែការបបូរមាត់ដើម្បីទទួលយកពាក្យដែលតាបសនោះនិយាយ គឺការធ្វើចលនាបបូរមាត់ម្តងហើយម្តងទៀត។ ពាក្យថា lapitalāpanamattena សេចក្តីថា គ្រាន់តែការនិយាយត្រឡប់តាមពាក្យដែលតាបសនោះបាននិយាយហើយ។ ពាក្យថា ñāṇavādaṃ សេចក្តីថា នូវពាក្យពោលថា «ខ្ញុំដឹង»។ ពាក្យថា theravādaṃ សេចក្តីថា នូវពាក្យពោលអំពីសភាវៈដ៏មាំមួន ឬពាក្យថា «ខ្ញុំជាអ្នកមានសេចក្តីដឹងដ៏មាំមួនក្នុងធម៌នេះ»។ ពាក្យថា ahañceva aññេ ca សេចក្តីថា មិនមែនតែខ្ញុំម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែជនដទៃទៀតជាច្រើន ក៏និយាយយ៉ាងនេះដែរ។ ពាក្យថា kevalaṃ saddhāmattakena សេចក្តីថា មិនទាន់បានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយបញ្ញាឡើយ គឺគ្រាន់តែដោយសទ្ធាសុទ្ធសាធប៉ុណ្ណោះ។ ឮថា ព្រះពោធិសត្វ កាលដែលរៀនធម៌ដោយវាចា ក៏ដឹងថា «អាឡារតាបស មិនមែនមានត្រឹមតែការរៀនសូត្រដោយវាចាក្នុងធម៌នេះប៉ុណ្ណោះទេ តែលោកពិតជាបានសម្រេចសមាបត្តិទាំង ៧ យ៉ាងពិតប្រាកដ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះ។

အာကိဉ္စညာယတနံ ပဝေဒေသီတိ အာကိဉ္စညာယတနပရိယောသာနာ သတ္တ သမာပတ္တိယော မံ ဇာနာပေသိ. သဒ္ဓါတိ ဣမာသံ သတ္တန္နံ သမာပတ္တီနံ နိဗ္ဗတ္တနတ္ထာယ သဒ္ဓါ. ဝီရိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ပဒဟေယျန္တိ ပယောဂံ ကရေယျံ. နစိရဿေဝ တံ ဓမ္မံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိန္တိ ဗောဓိသတ္တော ကိရ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဟေတွာ ကတိပါဟညေဝ သတ္တ သုဝဏ္ဏနိဿေဏိယော ပသာရေန္တော ဝိယ သတ္တ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေသိ; တသ္မာ ဧဝမာဟ.

ពាក្យថា ākiñcaññāyatanaṃ pavedesī សេចក្តីថា ញ៉ាំងខ្ញុំឱ្យដឹងច្បាស់នូវសមាបត្តិទាំង ៧ ដែលមានអាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិជាទីបំផុត។ ពាក្យថា saddhā សេចក្តីថា សទ្ធាដើម្បីញ៉ាំងសមាបត្តិទាំង ៧ នេះឱ្យកើតឡើង។ សូម្បីក្នុងធម៌មានវីរិយៈជាដើម ក៏មានវិធីនេះដូចគ្នាដែរ។ ពាក្យថា padaheyyaṃ សេចក្តីថា គប្បីធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាម (ការចម្រើនភាវនា)។ ពាក្យថា nacirasseva taṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṃ សេចក្តីថា ឮថា ព្រះពោធិសត្វទ្រង់ផ្គងសេចក្តីព្យាយាមឡើង ក្នុងរយៈពេលតែពីររបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ក៏បានសម្រេចសមាបត្តិទាំង ៧ ហាក់បីដូចជាការលាតសន្ធឹងនូវជណ្តើរមាសទាំង ៧ ដូច្នោះឯង ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះ។

လာဘာ နော, အာဝုသောတိ အနုသူယကော ကိရေသ ကာလာမော. တသ္မာ ‘‘အယံ အဓုနာဂတော, ကိန္တိ ကတွာ ဣမံ ဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသီ’’တိ ဥသူယံ အကတွာ ပသန္နော ပသာဒံ ပဝေဒေန္တော ဧဝမာဟ. ဥဘောဝ သန္တာ ဣမံ ဂဏံ ပရိဟရာမာတိ ‘‘မဟာ အယံ ဂဏော, ဒွေပိ ဇနာ ပရိဟရာမာ’’တိ ဝတွာ ဂဏဿ သညံ အဒါသိ, ‘‘အဟမ္ပိ သတ္တန္နံ သမာပတ္တီနံ လာဘီ, မဟာပုရိသောပိ သတ္တန္နမေဝ, ဧတ္တကာ ဇနာ မဟာပုရိသဿ သန္တိကေ ပရိကမ္မံ ဥဂ္ဂဏှထ, ဧတ္တကာ မယှ’’န္တိ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ အဒါသိ. ဥဠာရာယာတိ ဥတ္တမာယ. ပူဇာယာတိ ကာလာမဿ ကိရ ဥပဋ္ဌာကာ ဣတ္ထိယောပိ ပုရိသာပိ ဂန္ဓမာလာဒီနိ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တိ. ကာလာမော – ‘‘ဂစ္ဆထ, မဟာပုရိသံ ပူဇေထာ’’တိ ဝဒတိ. တေ တံ ပူဇေတွာ ယံ အဝသိဋ္ဌံ ဟောတိ, တေန ကာလာမံ ပူဇေန္တိ. မဟဂ္ဃာနိ မဉ္စပီဌာနိ အာဟရန္တိ; တာနိပိ မဟာပုရိသဿ ဒါပေတွာ ယဒိ အဝသိဋ္ဌံ ဟောတိ, အတ္တနာ ဂဏှာတိ. ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဝရသေနာသနံ ဗောဓိသတ္တဿ ဇဂ္ဂါပေတွာ သေသကံ အတ္တနာ ဂဏှာတိ. ဧဝံ ဥဠာရာယ ပူဇာယ ပူဇေသိ. နာယံ ဓမ္မော နိဗ္ဗိဒါယာတိအာဒီသု အယံ သတ္တသမာပတ္တိဓမ္မော နေဝ ဝဋ္ဋေ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ, န ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ, န ရာဂါဒိနိရောဓတ္ထာယ, န [Pg.78] ဥပသမတ္ထာယ, န အဘိညေယျဓမ္မံ အဘိဇာနနတ္ထာယ, န စတုမဂ္ဂသမ္ဗောဓာယ, န နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာယ သံဝတ္တတီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា lābhā no, āvuso (ម្នាលអាវុសោ ជាលាភរបស់យើងហើយ) សេចក្តីថា ឮថា អាឡារតាបសនោះជាអ្នកមិនមានសេចក្តីច្រណែនឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ លោកមិនមានសេចក្តីច្រណែនថា «អ្នកនេះទើបតែមកដល់ តើធ្វើដូចម្តេចក៏អាចញ៉ាំងធម៌នេះឱ្យកើតឡើងបាន?» ឡើយ តែត្រឡប់ជាមានចិត្តជ្រះថ្លា ហើយកាលនឹងសម្តែងនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា ubhova santā imaṃ gaṇaṃ pariharāma សេចក្តីថា «ពួកក្រុមនេះធំណាស់ យើងទាំងពីរនាក់នឹងគ្រប់គ្រងរួមគ្នា» លោកពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានផ្តល់សញ្ញាដល់ពួកក្រុមថា «ខ្ញុំក៏បានសម្រេចសមាបត្តិទាំង ៧ យ៉ាង មហាបុរសនេះក៏បានសម្រេចសមាបត្តិទាំង ៧ យ៉ាងដូចគ្នា ពួកជនប៉ុណ្ណេះចូររៀនបរិកម្មក្នុងសំណាក់មហាបុរសចុះ ពួកជនប៉ុណ្ណេះចូររៀនក្នុងសំណាក់ខ្ញុំចុះ» លោកបានបែងចែកពួកក្រុមជាពីរចំណែកស្មើគ្នាយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា uḷārāya សេចក្តីថា ដ៏ឧត្តម។ ពាក្យថា pūjāya សេចក្តីថា ឮថា ឧបដ្ឋាកទាំងឡាយរបស់អាឡារតាបស ទោះបីជាស្រីក្តី ប្រុសក្តី តែងកាន់យកគ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាជាដើមមក។ អាឡារតាបសតែងប្រាប់ថា «ចូរទៅបូជាមហាបុរសចុះ»។ ជនទាំងនោះ លុះបូជាមហាបុរសនោះហើយ របស់ណាដែលនៅសល់ ក៏នាំយកមកបូជាអាឡារតាបសវិញ។ ជនទាំងឡាយតែងនាំមកនូវគ្រែ និងតាំងដែលមានតម្លៃច្រើន លោកក៏ចាត់ចែងឱ្យគេប្រគល់ថ្វាយមហាបុរសទាំងអស់ ប្រសិនបើមានសេសសល់ ទើបលោកទទួលយកដោយខ្លួនឯង។ ក្នុងទីកន្លែងដែលទៅដល់ហើយៗ លោកតែងចាត់ចែងឱ្យគេរៀបចំសេនាសនៈដ៏ប្រសើរថ្វាយព្រះពោធិសត្វ រួចទើបលោកទទួលយកចំណែកដែលសេសសល់ដោយខ្លួនឯង។ លោកបានបូជាដោយការបូជាដ៏ឧត្តមយ៉ាងនេះ។ ក្នុងបទមានពាក្យថា nāyaṃ dhammo nibbidāya ជាដើម សេចក្តីថា ធម៌គឺសមាបត្តិទាំង ៧ នេះ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីនឿយណាយក្នុងវដ្តសង្សារឡើយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រាសចាកតម្រេកឡើយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីរលត់រាគៈជាដើមឡើយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ឡើយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលគួរដឹងឡើយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីត្រាស់ដឹងនូវមគ្គទាំង ៤ ឡើយ និងមិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វានឡើយ។

ယာဝဒေဝ အာကိဉ္စညာယတနူပပတ္တိယာတိ ယာဝ သဋ္ဌိကပ္ပသဟဿာယုပရိမာဏေ အာကိဉ္စညာယတနဘဝေ ဥပပတ္တိ, တာဝဒေဝ သံဝတ္တတိ, န တတော ဥဒ္ဓံ. ဧဝမယံ ပုနရာဝတ္တနဓမ္မောယေဝ; ယဉ္စ ဌာနံ ပါပေတိ, တံ ဇာတိဇရာမရဏေဟိ အပရိမုတ္တမေဝ မစ္စုပါသပရိက္ခိတ္တမေဝါတိ. တတော ပဋ္ဌာယ စ ပန မဟာသတ္တော ယထာ နာမ ဆာတဇ္ဈတ္တပုရိသော မနုညဘောဇနံ လဘိတွာ သမ္ပိယာယမာနောပိ ဘုဉ္ဇိတွာ ပိတ္တဝသေန ဝါ သေမှဝသေန ဝါ မက္ခိကာဝသေန ဝါ ဆဍ္ဍေတွာ ပုန ဧကံ ပိဏ္ဍမ္ပိ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ မနံ န ဥပ္ပာဒေတိ; ဧဝမေဝ ဣမာ သတ္တ သမာပတ္တိယော မဟန္တေန ဥဿာဟေန နိဗ္ဗတ္တေတွာပိ, တာသု ဣမံ ပုနရာဝတ္တိကာဒိဘေဒံ အာဒီနဝံ ဒိသွာ, ပုန ဣမံ ဓမ္မံ အာဝဇ္ဇိဿာမိ ဝါ သမာပဇ္ဇိဿာမိ ဝါ အဓိဋ္ဌဟိဿာမိ ဝါ ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ ဝါ ပစ္စဝေက္ခိဿာမိ ဝါတိ စိတ္တမေဝ န ဥပ္ပာဒေသိ. အနလင်္ကရိတွာတိ အလံ ဣမိနာ, အလံ ဣမိနာတိ ပုနပ္ပုနံ အလင်္ကရိတွာ. နိဗ္ဗိဇ္ဇာတိ နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ. အပက္ကမိန္တိ အဂမာသိံ.

ពាក្យថា yāvadeva ākiñcaññāyatanūpapattiyā សេចក្ដីថា ការកើតឡើងក្នុងអាកិញ្ចញ្ញាយតនភព ដែលមានអាយុប្រមាណ ៦០,០០០ មហាកប្បជាបរម រមែងប្រព្រឹត្តទៅត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ មិនហួសពីនោះឡើយ។ យ៉ាងនេះ សមាបត្តិនេះ ជាធម៌មានសភាវៈត្រឡប់មកវិញ (កាន់កាមភព) ម្ដងទៀតជាប្រាកដ មួយវិញទៀត ទីកន្លែងណាដែលសមាបត្តិនោះឲ្យសម្រេច ទីកន្លែងនោះមិនរួចផុតពីជាតិ ជរា និងមរណៈឡើយ គឺត្រូវអន្ទាក់នៃមច្ចុរាជព័ទ្ធជុំវិញដោយពិត។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះមហាសត្វ ឧបមាដូចជាបុរសដែលត្រូវសេចក្ដីឃ្លានក្នុងផ្ទៃបៀតបៀនហើយ បានទទួលភោជនដ៏គួរគាប់ចិត្ត ទោះបីជាស្រឡាញ់ពេញចិត្តនឹងភោជននោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏បរិភោគហើយ ក៏ក្អួតចោលវិញដោយអំណាចប្រមាត់ក្ដី ស្លេស្មក្ដី ឬដោយអំណាចរអើម (រុយ) ក្ដី ហើយមិនបង្កើតចិត្តគិតថា «អាត្មាអញនឹងបរិភោគសូម្បីតែមួយពំនូតទៀត» ឡើយ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះមែន ទោះបីជាបានញ៉ាំងសមាបត្តិទាំង ៧ នេះឲ្យកើតឡើងដោយសេចក្ដីព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំងក្លាក៏ដោយ ក៏ទ្រង់បានឃើញទោសមានការត្រឡប់មកវិញជាដើមក្នុងសមាបត្តិទាំងនោះ ហើយមិនបានបង្កើតចិត្តគិតថា «អាត្មាអញនឹងពិចារណា ឬនឹងចូល ឬនឹងអធិដ្ឋាន ឬនឹងចេញ ឬនឹងបច្ចវេក្ខណៈនូវធម៌នេះម្ដងទៀត» ឡើយ។ ពាក្យថា analaṅkaritvā សេចក្ដីថា មិនតាក់តែងរឿយៗថា ល្មមហើយដោយរបស់នេះ ល្មមហើយដោយរបស់នេះ។ ពាក្យថា nibbijjā សេចក្ដីថា នឿយណាយហើយ។ ពាក្យថា apakkamin សេចក្ដីថា បានចៀសចេញទៅហើយ។

၂၇၈. န ခေါ ရာမော ဣမံ ဓမ္မန္တိ ဣဓာပိ ဗောဓိသတ္တော တံ ဓမ္မံ ဥဂ္ဂဏှန္တောယေဝ အညာသိ – ‘‘နာယံ အဋ္ဌသမာပတ္တိဓမ္မော ဥဒကဿ ဝါစာယ ဥဂ္ဂဟိတမတ္တောဝ, အဒ္ဓါ ပနေသ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ’’တိ. တေနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘န ခေါ ရာမော…ပေ… ဇာနံ ပဿံ ဝိဟာသီ’’တိ. သေသမေတ္ထ ပုရိမဝါရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

២៧៨. ពាក្យថា na kho rāmo imaṃ dhammaṃ សេចក្ដីថា សូម្បីក្នុងទីនេះ ព្រះពោធិសត្វកាលដែលកំពុងរៀនសូត្រនូវធម៌នោះ ក៏បានដឹងថា «ធម៌គឺសមាបត្តិទាំង ៨ នេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាធម៌ដែលឧទកតាបសរៀនចាំត្រឹមតែពាក្យសម្ដីនោះទេ តែលោកពិតជាបានសម្រេចសមាបត្តិទាំង ៨ នេះពិតប្រាកដមែន»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះពោធិសត្វទើបមានព្រះតម្រិះនេះថា «រាមៈមិនមែន... ដឹងច្បាស់ ឃើញច្បាស់ ហើយនៅឡើយទេ»។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងវារៈមុន។

၂၇၉. ယေန ဥရုဝေလာ သေနာနိဂမောတိ ဧတ္ထ ဥရုဝေလာတိ မဟာဝေလာ, မဟာဝါလိကရာသီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥရူတိ ဝါလိကာ ဝုစ္စတိ; ဝေလာတိ မရိယာဒါ, ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အတီတေ ကိရ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဒသသဟဿာ ကုလပုတ္တာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တသ္မိံ ပဒေသေ ဝိဟရန္တာ ဧကဒိဝသံ သန္နိပတိတွာ ကတိကဝတ္တံ အကံသု – ‘‘ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ နာမ ပရေသမ္ပိ ပါကဋာနိ ဟောန္တိ, မနောကမ္မံ ပန အပါကဋံ. တသ္မာ ယော ကာမဝိတက္ကံ ဝါ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါ ဝိတက္ကေတိ, တဿ အညော စောဒကော [Pg.79] နာမ နတ္ထိ; သော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ စောဒေတွာ ပတ္တပုဋေန ဝါလိကံ အာဟရိတွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာကိရတု, ဣဒမဿ ဒဏ္ဍကမ္မ’’န္တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ယော တာဒိသံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတိ, သော တတ္ထ ပတ္တပုဋေန ဝါလိကံ အာကိရတိ, ဧဝံ တတ္ထ အနုက္ကမေန မဟာဝါလိကရာသိ ဇာတော. တတော တံ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ပရိက္ခိပိတွာ စေတိယဋ္ဌာနမကာသိ; တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥရုဝေလာတိ မဟာဝေလာ, မဟာဝါလိကရာသီတိ အတ္ထော’’တိ. တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ဝါ ဥရူတိ ဝါလိကာ ဝုစ္စတိ, ဝေလာတိ မရိယာဒါ. ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ.

២៧៩. ពាក្យថា yena uruvelā senānigamo ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា uruvelā មានសេចក្ដីថា ឆ្នេរខ្សាច់ធំ ឬគំនរខ្សាច់ដ៏ធំ។ មួយម៉្យាងទៀត ខ្សាច់ លោកហៅថា urū ចំណែកឯ velā គឺព្រំដែន (សីល) ខ្សាច់ទាំងឡាយដ៏ច្រើនដែលគេនាំមកចាក់គរទុក ព្រោះហេតុតែការកន្លងហួសព្រំដែន ឈ្មោះថា uruvelā គប្បីជ្រាបសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះយ៉ាងនេះ។ ឮថា ក្នុងអតីតកាល កាលដែលព្រះពុទ្ធមិនទាន់ឧប្បត្តិឡើង មានកុលបុត្រចំនួន ១០,០០០ នាក់ បានបួសជាតាបស ហើយរស់នៅក្នុងតំបន់នោះ ថ្ងៃមួយ បានប្រជុំគ្នា ហើយធ្វើកតិកាសញ្ញាថា «កាយកម្ម និងវចីកម្ម រមែងប្រាកដចំពោះអ្នកដទៃបាន តែមនោកម្មមិនប្រាកដឡើយ ហេតុនោះ បុគ្គលណាត្រិះរិះនូវកាមវិតក្កៈក្ដី ព្យាបាទវិតក្កៈក្ដី វិហិង្សាវិតក្កៈក្ដី បុគ្គលនោះគ្មានអ្នកដទៃណាមកចោទប្រកាន់ឡើយ បុគ្គលនោះត្រូវចោទប្រកាន់ខ្លួនឯង ហើយយកស្លឹកឈើខ្ចប់ខ្សាច់នាំមកចាក់ចោលក្នុងទីនេះ នេះជាទណ្ឌកម្មរបស់បុគ្គលនោះ»។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក បុគ្គលណាត្រិះរិះនូវវិតក្កៈបែបនោះ បុគ្គលនោះរមែងយកស្លឹកឈើខ្ចប់ខ្សាច់មកចាក់ចោលក្នុងទីនោះ គំនរខ្សាច់ដ៏ធំក៏បានកើតឡើងជាលំដាប់ក្នុងទីនោះយ៉ាងនេះ។ ក្រោយមក ជនជំនាន់ក្រោយបានព័ទ្ធជុំវិញគំនរខ្សាច់នោះ ហើយធ្វើជាទីសក្ការៈ (ចេតិយដ្ឋាន) សំដៅយកហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា «uruvelā សេចក្ដីថា ឆ្នេរខ្សាច់ធំ ឬគំនរខ្សាច់ដ៏ធំ»។ សំដៅយកហេតុនោះឯង ទើបលោកពោលថា «មួយម៉្យាងទៀត ខ្សាច់ លោកហៅថា urū, ព្រំដែន លោកហៅថា velā។ ខ្សាច់ដ៏ច្រើនដែលគេនាំមកចាក់ទុក ព្រោះហេតុតែការកន្លងហួសព្រំដែន ឈ្មោះថា uruvelā គប្បីជ្រាបសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះយ៉ាងនេះ»

သေနာနိဂမောတိ သေနာယ နိဂမော. ပဌမကပ္ပိကာနံ ကိရ တသ္မိံ ဌာနေ သေနာနိဝေသော အဟောသိ; တသ္မာ သော ပဒေသော သေနာနိဂမောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘သေနာနိ-ဂါမော’’တိပိ ပါဌော. သေနာနီ နာမ သုဇာတာယ ပိတာ, တဿ ဂါမောတိ အတ္ထော. တဒဝသရိန္တိ တတ္ထ ဩသရိံ. ရမဏီယံ ဘူမိဘာဂန္တိ သုပုပ္ဖိတနာနပ္ပကာရဇလဇထလဇပုပ္ဖဝိစိတ္တံ မနောရမ္မံ ဘူမိဘာဂံ. ပါသာဒိကဉ္စ ဝနသဏ္ဍန္တိ မောရပိဉ္ဆကလာပသဒိသံ ပသာဒဇနနဝနသဏ္ဍဉ္စ အဒ္ဒသံ. နဒိဉ္စ သန္ဒန္တိန္တိ သန္ဒမာနဉ္စ မဏိက္ခန္ဓသဒိသံ ဝိမလနီလသီတလသလိလံ နေရဉ္ဇရံ နဒိံ အဒ္ဒသံ. သေတကန္တိ ပရိသုဒ္ဓံ နိက္ကဒ္ဒမံ. သုပတိတ္ထန္တိ အနုပုဗ္ဗဂမ္ဘီရေဟိ သုန္ဒရေဟိ တိတ္ထေဟိ ဥပေတံ. ရမဏီယန္တိ ရဇတပဋ္ဋသဒိသံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏဝါလိကံ ပဟူတမစ္ဆကစ္ဆပံ အဘိရာမဒဿနံ. သမန္တာ စ ဂေါစရဂါမန္တိ တဿ ပဒေသဿ သမန္တာ အဝိဒူရေ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နံ သမ္ပတ္တပဗ္ဗဇိတာနံ သုလဘပိဏ္ဍံ ဂေါစရဂါမဉ္စ အဒ္ဒသံ. အလံ ဝတာတိ သမတ္ထံ ဝတ. တတ္ထေဝ နိသီဒိန္တိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသဇ္ဇံ သန္ဓာယာဟ. ဥပရိသုတ္တသ္မိဉှိ တတ္ထေဝါတိ ဒုက္ကရကာရိကဋ္ဌာနံ အဓိပ္ပေတံ, ဣဓ ပန ဗောဓိပလ္လင်္ကော. တေနာဟ – ‘‘တတ္ထေဝ နိသီဒိ’’န္တိ. အလမိဒံ ပဓာနာယာတိ ဣဒံ ဌာနံ ပဓာနတ္ထာယ သမတ္ထန္တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ နိသီဒိန္တိ အတ္ထော.

ពាក្យថា senānigamo សេចក្ដីថា ទីប្រជុំផ្ទះ (និគម) នៃកងទ័ព។ ឮថា ក្នុងទីនោះធ្លាប់ជាទីតាំងទ័ពរបស់មនុស្សក្នុងបឋមកប្ប ហេតុនោះ ទើបតំបន់នោះហៅថា senānigamo។ មានបទបាឋថា senāni-gāmo ផងដែរ សេនានិ គឺជាឈ្មោះរបស់សេដ្ឋីជាឪពុករបស់នាងសុជាតា ភូមិរបស់សេដ្ឋីនោះ ឈ្មោះថា សេនានិគាម។ ពាក្យថា tadavasarin សេចក្ដីថា ខ្ញុំបានចូលទៅកាន់ទីនោះ។ ពាក្យថា ramaṇīyaṃ bhūmibhāgan សេចក្ដីថា ភាគនៃផែនដីដ៏គួរជាទីរីករាយ ដែលវិចិត្រទៅដោយផ្កាទឹក និងផ្កាគោកជាច្រើនប្រការដែលរីកស្គុះស្គាយយ៉ាងល្អ។ ពាក្យថា pāsādikañca vanasaṇḍan សេចក្ដីថា ខ្ញុំបានឃើញដងព្រៃដ៏គួរឲ្យជ្រះថ្លា ដែលមានសណ្ឋានដូចជាកន្ទុយក្ងោក។ ពាក្យថា nadiñca sandatin សេចក្ដីថា ខ្ញុំបានឃើញស្ទឹងនេរញ្ជរា ដែលកំពុងហូរ មានទឹកថ្លាខៀវត្រជាក់ ដូចជាដុំកែវមណី។ ពាក្យថា setakan សេចក្ដីថា ស្អាតបរិសុទ្ធ គ្មានភក់ជ្រាំ។ ពាក្យថា supatitthan សេចក្ដីថា ប្រកបដោយកំពង់ដ៏ល្អៗ ដែលជ្រៅទៅតាមលំដាប់។ ពាក្យថា ramaṇīyan សេចក្ដីថា មានខ្សាច់រាយប៉ាយដូចជាបន្ទះប្រាក់ មានត្រី និងអណ្ដើកជាច្រើន គួរជាទីទស្សនាដ៏ក្រៃលែង។ ពាក្យថា samantā ca gocaragāman សេចក្ដីថា ខ្ញុំបានឃើញភូមិជាទីគោចរ ដែលនៅជិតៗជុំវិញតំបន់នោះ មានផ្លូវទៅមកស្រួល និងជាកន្លែងដែលបព្វជិតទាំងឡាយដែលមកដល់ហើយ អាចរកចង្ហាន់បានដោយងាយ។ ពាក្យថា alaṃ vatā សេចក្ដីថា គួរល្មមហើយហ្ន៎។ ពាក្យថា tattevanisīdin ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកការគង់លើពោធិបល្ល័ង្ក។ ព្រោះថា ក្នុងសូត្រខាងលើ (មហាសច្ចកសូត្រ) ពាក្យថា tattheva សំដៅយកកន្លែងធ្វើទុក្ករកិរិយា តែក្នុងបាសរាសិសូត្រនេះ សំដៅយកការគង់លើពោធិបល្ល័ង្ក ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា tattheva nisīdiṃ។ ពាក្យថា alamidaṃ padhānāyā សេចក្ដីថា ទីកន្លែងនេះគួរល្មមសម្រាប់ការតាំងព្យាយាម (ចម្រើនកម្មដ្ឋាន) ទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះហើយ ទើបគង់នៅ នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះ។

၂၈၀. အဇ္ဈဂမန္တိ အဓိဂစ္ဆိံ ပဋိလဘိံ. ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနန္တိ သဗ္ဗဓမ္မဒဿနသမတ္ထဉ္စ မေ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဥဒပါဒိ. အကုပ္ပာ မေ ဝိမုတ္တီတိ မယှံ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိ အကုပ္ပတာယ စ အကုပ္ပာရမ္မဏတာယ စ အကုပ္ပာ, သာ ဟိ ရာဂါဒီဟိ န ကုပ္ပတီတိ အကုပ္ပတာယပိ အကုပ္ပာ, အကုပ္ပံ နိဗ္ဗာနမဿာရမ္မဏန္တိပိ အကုပ္ပာ. အယမန္တိမာ ဇာတီတိ အယံ သဗ္ဗပစ္ဆိမာ ဇာတိ. နတ္ထိ [Pg.80] ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ဣဒါနိ မေ ပုန ပဋိသန္ဓိ နာမ နတ္ထီတိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမ္ပိ မေ ဥပ္ပန္နန္တိ ဒဿေတိ.

២៨០. ពាក្យថា ajjhagaman សេចក្ដីថា បានសម្រេច បានទទួលហើយ។ ពាក្យថា ñāṇañca panamedassanan សេចក្ដីថា ព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ដែលអាចឃើញនូវធម៌ទាំងពួង បានកើតឡើងដល់តថាគតហើយ។ ពាក្យថា akuppāmevimuttī សេចក្ដីថា អរហត្តផលវិមុត្តិរបស់តថាគត ឈ្មោះថា មិនកម្រើក ព្រោះមិនមានសភាវៈវិនាសទៅផង ព្រោះមានព្រះនិព្វានដែលមិនកម្រើកជាអារម្មណ៍ផង ព្រោះថា អរហត្តផលវិមុត្តិនោះ មិនរំជើបរំជួលដោយរាគៈជាដើមឡើយ ឈ្មោះថា មិនកម្រើក ព្រោះមិនកម្រើកផង ឈ្មោះថា មិនកម្រើក ព្រោះមានព្រះនិព្វានដែលមិនកម្រើកជាអារម្មណ៍ផង។ ពាក្យថា ayamantimājātī សេចក្ដីថា នេះជាជាតិចុងក្រោយបង្អស់។ ពាក្យថា natthidānipunabbhavo សេចក្ដីថា ឥឡូវនេះ ការចាប់បដិសន្ធិជាថ្មីរបស់តថាគតមិនមានទៀតឡើយ ព្រះអង្គបង្ហាញថា សូម្បីតែបច្ចវេក្ខណញ្ញាណក៏បានកើតឡើងដល់តថាគតយ៉ាងនេះដែរ។

၂၈၁. အဓိဂတောတိ ပဋိဝိဒ္ဓေါ. ဓမ္မောတိ စတုသစ္စဓမ္မော. ဂမ္ဘီရောတိ ဥတ္တာနဘာဝပဋိက္ခေပဝစနမေတံ. ဒုဒ္ဒသောတိ ဂမ္ဘီရတ္တာဝ ဒုဒ္ဒသော ဒုက္ခေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော, န သက္ကာ သုခေန ဒဋ္ဌုံ. ဒုဒ္ဒသတ္တာဝ ဒုရနုဗောဓော, ဒုက္ခေန အဝဗုဇ္ဈိတဗ္ဗော, န သက္ကာ သုခေန အဝဗုဇ္ဈိတုံ. သန္တောတိ နိဗ္ဗုတော. ပဏီတောတိ အတပ္ပကော. ဣဒံ ဒွယံ လောကုတ္တရမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အတက္ကာဝစရောတိ တက္ကေန အဝစရိတဗ္ဗော ဩဂါဟိတဗ္ဗော န ဟောတိ, ဉာဏေနေဝ အဝစရိတဗ္ဗော. နိပုဏောတိ သဏှော. ပဏ္ဍိတဝေဒနီယောတိ သမ္မာပဋိပဒံ ပဋိပန္နေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာလယရာမာတိ သတ္တာ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု အလ္လီယန္တိ. တသ္မာ တေ အာလယာတိ ဝုစ္စန္တိ. အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတာနိ အာလယန္တိ, တသ္မာ အာလယာတိ ဝုစ္စန္တိ. တေဟိ အာလယေဟိ ရမန္တီတိ အာလယရာမာ. အာလယေသု ရတာတိ အာလယရတာ. အာလယေသု သုဋ္ဌု မုဒိတာတိ အာလယသမ္မုဒိတာ. ယထေဝ ဟိ သုသဇ္ဇိတံ ပုပ္ဖဖလဘရိတရုက္ခာဒိသမ္ပန္နံ ဥယျာနံ ပဝိဋ္ဌော ရာဇာ တာယ တာယ သမ္ပတ္တိယာ ရမတိ, သမ္မုဒိတော အာမောဒိတပမောဒိတော ဟောတိ, န ဥက္ကဏ္ဌတိ, သာယမ္ပိ နိက္ခမိတုံ န ဣစ္ဆတိ; ဧဝမိမေဟိပိ ကာမာလယတဏှာလယေဟိ သတ္တာ ရမန္တိ, သံသာရဝဋ္ဋေ သမ္မုဒိတာ အနုက္ကဏ္ဌိတာ ဝသန္တိ. တေန နေသံ ဘဂဝါ ဒုဝိဓမ္ပိ အာလယံ ဥယျာနဘူမိံ ဝိယ ဒဿေန္တော ‘‘အာလယရာမာ’’တိအာဒိမာဟ.

២៨១. ពាក្យថា adhigato សេចក្ដីថា បានត្រាស់ដឹង (ចាក់ធ្លុះ) ហើយ។ ពាក្យថា dhammo សេចក្ដីថា ធម៌គឺអរិយសច្ច ៤។ ពាក្យថា gambhīro នេះជាពាក្យបដិសេធនូវសភាវៈរាក់។ ពាក្យថា duddaso សេចក្ដីថា ព្រោះតែភាពជ្រាលជ្រៅ ទើបឃើញបានដោយកម្រ គឺគប្បីឃើញដោយលំបាក មិនអាចឃើញដោយងាយបានឡើយ។ ព្រោះតែឃើញបានដោយកម្រ ទើបដឹងបានដោយលំបាក (duranubodho) គឺគប្បីដឹងច្បាស់ដោយលំបាក មិនអាចដឹងច្បាស់ដោយងាយបានឡើយ។ ពាក្យថា santo សេចក្ដីថា ស្ងប់រំងាប់ (រលត់ទុក្ខទាំងពួង)។ ពាក្យថា paṇīto សេចក្ដីថា ឧត្តុង្គឧត្តម (មិនធ្វើឲ្យឆ្អែតឆ្អន់ឡើយ)។ ពាក្យទាំងពីរម៉ាត់នេះ ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកតែលោកុត្តរធម៌ប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា atakkāvacaro សេចក្ដីថា មិនមែនជាធម៌ដែលគប្បីត្រិះរិះ ឬស្ទង់ដឹងដោយតក្កវិទ្យាឡើយ គឺគប្បីដឹងច្បាស់ដោយប្រាជ្ញាប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា nipuṇo សេចក្ដីថា ល្អិតល្អន់។ ពាក្យថា paṇḍitavedanīyo សេចក្ដីថា ជាធម៌ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយដែលប្រតិបត្តិត្រូវតាមសម្មាបដិបទា គប្បីដឹងបាន។ ពាក្យថា ālayarāmā សេចក្ដីថា សត្វទាំងឡាយរមែងតោងទាម (អាស្រ័យ) ក្នុងកាមគុណទាំង ៥ ព្រោះហេតុនោះ កាមគុណទាំងនោះ ទើបហៅថា អាល័យ។ ម្យ៉ាងទៀត តណ្ហាចរិត ១០៨ រមែងត្រេកអរ (អាស្រ័យ) ហេតុនោះ ទើបហៅថា អាល័យ។ សត្វទាំងឡាយរមែងរីករាយដោយអាល័យទាំងនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា អាលយរាមា (មានអាល័យជាទីរីករាយ)។ ត្រេកអរក្នុងអាល័យទាំងឡាយ ឈ្មោះថា អាលយរតា (ត្រេកអរក្នុងអាល័យ)។ រីករាយយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអាល័យទាំងឡាយ ឈ្មោះថា អាលយសម្មុទិតា (រីករាយក្នុងអាល័យ)។ ឧបមាដូចជា ព្រះរាជាដែលយាងចូលទៅកាន់ឧទ្យានដែលគេរៀបចំយ៉ាងល្អ ប្រកបដោយដើមឈើមានផ្កានិងផ្លែជាទម្ងន់ជាដើម រមែងរីករាយដោយសម្បត្តិឧទ្យាននោះៗ មានសេចក្ដីរីករាយ ត្រេកអរ និងស្រស់ស្រាយ មិនធុញទ្រាន់ឡើយ សូម្បីតែពេលល្ងាចក៏មិនចង់យាងចេញមកវិញឡើយ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះមែន សត្វទាំងឡាយរមែងរីករាយដោយកាមាល័យ និងតណ្ហាល័យទាំងនេះ រមែងរស់នៅដោយសេចក្ដីរីករាយ មិនធុញទ្រាន់ក្នុងសង្សារវដ្តឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញអាល័យទាំងពីរប្រការដល់សត្វទាំងនោះ ឧបមាដូចជាឧទ្យានដ្ឋាន ទើបត្រាស់ពាក្យថា ālayarāmā ជាដើម។

ယဒိဒန္တိ နိပါတော, တဿ ဌာနံ သန္ဓာယ ‘‘ယံ ဣဒ’’န္တိ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ သန္ဓာယ ‘‘ယော အယ’’န္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါတိ ဣမေသံ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ; ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ; ဣဒပ္ပစ္စယတာ စ သာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ စာတိ ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. သင်္ခါရာဒိပစ္စယာနမေတံ အဓိဝစနံ. သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိအာဒိ သဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနမေဝ. ယသ္မာ ဟိ တံ အာဂမ္မ သဗ္ဗသင်္ခါရဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ သမ္မန္တိ ဝူပသမ္မန္တိ, တသ္မာ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ စ တံ အာဂမ္မ သဗ္ဗေ ဥပဓယော ပဋိနိဿဋ္ဌာ ဟောန္တိ, သဗ္ဗာ တဏှာ ခီယန္တိ, သဗ္ဗေ ကိလေသရာဂါ ဝိရဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ; တသ္မာ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ. သာ ပနေသာ တဏှာ ဘဝေန ဘဝံ, ဖလေန ဝါ သဒ္ဓိံ ကမ္မံ ဝိနတိ သံသိဗ္ဗတီတိ [Pg.81] ကတွာ ဝါနန္တိ ဝုစ္စတိ, တတော နိက္ခန္တံ ဝါနတောတိ နိဗ္ဗာနံ. သော မမဿ ကိလမထောတိ ယာ အဇာနန္တာနံ ဒေသနာ နာမ, သော မမ ကိလမထော အဿ, သာ မမ ဝိဟေသာ အဿာတိ အတ္ထော. ကာယကိလမထော စေဝ ကာယဝိဟေသာ စ အဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စိတ္တေ ပန ဥဘယမ္ပေတံ ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ. အပိဿူတိ အနုဗြူဟနတ္ထေ နိပါတော, သော ‘‘န ကေဝလံ ဧတဒဟောသိ, ဣမာပိ ဂါထာ ပဋိဘံသူ’’တိ ဒီပေတိ. မန္တိ မမ. အနစ္ဆရိယာတိ အနုအစ္ဆရိယာ. ပဋိဘံသူတိ ပဋိဘာနသင်္ခါတဿ ဉာဏဿ ဂေါစရာ အဟေသုံ; ပရိဝိတက္ကယိတဗ္ဗတံ ပါပုဏိံသု.

ពាក្យថា yadidan គឺជាសព្ទនិបាត គប្បីជ្រាបសេចក្ដីក្នុងពាក្យនោះ ដោយសំដៅយកទីកន្លែង (ឋានៈ) ថា «yaṃ idaṃ» និងសំដៅយកបដិច្ចសមុប្បាទថា «yo ayaṃ»។ ពាក្យថា idappaccayatāpaṭiccasamuppādo សេចក្ដីថា បច្ច័យទាំងឡាយនៃធម៌ (មានសង្ខារជាដើម) ទាំងនេះ ឈ្មោះថា idappaccayā (មានរបស់នេះជាបច្ច័យ) ភាពនៃធម៌ដែលមានរបស់នេះជាបច្ច័យ ឈ្មោះថា idappaccayatā ម្យ៉ាងទៀត ភាពនៃធម៌ដែលមានរបស់នេះជាបច្ច័យនោះផង ជាបដិច្ចសមុប្បាទផង ឈ្មោះថា idappaccayatāpaṭiccasamuppādo នេះជាឈ្មោះនៃបច្ច័យទាំងឡាយមានសង្ខារជាដើម។ ពាក្យទាំងឡាយមាន sabbasaṅkhārasamatho ជាដើម ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាឈ្មោះជំនួស (វេវចនៈ) នៃព្រះនិព្វានទាំងស្រុង ព្រោះថា កាលបើអាស្រ័យនូវព្រះនិព្វាននោះហើយ ការញាប់ញ័រនៃសង្ខារទាំងពួង រមែងស្ងប់រំងាប់ និងរលត់ទៅ ហេតុនោះ ទើបហៅថា sabbasaṅkhārasamatho។ មួយវិញទៀត ព្រោះតែអាស្រ័យនូវព្រះនិព្វាននោះហើយ ឧបធិទាំងពួងរមែងត្រូវបានលះបង់ តណ្ហាទាំងពួងរមែងអស់ទៅ កិលេសរាគៈទាំងពួងរមែងប្រាសទៅ ទុក្ខទាំងពួងរមែងរលត់ទៅ ហេតុនោះ ទើបហៅថា sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho។ ម្យ៉ាងទៀត តណ្ហានោះ រមែងដេរភ្ជាប់នូវភពនឹងភព ឬចងភ្ជាប់នូវកម្មជាមួយនឹងផល ហេតុនោះ ទើបហៅថា វានៈ (vāna) ការចាកចេញផុតពីវានៈនោះ ឈ្មោះថា និព្វាន (nibbāna)។ ពាក្យថា somamassakilamatho សេចក្ដីថា ការសម្ដែងធម៌ដល់ជនទាំងឡាយដែលមិនដឹងនោះ នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីលំបាកដល់តថាគត នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីហត់នឿយដល់តថាគត នេះជាសេចក្ដីពន្យល់ ពោលគឺ នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីលំបាកកាយ និងសេចក្ដីហត់នឿយកាយ តែចំណែកឯក្នុងព្រះហឫទ័យវិញ សេចក្ដីលំបាកទាំងពីរប្រការនេះ មិនមានដល់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ។ ពាក្យថា apissū គឺជាសព្ទនិបាតក្នុងន័យបន្ថែមសេចក្ដី និបាតនោះបង្ហាញថា «មិនមែនត្រឹមតែមានព្រះតម្រិះនេះកើតឡើងប៉ុណ្ណោះទេ តែសូម្បីតែគាថាទាំងឡាយនេះ ក៏បានប្រាកដឡើងដែរ»។ ពាក្យថា man សេចក្ដីថា ដល់តថាគត (របស់តថាគត)។ ពាក្យថា anacchariyā សេចក្ដីថា គួរឲ្យអស្ចារ្យរឿយៗ។ ពាក្យថា paṭibhaṃsū សេចក្ដីថា បានក្លាយជាអារម្មណ៍នៃព្រះញាណដែលពោលគឺបដិភាណ គឺបានដល់នូវភាពជាសភាវៈដែលគប្បីត្រិះរិះពិចារណារឿយៗ។

ကိစ္ဆေနာတိ ဒုက္ခေန, န ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ သုခပ္ပဋိပဒါဝ ဟောန္တိ. ပါရမီပူရဏကာလေ ပန သရာဂသဒေါသသမောဟဿေဝ သတော အာဂတာဂတာနံ ယာစကာနံ, အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တံ သီသံ ကန္တိတွာ, ဂလလောဟိတံ နီဟရိတွာ, သုအဉ္ဇိတာနိ အက္ခီနိ ဥပ္ပာဋေတွာ, ကုလဝံသပ္ပဒီပံ ပုတ္တံ မနာပစာရိနိံ ဘရိယန္တိ ဧဝမာဒီနိ ဒေန္တဿ, အညာနိ စ ခန္တိဝါဒိသဒိသေသု အတ္တဘာဝေသု ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇာဒီနိ ပါပုဏန္တဿ အာဂမနိယပဋိပဒံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဟလန္တိ ဧတ္ထ ဟ-ကာရော နိပါတမတ္တော, အလန္တိ အတ္ထော. ပကာသိတုန္တိ ဒေသိတုံ, ဧဝံ ကိစ္ဆေန အဓိဂတဿ ဓမ္မဿ အလံ ဒေသိတုံ, ပရိယတ္တံ ဒေသိတုံ, ကော အတ္ထော ဒေသိတေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရာဂဒေါသပရေတေဟီတိ ရာဂဒေါသပရိဖုဋ္ဌေဟိ ရာဂဒေါသာနုဂတေဟိ ဝါ.

ពាក្យថា kicchenā សេចក្ដីថា ដោយលំបាក មិនមែនដោយទុក្ខាបដិបទាឡើយ ព្រោះថា មគ្គទាំង ៤ របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ សុទ្ធតែជាសុខាបដិបទា (សេចក្ដីប្រតិបត្តិងាយ) តែម្យ៉ាង តែចំណែកឯក្នុងកាលបំពេញបារមី កាលដែលព្រះពោធិសត្វនៅមានរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈនៅឡើយ កាលដែលទ្រង់កាត់ព្រះសិរសាដែលតាក់តែងស្អាតបាត បង្ហូរព្រះលោហិតពីព្រះសូរង ខ្វេះព្រះនេត្រដែលបានលាបអញ្ជនៈយ៉ាងល្អ ប្រទានដល់ពួកស្មូមដែលមកដល់ហើយៗ ឬប្រទានព្រះរាជបុត្រដែលប្រៀបដូចជាប្រទីបនៃវង្សត្រកូល និងព្រះមហេសីដែលមានវត្តចរិយាគួរជាទីគាប់ចិត្ត ព្រមទាំងការរងនូវការកាត់ និងការចាក់ទម្លុះជាដើមក្នុងអត្តភាពទាំងឡាយមានខន្តិវាទិតាបសជាដើម ព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យនេះ សំដៅយកអាគមនីយបដិបទា (បដិបទាជាហេតុឲ្យសម្រេចមគ្គ) នោះឯង។ ពាក្យថា halan ក្នុងទីនេះ អក្សរ ha គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ មានសេចក្ដីថា alaṃ (គួរល្មមហើយ ឬមិនបាច់ឡើយ)។ ពាក្យថា pakāsitun សេចក្ដីថា ដើម្បីសម្ដែង ពោលគឺ ធម៌ដែលតថាគតបានសម្រេចដោយលំបាកយ៉ាងនេះ មិនបាច់សម្ដែងឡើយ ធម៌ដែលបានសិក្សារៀនសូត្រហើយ មិនបាច់សម្ដែងឡើយ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយការសម្ដែងនោះ នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ ពាក្យថា rāgadosaparetehī សេចក្ដីថា បុគ្គលទាំងឡាយដែលត្រូវរាគៈ និងទោសៈគ្របដណ្ដប់ ឬបុគ្គលទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមរាគៈ និងទោសៈ។

ပဋိသောတဂါမိန္တိ နိစ္စာဒီနံ ပဋိသောတံ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ အသုဘန္တိ ဧဝံ ဂတံ စတုသစ္စဓမ္မံ. ရာဂရတ္တာတိ ကာမရာဂေန ဘဝရာဂေန ဒိဋ္ဌိရာဂေန စ ရတ္တာ. န ဒက္ခန္တီတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ အသုဘန္တိ ဣမိနာ သဘာဝေန န ပဿိဿန္တိ, တေ အပဿန္တေ ကော သက္ခိဿတိ ဧဝံ ဂါဟာပေတုံ. တမောခန္ဓေန အာဝုဋာတိ အဝိဇ္ဇာရာသိနာ အဇ္ဈောတ္ထတာ.

«បដិសោតគាមឹ» សេចក្តីថា ធម៌គឺអរិយសច្ច ៤ ដែលប្រព្រឹត្តទៅច្រាសទិស (ច្រាសចរន្ត) គឺមិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា មិនល្អស្អាត យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «រាគរត្តា» គឺពួកសត្វដែលត្រេកត្រអាលដោយកាមរាគ ភវរាគ និងទិដ្ឋិរាគ។ ពាក្យថា «ន ទក្ខន្តិ» គឺនឹងមិនឃើញដោយសភាវៈយ៉ាងនេះថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា មិនល្អស្អាត កាលបើពួកសត្វទាំងនោះមិនឃើញ តើនរណានឹងអាចធ្វើឲ្យពួកគេកាន់យកយ៉ាងនេះបាន។ ពាក្យថា «តមោក្ខន្ធេន អាវុដា» គឺពួកសត្វដែលត្រូវគំនរនៃអវិជ្ជាគ្របដណ្តប់រួចហើយ។

၂၈၂. အပ္ပောဿုက္ကတာယာတိ နိရုဿုက္ကဘာဝေန, အဒေသေတုကာမတာယာတိ အတ္ထော. ကသ္မာ ပနဿ ဧဝံ စိတ္တံ နမိ, နနု ဧသ မုတ္တော မောစေဿာမိ, တိဏ္ဏော တာရေဿာမိ.

២៨២. ពាក្យថា «អប្បោស្សុកកតាយ» សេចក្តីថា ដោយភាពមិនខ្វល់ខ្វាយ គឺមិនចង់សម្តែងធម៌ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គបង្អោនទៅយ៉ាងនេះ? តើព្រះអង្គមិនមែនបានតាំងព្រះហឫទ័យថា «យើងរួចចាកទុក្ខហើយ នឹងញ៉ាំងសត្វទាំងឡាយឲ្យរួចចាកទុក្ខផង យើងឆ្លងផុតហើយ នឹងញ៉ាំងសត្វទាំងឡាយឲ្យឆ្លងផុតផង» ទេឬ?

‘‘ကိံ မေ အညာတဝေသေန, ဓမ္မံ သစ္ဆိကတေနိဓ;

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, တာရယိဿံ သဒေဝက’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၆) –

«តើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់តថាគត ក្នុងការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ក្នុងលោកនេះ ដោយភេទដែលគេមិនស្គាល់ (ជាសាវក)? តថាគតនឹងបានសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ហើយញ៉ាំងមនុស្សព្រមទាំងទេវតាឲ្យឆ្លងផុត (ចាកសង្សារវដ្ត)»។

ပတ္ထနံ [Pg.82] ကတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တောတိ. သစ္စမေတံ, တဒေဝံ ပစ္စဝေက္ခဏာနုဘာဝေန ပနဿ ဧဝံ စိတ္တံ နမိ. တဿ ဟိ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ သတ္တာနံ ကိလေသဂဟနတံ, ဓမ္မဿ စ ဂမ္ဘီရတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ သတ္တာနံ ကိလေသဂဟနတာ စ ဓမ္မဂမ္ဘီရတာ စ သဗ္ဗာကာရေန ပါကဋာ ဇာတာ. အထဿ ‘‘ဣမေ သတ္တာ ကဉ္ဇိကပုဏ္ဏာ လာဗု ဝိယ, တက္ကဘရိတာ စာဋိ ဝိယ, ဝသာတေလပီတပိလောတိကာ ဝိယ, အဉ္ဇနမက္ခိတဟတ္ထော ဝိယ စ ကိလေသဘရိတာ အတိသံကိလိဋ္ဌာ ရာဂရတ္တာ ဒေါသဒုဋ္ဌာ မောဟမူဠှာ, တေ ကိံ နာမ ပဋိဝိဇ္ဈိဿန္တီ’’တိ စိန္တယတော ကိလေသဂဟနပစ္စဝေက္ခဏာနုဘာဝေနာပိ ဧဝံ စိတ္တံ နမိ.

ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នា បំពេញបារមីទាំងឡាយ ហើយបានសម្រេចសព្វញ្ញុតញ្ញាណមិនមែនឬ? សេចក្តីនោះពិតមែនហើយ ប៉ុន្តែ ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គបង្អោនទៅយ៉ាងនេះ ដោយអានុភាពនៃការពិចារណានូវភាពជ្រាលជ្រៅនៃធម៌នោះឯង។ ព្រោះថា កាលដែលព្រះអង្គបានសម្រេចសព្វញ្ញុតញ្ញាណហើយ ពិចារណានូវភាពសំបូរដោយកិលេសរបស់សត្វទាំងឡាយ និងភាពជ្រាលជ្រៅនៃធម៌ ភាពសំបូរដោយកិលេសរបស់សត្វទាំងឡាយក្តី ភាពជ្រាលជ្រៅនៃធម៌ក្តី ក៏ប្រាកដច្បាស់ដល់ព្រះអង្គដោយគ្រប់អាការៈ។ គ្រានោះ កាលព្រះអង្គទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «សត្វទាំងឡាយនេះ ពេញដោយកិលេស សៅហ្មងក្រៃលែង ត្រេកត្រអាលដោយរាគៈ ប្រទូស្តដោយទោសៈ វង្វេងដោយមោហៈ ដូចជាផ្លែឃ្លោកដែលពេញដោយទឹកបបរជូរ ដូចជាក្អមដែលពេញដោយទឹកដោះជូរ ដូចជាសំពត់ដែលជ្រលក់ដោយខ្លាញ់ខាប់ និងដូចជាដៃដែលប្រឡាក់ដោយថ្នាំលាបភ្នែក ពួកសត្វទាំងនោះ តើនឹងចាក់ធ្លុះធម៌ដូចម្តេចបាន?» ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គក៏បង្អោនទៅយ៉ាងនេះ សូម្បីដោយអានុភាពនៃការពិចារណានូវភាពសំបូរដោយកិលេសរបស់សត្វទាំងឡាយ។

‘‘အယဉ္စ ဓမ္မော ပထဝီသန္ဓာရကဥဒကက္ခန္ဓော ဝိယ ဂမ္ဘီရော, ပဗ္ဗတေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌပိတော သာသပေါ ဝိယ ဒုဒ္ဒသော, သတဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိပဋိပါဒနံ ဝိယ ဒုရနုဗောဓော. နနု မယာ ဟိ ဣမံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ ဝါယမန္တေန အဒိန္နံ ဒါနံ နာမ နတ္ထိ, အရက္ခိတံ သီလံ နာမ နတ္ထိ, အပရိပူရိတာ ကာစိ ပါရမီ နာမ နတ္ထိ? တဿ မေ နိရုဿာဟံ ဝိယ မာရဗလံ ဝိဓမန္တဿာပိ ပထဝီ န ကမ္ပိတ္ထ, ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တဿာပိ န ကမ္ပိတ္ထ, မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ သောဓေန္တဿာပိ န ကမ္ပိတ္ထ, ပစ္ဆိမယာမေ ပန ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿေဝ မေ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိတ္ထ. ဣတိ မာဒိသေနာပိ တိက္ခဉာဏေန ကိစ္ဆေနေဝါယံ ဓမ္မော ပဋိဝိဒ္ဓေါ, တံ လောကိယမဟာဇနာ ကထံ ပဋိဝိဇ္ဈိဿန္တီ’’တိ ဓမ္မဂမ္ဘီရတာပစ္စဝေက္ခဏာနုဘာဝေနာပိ ဧဝံ စိတ္တံ နမီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

«ម្យ៉ាងទៀត ធម៌នេះជ្រាលជ្រៅ ដូចជាគំនរទឹកដែលទ្រទ្រង់ផែនដី ឃើញបានដោយកម្រ ដូចជាគ្រាប់ស្ពៃដែលគេយកភ្នំមកគ្របបាំងទុក ដឹងបានដោយលំបាក ដូចជាការយកចុងសក់ដែលឆ្កៀលជា ១០០ ចំណែក ទៅប៉ះនឹងចុងសក់មួយទៀត។ តើមិនមែនទេឬថា កាលដែលតថាគតព្យាយាមដើម្បីចាក់ធ្លុះធម៌នេះ ទានដែលតថាគតមិនធ្លាប់ឲ្យ មិនមានឡើយ សីលដែលតថាគតមិនធ្លាប់រក្សា មិនមានឡើយ បារមីណាមួយដែលតថាគតមិនធ្លាប់បំពេញ មិនមានឡើយ? កាលដែលតថាគតកម្ចាត់សេនាមារ ផែនដីក៏មិនបានញាប់ញ័រ (ហាក់ដូចជាគ្មានការព្យាយាម) សូម្បីក្នុងបឋមយាម កាលរលឹកជាតិមុន ផែនដីក៏មិនបានញាប់ញ័រ សូម្បីក្នុងមជ្ឈិមយាម កាលជម្រះទិព្វចក្ខុ ផែនដីក៏មិនបានញាប់ញ័រ ប៉ុន្តែក្នុងបច្ឆិមយាម កាលដែលតថាគតចាក់ធ្លុះនូវបដិច្ចសមុប្បាទ ម៉ឺនលោកធាតុក៏បានញាប់ញ័រទៅហើយ។ ធម៌នេះ សូម្បីបុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញាមុតស្រួចដូចជាតថាគត ក៏ចាក់ធ្លុះបានដោយលំបាកក្រៃលែង ចុះមហាជនក្នុងលោក តើនឹងចាក់ធ្លុះធម៌នោះដូចម្តេចបាន?» គប្បីជ្រាបថា ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គបង្អោនទៅយ៉ាងនេះ សូម្បីដោយអានុភាពនៃការពិចារណានូវភាពជ្រាលជ្រៅនៃធម៌។

အပိစ ဗြဟ္မုနာ ယာစိတေ ဒေသေတုကာမတာယပိဿ ဧဝံ စိတ္တံ နမိ. ဇာနာတိ ဟိ ဘဂဝါ – ‘‘မမ အပ္ပောဿုက္ကတာယ စိတ္တေ နမမာနေ မံ မဟာဗြဟ္မာ ဓမ္မဒေသနံ ယာစိဿတိ, ဣမေ စ သတ္တာ ဗြဟ္မဂရုကာ, တေ ‘သတ္ထာ ကိရ ဓမ္မံ န ဒေသေတုကာမော အဟောသိ, အထ နံ မဟာဗြဟ္မာ ယာစိတွာ ဒေသာပေသိ, သန္တော ဝတ, ဘော, ဓမ္မော ပဏီတော ဝတ, ဘော, ဓမ္မော’တိ မညမာနာ သုဿူသိဿန္တီ’’တိ. ဣဒမ္ပိဿ ကာရဏံ ပဋိစ္စ အပ္ပောဿုက္ကတာယ စိတ္တံ နမိ, နော ဓမ္မဒေသနာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ម្យ៉ាងទៀត ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គបង្អោនទៅរកភាពមិនខ្វល់ខ្វាយយ៉ាងនេះ ក៏ដើម្បីឲ្យព្រះអង្គមានសេចក្តីប្រាថ្នានឹងសម្តែងធម៌ កាលបើមហាព្រហ្មអារាធនា។ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបថា «កាលបើចិត្តរបស់យើងបង្អោនទៅរកភាពមិនខ្វល់ខ្វាយ មហាព្រហ្មក៏នឹងអារាធនាឲ្យសម្តែងធម៌ ម្យ៉ាងទៀត សត្វទាំងឡាយនេះជាអ្នកគោរពកោតក្រែងព្រហ្ម ពួកគេនឹងគិតថា “ឮថា ព្រះសាស្តាមិនចង់សម្តែងធម៌ឡើយ ប៉ុន្តែ មហាព្រហ្មបានអារាធនា ទើបព្រះអង្គទ្រង់សម្តែង ឱ! ធម៌ស្ងប់រម្ងាប់ណាស់តើ ឱ! ធម៌ឧត្តុង្គឧត្តមណាស់តើ” ហើយនឹងផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់»។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គបង្អោនទៅរកភាពមិនខ្វល់ខ្វាយ ព្រោះអាស្រ័យហេតុនេះឯង មិនមែនបង្អោនទៅរកការមិនសម្តែងធម៌ឡើយ។

သဟမ္ပတိဿာတိ သော ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ သဟကော နာမ ထေရော ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ ကပ္ပာယုကဗြဟ္မာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော. တတြ နံ သဟမ္ပတိဗြဟ္မာတိ ပဋိသဉ္ဇာနန္တိ, တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဗြဟ္မုနော [Pg.83] သဟမ္ပတိဿာ’’တိ. နဿတိ ဝတ, ဘောတိ သော ကိရ ဣမံ သဒ္ဒံ တထာ နိစ္ဆာရေသိ, ယထာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုဗြဟ္မာနော သုတွာ သဗ္ဗေ သန္နိပတိံသု. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယသ္မိံ နာမ လောကေ. ပုရတော ပါတုရဟောသီတိ တေဟိ ဒသဟိ ဗြဟ္မသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပါတုရဟောသိ. အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ပညာမယေ အက္ခိမှိ အပ္ပံ ပရိတ္တံ ရာဂဒေါသမောဟရဇံ ဧတေသံ, ဧဝံသဘာဝါတိ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာ. အဿဝနတာတိ အဿဝနတာယ. ဘဝိဿန္တီတိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ဒသပုညကိရိယဝသေန ကတာဓိကာရာ ပရိပါကဂတပဒုမာနိ ဝိယ သူရိယရသ္မိသမ္ဖဿံ, ဓမ္မဒေသနံယေဝ အာကင်္ခမာနာ စတုပ္ပဒိကဂါထာဝသာနေ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမနာရဟာ န ဧကော, န ဒွေ, အနေကသတသဟဿာ ဓမ္မဿ အညာတာရော ဘဝိဿန္တီတိ ဒဿေတိ.

ពាក្យថា «សហម្បតិស្ស» សេចក្តីថា ឮថា ក្នុងសាសនារបស់ព្រះកស្សបដ៏មានព្រះភាគ ព្រះថេរៈឈ្មោះសហកៈ បានញ៉ាំងបឋមជ្ឈានឲ្យកើតឡើង ហើយទៅកើតក្នុងបឋមជ្ឈានភូមិ ជាព្រហ្មមានអាយុស្មើនឹងកប្ប។ ក្នុងព្រហ្មលោកនោះ ពួកព្រហ្មស្គាល់លោកថា «សហម្បតីព្រហ្ម» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកព្រហ្មនោះ ទើបត្រាស់ថា «ព្រហ្មនោ សហម្បតិស្ស»។ ពាក្យថា «នស្សតិ វត, ភោ» ឮថា ព្រហ្មនោះបានបន្លឺសំឡេងនេះយ៉ាងខ្លាំង រហូតដល់ពួកព្រហ្មក្នុងម៉ឺនលោកធាតុបានឮ ហើយមកប្រជុំគ្នាទាំងអស់។ ពាក្យថា «យត្រ ហិ នាម» គឺក្នុងលោកណា។ ពាក្យថា «បុរតោ បាតុរហោសិ» គឺបានប្រាកដឡើងជាមួយព្រហ្មទាំងមួយម៉ឺននោះ។ ពាក្យថា «អប្បរជក្ខជាតិកា» គឺពួកសត្វដែលមានធូលីគឺរាគៈ ទោសៈ មោហៈ តិចតួចក្នុងចក្ខុគឺបញ្ញា ពួកសត្វដែលមានសភាវៈយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា អប្បរជក្ខជាតិកៈ។ ពាក្យថា «អស្សវនតា» គឺព្រោះមិនបានស្តាប់។ ពាក្យថា «ភវិស្សន្តិ» បង្ហាញថា ពួកសត្វដែលបានធ្វើអធិការទុកក្នុងព្រះពុទ្ធមុនៗ ដោយអំណាចនៃបុណ្យកិរិយាវត្ថុ និងកុសលកម្មបថ ១០ ដូចជាផ្កាឈូកដែលចាស់ទុំរង់ចាំពន្លឺព្រះអាទិត្យ គឺរង់ចាំតែការសម្តែងធម៌ប៉ុណ្ណោះ ហើយជាអ្នកគួរដល់ការចុះកាន់អរិយភូមិក្នុងពេលចប់គាថាមានបាទ ៤ មិនមែនម្នាក់ មិនមែនពីរនាក់ឡើយ គឺនឹងមានសត្វជាច្រើនសែននាក់ដែលជាអ្នកដឹងធម៌។

ပါတုရဟောသီတိ ပါတုဘဝိ. သမလေဟိ စိန္တိတောတိ သမလေဟိ ဆဟိ သတ္ထာရေဟိ စိန္တိတော. တေ ဟိ ပုရေတရံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ကဏ္ဋကေ ပတ္ထရမာနာ ဝိယ, ဝိသံ သိဉ္စမာနာ ဝိယ စ သမလံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မံ ဒေသယိံသု. အပါပုရေတန္တိ ဝိဝရ ဧတံ. အမတဿ ဒွါရန္တိ အမတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဒွါရဘူတံ အရိယမဂ္ဂံ. သုဏန္တု ဓမ္မံ ဝိမလေနာနုဗုဒ္ဓန္တိ ဣမေ သတ္တာ ရာဂါဒိမလာနံ အဘာဝတော ဝိမလေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အနုဗုဒ္ဓံ စတုသစ္စဓမ္မံ သုဏန္တု တာဝ ဘဂဝါတိ ယာစတိ.

ពាក្យថា «បាតុរហោសិ» គឺបានប្រាកដឡើង។ ពាក្យថា «សមលេហិ ចិន្តិតោ» គឺធម៌ដែលគ្រូទាំង ៦ នាក់ ប្រកបដោយមន្ទិល (រាគៈ ទោសៈ មោហៈ) គិតរៀបចំឡើង។ ព្រោះថា គ្រូទាំងនោះកើតមុនព្រះពុទ្ធ ហើយបានសម្តែងមិច្ឆាទិដ្ឋិធម៌ដ៏មានមន្ទិល ដូចជាការព្រួសបន្លា និងការស្រោចស្រពពិសទូទាំងជម្ពូទ្វីបទាំងមូល។ ពាក្យថា «អបាបុរេតំ» គឺសូមបើកទ្វារនោះ។ ពាក្យថា «អមតស្ស ទ្វារំ» គឺអរិយមគ្គដែលជាទ្វារនៃអមតៈគឺព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា «សុណន្តុ ធម្មំ វិមលេនានុពុទ្ធំ» គឺសូមពួកសត្វទាំងនេះស្តាប់នូវធម៌គឺអរិយសច្ច ៤ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដ៏មានមន្ទិលប្រាសចេញហើយ (ព្រោះគ្មានមន្ទិលមានរាគៈជាដើម) ទ្រង់ត្រាស់ដឹងតាមសមគួរចុះ បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ មហាព្រហ្មអារាធនាយ៉ាងនេះ។

သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတောတိ သေလမယေ ဧကဂ္ဃနေ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ယထာ ဌိတောဝ. န ဟိ တဿ ဌိတဿ ဒဿနတ္ထံ ဂီဝုက္ခိပနပသာရဏာဒိကိစ္စံ အတ္ထိ. တထူပမန္တိ တပ္ပဋိဘာဂံ သေလပဗ္ဗတူပမံ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ သေလပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ဌိတောဝ စက္ခုမာ ပုရိသော သမန္တတော ဇနတံ ပဿေယျ, တထာ တွမ္ပိ, သုမေဓ, သုန္ဒရပည-သဗ္ဗညုတညာဏေန သမန္တစက္ခု ဘဂဝါ ဓမ္မမယံ ပါသာဒမာရုယှ သယံ အပေတသောကော သောကာဝတိဏ္ဏံ ဇာတိဇရာဘိဘူတံ ဇနတံ အဝေက္ခဿု ဥပဓာရယ ဥပပရိက္ခ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ယထာ ဟိ ပဗ္ဗတပါဒေ သမန္တာ မဟန္တံ ခေတ္တံ ကတွာ တတ္ထ ကေဒါရပါဠီသု ကုဋိကာယော ကတွာ ရတ္တိံ အဂ္ဂိံ ဇာလေယျုံ. စတုရင်္ဂသမန္နာဂတဉ္စ အန္ဓကာရံ အဿ, အထ တဿ ပဗ္ဗတဿ မတ္ထကေ ဌတွာ စက္ခုမတော ပုရိသဿ ဘူမိံ ဩလောကယတော နေဝ ခေတ္တံ, န ကေဒါရပါဠိယော, န ကုဋိယော, န တတ္ထ သယိတမနုဿာ ပညာယေယျုံ. ကုဋိကာသု ပန [Pg.84] အဂ္ဂိဇာလာမတ္တကမေဝ ပညာယေယျ. ဧဝံ ဓမ္မပါသာဒံ အာရုယှ သတ္တနိကာယံ ဩလောကယတော တထာဂတဿ, ယေ တေ အကတကလျာဏာ သတ္တာ, တေ ဧကဝိဟာရေ ဒက္ခိဏဇာဏုပဿေ နိသိန္နာပိ ဗုဒ္ဓစက္ခုဿ အာပါထံ နာဂစ္ဆန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ သရာ ဝိယ ဟောန္တိ. ယေ ပန ကတကလျာဏာ ဝေနေယျပုဂ္ဂလာ, တေ ဧဝဿ ဒူရေပိ ဌိတာ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ, သော အဂ္ဂိ ဝိယ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတော ဝိယ စ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

ពាក្យថា «សេលេ យថា បព្វតមុទ្ធនិដ្ឋិតោ» សេចក្តីថា ដូចជាបុគ្គលដែលឈរនៅលើកំពូលភ្នំថ្មដាដ៏ណែនតែមួយ។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលឈរនៅលើកំពូលភ្នំនោះ មិនបាច់ងើបក ឬលាតកដើម្បីមើលឡើយ។ ពាក្យថា «តថូបមំ» គឺដែលមានឧបមាដូចជាភ្នំថ្មនោះ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ៖ ដូចជាបុគ្គលដែលមានភ្នែកឈរនៅលើកំពូលភ្នំថ្ម មើលឃើញពួកជនជុំវិញខ្លួន យ៉ាងណាមិញ បពិត្រព្រះអង្គមានប្រាជ្ញាល្អ មានសព្វញ្ញុតញ្ញាណ មានសមន្តចក្ខុ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ឡើងកាន់ប្រាសាទគឺធម៌ មិនមានសេចក្តីសោកដោយខ្លួនឯង សូមទ្រង់ទតមើល ពិចារណា មើលរំលងនូវពួកជនដែលលិចចុះក្នុងសេចក្តីសោក ដែលត្រូវជាតិនិងជរាគ្របសង្កត់ យ៉ាងនោះឯង។ នេះជាអធិប្បាយក្នុងទីនេះ៖ ដូចជាពួកមនុស្សធ្វើស្រែដ៏ធំនៅជុំវិញជើងភ្នំ ហើយធ្វើខ្ទមនៅតាមភ្លឺស្រែទាំងនោះ បង្កាត់ភ្លើងនាពេលយប់។ ទីនោះក៏មានងងឹតប្រកបដោយអង្គ ៤។ គ្រានោះ កាលបើបុគ្គលមានភ្នែកឈរនៅលើកំពូលភ្នំនោះ សម្លឹងមើលទៅដី ស្រែក្តី ភ្លឺស្រែក្តី ខ្ទមក្តី ពួកមនុស្សដែលដេកក្នុងខ្ទមនោះក្តី ក៏មិនប្រាកដឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងខ្ទមទាំងនោះ ប្រាកដតែអណ្តាតភ្លើងប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងនោះឯង កាលព្រះតថាគតឡើងកាន់ប្រាសាទគឺធម៌ សម្លឹងមើលពួកសត្វ ពួកសត្វណាដែលមិនបានធ្វើបុណ្យទុក សូម្បីអង្គុយនៅក្នុងវិហារជាមួយគ្នា ក្បែរជង្គង់ខាងស្តាំ ក៏មិនមកកាន់គន្លងនៃពុទ្ធចក្ខុឡើយ ដូចជាព្រួញដែលគេបាញ់ទៅក្នុងពេលយប់។ ចំណែកពួកសត្វជាវេនេយ្យបុគ្គលដែលបានធ្វើបុណ្យទុក សូម្បីស្ថិតនៅឆ្ងាយ ក៏មកកាន់គន្លងនៃពុទ្ធចក្ខុ ដូចជាភ្លើង និងដូចជាភ្នំហិមពាន្ត។ សេចក្តីនេះ ព្រះអង្គក៏បានត្រាស់ទុកហើយថា៖

‘‘ဒူရေ သန္တော ပကာသေန္တိ, ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော;

အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ ယထာ သရာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၀၄);

«សប្បុរសទាំងឡាយ ទោះបីនៅក្នុងទីឆ្ងាយ ក៏រមែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាភ្នំហិមពាន្ត ឯអសប្បុរសទាំងឡាយ ទោះបីនៅក្នុងទីនេះ ក៏មិនប្រាកដ ដូចជាព្រួញដែលគេបាញ់ទៅក្នុងពេលយប់»។

ဥဋ္ဌေဟီတိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနတ္ထံ စာရိကစရဏံ ယာစန္တော ဘဏတိ. ဝီရာတိအာဒီသု ဘဂဝါ ဝီရိယဝန္တတာယ ဝီရော. ဒေဝပုတ္တမစ္စုကိလေသမာရာနံ ဝိဇိတတ္တာ ဝိဇိတသင်္ဂါမော. ဇာတိကန္တာရာဒိနိတ္ထရဏတ္ထာယ ဝေနေယျသတ္ထဝါဟနသမတ္ထတာယ သတ္ထဝါဟော. ကာမစ္ဆန္ဒဣဏဿ အဘာဝတော အဏဏောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា «ឧដ្ឋេហិ» គឺសូមព្រះអង្គក្រោកឡើង ព្រហ្មពោលពាក្យនេះ ដើម្បីអារាធនាព្រះដ៏មានព្រះភាគឲ្យស្តេចទៅកាន់ចារិកដើម្បីសម្តែងធម៌។ ក្នុងពាក្យថា «វីរ» ជាដើម ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ឈ្មោះថា «វីរៈ» ព្រោះប្រកបដោយវីរិយៈ។ ឈ្មោះថា «វិជិតសង្គ្រាម» ព្រោះឈ្នះមារទាំងឡាយមាន ទេវបុត្តមារ មច្ចុមារ និងកិលេសមារ។ ឈ្មោះថា «សត្ថវាហៈ» ព្រោះមានសមត្ថភាពក្នុងការនាំសត្វជាវេនេយ្យឆ្លងផុតពីជាតិកន្តារៈជាដើម។ ឈ្មោះថា «អនណៈ» ព្រោះមិនមានបំណុលគឺកាមច្ឆន្ទៈ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

၂၈၃. အဇ္ဈေသနန္တိ ယာစနံ. ဗုဒ္ဓစက္ခုနာတိ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန စ အာသယာနုသယဉာဏေန စ. ဣမေသဉှိ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ဗုဒ္ဓစက္ခူတိ နာမံ, သဗ္ဗညုတညာဏဿ သမန္တစက္ခူတိ, တိဏ္ဏံ မဂ္ဂဉာဏာနံ ဓမ္မစက္ခူတိ. အပ္ပရဇက္ခေတိအာဒီသု ယေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ပညာစက္ခုမှိ ရာဂါဒိရဇံ အပ္ပံ, တေ အပ္ပရဇက္ခာ. ယေသံ တံ မဟန္တံ, တေ မဟာရဇက္ခာ. ယေသံ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ, တေ တိက္ခိန္ဒြိယာ. ယေသံ တာနိ မုဒူနိ, တေ မုဒိန္ဒြိယာ. ယေသံ တေယေဝ သဒ္ဓါဒယော အာကာရာ သုန္ဒရာ, တေ သွာကာရာ. ယေ ကထိတကာရဏံ သလ္လက္ခေန္တိ, သုခေန သက္ကာ ဟောန္တိ ဝိညာပေတုံ, တေ သုဝိညာပယာ. ယေ ပရလောကဉ္စေဝ ဝဇ္ဇဉ္စ ဘယတော ပဿန္တိ, တေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော နာမ.

២៨៣. ពាក្យថា «អជ្ឈេសនំ» គឺការអារាធនា។ ពាក្យថា «ពុទ្ធចក្ខុនា» គឺដោយពុទ្ធចក្ខុ បានដល់ ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញ្ញាណ និងអាសយានុសយញ្ញាណ។ ព្រោះថា ឈ្មោះថា «ពុទ្ធចក្ខុ» នេះជាឈ្មោះនៃញាណទាំងពីរនេះ ឈ្មោះថា «សមន្តចក្ខុ» ជាឈ្មោះនៃសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ឈ្មោះថា «ធម្មចក្ខុ» ជាឈ្មោះនៃមគ្គញ្ញាណថ្នាក់ទាបទាំងបី។ ក្នុងពាក្យថា «អប្បរជក្ខេ» ជាដើម ពួកសត្វណាដែលមានធូលីគឺរាគៈជាដើមតិចតួចក្នុងបញ្ញាចក្ខុ ដោយន័យដែលបានពោលហើយនោះ ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «អប្បរជក្ខៈ»។ ពួកសត្វណាដែលមានធូលីនោះច្រើន ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «មហារជក្ខៈ»។ ពួកសត្វណាដែលមានឥន្ទ្រិយទាំងឡាយមានសទ្ធាជាដើមមុតស្រួច ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «តិក្ខិន្ទ្រិយៈ»។ ពួកសត្វណាដែលមានឥន្ទ្រិយទាំងនោះទន់ ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «មុទិន្ទ្រិយៈ»។ ពួកសត្វណាដែលមានអាការៈមានសទ្ធាជាដើមនោះឯងល្អ ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «ស្វាការៈ»។ ពួកសត្វណាដែលកំណត់ដឹងនូវហេតុដែលគេសម្តែងហើយ អាចញ៉ាំងឲ្យដឹងបានដោយងាយ ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «សុវិញ្ញាបយៈ»។ ពួកសត្វណាដែលមើលឃើញលោកខាងមុខផង ទោសផង ដោយភាពជាភ័យ ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «បរលោកវជ្ជភយទស្សាវី»។

အယံ ပနေတ္ထ ပါဠိ – ‘‘သဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော အပ္ပရဇက္ခော, အဿဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော မဟာရဇက္ခော. အာရဒ္ဓဝီရိယော…, ကုသိတော…, ဥပဋ္ဌိတဿတိ…, မုဋ္ဌဿတိ…, သမာဟိတော…, အသမာဟိတော…, ပညဝါ…, ဒုပ္ပညော ပုဂ္ဂလော မဟာရဇက္ခော. တထာ သဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော တိက္ခိန္ဒြိယော…ပေ… ပညဝါ ပုဂ္ဂလော ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝီ, ဒုပ္ပညော ပုဂ္ဂလော န ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝီ. လောကောတိ [Pg.85] ခန္ဓလောကော, အာယတနလောကော, ဓာတုလောကော, သမ္ပတ္တိဘဝလောကော, သမ္ပတ္တိသမ္ဘဝလောကော, ဝိပတ္တိဘဝလောကော, ဝိပတ္တိသမ္ဘဝလောကော, ဧကော လောကော သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ. ဒွေ လောကာ – နာမဉ္စ ရူပဉ္စ. တယော လောကာ – တိဿော ဝေဒနာ. စတ္တာရော လောကာ – စတ္တာရော အာဟာရာ. ပဉ္စ လောကာ – ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ. ဆ လောကာ – ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ. သတ္တ လောကာ – သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော. အဋ္ဌ လောကာ – အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ. နဝ လောကာ – နဝ သတ္တာဝါသာ. ဒသ လောကာ – ဒသာယတနာနိ. ဒွါဒသ လောကာ – ဒွါဒသာယတနာနိ. အဋ္ဌာရသ လောကာ – အဋ္ဌာရဿ ဓာတုယော. ဝဇ္ဇန္တိ သဗ္ဗေ ကိလေသာ ဝဇ္ဇာ, သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတာ ဝဇ္ဇာ, သဗ္ဗေ အဘိသင်္ခါရာ ဝဇ္ဇာ, သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မာ ဝဇ္ဇာ. ဣတိ ဣမသ္မိဉ္စ လောကေ ဣမသ္မိဉ္စ ဝဇ္ဇေ တိဗ္ဗာ ဘယသညာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, သေယျထာပိ ဥက္ခိတ္တာသိကေ ဝဓကေ. ဣမေဟိ ပညာသာယ အာကာရေဟိ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဇာနာတိ ပဿတိ အညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. ဣဒံ တထာဂတဿ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တေ ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၂).

នេះជាបាលីក្នុងអធិប្បាយនេះ៖ «បុគ្គលមានសទ្ធា ឈ្មោះថា មានធូលីតិចក្នុងភ្នែក បុគ្គលមិនមានសទ្ធា ឈ្មោះថា មានធូលីច្រើនក្នុងភ្នែក។ បុគ្គលអ្នកប្រារព្ធព្យាយាម... បុគ្គលខ្ជិលច្រអូស... បុគ្គលមានស្មារតីខ្ជាប់ខ្ជួន... បុគ្គលមានស្មារតីភ្លេចភ្លាំង... បុគ្គលមានចិត្តតាំងមាំ... បុគ្គលមានចិត្តមិនតាំងមាំ... បុគ្គលមានបញ្ញា... បុគ្គលមានបញ្ញាទន់ខ្សោយ ឈ្មោះថា មានធូលីច្រើនក្នុងភ្នែក។ ដូចគ្នាដែរ បុគ្គលមានសទ្ធា ឈ្មោះថា មានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច...ល... បុគ្គលមានបញ្ញា តែងឃើញទោសនិងភ័យក្នុងបរលោក បុគ្គលមានបញ្ញាទន់ខ្សោយ តែងមិនឃើញទោសនិងភ័យក្នុងបរលោក។ ពាក្យថា លោក បានแก่ ខន្ធលោក អាយតនលោក ធាតុលោក សម្បត្តិភវលោក សម្បត្តិសម្ភវលោក វិបត្តិភវលោក វិបត្តិសម្ភវលោក។ លោកមួយ គឺសត្វទាំងឡាយទាំងពួង ស្ថិតនៅបានដោយសារអាហារ។ លោកពីរ គឺនាមនិងរូប។ លោកបី គឺវេទនាបី។ លោកបួន គឺអាហារបួន។ លោកប្រាំ គឺឧបាទានក្ខន្ធប្រាំ។ លោកប្រាំមួយ គឺអាយតនៈខាងក្នុងប្រាំមួយ។ លោកប្រាំពីរ គឺវិញ្ញាណដ្ឋិតិប្រាំពីរ។ លោកប្រាំបី គឺលោកធម៌ប្រាំបី។ លោកប្រាំបួន គឺសត្តាវាសប្រាំបួន។ លោកដប់ គឺអាយតនៈដប់។ លោកដប់ពីរ គឺអាយតនៈដប់ពីរ។ លោកដប់ប្រាំបី គឺធាតុដប់ប្រាំបី។ ពាក្យថា ទោស (វជ្ជៈ) បានแก่ កិលេសទាំងពួងជាទោស ទុច្ចរិតទាំងពួងជាទោស អភិសង្ខារទាំងពួងជាទោស កម្មដែលនាំទៅកាន់ភពទាំងពួងជាទោស។ ភវសញ្ញា (សេចក្តីសំគាល់ថាជាភ័យ) ដ៏ខ្លាំងក្លា តែងប្រាកដឡើងក្នុងលោកនេះ និងក្នុងទោសនេះ ដូចជាបុគ្គលសម្លាប់ដែលលើកដាវឡើងដូច្នោះ។ ព្រះអង្គរមែងដឹង ឃើញ យល់ច្បាស់ ចាក់ធ្លុះ នូវឥន្ទ្រិយទាំងប្រាំនេះ ដោយអាការៈហាសិបទាំងឡាយនេះ។ នេះជាញាណក្នុងការដឹងនូវឥន្ទ្រិយមុតស្រួចនិងទន់ខ្សោយរបស់សត្វទាំងឡាយ (ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញ្ញាណ) របស់ព្រះតថាគត» (បដិ. ម. ១.១១២)។

ဥပ္ပလိနိယန္တိ ဥပ္ပလဝနေ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနီတိ ယာနိ အန္တော နိမုဂ္ဂါနေဝ ပေါသိယန္တိ. ဥဒကံ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတာနီတိ ဥဒကံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတာနိ. တတ္ထ ယာနိ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတာနိ, တာနိ သူရိယရသ္မိသမ္ဖဿံ အာဂမယမာနာနိ ဌိတာနိ အဇ္ဇ ပုပ္ဖနကာနိ. ယာနိ သမောဒကံ ဌိတာနိ, တာနိ သွေ ပုပ္ဖနကာနိ. ယာနိ ဥဒကာနုဂ္ဂတာနိ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနိ, တာနိ တတိယဒိဝသေ ပုပ္ဖနကာနိ. ဥဒကာ ပန အနုဂ္ဂတာနိ အညာနိပိ သရောဂဥပ္ပလာဒီနိ နာမ အတ္ထိ, ယာနိ နေဝ ပုပ္ဖိဿန္တိ, မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခာနေဝ ဘဝိဿန္တိ. တာနိ ပါဠိံ နာရုဠှာနိ. အာဟရိတွာ ပန ဒီပေတဗ္ဗာနီတိ ဒီပိတာနိ.

ពាក្យថា ឧប្បលិនីយំ បានแก่ ក្នុងព្រៃឈូកក្រហម។ សូម្បីក្នុងបទដទៃទៀត ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា អន្តោនិមុគ្គបោសីនិ បានแก่ ផ្កាឈូកទាំងឡាយណាដែលលិចនៅក្នុងទឹក ហើយលូតលាស់ធំធាត់ឡើង។ ពាក្យថា ឧទកំ អច្ចុគ្គម្ម ឋិតានិ បានแก่ ផ្កាឈូកដែលដុះផុតពីទឹកឡើងទៅ។ ក្នុងបណ្តាផ្កាឈូកទាំងនោះ ផ្កាឈូកណាដែលដុះផុតពីទឹកឡើងទៅ ផ្កាឈូកទាំងនោះរង់ចាំការប៉ះពាល់នៃកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ ហើយនឹងរីកក្នុងថ្ងៃនេះ។ ផ្កាឈូកណាដែលស្មើនឹងទឹក ផ្កាឈូកទាំងនោះនឹងរីកក្នុងថ្ងៃស្អែក។ ផ្កាឈូកណាដែលមិនទាន់ផុតពីទឹក នៅលិចលង់លូតលាស់ក្នុងទឹក ផ្កាឈូកទាំងនោះនឹងរីកក្នុងថ្ងៃទីបី។ ប៉ុន្តែ មានផ្កាឈូកដទៃទៀតដែលមានរោគ (មានទោស) មិនទាន់ដុះឡើងផុតពីទឹក ដែលនឹងមិនរីកឡើយ ហើយនឹងក្លាយជាចំណីនៃត្រីនិងអណ្តើកតែប៉ុណ្ណោះ។ ផ្កាឈូកទាំងនោះ មិនបានលើកឡើងក្នុងបាលីឡើយ។ ប៉ុន្តែ គួរនាំយកមកបង្ហាញដើម្បីបំភ្លឺ ដូចដែលបានបង្ហាញមកនេះ។

ယထေဝ ဟိ တာနိ စတုဗ္ဗိဓာနိ ပုပ္ဖာနိ, ဧဝမေဝ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျော ပဒပရမောတိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ. တတ္ထ ‘‘ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသတော ပရိပုစ္ဆတော ယောနိသော မနသိကရောတော ကလျာဏမိတ္တေ [Pg.86] သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော နေယျော. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဗဟုမ္ပိ သုဏတော ဗဟုမ္ပိ ဘဏတော ဗဟုမ္ပိ ဓာရယတော ဗဟုမ္ပိ ဝါစယတော န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ပဒပရမော’’ (ပု. ပ. ၁၅၁). တတ္ထ ဘဂဝါ ဥပ္ပလဝနာဒိသဒိသံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော ‘‘အဇ္ဇ ပုပ္ဖနကာနိ ဝိယ ဥဂ္ဃဋိတညူ, သွေ ပုပ္ဖနကာနိ ဝိယ ဝိပဉ္စိတညူ, တတိယဒိဝသေ ပုပ္ဖနကာနိ ဝိယ နေယျော, မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခာနိ ပုပ္ဖာနိ ဝိယ ပဒပရမော’’တိ အဒ္ဒသ. ပဿန္တော စ ‘‘ဧတ္တကာ အပ္ပရဇက္ခာ, ဧတ္တကာ မဟာရဇက္ခာ, တတြာပိ ဧတ္တကာ ဥဂ္ဃဋိတညူ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗာကာရတောဝ အဒ္ဒသ.

ផ្កាឈូកទាំងនោះមាន ៤ ប្រការយ៉ាងណា បុគ្គល ៤ ជំពូក គឺ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ វិបញ្ចិតញ្ញូ នេយ្យៈ និងបទបរមៈ ក៏មានយ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ «បុគ្គលណាមានការត្រាស់ដឹងធម៌ (ធម្មាភិសម័យ) ក្នុងខណៈដែលព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយសង្ខេប បុគ្គលនេះហៅថា ឧគ្ឃដិតញ្ញូ។ បុគ្គលណាមានការត្រាស់ដឹងធម៌ កាលបើព្រះសាស្តាទ្រង់ចែកសេចក្តីនៃធម៌ដែលសម្តែងដោយសង្ខេបនោះឱ្យពិស្តារ បុគ្គលនេះហៅថា វិបញ្ចិតញ្ញូ។ បុគ្គលណាមានការត្រាស់ដឹងធម៌ជាលំដាប់ ដោយសារការរៀនសូត្រ ការសាកសួរ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវ ការសេពគប់ ការចូលទៅជិត ការអង្គុយជិតនូវកល្យាណមិត្ត បុគ្គលនេះហៅថា នេយ្យៈ។ បុគ្គលណា សូម្បីស្តាប់ច្រើន និយាយច្រើន ចងចាំច្រើន បង្រៀនច្រើន ក៏មិនមានការត្រាស់ដឹងធម៌ក្នុងជាតិនោះឡើយ បុគ្គលនេះហៅថា បទបរមៈ» (បុ. ប. ១៥១)។ ក្នុងរឿងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ទតមើលលោកធាតុមួយម៉ឺន ដែលប្រៀបដូចជាព្រៃឈូក បានឃើញថា «បុគ្គលឧគ្ឃដិតញ្ញូ ប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកដែលនឹងរីកក្នុងថ្ងៃនេះ បុគ្គលវិបញ្ចិតញ្ញូ ប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកដែលនឹងរីកក្នុងថ្ងៃស្អែក បុគ្គលនេយ្យៈ ប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកដែលនឹងរីកក្នុងថ្ងៃទីបី បុគ្គលបទបរមៈ ប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកដែលជាចំណីនៃត្រីនិងអណ្តើក»។ កាលដែលព្រះអង្គទ្រង់ទតឃើញយ៉ាងនេះ ក៏បានឃើញដោយអាការៈទាំងពួងថា «សត្វមានធូលីតិចក្នុងភ្នែកមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ សត្វមានធូលីច្រើនក្នុងភ្នែកមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ក្នុងបណ្តាសត្វទាំងនោះ សត្វជាឧគ្ឃដិតញ្ញូមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» ដូច្នេះឯង។

တတ္ထ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ အတ္ထံ သာဓေတိ. ပဒပရမာနံ အနာဂတေ ဝါသနတ္ထာယ ဟောတိ. အထ ဘဂဝါ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အတ္ထာဝဟံ ဓမ္မဒေသနံ ဝိဒိတွာ ဒေသေတုကမျတံ ဥပ္ပာဒေတွာ ပုန သဗ္ဗေပိ တီသု ဘဝေသု သတ္တေ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗဝသေန ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ. ယေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ကတမေ တေ သတ္တာ အဘဗ္ဗာ, ယေ တေ သတ္တာ ကမ္မာဝရဏေန သမန္နာဂတာ ကိလေသာဝရဏေန သမန္နာဂတာ ဝိပါကာဝရဏေန သမန္နာဂတာ အဿဒ္ဓါ အစ္ဆန္ဒိကာ ဒုပ္ပညာ အဘဗ္ဗာ နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ, ဣမေ တေ သတ္တာ အဘဗ္ဗာ. ကတမေ တေ သတ္တာ ဘဗ္ဗာ? ယေ တေ သတ္တာ န ကမ္မာဝရဏေန…ပေ… ဣမေ တေ သတ္တာ ဘဗ္ဗာ’’တိ (ဝိဘ. ၈၂၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၁၅). တတ္ထ သဗ္ဗေပိ အဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ပဟာယ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေယေဝ ဉာဏေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဧတ္တကာ ရာဂစရိတာ, ဧတ္တကာ ဒေါသမောဟစရိတာ ဝိတက္ကသဒ္ဓါဗုဒ္ဓိစရိတာ’’တိ ဆ ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ; ဧဝံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသိဿာမီတိ စိန္တေသိ.

ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ ការសម្តែងធម៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ តែងសម្រេចប្រយោជន៍ដល់បុគ្គល ៣ ជំពូក ក្នុងអត្តភាពនេះឯង។ ចំណែកបុគ្គលបទបរមៈ ការសម្តែងធម៌នោះរមែងជាទៅដើម្បីជាវាសនា (ឧបនិស្ស័យ) ក្នុងអនាគតកាល។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវការសម្តែងធម៌ដែលនាំមកនូវប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលទាំង ៤ ជំពូកនេះ ហើយទ្រង់បង្កើតនូវព្រះហឫទ័យចង់សម្តែងធម៌ ទើបទ្រង់បែងចែកសត្វទាំងពួងក្នុងភពទាំងបីជាពីរចំណែក ដោយអំណាចនៃសត្វដែលគួរត្រាស់ដឹង (ភព្វសត្វ) និងមិនគួរត្រាស់ដឹង (អភព្វសត្វ)។ សេចក្តីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅសម្តែងថា «សត្វទាំងឡាយណាដែលជាអភព្វសត្វ? សត្វទាំងឡាយណាដែលប្រកបដោយកម្មាវរណៈ ប្រកបដោយកិលេសាវរណៈ ប្រកបដោយវិបាកាវរណៈ មិនមានសទ្ធា មិនមានឆន្ទៈ មានបញ្ញាទន់ខ្សោយ មិនគួរដើម្បីឈានចូលទៅកាន់សម្មត្តនិយាមក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ សត្វទាំងនេះឈ្មោះថា អភព្វសត្វ។ សត្វទាំងឡាយណាដែលជាភព្វសត្វ? សត្វទាំងឡាយណាដែលមិនប្រកបដោយកម្មាវរណៈ...ល... សត្វទាំងនេះឈ្មោះថា ភព្វសត្វ» (វិភ. ៨២៧; បដិ. ម. ១.១១៥)។ ក្នុងចំណែកទាំងពីរនោះ ព្រះអង្គទ្រង់លះបង់ចោលនូវអភព្វបុគ្គលទាំងពួង ហើយទ្រង់កំណត់យកតែភព្វបុគ្គលប៉ុណ្ណោះដោយព្រះញាណ រួចទ្រង់បែងចែកជា ៦ ចំណែក គឺ «សត្វមានរាគចរិតមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ សត្វមានទោសចរិត មោហចរិត វិតក្កចរិត សទ្ធាចរិត និងពុទ្ធិចរិត មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» កាលបើទ្រង់បែងចែកយ៉ាងនេះហើយ ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តថាគតនឹងសម្តែងធម៌»។

ပစ္စဘာသိန္တိ ပတိအဘာသိံ. အပါရုတာတိ ဝိဝဋာ. အမတဿ ဒွါရာတိ အရိယမဂ္ဂေါ. သော ဟိ အမတသင်္ခါတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဒွါရံ, သော မယာ ဝိဝရိတွာ ဌပိတောတိ ဒဿေတိ. ပမုဉ္စန္တု သဒ္ဓန္တိ သဗ္ဗေ အတ္တနော သဒ္ဓံ ပမုဉ္စန္တု, ဝိဿဇ္ဇေန္တု. ပစ္ဆိမပဒဒွယေ အယမတ္ထော, အဟဉှိ အတ္တနော ပဂုဏံ သုပ္ပဝတ္တိတမ္ပိ ဣမံ ပဏီတံ ဥတ္တမံ ဓမ္မံ ကာယဝါစာကိလမထသညီ ဟုတွာ န ဘာသိံ[Pg.87]. ဣဒါနိ ပန သဗ္ဗော ဇနော သဒ္ဓါဘာဇနံ ဥပနေတု, ပူရေဿာမိ နေသံ သင်္ကပ္ပန္တိ.

ពាក្យថា បច្ចភាសិំ បានแก่ ឆ្លើយតបវិញ។ ពាក្យថា អបារុតា បានแก่ បើកហើយ។ ពាក្យថា ទ្វារនៃអមតៈ (អមតស្ស ទ្វារា) បានแก่ អរិយមគ្គ។ ព្រោះថា អរិយមគ្គនោះ ជាទ្វារនៃព្រះនិព្វានដែលពោលថាជាអមតៈ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា «ទ្វារនោះ តថាគតបានបើកចំហទុកហើយ»។ ពាក្យថា ចូរដោះលែងនូវសទ្ធា (បមុញ្ចន្តុ សទ្ធំ) បានแก่ សត្វទាំងពួងចូរដោះលែង ចូរលះបង់នូវសទ្ធារបស់ខ្លួនចុះ។ ក្នុងបទពីរខាងចុង មានសេចក្តីអធិប្បាយថា «តថាគត សូម្បីតែធម៌ដ៏ឧត្តមដ៏ថ្លៃថ្លានេះ ដែលខ្លួនបានស្ទាត់ជំនាញ បានប្រព្រឹត្តទៅល្អហើយ ក៏មិនបានសម្តែងឡើយ ព្រោះយល់ឃើញថានឹងនាំមកនូវសេចក្តីលំបាកដល់កាយនិងវាចា»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងពេលនេះ ចូរជនទាំងពួងនាំមកនូវភាជនៈគឺសទ្ធាចុះ តថាគតនឹងបំពេញបំណងរបស់ជនទាំងនោះ។

၂၈၄. တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသီတိ ဧတံ အဟောသိ – ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျန္တိ အယံ ဓမ္မဒေသနာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဥဒပါဒီတိ အတ္ထော. ကဒါ ပနေသ ဥဒပါဒီတိ? ဗုဒ္ဓဘူတဿ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ.

២៨៤. ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីត្រិះរិះនេះបានមានដល់តថាគតនោះ» សេចក្តីថា សេចក្តីត្រិះរិះនេះបានកើតឡើងហើយ។ ពាក្យថា «តើតថាគតគួរ សម្តែងធម៌មុនគេដល់អ្នកណា?» សេចក្តីថា សេចក្តីត្រិះរិះដែលទាក់ទងនឹងការសម្តែងធម៌នេះ បានកើតឡើងហើយ។ ចុះសេចក្តីត្រិះរិះនេះ កើតឡើងក្នុងពេលណា? កើតឡើងក្នុងសប្តាហ៍ទីប្រាំបី ក្រោយពេលដែលព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធ។

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဗောဓိသတ္တော ကိရ မဟာဘိနိက္ခမနဒိဝသေ ဝိဝဋံ ဣတ္ထာဂါရံ ဒိသွာ သံဝိဂ္ဂဟဒယော, ‘‘ကဏ္ဍကံ အာဟရာ’’တိ ဆန္နံ အာမန္တေတွာ ဆန္နသဟာယော အဿရာဇပိဋ္ဌိဂတော နဂရတော နိက္ခမိတွာ ကဏ္ဍကနိဝတ္တနစေတိယဋ္ဌာနံ နာမ ဒဿေတွာ တီဏိ ရဇ္ဇာနိ အတိက္ကမ္မ အနောမာနဒီတီရေ ပဗ္ဗဇိတွာ အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတေ နိသိန္နော မဂဓိဿရေန ရညာ နာမဂေါတ္တံ ပုစ္ဆိတွာ, ‘‘ဣမံ ရဇ္ဇံ သမ္ပဋိစ္ဆာဟီ’’တိ ဝုတ္တော, ‘‘အလံ မဟာရာဇ, န မယှံ ရဇ္ဇေန အတ္ထော, အဟံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ လောကဟိတတ္ထာယ ပဓာနံ အနုယုဉ္ဇိတွာ လောကေ ဝိဝဋစ္ဆဒေါ ဘဝိဿာမီတိ နိက္ခန္တော’’တိ ဝတွာ, ‘‘တေန ဟိ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပဌမံ မယှံ ဝိဇိတံ ဩသရေယျာသီ’’တိ ပဋိညံ ဂဟိတော ကာလာမဉ္စ ဥဒကဉ္စ ဥပသင်္ကမိတွာ တေသံ ဓမ္မဒေသနာယ သာရံ အဝိန္ဒန္တော တတော ပက္ကမိတွာ ဥရုဝေဠာယ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကံ ကရောန္တောပိ အမတံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသက္ကောန္တော ဩဠာရိကာဟာရပဋိသေဝနေန ကာယံ သန္တပ္ပေသိ.

ក្នុងរឿងនោះ នេះជាលំដាប់រឿងរ៉ាវ៖ ឮថា ព្រះពោធិសត្វ ក្នុងថ្ងៃធ្វើមហាភិនិស្ក្រមណ៍ បានទតឃើញពួកស្រីស្នំដែលដេករប៉ាត់រប៉ាយ ក៏មានព្រះហឫទ័យសង្វេគយ៉ាងខ្លាំង ទ្រង់ហៅឆន្នអាមាត្យមកបង្គាប់ថា «ចូរនាំសេះកណ្ឋកៈមក» រួចទ្រង់មានឆន្នអាមាត្យជាគ្នីគ្នា ឡើងគង់លើខ្នងសេះកណ្ឋកៈជាស្តេចសេះ យាងចេញពីព្រះនគរ ទ្រង់បង្ហាញកន្លែងដែលសេះកណ្ឋកៈត្រឡប់ក្រោយវិញ ដែលក្រោយមកជាទីតាំងនៃកណ្ឋកនិវត្តនចេតិយ រួចទ្រង់យាងឆ្លងកាត់ដែនដីបី ហើយបានសាងផ្នួសនៅឆ្នេរស្ទឹងអនោមា ទ្រង់យាងទៅកាន់ចារិកតាមលំដាប់ ហើយបានស្តេចទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ រួចគង់នៅទៀបភ្នំបណ្ឌវៈ កាលដែលព្រះបាទពិម្ពិសារជាម្ចាស់ដែនមគធៈ ទ្រង់សាកសួរព្រះនាមនិងគោត្រ ហើយបានទូលអារាធនាថា «សូមព្រះអង្គទទួលយកនូវរាជសម្បត្តិនេះចុះ» ព្រះពោធិសត្វទ្រង់តបថា «ល្មមហើយ មហារាជ តថាគតគ្មានប្រយោជន៍ដោយរាជសម្បត្តិឡើយ តថាគតលះបង់រាជសម្បត្តិ យាងចេញមកដើម្បីបំពេញសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សត្វលោក និងដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវអវិជ្ជាដែលជាគ្រឿងបិទបាំងក្នុងលោក» កាលដែលព្រះរាជាទ្រង់បានស្តាប់ហើយ ក៏ទូលសុំបដិញ្ញាថា «បើដូច្នោះ កាលណាព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធហើយ សូមយាងមកកាន់ដែនដីរបស់ទូលព្រះបង្គំមុនគេបង្អស់» ព្រះពោធិសត្វក៏ទ្រង់ទទួលបដិញ្ញានោះ ទ្រង់បានចូលទៅរកអាឡារតាបសកាឡាមៈ និងឧទកតាបសរាមបុត្ត ប៉ុន្តែមិនបានជួបប្រទះនូវខ្លឹមសារក្នុងធម៌របស់លោកទាំងនោះឡើយ ទើបយាងចេញពីទីនោះទៅ ទ្រង់បានធ្វើទុក្ករកិរិយាអស់រយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំក្នុងតំបន់ឧរុវេលា ប៉ុន្តែនៅតែមិនអាចចាក់ធ្លុះនូវអមតធម៌បាន ទើបទ្រង់ត្រឡប់មកសោយអាហារគ្រោតគ្រាតវិញ ដើម្បីឱ្យរូបកាយមានកម្លាំងមាំមួនឡើង។

တဒါ စ ဥရုဝေလဂါမေ သုဇာတာ နာမ ကုဋုမ္ဗိယဓီတာ ဧကသ္မိံ နိဂြောဓရုက္ခေ ပတ္ထနမကာသိ – ‘‘သစာဟံ သမာနဇာတိကံ ကုလဃရံ ဂန္တွာ ပဌမဂဗ္ဘေ ပုတ္တံ လဘိဿာမိ, ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ. တဿာ သာ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈိ. သာ ဝိသာခပုဏ္ဏမဒိဝသေ ပါတောဝ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီတိ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယေ ဧဝ ပါယသံ ပဋိယာဒေသိ. တသ္မိံ ပါယသေ ပစ္စမာနေ မဟန္တမဟန္တာ ပုပ္ဖုဠာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋာ ဟုတွာ သဉ္စရန္တိ. ဧကဖုသိတမ္ပိ ဗဟိ န ဂစ္ဆတိ. မဟာဗြဟ္မာ ဆတ္တံ ဓာရေသိ. စတ္တာရော လောကပါလာ ခဂ္ဂဟတ္ထာ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု. သက္ကော အလာတာနိ သမာနေန္တော အဂ္ဂိံ ဇာလေသိ. ဒေဝတာ စတူသု ဒီပေသု ဩဇံ သံဟရိတွာ [Pg.88] တတ္ထ ပက္ခိပိံသု. ဗောဓိသတ္တော ဘိက္ခာစာရကာလံ အာဂမယမာနော ပါတောဝ ဂန္တွာ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. ရုက္ခမူလေ သောဓနတ္ထာယ ဂတာ ဓာတီ အာဂန္တွာ သုဇာတာယ အာရောစေသိ – ‘‘ဒေဝတာ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နာ’’တိ. သုဇာတာ, သဗ္ဗံ ပသာဓနံ ပသာဓေတွာ သတသဟဿဂ္ဃနိကေ သုဝဏ္ဏထာလေ ပါယသံ ဝဍ္ဎေတွာ အပရာယ သုဝဏ္ဏပါတိယာ ပိဒဟိတွာ ဥက္ခိပိတွာ ဂတာ မဟာပုရိသံ ဒိသွာ သဟေဝ ပါတိယာ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ယထာ မယှံ မနောရထော နိပ္ဖန္နော, ဧဝံ တုမှာကမ္ပိ နိပ္ဖဇ္ဇတူ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ.

សម័យនោះ នាងសុជាតា ជាកូនស្រីរបស់គហបតីក្នុងភូមិឧរុវេលា បានធ្វើការបន់ស្រន់ចំពោះទេវតានៅដើមជ្រៃមួយដើមថា «ប្រសិនបើខ្ញុំបានទៅរស់នៅក្នុងត្រកូលដែលមានជាតិស្មើគ្នា ហើយបានកូនប្រុសក្នុងគភ៌ដំបូង ខ្ញុំនឹងធ្វើពលិការថ្វាយ»។ សេចក្តីប្រាថ្នារបស់នាងក៏បានសម្រេច។ នាងគិតថានឹងធ្វើពលិការនៅព្រឹកព្រលឹមនៃថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែវិសាខ ទើបចាត់ចែងដណ្តាំបាយមធុបាយាសតាំងពីវេលាទៀបភ្លឺនៃរាត្រីនោះ។ កាលដែលបាយមធុបាយាសនោះកំពុងពុះ ពពុះធំៗក៏ដុះឡើង ហើយវិលព័ទ្ធទៅខាងស្តាំ។ សូម្បីតែទឹកមួយដំណក់ក៏មិនខ្ទាតចេញទៅខាងក្រៅឡើយ។ មហាព្រហ្មទ្រង់កាន់ឆត្របាំងថ្វាយ។ ស្តេចមហារាជទាំងបួនទ្រង់កាន់ដាវយាមការពារ។ ព្រះឥន្ទ្រទ្រង់ប្រមូលឧសមកបង្កាត់ភ្លើងថ្វាយ។ ពួកទេវតាបានប្រមូលឱជារសក្នុងទ្វីបទាំងបួនមកដាក់ក្នុងបាយមធុបាយាសនោះ។ ព្រះពោធិសត្វទ្រង់រង់ចាំវេលានឹងស្តេចទៅបិណ្ឌបាត ក៏បានយាងទៅគង់នៅទៀបគល់ឈើនោះតាំងពីព្រលឹម។ នាងដាសីដែលទៅបោសសម្អាតទៀបគល់ឈើ បានត្រឡប់មកប្រាប់នាងសុជាតាវិញថា «ទេវតាគង់នៅទៀបគល់ឈើហើយ»។ នាងសុជាតាបានតុបតែងខ្លួនដោយគ្រឿងអលង្ការគ្រប់យ៉ាង រួចដួសបាយមធុបាយាសដាក់ក្នុងថាសមាសដែលមានតម្លៃមួយសែន រួចគ្របដោយថាសមាសមួយទៀត រួចទូលលើក្បាលយាងទៅ កាលបានឃើញមហាបុរសហើយ ក៏បានបង្អោនថាសមាសនោះដាក់លើព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គ រួចថ្វាយបង្គំទូលថា «សេចក្តីប្រាថ្នារបស់ខ្ញុំម្ចាស់បានសម្រេចយ៉ាងណា សូមសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ព្រះអង្គបានសម្រេចយ៉ាងនោះដែរចុះ» រួចហើយក៏ដើរចេញទៅ។

ဗောဓိသတ္တော နေရဉ္ဇရာယ တီရံ ဂန္တွာ သုဝဏ္ဏထာလံ တီရေ ဌပေတွာ နှတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဧကူနပဏ္ဏာသပိဏ္ဍေ ကရောန္တော ပါယသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ‘‘သစာဟံ အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမိ, ထာလံ ပဋိသောတံ ဂစ္ဆတူ’’တိ ခိပိ. ထာလံ ပဋိသောတံ ဂန္တွာ ထောကံ ဌတွာ ကာလနာဂရာဇဿ ဘဝနံ ပဝိသိတွာ တိဏ္ဏံ ဗုဒ္ဓါနံ ထာလာနိ ဥက္ခိပိတွာ အဋ္ဌာသိ.

ព្រះពោធិសត្វស្តេចយាងទៅកាន់ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា ទ្រង់ដាក់ថាសមាសទុកនៅមាត់ច្រាំង រួចស្រង់ទឹក ហើយយាងឡើងមកវិញ ទ្រង់ពូតបាយមធុបាយាសជា ៤៩ ពំនូត រួចសោយបាយមធុបាយាសនោះ រួចទ្រង់ផ្សងថា «ប្រសិនបើតថាគតនឹងបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធក្នុងថ្ងៃនេះ សូមឱ្យថាសមាសនេះអណ្តែតច្រាសទឹកចុះ» រួចទ្រង់គ្រវែងថាសនោះទៅក្នុងទឹក។ ថាសមាសនោះក៏បានអណ្តែតច្រាសទឹកទៅបន្តិច រួចក៏លិចចុះទៅកាន់ពិភពនៃកាលនាគរាជ ទៅប៉ះទង្គិចនឹងថាសមាសរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងបីព្រះអង្គមុនៗ ហើយស្ថិតនៅទីនោះ។

မဟာသတ္တော ဝနသဏ္ဍေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ သောတ္တိယေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ အဋ္ဌာသိ. သော ပဒေသော ပဒုမိနိပတ္တေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ အကမ္ပိတ္ထ. မဟာသတ္တော, ‘‘အယံ မမ ဂုဏံ ဓာရေတုံ န သက္ကောတီ’’တိ ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂံ အဂမာသိ, သောပိ တထေဝ အကမ္ပိတ္ထ. ဥတ္တရဒိသာဘာဂံ အဂမာသိ, သောပိ တထေဝ အကမ္ပိတ္ထ. ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂံ အဂမာသိ, တတ္ထ ပလ္လင်္ကပ္ပမာဏံ ဌာနံ သုနိခါတဣန္ဒခိလော ဝိယ နိစ္စလမဟောသိ. မဟာသတ္တော ‘‘ဣဒံ ဌာနံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ကိလေသဘဉ္ဇနဝိဒ္ဓံသနဋ္ဌာန’’န္တိ တာနိ တိဏာနိ အဂ္ဂေ ဂဟေတွာ စာလေသိ. တာနိ စိတ္တကာရေန တူလိကဂ္ဂေန ပရိစ္ဆိန္နာနိ ဝိယ အဟေသုံ. ဗောဓိသတ္တော, ‘‘ဗောဓိံ အပ္ပတွာ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ န ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ.

ព្រះមហាសត្វ ទ្រង់ធ្វើនូវការសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃក្នុងតំបន់ព្រៃ ហើយក្នុងវេលាព្រលប់ ទ្រង់កាន់យកនូវក្ដាប់ស្មៅទាំង ៨ ដែលសោត្ថិយព្រាហ្មណ៍ប្រគេន រួចយាងឡើងកាន់ពោធិមណ្ឌល ហើយគង់ឈរនៅទិសខាងត្បូង។ ទីកន្លែងនោះក៏ញាប់ញ័រ ដូចជាតំណក់ទឹកនៅលើស្លឹកឈូក។ ព្រះមហាសត្វទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ទីនេះមិនអាចទ្រទ្រង់នូវគុណរបស់អាត្មាអញបានឡើយ» ទើបយាងទៅកាន់ទិសខាងលិច ទីនោះក៏ញាប់ញ័រដូច្នោះដែរ។ ទ្រង់យាងទៅកាន់ទិសខាងជើង ទីនោះក៏ញាប់ញ័រដូច្នោះដែរ។ ទ្រង់យាងទៅកាន់ទិសខាងកើត ក្នុងទីនោះ ទីកន្លែងដែលមានប្រមាណប៉ុនបល្ល័ង្ក ក៏មិនញាប់ញ័រ ដូចជាសសរឥន្ទខីលដែលគេដំចុះយ៉ាងមាំ។ ព្រះមហាសត្វទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ទីនេះជាទីកម្ចាត់បង់ និងបំផ្លាញចោលនូវកិលេសរបស់ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ» ទើបចាប់ចុងស្មៅទាំងនោះហើយរលាស់ទៅ។ ស្មៅទាំងនោះក៏ត្រឡប់ជាមានសណ្ឋានដូចជាគំនូរដែលជាងគំនូរគូរដោយចុងជក់។ ព្រះពោធិសត្វទ្រង់អធិដ្ឋាននូវចតុរង្គវីរិយៈថា «បើមិនទាន់បានសម្រេចនូវព្រះពោធិញ្ញាណទេ អាត្មាអញនឹងមិនបំផ្លាញភ្នែននេះឡើយ» ហើយក៏ពត់ភ្នែនគង់នៅ។

တင်္ခဏညေဝ မာရော ဗာဟုသဟဿံ မာပေတွာ ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကံ ဂိရိမေခလံ နာမ ဟတ္ထိံ အာရုယှ နဝယောဇနံ မာရဗလံ ဂဟေတွာ အဒ္ဓက္ခိကေန ဩလောကယမာနော ပဗ္ဗတော ဝိယ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော ဥပသင်္ကမိ. မဟာသတ္တော, ‘‘မယှံ ဒသ ပါရမိယော ပူရေန္တဿ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော [Pg.89] ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ သက္ခိ နတ္ထိ, ဝေဿန္တရတ္တဘာဝေ ပန မယှံ သတ္တသု ဝါရေသု မဟာပထဝီ သက္ခိ အဟောသိ; ဣဒါနိပိ မေ အယမေဝ အစေတနာ ကဋ္ဌကလိင်္ဂရူပမာ မဟာပထဝီ သက္ခီ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေတိ. မဟာပထဝီ တာဝဒေဝ အယဒဏ္ဍေန ပဟတံ ကံသထာလံ ဝိယ ရဝသတံ ရဝသဟဿံ မုဉ္စမာနာ ဝိရဝိတွာ ပရိဝတ္တမာနာ မာရဗလံ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ မုဉ္စနမကာသိ. မဟာသတ္တော သူရိယေ ဓရမာနေယေဝ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ, မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ သမ္မသိတွာ အရုဏောဒယေ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ, ‘‘မယာ အနေကကပ္ပကောဋိသတသဟဿံ အဒ္ဓါနံ ဣမဿ ပလ္လင်္ကဿ အတ္ထာယ ဝါယာမော ကတော’’တိ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ. အထေကစ္စာနံ ဒေဝတာနံ, ‘‘ကိံ နု ခေါ အညေပိ ဗုဒ္ဓတ္တကရာ ဓမ္မာ အတ္ထီ’’တိ ကင်္ခါ ဥဒပါဒိ.

ក្នុងខណៈនោះឯង មារាធិរាជបាននិម្មិតនូវដៃមួយពាន់ ឡើងជិះដំរីឈ្មោះគិរិមេខលា ដែលមានកម្ពស់ ១៥០ យោជន៍ នាំយកនូវពលមារដែលមានទំហំ ៩ យោជន៍ សម្លឹងមើលដោយចំហៀងភ្នែក ចូលទៅជិត ហាក់ដូចជាកំពុងគ្របសង្កត់ដូចជាភ្នំ។ ព្រះមហាសត្វទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «កាលដែលអាត្មាអញបំពេញនូវបារមីទាំង ១០ នេះ មិនមានសមណៈ ព្រាហ្មណ៍ ទេវតា មារ ឬព្រហ្មដទៃណាឡើយដែលជាសាក្សី ប៉ុន្តែក្នុងអត្តភាពជាព្រះវេស្សន្តរ មហាប្រថពីនេះបានធ្វើជាសាក្សីដល់អាត្មាអញអស់វារៈ ៧ ដងរួចមកហើយ សូម្បីក្នុងកាលឥឡូវនេះ មហាប្រថពីដែលមិនមានវិញ្ញាណ ប្រៀបដូចជាដុំឈើ និងកំណាត់ឈើនេះឯង នឹងធ្វើជាសាក្សីដល់អាត្មាអញ» ទ្រង់ក៏លាតព្រះហស្តទៅ។ ក្នុងខណៈនោះឯង មហាប្រថពីក៏បន្លឺឡើងនូវសំឡេងរាប់រយរាប់ពាន់ ដូចជាផែនលង្ហិនដែលគេវាយដោយដំបងដែក ញាប់ញ័រក្រឡាប់ចាក់ ធ្វើឲ្យពលមារខ្ចាត់ខ្ចាយទៅកាន់មាត់ចក្រវាឡ។ ព្រះមហាសត្វទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវពលមារក្នុងកាលដែលព្រះអាទិត្យមិនទាន់អស្តង្គតឡើយ ទ្រង់ញ៉ាំងបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណឲ្យស្អាតក្នុងបឋមយាម ញ៉ាំងទិព្វចក្ខុញ្ញាណឲ្យស្អាតក្នុងមជ្ឈិមយាម ក្នុងបច្ឆិមយាម ទ្រង់បង្អោនទៅនូវញាណក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទ ពិចារណានូវវដ្តៈនិងវិវដ្តៈ លុះព្រះអរុណរះឡើង ក៏បានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញបានធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាមអស់រយៈកាលរាប់រយពាន់កោដិកប្ប ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បល្ល័ង្កនេះ» ហើយក៏គង់នៅដោយភ្នែនតែមួយអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ លំដាប់នោះ សេចក្តីសង្ស័យក៏កើតឡើងដល់ទេវតាមួយចំនួនថា «តើធម៌ដែលធ្វើឲ្យជាព្រះពុទ្ធដទៃទៀត នៅមានដែរឬទេ?»

အထ ဘဂဝါ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဒေဝတာနံ ကင်္ခံ ဉတွာ ကင်္ခါဝိဓမနတ္ထံ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ တာသံ ကင်္ခံ ဝိဓမိတွာ ပလ္လင်္ကတော ဤသကံ ပါစီနနိဿိတေ ဥတ္တရဒိသာဘာဂေ ဌတွာ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပူရိတာနံ ပါရမီနံ ဖလာဓိဂမဋ္ဌာနံ ပလ္လင်္ကဉ္စေဝ ဗောဓိရုက္ခဉ္စ အနိမိသေဟိ အက္ခီဟိ ဩလောကယမာနော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ အနိမိသစေတိယံ နာမ ဇာတံ.

លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចេញពីសមាបត្តិក្នុងថ្ងៃទី ៨ ទ្រង់ជ្រាបនូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ទេវតាទាំងឡាយ ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យនោះ ទ្រង់ហោះឡើងទៅកាន់អាកាស បង្ហាញនូវយមកបាដិហារិយ៍ កម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ទេវតាទាំងនោះ ហើយទ្រង់យាងចុះមកគង់ឈរនៅទិសខាងជើង អាស្រ័យទិសខាងកើត បង្អោនទៅរកបល្ល័ង្កបន្តិច ទ្រង់ឈររំពឹងមើលនូវបល្ល័ង្កផង នូវដើមពោធិព្រឹក្សផង ដែលជាទីសម្រេចផលនៃបារមីទាំងឡាយដែលទ្រង់បានបំពេញអស់បួនអសង្ខេយ្យនិងមួយសែនកប្ប ដោយព្រះនេត្រមិនព្រិចអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ទីកន្លែងនោះក៏មានឈ្មោះថា អនិមិសចេតិយ។

အထ ပလ္လင်္ကဿ စ ဌိတဋ္ဌာနဿ စ အန္တရာ ပုရတ္ထိမပစ္ဆိမတော အာယတေ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမန္တော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ ရတနစင်္ကမစေတိယံ နာမ ဇာတံ. တတော ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ ဒေဝတာ ရတနဃရံ မာပယိံသု, တတ္ထ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဝိသေသတော စေတ္ထ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနံ ဝိစိနန္တော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ ရတနဃရစေတိယံ နာမ ဇာတံ. ဧဝံ ဗောဓိသမီပေယေဝ စတ္တာရိ သတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ပဉ္စမေ သတ္တာဟေ ဗောဓိရုက္ခမူလာ ယေန အဇပါလနိဂြောဓော တေနုပသင်္ကမိ, တတြာပိ ဓမ္မံ ဝိစိနန္တောယေဝ ဝိမုတ္တိသုခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေန္တော နိသီဒိ, ဓမ္မံ ဝိစိနန္တော စေတ္ထ ဧဝံ အဘိဓမ္မေ နယမဂ္ဂံ သမ္မသိ – ပဌမံ ဓမ္မသင်္ဂဏီပကရဏံ နာမ, တတော ဝိဘင်္ဂပကရဏံ, ဓာတုကထာပကရဏံ, ပုဂ္ဂလပညတ္တိပကရဏံ, ကထာဝတ္ထု နာမ ပကရဏံ, ယမကံ နာမ ပကရဏံ, တတော မဟာပကရဏံ ပဋ္ဌာနံ နာမာတိ.

លំដាប់នោះ ព្រះអង្គទ្រង់យាងចង្ក្រមទៅមកអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ លើរតនចង្ក្រមដែលលាតសន្ធឹងពីទិសខាងកើតទៅទិសខាងលិច ក្នុងចន្លោះរវាងបល្ល័ង្កនិងទីកន្លែងដែលទ្រង់ឈរនោះ ទីកន្លែងនោះក៏មានឈ្មោះថា រតនចង្ក្រមចេតិយ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ទេវតាទាំងឡាយបាននិម្មិតនូវរតនឃរៈនៅទិសខាងលិច ព្រះអង្គទ្រង់គង់ភ្នែនក្នុងរតនឃរៈនោះ ពិចារណានូវព្រះអភិធម្មបិដក ដោយឡែកគឺមហាបដ្ឋានដ៏មានន័យមិនចេះចប់មិនចេះហើយក្នុងទីនោះ អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ទីកន្លែងនោះក៏មានឈ្មោះថា រតនឃរចេតិយ។ ព្រះអង្គទ្រង់ចំណាយពេលអស់ ៤ សប្តាហ៍ នៅជិតពោធិមណ្ឌលយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងសប្តាហ៍ទី ៥ ទ្រង់យាងពីគល់ដើមពោធិព្រឹក្ស ទៅកាន់ទីកន្លែងដែលមានដើមអជបាលនិគ្រោធ ក្នុងទីនោះឯង ទ្រង់គង់ពិចារណានូវធម៌ផង ទទួលរងនូវវិមុត្តិសុខផង កាលដែលទ្រង់ពិចារណានូវធម៌ ក្នុងព្រះអភិធម្មនេះ ទ្រង់បានពិចារណានូវគន្លងនៃន័យយ៉ាងនេះគឺ៖ ជាដំបូង គឺគម្ពីរធម្មសង្គណី បន្ទាប់មកគឺគម្ពីរវិភង្គ គម្ពីរធាតុគថា គម្ពីរបុគ្គលបញ្ញត្តិ គម្ពីរគថាវត្ថុ គម្ពីរយមកៈ និងបន្ទាប់មកទៀតគឺមហាគម្ពីរឈ្មោះថាបដ្ឋាន។

တတ္ထဿ [Pg.90] သဏှသုခုမပဋ္ဌာနမှိ စိတ္တေ ဩတိဏ္ဏေ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ; ပီတိယာ ဥပ္ပန္နာယ လောဟိတံ ပသီဒိ, လောဟိတေ ပသန္နေ ဆဝိ ပသီဒိ. ဆဝိယာ ပသန္နာယ ပုရတ္ထိမကာယတော ကူဋာဂါရာဒိပ္ပမာဏာ ရသ္မိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ အာကာသေ ပက္ခန္ဒဆဒ္ဒန္တနာဂကုလံ ဝိယ ပါစီနဒိသာယ အနန္တာနိ စက္ကဝါဠာနိ ပက္ခန္ဒာ, ပစ္ဆိမကာယတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ပစ္ဆိမဒိသာယ, ဒက္ခိဏံသကူဋတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒက္ခိဏဒိသာယ, ဝါမံသကူဋတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဥတ္တရဒိသာယ အနန္တာနိ စက္ကဝါဠာနိ ပက္ခန္ဒာ, ပါဒတလေဟိ ပဝါဠင်္ကုရဝဏ္ဏာ ရသ္မိယော နိက္ခမိတွာ မဟာပထဝိံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဥဒကံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဝါတက္ခန္ဓံ ပဒါလေတွာ အဇဋာကာသံ ပက္ခန္ဒာ, သီသတော သမ္ပရိဝတ္တိယမာနံ မဏိဒါမံ ဝိယ နီလဝဏ္ဏာ ရသ္မိဝဋ္ဋိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဆ ဒေဝလောကေ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ နဝ ဗြဟ္မလောကေ ဝေဟပ္ဖလေ ပဉ္စ သုဒ္ဓါဝါသေ စ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ စတ္တာရော အာရုပ္ပေ အတိက္ကမ္မ အဇဋာကာသံ ပက္ခန္ဒာ. တသ္မိံ ဒိဝသေ အပရိမာဏေသု စက္ကဝါဠေသု အပရိမာဏာ သတ္တာ သဗ္ဗေ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာဝ အဟေသုံ. တံ ဒိဝသဉ္စ ပန ဘဂဝတော သရီရာ နိက္ခန္တာ ယာဝဇ္ဇဒိဝသာပိ တာ ရသ္မိယော အနန္တာ လောကဓာတုယော ဂစ္ဆန္တိယေဝ.

ក្នុងគម្ពីរមហាបដ្ឋាននោះ កាលដែលព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គចុះស៊ប់ទៅក្នុងធម៌ដ៏ល្អិតសុខុមហើយ បីតិក៏កើតឡើង កាលបើបីតែកើតឡើងហើយ ព្រះលោហិតក៏ស្រស់ថ្លា កាលបើព្រះលោហិតស្រស់ថ្លាហើយ ព្រះឆវីក៏ស្រស់ថ្លា។ កាលបើព្រះឆវីស្រស់ថ្លាហើយ ព្រះរស្មីទាំងឡាយដែលមានទំហំប៉ុនប្រាសាទកំពូលជាដើម ក៏ច្រាលចេញពីព្រះកាយខាងមុខ ហោះទៅកាន់អាកាស ឆ្ពោះទៅកាន់ចក្រវាឡទាំងឡាយដ៏រកទីបំផុតគ្មានក្នុងទិសខាងកើត ដូចជាហ្វូងដំរីឆទ្ទន្ត ព្រះរស្មីដែលច្រាលចេញពីព្រះកាយខាងក្រោយ ហោះទៅកាន់ទិសខាងលិច ព្រះរស្មីដែលច្រាលចេញពីស្មាខាងស្តាំ ហោះទៅកាន់ទិសខាងត្បូង ព្រះរស្មីដែលច្រាលចេញពីស្មាខាងឆ្វេង ហោះទៅកាន់ទិសខាងជើង ឆ្ពោះទៅកាន់ចក្រវាឡទាំងឡាយដ៏រកទីបំផុតគ្មាន ព្រះរស្មីទាំងឡាយដែលមានពណ៌ដូចជាពន្លកផ្កាថ្ម ច្រាលចេញពីបាតព្រះបាទទាំងពីរ ធ្លាយកាត់មហាប្រថពី ពុះចែកទឹកជាពីរចំណែក ធ្លាយកាត់វាតក្ខន្ធ ហោះទៅកាន់អាកាសខាងក្រោម ឯរង្វង់ព្រះរស្មីមានពណ៌ខៀវ ដូចជាកម្រងកែវមណីដែលគេក្រឡឹងយ៉ាងស្អាត ច្រាលចេញពីព្រះសិរសា ធ្លាយកាត់ទេវលោកទាំង ៦ ជាន់ ធ្លាយកាត់ព្រហ្មលោកទាំង ៩ ជាន់ ជាន់វេហប្ផលៈ និងសុទ្ធាវាសភូមិទាំង ៥ ជាន់ កន្លងហួសអរូបភូមិទាំង ៤ ហោះទៅកាន់អាកាសខាងលើដ៏ល្វឹងល្វើយ។ ក្នុងថ្ងៃនោះ សត្វទាំងឡាយដ៏រកប្រមាណមិនបាន ក្នុងចក្រវាឡទាំងឡាយដ៏រកប្រមាណមិនបាន សុទ្ធតែមានពណ៌សម្បុរដូចជាមាសទាំងអស់។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះរស្មីទាំងឡាយដែលច្រាលចេញពីព្រះវរកាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងថ្ងៃនោះ នៅតែបន្តផ្សាយទៅកាន់លោកធាតុទាំងឡាយដ៏រកទីបំផុតគ្មាន រហូតដល់ថ្ងៃនេះឯង។

ဧဝံ ဘဂဝါ အဇပါလနိဂြောဓေ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ တတော အပရံ သတ္တာဟံ မုစလိန္ဒေ နိသီဒိ, နိသိန္နမတ္တဿေဝ စဿ သကလံ စက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ပူရေန္တော မဟာအကာလမေဃော ဥဒပါဒိ. ဧဝရူပေါ ကိရ မဟာမေဃော ဒွီသုယေဝ ကာလေသု ဝဿတိ စက္ကဝတ္တိမှိ ဝါ ဥပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဝါ. ဣဓ ဗုဒ္ဓကာလေ ဥဒပါဒိ. တသ္မိံ ပန ဥပ္ပန္နေ မုစလိန္ဒော နာဂရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မေဃော သတ္ထရိ မယှံ ဘဝနံ ပဝိဋ္ဌမတ္တေဝ ဥပ္ပန္နော, ဝါသာဂါရမဿ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော သတ္တရတနမယံ ပါသာဒံ နိမ္မိနိတုံ သက္ကောန္တောပိ ဧဝံ ကတေ မယှံ မဟပ္ဖလံ န ဘဝိဿတိ, ဒသဗလဿ ကာယဝေယျာဝစ္စံ ကရိဿာမီတိ မဟန္တံ အတ္တဘာဝံ ကတွာ သတ္ထာရံ သတ္တက္ခတ္တုံ ဘောဂေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဥပရိ ဖဏံ ဓာရေသိ. ပရိက္ခေပဿ အန္တော ဩကာသော ဟေဋ္ဌာ လောဟပါသာဒပ္ပမာဏော အဟောသိ. ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတေန ဣရိယာပထေန သတ္ထာ ဝိဟရိဿတီတိ နာဂရာဇဿ အဇ္ဈာသယော အဟောသိ. တသ္မာ ဧဝံ မဟန္တံ ဩကာသံ ပရိက္ခိပိ. မဇ္ဈေ ရတနပလ္လင်္ကော ပညတ္တော ဟောတိ, ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကဝိစိတ္တံ သမောသရိတဂန္ဓဒါမကုသုမဒါမစေလဝိတာနံ အဟောသိ. စတူသု ကောဏေသု ဂန္ဓတေလေန ဒီပါ ဇလိတာ, စတူသု ဒိသာသု ဝိဝရိတွာ စန္ဒနကရဏ္ဍကာ [Pg.91] ဌပိတာ. ဧဝံ ဘဂဝါ တံ သတ္တာဟံ တတ္ထ ဝီတိနာမေတွာ တတော အပရံ သတ္တာဟံ ရာဇာယတနေ နိသီဒိ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចំណាយពេលអស់ ៧ ថ្ងៃ នៅគល់ដើមអជបាលនិគ្រោធយ៉ាងនេះហើយ បន្ទាប់ពីនោះមក ទ្រង់គង់នៅគល់ដើមមុចលិន្ទអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃទៀត គ្រាន់តែព្រះអង្គគង់ភ្លាម មហាអកាលមេឃក៏កើតឡើង បំពេញនូវផ្ទៃចក្រវាឡទាំងមូល។ ឮថា មហាអកាលមេឃដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ តែងតែបង្អុរភ្លៀងក្នុងកាលពីរយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺក្នុងកាលដែលព្រះចក្រពត្តិទ្រង់កើតឡើង ឬក្នុងកាលដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ដឹង។ ក្នុងទីនេះ មហាអកាលមេឃនោះបានកើតឡើងក្នុងកាលដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ដឹង។ កាលដែលមហាអកាលមេឃនោះកើតឡើងហើយ មុចលិន្ទនាគរាជក៏គិតថា «មហាភ្លៀងនេះកើតឡើងក្នុងខណៈដែលព្រះសាស្តាយាងចូលមកកាន់លំនៅរបស់អាត្មាអញភ្លាម ព្រះអង្គគួរតែបាននូវកន្លែងគង់ប្រថាប់»។ នាគរាជនោះ សូម្បីតែអាចនិម្មិតនូវប្រាសាទដែលធ្វើដោយរតនៈ ៧ ប្រការបាន ក៏គិតថា «បើធ្វើដូច្នោះ ផលដ៏ធំធេងនឹងមិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ អាត្មាអញនឹងធ្វើនូវកាយវេយ្យាវច្ចៈចំពោះព្រះទសពល» ទើបនិម្មិតនូវអត្តភាពដ៏ធំធេង រុំព័ទ្ធព្រះសាស្តាអស់ ៧ ជុំដោយរង្វង់ខ្លួន ហើយពពារគ្របពីលើ។ លំហខាងក្នុងរង្វង់ខ្លួននោះ មានទំហំប៉ុនជាន់ក្រោមនៃលោហប្រាសាទ។ នាគរាជមានបំណងថា «ព្រះសាស្តានឹងគង់នៅដោយឥរិយាបថណាមួយដែលព្រះអង្គសព្វព្រះហឫទ័យ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបវាព័ទ្ធលំហដ៏ធំយ៉ាងនោះ។ នៅចំកណ្តាល មានរតនបល្ល័ង្កដែលគេរៀបចំទុក ខាងលើមានពិដានសំពត់ដែលតុបតែងដោយផ្កាយមាស ព្យួរដោយកម្រងផ្កានិងកម្រងគ្រឿងក្រអូបយ៉ាងស្អាត។ នៅជ្រុងទាំងបួន មានចង្កៀងប្រេងក្រអូបដែលគេអុជបំភ្លឺ នៅទិសទាំងបួន មានប្រអប់ខ្លឹមចន្ទន៍ដែលគេបើកដាក់ទុក។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចំណាយពេលអស់ ៧ ថ្ងៃ ក្នុងទីនោះយ៉ាងនេះហើយ បន្ទាប់ពីនោះមក ទ្រង់គង់នៅគល់ដើមរាជាយតនៈអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃទៀត។

အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန အာဘတံ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ ဩသဓဟရီတကဉ္စ ခါဒိတွာ မုခံ ဓောဝိတွာ စတူဟိ လောကပါလေဟိ ဥပနီတေ ပစ္စဂ္ဃေ သေလမယေ ပတ္တေ တပုဿဘလ္လိကာနံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပုန ပစ္စာဂန္တွာ အဇပါလနိဂြောဓေ နိသိန္နဿ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏော အယံ ဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ.

ក្នុងសប្តាហ៍ទី ៨ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សោយនូវឈើស្ទង់ និងផ្លែសមរដែលជាឱសថ ដែលព្រះឥន្ទ្រជាធំនៃទេវតាទាំងឡាយនាំមកថ្វាយ រួចទ្រង់លុបព្រះភក្ត្រ ហើយទ្រង់សោយនូវចង្ហាន់បិណ្ឌបាតរបស់តបុស្សនិងភល្លិកៈ ក្នុងព្រះសបាត្រថ្មថ្មីដ៏មានតម្លៃដែលស្តេចមហារាជទាំង ៤ នាំមកប្រគេន រួចទ្រង់យាងត្រឡប់មកគង់នៅគល់ដើមអជបាលនិគ្រោធវិញ ព្រះតម្រិះនេះដែលជាទំនៀមទម្លាប់របស់ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ ក៏កើតឡើងដល់ព្រះអង្គ។

တတ္ထ ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. ဝိယတ္တောတိ ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတော. မေဓာဝီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော. အပ္ပရဇက္ခဇာတိကောတိ သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ နိက္ကိလေသဇာတိကော ဝိသုဒ္ဓသတ္တော. အာဇာနိဿတီတိ သလ္လက္ခေဿတိ ပဋိဝိဇ္ဈိဿတိ. ဉာဏဉ္စ ပန မေတိ မယှမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဘဂဝါ ကိရ ဒေဝတာယ ကထိတေနေဝ နိဋ္ဌံ အဂန္တွာ သယမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဩလောကေန္တော ဣတော သတ္တမဒိဝသမတ္ထကေ ကာလံ ကတွာ အာကိဉ္စညာယတနေ နိဗ္ဗတ္တောတိ အဒ္ဒသ. တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒီ’’တိ. မဟာဇာနိယောတိ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ပတ္တဗ္ဗမဂ္ဂဖလတော ပရိဟီနတ္တာ မဟတီ ဇာနိ အဿာတိ မဟာဇာနိယော. အက္ခဏေ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ဂန္တွာ ဒေသိယမာနံ ဓမ္မမ္ပိဿ သောတုံ သောတပ္ပသာဒေါ နတ္ထိ, ဣဓ ဓမ္မဒေသနဋ္ဌာနံ အာဂမနပါဒါပိ နတ္ထိ, ဧဝံ မဟာဇာနိယော ဇာတောတိ ဒဿေတိ. အဘိဒေါသကာလင်္ကတောတိ အဍ္ဎရတ္တေ ကာလင်္ကတော. ဉာဏဉ္စ ပန မေတိ မယှမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဥဒပါဒိ. ဣဓာပိ ကိရ ဘဂဝါ ဒေဝတာယ ဝစနေန သန္နိဋ္ဌာနံ အကတွာ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဩလောကေန္တော ‘‘ဟိယျော အဍ္ဎရတ္တေ ကာလင်္ကတွာ ဥဒကော ရာမပုတ္တော နေဝသညာနာသညာယတနေ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ အဒ္ဒသ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. သေသံ ပုရိမနယသဒိသမေဝ. ဗဟုကာရာတိ ဗဟူပကာရာ. ပဓာနပဟိတတ္တံ ဥပဋ္ဌဟိံသူတိ ပဓာနတ္ထာယ ပေသိတတ္တဘာဝံ ဝသနဋ္ဌာနေ ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနေန ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အနုဗန္ဓနေန မုခေါဒကဒန္တကဋ္ဌဒါနာဒိနာ စ ဥပဋ္ဌဟိံသု. ကေ ပန တေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ နာမ? ယေတေ –

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា paṇḍito សំដៅយក ជនដែលប្រកបដោយបណ្ឌិត្យ។ ពាក្យថា viyatto សំដៅយក ជនដែលប្រកបដោយវេយ្យត្តិយៈ។ ពាក្យថា medhāvī សំដៅយក ជនដែលប្រកបដោយបញ្ញាស្គាល់ហេតុការណ៍ដែលកើតឡើង។ ពាក្យថា apparajakkhajātiko សំដៅយក សត្វដ៏បរិសុទ្ធ មានសភាពមិនមានកិលេស ព្រោះកម្ចាត់បង់បានដោយសមាបត្តិ។ ពាក្យថា ajānissati សំដៅយក នឹងកំណត់ដឹង នឹងចាក់ធ្លាយដឹង។ ពាក្យថា ñāṇañca pana me សំដៅយក សូម្បីតែសព្វញ្ញុតញ្ញាណក៏កើតឡើងដល់អាត្មាអញដែរ។ ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់ជឿស៊ប់ត្រឹមតែពាក្យដែលទេវតានិយាយប្រាប់ឡើយ ទ្រង់ពិចារណាដោយសព្វញ្ញុតញ្ញាណដោយព្រះអង្គឯង ក៏បានឃើញថា (អាឡារតាបស) បានធ្វើមរណកាលក្នុងថ្ងៃទី ៧ គិតពីថ្ងៃនេះទៅ ហើយទៅកើតក្នុងអាកិញ្ចញ្ញាយតនភូមិ។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា «ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi»។ ពាក្យថា mahājāniyo សំដៅយក ជនដែលមានការសាបសូន្យដ៏ធំធេង ព្រោះសាបសូនាកមគ្គនិងផលដែលគួរបានក្នុងចន្លោះ ៧ ថ្ងៃ។ ព្រោះទៅកើតក្នុងអខណៈ ទោះបីជាយាងទៅសម្តែងធម៌ថ្វាយ ក៏មិនមានសោតប្រសាទសម្រាប់ស្តាប់ធម៌របស់អាឡារតាបសនោះឡើយ សូម្បីតែការយាងមកកាន់ទីសម្តែងធម៌ក៏មិនមាន ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា ការសាបសូន្យដ៏ធំធេងកើតឡើងយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា abhidosakālaṅkato សំដៅយក ធ្វើមរណកាលក្នុងវេលាកណ្តាលអធ្រាត្រ។ ពាក្យថា ñāṇañca pana me សំដៅយក សូម្បីតែសព្វញ្ញុតញ្ញាណក៏កើតឡើងដល់អាត្មាអញដែរ។ ក្នុងទីនេះក៏ដូច្នោះដែរ ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់ជឿស៊ប់ដោយពាក្យរបស់ទេវតាឡើយ ទ្រង់ពិចារណាដោយសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ក៏បានឃើញថា «ឧទកតាបស រាមបុត្ត បានធ្វើមរណកាលក្នុងវេលាកណ្តាលអធ្រាត្រកាលពីម្សិលមិញ ហើយទៅកើតក្នុងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនភូមិ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺដូចគ្នានឹងន័យមុនដំបូងដែរ។ ពាក្យថា bahukārā សំដៅយក មានឧបការៈច្រើន។ ពាក្យថា padhānapahitattaṃ upaṭṭhahiṃsu សំដៅយក បានបម្រើ (ព្រះពោធិសត្វ) ដែលមានព្រះហឫទ័យបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ក្នុងទីកន្លែងដែលគង់ប្រថាប់ ដោយការបោសសម្អាតបរិវេណ ដោយការទទួលយកនូវសបាត្រនិងចីវរដើរតាមក្រោយ និងដោយការប្រគេនទឹកលុបព្រះភក្ត្រនិងឈើស្ទង់ជាដើម។ ចុះពួកបញ្ចវគ្គីនោះ តើជាអ្នកណាខ្លះ? គឺជនទាំងឡាយណាដែល៖

ရာမော [Pg.92] ဓဇော လက္ခဏော ဇောတိမန္တိ,ယညော သုဘောဇော သုယာမော သုဒတ္တော;

ဧတေ တဒါ အဋ္ဌ အဟေသုံ ဗြာဟ္မဏာ,ဆဠင်္ဂဝါ မန္တံ ဝိယာကရိံသူတိ.

រាមៈ ១, ធជៈ ១, លក្ខណៈ ១, ជោតិមន្តិ ១, យញ្ញៈ ១, សុភោជៈ ១, សុយាមៈ ១, សុទត្តៈ ១; ព្រាហ្មណ៍ទាំង ៨ នាក់នេះ ក្នុងកាលនោះ ជាអ្នកចេះដឹងនូវវេទមានអង្គ ៦ បានព្យាករនូវមន្ត។

ဗောဓိသတ္တဿ ဇာတကာလေ သုပိနပဋိဂ္ဂါဟကာ စေဝ လက္ခဏပဋိဂ္ဂါဟကာ စ အဋ္ဌ ဗြာဟ္မဏာ. တေသု တယော ဒွေဓာ ဗျာကရိံသု – ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသမာနော ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ, ပဗ္ဗဇမာနော ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. ပဉ္စ ဗြာဟ္မဏာ ဧကံသဗျာကရဏာ အဟေသုံ – ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော အဂါရေ န တိဋ္ဌတိ, ဗုဒ္ဓေါဝ ဟောတီ’’တိ. တေသု ပုရိမာ တယော ယထာမန္တပဒံ ဂတာ, ဣမေ ပန ပဉ္စ မန္တပဒံ အတိက္ကန္တာ. တေ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ပုဏ္ဏပတ္တံ ဉာတကာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ‘‘အယံ မဟာပုရိသော အဂါရံ န အဇ္ဈာဝသိဿတိ, ဧကန္တေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ နိဗ္ဗိတက္ကာ ဗောဓိသတ္တံ ဥဒ္ဒိဿ သမဏပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ. တေသံ ပုတ္တာတိပိ ဝဒန္တိ. တံ အဋ္ဌကထာယ ပဋိက္ခိတ္တံ.

ក្នុងកាលដែលព្រះពោធិសត្វប្រសូតមក មានព្រាហ្មណ៍ ៨ នាក់ ដែលជាអ្នកកាត់យល់សប្តិផង ជាអ្នកកាត់លក្ខណៈផង។ ក្នុងព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ព្រាហ្មណ៍ ៣ នាក់ បានព្យាករជាពីរចំណែកថា «មហាបុរសដែលប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងឡាយនេះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ បើចេញសាងផ្នួស នឹងបានជាព្រះពុទ្ធ»។ ព្រាហ្មណ៍ ៥ នាក់ បានព្យាករតែមួយចំណែកយ៉ាងដាច់ខាតថា «មហាបុរសដែលប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងឡាយនេះ នឹងមិននៅគ្រប់គ្រងផ្ទះឡើយ នឹងបានជាព្រះពុទ្ធជាប្រាកដ»។ ក្នុងព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ព្រាហ្មណ៍ ៣ នាក់ខាងដើម បានប្រព្រឹត្តទៅតាមគម្ពីរមន្ត ចំណែកឯព្រាហ្មណ៍ ៥ នាក់នេះ បានកន្លងហួសគម្ពីរមន្ត។ ព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ បានប្រគល់លាភសក្ការៈដែលខ្លួនទទួលបានដល់ពួកញាតិ ហើយមិនមានសេចក្តីសង្ស័យជាពីរផ្លូវឡើយ ដោយគិតថា «មហាបុរសនេះ នឹងមិននៅគ្រប់គ្រងផ្ទះឡើយ នឹងបានជាព្រះពុទ្ធដោយពិតប្រាកដ» ទើបបានបួសជាសមណៈឧទ្ទិសចំពោះព្រះពោធិសត្វ។ មានពាក្យពោលថា ពួកលោកទាំងនោះជាកូនរបស់ព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះផងដែរ ប៉ុន្តែពាក្យនោះ ត្រូវបានបដិសេធក្នុងអដ្ឋកថា។

ဧတေ ကိရ ဒဟရကာလေယေဝ ဗဟူ မန္တေ ဇာနိံသု, တသ္မာ တေ ဗြာဟ္မဏာ အာစရိယဋ္ဌာနေ ဌပယိံသု. တေ ပစ္ဆာ အမှေဟိ ပုတ္တဒါရဇဋံ ဆဍ္ဍေတွာ န သက္ကာ ဘဝိဿတိ ပဗ္ဗဇိတုန္တိ ဒဟရကာလေယေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ ရမဏီယာနိ သေနာသနာနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ ဝိစရိံသု. ကာလေန ကာလံ ပန ‘‘ကိံ, ဘော, မဟာပုရိသော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တော’’တိ ပုစ္ဆန္တိ. မနုဿာ, ‘‘ကုဟိံ တုမှေ မဟာပုရိသံ ပဿိဿထ, တီသု ပါသာဒေသု တိဝိဓနာဋကမဇ္ဈေ ဒေဝေါ ဝိယ သမ္ပတ္တိံ အနုဘောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တေ သုတွာ, ‘‘န တာဝ မဟာပုရိသဿ ဉာဏံ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတီ’’တိ အပ္ပောဿုက္ကာ ဝိဟရိံသုယေဝ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ, ‘‘ဗဟုကာရာ ခေါ ဣမေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ’’တိ အာဟ? ကိံ ဥပကာရကာနံယေဝ ဧသ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အနုပကာရကာနံ န ဒေသေတီတိ? နော န ဒေသေတိ. ပရိစယဝသေန ဟေသ အာဠာရဉ္စေဝ ကာလာမံ ဥဒကဉ္စ ရာမပုတ္တံ ဩလောကေသိ. ဧတသ္မိံ ပန ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တေ ဌပေတွာ အညာသိကောဏ္ဍညံ ပဌမံ ဓမ္မံ သစ္ဆိကာတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. ကသ္မာ? တထာဝိဓဥပနိဿယတ္တာ.

ឮថា ព្រាហ្មណ៍ទាំង ៥ នាក់នោះ បានចេះដឹងគម្ពីរមន្តជាច្រើនតាំងតែពីក្មេងវ័យមកម៉្លេះ ព្រោះហេតុនោះ ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ទើបតាំងព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះទុកក្នុងឋានៈជាគ្រូ។ ព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ គិតថា «ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ពួកយើងនឹងមិនអាចលះបង់ចំណងកូននិងភរិយាដើម្បីទៅបួសបានឡើយ» ទើបបួសតាំងតែពីក្មេងវ័យ ហើយប្រើប្រាស់សេនាសនៈដ៏គួរជាទីរីករាយទាំងឡាយ។ តែថា ក្នុងកាលម្តងម្កាល ពួកលោកតែងសួរថា «នែអ្នកទាំងឡាយ មហាបុរសបានយាងចេញដើម្បីមហាភិនិស្ក្រមណ៍ហើយឬនៅ?»។ មនុស្សទាំងឡាយពោលថា «លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ នឹងឃើញមហាបុរសនៅឯណា? ទ្រង់កំពុងសោយសម្បត្តិដូចជាទេវតា ក្នុងកណ្តាលពួកស្រីរបាំ ៣ បែប ក្នុងប្រាសាទទាំង ៣»។ ព្រះបញ្ចវគ្គីយ៍ទាំងនោះឮហើយ គិតថា «ញាណរបស់មហាបុរស មិនទាន់ដល់នូវការចាស់ក្លានៅឡើយទេ» ក៏ជាអ្នកមានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយតិច រស់នៅតែយ៉ាងនោះឯង។ ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ភិក្ខុបញ្ចវគ្គីយ៍ទាំងនេះ មានឧបការៈច្រើនណាស់ដល់តថាគត»? តើព្រះមានព្រះភាគនេះ ទ្រង់សម្តែងធម៌ចំពោះតែបុគ្គលដែលមានឧបការៈគុណប៉ុណ្ណោះ ឬក៏មិនសម្តែងចំពោះបុគ្គលដែលគ្មានឧបការៈគុណទេឬ? មិនមែនជាមិនសម្តែងនោះឡើយ។ ព្រោះថា ដោយអំណាចនៃការធ្លាប់សេពគប់គ្នា ព្រះអង្គបានរំលឹកនឹកដល់អាឡារតាបសកាលាមគោត្រ និងឧទកតាបសរាមបុត្តមុនគេ។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងពុទ្ធខេត្តនេះ លើកលែងតែព្រះអញ្ញាកោណ្ឌញ្ញៈចេញ មិនមាននរណាម្នាក់ដែលអាចធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌មុនគេឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែលោកមានឧបនិស្ស័យដ៏សមគួរយ៉ាងនោះ។

ပုဗ္ဗေ [Pg.93] ကိရ ပုညကရဏကာလေ ဒွေ ဘာတရော အဟေသုံ. တေ ဧကတောဝ သဿံ အကံသု. တတ္ထ ဇေဋ္ဌကဿ ‘‘ဧကသ္မိံ သဿေ နဝဝါရေ အဂ္ဂသဿဒါနံ မယာ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ အဟောသိ. သော ဝပ္ပကာလေ ဗီဇဂ္ဂံ နာမ ဒတွာ ဂဗ္ဘကာလေ ကနိဋ္ဌေန သဒ္ဓိံ မန္တေသိ – ‘‘ဂဗ္ဘကာလေ ဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ ဒဿာမာ’’တိ. ကနိဋ္ဌော ‘‘တရုဏသဿံ နာသေတုကာမောသီ’’တိ အာဟ. ဇေဋ္ဌော ကနိဋ္ဌဿ အနနုဝတ္တနဘာဝံ ဉတွာ ခေတ္တံ ဝိဘဇိတွာ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသတော ဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ ခီရံ နီဟရိတွာ သပ္ပိဖာဏိတေဟိ ယောဇေတွာ အဒါသိ, ပုထုကကာလေ ပုထုကံ ကာရေတွာ အဒါသိ, လာယနေ လာယနဂ္ဂံ ဝေဏိကရဏေ ဝေဏဂ္ဂံ ကလာပါဒီသု ကလာပဂ္ဂံ ခဠဂ္ဂံ ဘဏ္ဍဂ္ဂံ ကောဋ္ဌဂ္ဂန္တိ ဧဝံ ဧကသဿေ နဝဝါရေ အဂ္ဂဒါနံ အဒါသိ. ကနိဋ္ဌော ပနဿ ဥဒ္ဓရိတွာ အဒါသိ, တေသု ဇေဋ္ဌော အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရော ဇာတော, ကနိဋ္ဌော သုဘဒ္ဒပရိဗ္ဗာဇကော. ဣတိ ဧကသ္မိံ သဿေ နဝန္နံ အဂ္ဂဒါနာနံ ဒိန္နတ္တာ ဌပေတွာ ထေရံ အညော ပဌမံ ဓမ္မံ သစ္ဆိကာတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. ‘‘ဗဟုကာရာ ခေါ ဣမေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ’’တိ ဣဒံ ပန ဥပကာရာနုဿရဏမတ္တကေနေဝ ဝုတ္တံ.

ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងកាលដែលធ្វើបុណ្យ មានបងប្អូនពីរនាក់ បានធ្វើស្រែជាមួយគ្នា។ ក្នុងបងប្អូនទាំងពីរនាក់នោះ បងប្រុសមានគំនិតថា «អាត្មាអញគួរធ្វើទាននូវផលស្រូវដំបូង ៩ ដង ក្នុងរដូវធ្វើស្រែតែមួយដងនេះ»។ គាត់បានប្រគេនពូជស្រូវដំបូងក្នុងកាលដែលសាបព្រោះ ហើយក្នុងកាលដែលស្រូវដាក់ទឹកដោះ ក៏បានពិភាក្សាជាមួយប្អូនប្រុសថា «ក្នុងកាលដែលស្រូវមានផ្ទៃពោះ ពួកយើងនឹងវះយកទឹកដោះស្រូវមកធ្វើទាន»។ ប្អូនប្រុសពោលថា «បងចង់បំផ្លាញស្រូវខ្ចីហើយតើ!»។ បងប្រុសដឹងថាប្អូនប្រុសមិនយល់ស្របតាម ក៏បានចែកដីស្រែគ្នា ហើយវះយកកូនស្រូវពីចំណែករបស់ខ្លួន ច្របាច់យកទឹកដោះស្រូវ លាយជាមួយទឹកដោះថ្លានិងទឹកអំពៅ ហើយប្រគេនជាទាន។ ក្នុងកាលដែលស្រូវល្មមធ្វើអំបុក ក៏បានធ្វើអំបុកប្រគេនជាទាន។ ក្នុងកាលដែលច្រូត ក៏បានប្រគេនផលច្រូតដំបូង ក្នុងកាលដែលចងជាកំបង់ ក៏បានប្រគេនកំបង់ស្រូវដំបូង ក្នុងកាលដែលចងជាកណ្តាប់ ក៏បានប្រគេនកណ្តាប់ស្រូវដំបូង ក្នុងកាលដែលគរលើលាន ក៏បានប្រគេនស្រូវលើលានដំបូង ក្នុងកាលដែលបោកបែនរួច ក៏បានប្រគេនស្រូវបោកបែនដំបូង ក្នុងកាលដែលបញ្ចូលជង្រុក ក៏បានប្រគេនស្រូវបញ្ចូលជង្រុកដំបូង គាត់បានប្រគេនទានដំបូង ៩ ដង ក្នុងរដូវស្រែតែមួយដង យ៉ាងនេះឯង។ ចំណែកឯប្អូនប្រុស បានប្រគេនទានតែក្នុងកាលដែលបោកបែនស្រូវរួចប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងបងប្អូនទាំងពីរនាក់នោះ បងប្រុសបានមកកើតជាព្រះអញ្ញាកោណ្ឌញ្ញត្ថេរ ចំណែកប្អូនប្រុសបានមកកើតជាសុភទ្ទបរិព្វាជក។ ព្រោះតែការបានប្រគេនអគ្គទាន ៩ ដង ក្នុងរដូវស្រែតែមួយដងយ៉ាងនេះ ទើបលើកលែងតែព្រះថេរៈចេញ មិនមាននរណាម្នាក់ដែលអាចធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌មុនគេឡើយ។ ចំណែកឯពាក្យថា «ភិក្ខុបញ្ចវគ្គីយ៍ទាំងនេះ មានឧបការៈច្រើនណាស់ដល់តថាគត» នេះ ព្រះអង្គត្រាស់សម្តែងដោយគ្រាន់តែរំលឹកនឹកដល់ឧបការៈគុណប៉ុណ្ណោះ។

ဣသိပတနေ မိဂဒါယေတိ တသ္မိံ ကိရ ပဒေသေ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓါ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေတွာ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ အနောတတ္တဒဟေ မုခံ ဓောဝိတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အာကာသေန အာဂန္တွာ နိပတန္တိ. တတ္ထ စီဝရံ ပါရုပိတွာ နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စာ ဂမနကာလေပိ တတောယေဝ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဣတိ ဣသယော ဧတ္ထ နိပတန္တိ ဥပ္ပတန္တိ စာတိ တံ ဌာနံ ဣသိပတနန္တိ သင်္ခံ ဂတံ. မိဂါနံ ပန အဘယတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယောတိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ’’တိ.

ពាក្យថា «ក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័ន» នោះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ឮថា ក្នុងទីនោះ កាលដែលព្រះពុទ្ធមិនទាន់ឧប្បត្តិឡើង ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ គង់នៅភ្នំគន្ធមាទន៍ ចូលនិរោធសមាបត្តិអស់ ៧ ថ្ងៃ ចេញពីនិរោធសមាបត្តិហើយ ទំពារឈើស្ទន់ឈ្មោះនាគលតា លុបលាងព្រះភក្ត្រក្នុងស្រះអនោតត្ត កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ហោះមកតាមអាកាស ហើយចុះចតក្នុងទីនោះ។ ក្នុងទីនោះ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ ទ្រង់ស្បង់ចីវរ យាងទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុង ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ សូម្បីក្នុងកាលដែលយាងត្រឡប់ទៅវិញ ក៏ហោះឡើងពីទីនោះឯងទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកឥសីទាំងឡាយ តែងចុះចតផង ហោះឡើងផង ក្នុងទីនេះ ទីនោះទើបបានឈ្មោះថា «ឥសិបតនៈ»។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែជាទីកន្លែងដែលគេប្រទានអភ័យដល់ពួកម្រឹគ ទើបហៅថា «មិគទាយៈ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «isipatane migadāye» (ក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័ន)។

၂၈၅. အန္တရာ စ ဂယံ အန္တရာ စ ဗောဓိန္တိ ဂယာယ စ ဗောဓိဿ စ ဝိဝရေ တိဂါဝုတန္တရေ ဌာနေ. ဗောဓိမဏ္ဍတော ဟိ ဂယာ တီဏိ ဂါဝုတာနိ. ဗာရာဏသီ အဋ္ဌာရသ ယောဇနာနိ. ဥပကော ဗောဓိမဏ္ဍဿ စ ဂယာယ စ အန္တရေ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ. အန္တရာသဒ္ဒေန ပန ယုတ္တတ္တာ ဥပယောဂဝစနံ ကတံ. ဤဒိသေသု စ ဌာနေသု အက္ခရစိန္တကာ ‘‘အန္တရာ ဂါမဉ္စ နဒိဉ္စ ယာတီ’’တိ ဧဝံ ဧကမေဝ အန္တရာသဒ္ဒံ ပယုဇ္ဇန္တိ. သော ဒုတိယပဒေနပိ ယောဇေတဗ္ဗော ဟောတိ[Pg.94]. အယောဇိယမာနေ ဥပယောဂဝစနံ န ပါပုဏာတိ. ဣဓ ပန ယောဇေတွာ ဧဝ ဝုတ္တောတိ. အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နန္တိ အဒ္ဓါနသင်္ခါတံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နံ, ဒီဃမဂ္ဂပဋိပန္နန္တိ အတ္ထော. အဒ္ဓါနမဂ္ဂဂမနသမယဿ ဟိ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘အဒ္ဓယောဇနံ ဂစ္ဆိဿာမီတိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနတော (ပါစိ. ၂၁၈) အဒ္ဓယောဇနမ္ပိ အဒ္ဓါနမဂ္ဂေါ ဟောတိ. ဗောဓိမဏ္ဍတော ပန ဂယာ တိဂါဝုတံ.

២៨៥. ពាក្យថា «ក្នុងចន្លោះក្រុងគយានិងពោធិមណ្ឌល» គឺក្នុងចន្លោះរវាងក្រុងគយានិងពោធិមណ្ឌល ដែលមានចម្ងាយ ៣ គាវុត។ ព្រោះថា ពីពោធិមណ្ឌលទៅក្រុងគយា មានចម្ងាយ ៣ គាវុត ចំណែកឯទៅក្រុងពារាណសី មានចម្ងាយ ១៨ យោជន៍។ ឧបកអាជីវក បានជួបព្រះមានព្រះភាគ ក្នុងចន្លោះរវាងពោធិមណ្ឌលនិងក្រុងគយា។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែប្រកបដោយសព្ទថា «antarā» ទើបប្រើប្រាស់ឧបយោគវិភត្តិ (ទុតិយាវិភត្តិ)។ ក្នុងទីបែបនេះ ពួកអ្នកប្រាជ្ញខាងអក្សរសាស្ត្រ តែងប្រើប្រាស់សព្ទ «antarā» តែមួយម៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ ដូចជាពាក្យថា «antarā gāmañca nadiñca yāti» (ដើរទៅក្នុងចន្លោះភូមិនិងទន្លេ)។ សព្ទ «antarā» នោះ ត្រូវយកទៅភ្ជាប់ជាមួយបទទីពីរផងដែរ បើមិនភ្ជាប់ទេ ឧបយោគវិភត្តិ (ទុតិយាវិភត្តិ) នឹងមិនសម្រេចឡើយ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គត្រាស់ដោយភ្ជាប់រួចជាស្រេចហើយ។ ពាក្យថា «addhānamaggapaṭipannaṃ» មានន័យថា យាងទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយ ពោលគឺយាងទៅកាន់ផ្លូវដ៏វែងឆ្ងាយ។ ព្រោះថា ក្នុងកាលដែលធ្វើដំណើរតាមផ្លូវឆ្ងាយ ដូចជាពាក្យក្នុងវិភង្គថា «បើគិតថានឹងដើរទៅចម្ងាយកន្លះយោជន៍ គប្បីឆាន់ភោជន...» ជាដើម សូម្បីតែចម្ងាយកន្លះយោជន៍ ក៏ហៅថាផ្លូវឆ្ងាយ (អទ្ធានមគ្គ) ដែរ។ ប៉ុន្តែ ពីពោធិមណ្ឌលទៅក្រុងគយា មានចម្ងាយ ៣ គាវុត។

သဗ္ဗာဘိဘူတိ သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မံ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော. သဗ္ဗဝိဒူတိ သဗ္ဗံ စတုဘူမကဓမ္မံ အဝေဒိံ အညာသိံ. သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အနုပလိတ္တောတိ သဗ္ဗေသု တေဘူမကဓမ္မေသု ကိလေသလေပနေန အနုပလိတ္တော. သဗ္ဗံ ဇဟောတိ သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မံ ဇဟိတွာ ဌိတော. တဏှာက္ခယေ ဝိမုတ္တောတိ တဏှာက္ခယေ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏတော ဝိမုတ္တော. သယံ အဘိညာယာတိ သဗ္ဗံ စတုဘူမကဓမ္မံ အတ္တနာဝ ဇာနိတွာ. ကမုဒ္ဒိသေယျန္တိ ကံ အညံ ‘‘အယံ မေ အာစရိယော’’တိ ဥဒ္ဒိသေယျံ.

ពាក្យថា «sabbābhibhū» (អ្នកគ្របសង្កត់លើធម៌ទាំងពួង) គឺគ្របសង្កត់លើតេភូមិកធម៌ (ធម៌ក្នុងភូមិទាំងបី) ទាំងអស់ ហើយស្ថិតនៅ។ ពាក្យថា «sabbavidū» (អ្នកដឹងធម៌ទាំងពួង) គឺបានដឹង បានយល់ច្បាស់នូវចតុភូមិកធម៌ (ធម៌ក្នុងភូមិទាំងបួន) ទាំងអស់។ ពាក្យថា «sabbesu dhammesu anupalitto» (អ្នកមិនប្រឡាក់ប្រឡូសក្នុងធម៌ទាំងពួង) គឺមិនប្រឡាក់ប្រឡូសដោយគ្រឿងលាបគឺកិលេស ក្នុងតេភូមិកធម៌ទាំងអស់។ ពាក្យថា «sabbañjaho» (អ្នកលះបង់ធម៌ទាំងពួង) គឺលះបង់តេភូមិកធម៌ទាំងអស់ ហើយស្ថិតនៅ។ ពាក្យថា «taṇhākkhaye vimutto» (អ្នករួចចាកទុក្ខក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហា) គឺរួចផុតដោយការធ្វើព្រះនិព្វានជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហាឱ្យជាអារម្មណ៍។ ពាក្យថា «sayaṃ abhiññāya» (ព្រោះដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯង) គឺដឹងច្បាស់នូវចតុភូមិកធម៌ទាំងអស់ ដោយព្រះអង្គឯង។ ពាក្យថា «kamuddiseyyaṃ» (តើអាត្មាអញគួរចង្អុលបង្ហាញនរណា) គឺតើអាត្មាអញគួរចង្អុលបង្ហាញបុគ្គលដទៃណាថា «បុគ្គលនេះជាគ្រូរបស់អាត្មាអញ»?

န မေ အာစရိယော အတ္ထီတိ လောကုတ္တရဓမ္မေ မယှံ အာစရိယော နာမ နတ္ထိ. နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလောတိ မယှံ ပဋိဘာဂပုဂ္ဂလော နာမ နတ္ထိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ သဟေတုနာ နယေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ သယံ ဗုဒ္ဓေါ. သီတိဘူတောတိ သဗ္ဗကိလေသဂ္ဂိနိဗ္ဗာပနေန သီတိဘူတော. ကိလေသာနံယေဝ နိဗ္ဗုတတ္တာ နိဗ္ဗုတော. ကာသိနံ ပုရန္တိ ကာသိရဋ္ဌေ နဂရံ. အာဟဉ္ဆံ အမတဒုန္ဒုဘိန္တိ ဓမ္မစက္ကပဋိလာဘာယ အမတဘေရိံ ပဟရိဿာမီတိ ဂစ္ဆာမိ. အရဟသိ အနန္တဇိနောတိ အနန္တဇိနောတိ ဘဝိတုံ ယုတ္တော. ဟုပေယျ ပါဝုသောတိ, အာဝုသော, ဧဝမ္ပိ နာမ ဘဝေယျ. ပက္ကာမီတိ ဝင်္ကဟာရဇနပဒံ နာမ အဂမာသိ.

ពាក្យថា «na me ācariyo atthi» (គ្រូរបស់អាត្មាអញមិនមានឡើយ) គឺក្នុងលោកុត្តរធម៌ គ្រូរបស់អាត្មាអញមិនមានឡើយ។ ពាក្យថា «natthi me paṭipuggalo» (បុគ្គលប្រៀបផ្ទឹមនឹងអាត្មាអញមិនមានឡើយ) គឺបុគ្គលដែលស្មើនឹងអាត្មាអញមិនមានឡើយ។ ពាក្យថា «sammāsambuddho» (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) គឺទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចទាំង ៤ ដោយព្រះអង្គឯង តាមហេតុផលដ៏សមគួរ។ ពាក្យថា «sītibhūto» (អ្នកត្រជាក់រលត់ហើយ) គឺត្រជាក់រលត់ព្រោះរលត់ភ្លើងកិលេសទាំងពួង។ ព្រោះតែកិលេសទាំងឡាយរលត់ទៅ ទើបហៅថា «nibbuto» (អ្នករលត់ទុក្ខហើយ)។ ពាក្យថា «kāsinaṃ puraṃ» (បុរីរបស់ពួកកាសិ) គឺក្រុងពារាណសីក្នុងកាសិរដ្ឋ។ ពាក្យថា «āhañchaṃ amatadundubhiṃ» (អាត្មាអញនឹងទូងស្គរអមតៈ) គឺអាត្មាអញនឹងទៅទូងស្គរធម៌ដើម្បីឱ្យសត្វទាំងឡាយបានសម្រេចធម្មចក្ខុ និងបានសម្រេចព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា «arahasi anantajino» (លោកគួរជាអនន្តជិនៈ) គឺលោកសមគួរនឹងបានឈ្មោះថា អនន្តជិនៈ (អ្នកឈ្នះមិនមានទីបំផុត)។ ពាក្យថា «hupeyya pāvuso» (ម្នាលអាវុសោ គួរតែជាយ៉ាងនោះដែរ) គឺម្នាលអាវុសោ ឈ្មោះថាអនន្តជិនៈនោះ គួរតែមានដល់អាត្មាអញយ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា «pakkāmi» (បានចៀសចេញទៅហើយ) គឺបានយាងទៅកាន់ជនបទឈ្មោះ វង្កហារៈ។

တတ္ထေကံ မိဂလုဒ္ဒကဂါမကံ နိဿာယ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. ဇေဋ္ဌကလုဒ္ဒကော တံ ဥပဋ္ဌာသိ. တသ္မိဉ္စ ဇနပဒေ စဏ္ဍာ မက္ခိကာ ဟောန္တိ. အထ နံ ဧကာယ စာဋိယာ ဝသာပေသုံ, မိဂလုဒ္ဒကော ဒူရေ မိဂဝံ ဂစ္ဆန္တော ‘‘အမှာကံ အရဟန္တေ မာ ပမဇ္ဇီ’’တိ ဆာဝံ နာမ ဓီတရံ အာဏာပေတွာ အဂမာသိ သဒ္ဓိံ ပုတ္တဘာတုကေဟိ. သာ စဿ ဓီတာ ဒဿနီယာ ဟောတိ ကောဋ္ဌာသသမ္ပန္နာ. ဒုတိယဒိဝသေ ဥပကော ဃရံ အာဂတော တံ ဒါရိကံ သဗ္ဗံ ဥပစာရံ ကတွာ ပရိဝိသိတုံ [Pg.95] ဥပဂတံ ဒိသွာ ရာဂေန အဘိဘူတော ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ အသက္ကောန္တော ဘာဇနေန ဘတ္တံ အာဒါယ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဘတ္တံ ဧကမန္တေ နိက္ခိပိတွာ သစေ ဆာဝံ လဘာမိ, ဇီဝါမိ, နော စေ, မရာမီတိ နိရာဟာရော သယိ. သတ္တမေ ဒိဝသေ မာဂဝိကော အာဂန္တွာ ဓီတရံ ဥပကဿ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိ. သာ ‘‘ဧကဒိဝသမေဝ အာဂန္တွာ ပုန နာဂတပုဗ္ဗော’’တိ အာဟ. မာဂဝိကော အာဂတဝေသေနေဝ နံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိဿာမီတိ တံခဏံယေဝ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, အပ္ဖာသုက’’န္တိ ပါဒေ ပရာမသန္တော ပုစ္ဆိ. ဥပကော နိတ္ထုနန္တော ပရိဝတ္တတိယေဝ. သော ‘‘ဝဒထ ဘန္တေ, ယံ မယာ သက္ကာ ကာတုံ, တံ သဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဟ. ဥပကော, ‘‘သစေ ဆာဝံ လဘာမိ, ဇီဝါမိ, နော စေ, ဣဓေဝ မရဏံ သေယျော’’တိ အာဟ. ဇာနာသိ ပန, ဘန္တေ, ကိဉ္စိ သိပ္ပန္တိ. န ဇာနာမီတိ. န, ဘန္တေ, ကိဉ္စိ သိပ္ပံ အဇာနန္တေန သက္ကာ ဃရာဝါသံ အဓိဋ္ဌာတုန္တိ.

ក្នុងជនបទនោះ ឧបកអាជីវកបានអាស្រ័យនៅភូមិព្រានម្រឹគមួយកន្លែង។ មេព្រានព្រៃបានបម្រើឧបកអាជីវកនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងជនបទនោះ មានពួកអ្នកនេសាទត្រីដ៏សាហាវ។ គ្រានោះ ពួកព្រានព្រៃបានឱ្យឧបកអាជីវកនោះស្នាក់នៅក្នុងពាងធំមួយ។ មេព្រានព្រៃកាលដែលនឹងទៅបរបាញ់សត្វនៅទីឆ្ងាយ បានបង្គាប់កូនស្រីឈ្មោះ ឆាវា ថា «នាងកុំធ្វេសប្រហែសនឹងព្រះអរហន្តរបស់ពួកយើងឡើយ» រួចក៏ចេញទៅជាមួយកូនប្រុសនិងប្អូនប្រុសទាំងឡាយ។ កូនស្រីរបស់ព្រានព្រៃនោះ ជាស្រីគួរឱ្យចង់គយគន់ និងប្រកបដោយរូបសម្បត្តិដ៏ល្អឥតខ្ចោះ។ នៅថ្ងៃទីពីរ ឧបកអាជីវកបានមកដល់ផ្ទះ ឃើញនាងក្រមុំនោះរៀបចំគ្រឿងឧបការៈគ្រប់យ៉ាង ហើយចូលមកបម្រើភោជនាហារ ក៏ត្រូវរាគៈគ្របសង្កត់ចិត្ត រហូតដល់មិនអាចបរិភោគអាហារបានឡើយ ក៏កាន់យកចានភត្តត្រឡប់ទៅកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ខ្លួន ទុកដាក់ភត្តនោះក្នុងទីសមគួរមួយ រួចគិតថា «បើអាត្មាអញបាននាងឆាវា អាត្មាអញនឹងរស់នៅ បើមិនបានទេ អាត្មាអញនឹងស្លាប់» ហើយក៏ដេកអត់អាហារនៅទីនោះឯង។ លុះដល់ថ្ងៃទីប្រាំពីរ ព្រានព្រៃត្រឡប់មកវិញ ក៏សួរកូនស្រីពីដំណឹងរបស់ឧបកអាជីវក។ នាងឆ្លើយថា «លោកម្ចាស់អញ្ជើញមកតែមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ចាប់ពីពេលនោះមក មិនដែលឃើញអញ្ជើញមកទៀតឡើយ»។ ព្រានព្រៃទាំងខ្លួននៅប្រឡាក់ប្រឡូសដោយធូលីដីពីព្រៃ ក៏គិតថានឹងទៅសួរនាំលោក ទើបទៅកាន់ទីនោះភ្លាម ហើយស្ទាបអង្អែលជើងរបស់លោក រួចសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ តើលោកមានអាការៈមិនស្រួលខ្លួនត្រង់ណា?»។ ឧបកអាជីវកបានត្រឹមតែថ្ងូរ ហើយប្រែខ្លួនទៅមកប៉ុណ្ណោះ។ ព្រានព្រៃពោលថា «សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់មកចុះ បពិត្រលោកម្ចាស់ ការងារណាដែលខ្ញុំអាចធ្វើបាន ខ្ញុំនឹងធ្វើការងារនោះទាំងអស់»។ ឧបកអាជីវកពោលថា «បើអាត្មាអញបាននាងឆាវា អាត្មាអញនឹងរស់នៅ បើមិនបានទេ ការស្លាប់នៅក្នុងទីនេះឯង ប្រសើរជាង»។ ព្រានព្រៃសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះលោកម្ចាស់ចេះវិជ្ជាអ្វីខ្លះដែរឬទេ?»។ ឧបកអាជីវកឆ្លើយថា «អាត្មាអញមិនចេះទេ»។ ព្រានព្រៃពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ បើមិនចេះវិជ្ជាអ្វីសោះ មិនអាចគ្រប់គ្រងជីវិតគ្រួសារបានឡើយ»។

သော အာဟ – ‘‘နာဟံ ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနာမိ, အပိစ တုမှာကံ မံသဟာရကော ဘဝိဿာမိ, မံသဉ္စ ဝိက္ကီဏိဿာမီ’’တိ. မာဂဝိကော, ‘‘အမှာကမ္ပိ ဧတဒေဝ ရုစ္စတီ’’တိ ဥတ္တရသာဋကံ ဒတွာ ဃရံ အာနေတွာ ဓီတရံ အဒါသိ. တေသံ သံဝါသမနွာယ ပုတ္တော ဝိဇာယိ. သုဘဒ္ဒေါတိဿ နာမံ အကံသု. ဆာဝါ တဿ ရောဒနကာလေ ‘‘မံသဟာရကဿ ပုတ္တ, မိဂလုဒ္ဒကဿ ပုတ္တ မာ ရောဒီ’’တိအာဒီနိ ဝဒမာနာ ပုတ္တတောသနဂီတေန ဥပကံ ဥပ္ပဏ္ဍေသိ. ဘဒ္ဒေ တွံ မံ အနာထောတိ မညသိ. အတ္ထိ မေ အနန္တဇိနော နာမ သဟာယော. တဿာဟံ သန္တိကေ ဂမိဿာမီတိ အာဟ. ဆာဝါ ဧဝမယံ အဋ္ဋီယတီတိ ဉတွာ ပုနပ္ပုနံ ကထေတိ. သော ဧကဒိဝသံ အနာရောစေတွာဝ မဇ္ဈိမဒေသာဘိမုခေါ ပက္ကာမိ.

ឧបកអាជីវកនោះពោលថា «អាត្មាអញមិនចេះវិជ្ជាអ្វីឡើយ ប៉ុន្តែអាត្មាអញនឹងជួយលីសាច់ឱ្យអ្នកទាំងឡាយ ហើយនឹងជួយលក់សាច់នោះផងដែរ»។ ព្រានព្រៃពោលថា «ពួកយើងក៏ពេញចិត្តនឹងការងារនោះដែរ» រួចក៏ប្រគល់សំពត់ដណ្តប់ខាងលើឱ្យលោក ហើយនាំលោកមកផ្ទះ រួចលើកកូនស្រីឱ្យជាភរិយា។ ព្រោះតែការរួមរស់ជាមួយគ្នានោះ នាងក៏ប្រសូតបានកូនប្រុសមួយ ហើយបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា សុភទ្ទ។ នាងឆាវា ក្នុងកាលដែលកូននោះយំ តែងច្រៀងបំពេកូនដើម្បីបង្អាប់បង្អោនឧបកអាជីវកថា «កូនអ្នកលីសាច់អើយ កូនព្រានព្រៃអើយ កុំយំឡើយ» ជាដើម។ ឧបកអាជីវកពោលថា «នាងដ៏ចម្រើន នាងគិតថាអាត្មាអញជាមនុស្សគ្មានទីពឹងឬ? អាត្មាអញមានសម្លាញ់ម្នាក់ឈ្មោះ អនន្តជិនៈ អាត្មាអញនឹងទៅកាន់សំណាក់របស់សម្លាញ់នោះ»។ នាងឆាវាដឹងថា ឧបកអាជីវកនេះមានសេចក្តីធុញទ្រាន់យ៉ាងនេះ ក៏រឹតតែនិយាយបង្អាប់បង្អោនដដែលៗ។ នៅថ្ងៃមួយ ឧបកអាជីវកនោះមិនបានប្រាប់ដំណឹងដល់នាងឡើយ ក៏បានចៀសចេញទៅសំដៅទៅកាន់មជ្ឈិមប្រទេស។

ဘဂဝါ စ တေန သမယေန သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ မဟာဝိဟာရေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပဋိကစ္စေဝ ဘိက္ခူ အာဏာပေသိ – ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, ‘အနန္တဇိနော’တိ ပုစ္ဆမာနော အာဂစ္ဆတိ, တဿ မံ ဒဿေယျာထာ’’တိ. ဥပကောပိ ခေါ ‘‘ကုဟိံ အနန္တဇိနော ဝသတီ’’တိ ပုစ္ဆန္တော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ အာဂန္တွာ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ဌတွာ ကုဟိံ အနန္တဇိနောတိ ပုစ္ဆိ. တံ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကံ နယိံသု. သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ – ‘‘သဉ္ဇာနာထ မံ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ. အာမ, ဥပက, သဉ္ဇာနာမိ, ကုဟိံ ပန တွံ ဝသိတ္ထာတိ. ဝင်္ကဟာရဇနပဒေ, ဘန္တေတိ. ဥပက, မဟလ္လကောသိ ဇာတော ပဗ္ဗဇိတုံ သက္ခိဿသီတိ. ပဗ္ဗဇိဿာမိ, ဘန္တေတိ. ဘဂဝါ ပဗ္ဗာဇေတွာ တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဒါသိ. သော ကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကရောန္တော အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ကာလံ ကတွာ အဝိဟေသု [Pg.96] နိဗ္ဗတ္တော. နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ. အဝိဟေသု နိဗ္ဗတ္တမတ္တာ ဟိ သတ္တ ဇနာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု, တေသံ သော အညတရော.

ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពនមហាកំពែង ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានបង្គាប់ភិក្ខុទាំងឡាយជាមុនថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើមានបុគ្គលណាមួយសួររកតថាគតថា “ព្រះអនន្តជិនៈ” ហើយដើរចូលមក អ្នកទាំងឡាយត្រូវបង្ហាញតថាគតដល់បុគ្គលនោះចុះ»។ ចំណែកឯឧបកៈ កាលដែលសួររកថា «ព្រះអនន្តជិនៈ គង់នៅឯណា?» ក៏បានមកដល់ក្រុងសាវត្ថីតាមលំដាប់ ហើយឈរនៅកណ្តាលវត្ត សួរថា «ព្រះអនន្តជិនៈ គង់នៅឯណា?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បាននាំឧបកៈនោះទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ឧបកៈនោះ លុះបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «ព្រះអង្គដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់ទូលបង្គំដែរឬ?»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «អើ ឧបកៈ តថាគតស្គាល់ ចុះអ្នកធ្លាប់រស់នៅឯណា?»។ ឧបកៈក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទូលបង្គំរស់នៅក្នុងវង្កហារជនបទ»។ ព្រះអង្គត្រាស់សួរថា «ម្នាលឧបកៈ អ្នកចាស់ណាស់ហើយ តើអាចបួសបានដែរឬ?»។ ឧបកៈក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទូលបង្គំនឹងបួស»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ញ៉ាំងឧបកៈនោះឲ្យបួសហើយ ក៏ប្រោសប្រទានកម្មដ្ឋានដល់គាត់។ ឧបកៈនោះ កាលធ្វើសេចក្តីព្យាយាមក្នុងកម្មដ្ឋាន ក៏បានសម្រេចអនាគាមិផល ហើយធ្វើកាលកិរិយា ទៅកើតក្នុងជាន់អវិហា។ ក្នុងខណៈដែលកើតភ្លាម ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តតែម្តង។ ព្រោះថា ជនទាំង ៧ រូប ដែលគ្រាន់តែទៅកើតក្នុងជាន់អវិហា ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តភ្លាមនោះ ឧបកៈនោះ ក៏ជាម្នាក់ក្នុងចំណោមជនទាំងនោះដែរ។

ဝုတ္တဉှေတံ –

សេចក្តីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយថា៖

‘‘အဝိဟံ ဥပပန္နာသေ, ဝိမုတ္တာ သတ္တ ဘိက္ခဝေါ;

ရာဂဒေါသပရိက္ခီဏာ, တိဏ္ဏာ လောကေ ဝိသတ္တိကံ.

«ភិក្ខុទាំង ៧ រូប ដែលទៅកើតក្នុងជាន់អវិហា បានរួចចាកទុក្ខហើយ មានរាគៈ និងទោសៈអស់ហើយ បានឆ្លងផុតតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោកហើយ។

ဥပကော ပလဂဏ္ဍော စ, ပုက္ကုသာတိ စ တေ တယော;

ဘဒ္ဒိယော ခဏ္ဍဒေဝေါ စ, ဗဟုရဂ္ဂိ စ သင်္ဂိယော;

တေ ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒိဗ္ဗယောဂံ ဥပဇ္ဈဂု’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၀၅);

គឺឧបកៈ ១ បលគណ្ឌៈ ១ បុក្កុសាតិ ១ ទាំង ៣ នាក់នេះផង ភទ្ទិយៈ ១ ខណ្ឌទេវៈ ១ ពាហុរគ្គិ ១ សង្គិយៈ (ឬបិង្គិយៈ) ១ ផង ភិក្ខុទាំងនោះ លះបង់រាងកាយជារបស់មនុស្សហើយ ក៏បានឆ្លងផុតទិព្វយោគៈ (គឺសំយោជនៈថ្នាក់ខ្ពស់) ទៅហើយ»។

၂၈၆. သဏ္ဌပေသုန္တိ ကတိကံ အကံသု. ဗာဟုလ္လိကောတိ စီဝရဗာဟုလ္လာဒီနံ အတ္ထာယ ပဋိပန္နော. ပဓာနဝိဗ္ဘန္တောတိ ပဓာနတော ဝိဗ္ဘန္တော ဘဋ္ဌော ပရိဟီနော. အာဝတ္တော ဗာဟုလ္လာယာတိ စီဝရာဒီနံ ဗဟုလဘာဝတ္ထာယ အာဝတ္တော. အပိစ ခေါ အာသနံ ဌပေတဗ္ဗန္တိ အပိစ ခေါ ပနဿ ဥစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တဿ အာသနမတ္တံ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ဝဒိံသု. နာသက္ခိံသူတိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဗုဒ္ဓတေဇသာ အဘိဘူတာ အတ္တနော ကတိကာယ ဌာတုံ နာသက္ခိံသု. နာမေန စ အာဝုသောဝါဒေန စ သမုဒါစရန္တီတိ ဂေါတမာတိ, အာဝုသောတိ စ ဝဒန္တိ. အာဝုသော ဂေါတမ, မယံ ဥရုဝေလာယံ ပဓာနကာလေ တုယှံ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဝိစရိမှာ, မုခေါဒကံ ဒန္တကဋ္ဌံ အဒမှာ, ဝုတ္ထပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇိမှာ, ပစ္ဆာ ကော တေ ဝတ္တပ္ပဋိပတ္တိမကာသိ, ကစ္စိ အမှေသု ပက္ကန္တေသု န စိန္တယိတ္ထာတိ ဧဝရူပိံ ကထံ ကထေန္တီတိ အတ္ထော. ဣရိယာယာတိ ဒုက္ကရဣရိယာယ. ပဋိပဒါယာတိ ဒုက္ကရပဋိပတ္တိယာ. ဒုက္ကရကာရိကာယာတိ ပသတပသတ-မုဂ္ဂယူသာဒိအာဟရကရဏာဒိနာ ဒုက္ကရကရဏေန. အဘိဇာနာထ မေ နောတိ အဘိဇာနာထ နု မမ. ဧဝရူပံ ပဘာဝိတမေတန္တိ ဧတံ ဧဝရူပံ ဝါကျဘေဒန္တိ အတ္ထော. အပိ နု အဟံ ဥရုဝေလာယ ပဓာနေ တုမှာကံ သင်္ဂဏှနတ္ထံ အနုက္ကဏ္ဌနတ္ထံ ရတ္တိံ ဝါ ဒိဝါ ဝါ အာဂန္တွာ, – ‘‘အာဝုသော, မာ ဝိတက္ကယိတ္ထ, မယှံ ဩဘာသော ဝါ နိမိတ္တံ ဝါ ပညာယတီ’’တိ ဧဝရူပံ ကဉ္စိ ဝစနဘေဒံ အကာသိန္တိ အဓိပ္ပာယော. တေ ဧကပဒေနေဝ သတိံ လဘိတွာ ဥပ္ပန္နဂါရဝါ, ‘‘ဟန္ဒ အဒ္ဓါ ဧသ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော’’တိ သဒ္ဒဟိတွာ နော ဟေတံ, ဘန္တေတိ အာဟံသု. အသက္ခိံ ခေါ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ သညာပေတုန္တိ အဟံ[Pg.97], ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ ဗုဒ္ဓေါ အဟန္တိ ဇာနာပေတုံ အသက္ခိံ. တဒါ ပန ဘဂဝါ ဥပေါသထဒိဝသေယေဝ အာဂစ္ဆိ. အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဇာနာပေတွာ ကောဏ္ဍညတ္ထေရံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တံ ကထေသိ. သုတ္တပရိယောသာနေ ထေရော အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. သူရိယေ ဓရမာနေယေဝ ဒေသနာ နိဋ္ဌာသိ. ဘဂဝါ တတ္ထေဝ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိ.

២៨៦. ពាក្យថា សណ្ឋបេសុំ សេចក្តីថា បានធ្វើកតិកាសន្យាគ្នា។ ពាក្យថា ពាហុល្លិកោ សេចក្តីថា បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីភាពសំបូរហូរហៀរនៃចីវរជាដើម។ ពាក្យថា បធានវិព្ភន្តោ សេចក្តីថា ឃ្លាតចាកការធ្វើសេចក្តីព្យាយាម គឺធ្លាក់ចុះ វិនាសសាបសូន្យ។ ពាក្យថា អាវត្តោ ពាហុល្លាយ សេចក្តីថា វិលត្រឡប់មកដើម្បីភាពសំបូរហូរហៀរនៃចីវរជាដើម។ ពាក្យថា អបិច ខោ អាសនំ ឋបេតព្វំ សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុទាំងនោះនិយាយគ្នាថា «ម៉្យាងទៀត យើងគួររៀបចំត្រឹមតែអាសនៈទុកថ្វាយព្រះសមណគោតមនោះ ដែលជាអ្នកកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះបានហើយ»។ ពាក្យថា នាសក្ខិំសុ សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុទាំងនោះត្រូវព្រះពុទ្ធានុភាព និងព្រះពុទ្ធតេជៈគ្របសង្កត់ហើយ មិនអាចស្ថិតនៅក្នុងកតិកាសន្យារបស់ខ្លួនបានឡើយ។ ពាក្យថា នាមេន ច អាវុសោវាទេន ច សមុទាចរន្តិ សេចក្តីថា ហៅដោយព្រះនាមថា «គោតម» ខ្លះ ហៅដោយពាក្យរាក់ទាក់ថា «អាវុសោ (លោកដ៏មានអាយុ)» ខ្លះ។ ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោគោតម កាលដែលលោកធ្វើសេចក្តីព្យាយាមនៅក្នុងស្រុកឧរុវេលា ពួកយើងបានកាន់យកនូវបាត្រ និងចីវររបស់លោកដើរទៅជាមួយ បានថ្វាយទឹកលុបមុខ និងឈើស្ទង់ធ្មេញ បានបោសសម្អាតទីលានដែលលោកគង់នៅ ខាងក្រោយមក តើនរណាជាអ្នកធ្វើវត្តប្រតិបត្តិថ្វាយលោក ចុះកាលដែលពួកយើងចេញចាកចេញទៅហើយ លោកមិនបានគិតគូរខ្លះទេឬ?» ពួកភិក្ខុទាំងនោះនិយាយពាក្យមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះជាអត្ថន័យក្នុងសេចក្តីនោះ។ ពាក្យថា ឥរិយាយ សេចក្តីថា ដោយឥរិយាបថដែលធ្វើបានដោយកម្រ។ ពាក្យថា បដិបទាយ សេចក្តីថា ដោយការប្រតិបត្តិធុតង្គដែលធ្វើបានដោយកម្រ។ ពាក្យថា ទុក្ករការិកាយ សេចក្តីថា ដោយការធ្វើទុក្ករកិរិយា មានការសោយអាហារគឺទឹកសម្លសណ្តែកបន្តិចបន្តួចជាដើម។ ពាក្យថា អភិជានាថ មេ នោ សេចក្តីថា អ្នកទាំងឡាយដឹងនូវពាក្យរបស់តថាគតដែរឬទេ។ ពាក្យថា ឯវរូបំ បភាវិតមេតំ សេចក្តីថា នូវពាក្យប្លែកៗមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា «តើកាលដែលតថាគតធ្វើសេចក្តីព្យាយាមនៅក្នុងស្រុកឧរុវេលា តថាគតធ្លាប់បានមកកាន់សំណាក់អ្នកទាំងឡាយ ក្នុងពេលយប់ក្តី ពេលថ្ងៃក្តី ដើម្បីសង្គ្រោះ ដើម្បីលើកទឹកចិត្ត ហើយនិយាយពាក្យប្លែកៗយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយកុំត្រិះរិះឡើយ ពន្លឺក្តី និមិត្តក្តី តែងប្រាកដដល់តថាគត” ដែរឬទេ?» នេះជាអធិប្បាយ។ ភិក្ខុទាំងនោះ លុះបានស្តាប់ពាក្យត្រឹមតែមួយម៉ាត់ ក៏បានស្មារតីឡើងវិញ មានសេចក្តីគោរពកោតក្រែងកើតឡើង ជឿជាក់ថា «ឱ! ព្រះសមណគោតមនេះ បានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធពិតប្រាកដមែនហើយ» ទើបក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេចក្តីនោះមិនមែនដូច្នោះទេ»។ ពាក្យថា អសក្ខិំ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចវគ្គិយេ ភិក្ខូ សញ្ញាបេតុំ សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអាចញ៉ាំងភិក្ខុបញ្ចវគ្គីឲ្យដឹងច្បាស់ថា តថាគតបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធហើយ។ ក៏ក្នុងកាលនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងមកដល់ចំថ្ងៃឧបោសថ (១៥ កើត ខែអាសាឍ) តែម្តង។ ទ្រង់ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងនោះឲ្យដឹងនូវភាពជាព្រះពុទ្ធរបស់ព្រះអង្គហើយ ទ្រង់ធ្វើព្រះកោណ្ឌញ្ញត្ថេរឲ្យជាកាយសក្ខី (សាក្សីផ្ទាល់) រួចទ្រង់សម្តែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់សូត្រ ព្រះថេរៈព្រមទាំងព្រហ្ម ១៨ កោដិ បានសម្រេចសោតាបត្តិផល។ ព្រះធម៌ទេសនាបានចប់សព្វគ្រប់ក្នុងពេលដែលព្រះអាទិត្យមិនទាន់លិចឡើយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ចូលចាំវស្សានៅក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវននោះឯង។

ဒွေပိ သုဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဩဝဒါမီတိအာဒိ ပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပိဏ္ဍပါတတ္ထာယပိ ဂါမံ အပ္ပဝိသနဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေသဉှိ ဘိက္ခူနံ ကမ္မဋ္ဌာနေသု ဥပ္ပန္နမလဝိသောဓနတ္ထံ ဘဂဝါ အန္တောဝိဟာရေယေဝ အဟောသိ. ဥပ္ပန္နေ ဥပ္ပန္နေ ကမ္မဋ္ဌာနမလေ တေပိ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆန္တိ. ဘဂဝါပိ တေသံ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ မလံ ဝိနောဒေတိ. အထ နေသံ ဘဂဝတာ ဧဝံ နီဟဋဘတ္တေန ဩဝဒိယမာနာနံ ဝပ္ပတ္ထေရော ပါဋိပဒဒိဝသေ သောတာပန္နော အဟောသိ. ဘဒ္ဒိယတ္ထေရော ဒုတိယာယံ, မဟာနာမတ္ထေရော တတိယာယံ, အဿဇိတ္ထေရော စတုတ္ထိယံ. ပက္ခဿ ပန ပဉ္စမိယံ သဗ္ဗေဝ တေ ဧကတော သန္နိပါတေတွာ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တံ ကထေသိ, သုတ္တပရိယောသာနေ သဗ္ဗေပိ အရဟတ္တဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. တေနာဟ – ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ မယာ ဧဝံ ဩဝဒိယမာနာ…ပေ… အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ နိဗ္ဗာနံ အဇ္ဈဂမံသု…ပေ… နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. ဧတ္တကံ ကထာမဂ္ဂံ ဘဂဝါ ယံ ပုဗ္ဗေ အဝစ – ‘‘တုမှေပိ မမဉ္စေဝ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနဉ္စ မဂ္ဂံ အာရုဠှာ, အရိယပရိယေသနာ တုမှာကံ ပရိယေသနာ’’တိ ဣမံ ဧကမေဝ အနုသန္ဓိံ ဒဿေန္တော အာဟရိ.

ពាក្យថា ទ្វេបិ សុទំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ឱវទាមិ ជាដើម ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដើម្បីបង្ហាញអំពីការមិនយាងចូលទៅកាន់ស្រុកដើម្បីបិណ្ឌបាត ចាប់តាំងពីថ្ងៃប៉ាដិបទា (១ រោច ខែអាសាឍ) ទៅ។ ព្រោះថា ដើម្បីជម្រះមន្ទិលដែលកើតឡើងក្នុងកម្មដ្ឋានរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅតែក្នុងវត្តប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើមន្ទិលក្នុងកម្មដ្ឋានកើតឡើងរាល់ៗលើក ភិក្ខុទាំងនោះក៏ចូលទៅក្រាបបង្គំទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏យាងទៅកាន់កន្លែងដែលភិក្ខុទាំងនោះគង់នៅ ហើយទ្រង់កំចាត់បង់នូវមន្ទិលនោះចេញ។ គ្រានោះ កាលដែលភិក្ខុទាំងនោះ ត្រូវព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទូន្មានប្រដៅដោយចង្ហាន់ដែលភិក្ខុដទៃនាំមកថ្វាយយ៉ាងនេះ ព្រះវប្បត្ថេរ បានសម្រេចសោតាបត្តិផលក្នុងថ្ងៃប៉ាដិបទា (១ រោច)។ ព្រះភទ្ទិយត្ថេរ ក្នុងថ្ងៃទី ២ (២ រោច) ព្រះមហានាមត្ថេរ ក្នុងថ្ងៃទី ៣ (៣ រោច) ព្រះអស្សជិត្ថេរ ក្នុងថ្ងៃទី ៤ (៤ រោច)។ លុះដល់ថ្ងៃទី ៥ នៃកន្លះខែ (៥ រោច) ព្រះអង្គទ្រង់ប្រជុំភិក្ខុទាំងអស់នោះមកជាមួយគ្នា ហើយទ្រង់សម្តែងអនត្តលក្ខណសូត្រ ក្នុងពេលបញ្ចប់សូត្រ ភិក្ខុទាំងអស់ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តផល។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង ភិក្ខុបញ្ចវគ្គី កាលដែលតថាគតទូន្មានប្រដៅយ៉ាងនេះ...បេ... ក៏បានសម្រេចនូវព្រះនិព្វាន ជាធម៌ក្សេមចាកយោគៈដ៏ប្រសើរលើសលប់...បេ... ភពថ្មីមិនមានទៀតឡើយ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់នាំមកនូវលំដាប់ពាក្យប៉ុណ្ណេះ ដែលទ្រង់បានត្រាស់ទុកក្នុងកាលមុនថា «អ្នកទាំងឡាយក៏បានឡើងកាន់ផ្លូវរបស់តថាគត និងរបស់ភិក្ខុបញ្ចវគ្គីហើយ ការស្វែងរករបស់អ្នកទាំងឡាយ ក៏ជាអរិយបរិយេសនា (ការស្វែងរកដ៏ប្រសើរ)» ដើម្បីបង្ហាញនូវអនុសន្ធិតែមួយនេះឯង។

၂၈၇. ဣဒါနိ ယသ္မာ န အဂါရိယာနံယေဝ ပဉ္စကာမဂုဏပရိယေသနာ ဟောတိ, အနဂါရိယာနမ္ပိ စတ္တာရော ပစ္စယေ အပ္ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တာနံ ပဉ္စကာမဂုဏဝသေန အနရိယပရိယေသနာ ဟောတိ, တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ကာမဂုဏာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နဝရတ္တေသု ပတ္တစီဝရာဒီသု စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါတိအာဒယော စတ္တာရော ကာမဂုဏာ လဗ္ဘန္တိ. ရသော ပနေတ္ထ ပရိဘောဂရသော ဟောတိ. မနုညေ ပိဏ္ဍပါတေ ဘေသဇ္ဇေ စ ပဉ္စပိ လဗ္ဘန္တိ. သေနာသနမှိ စီဝရေ ဝိယ စတ္တာရော. ရသော ပန ဧတ္ထာပိ ပရိဘောဂရသောဝ. ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေတိ ကသ္မာ အာရဘိ? ဧဝံ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ, ‘‘ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အနရိယပရိယေသနာ နာမ ကုတော, အရိယပရိယေသနာဝ ပဗ္ဗဇိတာန’’န္တိ, တေသံ ပဋိသေဓနတ္ထာယ ‘‘ပဗ္ဗဇိတာနမ္ပိ စတူသု ပစ္စယေသု အပ္ပစ္စဝေက္ခဏပရိဘောဂေါ အနရိယပရိယေသနာ [Pg.98] ဧဝါ’’တိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဂဓိတာတိ တဏှာဂေဓေန ဂဓိတာ. မုစ္ဆိတာတိ တဏှာမုစ္ဆာယ မုစ္ဆိတာ. အဇ္ဈောပန္နာတိ တဏှာယ အဇ္ဈောဂါဠှာ. အနာဒီနဝဒဿာဝိနောတိ အာဒီနဝံ အပဿန္တာ. အနိဿရဏပညာတိ နိဿရဏံ ဝုစ္စတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. တေ တေန ဝိရဟိတာ.

២៨៧. ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែការស្វែងរកកាមគុណ ៥ មិនមែនមានតែចំពោះគ្រហស្ថប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែពួកបព្វជិតដែលប្រើប្រាស់បច្ច័យ ៤ ដោយមិនបានពិចារណា ក៏ឈ្មោះថាមានការស្វែងរកមិនប្រសើរ (អនរិយបរិយេសនា) ដោយអំណាចនៃកាមគុណ ៥ ដែរ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យថា បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, កាមគុណា ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ក្នុងបាត្រ និងចីវរជាដើមដែលជ្រលក់ថ្មីៗ តែងបាននូវកាមគុណ ៤ មានរូបដែលដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណជាដើម។ ចំណែកឯរសក្នុងទីនេះ គឺរសនៃការប្រើប្រាស់ (សេចក្តីត្រេកអរក្នុងការប្រើប្រាស់)។ ក្នុងបិណ្ឌបាត និងភេសជ្ជៈដ៏គួរជាទីគាប់ចិត្ត តែងបាននូវកាមគុណទាំង ៥ តែម្តង។ ក្នុងសេនាសនៈ ក៏បាននូវកាមគុណ ៤ ដូចក្នុងចីវរដែរ។ ចំណែកឯរសក្នុងសេនាសនៈនេះ ក៏ជាសេចក្តីត្រេកអរក្នុងការប្រើប្រាស់ដូចគ្នា។ ចុះព្រះអង្គផ្តើមសម្តែងពាក្យថា យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ ដើម្បីអ្វី? ព្រះអង្គកាលបង្ហាញកាមគុណ ៥ យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីហាមឃាត់ពួកជនដែលនិយាយថា «ចាប់តាំងពីពេលបួសមក ការស្វែងរកមិនប្រសើរនឹងមានពីណាមក សំរាប់បព្វជិតទាំងឡាយ មានតែអរិយបរិយេសនា (ការស្វែងរកដ៏ប្រសើរ) ប៉ុណ្ណោះ» ទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនានេះ ដើម្បីបង្ហាញថា «សូម្បីតែពួកបព្វជិត កាលបើប្រើប្រាស់បច្ច័យ ៤ ដោយមិនបានពិចារណា ក៏ជាអនរិយបរិយេសនាពិតប្រាកដមែន»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា គធិតា សេចក្តីថា ជាប់ជំពាក់ដោយសេចក្តីលោភលន់នៃតណ្ហា។ ពាក្យថា មុច្ឆិតា សេចក្តីថា វង្វេងវង្វាន់ដោយសេចក្តីវង្វេងនៃតណ្ហា។ ពាក្យថា អជ្ឈោបន្នា សេចក្តីថា ត្រូវតណ្ហាគ្របសង្កត់ហើយ។ ពាក្យថា អនាទីនវទស្សាវិទោ សេចក្តីថា មិនឃើញនូវទោសកំហុស។ ពាក្យថា អនិស្សរណបញ្ញា សេចក្តីថា បញ្ញាជាគ្រឿងរំដោះខ្លួន គឺបច្ចវេក្ខណញាណ។ ពួកបព្វជិតទាំងនោះ គឺប្រាសចាកបច្ចវេក្ខណញាណនោះ។

ဣဒါနိ တဿတ္ထဿ သာဓကံ ဥပမံ ဒဿေန္တော သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတြေဝံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – အာရညကမဂေါ ဝိယ ဟိ သမဏဗြာဟ္မဏာ, လုဒ္ဒကေန အရညေ ဌပိတပါသော ဝိယ စတ္တာရော ပစ္စယာ, တဿ လုဒ္ဒဿ ပါသရာသိံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ သယနကာလော ဝိယ တေသံ စတ္တာရော ပစ္စယေ အပ္ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘောဂကာလော. လုဒ္ဒကေ အာဂစ္ဆန္တေ မဂဿ ယေန ကာမံ အဂမနကာလော ဝိယ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ မာရဿ ယထာကာမကရဏီယကာလော, မာရဝသံ ဥပဂတဘာဝေါတိ အတ္ထော. မဂဿ ပန အဗဒ္ဓဿ ပါသရာသိံ အဓိသယိတကာလော ဝိယ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ စတူသု ပစ္စယေသု ပစ္စဝေက္ခဏပရိဘောဂေါ, လုဒ္ဒကေ အာဂစ္ဆန္တေ မဂဿ ယေန ကာမံ ဂမနံ ဝိယ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ မာရဝသံ အနုပဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိဿတ္ထောတိ နိဗ္ဘယော နိရာသင်္ကော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញឧបមាជាគ្រឿងសម្រេចសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា សេយ្យថានិ, ភិក្ខវេ ជាដើម។ ក្នុងទីនោះ គួរដឹងការប្រៀបធៀបឧបមេយ្យ និងឧបមានេះយ៉ាងនេះថា៖ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចជាម្រឹគព្រៃ, បច្ច័យ ៤ ប្រៀបដូចជាអន្ទាក់ដែលព្រានព្រៃដាក់ទុកក្នុងព្រៃ, ពេលវេលាដែលពួកសមណព្រាហ្មណ៍ប្រើប្រាស់បច្ច័យ ៤ ដោយមិនបានពិចារណា ប្រៀបដូចជាពេលវេលាដែលម្រឹគដេកលើគំនរអន្ទាក់របស់ព្រាននោះ។ ពេលវេលាដែលពួកសមណព្រាហ្មណ៍ត្រូវមារធ្វើបានតាមចិត្តចង់ គឺការធ្លាក់ទៅក្នុងអំណាចរបស់មារ ប្រៀបដូចជាពេលវេលាដែលម្រឹគមិនអាចរត់ទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាបាន កាលដែលព្រានព្រៃដើរមកដល់ នេះជាអត្ថន័យ។ ចំណែកឯការប្រើប្រាស់បច្ច័យ ៤ ដោយការពិចារណារបស់ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចជាពេលវេលាដែលម្រឹគមិនជាប់អន្ទាក់ ដេកនៅលើគំនរអន្ទាក់, ការមិនធ្លាក់ទៅក្នុងអំណាចរបស់មារនៃពួកសមណព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចជាការរត់ទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាបានរបស់ម្រឹគ កាលដែលព្រានព្រៃដើរមកដល់ យ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា វិស្សត្ថោ សេចក្តីថា មិនមានភ័យ មិនមានសេចក្តីសង្ស័យ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

ပါသရာသိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយ បាសរាសិសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

အရိယပရိယေသနာတိပိ ဧတဿေဝ နာမံ.

ពាក្យថា អរិយបរិយេសនសូត្រ ក៏ជាឈ្មោះនៃសូត្រនេះឯង។

၇. စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការអធិប្បាយ ចូឡហត្ថិបទោបមសូត្រ

၂၈၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တံ. တတ္ထ သဗ္ဗသေတေန ဝဠဝါဘိရထေနာတိ, ‘‘သေတာ သုဒံ အဿာ ယုတ္တာ ဟောန္တိ သေတာလင်္ကာရာ. သေတော ရထော သေတာလင်္ကာရော သေတပရိဝါရော, သေတာ ရသ္မိယော, သေတာ ပတောဒလဋ္ဌိ, သေတံ ဆတ္တံ, သေတံ ဥဏှီသံ, သေတာနိ ဝတ္ထာနိ, သေတာ ဥပါဟနာ, သေတာယ သုဒံ ဝါလဗီဇနိယာ ဗီဇိယတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၄) ဧဝံ ဝုတ္တေန သကလသေတေန စတူဟိ ဝဠဝါဟိ ယုတ္တရထေန.

២៨៨. ពាក្យថា ឯវំ មេ សុតំ គឺចូឡហត្ថិបទោបមសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា សព្វសេតេន វឡវាភិរថេន សេចក្តីថា «សេះទាំងឡាយដែលទឹមនោះ សុទ្ធតែសេះស មានគ្រឿងប្រដាប់ពណ៌ស។ រថក៏ពណ៌ស មានគ្រឿងប្រដាប់ពណ៌ស មានបរិវារពណ៌ស ខ្សែបររថក៏ពណ៌ស រំពាត់ក៏ពណ៌ស ឆត្រក៏ពណ៌ស មកុដ (ក្បាំងក្បាល) ក៏ពណ៌ស សម្លៀកបំពាក់ទាំងឡាយក៏ពណ៌ស ស្បែកជើងក៏ពណ៌ស គេបក់រថនោះដោយផ្លិតវាលវីជនីពណ៌ស» ដូចដែលបានពោលមកយ៉ាងនេះ គឺរថដែលទឹមដោយសេះញី ៤ ក្បាល ដែលមានពណ៌សទាំងអស់។

ရထော [Pg.99] စ နာမေသော ဒုဝိဓော ဟောတိ – ယောဓရထော, အလင်္ကာရရထောတိ. တတ္ထ ယောဓရထော စတုရဿသဏ္ဌာနော ဟောတိ နာတိမဟာ, ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ဇနာနံ ဂဟဏသမတ္ထော. အလင်္ကာရရထော မဟာ ဟောတိ, ဒီဃတော ဒီဃော, ပုထုလတော ပုထုလော. တတ္ထ ဆတ္တဂ္ဂါဟကော ဝါလဗီဇနိဂ္ဂါဟကော တာလဝဏ္ဋဂ္ဂါဟကောတိ ဧဝံ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ သုခေန ဌာတုံ ဝါ နိသီဒိတုံ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝါ သက္ကောန္တိ, အယမ္ပိ အလင်္ကာရရထောယေဝ. သော သဗ္ဗော သစက္ကပဉ္ဇရကုဗ္ဗရော ရဇတပရိက္ခိတ္တော အဟောသိ. ဝဠဝါ ပကတိယာ သေတဝဏ္ဏာဝ. ပသာဓနမ္ပိ တာဒိသံ ရဇတမယံ အဟောသိ. ရသ္မိယောပိ ရဇတပနာဠိ သုပရိက္ခိတ္တာ. ပတောဒလဋ္ဌိပိ ရဇတပရိက္ခိတ္တာ. ဗြာဟ္မဏောပိ သေတဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ သေတံယေဝ ဥတ္တရာသင်္ဂမကာသိ, သေတဝိလေပနံ ဝိလိမ္ပိ, သေတမာလံ ပိလန္ဓိ, ဒသသု အင်္ဂုလီသု အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကာ, ကဏ္ဏေသု ကုဏ္ဍလာနီတိ ဧဝမာဒိအလင်္ကာရောပိဿ ရဇတမယောဝ အဟောသိ. ပရိဝါရဗြာဟ္မဏာပိဿ ဒသသဟဿမတ္တာ တထေဝ သေတဝတ္ထဝိလေပနမာလာလင်္ကာရာ အဟေသုံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗသေတေန ဝဠဝါဘိရထေနာ’’တိ.

រថនោះឯង មាន ២ ប្រភេទ គឺ យោធរថ (រថចម្បាំង) ១ អលង្ការរថ (រថលម្អ) ១។ ក្នុងរថទាំង ២ នោះ យោធរថ មានសណ្ឋានជាចតុកោណ មិនធំពេកទេ អាចផ្ទុកមនុស្សបាន ២ ឬ ៣ នាក់។ ចំណែកឯអលង្ការរថ មានទំហំធំ មានបណ្តោយវែង មានទទឹងធំទូលាយ។ ក្នុងអលង្ការរថនោះ មនុស្សប្រាំបីនាក់ ឬដប់នាក់ មានអ្នកកាន់ឆត្រ អ្នកកាន់ផ្លិតវាលវីជនី អ្នកកាន់ផ្លិតស្លឹកត្នោតជាដើម អាចឈរក្តី អង្គុយក្តី សម្រាន្តក្តី បានដោយងាយស្រួល រថនេះក៏ជាអលង្ការរថដែរ។ រថទាំងអស់នោះ ព្រមទាំងកង់ គ្រោងរថ និងនឹម សុទ្ធតែស្រោបដោយប្រាក់។ សេះញីទាំងឡាយ ដោយប្រក្រតីមានពណ៌សស្រាប់ហើយ។ សូម្បីតែគ្រឿងប្រដាប់សេះ ក៏ធ្វើអំពីប្រាក់មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ។ សូម្បីតែខ្សែបររថ ក៏ស្រោបដោយសរសៃប្រាក់យ៉ាងល្អ។ សូម្បីតែរំពាត់ ក៏ស្រោបដោយប្រាក់ដែរ។ ចំណែកឯព្រាហ្មណ៍ ក៏ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌ស ដណ្តប់ស្បៃពណ៌ស លាបគ្រឿងក្រអូបពណ៌ស ពាក់កម្រងផ្កាពណ៌ស មានចិញ្ចៀនពាក់នៅម្រាមដៃទាំងដប់ មានកុណ្ឌល (ទម្រង់ត្រចៀក) នៅត្រចៀកទាំងពីរ គ្រឿងអលង្ការរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ មានសភាពយ៉ាងនេះ សុទ្ធតែធ្វើអំពីប្រាក់ទាំងអស់។ សូម្បីតែពួកព្រាហ្មណ៍ជាបរិវាររបស់គាត់ ប្រមាណមួយម៉ឺននាក់ ក៏មានសម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងលាប កម្រងផ្កា និងគ្រឿងអលង្ការពណ៌ស ដូចជាព្រាហ្មណ៍នោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា សព្វសេតេន វឡវាភិរថេន។

သာဝတ္ထိယာ နိယျာတီတိ သော ကိရ ဆန္နံ ဆန္နံ မာသာနံ ဧကဝါရံ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတိ. ဣတော ဧတ္တကေဟိ ဒိဝသေဟိ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရိဿတီတိ ပုရေတရမေဝ ဃောသနာ ကရီယတိ; တံ သုတွာ ယေ နဂရတော န ပက္ကန္တာ, တေ န ပက္ကမန္တိ. ယေ ပက္ကန္တာ, တေပိ, ‘‘ပုညဝတော သိရိသမ္ပတ္တိံ ပဿိဿာမာ’’တိ အာဂစ္ဆန္တိ. ယံ ဒိဝသံ ဗြာဟ္မဏော နဂရံ အနုဝိစရတိ, တဒါ ပါတောဝ နဂရဝီထိယော သမ္မဇ္ဇိတွာ ဝါလိကံ ဩကိရိတွာ လာဇပဉ္စမေဟိ ပုပ္ဖေဟိ အဘိပ္ပကိရိတွာ ပုဏ္ဏဃဋေ ဌပေတွာ ကဒလိယော စ ဓဇေ စ ဥဿာပေတွာ သကလနဂရံ ဓူပိတဝါသိတံ ကရောန္တိ. ဗြာဟ္မဏော ပါတောဝ သီသံ နှာယိတွာ ပုရေဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ သေတဝတ္ထာဒီဟိ အတ္တာနံ အလင်္ကရိတွာ ပါသာဒါ ဩရုယှ ရထံ အဘိရုဟတိ. အထ နံ တေ ဗြာဟ္မဏာ သဗ္ဗသေတဝတ္ထဝိလေပနမာလာလင်္ကာရာ သေတစ္ဆတ္တာနိ ဂဟေတွာ ပရိဝါရေန္တိ; တတော မဟာဇနဿ သန္နိပါတနတ္ထံ ပဌမံယေဝ တရုဏဒါရကာနံ ဖလာဖလာနိ ဝိကိရိတွာ တဒနန္တရံ မာသကရူပါနိ; တဒနန္တရံ ကဟာပဏေ ဝိကိရန္တိ; မဟာဇနာ သန္နိပတန္တိ. ဥက္ကုဋ္ဌိယော စေဝ စေလုက္ခေပါ စ ပဝတ္တန္တိ. အထ ဗြာဟ္မဏော မင်္ဂလိကသောဝတ္ထိကာဒီသု မင်္ဂလာနိ စေဝ သုဝတ္ထိယော [Pg.100] စ ကရောန္တေသု မဟာသမ္ပတ္တိယာ နဂရံ အနုဝိစရတိ. ပုညဝန္တာ မနုဿာ ဧကဘူမကာဒိပါသာဒေ အာရုယှ သုကပတ္တသဒိသာနိ ဝါတပါနကဝါဋာနိ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေန္တိ. ဗြာဟ္မဏောပိ အတ္တနော ယသသိရိသမ္ပတ္တိယာ နဂရံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော ဝိယ ဒက္ခိဏဒွါရာဘိမုခေါ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာဝတ္ထိယာ နိယျာတီ’’တိ.

ពាក្យថា «sāvatthiyā niyyātī» សេចក្តីថា ឮថា ព្រាហ្មណ៍ (ជាណុស្សោណិ) នោះ តែងធ្វើការប្រទក្សិណនូវព្រះនគរមួយដង ក្នុងរវាង ៦ ខែៗម្តង។ ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ អស់ថ្ងៃប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ព្រាហ្មណ៍នឹងធ្វើការប្រទក្សិណព្រះនគរ ការប្រកាសផ្សាយត្រូវបានធ្វើឡើងជាមុនយ៉ាងនេះ។ ពួកជនណាដែលមិនទាន់ចេញទៅក្រៅក្រុង ឮសំឡេងប្រកាសនោះហើយ ក៏មិនចេញទៅឡើយ។ ពួកជនណាដែលចេញទៅហើយ ជនទាំងនោះក៏ត្រឡប់មកវិញ ដោយគិតថា «យើងនឹងមើលសិរីសម្បត្តិរបស់បុគ្គលមានបុណ្យ»។ ក្នុងថ្ងៃណាដែលព្រាហ្មណ៍ត្រេចទៅក្នុងនគរ ក្នុងថ្ងៃនោះ ពួកជនតែងបោសសម្អាតវិថីក្នុងនគរតាំងពីព្រលឹម រួចរោយខ្សាច់ បាចសាចនូវផ្កាមានលាជជាទី ៥ តម្កល់ទុកនូវក្អមទឹកពេញ លើកឡើងនូវដើមចេក និងទង់ជ័យទាំងឡាយ ធ្វើនគរទាំងមូលឱ្យមានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ដោយផ្សែងអប់។ ចំណែកព្រាហ្មណ៍ ក៏ស្រង់ទឹកកក់ក្បាលតាំងពីព្រលឹម បរិភោគអាហារពេលព្រឹក រួចហើយតុបតែងខ្លួនដោយសម្លៀកបំពាក់ពណ៌សជាដើម តាមវិធីដែលពោលហើយ ចុះចាកប្រាសាទ ហើយឡើងកាន់រថ។ គ្រានោះ ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ដែលមានសម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងលាប ផ្កាកម្រង និងគ្រឿងអលង្ការពណ៌សទាំងអស់ កាន់នូវស្វេតច្ឆត្រទាំងឡាយ ហែហមអមព្រាហ្មណ៍នោះ។ បន្ទាប់មក ដើម្បីឱ្យមហាជនជួបជុំគ្នា ជាដំបូង គេតែងបាចសាចនូវផ្លែឈើតូចធំដល់ក្មេងតូចៗ បន្ទាប់មកក៏បាចសាចនូវរូបមាសកៈ បន្ទាប់មកទៀតក៏បាចសាចនូវកហាបណៈទាំងឡាយ មហាជនក៏មកជួបជុំគ្នា។ ការស្រែកហ៊ោរកញ្ជ្រៀវ និងការបោះឡើងនូវសម្លៀកបំពាក់ ក៏ប្រព្រឹត្តទៅ។ គ្រានោះ កាលបើពួកអ្នកពោលពាក្យមង្គល និងពាក្យសួស្តីជាដើម កំពុងធ្វើនូវមង្គល និងសួស្តីទាំងឡាយ ព្រាហ្មណ៍ក៏ត្រេចទៅក្នុងនគរដោយសម្បត្តិដ៏ធំធេង。ពួកមនុស្សមានបុណ្យ ឡើងកាន់ប្រាសាទមានថ្នាក់មួយជាដើម បើកនូវស្លាបបង្អួចដែលមានពណ៌ដូចជាស្លាបសេក ហើយសម្លឹងមើល។ សូម្បីតែព្រាហ្មណ៍ ក៏ហាក់ដូចជាគ្របដណ្តប់នូវព្រះនគរដោយយស និងសិរីសម្បត្តិរបស់ខ្លួន បែរមុខទៅរកទ្វារទិសខាងត្បូង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា «sāvatthiyā niyyātī»។

ဒိဝါ ဒိဝဿာတိ ဒိဝသဿ ဒိဝါ, မဇ္ဈနှကာလေတိ အတ္ထော. ပိလောတိကံ ပရိဗ္ဗာဇကန္တိ ပိလောတိကာတိ ဧဝံ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝေါဟာရဝသေန လဒ္ဓနာမံ ပရိဗ္ဗာဇကံ. သော ကိရ ပရိဗ္ဗာဇကော ဒဟရော ပဌမဝယေ ဌိတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာကော, ပါတောဝ တထာဂတဿ စေဝ မဟာထေရာနဉ္စ ဥပဋ္ဌာနံ ကတွာ တိဒဏ္ဍကုဏ္ဍိကာဒိပရိက္ခာရံ အာဒါယ ဇေတဝနာ နိက္ခမိတွာ နဂရာဘိမုခေါ ပါယာသိ. တံ ဧသ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ အဒ္ဒသ. ဧတဒဝေါစာတိ အနုက္ကမေန သန္တိကံ အာဂတံ သဉ္ဇာနိတွာ ဧတံ, ‘‘ဟန္ဒ ကုတော နု ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဂေါတ္တံ ကိတ္တေန္တော ဝစနံ အဝေါစ. ပဏ္ဍိတော မညေတိ ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော သမဏံ ဂေါတမံ ပဏ္ဍိတောတိ မညတိ, ဥဒါဟု နောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

ពាក្យថា «divā divassā» សេចក្តីថា ក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់នៃថ្ងៃ គឺក្នុងពេលថ្ងៃត្រង់ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ក្នុងបទថា «pilotikaṃ paribbājakaṃ» នេះ ពាក្យថា «pilotikā» គឺបរិព្វាជកដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ដោយអំណាចនៃពាក្យហៅជាឥត្ថីលិង្គ។ ឮថា បរិព្វាជកនោះ នៅក្មេង ស្ថិតនៅក្នុងបឋមវ័យ មានសម្បុរដូចមាស ជាអ្នកបម្រើព្រះពុទ្ធ គាត់បានធ្វើការបម្រើចំពោះព្រះតថាគត និងព្រះមហាថេរទាំងឡាយតាំងពីព្រលឹម រួចកាន់យកនូវបរិក្ខារមានឈើច្រត់បីជើង និងក្អមទឹកជាដើម ចេញចាកវត្តជេតពន សំដៅទៅកាន់ព្រះនគរ។ ព្រាហ្មណ៍នេះ បានឃើញបរិព្វាជកនោះកំពុងដើរមកអំពីចម្ងាយ។ ពាក្យថា «etadavoca» សេចក្តីថា ព្រាហ្មណ៍ស្គាល់ច្បាស់នូវបរិព្វាជកនោះដែលដើរមកដល់ជិតតាមលំដាប់ ទើបពោលពាក្យប្រកាសត្រកូលថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះ លោកវច្ឆាយនៈ មកពីណា?»។ ពាក្យថា «paṇḍito maññe» សេចក្តីថា លោកវច្ឆាយនៈ សំគាល់នូវព្រះសមណគោតមថា ជាបណ្ឌិត ឬថាមិនមែនជាបណ្ឌិត? នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។

ကော စာဟံ, ဘောတိ, ဘော, သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ဇာနနေ အဟံ ကော နာမ? ကော စ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ဇာနိဿာမီတိ ကုတော စာဟံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ဇာနိဿာမိ, ကေန ကာရဏေန ဇာနိဿာမီတိ? ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ အတ္တနော အဇာနနဘာဝံ ဒီပေတိ. သောပိ နူနဿ တာဒိသောဝါတိ ယော သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ဇာနေယျ, သောပိ နူန ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော တာဒိသော ဗုဒ္ဓေါယေဝ ဘဝေယျ. သိနေရုံ ဝါ ဟိမဝန္တံ ဝါ ပထဝိံ ဝါ အာကာသံ ဝါ ပမေတုကာမေန တပ္ပမာဏောဝ ဒဏ္ဍော ဝါ ရဇ္ဇု ဝါ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ. သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညံ ဇာနန္တေနပိ တဿ ဉာဏသဒိသမေဝ သဗ္ဗညုတညာဏံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. အာဒရဝသေန ပနေတ္ထ အာမေဍိတံ ကတံ. ဥဠာရာယာတိ ဥတ္တရာယ သေဋ္ဌာယ. ကော စာဟံ, ဘောတိ, ဘော, အဟံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပသံသနေ ကော နာမ? ကော စ သမဏံ ဂေါတမံ ပသံသိဿာမီတိ ကေန ကာရဏေန ပသံသိဿာမိ? ပသတ္ထပသတ္ထောတိ သဗ္ဗဂုဏာနံ ဥတ္တရိတရေဟိ သဗ္ဗလောကပသတ္ထေဟိ အတ္တနော ဂုဏေဟေဝ ပသတ္ထော, န တဿ အညေဟိ ပသံသနကိစ္စံ အတ္ထိ. ယထာ ဟိ စမ္ပကပုပ္ဖံ ဝါ နီလုပ္ပလံ ဝါ ပဒုမံ ဝါ လောဟိတစန္ဒနံ ဝါ အတ္တနော ဝဏ္ဏဂန္ဓသိရိယာဝ [Pg.101] ပါသာဒိကဉ္စေဝ သုဂန္ဓဉ္စ, န တဿ အာဂန္တုကေဟိ ဝဏ္ဏဂန္ဓေဟိ ထောမနကိစ္စံ အတ္ထိ. ယထာ စ မဏိရတနံ ဝါ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဝါ အတ္တနော အာလောကေနေဝ ဩဘာသတိ, န တဿ အညေန ဩဘာသနကိစ္စံ အတ္ထိ. ဧဝံ သမဏော ဂေါတမော သဗ္ဗလောကပသတ္ထေဟိ အတ္တနော ဂုဏေဟေဝ ပသတ္ထော ထောမိတော သဗ္ဗလောကဿ သေဋ္ဌတံ ပါပိတော, န တဿ အညေန ပသံသနကိစ္စံ အတ္ထိ. ပသတ္ထေဟိ ဝါ ပသတ္ထောတိပိ ပသတ္ထပသတ္ထော.

ពាក្យថា «ko cāhaṃ, bho» សេចក្តីថា ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ក្នុងការដឹងនូវភាពឈ្លាសវៃក្នុងព្រះបញ្ញារបស់ព្រះសមណគោតម តើខ្ញុំជាអ្វីទៅ? ពាក្យថា «ko ca samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ jānissāmi» សេចក្តីថា តើខ្ញុំនឹងដឹងនូវភាពឈ្លាសវៃក្នុងព្រះបញ្ញារបស់ព្រះសមណគោតមអំពីណាបាន តើខ្ញុំនឹងដឹងដោយហេតុណា? យ៉ាងនេះ គាត់បង្ហាញពីភាពមិនដឹងរបស់ខ្លួនដោយប្រការទាំងពួង។ ពាក្យថា «sopi nūnassa tādisova» សេចក្តីថា បុគ្គលណាដែលដឹងនូវភាពឈ្លាសវៃក្នុងព្រះបញ្ញារបស់ព្រះសមណគោតម បុគ្គលនោះក៏គប្បីជាព្រះពុទ្ធដូចជាព្រះអង្គ ដែលបានបំពេញបារមីដប់ ហើយដល់នូវភាពជាព្រះសព្វញ្ញូដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលដែលប្រាថ្នានឹងវាស់ស្ទង់ភ្នំសិនេរុ ឬភ្នំហិមពាន្ត ឬផែនដី ឬអាកាស គប្បីបាននូវឈើច្រត់ ឬខ្សែដែលមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ (ស្មើនឹងរបស់ទាំងនោះ)។ សូម្បីតែបុគ្គលដែលដឹងនូវព្រះបញ្ញារបស់ព្រះសមណគោតម ក៏គប្បីបាននូវព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណដែលដូចគ្នានឹងព្រះញាណរបស់ព្រះអង្គដែរ នេះជាការបង្ហាញសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ លោកធ្វើការសូត្រដដែលៗ (អាមេឌិតៈ) ដោយអំណាចនៃសេចក្តីគោរព។ ពាក្យថា «uḷārāya» សេចក្តីថា ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា «ko cāhaṃ, bho» សេចក្តីថា ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ក្នុងការសរសើរព្រះសមណគោតម តើខ្ញុំជាអ្វីទៅ? ពាក្យថា «ko ca samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsissāmi» សេចក្តីថា តើខ្ញុំនឹងសរសើរដោយហេតុណា? ពាក្យថា «pasatthapasattho» សេចក្តីថា ព្រះអង្គជាបុគ្គលដែលគេសរសើរហើយ ដោយព្រះគុណទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ជាងពួកបុគ្គលដែលសកលលោកសរសើរហើយ ដ៏ក្រៃលែងជាងគុណទាំងពួង ព្រះអង្គគ្មានកិច្ចដែលត្រូវអ្នកដទៃសរសើរឡើយ។ ពិតណាស់ ដូចជាផ្កាចម្ប៉ា ឬផ្កាឧប្បលខៀវ ឬផ្កាឈូក ឬខ្លឹមច័ន្ទក្រហម តែងជាទីនាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា និងមានក្លិនក្រអូបដោយសិរីនៃពណ៌ និងក្លិនរបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ របស់ទាំងនោះគ្មានកិច្ចដែលត្រូវសរសើរដោយពណ៌ និងក្លិនដែលមកពីខាងក្រៅឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាកែវមណី ឬមណ្ឌលព្រះចន្ទ តែងរុងរឿងដោយពន្លឺរបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ របស់ទាំងនោះគ្មានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើឱ្យរុងរឿងដោយពន្លឺដទៃឡើយ។ យ៉ាងណាមិញ ព្រះសមណគោតម ក៏ជាបុគ្គលដែលគេសរសើរហើយ គឺគេសរសើរហើយដោយព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ជាងពួកបុគ្គលដែលសកលលោកសរសើរហើយ ព្រះអង្គដល់នូវភាពជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរជាងសកលលោកទាំងមូល ព្រះអង្គគ្មានកិច្ចដែលត្រូវអ្នកដទៃសរសើរឡើយ។ មួយម៉្យាងទៀត ព្រះអង្គឈ្មោះថា «pasatthapasattho» ព្រោះជាបុគ្គលដែលពួកបុគ្គលដែលគេសរសើរហើយ សរសើរព្រះអង្គ។

ကေ ပသတ္ထာ နာမ? ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ကာသိကောသလဝါသိကေဟိ ပသတ္ထော, ဗိမ္ဗိသာရော အင်္ဂမဂဓဝါသီဟိ. ဝေသာလိကာ လိစ္ဆဝီ ဝဇ္ဇိရဋ္ဌဝါသီဟိ ပသတ္ထာ. ပါဝေယျကာ မလ္လာ, ကောသိနာရကာ မလ္လာ, အညေပိ တေ တေ ခတ္တိယာ တေဟိ တေဟိ ဇာနပဒေဟိ ပသတ္ထာ. စင်္ကီအာဒယော ဗြာဟ္မဏာ ဗြာဟ္မဏဂဏေဟိ, အနာထပိဏ္ဍိကာဒယော ဥပါသကာ အနေကသတေဟိ ဥပါသကဂဏေဟိ, ဝိသာခါဒယော ဥပါသိကာ အနေကသတာဟိ ဥပါသိကာဟိ, သကုလုဒါယိအာဒယော ပရိဗ္ဗာဇကာ အနေကေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကသတေဟိ, ဥပ္ပလဝဏ္ဏာထေရိအာဒိကာ မဟာသာဝိကာ အနေကေဟိ ဘိက္ခုနိသတေဟိ, သာရိပုတ္တတ္ထေရာဒယော မဟာသာဝကာ အနေကသတေဟိ ဘိက္ခူဟိ, သက္ကာဒယော ဒေဝါ အနေကသဟဿေဟိ ဒေဝေဟိ, မဟာဗြဟ္မာဒယော ဗြဟ္မာနော အနေကသဟဿေဟိ ဗြဟ္မေဟိ ပသတ္ထာ. တေ သဗ္ဗေပိ ဒသဗလံ ထောမေန္တိ ဝဏ္ဏေန္တိ, ပသံသန္တီတိ ဘဂဝါ ‘‘ပသတ္ထပသတ္ထော’’တိ ဝုစ္စတိ.

តើពួកជនណាខ្លះដែលឈ្មោះថាជាបុគ្គលដែលគេសរសើរហើយ? ព្រះបាទបសេនទិកោសល គឺពួកអ្នកស្រុកកាសី និងកោសលសរសើរហើយ។ ព្រះបាទពិម្ពិសារ គឺពួកអ្នកស្រុកអង្គៈ និងមគធៈសរសើរហើយ។ ពួកស្តេចលិច្ឆវីក្នុងក្រុងវេសាលី គឺពួកអ្នកស្រុកវជ្ជីសរសើរហើយ។ ពួកមល្លក្សត្រក្នុងក្រុងបាវ៉ា ពួកមល្លក្សត្រក្នុងក្រុងកុសិនារា និងពួកក្សត្រទាំងនោះៗដទៃទៀត គឺពួកអ្នកស្រុកក្នុងជនបទទាំងនោះៗសរសើរហើយ។ ពួកព្រាហ្មណ៍មានចង្កីព្រាហ្មណ៍ជាដើម គឺពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយសរសើរហើយ។ ពួកឧបាសកមានអនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋីជាដើម គឺពួកឧបាសកច្រើនរយនាក់សរសើរហើយ។ ពួកឧបាសិកាមាននាងវិសាខាជាដើម គឺពួកឧបាសិកាច្រើនរយនាក់សរសើរហើយ។ ពួកបរិព្វាជកមានសកុលុទាយីជាដើម គឺពួកបរិព្វាជកច្រើនរយនាក់សរសើរហើយ។ ពួកមហាស្រាវិកាមានឧប្បលវណ្ណាថេរីជាដើម គឺពួកភិក្ខុនីច្រើនរយនាក់សរសើរហើយ។ ពួកមហាសាវកមានព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាដើម គឺពួកភិក្ខុច្រើនរយអង្គសរសើរហើយ។ ពួកទេវតាមានព្រះឥន្ទ្រជាដើម គឺពួកទេវតាច្រើនពាន់សរសើរហើយ។ ពួកព្រហ្មមានមហាព្រហ្មជាដើម គឺពួកព្រហ្មច្រើនពាន់សរសើរហើយ។ ជនទាំងអស់នោះ តែងតែសរសើរ ពណ៌នា លើកតម្កើងនូវព្រះទសពល ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រូវគេហៅថា «pasatthapasattho»។

အတ္ထဝသန္တိ အတ္ထာနိသံသံ. အထဿ ပရိဗ္ဗာဇကော အတ္တနော ပသာဒကာရဏံ အာစိက္ခန္တော သေယျထာပိ, ဘော, ကုသလော နာဂဝနိကောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နာဂဝနိကောတိ နာဂဝနဝါသိကော အနုဂ္ဂဟိတသိပ္ပော ပုရိသော. ပရတော ပန ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပော ပုရိသော နာဂဝနိကောတိ အာဂတော. စတ္တာရိ ပဒါနီတိ စတ္တာရိ ဉာဏပဒါနိ ဉာဏဝလဉ္ဇာနိ, ဉာဏေန အက္ကန္တဋ္ဌာနာနီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា «atthavasaṃ» សេចក្តីថា នូវអានិសង្សនៃប្រយោជន៍។ គ្រានោះ បរិព្វាជក កាលនឹងប្រាប់នូវហេតុនៃសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ខ្លួន ដល់ព្រាហ្មណ៍នោះ ទើបពោលពាក្យមានដើមថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ប្រៀបដូចជាព្រានដំរីដ៏ឈ្លាសវៃ» ជាដើម។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា «nāgavaniko» សេចក្តីថា បុរសដែលរស់នៅក្នុងព្រៃដំរី ដែលមិនទាន់បានរៀនសិល្បសាស្ត្រ (មិនទាន់ឈ្លាសវៃ)។ ប៉ុន្តែក្នុងទីបន្ទាប់មក បុរសដែលបានរៀនសិល្បសាស្ត្រហើយ ឈ្មោះថា «nāgavaniko» (ព្រានដំរី) ដូចដែលមកហើយ។ ពាក្យថា «cattāri padāni» សេចក្តីថា ស្នាមជើងគឺញាណទាំងបួន គឺស្នាមជើងគឺញាណ ឬកន្លែងដែលជាន់ទៅដោយញាណ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ。

၂၈၉. ခတ္တိယပဏ္ဍိတေတိအာဒီသု ပဏ္ဍိတေတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတေ. နိပုဏေတိ သဏှေ သုခုမဗုဒ္ဓိနော, သုခုမအတ္ထန္တရပဋိဝိဇ္ဈနသမတ္ထေ. ကတပရပ္ပဝါဒေတိ ဝိညာတပရပ္ပဝါဒေ စေဝ ပရေဟိ သဒ္ဓိံ ကတဝါဒပရိစယေ စ. ဝါလဝေဓိရူပေတိ ဝါလဝေဓိဓနုဂ္ဂဟသဒိသေ. တေ ဘိန္ဒန္တာ မညေ စရန္တီတိ ဝါလဝေဓိ [Pg.102] ဝိယ ဝါလံ သုခုမာနိပိ ပရေသံ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ အတ္တနော ပညာဂတေန ဘိန္ဒန္တာ ဝိယ စရန္တီတိ အတ္ထော. ပဉှံ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ ဒုပဒမ္ပိ တိပဒမ္ပိ စတုပ္ပဒမ္ပိ ပဉှံ ကရောန္တိ. ဝါဒံ အာရောပေဿာမာတိ ဒေါသံ အာရောပေဿာမ. န စေဝ သမဏံ ဂေါတမံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တီတိ; ကသ္မာ န ပုစ္ဆန္တိ? ဘဂဝါ ကိရ ပရိသမဇ္ဈေ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ပရိသာယ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေတိ, တတော ပဿတိ – ‘‘ဣမေ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာ ဂုဠှံ ရဟဿံ ပဉှံ ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာဂတာ’’တိ. သော တေဟိ အပုဋ္ဌောယေဝ ဧဝရူပေ ပဉှေ ပုစ္ဆာယ ဧတ္တကာ ဒေါသာ, ဝိဿဇ္ဇနေ ဧတ္တကာ, အတ္ထေ ပဒေ အက္ခရေ ဧတ္တကာတိ ဣမေ ပဉှေ ပုစ္ဆန္တော ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ, ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇေယျာတိ, ဣတိ ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာနီတေ ပဉှေ ဓမ္မကထာယ အန္တရေ ပက္ခိပိတွာ ဝိဒ္ဓံသေတိ. ခတ္တိယပဏ္ဍိတာ ‘‘သေယျော ဝတ နော, ယေ မယံ ဣမေ ပဉှေ န ပုစ္ဆိမှာ, သစေ ဟိ မယံ ပုစ္ဆေယျာမ, အပ္ပတိဋ္ဌေဝ နော ကတွာ သမဏော ဂေါတမော ခိပေယျာ’’တိ အတ္တမနာ ဘဝန္တိ.

២៨៩. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «khattiyapaṇḍite» ជាដើម ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «paṇḍite» សេចក្តីថា ពួកជនដែលប្រកបដោយភាពជាបណ្ឌិត។ ពាក្យថា «nipuṇe» សេចក្តីថា ពួកជនដែលមានបញ្ញាល្អិតល្អន់ទន់ភ្លន់ មានសមត្ថភាពក្នុងការចាក់ធ្លុះនូវសេចក្តីដ៏ល្អិតល្អន់ផ្សេងៗ។ ពាក្យថា «kataparappavāde» សេចក្តីថា ពួកជនដែលដឹងច្បាស់នូវលទ្ធិរបស់អ្នកដទៃផង និងមានការស៊ាំនឹងការជជែកដេញដោលជាមួយអ្នកដទៃផង។ ពាក្យថា «vālavedhirūpe» សេចក្តីថា ពួកជនដែលប្រៀបដូចជាខ្មាន់ធ្នូដែលបាញ់សរសៃសក់បាន។ ពាក្យថា «te bhindantā maññe caranti» សេចក្តីថា ពួកជនទាំងនោះ តែងត្រេចទៅ ហាក់ដូចជាបំផ្លាញចោលនូវទិដ្ឋិទាំងឡាយដ៏ល្អិតល្អន់របស់បុគ្គលដទៃ ដោយកម្លាំងនៃបញ្ញារបស់ខ្លួន ដូចជាខ្មាន់ធ្នូបាញ់សរសៃសក់ឱ្យដាច់ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ ពាក្យថា «pañhaṃ abhisaṅkharonti» សេចក្តីថា តែងតែរៀបចំនូវប្រស្នាដែលមានពីរបទខ្លះ បីបទខ្លះ បួនបទខ្លះ។ ពាក្យថា «vādaṃ āropessāma» សេចក្តីថា យើងនឹងចោទប្រកាន់នូវទោស។ ពាក្យថា «na ceva samaṇaṃ gotamaṃ pañhaṃ pucchanti» សេចក្តីថា ហេតុអ្វីបានជាពួកគេមិនសួរប្រស្នា? ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងកណ្តាលជំនុំ តែងទ្រង់ទតមើលអធ្យាស្រ័យរបស់បរិស័ទ បន្ទាប់មកទ្រង់ទតឃើញថា «ពួកក្សត្រជាបណ្ឌិតទាំងនេះ នាំគ្នាមកដោយធ្វើប្រស្នាដ៏កំបាំង និងអាថ៌កំបាំង ឱ្យដូចជាទ្រព្យដ៏មានតម្លៃដែលគេលាក់ទុកក្នុងចង្កេះ»។ ព្រះអង្គ ទោះបីជាពួកក្សត្រទាំងនោះមិនទាន់បានសួរ ក៏ទ្រង់ជ្រាបថា ក្នុងការសួរប្រស្នាមានសភាពយ៉ាងនេះ មានទោសប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ក្នុងការដោះស្រាយមានទោសប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ក្នុងអត្ថ ក្នុងបទ និងក្នុងអក្ខរៈ មានទោសប្រមាណប៉ុណ្ណេះ បើបុគ្គលសួរប្រស្នាទាំងនេះ គប្បីសួរយ៉ាងនេះ បើដោះស្រាយ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់បញ្ចូលប្រស្នាដែលគេនាំមកដោយធ្វើឱ្យដូចជាទ្រព្យដ៏មានតម្លៃលាក់ទុកក្នុងចង្កេះនោះ ទៅក្នុងចន្លោះនៃធម្មកថា រួចទ្រង់កម្ចាត់បង់ (ដោះស្រាយជាមុន)។ ពួកក្សត្រជាបណ្ឌិតទាំងនោះ ក៏មានសេចក្តីត្រេកអរ ដោយគិតថា «ឱ! ជាការល្អណាស់ហើយ ដែលពួកយើងមិនបានសួរប្រស្នាទាំងនេះ ព្រោះថា ប្រសិនបើយើងសួរ ព្រះសមណគោតម មុខជានឹងធ្វើឱ្យពួកយើងរកទីពឹងគ្មាន ហើយច្រានចោលជាមិនខាន»។

အပိစ ဗုဒ္ဓါ နာမ ဓမ္မံ ဒေသေန္တာ ပရိသံ မေတ္တာယ ဖရန္တိ, မေတ္တာဖရဏေန ဒသဗလေ မဟာဇနဿ စိတ္တံ ပသီဒတိ, ဗုဒ္ဓါ စ နာမ ရူပဂ္ဂပ္ပတ္တာ ဟောန္တိ ဒဿနသမ္ပန္နာ မဓုရဿရာ မုဒုဇိဝှာ သုဖုသိတဒန္တာဝရဏာ အမတေန ဟဒယံ သိဉ္စန္တာ ဝိယ ဓမ္မံ ကထေန္တိ. တတြ နေသံ မေတ္တာဖရဏေန ပသန္နစိတ္တာနံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ဧဝရူပံ အဒွေဇ္ဈကထံ အမောဃကထံ နိယျာနိကကထံ ကထေန္တေန ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ န သက္ခိဿာမ ပစ္စနီကဂ္ဂါဟံ ဂဏှိတု’’န္တိ အတ္တနော ပသန္နဘာဝေနေဝ န ပုစ္ဆန္တိ.

ម្យ៉ាងទៀត ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌ តែងផ្សាយមេត្តាទៅកាន់បរិស័ទ ដោយការផ្សាយមេត្តានោះ ចិត្តរបស់មហាជនក៏ជ្រះថ្លាចំពោះព្រះទសពល។ ម្យ៉ាងទៀត ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងជាអ្នកដល់នូវរូបដ៏ប្រសើរបំផុត ប្រកបដោយទស្សនសម្បត្តិ មានព្រះសូរសៀងដ៏ផ្អែមល្ហែម មានព្រះជីវ្ហាដ៏ទន់ភ្លន់ មានព្រះឱស្ឋដ៏ប៉ះពាល់ល្អ តែងសម្តែងធម៌ ហាក់ដូចជាស្រោចស្រពនូវហឫទ័យដោយទឹកអម្រឹត។ ក្នុងបរិស័ទនោះ ពួកជនដែលមានចិត្តជ្រះថ្លាដោយការផ្សាយមេត្តារបស់ព្រះអង្គ តែងមានចិត្តគិតយ៉ាងនេះថា «យើងមិនអាចនឹងកាន់យកនូវការប្រឆាំងទាស់ទែង ជាមួយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលទ្រង់សម្តែងនូវកថាដែលមិនមានពីរយ៉ាងនេះ កថាដែលមិនសូន្យទទេ កថាដែលជាគ្រឿងស្រោចស្រង់ចេញចាកទុក្ខឡើយ» ពួកជនទាំងនោះមិនសួរប្រស្នា ក៏ព្រោះតែសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។

အညဒတ္ထူတိ ဧကံသေန. သာဝကာ သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ သရဏဂမနဝသေန သာဝကာ ဟောန္တိ. တဒနုတ္တရန္တိ တံ အနုတ္တရံ. ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ပရိယောသာနဘူတံ အရဟတ္တဖလံ, တဒတ္ထာယ ဟိ တေ ပဗ္ဗဇန္တိ. မနံ ဝတ, ဘော, အနဿာမာတိ, ဘော, သစေ မယံ န ဥပသင်္ကမေယျာမ, ဣမိနာ ထောကေန အနုပသင်္ကမနမတ္တေန အပယိရုပါသနမတ္တေနေဝ နဋ္ဌာ ဘဝေယျာမ. ဥပသင်္ကမနမတ္တကေန ပနမှာ န နဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ဒုတိယပဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ. အဿမဏာဝ သမာနာတိအာဒီသု ပါပါနံ အသမိတတ္တာ အဿမဏာဝ. အဗာဟိတတ္တာ စ ပန အဗြာဟ္မဏာဝ. ကိလေသာရီနံ အဟတတ္တာ အနရဟန္တောယေဝ သမာနာတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា «aññadatthu» សេចក្តីថា ដោយចំណែកមួយ គឺពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា «sāvakā sampajjanti» សេចក្តីថា តែងជាសាវក ដោយអំណាចនៃការដល់នូវសរណគមន៍。ពាក្យថា «tadanuttaraṃ» សេចក្តីថា នូវធម៌ដ៏ប្រសើរនោះ។ ពាក្យថា «brahmacariyapariyosānaṃ» សេចក្តីថា នូវព្រះអរហត្តផល ដែលជាទីបំផុតនៃមគ្គព្រហ្មចរិយៈ ព្រោះថា ពួកកុលបុត្រទាំងនោះ តែងតែបួសដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះអរហត្តផលនោះ។ ពាក្យថា «manaṃ vata, bho, anassāma» សេចក្តីថា ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើយើងមិនចូលទៅជិតទេ យើងគប្បីវិនាសដោយហេតុបន្តិចបន្តួច គឺត្រឹមតែការមិនចូលទៅជិត ត្រឹមតែការមិនចូលទៅអង្គុយជិតប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែដោយសារតែការចូលទៅជិត យើងទាំងឡាយទើបមិនវិនាស នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ បទទីពីរ ជាវេវចនៈនៃបទមុននោះឯង។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «assamaṇāva samānā» ជាដើម សេចក្តីថា ព្រោះតែមិនទាន់បានរំងាប់នូវបាបទាំងឡាយ ទើបឈ្មោះថា មិនមែនជាសមណៈពិតប្រាកដឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែមិនទាន់បានបន្សាត់ចោលនូវបាបទាំងឡាយ ទើបឈ្មោះថា មិនមែនជាព្រាហ្មណ៍ពិតប្រាកដឡើយ។ ព្រោះតែមិនទាន់បានកម្ចាត់បង់នូវកិលេសជាសត្រូវ ទើបឈ្មោះថា មិនមែនជាព្រះអរហន្តពិតប្រាកដឡើយ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។

၂၉၀. ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဥဒါဟာရံ ဥဒါဟရိ. ယထာ ဟိ ယံ တေလံ မာနံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, ဝိဿန္ဒိတွာ ဂစ္ဆတိ, တံ အဝသေကောတိ ဝုစ္စတိ, ယဉ္စ [Pg.103] ဇလံ တဠာကံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆတိ, တံ ဩဃောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝမေဝ ယံ ပီတိမယံ ဝစနံ ဟဒယံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, အဓိကံ ဟုတွာ အန္တော အသဏ္ဌဟိတွာ ဗဟိ နိက္ခမတိ, တံ ဥဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝရူပံ ပီတိမယံ ဝစနံ နိစ္ဆာရေသီတိ အတ္ထော. ဟတ္ထိပဒေါပမောတိ ဟတ္ထိပဒံ ဥပမာ အဿ ဓမ္မဿာတိ ဟတ္ထိပဒေါပမော. သော န ဧတ္တာဝတာ ဝိတ္ထာရေန ပရိပူရော ဟောတီတိ ဒဿေတိ. နာဂဝနိကောတိ ဥဂ္ဂဟိတဟတ္ထိသိပ္ပော ဟတ္ထိဝနစာရိကော. အထ ကသ္မာ ဣဓ ကုသလောတိ န ဝုတ္တောတိ? ပရတော ‘‘ယော ဟောတိ ကုသလော’’တိ ဝိဘာဂဒဿနတော. ယော ဟိ ကောစိ ပဝိသတိ, ယော ပန ကုသလော ဟောတိ, သော နေဝ တာဝ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဣဓ ကုသလောတိ အဝတွာ ပရတော ဝုတ္တော.

២៩០. ពាក្យថា Udānaṃ udānesī (ទ្រង់បន្លឺនូវឧទាន) សេចក្តីថា ទ្រង់បានបន្លឺនូវឧទាហរណ៍ (ពាក្យសំដីដែលកើតឡើងដោយសារសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង)។ ព្រោះថា ប្រេងឯណាដែលរង្វាល់មិនអាចផ្ទុកទុកបាន ក៏ហូរហៀរចេញទៅ ប្រេងនោះលោកហៅថា ប្រេងហូរហៀរ (អវសេកៈ) យ៉ាងណាមិញ, ទឹកឯណាដែលទំនប់មិនអាចទប់ទល់បាន ក៏ហូរជន់ជោរទៅ ទឹកនោះលោកហៅថា ជំនន់ (ឱឃៈ) យ៉ាងណាមិញ, យ៉ាងនោះឯង ពាក្យសំដីដែលប្រកបដោយបីតិឯណា ដែលចិត្តមិនអាចផ្ទុកទុកបាន ក៏មានសភាពលើសលុប មិនអាចតាំងនៅក្នុងខាងក្នុងរាងកាយបាន ក៏ធ្លាយចេញមកខាងក្រៅ ពាក្យសំដីនោះ លោកហៅថា ឧទាន។ សេចក្តីថា ទ្រង់បានបន្លឺនូវពាក្យសំដីដែលប្រកបដោយបីតិ មានសភាពបែបនេះ។ ពាក្យថា Hatthipadopamo (ធម៌មានឧបមាដោយស្នាមជើងដំរី) សេចក្តីថា ធម៌នោះមានស្នាមជើងដំរីជាឧបមា ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ហត្ថិបទោបមៈ (មានឧបមាដោយស្នាមជើងដំរី)។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញថា ធម៌នោះមិនទាន់ពេញលេញដោយសេចក្តីពិស្តារត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឡើយ។ ពាក្យថា Nāgavaniko (ព្រានព្រៃអ្នករកដំរី) សេចក្តីថា បុរសអ្នករៀនសូត្រសិល្បៈដំរីរួចហើយ ជាអ្នកត្រេចចរទៅក្នុងព្រៃដំរីដើម្បីចាប់ដំរី។ ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងវារៈនេះ ព្រះអង្គមិនត្រាស់ហៅថា “កុសលោ” (អ្នកឈ្លាសវៃ)? នេះជាសំណួរ។ ព្រោះទ្រង់ចង់បង្ហាញការបែងចែកក្នុងវារៈខាងក្រោយថា “yo hoti kusalo” (បុគ្គលណាជាអ្នកឈ្លាសវៃ) ហេតុនោះ ទើបមិនត្រាស់ក្នុងទីនេះ។ ព្រោះថា ជនណាម្នាក់ក៏ដោយតែងតែចូលទៅក្នុងព្រៃ ប៉ុន្តែលុះត្រាតែជននោះជាអ្នកឈ្លាសវៃ ទើបមិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចចិត្តភ្លាមៗឡើយ។ ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ ទើបមិនត្រាស់ថា “កុសលោ” ហើយទៅត្រាស់ក្នុងវារៈខាងក្រោយវិញ។

၂၉၁. ဝါမနိကာတိ ရဿာ အာယာမတောပိ န ဒီဃာ မဟာကုစ္ဆိဟတ္ထိနိယော. ဥစ္စာ စ နိသေဝိတန္တိ သတ္တဋ္ဌရတနုဗ္ဗေဓေ ဝဋရုက္ခာဒီနံ ခန္ဓပ္ပဒေသေ ဃံသိတဋ္ဌာနံ. ဥစ္စာ ကာဠာရိကာတိ ဥစ္စာ စ ယဋ္ဌိသဒိသပါဒါ ဟုတွာ, ကာဠာရိကာ စ ဒန္တာနံ ကဠာရတာယ. တာသံ ကိရ ဧကော ဒန္တော ဥန္နတော ဟောတိ, ဧကော ဩနတော. ဥဘောပိ စ ဝိရဠာ ဟောန္တိ, န အာသန္နာ. ဥစ္စာ စ ဒန္တေဟိ အာရဉ္ဇိတာနီတိ သတ္တဋ္ဌရတနုဗ္ဗေဓေ ဝဋရုက္ခာဒီနံ ခန္ဓပ္ပဒေသေ ဖရသုနာ ပဟတဋ္ဌာနံ ဝိယ ဒါဋ္ဌာဟိ ဆိန္နဋ္ဌာနံ. ဥစ္စာ ကဏေရုကာ နာမာတိ ဥစ္စာ စ ယဋ္ဌိသဒိသဒီဃပါဒါ ဟုတွာ, ကဏေရုကာ စ ဒန္တာနံ ကဏေရုတာယ, တာ ကိရ မကုဠဒါဌာ ဟောန္တိ. တသ္မာ ကဏေရုကာတိ ဝုစ္စန္တိ. သော နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတီတိ သော နာဂဝနိကော ယဿ ဝတာဟံ နာဂဿ အနုပဒံ အာဂတော, အယမေဝ သော, န အညော. ယဉှိ အဟံ ပဌမံ ပဒံ ဒိသွာ ဝါမနိကာနံ ပဒံ ဣဒံ ဘဝိဿတီတိ နိဋ္ဌံ န ဂတော, ယမ္ပိ တတော ဩရဘာဂေ ဒိသွာ ကာဠာရိကာနံ ဘဝိဿတိ, ကဏေရုကာနံ ဘဝိဿတီတိ နိဋ္ဌံ န ဂတော, သဗ္ဗံ တံ ဣမဿေဝ မဟာဟတ္ထိနော ပဒန္တိ မဟာဟတ္ထိံ ဒိသွာဝ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ.

២៩១. ពាក្យថា Vāmanikā (មេដំរីតឿ) សេចក្តីថា មេដំរីទាំងឡាយដែលមានរាងទាប មិនវែងដោយបណ្តោយ មានពោះធំ។ ពាក្យថា Uccā ca nisevitaṃ (កន្លែងដែលដំរីធំៗសេពគប់) សេចក្តីថា ទីកន្លែងដែលដំរីដុសខាត់នឹងដើមជ្រៃជាដើម ត្រង់ភាគនៃដើមឈើដែលមានកម្ពស់ប្រមាណ ៧ ឬ ៨ ហត្ថ។ ពាក្យថា Uccā kāḷārikā (មេដំរីខ្ពស់ៗមានភ្លុកច្រពើស) សេចក្តីថា មេដំរីទាំងឡាយដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ មានជើងវែងដូចជាបង្គោលឫស្សី ហើយមានភ្លុកច្រពើស ព្រោះតែភាពវៀចវេរនៃភ្លុកទាំងឡាយ។ ឮថា ភ្លុកម្ខាងរបស់មេដំរីទាំងនោះខ្ពស់ឡើងលើ ភ្លុកម្ខាងទៀតទាបចុះក្រោម។ ហើយភ្លុកទាំងពីរក៏ដុះឃ្លាតគ្នា មិនជិតគ្នាឡើយ។ ពាក្យថា Uccā ca dantehi ārañjitāni (ស្នាមដែលដំរីធំៗចាក់ដោយភ្លុក) សេចក្តីថា ទីកន្លែងដែលដំរីកាត់ដោយភ្លុក ត្រង់ភាគនៃដើមជ្រៃជាដើម ដែលមានកម្ពស់ប្រមាណ ៧ ឬ ៨ ហត្ថ ដូចជាកន្លែងដែលគេកាប់ដោយពូថៅដូច្នោះ។ ពាក្យថា Uccā kaṇerukā nāma (មេដំរីខ្ពស់ៗមានភ្លុកដូចជាត្រពាំង) សេចក្តីថា មេដំរីទាំងឡាយដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ មានជើងវែងដូចជាបង្គោលឫស្សី ហើយមានភ្លុកដូចជាក្រពុំផ្កា ព្រោះតែភាពដូចជាក្រពុំនៃភ្លុកទាំងឡាយ ឮថាមេដំរីទាំងនោះមានភ្លុកដូចជាក្រពុំផ្កា ហេតុនោះ ទើបហៅថា កណេរុកា។ ពាក្យថា So niṭṭhaṃ gacchati (ព្រានព្រៃនោះទើបដល់នូវការសម្រេចចិត្ត) សេចក្តីថា ព្រានព្រៃអ្នករកដំរីនោះ គិតថា “អាត្មាអញមកតាមលំអានជើងនៃដំរីណា ដំរីនោះគឺដំរីនេះឯង មិនមែនដំរីដទៃឡើយ”។ ព្រោះថា កាលដែលអាត្មាអញឃើញស្នាមជើងដំបូង ហើយគិតថា “នេះប្រហែលជាស្នាមជើងរបស់មេដំរីតឿទាំងឡាយ” មិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចចិត្តយ៉ាងណាមិញ, កាលដែលឃើញស្នាមជើងក្នុងទីជិតជាងនោះទៅទៀត ហើយគិតថា “នេះប្រហែលជាស្នាមជើងរបស់មេដំរីមានភ្លុកច្រពើស ឬរបស់មេដំរីមានភ្លុកដូចជាក្រពុំផ្កា” ក៏មិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចចិត្តយ៉ាងណាមិញ, លុះតែបានឃើញដំរីធំនោះផ្ទាល់ ទើបដល់នូវការសម្រេចចិត្តយ៉ាងពិតប្រាកដថា “ស្នាមជើងទាំងអស់នេះ គឺជារបស់ដំរីធំនេះឯង” យ៉ាងនោះឯង។

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – နာဂဝနံ ဝိယ ဟိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နီဝရဏပ္ပဟာနာ ဓမ္မဒေသနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကုသလော နာဂဝနိကော ဝိယ ယောဂါဝစရော; မဟာနာဂေါ ဝိယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ; မဟန္တံ ဟတ္ထိပဒံ ဝိယ ဈာနာဘိညာ. နာဂဝနိကဿ တတ္ထ တတ္ထ ဟတ္ထိပဒံ ဒိသွာပိ ဝါမနိကာနံ ပဒံ ဘဝိဿတိ, ကာဠာရိကာနံ ကဏေရုကာနံ ပဒံ ဘဝိဿတီတိ အနိဋ္ဌင်္ဂတဘာဝေါ ဝိယ ယောဂိနော, ဣမာ ဈာနာဘိညာ နာမ ဗာဟိရကပရိဗ္ဗာဇကာနမ္ပိ [Pg.104] သန္တီတိ အနိဋ္ဌင်္ဂတဘာဝေါ. နာဂဝနိကဿ, တတ္ထ တတ္ထ မယာ ဒိဋ္ဌံ ပဒံ ဣမဿေဝ မဟာဟတ္ထိနော, န အညဿာတိ မဟာဟတ္ထိံ ဒိသွာ နိဋ္ဌင်္ဂမနံ ဝိယ အရိယသာဝကဿ အရဟတ္တံ ပတွာဝ နိဋ္ဌင်္ဂမနံ. ဣဒဉ္စ ပန ဩပမ္မသံသန္ဒနံ မတ္ထကေ ဌတွာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣမသ္မိမ္ပိ ဌာနေ ဝဋ္ဋတိယေဝ. အနုက္ကမာဂတံ ပန ပါဠိပဒံ ဂဟေတွာ ဣဓေဝ ကတံ. တတ္ထ ဣဓာတိ ဒေသာပဒေသေ နိပါတော. သွာယံ ကတ္ထစိ လောကံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ‘‘ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၇၉). ကတ္ထစိ သာသနံ. ယထာဟ – ‘‘ဣဓေဝ, ဘိက္ခဝေ, သမဏော, ဣဓ ဒုတိယော သမဏော’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၁). ကတ္ထစိ ဩကာသံ. ယထာဟ –

ក្នុងពាក្យថា Evameva kho នេះ មានការប្រៀបធៀបឧបមានឹងឧបមេយ្យដូចតទៅនេះ៖ ព្រោះថា ព្រះធម្មទេសនា ចាប់តាំងពីដើមរហូតដល់ការលះបង់នីវរណធម៌ គប្បីជ្រាបថាដូចជាព្រៃដំរី។ ព្រះយោគាវចរ គប្បីជ្រាបថាដូចជាព្រានព្រៃអ្នករកដំរីដ៏ឈ្លាសវៃ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ គប្បីជ្រាបថាដូចជាដំរីដ៏ធំ (មហានាគ)។ ឈាន និងអភិញ្ញាទាំងឡាយ គប្បីជ្រាបថាដូចជាស្នាមជើងដំរីដ៏ធំ។ ភាពមិនទាន់សម្រេចចិត្តរបស់ព្រះយោគីថា “ឈាន និងអភិញ្ញាទាំងនេះ សូម្បីតែពួកបរិព្វាជកខាងក្រៅសាសនាក៏មានដែរ” គប្បីជ្រាបថាដូចជាភាពមិនទាន់សម្រេចចិត្តរបស់ព្រានព្រៃ កាលដែលឃើញស្នាមជើងដំរីក្នុងទីនោះៗ ហើយគិតថា “នេះប្រហែលជាស្នាមជើងរបស់មេដំរីតឿ ឬរបស់មេដំរីមានភ្លុកច្រពើស ឬរបស់មេដំរីមានភ្លុកដូចជាក្រពុំផ្កា” ដូច្នោះឯង។ ការសម្រេចចិត្តរបស់ព្រះអរិយសាវ័ក លុះត្រាតែបានសម្រេចព្រះអរហត្តផល ទើបដល់នូវការសម្រេចចិត្តពិតប្រាកដ គប្បីជ្រាបថាដូចជាការសម្រេចចិត្តរបស់ព្រានព្រៃ កាលដែលបានឃើញដំរីធំហើយគិតថា “ស្នាមជើងដែលអាត្មាអញឃើញក្នុងទីនោះៗ គឺជារបស់ដំរីធំនេះឯង មិនមែនជារបស់ដំរីដទៃឡើយ” ដូច្នោះឯង។ ក៏ការប្រៀបធៀបឧបមានេះ ទោះបីជាយកទៅតាំងទុកក្នុងចុងបញ្ចប់នៃព្រះសូត្រនេះ ហើយធ្វើការប្រៀបធៀប ក៏គួរដែរ។ សូម្បីតែក្នុងទីនេះ ក៏គួរដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ លោកកាន់យកតាមលំដាប់នៃបទបាលីដែលមកដល់ ហើយធ្វើការប្រៀបធៀបក្នុងទីនេះតែម្តង។ ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា Idha ជាសព្ទនិបាត សម្រាប់ចង្អុលបង្ហាញទីកន្លែង។ សព្ទ Idha នោះ ក្នុងបាលីខ្លះ ត្រាស់សំដៅយកលោក ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ថា “Idha tathāgato loke uppajjati” (ព្រះតថាគតកើតឡើងក្នុងលោកនេះ)។ ក្នុងបាលីខ្លះ សំដៅយកព្រះសាសនា ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ថា “Idheva, bhikkhave, samaṇo, idha dutiyo samaṇo” (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមណៈទី១ មានក្នុងសាសនានេះឯង សមណៈទី២ ក៏មានក្នុងសាសនានេះដែរ)។ ក្នុងបាលីខ្លះ សំដៅយកទីកន្លែង ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ថា៖

‘‘ဣဓေဝ တိဋ္ဌမာနဿ, ဒေဝဘူတဿ မေ သတော;

ပုနရာယု စ မေ လဒ္ဓေါ, ဧဝံ ဇာနာဟိ မာရိသာ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၆၉;

ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၉၀);

“កាលដែលខ្ញុំស្ថិតនៅក្នុងទីនេះឯង កាលដែលខ្ញុំជាទេវតាស្រាប់ ខ្ញុំក៏បានអាយុត្រឡប់មកវិញ សូមលោកម្ចាស់ជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ”។

ကတ္ထစိ ပဒပူရဏမတ္တမေဝ. ယထာဟ – ‘‘ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဘုတ္တာဝီ အဿံ ပဝါရိတော’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀). ဣဓ ပန လောကံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဗြာဟ္မဏ ဣမသ္မိံ လောကေ တထာဂတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အရဟံ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ.

ក្នុងបាលីខ្លះ ជាត្រឹមតែបទបំពេញបទប៉ុណ្ណោះ ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ថា “Idhāhaṃ, bhikkhave, bhuttāvī assaṃ pavārito” (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ខ្ញុំបានឆាន់រួចហើយ ឃាត់ខាំងហើយក្នុងទីនេះ)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា ទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកលោក។ នេះជាសេចក្តីដែលទ្រង់មានព្រះពុទ្ធដីកាថា “ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្ត...បេ... ជាព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ កើតឡើងក្នុងលោកនេះ”។

တတ္ထ တထာဂတသဒ္ဒေါ မူလပရိယာယေ, အရဟန္တိအာဒယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာ. လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ပန လောကောတိ ဩကာသလောကော သတ္တလောကော သင်္ခါရလောကောတိ တိဝိဓော. ဣဓ ပန သတ္တလောကော အဓိပ္ပေတော. သတ္တလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ စ တထာဂတော န ဒေဝလောကေ, န ဗြဟ္မလောကေ, မနုဿလောကေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မနုဿလောကေပိ န အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ, ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ. တတြာပိ န သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု, ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဂဇင်္ဂလံ နာမ နိဂမော. တဿာပရေန မဟာသာလော, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ. ပုရတ္ထိမဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သလ္လဝတီ နာမ နဒီ, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ. ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သေတကဏ္ဏိကံ နာမ နိဂမော, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ. ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ထူဏံ နာမ ဗြာဟ္မဏဂါမော, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ. ဥတ္တရာယ [Pg.105] ဒိသာယ ဥသိရဒ္ဓဇော နာမ ပဗ္ဗတော, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၉) ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္နေ အာယာမတော တိယောဇနသတေ ဝိတ္ထာရတော အဍ္ဎတေယျယောဇနသတေ ပရိက္ခေပတော နဝယောဇနသတေ မဇ္ဈိမပဒေသေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. န ကေဝလဉ္စ တထာဂတောဝ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အဂ္ဂသာဝကာ အသီတိ မဟာထေရာ ဗုဒ္ဓမာတာ ဗုဒ္ဓပိတာ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ အညေ စ သာရပ္ပတ္တာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဧတ္ထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တတ္ထ တထာဂတော သုဇာတာယ ဒိန္နမဓုပါယသဘောဇနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ. အရဟတ္တဖလေ ဥပ္ပန္နော နာမ. မဟာဘိနိက္ခမနတော ဝါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ. တုသိတဘဝနတော ဝါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ. ဒီပင်္ကရပါဒမူလတော ဝါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ. အရဟတ္တဖလေ ဥပ္ပန္နော နာမ. ဣဓ သဗ္ဗပဌမံ ဥပ္ပန္နဘာဝံ သန္ဓာယ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ, တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပန္နော ဟောတီတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော.

ក្នុងបទទាំងនោះ សព្ទថា Tathāgata លោកបានពិស្តារហើយក្នុងមូលបរិយាយសូត្រ ចំណែកបទថា Arahaṃ ជាដើម លោកបានពិស្តារហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ក្នុងពាក្យថា Loke uppajjati នេះ ពាក្យថា Loko មាន ៣ យ៉ាងគឺ ឱកាសលោក សត្វលោក និងសង្ខារលោក។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ លោកសំដៅយកសត្វលោក។ ទោះបីជាកើតឡើងក្នុងសត្វលោកក៏ដោយ ក៏ព្រះតថាគតមិនកើតក្នុងទេវលោក មិនកើតក្នុងព្រហ្មលោកឡើយ គឺកើតក្នុងមនុស្សលោកតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែក្នុងមនុស្សលោក ក៏មិនកើតក្នុងចក្រវាឡដទៃដែរ គឺកើតក្នុងចក្រវាឡនេះឯង។ សូម្បីតែក្នុងចក្រវាឡនេះ ក៏មិនកើតក្នុងគ្រប់ទីកន្លែងដែរ គឺកើតក្នុង៖ “ក្នុងទិសខាងកើត មាននិគមឈ្មោះថា គជង្គលៈ។ ខាងលិចនៃនិគមនោះ មានដើមមហាសាលៈ ហួសពីនោះទៅ ជាបច្ចន្តជនបទ ខាងក្នុងពីនោះមក ជាមជ្ឈិមប្រទេស។ ក្នុងទិសអាគ្នេយ៍ មានទន្លេឈ្មោះថា សល្លវតី ហួសពីនោះទៅ ជាបច្ចន្តជនបទ ខាងក្នុងពីនោះមក ជាមជ្ឈិមប្រទេស។ ក្នុងទិសខាងត្បូង មាននិគមឈ្មោះថា សេតកណ្ណិកៈ ហួសពីនោះទៅ ជាបច្ចន្តជនបទ ខាងក្នុងពីនោះមក ជាមជ្ឈិមប្រទេស។ ក្នុងទិសខាងលិច មានភូមិព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះថា ថូណៈ ហួសពីនោះទៅ ជាបច្ចន្តជនបទ ខាងក្នុងពីនោះមក ជាមជ្ឈិមប្រទេស។ ក្នុងទិសខាងជើង មានភ្នំឈ្មោះថា ឧសីរទ្ធជៈ ហួសពីនោះទៅ ជាបច្ចន្តជនបទ ខាងក្នុងពីនោះមក ជាមជ្ឈិមប្រទេស” គឺកើតក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស ដែលកំណត់ទុកយ៉ាងនេះ ដែលមានបណ្តោយ ៣០០ យោជន៍ ទទឹង ២៥០ យោជន៍ និងបរិមាត្រ ៩០០ យោជន៍។ មិនមែនតែព្រះតថាគតប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ ព្រះអគ្គសាវ័កទាំងឡាយ ព្រះមហាថេរ ៨០ អង្គ ព្រះពុទ្ធមាតា ព្រះពុទ្ធបិតា ព្រះរាជាចក្រពត្តិ និងពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីដទៃទៀត ដែលដល់នូវភាពមានខ្លឹមសារ ក៏រមែងកើតក្នុងមជ្ឈិមប្រទេសនេះឯង។ ក្នុងទីនោះ ព្រះតថាគត ចាប់តាំងពីការសោយមធុបាយាសដែលនាងសុជាតាថ្វាយ រហូតដល់អរហត្តមគ្គ ឈ្មោះថាកំពុងកើតឡើង។ ក្នុងខណៈនៃអរហត្តផល ឈ្មោះថា កើតឡើងរួចហើយ។ មួយយ៉ាងទៀត ចាប់តាំងពីការយាងចេញដើម្បីមហាភិនិស្ក្រមណ៍ រហូតដល់អរហត្តមគ្គ។ មួយយ៉ាងទៀត ចាប់តាំងពីការច្យុតិពីតុសិតភព រហូតដល់អរហត្តមគ្គ។ មួយយ៉ាងទៀត ចាប់តាំងពីទាបាទនៃព្រះទីបង្ករពុទ្ធជាម្ចាស់ រហូតដល់អរហត្តមគ្គ ឈ្មោះថាកំពុងកើតឡើង។ ក្នុងខណៈនៃអរហត្តផល ឈ្មោះថា កើតឡើងរួចហើយ។ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ត្រាស់ថា “Uppajjati” (កើតឡើង) ដោយសំដៅយកការកើតឡើងមុនគេបង្អស់នៃសត្វទាំងឡាយ សេចក្តីថា ព្រះតថាគតកើតឡើងហើយក្នុងលោក នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ។

သော ဣမံ လောကန္တိ သော ဘဂဝါ ဣမံ လောကံ, ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ နိဒဿေတိ. သဒေဝကန္တိ သဟ ဒေဝေဟိ သဒေဝကံ. ဧဝံ သဟ မာရေန သမာရကံ. သဟ ဗြဟ္မုနာ သဗြဟ္မကံ. သဟ သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ. ပဇာတတ္တာ ပဇာ, တံ ပဇံ. သဟ ဒေဝမနုဿေဟိ သဒေဝမနုဿံ. တတ္ထ သဒေဝကဝစနေန ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမာရကဝစနေန ဆဋ္ဌကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ. သဗြဟ္မကဝစနေန ဗြဟ္မကာယိကာဒိဗြဟ္မဂ္ဂဟဏံ. သဿမဏဗြာဟ္မဏိဝစနေန သာသနဿ ပစ္စတ္ထိပစ္စာမိတ္တသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏံ သမိတပါပဗာဟိတပါပသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏဉ္စ. ပဇာဝစနေန သတ္တလောကဂ္ဂဟဏံ. သဒေဝမနုဿဝစနေန သမ္မုတိဒေဝအဝသေသမနုဿဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတ္ထ တီဟိ ပဒေဟိ ဩကာသလောကေန သဒ္ဓိံ သတ္တလောကော, ဒွီဟိ ပဇာဝသေန သတ္တလောကောဝ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា So imaṃ lokaṃ សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់បង្ហាញនូវលោកនេះ ដែលត្រូវសម្តែងតទៅ។ ពាក្យថា Sadevakaṃ សេចក្តីថា ព្រមទាំងទេវតា។ ដូចគ្នាដែរ ព្រមទាំងមារ ឈ្មោះថា សមារកៈ។ ព្រមទាំងព្រហ្ម ឈ្មោះថា សព្រហ្មកៈ។ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ឈ្មោះថា សស្សមណព្រាហ្មណី។ ឈ្មោះថា បជា (ប្រជាសត្វ) ព្រោះតែការកើតឡើងដោយឡែកៗគ្នា ទ្រង់សំដៅយកប្រជាសត្វនោះ។ ព្រមទាំងទេវតានិងមនុស្ស ឈ្មោះថា សទេវមនុស្សៈ។ ក្នុងបទទាំងនោះ គប្បីជ្រាបថា ដោយពាក្យថា Sadevaka ទ្រង់កាន់យកទេវតាក្នុងកាមាវចរភពទាំង ៥ ជាន់។ ដោយពាក្យថា Samāraka ទ្រង់កាន់យកទេវតាក្នុងកាមាវចរភពជាន់ទី ៦។ ដោយពាក្យថា Sabrahmaka ទ្រង់កាន់យកពួកព្រហ្មមានព្រហ្មកាយិកព្រហ្មជាដើម។ ដោយពាក្យថា Sassamaṇabrāhmaṇី ទ្រង់កាន់យកពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដែលជាសត្រូវបដិបក្ខនឹងព្រះសាសនាផង និងពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដែលមានបាបដ៏ស្ងប់ហើយ មានបាបកំចាត់ចោលហើយផង។ ដោយពាក្យថា Pajā ទ្រង់កាន់យកសត្វលោក។ ដោយពាក្យថា Sadevamanussa ទ្រង់កាន់យកសម្មុតិទេវតានិងមនុស្សដែលនៅសេសសល់ទាំងអស់។ Evamettha (ក្នុងបទទាំងនេះ) ដោយបទ ៣ ទ្រង់កាន់យកសត្វលោកព្រមទាំងឱកាសលោក ដោយបទ ២ ទ្រង់កាន់យកតែសត្វលោកប៉ុណ្ណោះ ដោយអំណាចនៃប្រជាសត្វ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

အပရော နယော – သဒေဝကဂ္ဂဟဏေန အရူပါဝစရဒေဝလောကော ဂဟိတော. သမာရကဂ္ဂဟဏေန ဆကာမာဝစရဒေဝလောကော. သဗြဟ္မကဂ္ဂဟဏေန ရူပီ ဗြဟ္မလောကော. သဿမဏဗြာဟ္မဏာဒိဂ္ဂဟဏေန စတုပရိသဝသေန သမ္မုတိဒေဝေဟိ ဝါ သဟ မနုဿလောကော အဝသေသသဗ္ဗသတ္တလောကော ဝါ.

វិធីមួយទៀត៖ ដោយការកាន់យកពាក្យថា Sadevaka ទ្រង់កាន់យកអរូបាវចរទេវលោក។ ដោយការកាន់យកពាក្យថា Samāraka ទ្រង់កាន់យកឆកាមាវចរទេវលោក។ ដោយការកាន់យកពាក្យថា Sabrahmaka ទ្រង់កាន់យកព្រហ្មលោកដែលមានរូប។ ដោយការកាន់យកពាក្យថា Sassamaṇabrāhmaṇី ជាដើម ទ្រង់កាន់យកមនុស្សលោកព្រមទាំងសម្មុតិទេវតា ដោយអំណាចនៃបរិស័ទទាំង ៤ ឬក៏កាន់យកសត្វលោកដែលនៅសេសសល់ទាំងអស់។

အပိစေတ္ထ [Pg.106] သဒေဝကဝစနေန ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော သဗ္ဗဿ လောကဿ သစ္ဆိကတဘာဝမာဟ. တတော ယေသံ အဟောသိ – ‘‘မာရော မဟာနုဘာဝေါ ဆကာမာဝစရိဿရော ဝသဝတ္တီ. ကိံ သောပိ ဧတေန သစ္ဆိကတော’’တိ? တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမန္တော သမာရကန္တိ အာဟ. ယေသံ ပန အဟောသိ – ‘‘ဗြဟ္မာ မဟာနုဘာဝေါ, ဧကင်္ဂုလိယာ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠသဟဿေ အာလောကံ ဖရတိ, ဒွီဟိ…ပေ… ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု အာလောကံ ဖရတိ, အနုတ္တရဉ္စ ဈာနသမာပတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ကိံ သောပိ သစ္ဆိကတော’’တိ? တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမန္တော သဗြဟ္မကန္တိ အာဟ. တတော ယေ စိန္တေသုံ – ‘‘ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏာ သာသနဿ ပစ္စတ္ထိကာ, ကိံ တေပိ သစ္ဆိကတာ’’တိ? တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမန္တော သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇန္တိ အာဟ. ဧဝံ ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌာနံ သစ္ဆိကတဘာဝံ ပကာသေတွာ အထ သမ္မုတိဒေဝေ အဝသေသမနုဿေ စ ဥပါဒါယ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန သေသသတ္တလောကဿ သစ္ဆိကတဘာဝံ ပကာသေန္တော သဒေဝမနုဿန္တိ အာဟ. အယမေတ္ထ ဘာဝါနုက္ကမော. ပေါရာဏာ ပနာဟု – သဒေဝကန္တိ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. သမာရကန္တိ မာရေန သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. သဗြဟ္မကန္တိ ဗြဟ္မေဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ တိဘဝူပဂေ သတ္တေ တီဟာကာရေဟိ တီသု ပဒေသု ပက္ခိပေတွာ ပုန ဒွီဟိ ပဒေဟိ ပရိယာဒိယန္တော ‘‘သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿ’’န္တိ အာဟ. ဧဝံ ပဉ္စဟိ ပဒေဟိ တေန တေနာကာရေန တေဓာတုကမေဝ ပရိယာဒိန္နန္တိ.

មួយយ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ដោយពាក្យថា Sadevaka ទ្រង់សម្តែងនូវការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកទាំងពួង ដោយការកំណត់យ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ បន្ទាប់ពីនោះមក ជនទាំងឡាយណាដែលមានសេចក្តីត្រិះរិះថា “មារមានអានុភាពធំ ជាធំក្នុងឆកាមាវចរភព ធ្វើឱ្យសត្វលុះក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន តើព្រះសមណគោតមនោះបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវមារនោះដែរឬទេ?” ព្រះអង្គកាលនឹងកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ជនទាំងនោះ ទើបត្រាស់ថា Samārakaṃ។ ចំណែកជនទាំងឡាយណាដែលមានសេចក្តីត្រិះរិះថា “ព្រហ្មមានអានុភាពធំ អាចផ្សាយពន្លឺទៅក្នុងមួយពាន់ចក្រវាឡដោយម្រាមដៃមួយ ផ្សាយពន្លឺទៅក្នុងមួយម៉ឺនចក្រវាឡដោយម្រាមដៃពីរ...បេ... ដប់ ហើយរមែងទទួលសោយនូវសុខកើតអំពីឈានសមាបត្តិដ៏រកអ្វីប្រៀបគ្មាន តើព្រះសមណគោតមនោះបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រហ្មនោះដែរឬទេ?” ព្រះអង្គកាលនឹងកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ជនទាំងនោះ ទើបត្រាស់ថា Sabrahmakaṃ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ជនទាំងឡាយណាដែលគិតថា “ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ជាច្រើនដែលជាសត្រូវនឹងព្រះសាសនា តើព្រះសមណគោតមនោះបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះដែរឬទេ?” ព្រះអង្គកាលនឹងកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ជនទាំងនោះ ទើបត្រាស់ថា Sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ។ កាលដែលទ្រង់បង្ហាញនូវការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវបុគ្គលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតយ៉ាងនេះហើយ បន្ទាប់មក ទ្រង់ចង់បង្ហាញនូវការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសត្វលោកដែលនៅសេសសល់ ដោយចាប់ផ្តើមតាំងពីសម្មុតិទេវតានិងមនុស្សដែលនៅសេសសល់ ដោយអំណាចនៃការកំណត់យ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ ទើបត្រាស់ថា Sadevamanussaṃ។ នេះជាលំដាប់នៃសេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែ ពួកបុរាណាាចារ្យទាំងឡាយពោលថា៖ បទថា Sadevakaṃ សំដៅយកលោកដែលនៅសេសសល់ព្រមទាំងទេវតាទាំងឡាយ។ បទថា Samārakaṃ សំដៅយកលោកដែលនៅសេសសល់ព្រមទាំងមារ។ បទថា Sabrahmakaṃ សំដៅយកលោកដែលនៅសេសសល់ព្រមទាំងព្រហ្មទាំងឡាយ។ កាលដែលទ្រង់បញ្ចូលសត្វទាំងពួងដែលកើតក្នុងភពទាំងបី ដោយអាការៈ ៣ យ៉ាង ក្នុងបទទាំង ៣ យ៉ាងនេះហើយ កាលដែលទ្រង់ចង់ប្រមូលយកទាំងអស់ដោយបទ ២ ទៀត ទើបត្រាស់ថា “Sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ”។ សេចក្តីថា ទ្រង់ប្រមូលយកត្រៃធាតុទាំងអស់ ដោយអាការៈនោះៗ ដោយបទទាំង ៥ យ៉ាងនេះឯង។

သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတီတိ သယန္တိ သာမံ အပရနေယျော ဟုတွာ. အဘိညာတိ အဘိညာယ, အဓိကေန ဉာဏေန ဉတွာတိ အတ္ထော. သစ္ဆိကတွာတိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ဧတေန အနုမာနာဒိပဋိက္ခေပေါ ကတော ဟောတိ. ပဝေဒေတီတိ ဗောဓေတိ ဝိညာပေတိ ပကာသေတိ. သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ…ပေ… ပရိယောသာနကလျာဏန္တိ သော ဘဂဝါ သတ္တေသု ကာရုညတံ ပဋိစ္စ ဟိတွာပိ အနုတ္တရံ ဝိဝေကသုခံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တဉ္စ ခေါ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဒေသေန္တော အာဒိကလျာဏာဒိပ္ပကာရမေဝ ဒေသေတိ. အာဒိမှိပိ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇမေဝ ကတွာ ဒေသေတိ. မဇ္ဈေပိ… ပရိယောသာနေပိ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇမေဝ ကတွာ ဒေသေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ពាក្យថា Sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti (ទ្រង់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយព្រះបញ្ញាញាណដ៏ក្រៃលែងដោយព្រះអង្គឯង ហើយញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យដឹងច្បាស់) ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា sayaṃ គឺដោយព្រះអង្គឯង ដោយមិនបាច់បុគ្គលដទៃដឹកនាំឡើយ។ ពាក្យថា abhiññā គឺដឹងដោយបញ្ញាដ៏ក្រៃលែង គឺដឹងដោយព្រះញាណដ៏ក្រៃលែង នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា sacchikatvā គឺធ្វើឲ្យប្រចក្ស។ ដោយពាក្យថា sacchikatvā នោះ ជាការបដិសេធនូវការអនុមានជាដើម។ ពាក្យថា pavedeti គឺញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យដឹង ឲ្យយល់ ឲ្យច្បាស់លាស់។ ពាក្យថា So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ…pe… pariyosānakalyāṇaṃ (ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់សម្តែងធម៌មានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម... ល្អក្នុងទីបំផុត) សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគនោះ ព្រោះទ្រង់អាណិតអាសូរដល់សត្វទាំងឡាយ សូម្បីទ្រង់លះបង់នូវវិវេកសុខដ៏ប្រសើរ (គឺផលសមាបត្តិសុខ) ក៏ទ្រង់សម្តែងធម៌។ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌នោះ ទោះតិចក្តី ច្រើនក្តី តែងសម្តែងឲ្យមានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើមជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីក្នុងខាងដើម ក៏ទ្រង់ធ្វើឲ្យល្អ ឲ្យប្រពៃ ឲ្យមិនមានទោស ហើយសម្តែង។ សូម្បីក្នុងកណ្តាល... សូម្បីក្នុងទីបំផុត ក៏ទ្រង់ធ្វើឲ្យល្អ ឲ្យប្រពៃ ឲ្យមិនមានទោស ហើយសម្តែង នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។

တတ္ထ [Pg.107] အတ္ထိ ဒေသနာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ, အတ္ထိ သာသနဿ. ဒေသနာယ တာဝ စတုပ္ပဒိကာယပိ ဂါထာယ ပဌမပါဒေါ အာဒိ နာမ, တတော ဒွေ မဇ္ဈံ နာမ, အန္တေ ဧကော ပရိယောသာနံ နာမ. ဧကာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ နိဒါနမာဒိ, ဣဒမဝေါစာတိ ပရိယောသာနံ, ဥဘိန္နံ အန္တရာ မဇ္ဈံ. အနေကာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ ပဌမာနုသန္ဓိ အာဒိ, အန္တေ အနုသန္ဓိ ပရိယောသာနံ, မဇ္ဈေ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ဗဟူ ဝါ မဇ္ဈမေဝ. သာသနဿ ပန သီလသမာဓိဝိပဿနာ အာဒိ နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ, သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ, ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၆၉). ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော ပန အရိယမဂ္ဂေါ မဇ္ဈံ နာမ, ဖလဉ္စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ ပရိယောသာနံ နာမ. ‘‘ဧတဒတ္ထမိဒံ, ဗြာဟ္မဏ, ဗြဟ္မစရိယမေတံ သာရံ, ဧတံ ပရိယောသာန’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၃၂၄) ဟိ ဧတ္ထ ဖလံ ပရိယောသာနန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘နိဗ္ဗာနောဂဓဉှိ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ နိဗ္ဗာနပရာယဏံ နိဗ္ဗာနပရိယောသာန’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၆) ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနန္တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ဒေသနာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ အဓိပ္ပေတံ. ဘဂဝါ ဟိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော အာဒိမှိ သီလံ ဒဿေတွာ မဇ္ဈေ မဂ္ဂံ ပရိယောသာနေ နိဗ္ဗာနံ ဒဿေတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏ’’န္တိ. တသ္မာ အညောပိ ဓမ္မကထိကော ဓမ္မံ ကထေန္တော –

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ការល្អក្នុងខាងដើម កណ្តាល និងទីបំផុត នៃទេសនាក៏មាន នៃសាសនាក៏មាន។ ជាដំបូង ក្នុងទេសនា សូម្បីក្នុងគាថាមានបាទ ៤ បាទទី ១ ឈ្មោះថាខាងដើម បាទ ២ បន្ទាប់ពីនោះ ឈ្មោះថាកណ្តាល បាទ ១ ក្នុងទីបំផុត ឈ្មោះថាទីបំផុត។ ចំណែកសូត្រដែលមានអនុសន្ធិតែមួយ និទាន ឈ្មោះថាខាងដើម ពាក្យបញ្ចប់ថា idamavoca ឈ្មោះថាទីបំផុត សេចក្តីក្នុងចន្លោះនៃពាក្យទាំងពីរនោះ ឈ្មោះថាកណ្តាល។ ចំណែកសូត្រដែលមានអនុសន្ធិច្រើន អនុសន្ធិទី ១ ឈ្មោះថាខាងដើម អនុសន្ធិក្នុងទីបំផុត ឈ្មោះថាទីបំផុត អនុសន្ធិ ១ ក្តី ២ ក្តី ច្រើនក្តី ក្នុងចន្លោះកណ្តាល ឈ្មោះថាកណ្តាលតែម៉្យាង។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងសាសនា សីល សមាធិ និងវិបស្សនា ឈ្មោះថាខាងដើម។ ដូចដែលទ្រង់សម្តែងទុកហើយថា «អ្វីជាខាងដើមនៃកុសលធម៌ទាំងឡាយ? គឺសីលដ៏បរិសុទ្ធវិសេស និងទិដ្ឋិដ៏ត្រង់» (សំ. និ. ៥.៣៦៩)។ ចំណែកអរិយមគ្គដែលទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មជ្ឈិមាទិបទាដែលតថាគតបានត្រាស់ដឹងហើយ មាននៅឡើយ» ឈ្មោះថាកណ្តាល ចំណែកផល និងព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថាទីបំផុត។ ព្រោះក្នុងទីនេះ ទ្រង់ហៅផលថាជាទីបំផុត ដូចដែលត្រាស់ថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រហ្មចរិយានេះ មានផលនេះជាប្រយោជន៍ មានផលនេះជាខ្លឹមសារ មានផលនេះជាទីបំផុត» (ម. និ. ១.៣២៤)។ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ហៅព្រះនិព្វានថាជាទីបំផុត ដូចដែលត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខៈ ព្រហ្មចរិយាដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្ត តែងមានព្រះនិព្វានជាទីចុះស៊ប់ មានព្រះនិព្វានជាទីប្រព្រឹត្តទៅក្នុងខាងមុខ មានព្រះនិព្វានជាទីបំផុត» (ម. និ. ១.៤៦៦)។ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់សំដៅយកខាងដើម កណ្តាល និងទីបំផុតនៃទេសនា។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌ ទ្រង់បង្ហាញសីលក្នុងខាងដើម បង្ហាញមគ្គក្នុងកណ្តាល បង្ហាញព្រះនិព្វានក្នុងទីបំផុត។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ព្រះអង្គសម្តែងធម៌ ល្អក្នុងខាងដើម ល្អក្នុងកណ្តាល ល្អក្នុងទីបំផុត»។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីធម្មកថិកដទៃ កាលសម្តែងធម៌—

‘‘အာဒိမှိ သီလံ ဒဿေယျ, မဇ္ဈေ မဂ္ဂံ ဝိဘာဝယေ;

ပရိယောသာနမှိ နိဗ္ဗာနံ, ဧသာ ကထိကသဏ္ဌိတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၉၀);

«គប្បីបង្ហាញសីលក្នុងខាងដើម គប្បីសម្តែងមគ្គឲ្យច្បាស់លាស់ក្នុងកណ្តាល គប្បីសម្តែងព្រះនិព្វានឲ្យច្បាស់លាស់ក្នុងទីបំផុត នេះជាលំដាប់លំដោយរបស់ធម្មកថិក»។

သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနန္တိ ယဿ ဟိ ယာဂုဘတ္တဣတ္ထိပုရိသာဒိဝဏ္ဏနာ နိဿိတာ ဒေသနာ ဟောတိ, န သော သာတ္ထံ ဒေသေတိ. ဘဂဝါ ပန တထာရူပံ ဒေသနံ ပဟာယ စတုသတိပဋ္ဌာနာဒိနိဿိတံ ဒေသနံ ဒေသေတိ. တသ္မာ ‘‘သာတ္ထံ ဒေသေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယဿ ပန ဒေသနာ ဧကဗျဉ္ဇနာဒိယုတ္တာ ဝါ သဗ္ဗနိရောဋ္ဌဗျဉ္ဇနာ ဝါ သဗ္ဗဝိဿဋ္ဌသဗ္ဗနိဂ္ဂဟီတဗျဉ္ဇနာ ဝါ, တဿ ဒမိဠကိရာသဝရာဒိမိလက္ခူနံ ဘာသာ ဝိယ ဗျဉ္ဇနပါရိပူရိယာ အဘာဝတော အဗျဉ္ဇနာ နာမ ဒေသနာ ဟောတိ. ဘဂဝါ ပန –

ពាក្យថា Sātthaṃ sabyañjanaṃ (ព្រមទាំងអត្ថ ព្រមទាំងព្យញ្ជនៈ) សេចក្តីថា ព្រោះថា ទេសនារបស់ភិក្ខុណា អាស្រ័យការពណ៌នាអំពីបបរ បាយ ស្រី ប្រុស ជាដើម ភិក្ខុនោះ មិនឈ្មោះថាសម្តែងធម៌ព្រមទាំងអត្ថឡើយ។ ចំណែកព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់លះបង់ទេសនាមានសភាពបែបនោះហើយ ទ្រង់សម្តែងតែទេសនាដែលអាស្រ័យសតិបដ្ឋាន ៤ ជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «សម្តែងធម៌ព្រមទាំងអត្ថ»។ ម៉្យាងទៀត ទេសនារបស់ភិក្ខុណា ប្រកបដោយព្យញ្ជនៈតែមួយជាដើមក្តី ឬមានព្យញ្ជនៈដែលមិនប៉ះបបូរមាត់ទាំងអស់ក្តី ឬមានព្យញ្ជនៈដែលបញ្ចេញសំឡេងលែងទាំងអស់ និងព្យញ្ជនៈដែលបញ្ចេញសំឡេងសង្កត់ទាំងអស់ក្តី ទេសនារបស់ភិក្ខុនោះ ដូចជាភាសារបស់ពួកមិលក្ខៈ មានពួកទមិឡៈ កិរាតៈ និងសវរៈជាដើម ព្រោះមិនមានសេចក្តីបរិបូណ៌ដោយព្យញ្ជនៈ ទើបឈ្មោះថាជាទេសនាមិនមានព្យញ្ជនៈ។ ចំណែកព្រះមានព្រះភាគវិញ—

‘‘သိထိလံ [Pg.108] ဓနိတဉ္စ ဒီဃရဿံ, ဂရုကံ လဟုကဉ္စ နိဂ္ဂဟီတံ;

သမ္ဗန္ဓံ ဝဝတ္ထိတံ ဝိမုတ္တံ, ဒသဓာ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယာ ပဘေဒေါ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၉၀) –

«សំឡេងធូរ សំឡេងខ្លាំង សំឡេងវែង សំឡេងខ្លី សំឡេងធ្ងន់ សំឡេងស្រាល សំឡេងនិគ្គហិត សំឡេងតភ្ជាប់ សំឡេងកាត់ដាច់ សំឡេងលែង នេះជាចំណែកនៃព្យញ្ជនៈ ១០ យ៉ាង ដើម្បីឲ្យដឹងច្បាស់»។

ဧဝံ ဝုတ္တံ ဒသဝိဓံ ဗျဉ္ဇနံ အမက္ခေတွာ ပရိပုဏ္ဏဗျဉ္ဇနမေဝ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တသ္မာ ‘‘သဗျဉ္ဇနံ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

ទ្រង់មិនធ្វើឲ្យច្របូកច្របល់នូវព្យញ្ជនៈ ១០ យ៉ាងដែលពោលហើយយ៉ាងនេះ ទ្រង់ធ្វើឲ្យមានព្យញ្ជនៈដ៏បរិបូណ៌ប៉ុណ្ណោះ ហើយសម្តែងធម៌។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «សម្តែងធម៌ព្រមទាំងព្យញ្ជនៈ»។

ကေဝလပရိပုဏ္ဏန္တိ ဧတ္ထ ကေဝလန္တိ သကလာဓိဝစနံ. ပရိပုဏ္ဏန္တိ အနူနာဓိကဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘သကလပရိပုဏ္ဏမေဝ ဒေသေတိ, ဧကဒေသနာပိ အပရိပုဏ္ဏာ နတ္ထီ’’တိ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိရုပက္ကိလေသံ. ယော ဟိ ဣဒံ ဓမ္မဒေသနံ နိဿာယ လာဘံ ဝါ သက္ကာရံ ဝါ လဘိဿာမီတိ ဒေသေတိ, တဿ အပရိသုဒ္ဓါ ဒေသနာ ဟောတိ. ဘဂဝါ ပန လောကာမိသနိရပေက္ခော ဟိတဖရဏေန မေတ္တာဘာဝနာယ မုဒုဟဒယော ဥလ္လုမ္ပနသဘာဝသဏ္ဌိတေန စိတ္တေန ဒေသေတိ. တသ္မာ ‘‘ပရိသုဒ္ဓံ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီတိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မစရိယန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သကလသာသနံ. တသ္မာ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီတိ သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ…ပေ… ပရိသုဒ္ဓံ, ဧဝံ ဒေသေန္တော စ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ သကလသာသနံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဗြဟ္မစရိယန္တိ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မဘူတံ စရိယံ. ဗြဟ္မဘူတာနံ ဝါ ဗုဒ္ဓါဒီနံ စရိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ពាក្យថា Kevalaparipuṇṇaṃ (ដ៏បរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់) ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា kevala ជាឈ្មោះនៃសេចក្តីទាំងពួង។ ពាក្យថា paripuṇṇa ជាពាក្យពោលដល់សេចក្តីមិនខ្វះមិនលើស។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅនេះ «ទ្រង់សម្តែងតែធម៌ដ៏បរិបូណ៌ទាំងអស់ប៉ុណ្ណោះ សូម្បីទេសនាមួយចំណែកដែលមិនបរិបូណ៌ ក៏មិនមានឡើយ»។ ពាក្យថា parisuddhaṃ (ដ៏បរិសុទ្ធ) គឺមិនមានឧបក្កិលេស។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា អាស្រ័យទេសនានេះហើយ គិតថានឹងបានលាភ ឬសក្ការៈ ហើយសម្តែង ទេសនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាជាទេសនាមិនបរិសុទ្ធឡើយ។ ចំណែកព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់មិនមានការអាឡោះអាល័យក្នុងលោកាមិសឡើយ ដោយការផ្សាយទៅនូវប្រយោជន៍ ដោយមេត្តាភាវនា មានព្រះហឫទ័យដ៏ទន់ភ្លន់ ទ្រង់សម្តែងដោយព្រះហឫទ័យដែលតាំងនៅក្នុងសភាវៈចង់ស្រោចស្រង់សត្វលោកឲ្យរួចចាកវដ្តសង្សារ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «សម្តែងធម៌ដ៏បរិសុទ្ធ»។ ពាក្យថា brahmacariyaṃ pakāseti (ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយៈ) ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា brahmacariya សំដៅយកសាសនាទាំងអស់ដែលសង្គ្រោះដោយសិក្ខា ៣។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យថា ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយៈ គឺព្រះអង្គសម្តែងធម៌ ល្អក្នុងខាងដើម... បរិសុទ្ធ កាលទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយៈ គឺសាសនាទាំងអស់ដែលសង្គ្រោះដោយសិក្ខា ៣ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះចុះ។ ពាក្យថា brahmacariya គឺការប្រព្រឹត្តដ៏ប្រសើរ ដោយអត្ថថាជាធម៌ដ៏ឧត្តម។ ម៉្យាងទៀត ឈ្មោះថាជាការប្រព្រឹត្តរបស់ព្រះពុទ្ធជាដើម ដែលជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរ ដូច្នេះឯង។

တံ ဓမ္မန္တိ တံ ဝုတ္တပ္ပကာရသမ္ပဒံ ဓမ္မံ. သုဏာတိ ဂဟပတိ ဝါတိ ကသ္မာ ပဌမံ ဂဟပတိံ နိဒ္ဒိသတီတိ? နိဟတမာနတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ စ. ယေဘုယျေန ဟိ ခတ္တိယကုလတော ပဗ္ဗဇိတာ ဇာတိံ နိဿာယ မာနံ ကရောန္တိ. ဗြာဟ္မဏကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ မန္တေ နိဿာယ မာနံ ကရောန္တိ. ဟီနဇစ္စကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ အတ္တနော ဝိဇာတိတာယ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ. ဂဟပတိဒါရကာ ပန ကစ္ဆေဟိ သေဒံ မုဉ္စန္တေဟိ ပိဋ္ဌိယာ လောဏံ ပုပ္ဖမာနာယ ဘူမိံ ကသိတွာ နိဟတမာနဒပ္ပာ ဟောန္တိ. တေ ပဗ္ဗဇိတွာ မာနံ ဝါ ဒပ္ပံ ဝါ အကတွာ ယထာဗလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တာ သက္ကောန္တိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတုံ. ဣတရေဟိ စ ကုလေဟိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာ နာမ န ဗဟုကာ, ဂဟပတိကာဝ ဗဟုကာ, ဣတိ နိဟတမာနတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ စ ပဌမံ ဂဟပတိံ နိဒ္ဒိသတီတိ.

ពាក្យថា taṃ dhammaṃ គឺនូវធម៌ដែលបរិបូណ៌ដោយប្រការដែលពោលហើយនោះ។ ពាក្យថា suṇāti gahapati vā (គហបតីក្តី តែងស្តាប់) សួរថា ហេតុអ្វីបានជាទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញគហបតីមុនគេ? ឆ្លើយថា ព្រោះគហបតីជាអ្នកមានមានះលះបង់ហើយផង ព្រោះមានចំនួនច្រើនផង។ ព្រោះថា ជាទូទៅ ពួកជនដែលបួសពីត្រកូលក្សត្រ តែងអាស្រ័យជាតិកំណើតហើយធ្វើនូវមានះ។ ពួកជនដែលបួសពីត្រកូលព្រាហ្មណ៍ តែងអាស្រ័យមន្តហើយធ្វើនូវមានះ។ ពួកជនដែលបួសពីត្រកូលថោកទាប ព្រោះតែជាតិកំណើតថោកទាបរបស់ខ្លួន ក៏មិនអាចតាំងនៅមាំមួនក្នុងសាសនាបានឡើយ។ ចំណែកពួកកូនគហបតីវិញ បង្ហូរញើសចេញពីក្លៀក ធ្វើឲ្យអំបិលឡើងផ្កានៅលើខ្នង ភ្ជួររាស់ដីធ្លី ទើបជាអ្នកមានមានះនិងសេចក្តីរឹងត្អឹងលះបង់ហើយ។ ពួកគហបតីទាំងនោះ លុះបួសហើយ មិនធ្វើនូវមានះ ឬសេចក្តីរឹងត្អឹងឡើយ រៀនសូត្រព្រះពុទ្ធវចនៈតាមកម្លាំង ធ្វើនូវវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន រមែងអាចតាំងនៅក្នុងអរហត្តផលបាន។ ម៉្យាងទៀត ពួកជនដែលចេញចាកត្រកូលដទៃហើយបួស មិនសូវមានច្រើនទេ មានតែពួកគហបតីប៉ុណ្ណោះដែលមានច្រើន ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានមានះលះបង់ហើយផង ព្រោះតែមានចំនួនច្រើនផង ទើបទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញគហបតីមុនគេ យ៉ាងនេះឯង។

အညတရသ္မိံ ဝါတိ ဣတရေသံ ဝါ ကုလာနံ အညတရသ္မိံ. ပစ္စာဇာတောတိ ပတိဇာတော. တထာဂတေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ ပရိသုဒ္ဓံ ဓမ္မံ သုတွာ [Pg.109] ဓမ္မဿာမိမှိ တထာဂတေ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ ဘဂဝါ’’တိ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ. သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသောတိ သစေပိ သဋ္ဌိဟတ္ထေ ဃရေ ယောဇနသတန္တရေပိ ဝါ ဒွေ ဇာယမ္ပတိကာ ဝသန္တိ, တထာပိ နေသံ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန ဃရာဝါသော သမ္ဗာဓောယေဝ. ရဇောပထောတိ ရာဂရဇာဒီနံ ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. အာဂမနပထောတိပိ ဝဋ္ဋတိ. အလဂ္ဂနဋ္ဌေန အဗ္ဘောကာသော ဝိယာတိ အဗ္ဘောကာသော. ပဗ္ဗဇိတော ဟိ ကူဋာဂါရရတနပါသာဒဒေဝဝိမာနာဒီသု ပိဟိတဒွါရဝါတပါနေသု ပဋိစ္ဆန္နေသု ဝသန္တောပိ နေဝ လဂ္ဂတိ န သဇ္ဇတိ န ဗဇ္ဈတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ. အပိစ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ကုသလကိရိယာယ ဩကာသာဘာဝတော. ရဇောပထော အသံဝုတသင်္ကာရဋ္ဌာနံ ဝိယ ရဇာနံ ကိလေသရဇာနံ သန္နိပါတဋ္ဌာနတော. အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ ကုသလကိရိယာယ ယထာသုခံ ဩကာသသဗ္ဘာဝတော.

ពាក្យថា aññatarasmiṃ vā គឺក្នុងត្រកូលណាមួយ ក្រៅពីត្រកូលទាំង ៣ នោះ។ ពាក្យថា paccājāto គឺកើតចំពោះហើយ។ ពាក្យថា tathāgate saddhaṃ paṭilabhati (រមែងបាននូវជំនឿក្នុងព្រះតថាគត) សេចក្តីថា លុះបានស្តាប់ធម៌ដ៏បរិសុទ្ធហើយ ក្នុងព្រះតថាគតជាម្ចាស់នៃធម៌ រមែងបាននូវសទ្ធា (ដោយអំណាចបុថុជ្ជន) ថា «ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងស្មើដោយព្រះអង្គឯងពិតមែនតើ»។ ពាក្យថា iti paṭisañcikkhati គឺរមែងពិចារណាយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា sambādho gharāvāso (ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ ជាទីចង្អៀត) សេចក្តីថា សូម្បីតែនៅក្នុងផ្ទះមានទំហំ ៦០ ហត្ថ ឬក្នុងទីចន្លោះមានចម្ងាយ ១០០ យោជន៍ក្តី ប្តីប្រពន្ធពីរនាក់រស់នៅ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក្តី ក៏ព្រោះតែដោយអត្ថថាជាគ្រឿងកង្វល់ និងជាគ្រឿងរារាំង ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ ឈ្មោះថាចង្អៀតពិតៗ។ ពាក្យថា rajopatho (ជាផ្លូវនៃធូលី) គឺទីជាទីកើតឡើងនៃធូលីមានរាគៈជាដើម នេះជាពាក្យពោលក្នុងមហាអដ្ឋកថា។ ទោះបីពោលថាជាផ្លូវមកដល់ (នៃធូលីមានរាគៈជាដើម) ក៏គួរ។ ឈ្មោះថា អាកាសវាល ព្រោះអត្ថថាមិនជាប់ជំពាក់ ដូចជាទីវាល ហេតុនោះទើបហៅថា abbhokāso។ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកបួស ទោះបីនៅក្នុងផ្ទះកំពូល ប្រាសាទកែវ ឬវិមានទេវតាជាដើម ដែលបិទទ្វារនិងបង្អួចជិតឈឹង ជាទីកំបាំងភ្នែកក្តី ក៏មិនជាប់ជំពាក់ មិនចំពាក់ មិនចងរឹតឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ការបួសជាឱកាសវាល»។ ម៉្យាងទៀត ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ ឈ្មោះថាចង្អៀត ព្រោះមិនមានឱកាសធ្វើកុសលកម្ម។ ឈ្មោះថាជាផ្លូវនៃធូលី ដូចជាទីចាក់សម្រាមដែលមិនបានបិទបាំង ជាទីប្រជុំនៃធូលី ព្រោះជាទីប្រជុំចុះនៃធូលីគឺកិលេសទាំងឡាយ។ ការបួសជាឱកាសវាល ព្រោះមានឱកាសធ្វើកុសលកម្មបានតាមសប្បាយ។

နယိဒံ သုကရံ…ပေ… ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပကထာ – ယဒေတံ သိက္ခတ္တယဗြဟ္မစရိယံ ဧကမ္ပိ ဒိဝသံ အခဏ္ဍံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ. ဧကဒိဝသမ္ပိ စ ကိလေသမလေန အမလိနံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ, သင်္ခလိခိတံ လိခိတသင်္ခသဒိသံ ဓောတသင်္ခသပ္ပဋိဘာဂံ စရိတဗ္ဗံ, ဣဒံ န သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေန ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ…ပေ… စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသေ စ မဿုဉ္စ ဩဟာရေတွာ ကာသာယရသပီတတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ပရိဒဟိတွာ အဂါရသ္မာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ အဂါရိယန္တိ ဝုစ္စတိ, တဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ နတ္ထိ. တသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနဂါရိယာတိ ဉာတဗ္ဗာ, တံ အနဂါရိယံ. ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ပဋိပဇ္ဇေယျံ. အပ္ပံ ဝါတိ သဟဿတော ဟေဋ္ဌာ ဘောဂက္ခန္ဓော အပ္ပော နာမ ဟောတိ, သဟဿတော ပဋ္ဌာယ မဟာ. အာဗန္ဓနဋ္ဌေန ဉာတိ ဧဝ ပရိဝဋ္ဋော ဉာတိပရိဝဋ္ဋော. သော ဝီသတိယာ ဟေဋ္ဌာ အပ္ပော ဟောတိ, ဝီသတိယာ ပဋ္ဌာယ မဟာ.

ពាក្យថា nayidaṃ sukaraṃ…pe… pabbajeyyaṃ ក្នុងបទនោះ មានសេចក្តីសង្ខេបដូចតទៅនេះ៖ ព្រហ្មចរិយៈគឺសិក្ខា ៣ នេះណា ធ្វើមិនឲ្យដាច់សូម្បីតែមួយថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យដល់នូវចរិមកចិត្ត (ចិត្តចុងក្រោយ) ឈ្មោះថា បរិបូណ៌ដោយចំណែកមួយ។ និងធ្វើមិនឲ្យប្រឡាក់ដោយមន្ទិលគឺកិលេស សូម្បីតែមួយថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យដល់នូវចរិមកចិត្ត ឈ្មោះថា បរិសុទ្ធដោយចំណែកមួយ។ ពាក្យថា saṅkhalikhitaṃ គឺព្រហ្មចរិយៈដែលបុគ្គលគប្បីប្រព្រឹត្ត ឲ្យដូចជាសង្ខដែលគេខាត់ហើយ ឲ្យប្រហាក់ប្រហែលនឹងសង្ខដែលគេលាងស្អាតហើយ ព្រហ្មចរិយានេះ បុគ្គលដែលនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ រស់នៅក្នុងកណ្តាលផ្ទះ មិនងាយនឹងប្រព្រឹត្តឲ្យបរិបូណ៌ដោយចំណែកមួយ... បានឡើយ។ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញ កោរសក់និងពុកចង្ការចេញហើយ ស្លៀកដណ្តប់នូវសំពត់កាសាយៈទាំងឡាយ ដែលជ្រលក់ដោយទឹកអម្ចត់ ដែលជាសំពត់ដ៏សមគួរដល់អ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយៈ ស្លៀកនិងដណ្តប់ហើយ ចេញចាកផ្ទះ បួសក្នុងផ្នួសដែលមិនមានផ្ទះចុះ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងទីនេះ ព្រោះការងារមានការភ្ជួររាស់ និងការជួញដូរជាដើម ដែលជាប្រយោជន៍ដល់ផ្ទះ លោកហៅថា អគារិយៈ ហើយការងារនោះ មិនមានក្នុងការបួសឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ការបួស គប្បីជ្រាបថា អនាគារិយៈ (ការមិនមានផ្ទះ) នូវអនាគារិយៈនោះ។ ពាក្យថា pabbajeyyaṃ គឺ គប្បីប្រព្រឹត្តចុះ។ ពាក្យថា appaṃ vā (ទោះតិចក្តី) សេចក្តីថា គំនរភោគៈដែលទាបជាងមួយពាន់ ឈ្មោះថា តិច ចាប់ពីមួយពាន់ឡើងទៅ ឈ្មោះថា ច្រើន។ ញាតិហ្នឹងឯង ឈ្មោះថា វង់ញាតិ ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងចងរឹត ហេតុនោះទើបហៅថា ñātiparivaṭṭo។ វង់ញាតិនោះ បើទាបជាង ២០ នាក់ ឈ្មោះថា តិច ចាប់ពី ២០ នាក់ឡើងទៅ ឈ្មោះថា ច្រើន។

၂၉၂. ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောတိ ယာ ဘိက္ခူနံ အဓိသီလသင်္ခါတာ သိက္ခာ, တဉ္စ, ယတ္ထ စေတေ သဟ ဇီဝန္တိ ဧကဇီဝိကာ သဘာဂဝုတ္တိနော [Pg.110] ဟောန္တိ, တံ ဘဂဝတာ ပညတ္တသိက္ခာပဒသင်္ခါတံ သာဇီဝဉ္စ တတ္ထ သိက္ခနဘာဝေန သမာပန္နောတိ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော. သမာပန္နောတိ သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော, သာဇီဝဉ္စ အဝီတိက္ကမန္တော ဟုတွာ တဒုဘယံ ဥပဂတောတိ အတ္ထော. ပါဏာတိပါတံ ပဟာယာတိအာဒီသု ပါဏာတိပါတာဒိကထာ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာ ဧဝ. ပဟာယာတိ ဣမံ ပါဏာတိပါတစေတနာသင်္ခါတံ ဒုဿီလျံ ပဇဟိတွာ. ပဋိဝိရတော ဟောတီတိ ပဟီနကာလတော ပဋ္ဌာယ တတော ဒုဿီလျတော ဩရတော ဝိရတောဝ ဟောတိ. နိဟိတဒဏ္ဍော နိဟိတသတ္ထောတိ ပရူပဃာတတ္ထာယ ဒဏ္ဍံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ အာဒါယ အဝတ္တနတော နိက္ခိတ္တဒဏ္ဍော စေဝ နိက္ခိတ္တသတ္ထော စာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဌပေတွာ ဒဏ္ဍံ သဗ္ဗမ္ပိ အဝသေသံ ဥပကရဏံ သတ္တာနံ ဝိဟိံသနဘာဝတော သတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ပန ဘိက္ခူ ကတ္တရဒဏ္ဍံ ဝါ ဒန္တကဋ္ဌဝါသိံ ဝါ ပိပ္ဖလကံ ဝါ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တိ, န တံ ပရူပဃာတတ္ထာယ. တသ္မာ နိဟိတဒဏ္ဍော နိဟိတသတ္ထောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. လဇ္ဇီတိ ပါပဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏာယ လဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော. ဒယာပန္နောတိ ဒယံ မေတ္တစိတ္တတံ အာပန္နော. သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီတိ သဗ္ဗေ ပါဏဘူတေ ဟိတေန အနုကမ္ပကော. တာယ ဒယာပန္နတာယ သဗ္ဗေသံ ပါဏဘူတာနံ ဟိတစိတ္တကောတိ အတ္ထော. ဝိဟရတီတိ ဣရိယတိ ပါလေတိ.

២៩២. "Bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno" គឺ សិក្ខាដែលហៅថាអធិសីលរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយណាផង និងសាចីវៈ (ការចិញ្ចឹមជីវិតស្មើគ្នា) ដែលជាទីរួមរស់នៅជាមួយគ្នារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ មានការចិញ្ចឹមជីវិតតែមួយ មានការប្រព្រឹត្តស្មើគ្នាផង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តទុកហើយ ហៅថាសិក្ខាបទ ភិក្ខុជាអ្នកដល់ព្រមដោយការសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទនោះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា "Bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno" (អ្នកដល់ព្រមដោយសិក្ខានិងសាចីវៈរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ)។ ពាក្យថា "samāpanno" សេចក្តីថា ជាអ្នកបំពេញសិក្ខាឲ្យបរិបូណ៌ មិនកន្លងសាចីវៈ ហើយដល់ព្រមនូវធម៌ទាំងពីរនោះ។ ក្នុងពាក្យថា "pāṇātipātaṃ pahāya" ជាដើម សេចក្តីអធិប្បាយអំពីការសម្លាប់សត្វជាដើម ត្រូវបានពន្យល់ពិស្តារហើយខាងក្រោម (ក្នុងសម្មាទិដ្ឋិសូត្រ)។ ពាក្យថា "pahāya" គឺ លះបង់នូវទ្រុស្តសីល ពោលគឺចេតនាជាហេតុធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះក្នុងការសម្លាប់សត្វនេះ។ ពាក្យថា "paṭivirato hoti" សេចក្តីថា ចាប់តាំងពីពេលលះបង់នោះមក ក៏ជាអ្នកវៀរចាក គឺថយក្រោយចាកទ្រុស្តសីលនោះ។ ពាក្យថា "nihitadaṇḍo nihitasattho" សេចក្តីថា ជាអ្នកដាក់ចុះនូវដំបង និងដាក់ចុះនូវគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ព្រោះមិនកាន់យកដំបង ឬគ្រឿងសាស្ត្រាវុធដើម្បីបៀតបៀនអ្នកដទៃ។ ក្នុងពាក្យនេះ វៀរលែងតែដំបងចេញ គ្រឿងឧបករណ៍ដែលនៅសល់ទាំងអស់ ដែលជាហេតុបៀតបៀនសត្វទាំងឡាយ គប្បីដឹងថាជា "សាស្ត្រាវុធ"។ ចំណែកឯដំបងច្រត់ ឬកាំបិតចិតឈើស្ទង់ ឬកាំបិតកោរ ដែលភិក្ខុទាំងឡាយកាន់ដើរទៅនោះ មិនមែនដើម្បីបៀតបៀនអ្នកដទៃឡើយ។ ហេតុនោះ របស់ទាំងនោះទើបមិនរាប់ចូលក្នុងដំបងនិងសាស្ត្រាវុធឡើយ (គឺនៅតែឈ្មោះថាជាអ្នកដាក់ចុះនូវដំបងនិងសាស្ត្រាវុធដដែល)។ ពាក្យថា "lajjī" គឺ ប្រកបដោយសេចក្តីខ្មាស ដែលមានលក្ខណៈខ្ពើមរអើមចំពោះបាប។ ពាក្យថា "dayāpanno" គឺ ដល់នូវសេចក្តីអាណិត ពោលគឺសេចក្តីមានចិត្តមេត្តា។ ពាក្យថា "sabbapāṇabhūtahitānukampī" គឺ អនុគ្រោះដល់សត្វមានជីវិតទាំងអស់ដោយប្រយោជន៍។ សេចក្តីថា មានចិត្តប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់សត្វមានជីវិតទាំងអស់ ដោយសេចក្តីអាណិតនោះ។ ពាក្យថា "viharati" គឺ ប្រព្រឹត្តទៅ រក្សាទុក។

ဒိန္နမေဝ အာဒိယတီတိ ဒိန္နာဒါယီ. စိတ္တေနပိ ဒိန္နမေဝ ပဋိကင်္ခတီတိ ဒိန္နပါဋိကင်္ခီ. ထေနေတီတိ ထေနော. န ထေနေန အထေနေန. အထေနတ္တာယေဝ သုစိဘူတေန. အတ္တနာတိ အတ္တဘာဝေန, အထေနံ သုစိဘူတံ အတ္တဘာဝံ ကတွာ ဝိဟရတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ពាក្យថា "dinnādāyī" គឺ កាន់យកតែរបស់ដែលគេឲ្យហើយដោយកាយ។ ពាក្យថា "dinnapāṭikaṅkhī" គឺ ប្រាថ្នាតែរបស់ដែលគេឲ្យហើយ សូម្បីដោយចិត្ត។ ពាក្យថា "theno" គឺ អ្នកលួច។ ពាក្យថា "athenena" គឺ ដោយការមិនលួច។ ពាក្យថា "sucibhūtena" គឺ ដោយភាពជាអ្នកស្អាតស្អំ ព្រោះមិនលួចនោះឯង។ ពាក្យថា "attanā" សេចក្តីថា ធ្វើខ្លួន (អត្តភាព) ឲ្យជាអ្នកមិនលួច ឲ្យជាអ្នកស្អាតស្អំ ហើយរស់នៅ។

အဗြဟ္မစရိယန္တိ အသေဋ္ဌစရိယံ. ဗြဟ္မံ သေဋ္ဌံ အာစာရံ စရတီတိ ဗြဟ္မစာရီ. အာရာစာရီတိ အဗြဟ္မစရိယတော ဒူရစာရီ. မေထုနာတိ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနဝသေန သဒိသတ္တာ မေထုနကာတိ လဒ္ဓဝေါဟာရေဟိ ပဋိသေဝိတဗ္ဗတော မေထုနာတိ သင်္ခံ ဂတာ အသဒ္ဓမ္မာ. ဂါမဓမ္မာတိ ဂါမဝါသီနံ ဓမ္မာ.

ពាក្យថា "abrahmacariyaṃ" គឺ ការប្រព្រឹត្តមិនប្រសើរ។ ពាក្យថា "brahmacārī" គឺ អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា "ārācārī" គឺ អ្នកប្រព្រឹត្តឆ្ងាយចាកអព្រហ្មចរិយធម៌។ ពាក្យថា "methunā" គឺ អសទ្ធម៌ (ធម៌របស់អសប្បុរស) ដែលបានដល់ការសន្មតហៅថា មេថុនធម្ម ព្រោះជាធម៌ដែលគប្បីសេពដោយជនទាំងឡាយដែលបានឈ្មោះថា "មេថុនកៈ" (គូស្រករ) ព្រោះមានសភាពដូចគ្នាដោយអំណាចនៃការគ្របសង្កត់នៃរាគៈ។ ពាក្យថា "gāmadhammā" គឺ ធម៌របស់ពួកអ្នកស្រុក (អ្នកផ្ទះ)។

သစ္စံ ဝဒတီတိ သစ္စဝါဒီ. သစ္စေန သစ္စံ သန္ဒဟတိ ဃဋေတီတိ သစ္စသန္ဓော, န အန္တရန္တရာ မုသာ ဝဒတီတိ အတ္ထော. ယော ဟိ ပုရိသော ကဒါစိ မုသာ ဝဒတိ, ကဒါစိ သစ္စံ, တဿ မုသာဝါဒေန အန္တရိတတ္တာ သစ္စံ သစ္စေန န ဃဋီယတိ[Pg.111]. တသ္မာ န သော သစ္စသန္ဓော, အယံ ပန န တာဒိသော, ဇီဝိတဟေတုပိ မုသာဝါဒံ အဝတွာ သစ္စေန သစ္စံ သန္ဒဟတိယေဝါတိ သစ္စသန္ဓော. ထေတောတိ ထိရော, ထိရကထောတိ အတ္ထော. ဧကော ဟိ ပုဂ္ဂလော ဟလိဒ္ဒိရာဂေါ ဝိယ, ထုသရာသိမှိ နိခါတခါဏု ဝိယ, အဿပိဋ္ဌေ ဌပိတကုမ္ဘဏ္ဍမိဝ စ န ထိရကထော ဟောတိ. ဧကော ပါသာဏလေခါ ဝိယ ဣန္ဒခိလော ဝိယ စ ထိရကထော ဟောတိ; အသိနာ သီသေ ဆိဇ္ဇန္တေပိ ဒွေ ကထာ န ကထေတိ; အယံ ဝုစ္စတိ ထေတော. ပစ္စယိကောတိ ပတ္တိယာယိတဗ္ဗကော, သဒ္ဓါယိကောတိ အတ္ထော. ဧကစ္စော ဟိ ပုဂ္ဂလော န ပစ္စယိကော ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ, အသုကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မာ တဿ ဝစနံ သဒ္ဒဟထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ဧကော ပစ္စယိကော ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ, အသုကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ, ‘‘ယဒိ တေန ဝုတ္တံ, ဣဒမေဝ ပမာဏံ, ဣဒါနိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဧဝမေဝ ဣဒ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပစ္စယိကော. အဝိသံဝါဒကော လောကဿာတိ တာယ သစ္စဝါဒိတာယ လောကံ န ဝိသံဝါဒေတီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា "saccavādī" គឺ និយាយពាក្យពិត។ ពាក្យថា "saccasandho" សេចក្តីថា ភ្ជាប់ពាក្យពិតដោយពាក្យពិត គឺមិននិយាយពាក្យកុហកក្នុងចន្លោះៗឡើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលណា ជួនកាលនិយាយកុហក ជួនកាលនិយាយពិត ពាក្យពិតរបស់បុគ្គលនោះ មិនឈ្មោះថាភ្ជាប់ដោយពាក្យពិតឡើយ ព្រោះមានពាក្យកុហកមកខណ្ឌក្នុងចន្លោះ។ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះមិនឈ្មោះថា "សច្ចសន្ធៈ" ឡើយ។ ចំណែកឯព្រះភិក្ខុនេះ មិនមែនជាបុគ្គលបែបនោះទេ សូម្បីព្រោះហេតុតែជីវិត ក៏មិននិយាយពាក្យកុហកដែរ តែងតែភ្ជាប់ពាក្យពិតដោយពាក្យពិតប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា "saccasandho"។ ពាក្យថា "theto" សេចក្តីថា ជាអ្នកមានវាចាមាំមួន ឬមានវាចាស្ថិតស្ថេរ។ ពិតណាស់ បុគ្គលខ្លះ មិនមែនជាអ្នកមានវាចាស្ថិតស្ថេរឡើយ ប្រៀបដូចជាសម្លៀកបំពាក់ដែលជ្រលក់ដោយល្មៀត ឬដូចជាបង្គោលដែលគេបោះទៅក្នុងគំនរអង្កាម ឬដូចជាផ្លែឪឡឹកដែលគេដាក់នៅលើខ្នងសេះ។ ចំណែកឯបុគ្គលខ្លះ ជាអ្នកមានវាចាស្ថិតស្ថេរ ប្រៀបដូចជាអក្សរដែលចារលើថ្ម ឬដូចជាសសរគោល (ឥន្ទខីល) សូម្បីតែគេយកដាវមកកាត់ក្បាល ក៏មិននិយាយពាក្យជាពីរ (វាចាពីរម៉ាត់) ឡើយ បុគ្គលបែបនេះ ហៅថា "theto" (អ្នកមានវាចាមាំមួន)។ ពាក្យថា "paccayiko" សេចក្តីថា ជាទីទុកចិត្ត ឬជាទីជឿជាក់បាន។ ពិតណាស់ បុគ្គលខ្លះ មិនមែនជាទីទុកចិត្តឡើយ កាលបើគេសួរថា "ពាក្យនេះនរណានិយាយ? គឺលោកនោះនិយាយ" ដូច្នេះ ក៏ដល់នូវការដែលគេត្រូវនិយាយថា "កុំជឿពាក្យរបស់បុគ្គលនោះឡើយ"។ ចំណែកឯបុគ្គលខ្លះ ជាទីទុកចិត្ត កាលបើគេសួរថា "ពាក្យនេះនរណានិយាយ? គឺលោកនោះនិយាយ" ដូច្នេះ ក៏ដល់នូវការដែលគេត្រូវនិយាយថា "ប្រសិនបើលោកនោះនិយាយហើយ ពាក្យនេះឯងជាប្រមាណ (ជាការត្រឹមត្រូវ) មិនចាំបាច់ត្រូវពិចារណាទៀតទេ ពាក្យនេះពិតជាយ៉ាងនោះមែន" បុគ្គលបែបនេះ ហៅថា "paccayiko" (អ្នកគួរជាទីទុកចិត្ត)។ ពាក្យថា "avisaṃvādako lokassa" សេចក្តីថា មិនពោលពាក្យបញ្ឆោតកុហកដល់សត្វលោក ដោយសារការនិយាយពាក្យពិតនោះ។

ဣမေသံ ဘေဒါယာတိ ယေသံ ဣတော သုတွာတိ ဝုတ္တာနံ သန္တိကေ သုတံ, တေသံ ဘေဒါယ. ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာတိ ဒွိန္နမ္ပိ မိတ္တာနံ ဝါ သမာနုပဇ္ဈာယကာဒီနံ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန ဘိန္နာနံ ဧကမေကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှာကံ ဤဒိသေ ကုလေ ဇာတာနံ ဧဝံ ဗဟုဿုတာနံ ဣဒံ န ယုတ္တ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ သန္ဓာနံ ကတ္တာ. အနုပ္ပဒါတာတိ သန္ဓာနာနုပ္ပဒါတာ, ဒွေ ဇနေ သမဂ္ဂေ ဒိသွာ, ‘‘တုမှာကံ ဧဝရူပေ ကုလေ ဇာတာနံ ဧဝရူပေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာနံ အနုစ္ဆဝိကမေတ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒဠှီကမ္မံ ကတ္တာတိ အတ္ထော. သမဂ္ဂေါ အာရာမော အဿာတိ သမဂ္ဂါရာမော. ယတ္ထ သမဂ္ဂါ နတ္ထိ, တတ္ထ ဝသိတုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ‘‘သမဂ္ဂရာမော’’တိပိ ပါဠိ, အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော. သမဂ္ဂရတောတိ သမဂ္ဂေသု ရတော, တေ ပဟာယ အညတြ ဂန္တုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော. သမဂ္ဂေ ဒိသွာပိ သုတွာပိ နန္ဒတီတိ သမဂ္ဂနန္ဒီ. သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ ယာ ဝါစာ သတ္တေ သမဂ္ဂေယေဝ ကရောတိ, တံ သာမဂ္ဂိဂုဏပရိဒီပကမေဝ ဝါစံ ဘာသတိ, န ဣတရန္တိ.

ពាក្យថា "imesaṃ bhedāya" គឺ ដើម្បីបំបែកបំបាក់ជនទាំងឡាយណា ដែលខ្លួនបានឮមកពីសំណាក់ជនទាំងនោះ ដូចដែលពោលថា "ឮពីទីនេះហើយ"។ ពាក្យថា "bhinnānaṃ vā sandhātā" គឺ កាលបើជនទាំងពីរនាក់ ទោះជាមិត្តភក្តិនឹងគ្នា ឬជាសិស្សរួមឧបជ្ឈាយ៍ជាមួយគ្នាជាដើម បែកបាក់គ្នាដោយសារហេតុណាមួយ ក៏ចូលទៅរកម្នាក់ៗ ហើយនិយាយថា "ការណ៍នេះមិនសមគួរដល់អ្នកទាំងឡាយ ដែលកើតក្នុងត្រកូលបែបនេះ ជាអ្នកមានសុតៈច្រើនយ៉ាងនេះឡើយ" ជាដើម ហើយជាអ្នកផ្សះផ្សាឲ្យជាដដែលវិញ។ ពាក្យថា "anuppadātā" សេចក្តីថា ជាអ្នកជួយគាំទ្រការផ្សះផ្សា គឺកាលបើឃើញជនពីរនាក់មានសាមគ្គីគ្នា ក៏និយាយថា "ការណ៍នេះសមគួរដល់អ្នកទាំងឡាយ ដែលកើតក្នុងត្រកូលបែបនេះ ប្រកបដោយគុណសម្បត្តិបែបនេះ" ជាដើម ហើយធ្វើការសាមគ្គីនោះឲ្យមាំមួនឡើង។ បុគ្គលដែលមានការសាមគ្គីជាទីត្រេកអរ ឈ្មោះថា "samaggārāmo"។ សេចក្តីថា ក្នុងទីណាដែលគ្មានអ្នកមានសាមគ្គីគ្នា សូម្បីតែនឹងរស់នៅទីនោះ ក៏មិនប្រាថ្នាឡើយ។ សូម្បីតែបាឋថា "samaggarāmo" ក៏មានសេចក្តីដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា "samaggarato" សេចក្តីថា ត្រេកអរក្នុងពួកជនដែលមានសាមគ្គីគ្នា សូម្បីតែនឹងលះបង់ពួកជនទាំងនោះទៅកាន់ទីដទៃ ក៏មិនប្រាថ្នាឡើយ។ បុគ្គលដែលកាលបើបានឃើញក្តី បានឮក្តី នូវពួកជនដែលមានសាមគ្គីគ្នា ហើយរំភើបរីករាយ ឈ្មោះថា "samagganandī"។ ពាក្យថា "samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā" សេចក្តីថា និយាយតែវាចាណាដែលធ្វើឲ្យសត្វទាំងឡាយមានសាមគ្គីគ្នាប៉ុណ្ណោះ គឺនិយាយតែវាចាដែលសម្តែងនូវគុណនៃសាមគ្គីភាពប៉ុណ្ណោះ មិននិយាយវាចាផ្ទុយពីនោះឡើយ

နေလာတိ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော, နာဿာ ဧလန္တိ နေလာ, နိဒ္ဒေါသာတိ အတ္ထော. ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနေလံ ဝိယ. ကဏ္ဏသုခါတိ [Pg.112] ဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ ကဏ္ဏာနံ သုခါ, သူစိဝိဇ္ဈနံ ဝိယ ကဏ္ဏသူလံ န ဇနေတိ. အတ္ထမဓုရတာယ သကလသရီရေ ကောပံ အဇနေတွာ ပေမံ ဇနေတီတိ ပေမနီယာ. ဟဒယံ ဂစ္ဆတိ, အပဋိဟညမာနာ သုခေန စိတ္တံ ပဝိသတီတိ ဟဒယင်္ဂမာ. ဂုဏပရိပုဏ္ဏတာယ ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ, ပုရေ သံဝဒ္ဓနာရီ ဝိယ သုကုမာရာတိပိ ပေါရီ, ပုရဿ ဧသာတိပိ ပေါရီ, နဂရဝါသီနံ ကထာတိ အတ္ထော. နဂရဝါသိနော ဟိ ယုတ္တကထာ ဟောန္တိ, ပိတိမတ္တံ ပိတာတိ, မာတိမတ္တံ မာတာတိ, ဘာတိမတ္တံ ဘာတာတိ ဝဒန္တိ. ဧဝရူပီ ကထာ ဗဟုနော ဇနဿ ကန္တာ ဟောတီတိ ဗဟုဇနကန္တာ. ကန္တဘာဝေနေဝ ဗဟုနော ဇနဿ မနာပါ စိတ္တဝုဒ္ဓိကရာတိ ဗဟုဇနမနာပါ.

ពាក្យថា "nelā" គឺ ទោស លោកហៅថា "អេលៈ" (ela) វាចាណាដែលគ្មានទោស (អេលៈ) នោះ ឈ្មោះថា "នេលា" សេចក្តីថា ជាវាចាដែលគ្មានទោស ដូចជាពាក្យថា "នេលៈ" ក្នុងឃ្លាថា "nelaṅgo setapacchādo" (មានអង្គមិនមានទោស មានដំបូលស) នោះឯង។ ពាក្យថា "kaṇṇasukhā" គឺ ជាទីសប្បាយនៃត្រចៀក ព្រោះមានព្យញ្ជនៈផ្អែមល្ហែម មិនធ្វើឲ្យចាក់ដោតត្រចៀក ដូចជាការយកម្ជុលមកចាក់ឡើយ។ ពាក្យថា "pemanīyā" គឺ មិនបង្កើតសេចក្តីក្រោធក្នុងរាងកាយទាំងមូលឡើយ តែងតែបង្កើតសេចក្តីស្រឡាញ់ ព្រោះមានអត្ថដ៏ផ្អែមល្ហែម។ ពាក្យថា "hadayaṅgamā" គឺ ទៅកាន់បេះដូង គឺចូលទៅកាន់ចិត្តដោយងាយ ដោយមិនទង្គិចទាស់ឡើយ។ ពាក្យថា "porī" គឺ ជាវាចាដែលកើតក្នុងក្រុង ព្រោះបរិបូណ៌ដោយគុណ ឬមួយទៀត ឈ្មោះថា "porī" ព្រោះមានសភាពទន់ភ្លន់ ដូចជាស្ត្រីដែលចម្រើនធំធាត់ក្នុងក្រុង ឬមួយទៀត ឈ្មោះថា "porī" ព្រោះជាវាចារបស់អ្នកក្រុង សេចក្តីថា ជាសម្តីរបស់ពួកអ្នកក្រុង។ ព្រោះថា ពួកអ្នកក្រុង តែងតែមានវាចាដ៏សមគួរ គឺហៅអ្នកដែលមានវ័យស្មើនឹងឪពុកថា "លោកឪពុក" ហៅអ្នកដែលមានវ័យស្មើនឹងម្តាយថា "អ្នកម្តាយ" ហៅអ្នកដែលមានវ័យស្មើនឹងបងប្អូនថា "បងប្រុស/ប្អូនប្រុស"។ ពាក្យថា "bahujanakantā" គឺ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់ជនជាច្រើន ព្រោះវាចាបែបនោះ តែងតែជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តរបស់មនុស្សភាគច្រើន។ ពាក្យថា "bahujanamanāpā" គឺ ជាទីពេញចិត្តរបស់ជនជាច្រើន ព្រោះភាពជាទីគាប់ចិត្តនោះឯង តែងតែធ្វើឲ្យចិត្តរបស់មនុស្សជាច្រើនរីករាយ និងចម្រើនឡើង។

ကာလေန ဝဒတီတိ ကာလဝါဒီ, ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထော. ဘူတံ တစ္ဆံ သဘာဝမေဝ ဝဒတီတိ ဘူတဝါဒီ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထသန္နိဿိတမေဝ ကတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထဝါဒီ. နဝလောကုတ္တရဓမ္မသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဓမ္မဝါဒီ. သံဝရဝိနယပဟာနဝိနယသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဝိနယဝါဒီ. နိဓာနံ ဝုစ္စတိ ဌပနောကာသော, နိဓာနမဿာ အတ္ထီတိ နိဓာနဝတီ, ဟဒယေ နိဓာတဗ္ဗ ယုတ္တဝါစံ ဘာသိတာတိ အတ္ထော. ကာလေနာတိ ဧဝရူပိံ ဘာသမာနောပိ စ ‘‘အဟံ နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိဿာမီ’’တိ န အကာလေန ဘာသတိ, ယုတ္တကာလံ ပန အဝေက္ခိတွာ ဘာသတီတိ အတ္ထော. သာပဒေသန္တိ သဥပမံ, သကာရဏန္တိ အတ္ထော. ပရိယန္တဝတိန္တိ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ ယထာဿာ ပရိစ္ဆေဒေါ ပညာယတိ, ဧဝံ ဘာသတီတိ အတ္ထော. အတ္ထသံဟိတန္တိ အနေကေဟိပိ နယေဟိ ဝိဘဇန္တေန ပရိယာဒါတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အတ္ထသမ္ပန္နံ, ယံ ဝါ သော အတ္ထဝါဒီ အတ္ထံ ဝဒတိ, တေန အတ္ထေန သံဟိတတ္တာ အတ္ထသံဟိတံ ဝါစံ ဘာသတိ, န အညံ နိက္ခိပိတွာ အညံ ဘာသတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ពាក្យថា "kālavādī" គឺ និយាយត្រូវតាមកាល សេចក្តីថា កំណត់ដឹងនូវកាលដែលគួរនិយាយ ហើយទើបនិយាយ។ ពាក្យថា "bhūtavādī" គឺ និយាយតែពាក្យពិត ពាក្យទៀងទាត់ និងពាក្យតាមសភាវៈពិតប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា "atthavādī" គឺ និយាយតែពាក្យដែលទាក់ទងនឹងប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងប្រយោជន៍ក្នុងបរលោកប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា "dhammavādī" គឺ និយាយតែពាក្យដែលទាក់ទងនឹងលោកុត្តរធម៌ទាំង ៩ ប្រការប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា "vinayavādī" គឺ និយាយតែពាក្យដែលទាក់ទងនឹងសំវរវិន័យ និងបហានវិន័យប៉ុណ្ណោះ។ ទីកន្លែងសម្រាប់ទុកដាក់ លោកហៅថា "និធានៈ" (nidhāna) វាចាណាដែលមានគ្រឿងទុកដាក់ ឈ្មោះថា "nidhānavatī" សេចក្តីថា និយាយតែវាចាដែលគួរទុកដាក់ក្នុងចិត្តប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា "kālenā" សេចក្តីថា សូម្បីតែកាលដែលនិយាយវាចាបែបនេះ ក៏មិននិយាយក្នុងកាលមិនគួរ ដោយគិតថា "អាត្មាអញនឹងនិយាយវាចាដែលមានគ្រឿងទុកដាក់" ឡើយ គឺតែងតែពិចារណាមើលកាលដ៏សមគួរ ហើយទើបនិយាយ។ ពាក្យថា "sāpadesaṃ" គឺ ប្រកបដោយឧបមា ឬប្រកបដោយហេតុផល។ ពាក្យថា "pariyantavatī" សេចក្តីថា បង្ហាញនូវចំណែកកំណត់ គឺនិយាយយ៉ាងណាឲ្យឃើញចំណែកកំណត់នៃវាចានោះច្បាស់លាស់ ក៏និយាយយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា "atthasaṃhitaṃ" សេចក្តីថា បរិបូណ៌ដោយអត្ថ ព្រោះមិនអាចនឹងសម្តែងឲ្យអស់បានដោយការចែករំលែកតាមវិធីជាច្រើន ឬមួយទៀត ព្រះភិក្ខុនោះជាអ្នកនិយាយពាក្យមានប្រយោជន៍ (atthavādī) តែងតែនិយាយវាចាដែលប្រកបដោយប្រយោជន៍ ព្រោះផ្សារភ្ជាប់ដោយប្រយោជន៍នោះ មិនមែននិយាយរំលងរំលងរំលាសពីរឿងមួយទៅរឿងមួយទៀតឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងពាក្យនេះ។

၂၉၃. ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာတိ မူလဗီဇံ ခန္ဓဗီဇံ ဖဠုဗီဇံ အဂ္ဂဗီဇံ ဗီဇဗီဇန္တိ ပဉ္စဝိဓဿ ဗီဇဂါမဿ စေဝ ယဿ ကဿစိ နီလတိဏရုက္ခာဒိကဿ ဘူတဂါမဿ စ သမာရမ္ဘာ, ဆေဒနဘေဒနပစနာဒိဘာဝေန ဝိကောပနာ ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော. ဧကဘတ္တိကောတိ ပါတရာသဘတ္တံ သာယမာသဘတ္တန္တိ ဒွေ ဘတ္တာနိ. တေသု ပါတရာသဘတ္တံ အန္တောမဇ္ဈနှိကေန ပရိစ္ဆိန္နံ, ဣတရံ မဇ္ဈနှိကတော ဥဒ္ဓံ အန္တောအရုဏေန. တသ္မာ အန္တောမဇ္ဈနှိကေ ဒသက္ခတ္တုံ ဘုဉ္ဇမာနောပိ [Pg.113] ဧကဘတ္တိကောဝ ဟောတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကဘတ္တိကော’’တိ. ရတ္တိယာ ဘောဇနံ ရတ္တိ, တတော ဥပရတောတိ ရတ္တူပရတော. အတိက္ကန္တေ မဇ္ဈနှိကေ ယာဝ သူရိယတ္ထံဂမနာ ဘောဇနံ ဝိကာလဘောဇနံ နာမ. တတော ဝိရတတ္တာ ဝိရတော ဝိကာလဘောဇနာ. သာသနဿ အနနုလောမတ္တာ ဝိသူကံ ပဋာဏီဘူတံ ဒဿနန္တိ ဝိသူကဒဿနံ. အတ္တနာ နစ္စနနစ္စာပနာဒိဝသေန နစ္စာ စ ဂီတာ စ ဝါဒိတာ စ, အန္တမသော မယူရနစ္စနာဒိဝသေနာပိ ပဝတ္တာနံ နစ္စာဒီနံ ဝိသူကဘူတာ ဒဿနာ စာတိ နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ. နစ္စာဒီနိ ဟိ အတ္တနာ ပယောဇေတုံ ဝါ ပရေဟိ ပယောဇာပေတုံ ဝါ ပယုတ္တာနိ ပဿိတုံ ဝါ နေဝ ဘိက္ခူနံ န ဘိက္ခုနီနံ ဝဋ္ဋန္တိ. မာလာဒီသု မာလာတိ ယံကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ. ဂန္ဓန္တိ ယံကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတံ. ဝိလေပနန္တိ ဆဝိရာဂကရဏံ. တတ္ထ ပိဠန္ဓန္တော ဓာရေတိ နာမ. ဦနဋ္ဌာနံ ပူရေန္တော မဏ္ဍေတိ နာမ. ဂန္ဓဝသေန ဆဝိရာဂဝသေန စ သာဒိယန္တော ဝိဘူသေတိ နာမ. ဌာနံ ဝုစ္စတိ ကာရဏံ. တသ္မာ ယာယ ဒုဿီလျစေတနာယ တာနိ မာလာဓာရဏာဒီနိ မဟာဇနော ကရောတိ, တတော ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော.

២៩៣. ពាក្យថា "bījagāmabhūtagāmasamārambhā" សេចក្តីថា វៀរចាកការធ្វើឲ្យខូចខាត គឺការកាត់ ការពុះច្រៀក និងការដុតស្លជាដើម នូវពូជទាំង ៥ យ៉ាង គឺ មូលពូជ (ពូជកើតអំពីឫស) ខន្ធពូជ (ពូជកើតអំពីដើម) ផលុពូជ (ពូជកើតអំពីថ្នាំង) អគ្គពូជ (ពូជកើតអំពីចុង) និងពីជពីជ (ពូជកើតអំពីគ្រាប់) ដែលហៅថា ពីជគាម ផង និងភូតគាម គឺស្មៅខៀវ និងដើមឈើជាដើមណាមួយ ផង។ ពាក្យថា "ekabhattiko" គឺ ភត្តមាន ២ យ៉ាង គឺ ព្រឹកភត្ត (អាហារពេលព្រឹក) និងសាយភត្ត (អាហារពេលល្ងាច)។ ក្នុងភត្តទាំងពីរនោះ ព្រឹកភត្ត ត្រូវបានកំណត់ត្រឹមក្នុងរវាងថ្ងៃត្រង់ ចំណែកឯភត្តមួយទៀត គឺចាប់ពីថ្ងៃត្រង់ទៅ រហូតដល់អរុណរះ។ ហេតុនោះ សូម្បីតែឆាន់ ១០ ដងក្នុងរវាងមុនថ្ងៃត្រង់ ក៏នៅតែឈ្មោះថាជាអ្នកឆាន់តែមួយពេល (ឯកភត្តិកៈ) ដដែល ឃ្លាថា "ekabhattiko" នេះ លោកពោលសំដៅយកសេចក្តីនោះឯង។ ការបរិភោគក្នុងពេលយប់ ឈ្មោះថា "រត្តិ" (ratti) ការវៀរចាកការបរិភោគក្នុងពេលយប់នោះ ឈ្មោះថា "rattūparato" (អ្នកវៀរចាកការបរិភោគក្នុងពេលយប់)។ ការបរិភោគចាប់តាំងពីកន្លងថ្ងៃត្រង់ទៅ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យលិច ឈ្មោះថា "វិកាលភោជន" (vikālabhojana)។ ពាក្យថា "virato vikālabhojanā" គឺ វៀរចាកការបរិភោគក្នុងកាលខុសខ្នាត ព្រោះភាពជាអ្នកវៀរចាកការបរិភោគនោះ។ ការមើលល្បែងដែលជាសត្រូវ (ជាបន្លា) ព្រោះមិនសមគួរដល់សាសនា ឈ្មោះថា "visūkadassana" (ការមើលល្បែងជាសត្រូវ)។ ការរាំ ការច្រៀង និងការប្រគំតន្ត្រី ដោយអំណាចនៃការរាំខ្លួនឯង ឬការញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យរាំជាដើម សូម្បីតែការមើលការរាំរបស់សត្វក្ងោកជាដើម ដែលជាល្បែងជាសត្រូវ និងការមើលល្បែងទាំងនោះ ទាំងអស់នេះ រួមហៅថា "naccagītavāditavisūkadassanā" (ការរាំ ការច្រៀង ការប្រគំតន្ត្រី និងការមើលល្បែងជាសត្រូវ)។ ព្រោះថា ការរាំជាដើមនោះ ទោះបីជាការសម្តែងដោយខ្លួនឯងក្តី ការប្រើអ្នកដទៃឲ្យសម្តែងក្តី ឬការមើលការសម្តែងដែលគេកំពុងធ្វើក្តី មិនសមគួរដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ និងភិក្ខុនីទាំងឡាយឡើយ។ ក្នុងពាក្យថា "mālādīsu" ពាក្យថា "mālā" គឺ ផ្កាណាមួយ។ ពាក្យថា "gandha" គឺ គ្រឿងក្រអូបណាមួយ។ ពាក្យថា "vilepan" គឺ គ្រឿងលាបសម្រាប់ធ្វើឲ្យស្បែកមានពណ៌សម្បុរលម្អ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បុគ្គលកាលសៀតដោត (ផ្កា) ឈ្មោះថា "dhāreti" (ទ្រទ្រង់)។ បុគ្គលកាលបំពេញកន្លែងដែលខ្វះខាត ឈ្មោះថា "maṇḍeti" (តាក់តែង)។ បុគ្គលកាលត្រេកអរដោយអំណាចនៃក្លិនក្រអូប និងដោយអំណាចនៃការធ្វើឲ្យស្បែកមានពណ៌សម្បុរលម្អ ឈ្មោះថា "vibhūseti" (ស្អិតស្អាង)។ ពាក្យថា "ṭhāna" គឺ ហេតុ។ ហេតុនោះ ពាក្យថា "tato paṭivirato" សេចក្តីថា វៀរចាកការទ្រទ្រង់ផ្កាជាដើមនោះ ដែលមហាជនតែងតែធ្វើដោយចេតនាទ្រុស្តសីលណា។

ဥစ္စာသယနံ ဝုစ္စတိ ပမာဏာတိက္ကန္တံ. မဟာသယနံ အကပ္ပိယတ္ထရဏံ. တတော ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော. ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ. ရဇတန္တိ ကဟာပဏော လောဟမာသကော ဇတုမာသကော ဒါရုမာသကောတိ ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ, တဿ ဥဘယဿပိ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော, နေဝ နံ ဥဂ္ဂဏှာတိ, န ဥဂ္ဂဏှာပေတိ, န ဥပနိက္ခိတ္တံ သာဒိယတီတိ အတ္ထော. အာမကဓညပဋိဂ္ဂဟဏာတိ သာလိဝီဟိယဝဂေါဓူမကင်္ဂုဝရကကုဒြူသကသင်္ခါတဿ သတ္တဝိဓဿာပိ အာမကဓညဿ ပဋိဂ္ဂဟဏာ. န ကေဝလဉ္စ ဧတေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ, အာမသနမ္ပိ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ အညတြ ဩဒိဿ အနုညာတာ အာမကမံသမစ္ဆာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိ, နော အာမသနံ.

ពាក្យថា Uccāsayanaṃ (ទីដេកខ្ពស់) សំដៅយកទីដេកដែលហួសប្រមាណ។ ពាក្យថា Mahāsayanaṃ (ទីដេកដ៏ប្រសើរ) សំដៅយកគ្រឿងកម្រាលដែលមិនគួរគប្បី។ សេចក្តីពន្យល់ថា Tato paṭivirato គឺវៀរចាកទីដេកខ្ពស់ និងទីដេកដ៏ប្រសើរនោះ។ ពាក្យថា Jātarūpaṃ គឺមាស។ ពាក្យថា Rajataṃ គឺកហាបណៈ លោហមាសកៈ ជតុមាសកៈ និងទារុមាសកៈ ដែលគេប្រើប្រាស់ក្នុងការទិញលក់ សេចក្តីពន្យល់ថា វៀរចាកការទទួលមាសនិងប្រាក់ទាំងពីរនោះ គឺមិនទទួលដោយខ្លួនឯង មិនញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យទទួល និងមិនត្រេកអរនឹងមាសប្រាក់ដែលគេទុកជិតខ្លួន។ ពាក្យថា Āmakadhaññapaṭiggahaṇā គឺការវៀរចាកការទទួលធញ្ញជាតិស្រស់ ៧ យ៉ាង មានស្រូវសាលី ស្រូវវីហិ ស្រូវយវៈ ស្រូវគោធូមៈ ស្មៅកង្គុ ស្មៅវរកៈ និងស្មៅកុទូ្រសកៈជាដើម។ មិនត្រឹមតែការទទួលធញ្ញជាតិទាំងនោះប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែការប៉ះពាល់ ក៏មិនគួរគប្បីដល់ភិក្ខុទាំងឡាយឡើយ។ ពាក្យថា Āmakamaṃsapaṭiggahaṇā ក្នុងទីនេះ សំដៅថា លើកលែងតែសាច់ដែលគេអនុញ្ញាតចំពោះភិក្ខុដោយចំពោះ ការទទួលសាច់ស្រស់និងត្រីស្រស់ រមែងមិនគួរគប្បីដល់ភិក្ខុទាំងឡាយឡើយ តែការប៉ះពាល់គឺគួរគប្បី (មិនមែនមិនគួរគប្បីឡើយ)។

ဣတ္ထိကုမာရိကပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဣတ္ထီတိ ပုရိသန္တရဂတာ, ဣတရာ ကုမာရိကာ နာမ. တာသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမ္ပိ အာမသနမ္ပိ အကပ္ပိယမေဝ. ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဒါသိဒါသဝသေနေဝ တေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ကပ္ပိယကာရကံ ဒမ္မိ, အာရာမိကံ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ. အဇေဠကာဒီသု ခေတ္တဝတ္ထုပရိယောသာနေသု [Pg.114] ကပ္ပိယာကပ္ပိယနယော ဝိနယဝသေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. တတ္ထ ခေတ္တံ နာမ ယသ္မိံ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ ရုဟတိ. ဝတ္ထု နာမ ယသ္မိံ အပရဏ္ဏံ ရုဟတိ. ယတ္ထ ဝါ ဥဘယမ္ပိ ရုဟတိ, တံ ခေတ္တံ. တဒတ္ထာယ အကတဘူမိဘာဂေါ ဝတ္ထု. ခေတ္တဝတ္ထုသီသေန စေတ္ထ ဝါပိတဠာကာဒီနိပိ သင်္ဂဟိတာနေဝ. ဒူတေယျံ ဝုစ္စတိ ဒူတကမ္မံ, ဂိဟီနံ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ. ပဟိဏဂမနံ ဝုစ္စတိ ဃရာ ဃရံ ပေသိတဿ ခုဒ္ဒကဂမနံ. အနုယောဂေါ နာမ တဒုဘယကရဏံ, တသ္မာ ဒူတေယျပဟိဏဂမနာနံ အနုယောဂါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា Itthikumārikapaṭiggahaṇā ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា Itthī គឺស្ត្រីដែលមានប្តីហើយ ចំណែកនារីក្រៅពីនេះ ឈ្មោះថា Kumārikā (នារីក្រមុំ)។ ការទទួលក្តី ការប៉ះពាល់ក្តី នូវស្ត្រីនិងនារីក្រមុំទាំងនោះ មិនគួរគប្បីឡើយ។ ពាក្យថា Dāsidāsapaṭiggahaṇā ក្នុងទីនេះ ការទទួលទាសីនិងទាសៈ ដោយឋានៈជាទាសីទាសៈ រមែងមិនគួរគប្បីឡើយ តែបើគេពោលយ៉ាងនេះថា «ខ្ញុំប្រគេនកប្បិយការកៈ ខ្ញុំប្រគេនអារាមិកៈ» ដូច្នេះ រមែងគួរគប្បី។ ចំពោះពាក្យចាប់ពីពពែនិងចៀម រហូតដល់ស្រែនិងចម្ការ ភិក្ខុគប្បីពិចារណាស្វែងយល់នូវកប្បិយភាព និងអកប្បិយភាព តាមអំណាចនៃព្រះវិន័យ។ ក្នុងទីនោះ ដីណាដែលដាំដុះបុព្វណ្ណជាតិ ដីនោះឈ្មោះថា ស្រែ (Khetta)។ ដីណាដែលដាំដុះអបរណ្ណជាតិ ដីនោះឈ្មោះថា ចម្ការ/ដីធ្លី (Vatthu)។ ម៉្យាងទៀត ទីណាដែលដាំដុះបានទាំងពីរ ទីនោះឈ្មោះថា ស្រែ។ ភាគដីដែលមិនទាន់ធ្វើការដាំដុះសម្រាប់គោលបំណងនោះ ឈ្មោះថា ចម្ការ/ដីធ្លី។ ដោយពាក្យថា «ស្រែនិងចម្ការ» នេះ រាប់បញ្ចូលទាំងអណ្តូងទឹក និងស្រះទឹកជាដើមផងដែរ។ ពាក្យថា Dūteyyaṃ សំដៅយកការងារជាអ្នកនាំសារ គឺការកាន់យកសំបុត្រ ឬពាក្យបណ្តាំរបស់គ្រហស្ថ ហើយដើរទៅកាន់ទីនោះៗ។ ពាក្យថា Pahiṇagamanaṃ សំដៅយកការទៅក្នុងកិច្ចការតូចតាចដែលគេបញ្ជូនពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះមួយ។ ពាក្យថា Anuyogo គឺការប្រកបការងារទាំងពីរនោះ ហេតុនោះ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា «ការប្រកបការនាំសារ និងការទៅដោយការបញ្ជូន» ដូច្នេះ។

ကယဝိက္ကယာတိ ကယာ စ ဝိက္ကယာ စ. တုလာကူဋာဒီသု ကူဋန္တိ ဝဉ္စနံ. တတ္ထ တုလာကူဋံ တာဝ ရူပကူဋံ အင်္ဂကူဋံ ဂဟဏကူဋံ ပဋိစ္ဆန္နကူဋန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ရူပကူဋံ နာမ ဒွေ တုလာ သရူပါ ကတွာ ဂဏှန္တော မဟတိယာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ခုဒ္ဒိကာယ ဒေတိ. အင်္ဂကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော ပစ္ဆာဘာဂေ ဟတ္ထေန တုလံ အက္ကမတိ, ဒဒန္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ. ဂဟဏကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော မူလေ ရဇ္ဇုံ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂေ. ပဋိစ္ဆန္နကူဋံ နာမ တုလံ သုသိရံ ကတွာ အန္တော အယစုဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ဂဏှန္တော တံ ပစ္ဆာဘာဂေ ကရောတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂဘာဂေ. ကံသော ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏပါတိ, တာယ ဝဉ္စနံ ကံသကူဋံ. ကထံ? ဧကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ကတွာ အညာ ဒွေ တိဿော လောဟပါတိယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကရောတိ, တတော ဇနပဒံ ဂန္တွာ ကိဉ္စိဒေဝ အဒ္ဓကုလံ ပဝိသိတွာ, ‘‘သုဝဏ္ဏဘာဇနာနိ ကိဏထာ’’တိ ဝတွာ အဂ္ဃေ ပုစ္ဆိတေ သမဂ္ဃတရံ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ. တတော တေဟိ ‘‘ကထံ ဣမေသံ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ဝီမံသိတွာ ဂဏှထာ’’တိ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပါသာဏေ ဃံသိတွာ သဗ္ဗာ ပါတိယော ဒတွာ ဂစ္ဆတိ.

ពាក្យថា Kayavikkayā គឺការទិញ និងការលក់។ ក្នុងពាក្យមាន Tulākūṭa (ការបន្លំជញ្ជីង) ជាដើម ពាក្យថា Kūṭa គឺការបញ្ឆោត។ ក្នុងនោះ ការបន្លំជញ្ជីង មាន ៤ យ៉ាង គឺ រូបកូដៈ អង្គកូដៈ គហណកូដៈ និងបដិច្ឆន្នកូដៈ។ ក្នុងនោះ រូបកូដៈ គឺការធ្វើជញ្ជីងពីរដែលមានរូបរាងដូចគ្នា ពេលទិញ យកជញ្ជីងធំថ្លឹង ពេលលក់ យកជញ្ជីងតូចថ្លឹង។ អង្គកូដៈ គឺពេលទិញ យកដៃសង្កត់ចុងជញ្ជីងខាងក្រោយ ពេលលក់ សង្កត់ខាងមុខ។ គហណកូដៈ គឺពេលទិញ កាន់ខ្សែជញ្ជីងត្រង់គល់ ពេលលក់ កាន់ត្រង់ចុង។ បដិច្ឆន្នកូដៈ គឺការធ្វើដងជញ្ជីងឱ្យមានប្រហោងខាងក្នុង ហើយដាក់កម្ទេចដែកចូលទៅ ពេលទិញ ធ្វើឱ្យកម្ទេចដែកនោះរត់ទៅខាងក្រោយ ពេលលក់ ធ្វើឱ្យរត់ទៅខាងមុខ។ ពាក្យថា Kaṃsa សំដៅយកភាជន៍មាស ការបញ្ឆោតដោយភាជន៍មាសនោះ ឈ្មោះថា Kaṃsakūṭa (ការបន្លំភាជន៍មាស)។ តើបន្លំដូចម្តេច? គឺធ្វើភាជន៍មាសពិតមួយ ហើយធ្វើភាជន៍លង្ហិន ២ ឬ ៣ ទៀតឱ្យមានពណ៌ដូចមាស រួចដើរទៅកាន់ជនបទ ចូលទៅកាន់ផ្ទះអ្នកមានស្តុកស្តម្ភខ្លះ ហើយប្រកាសថា «សូមទិញភាជន៍មាសចុះ» កាលបើគេសួរតម្លៃ ក៏ចង់លក់ក្នុងតម្លៃថោកបំផុត។ កាលបើគេសួរថា «តើធ្វើដូចម្តេចទើបដឹងថាជាមាសពិត?» ក៏ប្រាប់ថា «សូមសាកល្បងមើលចុះ» រួចយកភាជន៍មាសពិតទៅដុសនឹងថ្មបង្ហាញ រួចក៏ប្រគល់ភាជន៍ទាំងអស់នោះឱ្យគេ ហើយដើរចេញទៅ។

မာနကူဋံ နာမ ဟဒယဘေဒသိခါဘေဒရဇ္ဇုဘေဒဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ဟဒယဘေဒေါ သပ္ပိတေလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော ဟေဋ္ဌာ ဆိဒ္ဒေန မာနေန, ‘‘သဏိကံ အာသိဉ္စာ’’တိ ဝတွာ အန္တောဘာဇနေ ဗဟုံ ပဂ္ဃရာပေတွာ ဂဏှာတိ; ဒဒန္တော ဆိဒ္ဒံ ပိဓာယ သီဃံ ပူရေတွာ ဒေတိ. သိခါဘေဒေါ တိလတဏ္ဍုလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော သဏိကံ သိခံ ဥဿာပေတွာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ဝေဂေန ပူရေတွာ သိခံ ဆိန္ဒန္တော ဒေတိ. ရဇ္ဇုဘေဒေါ ခေတ္တဝတ္ထုမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. လဉ္ဇံ အလဘန္တာ ဟိ ခေတ္တံ အမဟန္တမ္ပိ မဟန္တံ ကတွာ မိနန္တိ.

ពាក្យថា Mānakūṭa (ការបន្លំរង្វាល់រង្វាស់) មាន ៣ យ៉ាង គឺ ហទយភេទទៈ សិខាភេទទៈ និងរជ្ជុភេទទៈ។ ក្នុងនោះ ហទយភេទទៈ ប្រើក្នុងពេលវាស់ប្រេង ទឹកដោះថ្លា ជាដើម។ ព្រោះថា ពេលទិញ ប្រើរង្វាល់ដែលមានប្រហោងខាងក្រោម រួចប្រាប់ថា «ចាក់សន្សឹមៗមក» ហើយធ្វើឱ្យហូរចូលក្នុងភាជន៍ខ្លួនបានច្រើន រួចទទួលយក។ ពេលលក់ បិទប្រហោងនោះ រួចចាក់ឱ្យពេញយ៉ាងលឿន ហើយប្រគល់ឱ្យ។ សិខាភេទទៈ ប្រើក្នុងពេលវាស់ល្ង ស្រូវ អង្ករ ជាដើម។ ព្រោះថា ពេលទិញ យកដៃវាសកំពូលចេញសន្សឹមៗ រួចទទួលយក។ ពេលលក់ ចាក់យ៉ាងលឿនឱ្យពេញ រួចវាសកំពូលចេញយ៉ាងលឿន ហើយប្រគល់ឱ្យ។ រជ្ជុភេទទៈ ប្រើក្នុងពេលវាស់ស្រែចម្ការ។ ព្រោះថា កាលបើមិនបានសំណូក ក៏វាស់ដីតូចឱ្យទៅជាធំ។

ဥက္ကောဋနာဒီသု [Pg.115] ဥက္ကောဋနန္တိ သာမိကေ အဿာမိကေ ကာတုံ လဉ္ဇဂ္ဂဟဏံ. ဝဉ္စနန္တိ တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ပရေသံ ဝဉ္စနံ. တတြိဒမေကံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ လုဒ္ဒကော မိဂဉ္စ မိဂပေါတကဉ္စ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတိ. တမေကော ဓုတ္တော, ‘‘ကိံ, ဘော, မိဂေါ အဂ္ဃတိ, ကိံ မိဂပေါတကော’’တိ အာဟ. ‘‘မိဂေါ ဒွေ ကဟာပဏေ မိဂပေါတကော ဧက’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ကဟာပဏံ ဒတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဂန္တွာ နိဝတ္တော, ‘‘န မေ, ဘော, မိဂပေါတကေန အတ္ထော, မိဂံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. တေန ဟိ ‘‘ဒွေ ကဟာပဏေ ဒေဟီ’’တိ. သော အာဟ – ‘‘နနု တေ, ဘော, မယာ ပဌမံ ဧကော ကဟာပဏော ဒိန္နော’’တိ. အာမ ဒိန္နောတိ. ‘‘ဣမမ္ပိ မိဂပေါတကံ ဂဏှ, ဧဝံ သော စ ကဟာပဏော အယဉ္စ ကဟာပဏဂ္ဃနကော မိဂပေါတကောတိ ဒွေ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ. သော ကာရဏံ ဝဒတီတိ သလ္လက္ခေတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ မိဂံ အဒါသီတိ.

ក្នុងពាក្យមាន Ukkoṭana (ការកាត់សេចក្តីដោយវៀចវេរ) ជាដើម ពាក្យថា Ukkoṭana គឺការទទួលសំណូកដើម្បីធ្វើម្ចាស់ដីពិតមិនឱ្យធ្វើជាម្ចាស់ ឬធ្វើអ្នកមិនមែនជាម្ចាស់ឱ្យទៅជាម្ចាស់វិញ។ ពាក្យថា Vañcana គឺការបញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយឧបាយផ្សេងៗ។ ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវមួយយ៉ាងនេះថា៖ ឮថា មានព្រានព្រៃម្នាក់ ចាប់បានក្តាន់ធំមួយ និងកូនក្តាន់មួយ ដើរមក។ មានបុរសពាលម្នាក់សួរថា «នែអ្នកព្រាន ក្តាន់ធំថ្លៃប៉ុន្មាន កូនក្តាន់ថ្លៃប៉ុន្មាន?»។ ព្រានឆ្លើយថា «ក្តាន់ធំថ្លៃ ២ កហាបណៈ កូនក្តាន់ថ្លៃ ១ កហាបណៈ»។ បុរសពាលក៏ឱ្យ ១ កហាបណៈ រួចយកកូនក្តាន់ដើរទៅបន្តិច ក៏ត្រឡប់មកវិញ ពោលថា «នែអ្នកព្រាន ខ្ញុំមិនត្រូវការកូនក្តាន់ទេ សូមដូរយកក្តាន់ធំវិញ»។ ព្រានថា «បើដូច្នោះ សូមឱ្យ ២ កហាបណៈមក»។ បុរសពាលឆ្លើយថា «នែអ្នកព្រាន មិនមែនខ្ញុំបានឱ្យ ១ កហាបណៈរួចហើយទេឬ?» ព្រានថា «អើ ពិតមែនហើយ»។ បុរសពាលថា «ឥឡូវនេះ ចូរយកកូនក្តាន់នេះវិញចុះ កាលបើធ្វើដូច្នេះ ១ កហាបណៈមុននោះផង និងកូនក្តាន់ដែលមានតម្លៃ ១ កហាបណៈនេះផង រួមជា ២ កហាបណៈគ្រប់គ្រាន់ហើយ»។ ព្រានគិតថា «បុរសនេះនិយាយត្រូវហេតុផលហើយ» ក៏ទទួលយកកូនក្តាន់វិញ រួចប្រគល់ក្តាន់ធំឱ្យទៅ។

နိကတီတိ ယောဂဝသေန ဝါ မာယာဝသေန ဝါ အပါမင်္ဂံ ပါမင်္ဂန္တိ, အမဏိံ မဏိန္တိ, အသုဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏန္တိ ကတွာ ပဋိရူပကေန ဝဉ္စနံ. သာစိယောဂေါတိ ကုဋိလယောဂေါ, ဧတေသံယေဝ ဥက္ကောဋနာဒီနမေတံ နာမံ, တသ္မာ ဥက္ကောဋနသာစိယောဂေါ ဝဉ္စနသာစိယောဂေါ နိကတိသာစိယောဂေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကေစိ အညံ ဒဿေတွာ အညဿ ပရိဝတ္တနံ သာစိယောဂေါတိ ဝဒန္တိ. တံ ပန ဝဉ္စနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ. ဆေဒနာဒီသု ဆေဒနန္တိ ဟတ္ထစ္ဆေဒနာဒိ. ဝဓောတိ မာရဏံ. ဗန္ဓောတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိ ဗန္ဓနံ. ဝိပရာမောသောတိ ဟိမဝိပရာမောသော ဂုမ္ဗဝိပရာမောသောတိ ဒုဝိဓော. ယံ ဟိမပါတသမယေ ဟိမေန ပဋိစ္ဆန္နာ ဟုတွာ မဂ္ဂပဋိပန္နံ ဇနံ မုသန္တိ, အယံ ဟိမဝိပရာမောသော. ယံ ဂုမ္ဗာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နာ မုသန္တိ, အယံ ဂုမ္ဗဝိပရာမောသော. အာလောပေါ ဝုစ္စတိ ဂါမနိဂမာဒီနံ ဝိလောပကရဏံ. သဟသာကာရောတိ သာဟသိကကိရိယာ, ဂေဟံ ပဝိသိတွာ မနုဿာနံ ဥရေ သတ္ထံ ဌပေတွာ ဣစ္ဆိတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတသ္မာ ဆေဒန…ပေ… သဟသာကာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ.

ពាក្យថា Nikati គឺការបញ្ឆោតដោយរបស់ក្លែងក្លាយ ដោយអំណាចនៃយោគៈ ឬមាយា ដូចជាយករបស់មិនមែនជាគ្រឿងអលង្ការក្បាល ធ្វើជាគ្រឿងអលង្ការក្បាល, យករបស់មិនមែនជាកែវមណី ធ្វើជាកែវមណី, យករបស់មិនមែនជាមាស ធ្វើជាមាស។ ពាក្យថា Sāciyoga គឺការប្រកបការងារដ៏វៀចវេរ នេះជាឈ្មោះនៃធម៌មានការស៊ីសំណូកជាដើមនោះឯង ហេតុនោះ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា «ការប្រកបដោយភាពវៀចវេរក្នុងការស៊ីសំណូក ការប្រកបដោយភាពវៀចវេរក្នុងការបញ្ឆោត ការប្រកបដោយភាពវៀចវេរក្នុងការក្លែងបន្លំ» ដូច្នេះ។ អ្នកខ្លះពោលថា ការបង្ហាញរបស់ម្យ៉ាង ហើយដូរយករបស់ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា Sāciyoga។ ប៉ុន្តែ ពាក្យនោះត្រូវបានសង្គ្រោះចូលក្នុងពាក្យថា Vañcana (ការបញ្ឆោត) រួចហើយ។ ក្នុងពាក្យមាន Chedana (ការកាត់) ជាដើម ពាក្យថា Chedana គឺការកាត់ដៃជើងជាដើម។ ពាក្យថា Vadha គឺការសម្លាប់។ ពាក្យថា Bandha គឺការចងដោយខ្សែជាដើម។ ពាក្យថា Viparāmosa (ការប្លន់) មាន ២ យ៉ាង គឺ ហិមវិបរាមោសៈ និងគុម្ពវិបរាមោសៈ។ ការដែលពួកចោរបិទបាំងខ្លួនដោយព្រិលក្នុងពេលព្រិលធ្លាក់ ហើយប្លន់អ្នកដំណើរ ឈ្មោះថា ហិមវិបរាមោសៈ។ ការដែលពួកចោរបិទបាំងខ្លួនដោយគុម្ពឈើជាដើម ហើយប្លន់ ឈ្មោះថា គុម្ពវិបរាមោសៈ។ ពាក្យថា Ālopa សំដៅយកការប្លន់បំផ្លាញភូមិ និងនិគមជាដើម។ ពាក្យថា Sahasākāra គឺការគំរាមកំហែងយកទ្រព្យ គឺការចូលទៅក្នុងផ្ទះ រួចយកអាវុធភ្ជង់ទ្រូងមនុស្ស ហើយយកទ្រព្យសម្បត្តិដែលខ្លួនចង់បាន។ ភិក្ខុជាអ្នកវៀចចាកការកាត់...បេ... និងការគំរាមកំហែងយកទ្រព្យទាំងនេះ។

၂၉၄. သော သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ သွာယံ ဘိက္ခု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေန စတူသု ပစ္စယေသု ဒွါဒသဝိဓေန ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဣမိနာ ပန ဒွါဒသဝိဓေန ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ ဝဋ္ဋန္တိ တီဏိ စီဝရာနိ ပတ္တော ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနဝါသိ ဧကာ သူစိ ကာယဗန္ဓနံ ပရိဿာဝနန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

២៩៤. ពាក្យថា So santuṭṭho hoti គឺភិក្ខុនោះជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីសន្តោសក្នុងបច្ច័យ ៤ តាមមានតាមបាន ១២ យ៉ាង ដូចដែលបានពោលខាងក្រោម។ ចំពោះភិក្ខុដែលប្រកបដោយសេចក្តីសន្តោសក្នុងបច្ច័យតាមមានតាមបាន ១២ យ៉ាងនេះ បរិក្ខារ ៨ យ៉ាង គឺគួរគប្បី៖ ត្រៃចីវរ បាត្រ កាំបិតកោរ ម្ជុលមួយ វត្ថពន្ធចង្កេះ និងតម្រងទឹក។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកពាក្យនេះថា៖

‘‘တိစီဝရဉ္စ [Pg.116] ပတ္တော စ, ဝါသိ သူစိ စ ဗန္ဓနံ;

ပရိဿာဝနေန အဋ္ဌေတေ, ယုတ္တယောဂဿ ဘိက္ခုနော’’တိ.

«ត្រៃចីវរ បាត្រ កាំបិតកោរ ម្ជុល វត្ថពន្ធចង្កេះ និងតម្រងទឹក បរិក្ខារទាំង ៨ នេះ គួរគប្បីដល់ភិក្ខុអ្នកប្រកបព្យាយាម។»

တေ သဗ္ဗေပိ ကာယပရိဟာရိကာပိ ဟောန္တိ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာပိ. ကထံ? တိစီဝရံ တာဝ နိဝါသေတွာ ပါရုပိတွာ စ ဝိစရဏကာလေ ကာယံ ပရိဟရတိ ပေါသေတီတိ ကာယပရိဟာရိကံ ဟောတိ, စီဝရကဏ္ဏေန ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ ပိဝနကာလေ ခါဒိတဗ္ဗဖလာဖလဂ္ဂဟဏကာလေ စ ကုစ္ဆိံ ပရိဟရတိ ပေါသေတီတိ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ ဟောတိ. ပတ္တောပိ တေန ဥဒကံ ဥဒ္ဓရိတွာ နဟာနကာလေ ကုဋိပရိဘဏ္ဍကရဏကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကော ဟောတိ, အာဟာရံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကော ဟောတိ. ဝါသိပိ တာယ ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနကာလေ မဉ္စပီဌာနံ အင်္ဂပါဒစီဝရကုဋိဒဏ္ဍကသဇ္ဇနကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကာ ဟောတိ, ဥစ္ဆုစ္ဆေဒနနာဠိကေရာဒိတစ္ဆနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာ. သူစိပိ စီဝရသိဗ္ဗနကာလေ ကာယပရိဟာရိကာ ဟောတိ, ပူဝံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဝိဇ္ဈိတွာ ခါဒနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာ. ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ဝိစရဏကာလေ ကာယပရိဟာရိကံ, ဥစ္ဆုအာဒီနိ ဗန္ဓိတွာ ဂဟဏကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ. ပရိဿာဝနံ တေန ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ နဟာနကာလေ, သေနာသနပရိဘဏ္ဍကရဏကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကံ, ပါနီယပရိဿာဝနကာလေ တေနေဝ တိလတဏ္ဍုလပုထုကာဒီနိ ဂဟေတွာ ခါဒနကာလေ စ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ. အယံ တာဝ အဋ္ဌပရိက္ခာရိကဿ ပရိက္ခာရမတ္တာ.

បរិក្ខារទាំងនោះទាំងអស់ ជាគ្រឿងរក្សាកាយផង ជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃផង។ ដូចម្តេច? ត្រៃចីវរ ពេលស្លៀកដណ្តប់ដើរទៅ រមែងរក្សា និងចិញ្ចឹមរាងកាយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «គ្រឿងរក្សាកាយ»។ ពេលយកជាយចីវរមកតម្រងទឹកផឹក ឬពេលកាន់យកផ្លែឈើតូចធំដែលគួរទំពារស៊ី រមែងរក្សា និងចិញ្ចឹមផ្ទៃ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «គ្រឿងរក្សាផ្ទៃ»។ បាត្រ កាលបើភិក្ខុដងទឹកដោយបាត្រនោះក្នុងពេលងូតទឹក ឬក្នុងពេលបូកលាបកុដិ រមែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ។ ពេលទទួលអាហារមកឆាន់ រមែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ កាំបិតកោរ ពេលប្រើសម្រាប់កាត់ឈើស្ទង់ ឬកាត់តម្រឹមជើងគ្រែជើងតាំង ចីវរ កុដិ និងឈើច្រត់ រមែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ។ ពេលប្រើសម្រាប់កាត់អំពៅ ឬចិតសំបកដូងជាដើម រមែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ ម្ជុល ពេលប្រើសម្រាប់ដេរចីវរ រមែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ។ ពេលប្រើសម្រាប់ចាក់នំ ឬផ្លែឈើឆាន់ រមែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ វត្ថពន្ធចង្កេះ ពេលចងដើរទៅ រមែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ។ ពេលប្រើសម្រាប់ចងអំពៅជាដើមយកមក រមែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ តម្រងទឹក ពេលប្រើសម្រាប់តម្រងទឹកងូត ឬក្នុងពេលបូកលាបសេនាសនៈ រមែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ។ ពេលប្រើសម្រាប់តម្រងទឹកផឹក ឬប្រើតម្រងទឹកនោះឯងដើម្បីទទួលល្ង អង្ករ ស្រូវសាលីជាដើមមកឆាន់ រមែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ នេះជាកម្រិតនៃបរិក្ខាររបស់ភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ៨។

နဝပရိက္ခာရိကဿ ပန သေယျံ ပဝိသန္တဿ တတြဋ္ဌကပစ္စတ္ထရဏံ ဝါ ကုဉ္စိကာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဒသပရိက္ခာရိကဿ နိသီဒနံ ဝါ စမ္မခဏ္ဍံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဧကာဒသပရိက္ခာရိကဿ ကတ္တရယဋ္ဌိ ဝါ တေလနာဠိကာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဒွါဒသပရိက္ခာရိကဿ ဆတ္တံ ဝါ ဥပါဟနာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဧတေသု စ အဋ္ဌပရိက္ခာရိကောဝ သန္တုဋ္ဌော, ဣတရေ အသန္တုဋ္ဌာ, မဟိစ္ဆာ မဟာဘာရာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဧတေပိ ဟိ အပ္ပိစ္ဆာဝ သန္တုဋ္ဌာဝ သုဘရာဝ သလ္လဟုကဝုတ္တိနောဝ. ဘဂဝါ ပန နယိမံ သုတ္တံ တေသံ ဝသေန ကထေသိ, အဋ္ဌပရိက္ခာရိကဿ ဝသေန ကထေသိ. သော ဟိ ခုဒ္ဒကဝါသိဉ္စ သူစိဉ္စ ပရိဿာဝနေ ပက္ခိပိတွာ ပတ္တဿ အန္တော ဌပေတွာ ပတ္တံ အံသကူဋေ လဂ္ဂေတွာ တိစီဝရံ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ကတွာ ယေနိစ္ဆကံ သုခံ ပက္ကမတိ. ပဋိနိဝတ္တေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ နာမဿ န ဟောတိ, ဣတိ [Pg.117] ဣမဿ ဘိက္ခုနော သလ္လဟုကဝုတ္တိတံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ, သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ကာယပရိဟာရိကေန စီဝရေနာတိအာဒိမာဟ.

ចំណែកភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ៩ ពេលចូលទៅកាន់ទីដេក គ្រឿងកម្រាលដែលក្រាលក្នុងទីនោះ ឬកូនសោ រមែងគួរគប្បី។ ភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ១០ និសីទនៈ ឬបំណែកស្បែក រមែងគួរគប្បី។ ភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ១១ ឈើច្រត់ ឬបំពង់ប្រេង រមែងគួរគប្បី។ ភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ១២ ឆត្រ ឬស្បែកជើង រមែងគួរគប្បី។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ មិនគួរនិយាយថា «មានតែភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ៨ ប៉ុណ្ណោះដែលជាអ្នកសន្តោស ចំណែកភិក្ខុក្រៅពីនេះជាអ្នកមិនសន្តោស មានសេចក្តីប្រាថ្នាធំ មានធារៈធ្ងន់» នោះឡើយ។ ព្រោះថា សូម្បីភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច ជាអ្នកសន្តោស ជាអ្នកដែលគេចិញ្ចឹមងាយ និងមានការរស់នៅស្រាលស្អាតដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ ព្រះមានព្រះភាគមិនបានត្រាស់សូត្រនេះដោយអំណាចនៃភិក្ខុទាំងនោះឡើយ គឺទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចនៃភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ៨។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះដាក់កាំបិតតូច និងម្ជុលទៅក្នុងតម្រងទឹក រួចដាក់ក្នុងបាត្រ ស្ពាយបាត្រនឹងស្មា ធ្វើត្រៃចីវរឱ្យជាប់នឹងកាយ ហើយចៀសចេញទៅកាន់ទីប្រាថ្នាដោយសប្បាយ។ ភិក្ខុនោះមិនមានបរិក្ខារដែលត្រូវត្រឡប់មកយកវិញឡើយ។ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសម្តែងនូវភាពជាអ្នកមានការរស់នៅស្រាលស្អាតរបស់ភិក្ខុនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «ភិក្ខុជាអ្នកសន្តោសដោយចីវរជាគ្រឿងរក្សាកាយ» ដូច្នេះ។

တတ္ထ ကာယပရိဟာရိကေနာတိ ကာယပရိဟရဏမတ္တကေန. ကုစ္ဆိပရိဟာရိကေနာတိ ကုစ္ဆိပရိဟရဏမတ္တကေန. သမာဒါယေဝ ပက္ကမတီတိ တံ အဋ္ဌပရိက္ခာရမတ္တကံ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ကတွာဝ ဂစ္ဆတိ, ‘‘မမ ဝိဟာရော ပရိဝေဏံ ဥပဋ္ဌာကော’’တိဿ သင်္ဂေါ ဝါ ဗဒ္ဓေါ ဝါ န ဟောတိ, သော ဇိယာ မုတ္တော သရော ဝိယ, ယူထာ အပက္ကန္တော မတ္တဟတ္ထီ ဝိယ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ သေနာသနံ ဝနသဏ္ဍံ ရုက္ခမူလံ ဝနပဗ္ဘာရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ဧကောဝ တိဋ္ဌတိ, ဧကောဝ နိသီဒတိ, သဗ္ဗိရိယာပထေသု ဧကောဝ အဒုတိယော.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា kāyapārihārikena សេចក្ដីថា គ្រាន់តែការរក្សានូវរាងកាយ។ បទថា kucchipārihārikena សេចក្ដីថា គ្រាន់តែការរក្សានូវពោះ។ បទថា samādāyeva pakkamati សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះកាន់យកនូវបរិក្ខារទាំងអស់ មានប្រមាណត្រឹមតែអដ្ឋបរិក្ខារនោះ ធ្វើឲ្យជាប់នឹងកាយហើយទើបទៅ សេចក្ដីជាប់ជំពាក់ ឬចំណងថា «វិហាររបស់អាត្មាអញមាននៅឡើយ បរិវេណរបស់អាត្មាអញមាននៅឡើយ ឧបដ្ឋាករបស់អាត្មាអញមាននៅឡើយ» ដូច្នេះ មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ ភិក្ខុនោះប្រៀបដូចជាព្រួញដែលរួចផុតពីខ្សែធ្នូ ដូចជាដំរីចុះប្រេងដែលចៀសចេញពីហ្វូង តែងប្រើប្រាស់នូវសេនាសនៈ ព្រៃស៊ុមទ្រុម គល់ឈើ និងជ្រលងភ្នំក្នុងព្រៃ តាមដែលខ្លួនប្រាថ្នាៗ ហើយឈរតែម្នាក់ឯង អង្គុយតែម្នាក់ឯង ជាអ្នកនៅម្នាក់ឯងគ្មានគូកន ក្នុងឥរិយាបថទាំងពួង។

‘‘စာတုဒ္ဒိသော အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ,သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေန;

ပရိဿယာနံ သဟိတာ အဆမ္ဘီ,ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. (သု. နိ. ၄၂);

«ភិក្ខុជាអ្នកទៅកាន់ទិសទាំងបួនបាន មិនមានការទើសទាល់ឡើយ ជាអ្នកត្រេកអរដោយបច្ច័យតាមមានតាមបាន ជាអ្នកអត់ធន់ចំពោះភ័យអន្តរាយទាំងឡាយ ជាអ្នកមិនតក់ស្លុត គប្បីដើរទៅតែម្នាក់ឯង ដូចជាកុយរមាសដូច្នោះឯង»។

ဧဝံ ဝဏ္ဏိတံ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပတံ အာပဇ္ဇတိ.

ភិក្ខុនោះតែងដល់នូវភាពជាអ្នកប្រៀបដូចជាកុយរមាស ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សរសើរហើយយ៉ាងនេះ។

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ သာဓေန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပက္ခီ သကုဏောတိ ပက္ခယုတ္တော သကုဏော. ဍေတီတိ ဥပ္ပတတိ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – သကုဏာ နာမ ‘‘အသုကသ္မိံ ပဒေသေ ရုက္ခော ပရိပက္ကဖလော’’တိ ဉတွာ နာနာဒိသာဟိ အာဂန္တွာ နခပက္ခတုဏ္ဍာဒီဟိ တဿ ဖလာနိ ဝိဇ္ဈန္တာ ဝိဓုနန္တာ ခါဒန္တိ. ‘‘ဣဒံ အဇ္ဇတနာယ ဣဒံ သွာတနာယ ဘဝိဿတီ’’တိ နေသံ န ဟောတိ. ဖလေ ပန ခီဏေ နေဝ ရုက္ခဿ အာရက္ခံ ဌပေန္တိ, န တတ္ထ ပတ္တံ ဝါ နခံ ဝါ တုဏ္ဍံ ဝါ ဌပေန္တိ, အထ ခေါ တသ္မိံ ရုက္ခေ အနပေက္ခော ဟုတွာ ယော ယံ ဒိသာဘာဂံ ဣစ္ဆတိ, သော တေန သပတ္တဘာရောဝ – ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝ အယံ ဘိက္ခု နိဿင်္ဂေါ နိရပေက္ခောယေဝ ပက္ကမတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမာဒါယေဝ ပက္ကမတီ’’တိ. အရိယေနာတိ နိဒ္ဒေါသေန. အဇ္ဈတ္တန္တိ သကေ အတ္တဘာဝေ. အနဝဇ္ဇသုခန္တိ နိဒ္ဒေါသသုခံ.

ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងសម្រេចនូវសេចក្ដីនោះដោយឧបមា ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា seyyathāpi។ ក្នុងឧបមានោះ បទថា pakkhī sakuṇo គឺសត្វស្លាបដែលប្រកបដោយស្លាប។ បទថា ḍeti គឺហើរឡើង។ ឯសេចក្ដីសង្ខេបក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ធម្មតាសត្វស្លាបទាំងឡាយ ដឹងថា «ដើមឈើក្នុងទីឯណោះ មានផ្លែទុំល្អហើយ» ក៏មកពីទិសផ្សេងៗ ហើយចឹកចាក់ បក់បោក ស៊ីនូវផ្លែឈើនោះ ដោយក្រញ៉ាំជើង ស្លាប និងចំពុះជាដើម។ គំនិតរបស់សត្វស្លាបទាំងនោះថា «ផ្លែឈើនេះ នឹងមានសម្រាប់ថ្ងៃនេះ ផ្លែឈើនេះ នឹងមានសម្រាប់ថ្ងៃស្អែក» ដូច្នេះ មិនមានឡើយ។ កាលបើផ្លែឈើអស់ហើយ សត្វស្លាបទាំងនោះ មិនបានតម្កល់ទុកនូវការរក្សាដើមឈើនោះឡើយ ហើយក៏មិនបានទុកចោលនូវស្លាប ក្រញ៉ាំជើង ឬចំពុះ ក្នុងទីនោះឡើយ តែថា សត្វស្លាបនោះ ជាសត្វមិនមានសេចក្ដីអាឡោះអាល័យក្នុងដើមឈើនោះឡើយ ប្រាថ្នានឹងទៅកាន់ទិសតំបន់ណា ក៏ហើរទៅកាន់ទិសតំបន់នោះ ដោយមានតែស្លាបរបស់ខ្លួនជាភារៈប៉ុណ្ណោះ។ យ៉ាងនោះឯង ភិក្ខុនេះ ជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីជាប់ជំពាក់ មិនមានសេចក្ដីអាឡោះអាល័យឡើយ តែងចៀសចេញទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «samādāyeva pakkamati» (កាន់យកហើយចៀសចេញទៅ)។ បទថា ariyena គឺដោយធម៌មិនមានទោស។ បទថា ajjhattaṃ គឺក្នុងអត្តភាពរបស់ខ្លួន។ បទថា anavajjasukhaṃ គឺសុខដែលមិនមានទោស។

၂၉၅. သော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ သော ဣမိနာ အရိယေန သီလက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ပဿိတွာတိ အတ္ထော. သေသပဒေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ. အဗျာသေကသုခန္တိ ကိလေသေဟိ [Pg.118] အနဝသိတ္တသုခံ, အဝိကိဏ္ဏသုခန္တိပိ ဝုတ္တံ. ဣန္ဒြိယသံဝရသုခဉှိ ဒိဋ္ဌာဒီသု ဒိဋ္ဌမတ္တာဒိဝသေန ပဝတ္တတာယ အဝိကိဏ္ဏံ ဟောတိ. သော အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ သော မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ သံဝရေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဣမေသု အဘိက္ကန္တပဋိက္ကန္တာဒီသု သတ္တသု ဌာနေသု သတိသမ္ပဇညဝသေန သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သတိပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တမေဝ.

២៩៥. បទថា so cakkhunā rūpaṃ disvā សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកប្រកបដោយសីលក្ខន្ធដ៏បរិសុទ្ធនេះ ឃើញរូបដោយចក្ខុវិញ្ញាណ។ ពាក្យដែលគប្បីពោលក្នុងបទដែលសេសសល់ទាំងឡាយ ទាំងអស់នោះ ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ បទថា abyāsekasukhaṃ គឺសុខដែលមិនត្រូវបានប្រឡាក់ប្រឡូកដោយកិលេសទាំងឡាយ ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា សុខដែលមិនរាយមាយ (avikiṇṇasukhaṃ)។ ព្រោះថា សុខកើតអំពីការសង្រួមឥន្ទ្រិយ មិនរាយមាយឡើយ ព្រោះប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃសេចក្ដីសំគាល់ត្រឹមតែថាបានឃើញជាដើម ក្នុងអារម្មណ៍មានរូបជាដើម។ បទថា so abhikkante paṭikkante សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកប្រកបដោយការសង្រួមឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ មានមនិន្ទ្រិយជាទី ៦ ជាអ្នកដឹងខ្លួន (sampajānakārī) ដោយអំណាចនៃសតិនិងសម្បជញ្ញៈ ក្នុងឋានៈទាំង ៧ យ៉ាង មានការឈានទៅមុខ និងការថយក្រោយជាដើមទាំងនេះ។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ ពាក្យដែលគប្បីពោលណា ពាក្យនោះទាំងអស់ ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រ។

၂၉၆. သော ဣမိနာ စာတိအာဒိနာ ကိံ ဒဿေတိ? အရညဝါသဿ ပစ္စယသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. ယဿ ဟိ ဣမေ စတ္တာရော ပစ္စယာ နတ္ထိ, တဿ အရညဝါသော န ဣဇ္ဈတိ, တိရစ္ဆာနဂတေဟိ ဝါ ဝနစရကေဟိ ဝါ သဒ္ဓိံ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ, အရညေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ, ‘‘ကိံ ဧဝရူပဿ ပါပဘိက္ခုနော အရညဝါသေနာ’’တိ ဘေရဝသဒ္ဒံ သာဝေန္တိ, ဟတ္ထေဟိ သီသံ ပဟရိတွာ ပလာယနာကာရံ ကရောန္တိ. ‘‘အသုကော ဘိက္ခု အရညံ ပဝိသိတွာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ပါပကမ္မံ အကာသီ’’တိ အယသော ပတ္ထရတိ. ယဿ ပနေတေ စတ္တာရော ပစ္စယာ အတ္ထိ, တဿ အရညဝါသော ဣဇ္ဈတိ, သော ဟိ အတ္တနော သီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ကိဉ္စိ ကာဠကံ ဝါ တိလကံ ဝါ အပဿန္တော ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ တံ ခယတော ဝယတော သမ္မသန္တော အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ, အရညေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ, ဣတိဿ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တတေလဗိန္ဒု ဝိယ ယသော ဝိတ္ထာရိကော ဟောတိ.

២៩៦. ព្រះមានព្រះភាគ កាលត្រាស់ពាក្យមានដើមថា so iminā ca តើទ្រង់បង្ហាញនូវអ្វី? ទ្រង់បង្ហាញនូវការសម្រេចនៃបច្ច័យនៃការនៅក្នុងព្រៃ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា មិនមានបច្ច័យទាំង ៤ យ៉ាងនេះទេ ការនៅក្នុងព្រៃរបស់ភិក្ខុនោះ មិនសម្រេចឡើយ តែងដល់នូវភាពជាអ្នកត្រូវរស់នៅជាមួយសត្វតិរច្ឆាន ឬព្រានព្រៃទាំងឡាយ។ ពួកទេវតាដែលអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃ តែងធ្វើឲ្យឮសំឡេងគួរឲ្យខ្លាចថា «តើការនៅក្នុងព្រៃរបស់ភិក្ខុអាក្រក់មានសភាពយ៉ាងនេះ មានប្រយោជន៍អ្វី?» ហើយទះក្បាលដោយដៃ ធ្វើអាការៈឲ្យរត់ចេញទៅ។ កេរ្តិ៍ឈ្មោះអាក្រក់តែងល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅថា «ភិក្ខុឈ្មោះឯណោះ ចូលទៅក្នុងព្រៃហើយ ធ្វើនូវបាបកម្មឈ្មោះនេះនិងឈ្មោះនេះ»។ ចំណែកឯភិក្ខុណា មានបច្ច័យទាំង ៤ យ៉ាងនេះ ការនៅក្នុងព្រៃរបស់ភិក្ខុនោះ តែងសម្រេច។ ភិក្ខុនោះ កាលពិចារណានូវសីលរបស់ខ្លួន មិនឃើញនូវស្នាមខ្មៅ ឬប្រជ្រុយណាមួយឡើយ ក៏ញ៉ាំងបីតិឲ្យកើតឡើង ហើយកាលពិចារណានូវបីតិនោះ ដោយភាពជាធម៌អស់ទៅ និងសូន្យទៅ តែងឈានចុះកាន់អរិយភូមិ។ ពួកទេវតាដែលអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃ មានចិត្តត្រេកអរ តែងពោលសរសើរគុណ កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ភិក្ខុនោះ តែងផ្សព្វផ្សាយទៅ ដូចជាតំណក់ប្រេងដែលគេស្រក់ចុះក្នុងទឹក យ៉ាងនោះឯង។

တတ္ထ ဝိဝိတ္တန္တိ သုညံ အပ္ပသဒ္ဒံ, အပ္ပနိဂ္ဃောသန္တိ အတ္ထော. ဧတဒေဝ ဟိ သန္ဓာယ ဝိဘင်္ဂေ, ‘‘ဝိဝိတ္တန္တိ သန္တိကေ စေပိ သေနာသနံ ဟောတိ, တဉ္စ အနာကိဏ္ဏံ ဂဟဋ္ဌေဟိ ပဗ္ဗဇိတေဟိ, တေန တံ ဝိဝိတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၂၆) ဝုတ္တံ. သေတိ စေဝ အာသတိ စ ဧတ္ထာတိ သေနာသနံ, မဉ္စပီဌာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. တေနာဟ – ‘‘သေနာသနန္တိ မဉ္စောပိ သေနာသနံ, ပီဌမ္ပိ ဘိသိပိ ဗိမ္ဗောဟနမ္ပိ, ဝိဟာရောပိ အဍ္ဎယောဂေါပိ, ပါသာဒေါပိ, ဟမ္မိယမ္ပိ, ဂုဟာပိ, အဋ္ဋောပိ, မာဠောပိ, လေဏမ္ပိ, ဝေဠုဂုမ္ဗောပိ, ရုက္ခမူလမ္ပိ, မဏ္ဍပေါပိ သေနာသနံ, ယတ္ထ ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တိ, သဗ္ဗမေတံ သေနာသန’’န္တိ. အပိစ ‘‘ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂေါ ပါသာဒေါ ဟမ္မိယံ ဂုဟာ’’တိ ဣဒံ ဝိဟာရသေနာသနံ နာမ. ‘‘မဉ္စော ပီဌံ, ဘိသိ ဗိမ္ဗောဟန’’န္တိ ဣဒံ မဉ္စပီဌသေနာသနံ နာမ. ‘‘စိမိလိကာ, စမ္မခဏ္ဍော, တိဏသန္ထာရော, ပဏ္ဏသန္ထာရော’’တိ ဣဒံ သန္ထတသေနာသနံ နာမ. ‘‘ယတ္ထ [Pg.119] ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တီ’’တိ ဣဒံ ဩကာသသေနာသနံ နာမာတိ ဧဝံ စတုဗ္ဗိဓံ သေနာသနံ ဟောတိ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ သေနာသနဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတမေဝ. ဣမဿ ပန သကုဏသဒိသဿ စာတုဒ္ဒိသဿ ဘိက္ခုနော အနုစ္ဆဝိကံ ဒဿေန္တော အရညံ ရုက္ခမူလန္တိအာဒိမာဟ.

ក្នុងពាក្យនោះ បទថា vivittaṃ សេចក្ដីថា ស្ងាត់ សូន្យចាកសំឡេងមនុស្ស មិនមានសំឡេងអ៊ូអែ។ ព្រោះសំដៅយកសេចក្ដីនេះឯង ទើបក្នុងវិភង្គត្រាស់ថា «ពាក្យថា vivittaṃ គឺសូម្បីតែសេនាសនៈនៅក្នុងទីជិត ប៉ុន្តែសេនាសនៈនោះ មិនច្របូកច្របល់ដោយគ្រហស្ថ និងបព្វជិតទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ សេនាសនៈនោះ ឈ្មោះថា ស្ងាត់»។ ភិក្ខុតែងដេកផង អង្គុយផង ក្នុងទីនេះ ព្រោះហេតុនោះ ទីនោះឈ្មោះថា សេនាសនៈ។ ពាក្យថា សេនាសនៈ នេះ ជាឈ្មោះនៃគ្រែ និងកៅអីជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ពាក្យថា សេនាសនៈ គឺគ្រែក៏ជាសេនាសនៈ កៅអីក៏ជាសេនាសនៈ ពូកក៏ជាសេនាសនៈ ខ្នើយក៏ជាសេនាសនៈ វិហារក៏ជាសេនាសនៈ អឌ្ឍយោគក៏ជាសេនាសនៈ ប្រាសាទក៏ជាសេនាសនៈ ហម្មិយៈក៏ជាសេនាសនៈ ល្អាងភ្នំក៏ជាសេនាសនៈ ផ្ទះពីរជាន់ក៏ជាសេនាសនៈ សាលាក៏ជាសេនាសនៈ គុហាក៏ជាសេនាសនៈ គុម្ពឫស្សីក៏ជាសេនាសនៈ គល់ឈើក៏ជាសេនាសនៈ មណ្ឌបក៏ជាសេនាសនៈ ឬមួយភិក្ខុទាំងឡាយតែងសម្រាកក្នុងទីណា ទីទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថា សេនាសនៈ»។ ម្យ៉ាងទៀត វិហារ អឌ្ឍយោគ ប្រាសាទ ហម្មិយៈ ល្អាងភ្នំ នេះឈ្មោះថា វិហារសេនាសនៈ។ គ្រែ កៅអី ពូក ខ្នើយ នេះឈ្មោះថា មញ្ចបីឋសេនាសនៈ។ កម្រាលសំពត់ កម្រាលស្បែក កម្រាលស្មៅ កម្រាលស្លឹកឈើ នេះឈ្មោះថា សន្ថតសេនាសនៈ។ ឬមួយភិក្ខុទាំងឡាយតែងសម្រាកក្នុងទីណា នេះឈ្មោះថា ឱកាសសេនាសនៈ។ សេនាសនៈ មាន ៤ ប្រការយ៉ាងនេះ សេនាសនៈទាំងអស់នោះ ក៏ត្រូវបានប្រមូលយកដោយពាក្យថា សេនាសនៈ នេះឯង។ ប៉ុន្តែ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវសេនាសនៈដ៏សមគួរ ដល់ភិក្ខុអ្នកប្រៀបដូចជាសត្វស្លាប អាចទៅកាន់ទិសទាំងបួនបាននេះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា araññaṃ rukkhamūlaṃ។

တတ္ထ အရညန္တိ ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ, သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ ဣဒံ ဘိက္ခုနီနံ ဝသေန အာဂတံ အရညံ. ‘‘အာရညကံ နာမ သေနာသနံ ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၅၄) ဣဒံ ပန ဣမဿ ဘိက္ခုနော အနုရူပံ, တဿ လက္ခဏံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဓုတင်္ဂနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တံ. ရုက္ခမူလန္တိ ယံကိဉ္စိ သန္ဒစ္ဆာယံ ဝိဝိတ္တံ ရက္ခမူလံ. ပဗ္ဗတန္တိ သေလံ. တတ္ထ ဟိ ဥဒကသောဏ္ဍီသု ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ သီတာယ ရုက္ခစ္ဆာယာယ နိသိန္နဿ နာနာဒိသာသု ခါယမာနာသု သီတေန ဝါတေန ဝီဇိယမာနဿ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ. ကန္ဒရန္တိ ကံ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ, တေန ဒါရိတံ, ဥဒကေန ဘိန္နံ ပဗ္ဗတပ္ပဒေသံ, ယံ နဒီတုမ္ဗန္တိပိ နဒီကုဉ္ဇန္တိပိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ဟိ ရဇတပဋ္ဋသဒိသာ ဝါလိကာ ဟောန္တိ, မတ္ထကေ မဏိဝိတာနံ ဝိယ ဝနဂဟနံ, မဏိက္ခန္ဓသဒိသံ ဥဒကံ သန္ဒတိ. ဧဝရူပံ ကန္ဒရံ ဩရုယှ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဂတ္တာနိ သီတာနိ ကတွာ ဝါလိကံ ဥဿာပေတွာ ပံသုကူလစီဝရံ ပညာပေတွာ နိသိန္နဿ သမဏဓမ္မံ ကရောတော စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ. ဂိရိဂုဟန္တိ ဒွိန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရာ, ဧကသ္မိံယေဝ ဝါ ဥမင်္ဂသဒိသံ မဟာဝိဝရံ. သုသာနလက္ခဏံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ. ဝနပတ္ထန္တိ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ ဥပစာရဋ္ဌာနံ, ယတ္ထ န ကသန္တိ န ဝပန္တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝနပတ္ထန္တိ ဒူရာနမေတံ သေနာသနာနံ အဓိဝစန’’န္တိအာဒိ (ဝိဘ. ၅၃၁). အဗ္ဘောကာသန္တိ အစ္ဆန္နံ, အာကင်္ခမာနော ပနေတ္ထ စီဝရကုဋိံ ကတွာ ဝသတိ. ပလာလပုဉ္ဇန္တိ ပလာလရာသိံ. မဟာပလာလပုဉ္ဇတော ဟိ ပလာလံ နိက္ကဍ္ဎိတွာ ပဗ္ဘာရလေဏသဒိသေ အာလယေ ကရောန္တိ, ဂစ္ဆဂုမ္ဗာဒီနမ္ပိ ဥပရိ ပလာလံ ပက္ခိပိတွာ ဟေဋ္ဌာ နိသိန္နာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ក្នុងពាក្យនោះ បទថា araññaṃ គឺ «កាលបើចេញទៅខាងក្រៅសសរគោល (ឥន្ទខីល) ហើយ ទីទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថា ព្រៃ» នេះជាព្រៃដែលមកដោយអំណាចនៃភិក្ខុនីទាំងឡាយ។ ចំណែកឯពាក្យថា «សេនាសនៈព្រៃ យ៉ាងហោចណាស់ត្រូវមានចម្ងាយ ៥០០ ធ្នូ» នេះ ទើបជាព្រៃដ៏សមគួរដល់ភិក្ខុនេះ លក្ខណៈនៃព្រៃនោះ ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ ត្រង់ធុតង្គនិទ្ទេស។ បទថា rukkhamūlaṃ គឺគល់ឈើណាមួយ ដែលមានម្លប់ត្រជាក់ និងស្ងាត់ស្ងប់។ បទថា pabbataṃ គឺភ្នំថ្ម។ ព្រោះថា ភិក្ខុដែលបានធ្វើនូវកិច្ចដោយទឹកក្នុងអង្រ្កងទឹកទាំងឡាយក្នុងភ្នំថ្ំនោះ ហើយអង្គុយក្នុងម្លប់ឈើដ៏ត្រជាក់ កាលបើទិសផ្សេងៗប្រាកដច្បាស់ ត្រូវខ្យល់ត្រជាក់បក់រំភើយៗ ចិត្តតែងនឹងធឹង។ បទថា kandara គឺទឹក លោកហៅថា «កំ» ទីកន្លែងដែលទឹកច្រោះ ឬទីភ្នំដែលបាក់បែកដោយសារទឹក ដែលគេហៅម្យ៉ាងទៀតថា ជ្រលងស្ទឹង ឬរបត់ស្ទឹង។ ព្រោះថាក្នុងទីនោះ មានខ្សាច់មានពណ៌ដូចជាបន្ទះប្រាក់ នៅខាងលើមានព្រៃក្រាស់ដូចជាពិដានកែវមណី មានទឹកហូរទៅដូចជាដុំកែវមណី។ ភិក្ខុចុះទៅកាន់ជ្រលងភ្នំមានសភាពយ៉ាងនោះ ផឹកទឹកហើយ ធ្វើកាយឲ្យត្រជាក់ កៀរខ្សាច់ ក្រាលចីវរបង្សុកូល ហើយអង្គុយធ្វើសមណធម៌ ចិត្តតែងនឹងធឹង។ បទថា giriguha គឺចន្លោះនៃភ្នំពីរ ឬរូងភ្នំដ៏ធំដូចជាឧម៉ុង្គក្នុងភ្នំតែមួយ។ លក្ខណៈនៃព្រៃខ្មោច ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ បទថា vanapattha គឺទីកន្លែងដែលកន្លងហួសនូវទីឧបចារៈរបស់មនុស្ស ជាទីដែលគេមិនភ្ជួររាស់ មិនព្រោះដាំ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ទើបត្រាស់ថា «ពាក្យថា vanapattha នេះ ជាឈ្មោះនៃសេនាសនៈទាំងឡាយដែលនៅឆ្ងាយ» ជាដើម។ បទថា abbhokāsa គឺទីវាលគ្មានដំបូលបាំង ភិក្ខុអ្នកប្រាថ្នា តែងធ្វើកុដិចីវរនៅក្នុងទីវាលនោះ។ បទថា palālapuñja គឺគំនរចំបើង។ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយតែងទាញយកចំបើងពីគំនរចំបើងធំ ធ្វើជាទីអាស្រ័យដូចជាជ្រលងភ្នំ ឬគុហា ឬមួយក៏បោះចំបើងទៅលើគុម្ពឈើជាដើម ហើយអង្គុយធ្វើសមណធម៌ខាងក្រោម ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកគំនរចំបើងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។

ပစ္ဆာဘတ္တန္တိ ဘတ္တဿ ပစ္ဆတော. ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တောတိ ပိဏ္ဍပါတပရိယေသနတော ပဋိက္ကန္တော. ပလ္လင်္ကန္တိ သမန္တတော ဦရုဗဒ္ဓါသနံ. အာဘုဇိတွာတိ ဗန္ဓိတွာ. ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယာတိ ဥပရိမံ သရီရံ ဥဇုကံ ဌပေတွာ အဋ္ဌာရသ [Pg.120] ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကေ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိပါဒေတွာ. ဧဝဉှိ နိသိန္နဿ စမ္မမံသနဟာရူနိ န ပဏမန္တိ. အထဿ ယာ တေသံ ပဏမနပစ္စယာ ခဏေ ခဏေ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တာသု အနုပ္ပဇ္ဇမာနာသု စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ န ပရိပတတိ, ဝုဒ္ဓိံ ဖာတိံ ဥပဂစ္ဆတိ. ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ သတိံ ဌပယိတွာ, မုခသမီပေ ဝါ ကတွာတိ အတ္ထော. တေနေဝ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ – ‘‘အယံ သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ သူပဋ္ဌိတာ နာသိကဂ္ဂေ ဝါ မုခနိမိတ္တေ ဝါ, တေန ဝုစ္စတိ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ (ဝိဘ. ၅၃၇). အထ ဝါ ‘‘ပရီတိ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော, မုခန္တိ နိယျာနတ္ထော, သတီတိ ဥပဋ္ဌာနတ္ထော, တေန ဝုစ္စတိ ပရိမုခံ သတိ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၆၄) ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဝုတ္တနယေနပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတြာယံ သင်္ခေပေါ ‘‘ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနသတိံ ကတွာ’’တိ.

បទថា pacchābhattaṃ គឺក្នុងខាងក្រោយនៃភត្ត។ បទថា piṇḍapātapaṭikkanto គឺត្រឡប់មកវិញអំពីការស្វែងរកចង្ហាន់បិណ្ឌបាត។ បទថា pallaṅkaṃ គឺការអង្គុយពត់ភ្នែនជុំវិញ។ បទថា ābhujitvā គឺខ្វែងគ្នា (ឬពត់ចូល)។ បទថា ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya គឺតម្កល់កាយផ្នែកខាងលើឲ្យត្រង់ គឺតម្រៀបឆ្អឹងកងខ្នងទាំង ១៨ កង ឲ្យចុងឆ្អឹងប៉ះនឹងចុងឆ្អឹងតាមលំដាប់។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុអង្គុយយ៉ាងនេះហើយ ស្បែក សាច់ និងសរសៃទាំងឡាយ មិនកោងឡើយ។ លំដាប់នោះ វេទនាទាំងឡាយណា ដែលគប្បីកើតឡើងក្នុងខណៈរាល់ៗ ដង ព្រោះតែការកោងនៃស្បែក សាច់ និងសរសៃទាំងនោះ វេទនាទាំងនោះ ក៏មិនកើតឡើងឡើយ។ កាលបើវេទនាទាំងនោះមិនកើតឡើង ចិត្តតែងនឹងធឹង កម្មដ្ឋានមិនធ្លាក់ចុះ តែងដល់នូវសេចក្ដីចម្រើន និងការលូតលាស់។ បទថា parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā សេចក្ដីថា តម្កល់សតិឆ្ពោះទៅរកកម្មដ្ឋាន ឬធ្វើសតិឲ្យនៅជិតមាត់។ ព្រោះហេតុនោះឯង ទើបក្នុងវិភង្គត្រាស់ថា «សតិនេះ តែងតម្កល់នៅ គឺតម្កល់ទុកល្អហើយ នៅចុងច្រមុះ ឬនៅត្រង់និមិត្តនៃមាត់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា តម្កល់សតិទុកជាប្រធាន»។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា «បរិ» មានន័យថា កំណត់កាន់យក, ពាក្យថា «មុខ» មានន័យថា ការចេញចាក, ពាក្យថា «សតិ» មានន័យថា ការតម្កល់មាំ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «បរិមុខំ សតឹ»។ សេចក្ដីក្នុងបទនេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលទុកហើយក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ យ៉ាងនេះឯង។ ក្នុងពាក្យនោះ សេចក្ដីសង្ខេបមានដូចនេះ «ធ្វើនូវសតិដែលកំណត់កាន់យកការចេញចាកទុក្ខ»។

အဘိဇ္ဈံ လောကေတိ ဧတ္ထ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ လောကော, တသ္မာ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ရာဂံ ပဟာယ ကာမစ္ဆန္ဒံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဝိဂတာဘိဇ္ဈေနာတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟီနတ္တာ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန, န စက္ခုဝိညာဏသဒိသေနာတိ အတ္ထော. အဘိဇ္ဈာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီတိ အဘိဇ္ဈာတော စိတ္တံ ပရိမောစေတိ. ယထာ နံ သာ မုဉ္စတိ စေဝ, မုဉ္စိတွာ စ န ပုန ဂဏှာတိ, ဧဝံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဗျာပါဒပဒေါသံ ပဟာယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဗျာပဇ္ဇတိ ဣမိနာ စိတ္တံ ပူတိကမ္မာသာဒယော ဝိယ ပုရိမပကတိံ ပဇဟတီတိ ဗျာပါဒေါ. ဝိကာရာပတ္တိယာ ပဒုဿတိ, ပရံ ဝါ ပဒူသေတိ ဝိနာသေတီတိ ပဒေါသော. ဥဘယမေတံ ကောဓဿေဝါဓိဝစနံ. ထိနံ စိတ္တဂေလညံ. မိဒ္ဓံ စေတသိကဂေလညံ. ထိနဉ္စ မိဒ္ဓဉ္စ ထိနမိဒ္ဓံ. အာလောကသညီတိ ရတ္တိမ္ပိ ဒိဝါ ဒိဋ္ဌအာလောကသဉ္ဇာနနသမတ္ထတာယ ဝိဂတနီဝရဏာယ ပရိသုဒ္ဓါယ သညာယ သမန္နာဂတော. သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိယာ စ ဉာဏေန စ သမန္နာဂတော. ဣဒံ ဥဘယံ အာလောကသညာယ ဥပကာရတ္တာ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ ကုက္ကုစ္စဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ. တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆောတိ ဝိစိကိစ္ဆံ တရိတွာ အတိက္ကမိတွာ ဌိတော. ‘‘ကထမိဒံ ကထမိဒ’’န္တိ ဧဝံ နပ္ပဝတ္တတီတိ အကထံကထီ. ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ အနဝဇ္ဇေသု ဓမ္မေသု. ‘‘ဣမေ နု ခေါ ကုသလာ, ကထမိမေ ကုသလာ’’တိ ဧဝံ န ဝိစိကိစ္ဆတိ န ကင်္ခတီတိ အတ္ထော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဣမေသု ပန နီဝရဏေသု [Pg.121] ဝစနတ္ထလက္ခဏာဒိဘေဒတော ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា abhijjhaṃ loke (សេចក្តីលោភលន់ក្នុងលោក) ក្នុងបទនោះ សេចក្តីថា ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ ឈ្មោះថា លោក ព្រោះអត្ថថា តែងទ្រុឌទ្រោម និងពុកផុយ (លុជ្ជតិ បលុជ្ជតិ) ហេតុនោះ ការលះបង់តម្រេក (រាគៈ) និងការកំចាត់បង់នូវកាមច្ឆន្ទៈក្នុងឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ ពាក្យថា vigatābhijjhena (ដោយចិត្តមានអភិជ្ឈាទៅប្រាសហើយ) សេចក្តីថា ដោយចិត្តមានអភិជ្ឈាទៅប្រាសហើយ ព្រោះការលះបង់បានដោយការសង្កត់សង្កិនទុក (វិក្ខម្ភនប្បហាន) មិនមែនដោយចិត្តដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងចក្ខុវិញ្ញាណនោះទេ។ ពាក្យថា abhijjhāya cittaṃ parisodheti (ជម្រះចិត្តឲ្យស្អាតចាកអភិជ្ឈា) សេចក្តីថា ធ្វើចិត្តឲ្យរួចផុតចាកអភិជ្ឈា។ ធ្វើដោយប្រការណា ដែលតណ្ហានោះលះបង់ចិត្តនោះផង លុះលះបង់ហើយ មិនត្រឡប់មកប្រកាន់យកទៀតផង ធ្វើដោយប្រការនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា byāpādapadosaṃ pahāya (លះបង់ព្យាបាទនិងបដោសៈ) ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចិត្តតែងខូចខាតដោយធម៌នេះ ម្យ៉ាងទៀត ចិត្តតែងលះបង់នូវប្រក្រតីដើម ដូចជាបបរដែលផ្អូមជាដើម ព្រោះហេតុនោះ ធម៌នោះឈ្មោះថា byāpāda (ព្យាបាទ)។ ចិត្តតែងប្រទូស្តព្រោះដល់នូវសេចក្តីប្រែប្រួល ឬតែងធ្វើឲ្យអ្នកដទៃប្រទូស្ត និងវិនាស ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា padosa (បដោសៈ)។ ធម៌ទាំងពីរនេះ ជាឈ្មោះនៃកំហឹង (កោធៈ) តែម្យ៉ាង។ thinaṃ គឺសេចក្តីទន់ខ្សោយនៃចិត្ត (ចិត្តគិលានភាព)។ middhaṃ គឺសេចក្តីទន់ខ្សោយនៃចេតសិក (ចេតសិកគិលានភាព)។ ថីនៈផង មិទ្ធៈផង រួមគ្នាឈ្មោះថា thinamiddhaṃ (ថីនមិទ្ធៈ)។ ពាក្យថា ālokasaññī (អ្នកមានអាលោកសញ្ញា) សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយបញ្ញាដ៏បរិសុទ្ធ មាននីវរណៈទៅប្រាសហើយ ព្រោះភាពជាអ្នកអាចដឹងនូវពន្លឺដែលបានឃើញទាំងក្នុងពេលយប់និងពេលថ្ងៃ។ ពាក្យថា sato sampajāno (អ្នកមានស្មារតីនិងដឹងខ្លួន) សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយសតិផង ដោយញាណផង។ ធម៌ទាំងពីរនេះ លោកពោលទុក ព្រោះជាធម៌មានឧបការៈច្រើនដល់អាលោកសញ្ញា។ ឧទ្ធច្ចៈផង កុក្កុច្ចៈផង រួមគ្នាឈ្មោះថា uddhaccakukkuccaṃ (ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ)។ ពាក្យថា tiṇṇavicikiccho (អ្នកឆ្លងផុតវិចិកិច្ឆា) សេចក្តីថា ជាអ្នកឆ្លងផុត កន្លងផុតនូវវិចិកិច្ឆាហើយឈរនៅ។ មិនមានសេចក្តីប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះថា «សភាវៈនេះជាអ្វី? សភាវៈនេះជាអ្វី?» ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា akathaṃkathī (អ្នកមិនមានសេចក្តីសង្ស័យ)។ ពាក្យថា kusalesu dhammesu (ក្នុងធម៌ទាំងឡាយជាកុសល) សេចក្តីថា ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលមិនមានទោស។ សេចក្តីថា មិនសង្ស័យ មិនរារែកយ៉ាងនេះថា «ធម៌ទាំងនេះជាកុសលឬហ្ន៎? ធម៌ទាំងនេះជាកុសលដោយប្រការដូចម្តេច?»។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងបទនេះ តែថា សេចក្តីណាដែលគួរពោលក្នុងនីវរណៈទាំងឡាយនេះ ដោយការបែងចែកមានវចនត្ថៈ និងលក្ខណៈជាដើម សេចក្តីទាំងអស់នោះ លោកបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។

၂၉၇. ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေတိ ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနုပ္ပန္နာယ လောကိယလောကုတ္တရာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ, ဥပ္ပန္နာ အပိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ ဝါ အဘိညာ ဥစ္ဆိန္ဒိတွာ ပါတေန္တိ; တသ္မာ ‘‘ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တထာဂတပဒံ ဣတိပီတိ ဣဒမ္ပိ တထာဂတဿ ဉာဏပဒံ ဉာဏဝဠဉ္ဇံ ဉာဏေန အက္ကန္တဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ. တထာဂတနိသေဝိတန္တိ တထာဂတဿ ဉာဏဖာသုကာယ နိဃံသိတဋ္ဌာနံ. တထာဂတာရဉ္ဇိတန္တိ တထာဂတဿ ဉာဏဒါဌာယ အာရဉ္ဇိတဋ္ဌာနံ.

២៩៧. ពាក្យថា paññāya dubbalīkaraṇe (ធម៌ធ្វើបញ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយ) សេចក្តីថា នីវរណៈទាំង ៥ នេះ កាលបើកើតឡើង តែងមិនញ៉ាំងបញ្ញាទាំងលោកិយនិងលោកុត្តរៈដែលមិនទាន់កើត ឲ្យកើតឡើងបានឡើយ សូម្បីបញ្ញាដែលកើតឡើងហើយ ដូចជាសមាបត្តិ ៨ ឬអភិញ្ញា ៥ ក៏តែងកាត់ផ្តាច់ និងញ៉ាំងឲ្យធ្លាក់ចុះទៅវិញ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «ធម៌ធ្វើបញ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយ»។ ពាក្យថា tathāgatapadaṃ itipi (សូម្បីព្រះតថាគតបទ) សេចក្តីថា សូម្បីទីកន្លែងនេះ ក៏ហៅថា ញាណបទ (ស្នាមជើងគឺញាណ) ញាណវលញ្ជៈ (ស្នាមជើងដែលជាន់ដោយញាណ) ឬជាទីកន្លែងដែលជាន់ដោយញាណរបស់ព្រះតថាគត។ ពាក្យថា tathāgatanisevitanti (ទីកន្លែងដែលព្រះតថាគតសេពគប់ហើយ) សេចក្តីថា ជាទីកន្លែងដែលដុសខាត់ដោយឆ្អឹងជំនីរគឺញាណរបស់ព្រះតថាគត។ ពាក្យថា tathāgatārañjitanti (ទីកន្លែងដែលព្រះតថាគតត្រេកអរហើយ) សេចក្តីថា ជាទីកន្លែងដែលឆ្កូត ឬប៉ះពាល់ដោយចង្កូមគឺញាណរបស់ព្រះតថាគត។

၂၉၉. ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ယထာသဘာဝံ ပဇာနာတိ. နတွေဝ တာဝ အရိယသာဝကော နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတီတိ ဣမာ ဈာနာဘိညာ ဗာဟိရကေဟိပိ သာဓာရဏာတိ န တာဝ နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတိ. မဂ္ဂက္ခဏေပိ အပရိယောသိတကိစ္စတာယ န တာဝ နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတိ. အပိစ ခေါ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတီတိ အပိစ ခေါ ပန မဂ္ဂက္ခဏေ မဟာဟတ္ထိံ ပဿန္တော နာဂဝနိကော ဝိယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ ဣမိနာ အာကာရေန တီသု ရတနေသု နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ. နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတီတိ ဧဝံ မဂ္ဂက္ခဏေ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တော အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ပရိယောသိတသဗ္ဗကိစ္စတာယ သဗ္ဗာကာရေန တီသု ရတနေသု နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

២៩៩. ពាក្យថា yathābhūtaṃ pajānāti (ដឹងតាមពិត) សេចក្តីថា ដឹងតាមសភាវៈពិត។ ពាក្យថា natveva tāva ariyasāvako niṭṭhaṃ gato hoti (តែព្រះអរិយសាវ័កមិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាតនៅឡើយទេ) សេចក្តីថា ព្រោះឈាននិងអភិញ្ញាទាំងនេះ ជាធម៌ទូទៅសូម្បីដល់ពួកពាហិរកជន (អ្នកក្រៅសាសនា) ហេតុនោះ ព្រះអរិយសាវ័កទើបមិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាតនៅឡើយ។ សូម្បីក្នុងខណៈនៃមគ្គ ព្រោះកិច្ចដែលត្រូវធ្វើមិនទាន់ចប់សព្វគ្រប់ ហេតុនោះ ទើបមិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាតនៅឡើយ។ ពាក្យថា apica kho niṭṭhaṃ gacchati (ប៉ុន្តែ តែងដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាត) សេចក្តីថា ប៉ុន្តែ ក្នុងខណៈនៃមគ្គ ព្រះអរិយសាវ័កប្រៀបដូចជាព្រានព្រៃអ្នកស្វែងរកដំរីក្នុងព្រៃ កាលក្រឡេកឃើញដំរីធំ តែងដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាតក្នុងព្រះរតនត្រ័យទាំង ៣ ដោយអាការៈយ៉ាងនេះថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ អង្គនោះ ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ...»។ ពាក្យថា niṭṭhaṃ gato hoti (ជាអ្នកដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាត) សេចក្តីថា កាលដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាតក្នុងខណៈនៃមគ្គយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងខណៈនៃអរហត្តផល ព្រោះកិច្ចទាំងពួងបានធ្វើស្រេចហើយ ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាតក្នុងព្រះរតនត្រ័យទាំង ៣ ដោយអាការៈទាំងពួង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺមានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ

စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃចូឡហត្ថិបទោបមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၈. မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃមហាហត្ថិបទោបមសូត្រ

၃၀၀. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တံ. တတ္ထ ဇင်္ဂလာနန္တိ ပထဝီတလစာရီနံ. ပါဏာနန္တိ သပါဒကပါဏာနံ. ပဒဇာတာနီတိ ပဒါနိ. သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဩဓာနံ ပက္ခေပံ ဂစ္ဆန္တိ. အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ သေဋ္ဌံ အက္ခာယတိ. ယဒိဒံ မဟန္တတ္တေနာတိ မဟန္တဘာဝေန အဂ္ဂံ အက္ခာယတိ, န ဂုဏဝသေနာတိ အတ္ထော. ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာတိ ယေ ကေစိ လောကိယာ [Pg.122] ဝါ လောကုတ္တရာ ဝါ ကုသလာ ဓမ္မာ. သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဧတ္ထ စတုဗ္ဗိဓော သင်္ဂဟော – သဇာတိသင်္ဂဟော, သဉ္ဇာတိသင်္ဂဟော, ကိရိယသင်္ဂဟော, ဂဏနသင်္ဂဟောတိ. တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗေ ခတ္တိယာ အာဂစ္ဆန္တု သဗ္ဗေ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဧဝံ သမာနဇာတိဝသေန သင်္ဂဟော သဇာတိသင်္ဂဟော နာမ. ‘‘သဗ္ဗေ ကောသလကာ သဗ္ဗေ မာဂဓကာ’’တိ ဧဝံ သဉ္ဇာတိဒေသဝသေန သင်္ဂဟော သဉ္ဇာတိသင်္ဂဟော နာမ. ‘‘သဗ္ဗေ ရထိကာ သဗ္ဗေ ဓနုဂ္ဂဟာ’’တိ ဧဝံ ကိရိယဝသေန သင်္ဂဟော ကိရိယသင်္ဂဟော နာမ. ‘‘စက္ခာယတနံ ကတမက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတီတိ? စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတိ. ဟဉ္စိ စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတိ, တေန ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတ’’န္တိ (ကထာ. ၄၇၁), အယံ ဂဏနသင်္ဂဟော နာမ. ဣမသ္မိမ္ပိ ဌာနေ အယမေဝ အဓိပ္ပေတော.

៣០០. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា evaṃ me sutaṃ នេះ គឺមហាហត្ថិបទោបមសូត្រ។ ក្នុងមហាហត្ថិបទោបមសូត្រនោះ ពាក្យថា jaṅgamānaṃ (សត្វដែលត្រាច់ទៅ) សេចក្តីថា សត្វទាំងឡាយដែលត្រាច់ទៅលើផ្ទៃផែនដី។ ពាក្យថា pāṇānaṃ (នៃសត្វមានជីវិត) សេចក្តីថា នៃសត្វទាំងឡាយដែលមានជើង។ ពាក្យថា padajātāni (ស្នាមជើងទាំងឡាយ) សេចក្តីថា ជើង ឬស្នាមជើងទាំងឡាយ។ ពាក្យថា samodhānaṃ gacchanti (តែងរួមចុះ) សេចក្តីថា តែងចូលទៅរួមចុះ ឬបញ្ចូលទៅក្នុង។ ពាក្យថា aggamakkhāyati (លោកពោលថាជាកំពូល) សេចក្តីថា លោកពោលថាជាធំ ឬប្រសើរជាងគេ។ ពាក្យថា yadidaṃ mahantattena (គឺដោយភាពជាស្នាមជើងធំ) សេចក្តីថា លោកពោលថាជាកំពូលដោយភាពជាស្នាមជើងធំ មិនមែនដោយអំណាចនៃគុណធម៌ឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា ye keci kusalā dhammā (ធម៌ជាកុសលណាមួយ) សេចក្តីថា ធម៌ជាកុសលណាមួយ ទោះជាលោកិយ ឬលោកុត្តរៈក្តី។ ក្នុងពាក្យថា saṅgahaṃ gacchanti (តែងរួមចុះ) នេះ ការរួមបញ្ចូល (សង្គ្រោះ) មាន ៤ ប្រការគឺ សជាតិសង្គ្រោះ (ការរួមបញ្ចូលដោយជាតិស្មើគ្នា) សញ្ជាតិសង្គ្រោះ (ការរួមបញ្ចូលដោយកន្លែងកើតស្មើគ្នា) កិរិយាសង្គ្រោះ (ការរួមបញ្ចូលដោយការងារស្មើគ្នា) គណនាសង្គ្រោះ (ការរួមបញ្ចូលដោយការរាប់បញ្ចូលស្មើគ្នា)។ ក្នុងសង្គ្រោះទាំង ៤ នោះ ការរួមបញ្ចូលដោយអំណាចនៃជាតិស្មើគ្នា ដូចជាពាក្យថា «សូមក្សត្រទាំងអស់អញ្ជើញមក សូមព្រាហ្មណ៍ទាំងអស់អញ្ជើញមក» នេះឈ្មោះថា sajātisaṅgaho (សជាតិសង្គ្រោះ)។ ការរួមបញ្ចូលដោយអំណាចនៃប្រទេសដែលជាទីកើតស្មើគ្នា ដូចជាពាក្យថា «សូមអ្នកស្រុកកោសលទាំងអស់អញ្ជើញមក សូមអ្នកស្រុកមគធៈទាំងអស់អញ្ជើញមក» នេះឈ្មោះថា sañjātisaṅgaho (សញ្ជាតិសង្គ្រោះ)។ ការរួមបញ្ចូលដោយអំណាចនៃកិច្ចការងារស្មើគ្នា ដូចជាពាក្យថា «សូមនាយរថទាំងអស់អញ្ជើញមក សូមខ្មាន់ធ្នូទាំងអស់អញ្ជើញមក» នេះឈ្មោះថា kiriyasaṅgaho (កិរិយាសង្គ្រោះ)។ សំណួរថា «ចក្ខាយតនៈ តែងដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងខន្ធណា? ចក្ខាយតនៈ តែងដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងរូបក្ខន្ធ។ ប្រសិនបើចក្ខាយតនៈ ដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងរូបក្ខន្ធ ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ អ្នកគួរពោលថា ចក្ខាយតនៈ ត្រូវរូបក្ខន្ធសង្គ្រោះ (រាប់បញ្ចូល) ហើយ» នេះឈ្មោះថា gaṇanasaṅgaho (គណនាសង្គ្រោះ)។ សូម្បីក្នុងទីនេះ ក៏លោកមានបំណងយកតែគណនាសង្គ្រោះនេះឯង។

နနု စ ‘‘စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ကတိ ကုသလာ ကတိ အကုသလာ ကတိ အဗျာကတာတိ ပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနေ သမုဒယသစ္စံ အကုသလံ, မဂ္ဂသစ္စံ ကုသလံ, နိရောဓသစ္စံ အဗျာကတံ, ဒုက္ခသစ္စံ သိယာ ကုသလံ, သိယာ အကုသလံ, သိယာ အဗျာကတ’’န္တိ (ဝိဘ. ၂၁၆-၂၁၇) အာဂတတ္တာ စတုဘူမကမ္ပိ ကုသလံ ဒိယဍ္ဎမေဝ သစ္စံ ဘဇတိ. အထ ကသ္မာ မဟာထေရော စတူသု အရိယသစ္စေသု ဂဏနံ ဂစ္ဆတီတိ အာဟာတိ? သစ္စာနံ အန္တောဂဓတ္တာ. ယထာ ဟိ ‘‘သာဓိကမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဒိယဍ္ဎသိက္ခာပဒသတံ အနွဒ္ဓမာသံ ဥဒ္ဒေသံ အာဂစ္ဆတိ, ယတ္ထ အတ္တကာမာ ကုလပုတ္တာ သိက္ခန္တိ. တိဿော ဣမာ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခာ အဓိသီလသိက္ခာ အဓိစိတ္တသိက္ခာ အဓိပညာသိက္ခာ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၈) ဧတ္ထ သာဓိကမိဒံ ဒိယဍ္ဎသိက္ခာပဒသတံ ဧကာ အဓိသီလသိက္ခာဝ ဟောတိ, တံ သိက္ခန္တောပိ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခတီတိ ဒဿိတော, သိက္ခာနံ အန္တောဂဓတ္တာ. ယထာ စ ဧကဿ ဟတ္ထိပဒဿ စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ဧကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ဩတိဏ္ဏာနိပိ ဒွီသု တီသု စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ဩတိဏ္ဏာနိပိ သိင်္ဂါလသသမိဂါဒီနံ ပါဒါနိ ဟတ္ထိပဒေ သမောဓာနံ ဂတာနေဝ ဟောန္တိ. ဟတ္ထိပဒတော အမုစ္စိတွာ တဿေဝ အန္တောဂဓတ္တာ. ဧဝမေဝ ဧကသ္မိမ္ပိ ဒွီသုပိ တီသုပိ စတူသုပိ သစ္စေသု ဂဏနံ ဂတာ ဓမ္မာ စတူသု သစ္စေသု ဂဏနံ ဂတာဝ ဟောန္တိ; သစ္စာနံ အန္တောဂဓတ္တာတိ ဒိယဍ္ဎသစ္စဂဏနံ ဂတေပိ ကုသလဓမ္မေ ‘‘သဗ္ဗေ တေ စတူသု အရိယသစ္စေသု သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဒုက္ခေ အရိယသစ္စေ’’တိအာဒီသု ဥဒ္ဒေသပဒေသု စေဝ ဇာတိပိ ဒုက္ခာတိအာဒီသု နိဒ္ဒေသပဒေသု စ ယံ [Pg.123] ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ. ကေဝလံ ပနေတ္ထ ဒေသနာနုက္ကမောဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

សួរថា៖ ក្នុងការពន្យល់នូវប្រស្នាថា «ក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤ ធម៌ប៉ុន្មានជាកុសល ប៉ុន្មានជាអកុសល ប៉ុន្មានជាអព្យាក្រឹត?» លោកពោលថា «សមុទយសច្ចៈ ជាអកុសល, មគ្គសច្ចៈ ជាកុសល, និរោធសច្ចៈ ជាអព្យាក្រឹត, ទុក្ខសច្ចៈ ខ្លះជាកុសល ខ្លះជាអកុសល ខ្លះជាអព្យាក្រឹត» ព្រោះហេតុតែមានមកយ៉ាងនេះ កុសលធម៌សូម្បីក្នុងភូមិទាំង ៤ ក៏រាប់បញ្ចូលតែក្នុងសច្ចៈមួយកន្លះ (គឺមគ្គសច្ចៈទាំងស្រុង និងទុក្ខសច្ចៈមួយចំណែក) ប៉ុណ្ណោះ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះមហាថេរពោលថា «ធម៌ទាំងនោះ តែងដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤» ទៅវិញ? ឆ្លើយថា៖ ព្រោះធម៌ទាំងនោះ រួមបញ្ចូលនៅក្នុងសច្ចៈទាំងឡាយ។ ដូចជាពាក្យដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សិក្ខាបទ ១៥០ ជាងនេះ តែងមកដល់នូវការសំដែងរាល់កន្លះខែ ដែលកុលបុត្រទាំងឡាយអ្នកប្រាថ្នាសេចក្តីចម្រើនតែងសិក្សា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សិក្ខាទាំងឡាយនេះមាន ៣ គឺ អធិសីលសិក្ខា អធិចិត្តសិក្ខា អធិបញ្ញាសិក្ខា» ក្នុងទីនេះ សិក្ខាបទ ១៥០ ជាងនោះ គឺត្រូវជាអធិសីលសិក្ខាតែមួយមុខប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុសិក្សានូវសិក្ខាបទនោះ លោកក៏សំដែងថា ឈ្មោះថាសិក្សានូវសិក្ខាទាំង ៣ ដែរ ព្រោះសិក្ខាបទទាំងនោះ រួមបញ្ចូលនៅក្នុងសិក្ខាទាំងឡាយ។ មួយវិញទៀត ក្នុងចំណែកទាំង ៤ នៃស្នាមជើងដំរីមួយ ស្នាមជើងនៃសត្វចចក សត្វទន្សាយ និងសត្វម្រឹគជាដើម ទោះបីជាចូលទៅក្នុងចំណែកមួយក្តី ពីរចំណែកក្តី បីចំណែកក្តី បួនចំណែកក្តី ក៏ឈ្មោះថាចូលទៅរួមចុះក្នុងស្នាមជើងដំរីនោះឯង ព្រោះមិនរួចផុតចាកស្នាមជើងដំរី និងព្រោះរួមបញ្ចូលនៅក្នុងស្នាមជើងដំរីនោះឯង យ៉ាងណាមិញ។ ធម៌ទាំងឡាយដែលដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងសច្ចៈមួយក្តី ពីរក្តី បីក្តី បួនក្តី ក៏ឈ្មោះថាដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងសច្ចៈទាំង ៤ នោះឯង ព្រោះរួមបញ្ចូលនៅក្នុងសច្ចៈទាំងឡាយ យ៉ាងនោះឯង ហេតុនោះ សូម្បីកុសលធម៌ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងសច្ចៈមួយកន្លះ ក៏ព្រះមហាថេរត្រាស់ថា «ធម៌ទាំងអស់នោះ តែងដល់នូវការរួមបញ្ចូលក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤»។ សេចក្តីណាដែលគួរពោលក្នុងឧទ្ទេសបទទាំងឡាយមានពាក្យថា dukkhe ariyasacce (ក្នុងទុក្ខអរិយសច្ចៈ) ជាដើមផង និងក្នុងនិទ្ទេសបទទាំងឡាយមានពាក្យថា jātipi dukkhā (សូម្បីជាតិក៏ជាទុក្ខ) ជាដើមផង សេចក្តីទាំងអស់នោះ លោកបានពោលរួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ក្នុងសូត្រនេះ គួរដឹងត្រឹមតែលំដាប់នៃការសំដែងធម៌ (ទេសនានុក្រម) ប៉ុណ្ណោះ។

၃၀၁. ယထာ ဟိ ဆေကော ဝိလီဝကာရော သုဇာတံ ဝေဠုံ လဘိတွာ စတုဓာ ဆေတွာ တတော တယော ကောဋ္ဌာသေ ဌပေတွာ ဧကံ ဂဏှိတွာ ပဉ္စဓာ ဘိန္ဒေယျ, တတောပိ စတ္တာရော ဌပေတွာ ဧကံ ဂဏှိတွာ ဖာလေန္တော ပဉ္စ ပေသိယော ကရေယျ, တတော စတဿော ဌပေတွာ ဧကံ ဂဏှိတွာ ကုစ္ဆိဘာဂံ ပိဋ္ဌိဘာဂန္တိ ဒွိဓာ ဖာလေတွာ ပိဋ္ဌိဘာဂံ ဌပေတွာ ကုစ္ဆိဘာဂံ အာဒါယ တတော သမုဂ္ဂဗီဇနိတာလဝဏ္ဋာဒိနာနပ္ပကာရံ ဝေဠုဝိကတိံ ကရေယျ, သော ပိဋ္ဌိဘာဂဉ္စ ဣတရာ စ စတဿော ပေသိယော ဣတရေ စ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ဣတရေ စ တယော ကောဋ္ဌာသေ ကမ္မာယ န ဥပနေဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ဧကပ္ပဟာရေန ပန ဥပနေတုံ န သက္ကာ, အနုပုဗ္ဗေန ဥပနေဿတိ. ဧဝမေဝ အယံ မဟာထေရောပိ ဝိလီဝကာရော သုဇာတံ ဝေဠုံ လဘိတွာ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ဝိယ, ဣမံ မဟန္တံ သုတ္တန္တံ အာရဘိတွာ စတုအရိယသစ္စဝသေန မာတိကံ ဌပေသိ. ဝိလီဝကာရဿ တယော ကောဋ္ဌာသေ ဌပေတွာ ဧကံ ဂဟေတွာ တဿ ပဉ္စဓာ ကရဏံ ဝိယ ထေရဿ တီဏိ အရိယသစ္စာနိ ဌပေတွာ ဧကံ ဒုက္ခသစ္စံ ဂဟေတွာ ဘာဇေန္တဿ ခန္ဓဝသေန ပဉ္စဓာ ကရဏံ. တတော ယထာ သော ဝိလီဝကာရော စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ဌပေတွာ ဧကံ ဘာဂံ ဂဟေတွာ ပဉ္စဓာ ဖာလေသိ, ဧဝံ ထေရော စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓေ ဌပေတွာ ရူပက္ခန္ဓံ ဝိဘဇန္တော စတ္တာရိ စ မဟာဘူတာနိ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပန္တိ ပဉ္စဓာ အကာသိ. တတော ယထာ သော ဝိလီဝကာရော စတဿော ပေသိယော ဌပေတွာ ဧကံ ဂဟေတွာ ကုစ္ဆိဘာဂံ ပိဋ္ဌိဘာဂန္တိ ဒွိဓာ ဖာလေသိ, ဧဝံ ထေရော ဥပါဒါယ ရူပဉ္စ တိဿော စ ဓာတုယော ဌပေတွာ ဧကံ ပထဝီဓာတုံ ဝိဘဇန္တော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝသေန ဒွိဓာ ဒဿေသိ. ယထာ သော ဝိလီဝကာရော ပိဋ္ဌိဘာဂံ ဌပေတွာ ကုစ္ဆိဘာဂံ အာဒါယ နာနပ္ပကာရံ ဝိလီဝဝိကတိံ အကာသိ, ဧဝံ ထေရော ဗာဟိရံ ပထဝီဓာတုံ ဌပေတွာ အဇ္ဈတ္တိကံ ပထဝီဓာတုံ ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ကတမာ စာဝုသော, အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတူတိအာဒိမာဟ.

៣០១. ប្រៀបដូចជាជាងចាក់កន្ត្រកដ៏ឈ្លាសវៃម្នាក់ កាលបើបានដើមឫស្សីដ៏ល្អមកហើយ ក៏កាត់ជា ៤ កំណាត់ រួចទុក ៣ កំណាត់សិន យកតែ ១ កំណាត់មកច្រៀកជា ៥ ចំណែក ក្នុងចំណែកទាំង ៥ នោះ ក៏ទុក ៤ ចំណែកសិន យកតែ ១ ចំណែកមកច្រៀកជា ៥ បន្ទះតូចៗទៀត ក្នុងបន្ទះទាំង ៥ នោះ ក៏ទុក ៤ បន្ទះសិន យកតែ ១ បន្ទះមកច្រៀកជា ២ ភាគ គឺភាគខាងក្នុង (សាច់ឫស្សី) និងភាគខាងក្រៅ (សម្បកឫស្សី) រួចទុកភាគខាងក្រៅសិន យកតែភាគខាងក្នុងមកធ្វើជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ផ្សេងៗដែលធ្វើអំពីឫស្សី មានជាអាទិ៍គឺ ប្រអប់ កង្ហារ និងផ្លិតស្លឹករឹតជាដើម។ គេមិនគួរនិយាយថា ជាងនោះនឹងមិនយកភាគខាងក្រៅ បន្ទះទាំង ៤ ទៀត ចំណែកទាំង ៤ ទៀត និងកំណាត់ទាំង ៣ ទៀត មកប្រើប្រាស់ក្នុងការងាររបស់ខ្លួននោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ គេមិនអាចយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងពេលតែមួយបានទេ គឺត្រូវយកមកប្រើប្រាស់តាមលំដាប់លំដោយ យ៉ាងណាមិញ។ ព្រះមហាថេរនេះ ក៏យ៉ាងនោះឯង ប្រៀបដូចជាជាងចាក់កន្ត្រកដែលបានដើមឫស្សីដ៏ល្អមកហើយធ្វើជា ៤ កំណាត់ លោកក៏បានផ្តើមសម្តែងនូវព្រះសូត្រដ៏ធំនេះ ហើយបានតម្កល់មាតិកាទុកដោយអំណាចនៃអរិយសច្ចៈទាំង ៤។ ការដែលជាងចាក់កន្ត្រកទុក ៣ កំណាត់សិន យកតែ ១ កំណាត់មកធ្វើជា ៥ ចំណែក យ៉ាងណា ការដែលព្រះថេរៈទុកអរិយសច្ចៈ ៣ យកតែទុក្ខសច្ចៈ ១ មកចែកជា ៥ ចំណែកដោយអំណាចនៃខន្ធ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ បន្ទាប់មក ជាងចាក់កន្ត្រកនោះទុក ៤ ចំណែកសិន យកតែ ១ ចំណែកមកច្រៀកជា ៥ បន្ទះ យ៉ាងណា ព្រះថេរៈក៏ទុកអរូបក្ខន្ធទាំង ៤ សិន កាលបើនឹងចែករូបក្ខន្ធ ក៏បានធ្វើជា ៥ ចំណែក គឺមហាភូតរូប ៤ និងឧបាទាយរូប (រូបដែលអាស្រ័យនឹងមហាភូតរូប ៤) យ៉ាងនោះដែរ។ បន្ទាប់មក ជាងចាក់កន្ត្រកនោះទុក ៤ បន្ទះសិន យកតែ ១ បន្ទះមកច្រៀកជា ២ ភាគ គឺភាគខាងក្នុងនិងភាគខាងក្រៅ យ៉ាងណា ព្រះថេរៈក៏ទុកឧបាទាយរូបនិងធាតុ ៣ ទៀតសិន កាលបើនឹងចែកបឋវីធាតុតែមួយ ក៏បានសម្តែងជា ២ ភាគ គឺចំណែកខាងក្នុង (អជ្ឈត្តិកៈ) និងចំណែកខាងក្រៅ (ពាហិរៈ) យ៉ាងនោះដែរ។ ជាងចាក់កន្ត្រកនោះទុកភាគខាងក្រៅសិន យកតែភាគខាងក្នុងមកធ្វើជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ផ្សេងៗដែលធ្វើអំពីឫស្សី យ៉ាងណា ព្រះថេរៈក៏ទុកបឋវីធាតុខាងក្រៅសិន យកតែបឋវីធាតុខាងក្នុងមកចែកជា ២០ អាការៈ ដើម្បីសម្តែងបង្ហាញ ទើបបានពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា katamā cāvuso, ajjhattikā pathavīdhātū (ម្នាលអាវុសោ ចុះបឋវីធាតុខាងក្នុង តើដូចម្តេច?) យ៉ាងនោះដែរ។

ယထာ ပန ဝိလီဝကာရော ပိဋ္ဌိဘာဂဉ္စ ဣတရာ စ စတ္တဿော ပေသိယော ဣတရေ စ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ဣတရေ စ တယော ကောဋ္ဌာသေ အနုပုဗ္ဗေန [Pg.124] ကမ္မာယ ဥပနေဿတိ, န ဟိ သက္ကာ ဧကပ္ပဟာရေန ဥပနေတုံ, ဧဝံ ထေရောပိ ဗာဟိရဉ္စ ပထဝီဓာတုံ ဣတရာ စ တိဿော ဓာတုယော ဥပါဒါရူပဉ္စ ဣတရေ စ စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓေ ဣတရာနိ စ တီဏိ အရိယသစ္စာနိ အနုပုဗ္ဗေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေဿတိ, န ဟိ သက္ကာ ဧကပ္ပဟာရေန ဒဿေတုံ. အပိစ ရာဇပုတ္တူပမာယပိ အယံ ကမော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော –

ម្យ៉ាងទៀត ជាងចាក់កន្ត្រកនោះ តែងយកភាគខាងក្រៅ បន្ទះទាំង ៤ ទៀត ចំណែកទាំង ៤ ទៀត និងកំណាត់ទាំង ៣ ទៀត មកប្រើប្រាស់ក្នុងការងារតាមលំដាប់លំដោយ ព្រោះមិនអាចយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងពេលតែមួយបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ ព្រះថេរៈក៏យ៉ាងនោះដែរ តែងចែកសម្តែងនូវបឋវីធាតុខាងក្រៅ ធាតុ ៣ ទៀត ឧបាទាយរូប អរូបក្ខន្ធ ៤ ទៀត និងអរិយសច្ចៈ ៣ ទៀត តាមលំដាប់លំដោយ ព្រោះមិនអាចសម្តែងបង្ហាញក្នុងពេលតែមួយបានឡើយ។ មួយវិញទៀត លំដាប់នេះ គប្បីឲ្យច្បាស់លាស់សូម្បីដោយឧបមាអំពីព្រះរាជបុត្រផងចុះ។

ဧကော ကိရ မဟာရာဇာ, တဿ ပရောသဟဿံ ပုတ္တာ. သော တေသံ ပိဠန္ဓနပရိက္ခာရံ စတူသု ပေဠာသု ဌပေတွာ ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ အပ္ပေသိ – ‘‘ဣဒံ တေ, တာတ, ဘာတိကာနံ ပိဠန္ဓနဘဏ္ဍံ တထာရူပေ ဆဏေ သမ္ပတ္တေ ပိဠန္ဓနံ နော ဒေဟီတိ ယာစန္တာနံ ဒဒေယျာသီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု ဒေဝါ’’တိ သာရဂဗ္ဘေ ပဋိသာမေသိ, တထာရူပေ ဆဏဒိဝသေ ရာဇပုတ္တာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ပိဠန္ဓနံ နော, တာတ, ဒေထ, နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမာ’’တိ အာဟံသု. တာတာ, ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဝေါ ဟတ္ထေ မယာ ပိဠန္ဓနံ ဌပိတံ, တံ အာဟရာပေတွာ ပိဠန္ဓထာတိ. တေ သာဓူတိ ပဋိဿုဏိတွာ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘တုမှာကံ ကိရ နော ဟတ္ထေ ပိဠန္ဓနဘဏ္ဍံ, တံ ဒေထာ’’တိ အာဟံသု. သော ဧဝံ ကရိဿာမီတိ ဂဗ္ဘံ ဝိဝရိတွာ, စတဿော ပေဠာယော နီဟရိတွာ တိဿော ဌပေတွာ ဧကံ ဝိဝရိတွာ, တတော ပဉ္စ သမုဂ္ဂေ နီဟရိတွာ စတ္တာရော ဌပေတွာ ဧကံ ဝိဝရိတွာ, တတော ပဉ္စသု ကရဏ္ဍေသု နီဟရိတေသု စတ္တာရော ဌပေတွာ ဧကံ ဝိဝရိတွာ ပိဓာနံ ပဿေ ဌပေတွာ တတော ဟတ္ထူပဂပါဒူပဂါဒီနိ နာနပ္ပကာရာနိ ပိဠန္ဓနာနိ နီဟရိတွာ အဒါသိ. သော ကိဉ္စာပိ ဣတရေဟိ စတူဟိ ကရဏ္ဍေဟိ ဣတရေဟိ စတူဟိ သမုဂ္ဂေဟိ ဣတရာဟိ တီဟိ ပေဠာဟိ န တာဝ ဘာဇေတွာ ဒေတိ, အနုပုဗ္ဗေန ပန ဒဿတိ, န ဟိ သက္ကာ ဧကပ္ပဟာရေန ဒါတုံ.

ឮថា មានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គ ព្រះអង្គមានព្រះរាជបុត្រជាងមួយពាន់អង្គ។ ព្រះរាជានោះ ទ្រង់ដាក់គ្រឿងអលង្ការសម្រាប់ប្រដាប់កាយរបស់ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ ក្នុងហិប ៤ ហើយប្រគល់ឲ្យព្រះរាជបុត្រច្បង ដោយព្រះតម្រាស់ថា «នែកូនសម្លាញ់ នេះជាគ្រឿងអលង្ការរបស់ប្អូនៗឯង កាលបើមានពិធីបុណ្យបែបនោះមកដល់ បើពួកប្អូនៗសុំថា 'សូមបងប្រគល់គ្រឿងអលង្ការឲ្យពួកយើងខ្ញុំផង' ចូរឯងប្រគល់ឲ្យចុះ»។ ព្រះរាជបុត្រច្បងនោះ ទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស» ហើយក៏នាំយកទៅទុកក្នុងបន្ទប់ឃ្លាំងដ៏មានតម្លៃ។ លុះដល់ថ្ងៃបុណ្យបែបនោះ ពួកព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយ ចូលទៅគាល់ព្រះរាជា ហើយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះវររាជបិតា សូមទ្រង់ប្រោសប្រទានគ្រឿងអលង្ការដល់ពួកយើងខ្ញុំ ពួកយើងខ្ញុំនឹងលេងកម្សាន្តក្នុងពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្ស»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «នែកូនៗ ឪពុកបានផ្ញើគ្រឿងអលង្ការទុកក្នុងដៃបងច្បងរបស់ពួកឯងហើយ ចូរពួកឯងទៅនាំយកគ្រឿងអលង្ការនោះមកតុបតែងចុះ»។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ ទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «ព្រះករុណា» ហើយក៏ចូលទៅរកបងច្បងនោះ និយាយថា «ឮថា គ្រឿងអលង្ការរបស់ពួកយើងខ្ញុំ នៅក្នុងដៃរបស់បង សូមបងប្រគល់គ្រឿងអលង្ការនោះមកឲ្យពួកយើងខ្ញុំចុះ»។ បងច្បងនោះ ទទួលពាក្យថា «បងនឹងធ្វើដូច្នោះ» ហើយក៏បើកបន្ទប់ឃ្លាំង យកហិបទាំង ៤ ចេញមក ទុកហិប ៣ ឡែក បើកហិប ១ យកកញ្ជើ ៥ ចេញពីហិបនោះ ទុកកញ្ជើ ៤ ឡែក បើកកញ្ជើ ១ យកប្រអប់ ៥ ចេញពីកញ្ជើនោះ ទុកប្រអប់ ៤ ឡែក បើកប្រអប់ ១ យកគម្របដាក់ទុកមួយចំហៀង ហើយយកគ្រឿងអលង្ការផ្សេងៗ មានកងដៃ កងជើង ជាដើម ចេញពីប្រអប់នោះ ប្រគល់ឲ្យទៅ។ បងច្បងនោះ ទោះបីមិនទាន់ចែកគ្រឿងអលង្ការពីប្រអប់ ៤ ផ្សេងទៀត ពីកញ្ជើ ៤ ផ្សេងទៀត និងពីហិប ៣ ផ្សេងទៀត ប្រគល់ឲ្យភ្លាមៗក៏ដោយ ប៉ុន្តែគង់នឹងប្រគល់ឲ្យជាលំដាប់លំដោយ ព្រោះថាមិនអាចនឹងប្រគល់ឲ្យទាំងអស់ក្នុងពេលតែមួយបានឡើយ។

တတ္ထ မဟာရာဇာ ဝိယ ဘဂဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ရာဇာဟမသ္မိ သေလာတိ ဘဂဝါ, ဓမ္မရာဇာ အနုတ္တရော’’တိ (သု. နိ. ၅၅၉). ဇေဋ္ဌပုတ္တော ဝိယ သာရိပုတ္တတ္ထေရော, ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ယံ ခေါ တံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ, ‘ဘဂဝတော ပုတ္တော ဩရသော မုခတော ဇာတော ဓမ္မဇော ဓမ္မနိမ္မိတော ဓမ္မဒါယာဒေါ, နော အာမိသဒါယာဒေါ’တိ သာရိပုတ္တမေဝ တံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ, ဘဂဝတော ပုတ္တော…ပေ… နော အာမိသဒါယာဒေါ’’တိ (မ. နိ. ၃.၉၇). ပရောသဟဿရာဇပုတ္တာ ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

ក្នុងឧបមេយ្យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គួរជ្រាបថាដូចជាព្រះមហាក្សត្រ។ សូម្បីព្រះសូត្រនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយថា «ម្នាលសេលៈ តថាគតជាស្តេច គឺធម៌រាជាដ៏ប្រសើរ គ្មានស្តេចដទៃក្រៃលែងជាងឡើយ»។ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ គួរជ្រាបថាដូចជាព្រះរាជបុត្រច្បង សូម្បីព្រះពុទ្ធដីកានេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលកាលពោលដោយត្រឹមត្រូវ គប្បីពោលនូវពាក្យណាថា 'ព្រះសារីបុត្តជាបុត្រកើតទ្រូង កើតអំពីព្រះឱស្ឋ កើតអំពីធម៌ ធម៌និម្មិតឡើង ជាអ្នកទទួលមរតកធម៌ មិនមែនជាអ្នកទទួលមរតកអាមិសៈឡើយ' បុគ្គលកាលពោលដោយត្រឹមត្រូវ គប្បីពោលសំដៅយកព្រះសារីបុត្តនោះឯងថា 'ជាបុត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ... មិនមែនជាអ្នកទទួលមរតកអាមិសៈឡើយ'»។ ព្រះភិក្ខុសង្ឃ គួរជ្រាបថាដូចជាព្រះរាជបុត្រជាងមួយពាន់អង្គ។ សូម្បីព្រះពុទ្ធដីកានេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយថា៖

‘‘ပရောသဟဿံ [Pg.125] ဘိက္ခူနံ, သုဂတံ ပယိရုပါသတိ;

ဒေသေန္တံ ဝိရဇံ ဓမ္မံ, နိဗ္ဗာနံ အကုတောဘယ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၁၆);

«ព្រះភិក្ខុទាំងឡាយមានចំនួនជាងមួយពាន់រូប តែងចូលទៅអង្គុយជិតព្រះសុគត ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងធម៌ដ៏ប្រាសចាកធូលី គឺព្រះនិព្វានជាធម៌គ្មានភ័យអំពីទីណាឡើយ»។

ရညော တေသံ ပုတ္တာနံ ပိဠန္ဓနံ စတူသု ပေဠာသု ပက္ခိပိတွာ ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ ဟတ္ထေ ဌပိတကာလော ဝိယ ဘဂဝတော ဓမ္မသေနာပတိဿ ဟတ္ထေ စတုသစ္စပ္ပကာသနာယ ဌပိတကာလော, တေနေဝါဟ – ‘‘သာရိပုတ္တော, ဘိက္ခဝေ, ပဟောတိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဝိတ္ထာရေန အာစိက္ခိတုံ ဒေသေတုံ ပညာပေတုံ ပဋ္ဌပေတုံ ဝိဝရိတုံ ဝိဘဇိတုံ ဥတ္တာနီကာတု’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၃၇၁). တထာရူပေ ခဏေ တေသံ ရာဇပုတ္တာနံ တံ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပိဠန္ဓနံ ယာစနကာလော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝဿူပနာယိကသမယေ အာဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနာယ ယာစိတကာလော. ဥပကဋ္ဌာယ ကိရ ဝဿူပနာယိကာယ ဣဒံ သုတ္တံ ဒေသိတံ. ရညော, ‘‘တာတာ, ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဝေါ ဟတ္ထေ မယာ ပိဠန္ဓနံ ဌပိတံ တံ အာဟရာပေတွာ ပိဠန္ဓထာ’’တိ ဝုတ္တကာလော ဝိယ သမ္ဗုဒ္ဓေနာပိ, ‘‘သေဝေထ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ, ဘဇထ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ. ပဏ္ဍိတာ ဘိက္ခူ အနုဂ္ဂါဟကာ သဗြဟ္မစာရီန’’န္တိ ဧဝံ ဓမ္မသေနာပတိနော သန္တိကေ ဘိက္ခူနံ ပေသိတကာလော.

ពេលវេលាដែលព្រះរាជាដាក់គ្រឿងអលង្ការរបស់ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ ក្នុងហិបទាំង ៤ ហើយប្រគល់ទុកក្នុងដៃរបស់ព្រះរាជបុត្រច្បង យ៉ាងណាមិញ ពេលវេលាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រគល់ការសម្តែងអរិយសច្ច ៤ ទុកក្នុងដៃរបស់ព្រះធម្មសេនាបតី ក៏យ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះសារីបុត្តអាចនឹងប្រាប់ សម្តែង បញ្ញត្តិ តាំងទុក បើក វែកញែក ធ្វើឲ្យងាយ នូវអរិយសច្ចទាំង ៤ ដោយសេចក្តីពិស្តារបាន»។ ពេលវេលាដែលពួកព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ ចូលទៅគាល់ព្រះរាជាក្នុងឱកាសបែបនោះ ដើម្បីសុំគ្រឿងអលង្ការ យ៉ាងណាមិញ ពេលវេលាដែលព្រះភិក្ខុសង្ឃ ចូលទៅរកព្រះសារីបុត្តក្នុងសម័យចូលវស្សា ដើម្បីសុំឲ្យសម្តែងធម៌ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ឮថា ព្រះសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងក្នុងកាលដែលជិតដល់ថ្ងៃចូលវស្សា។ ពេលវេលាដែលព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «នែកូនៗ ឪពុកបានផ្ញើគ្រឿងអលង្ការទុកក្នុងដៃបងច្បងរបស់ពួកឯងហើយ ចូរពួកឯងទៅនាំយកគ្រឿងអលង្ការនោះមកតុបតែងចុះ» យ៉ាងណាមិញ ពេលវេលាដែលព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់បញ្ជូនភិក្ខុទាំងឡាយទៅកាន់សំណាក់ព្រះធម្មសេនាបតី ដោយព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយសេពគប់នឹងសារីបុត្ត និងមោគ្គល្លាន ចូរអ្នកទាំងឡាយភប់ប្រសព្វនឹងសារីបុត្ត និងមោគ្គល្លានចុះ ព្រោះភិក្ខុទាំងឡាយនោះជាអ្នកមានប្រាជ្ញា តែងជួយសង្គ្រោះដល់សព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ» ក៏យ៉ាងនោះដែរ។

ရာဇပုတ္တေဟိ ရညော ကထံ သုတွာ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပိဠန္ဓနံ ယာစိတကာလော ဝိယ ဘိက္ခူဟိ သတ္ထုကထံ သုတွာ ဓမ္မသေနာပတိံ ဥပသင်္ကမ္မ ဓမ္မဒေသနံ အာယာစိတကာလော. ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဂဗ္ဘံ ဝိဝရိတွာ စတဿော ပေဠာယော နီဟရိတွာ ဌပနံ ဝိယ ဓမ္မသေနာပတိဿ ဣမံ သုတ္တန္တံ အာရဘိတွာ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ဝသေန မာတိကာယ ဌပနံ. တိဿော ပေဠာယော ဌပေတွာ ဧကံ ဝိဝရိတွာ တတော ပဉ္စသမုဂ္ဂနီဟရဏံ ဝိယ တီဏိ အရိယသစ္စာနိ ဌပေတွာ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဝိဘဇန္တဿ ပဉ္စက္ခန္ဓဒဿနံ. စတ္တာရော သမုဂ္ဂေ ဌပေတွာ ဧကံ ဝိဝရိတွာ တတော ပဉ္စကရဏ္ဍနီဟရဏံ ဝိယ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓေ ဌပေတွာ ဧကံ ရူပက္ခန္ဓံ ဝိဘဇန္တဿ စတုမဟာဘူတဥပါဒါရူပဝသေန ပဉ္စကောဋ္ဌာသဒဿနံ.

ពេលវេលាដែលពួកព្រះរាជបុត្រស្តាប់ព្រះរាជឱង្ការរបស់ព្រះរាជា ហើយចូលទៅរកបងច្បងដើម្បីសុំគ្រឿងអលង្ការ យ៉ាងណាមិញ ពេលវេលាដែលភិក្ខុទាំងឡាយស្តាប់ព្រះពុទ្ធដីការបស់ព្រះសាស្តា ហើយចូលទៅរកព្រះធម្មសេនាបតី ដើម្បីសុំឲ្យសម្តែងធម៌ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ការដែលបងច្បងបើកបន្ទប់ឃ្លាំង យកហិបទាំង ៤ ចេញមកដាក់ទុក យ៉ាងណាមិញ ការដែលព្រះធម្មសេនាបតីផ្តើមសម្តែងព្រះសូត្រនេះ ដោយការតាំងមាតិកាទុកដោយអំណាចនៃអរិយសច្ច ៤ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ការដែលបងច្បងទុកហិប ៣ ឡែក បើកហិប ១ ហើយយកកញ្ជើ ៥ ចេញពីហិបនោះ យ៉ាងណាមិញ ការដែលព្រះធម្មសេនាបតីទុកអរិយសច្ច ៣ ឡែក ហើយសម្តែងវែកញែកទុក្ខអរិយសច្ច ដោយការបង្ហាញខន្ធ ៥ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ការដែលបងច្បងទុកកញ្ជើ ៤ ឡែក បើកកញ្ជើ ១ ហើយយកប្រអប់ ៥ ចេញពីកញ្ជើនោះ យ៉ាងណាមិញ ការដែលព្រះធម្មសេនាបតីទុកអរូបខន្ធ ៤ ឡែក ហើយសម្តែងវែកញែករូបខន្ធ ដោយការបង្ហាញចំណែកទាំង ៥ ដោយអំណាចនៃមហាភូតរូប ៤ និងឧបាទាយរូប ក៏យ៉ាងនោះដែរ។

၃၀၂. စတ္တာရော ကရဏ္ဍေ ဌပေတွာ ဧကံ ဝိဝရိတွာ ပိဓာနံ ပဿေ ဌပေတွာ ဟတ္ထူပဂပါဒူပဂါဒိပိဠန္ဓနဒါနံ ဝိယ တီဏိ မဟာဘူတာနိ ဥပါဒါရူပဉ္စ ဌပေတွာ ဧကံ ပထဝီဓာတုံ ဝိဘဇန္တဿ ဗာဟိရံ တာဝ ပိဓာနံ ဝိယ ဌပေတွာ အဇ္ဈတ္တိကာယ [Pg.126] ပထဝီဓာတုယာ နာနာသဘာဝတော ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ကတမာ စာဝုသော အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတူ’’တိအာဒိဝစနံ.

៣០២. ការដែលបងច្បងទុកប្រអប់ ៤ ឡែក បើកប្រអប់ ១ យកគម្របដាក់ទុកមួយចំហៀង ហើយប្រគល់គ្រឿងអលង្ការផ្សេងៗ មានកងដៃ កងជើង ជាដើម យ៉ាងណាមិញ ការដែលព្រះធម្មសេនាបតីទុកមហាភូតរូប ៣ និងឧបាទាយរូបឡែក ហើយសម្តែងវែកញែកបឋវីធាតុ ១ ដោយទុកបឋវីធាតុខាងក្រៅ (ពាហិរបឋវីធាតុ) ទុកមួយអន្លើជាមុនសិន ដូចជាការទុកគម្របប្រអប់ ហើយសម្តែងពាក្យជាដើមថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុ (បឋវីធាតុខាងក្នុង) នោះ តើដូចម្តេច?» ដើម្បីបង្ហាញអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុ ដោយអាការៈ ២០ តាមសភាវៈផ្សេងៗគ្នា ក៏យ៉ាងនោះដែរ។

တဿ ပန ရာဇပုတ္တဿ တေဟိ စတူဟိ ကရဏ္ဍေဟိ စတူဟိ သမုဂ္ဂေဟိ တီဟိ စ ပေဠာဟိ ပစ္ဆာ အနုပုဗ္ဗေန နီဟရိတွာ ပိဠန္ဓနဒါနံ ဝိယ ထေရဿာပိ ဣတရေသဉ္စ တိဏ္ဏံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါရူပါနဉ္စ စတုန္နံ အရူပက္ခန္ဓာနဉ္စ တိဏ္ဏံ အရိယသစ္စာနဉ္စ ပစ္ဆာ အနုပုဗ္ဗေန ဘာဇေတွာ ဒဿနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ပနေတံ ‘‘ကတမာ စာဝုသော, အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တံ ပစ္စတ္တန္တိ ဥဘယမ္ပေတံ နိယကာဓိဝစနမေဝ. ကက္ခဠန္တိ ထဒ္ဓံ. ခရိဂတန္တိ ဖရုသံ. ဥပါဒိန္နန္တိ န ကမ္မသမုဋ္ဌာနမေဝ, အဝိသေသေန ပန သရီရဋ္ဌကဿေတံ ဂဟဏံ. သရီရဋ္ဌကဉှိ ဥပါဒိန္နံ ဝါ ဟောတု, အနုပါဒိန္နံ ဝါ, အာဒိန္နဂဟိတပရာမဋ္ဌဝသေန သဗ္ဗံ ဥပါဒိန္နမေဝ နာမ. သေယျထိဒံ – ကေသာ လောမာ…ပေ… ဥဒရိယံ ကရီသန္တိ ဣဒံ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ကုလပုတ္တဿ အဇ္ဈတ္တိကပထဝီဓာတုဝသေန တာဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဘတ္တံ. ဧတ္ထ ပန မနသိကာရံ အာရဘိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ဂဟေတုကာမေန ယံ ကာတဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. မတ္ထလုင်္ဂံ ပန န ဣဓ ပါဠိအာရုဠှံ. တမ္ပိ အာဟရိတွာ, ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ဝဝတ္ထပေတွာ, ‘‘အယမ္ပိ အစေတနာ အဗျာကတာ သုညာ ထဒ္ဓါ ပထဝီဓာတု ဧဝါ’’တိ မနသိ ကာတဗ္ဗံ. ယံ ဝါ ပနညမ္ပီတိ ဣဒံ ဣတရေသု တီသု ကောဋ္ဌာသေသု အနုဂတာယ ပထဝီဓာတုယာ ဂဟဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. ယာ စေဝ ခေါ ပန အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတူတိ ယာ စ အယံ ဝုတ္တပ္ပကာရာ အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတု. ယာ စ ဗာဟိရာတိ ယာ စ ဝိဘင်္ဂေ, ‘‘အယော လောဟံ တိပု သီသ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၁၇၃) နယေန အာဂတာ ဗာဟိရာ ပထဝီဓာတု.

ការដែលព្រះរាជបុត្រច្បងនោះ នាំយកគ្រឿងអលង្ការចេញពីប្រអប់ ៤ ផ្សេងទៀត ពីកញ្ជើ ៤ ផ្សេងទៀត និងពីហិប ៣ ផ្សេងទៀត មកប្រគល់ឲ្យជាលំដាប់លំដោយក្នុងកាលជាខាងក្រោយ យ៉ាងណាមិញ ការដែលព្រះថេរៈសម្តែងវែកញែកបង្ហាញនូវមហាភូតរូប ៣ ផ្សេងទៀត ឧបាទាយរូបទាំងឡាយ អរូបខន្ធ ៤ និងអរិយសច្ច ៣ ជាលំដាប់លំដោយក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។ ចំណែកឯពាក្យណាដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា «ម្នាលអាវុសោ ចុះអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុ តើដូចម្តេច?» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា អជ្ឈត្តំ (ខាងក្នុង) និង បច្ចត្តំ (ចំពោះខ្លួន) ទាំងពីរម៉ាត់នេះ ជាឈ្មោះនៃរបស់ផ្ទាល់ខ្លួនពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា កក្ខឡំ បានដល់ ភាពរឹងប៉ឹង។ ពាក្យថា ខរិគតំ បានដល់ ភាពគ្រើម។ ពាក្យថា ឧបាទិន្នំ មិនមែនសំដៅយកតែរូបដែលកើតអំពីកម្មប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែដោយមិនប្លែកគ្នា នេះជាការកាន់យកនូវរូបដែលតាំងនៅក្នុងសរីរៈទាំងអស់។ ព្រោះថារូបដែលតាំងនៅក្នុងសរីរៈ ទោះបីជាឧបាទិន្នរូប (រូបដែលកម្មកាន់កាប់) ក្តី ឬជាអនឧបាទិន្នរូប (រូបដែលកម្មមិនកាន់កាប់) ក្តី ដោយអំណាចនៃការស្ទាបអង្អែលដោយការកាន់យកដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ រូបទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថា ឧបាទិន្នរូប ដូចគ្នា។ ពាក្យថា សេយ្យថិទំ កេសា លោមា...បេ... ឧទរិយំ ករីសំ នេះ ព្រះថេរៈបានវែកញែកកម្មដ្ឋាន ដោយអំណាចនៃអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុ សម្រាប់កុលបុត្រអ្នកចម្រើនធាតុកម្មដ្ឋានជាមុនសិន។ ប៉ុន្តែក្នុងអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុនេះ កិច្ចការណាដែលយោគីបុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានឹងកាន់យកនូវអរហត្តផល ដោយការផ្តើមធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ហើយចម្រើនវិបស្សនា គប្បីធ្វើ កិច្ចការទាំងអស់នោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានសម្តែងដោយពិស្តារហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ចំណែកឯខួរក្បាល (មត្ថលុង្គំ) មិនបានលើកឡើងក្នុងបាលីនេះឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងនោះក្តី គប្បីនាំយកខួរក្បាលនោះមកកំណត់ដោយអំណាចនៃពណ៌ សណ្ឋាន ជាដើម តាមវិធីដែលពោលទុកក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ ហើយគប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា «សូម្បីតែខួរក្បាលនេះ ក៏ជាអចេតនធម៌ ជាអព្យាកតធម៌ ជាធម៌សូន្យទទេ ជារបស់រឹង និងជាបឋវីធាតុពិតប្រាកដ»។ ពាក្យថា យំ វា បនញ្ញម្បិ នេះ ព្រះថេរៈត្រាស់ទុកដើម្បីកាន់យកនូវបឋវីធាតុដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅក្នុងចំណែក ៣ ផ្សេងទៀត (គឺអាបោ តេជោ វាយោ)។ ពាក្យថា យា ចេវ ខោ បន អជ្ឈត្តិកា បឋវីធាតុ បានដល់ អជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុដែលមានប្រការដូចដែលបានពោលមកហើយនេះឯង។ ពាក្យថា យា ច ពាហិរា បានដល់ ពាហិរបឋវីធាតុដែលមកក្នុងគម្ពីរវិភង្គ ដោយន័យជាដើមថា «ដែក ស្ពាន់ សំណប៉ាហាំង សំណភក់»។

ဧတ္တာဝတာ ထေရေန အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတု နာနာသဘာဝတော ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ဝိတ္ထာရေန ဒဿိတာ, ဗာဟိရာ သင်္ခေပေန. ကသ္မာ? ယသ္မိဉှိ ဌာနေ သတ္တာနံ အာလယော နိကန္တိ ပတ္ထနာ ပရိယုဋ္ဌာနံ ဂဟဏံ ပရာမာသော ဗလဝါ ဟောတိ, တတ္ထ တေသံ အာလယာဒီနံ ဥဒ္ဓရဏတ္ထံ ဗုဒ္ဓါ ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကာ ဝါ ဝိတ္ထာရကထံ ကထေန္တိ. ယတ္ထ ပန န ဗလဝါ, တတ္ထ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာဘာဝတော သင်္ခေပေန ကထေန္တိ. ယထာ ဟိ ကဿကော ခေတ္တံ ကသမာနော ယတ္ထ မူလသန္တာနကာနံ ဗလဝတာယ နင်္ဂလံ လဂ္ဂတိ, တတ္ထ ဂေါဏေ ဌပေတွာ ပံသုံ ဝိယူဟိတွာ မူလသန္တာနကာနိ ဆေတွာ ဆေတွာ [Pg.127] ဥဒ္ဓရန္တော ဗဟုံ ဝါယာမံ ကရောတိ. ယတ္ထ တာနိ နတ္ထိ, တတ္ထ ဗလဝံ ပယောဂံ ကတွာ ဂေါဏေ ပိဋ္ဌိယံ ပဟရမာနော ကသတိယေဝ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះថេរៈបានបង្ហាញអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុ ដោយអាការៈ ២០ តាមសភាវៈផ្សេងៗគ្នា ដោយសេចក្តីពិស្តារ ចំណែកឯពាហិរបឋវីធាតុ ទ្រង់បង្ហាញដោយសេចក្តីសង្ខេប។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ក្នុងទីណាដែលសេចក្តីអាល័យ សេចក្តីត្រេកអរ សេចក្តីប្រាថ្នា សេចក្តីគ្របសង្កត់ ការកាន់យក និងការស្ទាបអង្អែលរបស់សត្វទាំងឡាយ មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា ក្នុងទីនោះ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្តី ព្រះពុទ្ធសាវ័កទាំងឡាយក្តី តែងសម្តែងធម៌ដោយសេចក្តីពិស្តារ ដើម្បីដកចេញនូវសេចក្តីអាល័យជាដើមនោះ។ ចំណែកឯក្នុងទីណាដែលសេចក្តីអាល័យជាដើមនោះ គ្មានកម្លាំងខ្លាំងក្លាទេ ក្នុងទីនោះ ព្រោះគ្មានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើ ទើបទ្រង់សម្តែងដោយសេចក្តីសង្ខេប។ ឧបមាដូចជា ជនអ្នកធ្វើស្រែ កាលកំពុងភ្ជួររាស់ស្រែ ក្នុងកន្លែងណាដែលនង្គ័លទាក់ទើដោយសារឫសឈើទាំងឡាយមានកម្លាំងខ្លាំង ក្នុងកន្លែងនោះ គាត់តែងឲ្យគោឈប់ ជម្រះដី កាត់ឫសឈើទាំងឡាយនោះចេញ ហើយព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីដកវាចេញ។ ចំណែកឯក្នុងកន្លែងណាដែលគ្មានឫសឈើទាំងនោះ គាត់មិនបាច់ប្រើប្រាស់ការព្យាយាមខ្លាំងក្លាឡើយ គ្រាន់តែវាយខ្នងគោ ហើយភ្ជួរទៅមុខតែម្តង ឧបមេយ្យនេះ ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។

ပထဝီဓာတုရေဝေသာတိ ဒုဝိဓာပေသာ ထဒ္ဓဋ္ဌေန ကက္ခဠဋ္ဌေန ဖရုသဋ္ဌေန ဧကလက္ခဏာ ပထဝီဓာတုယေဝ, အာဝုသောတိ အဇ္ဈတ္တိကံ ဗာဟိရာယ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ဒဿေတိ. ယသ္မာ ဗာဟိရာယ ပထဝီဓာတုယာ အစေတနာဘာဝေါ ပါကဋော, န အဇ္ဈတ္တိကာယ, တသ္မာ သာ ဗာဟိရာယ သဒ္ဓိံ ဧကသဒိသာ အစေတနာယေဝါတိ ဂဏှန္တဿ သုခပရိဂ္ဂဟော ဟောတိ. ယထာ ကိံ? ယထာ ဒန္တေန ဂေါဏေန သဒ္ဓိံ ယောဇိတော အဒန္တော ကတိပါဟမေဝ ဝိသူကာယတိ ဝိပ္ဖန္ဒတိ, အထ န စိရဿေဝ ဒမထံ ဥပေတိ. ဧဝံ အဇ္ဈတ္တိကာပိ ဗာဟိရာယ သဒ္ဓိံ ဧကသဒိသာတိ ဂဏှန္တဿ ကတိပါဟမေဝ အစေတနာဘာဝေါ န ဥပဋ္ဌာတိ, အထ န စိရေနေဝဿာ အစေတနာဘာဝေါ ပါကဋော ဟောတိ. တံ နေတံ မမာတိ တံ ဥဘယမ္ပိ န ဧတံ မမ, န ဧသောဟမသ္မိ, န ဧသော မေ အတ္တာတိ ဧဝံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာဘူတန္တိ ယထာသဘာဝံ, တဉှိ အနိစ္စာဒိသဘာဝံ, တသ္မာ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

ពាក្យថា បឋវីធាតុរេវេសា បានសេចក្តីថា បឋវីធាតុទាំងពីរប្រការនេះ សុទ្ធតែជាបឋវីធាតុដូចគ្នា ដោយមានលក្ខណៈតែមួយ គឺដោយអត្ថថា រឹង ដោយអត្ថថា គ្រើម និងដោយអត្ថថា គគ្រាត។ ព្រោះថាកាលបើភិក្ខុកំណត់ដឹងថា «អជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុនោះ មានសភាពដូចគ្នាជាមួយពាហិរបឋវីធាតុ គឺពិតជាអចេតនធម៌ដូចគ្នា» ការកំណត់ដឹងនោះ តែងប្រព្រឹត្តទៅបានដោយងាយ។ ឧបមាដូចម្តេច? ឧបមាដូចជា គោដែលមិនទាន់ផ្សាំង កាលបើគេទឹមជាមួយគោដែលផ្សាំងរួចហើយ វាតែងតែរើបម្រះ និងរើបំរះតែពីររបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់មក វាក៏ដល់នូវភាពផ្សាំងដោយមិនយូរប៉ុន្មានឡើយ។ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុ ក៏មានសភាពដូចគ្នាជាមួយពាហិរបឋវីធាតុដែរ កាលបើភិក្ខុកំណត់ដឹងយ៉ាងនេះ ភាពជាអចេតនធម៌ មិនទាន់លេចឡើងច្បាស់លាស់តែក្នុងរយៈពេលពីររបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់មក ភាពជាអចេតនធម៌របស់អជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុនោះ ក៏រមែងប្រាកដច្បាស់លាស់ដោយមិនយូរប៉ុន្មានឡើយ។ ពាក្យថា តំ នេតំ មម បានសេចក្តីថា បឋវីធាតុទាំងពីរប្រការនោះ មិនមែនជារបស់យើង មិនមែនជាយើង មិនមែនជាខ្លួនរបស់យើងឡើយ គប្បីរមិលមើលដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវតាមសេចក្តីពិតយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា យថាភូតំ បានដល់ តាមសភាវៈពិត ព្រោះថាសភាវៈនោះ មានសភាវៈមិនទៀងជាដើម ហេតុនោះ គប្បីរមិលមើលថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា នេះជាអត្ថក្នុងពាក្យនោះ។

ဟောတိ ခေါ သော, အာဝုသောတိ ကသ္မာ အာရဘိ? ဗာဟိရအာပေါဓာတုဝသေန ဗာဟိရာယ ပထဝီဓာတုယာ ဝိနာသံ ဒဿေတွာ တတော ဝိသေသတရေန ဥပါဒိန္နာယ သရီရဋ္ဌကပထဝီဓာတုယာ ဝိနာသဒဿနတ္ထံ. ပကုပ္ပတီတိ အာပေါသံဝဋ္ဋဝသေန ဝဍ္ဎမာနာ ကုပ္ပတိ. အန္တရဟိတာ တသ္မိံ သမယေ ဗာဟိရာ ပထဝီဓာတု ဟောတီတိ တသ္မိံ သမယေ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေ ခါရောဒကေန ဝိလီယမာနာ ဥဒကာနုဂတာ ဟုတွာ သဗ္ဗာ ပဗ္ဗတာဒိဝသေန သဏ္ဌိတာ ပထဝီဓာတု အန္တရဟိတာ ဟောတိ. ဝိလီယိတွာ ဥဒကမေဝ ဟောတိ. တာဝ မဟလ္လိကာယာတိ တာဝ မဟန္တာယ.

ព្រះថេរៈផ្តើមពាក្យថា ហោតិ ខោ សោ អាវុសោ ព្រោះហេតុអ្វី? ដើម្បីបង្ហាញការវិនាសទៅនៃពាហិរបឋវីធាតុ ដោយអំណាចនៃពាហិរអាបោធាតុ ហើយបន្ទាប់មក ដើម្បីបង្ហាញការវិនាសទៅនៃបឋវីធាតុដែលតាំងនៅក្នុងសរីរៈ ដែលជាឧបាទិន្នរូប ឲ្យប្លែកក្រៃលែងជាងនោះទៅទៀត។ ពាក្យថា បកុប្បតិ បានសេចក្តីថា កាលបើទឹកកើនឡើងដោយអំណាចនៃអាបោសំវដ្តៈ (ទឹកបំផ្លាញកប្ប) វាក៏រំជើបរំជួល។ ពាក្យថា អន្តរហិតា តស្មិំ សមយេ ពាហិរា បឋវីធាតុ ហោតិ បានសេចក្តីថា ក្នុងសម័យនោះ បឋវីធាតុដែលរលាយទៅដោយសារទឹកប្រៃ ក្នុងសែនកោដិចក្រវាឡ ក៏ក្លាយទៅជាទឹក ហើយបឋវីធាតុទាំងអស់ដែលតាំងនៅជាភ្នំជាដើម ក៏វិនាសបាត់បង់ទៅ។ គឺរលាយទៅជាទឹកតែម្តង។ ពាក្យថា តាវ មហល្លិកាយ បានដល់ ធំធេងប៉ុណ្ណោះ។

ဒုဝေ သတသဟဿာနိ, စတ္တာရိ နဟုတာနိ စ;

ဧတ္တကံ ဗဟလတ္တေန, သင်္ခါတာယံ ဝသုန္ဓရာတိ. –

ផែនដីនេះ រាប់ដោយកម្រាស់ មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ គឺពីរសែនយោជន៍ និងបួនម៉ឺនយោជន៍។

ဧဝံ ဗဟလတ္တေနေဝ မဟန္တာယ, ဝိတ္ထာရတော ပန ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠပ္ပမာဏာယ. အနိစ္စတာတိ ဟုတွာ အဘာဝတာ. ခယဓမ္မတာတိ ခယံ ဂမနသဘာဝတာ[Pg.128]. ဝယဓမ္မတာတိ ဝယံ ဂမနသဘာဝတာ. ဝိပရိဏာမဓမ္မတာတိ ပကတိဝိဇဟနသဘာဝတာ, ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ အနိစ္စလက္ခဏမေဝ ဝုတ္တံ. ယံ ပန အနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခံ. ယံ ဒုက္ခံ, တံ အနတ္တာတိ တီဏိပိ လက္ခဏာနိ အာဂတာနေဝ ဟောန္တိ. မတ္တဋ္ဌကဿာတိ ပရိတ္တဋ္ဌိတိကဿ, တတ္ထ ဒွီဟာကာရေဟိ ဣမဿ ကာယဿ ပရိတ္တဋ္ဌိတိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဌိတိပရိတ္တတာယ စ သရသပရိတ္တတာယ စ. အယဉှိ အတီတေ စိတ္တက္ခဏေ ဇီဝိတ္ထ, န ဇီဝတိ, န ဇီဝိဿတိ. အနာဂတေ စိတ္တက္ခဏေ ဇီဝိဿတိ, န ဇီဝတိ, န ဇီဝိတ္ထ. ပစ္စုပ္ပန္နေ စိတ္တက္ခဏေ ဇီဝတိ, န ဇီဝိတ္ထ, န ဇီဝိဿတီတိ ဝုစ္စတိ.

យ៉ាងនេះ ផែនដីនេះរាប់ថាធំដោយកម្រាស់ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែដោយទទឹង (សេចក្តីពិស្តារ) មានប្រមាណស្មើនឹងសែនកោដិចក្រវាឡ។ ពាក្យថា 'អនិច្ចតា' បានដល់ ភាពមិនមាន បន្ទាប់ពីមានឡើងហើយ។ ពាក្យថា 'ខយធម្មតា' បានដល់ សភាវៈដែលមានការទៅដល់នូវការអស់ទៅជាធម្មតា។ ពាក្យថា 'វយធម្មតា' បានដល់ សភាវៈដែលមានការទៅដល់នូវការវិនាសជាធម្មតា។ ពាក្យថា 'វិបរិណាមធម្មតា' បានដល់ សភាវៈដែលមានការលះបង់នូវប្រក្រតីភាពជាធម្មតា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងតែអនិច្ចលក្ខណៈប៉ុណ្ណោះ ដោយបទទាំងអស់នេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ណាដែលមិនទៀង ធម៌នោះជាទុក្ខ ធម៌ណាជាទុក្ខ ធម៌នោះជាអនត្តា ដូច្នេះ លក្ខណៈទាំងបីនេះ ក៏ឈ្មោះថាជាសភាវៈដែលមកដល់ហើយដូចគ្នា។ ពាក្យថា 'មត្តដ្ឋកស្ស' បានដល់ នៃធម៌ដែលមានការតាំងនៅបន្តិចបន្តួច។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ភាពជាធម៌មានការតាំងនៅបន្តិចបន្តួចនៃកាយនេះ គប្បីជ្រាបដោយអាការៈ ២ យ៉ាង គឺដោយភាពមានការតាំងនៅបន្តិចបន្តួច (ឋិតិបរិត្តតា) និងដោយភាពមានប្រមាណតិចតួចដោយខ្លួនឯង (សរសបរិត្តតា)។ ព្រោះថាកាយនេះ ធ្លាប់រស់នៅក្នុងខណៈចិត្តជាអតីត មិនមែនកំពុងរស់នៅ មិនមែននឹងរស់នៅឡើយ។ នឹងរស់នៅក្នុងខណៈចិត្តជាអនាគត មិនមែនកំពុងរស់នៅ មិនមែនធ្លាប់រស់នៅឡើយ។ កំពុងរស់នៅក្នុងខណៈចិត្តជាបច្ចុប្បន្ន មិនមែនធ្លាប់រស់នៅ មិនមែននឹងរស់នៅឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទុក។

‘‘ဇီဝိတံ အတ္တဘာဝေါ စ, သုခဒုက္ခာ စ ကေဝလာ;

ဧကစိတ္တသမာယုတ္တာ, လဟု သော ဝတ္တတေ ခဏော’’တိ. –

«ជីវិត អត្តភាព និងសុខទុក្ខទាំងឡាយ ដែលមិនលាយឡំគ្នា ធម៌ទាំងនេះ ផ្សំផ្គុំដោយចិត្តតែមួយ ខណៈនោះរមែងប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងរហ័ស។»

ဣဒံ ဧတဿေဝ ပရိတ္တဋ္ဌိတိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဌိတိပရိတ္တတာယ ပရိတ္တဋ္ဌိတိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ព្រះតម្រាស់នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដើម្បីបង្ហាញនូវភាពមានការតាំងនៅបន្តិចបន្តួចនៃអត្តភាពនោះឯង។ ភាពមានការតាំងនៅបន្តិចបន្តួច គប្បីជ្រាបដោយភាពមានការតាំងនៅបន្តិចបន្តួចយ៉ាងនេះ។

အဿာသပဿာသူပနိဗဒ္ဓါဒိဘာဝေန ပနဿ သရသပရိတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သတ္တာနဉှိ အဿာသူပနိဗဒ္ဓံ ဇီဝိတံ, ပဿာသူပနိဗဒ္ဓံ ဇီဝိတံ, အဿာသပဿာသူပနိဗဒ္ဓံ ဇီဝိတံ, မဟာဘူတူပနိဗဒ္ဓံ ဇီဝိတံ, ကဗဠီကာရာဟာရူပနိဗဒ္ဓံ ဇီဝိတံ, ဝိညာဏူပနိဗဒ္ဓံ ဇီဝိတန္တိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတံ.

ចំណែកឯភាពមានប្រមាណតិចតួចដោយខ្លួនឯងនៃអត្តភាពនោះ គប្បីជ្រាបដោយការទាក់ទងនឹងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលជាដើម។ ព្រោះថា ជីវិតរបស់សត្វទាំងឡាយ ជំពាក់ទាក់ទងនឹងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ ជីវិតជំពាក់ទាក់ទងនឹងខ្យល់ដកដង្ហើមចូល ជីវិតជំពាក់ទាក់ទងនឹងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល ជីវិតជំពាក់ទាក់ទងនឹងមហាភូតរូប ជីវិតជំពាក់ទាក់ទងនឹងកពលីការាហារ ជីវិតជំពាក់ទាក់ទងនឹងវិញ្ញាណ ដូចដែលបានពន្យល់ពិស្តារហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។

တဏှုပါဒိန္နဿာတိ တဏှာယ အာဒိန္နဂဟိတပရာမဋ္ဌဿ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ အသ္မီတိ ဝါ. အထ ခွာဿ နောတေဝေတ္ထ ဟောတီတိ အထ ခေါ အဿ ဘိက္ခုနော ဧဝံ တီဏိ လက္ခဏာနိ အာရောပေတွာ ပဿန္တဿ ဧတ္ထ အဇ္ဈတ္တိကာယ ပထဝီဓာတုယာ အဟန္တိ ဝါတိအာဒိ တိဝိဓော တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော နောတေဝ ဟောတိ, န ဟောတိယေဝါတိ အတ္ထော. ယထာ စ အာပေါဓာတုဝသေန, ဧဝံ တေဇောဓာတုဝါယောဓာတုဝသေနပိ ဗာဟိရာယ ပထဝီဓာတုယာ အန္တရဓာနံ ဟောတိ. ဣဓ ပန ဧကံယေဝ အာဂတံ. ဣတရာနိပိ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ពាក្យថា 'តណ្ហុបាទិន្នស្ស' បានដល់ បុគ្គលដែលតណ្ហាកាន់យក ស្ទាបអង្អែល និងប្រកាន់មាំថា 'អាត្មាអញ' ឬ 'របស់អាត្មាអញ' ឬ 'ខ្លួនអាត្មាអញមាន'។ ពាក្យថា 'អថ ខ្វស្ស នោតេវេត្ថ ហោតិ' សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុនោះលើកឡើងនូវលក្ខណៈទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ហើយពិចារណាឃើញ ក្នុងបឋវីធាតុជាខាងក្នុងនេះ ការប្រកាន់មាំដោយអំណាចតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ ៣ យ៉ាង មានពាក្យថា 'អាត្មាអញ' ជាដើម រមែងមិនមានឡើយ គឺមិនកើតឡើងទាល់តែសោះ នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ការវិនាសសាបសូន្យទៅនៃបឋវីធាតុខាងក្រៅ រមែងមានដោយអំណាចនៃអាបោធាតុយ៉ាងណា សូម្បីដោយអំណាចនៃតេជោធាតុ និងវាយោធាតុ ក៏រមែងមានយ៉ាងនោះដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែការវិនាសទៅដោយអាបោធាតុម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកធាតុក្រៅពីនេះ គប្បីជ្រាបដោយសេចក្តីដូចគ្នា។

တဉ္စေ, အာဝုသောတိ ဣဓ တဿ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ဘိက္ခုနော သောတဒွါရေ ပရိဂ္ဂဟံ ပဋ္ဌပေန္တော ဗလံ ဒဿေတိ. အက္ကောသန္တီတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသန္တိ. ပရိဘာသန္တီတိ တယာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကတံ, ဧဝဉ္စ ဧဝဉ္စ တံ ကရိဿာမာတိ ဝါစာယ ပရိဘာသန္တိ. ရောသေန္တီတိ ဃဋ္ဋေန္တိ. ဝိဟေသေန္တီတိ ဒုက္ခာပေန္တိ, သဗ္ဗံ ဝါစာယ ဃဋ္ဋနမေဝ ဝုတ္တံ. သော ဧဝန္တိ သော ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကော [Pg.129] ဧဝံ သမ္ပဇာနာတိ. ဥပ္ပန္နာ ခေါ မေ အယန္တိ သမ္ပတိဝတ္တမာနုပ္ပန္နဘာဝေန စ သမုဒါစာရုပ္ပန္နဘာဝေန စ ဥပ္ပန္နာ. သောတသမ္ဖဿဇာတိ ဥပနိဿယဝသေန သောတသမ္ဖဿတော ဇာတာ သောတဒွါရဇဝနဝေဒနာ, ဖဿော အနိစ္စောတိ သောတသမ္ဖဿော ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စောတိ ပဿတိ. ဝေဒနာဒယောပိ သောတသမ္ဖဿသမ္ပယုတ္တာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဓာတာရမ္မဏမေဝါတိ ဓာတုသင်္ခါတမေဝ အာရမ္မဏံ. ပက္ခန္ဒတီတိ ဩတရတိ. ပသီဒတီတိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ ပသီဒတိ, ဘုမ္မဝစနမေဝ ဝါ ဧတံ. ဗျဉ္ဇနသန္ဓိဝသေန ‘‘ဓာတာရမ္မဏမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, ဓာတာရမ္မဏေယေဝါတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. အဓိမုစ္စတီတိ ဓာတုဝသေန ဧဝန္တိ အဓိမောက္ခံ လဘတိ, န ရဇ္ဇတိ, န ဒုဿတိ. အယဉှိ သောတဒွါရမှိ အာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ မူလပရိညာအာဂန္တုကတာဝကာလိကဝသေန ပရိဂ္ဂဟံ ကရောတိ, တဿ ဝိတ္ထာရကထာ သတိပဋ္ဌာနေ သတိသမ္ပဇညပဗ္ဗေ ဝုတ္တာ. သာ ပန တတ္ထ စက္ခုဒွါရဝသေန ဝုတ္တာ, ဣဓ သောတဒွါရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ពាក្យថា 'តញ្ចេ អាវុសោ' ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវកម្លាំង កាលដែលភិក្ខុអ្នកចម្រើនធាតុកម្មដ្ឋាននោះ កំពុងតាំងទុកនូវការកំណត់ដឹងក្នុងសោតទ្វារ។ ពាក្យថា 'អក្កោសន្តិ' គឺជេរប្រទេចដោយអក្កោសវត្ថុ ១០ យ៉ាង។ ពាក្យថា 'បរិភាសន្តិ' គឺគំរាមកំហែងដោយវាចាថា 'អំពើនេះៗ អ្នកបានធ្វើហើយ យើងនឹងធ្វើចំពោះអ្នកយ៉ាងនេះៗ'។ ពាក្យថា 'រោសេន្តិ' គឺខឹងសម្បារ។ ពាក្យថា 'វិហេសេន្តិ' គឺធ្វើឲ្យលំបាក ពាក្យទាំងអស់នេះ សំដៅយកការប៉ះទង្គិចដោយវាចាប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា 'សោ ឯវំ' គឺភិក្ខុអ្នកចម្រើនធាតុកម្មដ្ឋាននោះ រមែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា 'ឧប្បន្នា ខោ មេ អយំ' គឺកើតឡើងហើយដោយភាពជាបច្ចុប្បន្នដែលកំពុងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងខណៈនេះផង ដោយភាពជាអារម្មណ៍ដែលមកប៉ះទង្គិចផង។ ពាក្យថា 'sotasamphassajā' បានដល់ វេទនាដែលកើតក្នុងសោតទ្វារជវនចិត្ត ដែលកើតឡើងពីសោតសម្ផស្សដោយអំណាចនៃឧបនិស្សយប្បច្ច័យ។ ពាក្យថា 'phasso anicco' គឺភិក្ខុនោះរមែងពិចារណាឃើញថា សោតសម្ផស្សកើតឡើងហើយក៏រលត់ទៅវិញ ព្រោះហេតុនោះទើបឈ្មោះថាមិនទៀង។ ធម៌ទាំងឡាយមានវេទនាជាដើម ក៏គប្បីជ្រាបថាជាធម៌ដែលសម្បយុត្តដោយសោតសម្ផស្សនោះឯង។ ពាក្យថា 'dhātārammaṇameva' បានដល់ អារម្មណ៍ដែលពោលគឺធាតុនោះឯង។ ពាក្យថា 'pakkhandati' គឺចុះស៊ប់។ ពាក្យថា 'pasīdati' គឺជ្រះថ្លាក្នុងអារម្មណ៍នោះ (ពាក្យថា ធាតារម្មណមេវ នេះ ជាសត្តមីវិភត្ត)។ ដោយអំណាចនៃព្យញ្ជនសន្ធិ ទើបមានរូបជា 'dhātārammaṇamevā' សេចក្តីថា ក្នុងអារម្មណ៍គឺធាតុនោះឯង នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ ពាក្យថា 'adhimuccati' គឺបាននូវការសម្រេចចិត្តដោយអំណាចនៃធាតុថា 'នេះជាបឋវីធាតុប៉ុណ្ណោះ' មិនត្រេកអរ មិនប្រទូស្តឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះ កាលបើអារម្មណ៍មកប៉ះទង្គិចក្នុងសោតទ្វារ រមែងធ្វើការកំណត់ដឹងដោយអំណាចនៃមូលបរិញ្ញា ភាពជាអារម្មណ៍អាគន្តុកៈ និងភាពជាអារម្មណ៍បណ្តោះអាសន្ន សេចក្តីពន្យល់ពិស្តារអំពីការកំណត់ដឹងនោះ បានពោលទុកហើយក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រ ត្រង់សតិសម្បជញ្ញបព្វៈ។ ប៉ុន្តែក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃចក្ខុទ្វារ ចំណែកក្នុងមហាហត្ថិបទោបមសូត្រនេះ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃសោតទ្វារ។

ဧဝံ ကတပရိဂ္ဂဟဿ ဟိ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ဗလဝဝိပဿကဿ သစေပိ စက္ခုဒွါရာဒီသု အာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အယောနိသော အာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ပတွာ ဧကံ ဒွေ ဝါရေ အာသေဝနံ လဘိတွာ စိတ္တံ ဘဝင်္ဂမေဝ ဩတရတိ, န ရာဂါဒိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အယံ ကောဋိပ္ပတ္တော တိက္ခဝိပဿကော. အပရဿ ရာဂါဒိဝသေန ဧကံ ဝါရံ ဇဝနံ ဇဝတိ, ဇဝနပရိယောသာနေ ပန ရာဂါဒိဝသေန ဧဝံ မေ ဇဝနံ ဇဝိတန္တိ အာဝဇ္ဇတော အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ, ပုန ဝါရံ တထာ န ဇဝတိ. အပရဿ ဧကဝါရံ ဧဝံ အာဝဇ္ဇတော ပုန ဒုတိယဝါရံ ရာဂါဒိဝသေန ဇဝနံ ဇဝတိယေဝ, ဒုတိယဝါရာဝသာနေ ပန ဧဝံ မေ ဇဝနံ ဇဝိတန္တိ အာဝဇ္ဇတော အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ, တတိယဝါရေ တထာ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ ပန ပဌမော အတိတိက္ခော, တတိယော အတိမန္ဒော, ဒုတိယဿ ပန ဝသေန ဣမသ္မိံ သုတ္တေ, လဋုကိကောပမေ, ဣန္ဒြိယဘာဝနေ စ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពិតមែនហើយ ចំពោះភិក្ខុអ្នកចម្រើនធាតុកម្មដ្ឋាន មានវិបស្សនាខ្លាំងក្លា ដែលបានធ្វើការកំណត់ដឹងយ៉ាងនេះហើយ សូម្បីតែអយោនិសោមនសិការៈកើតឡើង កាលបើអារម្មណ៍មកប៉ះទង្គិចក្នុងចក្ខុទ្វារជាដើម ចិត្តនោះលុះដល់វុដ្ឋបនៈហើយ ទទួលបានអាសេវនបច្ច័យ ១ ឬ ២ ដង ក៏ចុះស៊ប់ទៅកាន់ភវង្គភ្លាម មិនកើតឡើងដោយអំណាចរាគៈជាដើមឡើយ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថាជាអ្នកមានវិបស្សនាមុតមុត ដល់នូវកំពូល។ ចំពោះភិក្ខុមួយរូបទៀត ជវនចិត្តរមែងរត់ទៅដោយអំណាចរាគៈជាដើមអស់ ១ វារៈ ប៉ុន្តែក្នុងទីបំផុតនៃជវនៈ កាលបើភិក្ខុនោះពិចារណាថា 'ជវនចិត្តរបស់យើងរត់ទៅដោយអំណាចរាគៈជាដើមហើយ' អារម្មណ៍នោះក៏ឈ្មោះថាជាធម្មជាតិដែលភិក្ខុនោះកំណត់ដឹងហើយ ក្នុងវារៈបន្ទាប់ ចិត្តមិនរត់ទៅយ៉ាងនោះទៀតឡើយ។ ចំពោះភិក្ខុមួយរូបទៀត កាលបើពិចារណាយ៉ាងនេះក្នុងវារៈទី ១ ហើយ ក្នុងវារៈទី ២ ជវនចិត្តនៅតែរត់ទៅដោយអំណាចរាគៈជាដើមដដែល ប៉ុន្តែក្នុងទីបំផុតនៃវារៈទី ២ កាលបើភិក្ខុនោះពិចារណាថា 'ជវនចិត្តរបស់យើងរត់ទៅដោយអំណាចរាគៈជាដើមហើយ' អារម្មណ៍នោះក៏ឈ្មោះថាជាធម្មជាតិដែលភិក្ខុនោះកំណត់ដឹងហើយ ក្នុងវារៈទី ៣ ចិត្តមិនកើតឡើងយ៉ាងនោះទៀតឡើយ។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំង ៣ រូបនេះ ភិក្ខុទី ១ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាមុតមុតក្រៃលែង ភិក្ខុទី ៣ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយក្រៃលែង ចំណែកឯអត្ថន័យក្នុងសូត្រនេះ ក្នុងឡដុកិកោបមសូត្រ និងក្នុងឥន្ទ្រិយភាវនាសូត្រ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃភិក្ខុទី ២ នេះឯង។

ဧဝံ သောတဒွါရေ ပရိဂ္ဂဟိတဝသေန ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ဗလံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကာယဒွါရေ ဒီပေန္တော တဉ္စေ, အာဝုသောတိအာဒိမာဟ. အနိဋ္ဌာရမ္မဏဉှိ ပတွာ ဒွီသု ဝါရေသု ကိလမတိ သောတဒွါရေ စ ကာယဒွါရေ စ. တသ္မာ ယထာ နာမ ခေတ္တဿာမီ ပုရိသော ကုဒါလံ ဂဟေတွာ ခေတ္တံ [Pg.130] အနုသဉ္စရန္တော ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ မတ္တိကပိဏ္ဍံ အဒတွာ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနေသုယေဝ ကုဒါလေန ဘူမိံ ဘိန္ဒိတွာ သတိဏမတ္တိကပိဏ္ဍံ ဒေတိ. ဧဝမေဝ မဟာထေရော အနာဂတေ သိက္ခာကာမာ ပဓာနကမ္မိကာ ကုလပုတ္တာ ဣမေသု ဒွါရေသု သံဝရံ ပဋ္ဌပေတွာ ခိပ္ပမေဝ ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရိဿန္တီတိ ဣမေသုယေဝ ဒွီသု ဒွါရေသု ဂါဠှံ ကတွာ သံဝရံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

ព្រះសារីបុត្តមហាថេរ លុះបានបង្ហាញនូវកម្លាំងរបស់ភិក្ខុអ្នកចម្រើនធាតុកម្មដ្ឋាន ដោយអំណាចនៃការកំណត់ដឹងក្នុងសោតទ្វារយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញនូវកម្លាំងក្នុងកាយទ្វារ ទើបពោលពាក្យមានពាក្យថា 'តញ្ចេ អាវុសោ' ជាដើម។ ព្រោះថា កាលបើជួបនឹងអនិដ្ឋារម្មណ៍ សត្វទាំងឡាយរមែងលំបាកក្នុងទ្វារទាំងពីរ គឺសោតទ្វារ និងកាយទ្វារ។ ព្រោះហេតុនោះ ប្រៀបដូចជាបុរសជាម្ចាស់ស្រែ កាលកាន់ចបដើរទៅកាន់ស្រែ មិនព្រមដំដីដុំនៅកន្លែងពាសវាលពាសកាលឡើយ គឺដំតែដីដុំនៅត្រង់កន្លែងភ្លឺស្រែដែលទន់ខ្សោយប៉ុណ្ណោះ ដោយយកចបកាប់ដីឲ្យបែកចេញ ហើយដំដីដុំដែលមានស្មៅជាប់ជាមួយ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងនោះមិញ មហាថេរ គិតថា 'ក្នុងអនាគតកាល កុលបុត្រទាំងឡាយដែលជាអ្នកប្រាថ្នានូវសិក្ខា ជាអ្នកព្យាយាមចម្រើនកម្មដ្ឋាន នឹងតាំងទុកនូវសេចក្តីសង្រួមក្នុងទ្វារទាំងឡាយនេះ ហើយនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃជាតិ ជរា និងមរណៈ បានយ៉ាងឆាប់រហ័ស' ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ ដើម្បីប្រទាននូវសេចក្តីសង្រួម ដោយធ្វើឲ្យមាំមួនក្នុងទ្វារទាំងពីរនេះឯង។

တတ္ထ သမုဒါစရန္တီတိ ဥပက္ကမန္တိ. ပါဏိသမ္ဖဿေနာတိ ပါဏိပ္ပဟာရေန, ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. တထာဘူတောတိ တထာသဘာဝေါ. ယထာဘူတသ္မိန္တိ ယထာသဘာဝေ. ကမန္တီတိ ပဝတ္တန္တိ. ဧဝံ ဗုဒ္ဓံ အနုဿရတောတိအာဒီသု ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိအာဒိနာ နယေန အနုဿရန္တောပိ ဗုဒ္ဓံ အနုဿရတိ, ဝုတ္တံ ခေါ ပနေတံ ဘဂဝတာတိ အနုဿရန္တောပိ အနုဿရတိယေဝ. သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မောတိအာဒိနာ နယေန အနုဿရန္တောပိ ဓမ္မံ အနုဿရတိ, ကကစူပမောဝါဒံ အနုဿရန္တောပိ အနုဿရတိယေဝ. သုပ္ပဋိပန္နောတိအာဒိနာ နယေန အနုဿရန္တောပိ သံဃံ အနုဿရတိ, ကကစောကန္တနံ အဓိဝါသယမာနဿ ဘိက္ခုနော ဂုဏံ အနုဿရမာနောပိ အနုဿရတိယေဝ.

ក្នុងបាលីនោះ ពាក្យថា 'សមុទាចរន្តិ' គឺព្យាយាម។ ពាក្យថា 'បាណិសម្ផស្សេន' គឺដោយការទះតប់ដោយដៃ សូម្បីក្នុងពាក្យដទៃទៀត ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា 'តថាភូតោ' គឺមានសភាវៈយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា 'យថាភូតស្មឹ' គឺក្នុងសភាវៈពិត។ ពាក្យថា 'កមន្តិ' គឺប្រព្រឹត្តទៅ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា 'ឯវំ ពុទ្ធំ អនុស្សរតោ' ជាដើម បុគ្គលសូម្បីរលឹកដោយន័យមានពាក្យថា 'ឥតិបិ សោ ភគវា' ជាដើម ក៏ឈ្មោះថារលឹកដល់ព្រះពុទ្ធ សូម្បីរលឹកដោយពាក្យថា 'វុត្តំ ខោ បនេតំ ភគវតា' ក៏ឈ្មោះថារលឹកដល់ព្រះពុទ្ធដូចគ្នា។ បុគ្គលសូម្បីរលឹកដោយន័យមានពាក្យថា 'ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ' ជាដើម ក៏ឈ្មោះថារលឹកដល់ព្រះធម៌ សូម្បីរលឹកដល់កកចូបមោវាទ ក៏ឈ្មោះថារលឹកដល់ព្រះធម៌ដូចគ្នា។ បុគ្គលសូម្បីរលឹកដោយន័យមានពាក្យថា 'សុប្បដិបន្នោ' ជាដើម ក៏ឈ្មោះថារលឹកដល់ព្រះសង្ឃ សូម្បីភិក្ខុកាលរលឹកដល់គុណគឺអធិវាសនខន្តីរបស់ភិក្ខុដែលអត់ធន់នឹងការអារដោយអារ ក៏ឈ្មោះថារលឹកដល់ព្រះសង្ឃដូចគ្នា។

ဥပေက္ခာ ကုသလနိဿိတာ န သဏ္ဌာတီတိ ဣဓ ဝိပဿနုပေက္ခာ အဓိပ္ပေတာ. ဥပေက္ခာ ကုသလနိဿိတာ သဏ္ဌာတီတိ ဣဓ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ, သာ ပနေသာ ကိဉ္စာပိ ခီဏာသဝဿ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အာရမ္မဏေသု အရဇ္ဇနာဒိဝသေန ပဝတ္တတိ, အယံ ပန ဘိက္ခု ဝီရိယဗလေန ဘာဝနာသိဒ္ဓိယာ အတ္တနော ဝိပဿနံ ခီဏာသဝဿ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဌာနေ ဌပေတီတိ ဝိပဿနာဝ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ နာမ ဇာတာ.

ក្នុងបទថា 'ឧបេក្ខា កុសលនិស្សិតា ន សណ្ឋាតិ' នេះ សំដៅយកវិបស្សនុបេក្ខា។ ក្នុងបទថា 'ឧបេក្ខា កុសលនិស្សិតា សណ្ឋាតិ' នេះ សំដៅយកឆឡង្គុបេក្ខា។ ឆឡង្គុបេក្ខានោះ ទោះបីជាប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត និងមិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់ព្រះខីណាស្រព ដោយអំណាចនៃការមិនត្រេកអរជាដើមក៏ដោយ ប៉ុន្តែភិក្ខុនេះ តែងតាំងទុកនូវវិបស្សនារបស់ខ្លួន ក្នុងឋានៈជាឆឡង្គុបេក្ខារបស់ព្រះខីណាស្រព ដោយកម្លាំងនៃសេចក្តីព្យាយាម និងដោយការសម្រេចនៃការចម្រើនភាវនា ព្រោះហេតុនោះ វិបស្សនាហ្នឹងឯង ទើបឈ្មោះថាជាឆឡង្គុបេក្ខា។

၃၀၃. အာပေါဓာတုနိဒ္ဒေသေ အာပေါဂတန္တိ သဗ္ဗအာပေသု ဂတံ အလ္လယူသဘာဝလက္ခဏံ. ပိတ္တံ သေမှန္တိအာဒီသု ပန ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ ဘာဝနာနယေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ. ပကုပ္ပတီတိ ဩဃဝသေန ဝဍ္ဎတိ, သမုဒ္ဒတော ဝါ ဥဒကံ ဥတ္တရတိ, အယမဿ ပါကတိကော ပကောပေါ, အာပေါသံဝဋ္ဋကာလေ ပန ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠံ ဥဒကပူရမေဝ ဟောတိ. ဩဂစ္ဆန္တီတိ ဟေဋ္ဌာ ဂစ္ဆန္တိ, ဥဒ္ဓနေ အာရောပိတဥဒကံ ဝိယ ခယံ ဝိနာသံ ပါပုဏန္တိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៣០៣. ក្នុងអាបោធាតុនិទ្ទេស ពាក្យថា 'អាបោគតំ' បានដល់ សភាវៈដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអាបោធាតុទាំងអស់ មានលក្ខណៈជាជ័រស្អិត ឬសើម។ ចំណែកឯពាក្យមានពាក្យថា 'បិត្តំ សេម្ហំ' ជាដើម សេចក្តីដែលគប្បីពោលទាំងអស់នោះ រួមទាំងវិធីចម្រើនភាវនា ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា 'បកុប្បតិ' គឺកម្រើកឡើងដោយអំណាចនៃជំនន់ ឬទឹកហូរហៀរចេញពីមហាសមុទ្រ នេះជាការកម្រើកឡើងតាមប្រក្រតីរបស់អាបោធាតុនោះ ប៉ុន្តែក្នុងសម័យកប្បវិនាសដោយទឹក ទឹកតែងតែលិចពេញសែនកោដិចក្រវាឡតែម្តង។ ពាក្យថា 'ឱគច្ឆន្តិ' គឺស្រកចុះទៅខាងក្រោម រមែងដល់នូវការអស់ទៅ និងការវិនាសទៅ ដូចជាទឹកដែលគេដាំនៅលើចង្ក្រាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបដោយន័យមុននោះឯង។

၃၀၄. တေဇောဓာတုနိဒ္ဒေသေ [Pg.131] တေဇောဂတန္တိ သဗ္ဗတေဇေသု ဂတံ ဥဏှတ္တလက္ခဏံ. တေဇော ဧဝ ဝါ တေဇောဘာဝံ ဂတန္တိ တေဇောဂတံ. ပုရိမေ အာပေါဂတေပိ ပစ္ဆိမေ ဝါယောဂတေပိ ဧသေဝ နယော. ယေန စာတိ ယေန တေဇောဂတေန. တသ္မိံ ကုပ္ပိတေ အယံ ကာယော သန္တပ္ပတိ, ဧကာဟိကဇရာဒိဘာဝေန ဥသုမဇာတော ဟောတိ. ယေန စ ဇီရီယတီတိ ယေန အယံ ကာယော ဇီရတိ, ဣန္ဒြိယဝေကလ္လတ္တံ ဗလပရိက္ခယံ ဝလိပလိတာဒိဘာဝဉ္စ ပါပုဏာတိ. ယေန စ ပရိဍယှတီတိ ယေန ကုပ္ပိတေန အယံ ကာယော ဒယှတိ, သော စ ပုဂ္ဂလော ဒယှာမိ ဒယှာမီတိ ကန္ဒန္တော သတဓောတသပ္ပိဂေါသီတစန္ဒနာဒိလေပဉ္စ တာလဝဏ္ဋဝါတဉ္စ ပစ္စာသီသတိ. ယေန စ အသိတပီတခါယိတသာယိတံ သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆတီတိ ယေန တံ အသိတံ ဝါ ဩဒနာဒိ, ပီတံ ဝါ ပါနကာဒိ, ခါယိတံ ဝါ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကာဒိ, သာယိတံ ဝါ အမ္ဗပက္ကမဓုဖာဏိတာဒိ သမ္မာ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ, ရသာဒိဘာဝေန ဝိဝေကံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပန ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ ဘာဝနာနယေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ.

៣០៤. ក្នុងតេជោធាតុនិទ្ទេស ពាក្យថា 'តេជោគតំ' បានដល់ សភាវៈដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងតេជោធាតុទាំងអស់ មានលក្ខណៈក្តៅ។ ម៉្យាងទៀត តេជោធាតុហ្នឹងឯង ដល់នូវភាពជាតេជោធាតុ ទើបឈ្មោះថា 'តេជោគតំ'។ សូម្បីក្នុងអាបោធាតុដែលពោលទៅហើយខាងដើម និងក្នុងវាយោធាតុដែលនឹងពោលខាងក្រោយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា 'យេន ច' គឺដោយតេជោធាតុណា។ កាលបើដេជោធាតុនោះកម្រើកឡើង កាយនេះរមែងក្តៅក្រហាយ គឺកើតមានកំដៅខ្លាំងដោយអំណាចនៃគ្រុនចាញ់មួយថ្ងៃខានមួយថ្ងៃជាដើម។ ពាក្យថា 'យេន ច ជីរិយតិ' គឺកាយនេះរមែងទ្រុឌទ្រោមដោយសារតេជោធាតុណា គឺដល់នូវភាពវិកលនៃឥន្ទ្រិយ ភាពអស់ទៅនៃកម្លាំង និងភាពមានស្បែកជ្រីវជ្រួញ សក់ស្កូវជាដើម។ ពាក្យថា 'យេន ច បរិឌយហតិ' គឺកាយនេះរមែងក្តៅរោលរាលដោយសារតេជោធាតុណាដែលកម្រើកឡើង ហើយបុគ្គលនោះរមែងកន្ទក់កន្ទេញយំទារថា 'ខ្ញុំក្តៅណាស់ៗ' ហើយប្រាថ្នានូវការលាបគ្រឿងក្រអូបមានទឹកដោះថ្លាដែលគេលាងមួយរយដង និងខ្លឹមចន្ទន៍ជាដើម និងប្រាថ្នានូវខ្យល់បក់ពីផ្លិតស្លឹករឹត។ ពាក្យថា 'យេន ច អសិតបីតខាយិតសាយិតំ សម្មា បរិណាមំ គច្ឆតិ' គឺរបស់ដែលស៊ីហើយមានបាយជាដើម ឬផឹកហើយមានទឹកផឹកជាដើម ឬខាំទំពាហើយមាននំម្សៅជាដើម ឬលិទ្ធហើយមានស្វាយទុំ ទឹកឃ្មុំ និងទឹកអំពៅរងូជាដើម រមែងដល់នូវការរំលាយទៅដោយល្អ គឺដល់នូវការញែកចេញជាទឹកដមជាដើម ដោយសារតេជោធាតុណា នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ។ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារដែលគប្បីពោលទាំងអស់នោះ រួមទាំងវិធីចម្រើនភាវនា ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។

ဟရိတန္တန္တိ ဟရိတမေဝ. အလ္လတိဏာဒိံ အာဂမ္မ နိဗ္ဗာယတီတိ အတ္ထော. ပန္ထန္တန္တိ မဟာမဂ္ဂမေဝ. သေလန္တန္တိ ပဗ္ဗတံ. ဥဒကန္တန္တိ ဥဒကံ. ရမဏီယံ ဝါ ဘူမိဘာဂန္တိ တိဏဂုမ္ဗာဒိရဟိတံ, ဝိဝိတ္တံ အဗ္ဘောကာသံ ဘူမိဘာဂံ. အနာဟာရာတိ နိရာဟာရာ နိရုပါဒါနာ, အယမ္ပိ ပကတိယာဝ တေဇောဝိကာရော ဝုတ္တော, တေဇောသံဝဋ္ဋကာလေ ပန ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠံ ဈာပေတွာ ဆာရိကာမတ္တမ္ပိ န တိဋ္ဌတိ. နှာရုဒဒ္ဒုလေနာတိ စမ္မနိလ္လေခနေန. အဂ္ဂိံ ဂဝေသန္တီတိ ဧဝရူပံ သုခုမံ ဥပါဒါနံ ဂဟေတွာ အဂ္ဂိံ ပရိယေသန္တိ, ယံ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဥသုမံ လဘိတွာ ပဇ္ဇလတိ, သေသမိဓာပိ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា ហរិតន្តំ សេចក្តីថា ពណ៌ខៀវស្រស់តែម្តង។ សេចក្តីអធិប្បាយថា ឆេះរលត់ទៅដោយអាស្រ័យស្មៅស្រស់ជាដើម។ ពាក្យថា បន្ថន្តំ សេចក្តីថា ផ្លូវធំតែម្តង។ ពាក្យថា សេលន្តំ សេចក្តីថា ភ្នំ។ ពាក្យថា ឧទកន្តំ សេចក្តីថា ទឹក។ ពាក្យថា រមណីយំ វា ភូមិភាគំ សេចក្តីថា ចំណែកនៃដីវាលល្ហល្ហេវ ស្ងាត់ស្ងៀម មិនមានគុម្ពស្មៅជាដើម។ ពាក្យថា អនាហារា សេចក្តីថា មិនមានអាហារ មិនមានគ្រឿងរង (អុសឬប្រេង) សូម្បីតែតេជោធាតុនេះ ក៏លោកហៅថាជាការប្រែប្រួលនៃតេជោធាតុដោយប្រក្រតីប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែក្នុងកាលដែលកប្បវិនាសដោយភ្លើង (តេជោសំវដ្តកប្ប) ភ្លើងឆេះបំផ្លាញសកលលោកធាតុមួយសែនកោដិចក្រវាឡ រហូតដល់សូម្បីតែផេះបន្តិចបន្តួចក៏មិនមានសេសសល់ឡើយ។ ពាក្យថា ន្ហារុទទ្ទុលេន សេចក្តីថា ដោយបន្ទះស្បែកដែលគេកោសសាច់ចេញហើយ។ ពាក្យថា អគ្គិំ គវេសន្តិ សេចក្តីថា កាន់យកនូវគ្រឿងរងដ៏ល្អិតមានសភាពយ៉ាងនេះ ហើយស្វែងរកភ្លើង កាលបើបាននូវកម្តៅសូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏រមែងឆេះរុងរឿងឡើង សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងតេជោធាតុវារៈនេះ គប្បីជ្រាបដោយន័យមុននោះឯង។

၃၀၅. ဝါယောဓာတုနိဒ္ဒေသေ ဥဒ္ဓင်္ဂမာ ဝါတာတိ ဥဂ္ဂါရဟိက္ကာရာဒိပဝတ္တကာ ဥဒ္ဓံ အာရောဟနဝါတာ. အဓောဂမာ ဝါတာတိ ဥစ္စာရပဿာဝါဒိနီဟရဏကာ အဓော ဩရောဟနဝါတာ. ကုစ္ဆိသယာ ဝါတာတိ အန္တာနံ ဗဟိဝါတာ. ကောဋ္ဌာသယာ ဝါတာတိ အန္တာနံ အန္တောဝါတာ. အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနောတိ ဓမနီဇာလာနုသာရေန သကလသရီရေ အင်္ဂမင်္ဂါနိ အနုသဋာ သမိဉ္ဇနပသာရဏာဒိနိဗ္ဗတ္တကဝါတာ. အဿာသောတိ အန္တောပဝိသနနာသိကဝါတော[Pg.132]. ပဿာသောတိ ဗဟိနိက္ခမနနာသိကဝါတော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပန ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ ဘာဝနာနယေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ.

៣០៥. ក្នុងវាយោធាតុនិទ្ទេស ពាក្យថា ឧទ្ធង្គមា វាតា សេចក្តីថា ខ្យល់បក់ឡើងលើ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការភើ ការស្ងាបជាដើម។ ពាក្យថា អធោគមា វាតា សេចក្តីថា ខ្យល់បក់ចុះក្រោម ដែលច្រានចេញនូវលាមក និងទឹកនោមជាដើម។ ពាក្យថា កុច្ឆិសយា វាតា សេចក្តីថា ខ្យល់នៅក្នុងពោះ (ខាងក្រៅពោះវៀន)។ ពាក្យថា កោដ្ឋាសយា វាតា សេចក្តីថា ខ្យល់នៅក្នុងពោះវៀន (ខាងក្នុងពោះវៀន)។ ពាក្យថា អង្គមង្គានុសារិនោ សេចក្តីថា ខ្យល់ដែលផ្សព្វផ្សាយទៅតាមបណ្តាញសរសៃក្នុងរាងកាយទាំងមូល ញ៉ាំងការបត់ ការលាតជាដើមឱ្យសម្រេចបាន។ ពាក្យថា អស្សាសោ សេចក្តីថា ខ្យល់ច្រមុះដែលចូលទៅខាងក្នុង។ ពាក្យថា បស្សាសោ សេចក្តីថា ខ្យល់ច្រមុះដែលចេញមកខាងក្រៅ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងអដ្ឋកថានេះ។ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារដែលគប្បីពោល សេចក្តីទាំងអស់នោះ រួមទាំងវិធីចម្រើនភាវនា លោកបានពោលទុកក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គរួចហើយ។

ဂါမမ္ပိ ဝဟတီတိ သကလဂါမမ္ပိ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကုရုမာနာ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ, နိဂမာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဓ ဝါယောသံဝဋ္ဋကာလေ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠဝိဒ္ဓံသနဝသေန ဝါယောဓာတုဝိကာရော ဒဿိတော. ဝိဓူပနေနာတိ အဂ္ဂိဗီဇနကေန. ဩဿဝနေတိ ဆဒနဂ္ဂေ, တေန ဟိ ဥဒကံ သဝတိ, တသ္မာ တံ ‘‘ဩဿဝန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သေသမိဓာပိ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា គាមម្បិ វហតិ សេចក្តីថា នាំយកទៅនូវសូម្បីតែភូមិទាំងមូល ធ្វើឱ្យម៉ត់ខ្ទេចខ្ទីហើយទៅ សូម្បីតែក្នុងនិគមជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងវាយោធាតុវារៈនេះ លោកបង្ហាញអំពីការប្រែប្រួលនៃវាយោធាតុ ដោយអំណាចនៃការបំផ្លិចបំផ្លាញសកលលោកធាតុមួយសែនកោដិចក្រវាឡ ក្នុងកាលដែលកប្បវិនាសដោយខ្យល់ (វាយោសំវដ្តកប្ប)។ ពាក្យថា វិធូបនេន សេចក្តីថា ដោយគ្រឿងបក់ភ្លើង (ផ្លិត)។ ពាក្យថា ឱស្សវនេ សេចក្តីថា នៅជាយដំបូល ព្រោះថាទឹកតែងហូរចុះតាមជាយដំបូលនោះ ហេតុនោះ លោកទើបហៅជាយដំបូលនោះថា "ឱស្សវនៈ"។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងវារៈនេះ គប្បីផ្សារភ្ជាប់ដោយន័យមុននោះឯង។

၃၀၆. သေယျထာပိ, အာဝုသောတိ ဣဓ ကိံ ဒဿေတိ? ဟေဋ္ဌာ ကထိတာနံ မဟာဘူတာနံ နိဿတ္တဘာဝံ. ကဋ္ဌန္တိ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရံ. ဝလ္လိန္တိ အာဗန္ဓနဝလ္လိံ. တိဏန္တိ ဆဒနတိဏံ. မတ္တိကန္တိ အနုလေပမတ္တိကံ. အာကာသော ပရိဝါရိတောတိ ဧတာနိ ကဋ္ဌာဒီနိ အန္တော စ ဗဟိ စ ပရိဝါရေတွာ အာကာသော ဌိတောတိ အတ္ထော. အဂါရံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ အဂါရန္တိ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တံ ဟောတိ. ကဋ္ဌာဒီသု ပန ဝိသုံ ဝိသုံ ရာသိကတေသု ကဋ္ဌရာသိဝလ္လိရာသီတွေဝ ဝုစ္စတိ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧဝမေဝ အဋ္ဌိအာဒီနိ အန္တော စ ဗဟိ စ ပရိဝါရေတွာ ဌိတော အာကာသော, တာနေဝ အဋ္ဌိအာဒီနိ ပဋိစ္စ ရူပံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ, သရီရန္တိ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆတိ. ယထာ ကဋ္ဌာဒီနိ ပဋိစ္စ ဂေဟန္တိ သင်္ခံ ဂတံ အဂါရံ ခတ္တိယဂေဟံ ဗြာဟ္မဏဂေဟန္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမိဒမ္ပိ ခတ္တိယသရီရံ ဗြာဟ္မဏသရီရန္တိ ဝုစ္စတိ, န ဟေတ္ထ ကောစိ သတ္တော ဝါ ဇီဝေါ ဝါ ဝိဇ္ဇတိ.

៣០៦. ក្នុងពាក្យថា សីយថបិ អាវុសោ នេះ តើទ្រង់បង្ហាញអ្វី? បង្ហាញនូវភាពមិនមែនជាសត្វ (និសត្តភាព) នៃមហាភូតរូបទាំងឡាយដែលបានពោលខាងក្រោម។ ពាក្យថា កដ្ឋំ សេចក្តីថា គ្រឿងឈើសម្រាប់សង់ផ្ទះ។ ពាក្យថា វល្លិំ សេចក្តីថា វល្លិសម្រាប់ចង។ ពាក្យថា តិណំ សេចក្តីថា ស្មៅសម្រាប់ប្រក់។ ពាក្យថា មត្តិកំ សេចក្តីថា ដីស្អិតសម្រាប់បូកលាប។ ពាក្យថា អាកាសោ បរិវារិតោ សេចក្តីថា លំហអាកាសព័ទ្ធជុំវិញគ្រឿងឈើជាដើមទាំងនោះ ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា អគារន្ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ សេចក្តីថា រមែងដល់នូវការរាប់ថា "ផ្ទះ" គ្រាន់តែជាបញ្ញត្តិប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ កាលបើគេញែកគ្រឿងឈើជាដើមទាំងនោះជាគំនរៗផ្សេងៗគ្នា រមែងហៅថា គំនរឈើ គំនរវល្លិ ប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា ឯវមេវ ខោ សេចក្តីថា ដូចគ្នានោះឯង លំហអាកាសព័ទ្ធជុំវិញឆ្អឹងជាដើម ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ ព្រោះអាស្រ័យឆ្អឹងជាដើមទាំងនោះឯង ទើបដល់នូវការរាប់ថា "រូប" ដល់នូវការហៅថា "រាងកាយ"។ ផ្ទះដែលដល់នូវការរាប់ថាជាផ្ទះ ព្រោះអាស្រ័យគ្រឿងឈើជាដើម តែងហៅថា ផ្ទះក្សត្រ ផ្ទះព្រាហ្មណ៍ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែរាងកាយនេះ ក៏ហៅថា រាងកាយក្សត្រ រាងកាយព្រាហ្មណ៍ យ៉ាងនោះដែរ ក្នុងរាងកាយនេះ មិនមានសត្វ ឬជីវៈណាមួយឡើយ។

အဇ္ဈတ္တိကဉ္စေဝ, အာဝုသော, စက္ခူတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? ဟေဋ္ဌာ ဥပါဒါရူပံ စတ္တာရော စ အရူပိနော ခန္ဓာ တီဏိ စ အရိယသစ္စာနိ န ကထိတာနိ, ဣဒါနိ တာနိ ကထေတုံ အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါတိ. တတ္ထ စက္ခုံ အပရိဘိန္နန္တိ စက္ခုပသာဒေ နိရုဒ္ဓေပိ ဥပဟတေပိ ပိတ္တသေမှလောဟိတေဟိ ပလိဗုဒ္ဓေပိ စက္ခု စက္ခုဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ, ပရိဘိန္နမေဝ ဟောတိ, စက္ခုဝိညာဏဿ ပန ပစ္စယော ဘဝိတုံ သမတ္ထံ အပရိဘိန္နံ နာမ. ဗာဟိရာ စ ရူပါတိ ဗာဟိရာ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပါ. တဇ္ဇော သမန္နာဟာရောတိ တံ စက္ခုဉ္စ ရူပေ စ ပဋိစ္စ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနမနသိကာရော, ဘဝင်္ဂါဝဋ္ဋနသမတ္ထံ စက္ခုဒွါရေ [Pg.133] ကိရိယမနောဓာတုစိတ္တန္တိ အတ္ထော. တံ ရူပါနံ အနာပါထဂတတ္တာပိ အညာဝိဟိတဿပိ န ဟောတိ, တဇ္ဇဿာတိ တဒနုရူပဿ. ဝိညာဏဘာဂဿာတိ ဝိညာဏကောဋ္ဌာသဿ.

សួរថា ហេតុអ្វីបានជាទ្រង់ចាប់ផ្តើមទេសនាថា អជ្ឈត្តិកញ្ចេវ អាវុសោ ចក្ខុ នេះ? ឆ្លើយថា ព្រោះខាងក្រោមមិនទាន់បានសម្តែងនូវឧបាទាយរូប នាមខន្ធទាំង៤ និងអរិយសច្ចៈទាំង៣ ឥឡូវនេះ ដើម្បីសម្តែងនូវធម៌ទាំងនោះ ទើបចាប់ផ្តើមទេសនានេះ។ ក្នុងទីនោះ ពាក្យថា ចក្ខុមិនធ្លាយ សេចក្តីថា កាលបើចក្ខុបសាទរលត់ទៅក្តី ត្រូវបំផ្លាញក្តី ត្រូវប្រមាត់ ស្លេស្ម ឬឈាមរំខានក្តី ចក្ខុនោះមិនអាចជាបច្ច័យដល់ចក្ខុវិញ្ញាណបានឡើយ ឈ្មោះថាជាចក្ខុធ្លាយ (ខូចខាត) តែម្តង។ ប៉ុន្តែ ចក្ខុបសាទណាដែលអាចជាបច្ច័យដល់ចក្ខុវិញ្ញាណបាន ឈ្មោះថា ចក្ខុមិនធ្លាយ (មិនខូចខាត)។ ពាក្យថា រូបខាងក្រៅ សេចក្តីថា រូបដែលកើតអំពីសមុដ្ឋានទាំង៤ ខាងក្រៅ។ ពាក្យថា ការយកចិត្តទុកដាក់ដែលកើតអំពីការផ្សំគ្នានោះ សេចក្តីថា ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដែលកើតឡើងដោយការបង្វែរបវង្គ ព្រោះអាស្រ័យចក្ខុនិងរូបនោះ សំដៅលើកិរិយាមនោធាតូចិត្ត (បញ្ចទ្វារាវជ្ជនៈ) ក្នុងចក្ខុទ្វារ ដែលអាចបង្វែរបវង្គបាន។ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនោះ មិនមានដល់បុគ្គលដែលមានចិត្តរាយមាយទៅរកអារម្មណ៍ផ្សេង ឬព្រោះរូបមិនមកកាន់គន្លងឡើយ។ ពាក្យថា តជ្ជស្ស សេចក្តីថា ដ៏សមគួរដល់ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនោះ។ ពាក្យថា វិញ្ញាណភាគស្ស សេចក្តីថា ចំណែកនៃវិញ្ញាណ។

ယံ တထာဘူတဿာတိအာဒီသု ဒွါရဝသေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒဿေတိ. တတ္ထ တထာဘူတဿာတိ စက္ခုဝိညာဏေန သဟဘူတဿ, စက္ခုဝိညာဏသမင်္ဂိနောတိ အတ္ထော. ရူပန္တိ စက္ခုဝိညာဏဿ န ရူပဇနကတ္တာ စက္ခုဝိညာဏက္ခဏေ တိသမုဋ္ဌာနရူပံ, တဒနန္တရစိတ္တက္ခဏေ စတုသမုဋ္ဌာနမ္ပိ လဗ္ဘတိ. သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ဂဏနံ ဂစ္ဆတိ. ဝေဒနာဒယော စက္ခုဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာဝ. ဝိညာဏမ္ပိ စက္ခုဝိညာဏမေဝ. ဧတ္ထ စ သင်္ခါရာတိ စေတနာဝ ဝုတ္တာ. သင်္ဂဟောတိ ဧကတော သင်္ဂဟော. သန္နိပါတောတိ သမာဂမော. သမဝါယောတိ ရာသိ. ယော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ပဿတီတိ ယော ပစ္စယေ ပဿတိ. သော ဓမ္မံ ပဿတီတိ သော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မေ ပဿတိ, ဆန္ဒောတိအာဒိ သဗ္ဗံ တဏှာဝေဝစနမေဝ, တဏှာ ဟိ ဆန္ဒကရဏဝသေန ဆန္ဒော. အာလယကရဏဝသေန အာလယော. အနုနယကရဏဝသေန အနုနယော. အဇ္ဈောဂါဟိတွာ ဂိလိတွာ ဂဟနဝသေန အဇ္ဈောသာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနန္တိ နိဗ္ဗာနဿေဝ ဝေဝစနံ, ဣတိ တီဏိ သစ္စာနိ ပါဠိယံ အာဂတာနေဝ မဂ္ဂသစ္စံ အာဟရိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ, ယာ ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ဒိဋ္ဌိ သင်္ကပ္ပော ဝါစာ ကမ္မန္တော အာဇီဝေါ ဝါယာမော သတိ သမာဓိ ဘာဝနာပဋိဝေဓော, အယံ မဂ္ဂေါတိ. ဗဟုကတံ ဟောတီတိ ဧတ္တာဝတာပိ ဗဟုံ ဘဂဝတော သာသနံ ကတံ ဟောတိ, အဇ္ဈတ္တိကဉ္စေဝ, အာဝုသော, သောတန္တိအာဒိဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ក្នុងពាក្យថា យំ តថាភូតស្ស ជាដើម ទ្រង់បង្ហាញអរិយសច្ចៈទាំង៤ ដោយអំណាចនៃទ្វារ។ ក្នុងទីនោះ ពាក្យថា តថាភូតស្ស សេចក្តីថា ដល់បុគ្គលដែលប្រកបដោយចក្ខុវិញ្ញាណ ដែលកើតឡើងជាមួយចក្ខុវិញ្ញាណ។ ពាក្យថា រូបំ ព្រោះចក្ខុវិញ្ញាណមិនបង្កើតរូប ក្នុងខណៈនៃចក្ខុវិញ្ញាណ រូបដែលកើតអំពីសមុដ្ឋាន៣ (តិសមុដ្ឋានរូប) និងក្នុងខណៈចិត្តបន្ទាប់ពីនោះ (សម្បដិច្ឆន្នៈ) រូបដែលកើតអំពីសមុដ្ឋាន៤ (ចតុសមុដ្ឋានរូប) ក៏រមែងបាន។ ពាក្យថា សង្គហំ គច្ឆតិ សេចក្តីថា រមែងដល់នូវការរាប់បញ្ចូល។ វេទនាជាដើម ក៏សម្បយុត្តនឹងចក្ខុវិញ្ញាណនោះឯង។ សូម្បីតែវិញ្ញាណ ក៏ជាចក្ខុវិញ្ញាណនោះឯង។ ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា សង្ខារ សំដៅលើចេតនាតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា សង្គហៈ គឺការប្រមូលផ្តុំចូលគ្នាតែមួយ។ ពាក្យថា សន្និបាតៈ គឺការជួបជុំគ្នានៃបច្ច័យទាំងឡាយ។ ពាក្យថា សមវាយៈ គឺគំនរ ឬការរួមផ្សំនៃធម៌ទាំងឡាយ។ ពាក្យថា បុគ្គលណាឃើញនូវបដិច្ចសមុប្បាទ សេចក្តីថា បុគ្គលណាឃើញនូវបច្ច័យទាំងឡាយ។ ពាក្យថា បុគ្គលនោះឃើញនូវធម៌ សេចក្តីថា បុគ្គលនោះឃើញនូវធម៌ទាំងឡាយដែលកើតឡើងអំពីបច្ច័យ (បដិច្ចសមុប្បន្នធម៌)។ ពាក្យថា ឆន្ទៈ ជាដើម ទាំងអស់សុទ្ធតែជាវេវចនៈ (ឈ្មោះជំនួស) នៃតណ្ហាប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថា តណ្ហា កាលបើធ្វើនូវការប្រាថ្នា ទើបហៅថា ឆន្ទៈ កាលបើធ្វើនូវការអាល័យ ទើបហៅថា អាល័យ កាលបើធ្វើនូវការត្រេកត្រអាលរឿយៗ ទើបហៅថា អនុន័យ កាលបើចូលទៅស៊ប់ លេបត្របាក់ ហើយប្រកាន់ខ្ជាប់ ទើបហៅថា អជ្ឈោសានៈ។ ពាក្យថា ឆន្ទរាគវិន័យ ឆន្ទរាគប្បហានៈ នេះជាវេវចនៈនៃព្រះនិព្វានតែម្តង ដូច្នេះ សច្ចៈទាំង៣ នេះ រមែងមកក្នុងបាលីស្រាប់ហើយ ចំណែកឯមគ្គសច្ចៈ គប្បីនាំយកមកកំណត់ដឹង។ សេចក្តីយល់ឃើញ (ទិដ្ឋិ) សេចក្តីត្រិះរិះ (សង្កប្បៈ) វាចា (វាចា) ការងារ (កម្មន្តៈ) ការចិញ្ចឹមជីវិត (អាជីវៈ) ព្យាយាម (វាយាមៈ) សតិ (សតិ) សមាធិ (សមាធិ) ណា ក្នុងទីទាំង៣ នេះ ការចម្រើននិងការចាក់ធ្លុះនូវធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថា មគ្គ។ ពាក្យថា ពហុកតំ ហោតិ សេចក្តីថា សូម្បីតែត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ក៏ឈ្មោះថាបានធ្វើតាមសាសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងច្រើនហើយ។ សូម្បីតែក្នុងវារៈទាំងឡាយមាន "អជ្ឈត្តិកញ្ចេវ អាវុសោ សោតំ" ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

မနောဒွါရေ ပန အဇ္ဈတ္တိကော မနော နာမ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ. တံ နိရုဒ္ဓမ္ပိ အာဝဇ္ဇနစိတ္တဿ ပစ္စယော ဘဝိတုံ အသမတ္ထံ မန္ဒထာမဂတမေဝ ပဝတ္တမာနမ္ပိ ပရိဘိန္နံ နာမ ဟောတိ. အာဝဇ္ဇနဿ ပန ပစ္စယော ဘဝိတုံ သမတ္ထံ အပရိဘိန္နံ နာမ. ဗာဟိရာ စ ဓမ္မာတိ ဓမ္မာရမ္မဏံ. နေဝ တာဝ တဇ္ဇဿာတိ ဣဒံ ဘဝင်္ဂသမယေနေဝ ကထိတံ. ဒုတိယဝါရော ပဂုဏဇ္ဈာနပစ္စဝေက္ခဏေန ဝါ, ပဂုဏကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရေန ဝါ, ပဂုဏဗုဒ္ဓဝစနသဇ္ဈာယကရဏာဒိနာ ဝါ, အညဝိဟိတကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. ဣမသ္မိံ ဝါရေ ရူပန္တိ စတုသမုဋ္ဌာနမ္ပိ လဗ္ဘတိ. မနောဝိညာဏဉှိ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ, ဝေဒနာဒယော မနောဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ, ဝိညာဏံ မနောဝိညာဏမေဝ. သင်္ခါရာ ပနေတ္ထ ဖဿစေတနာဝသေနေဝ [Pg.134] ဂဟိတာ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ မဟာထေရော ဟေဋ္ဌာ ဧကဒေသမေဝ သမ္မသန္တော အာဂန္တွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဌတွာ ဟေဋ္ဌာ ပရိဟီနဒေသနံ သဗ္ဗံ တံတံဒွါရဝသေန ဘာဇေတွာ ဒဿေန္တော ယထာနုသန္ဓိနာဝ သုတ္တန္တံ နိဋ္ဌပေသီတိ.

ចំណែកឯក្នុងមនោទ្វារ មនោខាងក្នុង គឺភវង្គចិត្ត។ ភវង្គចិត្តនោះ សូម្បីតែរលត់ទៅហើយ ឬកាលបើប្រព្រឹត្តទៅដោយមានកម្លាំងខ្សោយ មិនអាចជាបច្ច័យដល់អាវជ្ជនចិត្តបាន ឈ្មោះថាជាចិត្តធ្លាយ (ខូចខាត)។ ចំណែកឯភវង្គចិត្តណាដែលអាចជាបច្ច័យដល់អាវជ្ជនចិត្តបាន ឈ្មោះថា ចិត្តមិនធ្លាយ (មិនខូចខាត)។ ពាក្យថា ធម៌ខាងក្រៅ សំដៅលើធម្មារម្មណ៍។ ពាក្យថា នេវ តាវ តជ្ជស្ស នេះលោកពោលសំដៅលើខណៈនៃភវង្គចិត្តប៉ុណ្ណោះ។ វារៈទីពីរ លោកពោលសំដៅលើបុគ្គលដែលមានចិត្តរាយមាយទៅរកអារម្មណ៍ផ្សេង ដោយការពិចារណាឈានដែលស្ទាត់ជំនាញក្តី ដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋានដែលស្ទាត់ជំនាញក្តី ដោយការសូត្រធម៌ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលស្ទាត់ជំនាញជាដើមក្តី។ ក្នុងវារៈនេះ ពាក្យថា រូប សូម្បីតែរូបដែលកើតអំពីសមុដ្ឋានទាំង៤ ក៏រមែងបាន ព្រោះថាមនោវិញ្ញាណរមែងញ៉ាំងរូបឱ្យតាំងឡើង វេទនាជាដើម ក៏សម្បយុត្តនឹងមនោវិញ្ញាណ វិញ្ញាណ គឺមនោវិញ្ញាណនោះឯង។ ចំណែកឯសង្ខារទាំងឡាយក្នុងទីនេះ លោកកាន់យកដោយអំណាចនៃផស្សៈនិងចេតនាតែប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។ យ៉ាងនេះ ព្រះមហាថេរ (ព្រះសារីបុត្ត) កាលពិចារណានូវចំណែកមួយខាងក្រោម ហើយមកស្ថិតនៅក្នុងទីនេះ បង្ហាញនូវទេសនាដែលមិនទាន់ពេញលេញខាងក្រោមទាំងអស់ ដោយការបែងចែកទៅតាមទ្វារនោះៗ ហើយបញ្ចប់នូវព្រះសូត្រ (មហាហត្ថិបទោបមសូត្រ) ដោយការតភ្ជាប់សេចក្តីដ៏សមគួរ (យថានុសន្ធិ) យ៉ាងនេះឯង។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ។

မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយមហាហត្ថិបទោបមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၉. မဟာသာရောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការអធិប្បាយមហាសារោបមសូត្រ

၃၀၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာသာရောပမသုတ္တံ. တတ္ထ အစိရပက္ကန္တေတိ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ ရုဟိရုပ္ပာဒကမ္မံ ကတွာ နစိရပက္ကန္တေ သလိင်္ဂေနေဝ ပါဋိယေက္ကေ ဇာတေ.

៣០៧. ពាក្យថា ឯវំ មេ សុតំ ជាដើម គឺមហាសារោបមសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា អចិរបក្កន្តេ សេចក្តីថា កាលដែលព្រះទេវទត្តធ្វើសង្ឃភេទ (បំបែកសង្ឃ) និងធ្វើលោហិតុប្បាទកម្ម (ធ្វើឱ្យព្រះពុទ្ធសរីរៈពុរពងឈាម) ហើយចៀសចេញទៅមិនយូរប៉ុន្មាន ដោយភេទជាភិក្ខុដដែល កាលដែលការបែកបាក់គ្នាបានកើតឡើងហើយ។

ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ကုလပုတ္တောတိ ကိဉ္စာပိ အသုကကုလပုတ္တောတိ န နိယာမိတော, ဒေဝဒတ္တံယေဝ ပန သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ဟိ အသမ္ဘိန္နာယ မဟာသမ္မတပဝေဏိယာ ဩက္ကာကဝံသေ ဇာတတ္တာ ဇာတိကုလပုတ္တော. ဩတိဏ္ဏောတိ ယဿ ဇာတိ အန္တော အနုပဝိဋ္ဌာ, သော ဇာတိယာ ဩတိဏ္ဏော နာမ. ဇရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. လာဘသက္ကာရာဒီသုပိ လာဘောတိ စတ္တာရော ပစ္စယာ. သက္ကာရောတိ တေသံယေဝ သုကတဘာဝေါ. သိလောကောတိ ဝဏ္ဏဘဏနံ. အဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဥပ္ပာဒေတိ. အပညာတာတိ ဒွိန္နံ ဇနာနံ ဌိတဋ္ဌာနေ န ပညာယန္တိ, ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တမ္ပိ န လဘန္တိ. အပ္ပေသက္ခာတိ အပ္ပပရိဝါရာ, ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ ဂစ္ဆန္တံ န လဘန္တိ.

ពាក្យថា ឥធ ភិក្ខវេ ឯកច្ចោ កុលបុត្តោ ទោះបីជាទ្រង់មិនបានកំណត់ថាជាកុលបុត្រឈ្មោះនេះៗក្តី ប៉ុន្តែគប្បីជ្រាបថា ទ្រង់ពោលសំដៅលើព្រះទេវទត្តតែម្តង។ ព្រោះថា ព្រះទេវទត្តនោះ កើតក្នុងអុក្កាករាជវង្ស ដែលជាខ្សែស្រឡាយមិនដាច់នៃព្រះបាទមហាសម្មតៈ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ជាតិកុលបុត្រ (កុលបុត្រដោយជាតិ)។ ពាក្យថា ឱតិណ្ណោ សេចក្តីថា ជាតិ (ការកើត) ចូលមកគ្របដណ្តប់ក្នុងខ្លួនរបស់បុគ្គលណា បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ត្រូវជាតិគ្របដណ្តប់ហើយ។ សូម្បីតែក្នុងជរាជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងពាក្យថា លាភសក្ការៈជាដើម ពាក្យថា លាភៈ គឺបច្ច័យទាំង៤។ ពាក្យថា សក្ការៈ គឺការធ្វើឱ្យល្អ (ការរៀបចំយ៉ាងល្អ) នៃបច្ច័យទាំង៤ នោះឯង។ ពាក្យថា សិលោកៈ គឺការសរសើរគុណ (កេរ្តិ៍ឈ្មោះ)។ ពាក្យថា អភិនិព្វត្តេតិ គឺញ៉ាំងឱ្យកើតឡើង។ ពាក្យថា អបញ្ញាតា សេចក្តីថា មិនប្រាកដក្នុងទីដែលមនុស្សពីរនាក់ឈរនៅឡើយ សូម្បីតែអាហារនិងសម្លៀកបំពាក់បន្តិចបន្តួចក៏មិនបាន។ ពាក្យថា អប្បេសក្ខា សេចក្តីថា មានបរិវារតិចតួច មិនបានសូម្បីតែមនុស្សដើរហែហមខាងមុខ ឬខាងក្រោយឡើយ។

သာရေန သာရကရဏီယန္တိ ရုက္ခသာရေန ကတ္တဗ္ဗံ အက္ခစက္ကယုဂနင်္ဂလာဒိကံ ယံကိဉ္စိ. သာခါပလာသံ အဂ္ဂဟေသိ ဗြဟ္မစရိယဿာတိ မဂ္ဂဖလသာရဿ သာသနဗြဟ္မစရိယဿ စတ္တာရော ပစ္စယာ သာခါပလာသံ နာမ, တံ အဂ္ဂဟေသိ. တေန စ ဝေါသာနံ အာပါဒီတိ တေနေဝ စ အလမေတ္တာဝတာ သာရော မေ ပတ္တောတိ ဝေါသာနံ အာပန္နော.

ពាក្យថា សារេន សារករណីយំ សំដៅលើរបស់អ្វីមួយមានកាំកង់ នឹម នង្គ័លជាដើម ដែលគប្បីធ្វើដោយខ្លឹមឈើ។ ពាក្យថា កាន់យកនូវមែកនិងស្លឹកនៃព្រហ្មចរិយៈ សេចក្តីថា បច្ច័យទាំង៤ នៃសាសនព្រហ្មចរិយៈ ដែលមានមគ្គនិងផលជាខ្លឹម ឈ្មោះថា មែកនិងស្លឹក បុគ្គលនោះក៏កាន់យកនូវមែកនិងស្លឹកនោះ។ ពាក្យថា ហើយដល់នូវការបញ្ឈប់ត្រឹមនោះ សេចក្តីថា បុគ្គលនោះដល់នូវការបញ្ឈប់ (ការបោះបង់ការព្យាយាម) ដោយគិតថា "ត្រឹមប៉ុណ្ណេះល្មមហើយ ខ្លឹមសារយើងបានសម្រេចហើយ" ព្រោះតែការបាននូវបច្ច័យទាំង៤ នោះឯង។

၃၁၀. ဉာဏဒဿနံ အာရာဓေတီတိ ဒေဝဒတ္တော ပဉ္စာဘိညော, ဒိဗ္ဗစက္ခု စ ပဉ္စန္နံ အဘိညာနံ မတ္ထကေ ဌိတံ, တံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘ဉာဏဒဿန’’န္တိ ဝုတ္တံ[Pg.135]. အဇာနံ အပဿံ ဝိဟရန္တီတိ ကိဉ္စိ သုခုမံ ရူပံ အဇာနန္တာ အန္တမသော ပံသုပိသာစကမ္ပိ အပဿန္တာ ဝိဟရန္တိ.

៣១០. ពាក្យថា ញាណទស្សនំ អារាធេតិ សេចក្តីថា ព្រះទេវទត្តជាអ្នកបានអភិញ្ញា៥ ហើយទិព្វចក្ខុដែលស្ថិតនៅលើកំពូលនៃអភិញ្ញាទាំង៥ នោះ លោកហៅថា "ញាណទស្សនៈ" ក្នុងព្រះសូត្រនេះ។ ពាក្យថា រស់នៅដោយមិនដឹងមិនឃើញ សេចក្តីថា មិនដឹងនូវរូបដ៏ល្អិតណាមួយ សូម្បីតែបិសាចធូលីក៏មិនឃើញ ហើយរស់នៅ។

၃၁၁. အသမယဝိမောက္ခံ အာရာဓေတီတိ, ‘‘ကတမော အသမယဝိမောက္ခော? စတ္တာရော စ အရိယမဂ္ဂါ စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ, နိဗ္ဗာနဉ္စ, အယံ အသမယဝိမောက္ခော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၃) ဧဝံ ဝုတ္တေ နဝလောကုတ္တရဓမ္မေ အာရာဓေတိ သမ္ပာဒေတိ ပဋိလဘတိ. လောကိယသမာပတ္တိယော ဟိ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေယေဝ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုစ္စန္တိ, တသ္မာ, ‘‘ကတမော သမယဝိမောက္ခော? စတ္တာရိ စ ဈာနာနိ စတဿော စ အရူပါဝစရသမာပတ္တိယော, အယံ သမယဝိမောက္ခော’’တိ ဧဝံ သမယဝိမောက္ခောတိ ဝုတ္တာ. လောကုတ္တရဓမ္မာ ပန ကာလေန ကာလံ ဝိမုစ္စန္တိ, သကိံ ဝိမုတ္တာနိ ဟိ မဂ္ဂဖလာနိ ဝိမုတ္တာနေဝ ဟောန္တိ. နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗကိလေသေဟိ အစ္စန္တံ ဝိမုတ္တမေဝါတိ ဣမေ နဝ ဓမ္မာ အသမယဝိမောက္ခောတိ ဝုတ္တာ.

៣១១. ពាក្យថា អសមយវិមោក្ខំ អារាធេតិ សួរថា "តើអសមយវិមោក្ខនោះជាអ្វី? អរិយមគ្គទាំង៤ ផង សាមញ្ញផលទាំង៤ ផង ព្រះនិព្វានផង នេះឈ្មោះថា អសមយវិមោក្ខ" កាលបើទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះហើយ រមែងញ៉ាំងលោកុត្តរធម៌ទាំង៩ ឱ្យសម្រេច ឱ្យបរិបូណ៌ ឱ្យបានសម្រេច។ ព្រោះថាលោកិយសមាបត្តិទាំងឡាយ រមែងរួចផុតចាកធម៌ជាបដិបក្ខ ក្នុងខណៈដែលចូលសមាបត្តិនោះៗប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ទើបទ្រង់សម្តែងថា "តើសមយវិមោក្ខនោះជាអ្វី? ឈានទាំង៤ ផង អរូបាវចរសមាបត្តិទាំង៤ ផង នេះឈ្មោះថា សមយវិមោក្ខ" យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាសមយវិមោក្ខ។ ចំណែកឯលោកុត្តរធម៌ទាំងឡាយ មិនមែនរួចផុតតែមួយកាលមួយវេលានោះឡើយ ព្រោះថាមគ្គនិងផលដែលរួចផុតតែម្តងហើយ ក៏រមែងជារួចផុតតែម្តងជាដាច់ខាត ព្រះនិព្វាន រមែងរួចផុតចាកកិលេសទាំងពួងដោយដាច់ខាតតែម្តង ហេតុនោះ ធម៌ទាំង៩ នេះ ទើបទ្រង់ហៅថា អសមយវិមោក្ខ។

အကုပ္ပာ စေတောဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိ. အယမတ္ထော ဧတဿာတိ ဧတဒတ္ထံ, အရဟတ္တဖလတ္ထမိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ. အယံ ဧတဿ အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတံ သာရန္တိ ဧတံ အရဟတ္တဖလံ ဗြဟ္မစရိယဿ သာရံ. ဧတံ ပရိယောသာနန္တိ ဧတံ အရဟတ္တဖလံ ဗြဟ္မစရိယဿ ပရိယောသာနံ, ဧသာ ကောဋိ, န ဣတော ပရံ ပတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ.

ពាក្យថា Akuppā cetovimuttī បានដល់ អរហត្តផលវិមុត្តិ។ ពាក្យថា Etadatthaṃ មានន័យថា ព្រហ្មចរិយធម៌នេះ មានអរហត្តផលនេះជាប្រយោជន៍ គឺព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យចង់សំដៅថា អរហត្តផលនេះឯង ជាប្រយោជន៍នៃព្រហ្មចរិយធម៌នោះ។ ពាក្យថា Etaṃ sāraṃ សំដៅយក អរហត្តផលនេះ ជាខ្លឹមសារនៃព្រហ្មចរិយធម៌។ ពាក្យថា Etaṃ pariyosānaṃ សំដៅយក អរហត្តផលនេះ ជាទីបំផុតនៃព្រហ្មចរិយធម៌ នេះជាកំពូល ធម៌ដែលគប្បីសម្រេចក្រៅពីអរហត្តផលនេះ មិនមានឡើយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាដោយអនុសន្ធិដ៏សមគួរយ៉ាងនេះឯង។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ

မဟာသာရောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃមហាសារោបមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၁၀. စူဠသာရောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃចូឡសារោបមសូត្រ

၃၁၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠသာရောပမသုတ္တံ. တတ္ထ ပိင်္ဂလကောစ္ဆောတိ သော ဗြာဟ္မဏော ပိင်္ဂလဓာတုကော. ကောစ္ဆောတိ ပနဿ နာမံ, တသ္မာ ‘‘ပိင်္ဂလကောစ္ဆော’’တိ ဝုစ္စတိ. သံဃိနောတိအာဒီသု ပဗ္ဗဇိတသမူဟသင်္ခါတော သံဃော ဧတေသံ အတ္ထီတိ သံဃိနော. သွေဝ ဂဏော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဂဏိနော. အာစာရသိက္ခာပနဝသေန တဿ ဂဏဿ အာစရိယာတိ ဂဏာစရိယာ. ဉာတာတိ ပညာတာ ပါကဋာ. ‘‘အပ္ပိစ္ဆာ သန္တုဋ္ဌာ, အပ္ပိစ္ဆတာယ [Pg.136] ဝတ္ထမ္ပိ န နိဝါသေန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန သမုဂ္ဂတော ယသော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ယသဿိနော. တိတ္ထကရာတိ လဒ္ဓိကရာ. သာဓုသမ္မတာတိ ဣမေ သာဓု သုန္ဒရာ သပ္ပုရိသာတိ ဧဝံ သမ္မတာ. ဗဟုဇနဿာတိ အဿုတဝတော အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနဿ. ဣဒါနိ တေ ဒဿေန္တော သေယျထိဒံ ပူရဏောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပူရဏောတိ တဿ သတ္ထုပဋိညဿ နာမံ. ကဿပေါတိ ဂေါတ္တံ. သော ကိရ အညတရဿ ကုလဿ ဧကူနဒါသသတံ ပူရယမာနော ဇာတော, တေနဿ ‘‘ပူရဏော’’တိ နာမံ အကံသု. မင်္ဂလဒါသတ္တာ စဿ ‘‘ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝတ္တာ နတ္ထိ, အကတံ ဝါ န ကတန္တိ. ‘‘သော ကိမဟမေတ္ထ ဝသာမီ’’တိ ပလာယိ. အထဿ စောရာ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆိန္ဒိံသု. သော ပဏ္ဏေန ဝါ တိဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတုမ္ပိ အဇာနန္တော ဇာတရူပေနေဝ ဧကံ ဂါမံ ပါဝိသိ. မနုဿာ တံ ဒိသွာ, ‘‘အယံ သမဏော အရဟာ အပ္ပိစ္ဆော, နတ္ထိ ဣမိနာ သဒိသော’’တိ ပူဝဘတ္တာဒီနိ ဂဟေတွာ ဥပသင်္ကမန္တိ. သော ‘‘မယှံ သာဋကံ အနိဝတ္ထဘာဝေန ဣဒံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ တတော ပဋ္ဌာယ သာဋကံ လဘိတွာပိ န နိဝါသေသိ, တဒေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အဂ္ဂဟေသိ. တဿ သန္တိကေ အညေပိ ပဉ္စသတာ မနုဿာ ပဗ္ဗဇိံသု, တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ပူရဏော ကဿပေါ’’တိ.

៣១២. សូត្រដែលផ្តើមឡើងថា Evaṃ me sutaṃ គឺ ចូឡសារោបមសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Piṅgalakoccho គឺព្រាហ្មណ៍នោះមានធាតុភ្នែកដូចជាភ្នែកឆ្មា។ ចំណែកពាក្យថា Koccha គឺជាឈ្មោះរបស់គាត់ ហេតុនោះទើបហៅថា "ពិង្គលកោច្ឆៈ"។ ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា Saṅghino ជាដើម ពួកជនទាំងនោះមានសង្ឃ គឺក្រុមអ្នកបួសដែលប្រមូលផ្តុំគ្នា ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Saṅghino (អ្នកមានពួក)។ ពួកជនទាំងនោះមានគណៈ គឺក្រុមអ្នកបួសនោះឯង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Gaṇino (អ្នកមានគណៈ)។ ពួកជនទាំងនោះជាអាចារ្យព្រោះតែការបង្ហាត់បង្រៀនអាចារៈ (មារយាទ) ដល់គណៈនោះ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Gaṇācariyā (ជាម្ចាស់គណៈ)។ ពាក្យថា Ñātā គឺល្បីល្បាញ ខ្ចរខ្ចាយ។ ពួកជនទាំងនោះមានយស គឺកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញដែលកើតឡើងដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា "ពួកលោកមានប្រាថ្នាតិច មានសេចក្តីសន្តោស ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានប្រាថ្នាតិច សូម្បីតែសម្លៀកបំពាក់ក៏មិនស្លៀកដណ្តប់ដែរ" ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Yasassino (អ្នកមានយស)។ ពាក្យថា Titthakarā គឺអ្នកបង្កើតលទ្ធិ។ ពាក្យថា Sādhusammatā គឺសន្មតថា "លោកទាំងឡាយនេះជាសប្បុរសដ៏ល្អត្រឹមត្រូវ"។ ពាក្យថា Bahujanassa គឺរបស់ពួកបុថុជ្ជនដ៏ល្ងង់ខ្លៅដែលមិនបានស្តាប់ធម៌។ ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញពួកជនទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា Seyyathidaṃ pūraṇo (ដូចជា បូរណៈ)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Pūraṇo គឺជាឈ្មោះរបស់គ្រូនោះ។ ពាក្យថា Kassapo គឺជាគោត្រ។ ឮថា គាត់កើតមកបង្គ្រប់ចំនួនខ្ញុំបម្រើមួយរយខ្វះមួយរបស់ត្រកូលមួយ ហេតុនោះទើបគេដាក់ឈ្មោះឱ្យគាត់ថា "បូរណៈ"។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះគាត់ជាខ្ញុំបម្រើមង្គល ទើបគ្មាននរណានិយាយស្តីបន្ទោសគាត់ថា "ធ្វើមិនល្អ" ឬ "មិនបានធ្វើ" ឡើយ។ គាត់គិតថា "តើអាត្មាអញនឹងរស់នៅទីនេះធ្វើអ្វី?" ហើយក៏រត់គេចខ្លួនទៅ។ គ្រានោះ ពួកចោរបានប្លន់យកសម្លៀកបំពាក់របស់គាត់ទៅ។ គាត់មិនដឹងសូម្បីតែការយកស្លឹកឈើ ឬស្មៅមកបិទបាំងរាងកាយ ក៏ដើរចូលទៅក្នុងភូមិមួយទាំងខ្លួននគគោក។ ពួកមនុស្សឃើញគាត់ហើយ ក៏គិតថា "សមណៈនេះជាព្រះអរហន្ត មានប្រាថ្នាតិច គ្មាននរណាស្មើនឹងលោកឡើយ" ហើយក៏នាំគ្នាកាន់យកនំចំណី និងភោជនាហារចូលទៅរក។ គាត់គិតថា "លាភសក្ការៈនេះកើតឡើងដល់អាត្មាអញ ព្រោះតែការមិនស្លៀកសម្លៀកបំពាក់" ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សូម្បីតែបានសម្លៀកបំពាក់ ក៏មិនស្លៀកដែរ ហើយក៏កាន់យកភេទជាអ្នកបួសអាក្រាតនោះឯង។ ក្នុងសំណាក់របស់គាត់ មានមនុស្សប្រាំរយនាក់ផ្សេងទៀតបានបួសតាម ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនោះឯង ទើបត្រាស់ថា "បូរណកស្សបៈ"។

မက္ခလီတိ တဿ နာမံ. ဂေါသာလာယ ဇာတတ္တာ ဂေါသာလောတိ ဒုတိယံ နာမံ. တံ ကိရ သကဒ္ဒမာယ ဘူမိယာ တေလဃဋံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တံ, ‘‘တာတ, မာ ခလီ’’တိ သာမိကော အာဟ. သော ပမာဒေန ခလိတွာ ပတိတွာ သာမိကဿ ဘယေန ပလာယိတုံ အာရဒ္ဓေါ. သာမိကော ဥပဓာဝိတွာ သာဋကကဏ္ဏေ အဂ္ဂဟေသိ. သောပိ သာဋကံ ဆဍ္ဍေတွာ အစေလကော ဟုတွာ ပလာယိ, သေသံ ပူရဏသဒိသမေဝ.

ពាក្យថា Makkhalī គឺជាឈ្មោះរបស់គាត់។ ព្រោះតែគាត់កើតនៅក្នុងក្រោលគោ ទើបមានឈ្មោះទីពីរថា Gosāla។ ឮថា កាលដែលគាត់កំពុងកាន់ក្អមប្រេងដើរទៅលើដីដែលមានភក់ ម្ចាស់របស់គាត់បាននិយាយថា "នែប្អូន កុំឱ្យរអិលដួលឡើយ"។ គាត់ធ្វេសប្រហែសក៏រអិលដួល ហើយខ្លាចម្ចាស់ក៏ចាប់ផ្តើមរត់គេចខ្លួន。 ម្ចាស់បានរត់តាមទៅចាប់ជាយសម្លៀកបំពាក់របស់គាត់ទាន់។ គាត់ក៏បានលះបង់សម្លៀកបំពាក់ចោល ហើយរត់ទៅទាំងខ្លួននគគោក រឿងរ៉ាវដែលនៅសល់គឺដូចគ្នានឹងរឿងរបស់បូរណកស្សបៈដែរ។

အဇိတောတိ တဿ နာမံ. ကေသကမ္ဗလံ ဓာရေတီတိ ကေသကမ္ဗလော. ဣတိ နာမဒွယံ သံသန္ဒိတွာ ‘‘အဇိတော ကေသကမ္ဗလော’’တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ကေသကမ္ဗလော နာမ မနုဿကေသေဟိ ကတကမ္ဗလော, တတော ပဋိကိဋ္ဌတရံ ဝတ္ထံ နာမ နတ္ထိ. ယထာဟ – ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာနိ ကာနိစိ တန္တာဝုတာနံ ဝတ္ထာနံ, ကေသကမ္ဗလော တေသံ ပဋိကိဋ္ဌော အက္ခာယတိ, ကေသကမ္ဗလော, ဘိက္ခဝေ, သီတေ သီတော ဥဏှေ ဥဏှော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဒုက္ခသမ္ဖဿော’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၃၈).

ពាក្យថា Ajita គឺជាឈ្មោះរបស់គាត់។ គាត់ទ្រទ្រង់នូវភួយដែលត្បាញដោយសក់មនុស្ស ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Kesakambalo។ កាលបើបូកបញ្ចូលឈ្មោះទាំងពីរនេះ ទើបហៅថា "អជិតកេសកម្ពល"។ ក្នុងពាក្យនោះ សម្លៀកបំពាក់ដែលឈ្មោះថា កេសកម្ពល គឺភួយដែលធ្វើដោយសក់ក្បាលរបស់មនុស្ស សម្លៀកបំពាក់ដែលថោកទាបជាងកេសកម្ពលនោះ មិនមានឡើយ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាសម្លៀកបំពាក់ដែលត្បាញដោយសរសៃអំបោះទាំងឡាយណា កេសកម្ពល គេតែងពោលថាជាសម្លៀកបំពាក់ថោកទាបបំផុតជាងសម្លៀកបំពាក់ទាំងនោះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កេសកម្ពល ត្រជាក់ក្នុងខែត្រជាក់ ក្តៅក្នុងខែក្តៅ មានពណ៌អាក្រក់ មានក្លិនស្អុយ មានសម្ផស្សជាទុក្ខ" (អង្គុត្តរនិកាយ តតិយភាគ)។

ပကုဓောတိ [Pg.137] တဿ နာမံ. ကစ္စာယနောတိ ဂေါတ္တံ. ဣတိ နာမဂေါတ္တံ သံသန္ဒိတွာ, ‘‘ပကုဓော ကစ္စာယနော’’တိ ဝုစ္စတိ. သီတုဒကပဋိက္ခိတ္တကော ဧသ, ဝစ္စံ ကတွာပိ ဥဒကကိစ္စံ န ကရောတိ, ဥဏှောဒကံ ဝါ ကဉ္ဇိယံ ဝါ လဘိတွာ ကရောတိ, နဒိံ ဝါ မဂ္ဂေါဒကံ ဝါ အတိက္ကမ္မ, ‘‘သီလံ မေ ဘိန္န’’န္တိ ဝါလိကထူပံ ကတွာ သီလံ အဓိဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတိ, ဧဝရူပေါ နိဿိရိကလဒ္ဓိကော ဧသ.

ពាក្យថា Pakudha គឺជាឈ្មោះរបស់គាត់។ ពាក្យថា Kaccāyana គឺជាគោត្រ។ កាលបើបូកបញ្ចូលឈ្មោះនិងគោត្រទាំងពីរនេះ ទើបហៅថា "បកុធកច្ចាយនៈ"។ គាត់នេះជាអ្នកវៀរចាកទឹកត្រជាក់ សូម្បីតែបន្ទោបង់ឧច្ចារៈហើយ ក៏មិនធ្វើកិច្ចដោយទឹកដែរ លុះត្រាតែបានទឹកក្តៅ ឬទឹកបបរទើបធ្វើកិច្ចដោយទឹកនោះ បើដើរឆ្លងកាត់ទន្លេ ឬទឹកតាមផ្លូវ គាត់តែងគិតថា "សីលរបស់អាត្មាអញដាច់ហើយ" ហើយក៏ពូនភ្នំខ្សាច់ សមាទានសីលឡើងវិញ រួចទើបដើរទៅមុខទៀត គាត់នេះជាអ្នកមានលទ្ធិឥតសិរីសួស្តីបែបនេះឯង។

သဉ္ဇယောတိ တဿ နာမံ. ဗေလဋ္ဌဿ ပုတ္တောတိ ဗေလဋ္ဌပုတ္တော. အမှာကံ ဂဏ္ဌနကိလေသော ပလိဗုဇ္ဈနကိလေသော နတ္ထိ, ကိလေသဂဏ္ဌရဟိတာ မယန္တိ ဧဝံ ဝါဒိတာယ လဒ္ဓနာမဝသေန နိဂဏ္ဌော. နာဋဿ ပုတ္တောတိ နာဋပုတ္တော. အဗ္ဘညံသူတိ ယထာ တေသံ ပဋိညာ, တထေဝ ဇာနိံသု. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သစေ နေသံ သာ ပဋိညာ နိယျာနိကာ သဗ္ဗေ အဗ္ဘညံသု. နော စေ, န အဗ္ဘညံသု. တသ္မာ ကိံ တေသံ ပဋိညာ နိယျာနိကာ န နိယျာနိကာတိ, အယမေတဿ ပဉှဿ အတ္ထော. အထ ဘဂဝါ နေသံ အနိယျာနိကဘာဝကထနေန အတ္ထာဘာဝတော အလန္တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ဥပမာယ အတ္ထံ ပဝေဒေန္တော ဓမ္မမေဝ ဒေသေတုံ, ဓမ္မံ, တေ ဗြာဟ္မဏ, ဒေသေဿာမီတိ အာဟ.

ពាក្យថា Sañjaya គឺជាឈ្មោះរបស់គាត់។ គាត់ជាកូនរបស់បេលដ្ឋៈ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Belaṭṭhaputto (បេលដ្ឋបុត្ត)។ ពួកយើងគ្មានកិលេសជាគ្រឿងចងក្រង គ្មានកិលេសជាគ្រឿងកង្វល់ឡើយ ពួកយើងជាអ្នកប្រាសចាកកិលេសជាគ្រឿងចងក្រង ព្រោះតែការនិយាយយ៉ាងនេះ ទើបបានឈ្មោះតាមលទ្ធិនោះថា និគន្ថៈ។ គាត់ជាកូនរបស់ណាតៈ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Nāṭaputto (ណាតបុត្ត)។ ពាក្យថា Abbhaññaṃsu គឺពួកជនទាំងនោះបានដឹងច្បាស់ ដូចជាការប្តេជ្ញារបស់ពួកគេដែរ។ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យចង់សំដៅថា ប្រសិនបើការប្តេជ្ញារបស់ពួកគេនោះជានិយ្យានិកធម៌មែន ពួកជនទាំងអស់នោះក៏គប្បីដឹងច្បាស់ចុះ។ ប្រសិនបើមិនមែនទេ ពួកគេក៏មិនបានដឹងច្បាស់ឡើយ។ ហេតុនោះ តើការប្តេជ្ញារបស់ពួកគេជានិយ្យានិកធម៌ ឬមិនមែនជានិយ្យានិកធម៌ នេះជាសេចក្តីនៃសំណួរនោះ។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បដិសេធដោយព្រះតម្រាស់ថា "ល្មមហើយ" ព្រោះតែការសម្តែងនូវភាពមិនមែនជានិយ្យានិកធម៌របស់ពួកគេនោះ មិនមានប្រយោជន៍ឡើយ កាលនឹងទ្រង់សម្តែងសេចក្តីដោយឧបមា ដើម្បីបង្ហាញនូវសច្ចធម៌ពិតប្រាកដ ទើបត្រាស់ថា "ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តថាគតនឹងសម្តែងធម៌ដល់អ្នក"។

၃၂၀. တတ္ထ သစ္ဆိကိရိယာယာတိ သစ္ဆိကရဏတ္ထံ. န ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ န ဇနယတိ. န ဝါယမတီတိ ဝါယာမံ ပရက္ကမံ န ကရောတိ. ဩလီနဝုတ္တိကော စ ဟောတီတိ လီနဇ္ဈာသယော ဟောတိ. သာထလိကောတိ သိထိလဂ္ဂါဟီ, သာသနံ သိထိလံ ကတွာ ဂဏှာတိ, ဒဠှံ န ဂဏှာတိ.

៣២០. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Sacchikiriyāya គឺដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់។ ពាក្យថា Na chandaṃ janeti គឺមិនបង្កើតឆន្ទៈក្នុងការចង់ធ្វើ។ ពាក្យថា Na vāyamati គឺមិនធ្វើសេចក្តីព្យាយាមប្រឹងប្រែង។ ពាក្យថា Olīnavuttiko ca hoti គឺមានអធ្យាស្រ័យរួញរាថយក្រោយ។ ពាក្យថា Sāthaliko គឺអ្នកកាន់ធូរៗ គឺកាន់យកសាសនាដោយធ្វើឱ្យធូររលុង មិនកាន់យកដោយមាំមួនឡើយ។

၃၂၃. ဣဓ, ဗြာဟ္မဏ ဘိက္ခု, ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိ ကထံ ဣမေ ပဌမဇ္ဈာနာဒိဓမ္မာ ဉာဏဒဿနေန ဥတ္တရိတရာ ဇာတာတိ? နိရောဓပါဒကတ္တာ. ဟေဋ္ဌာ ပဌမဇ္ဈာနာဒိဓမ္မာ ဟိ ဝိပဿနာပါဒကာ, ဣဓ နိရောဓပါဒကာ, တသ္မာ ဥတ္တရိတရာ ဇာတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣဒမ္ပိ သုတ္တံ ယထာနုသန္ဓိနာဝ နိဋ္ဌပေသိ. ဒေသနာဝသာနေ ဗြာဟ္မဏော သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတောတိ.

៣២៣. ពាក្យថា Idha, brāhmaṇa bhikkhu, vivicceva kāmehi មានសំណួរថា តើធម៌ទាំងឡាយមានបឋមជ្ឈានជាដើមនេះ ឈ្មោះថាជាធម៌ដ៏ក្រៃលែងជាងញាណទស្សនៈដោយរបៀបណា? ឆ្លើយថា ព្រោះជាឫសគល់នៃនិរោធសមាបត្តិ។ ព្រោះថា ធម៌ទាំងឡាយមានបឋមជ្ឈានជាដើមខាងក្រោម ជាឫសគល់នៃវិបស្សនា តែក្នុងសូត្រនេះ ជាឫសគល់នៃនិរោធសមាបត្តិ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ជាធម៌ដ៏ក្រៃលែងជាង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ចប់សូត្រនេះដោយអនុសន្ធិដ៏សមគួរយ៉ាងនេះឯង។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា ព្រាហ្មណ៍នោះបានតម្កល់ខ្លួននៅក្នុងសរណគមន៍ទាំងឡាយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ

စူဠသာရောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃចូឡសារោបមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃវគ្គទីបី ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၄. မဟာယမကဝဂ္ဂေါ

៤. មហាយមកវគ្គ

၁. စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃចូឡគោសិង្គសូត្រ

၃၂၅. ဧဝံ [Pg.138] မေ သုတန္တိ စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ နာတိကေ ဝိဟရတီတိ နာတိကာ နာမ ဧကံ တဠာကံ နိဿာယ ဒွိန္နံ စူဠပိတိမဟာပိတိပုတ္တာနံ ဒွေ ဂါမာ, တေသု ဧကသ္မိံ ဂါမေ. ဂိဉ္ဇကာဝသထေတိ ဣဋ္ဌကာမယေ အာဝသထေ. ဧကသ္မိံ ကိရ သမယေ ဘဂဝါ မဟာဇနသင်္ဂဟံ ကရောန္တော ဝဇ္ဇိရဋ္ဌေ စာရိကံ စရမာနော နာတိကံ အနုပ္ပတ္တော. နာတိကဝါသိနော မနုဿာ ဘဂဝတော မဟာဒါနံ ဒတွာ ဓမ္မကထံ သုတွာ ပသန္နဟဒယာ, ‘‘သတ္ထု ဝသနဋ္ဌာနံ ကရိဿာမာ’’တိ မန္တေတွာ ဣဋ္ဌကာဟေဝ ဘိတ္တိသောပါနတ္ထမ္ဘေ ဝါဠရူပါဒီနိ ဒဿေန္တော ပါသာဒံ ကတွာ သုဓာယ လိမ္ပိတွာ မာလာကမ္မလတာကမ္မာဒီနိ နိဋ္ဌာပေတွာ ဘုမ္မတ္ထရဏမဉ္စပီဌာဒီနိ ပညပေတွာ သတ္ထု နိယျာတေသုံ. အပရာပရံ ပနေတ္ထ မနုဿာ ဘိက္ခုသံဃဿ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနမဏ္ဍပစင်္ကမာဒီနိ ကာရယိံသု. ဣတိ သော ဝိဟာရော မဟာ အဟောသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဂိဉ္ဇကာဝသထေ’’တိ.

៣២៥. សូត្រដែលផ្តើមឡើងថា Evaṃ me sutaṃ គឺ ចូឡគោសិង្គសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Nātike viharati មានន័យថា ភូមិពីររបស់កូនប្អូនប្រុសឪពុក និងកូនបងប្រុសឪពុកពីរនាក់ ដោយអាស្រ័យនឹងស្រះទឹកមួយឈ្មោះថា ញាតិកៈ ក្នុងបណ្តាភូមិទាំងពីរនោះ គឺនៅក្នុងភូមិមួយ។ ពាក្យថា Giñjakāvasathe គឺនៅក្នុងអាវាសដែលធ្វើដោយឥដ្ឋ។ ឮថា ក្នុងសម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់ធ្វើសង្គហៈដល់មហាជន ទ្រង់ស្តេចទៅកាន់ចារិកក្នុងវជ្ជីរដ្ឋ ហើយបានស្តេចទៅដល់ភូមិញាតិកៈ។ ពួកមនុស្សអ្នករស់នៅក្នុងភូមិញាតិកៈ បានថ្វាយមហាទានចំពោះព្រះមានព្រះភាគ បានស្តាប់ធម្មកថា មានចិត្តជ្រះថ្លា ក៏ពិភាក្សាគ្នាថា "ពួកយើងនឹងធ្វើទីកន្លែងគង់នៅថ្វាយព្រះសាស្តា" ហើយក៏បានសាងសង់ប្រាសាទដោយឥដ្ឋ បង្ហាញនូវជញ្ជាំង កាំជណ្តើរ សសរ និងរូបសត្វសាហាវជាដើម លាបដោយកំបោរបាយអ ធ្វើក្បាច់ផ្កាកម្រង ក្បាច់វល្លិជាដើមឱ្យរួចរាល់ រៀបចំក្រាលកម្រាលដី គ្រែ និងតាំងជាដើម រួចហើយក៏បានប្រគល់ថ្វាយចំពោះព្រះសាស្តា។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកមនុស្សក្នុងទីនោះៗ បានធ្វើនូវទីសម្រាកយប់ ទីសម្រាកថ្ងៃ មណ្ឌប និងទីចង្ក្រមជាដើម ថ្វាយដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ។ វិហារនោះក៏បានក្លាយជាវិហារធំទូលាយដោយប្រការដូច្នេះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកវិហារនោះ ទើបត្រាស់ថា "Giñjakāvasathe"។

ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဒါယေတိ တတ္ထ ဧကဿ ဇေဋ္ဌကရုက္ခဿ ခန္ဓတော ဂေါသိင်္ဂသဏ္ဌာနံ ဟုတွာ ဝိဋပံ ဥဋ္ဌဟိ, တံ ရုက္ခံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗမ္ပိ တံ ဝနံ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနန္တိ သင်္ခံ ဂတံ. ဒါယောတိ အဝိသေသေန အရညဿေတံ နာမံ. တသ္မာ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဒါယေတိ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနအရညေတိ အတ္ထော. ဝိဟရန္တီတိ သာမဂ္ဂိရသံ အနုဘဝမာနာ ဝိဟရန္တိ. ဣမေသဉှိ ကုလပုတ္တာနံ ဥပရိပဏ္ဏာသကေ ပုထုဇ္ဇနကာလော ကထိတော, ဣဓ ခီဏာသဝကာလော. တဒါ ဟိ တေ လဒ္ဓဿာဒါ လဒ္ဓပတိဋ္ဌာ အဓိဂတပဋိသမ္ဘိဒါ ခီဏာသဝါ ဟုတွာ သာမဂ္ဂိရသံ အနုဘဝမာနာ တတ္ထ ဝိဟရိံသု. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា Gosiṅgasālavanadāye គឺនៅក្នុងព្រៃនោះ មានមែកឈើមួយដុះចេញពីដើមឈើធំមួយ មានសណ្ឋានដូចជាស្នែងគោ ព្រោះតែអាស្រ័យដើមឈើនោះ ព្រៃទាំងអស់នោះទើបទទួលបានឈ្មោះថា "ព្រៃសាលវ័នគោសិង្គ"។ ពាក្យថា Dāyo គឺជាឈ្មោះទូទៅរបស់ព្រៃ។ ហេតុនោះ ពាក្យថា Gosiṅgasālavanadāye មានសេចក្តីថា នៅក្នុងព្រៃសាលវ័នគោសិង្គ។ ពាក្យថា Viharanti គឺគង់នៅដោយទទួលយកនូវរសនៃសាមគ្គីធម៌។ ព្រោះថា កាលរបស់កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ កាលនៅជាបុថុជ្ជន ត្រូវបានសម្តែងទុកក្នុងឧបរិបណ្ណាសកៈ ចំណែកក្នុងសូត្រនេះ សម្តែងក្នុងកាលដែលលោកជាព្រះខីណាស្រព។ ព្រោះថាក្នុងកាលនោះ លោកទាំងនោះជាព្រះខីណាស្រពដែលបានសម្រេចនូវសេចក្តីត្រេកអរ បានសម្រេចនូវទីពឹង បានសម្រេចនូវបដិសម្ភិទាញាណ គង់នៅដោយទទួលយកនូវរសនៃសាមគ្គីធម៌ក្នុងព្រៃនោះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកការគង់នៅបែបនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។

ယေန ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဒါယော တေနုပသင်္ကမီတိ ဓမ္မသေနာပတိမဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရေသု ဝါ အသီတိမဟာသာဝကေသု ဝါ, အန္တမသော ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကအာနန္ဒတ္ထေရမ္ပိ ကဉ္စိ အနာမန္တေတွာ သယမေဝ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ အနီကာ နိဿဋော ဟတ္ထီ ဝိယ, ယူထာ နိဿဋော ကာဠသီဟော ဝိယ[Pg.139], ဝါတစ္ဆိန္နော ဝလာဟကော ဝိယ ဧကကောဝ ဥပသင်္ကမိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ သယံ အဂမာသီတိ? တယော ကုလပုတ္တာ သာမဂ္ဂိရသံ အနုဘဝန္တာ ဝိဟရန္တိ, တေသံ ပဂ္ဂဏှနတော, ပစ္ဆိမဇနတံ အနုကမ္ပနတော ဓမ္မဂရုဘာဝတော စ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဟံ ဣမေ ကုလပုတ္တေ ပဂ္ဂဏှိတွာ ဥက္ကံသိတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဓမ္မံ နေသံ ဒေသေဿာမီ’’တိ. ဧဝံ တာဝ ပဂ္ဂဏှနတော အဂမာသိ. အပရမ္ပိဿ အဟောသိ – ‘‘အနာဂတေ ကုလပုတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသန္တာနံ သန္တိကံ သယံ ဂန္တွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဓမ္မံ ကထေတွာ တယော ကုလပုတ္တေ ပဂ္ဂဏှိ, ကော နာမ သမဂ္ဂဝါသံ န ဝသေယျာတိ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသိတဗ္ဗံ မညမာနာ ခိပ္ပမေဝ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿန္တီ’’တိ. ဧဝံ ပစ္ဆိမဇနတံ အနုကမ္ပနတောပိ အဂမာသိ. ဗုဒ္ဓါ စ နာမ ဓမ္မဂရုနော ဟောန္တိ, သော စ နေသံ ဓမ္မဂရုဘာဝေါ ရထဝိနီတေ အာဝိကတောဝ. ဣတိ ဣမသ္မာ ဓမ္မဂရုဘာဝတောပိ ဓမ္မံ ပဂ္ဂဏှိဿာမီတိ အဂမာသိ.

ពាក្យថា Yena gosiṅgasālavanadāyo tenupasaṅkami មានន័យថា ព្រះមានព្រះភាគមិនបានត្រាស់ហៅភិក្ខុណាមួយ សូម្បីតែព្រះធម្មសេនាបតី ព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរ ឬព្រះមហាសាវកទាំង ៨០ រូប ឬសូម្បីតែព្រះអានន្ទត្ថេរជាអ្នកចាំឃ្លាំងធម៌ឡើយ ទ្រង់យកបាត្រនិងចីវរដោយព្រះអង្គឯង ហើយស្តេចទៅតែមួយព្រះអង្គឯង ដូចជាដំរីដែលចេញចាកហ្វូង ដូចជាសីហៈដែលចេញចាកហ្វូង ឬដូចជាពពកដែលត្រូវខ្យល់បក់កាត់ផ្តាច់ដូច្នោះ។ មានសំណួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគស្តេចទៅដោយព្រះអង្គឯងក្នុងទីនេះ? ឆ្លើយថា ព្រោះតែកុលបុត្រទាំងបីរូបគង់នៅដោយទទួលយកនូវរសនៃសាមគ្គីធម៌ ព្រះអង្គស្តេចទៅដើម្បីលើកតម្កើងលោកទាំងនោះផង ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ជនជំនាន់ក្រោយផង និងព្រោះតែភាពជាអ្នកគោរពធម៌ផង។ ឮថា ព្រះមានព្រះភាគមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា "តថាគតនឹងលើកតម្កើង សរសើរ និងធ្វើបដិសណ្ឋារៈចំពោះកុលបុត្រទាំងឡាយនេះ ហើយនឹងសម្តែងធម៌ដល់ពួកគេ" ព្រះអង្គស្តេចទៅព្រោះតែការលើកតម្កើងយ៉ាងនេះជាមុនសិន។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គមានព្រះតម្រិះថា "ក្នុងអនាគតកាល ពួកកុលបុត្រទាំងឡាយនឹងគិតថា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ស្តេចទៅកាន់សំណាក់របស់ពួកភិក្ខុដែលរស់នៅដោយសាមគ្គីធម៌ដោយព្រះអង្គឯង ទ្រង់ធ្វើបដិសណ្ឋារៈ សម្តែងធម៌ និងលើកតម្កើងកុលបុត្រទាំងបីរូបនោះ តើមាននរណាមិនចង់រស់នៅដោយសាមគ្គីធម៌ឡើយ កាលបើពួកគេយល់ឃើញថា គួរតែរស់នៅដោយសាមគ្គីធម៌ ពួកគេនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស" ព្រះអង្គស្តេចទៅព្រោះតែការអនុគ្រោះដល់ជនជំនាន់ក្រោយយ៉ាងនេះផងដែរ។ ធម្មតា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយតែងតែជាអ្នកគោរពធម៌ ហើយសេចក្តីគោរពធម៌របស់ព្រះអង្គនោះ ក៏ត្រូវបានបង្ហាញច្បាស់ហើយក្នុងរថវិនីតសូត្រ។ ព្រះអង្គស្តេចទៅដោយព្រះតម្រិះថា "តថាគតនឹងលើកតម្កើងធម៌ ព្រោះតែសេចក្តីគោរពធម៌នេះឯង" ដោយប្រការដូច្នេះ។

ဒါယပါလောတိ အရညပါလော. သော တံ အရညံ ယထာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတပ္ပဒေသေန မနုဿာ ပဝိသိတွာ တတ္ထ ပုပ္ဖံ ဝါ ဖလံ ဝါ နိယျာသံ ဝါ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရံ ဝါ န ဟရန္တိ, ဧဝံ ဝတိယာ ပရိက္ခိတ္တဿ တဿ အရညဿ ယောဇိတေ ဒွါရေ နိသီဒိတွာ တံ အရညံ ရက္ခတိ, ပါလေတိ. တသ္မာ ‘‘ဒါယပါလော’’တိ ဝုတ္တော. အတ္တကာမရူပါတိ အတ္တနော ဟိတံ ကာမယမာနသဘာဝါ ဟုတွာ ဝိဟရန္တိ. ယော ဟိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာပိ ဝေဇ္ဇကမ္မဒူတကမ္မပဟိဏဂမနာဒီနံ ဝသေန ဧကဝီသတိအနေသနာဟိ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ, အယံ န အတ္တကာမရူပေါ နာမ. ယော ပန ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကဝီသတိအနေသနံ ပဟာယ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သပ္ပာယဓုတင်္ဂံ အဓိဋ္ဌာယ အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု စိတ္တရုစိယံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂါမန္တံ ပဟာယ အရညံ ပဝိသိတွာ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကုရုမာနော ဝိဟရတိ, အယံ အတ္တကာမော နာမ. တေပိ တယော ကုလပုတ္တာ ဧဝရူပါ အဟေသုံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အတ္တကာမရူပါ ဝိဟရန္တီ’’တိ.

ពាក្យថា dāyapālo បានដល់ ឆ្មាំរក្សាព្រៃ។ ឆ្មាំរក្សាព្រៃនោះ អង្គុយនៅទ្វារដែលគេដាក់ភ្ជាប់នឹងព្រៃនោះ ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយរបង ដើម្បីកុំឱ្យមនុស្សទាំងឡាយចូលទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាៗ ហើយនាំយកផ្កា ឬផ្លែ ឬជ័រ ឬឈើគ្រឿងផ្ទះពីព្រៃនោះទៅបាន តែងរក្សា ការពារព្រៃនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «ទាយបាល» (អ្នករក្សាព្រៃ)។ ពាក្យថា attakāmarūpā បានដល់ ជាអ្នកមានសភាពប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួន ហើយរស់នៅ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា ទោះបីបួសក្នុងសាសនានេះហើយ តែងចិញ្ចឹមជីវិតដោយអនេសនៈ (ការស្វែងរកមិនសមគួរ) ២១ ប្រការ មានវេជ្ជកម្ម (ការព្យាបាលជំងឺ) ទូតកម្ម (ការធ្វើជាទូត) និងការទៅជាអ្នកបម្រើជាដើម ភិក្ខុនេះ មិនឈ្មោះថាជាអ្នកមានសភាពប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួនឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុណា បួសក្នុងសាសនានេះ លះបង់អនេសនៈ ២១ ប្រការ ឋិតនៅក្នុងចតុបារិសុទ្ធិសីល រៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ សមាទានធុតង្គដែលសមគួរ កាន់យកកម្មដ្ឋានដែលជាទីគាប់ចិត្តក្នុងអារម្មណ៍ ៣៨ លះបង់ទីជិតស្រុក ចូលទៅកាន់ព្រៃ ញ៉ាំងសមាបត្តិទាំងឡាយឱ្យកើតឡើង ធ្វើការចម្រើនវិបស្សនា ហើយរស់នៅ ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួន។ សូម្បីកុលបុត្រទាំង ៣ នាក់នោះ ក៏ជាអ្នកមានសភាពប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួនបែបនេះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «attakāmarūpā viharanti» (ជាអ្នកមានសភាពប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួន រស់នៅ)។

မာ တေသံ အဖာသုမကာသီတိ တေသံ မာ အဖာသုကံ အကာသီတိ ဘဂဝန္တံ ဝါရေသိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဣမေ ကုလပုတ္တာ သမဂ္ဂါ ဝိဟရန္တိ, ဧကစ္စဿ စ ဂတဋ္ဌာနေ ဘဏ္ဍနကလဟဝိဝါဒါ ဝတ္တန္တိ, တိခိဏသိင်္ဂေါ စဏ္ဍဂေါဏော ဝိယ ဩဝိဇ္ဈန္တော ဝိစရတိ, အထေကမဂ္ဂေန ဒွိန္နံ ဂမနံ န [Pg.140] ဟောတိ, ကဒါစိ အယမ္ပိ ဧဝံ ကရောန္တော ဣမေသံ ကုလပုတ္တာနံ သမဂ္ဂဝါသံ ဘိန္ဒေယျ. ပါသာဒိကော စ ပနေသ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော သုရသဂိဒ္ဓေါ မညေ, ဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပဏီတဒါယကာနံ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကာနဉ္စ ဝဏ္ဏကထနာဒီဟိ ဣမေသံ ကုလပုတ္တာနံ အပ္ပမာဒဝိဟာရံ ဘိန္ဒေယျ. ဝသနဋ္ဌာနာနိ စာပိ ဧတေသံ ကုလပုတ္တာနံ နိဗဒ္ဓါနိ ပရိစ္ဆိန္နာနိ တိဿော စ ပဏ္ဏသာလာ တယော စင်္ကမာ တီဏိ ဒိဝါဋ္ဌာနာနိ တီဏိ မဉ္စပီဌာနိ. အယံ ပန သမဏော မဟာကာယော ဝုဍ္ဎတရော မညေ ဘဝိဿတိ. သော အကာလေ ဣမေ ကုလပုတ္တေ သေနာသနာ ဝုဋ္ဌာပေဿတိ. ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ ဧတေသံ အဖာသု ဘဝိဿတီ’’တိ. တံ အနိစ္ဆန္တော, ‘‘မာ တေသံ အဖာသုကမကာသီ’’တိ ဘဂဝန္တံ ဝါရေသိ.

ពាក្យថា mā tesaṃ aphāsumakāsī សេចក្តីថា «សូមព្រះអង្គកុំធ្វើសេចក្តីមិនសប្បាយដល់កុលបុត្រទាំងនោះឡើយ» ឆ្មាំព្រៃបានទូលហាមឃាត់ព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះ។ ឮថា ឆ្មាំព្រៃនោះមានគំនិតយ៉ាងនេះថា «កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ រស់នៅដោយសាមគ្គីគ្នា ចំណែកភិក្ខុខ្លះ តែងមានការឈ្លោះប្រកែក និងវិវាទគ្នាក្នុងទីកន្លែងដែលខ្លួនទៅ តែងដើរជល់គេឯង ដូចជាគោសាហាវមានស្នែងស្រួច មិនអាចដើររួមផ្លូវតែមួយជាមួយមនុស្សពីរនាក់បានឡើយ។ ជួនកាល ភិក្ខុធំនេះ កាលធ្វើបែបនេះ គប្បីបំផ្លាញការរស់នៅដោយសាមគ្គីគ្នារបស់កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុធំនេះ មានលក្ខណៈគួរឱ្យជ្រះថ្លា មានសម្បុរដូចមាស ហាក់ដូចជាជាប់ចិត្តក្នុងរសជាតិដ៏ឆ្ងាញ់ ចាប់តាំងពីពេលទៅដល់ គប្បីបំផ្លាញការរស់នៅដោយសេចក្តីមិនប្រមាទរបស់កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ ដោយការនិយាយសរសើរគុណជាដើម ដល់ពួកទាយកអ្នកប្រគេនចង្ហាន់ដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ និងពួកអ្នកបម្រើរបស់ខ្លួន។ មួយវិញទៀត ទីកន្លែងស្នាក់នៅរបស់កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ ត្រូវបានកំណត់ទុកជាប្រចាំហើយ គឺមានសាលាស្លឹកឈើ ៣ ខ្នង ទីចង្ក្រម ៣ កន្លែង ទីសម្រាកថ្ងៃ ៣ កន្លែង និងគ្រែតូច ៣។ ចំណែកសមណៈនេះ មានរូបកាយធំ ហាក់ដូចជាមានវស្សាច្រើនជាង។ សមណៈនោះ គប្បីញ៉ាំងកុលបុត្រទាំងឡាយនេះ ឱ្យក្រោកចេញពីសេនាសនៈក្នុងពេលមិនសមគួរ។ កាលបើដូច្នោះ សេចក្តីមិនសប្បាយគប្បីមានដល់កុលបុត្រទាំងនោះដោយប្រការទាំងពួង»។ ឆ្មាំព្រៃនោះ មិនប្រាថ្នានូវសេចក្តីមិនសប្បាយនោះ ទើបហាមឃាត់ព្រះមានព្រះភាគថា «mā tesaṃ aphāsukamakāsi»។

ကိံ ပနေသ ဇာနန္တော ဝါရေသိ, အဇာနန္တောတိ? အဇာနန္တော. ကိဉ္စာပိ ဟိ တထာဂတဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠကမ္ပနာဒီနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ပဝတ္တိံသု, အရညဝါသိနော ပန ဒုဗ္ဗလမနုဿာ သကမ္မပ္ပသုတာ တာနိ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ကောန္တိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ စ နာမ ယဒါ အနေကဘိက္ခုသဟဿပရိဝါရော ဗျာမပ္ပဘာယ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနေဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏသိရိယာ စ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒဿေန္တော ဝိစရတိ, တဒါ ကော ဧသောတိ အပုစ္ဆိတွာဝ ဇာနိတဗ္ဗော ဟောတိ. တဒါ ပန ဘဂဝါ သဗ္ဗမ္ပိ တံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ စီဝရဂဗ္ဘေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝလာဟကဂဗ္ဘေန ပဋိစ္ဆန္နော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ သယမေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အညာတကဝေသေန အဂမာသိ. ဣတိ နံ အဇာနန္တောဝ ဒါယပါလော နိဝါရေသိ.

ចុះឆ្មាំព្រៃនោះ ដឹងហើយទើបហាមឃាត់ ឬក៏មិនដឹងទើបហាមឃាត់? ឆ្លើយថា មិនដឹងទើបហាមឃាត់។ ព្រោះថា ទោះបីជាអព្ភូតហេតុទាំងឡាយ មានការញាប់ញ័រនៃម៉ឺនលោកធាតុជាដើម បានកើតឡើងចាប់តាំងពីពេលដែលព្រះតថាគតចាប់បដិសន្ធិក៏ដោយ ក៏ពួកមនុស្សកំសត់ (ខ្សោយបញ្ញា) ដែលរស់នៅក្នុងព្រៃ តែងខ្វល់ខ្វាយតែនឹងការងាររបស់ខ្លួន មិនអាចកត់សម្គាល់នូវអព្ភូតហេតុទាំងនោះបានឡើយ។ ធម្មតាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ កាលណាទ្រង់យាងទៅ ដោយមានភិក្ខុច្រើនពាន់ជាបរិវារ បង្ហាញនូវពុទ្ធានុភាពដោយរស្មីមួយព្យាម ព្រមទាំងអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ និងសិរីនៃមហាបុរសលក្ខណៈ ៣២ យ៉ាង ក្នុងកាលនោះ មនុស្សទាំងឡាយមិនបាច់សួរឡើយ ក៏ដឹងបានថា «លោកនេះជាអ្នកណា?»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកាលដែលយាងទៅកាន់ព្រៃគោសិង្គសាលវនៈនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បិទបាំងពុទ្ធានុភាពទាំងអស់នោះ ដោយចីវរ ហាក់ដូចជាព្រះចន្ទពេញវង់ដែលបិទបាំងដោយដុំពពក ទ្រង់យកបាត្រនិងចីវរដោយព្រះអង្គឯង ហើយយាងទៅដោយភេទមិនប្រាកដ (ភេទជាភិក្ខុធម្មតា)។ ព្រោះហេតុនោះ ឆ្មាំព្រៃមិនដឹងទើបហាមឃាត់ព្រះអង្គ។

ဧတဒဝေါစာတိ ထေရော ကိရ မာ သမဏာတိ ဒါယပါလဿ ကထံ သုတွာဝ စိန္တေသိ – ‘‘မယံ တယော ဇနာ ဣဓ ဝိဟရာမ, အညေ ပဗ္ဗဇိတာ နာမ နတ္ထိ, အယဉ္စ ဒါယပါလော ပဗ္ဗဇိတေန ဝိယ သဒ္ဓိံ ကထေတိ, ကော နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒိဝါဋ္ဌာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဒွါရေ ဌတွာ မဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ. ဘဂဝါပိ ထေရဿ သဟ ဒဿနေနေဝ သရီရောဘာသံ မုဉ္စိ, အသီတိအနုဗျဉ္ဇနဝိရာဇိတာ ဗျာမပ္ပဘာ ပသာရိတသုဝဏ္ဏပဋော ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ. ထေရော, ‘‘အယံ ဒါယပါလော ဖဏကတံ အာသိဝိသံ ဂီဝါယ ဂဟေတုံ ဟတ္ထံ ပသာရေန္တော ဝိယ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလေန သဒ္ဓိံ ကထေန္တောဝ န ဇာနာတိ, အညတရဘိက္ခုနာ ဝိယ သဒ္ဓိံ ကထေတီ’’တိ နိဝါရေန္တော ဧတံ, ‘‘မာ, အာဝုသော ဒါယပါလာ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ.

ពាក្យថា etadavocā សេចក្តីថា ឮថា ព្រះថេរៈ (ព្រះអនុរុទ្ធ) លុះឮពាក្យរបស់ឆ្មាំព្រៃថា «ម្នាលសមណៈ កុំឡើយ» យ៉ាងនេះហើយ ក៏គិតថា «ពួកយើង ៣ នាក់រស់នៅក្នុងទីនេះ ភិក្ខុដទៃទៀតមិនមានឡើយ ចំណែកឆ្មាំព្រៃនេះ និយាយជាមួយបុគ្គលម្នាក់ ហាក់ដូចជាភិក្ខុ តើជាអ្នកណាណ៎?» ក៏ក្រោកពីទីសម្រាកថ្ងៃ ទៅឈរនៅទ្វារ សម្លឹងមើលទៅផ្លូវ ក៏បានឃើញព្រះមានព្រះភាគ។ ព្រះមានព្រះភាគ សូម្បីគ្រាន់តែព្រះថេរៈក្រឡេកឃើញភ្លាម ក៏ទ្រង់បញ្ចេញរស្មីព្រះកាយ រស្មីមួយព្យាមដែលរុងរឿងដោយអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ ក៏ភ្លឺចិញ្ចាច ហាក់ដូចជាសំពត់មាសដែលគេលាតសន្ធឹងទុក។ ព្រះថេរៈគិតថា «ឆ្មាំព្រៃនេះ និយាយជាមួយព្រះពុទ្ធដែលជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងលោក តែមិនដឹងខ្លួនឡើយ ហាក់ដូចជាលាតដៃទៅចាប់ពស់វែកមានពិសដ៏ខ្លាំងក្លាដែលបើកពពារត្រង់ក និយាយជាមួយព្រះអង្គ ហាក់ដូចជានិយាយជាមួយភិក្ខុធម្មតាម្នាក់» កាលចង់ហាមឃាត់ ទើបពោលពាក្យនេះថា «ម្នាលអាវុសោទាយបាល កុំឡើយ» ជាដើម។

တေနုပသင်္ကမီတိ [Pg.141] ကသ္မာ ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂမနံ အကတွာ ဥပသင်္ကမိ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘မယံ တယော ဇနာ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသာမ, သစာဟံ ဧကကောဝ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရိဿာမိ, သမဂ္ဂဝါသော နာမ န ဘဝိဿတီ’’တိ ပိယမိတ္တေ ဂဟေတွာဝ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရိဿာမိ. ယထာ စ ဘဂဝါ မယှံ ပိယော, ဧဝံ သဟာယာနမ္ပိ မေ ပိယောတိ, တေဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကာတုကာမော သယံ အကတွာဝ ဥပသင်္ကမိ. ကေစိ ပန တေသံ ထေရာနံ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ စင်္ကမနကောဋိယာ ဘဂဝတော အာဂမနမဂ္ဂေါ ဟောတိ, တသ္မာ ထေရော တေသံ သညံ ဒဒမာနောဝ ဂတောတိ. အဘိက္ကမထာတိ ဣတော အာဂစ္ဆထ. ပါဒေ ပက္ခာလေသီတိ ဝိကသိတပဒုမသန္နိဘေဟိ ဇာလဟတ္ထေဟိ မဏိဝဏ္ဏံ ဥဒကံ ဂဟေတွာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေသု ပိဋ္ဌိပါဒေသု ဥဒကမဘိသိဉ္စိတွာ ပါဒေန ပါဒံ ဃံသန္တော ပက္ခာလေသိ. ဗုဒ္ဓါနံ ကာယေ ရဇောဇလ္လံ နာမ န ဥပလိမ္ပတိ, ကသ္မာ ပက္ခာလေသီတိ? သရီရဿ ဥတုဂ္ဂဟဏတ္ထံ, တေသဉ္စ စိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထံ. အမှေဟိ အဘိဟဋေန ဥဒကေန ဘဂဝါ ပါဒေ ပက္ခာလေသိ, ပရိဘောဂံ အကာသီတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဗလဝသောမနဿဝသေန စိတ္တံ ပီဏိတံ ဟောတိ, တသ္မာ ပက္ခာလေသိ. အာယသ္မန္တံ အနုရုဒ္ဓံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစာတိ သော ကိရ တေသံ ဝုဍ္ဎတရော.

ពាក្យថា tenupasaṅkamī សេចក្តីថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈមិនធ្វើការទៅទទួល (តែម្នាក់ឯង) ហើយចូលទៅគាល់? ឮថា ព្រះថេរៈមានគំនិតយ៉ាងនេះថា «ពួកយើង ៣ នាក់ រស់នៅដោយសាមគ្គីគ្នា ប្រសិនបើអាត្មាអញទៅទទួលតែម្នាក់ឯង ការរស់នៅដោយសាមគ្គីគ្នាក៏មិនមានឡើយ អាត្មាអញនឹងនាំយកមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់ទៅទទួលជាមួយគ្នា។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះមានព្រះភាគជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញយ៉ាងណា ក៏ជាទីស្រឡាញ់របស់សម្លាញ់ទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញយ៉ាងនោះដែរ» ព្រះថេរៈប្រាថ្នានឹងធ្វើការទទួលជាមួយសម្លាញ់ទាំងនោះ ទើបមិនទៅទទួលតែម្នាក់ឯង ហើយចូលទៅគាល់។ ចំណែកអាចារ្យខ្លះពោលថា ផ្លូវយាងមករបស់ព្រះមានព្រះភាគ គឺនៅត្រង់ចុងចង្ក្រម ក្បែរទ្វារសាលាស្លឹកឈើរបស់ព្រះថេរៈទាំងនោះ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបទៅដោយផ្តល់សញ្ញាដល់ព្រះថេរៈទាំងនោះ។ ពាក្យថា abhikkamathā បានដល់ ចូលមកខាងនេះចុះ។ ពាក្យថា pāde pakkhālesī សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់យកទឹកមានពណ៌ដូចកែវមណី ដោយព្រះហស្តមានក្រឡាប្រទាក់គ្នា ដូចជាផ្កាឈូកដែលរីកស្គុះស្គាយ ស្រោចស្រពលើខ្នងព្រះបាទដែលមានពណ៌ដូចមាស ហើយដុសខាត់ព្រះបាទម្ខាងនឹងព្រះបាទម្ខាងទៀត រួចលាងជម្រះ។ ធម្មតាធូលី និងញើស មិនដែលប្រឡាក់ព្រះកាយរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ ចុះហេតុអ្វីបានជាទ្រង់លាងព្រះបាទ? ឆ្លើយថា ដើម្បីសម្រួលធាតុអាកាស (ឧតុ) នៃព្រះកាយ និងដើម្បីញ៉ាំងចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងនោះឱ្យរីករាយ។ ភិក្ខុទាំងនោះគិតថា «ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់លាងព្រះបាទ ទ្រង់ប្រើប្រាស់ទឹកដែលពួកយើងដងមកថ្វាយ» ចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ តែងឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយអំណាចនៃសោមនស្សដ៏ខ្លាំងក្លា ព្រោះហេតុនោះ ទើបទ្រង់លាងព្រះបាទ។ ពាក្យថា āyasmantaṃ anuruddhaṃ bhagavā etadavocā សេចក្តីថា ឮថា ព្រះអនុរុទ្ធនោះ ជាព្រះរៀម (មានវស្សាច្រើនជាងគេ) ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ។

၃၂၆. တဿ သင်္ဂဟေ ကတေ သေသာနံ ကတောဝ ဟောတီတိ ထေရညေဝ ဧတံ ကစ္စိ ဝေါ အနုရုဒ္ဓါတိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ ကစ္စီတိ ပုစ္ဆနတ္ထေ နိပါတော. ဝေါတိ သာမိဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကစ္စိ အနုရုဒ္ဓါ တုမှာကံ ခမနီယံ, ဣရိယာပထော ဝေါ ခမတိ? ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိ ဝေါ ဇီဝိတံ ယာပေတိ ဃဋိယတိ? ကစ္စိ ပိဏ္ဍကေန န ကိလမထ, ကစ္စိ တုမှာကံ သုလဘပိဏ္ဍံ, သမ္ပတ္တေ ဝေါ ဒိသွာ မနုဿာ ဥဠုင်္ကယာဂုံ ဝါ ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဝါ ဒါတဗ္ဗံ မညန္တီတိ ဘိက္ခာစာရဝတ္တံ ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ? ပစ္စယေန အကိလမန္တေန ဟိ သက္ကာ သမဏဓမ္မော ကာတုံ, ဝတ္တမေဝ ဝါ ဧတံ ပဗ္ဗဇိတာနံ. အထ တေန ပဋိဝစနေ ဒိန္နေ, ‘‘အနုရုဒ္ဓါ, တုမှေ ရာဇပဗ္ဗဇိတာ မဟာပုညာ, မနုဿာ တုမှာကံ အရညေ ဝသန္တာနံ အဒတွာ ကဿ အညဿ ဒါတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ, တုမှေ ပန ဧတံ ဘုဉ္ဇိတွာ ကိံ နု ခေါ မိဂပေါတကာ ဝိယ အညမညံ သံဃဋ္ဋေန္တာ ဝိဟရထ, ဥဒါဟု သာမဂ္ဂိဘာဝေါ ဝေါ အတ္ထီ’’တိ သာမဂ္ဂိရသံ ပုစ္ဆန္တော, ကစ္စိ ပန ဝေါ, အနုရုဒ္ဓါ, သမဂ္ဂါတိအာဒိမာဟ.

៣២៦. សេចក្តីថា កាលបើព្រះមានព្រះភាគធ្វើការសង្គ្រោះដល់ព្រះអនុរុទ្ធនោះហើយ ក៏ឈ្មោះថាបានធ្វើការសង្គ្រោះដល់ភិក្ខុដែលនៅសល់ដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់សួរចំពោះព្រះថេរៈនោះឯងនូវពាក្យថា «kacci vo anuruddhā» (ម្នាលអនុរុទ្ធទាំងឡាយ ជីវិតរបស់ពួកអ្នក...) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា kacci ជាសព្ទនិបាត ក្នុងន័យសួរ។ ពាក្យថា vo ជាសាមីវិភត្តិ។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ ម្នាលអនុរុទ្ធទាំងឡាយ ពួកអ្នកនៅល្មមអត់ធន់បានដែរឬទេ? ឥរិយាបថរបស់ពួកអ្នកល្មមប្រព្រឹត្តទៅបានដែរឬទេ? ពួកអ្នកល្មមញ៉ាំងជីវិតឱ្យប្រព្រឹត្តទៅបានដែរឬទេ? ជីវិតរបស់ពួកអ្នកប្រព្រឹត្តទៅបានស្រួល មិនទាក់ទើរទេឬ? ពួកអ្នកមិនលំបាកដោយបិណ្ឌបាតទេឬ? បិណ្ឌបាតងាយរកបានដល់ពួកអ្នកដែរឬទេ? មនុស្សទាំងឡាយឃើញពួកអ្នកដើរមកដល់ហើយ តែងគិតថា «គួរប្រគេនយ៉ាគូមួយវែក ឬចង្ហាន់មួយវែក» ដែរឬទេ? ព្រះអង្គទ្រង់សួររកវត្តក្នុងការត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតយ៉ាងនេះ។ ហេតុអ្វីបានជាទ្រង់សួរ? ព្រោះថា ភិក្ខុដែលមិនលំបាកដោយបច្ច័យ ទើបអាចធ្វើសមណធម៌បាន ម្យ៉ាងទៀត នេះជាវត្តរបស់ពួកអ្នកបួសស្រាប់ហើយ។ លុះព្រះថេរៈក្រាបទូលឆ្លើយហើយ ព្រះអង្គទ្រង់សួររករសនៃសាមគ្គីភាពថា «ម្នាលអនុរុទ្ធទាំងឡាយ ពួកអ្នកជាអ្នកបួសមកពីត្រកូលក្សត្រ មានបុណ្យច្រើន មនុស្សទាំងឡាយកាលមិនប្រគេនដល់ពួកអ្នកដែលនៅក្នុងព្រៃ តើនឹងគិតប្រគេនដល់អ្នកណាដទៃទៀត? ចុះពួកអ្នកឆាន់ចង្ហាន់នោះហើយ តែងរស់នៅទង្គិចគ្នា ដូចជាកូនម្រឹគទាំងឡាយ ឬក៏ពួកអ្នកមានសាមគ្គីភាពនឹងគ្នា?» ទើបត្រាស់ពាក្យថា «kacci pana vo, anuruddhā, samaggā» (ម្នាលអនុរុទ្ធទាំងឡាយ ពួកអ្នកនៅជាសាមគ្គីគ្នា...) ជាដើម។

တတ္ထ ခီရောဒကီဘူတာတိ ယထာ ခီရဉ္စ ဥဒကဉ္စ အညမညံ သံသန္ဒတိ, ဝိသုံ န ဟောတိ, ဧကတ္တံ ဝိယ ဥပေတိ, ကစ္စိ ဧဝံ သာမဂ္ဂိဝသေန ဧကတ္တူပဂတစိတ္တုပ္ပာဒါ [Pg.142] ဝိဟရထာတိ ပုစ္ဆတိ. ပိယစက္ခူဟီတိ မေတ္တစိတ္တံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ဩလောကနစက္ခူနိ ပိယစက္ခူနိ နာမ. ကစ္စိ တထာရူပေဟိ စက္ခူဟိ အညမညံ သမ္ပဿန္တာ ဝိဟရထာတိ ပုစ္ဆတိ. တဂ္ဃာတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော. ဧကံသေန မယံ, ဘန္တေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာ ကထံ ပနာတိ ဧတ္ထ ယထာတိ နိပါတမတ္တံ. ကထန္တိ ကာရဏပုစ္ဆာ. ကထံ ပန တုမှေ ဧဝံ ဝိဟရထ, ကေန ကာရဏေန ဝိဟရထ, တံ မေ ကာရဏံ ဗြူထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မေတ္တံ ကာယကမ္မန္တိ မေတ္တစိတ္တဝသေန ပဝတ္တံ ကာယကမ္မံ. အာဝိ စေဝ ရဟော စာတိ သမ္မုခါ စေဝ ပရမ္မုခါ စ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា khīrodakībhūtā (ដូចជាទឹកដោះនិងទឹក) សេចក្តីថា ទឹកដោះនិងទឹក តែងលាយចូលគ្នាជាធ្លុងមួយ មិនដាច់ដោយឡែកពីគ្នាឡើយ យ៉ាងណា ពួកអ្នកមានចិត្តកើតឡើងស្របគ្នាជាធ្លុងមួយ ដោយអំណាចនៃសាមគ្គីភាព ហើយរស់នៅយ៉ាងនោះដែរឬទេ? ព្រះអង្គទ្រង់សួរយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា piyacakkhūhī សេចក្តីថា ភ្នែកដែលមើលដោយតាំងចិត្តមេត្តា ឈ្មោះថា «បិយចក្ខុ» (ភ្នែកជាទីស្រឡាញ់)។ ពួកអ្នកមើលគ្នានឹងគ្នាដោយភ្នែកមានសភាពបែបនោះ ហើយរស់នៅដែរឬទេ? ព្រះអង្គទ្រង់សួរយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា tagghā ជាសព្ទនិបាត ក្នុងន័យពិតប្រាកដ (ឯកំសៈ)។ សេចក្តីថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយើងខ្ញុំរស់នៅយ៉ាងនោះពិតប្រាកដមែន»។ ក្នុងពាក្យថា yathā kathaṃ panā នេះ ពាក្យថា yathā ជាសព្ទនិបាតប៉ុណោះ។ ពាក្យថា kathaṃ ជាការសួររកហេតុផល។ សេចក្តីថា ចុះពួកអ្នករស់នៅយ៉ាងនេះដោយរបៀបណា? រស់នៅដោយហេតុអ្វី? សូមពួកអ្នកប្រាប់ហេតុនោះដល់តថាគត។ ពាក្យថា mettaṃ kāyakammaṃ បានដល់ កាយកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃមេត្តាចិត្ត។ ពាក្យថា āvi ceva raho ca បានដល់ ទាំងចំពោះមុខ និងកំបាំងមុខ។ ក្នុងពាក្យដទៃទៀត (ដូចជាមេត្តាវចីកម្មជាដើម) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

တတ္ထ သမ္မုခါ ကာယဝစီကမ္မာနိ သဟဝါသေ လဗ္ဘန္တိ, ဣတရာနိ ဝိပ္ပဝါသေ. မနောကမ္မံ သဗ္ဗတ္ထ လဗ္ဘတိ. ယဉှိ သဟဝသန္တေသု ဧကေန မဉ္စပီဌံ ဝါ ဒါရုဘဏ္ဍံ ဝါ မတ္တိကာဘဏ္ဍံ ဝါ ဗဟိ ဒုန္နိက္ခိတ္တံ ဟောတိ, တံ ဒိသွာ ကေနိဒံ ဝဠဉ္ဇိတန္တိ အဝညံ အကတွာ အတ္တနာ ဒုန္နိက္ခိတ္တံ ဝိယ ဂဟေတွာ ပဋိသာမေန္တဿ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗယုတ္တံ ဝါ ပန ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂန္တဿ သမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ ဟောတိ. ဧကသ္မိံ ပက္ကန္တေ တေန ဒုန္နိက္ခိတ္တံ သေနာသနပရိက္ခာရံ တထေဝ နိက္ခိပန္တဿ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗယုတ္တဋ္ဌာနံ ဝါ ပန ပဋိဇဂ္ဂန္တဿ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ ဟောတိ. သဟဝသန္တဿ ပန တေဟိ သဒ္ဓိံ မဓုရံ သမ္မောဒနီယံ ကထံ ပဋိသန္ထာရကထံ သာရဏီယကထံ ဓမ္မီကထံ သရဘညံ သာကစ္ဆံ ပဉှပုစ္ဆနံ ပဉှဝိဿဇ္ဇနန္တိ ဧဝမာဒိကရဏေ သမ္မုခါ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ ဟောတိ. ထေရေသု ပန ပက္ကန္တေသု မယှံ ပိယသဟာယော နန္ဒိယတ္ထေရော ကိမိလတ္ထေရော ဧဝံ သီလသမ္ပန္နော, ဧဝံ အာစာရသမ္ပန္နောတိအာဒိဂုဏကထနံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ ဟောတိ. မယှံ ပိယမိတ္တော နန္ဒိယတ္ထေရော ကိမိလတ္ထေရော အဝေရော ဟောတု, အဗျာပဇ္ဇော သုခီ ဟောတူတိ ဧဝံ သမန္နာဟရတော ပန သမ္မုခါပိ ပရမ္မုခါပိ မေတ္တံ မနောကမ္မံ ဟောတိယေဝ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ កាយកម្ម និងវចីកម្មចំពោះមុខ តែងមានក្នុងកាលដែលរស់នៅជាមួយគ្នា ចំណែកកាយកម្ម និងវចីកម្មកំបាំងមុខ តែងមានក្នុងកាលដែលនៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ ចំណែកមនោកម្ម តែងមានក្នុងទីទាំងពួង (ទាំងចំពោះមុខ និងកំបាំងមុខ)។ ព្រោះថា ក្នុងចំណោមភិក្ខុដែលរស់នៅជាមួយគ្នា កាលបើភិក្ខុមួយរូបទុកគ្រែតាំង គ្រឿងឈើ ឬគ្រឿងដីឥដ្ឋចោលនៅខាងក្រៅមិនរៀបរយ ភិក្ខុដទៃទៀតឃើញហើយ មិនធ្វើការមើលងាយថា «អ្នកណាប្រើប្រាស់របស់នេះទុកចោលយ៉ាងនេះ?» ក៏រៀបចំទុកដាក់ដោយខ្លួនឯង ហាក់ដូចជាខ្លួនឯងទុកមិនរៀបរយ ឬមួយក៏បោសសម្អាតទីកន្លែងដែលគួរសម្រាមបោសសម្អាត នេះឈ្មោះថា «មេត្តាកាយកម្មចំពោះមុខ»។ កាលបើភិក្ខុមួយរូបចៀសចេញទៅ ភិក្ខុដទៃទៀតរៀបចំទុកដាក់គ្រឿងសេនាសនៈដែលភិក្ខុនោះទុកចោលមិនរៀបរយ ដូចដែលបានពោលមកក្នុងមេត្តាកាយកម្មចំពោះមុខនោះឯង ឬមួយក៏បោសសម្អាតទីកន្លែងដែលគួរសម្រាមបោសសម្អាត នេះឈ្មោះថា «មេត្តាកាយកម្មកំបាំងមុខ»។ ចំណែកភិក្ខុដែលរស់នៅជាមួយគ្នា កាលនិយាយពាក្យផ្អែមល្ហែម គួរឱ្យរីករាយ និយាយពាក្យបដិសណ្ឋារៈ និយាយពាក្យគួររលឹកនឹកដល់គ្នា និយាយធម៌កថា សូត្រធម៌ជាបទសារភញ្ញ ពិភាក្សាគ្នា សួរប្រស្នា និងឆ្លើយប្រស្នាជាដើម ជាមួយភិក្ខុទាំងនោះ នេះឈ្មោះថា «មេត្តាវចីកម្មចំពោះមុខ»។ ចំណែកកាលដែលព្រះថេរៈទាំងឡាយចៀសចេញទៅហើយ ភិក្ខុដទៃនិយាយសរសើរគុណថា «ព្រះនន្ទិយត្ថេរជាមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញ ព្រះកិមិលត្ថេរជាមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីលយ៉ាងនេះ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយអាចារៈយ៉ាងនេះ» នេះឈ្មោះថា «មេត្តាវចីកម្មកំបាំងមុខ»។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលភិក្ខុផ្សាយចិត្តទៅថា «ព្រះនន្ទិយត្ថេរជាមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញ ព្រះកិមិលត្ថេរជាមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញ ចូរជាអ្នកមិនមានពៀរ ចូរជាអ្នកមិនមានទុក្ខ ចូរជាអ្នកមានសេចក្តីសុខចុះ» នេះឈ្មោះថា «មេត្តាមនោកម្ម» ទាំងចំពោះមុខ និងកំបាំងមុខពិតប្រាកដមែន។

နာနာ ဟိ ခေါ နော, ဘန္တေ, ကာယာတိ ကာယဉှိ ပိဋ္ဌံ ဝိယ မတ္တိကာ ဝိယ စ ဩမဒ္ဒိတွာ ဧကတော ကာတုံ န သက္ကာ. ဧကဉ္စ ပန မညေ စိတ္တန္တိ စိတ္တံ ပန နော ဟိတဋ္ဌေန နိရန္တရဋ္ဌေန အဝိဂ္ဂဟဋ္ဌေန သမဂ္ဂဋ္ဌေန ဧကမေဝါတိ ဒဿေတိ. ကထံ ပနေတံ သကံ စိတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ဣတရေသံ စိတ္တဝသေန ဝတ္တိံသူတိ? ဧကဿ ပတ္တေ မလံ ဥဋ္ဌဟတိ, ဧကဿ စီဝရံ ကိလိဋ္ဌံ ဟောတိ, ဧကဿ ပရိဘဏ္ဍကမ္မံ ဟောတိ. တတ္ထ ယဿ ပတ္တေ မလံ ဥဋ္ဌိတံ, တေန မမာဝုသော, ပတ္တေ မလံ ဥဋ္ဌိတံ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တေ ဣတရေ မယှံ စီဝရံ ကိလိဋ္ဌံ [Pg.143] ဓောဝိတဗ္ဗံ, မယှံ ပရိဘဏ္ဍံ ကာတဗ္ဗန္တိ အဝတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဒါရူနိ အာဟရိတွာ ဆိန္ဒိတွာ ပတ္တကဋာဟေ ပရိဘဏ္ဍံ ကတွာ တတော ပရံ စီဝရံ ဝါ ဓောဝန္တိ, ပရိဘဏ္ဍံ ဝါ ကရောန္တိ. မမာဝုသော, စီဝရံ ကိလိဋ္ဌံ ဓောဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ, မမ ပဏ္ဏသာလာ ဥက္လာပါ ပရိဘဏ္ဍံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပဌမတရံ အာရောစိတေပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា nānā hi kho no, bhante, kāyā សេចក្តីថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន រាងកាយរបស់ពួកយើងផ្សេងៗគ្នាពិតមែន ព្រោះថា រាងកាយមិនអាចច្របាច់បញ្ចូលគ្នាឲ្យទៅជាតែមួយ ដូចជាម្សៅ ឬដីឥដ្ឋបានឡើយ។ ពាក្យថា ekañca pana maññe cittaṃ សេចក្តីថា ប៉ុន្តែចិត្តរបស់ពួកយើងហាក់ដូចជាតែមួយ គឺបង្ហាញថា ចិត្តរបស់ពួកយើងជាចិត្តតែមួយ ដោយអត្ថថាប្រកបដោយប្រយោជន៍ ដោយអត្ថថាមិនមានចន្លោះ (មិនមានទោសៈ) ដោយអត្ថថាមិនទាស់ទែងគ្នា និងដោយអត្ថថាស្មោះស្ម័គ្រសាមគ្គីគ្នា។ សួរថា ចុះភិក្ខុទាំងនោះលះបង់ចិត្តរបស់ខ្លួន ហើយប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចចិត្តរបស់ភិក្ខុដទៃដោយរបៀបណា? ឆ្លើយថា កាលបើបាត្ររបស់ភិក្ខុមួយអង្គឡើងច្រែះ (ឬប្រឡាក់) ចីវររបស់ភិក្ខុមួយអង្គសៅហ្មង ឬការងារលាបលន (បរិភណ្ឌ) របស់ភិក្ខុមួយអង្គមានឡើង។ ក្នុងភិក្ខុទាំងនោះ កាលបើភិក្ខុដែលបាត្រឡើងច្រែះពោលថា «ម្នាលអាវុសោ បាត្ររបស់ខ្ញុំឡើងច្រែះ គួរតែដុត» ភិក្ខុដទៃក្រៅពីនោះ មិនពោលថា «ចីវររបស់ខ្ញុំសៅហ្មង គួរតែបោកគក់ ការងារលាបលនរបស់ខ្ញុំ គួរតែធ្វើ» ឡើយ តែត្រឡប់ជាចូលទៅកាន់ព្រៃ នាំយកឧសមក កាត់ជាកង់ៗ ធ្វើការលាបលនឆ្នាំងដុតបាត្រ ហើយដុតបាត្រ បន្ទាប់ពីនោះ ទើបបោកគក់ចីវរ ឬធ្វើការងារលាបលនរបស់ខ្លួន។ ទោះបីភិក្ខុណាមួយប្រាប់មុនគេថា «ម្នាលអាវុសោ ចីវររបស់ខ្ញុំសៅហ្មង គួរតែបោកគក់ សាលាស្លឹករបស់ខ្ញុំមិនស្អាត គួរតែធ្វើការលាបលន» វិធីប្រព្រឹត្តិក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

၃၂၇. သာဓု သာဓု, အနုရုဒ္ဓါတိ ဘဂဝါ ဟေဋ္ဌာ န စ မယံ, ဘန္တေ, ပိဏ္ဍကေန ကိလမိမှာတိ ဝုတ္တေ န သာဓုကာရမဒါသိ. ကသ္မာ? အယဉှိ ကဗဠီကာရော အာဟာရော နာမ ဣမေသံ သတ္တာနံ အပါယလောကေပိ ဒေဝမနုဿလောကေပိ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏောဝ. အယံ ပန လောကသန္နိဝါသော ယေဘုယျေန ဝိဝါဒပက္ခန္ဒော, အပါယလောကေ ဒေဝမနုဿလောကေပိ ဣမေ သတ္တာ ပဋိဝိရုဒ္ဓါ ဧဝ, ဧတေသံ သာမဂ္ဂိကာလော ဒုလ္လဘော, ကဒါစိဒေဝ ဟောတီတိ သမဂ္ဂဝါသဿ ဒုလ္လဘတ္တာ ဣဓ ဘဂဝါ သာဓုကာရမဒါသိ. ဣဒါနိ တေသံ အပ္ပမာဒလက္ခဏံ ပုစ္ဆန္တော ကစ္စိ ပန ဝေါ, အနုရုဒ္ဓါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ ပစ္စတ္တဝစနံ ဝါ, ကစ္စိ တုမှေတိ အတ္ထော. အမှာကန္တိ အမှေသု တီသု ဇနေသု. ပိဏ္ဍာယ ပဋိက္ကမတီတိ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္စာဂစ္ဆတိ. အဝက္ကာရပါတိန္တိ အတိရေကပိဏ္ဍပါတံ အပနေတွာ ဌပနတ္ထာယ ဧကံ သမုဂ္ဂပါတိံ ဓောဝိတွာ ဌပေတိ.

៣២៧. ពាក្យថា sādhu sādhu, anuruddhā សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលពីមុន ពេលដែលព្រះអនុរុទ្ធៈក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយើងមិនលំបាកដោយបិណ្ឌបាតឡើយ» ព្រះអង្គមិនបានប្រទានសាធុការទេ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា អាហារដែលធ្វើជាពំនូត (កពឡិង្ការាហារ) នេះ ជាធម្មតាដែលសត្វទាំងឡាយ តែងតែសេពសោយជាប្រចាំ ទាំងក្នុងអបាយលោក ទាំងក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក។ ចំណែកឯសត្វលោកនេះ ដោយច្រើនតែងតែធ្លាក់ទៅក្នុងសេចក្តីវិនាស ធ្លាក់ទៅក្នុងជម្លោះទាស់ទែងគ្នា សូម្បីក្នុងអបាយលោក ក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក សត្វទាំងឡាយទាំងនេះ ដោយច្រើនតែងតែទាស់ទែងគ្នា សាមគ្គីកាលរបស់សត្វទាំងនោះរកបានដោយកម្រ យូរៗទើបមានម្តង ព្រោះតែការរស់នៅដោយសាមគ្គីគ្នារកបានដោយកម្របែបនេះ ទើបក្នុងទីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគប្រទានសាធុការ។ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងសួររកលក្ខណៈនៃសេចក្តីមិនប្រមាទរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា kacci pana vo, anuruddhā ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា vo គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាត ឬជាបឋមាវិភត្តិ មានសេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយ (kacci tumhe) ឬយ៉ាងណា។ ពាក្យថា amhākaṃ សេចក្តីថា ក្នុងចំណោមពួកយើងទាំង ៣ នាក់នេះ។ ពាក្យថា piṇḍāya paṭikkamati សេចក្តីថា ត្រឡប់មកវិញ បន្ទាប់ពីត្រឡប់ពីស្វែងរកបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិ។ ពាក្យថា avakkārapātiṃ សេចក្តីថា លាងជម្រះភាជន៍សម្រាប់ដាក់អាហារដែលសល់ (អវក្ការបាតិ) ទុកមួយឡែក ដើម្បីដកយកចង្ហាន់ដែលលើសចេញ។

ယော ပစ္ဆာတိ တေ ကိရ ထေရာ န ဧကတောဝ ဘိက္ခာစာရံ ပဝိသန္တိ, ဖလသမာပတ္တိရတာ ဟေတေ. ပါတောဝ သရီရပ္ပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဝတ္တပ္ပဋိပတ္တိံ ပူရေတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒန္တိ. တေသု ယော ပဌမတရံ နိသိန္နော အတ္တနော ကာလပရိစ္ဆေဒဝသေန ပဌမတရံ ဥဋ္ဌာတိ; သော ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဋိနိဝတ္တော ဘတ္တကိစ္စဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ဇာနာတိ – ‘‘ဒွေ ဘိက္ခူ ပစ္ဆာ, အဟံ ပဌမတရံ အာဂတော’’တိ. အထ ပတ္တံ ပိဒဟိတွာ အာသနပညာပနာဒီနိ ကတွာ ယဒိ ပတ္တေ ပဋိဝိသမတ္တမေဝ ဟောတိ, နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇတိ. ယဒိ အတိရေကံ ဟောတိ, အဝက္ကာရပါတိယံ ပက္ခိပိတွာ ပါတိံ ပိဓာယ ဘုဉ္ဇတိ. ကတဘတ္တကိစ္စော ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဝေါဒကံ ကတွာ ထဝိကာယ ဩသာပေတွာ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသတိ. ဒုတိယောပိ အာဂန္တွာဝ ဇာနာတိ – ‘‘ဧကော ပဌမံ အာဂတော, ဧကော ပစ္ဆတော’’တိ. သော သစေ ပတ္တေ ဘတ္တံ ပမာဏမေဝ ဟောတိ, ဘုဉ္ဇတိ. သစေ မန္ဒံ, အဝက္ကာရပါတိတော ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇတိ. သစေ အတိရေကံ [Pg.144] ဟောတိ, အဝက္ကာရပါတိယံ ပက္ခိပိတွာ ပမာဏမေဝ ဘုဉ္ဇိတွာ ပုရိမတ္ထေရော ဝိယ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသတိ. တတိယောပိ အာဂန္တွာဝ ဇာနာတိ – ‘‘ဒွေ ပဌမံ အာဂတာ, အဟံ ပစ္ဆတော’’တိ. သောပိ ဒုတိယတ္ထေရော ဝိယ ဘုဉ္ဇိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဝေါဒကံ ကတွာ ထဝိကာယ ဩသာပေတွာ အာသနာနိ ဥက္ခိပိတွာ ပဋိသာမေတိ; ပါနီယဃဋေ ဝါ ပရိဘောဇနီယဃဋေ ဝါ အဝသေသံ ဥဒကံ ဆဍ္ဍေတွာ ဃဋေ နိကုဇ္ဇိတွာ အဝက္ကာရပါတိယံ သစေ အဝသေသဘတ္တံ ဟောတိ, တံ ဝုတ္တနယေန ဇဟိတွာ ပါတိံ ဓောဝိတွာ ပဋိသာမေတိ; ဘတ္တဂ္ဂံ သမ္မဇ္ဇတိ. တတော ကစဝရံ ဆဍ္ဍေတွာ သမ္မဇ္ဇနိံ ဥက္ခိပိတွာ ဥပစိကာဟိ မုတ္တဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသတိ. ဣဒံ ထေရာနံ ဗဟိဝိဟာရေ အရညေ ဘတ္တကိစ္စကရဏဋ္ဌာနေ ဘောဇနသာလာယံ ဝတ္တံ. ဣဒံ သန္ဓာယ, ‘‘ယော ပစ္ဆာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា yo pacchā សេចក្តីថា ឮថា ព្រះថេរៈទាំងនោះមិនចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាតជាមួយគ្នាឡើយ ព្រោះលោកទាំងនោះជាអ្នកត្រេកអរក្នុងផលសមាបត្តិ។ តាំងពីព្រលឹម លោកធ្វើការថែទាំរាងកាយ បំពេញវត្តប្រតិបត្តិ ចូលទៅកាន់សេនាសនៈ កំណត់ពេលវេលា ចូលផលសមាបត្តិ ហើយគង់នៅ។ ក្នុងចំណោមព្រះថេរៈទាំងនោះ ព្រះថេរៈអង្គណាដែលគង់នៅមុនគេ តែងតែក្រោកឡើងមុនគេ តាមការកំណត់ពេលវេលារបស់ខ្លួន ព្រះថេរៈនោះទៅបិណ្ឌបាត ត្រឡប់មកវិញ មកដល់កន្លែងឆាន់ចង្ហាន់ ដឹងថា «ភិក្ខុពីរអង្គនឹងមកតាមក្រោយ អាត្មាអញមកដល់មុនគេ»។ បន្ទាប់មក លោកក៏រៀបចំទុកដាក់បាត្រ រៀបចំអាសនៈជាដើម បើចង្ហាន់ក្នុងបាត្រមានល្មមតែឆាន់ លោកក៏គង់ឆាន់ទៅ។ បើមានចង្ហាន់លើស លោកក៏ដាក់ក្នុងភាជន៍សម្រាប់ដាក់អាហារសល់ (អវក្ការបាតិ) គ្របភាជន៍នោះ ហើយឆាន់។ កាលធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ លោកលាងបាត្រ ធ្វើឲ្យអស់ទឹក ដាក់ក្នុងថង់បាត្រ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចូលទៅកាន់កន្លែងគង់នៅរបស់ខ្លួន។ ចំណែកព្រះថេរៈទីពីរ មកដល់ហើយក៏ដឹងថា «ភិក្ខុមួយអង្គមកមុន ភិក្ខុមួយអង្គមកក្រោយ»។ លោក បើចង្ហាន់ក្នុងបាត្រមានល្មមឆាន់ លោកក៏ឆាន់ទៅ។ បើមានតិច លោកក៏យកពីភាជន៍ដាក់អាហារសល់មកឆាន់ Preserving the original meaning. បើមានលើស លោកក៏ដាក់ក្នុងភាជន៍ដាក់អាហារសល់ ឆាន់តែត្រឹមល្មម ហើយចូលទៅកាន់កន្លែងគង់នៅ ដូចជាព្រះថេរៈមុនដែរ។ ចំណែកព្រះថេរៈទីបី មកដល់ហើយក៏ដឹងថា «ភិក្ខុពីរអង្គមកមុន អាត្មាអញមកក្រោយគេ»។ លោកក៏ឆាន់ដូចជាព្រះថេរៈទីពីរដែរ កាលធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ លាងបាត្រ ធ្វើឲ្យអស់ទឹក ដាក់ក្នុងថង់បាត្រ រៀបចំទុកដាក់អាសនៈទាំងឡាយ ចាក់ទឹកដែលសល់ក្នុងក្អមទឹកឆាន់ ឬក្អមទឹកប្រើប្រាស់ចោល ផ្កាប់ក្អមទាំងនោះ បើមានចង្ហាន់សល់ក្នុងភាជន៍ដាក់អាហារសល់ លោកក៏បោះចោលតាមវិធីដែលពោលហើយ លាងភាជន៍នោះទុកដាក់ឲ្យរៀបរយ រួចបោសសម្អាតរោងភត្ត។ បន្ទាប់មក លោកយកសម្រាមទៅចោល ទុកដាក់អំបោសក្នុងកន្លែងដែលរួចផុតពីសត្វកណ្ដៀរ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចូលទៅកាន់កន្លែងគង់នៅរបស់ខ្លួន។ នេះជាវត្តប្រតិបត្តិក្នុងរោងភត្ត ដែលជាកន្លែងធ្វើភត្តកិច្ចក្នុងព្រៃ ខាងក្រៅវិហារ របស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកវត្តប្រតិបត្តិនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «yo pacchā» ជាដើម។

ယော ပဿတီတိအာဒိ ပန နေသံ အန္တောဝိဟာရေ ဝတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဝစ္စဃဋန္တိ အာစမနကုမ္ဘိံ. ရိတ္တန္တိ ရိတ္တကံ. တုစ္ဆန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အဝိသယှန္တိ ဥက္ခိပိတုံ အသက္ကုဏေယျံ, အတိဘာရိယံ. ဟတ္ထဝိကာရေနာတိ ဟတ္ထသညာယ. တေ ကိရ ပါနီယဃဋာဒီသု ယံကိဉ္စိ တုစ္ဆကံ ဂဟေတွာ ပေါက္ခရဏိံ ဂန္တွာ အန္တော စ ဗဟိ စ ဓောဝိတွာ ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ တီရေ ဌပေတွာ အညံ ဘိက္ခုံ ဟတ္ထဝိကာရေန အာမန္တေန္တိ, ဩဒိဿ ဝါ အနောဒိဿ ဝါ သဒ္ဒံ န ကရောန္တိ. ကသ္မာ ဩဒိဿ သဒ္ဒံ န ကရောန္တိ? တံ ဘိက္ခုံ သဒ္ဒေါ ဗာဓေယျာတိ. ကသ္မာ အနောဒိဿ သဒ္ဒံ န ကရောန္တိ? အနောဒိဿ သဒ္ဒေ ဒိန္နေ, ‘‘အဟံ ပုရေ, အဟံ ပုရေ’’တိ ဒွေပိ နိက္ခမေယျုံ, တတော ဒွီဟိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မေ တတိယဿ ကမ္မစ္ဆေဒေါ ဘဝေယျ. သံယတပဒသဒ္ဒေါ ပန ဟုတွာ အပရဿ ဘိက္ခုနော ဒိဝါဋ္ဌာနသန္တိကံ ဂန္တွာ တေန ဒိဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ ဟတ္ထသညံ ကရောတိ, တာယ သညာယ ဣတရော အာဂစ္ဆတိ, တတော ဒွေ ဇနာ ဟတ္ထေန ဟတ္ထံ သံသိဗ္ဗန္တာ ဒွီသု ဟတ္ထေသု ဌပေတွာ ဥပဋ္ဌပေန္တိ. တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဟတ္ထဝိကာရေန ဒုတိယံ အာမန္တေတွာ ဟတ္ထဝိလင်္ဃကေန ဥပဋ္ဌပေမာ’’တိ.

ចំណែកពាក្យថា yo passati ជាដើម គប្បីជ្រាបថា ជាវត្តប្រតិបត្តិរបស់លោកទាំងនោះនៅក្នុងវិហារ។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា vaccaghaṭaṃ គឺក្អមទឹកសម្រាប់លាងជម្រះ (ក្អមទឹកបង្គន់)។ ពាក្យថា rittaṃ គឺទទេ (គ្មានទឹក)។ ពាក្យថា tucchaṃ ជាវេវចនៈនៃពាក្យថា rittaṃ នោះឯង។ ពាក្យថា avisayhaṃ គឺមិនអាចលើកឡើងរួច ព្រោះធ្ងន់ពេក។ ពាក្យថា hatthavikārena គឺដោយសញ្ញាដៃ។ ឮថា ព្រះថេរៈទាំងនោះ កាលបើឃើញក្អមទឹកឆាន់ជាដើមណាមួយទទេ ក៏កាន់យកទៅកាន់ស្រះស្រង់ លាងសម្អាតទាំងខាងក្នុងទាំងខាងក្រៅ ដងទឹកចម្រោះរួចដាក់ទុកលើច្រាំង ហើយហៅភិក្ខុដទៃដោយសញ្ញាដៃ មិនធ្វើសំឡេងចំពោះ ឬមិនចំពោះឡើយ។ ហេតុអ្វីបានជាមិនធ្វើសំឡេងចំពោះ? ព្រោះខ្លាចក្រែងសំឡេងនោះរំខានដល់ភិក្ខុនោះ។ ហេតុអ្វីបានជាមិនធ្វើសំឡេងមិនចំពោះ? ព្រោះថាកាលបើធ្វើសំឡេងមិនចំពោះ ភិក្ខុទាំងពីរអង្គនឹងចេញមកព្រមគ្នាដោយពោលថា «អាត្មាអញមុន អាត្មាអញមុន» នាំឲ្យខូចការងាររបស់ភិក្ខុទីបី ដែលត្រូវធ្វើដោយមនុស្សពីរនាក់។ ប៉ុន្តែ លោកដើរដោយសំឡេងជើងស្ងប់ស្ងាត់ ចូលទៅជិតកន្លែងគង់នៅពេលថ្ងៃរបស់ភិក្ខុមួយអង្គទៀត កាលបើដឹងថាភិក្ខុនោះឃើញហើយ ក៏ធ្វើសញ្ញាដៃ ភិក្ខុម្ខាងទៀតក៏មកតាមសញ្ញានោះ បន្ទាប់មក មនុស្សទាំងពីរនាក់ក៏កាន់ដៃគ្នា (ត្បាញដៃគ្នា) លើកក្អមទឹកនោះដាក់លើដៃទាំងពីររបស់ខ្លួន រួចនាំយកទៅដាក់ទុក។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា «hatthavikārena dutiyaṃ āmantetvā hatthavilaṅghakena upaṭṭhapema» (ហៅភិក្ខុទីពីរដោយសញ្ញាដៃ ហើយជួយគ្នាលើកក្អមទឹកដោយការត្បាញដៃគ្នាដាក់ទុក)។

ပဉ္စာဟိကံ ခေါ ပနာတိ စာတုဒ္ဒသေ ပန္နရသေ အဋ္ဌမိယန္တိ ဣဒံ တာဝ ပကတိဓမ္မဿဝနမေဝ, တံ အခဏ္ဍံ ကတွာ ပဉ္စမေ ပဉ္စမေ ဒိဝသေ ဒွေ ထေရာ နာတိဝိကာလေ နှာယိတွာ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ တယောပိ နိသီဒိတွာ တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ အညတရသ္မိံ အညမညံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ[Pg.145], အညမညံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ, တေသံ ဧဝံ ကရောန္တာနံယေဝ အရုဏံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဧတ္တာဝတာ ထေရေန ဘဂဝတာ အပ္ပမာဒလက္ခဏံ ပုစ္ဆိတေန ပမာဒဋ္ဌာနေသုယေဝ အပ္ပမာဒလက္ခဏံ ဝိဿဇ္ဇိတံ ဟောတိ. အညေသဉှိ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခာစာရံ ပဝိသနကာလော, နိက္ခမနကာလော, နိဝါသနပရိဝတ္တနံ, စီဝရပါရုပနံ, အန္တောဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရဏံ ဓမ္မကထနံ, အနုမောဒနံ, ဂါမတော နိက္ခမိတွာ ဘတ္တကိစ္စကရဏံ, ပတ္တဓောဝနံ, ပတ္တဩသာပနံ, ပတ္တစီဝရပဋိသာမနန္တိ ပပဉ္စကရဏဋ္ဌာနာနိ ဧတာနိ. တသ္မာ ထေရော အမှာကံ ဧတ္တကံ ဌာနံ မုဉ္စိတွာ ပမာဒကာလော နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော ပမာဒဋ္ဌာနေသုယေဝ အပ္ပမာဒလက္ခဏံ ဝိဿဇ္ဇေသိ.

ពាក្យថា pañcāhikaṃ kho pana សេចក្តីថា ថ្ងៃ១៤កើត ឬរលត់ ថ្ងៃ១៥កើត ឬរលត់ និងថ្ងៃ៨កើត ឬរលត់ នេះជាថ្ងៃស្តាប់ធម៌ធម្មតាជាមុនសិន។ លោកមិនឲ្យដាច់ថ្ងៃស្តាប់ធម៌នោះឡើយ ហើយរាល់៥ថ្ងៃម្តង ព្រះថេរៈទាំងពីរអង្គ ស្រង់ទឹកក្នុងពេលមិនទាន់យប់ជ្រៅ ហើយនិមន្តទៅកាន់កន្លែងគង់នៅរបស់ព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ។ ក្នុងទីនោះ ព្រះថេរៈទាំងបីអង្គគង់នៅជាមួយគ្នា ហើយសួរដេញដោលដោះស្រាយបញ្ហាគ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុងបិដកណាមួយ ក្នុងចំណោមព្រះត្រៃបិដកទាំងបី កាលដែលលោកកំពុងធ្វើបែបនេះឯង អរុណក៏រះឡើង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគសួររកលក្ខណៈនៃសេចក្តីមិនប្រមាទ ព្រះថេរៈក៏បានដោះស្រាយលក្ខណៈនៃសេចក្តីមិនប្រមាទ ក្នុងទីដែលគួរប្រមាទនោះឯង។ ព្រោះថា សម្រាប់ភិក្ខុដទៃទៀត ពេលចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត ពេលត្រឡប់មកវិញ ការផ្លាស់ប្តូរស្បង់ ការគ្រងចីវរ ការដើរបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិ ការសម្តែងធម៌ ការធ្វើអនុមោទនា ការចេញពីភូមិមកធ្វើភត្តកិច្ច ការលាងបាត្រ ការហាលបាត្រ ការទុកដាក់បាត្រនិងចីវរ ទាំងនេះជាហេតុនាំឲ្យយឺតយ៉ាវ (បបញ្ចធម៌)។ ហេតុនោះ ព្រះថេរៈកាលនឹងបង្ហាញថា ក្រៅពីកិច្ចការប៉ុណ្ណេះ ពួកយើងមិនមានពេលទំនេរសម្រាប់ប្រមាទឡើយ ទើបដោះស្រាយលក្ខណៈនៃសេចក្តីមិនប្រមាទ ក្នុងទីដែលគួរប្រមាទនោះឯង។

၃၂၈. အထဿ ဘဂဝါ သာဓုကာရံ ဒတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ ပုစ္ဆန္တော ပုန အတ္ထိ ပန ဝေါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာတိ မနုဿဓမ္မတော ဥတ္တရိ. အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသောတိ အရိယဘာဝကရဏသမတ္ထော ဉာဏဝိသေသော. ကိဉှိ နော သိယာ, ဘန္တေတိ ကသ္မာ, ဘန္တေ, နာဓိဂတော ဘဝိဿတိ, အဓိဂတောယေဝါတိ. ယာဝ ဒေဝါတိ ယာဝ ဧဝ.

៣២៨. បន្ទាប់មក ព្រះដ៏មានព្រះភាគប្រទានសាធុការដល់ព្រះអនុរុទ្ធៈនោះ ហើយកាលនឹងសួររកបឋមជ្ឈាន ទើបត្រាស់ពាក្យថា atthi pana vo ជាដើម ជាថ្មីម្តងទៀត។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា uttari manussadhammā សេចក្តីថា ធម៌ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស (គឺលើសជាងកុសលកម្មបថ១០របស់មនុស្ស)។ ពាក្យថា alamariyañāṇadassanaviseso សេចក្តីថា គុណវិសេសគឺញាណទស្សនៈដ៏គួរដល់ភាពជាអរិយៈ (គឺញាណវិសេសដែលអាចធ្វើឲ្យទៅជាព្រះអរិយៈបាន)។ ពាក្យថា kiṃ hi no siyā, bhante សេចក្តីថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ហេតុអ្វីបានជាពួកយើងមិនបានសម្រេច ពួកយើងបានសម្រេចពិតប្រាកដមែន។ ពាក្យថា yāva deva សេចក្តីថា ត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះឯង (yāva eva)។

၃၂၉. ဧဝံ ပဌမဇ္ဈာနာဓိဂမေ ဗျာကတေ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနိ ပုစ္ဆန္တော ဧတဿ ပန ဝေါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမတိက္ကမာယာတိ သမတိက္ကမတ္ထာယ. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာတိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္ထာယ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပစ္ဆိမပဉှေ ပန လောကုတ္တရဉာဏဒဿနဝသေန အဓိဂတံ နိရောဓသမာပတ္တိံ ပုစ္ဆန္တော အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသောတိ အာဟ. ထေရောပိ ပုစ္ဆာနုရူပေနေဝ ဗျာကာသိ. တတ္ထ ယသ္မာ ဝေဒယိတသုခတော အဝေဒယိတသုခံ သန္တတရံ ပဏီတတရံ ဟောတိ, တသ္မာ အညံ ဖာသုဝိဟာရံ ဥတ္တရိတရံ ဝါ ပဏီတတရံ ဝါ န သမနုပဿာမာတိ အာဟ.

៣២៩. កាលដែលព្រះអនុរុទ្ធៈឆ្លើយតបការសម្រេចបឋមជ្ឈានយ៉ាងនេះហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងសួររកទុតិយជ្ឈានជាដើម ទើបត្រាស់ពាក្យថា etassa pana vo ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា samatikkamāya សេចក្តីថា ដើម្បីកន្លងផុតទៅ។ ពាក្យថា paṭippassaddhiyā សេចក្តីថា ដើម្បីរំងាប់ទៅ។ សេចក្តីដែលសល់ក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលហើយនោះឯង។ ចំណែកក្នុងសំណួរចុងក្រោយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងសួររកនិរោធសមាបត្តិ ដែលសម្រេចបានដោយអំណាចនៃលោកុត្តរញាណទស្សនៈ ទើបត្រាស់ពាក្យថា alamariyañāṇadassanaviseso ជាដើម។ ព្រះថេរៈក៏បានឆ្លើយតបទៅតាមសមគួរដល់សំណួរនោះឯង។ ក្នុងរឿងនោះ ព្រោះហេតុថា អវេទយិតសុខ (សុខដែលមិនមានវេទនា គឺនិព្វានសុខ) ជាសុខស្ងប់រំងាប់ និងឧត្តុង្គឧត្តមជាងវេទយិតសុខ (សុខដែលប្រកបដោយវេទនា គឺឈានសុខ) ហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបពោលថា «aññaṃ phāsuvihāraṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na samanupassāma» (ពួកយើងមិនឃើញធម៌ជាគ្រឿងនៅជាសុខដទៃ ដែលក្រៃលែងជាង ឬឧត្តុង្គឧត្តមជាងនេះឡើយ)។

၃၃၀. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ သာမဂ္ဂိရသာနိသံသပ္ပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မိယာ ကထာယ. သဗ္ဗေပိ တေ စတူသု သစ္စေသု ပရိနိဋ္ဌိတကိစ္စာ, တေန တေသံ ပဋိဝေဓတ္ထာယ ကိဉ္စိ ကထေတဗ္ဗံ နတ္ထိ. သာမဂ္ဂိရသေန ပန အယဉ္စ အယဉ္စ အာနိသံသောတိ သာမဂ္ဂိရသာနိသံသမေဝ နေသံ ဘဂဝါ ကထေသိ. ဘဂဝန္တံ အနုသံယာယိတွာတိ အနုဂန္တွာ. တေ ကိရ ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ထောကံ [Pg.146] အဂမံသု, အထ ဘဂဝါ ဝိဟာရဿ ပရိဝေဏပရိယန္တံ ဂတကာလေ, ‘‘အာဟရထ မေ ပတ္တစီဝရံ, တုမှေ ဣဓေဝ တိဋ္ဌထာ’’တိ ပက္ကာမိ. တတော ပဋိနိဝတ္တိတွာတိ တတော ဌိတဋ္ဌာနတော နိဝတ္တိတွာ. ကိံ နု ခေါ မယံ အာယသ္မတောတိ ဘဂဝန္တံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနိ အဓိဂန္တွာပိ အတ္တနော ဂုဏကထာယ အဋ္ဋိယမာနာ အဓိဂမပ္ပိစ္ဆတာယ အာဟံသု. ဣမာသဉ္စ ဣမာသဉ္စာတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ လောကိယလောကုတ္တရာနံ. စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတောတိ အဇ္ဇ မေ အာယသ္မန္တော လောကိယသမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေသုံ, အဇ္ဇ လောကုတ္တရာယာတိ ဧဝံ စိတ္တေန စိတ္တံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိဒိတံ. ဒေဝတာပိ မေတိ, ဘန္တေ အနုရုဒ္ဓ, အဇ္ဇ အယျော နန္ဒိယတ္ထေရော, အဇ္ဇ အယျော ကိမိလတ္ထေရော ဣမာယ စ ဣမာယ စ သမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေသီတိ ဧဝမာရောစေသုန္တိ အတ္ထော. ပဉှာဘိပုဋ္ဌေနာတိ တမ္ပိ မယာ သယံ ဝိဒိတန္တိ ဝါ ဒေဝတာဟိ အာရောစိတန္တိ ဝါ ဧတ္တကေနေဝ မုခံ မေ သဇ္ဇန္တိ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ အပုဋ္ဌေနေဝ မေ န ကထိတံ. ဘဂဝတာ ပန ပဉှာဘိပုဋ္ဌေန ပဉှံ အဘိပုစ္ဆိတေန သတာ ဗျာကတံ, တတြ မေ ကိံ န ရောစထာတိ အာဟ.

៣៣០. «Dhammiyā kathāyāti» សេចក្ដីថា ធម៌កថាដែលប្រកបដោយអានិសង្សនៃរសគឺសាមគ្គីភាព។ ព្រះថេរៈទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាអ្នកមានកិច្ចសម្រេចហើយក្នុងសច្ចៈទាំង ៤ ព្រោះហេតុនោះ ធម៌ដែលត្រូវសម្តែងដើម្បីការចាក់ធ្លុះដល់ព្រះថេរៈទាំងនោះ មិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងដល់ព្រះថេរៈទាំងនោះ នូវអានិសង្សនៃរសគឺសាមគ្គីភាពតែប៉ុណ្ណោះថា 'នេះជាអានិសង្ស នេះជាអានិសង្ស ដោយរសគឺសាមគ្គីភាព'។ «Bhagavantaṃ anusaṃyāyitvā» សេចក្ដីថា ដើរតាមហែហែ។ ឮថា ព្រះថេរៈទាំងនោះបានកាន់យកនូវបាត្រនិងចីវររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយដើរតាមទៅបន្តិចបន្តួច លុះព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងទៅដល់ទីបំផុតនៃបរិវេណវត្ត ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា 'ចូរអ្នកទាំងឡាយប្រគល់បាត្រនិងចីវរមកតថាគតវិញ ចូរអ្នកទាំងឡាយឈប់នៅត្រង់នេះចុះ' រួចហើយក៏យាងចេញទៅ។ «Tato paṭinivattitvā» សេចក្ដីថា ត្រឡប់មកវិញអំពីកន្លែងដែលឈប់នោះ។ «Kiṃ nu kho mayaṃ āyasmato» សេចក្ដីថា ព្រះថេរៈទាំងនោះនិយាយគ្នាថា 'យើងទាំងឡាយអាស្រ័យព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ បានសម្រេចការបួសជាដើម ប៉ុន្តែបែរជាធុញទ្រាន់នឹងការនិយាយពីគុណធម៌របស់ខ្លួន ព្រោះភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្នុងការសម្រេចធម៌'។ «Imāsañca imāsañcā» សេចក្ដីថា នៃធម៌ទាំងឡាយជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ មានបឋមជ្ឈានជាដើម។ «Cetasā ceto paricca vidito» សេចក្ដីថា ដឹងច្បាស់ដោយកំណត់ដឹងចិត្តរបស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយដោយចិត្តរបស់តថាគតថា 'ថ្ងៃនេះ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយបានចំណាយពេលទៅដោយលោកិយសមាបត្តិ ថ្ងៃនេះ បានចំណាយពេលទៅដោយលោកុត្តរសមាបត្តិ'។ «Devatāpi me» សេចក្ដីថា ទេវតាទាំងឡាយបានប្រាប់ថា 'បពិត្រព្រះអនុរុទ្ធដ៏ចម្រើន ថ្ងៃនេះ ព្រះនន្ទិយត្ថេរដ៏ជាម្ចាស់ ថ្ងៃនេះ ព្រះកិមិលត្ថេរដ៏ជាម្ចាស់ បានចំណាយពេលទៅដោយសមាបត្តិឈ្មោះនេះនិងឈ្មោះនេះ' នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ «Pañhābhipuṭṭhena» សេចក្ដីថា 'ធម៌នោះ តថាគតដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯងក្តី ទេវតាទាំងឡាយប្រាប់ហើយក្តី តថាគតមិនមែនគ្រាន់តែរៀបចំមាត់បង្កើតពាក្យនិយាយឡើងដោយខ្លួនឯង ដោយគ្មានអ្នកសួរនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលបើត្រូវបានគេសួរប្រស្នា ទើបទ្រង់ដោះស្រាយប្រស្នានោះ ក្នុងរឿងនោះ តើអ្នកទាំងឡាយមិនពេញចិត្តនឹងតថាគតត្រង់ណា?' ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះបន្ទូលយ៉ាងនេះ។

၃၃၁. ဒီဃောတိ ‘‘မဏိ မာဏိဝရော ဒီဃော, အထော သေရီသကော သဟာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၂၉၃) ဧဝံ အာဂတော အဋ္ဌဝီသတိယာ ယက္ခသေနာပတီနံ အဗ္ဘန္တရော ဧကော ဒေဝရာဇာ. ပရဇနောတိ တဿေဝ ယက္ခဿ နာမံ. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ သော ကိရ ဝေဿဝဏေန ပေသိတော ဧတံ ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော ဘဂဝန္တံ သယံ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဂိဉ္ဇကာဝသထတော ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဿ အန္တရေ ဒိသွာ ဘဂဝါ အတ္တနာ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနေ တိဏ္ဏံ ကုလပုတ္တာနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ. အဇ္ဇ မဟတီ ဓမ္မဒေသနာ ဘဝိဿတိ. မယာပိ တဿာ ဒေသနာယ ဘာဂိနာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဒိဿမာနေန ကာယေန သတ္ထု ပဒါနုပဒိကော ဂန္တွာ အဝိဒူရေ ဌတွာ ဓမ္မံ သုတွာ သတ္ထရိ ဂစ္ဆန္တေပိ န ဂတော, – ‘‘ဣမေ ထေရာ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ ပန တတ္ထေဝ ဌိတော. အထ တေ ဒွေ ထေရေ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရံ ပလိဝေဌေန္တေ ဒိသွာ, – ‘‘ဣမေ ထေရာ ဘဂဝန္တံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒယော သဗ္ဗဂုဏေ အဓိဂန္တွာပိ ဘဂဝတောဝ မစ္ဆရာယန္တိ, န သဟန္တိ, အတိဝိယ နိလီယန္တိ ပဋိစ္ဆာဒေန္တိ, န ဒါနိ တေသံ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ ဒဿာမိ, ပထဝိတော ယာဝ [Pg.147] ဗြဟ္မလောကာ ဧတေသံ ဂုဏေ ပကာသေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ.

៣៣១. «Dīgho» សេចក្ដីថា ស្ដេចទេវតាម្នាក់ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណោមមេទ័ពយក្ស ២៨ នាក់ ដូចដែលមកក្នុងគាថាថា «maṇi māṇivaro dīgho, atho serīsako sahā» ជាដើម។ «Parajano» គឺជាឈ្មោះរបស់យក្សនោះឯង。 «Yena bhagavā tenupasaṅkami» សេចក្ដីថា ឮថា យក្សឈ្មោះទីឃបរជននោះ កាលដែលស្ដេចវេស្សវ័ណចាត់ឱ្យទៅកាន់ទីកន្លែងមួយ បានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកបាត្រនិងចីវរដោយព្រះអង្គឯង យាងចេញពីគិញ្ជកាវសថៈ (ផ្ទះឥដ្ឋ) ទៅកាន់ចន្លោះព្រៃសាលវ័នឈ្មោះគោសិង្គៈ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកបាត្រនិងចីវរដោយព្រះអង្គឯង យាងទៅកាន់សំណាក់នៃកុលបុត្រទាំង ៣ រូប ក្នុងព្រៃគោសិង្គសាលវ័ន។ យក្សនោះគិតថា 'ថ្ងៃនេះ នឹងមានការសម្តែងធម៌ដ៏ធំធេង។ អាត្មាអញក៏គួរតែជាអ្នកមានចំណែកក្នុងធម៌ទេសនានោះដែរ' ទើបដើរតាមដានព្រះបាទរបស់ព្រះសាស្តាដោយរូបកាយដែលមិនប្រាកដ ហើយឈប់ឈរនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយ ស្តាប់ធម៌ហើយ ទោះបីព្រះសាស្តាយាងចេញទៅ ក៏មិនទាន់ទៅឡើយ។ ឮថា យក្សនោះបានឈរនៅត្រង់កន្លែងនោះឯង ដើម្បីមើលថា 'ព្រះថេរៈទាំងឡាយនេះនឹងធ្វើអ្វីខ្លះ?'។ គ្រានោះ យក្សនោះបានឃើញព្រះថេរៈទាំងពីររូបកំពុងចោមរោមព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ ទើបគិតថា 'ព្រះថេរៈទាំងឡាយនេះ អាស្រ័យព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ បានសម្រេចគុណធម៌ទាំងអស់មានការបួសជាដើម ប៉ុន្តែបែរជាលាក់លៀមគុណធម៌របស់ខ្លួនចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទៅវិញ មិនហ៊ានបង្ហាញ លាក់ទុកយ៉ាងជិតដិត បិទបាំងទុកយ៉ាងខ្លាំង។ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងមិនបណ្តោយឱ្យលោកទាំងនោះបិទបាំងទៀតឡើយ អាត្មាអញនឹងប្រកាសគុណធម៌របស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយនេះ តាំងពីផ្ទៃផែនដីរហូតដល់ព្រហ្មលោក' គិតដូច្នេះហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រង់កន្លែងដែលព្រះអង្គគង់នៅ។

လာဘာ ဝတ, ဘန္တေတိ ယေ, ဘန္တေ, ဝဇ္ဇိရဋ္ဌဝါသိနော ဘဂဝန္တဉ္စ ဣမေ စ တယော ကုလပုတ္တေ ပဿိတုံ လဘန္တိ, ဝန္ဒိတုံ လဘန္တိ, ဒေယျဓမ္မံ ဒါတုံ လဘန္တိ, ဓမ္မံ သောတုံ လဘန္တိ, တေသံ လာဘာ, ဘန္တေ, ဝဇ္ဇီနန္တိ အတ္ထော. သဒ္ဒံ သုတွာတိ သော ကိရ အတ္တနော ယက္ခာနုဘာဝေန မဟန္တံ သဒ္ဒံ ကတွာ သကလံ ဝဇ္ဇိရဋ္ဌံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော တံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ. တေန စဿ တေသု ရုက္ခပဗ္ဗတာဒီသု အဓိဝတ္ထာ ဘုမ္မာ ဒေဝတာ သဒ္ဒံ အဿောသုံ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သဒ္ဒံ သုတွာ’’တိ. အနုဿာဝေသုန္တိ မဟန္တံ သဒ္ဒံ သုတွာ သာဝေသုံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ယာဝ ဗြဟ္မလောကာတိ ယာဝ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မလောကာ. တဉ္စေပိ ကုလန္တိ, ‘‘အမှာကံ ကုလတော နိက္ခမိတွာ ဣမေ ကုလပုတ္တာ ပဗ္ဗဇိတာ ဧဝံ သီလဝန္တော ဂုဏဝန္တော အာစာရသမ္ပန္နာ ကလျာဏဓမ္မာ’’တိ ဧဝံ တဉ္စေပိ ကုလံ ဧတေ တယော ကုလပုတ္တေ ပသန္နစိတ္တံ အနုဿရေယျာတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣတိ ဘဂဝါ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ.

«Lābhā vata, bhante» សេចក្ដីថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកអ្នកដែនវជ្ជីណាដែលបានជួប បានថ្វាយបង្គំ បានថ្វាយទេយ្យធម៌ បានស្តាប់ធម៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគផង របស់កុលបុត្រទាំង ៣ រូបនេះផង បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន លាភជាច្រើនឈ្មោះថាពួកវជ្ជីទាំងនោះបានហើយ' នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ «Saddaṃ sutvā» សេចក្ដីថា ឮថា ទេវបុត្រឈ្មោះទីឃបរជននោះ បានធ្វើសំឡេងយ៉ាងខ្លាំងដោយអានុភាពយក្សរបស់ខ្លួន គ្របដណ្តប់ទូទាំងដែនវជ្ជីទាំងមូល ហើយបន្លឺវាចានោះឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកភុម្មទេវតាដែលអាស្រ័យនៅតាមដើមឈើ និងភ្នំជាដើម ក្នុងដែនវជ្ជីនោះ ក៏បានឮសំឡេងនោះ។ សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបពោលថា «saddaṃ sutvā»។ «Anussāvesuṃ» សេចក្ដីថា លុះបានឮសំឡេងយ៉ាងខ្លាំងហើយ ក៏បានស្រែកប្រកាសតៗគ្នា។ វិធីនេះ ត្រូវអនុវត្តក្នុងបទទាំងពួង។ «Yāva brahmalokā» គឺ រហូតដល់អកនិដ្ឋព្រហ្មលោក។ «Tañcepi kulaṃ» សេចក្ដីថា 'ប្រសិនបើត្រកូលនោះ រលឹកនឹកដល់កុលបុត្រទាំង ៣ រូបនេះ ដោយចិត្តជ្រះថ្លាថា «កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ ចេញពីត្រកូលរបស់យើងទៅបួសហើយ ជាអ្នកមានសីល មានគុណធម៌ បរិបូណ៌ដោយអាចារៈ មានធម៌ដ៏ល្អយ៉ាងនេះ»' សេចក្តីក្នុងបទទាំងពួង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាដោយយថាអនុសន្ធិយ៉ាងនេះឯង។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្ដីនៃចូឡគោសិង្គសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၂. မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការពន្យល់សេចក្ដីនៃមហាគោសិង្គសូត្រ

၃၃၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဒါယေတိ ဣဒံ ဝသနဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အညေသု ဟိ သုတ္တေသု, ‘‘သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’’တိ ဧဝံ ပဌမံ ဂေါစရဂါမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ. ဣမသ္မိံ ပန မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တေ ဘဂဝတော ဂေါစရဂါမော အနိဗန္ဓော, ကောစိဒေဝ ဂေါစရဂါမော ဘဝိဿတိ. တသ္မာ ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ပရိဒီပိတံ. အရညနိဒါနကံ နာမေတံ သုတ္တန္တိ. သမ္ဗဟုလေဟီတိ ဗဟုကေဟိ. အဘိညာတေဟိ အဘိညာတေဟီတိ သဗ္ဗတ္ထ ဝိဿုတေဟိ ပါကဋေဟိ. ထေရေဟိ သာဝကေဟိ သဒ္ဓိန္တိ ပါတိမောက္ခသံဝရာဒီဟိ ထိရကာရကေဟေဝ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ထေရေဟိ, သဝနန္တေ ဇာတတ္တာ သာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော. ဣဒါနိ တေ ထေရေ [Pg.148] သရူပတော ဒဿေန္တော, အာယသ္မတာ စ သာရိပုတ္တေနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အတ္တနော သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဗုဒ္ဓသာသနေ အဘိညာတော. စက္ခုမန္တာနံ ဂဂနမဇ္ဈေ ဌိတော သူရိယော ဝိယ စန္ဒော ဝိယ, သမုဒ္ဒတီရေ ဌိတာနံ သာဂရော ဝိယ စ ပါကဋော ပညာတော. န ကေဝလဉ္စဿ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဂုဏဝသေနေဝ မဟန္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဣတော အညေသံ ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တံ အနင်္ဂဏသုတ္တံ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တံ သီဟနာဒသုတ္တံ ရထဝိနီတံ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမံ မဟာဝေဒလ္လံ စာတုမသုတ္တံ ဒီဃနခံ အနုပဒသုတ္တံ သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗသုတ္တံ သစ္စဝိဘင်္ဂသုတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပါရိသုဒ္ဓိ သမ္ပသာဒနီယံ သင်္ဂီတိသုတ္တံ ဒသုတ္တရသုတ္တံ ပဝါရဏာသုတ္တံ (သံ. နိ. ၁.၂၁၅ အာဒယော) သုသိမသုတ္တံ ထေရပဉှသုတ္တံ မဟာနိဒ္ဒေသော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေါ ထေရသီဟနာဒသုတ္တံ အဘိနိက္ခမနံ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဣမေသမ္ပိ သုတ္တာနံ ဝသေန ထေရဿ မဟန္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတဒဂ္ဂသ္မိဉှိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ မဟာပညာနံ ယဒိဒံ သာရိပုတ္တော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၈-၁၈၉) ဝုတ္တံ.

៣៣២. សូត្រដែលមានពាក្យផ្ដើមថា «Evaṃ me sutaṃ» នេះ គឺមហាគោសិង្គសូត្រ។ ក្នុងមហាគោសិង្គសូត្រនោះ ពាក្យថា «gosiṅgasālavanadāye» នេះ ព្រះអង្គទ្រង់ពោលដើម្បីបង្ហាញពីកន្លែងដែលទ្រង់គង់នៅ។ ព្រោះថា ក្នុងសូត្រដទៃទៀត ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញស្រុកជាទីគោចរជាមុនសិន ដូចជា «sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme» រួចហើយទើបបង្ហាញកន្លែងគង់នៅជាក្រោយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាគោសិង្គសូត្រនេះ ស្រុកជាទីគោចររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនបានកំណត់ជាក់លាក់ឡើយ គឺប្រហែលជាស្រុកជាទីគោចរណាមួយ។ ហេតុនោះ ទើបទ្រង់បង្ហាញតែកន្លែងគង់នៅប៉ុណ្ណោះ។ សូត្រនេះ ឈ្មោះថាមានព្រៃជាទីតាំង (អារញ្ញនិទានកៈ) គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ «Sambahulehi» សេចក្ដីថា ច្រើនរូប។ «Abhiññātehi abhiññātehi» សេចក្ដីថា ល្បីល្បាញ ខ្ចរខ្ចាយ ប្រាកដច្បាស់ក្នុងទីទាំងពួង។ «Therehi sāvakehi saddhiṃ» សេចក្ដីថា ឈ្មោះថា 'ព្រះថេរៈ' ព្រោះបរិបូណ៌ដោយធម៌ដែលធ្វើឱ្យមានភាពមាំមួន មានបាតិមោក្ខសំវរៈជាដើម ឈ្មោះថា 'សាវ័ក' ព្រោះកើតឡើងក្នុងទីបំផុតនៃការស្តាប់ធម៌ ពាក្យថា «saddhiṃ» គឺ ជាមួយគ្នា (រួមគ្នា)។ ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញព្រះថេរៈទាំងនោះដោយរូបរាងពិត ទើបទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា «āyasmatā ca sāriputtena» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកល្បីល្បាញ ប្រាកដច្បាស់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយគុណធម៌មានសីលជាដើមរបស់ខ្លួន។ លោកប្រាកដច្បាស់ ដូចជាព្រះអាទិត្យ ឬព្រះច័ន្ទដែលស្ថិតនៅកណ្តាលអាកាស ចំពោះមនុស្សដែលមានភ្នែកមើលឃើញ ឬដូចជាមហាសមុទ្រ ចំពោះមនុស្សដែលឈរនៅមាត់ច្រាំងសមុទ្រ។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាអ្នកធំធេង (មានគុណធម៌ដ៏ឧត្តម) របស់ព្រះថេរៈនោះ មិនមែនគប្បីជ្រាបត្រឹមតែគុណធម៌ដែលមកក្នុងសូត្រនេះប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគប្បីជ្រាបតាមរយៈសូត្រដទៃទៀតក្រៅពីសូត្រនេះ គឺ ធម្មទាយាទសូត្រ អនង្គណសូត្រ សម្មាទិដ្ឋិសូត្រ សីហនាទសូត្រ រថវិនីតសូត្រ មហាហត្ថិបទោបមសូត្រ មហាវេទល្លសូត្រ ចាតុមសូត្រ ទីឃនខសូត្រ អនុបទសូត្រ សេវិតព្វាសេវិតព្វសូត្រ សច្ចវិភង្គសូត្រ បិណ្ឌបាតបារិសុទ្ធិសូត្រ សម្បសាទនីយសូត្រ សង្គីតិសូត្រ ទសុត្តរសូត្រ បវារណាសូត្រ សុសិមសូត្រ ថេរបញ្ហាសូត្រ មហានិទ្ទេស បដិសម្ភិទាមគ្គ ថេរសីហនាទសូត្រ អភិនិក្ខមនសូត្រ និងឯតទគ្គសូត្រ គប្បីជ្រាបពីភាពជាអ្នកធំធេងរបស់ព្រះថេរៈដោយអំណាចនៃសូត្រទាំងនេះផងដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះសារីបុត្តនេះ ជាកំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវ័ករបស់តថាគត ផ្នែកខាងមានបញ្ញាច្រើន'។

မဟာမောဂ္ဂလ္လာနောပိ သီလာဒိဂုဏေဟိ စေဝ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဂုဏေဟိ စ ထေရော ဝိယ အဘိညာတော ပါကဋော မဟာ. အပိစဿ အနုမာနသုတ္တံ, စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ္တံ မာရတဇ္ဇနိယသုတ္တံ ပါသာဒကမ္ပနံ သကလံ ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တံ နန္ဒောပနန္ဒဒမနံ ယမကပါဋိဟာရိယကာလေ ဒေဝလောကဂမနံ ဝိမာနဝတ္ထု ပေတဝတ္ထု ထေရဿ အဘိနိက္ခမနံ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဣမေသမ္ပိ ဝသေန မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတဒဂ္ဂသ္မိဉှိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၀) ဝုတ္တံ.

ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ក៏ជាអ្នកល្បីល្បាញ ប្រាកដច្បាស់ និងជាអ្នកធំធេង ដូចជាព្រះសារីបុត្តត្ថេរដែរ ដោយគុណធម៌មានសីលជាដើមផង ដោយគុណធម៌ដែលមកក្នុងសូត្រនេះផង។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាអ្នកធំធេងរបស់ព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរនោះ គប្បីជ្រាបតាមរយៈសូត្រទាំងនេះផងដែរ គឺ អនុមានសូត្រ ចូឡតណ្ហាសង្ខយសូត្រ មារតជ្ជនិយសូត្រ ការធ្វើប្រាសាទឱ្យញាប់ញ័រ ឥទ្ធិបាទសំយុត្តទាំងមូល ការទូន្មាននន្ទោបនន្ទនាគរាជ ការសម្តែងយមកបាដិហារិយ៍ ការយាងទៅកាន់ទេវលោក វិមានវត្ថុ បេតវត្ថុ ការចេញបួសរបស់ព្រះថេរៈ និងការទទួលបានតំណែងឯតទគ្គៈ។ ព្រោះថា ក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះមហាមោគ្គល្លាននេះ ជាកំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវ័ករបស់តថាគត ផ្នែកខាងមានឫទ្ធិច្រើន'។

မဟာကဿပေါပိ သီလာဒိဂုဏေဟိ စေဝ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဂုဏေဟိ စ ထေရော ဝိယ အဘိညာတော ပါကဋော မဟာ. အပိစဿ စီဝရပရိဝတ္တနသုတ္တံ ဇိဏ္ဏစီဝရသုတ္တံ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄ အာဒယော) စန္ဒောပမံ သကလံ ကဿပသံယုတ္တံ မဟာအရိယဝံသသုတ္တံ ထေရဿ အဘိနိက္ခမနံ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဣမေသမ္ပိ ဝသေန မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတဒဂ္ဂသ္မိဉှိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓုတဝါဒါနံ ယဒိဒံ မဟာကဿပေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၁) ဝုတ္တံ.

ព្រះមហាកស្សបៈដ៏មានអាយុ ក៏ជាអ្នកល្បីល្បាញ ប្រាកដច្បាស់ និងជាអ្នកធំធេង ដូចជាព្រះសារីបុត្តត្ថេរដែរ ដោយគុណធម៌មានសីលជាដើមផង ដោយគុណធម៌ដែលមកក្នុងសូត្រនេះផង។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាអ្នកធំធេងរបស់ព្រះមហាកស្សបត្ថេរនោះ គប្បីជ្រាបតាមរយៈសូត្រទាំងនេះផងដែរ គឺ ចីវរបរិវត្តនសូត្រ ជិណ្ណចីវរសូត្រ ចន្ទោបមសូត្រ កស្សបសំយុត្តទាំងមូល មហាអរិយវង្សសូត្រ ការចេញបួសរបស់ព្រះថេរៈ និងការទទួលបានតំណែងឯតទគ្គៈ។ ព្រោះថា ក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះមហាកស្សបៈនេះ ជាកំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវ័ករបស់តថាគត ផ្នែកខាងទ្រទ្រង់ធុតង្គ'។

အနုရုဒ္ဓတ္ထေရောပိ [Pg.149] သီလာဒိဂုဏေဟိ စေဝ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဂုဏေဟိ စ ထေရော ဝိယ အဘိညာတော ပါကဋော မဟာ. အပိစဿ စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တံ နဠကပါနသုတ္တံ အနုတ္တရိယသုတ္တံ ဥပက္ကိလေသသုတ္တံ အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တံ မဟာပုရိသဝိတက္ကသုတ္တံ ထေရဿ အဘိနိက္ခမနံ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဣမေသမ္ပိ ဝသေန မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတဒဂ္ဂသ္မိဉှိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ ယဒိဒံ အနုရုဒ္ဓေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၂) ဝုတ္တံ.

ព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ ក៏ជាអ្នកល្បីល្បាញ ប្រាកដច្បាស់ និងជាអ្នកធំធេង ដូចជាព្រះមហាកស្សបត្ថេរដែរ ដោយគុណធម៌មានសីលជាដើមផង ដោយគុណធម៌ដែលមកក្នុងសូត្រនេះផង។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាអ្នកធំធេងរបស់ព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរនោះ គប្បីជ្រាបតាមរយៈសូត្រទាំងនេះផងដែរ គឺ ចូឡគោសិង្គសូត្រ នឡកបានសូត្រ អនុត្តរិយសូត្រ ឧបក្កិលេសសូត្រ អនុរុទ្ធសំយុត្ត មហាបុរិសវិតក្កសូត្រ ការចេញបួសរបស់ព្រះថេរៈ និងការទទួលបានតំណែងឯតទគ្គៈ។ ព្រោះថា ក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះអនុរុទ្ធនេះ ជាកំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវ័ករបស់តថាគត ផ្នែកខាងមានទិព្វចក្ខុ'។

အာယသ္မတာ စ ရေဝတေနာတိ ဧတ္ထ ပန ဒွေ ရေဝတာ ခဒိရဝနိယရေဝတော စ ကင်္ခါရေဝတော စ. တတ္ထ ခဒိရဝနိယရေဝတော ဓမ္မသေနာပတိတ္ထေရဿ ကနိဋ္ဌဘာတိကော, န သော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ‘‘အကပ္ပိယော ဂုဠော, အကပ္ပိယာ မုဂ္ဂါ’’တိ (မဟာဝ. ၂၇၂) ဧဝံ ကင်္ခါဗဟုလော ပန ထေရော ဣဓ ရေဝတောတိ အဓိပ္ပေတော. သောပိ သီလာဒိဂုဏေဟိ စေဝ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဂုဏေဟိ စ ထေရော ဝိယ အဘိညာတော ပါကဋော မဟာ. အပိစဿ အဘိနိက္ခမနေနပိ ဧတဒဂ္ဂေနပိ မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတဒဂ္ဂသ္မိဉှိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဈာယီနံ ယဒိဒံ ကင်္ခါရေဝတော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၄) ဝုတ္တံ.

ក្នុងបទថា «āyasmatā ca revatena» នេះ មានព្រះរេវតៈ ២ រូប គឺ ព្រះខទិរវនិយរេវតៈ និងព្រះកង្ខារេវតៈ។ ក្នុងព្រះរេវតៈទាំងពីររូបនោះ ព្រះខទិរវនិយរេវតៈ ជាព្រះអនុជរបស់ព្រះធម្មសេនាបតីសារីបុត្តត្ថេរ ព្រះថេរៈរូបនោះ មិនសំដៅយកក្នុងទីនេះឡើយ។ ចំណែកព្រះថេរៈដែលមានសេចក្តីសង្ស័យច្រើន ដូចជាសង្ស័យថា 'ស្ករអំពៅមិនគួរគប្បី សណ្តែកខៀវមិនគួរគប្បី' ជាដើម ព្រះថេរៈរូបនោះឯង ដែលសំដៅយកក្នុងទីនេះថា «រេវតៈ» គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ព្រះកង្ខារេវតត្ថេរនោះ ក៏ជាអ្នកល្បីល្បាញ ប្រាកដច្បាស់ និងជាអ្នកធំធេង ដូចជាព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរដែរ ដោយគុណធម៌មានសីលជាដើមផង ដោយគុណធម៌ដែលមកក្នុងសូត្រនេះផង។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាអ្នកធំធេងរបស់លោក គប្បីជ្រាបតាមរយៈការចេញបួសផង តាមរយៈការទទួលបានតំណែងឯតទគ្គៈផង។ ព្រោះថា ក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះកង្ខារេវតៈនេះ ជាកំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវ័ករបស់តថាគត ផ្នែកខាងអ្នកចូលឈាន'။

အာနန္ဒတ္ထေရောပိ သီလာဒိဂုဏေဟိ စေဝ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဂုဏေဟိ စ ထေရော ဝိယ အဘိညာတော ပါကဋော မဟာ. အပိစဿ သေက္ခသုတ္တံ ဗာဟိတိကသုတ္တံ အာနေဉ္ဇသပ္ပာယံ ဂေါပကမောဂ္ဂလ္လာနံ ဗဟုဓာတုကံ စူဠသုညတံ မဟာသုညတံ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတသုတ္တံ ဘဒ္ဒေကရတ္တံ မဟာနိဒါနံ မဟာပရိနိဗ္ဗာနံ သုဘသုတ္တံ စူဠနိယလောကဓာတုသုတ္တံ အဘိနိက္ခမနံ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဣမေသမ္ပိ ဝသေန မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတဒဂ္ဂသ္မိဉှိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုဿုတာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉-၂၂၃) ဝုတ္တံ.

ព្រះអានន្ទត្ថេរ ក៏ជាអ្នកល្បីល្បាញ ប្រាកដ និងជាអ្នកមានគុណដ៏ធំធេង ដូចជាព្រះរេវតត្ថេរដែរ ដោយគុណទាំងឡាយមានសីលជាដើមផង ដោយគុណទាំងឡាយដែលមកក្នុងសូត្រនេះផង។ មួយវិញទៀត ភាពជាអ្នកមានគុណដ៏ធំធេងរបស់ព្រះអានន្ទត្ថេរនោះ គប្បីដឹងបានដោយអំណាចនៃសូត្រទាំងឡាយនេះគឺ សេខសូត្រ ពាហិតិយសូត្រ អានេញ្ជសប្បាយសូត្រ គោបកមោគ្គល្លានសូត្រ ពហុធាតុកសូត្រ ចូឡសុញ្ញតសូត្រ មហាសុញ្ញតសូត្រ អច្ឆរិយអព្ភូតសូត្រ ភទ្ទេករត្តសូត្រ មហានិទានសូត្រ មហាបរិនិព្វានសូត្រ សុភសូត្រ ចូឡនិយលោកធាតុសូត្រ ការចេញបួស និងការទទួលបានតំណែងឯតទគ្គៈ។ ពិតណាស់ ក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវករបស់តថាគត ដែលជាពហុស្សូត គឺភិក្ខុឈ្មោះអានន្ទនេះឯង ជាកំពូល»។

အညေဟိ စ အဘိညာတေဟိ အဘိညာတေဟီတိ န ကေဝလဉ္စ ဧတေဟေဝ, အညေဟိ စ မဟာဂုဏတာယ ပါကဋေဟိ အဘိညာတေဟိ ဗဟူဟိ ထေရေဟိ သာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝါ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဒါယေ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. အာယသ္မာ ဟိ သာရိပုတ္တော သယံ မဟာပညော အညေပိ ဗဟူ မဟာပညေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ တဒါ ဒသဗလံ ပရိဝါရေတွာ ဝိဟာသိ. အာယသ္မာ [Pg.150] မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော သယံ ဣဒ္ဓိမာ, အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ သယံ ဓုတဝါဒေါ, အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ သယံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော, အာယသ္မာ ရေဝတော သယံ ဈာနာဘိရတော, အာယသ္မာ အာနန္ဒော သယံ ဗဟုဿုတော အညေပိ ဗဟူ ဗဟုဿုတေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ တဒါ ဒသဗလံ ပရိဝါရေတွာ ဝိဟာသိ, ဧဝံ တဒါ ဧတေ စ အညေ စ အဘိညာတာ မဟာထေရာ တိံသသဟဿမတ္တာ ဘိက္ခူ ဒသဗလံ ပရိဝါရေတွာ ဝိဟရိံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ពាក្យថា «aññehi ca abhiññātehi abhiññātehi» សេចក្តីថា មិនមែនតែជាមួយព្រះថេរៈទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះប៉ុណ្ណោះទេ គឺព្រះមានព្រះភាគគង់នៅក្នុងព្រៃសាលវ័នឈ្មោះគោសិង្គ ជាមួយព្រះថេរៈជាសាវកទាំងឡាយជាច្រើនដទៃទៀត ដែលល្បីល្បាញ និងប្រាកដក្រៃលែង ដោយព្រោះភាពជាអ្នកមានគុណដ៏ធំធេង។ ពិតណាស់ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឯងជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន បាននាំយកភិក្ខុដទៃទៀតជាច្រើនរូបដែលមានបញ្ញាច្រើន ហើយគង់ចោមរោមព្រះទសពលក្នុងកាលនោះ។ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឯងជាអ្នកមានឫទ្ធិ, ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឯងជាអ្នកពោលសរសើរធុតង្គ, ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឯងជាអ្នកមានទិព្វចក្ខុ, ព្រះរេវតដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឯងជាអ្នកត្រេកអរក្នុងឈាន, ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឯងជាពហុស្សូត បាននាំយកភិក្ខុដទៃទៀតជាច្រើនរូបដែលជាពហុស្សូត ហើយគង់ចោមរោមព្រះទសពលក្នុងកាលនោះ។ គប្បីដឹងថា យ៉ាងនេះ ក្នុងកាលនោះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយនេះផង ព្រះមហាថេរៈដទៃទៀតដែលល្បីល្បាញផង រួមទាំងភិក្ខុទាំងឡាយមានប្រមាណបីម៉ឺនរូប បានគង់ចោមរោមព្រះទសពល។

ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိဝိဝေကတော ဝုဋ္ဌိတော. ယေနာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တေနုပသင်္ကမီတိ ထေရော ကိရ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ပစ္ဆိမလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော ဝနန္တေ ကီဠန္တဿ မတ္တခတ္တိယဿ ကဏ္ဏတော ပတမာနံ ကုဏ္ဍလံ ဝိယ, သံဟရိတွာ သမုဂ္ဂေ ပက္ခိပမာနံ ရတ္တကမ္ဗလံ ဝိယ, မဏိနာဂဒန္တတော ပတမာနံ သတသဟဿဂ္ဃနိကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ဝိယ စ အတ္ထံ ဂစ္ဆမာနံ ပရိပုဏ္ဏပဏ္ဏာသယောဇနံ သူရိယမဏ္ဍလံ အဒ္ဒသ. တဒနန္တရံ ပါစီနလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော နေမိယံ ဂဟေတွာ ပရိဝတ္တယမာနံ ရဇတစက္ကံ ဝိယ, ရဇတကူဋတော နိက္ခမန္တံ ခီရဓာရာမဏ္ဍံ ဝိယ, သပက္ခေ ပပ္ဖောဋေတွာ ဂဂနတလေ ပက္ခန္ဒမာနံ သေတဟံသံ ဝိယ စ မေဃဝဏ္ဏာယ သမုဒ္ဒကုစ္ဆိတော ဥဂ္ဂန္တွာ ပါစီနစက္ကဝါဠပဗ္ဗတမတ္ထကေ သသလက္ခဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ ဧကူနပဏ္ဏာသယောဇနံ စန္ဒမဏ္ဍလံ အဒ္ဒသ. တတော သာလဝနံ ဩလောကေသိ. တသ္မိဉှိ သမယေ သာလရုက္ခာ မူလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဂ္ဂါ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လာ ဒုကူလပါရုတာ ဝိယ, မုတ္တာကလာပဝိနဒ္ဓါ ဝိယ စ ဝိရောစိံသု. ဘူမိတလံ ပုပ္ဖသန္ထရပူဇာယ ပဋိမဏ္ဍိတံ ဝိယ, တတ္ထ တတ္ထ နိပတန္တေန ပုပ္ဖရေဏုနာ လာခါရသေန သိဉ္စမာနံ ဝိယ စ အဟောသိ. ဘမရမဓုကရဂဏာ ကုသုမရေဏုမဒမတ္တာ ဥပဂါယမာနာ ဝိယ ဝနန္တရေသု ဝိစရန္တိ. တဒါ စ ဥပေါသထဒိဝသောဝ ဟောတိ. အထ ထေရော, ‘‘ကာယ နု ခေါ အဇ္ဇ ရတိယာ ဝီတိနာမေဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ, အရိယသာဝကာ စ နာမ ပိယဓမ္မဿဝနာ ဟောန္တိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဇ္ဇ မယှံ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဓမ္မသေနာပတိတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မရတိယာ ဝီတိနာမေဿာမီ’’တိ. ဂစ္ဆန္တော ပန ဧကကောဝ အဂန္တွာ ‘‘မယှံ ပိယသဟာယံ မဟာကဿပတ္ထေရံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ နိသိန္နဋ္ဌာနတော ဝုဋ္ဌာယ စမ္မခဏ္ဍံ ပပ္ဖောဋေတွာ ယေနာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တေနုပသင်္ကမိ.

ពាក្យថា «paṭisallānā vuṭṭhito» សេចក្តីថា ក្រោកឡើង (ចេញ) អំពីវិវេកគឺផលសមាបត្តិ។ ពាក្យថា «yenāyasmā mahākassapo tenupasaṅkami» សេចក្តីថា ឮថា ព្រះថេរៈ (ព្រះមហាមោគ្គល្លាន) ចេញអំពីផលសមាបត្តិហើយ កាលសម្លឹងមើលទៅកាន់លោកធាតុខាងលិច បានឃើញមណ្ឌលព្រះអាទិត្យមានប្រមាណ ៥០ យោជន៍ ដ៏ពេញវង់ កំពុងអស្តង្គតទៅ ដូចជាកុណ្ឌលដែលធ្លាក់ចុះអំពីត្រចៀកនៃក្សត្រដែលស្រវឹងនឹងសម្បត្តិ កំពុងលេងក្នុងព្រៃ ដូចជាសំពត់កម្ពលក្រហមដែលគេបត់ទុកដាក់ក្នុងស្មុគ និងដូចជាភាជន៍មាសមានតម្លៃមួយសែន ដែលធ្លាក់ចុះអំពីខ្នាយដំរីដែលធ្វើដោយកែវមណី។ លំដាប់នោះ កាលសម្លឹងមើលទៅកាន់លោកធាតុខាងកើត បានឃើញមណ្ឌលព្រះចន្ទមានប្រមាណ ៤៩ យោជន៍ ដ៏ប្រដាប់ដោយរូបទន្សាយ ងើបឡើងអំពីផ្ទៃសមុទ្រដែលមានពណ៌ដូចជាមេឃខ្មៅ លើកំពូលភ្នំចក្រវាឡខាងកើត ដូចជាកង់ប្រាក់ដែលគេកាន់ត្រង់ខ្នងកង់ហើយបង្វិលជុំវិញ ដូចជាមណ្ឌលនៃខ្សែទឹកដោះដែលហូរចេញពីក្អមប្រាក់ និងដូចជាហង្សសដែលបោកបក់ស្លាបហោះហើរទៅលើអាកាស។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គក៏សម្លឹងមើលទៅកាន់ព្រៃសាលវ័ន។ ព្រោះថាក្នុងសម័យនោះ ដើមសាលៈទាំងឡាយមានផ្ការីកស្គុះស្គាយតាំងពីគល់រហូតដល់ចុង ដូចជាដណ្តប់ដោយសំពត់ឌុកូល និងដូចជាចងរឹតដោយបាច់គុជ ដ៏រុងរឿងក្រៃលែង។ ផ្ទៃដីដូចជាប្រដាប់ដោយការបូជាដោយកម្រាលផ្កា ដោយលម្អងផ្កាដែលធ្លាក់ចុះក្នុងទីនោះៗ ដូចជាស្រោចស្រពដោយទឹកល័ក្ត។ ហ្វូងខ្មុំណ និងហ្វូងឃ្មុំទាំងឡាយ ស្រវឹងដោយលម្អងផ្កា ហោះហើរទៅមកក្នុងចន្លោះព្រៃ ដូចជាកំពុងច្រៀងថ្វាយ។ ហើយកាលនោះ ក៏ជាថ្ងៃឧបោសថដែរ។ គ្រានោះ ព្រះថេរៈគិតថា «តើអាត្មាអញគប្បីញ៉ាំងថ្ងៃនេះឲ្យកន្លងទៅដោយសេចក្តីត្រេកអរដូចម្តេចហ្នឹងហ្ន៎?» ធម្មតាអរិយសាវកទាំងឡាយ តែងជាអ្នកស្រឡាញ់ការស្តាប់ធម៌។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ថ្ងៃនេះ អាត្មាអញនឹងទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះធម្មសេនាបតីត្ថេរ ជាបងច្បងរបស់អាត្មាអញ ហើយនឹងញ៉ាំងថ្ងៃនេះឲ្យកន្លងទៅដោយសេចក្តីត្រេកអរក្នុងធម៌»។ កាលនឹងទៅ ក៏មិនទៅម្នាក់ឯងឡើយ គិតថា «អាត្មាអញនឹងនាំយកព្រះមហាកស្សបត្ថេរ ជាមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញទៅជាមួយដែរ» ទើបក្រោកឡើងពីកន្លែងអង្គុយ រលាស់កម្រាលស្បែក ហើយចូលទៅរកព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុគង់នៅ។

ဧဝမာဝုသောတိ [Pg.151] ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါတိ ထေရောပိ ယသ္မာ ပိယဓမ္မဿဝနောဝ အရိယသာဝကော, တသ္မာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ဂစ္ဆာဝုသော, တွံ, မယှံ သီသံ ဝါ ရုဇ္ဇတိ ပိဋ္ဌိ ဝါတိ ကိဉ္စိ လေသာပဒေသံ အကတွာ တုဋ္ဌဟဒယောဝ, ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိအာဒိမာဟ. ပဋိဿုတွာ စ နိသိန္နဋ္ဌာနတော ဝုဋ္ဌာယ စမ္မခဏ္ဍံ ပပ္ဖောဋေတွာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အနုဗန္ဓိ. တသ္မိံ သမယေ ဒွေ မဟာထေရာ ပဋိပါဋိယာ ဌိတာနိ ဒွေ စန္ဒမဏ္ဍလာနိ ဝိယ, ဒွေ သူရိယမဏ္ဍလာနိ ဝိယ, ဒွေ ဆဒ္ဒန္တနာဂရာဇာနော ဝိယ, ဒွေ သီဟာ ဝိယ, ဒွေ ဗျဂ္ဃာ ဝိယ စ ဝိရောစိံသု. အနုရုဒ္ဓတ္ထေရောပိ တသ္မိံ သမယေ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော ဒွေ မဟာထေရေ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ပစ္ဆိမလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော သူရိယံ ဝနန္တံ ပဝိသန္တံ ဝိယ, ပါစီနလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော စန္ဒံ ဝနန္တတော ဥဂ္ဂစ္ဆန္တံ ဝိယ, သာလဝနံ ဩလောကေန္တော သဗ္ဗပါလိဖုလ္လမေဝ သာလဝနဉ္စ ဒိသွာ အဇ္ဇ ဥပေါသထဒိဝသော, ဣမေ စ မေ ဇေဋ္ဌဘာတိကာ ဓမ္မသေနာပတိဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိ, မဟန္တေန ဓမ္မဿဝနေန ဘဝိတဗ္ဗံ, အဟမ္ပိ ဓမ္မဿဝနဿ ဘာဂီ ဘဝိဿာမီတိ နိသိန္နဋ္ဌာနတော ဝုဋ္ဌာယ စမ္မခဏ္ဍံ ပပ္ဖောဋေတွာ မဟာထေရာနံ ပဒါနုပဒိကော ဟုတွာ နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော အာယသ္မာ စ မဟာကဿပေါ အာယသ္မာ စ အနုရုဒ္ဓေါ ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိံသူ’’တိ. ဥပသင်္ကမိံသူတိ. ပဋိပါဋိယာ ဌိတာ တယော စန္ဒာ ဝိယ, သူရိယာ ဝိယ, သီဟာ ဝိယ စ ဝိရောစမာနာ ဥပသင်္ကမိံသု.

ពាក្យថា «evamāvusoti kho āyasmā mahākassapo» សេចក្តីថា ព្រោះថាព្រះថេរៈ (ព្រះមហាកស្សប) ក៏ជាអរិយសាវកដែលស្រឡាញ់ការស្តាប់ធម៌ដែរ ហេតុនោះ លុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់ព្រះមហាមោគ្គល្លាននោះហើយ ក៏មិនធ្វើនូវលេសដោះសារបន្តិចបន្តួចឡើយ ដូចជាពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ លោកអញ្ជើញទៅមុនចុះ អាត្មាអញឈឺក្បាល ឬឈឺខ្នង» ដូច្នេះជាដើម មានចិត្តត្រេកអរក្រៃលែង ហើយពោលពាក្យជាដើមថា «យ៉ាងហ្នឹងហើយ អាវុសោ»។ លុះទទួលពាក្យហើយ ក៏ក្រោកឡើងពីកន្លែងអង្គុយ រលាស់កម្រាលស្បែក ហើយដើរតាមក្រោយព្រះមហាមោគ្គល្លានទៅ។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះមហាថេរៈទាំងពីររូប ដ៏រុងរឿងក្រៃលែង ដូចជាមណ្ឌលព្រះចន្ទពីរវង់ដែលស្ថិតនៅតាមលំដាប់ ដូចជាមណ្ឌលព្រះអាទិត្យពីរវង់ ដូចជាស្តេចដំរីឆទ្ទន្តពីររូប ដូចជាស្តេចសីហៈពីររូប និងដូចជាខ្លាធំពីររូប។ ចំណែកព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ ក៏គង់នៅក្នុងទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃក្នុងសម័យនោះ បានឃើញព្រះមហាថេរៈទាំងពីររូបកំពុងនិមន្តទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះសារីបុត្តត្ថេរ កាលសម្លឹងមើលទៅកាន់លោកធាតុខាងលិច ឃើញព្រះអាទិត្យដូចជាកំពុងចូលទៅកាន់ចន្លោះព្រៃ កាលសម្លឹងមើលទៅកាន់លោកធាតុខាងកើត ឃើញព្រះចន្ទដូចជាកំពុងរះឡើងអំពីចន្លោះព្រៃ កាលសម្លឹងមើលទៅកាន់ព្រៃសាលវ័ន ក៏ឃើញព្រៃសាលវ័នមានផ្ការីកស្គុះស្គាយគ្រប់ដើម ហើយគិតថា «ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃឧបោសថ ព្រះរៀមច្បងទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញនេះ ក៏កំពុងនិមន្តទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះធម្មសេនាបតី ការស្តាប់ធម៌ដ៏ធំធេងមុខជាមានប្រាកដ អាត្មាអញក៏នឹងក្លាយជាអ្នកមានចំណែកក្នុងការស្តាប់ធម៌នោះដែរ» ទើបក្រោកឡើងពីកន្លែងអង្គុយ រលាស់កម្រាលស្បែក ហើយដើរតាមដានជើងនៃព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយចេញទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «លំដាប់នោះ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុផង ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុផង ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុផង ចូលទៅរកព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុគង់នៅ»។ ពាក្យថា «upasaṅkamiṃsu» សេចក្តីថា ព្រះថេរៈទាំងឡាយ ដ៏រុងរឿងដូចជាព្រះចន្ទបីវង់ ដូចជាព្រះអាទិត្យបីវង់ និងដូចជាសីហៈបីរូប ដែលស្ថិតនៅតាមលំដាប់ បានចូលទៅជិតហើយ។

၃၃၃. ဧဝံ ဥပသင်္ကမန္တေ ပန တေ မဟာထေရေ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နောယေဝ ဒိသွာ, ‘‘အဇ္ဇ မဟန္တံ ဓမ္မဿဝနံ ဘဝိဿတိ, မယာပိ တဿ ဘာဂိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ, န ခေါ ပန ဧကကောဝ ဂမိဿာမိ, မယှံ ပိယသဟာယမ္ပိ ရေဝတတ္ထေရံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ သဗ္ဗံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ မဟာကဿပဿ အနုရုဒ္ဓဿ ဥပသင်္ကမနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ တေ ဒွေ ဇနာ ပဋိပါဋိယာ ဌိတာ ဒွေ စန္ဒာ ဝိယ, သူရိယာ ဝိယ, သီဟာ ဝိယ စ ဝိရောစမာနာ ဥပသင်္ကမိံသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော’’တိအာဒိ. ဒိသွာန အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစာတိ ဒူရတောဝ ဒိသွာ အနုက္ကမေန ကထာဥပစာရံ သမ္ပတ္တမေတံ, ‘‘ဧတု ခေါ အာယသ္မာ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. ရမဏီယံ, အာဝုသောတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓံ ရာမဏေယျကံ ဝနရာမဏေယျကံ ပုဂ္ဂလရာမဏေယျကဉ္စ. တတ္ထ ဝနံ နာမ နာဂသလဠသာလစမ္ပကာဒီဟိ [Pg.152] သဉ္ဆန္နံ ဟောတိ ဗဟလစ္ဆာယံ ပုပ္ဖဖလူပဂံ ဝိဝိဓရုက္ခံ ဥဒကသမ္ပန္နံ ဂါမတော နိဿဋံ, ဣဒံ ဝနရာမဏေယျကံ နာမ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

៣៣៣. កាលដែលព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយចូលទៅជិតយ៉ាងនេះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ គង់នៅក្នុងទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃរបស់ខ្លួន បានឃើញហើយគិតថា «ថ្ងៃនេះ ការស្តាប់ធម៌ដ៏ធំធេងនឹងមានប្រាកដ អាត្មាអញក៏គប្បីជាអ្នកមានចំណែកក្នុងការស្តាប់ធម៌នោះដែរ តែអាត្មាអញមិនទៅម្នាក់ឯងឡើយ អាត្មាអញនឹងនាំយកព្រះរេវតត្ថេរ ជាមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញទៅជាមួយដែរ» សេចក្តីទាំងពួង គប្បីដឹងដោយពិស្តារ តាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយ ក្នុងការចូលទៅជិតរបស់ព្រះមហាមោគ្គល្លាន ព្រះមហាកស្សប និងព្រះអនុរុទ្ធ។ យ៉ាងនេះ ជនទាំងពីររូបនោះ (ព្រះអានន្ទ និងព្រះរេវតៈ) ដ៏រុងរឿងដូចជាព្រះចន្ទពីរវង់ ដូចជាព្រះអាទិត្យពីរវង់ និងដូចជាសីហៈពីររូប ដែលស្ថិតនៅតាមលំដាប់ បានចូលទៅជិតហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុបានឃើញហើយ» ជាដើម។ ពាក្យថា «disvāna āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca» សេចក្តីថា លុះឃើញអំពីចម្ងាយហើយ កាលព្រះអានន្ទនោះចូលមកដល់ទីជិតល្មមស្តាប់គ្នាបានតាមលំដាប់ ក៏បានពោលពាក្យជាដើមថា «សូមព្រះដ៏មានអាយុអញ្ជើញមកចុះ»។ ក្នុងពាក្យថា «ramaṇīyaṃ, āvuso» នេះ ភាពជាទីគួរត្រេកអរ មានពីរយ៉ាងគឺ ភាពជាទីគួរត្រេកអរនៃព្រៃ និងភាពជាទីគួរត្រេកអរនៃបុគ្គល។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ ព្រៃដែលឈ្មោះថាគួរត្រេកអរ គឺព្រៃដែលគ្របដណ្តប់ដោយដើមខ្ទឹង ដើមស្រល់ ដើមសាលៈ និងដើមចំប៉ាជាដើម មានម្លប់ដ៏ក្រាស់ មានដើមឈើប្លែកៗដែលផ្ដល់ផ្កានិងផ្លែ បរិបូណ៌ដោយទឹក ស្ថិតនៅឆ្ងាយពីភូមិ នេះហៅថា ភាពជាទីគួរត្រេកអរនៃព្រៃ។ ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយក ហើយត្រាស់ទុកថា

‘‘ရမဏီယာနိ အရညာနိ, ယတ္ထ န ရမတီ ဇနော;

ဝီတရာဂါ ရမိဿန္တိ, န တေ ကာမဂဝေသိနော’’တိ. (ဓ. ပ. ၉၉);

«ព្រៃទាំងឡាយជាទីគួរត្រេកអរ ជន (អ្នកស្វែងរកកាម) តែងមិនត្រេកអរក្នុងព្រៃណា ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយអ្នកមានរាគៈទៅប្រាសហើយ នឹងត្រេកអរ (ក្នុងព្រៃនោះ) ព្រោះលោកទាំងនោះមិនមែនជាអ្នកស្វែងរកកាមឡើយ»។

ဝနံ ပန သစေပိ ဥဇ္ဇင်္ဂလေ ဟောတိ နိရုဒကံ ဝိရလစ္ဆာယံ ကဏ္ဋကသမာကိဏ္ဏံ, ဗုဒ္ဓါဒယောပေတ္ထ အရိယာ ဝိဟရန္တိ, ဣဒံ ပုဂ္ဂလရာမဏေယျကံ နာမ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីព្រៃស្ថិតនៅក្នុងទីរដិបរដុប គ្មានទឹក មានម្លប់ស្តើង ពេញដោយបន្លាក៏ដោយ តែព្រះពុទ្ធជាដើម និងព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ គង់នៅក្នុងព្រៃនោះ នេះហៅថា ភាពជាទីគួរត្រេកអរនៃបុគ្គល។ ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយក ហើយត្រាស់ទុកថា

‘‘ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါရညေ, နိန္နေ ဝါ ယဒိ ဝါ ထလေ;

ယတ္ထ အရဟန္တော ဝိဟရန္တိ, တံ ဘူမိရာမဏေယျက’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၉၈);

«ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ គង់នៅក្នុងទីណា ទោះបីក្នុងស្រុកក្តី ក្នុងព្រៃក្តី ក្នុងទីទំនាបក្តី ក្នុងទីទួលក្តី ទីនោះឯងជាទីគួរត្រេកអរ»។

ဣဓ ပန တံ ဒုဝိဓမ္ပိ လဗ္ဘတိ. တဒါ ဟိ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လံ ဟောတိ ကုသုမဂန္ဓသုဂန္ဓံ, သဒေဝကေ စေတ္ထ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ တိံသသဟဿမတ္တေဟိ အဘိညာတဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ရမဏီယံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဂေါသိင်္ဂသာလဝန’’န္တိ.

ចំណែកក្នុងព្រៃគោសិង្គនេះ ភាពជាទីគួរត្រេកអរទាំងពីរយ៉ាងនោះ តែងបានទាំងអស់។ ព្រោះថាក្នុងកាលនោះ ព្រៃសាលវ័នឈ្មោះគោសិង្គ មានផ្ការីកស្គុះស្គាយគ្រប់ដើម មានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ដោយក្លិនផ្កា មួយវិញទៀត ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក ក៏គង់នៅជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយដែលល្បីល្បាញមានប្រមាណបីម៉ឺនរូប ក្នុងព្រៃនេះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកព្រៃនោះ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោអានន្ទ ព្រៃសាលវ័នឈ្មោះគោសិង្គ ជាទីគួរត្រេកអរណាស់»។

ဒေါသိနာတိ ဒေါသာပဂတာ, အဗ္ဘံ မဟိကာ ဓူမော ရဇော ရာဟူတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိရဟိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သဗ္ဗပါလိဖုလ္လာတိ သဗ္ဗတ္ထ ပါလိဖုလ္လာ, မူလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဂ္ဂါ အပုပ္ဖိတဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ. ဒိဗ္ဗာ မညေ ဂန္ဓာ သမ္ပဝန္တီတိ ဒိဗ္ဗာ မန္ဒာရပုပ္ဖကောဝိဠာရပါရိစ္ဆတ္တကစန္ဒနစုဏ္ဏဂန္ဓာ ဝိယ သမန္တာ ပဝါယန္တိ, သက္ကသုယာသန္တုသိတနိမ္မာနရတိပရနိမ္မိတမဟာဗြဟ္မာနံ ဩတိဏ္ဏဋ္ဌာနံ ဝိယ ဝါယန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ពាក្យថា «dosinā» គឺប្រាសចាកទោស មានន័យថា ប្រាសចាកឧបក្កិលេសទាំង ៥ យ៉ាងនេះគឺ ៖ ពពក, ទឹកសន្សើម, ផ្សែង, ធូលី និងរាហូ។ ពាក្យថា «sabbapāliphullā» គឺមានផ្ការីកស្គុះស្គាយគ្រប់កន្លែង គឺតាំងពីគល់រហូតដល់ចុង មិនមានកន្លែងណាដែលគ្មានផ្ការីកឡើយ។ ពាក្យថា «dibbā maññe gandhā sampavanti» មានន័យថា ផ្សព្វផ្សាយទៅសព្វទិសទី ដូចជាក្លិនផ្កាមន្ទារវៈ ផ្កាកោវិឡារៈ ផ្កាបារិច្ឆត្តកៈ និងលម្អងខ្លឹមចន្ទន៍ ដែលជាទិព្វ គឺធុំក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ ដូចជាទីកន្លែងដែលស្តេចសក្កៈ ទេវបុត្រឈ្មោះសុយាមៈ ទេវបុត្រឈ្មោះសន្តុស្សិតៈ ទេវបុត្រឈ្មោះនិម្មានរតី ទេវបុត្រឈ្មោះបរនិម្មិតវសវត្តី និងមហាព្រហ្មទាំងឡាយ យាងចុះមកគង់នៅដូច្នោះដែរ។

ကထံရူပေန, အာဝုသော အာနန္ဒာတိ အာနန္ဒတ္ထေရော တေသံ ပဉ္စန္နံ ထေရာနံ သံဃနဝကောဝ. ကသ္မာ ထေရော တံယေဝ ပဌမံ ပုစ္ဆတီတိ? မမာယိတတ္တာ. တေ ဟိ ဒွေ ထေရာ အညမညံ မမာယိံသု. သာရိပုတ္တတ္ထေရော, ‘‘မယာ ကတ္တဗ္ဗံ သတ္ထု ဥပဋ္ဌာနံ ကရောတီ’’တိ အာနန္ဒတ္ထေရံ မမာယိ. အာနန္ဒတ္ထေရော ဘဂဝတော သာဝကာနံ အဂ္ဂေါတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရံ မမာယိ, ကုလဒါရကေ ပဗ္ဗာဇေတွာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှာပေသိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ တထေဝ အကာသိ. ဧဝံ ဧကမေကေန အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ [Pg.153] ဒတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှာပိတာနိ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ အဟေသုံ. အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပဏီတာနိ စီဝရာဒီနိပိ လဘိတွာ ထေရဿေဝ ဒေတိ.

ពាក្យថា «kathaṃrūpena, āvuso ānanda» នេះ ព្រះអានន្ទត្ថេរ ជាភិក្ខុខ្ចីជាងគេក្នុងចំណោមព្រះថេរៈទាំង ៥ រូបនោះ។ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈ (ព្រះសារីបុត្ត) សួរព្រះអានន្ទនោះមុនគេ? ឆ្លើយថា ព្រោះតែសេចក្តីស្រឡាញ់រាប់អានក្រៃលែង។ ព្រោះថាព្រះថេរៈទាំងពីររូបនោះ តែងស្រឡាញ់រាប់អានគ្នាទៅវិញទៅមក។ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ស្រឡាញ់រាប់អានព្រះអានន្ទត្ថេរ ដោយគិតថា «ព្រះថេរៈនេះ តែងធ្វើការបម្រើព្រះសាស្តា ដែលជាកិច្ចដែលអាត្មាអញគប្បីធ្វើ»។ ព្រះអានន្ទត្ថេរ ស្រឡាញ់រាប់អានព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ដោយគិតថា «ព្រះថេរៈនេះ ជាកំពូលនៃសាវកទាំងឡាយរបស់ព្រះមានព្រះភាគ» កាលបំបួសកុលបុត្រទាំងឡាយ ក៏តែងឲ្យយកព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍។ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ក៏បានធ្វើដូច្នោះដែរ។ ភិក្ខុទាំងឡាយប្រាំរយរូប ដែលព្រះថេរៈនីមួយៗបានប្រគេនបាត្រនិងចីវររបស់ខ្លួន ហើយបំបួសឲ្យយកគ្នាទៅវិញទៅមកជាឧបជ្ឈាយ៍ យ៉ាងនេះ ក៏មានហើយ។ មួយវិញទៀត ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ កាលបានចីវរជាដើមដ៏ផ្ចិតផ្ចង់ តែងប្រគេនដល់ព្រះថេរៈនោះឯង។

ဧကော ကိရ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓရတနဿ စ သံဃရတနဿ စ ပူဇာ ပညာယတိ, ကထံ နု ခေါ ဓမ္မရတနံ ပူဇိတံ နာမ ဟောတီ’’တိ? သော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘သစေသိ, ဗြာဟ္မဏ, ဓမ္မရတနံ ပူဇိတုကာမော, ဧကံ ဗဟုဿုတံ ပူဇေဟီ’’တိ ဗဟုဿုတံ, ဘန္တေ, အာစိက္ခထာတိ ဘိက္ခုသံဃံ ပုစ္ဆတိ. သော ဘိက္ခုသံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဗဟုဿုတံ, ဘန္တေ, အာစိက္ခထာတိ အာဟ. အာနန္ဒတ္ထေရော ဗြာဟ္မဏာတိ. ဗြာဟ္မဏော ထေရံ သဟဿဂ္ဃနိကေန စီဝရေန ပူဇေသိ. ထေရော တံ ဂဟေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမာသိ. ဘဂဝါ ‘‘ကုတော, အာနန္ဒ, လဒ္ဓ’’န္တိ အာဟ. ဧကေန, ဘန္တေ, ဗြာဟ္မဏေန ဒိန္နံ, ဣဒံ ပနာဟံ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဒါတုကာမောတိ. ဒေဟိ, အာနန္ဒာတိ. စာရိကံ ပက္ကန္တော, ဘန္တေတိ. အာဂတကာလေ ဒေဟီတိ. သိက္ခာပဒံ, ဘန္တေ, ပညတ္တန္တိ. ကဒါ ပန သာရိပုတ္တော အာဂမိဿတီတိ? ဒသာဟမတ္တေန, ဘန္တေတိ. ‘‘အနုဇာနာမိ, အာနန္ဒ, ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ နိက္ခိပိတု’’န္တိ (ပါရာ. ၄၆၁; မဟာဝ. ၃၄၇) သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ တထေဝ ယံကိဉ္စိ မနာပံ လဘတိ, တံ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဒေတိ. ဧဝံ တေ ထေရာ အညမညံ မမာယိံသု, ဣတိ မမာယိတတ္တာ ပဌမံ ပုစ္ဆိ.

ឮថា ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់បានគិតថា «ការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធរតនៈ និងព្រះសង្ឃរតនៈ តែងប្រាកដច្បាស់ ចុះការដែលឈ្មោះថាបានបូជាចំពោះព្រះធម៌រតនៈ តើធ្វើដូចម្តេចទៅហ្ន៎?»។ ព្រាហ្មណ៍នោះក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយទូលសួរនូវសេចក្តីនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ បើអ្នកចង់បូជាព្រះធម៌រតនៈ ចូរអ្នកបូជាចំពោះភិក្ខុអ្នកជាពហុស្សូតមួយរូបចុះ»។ ព្រាហ្មណ៍ទូលសួរព្រះសង្ឃថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់នូវភិក្ខុអ្នកជាពហុស្សូតមកចុះ»។ ព្រាហ្មណ៍នោះក៏ចូលទៅរកព្រះសង្ឃ ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់នូវភិក្ខុអ្នកជាពហុស្សូតមកចុះ»។ ព្រះសង្ឃប្រាប់ថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ គឺព្រះអានន្ទត្ថេរ»។ ព្រាហ្មណ៍ក៏បានបូជាចំពោះព្រះត្ថេរដោយចីវរមានតម្លៃមួយពាន់។ ព្រះត្ថេរទទួលយកចីវរនោះហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សួរថា «ម្នាលអានន្ទ អ្នកបានចីវរនេះមកពីណា?»។ ព្រះអានន្ទទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់បានប្រគេនមក ប៉ុន្តែចីវរនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គប្រាថ្នានឹងប្រគេនដល់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលអានន្ទ ចូរប្រគេនចុះ»។ ព្រះអានន្ទទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តនិមន្តទៅកាន់ចារិកហើយ»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «កាលលោកត្រឡប់មកវិញ សឹមប្រគេនចុះ»។ ព្រះអានន្ទទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសិក្ខាបទ (ស្តីពីការមិនឲ្យទុកអតិរេកចីវរហួសកំណត់) ព្រះអង្គបានបញ្ញត្តទុកហើយ»។ ព្រះអង្គត្រាស់សួរថា «ចុះព្រះសារីបុត្តនឹងមកវិញនៅពេលណា?»។ ព្រះអានន្ទទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រមាណជាដប់ថ្ងៃទៀត ទើបលោកមកដល់»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់បញ្ញត្តសិក្ខាបទថា «ម្នាលអានន្ទ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុទុកអតិរេកចីវរបានយ៉ាងយូរត្រឹមដប់ថ្ងៃ»។ សូម្បីព្រះសារីបុត្តត្ថេរក៏ដូច្នោះដែរ កាលលោកបានរបស់ជាទីគាប់ចិត្តណាមួយ តែងប្រគេនរបស់នោះដល់ព្រះអានន្ទត្ថេរ។ ព្រះត្ថេរទាំងពីររូបនោះ តែងស្រឡាញ់រាប់អានគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងនេះ ព្រោះតែភាពជាទីស្រឡាញ់រាប់អានគ្នានេះ ទើបព្រះសារីបុត្តសួរព្រះអានន្ទមុនគេ។

အပိစ အနုမတိပုစ္ဆာ နာမေသာ ခုဒ္ဒကတော ပဋ္ဌာယ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ ဟောတိ. တသ္မာ ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ပဌမံ အာနန္ဒံ ပုစ္ဆိဿာမိ, အာနန္ဒော အတ္တနော ပဋိဘာနံ ဗျာကရိဿတိ. တတော ရေဝတံ, အနုရုဒ္ဓံ, မဟာကဿပံ, မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ပုစ္ဆိဿာမိ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော အတ္တနော ပဋိဘာနံ ဗျာကရိဿတိ. တတော ပဉ္စပိ ထေရာ မံ ပုစ္ဆိဿန္တိ, အဟမ္ပိ အတ္တနော ပဋိဘာနံ ဗျာကရိဿာမီ’’တိ. ဧတ္တာဝတာပိ အယံ ဓမ္မဒေသနာ သိခါပ္ပတ္တာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တာ န ဘဝိဿတိ, အထ မယံ သဗ္ဗေပိ ဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိဿာမ, သတ္ထာ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဗျာကရိဿတိ. ဧတ္တာဝတာ အယံ ဓမ္မဒေသနာ သိခါပ္ပတ္တာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တာ ဘဝိဿတိ. ယထာ ဟိ ဇနပဒမှိ ဥပ္ပန္နော အဋ္ဋော ဂါမဘောဇကံ ပါပုဏာတိ, တသ္မိံ နိစ္ဆိတုံ အသက္ကောန္တေ ဇနပဒဘောဇကံ ပါပုဏာတိ, တသ္မိံ အသက္ကောန္တေ မဟာဝိနိစ္ဆယအမစ္စံ, တသ္မိံ အသက္ကောန္တေ [Pg.154] သေနာပတိံ, တသ္မိံ အသက္ကောန္တေ ဥပရာဇံ, တသ္မိံ ဝိနိစ္ဆိတုံ အသက္ကောန္တေ ရာဇာနံ ပါပုဏာတိ, ရညာ ဝိနိစ္ဆိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဋော အပရာပရံ န သဉ္စရတိ, ရာဇဝစနေနေဝ ဆိဇ္ဇတိ. ဧဝမေဝံ အဟဉှိ ပဌမံ အာနန္ဒံ ပုစ္ဆိဿာမိ…ပေ… အထ မယံ သဗ္ဗေပိ ဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိဿာမ, သတ္ထာ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဗျာကရိဿတိ. ဧတ္တာဝတာ အယံ ဓမ္မဒေသနာ သိခါပ္ပတ္တာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တာ ဘဝိဿတိ. ဧဝံ အနုမတိပုစ္ဆံ ပုစ္ဆန္တော ထေရော ပဌမံ အာနန္ဒတ္ထေရံ ပုစ္ဆိ.

ម្យ៉ាងទៀត ធម្មតាការសួរដើម្បីសាកល្បងយោបល់ (អនុមតិបុច្ឆា) នេះ ត្រូវសួរចាប់តាំងពីភិក្ខុថ្នាក់ទាបឡើងទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះត្ថេរក៏គិតថា «អាត្មាអញនឹងសួរព្រះអានន្ទមុនគេ ព្រះអានន្ទនឹងដោះស្រាយតាមបដិភាណរបស់ខ្លួន។ បន្ទាប់មក អាត្មាអញនឹងសួរព្រះរេវតៈ ព្រះអនុរុទ្ធៈ ព្រះមហាកស្សបៈ និងព្រះមហាមោគ្គល្លាន។ ព្រះមហាមោគ្គល្លាននឹងដោះស្រាយតាមបដិភាណរបស់ខ្លួន។ បន្ទាប់មក ព្រះត្ថេរទាំងប្រាំរូបនោះនឹងសួរអាត្មាអញវិញ ឯអាត្មាអញក៏នឹងដោះស្រាយតាមបដិភាណរបស់ខ្លួនដែរ»។ សូម្បីតែត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ធម្មទេសនានេះក៏មិនទាន់ដល់នូវចំណុចកំពូល និងភាពទូលំទូលាយនៅឡើយទេ លុះដល់ពេលនោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នានឹងចូលទៅគាល់ព្រះទសពល ហើយទូលសួរ ព្រះសាស្តានឹងទ្រង់ដោះស្រាយដោយព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ។ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ធម្មទេសនានេះនឹងដល់នូវចំណុចកំពូល និងភាពទូលំទូលាយជាមិនខាន។ ដូចជា រឿងក្តីដែលកើតឡើងក្នុងជនបទ តែងទៅដល់មេភូមិ កាលបើមេភូមិនោះមិនអាចកាត់សេចក្តីបាន ក៏ទៅដល់មេស្រុក កាលបើមេស្រុកមិនអាចកាត់សេចក្តីបាន ក៏ទៅដល់មហាមន្ត្រីអ្នកកាត់សេចក្តី កាលបើមហាមន្ត្រីនោះមិនអាចកាត់សេចក្តីបាន ក៏ទៅដល់សេនាបតី កាលបើសេនាបតីមិនអាចកាត់សេចក្តីបាន ក៏ទៅដល់ឧបរាជ កាលបើឧបរាជមិនអាចកាត់សេចក្តីបាន ក៏ទៅដល់ព្រះរាជា ចាប់តាំងពីពេលដែលព្រះរាជាទ្រង់កាត់សេចក្តីហើយ រឿងក្តីនោះក៏មិនរំកិលទៅណាទៀតឡើយ តែងដាច់ស្រឡះដោយព្រះរាជឱង្ការប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីនេះក៏យ៉ាងនោះឯង គឺអាត្មាអញនឹងសួរព្រះអានន្ទមុនគេ...ល... លុះដល់ពេលនោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នានឹងចូលទៅគាល់ព្រះទសពល ហើយទូលសួរ ព្រះសាស្តានឹងទ្រង់ដោះស្រាយដោយព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ធម្មទេសនានេះនឹងដល់នូវចំណុចកំពូល និងភាពទូលំទូលាយជាមិនខាន។ ព្រះត្ថេរកាលនឹងសួរនូវអនុមតិបុច្ឆាយ៉ាងនេះ ទើបសួរព្រះអានន្ទត្ថេរមុនគេ។

ဗဟုဿုတော ဟောတီတိ ဗဟု အဿ သုတံ ဟောတိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ ပါဠိအနုသန္ဓိပုဗ္ဗာပရဝသေန ဥဂ္ဂဟိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. သုတဓရောတိ သုတဿ အာဓာရဘူတော. ယဿ ဟိ ဣတော ဂဟိတံ ဣတော ပလာယတိ, ဆိဒ္ဒဃဋေ ဥဒကံ ဝိယ န တိဋ္ဌတိ, ပရိသမဇ္ဈေ ဧကံ သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေတုံ ဝါ ဝါစေတုံ ဝါ န သက္ကောတိ, အယံ န သုတဓရော နာမ. ယဿ ပန ဥဂ္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟိတကာလသဒိသမေဝ ဟောတိ, ဒသပိ ဝီသတိပိ ဝဿာနိ သဇ္ဈာယံ အကရောန္တဿ န နဿတိ, အယံ သုတဓရော နာမ. သုတသန္နိစယောတိ သုတဿ သန္နိစယဘူတော. ယထာ ဟိ သုတံ ဟဒယမဉ္ဇူသာယ သန္နိစိတံ သိလာယံ လေခါ ဝိယ, သုဝဏ္ဏဃဋေ ပက္ခိတ္တသီဟဝသာ ဝိယ စ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ, အယံ သုတသန္နိစယော နာမ. ဓာတာတိ ဌိတာ ပဂုဏာ. ဧကစ္စဿ ဟိ ဥဂ္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဓာတံ ပဂုဏံ နိစ္စလိတံ န ဟောတိ, အသုကသုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေဟီတိ ဝုတ္တေ သဇ္ဈာယိတွာ သံသန္ဒိတွာ သမနုဂ္ဂါဟိတွာ ဇာနိဿာမီတိ ဝဒတိ. ဧကစ္စဿ ဓာတံ ပဂုဏံ ဘဝင်္ဂသောတသဒိသံ ဟောတိ, အသုကသုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေဟီတိ ဝုတ္တေ ဥဒ္ဓရိတွာ တမေဝ ကထေတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဓာတာ’’တိ.

ពាក្យថា Bahussuto hoti សេចក្តីថា ព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តាមានអង្គប្រាំបួន (នវង្គសត្ថុសាសនៈ) ដែលព្រះអានន្ទត្ថេរនោះបានរៀនសូត្រចេះដឹងច្រើន ដោយអំណាចនៃបាលី អនុសន្ធិ មុន និងក្រោយ។ ពាក្យថា Sutadharo សេចក្តីថា ជាទីតម្កល់ទុកនូវសុតៈ (ការចេះដឹង)។ ព្រោះថា បុគ្គលណា រៀនពីទីនេះហើយ ក៏បាត់បង់ទៅក្នុងទីនោះ មិនស្ថិតនៅ ដូចជាទឹកដែលចាក់ទៅក្នុងក្អមធ្លាយ មិនអាចសម្តែង ឬបង្រៀនសូត្រសូម្បីតែសូត្រមួយ ឬជាតកមួយក្នុងកណ្តាលជំនុំចំណោមបានឡើយ បុគ្គលនេះ មិនឈ្មោះថាជាអ្នកទ្រទ្រង់សុតៈឡើយ។ ចំណែកបុគ្គលណា ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលខ្លួនបានរៀនសូត្រហើយ តែងប្រាកដដូចជាកាលដែលទើបរៀនថ្មីៗដូច្នោះឯង សូម្បីតែមិនបានស្វាធ្យាយអស់ដប់ឆ្នាំ ឬម្ភៃឆ្នាំ ក៏មិនវិនាសបាត់បង់ទៅឡើយ បុគ្គលនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកទ្រទ្រង់សុតៈ។ ពាក្យថា Sutasannicayo សេចក្តីថា ជាអ្នកសន្សំទុកនូវសុតៈ។ ព្រោះថា សុតៈដែលបុគ្គលនោះសន្សំទុកក្នុងហទយមញ្ជូសា (ប្រអប់បេះដូង) តែងស្ថិតនៅជាប់មាំ ដូចជាអក្សរដែលចារលើផ្ទាំងថ្ម ឬដូចជាខ្លាញ់សិង្ហដែលគេដាក់ក្នុងក្អមមាស បុគ្គលនេះឈ្មោះថាជាអ្នកសន្សំទុកនូវសុតៈ។ ពាក្យថា Dhātā សេចក្តីថា ស្ថិតនៅមាំ ស្ទាត់ជំនាញ។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលបុគ្គលខ្លះបានរៀនសូត្រហើយ មិនមែនជាការចាំមាំ ស្ទាត់ជំនាញ និងមិនរំភើបញាប់ញ័រនោះឡើយ កាលបើគេពោលថា ចូរសម្តែងនូវសូត្រឈ្មោះនេះ ឬជាតកឈ្មោះនេះចុះ តែងពោលថា អាត្មាអញនឹងស្វាធ្យាយ ផ្ទៀងផ្ទាត់ និងពិចារណាឡើងវិញសិន ទើបដឹង។ ចំណែកបុគ្គលខ្លះ ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលខ្លួនចាំមាំ ស្ទាត់ជំនាញហើយ តែងហូរហៀរដូចជាខ្សែទឹកភវង្គ កាលបើគេពោលថា ចូរសម្តែងនូវសូត្រឈ្មោះនេះ ឬជាតកឈ្មោះនេះចុះ ក៏អាចលើកយកសូត្រ ឬជាតកនោះមកសម្តែងបានភ្លាមៗ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនោះ ទើបត្រាស់ថា Dhātā។

ဝစသာ ပရိစိတာတိ သုတ္တဒသက-ဝဂ္ဂဒသက-ပဏ္ဏာသဒသကာနံ ဝသေန ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတာ. မနသာနုပေက္ခိတာတိ စိတ္တေန အနုပေက္ခိတာ, ယဿ ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ မနသာ စိန္တေန္တဿ တတ္ထ တတ္ထ ပါကဋံ ဟောတိ. မဟာဒီပံ ဇာလေတွာ ဌိတဿ ရူပဂတံ ဝိယ ပညာယတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ’’တိ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ အတ္ထတော စ ကာရဏတော စ ပညာယ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ. ပရိမဏ္ဍလေဟိ [Pg.155] ပဒဗျဉ္ဇနေဟီတိ ဧတ္ထ ပဒမေဝ အတ္ထဿ ဗျဉ္ဇနတော ပဒဗျဉ္ဇနံ, တံ အက္ခရပါရိပူရိံ ကတွာ ဒသဝိဓဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယော အပရိဟာပေတွာ ဝုတ္တံ ပရိမဏ္ဍလံ နာမ ဟောတိ, ဧဝရူပေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟီတိ အတ္ထော. အပိစ ယော ဘိက္ခု ပရိသတိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ နိက္ခပိတွာ အညံ ဥပါရမ္ဘကရံ သုတ္တံ အာဟရတိ, တဿ ဥပမံ ကထေတိ, တဒတ္ထံ ဩဟာရေတိ, ဧဝမိဒံ ဂဟေတွာ ဧတ္ထ ခိပန္တော ဧကပဿေနေဝ ပရိဟရန္တော ကာလံ ဉတွာ ဝုဋ္ဌဟတိ. နိက္ခိတ္တသုတ္တံ ပန နိက္ခတ္တမတ္တမေဝ ဟောတိ, တဿ ကထာ အပရိမဏ္ဍလာ နာမ ဟောတိ. ယော ပန သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ နိက္ခိပိတွာ ဗဟိ ဧကပဒမ္ပိ အဂန္တွာ ပါဠိယာ အနုသန္ဓိဉ္စ ပုဗ္ဗာပရဉ္စ အမက္ခေန္တော အာစရိယေဟိ ဒိန္နနယေ ဌတွာ တုလိကာယ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော ဝိယ, ဂမ္ဘီရမာတိကာယ ဥဒကံ ပေသေန္တော ဝိယ, ပဒံ ကောဋ္ဋေန္တော သိန္ဓဝါဇာနီယော ဝိယ ဂစ္ဆတိ, တဿ ကထာ ပရိမဏ္ဍလာ နာမ ဟောတိ. ဧဝရူပိံ ကထံ သန္ဓာယ – ‘‘ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា Vacasā paricitā សេចក្តីថា បានស្វាធ្យាយដោយវាចា ដោយអំណាចនៃពួកសូត្រដប់ ពួកវគ្គដប់ និងពួកបណ្ណាសកៈដប់។ ពាក្យថា Manasānupekkhitā សេចក្តីថា បានពិចារណាដោយចិត្ត គឺថា ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលភិក្ខុណាបានស្វាធ្យាយដោយវាចាហើយ កាលបើភិក្ខុនោះគិតពិចារណាដោយចិត្ត តែងប្រាកដច្បាស់ក្នុងទីនោះៗ ដូចជារូបារម្មណ៍ដែលប្រាកដច្បាស់ដល់បុគ្គលដែលឈរកាន់ប្រទីបដ៏ធំដែលអុជភ្លឺហើយដូច្នោះឯង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា Vacasā paricitā manasānupekkhitā។ ពាក្យថា Diṭṭhiyā suppaṭividdhā សេចក្តីថា បានចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយបញ្ញា ទាំងដោយអត្ថ ទាំងដោយហេតុ។ ក្នុងពាក្យថា Parimaṇḍalehi padabyañjanehi នេះ បទនោះឯង ព្រោះសម្តែងនូវអត្ថ ទើបហៅថា បទព្យញ្ជនៈ បទព្យញ្ជនៈនោះ កាលបើពោលឲ្យពេញលេញដោយអក្ខរៈ មិនឲ្យសាបសូន្យនូវព្យញ្ជនពុទ្ធិទាំងដប់ប្រការ ឈ្មោះថា បរិមណ្ឌល (ពេញលេញល្អ) សេចក្តីថា ដោយបទនិងព្យញ្ជនៈមានសភាពយ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណា កាលសម្តែងធម៌ក្នុងកណ្តាលជំនុំចំណោម លើកយកសូត្រ ឬជាតកមកតម្កល់ទុកហើយ បែរជានាំយកសូត្រដទៃដែលជាគ្រឿងចោទប្រកាន់មកសម្តែងវិញ សម្តែងនូវឧបមា និងបង្អោនអត្ថនៃសូត្រនោះចុះ កាលកាន់យកសូត្រនេះហើយ យកទៅដាក់ក្នុងសូត្រនោះ នាំទៅដោយចំណែកម្ខាងប៉ុណ្ណោះ ដឹងកាលវេលាហើយក៏ឈប់ទៅ។ ចំណែកសូត្រដែលលើកមកតម្កល់ទុកនោះ ក៏គ្រាន់តែជាការតម្កល់ទុកប៉ុណ្ណោះ ទេសនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបរិមណ្ឌល (មិនពេញលេញល្អ) ឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុណា លើកយកសូត្រ ឬជាតកមកតម្កល់ទុកហើយ មិនចេញទៅក្រៅសូម្បីតែមួយបទ មិនធ្វើឲ្យច្របូកច្របល់នូវអនុសន្ធិ និងខាងដើមខាងចុងនៃបាលី ស្ថិតនៅក្នុងន័យដែលព្រះអាចារ្យទាំងឡាយបានប្រគល់ឲ្យ ដូចជាបុគ្គលវាស់វែងកាត់ដោយជក់ចុងស្រួច ដូចជាបុគ្គលបង្ហូរទឹកទៅតាមប្រឡាយដ៏ជ្រៅ វាយសម្រេចនូវបទហើយដើរទៅ ដូចជាសេះសិន្ធវៈអាជានេយ្យ ទេសនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា បរិមណ្ឌល (ពេញលេញល្អ)។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកទេសនាមានសភាពយ៉ាងនេះ ទើបត្រាស់ថា Parimaṇḍalehi padabyañjanehi។

အနုပ္ပဗန္ဓေဟီတိ ဧတ္ထ ယော ဘိက္ခု ဓမ္မံ ကထေန္တော သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ အာရဘိတွာ အာရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ တုရိတတုရိတော အရဏိံ မန္ထေန္တော ဝိယ, ဥဏှခါဒနီယံ ခါဒန္တော ဝိယ, ပါဠိယာ အနုသန္ဓိပုဗ္ဗာပရေသု ဂဟိတံ ဂဟိတမေဝ အဂ္ဂဟိတံ အဂ္ဂဟိတမေဝ စ ကတွာ ပုရာဏပဏ္ဏန္တရေသု စရမာနံ ဂေါဓံ ဥဋ္ဌပေန္တော ဝိယ တတ္ထ တတ္ထ ပဟရန္တော ဩသာပေန္တော ဩဟာယ ဂစ္ဆတိ. ယောပိ ဓမ္မံ ကထေန္တော ကာလေန သီဃံ ကာလေန ဒန္ဓံ ကာလေန မဟာသဒ္ဒံ ကာလေန ခုဒ္ဒကသဒ္ဒံ ကရောတိ. ယထာ ပေတဂ္ဂိ ကာလေန ဇလတိ, ကာလေန နိဗ္ဗာယတိ, ဧဝမေဝ ဣဓ ပေတဂ္ဂိဓမ္မကထိကော နာမ ဟောတိ, ပရိသာယ ဥဋ္ဌာတုကာမာယ ပုနပ္ပုနံ အာရဘတိ. ယောပိ ကထေန္တော တတ္ထ တတ္ထ ဝိတ္ထာယတိ, နိတ္ထုနန္တော ကန္ဒန္တော ဝိယ ကထေတိ, ဣမေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကထာ အပ္ပဗန္ဓာ နာမ ဟောတိ. ယော ပန သုတ္တံ အာရဘိတွာ အာစရိယေဟိ ဒိန္နနယေ ဌိတော အစ္ဆိန္နဓာရံ ကတွာ နဒီသောတံ ဝိယ ပဝတ္တေတိ, အာကာသဂင်္ဂတော ဘဿမာနံ ဥဒကံ ဝိယ နိရန္တရံ ကထံ ပဝတ္တေတိ, တဿ ကထာ အနုပ္ပဗန္ဓာ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ [Pg.156] ‘‘အနုပ္ပဗန္ဓေဟီ’’တိ. အနုသယသမုဂ္ဃာတာယာတိ သတ္တန္နံ အနုသယာနံ သမုဂ္ဃာတတ္ထာယ. ဧဝရူပေနာတိ ဧဝရူပေန ဗဟုဿုတေန ဘိက္ခုနာ တထာရူပေနေဝ ဘိက္ခုသတေန ဘိက္ခုသဟဿေန ဝါ သံဃာဋိကဏ္ဏေန ဝါ သံဃာဋိကဏ္ဏံ, ပလ္လင်္ကေန ဝါ ပလ္လင်္ကံ အာဟစ္စ နိသိန္နေန ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သောဘေယျ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងពាក្យថា Anuppabandhehi នេះ ភិក្ខុណា កាលសម្តែងធម៌ ផ្តើមយកសូត្រ ឬជាតកមកហើយ ចាប់តាំងពីពេលផ្តើមមក ក៏និយាយយ៉ាងប្រញាប់ប្រញាល់ ដូចជាបុគ្គលខាត់ឈើបញ្ឆេះភ្លើង ដូចជាបុគ្គលស៊ីខាទនីយៈដ៏ក្តៅ ធ្វើនូវសេចក្តីដែលបានកាន់យកហើយក្នុងអនុសន្ធិខាងដើមនិងខាងចុងនៃបាលី ឲ្យទៅជាបានកាន់យកពិតប្រាកដ ធ្វើនូវសេចក្តីដែលមិនទាន់បានកាន់យក ឲ្យទៅជាមិនទាន់បានកាន់យកពិតប្រាកដ ដូចជាបុគ្គលដេញបង្អើលត្រកួតដែលដើរក្នុងចន្លោះស្លឹកឈើចាស់ៗ វាយក្នុងទីនោះៗ ធ្វើឲ្យចប់ៗ ហើយលះបង់ដើរទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណា កាលសម្តែងធម៌ ជួនកាលធ្វើលឿន ជួនកាលយឺត ជួនកាលសំឡេងខ្លាំង ជួនកាលសំឡេងខ្សោយ។ ភ្លើងប្រេត តែងឆេះរុងរឿងម្តង រលត់ទៅម្តង យ៉ាងណាមិញ ក្នុងទីនេះ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាធម្មកថិកដូចជាភ្លើងប្រេត យ៉ាងនោះឯង កាលបើពួកបរិស័ទចង់ក្រោកទៅ ក៏ផ្តើមសម្តែងម្តងហើយម្តងទៀត។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណា កាលសម្តែង តែងរអាក់រអួលក្នុងទីនោះៗ សម្តែងដូចជាបុគ្គលថ្ងូរ ឬយំយែក ទេសនារបស់ភិក្ខុទាំងអស់នេះ ឈ្មោះថា មិនជាប់ទាក់ទងគ្នា (អប្បពន្ធៈ) ឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុណា ផ្តើមសូត្រហើយ ស្ថិតនៅក្នុងន័យដែលព្រះអាចារ្យទាំងឡាយប្រគល់ឲ្យ ធ្វើមិនឲ្យដាច់ខ្សែទឹក បង្ហូរទៅដូចជាខ្សែទឹកនៃស្ទឹង បង្ហូរនូវទេសនាឥតដាច់ ដូចជាទឹកដែលធ្លាក់ចុះមកពីអាកាសគង្គា ទេសនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា ជាប់ទាក់ទងគ្នាល្អ (អនុប្បពន្ធៈ)។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា Anuppabandhehi។ ពាក្យថា Anusayasamugghātāya សេចក្តីថា ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវអនុស័យទាំងប្រាំពីរប្រការ។ ពាក្យថា Evarūpena សេចក្តីថា ដោយភិក្ខុអ្នកជាពហុស្សូតមានសភាពយ៉ាងនេះ ជាមួយនឹងភិក្ខុជាពហុស្សូតដូចគ្នានោះ មួយរយរូបក្តី មួយពាន់រូបក្តី ដែលអង្គុយផ្អឹបជាយសង្ឃាដិនឹងជាយសង្ឃាដិ ឬផ្អឹបភ្នែននឹងភ្នែន គប្បីធ្វើព្រៃសាលវ័នឈ្មោះគោសិង្គៈឲ្យរុងរឿងបាន។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងវារៈទាំងពួង ដោយន័យនេះឯង។

၃၃၄. ပဋိသလ္လာနံ အဿ အာရာမောတိ ပဋိသလ္လာနာရာမော. ပဋိသလ္လာနေ ရတောတိ ပဋိသလ္လာနရတော.

៣៣៤. ការសម្ងំនៅម្នាក់ឯង ជាទីត្រេកអររបស់ភិក្ខុនោះ ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា Paṭisallānārāmo (មានការសម្ងំជាទីត្រេកអរ)។ ពាក្យថា Paṭisallānarato សេចក្តីថា ត្រេកអរក្នុងការសម្ងំនៅម្នាក់ឯង។

၃၃၅. သဟဿံ လောကာနန္တိ သဟဿံ လောကဓာတူနံ. ဧတ္တကဉှိ ထေရဿ ဓုဝသေဝနံ အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓံ, အာကင်္ခမာနော ပန ထေရော အနေကာနိပိ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဝေါလောကေတိယေဝ. ဥပရိပါသာဒဝရဂတောတိ သတ္တဘူမကဿ ဝါ နဝဘူမကဿ ဝါ ပါသာဒဝရဿ ဥပရိ ဂတော. သဟဿံ နေမိမဏ္ဍလာနံ ဝေါလောကေယျာတိ ပါသာဒပရိဝေဏေ နာဘိယာ ပတိဋ္ဌိတာနံ နေမိဝဋ္ဋိယာ နေမိဝဋ္ဋိံ အာဟစ္စ ဌိတာနံ နေမိမဏ္ဍလာနံ သဟဿံ ဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေယျ, တဿ နာဘိယောပိ ပါကဋာ ဟောန္တိ, အရာပိ အရန္တရာနိပိ နေမိယောပိ. ဧဝမေဝ ခေါ, အာဝုသောတိ, အာဝုသော, ဧဝံ အယမ္ပိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော ဘိက္ခု ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ အတိက္ကန္တမာနုသကေန သဟဿံ လောကာနံ ဝေါလောကေတိ. တဿ ပါသာဒေ ဌိတပုရိသဿ စက္ကနာဘိယော ဝိယ စက္ကဝါဠသဟဿေ သိနေရုသဟဿံ ပါကဋံ ဟောတိ. အရာ ဝိယ ဒီပါ ပါကဋာ ဟောန္တိ. အရန္တရာနိ ဝိယ ဒီပဋ္ဌိတမနုဿာ ပါကဋာ ဟောန္တိ. နေမိယော ဝိယ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတာ ပါကဋာ ဟောန္တိ.

៣៣៥. ពាក្យថា Sahassaṃ lokānaṃ សេចក្តីថា មួយពាន់លោកធាតុ។ ព្រោះថា លោកធាតុប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ជាទីសេពគប់ជានិច្ច និងទាក់ទងនឹងការពិចារណា (អាវជ្ជនៈ) របស់ព្រះត្ថេរ ប៉ុន្តែ កាលបើព្រះត្ថេរប្រាថ្នា ក៏អាចមើលឃើញសូម្បីតែចក្រវាឡជាច្រើនពាន់បានដែរ។ ពាក្យថា Uparipāsādavaragato សេចក្តីថា ឡើងទៅលើប្រាសាទដ៏ប្រសើរ ដែលមានប្រាំពីរជាន់ ឬប្រាំបួនជាន់។ ពាក្យថា Sahassaṃ nemimaṇḍalānaṃ volokeyya សេចក្តីថា បើបុគ្គលបើកបង្អួចមួយពាន់នៃប្រាសាទ ហើយមើលទៅនូវវង់កង់ទាំងឡាយ ដែលតម្កល់នៅលើដុំកង់ ផ្អឹបខ្នងកង់នឹងខ្នងកង់ ក្នុងទីធ្លាប្រាសាទ គប្បីមើលឃើញ ដុំកង់ទាំងឡាយរបស់កង់នោះក៏ប្រាកដច្បាស់ កាំទាំងឡាយក្តី ចន្លោះកាំទាំងឡាយក្តី ខ្នងកង់ទាំងឡាយក្តី ក៏ប្រាកដច្បាស់ដែរ។ ពាក្យថា Evameva kho āvuso សេចក្តីថា ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុអ្នកមានទិព្វចក្ខុនេះ ក៏យ៉ាងនោះឯង តែងមើលឃើញមួយពាន់លោកធាតុ ដោយទិព្វចក្ខុដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសចក្ខុជារបស់មនុស្ស។ ភ្នំសិនេរុមួយពាន់ក្នុងចក្រវាឡមួយពាន់ តែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាដុំកង់ទាំងឡាយ ប្រាកដច្បាស់ដល់បុគ្គលដែលឈរនៅលើប្រាសាទនោះដូច្នោះឯង។ ទ្វីបទាំងឡាយ តែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាកាំទាំងឡាយ។ មនុស្សទាំងឡាយដែលរស់នៅលើទ្វីប តែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាចន្លោះកាំទាំងឡាយ។ ភ្នំចក្រវាឡទាំងឡាយ តែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាខ្នងកង់ទាំងឡាយ។

၃၃၆. အာရညိကောတိ သမာဒိဏ္ဏအရညဓုတင်္ဂေါ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៣៣៦. ពាក្យថា Āraññiko សេចក្តីថា អ្នកបានសមាទាននូវអារញ្ញកង្គធុតង្គ (ធុតង្គនៃការនៅក្នុងព្រៃ)។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដូចគ្នា។

၃၃၇. နော စ သံသာဒေန္တီတိ န ဩသာဒေန္တိ. သဟေတုကဉှိ သကာရဏံ ကတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ ဝိဿဇ္ဇိတုမ္ပိ အသက္ကောန္တော သံသာဒေတိ နာမ. ဧဝံ န ကရောန္တီတိ အတ္ထော. ပဝတ္တိနီ ဟောတီတိ နဒီသောတောဒကံ ဝိယ ပဝတ္တတိ.

៣៣៧. ពាក្យថា No ca saṃsādenti សេចក្តីថា មិនធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះ (មិនរួញរា)។ ព្រោះថា បុគ្គលកាលមិនអាចសួរ ឬដោះស្រាយប្រស្នា ដោយធ្វើឲ្យមានហេតុ មានការណ៍ ឈ្មោះថា ធ្វើឲ្យរួញរា។ សេចក្តីថា មិនធ្វើសេចក្តីរួញរាយ៉ាងនោះឡើយ។ ពាក្យថា Pavattinī hoti សេចក្តីថា ហូរទៅ ដូចជាទឹកក្នុងខ្សែទឹកនៃស្ទឹង។

၃၃၈. ယာယ [Pg.157] ဝိဟာရသမာပတ္တိယာတိ ယာယ လောကိယာယ ဝိဟာရသမာပတ္တိယာ, ယာယ လောကုတ္တရာယ ဝိဟာရသမာပတ္တိယာ.

៣៣៨. ពាក្យថា Yāya vihārasamāpattiyā សេចក្តីថា ដោយវិហារសមាបត្តិជាលោកិយណាមួយក្តី ដោយវិហារសមាបត្តិជាលោកុត្តរៈណាមួយក្តី។

၃၃၉. သာဓု သာဓု သာရိပုတ္တာတိ အယံ သာဓုကာရော အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဒိန္နော. သာရိပုတ္တတ္ထေရေန ပန သဒ္ဓိံ ဘဂဝါ အာလပတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ယထာ တံ အာနန္ဒောဝါတိ ယထာ အာနန္ဒောဝ သမ္မာ ဗျာကရဏမာနော ဗျာကရေယျ, ဧဝံ ဗျာကတံ အာနန္ဒေန အတ္တနော အနုစ္ဆဝိကမေဝ, အဇ္ဈာသယာနုရူပမေဝ ဗျာကတန္တိ အတ္ထော. အာနန္ဒတ္ထေရော ဟိ အတ္တနာပိ ဗဟုဿုတော, အဇ္ဈာသယောပိဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သာသနေ သဗြဟ္မစာရီ ဗဟုဿုတာ ဘဝေယျု’’န္တိ. ကသ္မာ? ဗဟုဿုတဿ ဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ, ဂရုကလဟုကံ သတေကိစ္ဆာတေကိစ္ဆံ ပါကဋံ ဟောတိ. ဗဟုဿုတော ဥဂ္ဂဟိတဗုဒ္ဓဝစနံ အာဝဇ္ဇိတွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ သီလံ ကထိတံ, ဣမသ္မိံ သမာဓိ, ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာ, ဣမသ္မိံ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနီတိ သီလဿ အာဂတဋ္ဌာနေ သီလံ ပူရေတွာ, သမာဓိဿ အာဂတဋ္ဌာနေ သမာဓိံ ပူရေတွာ ဝိပဿနာယ အာဂတဋ္ဌာနေ ဝိပဿနာဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ ဖလံ သစ္ဆိကရောတိ. တသ္မာ ထေရဿ ဧဝံ အဇ္ဈာသယော ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗြဟ္မစာရီ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ စတ္တာရော ဝါ ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာဝဇ္ဇန္တာ သီလာဒီနံ အာဂတဋ္ဌာနေသု သီလာဒီနိ ပရိပူရေတွာ အနုက္ကမေန မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ သစ္ဆိကရေယျု’’န္တိ. သေသဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៣៣៩. ក្នុងបទថា "សាលុ សាធុ សារិបុត្ត" នេះ ការប្រទានសាធុការនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ប្រទានដល់ព្រះអានន្ទត្ថេរ។ ប៉ុន្តែព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សន្ទនាជាមួយព្រះសារីបុត្តត្ថេរ។ វិធីនេះ តែងមានក្នុងទីទាំងពួង។ ក្នុងបទថា "យថា តំ អានន្ទោ" មានសេចក្តីថា ព្រះអានន្ទត្ថេរដោះស្រាយហើយយ៉ាងណា គឺដូចជាព្រះអានន្ទនោះឯង កាលដោះស្រាយដោយត្រឹមត្រូវ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងណា ព្រះអានន្ទក៏បានដោះស្រាយយ៉ាងនោះ គឺដោះស្រាយពាក្យដ៏សមគួរដល់ខ្លួនឯង និងសមគួរដល់អធ្យាស្រ័យរបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ព្រះអានន្ទត្ថេរ ព្រះអង្គឯងក៏ជាពហុស្សូត ហើយអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះអង្គក៏មានយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារីក្នុងព្រះសាសនា គប្បីជាពហុស្សូត"។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ធម៌ដែលគួរ និងមិនគួរ ធម៌ដែលមានទោស និងគ្មានទោស អាបត្តិធ្ងន់ និងស្រាល អាបត្តិដែលកែខៃបាន និងកែខៃមិនបាន តែងប្រាកដច្បាស់ដល់ភិក្ខុជាពហុស្សូត។ ភិក្ខុជាពហុស្សូត កាលពិចារណាព្រះពុទ្ធវចនៈដែលខ្លួនរៀនសូត្រហើយ តែងដឹងថា "ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គត្រាស់អំពីសីល ក្នុងទីនេះ ត្រាស់អំពីសមាធិ ក្នុងទីនេះ ត្រាស់អំពីវិបស្សនា ក្នុងទីនេះ ត្រាស់អំពីមគ្គ ផល និងនិព្វាន" ដូច្នេះ កាលសីលមកដល់ក្នុងទីណា ក៏បំពេញសីលក្នុងទីនោះ កាលសមាធិមកដល់ក្នុងទីណា ក៏បំពេញសមាធិក្នុងទីនោះ កាលវិបស្សនាមកដល់ក្នុងទីណា ក៏ធ្វើវិបស្សនាឲ្យតាំងនៅខាងក្នុង ចម្រើនមគ្គ ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវផល។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបមានអធ្យាស្រ័យយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារី រៀនសូត្រនិកាយ ១ ឬ ២ ឬ ៣ ឬ ៤ ឬ ៥ ហើយកាលពិចារណា គប្បីបំពេញសីលជាដើម ក្នុងទីដែលសីលជាដើមមកដល់ ហើយគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវមគ្គ ផល និងនិព្វាន តាមលំដាប់"។ សូម្បីក្នុងវារៈដែលសេសសល់ ក៏មានវិធីនេះដូចគ្នា។

၃၄၀. အာယသ္မာ ဟိ ရေဝတော ဈာနဇ္ဈာသယော ဈာနာဘိရတော, တသ္မာဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗြဟ္မစာရီ ဧကိကာ နိသီဒိတွာ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနပဒဋ္ဌာနံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ သစ္ဆိကရေယျု’’န္တိ. တသ္မာ ဧဝံ ဗျာကာသိ.

៣៤០. ព្រោះថា ព្រះរេវតៈដ៏មានអាយុ មានអធ្យាស្រ័យក្នុងឈាន ត្រេកអរក្នុងឈាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារី គប្បីអង្គុយតែម្នាក់ឯង ធ្វើកសិណបរិកម្ម បង្កើតសមាបត្តិ ៨ ចម្រើនវិបស្សនាដែលមានឈានជាបទដ្ឋាន ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកុត្តរធម៌"។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបដោះស្រាយយ៉ាងនេះ។

၃၄၁. အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော, တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗြဟ္မစာရီ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ အနေကေသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု စဝမာနေ စ ဥပပဇ္ဇမာနေ စ သတ္တေ ဒိသွာ ဝဋ္ဋဘယေန စိတ္တံ သံဝေဇေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ သစ္ဆိကရေယျု’’န္တိ. တသ္မာ ဧဝံ ဗျာကာသိ.

៣៤១. ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមានទិព្វចក្ខុ ព្រះអង្គទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារី គប្បីចម្រើនអាលោកកសិណ ហើយមើលឃើញសត្វទាំងឡាយដែលកំពុងច្យុតិ និងកំពុងចាប់បដិសន្ធិ ក្នុងសហស្សចក្រវាឡជាច្រើន ដោយទិព្វចក្ខុ ហើយធ្វើចិត្តឲ្យសង្វេគដោយភ័យក្នុងវដ្តសង្សារ ចម្រើនវិបស្សនា ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកុត្តរធម៌"។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបដោះស្រាយយ៉ាងនេះ។

၃၄၂. အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဓုတဝါဒေါ, တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗြဟ္မစာရီ ဓုတဝါဒါ ဟုတွာ ဓုတင်္ဂါနုဘာဝေန ပစ္စယတဏှံ မိလာပေတွာ အပရေပိ နာနပ္ပကာရေ ကိလေသေ ဓုနိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ သစ္ဆိကရေယျု’’န္တိ. တသ္မာ ဧဝံ ဗျာကာသိ.

៣៤២. ព្រះមហាកស្សបៈដ៏មានអាយុ ជាអ្នកពោលសរសើរធុតង្គ ព្រះអង្គទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារី គប្បីជាអ្នកពោលសរសើរធុតង្គ ហើយធ្វើតណ្ហាក្នុងបច្ច័យឲ្យស្គមស្គាំងដោយអានុភាពនៃធុតង្គ កម្ចាត់កិលេសទាំងឡាយផ្សេងៗទៀតជាច្រើនប្រការ ចម្រើនវិបស្សនា ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកុត្តរធម៌"។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបដោះស្រាយយ៉ាងនេះ។

၃၄၃. အာယသ္မာ [Pg.158] မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော သမာဓိပါရမိယာ မတ္ထကံ ပတ္တော, သုခုမံ ပန စိတ္တန္တရံ ခန္ဓန္တရံ ဓာတွန္တရံ အာယတနန္တရံ ဈာနောက္ကန္တိကံ အာရမ္မဏောက္ကန္တိကံ အင်္ဂဝဝတ္ထာနံ အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနံ အင်္ဂသင်္ကန္တိ အာရမ္မဏသင်္ကန္တိ ဧကတောဝဍ္ဎနံ ဥဘတောဝဍ္ဎနန္တိ အာဘိဓမ္မိကဓမ္မကထိကဿေဝ ပါကဋံ. အနာဘိဓမ္မိကော ဟိ ဓမ္မံ ကထေန္တော – ‘‘အယံ သကဝါဒေါ အယံ ပရဝါဒေါ’’တိ န ဇာနာတိ. သကဝါဒံ ဒီပေဿာမီတိ ပရဝါဒံ ဒီပေတိ, ပရဝါဒံ ဒီပေဿာမီတိ သကဝါဒံ ဒီပေတိ, ဓမ္မန္တရံ ဝိသံဝါဒေတိ. အာဘိဓမ္မိကော သကဝါဒံ သကဝါဒနိယာမေနေဝ, ပရဝါဒံ ပရဝါဒနိယာမေနေဝ ဒီပေတိ, ဓမ္မန္တရံ န ဝိသံဝါဒေတိ. တသ္မာ ထေရဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗြဟ္မစာရီ အာဘိဓမ္မိကာ ဟုတွာ သုခုမေသု ဌာနေသု ဉာဏံ ဩတာရေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ သစ္ဆိကရေယျု’’န္တိ. တသ္မာ ဧဝံ ဗျာကာသိ.

៣៤៣. ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ដល់នូវត្រើយនៃសមាធិបារមី ប៉ុន្តែសេចក្តីល្អិតល្អន់ គឺចិត្រន្តរៈ ខន្ធន្តរៈ ធាតុន្តរៈ អាយតនន្តរៈ ឈានោក្កន្តិកៈ អារម្មណោក្កន្តិកៈ អង្គវវត្ថានៈ អារម្មណវវត្ថានៈ អង្គសង្កន្តិ អារម្មណសង្កន្តិ ឯកតោវឌ្ឍនៈ ឧភតោវឌ្ឍនៈ ទាំងពួងនេះ តែងប្រាកដច្បាស់ដល់ភិក្ខុជាធម្មកថិកផ្នែកព្រះអភិធម៌ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុដែលមិនមែនជាអ្នកអភិធម៌ កាលសម្តែងធម៌ តែងមិនដឹងថា "នេះជាសកវាទៈ នេះជាបរវាទៈ" ឡើយ។ កាលបំណងនឹងសម្តែងសកវាទៈ ត្រឡប់ជាសម្តែងបរវាទៈវិញ កាលបំណងនឹងសម្តែងបរវាទៈ ត្រឡប់ជាសម្តែងសកវាទៈវិញ ធ្វើឲ្យខុសប្លែកនូវសេចក្តីធម៌ផ្សេងៗ។ ចំណែកឯភិក្ខុជាអ្នកអភិធម៌ តែងសម្តែងសកវាទៈតាមនិយមនៃសកវាទៈប៉ុណ្ណោះ សម្តែងបរវាទៈតាមនិយមនៃបរវាទៈប៉ុណ្ណោះ មិនធ្វើឲ្យខុសប្លែកនូវសេចក្តីធម៌ផ្សេងៗឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារី គប្បីជាអ្នកអភិធម៌ ហើយបង្អោនញាណទៅក្នុងសេចក្តីដ៏ល្អិតល្អន់ទាំងឡាយ ចម្រើនវិបស្សនា ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកុត្តរធម៌"។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបដោះស្រាយយ៉ាងនេះ។

၃၄၄. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ပညာပါရမိယာ မတ္ထကံ ပတ္တော, ပညဝါယေဝ စ စိတ္တံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတုံ သက္ကောတိ, န ဒုပ္ပညော. ဒုပ္ပညော ဟိ ဥပ္ပန္နဿ စိတ္တဿ ဝသေ ဝတ္တေတွာ ဣတော စိတော စ ဝိပ္ဖန္ဒိတွာပိ ကတိပါဟေနေဝ ဂိဟိဘာဝံ ပတွာ အနယဗျသနံ ပါပုဏာတိ. တသ္မာ ထေရဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗြဟ္မစာရီ အစိတ္တဝသိကာ ဟုတွာ စိတ္တံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတွာ သဗ္ဗာနဿ ဝိသေဝိတဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ ဘဉ္ဇိတွာ ဤသကမ္ပိ ဗဟိ နိက္ခမိတုံ အဒေန္တာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ သစ္ဆိကရေယျု’’န္တိ. တသ္မာ ဧဝံ ဗျာကာသိ.

៣៤៤. ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ដល់នូវត្រើយនៃបញ្ញាបារមី ហើយមានតែភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាប៉ុណ្ណោះ ទើបអាចញ៉ាំងចិត្តឲ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួនបាន ភិក្ខុអ្នកឥតបញ្ញាមិនអាចធ្វើបានឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកឥតបញ្ញា តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃចិត្តដែលកើតឡើង ហើយរវើរវាយទៅទីនេះទីនោះ ត្រឹមតែពីរបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ក៏ដល់នូវភាពជាគ្រហស្ថ ដល់នូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារី គប្បីកុំប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃចិត្ត គឺញ៉ាំងចិត្តឲ្យស្ថិតនៅក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន កម្ចាត់បង់នូវការរវើរវាយ និងការញាប់ញ័រដោយកិលេសទាំងអស់របស់ចិត្តនោះ មិនបណ្តោយឲ្យចិត្តចេញទៅខាងក្រៅសូម្បីបន្តិចបន្តួច ចម្រើនវិបស្សនា ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកុត្តរធម៌"។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបដោះស្រាយយ៉ាងនេះ។

၃၄၅. သဗ္ဗေသံ ဝေါ, သာရိပုတ္တ, သုဘာသိတံ ပရိယာယေနာတိ သာရိပုတ္တ, ယသ္မာ သံဃာရာမဿ နာမ ဗဟုဿုတဘိက္ခူဟိပိ သောဘနကာရဏံ အတ္ထိ, ဈာနာဘိရတေဟိပိ, ဒိဗ္ဗစက္ခုကေဟိပိ, ဓုတဝါဒေဟိပိ, အာဘိဓမ္မိကေဟိပိ, အစိတ္တဝသိကေဟိပိ သောဘနကာရဏံ အတ္ထိ. တသ္မာ သဗ္ဗေသံ [Pg.159] ဝေါ သုဘာသိတံ ပရိယာယေန, တေန တေန ကာရဏေန သုဘာသိတမေဝ, နော ဒုဗ္ဘာသိတံ. အပိစ မမပိ သုဏာထာတိ အပိစ မမပိ ဝစနံ သုဏာထ. န တာဝါဟံ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမီတိ န တာဝ အဟံ ဣမံ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ အာဘုဇိတံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမိ, န မောစေဿာမီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ကိရ ဘဂဝါ ပရိပါကဂတေ ဉာဏေ ရဇ္ဇသိရိံ ပဟာယ ကတာဘိနိက္ခမနော အနုပုဗ္ဗေန ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ အပရာဇိတပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဒဠှသမာဒါနော ဟုတွာ နိသိန္နော တိဏ္ဏံ မာရာနံ မတ္ထကံ ဘိန္ဒိတွာ ပစ္စူသသမယေ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဥန္နာဒေန္တော သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိ, တံ အတ္တနော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ. အပိစ ပစ္ဆိမံ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနောပိ ပဋိပတ္တိသာရံ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ – ‘‘အနာဂတေ ဧဝံ အဇ္ဈာသယာ ကုလပုတ္တာ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခိဿန္တိ, ‘ဘဂဝါ မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တံ ကထေန္တော ဣဓ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု ပစ္ဆာဘတ္တံ…ပေ… ဧဝရူပေန ခေါ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခုနာ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သောဘေယျာတိ အာဟ, မယံ ဘဂဝတော အဇ္ဈာသယံ ဂဏှိဿာမာ’တိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ ဒဠှသမာဒါနာ ဟုတွာ ‘အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ န ဘိန္ဒိဿာမာ’တိ သမဏဓမ္မံ ကာတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ, တေ ဧဝံ ပဋိပန္နာ ကတိပါဟေနေဝ ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရိဿန္တီ’’တိ, ဣမံ ပစ္ဆိမံ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနော ပဋိပတ္တိသာရံ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ဧဝရူပေန ခေါ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခုနာ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သောဘေယျာတိ, သာရိပုတ္တ, ဧဝရူပေန ဘိက္ခုနာ နိပ္ပရိယာယေနေဝ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သောဘေယျာတိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ.

៣៤៥. ក្នុងបទថា "សព្វេសំ វោ សារិបុត្ត សុភាសិតំ បរិយាយេន" នេះ មានសេចក្តីថា ម្នាលសារីបុត្ត ព្រោះហេតុថា ធម្មតាវត្តអារាមរបស់សង្ឃ តែងរុងរឿងដោយសារភិក្ខុជាពហុស្សូតខ្លះ រុងរឿងដោយសារភិក្ខុអ្នកត្រេកអរក្នុងឈានខ្លះ ភិក្ខុអ្នកមានទិព្វចក្ខុខ្លះ ភិក្ខុអ្នកពោលសរសើរធុតង្គខ្លះ ភិក្ខុអ្នកអភិធម៌ខ្លះ ភិក្ខុអ្នកមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃចិត្តខ្លះ។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យរបស់សព្វគ្រប់រូបក្នុងពួកអ្នក ឈ្មោះថាជាសុភាសិតដោយបរិយាយ គឺថាជាពាក្យពោលល្អហើយដោយហេតុនោះៗ មិនមែនជាទុព្ភាសិតឡើយ។ ក្នុងបទថា "អបិច មមាបិ សុណាត" មានសេចក្តីថា មួយវិញទៀត សូមអ្នកទាំងឡាយស្តាប់នូវពាក្យរបស់តថាគតផងចុះ។ ក្នុងបទថា "ន តាវាហំ ឥមំ បល្លង្កំ ភិន្ទិស្សាមិ" មានសេចក្តីថា តថាគតនឹងមិនទាន់បំផ្លាញ គឺមិនទាន់រំលាយនូវបល្ល័ង្កដែលបានអធិដ្ឋានព្យាយាមមានអង្គ ៤ នេះឡើយ។ ឮថា ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលញាណដល់នូវការចាស់ក្លាហើយ ទ្រង់លះបង់រាជសម្បត្តិ ហើយចេញសាងព្រះផ្នួស យាងឡើងកាន់ពោធិមណ្ឌលតាមលំដាប់ អធិដ្ឋានព្យាយាមមានអង្គ ៤ គង់លើអបរាជិតបល្ល័ង្ក មានការសមាទានដ៏មាំមួន ទ្រង់កម្ចាត់ក្បាលមារទាំង ៣ ហើយបានត្រាស់ដឹងនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ញ៉ាំងម៉ឺនលោកធាតុឲ្យកម្រើកញាប់ញ័រក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកមហាបោធិបល្ល័ង្ករបស់ព្រះអង្គនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ មួយវិញទៀត ព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់អនុគ្រោះដល់ប្រជានិករខាងក្រោយ និងទ្រង់បង្ហាញនូវកល្យាណបុថុជ្ជនដែលមានបដិបត្តិជាខ្លឹមសារ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញថា "ក្នុងអនាគតកាល ពួកកុលបុត្រដែលមានអធ្យាស្រ័យយ៉ាងនេះ នឹងពិចារណាយ៉ាងនេះថា 'ព្រះមានព្រះភាគ កាលសម្តែងមហាកោសិង្គសូត្រ ទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលសារីបុត្ត ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត...បេ... ម្នាលសារីបុត្ត ព្រៃសាលវ័នឈ្មោះកោសិង្គ គប្បីរុងរឿងដោយភិក្ខុមានសភាពយ៉ាងនេះឯង ពួកយើងនឹងកាន់យកនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះមានព្រះភាគ' ដូច្នេះ កាលត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតក្នុងវេលាក្រោយភត្តហើយ នឹងអធិដ្ឋានព្យាយាមមានអង្គ ៤ មានការសមាទានដ៏មាំមួន ហើយគិតថា 'កាលបើមិនទាន់បានសម្រេចព្រះអរហត្តទេ ពួកយើងនឹងមិនបំផ្លាញបល្ល័ង្កនេះឡើយ' ហើយនឹងយល់ឃើញនូវសមណធម៌ដែលត្រូវធ្វើ ពួកកុលបុត្រទាំងនោះ កាលបដិបត្តិយ៉ាងនេះ នឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃជាតិ ជរា និងមរណៈ ដោយត្រឹមតែពីរបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ" ព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់អនុគ្រោះដល់ប្រជានិករខាងក្រោយនេះ និងទ្រង់បង្ហាញនូវកល្យាណបុថុជ្ជនដែលមានបដិបត្តិជាខ្លឹមសារ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ក្នុងបទថា "ឯវរូបេន ខោ សារិបុត្ត ភិក្ខុនា កោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យ" មានសេចក្តីថា ម្នាលសារីបុត្ត ព្រៃសាលវ័នឈ្មោះកោសិង្គ គប្បីរុងរឿងដោយភិក្ខុមានសភាពយ៉ាងនេះដោយពិតប្រាកដ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាដោយអនុសន្ធិដ៏សមគួរយ៉ាងនេះឯង។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាកោសិង្គសូត្រ ចប់ហើយ។

၃. မဟာဂေါပါလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាកោបាលកសូត្រ

၃၄၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာဂေါပါလကသုတ္တံ. တတ္ထ တိဿော ကထာ ဧကနာဠိကာ, စတုရဿာ, နိသိန္နဝတ္တိကာတိ. တတ္ထ ပါဠိံ ဝတွာ ဧကေကပဒဿ အတ္ထကထနံ ဧကနာဠိကာ နာမ. အပဏ္ဍိတံ ဂေါပါလကံ ဒဿေတွာ, အပဏ္ဍိတံ [Pg.160] ဘိက္ခုံ ဒဿေတွာ, ပဏ္ဍိတံ ဂေါပါလကံ ဒဿေတွာ, ပဏ္ဍိတံ ဘိက္ခုံ ဒဿေတွာတိ စတုက္ကံ ဗန္ဓိတွာ ကထနံ စတုရဿာ နာမ. အပဏ္ဍိတံ ဂေါပါလကံ ဒဿေတွာ ပရိယောသာနဂမနံ, အပဏ္ဍိတံ ဘိက္ခုံ ဒဿေတွာ ပရိယောသာနဂမနံ, ပဏ္ဍိတံ ဂေါပါလကံ ဒဿေတွာ ပရိယောသာနဂမနံ, ပဏ္ဍိတံ ဘိက္ခုံ ဒဿေတွာ ပရိယောသာနဂမနန္တိ အယံ နိသိန္နဝတ္တိကာ နာမ. အယံ ဣဓ သဗ္ဗာစရိယာနံ အာစိဏ္ဏာ.

៣៤៦. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា "ឯវំ មេ សុតំ" នេះ ឈ្មោះថា មហាកោបាលកសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ មានវិធីសម្តែង ៣ យ៉ាង គឺ ឯកនាឡិកា ១ ចតុរស្សា ១ និសិន្នវត្តិការ ១។ ក្នុងវិធីទាំង ៣ នោះ ការពោលព្រះបាលីហើយពន្យល់សេចក្តីនៃបទមួយៗ ឈ្មោះថា ឯកនាឡិកា។ ការបង្ហាញអ្នកគង្វាលគោល្ងង់ខ្លៅ បង្ហាញភិក្ខុល្ងង់ខ្លៅ បង្ហាញអ្នកគង្វាលគោឈ្លាសវៃ បង្ហាញភិក្ខុឈ្លាសវៃ រួចចងក្រងជាពួក ៤ យ៉ាងនេះ ហើយសម្តែង ឈ្មោះថា ចតុរស្សា។ ការបង្ហាញអ្នកគង្វាលគោល្ងង់ខ្លៅហើយសម្តែងរហូតដល់ទីបញ្ចប់ ការបង្ហាញភិក្ខុល្ងង់ខ្លៅហើយសម្តែងរហូតដល់ទីបញ្ចប់ ការបង្ហាញអ្នកគង្វាលគោឈ្លាសវៃហើយសម្តែងរហូតដល់ទីបញ្ចប់ ការបង្ហាញភិក្ខុឈ្លាសវៃហើយសម្តែងរហូតដល់ទីបញ្ចប់ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា និសិន្នវត្តិការ។ វិធីទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ជាទំនៀមទម្លាប់របស់ព្រះអាចារ្យទាំងពួងក្នុងទីនេះ។

ဧကာဒသဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟီတိ ဧကာဒသဟိ အဂုဏကောဋ္ဌာသေဟိ. ဂေါဂဏန္တိ ဂေါမဏ္ဍလံ. ပရိဟရိတုန္တိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိစရိတုံ. ဖာတိံ ကာတုန္တိ ဝဍ္ဎိံ အာပါဒေတုံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ. န ရူပညူ ဟောတီတိ ဂဏနတော ဝါ ဝဏ္ဏတော ဝါ ရူပံ န ဇာနာတိ. ဂဏနတော န ဇာနာတိ နာမ အတ္တနော ဂုန္နံ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါတိ သင်္ချံ န ဇာနာတိ. သော ဂါဝီသု ဟဋာသု ဝါ ပလာတာသု ဝါ ဂေါဂဏံ ဂဏေတွာ, အဇ္ဇ ဧတ္တိကာ န ဒိဿန္တီတိ ဒွေ တီဏိ ဂါမန္တရာနိ ဝါ အဋဝိံ ဝါ ဝိစရန္တော န ပရိယေသတိ, အညေသံ ဂါဝီသု အတ္တနော ဂေါဂဏံ ပဝိဋ္ဌာသုပိ ဂေါဂဏံ ဂဏေတွာ, ‘‘ဣမာ ဧတ္တိကာ ဂါဝေါ န အမှာက’’န္တိ ယဋ္ဌိယာ ပေါထေတွာ န နီဟရတိ, တဿ နဋ္ဌာ ဂါဝိယော နဋ္ဌာဝ ဟောန္တိ. ပရဂါဝိယော ဂဟေတွာ ဝိစရန္တံ ဂေါသာမိကာ ဒိသွာ, ‘‘အယံ ဧတ္တကံ ကာလံ အမှာကံ ဓေနုံ ဂဏှာတီ’’တိ တဇ္ဇေတွာ အတ္တနော ဂါဝိယော ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. တဿ ဂေါဂဏောပိ ပရိဟာယတိ, ပဉ္စဂေါရသပရိဘောဂတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ဝဏ္ဏတော န ဇာနာတိ နာမ – ‘‘ဧတ္တိကာ ဂါဝေါ သေတာ, ဧတ္တိကာ ရတ္တာ, ဧတ္တိကာ ကာဠာ, ဧတ္တိကာ ကဗရာ ဧတ္တိကာ နီလာ’’တိ န ဇာနာတိ, သော ဂါဝီသု ဟဋာသု ဝါ…ပေ… ပဉ္စဂေါရသပရိဘောဂတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ក្នុងបទថា "ឯកាទសហិ ភិក្ខវេ អង្គេហិ" មានសេចក្តីថា ដោយចំណែកនៃទោស ១១ យ៉ាង។ បទថា "គោគណំ" គឺ ហ្វូងគោ។ បទថា "បរិហរិតុំ" គឺ នាំទៅ។ បទថា "ផាតិំ កាតុំ" គឺ ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង។ បទថា "ឥធ" គឺ ក្នុងលោកនេះ។ បទថា "ន រូបញ្ញូ ហោតិ" គឺ មិនស្គាល់រូបរាងរបស់គោ ដោយចំនួនក្តី ដោយពណ៌សម្បុរក្តី។ ដែលហៅថា មិនស្គាល់ដោយចំនួន គឺមិនដឹងចំនួនថា គោរបស់ខ្លួនមាន ១០០ ឬ ១០០០ ឡើយ។ កាលបើគោទាំងឡាយត្រូវគេសម្លាប់ក្តី រត់បាត់ក្តី អ្នកគង្វាលនោះមិនរាប់ហ្វូងគោ ហើយមិនដើរស្វែងរកតាមចន្លោះភូមិពីរឬបី ឬក្នុងព្រៃឡើយ ដោយគិតថា "ថ្ងៃនេះ គោប៉ុណ្ណេះមិនឃើញសោះ" សូម្បីកាលហ្វូងគោរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងហ្វូងគោរបស់អ្នកដទៃ ក៏មិនរាប់ហ្វូងគោ ហើយមិនយកដំបងវាយដេញចេញមកក្រៅ ដោយដឹងថា "គោប៉ុណ្ណេះមិនមែនជាគោរបស់យើងទេ" គោទាំងឡាយដែលបាត់បង់ទៅរបស់គេ ក៏បាត់បង់ទៅជាស្ថាពរ។ កាលពួកម្ចាស់គោឃើញគេបណ្តើរគោរបស់អ្នកដទៃដើរទៅ ក៏គំរាមកំហែងថា "អាម្នាក់នេះ វាយកមេគោរបស់យើងអស់កាលប៉ុណ្ណេះហើយ" រួចក៏ចាប់យកគោរបស់ខ្លួនត្រឡប់ទៅវិញ។ ហ្វូងគោរបស់គេក៏រមែងសាបសូន្យទៅ ហើយគេក៏សូន្យចាកការបរិភោគទឹកដោះទាំង ៥ ប្រការផងដែរ។ ដែលហៅថា មិនស្គាល់ដោយពណ៌សម្បុរ គឺមិនដឹងថា "គោប៉ុណ្ណេះមានពណ៌ស គោប៉ុណ្ណេះមានពណ៌ក្រហម គោប៉ុណ្ណេះមានពណ៌ខ្មៅ គោប៉ុណ្ណេះមានពណ៌ពព្លាក់ គោប៉ុណ្ណេះមានពណ៌ខៀវ" ឡើយ កាលបើគោទាំងឡាយត្រូវគេសម្លាប់ក្តី...បេ... គេក៏សូន្យចាកការបរិភោគទឹកដោះទាំង ៥ ប្រការផងដែរ។

န လက္ခဏကုသလော ဟောတီတိ ဂါဝီနံ သရီရေ ကတံ ဓနုသတ္တိသူလာဒိဘေဒံ လက္ခဏံ န ဇာနာတိ, သော ဂါဝီသု ဟဋာသု ဝါ ပလာတာသု ဝါ အဇ္ဇ အသုကလက္ခဏာ စ အသုကလက္ခဏာ စ ဂါဝေါ န ဒိဿန္တိ…ပေ… ပဉ္စဂေါရသပရိဘောဂတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

បទថា "ន លក្ខណកុសលោ ហោតិ" គឺ មិនស្គាល់សញ្ញាសម្គាល់ផ្សេងៗ មានធ្នូ លំពែង និងស៊ូលជាដើម ដែលគេធ្វើនៅលើខ្លួនរបស់គោទាំងឡាយឡើយ កាលបើគោទាំងឡាយត្រូវគេសម្លាប់ក្តី រត់បាត់ក្តី ក៏មិនដឹងថា "ថ្ងៃនេះ គោមានសញ្ញាសម្គាល់ឈ្មោះនេះ និងសញ្ញាសម្គាល់ឈ្មោះនេះ មិនឃើញសោះ"...បេ... គេក៏សូន្យចាកការបរិភោគទឹកដោះទាំង ៥ ប្រការផងដែរ។

န အာသာဋိကံ ဟာရေတာတိ ဂုန္နံ ခါဏုကဏ္ဋကာဒီဟိ ပဟဋဋ္ဌာနေသု ဝဏော ဟောတိ. တတ္ထ နီလမက္ခိကာ အဏ္ဍကာနိ ပါတေန္တိ, တေသံ အာသာဋိကာတိ နာမ. တာနိ ဒဏ္ဍေန အပနေတွာ ဘေသဇ္ဇံ ဒါတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဗာလော [Pg.161] ဂေါပါလကော တထာ န ကရောတိ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘န အာသာဋိကံ ဟာရေတာ ဟောတီ’’တိ. တဿ ဂုန္နံ ဝဏာ ဝဍ္ဎန္တိ, ဂမ္ဘီရာ ဟောန္တိ, ပါဏကာ ကုစ္ဆိံ ပဝိသန္တိ, ဂါဝေါ ဂေလညာဘိဘူတာ နေဝ ယာဝဒတ္ထံ တိဏာနိ ခါဒိတုံ, န ပါနီယံ ပါတုံ သက္ကောန္တိ. တတ္ထ ဂုန္နံ ခီရံ ဆိဇ္ဇတိ, ဂေါဏာနံ ဇဝေါ ဟာယတိ, ဥဘယေသံ ဇီဝိတန္တရာယော ဟောတိ. ဧဝမဿ ဂေါဂဏောပိ ပရိဟာယတိ, ပဉ္စဂေါရသတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា «មិនមែនជាអ្នកកម្ចាត់ស៊ុតរុយ» សេចក្តីថា កាលបើពួកគោត្រូវនឹងគល់ឈើ និងបន្លាជាដើម ក្នុងទីដែលមុតបុកនោះ រមែងកើតមានដំបៅ។ ក្នុងដំបៅនោះ ពួករុយខៀវរមែងទម្លាក់ពងចុះ ពងទាំងនោះឈ្មោះថា អាសាដិកា (ពងរុយ)។ អ្នកគង្វាលត្រូវយកឈើឆ្កឹះពងរុយទាំងនោះចេញ ហើយលាបថ្នាំព្យាបាល។ ចំណែកឯអ្នកគង្វាលពាល មិនធ្វើដូច្នោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «មិនមែនជាអ្នកកម្ចាត់ស៊ុតរុយ»។ ដំបៅរបស់ពួកគោរបស់អ្នកគង្វាលនោះ រមែងរាលដាលធំឡើង ជ្រៅទៅៗ ពួកដង្កូវរមែងចូលទៅក្នុងពោះ (ក្នុងសាច់ដំបៅ) ពួកគោត្រូវជំងឺបៀតបៀនហើយ មិនអាចស៊ីស្មៅ និងផឹកទឹកបានតាមប្រាថ្នាឡើយ។ ក្នុងទីនោះ ទឹកដោះរបស់ពួកគោរមែងដាច់អស់ទៅ កម្លាំងរបស់ពួកគោរមែងថយចុះ អន្តរាយដល់ជីវិតរមែងមានដល់គោទាំងពីរប្រភេទ។ កាលបើដូច្នោះ ហ្វូងគោរបស់គេរមែងវិនាសទៅ ទាំងរសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង ក៏សាបសូន្យចាកគេដែរ។

န ဝဏံ ပဋိစ္ဆာဒေတာ ဟောတီတိ ဂုန္နံ ဝုတ္တနယေနေဝ သဉ္ဇာတော ဝဏော ဘေသဇ္ဇံ ဒတွာ ဝါကေန ဝါ စီရကေန ဝါ ဗန္ဓိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗော ဟောတိ. ဗာလော ဂေါပါလကော တထာ န ကရောတိ, အထဿ ဂုန္နံ ဝဏေဟိ ယူသာ ပဂ္ဃရန္တိ, တာ အညမညံ နိဃံသေန္တိ, တေန အညေသမ္ပိ ဝဏာ ဇာယန္တိ. ဧဝံ ဂါဝေါ ဂေလညာဘိဘူတာ နေဝ ယာဝဒတ္ထံ တိဏာနိ ခါဒိတုံ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា «មិនមែនជាអ្នកបិទបាំងដំបៅ» សេចក្តីថា ដំបៅដែលកើតឡើងដល់ពួកគោដោយវិធីដែលពោលរួចមកហើយនោះ គេត្រូវលាបថ្នាំ រួចចងរុំដោយសំបកឈើ ឬក្រណាត់ចាស់ ដើម្បីបិទបាំង។ ចំណែកឯអ្នកគង្វាលពាល មិនធ្វើដូច្នោះឡើយ ពេលនោះ ខ្ទុះនិងឈាមរមែងហូរចេញពីដំបៅរបស់ពួកគោទាំងនោះ ពួកគោទាំងនោះរមែងកកិតគ្នាទៅវិញទៅមក ព្រោះការកកិតគ្នានោះ ដំបៅក៏រមែងកើតមានដល់គោដទៃទៀតដែរ។ កាលបើដូច្នោះ ពួកគោត្រូវជំងឺបៀតបៀនហើយ មិនអាចស៊ីស្មៅបានតាមប្រាថ្នាឡើយ... តែងសាបសូន្យចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង។

န ဓူမံ ကတ္တာ ဟောတီတိ အန္တောဝဿေ ဍံသမကသာဒီနံ ဥဿန္နကာလေ ဂေါဂဏေ ဝဇံ ပဝိဋ္ဌေ တတ္ထ တတ္ထ ဓူမော ကာတဗ္ဗော ဟောတိ, အပဏ္ဍိတော ဂေါပါလကော တံ န ကရောတိ. ဂေါဂဏော သဗ္ဗရတ္တိံ ဍံသာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတော နိဒ္ဒံ အလဘိတွာ ပုနဒိဝသေ အရညေ တတ္ထ တတ္ထ ရုက္ခမူလာဒီသု နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယတိ, နေဝ ယာဝဒတ္ထံ တိဏာနိ ခါဒိတုံ…ပေ… ပဉ္စဂေါရသပရိဘောဂတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា «មិនមែនជាអ្នកធ្វើផ្សែង» សេចក្តីថា ក្នុងវស្សានរដូវ កាលដែលពួករបោម មូស និងសត្វល្អិតជាដើមសម្បូរខ្លាំង កាលបើហ្វូងគោចូលទៅកាន់ក្រោលហើយ គេត្រូវបង្កាត់ផ្សែងភ្លើងក្នុងទីនោះៗ ប៉ុន្តែអ្នកគង្វាលដែលគ្មានប្រាជ្ញាមិនធ្វើដូច្នោះឡើយ។ ហ្វូងគោត្រូវពួករបោមនិងមូសជាដើមបៀតបៀនអស់មួយយប់ពេញ មិនបានដេកលក់ឡើយ លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏ទៅដេកលក់នៅក្រោមម្លប់ឈើជាដើមក្នុងព្រៃនោះៗ មិនអាចស៊ីស្មៅបានតាមប្រាថ្នាឡើយ... តែងសាបសូន្យចាកការបរិភោគរសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង។

န တိတ္ထံ ဇာနာတီတိ တိတ္ထံ သမန္တိ ဝါ ဝိသမန္တိ ဝါ သဂါဟန္တိ ဝါ နိဂ္ဂါဟန္တိ ဝါ န ဇာနာတိ, သော အတိတ္ထေန ဂါဝိယော ဩတာရေတိ. တာသံ ဝိသမတိတ္ထေ ပါသာဏာဒီနိ အက္ကမန္တီနံ ပါဒါ ဘိဇ္ဇန္တိ, သဂါဟံ ဂမ္ဘီရံ တိတ္ထံ ဩတိဏ္ဏာ ကုမ္ဘီလာဒယော ဂါဟာ ဂဏှန္တိ. အဇ္ဇ ဧတ္တိကာ ဂါဝေါ နဋ္ဌာ, အဇ္ဇ ဧတ္တိကာတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ဧဝမဿ ဂေါဂဏောပိ ပရိဟာယတိ, ပဉ္စဂေါရသတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា «មិនស្គាល់កំពង់ទឹក» សេចក្តីថា មិនដឹងថាកំពង់ទឹកនោះស្មើ ឬមិនស្មើ មានសត្វសាហាវ ឬគ្មានសត្វសាហាវឡើយ គេរមែងនាំពួកមេគោចុះផឹកទឹកក្នុងទីដែលមិនមែនជាកំពង់។ កាលបើពួកមេគោទាំងនោះជាន់លើដុំថ្មជាដើមក្នុងកំពង់ដែលមិនស្មើ ជើងទាំងឡាយក៏រមែងបាក់បែកទៅ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើពួកគោចុះទៅកាន់កំពង់ទឹកដ៏ជ្រៅដែលមានសត្វសាហាវ ពួកសត្វសាហាវមានក្រពើជាដើម រមែងខាំស៊ី។ គេរមែងដល់នូវពាក្យដែលត្រូវនិយាយថា «ថ្ងៃនេះ គោមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះបាត់បង់ទៅហើយ ថ្ងៃនេះ គោមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះបាត់បង់ទៅហើយ»។ កាលបើដូច្នោះ ហ្វូងគោរបស់គេរមែងវិនាសទៅ ទាំងរសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង ក៏សាបសូន្យចាកគេដែរ។

န ပီတံ ဇာနာတီတိ ပီတမ္ပိ အပီတမ္ပိ န ဇာနာတိ. ဂေါပါလကေန ဟိ ‘‘ဣမာယ ဂါဝိယာ ပီတံ, ဣမာယ န ပီတံ, ဣမာယ ပါနီယတိတ္ထေ ဩကာသော လဒ္ဓေါ, ဣမာယ န လဒ္ဓေါ’’တိ ဧဝံ ပီတာပီတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ဟောတိ. အယံ ပန ဒိဝသဘာဂံ အရညေ ဂေါဂဏံ ရက္ခိတွာ ပါနီယံ ပါယေဿာမီတိ နဒိံ ဝါ [Pg.162] တဠာကံ ဝါ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ မဟာဥသဘာ စ အနုဥသဘာ စ ဗလဝဂါဝိယော စ ဒုဗ္ဗလာနိ စေဝ မဟလ္လကာနိ စ ဂေါရူပါနိ သိင်္ဂေဟိ ဝါ ဖာသုကာဟိ ဝါ ပဟရိတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ကတွာ ဦရုပ္ပမာဏံ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ ယထာကာမံ ပိဝန္တိ. အဝသေသာ ဩကာသံ အလဘမာနာ တီရေ ဌတွာ ကလလမိဿကံ ဥဒကံ ပိဝန္တိ, အပီတာ ဧဝ ဝါ ဟောန္တိ. အထ နေ ဂေါပါလကော ပိဋ္ဌိယံ ပဟရိတွာ ပုန အရညံ ပဝေသေတိ, တတ္ထ အပီတဂါဝိယော ပိပါသာယ သုက္ခမာနာ ယာဝဒတ္ထံ တိဏာနိ ခါဒိတုံ န သက္ကောန္တိ, တတ္ထ ဂုန္နံ ခီရံ ဆိဇ္ဇတိ, ဂေါဏာနံ ဇဝေါ ဟာယတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា «មិនដឹងថាគោផឹកទឹកហើយឬនៅ» សេចក្តីថា មិនដឹងថាគោណាផឹកទឹកហើយ ឬគោណាដែលមិនទាន់បានផឹកទឹកឡើយ។ ព្រោះថា អ្នកគង្វាលគួរដឹងថា «មេគោនេះបានផឹកទឹកហើយ មេគោនេះមិនទាន់បានផឹកទឹកទេ មេគោនេះបានឱកាសផឹកទឹកនៅកំពង់ទឹកហើយ មេគោនេះមិនទាន់បានឱកាសឡើយ» គឺត្រូវដឹងពីការផឹកទឹកនិងមិនទាន់បានផឹកទឹកយ៉ាងនេះ។ ចំណែកឯអ្នកគង្វាលនេះ ឃ្វាលហ្វូងគោក្នុងព្រៃអស់មួយថ្ងៃ ហើយគិតថានឹងឱ្យផឹកទឹក ក៏ដេញហ្វូងគោទៅកាន់ស្ទឹង ឬបឹង។ ក្នុងទីនោះ ពួកគោឧសភៈធំៗ ពួកគោឧសភៈតូចៗ និងពួកមេគោដែលមានកម្លាំង រមែងជល់នឹងស្នែង ឬបុកនឹងចំហៀងខ្លួន ចំពោះពួកគោដែលទន់ខ្សោយ និងចាស់ៗ ហើយធ្វើឱកាសសម្រាប់ខ្លួនឯង ចុះទៅក្នុងទឹកជម្រៅត្រឹមក្បាលជង្គង់ ហើយផឹកទឹកតាមប្រាថ្នា។ ចំណែកពួកគោដែលនៅសល់ មិនបានឱកាស ក៏ឈរនៅមាត់ច្រាំង ផឹកទឹកដែលលាយដោយភក់ ឬក៏មិនបានផឹកទឹកទាល់តែសោះ។ លុះក្រោយមក អ្នកគង្វាលក៏វាយខ្នងពួកវា ហើយដេញចូលទៅក្នុងព្រៃវិញ ក្នុងព្រៃនោះ ពួកមេគោដែលមិនបានផឹកទឹក រមែងស្ងួតកដោយសារការស្រេកទឹក មិនអាចស៊ីស្មៅបានតាមប្រាថ្នាឡើយ ក្នុងទីនោះ ទឹកដោះរបស់ពួកគោរមែងដាច់អស់ទៅ កម្លាំងរបស់ពួកគោរមែងថយចុះ... តែងសាបសូន្យចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង។

န ဝီထိံ ဇာနာတီတိ ‘‘အယံ မဂ္ဂေါ သမော ခေမော, အယံ ဝိသမော သာသင်္ကော သပ္ပဋိဘယော’’တိ န ဇာနာတိ. သော သမံ ခေမံ မဂ္ဂံ ဝဇ္ဇေတွာ ဂေါဂဏံ ဣတရံ မဂ္ဂံ ပဋိပါဒေတိ, တတ္ထ ဂါဝေါ သီဟဗျဂ္ဃာဒီနံ ဂန္ဓေန စောရပရိဿယေန ဝါ အဘိဘူတာ ဘန္တမိဂသပ္ပဋိဘာဂါ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ တိဋ္ဌန္တိ, နေဝ ယာဝဒတ္ထံ တိဏာနိ ခါဒန္တိ, န ပါနီယံ ပိဝန္တိ, တတ္ထ ဂုန္နံ ခီရံ ဆိဇ္ဇတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា «មិនស្គាល់ផ្លូវ» សេចក្តីថា មិនដឹងថា «ផ្លូវនេះស្មើ មានសេចក្តីក្សេម ផ្លូវនេះមិនស្មើ គួរឱ្យសង្ស័យ ប្រកបដោយភ័យខ្លាច» ឡើយ។ គេរមែងវៀរចាកផ្លូវដ៏ស្មើនិងមានសេចក្តីក្សេមនោះ ហើយដេញហ្វូងគោទៅកាន់ផ្លូវមួយទៀត។ ក្នុងផ្លូវនោះ ពួកគោត្រូវក្លិននៃសត្វសាហាវមានសីហៈ និងខ្លាធំជាដើម ឬត្រូវភ័យអំពីពួកចោរបៀតបៀនហើយ មានសភាពដូចជាម្រឹគដែលភ្ញាក់ផ្អើល តែងងើបកឈរធ្មឹង មិនស៊ីស្មៅ មិនផឹកទឹកតាមប្រាថ្នាឡើយ ក្នុងទីនោះ ទឹកដោះរបស់ពួកគោរមែងដាច់អស់ទៅ... តែងសាបសូន្យចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង។

န ဂေါစရကုသလော ဟောတီတိ ဂေါပါလကေန ဟိ ဂေါစရကုသလေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ပဉ္စာဟိကဝါရော ဝါ သတ္တာဟိကဝါရော ဝါ ဇာနိတဗ္ဗော, ဧကဒိသာယ ဂေါဂဏံ စာရေတွာ ပုနဒိဝသေ တတ္ထ န စာရေတဗ္ဗော. မဟတာ ဟိ ဂေါဂဏေန စိဏ္ဏဋ္ဌာနံ ဘေရိတလံ ဝိယ သုဒ္ဓံ ဟောတိ နိတ္တိဏံ, ဥဒကမ္ပိ အာလုဠီယတိ. တသ္မာ ပဉ္စမေ ဝါ သတ္တမေ ဝါ ဒိဝသေ ပုန တတ္ထ စာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧတ္တကေန ဟိ တိဏမ္ပိ ပဋိဝိရုဟတိ, ဥဒကမ္ပိ ပသီဒတိ. အယံ ပန ဣမံ ပဉ္စာဟိကဝါရံ ဝါ သတ္တာဟိကဝါရံ ဝါ န ဇာနာတိ, ဒိဝသေ ဒိဝသေ ရက္ခိတဋ္ဌာနေယေဝ ရက္ခတိ. အထဿ ဂေါဂဏော ဟရိတတိဏံ န လဘတိ, သုက္ခတိဏံ ခါဒန္တော ကလလမိဿကံ ဥဒကံ ပိဝတိ, တတ္ထ ဂုန္နံ ခီရံ ဆိဇ္ဇတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា «មិនឈ្លាសវៃក្នុងវាលស្មៅ» សេចក្តីថា ព្រោះថា អ្នកគង្វាលត្រូវតែជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងវាលស្មៅ ត្រូវដឹងវដ្ត ៥ ថ្ងៃ ឬវដ្ត ៧ ថ្ងៃ កាលបើឱ្យហ្វូងគោស៊ីស្មៅក្នុងទិសណាមួយហើយ ថ្ងៃបន្ទាប់មិនត្រូវឱ្យស៊ីស្មៅក្នុងទីនោះទៀតឡើយ។ ព្រោះថា ទីកន្លែងដែលហ្វូងគោដ៏ធំស៊ីស្មៅរួចហើយ រមែងស្អាតរលីងដូចជាមុខស្គរ គ្មានស្មៅសេសសល់ឡើយ សូម្បីតែទឹកក៏ល្អក់កករដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងថ្ងៃទី ៥ ឬថ្ងៃទី ៧ ទើបគួរឱ្យហ្វូងគោទៅស៊ីស្មៅក្នុងទីនោះម្តងទៀត ព្រោះក្នុងរយៈពេលប៉ុណ្ណេះ ស្មៅរមែងដុះឡើងវិញ ទឹកក៏រមែងថ្លាស្អាត។ ចំណែកឯអ្នកគង្វាលនេះ មិនដឹងវដ្ត ៥ ថ្ងៃ ឬវដ្ត ៧ ថ្ងៃនេះឡើយ តែងតែឃ្វាលគោក្នុងទីដែលធ្លាប់ឃ្វាលរាល់ៗថ្ងៃ។ ពេលនោះ ហ្វូងគោរបស់គេមិនបានស្មៅស្រស់ឡើយ កាលបើរស៊ីស្មៅក្រៀម ក៏ផឹកទឹកដែលលាយដោយភក់ ក្នុងទីនោះ ទឹកដោះរបស់ពួកគោរមែងដាច់អស់ទៅ... តែងសាបសូន្យចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង។

အနဝသေသဒေါဟီ စ ဟောတီတိ ပဏ္ဍိတဂေါပါလကေန ယာဝ ဝစ္ဆကဿ မံသလောဟိတံ သဏ္ဌာတိ, တာဝ ဧကံ ဒွေ ထနေ ဌပေတွာ သာဝသေသဒေါဟိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ. အယံ ဝစ္ဆကဿ ကိဉ္စိ အနဝသေသေတွာ ဒုဟတိ, ခီရပကော ဝစ္ဆော ခီရပိပါသာယ သုက္ခတိ, သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ကမ္ပမာနော [Pg.163] မာတု ပုရတော ပတိတွာ ကာလင်္ကရောတိ. မာတာ ပုတ္တကံ ဒိသွာ, ‘‘မယှံ ပုတ္တကော အတ္တနော မာတုခီရံ ပါတုမ္ပိ န လဘတီ’’တိ ပုတ္တသောကေန န ယာဝဒတ္ထံ တိဏာနိ ခါဒိတုံ, န ပါနီယံ ပါတုံ သက္ကောတိ, ထနေသု ခီရံ ဆိဇ္ဇတိ. ဧဝမဿ ဂေါဂဏောပိ ပရိဟာယတိ, ပဉ္စဂေါရသတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា «និងជាអ្នករំលីងទឹកដោះមិនឱ្យមានសេសសល់» សេចក្តីថា អ្នកគង្វាលដែលមានប្រាជ្ញា ត្រូវទុកដោះមួយ ឬពីរ ដើម្បីឱ្យកូនគោមានសាច់ឈាមមាំមួន គឺត្រូវជាអ្នករំលីងទឹកដោះដោយទុកឱ្យមានសេសសល់ខ្លះ។ ចំណែកឯអ្នកគង្វាលនេះ តែងតែរំលីងទឹកដោះមិនឱ្យមានសេសសល់សូម្បីតែបន្តិចសម្រាប់កូនគោឡើយ កូនគោដែលរស់ដោយសារទឹកដោះ កាលបើស្រេកទឹកដោះ ក៏ស្គមស្គាំង មិនអាចទ្រទ្រង់កាយបាន ក៏ញ័ររន្ធត់ ដួលស្លាប់នៅចំពោះមុខមេរបស់វា។ មេគោឃើញកូនស្លាប់ ក៏កើតសេចក្តីសោកស្តាយចំពោះកូនថា «កូនរបស់អញ សូម្បីតែទឹកដោះរបស់មេខ្លួនឯង ក៏មិនបានផឹកផង» ព្រោះតែសេចក្តីសោកស្តាយចំពោះកូននោះ ទើបមិនអាចស៊ីស្មៅ និងផឹកទឹកបានតាមប្រាថ្នាឡើយ ទឹកដោះក្នុងដោះទាំងឡាយក៏រមែងដាច់អស់ទៅ។ កាលបើដូច្នោះ ហ្វូងគោរបស់គេរមែងវិនាសទៅ ទាំងរសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង ក៏សាបសូន្យចាកគេដែរ។

ဂုန္နံ ပိတုဋ္ဌာနံ ကရောန္တီတိ ဂေါပိတရော. ဂါဝေါ ပရိဏယန္တိ ယထာရုစိံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တီတိ ဂေါပရိဏာယကာ. န အတိရေကပူဇာယာတိ ပဏ္ဍိတော ဟိ ဂေါပါလကော ဧဝရူပေ ဥသဘေ အတိရေကပူဇာယ ပူဇေတိ, ပဏီတံ ဂေါဘတ္တံ ဒေတိ, ဂန္ဓပဉ္စင်္ဂုလိကေဟိ မဏ္ဍေတိ, မာလံ ပိလန္ဓေတိ, သိင်္ဂေ သုဝဏ္ဏရဇတကောသကေ စ ဓာရေတိ, ရတ္တိံ ဒီပံ ဇာလေတွာ စေလဝိတာနဿ ဟေဋ္ဌာ သယာပေတိ. အယံ ပန တတော ဧကသက္ကာရမ္ပိ န ကရောတိ, ဥသဘာ အတိရေကပူဇံ အလဘမာနာ ဂေါဂဏံ န ရက္ခန္တိ, ပရိဿယံ န ဝါရေန္တိ. ဧဝမဿ ဂေါဂဏော ပရိဟာယတိ, ပဉ္စဂေါရသတော ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពួកគោដែលធ្វើនូវនាទីជាឪពុករបស់ពួកគោ ឈ្មោះថា គោបិតុ។ ពួកគោដែលនាំទៅ គឺដឹកនាំពួកគោទៅតាមប្រាថ្នា ឈ្មោះថា គោបរិណាយកៈ។ ពាក្យថា «មិនបូជាក្រៃលែង» សេចក្តីថា ព្រោះថា អ្នកគង្វាលដែលមានប្រាជ្ញា រមែងបូជាចំពោះគោឧសភៈមានសភាពយ៉ាងនេះដោយការបូជាដ៏ក្រៃលែង គឺឱ្យអាហារគោដ៏សម្រិតសម្រាំង លាបដោយគ្រឿងក្រអូបជាក្បាច់ប្រាំធ្នាប់ តុបតែងដោយកម្រងផ្កា ពាក់ស្រោមមាសស្រោមប្រាក់នៅស្នែង បំភ្លឺប្រទីបនាពេលយប់ ហើយឱ្យដេកនៅក្រោមពិដានក្រណាត់។ ចំណែកឯអ្នកគង្វាលនេះ សូម្បីតែការធ្វើសក្ការៈមួយយ៉ាង ក៏មិនធ្វើចំពោះគោឧសភៈនោះឡើយ ពួកគោឧសភៈកាលបើមិនបានការបូជាដ៏ក្រៃលែង ក៏មិនជួយថែរក្សាហ្វូងគោ មិនជួយការពារភ័យអន្តរាយឡើយ។ កាលបើដូច្នោះ ហ្វូងគោរបស់គេរមែងវិនាសទៅ ទាំងរសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង ក៏សាបសូន្យចាកគេដែរ។

၃၄၇. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. န ရူပညူ ဟောတီတိ, ‘‘စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယရူပ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တရူပံ ဒွီဟာကာရေဟိ န ဇာနာတိ ဂဏနတော ဝါ သမုဋ္ဌာနတော ဝါ. ဂဏနတော န ဇာနာတိ နာမ, ‘‘စက္ခာယတနံ, သောတ-ဃာန-ဇိဝှာ-ကာယာယတနံ, ရူပ-သဒ္ဒ-ဂန္ဓ-ရသ-ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ, ဣတ္ထိန္ဒြိယံ, ပုရိသိန္ဒြိယံ, ဇီဝိတိန္ဒြိယံ, ကာယဝိညတ္တိ, ဝစီဝိညတ္တိ, အာကာသဓာတု, အာပေါဓာတု, ရူပဿ လဟုတာ, မုဒုတာ, ကမ္မညတာ, ဥပစယော, သန္တတိ, ဇရတာ, ရူပဿ အနိစ္စတာ, ကဗဠီကာရော အာဟာရော’’တိ ဧဝံ ပါဠိယံ အာဂတာ ပဉ္စဝီသတိ ရူပကောဋ္ဌာသာတိ န ဇာနာတိ. သေယျထာပိ သော ဂေါပါလကော ဂဏနတော ဂုန္နံ ရူပံ န ဇာနာတိ, တထူပမော အယံ ဘိက္ခု. သော ဂဏနတော ရူပံ အဇာနန္တော ရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ ရူပါရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စယံ သလ္လက္ခေတွာ လက္ခဏံ အာရောပေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ. သော ယထာ တဿ ဂေါပါလကဿ ဂေါဂဏော န ဝဍ္ဎတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သာသနေ သီလသမာဓိဝိပဿနာမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနေဟိ န ဝဍ္ဎတိ, ယထာ စ သော ဂေါပါလကော ပဉ္စဟိ ဂေါရသေဟိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ, ဧဝံ အသေက္ခေန သီလက္ခန္ဓေန, အသေက္ခေန သမာဓိ, ပညာ, ဝိမုတ္တိ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေနာတိ ပဉ္စဟိ ဓမ္မက္ခန္ဓေဟိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

៣៤៧. ពាក្យថា «ក្នុងសាសនានេះ» គឺក្នុងព្រះសាសនានេះ។ ពាក្យថា «មិនមែនជាអ្នកស្គាល់រូប» សេចក្តីថា មិនដឹងច្បាស់នូវរូបដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «មហាភូតរូប ៤ និងឧបាទាយរូបរបស់មហាភូតរូប ៤» ដោយអាការៈ ២ យ៉ាង គឺដោយចំណែកនៃការរាប់ក្តី ដោយសមុដ្ឋានក្តី។ ដែលហៅថា មិនដឹងដោយចំណែកនៃការរាប់នោះ គឺមិនដឹងនូវចំណែកនៃរូប ២៥ យ៉ាង ដែលមកក្នុងបាលី គឺ ចក្ខាយតនៈ សោតាយតនៈ ឃានាយតនៈ ជិវ្ហាយតនៈ កាយាយតនៈ រូបាយតនៈ សទ្ទាយតនៈ គន្ធាយតនៈ រសាយតនៈ ផោដ្ឋព្វាយតនៈ ឥត្ថិន្រ្ទិយ បុរិសិន្រ្ទិយ ជីវិតិន្រ្ទិយ កាយវិញ្ញត្តិ វចីវិញ្ញត្តិ អាកាសធាតុ អាបោធាតុ រូបស្សលហុតា រូបស្សមុទុតា រូបស្សកម្មញ្ញតា ឧបចយៈ សន្តតិ ជរតា រូបស្សអនិច្ចតា និងកពឡិង្ការាហារ។ ប្រៀបដូចជាអ្នកគង្វាលនោះ មិនដឹងនូវរូបរាងរបស់ពួកគោដោយការរាប់យ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មានឧបមេយ្យដូច្នោះដែរ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើមិនដឹងនូវរូបដោយការរាប់ ក៏មិនអាចកំណត់រូប មិនអាចកំណត់នូវអរូប មិនអាចកំណត់រូបនិងអរូប មិនអាចពិចារណាបច្ច័យ មិនអាចលើកឡើងកាន់លក្ខណៈ ហើយធ្វើកម្មដ្ឋានឱ្យដល់នូវកំពូលបានឡើយ។ ភិក្ខុនោះ រមែងមិនចម្រើនដោយសីល សមាធិ វិបស្សនា មគ្គ ផល និងនិព្វាន ក្នុងព្រះសាសនានេះ ដូចជាហ្វូងគោរបស់អ្នកគង្វាលនោះ មិនចម្រើនឡើងដូច្នោះដែរ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាអ្នកគង្វាលនោះ សាបសូន្យចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាងណា ភិក្ខុនោះក៏សាបសូន្យចាកធម៌ទាំង ៥ គំនរ គឺ អសេក្ខសីលក្ខន្ធ អសេក្ខសមាធិក្ខន្ធ អសេក្ខបញ្ញាខន្ធ អសេក្ខវិមុត្តិក្ខន្ធ និងអសេក្ខវិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធ ដូច្នោះដែរ។

သမုဋ္ဌာနတော [Pg.164] န ဇာနာတိ နာမ, ‘‘ဧတ္တကံ ရူပံ ဧကသမုဋ္ဌာနံ, ဧတ္တကံ ဒွိသမုဋ္ဌာနံ, ဧတ္တကံ တိသမုဋ္ဌာနံ, ဧတ္တကံ စတုသမုဋ္ဌာနံ, ဧတ္တကံ န ကုတောစိသမုဋ္ဌာတီ’’တိ န ဇာနာတိ. သေယျထာပိ သော ဂေါပါလကော ဝဏ္ဏတော ဂုန္နံ ရူပံ န ဇာနာတိ, တထူပမော အယံ ဘိက္ခု. သော သမုဋ္ဌာနတော ရူပံ အဇာနန္တော ရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ដែលហៅថា មិនដឹងដោយសមុដ្ឋាននោះ គឺមិនដឹងថា «រូបមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ កើតអំពីសមុដ្ឋាន ១ រូបមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ កើតអំពីសមុដ្ឋាន ២ រូបមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ កើតអំពីសមុដ្ឋាន ៣ រូបមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ កើតអំពីសមុដ្ឋាន ៤ រូបមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ មិនកើតអំពីសមុដ្ឋានណាមួយឡើយ»។ ប្រៀបដូចជាអ្នកគង្វាលនោះ មិនដឹងនូវរូបរាងរបស់ពួកគោដោយពណ៌សម្បុរយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មានឧបមេយ្យដូច្នោះដែរ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើមិនដឹងនូវរូបដោយសមុដ្ឋាន ក៏មិនអាចកំណត់រូប មិនអាចកំណត់នូវអរូប... តែងសាបសូនាកធម៌ទាំង ៥ គំនរ។

န လက္ခဏကုသလော ဟောတီတိ ကမ္မလက္ခဏော ဗာလော, ကမ္မလက္ခဏော ပဏ္ဍိတောတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ ပဏ္ဍိတဗာလလက္ခဏန္တိ န ဇာနာတိ. သော ဧဝံ အဇာနန္တော ဗာလေ ဝဇ္ဇေတွာ ပဏ္ဍိတေ န သေဝတိ, ဗာလေ ဝဇ္ဇေတွာ ပဏ္ဍိတေ အသေဝန္တော ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ကုသလာကုသလံ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ ဂရုကလဟုကံ သတေကိစ္ဆအတေကိစ္ဆံ ကာရဏာကာရဏံ န ဇာနာတိ; တံ အဇာနန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ. သော ယထာ တဿ ဂေါပါလကဿ ဂေါဂဏော န ဝဍ္ဎတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ယထာဝုတ္တေဟိ သီလာဒီဟိ န ဝဍ္ဎတိ, ဂေါပါလကော ဝိယ စ ပဉ္စဟိ ဂေါရသေဟိ ပဉ္စဟိ ဓမ္မက္ခန္ဓေဟိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា «មិនឈ្លាសវៃក្នុងលក្ខណៈ» សេចក្តីថា មិនដឹងនូវកុសលកម្មនិងអកុសលកម្ម ដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «បុគ្គលពាលមានកម្មជាលក្ខណៈ បុគ្គលជាបណ្ឌិតមានកម្មជាលក្ខណៈ» ថាជាគ្រឿងសម្គាល់នូវភាពជាបណ្ឌិតនិងភាពជាបុគ្គលពាលឡើយ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើមិនដឹងយ៉ាងនេះ ក៏មិនវៀរចាកបុគ្គលពាល ហើយមិនសេពគប់នូវបណ្ឌិតទាំងឡាយឡើយ កាលបើមិនវៀរចាកបុគ្គលពាល មិនសេពគប់នូវបណ្ឌិតទាំងឡាយ រមែងមិនដឹងនូវរបស់ដែលគួរនិងមិនគួរ កុសលនិងអកុសល ធម៌មានទោសនិងគ្មានទោស អាបត្តិធ្ងន់និងស្រាល អាបត្តិដែលកែខៃបាននិងកែខៃមិនបាន ហេតុនិងមិនមែនជាហេតុឡើយ។ កាលបើមិនដឹងនូវសេចក្តីទាំងនោះ ក៏មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឱ្យចម្រើនឡើងបានឡើយ។ ភិក្ខុនោះ រមែងមិនចម្រើនដោយធម៌មានសីលជាដើមដែលពោលរួចមកហើយ ក្នុងព្រះសាសនានេះ ដូចជាហ្វូងគោរបស់អ្នកគង្វាលនោះ មិនចម្រើនឡើងដូច្នោះដែរ ម្យ៉ាងទៀត ក៏សាបសូន្យចាកធម៌ទាំង ៥ គំនរ ដូចជាអ្នកគង្វាលសាបសូន្យចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាងដូច្នោះដែរ។

န အာသာဋိကံ ဟာရေတာ ဟောတီတိ ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ကာမဝိတက္ကာဒိကေ န ဝိနောဒေတိ, သော ဣမံ အကုသလဝိတက္ကံ အာသာဋိကံ အဟာရေတွာ ဝိတက္ကဝသိကော ဟုတွာ ဝိစရန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ, သော ယထာ တဿ ဂေါပါလကဿ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា «មិនមែនជាអ្នកកម្ចាត់ស៊ុតរុយ» សេចក្តីថា មិនកម្ចាត់បង់នូវកាមវិតក្កៈជាដើម ដែលកើតឡើងហើយ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា «កាមវិតក្កៈដែលកើតឡើងហើយ» នោះឡើយ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើមិនកម្ចាត់បង់នូវអកុសលវិតក្កៈដែលប្រៀបដូចជាស៊ុតរុយនេះទេ ក៏ក្លាយជាអ្នកលុះក្នុងអំណាចនៃវិតក្កៈ ដើរត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឱ្យចម្រើនឡើងបានឡើយ ភិក្ខុនោះ រមែងសាបសូន្យចាកធម៌ទាំង ៥ គំនរ ដូចជាអ្នកគង្វាលនោះ... ដូច្នោះដែរ។

န ဝဏံ ပဋိစ္ဆာဒေတာ ဟောတီတိ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတီတိအာဒိနာ နယေန သဗ္ဗာရမ္မဏေသု နိမိတ္တံ ဂဏှန္တော ယထာ သော ဂေါပါလကော ဝဏံ န ပဋိစ္ဆာဒေတိ, ဧဝံ သံဝရံ န သမ္ပာဒေတိ. သော ဝိဝဋဒွါရော ဝိစရန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា «មិនមែនជាអ្នកបិទបាំងដំបៅ» សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលកាន់យកនូវនិមិត្តក្នុងអារម្មណ៍ទាំងពួង ដោយវិធីជាដើមថា «កាលបើឃើញរូបដោយភ្នែកហើយ ក៏កាន់យកនូវនិមិត្ត» នោះ រមែងមិនធ្វើនូវសង្វរៈឱ្យបរិបូណ៌ឡើយ ដូចជាអ្នកគង្វាលនោះ មិនបិទបាំងដំបៅដូច្នោះដែរ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើមានទ្វារបើកចំហ (មិនបានសង្រួម) ដើរត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឱ្យចម្រើនឡើងបានឡើយ... តែងសាបសូន្យចាកធម៌ទាំង ៥ គំនរ។

န ဓူမံ ကတ္တာ ဟောတီတိ သော ဂေါပါလကော ဓူမံ ဝိယ ဓမ္မဒေသနာဓူမံ န ကရောတိ, ဓမ္မကထံ ဝါ သရဘညံ ဝါ ဥပနိသိန္နကထံ ဝါ အနုမောဒနံ ဝါ န ကရောတိ. တတော နံ မနုဿာ ဗဟုဿုတော ဂုဏဝါတိ န ဇာနန္တိ, တေ ဂုဏာဂုဏံ အဇာနန္တာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သင်္ဂဟံ န ကရောန္တိ. သော ပစ္စယေဟိ [Pg.165] ကိလမမာနော ဗုဒ္ဓဝစနံ သဇ္ဈာယံ ကာတုံ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ပူရေတုံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា Na dhūmaṃ kattā hoti សេចក្តីថា ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះមិនធ្វើផ្សែងយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មិនធ្វើនូវផ្សែងគឺធម៌ទេសនា មិនធ្វើនូវធម្មកថា ឬសរភញ្ញៈ ឬឧបនិសិន្នកថា (ពាក្យសំដីចំពោះអ្នកដែលចូលមកជិត) ឬអនុមោទនាឡើយយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ មនុស្សទាំងឡាយក៏មិនដឹងថាលោកជាពហុស្សូត មានគុណធម៌ឡើយ ពួកមនុស្សទាំងនោះកាលមិនដឹងនូវគុណនិងមិនមែនគុណ ក៏មិនធ្វើការសង្គ្រោះដោយបច្ច័យ ៤ ឡើយ។ ភិក្ខុនោះកាលលំបាកដោយបច្ច័យទាំងឡាយ ក៏មិនអាចស្វាធ្យាយព្រះពុទ្ធវចនៈ មិនអាចបំពេញវត្តប្រតិបត្តិ មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឲ្យចម្រើនបានឡើយ...។ល។ ជាអ្នកនៅខាងក្រៅ (ចាកសាសនា)។

န တိတ္ထံ ဇာနာတီတိ တိတ္ထဘူတေ ဗဟုဿုတဘိက္ခူ န ဥပသင်္ကမတိ, ဥပသင်္ကမန္တော, ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ဗျဉ္ဇနံ ကထံ ရောပေတဗ္ဗံ, ဣမဿ ဘာသိတဿ ကော အတ္ထော, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပါဠိ ကိံ ဝဒေတိ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ အတ္ထော ကိံ ဒီပေတီ’’တိ ဧဝံ န ပရိပုစ္ဆတိ န ပရိပဉှတိ, န ဇာနာပေတီတိ အတ္ထော. တဿ တေ ဧဝံ အပရိပုစ္ဆတော အဝိဝဋဉ္စေဝ န ဝိဝရန္တိ, ဘာဇေတွာ န ဒဿေန္တိ, အနုတ္တာနီကတဉ္စ န ဥတ္တာနီကရောန္တိ, အပါကဋံ န ပါကဋံ ကရောန္တိ. အနေကဝိဟိတေသု စ ကင်္ခါဌာနိယေသု ဓမ္မေသူတိ အနေကဝိဓာသု ကင်္ခါသု ဧကံ ကင်္ခမ္ပိ န ပဋိဝိနောဒေန္တိ. ကင်္ခါ ဧဝ ဟိ ကင်္ခါဌာနိယာ ဓမ္မာ နာမ. တတ္ထ ဧကံ ကင်္ခမ္ပိ န နီဟရန္တီတိ အတ္ထော. သော ဧဝံ ဗဟုဿုတတိတ္ထံ အနုပသင်္ကမိတွာ သကင်္ခေါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ. ယထာ စ သော ဂေါပါလကော တိတ္ထံ န ဇာနာတိ, ဧဝံ အယမ္ပိ ဘိက္ခု ဓမ္မတိတ္ထံ န ဇာနာတိ, အဇာနန္တော အဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, အဘိဓမ္မိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ပုစ္ဆတိ, ဝိနယဓရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ရူပါရူပပရိစ္ဆေဒံ ပုစ္ဆတိ. တေ အဝိသယေ ပုဋ္ဌာ ကထေတုံ န သက္ကောန္တိ, သော အတ္တနာ သကင်္ခေါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា Na titthaṃ jānāti សេចក្តីថា មិនចូលទៅរកភិក្ខុទាំងឡាយជាពហុស្សូតដែលប្រៀបដូចជាកំពង់ទឹក ទោះបីចូលទៅរក ក៏មិនសួរដេញដោល មិនសួរបញ្ជាក់ មិនធ្វើឲ្យគេដឹងថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ព្យញ្ជនៈនេះ គួរលើកឡើងយ៉ាងដូចម្តេច អត្ថនៃភាសិតនេះ តើដូចម្តេច ក្នុងទីនេះព្រះបាលីពោលយ៉ាងដូចម្តេច ក្នុងទីនេះអត្ថបង្ហាញយ៉ាងដូចម្តេច» នេះជាអត្ថ។ កាលភិក្ខុនោះមិនសួរយ៉ាងនេះ ភិក្ខុពហុស្សូតទាំងឡាយ ក៏មិនបើកសម្តែងនូវធម៌ដែលមិនទាន់បើក មិនចែករំលែកបង្ហាញ មិនធ្វើនូវធម៌ដែលកំបាំងឲ្យរាក់ (ងាយយល់) មិនធ្វើនូវធម៌ដែលមិនច្បាស់ឲ្យច្បាស់ឡើយ។ ពាក្យថា Anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu សេចក្តីថា ក្នុងសេចក្តីសង្ស័យជាច្រើនប្រការ សូម្បីតែសេចក្តីសង្ស័យមួយ ក៏មិនអាចកំចាត់បង់បាន។ ព្រោះថាសេចក្តីសង្ស័យនោះឯង ឈ្មោះថាធម៌ជាទីតាំងនៃសេចក្តីសង្ស័យ។ ក្នុងសេចក្តីសង្ស័យទាំងនោះ សូម្បីតែសេចក្តីសង្ស័យមួយ ក៏មិនអាចដកចេញបាន នេះជាអត្ថ។ ភិក្ខុនោះកាលមិនចូលទៅរកកំពង់ទឹកគឺភិក្ខុពហុស្សូតយ៉ាងនេះ ជាអ្នកមានសេចក្តីសង្ស័យ ក៏មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឲ្យចម្រើនបានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះមិនស្គាល់កំពង់ទឹកយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មិនស្គាល់កំពង់ទឹកគឺធម៌យ៉ាងនោះដែរ កាលមិនស្គាល់ ក៏សួរប្រស្នាក្នុងវិស័យដែលមិនមែនជារបស់ខ្លួន គឺចូលទៅរកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះអភិធម្ម ហើយសួរអំពីកប្បិយៈនិងអកប្បិយៈ ចូលទៅរកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះវិន័យ ហើយសួរអំពីការកំណត់រូបនិងអរូប។ ភិក្ខុទាំងនោះកាលត្រូវគេសួរក្នុងវិស័យដែលមិនមែនជារបស់ខ្លួន ក៏មិនអាចឆ្លើយប្រាប់បាន ចំណែកភិក្ខុនោះខ្លួនឯងក៏នៅតែមានសេចក្តីសង្ស័យ មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឲ្យចម្រើនបានឡើយ...។ល។ ជាអ្នកនៅខាងក្រៅ។

န ပီတံ ဇာနာတီတိ ယထာ သော ဂေါပါလကော ပီတာပီတံ န ဇာနာတိ, ဧဝံ ဓမ္မူပသဉှိတံ ပါမောဇ္ဇံ န ဇာနာတိ န လဘတိ, သဝနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထုံ နိဿာယ အာနိသံသံ န ဝိန္ဒတိ, ဓမ္မဿဝနဂ္ဂံ ဂန္တွာ သက္ကစ္စံ န သုဏာတိ, နိသိန္နော နိဒ္ဒါယတိ, ကထံ ကထေတိ, အညဝိဟိတကော ဟောတိ, သော သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ အသုဏန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា Na pītaṃ jānāti សេចក្តីថា ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះមិនដឹងថាគោផឹកទឹកឬមិនទាន់ផឹកទឹកយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មិនដឹង មិនបាននូវសេចក្តីប្រមោទ្យដែលប្រកបដោយធម៌យ៉ាងនោះដែរ មិនបានទទួលអានិសង្សដោយអាស្រ័យបុណ្យកិរិយាវត្ថុដែលសម្រេចមកពីការស្តាប់ធម៌ កាលទៅកាន់រោងសម្តែងធម៌ ក៏មិនស្តាប់ធម៌ដោយគោរព អង្គុយលក់ខ្លះ និយាយគ្នាលេងខ្លះ មានចិត្តរាយមាយទៅរកអារម្មណ៍ផ្សេងខ្លះ ភិក្ខុនោះកាលមិនស្តាប់ធម៌ដោយគោរព ក៏មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឲ្យចម្រើនបានឡើយ...។ល។ ជាអ្នកនៅខាងក្រៅ។

န ဝီထိံ ဇာနာတီတိ သော ဂေါပါလကော မဂ္ဂါမဂ္ဂံ ဝိယ, – ‘‘အယံ လောကိယော အယံ လောကုတ္တရော’’တိ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ. အဇာနန္တော လောကိယမဂ္ဂေ အဘိနိဝိသိတွာ လောကုတ္တရံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា Na vīthiṃ jānāti សេចក្តីថា ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះមិនស្គាល់ផ្លូវនិងមិនមែនផ្លូវយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មិនដឹងច្បាស់តាមពិតនូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គថា «នេះជាលោកិយ នេះជាលោកុត្តរៈ» យ៉ាងនោះដែរ។ កាលមិនដឹង ក៏ចូលទៅប្រកាន់ស្អិតក្នុងលោកិយមគ្គ ហើយមិនអាចធ្វើលោកុត្តរធម៌ឲ្យកើតឡើងបានឡើយ...។ល។ ជាអ្នកនៅខាងក្រៅ។

န ဂေါစရကုသလော ဟောတီတိ သော ဂေါပါလကော ပဉ္စာဟိကဝါရေ သတ္တာဟိကဝါရေ ဝိယ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ, ‘‘ဣမေ လောကိယာ ဣမေ လောကုတ္တရာ’’တိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ. အဇာနန္တော သုခုမဋ္ဌာနေသု အတ္တနော [Pg.166] ဉာဏံ စရာပေတွာ လောကိယသတိပဋ္ဌာနေ အဘိနိဝိသိတွာ လောကုတ္တရံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា Na gocarakusalo hoti សេចក្តីថា ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះមិនស្គាល់កន្លែងឃ្វាលគោក្នុងរវាង ៥ ថ្ងៃ ឬ ៧ ថ្ងៃយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មិនដឹងច្បាស់តាមពិតនូវសតិបដ្ឋានទាំង ៤ ថា «ធម៌ទាំងនេះជាលោកិយ ធម៌ទាំងនេះជាលោកុត្តរៈ» យ៉ាងនោះដែរ។ កាលមិនដឹង ក៏មិនអាចញ៉ាំងញាណរបស់ខ្លួនឲ្យត្រាច់ទៅក្នុងទីដ៏ល្អិតល្អន់ ហើយចូលទៅប្រកាន់ស្អិតក្នុងលោកិយសតិបដ្ឋាន មិនអាចធ្វើលោកុត្តរសតិបដ្ឋានឲ្យកើតឡើងបានឡើយ...។ល។ ជាអ្នកនៅខាងក្រៅ។

အနဝသေသဒေါဟီ စ ဟောတီတိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ မတ္တံ အဇာနန္တော အနဝသေသံ ဒုဟတိ. နိဒ္ဒေသဝါရေ ပနဿ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေန္တီတိ အဘိဟရိတွာ ပဝါရေန္တိ. ဧတ္ထ ဒွေ အဘိဟာရာ ဝါစာဘိဟာရော စ ပစ္စယာဘိဟာရော စ. ဝါစာဘိဟာရော နာမ မနုဿာ ဘိက္ခုဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘ဝဒေယျာထ, ဘန္တေ, ယေနတ္ထော’’တိ ပဝါရေန္တိ. ပစ္စယာဘိဟာရော နာမ ဝတ္ထာဒီနိ ဝါ တေလဖာဏိတာဒီနိ ဝါ ဂဟေတွာ ဘိက္ခုဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘ဂဏှထ, ဘန္တေ, ယာဝတကေန အတ္ထော’’တိ ဝဒန္တိ. တတြ ဘိက္ခု မတ္တံ န ဇာနာတီတိ ဘိက္ခု တေသု ပစ္စယေသု ပမာဏံ န ဇာနာတိ, – ‘‘ဒါယကဿ ဝသော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသော ဝေဒိတဗ္ဗော, အတ္တနော ထာမော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ရထဝိနီတေ ဝုတ္တနယေန ပမာဏယုတ္တံ အဂ္ဂဟေတွာ ယံ အာဟရန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ဂဏှာတီတိ အတ္ထော. မနုဿာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော န ပုန အဘိဟရိတွာ ပဝါရေန္တိ. သော ပစ္စယေဟိ ကိလမန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ.

ពាក្យថា Anavasesadohī ca hoti សេចក្តីថា គឺកាលមិនដឹងប្រមាណក្នុងការទទួល ក៏បឺតជញ្ជក់ (ទទួលយក) មិនឲ្យមានសេសសល់ឡើយ។ ចំណែកក្នុងនិទ្ទេសវារៈនៃពាក្យនោះ មានពាក្យថា abhihaṭṭhuṃ pavārenti សេចក្តីថា នាំចូលមកជិតហើយបវារណា។ ក្នុងទីនេះ ការនាំមក (អភិហារៈ) មាន ២ យ៉ាង គឺ វាចាភិហារៈ (ការនាំមកដោយវាចា) និង បច្ចយាភិហារៈ (ការនាំមកដោយបច្ច័យ)។ ដែលហៅថា វាចាភិហារៈ គឺមនុស្សទាំងឡាយចូលទៅរកភិក្ខុហើយបវារណាថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់មានសេចក្តីត្រូវការដោយវត្ថុណា សូមមានថេរដីកាប្រាប់មកចុះ»។ ដែលហៅថា បច្ចយាភិហារៈ គឺមនុស្សទាំងឡាយកាន់យកសម្លៀកបំពាក់ជាដើម ឬប្រេងនិងទឹកអំពៅជាដើម ចូលទៅរកភិក្ខុហើយពោលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់មានសេចក្តីត្រូវការត្រឹមណា សូមទទួលយកត្រឹមណោះចុះ»។ ពាក្យថា tatra bhikkhu mattaṃ na jānāti សេចក្តីថា ភិក្ខុមិនដឹងប្រមាណក្នុងបច្ច័យទាំងនោះ គឺមិនទទួលយកតាមប្រមាណដ៏សមគួរ ដោយវិធីដែលពោលទុកក្នុងរថវិនីតសូត្រថា «ត្រូវដឹងអធ្យាស្រ័យរបស់ទាយក ត្រូវដឹងប្រមាណនៃទេយ្យធម៌ ត្រូវដឹងកម្លាំងរបស់ខ្លួន» តែគេនាំយកវត្ថុណាៗមក ក៏ទទួលយកវត្ថុនោះទាំងអស់ នេះជាអត្ថ។ មនុស្សទាំងឡាយកាលមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្ត ក៏មិននាំមកបវារណាទៀតឡើយ។ ភិក្ខុនោះកាលលំបាកដោយបច្ច័យទាំងឡាយ ក៏មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឲ្យចម្រើនបានឡើយ...។ល។ ជាអ្នកនៅខាងក្រៅ។

တေ န အတိရေကပူဇာယ ပူဇေတာ ဟောတီတိ သော ဂေါပါလကော မဟာဥသဘေ ဝိယ တေ ထေရေ ဘိက္ခူ ဣမာယ အာဝိ စေဝ ရဟော စ မေတ္တာယ ကာယကမ္မာဒိကာယ အတိရေကပူဇာယ န ပူဇေတိ. တတော ထေရာ, – ‘‘ဣမေ အမှေသု ဂရုစိတ္တီကာရံ န ကရောန္တီ’’တိ နဝကေ ဘိက္ခူ ဒွီဟိ သင်္ဂဟေဟိ န သင်္ဂဏှန္တိ, န အာမိသသင်္ဂဟေန စီဝရေန ဝါ ပတ္တေန ဝါ ပတ္တပရိယာပန္နေန ဝါ ဝသနဋ္ဌာနေန ဝါ. ကိလမန္တေ မိလာယန္တေပိ နပ္ပဋိဇဂ္ဂန္တိ. ပါဠိံ ဝါ အဋ္ဌကထံ ဝါ ဓမ္မကထာဗန္ဓံ ဝါ ဂုယှဂန္ထံ ဝါ န သိက္ခာပေန္တိ. နဝကာ ထေရာနံ သန္တိကာ သဗ္ဗသော ဣမေ ဒွေ သင်္ဂဟေ အလဘမာနာ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ. ယထာ တဿ ဂေါပါလကဿ ဂေါဂဏော န ဝဍ္ဎတိ, ဧဝံ သီလာဒီနိ န ဝဍ္ဎန္တိ. ယထာ စ သော ဂေါပါလကော ပဉ္စဟိ ဂေါရသေဟိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ, ဧဝံ ပဉ္စဟိ ဓမ္မက္ခန္ဓေဟိ ပရိဗာဟိရာ ဟောန္တိ. သုက္ကပက္ခော ကဏှပက္ခေ ဝုတ္တဝိပလ္လာသဝသေန ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

ពាក្យថា Te na atirekapūjāya pūjetā hoti សេចក្តីថា ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះមិនបូជាគោឧសភៈធំៗយ៉ាងណា ភិក្ខុនោះក៏មិនបូជាភិក្ខុជាថេរៈទាំងឡាយ ដោយការបូជាដ៏ក្រៃលែង គឺកាយកម្មជាដើមដែលប្រកបដោយមេត្តា ទាំងក្នុងទីចំហនិងទីកំបាំងយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយគិតថា «ភិក្ខុទាំងនេះមិនធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងក្នុងយើងឡើយ» ក៏មិនសង្គ្រោះភិក្ខុថ្មីទាំងឡាយដោយការសង្គ្រោះទាំង ២ យ៉ាង គឺមិនសង្គ្រោះដោយអាមិសសង្គ្រោះ មានចីវរ ឬបាត្រ ឬវត្ថុដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងបាត្រ ឬទីសេនាសនៈឡើយ។ ទោះបីភិក្ខុថ្មីទាំងឡាយលំបាក ស្វិតស្រពោនទៅ ក៏មិនជួយថែរក្សាឡើយ។ មិនបង្រៀនព្រះបាលី ឬអដ្ឋកថា ឬការចងក្រងធម្មកថា ឬគម្ពីរដ៏ជ្រាលជ្រៅឡើយ។ ភិក្ខុថ្មីទាំងឡាយកាលមិនបានការសង្គ្រោះទាំង ២ យ៉ាងនេះអំពីសំណាក់ព្រះថេរៈទាំងឡាយដោយប្រការទាំងពួង ក៏មិនអាចតាំងនៅក្នុងសាសនានេះបានឡើយ។ ដូចជាហ្វូងគោរបស់អ្នកគង្វាលនោះមិនចម្រើនយ៉ាងណា គុណធម៌មានសីលជាដើម (របស់ភិក្ខុនោះ) ក៏មិនចម្រើនយ៉ាងនោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះជាអ្នកនៅខាងក្រៅចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាងណា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះក៏ជាអ្នកនៅខាងក្រៅចាកធម្មក្ខន្ធទាំង ៥ យ៉ាងនោះដែរ។ ចំណែកឯសុក្កបក្ខ (ភាគស) គប្បីជ្រាបដោយការផ្សំផ្គុំតាមវិធីផ្ទុយពីអ្វីដែលពោលទុកក្នុងកណ្ហបក្ខ (ភាគខ្មៅ) នេះឯង។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ

မဟာဂေါပါလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសូត្រមហាកោបាលកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၄. စူဠဂေါပါလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការពណ៌នាសូត្រចូឡគោបាលកសូត្រ

၃၅၀. ဧဝံ [Pg.167] မေ သုတန္တိ စူဠဂေါပါလကသုတ္တံ. တတ္ထ ဥက္ကစေလာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တသ္မိံ ကိရ မာပိယမာနေ ရတ္တိံ ဂင်္ဂါသောတတော မစ္ဆော ထလံ ပတ္တော. မနုဿာ စေလာနိ တေလပါတိယံ တေမေတွာ ဥက္ကာ ကတွာ မစ္ဆံ ဂဏှိံသု. နဂရေ နိဋ္ဌိတေ တဿ နာမံ ကရောန္တေ အမှေဟိ နဂရဋ္ဌာနဿ ဂဟိတဒိဝသေ စေလုက္ကာဟိ မစ္ဆော ဂဟိတောတိ ဥက္ကစေလာ-တွေဝဿ နာမံ အကံသု. ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ယသ္မိံ ဌာနေ နိသိန္နဿ သဗ္ဗာ ဂင်္ဂါ ပါကဋာ ဟုတွာ ပညာယတိ, တာဒိသေ ဝါလိကုဿဒေ ဂင်္ဂါတိတ္ထေ သာယနှသမယေ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော နိသီဒိတွာ မဟာဂင်္ဂံ ပရိပုဏ္ဏံ သန္ဒမာနံ ဩလောကေန္တော, – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣမံ ဂင်္ဂံ နိဿာယ ကောစိ ပုဗ္ဗေ ဝဍ္ဎိပရိဟာနိံ ပတ္တော’’တိ အာဝဇ္ဇိတွာ, ပုဗ္ဗေ ဧကံ ဗာလဂေါပါလကံ နိဿာယ အနေကသတသဟဿာ ဂေါဂဏာ ဣမိဿာ ဂင်္ဂါယ အာဝဋ္ဋေ ပတိတွာ သမုဒ္ဒမေဝ ပဝိဋ္ဌာ, အပရံ ပန ပဏ္ဍိတဂေါပါလကံ နိဿာယ အနေကသတသဟဿဂေါဂဏဿ သောတ္ထိ ဇာတာ ဝဍ္ဎိ ဇာတာ အာရောဂျံ ဇာတန္တိ အဒ္ဒသ. ဒိသွာ ဣမံ ကာရဏံ နိဿာယ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ စိန္တေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ.

៣៥០. ពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះជាចូឡគោបាលកសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា ukkacelāya សេចក្តីថា ក្នុងនគរដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ឮថា កាលគេកំពុងកសាងនគរនោះ ក្នុងវេលាយប់ មានត្រីមួយបានឡើងពីខ្សែទឹកនៃទន្លេគង្គាមកលើគោក។ មនុស្សទាំងឡាយបានជ្រលក់សម្លៀកបំពាក់ក្នុងចានប្រេង រួចធ្វើជាចន្លុះ (គប់ភ្លើង) ហើយចាប់យកត្រីនោះ។ កាលនគរនោះកសាងរួចរាល់ ពួកមនុស្សកាលដាក់ឈ្មោះនគរនោះ ក៏និយាយថា «ក្នុងថ្ងៃដែលពួកយើងចាប់យកទីតាំងនគរ ត្រីត្រូវបានចាប់ដោយចន្លុះសម្លៀកបំពាក់» ដូច្នេះហើយ ទើបដាក់ឈ្មោះនគរនោះថា «ឧក្កចេលា» តែម្តង។ ពាក្យថា Bhikkhū āmantesi សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់គង់ក្នុងទីណា ទន្លេគង្គាទាំងអស់ក៏ប្រាកដច្បាស់ដល់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គទ្រង់គង់នៅកំពង់ទន្លេគង្គាដែលមានខ្សាច់ដ៏ច្រើនបែបនោះ ក្នុងវេលាព្រលប់ ហែហមដោយភិក្ខុសង្ឃជាច្រើន ទ្រង់ទតមើលទន្លេគង្គាដ៏ធំដែលពេញប្រៀបហូរទៅ ទ្រង់រំលឹកថា «តើកាលពីមុន ធ្លាប់មាននរណាម្នាក់អាស្រ័យទន្លេគង្គានេះ ហើយដល់នូវសេចក្តីចម្រើន ឬសេចក្តីវិនាសខ្លះដែរឬទេ?» ទ្រង់បានទតឃើញថា «កាលពីមុន ព្រោះអាស្រ័យអ្នកគង្វាលគោល្ងង់ខ្លៅម្នាក់ ហ្វូងគោជាច្រើនសែនក្បាល បានធ្លាក់ចុះក្នុងវង់ទឹកវិលនៃទន្លេគង្គានេះ ហើយហូរចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រអស់ទៅ ប៉ុន្តែ ព្រោះអាស្រ័យអ្នកគង្វាលគោជាបណ្ឌិតម្នាក់ទៀត សេចក្តីសួស្តី សេចក្តីចម្រើន និងការមិនមានរោគ ក៏បានកើតមានដល់ហ្វូងគោជាច្រើនសែនក្បាល»។ លុះទ្រង់ទតឃើញយ៉ាងនេះហើយ ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តថាគតនឹងអាស្រ័យហេតុនេះ ហើយសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ» ទើបត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក។

မာဂဓကောတိ မဂဓရဋ္ဌဝါသီ. ဒုပ္ပညဇာတိကောတိ နိပ္ပညသဘာဝေါ ဒန္ဓော မဟာဇဠော. အသမဝေက္ခိတွာတိ အသလ္လက္ခေတွာ အနုပဓာရေတွာ. ပတာရေသီတိ တာရေတုံ အာရဘိ. ဥတ္တရံ တီရံ သုဝိဒေဟာနန္တိ ဂင်္ဂါယ ဩရိမေ တီရေ မဂဓရဋ္ဌံ, ပါရိမေ တီရေ ဝိဒေဟရဋ္ဌံ, ဂါဝေါ မဂဓရဋ္ဌတော ဝိဒေဟရဋ္ဌံ နေတွာ ရက္ခိဿာမီတိ ဥတ္တရံ တီရံ ပတာရေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥတ္တရံ တီရံ သုဝိဒေဟာန’’န္တိ. အာမဏ္ဍလိကံ ကရိတွာတိ မဏ္ဍလိကံ ကတွာ. အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇိံသူတိ အဝဍ္ဎိံ ဝိနာသံ ပါပုဏိံသု, မဟာသမုဒ္ဒမေဝ ပဝိသိံသု. တေန ဟိ ဂေါပါလကေန ဂါဝေါ ဩတာရေန္တေန ဂင်္ဂါယ ဩရိမတီရေ သမတိတ္ထဉ္စ ဝိသမတိတ္ထဉ္စ ဩလောကေတဗ္ဗံ အဿ, မဇ္ဈေ ဂင်္ဂါယ ဂုန္နံ ဝိဿမဋ္ဌာနတ္ထံ ဒွေ တီဏိ ဝါလိကတ္ထလာနိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာနိ အဿု. တထာ ပါရိမတီရေ တီဏိ စတ္တာရိ တိတ္ထာနိ, ဣမသ္မာ တိတ္ထာ ဘဋ္ဌာ ဣမံ တိတ္ထံ ဂဏှိဿန္တိ, ဣမသ္မာ ဘဋ္ဌာ ဣမန္တိ. အယံ ပန ဗာလဂေါပါလကော ဩရိမတီရေ ဂုန္နံ ဩတရဏတိတ္ထံ သမံ ဝါ ဝိသမံ ဝါ အနောလောကေတွာဝ မဇ္ဈေ [Pg.168] ဂင်္ဂါယ ဂုန္နံ ဝိဿမဋ္ဌာနတ္ထံ ဒွေ တီဏိ ဝါလိကတ္ထလာနိပိ အသလ္လက္ခေတွာဝ ပရတီရေ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဥတ္တရဏတိတ္ထာနိ အသမဝေက္ခိတွာဝ အတိတ္ထေနေဝ ဂါဝေါ ဩတာရေသိ. အထဿ မဟာဥသဘော ဇဝနသမ္ပန္နတာယ စေဝ ထာမသမ္ပန္နတာယ စ တိရိယံ ဂင်္ဂါယ သောတံ ဆေတွာ ပါရိမံ တီရံ ပတွာ ဆိန္နတဋဉ္စေဝ ကဏ္ဋကဂုမ္ဗဂဟနဉ္စ ဒိသွာ, ‘‘ဒုဗ္ဗိနိဝိဋ္ဌမေတ’’န္တိ ဉတွာ ဓုရဂ္ဂ-ပတိဋ္ဌာနောကာသမ္ပိ အလဘိတွာ ပဋိနိဝတ္တိ. ဂါဝေါ မဟာဥသဘော နိဝတ္တော မယမ္ပိ နိဝတ္တိဿာမာတိ နိဝတ္တာ. မဟတော ဂေါဂဏဿ နိဝတ္တဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ဆိဇ္ဇိတွာ မဇ္ဈေ ဂင်္ဂါယ အာဝဋ္ဋံ ဥဋ္ဌပေသိ. ဂေါဂဏော အာဝဋ္ဋံ ပဝိသိတွာ သမုဒ္ဒမေဝ ပတ္တော. ဧကောပိ ဂေါဏော အရောဂေါ နာမ နာဟောသိ. တေနာဟ – ‘‘တတ္ထေဝ အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇိံသူ’’တိ.

ពាក្យថា Māgadhako សេចក្តីថា អ្នករស់នៅក្នុងដែនមគធៈ។ ពាក្យថា Duppaññajātiko សេចក្តីថា ជាអ្នកមានសភាវៈឥតប្រាជ្ញា ល្ងង់ខ្លៅ ជាមនុស្សល្ងីល្ងើខ្លាំង។ ពាក្យថា Asamavekkhitvā សេចក្តីថា មិនបានកំណត់សម្គាល់ មិនបានពិចារណា។ ពាក្យថា Patāresi សេចក្តីថា បានចាប់ផ្តើមញ៉ាំង (ហ្វូងគោ) ឲ្យឆ្លង។ ពាក្យថា Uttaraṃ tīraṃ suvidehānaṃ សេចក្តីថា ដែនមគធៈស្ថិតនៅត្រើយខាងអាយនៃទន្លេគង្គា ដែនវិទេហៈស្ថិតនៅត្រើយខាងនាយ គាត់គិតថានឹងនាំហ្វូងគោពីដែនមគធៈទៅឃ្វាលក្នុងដែនវិទេហៈ ទើបញ៉ាំងហ្វូងគោឲ្យឆ្លងទៅកាន់ត្រើយខាងជើង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «uttaraṃ tīraṃ suvidehānaṃ»។ ពាក្យថា Āmaṇḍalikaṃ karitvā សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យវិលវង់ (ជាវង់មូល)។ ពាក្យថា Anayabyasanaṃ āpajjiṃsu សេចក្តីថា ដល់នូវសេចក្តីមិនចម្រើន និងសេចក្តីវិនាស គឺបានចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រតែម្តង។ ពិតណាស់ អ្នកគង្វាលគោនោះ កាលនឹងញ៉ាំងហ្វូងគោឲ្យចុះទឹក គួរតែពិនិត្យមើលកំពង់ទឹកដ៏ស្មើនិងមិនស្មើនៅត្រើយខាងអាយនៃទន្លេគង្គាផង គួរតែកំណត់សម្គាល់នូវដីទួលខ្សាច់ ២ ឬ ៣ កន្លែងនៅកណ្តាលទន្លេគង្គា ដើម្បីជាទីសម្រាកកម្លាំងរបស់ហ្វូងគោផង។ ព្រមទាំងគួរតែកំណត់សម្គាល់កំពង់ទឹក ៣ ឬ ៤ នៅត្រើយខាងនាយថា «បើគោទាំងឡាយឃ្លាតចាកកំពង់នេះ នឹងឡើងតាមកំពង់នេះ បើឃ្លាតចាកកំពង់នេះ នឹងឡើងតាមកំពង់នេះ» ដូច្នេះជាដើម។ ប៉ុន្តែ អ្នកគង្វាលគោល្ងង់ខ្លៅនេះ មិនបានពិនិត្យមើលកំពង់សម្រាប់ចុះរបស់ហ្វូងគោនៅត្រើយខាងអាយថាស្មើឬមិនស្មើឡើយ មិនបានកំណត់សម្គាល់សូម្បីតែដីទួលខ្សាច់ ២ ឬ ៣ កន្លែងនៅកណ្តាលទន្លេគង្គាសម្រាប់ជាទីសម្រាកកម្លាំងរបស់ហ្វូងគោឡើយ មិនបានពិចារណាកំពង់សម្រាប់ឡើង ៤ ឬ ៥ នៅត្រើយខាងនាយឡើយ ក៏ញ៉ាំងហ្វូងគោឲ្យចុះក្នុងទីដែលមិនមែនជាកំពង់ទឹកតែម្តង។ គ្រានោះ គោឧសភៈធំរបស់គាត់ ព្រោះជាសត្វប្រកបដោយល្បឿនលឿនផង ប្រកបដោយកម្លាំងកាយផង ក៏បានហែលកាត់ទទឹងខ្សែទឹកនៃទន្លេគង្គាទៅដល់ត្រើយខាងនាយ លុះឃើញច្រាំងចោទនិងព្រៃឈើមានបន្លាដ៏ញឹកស្បាត ក៏ដឹងថា «ទីនេះពិបាកនឹងទម្លុះទម្លាយចូលទៅណាស់» កាលមិនបានសូម្បីតែទីកន្លែងសម្រាប់ដាក់ចុងក្រចកជើង ក៏ហែលត្រឡប់មកវិញ។ ហ្វូងគោទាំងឡាយគិតថា «គោឧសភៈធំត្រឡប់មកវិញហើយ ពួកយើងក៏នឹងត្រឡប់ទៅវិញដែរ» ក៏ត្រឡប់មកវិញតាមគ្នា។ ក្នុងទីដែលហ្វូងគោដ៏ធំត្រឡប់មកវិញនោះ ទឹកក៏ដាច់ចេញពីគ្នា បង្កើតជាវង់ទឹកវិលនៅកណ្តាលទន្លេគង្គា។ ហ្វូងគោបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងវង់ទឹកវិលនោះ ហើយហូរទៅដល់មហាសមុទ្រតែម្តង។ សូម្បីតែគោមួយក្បាលក៏មិនបានរួចជីវិតឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «tattheva anayabyasanaṃ āpajjiṃsu» (ហ្វូងគោទាំងនោះក៏ដល់នូវសេចក្តីវិនាសក្នុងទីនោះឯង)។

အကုသလာ ဣမဿ လောကဿာတိ ဣဓ လောကေ ခန္ဓဓာတာယတနေသု အကုသလာ အဆေကာ, ပရလောကေပိ ဧသေဝ နယော. မာရဓေယျံ ဝုစ္စတိ တေဘူမကဓမ္မာ. အမာရဓေယျံ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ. မစ္စုဓေယျမ္ပိ တေဘူမကဓမ္မာဝ. အမစ္စုဓေယျံ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ. တတ္ထ အကုသလာ အဆေကာ. ဝစနတ္ထတော ပန မာရဿ ဓေယျံ မာရဓေယျံ. ဓေယျန္တိ ဌာနံ ဝတ္ထု နိဝါသော ဂေါစရော. မစ္စုဓေယျေပိ ဧသေဝ နယော. တေသန္တိ တေသံ ဧဝရူပါနံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ, ဣမိနာ ဆ သတ္ထာရော ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ពាក្យថា Akusalā imassa lokassa សេចក្តីថា មិនឈ្លាសវៃ មិនប៉ិនប្រសប់ក្នុងខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈក្នុងលោកនេះ សូម្បីក្នុងបរលោក ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ធម៌ជាទីកើតក្នុងភូមិ ៣ ហៅថា ម៉ារធេយ្យៈ (ដែនដីរបស់មារ)។ លោកុត្តរធម៌ ៩ ហៅថា អម៉ារធេយ្យៈ (មិនមែនជាដែនដីរបស់មារ)។ សូម្បីមច្ចុធេយ្យៈ (ដែនដីរបស់សេចក្តីស្លាប់) ក៏សំដៅយកធម៌ជាទីកើតក្នុងភូមិ ៣ នោះឯង។ លោកុត្តរធម៌ ៩ ហៅថា អមច្ចុធេយ្យៈ (មិនមែនជាដែនដីរបស់សេចក្តីស្លាប់)។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ពួកជនដែលមិនឈ្លាសវៃ ឈ្មោះថា មិនប៉ិនប្រសប់។ ម៉្យាងទៀត ដោយវិគ្រោះថា ទីតាំងរបស់មារ ឈ្មោះថា ម៉ារធេយ្យៈ។ ពាក្យថា dheyya សំដៅយក ទីតាំង ទីកន្លែង ទីលំនៅ ឬអារម្មណ៍ជាទីត្រាច់ទៅ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា maccudheyya ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា tesaṃ សេចក្តីថា របស់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដែលមានសភាពបែបនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវគ្រូទាំង ៦ នាក់ ដោយពាក្យនេះ។

၃၅၁. ဧဝံ ကဏှပက္ခံ နိဋ္ဌပေတွာ သုက္ကပက္ခံ ဒဿေန္တော ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗလဝဂါဝေါတိ ဒန္တဂေါဏေ စေဝ ဓေနုယော စ. ဒမ္မဂါဝေါတိ ဒမေတဗ္ဗဂေါဏေ စေဝ အဝိဇာတဂါဝေါ စ. ဝစ္ဆတရေတိ ဝစ္ဆဘာဝံ တရိတွာ ဌိတေ ဗလဝဝစ္ဆေ. ဝစ္ဆကေတိ ဓေနုပကေ တရုဏဝစ္ဆကေ. ကိသာဗလကေတိ အပ္ပမံသလောဟိတေ မန္ဒထာမေ. တာဝဒေဝ ဇာတကောတိ တံဒိဝသေ ဇာတကော. မာတုဂေါရဝကေန ဝုယှမာနောတိ မာတာ ပုရတော ပုရတော ဟုံဟုန္တိ ဂေါရဝံ ကတွာ သညံ ဒဒမာနာ ဥရေန ဥဒကံ ဆိန္ဒမာနာ ဂစ္ဆတိ, ဝစ္ဆကော တာယ ဂေါရဝသညာယ ဓေနုယာ ဝါ ဥရေန ဆိန္နောဒကေန ဂစ္ဆမာနော ‘‘မာတုဂေါရဝကေန ဝုယှမာနော’’တိ ဝုစ္စတိ.

៣៥១. ព្រះមានព្រះភាគ លុះទ្រង់បញ្ចប់កណ្ហបក្ខ យ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងទ្រង់បង្ហាញសុក្កបក្ខ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា «ភូតបុព្វំ ភិក្ខវេ» ដូច្នេះជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «ពលវគាវោ» បានแก่ គោដែលគេបង្ហាត់រួចហើយផង ពួកមេគោផង។ ពាក្យថា «ទម្មគាវោ» បានแก่ គោដែលត្រូវបង្ហាត់ផង ពួកមេគោដែលមិនទាន់កើតកូនផង។ ពាក្យថា «វច្ឆតរា» បានแก่ កូនគោមានកម្លាំង ដែលឆ្លងផុតភាពជាកូនគោតូចហើយ។ ពាក្យថា «វច្ឆកា» បានแก่ កូនគោខ្ចីៗដែលនៅជិតមេគោ។ ពាក្យថា «កិសាបលកា» បានแก่ គោដែលមានសាច់និងឈាមតិច មានកម្លាំងថយថយ។ ពាក្យថា «តាវទេវជាតកោ» បានแก่ កូនគោដែលកើតក្នុងថ្ងៃនោះឯង។ ពាក្យថា «មាតុគោរវកេន វុយ្ហមានោ» សេចក្តីថា មេគោដើរទៅខាងមុខៗ ធ្វើសំឡេង «ហុំហុំ» ជាសំឡេងគោរព ផ្តល់សញ្ញាផង យកទ្រូងកាត់ខ្សែទឹកទៅផង កូនគោដើរទៅតាមសញ្ញានៃសំឡេងគោរពនោះ ឬដើរទៅតាមខ្សែទឹកដែលមេគោបានយកទ្រូងកាត់ហើយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «មាតុគោរវកេន វុយ្ហមានោ»។

၃၅၂. မာရဿ [Pg.169] သောတံ ဆေတွာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန မာရဿ တဏှာသောတံ ဆေတွာ. ပါရံ ဂတာတိ မဟာဥသဘာ နဒီပါရံ ဝိယ သံသာရပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂတာ. ပါရံ အဂမံသူတိ မဟာဥသဘာနံ ပါရင်္ဂတက္ခဏေ ဂင်္ဂါယ သောတဿ တယော ကောဋ္ဌာသေ အတိက္ကမ္မ ဌိတာ မဟာဥသဘေ ပါရံ ပတ္တေ ဒိသွာ တေသံ ဂတမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ပါရံ အဂမံသု. ပါရံ ဂမိဿန္တီတိ စတုမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ ကိလေသာနံ တယော ကောဋ္ဌာသေ ခေပေတွာ ဌိတာ ဣဒါနိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝသေသံ တဏှာသောတံ ဆေတွာ ဗလဝဂါဝေါ ဝိယ နဒီပါရံ သံသာရပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂမိဿန္တီတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓမ္မာနုသာရိနော, သဒ္ဓါနုသာရိနောတိ ဣမေ ဒွေ ပဌမမဂ္ဂသမင်္ဂိနော.

៣៥២. ពាក្យថា «មារស្ស សោតំ ឆេត្វា» សេចក្តីថា កាត់ផ្តាច់នូវខ្សែទឹកគឺតណ្ហារបស់មារ ដោយអរហត្តមគ្គ។ ពាក្យថា «បារំ គតា» សេចក្តីថា ដល់នូវព្រះនិព្វានជាត្រើយនៃសង្សារវដ្ត ដូចជាពួកគោឧសភៈធំៗ ទៅដល់ត្រើយនៃស្ទឹងដូច្នោះ។ ពាក្យថា «បារំ អគមំសុ» សេចក្តីថា ពួកគោដែលឈរឆ្លងផុតចំណែកទឹកទាំង ៣ ភាគនៃខ្សែទឹកស្ទឹងគង្គា ក្នុងខណៈដែលពួកគោឧសភៈធំៗទៅដល់ត្រើយ បានឃើញពួកគោឧសភៈធំៗទៅដល់ត្រើយហើយ ក៏ដើរទៅតាមផ្លូវដែលពួកគោឧសភៈទាំងនោះទៅ ហើយក៏បានទៅដល់ត្រើយ។ ពាក្យថា «បារំ គមិស្សន្តិ» សេចក្តីថា ពួកគោដែលកម្ចាត់បង់នូវចំណែកកិលេសទាំង ៣ ភាគ ដែលត្រូវលះបង់ដោយមគ្គទាំង ៤ ហើយឈរនៅ ឥឡូវនេះ នឹងកាត់ផ្តាច់នូវខ្សែទឹកគឺតណ្ហាដែលនៅសេសសល់ដោយអរហត្តមគ្គ ហើយទៅកាន់ព្រះនិព្វានជាត្រើយនៃសង្សារវដ្ត ដូចជាពួកគោមានកម្លាំងឆ្លងទៅកាន់ត្រើយនៃស្ទឹងដូច្នោះ។ សេចក្តីក្នុងវារៈទាំងពួង គប្បីដឹងដោយន័យនេះឯង។ ពួកបុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តតាមធម៌ និងពួកបុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តតាមសទ្ធា ទាំងពីរពួកនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រកបដោយបឋមមគ្គ។

ဇာနတာတိ သဗ္ဗဓမ္မေ ဇာနန္တေန ဗုဒ္ဓေန. သုပ္ပကာသိတောတိ သုကထိတော. ဝိဝဋန္တိ ဝိဝရိတံ. အမတဒွါရန္တိ အရိယမဂ္ဂေါ. နိဗ္ဗာနပတ္တိယာတိ တဒတ္ထာယ ဝိဝဋံ. ဝိနဠီကတန္တိ ဝိဂတမာနနဠံ ကတံ. ခေမံ ပတ္ထေထာတိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒေန အရဟတ္တံ ပတ္ထေထ, ကတ္တုကာမာ နိဗ္ဗတ္တေတုကာမာ ဟောထာတိ အတ္ထော. ‘‘ပတ္တ’တ္ထာ’’တိပိ ပါဌော. ဧဝရူပံ သတ္ထာရံ လဘိတွာ တုမှေ ပတ္တာယေဝ နာမာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဘဂဝါ ပန ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ.

ពាក្យថា «ជានតា» សេចក្តីថា ដោយព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ដែលទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវធម៌ទាំងពួង។ ពាក្យថា «សុប្បកាសិតោ» សេចក្តីថា ដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកល្អហើយ។ ពាក្យថា «វិវដំ» សេចក្តីថា ដែលបើកហើយ។ ពាក្យថា «អមតទ្វារំ» បានแก่ អរិយមគ្គ។ ពាក្យថា «និព្វានបត្តិយា» សេចក្តីថា បើកហើយដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះនិព្វាននោះ។ ពាក្យថា «វិណឡីកតំ» សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យប្រាសចាកបំពង់គឺមានះ។ ពាក្យថា «ខេមំ បត្ថេថ» សេចក្តីថា ចូរប្រាថ្នានូវអរហត្តផល ដោយកត្តុកម្យតាចិត្ត គឺមានសេចក្តីប្រាថ្នាចង់ធ្វើ ចង់ឱ្យកើតឡើង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ម្យ៉ាងទៀត មានបាឋៈថា «បត្តត្ថា» ផងដែរ។ សេចក្តីថា កាលបើបានជួបព្រះសាស្តាមានសភាពយ៉ាងនេះហើយ ឈ្មោះថាអ្នកទាំងឡាយបានសម្រេចនោះឯង។ សេចក្តីដែលនៅសេសសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បញ្ចប់ទេសនានេះ ដោយអនុសន្ធិដ៏សមគួរ យ៉ាងនេះឯង។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី

စူဠဂေါပါလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃចូឡគោបាលកសូត្រ ចប់ហើយ។

၅. စူဠသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃចូឡសច្ចកសូត្រ

၃၅၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠသစ္စကသုတ္တံ. တတ္ထ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယန္တိ မဟာဝနံ နာမ သယံဇာတံ အရောပိမံ သပရိစ္ဆေဒံ မဟန္တံ ဝနံ. ကပိလဝတ္ထုသာမန္တာ ပန မဟာဝနံ ဟိမဝန္တေန သဟ ဧကာဗဒ္ဓံ အပရိစ္ဆေဒံ ဟုတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ အာဟစ္စ ဌိတံ. ဣဒံ တာဒိသံ န ဟောတိ. သပရိစ္ဆေဒံ မဟန္တံ ဝနန္တိ မဟာဝနံ. ကူဋာဂါရသာလာ ပန မဟာဝနံ နိဿာယ ကတေ အာရာမေ ကူဋာဂါရံ အန္တောကတွာ ဟံသဝဋ္ဋကစ္ဆန္နေန ကတာ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

៣៥៣. ព្រះសូត្រមានដើមថា «ឯវម្មេ សុតំ» នេះ គឺចូឡសច្ចកសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា «មហាវនេ គូដាគារសាលាយំ» សេចក្តីថា ព្រៃដែលឈ្មោះថា «មហាវន» នោះ គឺជាព្រៃធំដែលកើតឡើងឯង មិនមែនគេដាំ មានព្រំប្រទល់កំណត់។ ចំណែកឯព្រៃមហាវនដែលនៅជិតក្រុងកបិលព័ស្តុនោះ ជាប់ជាដីតែមួយជាមួយព្រៃហិមពាន្ត គ្មានព្រំប្រទល់កំណត់ លាតសន្ធឹងទៅដល់មហាសមុទ្រ។ ប៉ុន្តែព្រៃមហាវននេះ មិនមែនជាព្រៃបែបនោះឡើយ។ ព្រៃនេះជាព្រៃធំដែលមានព្រំប្រទល់កំណត់ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «មហាវន»។ ចំណែកឯ «កូដាគារសាលា» គប្បីដឹងថា ជាព្រះគន្ធកុដិរបស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ដ៏មានព្រះភាគ ដែលប្រកបដោយលក្ខណៈគ្រប់យ៉ាង ដែលគេធ្វើឡើងដោយធ្វើផ្ទះមានកំពូលទុកខាងក្នុង ក្នុងអារាមដែលសាងសង់ឡើងអាស្រ័យព្រៃមហាវននោះ ហើយប្រក់ដំបូលរាងដូចជាស្លាបហង្សក្រាប។

သစ္စကော [Pg.170] နိဂဏ္ဌပုတ္တောတိ ပုဗ္ဗေ ကိရ ဧကော နိဂဏ္ဌော စ နိဂဏ္ဌီ စ ပဉ္စ ပဉ္စ ဝါဒသတာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ, ဝါဒံ အာရောပေဿာမာတိ ဇမ္ဗုဒီပေ ဝိစရန္တာ ဝေသာလိယံ သမာဂတာ. လိစ္ဆဝိရာဇာနော ဒိသွာ, – ‘‘တွံ ကော, တွံ ကာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. နိဂဏ္ဌော – ‘‘အဟံ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီတိ ဇမ္ဗုဒီပေ ဝိစရာမီ’’တိ အာဟ. နိဂဏ္ဌီပိ တထာ အာဟ. လိစ္ဆဝိနော, ‘‘ဣဓေဝ အညမညံ ဝါဒံ အာရောပေထာ’’တိ အာဟံသု. နိဂဏ္ဌီ အတ္တနာ ဥဂ္ဂဟိတာနိ ပဉ္စဝါဒသတာနိ ပုစ္ဆိ, နိဂဏ္ဌော ကထေသိ. နိဂဏ္ဌေန ပုစ္ဆိတေပိ နိဂဏ္ဌီ ကထေသိယေဝ. ဧကဿပိ န ဇယော, န ပရာဇယော, ဥဘော သမသမာဝ အဟေသုံ. လိစ္ဆဝိနော, – ‘‘တုမှေ ဥဘောပိ သမသမာ အာဟိဏ္ဍိတွာ ကိံ ကရိဿထ, ဣဓေဝ ဝသထာ’’တိ ဂေဟံ ဒတွာ ဗလိံ ပဋ္ဌပေသုံ. တေသံ သံဝါသမနွာယ စတဿော ဓီတရော ဇာတာ, – ဧကာ သစ္စာ နာမ, ဧကာ လောလာ နာမ, ဧကာ ပဋာစာရာ နာမ, ဧကာ အာစာရဝတီ နာမ. တာပိ ပဏ္ဍိတာဝ အဟေသုံ, မာတာပိတူဟိ ဥဂ္ဂဟိတာနိ ပဉ္စ ပဉ္စ ဝါဒသတာနိ ဥဂ္ဂဟေသုံ. တာ ဝယပတ္တာ မာတာပိတရော အဝေါစုံ – ‘‘အမှာကံ အမ္မာ ကုလေ ဒါရိကာ နာမ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိ ဒတွာ ကုလဃရံ ပေသိတပုဗ္ဗာ နာမ နတ္ထိ. ယော ပန အဂါရိကော တာသံ ဝါဒံ မဒ္ဒိတုံ သက္ကောတိ, တဿ ပါဒပရိစာရိကာ ဟောန္တိ. ယော ပဗ္ဗဇိတော တာသံ မဒ္ဒိတုံ သက္ကောတိ, တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇန္တိ. တုမှေ ကိံ ကရိဿထာ’’တိ? မယမ္ပိ ဧဝမေဝ ကရိဿာမာတိ. စတဿောပိ ပရိဗ္ဗာဇိကဝေသံ ဂဟေတွာ, ‘‘အယံ ဇမ္ဗုဒီပေါ နာမ ဇမ္ဗုယာ ပညာယတီ’’တိ ဇမ္ဗုသာခံ ဂဟေတွာ စာရိကံ ပက္ကမိံသု. ယံ ဂါမံ ပါပုဏန္တိ, တဿ ဒွါရေ ပံသုပုဉ္ဇေ ဝါ ဝါလိကပုဉ္ဇေ ဝါ ဇမ္ဗုဓဇံ ဌပေတွာ, – ‘‘ယော ဝါဒံ အာရောပေတုံ သက္ကောတိ, သော ဣမံ မဒ္ဒတူ’’တိ ဝတွာ ဂါမံ ပဝိသန္တိ. ဧဝံ ဂါမေန ဂါမံ ဝိစရန္တိယော သာဝတ္ထိံ ပါပုဏိတွာ တထေဝ ဂါမဒွါရေ ဇမ္ဗုဓဇံ ဌပေတွာ သမ္ပတ္တမနုဿာနံ အာရောစေတွာ အန္တောနဂရံ ပဝိဋ္ဌာ.

ពាក្យថា «សច្ចកោ និគណ្ឋបុត្តោ» មានរឿងដំណាលមកថា ក្នុងកាលមុន មាននិគ្រន្ថម្នាក់ និងនាងនិគ្រន្ថីម្នាក់ បានរៀនសូត្រវាទៈម្នាក់ៗ ៥០០ ៗ ហើយដើរទៅកាន់ជម្ពូទ្វីប ដោយគិតថា «យើងនឹងលើកឡើងនូវវាទៈ» ក៏បានមកជួបគ្នាក្នុងក្រុងវេសាលី។ ពួកស្តេចលិច្ឆវីបានឃើញហើយ ក៏សួរថា «អ្នកជាអ្នកណា? នាងជាអ្នកណា?»។ និគ្រន្ថឆ្លើយថា «ខ្ញុំដើរទៅក្នុងជម្ពូទ្វីប ដោយគិតថានឹងលើកឡើងនូវវាទៈ»។ នាងនិគ្រន្ថីក៏ឆ្លើយដូច្នោះដែរ។ ពួកស្តេចលិច្ឆវីក៏មានបន្ទូលថា «បើដូច្នោះ ចូរអ្នកទាំងពីរលើកឡើងនូវវាទៈដេញដោលគ្នានៅទីនេះចុះ»។ នាងនិគ្រន្ថីបានសួរវាទៈ ៥០០ ដែលខ្លួនបានរៀនមក និគ្រន្ថក៏បានដោះស្រាយ। កាលដែលនិគ្រន្ថសួរវិញ នាងនិគ្រន្ថីក៏បានដោះស្រាយដូចគ្នា។ ជ័យជម្នះមិនមានដល់ម្នាក់ណាឡើយ ការចាញ់ក៏មិនមានដែរ អ្នកទាំងពីរមានសមត្ថភាពស្មើៗគ្នា។ ពួកស្តេចលិច្ឆវីទើបមានបន្ទូលថា «អ្នកទាំងពីរមានសមត្ថភាពស្មើគ្នាហើយ តើនឹងដើរត្រឡប់ទៅណាទៀត ចូររស់នៅទីនេះចុះ» ហើយក៏បានប្រទានផ្ទះ និងចាត់ចែងគ្រឿងសក្ការៈបូជាថ្វាយ។ អាស្រ័យការរួមរស់ជាមួយគ្នានៃអ្នកទាំងពីរនោះ ទើបបង្កើតបានកូនស្រី ៤ នាក់ គឺម្នាក់ឈ្មោះ សច្ចា ម្នាក់ឈ្មោះ លោលា ម្នាក់ឈ្មោះ បដាចារា ម្នាក់ឈ្មោះ អាចារវតី។ កូនស្រីទាំងនោះ សុទ្ធតែជាអ្នកមានប្រាជ្ញា បានរៀនសូត្រវាទៈម្នាក់ៗ ៥០០ ៗ ដែលឪពុកម្តាយបានរៀនមក។ លុះកូនស្រីទាំងនោះចម្រើនវ័យហើយ ឪពុកម្តាយក៏និយាយថា «កូនទាំងឡាយអើយ ក្នុងត្រកូលរបស់យើង មិនដែលធ្លាប់មានការប្រគល់មាសប្រាក់ជាដើម ហើយបញ្ជូនកូនស្រីទៅកាន់ផ្ទះស្វាមីឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើគ្រហស្ថណាអាចបង្ក្រាបវាទៈរបស់កូនបាន កូនត្រូវធ្វើជាភរិយារបស់គ្រហស្ថនោះ។ បើបព្វជិតណាអាចបង្ក្រាបវាទៈរបស់កូនបាន កូនត្រូវបួសក្នុងសំណាក់របស់បព្វជិតនោះ។ តើកូនទាំងឡាយនឹងធ្វើដូចម្តេច?»។ កូនស្រីទាំងនោះឆ្លើយថា «ពួកយើងក៏នឹងធ្វើដូច្នោះដែរ»។ នាងទាំង ៤ នាក់ ក៏កាន់យកភេទជាបរិព្វាជិកា ហើយគិតថា «ជម្ពូទ្វីបនេះ គេស្គាល់បានដោយសារដើមព្រីង» ទើបកាន់យកមែកព្រីងដើរត្រេចទៅកាន់ចារិក។ នាងទាំងនោះទៅដល់ភូមិណា ក៏ដោតមែកព្រីងជាទង់ទុកលើគំនរផេះ ឬគំនរខ្សាច់ក្បែរទ្វារភូមិនោះ ហើយនិយាយថា «អ្នកណាអាចលើកឡើងនូវវាទៈតទល់បាន ចូរជាន់ឈ្លីមែកព្រីងនេះចុះ» រួចហើយក៏ចូលទៅកាន់ភូមិ។ កាលដែលនាងទាំងនោះដើរត្រេចពីភូមិមួយទៅភូមិមួយយ៉ាងនេះ ក៏បានទៅដល់ក្រុងសាវត្ថី ហើយក៏បានដោតទង់មែកព្រីងទុកក្បែរទ្វារភូមិដូចមុន ប្រាប់ដល់មនុស្សដែលមកជួប រួចហើយក៏ចូលទៅក្នុងក្រុង។

တေန သမယေန ဘဂဝါ သာဝတ္ထိံ နိဿာယ ဇေတဝနေ ဝိဟရတိ. အထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဂိလာနေ ပုစ္ဆန္တော အဇဂ္ဂိတဋ္ဌာနံ ဇဂ္ဂန္တော အတ္တနော ကိစ္စမဟန္တတာယ အညေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဒိဝါတရံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တော ဂါမဒွါရေ ဇမ္ဗုဓဇံ ဒိသွာ, – ‘‘ကိမိဒ’’န္တိ ဒါရကေ ပုစ္ဆိ. တေ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. တေန ဟိ မဒ္ဒထာတိ. န သက္ကောမ, ဘန္တေ, ဘာယာမာတိ. ‘‘ကုမာရာ [Pg.171] မာ ဘာယထ, ‘ကေန အမှာကံ ဇမ္ဗုဓဇော မဒ္ဒါပိတော’တိ ဝုတ္တေ, ဗုဒ္ဓသာဝကေန သာရိပုတ္တတ္ထေရေန မဒ္ဒါပိတော, ဝါဒံ အာရောပေတုကာမာ ဇေတဝနေ ထေရဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆထာတိ ဝဒေယျာထာ’’တိ အာဟ. တေ ထေရဿ ဝစနံ သုတွာ ဇမ္ဗုဓဇံ မဒ္ဒိတွာ ဆဍ္ဍေသုံ. ထေရော ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဝိဟာရံ ဂတော. ပရိဗ္ဗာဇိကာပိ ဂါမတော နိက္ခမိတွာ, ‘‘အမှာကံ ဓဇော ကေန မဒ္ဒါပိတော’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ဒါရကာ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ပရိဗ္ဗာဇိကာ ပုန ဂါမံ ပဝိသိတွာ ဧကေကံ ဝီထိံ ဂဟေတွာ, – ‘‘ဗုဒ္ဓသာဝကော ကိရ သာရိပုတ္တော နာမ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဝါဒံ ကရိဿတိ, သောတုကာမာ နိက္ခမထာ’’တိ အာရောစေသုံ. မဟာဇနော နိက္ခမိ, တေန သဒ္ဓိံ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဇေတဝနံ အဂမိံသု.

សម័យនោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន អាស្រ័យក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ កាលសាកសួរសុខទុក្ខភិក្ខុឈឺផង បោសសម្អាតកន្លែងដែលមិនទាន់បានបោសផង ព្រោះខ្លួនមានកិច្ចការច្រើន ទើបចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាតយឺតជាងភិក្ខុដទៃ បានឃើញទង់មែកព្រីងនៅក្បែរទ្វារភូមិ ក៏សួរពួកក្មេងៗថា «នេះជាអ្វី?»។ ក្មេងៗទាំងនោះក៏បានជម្រាបរឿងនោះ។ ព្រះថេរៈពោលថា «បើដូច្នោះ ចូរអ្នកទាំងឡាយជាន់ឈ្លីចុះ»។ ក្មេងៗជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពួកខ្ញុំមិនហ៊ានជាន់ទេ ពួកខ្ញុំខ្លាច»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលក្មេងៗ កុំខ្លាចឡើយ កាលបើគេសួរថា 'អ្នកណាឱ្យជាន់ឈ្លីទង់មែកព្រីងរបស់យើង' ចូរប្រាប់គេថា 'ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាសាវ័ករបស់ព្រះពុទ្ធ ឱ្យជាន់ឈ្លី បើចង់លើកឡើងនូវវាទៈ ចូរទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះថេរៈក្នុងវត្តជេតពនចុះ'»។ ក្មេងៗទាំងនោះបានស្តាប់ពាក្យរបស់ព្រះថេរៈហើយ ក៏ជាន់ឈ្លីទង់មែកព្រីងនោះចោលទៅ។ ព្រះថេរៈត្រេចទៅបិណ្ឌបាតហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់វត្តវិញ។ ចំណែកឯនាងបរិព្វាជិកាទាំងឡាយ ចេញពីភូមិមក ក៏សួរថា «អ្នកណាឱ្យជាន់ឈ្លីទង់របស់យើង?»។ ក្មេងៗក៏បានប្រាប់រឿងនោះ។ នាងបរិព្វាជិកាទាំងនោះ ក៏ចូលទៅក្នុងភូមិម្តងទៀត ដើរតាមច្រកនីមួយៗ ហើយប្រកាសថា «ឮថា ព្រះសាវ័ករបស់ព្រះពុទ្ធ ឈ្មោះសារីបុត្ត នឹងធ្វើការតតាំងវាទៈជាមួយពួកយើង អ្នកទាំងឡាយណាដែលចង់ស្តាប់ ចូរចេញមកចុះ»។ មហាជនក៏បានចេញមក នាងបរិព្វាជិកាទាំងនោះ ក៏បានទៅកាន់វត្តជេតពនជាមួយមហាជននោះ។

ထေရော – ‘‘အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနေ မာတုဂါမဿ အာဂမနံ နာမ အဖာသုက’’န္တိ ဝိဟာရမဇ္ဈေ နိသီဒိ. ပရိဗ္ဗာဇိကာယော ဂန္တွာ ထေရံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘တုမှေဟိ အမှာကံ ဓဇော မဒ္ဒါပိတော’’တိ? အာမ, မယာ မဒ္ဒါပိတောတိ. မယံ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဝါဒံ ကရိဿာမာတိ. သာဓု ကရောထ, ကဿ ပုစ္ဆာ ကဿ ဝိဿဇ္ဇနံ ဟောတူတိ? ပုစ္ဆာ နာမ အမှာကံ ပတ္တာ, တုမှေ ပန မာတုဂါမာ နာမ ပဌမံ ပုစ္ဆထာတိ အာဟ. တာ စတဿောပိ စတူသု ဒိသာသု ဌတွာ မာတာပိတူနံ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတံ ဝါဒသဟဿံ ပုစ္ဆိံသု. ထေရော ခဂ္ဂေန ကုမုဒနာဠံ ဆိန္ဒန္တော ဝိယ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂဏ္ဌိံ ကတွာ ကထေသိ, ကထေတွာ ပုန ပုစ္ဆထာတိ အာဟ. ဧတ္တကမေဝ, ဘန္တေ, မယံ ဇာနာမာတိ. ထေရော အာဟ – ‘‘တုမှေဟိ ဝါဒသဟဿံ ပုစ္ဆိတံ မယာ ကထိတံ, အဟံ ပန ဧကံ ယေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမိ, တံ တုမှေ ကထေထာ’’တိ. တာ ထေရဿ ဝိသယံ ဒိသွာ, ‘‘ပုစ္ဆထ, ဘန္တေ, ဗျာကရိဿာမာ’’တိ ဝတ္တုံ နာသက္ခိံသု. ‘‘ဝဒ, ဘန္တေ, ဇာနမာနာ ဗျာကရိဿာမာ’’တိ ပုန အာဟံသု.

ព្រះថេរៈគិតថា «ការមកដល់នៃមាតុគ្រាមក្នុងទីលំនៅOrderStatusរបស់យើង មិនជាទីសប្បាយឡើយ» ទើបគង់នៅកណ្តាលវត្ត។ នាងបរិព្វាជិកាទាំងឡាយទៅដល់ហើយ ក៏សួរព្រះថេរៈថា «លោកម្ចាស់ឱ្យគេជាន់ឈ្លីទង់របស់ពួកយើងមែនឬ?»។ ព្រះថេរៈតបថា «អើ ខ្ញុំឱ្យគេជាន់ឈ្លីមែន»។ នាងទាំងនោះពោលថា «ពួកយើងនឹងធ្វើការតតាំងវាទៈជាមួយលោកម្ចាស់»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ប្រពៃហើយ ចូរធ្វើចុះ តើការសួរជាកិច្ចរបស់អ្នកណា ការឆ្លើយជាកិច្ចរបស់អ្នកណា?»។ នាងទាំងនោះពោលថា «ការសួរជាកិច្ចរបស់ពួកយើង»។ ព្រះថេរៈពោលថា «អ្នកទាំងឡាយជាមាតុគ្រាម ចូរចោទសួរមុនចុះ»។ នាងទាំង ៤ នាក់នោះ ឈរក្នុងទិសទាំង ៤ ហើយបានសួរនូវវាទៈមួយពាន់ដែលបានរៀនមកពីសំណាក់ឪពុកម្តាយ។ ព្រះថេរៈបានដោះស្រាយរាល់សំណួរដែលនាងសួរហើយៗ ហាក់ដូចជាយកដាវកាត់ធាងព្រលិត ធ្វើសំណួរទាំងនោះឱ្យលែងមានចំណង លែងមានកន្លែងជំពាក់ រួចហើយពោលថា «ចូរសួរតទៅទៀតចុះ»។ នាងទាំងនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពួកយើងដឹងត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឯង»។ ព្រះថេរៈពោលថា «អ្នកទាំងឡាយបានសួរវាទៈមួយពាន់ ខ្ញុំបានឆ្លើយរួចហើយ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងសួរសំណួរតែមួយម៉ាត់គត់ ចូរអ្នកទាំងឡាយឆ្លើយសំណួរនោះមើល៍»។ នាងទាំងនោះកាលបានឃើញវិស័យរបស់ព្រះថេរៈហើយ ក៏មិនហ៊ានពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចូរសួរចុះ ពួកយើងនឹងដោះស្រាយ» ឡើយ។ នាងទាំងនោះបានជម្រាបម្តងទៀតថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចូរមានថេរដីកាមកចុះ បើពួកយើងដឹង ពួកយើងនឹងដោះស្រាយ»។

ထေရော အယံ ပန ကုလပုတ္တေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပဌမံ သိက္ခာပေတဗ္ဗပဉှောတိ ဝတွာ, – ‘‘ဧကံ နာမ ကိ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. တာ နေဝ အန္တံ, န ကောဋိံ အဒ္ဒသံသု. ထေရော ကထေထာတိ အာဟ. န ပဿာမ, ဘန္တေတိ. တုမှေဟိ ဝါဒသဟဿံ ပုစ္ဆိတံ မယာ ကထိတံ, မယှံ တုမှေ ဧကံ ပဉှမ္ပိ ကထေတုံ န သက္ကောထ, ဧဝံ သန္တေ ကဿ ဇယော ကဿ ပရာဇယောတိ? တုမှာကံ, ဘန္တေ, ဇယော, အမှာကံ ပရာဇယောတိ. ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿထာတိ? တာ မာတာပိတူဟိ ဝုတ္တဝစနံ အာရောစေတွာ, ‘‘တုမှာကံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ အာဟံသု. တုမှေ မာတုဂါမာ နာမ အမှာကံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အမှာကံ ပန သာသနံ ဂဟေတွာ [Pg.172] ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇထာတိ. တာ သာဓူတိ ထေရဿ သာသနံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခုနိသံဃဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိံသု. ပဗ္ဗဇိတာ စ ပန အပ္ပမတ္တာ အာတာပိနိယော ဟုတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု.

ព្រះថេរៈពោលថា «សំណួរនេះ ជាសំណួរដែលត្រូវបង្រៀនដល់កុលបុត្រដែលទើបនឹងបួសមុនដំបូងបង្អស់» រួចហើយក៏សួរថា «អ្វីឈ្មោះថា មួយ?»។ នាងទាំងនោះមិនឃើញទាំងខាងដើម មិនឃើញទាំងខាងចុងនៃសំណួរឡើយ។ ព្រះថេរៈពោលថា «ចូរឆ្លើយមកចុះ»។ នាងទាំងនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពួកយើងមិនយល់ទេ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «អ្នកទាំងឡាយបានសួរវាទៈមួយពាន់ ខ្ញុំបានឆ្លើយរួចហើយ ចំណែកសំណួរតែមួយម៉ាត់របស់ខ្ញុំ អ្នកទាំងឡាយសូម្បីតែមួយក៏ឆ្លើយមិនរួច កាលបើដូច្នោះ តើអ្នកណាឈ្នះ អ្នកណាចាញ់?»។ នាងទាំងនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់ឈ្នះ ពួកយើងចាញ់ហើយ»។ ព្រះថេរៈសួរថា «ឥឡូវនេះ តើអ្នកទាំងឡាយនឹងធ្វើដូចម្តេច?»។ នាងទាំងនោះបានជម្រាបពាក្យដែលឪពុកម្តាយបាននិយាយទុក ហើយពោលថា «ពួកយើងនឹងបួសក្នុងសំណាក់របស់លោកម្ចាស់»។ ព្រះថេរៈពោលថា «អ្នកទាំងឡាយជាមាតុគ្រាម មិនគួរនឹងបួសក្នុងសំណាក់របស់ខ្ញុំឡើយ ប៉ុន្តែ ចូរអ្នកទាំងឡាយកាន់យកពាក្យបណ្តាំរបស់ខ្ញុំ ហើយទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុនីឧបស្ស័យ ហើយបួសចុះ»។ នាងទាំងនោះទទួលថា «សាធុ» ហើយក៏កាន់យកពាក្យបណ្តាំរបស់ព្រះថេរៈ ទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុនីសង្ឃ ហើយបានបួស។ លុះបួសរួចហើយ នាងទាំងនោះជាអ្នកមិនប្រមាទ មានសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានសម្រេចអរហត្តផល។

အယံ သစ္စကော တာသံ စတုန္နမ္ပိ ကနိဋ္ဌဘာတိကော. တာဟိ စတူဟိပိ ဥတ္တရိတရပညော, မာတာပိတူနမ္ပိ သန္တိကာ ဝါဒသဟဿံ, တတော ဗဟုတရဉ္စ ဗာဟိရသမယံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ကတ္ထစိ အဂန္တွာ ရာဇဒါရကေ သိပ္ပံ သိက္ခာပေန္တော တတ္ထေဝ ဝေသာလိယံ ဝသတိ, ပညာယ အတိပူရိတတ္တာ ကုစ္ဆိ မေ ဘိဇ္ဇေယျာတိ ဘီတော အယပဋ္ဋေန ကုစ္ဆိံ ပရိက္ခိပိတွာ စရတိ, ဣမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သစ္စကော နိဂဏ္ဌပုတ္တော’’တိ.

សច្ចកៈនេះ ត្រូវជាប្អូនប្រុសពៅរបស់នាងទាំង ៤ នាក់នោះ។ គេជាអ្នកមានប្រាជ្ញាលើសលប់ជាងនាងទាំង ៤ នាក់នោះទៅទៀត បានរៀនសូត្រវាទៈមួយពាន់ពីសំណាក់ឪពុកម្តាយផង និងលទ្ធិខាងក្រៅដ៏ច្រើនលើសលប់ជាងនោះទៅទៀតផង មិនបានទៅកាន់ទីណាឡើយ គឺស្នាក់នៅក្នុងក្រុងវេសាលីនោះឯង បង្រៀនសិល្បសាស្ត្រដល់ពួកកុមារជាស្តេចលិច្ឆវី គេជាអ្នកខ្លាចក្រែងធ្លាយពោះព្រោះតែមានប្រាជ្ញាច្រើនពេក ទើបយកបន្ទះដែករុំព័ទ្ធពោះដើរត្រេចទៅ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនេះឯង ទើបត្រាស់ថា «សច្ចកោ និគណ្ឋបុត្តោ»។

ဘဿပ္ပဝါဒကောတိ ဘဿံ ဝုစ္စတိ ကထာမဂ္ဂေါ, တံ ပဝဒတိ ကထေတီတိ ဘဿပ္ပဝါဒကော. ပဏ္ဍိတဝါဒေါတိ အဟံ ပဏ္ဍိတောတိ ဧဝံ ဝါဒေါ. သာဓုသမ္မတော ဗဟုဇနဿာတိ ယံ ယံ နက္ခတ္တစာရေန အာဒိသတိ, တံ တံ ယေဘုယျေန တထေဝ ဟောတိ, တသ္မာ အယံ သာဓုလဒ္ဓိကော ဘဒ္ဒကောတိ ဧဝံ သမ္မတော မဟာဇနဿ. ဝါဒေန ဝါဒံ သမာရဒ္ဓေါတိ ကထာမဂ္ဂေန ဒေါသံ အာရောပိတော. အာယသ္မာ အဿဇီတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ အာစရိယော အဿဇိတ္ထေရော. ဇင်္ဃာဝိဟာရံ အနုစင်္ကမမာနောတိ တတော တတော လိစ္ဆဝိရာဇဂေဟတော တံ တံ ဂေဟံ ဂမနတ္ထာယ အနုစင်္ကမမာနော. ယေနာယသ္မာ အဿဇိ တေနုပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? သမယဇာနနတ္ထံ.

ពាក្យថា Bhassappavādako (អ្នកពោលនូវពាក្យសម្តី) សេចក្តីថា លំដាប់ពាក្យសម្តី ហៅថា ភស្សៈ (bhassa) បុគ្គលណាពោល ពោលពាក្យសម្តីនោះ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ភស្សប្បវាទកៈ។ ពាក្យថា Paṇḍitavādo (អ្នកមានវាទៈថាខ្លួនជាបណ្ឌិត) សេចក្តីថា មានវាទៈយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញជាបណ្ឌិត»។ ពាក្យថា Sādhusammato bahujanassa (អ្នកដែលមហាជនសន្មតថាជាបុគ្គលល្អ) សេចក្តីថា គាត់ទាយនូវហេតុការណ៍ណាមួយដោយការដើរនៃនក្ខត្តឫក្ស ហេតុការណ៍នោះៗ ភាគច្រើនតែងតែជាយ៉ាងនោះមែន ព្រោះហេតុនោះ មហាជនទើបសន្មតថា «បុគ្គលនេះមានលទ្ធិល្អ ជាបុគ្គលល្អ» យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Vādena vādaṃ samāraddho (ផ្ដើមចោទប្រកាន់វាទៈដោយវាទៈ) សេចក្តីថា ចោទប្រកាន់ទោសដោយលំដាប់ពាក្យសម្តី។ ពាក្យថា Āyasmā assaji សំដៅលើ ព្រះអស្សជិត្ថេរ ជាព្រះអាចារ្យរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ។ ពាក្យថា Jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno (ដើរចង្ក្រមដោយជើង) សេចក្តីថា ដើរត្រាច់ទៅមកពីផ្ទះរបស់ស្តេចលិច្ឆវីនោះៗ ដើម្បីទៅកាន់ផ្ទះនោះៗ។ ពាក្យថា Yenāyasmā assaji tenupasaṅkami (ចូលទៅជិតព្រះអស្សជិដ៏មានអាយុគង់នៅទីណា) សួរថា ហេតុអ្វីបានជាចូលទៅជិត? ឆ្លើយថា ដើម្បីដឹងនូវលទ្ធិ។

ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဟံ ‘သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’တိ အာဟိဏ္ဍာမိ, ‘သမယံ ပနဿ န ဇာနာမီ’တိ န အာရောပေသိံ. ပရဿ ဟိ သမယံ ဉတွာ အာရောပိတော ဝါဒေါ သွာရောပိတော နာမ ဟောတိ. အယံ ပန သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကော ပညာယတိ အဿဇိတ္ထေရော; သော အတ္တနော သတ္ထု သမယေ ကောဝိဒေါ, ဧတာဟံ ပုစ္ဆိတွာ ကထံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’’တိ. တသ္မာ ဥပသင်္ကမိ. ဝိနေတီတိ ကထံ ဝိနေတိ, ကထံ သိက္ခာပေတီတိ ပုစ္ဆတိ. ထေရော ပန ယသ္မာ ဒုက္ခန္တိ ဝုတ္တေ ဥပါရမ္ဘဿ ဩကာသော ဟောတိ, မဂ္ဂဖလာနိပိ ပရိယာယေန ဒုက္ခန္တိ အာဂတာနိ, အယဉ္စ ဒုက္ခန္တိ ဝုတ္တေ ထေရံ ပုစ္ဆေယျ – ‘‘ဘော အဿဇိ, ကိမတ္ထံ တုမှေ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ. တတော ‘‘မဂ္ဂဖလတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တေ, – ‘‘နယိဒံ, ဘော အဿဇိ, တုမှာကံ သာသနံ နာမ, မဟာအာဃာတနံ နာမေတံ, နိရယုဿဒေါ နာမေသ, နတ္ထိ တုမှာကံ သုခါသာ, ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ ဒုက္ခမေဝ ဇိရာပေန္တာ အာဟိဏ္ဍထာ’’တိ ဒေါသံ အာရောပေယျ, တသ္မာ [Pg.173] ပရဝါဒိဿ ပရိယာယကထံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယထာ ဧသ အပ္ပတိဋ္ဌော ဟောတိ, ဧဝမဿ နိပ္ပရိယာယကထံ ကထေဿာမီတိ စိန္တေတွာ, ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စ’’န္တိ ဣမံ အနိစ္စာနတ္တဝသေနေဝ ကထံ ကထေတိ. ဒုဿုတန္တိ သောတုံ အယုတ္တံ.

ឮថា សច្ចកៈនោះមានគំនិតយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញដើរត្រាច់ទៅដោយគិតថា 'នឹងចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះសមណគោតម' តែមិនទាន់បានចោទប្រកាន់ឡើយ ព្រោះមិនទាន់ដឹងលទ្ធិរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រោះថា វាទៈដែលគេចោទប្រកាន់ក្រោយពីបានដឹងលទ្ធិរបស់អ្នកដទៃហើយ ទើបឈ្មោះថាជាការចោទប្រកាន់ដ៏ល្អ។ ចំណែកព្រះអស្សជិត្ថេរនេះ តែងប្រាកដថាជាសាវករបស់ព្រះសមណគោតម លោកជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងលទ្ធិរបស់ព្រះសាស្តាខ្លួន អាត្មាអញគួរតែសួរលោក រួចតម្កល់ពាក្យសម្តីទុក ហើយសឹមចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះសមណគោតម»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបគាត់ចូលទៅជិត។ ពាក្យថា Vineti (ទូន្មាន) គឺគាត់សួរថា ទូន្មានយ៉ាងដូចម្តេច បង្រៀនយ៉ាងដូចម្តេច។ ចំណែកព្រះថេរៈ គិតថា កាលបើពោលថា «ទុក្ខ» ឱកាសនៃការរករឿង (upārambha) តែងមាន ព្រោះសូម្បីតែមគ្គនិងផល ក៏មកក្នុងគម្ពីរដោយបរិយាយថាជាទុក្ខដែរ។ កាលបើពោលថា «ទុក្ខ» សច្ចកៈនេះនឹងសួរព្រះថេរៈថា «នែលោកអស្សជិ ចុះពួកលោកបួសដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?»។ កាលបើឆ្លើយតបថា «ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មគ្គនិងផល» នោះសច្ចកៈនឹងចោទប្រកាន់ទោសថា «នែលោកអស្សជិ សាសនារបស់ពួកលោកនេះ មិនមែនជាសាសនាទេ នេះជាកន្លែងសម្លាប់សត្វដ៏ធំ នេះជាទីកើនឡើងនៃនរក សេចក្តីសង្ឃឹមក្នុងសុខរបស់ពួកលោកមិនមានឡើយ ពួកលោកតែងតែក្រោកឈរឡើងៗ ហើយដើរត្រាច់ទៅដើម្បីសោយតែសេចក្តីទុក្ខតែម្យ៉ាងដោយពិត» ព្រោះហេតុនោះ ការពោលពាក្យដោយបរិយាយ (pariyāyakatha) ទៅកាន់បុគ្គលអ្នកពោលវាទៈជំទាស់ (paravādī) គឺមិនគួរឡើយ។ ព្រះថេរៈគិតថា «ធ្វើដូចម្តេចឲ្យសច្ចកៈនេះគ្មានទីពឹងផ្អែក (គ្មានបង្អែក)» ទើបពោលពាក្យដោយវគ្គផ្ទាល់ (nippariyāyakatha) ដល់គាត់ ដោយពោលពាក្យនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រូបមិនទៀង» ដោយអំណាចនៃអនិច្ចលក្ខណៈ និងអនត្តលក្ខណៈតែម្យ៉ាង។ ពាក្យថា Dussutaṃ សេចក្តីថា មិនគួរស្ដាប់។

၃၅၄. သန္ထာဂါရေတိ ရာဇကုလာနံ အတ္ထာနုသာသနသန္ထာဂါရသာလာယံ. ယေန တေ လိစ္ဆဝီ တေနုပသင်္ကမီတိ ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ သမယံ အဇာနနဘာဝေန သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝါဒံ န အာရောပေသိံ, ဣဒါနိ ပနဿ မဟာသာဝကေန ကထိတံ သမယံ ဇာနာမိ, ဣမေ စ မမ အန္တေဝါသိကာ ပဉ္စသတာ လိစ္ဆဝီ သန္နိပတိတာ. ဧတေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’’တိ တသ္မာ ဥပသင်္ကမိ. ဉာတညတရေနာတိ ဉာတေသု အဘိညာတေသု ပဉ္စဝဂ္ဂိယတ္ထေရေသု အညတရေန. ပတိဋ္ဌိတန္တိ ယထာ တေန ပတိဋ္ဌိတံ. သစေ ဧဝံ ပတိဋ္ဌိဿတိ, အထ ပန အညဒေဝ ဝက္ခတိ, တတြ မယာ ကိံ သက္ကာ ကာတုန္တိ ဣဒါနေဝ ပိဋ္ဌိံ ပရိဝတ္တေန္တော အာဟ. အာကဍ္ဎေယျာတိ အတ္တနော အဘိမုခံ ကဍ္ဎေယျ. ပရိကဍ္ဎေယျာတိ ပုရတော ပဋိပဏာမေယျ. သမ္ပရိကဍ္ဎေယျာတိ ကာလေန အာကဍ္ဎေယျ, ကာလေန ပရိကဍ္ဎေယျ. သောဏ္ဍိကာကိလဉ္ဇန္တိ သုရာဃရေ ပိဋ္ဌကိလဉ္ဇံ. သောဏ္ဍိကာဓုတ္တောတိ သုရာဓုတ္တော. ဝါလံ ကဏ္ဏေ ဂဟေတွာတိ သုရာပရိဿာဝနတ္ထဝိကံ ဓောဝိတုကာမော ကသဋနိဓုနနတ္ထံ ဥဘောသု ကဏ္ဏေသု ဂဟေတွာ. ဩဓုနေယျာတိ အဓောမုခံ ကတွာ ဓုနေယျ. နိဒ္ဓုနေယျာတိ ဥဒ္ဓံမုခံ ကတွာ ဓုနေယျ. နိပ္ဖောဋေယျာတိ ပုနပ္ပုနံ ပပ္ဖောဋေယျ. သာဏဓောဝိကံ နာမာတိ ဧတ္ထ မနုဿာ သာဏသာဋကကရဏတ္ထံ သာဏဝါကေ ဂဟေတွာ မုဋ္ဌိံ မုဋ္ဌိံ ဗန္ဓိတွာ ဥဒကေ ပက္ခိပန္တိ. တေ တတိယဒိဝသေ သုဋ္ဌု ကိလိန္နာ ဟောန္တိ. အထ မနုဿာ အမ္ဗိလယာဂုသုရာဒီနိ အာဒါယ တတ္ထ ဂန္တွာ သာဏမုဋ္ဌိံ ဂဟေတွာ, ဒက္ခိဏတော ဝါမတော သမ္မုခါ စာတိ တီသု ဖလကေသု သကိံ ဒက္ခိဏဖလကေ, သကိံ ဝါမဖလကေ, သကိံ သမ္မုခဖလကေ ပဟရန္တာ အမ္ဗိလယာဂုသုရာဒီနိ ဘုဉ္ဇန္တာ ပိဝန္တာ ခါဒန္တာ ဓောဝန္တိ. မဟန္တာ ကီဠာ ဟောတိ. ရညော နာဂေါ တံ ကီဠံ ဒိသွာ ဂမ္ဘီရံ ဥဒကံ အနုပဝိသိတွာ သောဏ္ဍာယ ဥဒကံ ဂဟေတွာ သကိံ ကုမ္ဘေ သကိံ ပိဋ္ဌိယံ သကိံ ဥဘောသု ပဿေသု သကိံ အန္တရသတ္ထိယံ ပက္ခိပန္တော ကီဠိတ္ထ. တဒုပါဒါယ တံ ကီဠိတဇာတံ သာဏဓောဝိကံ နာမ ဝုစ္စတိ[Pg.174], တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သာဏဓောဝိကံ နာမ ကီဠိတဇာတံ ကီဠတီ’’တိ. ကိံ သော ဘဝမာနော သစ္စကော နိဂဏ္ဌပုတ္တော, ယော ဘဂဝတော ဝါဒံ အာရောပေဿတီတိ ယော သစ္စကော နိဂဏ္ဌပုတ္တော ဘဂဝတော ဝါဒံ အာရောပေဿတိ, သော ကိံ ဘဝမာနော ကိံ ယက္ခော ဘဝမာနော ဥဒါဟု ဣန္ဒော, ဥဒါဟု ဗြဟ္မာ ဘဝမာနော ဘဂဝတော ဝါဒံ အာရောပေဿတိ? န ဟိ သက္ကာ ပကတိမနုဿေန ဘဂဝတော ဝါဒံ အာရောပေတုန္တိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော.

៣៥៤. ពាក្យថា Santhāgāre សេចក្តីថា ក្នុងសាលាប្រជុំសម្រាប់ប្រឹក្សាកិច្ចការរបស់ពួកក្សត្រ។ ពាក្យថា Yena te licchavī tenupasaṅkami សេចក្តីថា ឮថាសច្ចកៈនោះមានគំនិតយ៉ាងនេះថា «កាលពីមុន អាត្មាអញមិនទាន់បានចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះសមណគោតម ព្រោះតែមិនទាន់ដឹងលទ្ធិ តែពេលនេះ អាត្មាអញបានដឹងលទ្ធិដែលមហាសាវករបស់ព្រះអង្គពោលហើយ ម្យ៉ាងទៀត ពួកស្តេចលិច្ឆវី ៥០០ អង្គនេះ ដែលជាសិស្សរបស់អាត្មាអញ ក៏បានមកប្រជុំគ្នាហើយ។ អាត្មាអញនឹងទៅជាមួយស្តេចទាំងនេះ ដើម្បីចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះសមណគោតម» ព្រោះហេតុនោះ ទើបគាត់ចូលទៅជិត។ ពាក្យថា Ñātaññatarena សេចក្តីថា ក្នុងចំណោមព្រះថេរៈបញ្ចវគ្គីយ៍ដែលល្បីល្បាញនិងស្គាល់គ្នាជាទូទៅ គឺអង្គណាមួយ។ ពាក្យថា Patiṭṭhitaṃ សេចក្តីថា តាមដែលព្រះអស្សជិត្ថេរនោះបានតម្កល់ទុក (ទទួលស្គាល់)។ ប្រសិនបើព្រះសមណគោតមនឹងតម្កល់ទុកយ៉ាងនោះ ឬប្រសិនបើព្រះអង្គនឹងពោលពាក្យផ្សេងទៅវិញ ក្នុងរឿងនោះ តើអាត្មាអញអាចធ្វើអ្វីបានខ្លះ? គាត់ពោលទាំងបែរខ្នងដាក់ភ្លាមៗ។ ពាក្យថា Ākaḍḍheyya សេចក្តីថា ទាញចូលមករកខ្លួន។ ពាក្យថា Parikaḍḍheyya សេចក្តីថា រុញទៅខាងមុខ (ញ៉ាំងឲ្យឱនទៅខាងមុខ)។ ពាក្យថា Samparikaḍḍheyya សេចក្តីថា ជួនកាលទាញចូលមក ជួនកាលរុញទៅ។ ពាក្យថា Soṇḍikākilañjaṃ សេចក្តីថា កន្ទេលសម្រាប់ច្របាច់ម្សៅក្នុងរោងស្រា។ ពាក្យថា Soṇḍikādhutto សេចក្តីថា អ្នកលេងផឹកស្រា (អ្នកប្រមឹកស្រា)។ ពាក្យថា Vālaṃ kaṇṇe gahetvā សេចក្តីថា អ្នកប្រមឹកដែលចង់លាងថង់ចម្រោះស្រា ក៏ចាប់ត្រង់ត្រចៀកទាំងពីរ ដើម្បីរលាស់កាកស្រាចេញ។ ពាក្យថា Odhuneyya សេចក្តីថា ផ្កាប់ចុះក្រោមហើយរលាស់។ ពាក្យថា Niddhuneyya សេចក្តីថា ផ្ងារឡើងលើហើយរលាស់។ ពាក្យថា Nipphoṭeyya សេចក្តីថា រលាស់ចុះឡើងៗ ជាញឹកញាប់។ ពាក្យថា Sāṇadhovikaṃ nāma ក្នុងពាក្យនេះ មនុស្សទាំងឡាយចង់ធ្វើសំពត់ធ្មៃ ក៏យកសរសៃធ្មៃមកចងជាដុំៗ ហើយបោះទៅក្នុងទឹក។ នៅថ្ងៃទីបី សរសៃធ្មៃទាំងនោះក៏រលួយទន់ល្អ។ បន្ទាប់មក មនុស្សទាំងឡាយក៏យកបបរជូរ ស្រា ជាដើម ទៅកាន់ទីនោះ ហើយកាន់ដុំធ្មៃ បោកទៅលើក្តារបីផ្ទាំង គឺបោកលើក្តារខាងស្តាំម្តង ខាងឆ្វេងម្តង ខាងមុខម្តង ទាំងបរិភោគ ផឹក និងទំពារបបរជូរ និងស្រាជាដើម ទាំងបោកលាងធ្មៃទៅ។ នោះជាការលេងកម្សាន្តដ៏ធំ។ ដំរីរបស់ស្តេចឃើញការលេងនោះហើយ ក៏ចុះទៅក្នុងទឹកជ្រៅ យកប្រមោយបឺតទឹកមកព្រួសលើក្បាលម្តង លើខ្នងម្តង លើចំហៀងទាំងពីរម្តង លើចន្លោះភ្លៅម្តង ហើយលេងកម្សាន្ត។ អាស្រ័យហេតុនោះ ការលេងកម្សាន្តបែបនោះ ទើបហៅថា សាណធោវិកៈ (ការលេងបោកលាងធ្មៃ) សំដៅយកការលេងនោះ ទើបពោលថា «លេងល្បែងដែលឈ្មោះថា សាណធោវិកៈ»។ ពាក្យថា Kiṃ so bhavamāno saccako nigaṇṭhaputto, yo bhagavato vādaṃ āropessati សេចក្តីថា សច្ចកៈ និគន្ថបុត្ត ណា នឹងចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ តើសច្ចកៈនោះជាអ្វីទៅ? តើជាយក្ស ឬជាព្រះឥន្ទ្រ ឬជាព្រះព្រហ្ម ទើបអាចចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគបាន? ព្រោះថា មនុស្សធម្មតាមិនអាចចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគបានឡើយ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះ។

၃၅၅. တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ယသ္မိံ သမယေ သစ္စကော အာရာမံ ပါဝိသိ, တသ္မိံ. ကိသ္မိံ ပန သမယေ ပါဝိသီတိ? မဟာမဇ္ဈနှိကသမယေ. ကသ္မာ ပန တသ္မိံ သမယေ စင်္ကမန္တီတိ? ပဏီတဘောဇနပစ္စယဿ ထိနမိဒ္ဓဿ ဝိနောဒနတ္ထံ. ဒိဝါပဓာနိကာ ဝါ တေ. တာဒိသာနဉှိ ပစ္ဆာဘတ္တံ စင်္ကမိတွာ နှတွာ သရီရံ ဥတုံ ဂဏှာပေတွာ နိသဇ္ဇ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တာနံ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ. ယေန တေ ဘိက္ခူတိ သော ကိရ ကုဟိံ သမဏော ဂေါတမောတိ ပရိဝေဏတော ပရိဝေဏံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိတွာ ပဝိသိဿာမီတိ ဝိလောကေန္တော အရညေ ဟတ္ထီ ဝိယ စင်္ကမေ စင်္ကမမာနေ ပံသုကူလိကဘိက္ခူ ဒိသွာ တေသံ သန္တိကံ အဂမာသိ. တံ သန္ဓာယ, ‘‘ယေန တေ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကဟံ နု ခေါ, ဘောတိ ကတရသ္မိံ အာဝါသေ ဝါ မဏ္ဍပေ ဝါတိ အတ္ထော. ဧသ, အဂ္ဂိဝေဿန, ဘဂဝါတိ တဒါ ကိရ ဘဂဝါ ပစ္စူသကာလေ မဟာကရုဏာ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ သဗ္ဗညုတညာဏဇာလံ ပတ္ထရိတွာ ဗောဓနေယျသတ္တံ ဩလောကေန္တော အဒ္ဒသ – ‘‘သွေ သစ္စကော နိဂဏ္ဌပုတ္တော မဟတိံ လိစ္ဆဝိပရိသံ ဂဟေတွာ မမ ဝါဒံ အာရောပေတုကာမော အာဂမိဿတီ’’တိ. တသ္မာ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ဝေသာလိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော မဟာပရိသာယ နိသီဒိတုံ သုခဋ္ဌာနေ နိသီဒိဿာမီတိ ဂန္ဓကုဋိံ အပဝိသိတွာ မဟာဝနေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ. တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဝတ္တံ ဒဿေတွာ အာဂတာ, သစ္စကေန ပုဋ္ဌာ ဒူရေ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ဒဿေန္တာ, ‘‘ဧသ အဂ္ဂိဝေဿန ဘဂဝါ’’တိ အာဟံသု.

៣៥៥. ពាក្យថា Tena kho pana samayena សេចក្តីថា ក្នុងសម័យនោះ គឺក្នុងសម័យដែលសច្ចកៈចូលទៅកាន់អារាម។ សួរថា ចុះគាត់ចូលទៅក្នុងពេលណា? ឆ្លើយថា គឺក្នុងពេលថ្ងៃត្រង់ (មធ្យន្តិកសម័យ)។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាពួកភិក្ខុដើរចង្ក្រមក្នុងពេលនោះ? ឆ្លើយថា ដើម្បីបន្ទោបង់នូវថីនមិទ្ធៈ (សេចក្តីងងុយងោក) ដែលមានអាហារដ៏សម្រិតសម្រាំងជាបច្ច័យ។ ឬមួយក៏ពួកលោកជាអ្នកប្រឹងប្រែងព្យាយាមក្នុងពេលថ្ងៃ។ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសភាពយ៉ាងនោះ ក្រោយពេលឆាន់រួច បានដើរចង្ក្រម ងូតទឹក ធ្វើឲ្យរាងកាយមានធាតុស្មើគ្នា ហើយអង្គុយធ្វើសមណធម៌ ចិត្តតែងតែនឹងនួន (មានអារម្មណ៍តែមួយ)។ ពាក្យថា Yena te bhikkhū សេចក្តីថា ឮថាសច្ចកៈនោះគិតថា «ព្រះសមណគោតមគង់នៅទីណា?» ក៏ដើរពីបរិវេណមួយទៅបរិវេណមួយ សួររក រួចក្រឡេកមើលទៅ ក៏ឃើញពួកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូល កំពុងដើរចង្ក្រមនៅលើទីចង្ក្រម ដូចជាដំរីព្រៃ ទើបចូលទៅជិតភិក្ខុទាំងនោះ។ សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបពោលថា «yena te bhikkhū» ជាដើម។ ពាក្យថា Kahaṃ nu kho, bho សេចក្តីថា តើព្រះគោតមដ៏ចម្រើន គង់នៅក្នុងវត្តណា ឬក្នុងមណ្ឌបណា? នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Esa, aggivessana, bhagavā សេចក្តីថា ឮថា ក្នុងពេលនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ចូលមហាករុណាសមាបត្តិក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ហើយលាតសន្ធឹងនូវសំណាញ់គឺញាណសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ទៅកាន់ម៉ឺនលោកធាតុ ទ្រង់ទតមើលសត្វលោកដែលគួរត្រាស់ដឹង ក៏បានឃើញថា «នៅថ្ងៃស្អែក សច្ចកៈ និគន្ថបុត្ត នឹងនាំពួកក្សត្រលិច្ឆវីយ៉ាងច្រើនមក ដើម្បីចង់ចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះតថាគត»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបទ្រង់រៀបចំសរីរៈតាំងពីព្រលឹម ហែហមដោយភិក្ខុសង្ឃ យាងទៅកាន់ក្រុងវេសាលីដើម្បីបិណ្ឌបាត កាលត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតវិញ ទ្រង់គិតថា «តថាគតនឹងគង់ក្នុងទីដ៏សមគួរ ដើម្បីឲ្យមហាជនបានអង្គុយ» ទើបមិនយាងចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិឡើយ តែទ្រង់គង់ធ្វើទិវាវិហារ (សម្រាកពេលថ្ងៃ) នៅក្រោមម្លប់ឈើមួយដើម ក្នុងព្រៃមហាវន។ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ ធ្វើវត្តចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគរួចហើយ ក៏ដើរមក កាលបើត្រូវសច្ចកៈសួរ ក៏បង្ហាញព្រះដ៏មានព្រះភាគដែលគង់នៅចម្ងាយ រួចពោលថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ នោះគឺព្រះដ៏មានព្រះភាគ»។

မဟတိယာ လိစ္ဆဝိပရိသာယ သဒ္ဓိန္တိ ဟေဋ္ဌာ ပဉ္စမတ္တေဟိ လိစ္ဆဝိသတေဟိ ပရိဝုတောတိ ဝုတ္တံ. တေ ဧတဿ အန္တေဝါသိကာယေဝ, အန္တောဝေသာလိယံ ပန သစ္စကော ပဉ္စမတ္တာနိ လိစ္ဆဝိရာဇသတာနိ ဂဟေတွာ, ‘‘ဝါဒတ္ထိကော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမန္တော’’တိ သုတွာ ဒွိန္နံ ပဏ္ဍိတာနံ ကထာသလ္လာပံ သောဿာမာတိ [Pg.175] ယေဘုယျေန မနုဿာ နိက္ခန္တာ, ဧဝံ သာ ပရိသာ မဟတီ အပရိစ္ဆိန္နဂဏနာ အဟောသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာတိ ဧတေ ဥဘတောပက္ခိကာ, တေ ဧဝံ စိန္တေသုံ – ‘‘သစေ နော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ စောဒေဿန္တိ, ‘ကသ္မာ တုမှေ သမဏံ ဂေါတမံ ဝန္ဒိတ္ထာ’တိ, တေသံ, ‘ကိံ အဉ္ဇလိမတ္တကရဏေနပိ ဝန္ဒိတံ ဟောတီ’တိ ဝက္ခာမ. သစေ နော သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ စောဒေဿန္တိ, ‘ကသ္မာ ဘဂဝန္တံ န ဝန္ဒိတ္ထာ’တိ, ‘ကိံ သီသေန ဘူမိံ ပဟရန္တေနေဝ ဝန္ဒိတံ ဟောတိ, နနု အဉ္ဇလိကမ္မမ္ပိ ဝန္ဒနာ ဧဝါ’တိ ဝက္ခာမာ’’တိ. နာမ ဂေါတ္တန္တိ, ဘော ဂေါတမ, အဟံ အသုကဿ ပုတ္တော ဒတ္တော နာမ မိတ္တော နာမ ဣဓ အာဂတောတိ ဝဒန္တာ နာမံ သာဝေန္တိ နာမ. ဘော ဂေါတမ, အဟံ ဝါသိဋ္ဌော နာမ ကစ္စာနော နာမ ဣဓ အာဂတောတိ ဝဒန္တာ ဂေါတ္တံ သာဝေန္တိ နာမ. ဧတေ ကိရ ဒလိဒ္ဒါ ဇိဏ္ဏကုလပုတ္တာ ပရိသမဇ္ဈေ နာမဂေါတ္တဝသေန ပါကဋာ ဘဝိဿာမာတိ ဧဝံ အကံသု. ယေ ပန တုဏှီဘူတာ နိသီဒိံသု, တေ ကေရာဋိကာ စေဝ အန္ဓဗာလာ စ. တတ္ထ ကေရာဋိကာ, ‘‘ဧကံ ဒွေ ကထာသလ္လာပေ ကရောန္တော ဝိဿာသိကော ဟောတိ, အထ ဝိဿာသေ သတိ ဧကံ ဒွေ ဘိက္ခာ အဒါတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ တတော အတ္တာနံ မောစေန္တာ တုဏှီ နိသီဒန္တိ. အန္ဓဗာလာ အညာဏတာယေဝ အဝက္ခိတ္တမတ္တိကာပိဏ္ဍော ဝိယ ယတ္ထ ကတ္ထစိ တုဏှီဘူတာ နိသီဒန္တိ.

ពាក្យថា Mahatiyā licchaviparisāya saddhiṃ សេចក្តីថា ខាងក្រោមពោលថា ហែហមដោយស្តេចលិច្ឆវីប្រមាណ ៥០០ អង្គ។ ស្តេចទាំងនោះជាសិស្សរបស់សច្ចកៈនេះឯង។ ចំណែកនៅក្នុងក្រុងវេសាលី មហាជនបានឮថា «សច្ចកៈ នាំស្តេចលិច្ឆវីប្រមាណ ៥០០ អង្គ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីចង់ជជែកដេញដោលវាទៈ» ក៏គិតថា «ពួកយើងនឹងស្តាប់ការសន្ទនារបស់បណ្ឌិតទាំងពីរអង្គ» ទើបនាំគ្នាចេញទៅជាច្រើន ធ្វើឲ្យបរិស័ទនោះមានចំនួនច្រើន រាប់មិនអស់។ សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបពោលពាក្យនេះ។ ពាក្យថា Añjaliṃ paṇāmetvā សេចក្តីថា ពួកជនទាំងនោះមានវាទៈទាំងពីរខាង ពួកគេគិតយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិចោទសួរយើងថា ហេតុអ្វីបានជាពួកអ្នកថ្វាយបង្គំព្រះសមណគោតម? យើងនឹងឆ្លើយតបទៅពួកគេវិញថា គ្រាន់តែធ្វើការលើកដៃសំពះ តើឈ្មោះថាថ្វាយបង្គំដែរឬ?។ ប្រសិនបើពួកសម្មាទិដ្ឋិចោទសួរយើងថា ហេតុអ្វីបានជាពួកអ្នកមិនថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ? យើងនឹងឆ្លើយតបទៅពួកគេវិញថា តើការថ្វាយបង្គំ លុះត្រាតែយកក្បាលបោកទៅនឹងដីឬ? ការលើកដៃសំពះ ក៏ជាការថ្វាយបង្គំដែរតើ មិនមែនឬ?» ពួកគេគិតយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Nāmagottaṃ សេចក្តីថា ពួកជនដែលពោលថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាជាកូនរបស់លោកនោះ ឈ្មោះ ទត្តៈ ឈ្មោះ មិត្តៈ បានមកក្នុងទីនេះហើយ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ជម្រាបឈ្មោះ។ ពួកជនដែលពោលថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាជាវាសិដ្ឋគោត្រ ជាកច្ចានគោត្រ បានមកក្នុងទីនេះហើយ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ជម្រាបគោត្រ។ ឮថា ពួកជនទាំងនោះជាកូនអ្នកក្រ ក្នុងត្រកូលចាស់គំរឹល គិតថា «ពួកយើងនឹងល្បីល្បាញក្នុងកណ្តាលជំនុំ ដោយសារតែឈ្មោះនិងគោត្រ» ទើបធ្វើការជម្រាបយ៉ាងនោះ។ ចំណែកពួកជនដែលអង្គុយស្ងៀម គឺជាពួកមនុស្សកុហកបោកប្រាស់ (kerāṭikā) និងពួកមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ (andhabālā)។ ក្នុងចំណោមនោះ ពួកមនុស្សកុហកបោកប្រាស់ គិតថា «កាលបើនិយាយសន្ទនាគ្នាមួយម៉ាត់ពីរម៉ាត់ តែងតែស្និទ្ធស្នាលគ្នា កាលបើមានសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលហើយ ការមិនប្រគេនចង្ហាន់មួយដងពីរដង គឺមិនសមគួរឡើយ» ទើបចង់ដោះខ្លួនពីការប្រគេនចង្ហាន់នោះ ក៏អង្គុយស្ងៀម។ ចំណែកពួកមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ ព្រោះតែមិនដឹងអ្វី ក៏អង្គុយស្ងៀមនៅកន្លែងណាមួយ ដូចជាដុំដីដែលគេបោះចោល។

၃၅၆. ကိဉ္စိဒေဝ ဒေသန္တိ ကဉ္စိ ဩကာသံ ကိဉ္စိ ကာရဏံ, အထဿ ဘဂဝါ ပဉှပုစ္ဆနေ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော အာဟ – ပုစ္ဆ, အဂ္ဂိဝေဿန, ယဒါကင်္ခသီတိ. တဿတ္ထော – ‘‘ပုစ္ဆ ယဒိ အာကင်္ခသိ, န မေ ပဉှဝိဿဇ္ဇနေ ဘာရော အတ္ထိ’’. အထ ဝါ ‘‘ပုစ္ဆ ယံ အာကင်္ခသိ, သဗ္ဗံ တေ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေသိ အသာဓာရဏံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓအဂ္ဂသာဝမဟာသာဝကေဟိ. တေ ဟိ ယဒါကင်္ခသီတိ န ဝဒန္တိ, သုတွာ ဝေဒိဿာမာတိ ဝဒန္တိ. ဗုဒ္ဓါ ပန ‘‘ပုစ္ဆာဝုသော, ယဒါကင်္ခသီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၇) ဝါ, ‘‘ပုစ္ဆ, မဟာရာဇ, ယဒါကင်္ခသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၂) ဝါ,

៣៥៦. ពាក្យថា Kiñcideva desaṃ សេចក្តីថា ឱកាសខ្លះ ហេតុខ្លះ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងញ៉ាំងសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការសួរប្រស្នាឲ្យកើតឡើងដល់សច្ចកៈនោះ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ចូរអ្នកសួរតាមដែលអ្នកប្រាថ្នាចុះ»។ សេចក្តីនៃពាក្យនោះថា «ចូរសួរចុះ ប្រសិនបើអ្នកប្រាថ្នា តថាគតគ្មានការធ្ងន់ធ្ងរក្នុងការដោះស្រាយប្រស្នាឡើយ»។ ម៉្យាងទៀត «ចូរសួរនូវប្រស្នាណាដែលអ្នកប្រាថ្នាចុះ តថាគតនឹងដោះស្រាយប្រស្នាទាំងអស់នោះដល់អ្នក» ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើការបវារណាដោយសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ដែលមិនទូទៅដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ព្រះអគ្គសាវក និងព្រះមហាសាវកទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ព្រះអរហន្តទាំងនោះ មិនដែលពោលថា «ចូរសួរតាមដែលអ្នកប្រាថ្នាចុះ» ឡើយ តែងតែពោលថា «ពួកយើងស្តាប់ហើយ នឹងដឹង»។ ចំណែកព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងតែត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោ ចូរអ្នកសួរតាមដែលអ្នកប្រាថ្នាចុះ» ឬ «បពិត្រមហារាជ ចូរព្រះអង្គសួរតាមដែលព្រះអង្គប្រាថ្នាចុះ» យ៉ាងនេះ។

‘‘ပုစ္ဆ ဝါသဝ မံ ပဉှံ, ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆသိ;

တဿ တဿေဝ ပဉှဿ, အဟံ အန္တံ ကရောမိ တေ’’ ဣတိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၅၆) ဝါ,

ឬត្រាស់ថា «ម្នាលវាសវៈ ចូរអ្នកសួរប្រស្នានឹងតថាគតចុះ នូវប្រស្នាណាមួយដែលអ្នកប្រាថ្នាក្នុងចិត្ត តថាគតនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃប្រស្នានោះៗ ដល់អ្នក» យ៉ាងនេះជាដើម។

‘‘တေန ဟိ တွံ, ဘိက္ခု, သကေ အာသနေ နိသီဒိတွာ ပုစ္ဆ ယဒါကင်္ခသီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၈၅) ဝါ,

ដូចជាពាក្យថា "ម្នាលភិក្ខុ បើដូច្នោះ អ្នកចូរអង្គុយលើអាសនៈរបស់ខ្លួន ហើយសួរនូវសេចក្តីដែលអ្នកប្រាថ្នាចុះ" ដូច្នេះក្តី

‘‘ဗာဝရိဿ [Pg.176] စ တုယှံ ဝါ, သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗသံသယံ;

ကတာဝကာသာ ပုစ္ဆဝှော, ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆထာ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၃၆) ဝါ,

ដូចជាពាក្យថា "អ្នកទាំងឡាយ ដែលតថាគតបានធ្វើឱកាសឲ្យហើយ ចូរស្វែងរកការសួរនូវសេចក្តីសង្ស័យទាំងពួង របស់ពាវរីព្រាហ្មណ៍ក្តី របស់អ្នកទាំងឡាយក្តី នូវសេចក្តីណាមួយដែលអ្នកទាំងឡាយប្រាថ្នាក្នុងចិត្តចុះ" ដូច្នេះក្តី។

‘‘ပုစ္ဆ မံ သဘိယ ပဉှံ, ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆသိ;

တဿ တဿေဝ ပဉှဿ, အဟံ အန္တံ ကရောမိ တေ’’ ဣတိ. (သု. နိ. ၅၁၇) ဝါ –

«ម្នាលសភិយៈ អ្នកចូរចោទសួរប្រស្នានឹងតថាគតចុះ នូវប្រស្នាណាមួយដែលអ្នកប្រាថ្នាក្នុងចិត្ត តថាគតនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃប្រស្នានោះៗ ដល់អ្នក» ដូច្នេះខ្លះ។

တေသံ တေသံ ယက္ခနရိန္ဒဒေဝသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာနံ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေန္တိ. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ, ယံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓဘူမိံ ပတွာ ဧတံ ပဝါရဏံ ပဝါရေယျ. ယော ဗောဓိသတ္တဘူမိယံ ပဒေသဉာဏေပိ ဌိတော

ព្រះដ៏មានព្រះភាគតែងធ្វើនូវសព្វញ្ញុបវារណា (ការបើកឱកាសដោយសព្វញ្ញុតញ្ញាណ) ដល់ពួកយក្ស ស្តេចម៉្យាង ទេវតា សមណៈ ព្រាហ្មណ៍ និងបរិព្វាជក ទាំងនោះៗ។ ការដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានសម្រេចនូវពុទ្ធភូមិហើយ ធ្វើនូវបវារណានេះ មិនមែនជាការអស្ចារ្យឡើយ។ ចំណែកឯព្រះពោធិសត្វណាដែលឋិតនៅក្នុងពោធិសត្វភូមិ សូម្បីក្នុងបទេសញាណ (ញាណមិនទាន់ពេញបរិបូរណ៍)

‘‘ကောဏ္ဍည ပဉှာနိ ဝိယာကရောဟိ,ယာစန္တိ တံ ဣသယော သာဓုရူပါ;

ကောဏ္ဍည ဧသော မနုဇေသု ဓမ္မော,ယံ ဝုဒ္ဓမာဂစ္ဆတိ ဧသ ဘာရော’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၆၀) –

«ម្នាលកោណ្ឌញ្ញៈ ពួកឥសីដែលមានសីលធម៌ល្អតែងអង្វរករអ្នក សូមអ្នកដោះស្រាយនូវប្រស្នានោះៗចុះ ម្នាលកោណ្ឌញ្ញៈ នេះជាធម្មតារបស់មនុស្សលោក ភារៈ (ការដោះស្រាយប្រស្នា) នេះ តែងធ្លាក់មកលើបុគ្គលជាអ្នកចេះដឹង» ដូច្នេះ។

ဧဝံ သက္ကာဒီနံ အတ္ထာယ ဣသီဟိ ယာစိတော

ព្រះពោធិសត្វដែលពួកឥសីទាំងឡាយបានអង្វរករហើយ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សក្កទេវរាជជាដើម យ៉ាងនេះ

‘‘ကတာဝကာသာ ပုစ္ဆန္တု ဘောန္တော,ယံ ကိဉ္စိ ပဉှံ မနသာဘိပတ္ထိတံ;

အဟဉှိ တံ တံ ဝေါ ဝိယာကရိဿံ,ဉတွာ သယံ လောကမိမံ ပရဉ္စာ’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၆၁);

«សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយដែលខ្ញុំបានបើកឱកាសឲ្យហើយ សួរនូវប្រស្នាណាមួយដែលប្រាថ្នាក្នុងចិត្តចុះ ព្រោះថាខ្ញុំដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯងនូវលោកនេះនិងលោកខាងមុខ នឹងដោះស្រាយនូវប្រស្នានោះៗ ដល់លោកទាំងឡាយ» ដូច្នេះ។

ဧဝံ သရဘင်္ဂကာလေ, သမ္ဘဝဇာတကေ စ သကလဇမ္ဗုဒီပံ တိက္ခတ္တုံ ဝိစရိတွာ ပဉှာနံ အန္တကရံ အဒိသွာ သုစိရတေန ဗြာဟ္မဏေန ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဩကာသေ ကာရိတေ, ဇာတိယာ သတ္တဝဿော ရထိကာယံ ပံသုံ ကီဠန္တော ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ အန္တရဝီထိယံ နိသိန္နောဝ –

យ៉ាងនេះ ក្នុងកាលជាសរភង្គឥសី និងក្នុងសម្ភវជាតក កាលដែលព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះសុចីរកៈ ដើរស្វែងរកទូទាំងជម្ពូទ្វីបអស់បីជុំហើយ មិនឃើញនរណាម្នាក់ដែលអាចដោះស្រាយប្រស្នាបាន ក៏បានសួរប្រស្នា កាលបើបើកឱកាសឲ្យហើយ កុមារអាយុ ៧ ឆ្នាំតាំងពីកំណើត កំពុងលេងដីខ្សាច់នៅកណ្តាលផ្លូវថ្នល់ ក៏បានអង្គុយពត់ភ្នែននៅកណ្តាលផ្លូវនោះឯង ហើយពោលថា៖

‘‘တဂ္ဃ တေ အဟမက္ခိဿံ, ယထာပိ ကုသလော တထာ;

ရာဇာ စ ခေါ တံ ဇာနာတိ, ယဒိ ကာဟတိ ဝါ န ဝါ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၆.၁၇၂) –

«ខ្ញុំនឹងប្រាប់អ្នកដោយពិត ដូចជាបុគ្គលអ្នកឈ្លាសវៃយ៉ាងនោះដែរ ម្យ៉ាងទៀត ស្តេច (ឬអ្នក) នឹងដឹងនូវហេតុនោះ ទោះបីនឹងធ្វើតាម ឬមិនធ្វើតាមក៏ដោយ» ដូច្នេះ។

သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေသိ.

ព្រះអង្គទ្រង់បានធ្វើនូវសព្វញ្ញុបវារណាហើយ។

ဧဝံ ဘဂဝတာ သဗ္ဗညုပဝါရဏာယ ပဝါရိတာယ အတ္တမနော ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော, ‘‘ကထံ ပန, ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒိမာဟ.

កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បើកឱកាសដោយសព្វញ្ញុបវារណាយ៉ាងនេះហើយ សច្ចកៈមានចិត្តត្រេកអរ កាលនឹងសួរប្រស្នា ក៏បានពោលពាក្យជាដើមថា «ម្នាលព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចុះដូចម្តេចទៅវិញ?»។

အထဿ [Pg.177] ဘဂဝါ, ‘‘ပဿထ, ဘော, အညံ သာဝကေန ကထိတံ, အညံ သတ္ထာ ကထေတိ, နနု မယာ ပဋိကစ္စေဝ ဝုတ္တံ, ‘သစေ တထာ ပတိဋ္ဌိဿတိ, ယထာဿ သာဝကေန ပတိဋ္ဌိတံ, ဧဝါဟံ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’တိ. အယံ ပန အညမေဝ ကထေတိ, တတ္ထ ကိံ မယာ သက္ကာ ကာတု’’န္တိ ဧဝံ နိဂဏ္ဌဿ ဝစနောကာသော မာ ဟောတူတိ ဟေဋ္ဌာ အဿဇိတ္ထေရေန ကထိတနိယာမေနေဝ ကထေန္တော, ဧဝံ ခေါ အဟံ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိမာဟ. ဥပမာ မံ, ဘော ဂေါတမ, ပဋိဘာတီတိ, ဘော ဂေါတမ, မယှံ ဧကာ ဥပမာ ဥပဋ္ဌာတိ, အာဟရာမိ တံ ဥပမန္တိ ဝဒတိ. ပဋိဘာတု တံ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိ ဥပဋ္ဌာတု တေ, အဂ္ဂိဝေဿန, အာဟရ တံ ဥပမံ ဝိသတ္ထောတိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ဗလကရဏီယာတိ ဗာဟုဗလေန ကတ္တဗ္ဗာ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကာ ကမ္မန္တာ. ရူပတ္တာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလောတိ ရူပံ အတ္တာ အဿာတိ ရူပတ္တာ, ရူပံ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ ဌိတပုဂ္ဂလံ ဒီပေတိ. ရူပေ ပတိဋ္ဌာယာတိ တသ္မိံ အတ္တာတိ ဂဟိတရူပေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ. ပုညံ ဝါ အပုညံ ဝါ ပသဝတီတိ ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ ပဋိလဘတိ. ဝေဒနတ္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမိနာ ကိံ ဒီပေတိ? ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဣမေသံ သတ္တာနံ ပထဝီ ဝိယ ပတိဋ္ဌာ, တေ ဣမေသု ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ပတိဋ္ဌာယ ကုသလာကုသလကမ္မံ နာမ အာယူဟန္တိ. တုမှေ ဧဝရူပံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ အတ္တာနံ ပဋိသေဓေန္တော ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနတ္တာတိ ဒီပေထာတိ အတိဝိယ သကာရဏံ ကတွာ ဥပမံ အာဟရိ. ဣမိနာ စ နိဂဏ္ဌေန အာဟဋဩပမ္မံ နိယတမေဝ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓတော အညော တဿ ကထံ ဆိန္ဒိတွာ ဝါဒေ ဒေါသံ ဒါတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. ဒုဝိဓာ ဟိ ပုဂ္ဂလာ ဗုဒ္ဓဝေနေယျာ စ သာဝကဝေနေယျာ စ. သာဝကဝေနေယျေ သာဝကာပိ ဝိနေန္တိ ဗုဒ္ဓါပိ. ဗုဒ္ဓဝေနေယျေ ပန သာဝကာ ဝိနေတုံ န သက္ကောန္တိ, ဗုဒ္ဓါဝ ဝိနေန္တိ. အယမ္ပိ နိဂဏ္ဌော ဗုဒ္ဓဝေနေယျော, တသ္မာ ဧတဿ ဝါဒံ ဆိန္ဒိတွာ အညော ဒေါသံ ဒါတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. တေနဿ ဘဂဝါ သယမေဝ ဝါဒေ ဒေါသဒဿနတ္ထံ နနု တွံ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိမာဟ.

គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ឱកាសនៃពាក្យសម្តីរបស់សច្ចកនិគន្ថបុត្រ កុំបីមានឡើយថា 'អ្នកទាំងឡាយចូរមើលចុះ ពាក្យមួយសាវ័កបានពោលហើយ ពាក្យមួយទៀតព្រះសាស្តាពោលវិញ តើខ្ញុំមិនបាននិយាយទុកជាមុនទេឬថា បើសាវ័ករបស់ព្រះគោតមនោះតម្កល់ទុកយ៉ាងណា បើព្រះគោតមតម្កល់ទុកយ៉ាងនោះ ខ្ញុំនឹងលើកវាទៈឡើងសង្កត់សង្កិន ចំណែកឯព្រះគោតមនេះពោលផ្សេងទៅវិញ ក្នុងរឿងនោះតើខ្ញុំអាចធ្វើអ្វីបាន?'» ដូច្នេះ ទើបទ្រង់មានព្រះបន្ទូលតាមលំដាប់ដែលព្រះអស្សជិត្ថេរបានពោលទុកខាងក្រោមនោះឯង ដោយទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ខ្ញុំ (តថាគត) យ៉ាងនេះឯង»។ បទថា «ឧបមា មំ ភោ គោតម បដិភាតិ» សេចក្តីថា «ម្នាលព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ឧបមាដ៏មួយរមែងប្រាកដដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងលើកឧបមានោះមកបង្ហាញ» ដូច្នេះ។ បទថា «បដិភាតុ តំ អគ្គិវេសន» សេចក្តីថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ឧបមានោះចូរប្រាកដដល់អ្នកចុះ អ្នកចូរលើកឧបមានោះមកបង្ហាញដោយសេរីចុះ» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទថា «ពលករណីយា» គឺការងារទាំងឡាយមានការធ្វើស្រែចម្ការ និងការជួញដូរជាដើម ដែលត្រូវធ្វើដោយកម្លាំងដៃ។ បទថា «រូបត្តាយំ បុរិសបុគ្គលោ» ក្នុងបទនោះ សេចក្តីថា បុគ្គលណាមានរូបជាខ្លួន (រូបំ អត្តា អស្ស) ឈ្មោះថា រូបត្តា ទ្រង់បង្ហាញនូវបុគ្គលដែលប្រកាន់មាំថារូបជាខ្លួន។ បទថា «រូបេ បតិដ្ឋាយ» សេចក្តីថា ឋិតនៅក្នុងរូបដែលខ្លួនប្រកាន់យកថាជាខ្លួននោះ។ បទថា «បុញ្ញំ វា អបុញ្ញំ វា បសវតិ» សេចក្តីថា រមែងបាននូវកុសល ឬអកុសល។ សូម្បីក្នុងបទមានវេទនាជាខ្លួនជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ តើទ្រង់បង្ហាញអ្វីដោយពាក្យនេះ? ខន្ធទាំង ៥ នេះ រមែងជាទីតម្កល់ដូចជាផែនដី ដល់សត្វទាំងឡាយនេះ សត្វទាំងនោះឋិតនៅក្នុងខន្ធទាំង ៥ នេះហើយ រមែងសន្សំកសាងនូវកុសលកម្ម និងអកុសលកម្ម។ សច្ចកៈបានលើកឧបមាមកបង្ហាញដោយមានហេតុផលយ៉ាងខ្លាំងក្លាថា «អ្នកទាំងឡាយ កាលបដិសេធនូវខ្លួនដែលមានប្រាកដយ៉ាងនេះ តើបង្ហាញថាខន្ធទាំង ៥ ជាអនត្តាឬ?»។ ម្យ៉ាងទៀត ឧបមាដែលនិគន្ថបុត្រលើកមកនេះ គឺជារបស់ទៀងទាត់ណាស់ ក្រៅពីព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធទៅ គ្មាននរណាម្នាក់អាចកាត់ផ្តាច់សម្តីរបស់គេ ហើយចង្អុលបង្ហាញកំហុសក្នុងវាទៈរបស់គេបានឡើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលជាវិនេយ្យសត្វមាន ២ ពួក គឺ ពុទ្ធវិនេយ្យ (សត្វដែលព្រះពុទ្ធគប្បីប្រដៅបាន) និង សាវកវិនេយ្យ (សត្វដែលព្រះសាវ័កគប្បីប្រដៅបាន)។ ពួកសាវកវិនេយ្យ សូម្បីព្រះសាវ័កទាំងឡាយក៏អាចប្រដៅបាន ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក៏អាចប្រដៅបាន។ ចំណែកឯពួកពុទ្ធវិនេយ្យ ព្រះសាវ័កទាំងឡាយមិនអាចប្រដៅបានឡើយ មានតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ ទើបអាចប្រដៅបាន។ សូម្បីសច្ចកនិគន្ថបុត្រនេះ ក៏ជាពុទ្ធវិនេយ្យដែរ ហេតុនោះ ទើបគ្មាននរណាម្នាក់ក្រៅពីព្រះអង្គ អាចកាត់ផ្តាច់វាទៈរបស់គេ ហើយចង្អុលបង្ហាញកំហុសបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញកំហុសក្នុងវាទៈដោយព្រះអង្គឯង ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ តើមិនមែនជាអ្នកទេឬ?»។

အထ နိဂဏ္ဌော စိန္တေသိ – ‘‘အတိဝိယ သမဏော ဂေါတမော မမ ဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေတိ, သစေ ဥပရိ ကောစိ ဒေါသော ဘဝိဿတိ, မမံ ဧကကံယေဝ နိဂ္ဂဏှိဿတိ. ဟန္ဒာဟံ ဣမံ ဝါဒံ မဟာဇနဿာပိ မတ္ထကေ ပက္ခိပါမီ’’တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ – အဟမ္ပိ, ဘော ဂေါတမ, ဧဝံ ဝဒါမိ ရူပံ မေ အတ္တာ…ပေ… ဝိညာဏံ မေ အတ္တာတိ, အယဉ္စ မဟတီ ဇနတာတိ. ဘဂဝါ ပန နိဂဏ္ဌတော သတဂုဏေနပိ [Pg.178] သဟဿဂုဏေနပိ သတသဟဿဂုဏေနပိ ဝါဒီဝရတရော, တသ္မာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ နိဂဏ္ဌော အတ္တာနံ မောစေတွာ မဟာဇနဿ မတ္ထကေ ဝါဒံ ပက္ခိပတိ, နာဿ အတ္တာနံ မောစေတုံ ဒဿာမိ, မဟာဇနတော နိဝတ္တေတွာ ဧကကံယေဝ နံ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ. အထ နံ ကိဉှိ တေ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – နာယံ ဇနတာ မမ ဝါဒံ အာရောပေတုံ အာဂတာ, တွံယေဝ သကလံ ဝေသာလိံ သံဝဋ္ဋိတွာ မမ ဝါဒံ အာရောပေတုံ အာဂတော, တသ္မာ တွံ သကမေဝ ဝါဒံ နိဝေဌေဟိ, မာ မဟာဇနဿ မတ္ထကေ ပက္ခိပသီတိ. သော ပဋိဇာနန္တော အဟဉှိ, ဘော ဂေါတမာတိအာဒိမာဟ.

គ្រានោះ និគន្ថបុត្រគិតថា «ព្រះសមណគោតមនេះ ញ៉ាំងវាទៈរបស់អាត្មាអញឲ្យតម្កល់មាំខ្លាំងណាស់ ប្រសិនបើមានកំហុសណាមួយកើតឡើងខាងលើ ព្រះអង្គមុខជានឹងសង្កត់សង្កិនអាត្មាអញតែម្នាក់ឯងជាមិនខាន។ បើដូច្នោះ អាត្មាអញនឹងទម្លាក់វាទៈនេះទៅលើក្បាលរបស់មហាជនផងដែរ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបគេពោលយ៉ាងនេះថា «ម្នាលព្រះគោតមដ៏ចម្រើន សូម្បីខ្ញុំក៏ពោលយ៉ាងនេះដែរថា រូបជាខ្លួនរបស់ខ្ញុំ...បេ... វិញ្ញាណជាខ្លួនរបស់ខ្ញុំ ហើយមហាជនដ៏ច្រើននេះ ក៏ពោលយ៉ាងនោះដែរ»។ ចំណែកឯព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជាអ្នកមានវាទៈដ៏ប្រសើរជាងនិគន្ថបុត្រនោះ រាប់រយដង រាប់ពាន់ដង រាប់សែនដង ហេតុនោះ ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «និគន្ថបុត្រនេះចង់ដោះខ្លួន ហើយទម្លាក់វាទៈទៅលើក្បាលរបស់មហាជន តថាគតនឹងមិនអនុញ្ញាតឲ្យគេដោះខ្លួនឡើយ តថាគតនឹងបង្វែរចេញពីមហាជន ហើយសង្កត់សង្កិនគេតែម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះ»។ គ្រានោះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់នឹងគេនូវពាក្យជាដើមថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ចុះមហាជននោះមានប្រយោជន៍អ្វីដល់អ្នក?»។ សេចក្តីពន្យល់នៃពាក្យនោះថា មហាជននេះមិនមែនមកដើម្បីលើកវាទៈសង្កត់សង្កិនតថាគតឡើយ គឺមានតែអ្នកម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះដែលបានប្រមូលអ្នកក្រុងវេសាលីទាំងអស់មក ដើម្បីលើកវាទៈសង្កត់សង្កិនតថាគត ហេតុនោះ អ្នកចូរដោះស្រាយតែវាទៈរបស់ខ្លួនឯងចុះ កុំទម្លាក់ទៅលើក្បាលរបស់មហាជនឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ។ សច្ចកៈនោះកាលនឹងទទួលសារភាព ក៏បានពោលពាក្យជាដើមថា «ម្នាលព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ព្រោះថាខ្ញុំ...» ដូច្នេះ។

၃၅၇. ဣတိ ဘဂဝါ နိဂဏ္ဌဿ ဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေတွာ, တေန ဟိ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိ ပုစ္ဆံ အာရဘိ. တတ္ထ တေန ဟီတိ ကာရဏတ္ထေ နိပါတော. ယသ္မာ တွံ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အတ္တတော ပဋိဇာနာသိ, တသ္မာတိ အတ္ထော. သကသ္မိံ ဝိဇိတေတိ အတ္တနော ရဋ္ဌေ. ဃာတေတာယံ ဝါ ဃာတေတုန္တိ ဃာတာရဟံ ဃာတေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဃာတေတုံ. ဇာပေတာယံ ဝါ ဇာပေတုန္တိ ဓနဇာနိရဟံ ဇာပေတဗ္ဗယုတ္တံ ဇာပေတုံ ဇိဏ္ဏဓနံ ကာတုံ. ပဗ္ဗာဇေတာယံ ဝါ ပဗ္ဗာဇေတုန္တိ သကရဋ္ဌတော ပဗ္ဗာဇနာရဟံ ပဗ္ဗာဇေတုံ, နီဟရိတုံ. ဝတ္တိတုဉ္စ အရဟတီတိ ဝတ္တတိ စေဝ ဝတ္တိတုဉ္စ အရဟတိ. ဝတ္တိတုံ ယုတ္တောတိ ဒီပေတိ. ဣတိ နိဂဏ္ဌော အတ္တနော ဝါဒဘေဒနတ္ထံ အာဟဋကာရဏမေဝ အတ္တနော မာရဏတ္ထာယ အာဝုဓံ တိခိဏံ ကရောန္တော ဝိယ ဝိသေသေတွာ ဒီပေတိ, ယထာ တံ ဗာလော. ဧဝံ မေ ရူပံ ဟောတူတိ မမ ရူပံ ဧဝံဝိဓံ ဟောတု, ပါသာဒိကံ အဘိရူပံ အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တံ သုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယ သုသဇ္ဇိတစိတ္တပဋော ဝိယ စ မနာပဒဿနန္တိ. ဧဝံ မေ ရူပံ မာ အဟောသီတိ မမ ရူပံ ဧဝံဝိဓံ မာ ဟောတု, ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဒုဿဏ္ဌိတံ ဝလိတပလိတံ တိလကသမာကိဏ္ဏန္တိ.

៣៥៧. ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ញ៉ាំងវាទៈរបស់និគន្ថបុត្រឲ្យតម្កល់មាំយ៉ាងនេះហើយ ក៏ទ្រង់ផ្តើមសួរប្រស្នាថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ បើដូច្នោះ»។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «តេន ហិ» ជានិបាតក្នុងន័យសម្តែងហេតុ សេចក្តីថា «ព្រោះហេតុតែអ្នកទទួលស្គាល់ខន្ធទាំង ៥ ថាជាខ្លួន ហេតុនោះ»។ បទថា «សកស្មឹ វិជិតេ» គឺក្នុងដែនដីរបស់ខ្លួន។ បទថា «ឃាតេតាយំ វា ឃាតេតុំ» គឺដើម្បីសម្លាប់បុគ្គលដែលគួរដល់ការសម្លាប់ ឬបុគ្គលដែលត្រូវសម្លាប់។ បទថា «ជាបេតាយំ វា ជាបេតុំ» គឺដើម្បីធ្វើឲ្យវិនាសទ្រព្យ ឬធ្វើឲ្យខូចខាតទ្រព្យដល់បុគ្គលដែលគួរដល់ការធ្វើឲ្យវិនាសទ្រព្យ។ បទថា «បព្វាជេតាយំ វា បព្វាជេតុំ» គឺដើម្បីបណ្តេញចេញ ឬកម្ចាត់ចេញនូវបុគ្គលដែលគួរដល់ការបណ្តេញចេញពីដែនដីរបស់ខ្លួន។ បទថា «វត្តិតុញ្ច អរហតិ» សេចក្តីថា រមែងប្រព្រឹត្តទៅផង គួរដើម្បីឲ្យប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចផង ទ្រង់បង្ហាញថា គួរដើម្បីឲ្យប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចរបស់ខ្លួន។ និគន្ថបុត្រនោះ កាលលើកយកហេតុផលមកដើម្បីបំផ្លាញវាទៈរបស់ខ្លួនឯង ប្រៀបដូចជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅដែលធ្វើអាវុធដ៏មុតស្រួចដើម្បីសម្លាប់ខ្លួនឯង គេបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់លាស់។ បទថា «ឯវំ មេ រូបំ ហោតុ» សេចក្តីថា សូមឲ្យរូបរបស់ខ្ញុំមានសភាពយ៉ាងនេះ គឺគួរឲ្យជ្រះថ្លា មានរូបល្អ តុបតែងលម្អល្អ ដូចជាខ្លោងទ្វារមាស ឬដូចជាសំពត់គំនូរដ៏វិចិត្រដែលគេចាត់ចែងយ៉ាងល្អ ជាទីគាប់ចិត្តគួរចង់មើល។ បទថា «ឯវំ មេ រូបំ មា អហោសិ» សេចក្តីថា សូមកុំឲ្យរូបរបស់ខ្ញុំមានសភាពយ៉ាងនេះ គឺមានពណ៌សម្បុរអាក្រក់ ទ្រង់ទ្រាយមិនល្អ មានស្បែកជ្រីវជ្រួញ សក់ស្កូវ និងពាសពេញដោយប្រជ្រុយខ្មៅជាដើម។

တုဏှီ အဟောသီတိ နိဂဏ္ဌော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝိရဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ, ‘‘သမဏော ဂေါတမော မမ ဝါဒံ ဘိန္ဒနတ္ထာယ ကာရဏံ အာဟရိ, အဟံ ဗာလတာယ တမေဝ ဝိသေသေတွာ ဒီပေသိံ, ဣဒါနိ နဋ္ဌောမှိ, သစေ ဝတ္တတီတိ ဝက္ခာမိ, ဣမေ ရာဇာနော ဥဋ္ဌဟိတွာ, ‘အဂ္ဂိဝေဿန, တွံ မမ ရူပေ ဝသော ဝတ္တတီတိ ဝဒသိ, ယဒိ တေ ရူပေ ဝသော ဝတ္တတိ, ကသ္မာ တွံ ယထာ ဣမေ လိစ္ဆဝိရာဇာနော [Pg.179] တာဝတိံသဒေဝသဒိသေဟိ အတ္တဘာဝေဟိ ဝိရောစန္တိ အဘိရူပါ ပါသာဒိကာ, ဧဝံ န ဝိရောစသီ’တိ. သစေ န ဝတ္တတီတိ ဝက္ခာမိ, သမဏော ဂေါတမော ဥဋ္ဌဟိတွာ, ‘အဂ္ဂိဝေဿန, တွံ ပုဗ္ဗေ ဝတ္တတိ မေ ရူပသ္မိံ ဝသောတိ ဝတွာ ဣဒါနိ ပဋိက္ခိပသီ’တိ ဝါဒံ အာရောပေဿတိ. ဣတိ ဝတ္တတီတိ ဝုတ္တေပိ ဧကော ဒေါသော, န ဝတ္တတီတိ ဝုတ္တေပိ ဧကော ဒေါသော’’တိ တုဏှီ အဟောသိ. ဒုတိယမ္ပိ ဘဂဝါ ပုစ္ဆိ, ဒုတိယမ္ပိ တုဏှီ အဟောသိ. ယသ္မာ ပန ယာဝတတိယံ ဘဂဝတာ ပုစ္ဆိတေ အဗျာကရောန္တဿ သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလတိ, ဗုဒ္ဓါ စ နာမ သတ္တာနံယေဝ အတ္ထာယ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမီနံ ပူရိတတ္တာ သတ္တေသု ဗလဝအနုဒ္ဒယာ ဟောန္တိ. တသ္မာ ယာဝတတိယံ အပုစ္ဆိတွာ အထ ခေါ ဘဂဝါ သစ္စကံ နိဂဏ္ဌပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ဧတံ ‘‘ဗျာကရောဟီ ဒါနီ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ.

បទថា «តុណ្ហី អហោសិ» សេចក្តីថា និគន្ថបុត្រដឹងនូវភាពផ្ទុយគ្នាក្នុងទីនេះហើយ គិតថា «ព្រះសមណគោតមបានលើកហេតុផលមកដើម្បីបំផ្លាញវាទៈរបស់អាត្មាអញ ចំណែកឯអាត្មាអញវិញ ព្រោះតែភាពល្ងង់ខ្លៅ ក៏បានបង្ហាញសង្កត់ធ្ងន់លើហេតុផលនោះឯង ឥឡូវនេះ អាត្មាអញវិនាសហើយ ប្រសិនបើអាត្មាអញឆ្លើយថា 'ប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច' ពួកស្តេចលិច្ឆវីទាំងនេះមុខជានឹងក្រោកឈរឡើងហើយនិយាយថា 'ម្នាលអគ្គិវេសនៈ អ្នកឯងនិយាយថារូបប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចរបស់អ្នក បើរូបប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចរបស់អ្នកមែន ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនរុងរឿង មានរូបល្អ គួរឲ្យជ្រះថ្លា ដូចជាពួកស្តេចលិច្ឆវីទាំងនេះ ដែលរុងរឿងដោយអត្តភាពប្រៀបដូចជាពួកទេវតាក្នុងឋានតាវតឹង្ស?' ប្រសិនបើអាត្មាអញឆ្លើយថា 'មិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចទេ' ព្រះសមណគោតមមុខជានឹងក្រោកឈរឡើងហើយចោទប្រកាន់ថា 'ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ពីមុនអ្នកនិយាយថារូបរបស់ខ្ញុំប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចរបស់ខ្ញុំ តែឥឡូវនេះអ្នកបែរជាបដិសេធទៅវិញ'។ យ៉ាងនេះ ទោះបីឆ្លើយថា 'ប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច' ក៏មានទោសម្យ៉ាង ទោះបីឆ្លើយថា 'មិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច' ក៏មានទោសម្យ៉ាងដែរ» គិតដូច្នេះហើយ ក៏នៅស្ងៀម។ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់សួរ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង គេក៏នៅស្ងៀម។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែបុគ្គលណាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សួររហូតដល់គម្រប់បីដងហើយ មិនព្រមឆ្លើយ ក្បាលរបស់បុគ្គលនោះរមែងធ្លាយជាប្រាំពីរភាគ ហើយធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ព្រោះទ្រង់បានបំពេញបារមីទាំងឡាយអស់បួនអសង្ខេយ្យ និងក្រៅពីនោះមួយសែនកប្ប ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សត្វលោកទាំងឡាយ ទើបទ្រង់មានព្រះមហាករុណាទោសដ៏ខ្លាំងក្លាចំពោះសត្វលោក។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទាន់ត្រាស់សួរជាគម្រប់បីដងឡើយ ក៏ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលទៅកាន់សច្ចកនិគន្ថបុត្រនូវពាក្យនេះ គឺទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ចូរអ្នកឆ្លើយមកឥឡូវនេះ»។

တတ္ထ သဟဓမ္မိကန္တိ သဟေတုကံ သကာရဏံ. ဝဇိရံ ပါဏိမှိ အဿာတိ ဝဇိရပါဏိ. ယက္ခောတိ န ယော ဝါ သော ဝါ ယက္ခော, သက္ကော ဒေဝရာဇာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာဒိတ္တန္တိ အဂ္ဂိဝဏ္ဏံ. သမ္ပဇ္ဇလိတန္တိ သုဋ္ဌု ပဇ္ဇလိတံ. သဇောတိဘူတန္တိ သမန္တတော ဇောတိဘူတံ, ဧကဂ္ဂိဇာလဘူတန္တိ အတ္ထော. ဌိတော ဟောတီတိ မဟန္တံ သီသံ, ကန္ဒလမကုလသဒိသာ ဒါဌာ, ဘယာနကာနိ အက္ခိနာသာဒီနီတိ ဧဝံ ဝိရူပရူပံ မာပေတွာ ဌိတော. ကသ္မာ ပနေသ အာဂတောတိ? ဒိဋ္ဌိဝိဿဇ္ဇာပနတ္ထံ. အပိစ, ‘‘အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ဓမ္မံ ဒေသေယျံ, ပရေ စ မေ န အာဇာနေယျု’’န္တိ ဧဝံ ဓမ္မဒေသနာယ အပ္ပောဿုက္ကဘာဝံ အာပန္နေ ဘဂဝတိ သက္ကော မဟာဗြဟ္မုနာ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ, ‘‘ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေထ, တုမှာကံ အာဏာယ အဝတ္တမာနေ မယံ ဝတ္တာပေဿာမ, တုမှာကံ ဓမ္မစက္ကံ ဟောတု, အမှာကံ အာဏာစက္က’’န္တိ ပဋိညမကာသိ. တသ္မာ ‘‘အဇ္ဇ သစ္စကံ တာသေတွာ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇာပေဿာမီ’’တိ အာဂတော.

ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «សហធម្មិកំ» គឺប្រកបដោយហេតុ ប្រកបដោយការណ៍។ បុគ្គលណាមានវជិរៈ (កងចក្រ ឬអាវុធវជ្រ) នៅក្នុងដៃ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា វជិរបាណិ។ បទថា «យក្ខោ» មិនមែនជាយក្សធម្មតាណាមួយឡើយ គឺគប្បីដឹងថាជាសក្កទេវរាជ។ បទថា «អាទិត្តំ» គឺមានពណ៌ដូចជាភ្លើង។ បទថា «សម្បជ្ជលិតំ» គឺឆេះរុងរឿងខ្លាំង។ បទថា «សជោតិភូតំ» សេចក្តីថា មានពន្លឺភ្លឺស្វាងជុំវិញ គឺមានអណ្តាតភ្លើងតែមួយដុំដ៏ក្រាស់ក្រែល។ បទថា «ឋិតោ ហោតិ» សេចក្តីថា និមិត្តខ្លួនមានក្បាលដ៏ធំ មានចង្កូមដូចជាត្របកផ្កាចេក មានភ្នែកនិងច្រមុះជាដើមគួរឲ្យខ្លាច រួចឈរនៅ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាសក្កទេវរាជនោះមក? នេះជាសំណួរ។ ឆ្លើយថា ដើម្បីឲ្យសច្ចកៈលះបង់នូវទិដ្ឋិ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ខ្វល់ខ្វាយតិចក្នុងការសម្តែងធម៌ ដោយទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ប្រសិនបើតថាគតសម្តែងធម៌ ហើយអ្នកដទៃមិនយល់សេចក្តីនៃធម៌របស់តថាគតឡើយ» គ្រានោះ សក្កទេវរាជបានមកជាមួយព្រះមហាព្រហ្ម ហើយបានធ្វើការប្តេជ្ញាថា «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ សូមព្រះអង្គសម្តែងធម៌ចុះ កាលបើពួកសត្វមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមព្រះឱវាទរបស់ព្រះអង្គទេ ពួកយើងនឹងធ្វើឲ្យគេប្រព្រឹត្តទៅតាម សូមធម្មចក្រមានដល់ព្រះអង្គ សូមអាណាចក្រមានដល់ពួកយើង»។ ព្រោះហេតុនោះ សក្កទេវរាជគិតថា «ថ្ងៃនេះ អាត្មាអញនឹងគំរាមកំហែងសច្ចកៈឲ្យខ្លាច ហើយឲ្យគេឆ្លើយប្រស្នា» ទើបមកក្នុងទីនេះ។

ဘဂဝါ စေဝ ပဿတိ, သစ္စကော စ နိဂဏ္ဌပုတ္တောတိ ယဒိ ဟိ တံ အညေပိ ပဿေယျုံ. တံ ကာရဏံ အဂရု အဿ, ‘‘သမဏော ဂေါတမော သစ္စကံ အတ္တနော ဝါဒေ အနောတရန္တံ ဉတွာ ယက္ခံ အာဝါဟေတွာ ဒဿေသိ, တတော သစ္စကော ဘယေန ကထေသီ’’တိ ဝဒေယျုံ. တသ္မာ ဘဂဝါ စေဝ ပဿတိ သစ္စကော စ. တဿ တံ ဒိသွာဝ သကလသရီရတော သေဒါ မုစ္စိံသု, အန္တောကုစ္ဆိ ဝိပရိဝတ္တမာနာ မဟာရဝံ ရဝိ. သော ‘‘အညေပိ နု ခေါ ပဿန္တီ’’တိ ဩလောကေန္တော [Pg.180] ကဿစိ လောမဟံသမတ္တမ္ပိ န အဒ္ဒသ. တတော – ‘‘ဣဒံ ဘယံ မမေဝ ဥပ္ပန္နံ. သစာဟံ ယက္ခောတိ ဝက္ခာမိ, ‘ကိံ တုယှမေဝ အက္ခီနိ အတ္ထိ, တွမေဝ ယက္ခံ ပဿသိ, ပဌမံ ယက္ခံ အဒိသွာ သမဏေန ဂေါတမေန ဝါဒသံဃာဋေ ခိတ္တောဝ ယက္ခံ ပဿသီ’တိ ဝဒေယျု’’န္တိ စိန္တေတွာ – ‘‘န ဒါနိ မေ ဣဓ အညံ ပဋိသရဏံ အတ္ထိ, အညတြ သမဏာ ဂေါတမာ’’တိ မညမာနော, အထ ခေါ သစ္စကော နိဂဏ္ဌပုတ္တော…ပေ… ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ. တာဏံ ဂဝေသီတိ တာဏန္တိ ဂဝေသမာနော. လေဏံ ဂဝေသီတိ လေဏန္တိ ဂဝေသမာနော. သရဏံ ဂဝေသီတိ သရဏန္တိ ဂဝေသမာနော. ဧတ္ထ စ တာယတိ ရက္ခတီတိ တာဏံ. နိလီယန္တိ ဧတ္ထာတိ လေဏံ. သရတီတိ သရဏံ, ဘယံ ဟိံသတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ အတ္ထော.

បទថា `bhagavā ceva passati, saccako ca nigaṇṭhaputto` សេចក្តីថា ព្រោះថា ប្រសិនបើអ្នកដទៃទាំងឡាយបានឃើញយក្សនោះដែរ ពួកគេនឹងមិនធ្វើសេចក្តីគោរពចំពោះហេតុនោះឡើយ ហើយនឹងនិយាយថា 'ព្រះសមណគោតមដឹងថា សច្ចកៈមិនចុះចូលក្នុងវាទៈរបស់ខ្លួន ទើបហៅយក្សមកបង្ហាញ ព្រោះហេតុនោះ សច្ចកៈទើបនិយាយដោយសេចក្តីខ្លាច'។ ព្រោះហេតុនោះ មានតែព្រះដ៏មានព្រះភាគ និងសច្ចកៈប៉ុណ្ណោះដែលឃើញ។ កាលដែលសច្ចកៈនោះបានឃើញយក្សនោះហើយ ញើសទាំងឡាយក៏ហូរចេញពីសរីរៈទាំងមូល ក្នុងពោះក៏ក្រឡាប់ចាក់ ញ៉ាំងសម្លេងស្រែកយ៉ាងខ្លាំងឲ្យកើតឡើង។ សច្ចកៈនោះក្រឡេកមើលដោយគិតថា 'អ្នកដទៃមើលឃើញដែរឬទេហ្ន៎?' ក៏មិនបានឃើញសូម្បីតែអាការៈព្រឺរោមនៃបុគ្គលណាម្នាក់ឡើយ។ លំដាប់នោះ សច្ចកៈគិតថា 'ភ័យនេះកើតឡើងចំពោះតែអញម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើអញនិយាយថា យក្ស ពួកគេនឹងនិយាយថា ចុះអ្នកឯងមានភ្នែកតែម្នាក់ឯងឬ បានជាឃើញយក្សតែម្នាក់ឯង មុនដំបូងមិនឃើញយក្សទេ លុះដល់ពេលតតាំងវាទៈជាមួយព្រះសមណគោតម ទើបឃើញយក្សភ្លាមៗតែម្តង?' សច្ចកៈគិតថា 'ឥឡូវនេះ ទីពឹងដទៃក្នុងលោកនេះក្រៅពីព្រះសមណគោតម មិនមានដល់អញឡើយ'។ លំដាប់នោះ សច្ចកនិគន្ថបុត្រ...បេ... បានក្រាបបង្គំទូលពាក្យនេះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ បទថា `tāṇaṃ gavesī` សេចក្តីថា ស្វែងរកនូវទីការពារ (tāṇa)។ បទថា `leṇaṃ gavesī` សេចក្តីថា ស្វែងរកនូវទីពួន (leṇa)។ បទថា `saraṇaṃ gavesī` សេចក្តីថា ស្វែងរកនូវទីពឹង (saraṇa)។ ក្នុងបទទាំងនោះ ធម្មជាតិណាដែលរក្សា ការពារ ហេតុនោះ ធម្មជាតិនោះឈ្មោះថា `tāṇa` (ទីការពារ)។ សត្វទាំងឡាយតែងពួនក្នុងទីនេះ ហេតុនោះ ទីនេះឈ្មោះថា `leṇa` (ទីពួន)។ ធម្មជាតិណាដែលរំលាយ ឬកម្ចាត់បង់នូវភ័យ ហេតុនោះ ធម្មជាតិនោះឈ្មោះថា `saraṇa` (ទីពឹង) សេចក្តីថា ញ៉ាំងភ័យឲ្យវិនាស ឲ្យខ្ទេចខ្ទី។

၃၅၈. မနသိ ကရိတွာတိ မနမှိ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥပဓာရေတွာ. ဧဝံ မေ ဝေဒနာ ဟောတူတိ ကုသလာဝ ဟောတု, သုခါဝ ဟောတု. ဧဝံ မေ သညာ ဟောတူတိ ကုသလာဝ ဟောတု, သုခါဝ ဟောတု, သောမနဿသမ္ပယုတ္တာဝ ဟောတူတိ. သင်္ခါရဝိညာဏေသုပိ ဧသေဝ နယော. မာ အဟောသီတိ ဧတ္ထ ပန ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကလ္လံ နူတိ ယုတ္တံ နု. သမနုပဿိတုန္တိ ‘‘ဧတံ မမ ဧသောဟမသ္မိ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ဧဝံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ပဿိတုံ. နော ဟိဒံ, ဘော ဂေါတမာတိ န ယုတ္တမေတံ, ဘော ဂေါတမ. ဣတိ ဘဂဝါ ယထာ နာမ ဆေကော အဟိတုဏ္ဍိကော သပ္ပဒဋ္ဌဝိသံ တေနေဝ သပ္ပေန ပုန ဍံသာပေတွာ ဥဗ္ဗာဟေယျ, ဧဝံ တဿံယေဝ ပရိသတိ သစ္စကံ နိဂဏ္ဌပုတ္တံ တေနေဝ မုခေန ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာတိ ဝဒါပေသိ. ဒုက္ခံ အလ္လီနောတိ ဣမံ ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခံ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အလ္လီနော. ဥပဂတော အဇ္ဈောသိတောတိပိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုက္ခံ ဧတံ မမာတိအာဒီသု ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန သမနုပဿတီတိ အတ္ထော. ပရိဇာနေယျာတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ တီရဏပရိညာယ ပရိတော ဇာနေယျ. ပရိက္ခေပေတွာတိ ခယံ ဝယံ အနုပ္ပာဒံ ဥပနေတွာ.

៣៥៨. បទថា `manasi karitvā` សេចក្តីថា ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ពិចារណា ត្រិះរិះ។ បទថា `evaṃ me vedanā hotu` សេចក្តីថា សូមឲ្យវេទនារបស់អញជាកុសលប៉ុណ្ណោះ សូមឲ្យជាសុខវេទនាប៉ុណ្ណោះ។ បទថា `evaṃ me saññā hotu` សេចក្តីថា សូមឲ្យសញ្ញារបស់អញជាកុសលប៉ុណ្ណោះ ជាសុខសញ្ញាប៉ុណ្ណោះ ជាសញ្ញាប្រកបដោយសោមនស្សប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីក្នុងសង្ខារ និងវិញ្ញាណ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកបទថា `mā ahosi` ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីដោយផ្ទុយពីអ្វីដែលបានពោលហើយ។ បទថា `kallaṃ nu` សេចក្តីថា គួរដែរឬទេ។ បទថា `samanupassituṃ` សេចក្តីថា ដើម្បីមើលឃើញដោយអំណាចនៃតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិយ៉ាងនេះថា 'នុះជារបស់អញ នុះជាអញ នុះជាខ្លួនរបស់អញ'។ បទថា `no hidaṃ, bho gotama` សេចក្តីថា ហេតុនោះមិនគួរឡើយ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ញ៉ាំងសច្ចកនិគន្ថបុត្រ ឲ្យនិយាយដោយមាត់របស់ខ្លួនឯងនោះឯង ក្នុងបរិស័ទនោះថា 'បញ្ចក្ខន្ធមិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា' ដូចជាគ្រូមន្តអាគមពស់ដ៏ឈ្លាសវៃ ញ៉ាំងពិសដែលកើតពីការខាំរបស់ពស់ ឲ្យពស់នោះខាំម្តងទៀតដើម្បីបឺតយកពិសចេញ យ៉ាងនោះឯង។ បទថា `dukkhaṃ allīno` សេចក្តីថា ជាប់ជំពាក់ក្នុងទុក្ខគឺបញ្ចក្ខន្ធនេះ ដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ សូម្បីបទថា `upagato` និង `ajjhosito` ក៏គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិដូចគ្នា។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា `dukkhaṃ etaṃ mama` សេចក្តីថា មើលឃើញនូវទុក្ខគឺបញ្ចក្ខន្ធ ដោយអំណាចនៃតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ។ បទថា `parijāneyya` សេចក្តីថា គប្បីដឹងដោយជុំវិញ ដោយតីរណបរិញ្ញាថា 'មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា'។ បទថា `parikkhepetvā` សេចក្តីថា នាំទៅកាន់សេចក្តីអស់ទៅ សេចក្តីសូន្យទៅ និងការមិនកើតឡើងទៀត។

၃၅၉. နဝန္တိ တရုဏံ. အကုက္ကုကဇာတန္တိ ပုပ္ဖဂ္ဂဟဏကာလေ အန္တော အင်္ဂုဋ္ဌပ္ပမာဏော ဧကော ဃနဒဏ္ဍကော နိဗ္ဗတ္တတိ, တေန ဝိရဟိတန္တိ အတ္ထော. ရိတ္တောတိ သုညော အန္တောသာရဝိရဟိတော. ရိတ္တတ္တာဝ တုစ္ဆော. အပရဒ္ဓေါတိ ပရာဇိတော. ဘာသိတာ ခေါ ပန တေတိ ဣဒံ ဘဂဝါ တဿ မုခရဘာဝံ [Pg.181] ပကာသေတွာ နိဂ္ဂဏှန္တော အာဟ. သော ကိရ ပုဗ္ဗေ ပူရဏာဒယော ဆ သတ္ထာရော ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. တေ ဝိဿဇ္ဇေတုံ န သက္ကောန္တိ. အထ နေသံ ပရိသမဇ္ဈေ မဟန္တံ ဝိပ္ပကာရံ အာရောပေတွာ ဥဋ္ဌာယ ဇယံ ပဝေဒေန္တော ဂစ္ဆတိ. သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမ္ပိ တထေဝ ဝိဟေဌေဿာမီတိ သညာယ ဥပသင်္ကမိတွာ –

៣៥៩. បទថា `navaṃ` សេចក្តីថា ខ្ចី (នៅក្មេង)។ បទថា `akukkukajātaṃ` សេចក្តីថា ក្នុងខណៈដែលផ្កាកំពុងរីក មានស្នូលរឹងមួយទំហំប៉ុនមេជើងកើតឡើងនៅខាងក្នុង សេចក្តីថា ប្រាសចាកស្នូលរឹងនោះ។ បទថា `ritto` សេចក្តីថា ទទេ គឺប្រាសចាកខ្លឹមសារខាងក្នុង។ ព្រោះតែភាពទទេនោះឯង ទើបឈ្មោះថា `tuccho` (សូន្យទទេ)។ បទថា `aparaddho` សេចក្តីថា ចាញ់ហើយ។ ពាក្យថា `bhāsitā kho pana te` នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ដើម្បីសង្កត់សង្កិន ដោយបង្ហាញនូវភាពជាអ្នកនិយាយឥតប្រយោជន៍របស់សច្ចកៈនោះ។ ឮថា កាលពីមុន សច្ចកៈនោះតែងតែចូលទៅរកគ្រូទាំងឡាយ ៦ នាក់ មានបូរណៈជាដើម ហើយសួរប្រស្នា។ គ្រូទាំងនោះមិនអាចដោះស្រាយបានឡើយ។ លំដាប់នោះ សច្ចកៈក៏ចោទប្រកាន់ទោសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរចំពោះគ្រូទាំងនោះនៅកណ្តាលបរិស័ទ ហើយក្រោកដើរចេញទៅទាំងប្រកាសនូវជ័យជម្នះរបស់ខ្លួន។ សច្ចកៈនោះចូលទៅរកព្រះសម្ពុទ្ធដោយសេចក្តីសម្គាល់ថា 'អញនឹងបៀតបៀនព្រះសម្ពុទ្ធយ៉ាងនោះដែរ' ហើយក៏ពោលថា៖

‘‘အမ္ဘော ကော နာမ ယံ ရုက္ခော, သိန္နပတ္တော သကဏ္ဋကော;

ယတ္ထ ဧကပ္ပဟာရေန, ဥတ္တမင်္ဂံ ဝိဘိဇ္ဇိတ’’န္တိ.

«នែអ្នកដ៏ចម្រើន សត្វចឹកឈើមានស្លាបស្តើង ហើរទៅចឹកដើមឈើណា គ្រាន់តែចឹកម្តង ក្បាលក៏បែកធ្លាយ តើដើមឈើនោះឈ្មោះអ្វី?»

အယံ ခဒိရံ အာဟစ္စ အသာရကရုက္ခပရိစိတော မုဒုတုဏ္ဍသကုဏော ဝိယ သဗ္ဗညုတညာဏသာရံ အာဟစ္စ ဉာဏတုဏ္ဍဘေဒံ ပတ္တော သဗ္ဗညုတညာဏဿ ထဒ္ဓဘာဝံ အညာသိ. တဒဿ ပရိသမဇ္ဈေ ပကာသေန္တော ဘာသိတာ ခေါ ပန တေတိအာဒိမာဟ. နတ္ထိ ဧတရဟီတိ ဥပါဒိန္နကသရီရေ သေဒေါ နာမ နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧတရဟိ ပန နတ္ထီတိ ဝဒတိ. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ကာယံ ဝိဝရီတိ န သဗ္ဗံ ကာယံ ဝိဝရိ. ဗုဒ္ဓါ နာမ ဂဏ္ဌိကံ ပဋိမုဉ္စိတွာ ပဋိစ္ဆန္နသရီရာ ပရိသတိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. အထ ဘဂဝါ ဂလဝါဋကသမ္မုခဋ္ဌာနေ စီဝရံ ဂဟေတွာ စတုရင်္ဂုလမတ္တံ ဩတာရေသိ. ဩတာရိတမတ္တေ ပန တသ္မိံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မိယော ပုဉ္ဇပုဉ္ဇာ ဟုတွာ သုဝဏ္ဏဃဋတော ရတ္တသုဝဏ္ဏရသဓာရာ ဝိယ, ရတ္တဝဏ္ဏဝလာဟကတော ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ စ နိက္ခမိတွာ သုဝဏ္ဏမုရဇသဒိသံ မဟာခန္ဓံ ဥတ္တမသိရံ ပဒက္ခိဏံ ကုရုမာနာ အာကာသေ ပက္ခန္ဒိံသု. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧဝမကာသီတိ? မဟာဇနဿ ကင်္ခါဝိနောဒနတ္ထံ. မဟာဇနော ဟိ သမဏော ဂေါတမော မယှံ သေဒေါ နတ္ထီတိ ဝဒတိ, သစ္စကဿ တာဝ နိဂဏ္ဌပုတ္တဿ ယန္တာရုဠှဿ ဝိယ သေဒါ ပဂ္ဃရန္တိ. သမဏော ပန ဂေါတမော ဃနဒုပဋ္ဋစီဝရံ ပါရုပိတွာ နိသိန္နော, အန္တော သေဒဿ အတ္ထိတာ ဝါ နတ္ထိတာ ဝါ ကထံ သက္ကာ ဉာတုန္တိ ကင်္ခံ ကရေယျ, တဿ ကင်္ခါဝိနောဒနတ္ထံ ဧဝမကာသိ. မင်္ကုဘူတောတိ နိတ္တေဇဘူတော. ပတ္တက္ခန္ဓောတိ ပတိတက္ခန္ဓော. အပ္ပဋိဘာနောတိ ဥတ္တရိ အပ္ပဿန္တော. နိသီဒီတိ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဘူမိံ ကသမာနော နိသီဒိ.

សច្ចកៈនេះ ប្រៀបដូចជាសត្វបក្សីមានចំពុះទន់ ដែលធ្លាប់តែហើររកស៊ីលើដើមឈើគ្មានខ្លឹមសារ លុះហើរទៅចឹកដើមធ្នង់ ក៏បែកចំពុះ យ៉ាងណាមិញ សច្ចកៈនេះមកប៉ះទង្គិចនឹងព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណដ៏មានខ្លឹមសារ ក៏ដល់នូវការបែកធ្លាយចំពុះគឺប្រាជ្ញា ហើយក៏បានដឹងនូវភាពរឹងមាំនៃព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ យ៉ាងនោះឯង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញនូវការដឹងនូវភាពរឹងមាំនៃព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណរបស់សច្ចកៈនោះ នៅកណ្តាលបរិស័ទ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា `bhāsitā kho pana te`។ បទថា `natthi etarahi` សេចក្តីថា មិនគួរនិយាយថា ញើសមិនមានក្នុងព្រះសរីរៈដែលប្រកបដោយឧបាទិន្នករូបនោះឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់ត្រាស់ថា ក្នុងពេលឥឡូវនេះ មិនមានឡើយ។ បទថា `suvaṇṇavaṇṇaṃ kāyaṃ vivari` សេចក្តីថា មិនមែនទ្រង់បើកបង្ហាញព្រះកាយទាំងមូលនោះទេ។ ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងតែចងគន្លឹះ ហើយគ្របដណ្តប់ព្រះកាយជិតល្អ ទើបសម្តែងធម៌ក្នុងបរិស័ទ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចាប់ចីវរត្រង់កន្លែងទល់មុខនឹងបំពង់ក ហើយសម្រូតចុះប្រមាណ ៤ ធ្នាប់។ គ្រាន់តែសម្រូតចុះប៉ុណ្ណោះ ព្រះរស្មីមានពណ៌ដូចជាមាស ក៏ផ្សាយចេញជាដុំៗ ដូចជាខ្សែទឹកមាសក្រហមដែលហូរចេញពីក្អមមាស ឬដូចជាផ្លេកបន្ទោរចេញពីពពកពណ៌ក្រហម ហូរចេញមកហើយធ្វើការប្រទក្សិណនូវព្រះសុគតកោសដ៏ធំ និងព្រះសិរសាដ៏ឧត្តម ដែលមានសណ្ឋានដូចជាស្គរមាស រួចហើយក៏ហោះឡើងទៅកាន់អាកាស។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងនេះ? ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់មហាជន។ ព្រោះថាមហាជនគប្បីសង្ស័យថា 'ព្រះសមណគោតមត្រាស់ថា ញើសមិនមានដល់តថាគតឡើយ ចំណែកឯសច្ចកនិគន្ថបុត្រវិញ មានញើសហូរចេញមកដូចជាទឹកដែលគេច្របាច់ចេញពីយន្ត'។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះសមណគោតមគ្រងចីវរពីរជាន់ដ៏ក្រាស់ហើយគង់នៅ តើគេអាចដឹងថាញើសមាន ឬមិនមាននៅខាងក្នុងចីវរនោះដោយរបៀបណា? ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់មហាជននោះ ទើបទ្រង់ធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងនេះ។ បទថា `maṅkubhūto` សេចក្តីថា ជាអ្នកអស់ឫទ្ធិអំណាច។ បទថា `pattakkhandho` សេចក្តីថា មានស្មាធ្លាក់ចុះ។ បទថា `appaṭibhāno` សេចក្តីថា មិនឃើញនូវពាក្យតបតទៅមុខទៀត។ បទថា `nisīdi` សេចក្តីថា អង្គុយឆ្កូតដីដោយមេជើង។

၃၆၀. ဒုမ္မုခေါတိ န ဝိရူပမုခေါ, အဘိရူပေါ ဟိ သော ပါသာဒိကော. နာမံ ပနဿ ဧတံ. အဘဗ္ဗော တံ ပေါက္ခရဏိံ ပုန ဩတရိတုန္တိ သဗ္ဗေသံ အဠာနံ [Pg.182] ဘဂ္ဂတ္တာ ပစ္ဆိန္နဂမနော ဩတရိတုံ အဘဗ္ဗော, တတ္ထေဝ ကာကကုလလာဒီနံ ဘတ္တံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဝိသူကာယိကာနီတိ ဒိဋ္ဌိဝိသူကာနိ. ဝိသေဝိတာနီတိ ဒိဋ္ဌိသဉ္စရိတာနိ. ဝိပ္ဖန္ဒိတာနီတိ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ. ယဒိဒံ ဝါဒါဓိပ္ပာယောတိ ဧတ္ထ ယဒိဒန္တိ နိပါတမတ္တံ; ဝါဒါဓိပ္ပာယော ဟုတွာ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီတိ အဇ္ဈာသယေန ဥပသင်္ကမိတုံ အဘဗ္ဗော; ဓမ္မဿဝနာယ ပန ဥပသင်္ကမေယျာတိ ဒဿေတိ. ဒုမ္မုခံ လိစ္ဆဝိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစာတိ ကသ္မာ အဝေါစ? ဒုမ္မုခဿ ကိရဿ ဥပမာဟရဏကာလေ သေသ လိစ္ဆဝိကုမာရာပိ စိန္တေသုံ – ‘‘ဣမိနာ နိဂဏ္ဌေန အမှာကံ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏဋ္ဌာနေ စိရံ အဝမာနော ကတော, အယံ ဒါနိ အမိတ္တဿ ပိဋ္ဌိံ ပဿိတုံ ကာလော. မယမ္ပိ ဧကေကံ ဥပမံ အာဟရိတွာ ပါဏိပ္ပဟာရေန ပတိတံ မုဂ္ဂရေန ပေါထေန္တော ဝိယ တထာ နံ ကရိဿာမ, ယထာ န ပုန ပရိသမဇ္ဈေ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ, တေ ဩပမ္မာနိ ကရိတွာ ဒုမ္မုခဿ ကထာပရိယောသာနံ အာဂမယမာနာ နိသီဒိံသု. သစ္စကော တေသံ အဓိပ္ပာယံ ဉတွာ, ဣမေ သဗ္ဗေဝ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ ဩဋ္ဌေဟိ စလမာနေဟိ ဌိတာ; သစေ ပစ္စေကာ ဥပမာ ဟရိတုံ လဘိဿန္တိ, ပုန မယာ ပရိသမဇ္ဈေ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ကာ ဘဝိဿတိ, ဟန္ဒာဟံ ဒုမ္မုခံ အပသာဒေတွာ ယထာ အညဿ ဩကာသော န ဟောတိ, ဧဝံ ကထာဝါရံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ သမဏံ ဂေါတမံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ တသ္မာ ဧတဒဝေါစ. တတ္ထ အာဂမေဟီတိ တိဋ္ဌ, မာ ပုန ဘဏာဟီတိ အတ္ထော.

៣៦០. បទថា `dummukho` មិនមែនមានន័យថា មានមុខអាក្រក់នោះទេ ព្រោះថា លិច្ឆវីនោះមានរូបល្អ គួរឲ្យជ្រះថ្លា គ្រាន់តែឈ្មោះរបស់គាត់គឺយ៉ាងនោះប៉ុណ្ណោះ។ បទថា `abhabbo taṃ pokkharaṇiṃ puna otarituṃ` បង្ហាញសេចក្តីថា ក្ដាមនោះមានជើងទាំងអស់បាក់អស់ហើយ មានដំណើរដាច់សូន្យ មិនអាចចុះទៅកាន់ស្រះឈូកវិញបានឡើយ ហើយក៏ក្លាយជាចំណីនៃសត្វក្អែក និងសត្វខ្លែងជាដើមក្នុងទីនោះឯង។ បទថា `visūkāyikāni` សេចក្តីថា ជម្រញគឺទិដ្ឋិ។ បទថា `visevitāni` សេចក្តីថា ដំណើរវង្វេងដោយទិដ្ឋិ។ បទថា `vipphanditāni` សេចក្តីថា ការញាប់ញ័រដោយទិដ្ឋិ។ ក្នុងបទថា `yadidaṃ vādādhippāyo` នេះ បទថា `yadidaṃ` គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីថា មិនគួរចូលទៅជិតដោយបំណងចង់ចោទប្រកាន់ទោស ឬចង់ជជែកដេញដោលឡើយ ប៉ុន្តែគួរតែចូលទៅជិតដើម្បីស្តាប់ធម៌វិញ។ ពាក្យថា `dummukhaṃ licchaviputtaṃ etadavoca` សួរថា ហេតុអ្វីបានជាសច្ចកៈពោលយ៉ាងនេះ? ឮថា កាលដែលទុម្មុខលិច្ឆវីកំពុងលើកឧបមាឡើង ពួកលិច្ឆវីកុមារដែលនៅសល់ក៏គិតថា 'និគន្ថនេះធ្លាប់បានធ្វើការមើលងាយដល់ពួកយើងក្នុងទីរៀនសិល្បសាស្ត្រអស់កាលជាយូរណាស់មកហើយ ឥឡូវនេះជាពេលដែលត្រូវមើលខ្នងសត្រូវហើយ។ ពួកយើងនឹងលើកឧបមាម្នាក់មួយៗមកប្រៀបធៀប ដូចជាការវាយបន្ថែមដោយដំបងចំពោះអ្នកដែលដួលដោយសារការទះកំផ្លៀង ធ្វើឲ្យសច្ចកៈនោះមិនអាចងើបក្បាលឡើងវិញបានឡើយនៅកណ្តាលបរិស័ទ' ពួកលិច្ឆវីកុមារទាំងនោះក៏រៀបចំឧបមាទាំងឡាយ ហើយអង្គុយរង់ចាំការបញ្ចប់ពាក្យសម្តីរបស់ទុម្មុខៈ។ សច្ចកៈដឹងនូវបំណងរបស់ពួកលិច្ឆវីទាំងនោះថា 'ពួកលិច្ឆវីទាំងនេះសុទ្ធតែងើបក្បាលឡើង ធ្វើបបូរមាត់ឲ្យញាប់ញ័រ ប្រសិនបើពួកគេបានឱកាសលើកឧបមាម្នាក់មួយៗមកនិយាយ នោះអញនឹងមិនអាចងើបក្បាលឡើងវិញបានឡើយនៅកណ្តាលបរិស័ទ គួរតែអញគំរាមកំហែងទុម្មុខៈនេះ ដើម្បីកុំឲ្យអ្នកដទៃមានឱកាសនិយាយទៀត រួចហើយកាត់ផ្តាច់ការសន្ទនា ហើយសួរប្រស្នានឹងព្រះសមណគោតមវិញ' ព្រោះហេតុនោះ ទើបសច្ចកៈពោលពាក្យនេះ។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា `āgamehi` សេចក្តីថា ចូរឈប់សិន កុំនិយាយតទៅទៀតឡើយ។

၃၆၁. တိဋ္ဌတေသာ, ဘော ဂေါတမာတိ, ဘော ဂေါတမ, ဧသာ အမှာကဉ္စေဝ အညေသဉ္စ ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဝါစာ တိဋ္ဌတု. ဝိလာပံ ဝိလပိတံ မညေတိ ဧတဉှိ ဝစနံ ဝိလပိတံ ဝိယ ဟောတိ, ဝိပ္ပလပိတမတ္တံ ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ တိဋ္ဌတေသာတိ ဧတ္ထ ကထာတိ အာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဝါစာဝိလာပံ ဝိလပိတံ မညေတိ ဧတ္ထ ပနိဒံ ဝါစာနိစ္ဆာရဏံ ဝိလပိတမတ္တံ မညေ ဟောတီတိ အတ္ထော.

៣៦១. បទថា `tiṭṭhatesā, bho gotama` សេចក្តីថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន សូមលើកលែងពាក្យសម្តីរបស់ពួកយើង និងរបស់ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដទៃទៀតជាច្រើននោះចុះ។ បទថា `vilāpaṃ vilapitaṃ maññe` សេចក្តីថា ព្រោះថាពាក្យនោះប្រៀបដូចជាការរវើរវាយ សេចក្តីថា គ្រាន់តែជាការនិយាយរវើរវាយប៉ុណ្ណោះ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទថា `tiṭṭhatesā` នេះ គប្បីនាំយកពាក្យថា `kathā` (ពាក្យសម្តី) មកពោលបញ្ចូល។ ចំណែកក្នុងបទថា `vācāvilāpaṃ vilapitaṃ maññe` នេះ សេចក្តីថា ការបញ្ចេញវាចានេះ ខ្ញុំយល់ថាគ្រាន់តែជាការនិយាយរវើរវាយប៉ុណ្ណោះ។

ဣဒါနိ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ကိတ္တာဝတာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေသာရဇ္ဇပတ္တောတိ ဉာဏပတ္တော. အပရပ္ပစ္စယောတိ အပရပ္ပတ္တိယော. အထဿ ဘဂဝါ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဣဓ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိမာဟ, တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ ပဿတီတိ ဝုတ္တတ္တာ သေက္ခဘူမိ ဒဿိတာ. တသ္မာ ဥတ္တရိ အသေက္ခဘူမိံ ပုစ္ဆန္တော ဒုတိယံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ, တမ္ပိဿ ဘဂဝါ ဗျာကာသိ. တတ္ထ [Pg.183] ဒဿနာနုတ္တရိယေနာတိအာဒီသု ဒဿနာနုတ္တရိယန္တိ လောကိယလောကုတ္တရာ ပညာ. ပဋိပဒါနုတ္တရိယန္တိ လောကိယလောကုတ္တရာ ပဋိပဒါ. ဝိမုတ္တာနုတ္တရိယန္တိ လောကိယလောကုတ္တရာ ဝိမုတ္တိ. သုဒ္ဓလောကုတ္တရမေဝ ဝါ ဂဟေတွာ ဒဿနာနုတ္တရိယန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ. ပဋိပဒါနုတ္တရိယန္တိ သေသာနိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ. ဝိမုတ္တာနုတ္တရိယန္တိ အဂ္ဂဖလဝိမုတ္တိ. ခီဏာသဝဿ ဝါ နိဗ္ဗာနဒဿနံ ဒဿနာနုတ္တရိယံ နာမ. မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပဋိပဒါနုတ္တရိယံ. အဂ္ဂဖလံ ဝိမုတ္တာနုတ္တရိယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗုဒ္ဓေါ သော ဘဂဝါတိ သော ဘဂဝါ သယမ္ပိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓေါ. ဗောဓာယာတိ ပရေသမ္ပိ စတုသစ္စဗောဓာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ဒန္တောတိအာဒီသု ဒန္တောတိ နိဗ္ဗိသေဝနော. ဒမထာယာတိ နိဗ္ဗိသေဝနတ္ထာယ. သန္တောတိ သဗ္ဗကိလေသဝူပသမေန သန္တော. သမထာယာတိ ကိလေသဝူပသမာယ. တိဏ္ဏောတိ စတုရောဃတိဏ္ဏော. တရဏာယာတိ စတုရောဃတရဏာယ. ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော. ပရိနိဗ္ဗာနာယာတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယ.

ឥឡូវនេះ សច្ចកៈកាលចង់សួរប្រស្នា ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិថា `kittāvatā`។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា `vesārajjapatto` សេចក្តីថា ដល់នូវប្រាជ្ញាដ៏ក្លាហាន។ បទថា `aparappaccayo` សេចក្តីថា មិនមានបុគ្គលដទៃជាទីពឹងក្រៅពីព្រះរតនត្រ័យឡើយ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ដោះស្រាយប្រស្នាចំពោះសច្ចកៈនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា `idha, aggivessana` ពាក្យនោះមានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ ព្រោះតែទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា `passati` (ឃើញ) ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថាទ្រង់បង្ហាញនូវសេក្ខភូមិ។ ព្រោះហេតុនោះ សច្ចកៈកាលចង់សួរអំពីអសេក្ខភូមិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ឡើងទៅ ទើបសួរប្រស្នាទីពីរ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់ដោះស្រាយប្រស្នានោះដល់សច្ចកៈនោះដែរ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា `dassanānuttariyena` នោះ បទថា `dassanānuttariya` បានដល់ បញ្ញាជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។ បទថា `paṭipadānuttariya` បានដល់ បដិបទាជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។ បទថា `vimuttānuttariya` បានដល់ វិមុត្តិជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។ ម៉្យាងទៀត បើកាន់យកតែលោកុត្តរៈសុទ្ធសាធ បទថា `dassanānuttariya` បានដល់ អរហត្តមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ។ បទថា `paṭipadānuttariya` បានដល់ អង្គមគ្គដែលនៅសល់ទាំងឡាយ។ បទថា `vimuttānuttariya` បានដល់ អរហត្តផលវិមុត្តិ។ ម៉្យាងទៀត ការឃើញព្រះនិព្វានរបស់ព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថា `dassanānuttariya`។ អង្គមគ្គទាំងឡាយ ឈ្មោះថា `paṭipadānuttariya`។ អរហត្តផល ឈ្មោះថា `vimuttānuttariya` គbbyជ្រាបយ៉ាងនេះ។ បទថា `buddho so bhagavā` សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចទាំង ៤ ដោយព្រះអង្គឯងផង។ បទថា `bodhāya` សេចក្តីថា ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃបានត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ច ៤ ផង។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា `danto` បទថា `danto` សេចក្តីថា មិនមានពិសគឺកិលេស។ បទថា `damathāya` សេចក្តីថា ដើម្បីមិនមានពិសគឺកិលេស។ បទថា `santo` សេចក្តីថា ជាអ្នកស្ងប់រម្ងាប់ដោយការរំលត់កិលេសទាំងពួង។ បទថា `samathāya` សេចក្តីថា ដើម្បីរំលត់នូវកិលេស។ បទថា `tiṇṇo` សេចក្តីថា ជាអ្នកឆ្លងផុតនូវឱឃៈទាំង ៤។ បទថា `taraṇāya` សេចក្តីថា ដើម្បីឆ្លងផុតនូវឱឃៈទាំង ៤។ បទថា `parinibbuto` សេចក្តីថា ជាអ្នករំលត់ទុក្ខបានហើយ ដោយកិលេសបរិនិព្វាន។ បទថា `parinibbānāya` សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់កិលេសបរិនិព្វាន។

၃၆၂. ဓံသီတိ ဂုဏဓံသကာ. ပဂဗ္ဗာတိ ဝါစာပါဂဗ္ဗိယေန သမန္နာဂတာ. အာသာဒေတဗ္ဗန္တိ ဃဋ္ဋေတဗ္ဗံ. အာသဇ္ဇာတိ ဃဋ္ဋေတွာ. နတွေဝ ဘဝန္တံ ဂေါတမန္တိ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ အာသဇ္ဇ ကဿစိ အတ္တနော ဝါဒံ အနုပဟတံ သကလံ အာဒါယ ပက္ကမိတုံ ထာမော နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. န ဟိ ဘဂဝါ ဟတ္ထိအာဒယော ဝိယ ကဿစိ ဇီဝိတန္တရာယံ ကရောတိ. အယံ ပန နိဂဏ္ဌော ဣမာ တိဿော ဥပမာ န ဘဂဝတော ဥက္ကံသနတ္ထံ အာဟရိ, အတ္တုက္ကံသနတ္ထမေဝ အာဟရိ. ယထာ ဟိ ရာဇာ ကဉ္စိ ပစ္စတ္ထိကံ ဃာတေတွာ ဧဝံ နာမ သူရော ဧဝံ ထာမသမ္ပန္နော ပုရိသော ဘဝိဿတီတိ ပစ္စတ္ထိကံ ထောမေန္တောပိ အတ္တာနမေဝ ထောမေတိ. ဧဝမေဝ သောပိ သိယာ ဟိ, ဘော ဂေါတမ, ဟတ္ထိံ ပဘိန္နန္တိအာဒီဟိ ဘဂဝန္တံ ဥက္ကံသေန္တောပိ မယမေဝ သူရာ မယံ ပဏ္ဍိတာ မယံ ဗဟုဿုတာယေဝ ဧဝံ ပဘိန္နဟတ္ထိံ ဝိယ, ဇလိတအဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ, ဖဏကတအာသီဝိသံ ဝိယ စ ဝါဒတ္ထိကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမိမှာတိ အတ္တာနံယေဝ ဥက္ကံသေတိ. ဧဝံ အတ္တာနံ ဥက္ကံသေတွာ ဘဂဝန္တံ နိမန္တယမာနော အဓိဝါသေတု မေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဓိဝါသေတူတိ သမ္ပဋိစ္ဆတု. သွာတနာယာတိ ယံ မေ တုမှေသု ကာရံ ကရောတော သွေ ဘဝိဿတိ ပုညဉ္စ ပီတိပါမောဇ္ဇဉ္စ, တဒတ္ထာယ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေနာတိ ဘဂဝါ [Pg.184] ကာယင်္ဂံ ဝါ ဝါစင်္ဂံ ဝါ အစောပေတွာ အဗ္ဘန္တရေယေဝ ခန္တိံ ဓာရေန္တော တုဏှီဘာဝေန အဓိဝါသေသိ. သစ္စကဿ အနုဂ္ဂဟကရဏတ္ထံ မနသာဝ သမ္ပဋိစ္ဆီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

៣៦២. ពាក្យថា Dhaṃsī បានដល់ ពួកជនអ្នកបំផ្លាញគុណ។ ពាក្យថា Pagabbhā បានដល់ ពួកជនអ្នកប្រកបដោយភាពទ្រគោះបោះបោកនៃវាចា។ ពាក្យថា Āsādetabbaṃ បានដល់ គួរទង្គិច។ ពាក្យថា Āsajjā បានដល់ ប៉ះទង្គិចហើយ។ ពាក្យថា Natveva bhavantaṃ gotamaṃ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបង្ហាញថា គ្មាននរណាម្នាក់អាចចូលទៅប៉ះទង្គិចនឹងព្រះគោតមដ៏មានព្រះភាគ ហើយអាចកាន់យកវាទៈរបស់ខ្លួនដែលមិនត្រូវគេកម្ចាត់ចោលទាំងស្រុង ហើយចៀសចេញទៅបានឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគមិនដែលធ្វើអន្តរាយដល់ជីវិតរបស់នរណាម្នាក់ ដូចជាសត្វដំរីជាដើមឡើយ។ ប៉ុន្តែ និគន្ថៈនេះ មិនមែននាំយកឧបមាទាំងបីនេះមក ដើម្បីលើកតម្កើងព្រះមានព្រះភាគឡើយ គឺនាំមកដើម្បីលើកតម្កើងខ្លួនឯងតែប៉ុណ្ណោះ។ ដូចជាព្រះរាជាសម្លាប់សត្រូវណាម្នាក់ហើយ ទោះបីទ្រង់សរសើរសត្រូវនោះថា «បុរសនោះជាអ្នកក្លាហានយ៉ាងនេះ ជាអ្នកមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាយ៉ាងនេះ» ក៏ដោយ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សរសើរតែខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។ ដូចគ្នានោះដែរ សច្ចកៈនោះ ទោះបីជាពោលលើកតម្កើងព្រះមានព្រះភាគ ដោយពាក្យជាដើមថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ប្រៀបដូចជាដំរីចុះប្រេង...» ក៏ដោយ ក៏ឈ្មោះថាលើកតម្កើងតែខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះថា «ពួកយើងជាអ្នកក្លាហាន ពួកយើងជាអ្នកប្រាជ្ញ ពួកយើងជាអ្នកចេះដឹងច្រើន ពួកយើងជាអ្នកប្រាថ្នានឹងជជែកដេញដោល បានចូលទៅរកព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដូចជាដំរីចុះប្រេង ដូចជាគំនរភ្លើងកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅ និងដូចជាពស់វែកមានពិសដ៏ពន្លះមេ»។ កាលដែលលើកតម្កើងខ្លួនឯងយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងនិមន្តព្រះមានព្រះភាគ ទើបក្រាបបង្គំទូលពាក្យជាដើមថា «សូមព្រះអង្គទទួល...»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Adhivāsetu សេចក្តីថា សូមទទួលយកចុះ។ ពាក្យថា Svātanāya សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បុណ្យ និងសេចក្តីឆ្អែតកាយរីករាយចិត្ត ដែលនឹងមានដល់ខ្ញុំព្រះអង្គក្នុងថ្ងៃស្អែក ក្នុងកាលដែលខ្ញុំព្រះអង្គធ្វើនូវសក្ការៈចំពោះព្រះអង្គទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគមិនបានកម្រើកកាយ ឬវាចាឡើយ ទ្រង់មានព្រះទ័យអត់ធន់នៅខាងក្នុង ហើយទទួលដោយការស្ងៀមស្ងាត់។ ពាក្យដែលពោលនោះ មានន័យថា ទ្រង់ទទួលដោយព្រះទ័យ ដើម្បីធ្វើការអនុគ្រោះដល់សច្ចកៈ។

၃၆၃. ယမဿ ပတိရူပံ မညေယျာထာတိ တေ ကိရ လိစ္ဆဝီ တဿ ပဉ္စထာလိပါကသတာနိ နိစ္စဘတ္တံ အာဟရန္တိ. တဒေဝ သန္ဓာယ ဧသ သွေ တုမှေ ယံ အဿ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပတိရူပံ ကပ္ပိယန္တိ မညေယျာထ, တံ အာဟရေယျာထ; သမဏဿ ဟိ ဂေါတမဿ တုမှေ ပရိစာရကာ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ယုတ္တာယုတ္တံ ဇာနာထာတိ ဝဒတိ. ဘတ္တာဘိဟာရံ အဘိဟရိံသူတိ အဘိဟရိတဗ္ဗံ ဘတ္တံ အဘိဟရိံသု. ပဏီတေနာတိ ဥတ္တမေန. သဟတ္ထာတိ သဟတ္ထေန. သန္တပ္ပေတွာတိ သုဋ္ဌု တပ္ပေတွာ, ပရိပုဏ္ဏံ သုဟိတံ ယာဝဒတ္ထံ ကတွာ. သမ္ပဝါရေတွာတိ သုဋ္ဌု ပဝါရေတွာ, အလံ အလန္တိ ဟတ္ထသညာယ ပဋိက္ခိပါပေတွာ. ဘုတ္တာဝိန္တိ ဘုတ္တဝန္တံ. ဩနီတပတ္တပါဏိန္တိ ပတ္တတော ဩနီတပါဏိံ, အပနီတဟတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဩနိတ္တပတ္တပါဏိ’’န္တိပိ ပါဌော, တဿတ္ထော, ဩနိတ္တံ နာနာဘူတံ ပတ္တံ ပါဏိတော အဿာတိ ဩနိတ္တပတ္တပါဏီ. တံ ဩနိတ္တပတ္တပါဏိံ, ဟတ္ထေ စ ပတ္တဉ္စ ဓောဝိတွာ ဧကမန္တေ ပတ္တံ နိက္ခိပိတွာ နိသိန္နန္တိ အတ္ထော. ဧကမန္တံ နိသီဒီတိ ဘဂဝန္တံ ဧဝံဘူတံ ဉတွာ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ နိသီဒီတိ အတ္ထော. ပုညဉ္စာတိ ယံ ဣမသ္မိံ ဒါနေ ပုညံ, အာယတိံ ဝိပါကက္ခန္ဓာတိ အတ္ထော. ပုညမဟီတိ ဝိပါကက္ခန္ဓာနံယေဝ ပရိဝါရော. တံ ဒါယကာနံ သုခါယ ဟောတူတိ တံ ဣမေသံ လိစ္ဆဝီနံ သုခတ္ထာယ ဟောတု. ဣဒံ ကိရ သော အဟံ ပဗ္ဗဇိတော နာမ, ပဗ္ဗဇိတေန စ န ယုတ္တံ အတ္တနော ဒါနံ နိယျာတေတုန္တိ တေသံ နိယျာတေန္တော ဧဝမာဟ. အထ ဘဂဝါ ယသ္မာ လိစ္ဆဝီဟိ သစ္စကဿ ဒိန္နံ, န ဘဂဝတော. သစ္စကေန ပန ဘဂဝတော ဒိန္နံ, တသ္မာ တမတ္ထံ ဒီပေန္တော ယံ ခေါ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိမာဟ. ဣတိ ဘဂဝါ နိဂဏ္ဌဿ မတေန ဝိနာယေဝ အတ္တနော ဒိန္နံ ဒက္ခိဏံ နိဂဏ္ဌဿ နိယျာတေသိ, သာ စဿ အနာဂတေ ဝါသနာ ဘဝိဿတီတိ.

៣៦៣. ពាក្យថា Yamassa patirūpaṃ maññeyyātha សេចក្តីថា ឮថា ពួកលិច្ឆវីទាំងឡាយនោះ តែងតែនាំយកភត្តដែលដណ្តាំក្នុងឆ្នាំងប្រាំរយមកប្រគេនដល់សច្ចកៈនោះជាប្រចាំ។ សច្ចកៈនោះ សំដៅយកភត្តនោះឯង ទើបពោលថា «ក្នុងថ្ងៃស្អែក អ្នកទាំងឡាយយល់ឃើញថា វត្ថុណាដែលសមគួរ ដែលជាកប្បិយវត្ថុដល់ព្រះសមណគោតមនោះ សូមនាំយកវត្ថុនោះទៅចុះ ព្រោះអ្នកទាំងឡាយជាអ្នកបម្រើរបស់ព្រះសមណគោតម តែងដឹងនូវវត្ថុដែលជាកប្បិយៈ និងអកប្បិយៈ វត្ថុដែលសមគួរ និងមិនសមគួរ»។ ពាក្យថា Bhattābhihāraṃ abhihariṃsu សេចក្តីថា បាននាំយកភត្តដែលគួរនាំមក។ ពាក្យថា Paṇītena សេចក្តីថា ដោយភត្តដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា Sahatthā សេចក្តីថា ដោយដៃរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា Santappetvā សេចក្តីថា ញ៉ាំងព្រះមានព្រះភាគឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់យ៉ាងល្អ ឱ្យពេញលេញ ឱ្យបរិបូណ៌ តាមការចង់បាន។ ពាក្យថា Sampavāretvā សេចក្តីថា វារៈយ៉ាងល្អ គឺធ្វើឱ្យទ្រង់បដិសេធដោយសញ្ញាដៃថា «ល្មមហើយៗ»។ ពាក្យថា Bhuttāviṃ សេចក្តីថា ព្រះអង្គសោយរួចហើយ។ ពាក្យថា Onītapattapāṇiṃ សេចក្តីថា ទ្រង់លែងព្រះហស្តពីលបាត្រ គឺទ្រង់ដកព្រះហស្តចេញហើយ។ ក៏មានបទបាឋថា «Onittapattapāṇi» ដែរ សេចក្តីនៃបទនោះថា ព្រះហស្ត និងបាត្ររបស់ព្រះអង្គបានលាងស្អាតហើយ ឈ្មោះថា Onittapattapāṇī។ សេចក្តីថា ទ្រង់លាងព្រះហស្ត និងបាត្ររួចហើយ ដាក់បាត្រទុកក្នុងទីសមគួរមួយ ហើយគង់នៅ។ ពាក្យថា Ekamantaṃ nisīdi សេចក្តីថា សច្ចកៈដឹងថាព្រះមានព្រះភាគមានសភាពយ៉ាងនោះហើយ ទើបអង្គុយក្នុងទីសមគួរមួយ។ ពាក្យថា Puññañca សេចក្តីថា បុណ្យណាដែលមានក្នុងទាននេះ ដែលនឹងហុចផលជាវិបាកខន្ធក្នុងអនាគត។ ពាក្យថា Puññamahī បានដល់ បរិវារនៃវិបាកខន្ធទាំងឡាយនោះឯង។ ពាក្យថា Taṃ dāyakānaṃ sukhāya hotu សេចក្តីថា សូមឱ្យបុណ្យនោះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ពួកលិច្ឆវីទាំងឡាយនេះចុះ។ ឮថា សច្ចកៈនោះគិតថា «យើងនេះឈ្មោះថាជាអ្នកបួស ឯអ្នកបួសមិនគួរនឹងបង្អោនទាននេះមកដើម្បីខ្លួនឯងឡើយ» ទើបបង្អោនទាននោះទៅឱ្យពួកលិច្ឆវីទាំងនោះ ដោយពោលយ៉ាងនេះ។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបថា ពួកលិច្ឆវីបានប្រគេនដល់សច្ចកៈ មិនមែនប្រគេនដល់ព្រះអង្គឡើយ ប៉ុន្តែសច្ចកៈវិញទេដែលជាអ្នកប្រគេនដល់ព្រះអង្គ ហេតុនោះ ទើបទ្រង់សម្តែងសេចក្តីនោះ ដោយត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ...»។ យ៉ាងនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បានបង្អោនទក្ខិណាទានដែលគេប្រគេនចំពោះព្រះអង្គ ទៅឱ្យសច្ចកៈវិញ ដោយមិនបាច់យល់ស្របតាមគំនិតរបស់និគន្ថៈឡើយ ហើយទក្ខិណាទាននោះ នឹងក្លាយជាវាសនាដល់សច្ចកៈនោះក្នុងអនាគតកាល។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី។

စူဠသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃចូឡសច្ចកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၆. မဟာသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាសច្ចកសូត្រ

၃၆၄. ဧဝံ [Pg.185] မေ သုတန္တိ မဟာသစ္စကသုတ္တံ. တတ္ထ ဧကံ သမယန္တိ စ တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ စ ပုဗ္ဗဏှသမယန္တိ စ တီဟိ ပဒေဟိ ဧကောဝ သမယော ဝုတ္တော. ဘိက္ခူနဉှိ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ကတွာ မုခံ ဓောဝိတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ကတရံ ဂါမံ ပဝိသိဿာမာတိ ဝိတက္ကမာဠကေ ဌိတကာလော နာမ ဟောတိ. ဘဂဝါ ဧဝရူပေ သမယေ ရတ္တဒုပဋ္ဋံ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ပံသုကူလစီဝရံ ဧကံသံ ပါရုပိတွာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဂန္ဓကုဋိပမုခေ အဋ္ဌာသိ. တံ သန္ဓာယ, – ‘‘ဧကံ သမယန္တိ စ တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ စ ပုဗ္ဗဏှသမယ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. ပဝိသိတုကာမောတိ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿာမီတိ ဧဝံ ကတသန္နိဋ္ဌာနော. တေနုပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမီတိ? ဝါဒါရောပနဇ္ဈာသယေန. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ပုဗ္ဗေပါဟံ အပဏ္ဍိတတာယ သကလံ ဝေသာလိပရိသံ ဂဟေတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပရိသမဇ္ဈေ မင်္ကု ဇာတော. ဣဒါနိ တထာ အကတွာ ဧကကောဝ ဂန္တွာ ဝါဒံ အာရောပေဿာမိ. ယဒိ သမဏံ ဂေါတမံ ပရာဇေတုံ သက္ခိဿာမိ, အတ္တနော လဒ္ဓိံ ဒီပေတွာ ဇယံ ကရိဿာမိ. ယဒိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဇယော ဘဝိဿတိ, အန္ဓကာရေ နစ္စံ ဝိယ န ကောစိ ဇာနိဿတီ’’တိ နိဒ္ဒါပဉှံ နာမ ဂဟေတွာ ဣမိနာ ဝါဒဇ္ဈာသယေန ဥပသင်္ကမိ.

៣៦៤. ព្រះសូត្រដែលមានពាក្យផ្តើមថា Evaṃ me sutaṃ នេះ គឺមហាសច្ចកសូត្រ។ ក្នុងមហាសច្ចកសូត្រនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកសម័យតែមួយ ដោយបទទាំងបីគឺ Ekaṃ samayaṃ ផង Tena kho pana samayena ផង Pubbaṇhasamayaṃ ផង។ ព្រោះថា កាលដែលពួកភិក្ខុធ្វើវត្តប្រតិបត្តិរួចហើយ លុបលាងមុខ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយ ហើយឈរគិតនៅក្នុងសាលាជាទីត្រិះរិះថា «តើយើងនឹងចូលទៅកាន់ស្រុកណា?» នោះ ឈ្មោះថាជា «ឋិតកាល»។ ក្នុងសម័យមានសភាពយ៉ាងនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ស្លៀកស្បង់ពីរជាន់មានពណ៌ក្រហម ចងវត្ថពន្ធចង្កេះ គ្រងសង្ឃាដិដែលធ្វើអំពីក្រណាត់បង្សុកូលឆៀងស្មាម្ខាង យាងចេញពីព្រះគន្ធកុដិ មានព្រះភិក្ខុសង្ឃហែហម ទៅឈរនៅមុខព្រះគន្ធកុដិ។ ទ្រង់សំដៅយកការឈរនោះឯង ទើបត្រាស់ថា «Ekaṃ samayaṃ» ផង «Tena kho pana samayena» ផង «Pubbaṇhasamayaṃ» ផង។ ពាក្យថា Pavisitukāmo សេចក្តីថា ទ្រង់មានព្រះទ័យសម្រេចចិត្តយ៉ាងនេះថា «យើងនឹងចូលទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត»។ ពាក្យថា Tenupasaṅkami មានសំណួរថា ហេតុអ្វីបានជាសច្ចកៈចូលទៅជិត? ឆ្លើយថា ព្រោះមានបំណងនឹងចោទប្រកាន់។ ឮថា សច្ចកៈនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «កាលពីមុន ព្រោះតែយើងមិនទាន់មានប្រាជ្ញា ទើបនាំយកពួកលិច្ឆវីទាំងអស់ក្នុងក្រុងវេសាលី ចូលទៅរកព្រះសមណគោតម ហើយត្រូវអៀនខ្មាសនៅកណ្តាលជំនុំជន។ ឥឡូវនេះ យើងមិនធ្វើដូចមុនទៀតទេ យើងនឹងទៅតែម្នាក់ឯង ហើយចោទប្រកាន់វាទៈ។ ប្រសិនបើយើងអាចផ្ចាញ់ព្រះសមណគោតមបាន យើងនឹងបង្ហាញលទ្ធិរបស់ខ្លួន ហើយធ្វើការឈ្នះ។ ប្រសិនបើព្រះសមណគោតមជាអ្នកឈ្នះវិញ នោះនឹងគ្មាននរណាម្នាក់ដឹងឡើយ ប្រៀបដូចជាការរាំក្នុងទីងងឹតដូច្នោះដែរ» សច្ចកៈនោះកាន់យកនូវបញ្ហាដែលលាក់ទុក ហើយចូលទៅជិតដោយបំណងចង់ដេញដោលយ៉ាងនេះ។

အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာတိ သစ္စကဿ နိဂဏ္ဌပုတ္တဿ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ. ထေရဿ ကိရဿ ဧဝံ အဟောသိ – ‘‘ဘဂဝတိ မုဟုတ္တံ နိသိန္နေ ဗုဒ္ဓဒဿနံ ဓမ္မဿဝနဉ္စ လဘိဿတိ. တဒဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တိဿတီ’’တိ. တသ္မာ ဘဂဝန္တံ ယာစိတွာ ပံသုကူလစီဝရံ စတုဂ္ဂုဏံ ပညပေတွာ နိသီဒတု ဘဂဝါတိ အာဟ. ‘‘ကာရဏံ အာနန္ဒော ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ ယံ ပန ပဉှံ ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာဒါယ အာဂတော တံ ဌပေတွာ ပဿေန တာဝ ပရိဟရန္တော ဧတံ သန္တိ, ဘော ဂေါတမာတိအာဒိဝစနံ အဝေါစ.

ពាក្យថា Anukampaṃ upādāya សេចក្តីថា ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះចំពោះសច្ចកៈដែលជាកូនរបស់និគន្ថៈ។ ឮថា ព្រះថេរៈមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «កាលបើព្រះមានព្រះភាគគង់នៅមួយស្របក់ សច្ចកៈនេះនឹងបានគាល់ព្រះពុទ្ធ និងបានស្តាប់ព្រះធម៌។ ការគាល់និងការស្តាប់ធម៌នោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់សច្ចកៈនោះអស់កាលជាអង្វែង»។ ហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបអារាធនាព្រះមានព្រះភាគ ហើយក្រាលសង្ឃាដិបង្សុកូលជាបួនជាន់ រួចក្រាបបង្គំទូលថា «សូមព្រះមានព្រះភាគគង់ចុះ»។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបថា «អានន្ទពោលពាក្យមានហេតុផល» ទើបគង់លើអាសនៈដែលគេក្រាលថ្វាយ។ ពាក្យថា Bhagavantaṃ etadavoca សេចក្តីថា សច្ចកៈបានទុកបញ្ហាដែលខ្លួនលាក់ទុកក្នុងចង្កេះនោះសិន ហើយពោលពាក្យជាដើមថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន មានសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ...» ដើម្បីចៀសវាងការនិយាយចំៗជាមុនសិន។

၃၆၅. ဖုသန္တိ ဟိ တေ, ဘော ဂေါတမာတိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သရီရေ ဥပ္ပန္နံ သာရီရိကံ ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဖုသန္တိ လဘန္တိ, အနုဘဝန္တီတိ အတ္ထော. ဦရုက္ခမ္ဘောတိ ခမ္ဘကတဦရုဘာဝေါ, ဦရုထဒ္ဓတာတိ အတ္ထော. ဝိမှယတ္ထဝသေန ပနေတ္ထ ဘဝိဿတီတိ အနာဂတဝစနံ ကတံ. ကာယနွယံ ဟောတီတိ ကာယာနုဂတံ [Pg.186] ဟောတိ ကာယဿ ဝသဝတ္တိ. ကာယဘာဝနာတိ ပန ဝိပဿနာ ဝုစ္စတိ, တာယ စိတ္တဝိက္ခေပံ ပါပုဏန္တော နာမ နတ္ထိ, ဣတိ နိဂဏ္ဌော အသန္တံ အဘူတံ ယံ နတ္ထိ, တဒေဝါဟ. စိတ္တဘာဝနာတိပိ သမထော ဝုစ္စတိ, သမာဓိယုတ္တဿ စ ပုဂ္ဂလဿ ဦရုက္ခမ္ဘာဒယော နာမ နတ္ထိ, ဣတိ နိဂဏ္ဌော ဣဒံ အဘူတမေဝ အာဟ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ယထေဝ ‘ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဝတွာ ဦရုက္ခမ္ဘောပိ နာမ ဘဝိဿတီ’တိအာဒီနိ ဝဒတော အနာဂတရူပံ န သမေတိ, တထာ အတ္ထောပိ န သမေတိ, အသန္တံ အဘူတံ ယံ နတ္ထိ, တံ ကထေတီ’’တိ.

៣៦៥. ពាក្យថា Phusanti hi te, bho gotama សេចក្តីថា ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ តែងតែពាល់ត្រូវ គឺបានទទួល គឺសោយនូវទុក្ខវេទនាខាងកាយដែលកើតឡើងក្នុងកាយ។ ពាក្យថា Ūrukkhambo សេចក្តីថា ភាពរឹងត្អឹងនៃភ្លៅ គឺភ្លៅរឹងកំព្រឹង។ ក្នុងបទនេះ ព្រោះប្រកបដោយសេចក្តីអស្ចារ្យ ទើបប្រើអនាគតកាលថា Bhavissati។ ពាក្យថា Kāyanvayaṃ hoti សេចក្តីថា ប្រព្រឹត្តទៅតាមកាយ គឺស្ថិតនៅក្រោមអំណាចនៃកាយ។ ចំណែកឯវិបស្សនា ហៅថា កាយភាវនា ព្រោះថាបុគ្គលដែលចម្រើនវិបស្សនានោះ មិនដែលដល់នូវសេចក្តីរាយមាយនៃចិត្តឡើយ និគន្ថៈពោលសំដៅយកសេចក្តីដែលមិនពិត មិនមែនជាការពិត គ្មានពិតប្រាកដនោះឯង។ សមថៈ ក៏ហៅថា ចិត្តភាវនា ដែរ ហើយចំពោះបុគ្គលដែលប្រកបដោយសមាធិ ភាពរឹងត្អឹងនៃភ្លៅជាដើម មិនដែលកើតមានឡើយ និគន្ថៈពោលនូវពាក្យដែលមិនពិតនេះឯង。 ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាពោលថា «កាលដែលសច្ចកៈពោលពាក្យជាដើមថា ‹ដូចជាកាលពីមុន... ភ្លៅក៏នឹងរឹងកំព្រឹងជាមិនខាន› នោះ មិនត្រូវគ្នានឹងអនាគតកាលឡើយ សូម្បីតែសេចក្តីក៏មិនត្រូវគ្នាដែរ គឺសច្ចកៈពោលនូវសេចក្តីដែលមិនពិត មិនមែនជាការពិត គ្មានពិតប្រាកដនោះឯង»។

နော ကာယဘာဝနန္တိ ပဉ္စာတပတပ္ပနာဒိံ အတ္တကိလမထာနုယောဂံ သန္ဓာယာဟ. အယဉှိ တေသံ ကာယဘာဝနာ နာမ. ကိံ ပန သော ဒိသွာ ဧဝမာဟ? သော ကိရ ဒိဝါဒိဝဿ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆတိ, တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ဘိက္ခူ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု ပဋိသလ္လာနံ ဥပဂစ္ဆန္တိ. သော တေ ပဋိသလ္လီနေ ဒိသွာ စိတ္တဘာဝနာမတ္တံ ဧတေ အနုယုဉ္ဇန္တိ, ကာယဘာဝနာ ပနေတေသံ နတ္ထီတိ မညမာနော ဧဝမာဟ.

ពាក្យថា No kāyabhāvanaṃ សច្ចកៈពោលសំដៅយកការធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាក មានការដុតកម្ដៅខ្លួនដោយភ្លើងប្រាំគំនរជាដើម។ ព្រោះថា ការធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាកនោះឯង ជាកាយភាវនារបស់ពួកនិគន្ថៈទាំងនោះ។ ចុះសច្ចកៈឃើញអ្វី ទើបពោលយ៉ាងនេះ? ឮថា សច្ចកៈនោះតែងតែមកកាន់វត្តក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ ក្នុងសម័យនោះ ពួកភិក្ខុទុកដាក់បាត្រនិងចីវររួចហើយ ចូលទៅកាន់ទីសម្រាកក្នុងវេលាយប់ និងវេលាថ្ងៃរៀងៗខ្លួន ដើម្បីសម្ងំនៅស្ងៀម។ សច្ចកៈនោះឃើញពួកភិក្ខុដែលសម្ងំនៅស្ងៀមទាំងនោះហើយ ទើបគិតថា «ភិក្ខុទាំងនេះចម្រើនតែចិត្តភាវនាមួយមុខប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯកាយភាវនាគ្មានឡើយ» ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

၃၆၆. အထ နံ ဘဂဝါ အနုယုဉ္ဇန္တော ကိန္တိ ပန တေ, အဂ္ဂိဝေဿန, ကာယဘာဝနာ သုတာတိ အာဟ. သော တံ ဝိတ္ထာရေန္တော သေယျထိဒံ, နန္ဒော ဝစ္ဆောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နန္ဒောတိ တဿ နာမံ. ဝစ္ဆောတိ ဂေါတ္တံ. ကိသောတိ နာမံ. သံကိစ္စောတိ ဂေါတ္တံ. မက္ခလိဂေါသာလော ဟေဋ္ဌာ အာဂတောဝ. ဧတေတိ ဧတေ တယော ဇနာ, တေ ကိရ ကိလိဋ္ဌတပါနံ မတ္ထကပတ္တာ အဟေသုံ. ဥဠာရာနိ ဥဠာရာနီတိ ပဏီတာနိ ပဏီတာနိ. ဂါဟေန္တိ နာမာတိ ဗလံ ဂဏှာပေန္တိ နာမ. ဗြူဟေန္တီတိ ဝဍ္ဎေန္တိ. မေဒေန္တီတိ ဇာတမေဒံ ကရောန္တိ. ပုရိမံ ပဟာယာတိ ပုရိမံ ဒုက္ကရကာရံ ပဟာယ. ပစ္ဆာ ဥပစိနန္တီတိ ပစ္ဆာ ဥဠာရခါဒနီယာဒီဟိ သန္တပ္ပေန္တိ, ဝဍ္ဎေန္တိ. အာစယာပစယော ဟောတီတိ ဝဍ္ဎိ စ အဝဍ္ဎိ စ ဟောတိ, ဣတိ ဣမဿ ကာယဿ ကာလေန ဝဍ္ဎိ, ကာလေန ပရိဟာနီတိ ဝဍ္ဎိပရိဟာနိမတ္တမေဝ ပညာယတိ, ကာယဘာဝနာ ပန န ပညာယတီတိ ဒီပေတွာ စိတ္တဘာဝနံ ပုစ္ဆန္တော, ‘‘ကိန္တိ ပန တေ, အဂ္ဂိဝေဿန, စိတ္တဘာဝနာ သုတာ’’တိ အာဟ. န သမ္ပာယာသီတိ သမ္ပာဒေတွာ ကထေတုံ နာသက္ခိ, ယထာ တံ ဗာလပုထုဇ္ဇနော.

៣៦៦. គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសាកសួរដេញដោលសច្ចកៈនោះ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ចុះអ្នកបានឮសេចក្តីពន្យល់អំពីកាយភាវនាយ៉ាងណាខ្លះ?»។ សច្ចកៈនោះកាលនឹងពន្យល់សេចក្តីនោះឱ្យពិស្តារ ទើបពោលពាក្យជាដើមថា «ដូចជា នន្ទវច្ឆៈ...»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Nando ជាឈ្មោះរបស់គាត់។ ពាក្យថា Vaccho ជាគោត្រ។ ពាក្យថា Kiso ជាឈ្មោះ។ ពាក្យថា Saṃkicco ជាគោត្រ។ ចំណែកឯ មក្ខលិគោសាល បានពោលរួចមកហើយខាងក្រោម។ ពាក្យថា Ete បានដល់ ជនទាំងបីនាក់នោះ ឮថា ជនទាំងនោះជាអ្នកដល់នូវកំពូលនៃតបៈដ៏សៅហ្មង។ ពាក្យថា Uḷārāni uḷārāni សេចក្តីថា របស់ដ៏ឧត្តម របស់ដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា Gāhenti nāma សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យកម្លាំងកើតឡើង។ ពាក្យថា Brūhenti សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យចម្រើនឡើង។ ពាក្យថា Medenti សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យមានខ្លាញ់កើតឡើង។ ពាក្យថា Purimaṃ pahāya សេចក្តីថា លះបង់ការធ្វើទុក្ករកិរិយាកាលពីមុនចេញ។ ពាក្យថា Pacchā upacinanti សេចក្តីថា ក្រោយមក ក៏ញ៉ាំងរាងកាយឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ និងឱ្យចម្រើនធាត់ធំឡើង ដោយខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ឧត្តមជាដើម។ ពាក្យថា Ācayāpacayo hoti សេចក្តីថា មានការចម្រើនឡើង និងការសឹកស្រុតទៅ គឺថារាងកាយនេះ ជួនកាលក៏ធាត់ធំ ជួនកាលក៏ស្គមស្គាំង យ៉ាងនេះ ឃើញតែការធាត់និងការស្គមប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯកាយភាវនា មិនប្រាកដឡើយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងសួរអំពីចិត្តភាវនា ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ចុះអ្នកបានឮសេចក្តីពន្យល់អំពីចិត្តភាវនាយ៉ាងណាខ្លះ?»។ ពាក្យថា Na sampāyāsi សេចក្តីថា មិនអាចឆ្លើយបំភ្លឺឱ្យពេញលេញបានឡើយ ដូចជាបុថុជ្ជនពាលទូទៅដូច្នោះឯង។

၃၆၇. ကုတော [Pg.187] ပန တွန္တိ ယော တွံ ဧဝံ ဩဠာရိကံ ဒုဗ္ဗလံ ကာယဘာဝနံ န ဇာနာသိ? သော တွံ ကုတော သဏှံ သုခုမံ စိတ္တဘာဝနံ ဇာနိဿသီတိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ စောဒနာလယတ္ထေရော, ‘‘အဗုဒ္ဓဝစနံ နာမေတံ ပဒ’’န္တိ ဗီဇနိံ ဌပေတွာ ပက္ကမိတုံ အာရဘိ. အထ နံ မဟာသီဝတ္ထေရော အာဟ – ‘‘ဒိဿတိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမဿ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ အာစယောပိ အပစယောပိ အာဒါနမ္ပိ နိက္ခေပနမ္ပီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၆၂). တံ သုတွာ သလ္လက္ခေသိ – ‘‘ဩဠာရိကံ ကာယံ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ဥပ္ပန္နဝိပဿနာ ဩဠာရိကာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

៣៦៧. ពាក្យថា Kuto pana tvaṃ សេចក្តីថា «អ្នកឯងសូម្បីតែកាយភាវនាដ៏គ្រោតគ្រាត ដ៏ទន់ខ្សោយយ៉ាងនេះ ក៏មិនដឹងផង ចុះអ្នកឯងនឹងដឹងនូវចិត្តភាវនាដ៏ល្អិតល្អន់ ដ៏ហ្មត់ចត់ពីណាបាន?»។ ក្នុងទីនេះ ព្រះចោទនាលយត្ថេរ ពោលថា «បទនេះមិនមែនជាព្រះពុទ្ធវចនៈឡើយ» ហើយក៏ដាក់ផ្លិតចុះ បម្រុងនឹងដើរចេញទៅ។ គ្រានោះ ព្រះមហាសីវត្ថេរបានពោលនឹងលោកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការចម្រើនឡើងក្តី ការសឹកស្រុតទៅក្តី ការកាន់យកក្តី ការដាក់ចុះក្តី នៃកាយដែលប្រកបដោយមហាភូតរូបទាំងបួននេះ តែងប្រាកដ» (សំយុត្តនិកាយ ២.៦២)។ ព្រះថេរៈនោះបានស្តាប់ហើយ ទើបកំណត់ដឹងថា «ការដែលពោលថា វិបស្សនាដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកកំណត់ដឹងនូវកាយដ៏គ្រោតគ្រាត ឈ្មោះថាជាវិបស្សនាដ៏គ្រោតគ្រាតដែរនោះ គឺសមគួរពោលបាន»។

၃၆၈. သုခသာရာဂီတိ သုခသာရာဂေန သမန္နာဂတော. သုခါယ ဝေဒနာယ နိရောဓာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာတိ န အနန္တရာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သုခဒုက္ခာနဉှိ အနန္တရပစ္စယတာ ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာ. ၁.၂.၄၅-၄၆) ပဋိသိဒ္ဓါ. ယသ္မာ ပန သုခေ အနိရုဒ္ဓေ ဒုက္ခံ နုပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဣဓ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီတိ ခေပေတွာ ဂဏှိတွာ တိဋ္ဌတိ. ဥဘတောပက္ခန္တိ သုခံ ဧကံ ပက္ခံ ဒုက္ခံ ဧကံ ပက္ခန္တိ ဧဝံ ဥဘတောပက္ခံ ဟုတွာ.

៣៦៨. ពាក្យថា sukhasārāgī បានដល់ ប្រកបដោយរាគៈដែលមានសុខវេទនាជាកម្លាំង។ ពាក្យថា sukhāya vedanāya nirodhā uppajjati dukkhā vedanā (ទុក្ខវេទនាកើតឡើងព្រោះការរលត់ទៅនៃសុខវេទនា) គឺមិនមែនកើតឡើងក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ភ្លាមៗនោះទេ ព្រោះថាភាពជាអនន្តរបច្ច័យនៃសុខវេទនានិងទុក្ខវេទនា ត្រូវបានហាមឃាត់ក្នុងបដ្ឋានគម្ពីរ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែ កាលបើ សុខវេទនាមិនទាន់រលត់ទៅ ទុក្ខវេទនាមិនកើតឡើង ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា pariyādāya tiṭṭhati បានដល់ គ្របសង្កត់ (អស់ទៅ ឬកាន់យកឱកាស) ហើយឋិតនៅ។ ពាក្យថា ubhatopakkhaṃ បានដល់ ជាពីរចំណែក គឺសុខៈជាចំណែកមួយ ទុក្ខៈជាចំណែកមួយ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាពីរចំណែក។

၃၆၉. ဥပ္ပန္နာပိ သုခါ ဝေဒနာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, ဘာဝိတတ္တာ ကာယဿ. ဥပ္ပန္နာပိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, ဘာဝိတတ္တာ စိတ္တဿာတိ ဧတ္ထ ကာယဘာဝနာ ဝိပဿနာ, စိတ္တဘာဝနာ သမာဓိ. ဝိပဿနာ စ သုခဿ ပစ္စနီကာ, ဒုက္ခဿ အာသန္နာ. သမာဓိ ဒုက္ခဿ ပစ္စနီကော, သုခဿ အာသန္နော. ကထံ? ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နိသိန္နဿ ဟိ အဒ္ဓါနေ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ တတ္ထ တတ္ထ အဂ္ဂိဥဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတိ, ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ, မတ္ထကတော ဥသုမဝဋ္ဋိဥဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတီတိ စိတ္တံ ဟညတိ ဝိဟညတိ ဝိပ္ဖန္ဒတိ. ဧဝံ တာဝ ဝိပဿနာ သုခဿ ပစ္စနီကာ, ဒုက္ခဿ အာသန္နာ. ဥပ္ပန္နေ ပန ကာယိကေ ဝါ စေတသိကေ ဝါ ဒုက္ခေ တံ ဒုက္ခံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ သမာပတ္တိံ သမာပန္နဿ သမာပတ္တိက္ခဏေ ဒုက္ခံ ဒူရာပဂတံ ဟောတိ, အနပ္ပကံ သုခံ ဩက္ကမတိ. ဧဝံ သမာဓိ ဒုက္ခဿ ပစ္စနီကော, သုခဿ အာသန္နော. ယထာ ဝိပဿနာ သုခဿ ပစ္စနီကာ, ဒုက္ခဿ အာသန္နာ, န တထာ သမာဓိ. ယထာ သမာဓိ ဒုက္ခဿ ပစ္စနီကော, သုခဿ အာသန္နော, န စ တထာ ဝိပဿနာတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပ္ပန္နာပိ သုခါ ဝေဒနာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ [Pg.188] တိဋ္ဌတိ, ဘာဝိတတ္တာ ကာယဿ. ဥပ္ပန္နာပိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, ဘာဝိတတ္တာ စိတ္တဿာ’’တိ.

៣៦៩. ក្នុងបទថា uppannāpi sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati, bhāvitattā kāyassa. Uppannāpi dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati, bhāvitattā cittassa នេះ ពាក្យថា កាយភាវនា បានដល់ វិបស្សនា, ចិត្តភាវនា បានដល់ សមាធិ។ វិបស្សនា ជាសត្រូវឆ្ងាយ (បដិបក្ខឆ្ងាយ) នៃសុខវេទនា ជាសត្រូវជិត (បដិបក្ខជិត) នៃទុក្ខវេទនា។ សមាធិ ជាសត្រូវឆ្ងាយនៃទុក្ខវេទនា ជាសត្រូវជិតនៃសុខវេទនា។ សួរថា ដូចម្តេច? ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលផ្ដើមចម្រើនវិបស្សនាហើយអង្គុយនៅ អស់កាលដ៏យូរ កាលវេលាកន្លងទៅៗ កម្ដៅតែងកើតឡើងក្នុងរាងកាយនោះៗ ដូចជាភ្លើងឆេះ ញើសហូរចេញពីក្លៀក ហាក់ដូចជាមានផ្សែងហុយចេញពីក្បាល យ៉ាងនេះ ចិត្តក៏លំបាក វិលវល់ ញាប់ញ័រ។ យ៉ាងនេះ វិបស្សនា ឈ្មោះថាជាសត្រូវឆ្ងាយនៃសុខៈ ជាសត្រូវជិតនៃទុក្ខៈ ជាបឋម។ ប៉ុន្តែ កាលបើទុក្ខកើតឡើង មិនថាក្នុងកាយ ឬក្នុងចិត្ត ភិក្ខុអ្នកចូលសមាបត្តិ ក្នុងខណៈនៃសមាបត្តិ តែងកំចាត់បង់នូវទុក្ខនោះ ទុក្ខនោះក៏ទៅជាឆ្ងាយ សេចក្តីសុខដ៏ច្រើនក៏ចូលមកដល់។ យ៉ាងនេះ សមាធិ ឈ្មោះថាជាសត្រូវឆ្ងាយនៃទុក្ខៈ ជាសត្រូវជិតនៃសុខៈ។ វិបស្សនាជាសត្រូវឆ្ងាយនៃសុខៈ ជាសត្រូវជិតនៃទុក្ខៈយ៉ាងណា សមាធិមិនមែនយ៉ាងនោះទេ។ សមាធិជាសត្រូវឆ្ងាយនៃទុក្ខៈ ជាសត្រូវជិតនៃសុខៈយ៉ាងណា វិបស្សនាក៏មិនមែនយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ថា "សុខវេទនា ទោះបីកើតឡើងហើយ ក៏មិនគ្របសង្កត់ចិត្តឋិតនៅ ព្រោះខ្លួនបានចម្រើនកាយហើយ។ ទុក្ខវេទនា ទោះបីកើតឡើងហើយ ក៏មិនគ្របសង្កត់ចិត្តឋិតនៅ ព្រោះខ្លួនបានចម្រើនចិត្តហើយ"។

၃၇၀. အာသဇ္ဇ ဥပနီယာတိ ဂုဏေ ဃဋ္ဋေတွာ စေဝ ဥပနေတွာ စ. တံ ဝတ မေတိ တံ ဝတ မမ စိတ္တံ.

៣៧០. ពាក្យថា āsajja upanīyā បានដល់ ប៉ះពាល់ (ឬរំលោភបំពាន) គុណធម៌ផង នាំមកជិតផង។ ពាក្យថា taṃ vata me បានដល់ ចិត្តនោះរបស់អាត្មាអញពិតមែន។

၃၇၁. ကိဉှိ နော သိယာ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိ, အဂ္ဂိဝေဿန, ကိံ န ဘဝိဿတိ, ဘဝိဿတေဝ, မာ ဧဝံ သညီ ဟောဟိ, ဥပ္ပဇ္ဇိယေဝ မေ သုခါပိ ဒုက္ခာပိ ဝေဒနာ, ဥပ္ပန္နာယ ပနဿာ အဟံ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌာတုံ န ဒေမိ. ဣဒါနိဿ တမတ္ထံ ပကာသေတုံ ဥပရိ ပသာဒါဝဟံ ဓမ္မဒေသနံ ဒေသေတုကာမော မူလတော ပဋ္ဌာယ မဟာဘိနိက္ခမနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဣဓ မေ, အဂ္ဂိဝေဿန, ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာ…ပေ… တတ္ထေဝ နိသီဒိံ, အလမိဒံ ပဓာနာယာတိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ပါသရာသိသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပန ဝိသေသော, တတ္ထ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသဇ္ဇာ, ဣဓ ဒုက္ကရကာရိကာ.

៣៧១. ពាក្យថា kiñhi no siyā, aggivessanā បានដល់ ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ហេតុអ្វីក៏មិនមាន (គឺត្រូវតែមានជាប្រាកដ) កុំគិតយ៉ាងនេះឡើយ សុខវេទនាក្តី ទុក្ខវេទនាក្តី តែងតែកើតឡើងដល់អាត្មាអញជាប្រាកដ ប៉ុន្តែ កាលបើវេទនានោះកើតឡើងហើយ អាត្មាអញមិនបណ្តោយឲ្យវាគ្របសង្កត់ចិត្តឋិតនៅឡើយ។ ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលចង់សម្តែងនូវសេចក្តីនោះឲ្យច្បាស់លាស់ និងដើម្បីសម្តែងនូវធម្មទេសនាដែលនាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លាខាងលើ ទើបចាប់ផ្តើមតាំងពីដើមមក គឺការយាងចេញដើម្បីមហាភិនិស្ក្រមណ៍។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា "ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ក្នុងទីនេះ មុនពេលដែលតថាគតបានត្រាស់ដឹង... គង់នៅទីនោះឯង ទីនេះគួរជាទីតាំងនៃសេចក្តីព្យាយាមបាន" ទាំងអស់នេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុង បាសរាសិសូត្រ ខាងក្រោម។ ប៉ុន្តែ មានសេចក្តីប្លែកគ្នានេះគឺ ក្នុងសូត្រនោះ និយាយអំពីការគង់លើពោធិបល្ល័ង្ក តែក្នុងសូត្រនេះ និយាយសំដៅលើការធ្វើទុក្ករកិរិយា។

၃၇၄. အလ္လကဋ္ဌန္တိ အလ္လံ ဥဒုမ္ဗရကဋ္ဌံ. သသ္နေဟန္တိ သခီရံ. ကာမေဟီတိ ဝတ္ထုကာမေဟိ. အဝူပကဋ္ဌာတိ အနပဂတာ. ကာမစ္ဆန္ဒောတိအာဒီသု ကိလေသကာမောဝ ဆန္ဒကရဏဝသေန ဆန္ဒော. သိနေဟကရဏဝသေန သ္နေဟော. မုစ္ဆာကရဏဝသေန မုစ္ဆာ. ပိပါသာကရဏဝသေန ပိပါသာ. အနုဒဟနဝသေန ပရိဠာဟောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဩပက္ကမိကာတိ ဥပက္ကမနိဗ္ဗတ္တာ. ဉာဏာယ ဒဿနာယ အနုတ္တရာယ သမ္ဗောဓာယာတိ သဗ္ဗံ လောကုတ္တရမဂ္ဂဝေဝစနမေဝ.

៣៧៤. ពាក្យថា allakaṭṭhaṃ បានដល់ ឈើឧទុម្ពរ (ល្វា) ដ៏សើម។ ពាក្យថា sasnehaṃ បានដល់ ដែលមានជ័រ។ ពាក្យថា kāmehi បានដល់ វត្ថុកាមទាំងឡាយ។ ពាក្យថា avūpakaṭṭhā បានដល់ មិនទាន់ប្រាសចេញឆ្ងាយ។ ក្នុងពាក្យថា kāmacchando ជាដើមនេះ កិលេសកាមហ្នឹងឯង ហៅថា "ឆន្ទៈ" ព្រោះធ្វើឲ្យមានសេចក្តីប្រាថ្នា, ហៅថា "ស្នេហៈ" ព្រោះធ្វើឲ្យមានសេចក្តីស្រឡាញ់, ហៅថា "មុច្ឆា" ព្រោះធ្វើឲ្យវង្វេង, ហៅថា "ពិបាសា" ព្រោះធ្វើឲ្យស្រេកឃ្លាន, ហៅថា "បរិឡាហៈ" ព្រោះធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា opakkamikā បានដល់ វេទនាដែលកើតឡើងអំពីការខិតខំប្រឹងប្រែង (ដូចជាការកាន់ធុតង្គជាដើម)។ ពាក្យថា ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាវេវចនសព្ទនៃលោកុត្តរមគ្គទាំងឡាយ។

ဣဒံ ပနေတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – အလ္လံ သခီရံ ဥဒုမ္ဗရကဋ္ဌံ ဝိယ ဟိ ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမတော အနိဿဋပုဂ္ဂလာ. ဥဒကေ ပက္ခိတ္တဘာဝေါ ဝိယ ကိလေသကာမေန တိန္တတာ; မန္ထနေနာပိ အဂ္ဂိနော အနဘိနိဗ္ဗတ္တနံ ဝိယ ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမတော အနိဿဋာနံ ဩပက္ကမိကာဟိ ဝေဒနာဟိ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အနဓိဂမော. အမန္ထနေနာပိ အဂ္ဂိနော အနဘိနိဗ္ဗတ္တနံ ဝိယ တေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိနာပိ ဩပက္ကမိကာဟိ ဝေဒနာဟိ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အနဓိဂမော. ဒုတိယဥပမာပိ ဣမိနာဝ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယံ ပန ဝိသေသော, ပုရိမာ သပုတ္တဘရိယပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥပမာ; ပစ္ဆိမာ ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကပဗ္ဗဇ္ဇာယ.

នេះជាការប្រៀបធៀបឧបមាជាមួយឧបមេយ្យក្នុងទីនេះ៖ ប្រៀបដូចជាឈើល្វាសើមដែលមានជ័រ គឺបុគ្គលទាំងឡាយដែលមិនទាន់រួចចាកវត្ថុកាមដោយកិលេសកាម។ ប្រៀបដូចជាការបោះទៅក្នុងទឹក គឺភាពសើមជោកដោយកិលេសកាម។ ប្រៀបដូចជាការដុសខាត់ក៏ដោយ ក៏ភ្លើងមិនកើតឡើង គឺការមិនបានសម្រេចលោកុត្តរមគ្គ ដោយសារវេទនាដែលកើតពីការប្រឹងប្រែង ចំពោះបុគ្គលដែលមិនទាន់រួចចាកវត្ថុកាមដោយកិលេសកាម។ ប្រៀបដូចជាការមិនដុសខាត់ ក៏ភ្លើងមិនកើតឡើង គឺការមិនបានសម្រេចលោកុត្តរមគ្គ សូម្បីតែគ្មានវេទនាដែលកើតពីការប្រឹងប្រែង ចំពោះបុគ្គលទាំងនោះ។ ឧបមាទីពីរ ក៏គប្បីជ្រាបតាមន័យនេះដែរ។ ប៉ុន្តែមានសេចក្តីប្លែកគ្នានេះគឺ ឧបមាទីមួយ ជាឧបមានៃការបួសទាំងកូននិងប្រពន្ធ, ឧបមាទីពីរ ជាឧបមានៃការបួសរបស់ព្រាហ្មណ៍អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌។

၃၇၆. တတိယဥပမာယ [Pg.189] ကောဠာပန္တိ ဆိန္နသိနေဟံ နိရာပံ. ထလေ နိက္ခိတ္တန္တိ ပဗ္ဗတထလေ ဝါ ဘူမိထလေ ဝါ နိက္ခိတ္တံ. ဧတ္ထာပိ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – သုက္ခကောဠာပကဋ္ဌံ ဝိယ ဟိ ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမတော နိဿဋပုဂ္ဂလာ, အာရကာ ဥဒကာ ထလေ နိက္ခိတ္တဘာဝေါ ဝိယ ကိလေသကာမေန အတိန္တတာ. မန္ထနေနာပိ အဂ္ဂိနော အဘိနိဗ္ဗတ္တနံ ဝိယ ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမတော နိဿဋာနံ အဗ္ဘောကာသိကနေသဇ္ဇိကာဒိဝသေန ဩပက္ကမိကာဟိပိ ဝေဒနာဟိ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အဓိဂမော. အညဿ ရုက္ခဿ သုက္ခသာခါယ သဒ္ဓိံ ဃံသနမတ္တေနေဝ အဂ္ဂိနော အဘိနိဗ္ဗတ္တနံ ဝိယ ဝိနာပိ ဩပက္ကမိကာဟိ ဝေဒနာဟိ သုခါယေဝ ပဋိပဒါယ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အဓိဂမောတိ. အယံ ဥပမာ ဘဂဝတာ အတ္တနော အတ္ထာယ အာဟဋာ.

៣៧៦. ក្នុងឧបមាទីបី ពាក្យថា koḷāpaṃ បានដល់ ឈើស្ងួតដែលអស់ជ័រ គ្មានទឹក។ ពាក្យថា thale nikkhittaṃ បានដល់ ដែលគេដាក់លើគោក គឺលើកំពូលភ្នំ ឬលើដីគោក។ ក្នុងឧបមាទីបីនេះ ក៏មានការប្រៀបធៀបដូចតទៅ៖ ប្រៀបដូចជាឈើស្ងួតដែលអស់ជ័រ គឺបុគ្គលដែលរួចចាកវត្ថុកាមដោយកិលេសកាម, ប្រៀបដូចជាការដាក់នៅលើគោកឆ្ងាយពីទឹក គឺភាពមិនសើមដោយកិលេសកាម។ ប្រៀបដូចជាការដុសខាត់ ក៏ធ្វើឲ្យភ្លើងកើតឡើង គឺការបានសម្រេចលោកុត្តរមគ្គ ដោយសារវេទនាដែលកើតពីការប្រឹងប្រែង (ដូចជាការកាន់អព្ភោកាសិកធុតង្គ និងនេសជ្ជិកធុតង្គជាដើម) ចំពោះបុគ្គលដែលរួចចាកវត្ថុកាមដោយកិលេសកាម។ ប្រៀបដូចជាការដុសខាត់តែមួយមុខជាមួយនឹងមែកឈើស្ងួតដទៃ ក៏ធ្វើឲ្យភ្លើងកើតឡើង គឺការបានសម្រេចលោកុត្តរមគ្គ ដោយសុខាបដិបទា សូម្បីតែគ្មានវេទនាដែលកើតពីការប្រឹងប្រែងក៏ដោយ។ ឧបមានេះ ព្រះមានព្រះភាគនាំមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះអង្គឯង។

၃၇၇. ဣဒါနိ အတ္တနော ဒုက္ကရကာရိကံ ဒဿေန္တော, တဿ မယှန္တိအာဒိမာဟ. ကိံ ပန ဘဂဝါ ဒုက္ကရံ အကတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိတုံ န သမတ္ထောတိ? ကတွာပိ အကတွာပိ သမတ္ထောဝ. အထ ကသ္မာ အကာသီတိ? သဒေဝကဿ လောကဿ အတ္တနော ပရက္ကမံ ဒဿေဿာမိ. သော စ မံ ဝီရိယနိမ္မထနဂုဏော ဟာသေဿတီတိ. ပါသာဒေ နိသိန္နောယေဝ ဟိ ပဝေဏိအာဂတံ ရဇ္ဇံ လဘိတွာပိ ခတ္တိယော န တထာပမုဒိတော ဟောတိ, ယထာ ဗလကာယံ ဂဟေတွာ သင်္ဂါမေ ဒွေ တယော သမ္ပဟာရေ ဒတွာ အမိတ္တမထနံ ကတွာ ပတ္တရဇ္ဇော. ဧဝံ ပတ္တရဇ္ဇဿ ဟိ ရဇ္ဇသိရိံ အနုဘဝန္တဿ ပရိသံ ဩလောကေတွာ အတ္တနော ပရက္ကမံ အနုဿရိတွာ, ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ အသုကကမ္မံ ကတွာ အသုကဉ္စ အသုကဉ္စ အမိတ္တံ ဧဝံ ဝိဇ္ဈိတွာ ဧဝံ ပဟရိတွာ ဣမံ ရဇ္ဇသိရိံ ပတ္တောသ္မီ’’တိ စိန္တယတော ဗလဝသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝမေဝံ ဘဂဝါပိ သဒေဝကဿ လောကဿ ပရက္ကမံ ဒဿေဿာမိ, သော ဟိ မံ ပရက္ကမော အတိဝိယ ဟာသေဿတိ, သောမနဿံ ဥပ္ပာဒေဿတီတိ ဒုက္ကရမကာသိ.

៣៧៧. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវការធ្វើទុក្ករកិរិយារបស់ព្រះអង្គ ទើបត្រាស់ពាក្យថា tassa mayhaṃ ជាដើម។ សួរថា ចុះព្រះមានព្រះភាគ មិនធ្វើទុក្ករកិរិយា តើមិនអាចត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធបានទេឬ? ឆ្លើយថា៖ ទោះបីធ្វើក្តី មិនធ្វើក្តី ក៏អាចត្រាស់ដឹងបានដូចគ្នា។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គធ្វើ? ឆ្លើយថា៖ "តថាគតនឹងបង្ហាញនូវសេចក្តីព្យាយាមរបស់តថាគត ដល់លោកព្រមទាំងទេវលោក។ ម្យ៉ាងទៀត គុណធម៌ដែលកើតពីការដុសខាត់ដោយវីរិយៈនោះ នឹងធ្វើឲ្យតថាគតរីករាយ"។ ព្រោះថា ក្សត្រដែលគង់នៅលើប្រាសាទ ហើយបានសោយរាជ្យសម្បត្តិដែលលំដាប់វង្សប្រគល់ឲ្យ ទោះបីបានរាជ្យ ក៏មិនសូវមានសេចក្តីរីករាយខ្លាំងក្លា ដូចជាក្សត្រដែលនាំកងទ័ពទៅច្បាំងក្នុងសមរភូមិ វាយប្រហារពីរឬបីដង កម្ចាត់សត្រូវហើយបានសោយរាជ្យនោះឡើយ។ កាលដែលក្សត្របានសោយរាជ្យយ៉ាងនេះ កាលសោយរាជសម្បត្តិ ក្រឡេកមើលបរិស័ទ ហើយរលឹកនឹកដល់សេចក្តីព្យាយាមរបស់ខ្លួនថា "យើងបានធ្វើកិច្ចការនេះក្នុងទីនោះ បានចាក់ បានវាយសត្រូវឈ្មោះនេះៗ យ៉ាងនេះ ហើយបានសម្រេចរាជសម្បត្តិនេះ" កាលគិតយ៉ាងនេះ សោមនស្សដ៏ខ្លាំងក្លាតែងកើតឡើង។ យ៉ាងណាមិញ ព្រះមានព្រះភាគក៏ដូច្នោះដែរ ទ្រង់គិតថា "តថាគតនឹងបង្ហាញសេចក្តីព្យាយាមដល់លោកព្រមទាំងទេវលោក ព្រោះថាសេចក្តីព្យាយាមនោះ នឹងធ្វើឲ្យតថាគតរីករាយក្រៃលែង នឹងបង្កើតសោមនស្សដល់តថាគត" ហេតុនោះ ទើបទ្រង់ធ្វើទុក្ករកិរិយា។

အပိစ ပစ္ဆိမံ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနောပိ အကာသိယေဝ, ပစ္ဆိမာ ဟိ ဇနတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေတွာပိ ပဓာနံ ပဒဟိတွာဝ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပတ္တော, ကိမင်္ဂံ ပန မယန္တိ ပဓာနဝီရိယံ ကတ္တဗ္ဗံ မညိဿတိ; ဧဝံ သန္တေ ခိပ္ပမေဝ ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရိဿတီတိ ပစ္ဆိမံ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနော အကာသိယေဝ.

ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គធ្វើទុក្ករកិរិយា ព្រោះទ្រង់អនុគ្រោះដល់ប្រជានិករខាងក្រោយដែរ ព្រោះថាប្រជានិករខាងក្រោយនឹងគិតថា "ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ សូម្បីតែបានបំពេញបារមីអស់បួនអសង្ខេយ្យនិងសែនកប្បហើយ ក៏នៅតែធ្វើសេចក្តីព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំង ទើបបានសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ចុះទម្រាំតែពួកយើង តើគួរធ្វើសេចក្តីព្យាយាមយ៉ាងណាទៅ!" ពួកគេនឹងយល់ឃើញថា គួរតែធ្វើសេចក្តីព្យាយាម។ កាលបើដូច្នោះ ពួកគេនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃជាតិ ជរា និងមរណៈ បានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ព្រោះហេតុតែទ្រង់អនុគ្រោះដល់ប្រជានិករខាងក្រោយ ព្រះអង្គទើបធ្វើទុក្ករកិរិយាពិតមែន។

ဒန္တေဘိဒန္တမာဓာယာတိ ဟေဋ္ဌာဒန္တေ ဥပရိဒန္တံ ဌပေတွာ. စေတသာ စိတ္တန္တိ ကုသလစိတ္တေန အကုသလစိတ္တံ. အဘိနိဂ္ဂဏှေယျန္တိ နိဂ္ဂဏှေယျံ. အဘိနိပ္ပီဠေယျန္တိ [Pg.190] နိပ္ပီဠေယျံ. အဘိသန္တာပေယျန္တိ တာပေတွာ ဝီရိယနိမ္မထနံ ကရေယျံ. သာရဒ္ဓေါတိ သဒရထော. ပဓာနာဘိတုန္နဿာတိ ပဓာနေန အဘိတုန္နဿ, ဝိဒ္ဓဿ သတောတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា dantebhidantamādhāya បានដល់ ខាំធ្មេញលើនឹងធ្មេញក្រោម។ ពាក្យថា cetasā cittaṃ បានដល់ យកចិត្តជាកុសល សង្កត់សង្កិនចិត្តជាអកុសល។ ពាក្យថា abhiniggaṇheyya បានដល់ គប្បីសង្កត់សង្កិន។ ពាក្យថា abhinippīḷeyya បានដល់ គប្បីញាំញី។ ពាក្យថា abhisantāpeyya បានដល់ គប្បីដុតកម្ដៅ គឺធ្វើការដុសខាត់ដោយវីរិយៈ។ ពាក្យថា sāraddho បានដល់ ប្រកកដោយសេចក្តីក្តៅក្រហាយ។ ពាក្យថា padhānābhitunnassa បានដល់ ដែលត្រូវសេចក្តីព្យាយាមញាំញី គឺត្រូវបំផ្លាញចោល សេចក្តីពន្យល់មានន័យយ៉ាងនេះ។

၃၇၈. အပ္ပာဏကန္တိ နိရဿာသကံ. ကမ္မာရဂဂ္ဂရိယာတိ ကမ္မာရဿ ဂဂ္ဂရနာဠိယာ. သီသဝေဒနာ ဟောန္တီတိ ကုတောစိ နိက္ခမိတုံ အလဘမာနေဟိ ဝါတေဟိ သမုဋ္ဌာပိတာ ဗလဝတိယော သီသဝေဒနာ ဟောန္တိ. သီသဝေဌံ ဒဒေယျာတိ သီသဝေဌနံ ဒဒေယျ. ဒေဝတာတိ ဗောဓိသတ္တဿ စင်္ကမနကောဋိယံ ပဏ္ဏသာလပရိဝေဏသာမန္တာ စ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ.

៣៧៨. ពាក្យថា appāṇakaṃ បានដល់ មិនមានខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល។ ពាក្យថា kammāragaggariyā បានដល់ ស្នប់របស់ជាងដែក។ ពាក្យថា sīsavedanā honti បានដល់ ការឈឺក្បាលយ៉ាងខ្លាំងកើតឡើង ព្រោះតែខ្យល់ទាំងឡាយរកច្រកចេញមិនបាន ក៏បណ្តាលឲ្យកើតការឈឺក្បាលយ៉ាងខ្លាំង។ ពាក្យថា sīsaveṭhaṃ dadeyya បានដល់ គប្បីរុំក្បាល។ ពាក្យថា devatā បានដល់ ទេវតាទាំងឡាយដែលអាស្រ័យនៅនាចុងចង្ក្រម និងជុំវិញបរិវេណសាលាស្លឹកឈើរបស់ព្រះពោធិសត្វ។

တဒါ ကိရ ဗောဓိသတ္တဿ အဓိမတ္တေ ကာယဒါဟေ ဥပ္ပန္နေ မုစ္ဆာ ဥဒပါဒိ. သော စင်္ကမေဝ နိသိန္နော ဟုတွာ ပပတိ. တံ ဒိသွာ ဒေဝတာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဝိဟာရောတွေဝ သော အရဟတော’’တိ, ‘‘အရဟန္တော နာမ ဧဝရူပါ ဟောန္တိ မတကသဒိသာ’’တိ လဒ္ဓိယာ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ယာ ဒေဝတာ ‘‘ကာလင်္ကတော’’တိ အာဟံသု, တာ ဂန္တွာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ အာရောစေသုံ – ‘‘တုမှာကံ ပုတ္တော ကာလင်္ကတော’’တိ. မမ ပုတ္တော ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ကာလင်္ကတော, နော အဟုတွာတိ? ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိတုံ နာသက္ခိ, ပဓာနဘူမိယံယေဝ ပတိတွာ ကာလင်္ကတောတိ. နာဟံ သဒ္ဒဟာမိ, မမ ပုတ္တဿ ဗောဓိံ အပတွာ ကာလင်္ကိရိယာ နာမ နတ္ထီတိ.

ឮថា ក្នុងកាលនោះ កាលដែលសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្នុងព្រះកាយយ៉ាងខ្លាំងកើតឡើងដល់ព្រះពោធិសត្វ ព្រះអង្គក៏សន្លប់បាត់ស្មារតី។ ព្រះអង្គកំពុងតែអង្គុយលើទីចង្ក្រម ក៏ដួលចុះទៅ។ ទេវតាទាំងឡាយឃើញដូច្នោះ ក៏និយាយថា "នេះជាការនៅរបស់ព្រះអរហន្តពិតមែន" ទេវតាទាំងនោះនិយាយតាមលទ្ធិយល់ឃើញរបស់ខ្លួនថា "ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ តែងមានសភាពស្ងប់ស្ងាត់បែបនេះ ដូចជាមនុស្សស្លាប់"។ ក្នុងចំណោមទេវតាទាំងនោះ ទេវតាខ្លះនិយាយថា "ព្រះសិទ្ធត្ថសោយទិវង្គតហើយ" ក៏នាំគ្នាទៅទូលព្រះបាទសុទ្ធោទនមហារាជថា "ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ សោយទិវង្គតហើយ"។ ព្រះរាជាសួរថា "កូនរបស់ខ្ញុំបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធហើយទើបស្លាប់ ឬក៏ស្លាប់ទាំងមិនទាន់បានត្រាស់ដឹង?" ទេវតាឆ្លើយថា "មិនទាន់អាចត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធបានឡើយ គឺដួលស្លាប់ក្នុងកន្លែងធ្វើសេចក្តីព្យាយាមហ្នឹងឯង"។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា "ខ្ញុំមិនជឿឡើយ កូនរបស់ខ្ញុំបើមិនទាន់បានសម្រេចការត្រាស់ដឹងទេ មិនទាន់សោយទិវង្គតឡើយ"។

အပရဘာဂေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ကပိလဝတ္ထုံ အနုပ္ပတ္တဿ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပါသာဒံ အာရောပေတွာ ယာဂုခဇ္ဇကံ ဒတွာ အန္တရာဘတ္တသမယေ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ – တုမှာကံ ဘဂဝါ ပဓာနကရဏကာလေ ဒေဝတာ အာဂန္တွာ, ‘‘ပုတ္တော တေ, မဟာရာဇ, ကာလင်္ကတော’’တိ အာဟံသူတိ. ကိံ သဒ္ဒဟသိ မဟာရာဇာတိ? န ဘဂဝါ သဒ္ဒဟိန္တိ. ဣဒါနိ, မဟာရာဇ, သုပိနပ္ပဋိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ အစ္ဆရိယာနိ ပဿန္တော ကိံ သဒ္ဒဟိဿသိ? အဟမ္ပိ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော, တွမ္ပိ ဗုဒ္ဓပိတာ ဇာတော, ပုဗ္ဗေ ပန မယှံ အပရိပက္ကေ ဉာဏေ ဗောဓိစရိယံ စရန္တဿ ဓမ္မပါလကုမာရကာလေပိ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဟေတုံ ဂတဿ, ‘‘တုမှာကံ ပုတ္တော ဓမ္မပါလကုမာရော ကာလင်္ကတော, ဣဒမဿ အဋ္ဌီ’’တိ ဧဠကဋ္ဌိံ အာဟရိတွာ ဒဿေသုံ, တဒါပိ တုမှေ, ‘‘မမ ပုတ္တဿ အန္တရာမရဏံ နာမ နတ္ထိ, နာဟံ သဒ္ဒဟာမီ’’တိ အဝေါစုတ္ထ, မဟာရာဇာတိ ဣမိဿာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဘဂဝါ မဟာဓမ္မပါလဇာတကံ ကထေသိ.

ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក កាលដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រហើយ យាងទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះតាមលំដាប់ រួចយាងមកដល់ក្រុងកបិលព័ស្ដុ ព្រះបាទសុទ្ធោទនមហារាជ ទ្រង់ទទួលយកသបិត នាំព្រះអង្គឡើងទៅកាន់ប្រាសាទ ថ្វាយយាគូនិងខាទនីយៈ ក្នុងចន្លោះពេលឆាន់ចង្ហាន់ ទ្រង់បានក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះថា "បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ក្នុងកាលដែលព្រះអង្គធ្វើទុក្ករកិរិយា មានទេវតាទាំងឡាយមកប្រាប់ខ្ញុំព្រះករុណាថា 'បពិត្រមហារាជ កូនរបស់ព្រះអង្គសោយទិវង្គតហើយ'"។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សួរថា "មហារាជ តើព្រះអង្គជឿឬទេ?" ព្រះរាជាក្រាបទូលថា "បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះករុណាមិនជឿឡើយ"។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា "បពិត្រមហារាជ ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គបានឃើញនូវអស្ចារ្យទាំងឡាយ តាំងពីការយល់សប្តិមក តើហេតុអ្វីក៏ព្រះអង្គជឿទៅកើត? សូម្បីតែតថាគតក៏បានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធហើយ ព្រះអង្គក៏បានជាព្រះពុទ្ធបិតាហើយដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងកាលមុន កាលដែលញាណមិនទាន់ចាស់ក្លា កាលដែលតថាគតកំពុងប្រព្រឹត្តពោធិចរិយា សូម្បីក្នុងកាលដែលតថាគតនៅជាធម្មបាលកុមារ ទៅរៀនសិល្បសាស្ត្រ គេបាននាំយកឆ្អឹងពពែមកបង្ហាញព្រះអង្គ ហើយប្រាប់ថា 'កូនរបស់ព្រះអង្គ គឺធម្មបាលកុមារ ស្លាប់ហើយ នេះជាឆ្អឹងរបស់គេ' ក្នុងកាលនោះ ព្រះអង្គក៏បានពោលថា 'កូនរបស់ខ្ញុំ មិនទាន់អស់អាយុទេ មិនទាន់ស្លាប់ឡើយ ខ្ញុំមិនជឿទេ' យ៉ាងនេះដែរ មហារាជ"។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់នាំយកអដ្ឋុប្បត្តិ (រឿងរ៉ាវដែលកើតឡើង) នេះមកសម្តែង មហាធម្មបាលជាតក។

၃၇၉. မာ [Pg.191] ခေါ တွံ မာရိသာတိ သမ္ပိယာယမာနာ အာဟံသု. ဒေဝတာနံ ကိရာယံ ပိယမနာပဝေါဟာရော, ယဒိဒံ မာရိသာတိ. အဇဇ္ဇိတန္တိ အဘောဇနံ. ဟလန္တိ ဝဒါမီတိ အလန္တိ ဝဒါမိ, အလံ ဣမိနာ ဧဝံ မာ ကရိတ္ထ, ယာပေဿာမဟန္တိ ဧဝံ ပဋိသေဓေမီတိ အတ္ထော.

៣៧៩. ពាក្យថា mā kho tvaṃ mārisā (ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ កុំឡើយ) គឺពួកទេវតាដែលស្រឡាញ់រាប់អានខ្ញុំ បាននិយាយមកកាន់ខ្ញុំ។ ពាក្យថា «មារិសៈ» នេះ ឮថាជាពាក្យហៅរកដោយក្តីស្រឡាញ់រាប់អានរបស់ពួកទេវតា។ ពាក្យថា ajajjitaṃ គឺការមិនបរិភោគអាហារ។ ពាក្យថា halanti vadāmi គឺខ្ញុំពោលថា «ល្មមហើយ»។ សេចក្តីថា ខ្ញុំហាមឃាត់ថា «កុំធ្វើការបញ្ចូលអាហារតាមរន្ធរោមយ៉ាងនេះឡើយ អាហារប៉ុណ្ណេះល្មមហើយ តថាគតនឹងមិនញ៉ាំងជីវិតឱ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយអាហារនេះឡើយ»។

၃၈၀-၁. မင်္ဂုရစ္ဆဝီတိ မင်္ဂုရမစ္ဆစ္ဆဝိ. ဧတာဝ ပရမန္တိ တာသမ္ပိ ဝေဒနာနမေတံယေဝ ပရမံ, ဥတ္တမံ ပမာဏံ. ပိတု သက္ကဿ ကမ္မန္တေ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတာတိ ရညော ကိရ ဝပ္ပမင်္ဂလဒိဝသော နာမ ဟောတိ, တဒါ အနေကပ္ပကာရံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒေန္တိ. နဂရဝီထိယော သောဓာပေတွာ ပုဏ္ဏဃဋေ ဌပါပေတွာ ဓဇပဋာကာဒယော ဥဿာပေတွာ သကလနဂရံ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ အလင်္ကရောန္တိ. သဗ္ဗေ ဒါသကမ္မကရာဒယော အဟတဝတ္ထနိဝတ္ထာ ဂန္ဓမာလာဒိပဋိမဏ္ဍိတာ ရာဇကုလေ သန္နိပတန္တိ. ရညော ကမ္မန္တေ နင်္ဂလသတသဟဿံ ယောဇီယတိ. တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ ဧကေန ဦနံ အဋ္ဌသတံ ယောဇေန္တိ. သဗ္ဗနင်္ဂလာနိ သဒ္ဓိံ ဗလိဗဒ္ဒရသ္မိယောတ္တေဟိ ဇာဏုဿောဏိဿ ရထော ဝိယ ရဇတပရိက္ခိတ္တာနိ ဟောန္တိ. ရညော အာလမ္ဗနနင်္ဂလံ ရတ္တသုဝဏ္ဏပရိက္ခိတ္တံ ဟောတိ. ဗလိဗဒ္ဒါနံ သိင်္ဂါနိပိ ရသ္မိပတောဒါပိ သုဝဏ္ဏပရိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ. ရာဇာ မဟာပရိဝါရေန နိက္ခမန္တော ပုတ္တံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ.

៣៨០-១. ពាក្យថា maṅguracchavī គឺមានសម្បុរស្បែកដូចជាសម្បុរត្រីមង្គុរ (សម្បុរលឿងទុំ)។ ពាក្យថា etāva paramaṃ គឺសេចក្តីទុក្ខវេទនាទាំងនោះ មានត្រឹមប៉ុណ្ណេះជាយ៉ាងក្រៃលែង គឺមានប្រមាណដ៏ឧត្តមត្រឹមប៉ុណ្ណេះឯង។ ពាក្យថា pitu sakkassa kammante…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharitā (កាលព្រះវរបិតាជារាជសក្យៈ កំពុងច្រូតកាត់... ចូលបឋមជ្ឈានហើយសម្រាកនៅ) មានរឿងដំណាលថា ថ្ងៃនោះជាថ្ងៃព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល (វប្បមង្គល) របស់ព្រះបាទសុទ្ធោទនៈ។ ក្នុងគ្រានោះ ពួកជនបានចាត់ចែងខាទនីយភោជនីយអាហារមានប្រការច្រើនយ៉ាង។ ពួកជនបានបោសសម្អាតវិថីក្នុងនគរ ដាក់តម្កល់ក្អមទឹកដ៏ពេញ លើកទង់ជ័យ និងទង់បដាជាដើម តុបតែងនគរទាំងមូលឱ្យដូចជាទេវវិមាន។ ពួកទាសកម្មករជាដើមទាំងអស់ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់ថ្មី ស្អិតស្អាងដោយគ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាជាដើម ហើយមកប្រជុំគ្នាក្នុងរាជត្រកូល។ ក្នុងកិច្ចការច្រត់ព្រះនង្គ័លរបស់ព្រះរាជា ព្រះនង្គ័លមួយសែនត្រូវបានទឹម។ ប៉ុន្តែ ក្នុងថ្ងៃនោះ គេទឹមព្រះនង្គ័លប្រាំបីរយខ្វះមួយ (៧៩៩)។ ព្រះនង្គ័លទាំងអស់ ព្រមទាំងខ្សែបរ និងខ្សែទាមគោ ត្រូវបានស្រោបដោយប្រាក់ ដូចជាឡានចម្បាំងរបស់ជាណុស្សោណិព្រាហ្មណ៍។ ចំណែកព្រះនង្គ័លសម្រាប់ព្រះរាជាកាន់ (អាលម្ពននង្គ័ល) ត្រូវបានស្រោបដោយមាសក្រហម។ សូម្បីតែស្នែងគោ ខ្សែបរ និងជន្លួញ ក៏ត្រូវបានស្រោបដោយមាសដែរ។ ព្រះរាជាកាលស្តេចយាងចេញទៅដោយបរិវារដ៏ច្រើន ក៏បាននាំយកព្រះរាជបុត្រទៅជាមួយផង។

ကမ္မန္တဋ္ဌာနေ ဧကော ဇမ္ဗုရုက္ခော ဗဟလပတ္တပလာသော သန္ဒစ္ဆာယော အဟောသိ. တဿ ဟေဋ္ဌာ ကုမာရဿ သယနံ ပညပေတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကခစိတံ ဝိတာနံ ဗန္ဓာပေတွာ သာဏိပါကာရေန ပရိက္ခိပါပေတွာ အာရက္ခံ ဌပေတွာ ရာဇာ သဗ္ဗာလင်္ကာရံ အလင်္ကရိတွာ အမစ္စဂဏပရိဝုတော နင်္ဂလကရဏဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. တတ္ထ ရာဇာ သုဝဏ္ဏနင်္ဂလံ ဂဏှာတိ. အမစ္စာ ဧကေနူနအဋ္ဌသတရဇတနင်္ဂလာနိ ဂဟေတွာ ဣတော စိတော စ ကသန္တိ. ရာဇာ ပန ဩရတော ပါရံ ဂစ္ဆတိ, ပါရတော ဝါ ဩရံ ဂစ္ဆတိ. ဧတသ္မိံ ဌာနေ မဟာသမ္ပတ္တိ ဟောတိ, ဗောဓိသတ္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ ဓာတိယော ရညော သမ္ပတ္တိံ ပဿိဿာမာတိ အန္တောသာဏိတော ဗဟိ နိက္ခန္တာ. ဗောဓိသတ္တော ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော ကဉ္စိ အဒိသွာ ဝေဂေန ဥဋ္ဌာယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ အာနာပါနေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. ဓာတိယော ခဇ္ဇဘောဇ္ဇန္တရေ ဝိစရမာနာ ထောကံ စိရာယိံသု, သေသရုက္ခာနံ [Pg.192] ဆာယာ နိဝတ္တာ, တဿ ပန ရုက္ခဿ ပရိမဏ္ဍလာ ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. ဓာတိယော အယျပုတ္တော ဧကကောတိ ဝေဂေန သာဏိံ ဥက္ခိပိတွာ အန္တော ပဝိသမာနာ ဗောဓိသတ္တံ သယနေ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နံ တဉ္စ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစယိံသု – ‘‘ကုမာရော ဒေဝ, ဧဝံ နိသိန္နော အညေသံ ရုက္ခာနံ ဆာယာ နိဝတ္တာ, ဇမ္ဗုရုက္ခဿ ပရိမဏ္ဍလာ ဌိတာ’’တိ. ရာဇာ ဝေဂေနာဂန္တွာ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ, ‘‘ဣဒံ တေ, တာတ, ဒုတိယံ ဝန္ဒန’’န္တိ ပုတ္တံ ဝန္ဒိ. ဣဒမေတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ပိတု သက္ကဿ ကမ္မန္တေ…ပေ… ပဌမဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတာ’’တိ. သိယာ နု ခေါ ဧသော မဂ္ဂေါ ဗောဓာယာတိ ဘဝေယျ နု ခေါ ဧတံ အာနာပါနဿတိပဌမဇ္ဈာနံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ မဂ္ဂေါတိ. သတာနုသာရိဝိညာဏန္တိ နယိဒံ ဗောဓာယ မဂ္ဂေါ ဘဝိဿတိ, အာနာပါနဿတိပဌမဇ္ဈာနံ ပန ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ ဧကံ ဒွေ ဝါရေ ဥပ္ပန္နသတိယာ အနန္တရံ ဥပ္ပန္နဝိညာဏံ သတာနုသာရိဝိညာဏံ နာမ. ယံ တံ သုခန္တိ ယံ တံ အာနာပါနဿတိပဌမဇ္ဈာနသုခံ.

នៅកន្លែងប្រារព្ធពិធីនោះ មានដើមព្រីង (ជម្ពូព្រឹក្ស) មួយដើម មានស្លឹកដ៏ក្រាស់ឃ្មឹក មានម្លប់ដ៏ត្រឈឹងត្រឈៃ។ ពួកជនបានរៀបចំក្រឡាបន្ទំរបស់ព្រះរាជកុមារនៅក្រោមដើមព្រីងនោះ ខាងលើចងពិតានដែលប៉ាក់ដោយផ្កាយមាស ព័ទ្ធជុំវិញដោយវាំងននសំពត់ តម្កល់ឆ្មាំយាមកាម ហើយព្រះរាជាទ្រង់គ្រឿងអលង្ការគ្រប់បែបយ៉ាង ហែហមដោយហ្វូងអាមាត្យ ស្តេចយាងទៅកាន់កន្លែងច្រត់ព្រះនង្គ័ល។ ក្នុងទីនោះ ព្រះរាជាទ្រង់កាន់ព្រះនង្គ័លមាស។ ពួកអាមាត្យកាន់ព្រះនង្គ័លប្រាក់ប្រាំបីរយខ្វះមួយ ហើយភ្ជួរទៅខាងនេះខាងនោះ។ ចំណែកព្រះរាជាស្តេចយាងពីច្រាំងខាងនេះទៅច្រាំងខាងនោះ ឬពីច្រាំងខាងនោះមកច្រាំងខាងនេះ។ ក្នុងទីនោះមានសិរីសម្បត្តិដ៏អស្ចារ្យ។ ពួកមេដោះដែលអង្គុយចោមរោមព្រះពោធិសត្វ គិតថា «ពួកយើងនឹងទៅមើលសិរីសម្បត្តិរបស់ព្រះរាជា» ក៏បានចេញពីខាងក្នុងវាំងននទៅខាងក្រៅ។ ព្រះពោធិសត្វកាលក្រឡេកមើលទៅខាងនេះខាងនោះ មិនឃើញនរណាម្នាក់ ក៏ក្រោកឡើងយ៉ាងរហ័ស គង់ភ្នែន កំណត់ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូល (អានាបានៈ) ហើយញ៉ាំងបឋមជ្ឈានឱ្យកើតឡើង។ ពួកមេដោះកាលដើរលេងក្នុងចន្លោះអាហារសម្រន់ ក៏បង្អង់យូរបន្តិច។ ម្លប់នៃដើមឈើដទៃទៀតបានឃ្លាតទៅ ចំណែកឯម្លប់នៃដើមព្រីងនោះនៅតែក្រឡំជាវង់មូលដដែល។ ពួកមេដោះគិតថា «ព្រះរាជបុត្រគង់ម្នាក់ឯងទេតើ» ក៏ប្រញាប់បើកវាំងននចូលទៅខាងក្នុង បានឃើញព្រះពោធិសត្វគង់ភ្នែននៅលើក្រឡាបន្ទំ និងបានឃើញបាដិហារិយ៍ដែលម្លប់ដើមព្រីងមិនឃ្លាតទៅនោះ ក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា៖ «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ព្រះរាជកុមារគង់ភ្នែនយ៉ាងនេះ ម្លប់នៃដើមឈើដទៃទៀតឃ្លាតអស់ហើយ ប៉ុន្តែម្លប់ដើមព្រីងនៅតែក្រឡំជាវង់មូលដដែល»។ ព្រះរាជាស្តេចយាងមកយ៉ាងលឿន បានទតឃើញបាដិហារិយ៍នោះ ក៏ពោលថា «នែព្រះរាជបុត្រ នេះជាការថ្វាយបង្គំលើកទីពីរចំពោះបុត្រ» ហើយក៏ថ្វាយបង្គំព្រះរាជបុត្រ។ ពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកហេតុនេះ ទើបត្រាស់ថា pitu sakkassa kammante…pe… paṭhamajjhānaṃ upasampajja viharitā។ ពាក្យថា siyā nu kho eso maggo bodhāyā គឺតើបឋមជ្ឈានដែលមានអានាបានស្សតិជាអារម្មណ៍នេះ អាចជាផ្លូវដើម្បីត្រាស់ដឹង (មគ្គញាណ និងសព្វញ្ញុតញ្ញាណ) ដែរឬទេ? វិញ្ញាណដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមសតិ (សតានុសារីវិញ្ញាណ) នោះក៏បានកើតឡើងយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា satānusāriviññāṇaṃ គឺវិញ្ញាណដែលកើតឡើងបន្ទាប់ពីសតិដែលកើតឡើងម្តង ឬពីរដងថា «ការធ្វើទុក្ករកិរិយានេះ មិនមែនជាផ្លូវដើម្បីត្រាស់ដឹងឡើយ ប៉ុន្តែបឋមជ្ឈានដែលមានអានាបានស្សតិជាអារម្មណ៍នេះ ទើបជាផ្លូវ» នេះហៅថា សតានុសារីវិញ្ញាណ។ ពាក្យថា yaṃ taṃ sukhanti គឺសេចក្តីសុខក្នុងบឋមជ្ឈានដែលមានអានាបានស្សតិជាអារម្មណ៍ណា សេចក្តីសុខនោះឯង។

၃၈၂. ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောန္တီတိ ပဏ္ဏသာလပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနာဒိဝတ္တကရဏေန ဥပဋ္ဌိတာ ဟောန္တိ. ဗာဟုလ္လိကောတိ ပစ္စယဗာဟုလ္လိကော. အာဝတ္တော ဗာဟုလ္လာယာတိ ရသဂိဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပဏီတပိဏ္ဍပါတာဒီနံ အတ္ထာယ အာဝတ္တော. နိဗ္ဗိဇ္ဇ ပက္ကမိံသူတိ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ဓမ္မနိယာမေနေဝ ပက္ကန္တာ ဗောဓိသတ္တဿ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တကာလေ ကာယဝိဝေကဿ ဩကာသဒါနတ္ထံ ဓမ္မတာယ ဂတာ. ဂစ္ဆန္တာ စ အညဋ္ဌာနံ အဂန္တွာ ဗာရာဏသိမေဝ အဂမံသု. ဗောဓိသတ္တော တေသု ဂတေသု အဒ္ဓမာသံ ကာယဝိဝေကံ လဘိတွာ ဗောဓိမဏ္ဍေ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသီဒိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိ.

៣៨២. ពាក្យថា paccupaṭṭhitā honti គឺត្រូវបានចាត់ចែងទុកដោយការធ្វើវត្តមានការបោសសម្អាតសាលាស្លឹក និងបរិវេណជាដើម។ ពាក្យថា bāhulliko គឺអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីភាពសម្បូរបែបនៃបច្ច័យបួន។ ពាក្យថា āvaṭṭo bāhullāya គឺអ្នកត្រឡប់មករកភាពសម្បូរបែបវិញ សេចក្តីថា ជាអ្នកជាប់ជំពាក់ក្នុងរសជាតិ ហើយត្រឡប់មកវិញដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បិណ្ឌបាតដ៏ឧត្តមជាដើម។ ពាក្យថា nibbijja pakkamiṃsu គឺពួកបញ្ចវគ្គីយ៍នឿយណាយហើយក៏ចៀសចេញទៅតាមធម្មតានៃធម៌ ដើម្បីផ្តល់ឱកាសដល់កាយវិវេក (ការស្ងប់កាយ) របស់ព្រះពោធិសត្វក្នុងពេលដែលព្រះអង្គនឹងបានត្រាស់ដឹង។ កាលដែលចៀសចេញទៅនោះ ពួកបញ្ចវគ្គីយ៍មិនបានទៅកាន់ទីដទៃឡើយ គឺបានទៅកាន់ក្រុងពារាណសីតែម្តង។ កាលពួកបញ្ចវគ្គីយ៍ចៀសចេញទៅហើយ ព្រះពោធិសត្វបានកាយវិវេកអស់កន្លះខែ ក៏គង់លើអបរាជិតបល្ល័ង្ក ទៀបគល់ពោធិព្រឹក្ស ហើយបានត្រាស់ដឹងនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ។

၃၈၃. ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒိ ဘယဘေရဝေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៣៨៣. ពាក្យថា vivicceva kāmehi (ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ) ជាដើម គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងភយភេរវសូត្រ។

၃၈၇. အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟန္တိ အယံ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. နိဂဏ္ဌော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သမဏံ ဂေါတမံ ဧကံ ပဉှံ ပုစ္ဆိံ. သမဏော ဂေါတမော ‘အပရာပိ မံ, အဂ္ဂိဝေဿန, အပရာပိ မံ, အဂ္ဂိဝေဿနာ’တိ ပရိယောသာနံ အဒဿေန္တော ကထေတိယေဝ. ကုပိတော နု ခေါ’’တိ? အထ ဘဂဝါ, အဂ္ဂိဝေဿန, တထာဂတေ အနေကသတာယ ပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ကုပိတော [Pg.193] သမဏော ဂေါတမောတိ ဧကောပိ ဝတ္တာ နတ္ထိ, ပရေသံ ဗောဓနတ္ထာယ ပဋိဝိဇ္ဈနတ္ထာယ ဧဝ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ဒဿေန္တော ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ အာရဗ္ဘာတိ သန္ဓာယ. ယာဝဒေဝါတိ ပယောဇနဝိဓိ ပရိစ္ဆေဒနိယမနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပရေသံ ဝိညာပနမေဝ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနာယ ပယောဇနံ, တသ္မာ န ဧကဿေဝ ဒေသေတိ, ယတ္တကာ ဝိညာတာရော အတ္ထိ, သဗ္ဗေသံ ဒေသေတီတိ. တသ္မိံယေဝ ပုရိမသ္မိန္တိ ဣမိနာ ကိံ ဒဿေတီတိ? သစ္စကော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော သုဖုသိတံ ဒန္တာဝရဏံ, ဇိဝှာ မုဒုကာ, မဓုရံ ဝါက္ကရဏံ, ပရိသံ ရဉ္ဇေန္တော မညေ ဝိစရတိ, အန္တော ပနဿ စိတ္တေကဂ္ဂတာ နတ္ထီ’’တိ. အထ ဘဂဝါ, အဂ္ဂိဝေဿန, န တထာဂတော ပရိသံ ရဉ္ဇေန္တော ဝိစရတိ, စက္ကဝါဠပရိယန္တာယပိ ပရိသာယ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အသလ္လီနော အနုပလိတ္တော ဧတ္တကံ ဧကဝိဟာရီ, သုညတဖလသမာပတ္တိံ အနုယုတ္တောတိ ဒဿေတုံ ဧဝမာဟ.

៣៨៧. ពាក្យថា abhijānāmi kho panāhaṃ (តថាគតដឹងច្បាស់) នេះ ជាការតភ្ជាប់សេចក្តីដោយឡែកមួយទៀត។ ឮថា និគ្រន្ថ (សច្ចកៈ) គិតថា៖ «យើងបានសួរប្រស្នាមួយចំពោះព្រះសមណគោតម។ ព្រះសមណគោតមទ្រង់សម្តែងដោយមិនបង្ហាញទីបញ្ចប់ទាល់តែសោះ គឺទ្រង់ត្រាស់ថា “ម្នាលអគ្គិវេស្សនៈ មួយទៀត... ម្នាលអគ្គិវេស្សនៈ មួយទៀត...” ព្រះអង្គទ្រង់ខឹងសម្បារឬទេហ្ន៎?»។ លំដាប់នោះ ព្រះភគវន្តទ្រង់ចង់បង្ហាញថា «ម្នាលអគ្គិវេស្សនៈ កាលដែលតថាគតសម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទជាច្រើនរយនាក់ មិនដែលមានអ្នកណាម្នាក់និយាយថា “ព្រះសមណគោតមខឹងសម្បារឡើយ” តថាគតសម្តែងធម៌គឺដើម្បីឱ្យអ្នកដទៃបានដឹង បានចាក់ធ្លុះនូវធម៌តែប៉ុណ្ណោះ» ព្រះអង្គទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងធម៌នេះ។ ក្នុងបាលីនោះ ពាក្យថា ārabbha គឺសំដៅយក។ ពាក្យថា yāvadeva គឺជាការកំណត់នូវប្រយោជន៍។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ ការញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យយល់ដឹង គឺជាប្រយោជន៍តែមួយគត់នៃការសម្តែងធម៌របស់ព្រះតថាគត ហេតុនោះ ព្រះអង្គមិនមែនសម្តែងចំពោះបុគ្គលម្នាក់គត់ឡើយ គឺសត្វទាំងឡាយណាដែលអាចយល់ដឹងបានមានប្រមាណប៉ុន្មាន ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដល់សត្វទាំងអស់នោះ។ ពាក្យថា tasmiṃyeva purimasmiṃ (ក្នុងចិត្តមុននោះឯង) តើទ្រង់បង្ហាញនូវអ្វី? នេះជាសំណួរ។ ឮថា សច្ចកៈគិតថា៖ «ព្រះសមណគោតមមានរូបល្អ គួរឱ្យជ្រះថ្លា មានបបូរមាត់ស្អាត មានអណ្តាតទន់ មានវាចាផ្អែមល្ហែម ទ្រង់យាងទៅហាក់ដូចជាញ៉ាំងបរិស័ទឱ្យត្រេកអរ ប៉ុន្តែខាងក្នុងព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គគ្មានសមាធិ (ចិត្តេកគ្គតា) ឡើយ»។ លំដាប់នោះ ព្រះភគវន្តដើម្បីបង្ហាញថា «ម្នាលអគ្គិវេស្សនៈ តថាគតមិនមែនដើរញ៉ាំងបរិស័ទឱ្យត្រេកអរឡើយ តថាគតសម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទសូម្បីមានទីបំផុតត្រឹមចក្រវាឡ ក៏ជាអ្នកមិនជាប់ជំពាក់ មិនប្រឡាក់ប្រឡូក ជាអ្នកនៅម្នាក់ឯងមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ តែងចូលសុញ្ញតផលសមាបត្តិ» ព្រះអង្គទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។

အဇ္ဈတ္တမေဝါတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တမေဝ. သန္နိသာဒေမီတိ သန္နိသီဒါပေမိ, တထာဂတော ဟိ ယသ္မိံ ခဏေ ပရိသာ သာဓုကာရံ ဒေတိ, တသ္မိံ ခဏေ ပုဗ္ဗာဘောဂေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, သာဓုကာရသဒ္ဒဿ နိဂ္ဃောသေ အဝိစ္ဆိန္နေယေဝ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဘဝင်္ဂပရိဝါသော လဟုကော ဟောတီတိ အဿာသဝါရေ ပဿာသဝါရေ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တိ. ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပန္တိ ယေန သုညေန ဖလသမာဓိနာ နိစ္စကာလံ ဝိဟရာမိ, တသ္မိံ သမာဓိနိမိတ္တေ စိတ္တံ သဏ္ဌပေမိ သမာဒဟာမီတိ ဒဿေတိ.

ពាក្យថា ajjhattameva គឺអារម្មណ៍ខាងក្នុងតែម្យ៉ាង (គោចរជ្ឈត្តៈ)។ ពាក្យថា sannisādemi គឺតថាគតធ្វើឱ្យតាំងនៅមាំមួន។ ព្រោះថា ក្នុងខណៈណាដែលបរិស័ទថ្វាយសាធុការ ក្នុងខណៈនោះ ព្រះតថាគតកំណត់ទុកជាមុនហើយ ក៏ចូលផលសមាបត្តិ កាលដែលសំឡេងសាធុការមិនទាន់ដាច់សូរនៅឡើយ ព្រះអង្គក៏ចេញពីសមាបត្តិ ហើយចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌តាំងពីកន្លែងដែលគង់នោះទៅ។ ព្រោះថា ការប្រព្រឹត្តទៅនៃភវង្គចិត្តរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមានសភាពរហ័សណាស់ ព្រះអង្គតែងចូលផលសមាបត្តិសូម្បីក្នុងចន្លោះខ្យល់ដង្ហើមចូល និងខ្យល់ដង្ហើមចេញ។ ពាក្យថា yena sudaṃ niccakappaṃ គឺតថាគតតែងនៅគ្រប់ពេលវេលាដោយផលសមាធិដ៏សូន្យ (សុញ្ញតផលសមាធិ) ណា ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា «តថាគតតម្កល់ចិត្ត ផ្សំផ្គុំចិត្តក្នុងសមធិនិមិត្តនោះ»។

ဩကပ္ပနိယမေတန္တိ သဒ္ဒဟနိယမေတံ. ဧဝံ ဘဂဝတော ဧကဂ္ဂစိတ္တတံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာနီတပဉှံ ပုစ္ဆန္တော အဘိဇာနာတိ ခေါ ပန ဘဝံ ဂေါတမော ဒိဝါ သုပိတာတိ အာဟ. ယထာ ဟိ သုနခေါ နာမ အသမ္ဘိန္နခီရပက္ကပါယသံ သပ္ပိနာ ယောဇေတွာ ဥဒရပူရံ ဘောဇိတောပိ ဂူထံ ဒိသွာ အခါဒိတွာ ဂန္တုံ န သက္ကာ, အခါဒမာနော ဃာယိတွာပိ ဂစ္ဆတိ, အဃာယိတွာဝ ဂတဿ ကိရဿ သီသံ ရုဇ္ဇတိ; ဧဝမေဝံ ဣမဿပိ သတ္ထာ အသမ္ဘိန္နခီရပက္ကပါယသသဒိသံ အဘိနိက္ခမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာသဝက္ခယာ ပသာဒနီယံ ဓမ္မဒေသနံ ဒေသေတိ. ဧတဿ ပန ဧဝရူပံ ဓမ္မဒေသနံ [Pg.194] သုတွာ သတ္ထရိ ပသာဒမတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပန္နံ, တသ္မာ ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာနီတပဉှံ အပုစ္ဆိတွာ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ ထိနမိဒ္ဓံ သဗ္ဗခီဏာသဝါနံ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ပဟီယတိ, ကာယဒရထော ပန ဥပါဒိန္နကေပိ ဟောတိ အနုပါဒိန္နကေပိ. တထာ ဟိ ကမလုပ္ပလာဒီနိ ဧကသ္မိံ ကာလေ ဝိကသန္တိ, ဧကသ္မိံ မကုလာနိ ဟောန္တိ, သာယံ ကေသဉ္စိ ရုက္ခာနမ္ပိ ပတ္တာနိ ပတိလီယန္တိ, ပါတော ဝိပ္ဖာရိကာနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ ဥပါဒိန္နကဿ ကာယဿ ဒရထောယေဝ ဒရထဝသေန ဘဝင်္ဂသောတဉ္စ ဣဓ နိဒ္ဒါတိ အဓိပ္ပေတံ, တံ ခီဏာသဝါနမ္ပိ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ, ‘‘အဘိဇာနာမဟ’’န္တိအာဒိမာဟ. သမ္မောဟဝိဟာရသ္မိံ ဝဒန္တီတိ သမ္မောဟဝိဟာရောတိ ဝဒန္တိ.

ពាក្យថា okappaniyametaṃ គឺពាក្យនេះគួរឱ្យជឿជាក់បាន។ កាលដែលសច្ចកៈបានទទួលស្គាល់នូវភាពមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយរបស់ព្រះភគវន្តយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលចង់សួរប្រស្នាដែលខ្លួននាំមក ហាក់ដូចជាទ្រព្យដ៏មានតម្លៃដែលគេចងទុកក្នុងកម្របចង្កេះ ក៏បានពោលថា «ចុះព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ធ្លាប់ដឹងខ្លួនថាសម្រាន្តក្នុងពេលថ្ងៃដែរឬទេ?»។ ប្រៀបដូចជាសត្វសុនខ ទោះបីជាគេឱ្យស៊ីបាយឃ្មុំដែលដណ្តាំដោយទឹកដោះសុទ្ធលាយជាមួយទឹកដោះថ្លារហូតដល់ពេញពោះក៏ដោយ កាលបើឃើញលាមកហើយ វាមិនអាចចៀសចេញទៅដោយមិនស៊ីបានឡើយ ទោះបីមិនបានស៊ី ក៏ត្រូវតែហិតក្លិនសិនទើបទៅ បើវាមិនបានហិតក្លិនហើយចៀសទៅ វានឹងឈឺក្បាល យ៉ាងណាមិញ; ចំពោះសច្ចកៈនេះ ក៏ដូច្នោះដែរ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម៌ទេសនាដ៏គួរឱ្យជ្រះថ្លា ប្រៀបដូចជាបាយឃ្មុំដែលដណ្តាំដោយទឹកដោះសុទ្ធ ចាប់តាំងពីពេលទ្រង់យាងចេញសាងព្រះភ្នួស រហូតដល់ការអស់ទៅនៃអាសវៈ (ព្រះអរហត្តផល)។ ប៉ុន្តែ ទោះបីជាបានស្តាប់ធម៌ទេសនាដ៏គួរឱ្យជ្រះថ្លាបែបនេះក៏ដោយ ក៏សេចក្តីជ្រះថ្លាសូម្បីតែបន្តិចបន្តួចចំពោះព្រះសាស្តា ក៏មិនបានកើតឡើងដល់សច្ចកៈនោះឡើយ ហេតុនោះ គេមិនអាចចៀសចេញទៅដោយមិនបានសួរប្រស្នាដែលខ្លួននាំមក ហាក់ដូចជាទ្រព្យដ៏មានតម្លៃដែលចងទុកក្នុងកម្របចង្កេះនោះឡើយ ទើបបានពោលយ៉ាងនេះ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ព្រោះហេតុថា ថីនមិទ្ធៈ (សេចក្តីងងុយងោក) ត្រូវបានលះបង់ដោយព្រះអរហន្តទាំងឡាយដោយអរហត្តមគ្គតែម្យ៉ាង ប៉ុន្តែការនឿយហត់នៃរាងកាយ (កាយទរថៈ) តែងមានទាំងក្នុងឧបាទិន្នករូប (រូបដែលមានវិញ្ញាណគ្របដណ្តប់) និងអនុបាទិន្នករូប (រូបដែលគ្មានវិញ្ញាណគ្របដណ្តប់)។ ដូចជាផ្កាឈូក និងផ្កាឧប្បលជាដើម តែងរីកក្នុងពេលខ្លះ និងក្រពុំក្នុងពេលខ្លះ ក្នុងពេលល្ងាច ស្លឹកឈើខ្លះក៏រួមចូលគ្នា ក្នុងពេលព្រឹកក៏លាតសន្ធឹងចេញ។ យ៉ាងនេះ ការនឿយហត់នៃរូបកាយដែលជាឧបាទិន្នកៈតែងមានពិតប្រាកដ ហើយដោយអំណាចនៃការនឿយហត់នោះ ភវង្គសោត (ខ្សែភវង្គ) ក៏ប្រព្រឹត្តទៅ ដែលក្នុងទីនេះ សំដៅយកការសម្រាន្តលក់ (គេងលក់) ការសម្រាន្តលក់នោះ តែងមានសូម្បីតែចំពោះព្រះអរហន្តទាំងឡាយ។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកការសម្រាន្តលក់នោះ ទើបត្រាស់ថា abhijānāmahaṃ (តថាគតដឹងច្បាស់) ជាដើម។ ពាក្យថា sammohavihārasmiṃ vadanti គឺពួកជនតែងពោលថា ជាការនៅដោយសេចក្តីវង្វេង (សម្មោហវិហារ)។

၃၈၉. အာသဇ္ဇ အာသဇ္ဇာတိ ဃဋ္ဋေတွာ ဃဋ္ဋေတွာ. ဥပနီတေဟီတိ ဥပနေတွာ ကထိတေဟိ. ဝစနပ္ပထေဟီတိ ဝစနေဟိ. အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာတိ အလန္တိ စိတ္တေန သမ္ပဋိစ္ဆန္တော အဘိနန္ဒိတွာ ဝါစာယပိ ပသံသန္တော အနုမောဒိတွာ. ဘဂဝတာ ဣမဿ နိဂဏ္ဌဿ ဒွေ သုတ္တာနိ ကထိတာနိ. ပုရိမသုတ္တံ ဧကော ဘာဏဝါရော, ဣဒံ ဒိယဍ္ဎော, ဣတိ အဍ္ဎတိယေ ဘာဏဝါရေ သုတွာပိ အယံ နိဂဏ္ဌော နေဝ အဘိသမယံ ပတ္တော, န ပဗ္ဗဇိတော, န သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတော. ကသ္မာ ဧတဿ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ? အနာဂတေ ဝါသနတ္ထာယ. ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ, ‘‘ဣမဿ ဣဒါနိ ဥပနိဿယော နတ္ထိ, မယှံ ပန ပရိနိဗ္ဗာနတော သမဓိကာနံ ဒွိန္နံ ဝဿသတာနံ အစ္စယေန တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ သာသနံ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ. တတြာယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သမ္ပတ္တေ ကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ကာဠဗုဒ္ဓရက္ခိတော နာမ မဟာခီဏာသဝေါ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဣဒံ ဒိသွာ အနာဂတေ ဝါသနတ္ထာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ.

៣៨៩. ពាក្យថា āsajja āsajja គឺការប៉ះទង្គិច ឬការចោទប្រកាន់រឿយៗ (ខ្ទប់ខ្ទិះរឿយៗ)។ ពាក្យថា upanītehi គឺពាក្យដែលនាំមកពោល។ ពាក្យថា vacanappathehi គឺដោយពាក្យសម្តីទាំងឡាយ។ ពាក្យថា abhinanditvā anumoditvā គឺការទទួលព្រមដោយចិត្តថា «ល្មមហើយ» ហើយត្រេកអរ ព្រមទាំងពោលសរសើរដោយវាចាហើយអនុមោទនា។ ព្រះភគវន្តទ្រង់បានសម្តែងសូត្រពីរចំពោះនិគ្រន្ថ (សច្ចកៈ) នេះ។ សូត្រមុនមានប្រមាណមួយភាណវារៈ សូត្រនេះមានប្រមាណមួយភាណវារៈកន្លះ រួមជាពីរភាណវារៈកន្លះ ទោះបីជាបានស្តាប់ធម៌មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះក៏ដោយ ក៏និគ្រន្ថនេះមិនបានសម្រេចធម៌ មិនបានបួស និងមិនបានតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ឡើយ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះភគវន្តទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់គេ? គឺដើម្បីជាវាសនា (ឧបនិស្ស័យ) ទៅក្នុងអនាគតកាល។ ព្រោះព្រះភគវន្តទ្រង់ទតឃើញថា៖ «ក្នុងពេលឥឡូវនេះ គេមិនទាន់មានឧបនិស្ស័យ [នៃមគ្គផល] ឡើយ ប៉ុន្តែ កាលកន្លងទៅជាងពីររយឆ្នាំបន្ទាប់ពីតថាគតបរិនិព្វានទៅ ព្រះសាសនានឹងតាំងនៅមាំមួនក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ (កោះស្រីលង្កា)។ ក្នុងកោះនោះ និគ្រន្ថនេះនឹងទៅកើតក្នុងត្រកូលដ៏មានទ្រព្យ កាលបើដល់អាយុត្រូវបួស ក៏នឹងបានបួស រៀនព្រះត្រៃបិដក ចម្រើនវិបស្សនា ហើយបានសម្រេចជាព្រះអរហន្ត ព្រមដោយបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ មាននាមថា ព្រះកាឡពុទ្ធរក្ខិតត្ថេរ ជាព្រះមហាខីណាស្រព»។ ព្រះអង្គទ្រង់ទតឃើញហេតុនេះ ទើបទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីជាវាសនាក្នុងអនាគតកាល។

သောပိ တတ္ထေဝ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပမှိ သာသနေ ပတိဋ္ဌိတေ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ဒက္ခိဏဂိရိဝိဟာရဿ ဘိက္ခာစာရဂါမေ ဧကသ္မိံ အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ပဗ္ဗဇ္ဇာသမတ္ထယောဗ္ဗနေ ပဗ္ဗဇိတွာ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဏံ ပရိဟရန္တော မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဥပဇ္ဈာယံ ပဿိတုံ အဂမာသိ. အထဿ ဥပဇ္ဈာယော သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ စောဒေဿာမီတိ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာဂတေန တေန သဒ္ဓိံ မုခံ ဒတွာ ကထာမတ္တမ္ပိ န အကာသိ. သော ပစ္စူသသမယေ ဝုဋ္ဌာယ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ, – ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, မယိ ဂန္ထကမ္မံ ကတွာ တုမှာကံ သန္တိကံ အာဂတေ မုခံ ဒတွာ ကထာမတ္တမ္ပိ န [Pg.195] ကရိတ္ထ, ကော မယှံ ဒေါသော’’တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော အာဟ – ‘‘တွံ, အာဝုသော, ဗုဒ္ဓရက္ခိတ ဧတ္တကေနေဝ ‘ပဗ္ဗဇ္ဇာကိစ္စံ မေ မတ္ထကံ ပတ္တ’န္တိ သညံ ကရောသီ’’တိ. ကိံ ကရောမိ, ဘန္တေတိ? ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ တွံ ပပဉ္စံ ဆိန္ဒိတွာ စေတိယပဗ္ဗတဝိဟာရံ ဂန္တွာ သမဏဓမ္မံ ကရောဟီတိ. သော ဥပဇ္ဈာယဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ပုညဝါ ရာဇပူဇိတော ဟုတွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော စေတိယပဗ္ဗတဝိဟာရေ ဝသိ.

លុះសច្ចកៈនោះ កាលព្រះសាសនាប្រតិស្ឋាននៅក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិទ្វីបនោះឯង បានច្យុតចាកទេវលោកហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងត្រកូលអាមាត្យមួយ ក្នុងភូមិជាទីគោចរសម្រាប់បិណ្ឌបាតនៃទក្ខិណគិរិវិហារ។ លុះដល់វ័យដ៏សមគួរដល់ការបួស ក៏បានបួសជាបព្វជិត រៀនសូត្រព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដក គ្រប់គ្រងគណៈ មានភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនហែហមជាបរិវារ បានធ្វើដំណើរទៅដើម្បីក្រាបបង្គំគាល់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍។ គ្រានោះ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍មានបំណងនឹងដាស់តឿនសទ្ធិវិហារិកនោះ ទើបមិនព្រមបែរមុខមករក ឬសូម្បីតែនិយាយរកពាក្យមួយម៉ាត់ ជាមួយនឹងសទ្ធិវិហារិកនោះ ដែលបានរៀនព្រះត្រៃបិដកហើយត្រឡប់មកវិញនោះឡើយ។ សទ្ធិវិហារិកនោះ ក្រោកឡើងក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ចូលទៅជិតព្រះថេរៈ ហើយសួរថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន កាលខ្ញុំព្រះករុណារៀនគន្ថធុរៈរួចហើយ ត្រឡប់មកកាន់សំណាក់លោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់មិនព្រមបែរមុខមករក ឬសូម្បីតែនិយាយរកខ្ញុំព្រះករុណាបន្តិចសោះ តើខ្ញុំព្រះករុណាមានទោសកំហុសអ្វីខ្លះ?»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «ម្នាលអាវុសោ ពុទ្ធរក្ខិតៈ អ្នកសម្គាល់ថា 'កិច្ចនៃការបួសរបស់អាត្មាអញ បានដល់នូវទីបំផុតហើយ' ត្រឹមតែប៉ុណ្ណឹងឬ?»។ ភិក្ខុនោះសួរថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវធ្វើដូចម្តេច?»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «អ្នកចូរលះបង់គណៈ កាត់ផ្តាច់បបញ្ចធម៌ ហើយទៅកាន់ចេតិយបព្វតវិហារ ដើម្បីធ្វើសមណធម៌ចុះ»។ ភិក្ខុនោះ ស្ថិតនៅក្នុងឱវាទរបស់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ធ្វើសមណធម៌ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ព្រមដោយបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ ជាអ្នកមានបុណ្យ ច្រើនដោយស្តេចបូជា មានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារច្រើន ហើយគង់នៅក្នុងចេតិយបព្វតវិហារនោះឯង។

တသ္မိဉှိ ကာလေ တိဿမဟာရာဇာ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောန္တော စေတိယပဗ္ဗတေ ရာဇလေဏေ ဝသတိ. သော ထေရဿ ဥပဋ္ဌာကဘိက္ခုနော သညံ အဒါသိ – ‘‘ယဒါ မယှံ အယျော ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, ဓမ္မံ ဝါ ကထေတိ, တဒါ မေ သညံ ဒဒေယျာထာ’’တိ. ထေရောပိ ဧကသ္မိံ ဓမ္မဿဝနဒိဝသေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ကဏ္ဋကစေတိယင်္ဂဏံ အာရုယှ စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ကာဠတိမ္ဗရုရုက္ခမူလေ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ဧကော ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရော ကာဠကာရာမသုတ္တန္တေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ထေရော နနု, အာဝုသော, အဇ္ဇ ဓမ္မဿဝနဒိဝသောတိ အာဟ. အာမ, ဘန္တေ, ဓမ္မဿဝနဒိဝသောတိ. တေန ဟိ ပီဌကံ အာနေထ, ဣဓေဝ နိသိန္နာ ဓမ္မဿဝနံ ကရိဿာမာတိ. အထဿ ရုက္ခမူလေ အာသနံ ပညပေတွာ အဒံသု. ထေရော ပုဗ္ဗဂါထာ ဝတွာ ကာဠကာရာမသုတ္တံ အာရဘိ. သောပိဿ ဥပဋ္ဌာကဒဟရော ရညော သညံ ဒါပေသိ. ရာဇာ ပုဗ္ဗဂါထာသု အနိဋ္ဌိတာသုယေဝ ပါပုဏိ. ပတွာ စ အညာတကဝေသေနေဝ ပရိသန္တေ ဌတွာ တိယာမရတ္တိံ ဌိတကောဝ ဓမ္မံ သုတွာ ထေရဿ, ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါတိ ဝစနကာလေ သာဓုကာရံ အဒါသိ. ထေရော ဉတွာ, ကဒါ အာဂတောသိ, မဟာရာဇာတိ ပုစ္ဆိ. ပုဗ္ဗဂါထာ ဩသာရဏကာလေယေဝ, ဘန္တေတိ. ဒုက္ကရံ တေ မဟာရာဇ, ကတန္တိ. နယိဒံ, ဘန္တေ, ဒုက္ကရံ, ယဒိ ပန မေ အယျဿ ဓမ္မကထံ အာရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧကပဒေပိ အညဝိဟိတဘာဝေါ အဟောသိ, တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပဿ ပတောဒယဋ္ဌိနိတုဒနမတ္တေပိ ဌာနေ သာမိဘာဝေါ နာမ မေ မာ ဟောတူတိ သပထမကာသိ.

ពិតមែនហើយ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះបាទតិស្សមហារាជ កាលទ្រង់កំពុងធ្វើឧបោសថកម្ម បានគង់នៅក្នុងរាជលែនៈ នាភ្នំចេតិយបព្វត។ ព្រះរាជាទ្រង់បានប្រគល់សញ្ញាដល់ភិក្ខុជាអ្នកបម្រើរបស់ព្រះថេរៈថា៖ «កាលណាព្រះអយ្យៈដោះស្រាយប្រស្នា ឬសម្តែងធម៌ដល់ខ្ញុំ ពេលនោះ សូមលោកម្ចាស់ផ្តល់សញ្ញាដល់ខ្ញុំផង»។ ចំណែកព្រះថេរៈ ក្នុងថ្ងៃស្តាប់ធម៌មួយ មានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារហែហម បានឡើងទៅកាន់លានកណ្ដកចេតិយ ថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយ ហើយឈរនៅក្បែរគល់ឈើកាឡទិម្ពរុ។ គ្រានោះ មានព្រះថេរៈអ្នកដើរបិណ្ឌបាតមួយអង្គ បានសួរប្រស្នាក្នុងកាឡការាមសូត្រចំពោះព្រះថេរៈនោះ។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «ម្នាលអាវុសោ ថ្ងៃនេះមិនមែនជាថ្ងៃស្តាប់ធម៌ទេឬ?»។ ភិក្ខុនោះតបថា៖ «ករុណា លោកម្ចាស់ ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃស្តាប់ធម៌ពិតមែន»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «បើដូច្នោះ ចូរនាំយកតាំងតូចមក យើងនឹងអង្គុយស្តាប់ធម៌នៅទីនេះឯង»។ គ្រានោះ ពួកភិក្ខុបានរៀបចំអាសនៈថ្វាយព្រះថេរៈនៅក្រោមគល់ឈើនោះ។ ព្រះថេរៈបានពោលគាថាខាងដើម រួចហើយ ក៏ចាប់ផ្តើមសម្តែងកាឡការាមសូត្រ។ ភិក្ខុដហរៈជាអ្នកបម្រើរបស់ព្រះថេរៈនោះ ក៏បានឱ្យសញ្ញាដល់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាបានយាងមកដល់ ទាំងដែលបុព្វគាថាមិនទាន់ចប់នៅឡើយ។ លុះយាងមកដល់ហើយ ទ្រង់បានឈរនៅខាងចុងនៃបរិស័ទ ដោយគ្រឿងសម្គាល់ដែលគេមិនស្គាល់ ហើយទ្រង់ឈរពេញមួយយប់អស់យាមទាំងបី ស្តាប់ធម៌ រហូតដល់ពេលដែលព្រះថេរៈពោលពាក្យថា «ឥទមវោច ភគវា» ទើបទ្រង់ប្រទានសាធុការ។ ព្រះថេរៈដឹងហើយ ក៏សួរថា៖ «មហាបពិត្រ ទ្រង់យាងមកតាំងពីកាលណា?»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាយាងមកតាំងពីពេលសូត្របុព្វគាថាម្ល៉េះ»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ ព្រះអង្គធ្វើបានដោយកម្រណាស់»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន នេះមិនមែនជាការធ្វើបានដោយកម្រឡើយ ប្រសិនបើចិត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាមានសេចក្តីរាយមាយទៅកាន់អារម្មណ៍ដទៃ សូម្បីតែមួយបទ ចាប់តាំងពីពេលដែលព្រះអយ្យៈចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌មក សូមកុំឱ្យខ្ញុំព្រះករុណាមានភាពជាម្ចាស់លើកោះតម្ពបណ្ណិទ្វីប សូម្បីតែក្នុងទីកន្លែងប៉ុនចុងជន្លួញដែលគេចាក់នោះឡើយ» ទ្រង់បានធ្វើការសម្បថយ៉ាងនេះ។

တသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ပရိဒီပိတာ, တသ္မာ ရာဇာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဧတ္တကာဝ, ဘန္တေ, ဗုဒ္ဓဂုဏာ, ဥဒါဟု အညေပိ အတ္ထီ’’တိ. မယာ ကထိတတော, မဟာရာဇ, အကထိတမေဝ ဗဟု အပ္ပမာဏန္တိ. ဥပမံ, ဘန္တေ, ကရောထာတိ. ယထာ, မဟာရာဇ[Pg.196], ကရီသသဟဿမတ္တေ သာလိက္ခေတ္တေ ဧကသာလိသီသတော အဝသေသသာလီယေဝ ဗဟူ, ဧဝံ မယာ ကထိတဂုဏာ အပ္ပာ, အဝသေသာ ဗဟူတိ. အပရမ္ပိ, ဘန္တေ, ဥပမံ ကရောထာတိ. ယထာ, မဟာရာဇ, မဟာဂင်္ဂါယ ဩဃပုဏ္ဏာယ သူစိပါသံ သမ္မုခံ ကရေယျ, သူစိပါသေန ဂတဥဒကံ အပ္ပံ, သေသံ ဗဟု, ဧဝမေဝ မယာ ကထိတဂုဏာ အပ္ပာ, အဝသေသာ ဗဟူတိ. အပရမ္ပိ, ဘန္တေ, ဥပမံ ကရောထာတိ. ဣဓ, မဟာရာဇ, စာတကသကုဏာ နာမ အာကာသေ ကီဠန္တာ ဝိစရန္တိ. ခုဒ္ဒကာ သာ သကုဏဇာတိ, ကိံ နု ခေါ တဿ သကုဏဿ အာကာသေ ပက္ခပသာရဏဋ္ဌာနံ ဗဟု, အဝသေသော အာကာသော အပ္ပောတိ? ကိံ, ဘန္တေ, ဝဒထ, အပ္ပော တဿ ပက္ခပသာရဏောကာသော, အဝသေသောဝ ဗဟူတိ. ဧဝမေဝ, မဟာရာဇ, အပ္ပကာ မယာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ကထိတာ, အဝသေသာ ဗဟူ အနန္တာ အပ္ပမေယျာတိ. သုကထိတံ, ဘန္တေ, အနန္တာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ အနန္တေနေဝ အာကာသေန ဥပမိတာ. ပသန္နာ မယံ အယျဿ, အနုစ္ဆဝိကံ ပန ကာတုံ န သက္ကောမ. အယံ မေ ဒုဂ္ဂတပဏ္ဏာကာရော ဣမသ္မိံ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ဣမံ တိယောဇနသတိကံ ရဇ္ဇံ အယျဿ ဒေမာတိ. တုမှေဟိ, မဟာရာဇ, အတ္တနော ပသန္နာကာရော ကတော, မယံ ပန အမှာကံ ဒိန္နံ ရဇ္ဇံ တုမှာကံယေဝ ဒေမ, ဓမ္မေန သမေန ရဇ္ဇံ ကာရေဟိ မဟာရာဇာတိ.

ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងសូត្រនោះ ព្រះពុទ្ធគុណទាំងឡាយត្រូវបានសម្តែងយ៉ាងច្បាស់លាស់ ហេតុនោះ ព្រះរាជាទើបសួរថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះពុទ្ធគុណមានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឬ ឬក៏នៅមានគុណដទៃទៀតដែរ?»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ ព្រះពុទ្ធគុណដែលអាត្មាមិនទាន់សម្តែង មានច្រើនឥតគណនា លើសជាងគុណដែលអាត្មាបានសម្តែងទៅទៀត»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ជួយធ្វើឧបមាផង»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ ប្រៀបដូចជាស្រែស្រូវសាលីមានទំហំប្រមាណមួយពាន់ករីសៈ ស្រូវសាលីដែលសេសសល់ក្រៅពីស្រូវសាលីមួយកួរ គឺមានចំនួនច្រើនយ៉ាងណា មហាបពិត្រ ព្រះពុទ្ធគុណដែលអាត្មាបានសម្តែងហើយ មានចំនួនតិចតួច ចំណែកព្រះពុទ្ធគុណដែលសេសសល់ មានចំនួនច្រើនឥតគណនា យ៉ាងនោះឯង»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ជួយធ្វើឧបមាដទៃទៀត»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលជ្រលក់រន្ធម្ជុលទៅក្នុងទន្លេគង្គាដ៏ធំដែលពេញប្រៀបដោយទឹក ទឹកដែលជាប់នឹងរន្ធម្ជុលមានចំនួនតិចតួច ចំណែកទឹកដែលសេសសល់មានចំនួនច្រើនយ៉ាងណា មហាបពិត្រ ព្រះពុទ្ធគុណដែលអាត្មាបានសម្តែងហើយ មានចំនួនតិចតួច ចំណែកព្រះពុទ្ធគុណដែលសេសសល់ មានចំនួនច្រើនឥតគណនា យ៉ាងនោះឯង»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ជួយធ្វើឧបមាដទៃទៀត»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ ក្នុងលោកនេះ មានពួកសត្វស្លាបឈ្មោះចាតកៈ តែងហោះហើរលេងកម្សាន្តលើអាកាស។ សត្វស្លាបប្រភេទនោះមានទំហំតូច តើកន្លែងដែលសត្វស្លាបនោះត្រដាងស្លាបហោះហើរលើអាកាសមានទំហំធំទូលាយ ឬក៏អាកាសដែលសេសសល់មានទំហំតូច?»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់មានថេរដីកាអ្វីដូច្នោះ កន្លែងដែលសត្វនោះត្រដាងស្លាបហោះហើរមានទំហំតូចតាចទេ ចំណែកអាកាសដែលសេសសល់ទើបមានទំហំធំធេងណាស់»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ យ៉ាងនោះឯង ព្រះពុទ្ធគុណដែលអាត្មាបានសម្តែងហើយ មានចំនួនតិចតួច ចំណែកព្រះពុទ្ធគុណដែលសេសសល់ មានចំនួនច្រើន ឥតមានទីបំផុត ឥតមានប្រមាណឡើយ»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់សម្តែងបានពីរោះណាស់ ព្រះពុទ្ធគុណដែលឥតមានទីបំផុត ត្រូវបានឧបមាដោយអាកាសដែលឥតមានទីបំផុត។ ពួកយើងខ្ញុំព្រះករុណាមានសេចក្តីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះអយ្យៈ ប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើកិច្ចការដែលសមគួរបានឡើយ។ នេះជាតង្វាយដ៏កម្សត់របស់ខ្ញុំព្រះករុណា ខ្ញុំព្រះករុណាសូមថ្វាយរាជសម្បត្តិដែលមានទំហំបីរយយោជន៍ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិទ្វីបនេះ ដល់ព្រះអយ្យៈ»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ ព្រះអង្គបានធ្វើនូវអាការៈនៃសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ព្រះអង្គហើយ ប៉ុន្តែអាត្មាភាពសូមថ្វាយរាជសម្បត្តិដែលព្រះអង្គថ្វាយហើយនោះ ត្រឡប់ទៅព្រះអង្គវិញចុះ មហាបពិត្រ សូមព្រះអង្គគ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិដោយធម៌ ដោយសេចក្តីស្មើភាពចុះ»។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ

မဟာသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាសច្ចកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၇. စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពន្យល់សេចក្តីនៃចូឡតណ្ហាសង្ខយសូត្រ

၃၉၀. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ္တံ. တတ္ထ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေတိ ပုဗ္ဗာရာမသင်္ခါတေ ဝိဟာရေ မိဂါရမာတုယာ ပါသာဒေ. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗီကထာအတီတေ သတသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ ဧကာ ဥပါသိကာ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ နိမန္တေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတသဟဿံ ဒါနံ ဒတွာ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ, ‘‘အနာဂတေ တုမှာဒိသဿ ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာ ဟောမီ’’တိ ပတ္ထနမကာသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝေသု စေဝ မနုဿေသု စ သံသရိတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော [Pg.197] ကာလေ ဘဒ္ဒိယနဂရေ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဓနဉ္ဇယဿ သေဋ္ဌိနော ဂဟေ သုမနဒေဝိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. ဇာတကာလေ စဿာ ဝိသာခါတိ နာမံ အကံသု. သာ ယဒါ ဘဂဝါ ဘဒ္ဒိယနဂရံ အဂမာသိ, တဒါ ပဉ္စဟိ ဒါရိကာသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ပဌမဒဿနမှိယေဝ သောတာပန္နာ အဟောသိ. အပရဘာဂေ သာဝတ္ထိယံ မိဂါရသေဋ္ဌိပုတ္တဿ ပုဏ္ဏဝဍ္ဎနကုမာရဿ ဂေဟံ ဂတာ, တတ္ထ နံ မိဂါရသေဋ္ဌိ မာတိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ, တသ္မာ မိဂါရမာတာတိ ဝုစ္စတိ.

៣៩០. ពាក្យថា «ឯវំ មេ សុតំ» គឺចូឡតណ្ហាសង្ខយសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា «បុព្វារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ» សេចក្តីថា ក្នុងប្រាសាទរបស់នាងមិគារមាតា ក្នុងវិហារដែលហៅថា បុព្វារាម។ ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវតាមលំដាប់ដូចតទៅ៖ ក្នុងអតីតកាល កន្លងទៅមួយសែនកប្ប មានឧបាសិកាម្នាក់ បាននិមន្តព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រះនាមបទុមុត្តរៈ ហើយបានថ្វាយទានដល់ភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធានចំនួនមួយសែនអង្គ រួចក្រាបទាបទាបក្រោមព្រះបាទារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយបានធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នាថា៖ «សូមឱ្យខ្ញុំព្រះករុណាបានជាអគ្គឧបដ្ឋាយិកានៃព្រះពុទ្ធដែលមានសភាពដូចជាព្រះអង្គ ក្នុងអនាគតកាលផងចុះ»។ នាងបានអន្ទោលទៅមកក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោកអស់មួយសែនកប្ប ក្នុងសម័យនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើង ក៏បានចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃរបស់នាងសុមនទេវី ក្នុងផ្ទះរបស់ធនញ្ជយសេដ្ឋី ដែលជាកូនរបស់មេណ្ឌកសេដ្ឋី ក្នុងនគរភទ្ទិយៈ។ ក្នុងពេលប្រសូត ពួកញាតិបានដាក់ឈ្មោះនាងថា វិសាខា។ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងទៅកាន់នគរភទ្ទិយៈ នាងរួមជាមួយកុមារីប្រាំរយនាក់ បានធ្វើការទទួលដំណើរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយបានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្ន តាំងតែពីការជួបឃើញជាលើកដំបូងនោះឯង។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក នាងបានទៅកាន់ផ្ទះរបស់បុញ្ញវឌ្ឍនកុមារ ដែលជាកូនរបស់មិគារសេដ្ឋី ក្នុងក្រុងសាវត្ថី ក្នុងផ្ទះនោះ មិគារសេដ្ឋីបានតម្កល់នាងទុកក្នុងឋានៈជាម្តាយ ហេតុនោះ ទើបនាងត្រូវបានគេហៅថា មិគារមាតា។

ပတိကုလံ ဂစ္ဆန္တိယာ စဿာ ပိတာ မဟာလတာပိဠန္ဓနံ နာမ ကာရာပေသိ. တသ္မိံ ပိဠန္ဓနေ စတဿော ဝဇိရနာဠိယော ဥပယောဂံ အဂမံသု, မုတ္တာနံ ဧကာဒသ နာဠိယော, ပဝါဠာနံ ဒွါဝီသတိ နာဠိယော, မဏီနံ တေတ္တိံသ နာဠိယော, ဣတိ ဧတေဟိ စ အညေဟိ စ သတ္တဝဏ္ဏေဟိ ရတနေဟိ နိဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. တံ သီသေ ပဋိမုက္ကံ ယာဝ ပါဒပိဋ္ဌိယာ ဘဿတိ, ပဉ္စန္နံ ဟတ္ထီနံ ဗလံ ဓာရယမာနာဝ နံ ဣတ္ထီ ဓာရေတုံ သက္ကောတိ. သာ အပရဘာဂေ ဒသဗလဿ အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာ ဟုတွာ တံ ပသာဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နဝဟိ ကောဋီဟိ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကာရယမာနာ ကရီသမတ္တေ ဘူမိဘာဂေ ပါသာဒံ ကာရေသိ. တဿ ဥပရိဘူမိယံ ပဉ္စ ဂဗ္ဘသတာနိ ဟောန္တိ, ဟေဋ္ဌာဘူမိယံ ပဉ္စာတိ ဂဗ္ဘသဟဿပ္ပဋိမဏ္ဍိတော အဟောသိ. သာ ‘‘သုဒ္ဓပါသာဒေါဝ န သောဘတီ’’တိ တံ ပရိဝါရေတွာ ပဉ္စ ဒွိကူဋဂေဟသတာနိ, ပဉ္စ စူဠပါသာဒသတာနိ, ပဉ္စ ဒီဃသာလသတာနိ စ ကာရာပေသိ. ဝိဟာရမဟော စတူဟိ မာသေဟိ နိဋ္ဌာနံ အဂမာသိ.

កាលនាងធ្វើដំណើរទៅកាន់ត្រកូលខាងប្តី ឪពុករបស់នាងបានធ្វើគ្រឿងអលង្ការឈ្មោះ មហាលតាបសាធនៈ ថ្វាយនាង។ ក្នុងគ្រឿងអលង្ការនោះ គេបានប្រើប្រាស់ពេជ្រចំនួនបួននាឡិ គុជខ្យងដប់មួយនាឡិ ផ្កាថ្មម្ភៃពីរនាឡិ ត្បូងកណ្តៀងសាមសិបបីនាឡិ គ្រឿងអលង្ការនោះបានសម្រេចទៅដោយត្បូងទាំងនេះ និងរតនៈមានពណ៌ប្រាំពីរដទៃទៀត។ គ្រឿងអលង្ការនោះ កាលពាក់លើក្បាល តែងធ្លាក់ចុះរហូតដល់ខ្នងជើង ស្ត្រីដែលមានកម្លាំងស្មើនឹងដំរីប្រាំក្បាល ទើបអាចទ្រទ្រង់គ្រឿងអលង្ការនោះបាន។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក នាងបានក្លាយជាអគ្គឧបដ្ឋាយិកានៃព្រះទសពល ហើយបានលក់គ្រឿងអលង្ការនោះ រួចយកប្រាក់ចំនួនប្រាំបួនកោដិ ទៅសាងសង់វិហារថ្វាយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយបានសាងសង់ប្រាសាទលើផ្ទៃដីទំហំប្រមាណមួយករីសៈ។ ក្នុងជាន់ខាងលើនៃប្រាសាទនោះ មានបន្ទប់ប្រាំរយ ជាន់ខាងក្រោមមានបន្ទប់ប្រាំរយ គឺប្រដាប់ទៅដោយបន្ទប់មួយពាន់។ នាងគិតថា «ប្រាសាទតែមួយមុខ មិនល្អមើលទេ» ទើបសាងសង់សាលាមានកំពូលពីរចំនួនប្រាំរយ ប្រាសាទតូចៗចំនួនប្រាំរយ និងសាលាវែងៗចំនួនប្រាំរយ ព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទនោះ។ ពិធីបុណ្យឆ្លងវិហារ បានសម្រេចក្នុងរយៈពេលបួនខែ។

မာတုဂါမတ္တဘာဝေ ဌိတာယ ဝိသာခါယ ဝိယ အညိဿာ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဓနပရိစ္စာဂေါ နာမ နတ္ထိ, ပုရိသတ္တဘာဝေ ဌိတဿ စ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဝိယ အညဿ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဓနပရိစ္စာဂေါ နာမ နတ္ထိ. သော ဟိ စတုပညာသကောဋိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ သာဝတ္ထိယာ ဒက္ခိဏဘာဂေ အနုရာဓပုရဿ မဟာဝိဟာရသဒိသေ ဌာနေ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရံ နာမ ကာရေသိ. ဝိသာခါ, သာဝတ္ထိယာ ပါစီနဘာဂေ ဥတ္တမဒေဝီဝိဟာရသဒိသေ ဌာနေ ပုဗ္ဗာရာမံ နာမ ကာရေသိ. ဘဂဝါ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ကုလာနံ အနုကမ္ပာယ သာဝတ္ထိံ နိဿာယ ဝိဟရန္တော ဣမေသု ဒွီသု ဝိဟာရေသု နိဗဒ္ဓဝါသံ ဝသိ. ဧကံ အန္တောဝဿံ ဇေတဝနေ ဝသတိ, ဧကံ ပုဗ္ဗာရာမေ, ဧတသ္မိံ ပန သမယေ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗာရာမေ ဝိဟရတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ’’တိ.

ការលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា របស់ស្ត្រីដទៃដែលស្ថិតនៅក្នុងភាពជាស្ត្រី ដូចជានាងវិសាខា គឺមិនមានឡើយ ហើយការលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា របស់បុរសដទៃដែលស្ថិតនៅក្នុងភាពជាបុរស ដូចជាអនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ក៏មិនមានឡើយ។ ព្រោះថា អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋីនោះ បានបរិច្ចាគទ្រព្យចំនួនហាសិបបួនកោដិ ហើយបានសាងសង់វត្តជេតវនមហាវិហារ ក្នុងទីកន្លែងដែលមានសភាពដូចជាមហាវិហារនៃក្រុងអនុរាធបុរៈ នៅភាគខាងត្បូងនៃក្រុងសាវត្ថី។ នាងវិសាខា បានសាងសង់វត្តបុព្វារាម ក្នុងទីកន្លែងដែលមានសភាពដូចជាឧត្តមទេវីវិហារ នៅភាគខាងកើតនៃក្រុងសាវត្ថី។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់គង់អាស្រ័យនឹងក្រុងសាវត្ថី ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ត្រកូលទាំងពីរនេះ ទ្រង់បានគង់នៅក្នុងវិហារទាំងពីរនេះជាប្រចាំ។ ទ្រង់គង់ចាំវស្សាមួយលើកក្នុងវត្តជេតពន មួយលើកក្នុងវត្តបុព្វារាម ក៏ប៉ុន្តែក្នុងសម័យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តបុព្វារាម។ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «បុព្វារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ»។

ကိတ္တာဝတာ [Pg.198] နု ခေါ, ဘန္တေတိ ကိတ္တကေန နု ခေါ, ဘန္တေ. သံခိတ္တေန တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တော ဟောတီတိ တဏှာသင်္ခယေ နိဗ္ဗာနေ တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝိမုတ္တစိတ္တတာယ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တော နာမ သံခိတ္တေန ကိတ္တာဝတာ ဟောတိ? ယာယ ပဋိပတ္တိယာ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တော ဟောတိ, တံ မေ ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ သံခိတ္တေန ဒေသေထာတိ ပုစ္ဆတိ. အစ္စန္တနိဋ္ဌောတိ ခယဝယသင်္ခါတံ အန္တံ အတီတာတိ အစ္စန္တာ. အစ္စန္တာ နိဋ္ဌာ အဿာတိ အစ္စန္တနိဋ္ဌော, ဧကန္တနိဋ္ဌော သတတနိဋ္ဌောတိ အတ္ထော. အစ္စန္တံ ယောဂက္ခေမီတိ အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ, နိစ္စယောဂက္ခေမီတိ အတ္ထော. အစ္စန္တံ ဗြဟ္မစာရီတိ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ, နိစ္စဗြဟ္မစာရီတိ အတ္ထော. အစ္စန္တံ ပရိယောသာနမဿာတိ ပုရိမနယေနေဝ အစ္စန္တပရိယောသာနော. သေဋ္ဌော ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဒေဝါနဉ္စ မနုဿာနဉ္စ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော. ဧဝရူပေါ ဘိက္ခု ကိတ္တာဝတာ ဟောတိ, ခိပ္ပမေတဿ သင်္ခေပေနေဝ ပဋိပတ္တိံ ကထေထာတိ ဘဂဝန္တံ ယာစတိ. ကသ္မာ ပနေသ ဧဝံ ဝေဂါယတီတိ? ကီဠံ အနုဘဝိတုကာမတာယ.

បទថា «កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ» សេចក្តីថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ដោយប្រមាណប៉ុន្មានហ្ន៎? បទថា «សង្ខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តោ ហោតិ» សេចក្តីថា ឈ្មោះថាជាអ្នករួចផុតព្រោះអស់ទៅនៃតណ្ហា ដោយការធ្វើនូវព្រះនិព្វានដែលជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហានោះឱ្យជាអារម្មណ៍ ដោយភាពនៃចិត្តរួចផុតហើយ ដោយសង្ខេប តើមានប្រមាណប៉ុន្មាន? ព្រះឥន្ទ្រសួរថា «សូមព្រះអង្គសម្តែងនូវបុព្វភាគបដិបទា ដោយសង្ខេប នៃភិក្ខុជាព្រះខីណាស្រពនោះ ដែលជាហេតុឱ្យបានជាអ្នករួចផុតព្រោះអស់ទៅនៃតណ្ហា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិណា ដល់ខ្ញុំព្រះករុណាផង»។ បទថា «អច្ចន្តនិដ្ឋោ» សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយណាដែលកន្លងផុតនូវទីបំផុត ពោលគឺការអស់ទៅ និងការសាបសូន្យទៅ ធម៌ទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថា អច្ចន្តៈ។ ភិក្ខុណាមានការសម្រេចដ៏ក្រៃលែង ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា អច្ចន្តនិដ្ឋៈ មានន័យថា ជាអ្នកមានការសម្រេចដោយចំណែកមួយ ឬជាអ្នកមានការសម្រេចជានិច្ច។ បទថា «អច្ចន្តយោគក្ខេមី» សេចក្តីថា ជាអ្នកមានធម៌ដ៏ក្សេមចាកយោគៈដ៏ក្រៃលែង មានន័យថា ជាអ្នកមានធម៌ដ៏ក្សេមចាកយោគៈជានិច្ច។ បទថា «អច្ចន្តព្រហ្មចារី» សេចក្តីថា ជាអ្នកមានព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏ក្រៃលែង មានន័យថា ជាអ្នកមានព្រហ្មចរិយធម៌ជានិច្ច។ បទថា «អច្ចន្តបរិយោសានោ» សេចក្តីថា ជាអ្នកមានទីបំផុតដ៏ក្រៃលែង តាមន័យមុននោះឯង។ បទថា «សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានំ» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រសើរ ឧត្តម ជាងទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ។ ព្រះឥន្ទ្រក្រាបបង្គំទូលសុំព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ភិក្ខុមានសភាពបែបនេះ តើមានដោយប្រមាណប៉ុន្មាន សូមព្រះអង្គសម្តែងនូវសេចក្តីប្រតិបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ ដោយសង្ខេប ឱ្យបានឆាប់រហ័សផងចុះ»។ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះឥន្ទ្រនោះប្រញាប់ប្រញាល់យ៉ាងនេះ? ឆ្លើយថា ព្រោះចង់ទៅសោយការលេងកម្សាន្ត។

အယံ ကိရ ဥယျာနကီဠံ အာဏာပေတွာ စတူဟိ မဟာရာဇူဟိ စတူသု ဒိသာသု အာရက္ခံ ဂါဟာပေတွာ ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝသံဃေန ပရိဝုတော အဍ္ဎတိယာဟိ နာဋကကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ ဧရာဝဏံ အာရုယှ ဥယျာနဒွါရေ ဌိတော ဣမံ ပဉှံ သလ္လက္ခေသိ – ‘‘ကိတ္တကေန နု ခေါ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တဿ ခီဏာသဝဿ သင်္ခေပတော အာဂမနိယပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ဟောတီ’’တိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ပဉှော အတိဝိယ သဿိရိကော, သစာဟံ ဣမံ ပဉှံ အနုဂ္ဂဏှိတွာဝ ဥယျာနံ ပဝိသိဿာမိ, ဆဒွါရိကေဟိ အာရမ္မဏေဟိ နိမ္မထိတော န ပုန ဣမံ ပဉှံ သလ္လက္ခေဿာမိ, တိဋ္ဌတု တာဝ ဥယျာနကီဠာ, သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဥဂ္ဂဟိတပဉှော ဥယျာနေ ကီဠိဿာမီ’’တိ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ အန္တရဟိတော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပါတုရဟောသိ. တေပိ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော အာရက္ခံ ဂဟေတွာ ဌိတဋ္ဌာနေယေဝ ဌိတာ, ပရိစာရိကဒေဝသံဃာပိ နာဋကာနိပိ ဧရာဝဏောပိ နာဂရာဇာ တတ္ထေဝ ဥယျာနဒွါရေ အဋ္ဌာသိ, ဧဝမေသ ကီဠံ အနုဘဝိတုကာမတာယ ဝေဂါယန္တော ဧဝမာဟ.

ឮថា ស្ដេចសក្កៈនោះ បង្គាប់ឲ្យរៀបចំការលេងកម្សាន្តក្នុងឧទ្យាន ហើយឲ្យមហារាជទាំង ៤ រក្សាការការពារក្នុងទិសទាំង ៤ ព្រមទាំងមានពួកទេវតាឡោមព័ទ្ធក្នុងទេវលោកទាំងពីរ ស្ដេចឡើងគង់លើដំរីឯរាវ័ណ ជាមួយពួកនាងរបាំពីរកោដិកន្លះ ឈរនៅទ្វារឧទ្យាន ហើយពិចារណានូវប្រស្នានេះថា «តើបដិបទាជាចំណែកបឋមដែលគួរដល់ការសម្រេចដោយសង្ខេប របស់ព្រះខីណាស្រពអ្នករួចផុតព្រោះការអស់ទៅនៃតណ្ហា មានប្រមាណប៉ុន្មានហ្ន៎?»។ លំដាប់នោះ ស្ដេចសក្កៈនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ប្រស្នានេះមានសិរីរុងរឿងក្រៃលែងណាស់ បើសិនជាអាត្មាអញមិនទាន់កំណត់យកប្រស្នានេះទេ ហើយចូលទៅកាន់ឧទ្យាន អាត្មាអញនឹងត្រូវអារម្មណ៍ដែលកើតឡើងតាមទ្វារទាំង ៦ ញាំញី មិនអាចពិចារណាប្រស្នានេះបានទៀតឡើយ។ ការលេងកម្សាន្តក្នុងឧទ្យាន ចូរផ្អាកសិនចុះ អាត្មាអញនឹងទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា សួរប្រស្នានេះ កាលបើបានរៀនប្រស្នានេះហើយ ទើបនឹងលេងកម្សាន្តក្នុងឧទ្យានវិញ»។ ស្ដេចសក្កៈក៏បាត់ខ្លួនពីកញ្ចឹងកដំរី ទៅប្រាកដខ្លួននៅចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ចំណែកឯមហារាជទាំង ៤ នោះ ក៏កាន់យកការរក្សាការពារ ឈរនៅកន្លែងដែលខ្លួនឈរនោះឯង។ សូម្បីពួកទេវតាជាបរិវារក្ដី ពួកនាងរបាំក្ដី ស្ដេចដំរីឯរាវ័ណក្ដី ក៏ឈរនៅទ្វារឧទ្យាននោះឯង។ ស្ដេចសក្កៈនោះ កាលចង់សោយការលេងកម្សាន្តយ៉ាងឆាប់រហ័ស ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ နာလံ အဘိနိဝေသာယာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ နာမ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒွါဒသာယတနာနိ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော. တေ သဗ္ဗေပိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနိဝေသာယ [Pg.199] နာလံ န ပရိယတ္တာ န သမတ္ထာ န ယုတ္တာ, ကသ္မာ? ဂဟိတာကာရေန အတိဋ္ဌနတော. တေ ဟိ နိစ္စာတိ ဂဟိတာပိ အနိစ္စာဝ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, သုခါတိ ဂဟိတာပိ ဒုက္ခာဝ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, အတ္တာတိ ဂဟိတာပိ အနတ္တာဝ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ နာလံ အဘိနိဝေသာယ. အဘိဇာနာတီတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ဉာတပရိညာယ အဘိဇာနာတိ. ပရိဇာနာတီတိ တထေဝ တီရဏပရိညာယ ပရိဇာနာတိ. ယံကိဉ္စိ ဝေဒနန္တိ အန္တမသော ပဉ္စဝိညာဏသမ္ပယုတ္တမ္ပိ ယံကိဉ္စိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဝေဒနံ အနုဘဝတိ. ဣမိနာ ဘဂဝါ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဝေဒနာဝသေန နိဗ္ဗတ္တေတွာ အရူပပရိဂ္ဂဟံ ဒဿေတိ. သစေ ပန ဝေဒနာကမ္မဋ္ဌာနံ ဟေဋ္ဌာ န ကထိတံ ဘဝေယျ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကထေတဗ္ဗံ သိယာ. ဟေဋ္ဌာ ပန ကထိတံ, တသ္မာ သတိပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနိစ္စာနုပဿီတိ ဧတ္ထ အနိစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အနိစ္စာနုပဿနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, အနိစ္စာနုပဿီ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ အနိစ္စန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, တေ ဟိ ဥပ္ပာဒဝယဋ္ဌေန အနိစ္စာ. အနိစ္စာနုပဿနာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓာနံ ခယတော ဝယတော ဒဿနဉာဏံ. အနိစ္စာနုပဿီတိ တေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော. တသ္မာ ‘‘အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိ အနိစ္စတော အနုပဿန္တော ဝိဟရတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

ក្នុងបទថា sabbe dhammā nālaṃ abhinivesāya នេះ ពាក្យថា ធម៌ទាំងពួង (sabbe dhammā) បានដល់ ខន្ធ ៥ អាយតនៈ ១២ ធាតុ ១៨។ ធម៌ទាំងអស់នោះ មិនគួរដើម្បីចូលទៅប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិឡើយ គឺមិនសមគួរ មិនអាច មិនត្រូវឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមិនស្ថិតនៅតាមអាការៈដែលប្រកាន់យក។ ពិតមែនណាស់ ធម៌ទាំងនោះ ទោះបីបុគ្គលប្រកាន់យកថា «ទៀង» ក៏គង់តែប្រែប្រួលជា «មិនទៀង» វិញ ទោះបីប្រកាន់យកថា «ជាសុខ» ក៏គង់តែប្រែប្រួលជា «ទុក្ខ» វិញ ទោះបីប្រកាន់យកថា «ជាខ្លួនប្រាណ» ក៏គង់តែប្រែប្រួលជា «មិនមែនខ្លួនប្រាណ» វិញ ហេតុនោះ ទើបមិនគួរដើម្បីចូលទៅប្រកាន់ខ្ជាប់ឡើយ។ បទថា abhijānāti សេចក្ដីថា ដឹងច្បាស់ដោយញាតបរិញ្ញាថា «មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា»។ បទថា parijānāti សេចក្ដីថា កំណត់ដឹងដោយតីរណបរិញ្ញា យ៉ាងនោះឯង។ បទថា yaṃ kiñci vedanaṃ សេចក្ដីថា សោយវេទនាណាមួយ សូម្បីតែវេទនាបន្តិចបន្តួចដែលសម្បយុត្តដោយបញ្ចវិញ្ញាណជាទីបំផុត។ ដោយបទនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញការកំណត់កាន់យកអរូបធម៌ ដោយអំណាចនៃវេទនា ដល់សក្កទេវរាជ។ ប្រសិនបើវេទនាកម្មដ្ឋាន មិនត្រូវបានពោលទុកក្នុងខាងក្រោម (ខាងដើម) ទេ គួរតែពោលក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះបានពោលទុកក្នុងខាងក្រោមរួចហើយ ហេតុនោះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលទុកក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រចុះ។ បទថា aniccānupassī ក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងនូវ «អនិច្ចៈ» គប្បីដឹងនូវ «អនិច្ចានុបស្សនា» គប្បីដឹងនូវ «អនិច្ចានុបស្សីបុគ្គល»។ ក្នុងចំណោមធម៌ទាំងនោះ ពាក្យថា aniccaṃ បានដល់ ខន្ធ ៥ ព្រោះខន្ធទាំងនោះមិនទៀង ដោយអត្ថថាមានការកើតឡើងនិងការវិនាសទៅ។ ពាក្យថា aniccānupassanā បានដល់ ញាណដែលឃើញខន្ធ ៥ ដោយភាពជាធម៌អស់ទៅនិងវិនាសទៅ។ ពាក្យថា aniccānupassī បានដល់ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយញាណនោះ។ ហេតុនោះ ក្នុងបទថា «aniccānupassī viharati» នេះ មានសេចក្ដីអធិប្បាយថា រមែងនៅពិចារណាឃើញរឿយៗដោយភាពមិនទៀង។

ဝိရာဂါနုပဿီတိ ဧတ္ထ ဒွေ ဝိရာဂါ ခယဝိရာဂေါ စ အစ္စန္တဝိရာဂေါ စ. တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ခယဝယတော အနုပဿနာပိ, အစ္စန္တဝိရာဂံ နိဗ္ဗာနံ ဝိရာဂတော ဒဿနမဂ္ဂဉာဏမ္ပိ ဝိရာဂါနုပဿနာ. တဒုဘယသမာင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဝိရာဂါနုပဿီ နာမ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိရာဂါနုပဿီ’’တိ, ဝိရာဂတော အနုပဿန္တောတိ အတ္ထော. နိရောဓာနုပဿိမှိပိ ဧသေဝ နယော, နိရောဓောပိ ဟိ ခယနိရောဓော စ အစ္စန္တနိရောဓော စာတိ ဒုဝိဓောယေဝ. ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီတိ ဧတ္ထ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ ဝေါဿဂ္ဂေါ, သော စ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဒုဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဝိပဿနာ, သာ ဟိ တဒင်္ဂဝသေန ကိလေသေ စ ခန္ဓေ စ ဝေါဿဇ္ဇတိ. ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါတိ မဂ္ဂေါ, သော ဟိ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ အာရမ္မဏတော ပက္ခန္ဒတိ. ဒွီဟိပိ ဝါ ကာရဏေဟိ ဝေါဿဂ္ဂေါယေဝ, သမုစ္ဆေဒဝသေန ခန္ဓာနံ ကိလေသာနဉ္စ ဝေါဿဇ္ဇနတော, နိဗ္ဗာနဉ္စ ပက္ခန္ဒနတော. တသ္မာ ကိလေသေ စ ခန္ဓေ စ ပရိစ္စဇတီတိ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ, နိရောဓေ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတီတိ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဥဘယမ္ပေတံ မဂ္ဂေ သမေတိ. တဒုဘယသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဣမာယ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာယ သမန္နာဂတတ္တာ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ နာမ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ’’တိ. န ကိဉ္စိ လောကေ ဥပါဒိယတီတိ [Pg.200] ကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ သင်္ခါရဂတံ တဏှာဝသေန န ဥပါဒိယတိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ. အနုပါဒိယံ န ပရိတဿတီတိ အဂ္ဂဏှန္တော တဏှာပရိတဿနာယ န ပရိတဿတိ. ပစ္စတ္တညေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ သယမေဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ခီဏာ ဇာတီတိအာဒိနာ ပနဿ ပစ္စဝေက္ခဏာဝ ဒဿိတာ. ဣတိ ဘဂဝါ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ သံခိတ္တေန ခီဏာသဝဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ ပုစ္ဆိတော သလ္လဟုကံ ကတွာ သံခိတ္တေနေဝ ခိပ္ပံ ကထေသိ.

ក្នុងបទថា virāgānupassī នេះ វិរាគៈមាន ២ គឺ ខយវិរាគៈ (ការប្រាសចាកតម្រេកព្រោះអស់ទៅ) និង អច្ចន្តវិរាគៈ (ការប្រាសចាកតម្រេកជាដាច់ខាត)។ ក្នុងវិរាគៈទាំងពីរនោះ សូម្បីការពិចារណាឃើញសង្ខារទាំងឡាយដោយភាពអស់ទៅនិងវិនាសទៅក្ដី សូម្បីមគ្គញាណដែលឃើញព្រះនិព្វានជាអច្ចន្តវិរាគៈ ដោយភាពជាធម៌ប្រាសចាកតម្រេកក្ដី ហៅថា វិរាគានុបស្សនា។ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយធម៌ទាំងពីរនោះ ឈ្មោះថា វិរាគានុបស្សី ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនោះ ទើបត្រាស់ថា «virāgānupassī» មានសេចក្ដីថា អ្នកពិចារណាឃើញរឿយៗដោយភាពប្រាសចាកតម្រេក។ សូម្បីក្នុងបទថា nirodhānupassī ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ ព្រោះថា និរោធៈ ក៏មាន ២ យ៉ាងគឺ ខយនិរោធៈ និង អច្ចន្តនិរោធៈ ដូចគ្នា។ ក្នុងបទថា paṭinissaggānupassī នេះ ពាក្យថា បដិនិស្សគ្គៈ លោកហៅថា វោស្សគ្គៈ (ការលះបង់) ហើយវោស្សគ្គៈនោះមាន ២ យ៉ាងគឺ បរិច្ចាគវោស្សគ្គៈ (ការលះបង់ដោយការបរិច្ចាគ) និង បក្ខន្ទនវោស្សគ្គៈ (ការលះបង់ដោយការស្ទុះទៅរក)។ ក្នុងវោស្សគ្គៈទាំងពីរនោះ វិបស្សនា ឈ្មោះថា បរិច្ចាគវោស្សគ្គៈ ព្រោះវិបស្សនានោះរមែងលះបង់នូវកិលេសនិងខន្ធទាំងឡាយដោយអំណាចនៃតទង្គប្បហាន។ មគ្គ ឈ្មោះថា បក្ខន្ទនវោស្សគ្គៈ ព្រោះមគ្គនោះរមែងស្ទុះទៅកាន់ព្រះនិព្វានដែលជាអារម្មណ៍ ដោយការធ្វើឲ្យជាអារម្មណ៍។ ម៉្យាងទៀត ឈ្មោះថា វោស្សគ្គៈ ព្រោះហេតុទាំងពីរយ៉ាង គឺព្រោះការលះបង់នូវខន្ធនិងកិលេសទាំងឡាយដោយអំណាចនៃសមុច្ឆេទប្បហានផង ព្រោះការស្ទុះទៅកាន់ព្រះនិព្វានផង។ ហេតុនោះ ការលះបង់នូវកិលេសនិងខន្ធទាំងឡាយ ឈ្មោះថា បរិច្ចាគវោស្សគ្គៈ ចិត្តដែលស្ទុះទៅកាន់ព្រះនិព្វានធាតុក្នុងរំលត់ទុក្ខ ឈ្មោះថា បក្ខន្ទនវោស្សគ្គៈ វោស្សគ្គៈទាំងពីរយ៉ាងនេះ រមែងរួមចុះក្នុងមគ្គតែមួយ។ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយវោស្សគ្គៈទាំងពីរនោះ ឈ្មោះថា បដិនិស្សគ្គានុបស្សី ព្រោះជាអ្នកប្រកបដោយបដិនិស្សគ្គានុបស្សនានេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនោះ ទើបត្រាស់ថា «paṭinissaggānupassī»។ បទថា na kiñci loke upādiyati សេចក្ដីថា មិនប្រកាន់ខ្ជាប់ មិនកាន់យក មិនស្ទាបអង្អែលនូវសង្ខារធម៌ណាមួយ សូម្បីតែមួយ ដោយអំណាចនៃតណ្ហាឡើយ។ បទថា anupādiyaṃ na paritassati សេចក្ដីថា កាលមិនប្រកាន់ខ្ជាប់ ក៏មិនតក់ស្លុតដោយសេចក្ដីតក់ស្លុតព្រោះតណ្ហាឡើយ។ បទថា paccattaññeva parinibbāyati សេចក្ដីថា រមែងរំលត់ទុក្ខដោយខ្លួនឯង ដោយកិលេសបរិនិព្វាន។ ចំណែកឯបទថា khīṇā jāti ជាដើម គឺទ្រង់បង្ហាញតែបច្ចវេក្ខណញាណរបស់ព្រះអរហន្តនោះប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលសក្កទេវរាជសួរនូវបុព្វភាគបដិបទារបស់ព្រះខីណាស្រពដោយសង្ខេប យ៉ាងនេះហើយ ក៏ទ្រង់ធ្វើឲ្យស្រាល ហើយទ្រង់ដោះស្រាយដោយសង្ខេបយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដល់សក្កទេវរាជនោះ។

၃၉၁. အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတီတိ အနန္တရေ ကူဋာဂါရေ နိသိန္နော ဟောတိ. အဘိသမေစ္စာတိ ဉာဏေန အဘိသမာဂန္တွာ, ဇာနိတွာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကိံ နု ခေါ ဧသ ဇာနိတွာ အနုမောဒိ, ဥဒါဟု အဇာနိတွာ ဝါတိ. ကသ္မာ ပနဿ ဧဝမဟောသီတိ? ထေရော ကိရ န ဘဂဝတော ပဉှဝိဿဇ္ဇနသဒ္ဒံ အဿောသိ, သက္ကဿ ပန ဒေဝရညော, ‘‘ဧဝမေတံ ဘဂဝါ ဧဝမေတံ သုဂတာ’’တိ အနုမောဒနသဒ္ဒံ အဿောသိ. သက္ကော ကိရ ဒေဝရာဇာ မဟတာ သဒ္ဒေန အနုမောဒိ. အထ ကသ္မာ န ဘဂဝတော သဒ္ဒံ အဿောသီတိ? ယထာပရိသဝိညာပကတ္တာ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဓမ္မံ ကထေန္တာနံ ဧကာဗဒ္ဓါယ စက္ကဝါဠပရိယန္တာယပိ ပရိသာယ သဒ္ဒေါ သုယျတိ, ပရိယန္တံ ပန မုဉ္စိတွာ အင်္ဂုလိမတ္တမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါ န နိစ္ဆရတိ. ကသ္မာ? ဧဝရူပါ မဓုရကထာ မာ နိရတ္ထကာ အဂမာသီတိ. တဒါ ဘဂဝါ မိဂါရမာတုပါသာဒေ သတ္တရတနမယေ ကူဋာဂါရေ သိရိဂဗ္ဘမှိ နိသိန္နော ဟောတိ, တဿ ဒက္ခိဏပဿေ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝသနကူဋာဂါရံ, ဝါမပဿေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ, အန္တရေ ဆိဒ္ဒဝိဝရောကာသော နတ္ထိ, တသ္မာ ထေရော န ဘဂဝတော သဒ္ဒံ အဿောသိ, သက္ကဿေဝ အဿောသီတိ.

៣៩១. បទថា avidūre nisinno hoti សេចក្ដីថា គង់នៅក្នុងប្រាសាទកំពូល (កូដាគារ) ដែលនៅជិតបង្កើយ។ បទថា abhisamecca សេចក្ដីថា ចូលទៅជិតដោយញាណ គឺដឹងហើយ នេះជាសេចក្ដីអធិប្បាយ។ ពាក្យនេះមានន័យថា «តើស្ដេចសក្កៈនេះដឹងហើយទើបអនុមោទនា ឬក៏មិនដឹងហើយអនុមោទនាហ្ន៎?»។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះ? ឮថា ព្រះថេរៈមិនបានឮព្រះសូរសៀងដោះស្រាយប្រស្នារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ប៉ុន្តែបានឮតែសំឡេងអនុមោទនារបស់សក្កទេវរាជថា «យ៉ាងហ្នឹងហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងហ្នឹងហើយ ព្រះសុគត»។ ឮថា សក្កទេវរាជបានអនុមោទនាដោយសំឡេងយ៉ាងខ្លាំង។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈមិនបានឮព្រះសូរសៀងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ? ព្រោះព្រះសូរសៀងរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ រមែងឮទៅដល់តែពួកបរិស័ទដែលគួរឲ្យដឹងប៉ុណ្ណោះ។ ពិតមែនណាស់ កាលព្រះពុទ្ធទាំងឡាយទ្រង់សម្ដែងធម៌ ព្រះសូរសៀងរមែងឮទៅដល់ពួកបរិស័ទដែលតជាប់គ្នារហូតដល់កម្រិតចក្រវាឡ ប៉ុន្តែមិនបានចេញទៅខាងក្រៅសូម្បីតែមួយធ្នាប់ដៃឡើយ ក្រៅពីពួកបរិស័ទនោះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះកុំឲ្យព្រះវាចាដ៏ផ្អែមល្ហែមមានសภาพយ៉ាងនេះ ក្លាយជាឥតប្រយោជន៍ឡើយ។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅក្នុងសិរីគភ៌ ក្នុងប្រាសាទកំពូលធ្វើដោយរតនៈ ៧ ប្រការ ក្នុងប្រាសាទរបស់មិគារមាតា (នាងវិសាខា)។ នៅខាងស្ដាំនៃសិរីគភ៌នោះ ជាប្រាសាទកំពូលជាទីគង់នៅរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ នៅខាងឆ្វេងជាប្រាសាទកំពូលរបស់ព្រះមហាមោគ្គល្លាន ចន្លោះប្រាសាទទាំងនោះគ្មានចន្លោះប្រហោងឡើយ ហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបមិនបានឮព្រះសូរសៀងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ឮតែសំឡេងរបស់ស្ដេចសក្កៈប៉ុណ្ណោះ។

ပဉ္စဟိ တူရိယသတေဟီတိ ပဉ္စင်္ဂိကာနံ တူရိယာနံ ပဉ္စဟိ သတေဟိ. ပဉ္စင်္ဂိကံ တူရိယံ နာမ အာတတံ ဝိတတံ အာတတဝိတတံ သုသိရံ ဃနန္တိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ. တတ္ထ အာတတံ နာမ စမ္မပရိယောနဒ္ဓေသု ဘေရိအာဒီသု ဧကတလတူရိယံ. ဝိတတံ နာမ ဥဘယတလံ. အာတတဝိတတံ နာမ တန္တိဗဒ္ဓပဏဝါဒိ. သုသိရံ ဝံသာဒိ. ဃနံ သမ္မာဒိ. သမပ္ပိတောတိ ဥပဂတော. သမင်္ဂီဘူတောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပရိစာရေတီတိ တံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော တတော တတော ဣန္ဒြိယာနိ စာရေတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပရိဝါရေတွာ ဝဇ္ဇမာနေဟိ ပဉ္စဟိ တူရိယသတေဟိ သမန္နာဂတော ဟုတွာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ [Pg.201] အနုဘဝတီ. ပဋိပဏာမေတွာတိ အပနေတွာ, နိဿဒ္ဒါနိ ကာရာပေတွာတိ အတ္ထော. ယထေဝ ဟိ ဣဒါနိ သဒ္ဓါ ရာဇာနော ဂရုဘာဝနိယံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ – ‘‘အသုကော နာမ အယျော အာဂစ္ဆတိ, မာ, တာတာ, ဂါယထ, မာ ဝါဒေထ, မာ နစ္စထာ’’တိ နာဋကာနိ ပဋိဝိနေန္တိ, သက္ကောပိ ထေရံ ဒိသွာ ဧဝမကာသိ. စိရဿံ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဣမံ ပရိယာယမကာသီတိ ဧဝရူပံ လောကေ ပကတိယာ ပိယသမုဒါဟာရဝစနံ ဟောတိ, လောကိယာ ဟိ စိရဿံ အာဂတမ္ပိ အနာဂတပုဗ္ဗမ္ပိ မနာပဇာတိယံ အာဂတံ ဒိသွာ, – ‘‘ကုတော ဘဝံ အာဂတော, စိရဿံ ဘဝံ အာဂတော, ကထံ တေ ဣဓာဂမနမဂ္ဂေါ ဉာတော မဂ္ဂမူဠှောသီ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တိ. အယံ ပန အာဂတပုဗ္ဗတ္တာယေဝ ဧဝမာဟ. ထေရော ဟိ ကာလေန ကာလံ ဒေဝစာရိကံ ဂစ္ဆတိယေဝ. တတ္ထ ပရိယာယမကာသီတိ ဝါရမကာသိ. ယဒိဒံ ဣဓာဂမနာယာတိ ယော အယံ ဣဓာဂမနာယ ဝါရော, တံ, ဘန္တေ, စိရဿမကာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒမာသနံ ပညတ္တန္တိ ယောဇနိကံ မဏိပလ္လင်္ကံ ပညပါပေတွာ ဧဝမာဟ.

បទថា pañcahi tūriyasatehi សេចក្ដីថា ដោយគ្រឿងតន្ត្រី ៥ រយ ដែលមានអង្គ ៥។ គ្រឿងតន្ត្រីមានអង្គ ៥ នោះ គឺប្រកបដោយអង្គ ៥ ទាំងនេះគឺ អាតតៈ (ស្គរមុខមួយ) វិតតៈ (ស្គរមុខពីរ) អាតតវិតតៈ (ស្គរចងខ្សែ ឬពិណ) សុសិរៈ (ឧបករណ៍មានប្រហោង ដូចជាខ្លុយ ស្រឡៃ) ឃនៈ (ឧបករណ៍គោះ ដូចជាឈឹង រគាំង)។ ក្នុងគ្រឿងតន្ត្រីទាំងនោះ ឧបករណ៍ឈ្មោះថា ātataṃ បានដល់ គ្រឿងតន្ត្រីមុខមួយ ក្នុងចំណោមស្គរធំជាដើមដែលពាសដោយស្បែក។ ឧបករណ៍ឈ្មោះថា vitataṃ បានដល់ ស្គរមានមុខសងខាង។ ឧបករណ៍ឈ្មោះថា ātatavitataṃ បានដល់ ពិណដែលចងដោយខ្សែជាដើម។ ឧបករណ៍ឈ្មោះថា susiraṃ បានដល់ ខ្លុយជាដើម។ ឧបករណ៍ឈ្មោះថា ghanaṃ បានដល់ ឈឹងជាដើម។ បទថា samappito សេចក្ដីថា ចូលទៅជិត។ បទថា samaṅgībhūto នេះ ជាវេវចនសព្ទនៃបទនោះឯង។ បទថា paricāreti សេចក្ដីថា កាលសោយនូវសម្បត្តិទាំងនោះ ក៏ញ៉ាំងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយឲ្យត្រេកត្រអាលក្នុងអារម្មណ៍នោះៗ។ ពាក្យនេះមានន័យថា ជាអ្នកប្រកបដោយគ្រឿងតន្ត្រី ៥ រយ ដែលគេប្រគំឡោមព័ទ្ធ ហើយសោយនូវទិព្វសម្បត្តិ។ បទថា paṭipaṇāmetvā សេចក្ដីថា ឲ្យចៀសចេញទៅ គឺធ្វើឲ្យស្ងាត់សំឡេង នេះជាសេចក្ដីអធិប្បាយ។ ដូចជាក្នុងសម័យឥឡូវនេះ ពួកស្ដេចដែលមានសទ្ធា កាលឃើញភិក្ខុគួរជាទីគោរព ក៏បង្គាប់ថា «លោកម្ចាស់ឈ្មោះនេះកំពុងនិមន្តមក ម្នាលគ្នាយើង ចូរកុំច្រៀង ចូរកុំប្រគំ ចូរកុំរាំឡើយ» ហើយឲ្យពួកអ្នករបាំចៀសចេញទៅ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីស្ដេចសក្កៈ កាលឃើញព្រះថេរៈ ក៏បានធ្វើដូច្នោះដែរ។ បទថា cirassaṃ kho mārisa moggallāna imaṃ pariyāyamakāsi នេះ ជាពាក្យពោលជាទីស្រឡាញ់តាមធម្មតាក្នុងលោក ពិតមែនណាស់ ពួកមនុស្សក្នុងលោក កាលឃើញអ្នកដែលមកយូរៗម្ដងក្ដី អ្នកដែលមិនធ្លាប់មកពីមុនក្ដី ដែលជាអ្នកគួរជាទីពេញចិត្ត មកដល់ហើយ រមែងពោលយ៉ាងនេះថា «តើលោកម្ចាស់អញ្ជើញមកពីណា លោកម្ចាស់អញ្ជើញមកយូរៗម្ដង តើលោកម្ចាស់ស្គាល់ផ្លូវមកទីនេះដោយរបៀបណា ឬមួយក៏វង្វេងផ្លូវទើបមកដល់ទីនេះ?» ជាដើម។ ចំណែកឯស្ដេចសក្កៈនេះ ព្រោះព្រះថេរៈធ្លាប់និមន្តមកពីមុន ទើបពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះថាព្រះថេរៈរមែងនិមន្តទៅកាន់ទេវចារិកតាមកាលវេលាជាប្រចាំ។ ក្នុងបទនោះ បទថា pariyāyamakāsi សេចក្ដីថា ធ្វើនូវវារៈ (វេន)។ បទថា yadidaṃ idhāgamanāya សេចក្ដីថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន វារៈណាសម្រាប់ការមកក្នុងទីនេះ លោកម្ចាស់បានធ្វើនូវវារៈនោះយូរៗម្ដង» នេះជាសេចក្ដីអធិប្បាយ។ បទថា idamāsanaṃ paññattaṃ សេចក្ដីថា ឲ្យគេរៀបចំបល្ល័ង្កកែវមណីទំហំមួយយោជន៍ រួចហើយពោលយ៉ាងនេះ។

၃၉၂. ဗဟုကိစ္စာ ဗဟုကရဏီယာတိ ဧတ္ထ ယေသံ ဗဟူနိ ကိစ္စာနိ, တေ ဗဟုကိစ္စာ. ဗဟုကရဏီယာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အပ္ပေဝ သကေန ကရဏီယေနာတိ သကရဏီယမေဝ အပ္ပံ မန္ဒံ, န ဗဟု, ဒေဝါနံ ကရဏီယံ ပန ဗဟု, ပထဝိတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ကပ္ပရုက္ခမာတုဂါမာဒီနံ အတ္ထာယ အဋ္ဋာ သက္ကဿ သန္တိကေ ဆိဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ နိယမေန္တော အာဟ – အပိစ ဒေဝါနံယေဝ တာဝတိံသာနံ ကရဏီယေနာတိ. ဒေဝါနဉှိ ဓီတာ စ ပုတ္တာ စ အင်္ကေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ပါဒပရိစာရိကာ ဣတ္ထိယော သယနေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, တာသံ မဏ္ဍနပသာဓနကာရိကာ ဒေဝဓီတာ သယနံ ပရိဝါရေတွာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဝေယျာဝစ္စကရာ အန္တောဝိမာနေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဧတေသံ အတ္ထာယ အဋ္ဋကရဏံ နတ္ထိ. ယေ ပန သီမန္တရေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, တေ ‘‘မမ သန္တကာ တဝ သန္တကာ’’တိ နိစ္ဆေတုံ အသက္ကောန္တာ အဋ္ဋံ ကရောန္တိ, သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ပုစ္ဆန္တိ, သော ယဿ ဝိမာနံ အာသန္နတရံ, တဿ သန္တကောတိ ဝဒတိ. သစေ ဒွေပိ သမဋ္ဌာနေ ဟောန္တိ, ယဿ ဝိမာနံ ဩလောကေန္တော ဌိတော, တဿ သန္တကောတိ ဝဒတိ. သစေ ဧကမ္ပိ န ဩလောကေတိ, တံ ဥဘိန္နံ ကလဟုပစ္ဆေဒနတ္ထံ အတ္တနော သန္တကံ ကရောတိ. တံ သန္ဓာယ, ‘‘ဒေဝါနံယေဝ တာဝတိံသာနံ ကရဏီယေနာ’’တိ အာဟ. အပိစဿ ဧဝရူပံ ကီဠာကိစ္စမ္ပိ ကရဏီယမေဝ.

៣៩២. ក្នុងបទថា bahukiccā bahukaraṇīyā នេះ ជនទាំងឡាយណាមានកិច្ចច្រើន ជនទាំងនោះឈ្មោះថា បហុកិច្ចៈ (មានកិច្ចច្រើន)។ បទថា bahukaraṇīyā ជាវេវចនសព្ទនៃបទនោះឯង។ បទថា appeva sakena karaṇīyena សេចក្ដីថា កិច្ចការផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ស្ដេចសក្កៈនោះមានតិចតួចស្ដួចស្ដើង មិនច្រើនឡើយ ប៉ុន្តែកិច្ចការរបស់ពួកទេវតាមានច្រើនណាស់ ព្រោះថា រឿងក្ដីក្ដាំទាំងឡាយដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ដើមកប្បព្រឹក្ស និងពួកមាតុគ្រាមជាដើម ចាប់តាំងពីផែនដីទៅ រមែងដោះស្រាយក្នុងសំណាក់របស់ស្ដេចសក្កៈ ហេតុនោះ កាលកំណត់ ទើបពោលថា apica devānaṃyeva tāvatiṃsānaṃ karaṇīyena (ម៉្យាងទៀត ព្រោះតែកិច្ចការរបស់ពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្សប៉ុណ្ណោះ)។ ពិតមែនណាស់ កូនស្រីនិងកូនប្រុសរបស់ពួកទេវតា រមែងកើតឡើងលើទ្រូង (ភ្លៅ) ពួកស្រីជាបាទបរិចារិកា រមែងកើតឡើងលើទីដេក ពួកទេវធីតាអ្នកតុបតែងលម្អដល់ស្រីទាំងនោះ រមែងកើតឡើងឡោមព័ទ្ធទីដេក ពួកអ្នកធ្វើការខ្វល់ខ្វាយ (វេយ្យាវច្ចករៈ) រមែងកើតឡើងក្នុងខាងក្នុងវិមាន សម្រាប់ពួកទេវតាទាំងនេះ មិនមានការឡើងតុលាការ (រឿងក្ដីក្ដាំ) ឡើយ។ ចំណែកឯពួកទេវតាណាដែលកើតក្នុងចន្លោះព្រំប្រទល់ ពួកទេវតានោះមិនអាចសម្រេចបានថា «ជារបស់អញ ឬជារបស់អ្នក» ក៏ធ្វើការប្ដឹងផ្ដល់គ្នា ហើយទូលសួរស្ដេចសក្កទេវរាជ ស្ដេចសក្កៈនោះក៏កាត់ក្ដីថា វិមានរបស់ទេវតាណានៅជិតជាង គឺជារបស់ទេវតានោះ។ ប្រសិនបើវិមានទាំងពីរស្ថិតនៅចម្ងាយស្មើគ្នា ស្ដេចសក្កៈឈរក្រឡេកមើលទៅវិមានរបស់ទេវតាណា គឺជារបស់ទេវតានោះ។ ប្រសិនបើមិនក្រឡេកមើលសូម្បីតែមួយទេ ស្ដេចសក្កៈក៏យកនាងទេវតានោះមកធ្វើជារបស់ខ្លួន ដើម្បីកាត់ផ្ដាច់ការឈ្លោះប្រកែកគ្នានៃទេវតាទាំងពីរនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «devānaṃyeva tāvatiṃsānaṃ karaṇīyena»។ ម៉្យាងទៀត សូម្បីតែកិច្ចការលេងកម្សាន្តមានសភាពយ៉ាងនេះ ក៏ជាកិច្ចការដែលស្ដេចសក្កៈត្រូវធ្វើដែរ។

ယံ [Pg.202] နော ခိပ္ပမေဝ အန္တရဓာယတီတိ ယံ အမှာကံ သီဃမေဝ အန္ဓကာရေ ရူပဂတံ ဝိယ န ဒိဿတိ. ဣမိနာ – ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, တံ ပဉှဝိဿဇ္ဇနံ န သလ္လက္ခေမီ’’တိ ဒီပေတိ. ထေရော – ‘‘ကသ္မာ နု ခေါ အယံ ယက္ခော အသလ္လက္ခဏဘာဝံ ဒီပေတိ, ပဿေန ပရိဟရတီ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော – ‘‘ဒေဝါ နာမ မဟာမူဠှာ ဟောန္တိ. ဆဒွါရိကေဟိ အာရမ္မဏေဟိ နိမ္မထီယမာနာ အတ္တနော ဘုတ္တာဘုတ္တဘာဝမ္ပိ ပီတာပီတဘာဝမ္ပိ န ဇာနန္တိ, ဣဓ ကတမေတ္ထ ပမုဿန္တီ’’တိ အညာသိ. ကေစိ ပနာဟု – ‘‘ထေရော ဧတဿ ဂရု ဘာဝနိယော, တသ္မာ ‘ဣဒါနေဝ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ သန္တိကေ ပဉှံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာဂတော, ဣဒါနေဝ နာဋကာနံ အန္တရံ ပဝိဋ္ဌောတိ ဧဝံ မံ ထေရော တဇ္ဇေယျာ’တိ ဘယေန ဧဝမာဟာ’’တိ. ဧတံ ပန ကောဟညံ နာမ ဟောတိ, န အရိယသာဝကဿ ဧဝရူပံ ကောဟညံ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ မူဠှဘာဝေနေဝ န သလ္လက္ခေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥပရိ ကသ္မာ သလ္လက္ခေသီတိ? ထေရော တဿ သောမနဿသံဝေဂံ ဇနယိတွာ တမံ နီဟရိ, တသ္မာ သလ္လက္ခေသီတိ.

បទថា Yaṃ no khippameva antaradhāyati សេចក្តីថា សេចក្តីដោះស្រាយប្រស្នាណាដែលបាត់ទៅយ៉ាងឆាប់រហ័សពីយើង ដូចជារូបារម្មណ៍ក្នុងទីងងឹត មិនប្រាកដដល់យើងឡើយ។ ដោយបទនេះ ព្រះសក្កៈបង្ហាញថា «បពិត្រព្រះថេរៈដ៏ចម្រើន ខ្ញុំមិនអាចកំណត់ចាំនូវសេចក្តីដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយ»។ ព្រះថេរៈ (មហាមោគ្គល្លាន) កាលពិចារណាថា «ហេតុអ្វីបានជាយក្ស (សក្កទេវរាជ) នេះ បង្ហាញនូវភាពមិនអាចកំណត់ចាំបាន ឬក៏គេចវេះដោយល្បិច?» ក៏ដឹងច្បាស់ថា «ពួកទេវតាជាអ្នកមានមោហៈច្រើន ត្រូវអារម្មណ៍ក្នុងទ្វារទាំង ៦ ញាំញីយ៉ាងខ្លាំង សូម្បីតែការបរិភោគហើយ ឬមិនទាន់បរិភោគ ការផឹកហើយ ឬមិនទាន់ផឹករបស់ខ្លួន ក៏មិនដឹងឡើយ ការងារដែលធ្វើក្នុងទីនេះ ក៏ភ្លេចភ្លាំងក្នុងទីនោះ»។ ប៉ុន្តែ អាចារ្យខ្លះពោលថា «ព្រះថេរៈជាទីគោរពកោតក្រែងរបស់សក្កៈនោះ ព្រោះហេតុនោះ សក្កៈគិតថា «ទើបតែរៀនប្រស្នាក្នុងសំណាក់ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរក្នុងលោកក្នុងពេលនេះ ហើយក៏ចូលទៅក្នុងកណ្តាលពួកស្រីរបាំក្នុងពេលនេះភ្លាម ព្រះថេរៈច្បាស់ជាគំរាមកំហែងត្មាតអញជាមិនខាន» ព្រោះខ្លាច ទើបពោលយ៉ាងនេះ»។ ប៉ុន្តែ ពាក្យនោះជាពាក្យកុហកបោកប្រាស់ (កោហញ្ញៈ)។ ភាពជាកោហញ្ញៈបែបនេះ មិនមានដល់អរិយសាវ័កឡើយ ព្រោះហេតុនោះ គួរដឹងថា សក្កៈមិនអាចកំណត់ចាំបាន ដោយសារតែភាពវង្វេងវង្វាន់ (មោហៈ) តែប៉ុណ្ណោះ។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាកំណត់ចាំបានក្នុងកាលខាងក្រោយ? ឆ្លើយថា ព្រះថេរៈធ្វើឱ្យកើតសោមនស្សសង្វេគដល់សក្កៈនោះ ហើយកម្ចាត់បង់នូវងងឹត (អវិជ្ជា) ចេញ ព្រោះហេតុនោះ ទើបកំណត់ចាំបាន។

ဣဒါနိ သက္ကော ပုဗ္ဗေ အတ္တနော ဧဝံ ဘူတကာရဏံ ထေရဿ အာရောစေတုံ ဘူတပုဗ္ဗန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမုပဗျူဠှောတိ သန္နိပတိတော ရာသိဘူတော. အသုရာ ပရာဇိနိံသူတိ အသုရာ ပရာဇယံ ပါပုဏိံသု. ကဒါ ပနေတေ ပရာဇိတာတိ? သက္ကဿ နိဗ္ဗတ္တကာလေ. သက္ကော ကိရ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ မဂဓရဋ္ဌေ မစလဂါမေ မဃော နာမ မာဏဝေါ အဟောသိ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော, ဗောဓိသတ္တစရိယာ ဝိယဿ စရိယာ အဟောသိ. သော တေတ္တိံသ ပုရိသေ ဂဟေတွာ ကလျာဏမကာသိ. ဧကဒိဝသံ အတ္တနောဝ ပညာယ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂါမမဇ္ဈေ မဟာဇနဿ သန္နိပတိတဋ္ဌာနေ ကစဝရံ ဥဘယတော အပဗ္ဗဟိတွာ တံ ဌာနံ အတိရမဏီယမကာသိ, ပုန တတ္ထေဝ မဏ္ဍပံ ကာရေသိ, ပုန ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ သာလံ ကာရေသိ. ဂါမတော စ နိက္ခမိတွာ ဂါဝုတမ္ပိ အဍ္ဎယောဇနမ္ပိ တိဂါဝုတမ္ပိ ယောဇနမ္ပိ ဝိစရိတွာ တေဟိ သဟာယေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိသမံ သမံ အကာသိ. တေ သဗ္ဗေပိ ဧကစ္ဆန္ဒာ တတ္ထ တတ္ထ သေတုယုတ္တဋ္ဌာနေသု သေတုံ, မဏ္ဍပသာလာပေါက္ခရဏီမာလာဂစ္ဆရောပနာဒီနံ ယုတ္တဋ္ဌာနေသု မဏ္ဍပါဒီနိ ကရောန္တာ ဗဟုံ ပုညမကံသု. မဃော သတ္တ ဝတပဒါနိ ပူရေတွာ ကာယဿ ဘေဒါ သဒ္ဓိံ သဟာယေဟိ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ.

ឥឡូវនេះ ព្រះសក្កៈដើម្បីទូលប្រាប់នូវហេតុការណ៍ដែលធ្លាប់មានរួចមកហើយរបស់ខ្លួនដល់ព្រះថេរៈ ទើបពោលពាក្យមានដើមថា bhūtapubbaṃ (រឿងធ្លាប់មានមកហើយ)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា samupabyūḷho បានដល់ ការប្រជុំគ្នា ឬការប្រមូលផ្តុំគ្នាដោយអំណាចនៃការច្បាំងគ្នា។ បទថា asurā parājiniṃsu បានដល់ ពួកអសុរៈដល់នូវសេចក្តីបរាជ័យ។ សួរថា ចុះពួកអសុរៈទាំងនោះបរាជ័យក្នុងកាលណា? ឆ្លើយថា ក្នុងកាលដែលព្រះសក្កៈចាប់បដិសន្ធិ (ក្នុងឋានតាវត្តិង្ស)។ ឮថា ក្នុងអត្តភាពបន្ទាប់ពីនោះ ព្រះសក្កៈជាមាណពឈ្មោះ មឃៈ នៅក្នុងមចលគ្រាម ក្នុងដែនមគធៈ ជាអ្នកប្រាជ្ញ ឈ្លាសវៃ មានសេចក្តីប្រព្រឹត្តដូចជាពោធិសត្វចរិយា។ មាណពនោះបាននាំបុរស ៣៣ នាក់ ធ្វើបុណ្យកុសល។ ថ្ងៃមួយ មឃមាណពពិចារណាដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន ហើយបានជម្រះសម្រាមចេញពីសងខាងក្នុងទីប្រជុំជនកណ្តាលភូមិ ធ្វើឱ្យទីនោះមានសេចក្តីត្រេកអរក្រៃលែង រួចហើយក៏ឱ្យគេសង់មណ្ឌបក្នុងទីនោះ បន្ទាប់មកកាលវេលាកន្លងទៅ ក៏ឱ្យគេសង់សាលា។ ហើយបានចេញពីភូមិ ដើរទៅកាន់ចម្ងាយ ១ គាវុតខ្លះ កន្លះយោជន៍ខ្លះ ៣ គាវុតខ្លះ ១ យោជន៍ខ្លះ ជាមួយសហាយទាំងនោះ ធ្វើផ្លូវមិនស្មើឱ្យស្មើ។ ជនទាំងនោះទាំងអស់មានឆន្ទៈត្រូវគ្នា ជួយគ្នាសង់ស្ពានក្នុងទីដែលគួរស្ពាន សង់មណ្ឌប សាលា ស្រះបោក្ខរណី និងដាំសួនផ្កាជាដើម ក្នុងទីដែលគួរ ធ្វើបុណ្យជាច្រើន។ មឃមាណពបានបំពេញវត្តបទ ៧ ប្រការ លុះរំលាយកាយទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងភពតាវត្តិង្ស ជាមួយសហាយទាំងឡាយ។

တသ္မိံ [Pg.203] ကာလေ အသုရဂဏာ တာဝတိံသဒေဝလောကေ ပဋိဝသန္တိ. သဗ္ဗေ တေ ဒေဝါနံ သမာနာယုကာ သမာနဝဏ္ဏာ စ ဟောန္တိ, တေ သက္ကံ သပရိသံ ဒိသွာ အဓုနာ နိဗ္ဗတ္တာ နဝကဒေဝပုတ္တာ အာဂတာတိ မဟာပါနံ သဇ္ဇယိံသု. သက္ကော ဒေဝပုတ္တာနံ သညံ အဒါသိ – ‘‘အမှေဟိ ကုသလံ ကရောန္တေဟိ န ပရေဟိ သဒ္ဓိံ သာဓာရဏံ ကတံ, တုမှေ ဂဏ္ဍပါနံ မာ ပိဝိတ္ထ ပီတမတ္တမေဝ ကရောထာ’’တိ. တေ တထာ အကံသု. ဗာလအသုရာ ဂဏ္ဍပါနံ ပိဝိတွာ မတ္တာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိံသု. သက္ကော ဒေဝါနံ သညံ ဒတွာ တေ ပါဒေသု ဂါဟာပေတွာ သိနေရုပါဒေ ခိပါပေသိ, သိနေရုဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ အသုရဘဝနံ နာမ အတ္ထိ, တာဝတိံသဒေဝလောကပ္ပမာဏမေဝ. တတ္ထ အသုရာ ဝသန္တိ. တေသမ္ပိ စိတ္တပါဋလိ နာမ ရုက္ခော အတ္ထိ. တေ တဿ ပုပ္ဖနကာလေ ဇာနန္တိ – ‘‘နာယံ တာဝတိံသာ, သက္ကေန ဝဉ္စိတာ မယ’’န္တိ. တေ ဂဏှထ နန္တိ ဝတွာ သိနေရုံ ပရိဟရမာနာ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ဝမ္မိကပါဒတော ဝမ္မိကမက္ခိကာ ဝိယ အဘိရုဟိံသု. တတ္ထ ကာလေန ဒေဝါ ဇိနန္တိ, ကာလေန အသုရာ. ယဒါ ဒေဝါနံ ဇယော ဟောတိ, အသုရေ ယာဝ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌာ အနုဗန္ဓန္တိ. ယဒါ အသုရာနံ ဇယော ဟောတိ, ဒေဝေ ယာဝ ဝေဒိကပါဒါ အနုဗန္ဓန္တိ. တသ္မိံ ပန သင်္ဂါမေ ဒေဝါနံ ဇယော အဟောသိ, ဒေဝါ အသုရေ ယာဝ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌာ အနုဗန္ဓိံသု. သက္ကော အသုရေ ပလာပေတွာ ပဉ္စသု ဌာနေသု အာရက္ခံ ဌပေသိ. ဧဝံ အာရက္ခံ ဒတွာ ဝေဒိကပါဒေ ဝဇိရဟတ္ထာ ဣန္ဒပဋိမာယော ဌပေသိ. အသုရာ ကာလေန ကာလံ ဥဋ္ဌဟိတွာ တာ ပဋိမာယော ဒိသွာ, ‘‘သက္ကော အပ္ပမတ္တော တိဋ္ဌတီ’’တိ တတောဝ နိဝတ္တန္တိ. တတော ပဋိနိဝတ္တိတွာတိ ဝိဇိတဋ္ဌာနတော နိဝတ္တိတွာ. ပရိစာရိကာယောတိ မာလာဂန္ဓာဒိကမ္မကာရိကာယော.

ក្នុងសម័យនោះ ពួកអសុរៈរស់នៅក្នុងទេវលោកជាន់តាវត្តិង្ស។ ពួកអសុរៈទាំងអស់នោះមានអាយុស្មើគ្នា និងមានពណ៌សម្បុរស្មើគ្នាជាមួយនឹងពួកទេវតា ពួកអសុរៈទាំងនោះឃើញព្រះសក្កៈព្រមទាំងបរិវារ ក៏គិតថា «ពួកទេវបុត្រថ្មីទើបនឹងកើតឡើងក្នុងពេលនេះមកដល់ហើយ» ទើបចាត់ចែងទឹកស្រវឹងយ៉ាងច្រើន។ ព្រះសក្កៈបានប្រាប់សញ្ញាដល់ពួកទេវបុត្រថា «ពួកយើងជាអ្នកធ្វើកុសល មិនគួរធ្វើការច្រឡូកច្រឡំជាមួយអ្នកដទៃឡើយ អ្នកទាំងឡាយកុំផឹកទឹកស្រវឹងដ៏ខ្លាំងនេះឡើយ ចូរធ្វើហាក់ដូចជាផឹកតែប៉ុណ្ណោះ»។ ពួកទេវបុត្រទាំងនោះក៏បានធ្វើតាមពាក្យនោះ។ ពួកអសុរៈពាលផឹកទឹកស្រវឹងដ៏ខ្លាំងនោះហើយ ក៏ស្រវឹងធ្លាក់ខ្លួនដេកលក់ទៅ។ ព្រះសក្កៈបានឱ្យសញ្ញាដល់ពួកទេវតា ហើយឱ្យចាប់ជើងពួកអសុរៈទាំងនោះបោះចោលទៅកាន់ទៀបគល់ភ្នំសិនេរុ។ នៅខាងក្រោមភ្នំសិនេរុ មានពិភពអសុរៈឈ្មោះថា អសុរភព ដែលមានទំហំប៉ុនគ្នានឹងទេវលោកជាន់តាវត្តិង្សដែរ។ ពួកអសុរៈរស់នៅក្នុងទីនោះ។ ពួកអសុរៈទាំងនោះក៏មានដើមឈើមួយឈ្មោះថា ចិត្តបាដលី (ដើមច្រនៀង)។ ក្នុងកាលដែលដើមឈើនោះផ្ការីក ពួកអសុរៈក៏ដឹងថា «ទីនេះមិនមែនជាឋានតាវត្តិង្សទេ ពួកយើងត្រូវព្រះសក្កៈបញ្ឆោតហើយ»។ ពួកអសុរៈទាំងនោះនិយាយថា «ចូរចាប់ព្រះសក្កៈនោះចុះ» ហើយក៏នាំគ្នាព័ទ្ធភ្នំសិនេរុ ឡើងទៅដូចជាពួកម៉ូត (សត្វល្អិតក្នុងដំបូក) ហើរឡើងពីគល់ដំបូកក្នុងកាលដែលភ្លៀងបង្អុរចុះមក។ ក្នុងការច្បាំងគ្នានោះ ជួនកាលពួកទេវតាឈ្នះ ជួនកាលពួកអសុរៈឈ្នះ។ កាលណាពួកទេវតាឈ្នះ តែងតែដេញតាមពួកអសុរៈរហូតដល់ផ្ទៃសមុទ្រ។ កាលណាពួកអសុរៈឈ្នះ តែងតែដេញតាមពួកទេវតារហូតដល់ទៀបគល់ខឿន (កំពែងព័ទ្ធជុំវិញកំពូលភ្នំសិនេរុ)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងការច្បាំងគ្នានោះ ពួកទេវតាបានទទួលជ័យជម្នះ ពួកទេវតាបានដេញតាមពួកអសុរៈរហូតដល់ផ្ទៃសមុទ្រ។ ព្រះសក្កៈបានធ្វើឱ្យពួកអសុរៈរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅ ហើយបានដាក់ការការពារក្នុងទីទាំង ៥ កន្លែង។ លុះដាក់ការការពារយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានដាក់រូបបដិមាព្រះឥន្ទ្រកាន់វជិរៈក្នុងដៃនៅទៀបគល់ខឿន។ ពួកអសុរៈឡើងមកម្តងម្កាល ឃើញរូបបដិមាទាំងនោះហើយ គិតថា «ព្រះសក្កៈជាអ្នកមិនប្រមាទ ឈរចាំយាមនៅឡើយ» ក៏ត្រឡប់ទៅវិញពីទីនោះឯង។ បទថា Tato paṭinivattitvā បានដល់ ត្រឡប់ថយក្រោយពីទីកន្លែងដែលខ្លួនឈ្នះ។ បទថា Paricārikāyo បានដល់ ពួកទេវធីតាអ្នកធ្វើការងារមានការរៀបចំកម្រងផ្កា និងគ្រឿងក្រអូបជាដើម។

၃၉၃. ဝေဿဝဏော စ မဟာရာဇာတိ သော ကိရ သက္ကဿ ဝလ္လဘော, ဗလဝဝိဿာသိကော, တသ္မာ သက္ကေန သဒ္ဓိံ အဂမာသိ. ပုရက္ခတွာတိ ပုရတော ကတွာ. ပဝိသိံသူတိ ပဝိသိတွာ ပန ဥပဍ္ဎပိဟိတာနိ ဒွါရာနိ ကတွာ ဩလောကယမာနာ အဋ္ဌံသု. ဣဒမ္ပိ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ပဿ ဝေဇယန္တဿ ပါသာဒဿ ရာမဏေယျကန္တိ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဣဒမ္ပိ ဝေဇယန္တဿ ပါသာဒဿ ရာမဏေယျကံ ပဿ, သုဝဏ္ဏတ္ထမ္ဘေ ပဿ, ရဇတတ္ထမ္ဘေ မဏိတ္ထမ္ဘေ ပဝါဠတ္ထမ္ဘေ လောဟိတင်္ဂတ္ထမ္ဘေ မသာရဂလ္လတ္ထမ္ဘေ မုတ္တတ္ထမ္ဘေ သတ္တရတနတ္ထမ္ဘေ, တေသံယေဝ သုဝဏ္ဏာဒိမယေ ဃဋကေ ဝါဠရူပကာနိ စ ပဿာတိ [Pg.204] ဧဝံ ထမ္ဘပန္တိယော အာဒိံ ကတွာ ရာမဏေယျကံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ယထာ တံ ပုဗ္ဗေကတပုညဿာတိ ယထာ ပုဗ္ဗေ ကတပုညဿ ဥပဘောဂဋ္ဌာနေန သောဘိတဗ္ဗံ, ဧဝမေဝံ သောဘတီတိ အတ္ထော. အတိဗာဠှံ ခေါ အယံ ယက္ခော ပမတ္တော ဝိဟရတီတိ အတ္တနော ပါသာဒေ နာဋကပရိဝါရေန သမ္ပတ္တိယာ ဝသေန အတိဝိယ မတ္တော.

៣៩៣. បទថា Vessavaṇo ca mahārājā បានឮថា ព្រះស្តេចវេស្សវ័ណនោះ ជាទីស្រឡាញ់ និងជាទីទុកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងរបស់ព្រះសក្កៈ ព្រោះហេតុនោះ ទើបទៅជាមួយគ្នានឹងព្រះសក្កៈ។ បទថា Purakkhatvā បានដល់ ធ្វើឱ្យនៅខាងមុខ (ដើមដង្ហែទៅមុន)។ បទថា Pavisiṃsu បានដល់ ចូលទៅហើយ បិទទ្វារពាក់កណ្តាល ឈរលបមើលទៅ។ បទថា Idampi, mārisa moggallāna, passa vejayantassa pāsādassa rāmaṇeyyakaṃ បានដល់ «ម្នាលមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ចូរមើលសេចក្តីត្រេកអរនៃវេជយន្តប្រាសាទនេះផង ចូរមើលសសរមាស សសរប្រាក់ សសរកែវមណី សសរកែវប្រពាឡ សសរកែវទទឹម សសរកែវមសារគល្លៈ សសរកែវមុក្តា សសរកែវ ៧ ប្រការ និងចូរមើលក្បាលសសរដែលធ្វើដោយមាសជាដើម និងរូបសត្វសាហាវទាំងឡាយលើសសរទាំងនោះចុះ» ព្រះសក្កៈកាលបង្ហាញនូវសេចក្តីត្រេកអរ ដោយផ្តើមតាំងពីជួរនៃសសរជាដើម ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា Yathā taṃ pubbekatapuññassa សេចក្តីថា ប្រាសាទនេះរមែងរុងរឿងយ៉ាងណាមិញ ដូចជាទីសម្រាប់ប្រើប្រាស់របស់បុគ្គលដែលបានធ្វើបុណ្យទុកក្នុងកាលមុន គប្បីរុងរឿងដូច្នោះឯង។ បទថា Atibāḷhaṃ kho ayaṃ yakkho pamatto viharati សេចក្តីថា យក្ស (សក្កៈ) នេះ ជាអ្នកស្រវឹងយ៉ាងខ្លាំង ដោយអំណាចនៃសម្បត្តិ និងបរិវារគឺពួកស្រីរបាំក្នុងប្រាសាទរបស់ខ្លួន។

ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါသီတိ ဣဒ္ဓိမကာသိ. အာပေါကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပါသာဒပတိဋ္ဌိတောကာသံ ဥဒကံ ဟောတူတိ ဣဒ္ဓိံ အဓိဋ္ဌာယ ပါသာဒကဏ္ဏိကေ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ပဟရိ. သော ပါသာဒေါ ယထာ နာမ ဥဒကပိဋ္ဌေ ဌပိတပတ္တံ မုခဝဋ္ဋိယံ အင်္ဂုလိယာ ပဟဋံ အပရာပရံ ကမ္ပတိ စလတိ န သန္တိဋ္ဌတိ. ဧဝမေဝံ သံကမ္ပိ သမ္ပကမ္ပိ သမ္ပဝေဓိ, ထမ္ဘပိဋ္ဌသံဃာဋကဏ္ဏိကဂေါပါနသိအာဒီနိ ကရကရာတိ သဒ္ဒံ မုဉ္စန္တာနိ ပတိတုံ ဝိယ အာရဒ္ဓါနိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သင်္ကမ္ပေသိ သမ္ပကမ္ပေသိ သမ္ပဝေဓေသီ’’တိ. အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာတိ အဟော အစ္ဆရိယံ, အဟော အဗ္ဘုတန္တိ ဧဝံ သဉ္ဇာတအစ္ဆရိယအဗ္ဘုတာ စေဝ သဉ္ဇာတတုဋ္ဌိနော စ အဟေသုံ ဥပ္ပန္နဗလဝသောမနဿာ. သံဝိဂ္ဂန္တိ ဥဗ္ဗိဂ္ဂံ. လောမဟဋ္ဌဇာတန္တိ ဇာတလောမဟံသံ, ကဉ္စနဘိတ္တိယံ ဌပိတမဏိနာဂဒန္တေဟိ ဝိယ ဥဒ္ဓဂ္ဂေဟိ လောမေဟိ အာကိဏ္ဏသရီရန္တိ အတ္ထော. လောမဟံသော စ နာမေသ သောမနဿေနပိ ဟောတိ ဒေါမနဿေနပိ, ဣဓ ပန သောမနဿေန ဇာတော. ထေရော ဟိ သက္ကဿ သောမနဿဝေဂေန သံဝေဇေတုံ တံ ပါဋိဟာရိယမကာသိ. တသ္မာ သောမနဿဝေဂေန သံဝိဂ္ဂလောမဟဋ္ဌံ ဝိဒိတွာတိ အတ္ထော.

បទថា Iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi បានដល់ ធ្វើនូវឫទ្ធិ។ ព្រះថេរៈចូលកាន់អាបោកសិណសមាបត្តិ ហើយអធិដ្ឋានឫទ្ធិថា «សូមឱ្យទីតាំងនៃប្រាសាទនេះ ក្លាយជាទឹកចុះ» រួចហើយក៏យកមេជើងឆ្កឹះត្រង់ជ្រុងប្រាសាទ។ ប្រាសាទនោះប្រៀបដូចជាភាជន៍ដែលគេដាក់លើផ្ទៃទឹក កាលបើគេយកម្រាមដៃដោះត្រង់មាត់ភាជន៍ រមែងញាប់ញ័រ ឃ្លីងឃ្លោង មិននឹងនរយ៉ាងណាមិញ ប្រាសាទនោះក៏ញាប់ញ័រ ញ័រខ្លាំង ញ័ររន្ធត់ ដូច្នោះឯង សូម្បីតែសសរ ធ្នឹម គ្រឿងចង ជ្រុងប្រាសាទ និងបង្កង់ជាដើម ក៏បញ្ចេញសំឡេងក្រឺតៗ ហាក់ដូចជានឹងបាក់ធ្លាក់ចុះមក។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា saṅkampesi sampakampesi sampavedhesi (ធ្វើឱ្យញាប់ញ័រ ញ័រខ្លាំង ញ័ររន្ធត់)។ បទថា Acchariyabbhutacittajātā សេចក្តីថា ពួកទេវតាមានសេចក្តីអស្ចារ្យ និងចម្លែកចិត្តកើតឡើងយ៉ាងនេះថា «ឱ! អស្ចារ្យណាស់ ឱ! ចម្លែកណាស់» ព្រមទាំងមានសេចក្តីត្រេកអរ និងកើតសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំងក្លា។ បទថា Saṃviggaṃ បានដល់ ភ័យតក់ស្លុត ញាប់ញ័រ។ បទថា Lomahaṭṭhajātaṃ បានដល់ មានសេចក្តីព្រឺរោម សេចក្តីថា មានសរីរាង្គពាសពេញដោយរោមបះច្រងាង ដូចជាជញ្ជាំងមាសដែលគេដាំដោយកែវមណី និងភ្លុកដំរីជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីព្រឺរោមនេះ រមែងកើតឡើងដោយសារសោមនស្សខ្លះ ដោមនស្សខ្លះ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ កើតឡើងដោយសារសោមនស្ស។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈធ្វើបាដិហារិយ៍នោះ ដើម្បីញ៉ាំងសក្កៈឱ្យសង្វេគដោយកម្លាំងនៃសោមនស្ស។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានន័យថា ដឹងថាសក្កៈមានសេចក្តីតក់ស្លុត និងព្រឺរោមដោយកម្លាំងនៃសោមនស្ស។

၃၉၄. ဣဓာဟံ, မာရိသာတိ ဣဒါနိဿ ယသ္မာ ထေရေန သောမနဿသံဝေဂံ ဇနယိတွာ တမံ ဝိနောဒိတံ, တသ္မာ သလ္လက္ခေတွာ ဧဝမာဟ. ဧသော နု တေ, မာရိသ, သော ဘဂဝါ သတ္ထာတိ, မာရိသ, တွံ ကုဟိံ ဂတောသီတိ ဝုတ္တေ မယှံ သတ္ထု သန္တိကန္တိ ဝဒေသိ, ဣမသ္မိံ ဒေဝလောကေ ဧကပါဒကေန ဝိယ တိဋ္ဌသိ, ယံ တွံ ဧဝံ ဝဒေသိ, ဧသော နု တေ, မာရိသ, သော ဘဂဝါ သတ္ထာတိ ပုစ္ဆိံသု. သဗြဟ္မစာရီ မေ ဧသောတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ထေရော အနဂါရိယော အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော အဂ္ဂသာဝကော, သက္ကော အဂါရိယော, မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝသေန ပနေတေ သဗြဟ္မစာရိနော ဟောန္တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. အဟော [Pg.205] နူန တေ သော ဘဂဝါ သတ္ထာတိ သဗြဟ္မစာရီ တာဝ တေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော, သော ပန တေ ဘဂဝါ သတ္ထာ အဟော နူန မဟိဒ္ဓိကောတိ သတ္ထု ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယဒဿနေ ဇာတာဘိလာပါ ဟုတွာ ဧဝမာဟံသု.

៣៩៤. បទថា Idhāhaṃ, mārisa សេចក្តីថា ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រោះតែព្រះថេរៈបានញ៉ាំងសោមនស្សសង្វេគឱ្យកើតឡើង ហើយកម្ចាត់បង់នូវងងឹត (មោហៈ) របស់សក្កៈនោះចេញ ទើបសក្កៈកំណត់ចាំបាន ហើយពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា Eso nu te, mārisa, so bhagavā satthā សេចក្តីថា ពួកទេវតាទាំងឡាយសួរថា «ម្នាលសក្កៈដ៏មានអាយុ កាលដែលយើងសួរថា «លោកទៅកាន់ទីណា?» លោកប្រាប់ថា «ខ្ញុំទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តារបស់ខ្ញុំ» លោកឈរក្នុងទេវលោកនេះ ហាក់ដូចជាឈរដោយជើងម្ខាង (ព្រោះលឿនរហ័សពេក) កាលដែលលោកពោលយ៉ាងនេះ ព្រះថេរៈនេះជាព្រះភគវន្តជាព្រះសាស្តារបស់លោកឬ?»។ ក្នុងបទថា Sabrahmacārī me eso នេះ ទោះបីជាព្រះថេរៈជាអនាគារិក (អ្នកមិនមានផ្ទះ) ជាអ្នកបំពេញអភិនីហារ ជាអគ្គសាវ័ក ហើយព្រះសក្កៈជាសគារិក (គ្រហស្ថ) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយអំណាចនៃមគ្គព្រហ្មចរិយៈ លោកទាំងពីរឈ្មោះថាជាសព្រហ្មចារី (អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរជាមួយគ្នា) ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា Aho nūna te so bhagavā satthā សេចក្តីថា ពួកទេវតាទាំងនោះមានសេចក្តីប្រាថ្នានឹងឃើញឫទ្ធិបាដិហារិយ៍របស់ព្រះសាស្តា ទើបពោលយ៉ាងនេះថា «សព្រហ្មចារីរបស់លោកមានឫទ្ធិធំធេងយ៉ាងនេះទៅហើយ ចុះព្រះភគវន្តជាព្រះសាស្តារបស់លោក នឹងមានឫទ្ធិធំធេងដល់កម្រិតណាទៅហ្ន៎!»

၃၉၅. ဉာတညတရဿာတိ ပညာတညတရဿ, သက္ကော ဟိ ပညာတာနံ အညတရော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝ, ဒေသနံ ပန ဘဂဝါ ယထာနုသန္ဓိနာဝ နိဋ္ဌာပေသီတိ.

៣៩៥. បទថា Ñātaññatarassa បានដល់ បុគ្គលម្នាក់ក្នុងចំណោមបុគ្គលដែលល្បីល្បាញ ព្រោះថាព្រះសក្កៈជាបុគ្គលម្នាក់ក្នុងចំណោមបុគ្គលដែលល្បីល្បាញទាំងឡាយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងបទទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ ចំណែកឯព្រះធម៌ទេសនា ព្រះភគវន្តទ្រង់បញ្ចប់ដោយអនុសន្ធិដ៏សមគួរតែប៉ុណ្ណោះ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយសូត្រឈ្មោះ ចូឡតណ្ហាសង្ខយសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၈. မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការអធិប្បាយសូត្រឈ្មោះ មហាតណ្ហាសង្ខយសូត្រ

၃၉၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ္တံ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တေ လဒ္ဓိမတ္တံ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ ဝုတ္တံ, ဣဓ သဿတဒိဋ္ဌိ. သော စ ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော, အယံ အပ္ပဿုတော, ဇာတကဘာဏကော ဘဂဝန္တံ ဇာတကံ ကထေတွာ, ‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, တေန သမယေန ဝေဿန္တရော အဟောသိံ, မဟောသဓော, ဝိဓုရပဏ္ဍိတော, သေနကပဏ္ဍိတော, မဟာဇနကော ရာဇာ အဟောသိ’’န္တိ သမောဓာနေန္တံ သုဏာတိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမေ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရာ တတ္ထ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈန္တိ, ဝိညာဏံ ပန ဣဓလောကတော ပရလောကံ, ပရလောကတော ဣမံ လောကံ သန္ဓာဝတိ သံသရတီ’’တိ သဿတဒဿနံ ဥပ္ပန္နံ. တေနာဟ – ‘‘တဒေဝိဒံ ဝိညာဏံ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ အနည’’န္တိ.

៣៩៦. សូត្រមានដើមថា Evaṃ me sutaṃ គឺ មហាតណ្ហាសង្ខយសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា diṭṭhigataṃ ក្នុងអលគទ្ទូបមសូត្រ ទ្រង់ត្រាស់ហៅត្រឹមតែមិច្ឆាទិដ្ឋិ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ សំដៅយក សស្សតទិដ្ឋិ (ការយល់ឃើញថានៅតែដដែល មិនវិនាស)។ ព្រះភិក្ខុ (អរិដ្ឋៈ) នោះ ជាពហុស្សូត ចំណែកឯភិក្ខុ (សាទិ) នេះ ជាអប្បស្សូត ជាអ្នកសម្តែងជាតក កាលបានស្តាប់ព្រះភគវន្តសម្តែងជាតកកថា ហើយប្រជុំជាតកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងសម័យនោះ តថាគតបានកើតជាព្រះបាទវេស្សន្តរ ខ្លះ ជាមហោសថ ខ្លះ ជាវិធុរបណ្ឌិត ខ្លះ ជាសេនកបណ្ឌិត ខ្លះ ជាព្រះបាទមហាជនក ខ្លះ»។ លំដាប់នោះ ភិក្ខុនោះក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «រូប វេទនា សញ្ញា សង្ខារ ទាំងឡាយនេះ រមែងរលត់ទៅក្នុងភពនោះៗ ដោយពិត ប៉ុន្តែវិញ្ញាណរមែងអន្ទោលទៅ វិលវល់ទៅ ពីលោកនេះទៅកាន់លោកដទៃ ពីលោកដទៃមកកាន់លោកនេះ» ដូច្នេះ សស្សតទិដ្ឋិក៏កើតឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបភិក្ខុនោះពោលថា «វិញ្ញាណនោះឯង រមែងអន្ទោលទៅ វិលវល់ទៅ មិនមែនជាវិញ្ញាណដទៃឡើយ»។

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပန, ‘‘ဝိညာဏံ ပစ္စယသမ္ဘဝံ, သတိ ပစ္စယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဝိနာ ပစ္စယံ နတ္ထိ ဝိညာဏဿ သမ္ဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အယံ ဘိက္ခု ဗုဒ္ဓေန အကထိတံ ကထေတိ, ဇိနစက္ကေ ပဟာရံ ဒေတိ, ဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ ပဋိဗာဟတိ, သောတုကာမံ ဇနံ ဝိသံဝါဒေတိ, အရိယပထေ တိရိယံ နိပတိတွာ မဟာဇနဿ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ပဋိပန္နော. ယထာ နာမ ရညော ရဇ္ဇေ မဟာစောရော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော မဟာဇနဿ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ ဇိနသာသနေ စောရော [Pg.206] ဟုတွာ မဟာဇနဿ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဥပ္ပန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူတိ ဇနပဒဝါသိနော ပိဏ္ဍပါတိကဘိက္ခူ. တေနုပသင်္ကမိံသူတိ အယံ ပရိသံ လဘိတွာ သာသနမ္ပိ အန္တရဓာပေယျ, ယာဝ ပက္ခံ န လဘတိ, တာဝဒေဝ နံ ဒိဋ္ဌိဂတာ ဝိဝေစေမာတိ သုတသုတဋ္ဌာနတောယေဝ အဋ္ဌတွာ အနိသီဒိတွာ ဥပသင်္ကမိံသု.

ក៏ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សម្តែងទុកថា «វិញ្ញាណមានបច្ច័យជាទីកើត កាលបើបច្ច័យមាន វិញ្ញាណទើបកើតឡើង បើវៀរចាកបច្ច័យហើយ ការកើតឡើងនៃវិញ្ញាណរមែងមិនមានឡើយ»។ ហេតុនោះ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា និយាយពាក្យដែលព្រះពុទ្ធមិនបានត្រាស់សម្តែង ឈ្មោះថា វាយប្រហារលើជិនចក្រ (កង់គឺអាជ្ញារបស់ព្រះជិនស្រី) ឈ្មោះថា រារាំងនូវវេសារជ្ជញ្ញាណ ឈ្មោះថា ធ្វើឲ្យជនអ្នកចង់ស្តាប់ធម៌យល់ខុស ឈ្មោះថា ដេកទទឹងផ្លូវអរិយមគ្គ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខដល់មហាជន។ ប្រៀបដូចជាមហាចោរដែលកើតឡើងក្នុងដែនរបស់ស្តេច រមែងកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខដល់មហាជន យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុនេះក៏គប្បីជ្រាបថា ជាចោរក្នុងព្រះជិនសាសនា កើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខដល់មហាជន យ៉ាងនោះឯង។ បទថា Sambahulā bhikkhū បានដល់ ភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងជនបទ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តបិណ្ឌបាតជាធុតង្គ។ បទថា Tenupasaṅkamiṃsū សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយគិតថា «ភិក្ខុនេះកាលបើបានបរិស័ទហើយ គប្បីធ្វើសាសនាឲ្យសាបសូន្យទៅ ដរាបណាដែលភិក្ខុនេះមិនទាន់បានបក្សពួកទេ ដរាបនោះ យើងនឹងញ៉ាំងភិក្ខុនោះឲ្យលះបង់ទិដ្ឋិអាក្រក់ចេញ» ដូច្នេះ ទើបមិនព្រមអង្គុយនៅកន្លែងដែលខ្លួនបានឮៗនោះឡើយ ហើយក៏នាំគ្នាចូលទៅរក។

၃၉၈. ကတမံ တံ သာတိ ဝိညာဏန္တိ သာတိ ယံ တွံ ဝိညာဏံ သန္ဓာယ ဝဒေသိ, ကတမံ တံ ဝိညာဏန္တိ? ယွာယံ, ဘန္တေ, ဝဒေါ ဝေဒေယျော တတြ တတြ ကလျာဏပါပကာနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတီတိ, ဘန္တေ, ယော အယံ ဝဒတိ ဝေဒယတိ, ယော စာယံ တဟိံ တဟိံ ကုသလာကုသလကမ္မာနံ ဝိပါကံ ပစ္စနုဘောတိ. ဣဒံ, ဘန္တေ, ဝိညာဏံ, ယမဟံ သန္ဓာယ ဝဒေမီတိ. ကဿ နု ခေါ နာမာတိ ကဿ ခတ္တိယဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ ဝေဿသုဒ္ဒဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတဒေဝမနုဿာနံ ဝါ အညတရဿ.

៣៩៨. បទថា Katamaṃ taṃ sāti viññāṇanti សេចក្តីថា ព្រះអង្គត្រាស់សួរថា «ម្នាលសាតិ វិញ្ញាណណាដែលអ្នកនិយាយសំដៅដល់ តើវិញ្ញាណនោះជាអ្វី?»។ បទថា Yvāyaṃ, bhante, vado vedeyyo tatra tatra kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākaṃ paṭisaṃvedetīti សេចក្តីថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន វិញ្ញាណណាដែលនិយាយ ទទួលដឹង (សោយអារម្មណ៍) តែងតែទទួលផលនៃកម្មជាកុសល និងអកុសលក្នុងភពនោះៗ» គឺ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន វិញ្ញាណណាដែលនិយាយ ទទួលដឹង និងវិញ្ញាណណាដែលទទួលរងនូវផលនៃកម្មជាកុសល និងអកុសលក្នុងភព គតិ យោនិ សត្វ និងសត្តនិកាយនោះៗ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន វិញ្ញាណនេះឯង ដែលខ្ញុំព្រះអង្គនិយាយសំដៅដល់» ដូច្នេះ។ បទថា Kassa nu kho nāmā សេចក្តីថា តើរបស់ក្សត្រណា ឬព្រាហ្មណ៍ណា ឬក្នុងចំណោមវេស្សៈ សុទ្ទៈ គ្រហស្ថ បព្វជិត ទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ គឺជារបស់ម្នាក់ណាមួយ?

၃၉၉. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ကသ္မာ အာမန္တေသိ? သာတိဿ ကိရ ဧဝံ အဟောသိ – ‘‘သတ္ထာ မံ ‘မောဃပုရိသော’တိ ဝဒတိ, န စ မောဃပုရိသောတိ ဝုတ္တမတ္တေနေဝ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော န ဟောတိ. ဥပသေနမ္ပိ ဟိ ဝင်္ဂန္တပုတ္တံ, ‘အတိလဟုံ ခေါ တွံ မောဃပုရိသ ဗာဟုလ္လာယ အာဝတ္တော’တိ (မဟာဝ. ၇၅) ဘဂဝါ မောဃပုရိသဝါဒေန ဩဝဒိ. ထေရော အပရဘာဂေ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ဆ အဘိညာ သစ္ဆာကာသိ. အဟမ္ပိ တထာရူပံ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှိတွာ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီ’’တိ. အထဿ ဘဂဝါ ဆိန္နပစ္စယော အယံ သာသနေ အဝိရုဠှဓမ္မောတိ ဒဿေန္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ. ဥသ္မီကတောတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာဓိပ္ပာယမေဝ. အထ ခေါ ဘဂဝါတိ အယမ္ပိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. သာတိဿ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဘဂဝါ မယှံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော နတ္ထီတိ ဝဒတိ, ကိံ သက္ကာ ဥပနိဿယေ အသတိ ကာတုံ? န ဟိ တထာဂတာ သဥပနိဿယဿေဝ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, ယဿ ကဿစိ ဒေသေန္တိယေဝ. အဟံ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကာ သုဂတောဝါဒံ လဘိတွာ သဂ္ဂသမ္ပတ္တူပဂံ ကုသလံ ကရိဿာမီ’’တိ. အထဿ ဘဂဝါ, ‘‘နာဟံ, မောဃပုရိသ, တုယှံ ဩဝါဒံ ဝါ အနုသာသနိံ ဝါ ဒေမီ’’တိ သုဂတောဝါဒံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒါနိ ပရိသာယ [Pg.207] လဒ္ဓိံ သောဓေန္တော, ‘‘ဣဓာဟံ ဘိက္ခူ ပဋိပုစ္ဆိဿာမီ’’တိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៣៩៩. បទថា Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesី សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក? ឮថា សាតិភិក្ខុមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះសាស្តាទ្រង់ហៅតថាថា 'មោឃបុរស' ក៏ប៉ុន្តែ ការដែលព្រះអង្គហៅថា មោឃបុរស ត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ មិនមែនមានន័យថា ឧបនិស្ស័យនៃមគ្គនិងផលមិនមាននោះឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ធ្លាប់ទ្រង់ប្រដៅព្រះឧបសេនត្ថេរ ជាកូនរបស់វង្គន្តព្រាហ្មណ៍ ដោយពាក្យហៅថា មោឃបុរស យ៉ាងនេះថា 'ម្នាលមោឃបុរស អ្នកប្រញាប់ប្រញាល់ពេកហើយ ត្រឡប់មកដើម្បីភាពជាអ្នកមានគ្នាច្រើនវិញ'។ តែព្រះថេរៈនោះ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ កាលបើខំប្រឹងប្រែងព្យាយាម ក៏បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអភិញ្ញា៦។ ទោះបីជាតថា ក៏នឹងផ្គរផ្គងសេចក្តីព្យាយាមមានសភាពយ៉ាងនោះ ហើយញ៉ាំងមគ្គនិងផលឲ្យកើតឡើងដែរ»។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចង់បង្ហាញថា «ភិក្ខុនេះជាអ្នកដាច់បច្ច័យ មិនមានធម៌លូតលាស់ក្នុងសាសនាឡើយ» ទើបទ្រង់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក។ បទថា Usmīkatoti ជាដើម គប្បីជ្រាបតាមអត្ថន័យដែលបានពោលរួចហើយក្នុងអលគទ្ទូបមសូត្រខាងក្រោម។ បទថា Atha kho bhagavā នេះ ក៏ជាអនុសន្ធិផ្សេងមួយទៀត។ ឮថា សាតិភិក្ខុមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា តថាគ្មានឧបនិស្ស័យនៃមគ្គនិងផលឡើយ កាលបើគ្មានឧបនិស្ស័យហើយ តើអាចធ្វើអ្វីបានទៅ? ព្រោះថា ព្រះតថាគតទាំងឡាយ មិនមែនសម្តែងធម៌ចំពោះតែបុគ្គលដែលមានឧបនិស្ស័យប៉ុណ្ណោះទេ តែងតែសម្តែងធម៌ដល់បុគ្គលណាម្នាក់ក៏បាន។ តថានឹងទទួលយកឱវាទរបស់ព្រះសុគតពីសំណាក់ព្រះពុទ្ធ ហើយធ្វើកុសលដែលជាហេតុឲ្យទៅកាន់សួគ៌សម្បត្តិ»។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចង់រារាំងនូវឱវាទរបស់ព្រះសុគត ដោយត្រាស់ថា «ម្នាលមោឃបុរស តថាមិនផ្តល់ឱវាទ ឬអនុសាសនីដល់អ្នកឡើយ» ទើបទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។ សេចក្តីនៃបទនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចហើយក្នុងអលគទ្ទូបមសូត្រខាងក្រោម។ ក្នុងពេលនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងជម្រះនូវលទ្ធិរបស់បរិស័ទ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «idhāhaṃ bhikkhū paṭipucchissāmi» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងទីនេះ តថានឹងសួរដេញដោលអ្នករាល់គ្នា)។ សេចក្តីទាំងអស់នោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចហើយក្នុងអលគទ្ទូបមសូត្រខាងក្រោម។

၄၀၀. ဣဒါနိ ဝိညာဏဿ သပ္ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတုံ ယံ ယဒေဝ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စာတိ သဟာဝဇ္ဇနေန ဘဝင်္ဂမနဉ္စ တေဘူမကဓမ္မေ စ ပဋိစ္စ. ကဋ္ဌဉ္စ ပဋိစ္စာတိအာဒိ ဩပမ္မနိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေန ကိံ ဒီပေတိ? ဒွါရသင်္ကန္တိယာ အဘာဝံ. ယထာ ဟိ ကဋ္ဌံ ပဋိစ္စ ဇလမာနော အဂ္ဂိ ဥပါဒါနပစ္စယေ သတိယေဝ ဇလတိ, တသ္မိံ အသတိ ပစ္စယဝေကလ္လေန တတ္ထေဝ ဝူပသမ္မတိ, န သကလိကာဒီနိ သင်္ကမိတွာ သကလိကဂ္ဂီတိအာဒိသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပန္နံ ဝိညာဏံ တသ္မိံ ဒွါရေ စက္ခုရူပအာလောကမနသိကာရသင်္ခါတေ ပစ္စယမှိ သတိယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မိံ အသတိ ပစ္စယဝေကလ္လေန တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ, န သောတာဒီနိ သင်္ကမိတွာ သောတဝိညာဏန္တိအာဒိသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗဝါရေသု. ဣတိ ဘဂဝါ နာဟံ ဝိညာဏပ္ပဝတ္တေ ဒွါရသင်္ကန္တိမတ္တမ္ပိ ဝဒါမိ, အယံ ပန သာတိ မောဃပုရိသော ဘဝသင်္ကန္တိံ ဝဒတီတိ သာတိံ နိဂ္ဂဟေသိ.

៤០០. ក្នុងពេលនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពមានបច្ច័យនៃវិញ្ញាណ ព្រះអង្គទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «yaṃ yadeva, bhikkhave» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វិញ្ញាណកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យបច្ច័យណាៗ)។ ក្នុងបទនោះ បទថា manañca paṭicca dhamme ca សេចក្តីថា អាស្រ័យនូវភវង្គចិត្ត ព្រមទាំងអាវជ្ជនៈផង និងធម៌ទាំងឡាយជាតេភូមកៈផង។ បទថា Kaṭṭhañca paṭicca ជាដើម ទ្រង់ត្រាស់ទុកដើម្បីបង្ហាញនូវឧបមា។ ដោយឧបមានោះ តើទ្រង់បង្ហាញនូវអ្វី? ទ្រង់បង្ហាញនូវការមិនឆ្លងកាត់ (មិនផ្លាស់ប្តូរ) នៃទ្វារ។ ព្រោះថា ភ្លើងដែលឆេះឡើងដោយអាស្រ័យនឹងឧស រមែងឆេះទៅបាន កាលបើមានឧបាទានបច្ច័យ (គ្រឿងឆេះ) ប៉ុណ្ណោះ កាលបើគ្រឿងឆេះនោះមិនមាន ក៏រមែងរលត់ទៅក្នុងទីនោះឯង ព្រោះខ្វះខាតបច្ច័យ មិនមែនឆ្លងទៅកាន់ចម្រៀកឈើជាដើម ហើយដល់នូវការហៅថា ភ្លើងចម្រៀកឈើឡើយ យ៉ាងណាមិញ វិញ្ញាណដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យចក្ខុនិងរូប ក៏រមែងកើតឡើងក្នុងទ្វារនោះ កាលបើមានបច្ច័យ ពោលគឺ ចក្ខុ រូប ពន្លឺ និងមនសិការៈ ប៉ុណ្ណោះ កាលបើបច្ច័យនោះមិនមាន ក៏រមែងរលត់ទៅក្នុងទ្វារនោះឯង ព្រោះខ្វះខាតបច្ច័យ មិនមែនឆ្លងទៅកាន់សោតទ្វារជាដើម ហើយដល់នូវការហៅថា សោតវិញ្ញាណជាដើមឡើយ យ៉ាងនោះឯង។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងវារៈទាំងពួង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សង្កត់សង្កិនសាតិភិក្ខុយ៉ាងនេះថា «តថាមិននិយាយសូម្បីតែការឆ្លងកាត់ទ្វារក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃវិញ្ញាណឡើយ តែចំណែកឯសាតិមោឃបុរសនេះ ត្រឡប់ជានិយាយពីការឆ្លងភពទៅវិញ»។

၄၀၁. ဧဝံ ဝိညာဏဿ သပ္ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပန ပဉ္စန္နမ္ပိ ခန္ဓာနံ သပ္ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေန္တော, ဘူတမိဒန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘူတမိဒန္တိ ဣဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဇာတံ ဘူတံ နိဗ္ဗတ္တံ, တုမှေပိ တံ ဘူတမိဒန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ပဿထာတိ. တဒါဟာရသမ္ဘဝန္တိ တံ ပနေတံ ခန္ဓပဉ္စကံ အာဟာရသမ္ဘဝံ ပစ္စယသမ္ဘဝံ, သတိ ပစ္စယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧဝံ ပဿထာတိ ပုစ္ဆတိ. တဒါဟာရနိရောဓာတိ တဿ ပစ္စယဿ နိရောဓာ. ဘူတမိဒံ နောဿူတိ ဘူတံ နု ခေါ ဣဒံ, န နု ခေါ ဘူတန္တိ. တဒါဟာရသမ္ဘဝံ နောဿူတိ တံ ဘူတံ ခန္ဓပဉ္စကံ ပစ္စယသမ္ဘဝံ နု ခေါ, န နု ခေါတိ. တဒါဟာရနိရောဓာတိ တဿ ပစ္စယဿ နိရောဓာ. နိရောဓဓမ္မံ နောဿူတိ တံ ဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မံ နု ခေါ, န နု ခေါတိ. သမ္မပ္ပညာယ ပဿတောတိ ဣဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဇာတံ ဘူတံ နိဗ္ဗတ္တန္တိ ယာထာဝသရသလက္ခဏတော ဝိပဿနာပညာယ သမ္မာ ပဿန္တဿ. ပညာယ သုဒိဋ္ဌန္တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိပဿနာပညာယ သုဋ္ဌု ဒိဋ္ဌံ. ဧဝံ ယေ ယေ တံ ပုစ္ဆံ သလ္လက္ခေသုံ, တေသံ တေသံ ပဋိညံ ဂဏှန္တော ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ သပ္ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတိ.

៤០១. កាលដែលទ្រង់បង្ហាញនូវភាពមានបច្ច័យនៃវិញ្ញាណយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពមានបច្ច័យនៃខន្ធទាំង៥ផង ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «bhūtamidaṃ» (នេះជាសភាវៈកើតឡើងហើយ)។ ក្នុងបទនោះ បទថា bhūtamidaṃ សេចក្តីថា គំនរខន្ធទាំង៥នេះ កើតឡើងហើយ ប្រាកដឡើងហើយ សម្រេចឡើងហើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយក៏ចូរមើលឃើញនូវខន្ធទាំង៥នោះថា នេះជាសភាវៈកើតឡើងហើយ យ៉ាងនេះចុះ។ បទថា tadāhārasambhavaṃ សេចក្តីថា គំនរខន្ធទាំង៥នោះ មានអាហារជាទីកើត មានបច្ច័យជាទីកើត កាលបើបច្ច័យមាន ក៏រមែងកើតឡើង អ្នកទាំងឡាយចូរមើលឃើញយ៉ាងនេះចុះ ព្រះអង្គទ្រង់សួរយ៉ាងនេះ។ បទថា tadāhāranirodhā សេចក្តីថា ព្រោះការរលត់ទៅនៃបច្ច័យនោះ។ បទថា bhūtamidaṃ nossu សេចក្តីថា នេះជាសភាវៈកើតឡើងហើយមែនឬ ឬថាមិនមែនជាសភាវៈកើតឡើងហើយទេ? ព្រះអង្គទ្រង់សួរយ៉ាងនេះ។ បទថា tadāhārasambhavaṃ nossu សេចក្តីថា គំនរខន្ធទាំង៥ដែលកើតឡើងហើយនោះ មានបច្ច័យជាទីកើតមែនឬ ឬថាមិនមែនមានបច្ច័យជាទីកើតទេ? បទថា tadāhāranirodhā សេចក្តីថា ព្រោះការរលត់ទៅនៃបច្ច័យនោះ។ បទថា nirodhadhammaṃ nossu សេចក្តីថា ធម៌នោះមានសភាវៈរលត់ទៅជាធម្មតាមែនឬ ឬថាមិនមែនមានសភាវៈរលត់ទៅជាធម្មតាទេ? ព្រះអង្គទ្រង់សួរយ៉ាងនេះ។ បទថា sammappaññāya passato សេចក្តីថា គំនរខន្ធទាំង៥នេះ កើតឡើងហើយ ប្រាកដឡើងហើយ សម្រេចឡើងហើយ ដូច្នេះ ដល់បុគ្គលអ្នកឃើញច្បាស់ដោយវិបស្សនាបញ្ញា តាមសភាវៈពិត និងលក្ខណៈពិតរបស់វា។ បទថា paññāya sudiṭṭhaṃ សេចក្តីថា ឃើញច្បាស់ល្អហើយដោយវិបស្សនាបញ្ញា តាមន័យដែលបានពោលរួចហើយនោះឯង។ ព្រះអង្គកាលនឹងទទួលយកការប្តេជ្ញារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលបានកត់សម្គាល់នូវសំណួរនោះៗ ទើបទ្រង់បង្ហាញនូវភាពមានបច្ច័យនៃខន្ធទាំង៥ យ៉ាងនេះ។

ဣဒါနိ ယာယ ပညာယ တေဟိ တံ သပ္ပစ္စယံ သနိရောဓံ ခန္ဓပဉ္စကံ သုဒိဋ္ဌံ, တတ္ထ နိတ္တဏှဘာဝံ ပုစ္ဆန္တော ဣမံ စေ တုမှေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိန္တိ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိံ[Pg.208]. သဘာဝဒဿနေန ပရိသုဒ္ဓံ. ပစ္စယဒဿနေန ပရိယောဒါတံ. အလ္လီယေထာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အလ္လီယိတွာ ဝိဟရေယျာထ. ကေလာယေထာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ကီဠမာနာ ဝိဟရေယျာထ. ဓနာယေထာတိ ဓနံ ဝိယ ဣစ္ဆန္တာ ဂေဓံ အာပဇ္ဇေယျာထ. မမာယေထာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ မမတ္တံ ဥပ္ပာဒေယျာထ. နိတ္ထရဏတ္ထာယ နော ဂဟဏတ္ထာယာတိ ယော သော မယာ စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထာယ ကုလ္လူပမော ဓမ္မော ဒေသိတော, နော နိကန္တိဝသေန ဂဟဏတ္ထာယ. အပိ နု တံ တုမှေ အာဇာနေယျာထာတိ. ဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងពេលនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងសួររកភាពមិនមានតណ្ហាក្នុងវិបស្សនាបញ្ញានោះ ដែលភិក្ខុទាំងឡាយបានឃើញច្បាស់នូវគំនរខន្ធទាំង៥ ព្រមទាំងបច្ច័យ និងការរលត់ទៅ ដោយបញ្ញាណា ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «imaṃ ce tumhe» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើអ្នកទាំងឡាយ...)។ ក្នុងបទនោះ បទថា diṭṭhiṃ បានដល់ វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ។ ឈ្មោះថា បរិសុទ្ធ ព្រោះការឃើញនូវសភាវៈពិត។ ឈ្មោះថា បរិយោទាត (ផូរផង់) ព្រោះការឃើញនូវបច្ច័យ។ បទថា allīyetha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយគប្បីជាប់ជំពាក់ដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ ហើយរស់នៅឬ? បទថា kelāyetha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយគប្បីត្រេកត្រអាលដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ ហើយរស់នៅឬ? បទថា dhanāyetha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយគប្បីប្រាថ្នាចង់បានដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយដល់នូវសេចក្តីជាប់ជំពាក់ (កម្រើកចិត្ត) ឬ? បទថា mamāyetha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយគប្បីធ្វើនូវការប្រកាន់ថាជារបស់ខ្លួនដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិឬ? បទថា nittharaṇatthāya no gahaṇatthāya សេចក្តីថា ធម៌ណាដែលតថាបានសម្តែងទុក មានឧបមាដូចជាក្បូន ដើម្បីឆ្លងផុតនូវឱឃៈទាំង៤ មិនមែនសម្តែងដើម្បីឲ្យប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកត្រអាលឡើយ។ បទថា Api nu taṃ tumhe ājāneyyātha (តើអ្នកទាំងឡាយយល់ច្បាស់នូវធម៌នោះដែរឬទេ?)។ ផ្នែកសុក្កបក្ខ (ចំណែកស) គប្បីជ្រាបដោយការត្រឡប់គ្នា (ផ្ទុយពីតណ្ហាបក្ខ)។

၄၀၂. ဣဒါနိ တေသံ ခန္ဓာနံ ပစ္စယံ ဒဿေန္တော, စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရာတိအာဒိမာဟ, တမ္ပိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ယထာ ပန ဧကော ဣမံ ဇာနာသီတိ ဝုတ္တော, ‘‘န ကေဝလံ ဣမံ, မာတရမ္ပိဿ ဇာနာမိ, မာတု မာတရမ္ပီ’’တိ ဧဝံ ပဝေဏိဝသေန ဇာနန္တော သုဋ္ဌု ဇာနာတိ နာမ. ဧဝမေဝံ ဘဂဝါ န ကေဝလံ ခန္ဓမတ္တမေဝ ဇာနာတိ, ခန္ဓာနံ ပစ္စယမ္ပိ တေသမ္ပိ ပစ္စယာနံ ပစ္စယန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗပစ္စယပရမ္ပရံ ဇာနာတိ. သော တံ, ဗုဒ္ဓဗလံ ဒီပေန္တော ဣဒါနိ ပစ္စယပရမ္ပရံ ဒဿေတုံ, ဣမေ စ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော အာဟာရာတိအာဒိမာဟ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ…ပေ… ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ပန ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကထာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာ ဘဝေယျ, သာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာဝ.

៤០២. ក្នុងពេលនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញនូវបច្ច័យនៃខន្ធទាំងឡាយនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «cattārome, bhikkhave, āhārā» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាហារទាំង៤នេះ...) ពាក្យនោះក៏មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលរួចហើយដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាបុរសម្នាក់ កាលបើគេសួរថា «អ្នកស្គាល់បុរសម្នាក់នេះទេ?» ក៏ឆ្លើយថា «មិនមែនស្គាល់ត្រឹមតែបុរសនេះប៉ុណ្ណោះទេ ខ្ញុំថែមទាំងស្គាល់ម្តាយរបស់គេ និងស្គាល់ម្តាយរបស់ម្តាយគេទៀតផង» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ស្គាល់ច្បាស់ល្អ ព្រោះស្គាល់តាមលំដាប់លំដោយ យ៉ាងណាមិញ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏មិនមែនទ្រង់ជ្រាបត្រឹមតែខន្ធប៉ុណ្ណោះទេ គឺទ្រង់ជ្រាបទាំងបច្ច័យនៃខន្ធទាំងឡាយ និងជ្រាបទាំងបច្ច័យនៃបច្ច័យទាំងឡាយនោះទៀតផង គឺទ្រង់ជ្រាបនូវខ្សែស្រឡាយនៃបច្ច័យទាំងពួងយ៉ាងនេះឯង។ ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញនូវពុទ្ធពលនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវខ្សែស្រឡាយនៃបច្ច័យក្នុងពេលនេះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ime ca, bhikkhave, cattāro āhārā» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏អាហារទាំង៤នេះ...)។ ពាក្យនោះមានសេចក្តីដូចដែលបានពោលរួចហើយដែរ។ ក្នុងបទថា «iti kho, bhikkhave, avijjāpaccayā saṅkhārā...pe... dukkhakkhandhassa samudayo hoti» នេះ គប្បីពង្រីកសេចក្តីនៃបដិច្ចសមុប្បាទកថា ដែលសេចក្តីនោះត្រូវបានពង្រីកយ៉ាងពិស្តាររួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។

၄၀၄. ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတီတိ ဣမသ္မိံ အဝိဇ္ဇာဒိကေ ပစ္စယေ သတိ ဣဒံ သင်္ခါရာဒိကံ ဖလံ ဟောတိ. ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣမဿ အဝိဇ္ဇာဒိကဿ ပစ္စယဿ ဥပ္ပာဒါ ဣဒံ သင်္ခါရာဒိကံ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေနေဝါဟ – ‘‘ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ…ပေ… သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေန္တော, အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာယ တွေဝါတိ အဝိဇ္ဇာယ ဧဝ တု. အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ ဝိရာဂသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန အသေသနိရောဓာ အနုပ္ပာဒနိရောဓာ. သင်္ခါရနိရောဓောတိ သင်္ခါရာနံ အနုပ္ပာဒနိရောဓော ဟောတိ, ဧဝံ နိရုဒ္ဓါနံ ပန သင်္ခါရာနံ နိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော ဟောတိ, ဝိညာဏာဒီနဉ္စ နိရောဓာ နာမရူပါဒီနိ နိရုဒ္ဓါနိယေဝ ဟောန္တီတိ ဒဿေတုံ သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓောတိအာဒိံ ဝတွာ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော [Pg.209] ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကေဝလဿာတိ သကလဿ, သုဒ္ဓဿ ဝါ, သတ္တဝိရဟိတဿာတိ အတ္ထော. ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ ဒုက္ခရာသိဿ. နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ.

៤០៤. បទថា imasmiṃ sati idaṃ hoti សេចក្តីថា កាលបើបច្ច័យមានអវិជ្ជាជាដើមនេះមាន ផលមានសង្ខារជាដើមនេះក៏មាន។ បទថា imassuppādā idaṃ uppajjati សេចក្តីថា ព្រោះការកើតឡើងនៃបច្ច័យមានអវិជ្ជាជាដើមនេះ ផលមានសង្ខារជាដើមនេះក៏កើតឡើង ហេតុនោះទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «yadidaṃ avijjāpaccayā saṅkhārā...pe... samudayo hoti» (សេចក្តីនេះគឺ ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ទើបកើតមានសង្ខារ... គំនរទុក្ខទាំងអស់នេះរមែងកើតឡើង) ដូច្នេះ។ កាលដែលទ្រង់បង្ហាញវដ្តៈយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលនេះ ដើម្បីបង្ហាញវិវដ្តៈ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «avijjāya tveva asesavirāganirodhā» (ព្រោះការរលត់ទៅដោយមិនមានសេសសល់នៃអវិជ្ជាដោយការនឿយណាយនោះឯង)។ ក្នុងបទនោះ បទថា avijjāya tveva បានដល់ avijjāya eva tu (នៃអវិជ្ជាហ្នឹងឯង)។ បទថា asesavirāganirodhā សេចក្តីថា ព្រោះការរលត់មិនមានសេសសល់ គឺការរលត់មិនឲ្យកើតឡើងទៀត ដោយមគ្គដែលពោលគឺវិរាគៈ។ បទថា saṅkhāranirodho សេចក្តីថា ការរលត់មិនឲ្យកើតឡើងទៀតនៃសង្ខារទាំងឡាយរមែងមាន ម្យ៉ាងទៀត កាលបើមានការរលត់នៃសង្ខារទាំងឡាយដែលរលត់ទៅហើយយ៉ាងនេះ ការរលត់នៃវិញ្ញាណក៏រមែងមាន ព្រោះការរលត់នៃវិញ្ញាណជាដើម នាមរូបជាដើមក៏រមែងរលត់ទៅដែរ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនេះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho» (ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ ទើបមានការរលត់នៃវិញ្ញាណ) រួចហើយទ្រង់ត្រាស់ថា «evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti» (ការរលត់នៃគំនរទុក្ខទាំងអស់នេះ រមែងមានយ៉ាងនេះ)។ ក្នុងបទនោះ បទថា kevalassa សេចក្តីថា ទាំងអស់ ឬថា សុទ្ធសាធ គឺវៀរចាកសត្វបុគ្គល នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ បទថា dukkhakkhandhassa បានដល់ គំនរនៃសេចក្តីទុក្ខ។ បទថា nirodho hoti សេចក្តីថា ការមិនកើតឡើងរមែងមាន។

၄၀၆. ဣမသ္မိံ အသတီတိအာဒိ ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៤០៦. បទថា imasmiṃ asati ជាដើម គប្បីជ្រាបដោយន័យផ្ទុយគ្នាពីអ្វីដែលបានពោលរួចហើយ។

၄၀၇. ဧဝံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဣမံ ဒွါဒသင်္ဂပစ္စယဝဋ္ဋံ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂေန ဇာနန္တဿ ယာ ပဋိဓာဝနာ ပဟီယတိ, တဿာ အဘာဝံ ပုစ္ဆန္တော အပိ နု တုမှေ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧဝံ ဇာနန္တာတိ ဧဝံ သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂေန ဇာနန္တာ. ဧဝံ ပဿန္တာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပုဗ္ဗန္တန္တိ ပုရိမကောဋ္ဌာသံ, အတီတခန္ဓဓာတုအာယတနာနီတိ အတ္ထော. ပဋိဓာဝေယျာထာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ပဋိဓာဝေယျာထ. သေသံ သဗ္ဗာသဝသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ.

៤០៧. កាលដែលទ្រង់សម្តែងវដ្តៈនិងវិវដ្តៈយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងសួររកការមិនមាននៃការរត់ទៅរក (ការរត់ត្រឡប់ទៅរកអតីត) ដែលជាការលះបង់ចោលនូវការរត់ទៅរករបស់បុគ្គលអ្នកដឹងនូវវដ្តៈនៃបច្ច័យមានអង្គ១២នេះ ព្រមទាំងវិបស្សនាមគ្គ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «api nu tumhe, bhikkhave» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តើអ្នកទាំងឡាយ...)។ ក្នុងបទនោះ បទថា evaṃ jānantā សេចក្តីថា ដឹងយ៉ាងនេះដោយវិបស្សនាមគ្គ។ បទថា evaṃ passantā នេះ ជាវេវចនៈ (ពាក្យជំនួស) នៃបទថា evaṃ jānantā នោះឯង។ បទថា pubbantaṃ បានដល់ ចំណែកខាងដើម សេចក្តីថា ខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈដែលជាអតីត។ បទថា paṭidhāveyyātha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយគប្បីរត់ត្រឡប់ទៅរកដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិឬ? សេចក្តីដែលនៅសល់ ត្រូវបានពង្រីកយ៉ាងពិស្តាររួចហើយក្នុងសព្វាសវសូត្រ។

ဣဒါနိ နေသံ တတ္ထ နိစ္စလဘာဝံ ပုစ္ဆန္တော, အပိ နု တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ ဧဝံ ဝဒေယျာထ, သတ္ထာ နော ဂရူတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဂရူတိ ဘာရိကော အကာမာ အနုဝတ္တိတဗ္ဗော. သမဏောတိ ဗုဒ္ဓသမဏော. အညံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာတိ အယံ သတ္ထာ အမှာကံ ကိစ္စံ သာဓေတုံ န သက္ကောတီတိ အပိ နု ဧဝံသညိနော ဟုတွာ အညံ ဗာဟိရကံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသေယျာထ. ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာနန္တိ ဧဝံသညိနော ဟုတွာ ပုထူနံ တိတ္ထိယသမဏာနံ စေဝ ဗြာဟ္မဏာနဉ္စ. ဝတကောတူဟလမင်္ဂလာနီတိ ဝတသမာဒါနာနိ စ ဒိဋ္ဌိကုတူဟလာနိ စ ဒိဋ္ဌသုတမုတမင်္ဂလာနိ စ. တာနိ သာရတော ပစ္စာဂစ္ဆေယျာထာတိ ဧတာနိ သာရန္တိ ဧဝံသညိနော ဟုတွာ ပဋိအာဂစ္ဆေယျာထ. ဧဝံ နိဿဋ္ဌာနိ စ ပုန ဂဏှေယျာထာတိ အတ္ထော. သာမံ ဉာတန္တိ သယံ ဉာဏေန ဉာတံ. သာမံ ဒိဋ္ဌန္တိ သယံ ပညာစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌံ. သာမံ ဝိဒိတန္တိ သယံ ဝိဘာဝိတံ ပါကဋံ ကတံ. ဥပနီတာ ခေါ မေ တုမှေတိ မယာ, ဘိက္ခဝေ, တုမှေ ဣမိနာ သန္ဒိဋ္ဌိကာဒိသဘာဝေန ဓမ္မေန နိဗ္ဗာနံ ဥပနီတာ, ပါပိတာတိ အတ္ထော. သန္ဒိဋ္ဌိကောတိအာဒီနမတ္ထော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတော. ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တန္တိ ဧတံ ဝစနမိဒံ တုမှေဟိ သာမံ ဉာတာဒိဘာဝံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងសួរដេញដោលនូវសេចក្តីមិនកម្រើក (ភាពនឹងធឹង) ក្នុងវិបស្សនាមគ្គញ្ញាណនោះ របស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើអ្នកទាំងឡាយដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើអ្នកទាំងឡាយនឹងនិយាយយ៉ាងនេះថា ព្រះសាស្តាជាទីគោរពរបស់យើង...» ដូច្នេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា garū បានដល់ ធ្ងន់ធ្ងរ (ជាទីគោរពកោតក្រែង) ដែលត្រូវតែប្រព្រឹត្តតាមដោយមិនចង់ (ដោយខានមិនបាន)។ ពាក្យថា samaṇo បានដល់ ព្រះពុទ្ធសមណៈ។ ពាក្យថា aññaṃ satthāraṃ uddiseyyātha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា «ព្រះសាស្តានេះ មិនអាចនឹងធ្វើកិច្ចរបស់ពួកយើងឲ្យសម្រេចបានឡើយ» ហើយនឹងឧទ្ទិសចំពោះគ្រូដទៃខាងក្រៅ (ក្រៅសាសនា) ដែរឬអ្វី? ពាក្យថា puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ សេចក្តីថា មានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះ ហើយ (ឧទ្ទិសចំពោះ) សមណព្រាហ្មណ៍ជាច្រើន គឺពួកសមណៈជាតិត្ថិយ និងពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ។ ពាក្យថា vatakotūhalamaṅgalāni បានដល់ ការសមាទានវត្តផង ទិដ្ឋិកោតូហលៈ (មង្គលភ្ញាក់ផ្អើលដោយអំណាចទិដ្ឋិ) ផង មង្គលដែលឃើញ ឮ និងប៉ះពាល់ (ទិដ្ឋមង្គល សុតមង្គល មុតមង្គល) ផង។ ពាក្យថា tāni sārato paccāgaccheyyātha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា «របស់ទាំងនេះជាសារៈ» ហើយត្រឡប់មកកាន់របស់ទាំងនោះវិញឬ? សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយនឹងកាន់យកឡើងវិញនូវរបស់ដែលលះបង់ហើយយ៉ាងនេះឬ? នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា sāmaṃ ñātaṃ សេចក្តីថា ដឹងដោយញាណដោយខ្លួនឯង។ ពាក្យថា sāmaṃ diṭṭhaṃ សេចក្តីថា ឃើញដោយបញ្ញាចក្ខុដោយខ្លួនឯង។ ពាក្យថា sāmaṃ viditaṃ សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ឲ្យប្រាកដដោយខ្លួនឯង។ ពាក្យថា upanītā kho me tumhe សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ គឺតថាគតបាននាំទៅ គឺឲ្យដល់នូវព្រះនិព្វាន ដោយធម៌ដែលមានសភាវៈជាសន្ទិដ្ឋិកៈជាដើមនេះ។ នេះជាអត្ថ។ អត្ថនៃពាក្យមានជាអាទិថា sandiṭṭhiko ត្រូវបានពន្យល់ពិស្តារហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា idametaṃ paṭicca vuttaṃ សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យនេះ ព្រោះអាស្រ័យហេតុដែលអ្នកទាំងឡាយដឹងដោយខ្លួនឯងជាដើម។

၄၀၈. တိဏ္ဏံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေတိ ကသ္မာ အာရဘိ? နနု ဟေဋ္ဌာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန ဒေသနာ မတ္ထကံ ပါပိတာတိ? အာမ ပါပိတာ. အယံ ပန ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ[Pg.210], ‘‘အယဉှိ လောကသန္နိဝါသော ပဋိသန္ဓိသမ္မူဠှော, တဿ သမ္မောဟဋ္ဌာနံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. အပိစ ဝဋ္ဋမူလံ အဝိဇ္ဇာ, ဝိဝဋ္ဋမူလံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ, ဣတိ ဝဋ္ဋမူလံ အဝိဇ္ဇံ ဝိဝဋ္ဋမူလဉ္စ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ ဒဿေတွာပိ, ‘‘ပုန ဧကဝါရံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန ဒေသနံ မတ္ထကံ ပါပေဿာမီ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ သန္နိပါတာတိ သမောဓာနေန ပိဏ္ဍဘာဝေန. ဂဗ္ဘဿာတိ ဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တနကသတ္တဿ. အဝက္ကန္တိ ဟောတီတိ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. ကတ္ထစိ ဟိ ဂဗ္ဘောတိ မာတုကုစ္ဆိ ဝုတ္တော. ယထာဟ –

៤០៨. ពាក្យថា tiṇṇaṃ kho pana, bhikkhave ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ផ្តើមឡើងព្រោះហេតុអ្វី? តើព្រះធម៌ទេសនាខាងក្រោម មិនមែនព្រះអង្គឲ្យដល់នូវកំពូលដោយអំណាចនៃវដ្តៈ និងវិវដ្តៈហើយទេឬ? អើ ពិតមែនហើយ ព្រះអង្គឲ្យដល់នូវកំពូលហើយ។ ប៉ុន្តែ នេះជាអនុសន្ធិផ្សេងមួយទៀត ព្រះអង្គទ្រង់រិះគិតថា «សត្វលោកនេះ តែងវង្វេងក្នុងបដិសន្ធិ តថាគតនឹងកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីវង្វេងនោះ ហើយធ្វើឲ្យប្រាកដច្បាស់» ទើបទ្រង់ផ្តើមព្រះធម៌ទេសនានេះ។ ម្យ៉ាងទៀត វដ្តមូល (ឫសគល់នៃវដ្តៈ) គឺអវិជ្ជា វិវដ្តមូល (ឫសគល់នៃវិវដ្តៈ) គឺការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវអវិជ្ជាដែលជាវដ្តមូល និងការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធដែលជាវិវដ្តមូលហើយ ទ្រង់រិះគិតទៀតថា «តថាគតនឹងញ៉ាំងទេសនាឲ្យដល់នូវកំពូល ដោយអំណាចនៃវដ្តៈ និងវិវដ្តៈម្តងទៀត» ទើបទ្រង់ផ្តើមព្រះធម៌ទេសនានេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា sannipātā បានដល់ ការព្រមព្រៀងគ្នា ការប្រជុំគ្នា។ ពាក្យថា gabbhassa បានដល់ សត្វដែលកើតក្នុងផ្ទៃម្តាយ។ ពាក្យថា avakkanti hoti បានដល់ ការកើតឡើង។ ព្រោះថាក្នុងបាលីខ្លះ ពាក្យថា gabbha សំដៅយកផ្ទៃម្តាយ (មាតុគុច្ឆិ) ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកថា៖

‘‘ယမေကရတ္တိံ ပဌမံ, ဂဗ္ဘေ ဝသတိ မာဏဝေါ;

အဗ္ဘုဋ္ဌိတောဝ သော ယာတိ, သ ဂစ္ဆံ န နိဝတ္တတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၃၆၃);

«សត្វតែងនៅក្នុងផ្ទៃម្តាយក្នុងរាត្រីណាជាដំបូង សត្វនោះតែងតែដើរទៅរកសេចក្តីស្លាប់ ដូចជាមនុស្សក្រោកឈរឡើងដើរទៅ សត្វនោះកាលដើរទៅ មិនដែលត្រឡប់ក្រោយឡើយ» ដូច្នេះជាដើម។

ကတ္ထစိ ဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တနသတ္တော. ယထာဟ – ‘‘ယထာ ခေါ, ပနာနန္ဒ, အညာ ဣတ္ထိကာ နဝ ဝါ ဒသ ဝါ မာသေ ဂဗ္ဘံ ကုစ္ဆိနာ ပရိဟရိတွာ ဝိဇာယန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၀၅). ဣဓ သတ္တော အဓိပ္ပေတော, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဂဗ္ဘဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတီ’’တိ.

ក្នុងបាលីខ្លះ ពាក្យថា gabbha សំដៅយកសត្វដែលកើតក្នុងផ្ទៃម្តាយ ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ម្នាលអានន្ទ ដូចជាស្រីដទៃ តែងទ្រទ្រង់នូវគភ៌ដោយផ្ទៃ អស់ ៩ ខែខ្លះ ១០ ខែខ្លះ ទើបប្រសូត» ដូច្នេះជាដើម។ ក្នុងទីនេះ សំដៅយកសត្វ (កូនក្នុងផ្ទៃ) ព្រះអង្គទ្រង់រំលឹកចំពោះសត្វនោះ ទើបត្រាស់ថា «gabbhassa avakkanti hoti» (ការចុះចាប់កំណើតនៃគភ៌)។

ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ. မာတာ စ ဥတုနီ ဟောတီတိ ဣဒံ ဥတုသမယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. မာတုဂါမဿ ကိရ ယသ္မိံ ဩကာသေ ဒါရကော နိဗ္ဗတ္တတိ, တတ္ထ မဟတီ လောဟိတပီဠကာ သဏ္ဌဟိတွာ ဘိဇ္ဇိတွာ ပဂ္ဃရတိ, ဝတ္ထု သုဒ္ဓံ ဟောတိ, သုဒ္ဓေ ဝတ္ထုမှိ မာတာပိတူသု ဧကဝါရံ သန္နိပတိတေသု ယာဝ သတ္တ ဒိဝသာနိ ခေတ္တမေဝ ဟောတိ. တသ္မိံ သမယေ ဟတ္ထဂ္ဂါဟဝေဏိဂ္ဂါဟာဒိနာ အင်္ဂပရာမသနေနပိ ဒါရကော နိဗ္ဗတ္တတိယေဝ. ဂန္ဓဗ္ဗောတိ တတြူပဂသတ္တော. ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတီတိ န မာတာပိတူနံ သန္နိပါတံ ဩလောကယမာနော သမီပေ ဌိတော ပစ္စုပဋ္ဌိတော နာမ ဟောတိ. ကမ္မယန္တယန္တိတော ပန ဧကော သတ္တော တသ္မိံ ဩကာသေ နိဗ္ဗတ္တနကော ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. သံသယေနာတိ ‘‘အရောဂေါ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ အဟံ ဝါ, ပုတ္တော ဝါ မေ’’တိ ဧဝံ မဟန္တေန ဇီဝိတသံသယေန. လောဟိတဉှေတံ, ဘိက္ခဝေတိ တဒါ ကိရ မာတုလောဟိတံ တံ ဌာနံ သမ္ပတ္တံ ပုတ္တသိနေဟေန ပဏ္ဍရံ ဟောတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဝင်္ကကန္တိ ဂါမဒါရကာနံ ကီဠနကံ ခုဒ္ဒကနင်္ဂလံ. ဃဋိကာ ဝုစ္စတိ ဒီဃဒဏ္ဍေန ရဿဒဏ္ဍကံ ပဟရဏကီဠာ. မောက္ခစိကန္တိ သမ္ပရိဝတ္တကကီဠာ, အာကာသေ ဝါ ဒဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ ဘူမိယံ ဝါ သီသံ ဌပေတွာ ဟေဋ္ဌုပရိယဘာဝေန ပရိဝတ္တနကီဠနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စိင်္ဂုလကံ ဝုစ္စတိ တာလပဏ္ဏာဒီဟိ ကတံ ဝါတပ္ပဟာရေန ပရိဗ္ဘမနစက္ကံ[Pg.211]. ပတ္တာဠှကံ ဝုစ္စတိ ပဏ္ဏနာဠိကာ, တာယ ဝါလိကာဒီနိ မိနန္တာ ကီဠန္တိ. ရထကန္တိ ခုဒ္ဒကရထံ. ဓနုကမ္ပိ ခုဒ္ဒကဓနုမေဝ.

ពាក្យថា idhā បានដល់ ក្នុងសត្វលោកនេះ។ ពាក្យថា mātā ca utunī hoti ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកឧតុសម័យ (រដូវមានឈាមរដូវ)។ ឮថា ក្នុងទីណាដែលកូនត្រូវកើតឡើងរបស់មាតុគាម ក្នុងទីនោះមានដុំឈាមក្រហមយ៉ាងធំមកតាំងនៅ ហើយធ្លាយហូរចេញទៅ នាំឲ្យស្បូនស្អាតល្អ កាលបើស្បូនស្អាតហើយ មាតានិងបិតាបានរួមរស់ជាមួយគ្នាតែម្តង ក៏អាចជាស្រែ (ទីកើត) នៃកូនបានរហូតដល់ ៧ ថ្ងៃ។ ក្នុងសម័យនោះ សូម្បីតែការចាប់ដៃ ចាប់សក់ ឬការស្ទាបអង្អែលសរីរាង្គជាដើម ក៏កូនអាចកើតឡើងបានដែរ។ ពាក្យថា gandhabbo បានដល់ សត្វដែលចូលទៅចាប់កំណើតក្នុងទីនោះ (ដោយអំណាចកម្ម)។ ពាក្យថា paccupaṭṭhito hoti មិនមែនមានន័យថា ឈរចាំមើលការរួមរស់របស់មាតាបិតានៅក្បែរនោះ ទើបហៅថា មកប្រឈមមុខនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ សត្វម្នាក់ដែលត្រូវកើតក្នុងទីនោះ ត្រូវបាននាំមកដោយយន្តការគឺកម្ម នេះជាអធិប្បាយក្នុងពាក្យថា gandhabbo នេះ។ ពាក្យថា saṃsayena សេចក្តីថា ដោយសេចក្តីសង្ស័យក្នុងជីវិតយ៉ាងខ្លាំងថា «តើខ្លួនខ្ញុំ ឬកូនរបស់ខ្ញុំ នឹងមិនមានរោគ (មានសុខភាពល្អ) ដែរឬទេ?»។ ពាក្យថា lohitañhetaṃ, bhikkhave សេចក្តីថា ក្នុងកាលនោះ ឈាមរបស់មាតាដែលទៅដល់ទីនោះ (ដោះ) តែងប្រែជាពណ៌ស (ទឹកដោះ) ដោយសារសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះកូន។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា vaṅkaka បានដល់ នង្គ័លតូចសម្រាប់ជាល្បែងលេងរបស់ក្មេងៗក្នុងភូមិ។ ល្បែងដែលវាយដំបងខ្លីដោយដំបងវែង ហៅថា ghaṭikā (ល្បែងកូនគោល ឬល្បែងកូនក្ដារ)។ ពាក្យថា mokkhacika បានដល់ ល្បែងក្បាលដាំដី (ល្បែងករណីយកិច្ច ឬល្បែងក្បាលដាំដីបង្វិលខ្លួន) គឺការលេងបង្វិលខ្លួនឡើងលើចុះក្រោម ដោយកាន់ដំបងលើអាកាសក្តី ឬដោយដាក់ក្បាលលើដីក្តី។ ពាក្យថា ciṅgulaka បានដល់ កង់វិលដែលធ្វើដោយស្លឹកត្នោតជាដើម សម្រាប់វិលដោយកម្លាំងខ្យល់ (កង្ហារក្រដាស ឬកង្ហារស្លឹកត្នោត)។ ពាក្យថា pattāḷhaka បានដល់ នាឡិស្លឹកឈើ (កំប៉ុងស្លឹកឈើ) ដែលក្មេងៗតែងវាល់ខ្សាច់ជាដើមលេង។ ពាក្យថា rathaka បានដល់ រទេះតូច។ ពាក្យថា dhanuka បានដល់ ធ្នូតូច។

၄၀၉. သာရဇ္ဇတီတိ ရာဂံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဗျာပဇ္ဇတီတိ ဗျာပါဒံ ဥပ္ပာဒေတိ. အနုပဋ္ဌိတကာယသတီတိ ကာယေ သတိ ကာယသတိ, တံ အနုပဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ပရိတ္တစေတသောတိ အကုသလစိတ္တော. ယတ္ထဿ တေ ပါပကာတိ ယဿံ ဖလသမာပတ္တိယံ ဧတေ နိရုဇ္ဈန္တိ, တံ န ဇာနာတိ နာဓိဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အနုရောဓဝိရောဓန္တိ ရာဂဉ္စေဝ ဒေါသဉ္စ. အဘိနန္ဒတီတိ တဏှာဝသေန အဘိနန္ဒတိ, တဏှာဝသေနေဝ အဟော သုခန္တိအာဒီနိ ဝဒန္တော အဘိဝဒတိ. အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတီတိ တဏှာအဇ္ဈောသာနဂဟဏေန ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဏှာတိ. သုခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ အဘိနန္ဒတု, ဒုက္ခံ ကထံ အဘိနန္ဒတီတိ? ‘‘အဟံ ဒုက္ခိတော မမ ဒုက္ခ’’န္တိ ဂဏှန္တော အဘိနန္ဒတိ နာမ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ နန္ဒီတိ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တဒုပါဒါနန္တိ သာဝ တဏှာ ဂဟဏဋ္ဌေန ဥပါဒါနံ နာမ. တဿ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ…ပေ… သမုဒယော ဟောတီတိ, ဣဒဉှိ ဘဂဝတာ ပုန ဧကဝါရံ ဒွိသန္ဓိ တိသင်္ခေပံ ပစ္စယာကာရဝဋ္ဋံ ဒဿိတံ.

៤០៩. ពាក្យថា sārajjati សេចក្តីថា ញ៉ាំងរាគៈឲ្យកើតឡើង។ ពាក្យថា byāpajjati សេចក្តីថា ញ៉ាំងព្យាបាទ (ទោសៈ) ឲ្យកើតឡើង។ ពាក្យថា anupaṭṭhitakāyasatī សេចក្តីថា កាយសតិ គឺសតិដែលតាំងនៅក្នុងកាយ (មានសក់ជាដើម) សេចក្តីថា មិនបានតាំងទុកនូវកាយសតិនោះឡើយ។ ពាក្យថា parittacetaso បានដល់ ចិត្តជាអកុសល (ដែលសៅហ្មងដោយកិលេស)។ ពាក្យថា yatthassa te pāpakā សេចក្តីថា មិនដឹង មិនបានសម្រេចនូវការរលត់ទៅនៃធម៌ជាអកុសលទាំងនោះ ក្នុងផលសមាបត្តិណា។ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា anurodhavirodha បានដល់ រាគៈ និងទោសៈ។ ពាក្យថា abhinandati សេចក្តីថា ត្រេកអរដោយអំណាចតណ្ហា គឺពោលសរសើរដោយអំណាចតណ្ហានោះឯងថា «ឱ! សុខណាស់ហ្ន៎» ជាដើម។ ពាក្យថា ajjhosāya tiṭṭhati សេចក្តីថា លេបចូល សម្រេច និងប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយការស្ទាក់ស្ទើរនៃតណ្ហា។ សួរថា បុគ្គលត្រេកអរក្នុងសុខវេទនា ឬអទុក្ខមសុខវេទនា ចុះត្រេកអរក្នុងទុក្ខវេទនាយ៉ាងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា បុគ្គលកាលប្រកាន់ខ្ជាប់ថា «ខ្ញុំជាទុក្ខ ទុក្ខរបស់ខ្ញុំ» នេះឈ្មោះថា ត្រេកអរ (ក្នុងទុក្ខវេទនា) នោះឯង។ ពាក្យថា uppajjati nandī សេចក្តីថា នន្ទិតណ្ហា (តណ្ហាដែលត្រេកអរ) កើតឡើង។ ពាក្យថា tadupādānaṃ សេចក្តីថា តណ្ហានោះឯង ឈ្មោះថា ឧបាទាន ព្រោះអត្ថថា កាន់មាំ។ ពាក្យថា tassa upādānapaccayā bhavo...pe... samudayo hoti នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវបដិច្ចសមុប្បាទវដ្តៈ ដែលមានសន្ធិ ២ សង្ខេប ៣ ម្តងទៀត។

၄၁၀-၄. ဣဒါနိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပ္ပမာဏစေတသောတိ အပ္ပမာဏံ လောကုတ္တရံ စေတော အဿာတိ အပ္ပမာဏစေတသော, မဂ္ဂစိတ္တသမင်္ဂီတိ အတ္ထော. ဣမံ ခေါ မေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, သံခိတ္တေန တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိံ ဓာရေထာတိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ သံခိတ္တေန ဒေသိတံ မယှံ, တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိဒေသနံ တုမှေ နိစ္စကာလံ ဓာရေယျာထ မာ ပမဇ္ဇေယျာထ. ဒေသနာ ဟိ ဧတ္ထ ဝိမုတ္တိပဋိလာဘဟေတုတော ဝိမုတ္တီတိ ဝုတ္တာ. မဟာတဏှာဇာလတဏှာသံဃာဋပဋိမုက္ကန္တိ တဏှာဝ သံသိဗ္ဗိတဋ္ဌေန မဟာတဏှာဇာလံ, သံဃဋိတဋ္ဌေန သံဃာဋန္တိ ဝုစ္စတိ; ဣတိ ဣမသ္မိံ မဟာတဏှာဇာလေ တဏှာသံဃာဋေ စ ဣမံ သာတိံ ဘိက္ခုံ ကေဝဋ္ဋပုတ္တံ ပဋိမုက္ကံ ဓာရေထ. အနုပဝိဋ္ဌော အန္တောဂဓောတိ နံ ဓာရေထာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

៤១០-៤. ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវវិវដ្តៈ (ការមិនវិលវល់) ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគតកើតឡើងក្នុងលោកនេះ...» ដូច្នេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា appamāṇacetaso សេចក្តីថា បុគ្គលដែលមានចិត្តជាលោកុត្តរៈរកប្រមាណមិនបាន ឈ្មោះថា appamāṇacetaso សំដៅយកបុគ្គលដែលប្រកបដោយមគ្គចិត្ត។ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា imaṃ kho me tumhe, bhikkhave, saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṃ dhāretha សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរទ្រទ្រង់នូវព្រះធម៌ទេសនាដែលតថាគតសម្តែងហើយដោយសង្ខេប គឺតណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិនេះ អស់កាលជានិច្ច កុំបីធ្វេសប្រហែសឡើយ។ ព្រោះថា ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះធម៌ទេសនា ហៅថា វិមុត្តិ ព្រោះជាហេតុនៃការបានសម្រេចនូវការរួចផុត (វិមុត្តិ)។ ពាក្យថា mahātaṇhājālataṇhāsaṅghāṭapaṭimukkaṃ សេចក្តីថា តណ្ហានោះឯង ហៅថា មហាតណ្ហាចាលៈ (សំណាញ់នៃមហាតណ្ហា) ព្រោះអត្ថថា ចាក់ស្រែះគ្នា និងហៅថា សង្ឃាដៈ (គ្រឿងចងក្រង) ព្រោះអត្ថថា ភ្ជាប់គ្នាយ៉ាងមាំ។ ហេតុនោះ ចូរអ្នកទាំងឡាយសម្គាល់នូវសាភិក្ខុជាកូនអ្នកនេសាទនេះថា ជាអ្នកត្រូវសំណាញ់នៃមហាតណ្ហា និងគ្រឿងចងក្រងនៃតណ្ហានេះគ្របសង្កត់ហើយ។ ពាក្យថា anupaviṭṭho antogadho សេចក្តីថា ចូរទ្រទ្រង់ (សម្គាល់) ភិក្ខុនោះថា ជាអ្នកចូលទៅខាងក្នុងហើយ។ នេះជាអត្ថ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយ មហាតណ្ហាសង្ខយសូត្រ ចប់ហើយ។

၉. မဟာအဿပုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការអធិប្បាយ មហាអស្សបុរសូត្រ

၄၁၅. ဧဝံ [Pg.212] မေ သုတန္တိ မဟာအဿပုရသုတ္တံ. တတ္ထ အင်္ဂေသူတိ အင်္ဂါ နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ, တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှီသဒ္ဒေန ‘‘အင်္ဂါ’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ အင်္ဂေသု ဇနပဒေ. အဿပုရံ နာမ အင်္ဂါနံ နိဂမောတိ အဿပုရန္တိ နဂရနာမေန လဒ္ဓဝေါဟာရော အင်္ဂါနံ ဇနပဒဿ ဧကော နိဂမော, တံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ‘‘သမဏာ သမဏာတိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဇနော သဉ္ဇာနာတီ’’တိအာဒိဝစနမဝေါစ.

៤១៥. សូត្រមានពាក្យថា evaṃ me sutaṃ ជាដើម ឈ្មោះថា មហាអស្សបុរសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា aṅgesu សេចក្តីថា ពួកជនបទរាជកុមារ ឈ្មោះថា អង្គៈ ដែនដីតែមួយដែលជាទីលំនៅរបស់ពួកកុមារទាំងនោះ ក៏ហៅថា «អង្គៈ» ដែរ ដោយអំណាចនៃរុឡ្ហីសព្ទ (ពាក្យដែលនិយមហៅ) គឺក្នុងដែនអង្គៈនោះ។ ពាក្យថា assapuraṃ nāma aṅgānaṃ nigamo សេចក្តីថា និគមមួយរបស់ដែនអង្គៈ ដែលបានឈ្មោះតាមឈ្មោះទីក្រុងថា អស្សបុរៈ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវនិគមនោះឲ្យជាគោចរគ្រាម ហើយគង់នៅ។ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា bhagavā etadavoca សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់នូវពាក្យមានជាអាទិថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជនទាំងឡាយតែងស្គាល់អ្នកទាំងឡាយថា សមណៈៗ...» ដូច្នេះ។

ကသ္မာ ပန ဧဝံ အဝေါစာတိ. တသ္မိံ ကိရ နိဂမေ မနုဿာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဗုဒ္ဓမာမကာ ဓမ္မမာမကာ သံဃမာမကာ, တဒဟုပဗ္ဗဇိတသာမဏေရမ္ပိ ဝဿသတိကတ္ထေရသဒိသံ ကတွာ ပသံသန္တိ; ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဘိက္ခုသံဃံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တံ ဒိသွာ ဗီဇနင်္ဂလာဒီနိ ဂဟေတွာ ခေတ္တံ ဂစ္ဆန္တာပိ, ဖရသုအာဒီနိ ဂဟေတွာ အရညံ ပဝိသန္တာပိ တာနိ ဥပကရဏာနိ နိက္ခိပိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ နိသီဒနဋ္ဌာနံ အာသနသာလံ ဝါ မဏ္ဍပံ ဝါ ရုက္ခမူလံ ဝါ သမ္မဇ္ဇိတွာ အာသနာနိ ပညပေတွာ အရဇပါနီယံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဒတွာ ကတဘတ္တကိစ္စံ ဘိက္ခုသံဃံ ဥယျောဇေတွာ တတော တာနိ ဥပကရဏာနိ အာဒါယ ခေတ္တံ ဝါ အရညံ ဝါ ဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မာနိ ကရောန္တိ, ကမ္မန္တဋ္ဌာနေပိ နေသံ အညာ ကထာ နာမ နတ္ထိ. စတ္တာရော မဂ္ဂဋ္ဌာ စတ္တာရော ဖလဋ္ဌာတိ အဋ္ဌ ပုဂ္ဂလာ အရိယသံဃော နာမ; တေ ‘‘ဧဝရူပေန သီလေန, ဧဝရူပေန အာစာရေန, ဧဝရူပါယ ပဋိပတ္တိယာ သမန္နာဂတာ လဇ္ဇိနော ပေသလာ ဥဠာရဂုဏာ’’တိ ဘိက္ခုသံဃဿေဝ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တိ. ကမ္မန္တဋ္ဌာနတော အာဂန္တွာ ဘုတ္တသာယမာသာ ဃရဒွါရေ နိသိန္နာပိ, သယနိဃရံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နာပိ ဘိက္ခုသံဃဿေဝ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တိ. ဘဂဝါ တေသံ မနုဿာနံ နိပစ္စကာရံ ဒိသွာ ဘိက္ခုသံဃံ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနေ နိယောဇေတွာ ဧတဒဝေါစ.

សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះ? ឆ្លើយថា ឮថា ពួកមនុស្សក្នុងនិគមនោះ ជាអ្នកមានសទ្ធា ជ្រះថ្លា ជាអ្នករាប់អានព្រះពុទ្ធ រាប់អានព្រះធម៌ រាប់អានព្រះសង្ឃ សូម្បីតែសាមណេរដែលទើបនឹងបួសក្នុងថ្ងៃនោះ ក៏ពួកគាត់ធ្វើការកោតក្រែងសរសើរ ដូចជាព្រះថេរៈដែលមានវស្សាមួយរយដែរ។ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ កាលបើឃើញភិក្ខុសង្ឃចូលទៅកាន់ចង្ហាន់បិណ្ឌបាត សូម្បីតែពួកគាត់កំពុងកាន់ពូជ និងនង្គ័លជាដើមទៅកាន់ស្រែក្តី កំពុងកាន់ពូថៅជាដើមចូលទៅកាន់ព្រៃក្តី ក៏តែងដាក់ចុះនូវឧបករណ៍ទាំងនោះ ហើយបោសសម្អាតនូវសាលាឆទានក្តី មណ្ឌបក្តី គល់ឈើក្តី ដែលជាទីគង់របស់ភិក្ខុសង្ឃ រៀបចំអាសនៈ ដាក់ទឹកឆាន់ដែលគ្មានធូលី និមន្តភិក្ខុសង្ឃឲ្យគង់ រួចប្រគេនយាគូ និងខាទនីយភោជនីយាហារជាដើម កាលបើភិក្ខុសង្ឃធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏ជូនដំណើរភិក្ខុសង្ឃទៅវិញ បន្ទាប់មកទើបកាន់យកនូវឧបករណ៍ទាំងនោះ ទៅកាន់ស្រែ ឬព្រៃ ដើម្បីធ្វើការងាររបស់ខ្លួន សូម្បីតែនៅក្នុងកន្លែងធ្វើការងាររបស់ពួកគាត់ ក៏គ្មានពាក្យសម្តីដទៃ (ក្រៅពីគុណព្រះរតនត្រ័យ) ឡើយ។ ពួកគាត់តែងតែពោលសរសើរគុណរបស់ភិក្ខុសង្ឃប៉ុណ្ណោះថា «ព្រះអរិយសង្ឃ គឺបុគ្គល ៨ ពួក មានអ្នកតាំងនៅក្នុងមគ្គ ៤ និងអ្នកតាំងនៅក្នុងផល ៤ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីលយ៉ាងនេះ ដោយអាចារៈយ៉ាងនេះ ដោយបដិបទទាយ៉ាងនេះ ជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាប មានសីលជាទីស្រឡាញ់ និងប្រកបដោយគុណដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់»។ លុះត្រឡប់មកពីកន្លែងធ្វើការងារវិញ បរិភោគអាហារពេលល្ងាចរួចហើយ សូម្បីតែអង្គុយនៅមាត់ទ្វារផ្ទះក្តី ចូលទៅដេកក្នុងបន្ទប់ក្តី ក៏នៅតែពោលសរសើរគុណរបស់ភិក្ខុសង្ឃប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញនូវសេចក្តីគោរពឱនលំទោនរបស់មនុស្សទាំងនោះ ហើយទ្រង់ចង់ដឹកនាំភិក្ខុសង្ឃឲ្យតបស្នងនូវការบូជាចង្ហាន់បិណ្ឌបាតនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។

ယေ ဓမ္မာ သမဏကရဏာ စ ဗြာဟ္မဏကရဏာ စာတိ ယေ ဓမ္မာ သမာဒါယ ပရိပူရိတာ သမိတပါပသမဏဉ္စ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏဉ္စ ကရောန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏဿ သမဏိယာနိ သမဏကရဏီယာနိ[Pg.213]. ကတမာနိ တီဏိ? အဓိသီလသိက္ခာသမာဒါနံ, အဓိစိတ္တသိက္ခာသမာဒါနံ, အဓိပညာသိက္ခာသမာဒါန’’န္တိ (အ. နိ. ၃.၈၂) ဧတ္ထ ပန သမဏေန ကတ္တဗ္ဗဓမ္မာ ဝုတ္တာ. တေပိ စ သမဏကရဏာ ဟောန္တိယေဝ. ဣဓ ပန ဟိရောတ္တပ္ပာဒိဝသေန ဒေသနာ ဝိတ္ထာရိတာ. ဧဝံ နော အယံ အမှာကန္တိ ဧတ္ထ နောတိ နိပါတမတ္တံ. ဧဝံ အယံ အမှာကန္တိ အတ္ထော. မဟပ္ဖလာ မဟာနိသံသာတိ ဥဘယမ္ပိ အတ္ထတော ဧကမေဝ. အဝဉ္ဈာတိ အမောဃာ. သဖလာတိ အယံ တဿေဝ အတ္ထော. ယဿာ ဟိ ဖလံ နတ္ထိ, သာ ဝဉ္ဈာ နာမ ဟောတိ. သဥဒြယာတိ သဝဍ္ဎိ, ဣဒံ သဖလတာယ ဝေဝစနံ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ တုမှေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗံ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမိနာ ဧတ္တကေန ဌာနေန ဟိရောတ္တပ္ပာဒီနံ ဓမ္မာနံ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. ကသ္မာ? ဝစနပထပစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ. သစေ ဟိ ကောစိ အစိရပဗ္ဗဇိတော ဗာလဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘‘ဘဂဝါ ဟိရောတ္တပ္ပာဒိဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တထာတိ ဝဒတိ, ကော နု ခေါ တေသံ သမာဒါယ ဝတ္တနေ အာနိသံသော’’တိ? တဿ ဝစနပထပစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ. အယဉ္စ အာနိသံသော, ဣမေ ဟိ ဓမ္မာ သမာဒါယ ပရိပူရိတာ သမိတပါပသမဏံ နာမ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏံ နာမ ကရောန္တိ, စတုပစ္စယလာဘံ ဥပ္ပာဒေန္တိ, ပစ္စယဒါယကာနံ မဟပ္ဖလတံ သမ္ပာဒေန္တိ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ အဝဉ္ဈံ သဖလံ သဥဒြယံ ကရောန္တီတိ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပန ဝဏ္ဏကထာ သတိပဋ္ဌာနေ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

«យេ ធម្មា សមណករណា ច ព្រាហ្មណករណា ច» សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលបុគ្គលសមាទានបំពេញហើយ តែងធ្វើឱ្យជាសមណៈ ព្រោះមានបាបរំងាប់ហើយផង ធ្វើឱ្យជាព្រាហ្មណ៍ ព្រោះមានបាបបន្សាត់ចេញហើយផង។ ប៉ុន្តែក្នុងបាលីថា «តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, សមណស្ស សមណិយានិ សមណករណីយានិ។ កតមានិ តីណិ? អធិសីលសិក្ខាសមាទានំ, អធិចិត្តសិក្ខាសមាទានំ, អធិប្បញ្ញាសិក្ខាសមាទានំ» នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងធម៌ដែលសមណៈគប្បីធ្វើ។ ធម៌ទាំង ៣ នោះ ក៏ជាធម៌ធ្វើឱ្យជាសមណៈដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាអស្សបុរសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងពង្រីកសេចក្តីដោយអំណាចនៃហិរិ និងឱត្តប្បៈជាដើម។ បទថា «ឯវំ នោ អយំ អម្ហាកំ» ក្នុងបទនោះ បទថា «នោ» គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីថា «អយំ អម្ហាកំ ឯវំ» (សេចក្តីបដិបត្តិនេះ របស់ពួកយើង យ៉ាងនេះ)។ បទទាំងពីរគឺ «មហប្ផលា មហានិសំសា» មានសេចក្តីដូចគ្នាតែមួយដោយអត្ថ។ បទថា «អវញ្ឈា» ប្រែថា មិនសូន្យទទេ (មិនឥតផល)។ បទថា «សផឡា» នេះជាអត្ថនៃបទ «អវញ្ឈា» នោះឯង។ ព្រោះថា ធម៌ណាគ្មានផល ធម៌នោះឈ្មោះថា វញ្ឈា (អាសាបង់)។ បទថា «សឧទ្រយា» ប្រែថា ប្រកបដោយសេចក្តីចម្រើន នេះជាវេវចនៈនៃបទ «សផឡា»។ បទថា «ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្វំ» សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយគប្បីសិក្សាយ៉ាងនេះឯង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងសរសើរគុណនៃធម៌ទាំងឡាយមានហិរិ និងឱត្តប្បៈជាដើម ដោយពាក្យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ព្រោះហេតុអ្វី? ដើម្បីកាត់ផ្តាច់នូវពាក្យសម្តី (របស់ភិក្ខុដទៃ)។ ព្រោះថា ប្រសិនបើភិក្ខុពាលដែលបួសថ្មី និយាយយ៉ាងនេះថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា អ្នកទាំងឡាយចូរសមាទានបដិបត្តិនូវធម៌មានហិរិ និងឱត្តប្បៈជាដើមចុះ ចុះអានិសង្សក្នុងការសមាទានបដិបត្តិនូវធម៌ទាំងនោះ តើដូចម្តេច?» ដូច្នេះ ដើម្បីកាត់ផ្តាច់នូវពាក្យសម្តីរបស់ភិក្ខុនោះ (ព្រះអង្គទើបទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះ)។ ម្យ៉ាងទៀត នេះជាអានិសង្ស គឺធម៌ទាំងឡាយនេះ ដែលបុគ្គលសមាទានបំពេញហើយ តែងធ្វើឱ្យជាសមណៈពិតប្រាកដ ព្រោះមានបាបរំងាប់ហើយ ធ្វើឱ្យជាព្រាហ្មណ៍ពិតប្រាកដ ព្រោះមានបាបបន្សាត់ចេញហើយ ញ៉ាំងការបាននូវបច្ច័យ ៤ ឱ្យកើតឡើង ញ៉ាំងភាពមានផលច្រើនឱ្យសម្រេចដល់ទាយកអ្នកប្រគល់បច្ច័យ ធ្វើការបួសមិនឱ្យសូន្យទទេ ឱ្យមានផល ឱ្យមានសេចក្តីចម្រើន ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបទ្រង់សម្តែងសរសើរគុណ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ។ ចំណែកឯសេចក្តីអធិប្បាយដោយពិស្តារ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រ។

၄၁၆. ဟိရောတ္တပ္ပေနာတိ ‘‘ယံ ဟိရီယတိ ဟိရီယိတဗ္ဗေန, ဩတ္တပ္ပတိ ဩတ္တပ္ပိတဗ္ဗေနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၃၁) ဧဝံ ဝိတ္ထာရိတာယ ဟိရိယာ စေဝ ဩတ္တပ္ပေန စ. အပိစေတ္ထ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဟိရီ, ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ ဩတ္တပ္ပံ. အတ္တာဓိပတေယျာ ဟိရီ, လောကာဓိပတေယျံ ဩတ္တပ္ပံ. လဇ္ဇာသဘာဝသဏ္ဌိတာ ဟိရီ, ဘယသဘာဝသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ, ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ. အပိစ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ လောကံ ပါလနတော လောကပါလဓမ္မာ နာမာတိ ကထိတာ. ယထာဟ – ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တိ. ကတမေ ဒွေ? ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တိ. ဣမေ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ န ပါလေယျုံ, နယိဓ ပညာယေထ, ‘မာတာ’တိ ဝါ, ‘မာတုစ္ဆာ’တိ ဝါ, ‘မာတုလာနီ’တိ ဝါ, ‘အာစရိယဘရိယာ’တိ ဝါ, ‘ဂရူနံ ဒါရာ’တိ ဝါ, သမ္ဘေဒံ [Pg.214] လောကော အဂမိဿ, ယထာ အဇေဠကာ ကုက္ကုဋသူကရာ သောဏသိင်္ဂါလာ’’တိ (အ. နိ. ၂.၉). ဣမေယေဝ ဇာတကေ ‘‘ဒေဝဓမ္မာ’’တိ ကထိတာ. ယထာဟ –

៤១៦. បទថា «ហិរោត្តប្បេន» សេចក្តីថា ដោយហិរិ និងឱត្តប្បៈ ដែលទ្រង់សម្តែងពង្រីកយ៉ាងនេះថា «សភាវៈណាដែលខ្មាស ចំពោះអ្វីដែលគួរខ្មាស សភាវៈណាដែលខ្លាច ចំពោះអ្វីដែលគួរខ្លាច»។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ ហិរិ មានការតាំងឡើងក្នុងខាងក្នុងជាហេតុ ឱត្តប្បៈ មានការតាំងឡើងក្នុងខាងក្រៅជាហេតុ។ ហិរិ មានខ្លួនជាធំ ឱត្តប្បៈ មានលោកជាធំ។ ហិរិ តាំងនៅក្នុងសភាវៈខ្មាស ឱត្តប្បៈ តាំងនៅក្នុងសភាវៈខ្លាច (ខ្លាចភ័យក្នុងអបាយ និងវដ្តសង្សារ)។ ចំណែកឯសេចក្តីអធិប្បាយដោយពិស្តារនៃធម៌ទាំងពីរនេះ ត្រូវបានពោលទុកដោយគ្រប់ប្រការក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ទាំងពីរនេះ ឈ្មោះថា «លោកបាលធម៌» (ធម៌រក្សាលោក) ព្រោះរក្សានូវលោក។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌សទាំងឡាយ ២ យ៉ាងនេះ តែងរក្សាលោក។ ២ យ៉ាង តើដូចម្តេច? គឺហិរិ ១ ឱត្តប្បៈ ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌សទាំង ២ យ៉ាងនេះឯង តែងរក្សាលោក។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើធម៌សទាំង ២ យ៉ាងនេះ មិនរក្សាលោកទេ ក្នុងលោកនេះ ក៏មិនគប្បីប្រាកដសន្មតថា 'ម្តាយ' ក្តី 'ម្តាយមីង' ក្តី 'ម្តាយធំ' ក្តី 'ភរិយារបស់អាចារ្យ' ក្តី 'ភរិយារបស់លោកអ្នកគួរគោរព' ក្តី ឡើយ លោកក៏នឹងដល់នូវការច្របូកច្របល់គ្នា ដូចជាពពែ ចៀម មាន់ ជ្រូក ឆ្កែ និងឆ្កែព្រៃ»។ ធម៌ទាំងពីរនេះឯង ក្នុងជាតក ព្រះអង្គទ្រង់ហៅថា «ទេវធម៌»។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា៖

‘‘ဟိရိဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နာ, သုက္ကဓမ္မသမာဟိတာ;

သန္တော သပ္ပုရိသာ လောကေ, ဒေဝဓမ္မာတိ ဝုစ္စရေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၆);

«សប្បុរសទាំងឡាយក្នុងលោក ដែលជាអ្នកស្ងប់រំងាប់ ប្រកបដោយហិរិ និងឱត្តប្បៈ តាំងនៅមាំក្នុងធម៌ស លោកហៅថា អ្នកប្រកបដោយទេវធម៌។»

မဟာစုန္ဒတ္ထေရဿ ပန ကိလေသသလ္လေခနပဋိပဒါတိ ကတွာ ဒဿိတာ. ယထာဟ – ‘‘ပရေ အဟိရိကာ ဘဝိဿန္တိ, မယမေတ္ထ ဟိရိမနာ ဘဝိဿာမာတိ သလ္လေခေါ ကရဏီယော. ပရေ အနောတ္တာပီ ဘဝိဿန္တိ, မယမေတ္ထ ဩတ္တာပီ ဘဝိဿာမာတိ သလ္လေခေါ ကရဏီယော’’တိ (မ. နိ. ၁.၈၃). ဣမေဝ မဟာကဿပတ္ထေရဿ ဩဝါဒူပသမ္ပဒါတိ ကတွာ ဒဿိတာ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘တသ္မာ တိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ, တိဗ္ဗံ မေ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝိဿတိ ထေရေသု နဝေသု မဇ္ဈိမေသူတိ. ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄). ဣဓ ပနေတေ သမဏဓမ္မာ နာမာတိ ဒဿိတာ.

ចំណែកឯចំពោះព្រះមហាចុន្ទត្ថេរ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងបង្ហាញធម៌ទាំងនេះ ដោយធ្វើជា «កិលេសសល្លេខបដិបទា» (សេចក្តីបដិបត្តិដើម្បីខាត់បង់កិលេស)។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «បុគ្គលដទៃនឹងទៅជាអ្នកមិនមានសេចក្តីខ្មាសបាប ពួកយើងក្នុងសាសនានេះ នឹងទៅជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាបវិញ ការខាត់បង់កិលេស គប្បីធ្វើ (យ៉ាងនេះ)។ បុគ្គលដទៃនឹងទៅជាអ្នកមិនមានសេចក្តីខ្លាចបាប ពួកយើងក្នុងសាសនានេះ នឹងទៅជាអ្នកមានសេចក្តីខ្លាចបាបវិញ ការខាត់បង់កិលេស គប្បីធ្វើ (យ៉ាងនេះ)»។ ធម៌ទាំងពីរនេះឯង ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងបង្ហាញចំពោះព្រះមហាកស្សបត្ថេរ ដោយធ្វើជា «ឱវាទូបសម្បទា» (ការបួសដោយទទួលឱវាទ)។ ព្រោះពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយថា «ម្នាលកស្សបៈ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងសាសនានេះ អ្នកគប្បីសិក្សាយ៉ាងនេះថា ហិរិ និងឱត្តប្បៈដ៏ខ្លាំងក្លា នឹងតាំងឡើងខ្ជាប់ខ្ជួនដល់យើង ក្នុងព្រះថេរៈទាំងឡាយ ក្នុងភិក្ខុថ្មីទាំងឡាយ ក្នុងភិក្ខុកណ្តាលទាំងឡាយ។ ម្នាលកស្សបៈ អ្នកគប្បីសិក្សាយ៉ាងនេះឯង»។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាអស្សបុរសូត្រនេះ ធម៌ទាំងនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងបង្ហាញថាជា «សមណធម៌»។

ယသ္မာ ပန ဧတ္တာဝတာ သာမညတ္ထော မတ္ထကံ ပတ္တော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ အပရေပိ သမဏကရဏဓမ္မေ ဒဿေတုံ သိယာ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, တုမှာကန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာမညတ္ထောတိ သံယုတ္တကေ တာဝ, ‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သာမညံ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. သေယျထိဒံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သာမညံ. ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, သာမညတ္ထော? ယော, ဘိက္ခဝေ, ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယော, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သာမညတ္ထော’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၆) မဂ္ဂေါ ‘‘သာမည’’န္တိ, ဖလနိဗ္ဗာနာနိ ‘‘သာမညတ္ထော’’တိ ဝုတ္တာနိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ မဂ္ဂမ္ပိ ဖလမ္ပိ ဧကတော ကတွာ သာမညတ္ထော ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာရောစယာမီတိ ကထေမိ. ပဋိဝေဒယာမီတိ ဇာနာပေမိ.

ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ផលនៃความเป็นភិក្ខុ (សាមញ្ញត្ថៈ) មិនទាន់ដល់នូវកំពូលឡើយ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវធម៌ដែលធ្វើឱ្យជាសមណៈដទៃទៀត ព្រះអង្គទើបទ្រង់សម្តែងពាក្យមានដើមថា «សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ»។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «សាមញ្ញត្ថោ» ក្នុងសំយុត្តនិកាយជាដំបូង ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសាមញ្ញៈ តើដូចម្តេច? គឺអរិយមគ្គប្រកបដោយអង្គ ៨ នេះឯង។ សេចក្តីគឺ សម្មាទិដ្ឋិ... សម្មាសមាធិ នេះហៅថា សាមញ្ញៈ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសាមញ្ញត្ថៈ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការអស់ទៅនៃរាគៈ ការអស់ទៅនៃទោសៈ ការអស់ទៅនៃមោហៈ នេះហៅថា សាមញ្ញត្ថៈ» ដូច្នេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហៅមគ្គថា «សាមញ្ញៈ» ហៅផល និងនិព្វានថា «សាមញ្ញត្ថៈ»។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គទ្រង់រួមទាំងមគ្គ និងផលចូលគ្នាតែមួយ ហើយហៅថា «សាមញ្ញត្ថៈ»។ បទថា «អរោចយាមិ» ប្រែថា តថាគតប្រាប់។ បទថា «បដិវេទយាមិ» ប្រែថា តថាគតឱ្យដឹងច្បាស់។

၄၁၇. ပရိသုဒ္ဓေါ နော ကာယသမာစာရောတိ ဧတ္ထ ကာယသမာစာရော ပရိသုဒ္ဓေါ အပရိသုဒ္ဓေါတိ ဒုဝိဓော. ယော ဟိ ဘိက္ခု ပါဏံ ဟနတိ အဒိန္နံ အာဒိယတိ, ကာမေသု မိစ္ဆာ စရတိ, တဿ ကာယသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ, အယံ ပန ကမ္မပထဝသေနေဝ ဝါရိတော. ယော ပန ပါဏိနာ ဝါ လေဍ္ဍုနာ [Pg.215] ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထေန ဝါ ပရံ ပေါထေတိ ဝိဟေဌေတိ, တဿ ကာယသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ, အယမ္ပိ သိက္ခာပဒဗဒ္ဓေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဥဘယမ္ပေတံ အကထေတွာ ပရမသလ္လေခေါ နာမ ကထိတော. ယော ဟိ ဘိက္ခု ပါနီယဃဋေ ဝါ ပါနီယံ ပိဝန္တာနံ, ပတ္တေ ဝါ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တာနံ ကာကာနံ နိဝါရဏဝသေန ဟတ္ထံ ဝါ ဒဏ္ဍံ ဝါ လေဍ္ဍုံ ဝါ ဥဂ္ဂိရတိ, တဿ ကာယသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ. ဝိပရီတော ပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. ဥတ္တာနောတိ ဥဂ္ဂတော ပါကဋော. ဝိဝဋောတိ အနာဝဋော အသဉ္ဆန္နော. ဥဘယေနာပိ ပရိသုဒ္ဓတံယေဝ ဒီပေတိ. န စ ဆိဒ္ဒဝါတိ သဒါ ဧကသဒိသော အန္တရန္တရေ ဆိဒ္ဒရဟိတော. သံဝုတောတိ ကိလေသာနံ ဒွါရ ပိဒဟနေန ပိဒဟိတော, န ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒနတ္ထာယ.

៤១៧. បទថា «បរិសុទ្ធោ នោ កាយសមាចារោ» ក្នុងបទនោះ កាយសមាចារ មាន ២ យ៉ាងគឺ កាយសមាចារស្អាតបរិសុទ្ធ និងកាយសមាចារមិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ ភិក្ខុណា សម្លាប់សត្វ កាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យ ប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ កាយសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ កាយសមាចារនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃកម្មបថប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណា វាយដំ ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដល់បុគ្គលដទៃ ដោយដៃក្តី ដោយដុំដីក្តី ដោយដំបងក្តី ដោយគ្រឿងសស្ត្រាក្តី កាយសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ កាយសមាចារនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃសិក្ខាបទប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គមិនទ្រង់សម្តែងនូវកាយសមាចារទាំងពីរយ៉ាងនោះឡើយ តែទ្រង់សម្តែងនូវ «បរមសល្លេខៈ» (ការខាត់បង់កិលេសយ៉ាងក្រៃលែង)។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា លើកដៃក្តី លើកដំបងក្តី លើកដុំដីក្តី ដើម្បីដេញហ្វូងក្អែកដែលផឹកទឹកក្នុងក្អមទឹក ឬស៊ីបាយក្នុងបាត្រ កាយសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ កាយសមាចារដែលផ្ទុយពីនោះ ឈ្មោះថា ស្អាតបរិសុទ្ធ។ បទថា «ឧត្តានោ» ប្រែថា បើកចំហ។ បទថា «វិវដោ» ប្រែថា មិនបិទបាំង មិនគ្របដណ្តប់。 បទទាំងពីរនេះ តែងញ៉ាំងភាពស្អាតបរិសុទ្ធឱ្យប្រាកដច្បាស់។ បទថា «ន ច ឆិទ្ទវា» សេចក្តីថា មានសភាពស្មើគ្នានិរន្តរ៍ គ្មានចន្លោះដាច់ដោចក្នុងចន្លោះៗឡើយ។ បទថា «សំវុតោ» សេចក្តីថា បិទជិតដោយការបិទទ្វារនៃកិលេសទាំងឡាយ មិនមែនបិទដើម្បីលាក់បាំងទោសកំហុសឡើយ។

၄၁၈. ဝစီသမာစာရေပိ ယော ဘိက္ခု မုသာ ဝဒတိ, ပိသုဏံ ကထေတိ, ဖရုသံ ဘာသတိ, သမ္ဖံ ပလပတိ, တဿ ဝစီသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. အယံ ပန ကမ္မပထဝသေန ဝါရိတော. ယော ပန ဂဟပတိကာတိ ဝါ ဒါသာတိ ဝါ ပေဿာတိ ဝါ အာဒီဟိ ခုံသေန္တော ဝဒတိ, တဿ ဝစီသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. အယံ ပန သိက္ခာပဒဗဒ္ဓေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဥဘယမ္ပေတံ အကထေတွာ ပရမသလ္လေခေါ နာမ ကထိတော. ယော ဟိ ဘိက္ခု ဒဟရေန ဝါ သာမဏေရေန ဝါ, ‘‘ကစ္စိ, ဘန္တေ, အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယံ ပဿထာ’’တိ ဝုတ္တေ, သမ္ဗဟုလာ, အာဝုသော, ဘိက္ခုဘိက္ခုနိယော ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဝိစဒိံသု, ဥပဇ္ဈာယော တေ ဝိက္ကာယိကသာကဘဏ္ဍိကံ ဥက္ခိပိတွာ ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဟသာဓိပ္ပာယောပိ ဧဝရူပံ ကထံ ကထေတိ, တဿ ဝစီသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ. ဝိပရီတော ပရိသုဒ္ဓေါ နာမ.

៤១៨. ទោះបីក្នុងវចីសមាចារក៏ដោយ ភិក្ខុណា និយាយកុហក និយាយញុះញង់ និយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក និយាយពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍ វចីសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ វចីសមាចារនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃកម្មបថ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណា និយាយបង្អាប់បង្អោនគេថា «នែអាគហបតី» ក្តី «នែអាខ្ញុំកំដរ» ក្តី «នែអាអ្នកបម្រើ» ក្តី ជាដើម វចីសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ វចីសមាចារនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃសិក្ខាបទប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គមិនទ្រង់សម្តែងនូវវចីសមាចារទាំងពីរយ៉ាងនោះឡើយ តែទ្រង់សម្តែងនូវ «បរមសល្លេខៈ»។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា កាលដែលភិក្ខុខ្ចី ឬសាមណេរ សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ពួកខ្ញុំករុណា ទៅណា លោកម្ចាស់បានឃើញខ្លះទេ?» ក៏និយាយដោយបំណងចង់សើចលេងថា «ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុ និងភិក្ខុនីជាច្រើនកំពុងឈ្លោះប្រកែកគ្នាក្នុងទីកន្លែងមួយ ឧបជ្ឈាយ៍របស់អ្នកប្រហែលជាលីបង្វេចបន្លែសម្រាប់លក់ដើរទៅបាត់ហើយ» ដូច្នេះជាដើម វចីសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ វចីសមាចារដែលផ្ទុយពីនោះ ឈ្មោះថា ស្អាតបរិសុទ្ធ។

၄၁၉. မနောသမာစာရေ ယော ဘိက္ခု အဘိဇ္ဈာလု ဗျာပန္နစိတ္တော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ, တဿ မနောသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. အယံ ပန ကမ္မပထဝသေနေဝ ဝါရိတော. ယော ပန ဥပနိက္ခိတ္တံ ဇာတရူပရဇတံ သာဒိယတိ, တဿ မနောသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. အယမ္ပိ သိက္ခာပဒဗဒ္ဓေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဥဘယမ္ပေတံ အကထေတွာ ပရမသလ္လေခေါ နာမ ကထိတော. ယော ပန ဘိက္ခု ကာမဝိတက္ကံ ဝါ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ [Pg.216] ဝါ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါ ဝိတက္ကေတိ, တဿ မနောသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ. ဝိပရီတော ပရိသုဒ္ဓေါ နာမ.

៤១៩. ក្នុងមនោសមាចារ ភិក្ខុណា ជាអ្នកសម្លឹងរំពៃចង់បានទ្រព្យគេ មានចិត្តព្យាបាទ មានមិច្ឆាទិដ្ឋិ មនោសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ មនោសមាចារនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃកម្មបថប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណា ត្រេកអរនឹងមាសនិងប្រាក់ដែលគេដាក់ទុកជិតខ្លួន មនោសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ មនោសមាចារនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃសិក្ខាបទប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គមិនទ្រង់សម្តែងនូវមនោសមាចារទាំងពីរយ៉ាងនោះឡើយ តែទ្រង់សម្តែងនូវ «បរមសល្លេខៈ»។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា ត្រិះរិះនូវកាមវិតក្កក្តី ព្យាបាទវិតក្កក្តី វិហិង្សាវិតក្កក្តី មនោសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ មនោសមាចារដែលផ្ទុយពីនោះ ឈ្មោះថា ស្អាតបរិសុទ្ធ។

၄၂၀. အာဇီဝသ္မိံ ယော ဘိက္ခု အာဇီဝဟေတု ဝေဇ္ဇကမ္မံ ပဟိဏဂမနံ ဂဏ္ဍဖာလနံ ကရောတိ, အရုမက္ခနံ ဒေတိ, တေလံ ပစတီတိ ဧကဝီသတိအနေသနာဝသေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. ယော ဝါ ပန ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, တဿ အာဇီဝေါ အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. အယံ ပန သိက္ခာပဒဗဒ္ဓေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဥဘယမ္ပေတံ အကထေတွာ ပရမသလ္လေခေါ နာမ ကထိတော. ယော ဟိ ဘိက္ခု သပ္ပိနဝနီတတေလမဓုဖာဏိတာဒီနိ လဘိတွာ, ‘‘သွေ ဝါ ပုနဒိဝသေ ဝါ ဘဝိဿတီ’’တိ သန္နိဓိကာရကံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ယော ဝါ ပန နိမ္ဗင်္ကုရာဒီနိ ဒိသွာ သာမဏေရေ ဝဒတိ – ‘‘အံင်္ကုရေ ခါဒထာ’’တိ, သာမဏေရာ ထေရော ခါဒိတုကာမောတိ ကပ္ပိယံ ကတွာ ဒေန္တိ, ဒဟရေ ပန သာမဏေရေ ဝါ ပါနီယံ ပိဝထ, အာဝုသောတိ ဝဒတိ, တေ ထေရော ပါနီယံ ပိဝိတုကာမောတိ ပါနီယသင်္ခံ ဓောဝိတွာ ဒေန္တိ, တမ္ပိ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အာဇီဝေါ အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတိ. ဝိပရီတော ပရိသုဒ္ဓေါ နာမ.

៤២០. ក្នុងអាជីវៈ ភិក្ខុណា ចិញ្ចឹមជីវិតដោយអំណាចនៃអនេសនៈ ២១ យ៉ាង មានការធ្វើពេទ្យ ការដើរនាំសារ ការវះបូស ការលាបថ្នាំដំបៅ ការដាំប្រេង ជាដើម។ ឬភិក្ខុណា សុំគេមកឆាន់ អាជីវៈរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ អាជីវៈនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃសិក្ខាបទប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គមិនទ្រង់សម្តែងនូវអាជីវៈទាំងពីរយ៉ាងនោះឡើយ តែទ្រង់សម្តែងនូវ «បរមសល្លេខៈ»។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា បាននូវទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់ ប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ ជាដើម ហើយធ្វើការសន្សំទុកឆាន់ ដោយគិតថា «នឹងមានប្រយោជន៍សម្រាប់ថ្ងៃស្អែក ឬថ្ងៃបន្ទាប់» ដូច្នេះក្តី ឬភិក្ខុណា ឃើញត្រួយស្តៅជាដើម ហើយនិយាយទៅកាន់សាមណេរទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោ អ្នកទាំងឡាយស៊ីត្រួយស្តៅដែរឬ?» សាមណេរទាំងឡាយដឹងថា «ព្រះថេរៈចង់ឆាន់» ក៏ធ្វើឱ្យជាកប្បិយៈ ហើយប្រគល់ថ្វាយ ដូច្នេះក្តី ម្យ៉ាងទៀត និយាយទៅកាន់ភិក្ខុខ្ចី ឬសាមណេរទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោ អ្នកទាំងឡាយផឹកទឹកដែរឬ?» ភិក្ខុ និងសាមណេរទាំងនោះដឹងថា «ព្រះថេរៈចង់ឆាន់ទឹក» ក៏លាងសំបកខ្យងសម្រាប់ផឹកទឹក ហើយប្រគល់ថ្វាយ ដូច្នេះក្តី កាលបើភិក្ខុនោះឆាន់នូវរបស់ទាំងនោះ អាជីវៈរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធឡើយ។ អាជីវៈដែលផ្ទុយពីនោះ ឈ្មោះថា ស្អាតបរិសុទ្ធ។

၄၂၂. မတ္တညူတိ ပရိယေသနပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂေသု မတ္တညူ, ယုတ္တညူ, ပမာဏညူ.

៤២២. បទថា «មត្តញ្ញូ» សេចក្តីថា ជាអ្នកដឹងប្រមាណ ដឹងការសមគួរ ដឹងកម្រិត ក្នុងការស្វែងរក ការទទួល និងការប្រើប្រាស់។

၄၂၃. ဇာဂရိယမနုယုတ္တာတိ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဧကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ နိဒ္ဒါယ ဩကာသံ ဒတွာ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေ ဇာဂရိယမှိ ယုတ္တာ ပယုတ္တာ. သီဟသေယျန္တိ ဧတ္ထ ကာမဘောဂိသေယျာ, ပေတသေယျာ, သီဟသေယျာ, တထာဂတသေယျာတိ စတဿော သေယျာ. တတ္ထ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ကာမဘောဂီ သတ္တာ ဝါမေန ပဿေန သေန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၆) အယံ ကာမဘောဂိသေယျာ, တေသု ဟိ ယေဘုယျေန ဒက္ခိဏပဿေန သယာနော နာမ နတ္ထိ.

៤២៣. បទថា «ជាគរិយមនុស្សុត្តា» សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលបែងចែកយប់និងថ្ងៃជា ៦ ភាគ ហើយសម្រាន្តលក់តែ ១ ភាគ បើកឱកាសឱ្យខ្លួនឯង ហើយព្យាយាមប្រឹងប្រែងភ្ញាក់រលឹកក្នុង ៥ ភាគ។ បទថា «សីហសេយ្យំ» ក្នុងបទនោះ ការសម្រាន្តមាន ៤ យ៉ាងគឺ កាមភោគីសេយ្យា បេតសេយ្យា សីហសេយ្យា តថាគតសេយ្យា។ ក្នុងសេយ្យាទាំង ៤ នោះ ការដេកដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយច្រើន សត្វទាំងឡាយអ្នកបរិភោគកាម តែងដេកផ្អៀងទៅខាងឆ្វេង» នេះឈ្មោះថា កាមភោគីសេយ្យា ព្រោះថា ក្នុងចំណោមសត្វទាំងនោះ ដោយច្រើន មិនដែលមានការដេកផ្អៀងទៅខាងស្តាំឡើយ។

‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ပေတာ ဥတ္တာနာ သေန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၆) အယံ ပေတသေယျာ, ပေတာ ဟိ အပ္ပမံသလောဟိတတ္တာ အဋ္ဌိသံဃာတဇဋိတာ ဧကေန ပဿေန သယိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဥတ္တာနာဝ သေန္တိ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយច្រើនពួកប្រេតតែងដេកផ្ងារ» នេះហៅថា បេតសេយ្យា។ ពិតណាស់ ពួកប្រេតទាំងឡាយ ព្រោះតែមានសាច់និងឈាមតិច មានតែសំណុំឆ្អឹងជំពាក់គ្នារុំព័ទ្ធទៅដោយសរសៃ ទើបមិនអាចដេកផ្អៀងទៅខាងណាមួយបាន តែងតែដេកផ្ងារតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។

‘‘ယေဘုယျေန[Pg.217], ဘိက္ခဝေ, သီဟော မိဂရာဇာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ အနုပက္ခိပိတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သေတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၆) အယံ သီဟသေယျာ. တေဇုဿဒတ္တာ ဟိ သီဟော မိဂရာဇာ ဒွေ ပုရိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ပစ္ဆိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌပေတွာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ ပက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒပစ္ဆိမပါဒနင်္ဂုဋ္ဌာနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ ဒွိန္နံ ပုရိမပါဒါနံ မတ္ထကေ သီသံ ဌပေတွာ သယတိ. ဒိဝသမ္ပိ သယိတွာ ပဗုဇ္ဈမာနော န ဥတြာသန္တော ပဗုဇ္ဈတိ. သီသံ ပန ဥက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒါနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတိ. သစေ ကိဉ္စိ ဌာနံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတံ ဟောတိ, ‘‘နယိဒံ တုယှံ ဇာတိယာ, န သူရဘာဝဿ စ အနုရူပ’’န္တိ အနတ္တမနော ဟုတွာ တတ္ထေဝ သယတိ, န ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ. အဝိဇဟိတွာ ဌိတေ ပန ‘‘တုယှံ ဇာတိယာ သူရဘာဝဿ စ အနုရူပမိဒ’’န္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဥဋ္ဌာယ သီဟဝိဇမ္ဘိတံ ဝိဇမ္ဘိတွာ ကေသရဘာရံ ဝိဓုနိတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ. စတုတ္ထဇ္ဈာနသေယျာ ပန တထာဂတသေယျာတိ ဝုစ္စတိ. တာသု ဣဓ သီဟသေယျာ အာဂတာ. အယဉှိ တေဇုဿဒဣရိယာပထတ္တာ ဥတ္တမသေယျာ နာမ. ပါဒေ ပါဒန္တိ ဒက္ခိဏပါဒေ ဝါမပါဒံ. အစ္စာဓာယာတိ အတိအာဓာယ ဤသကံ အတိက္ကမ္မ ဌပေတွာ, ဂေါပ္ဖကေန ဟိ ဂေါပ္ဖကေ, ဇာဏုနာ ဝါ ဇာဏုမှိ သံဃဋ္ဋိယမာနေ အဘိဏှံ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ န ဟောတိ, သေယျာ အဖာသုကာ ဟောတိ. ယထာ ပန န သံဃဋ္ဋေတိ, ဧဝံ အတိက္ကမ္မ ဌပိတေ ဝေဒနာ နုပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, သေယျာ ဖာသုကာ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយច្រើន សីហៈជាស្តេចម្រឹគ តែងដាក់កន្ទុយក្នុងចន្លោះភ្លៅ ហើយដេកដោយចំហៀងខាងស្តាំ» នេះហៅថា សីហសេយ្យា។ ពិតណាស់ ព្រោះសីហៈជាស្តេចម្រឹគមានតេជះច្រើន តែងដាក់ជើងមុខទាំងពីរត្រង់កន្លែងតែមួយ ដាក់ជើងក្រោយទាំងពីរត្រង់កន្លែងតែមួយ ដាក់កន្ទុយក្នុងចន្លោះភ្លៅ កំណត់ចំណាំកន្លែងដែលជើងមុខ ជើងក្រោយ និងកន្ទុយតាំងនៅ ហើយដាក់ក្បាលលើខ្នងជើងមុខទាំងពីរ ទើបដេក។ ទោះបីដេកអស់មួយថ្ងៃពេញ កាលបើភ្ញាក់ឡើង ក៏ភ្ញាក់ឡើងដោយមិនមានសេចក្តីតក់ស្លុតឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សីហៈនោះតែងងើបក្បាលឡើង ហើយកំណត់មើលកន្លែងដែលជើងមុខជាដើមតាំងនៅ។ បើសិនជាអវយវៈណាមួយឃ្លាតចាកកន្លែងដែលដាក់តាំងទុក សីហៈនោះតែងមិនត្រេកអរ ដោយគិតថា «ការណ៍នេះមិនសមគួរដល់ជាតិ និងសេចក្តីក្លាហានរបស់ឯងឡើយ» ហើយក៏ដេកនៅត្រង់កន្លែងនោះដដែល មិនចេញទៅរកចំណីឡើយ។ តែបើអវយវៈទាំងនោះមិនឃ្លាតចាកកន្លែងទេ សីហៈនោះតែងមានចិត្តរីករាយយ៉ាងក្រៃលែង ដោយគិតថា «ការណ៍នេះសមគួរដល់ជាតិ និងសេចក្តីក្លាហានរបស់ឯងហើយ» ក៏ក្រោកឡើង ស្ទុះលាតសន្ធឹងខ្លួនយ៉ាងសីហៈ រលាស់រោមញ៉ាំងកេសរឱ្យញ័ររន្ធត់ ស្រែកស្បថសីហនាទបីដង រួចទើបចេញទៅរកចំណី។ ចំណែកឯការដេកដោយចតុត្ថជ្ឈាន ហៅថា តថាគតសេយ្យា។ ក្នុងបណ្តាការដេកទាំងនោះ សីហសេយ្យានេះឯងដែលមកដល់ក្នុងព្រះសូត្រនេះ។ ព្រោះថា សីហសេយ្យានេះ ឈ្មោះថាជាការដេកដ៏ឧត្តម ព្រោះមានឥរិយាបថប្រកបដោយតេជះដ៏ខ្លាំងក្លា។ ពាក្យថា «pāde pādaṃ» គឺដាក់ជើងឆ្វេងលើជើងស្តាំ។ ពាក្យថា «accādhāya» គឺដាក់កន្លងហួសបន្តិច ព្រោះថាកាលបើឆ្អឹងភ្នែកគោប៉ះនឹងឆ្អឹងភ្នែកគោ ឬឆ្អឹងជង្គង់ប៉ះនឹងឆ្អឹងជង្គង់ វេទនាតែងកើតឡើងរឿយៗ ចិត្តក៏មិននឹងនរជាឯកគ្គតា ការដេកក៏មិនស្រួលឡើយ។ តែបើដាក់កន្លងហួសទៅ មិនឱ្យប៉ះទង្គិចគ្នាឡើយ វេទនាក៏មិនកើតឡើង ចិត្តក៏នឹងនរជាឯកគ្គតា ការដេកក៏មានសេចក្តីសុខស្រួល ហេតុនោះព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។

၄၂၅. အဘိဇ္ဈံ လောကေတိအာဒိ စူဠဟတ္ထိပဒေ ဝိတ္ထာရိတံ.

៤២៥. ពាក្យថា «abhijjhaṃ loke» ជាដើម ត្រូវបានពន្យល់ពិស្តាររួចហើយ ក្នុងចូឡហត្ថិបទោបមសូត្រ។

၄၂၆. ယာ ပနာယံ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေတိ ဥပမာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဣဏံ အာဒါယာတိ ဝဍ္ဎိယာ ဓနံ ဂဟေတွာ. ဗျန္တီ ကရေယျာတိ ဝိဂတန္တာနိ ကရေယျ. ယထာ တေသံ ကာကဏိကမတ္တောပိ ပရိယန္တော နာမ နာဝသိဿတိ, ဧဝံ ကရေယျ, သဗ္ဗသော ပဋိနိယျာတေယျာတိ အတ္ထော. တတောနိဒါနန္တိ အာဏဏျနိဒါနံ. သော ဟိ အဏဏောမှီတိ အာဝဇ္ဇန္တော ဗလဝပါမောဇ္ဇံ လဘတိ, ဗလဝသောမနဿမဓိဂစ္ဆတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘လဘေထ ပါမောဇ္ဇံ, အဓိဂစ္ဆေယျ သောမနဿ’’န္တိ.

៤២៦. សេចក្តីឧបមាណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជា...»។ ក្នុងសេចក្តីឧបមានោះ ពាក្យថា «iṇaṃ ādāya» គឺខ្ចីទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃដោយមានការប្រាក់。 ពាក្យថា «byantī kareyya» គឺធ្វើឱ្យវិនាសសាបសូន្យទៅ (សងឱ្យអស់)។ សេចក្តីថា ធ្វើដោយប្រការណាឱ្យបំណុលដែលនៅសេសសល់ សូម្បីតែមួយកាកណិក ក៏មិនមានសល់ដល់ម្ចាស់បំណុលទាំងនោះឡើយ គឺត្រូវសងត្រឡប់ទៅវិញទាំងអស់។ ពាក្យថា «tatonidānaṃ» គឺមានការមិនមានបំណុលជាហេតុ។ ព្រោះថា បុគ្គលនោះកាលបើពិចារណាឃើញថា «យើងជាអ្នកមិនមានបំណុលហើយ» តែងបាននូវសេចក្តីប្រមោទ្យយ៉ាងខ្លាំង សម្រេចនូវសេចក្តីសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «បុគ្គលនោះគប្បីបាននូវសេចក្តីប្រមោទ្យ គប្បីសម្រេចនូវសេចក្តីសោមនស្ស»។

ဝိသဘာဂဝေဒနုပ္ပတ္တိယာ ကကစေနေဝ စတုဣရိယာပထံ ဆိန္ဒန္တော အာဗာဓတီတိ အာဗာဓော, သွာဿ အတ္ထီတိ အာဗာဓိကော. တံသမုဋ္ဌာနေန ဒုက္ခေန [Pg.218] ဒုက္ခိတော. အဓိမတ္တဂိလာနောတိ ဗာဠှဂိလာနော. နစ္ဆာဒေယျာတိ အဓိမတ္တဗျာဓိပရေတတာယ န ရုစ္စေယျ. ဗလမတ္တာတိ ဗလမေဝ, ဗလဉ္စဿ ကာယေ န ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. တတောနိဒါနန္တိ အာရောဂျနိဒါနံ, တဿ ဟိ အရောဂေါမှီတိ အာဝဇ္ဇယတော တဒုဘယံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘လဘေထ ပါမောဇ္ဇံ, အဓိဂစ္ဆေယျ သောမနဿ’’န္တိ. န စဿ ကိဉ္စိ ဘောဂါနံ ဝယောတိ ကာကဏိကမတ္တမ္ပိ ဘောဂါနံ ဝယော န ဘဝေယျ. တတောနိဒါနန္တိ ဗန္ဓနာမောက္ခနိဒါနံ, သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗပဒေသု ယောဇေတဗ္ဗံ. အနတ္တာဓီနောတိ န အတ္တနိ အဓီနော, အတ္တနော ရုစိယာ ကိဉ္စိ ကာတုံ န လဘတိ. ပရာဓီနောတိ ပရေသု အဓီနော, ပရဿေဝ ရုစိယာ ပဝတ္တတိ. န ယေန ကာမံ ဂမောတိ ယေန ဒိသာဘာဂေနဿ ကာမော ဟောတိ. ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဂမနာယ, တေန ဂန္တုံ န လဘတိ. ဒါသဗျာတိ ဒါသဘာဝါ. ဘုဇိဿောတိ အတ္တနော သန္တကော. တတောနိဒါနန္တိ ဘုဇိဿနိဒါနံ. ကန္တာရဒ္ဓါနမဂ္ဂန္တိ ကန္တာရံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂံ, နိရုဒကံ ဒီဃမဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. တတောနိဒါနန္တိ ခေမန္တဘူမိနိဒါနံ.

ជំងឺដែលបៀតបៀនកាត់ផ្តាច់ឥរិយាបថទាំងបួន ហាក់ដូចជាអារដោយរណារ ព្រោះការកើតឡើងនៃវេទនាដែលមិនជាទីគាប់ចិត្ត ហៅថា អាពាធ (ជំងឺ) អាពាធនោះមានដល់បុគ្គលនោះ ហេតុនោះទើបហៅថា អាពាធិកៈ (អ្នកមានជំងឺ)។ ដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ ព្រោះទុក្ខមានជំងឺនោះជាសមុដ្ឋាន ហៅថា ទុក្ខិតៈ។ ពាក្យថា «adhimattagilāno» គឺឈឺធ្ងន់ធ្ងរ។ ពាក្យថា «nacchādeyya» គឺមិនពេញចិត្ត (មិនចង់បរិភោគអាហារ) ព្រោះត្រូវជំងឺដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបៀតបៀន។ ពាក្យថា «balamatta» គឺកម្លាំង សេចក្តីថា សូម្បីតែកម្លាំងបន្តិចបន្តួចក៏មិនមានក្នុងកាយរបស់បុគ្គលនោះឡើយ។ ពាក្យថា «tatonidānaṃ» គឺមានការមិនមានជំងឺជាហេតុ ព្រោះថាកាលបើបុគ្គលនោះពិចារណាឃើញថា «យើងជាអ្នកមិនមានជំងឺហើយ» ធម៌ទាំងពីរ (ប្រមោទ្យនិងសោមនស្ស) តែងកើតមានដល់គាត់។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «គប្បីបាននូវសេចក្តីប្រមោទ្យ គប្បីសម្រេចនូវសេចក្តីសោមនស្ស»។ ពាក្យថា «na cassa kiñci bhogānaṃ vayo» គឺសូម្បីតែទ្រព្យប្រមាណមួយកាកណិកក៏មិនវិនាសទៅឡើយ។ ពាក្យថា «tatonidānaṃ» គឺមានការរួចផុតពីចំណង (គុក) ជាហេតុ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីផ្សារភ្ជាប់ក្នុងបទទាំងពួងតាមវិធីដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ ពាក្យថា «anattādhīno» គឺមិនមានអំណាចលើខ្លួនឯង មិនអាចធ្វើអ្វីៗតាមចិត្តប្រាថ្នារបស់ខ្លួនបានឡើយ។ ពាក្យថា «parādhīno» គឺស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់ជនដទៃ ត្រូវប្រព្រឹត្តទៅតាមតែចិត្តប្រាថ្នារបស់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «na yena kāmaṃ gamo» គឺកាលបើមានសេចក្តីប្រាថ្នាចង់ទៅកាន់ទិសតំបន់ណា ក៏មិនអាចទៅកាន់ទីនោះបានឡើយ។ ពាក្យថា «dāsabyā» គឺរួចផុតពីភាពជាទាសៈ។ ពាក្យថា «bhujisso» គឺជារបស់ខ្លួនឯង (មានសេរីភាព)។ ពាក្យថា «tatonidānaṃ» គឺមានភាពជាអ្នកជា (សេរីភាព) ជាហេតុ។ ពាក្យថា «kantāraddhānamagga» គឺផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល សេចក្តីថា ផ្លូវដ៏វែងឆ្ងាយដែលគ្មានទឹក។ ពាក្យថា «tatonidānaṃ» គឺមានការទៅដល់ទីដ៏មានសុវត្ថិភាពជាហេតុ។

ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏေ အပ္ပဟီနေတိ ဧတ္ထ ဘဂဝါ အပ္ပဟီနံ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ဣဏသဒိသံ, သေသာနိ ရောဂါဒိသဒိသာနိ ကတွာ ဒဿေတိ. တတြာယံ သဒိသတာ – ယော ဟိ ပရေသံ ဣဏံ ဂဟေတွာ ဝိနာသေတိ. သော တေဟိ ဣဏံ ဒေဟီတိ ဝုစ္စမာနောပိ ဖရုသံ ဝုစ္စမာနောပိ ဗဇ္ဈမာနောပိ ပဟရိယမာနောပိ ကိဉ္စိ ပဋိဗာဟိတုံ န သက္ကောတိ, သဗ္ဗံ တိတိက္ခတိ, တိတိက္ခကာရဏဉှိဿ တံ ဣဏံ ဟောတိ. ဧဝမေဝံ ယော ယမှိ ကာမစ္ဆန္ဒေန ရဇ္ဇတိ, တဏှာဂဏေန တံ ဝတ္ထုံ ဂဏှာတိ, သော တေန ဖရုသံ ဝုစ္စမာနောပိ ဗဇ္ဈမာနောပိ ပဟရိယမာနောပိ သဗ္ဗံ တိတိက္ခတိ. တိတိက္ခကာရဏဉှိဿ သော ကာမစ္ဆန္ဒော ဟောတိ ဃရသာမိကေဟိ ဝဓီယမာနာနံ ဣတ္ထီနံ ဝိယာတိ. ဧဝံ ဣဏံ ဝိယ ကာမစ္ဆန္ဒော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ក្នុងបទថា «ime pañca nīvaraṇe appahīne» នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងប្រៀបធៀបកាមច្ឆន្ទនីវរណៈដែលមិនទាន់លះបង់ ថាដូចជាបំណុល ចំណែកឯនីវរណៈដែលនៅសល់ ថាដូចជាជំងឺជាដើម។ ក្នុងសេចក្តីប្រៀបធៀបនោះ មានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងនេះ៖ បុគ្គលណាខ្ចីបំណុលគេហើយធ្វើឱ្យវិនាសសាបសូន្យទៅ។ បុគ្គលនោះ ទោះបីម្ចាស់បំណុលទាំងឡាយទារថា «ចូរឱ្យបំណុលមកយើង» ឬនិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក ឬចងក្ដី វាយដំក្ដី ក៏មិនអាចតបតអ្វីបានឡើយ តែងតែអត់ធន់ទ្រាំទ្រចំពោះទង្វើទាំងអស់នោះ ព្រោះថាបំណុលនោះឯងជាហេតុធ្វើឱ្យគាត់ត្រូវអត់ធន់។ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលណាត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍ណាដោយកាមច្ឆន្ទៈ តែងចាប់យកវត្ថុនោះដោយការប្រកាន់ខ្ជាប់នៃតណ្ហា បុគ្គលនោះ ទោះបីត្រូវគេនិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក ចង ឬវាយដំ ព្រោះតែវត្ថុនោះ ក៏តែងតែអត់ធន់ទ្រាំទ្រចំពោះទង្វើទាំងអស់នោះដែរ។ ព្រោះថាកាមច្ឆន្ទៈនោះឯង ជាហេតុធ្វើឱ្យគាត់ត្រូវអត់ធន់ ដូចជាពួកស្ត្រីដែលត្រូវម្ចាស់ផ្ទះវាយដំដូច្នោះដែរ។ គប្បីយល់ឃើញថាកាមច្ឆន្ទៈ គឺប្រៀបដូចជាបំណុល យ៉ាងនេះឯង។

ယထာ ပန ပိတ္တရောဂါတုရော မဓုသက္ကရာဒီသုပိ ဒိန္နေသု ပိတ္တရောဂါတုရတာယ တေသံ ရသံ န ဝိန္ဒတိ, တိတ္တကံ တိတ္တကန္တိ ဥဂ္ဂိရတိယေဝ. ဧဝမေဝံ ဗျာပန္နစိတ္တော ဟိတကာမေဟိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဩဝဒီယမာနော ဩဝါဒံ န ဂဏှာတိ, ‘‘အတိ ဝိယ မေ တုမှေ ဥပဒ္ဒဝေထာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဝိဗ္ဘမတိ. ပိတ္တရောဂါတုရတာယ သော ပုရိသော မဓုသက္ကရာဒိရသံ ဝိယ, ကောဓာတုရတာယ [Pg.219] ဈာနသုခါဒိဘေဒံ သာသနရသံ န ဝိန္ဒတီတိ. ဧဝံ ရောဂေါ ဝိယ ဗျာပါဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ម្យ៉ាងទៀត ប្រៀបដូចជាអ្នកជំងឺប្រមាត់ ទោះបីគេឱ្យទឹកឃ្មុំ ឬស្ករសជាដើមក៏ដោយ ក៏ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានជំងឺប្រមាត់ មិនអាចដឹងនូវរសជាតិផ្អែមទាំងនោះឡើយ តែងតែខ្ជាក់ចេញមកវិញដោយពោលថា «ល្វីងណាស់ៗ» យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលដែលមានចិត្តព្យាបាទ កាលបើព្រះឧបជ្ឈាយ៍និងអាចារ្យទាំងឡាយដែលប្រាថ្នាល្អ ទូន្មានប្រដៅសូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏មិនទទួលយកឱវាទនោះឡើយ ថែមទាំងនិយាយថា «លោកម្ចាស់ទាំងឡាយបៀតបៀនខ្ញុំករុណាខ្លាំងពេកហើយ» ជាដើម រួចក៏សឹកចាកសិក្ខាបទទៅ។ បុគ្គលនោះមិនអាចដឹងនូវរសនៃព្រះសាសនា មានឈានសុខជាដើម ព្រោះតែត្រូវសេចក្តីក្រោធបៀតបៀន ដូចជាបុគ្គលមានជំងឺប្រមាត់មិនអាចដឹងនូវរសជាតិទឹកឃ្មុំនិងស្ករសដូច្នោះដែរ។ គបប្បីយល់ឃើញថាព្យាបាទ គឺប្រៀបដូចជាជំងឺ យ៉ាងនេះឯង។

ယထာ ပန နက္ခတ္တဒိဝသေ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗဒ္ဓေါ ပုရိသော နက္ခတ္တဿ နေဝ အာဒိံ, န မဇ္ဈံ, န ပရိယောသာနံ ပဿတိ. သော ဒုတိယဒိဝသေ မုတ္တော, ‘‘အဟော ဟိယျော နက္ခတ္တံ မနာပံ, အဟော နစ္စံ, အဟော ဂီတ’’န္တိအာဒီနိ သုတွာပိ ပဋိဝစနံ န ဒေတိ. ကိံ ကာရဏာ? နက္ခတ္တဿ အနနုဘူတတ္တာ. ဧဝမေဝံ ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတော ဘိက္ခု ဝိစိတ္တနယေပိ ဓမ္မဿဝနေ ပဝတ္တမာနေ နေဝ တဿ အာဒိံ, န မဇ္ဈံ, န ပရိယောသာနံ ဇာနာတိ. သော ဥဋ္ဌိတေ ဓမ္မဿဝနေ, ‘‘အဟော ဓမ္မဿဝနံ, အဟော ကာရဏံ, အဟော ဥပမာ’’တိ ဓမ္မဿဝနဿ ဝဏ္ဏံ ဘဏမာနာနံ သုတွာပိ ပဋိဝစနံ န ဒေတိ. ကိံ ကာရဏာ? ထိနမိဒ္ဓဝသေန ဓမ္မကထာယ အနနုဘူတတ္တာတိ. ဧဝံ ဗန္ဓနာဂါရံ ဝိယ ထိနမိဒ္ဓံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ម្យ៉ាងទៀត ប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវគេឃុំឃាំងក្នុងគុកក្នុងថ្ងៃបុណ្យនក្ខត្តឫក្ស មិនបានឃើញសូម្បីតែខាងដើម កណ្តាល ឬចុងបញ្ចប់នៃពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្សឡើយ។ លុះដល់ថ្ងៃទីពីរ គាត់ត្រូវបានដោះលែង ទោះបីបានឮគេនិយាយថា «ឱ! ពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្សកាលពីម្សិលមិញគួរឱ្យសប្បាយណាស់ ឱ! ការរាំច្រៀងគួរឱ្យចង់ទស្សនាណាស់» ជាដើម ក៏មិនអាចឆ្លើយតបទៅវិញបានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះខ្លួនមិនបានទទួលអារម្មណ៍នូវពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្សនោះឡើយ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុដែលត្រូវថីនមិទ្ធៈគ្របសង្កត់ កាលបើការសម្តែងធម៌ដែលមានន័យដ៏វិចិត្រកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ ក៏មិនដឹងនូវខាងដើម កណ្តាល ឬចុងបញ្ចប់នៃធម៌នោះឡើយ។ លុះការសម្តែងធម៌ចប់សព្វគ្រប់ហើយ ទោះបីបានឮគេពោលសរសើរគុណនៃការស្តាប់ធម៌ថា «ឱ! ការស្តាប់ធម៌គួរឱ្យអស្ចារ្យណាស់ ឱ! ហេតុផលគួរឱ្យជ្រះថ្លាណាស់ ឱ! សេចក្តីឧបមាគួរឱ្យយល់ណាស់» ក៏មិនអាចឆ្លើយតបទៅវិញបានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះខ្លួនមិនបានទទួលរសនៃធម៌ទេសនា ដោយអំណាចនៃថីនមិទ្ធៈគ្របសង្កត់។ គប្បីយល់ឃើញថាថីនមិទ្ធៈ គឺប្រៀបដូចជាគុក យ៉ាងនេះឯង។

ယထာ ပန နက္ခတ္တံ ကီဠန္တောပိ ဒါသော, ‘‘ဣဒံ နာမ အစ္စာယိကံ ကရဏီယံ အတ္ထိ, သီဃံ, တတ္ထ ဂစ္ဆ, နော စေ ဂစ္ဆသိ, ဟတ္ထပါဒံ ဝါ တေ ဆိန္ဒာမိ ကဏ္ဏနာသံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တော သီဃံ ဂစ္ဆတိယေဝ, နက္ခတ္တဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ အနုဘဝိတုံ န လဘတိ. ကသ္မာ? ပရာဓီနတာယ. ဧဝမေဝံ ဝိနယေ အပ္ပကတညုနာ ဝိဝေကတ္ထာယ အရညံ ပဝိဋ္ဌေနာပိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ အန္တမသော ကပ္ပိယမံသေပိ အကပ္ပိယမံသသညာယ ဥပ္ပန္နာယ ဝိဝေကံ ပဟာယ သီလဝိသောဓနတ္ထံ ဝိနယဓရဿ သန္တိကေ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ဝိဝေကသုခံ အနုဘဝိတုံ န လဘတိ. ကသ္မာ? ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာဘိဘူတတာယာတိ, ဧဝံ ဒါသဗျံ ဝိယ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဒဋ္ဋဗ္ဗံ.

ម្យ៉ាងទៀត ប្រៀបដូចជាទាសៈ ទោះបីកំពុងលេងសប្បាយក្នុងពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្ស កាលបើគេប្រាប់ថា «ការងារប្រញាប់ឈ្មោះនេះមាន ចូរឯងប្រញាប់ទៅទីនោះជាប្រញាប់ បើមិនទៅទេ យើងនឹងកាត់ដៃជើង ឬកាត់ត្រចៀកច្រមុះរបស់ឯងចោល» ក៏ត្រូវតែប្រញាប់ទៅភ្លាមៗ មិនអាចនៅរីករាយនឹងខាងដើម កណ្តាល ឬចុងបញ្ចប់នៃពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្សបានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះខ្លួនស្ថិតនៅក្រោមអំណាចអ្នកដទៃ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុដែលមិនសូវចេះដឹងក្នុងព្រះវិន័យ ទោះបីចូលទៅកាន់ព្រៃដើម្បីសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ (វិវេក) ក៏ដោយ កាលបើសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងសាច់ដែលគួរវេរថាជាសាច់មិនគួរវេរកើតឡើង សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏ត្រូវតែលះបង់សេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់នោះ ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះវិន័យធរ ដើម្បីជម្រះសីលឱ្យបរិសុទ្ធ។ ភិក្ខុនោះមិនអាចទទួលនូវសេចក្តីសុខកើតអំពីវិវេកបានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះត្រូវឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈគ្របសង្កត់។ គប្បីយល់ឃើញថាឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ គឺប្រៀបដូចជាភាពជាទាសៈ យ៉ាងនេះឯង។

ယထာ ပန ကန္တာရဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နော ပုရိသော စောရေဟိ မနုဿာနံ ဝိလုတ္တောကာသံ ပဟတောကာသဉ္စ ဒိသွာ ဒဏ္ဍကသဒ္ဒေနပိ သကုဏသဒ္ဒေနပိ စောရာ အာဂတာတိ ဥဿင်္ကိတပရိသင်္ကိတော ဟောတိ, ဂစ္ဆတိပိ, တိဋ္ဌတိပိ, နိဝတ္တတိပိ, ဂတဋ္ဌာနတော အာဂတဋ္ဌာနမေဝ ဗဟုတရံ ဟောတိ. သော ကိစ္ဆေန ကသိရေန ခေမန္တဘူမိံ ပါပုဏာတိ ဝါ, န ဝါ ပါပုဏာတိ. ဧဝမေဝံ ယဿ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ. သော ‘‘ဗုဒ္ဓေါ နု ခေါ, န နု ခေါ ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိစိကိစ္ဆန္တော အဓိမုစ္စိတွာ သဒ္ဓါယ ဂဏှိတုံ န သက္ကောတိ. အသက္ကောန္တော မဂ္ဂံ ဝါ ဖလံ ဝါ န ပါပုဏာတီတိ ယထာ [Pg.220] ကန္တာရဒ္ဓါနမဂ္ဂေ ‘‘စောရာ အတ္ထိ နတ္ထီ’’တိ ပုနပ္ပုနံ အာသပ္ပနပရိသပ္ပနံ အပရိယောဂါဟနံ ဆမ္ဘိတတ္တ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒေန္တော ခေမန္တပတ္တိယာ အန္တရာယံ ကရောတိ, ဧဝံ ဝိစိကိစ္ဆာပိ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ နု ခေါ န ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ပုနပ္ပုနံ အာသပ္ပနပရိသပ္ပနံ အပရိယောဂါဟနံ ဆမ္ဘိတတ္တံ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒယမာနာ အရိယဘူမိပ္ပတ္တိယာ အန္တရာယံ ကရောတီတိ ကန္တာရဒ္ဓါနမဂ္ဂေါ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ម្យ៉ាងទៀត ប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែលដើរផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល កាលបើបានឃើញកន្លែងដែលពួកចោរប្លន់ និងវាយដំមនុស្សទាំងឡាយ ទោះបីឮសូម្បីតែសំឡេងឈើបាក់ ឬសំឡេងបក្សី ក៏តែងតែសង្ស័យនិងតក់ស្លុតថា «ពួកចោរមកហើយ» តែងដើរទៅខ្លះ ឈប់ខ្លះ ត្រឡប់ក្រោយវិញខ្លះ ផ្លូវដែលត្រឡប់ក្រោយវិញនោះមានច្រើនជាងផ្លូវដែលដើរទៅមុខទៅទៀត។ បុគ្គលនោះតែងទៅដល់ទីដ៏មានសុវត្ថិភាពដោយលំបាកលំបិន ឬក៏មិនអាចទៅដល់ទាល់តែសោះ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុណាដែលមានសេចក្តីសង្ស័យ (វិចិកិច្ឆា) កើតឡើងក្នុងស្ថានទាំងប្រាំបី។ ភិក្ខុនោះកាលបើសង្ស័យដោយវិធីជាដើមថា «ព្រះពុទ្ធមានពិតមែនឬហ្ន៎ ឬមួយក៏មិនមានពិតទេ?» មិនអាចសម្រេចចិត្តជឿស៊ប់ដោយសទ្ធាបានឡើយ។ កាលបើមិនអាចជឿស៊ប់បាន ក៏មិនអាចសម្រេចមគ្គឬផលបានឡើយ។ ប្រៀបដូចជាសេចក្តីសង្ស័យក្នុងផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាលថា «មានចោរឬមិនមាន?» តែងញ៉ាំងការស្ទាក់ស្ទើរ ការសង្ស័យរារែក ការមិនចុះចិត្តស៊ប់ និងសេចក្តីតក់ស្លុតនៃចិត្តឱ្យកើតឡើងរឿយៗ ហើយធ្វើនូវអន្តរាយដល់ការទៅដល់ទីដ៏មានសុវត្ថិភាព យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងណានោះឯង វិចិកិច្ឆាក៏តែងញ៉ាំងការស្ទាក់ស្ទើរ ការសង្ស័យរារែក ការមិនចុះចិត្តស៊ប់ និងសេចក្តីតក់ស្លុតនៃចិត្តឱ្យកើតឡើងរឿយៗ ដោយវិធីជាដើមថា «ព្រះពុទ្ធមានពិតមែនឬហ្ន៎ ឬមួយក៏មិនមានពិតទេ?» ហើយធ្វើនូវអន្តរាយដល់ការសម្រេចអរិយភូមិដ៏មានសុវត្ថិភាព ហេតុនោះ គប្បីយល់ឃើញថាវិចិកិច្ឆា គឺប្រៀបដូចជាផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល យ៉ាងនេះឯង។

ဣဒါနိ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အာဏဏျန္တိ ဧတ္ထ ဘဂဝါ ပဟီနကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ အာဏဏျသဒိသံ, သေသာနိ အာရောဂျာဒိသဒိသာနိ ကတွာ ဒဿေတိ. တတြာယံ သဒိသတာ – ယထာ ဟိ ပုရိသော ဣဏံ အာဒါယ ကမ္မန္တေ ပယောဇေတွာ သမိဒ္ဓကမ္မန္တော, ‘‘ဣဒံ ဣဏံ နာမ ပလိဗောဓမူလ’’န္တိ စိန္တေတွာ သဝဍ္ဎိကံ ဣဏံ နိယျာတေတွာ ပဏ္ဏံ ဖာလာပေယျ. အထဿ တတော ပဋ္ဌာယ နေဝ ကောစိ ဒူတံ ပေသေတိ, န ပဏ္ဏံ, သော ဣဏသာမိကေ ဒိသွာပိ သစေ ဣစ္ဆတိ, အာသနာ ဥဋ္ဌဟတိ, နော စေ, န ဥဋ္ဌဟတိ. ကသ္မာ? တေဟိ သဒ္ဓိံ နိလ္လေပတာယ အလဂ္ဂတာယ. ဧဝမေဝ ဘိက္ခု, ‘‘အယံ ကာမစ္ဆန္ဒော နာမ ပလိဗောဓမူလ’’န္တိ သတိပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဆ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ပဇဟတိ. တဿေဝံ ပဟီနကာမစ္ဆန္ဒဿ ယထာ ဣဏမုတ္တဿ ပုရိသဿ ဣဏသာမိကေ ဒိသွာ နေဝ ဘယံ န ဆမ္ဘိတတ္တံ ဟောတိ. ဧဝမေဝ ပရဝတ္ထုမှိ နေဝ သင်္ဂေါ န ဗန္ဓော ဟောတိ. ဒိဗ္ဗာနိပိ ရူပါနိ ပဿတော ကိလေသော န သမုဒါစရတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ အာဏဏျမိဝ ကာမစ္ဆန္ဒပ္ပဟာနမာဟ.

ឥឡូវនេះ ក្នុងបទថា «seyyathāpi, bhikkhave, āṇaṇyaṃ» នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងប្រៀបធៀបកាមច្ឆន្ទនីវរណៈដែលបានលះបង់ហើយ ថាដូចជាការមិនមានបំណុល ចំណែកឯការលះបង់នីវរណៈដែលនៅសល់ ថាដូចជាការមិនមានជំងឺជាដើម។ ក្នុងសេចក្តីប្រៀបធៀបនោះ មានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងនេះ៖ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលខ្ចីបំណុលគេមកប្រកបការងារ លុះការងារនោះបានសម្រេចផលជោគជ័យហើយ គិតថា «បំណុលនេះជាឫសគល់នៃសេចក្តីកង្វល់» ក៏សងបំណុលទាំងដើមទាំងការប្រាក់រួចរាល់ ហើយហែកបញ្ជីបំណុលនោះចោល។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មិនមាននរណាម្នាក់បញ្ជូនអ្នកនាំសារ ឬលិខិតទារបំណុលទៅកាន់គាត់ឡើយ ទោះបីគាត់បានឃើញម្ចាស់បំណុលទាំងឡាយ បើគាត់ប្រាថ្នានឹងក្រោកពីអាសនៈទទួល ក៏ក្រោក បើមិនប្រាថ្នាទេ ក៏មិនក្រោកឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះខ្លួនមិនមានការពាក់ព័ន្ធ មិនមានការជំពាក់ជំពិននឹងម្ចាស់បំណុលទាំងនោះទៀតឡើយ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុពិចារណាឃើញថា «កាមច្ឆន្ទៈនេះជាឫសគល់នៃសេចក្តីកង្វល់» ហើយចម្រើនធម៌ ៦ ប្រការ តាមវិធីដែលសម្តែងទុកក្នុងសតិបដ្ឋាន រួចក៏លះបង់កាមច្ឆន្ទនីវរណៈបាន។ កាលបើភិក្ខុនោះលះបង់កាមច្ឆន្ទៈបានហើយ តែងមិនមានសេចក្តីខ្លាច ឬសេចក្តីតក់ស្លុតឡើយ ដូចជាបុគ្គលដែលរួចផុតពីបំណុល កាលបើបានឃើញម្ចាស់បំណុលដូច្នោះដែរ។ យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីជំពាក់ជំពិន ឬការប្រកាន់ខ្ជាប់ក្នុងវត្ថុរបស់អ្នកដទៃ ក៏មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ទោះបីឃើញរូបដ៏ជាទិព្វទាំងឡាយ កិលេសក៏មិនកើតឡើងគ្របសង្កត់ឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ហៅការលះបង់កាមច្ឆន្ទៈ ថាដូចជាការមិនមានបំណុល។

ယထာ ပန သော ပိတ္တရောဂါတုရော ပုရိသော ဘေသဇ္ဇကိရိယာယ တံ ရောဂံ ဝူပသမေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ မဓုသက္ကရာဒီနံ ရသံ ဝိန္ဒတိ. ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု, ‘‘အယံ ဗျာပါဒေါ နာမ အနတ္ထကာရကော’’တိ ဆ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ ဗျာပါဒနီဝရဏံ ပဇဟတိ. သော ဧဝံ ပဟီနဗျာပါဒေါ ယထာ ပိတ္တရောဂဝိမုတ္တော ပုရိသော မဓုသက္ကရာဒီနိ မဓုရာနိ သမ္ပိယာယမာနော ပဋိသေဝတိ. ဧဝမေဝံ အာစာရပဏ္ဏတ္တိအာဒီနိ သိက္ခာပိယမာနော သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သမ္ပိယာယမာနော သိက္ခတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ အာရောဂျမိဝ ဗျာပါဒပ္ပဟာနမာဟ.

ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាបុរសអ្នកឈឺដោយរោគប្រមាត់ ព្យាបាលរោគនោះឲ្យស្ងប់រម្ងាប់ដោយការធ្វើឱសថ ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក៏បានទទួលរសនៃទឹកឃ្មុំ និងស្ករជាដើម យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុពិចារណាថា «ព្យាបាទនេះ ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើនូវសេចក្តីវិនាស» ហើយចម្រើនធម៌ ៦ ប្រការ រមែងលះបង់ព្យាបាទនីវរណៈ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើបានលះបង់ព្យាបាទយ៉ាងនេះហើយ ដូចជាបុរសដែលរួចផុតពីរោគប្រមាត់ រមែងសេពសោយនូវរសផ្អែមទាំងឡាយ មានទឹកឃ្មុំ និងស្ករជាដើម ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ពេញចិត្តក្រៃលែង យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុកាលបើត្រូវបានគេណែនាំប្រៀនប្រដៅក្នុងសិក្ខាទាំងឡាយ មានអាចារប្បញ្ញត្តិជាដើម ក៏ទទួលត្រងត្រាប់ដោយក្បាល ហើយសិក្សាដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ហៅការលះបង់ព្យាបាទ ថាដូចជាការមិនមានរោគ។

ယထာ [Pg.221] သော နက္ခတ္တဒိဝသေ ဗန္ဓနာဂါရံ ပဝေသိတော ပုရိသော အပရသ္မိံ နက္ခတ္တဒိဝသေ, ‘‘ပုဗ္ဗေပိ အဟံ ပမာဒဒေါသေန ဗဒ္ဓေါ တံ နက္ခတ္တံ နာနုဘဝါမိ, ဣဒါနိ အပ္ပမတ္တော ဘဝိဿာမီ’’တိ ယထာဿ ပစ္စတ္ထိကာ ဩကာသံ န လဘန္တိ. ဧဝံ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ နက္ခတ္တံ အနုဘဝိတွာ – ‘‘အဟော နက္ခတ္တံ အဟော နက္ခတ္တ’’န္တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. ဧဝမေဝ ဘိက္ခု, ‘‘ဣဒံ ထိနမိဒ္ဓံ နာမ မဟာအနတ္ထကရ’’န္တိ ဆ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ ပဇဟတိ. သော ဧဝံ ပဟီနထိနမိဒ္ဓေါ ယထာ ဗန္ဓနာ မုတ္တော ပုရိသော သတ္တာဟမ္ပိ နက္ခတ္တဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ အနုဘဝတိ. ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု ဓမ္မနက္ခတ္တဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ အနုဘဝန္တော သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ဗန္ဓနာ မောက္ခမိဝ ထိနမိဒ္ဓပ္ပဟာနမာဟ.

ដូចជាបុរសដែលគេដាក់ក្នុងផ្ទះឃុំឃាំងក្នុងថ្ងៃបុណ្យណក្សត្រ ដល់ថ្ងៃបុណ្យណក្សត្រមួយទៀត គិតថា «ក្នុងកាលមុន អាត្មាអញត្រូវគេចងទុកព្រោះទោសគឺសេចក្តីប្រមាទ ទើបមិនបានសោយសុខក្នុងណក្សត្រនោះ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងជាអ្នកមិនប្រមាទ» គិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏ធ្វើដោយប្រការណា ដើម្បីកុំឲ្យពួកសត្រូវទាំងឡាយបានឱកាស។ កាលបើជាអ្នកមិនប្រមាទយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានសោយសុខក្នុងណក្សត្រ ហើយបន្លឺនូវឧទានថា «ឱ! ណក្សត្រអើយ ឱ! ណក្សត្រអើយ» យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុពិចារណាថា «ថីនមិទ្ធៈនេះ ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើនូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំ» ហើយចម្រើនធម៌ ៦ ប្រការ រមែងលះបង់ថីនមិទ្ធនីវរណៈ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើបានលះបង់ថីនមិទ្ធៈយ៉ាងនេះហើយ ដូចជាបុរសដែលរួចផុតពីចំណង រមែងសោយសុខក្នុងណក្សត្រអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ ទាំងក្នុងចំណែកខាងដើម កណ្តាល និងចុង យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុកាលសោយសុខក្នុងធម៌ណក្សត្រ ទាំងក្នុងចំណែកខាងដើម កណ្តាល និងចុង រមែងដល់នូវព្រះអរហត្ត ព្រមទាំងបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ហៅការលះបង់ថីនមិទ្ធៈ ថាដូចជាការរួចផុតពីផ្ទះឃុំឃាំង។

ယထာ ပန ဒါသော ကဉ္စိဒေဝ မိတ္တံ ဥပနိဿာယ သာမိကာနံ ဓနံ ဒတွာ အတ္တာနံ ဘုဇိဿံ ကတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ကရေယျ. ဧဝမေဝ ဘိက္ခု, ‘‘ဣဒံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ နာမ မဟာအနတ္ထကရ’’န္တိ ဆ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဇဟတိ. သော ဧဝံ ပဟီနုဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စော ယထာ ဘုဇိဿော ပုရိသော ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ကရောတိ. န တံ ကောစိ ဗလက္ကာရေန တတော နိဝတ္တေတိ. ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု ယထာသုခံ နေက္ခမ္မပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇတိ, န နံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဗလက္ကာရေန တတော နိဝတ္တေတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ဘုဇိဿံ ဝိယ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပ္ပဟာနမာဟ.

ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាទាសៈអាស្រ័យនឹងមិត្តម្នាក់ ហើយប្រគល់ទ្រព្យដល់ពួកម្ចាស់ ធ្វើខ្លួនឲ្យជាអ្នកជា ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ប្រាថ្នានឹងធ្វើការងារណា ក៏ធ្វើការងារនោះបាន យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុពិចារណាថា «ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈនេះ ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើនូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំ» ហើយចម្រើនធម៌ ៦ ប្រការ រមែងលះបង់ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើបានលះបង់ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈយ៉ាងនេះហើយ ដូចជាបុរសជាអ្នកជា ប្រាថ្នានឹងធ្វើការងារណា ក៏ធ្វើការងារនោះ គ្មាននរណាម្នាក់អាចបង្ខិតបង្ខំឃាត់ឃាំងបុរសនោះពីការងារនោះបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុរមែងប្រតិបត្តិនូវនេក្ខម្មបដិបទាតាមសេចក្តីសប្បាយ ឯឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈក៏មិនអាចបង្ខិតបង្ខំឃាត់ឃាំងភិក្ខុនោះពីនេក្ខម្មបដិបទានោះបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ហៅការលះបង់ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ ថាដូចជាភាពជាអ្នកជា។

ယထာ ဗလဝါ ပုရိသော ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ သဇ္ဇာဝုဓော သပရိဝါရော ကန္တာရံ ပဋိပဇ္ဇေယျ. တံ စောရာ ဒူရတောဝ ဒိသွာ ပလာယေယျုံ. သော သောတ္ထိနာ တံ ကန္တာရံ နိတ္ထရိတွာ ခေမန္တံ ပတ္တော ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော အဿ. ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု, ‘‘အယံ ဝိစိကိစ္ဆာ နာမ အနတ္ထကာရိကာ’’တိ ဆ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ ဝိစိကိစ္ဆံ ပဇဟတိ. သော ဧဝံ ပဟီနဝိစိကိစ္ဆော ယထာ ဗလဝါ သဇ္ဇာဝုဓော သပရိဝါရော ပုရိသော နိဗ္ဘယော စောရေ တိဏံ ဝိယ အဂဏေတွာ သောတ္ထိနာ နိက္ခမိတွာ ခေမန္တဘူမိံ ပါပုဏာတိ. ဧဝမေဝံ ဒုစ္စရိတကန္တာရံ နိတ္ထရိတွာ ပရမခေမန္တဘူမိံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ခေမန္တဘူမိံ ဝိယ ဝိစိကိစ္ဆာပဟာနမာဟ.

ដូចជាបុរសមានកម្លាំង កាន់យកនូវទ្រព្យជាប់នឹងដៃ មានគ្រឿងសាស្ត្រាវុធរៀបចំស្រេចហើយ ព្រមទាំងបរិវារ ដើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល ពួកចោរឃើញបុរសនោះអំពីចម្ងាយ ក៏រត់គេចខ្លួនទៅ បុរសនោះឆ្លងផុតផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាលនោះដោយសុវត្ថិភាព ដល់នូវទីដ៏មានសេចក្តីក្សេម ហើយមានចិត្តរីករាយត្រេកអរក្រៃលែង យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុពិចារណាថា «វិចិកិច្ឆានេះ ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើនូវសេចក្តីវិនាស» ហើយចម្រើនធម៌ ៦ ប្រការ រមែងលះបង់វិចិកិច្ឆា។ ភិក្ខុនោះ កាលបើបានលះបង់វិចិកិច្ឆាយ៉ាងនេះហើយ ដូចជាបុរសមានកម្លាំង មានគ្រឿងសាស្ត្រាវុធរៀបចំស្រេចហើយ ព្រមទាំងបរិវារ មិនមានភ័យខ្លាច មិនរាប់អានពួកចោរថាស្មើនឹងស្មៅឡើយ ហើយចេញទៅដោយសុវត្ថិភាព ដល់នូវទីដ៏មានសេចក្តីក្សេម យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុឆ្លងផុតនូវផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាលគឺទុច្ចរិត ហើយដល់នូវព្រះនិព្វានជាលំអាប់ដ៏ក្សេមបំផុត ជាធម៌មិនស្លាប់។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ហៅការលះបង់វិចិកិច្ឆា ថាដូចជាទីដ៏មានសេចក្តីក្សេម។

၄၂၇. ဣမမေဝ ကာယန္တိ ဣမံ ကရဇကာယံ. အဘိသန္ဒေတီတိ တေမေတိ သ္နေဟေတိ, သဗ္ဗတ္ထ ပဝတ္တပီတိသုခံ ကရောတိ. ပရိသန္ဒေတီတိ သမန္တတော သန္ဒေတိ. ပရိပူရေတီတိ ဝါယုနာ ဘသ္တံ ဝိယ ပူရေတိ. ပရိပ္ဖရတီတိ သမန္တတော ဖုသတိ[Pg.222]. သဗ္ဗာဝတော ကာယဿာတိ အဿ ဘိက္ခုနော သဗ္ဗကောဋ္ဌာသဝတော ကာယဿ. ကိဉ္စိ ဥပါဒိန္နကသန္တတိပဝတ္တိဋ္ဌာနေ ဆဝိမံသလောဟိတာနုဂတံ အဏုမတ္တမ္ပိ ဌာနံ ပဌမဇ္ဈာနသုခေန အဖုဋ္ဌံ နာမ န ဟောတိ. ဒက္ခောတိ ဆေကော ပဋိဗလော နှာနီယစုဏ္ဏာနိ ကာတုဉ္စေဝ ယောဇေတုဉ္စ သန္နေတုဉ္စ. ကံသထာလေတိ ယေန ကေနစိ လောဟေန ကတဘာဇနေ. မတ္တိကဘာဇနံ ပန ထိရံ န ဟောတိ, သန္နေန္တဿ ဘိဇ္ဇတိ, တသ္မာ တံ န ဒဿေတိ. ပရိပ္ဖောသကံ ပရိပ္ဖောသကန္တိ သိဉ္စိတွာ သိဉ္စိတွာ. သန္နေယျာတိ ဝါမဟတ္ထေန ကံသထာလံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ပမာဏယုတ္တံ ဥဒကံ သိဉ္စိတွာ သိဉ္စိတွာ ပရိမဒ္ဒန္တော ပိဏ္ဍံ ကရေယျ. သ္နေဟာနုဂတာတိ ဥဒကသိနေဟေန အနုဂတာ. သ္နေဟပရေတာတိ ဥဒကသိနေဟေန ပရိဂတာ. သန္တရဗာဟိရာတိ သဒ္ဓိံ အန္တောပဒေသေန စေဝ ဗဟိပဒေသေန စ, သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဥဒကသိနေဟေန ဖုဋာတိ အတ္ထော. န စ ပဂ္ဃရိဏီတိ န ဗိန္ဒု ဗိန္ဒု ဥဒကံ ပဂ္ဃရတိ, သက္ကာ ဟောတိ ဟတ္ထေနပိ ဒွီဟိပိ တီဟိပိ အင်္ဂုလီဟိ ဂဟေတုံ ဩဝဋ္ဋိကမ္ပိ ကာတုန္တိ အတ္ထော.

៤២៧. ពាក្យថា imameva kāyaṃ (នូវកាយនេះឯង) សំដៅយក នូវករជកាយនេះ។ ពាក្យថា abhisandeti (រមែងជ្រួតជ្រាប) គឺ ធ្វើឲ្យទទឹក ធ្វើឲ្យជោកជាំ គឺធ្វើនូវបីតិនិងសុខដែលកើតឡើងឲ្យផ្សព្វផ្សាយទៅក្នុងកាយទាំងពួង។ ពាក្យថា parisandeti (រមែងស្រោចស្រព) គឺ ធ្វើឲ្យហូរទៅដោយជុំវិញ។ ពាក្យថា paripūreti (រមែងពេញបរិបូណ៌) គឺ ធ្វើឲ្យពេញ ដូចជាថង់ស្បែកដែលពេញដោយខ្យល់។ ពាក្យថា parippharati (រមែងផ្សព្វផ្សាយ) គឺ ពាល់ត្រូវដោយជុំវិញ។ ពាក្យថា sabbāvato kāyassa (នៃកាយទាំងមូល) គឺ នៃកាយដែលមានចំណែកទាំងពួងរបស់ភិក្ខុនោះ។ ទីកន្លែងណាមួយ សូម្បីតែប៉ុនល្អងធូលី ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមលំដាប់នៃឧបាទិន្នករូប ដែលប្រកបដោយស្បែក សាច់ និងឈាម ដែលមិនបានពាល់ត្រូវដោយសុខកើតអំពីបឋមជ្ឈាន មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា dakkho (អ្នកឈ្លាសវៃ) គឺ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ មានសមត្ថភាព ដើម្បីធ្វើផង ដើម្បីផ្សំផង ដើម្បីច្របាច់ផង នូវលំអិតសម្រាប់ងូតទាំងឡាយ។ ពាក្យថា kaṃsathāle (ក្នុងភាជន៍សំរិទ្ធ) គឺ ក្នុងភាជន៍ដែលធ្វើដោយលោហៈណាមួយ។ ចំណែកឯភាជន៍ដី រមែងមិនមាំមួនឡើយ កាលបើច្របាច់លាយ ក៏រមែងបែកធ្លាយ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបមិនបង្ហាញនូវភាជន៍ដីនោះ។ ពាក្យថា paripphosakaṃ paripphosakaṃ (ប្រោះព្រំហើយប្រោះព្រំទៀត) គឺ ស្រោចស្រពហើយស្រោចស្រពទៀត។ ពាក្យថា sanneyya (គប្បីច្របាច់លាយ) គឺ កាន់យកនូវភាជន៍សំរិទ្ធដោយដៃឆ្វេង ហើយស្រោចស្រពនូវទឹកមានប្រមាណល្មមដោយដៃស្តាំ រួចច្របាច់លាយ ធ្វើឲ្យទៅជាដុំ។ ពាក្យថា snehānugatā (ប្រកបដោយជ័រ) គឺ ផ្សព្វផ្សាយទៅដោយជ័រគឺទឹក។ ពាក្យថា snehaparetā (ជោកជាំដោយជ័រ) គឺ ជ្រួតជ្រាបទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅដោយជ័រគឺទឹក។ ពាក្យថា santarabāhirā (ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ) សេចក្តីថា ផ្សព្វផ្សាយទៅដោយជ័រគឺទឹក ក្នុងទីទាំងពួង ព្រមទាំងចំណែកខាងក្នុង និងចំណែកខាងក្រៅ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ពាក្យថា na ca pagghariṇī (និងមិនមានទឹកហូរស្រក់ឡើយ) សេចក្តីថា ទឹកមិនហូរស្រក់ជាតំណក់ៗឡើយ អាចកាន់យកដោយដៃ សូម្បីដោយម្រាមដៃពីរ ឬម្រាមដៃបីក៏បាន ឬអាចដាក់ក្នុងកញ្ចប់ចង្កេះក៏បាន នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។

၄၂၈. ဒုတိယဇ္ဈာနသုခဥပမာယံ ဥဗ္ဘိတောဒကောတိ ဥဗ္ဘိန္နဥဒကော, န ဟေဋ္ဌာ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာ ဥဂ္ဂစ္ဆနဥဒကော, အန္တောယေဝ ပန ဥဗ္ဘိဇ္ဇနဥဒကောတိ အတ္ထော. အာယမုခန္တိ အာဂမနမဂ္ဂေါ. ဒေဝေါတိ မေဃော. ကာလေနကာလန္တိ ကာလေ ကာလေ, အနွဒ္ဓမာသံ ဝါ အနုဒသာဟံ ဝါတိ အတ္ထော. ဓာရန္တိ ဝုဋ္ဌိံ. နာနုပ္ပဝေစ္ဆေယျာတိ န ပဝေသေယျ, န ဝဿေယျာတိ အတ္ထော. သီတာ ဝါရိဓာရာ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာတိ သီတံ ဝါရိ တံ ဥဒကရဟဒံ ပူရယမာနံ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာ. ဟေဋ္ဌာ ဥဂ္ဂစ္ဆနဥဒကဉှိ ဥဂ္ဂန္တွာ ဥဂ္ဂန္တွာ ဘိဇ္ဇန္တံ ဥဒကံ ခေါဘေတိ. စတူဟိ ဒိသာဟိ ပဝိသနဥဒကံ ပုရာဏပဏ္ဏတိဏကဋ္ဌဒဏ္ဍကာဒီဟိ ဥဒကံ ခေါဘေတိ. ဝုဋ္ဌိဥဒကံ ဓာရာနိပါတပုပ္ဖုဠကေဟိ ဥဒကံ ခေါဘေတိ. သန္နိသိန္နမေဝ ပန ဟုတွာ ဣဒ္ဓိနိမ္မိတမိဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥဒကံ ဣမံ ပဒေသံ ဖရတိ, ဣမံ ပဒေသံ န ဖရတီတိ နတ္ထိ. တေန အဖုဋောကာသော နာမ န ဟောတီတိ. တတ္ထ ရဟဒေါ ဝိယ ကရဇကာယော, ဥဒကံ ဝိယ ဒုတိယဇ္ဈာနသုခံ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៤២៨. ក្នុងឧបមាអំពីសុខកើតអំពីទុតិយជ្ឈាន ពាក្យថា ubbhitodako (មានទឹកផុសឡើង) គឺ មានទឹកហូរចេញមក មិនមែនជាទឹកដែលផុសឡើងហើយហូរឡើងទៅខាងលើអំពីខាងក្រោមនោះទេ គឺសំដៅយកទឹកដែលផុសឡើងក្នុងផ្ទៃនៃស្រះនោះឯង នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ពាក្យថា āyamukhaṃ (ផ្លូវជាទីមក) គឺ ផ្លូវជាទីមកនៃទឹក។ ពាក្យថា devo (ទេវៈ) គឺ ទឹកភ្លៀង។ ពាក្យថា kālenakālaṃ (តាមកាលដ៏គួរ) គឺ តាមកាលរឿយៗ គឺកន្លះខែម្តង ឬដប់ថ្ងៃម្តង នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ពាក្យថា dhāraṃ (នូវខ្សែទឹក) គឺ នូវខ្សែទឹកភ្លៀង។ ពាក្យថា nānuppaveccheyya (មិនគប្បីបង្អុរចុះ) គឺ មិនគប្បីឲ្យចូលទៅ មិនគប្បីបង្អុរចុះ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ពាក្យថា sītā vāridhārā ubbhijjitvā (ខ្សែទឹកត្រជាក់ផុសឡើងហើយ) គឺ ខ្សែទឹកដ៏ត្រជាក់ ញ៉ាំងស្រះទឹកនោះឲ្យពេញ ហើយផុសឡើងទៅខាងលើ។ ព្រោះថា ទឹកដែលហូរឡើងអំពីខាងក្រោម កាលបើហូរឡើងៗ រមែងបែកធ្លាយ ធ្វើឲ្យទឹកកម្រើកញាប់ញ័រ។ ទឹកដែលហូរចូលមកអំពីទិសទាំងបួន រមែងនាំយកនូវស្លឹកឈើចាស់ ស្មៅ អុស និងកម្ទេចឈើជាដើម ធ្វើឲ្យទឹកកម្រើកញាប់ញ័រ។ ទឹកភ្លៀង រមែងធ្វើឲ្យទឹកកម្រើកញាប់ញ័រ ដោយពពុះទឹកដែលកើតឡើងព្រោះការធ្លាក់ចុះនៃខ្សែទឹក។ ចំណែកឯទឹកដែលកើតឡើង ហាក់ដូចជាគេនិម្មិតដោយឫទ្ធិ ជាទឹកស្ងប់រម្ងាប់ល្អហើយ រមែងផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់ទីនេះ មិនផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់ទីនោះ មិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទីកន្លែងដែលមិនបានពាល់ត្រូវ មិនមានឡើយ។ ក្នុងឧបមានោះ ករជកាយ ដូចជាស្រះទឹក សុខកើតអំពីទុតិយជ្ឈាន ដូចជាទឹក។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបដោយន័យមុននោះឯង។

၄၂၉. တတိယဇ္ဈာနသုခဥပမာယံ [Pg.223] ဥပ္ပလာနိ ဧတ္ထ သန္တီတိ ဥပ္ပလိနီ. သေသပဒဒွယေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ သေတရတ္တနီလေသု ယံကိဉ္စိ ဥပ္ပလံ ဥပ္ပလမေဝ, ဦနကသတပတ္တံ ပုဏ္ဍရီကံ, သတပတ္တံ ပဒုမံ. ပတ္တနိယမံ ဝါ ဝိနာပိ သေတံ ပဒုမံ, ရတ္တံ ပုဏ္ဍရီကန္တိ အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော. ဥဒကာနုဂ္ဂတာနီတိ ဥဒကတော န ဥဂ္ဂတာနိ. အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနီတိ ဥဒကတလဿ အန္တော နိမုဂ္ဂါနိယေဝ ဟုတွာ ပေါသီနိ, ဝဍ္ဎီနီတိ အတ္ထော. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៤២៩. ក្នុងឧបមាអំពីសុខកើតអំពីតតិយជ្ឈាន ផ្កាឧប្បលទាំងឡាយមាននៅក្នុងស្រះនេះ ព្រោះហេតុនោះ ស្រះនោះទើបឈ្មោះថា uppalinī (ស្រះផ្កាឧប្បល)។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ហើយក្នុងផ្កាឈូកទាំងឡាយ មានពណ៌ស ពណ៌ក្រហម និងពណ៌ខៀវនោះ ផ្កាឈូកណាមួយ ក៏ឈ្មោះថា ឧប្បល ដូចគ្នា ផ្កាឈូកដែលមានត្របកតិចជាងមួយរយ ឈ្មោះថា បុណ្ឌរិក ផ្កាឈូកដែលមានត្របកមួយរយ ឈ្មោះថា បទុម។ ម៉្យាងទៀត បើមិនកំណត់ដោយត្របកទេ ផ្កាឈូកពណ៌ស ឈ្មោះថា បទុម ផ្កាឈូកពណ៌ក្រហម ឈ្មោះថា បុណ្ឌរិក នេះជាការវិនិច្ឆ័យក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា udakānuggatāni (មិនទាន់ផុសឡើងផុតពីទឹក) គឺ មិនទាន់ឡើងផុតអំពីទឹក។ ពាក្យថា antonimuggaposīni (លិចនៅក្នុងទឹក រមែងលូតលាស់ទៅបាន) គឺ លិចនៅក្នុងផ្ទៃទឹកនោះឯង ហើយលូតលាស់ គឺចម្រើនឡើង នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបដោយន័យមុននោះឯង។

၄၃၀. စတုတ္ထဇ္ဈာနသုခဥပမာယံ ပရိသုဒ္ဓေန စေတသာ ပရိယောဒါတေနာတိ ဧတ္ထ နိရုပက္ကိလေသဋ္ဌေန ပရိသုဒ္ဓံ. ပဘဿရဋ္ဌေန ပရိယောဒါတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဩဒါတေန ဝတ္ထေနာတိ ဣဒံ ဥတုဖရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. ကိလိဋ္ဌဝတ္ထေန ဟိ ဥတုဖရဏံ န ဟောတိ, တင်္ခဏဓောတပရိသုဒ္ဓေန ဥတုဖရဏံ ဗလဝံ ဟောတိ. ဣမိဿာ ဟိ ဥပမာယ ဝတ္ထံ ဝိယ ကရဇကာယော. ဥတုဖရဏံ ဝိယ စတုတ္ထဇ္ဈာနသုခံ. တသ္မာ ယထာ သုနှာတဿ ပုရိသဿ ပရိသုဒ္ဓံ ဝတ္ထံ သသီသံ ပါရုပိတွာ နိသိန္နဿ သရီရတော ဥတု သဗ္ဗမေဝ ဝတ္ထံ ဖရတိ, န ကောစိ ဝတ္ထဿ အဖုဋောကာသော ဟောတိ. ဧဝံ စတုတ္ထဇ္ဈာနသုခေန ဘိက္ခုနော ကရဇကာယဿ န ကောစိ ဩကာသော အဖုဋော ဟောတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တမေဝ ဝါ ဝတ္ထံ ဝိယ, တံသမုဋ္ဌာနရူပံ ဥတုဖရဏံ ဝိယ. ယထာ ဟိ ကတ္ထစိ ဩဒါတဝတ္ထေ ကာယံ အပ္ဖုသန္တေပိ တံသမုဋ္ဌာနေန ဥတုနာ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ကာယော ဖုဋ္ဌော ဟောတိ. ဧဝံ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမုဋ္ဌိတေန သုခုမရူပေန သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဘိက္ခုနော ကရဇကာယော ဖုဋော ဟောတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

៤៣០. ក្នុងឧបមាអំពីសុខកើតអំពីចតុត្ថជ្ឈាន ក្នុងបទថា parisuddhena cetasā pariyodātena (ដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ផូរផង់) នេះ គប្បីជ្រាបថា បរិសុទ្ធ ព្រោះអត្ថថា មិនមានគ្រឿងសៅហ្មង គប្បីជ្រាបថា ផូរផង់ ព្រោះអត្ថថា ភ្លឺស្វាង។ ពាក្យថា odātena vatthenā (ដោយសំពត់ស) នេះ ព្រះអង្គត្រាស់ទុក ដើម្បីបង្ហាញនូវការផ្សព្វផ្សាយនៃធាតុ។ ព្រោះថា ការផ្សព្វផ្សាយនៃធាតុ រមែងមិនមានដោយសំពត់សៅហ្មងឡើយ ការផ្សព្វផ្សាយនៃធាតុ រមែងមានកម្លាំងខ្លាំង ដោយសំពត់ដែលគេបោកគក់ស្អាតល្អក្នុងខណៈនោះ។ ព្រោះថាក្នុងឧបមានេះ ករជកាយ ដូចជាសំពត់ សុខកើតអំពីចតុត្ថជ្ឈាន ដូចជាការផ្សព្វផ្សាយនៃធាតុ។ ព្រោះហេតុនោះ ដូចជាបុរសដែលងូតទឹកស្អាតល្អហើយ ដណ្តប់សំពត់ដ៏បរិសុទ្ធ ព្រមទាំងក្បាល ហើយអង្គុយនៅ ធាតុអំពីរាងកាយ រមែងផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់សំពត់ទាំងអស់ ទីកន្លែងណាមួយនៃសំពត់ដែលមិនបានពាល់ត្រូវ មិនមានឡើយ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងណាមិញ ទីកន្លែងណាមួយនៃករជកាយរបស់ភិក្ខុ ដែលមិនបានពាល់ត្រូវដោយសុខកើតអំពីចតុត្ថជ្ឈាន មិនមានឡើយ គប្បីឃើញសេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះ។ ម៉្យាងទៀត គប្បីជ្រាបថា ចិត្តជាចតុត្ថជ្ឈាននោះឯង ដូចជាសំពត់ រូបដែលកើតអំពីចិត្តនោះ ដូចជាការផ្សព្វផ្សាយនៃធាតុ។ ព្រោះថា ក្នុងទីកន្លែងខ្លះ សូម្បីសំពត់សមិនបានពាល់ត្រូវកាយក៏ដោយ កាយទាំងមូលក៏រមែងត្រូវពាល់ត្រូវដោយធាតុដែលកើតអំពីកាយនោះ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងណាមិញ ករជកាយរបស់ភិក្ខុទាំងមូល ក៏រមែងត្រូវពាល់ត្រូវដោយសុខុមរូបដែលតាំងឡើងអំពីចតុត្ថជ្ឈាន គប្បីឃើញសេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះ។

၄၃၁. ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏဥပမာယံ တံဒိဝသံ ကတကိရိယာ ပါကဋာ ဟောတီတိ တံဒိဝသံ ဂတဂါမတ္တယမေဝ ဂဟိတံ. တတ္ထ ဂါမတ္တယံ ဂတပုရိသော ဝိယ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏလာဘီ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တယော ဂါမာ ဝိယ တယော ဘဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တဿ ပုရိသဿ တီသု ဂါမေသု တံဒိဝသံ ကတကိရိယာယ အာဝိဘာဝေါ ဝိယ ပုဗ္ဗေနိဝါသာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော တီသု ဘဝေသု ကတကိရိယာယ အာဝိဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

៤៣១. ក្នុងឧបមាអំពីបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ ពាក្យថា taṃdivasaṃ katakiriyā pākaṭā hoti (ការងារដែលបានធ្វើក្នុងថ្ងៃនោះ រមែងប្រាកដច្បាស់) ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបកាន់យកនូវការទៅកាន់ស្រុកទាំងបីក្នុងថ្ងៃនោះឯង។ ក្នុងឧបមានោះ គប្បីឃើញបុគ្គលអ្នកបានបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ ដូចជាបុរសដែលទៅកាន់ស្រុកទាំងបី។ គប្បីឃើញភពទាំងបី ដូចជាស្រុកទាំងបី។ គប្បីឃើញការប្រាកដច្បាស់នៃកិច្ចការដែលភិក្ខុអ្នកអង្គុយបង្អោនចិត្តទៅដើម្បីបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ បានធ្វើក្នុងភពទាំងបី ដូចជាការប្រាកដច្បាស់នៃកិច្ចការដែលបុរសនោះបានធ្វើក្នុងស្រុកទាំងបីក្នុងថ្ងៃនោះ។

၄၃၂. ဒိဗ္ဗစက္ခုဥပမာယံ [Pg.224] ဒွေ အဂါရာတိ ဒွေ ဃရာ. သဒွါရာတိ သမ္မုခဒွါရာ. အနုစင်္ကမန္တေတိ အပရာပရံ သဉ္စရန္တေ. အနုဝိစရန္တေတိ ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တေ, ဣတော ပန ဂေဟာ နိက္ခမိတွာ ဧတံ ဂေဟံ, ဧတသ္မာ ဝါ နိက္ခမိတွာ ဣမံ ဂေဟံ ပဝိသနဝသေနပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တတ္ထ ဒွေ အဂါရာ သဒွါရာ ဝိယ စုတိပဋိသန္ဓိယော, စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏလာဘီ, စက္ခုမတော ပုရိသဿ ဒွိန္နံ ဂေဟာနံ အန္တရေ ဌတွာ ပဿတော ဒွေ အဂါရေ ပဝိသနကနိက္ခမနကပုရိသာနံ ပါကဋကာလော ဝိယ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘိနော အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဩလောကေန္တဿ စဝနကဥပပဇ္ဇနကသတ္တာနံ ပါကဋကာလော. ကိံ ပန တေ ဉာဏဿ ပါကဋာ, ပုဂ္ဂလဿာတိ? ဉာဏဿ. တဿ ပါကဋတ္တာ ပန ပုဂ္ဂလဿ ပါကဋာယေဝါတိ.

៤៣២. ក្នុងឧបមាអំពីទិព្វចក្ខុញ្ញាណ ពាក្យថា dve agārā (ផ្ទះពីរខ្នង) គឺ ផ្ទះពីរខ្នង។ ពាក្យថា sadvārā (មានទ្វារ) គឺ មានទ្វារបែរមុខរកគ្នា។ ពាក្យថា anucaṅkamante (ដើរទៅដើរមក) គឺ ដើរត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក។ ពាក្យថា anuvicarante (ដើរត្រសាល) គឺ ដើរទៅទីនេះនិងទីនោះ ម៉្យាងទៀត គប្បីឃើញដោយអំណាចនៃការចេញអំពីផ្ទះនេះហើយចូលទៅកាន់ផ្ទះនោះ ឬចេញអំពីផ្ទះនោះហើយចូលទៅកាន់ផ្ទះនេះ។ ក្នុងឧបមានោះ គប្បីឃើញចុតិនិងបដិសន្ធិ ដូចជាផ្ទះពីរខ្នងដែលមានទ្វារទល់មុខគ្នា។ គប្បីឃើញបុគ្គលអ្នកបានទិព្វចក្ខុញ្ញាណ ដូចជាបុរសមានភ្នែកភ្លឺ។ គប្បីឃើញកាលដែលសត្វទាំងឡាយច្យុតនិងកើតឡើង ប្រាកដច្បាស់ដល់ភិក្ខុអ្នកបានទិព្វចក្ខុញ្ញាណ កាលផ្សាយពន្លឺទៅហើយមើលទៅ ដូចជាកាលដែលពួកមនុស្សដើរចូលនិងដើរចេញពីផ្ទះទាំងពីរ ប្រាកដច្បាស់ដល់បុរសមានភ្នែកភ្លឺដែលឈរនៅចន្លោះផ្ទះទាំងពីរហើយមើលទៅ។ សួរថា ចុះចុតិនិងបដិសន្ធិទាំងនោះ ប្រាកដច្បាស់ដល់ញាណ ឬប្រាកដច្បាស់ដល់បុគ្គល? ឆ្លើយថា ប្រាកដច្បាស់ដល់ញាណ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែចុតិនិងបដិសន្ធិទាំងនោះប្រាកដច្បាស់ដល់ញាណ ទើបឈ្មោះថាប្រាកដច្បាស់ដល់បុគ្គលនោះឯង។

၄၃၃. အာသဝက္ခယဉာဏဥပမာယံ ပဗ္ဗတသင်္ခေပေတိ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ. အနာဝိလောတိ နိက္ကဒ္ဒမော. သိပ္ပိယော စ သမ္ဗုကာ စ သိပ္ပိသမ္ဗုကံ. သက္ခရာ စ ကထလာ စ သက္ခရကထလံ. မစ္ဆာနံ ဂုမ္ဗာ ဃဋာတိ မစ္ဆဂုမ္ဗံ. တိဋ္ဌန္တမ္ပိ စရန္တမ္ပီတိ ဧတ္ထ သက္ခရကထလံ တိဋ္ဌတိယေဝ, ဣတရာနိ စရန္တိပိ တိဋ္ဌန္တိပိ. ယထာ ပန အန္တရန္တရာ ဌိတာသုပိ နိသိန္နာသုပိ ဝိဇ္ဇမာနာသုပိ, ‘‘ဧတာ ဂါဝေါ စရန္တီ’’တိ စရန္တိယော ဥပါဒါယ ဣတရာပိ စရန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဧဝံ တိဋ္ဌန္တမေဝ သက္ခရကထလံ ဥပါဒါယ ဣတရမ္ပိ ဒွယံ တိဋ္ဌန္တန္တိ ဝုတ္တံ. ဣတရဉ္စ ဒွယံ စရန္တံ ဥပါဒါယ သက္ခရကထလမ္ပိ စရန္တန္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ စက္ခုမတော ပုရိသဿ တီရေ ဌတွာ ပဿတော သိပ္ပိသမ္ဗုကာဒီနံ ဝိဘူတကာလော ဝိယ အာသဝါနံ ခယာယ စိတ္တံ နီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော စတုန္နံ သစ္စာနံ ဝိဘူတကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

៤៣៣. ក្នុងឧបមាអំពីញាណជាគ្រឿងអស់ទៅនៃអាសវៈ បទថា pabbatasaṅkhepe បានដល់ លើកំពូលភ្នំ។ បទថា anāvilo បានដល់ មិនមានភក់។ ពាក្យថា sippisambukaṃ បានដល់ លៀសទាំងឡាយផង ខ្ចៅទាំងឡាយផង។ ពាក្យថា sakkharakathalaṃ បានដល់ ក្រួសទាំងឡាយផង អំបែងទាំងឡាយផង។ ពាក្យថា macchagumbaṃ បានដល់ ហ្វូងនៃត្រីទាំងឡាយ។ ក្នុងបទថា tiṭṭhantampi carantampi នេះ ក្រួសនិងអំបែង តែងនៅនឹងថ្កល់ប៉ុណ្ណោះ ឯសត្វក្រៅពីនេះ (លៀសនិងខ្ចៅ) ខ្លះក៏ចរិកទៅ ខ្លះក៏នៅនឹងថ្កល់។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាកាលបើពួកគោដែលឈរខ្លះ សម្រាន្តខ្លះ មាននៅក្នុងចន្លោះៗ គេសំដៅយកពួកគោដែលដើរ ហើយនិយាយថា «ពួកគោទាំងនេះកំពុងដើរ» ដូច្នេះ សូម្បីពួកគោក្រៅពីនេះ (ដែលឈរនិងសម្រាន្ត) ក៏គេហៅថាដើរដែរ យ៉ាងណាមិញ ព្រោះសំដៅយកក្រួសនិងអំបែងដែលនៅនឹងថ្កល់ប៉ុណ្ណោះ ទើបលោកពោលសូម្បីតែវត្ថុពីរយ៉ាងក្រៅពីនេះថា នៅនឹងថ្កល់ យ៉ាងនោះដែរ។ និងព្រោះសំដៅយកវត្ថុពីរយ៉ាងក្រៅពីនេះដែលចរិកទៅ ទើបលោកពោលសូម្បីតែក្រួសនិងអំបែងថា ចរិកទៅដែរ។ ក្នុងឧបមានោះ ពេលវេលាដែលលៀសនិងខ្ចៅជាដើម ប្រាកដច្បាស់ដល់បុរសដែលមានភ្នែកល្អ ឈរមើលនៅលើច្រាំង យ៉ាងណាមិញ ពេលវេលាដែលអរិយសច្ចទាំងបួន ប្រាកដច្បាស់ដល់ភិក្ខុដែលអង្គុយបង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។

၄၃၄. ဣဒါနိ သတ္တဟာကာရေဟိ သလိင်္ဂတော သဂုဏတော ခီဏာသဝဿ နာမံ ဂဏှန္တော, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သမဏော ဣတိပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သမဏော ဟောတီတိအာဒီသု, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဘိက္ခု သမိတပါပတ္တာ သမဏော ဟောတိ. ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ. နှာတကိလေသတ္တာ နှာတကော ဟောတိ, ဓောတကိလေသတ္တာတိ အတ္ထော. စတုမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတေဟိ ဝေဒေဟိ အကုသလဓမ္မာနံ ဂတတ္တာ ဝေဒဂူ ဟောတိ, ဝိဒိတတ္တာတိ အတ္ထော. တေနေဝ ဝိဒိတာဿ ဟောန္တီတိအာဒိမာဟ. ကိလေသာနံ သုတတ္တာ သောတ္တိယော ဟောတိ, နိဿုတတ္တာ [Pg.225] အပဟတတ္တာတိ အတ္ထော. ကိလေသာနံ အာရကတ္တာ အရိယော ဟောတိ, ဟတတ္တာတိ အတ္ထော. တေဟိ အာရကတ္တာ အရဟံ ဟောတိ, ဒူရီဘူတတ္တာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ.

៤៣៤. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងទ្រង់កាន់យកនូវនាមរបស់ព្រះខីណាស្រព ដោយអាការៈ ៧ យ៉ាង តាមអវយវៈ (លក្ខណៈ) របស់ខ្លួនផង តាមគុណរបស់ខ្លួនផង ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu samaṇo itipi (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះ តថាគតហៅថា ភិក្ខុខ្លះ សមណៈខ្លះ)។ ក្នុងបទទាំងនោះ ត្រង់បទជាដើមថា evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu samaṇo hoti សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុឈ្មោះថា សមណៈ (samaṇo) ព្រោះមានបាបរំងាប់ហើយ (samitapāpattā)។ ឈ្មោះថា ព្រាហ្មណ៍ (brāhmaṇo) ព្រោះមានបាបបន្សាត់ចោលហើយ (bāhitapāpattā)។ ឈ្មោះថា ន្ហាតកៈ (nhātako) ព្រោះមានកិលេសលាងជម្រះហើយ (nhātakilesattā) សេចក្តីថា ព្រោះមានកិលេសលាងជម្រះហើយដោយទឹកគឺមគ្គ។ ឈ្មោះថា វេទគូ (vedagū) ព្រោះបានដល់នូវធម៌ទាំងឡាយជាអកុសល ដោយវិជ្ជាទាំងឡាយដែលរាប់ថាជាមគ្គញាណទាំងបួន សេចក្តីថា ព្រោះដឹងច្បាស់ហើយ (viditattā)។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា viditāssa honti (ធម៌ទាំងឡាយនោះ ភិក្ខុនោះបានដឹងច្បាស់ហើយ)។ ឈ្មោះថា សោត្ថិយៈ (sottiyo) ព្រោះកិលេសទាំងឡាយហូរចេញអស់ហើយ (sutattā) សេចក្តីថា ព្រោះមិនទទឹក ឬព្រោះកម្ចាត់បង់ហើយ។ ឈ្មោះថា អរិយៈ (ariyo) ព្រោះនៅឆ្ងាយពីកិលេសទាំងឡាយ សេចក្តីថា ព្រោះកម្ចាត់បង់ហើយ។ ឈ្មោះថា អរហន្ត (arahaṃ) ព្រោះនៅឆ្ងាយពីកិលេសទាំងឡាយនោះ សេចក្តីថា ព្រោះនៅឆ្ងាយដាច់ស្រឡះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចស៊ូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ

မဟာအဿပုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃមហាអស្សបុរសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၁၀. စူဠအဿပုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃចូឡអស្សបុរសូត្រ

၄၃၅. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠအဿပုရသုတ္တံ. တဿ ဒေသနာကာရဏံ ပုရိမသဒိသမေဝ. သမဏသာမီစိပ္ပဋိပဒါတိ သမဏာနံ အနုစ္ဆဝိကာ သမဏာနံ အနုလောမပ္ပဋိပဒါ.

៤៣៥. ព្រះសូត្រមានដើមថា Evaṃ me sutaṃ នេះ ឈ្មោះថា ចូឡអស្សបុរសូត្រ។ ហេតុនៃការសម្តែងនូវព្រះសូត្រនោះ គឺដូចគ្នានឹងព្រះសូត្រមុន (មហាអស្សបុរសូត្រ) ដែរ។ បទថា samaṇasāmīcippaṭipadā បានដល់ សេចក្តីប្រតិបត្តិដ៏សមគួរដល់សមណៈទាំងឡាយ សេចក្តីប្រតិបត្តិដ៏អនុលោមដល់សមណៈទាំងឡាយ។

၄၃၆. သမဏမလာနန္တိအာဒီသု ဧတေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ သမဏေ မလိနေ ကရောန္တိ မလဂ္ဂဟိတေ, တသ္မာ ‘‘သမဏမလာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဧတေဟိ သမဏာ ဒုဿန္တိ, ပဒုဿန္တိ, တသ္မာ သမဏဒေါသာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဧတေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သမဏေ ကသဋေ နိရောဇေ ကရောန္တိ မိလာပေန္တိ, တသ္မာ သမဏကသဋာတိ ဝုစ္စန္တိ. အာပါယိကာနံ ဌာနာနန္တိ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တာပကာနံ ကာရဏာနံ. ဒုဂ္ဂတိဝေဒနိယာနန္တိ ဒုဂ္ဂတိယံ ဝိပါကဝေဒနာယ ပစ္စယာနံ. မတဇံ နာမာတိ မနုဿာ တိခိဏံ အယံ အယေန သုဃံသိတွာ တံ အယစုဏ္ဏံ မံသေန သဒ္ဓိံ မဒ္ဒိတွာ ကောဉ္စသကုဏေ ခါဒါပေန္တိ. တေ ဥစ္စာရံ ကာတုံ အသက္ကောန္တာ မရန္တိ. နော စေ မရန္တိ, ပဟရိတွာ မာရေန္တိ. အထ တေသံ ကုစ္ဆိံ ဖာလေတွာ နံ ဥဒကေန ဓောဝိတွာ စုဏ္ဏံ ဂဟေတွာ မံသေန သဒ္ဓိံ မဒ္ဒိတွာ ပုန ခါဒါပေန္တီတိ ဧဝံ သတ္တ ဝါရေ ခါဒါပေတွာ ဂဟိတေန အယစုဏ္ဏေန အာဝုဓံ ကရောန္တိ. သုသိက္ခိတာ စ နံ အယကာရာ ဗဟုဟတ္ထကမ္မမူလံ လဘိတွာ ကရောန္တိ. တံ မတသကုဏတော ဇာတတ္တာ ‘‘မတဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, အတိတိခိဏံ ဟောတိ. ပီတနိသိတန္တိ ဥဒကပီတဉ္စေဝ သိလာယ စ သုနိဃံသိတံ. သံဃာဋိယာတိ ကောသိယာ. သမ္ပာရုတန္တိ ပရိယောနဒ္ဓံ. သမ္ပလိဝေဌိတန္တိ သမန္တတော ဝေဌိတံ.

៤៣៦. ក្នុងបទជាដើមថា samaṇamalānaṃ នេះ ធម៌ទាំងឡាយ (មានអភិជ្ឈានិងព្យាបាទជាដើម) ទាំងនេះ កាលដែលកើតឡើង តែងធ្វើនូវសមណៈទាំងឡាយឲ្យសៅហ្មង ឲ្យប្រឡាក់ដោយមន្ទិល ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «មន្ទិលនៃសមណៈ» (samaṇamalā)។ សមណៈទាំងឡាយ តែងខូចខាត តែងប្រទូស្តព្រោះធម៌ទាំងនេះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «ទោសនៃសមណៈ» (samaṇadosā)។ ធម៌ទាំងនេះ កាលកើតឡើងហើយ តែងធ្វើសមណៈទាំងឡាយឲ្យជាអ្នកសោះកក្រោះ មិនមានឱជារស ឲ្យស្រពោនក្រៀមស្វិត ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «សម្រាមនៃសមណៈ» (samaṇakasaṭā)។ បទថា āpāyikānaṃ ṭhānānaṃ បានដល់ ហេតុទាំងឡាយដែលញ៉ាំងសត្វឲ្យកើតក្នុងអបាយ។ បទថា duggativedaniyānaṃ បានដល់ បច្ច័យទាំងឡាយនៃវិបាកវេទនាក្នុងទុគ្គតិ។ ពាក្យថា matajaṃ គឺ មនុស្សទាំងឡាយដុសខាត់ដែកដ៏មុតដោយដែក ហើយច្របល់កម្ទេចដែកនោះជាមួយនឹងសាច់ រួចឲ្យសត្វក្រៀវ (koñcasakuṇa) ស៊ី។ សត្វក្រៀវទាំងនោះ មិនអាចបន្ទោបង់ឧច្ចារៈបាន ក៏ស្លាប់ទៅ។ បើសិនជាមិនស្លាប់ទេ គេក៏វាយសម្លាប់ចោល។ បន្ទាប់មក គេវះពោះសត្វទាំងនោះ លាងសម្អាតដោយទឹក ហើយយកកម្ទេចដែកនោះមកច្របល់ជាមួយនឹងសាច់ រួចឲ្យស៊ីម្តងទៀត គេឲ្យស៊ីយ៉ាងនេះអស់ប្រាំពីរដង ហើយយកកម្ទេចដែកដែលបានមកនោះទៅធ្វើជាអាវុធ។ ជាងដែកទាំងឡាយដែលបានរៀនសូត្រចេះដឹងល្អហើយ តែងទទួលកម្រៃឈ្នួលដៃយ៉ាងច្រើន ហើយធ្វើនូវអាវុធនោះ។ អាវុធនោះ ព្រោះកើតអំពីសត្វស្លាប់ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «មតជៈ» (mataja) អាវុធនោះមុតខ្លាំងណាស់។ បទថា pītanisitaṃ បានដល់ អាវុធដែលគេជ្រលក់ទឹកផង ដុសខាត់យ៉ាងល្អលើថ្មផង។ បទថា saṅghāṭiyā បានដល់ ដោយស្រោម។ បទថា sampārutaṃ បានដល់ គ្របដណ្តប់ជិត។ បទថា sampaliveṭhitaṃ បានដល់ រុំព័ទ្ធជុំវិញ។

၄၃၇. ရဇောဇလ္လိကဿာတိ [Pg.226] ရဇောဇလ္လဓာရိနော. ဥဒကောရောဟကဿာတိ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ ဥဒကံ ဩရောဟန္တဿ. ရုက္ခမူလိကဿာတိ ရုက္ခမူလဝါသိနော. အဗ္ဘောကာသိကဿာတိ အဗ္ဘောကာသဝါသိနော. ဥဗ္ဘဋ္ဌကဿာတိ ဥဒ္ဓံ ဌိတကဿ. ပရိယာယဘတ္တိကဿာတိ မာသဝါရေန ဝါ အဍ္ဎမာသဝါရေန ဝါ ဘုဉ္ဇန္တဿ. သဗ္ဗမေတံ ဗာဟိရသမယေနေဝ ကထိတံ. ဣမသ္မိဉှိ သာသနေ စီဝရဓရော ဘိက္ခု သံဃာဋိကောတိ န ဝုစ္စတိ. ရဇောဇလ္လဓာရဏာဒိဝတာနိ ဣမသ္မိံ သာသနေ နတ္ထိယေဝ. ဗုဒ္ဓဝစနဿ ဗုဒ္ဓဝစနမေဝ နာမံ, န မန္တာတိ. ရုက္ခမူလိကော, အဗ္ဘောကာသိကောတိ ဧတ္တကံယေဝ ပန လဗ္ဘတိ. တမ္ပိ ဗာဟိရသမယေနေဝ ကထိတံ. ဇာတမေဝ နန္တိ တံဒိဝသေ ဇာတမတ္တံယေဝ နံ. သံဃာဋိကံ ကရေယျုန္တိ သံဃာဋိကံ ဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ စ ပါရုပိတွာ စ သံဃာဋိကံ ကရေယျုံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

៤៣៧. បទថា rajojallikassa បានដល់ អ្នកទ្រទ្រង់នូវធូលីនិងញើសក្អែល។ បទថា udakorohakassa បានដល់ អ្នកចុះទៅកាន់ទឹកអស់បីដងក្នុងមួយថ្ងៃ (ដើម្បីលាងជម្រះបាប)។ បទថា rukkhamūlikassa បានដល់ អ្នករស់នៅទៀបគល់ឈើជាប្រក្រតី។ បទថា abbhokāsikassā បានដល់ អ្នករស់នៅទីវាលកណ្តាលវាលជាប្រក្រតី។ បទថា ubbhaṭṭhakassa បានដល់ អ្នកឈរត្រង់ទៅលើ (ឈរលើបន្ទះថ្ម)។ បទថា pariyāyabhattikassa បានដល់ អ្នកបរិភោគអាហារមួយខែម្តង ឬកន្លះខែម្តង។ ពាក្យទាំងអស់នេះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សំដៅយកតែលទ្ធិខាងក្រៅព្រះពុទ្ធសាសនាប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថាក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ចីវរ មិនហៅថា សង្ឃាដិកៈ (saṅghāṭika) ឡើយ។ វត្តមានការទ្រទ្រង់ធូលីនិងញើសក្អែលជាដើម មិនមានទាល់តែសោះក្នុងសាសនានេះ។ ព្រះពុទ្ធវចនៈ ឈ្មោះថាព្រះពុទ្ធវចនៈពិតប្រាកដ មិនមែនជាមន្តឡើយ។ ចំណែកឯពាក្យថា រុក្ខមូលិកៈ និង អព្ភោកាសិកៈ នេះ គប្បីបានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ។ សូម្បីតែពាក្យនោះ ក៏ត្រាស់សំដៅយកតែលទ្ធិខាងក្រៅដែរ។ បទថា jātameva naṃ បានដល់ ជនដែលទើបនឹងកើតក្នុងថ្ងៃនោះឯង។ បទថា saṅghāṭikaṃ kareyyuṃ បានដល់ គប្បីធ្វើសម្លៀកបំពាក់ដែលដេរភ្ជាប់គ្នា គឺឲ្យស្លៀកផង ដណ្តប់ផង ធ្វើជាសម្លៀកបំពាក់ដេរភ្ជាប់គ្នា។ វិធីនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងបទទាំងពួង។

၄၃၈. ဝိသုဒ္ဓမတ္တာနံ သမနုပဿတီတိ အတ္တာနံ ဝိသုဇ္ဈန္တံ ပဿတိ. ဝိသုဒ္ဓေါတိ ပန န တာဝ ဝတ္တဗ္ဗော. ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတီတိ တုဋ္ဌာကာရော ဇာယတိ. ပမုဒိတဿ ပီတီတိ တုဋ္ဌဿ သကလသရီရံ ခေါဘယမာနာ ပီတိ ဇာယတိ. ပီတိမနဿ ကာယောတိ ပီတိသမ္ပယုတ္တဿ ပုဂ္ဂလဿ နာမကာယော. ပဿမ္ဘတီတိ ဝိဂတဒရထော ဟောတိ. သုခံ ဝေဒေတီတိ ကာယိကမ္ပိ စေတသိကမ္ပိ သုခံ ဝေဒိယတိ. စိတ္တံ သမာဓိယတီတိ ဣမိနာ နေက္ခမ္မသုခေန သုခိတဿ စိတ္တံ သမာဓိယတိ, အပ္ပနာပတ္တံ ဝိယ ဟောတိ. သော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာတိ ဟေဋ္ဌာ ကိလေသဝသေန အာရဒ္ဓါ ဒေသနာ ပဗ္ဗတေ ဝုဋ္ဌဝုဋ္ဌိ ဝိယ နဒိံ ယထာနုသန္ဓိနာ ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနံ ဩတိဏ္ဏာ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပေါက္ခရဏီတိ မဟာသီဟနာဒသုတ္တေ မဂ္ဂေါ ပေါက္ခရဏိယာ ဥပမိတော, ဣဓ သာသနံ ဥပမိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာသဝါနံ ခယာ သမဏော ဟောတီတိ သဗ္ဗကိလေသာနံ သမိတတ္တာ ပရမတ္ထသမဏော ဟောတီတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

៤៣៨. បទថា visuddhamattānaṃ samanupassati បានដល់ ឃើញខ្លួនឯងកំពុងស្អាតស្អំ។ ប៉ុន្តែពាក្យថា ស្អាតស្អំ (visuddho) នេះ មិនទាន់គប្បីពោលមុនឡើយ។ បទថា pāmojjaṃ jāyati បានដល់ អាការៈរីករាយកើតឡើង。 បទថា pamuditassa pīti បានដល់ បីតិដែលញ៉ាំងរាងកាយទាំងមូលឲ្យកម្រើកញាប់ញ័រ តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលរីករាយហើយ។ បទថា pītimanassa kāyo បានដល់ នាមកាយរបស់បុគ្គលដែលប្រកបដោយបីតិ។ បទថា passambhati បានដល់ ជាអ្នកមានសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយទៅប្រាសហើយ។ បទថា sukhaṃ vedeti បានដល់ ទទួលសេចក្តីសុខទាំងផ្លូវកាយទាំងផ្លូវចិត្ត។ បទថា cittaṃ samādhiyati បានដល់ ចិត្តរបស់បុគ្គលដែលប្រកបដោយសេចក្តីសុខ ព្រោះនេក្ខម្មសុខនេះ តែងតាំងមាំ ហាក់ដូចជាដល់នូវអប្បនា។ បទថា so mettāsahagatena cetasā សេចក្តីថា ព្រះធម៌ទេសនាដែលទ្រង់ផ្តើមឡើងដោយអំណាចនៃកិលេសខាងក្រោម តែងចុះកាន់ព្រហ្មវិហារភាវនា តាមអនុសន្ធិ ដូចជាទឹកភ្លៀងដែលបង្អុរចុះលើកំពូលភ្នំ ហើយហូរចុះកាន់ស្ទឹង យ៉ាងណាមិញ។ ក្នុងព្រហ្មវិហារភាវនានោះ សេចក្តីណាដែលគប្បីពោល សេចក្តីទាំងអស់នោះ លោកបានពោលទុកក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គរួចហើយ។ បទថា seyyathāpi, bhikkhave, pokkharaṇī ក្នុងមហាសីហនាទសូត្រ លោកប្រៀបប្រដូចផ្លូវទៅនឹងស្រះឈូក ប៉ុន្តែក្នុងព្រះសូត្រនេះ គប្បីជ្រាបថា លោកប្រៀបប្រដូចព្រះសាសនាទៅនឹងស្រះឈូក។ បទថា āsavānaṃ khayā samaṇo hoti សេចក្តីថា ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវកិលេសទាំងពួងហើយ ទើបឈ្មោះថាជាសមណៈដោយបរមត្ថ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចស៊ូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ

စူဠအဿပုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃចូឡអស្សបុរសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នាសេចក្តីនៃវគ្គទីបួន ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၅. စူဠယမကဝဂ္ဂေါ

៥. ចូឡយមកវគ្គ

၁. သာလေယျကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃសាលេយ្យកសូត្រ

၄၃၉. ဧဝံ [Pg.227] မေ သုတန္တိ သာလေယျကသုတ္တံ. တတ္ထ ကောသလေသူတိ ကောသလာ နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ. တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှီသဒ္ဒေန ကောသလာတိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ ကောသလေသု ဇနပဒေ. ပေါရာဏာ ပနာဟု – ယသ္မာ ပုဗ္ဗေ မဟာပနာဒံ ရာဇကုမာရံ နာနာနာဋကာနိ ဒိသွာ သိတမတ္တမ္ပိ အကရောန္တံ သုတွာ ရာဇာ အာဟ – ‘‘ယော မမ ပုတ္တံ ဟသာပေတိ, သဗ္ဗာလင်္ကာရေန နံ အလင်္ကရောမီ’’တိ. တတော နင်္ဂလာနိပိ ဆဍ္ဍေတွာ မဟာဇနကာယေ သန္နိပတိတေ မနုဿာ သာတိရေကာနိ သတ္တဝဿာနိ နာနာကီဠိကာယော ဒဿေတွာ နံ ဟသာပေတုံ နာသက္ခိံသု. တတော သက္ကော ဒေဝနဋံ ပေသေသိ. သော ဒိဗ္ဗနာဋကံ ဒဿေတွာ ဟသာပေသိ. အထ တေ မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော ဝသနောကာသာဘိမုခါ ပက္ကမိံသု. တေ ပဋိပထေ မိတ္တသုဟဇ္ဇာဒယော ဒိသွာ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တာ, ‘‘ကစ္စိ, ဘော, ကုသလံ, ကစ္စိ, ဘော, ကုသလ’’န္တိ အာဟံသု. တသ္မာ တံ ‘‘ကုသလံ ကုသလ’’န္တိ ဝစနံ ဥပါဒါယ သော ပဒေသော ကောသလာတိ ဝုစ္စတီတိ.

៤៣៩. ព្រះសូត្រមានដើមថា Evaṃ me sutaṃ នេះ ឈ្មោះថា សាលេយ្យកសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ បទថា kosalesu សេចក្តីថា ពួកជនបទរាជកុមារ ឈ្មោះថា កោសលៈ។ សូម្បីតែជនបទមួយដែលជាទីលំនៅរបស់ពួកកុមារទាំងនោះ ក៏ហៅតាមសព្ទរុឡ្ហី (ពាក្យសន្មតតៗគ្នា) ថា កោសលៈ ដែរ គឺនៅក្នុងជនបទកោសលៈនោះ។ ចំណែកឯបុរាណាចារ្យទាំងឡាយពោលថា ព្រោះក្នុងកាលមុន ព្រះរាជាទ្រង់បានឮថា ព្រះរាជកុមារព្រះនាម មហាបនាទៈ ទោះបីជាបានទតឃើញល្បែងរបាំផ្សេងៗ ក៏មិនធ្វើសូម្បីតែការញញឹមបន្តិចបន្តួចឡើយ ទើបត្រាស់ថា «អ្នកណាធ្វើកូនយើងឲ្យសើចបាន យើងនឹងតាក់តែងអ្នកនោះដោយគ្រឿងអលង្ការទាំងពួង»។ លំដាប់នោះ មហាជនទាំងឡាយក៏បានបោះបង់ចោលសូម្បីតែនង្គ័លទាំងឡាយ ហើយមកប្រជុំគ្នា ពួកមនុស្សទាំងនោះបានបង្ហាញល្បែងកម្សាន្តផ្សេងៗអស់ជាងប្រាំពីរឆ្នាំ ក៏មិនអាចធ្វើព្រះរាជកុមារនោះឲ្យសើចបានឡើយ។ លំដាប់នោះ ព្រះឥន្ទ្រក៏បានចាត់បញ្ជូនទេវនដៈ (អ្នករាំជាទេវបុត្រ) មក។ ទេវបុត្រនោះបានបង្ហាញរបាំទិព្វ ហើយធ្វើឲ្យព្រះរាជកុមារសើចបាន។ គ្រានោះ ពួកមនុស្សទាំងនោះក៏បានត្រឡប់ទៅកាន់ទីលំនៅរៀងៗខ្លួនវិញ។ ពួកមនុស្សទាំងនោះ កាលបើបានជួបនឹងមិត្តភក្តិនិងញាតិសាលោហិតជាដើមនៅតាមផ្លូវ ក៏ធ្វើការបដិសណ្ឋារៈសួរនាំថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន តើសុខសប្បាយជាទេ? ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន តើសុខសប្បាយជាទេ?»។ ព្រោះហេតុនោះ ដោយសំដៅយកពាក្យថា «សុខសប្បាយ (kusalaṃ kusalaṃ)» នោះ ទើបដែនដីនោះ ហៅថា កោសលៈ។

စာရိကံ စရမာနောတိ အတုရိတစာရိကံ စရမာနော. မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိန္တိ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ သတသဟဿံ ဝါတိ ဧဝံ အပရိစ္ဆိန္နေန မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ. ဗြာဟ္မဏဂါမောတိ ဗြာဟ္မဏာနံ သမောသရဏဂါမောပိ ဗြာဟ္မဏဂါမောတိ ဝုစ္စတိ ဗြာဟ္မဏာနံ ဘောဂဂါမောပိ. ဣဓ သမောသရဏဂါမော အဓိပ္ပေတော. တဒဝသရီတိ တံ အဝသရိ, သမ္ပတ္တောတိ အတ္ထော. ဝိဟာရော ပနေတ္ထ အနိယာမိတော; တသ္မာ တဿ အဝိဒူရေ ဗုဒ္ဓါနံ အနုစ္ဆဝိကော ဧကော ဝနသဏ္ဍော ဘဝိဿတိ, သတ္ထာ တံ ဝနသဏ္ဍံ ဂတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဿောသုန္တိ သုဏိံသု ဥပလဘိံသု. သောတဒွါရသမ္ပတ္တဝစနနိဂ္ဃောသာနုသာရေန ဇာနိံသု. ခေါတိ အဝဓာရဏတ္ထေ ပဒပူရဏမတ္တေ ဝါ နိပါတော. တတ္ထ အဝဓာရဏတ္ထေန အဿောသုံယေဝ[Pg.228], န နေသံ ကောစိ သဝနန္တရာယော အဟောသီတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဒပူရဏေန ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာမတ္တမေဝ.

បទថា cārikaṃ caramāno បានដល់ និមន្តទៅដោយមិនប្រញាប់ប្រញាល់ (atuvitacārikaṃ)។ បទថា mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ បានដល់ ជាមួយនិងភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនដែលមិនមានកំណត់ គឺមួយរយ ឬមួយពាន់ ឬមួយសែនរូប។ បទថា brāhmaṇagāmo បានដល់ សូម្បីតែភូមិជាទីប្រជុំនៃពួកព្រាហ្មណ៍ ក៏ហៅថា ព្រាហ្មណគ្រាម ដែរ សូម្បីតែភូមិជាទីបរិភោគ (ភូមិសួយសារអាករ) នៃពួកព្រាហ្មណ៍ ក៏ហៅថា ព្រាហ្មណគ្រាម ដែរ។ ក្នុងព្រះសូត្រនេះ សំដៅយកភូមិជាទីប្រជុំ។ បទថា tadavasarī បានដល់ បានចូលទៅកាន់ភូមិនោះ សេចក្តីថា បានទៅដល់ហើយ។ ចំណែកឯវិហារក្នុងទីនេះ មិនបានកំណត់ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីភូមិសាលេយ្យកៈនោះ មានព្រៃមួយដ៏សមគួរដល់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ព្រះសាស្តាទ្រង់ស្តេចទៅកាន់ព្រៃនោះហើយ។ បទថា assosuṃ បានដល់ បានឮហើយ បានដឹងហើយ។ គឺបានដឹងតាមលំដាប់នៃសំឡេងពាក្យសម្តីដែលមកប៉ះនឹងសោតទ្វារ។ បទថា kho ជាការកំណត់ (avadhāraṇa) ឬជាការបំពេញបទ (padapūraṇa) ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងបទទាំងនោះ ដោយអំណាចនៃការកំណត់ សេចក្តីថា ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះបានឮពិតប្រាកដមែន មិនមានអន្តរាយនៃការស្តាប់ណាមួយដល់ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឡើយ គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះ។ ដោយអំណាចនៃការបំពេញបទ គ្រាន់តែជាការសម្រួលព្យញ្ជនៈឲ្យពិរោះប៉ុណ្ណោះ។

ဣဒါနိ ယမတ္ထံ အဿောသုံ, တံ ပကာသေတုံ သမဏော ခလု, ဘော, ဂေါတမောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သမိတပါပတ္တာ သမဏောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ခလူတိ အနုဿဝနတ္ထေ နိပါတော. ဘောတိ တေသံ အညမညံ အာလပနမတ္တံ. ဂေါတမောတိ ဘဂဝတော ဂေါတ္တဝသေန ပရိဒီပနံ. တသ္မာ သမဏော ခလု, ဘော, ဂေါတမောတိ ဧတ္ထ သမဏော ကိရ, ဘော, ဂေါတမဂေါတ္တောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သကျပုတ္တောတိ ဣဒံ ပန ဘဂဝတော ဥစ္စာကုလပရိဒီပနံ. သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဘာဝဒီပနံ. ကေနစိ ပါရိဇုညေန အနဘိဘူတော အပရိက္ခီဏံယေဝ တံ ကုလံ ပဟာယ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတော ပရံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. တံ ခေါ ပနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတာချာနတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ, တဿ ခေါ ပန ဘောတော ဂေါတမဿာတိ အတ္ထော. ကလျာဏောတိ ကလျာဏဂုဏသမန္နာဂတော, သေဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ကိတ္တိယေဝ, ထုတိဃောသော ဝါ. အဗ္ဘုဂ္ဂတောတိ သဒေဝကံ လောကံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဥဂ္ဂတော. ကိန္တိ? ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីដែលពួកព្រាហ្មណ៍បានឮនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា samaṇo khalu, bho, gotamo (ព្រះសមណគោតមដ៏ចម្រើនឮថា...)។ ក្នុងបទនោះ គប្បីជ្រាបថា ឈ្មោះថា សមណៈ (samaṇo) ព្រោះមានបាបរំងាប់ហើយ។ បទថា khalu ជាការឮតៗគ្នា (anussavana)។ បទថា bho គ្រាន់តែជាពាក្យហៅគ្នាទៅវិញទៅមករបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ។ បទថា gotamo ជាការបង្ហាញព្រះមានព្រះភាគដោយអំណាចនៃគោត្រ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងបទថា samaṇo khalu, bho, gotamo នេះ គb្បីយល់សេចក្តីយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ឮថា ព្រះសមណៈមានគោត្រជាគោតម»។ ចំណែកឯពាក្យថា sakyaputto នេះ ជាការបង្ហាញនូវត្រកូលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះមានព្រះភាគ។ ពាក្យថា sakyakulā pabbajito ជាការបង្ហាញនូវភាពជាអ្នកបួសដោយសទ្ធា។ សេចក្តីថា ព្រះអង្គមិនត្រូវបានគ្របសង្កត់ដោយការវិនាសណាមួយឡើយ ទ្រង់លះបង់ត្រកូលដែលមិនទាន់វិនាសនោះ ហើយបួសដោយសទ្ធា។ សេចក្តីបន្ទាប់ពីនោះ មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ បទថា taṃ kho pana នេះ ជាទុតិយាវិភត្តក្នុងអត្ថនៃឥត្ថម្ភូតាខ្យានៈ សេចក្តីថា របស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើននោះឯង។ បទថា kalyāṇo សេចក្តីថា ប្រកបដោយគុណដ៏ល្អ គឺប្រសើរណាស់។ បទថា kittisaddo បានដល់ កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ឬសំឡេងសរសើរ។ បទថា abbhuggato បានដល់ ផ្សព្វផ្សាយគ្របដណ្តប់ទៅកាន់លោកព្រមទាំងទេវលោក។ តើផ្សព្វផ្សាយទៅយ៉ាងណា? គឺផ្សព្វផ្សាយទៅថា «ឥតិបិ សោ ភគវា...បេ... ពុទ្ធោ ភគវា» ដូច្នេះ។

တတြာယံ ပဒသမ္ဗန္ဓော – သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အရဟံ, ဣတိပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ…ပေ… ဣတိပိ ဘဂဝါတိ. ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ အာရကတ္တာ, အရီနံ အရာနဉ္စ ဟတတ္တာ, ပစ္စယာဒီနံ အရဟတ္တာ, ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝါတိ ဣမေဟိ တာဝ ကာရဏေဟိ သော ဘဂဝါ အရဟန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိအာဒိနာ နယေန မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ သဗ္ဗာနေဝ ဧတာနိ ပဒါနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနီတိ တတော တေသံ ဝိတ္ထာရော ဂဟေတဗ္ဗော.

ក្នុងបណ្តាបទទាំងនោះ នេះជាការតភ្ជាប់បទ (សេចក្តីតភ្ជាប់បទមានដូចតទៅនេះ)៖ ព្រះភគវានោះ ព្រោះហេតុនេះៗ ទើបឈ្មោះថា អរហំ, ព្រោះហេតុនេះៗ ទើបឈ្មោះថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ...ល... ព្រោះហេតុនេះៗ ទើបឈ្មោះថា ភគវា។ ពាក្យថា «ឥតិបិ» នោះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា «ព្រោះហេតុនេះផង ព្រោះហេតុនេះផង»។ ក្នុងបណ្តាបទទាំងនោះ មុនដំបូង គប្បីជ្រាបថា ព្រះភគវានោះ ឈ្មោះថា «អរហំ» ព្រោះហេតុទាំងឡាយមាន៖ ព្រោះភាពជាព្រះអង្គឆ្ងាយចាកកិលេស (អារកត្តា), ព្រោះការកម្ចាត់បង់នូវសត្រូវគឺកិលេស និងធ្នង់នៃសង្សារចក្រ (អរិនំ អរានញ្ច ហតត្តា), ព្រោះភាពជាព្រះអង្គគួរទទួលនូវបច្ច័យជាដើម (បច្ចយាទីនំ អរហត្តា), និងព្រោះភាពជាព្រះអង្គមិនមានទីកំបាំងក្នុងការធ្វើបាប (បាបករណេ រហាកភាវា)។ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានដាក់ចុះនូវមាតិកាដោយន័យមានជាដើមយ៉ាងនេះ ហើយពន្យល់ពិស្តារនូវបទទាំងអស់នេះក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ ត្រង់ពុទ្ធានុស្សតិនិន្ទេស ហេតុនោះ គប្បីកាន់យកសេចក្តីពិស្តារនៃបទទាំងនោះពីក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គនោះចុះ។

သာဓု ခေါ ပနာတိ သုန္ဒရံ ခေါ ပန; အတ္ထာဝဟံ သုခါဝဟန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာရူပါနံ အရဟတန္တိ ယထာရူပေါ သော ဘဝံ ဂေါတမော, ဧဝရူပါနံ အနေကေဟိပိ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿေဟိ ဒုလ္လဘဒဿနာနံ ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခိတ္တေဟိ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနရတနပဋိမဏ္ဍိတေဟိ ဒွတ္တိံသ္မဟာပုရိသလက္ခဏဝရေဟိ သမာကိဏ္ဏမနောရမသရီရာနံ အတပ္ပကဒဿနာနံ အတိမဓုရဓမ္မနိဂ္ဃောသာနံ, ယထာဘူတဂုဏာဓိဂမေန လောကေ အရဟန္တောတိ လဒ္ဓသဒ္ဒါနံ အရဟတံ. ဒဿနံ ဟောတီတိ ပသာဒသောမ္မာနိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ဒဿနမတ္တမ္ပိ သာဓု ဟောတိ. သစေ ပန အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတေန ဗြဟ္မဿရေန ဓမ္မံ [Pg.229] ဒေသေန္တဿ ဧကံ ပဒမ္ပိ သောတုံ လဘိဿာမ, သာဓုတရံယေဝ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ အဇ္ဈာသယံ ကတွာ.

បទថា «សាធុ ខោ បន» សេចក្តីថា ល្អណាស់តើ, គឺនាំមកនូវប្រយោជន៍ នាំមកនូវសេចក្តីសុខ។ បទថា «តថារូបានំ អរហតំ» សេចក្តីថា ព្រះគោតមដ៏ចម្រើននោះ មានសភាពបែបណា ព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលមានសភាពបែបនោះ ដែលជាបុគ្គលក្រឡេកឃើញបានដោយកម្រ សូម្បីក្នុងកប្បរាប់សែនកោដិ ដែលមានព្រះវរកាយព័ទ្ធជុំវិញដោយព្រះរស្មីមួយព្យាម ស្អាងលម្អដោយរតនៈគឺអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ និងប្រដាប់ដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ដ៏ប្រសើរ មានព្រះវរកាយជាទីគាប់ចិត្តគួរជាទីពិតពិលរមិលមើលមិនចេះឆ្អែតឆ្អន់ មានព្រះសូរសៀងសម្តែងធម៌ដ៏ផ្អែមល្ហែមក្រៃលែង ជាព្រះអរហន្តដែលទទួលបានការសរសើរក្នុងលោកដោយការសម្រេចគុណធម៌តាមពិត។ បទថា «ទស្សនំ ហោតិ» សេចក្តីថា សូម្បីត្រឹមតែការបើកភ្នែកទាំងឡាយដ៏ថ្លាស្រទន់ដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាហើយសម្លឹងមើល ក៏ជាការនាំមកនូវប្រយោជន៍។ ម្យ៉ាងទៀត បើពួកយើងនឹងបានស្តាប់សូម្បីតែមួយបទនៃធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយព្រះសូរសៀងដូចជាសំឡេងព្រហ្ម ប្រកបដោយអង្គ ៨ នោះ នឹងរឹតតែល្អប្រសើរក្រៃលែង ពួកជនទាំងនោះធ្វើនូវអធ្យាស្រ័យយ៉ាងនេះហើយ (ទើបចូលទៅគាល់)។

ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ပဟာယ တုဋ္ဌမာနသာ အာဂမံသု. ဧတဒဝေါစုန္တိ ဒုဝိဓာ ဟိ ပုစ္ဆာ အဂါရိကပုစ္ဆာ အနဂါရိကပုစ္ဆာ စ. တတ္ထ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလံ, ကိံ အကုသလ’’န္တိ ဣမိနာ နယေန အဂါရိကပုစ္ဆာ အာဂတာ. ‘‘ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ’’တိ ဣမိနာ နယေန အနဂါရိကပုစ္ဆာ. ဣမေ ပန အတ္တနော အနုရူပံ အဂါရိကပုစ္ဆံ ပုစ္ဆန္တာ ဧတံ, ‘‘ကော နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, ဟေတု ကော ပစ္စယော’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစုံ. တေသံ ဘဂဝါ ယထာ န သက္ကောန္တိ သလ္လက္ခေတုံ, ဧဝံ သံခိတ္တေနေဝ တာဝ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော, အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာဟေတု ခေါ ဂဟပတယောတိအာဒိမာဟ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ယထာ န သလ္လက္ခေန္တိ, ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ? ပဏ္ဍိတမာနိကာ ဟိ တေ; အာဒိတောဝ မာတိကံ အဋ္ဌပေတွာ ယထာ သလ္လက္ခေန္တိ, ဧဝံ အတ္ထေ ဝိတ္ထာရိတေ, ဒေသနံ ဥတ္တာနိကာတိ မညန္တာ အဝဇာနန္တိ, မယမ္ပိ ကထေန္တာ ဧဝမေဝ ကထေယျာမာတိ ဝတ္တာရော ဘဝန္တိ. တေန နေသံ ဘဂဝါ ယထာ န သက္ကောန္တိ သလ္လက္ခေတုံ, ဧဝံ သံခိတ္တေနေဝ တာဝ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တတော သလ္လက္ခေတုံ အသက္ကောန္တေဟိ ဝိတ္ထာရဒေသနံ ယာစိတော ဝိတ္ထာရေန ဒေသေတုံ, တေန ဟိ ဂဟပတယောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တေန ဟီတိ ကာရဏတ္ထေ နိပါတော. ယသ္မာ မံ တုမှေ ယာစထ, တသ္မာတိ အတ္ထော.

បទថា «យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ» សេចក្តីថា ពួកជនទាំងនោះលះបង់កិច្ចការទាំងពួង មានចិត្តរីករាយត្រេកអរ ហើយបានចូលទៅគាល់។ បទថា «ឯតទវោចុំ» សេចក្តីថា ព្រោះថាការសួរ (បុច្ឆា) មាន ២ យ៉ាងគឺ អគារិកបុច្ឆា (សំណួររបស់គ្រហស្ថ) និង អនគារិកបុច្ឆា (សំណួររបស់បព្វជិត)។ ក្នុងបុច្ឆាទាំងពីរនោះ សំណួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អ្វីជាកុសល អ្វីជាអកុសល?» នេះជាអគារិកបុច្ឆា។ សំណួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នេះ...» នេះជាអនគារិកបុច្ឆា។ ចំណែកឯពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីទាំងនេះ កាលចង់សួរនូវអគារិកបុច្ឆាដ៏សមគួរដល់ខ្លួន ទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន អ្វីជាហេតុ អ្វីជាបច្ច័យ...?»។ ព្រះភគវា កាលបើទ្រង់ដោះស្រាយបញ្ហាដោយសង្ខេបជាមុនសិន ដើម្បីកុំឱ្យពួកជនទាំងនោះអាចយល់បានភ្លាមៗ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «ម្នាលគហបតីទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែការប្រព្រឹត្តមិនស្មើ គឺការប្រព្រឹត្តខុសធម៌...»។ សំណួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះភគវាទ្រង់ដោះស្រាយបញ្ហាដោយវិធីដែលធ្វើឱ្យពួកគេមិនអាចយល់បានភ្លាមៗយ៉ាងនោះ? ឆ្លើយថា ព្រោះពួកជនទាំងនោះជាអ្នកសំគាល់ខ្លួនថាជាបណ្ឌិត។ ប្រសិនបើព្រះអង្គមិនដាក់ចុះនូវមាតិកាជាមុនទេ ហើយសម្តែងពន្យល់សេចក្តីយ៉ាងពិស្តារឱ្យពួកគេយល់បានភ្លាមៗនោះ ពួកគេនឹងយល់ច្រឡំថា ធម៌ទេសនានេះរាក់កំភែល ហើយមើលងាយថា «សូម្បីពួកយើងកាលបើសម្តែង ក៏សម្តែងបានយ៉ាងនេះដូចគ្នាដែរ»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះភគវាទើបទ្រង់ដោះស្រាយបញ្ហាដោយសង្ខេបជាមុនសិន ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេយល់បានភ្លាមៗ។ បន្ទាប់មក កាលបើពួកជនទាំងនោះមិនអាចយល់បាន ហើយបានទូលសូមនូវទេសនាដោយពិស្តារ ព្រះអង្គដើម្បីនឹងសម្តែងដោយពិស្តារ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «ម្នាលគហបតីទាំងឡាយ បើដូច្នោះ...»។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «តេន ហិ» ជាការចុះនិបាតក្នុងអត្ថនៃហេតុ។ មានសេចក្តីពន្យល់ថា «ព្រោះហេតុតែអ្នកទាំងឡាយសូមតថាគត ហេតុនោះ (តថាគតនឹងសម្តែង)»។

၄၄၀. တိဝိဓန္တိ တီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ. ကာယေနာတိ ကာယဒွါရေန. အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာတိ အဓမ္မစရိယသင်္ခါတာ ဝိသမစရိယာ. အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော, အဓမ္မဿ စရိယာ အဓမ္မစရိယာ, အဓမ္မကရဏန္တိ အတ္ထော. ဝိသမာ စရိယာ, ဝိသမဿ ဝါ ကမ္မဿ စရိယာတိ ဝိသမစရိယာ. အဓမ္မစရိယာ စ သာ ဝိသမစရိယာ စာတိ အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗေသု ကဏှသုက္ကပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. လုဒ္ဒေါတိ ကက္ခဠော. ဒါရုဏောတိ သာဟသိကော. လောဟိတပါဏီတိ ပရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တဿ ပါဏီ လောဟိတေန လိပ္ပန္တိ. သစေပိ န လိပ္ပန္တိ, တထာဝိဓော လောဟိတပါဏီတွေဝ ဝုစ္စတိ. ဟတပ္ပဟတေ နိဝိဋ္ဌောတိ ဟတေ စ ပရဿ ပဟာရဒါနေ[Pg.230], ပဟတေ စ ပရမာရဏေ နိဝိဋ္ဌော. အဒယာပန္နောတိ နိက္ကရုဏတံ အာပန္နော.

៤៤០. បទថា «តិវិធំ» សេចក្តីថា ដោយចំណែក ៣ យ៉ាង។ បទថា «កាយេន» សេចក្តីថា តាមកាយទ្វារ។ បទថា «អធម្មចរិយាវិសមកចរិយា» សេចក្តីថា ការប្រព្រឹត្តមិនស្មើដែលពោលគឺការប្រព្រឹត្តខុសធម៌។ ក្នុងបទនោះ នេះជាអត្ថនៃបទ៖ ការប្រព្រឹត្តនូវអធម៌ ឈ្មោះថា អធម្មចរិយា សេចក្តីថា ការធ្វើនូវអំពើខុសធម៌។ ការប្រព្រឹត្តដែលមិនស្មើ ឬការប្រព្រឹត្តនូវកម្មដែលមិនស្មើ (អកុសលកម្ម) ឈ្មោះថា វិសមកចរិយា។ ការប្រព្រឹត្តនោះជាអធម្មចរិយាផង ជាវិសមកចរិយាផង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា អធម្មចរិយាវិសមកចរិយា។ ដោយឧបាយនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទខ្មៅនិងស (កុសលនិងអកុសល) ទាំងអស់។ បទថា «លុទ្ទោ» សេចក្តីថា កាចសាហាវ។ បទថា «ទារុណោ» សេចក្តីថា ឃោរឃៅ។ បទថា «លោហិតបាណិ» សេចក្តីថា ដៃរបស់បុគ្គលកាលដែលផ្តាច់បង់អ្នកដទៃចាកជីវិត រមែងប្រឡាក់ដោយឈាម។ ទោះបីជាមិនប្រឡាក់ឈាមក៏ដោយ បុគ្គលដែលមានសភាពបែបនោះ ក៏នៅតែហៅថា «លោហិតបាណិ» (មានដៃប្រឡាក់ឈាម) ដូចគ្នា។ បទថា «ហតប្បហតេ និវិដ្ឋោ» សេចក្តីថា ជាអ្នកជាប់ចិត្តក្នុងការសម្លាប់ និងការវាយដំធ្វើបាបអ្នកដទៃ ឬការសម្លាប់អ្នកដទៃដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ។ បទថា «អទយាបន្នោ» សេចក្តីថា ដល់នូវភាពមិនមានករុណា (គ្មានចិត្តអាណិតអាសូរ)។

ယံ တံ ပရဿာတိ ယံ တံ ပရဿ သန္တကံ. ပရဝိတ္တူပကရဏန္တိ တဿေဝ ပရဿ ဝိတ္တူပကရဏံ တုဋ္ဌိဇနနံ ပရိက္ခာရဘဏ္ဍကံ. ဂါမဂတံ ဝါတိ အန္တောဂါမေ ဝါ ဌပိတံ. အရညဂတံ ဝါတိ အရညေ ရုက္ခဂ္ဂပဗ္ဗတမတ္ထကာဒီသု ဝါ ဌပိတံ. အဒိန္နန္တိ တေဟိ ပရေဟိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ အဒိန္နံ. ထေယျသင်္ခါတန္တိ ဧတ္ထ ထေနောတိ စောရော. ထေနဿ ဘာဝေါ ထေယျံ, အဝဟရဏစိတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ. သင်္ခါ သင်္ခါတန္တိ အတ္ထတော ဧကံ, ကောဋ္ဌာသဿေတံ အဓိဝစနံ, ‘‘သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ထေယျဉ္စ တံ သင်္ခါတဉ္စာတိ ထေယျသင်္ခါတံ, ထေယျစိတ္တသင်္ခါတော ဧကော စိတ္တကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော. ကရဏတ္ထေ စေတံ ပစ္စတ္တဝစနံ, တသ္မာ ထေယျသင်္ခါတေနာတိ အတ္ထတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

បទថា «យំ តំ បរស្ស» សេចក្តីថា ទ្រព្យសម្បត្តិណាដែលជារបស់អ្នកដទៃ។ បទថា «បរវិត្តូបករណំ» សេចក្តីថា គ្រឿងឧបភោគបរិភោគដែលនាំមកនូវសេចក្តីត្រេកអរ ជាគ្រឿងបរិក្ខាររបស់បុគ្គលដទៃនោះឯង។ បទថា «គាមគតំ វា» សេចក្តីថា ទ្រព្យដែលគេតម្កល់ទុកក្នុងភូមិ។ បទថា «អរញ្ញគតំ វា» សេចក្តីថា ទ្រព្យដែលគេតម្កល់ទុកក្នុងព្រៃ ដូចជាលើចុងឈើ ឬលើកំពូលភ្នំជាដើម។ បទថា «អទិន្នំ» សេចក្តីថា ទ្រព្យដែលជនដទៃទាំងនោះមិនបានឱ្យដោយកាយ ឬដោយវាចា។ ក្នុងបទថា «ថេយ្យសង្ខាតំ» នេះ បទថា «ថេនោ» សេចក្តីថា ចោរ។ ភាពជាចោរ ឈ្មោះថា «ថេយ្យៈ» នេះជាឈ្មោះនៃចិត្តដែលគិតនឹងលួចប្លន់។ បទថា «សង្ខា» និង «សង្ខាតំ» មានអត្ថដូចគ្នា នេះជាឈ្មោះនៃចំណែក (កោដ្ឋាសៈ) ដូចក្នុងពាក្យថា «សញ្ញានិទានា ហិ បបញ្ចសង្ខា» ជាដើម។ ភាពជាចោរផង ចំណែកនោះផង ឈ្មោះថា «ថេយ្យសង្ខាតំ» សេចក្តីថា ចំណែកនៃចិត្តមួយដែលពោលគឺចិត្តគិតនឹងលួច។ បទនេះជាបឋមាវិភត្តិក្នុងអត្ថតតិយាវិភត្តិ (ករណត្ថ) ហេតុនោះ គប្បីយល់ដោយអត្ថថា «ថេយ្យសង្ខាតេន» (ដោយការគិតលួច)។

မာတုရက္ခိတာတိအာဒီသု ယံ ပိတရိ နဋ္ဌေ ဝါ မတေ ဝါ ဃာသစ္ဆာဒနာဒီဟိ ပဋိဇဂ္ဂမာနာ, ဝယပတ္တံ ကုလဃရေ ဒဿာမီတိ မာတာ ရက္ခတိ, အယံ မာတုရက္ခိတာ နာမ. ဧတေနုပါယေန ပိတုရက္ခိတာဒယောပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဘာဂကုလာနိ ပန ကုစ္ဆိဂတေသုပိ ဂဗ္ဘေသု ကတိကံ ကရောန္တိ – ‘‘သစေ မယှံ ပုတ္တော ဟောတိ, တုယှံ ဓီတာ, အညတ္ထ ဂန္တုံ န လဘိဿတိ, မယှံ ပုတ္တဿေဝ ဟောတူ’’တိ. ဧဝံ ဂဗ္ဘေပိ ပရိဂ္ဂဟိတာ သဿာမိကာ နာမ. ‘‘ယော ဣတ္ထန္နာမံ ဣတ္ထိံ ဂစ္ဆတိ, တဿ ဧတ္တကော ဒဏ္ဍော’’တိ ဧဝံ ဂါမံ ဝါ ဂေဟံ ဝါ ဝီထိံ ဝါ ဥဒ္ဒိဿ ဌပိတဒဏ္ဍာ, ပန သပရိဒဏ္ဍာ နာမ. အန္တမသော မာလာဂုဏပရိက္ခိတ္တာပီတိ ယာ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန, ‘‘ဧသာ မေ ဘရိယာ ဘဝိဿတီ’’တိ သညာယ တဿာ ဥပရိ ကေနစိ မာလာဂုဏံ ခိပန္တေန မာလာဂုဏမတ္တေနာပိ ပရိက္ခိတ္တာ ဟောတိ. တထာရူပါသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇိတာ ဟောတီတိ ဧဝရူပါသု ဣတ္ထီသု သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တေ ဝုတ္တမိစ္ဆာစာရလက္ခဏဝသေန ဝီတိက္ကမံ ကတ္တာ ဟောတိ.

ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «មាតុរក្ខិតា» ជាដើម ស្រ្តីណាដែលកាលបើឪពុកបាត់បង់ទៅ ឬស្លាប់ទៅ ម្តាយបានបីបាច់ថែរក្សាដោយបាយទឹកសម្លៀកបំពាក់ជាដើម ដោយគិតថា «កាលនាងចម្រើនវ័យឡើង នឹងរៀបការឱ្យទៅក្នុងត្រកូលដ៏សមគួរ» ស្រ្តីនេះឈ្មោះថា មាតុរក្ខិតា (ស្រ្តីដែលម្តាយរក្សា)។ ដោយឧបាយនេះ គប្បីជ្រាបនូវស្រ្តីមាន «បិតុរក្ខិតា» (ស្រ្តីដែលឪពុករក្សា) ជាដើមផងដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ត្រកូលដែលស្និទ្ធស្នាលគ្នារមែងធ្វើកិច្ចសន្យា តាំងតែពីកូននៅក្នុងផ្ទៃថា «ប្រសិនបើខ្ញុំបានកូនប្រុស អ្នកបានកូនស្រី នាងមិនត្រូវទៅការនឹងអ្នកដទៃឡើយ ត្រូវតែជាភរិយារបស់កូនប្រុសខ្ញុំតែប៉ុណ្ណោះ»។ ស្រ្តីដែលគេហួងហែងទុកតាំងតែនៅក្នុងផ្ទៃយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា សសាមិកា (ស្រ្តីមានម្ចាស់)។ ស្រ្តីណាដែលគេបានកំណត់ពិន័យចំពោះបុរសដែលទៅរកនាងថា «បុរសណាទៅរកស្រ្តីឈ្មោះនេះ ត្រូវរងពិន័យប៉ុណ្ណេះ» ដោយសំដៅលើភូមិ ផ្ទះ ឬផ្លូវ ស្រ្តីនោះឈ្មោះថា សបរិទណ្ឌា (ស្រ្តីមានការពិន័យព័ទ្ធជុំវិញ)។ បទថា «អន្តមសោ មាលាគុណបរិក្ខិត្តាបិ» សេចក្តីថា ស្រ្តីដែលសូម្បីត្រឹមតែបុរសណាម្នាក់បានបោះកម្រងផ្កាទៅលើនាង ដោយការសន្មតថា «នាងនេះនឹងធ្វើជាភរិយារបស់យើង» ដែលជាការកំណត់យ៉ាងទាបបំផុត ស្រ្តីនោះឈ្មោះថា មាលាគុណបរិក្ខិត្តា (ស្រ្តីដែលគេព័ទ្ធដោយកម្រងផ្កា)។ បទថា «តថារូបាសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជិតា ហោតិ» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រព្រឹត្តកន្លង (ល្មើស) ក្នុងស្រ្តីមានសភាពបែបនោះ ដោយអំណាចនៃលក្ខណៈមិច្ឆាចារដែលបានពោលទុកក្នុងសម្មាទិដ្ឋិសូត្រ។

သဘာဂတောတိ သဘာယံ ဌိတော. ပရိသာဂတောတိ ပရိသာယံ ဌိတော. ဉာတိမဇ္ဈဂတောတိ ဒါယာဒါနံ မဇ္ဈေ ဌိတော. ပူဂမဇ္ဈဂတောတိ သေနီနံ မဇ္ဈေ ဌိတော. ရာဇကုလမဇ္ဈဂတောတိ ရာဇကုလဿ မဇ္ဈေ မဟာဝိနိစ္ဆယေ ဌိတော[Pg.231]. အဘိနီတောတိ ပုစ္ဆနတ္ထာယ နီတော. သက္ခိပုဋ္ဌောတိ သက္ခိံ ကတွာ ပုစ္ဆိတော. ဧဟမ္ဘော ပုရိသာတိ အာလပနမေတံ. အတ္တဟေတု ဝါ ပရဟေတု ဝါတိ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ဟတ္ထပါဒါဒိဟေတု ဝါ ဓနဟေတု ဝါ. အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါတိ ဧတ္ထ အာမိသန္တိ လာဘော အဓိပ္ပေတော. ကိဉ္စိက္ခန္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ အပ္ပမတ္တကံ. အန္တမသော တိတ္တိရဝဋ္ဋကသပ္ပိပိဏ္ဍနဝနီတပိဏ္ဍာဒိမတ္တကဿပိ လဉ္ဇဿ ဟေတူတိ အတ္ထော. သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတီတိ ဇာနန္တောယေဝ မုသာဝါဒံ ကတ္တာ ဟောတိ.

បទថា «សភាគតោ» សេចក្តីថា ឈរនៅក្នុងសភា (សាលាប្រជុំ)។ បទថា «បរិសាកតោ» សេចក្តីថា ឈរនៅក្នុងបរិស័ទ (ជំនុំជនក្នុងភូមិ)។ បទថា «ញាតិមជ្ឈគតោ» សេចក្តីថា ឈរនៅក្នុងកណ្តាលញាតិ (ពួកអ្នកទទួលមរតក)។ បទថា «បូគមជ្ឈគតោ» សេចក្តីថា ឈរនៅក្នុងកណ្តាលក្រុម (ពួកសមាគម)។ បទថា «រាជកុលមជ្ឈគតោ» សេចក្តីថា ឈរនៅក្នុងកណ្តាលរាជត្រកូល គឺក្នុងទីកាត់ក្តីដ៏ធំ។ បទថា «អភិនីតោ» សេចក្តីថា គេនាំខ្លួនទៅដើម្បីសួរដេញដោល។ បទថា «សក្ខិបុដ្ឋោ» សេចក្តីថា គេសួរដោយតាំងទុកជាសាក្សី។ បទថា «ឯហម្ភោ បុរិស» នេះជាពាក្យហៅ (អាលបនៈ)។ បទថា «អត្តហេតុ វា បរហេតុ វា» សេចក្តីថា ព្រោះតែប្រយោជន៍ខ្លួន ឬប្រយោជន៍អ្នកដទៃ ឬព្រោះតែហេតុមានដៃជើងជាដើម ឬព្រោះតែហេតុគឺទ្រព្យសម្បត្តិ។ ក្នុងបទថា «អាមិសកិញ្ចិក្ខហេតុ វា» នេះ បទថា «អាមិសំ» សំដៅលើលាភសក្ការៈ។ បទថា «កិញ្ចិក្ខំ» សេចក្តីថា របស់បន្តិចបន្តួចណាមួយ។ មានសេចក្តីពន្យល់ថា សូម្បីតែព្រោះតែសំណូកបន្តិចបន្តួច មានត្រឹមតែសាច់ក្រួច សាច់ចាប ដុំទឹកដោះថ្លា ឬដុំទឹកដោះខាប់ជាដើម។ បទថា «សម្បជានមុសា ភាសិតា ហោតិ» សេចក្តីថា ដឹងខ្លួនច្បាស់ៗហើយ នៅតែពោលពាក្យកុហក។

ဣမေသံ ဘေဒါယာတိ ယေသံ ဣတောတိ ဝုတ္တာနံ သန္တိကေ သုတံ ဟောတိ, တေသံ ဘေဒါယ. အမူသံ ဘေဒါယာတိ ယေသံ အမုတြာတိ ဝုတ္တာနံ သန္တိကေ သုတံ ဟောတိ, တေသံ ဘေဒါယ. ဣတိ သမဂ္ဂါနံ ဝါ ဘေဒကာတိ ဧဝံ သမဂ္ဂါနံ ဝါ ဒွိန္နံ သဟာယကာနံ ဘေဒံ ကတ္တာ. ဘိန္နာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာတိ သုဋ္ဌု ကတံ တယာ, တံ ပဇဟန္တေန ကတိပါဟေနေဝ တေ မဟန္တံ အနတ္ထံ ကရေယျာတိ ဧဝံ ဘိန္နာနံ ပုန အသံသန္ဒနာယ အနုပ္ပဒါတာ ဥပတ္ထမ္ဘေတာ ကာရဏံ ဒဿေတာတိ အတ္ထော. ဝဂ္ဂေါ အာရာမော အဘိရတိဋ္ဌာနမဿာတိ ဝဂ္ဂါရာမော. ဝဂ္ဂရတောတိ ဝဂ္ဂေသု ရတော. ဝဂ္ဂေ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ နန္ဒတီတိ ဝဂ္ဂနန္ဒီ. ဝဂ္ဂကရဏိံ ဝါစန္တိ ယာ ဝါစာ သမဂ္ဂေပိ သတ္တေ ဝဂ္ဂေ ကရောတိ ဘိန္ဒတိ, တံ ကလဟကာရဏံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ.

បទថា «ឥមេសំ ភេដាយ» សេចក្តីថា ដើម្បីបំបែកពួកជនទាំងនោះ ដែលខ្លួនបានឮមកពីសំណាក់ជននេះ។ បទថា «អមូសំ ភេដាយ» សេចក្តីថា ដើម្បីបំបែកពួកជនទាំងនោះ ដែលខ្លួនបានឮមកពីសំណាក់ជនឯណោះ។ បទថា «ឥតិ សមគ្គានំ វា ភេទកា» សេចក្តីថា ជាអ្នកធ្វើនូវការបែកបាក់គ្នានៃពួកជនដែលព្រមព្រៀងគ្នា ឬនៃមិត្តសម្លាញ់ពីរនាក់យ៉ាងនេះ។ បទថា «ភិន្នានំ វា អនុប្បទាតា» សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនផ្សះផ្សាពួកជនដែលបែកបាក់គ្នាហើយ តែបែរជាជួយគាំទ្រ និងបង្ហាញហេតុផលផ្សេងៗ (ដើម្បីកុំឱ្យគេត្រូវរ៉ូវគ្នាវិញ) ដោយពោលថា «អ្នកលះបង់គេចោលនោះ ល្អណាស់ហើយ បើមិនលះបង់ទេ តែពីរបីថ្ងៃទៀត គេមុខជានឹងធ្វើសេចក្តីវិនាសដ៏ធំដល់អ្នកជាមិនខាន» នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ បទថា «វគ្គារាមោ» សេចក្តីថា មានការបែកបាក់គ្នាជាទីត្រេកអរ ជាទីរីករាយ និងជាទីតាំងនៃសេចក្តីត្រេកអរ។ បទថា «វគ្គារតោ» សេចក្តីថា ត្រេកអរក្នុងការបែកបាក់គ្នា។ បទថា «វគ្គនន្ទី» សេចក្តីថា កាលឃើញ ឬឮការបែកបាក់គ្នារបស់អ្នកដទៃ រមែងរីករាយ。 បទថា «វគ្គករណិំ វាចំ» សេចក្តីថា ពោលនូវវាចាដែលជាហេតុបង្កជម្លោះ ដែលធ្វើឱ្យសត្វទាំងឡាយសូម្បីតែព្រមព្រៀងគ្នា ក៏ត្រូវបែកបាក់គ្នា ឃ្លាតចាកគ្នាទៅ។

အဏ္ဍကာတိ ယထာ သဒေါသေ ရုက္ခေ အဏ္ဍကာနိ ဥဋ္ဌဟန္တိ, ဧဝံ သဒေါသတာယ ခုံသနာဝမ္ဘနာဒိဝစနေဟိ အဏ္ဍကာ ဇာတာ. ကက္ကသာတိ ပူတိကာ. ယထာ နာမ ပူတိကရုက္ခော ကက္ကသော ဟောတိ ပဂ္ဃရိတစုဏ္ဏော, ဧဝံ ကက္ကသာ ဟောတိ, သောတံ ဃံသမာနာ ဝိယ ပဝိသတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကက္ကသာ’’တိ. ပရကဋုကာတိ ပရေသံ ကဋုကာ အမနာပါ ဒေါသဇနနီ. ပရာဘိသဇ္ဇနီတိ ကုဋိလကဏ္ဋကသာခါ ဝိယ မမ္မေသု ဝိဇ္ဈိတွာ ပရေသံ အဘိသဇ္ဇနီ ဂန္တုကာမာနမ္ပိ ဂန္တုံ အဒတွာ လဂ္ဂနကာရီ. ကောဓသာမန္တာတိ ကောဓဿ အာသန္နာ. အသမာဓိသံဝတ္တနိကာတိ အပ္ပနာသမာဓိဿ ဝါ ဥပစာရသမာဓိဿ ဝါ အသံဝတ္တနိကာ. ဣတိ သဗ္ဗာနေဝ တာနိ သဒေါသဝါစာယ ဝေဝစနာနိ.

បទថា «អណ្ឌកា» សេចក្តីថា ដូចជាដុំពកទាំងឡាយដែលដុះឡើងលើដើមឈើដែលមានទោស (ឈើមានជំងឺ) យ៉ាងណា វាចាដែលកើតឡើងដោយការជេរប្រមាថ និងការមើលងាយជាដើម ព្រោះភាពជាវាចាមានទោស ក៏ឈ្មោះថាជាដុំពកយ៉ាងនោះដែរ។ បទថា «កក្កសា» សេចក្តីថា ស្អុយរលួយ។ ដូចជាដើមឈើពុក រមែងគ្រើម និងមានកម្ទេចធ្លាក់ចុះយ៉ាងណា វាចាគ្រោតគ្រាតក៏យ៉ាងនោះដែរ គឺរមែងចូលទៅចាក់ដោតត្រចៀក (ដូចជាការកកិត)។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «កក្កសា» (គ្រោតគ្រាត)។ បទថា «បរកដុកា» សេចក្តីថា ហឹរក្រហាយដល់អ្នកដទៃ គឺមិនជាទីគាប់ចិត្ត និងជាហេតុនាំឱ្យកើតទោសៈ។ បទថា «បរាភិសជ្ជនី» សេចក្តីថា ដូចជាមែកឈើមានបន្លាដ៏វៀចវេរ ដែលចាក់ទម្លុះត្រង់កន្លែងសំខាន់ ហើយទាក់ជាប់នឹងអ្នកដទៃ មិនឱ្យអ្នកដែលចង់ទៅ អាចទៅរួច គឺធ្វើការទាក់ទុកយ៉ាងណា វាចានោះក៏យ៉ាងនោះដែរ។ បទថា «កោធសាមន្តា» សេចក្តីថា នៅជិតបង្កើយនឹងសេចក្តីក្រោធ។ បទថា «អសមាធិសំវត្តនិកា» សេចក្តីថា មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអប្បនាសមាធិ ឬឧបចារសមាធិឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាវេវចនៈនៃវាចាដែលមានទោស។

အကာလဝါဒီတိ အကာလေန ဝတ္တာ. အဘူတဝါဒီတိ ယံ နတ္ထိ, တဿ ဝတ္တာ. အနတ္ထဝါဒီတိ အကာရဏနိဿိတံ ဝတ္တာ. အဓမ္မဝါဒီတိ အသဘာဝံ ဝတ္တာ[Pg.232]. အဝိနယဝါဒီတိ အသံဝရဝိနယပဋိသံယုတ္တဿ ဝတ္တာ. အနိဓာနဝတိ ဝါစန္တိ ဟဒယမဉ္ဇူသာယံ နိဓေတုံ အယုတ္တံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ. အကာလေနာတိ ဝတ္တဗ္ဗကာလဿ ပုဗ္ဗေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ အယုတ္တကာလေ ဝတ္တာ ဟောတိ. အနပဒေသန္တိ သုတ္တာပဒေသဝိရဟိတံ. အပရိယန္တဝတိန္တိ အပရိစ္ဆေဒံ, သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ နိက္ခိပိတွာ တဿ ဥပလဗ္ဘံ ဝါ ဥပမံ ဝါ ဝတ္ထုံ ဝါ အာဟရိတွာ ဗာဟိရကထံယေဝ ကထေတိ. နိက္ခိတ္တံ နိက္ခိတ္တမေဝ ဟောတိ. ‘‘သုတ္တံ နု ခေါ ကထေတိ ဇာတကံ နု ခေါ, နဿ အန္တံ ဝါ ကောဋိံ ဝါ ပဿာမာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ယထာ ဝဋရုက္ခသာခါနံ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ပါရောဟာ ဩတရန္တိ, ဩတိဏ္ဏောတိဏ္ဏဋ္ဌာနေ သမ္ပဇ္ဇိတွာ ပုန ဝဍ္ဎန္တိယေဝ. ဧဝံ အဍ္ဎယောဇနမ္ပိ ယောဇနမ္ပိ ဂစ္ဆန္တိယေဝ, ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ပန မူလရုက္ခော ဝိနဿတိ, ပဝေဏိဇာတကာဝ တိဋ္ဌန္တိ. ဧဝမယမ္ပိ နိဂြောဓဓမ္မကထိကော နာမ ဟောတိ; နိက္ခိတ္တံ နိက္ခိတ္တမတ္တမေဝ ကတွာ ပဿေနေဝ ပရိဟရန္တော ဂစ္ဆတိ. ယော ပန ဗဟုမ္ပိ ဘဏန္တော ဧတဒတ္ထမိဒံ ဝုတ္တန္တိ အာဟရိတွာ ဇာနာပေတုံ သက္ကောတိ, တဿ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနတ္ထသံဟိတန္တိ န အတ္ထနိဿိတံ.

ពាក្យថា Akālavādī បានដល់ អ្នកនិយាយក្នុងកាលមិនគួរ។ ពាក្យថា Abhūtavādī បានដល់ របស់ណាដែលមិនមានពិត តែងនិយាយនូវរបស់នោះ។ ពាក្យថា Anatthavādī បានដល់ អ្នកនិយាយពាក្យដែលមិនប្រកបដោយហេតុផល។ ពាក្យថា Adhammavādī បានដល់ អ្នកនិយាយពាក្យដែលមិនមែនជាសភាវៈពិត។ ពាក្យថា Avinayavādī បានដល់ អ្នកនិយាយពាក្យដែលមិនទាក់ទងនឹងសំវរវិន័យ។ ពាក្យថា Anidhānavatiṃ vācaṃ បានដល់ និយាយពាក្យដែលមិនគួរតម្កល់ទុកក្នុងហិបគឺហឫទ័យ។ ពាក្យថា Akālena បានដល់ ជាអ្នកនិយាយមុន ឬក្រោយកាលដែលគួរនិយាយ គឺក្នុងកាលមិនសមគួរ។ ពាក្យថា Anapadesaṃ បានដល់ មិនមានការចង្អុលបង្ហាញនូវសូត្រ។ ពាក្យថា Apariyantavatiṃ បានដល់ មិនមានកំណត់ព្រំដែន គឺលើកសូត្រ ឬជាតកទុកមួយឡែក ហើយនាំយកតែរឿងប្រៀបប្រដូច ឬរឿងរ៉ាវខាងក្រៅមកនិយាយ។ សូត្រដែលលើកឡើងនោះ ក៏នៅតែជាសូត្រដែលលើកឡើងដដែល។ នាំឲ្យដល់នូវការនិយាយថា «តើលោកនិយាយសូត្រ ឬនិយាយជាតក យើងមិនឃើញទីបំផុត ឬចុងបំផុតនៃសូត្រនោះឡើយ»។ ដូចជាមែកនៃដើមជ្រៃ ដែលឫសខ្យល់ធ្លាក់ចុះក្នុងកន្លែងដែលវាទៅដល់ ហើយឫសដែលធ្លាក់ចុះនោះក៏ដុះលូតលាស់ជាដើមថ្មីទៀត។ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែកន្លះយោជន៍ ឬមួយយោជន៍ ក៏រីករាលដាលទៅមុខទៀត លុះកាលកន្លងទៅៗ ដើមជ្រៃដើម (ដើមមេ) ក៏វិនាសទៅ នៅសល់តែដើមដែលកើតតៗគ្នា។ យ៉ាងនោះដែរ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថាជាធម្មកថិកដូចដើមជ្រៃ គឺគ្រាន់តែលើកសូត្រឡើងទុក ហើយនិយាយវាងវេរទៅខាងៗពីរបីដង រួចក៏ទៅមុខទៀត។ ចំណែកភិក្ខុណា ទោះបីជានិយាយច្រើន ក៏អាចនាំយកសេចក្តីនេះមកបង្ហាញថា «ពាក្យនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកសេចក្តីនេះ» ដើម្បីឲ្យគេយល់បាន ភិក្ខុនោះគួរនិយាយច្រើនបាន។ ពាក្យថា Anatthasaṃhitaṃ បានដល់ មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ គឺមិនទាក់ទងនឹងប្រយោជន៍ខ្លួន និងអ្នកដទៃ។

အဘိဇ္ဈာတာ ဟောတီတိ အဘိဇ္ဈာယ ဩလောကေတာ ဟောတိ. အဟော ဝတာတိ ပတ္ထနတ္ထေ နိပါတော. အဘိဇ္ဈာယ ဩလောကိတမတ္တကေန စေတ္ထ ကမ္မပထဘေဒေါ န ဟောတိ. ယဒါ ပန, ‘‘အဟော ဝတိဒံ မမ သန္တကံ အဿ, အဟမေတ္ထ ဝသံ ဝတ္တေယျ’’န္တိ အတ္တနော ပရိဏာမေတိ, တဒါ ကမ္မပထဘေဒေါ ဟောတိ, အယမိဓ အဓိပ္ပေတော.

ពាក្យថា Abhijjhātā hotī បានដល់ ជាអ្នកសម្លឹងមើលដោយអភិជ្ឈា។ ពាក្យថា Aho vata គឺជាសព្ទនិបាតក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នា។ ក្នុងទីនេះ គ្រាន់តែសម្លឹងមើលដោយអភិជ្ឈា មិនទាន់ដាច់កម្មបថឡើយ។ លុះត្រាតែបង្អោនមកកាន់ខ្លួនថា «ឱហ្ន៎! សូមឲ្យរបស់នេះជារបស់យើង ធ្វើម្តេចហ្ន៎ យើងនឹងអាចធ្វើរបស់នេះឲ្យលុះក្នុងអំណាចរបស់យើងបាន» ទើបដាច់កម្មបថ សេចក្តីនេះឯងដែលលោកមានបំណងក្នុងទីនេះ។

ဗျာပန္နစိတ္တောတိ ဝိပန္နစိတ္တော ပူတိဘူတစိတ္တော. ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပောတိ ဒေါသေန ဒုဋ္ဌစိတ္တသင်္ကပ္ပော. ဟညန္တူတိ ဃာတိယန္တူ. ဝဇ္ဈန္တူတိ ဝဓံ ပါပုဏန္တု. မာ ဝါ အဟေသုန္တိ ကိဉ္စိပိ မာ အဟေသုံ. ဣဓာပိ ကောပမတ္တကေန ကမ္မပထဘေဒေါ န ဟောတိ. ဟညန္တူတိအာဒိစိန္တနေနေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា Byāpannacitto បានដល់ មានចិត្តព្យាបាទ គឺចិត្តខូចខាត ចិត្តស្អុយរលួយ។ ពាក្យថា Paduṭṭhamanasaṅkappo បានដល់ មានតម្រិះក្នុងចិត្តដ៏ប្រទូស្ត គឺមានតម្រិះនៃចិត្តដែលប្រទូស្តដោយទោសៈ។ ពាក្យថា Haññantū បានដល់ សូមឲ្យសត្វទាំងឡាយវិនាសទៅ។ ពាក្យថា Vajjhantū បានដល់ សូមឲ្យដល់នូវការសម្លាប់។ ពាក្យថា Mā vā ahesuṃ បានដល់ សូមកុំឲ្យមានប្រយោជន៍អ្វីមួយឡើយ។ សូម្បីក្នុងទីនេះ គ្រាន់តែខឹង ក៏មិនទាន់ដាច់កម្មបថដែរ។ លុះត្រាតែគិតថា «សូមឲ្យសត្វទាំងឡាយវិនាសទៅ» ជាដើម ទើបដាច់កម្មបថ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកពោលយ៉ាងនេះ។

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောတိ အကုသလဒဿနော. ဝိပရီတဒဿနောတိ ဝိပလ္လတ္ထဒဿနော. နတ္ထိ ဒိန္နန္တိ ဒိန္နဿ ဖလာဘာဝံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ယိဋ္ဌံ ဝုစ္စတိ မဟာယာဂေါ. ဟုတန္တိ ပဟေဏကသက္ကာရော အဓိပ္ပေတော, တမ္ပိ ဥဘယံ ဖလာဘာဝမေဝ [Pg.233] သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ. သုကတဒုက္ကဋာနန္တိ သုကတဒုက္ကဋာနံ, ကုသလာကုသလာနန္တိ အတ္ထော. ဖလံ ဝိပါကောတိ ယံ ဖလန္တိ ဝါ ဝိပါကောတိ ဝါ ဝုစ္စတိ, တံ နတ္ထီတိ ဝဒတိ. နတ္ထိ အယံ လောကောတိ ပရလောကေ ဌိတဿ အယံ လောကော နတ္ထိ. နတ္ထိ ပရော လောကောတိ ဣဓ လောကေ ဌိတဿပိ ပရလောကော နတ္ထိ, သဗ္ဗေ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေတိ. နတ္ထိ မာတာ နတ္ထိ ပိတာတိ တေသု သမ္မာပဋိပတ္တိမိစ္ဆာပဋိပတ္တီနံ ဖလာဘာဝဝသေန ဝဒတိ. နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာတိ စဝိတွာ ဥပပဇ္ဇနကသတ္တာ နာမ နတ္ထီတိ ဝဒတိ. သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီတိ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ သယံ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ပဝေဒေန္တိ, တေ နတ္ထီတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ အဘာဝံ ဒီပေတိ, ဧတ္တာဝတာ ဒသဝတ္ထုကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ကထိတာ ဟောတိ.

ពាក្យថា Micchādiṭṭhiko បានដល់ មានការយល់ខុស គឺការឃើញមិនល្អ។ ពាក្យថា Viparītadassano បានដល់ មានការឃើញផ្ទុយស្រឡះ គឺការឃើញដ៏វិបល្លាស។ ពាក្យថា Natthi dinnaṃ និយាយសំដៅដល់ការមិនមានផលនៃទានដែលបុគ្គលបានឲ្យហើយ។ មហាយញ្ញ លោកហៅថា Yiṭṭhaṃ។ ពាក្យថា Hutaṃ សំដៅដល់ការធ្វើសក្ការៈចំពោះភ្ញៀវ លោកបដិសេធទាំងពីរយ៉ាងនោះ ដោយសំដៅដល់ការមិនមានផលដូចគ្នា។ ពាក្យថា Sukatadukkaṭānaṃ មានសេចក្តីថា ផលនៃកម្មដែលបុគ្គលធ្វើល្អ និងធ្វើមិនល្អ គឺកុសល និងអកុសល។ ពាក្យថា Phalaṃ vipāko និយាយថា ផល ឬវិបាកណាមួយដែលលោកហៅថា ផល ឬវិបាក ផលឬវិបាកនោះមិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Natthi ayaṃ loko គឺសម្រាប់អ្នកដែលស្ថិតនៅក្នុងបរលោក លោកនេះមិនមាន។ ពាក្យថា Natthi paro loko គឺសម្រាប់អ្នកដែលស្ថិតនៅក្នុងលោកនេះ បរលោកក៏មិនមាន គឺបង្ហាញថា សត្វទាំងឡាយរមែងដាច់សូន្យក្នុងភពនោះៗតែម្តង។ ពាក្យថា Natthi mātā natthi pitā និយាយដោយសំដៅដល់ការមិនមានផលនៃការប្រតិបត្តិត្រូវ ឬប្រតិបត្តិខុសចំពោះមាតាបិតាទាំងនោះ។ ពាក្យថា Natthi sattā opapātikā និយាយថាសត្វដែលច្យុតហើយកើតឡើងភ្លាម (ឧបបាតិកសត្វ) មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedenti បង្ហាញពីការមិនមានព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធ ដោយពោលថា បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញាដ៏ក្រៃលែងដោយខ្លួនឯង ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកនេះ និងលោកខាងមុខ ហើយប្រកាសប្រាប់ បុគ្គលទាំងនោះមិនមានឡើយ។ ប៉ុណ្ណេះ ជាការសម្តែងនូវមិច្ឆាទិដ្ឋិមានវត្ថុ ១០។

၄၄၁. ပါဏာတိပါတံ ပဟာယာတိအာဒယော သတ္တ ကမ္မပထာ စူဠဟတ္ထိပဒေ ဝိတ္ထာရိတာ. အနဘိဇ္ဈာဒယော ဥတ္တာနတ္ထာယေဝ.

៤៤១. កម្មបថទាំង ៧ មានពាក្យថា Pāṇātipātaṃ pahāya ជាដើម លោកបានពិស្តារហើយក្នុងចូឡហត្ថិបទោបមសូត្រ។ ធម៌មានអនភិជ្ឈាជាដើម មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

၄၄၂. သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျန္တိ သဟဘာဝံ ဥပဂစ္ဆေယျံ. ဗြဟ္မကာယိကာနံ ဒေဝါနန္တိ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိဒေဝါနံ. အာဘာနံ ဒေဝါနန္တိ အာဘာ နာမ ဝိသုံ နတ္ထိ, ပရိတ္တာဘအပ္ပမာဏာဘအာဘဿရာနမေတံ အဓိဝစနံ. ပရိတ္တာဘာနန္တိအာဒိ ပန ဧကတော အဂ္ဂဟေတွာ တေသံယေဝ ဘေဒတော ဂဟဏံ. ပရိတ္တသုဘာနန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဘဂဝါ အာသဝက္ခယံ ဒဿေတွာ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ.

៤៤២. ពាក្យថា Sahabyataṃ upapajjeyyaṃ បានដល់ គប្បីទៅដល់នូវភាពជាមិត្ត (ភាពកើតរួមគ្នា)។ ពាក្យថា Brahmakāyikānaṃ devānaṃ បានដល់ ពួកទេវតានៅក្នុងភូមិបឋមជ្ឈាន។ ពាក្យថា Ābhānaṃ devānaṃ បានដល់ ព្រហ្មឈ្មោះថា អាភា ដោយឡែកពីគ្នានោះមិនមានទេ នេះជាឈ្មោះនៃព្រហ្មជាន់បរិត្តាភា អប្បមាណាភា និងអាភស្សរា។ ចំណែកពាក្យថា Parittābhānaṃ ជាដើម មិនមែនកាន់យកតែមួយក្រុមទេ គឺកាន់យកដោយការបែងចែកនៃព្រហ្មទាំងនោះៗ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា Parittasubhānaṃ ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវការអស់ទៅនៃអាសវៈ ហើយទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាដោយការលើកតម្កើងព្រះអរហត្តផលជាកំពូល។

ဣဓ ဌတွာ ပန ဒေဝလောကာ သမာနေတဗ္ဗာ. တိဿန္နံ တာဝ ဈာနဘူမီနံ ဝသေန နဝ ဗြဟ္မလောကာ, ပဉ္စ သုဒ္ဓါဝါသာ စတူဟိ အာရူပေဟိ သဒ္ဓိံ နဝါတိ အဋ္ဌာရသ, ဝေဟပ္ဖလေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကူနဝီသတိ, တေ အသညံ ပက္ခိပိတွာ ဝီသတိ ဗြဟ္မလောကာ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဆဟိ ကာမာဝစရေဟိ သဒ္ဓိံ ဆဗ္ဗီသတိ ဒေဝလောကာ နာမ. တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဘဂဝတာ ဒသကုသလကမ္မပထေဟိ နိဗ္ဗတ္တိ ဒဿိတာ.

ក្នុងទីនេះ គប្បីប្រមូលមកនូវទេវលោកទាំងឡាយ។ ជាដំបូង ដោយអំណាចនៃឈានភូមិទាំង ៣ ព្រហ្មលោកមាន ៩, សុទ្ធាវាសភូមិ ៥ រួមជាមួយអរូបភូមិ ៤ ត្រូវជា ៩ ទៀត រួមទាំងអស់ជា ១៨, រួមជាមួយវេហប្ផលភូមិជា ១៩, បញ្ចូលអសញ្ញសត្វភូមិទៅទៀត ត្រូវជាព្រហ្មលោក ២០, យ៉ាងនេះ រួមជាមួយកាមាវចរសួគ៌ ៦ ជាន់ ត្រូវជាទេវលោក ២៦ ជាន់។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញការកើតឡើងនៃទេវលោកទាំងអស់នោះ ដោយសារកុសលកម្មបថ ១០។

တတ္ထ ဆသု တာဝ ကာမာဝစရေသု တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ ဝိပါကေနေဝ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. ဥပရိဒေဝလောကာနံ ပန ဣမေ ကမ္မပထာ ဥပနိဿယဝသေန ကထိတာ[Pg.234]. ဒသ ကုသလကမ္မပထာ ဟိ သီလံ, သီလဝတော စ ကသိဏပရိကမ္မံ ဣဇ္ဈတီတိ. သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ နိဗ္ဗတ္တတိ; ဒုတိယာဒီနိ ဘာဝေတွာ ဒုတိယဇ္ဈာနဘူမိအာဒီသု နိဗ္ဗတ္တတိ; ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော ပဉ္စသု သုဒ္ဓါဝါသေသု နိဗ္ဗတ္တတိ; ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ အရူပါဝစရသမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ စတူသု အရူပေသု နိဗ္ဗတ္တတိ; ရူပါရူပဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. အသညဘဝေါ ပန ဗာဟိရကာနံ တာပသပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာစိဏ္ဏောတိ ဣဓ န နိဒ္ဒိဋ္ဌော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ក្នុងទេវលោកទាំងនោះ ការកើតឡើងក្នុងកាមាវចរសួគ៌ទាំង ៦ ជាន់ រមែងមានដោយផលនៃសុចរិតទាំង ៣។ ចំណែកឯការកើតក្នុងទេវលោកជាន់ខ្ពស់ លោកសម្តែងថាកម្មបថទាំងនេះជាឧបនិស្ស័យ។ ព្រោះថាកុសលកម្មបថ ១០ គឺសីល ហើយកសិណបរិកម្មរបស់បុគ្គលអ្នកមានសីល រមែងសម្រេចបាន។ បុគ្គលតម្កល់នៅក្នុងសីល ធ្វើកសិណបរិកម្ម ហើយញ៉ាំងបឋមជ្ឈានឲ្យកើតឡើង រមែងទៅកើតក្នុងបឋមជ្ឈានភូមិ។ ចម្រើនទុតិយជ្ឈានជាដើម រមែងទៅកើតក្នុងទុតិយជ្ឈានភូមិជាដើម។ ធ្វើរូបាវចរជ្ឈានឲ្យជាគ្រឹះ ហើយចម្រើនវិបស្សនា តម្កល់នៅក្នុងអនាគាមិផល រមែងទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាសភូមិទាំង ៥។ ធ្វើរូបាវចរជ្ឈានឲ្យជាគ្រឹះ ញ៉ាំងអរូបាវចរសមាបត្តិឲ្យកើតឡើង រមែងទៅកើតក្នុងអរូបភូមិទាំង ៤។ ធ្វើរូបជ្ឈាន និងអរូបជ្ឈានឲ្យជាគ្រឹះ ហើយចម្រើនវិបស្សនា រមែងដល់នូវព្រះអរហត្ត។ ចំណែកឯអសញ្ញសត្វភូមិ ជាទីសេពគប់របស់ពួកតាបស និងបរិព្វាជកខាងក្រៅព្រះពុទ្ធសាសនា ហេតុនោះលោកមិនបានសម្តែងទុកក្នុងទីនេះឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

သာလေယျကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃសាលេយ្យកសូត្រ ចប់ហើយ។

၂. ဝေရဉ္ဇကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការពន្យល់សេចក្តីនៃវេរញ្ជកសូត្រ

၄၄၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဝေရဉ္ဇကသုတ္တံ. တတ္ထ ဝေရဉ္ဇကာတိ ဝေရဉ္ဇဝါသိနော. ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာတိ ကေနစိဒေဝ အနိယမိတကိစ္စေန. သေသံ သဗ္ဗံ ပုရိမသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေဝလဉှိ ဣဓ အဓမ္မစာရီ ဝိသမစာရီတိ ဧဝံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဒေသနာ ကတာ. ပုရိမသုတ္တေ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာတိ အယံ ဝိသေသော. သေသံ တာဒိသမေဝါတိ.

៤៤៤. សូត្រមានពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ ជាដើម គឺវេរញ្ជកសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Verañjakā បានដល់ ពួកជនអ្នកនៅក្នុងស្រុកវេរញ្ជា។ ពាក្យថា Kenacideva karaṇīyena បានដល់ ដោយកិច្ចការណាមួយដែលមិនបានកំណត់ទុកជាមុន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ទាំងអស់ គប្បីដឹងតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងសូត្រមុន។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងជាបុគ្គលាធិដ្ឋាន គឺ adhammacārī visamacārī។ ចំណែកក្នុងសូត្រមុន ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងជាធម្មាធិដ្ឋាន នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ក៏ដូចគ្នានឹងសូត្រមុននោះឯង។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

ဝေရဉ္ဇကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃវេរញ្ជកសូត្រ ចប់ហើយ។

၃. မဟာဝေဒလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាវេទល្លសូត្រ

၄၄၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာဝေဒလ္လသုတ္တံ. တတ္ထ အာယသ္မာတိ သဂါရဝသပ္ပတိဿဝစနမေတံ. မဟာကောဋ္ဌိကောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော. ဒုပ္ပညော ဒုပ္ပညောတိ ဧတ္ထ ပညာယ ဒုဋ္ဌံ နာမ နတ္ထိ, အပ္ပညော နိပ္ပညောတိ အတ္ထော. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါတိ ကာရဏပရိစ္ဆေဒပုစ္ဆာ, ကိတ္တကေန နု ခေါ ဧဝံ ဝုစ္စတီတိ [Pg.235] အတ္ထော. ပုစ္ဆာ စ နာမေသာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ, ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ, ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ, အနုမတိပုစ္ဆာ, ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ ပဉ္စဝိဓာ ဟောတိ. တာသမိဒံ နာနာကရဏံ –

៤៤៩. សូត្រមានពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ ជាដើម គឺមហាវេទល្លសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Āyasmā នេះជាពាក្យពោលប្រកបដោយសេចក្តីគោរព និងកោតក្រែង។ ពាក្យថា Mahākoṭṭhiko ជាឈ្មោះរបស់ព្រះថេរៈនោះ។ ពាក្យថា Paṭisallānā vuṭṭhito បានដល់ ចេញពីផលសមាបត្តិ។ ពាក្យថា Duppañño duppañño ក្នុងពាក្យនេះ ឈ្មោះថាបញ្ញាដ៏អាក្រក់នោះមិនមានទេ មានន័យថា ជាអ្នកមិនមានបញ្ញា។ ពាក្យថា Kittāvatā nu kho ជាសំណួរកំណត់ហេតុ មានន័យថា «ដោយហេតុប៉ុន្មានហ្ន៎ ទើបពោលយ៉ាងនេះ?»។ សំណួរនោះមាន ៥ យ៉ាងគឺ៖ អទិដ្ឋជោតនាបុច្ឆា, ទិដ្ឋសំសន្ទនាបុច្ឆា, វិមតិច្ឆេទនាបុច្ឆា, អនុមតិបុច្ឆា, និងកថេតុកម្យតាបុច្ឆា។ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នានៃសំណួរទាំងនោះ៖

ကတမာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ အညာတံ ဟောတိ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ, တဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ တုလနာယ တီရဏာယ ဝိဘူတာယ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ.

អទិដ្ឋជោតនាបុច្ឆា តើដូចម្តេច? លក្ខណៈដែលតាមធម្មតាមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញ មិនទាន់ថ្លឹងថ្លែង មិនទាន់កាត់សេចក្តី មិនទាន់ប្រាកដ មិនទាន់បំភ្លឺ បុគ្គលសួរប្រស្នាដើម្បីដឹង ដើម្បីឃើញ ដើម្បីថ្លឹងថ្លែង ដើម្បីកាត់សេចក្តី ដើម្បីឲ្យប្រាកដ ដើម្បីបំភ្លឺនូវលក្ខណៈនោះ។ នេះហៅថា អទិដ្ឋជោតនាបុច្ឆា។

ကတမာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ ဉာတံ ဟောတိ ဒိဋ္ဌံ တုလိတံ တီရိတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ, အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ.

ទិដ្ឋសំសន្ទនាបុច្ឆា តើដូចម្តេច? លក្ខណៈដែលតាមធម្មតាបានដឹងហើយ បានឃើញហើយ បានថ្លឹងថ្លែងហើយ បានកាត់សេចក្តីហើយ បានប្រាកដហើយ បានបំភ្លឺហើយ បុគ្គលសួរប្រស្នាដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀត។ នេះហៅថា ទិដ្ឋសំសន្ទនាបុច្ឆា។

ကတမာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ သံသယပက္ခန္ဒော ဟောတိ ဝိမတိပက္ခန္ဒော, ဒွေဠှကဇာတော, ‘‘ဧဝံ နု ခေါ, န နု ခေါ, ကိံ နု ခေါ, ကထံ နု ခေါ’’တိ, သော ဝိမတိစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ (မဟာနိ. ၁၅၀; စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂).

វិមតិច្ឆេទនាបុច្ឆា តើដូចម្តេច? បុគ្គលដែលតាមធម្មតាធ្លាក់ចុះក្នុងសេចក្តីសង្ស័យ ធ្លាក់ចុះក្នុងភាពស្រពេចស្រពិល មានចិត្តជាពីរចំណែកថា «យ៉ាងនេះឬហ្ន៎ ឬមិនមែនយ៉ាងនេះទេហ្ន៎ អ្វីទៅហ្ន៎ យ៉ាងដូចម្តេចទៅហ្ន៎» បុគ្គលនោះសួរប្រស្នាដើម្បីកាត់សេចក្តីសង្ស័យ។ នេះហៅថា វិមតិច្ឆេទនាបុច្ឆា។

‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါတိ? အနိစ္စံ, ဘန္တေ’’တိ (မဟာဝ. ၂၁) ဧဝရူပါ အနုမတိံ ဂဟေတွာ ဓမ္မဒေသနာကာလေ ပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ နာမ.

សំណួរដែលសួរក្នុងពេលសម្តែងធម៌ ដោយកាន់យកការយល់ព្រមបែបនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តើអ្នកទាំងឡាយយល់ឃើញដូចម្តេច រូបទៀង ឬមិនទៀង? មិនទៀងទេ ព្រះអង្គ» នេះឈ្មោះថា អនុមតិបុច្ឆា។

‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, သတိပဋ္ဌာနာ, ကတမေ စတ္တာရော’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၉၀) ဧဝရူပါ ဘိက္ခုသံဃံ သယမေဝ ပုစ္ဆိတွာ သယမေဝ ဝိဿဇ္ဇေတုကာမဿ ပုစ္ဆာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ နာမ. တာသု ဣဓ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ အဓိပ္ပေတာ.

សំណួរដែលព្រះអង្គសួរចំពោះភិក្ខុសង្ឃដោយព្រះអង្គឯង ហើយមានព្រះហឫទ័យចង់ដោះស្រាយដោយព្រះអង្គឯង បែបនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សតិបដ្ឋានទាំងឡាយនេះមាន ៤ យ៉ាង តើ ៤ យ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ?» នេះឈ្មោះថា កថេតុកម្យតាបុច្ឆា។ ក្នុងសំណួរទាំងនោះ សំណួរក្នុងទីនេះ សំដៅយក ទិដ្ឋសំសន្ទនាបុច្ឆា។

ထေရော ဟိ အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ သယမေဝ ပဉှံ သမုဋ္ဌပေတွာ သယံ ဝိနိစ္ဆိနန္တော ဣဒံ သုတ္တံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ မတ္ထကံ ပါပေသိ. ဧကစ္စော ဟိ ပဉှံ သမုဋ္ဌာပေတုံယေဝ သက္ကောတိ န နိစ္ဆေတုံ; ဧကစ္စော နိစ္ဆေတုံ သက္ကောတိ န သမုဋ္ဌာပေတုံ; ဧကစ္စော ဥဘယမ္ပိ န သက္ကောတိ; ဧကစ္စော ဥဘယမ္ပိ သက္ကောတိ. တေသု ထေရော ဥဘယမ္ပိ သက္ကောတိယေဝ. ကသ္မာ? မဟာပညတာယ. မဟာပညံ နိဿာယ ဟိ ဣမသ္မိံ သာသနေ သာရိပုတ္တတ္ထေရော, မဟာကစ္စာနတ္ထေရော, ပုဏ္ဏတ္ထေရော, ကုမာရကဿပတ္ထေရော, အာနန္ဒတ္ထေရော, အယမေဝ အာယသ္မာတိ သမ္ဗဟုလာ ထေရာ ဝိသေသဋ္ဌာနံ အဓိဂတာ. န ဟိ သက္ကာ ယာယ ဝါ တာယ ဝါ အပ္ပမတ္တိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ [Pg.236] သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကံ ပါပုဏိတုံ, မဟာပညေန ပန သက္ကာတိ မဟာပညတာယ သာရိပုတ္တတ္ထေရော တံ ဌာနံ အဓိဂတော. ပညာယ ဟိ ထေရေန သဒိသော နတ္ထိ. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ မဟာပညာနံ ယဒိဒံ သာရိပုတ္တော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၉).

ពិតណាស់ ព្រះថេរៈ (មហាកោដ្ឋិកៈ) កាលគង់នៅក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃរបស់លោក បានបង្កើតបញ្ហាឡើងដោយខ្លួនឯង ហើយវិនិច្ឆ័យដោយខ្លួនឯង បានញ៉ាំងសូត្រនេះឱ្យដល់នូវទីបំផុតតាំងពីដើមមក។ ពិតណាស់ បុគ្គលខ្លះអាចត្រឹមតែបង្កើតបញ្ហាឡើង ប៉ុន្តែមិនអាចវិនិច្ឆ័យបានឡើយ បុគ្គលខ្លះអាចវិនិច្ឆ័យបាន ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតបញ្ហាឡើងបាន បុគ្គលខ្លះមិនអាចធ្វើបានទាំងពីរយ៉ាង បុគ្គលខ្លះអាចធ្វើបានទាំងពីរយ៉ាង។ ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះថេរៈអាចធ្វើបានទាំងពីរយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន។ ពិតណាស់ ព្រះថេរៈជាច្រើនអង្គ គឺព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ព្រះមហាកច្ចានត្ថេរ ព្រះបុណ្ណត្ថេរ ព្រះកុមារកស្សបត្ថេរ ព្រះអានន្ទត្ថេរ និងព្រះអាយុស្ម័ននេះឯង (ព្រះមហាកោដ្ឋិកៈ) អាស្រ័យនូវបញ្ញาដ៏ធំទូលាយ ក្នុងសាសនានេះ ទើបបានសម្រេចនូវឋានៈដ៏វិសេស។ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយបញ្ញាតិចតួចបន្តិចបន្តួច មិនអាចដល់នូវទីបំផុតនៃសាវកបារមីញាណបានឡើយ ប៉ុន្តែភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាច្រើនទើបអាចដល់បាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន ព្រះសារីបុត្តត្ថេរទើបបានសម្រេចនូវឋានៈនោះ។ ពិតណាស់ បុគ្គលដែលស្មើដោយព្រះថេរៈ (ព្រះសារីបុត្ត) ដោយបញ្ញា គឺមិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងព្រះថេរៈនោះទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាភិក្ខុជាសាវករបស់យើង អ្នកមានបញ្ញាច្រើន ព្រះសារីបុត្តនេះជាកំពូល»។

တထာ န သက္ကာ ယာယ ဝါ တာယ ဝါ အပ္ပမတ္တိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ သမာနေတွာ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇေတုံ, မဟာပညေန ပန သက္ကာတိ မဟာပညတာယ မဟာကစ္စာနတ္ထေရော တတ္ထ ပဋိဗလော ဇာတော, တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာကစ္စာနော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၇).

ដូចគ្នានោះដែរ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយបញ្ញាតិចតួចបន្តិចបន្តួច មិនអាចប្រៀបធៀប ផ្ទៀងផ្ទាត់ ជាមួយសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ហើយចែកសេចក្តីនៃព្រះភាសិតដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងដោយសង្ខេប ឱ្យពិស្តារបានឡើយ ប៉ុន្តែភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាច្រើនទើបអាចធ្វើបាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន ព្រះមហាកច្ចានត្ថេរទើបជាអ្នកមានសមត្ថភាពក្នុងទីនោះ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងព្រះថេរៈនោះទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាភិក្ខុជាសាវករបស់យើង អ្នកចែកសេចក្តីនៃធម៌ដែលសម្តែងដោយសង្ខេបឱ្យពិស្តារ ព្រះមហាកច្ចានៈនេះជាកំពូល»។

တထာ န သက္ကာ ယာယ ဝါ တာယ ဝါ အပ္ပမတ္တိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ ဓမ္မကထံ ကထေန္တေန ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ အာဟရိတွာ သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ဝိဘဇန္တေန ဓမ္မကထံ ကထေတုံ, မဟာပညေန ပန သက္ကာတိ မဟာပညတာယ ပုဏ္ဏတ္ထေရော စတုပရိသမဇ္ဈေ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ စိတ္တဗီဇနိံ ဂဟေတွာ နိသိန္နော လီဠာယန္တော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ဓမ္မံ ကထေသိ. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မကထိကာနံ ယဒိဒံ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၆).

ដូចគ្នានោះដែរ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយបញ្ញាតិចតួចបន្តិចបន្តួច កាលសម្តែងធម៌ មិនអាចនាំមកនូវកថាវត្ថុ ១០ យ៉ាង ហើយចែកនូវវិសុទ្ធិ ៧ យ៉ាង ដើម្បីសម្តែងធម៌ទេសនាបានឡើយ ប៉ុន្តែភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាច្រើនទើបអាចធ្វើបាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន ព្រះបុណ្ណត្ថេរ កាលគង់លើធម្មាសនៈដែលគេតាក់តែងហើយ ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទទាំង ៤ បានកាន់យកនូវផ្លិតដ៏វិចិត្រ ហើយសម្តែងធម៌ដោយលីលាដ៏សមគួរ ប្រៀបដូចជាព្រះចន្ទពេញបូណ៌មី។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងព្រះថេរៈនោះទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាភិក្ខុជាសាវករបស់យើង ជាធម្មកថិក ព្រះបុណ្ណមន្តានីបុត្តនេះជាកំពូល»។

တထာ ယာယ ဝါ တာယ ဝါ အပ္ပမတ္တိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဓမ္မံ ကထေန္တော ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ အနုက္ကမိတွာ ယဋ္ဌိကောဋိံ ဂဟေတွာ အန္ဓော ဝိယ, ဧကပဒိကံ ဒဏ္ဍကသေတုံ အာရုဠှော ဝိယ စ ဂစ္ဆတိ. မဟာပညော ပန စတုပ္ပဒိကံ ဂါထံ နိက္ခိပိတွာ ဥပမာ စ ကာရဏာနိ စ အာဟရိတွာ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဂဟေတွာ ဟေဋ္ဌုပရိယံ ကရောန္တော ကထေသိ. မဟာပညတာယ ပန ကုမာရကဿပတ္ထေရော စတုပ္ပဒိကံ ဂါထံ နိက္ခိပိတွာ ဥပမာ စ ကာရဏာနိ စ အာဟရိတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇေန္တော ဇာတဿရေ ပဉ္စဝဏ္ဏာနိ ကုသုမာနိ ဖုလ္လာပေန္တော ဝိယ သိနေရုမတ္ထကေ ဝဋ္ဋိသဟဿံ တေလပဒီပံ ဇာလေန္တော ဝိယ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဟေဋ္ဌုပရိယံ ကရောန္တော [Pg.237] ကထေသိ. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ စိတ္တကထိကာနံ ယဒိဒံ ကုမာရကဿပေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၇).

ដូចគ្នានោះដែរ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយបញ្ញាតិចតួចបន្តិចបន្តួច កាលសម្តែងធម៌ មិនអាចឈានទៅមុខ ឬថយក្រោយបានឡើយ តែងកាន់ចុងឈើច្រត់ ដើរទៅដូចជាមនុស្សខ្វាក់ ឬដូចជាអ្នកឡើងកាន់ស្ពានក្តារតែមួយបន្ទះ។ ចំណែកភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាច្រើន លើកឡើងនូវគាថាមានបាទ ៤ ហើយនាំមកនូវឧបមា និងហេតុផលទាំងឡាយ កាន់យកនូវព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដក ត្រឡប់ចុងត្រឡប់ដើម ហើយសម្តែង។ ប៉ុន្តែ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន ព្រះកុមារកស្សបត្ថេរ លើកឡើងនូវគាថាមានបាទ ៤ ហើយនាំមកនូវឧបមា និងហេតុផលទាំងឡាយ ផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងធម៌ទាំងនោះ ប្រៀបដូចជាការធ្វើឱ្យផ្កាឈូកមានពណ៌ ៥ រីកស្គុះស្គាយក្នុងស្រះធម្មជាតិ ឬប្រៀបដូចជាការអុជប្រទីបប្រេងមួយពាន់នៅលើកំពូលភ្នំសិនេរុ ញ៉ាំងព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដកឱ្យត្រឡប់ចុងត្រឡប់ដើម ហើយសម្តែង។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងព្រះថេរៈនោះទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាភិក្ខុជាសាវករបស់យើង ជាអ្នកសម្តែងធម៌ដ៏វិចិត្រ ព្រះកុមារកស្សបនេះជាកំពូល»។

တထာ ယာယ ဝါ တာယ ဝါ အပ္ပမတ္တိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စတူဟိ မာသေဟိ စတုပ္ပဒိကမ္ပိ ဂါထံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ. မဟာပညော ပန ဧကပဒေ ဌတွာ ပဒသတမ္ပိ ပဒသဟဿမ္ပိ ဂဏှာတိ. အာနန္ဒတ္ထေရော ပန မဟာပညတာယ ဧကပဒုဒ္ဓါရေ ဌတွာ သကိံယေဝ သုတွာ ပုန အပုစ္ဆန္တော သဋ္ဌိ ပဒသဟဿာနိ ပန္နရသ ဂါထာသဟဿာနိ ဝလ္လိယာ ပုပ္ဖာနိ အာကဍ္ဎိတွာ ဂဏှန္တော ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဂဏှာတိ. ဂဟိတဂဟိတံ ပါသာဏေ ခတလေခါ ဝိယ, သုဝဏ္ဏဃဋေ ပက္ခိတ္တသီဟဝသာ ဝိယ စ ဂဟိတာကာရေနေဝ တိဋ္ဌတိ. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဂတိမန္တာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော, သတိမန္တာနံ, ဓိတိမန္တာနံ, ဗဟုဿုတာနံ, ဥပဋ္ဌာကာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉-၂၂၃).

ដូចគ្នានោះដែរ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយបញ្ញាតិចតួចបន្តិចបន្តួច សូម្បីតែគាថាមានបាទ ៤ ក៏មិនអាចរៀនចាំក្នុងរយៈពេល ៤ ខែបានឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាច្រើន គ្រាន់តែឈរមួយជំហាន ក៏អាចរៀនចាំបានសូម្បីតែមួយរយបទ ឬមួយពាន់បទ។ ចំណែកព្រះអានន្ទត្ថេរ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន គ្រាន់តែឈរក្នុងពេលលើកជើងមួយជំហាន ស្តាប់តែម្តងប៉ុណ្ណោះ មិនបាច់សួរម្តងទៀតឡើយ ក៏អាចរៀនចាំបាននូវបទចំនួន ៦ ម៉ឺន និងគាថាចំនួន ១ ម៉ឺន ៥ ពាន់ ក្នុងពេលតែមួយ ដូចជាការបេះផ្កាវល្លិ៍ដូច្នោះដែរ។ ធម៌ដែលលោកបានរៀនចាំហើយៗ តែងស្ថិតនៅតាមលក្ខណៈដែលបានរៀនចាំនោះឯង ប្រៀបដូចជាអក្សរដែលចារលើថ្ម ឬប្រៀបដូចជាខ្លាញ់សិង្ហដែលគេដាក់ក្នុងក្អមមាស។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងព្រះថេរៈនោះទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាភិក្ខុជាសាវករបស់យើង ជាអ្នកមានគតិ គឺព្រះអានន្ទនេះជាកំពូល ជាអ្នកមានសតិ ជាអ្នកមានធិតិ ជាពហុស្សូត ជាអ្នកឧបដ្ឋាក គឺព្រះអានន្ទនេះជាកំពូល»។

န ဟိ သက္ကာ ယာယ ဝါ တာယ ဝါ အပ္ပမတ္တိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ စတုပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒဿ မတ္ထကံ ပါပုဏိတုံ. မဟာပညေန ပန သက္ကာတိ မဟာပညတာယ မဟာကောဋ္ဌိတတ္ထေရော အဓိဂမပရိပုစ္ဆာသဝနပုဗ္ဗယောဂါနံ ဝသေန အနန္တနယုဿဒံ ပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒံ ပတ္တော. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တာနံ ယဒိဒံ မဟာကောဋ္ဌိတော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၈).

ពិតណាស់ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយបញ្ញាតិចតួចបន្តិចបន្តួច មិនអាចដល់នូវទីបំផុតនៃបដិសម្ភិទាប្រភេទទាំង ៤ បានឡើយ ប៉ុន្តែភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាច្រើនទើបអាចដល់បាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន ព្រះមហាកោដ្ឋិកត្ថេរ ដោយអំណាចនៃអធិគមៈ ការសាកសួរ ការស្តាប់ និងបុព្វយោគៈ ទើបបានដល់នូវបដិសម្ភិទាប្រភេទទឹកដីដ៏ធំទូលាយមានន័យមិនចេះចប់មិនចេះហើយ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងព្រះថេរៈនោះទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាភិក្ខុជាសាវករបស់យើង អ្នកដល់នូវបដិសម្ភិទា ព្រះមហាកោដ្ឋិកៈនេះជាកំពូល»។

ဣတိ ထေရော မဟာပညတာယ ပဉှံ သမုဋ္ဌာပေတုမ္ပိ နိစ္ဆေတုမ္ပီတိ ဥဘယမ္ပိ သက္ကောတိ. သော ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ သယမေဝ သဗ္ဗပဉှေ သမုဋ္ဌပေတွာ သယံ ဝိနိစ္ဆိနန္တော ဣဒံ သုတ္တံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ မတ္ထကံ ပါပေတွာ, ‘‘သောဘနာ ဝတ အယံ ဓမ္မဒေသနာ, ဇေဋ္ဌဘာတိကေန နံ ဓမ္မသေနာပတိနာ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိဿာမိ, တတော အယံ ဒွိန္နမ္ပိ အမှာကံ ဧကမတိယာ ဧကဇ္ဈာသယေန စ ဌပိတာ အတိဂရုကာ ဘဝိဿတိ ပါသာဏစ္ဆတ္တသဒိသာ, စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထိကာနံ တိတ္ထေ ဌပိတနာဝါ ဝိယ, မဂ္ဂဂမနတ္ထိကာနံ သဟဿယုတ္တအာဇညရထော ဝိယ ဗဟုပကာရာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနတ္ထံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တာသု ဣဓ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ အဓိပ္ပေတာ’’တိ.

ព្រះថេរៈ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន តែងអាចធ្វើបានទាំងពីរយ៉ាង គឺទាំងការបង្កើតបញ្ហាឡើង និងការវិនិច្ឆ័យបញ្ហា។ ព្រះថេរៈនោះ កាលគង់នៅក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃ បានបង្កើតនូវបញ្ហាទាំងពួងដោយខ្លួនឯង ហើយវិនិច្ឆ័យដោយខ្លួនឯង ញ៉ាំងសូត្រនេះឱ្យដល់នូវទីបំផុតតាំងពីដើមមក ហើយគិតថា «ព្រះធម៌ទេសនានេះ ល្អមើលណាស់តើ អាត្មាអញនឹងផ្ទៀងផ្ទាត់ធម៌ទេសនានេះជាមួយព្រះធម្មសេនាបតីដែលជាបងធំ កាលបើដូច្នោះ ធម៌ទេសនានេះដែលយើងទាំងពីរនាក់បានតម្កល់ទុកដោយមានមតិដូចគ្នា និងអធ្យាស្រ័យដូចគ្នា នឹងទៅជាធម៌ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរក្រៃលែង ប្រៀបដូចជាឆត្រថ្ម នឹងមានឧបការៈច្រើន ប្រៀបដូចជាទូកដែលគេចតទុកនៅកំពង់ទឹក សម្រាប់ជនទាំងឡាយដែលប្រាថ្នានឹងឆ្លងនូវឱឃៈទាំង ៤ ឬប្រៀបដូចជារថអាជានេយ្យដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់ សម្រាប់ជនទាំងឡាយដែលប្រាថ្នានឹងដើរផ្លូវ» ដូច្នេះហើយ ទើបសួរនូវបញ្ហាដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់នូវធម៌ដែលខ្លួនបានឃើញហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ក្នុងបណ្តាការសួរទាំងនោះ ការសួរដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ធម៌ដែលឃើញហើយ គឺលោកប្រាថ្នាយកក្នុងទីនេះ»។

နပ္ပဇာနာတီတိ [Pg.238] ဧတ္ထ ယသ္မာ နပ္ပဇာနာတိ, တသ္မာ ဒုပ္ပညောတိ ဝုစ္စတီတိ အယမတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ နပ္ပဇာနာတီတိ ဣဒံ ဒုက္ခံ, ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ, ဣတော ဥဒ္ဓံ နတ္ထီတိ ဒုက္ခသစ္စံ ယာထာဝသရသလက္ခဏတော န ပဇာနာတိ. အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ဣတော ဒုက္ခံ သမုဒေတီတိ ပဝတ္တိဒုက္ခပဘာဝိကာ တဏှာ သမုဒယသစ္စန္တိ ယာထာဝသရသလက္ခဏတော န ပဇာနာတိ. အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ ဣဒံ ဒုက္ခံ အယံ ဒုက္ခသမုဒယော စ ဣဒံ နာမ ဌာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈတီတိ ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိဗ္ဗာနံ နိရောဓသစ္စန္တိ ယာထာဝသရသလက္ခဏတော န ပဇာနာတိ. အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ အယံ ပဋိပဒါ ဒုက္ခနိရောဓံ ဂစ္ဆတီတိ မဂ္ဂသစ္စံ ယာထာဝသရသလက္ခဏတော န ပဇာနာတီတိ. အနန္တရဝါရေပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သင်္ခေပတော ပနေတ္ထ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနိကော ပုဂ္ဂလော ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងពាក្យថា Nappajānāti នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ព្រោះមិនដឹងច្បាស់ ហេតុនោះ ទើបហៅថា មនុស្សមានបញ្ញាទន់ខ្សោយ (ទុប្បញ្ញោ)។ វិធីនេះ ត្រូវអនុវត្តក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង។ ពាក្យថា មិនដឹងច្បាស់ថា នេះជាទុក្ខ គឺមិនដឹងច្បាស់នូវទុក្ខសច្ចៈតាមសភាវៈពិត និងកិច្ចលក្ខណៈរបស់វាថា នេះជាទុក្ខ ទុក្ខមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ទុក្ខក្រៅពីនេះមិនមានឡើយ។ ពាក្យថា មិនដឹងច្បាស់ថា នេះជាទុក្ខសមុទ័យ គឺមិនដឹងច្បាស់តាមសភាវៈពិត និងកិច្ចលក្ខណៈរបស់វាថា តណ្ហាដែលជាហេតុឱ្យកើតទុក្ខក្នុងវដ្តៈនេះ ឈ្មោះថាសមុទយសច្ចៈ ព្រោះទុក្ខនេះកើតឡើងព្រោះតណ្ហានេះ។ ពាក្យថា មិនដឹងច្បាស់ថា នេះជាទុក្ខនិរោធ គឺមិនដឹងច្បាស់តាមសភាវៈពិត និងកិច្ចលក្ខណៈរបស់វាថា ព្រះនិព្វានដែលជាទីមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃធម៌ទាំងពីរ (ទុក្ខ និងសមុទ័យ) ឈ្មោះថានិរោធសច្ចៈ ដោយដឹងថា ទុក្ខនេះ និងទុក្ខសមុទ័យនេះ ដល់នូវទីនេះហើយ តែងរលត់ទៅ។ ពាក្យថា មិនដឹងច្បាស់ថា នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា គឺមិនដឹងច្បាស់នូវមគ្គសច្ចៈតាមសភាវៈពិត និងកិច្ចលក្ខណៈរបស់វាថា បដិបទានេះ (មគ្គមានអង្គ ៨) តែងទៅកាន់ទីរលត់ទុក្ខ។ សូម្បីក្នុងវារៈបន្ទាប់ ក៏គប្បីដឹងសេចក្តីដោយវិធីនេះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយសង្ខេប ក្នុងវារៈទីពីរនេះ គប្បីដឹងថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងសំដៅលើបុគ្គលអ្នកចម្រើនសច្ចកម្មដ្ឋាន។

အယဉှိ အာစရိယသန္တိကေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သဝနတော ဥဂ္ဂဏှာတိ. ဌပေတွာ တဏှံ တေဘူမကာ ဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စံ, တဏှာ သမုဒယသစ္စံ, ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိဗ္ဗာနံ နိရောဓသစ္စံ, ဒုက္ခသစ္စံ ပရိဇာနန္တော သမုဒယသစ္စံ ပဇဟန္တော နိရောဓပါပနော မဂ္ဂေါ မဂ္ဂသစ္စန္တိ ဧဝံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အဘိနိဝိသတိ. တတ္ထ ပုရိမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဝဋ္ဋံ, ပစ္ဆိမာနိ ဝိဝဋ္ဋံ, ဝဋ္ဋေ အဘိနိဝေသော ဟောတိ, နော ဝိဝဋ္ဋေ, တသ္မာ အယံ အဘိနိဝိသမာနော ဒုက္ခသစ္စေ အဘိနိဝိသတိ.

ពិតណាស់ បុគ្គលនេះរៀនសូត្រនូវសច្ចៈទាំង ៤ ក្នុងសំណាក់នៃអាចារ្យ ដោយការស្តាប់។ លោកតែងរៀនចាំយ៉ាងនេះថា «លើកលែងតែតណ្ហាចេញ ធម៌ទាំងឡាយដែលជាទៅក្នុងភូមិទាំង ៣ ឈ្មោះថាទុក្ខសច្ចៈ តណ្ហាឈ្មោះថាសមុទយសច្ចៈ ព្រះនិព្វានដែលជាទីមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃធម៌ទាំងពីរ ឈ្មោះថាការរលត់ទុក្ខ (និរោធសច្ចៈ) មគ្គដែលកំណត់ដឹងនូវទុក្ខសច្ចៈ លះបង់នូវសមុទយសច្ចៈ ញ៉ាំងបុគ្គលឱ្យដល់នូវការរលត់ទុក្ខ ឈ្មោះថាមគ្គសច្ចៈ» ហើយក៏ចូលទៅតម្កល់ទុក (ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយអំណាចវិបស្សនា)។ ក្នុងបណ្តាសច្ចៈទាំងនោះ សច្ចៈពីរខាងដើមជាវដ្តៈ សច្ចៈពីរខាងចុងជាវិវដ្តៈ ការចូលទៅតម្កល់ទុកតែងមានក្នុងវដ្តៈ មិនមានក្នុងវិវដ្តៈឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលនេះកាលចូលទៅតម្កល់ទុក តែងចូលទៅតម្កល់ទុកក្នុងទុក្ខសច្ចៈ។

ဒုက္ခသစ္စံ နာမ ရူပါဒယော ပဉ္စက္ခန္ဓာတိ ဝဝတ္ထပေတွာ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဩတရိတွာ, ‘‘စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပံ ရူပ’’န္တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တဒါရမ္မဏာ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရာ ဝိညာဏံ နာမန္တိ ဧဝံ ယမကတာလက္ခန္ဓံ ဘိန္ဒန္တော ဝိယ ‘‘ဒွေဝ ဣမေ ဓမ္မာ နာမရူပ’’န္တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တံ ပနေတံ န အဟေတုကံ သဟေတုကံ သပ္ပစ္စယံ, ကော စဿ ပစ္စယော အဝိဇ္ဇာဒယော ဓမ္မာတိ ဧဝံ ပစ္စယေ စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မေ စ ဝဝတ္ထပေတွာ ‘‘သဗ္ဗေပိ ဓမ္မာ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ’’တိ အနိစ္စလက္ခဏံ အာရောပေတိ, တတော ဥဒယဝယပ္ပဋိပီဠနာကာရေန ဒုက္ခာ, အဝသဝတ္တနာကာရေန အနတ္တာတိ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ သမ္မသန္တော လောကုတ္တရမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ.

លោកកំណត់ទុកថា «ទុក្ខសច្ចៈ បានដល់ខន្ធទាំង ៥ មានរូបជាដើម» ហើយចុះកាន់កម្មដ្ឋានដោយអំណាចនៃធាតុកម្មដ្ឋាន កំណត់ទុកថា «មហាភូតរូប ៤ និងឧបាទាយរូបដែលអាស្រ័យនូវមហាភូតរូប ៤ ឈ្មោះថារូប»។ លោកកំណត់ទុកនូវវេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ ដែលមានរូបនោះជាអារម្មណ៍ថា «នាម» យ៉ាងនេះ ហាក់ដូចជាការបំបែកដើមត្នោតភ្លោះ ដោយកំណត់ថា «ធម៌ទាំងឡាយនេះមានតែពីរយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺនាមនិងរូប»។ នាមនិងរូបនោះ មិនមែនជាធម៌មិនមានហេតុឡើយ គឺមានហេតុ មានបច្ច័យ បច្ច័យរបស់នាមនិងរូបនោះជាអ្វី? គឺធម៌ទាំងឡាយមានអវិជ្ជាជាដើម យ៉ាងនេះ លោកកំណត់នូវបច្ច័យផង នូវបច្ចយуប្បន្នធម៌ផង ហើយលើកឡើងនូវអនិច្ចលក្ខណៈថា «ធម៌ទាំងពួង ឈ្មោះថាអនិច្ចៈ ព្រោះមានហើយត្រឡប់ជាមិនមានវិញ» បន្ទាប់មក លើកឡើងនូវទុក្ខលក្ខណៈដោយអំណាចនៃការបៀតបៀនដោយការកើតឡើងនិងការរលត់ទៅ និងលើកឡើងនូវអនត្តលក្ខណៈដោយអំណាចនៃការមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច យ៉ាងនេះ កាលពិចារណាដោយលំដាប់នៃវិបស្សនា តែងដល់នូវលោកុត្តរមគ្គ។

မဂ္ဂက္ခဏေ [Pg.239] စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ, ဧကာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. ဒုက္ခံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ. သမုဒယံ ပဟာနပဋိဝေဓေန, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓေန, မဂ္ဂံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, သမုဒယံ ပဟာနာဘိသမယေန, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန, မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. သော တီဏိ သစ္စာနိ ကိစ္စတော ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိရောဓံ အာရမ္မဏတော. တသ္မိဉ္စဿ ခဏေ အဟံ ဒုက္ခံ ပရိဇာနာမိ, သမုဒယံ ပဇဟာမိ, နိရောဓံ သစ္ဆိကရောမိ, မဂ္ဂံ ဘာဝေမီတိ အာဘောဂသမန္နာဟာရမနသိကာရပစ္စဝေက္ခဏာ နတ္ထိ. ဧတဿ ပန ပရိဂ္ဂဏှန္တဿေဝ မဂ္ဂေါ တီသု သစ္စေသု ပရိညာဒိကိစ္စံ သာဓေန္တောဝ နိရောဓံ အာရမ္မဏတော ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ.

ក្នុងខណៈនៃមគ្គ លោកតែងចាក់ធ្លុះនូវសច្ចៈទាំង ៤ ដោយការចាក់ធ្លុះតែមួយ តែងត្រាស់ដឹងដោយការត្រាស់ដឹងតែមួយ។ លោកតែងចាក់ធ្លុះនូវទុក្ខដោយបរិញ្ញាបដិវេធ។ ចាក់ធ្លុះនូវសមុទ័យដោយបហានបដិវេធ ចាក់ធ្លុះនូវនិរោធដោយសច្ឆិកិរិយាបដិវេធ ចាក់ធ្លុះនូវមគ្គដោយភាវនាបដិវេធ។ លោកតែងត្រាស់ដឹងនូវទុក្ខដោយបរិញ្ញាភិសម័យ ត្រាស់ដឹងនូវសមុទ័យដោយបហានាភិសម័យ ត្រាស់ដឹងនូវនិរោធដោយសច្ឆិកិរិយាភិសម័យ ត្រាស់ដឹងនូវមគ្គដោយភាវនាភិសម័យ។ លោកតែងចាក់ធ្លុះនូវសច្ចៈ ៣ ដោយអំណាចនៃកិច្ច ចាក់ធ្លុះនូវនិរោធដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍។ ក្នុងខណៈនោះ របស់បុគ្គលនោះ មិនមានការនឹកគិត ការយកចិត្តទុកដាក់ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ឬការពិចារណាថា «អាត្មាអញកំណត់ដឹងនូវទុក្ខ លះបង់នូវសមុទ័យ ធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវនិរោធ ចម្រើននូវមគ្គ» ឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលដែលបុគ្គលនោះគ្រាន់តែកំណត់ដឹង មគ្គតែងសម្រេចនូវកិច្ចមានការកំណត់ដឹងជាដើម ក្នុងសច្ចៈទាំង ៣ ហើយចាក់ធ្លុះនូវនិរោធដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍។

တသ္မာ ပညဝါတိ ဝုစ္စတီတိ ဧတ္ထ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ သောတာပန္နော, ဥပရိမကောဋိယာ ခီဏာသဝေါ ပညဝါတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ယော ပန တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ပါဠိတော စ အတ္ထတော စ အနုသန္ဓိတော စ ပုဗ္ဗာပရတော စ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဟေဋ္ဌုပရိယံ ကရောန္တော ဝိစရတိ, အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တဝသေန ပရိဂ္ဂဟမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ, အယံ ပညဝါ နာမ, ဒုပ္ပညော နာမာတိ? ဝိညာဏစရိတော နာမေသ, ပညဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. အထ ယော တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ သမ္မသန္တော အဇ္ဇ အဇ္ဇေဝ အရဟတ္တန္တိ စရတိ, အယံ ပညဝါ နာမ, ဒုပ္ပညော နာမာတိ? ဘဇာပိယမာနော ပညဝါပက္ခံ ဘဇတိ. သုတ္တေ ပန ပဋိဝေဓောဝ ကထိတော.

ពាក្យថា Tasmā paññavāti vuccatīti ក្នុងសេចក្តីនោះ មានអធិប្បាយថា ព្រះសោតាបន្នបុគ្គល ជាកំណត់ភាគខាងក្រោម ព្រះខីណាសវបុគ្គល ជាកំណត់ភាគខាងលើ ឈ្មោះថា អ្នកមានបញ្ញា។ ចំណែកភិក្ខុណា រៀនព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដក ទាំងដោយព្រះបាលី ទាំងដោយអត្ថ ទាំងដោយអនុសន្ធិ ទាំងដោយចំណែកខាងដើមនិងខាងចុង ហើយធ្វើការស្វាធ្យាយត្រឡប់ចុះត្រឡប់ឡើង តែការកំណត់ដឹងត្រឹមតែដោយអំណាចនៃអនិច្ចៈ ទុក្ខៈ និងអនត្តា ក៏មិនមានឡើយ ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថា អ្នកមានបញ្ញា ឬឈ្មោះថា អ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ទាប? ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា វិញ្ញាណចរិតោ (អ្នកប្រព្រឹត្តទៅដោយវិញ្ញាណ) មិនគួរហៅថា អ្នកមានបញ្ញាឡើយ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុណាលើកឡើងកាន់ត្រៃលក្ខណ៍ ពិចារណាទៅតាមលំដាប់នៃវិបស្សនា ដើរទៅដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងសម្រេចព្រះអរហត្តក្នុងថ្ងៃនេះៗឯង» ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថា អ្នកមានបញ្ញា ឬឈ្មោះថា អ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ទាប? កាលបើបែងចែកទៅ ភិក្ខុនេះរាប់ចូលក្នុងចំណែកនៃអ្នកមានបញ្ញា។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងព្រះសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងសំដៅយកតែបដិវេធបញ្ញាប៉ុណ្ណោះ។

ဝိညာဏံ ဝိညာဏန္တိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? ယေန ဝိညာဏေန သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ ဧသ ပညဝါ နာမ ဇာတော, တဿ အာဂမနဝိပဿနာ ဝိညာဏံ ကမ္မကာရကစိတ္တံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ. သုခန္တိပိ ဝိဇာနာတီတိ သုခဝေဒနမ္ပိ ဝိဇာနာတိ. ဥပရိပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣမိနာ ထေရော ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီတိ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၁၃; ဒီ. နိ. ၂.၃၈၀) နယေန အာဂတဝေဒနာဝသေန အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ. တဿတ္ထော သတိပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា Viññāṇaṃ viññāṇanti ក្នុងទីនេះ សួរថាម៉េច? សួរថា វិញ្ញាណណាដែលបុគ្គលពិចារណាសង្ខារទាំងឡាយហើយ ក៏ក្លាយជាអ្នកមានបញ្ញា ខ្ញុំសួររកវិបស្សនាវិញ្ញាណដែលជាកម្មការកចិត្ត ជាផ្លូវនាំទៅកាន់អរិយមគ្គរបស់បុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា Sukhantipi vijānātīti គឺដឹងច្បាស់សូម្បីតែសុខវេទនា។ សូម្បីក្នុងបទពីរខាងចុង ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះថេរៈបានសម្ដែងអរូបកម្មដ្ឋាន ដោយអំណាចនៃវេទនាដែលមកដល់ហើយ ដោយន័យជាដើមថា «កាលបើទទួលរងសុខវេទនា ក៏ដឹងច្បាស់ថា អាត្មាអញទទួលរងសុខវេទនា»។ សេចក្តីនៃពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រនោះឯង។

သံသဋ္ဌာတိ [Pg.240] ဧကုပ္ပာဒါဒိလက္ခဏေန သံယောဂဋ္ဌေန သံသဋ္ဌာ, ဥဒါဟု ဝိသံသဋ္ဌာတိ ပုစ္ဆတိ. ဧတ္ထ စ ထေရော မဂ္ဂပညဉ္စ ဝိပဿနာဝိညာဏဉ္စာတိ ဣမေ ဒွေ လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မေ မိဿေတွာ ဘူမန္တရံ ဘိန္ဒိတွာ သမယံ အဇာနန္တော ဝိယ ပုစ္ဆတီတိ န ဝေဒိတဗ္ဗော. မဂ္ဂပညာယ ပန မဂ္ဂဝိညာဏေန, ဝိပဿနာပညာယ စ ဝိပဿနာဝိညာဏေနေဝ သဒ္ဓိံ သံသဋ္ဌဘာဝံ ပုစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ထေရောပိဿ တမေဝတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဣမေ ဓမ္မာ သံသဋ္ဌာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ န စ လဗ္ဘာ ဣမေသံ ဓမ္မာနန္တိ ဣမေသံ လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေပိ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေပိ ဧကတော ဥပ္ပန္နာနံ ဒွိန္နံ ဓမ္မာနံ. ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာ, အာရမ္မဏတော ဝါ ဝတ္ထုတော ဝါ ဥပ္ပာဒတော ဝါ နိရောဓတော ဝါ နာနာကရဏံ ဒဿေတုံ န သက္ကာတိ အတ္ထော. တေသံ တေသံ ပန ဓမ္မာနံ ဝိသယော နာမ အတ္ထိ. လောကိယဓမ္မံ ပတွာ ဟိ စိတ္တံ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, လောကုတ္တရံ ပတွာ ပညာ.

ពាក្យថា Saṃsaṭṭhā សួរថា ធម៌ទាំងឡាយច្រឡំគ្នា (សហការគ្នា) ដោយលក្ខណៈមានការកើតឡើងជាមួយគ្នាជាដើម ដោយអត្ថថាជាសហយោគៈ ឬមួយក៏មិនច្រឡំគ្នា? ក្នុងវារៈនេះ មិនគប្បីយល់ថា ព្រះថេរៈសួរដូចជាអ្នកមិនដឹងលទ្ធិ ដោយលាយឡំធម៌ជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈទាំងពីរនេះ គឺមគ្គបញ្ញានិងវិបស្សនាវិញ្ញាណ ហើយបំផ្លាញនូវលំដាប់នៃភូមិឡើយ។ ប៉ុន្តែ គប្បីជ្រាបថា លោកសួរអំពីភាពច្រឡំគ្នានៃមគ្គបញ្ញាជាមួយនឹងមគ្គវិញ្ញាណ និងវិបស្សនាបញ្ញាជាមួយនឹងវិបស្សនាវិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះថេរៈ (សារីបុត្ត) កាលនឹងដោះស្រាយនូវសេចក្តីនោះ ទើបពោលពាក្យជាដើមថា ime dhammā saṃsaṭṭhā (ធម៌ទាំងឡាយនេះច្រឡំគ្នា)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ សេចក្តីថា ធម៌ទាំងពីរនេះដែលកើតឡើងជាមួយគ្នាសូម្បីក្នុងខណៈនៃលោកិយមគ្គ ឬក្នុងខណៈនៃលោកុត្តរមគ្គ។ ពាក្យថា vinibbhujitvā vinibbhujitvā គឺធ្វើឲ្យផ្សេងៗគ្នា បំបែកចេញពីគ្នា ហើយមិនអាចបង្ហាញសេចក្តីប្លែកគ្នា ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ក្តី វត្ថុក្តី ការកើតឡើងក្តី ការរលត់ទៅក្តីបានឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ប៉ុន្តែ វិស័យផ្សេងៗគ្នានៃធម៌នោះៗ តែងមានជាប្រាកដ។ ព្រោះថា កាលបើដល់នូវលោកិយធម៌ ចិត្តតែងជាធំ ជាប្រធាន តែបើដល់នូវលោកុត្តរធម៌ បញ្ញាតែងជាធំ ជាប្រធាន។

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ ဟိ လောကိယဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တော, ‘‘ဘိက္ခု, တွံ ကတမံ ပညံ အဓိဂတော, ကိံ ပဌမမဂ္ဂပညံ, ဥဒါဟု ဒုတိယ တတိယ စတုတ္ထ မဂ္ဂပည’’န္တိ န ဧဝံ ပုစ္ဆတိ. ကိံ ဖဿော တွံ, ဘိက္ခု, ကိံ ဝေဒနော, ကိံ သညော, ကိံ စေတနောတိ န စ ပုစ္ဆတိ, စိတ္တဝသေန ပန, ‘‘ကိဉ္စိတ္တော တွံ, ဘိက္ခူ’’တိ (ပါရာ. ၁၃၅) ပုစ္ဆတိ. ကုသလာကုသလံ ပညပေန္တောပိ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁, ၂) စ, ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ? ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ (ဓ. သ. ၁) စ ဧဝံ စိတ္တဝသေနေဝ ပညာပေတိ. လောကုတ္တရံ ပုစ္ဆန္တော ပန ကိံ ဖဿော တွံ ဘိက္ခု, ကိံ ဝေဒနော, ကိံ သညော, ကိံ စေတနောတိ န ပုစ္ဆတိ. ကတမာ တေ, ဘိက္ခု, ပညာ အဓိဂတာ, ကိံ ပဌမမဂ္ဂပညာ, ဥဒါဟု ဒုတိယတတိယစတုတ္ထမဂ္ဂပညာတိ ဧဝံ ပညာဝသေနေဝ ပုစ္ဆတိ.

ព្រោះថា សូម្បីព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ កាលបើទ្រង់សួរអំពីលោកិយធម៌ ក៏មិនដែលសួរយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុ អ្នកបានសម្រេចបញ្ញាណា? តើជាបឋមមគ្គបញ្ញា ឬជាទុតិយមគ្គបញ្ញា តតិយមគ្គបញ្ញា ចតុត្ថមគ្គបញ្ញា?» ឡើយ។ ហើយក៏មិនទ្រង់សួរថា «ម្នាលភិក្ខុ អ្នកមានផស្សៈដូចម្តេច មានវេទនាដូចម្តេច មានសញ្ញាដូចម្តេច មានចេតនាដូចម្តេច?» ឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់សួរដោយអំណាចនៃចិត្តថា «ម្នាលភិក្ខុ អ្នកមានចិត្តដូចម្តេច?»។ សូម្បីកាលទ្រង់បញ្ញត្តកុសលនិងអកុសល ក៏ទ្រង់បញ្ញត្តដោយអំណាចនៃចិត្តតែម្យ៉ាង ដូចជា «ធម៌ទាំងឡាយមានចិត្តជាប្រធាន មានចិត្តជាធំ សម្រេចអំពីចិត្ត» និង «ធម៌ទាំងឡាយណាជាកុសល? ក្នុងសម័យណា កាមាវចរកុសលចិត្តកើតឡើង...» ដូច្នេះជាដើម។ ចំណែកកាលទ្រង់សួរអំពីលោកុត្តរធម៌ មិនទ្រង់សួរថា «ម្នាលភិក្ខុ អ្នកមានផស្សៈដូចម្តេច មានវេទនាដូចម្តេច មានសញ្ញាដូចម្តេច មានចេតនាដូចម្តេច?» ឡើយ។ ប៉ុន្តែទ្រង់សួរដោយអំណាចនៃបញ្ញាតែម្យ៉ាងថា «ម្នាលភិក្ខុ បញ្ញាដូចម្តេចដែលអ្នកបានសម្រេចហើយ? តើជាបឋមមគ្គបញ្ញា ឬជាទុតិយមគ្គបញ្ញា តតិយមគ្គបញ្ញា ចតុត្ថមគ្គបញ្ញា?» ដូច្នេះវិញ។

ဣန္ဒြိယသံယုတ္တေပိ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယာနိ. ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ. ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု ဧတ္ထ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု ဧတ္ထ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, သတိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဧတ္ထ သတိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု ဈာနေသု ဧတ္ထ သမာဓိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, ပညိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု အရိယသစ္စေသု ဧတ္ထ ပညိန္ဒြိယံ [Pg.241] ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၄၇၈). ဧဝံ သဝိသယသ္မိံယေဝ လောကိယလောကုတ္တရာ ဓမ္မာ ကထိတာ.

សូម្បីក្នុងឥន្ទ្រិយសំយុត្ត ក៏មានសម្តែងទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយនេះមាន ៥ យ៉ាង។ ៥ យ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ? គឺសទ្ធិន្ទ្រិយ វីរិយិន្ទ្រិយ សតិន្ទ្រិយ សមាធិន្ទ្រិយ បញ្ញិន្ទ្រិយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសទ្ធិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងសោតាបត្តិយង្គទាំង ៤ នេះជាសទ្ធិន្ទ្រិយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះវីរិយិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងសម្មប្បធានទាំង ៤ នេះជាវីរិយិន្ទ្រិយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសតិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងសតិបដ្ឋានទាំង ៤ នេះជាសតិន្ទ្រិយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសមាធិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងឈានទាំង ៤ នេះជាសមាធិន្ទ្រិយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះបញ្ញិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤ នេះជាបញ្ញិន្ទ្រិយ»។ ធម៌ជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ ត្រូវបានសម្តែងក្នុងវិស័យរបស់ខ្លួនៗ យ៉ាងនេះឯង។

ယထာ ဟိ စတ္တာရော သေဋ္ဌိပုတ္တာ ရာဇာတိ ရာဇပဉ္စမေသု သဟာယေသု နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမာတိ ဝီထိံ ဩတိဏ္ဏေသု ဧကဿ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဂေဟံ ဂတကာလေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ, ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. ဒုတိယဿ တတိယဿ စတုတ္ထဿ ဂေဟံ ဂတကာလေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ, ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. အထ သဗ္ဗပစ္ဆာ ရညော ဂေဟံ ဂတကာလေ ကိဉ္စာပိ ရာဇာ သဗ္ဗတ္ထ ဣဿရောဝ, ဣမသ္မိံ ပန ကာလေ အတ္တနော ဂေဟေယေဝ, ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဝိစာရေတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ သဒ္ဓါပဉ္စမကေသု ဣန္ဒြိယေသု တေသု သဟာယေသု ဧကတော ဝီထိံ ဩတရန္တေသု ဝိယ ဧကာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသုပိ ယထာ ပဌမဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ပတွာ အဓိမောက္ခလက္ခဏံ သဒ္ဓိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ ဒုတိယဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သမ္မပ္ပဓာနာနိ ပတွာ ပဂ္ဂဟဏလက္ခဏံ ဝီရိယိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ တတိယဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သတိပဋ္ဌာနာနိ ပတွာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏံ သတိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ စတုတ္ထဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ ဈာနဝိမောက္ခေ ပတွာ အဝိက္ခေပလက္ခဏံ သမာဓိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. သဗ္ဗပစ္ဆာ ရညော ဂေဟံ ဂတကာလေ ပန ယထာ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ရာဇာဝ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ, ဧဝမေဝ အရိယသစ္စာနိ ပတွာ ပဇာနနလက္ခဏံ ပညိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ.

ប្រៀបដូចជា កូនសេដ្ឋី ៤ នាក់ និងព្រះរាជា ១ អង្គ រួមជាមិត្តសម្លាញ់ ៥ នាក់ នាំគ្នាដើរចុះទៅកាន់ច្រកផ្លូវដើម្បីលេងល្បែងនក្សត្រ កាលបើទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនសេដ្ឋីម្នាក់ មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតតែងអង្គុយស្ងៀម មានតែម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលចាត់ចែងក្នុងផ្ទះថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាប្រគេន (ជូន) ខាទនីយភោជនីយាហារដល់អ្នកទាំងនេះ ចូរប្រគេន (ជូន) គ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម»។ កាលបើទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនសេដ្ឋីទី ២ ទី ៣ និងទី ៤ មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតក៏អង្គុយស្ងៀម មានតែម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលចាត់ចែងក្នុងផ្ទះថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាប្រគេន (ជូន) ខាទនីយភោជនីយាហារដល់អ្នកទាំងនេះ ចូរប្រគេន (ជូន) គ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម»។ លុះដល់ចុងក្រោយបង្អស់ កាលបើទៅដល់ព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះរាជា ទុកជាព្រះរាជាជាធំលើសព្វសត្វទាំងពួងក៏ដោយ ប៉ុន្តែក្នុងសម័យនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ចែងតែក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាប្រគេន (ជូន) ខាទនីយភោជនីយាហារដល់អ្នកទាំងនេះ ចូរប្រគេន (ជូន) គ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម» យ៉ាងណាមិញ។ សេចក្តីនេះ ក៏យ៉ាងនោះឯង កាលបើឥន្ទ្រិយទាំង ៥ មានសទ្ធាជាទី ៥ កើតឡើងក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ ដូចជាមិត្តសម្លាញ់ទាំងនោះចុះទៅកាន់ច្រកផ្លូវជាមួយគ្នា ដូចជាកាលទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនសេដ្ឋីទី ១ មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតអង្គុយស្ងៀម មានតែម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ប៉ុណ្ណោះចាត់ចែង យ៉ាងណាមិញ កាលបើដល់នូវសោតាបត្តិយង្គទាំងឡាយ សទ្ធិន្ទ្រិយដែលមានលក្ខណៈសម្រេចចិត្ត (ជឿស៊ប់) តែងជាធំ ជាប្រធាន ឥន្ទ្រិយដែលសេសសល់តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមសទ្ធិន្ទ្រិយនោះ យ៉ាងនោះឯង។ ដូចជាកាលទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនសេដ្ឋីទី ២ មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតអង្គុយស្ងៀម មានតែម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ប៉ុណ្ណោះចាត់ចែង យ៉ាងណាមិញ កាលបើដល់នូវសម្មប្បធានទាំងឡាយ វីរិយិន្ទ្រិយដែលមានលក្ខណៈប្រឹងប្រែង តែងជាធំ ជាប្រធាន ឥន្ទ្រិយដែលសេសសល់តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមវីរិយិន្ទ្រិយនោះ យ៉ាងនោះឯង។ ដូចជាកាលទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនសេដ្ឋីទី ៣ មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតអង្គុយស្ងៀម មានតែម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ប៉ុណ្ណោះចាត់ចែង យ៉ាងណាមិញ កាលបើដល់នូវសតិបដ្ឋានទាំងឡាយ សតិន្ទ្រិយដែលមានលក្ខណៈចូលទៅតាំងទុក តែងជាធំ ជាប្រធាន ឥន្ទ្រិយដែលសេសសល់តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមសតិន្ទ្រិយនោះ យ៉ាងនោះឯង។ ដូចជាកាលទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនសេដ្ឋីទី ៤ មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតអង្គុយស្ងៀម មានតែម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ប៉ុណ្ណោះចាត់ចែង យ៉ាងណាមិញ កាលបើដល់នូវឈាននិងវិមោក្ខទាំងឡាយ សមាធិន្ទ្រិយដែលមានលក្ខណៈមិនរាយមាយ តែងជាធំ ជាប្រធាន ឥន្ទ្រិយដែលសេសសល់តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមសមាធិន្ទ្រិយនោះ យ៉ាងនោះឯង。 លុះដល់ចុងក្រោយបង្អស់ កាលបើទៅដល់ព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះរាជា មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតអង្គុយស្ងៀម មានតែព្រះរាជាប៉ុណ្ណោះចាត់ចែងក្នុងព្រះរាជវាំង យ៉ាងណាមិញ កាលបើដល់នូវអរិយសច្ចទាំងឡាយ បញ្ញិន្ទ្រិយដែលមានលក្ខណៈដឹងច្បាស់ តែងជាធំ ជាប្រធាន ឥន្ទ្រិយដែលសេសសល់តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមបញ្ញិន្ទ្រិយនោះ យ៉ាងនោះឯង។

ဣတိ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တာနံ အဂ္ဂေ ဌပိတော မဟာကောဋ္ဌိတတ္ထေရော လောကိယဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တော စိတ္တံ ဇေဋ္ဌကံ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ ပုစ္ဆိ; လောကုတ္တရဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တော [Pg.242] ပညံ ဇေဋ္ဌကံ ပညံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ ပုစ္ဆိ. ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ တထေဝ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ.

ព្រះមហាកោដ្ឋិតត្ថេរ ដែលព្រះសាស្តាទ្រង់តាំងទុកក្នុងតំណែងដ៏កំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយដែលបានសម្រេចបដិសម្ភិទា កាលបើលោកសួរអំពីលោកិយធម៌ តែងធ្វើចិត្តឲ្យជាធំ ធ្វើចិត្តឲ្យជាប្រធានហើយសួរ កាលបើលោកសួរអំពីលោកុត្តរធម៌ តែងធ្វើបញ្ញាឲ្យជាធំ ធ្វើបញ្ញាឲ្យជាប្រធានហើយសួរ យ៉ាងនេះឯង។ សូម្បីព្រះធម្មសេនាបតីសារីបុត្តត្ថេរ ក៏ដោះស្រាយយ៉ាងនោះដូចគ្នាដែរ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

ယံ ဟာဝုသော, ပဇာနာတီတိ ယံ စတုသစ္စဓမ္မမိဒံ ဒုက္ခန္တိအာဒိနာ နယေန မဂ္ဂပညာ ပဇာနာတိ. တံ ဝိဇာနာတီတိ မဂ္ဂဝိညာဏမ္ပိ တထေဝ တံ ဝိဇာနာတိ. ယံ ဝိဇာနာတီတိ ယံ သင်္ခါရဂတံ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ နယေန ဝိပဿနာဝိညာဏံ ဝိဇာနာတိ. တံ ပဇာနာတီတိ ဝိပဿနာပညာပိ တထေဝ တံ ပဇာနာတိ. တသ္မာ ဣမေ ဓမ္မာတိ တေန ကာရဏေန ဣမေ ဓမ္မာ. သံသဋ္ဌာတိ ဧကုပ္ပာဒဧကနိရောဓဧကဝတ္ထုကဧကာရမ္မဏတာယ သံသဋ္ဌာ.

ពាក្យថា Yaṃ hāvuso, pajānāti សេចក្តីថា មគ្គបញ្ញាតែងដឹងច្បាស់នូវចតុរារិយសច្ចធម៌ណា ដោយន័យជាដើមថា «នេះជាទុក្ខ»។ ពាក្យថា Taṃ vijānāti សេចក្តីថា សូម្បីមគ្គវិញ្ញាណក៏ដឹងច្បាស់នូវចតុរារិយសច្ចធម៌នោះ យ៉ាងនោះដូចគ្នាដែរ។ ពាក្យថា Yaṃ vijānāti សេចក្តីថា វិបស្សនាវិញ្ញាណតែងដឹងច្បាស់នូវសង្ខារធម៌ណា ដោយន័យជាដើមថា «មិនទៀង»។ ពាក្យថា Taṃ pajānāti សេចក្តីថា សូម្បីវិបស្សនាបញ្ញាក៏ដឹងច្បាស់នូវសង្ខារធម៌នោះ យ៉ាងនោះដូចគ្នាដែរ។ ពាក្យថា Tasmā ime dhammā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះ ធម៌ទាំងឡាយនេះ។ ពាក្យថា Saṃsaṭṭhā សេចក្តីថា ច្រឡំគ្នា (សហការគ្នា) ដោយភាពមានការកើតឡើងជាមួយគ្នា មានការរលត់ទៅជាមួយគ្នា មានវត្ថុ (ទីអាស្រ័យ) ជាមួយគ្នា និងមានអារម្មណ៍ជាមួយគ្នា។

ပညာ ဘာဝေတဗ္ဗာတိ ဣဒံ မဂ္ဂပညံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တံသမ္ပယုတ္တံ ပန ဝိညာဏံ တာယ သဒ္ဓိံ ဘာဝေတဗ္ဗမေဝ ဟောတိ. ဝိညာဏံ ပရိညေယျန္တိ ဣဒံ ဝိပဿနာဝိညာဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တံသမ္ပယုတ္တာ ပန ပညာ တေန သဒ္ဓိံ ပရိဇာနိတဗ္ဗာဝ ဟောတိ.

ពាក្យថា Paññā bhāvetabbā (បញ្ញាគប្បីចម្រើន) នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសំដៅយកមគ្គបញ្ញា។ ចំណែកវិញ្ញាណដែលសម្បយុត្តដោយមគ្គបញ្ញានោះ ក៏គប្បីចម្រើនជាមួយគ្នានឹងមគ្គបញ្ញានោះឯង។ ពាក្យថា Viññāṇaṃ pariññeyyaṃ (វិញ្ញាណគប្បីកំណត់ដឹង) នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសំដៅយកវិបស្សនាវិញ្ញាណ។ ចំណែកបញ្ញាដែលសម្បយុត្តដោយវិបស្សនាវិញ្ញាណនោះ ក៏គប្បីកំណត់ដឹងជាមួយគ្នានឹងវិបស្សនាវិញ្ញាណនោះឯង។

၄၅၀. ဝေဒနာ ဝေဒနာတိ ဣဒံ ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? ဝေဒနာလက္ခဏံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ဧဝံ သန္တေပိ တေဘူမိကသမ္မသနစာရဝေဒနာဝ အဓိပ္ပေတာတိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာ. သုခမ္ပိ ဝေဒေတီတိ သုခံ အာရမ္မဏံ ဝေဒေတိ အနုဘဝတိ. ပရတော ပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘ရူပဉ္စ ဟိဒံ, မဟာလိ, ဧကန္တဒုက္ခံ အဘဝိဿ, ဒုက္ခာနုပတိတံ ဒုက္ခာဝက္ကန္တံ အနဝက္ကန္တံ သုခေန, နယိဒံ သတ္တာ ရူပသ္မိံ သာရဇ္ဇေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ, မဟာလိ, ရူပံ သုခံ သုခါနုပတိတံ သုခါဝက္ကန္တံ အနဝက္ကန္တံ ဒုက္ခေန, တသ္မာ သတ္တာ ရူပသ္မိံ သာရဇ္ဇန္တိ, သာရာဂါ သံယုဇ္ဇန္တိ, သံယောဂါ သံကိလိဿန္တိ. ဝေဒနာ စ ဟိဒံ… သညာ… သင်္ခါရာ… ဝိညာဏဉ္စ ဟိဒံ, မဟာလိ, ဧကန္တဒုက္ခံ အဘဝိဿ…ပေ… သံကိလိဿန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၇၀) ဣမိနာ ဟိ မဟာလိသုတ္တပရိယာယေန ဣဓ အာရမ္မဏံ သုခံ ဒုက္ခံ အဒုက္ခမသုခန္တိ ကထိတံ. အပိစ ပုရိမံ သုခံ ဝေဒနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အပရာ သုခါ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ; ပုရိမံ ဒုက္ခံ ဝေဒနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အပရာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ; ပုရိမံ အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အပရာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ဝေဒေတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝေဒနာယေဝ ဟိ ဝေဒေတိ, န အညော ကောစိ ဝေဒိတာ နာမ အတ္ထီတိ ဝုတ္တမေတံ.

៤៥០. សួរថា ហេតុអ្វីបានជាសួរថា Vedanā vedanā (វេទនា វេទនា)? សួរព្រោះចង់ដឹងនូវលក្ខណៈនៃវេទនា។ ទុកជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ គប្បីកំណត់ដឹងថា វេទនាដែលជាអារម្មណ៍នៃវិបស្សនាពិចារណាក្នុងភូមិទាំង ៣ ប៉ុណ្ណោះ ដែលលោកប្រាថ្នាយកក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា Sukhampi vedeti សេចក្តីថា ទទួលរងនូវអារម្មណ៍ជាសុខ គឺសោយនូវសុខ។ សូម្បីក្នុងបទពីរខាងចុង ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងមហាលិសូត្រ មានសម្តែងទុកដោយន័យជាដើមថា «ម្នាលមហាលិ ប្រសិនបើរូបនេះជាទុក្ខតែម្យ៉ាង មិនមែនជាសុខទេ រូបនេះក៏រមែងធ្លាក់ចុះទៅក្នុងទុក្ខ ត្រូវទុក្ខគ្របសង្កត់ មិនមានសុខមកជ្រាតជ្រែកឡើយ សត្វទាំងឡាយក៏មិនគប្បីត្រេកអរក្នុងរូបឡើយ។ ម្នាលមហាលិ តែព្រោះហេតុតែរូបជាសុខ ធ្លាក់ចុះទៅក្នុងសុខ ត្រូវសុខគ្របសង្កត់ មិនមានទុក្ខមកជ្រាតជ្រែកឡើយ ហេតុនោះ ទើបសត្វទាំងឡាយត្រេកអរក្នុងរូប កាលបើត្រេកអរ ក៏ជាប់ជំពាក់ កាលបើជាប់ជំពាក់ ក៏សៅហ្មង។ ម្នាលមហាលិ ប្រសិនបើវេទនានេះ... សញ្ញានេះ... សង្ខារទាំងឡាយនេះ... វិញ្ញាណនេះ ជាទុក្ខតែម្យ៉ាង...pe... ក៏សៅហ្មង» ដូច្នេះ ដោយសារមហាលិសូត្រនេះ ទើបក្នុងទីនេះ លោកពោលអារម្មណ៍ថាជាសុខ ជាទុក្ខ ជាអទុក្ខមសុខ។ មួយវិញទៀត គប្បីឃើញសេចក្តីក្នុងទីនេះថា ម្យ៉ាងទៀត វិបស្សនាវេទនាដទៃទៀត តែងសោយ (ទទួលរង) ដោយធ្វើសុខវេទនាមុនឲ្យជាអារម្មណ៍, វេទនាដទៃទៀត តែងសោយដោយធ្វើទុក្ខវេទនាមុនឲ្យជាអារម្មណ៍, វេទនាដទៃទៀត តែងសោយដោយធ្វើអទុក្ខមសុខវេទនាមុនឲ្យជាអារម្មណ៍។ ព្រោះថា មានតែវេទនាប៉ុណ្ណោះដែលសោយអារម្មណ៍ មិនមានអ្នកសោយដទៃក្រៅពីនេះឡើយ ដូចដែលលោកពោលទុកហើយយ៉ាងនេះ។

သညာ [Pg.243] သညာတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? သဗ္ဗသညာယ လက္ခဏံ. ကိံ သဗ္ဗတ္ထကသညာယာတိ? သဗ္ဗသညာယ လက္ခဏန္တိပိ သဗ္ဗတ္ထကသညာယ လက္ခဏန္တိပိ ဧကမေဝေတံ, ဧဝံ သန္တေပိ တေဘူမိကသမ္မသနစာရသညာဝ အဓိပ္ပေတာတိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာ. နီလကမ္ပိ သဉ္ဇာနာတီတိ နီလပုပ္ဖေ ဝါ ဝတ္ထေ ဝါ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ ပါပေန္တော သဉ္ဇာနာတိ. ဣမသ္မိဉှိ အတ္ထေ ပရိကမ္မသညာပိ ဥပစာရသညာပိ အပ္ပနာသညာပိ ဝဋ္ဋတိ. နီလေ နီလန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပီတကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា 'Saññā saññā' (សញ្ញា សញ្ញា) ក្នុងទីនេះ សួររកអ្វី? សួររកលក្ខណៈនៃសញ្ញាទាំងអស់។ សួរថាតើសញ្ញាដែលកើតឡើងក្នុងចិត្តទាំងអស់ (សព្វត្ថកសញ្ញា) ឬ? ទោះបីពោលថា លក្ខណៈនៃសញ្ញាទាំងអស់ក្តី លក្ខណៈនៃសព្វត្ថកសញ្ញាក្តី ទាំងពីរនេះគឺដូចគ្នាតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ គប្បីកំណត់ដឹងថា សញ្ញាដែលជាអារម្មណ៍នៃការពិចារណា (សម្មសនៈ) ក្នុងភូមិទាំងបី (តេភូមិកធម៌) ប៉ុណ្ណោះ ដែលលោកប្រាថ្នាយកក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា 'Nīlakampi sañjānāti' (ដឹងច្បាស់នូវពណ៌ខៀវខ្លះ) គឺបុគ្គលធ្វើបរិកម្មក្នុងផ្កាខៀវ ឬសំពត់ខៀវ ហើយញ៉ាំងឧបចារៈ ឬអប្បនាឲ្យសម្រេច ឈ្មោះថាដឹងច្បាស់។ ព្រោះថាក្នុងសេចក្តីនេះ សូម្បីបរិកម្មសញ្ញា ឧបចារសញ្ញា និងអប្បនាសញ្ញា ក៏សមគួរទាំងអស់។ សូម្បីសញ្ញាដែលកើតឡើងថា 'ខៀវៗ' ក៏សមគួរដូចគ្នា។ ក្នុងពណ៌លឿងជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ယာ စာဝုသော, ဝေဒနာတိ ဧတ္ထ ဝေဒနာ, သညာ, ဝိညာဏန္တိ ဣမာနိ တီဏိ ဂဟေတွာ ပညာ ကသ္မာ န ဂဟိတာတိ? အသဗ္ဗသင်္ဂါဟိကတ္တာ. ပညာယ ဟိ ဂဟိတာယ ပညာယ သမ္ပယုတ္တာဝ ဝေဒနာဒယော လဗ္ဘန္တိ, နော ဝိပ္ပယုတ္တာ. တံ ပန အဂ္ဂဟေတွာ ဣမေသု ဂဟိတေသု ပညာယ သမ္ပယုတ္တာ စ ဝိပ္ပယုတ္တာ စ အန္တမသော ဒွေ ပဉ္စဝိညာဏဓမ္မာပိ လဗ္ဘန္တိ. ယထာ ဟိ တယော ပုရိသာ သုတ္တံ သုတ္တန္တိ ဝဒေယျုံ, စတုတ္ထော ရတနာဝုတသုတ္တန္တိ. တေသု ပုရိမာ တယော တက္ကဂတမ္ပိ ပဋ္ဋိဝဋ္ဋကာဒိဂတမ္ပိ ယံကိဉ္စိ ဗဟုံ သုတ္တံ လဘန္တိ အန္တမသော မက္ကဋကသုတ္တမ္ပိ. ရတနာဝုတသုတ္တံ ပရိယေသန္တော မန္ဒံ လဘတိ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟေဋ္ဌတော ဝါ ပညာ ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဂံ လဘာပိတာ ဝိဿဋ္ဌတ္တာဝ ဣဓ န ဂဟိတာတိ ဝဒန္တိ. ယံ ဟာဝုသော, ဝေဒေတီတိ ယံ အာရမ္မဏံ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ, သညာပိ တဒေဝ သဉ္ဇာနာတိ. ယံ သဉ္ဇာနာတီတိ ယံ အာရမ္မဏံ သညာ သဉ္ဇာနာတိ, ဝိညာဏမ္ပိ တဒေဝ ဝိဇာနာတီတိ အတ္ထော.

ក្នុងពាក្យថា 'Yā cāvuso, vedanā' (ម្នាលអាវុសោ វេទនាណា) នេះ ហេតុអ្វីបានជាលោកកាន់យកធម៌ទាំងបីនេះគឺ វេទនា សញ្ញា វិញ្ញាណ ហើយមិនកាន់យកបញ្ញា? ឆ្លើយថា ព្រោះបញ្ញាមិនអាចសង្គ្រោះយកធម៌ទាំងអស់បាន (អសព្វសង្គាហិកត្តា)។ ព្រោះថា កាលបើកាន់យកបញ្ញា គេនឹងបានតែវេទនាជាដើមដែលសម្បយុត្តដោយបញ្ញាប៉ុណ្ណោះ មិនបានពួកធម៌ដែលវិប្បយុត្តឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើមិនកាន់យកបញ្ញា ហើយកាន់យកតែធម៌ទាំងបីនេះវិញ គេរមែងបានទាំងធម៌ដែលសម្បយុត្ត និងវិប្បយុត្តដោយបញ្ញា សូម្បីតែទ្វេបញ្ចវិញ្ញាណធម៌ទាំងឡាយ ក៏រមែងបានដែរ។ ឧបមាដូចជា បុរសបីនាក់ពោលថា 'អំបោះៗ' ចំណែកបុរសទីបួនពោលថា 'អំបោះដោតរតនៈ'។ ក្នុងបណ្តាបុរសទាំងនោះ បុរសបីនាក់ខាងដើម រមែងបានអំបោះច្រើនយ៉ាង ទោះជាអំបោះដែលនៅក្នុងត្បាញក្តី អំបោះដែលនៅក្នុងក្បាលសំពត់ក្តី ដោយហោចទៅសូម្បីតែសរសៃពីងពាងក៏បានដែរ។ ចំណែកបុរសដែលស្វែងរកអំបោះដោតរតនៈ រមែងបានតិចតួចបំផុត យ៉ាងណាមិញ ឧបមេយ្យនេះក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត លោកពោលថា ទោះបីបញ្ញាត្រូវបានញ៉ាំងឲ្យសម្បយុត្តជាមួយវិញ្ញាណតាំងពីខាងក្រោមមកក៏ដោយ ក៏លោកទុកបញ្ញានោះចោលដូចជាលះបង់ហើយ ទើបមិនកាន់យកក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា 'Yaṃ hāvuso, vedeti' (ម្នាលអាវុសោ បុគ្គលទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ណា) សេចក្តីថា វេទនាទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ណា សញ្ញាក៏កំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍នោះឯង។ ពាក្យថា 'Yaṃ sañjānāti' (កំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍ណា) សេចក្តីថា សញ្ញាកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍ណា វិញ្ញាណក៏ដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍នោះឯង នេះជាអត្ថក្នុងទីនេះ។

ဣဒါနိ သဉ္ဇာနာတိ ဝိဇာနာတိ ပဇာနာတီတိ ဧတ္ထ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဥပသဂ္ဂမတ္တမေဝ ဝိသေသော. ဇာနာတီတိ ပဒံ ပန အဝိသေသော. တဿာပိ ဇာနနတ္ထေ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. သညာ ဟိ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏံ သဉ္ဇာနနမတ္တမေဝ, အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ. ဝိညာဏံ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏဉ္စေဝ သဉ္ဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိလက္ခဏပဋိဝေဓဉ္စ ပါပေတိ, ဥဿက္ကိတွာ ပန မဂ္ဂပါတုဘာဝံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ. ပညာ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိဝသေန [Pg.244] လက္ခဏပဋိဝေဓမ္ပိ ပါပေတိ, ဥဿက္ကိတွာ မဂ္ဂပါတုဘာဝံ ပါပေတုမ္ပိ သက္ကောတိ.

ឥឡូវនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងពាក្យថា 'Sañjānāti' (កំណត់ដឹង) 'Vijānāti' (ដឹងច្បាស់) និង 'Pajānāti' (ដឹងទូទៅ) នេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ សេចក្តីប្លែកគ្នាមានត្រឹមតែឧបសគ្គប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯបទថា 'Jānāti' គឺមិនប្លែកគ្នាទេ។ ប៉ុន្តែ សូម្បីតែបទនោះ ក៏គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្លែកគ្នាដោយអំណាចនៃអត្ថនៃការដឹងដែរ។ ព្រោះថា សញ្ញា គ្រាន់តែជាការកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃពណ៌ខៀវជាដើមប៉ុណ្ណោះ មិនអាចញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យដល់នូវការចាក់ធ្លុះលក្ខណៈថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា បានឡើយ។ វិញ្ញាណ រមែងដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃពណ៌ខៀវជាដើមផង ញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យដល់នូវការចាក់ធ្លុះលក្ខណៈមានមិនទៀងជាដើមក្តី ប៉ុន្តែមិនអាចខ្វល់ខ្វាយញ៉ាំងមគ្គឲ្យប្រាកដឡើងបានឡើយ។ ចំណែកឯបញ្ញា រមែងកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃពណ៌ខៀវជាដើមផង ញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យដល់នូវការចាក់ធ្លុះលក្ខណៈដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនទៀងជាដើមផង និងអាចខ្វល់ខ្វាយញ៉ាំងមគ្គឲ្យប្រាកដឡើងបានផង។

ယထာ ဟိ ဟေရညိကဖလကေ ကဟာပဏရာသိမှိ ကတေ အဇာတဗုဒ္ဓိ ဒါရကော ဂါမိကပုရိသော မဟာဟေရညိကောတိ တီသု ဇနေသု ဩလောကေတွာ ဌိတေသု အဇာတဗုဒ္ဓိ ဒါရကော ကဟာပဏာနံ စိတ္တဝိစိတ္တစတုရဿမဏ္ဍလဘာဝမေဝ ဇာနာတိ, ဣဒံ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ ရတနသမ္မတန္တိ န ဇာနာတိ. ဂါမိကပုရိသော စိတ္တာဒိဘာဝဉ္စေဝ ဇာနာတိ, မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂရတနသမ္မတဘာဝဉ္စ. ‘‘အယံ ကူဋော အယံ ဆေကော အယံ ကရတော အယံ သဏှော’’တိ ပန န ဇာနာတိ. မဟာဟေရညိကော စိတ္တာဒိဘာဝမ္ပိ ရတနသမ္မတဘာဝမ္ပိ ကူဋာဒိဘာဝမ္ပိ ဇာနာတိ, ဇာနန္တော စ ပန နံ ရူပံ ဒိသွာပိ ဇာနာတိ, အာကောဋိတဿ သဒ္ဒံ သုတွာပိ, ဂန္ဓံ ဃာယိတွာပိ, ရသံ သာယိတွာပိ, ဟတ္ထေန ဂရုကလဟုကဘာဝံ ဥပဓာရေတွာပိ အသုကဂါမေ ကတောတိပိ ဇာနာတိ, အသုကနိဂမေ အသုကနဂရေ အသုကပဗ္ဗတစ္ဆာယာယ အသုကနဒီတီရေ ကတောတိပိ, အသုကာစရိယေန ကတောတိပိ ဇာနာတိ. ဧဝမေဝံ သညာ အဇာတဗုဒ္ဓိဒါရကဿ ကဟာပဏဒဿနံ ဝိယ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏမတ္တမေဝ သဉ္ဇာနာတိ. ဝိညာဏံ ဂါမိကပုရိသဿ ကဟာပဏဒဿနံ ဝိယ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိဝသေန လက္ခဏပဋိဝေဓမ္ပိ ပါပေတိ. ပညာ မဟာဟေရညိကဿ ကဟာပဏဒဿနံ ဝိယ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိဝသေန လက္ခဏပဋိဝေဓမ္ပိ ပါပေတိ, ဥဿက္ကိတွာ မဂ္ဂပါတုဘာဝမ္ပိ ပါပေတိ. သော ပန နေသံ ဝိသေသော ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈော.

ឧបមាដូចជា កាលបើគេដាក់គំនូរកហាបណៈ (ប្រាក់កាក់) លើក្តាររបស់ជាងមាស មានមនុស្សបីនាក់គឺ ក្មេងមិនទាន់ដឹងក្តី អ្នកស្រុក និងជាងមាសធំ ឈរមើលគំនូរកហាបណៈនោះ។ ក្នុងបណ្តាមនុស្សទាំងនោះ ក្មេងមិនទាន់ដឹងក្តី រមែងដឹងត្រឹមតែភាពចម្លែកៗ ភាពជាចតុកោណ ឬភាពជាទ្រង់ទ្រាយមូលនៃកហាបណៈទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនដឹងថា 'នេះជាគ្រឿងប្រើប្រាស់របស់មនុស្ស ជាវត្ថុដែលគេសន្មតថាជារតនៈ' ឡើយ។ ចំណែកអ្នកស្រុក រមែងដឹងទាំងភាពចម្លែកជាដើមផង ដឹងទាំងភាពជាគ្រឿងប្រើប្រាស់របស់មនុស្ស និងជាវត្ថុដែលគេសន្មតថាជារតនៈផង ប៉ុន្តែមិនដឹងថា 'នេះជាកហាបណៈក្លែងក្លាយ នេះជាកហាបណៈពិត នេះជាកហាបណៈគ្រើម នេះជាកហាបណៈរលីង' ឡើយ។ ចំណែកជាងមាសធំ រមែងដឹងទាំងភាពចម្លែកជាដើមផង ដឹងទាំងភាពជាវត្ថុដែលគេសន្មតថាជារតនៈផង ដឹងទាំងភាពជាកហាបណៈក្លែងក្លាយជាដើមផង កាលបើដឹង គាត់គ្រាន់តែមើលរូបរាងក៏ដឹង ស្ដាប់សំឡេងដែលគេគោះក៏ដឹង ហិតក្លិនក៏ដឹង ភ្លក្សរសជាតិក៏ដឹង កាន់ស្ទង់ទម្ងន់ធ្ងន់ស្រាលដោយដៃក៏ដឹង ហើយដឹងរហូតដល់ថា កហាបណៈនេះគេធ្វើនៅក្នុងភូមិឈ្មោះណោះ ក្នុងនិគមឈ្មោះណោះ ក្នុងនគរឈ្មោះណោះ ក្រោមម្លប់ភ្នំឈ្មោះណោះ ទៀបឆ្នេរស្ទឹងឈ្មោះណោះ ឬដឹងថាធ្វើដោយអាចារ្យឈ្មោះណោះ យ៉ាងណាមិញ។ សញ្ញា ក៏ប្រៀបដូចជាការមើលឃើញកហាបណៈរបស់ក្មេងមិនទាន់ដឹងក្តី គឺគ្រាន់តែកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍ត្រឹមតែពណ៌ខៀវជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ វិញ្ញាណ ប្រៀបដូចជាការមើលឃើញកហាបណៈរបស់អ្នកស្រុក គឺដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃពណ៌ខៀវជាដើមផង ញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យដល់នូវការចាក់ធ្លុះលក្ខណៈដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនទៀងជាដើមផង។ បញ្ញា ប្រៀបដូចជាការមើលឃើញកហាបណៈរបស់ជាងមាសធំ គឺកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃពណ៌ខៀវជាដើមផង ញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យដល់នូវការចាក់ធ្លុះលក្ខណៈដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនទៀងជាដើមផង និងខ្វល់ខ្វាយញ៉ាំងមគ្គឲ្យប្រាកដឡើងផង។ ប៉ុន្តែ សេចក្តីប្លែកគ្នានៃធម៌ទាំងនោះ ជាធម៌ដែលបុគ្គលចាក់ធ្លុះបានដោយកម្រណាស់។

တေနာဟ အာယသ္မာ နာဂသေနော – ‘‘ဒုက္ကရံ, မဟာရာဇ, ဘဂဝတာ ကတန္တိ. ကိံ, ဘန္တေ, နာဂသေန ဘဂဝတာ ဒုက္ကရံ ကတန္တိ? ဒုက္ကရံ, မဟာရာဇ, ဘဂဝတာ ကတံ, ဣမေသံ အရူပီနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဧကာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနာနံ ဝဝတ္ထာနံ အက္ခာတံ, အယံ ဖဿော, အယံ ဝေဒနာ, အယံ သညာ, အယံ စေတနာ, ဣဒံ စိတ္တ’’န္တိ (မိ. ပ. ၂.၇.၁၆). ယထာ ဟိ တိလတေလံ, သာသပတေလံ, မဓုကတေလံ, ဧရဏ္ဍကတေလံ, ဝသာတေလန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ တေလာနိ ဧကစာဋိယံ ပက္ခိပိတွာ ဒိဝသံ ယမကမန္ထေဟိ မန္ထေတွာ တတော ဣဒံ တိလတေလံ, ဣဒံ သာသပတေလန္တိ ဧကေကဿ ပါဋိယေက္ကံ ဥဒ္ဓရဏံ နာမ ဒုက္ကရံ, ဣဒံ တတော [Pg.245] ဒုက္ကရတရံ. ဘဂဝါ ပန သဗ္ဗညုတညာဏဿ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဓမ္မိဿရော ဓမ္မရာဇာ ဣမေသံ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဧကာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနာနံ ဝဝတ္ထာနံ အက္ခာသိ. ပဉ္စန္နံ မဟာနဒီနံ သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌဋ္ဌာနေ, ‘‘ဣဒံ ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ, ဣဒံ ယမုနာယာ’’တိ ဧဝံ ပါဋိယေက္ကံ ဥဒကဥဒ္ဓရဏေနာပိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអាយស្មៅនាគសេន ពោលថា៖ 'មហាបពិត្រ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើបានដោយកម្រណាស់។' ស្តេចសួរថា៖ 'បពិត្រព្រះនាគសេនដ៏ចម្រើន អ្វីដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើបានដោយកម្រនោះ?' ព្រះថេរៈតបថា៖ 'មហាបពិត្រ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើបានដោយកម្រ គឺការដែលទ្រង់សម្តែងនូវការកំណត់ចំណែកនៃអរូបធម៌ទាំងឡាយ គឺចិត្ត និងចេតសិក ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអារម្មណ៍តែមួយថា នេះជាផស្សៈ នេះជាវេទនា នេះជាសញ្ញា នេះជាចេតនា នេះជាចិត្ត។' ឧបមាដូចជា គេយកប្រេងទាំងប្រាំយ៉ាងគឺ ប្រេងល្ង ប្រេងស្ពៃ ប្រេងធ្នង់ ប្រេងល្ហុងខ្វង និងខ្លាញ់ខាប់ ដាក់បញ្ចូលគ្នាក្នុងឆ្នាំងតែមួយ ហើយកូរលាយគ្នាពេញមួយថ្ងៃដោយឈើកូរជាគូ លុះត្រាតែប្រេងទាំងនោះចូលគ្នាសព្វ រួចហើយការដែលនឹងស្រង់យកប្រេងនីមួយៗ ដាច់ដោយឡែកពីគ្នាថា 'នេះជាប្រេងល្ង នេះជាប្រេងស្ពៃ' នោះ ឈ្មោះថាជាការធ្វើបានដោយកម្រយ៉ាងណា ធម៌នេះ (ការកំណត់ចំណែកនៃអរូបធម៌) រឹតតែធ្វើបានដោយកម្រជាងនោះទៅទៀត។ ប៉ុន្តែ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជាម្ចាស់នៃធម៌ ជាស្តេចនៃធម៌ ព្រោះទ្រង់ចាក់ធ្លុះល្អហើយនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ទើបទ្រង់សម្តែងនូវការកំណត់ចំណែកនៃអរូបធម៌ទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអារម្មណ៍តែមួយនោះបាន។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបសេចក្តីនេះ ដោយឧបមាដូចជាការដងទឹកដាច់ដោយឡែកពីគ្នាក្នុងទីដែលទន្លេធំទាំងប្រាំហូរទៅជួបគ្នាក្នុងមហាសមុទ្រថា 'នេះជាទឹកទន្លេគង្គា នេះជាទឹកទន្លេយមុនា' ដូច្នោះឯង។

၄၅၁. နိဿဋ္ဌေနာတိ နိဿဋေန ပရိစ္စတ္တေန ဝါ. တတ္ထ နိဿဋေနာတိ အတ္ထေ သတိ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟီတိ နိဿက္ကဝစနံ. ပရိစ္စတ္တေနာတိ အတ္ထေ သတိ ကရဏဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ နိဿရိတွာ မနောဒွါရေ ပဝတ္တေန ပဉ္စဟိ ဝါ ဣန္ဒြိယေဟိ တဿ ဝတ္ထုဘာဝံ အနုပဂမနတာယ ပရိစ္စတ္တေနာတိ. ပရိသုဒ္ဓေနာတိ နိရုပက္ကိလေသေန. မနောဝိညာဏေနာတိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တေန. ကိံ နေယျန္တိ ကိံ ဇာနိတဗ္ဗံ. ‘‘ယံကိဉ္စိ နေယျံ နာမ အတ္ထိ ဓမ္မ’’န္တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၆၉) ဟိ ဇာနိတဗ္ဗံ နေယျန္တိ ဝုတ္တံ. အာကာသာနဉ္စာယတနံ နေယျန္တိ ကထံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တေန အရူပါဝစရသမာပတ္တိ နေယျာတိ? ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနေ ဌိတေန အရူပါဝစရသမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကာ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဌိတဿ ဟိ သာ ဣဇ္ဈတိ. တသ္မာ ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနံ နေယျ’’န္တိအာဒိမာဟ. အထ နေဝသညာနာသညာယတနံ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ? ပါဋိယေက္ကံ အဘိနိဝေသာဘာဝတော. တတ္ထ ဟိ ကလာပတော နယတော သမ္မသနံ လဗ္ဘတိ, ဓမ္မသေနာပတိသဒိသဿာပိ ဟိ ဘိက္ခုနော ပါဋိယေက္ကံ အဘိနိဝေသော န ဇာယတိ. တသ္မာ ထေရောပိ, ‘‘ဧဝံ ကိရမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ, ဟုတွာ ပဋိဝေန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၉၄) ကလာပတော နယတော သမ္မသိတွာ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ. ဘဂဝါ ပန သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဟတ္ထဂတတ္တာ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယမ္ပိ ပရောပညာသ ဓမ္မေ ပါဋိယေက္ကံ အံဂုဒ္ဓါရေနေဝ ဥဒ္ဓရိတွာ, ‘‘ယာဝတာ သညာသမာပတ္တိယော, တာဝတာ အညာပဋိဝေဓော’’တိ အာဟ.

៤៥១. ពាក្យថា 'Nissaṭṭhena' (ដោយចិត្តរួចផុតហើយ) សេចក្តីថា ដោយចិត្តចេញទៅហើយ (និស្សដៈ) ឬដោយចិត្តដែលលះបង់ហើយ (បរិច្ចត្តៈ)។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ បើមានអត្ថថា 'ដោយចិត្តចេញទៅហើយ' បទថា 'Pañcahi indriyehi' (ចាកឥន្ទ្រិយទាំងប្រាំ) ត្រូវជាបញ្ចមីវិភត្តិ (និស្សក្កវចនៈ)។ បើមានអត្ថថា 'ដោយចិត្តដែលលះបង់ហើយ' គប្បីជ្រាបថាជាតតិយាវិភត្តិ (ករណវចនៈ)។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ ចិត្តដែលចេញចាកឥន្ទ្រិយទាំងប្រាំ ហើយប្រព្រឹត្តទៅក្នុងមនោទ្វារ ឬចិត្តដែលឥន្ទ្រិយទាំងប្រាំលះបង់ហើយ ព្រោះមិនបានដល់នូវភាពជាទីតាំង (វត្ថុភាព) នៃឥន្ទ្រិយទាំងប្រាំនោះ។ ពាក្យថា 'Parisuddhena' (ដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ) សេចក្តីថា ដោយចិត្តដែលមិនមានឧបក្កិលេស។ ពាក្យថា 'Manoviññāṇena' (ដោយមនោវិញ្ញាណ) សេចក្តីថា ដោយរូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានចិត្ត។ ពាក្យថា 'Kiṃ neyyaṃ' (តើអ្វីជាធម៌ដែលគប្បីដឹង?) សេចក្តីថា តើអ្វីជាធម៌ដែលគប្បីដឹង។ ព្រោះថាក្នុងបាលីទាំងឡាយមានជាដើមថា 'ធម៌ណាមួយដែលឈ្មោះថា នេយ្យធម៌ មានប្រាកដ' ធម៌ដែលគប្បីដឹង លោកហៅថា នេយ្យៈ។ ពាក្យថា 'Ākāsānañcāyatanaṃ neyyaṃ' (អាកាសានញ្ចាយតនៈ ជាធម៌គប្បីដឹង) សួរថា តើអរូបាវចរសមាបត្តិ ជាធម៌ដែលគប្បីដឹងដោយរូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានចិត្តយ៉ាងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា បុគ្គលដែលតាំងនៅក្នុងរូបាវចរចតុត្ថជ្ឈាន រមែងអាចញ៉ាំងអរូបាវចរសមាបត្តិឲ្យកើតឡើងបាន។ ព្រោះថា អរូបាវចរសមាបត្តិនោះ រមែងសម្រេចដល់បុគ្គលដែលតាំងនៅក្នុងរូបាវចរចតុត្ថជ្ឈាននោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា 'អាកាសានញ្ចាយតនៈ ជាធម៌គប្បីដឹង' ជាដើម។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាមិនត្រាស់សម្តែងនូវ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ? ឆ្លើយថា ព្រោះមិនមានការចូលទៅកំណត់ដឹងដោយឡែកៗ (បាដិយេក្កៈ)។ ព្រោះថាក្នុងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈនោះ បុគ្គលរមែងបាននូវការពិចារណា (សម្មសនៈ) ដោយអំណាចនៃក្រុម (កលាបៈ) ឬដោយអំណាចនៃន័យ (នយៈ) ប៉ុណ្ណោះ សូម្បីភិក្ខុដែលប្រហែលដោយព្រះធម្មសេនាបតី (ព្រះសារីបុត្ត) ក៏មិនមានការចូលទៅកំណត់ដឹងដោយឡែកៗកើតឡើងក្នុងសមាបត្តិនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីព្រះថេរៈ (សារីបុត្ត) ក៏បានពិចារណាដោយអំណាចនៃក្រុម និងដោយអំណាចនៃន័យ ហើយឆ្លើយតបថា 'ធម៌ទាំងឡាយនេះ មិនទាន់មានក៏មានឡើង លុះមានឡើងហើយក៏វិនាសទៅវិញ យ៉ាងនេះពិតមែន'។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រោះទ្រង់មានសព្វញ្ញុតញ្ញាណនៅក្នុងព្រះហស្ត ទោះបីក្នុងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិក្តី ក៏ទ្រង់អាចស្រង់យកធម៌ជាងហាសិបយ៉ាងដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយការស្រង់យកអង្គធម៌ទាំងឡាយ (អង្គុទ្ធារៈ) ហើយត្រាស់ថា 'សញ្ញាសមាបត្តិមានត្រឹមណា ការចាក់ធ្លុះដឹងនូវធម៌ដទៃក៏មានត្រឹមណោះ' ដូច្នោះឯង។

ပညာစက္ခုနာ ပဇာနာတီတိ ဒဿနပရိဏာယကဋ္ဌေန စက္ခုဘူတာယ ပညာယ ပဇာနာတိ. တတ္ထ ဒွေ ပညာ သမာဓိပညာ ဝိပဿနာပညာ စ. သမာဓိပညာယ ကိစ္စတော အသမ္မောဟတော စ ပဇာနာတိ. ဝိပဿနာပညာယ လက္ခဏပဋိဝေဓေန အာရမ္မဏတော ဇာနနံ ကထိတံ. ကိမတ္ထိယာတိ ကော ဧတိဿာ အတ္ထော. အဘိညတ္ထာတိအာဒီသု အဘိညေယျေ ဓမ္မေ အဘိဇာနာတီတိ [Pg.246] အဘိညတ္ထာ. ပရိညေယျေ ဓမ္မေ ပရိဇာနာတီတိ ပရိညတ္ထာ. ပဟာတဗ္ဗေ ဓမ္မေ ပဇဟတီတိ ပဟာနတ္ထာ. သာ ပနေသာ လောကိယာပိ အဘိညတ္ထာ စ ပရိညတ္ထာ စ ဝိက္ခမ္ဘနတော ပဟာနတ္ထာ. လောကုတ္တရာပိ အဘိညတ္ထာ စ ပရိညတ္ထာ စ သမုစ္ဆေဒတော ပဟာနတ္ထာ. တတ္ထ လောကိယာ ကိစ္စတော အသမ္မောဟတော စ ပဇာနာတိ, လောကုတ္တရာ အသမ္မောဟတော.

ពាក្យថា 'Paññācakkhunā pajānāti' (ដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញាចក្ខុ) សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញាដែលប្រៀបដូចជាភ្នែក ព្រោះមានសេចក្តីថាជាអ្នកដឹកនាំក្នុងការឃើញ។ ក្នុងទីនោះ បញ្ញាមានពីរយ៉ាងគឺ សមាធិបញ្ញា និងវិបស្សនាបញ្ញា។ បុគ្គលរមែងដឹងច្បាស់ដោយសមាធិបញ្ញា ដោយអំណាចនៃកិច្ច និងដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនវង្វេង។ ចំណែកការដឹងដោយអំណាចនៃការចាក់ធ្លុះលក្ខណៈ និងដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ លោកពោលដោយអំណាចនៃវិបស្សនាបញ្ញា។ ពាក្យថា 'Kimatthiyā' (តើបញ្ញានោះមានប្រយោជន៍អ្វី?) សេចក្តីថា តើបញ្ញានោះមានប្រយោជន៍ដូចម្តេច។ ក្នុងបាលីទាំងឡាយមានជាដើមថា 'Abhiññatthā' (មានការដឹងច្បាស់ជាប្រយោជន៍) បញ្ញាឈ្មោះថា អភិញ្ញត្ថៈ ព្រោះដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលគប្បីដឹងច្បាស់ (អភិញ្ញេយ្យធម៌)។ ឈ្មោះថា បរិញ្ញត្ថៈ ព្រោះកំណត់ដឹងនូវធម៌ដែលគប្បីកំណត់ដឹង (បរិញ្ញេយ្យធម៌)។ ឈ្មោះថា បហានត្ថៈ ព្រោះលះបង់នូវធម៌ដែលគប្បីលះបង់ (បហាតព្វធម៌)។ សូម្បីតែលោកិយបញ្ញានោះ ក៏ឈ្មោះថា អភិញ្ញត្ថៈផង បរិញ្ញត្ថៈផង និងឈ្មោះថា បហានត្ថៈផង ដោយអំណាចនៃការសង្កត់សង្កិនទុក (វិក្ខម្ភនៈ)។ សូម្បីលោកុត្តរបញ្ញា ក៏ឈ្មោះថា អភិញ្ញត្ថៈផង បរិញ្ញត្ថៈផង និងឈ្មោះថា បហានត្ថៈផង ដោយអំណាចនៃការកាត់ផ្តាច់ (សមុច្ឆេទៈ)។ ក្នុងបណ្តាបញ្ញាទាំងពីរនោះ លោកិយបញ្ញា រមែងដឹងច្បាស់ដោយអំណាចនៃកិច្ច និងដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនវង្វេង ចំណែកលោកុត្តរបញ្ញា រមែងដឹងច្បាស់ដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនវង្វេងប៉ុណ្ណោះ។

၄၅၂. သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပ္ပာဒါယာတိ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ. ပရတော စ ဃောသောတိ သပ္ပာယဓမ္မဿဝနံ. ယောနိသော စ မနသိကာရောတိ အတ္တနော ဥပါယမနသိကာရော. တတ္ထ သာဝကေသု အပိ ဓမ္မသေနာပတိနော ဒွေ ပစ္စယာ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋန္တိယေဝ. ထေရော ဟိ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ ဧကံ အသင်္ချေယျံ ပါရမိယော ပူရေတွာပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အဏုမတ္တမ္ပိ ကိလေသံ ပဇဟိတုံ နာသက္ခိ. ‘‘ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ’’တိ (မဟာဝ. ၆၀) အဿဇိတ္ထေရတော ဣမံ ဂါထံ သုတွာဝဿ ပဋိဝေဓော ဇာတော. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပန သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနဉ္စ ပရတောဃောသကမ္မံ နတ္ထိ, ယောနိသောမနသိကာရသ္မိံယေဝ ဌတွာ ပစ္စေကဗောဓိဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ.

៤៥២. ពាក្យថា 'Sammādiṭṭhiyā uppādāya' (ដើម្បីការកើតឡើងនៃសម្មាទិដ្ឋិ) សេចក្តីថា ដើម្បីការកើតឡើងនៃវិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ និងមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា 'Parato ca ghoso' (ការស្តាប់ធម៌ពីបុគ្គលដទៃ) សេចក្តីថា ការបានស្តាប់នូវធម៌ដែលសមគួរ។ ពាក្យថា 'Yoniso ca manasikāro' (ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏សមគួរ) សេចក្តីថា ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយរបស់ខ្លួន។ ក្នុងបណ្តាសាវ័កទាំងឡាយ សូម្បីព្រះធម្មសេនាបតី (ព្រះសារីបុត្ត) ក៏សមគួរដើម្បីបាននូវបច្ច័យទាំងពីរយ៉ាងនេះពិតមែន។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈ ទោះបីបានបំពេញបារមីទាំងឡាយអស់មួយអសង្ខេយ្យ និងសែនកប្បបន្ថែមទៀតក៏ដោយ ក៏មិនអាចលះបង់កិលេសសូម្បីតែបន្តិចបន្តួចដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនបានឡើយ។ លុះត្រាតែបានស្តាប់នូវគាថានេះថា 'Ye dhammā hetuppabhavā' (ធម៌ទាំងឡាយណា កើតអំពីហេតុ) ពីសំណាក់ព្រះអស្សជិត្ថេរ ទើបការចាក់ធ្លុះដឹងកើតឡើងដល់ព្រះថេរៈនោះ។ ចំណែកព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធទាំងឡាយ មិនមានកិច្ចដែលត្រូវស្តាប់ធម៌ពីបុគ្គលដទៃ (បរតោឃោសៈ) ឡើយ ទ្រង់តាំងនៅក្នុងការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏សមគួរ (យោនិសោមនសិការៈ) ប៉ុណ្ណោះ ហើយញ៉ាំងបច្ចេកពោធិញ្ញាណ និងសព្វញ្ញុតញ្ញាណឲ្យកើតឡើង។

အနုဂ္ဂဟိတာတိ လဒ္ဓူပကာရာ. သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ. ဖလက္ခဏေ နိဗ္ဗတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ ဖလံ အဿာတိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာ. တဒေဝ စေတောဝိမုတ္တိသင်္ခါတံ ဖလံ အာနိသံသော အဿာတိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ စတုတ္ထဖလပညာ ပညာဝိမုတ္တိ နာမ, အဝသေသာ ဓမ္မာ စေတောဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သီလာနုဂ္ဂဟိတာတိအာဒီသု သီလန္တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. သုတန္တိ သပ္ပာယဓမ္မဿဝနံ. သာကစ္ဆာတိ ကမ္မဋ္ဌာနေ ခလနပက္ခလနစ္ဆေဒနကထာ. သမထောတိ ဝိပဿနာပါဒိကာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော. ဝိပဿနာတိ သတ္တဝိဓာ အနုပဿနာ. စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဉှိ ပူရေန္တဿ, သပ္ပာယဓမ္မဿဝနံ သုဏန္တဿ, ကမ္မဋ္ဌာနေ ခလနပက္ခလနံ ဆိန္ဒန္တဿ, ဝိပဿနာပါဒိကာသု အဋ္ဌသမာပတ္တီသု ကမ္မံ ကရောန္တဿ, သတ္တဝိဓံ အနုပဿနံ ဘာဝေန္တဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဖလံ ဒေတိ.

«អនុក្កហិតា» បានដល់ ធម៌ដែលបានទទួលនូវឧបការៈ។ «សម្មាទិដ្ឋិ» បានដល់ អរហត្តមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ។ ចេតោវិមុត្តិដែលជាផលកើតឡើងក្នុងខណៈនៃផលមានដល់សម្មាទិដ្ឋិនោះ ហេតុនោះ សម្មាទិដ្ឋិនោះទើបឈ្មោះថា «ចេតោវិមុត្តិផលា» (មានចេតោវិមុត្តិជាផល)។ ផលដែលពោលគឺចេតោវិមុត្តិនោះឯងជាអានិសង្សមានដល់សម្មាទិដ្ឋិនោះ ហេតុនោះ សម្មាទិដ្ឋិនោះទើបឈ្មោះថា «ចេតោវិមុត្តិផលានិសង្ស» (មានចេតោវិមុត្តិផលជាអានិសង្ស)។ ទោះបីក្នុងបទទីពីរក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងសេចក្ដីនេះ បញ្ញាក្នុងផលទីបួន (អរហត្តផលបញ្ញា) ឈ្មោះថា «បញ្ញាវិមុត្តិ» ចំណែកធម៌ដែលសេសសល់ក្រៅពីនោះ គប្បីជ្រាបថា «ចេតោវិមុត្តិ»។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «សីលានុគ្គហិតា» ជាដើម ពាក្យថា «សីល» បានដល់ ចតុបារិសុទ្ធិសីល។ ពាក្យថា «សុតៈ» បានដល់ ការស្ដាប់ធម៌ដ៏ជាទីសប្បាយ។ ពាក្យថា «សាកច្ឆា» បានដល់ ធម្មកថាដែលជាគ្រឿងកាត់បង់នូវសេចក្ដីភ្លាំងភ្លាត់និងការរអិលដួលក្នុងកម្មដ្ឋាន។ ពាក្យថា «សមថៈ» បានដល់ សមាបត្តិ ៨ ដែលជាบาทដ្ឋាននៃវិបស្សនា។ ពាក្យថា «វិបស្សនា» បានដល់ អនុបស្សនា ៧ ប្រការ។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុបំពេញចតុបារិសុទ្ធិសីលក្ដី ស្ដាប់ធម៌ដ៏ជាទីសប្បាយក្ដី កាត់បង់នូវសេចក្ដីភ្លាំងភ្លាត់ក្នុងកម្មដ្ឋានក្ដី ធ្វើការខ្វល់ខ្វាយក្នុងសមាបត្តិ ៨ ដែលជាบาทដ្ឋាននៃវិបស្សនាក្ដី ចម្រើនអនុបស្សនា ៧ ប្រការក្ដី អរហត្តមគ្គរមែងកើតឡើងហើយឲ្យនូវផល។

ယထာ ဟိ မဓုရံ အမ္ဗပက္ကံ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော အမ္ဗပေါတကဿ သမန္တာ ဥဒကကောဋ္ဌကံ ထိရံ ကတွာ ဗန္ဓတိ. ဃဋံ ဂဟေတွာ ကာလေန ကာလံ ဥဒကံ အာသိဉ္စတိ. ဥဒကဿ အနိက္ခမနတ္ထံ မရိယာဒံ ထိရံ ကရောတိ. ယာ ဟောတိ [Pg.247] သမီပေ ဝလ္လိ ဝါ သုက္ခဒဏ္ဍကော ဝါ ကိပိလ္လိကပုဋော ဝါ မက္ကဋကဇာလံ ဝါ, တံ အပနေတိ. ခဏိတ္တိံ ဂဟေတွာ ကာလေန ကာလံ မူလာနိ ပရိခဏတိ. ဧဝမဿ အပ္ပမတ္တဿ ဣမာနိ ပဉ္စ ကာရဏာနိ ကရောတော သော အမ္ဗော ဝဍ္ဎိတွာ ဖလံ ဒေတိ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရုက္ခဿ သမန္တတော ကောဋ္ဌကဗန္ဓနံ ဝိယ ဟိ သီလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ကာလေန ကာလံ ဥဒကသိဉ္စနံ ဝိယ ဓမ္မဿဝနံ, မရိယာဒါယ ထိရဘာဝကရဏံ ဝိယ သမထော, သမီပေ ဝလ္လိအာဒီနံ ဟရဏံ ဝိယ ကမ္မဋ္ဌာနေ ခလနပက္ခလနစ္ဆေဒနံ, ကာလေန ကာလံ ခဏိတ္တိံ ဂဟေတွာ မူလခဏနံ ဝိယ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ ဘာဝနာ. တေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ အနုဂ္ဂဟိတဿ အမ္ဗရုက္ခဿ မဓုရဖလဒါနကာလော ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ အနုဂ္ဂဟိတာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ အရဟတ္တဖလဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ពិតណាស់ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែលប្រាថ្នានឹងបរិភោគផ្លែស្វាយទុំដ៏ផ្អែម រមែងធ្វើអាងទឹកព័ទ្ធជុំវិញកូនស្វាយឲ្យមាំមួន កាន់យកក្អមហើយស្រោចទឹកតាមកាលវេលា ធ្វើទំនប់ឲ្យមាំមួនដើម្បីកុំឲ្យទឹកហូរចេញ កម្ចាត់បង់នូវវល្លិក្ដី មែកឈើស្ងួតក្ដី សំបុកស្រមោចក្ដី បណ្ដាញពင့်ពាងក្ដី ណាដែលមាននៅជិត កាន់យកចបជីកហើយជ្រំដីជុំវិញឫសតាមកាលវេលា។ កាលបើបុគ្គលនោះជាអ្នកមិនប្រមាថ ធ្វើនូវហេតុទាំង ៥ ប្រការនេះ ដើមស្វាយនោះរមែងលូតលាស់ហើយឲ្យនូវផល យ៉ាងណាមិញ សេចក្ដីប្រៀបធៀបនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។ គឺថា សីល គប្បីឃើញដូចជាការធ្វើអាងទឹកព័ទ្ធជុំវិញដើមឈើ ការស្ដាប់ធម៌ គប្បីឃើញដូចជាការស្រោចទឹកតាមកាលវេលា សមថៈ គប្បីឃើញដូចជាការធ្វើទំនប់ឲ្យមាំមួន ការកាត់បង់នូវសេចក្ដីភ្លាំងភ្លាត់ក្នុងកម្មដ្ឋាន គប្បីឃើញដូចជាការកម្ចាត់វល្លិជាដើមដែលនៅជិត ការចម្រើនអនុបស្សនាទាំង ៧ គប្បីឃើញដូចជាការកាន់ចបជីកជ្រំដីជុំវិញឫសតាមកាលវេលា។ គប្បីជ្រាបការឲ្យនូវអរហត្តផលនៃសម្មាទិដ្ឋិ ដែលបានឧបត្ថម្ភដោយធម៌ទាំង ៥ ប្រការនេះ របស់ភិក្ខុនេះ ដូចជាកាលដែលដើមស្វាយដែលបានថែទាំដោយហេតុទាំង ៥ ប្រការនោះ ឲ្យនូវផ្លែដ៏ផ្អែម ដូច្នោះឯង។

၄၅၃. ကတိ ပနာဝုသော, ဘဝါတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? မူလမေဝ ဂတော အနုသန္ဓိ, ဒုပ္ပညော ယေဟိ ဘဝေဟိ န ဥဋ္ဌာတိ, တေ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. တတ္ထ ကာမဘဝေါတိ ကာမဘဝူပဂံ ကမ္မံ ကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တာ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာပီတိ ဥဘယမေကတော ကတွာ ကာမဘဝေါတိ အာဟ. ရူပါရူပဘဝေသုပိ ဧသေဝ နယော. အာယတိန္တိ အနာဂတေ. ပုနဗ္ဘဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ဣဓ ဝဋ္ဋံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. တတြာတတြာဘိနန္ဒနာတိ ရူပါဘိနန္ဒနာ သဒ္ဒါဘိနန္ဒနာတိ ဧဝံ တဟိံ တဟိံ အဘိနန္ဒနာ, ကရဏဝစနေ စေတံ ပစ္စတ္တံ. တတြတတြာဘိနန္ဒနာယ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ ဟိ ဂမနံ ဟောတိ, အာဂမနံ ဟောတိ, ဂမနာဂမနံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋံ ဝတ္တတီတိ ဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေသိ. ဣဒါနိ ဝိဝဋ္ဋံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကထံ ပနာဝုသော’’တိအာဒိမာဟ. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါတိ အဝိဇ္ဇာယ ခယနိရောဓေန. ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇာယ ဥပ္ပာဒေန. ကိံ အဝိဇ္ဇာ ပုဗ္ဗေ နိရုဒ္ဓါ, အထ ဝိဇ္ဇာ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နာတိ? ဥဘယမေတံ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ပဒီပုဇ္ဇလနေန အန္ဓကာရဝိဂမော ဝိယ ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒေန အဝိဇ္ဇာ နိရုဒ္ဓါဝ ဟောတိ. တဏှာနိရောဓာတိ တဏှာယ ခယနိရောဓေန. ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ န ဟောတီတိ ဧဝံ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ န ဟောတိ, ဂမနံ အာဂမနံ ဂမနာဂမနံ ဥပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ဝဋ္ဋံ န ဝတ္တတီတိ ဝိဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေသိ.

៤៥៣. ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ ភពទាំងឡាយមានប៉ុន្មាន?» ក្នុងទីនេះ សួរអំពីអ្វី? បុគ្គលអ្នកមិនឈ្លាសវៃក្នុងអនុសន្ធិ កាលបើចូលទៅកាន់ឫសគល់ រមែងសួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរអំពីភពទាំងឡាយណាដែលសត្វមិនងើបឡើងរួច»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «កាមភព» គឺកម្មដែលនាំឲ្យទៅកាន់កាមភពផង ឧបាទិន្នក្ខន្ធទាំងឡាយដែលកើតឡើងព្រោះកម្មនោះផង រួមទាំងពីរយ៉ាងនេះចូលជាមួយគ្នា ទើបហៅថា កាមភព។ សូម្បីក្នុងរូបភពនិងអរូបភព ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា «អាវតឹ» គឺក្នុងអនាគតកាល។ ពាក្យថា «បុនព្ភវាភិនិព្វត្តិ» គឺការកើតឡើងនៃភពថ្មីទៀត។ ក្នុងទីនេះ សួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរអំពីវដ្ដៈ»។ ពាក្យថា «តត្រាតត្រាភិនន្ទនា» គឺការត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍នោះៗ មានការត្រេកអរក្នុងរូប ការត្រេកអរក្នុងសំឡេងជាដើម ក្នុងអារម្មណ៍នោះៗ។ ពាក្យថា «អភិនន្ទនា» នេះ ទោះបីជាបឋមាវិភត្តិ ក៏ប្រើក្នុងន័យករណវិភត្តិដែរ។ សេចក្ដីពន្យល់ថា ការកើតឡើងនៃភពថ្មីរមែងមាន ព្រោះការត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍នោះៗ។ ព្រោះថា ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ការទៅរមែងមាន ការមករមែងមាន ការទៅៗមកៗរមែងមាន វដ្ដៈរមែងវិលទៅ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញវដ្ដៈឲ្យដល់នូវកំពូលដោយពាក្យនេះ។ ឥឡូវនេះ កាលបើចង់សួរអំពីវិវដ្ដៈ ទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា «កថំ បនាវុសោ» (ម្នាលអាវុសោ ចុះធ្វើដូចម្ដេច...)។ ក្នុងការឆ្លើយតបនឹងសំណួរនោះ ពាក្យថា «អវិជ្ជាវិរាគា» គឺព្រោះការអស់ទៅនិងការរលត់ទៅដោយមិនសេសសល់នៃអវិជ្ជា។ ពាក្យថា «វិជ្ជុប្បាទា» គឺព្រោះការកើតឡើងនៃវិជ្ជាគឺអរហត្តមគ្គ។ សួរថា ចុះអវិជ្ជារលត់ទៅមុន ឬក៏វិជ្ជាកើតឡើងមុន? ពាក្យទាំងពីរយ៉ាងនេះ មិនគួរពោលឡើយ។ ព្រោះការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជាដោយការកើតឡើងនៃវិជ្ជា រមែងមានជាប្រាកដ ដូចជាការបាត់ទៅនៃងងឹតដោយការអុជប្រទីប ដូច្នោះឯង។ ពាក្យថា «តណ្ហានិរោធា» គឺព្រោះការអស់ទៅនិងការរលត់ទៅនៃតណ្ហា។ ពាក្យថា «បុនព្ភវាភិនិព្វត្តិ ន ហោតិ» គឺកាលបើមានការរលត់ទៅយ៉ាងនេះហើយ ការកើតឡើងនៃភពថ្មីក្នុងអនាគតរមែងមិនមាន ការទៅ ការមក ការទៅៗមកៗ រមែងដាច់សូន្យ វដ្ដៈរមែងមិនវិលទៅ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញវិវដ្ដៈឲ្យដល់នូវកំពូលដោយពាក្យនេះ។

၄၅၄. ကတမံ ပနာဝုသောတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇတိ. တဿ နိရောဓပါဒကံ ပဌမဇ္ဈာနံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ပဌမံ ဈာနန္တိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? နိရောဓံ သမာပဇ္ဇနကေန [Pg.248] ဘိက္ခုနာ အင်္ဂဝဝတ္ထာနံ ကောဋ္ဌာသပရိစ္ဆေဒေါ နာမ ဇာနိတဗ္ဗော, ဣဒံ ဈာနံ ပဉ္စင်္ဂိကံ စတုရင်္ဂိကံ တိဝင်္ဂိကံ ဒုဝင်္ဂိကန္တိ အင်္ဂဝဝတ္ထာနံ ကောဋ္ဌာသပရိစ္ဆေဒံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ဝိတက္ကောတိအာဒီသု ပန အဘိနိရောပနလက္ခဏော ဝိတက္ကော, အနုမဇ္ဇနလက္ခဏော ဝိစာရော, ဖရဏလက္ခဏာ ပီတိ, သာတလက္ခဏံ သုခံ, အဝိက္ခေပလက္ခဏာ စိတ္တေကဂ္ဂတာတိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဝတ္တန္တိ. ကတင်္ဂဝိပ္ပဟီနန္တိ ဣဓ ပန ကိံ ပုစ္ဆတိ? နိရောဓံ သမာပဇ္ဇနကေန ဘိက္ခုနာ ဥပကာရာနုပကာရာနိ အင်္ဂါနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ, တာနိ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ, ဝိဿဇ္ဇနံ ပနေတ္ထ ပါကဋမေဝ. ဣတိ ဟေဋ္ဌာ နိရောဓပါဒကံ ပဌမဇ္ဈာနံ ဂဟိတံ, ဥပရိ တဿ အနန္တရပစ္စယံ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပုစ္ဆိဿတိ. အန္တရာ ပန ဆ သမာပတ္တိယော သံခိတ္တာ, နယံ ဝါ ဒဿေတွာ ဝိဿဋ္ဌာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

៤៥៤. ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ ចុះធម៌នោះតើដូចម្ដេច?» ក្នុងទីនេះ សួរអំពីអ្វី? ភិក្ខុអ្នកជាឧភតោភាគវិមុត្ត រមែងចូលកាន់និរោធសមាបត្តិតាមកាលវេលា។ សួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរអំពីបឋមជ្ឈានដែលជាบาทដ្ឋាននៃនិរោធសមាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ»។ ពាក្យថា «បឋមជ្ឈាន» ក្នុងទីនេះ សួរអំពីអ្វី? ភិក្ខុអ្នកចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ គbbyីដឹងនូវការកំណត់អង្គឈាន និងការកំណត់ចំណែកនៃឈាន ថា ឈាននេះមានអង្គ ៥ ឈាននេះមានអង្គ ៤ ឈាននេះមានអង្គ ៣ ឈាននេះមានអង្គ ២ ដូច្នេះ សួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរអំពីការកំណត់អង្គឈាន និងការកំណត់ចំណែកនៃឈាននោះ»។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «វិតក្កោ» ជាដើម វិតក្កៈ មានលក្ខណៈបង្អោនចិត្តទៅកាន់អារម្មណ៍ វិចារៈ មានលក្ខណៈជ្រំអារម្មណ៍ បីតិ មានលក្ខណៈផ្សព្វផ្សាយ សុខៈ មានលក្ខណៈស្រួលចិត្ត ចិត្តេកគ្គតា មានលក្ខណៈមិនរាយមាយ ធម៌ទាំង ៥ ប្រការនេះ រមែងប្រព្រឹត្តទៅ។ ពាក្យថា «លះបង់នូវអង្គប៉ុន្មាន?» ក្នុងទីនេះ សួរអំពីអ្វី? ភិក្ខុអ្នកចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ គប្បីដឹងនូវអង្គឈានទាំងឡាយដែលជាឧបការៈនិងមិនមែនជាឧបការៈ សួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរអំពីអង្គឈានទាំងនោះ»។ ចំណែកការឆ្លើយក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងផ្នែកខាងក្រោម បានយកបឋមជ្ឈានដែលជាบาทដ្ឋាននៃនិរោធសមាបត្តិ ចំណែកខាងលើ នឹងសួរអំពីនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ ដែលជាអនន្តរបច្ច័យនៃនិរោធសមាបត្តិនោះ។ ចំណែកសមាបត្តិ ៦ ក្នុងចន្លោះនោះ ត្រូវបានសង្ខេបទុក គប្បីជ្រាបថា លោកបង្ហាញតែន័យហើយទុកចោលប៉ុណ្ណោះ។

၄၅၅. ဣဒါနိ ဝိညာဏနိဿယေ ပဉ္စ ပသာဒေ ပုစ္ဆန္တော ပဉ္စိမာနိ, အာဝုသောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဂေါစရဝိသယန္တိ ဂေါစရဘူတံ ဝိသယံ. အညမညဿာတိ စက္ခု သောတဿ သောတံ ဝါ စက္ခုဿာတိ ဧဝံ ဧကေကဿ ဂေါစရဝိသယံ န ပစ္စနုဘောတိ. သစေ ဟိ နီလာဒိဘေဒံ ရူပါရမ္မဏံ သမောဓာနေတွာ သောတိန္ဒြိယဿ ဥပနေယျ, ‘‘ဣင်္ဃ တာဝ နံ ဝဝတ္ထပေဟိ ဝိဘာဝေဟိ, ကိံ နာမေတံ အာရမ္မဏ’’န္တိ. စက္ခုဝိညာဏဉှိ ဝိနာပိ မုခေန အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘‘အရေ အန္ဓဗာလ, ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ပရိဓာဝမာနော အညတြ မယာ ကုဟိံ ဧတဿ ဇာနနကံ လဘိဿသိ, အာဟရ နံ စက္ခုပသာဒေ ဥပနေဟိ, အဟမေတံ အာရမ္မဏံ ဇာနိဿာမိ, ယဒိ ဝါ နီလံ ယဒိ ဝါ ပီတကံ, န ဟိ ဧသော အညဿ ဝိသယော, မယှေဝေသော ဝိသယော’’တိ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝမေတာနိ အညမညဿ ဂေါစရံ ဝိသယံ န ပစ္စနုဘောန္တိ နာမ. ကိံ ပဋိသရဏန္တိ ဧတေသံ ကိံ ပဋိသရဏံ, ကိံ ဧတာနိ ပဋိသရန္တီတိ ပုစ္ဆတိ. မနော ပဋိသရဏန္တိ ဇဝနမနော ပဋိသရဏံ. မနော စ နေသန္တိ မနောဒွါရိကဇဝနမနော ဝါ ပဉ္စဒွါရိကဇဝနမနော ဝါ ဧတေသံ ဂေါစရဝိသယံ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အနုဘောတိ. စက္ခုဝိညာဏဉှိ ရူပဒဿနမတ္တမေဝ, ဧတ္ထ ရဇ္ဇနံ ဝါ ဒုဿနံ ဝါ မုယှနံ ဝါ နတ္ထိ. ဧတသ္မိံ ပန ဒွါရေ ဇဝနံ ရဇ္ဇတိ ဝါ ဒုဿတိ ဝါ မုယှတိ ဝါ. သောတဝိညာဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

៤៥៥. ឥឡូវនេះ កាលបើចង់សួរអំពីបសាទរូប ៥ ដែលជាទីអាស្រ័យនៃវិញ្ញាណ ទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា «បញ្ចិមានិ អាវុសោ» (ម្នាលអាវុសោ ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នេះ...)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «គោចរវិស័យ» បានដល់ អារម្មណ៍ដែលជាទីត្រាច់ចរ។ ពាក្យថា «របស់គ្នាទៅវិញទៅមក» គឺចក្ខុមិនទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ជាទីត្រាច់ចររបស់សោតៈ ឬសោតៈមិនទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ជាទីត្រាច់ចររបស់ចក្ខុ យ៉ាងនេះ គឺមិនទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ជាទីត្រាច់ចររបស់គ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើគេប្រមូលយករូបារម្មណ៍មានពណ៌ខៀវជាដើម ទៅដាក់ចំពោះមុខសោតិន្ទ្រិយ ហើយពោលថា «នែ៎ ចូរអ្នកកំណត់ ចូរអ្នកធ្វើឲ្យច្បាស់មើល តើអារម្មណ៍នេះឈ្មោះអ្វី?»។ ចក្ខុវិញ្ញាណ ទោះបីជាគ្មានមាត់ក៏ដោយ ក៏គប្បីនិយាយតាមសភាវៈរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះថា «នែ៎ មនុស្សពាលខ្វាក់ ទោះបីជាអ្នករត់ទៅអស់មួយរយឆ្នាំ ឬមួយពាន់ឆ្នាំក៏ដោយ ក្រៅពីយើងហើយ តើអ្នកនឹងបានការដឹងនូវអារម្មណ៍នេះពីណា? ចូរនាំយកអារម្មណ៍នោះមក ចូរដាក់ចំពោះមុខចក្ខុបសាទចុះ យើងនឹងដឹងនូវអារម្មណ៍នោះ ទោះបីជាពណ៌ខៀវក្ដី ពណ៌លឿងក្ដី ព្រោះថា អារម្មណ៍នេះមិនមែនជាវិស័យរបស់ឥន្ទ្រិយដទៃឡើយ វាជាវិស័យរបស់យើងតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ»។ សូម្បីក្នុងទ្វារដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ យ៉ាងនេះ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយនេះ ឈ្មោះថាមិនទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ជាទីត្រាច់ចររបស់គ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ។ ពាក្យថា «តើអ្វីជាទីរលឹក?» គឺសួរថា តើអ្វីជាទីរលឹករបស់ឥន្ទ្រិយទាំងនោះ? តើឥន្ទ្រិយទាំងនោះរមែងចុះស៊ប់ក្នុងអ្វី? ពាក្យថា «មានចិត្តជាទីរលឹក» គឺជវនចិត្តជាទីរលឹក។ ពាក្យថា «ចិត្តរមែងទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍របស់ឥន្ទ្រិយទាំងនោះ» គឺមនោទ្វារិកជវនចិត្តក្ដី បញ្ចទ្វារិកជវនចិត្តក្ដី រមែងទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ជាទីត្រាច់ចររបស់ឥន្ទ្រិយទាំងនោះ ដោយអំណាចនៃការត្រេកអរជាដើម។ ព្រោះថា ចក្ខុវិញ្ញាណ គ្រាន់តែជាការឃើញរូបប៉ុណ្ណោះ ក្នុងចក្ខុវិញ្ញាណនេះ ការត្រេកអរក្ដី ការប្រទូស្តក្ដី ការវង្វេងក្ដី មិនមានឡើយ។ ចំណែកក្នុងទ្វារនេះ ជវនចិត្តរមែងត្រេកអរក្ដី ប្រទូស្តក្ដី វង្វេងក្ដី។ សូម្បីក្នុងសោតវិញ្ញាណជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

တတြာယံ ဥပမာ – ပဉ္စ ကိရ ဒုဗ္ဗလဘောဇကာ ရာဇာနံ သေဝိတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဧကသ္မိံ ပဉ္စကုလိကေ ဂါမေ ပရိတ္တကံ အာယံ လဘိံသု. တေသံ တတ္ထ [Pg.249] မစ္ဆဘာဂေါ မံသဘာဂေါ ယုတ္တိကဟာပဏော ဝါ, ဗန္ဓကဟာပဏော ဝါ, မာပဟာရကဟာပဏော ဝါ, အဋ္ဌကဟာပဏော ဝါ, သောဠသကဟာပဏော ဝါ, ဗာတ္တိံသကဟာပဏော ဝါ, စတုသဋ္ဌိကဟာပဏော ဝါ, ဒဏ္ဍောတိ ဧတ္တကမတ္တမေဝ ပါပုဏာတိ. သတဝတ္ထုကံ ပဉ္စသတဝတ္ထုကံ သဟဿဝတ္ထုကံ မဟာဗလိံ ရာဇာဝ ဂဏှာတိ. တတ္ထ ပဉ္စကုလိကဂါမော ဝိယ ပဉ္စ ပသာဒါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ; ပဉ္စ ဒုဗ္ဗလဘောဇကာ ဝိယ ပဉ္စ ဝိညာဏာနိ; ရာဇာ ဝိယ ဇဝနံ; ဒုဗ္ဗလဘောဇကာနံ ပရိတ္တကံ အာယပါပုဏနံ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ရူပဒဿနာဒိမတ္တံ. ရဇ္ဇနာဒီနိ ပန ဧတေသု နတ္ထိ. ရညော မဟာဗလိဂ္ဂဟဏံ ဝိယ တေသု ဒွါရေသု ဇဝနဿ ရဇ္ဇနာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ក្នុងសេចក្ដីនោះ មានឧបមាដូចតទៅនេះ៖ ឮថា ជនអ្នកស៊ីសួយសារអាករដ៏ទន់ខ្សោយ ៥ នាក់ ចូលទៅបំរើព្រះរាជា ហើយបាននូវសួយសារអាករដ៏តិចតួចក្នុងភូមិដែលមានផ្ទះ ៥ ខ្នង ដោយសេចក្ដីលំបាកក្រៃលែង។ ចំណែករបស់ពួកគេក្នុងភូមិនោះ មានដូចជា ចំណែកត្រី ចំណែកសាច់ ឬកហាបណៈដែលបានក្នុងថ្ងៃច្បាំង ឬកហាបណៈដែលបានក្នុងថ្ងៃដោះលែងអ្នកទោស ឬកហាបណៈដែលបានមកពីការផាកពិន័យ ឬកហាបណៈ ៨ ឬកហាបណៈ 1៦ ឬកហាបណៈ ៣២ ឬកហាបណៈ ៦៤ ឬការផាកពិន័យ គឺបានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឯង។ ចំណែកឯសួយសារអាករដ៏ច្រើនដែលមានតម្លៃ ១០០ ក្ដី ៥០០ ក្ដី ១០០០ ក្ដី មានតែព្រះរាជាប៉ុណ្ណោះដែលទ្រង់យក។ ក្នុងឧបមានោះ គប្បីឃើញបសាទរូប ៥ ដូចជាភូមិដែលមានផ្ទះ ៥ ខ្នង គប្បីឃើញវិញ្ញាណ ៥ ដូចជាជនអ្នកស៊ីសួយសារអាករដ៏ទន់ខ្សោយ ៥ នាក់ គប្បីឃើញជវនចិត្តដូចជាព្រះរាជា គប្បីឃើញការគ្រាន់តែឃើញរូបជាដើមនៃចក្ខុវិញ្ញាណជាដើម ដូចជាការបាននូវសួយសារអាករដ៏តិចតួចរបស់ជនអ្នកស៊ីសួយសារអាករដ៏ទន់ខ្សោយ។ ចំណែកការត្រេកអរជាដើម មិនមានក្នុងវិញ្ញាណទាំងនោះឡើយ។ គប្បីជ្រាបការត្រេកអរជាដើមនៃជវនចិត្តក្នុងទ្វារទាំងនោះ ដូចជាការយកនូវសួយសារអាករដ៏ច្រើនរបស់ព្រះរាជា ដូច្នោះឯង។

၄၅၆. ပဉ္စိမာနိ, အာဝုသောတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? အန္တောနိရောဓသ္မိံ ပဉ္စ ပသာဒေ. ကိရိယမယပဝတ္တသ္မိဉှိ ဝတ္တမာနေ အရူပဓမ္မာ ပသာဒါနံ ဗလဝပစ္စယာ ဟောန္တိ. ယော ပန တံ ပဝတ္တံ နိရောဓေတွာ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပန္နော, တဿ အန္တောနိရောဓေ ပဉ္စ ပသာဒါ ကိံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌန္တီတိ ဣဒံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. အာယုံ ပဋိစ္စာတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌန္တိ. ဥသ္မံ ပဋိစ္စာတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကမ္မဇတေဇံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ. ယသ္မာ ပန ကမ္မဇတေဇောပိ ဇီဝိတိန္ဒြိယေန ဝိနာ န တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ ‘‘ဥသ္မာ အာယုံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ အာဟ. ဈာယတောတိ ဇလတော. အစ္စိံ ပဋိစ္စာတိ ဇာလသိခံ ပဋိစ္စ. အာဘာ ပညာယတီတိ အာလောကော နာမ ပညာယတိ. အာဘံ ပဋိစ္စ အစ္စီတိ တံ အာလောကံ ပဋိစ္စ ဇာလသိခါ ပညာယတိ.

៤៥៦. ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នេះ...» ក្នុងទីនេះ សួរអំពីអ្វី? គឺសួរអំពីបសាទរូប ៥ ក្នុងខណៈនៃនិរោធសមាបត្តិ។ ព្រោះថា កាលបើការប្រព្រឹត្តទៅនៃកាយវិញ្ញត្តិជាដើម កំពុងប្រព្រឹត្តទៅ អរូបធម៌ទាំងឡាយ (នាមធម៌) រមែងជាបច្ច័យដ៏មានកម្លាំងដល់បសាទរូបទាំងឡាយ។ ចំណែកភិក្ខុណា រលត់នូវការប្រព្រឹត្តទៅនោះហើយ ចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ បសាទរូប ៥ ក្នុងខណៈនៃនិរោធសមាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ តើអាស្រ័យនូវអ្វីទើបតាំងនៅបាន? សួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរនូវហេតុនេះ»។ ពាក្យថា «អាស្រ័យនូវអាយុ» គឺអាស្រ័យនូវជីវិតិន្ទ្រិយ ទើបតាំងនៅបាន។ ពាក្យថា «អាស្រ័យនូវកម្ដៅ» គឺជីវិតិន្ទ្រិយ អាស្រ័យនូវតេជោធាតុដែលកើតអំពីកម្ម ទើបតាំងនៅបាន។ តែព្រោះហេតុតែតេជោធាតុដែលកើតអំពីកម្មនោះ ទោះបីគ្មានជីវិតិន្ទ្រិយក៏មិនអាចតាំងនៅបានដែរ ហេតុនោះទើបពោលថា «កម្ដៅ អាស្រ័យនូវអាយុ ទើបតាំងនៅបាន»។ ពាក្យថា «កាលដែលឆេះ» គឺកាលដែលកំពុងរុងរឿង។ ពាក្យថា «អាស្រ័យនូវអណ្ដាតភ្លើង» គឺអាស្រ័យនូវអណ្ដាតភ្លើង។ ពាក្យថា «ពន្លឺរមែងប្រាកដ» គឺពន្លឺរមែងប្រាកដឡើង។ ពាក្យថា «អាស្រ័យនូវពន្លឺ អណ្ដាតភ្លើងរមែងប្រាកដ» គឺអាស្រ័យនូវពន្លឺនោះ អណ្ដាតភ្លើងរមែងប្រាកដឡើង។

ဧဝမေဝ ခေါ, အာဝုသော, အာယု ဥသ္မံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ ဇာလသိခါ ဝိယ ကမ္မဇတေဇော. အာလောကော ဝိယ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ဇာလသိခါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အာလောကံ ဂဟေတွာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သာ တေန အတ္တနာ ဇနိတအာလောကေနေဝ သယမ္ပိ အဏု ထူလာ ဒီဃာ ရဿာတိ ပါကဋာ ဟောတိ. တတ္ထ ဇာလပဝတ္တိယာ ဇနိတအာလောကေန တဿာယေဝ ဇာလပဝတ္တိယာ ပါကဋဘာဝေါ ဝိယ ဥသ္မံ ပဋိစ္စ နိဗ္ဗတ္တေန ကမ္မဇမဟာဘူတသမ္ဘဝေန ဇီဝိတိန္ဒြိယေန ဥသ္မာယ အနုပါလနံ. ဇီဝိတိန္ဒြိယဉှိ ဒသပိ ဝဿာနိ…ပေ… ဝဿသတမ္ပိ ကမ္မဇတေဇပဝတ္တံ ပါလေတိ. ဣတိ မဟာဘူတာနိ ဥပါဒါရူပါနံ နိဿယပစ္စယာဒိဝသေန ပစ္စယာနိ ဟောန္တီတိ အာယု ဥသ္မံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ. ဇီဝိတိန္ဒြိယံ [Pg.250] မဟာဘူတာနိ ပါလေတီတိ ဥသ္မာ အာယုံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

«ម្នាលអាវុសោ សេចក្ដីនេះក៏យ៉ាងនោះឯង គឺអាយុអាស្រ័យនូវកំដៅ (តេជោធាតុ) ទើបតាំងនៅបាន» ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា កម្មជតេជោ (តេជោធាតុដែលកើតអំពីកម្ម) ប្រៀបដូចជាអណ្ដាតភ្លើង។ ជីវិតិន្ទ្រិយ ប្រៀបដូចជាពន្លឺ។ ព្រោះថា កាលបើអណ្ដាតភ្លើងកើតឡើង វាតែងតែកើតឡើងដោយនាំយកពន្លឺទៅជាមួយផងដែរ។ អណ្ដាតភ្លើងនោះ អាស្រ័យដោយពន្លឺដែលខ្លួនបង្កើតឡើងនោះឯង ទើបខ្លួនវាផ្ទាល់ប្រាកដឡើងថា តូច ធំ វែង ឬខ្លី។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ ការដែលជីវិតិន្ទ្រិយ ដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យនូវកំដៅ និងការកើតឡើងនៃមហាភូតរូបដែលកើតអំពីកម្ម ជួយរក្សានូវកំដៅទុក នោះប្រៀបដូចជាការប្រាកដឡើងនៃអណ្ដាតភ្លើងនោះឯង ដោយសារពន្លឺដែលកើតអំពីការប្រព្រឹត្តទៅនៃអណ្ដាតភ្លើង។ ព្រោះថា ជីវិតិន្ទ្រិយ រមែងរក្សានូវការប្រព្រឹត្តទៅនៃកម្មជតេជោ អស់រយៈពេល ១០ ឆ្នាំខ្លះ...ផេ... រហូតដល់ ១០០ ឆ្នាំខ្លះ។ យ៉ាងនេះ មហាភូតរូបទាំងឡាយ រមែងជាបច្ច័យដល់ឧបាទាយរូបទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃនិស្សយបច្ច័យជាដើម ហេតុនោះ អាយុទើបអាស្រ័យនូវកំដៅហើយតាំងនៅ។ ជីវិតិន្ទ្រិយ រមែងរក្សានូវមហាភូតរូបទាំងឡាយ ហេតុនោះ កំដៅទើបអាស្រ័យនូវអាយុហើយតាំងនៅ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

၄၅၇. အာယုသင်္ခါရာတိ အာယုမေဝ. ဝေဒနိယာ ဓမ္မာတိ ဝေဒနာ ဓမ္မာဝ. ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယတီတိ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယတိ. ယော ဟိ ဘိက္ခု အရူပပဝတ္တေ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ သညဉ္စ ဝေဒနဉ္စ နိရောဓေတွာ နိရောဓံ သမာပန္နော, တဿ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္စယာ အရူပဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ ပန ရူပါရူပပဝတ္တံ ပဝတ္တတိ. ယထာ ကိံ? ယထာ ဧကော ပုရိသော ဇာလာပဝတ္တေ ဥက္ခဏ္ဌိတော ဥဒကေန ပဟရိတွာ ဇာလံ အပ္ပဝတ္တံ ကတွာ ဆာရိကာယ အင်္ဂါရေ ပိဓာယ တုဏှီ နိသီဒတိ. ယဒါ ပနဿ ပုန ဇာလာယ အတ္ထော ဟောတိ, ဆာရိကံ အပနေတွာ အင်္ဂါရေ ပရိဝတ္တေတွာ ဥပါဒါနံ ဒတွာ မုခဝါတံ ဝါ တာလဝဏ္ဋဝါတံ ဝါ ဒဒါတိ. အထ ဇာလာပဝတ္တံ ပုန ပဝတ္တတိ. ဧဝမေဝ ဇာလာပဝတ္တံ ဝိယ အရူပဓမ္မာ. ပုရိသဿ ဇာလာပဝတ္တေ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ဥဒကပ္ပဟာရေန ဇာလံ အပ္ပဝတ္တံ ကတွာ ဆာရိကာယ အင်္ဂါရေ ပိဓာယ တုဏှီဘူတဿ နိသဇ္ဇာ ဝိယ ဘိက္ခုနော အရူပပဝတ္တေ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ သညဉ္စ ဝေဒနဉ္စ နိရောဓေတွာ နိရောဓသမာပဇ္ဇနံ. ဆာရိကာယ ပိဟိတအင်္ဂါရာ ဝိယ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ပုရိသဿ ပုန ဇာလာယ အတ္ထေ သတိ ဆာရိကာပနယနာဒီနိ ဝိယ ဘိက္ခုနော ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလာပဂမနံ. အဂ္ဂိဇာလာယ ပဝတ္တိ ဝိယ ပုန အရူပဓမ္မေသု ဥပ္ပန္နေသု ရူပါရူပပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

៤៥៧. ពាក្យថា អាយុសង្ខារ បានដល់ អាយុ (ជីវិតិន្ទ្រិយ) នោះឯង។ ពាក្យថា វេទនិយធម៌ បានដល់ វេទនាធម៌ទាំងឡាយនោះឯង។ ពាក្យថា ការចេញរមែងប្រាកដ បានដល់ ការចេញអំពីសមាបត្តិ រមែងប្រាកដ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា នឿយណាយក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃនាមធម៌ (អរូបធម៌) ហើយរំលត់នូវសញ្ញានិងវេទនា ចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ នាមធម៌ទាំងឡាយ រមែងកើតឡើងដល់ភិក្ខុនោះ ដោយអំណាចនៃរូបជីវិតិន្ទ្រិយជាបច្ច័យ តាមរយៈកាលវេលាដែលបានកំណត់ទុក។ ការប្រព្រឹត្តទៅនៃរូបនិងអរូប រមែងប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះឯង។ សួរថា ដូចម្ដេច? ដូចជាបុរសម្នាក់ នឿយណាយក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃអណ្ដាតភ្លើង ក៏យកទឹកស្រោចរំលត់អណ្ដាតភ្លើងមិនឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ហើយយកផេះគ្របកងើកភ្លើងទុក រួចអង្គុយនៅស្ងៀម។ លុះដល់ពេលដែលបុរសនោះ ត្រូវការអណ្ដាតភ្លើងម្ដងទៀត ក៏កាយផេះចេញ ត្រឡប់កងើកភ្លើង ដាក់ឧស (គ្រឿងបង្កាត់) ហើយផ្លុំខ្យល់ដោយមាត់ ឬបក់ដោយផ្លិតស្លឹកត្នោត។ លំដាប់នោះ ការប្រព្រឹត្តទៅនៃអណ្ដាតភ្លើង ក៏រមែងប្រព្រឹត្តទៅជាថ្មីទៀត។ សេចក្ដីនេះយ៉ាងណាមិញ អរូបធម៌ទាំងឡាយ ក៏ប្រៀបដូចជាការប្រព្រឹត្តទៅនៃអណ្ដាតភ្លើង យ៉ាងនោះឯង។ ការចូលកាន់និរោធសមាបត្តិរបស់ភិក្ខុ ដោយការនឿយណាយក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃអរូបធម៌ ហើយរំលត់សញ្ញានិងវេទនា គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការអង្គុយនៅស្ងៀមរបស់បុរស ដែលនឿយណាយក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃអណ្ដាតភ្លើង ហើយស្រោចទឹកមិនឲ្យអណ្ដាតភ្លើងប្រព្រឹត្តទៅ រួចយកផេះគ្របកងើកភ្លើងទុក។ រូបជីវិតិន្ទ្រិយ (និងកម្មជតេជោធាតុ) ប្រៀបដូចជាកងើកភ្លើងដែលគ្របទុកដោយផេះ។ ការកន្លងទៅនៃកាលវេលាដែលភិក្ខុបានកំណត់ទុក ប្រៀបដូចជាការកាយផេះចេញជាដើម កាលដែលបុរសនោះត្រូវការអណ្ដាតភ្លើងជាថ្មី។ កាលបើអរូបធម៌ទាំងឡាយកើតឡើងជាថ្មី ការប្រព្រឹត្តទៅនៃរូបនិងអរូប គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការប្រព្រឹត្តទៅនៃអណ្ដាតភ្លើង យ៉ាងនោះឯង។

အာယု ဥသ္မာ စ ဝိညာဏန္တိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ, ကမ္မဇတေဇောဓာတု, စိတ္တန္တိ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ယဒါ ဣမံ ရူပကာယံ ဇဟန္တိ, အထာယံ အစေတနံ ကဋ္ဌံ ဝိယ ပထဝိယံ ဆဍ္ဍိတော သေတီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉ္စေတံ –

ពាក្យថា អាយុ កំដៅ និងវិញ្ញាណ គឺរូបជីវិតិន្ទ្រិយ កម្មជតេជោធាតុ និងចិត្ត។ សេចក្ដីថា កាលណាធម៌ទាំង ៣ នេះ លះបង់នូវរូបកាយនេះទៅ ក្នុងកាលនោះ កាយនេះដែលគ្មានចិត្ត រមែងដេកស្ដូកស្ដឹងនៅលើផែនដី ដូចជាដុំឈើដែលគេបោះបង់ចោល។ ព្រះមានព្រះភាគក៏បានត្រាស់សេចក្ដីនេះទុកមកហើយថា៖

‘‘အာယု ဥသ္မာ စ ဝိညာဏံ, ယဒါ ကာယံ ဇဟန္တိမံ;

အပဝိဒ္ဓေါ တဒါ သေတိ, ပရဘတ္တံ အစေတန’’န္တိ. (သံ. နိ. ၃.၉၅);

«កាលណាអាយុ កំដៅ និងវិញ្ញាណ លះបង់នូវកាយនេះទៅ ក្នុងកាលនោះ កាយនេះដែលគេបោះបង់ចោលហើយ ជាកាយគ្មានចិត្ត រមែងដេកស្ដូកស្ដឹង ជាចំណីនៃសត្វដទៃ (ឬឥតប្រយោជន៍)។»

ကာယသင်္ခါရာတိ အဿာသပဿာသာ. ဝစီသင်္ခါရာတိ ဝိတက္ကဝိစာရာ. စိတ္တသင်္ခါရာတိ သညာဝေဒနာ. အာယူတိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ပရိဘိန္နာနီတိ ဥပဟတာနိ, ဝိနဋ္ဌာနီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ကေစိ ‘‘နိရောဓသမာပန္နဿ စိတ္တသင်္ခါရာဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ ဝစနတော စိတ္တံ အနိရုဒ္ဓံ ဟောတိ, တသ္မာ သစိတ္တကာ အယံ သမာပတ္တီတိ ဝဒန္တိ. တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘ဝစီသင်္ခါရာပိဿ နိရုဒ္ဓါ’’တိ ဝစနတော ဝါစာ အနိရုဒ္ဓါ ဟောတိ, တသ္မာ နိရောဓံ သမာပန္နေန ဓမ္မမ္ပိ ကထေန္တေန သဇ္ဈာယမ္ပိ [Pg.251] ကရောန္တေန နိသီဒိတဗ္ဗံ သိယာ. ‘‘ယော စာယံ မတော ကာလင်္ကတော, တဿာပိ စိတ္တသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ’’တိ ဝစနတော စိတ္တံ အနိရုဒ္ဓံ ဘဝေယျ, တသ္မာ ကာလင်္ကတေ မာတာပိတရော ဝါ အရဟန္တေ ဝါ ဈာပယန္တေန အနန္တရိယကမ္မံ ကတံ ဘဝေယျ. ဣတိ ဗျဉ္ဇနေ အဘိနိဝေသံ အကတွာ အာစရိယာနံ နယေ ဌတွာ အတ္ထော ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. အတ္ထော ဟိ ပဋိသရဏံ, န ဗျဉ္ဇနံ.

ពាក្យថា កាយសង្ខារ បានដល់ ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល។ ពាក្យថា វចីសង្ខារ បានដល់ វិតក្កៈនិងវិចារៈ។ ពាក្យថា ចិត្តសង្ខារ បានដល់ សញ្ញានិងវេទនា។ ពាក្យថា អាយុ បានដល់ រូបជីវិតិន្ទ្រិយ។ ពាក្យថា បែកធ្លាយទៅហើយ សេចក្ដីថា ត្រូវកម្ទេចហើយ វិនាសទៅហើយ។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ អាចារ្យខ្លះពោលថា ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «ចិត្តសង្ខារទាំងឡាយរបស់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ រមែងរលត់ទៅ» ដូច្នេះ ចិត្តមិនទាន់រលត់ទេ ហេតុនោះ និរោធសមាបត្តិនេះ ទើបឈ្មោះថាជាសមាបត្តិដែលមានចិត្ត。 អាចារ្យទាំងនោះ គប្បីត្រូវគេតបតវិញថា៖ បើដូច្នោះមែន ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «វចីសង្ខារទាំងឡាយរបស់បុគ្គលនោះ ក៏រលត់ទៅដែរ» ដូច្នេះ វាចាក៏មិនទាន់រលត់ដែរ ហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ ក៏គប្បីត្រូវអង្គុយសម្ដែងធម៌ខ្លះ ស្វាធ្យាយធម៌ខ្លះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «បុគ្គលណាដែលស្លាប់ ធ្វើមរណកាលទៅហើយ ចិត្តសង្ខាររបស់បុគ្គលនោះ ក៏រលត់ទៅដែរ» ដូច្នេះ ចិត្តរបស់បុគ្គលស្លាប់នោះ ក៏គប្បីមិនទាន់រលត់ដែរ ហេតុនោះ កាលដែលកូនចៅដុតសពមាតាបិតា ឬដុតសពព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ នោះក៏គប្បីត្រូវជាការធ្វើនូវអនន្តរិយកម្មដែរ។ ហេតុនោះ មិនគប្បីប្រកាន់ខ្ជាប់តែលើព្យញ្ជនៈ (តួអក្សរ) ឡើយ គឺត្រូវស្ថិតនៅក្នុងគន្លងនៃព្រះអាចារ្យទាំងឡាយ ហើយពិចារណានូវសេចក្ដី (អត្ថ) វិញ។ ព្រោះថា សេចក្ដី (អត្ថ) ប៉ុណ្ណោះជាទីពឹង មិនមែនព្យញ្ជនៈជាទីពឹងឡើយ។

ဣန္ဒြိယာနိ ဝိပ္ပသန္နာနီတိ ကိရိယမယပဝတ္တသ္မိဉှိ ဝတ္တမာနေ ဗဟိဒ္ဓါ အာရမ္မဏေသု ပသာဒေ ဃဋ္ဋေန္တေသု ဣန္ဒြိယာနိ ကိလမန္တာနိ ဥပဟတာနိ မက္ခိတာနိ ဝိယ ဟောန္တိ, ဝါတာဒီဟိ ဥဋ္ဌိတေန ရဇေန စတုမဟာပထေ ဌပိတအာဒါသော ဝိယ. ယထာ ပန ထဝိကာယံ ပက္ခိပိတွာ မဉ္ဇူသာဒီသု ဌပိတော အာဒါသော အန္တောယေဝ ဝိရောစတိ, ဧဝံ နိရောဓံ သမာပန္နဿ ဘိက္ခုနော အန္တောနိရောဓေ ပဉ္စ ပသာဒါ အတိဝိရောစန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣန္ဒြိယာနိ ဝိပ္ပသန္နာနီ’’တိ.

ពាក្យថា ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយរមែងផូរផង់ គឺ៖ ព្រោះថា កាលបើការប្រព្រឹត្តទៅនៃកិរិយាចិត្ត (ដូចជាការដើរជាដើម) កំពុងប្រព្រឹត្តទៅ កាលបើអារម្មណ៍ខាងក្រៅទាំងឡាយមកប៉ះទង្គិចនឹងប្រាសាទរូប ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ (មានចក្ខុន្ទ្រិយជាដើម) រមែងល្វើយ ហាក់ដូចជាត្រូវបំផ្លាញ ឬប្រឡាក់ប្រឡូក ប្រៀបដូចជាកញ្ចក់ដែលគេដាក់ទុកនៅផ្លូវបែកជាបួន ដែលពោរពេញដោយធូលីហុយឡើងដោយសារខ្យល់ជាដើម។ ប៉ុន្តែ កញ្ចក់ដែលគេដាក់បញ្ចូលក្នុងថង់ រួចដាក់ទុកក្នុងហឹបជាដើម រមែងភ្លឺថ្លាតែខាងក្នុងប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ ចំពោះភិក្ខុអ្នកចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ ប្រសាទរូបទាំង ៥ ក្នុងខាងក្នុងនៃនិរោធសមាបត្តិ រមែងភ្លឺថ្លាស្អាតក្រៃលែង យ៉ាងនោះឯង។ ហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយរមែងផូរផង់»។

၄၅၈. ကတိ ပနာဝုသော, ပစ္စယာတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? နိရောဓဿ အနန္တရပစ္စယံ နေဝသညာနာသညာယတနံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ဝိဿဇ္ဇနေ ပနဿ သုခဿ စ ပဟာနာတိ စတ္တာရော အပဂမနပစ္စယာ ကထိတာ. အနိမိတ္တာယာတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနကဖလသမာပတ္တိံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. အဝသေသသမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနဉှိ ဘဝင်္ဂေန ဟောတိ, နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာနံ ပန ဝိပဿနာနိဿန္ဒာယ ဖလသမာပတ္တိယာတိ တမေဝ ပုစ္ဆတိ. သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပါဒီနံ သဗ္ဗာရမ္မဏာနံ. အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရောတိ သဗ္ဗနိမိတ္တာပဂတာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ မနသိကာရော. ဖလသမာပတ္တိသဟဇာတံ မနသိကာရံ သန္ဓာယာဟ. ဣတိ ဟေဋ္ဌာ နိရောဓပါဒကံ ပဌမဇ္ဈာနံ ဂဟိတံ, နိရောဓဿ အနန္တရပစ္စယံ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဂဟိတံ, ဣဓ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနကဖလသမာပတ္တိ ဂဟိတာတိ.

៤៥៨. ក្នុងពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ បច្ច័យទាំងឡាយមានប៉ុន្មាន?» នេះ តើលោកសួរអំពីអ្វី? លោកសួរដោយបំណងថា «អាត្មាអញនឹងសួរនូវនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ ដែលជាអនន្តរបច្ច័យនៃនិរោធសមាបត្តិ»។ ចំណែកក្នុងការឆ្លើយតបនៃបញ្ហានោះ លោកបានសម្ដែងនូវបច្ច័យនៃការលះបង់ ៤ យ៉ាង មានពាក្យថា «ព្រោះលះបង់នូវសុខ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យថា «ដើម្បីអនិមិត្តធាតុ» នេះ តើលោកសួរអំពីអ្វី? លោកសួរដោយបំណងថា «អាត្មាអញនឹងសួរនូវផលសមាបត្តិរបស់បុគ្គលអ្នកចេញអំពីនិរោធសមាបត្តិ»។ ព្រោះថា ការចេញអំពីសមាបត្តិដែលសេសសល់ រមែងកើតឡើងដោយសារភវង្គចិត្ត ប៉ុន្តែការចេញអំពីនិរោធសមាបត្តិ រមែងកើតឡើងដោយសារផលសមាបត្តិដែលជាផលហូរចេញនៃវិបស្សនា ហេតុនោះ លោកទើបសួរនូវផលសមាបត្តិនោះឯង។ ពាក្យថា នៃនិមិត្តទាំងពួង បានដល់ នៃអារម្មណ៍ទាំងពួងមានរូបារម្មណ៍ជាដើម។ ពាក្យថា ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអនិមិត្តធាតុ បានដល់ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវព្រះនិព្វានធាតុដែលប្រាសចាកនិមិត្តទាំងពួង។ លោកពោលសំដៅយកការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដែលកើតរួមគ្នាជាមួយផលសមាបត្តិ។ យ៉ាងនេះ ខាងក្រោម លោកបានកាន់យកបឋមជ្ឈានដែលជាបាទៈនៃនិរោធសមាបត្តិ កាន់យកនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈដែលជាអនន្តរបច្ច័យនៃនិរោធសមាបត្តិ និងក្នុងទីនេះ លោកបានកាន់យកផលសមាបត្តិដែលជាគ្រឿងចេញអំពីនិរោធសមាបត្តិ។

ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိရောဓကထာ ကထေတဗ္ဗာ ဟောတိ. သာ, ‘‘ဒွီဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ တယော စ သင်္ခါရာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟိ ဝသီဘာဝတာပညာ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဉာဏ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၈၃) အာဂတာ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပနဿာ သဗ္ဗာကာရေန ဝိနိစ္ဆယကထာ ကထိတာ.

ក្នុងទីនេះ គប្បីសម្ដែងនូវនិរោធកថា។ និរោធកថានោះ មកហើយក្នុងគម្ពីរបដិសម្ភិទាមគ្គ យ៉ាងនេះថា «បញ្ញាដែលដល់នូវភាពជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញ ដោយការប្រកបដោយកម្លាំង ២ យ៉ាង (សមថពលៈ និងវិបស្សនាពលៈ) ដោយការរម្ងាប់នូវសង្ខារទាំង ៣ ដោយញាណចរិយា ១៦ និងដោយសមាធិចរិយា ៩ ឈ្មោះថា ញាណក្នុងនិរោធសមាបត្តិ»។ ចំណែកក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ លោកបានសម្ដែងនូវសេចក្ដីសម្រេច (វិនិច្ឆ័យកថា) នៃនិរោធសមាបត្តិនោះ ដោយគ្រប់អាការៈហើយ។

ဣဒါနိ [Pg.252] ဝလဉ္ဇနသမာပတ္တိံ ပုစ္ဆန္တော ကတိ ပနာဝုသော, ပစ္စယာတိအာဒိမာဟ. နိရောဓတော ဟိ ဝုဋ္ဌာနကဖလသမာပတ္တိယာ ဌိတိ နာမ န ဟောတိ, ဧကံ ဒွေ စိတ္တဝါရမေဝ ပဝတ္တိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ. အယဉှိ ဘိက္ခု သတ္တ ဒိဝသေ အရူပပဝတ္တံ နိရောဓေတွာ နိသိန္နော နိရောဓဝုဋ္ဌာနကဖလသမာပတ္တိယံ န စိရံ တိဋ္ဌတိ. ဝလဉ္ဇနသမာပတ္တိယံ ပန အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါဝ ပမာဏံ. တသ္မာ သာ ဌိတိ နာမ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဌိတိယာ’’တိ. တဿာ စိရဋ္ဌိတတ္ထံ ကတိ ပစ္စယာတိ အတ္ထော. ဝိဿဇ္ဇနေ ပနဿာ ပုဗ္ဗေ စ အဘိသင်္ခါရောတိ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော. ဝုဋ္ဌာနာယာတိ ဣဓ ဘဝင်္ဂဝုဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆတိ. ဝိဿဇ္ဇနေပိဿာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ မနသိကာရောတိ ရူပါဒိနိမိတ္တဝသေန ဘဝင်္ဂသဟဇာတမနသိကာရော ဝုတ္တော.

ឥឡូវនេះ កាលលោកចង់សួរអំពីវលញ្ជនសមាបត្តិ (សមាបត្តិដែលប្រើប្រាស់ជាប្រចាំ) ទើបពោលពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ បច្ច័យទាំងឡាយមានប៉ុន្មាន?» ជាដើម។ ព្រោះថា ផលសមាបត្តិរបស់បុគ្គលអ្នកចេញអំពីនិរោធសមាបត្តិ មិនឈ្មោះថាមានការតាំងនៅ (ឋិតិ) ឡើយ គឺប្រព្រឹត្តទៅត្រឹមតែ ១ ឬ ២ វារៈនៃចិត្ត រួចក៏ចុះកាន់ភវង្គ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះ អង្គុយរំលត់ការប្រព្រឹត្តទៅនៃនាមធម៌អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ តែមិនបានតាំងនៅក្នុងផលសមាបត្តិដែលជាគ្រឿងចេញអំពីនិរោធសមាបត្តិអស់កាលយូរឡើយ។ ចំណែកក្នុងវលញ្ជនសមាបត្តិ ការកំណត់នូវអធ្វាកាល (រយៈពេល) ប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ។ ហេតុនោះ វលញ្ជនសមាបត្តិនោះ ទើបឈ្មោះថាមានការតាំងនៅ (ឋិតិ)។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ដើម្បីការតាំងនៅនៃអនិមិត្តចេតោវិមុត្តិ»។ សេចក្ដីថា បច្ច័យទាំងឡាយដើម្បីឲ្យវលញ្ជនសមាបត្តិនោះតាំងនៅអស់កាលយូរ មានប៉ុន្មាន? ចំណែកក្នុងការឆ្លើយតបនៃបញ្ហានោះ ពាក្យថា «ការតាក់តែងទុកជាមុនផង» លោកសំដៅយកការកំណត់នូវអធ្វាកាល។ ពាក្យថា ដើម្បីការចេញ ក្នុងទីនេះ លោកសួរអំពីការចេញអំពីភវង្គ។ សូម្បីក្នុងការឆ្លើយតបនៃបញ្ហានោះ ពាក្យថា «ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនិមិត្តទាំងពួងផង» លោកសំដៅយកការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដែលកើតរួមគ្នាជាមួយភវង្គ ដោយអំណាចនៃរូបនិមិត្តជាដើម។

၄၅၉. ယာ စာယံ, အာဝုသောတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? ဣဓ အညံ အဘိနဝံ နာမ နတ္ထိ. ဟေဋ္ဌာ ကထိတဓမ္မေယေဝ ဧကတော သမောဓာနေတွာ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ကတ္ထ ပန တေ ကထိတာ? ‘‘နီလမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ ပီတကမ္ပိ, လောဟိတကမ္ပိ, ဩဒါတကမ္ပိ သဉ္ဇာနာတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၅၀) ဧတသ္မိဉှိ ဌာနေ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ ကထိတာ. ‘‘နတ္ထိ ကိဉ္စီတိ အာကိဉ္စညာယတနန္တိ နေယျ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၄၅၁) ဧတ္ထ အာကိဉ္စညံ. ‘‘ပညာစက္ခုနာ ပဇာနာတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၅၁) ဧတ္ထ သုညတာ. ‘‘ကတိ ပနာဝုသော, ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဌိတိယာ ဝုဋ္ဌာနာယာ’’တိ ဧတ္ထ အနိမိတ္တာ. ဧဝံ ဟေဋ္ဌာ ကထိတာဝ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧကတော သမောဓာနေတွာ ပုစ္ဆတိ. တံ ပန ပဋိက္ခိပိတွာ ဧတာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာဝါတိ ဝတွာ အညေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဧကနာမကာ အတ္ထိ. ဧကော ဓမ္မော စတုနာမကော အတ္ထိ, ဧတံ ပါကဋံ ကတွာ ကထာပေတုံ ဣဓ ပုစ္ဆတီတိ အဋ္ဌကထာယံ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတံ. တဿာ ဝိဿဇ္ဇနေ အယံ ဝုစ္စတာဝုသော, အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တီတိ အယံ ဖရဏအပ္ပမာဏတာယ အပ္ပမာဏာ နာမ. အယဉှိ အပ္ပမာဏေ ဝါ သတ္တေ ဖရတိ, ဧကသ္မိမ္ပိ ဝါ သတ္တေ အသေသေတွာ ဖရတိ.

៤៥៩. ក្នុងពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ ធម៌នេះណា» នេះ តើលោកសួរអំពីអ្វី? ក្នុងសំណួរនេះ មិនមានធម៌អ្វីដែលថ្មីឡើយ។ លោកសួរដោយបំណងថា «អាត្មាអញនឹងប្រមូលធម៌ទាំងឡាយដែលបានសម្ដែងរួចហើយខាងក្រោម មកសួររួមគ្នាតែមួយ»។ សួរថា ចុះធម៌ទាំងនោះ លោកបានសម្ដែងទុកក្នុងទីណាខ្លះ? ក្នុងទីនេះថា «ដឹងច្បាស់នូវពណ៌ខៀវខ្លះ ពណ៌លឿងខ្លះ ពណ៌ក្រហមខ្លះ ពណ៌សខ្លះ» លោកបានសម្ដែងនូវអប្បមាណាចេតោវិមុត្តិ។ ក្នុងទីនេះថា «ដឹងថា អ្វីបន្តិចបន្តួចក៏មិនមាន ឈ្មោះថាអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ» លោកបានសម្ដែងនូវអាកិញ្ចញ្ញៈ។ ក្នុងទីនេះថា «ដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញាចក្ខុ» លោកបានសម្ដែងនូវសុញ្ញតៈ។ ក្នុងទីនេះថា «ម្នាលអាវុសោ បច្ច័យទាំងឡាយដើម្បីការតាំងនៅ និងការចេញនៃអនិមិត្តចេតោវិមុត្តិ មានប៉ុន្មាន?» លោកបានសម្ដែងនូវអនិមិត្តៈ។ លោកបានប្រមូលធម៌ទាំងឡាយដែលបានសម្ដែងរួចហើយខាងក្រោមយ៉ាងនេះ មកសួររួមគ្នាក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែ លោកបានបដិសេធនូវពាក្យថា «មិនមានធម៌ថ្មីឡើយ» នោះ ហើយពោលថា ធម៌ទាំងឡាយមានអប្បមាណាចេតោវិមុត្តិជាដើមទាំងនោះ លោកបានបង្ហាញទុកក្នុងទីនោះៗរួចហើយ តែមានធម៌ ៤ យ៉ាងដទៃទៀត ដែលមានឈ្មោះតែមួយ។ មានធម៌តែមួយ (គឺអរហត្តផល) ដែលមានឈ្មោះ ៤ យ៉ាង លោកសួរក្នុងទីនេះ ដើម្បីធ្វើធម៌នោះឲ្យប្រាកដច្បាស់ ហើយឲ្យសម្ដែងឡើង នេះជាការសន្និដ្ឋានក្នុងអដ្ឋកថា។ ក្នុងការឆ្លើយតបនៃបញ្ហានោះ ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ នេះហៅថា អប្បមាណាចេតោវិមុត្តិ» គឺចេតោវិមុត្តិនេះ ឈ្មោះថា អប្បមាណៈ ព្រោះផ្សាយទៅរកសត្វដោយគ្មានប្រមាណ។ ព្រោះថា ចេតោវិមុត្តិនេះ រមែងផ្សាយទៅកាន់សត្វទាំងឡាយដែលគ្មានប្រមាណ ឬផ្សាយទៅកាន់សត្វសូម្បីតែមួយ ដោយមិនឲ្យមានសេសសល់។

အယံ ဝုစ္စတာဝုသော, အာကိဉ္စညာတိ အာရမ္မဏကိဉ္စနဿ အဘာဝတော အာကိဉ္စညာ. အတ္တေန ဝါတိ အတ္တ ဘာဝပေါသပုဂ္ဂလာဒိသင်္ခါတေန အတ္တေန သုညံ. အတ္တနိယေန ဝါတိ စီဝရာဒိပရိက္ခာရသင်္ခါတေန အတ္တနိယေန သုညံ. အနိမိတ္တာတိ [Pg.253] ရာဂနိမိတ္တာဒီနံ အဘာဝေနေဝ အနိမိတ္တာ, အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိံ သန္ဓာယာဟ. နာနတ္ထာ စေဝ နာနာဗျဉ္ဇနာ စာတိ ဗျဉ္ဇနမ္ပိ နေသံ နာနာ အတ္ထောပိ. တတ္ထ ဗျဉ္ဇနဿ နာနတာ ပါကဋာဝ. အတ္ထော ပန, အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ ဘူမန္တရတော မဟဂ္ဂတာ ဧဝ ဟောတိ ရူပါဝစရာ; အာရမ္မဏတော သတ္တ ပညတ္တိအာရမ္မဏာ. အာကိဉ္စညာ ဘုမ္မန္တရတော မဟဂ္ဂတာ အရူပါဝစရာ; အာရမ္မဏတော န ဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာ. သုညတာ ဘုမ္မန္တရတော ကာမာဝစရာ; အာရမ္မဏတော သင်္ခါရာရမ္မဏာ. ဝိပဿနာ ဟိ ဧတ္ထ သုညတာတိ အဓိပ္ပေတာ. အနိမိတ္တာ ဘုမ္မန္တရတော လောကုတ္တရာ; အာရမ္မဏတော နိဗ္ဗနာရမ္မဏာ.

ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ នេះហៅថា អាកិញ្ចញ្ញៈ» គឺឈ្មោះថា អាកិញ្ចញ្ញៈ ព្រោះមិនមានកង្វល់ (កិញ្ចនៈ) គឺអារម្មណ៍។ ពាក្យថា ដោយខ្លួន (អត្តៈ) គឺសូន្យចាកខ្លួន ដែលពោលគឺអត្តភាព រូបកាយ បុគ្គលជាដើម។ ពាក្យថា ដោយរបស់ខ្លួន (អត្តនិយៈ) គឺសូន្យចាករបស់ដែលជារបស់ខ្លួន ដែលពោលគឺគ្រឿងបរិក្ខារមានចីវរជាដើម។ ពាក្យថា អនិមិត្តៈ គឺឈ្មោះថា អនិមិត្តៈ ព្រោះមិនមានរាគនិមិត្តជាដើម លោកពោលសំដៅយកអរហត្តផលសមាបត្តិ។ ពាក្យថា មានអត្ថផ្សេងគ្នាផង មានព្យញ្ជនៈផ្សេងគ្នាផង គឺសូម្បីព្យញ្ជនៈរបស់ធម៌ទាំងនោះក៏ផ្សេងគ្នា សូម្បីអត្ថក៏ផ្សេងគ្នា។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ភាពផ្សេងគ្នានៃព្យញ្ជនៈ រមែងប្រាកដច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកឯអត្ថវិញ អប្បមាណាចេតោវិមុត្តិ ដោយចំណែកនៃភូមិ រមែងជាមហគ្គតៈ និងជារូបាវចរៈ ដោយចំណែកនៃអារម្មណ៍ រមែងមានសត្វបញ្ញត្តិជាអារម្មណ៍។ អាកិញ្ចញ្ញាសមាបត្តិ ដោយចំណែកនៃភូមិ ជាមហគ្គតៈ និងជាអរូបាវចរៈ ដោយចំណែកនៃអារម្មណ៍ មាននវត្តព្វារម្មណ៍ (អារម្មណ៍ដែលមិនគប្បីពោលថាជាកាមាវចរៈ អតីតៈ ឬអជ្ឈត្តៈជាដើម)។ សុញ្ញតសមាបត្តិ ដោយចំណែកនៃភូមិ ជាកាមាវចរៈ ដោយចំណែកនៃអារម្មណ៍ មានសង្ខារជាអារម្មណ៍។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ លោកមានបំណងយកវិបស្សនាថាជាសុញ្ញតៈ។ អនិមិត្តសមាបត្តិ ដោយចំណែកនៃភូមិ ជាលោកុត្តរៈ ដោយចំណែកនៃអារម្មណ៍ មានព្រះនិព្វានជាអារម្មណ៍។

ရာဂေါ ခေါ, အာဝုသော, ပမာဏကရဏောတိအာဒီသု ယထာ ပဗ္ဗတပါဒေ ပူတိပဏ္ဏရသဥဒကံ နာမ ဟောတိ ကာဠဝဏ္ဏံ; ဩလောကေန္တာနံ ဗျာမသတဂမ္ဘီရံ ဝိယ ခါယတိ. ယဋ္ဌိံ ဝါ ရဇ္ဇုံ ဝါ ဂဟေတွာ မိနန္တဿ ပိဋ္ဌိပါဒေါတ္ထရဏမတ္တမ္ပိ န ဟောတိ. ဧဝမေဝံ ယာဝ ရာဂါဒယော နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, တာဝ ပုဂ္ဂလံ သဉ္ဇာနိတုံ န သက္ကာ ဟောန္တိ, သောတာပန္နော ဝိယ, သကဒါဂါမီ ဝိယ, အနာဂါမီ ဝိယ စ ခါယတိ. ယဒါ ပနဿ ရာဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တဒါ ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှောတိ ပညာယတိ. ဣတိ ဧတေ ‘‘ဧတ္တကော အယ’’န္တိ ပုဂ္ဂလဿ ပမာဏံ ဒဿေန္တော ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပမာဏကရဏာ နာမ ဝုတ္တာ. ယာဝတာ ခေါ, အာဝုသော, အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိယောတိ ယတ္တကာ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိယော. ကိတ္တကာ ပန တာ? စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရာ, စတ္တာရော မဂ္ဂါ, စတ္တာရိ စ ဖလာနီတိ ဒွါဒသ. တတ္ထ ဗြဟ္မဝိဟာရာ ဖရဏအပ္ပမာဏတာယ အပ္ပမာဏာ. သေသာ ပမာဏကရဏာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန အပ္ပမာဏာ. နိဗ္ဗာနမ္ပိ အပ္ပမာဏမေဝ, စေတောဝိမုတ္တိ ပန န ဟောတိ, တသ္မာ န ဂဟိတံ. အကုပ္ပာတိ အရဟတ္တဖလစေတောဝိမုတ္တိ; သာ ဟိ တာသံ သဗ္ဗဇေဋ္ဌိကာ, တသ္မာ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ ဝုတ္တာ. ရာဂေါ ခေါ, အာဝုသော, ကိဉ္စနောတိ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပုဂ္ဂလံ ကိဉ္စတိ မဒ္ဒတိ ပလိဗုန္ဓတိ. တသ္မာ ကိဉ္စနောတိ ဝုတ္တော. မနုဿာ ကိရ ဂေါဏေဟိ ခလံ မဒ္ဒါပေန္တော ကိဉ္စေဟိ ကပိလ, ကိဉ္စေဟိ ကာဠကာတိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ မဒ္ဒနတ္ထော ကိဉ္စနတ္ထောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒေါသမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော. အာကိဉ္စညာ စေတောဝိမုတ္တိယော နာမ နဝ ဓမ္မာ အာကိဉ္စညာယတနဉ္စ မဂ္ဂဖလာနိ စ. တတ္ထ အာကိဉ္စညာယတနံ [Pg.254] ကိဉ္စနံ အာရမ္မဏံ အဿ နတ္ထီတိ အာကိဉ္စညံ. မဂ္ဂဖလာနိ ကိဉ္စနာနံ မဒ္ဒနာနံ ပလိဗုန္ဓနကိလေသာနံ နတ္ထိတာယ အာကိဉ္စညာနိ. နိဗ္ဗာနမ္ပိ အာကိဉ္စညံ, စေတောဝိမုတ္တိ ပန န ဟောတိ, တသ္မာ န ဂဟိတံ.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា «ម្នាលអាវុសោ រាគៈជាធម៌ធ្វើនូវប្រមាណ» ដូច្នេះ មានសេចក្តីប្រៀបដូចជាទឹកដែលកើតពីស្លឹកឈើរលួយនៅទៀបជើងភ្នំ មានពណ៌ខ្មៅ កាលបើពួកមនុស្សមើលទៅ តែងប្រាកដដូចជាជ្រៅអស់មួយរយព្យាម ប៉ុន្តែ កាលបើគេយកឈើច្រត់ក្តី ខ្សែក្តី ទៅវាស់មើល ក៏មិនមានជម្រៅសូម្បីត្រឹមតែលិចខ្នងជើងឡើយ។ យ៉ាងនោះឯង កាលបើពួកធម៌មានរាគៈជាដើមមិនទាន់កើតឡើង ដរាបណា ក៏មិនអាចដឹងច្បាស់នូវបុគ្គលបាន ដរាបនោះ បុគ្គលនោះតែងប្រាកដដូចជាព្រះសោតាបន្នៈខ្លះ ដូចជាព្រះសកទាគាមីខ្លះ ដូចជាព្រះអនាគាមីខ្លះ។ តែដល់កាលណា រាគៈជាដើម កើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ ក្នុងកាលនោះ បុគ្គលនោះតែងប្រាកដថា «ជាអ្នកមានរាគៈ ជាអ្នកមានទោសៈ ជាអ្នកមានមោហៈ»។ ព្រោះហេតុនោះ ធម៌មានរាគៈជាដើមទាំងនេះ កាលកើតឡើង តែងបង្ហាញនូវប្រមាណរបស់បុគ្គល ហាក់ដូចជាពោលថា «បុគ្គលនេះមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា «ធម៌ធ្វើនូវប្រមាណ» (បមាណករណៈ)។ បទថា «ម្នាលអាវុសោ អប្បមាណា ចេតោវិមុត្តិ មានត្រឹមណា» សេចក្តីថា អប្បមាណាចេតោវិមុត្តិទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុន្មាន? ឆ្លើយថា មាន ១២ យ៉ាង គឺ ព្រហ្មវិហារ ៤, មគ្គ ៤, និងផល ៤។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ព្រហ្មវិហារទាំងឡាយ ឈ្មោះថា «អប្បមាណៈ» ព្រោះផ្សាយទៅកាន់សត្វទាំងឡាយដោយគ្មានប្រមាណ។ ធម៌ដែលសេសសល់ (មគ្គ និងផល) ឈ្មោះថា «អប្បមាណៈ» ព្រោះមិនមានកិលេសដែលធ្វើនូវប្រមាណ។ សូម្បីព្រះនិព្វានក៏ជាអប្បមាណៈដែរ ប៉ុន្តែមិនមែនជាចេតោវិមុត្តិឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនបានកាន់យក។ បទថា «អកុប្បា» បានដល់ អរហត្តផលចេតោវិមុត្តិ ព្រោះថា អរហត្តផលចេតោវិមុត្តិនោះ ជាធម៌ចម្បងជាងធម៌ទាំងនោះទាំងអស់ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «ជាធម៌ប្រសើរ»។ បទថា «ម្នាលអាវុសោ រាគៈជាគ្រឿងកង្វល់» សេចក្តីថា រាគៈកាលកើតឡើងហើយ តែងបៀតបៀន ជាន់ឈ្លី រួបរឹតនូវបុគ្គល ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «កិញ្ចនៈ» (គ្រឿងកង្វល់)។ ឮថា ពួកមនុស្សកាលឱ្យគោបញ្ជាន់ស្រូវក្នុងលាន តែងនិយាយថា «នែអាក្រហម ចូរជាន់ឈ្លីទៅ, នែអាខ្មៅ ចូរជាន់ឈ្លីទៅ» យ៉ាងនេះ សេចក្តីនៃពាក្យថា «កិញ្ចនៈ» គប្បីដឹងថា មានន័យថា «ការជាន់ឈ្លី» (ការបៀតបៀន)។ សូម្បីក្នុងទោសៈ និងមោហៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ឯ «អាកិញ្ចញ្ញាចេតោវិមុត្តិ» នោះ បានដល់ធម៌ ៩ យ៉ាង គឺ អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ១, មគ្គ ៤, និងផល ៤។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ឈ្មោះថា «អាកិញ្ចញ្ញៈ» ព្រោះមិនមានអារម្មណ៍ជាគ្រឿងកង្វល់ដល់ឈាននោះ។ មគ្គ និងផល ឈ្មោះថា «អាកិញ្ចញ្ញៈ» ព្រោះមិនមានកិលេសជាគ្រឿងកង្វល់ ដែលជាគ្រឿងជាន់ឈ្លី និងរួបរឹត។ សូម្បីព្រះនិព្វានក៏ជាអាកិញ្ចញ្ញៈដែរ ប៉ុន្តែមិនមែនជាចេតោវិមុត្តិឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនបានកាន់យក។

ရာဂေါ ခေါ, အာဝုသော, နိမိတ္တကရဏောတိအာဒီသု ယထာ နာမ ဒွိန္နံ ကုလာနံ သဒိသာ ဒွေ ဝစ္ဆကာ ဟောန္တိ. ယာဝ တေသံ လက္ခဏံ န ကတံ ဟောတိ, တာဝ ‘‘အယံ အသုကကုလဿ ဝစ္ဆကော, အယံ အသုကကုလဿာ’’တိ န သက္ကာ ဟောန္တိ ဇာနိတုံ. ယဒါ ပန တေသံ သတ္တိသူလာဒီသု အညတရံ လက္ခဏံ ကတံ ဟောတိ, တဒါ သက္ကာ ဟောန္တိ ဇာနိတုံ. ဧဝမေဝ ယာဝ ပုဂ္ဂလဿ ရာဂေါ နုပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ န သက္ကာ ဟောတိ ဇာနိတုံ အရိယော ဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝါတိ. ရာဂေါ ပနဿ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ သရာဂေါ နာမ အယံ ပုဂ္ဂလောတိ သဉ္ဇာနနနိမိတ္တံ ကရောန္တော ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ‘‘နိမိတ္တကရဏော’’တိ ဝုတ္တော. ဒေါသမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា «ម្នាលអាវុសោ រាគៈជាធម៌ធ្វើនូវនិមិត្ត» ដូច្នេះ មានសេចក្តីប្រៀបដូចជាកូនគោពីរ ដែលមានរូបរាង និងពណ៌សម្បុរដូចគ្នា ជារបស់ត្រកូលពីរ ដរាបណា គេមិនទាន់ធ្វើសញ្ញាសម្គាល់លើកូនគោទាំងនោះទេ ដរាបនោះ ក៏មិនអាចដឹងបានថា «កូនគោនេះជារបស់ត្រកូលឯណោះ កូនគោនេះជារបស់ត្រកូលឯណោះ» ឡើយ។ លុះដល់កាលណា គេបានធ្វើសញ្ញាសម្គាល់ណាមួយ មានស្នាមលំពែង ឬដែកស៊ុលជាដើម លើកូនគោទាំងនោះហើយ ក្នុងកាលនោះ ទើបអាចដឹងបាន។ យ៉ាងនោះឯង កាលបើបុគ្គលមិនទាន់មានរាគៈកើតឡើងទេ ដរាបណា ក៏មិនអាចដឹងបានថា «បុគ្គលនេះជាព្រះអរិយៈ ឬជាបុថុជ្ជន» ដរាបនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលណារាគៈកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ វាតែងកើតឡើងហាក់ដូចជាធ្វើនូវនិមិត្តជាគ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងថា «បុគ្គលនេះឈ្មោះថា ជាអ្នកមានរាគៈ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា «ធម៌ធ្វើនូវនិមិត្ត» (និមិត្តករណៈ)។ សូម្បីក្នុងទោសៈ និងមោហៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

အနိမိတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ နာမ တေရသ ဓမ္မာ – ဝိပဿနာ, စတ္တာရော အာရုပ္ပာ, စတ္တာရော မဂ္ဂါ, စတ္တာရိ စ ဖလာနီတိ. တတ္ထ ဝိပဿနာ နိစ္စနိမိတ္တံ သုခနိမိတ္တံ အတ္တနိမိတ္တံ ဥဂ္ဃာဋေတီတိ အနိမိတ္တာ နာမ. စတ္တာရော အာရုပ္ပာ ရူပနိမိတ္တဿ အဘာဝေန အနိမိတ္တာ နာမ. မဂ္ဂဖလာနိ နိမိတ္တကရဏာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန အနိမိတ္တာနိ. နိဗ္ဗာနမ္ပိ အနိမိတ္တမေဝ, တံ ပန စေတောဝိမုတ္တိ န ဟောတိ, တသ္မာ န ဂဟိတံ. အထ ကသ္မာ သုညတာ စေတောဝိမုတ္တိ န ဂဟိတာတိ? သာ, ‘‘သုညာ ရာဂေနာ’’တိအာဒိဝစနတော သဗ္ဗတ္ထ အနုပဝိဋ္ဌာဝ, တသ္မာ ဝိသုံ န ဂဟိတာ. ဧကတ္ထာတိ အာရမ္မဏဝသေန ဧကတ္ထာ. အပ္ပမာဏံ အာကိဉ္စညံ သုညတံ အနိမိတ္တန္တိ ဟိ သဗ္ဗာနေတာနိ နိဗ္ဗာနဿေဝ နာမာနိ. ဣတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန ဧကတ္ထာ. အညသ္မိံ ပန ဌာနေ အပ္ပမာဏာ ဟောန္တိ, အညသ္မိံ အာကိဉ္စညာ အညသ္မိံ သုညတာ အညသ္မိံ အနိမိတ္တာတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန နာနာဗျဉ္ဇနာ. ဣတိ ထေရော ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ.

ឯ «អនិមិត្តាចេតោវិមុត្តិ» នោះ បានដល់ធម៌ ១៣ យ៉ាង គឺ វិបស្សនា ១, អរូបជ្ឈាន ៤, មគ្គ ៤, និងផល ៤។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ វិបស្សនា ឈ្មោះថា «អនិមិត្តៈ» ព្រោះដកចេញនូវនិច្ចនិមិត្ត (សញ្ញាសម្គាល់ថាទៀង) សុខនិមិត្ត (សញ្ញាសម្គាល់ថាជាសុខ) និងអត្តនិមិត្ត (សញ្ញាសម្គាល់ថាជាខ្លួនប្រាណ)។ អរូបជ្ឈានទាំង ៤ ឈ្មោះថា «អនិមិត្តៈ» ព្រោះមិនមានរូបនិមិត្ត។ មគ្គ និងផល ឈ្មោះថា «អនិមិត្តៈ» ព្រោះមិនមានកិលេសដែលធ្វើនូវនិមិត្ត។ សូម្បីព្រះនិព្វានក៏ជាអនិមិត្តៈដែរ ប៉ុន្តែព្រះនិព្វាននោះមិនមែនជាចេតោវិមុត្តិឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនបានកាន់យក។ ចុះហេតុអ្វីបានជាមិនកាន់យក «សុញ្ញតាចេតោវិមុត្តិ» មកពោលក្នុងទីនេះ? ឆ្លើយថា ព្រោះសុញ្ញតាចេតោវិមុត្តិនោះ ចូលទៅផ្សព្វផ្សាយក្នុងធម៌ទាំងពួង ដោយព្រះតម្រាស់មានជាអាទិថា «សូន្យចាករាគៈ» ហេតុនោះ ទើបមិនបានកាន់យកដោយឡែកពីគ្នា។ បទថា «ឯកត្ថា» (មានសេចក្តីតែមួយ) គឺមានសេចក្តីតែមួយដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍។ ព្រោះថា ពាក្យថា អប្បមាណៈ អាកិញ្ចញ្ញៈ សុញ្ញតៈ និងអនិមិត្តៈ ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាឈ្មោះរបស់ព្រះនិព្វានតែម្យ៉ាង។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះទាំងនេះមានសេចក្តីតែមួយ ដោយបរិយាយនេះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកន្លែងដទៃ ធម៌ទាំងឡាយជាអប្បមាណៈខ្លះ ក្នុងកន្លែងដទៃជាអាកិញ្ចញ្ញៈខ្លះ ក្នុងកន្លែងដទៃជាសុញ្ញតៈខ្លះ ក្នុងកន្លែងដទៃជាអនិមិត្តៈខ្លះ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះទាំងនេះទើបមានព្យញ្ជនៈផ្សេងៗគ្នា ដោយបរិយាយនេះ។ ព្រះថេរៈ (ព្រះសារីបុត្ត) បានបញ្ចប់ទេសនានេះ ដោយយថាអនុសន្ធិ យ៉ាងនេះឯង។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ

မဟာဝေဒလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយមហាវេទល្លសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၄. စူဠဝေဒလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការអធិប្បាយចូឡវេទល្លសូត្រ

၄၆၀. ဧဝံ [Pg.255] မေ သုတန္တိ စူဠဝေဒလ္လသုတ္တံ. တတ္ထ ဝိသာခေါ ဥပါသကောတိ ဝိသာခေါတိ ဧဝံနာမကော ဥပါသကော. ယေန ဓမ္မဒိန္နာတိ ယေန ဓမ္မဒိန္နာ နာမ ဘိက္ခုနီ တေနုပသင်္ကမိ. ကော ပနာယံ ဝိသာခေါ? ကာ ဓမ္မဒိန္နာ? ကသ္မာ ဥပသင်္ကမီတိ? ဝိသာခေါ နာမ ဓမ္မဒိန္နာယ ဂိဟိကာလေ ဃရသာမိကော. သော ယဒါ ဘဂဝါ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ ပဝတ္တဝရဓမ္မစက္ကော ယသာဒယော ကုလပုတ္တေ ဝိနေတွာ ဥရုဝေလံ ပတွာ တတ္ထ ဇဋိလသဟဿံ ဝိနေတွာ ပုရာဏဇဋိလေဟိ ခီဏာသဝဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ဗုဒ္ဓဒဿနတ္ထံ ဒွါဒသနဟုတာယ ပရိသာယ သဒ္ဓိံ အာဂတဿ ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တဒါ ရညာ သဒ္ဓိံ အာဂတေသု ဒွါဒသနဟုတေသု ဧကံ နဟုတံ ဥပါသကတ္တံ ပဋိဝေဒေသိ, ဧကာဒသ နဟုတာနိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု သဒ္ဓိံ ရညာ ဗိမ္ဗိသာရေန. အယံ ဥပါသကော တေသံ အညတရော, တေဟိ သဒ္ဓိံ ပဌမဒဿနေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ, ပုန ဧကဒိဝသံ ဓမ္မံ သုတွာ သကဒါဂါမိဖလံ ပတွာ, တတော အပရဘာဂေပိ ဧကဒိဝသံ ဓမ္မံ သုတွာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော. သော အနာဂါမီ ဟုတွာ ဂေဟံ အာဂစ္ဆန္တော ယထာ အညေသု ဒိဝသေသု ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော သိတံ ကုရုမာနော အာဂစ္ဆတိ, ဧဝံ အနာဂန္တွာ သန္တိန္ဒြိယော သန္တမာနသော ဟုတွာ အဂမာသိ.

៤៦០. ព្រះសូត្រមានជាអាទិថា «ឯវំ មេ សុតំ» គឺចូឡវេទល្លសូត្រ។ ក្នុងចូឡវេទល្លសូត្រនោះ បទថា «វិសាខោ ឧបាសកោ» សេចក្តីថា ឧបាសកមានឈ្មោះយ៉ាងនេះថា វិសាខៈ។ បទថា «យេន ធម្មទិន្នា» សេចក្តីថា ភិក្ខុនីឈ្មោះធម្មទិន្នា គង់នៅក្នុងទីណា ឧបាសកនោះក៏ចូលទៅជិតក្នុងទីនោះ។ ចុះវិសាខឧបាសកនេះជាអ្នកណា? នាងធម្មទិន្នាជាអ្នកណា? ហេតុអ្វីបានជាឧបាសកនោះចូលទៅជិត? ឆ្លើយថា វិសាខឧបាសកនោះ គឺជាស្វាមីរបស់នាងធម្មទិន្នា ក្នុងកាលដែលនៅជាគ្រហស្ថ។ ស្វាមីនោះ កាលដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ដឹងនូវអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណហើយ ទ្រង់សម្តែងនូវព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រដ៏ប្រសើរ ទ្រង់ទូន្មានកុលបុត្រទាំងឡាយមានយសកុលបុត្រជាដើម ហើយស្តេចទៅកាន់តំបន់ឧរុវេលា ទ្រង់ទូន្មានពួកជដិលមួយពាន់នាក់ក្នុងទីនោះ រួចស្តេចទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ជាមួយនិងភិក្ខុខីណាស្រពទាំងឡាយដែលធ្លាប់ជាជដិលពីមុន ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ប្រោសព្រះបាទពិម្ពិសារមហារាជ ដែលស្តេចយាងមកដើម្បីគាល់ព្រះអង្គ ព្រមដោយបរិស័ទ ១២ នហុត (១ សែន ២ ម៉ឺននាក់)។ ក្នុងកាលនោះ ក្នុងចំណោមមនុស្ស ១២ នហុត ដែលមកជាមួយព្រះរាជា បរិស័ទ ១ នហុត បានប្រកាសខ្លួនជាឧបាសក ចំណែកបរិស័ទ ១១ នហុត ព្រមទាំងព្រះបាទពិម្ពិសារ បានតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល។ វិសាខឧបាសកនេះ ជាម្នាក់ក្នុងចំណោមឧបាសកទាំងនោះ គាត់បានតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល ក្នុងការជួបព្រះភក្ត្រព្រះមានព្រះភាគជាលើកដំបូង ជាមួយនិងបរិស័ទទាំងនោះ ក្រោយមក ក្នុងថ្ងៃមួយ គាត់បានស្តាប់ធម៌ហើយ ក៏បានសម្រេចសកទាគាមិផល បន្ទាប់ពីនោះមក ក្នុងថ្ងៃមួយទៀត គាត់បានស្តាប់ធម៌ហើយ ក៏បានតម្កល់នៅក្នុងអនាគាមិផល។ គាត់កាលដែលបានជាព្រះអនាគាមីហើយ ដើរត្រឡប់មកផ្ទះវិញ មិនបានដើរក្រឡេកមើលទីនេះទីនោះ ញញឹមញញែម ដូចជាថ្ងៃមុនៗឡើយ គឺគាត់បានដើរមកដោយមានឥន្ទ្រិយស្ងប់រំងាប់ មានចិត្តស្ងប់រំងាប់។

ဓမ္မဒိန္နာ သီဟပဉ္ဇရံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ ဝီထိံ ဩလောကယမာနာ တဿ အာဂမနာကာရံ ဒိသွာ, ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ စိန္တေတွာ တဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကုရုမာနာ သောပါနသီသေ ဌတွာ ဩလမ္ဗနတ္ထံ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. ဥပါသကော အတ္တနော ဟတ္ထံ သမိဉ္ဇေသိ. သာ ‘‘ပါတရာသဘောဇနကာလေ ဇာနိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. ဥပါသကော ပုဗ္ဗေ တာယ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘုဉ္ဇတိ. တံ ဒိဝသံ ပန တံ အနပလောကေတွာ ယောဂါဝစရဘိက္ခု ဝိယ ဧကကောဝ ဘုဉ္ဇိ. သာ, ‘‘သာယနှကာလေ ဇာနိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. ဥပါသကော တံဒိဝသံ သိရိဂဗ္ဘံ န ပါဝိသိ, အညံ ဂဗ္ဘံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ ကပ္ပိယမဉ္စကံ ပညပါပေတွာ နိပဇ္ဇိ. ဥပါသိကာ, ‘‘ကိံ နု ခွဿ ဗဟိဒ္ဓါ ပတ္ထနာ အတ္ထိ, ဥဒါဟု ကေနစိဒေဝ ပရိဘေဒကေန ဘိန္နော, ဥဒါဟု မယှေဝ ကောစိ ဒေါသော အတ္ထီ’’တိ ဗလဝဒေါမနဿာ [Pg.256] ဟုတွာ, ‘‘ဧကံ ဒွေ ဒိဝသေ ဝသိတကာလေ သက္ကာ ဉာတု’’န္တိ တဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ.

នាងធម្មទិន្នា បើកបង្អួចសីហបញ្ជរ សម្លឹងមើលទៅផ្លូវ ឃើញអាការៈនៃការដើរមករបស់គាត់ ក៏គិតថា «តើមានរឿងអ្វីហ្នឹងហ្ន៎?» នាងក៏ដើរទៅទទួលស្វាមី ឈរនៅក្បាលជណ្តើរ ហើយលាតដៃទៅដើម្បីឱ្យគាត់តោង។ ឧបាសកបែរជាបត់ដៃរបស់ខ្លួនទុកវិញ។ នាងគិតថា «ចាំដល់ពេលបរិភោគអាហារពេលព្រឹក សឹមអាត្មាអញដឹង»។ ពីមុនមក ឧបាសកតែងតែបរិភោគអាហារជាមួយនាងរួមគ្នាតែមួយ។ ប៉ុន្តែក្នុងថ្ងៃនោះ គាត់មិនបានសម្លឹងមើលនាងឡើយ ហើយបរិភោគតែម្នាក់ឯង ដូចជាភិក្ខុអ្នកបំពេញយោគាវចរធម៌។ នាងគិតថា «ចាំដល់ពេលល្ងាច សឹមអាត្មាអញដឹង»។ ក្នុងថ្ងៃនោះ ឧបាសកមិនបានចូលទៅក្នុងបន្ទប់សិរីឡើយ គាត់ឱ្យគេរៀបចំបន្ទប់មួយផ្សេងទៀត រៀបចំគ្រែដ៏សមគួរ ហើយក៏សម្រាន្តទៅ។ ឧបាសិកា កើតសេចក្តីតូចចិត្តជាខ្លាំង គិតថា «តើគាត់មានចិត្តប្រាថ្នាស្រីខាងក្រៅ ឬក៏មានអ្នកណាម្នាក់មកញុះញង់ឱ្យបែកបាក់គ្នា ឬមួយក៏អាត្មាអញមានកំហុសឆ្គងអ្វីមួយ?» នាងគិតទៀតថា «បើនៅចាំមើលមួយថ្ងៃពីរថ្ងៃទៀត គង់តែនឹងដឹងជាមិនខាន» នាងក៏ដើរចូលទៅជិតកន្លែងដែលគាត់សម្រាក ក្រាបថ្វាយបង្គំហើយឈរនៅទីនោះ។

ဥပါသကော, ‘‘ကိံ ဓမ္မဒိန္နေ အကာလေ အာဂတာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. အာမ အယျပုတ္တ, အာဂတာမှိ, န တွံ ယထာ ပုရာဏော, ကိံ နု တေ ဗဟိဒ္ဓါ ပတ္ထနာ အတ္ထီတိ? နတ္ထိ ဓမ္မဒိန္နေတိ. အညော ကောစိ ပရိဘေဒကော အတ္ထီတိ? အယမ္ပိ နတ္ထီတိ. ဧဝံ သန္တေ မယှေဝ ကောစိ ဒေါသော ဘဝိဿတီတိ. တုယှမ္ပိ ဒေါသော နတ္ထီတိ. အထ ကသ္မာ မယာ သဒ္ဓိံ ယထာ ပကတိယာ အာလာပသလ္လာပမတ္တမ္ပိ န ကရောထာတိ? သော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ လောကုတ္တရဓမ္မော နာမ ဂရု ဘာရိယော န ပကာသေတတဗ္ဗော, သစေ ခေါ ပနာဟံ န ကထေဿာမိ, အယံ ဟဒယံ ဖာလေတွာ ဧတ္ထေဝ ကာလံ ကရေယျာ’’တိ တဿာနုဂ္ဂဟတ္ထာယ ကထေသိ – ‘‘ဓမ္မဒိန္နေ အဟံ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နာမ အဓိဂတော, တံ အဓိဂတဿ ဧဝရူပါ လောကိယကိရိယာ န ဝဋ္ဋတိ. ယဒိ တွံ ဣစ္ဆသိ, တဝ စတ္တာလီသ ကောဋိယော မမ စတ္တာလီသ ကောဋိယောတိ အသီတိကောဋိဓနံ အတ္ထိ, ဧတ္ထ ဣဿရာ ဟုတွာ မမ မာတိဋ္ဌာနေ ဝါ ဘဂိနိဋ္ဌာနေ ဝါ ဌတွာ ဝသ. တယာ ဒိန္နေန ဘတ္တပိဏ္ဍမတ္တကေန အဟံ ယာပေဿာမိ. အထေဝံ န ကရောသိ, ဣမေ ဘောဂေ ဂဟေတွာ ကုလဂေဟံ ဂစ္ဆ, အထာပိ တေ ဗဟိဒ္ဓါ ပတ္ထနာ နတ္ထိ, အဟံ တံ ဘဂိနိဋ္ဌာနေ ဝါ ဓိတုဋ္ဌာနေ ဝါ ဌပေတွာ ပေါသေဿာမီ’’တိ.

ឧបាសកសួរថា «នែធម្មទិន្នា ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមកក្នុងពេលមិនគួរគប្បីយ៉ាងនេះ?» នាងតបថា «ករុណា លោកម្ចាស់ ខ្ញុំមកហើយ លោកម្ចាស់មិនដូចជាពីមុនឡើយ តើលោកម្ចាស់មានចិត្តប្រាថ្នាស្រីខាងក្រៅឬ?» ឧបាសកឆ្លើយថា «មិនមានទេ នែធម្មទិន្នា»។ «តើមានអ្នកណាម្នាក់មកញុះញង់ឱ្យបែកបាក់គ្នាឬ?» «សូម្បីអ្នកញុះញង់នោះ ក៏មិនមានដែរ»។ «បើដូច្នោះ តើខ្ញុំមានកំហុសឆ្គងអ្វីមួយមែនទេ?» «សូម្បីកំហុសរបស់អ្នក ក៏មិនមានដែរ»。 «ចុះហេតុអ្វីបានជាលោកម្ចាស់មិននិយាយរកខ្ញុំ សូម្បីតែពាក្យសន្ទនាធម្មតា ដូចជាពេលមុនៗ?» ឧបាសកគិតថា «លោកុត្តរធម៌នេះ ជាធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ ក្រៃលែង មិនគួរគប្បីសម្តែងចេញឡើយ ប៉ុន្តែបើអាត្មាអញមិនប្រាប់នាងទេ នាងមុខជាធ្លាយទ្រូងស្លាប់ក្នុងទីនេះជាមិនខាន» គាត់ក៏និយាយប្រាប់ដើម្បីអនុគ្រោះដល់នាងថា៖ «នែធម្មទិន្នា ខ្ញុំបានស្តាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះសាស្តា ហើយបានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ អាការៈជាគ្រឿងប្រព្រឹត្តបែបលោកិយយ៉ាងនេះ មិនគួរគប្បីដល់អ្នកដែលសម្រេចធម៌នោះឡើយ។ បើអ្នកប្រាថ្នា ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នក ៤០ កោដិ របស់ខ្ញុំ ៤០ កោដិ រួមជា ៨០ កោដិ មាននៅក្នុងផ្ទះនេះ ចូរអ្នកធ្វើជាធំលើទ្រព្យសម្បត្តិទាំង ៨០ កោដិនេះចុះ ហើយរស់នៅក្នុងឋានៈជាម្តាយក្តី ជាប្អូនស្រីក្តី របស់ខ្ញុំចុះ។ ខ្ញុំនឹងចិញ្ចឹមជីវិតដោយគ្រាន់តែអាហារដែលអ្នកផ្តល់ឱ្យប៉ុណ្ណោះ។ បើអ្នកមិនធ្វើដូច្នោះទេ ចូរអ្នកយកទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនេះទៅកាន់ផ្ទះត្រកូលរបស់អ្នកចុះ ឬមួយបើអ្នកមិនមានចិត្តប្រាថ្នាបុរសខាងក្រៅទេ ខ្ញុំនឹងតម្កល់អ្នកទុកក្នុងឋានៈជាប្អូនស្រីក្តី ជាកូនស្រីក្តី ហើយចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាអ្នកតទៅ»។

သာ စိန္တေသိ – ‘‘ပကတိပုရိသော ဧဝံ ဝတ္တာ နာမ နတ္ထိ. အဒ္ဓါ ဧတေန လောကုတ္တရဝရဓမ္မော ပဋိဝိဒ္ဓေါ. သော ပန ဓမ္မော ကိံ ပုရိသေဟေဝ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗော, ဥဒါဟု မာတုဂါမောပိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သက္ကောတီ’’တိ ဝိသာခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧသော ဓမ္မော ပုရိသေဟေဝ လဘိတဗ္ဗော, မာတုဂါမေနပိ သက္ကာ လဒ္ဓု’’န္တိ? ကိံ ဝဒေသိ ဓမ္မဒိန္နေ, ယေ ပဋိပန္နကာ, တေ ဧတဿ ဒါယာဒါ, ယဿ ယဿ ဥပနိဿယော အတ္ထိ, သော သော ဧတံ ပဋိလဘတီတိ. ဧဝံ သန္တေ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာထာတိ. သာဓု ဘဒ္ဒေ, အဟမ္ပိ တံ ဧတသ္မိံယေဝ မဂ္ဂေ ယောဇေတုကာမော, မနံ ပန တေ အဇာနမာနော န ကထေမီတိ တာဝဒေဝ ဗိမ္ဗိသာရဿ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ.

នាងគិតថា «បុរសធម្មតា មិនដែលនិយាយពាក្យយ៉ាងនេះឡើយ។ ពិតប្រាកដណាស់ លោកម្ចាស់នេះបានត្រាស់ដឹងលោកុត្តរធម៌ដ៏ប្រសើរហើយ។ ចុះធម៌នោះ គឺមានតែបុរសទេឬ ទើបអាចត្រាស់ដឹងបាន ឬមួយសូម្បីតែស្ត្រី ក៏អាចត្រាស់ដឹងបានដែរ?» នាងក៏បានសួរទៅវិសាខឧបាសកយ៉ាងនេះថា៖ «តើធម៌នោះ មានតែបុរសទេឬ ទើបអាចសម្រេចបាន ឬមួយសូម្បីតែស្ត្រី ក៏អាចសម្រេចបានដែរ?» ឧបាសកតបថា «នែធម្មទិន្នា ហេតុអ្វីបានជាអ្នកនិយាយយ៉ាងនេះ ជនទាំងឡាយណាដែលប្រតិបត្តិ ជនទាំងនោះឯងជាអ្នកទទួលមរតកនៃធម៌នោះ បុគ្គលណាមានឧបនិស្ស័យ បុគ្គលនោះឯងរមែងសម្រេចធម៌នោះបាន»។ នាងពោលថា «បើដូច្នោះ សូមលោកម្ចាស់អនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំសាងផ្នួសផងចុះ»។ ឧបាសកតបថា «ប្រពៃហើយ នាងដ៏ចម្រើន សូម្បីខ្ញុំក៏ចង់ឱ្យអ្នកដើរលើផ្លូវនៃការសាងផ្នួសនេះដែរ ប៉ុន្តែដោយសារខ្ញុំមិនទាន់ដឹងចិត្តរបស់អ្នក ទើបមិនបាននិយាយប្រាប់» ក្នុងខណៈនោះឯង វិសាខឧបាសកក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះបាទពិម្ពិសារ ក្រាបថ្វាយបង្គំហើយឈរនៅទីនោះ។

ရာဇာ[Pg.257], ‘‘ကိံ, ဂဟပတိ, အကာလေ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဓမ္မဒိန္နာ, ‘‘မဟာရာဇ, ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဝဒတီတိ. ကိံ ပနဿ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီတိ? အညံ ကိဉ္စိ နတ္ထိ, သောဝဏ္ဏသိဝိကံ ဒေဝ, လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ နဂရဉ္စ ပဋိဇဂ္ဂါပေတုန္တိ. ရာဇာ သောဝဏ္ဏသိဝိကံ ဒတွာ နဂရံ ပဋိဇဂ္ဂါပေသိ. ဝိသာခေါ ဓမ္မဒိန္နံ ဂန္ဓောဒကေန နဟာပေတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကာရာပေတွာ သောဝဏ္ဏသိဝိကာယ နိသီဒါပေတွာ ဉာတိဂဏေန ပရိဝါရာပေတွာ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ ပူဇယမာနော နဂရဝါသနံ ကရောန္တော ဝိယ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဂန္တွာ, ‘‘ဓမ္မဒိန္နံ ပဗ္ဗာဇေထာယျေ’’တိ အာဟ. ဘိက္ခုနိယော ‘‘ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဒေါသေ သဟိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဂဟပတီ’’တိ အာဟံသု. နတ္ထယျေ ကောစိ ဒေါသော, သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇတီတိ. အထေကာ ဗျတ္တာ ထေရီ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ ကေသေ ဩဟာရေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. ဝိသာခေါ, ‘‘အဘိရမယျေ, သွာက္ခာတော ဓမ္မော’’တိ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ.

ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់សួរថា «ម្នាលគហបតី ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមកក្នុងកាលមិនគួរ (ខុសវេលា) ដូច្នេះ?»។ វិសាខគហបតីក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះមហារាជ នាងធម្មទិន្នាពោលថា 'ខ្ញុំនឹងបួស'»។ ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា «ចុះនាងគួរទទួលបានអ្វីខ្លះ?»។ វិសាខគហបតីក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ វត្ថុដទៃទៀតដែលត្រូវការគឺគ្មានទេ នាងគួរទទួលបាននូវគ្រែស្នែងមាស និងគួរឲ្យគេសម្អាតព្រះនគរផង»។ ព្រះរាជាទ្រង់ប្រទានគ្រែស្នែងមាស ហើយបង្គាប់ឲ្យគេសម្អាតព្រះនគរ។ វិសាខឧបាសកបានឲ្យនាងធម្មទិន្នាស្រង់ទឹកអប់ ឲ្យតាក់តែងរាងកាយដោយគ្រឿងអលង្ការទាំងពួង ឲ្យអង្គុយលើគ្រែស្នែងមាស ឲ្យហែហមដោយក្រុមញាតិ ធ្វើការបូជាដោយគ្រឿងក្រអូបនិងផ្កាជាដើម ហាក់ដូចជាធ្វើការញ៉ាំងអ្នកនគរទាំងមូលឲ្យឈ្ងុយឆ្ងប់ រួចទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុនី ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមជួយបំបួសនាងធម្មទិន្នាផង»។ ពួកភិក្ខុនីពោលថា «ម្នាលគហបតី ការអត់ធន់ចំពោះទោសមួយឬពីរដង គឺជាការគួរ»។ វិសាខឧបាសកពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ គ្មានទោសកំហុសណាមួយឡើយ នាងបួសដោយសទ្ធាពិតៗ»។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរីដ៏ឈ្លាសវៃមួយអង្គ បានប្រាប់តចបញ្ចកកម្មដ្ឋាន កោរសក់ ហើយបំបួសនាង។ វិសាខឧបាសកពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមត្រេកអរចុះ ព្រះធម៌ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយ» រួចថ្វាយបង្គំហើយចៀសចេញទៅ។

တဿာ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ လာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. တေနေဝ ပလိဗုဒ္ဓါ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ ဩကာသံ န လဘတိ. အထာစရိယ-ဥပဇ္ဈာယထေရိယော ဂဟေတွာ ဇနပဒံ ဂန္တွာ အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု စိတ္တရုစိတံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ အာရဒ္ဓါ, အဘိနီဟာရသမ္ပန္နတ္တာ ပန နာတိစိရံ ကိလမိတ္ထ.

ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលនាងបួសរួចមក លាភសក្ការៈក៏កើតឡើងដល់នាងយ៉ាងច្រើន។ នាងត្រូវរំខានដោយលាភសក្ការៈនោះឯង ទើបគ្មានឱកាសដើម្បីធ្វើសមណធម៌។ លំដាប់នោះ នាងបាននាំយកពួកព្រះថេរីជាអាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ ទៅកាន់ជនបទ ហើយឲ្យលោកសម្តែងកម្មដ្ឋានដែលជាទីគាប់ចិត្តក្នុងអារម្មណ៍ ៣៨ ប្រការ រួចក៏ចាប់ផ្តើមប្រកបសមណធម៌ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះនាងជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយអភិនីហារ នាងទើបមិនលំបាកអស់កាលយូរឡើយ។

ဣတော ပဋ္ဌာယ ဟိ သတသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ ပဒုမုတ္တရော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ. တဒါ ဧသာ ဧကသ္မိံ ကုလေ ဒါသီ ဟုတွာ အတ္တနော ကေသေ ဝိက္ကိဏိတွာ သုဇာတတ္ထေရဿ နာမ အဂ္ဂသာဝကဿ ဒါနံ ဒတွာ ပတ္ထနမကာသိ. သာ တာယ ပတ္ထနာဘိနီဟာရသမ္ပတ္တိယာ နာတိစိရံ ကိလမိတ္ထ, ကတိပါဟေနေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ယေနတ္ထေန သာသနေ ပဗ္ဗဇိတာ, သော မတ္ထကံ ပတ္တော, ကိံ မေ ဇနပဒဝါသေန, မယှံ ဉာတကာပိ ပုညာနိ ကရိဿန္တိ, ဘိက္ခုနိသံဃောပိ ပစ္စယေဟိ န ကိလမိဿတိ, ရာဇဂဟံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဂဟေတွာ ရာဇဂဟမေဝ အဂမာသိ. ဝိသာခေါ, ‘‘ဓမ္မဒိန္နာ ကိရ အာဂတာ’’တိ သုတွာ, ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ ဇနပဒံ ဂတာ, ဂန္တွာပိ နစိရဿေဝ ပစ္စာဂတာ, ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿတိ, ဂန္တွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဒုတိယဂမနေန ဘိက္ခုနိဥပဿယံ အဂမာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဝိသာခေါ ဥပါသကော ယေန ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ တေနုပသင်္ကမီ’’တိ.

ពិតមែនតែយ៉ាងនោះ ចាប់ពីភទ្រកប្បនេះថយក្រោយទៅ អស់មួយសែនកប្ប ព្រះសាស្តាព្រះនាម បទុមុត្តរៈ ទ្រង់បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក។ ក្នុងកាលនោះ នាងធម្មទិន្នានេះ បានកើតជាស្រីបម្រើក្នុងត្រកូលមួយ បានលក់សក់ក្បាលរបស់ខ្លួន ហើយយកប្រាក់ទៅធ្វើទានថ្វាយដល់ព្រះសុជាតត្ថេរ ជាព្រះអគ្គសាវ័ក រួចធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នា។ នាងមិនបានលំបាកអស់កាលយូរឡើយ ព្រោះតែការសម្រេចនូវសេចក្តីប្រាថ្នានិងអភិនីហារនោះ ដោយគ្រាន់តែពីររបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តផល ហើយគិតថា «ប្រយោជន៍ណាដែលនាំឲ្យអាត្មាអញបួសក្នុងសាសនា ប្រយោជន៍ (គឺព្រះអរហត្តផល) នោះ អាត្មាអញបានដល់នូវទីបំផុតហើយ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយការនៅក្នុងជនបទនេះ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីពួកញាតិរបស់អាត្មាអញក៏នឹងបានធ្វើបុណ្យទាំងឡាយ ឯភិក្ខុនីសង្ឃក៏នឹងមិនលំបាកដោយបច្ច័យទាំងឡាយដែរ អាត្មាអញនឹងទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះវិញ» គិតហើយ ក៏នាំភិក្ខុនីសង្ឃត្រឡប់ទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះវិញ។ វិសាខឧបាសកបានឮថា «ឮថា នាងធម្មទិន្នាភិក្ខុនីមកដល់ហើយ» ក៏គិតថា «នាងបួសហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ទៅកាន់ជនបទ ទៅហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ត្រឡប់មកវិញ តើមានហេតុអ្វីហ្ន៎ អាត្មាអញគួរទៅសួរនាំឲ្យដឹង» គិតហើយ ក៏ទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុនីជាលើកទីពីរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «លំដាប់នោះឯង វិសាខឧបាសក ចូលទៅរកនាងធម្មទិន្នាភិក្ខុនី ដល់ទីកន្លែងដែលនាងនៅ»។

ဧတဒဝေါစာတိ [Pg.258] ဧတံ သက္ကာယောတိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. ကသ္မာ အဝေါစာတိ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဘိရမသိ နာဘိရမသိ, အယျေ’’တိ ဧဝံ ပုစ္ဆနံ နာမ န ပဏ္ဍိတကိစ္စံ, ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ဥပနေတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမိ, ပဉှဗျာကရဏေန တဿာ အဘိရတိံ ဝါ အနဘိရတိံ ဝါ ဇာနိဿာမီတိ, တသ္မာ အဝေါစ. တံ သုတွာဝ ဓမ္မဒိန္နာ အဟံ, အာဝုသော ဝိသာခ, အစိရပဗ္ဗဇိတာ သကာယံ ဝါ ပရကာယံ ဝါ ကုတော ဇာနိဿာမီတိ ဝါ, အညတ္ထေရိယော ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆာတိ ဝါ အဝတွာ ဥပနိက္ခိတ္တံ သမ္ပဋိစ္ဆမာနာ ဝိယ, ဧကပါသကဂဏ္ဌိံ မောစေန္တီ ဝိယ ဂဟနဋ္ဌာနေ ဟတ္ထိမဂ္ဂံ နီဟရမာနာ ဝိယ ခဂ္ဂမုခေန သမုဂ္ဂံ ဝိဝရမာနာ ဝိယ စ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေ ဌတွာ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇမာနာ, ပဉ္စ ခေါ ဣမေ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဉ္စာတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတိ ဥပါဒါနာနံ ပစ္စယဘူတာ ခန္ဓာတိ ဧဝမာဒိနာ နယေနေတ္ထ ဥပါဒါနက္ခန္ဓကထာ ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေတဗ္ဗာ. သာ ပနေသာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာ ဧဝါတိ တတ္ထ ဝိတ္တာရိတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သက္ကာယသမုဒယာဒီသုပိ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တမေဝ.

ពាក្យថា «Etadavocā» សេចក្តីថា វិសាខឧបាសកបានពោលពាក្យមានពាក្យថា «សក្កាយោ» ជាដើមនេះ។ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាពោលយ៉ាងនេះ? ឆ្លើយថា ឮថា វិសាខឧបាសកមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ការសួរថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់ត្រេកអរឬមិនត្រេកអរទេ" ដូច្នេះ មិនមែនជាកិច្ចរបស់អ្នកប្រាជ្ញឡើយ អាត្មាអញនឹងនាំចូលទៅរកឧបាទានក្ខន្ធ ៥ ហើយសួរប្រស្នា អាត្មាអញនឹងដឹងនូវសេចក្តីត្រេកអរ ឬមិនត្រេកអររបស់នាងធម្មទិន្នានោះ ដោយការដោះស្រាយប្រស្នានោះឯង» ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ នាងធម្មទិន្នា លុះបានឮពាក្យនោះហើយ ក៏មិនបានពោលថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខ ខ្ញុំជាអ្នកទើបតែនឹងបួសថ្មីៗ តើនឹងដឹងនូវកាយរបស់ខ្លួន ឬកាយរបស់អ្នកដទៃពីណាបាន សូមអ្នកចូលទៅរកព្រះថេរីដទៃទៀតហើយសួរចុះ» ដូច្នេះឡើយ តែនាងបែរជាហាក់ដូចជាទទួលយកវត្ថុដែលគេដាក់ទុកនៅជិតខ្លួន ហាក់ដូចជាដោះចំណងអន្ទាក់មួយ ហាក់ដូចជានាំយកផ្លូវដំរីចេញពីព្រៃស៊ុបទ្រុប និងហាក់ដូចជាបើកប្រអប់ដោយចុងដាវ នាងបានស្ថិតនៅក្នុងវិស័យនៃបដិសម្ភិទាញាណ ហើយដោះស្រាយប្រស្នា ដោយពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខ ឧបាទានក្ខន្ធទាំងឡាយនេះ មាន ៥ យ៉ាង»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «pañca» គឺជាបទកំណត់ចំនួនរាប់។ ពាក្យថា «upādānakkhandhā» សេចក្តីថា ពួកខន្ធដែលជាបច្ច័យនៃឧបាទាន ក្នុងទីនេះ គួរពន្យល់សេចក្តីនៃឧបាទានក្ខន្ធកថាឲ្យពិស្តារដោយន័យមានជាអាទិ៍យ៉ាងនេះ។ ក៏ប៉ុន្តែ សេចក្តីពិស្តារនោះ ត្រូវបានសម្តែងទុកក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គរួចហើយ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានសម្តែងពិស្តារក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គនោះឯង។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមាន «sakkāyasamudaya» ជាដើម ពាក្យណាដែលគួរពោល ពាក្យនោះត្រូវបានសម្តែងរួចហើយក្នុងសូត្រនោះៗ ខាងក្រោម។

ဣဒံ ပန စတုသစ္စဗျာကရဏံ သုတွာ ဝိသာခေါ ထေရိယာ အဘိရတဘာဝံ အညာသိ. ယော ဟိ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဥက္ကဏ္ဌိတော ဟောတိ အနဘိရတော, သော ဧဝံ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတပဉှံ သဏ္ဍာသေန ဧကေကံ ပလိတံ ဂဏှန္တော ဝိယ, သိနေရုပါဒတော ဝါလုကံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိယ ဝိဿဇ္ဇေတုံ န သက္ကောတိ. ယသ္မာ ပန ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ လောကေ စန္ဒိမသူရိယာ ဝိယ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပါကဋာနိ, ပရိသမဇ္ဈေ ဂတော ဟိ ဘဂဝါပိ မဟာထေရာပိ သစ္စာနေဝ ပကာသေန္တိ; ဘိက္ခုသံဃောပိ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ကုလပုတ္တေ စတ္တာရိ နာမ ကိံ, စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီတိ ပဉှံ ဥဂ္ဂဏှာပေတိ. အယဉ္စ ဓမ္မဒိန္နာ ဥပါယကောသလ္လေ ဌိတာ ပဏ္ဍိတာ ဗျတ္တာ နယံ ဂဟေတွာ သုတေနပိ ကထေတုံ သမတ္ထာ, တသ္မာ ‘‘န သက္ကာ ဧတိဿာ ဧတ္တာဝတာ သစ္စာနံ ပဋိဝိဒ္ဓဘာဝေါ ဉာတုံ, သစ္စဝိနိဗ္ဘောဂပဉှဗျာကရဏေန သက္ကာ ဉာတု’’န္တိ စိန္တေတွာ ဟေဋ္ဌာ ကထိတာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ပဋိနိဝတ္တေတွာ ဂုဠှံ ကတွာ ဂဏ္ဌိပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆန္တော တညေဝ နု ခေါ, အယျေတိအာဒိမာဟ.

លុះបានស្តាប់ការដោះស្រាយអរិយសច្ចទាំងបួននេះហើយ វិសាខឧបាសកក៏ដឹងថានាងធម្មទិន្នាមានសេចក្តីត្រេកអរក្នុងផ្នួសពិតប្រាកដ។ ព្រោះថា បុគ្គលណាដែលអផ្សុក មិនត្រេកអរក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលនោះមិនអាចដោះស្រាយប្រស្នាដែលគេសួរហើយសួរទៀត ហាក់ដូចជាការដកសក់ស្កូវម្តងមួយសរសៃដោយដង្កៀប ឬហាក់ដូចជាការកាយយកខ្សាច់ចេញពីជើងភ្នំព្រះសុមេរុនោះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែអរិយសច្ចទាំងបួននេះ តែងប្រាកដច្បាស់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដូចជាព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យក្នុងលោក ព្រោះថា សូម្បីព្រះមានព្រះភាគ ឬព្រះមហាថេរទាំងឡាយ កាលដែលស្តេចទៅ ឬទៅដល់កណ្តាលជំនុំ ក៏តែងតែសម្តែងតែអរិយសច្ចទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីភិក្ខុសង្ឃ ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលបួសរួចមក ក៏តែងតែឲ្យពួកកុលបុត្រសិក្សានូវប្រស្នាថា «អ្វីដែលហៅថា ៤? គឺអរិយសច្ច ៤» ដូច្នេះដែរ។ ចំណែកឯនាងធម្មទិន្នានេះ ជាអ្នកស្ថិតនៅក្នុងភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងឧបាយ ជាអ្នកប្រាជ្ញ ឈ្លាសវៃ អាចរៀនយកន័យ ហើយសម្តែងបានសូម្បីតែតាមរយៈការចេះដឹង ព្រោះហេតុនោះ វិសាខឧបាសកគិតថា «អាត្មាអញមិនអាចដឹងនូវការចាក់ធ្លុះអរិយសច្ចរបស់នាងត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះបានឡើយ តែអាចដឹងបានដោយការដោះស្រាយប្រស្នាដែលចែកចេញជាចំណែកៗនៃសច្ចៈ» គិតហើយ ក៏ត្រឡប់បង្វែរអរិយសច្ចពីរខាងក្រោម ធ្វើឲ្យលាក់កំបាំង រួចគិតថានឹងសួរប្រស្នាដ៏ជ្រាលជ្រៅ កាលនឹងសួរ ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះឧបាទាននោះឯង...»។

တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ န ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, တညေဝ ဥပါဒါနန္တိ ဥပါဒါနဿ သင်္ခါရက္ခန္ဓေကဒေသဘာဝတော န တံယေဝ ဥပါဒါနံ တေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, နာပိ အညတြ ပဉ္စဟိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေဟိ ဥပါဒါနံ. ယဒိ ဟိ တညေဝ [Pg.259] သိယာ, ရူပါဒိသဘာဝမ္ပိ ဥပါဒါနံ သိယာ. ယဒိ အညတြ သိယာ, ပရသမယေ စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တော အနုသယော ဝိယ ပဏ္ဏတ္တိ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ ဝိယ စ ခန္ဓဝိနိမုတ္တံ ဝါ သိယာ, ဆဋ္ဌော ဝါ ခန္ဓော ပညပေတဗ္ဗော ဘဝေယျ, တသ္မာ ဧဝံ ဗျာကာသိ. တဿာ ဗျာကရဏံ သုတွာ ‘‘အဓိဂတပတိဋ္ဌာ အယ’’န္တိ ဝိသာခေါ နိဋ္ဌမဂမာသိ. န ဟိ သက္ကာ အခီဏာသဝေန အသမ္ဗဒ္ဓေန အဝိတ္ထာယန္တေန ပဒီပသဟဿံ ဇာလေန္တေန ဝိယ ဧဝရူပေါ ဂုဠှော ပဋိစ္ဆန္နော တိလက္ခဏာဟတော ဂမ္ဘီရော ပဉှော ဝိဿဇ္ဇေတုံ. နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ပန, ‘‘အယံ ဓမ္မဒိန္နာ သာသနေ လဒ္ဓပတိဋ္ဌာ အဓိဂတပဋိသမ္ဘိဒါ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တာ ဘဝမတ္ထကေ ဌိတာ မဟာခီဏာသဝါ, သမတ္ထာ မယှံ ပုစ္ဆိတပဉှံ ကထေတုံ, ဣဒါနိ ပန နံ ဩဝတ္တိကသာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တံ ပုစ္ဆန္တော, ကထံ ပနာယျေတိအာဒိမာဟ.

ក្នុងការដោះស្រាយប្រស្នានោះ បទថា «na kho, āvuso visākha, taññeva upādānaṃ» សេចក្តីថា ព្រោះឧបាទានជាចំណែកមួយនៃសង្ខារក្ខន្ធ ឧបាទាននោះឯងមិនមែនជាឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នោះឡើយ ហើយក៏មិនមែនមានក្រៅពីឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នោះដែរ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើឧបាទាននោះជាឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នោះមែន សូម្បីតែសភាវៈមានរូបជាដើមក៏ត្រូវជាឧបាទានដែរ។ ប្រសិនបើមានក្រៅពីឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នោះមែន វាក៏ត្រូវតែជាធម៌រួចផុតចាកខន្ធ ដូចជាអនុស័យដែលមិនប្រកបដោយចិត្តក្នុងលទ្ធិដទៃ ឬដូចជាបញ្ញត្តិ ឬដូចជាព្រះនិព្វាន ឬក៏ត្រូវបញ្ញត្តនូវខន្ធទីប្រាំមួយឡើង ព្រោះហេតុនោះ នាងទើបដោះស្រាយយ៉ាងនេះ។ លុះបានស្តាប់ការដោះស្រាយរបស់នាងហើយ វិសាខឧបាសកក៏ដល់នូវការសម្រេចចិត្តថា «ព្រះថេរីអង្គនេះ ជាអ្នកបានសម្រេចនូវទីពឹងហើយ»។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលមិនទាន់អស់អាសវៈ មិនអាចដោះស្រាយប្រស្នាដ៏ជ្រាលជ្រៅ លាក់កំបាំង សម្រេចដោយត្រៃលក្ខណ៍ ហាក់ដូចជាការអុជបំភ្លឺប្រទីបមួយពាន់ ដោយមិនរារែក មិនរុញរាឡើយ។ លុះដល់នូវការសម្រេចចិត្តហើយ ក៏គិតថា «នាងធម្មទិន្នានេះ ជាអ្នកបានសម្រេចទីពឹងក្នុងសាសនា បានសម្រេចបដិសម្ភិទា ដល់នូវវេសារជ្ជញ្ញាណ ស្ថិតនៅលើកំពូលនៃភព ជាព្រះមហាខីណាស្រព នាងអាចដោះស្រាយប្រស្នាដែលអាត្មាអញសួរបាន ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងសួរប្រស្នាដែលទាក់ទងនឹងវដ្តៈ» គិតហើយ កាលនឹងសួរ ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះធ្វើដូចម្តេច...»។

၄၆၁. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ အဿုတဝါတိအာဒိ မူလပရိယာယေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ, ‘‘ဣဓေကစ္စော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ. ယံ ရူပံ သော အဟံ, ယော အဟံ တံ ရူပန္တိ ရူပဉ္စ အတ္တဉ္စ အဒွယံ သမနုပဿတိ. သေယျထာပိ နာမ တေလပ္ပဒီပဿ ဈာယတော ယာ အစ္စိ သော ဝဏ္ဏော, ယော ဝဏ္ဏော သာ အစ္စီတိ အစ္စိဉ္စ ဝဏ္ဏဉ္စ အဒွယံ သမနုပဿတိ. ဧဝမေဝ ဣဓေကစ္စော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ…ပေ… အဒွယံ သမနုပဿတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၃၁) ဧဝံ ရူပံ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိပဿနာယ ပဿတိ. ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနန္တိ အရူပံ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ ဆာယာဝန္တံ ရုက္ခံ ဝိယ တံ အတ္တာနံ ရူပဝန္တံ သမနုပဿတိ. အတ္တနိ ဝါ ရူပန္တိ အရူပမေဝ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ ပုပ္ဖသ္မိံ ဂန္ဓံ ဝိယ အတ္တနိ ရူပံ သမနုပဿတိ. ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနန္တိ အရူပမေဝ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ ကရဏ္ဍာယ မဏိံ ဝိယ အတ္တာနံ ရူပသ္မိံ သမနုပဿတိ. ဝေဒနံ အတ္တတောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

៤៦១. ក្នុងការដោះស្រាយប្រស្នានោះ បទមានជាអាទិ៍ថា «assutavā» ត្រូវបានពន្យល់ពិស្តាររួចហើយក្នុងមូលបរិយាយសូត្រ។ បទថា «rūpaṃ attato samanupassati» សេចក្តីថា «បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ តែងយល់ឃើញថារូបជាខ្លួន។ យល់ឃើញថារូបណា គឺខ្លួនអញ ខ្លួនអញណា គឺរូបនោះ គឺយល់ឃើញថារូបនិងខ្លួនមិនមានពីរផ្សេងគ្នាឡើយ។ ប្រៀបដូចជាអណ្តាតភ្លើងនៃប្រទីបប្រេងដែលកំពុងឆេះ អណ្តាតភ្លើងណា គឺពណ៌នោះ ពណ៌ណា គឺអណ្តាតភ្លើងនោះ គឺយល់ឃើញថាអណ្តាតភ្លើងនិងពណ៌មិនមានពីរផ្សេងគ្នាឡើយ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ក៏តែងយល់ឃើញថារូបជាខ្លួន...ល... យល់ឃើញថាមិនមានពីរផ្សេងគ្នាឡើយ យ៉ាងនោះឯង» នាងតែងយល់ឃើញថារូបជាខ្លួន ដោយការយល់ឃើញតាមមិច្ឆាទិដ្ឋិយ៉ាងនេះ។ បទថា «rūpavantaṃ vā attānanti» សេចក្តីថា យល់ឃើញថាអរូបជាខ្លួន ហើយយល់ឃើញថាខ្លួននោះមានរូប ដូចជាដើមឈើដែលមានស្រមោល។ បទថា «attani vā rūpanti» សេចក្តីថា យល់ឃើញថាអរូបហ្នឹងឯងជាខ្លួន ហើយយល់ឃើញថារូបនៅក្នុងខ្លួននោះ ដូចជាក្លិននៅក្នុងផ្កា។ បទថា «rūpasmiṃ vā attānanti» សេចក្តីថា យល់ឃើញថាអរូបហ្នឹងឯងជាខ្លួន ហើយយល់ឃើញថាខ្លួននៅក្នុងរូបនោះ ដូចជាកែវមណីនៅក្នុងប្រអប់។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមាន «vedanaṃ attato» ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

တတ္ထ, ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ သုဒ္ဓရူပမေဝ အတ္တာတိ ကထိတံ. ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ. ဝေဒနံ အတ္တတော… သညံ… သင်္ခါရေ… ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ ဣမေသု သတ္တသု ဌာနေသု [Pg.260] အရူပံ အတ္တာတိ ကထိတံ. ဝေဒနာဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ဝေဒနံ, ဝေဒနာယ ဝါ အတ္တာနန္တိ ဧဝံ စတူသု ခန္ဓေသု တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဝသေန ဒွါဒသသု ဌာနေသု ရူပါရူပမိဿကော အတ္တာ ကထိတော. တတ္ထ ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ… ဝေဒနံ… သညံ… သင်္ခါရေ… ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ ဣမေသု ပဉ္စသု ဌာနေသု ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ကထိတာ, အဝသေသေသု သဿတဒိဋ္ဌီတိ. ဧဝမေတ္ထ ပန္နရသ ဘဝဒိဋ္ဌိယော, ပဉ္စ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိယော ဟောန္တိ. န ရူပံ အတ္တတောတိ ဧတ္ထ ရူပံ အတ္တာတိ န သမနုပဿတိ. အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ပန သမနုပဿတိ. န ရူပဝန္တံ အတ္တာနံ…ပေ… န ဝိညာဏသ္မိံ အတ္တာနန္တိ ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ကေနစိ ပရိယာယေန အတ္တတော န သမနုပဿတိ, သဗ္ဗာကာရေန ပန အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာတိ သမနုပဿတိ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ ដោយបទថា «rūpaṃ attato samanupassati» ព្រះថេរីសម្តែងថារូបសុទ្ធសាធជាខ្លួន។ ដោយបទថា «rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ, vedanaṃ attato, saññaṃ, saṅkhāre, viññāṇaṃ attato samanupassati» ក្នុងឋានៈទាំង ៧ នេះ ព្រះថេរីសម្តែងថាអរូបជាខ្លួន។ ដោយបទថា «vedanāvantaṃ vā attānaṃ, attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānaṃ» យ៉ាងនេះ ក្នុងខន្ធទាំង ៤ តាមអំណាចនៃខន្ធនីមួយៗមាន ៣ យ៉ាង ក្នុងឋានៈទាំង ១២ ព្រះថេរីសម្តែងថាខ្លួនដែលលាយឡំដោយរូបនិងអរូប។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ក្នុងឋានៈទាំង ៥ មានបទថា «rūpaṃ attato samanupassati... vedanaṃ... saññaṃ... saṅkhāre... viññāṇaṃ attato samanupassati» ព្រះថេរីសម្តែងថាជាឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ក្នុងឋានៈដែលនៅសល់ សម្តែងថាជាសស្សតទិដ្ឋិ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងខន្ធទាំង ៥ នេះ មានភវទិដ្ឋិ ១៥ និងវិភវទិដ្ឋិ ៥។ បទថា «na rūpaṃ attato» ក្នុងទីនេះ សេចក្តីថា មិនយល់ឃើញថារូបជាខ្លួនឡើយ។ តែងយល់ឃើញថាមិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តាវិញ។ បទថា «na rūpavantaṃ attānaṃ...pe... na viññāṇasmiṃ attānaṃ» សេចក្តីថា មិនយល់ឃើញនូវឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នេះថាជាខ្លួន ដោយហេតុណាមួយឡើយ តែងយល់ឃើញដោយគ្រប់អាការៈថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តាវិញ។

ဧတ္တာဝတာ ထေရိယာ, ‘‘ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပုရိမပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိယာ ဧတ္တကေန ဂမနံ ဟောတိ, အာဂမနံ ဟောတိ, ဂမနာဂမနံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋံ ဝတ္တတီတိ ဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿိတံ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိ န ဟောတီတိ ပစ္ဆိမံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိယာ ဧတ္တကေန ဂမနံ န ဟောတိ, အာဂမနံ န ဟောတိ, ဂမနာဂမနံ န ဟောတိ, ဝဋ္ဋံ နာမ န ဝတ္တတီတိ ဝိဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿိတံ.

ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ព្រះថេរីកាលដោះស្រាយប្រស្នាមុនថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខ សក្កាយទិដ្ឋិរមែងមានយ៉ាងនេះឯង» ឈ្មោះថាបានសម្តែងញ៉ាំងវដ្តៈឲ្យដល់នូវទីបំផុត ដោយបង្ហាញថា ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ការទៅរមែងមាន ការមកគង់មាន ការទៅនិងការមកគង់មាន វដ្តៈរមែងវិលវល់។ កាលដោះស្រាយប្រស្នាក្រោយថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខ សក្កាយទិដ្ឋិរមែងមិនមានយ៉ាងនេះឯង» ឈ្មោះថាបានសម្តែងញ៉ាំងវិវដ្តៈឲ្យដល់នូវទីបំផុត ដោយបង្ហាញថា ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ការទៅមិនមាន ការមកមិនមាន ការទៅនិងការមកមិនមាន វដ្តៈរមែងមិនវិលវល់ឡើយ។

၄၆၂. ကတမော ပနာယျေ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ အယံ ပဉှော ထေရိယာ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗော ဘဝေယျ – ‘‘ဥပါသက, တယာ ဟေဋ္ဌာ မဂ္ဂေါ ပုစ္ဆိတော, ဣဓ ကသ္မာ မဂ္ဂမေဝ ပုစ္ဆသီ’’တိ. သာ ပန အတ္တနော ဗျတ္တတာယ ပဏ္ဍိစ္စေန တဿ အဓိပ္ပာယံ သလ္လက္ခေသိ – ‘‘ဣမိနာ ဥပါသကေန ဟေဋ္ဌာ ပဋိပတ္တိဝသေန မဂ္ဂေါ ပုစ္ဆိတော ဘဝိဿတိ, ဣဓ ပန တံ သင်္ခတာသင်္ခတလောကိယလောကုတ္တရသင်္ဂဟိတာသင်္ဂဟိတဝသေန ပုစ္ဆိတုကာမော ဘဝိဿတီ’’တိ. တသ္မာ အပ္ပဋိပုစ္ဆိတွာဝ ယံ ယံ ပုစ္ဆိ, တံ တံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တတ္ထ သင်္ခတောတိ စေတိတော ကပ္ပိတော ပကပ္ပိတော အာယူဟိတော ကတော နိဗ္ဗတ္တိတော သမာပဇ္ဇန္တေန သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗော. တီဟိ စ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ခန္ဓေဟိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သင်္ဂဟိတောတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ မဂ္ဂေါ သပ္ပဒေသော, တယော ခန္ဓာ နိပ္ပဒေသာ, တသ္မာ အယံ သပ္ပဒေသတ္တာ နဂရံ ဝိယ ရဇ္ဇေန နိပ္ပဒေသေဟိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတော. တတ္ထ သမ္မာဝါစာဒယော တယော သီလမေဝ, တသ္မာ တေ သဇာတိတော သီလက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတာတိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ ပါဠိယံ သီလက္ခန္ဓေတိ ဘုမ္မေန ဝိယ နိဒ္ဒေသော ကတော, အတ္ထော ပန ကရဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္မာဝါယာမာဒီသု ပန [Pg.261] တီသု သမာဓိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အာရမ္မဏေ ဧကဂ္ဂဘာဝေန အပ္ပေတုံ န သက္ကောတိ. ဝီရိယေ ပန ပဂ္ဂဟကိစ္စံ သာဓေန္တေ သတိယာ စ အပိလာပနကိစ္စံ သာဓေန္တိယာ လဒ္ဓူပကာရော ဟုတွာ သက္ကောတိ.

៤៦២. សំណួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ តើដូចម្តេច?» នេះ ព្រះថេរីគួរតែសួរត្រឡប់ទៅវិញហើយទើបដោះស្រាយថា «ម្នាលឧបាសក ឧបាសកបានសួរអំពីមគ្គនៅខាងក្រោមរួចហើយ ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងទីនេះ ឧបាសកសួរចំពោះតែមគ្គដដែលទៀត?»។ ប៉ុន្តែព្រះថេរីនោះ ដោយសារភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃ និងមានប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន ក៏បានកំណត់ដឹងនូវបំណងរបស់ឧបាសកនោះថា «ឧបាសកនេះ សួរអំពីមគ្គនៅខាងក្រោមដោយអំណាចនៃបដិបត្តិ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ គាត់ចង់សួរអំពីមគ្គនោះដោយអំណាចនៃការសង្គ្រោះ និងមិនសង្គ្រោះ ក្នុងសង្ខតធម៌ អសង្ខតធម៌ លោកិយធម៌ និងលោកុត្តរធម៌»។ ហេតុនោះ ព្រះថេរីមិនបានសួរត្រឡប់វិញឡើយ ក៏បានដោះស្រាយនូវសំណួរនីមួយៗដែលឧបាសកបានសួរហើយនោះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «សង្ខតៈ» គឺធម៌ដែលបច្ច័យតាក់តែង គិត ត្រិះរិះ ប្រឹងប្រែង ធ្វើឡើង បង្កើតឡើង និងជាធម៌ដែលបុគ្គលកាលចូល (សមាបត្តិ) គប្បីចូល។ ក្នុងពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខៈ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ត្រូវសង្គ្រោះដោយខន្ធទាំង ៣ យ៉ាងពិតមែន» នេះ ព្រោះហេតុតែមគ្គជាធម៌មានចំណែកសេសសល់ (សប្បទេសៈ) ចំណែកឯខន្ធទាំង ៣ ជាធម៌មិនមានចំណែកសេសសល់ (និប្បទេសៈ) ហេតុនោះ មគ្គនេះ ព្រោះភាពជាធម៌មានចំណែកសេសសល់ ទើបត្រូវសង្គ្រោះដោយខន្ធទាំង ៣ ដែលមិនមានចំណែកសេសសល់ ដូចជាទីក្រុងដែលត្រូវសង្គ្រោះដោយព្រះរាជាណាចក្រដូច្នោះ។ ក្នុងមគ្គទាំងនោះ មគ្គអង្គទាំង ៣ មានសម្មាវាចាជាដើម គឺសីលហ្នឹងឯង ហេតុនោះ មគ្គអង្គទាំងនោះ ត្រូវសង្គ្រោះដោយសីលក្ខន្ធ ដោយចំណែកនៃជាតិរបស់ខ្លួន។ ព្រោះថា ទោះបីជាក្នុងបាលី លោកសំដែងដោយវិភត្តិទី ៧ (ភុម្មវិភត្តិ) ថា «ក្នុងសីលក្ខន្ធ» ក៏ដោយ ប៉ុន្តែសេចក្តីគប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃករណវិភត្តិ។ ចំណែកឯក្នុងធម៌ទាំង ៣ មានសម្មាវាយាមៈជាដើម សមាធិដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន មិនអាចនឹងតម្កល់ស៊ប់ក្នុងអារម្មណ៍ដោយភាពជាចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយបានឡើយ។ លុះត្រាតែបានទទួលការឧបត្ថម្ភគាំទ្រ កាលបើវីរិយៈបំពេញកិច្ចផ្គរផ្គង់ និងសតិបំពេញកិច្ចមិនឲ្យភ្លេចភ្លាំង ទើបសមាធិនោះអាចតម្កល់ស៊ប់បាន។

တတြာယံ ဥပမာ – ယထာ ဟိ ‘‘နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမာ’’တိ ဥယျာနံ ပဝိဋ္ဌေသု တီသု သဟာယေသု ဧကော သုပုပ္ဖိတံ စမ္ပကရုက္ခံ ဒိသွာ ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာပိ ဂဟေတုံ န သက္ကုဏေယျ. အထဿ ဒုတိယော ဩနမိတွာ ပိဋ္ဌိံ ဒဒေယျ, သော တဿ ပိဋ္ဌိယံ ဌတွာပိ ကမ္ပမာနော ဂဟေတုံ န သက္ကုဏေယျ. အထဿ ဣတရော အံသကူဋံ ဥပနာမေယျ, သော ဧကဿ ပိဋ္ဌိယံ ဌတွာ ဧကဿ အံသကူဋံ ဩလုဗ္ဘ ယထာရုစိ ပုပ္ဖာနိ ဩစိနိတွာ ပိဠန္ဓိတွာ နက္ခတ္တံ ကီဠေယျ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကတော ဥယျာနံ ပဝိဋ္ဌာ တယော သဟာယကာ ဝိယ ဟိ ဧကတော ဇာတာ သမ္မာဝါယာမာဒယော တယော ဓမ္မာ. သုပုပ္ဖိတစမ္ပကော ဝိယ အာရမ္မဏံ. ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာပိ ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တော ဝိယ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အာရမ္မဏေ ဧကဂ္ဂဘာဝေန အပ္ပေတုံ အသက္ကောန္တော သမာဓိ. ပိဋ္ဌိံ ဒတွာ ဩနတသဟာယော ဝိယ ဝါယာမော. အံသကူဋံ ဒတွာ ဌိတသဟာယော ဝိယ သတိ. ယထာ တေသု ဧကဿ ပိဋ္ဌိယံ ဌတွာ ဧကဿ အံသကူဋံ ဩလုဗ္ဘ ဣတရော ယထာရုစိ ပုပ္ဖံ ဂဟေတုံ သက္ကောတိ, ဧဝမေဝံ ဝီရိယေ ပဂ္ဂဟကိစ္စံ သာဓေန္တေ, သတိယာ စ အပိလာပနကိစ္စံ သာဓေန္တိယာ လဒ္ဓုပကာရော သမာဓိ သက္ကောတိ အာရမ္မဏေ ဧကဂ္ဂဘာဝေန အပ္ပေတုံ. တသ္မာ သမာဓိယေဝေတ္ထ သဇာတိတော သမာဓိက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတော. ဝါယာမသတိယော ပန ကိရိယတော သင်္ဂဟိတာ ဟောန္တိ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ មានឧបមាដូចតទៅនេះ៖ ដូចជាពួកសំឡាញ់ ៣ នាក់ ចូលទៅកាន់សួនច្បារដោយគិតថា «យើងនឹងលេងក្នុងពិធីបុណ្យនក្សត្រ» ក្នុងចំណោមពួកគេ ម្នាក់បានឃើញដើមចំប៉ាដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយ ទោះបីជាលើកដៃឡើង ក៏មិនអាចបេះផ្កានោះបានឡើយ។ លំដាប់នោះ សំឡាញ់ទី ២ ក៏ឱនខ្នងឲ្យ ជននោះទោះបីជាឈរលើខ្នងរបស់សំឡាញ់នោះ ក៏នៅតែញាប់ញ័រ មិនអាចបេះបានឡើយ។ លំដាប់នោះ សំឡាញ់ម្នាក់ទៀត ក៏បង្អោនស្មាឲ្យ ជននោះឈរលើខ្នងរបស់ម្នាក់ ផ្អែកលើស្មារបស់ម្នាក់ទៀត ក៏បេះផ្កាបានតាមចិត្តប្រាថ្នា យកមកស៊កសៀត ហើយលេងកម្សាន្តក្នុងពិធីបុណ្យនក្សត្រនោះបាន។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្រៀបធៀបនេះឲ្យពេញលេញយ៉ាងនេះចុះ។ ព្រោះថា ធម៌ទាំង ៣ មានសម្មាវាយាមៈជាដើម ដែលកើតឡើងជាមួយគ្នា ប្រៀបដូចជាសំឡាញ់ទាំង ៣ នាក់ ដែលចូលទៅកាន់សួនច្បារជាមួយគ្នា។ អារម្មណ៍ ប្រៀបដូចជាដើមចំប៉ាដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយ។ សមាធិ ដែលមិនអាចតម្កល់ស៊ប់ក្នុងអារម្មណ៍ដោយភាពជាចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ ដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនបាន ប្រៀបដូចជាបុរសដែលលើកដៃឡើងហើយ ក៏នៅតែមិនអាចបេះផ្កាបាន។ វាយាមៈ ប្រៀបដូចជាសំឡាញ់ដែលឱនខ្នងឲ្យឈរ។ សតិ ប្រៀបដូចជាសំឡាញ់ដែលបង្អោនស្មាឲ្យផ្អែក។ ក្នុងចំណោមសំឡាញ់ទាំងនោះ ជនម្នាក់ឈរលើខ្នងរបស់ម្នាក់ ផ្អែកលើស្មារបស់ម្នាក់ទៀត ហើយអាចបេះផ្កាបានតាមចិត្តប្រាថ្នាយ៉ាងណា មិញ កាលបើវីរិយៈបំពេញកិច្ចផ្គរផ្គង់ និងសតិបំពេញកិច្ចមិនឲ្យភ្លេចភ្លាំង សមាធិដែលបានទទួលការឧបត្ថម្ភគាំទ្រ ក៏អាចតម្កល់ស៊ប់ក្នុងអារម្មណ៍ដោយភាពជាចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយបាន យ៉ាងនោះឯង។ ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ មានតែសមាធិប៉ុណ្ណោះ ដែលត្រូវសង្គ្រោះដោយសមាធិក្ខន្ធ ដោយចំណែកនៃជាតិរបស់ខ្លួន ចំណែកឯវាយាមៈនិងសតិ ត្រូវសង្គ្រោះដោយអំណាចនៃកិច្ចការ (កិរិយា)។

သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္မာသင်္ကပ္ပေသုပိ ပညာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ အာရမ္မဏံ နိစ္ဆေတုံ န သက္ကောတိ, ဝိတက္ကေ ပန အာကောဋေတွာ အာကောဋေတွာ ဒေန္တေ သက္ကောတိ. ကထံ? ယထာ ဟိ ဟေရညိကော ကဟာပဏံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ သဗ္ဗဘာဂေသု ဩလောကေတုကာမော သမာနောပိ န စက္ခုဒလေနေဝ ပရိဝတ္တေတုံ သက္ကောတိ, အင်္ဂုလိပဗ္ဗေဟိ ပန ပရိဝတ္တေတွာ ဣတော စိတော စ ဩလောကေတုံ သက္ကောတိ. ဧဝမေဝ န ပညာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အနိစ္စာဒိဝသေန အာရမ္မဏံ နိစ္ဆေတုံ သက္ကောတိ, အဘိနိရောပနလက္ခဏေန ပန အာဟနနပရိယာဟနနရသေန ဝိတက္ကေန အာကောဋေန္တေန ဝိယ ပရိဝတ္တေန္တေန ဝိယ စ အာဒါယာ ဒိန္နမေဝ ဝိနိစ္ဆေတုံ သက္ကောတိ. တသ္မာ [Pg.262] ဣဓာပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယေဝ သဇာတိတော ပညာက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတာ. သမ္မာသင်္ကပ္ပော ပန ကိရိယတော သင်္ဂဟိတော ဟောတိ. ဣတိ ဣမေဟိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ မဂ္ဂေါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တီဟိ စ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ခန္ဓေဟိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သင်္ဂဟိတော’’တိ.

សូម្បីក្នុងសម្មាទិដ្ឋិ និងសម្មាសង្កប្បៈ បញ្ញាដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន ក៏មិនអាចសម្រេចនូវអារម្មណ៍ថា «មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា» បានឡើយ លុះត្រាតែមានវិតក្កៈជួយគោះហើយគោះទៀត (ជួយត្រិះរិះដដែលៗ) ទើបអាចសម្រេចបាន។ តើដូចម្តេច? ដូចជាជាងមាស កាលដាក់កាក់កហាបណៈលើបាតដៃ ទោះបីជាចង់ពិនិត្យមើលគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ក៏មិនអាចផ្អៀងបង្វិលមើលដោយគ្រាន់តែប្រើកែវភ្នែកបានឡើយ លុះត្រាតែប្រើម្រាមដៃបង្វិលចុះបង្វិលឡើង ទើបអាចពិនិត្យមើលខាងនេះខាងនោះបាន។ យ៉ាងណាមិញ បញ្ញាដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន ក៏មិនអាចសម្រេចនូវអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនទៀងជាដើមបានឡើយ លុះត្រាតែមានវិតក្កៈ ដែលមានលក្ខណៈបង្អោនទៅរកអារម្មណ៍ មានកិច្ចប៉ះទង្គិចនិងញាំញី ជួយគោះដូចជាការបង្វិលចុះបង្វិលឡើង ហើយនាំយកអារម្មណ៍នោះមកប្រគល់ឲ្យ ទើបបញ្ញាអាចសម្រេចបាន យ៉ាងនោះឯង។ ហេតុនោះ សូម្បីក្នុងទីនេះ មានតែសម្មាទិដ្ឋិប៉ុណ្ណោះ ដែលត្រូវសង្គ្រោះដោយបញ្ញាខន្ធ ដោយចំណែកនៃជាតិរបស់ខ្លួន។ ចំណែកឯសម្មាសង្កប្បៈ ត្រូវសង្គ្រោះដោយអំណាចនៃកិច្ចការ (កិរិយា)។ មគ្គរមែងដល់នូវការសង្គ្រោះដោយខន្ធទាំង ៣ យ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខៈ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ត្រូវសង្គ្រោះដោយខន្ធទាំង ៣ យ៉ាងពិតមែន»។

ဣဒါနိ ဧကစိတ္တက္ခဏိကံ မဂ္ဂသမာဓိံ သနိမိတ္တံ သပရိက္ခာရံ ပုစ္ဆန္တော, ကတမော ပနာယျေတိအာဒိမာဟ. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ မဂ္ဂက္ခဏေ စတုကိစ္စသာဓနဝသေန ဥပ္ပန္နာ သတိ, သာ သမာဓိဿ ပစ္စယတ္ထေန နိမိတ္တံ. စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ စတုကိစ္စသာဓနဝသေနေဝ ဥပ္ပန္နံ ဝီရိယံ, တံ ပရိဝါရဋ္ဌေန ပရိက္ခာရော ဟောတိ. တေသံယေဝ ဓမ္မာနန္တိ တေသံ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ. အာသေဝနာတိအာဒီသု ဧကစိတ္တက္ခဏိကာယေဝ အာသေဝနာဒယော ဝုတ္တာတိ.

ឥឡូវនេះ ឧបាសកកាលចង់សួរអំពីមគ្គសមាធិដែលមានខណៈចិត្តតែមួយ ព្រមទាំងធម៌ជាប្រធាន (សនិមិត្ត) និងធម៌ជាបរិវារ (សបរិក្ខារ) ទើបពោលពាក្យមានដើមថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះធម៌ដូចម្តេច...»។ ក្នុងការដោះស្រាយសំណួរនោះ សតិបដ្ឋាន ៤ គឺសតិដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការសម្រេចកិច្ច ៤ ក្នុងខណៈនៃមគ្គ សតិនោះឈ្មោះថា «និមិត្ត» ព្រោះមានសេចក្តីថាជាបច្ច័យនៃសមាធិ។ សម្មប្បធាន ៤ គឺវីរិយៈដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការសម្រេចកិច្ច ៤ នោះឯង វីរិយៈនោះឈ្មោះថា «បរិក្ខារ» ព្រោះមានសេចក្តីថាជាបរិវារ។ ពាក្យថា «នៃធម៌ទាំងឡាយនោះឯង» គឺនៃធម៌ទាំងឡាយដែលសម្បយុត្តដោយមគ្គនោះ។ ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា «ការសេពរឿយៗ» គឺលោកសំដៅយកការសេពរឿយៗជាដើម ដែលមានខណៈចិត្តតែមួយប៉ុណ្ណោះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပန, ‘‘ဧကစိတ္တက္ခဏိကော နာမ မဂ္ဂေါ နတ္ထိ, ‘ဧဝံ ဘာဝေယျ သတ္တ ဝဿာနီ’တိ ဟိ ဝစနတော သတ္တပိ ဝဿာနိ မဂ္ဂဘာဝနာ ဟောတိ, ကိလေသာ ပန လဟု ဆိဇ္ဇန္တာ သတ္တဟိ ဉာဏေဟိ ဆိဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝဒတိ. သော ‘‘သုတ္တံ အာဟရာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. အဒ္ဓါ အညံ အပဿန္တော, ‘‘ယာ တေသံယေဝ ဓမ္မာနံ အာသေဝနာ ဘာဝနာ ဗဟုလီကမ္မ’’န္တိ ဣဒမေဝ သုတ္တံ အာဟရိတွာ, ‘‘အညေန စိတ္တေန အာသေဝတိ, အညေန ဘာဝေတိ, အညေန ဗဟုလီကရောတီ’’တိ ဝက္ခတိ. တတော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ကိံ ပနိဒံ, သုတ္တံ နေယျတ္ထံ နီတတ္ထ’’န္တိ. တတော ဝက္ခတိ – ‘‘နီတတ္ထံ ယထာ သုတ္တံ တထေဝ အတ္ထော’’တိ. တဿ ဣဒံ ဥတ္တရံ – ဧဝံ သန္တေ ဧကံ စိတ္တံ အာသေဝမာနံ ဥပ္ပန္နံ, အပရမ္ပိ အာသေဝမာနံ, အပရမ္ပိ အာသေဝမာနန္တိ ဧဝံ ဒိဝသမ္ပိ အာသေဝနာဝ ဘဝိဿတိ, ကုတော ဘာဝနာ, ကုတော ဗဟုလီကမ္မံ? ဧကံ ဝါ ဘာဝယမာနံ ဥပ္ပန္နံ အပရမ္ပိ ဘာဝယမာနံ အပရမ္ပိ ဘာဝယမာနန္တိ ဧဝံ ဒိဝသမ္ပိ ဘာဝနာဝ ဘဝိဿတိ, ကုတော အာသေဝနာ ကုတော ဗဟုလီကမ္မံ? ဧကံ ဝါ ဗဟုလီကရောန္တံ ဥပ္ပန္နံ, အပရမ္ပိ ဗဟုလီကရောန္တံ, အပရမ္ပိ ဗဟုလီကရောန္တန္တိ ဧဝံ ဒိဝသမ္ပိ ဗဟုလီကမ္မမေဝ ဘဝိဿတိ ကုတော အာသေဝနာ, ကုတော ဘာဝနာတိ.

ចំណែកឯពួកវិតណ្ឌវាទី តែងពោលថា «មគ្គដែលមានខណៈចិត្តតែមួយ មិនមានឡើយ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា “បុគ្គលគប្បីចម្រើនយ៉ាងនេះអស់ប្រាំពីរឆ្នាំ” ដូច្នេះ ការចម្រើនមគ្គរមែងមានអស់ប្រាំពីរឆ្នាំ ចំណែកឯកិលេសទាំងឡាយ កាលបើដាច់ស្រឡះយ៉ាងឆាប់រហ័ស រមែងដាច់ស្រឡះដោយញាណទាំង ៧»។ ជននោះ គប្បីត្រូវគេសួរដេញដោលថា «ចូរនាំយកសូត្រមកបង្ហាញមើល»។ ជននោះកាលមិនឃើញសូត្រដទៃ ពិតណាស់ មុខជានឹងនាំយកតែសូត្រនេះឯងមកអាងថា «ការសេពរឿយៗ ការចម្រើន ការធ្វើឲ្យច្រើន នូវធម៌ទាំងឡាយនោះឯង» ហើយនឹងពោលថា «បុគ្គលសេពរឿយៗដោយចិត្តមួយ ចម្រើនដោយចិត្តមួយទៀត ធ្វើឲ្យច្រើនដោយចិត្តមួយទៀត»។ លំដាប់នោះ គប្បីសួរជននោះថា «ចុះសូត្រនេះ ជាសូត្រមានសេចក្តីត្រូវនាំទៅយល់ (នេយ្យត្ថសូត្រ) ឬជាសូត្រមានសេចក្តីពិតប្រាកដស្រាប់ហើយ (នីតត្ថសូត្រ)?»។ បន្ទាប់មក ជននោះនឹងពោលថា «ជាសូត្រមានសេចក្តីពិតប្រាកដស្រាប់ហើយ សេចក្តីយ៉ាងណាក្នុងសូត្រ សេចក្តីក៏មានយ៉ាងនោះឯង»។ ចម្លើយតបចំពោះជននោះគឺ៖ បើកាលជាយ៉ាងនោះ ចិត្តមួយកើតឡើងកាលសេពរឿយៗ ចិត្តមួយទៀតក៏កើតឡើងកាលសេពរឿយៗ ចិត្តមួយទៀតក៏កើតឡើងកាលសេពរឿយៗ យ៉ាងនេះ សូម្បីពេញមួយថ្ងៃ ក៏មានតែការសេពរឿយៗប៉ុណ្ណោះ តើការចម្រើនមានមកពីណា តើការធ្វើឲ្យច្រើនមានមកពីណា? ឬមួយ ចិត្តមួយកើតឡើងកាលចម្រើន ចិត្តមួយទៀតក៏កើតឡើងកាលចម្រើន ចិត្តមួយទៀតក៏កើតឡើងកាលចម្រើន យ៉ាងនេះ សូម្បីពេញមួយថ្ងៃ ក៏មានតែការចម្រើនប៉ុណ្ណោះ តើការសេពរឿយៗមានមកពីណា តើការធ្វើឲ្យច្រើនមានមកពីណា? ឬមួយ ចិត្តមួយកើតឡើងកាលធ្វើឲ្យច្រើន ចិត្តមួយទៀតក៏កើតឡើងកាលធ្វើឲ្យច្រើន ចិត្តមួយទៀតក៏កើតឡើងកាលធ្វើឲ្យច្រើន យ៉ាងនេះ សូម្បីពេញមួយថ្ងៃ ក៏មានតែការធ្វើឲ្យច្រើនប៉ុណ្ណោះ តើការសេពរឿយៗមានមកពីណា តើការចម្រើនមានមកពីណា?

အထ ဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘‘ဧကေန စိတ္တေန အာသေဝတိ, ဒွီဟိ ဘာဝေတိ, တီဟိ ဗဟုလီကရောတိ. ဒွီဟိ ဝါ အာသေဝတိ, တီဟိ ဘာဝေတိ, ဧကေန ဗဟုလီကရောတိ[Pg.263]. တီဟိ ဝါ အာသေဝတိ, ဧကေန ဘာဝေတိ, ဒွီဟိ ဗဟုလီကရောတီ’’တိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘မာ သုတ္တံ မေ လဒ္ဓန္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ အဝစ. ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တေန နာမ အာစရိယဿ သန္တိကေ ဝသိတွာ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အတ္ထရသံ ဝိဒိတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧကစိတ္တက္ခဏိကာဝ အယံ အာသေဝနာ, ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ ဘာဝနာ, ဧကစိတ္တက္ခဏိကံ ဗဟုလီကမ္မံ. ခယဂါမိလောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဗဟုလစိတ္တက္ခဏိကော နာမ နတ္ထိ, ‘ဧကစိတ္တက္ခဏိကောယေဝါ’တိ သညာပေတဗ္ဗော. သစေ သဉ္ဇာနာတိ, သဉ္ဇာနာတု, နော စေ သဉ္ဇာနာတိ, ဂစ္ဆ ပါတောဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ ပိဝါဟီ’’တိ ဥယျောဇေတဗ္ဗော.

ម៉្យាងទៀត ប្រសិនបើជននោះពោលយ៉ាងនេះថា «បុគ្គលសេពរឿយៗដោយចិត្ត ១ ចម្រើនដោយចិត្ត ២ ធ្វើឲ្យច្រើនដោយចិត្ត ៣ ឬមួយ សេពរឿយៗដោយចិត្ត ២ ចម្រើនដោយចិត្ត ៣ ធ្វើឲ្យច្រើនដោយចិត្ត ១ ឬមួយ សេពរឿយៗដោយចិត្ត ៣ ចម្រើនដោយចិត្ត ១ ធ្វើឲ្យច្រើនដោយចិត្ត ២»។ គប្បីពោលតបទៅជននោះវិញថា «កុំពោលពាក្យផ្ដេសផ្ដាសដោយអាងថា “ខ្ញុំបានសូត្រហើយ” ឡើយ។ ធម្មតាបុគ្គលកាលដោះស្រាយសំណួរ ត្រូវតែនៅអាស្រ័យនឹងសំណាក់គ្រូ រៀនសូត្រព្រះពុទ្ធវចនៈ យល់ដឹងនូវអត្ថរស ទើបគប្បីពោលបាន។ ការសេពរឿយៗនេះ មានខណៈចិត្តតែមួយប៉ុណ្ណោះ ការចម្រើនក៏មានខណៈចិត្តតែមួយ ការធ្វើឲ្យច្រើនក៏មានខណៈចិត្តតែមួយ។ លោកុត្តរមគ្គដែលជាធម៌ទៅកាន់ការអស់ទៅ (នៃកិលេស) ឈ្មោះថាមានខណៈចិត្តច្រើននោះមិនមានឡើយ គឺមានខណៈចិត្តតែមួយប៉ុណ្ណោះ» គប្បីពន្យល់ឲ្យជននោះយល់យ៉ាងនេះ។ ប្រសិនបើគេយល់ព្រម ក៏ឲ្យគេយល់ចុះ ប្រសិនបើគេមិនយល់ព្រមទេ គប្បីដេញគេចេញទៅដោយពាក្យថា «ចូរទៅចុះ ទៅកាន់វត្តតាំងពីព្រលឹម ហើយផឹកបបរទៅ!»។

၄၆၃. ကတိ ပနာယျေ သင်္ခါရာတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? ယေ သင်္ခါရေ နိရောဓေတွာ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇတိ, တေ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. တေနေဝဿ အဓိပ္ပာယံ ဉတွာ ထေရီ, ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီသု အနေကေသု သင်္ခါရေသု ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ, ကာယသင်္ခါရာဒယောဝ အာစိက္ခန္တီ, တယောမေ, အာဝုသောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကာယပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ကာယေန သင်္ခရီယတိ ကရီယတိ နိဗ္ဗတ္တီယတီတိ ကာယသင်္ခါရော. ဝါစံ သင်္ခရောတိ ကရောတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝစီသင်္ခါရော. စိတ္တပဋိဗဒ္ဓတ္တာ စိတ္တေန သင်္ခရီယတိ ကရီယတိ နိဗ္ဗတ္တီယတီတိ စိတ္တသင်္ခါရော. ကတမော ပနာယျေတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? ဣမေ သင်္ခါရာ အညမညမိဿာ အာလုဠိတာ အဝိဘူတာ ဒုဒ္ဒီပနာ. တထာ ဟိ, ကာယဒွါရေ အာဒါနဂဟဏမုဉ္စနစောပနာနိ ပါပေတွာ ဥပ္ပန္နာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ ဒွါဒသ အကုသလစေတနာတိ ဧဝံ ကုသလာကုသလာ ဝီသတိ စေတနာပိ အဿာသပဿာသာပိ ကာယသင်္ခါရာတွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ဝစီဒွါရေ ဟနုသံစောပနံ ဝစီဘေဒံ ပါပေတွာ ဥပ္ပန္နာ ဝုတ္တပ္ပကာရာဝ ဝီသတိ စေတနာပိ ဝိတက္ကဝိစာရာပိ ဝစီသင်္ခါရောတွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ကာယဝစီဒွါရေသု စောပနံ အပတ္တာ ရဟော နိသိန္နဿ စိန္တယတော ဥပ္ပန္နာ ကုသလာကုသလာ ဧကူနတိံသ စေတနာပိ သညာ စ ဝေဒနာ စာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာပိ စိတ္တသင်္ခါရောတွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ဧဝံ ဣမေ သင်္ခါရာ အညမညမိဿာ အာလုဠိတာ အဝိဘူတာ ဒုဒ္ဒီပနာ. တေ ပါကဋေ ဝိဘူတေ ကတွာ ကထာပေဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ.

៤៦៣. ក្នុងពាក្យថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះសង្ខារទាំងឡាយមានប៉ុន្មាន?» នេះ តើឧបាសកសួរអំពីអ្វី? ឧបាសកសួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរអំពីសង្ខារទាំងឡាយណា ដែលបុគ្គលរំលត់ហើយ ទើបចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ»។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះថេរីដឹងនូវបំណងរបស់ឧបាសកនោះហើយ ទោះបីជាមានសង្ខារជាច្រើន មានបុញ្ញាភិសង្ខារជាដើម ក៏ដោយ ក៏ចង់សំដែងតែសង្ខារទាំងឡាយមានកាយសង្ខារជាដើមប៉ុណ្ណោះ ទើបពោលពាក្យមានដើមថា «ម្នាលអាវុសោ សង្ខារទាំងឡាយនេះមាន ៣ យ៉ាង...»។ ក្នុងសង្ខារទាំងនោះ ធម៌ដែលទាក់ទងនឹងកាយ គឺកាយ (ករជកាយ) តាក់តែង ធ្វើ បង្កើតឡើង ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «កាយសង្ខារ»។ ធម៌ដែលតាក់តែង ធ្វើ បង្កើតនូវវាចា ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «វចីសង្ខារ»។ ធម៌ដែលទាក់ទងនឹងចិត្ត គឺចិត្តតាក់តែង ធ្វើ បង្កើតឡើង ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «ចិត្តសង្ខារ»។ ក្នុងពាក្យថា «ចុះសង្ខារនីមួយៗ តើដូចម្តេច?» នេះ តើឧបាសកសួរអំពីអ្វី? សង្ខារទាំងឡាយនេះ ច្រឡូកច្រឡំគ្នា ច្របូកច្របល់គ្នា មិនប្រាកដច្បាស់លាស់ ពិបាកនឹងសំដែងឲ្យយល់បាន។ ព្រោះថា កាលបើដល់នូវការកាន់យក ការចាប់យក ការលែង និងការញ៉ាំងកាយឲ្យកម្រើក ក្នុងកាយទ្វារ ចេតនាជាកាមាវចរកុសល ៨ និងអកុសលចេតនា ១២ រួមជាកុសលនិងអកុសលចេតនា ២០ នេះក្តី ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលក្តី តែងហៅថា «កាយសង្ខារ» ដូចគ្នា។ កាលបើដល់នូវការកម្រើកថ្គាម និងការបញ្ចេញវាចា ក្នុងវចីទ្វារ ចេតនា ២០ យ៉ាងដែលមានប្រការពោលរួចហើយក្តី វិតក្កៈនិងវិចារៈក្តី តែងហៅថា «វចីសង្ខារ» ដូចគ្នា។ កាលមិនដល់នូវការកម្រើកក្នុងកាយទ្វារនិងវចីទ្វារ របស់បុគ្គលដែលអង្គុយក្នុងទីស្ងាត់កាលគិតត្រិះរិះ ចេតនាជាកុសលនិងអកុសល ២៩ ក្តី សញ្ញានិងវេទនាទាំងពីរនេះក្តី តែងហៅថា «ចិត្តសង្ខារ» ដូចគ្នា។ សង្ខារទាំងឡាយនេះ ច្រឡូកច្រឡំគ្នា ច្របូកច្របល់គ្នា មិនប្រាកដច្បាស់លាស់ ពិបាកនឹងសំដែងឲ្យយល់បានយ៉ាងនេះ។ ឧបាសកសួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងឲ្យព្រះថេរីធ្វើសង្ខារទាំងនោះឲ្យប្រាកដច្បាស់លាស់ ហើយសំដែងប្រាប់»។

ကသ္မာ ပနာယျေတိ ဣဓ ကာယသင်္ခါရာဒိနာမဿ ပဒတ္ထံ ပုစ္ဆတိ. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါတိ ကာယနိဿိတာ, ကာယေ သတိ ဟောန္တိ, အသတိ [Pg.264] န ဟောန္တိ. စိတ္တပ္ပဋိဗဒ္ဓါတိ စိတ္တနိဿိတာ, စိတ္တေ သတိ ဟောန္တိ, အသတိ န ဟောန္တိ.

ក្នុងពាក្យថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះហេតុអ្វី...» នេះ ឧបាសកសួរអំពីអត្ថនៃបទនៃឈ្មោះមានកាយសង្ខារជាដើម។ ក្នុងការដោះស្រាយសំណួរនោះ ពាក្យថា «ទាក់ទងនឹងកាយ» គឺអាស្រ័យនឹងកាយ កាលបើកាយមាន សង្ខារទាំងនោះក៏មាន កាលបើកាយមិនមាន សង្ខារទាំងនោះក៏មិនមាន។ ពាក្យថា «ទាក់ទងនឹងចិត្ត» គឺអាស្រ័យនឹងចិត្ត កាលបើចិត្តមាន សង្ខារទាំងនោះក៏មាន កាលបើចិត្តមិនមាន សង្ខារទាំងនោះក៏មិនមាន។

၄၆၄. ဣဒါနိ ကိံ နု ခေါ ဧသာ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဝလဉ္ဇေတိ, န ဝလဉ္ဇေတိ. စိဏ္ဏဝသီ ဝါ တတ္ထ နော စိဏ္ဏဝသီတိ ဇာနနတ္ထံ ပုစ္ဆန္တော, ကထံ ပနာယျေ, သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိ ဟောတီတိအာဒိမာဟ. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ သမာပဇ္ဇိဿန္တိ ဝါ သမာပဇ္ဇာမီတိ ဝါ ပဒဒွယေန နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိကာလော ကထိတော. သမာပန္နောတိ ပဒေန အန္တောနိရောဓော. တထာ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သစိတ္တကကာလော ကထိတော, ပစ္ဆိမေန အစိတ္တကကာလော. ပုဗ္ဗေဝ တထာ စိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတီတိ နိရောဓသမာပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒကာလေယေဝ, ဧတ္တကံ ကာလံ အစိတ္တကော ဘဝိဿာမီတိ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒစိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတိ. ယံ တံ တထတ္တာယ ဥပနေတီတိ ယံ ဧဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ, တံ ပုဂ္ဂလံ တထတ္တာယ အစိတ္တကဘာဝါယ ဥပနေတိ.

៤៦៤. ឥឡូវនេះ ព្រះវិសាខឧបាសកកាលសួរដើម្បីដឹងថា «តើនាងធម្មទិន្នានេះ តែងសេពនូវសញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិ ឬមិនសេព? នាងមានវសីភាពដែលបានស៊ាំហើយក្នុងនិរោធសមាបត្តិនោះ ឬមិនមានវសីភាពដែលបានស៊ាំហើយ?» ទើបពោលពាក្យជាដើមថា «បពិត្រនាងដ៏មានអាយុ ចុះសញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិ តើមានដូចម្តេច?»។ ក្នុងការដោះស្រាយនូវសំនួរនោះ ដោយពួកបទទាំងពីរថា «samāpajjissanti vā» (នឹងចូល) ឬ «samāpajjāmīti vā» (ខ្ញុំកំពុងចូល) ព្រះនាងពោលសំដៅដល់កាលនៃនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ។ ដោយបទថា «samāpanno» (ចូលហើយ) សំដៅដល់ក្នុងកាលនៃនិរោធ។ ដូចគ្នាដែរ ដោយបទពីរខាងដើម សំដៅដល់កាលដែលមានចិត្ត ដោយបទខាងចុង សំដៅដល់កាលដែលគ្មានចិត្ត។ ពាក្យថា «pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hoti» (ចិត្តដែលបុគ្គលបានចំរើនទុកជាមុនយ៉ាងនោះឯង) គឺក្នុងកាលកំណត់កាលមុននឹងចូលនិរោធសមាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ថា «អាត្មាអញនឹងជាអ្នកមិនមានចិត្តអស់កាលប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» ចិត្តដែលកំណត់កាលនោះ ឈ្មោះថាបានចំរើនហើយ។ ពាក្យថា «yaṃ taṃ tathattāya upaneti» (ចិត្តណាដែលនាំបុគ្គលនោះទៅដើម្បីភាពជាយ៉ាងនោះ) គឺចិត្តណាដែលបានចំរើនហើយយ៉ាងនេះ ចិត្តនោះរមែងនាំបុគ្គលនោះទៅដើម្បីភាពជាយ៉ាងនោះ គឺដើម្បីភាពជាអ្នកមិនមានចិត្ត។

ပဌမံ နိရုဇ္ဈတိ ဝစီသင်္ခါရောတိ သေသသင်္ခါရေဟိ ပဌမံ ဒုတိယဇ္ဈာနေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ. တတော ကာယသင်္ခါရောတိ တတော ပရံ ကာယသင်္ခါရော စတုတ္ထဇ္ဈာနေ နိရုဇ္ဈတိ. တတော စိတ္တသင်္ခါရောတိ တတော ပရံ စိတ္တသင်္ခါရော အန္တောနိရောဓေ နိရုဇ္ဈတိ. ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ ဝါ ဝုဋ္ဌဟာမီတိ ဝါ ပဒဒွယေန အန္တောနိရောဓကာလော ကထိတော. ဝုဋ္ဌိတောတိ ပဒေန ဖလသမာပတ္တိကာလော. တထာ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ အစိတ္တကကာလော ကထိတော, ပစ္ဆိမေန သစိတ္တကကာလော. ပုဗ္ဗေဝ တထာ စိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတီတိ နိရောဓသမာပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒကာလေယေဝ ဧတ္တကံ ကာလံ အစိတ္တကော ဟုတွာ တတော ပရံ သစိတ္တကော ဘဝိဿာမီတိ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒစိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတိ. ယံ တံ တထတ္တာယ ဥပနေတီတိ ယံ ဧဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ, တံ ပုဂ္ဂလံ တထတ္တာယ သစိတ္တကဘာဝါယ ဥပနေတိ. ဣတိ ဟေဋ္ဌာ နိရောဓသမာပဇ္ဇနကာလော ဂဟိတော, ဣဓ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနကာလော.

ពាក្យថា «paṭhamaṃ nirujjhati vacīsaṅkhāro» (វចីសង្ខាររមែងរលត់មុនគេ) គឺរលត់មុនគេជាងសង្ខារដែលសេសសល់ ក្នុងទុតិយជ្ឈានហ្នឹងឯង។ ពាក្យថា «tato kāyasaṅkhāro» (បន្ទាប់ពីនោះ កាយសង្ខារក៏រលត់) គឺបន្ទាប់ពីនោះមក កាយសង្ខាររមែងរលត់ក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន។ ពាក្យថា «tato cittasaṅkhāro» (បន្ទាប់ពីនោះ ចិត្តសង្ខារក៏រលត់) គឺបន្ទាប់ពីនោះមក ចិត្តសង្ខាររមែងរលត់ក្នុងកាលនៃនិរោធ។ ដោយបទទាំងពីរថា «vuṭṭhahissanti vā» (នឹងចេញ) ឬ «vuṭṭhahāmīti vā» (ខ្ញុំកំពុងចេញ) ព្រះនាងពោលសំដៅដល់កាលក្នុងកាលនៃនិរោធ។ ដោយបទថា «vuṭṭhito» (ចេញហើយ) សំដៅដល់កាលនៃផលសមាបត្តិ។ ដូចគ្នាដែរ ដោយបទពីរខាងដើម សំដៅដល់កាលដែលគ្មានចិត្ត ដោយបទខាងចុង សំដៅដល់កាលដែលមានចិត្ត។ ពាក្យថា «pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hoti» គឺក្នុងកាលកំណត់កាលមុននឹងចូលនិរោធសមាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ថា «អាត្មាអញនឹងជាអ្នកមិនមានចិត្តអស់កាលប្រមាណប៉ុណ្ណេះ បន្ទាប់ពីនោះមក នឹងជាអ្នកមានចិត្តវិញ» ចិត្តដែលកំណត់កាលនោះ ឈ្មោះថាបានចំរើនហើយ។ ពាក្យថា «yaṃ taṃ tathattāya upaneti» គឺចិត្តណាដែលបានចំរើនហើយយ៉ាងនេះ ចិត្តនោះរមែងនាំបុគ្គលនោះទៅដើម្បីភាពជាយ៉ាងនោះ គឺដើម្បីភាពជាអ្នកមានចិត្ត។ យ៉ាងនេះ ក្នុងវារៈខាងក្រោម សំដៅដល់កាលចូលនិរោធសមាបត្តិ ក្នុងវារៈនេះ សំដៅដល់កាលចេញពីនិរោធសមាបត្តិ។

ဣဒါနိ နိရောဓကထံ ကထေတုံ ဝါရောတိ နိရောဓကထာ ကထေတဗ္ဗာ သိယာ, သာ ပနေသာ, ‘‘ဒွီဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ တယော စ သင်္ခါရာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟိ ဝသီဘာဝတာပညာ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဉာဏ’’န္တိ မာတိကံ ဌပေတွာ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကထိတာ. တသ္မာ တတ္ထ ကထိတနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ[Pg.265]. ကော ပနာယံ နိရောဓော နာမ? စတုန္နံ ခန္ဓာနံ ပဋိသင်္ခါ အပ္ပဝတ္တိ. အထ ကိမတ္ထမေတံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ. သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တေ ဥက္ကဏ္ဌိတာ သတ္တာဟံ အစိတ္တကာ ဟုတွာ သုခံ ဝိဟရိဿာမ, ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနံ နာမေတံ, ယဒိဒံ နိရောဓောတိ ဧတဒတ္ထံ သမာပဇ္ဇန္တိ.

ឥឡូវនេះ ដល់វារៈដើម្បីសម្តែងនូវនិរោធកថា ហេតុនោះ និរោធកថា គួរតែសម្តែង។ និរោធកថានោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានសម្តែងទុកដោយគ្រប់អាការៈក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ ដោយតម្កល់មាតិកាថា «បញ្ញាដែលមានវសីភាព ព្រោះប្រកបដោយកម្លាំងពីរផង ព្រោះការរម្ងាប់នូវសង្ខារទាំងបីផង ព្រោះញាណចរិយា ១៦ ផង ព្រោះសមាធិចរិយា ៩ ផង ឈ្មោះថា ញាណក្នុងនិរោធសមាបត្តិ»។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីយល់ដឹងតាមន័យដែលបានសម្តែងទុកក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គនោះឯង។ ចុះអ្វីដែលហៅថា និរោធ នេះ? គឺការមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃនាមខន្ធទាំង ៤ ដោយការពិចារណា។ ចុះព្រោះហេតុអ្វី បានជាលោកចូលនិរោធសមាបត្តិនោះ? ព្រោះលោកនឿយណាយក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃសង្ខារទាំងឡាយ ទើបគិតថា «យើងនឹងជាអ្នកមិនមានចិត្តអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ហើយរស់នៅជាសុខ និរោធណាដែលជាការរលត់នេះ ឈ្មោះថាជាទិដ្ឋធម្មនិព្វាន» លោកចូលនិរោធសមាបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍នេះឯង។

ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စိတ္တသင်္ခါရောတိ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ ဟိ ဖလသမာပတ္တိစိတ္တံ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံသမ္ပယုတ္တံ သညဉ္စ ဝေဒနဉ္စ သန္ဓာယ, ‘‘ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စိတ္တသင်္ခါရော’’တိ အာဟ. တတော ကာယသင်္ခါရောတိ တတော ပရံ ဘဝင်္ဂသမယေ ကာယသင်္ခါရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကိံ ပန ဖလသမာပတ္တိ အဿာသပဿာသေ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ? သမုဋ္ဌာပေတိ. ဣမဿ ပန စတုတ္ထဇ္ဈာနိကာ ဖလသမာပတ္တိ, သာ န သမုဋ္ဌာပေတိ. ကိံ ဝါ ဧတေန ဖလသမာပတ္တိ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဝါ ဟောတု, ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနိကာ ဝါ, သန္တာယ သမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌိတဿ ဘိက္ခုနော အဿာသပဿာသာ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဟောန္တိ. တေသံ အဗ္ဗောဟာရိကဘာဝေါ သဉ္ဇီဝတ္ထေရဝတ္ထုနာ ဝေဒိတဗ္ဗော. သဉ္ဇီဝတ္ထေရဿ ဟိ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ကိံသုကပုပ္ဖသဒိသေ ဝီတစ္စိတင်္ဂါရေ မဒ္ဒမာနဿ ဂစ္ဆတော စီဝရေ အံသုမတ္တမ္ပိ န ဈာယိ, ဥသုမာကာရမတ္တမ္ပိ နာဟောသိ, သမာပတ္တိဖလံ နာမေတန္တိ ဝဒန္တိ. ဧဝမေဝံ သန္တာယ သမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌိတဿ ဘိက္ခုနော အဿာသပဿာသာ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဟောန္တီတိ ဘဝင်္ဂသမယေနေဝေတံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ពាក្យថា «paṭhamaṃ uppajjati cittasaṅkhāro» (ចិត្តសង្ខាររមែងកើតឡើងមុនគេ) ព្រោះថា កាលដែលបុគ្គលចេញពីនិរោធ ផលសមាបត្តិចិត្តរមែងកើតឡើងមុនគេ។ ព្រះនាងពោលសំដៅដល់សញ្ញានិងវេទនាដែលសម្បយុត្តដោយផលសមាបត្តិចិត្តនោះ ទើបពោលថា «ចិត្តសង្ខាររមែងកើតឡើងមុនគេ»។ ពាក្យថា «tato kāyasaṅkhāro» គឺបន្ទាប់ពីនោះមក ក្នុងខណៈនៃភវង្គ កាយសង្ខាររមែងកើតឡើង។ ចុះផលសមាបត្តិ មិនញ៉ាំងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលឲ្យតាំងឡើងទេឬ? ញ៉ាំងឲ្យតាំងឡើងបាន។ ប៉ុន្តែ ផលសមាបត្តិរបស់ព្រះភិក្ខុនេះ ជាផលសមាបត្តិប្រកបដោយចតុត្ថជ្ឈាន ផលសមាបត្តិនោះមិនញ៉ាំងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលឲ្យតាំងឡើងឡើយ។ ឬមួយក៏ថា ផលសមាបត្តិនោះ ទោះបីជាផលសមាបត្តិប្រកបដោយបឋមជ្ឈានក្តី ទុតិយជ្ឈាន តតិយជ្ឈាន ឬចតុត្ថជ្ឈានក្តី កាលដែលភិក្ខុចេញពីសមាបត្តិដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ហើយ ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលទាំងឡាយ រមែងជាធម្មជាតិមិនប្រាកដច្បាស់ (មិនគួរហៅថាមាន)។ ភាពមិនប្រាកដច្បាស់នៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលទាំងនោះ គប្បីជ្រាបតាមរឿងរបស់ព្រះសញ្ជីវត្ថេរ។ ព្រោះថា កាលដែលព្រះសញ្ជីវត្ថេរ ចេញពីសមាបត្តិហើយ ដើរជាន់លើរងើកភ្លើងដែលគ្មានអណ្តាត មានពណ៌ដូចជាផ្កាចារ ចីវររបស់លោកសូម្បីតែសរសៃអំបោះមួយសរសៃក៏មិនឆេះ សូម្បីតែអាការៈនៃកំដៅបន្តិចបន្តួចក៏មិនមានឡើយ លោកពោលថា នេះជាអានុភាពនៃផលសមាបត្តិ។ យ៉ាងនោះឯង កាលដែលភិក្ខុចេញពីសមាបត្តិដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ហើយ ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលទាំងឡាយ រមែងជាធម្មជាតិមិនប្រាកដច្បាស់ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះនាងពោលសំដៅដល់ខណៈនៃភវង្គនោះឯង។

တတော ဝစီသင်္ခါရောတိ တတော ပရံ ကိရိယမယပဝတ္တဝဠဉ္ဇနကာလေ ဝစီသင်္ခါရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကိံ ဘဝင်္ဂံ ဝိတက္ကဝိစာရေ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ? သမုဋ္ဌာပေတိ. တံသမုဋ္ဌာနာ ပန ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝါစံ အဘိသင်္ခါတုံ န သက္ကောန္တီတိ ကိရိယမယပဝတ္တဝဠဉ္ဇနကာလေနေဝတံ ကထိတံ. သုညတော ဖဿောတိအာဒယော သဂုဏေနာပိ အာရမ္မဏေနာပိ ကထေတဗ္ဗာ. သဂုဏေန တာဝ သုညတာ နာမ ဖလသမာပတ္တိ, တာယ သဟဇာတံ ဖဿံ သန္ဓာယ သုညတော ဖဿောတိ ဝုတ္တံ. အနိမိတ္တာပဏိဟိတေသုပိဧသေဝ နယော. အာရမ္မဏေန ပန နိဗ္ဗာနံ ရာဂါဒီဟိ သုညတ္တာ သုညံ နာမ, ရာဂနိမိတ္တာဒီနံ အဘာဝါ အနိမိတ္တံ, ရာဂဒေါသမောဟပ္ပဏိဓီနံ အဘာဝါ အပ္ပဏိဟိတံ. သုညတံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နဖလသမာပတ္တိယံ ဖဿော သုညတော နာမ. အနိမိတ္တာပဏိဟိတေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា «tato vacīsaṅkhāro» គឺបន្ទាប់ពីនោះមក ក្នុងកាលដែលប្រព្រឹត្តទៅនៃកិរិយាចិត្ត (ការប្រើប្រាស់កាយវិញ្ញត្តិនិងវចីវិញ្ញត្តិ) វចីសង្ខាររមែងកើតឡើង។ ចុះភវង្គចិត្ត មិនញ៉ាំងវិតក្កនិងវិចារឲ្យតាំងឡើងទេឬ? ញ៉ាំងឲ្យតាំងឡើងបាន។ ប៉ុន្តែ វិតក្កនិងវិចារដែលមានភវង្គចិត្តនោះជាសមុដ្ឋាន មិនអាចតាក់តែងនូវវាចាបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះនាងទើបពោលសំដៅដល់កាលដែលប្រព្រឹត្តទៅនៃកិរិយាចិត្តនោះឯង។ ពាក្យទាំងឡាយជាដើមថា «suññato phasso» (ផស្សៈជាសុញ្ញតៈ) គប្បីពន្យល់ដោយគុណរបស់ខ្លួនផង ដោយអារម្មណ៍ផង។ ជាដំបូង ដោយគុណរបស់ខ្លួន ផលសមាបត្តិ ឈ្មោះថា សុញ្ញតៈ ព្រះនាងពោលសំដៅដល់ផស្សៈដែលកើតរួមគ្នាជាមួយផលសមាបត្តិនោះ ទើបពោលថា «suññato phasso»។ ក្នុងអនិមិត្តផស្សៈ និងអប្បណិហិតផស្សៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកឯដោយអារម្មណ៍ ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា សុញ្ញៈ ព្រោះសូន្យចាករាគៈជាដើម ឈ្មោះថា អនិមិត្ត ព្រោះមិនមានរាគនិមិត្តជាដើម ឈ្មោះថា អប្បណិហិតៈ ព្រោះមិនមានសេចក្តីប្រាថ្នាគឺរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ។ ផស្សៈដែលកើតឡើងក្នុងផលសមាបត្តិ ដែលធ្វើនូវព្រះនិព្វានជាសុញ្ញតៈឲ្យជាអារម្មណ៍ ឈ្មោះថា សុញ្ញតផស្សៈ។ ក្នុងអនិមិត្តផស្សៈ និងអប្បណិហិតផស្សៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

အပရာ [Pg.266] အာဂမနိယကထာ နာမ ဟောတိ, သုညတာ, အနိမိတ္တာ, အပ္ပဏိဟိတာတိ ဟိ ဝိပဿနာပိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု သင်္ခါရေ အနိစ္စတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ အနိစ္စတော ဒိသွာ အနိစ္စတော ဝုဋ္ဌာတိ, တဿ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ အနိမိတ္တာ နာမ ဟောတိ. ယော ဒုက္ခတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဒုက္ခတော ဒိသွာ ဒုက္ခတော ဝုဋ္ဌာတိ, တဿ အပ္ပဏိဟိတာ နာမ. ယော အနတ္တတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ အနတ္တတော ဒိသွာ အနတ္တတော ဝုဋ္ဌာတိ, တဿ သုညတာ နာမ. တတ္ထ အနိမိတ္တဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တော နာမ, အနိမိတ္တမဂ္ဂဿ ဖလံ အနိမိတ္တံ နာမ. အနိမိတ္တဖလသမာပတ္တိသဟဇာတေ ဖဿေ ဖုသန္တေ အနိမိတ္တော ဖဿော ဖုသတီတိ ဝုစ္စတိ. အပ္ပဏိဟိတသုညတေသုပိ ဧသေဝ နယော. အာဂမနိယေန ကထိတေ ပန သုညတော ဝါ ဖဿော အနိမိတ္တော ဝါ ဖဿော အပ္ပဏိဟိတော ဝါ ဖဿောတိ ဝိကပ္ပော အာပဇ္ဇေယျ, တသ္မာ သဂုဏေန စေဝ အာရမ္မဏေန စ ကထေတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ တယော ဖဿာ ဖုသန္တီတိ သမေတိ.

មានកថាដែលមកតាមគម្ពីរមួយបែបទៀត ព្រោះថា សូម្បីតែវិបស្សនាក៏លោកហៅថា សុញ្ញតៈ អនិមិត្តៈ និងអប្បណិហិតៈ ដែរ។ ក្នុងវិបស្សនាទាំងនោះ ភិក្ខុណាដែលកំណត់ដឹងនូវសង្ខារទាំងឡាយដោយភាពជាអនិច្ចៈ ឃើញដោយភាពជាអនិច្ចៈ ហើយចេញចាកសង្ខារដោយភាពជាអនិច្ចៈ វុដ្ធានគាមិនីវិបស្សនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា អនិមិត្តៈ។ ភិក្ខុណាដែលកំណត់ដឹងដោយភាពជាទុក្ខ ឃើញដោយភាពជាទុក្ខ ហើយចេញចាកសង្ខារដោយភាពជាទុក្ខ វុដ្ធានគាមិនីវិបស្សនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា អប្បណិហិតៈ។ ភិក្ខុណាដែលកំណត់ដឹងដោយភាពជាអនត្តា ឃើញដោយភាពជាអនត្តា ហើយចេញចាកសង្ខារដោយភាពជាអនត្តា វុដ្ធានគាមិនីវិបស្សនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា សុញ្ញតៈ។ ក្នុងវិបស្សនាទាំងនោះ មគ្គដែលមកដោយអនិមិត្តវិបស្សនា ឈ្មោះថា អនិមិត្តមគ្គ ផលនៃអនិមិត្តមគ្គ ឈ្មោះថា អនិមិត្តផល។ កាលដែលភិក្ខុពាល់ត្រូវនូវផស្សៈដែលកើតរួមគ្នាជាមួយអនិមិត្តផលសមាបត្តិ លោកហៅថា ពាល់ត្រូវនូវអនិមិត្តផស្សៈ។ ក្នុងអប្បណិហិតផស្សៈ និងសុញ្ញតផស្សៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ កាលបើពោលតាមកថាដែលមកតាមគម្ពីរនោះ គប្បីដល់នូវការសង្ស័យថា តើជាសុញ្ញតផស្សៈ ឬជាអនិមិត្តផស្សៈ ឬជាអប្បណិហិតផស្សៈ? ព្រោះហេតុនោះ គប្បីពន្យល់ទាំងដោយគុណរបស់ខ្លួនផង ទាំងដោយអារម្មណ៍ផង។ ព្រោះថាកាលបើពន្យល់យ៉ាងនេះ ទើបស្របគ្នាជាមួយពាក្យថា «ផស្សៈទាំងបីរមែងពាល់ត្រូវ»។

ဝိဝေကနိန္နန္တိအာဒီသု နိဗ္ဗာနံ ဝိဝေကော နာမ, တသ္မိံ ဝိဝေကေ နိန္နံ ဩနတန္တိ ဝိဝေကနိန္နံ. အညတော အာဂန္တွာ ယေန ဝိဝေကော, တေန ဝင်္ကံ ဝိယ ဟုတွာ ဌိတန္တိ ဝိဝေကပေါဏံ. ယေန ဝိဝေကော, တေန ပတမာနံ ဝိယ ဌိတန္တိ ဝိဝေကပဗ္ဘာရံ.

ក្នុងបទទាំងឡាយជាដើមថា «vivekaninnaṃ» ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា វិវេកៈ ចិត្តដែលលំអោនទៅ ផ្អៀងទៅរកព្រះនិព្វានជាវិវេកៈនោះ ឈ្មោះថា «vivekaninnaṃ» (មានវិវេកៈជាទីលំអោនទៅ)។ ចិត្តដែលមកពីទីដទៃ ហើយតាំងនៅដូចជាកោងទៅរកទីណាដែលមានវិវេកៈ ឈ្មោះថា «vivekapoṇaṃ» (មានវិវេកៈជាទីផ្អៀងទៅ)។ ចិត្តដែលតាំងនៅដូចជាធ្លាក់ចុះទៅរកទីណាដែលមានវិវេកៈ ឈ្មោះថា «vivekapabbhāraṃ» (មានវិវេកៈជាទីប្រឈមទៅ)។

၄၆၅. ဣဒါနိ ယာ ဝေဒနာ နိရောဓေတွာ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, တာ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆန္တော ကတိ ပနာယျေ, ဝေဒနာတိ အာဟ. ကာယိကံ ဝါတိအာဒီသု ပဉ္စဒွါရိကံ သုခံ ကာယိကံ နာမ, မနောဒွါရိကံ စေတသိကံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ သုခန္တိ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. သာတန္တိ တဿေဝ မဓုရဘာဝဒီပကံ ဝေဝစနံ. ဝေဒယိတန္တိ ဝေဒယိတဘာဝဒီပကံ, သဗ္ဗဝေဒနာနံ သာဓာရဏဝစနံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဌိတိသုခါ ဝိပရိဏာမဒုက္ခာတိအာဒီသု သုခါယ ဝေဒနာယ အတ္ထိဘာဝေါ သုခံ, နတ္ထိဘာဝေါ ဒုက္ခံ. ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ အတ္ထိဘာဝေါ ဒုက္ခံ, နတ္ထိဘာဝေါ သုခံ. အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ ဇာနနဘာဝေါ သုခံ, အဇာနနဘာဝေါ ဒုက္ခန္တိ အတ္ထော.

៤៦៥. ឥឡូវនេះ ព្រះវិសាខឧបាសកកាលចង់សួរថា «តើវេទនាណាខ្លះដែលរលត់ទៅ ហើយចូលនិរោធសមាបត្តិ?» ទើបសួរថា «បពិត្រនាងដ៏មានអាយុ ចុះវេទនាមានប៉ុន្មានយ៉ាង?»។ ក្នុងបទទាំងឡាយជាដើមថា «kāyikaṃ vā» គប្បីជ្រាបថា សុខដែលកើតក្នុងបញ្ចទ្វារ ឈ្មោះថា កាយិកសុខ សុខដែលកើតក្នុងមនោទ្វារ ឈ្មោះថា ចេតសិកសុខ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «sukhaṃ» ជាការសម្តែងនូវសភាវៈ។ បទថា «sātaṃ» ជាវេវចនសព្ទសម្រាប់បង្ហាញនូវភាពផ្អែមល្ហែម (ភាពជាទីគាប់ចិត្ត) នៃសុខវេទនានោះឯង។ បទថា «vedayitaṃ» ជាពាក្យទូទៅសម្រាប់វេទនាទាំងអស់ ដើម្បីបង្ហាញនូវសភាវៈនៃការសោយអារម្មណ៍។ ក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងបទទាំងឡាយជាដើមថា «ṭhitisukhā vipariṇāmadukkhā» សេចក្តីថា ភាពមាននៃសុខវេទនា ឈ្មោះថា សុខ ភាពមិនមាននៃសុខវេទនា ឈ្មោះថា ទុក្ខ។ ភាពមាននៃទុក្ខវេទនា ឈ្មោះថា ទុក្ខ ភាពមិនមាននៃទុក្ខវេទនា ឈ្មោះថា សុខ។ អទុក្ខមសុខវេទនា កាលបើដឹងច្បាស់ ឈ្មោះថា សុខ កាលបើមិនដឹងច្បាស់ ឈ្មោះថា ទុក្ខ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។

ကိံ အနုသယော အနုသေတီတိ ကတမော အနုသယော အနုသေတိ. အပ္ပဟီနဋ္ဌေန သယိတော ဝိယ ဟောတီတိ အနုသယပုစ္ဆံ ပုစ္ဆတိ. န ခေါ, အာဝုသော [Pg.267] ဝိသာခ, သဗ္ဗာယ သုခါယ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော အနုသေတီတိ န သဗ္ဗာယ သုခါယ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော အနုသေတိ. န သဗ္ဗာယ သုခါယ ဝေဒနာယ သော အပ္ပဟီနော, န သဗ္ဗံ သုခံ ဝေဒနံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ကိံ ပဟာတဗ္ဗန္တိ အယံ ပဟာနပုစ္ဆာ နာမ.

ពាក្យថា «kiṃ anusayo anuseti» សួរថា តើអនុស័យណាដែលដេកត្រាំក្នុងសន្តាន? ព្រោះមិនទាន់លះបង់បាន ទើបហាក់ដូចជាដេកត្រាំនៅ ហេតុនោះ ព្រះវិសាខឧបាសកទើបសួរនូវសំនួរអំពីអនុស័យ។ ពាក្យថា «na kho, āvuso visākha, sabbāya sukhāya vedanāya rāgānusayo anuseti» សេចក្តីថា រាគានុស័យមិនមែនដេកត្រាំក្នុងសុខវេទនាទាំងអស់នោះទេ។ សេចក្តីថា រាគានុស័យនោះ មិនមែនជាធម៌ដែលមិនទាន់លះបង់ក្នុងសុខវេទនាទាំងអស់នោះទេ ហើយក៏មិនមែនកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវសុខវេទនាទាំងអស់នោះដែរ។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងបទទាំងអស់។ សំនួរថា «kiṃ pahātabbaṃ» (តើគួរលះបង់អ្វី?) នេះ ឈ្មោះថា បហានបុច្ឆា (សំនួរអំពីការលះបង់)។

ရာဂံ တေန ပဇဟတီတိ ဧတ္ထ ဧကေနေဝ ဗျာကရဏေန ဒွေ ပုစ္ဆာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဣဓ ဘိက္ခု ရာဂါနုသယံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ, ဈာနဝိက္ခမ္ဘိတံ ရာဂါနုသယံ တထာ ဝိက္ခမ္ဘိတမေဝ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃာတေတိ. သော အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဟီနောပိ တထာ ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာဝ ပဌမဇ္ဈာနေ နာနုသေတိ နာမ. တေနာဟ – ‘‘န တတ္ထ ရာဂါနုသယော အနုသေတီ’’တိ. တဒါယတနန္တိ တံ အာယတနံ, ပရမဿာသဘာဝေန ပတိဋ္ဌာနဘူတံ အရဟတ္တန္တိ အတ္ထော. ဣတိ အနုတ္တရေသူတိ ဧဝံ အနုတ္တရာ ဝိမောက္ခာတိ လဒ္ဓနာမေ အရဟတ္တေ. ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတောတိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေန္တဿ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပိဟာပစ္စယာ ဒေါမနဿန္တိ ပတ္ထနာယ ပဋ္ဌပနမူလကံ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံ ပနေတံ န ပတ္ထနာယ ပဋ္ဌပနမူလကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပတ္ထေတွာ အလဘန္တဿ ပန အလာဘမူလကံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ, ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပိဟာပစ္စယာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဒေါမနဿံ နာမ ဧကန္တေန အကုသလံ, ဣဒံ ပန သေဝိတဗ္ဗံ ဒေါမနဿံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ယောဂိနော ဟိ တေမာသိကံ ဆမာသိကံ ဝါ နဝမာသိကံ ဝါ ပဋိပဒံ ဂဏှန္တိ. တေသု ယော တံ တံ ပဋိပဒံ ဂဟေတွာ အန္တောကာလပရိစ္ဆေဒေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿာမီတိ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော န သက္ကောတိ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလေန ပါပုဏိတုံ, တဿ ဗလဝဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အာဠိန္ဒိကဝါသိမဟာဖုဿဒေဝတ္ထေရဿ ဝိယ အဿုဓာရာ ပဝတ္တန္တိ. ထေရော ကိရ ဧကူနဝီသတိဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေသိ. တဿ, ‘‘ဣမသ္မိံ ဝါရေ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿာမိ, ဣမသ္မိံ ဝါရေ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေဿာမီ’’တိ မာနသံ ဗန္ဓိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တဿေဝ ဧကူနဝီသတိဝဿာနိ အတိက္ကန္တာနိ. ပဝါရဏာဒိဝသေ အာဂတေ ထေရဿ အဿုပါတေန မုတ္တဒိဝသော နာမ နာဟောသိ. ဝီသတိမေ ပန ဝဿေ အရဟတ္တံ ပါဏုဏိ.

ពាក្យថា rāgaṃ tena pajahati (បុគ្គលលះបង់រាគៈដោយឈាននោះ) ក្នុងបទនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ដោះស្រាយនូវសំណួរពីរ ដោយការព្យាករណ៍តែមួយ។ ក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុកំចាត់ចោលនូវរាគានុស័យ ហើយចូលបឋមជ្ឈាន ធ្វើរាគានុស័យដែលត្រូវកំចាត់ចេញដោយឈាននោះ ឲ្យជាធម៌ដែលត្រូវកំចាត់ចេញយ៉ាងនោះឯង ហើយចម្រើនវិបស្សនា លះបង់ដោយអនាគាមិមគ្គ។ ភិក្ខុនោះ ទោះបីជាលះបង់រាគានុស័យបានដោយអនាគាមិមគ្គហើយក៏ដោយ ព្រោះតែការកំចាត់ចេញដោយបឋមជ្ឈានយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថាមិនដេកត្រាំក្នុងបឋមជ្ឈានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «na tattha rāgānusayo anusetī» (រាគានុស័យមិនដេកត្រាំក្នុងបឋមជ្ឈាននោះឡើយ)។ បទថា tadāyatananti សេចក្តីថា ទីតាំងនោះ គឺព្រះអរហត្ត ដែលជាទីតាំងបង្អែក ដោយសភាវៈជាទីស្ងប់រម្ងាប់យ៉ាងក្រៃលែង។ បទថា iti anuttaresūti គឺក្នុងព្រះអរហត្ត ដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះថា «អនុត្តរវិមោក្ខ»។ បទថា pihaṃ upaṭṭhāpayatoti សេចក្តីថា ដល់ភិក្ខុអ្នកបង្កើតនូវការប្រាថ្នា។ បទថា uppajjati pihāpaccayā domanassanti សេចក្តីថា ទោមនស្សដែលមានការប្រាថ្នាជាមូលហេតុ តែងកើតឡើងដោយសារការប្រាថ្នា។ ប៉ុន្តែ ទោមនស្សនោះ មិនមែនកើតឡើងដោយមានការប្រាថ្នាជាមូលហេតុផ្ទាល់នោះទេ គឺកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលប្រាថ្នាហើយមិនបាន ដោយមានការមិនបានជាមូលហេតុ ទើបត្រាស់ថា «uppajjati pihāpaccayā» (កើតឡើងព្រោះបច្ច័យគឺការប្រាថ្នា)។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ទោះបីជាទោមនស្ស ឈ្មោះថាជាអកុសលដោយចំណែកមួយក៏ដោយ ប៉ុន្តែលោកពោលថា ទោមនស្សនេះជាធម៌គួរគប់រក គួរប្រព្រឹត្តទៅ។ ព្រោះថា យោគីបុគ្គលទាំងឡាយ តែងកាន់យកនូវបដិបទា ៣ ខែ ឬ ៦ ខែ ឬ ៩ ខែ។ ក្នុងយោគីបុគ្គលទាំងនោះ ភិក្ខុណាដែលកាន់យកបដិបទានោះៗ ហើយព្យាយាមប្រឹងប្រែងដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងសម្រេចព្រះអរហត្តក្នុងរវាងកំណត់កាលនេះឯង» តែមិនអាចសម្រេចបានតាមកាលដែលកំណត់ទុក ទោមនស្សដ៏ខ្លាំងក្លាតែងកើតឡើងដល់ភិក្ខុនោះ ទឹកភ្នែកក៏ហូរហាម ដូចជាព្រះមហាសុផុស្សទេវត្ថេរ ដែលគង់នៅអាឡិន្ទកវិហារ។ ឮថា ព្រះថេរៈបានបំពេញគតបច្ចាគតវត្ត អស់រយៈពេល ១៩ ឆ្នាំ។ កាលដែលលោកកំពុងធ្វើសមណធម៌ ដោយតាំងចិត្តថា «ក្នុងវារៈនេះ អាត្មាអញនឹងកាន់យកព្រះអរហត្ត ក្នុងវារៈនេះ អាត្មាអញនឹងធ្វើវិសុទ្ធិបវារណា» ពេលវេលា ១៩ ឆ្នាំក៏កន្លងផុតទៅ។ កាលបើថ្ងៃបវារណាឈានចូលមកដល់ ថ្ងៃដែលព្រះថេរៈមិនស្រក់ទឹកភ្នែក មិនដែលធ្លាប់មានឡើយ។ លុះដល់ឆ្នាំទី ២០ ព្រះថេរៈក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត។

ပဋိဃံ [Pg.268] တေန ပဇဟတီတိ ဧတ္ထ ဒေါမနဿေနေဝ ပဋိဃံ ပဇဟတိ. န ဟိ ပဋိဃေနေဝ ပဋိဃပ္ပဟာနံ, ဒေါမနဿေန ဝါ ဒေါမနဿပ္ပဟာနံ နာမ အတ္ထိ. အယံ ပန ဘိက္ခု တေမာသိကာဒီသု အညတရံ ပဋိပဒံ ဂဟေတွာ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘ပဿ ဘိက္ခု, ကိံ တုယှံ သီလေန ဟီနဋ္ဌာနံ အတ္ထိ, ဥဒါဟု ဝီရိယေန, ဥဒါဟု ပညာယ, နနု တေ သီလံ သုပရိသုဒ္ဓံ ဝီရိယံ သုပဂ္ဂဟိတံ ပညာ သူရာ ဟုတွာ ဝဟတီ’’တိ. သော ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခိတွာ, ‘‘န ဒါနိ ပုန ဣမဿ ဒေါမနဿဿ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဒဿာမီ’’တိ ဝီရိယံ ဒဠှံ ကတွာ အန္တောတေမာသေ ဝါ အန္တောဆမာသေ ဝါ အန္တောနဝမာသေ ဝါ အနာဂါမိမဂ္ဂေန တံ သမုဂ္ဃာတေတိ. ဣမိနာ ပရိယာယေန ပဋိဃေနေဝ ပဋိဃံ, ဒေါမနဿေနေဝ ဒေါမနဿံ ပဇဟတိ နာမ.

ពាក្យថា paṭighaṃ tena pajahatīti ក្នុងបទនេះ ភិក្ខុលះបង់បដិឃៈដោយទោមនស្សនោះឯង។ ព្រោះថា ការលះបង់បដិឃៈដោយបដិឃៈនោះឯង មិនមានឡើយ ឬការលះបង់ទោមនស្សដោយទោមនស្ស ឈ្មោះថាមិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនេះ កាន់យកបដិបទាណាមួយ ក្នុងបដិបទាមាន ៣ ខែជាដើម ហើយពិចារណាយ៉ាងនេះថា «មើលចុះ ភិក្ខុ! តើសីលរបស់អ្នកមានកន្លែងខ្វះខាតឬ? ឬមួយក៏វីរិយៈ? ឬមួយក៏បញ្ញា? សីលរបស់អ្នកបរិសុទ្ធណាស់មែនទេ? វីរិយៈរបស់អ្នកក៏ផ្គងឡើងល្អហើយមែនទេ? បញ្ញារបស់អ្នកក៏ក្លៀវក្លាហើយនាំទៅមែនទេ?»។ ភិក្ខុនោះ ពិចារណាយ៉ាងនេះហើយ តាំងចិត្តថា «ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងមិនបណ្តោយឲ្យទោមនស្សនេះកើតឡើងទៀតឡើយ» ហើយធ្វើវីរិយៈឲ្យមាំមួន កាត់ផ្តាច់នូវទោមនស្សនោះដោយអនាគាមិមគ្គ ក្នុងរវាង ៣ ខែ ឬ ៦ ខែ ឬ ៩ ខែ។ ដោយបរិយាយនេះ ឈ្មោះថាលះបង់បដិឃៈដោយបដិឃៈ លះបង់ទោមនស្សដោយទោមនស្ស។

န တတ္ထ ပဋိဃာနုသယော အနုသေတီတိ တတ္ထ ဧဝရူပေ ဒေါမနဿေ ပဋိဃာနုသယော နာနုသေတိ. န တံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပဟီနောဝ တတ္ထ ပဋိဃာနုသယောတိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇံ တေန ပဇဟတီတိ ဣဓ ဘိက္ခု အဝိဇ္ဇာနုသယံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ, ဈာနဝိက္ခမ္ဘိတံ အဝိဇ္ဇာနုသယံ တထာ ဝိက္ခမ္ဘိတမေဝ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃာတေတိ. သော အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဟီနောပိ တထာ ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ နာနုသေတိ နာမ. တေနာဟ – ‘‘န တတ္ထ အဝိဇ္ဇာနုသယော အနုသေတီ’’တိ.

ពាក្យថា na tattha paṭighānusayo anusetīti សេចក្តីថា ក្នុងទោមនស្សមានសភាពយ៉ាងនេះ បដិឃានុស័យមិនដេកត្រាំឡើយ។ មិនមែនកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវទោមនស្សនោះទេ សេចក្តីថា បដិឃានុស័យក្នុងទោមនស្សនោះ គឺលោកលះបង់បានហើយ។ ពាក្យថា avijjaṃ tena pajahatīti ក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុកំចាត់ចោលនូវអវិជ្ជាណុស័យ ហើយចូលចតុត្ថជ្ឈាន ធ្វើអវិជ្ជាណុស័យដែលត្រូវកំចាត់ចេញដោយឈាននោះ ឲ្យជាធម៌ដែលត្រូវកំចាត់ចេញយ៉ាងនោះឯង ហើយចម្រើនវិបស្សនា លះបង់ដោយអរហត្តមគ្គ។ ភិក្ខុនោះ ទោះបីជាលះបង់បានដោយអរហត្តមគ្គហើយក៏ដោយ ព្រោះតែការកំចាត់ចេញដោយចតុត្ថជ្ឈានយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថាមិនដេកត្រាំក្នុងចតុត្ថជ្ឈានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «na tattha avijjānusayo anusetī» (អវិជ្ជាណុស័យមិនដេកត្រាំក្នុងចតុត្ថជ្ឈាននោះឡើយ)។

၄၆၆. ဣဒါနိ ပဋိဘာဂပုစ္ဆံ ပုစ္ဆန္တော သုခါယ ပနာယျေတိအာဒိမာဟ. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ ယသ္မာ သုခဿ ဒုက္ခံ, ဒုက္ခဿ စ သုခံ ပစ္စနီကံ, တသ္မာ ဒွီသု ဝေဒနာသု ဝိသဘာဂပဋိဘာဂေါ ကထိတော. ဥပေက္ခာ ပန အန္ဓကာရာ အဝိဘူတာ ဒုဒ္ဒီပနာ, အဝိဇ္ဇာပိ တာဒိသာဝါတိ တေနေတ္ထ သဘာဂပဋိဘာဂေါ ကထိတော. ယတ္တကေသု ပန ဌာနေသု အဝိဇ္ဇာ တမံ ကရောတိ, တတ္တကေသု ဝိဇ္ဇာ တမံ ဝိနောဒေတီတိ ဝိသဘာဂပဋိဘာဂေါ ကထိတော. အဝိဇ္ဇာယ ခေါ, အာဝုသောတိ ဧတ္ထ ဥဘောပေတေ ဓမ္မာ အနာသဝါ လောကုတ္တရာတိ သဘာဂပဋိဘာဂေါဝ ကထိတော. ဝိမုတ္တိယာ ခေါ, အာဝုသောတိ ဧတ္ထ အနာသဝဋ္ဌေန လောကုတ္တရဋ္ဌေန အဗျာကတဋ္ဌေန စ သဘာဂပဋိဘာဂေါဝ ကထိတော. အစ္စယာသီတိ ဧတ္ထ ပဉှံ အတိက္ကမိတွာ ဂတောသီတိ အတ္ထော. နာသက္ခိ ပဉှာနံ ပရိယန္တံ ဂဟေတုန္တိ ပဉှာနံ ပရိစ္ဆေဒပမာဏံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိ, အပ္ပဋိဘာဂဓမ္မဿ ပဋိဘာဂံ ပုစ္ဆိ. နိဗ္ဗာနံ နာမေတံ အပ္ပဋိဘာဂံ[Pg.269], န သက္ကာ နီလံ ဝါ ပီတကံ ဝါတိ ကေနစိ ဓမ္မေန သဒ္ဓိံ ပဋိဘာဂံ ကတွာ ဒဿေတုံ. တဉ္စ တွံ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ပုစ္ဆသီတိ အတ္ထော.

៤៦៦. ឥឡូវនេះ កាលឧបាសកសួរនូវសំណួរប្រៀបធៀប (បដិភាគបុច្ឆា) ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា sukhāya panāyye (ម្នាលលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះសុខវេទនា...)។ ក្នុងការឆ្លើយនូវសំណួរនោះ ព្រោះហេតុតែទុក្ខជាសត្រូវនឹងសុខ ហើយសុខក៏ជាសត្រូវនឹងទុក្ខ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងវេទនាទាំងពីរនេះ លោកទើបពោលថាជា «វិសភាគបដិភាគ» (ការប្រៀបធៀបធម៌ដែលមិនដូចគ្នា)។ ចំណែកឯឧបេក្ខា តែងងងឹត មិនប្រាកដច្បាស់ បង្ហាញបានដោយលំបាក សូម្បីអវិជ្ជាក៏មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនេះ លោកទើបពោលថាជា «សភាគបដិភាគ» (ការប្រៀបធៀបធម៌ដែលមានសភាពដូចគ្នា)។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុន្មានដែលអវិជ្ជាធ្វើនូវសេចក្តីងងឹត វិជ្ជាក៏កំចាត់បង់នូវសេចក្តីងងឹតក្នុងទីមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលថាជា «វិសភាគបដិភាគ»។ បទថា avijjāya kho, āvuso ក្នុងបទនេះ ធម៌ទាំងពីរនេះជាធម៌មិនមានអាសវៈ ជាលោកុត្តរៈ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលថាជា «សភាគបដិភាគ» តែម្យ៉ាង។ បទថា vimuttiyā kho, āvuso ក្នុងបទនេះ ដោយអត្ថថាជាធម៌មិនមានអាសវៈ ដោយអត្ថថាជាលោកុត្តរៈ និងដោយអត្ថថាជាអព្យាក្រឹត លោកទើបពោលថាជា «សភាគបដិភាគ» តែម្យ៉ាង។ បទថា accayāsī សេចក្តីថា អ្នកសួរហួស (កន្លងហួស) នូវសំណួរទៅហើយ។ បទថា nāsakkhi pañhānaṃ pariyantaṃ gahetuṃ សេចក្តីថា មិនអាចកាន់យកនូវការកំណត់ប្រមាណនៃសំណួរបានឡើយ គឺសួររកភាគប្រៀបធៀបនៃធម៌ដែលមិនមានភាគប្រៀបធៀប (អប្បដិភាគធម៌)។ ព្រះនិព្វាននេះ ឈ្មោះថាជាអប្បដិភាគ (មិនមានធម៌ដទៃប្រៀបធៀបបានឡើយ) មិនអាចនឹងយកទៅប្រៀបធៀបជាមួយធម៌ណាមួយថា ពណ៌ខៀវ ឬពណ៌លឿង ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញបានឡើយ។ សេចក្តីថា ហើយអ្នកក៏សួរនូវព្រះនិព្វាននោះ ដោយអធិប្បាយយ៉ាងនេះ។

ဧတ္တာဝတာ စာယံ ဥပါသကော ယထာ နာမ သတ္တမေ ဃရေ သလာကဘတ္တံ လဘိတွာ ဂတော ဘိက္ခု သတ္တ ဃရာနိ အတိက္ကမ္မ အဋ္ဌမဿ ဒွါရေ ဌိတော သဗ္ဗာနိပိ သတ္တ ဂေဟာနိ ဝိရဒ္ဓေါဝ န အညာသိ, ဧဝမေဝံ အပ္ပဋိဘာဂဓမ္မဿ ပဋိဘာဂံ ပုစ္ဆန္တော သဗ္ဗာသုပိ သတ္တသု သပ္ပဋိဘာဂပုစ္ဆာသု ဝိရဒ္ဓေါဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. နိဗ္ဗာနောဂဓန္တိ နိဗ္ဗာနဗ္ဘန္တရံ နိဗ္ဗာနံ အနုပဝိဋ္ဌံ. နိဗ္ဗာနပရာယနန္တိ နိဗ္ဗာနံ ပရံ အယနမဿ ပရာ ဂတိ, န တတော ပရံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနံ အဝသာနံ အဿာတိ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ.

ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ឧបាសកនេះ ប្រៀបដូចជាភិក្ខុដែលបានទទួលស្លាកភត្តក្នុងផ្ទះទី ៧ ហើយដើរហួសផ្ទះទាំង ៧ ទៅឈរនៅមាត់ទ្វារផ្ទះទី ៨ មិនដឹងថាខ្លួនបានខកខានផ្ទះទាំង ៧ នោះឡើយ យ៉ាងណាមិញ កាលដែលឧបាសកសួររកភាគប្រៀបធៀបនៃធម៌ដែលមិនមានភាគប្រៀបធៀប ឈ្មោះថាជាអ្នកខកខានក្នុងសំណួរដែលមានភាគប្រៀបធៀបទាំង ៧ នោះឯង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ បទថា nibbānogadhanti សេចក្តីថា ចូលទៅកាន់ផ្ទៃក្នុងនៃព្រះនិព្វាន គឺចូលទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។ បទថា nibbānaparāyananti សេចក្តីថា ព្រះនិព្វានជាទីទៅខាងមុខដ៏ក្រៃលែងរបស់ធម៌នោះ គឺមានដំណើរទៅខាងមុខដ៏ប្រសើរ មិនទៅហួសពីព្រះនិព្វាននោះឡើយ។ ព្រះនិព្វានជាទីបំផុត គឺទីបញ្ចប់នៃធម៌នោះ ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា «មានព្រះនិព្វានជាទីបំផុត»។

၄၆၇. ပဏ္ဍိတာတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာ, ဓာတုကုသလာ အာယတနကုသလာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကုသလာ ဌာနာဋ္ဌာနကုသလာတိ အတ္ထော. မဟာပညာတိ မဟန္တေ အတ္ထေ မဟန္တေ ဓမ္မေ မဟန္တာ နိရုတ္တိယော မဟန္တာနိ ပဋိဘာနာနိ ပရိဂ္ဂဏှနသမတ္ထာယ ပညာယ သမန္နာဂတာ. ယထာ တံ ဓမ္မဒိန္နာယာတိ ယထာ ဓမ္မဒိန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဗျာကတံ, အဟမ္ပိ တံ ဧဝမေဝံ ဗျာကရေယျန္တိ. ဧတ္တာဝတာ စ ပန အယံ သုတ္တန္တော ဇိနဘာသိတော နာမ ဇာတော, န သာဝကဘာသိတော. ယထာ ဟိ ရာဇယုတ္တေဟိ လိခိတံ ပဏ္ဏံ ယာဝ ရာဇမုဒ္ဒိကာယ န လဉ္ဆိတံ ဟောတိ, န တာဝ ရာဇပဏ္ဏန္တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ; လဉ္ဆိတမတ္တံ ပန ရာဇပဏ္ဏံ နာမ ဟောတိ, တထာ, ‘‘အဟမ္ပိ တံ ဧဝမေဝ ဗျာကရေယျ’’န္တိ ဣမာယ ဇိနဝစနမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆိတတ္တာ အယံ သုတ္တန္တော အာဟစ္စဝစနေန ဇိနဘာသိတော နာမ ဇာတော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

៤៦៧. បទថា paṇḍitā សេចក្តីថា ប្រកបដោយបណ្ឌិតភាព គឺអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងធាតុ ឈ្លាសវៃក្នុងអាយតនៈ ឈ្លាសវៃក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទ ឈ្លាសវៃក្នុងឋានៈនិងអដ្ឋានៈ។ បទថា mahāpaññā សេចក្តីថា ប្រកបដោយបញ្ញាដែលអាចកំណត់ដឹងនូវអត្ថដ៏ធំធេង ធម៌ដ៏ធំធេង និរុត្តិដ៏ធំធេង និងបដិភាណដ៏ធំធេង។ បទថា yathā taṃ dhammadinnāya សេចក្តីថា ធម្មទិន្នាភិក្ខុនីឆ្លើយយ៉ាងណា អាត្មាអញក៏ឆ្លើយយ៉ាងនោះដែរ។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះសូត្រនេះ ឈ្មោះថាជាព្រះពុទ្ធភាសិត មិនមែនជាសាវកភាសិតឡើយ។ ព្រោះថា សំបុត្រដែលពួកមន្ត្រីសរសេរ ដរាបណាមិនទាន់បានបោះត្រារបស់ព្រះរាជាទេ ដរាបនោះក៏មិនទាន់រាប់ថាជាព្រះរាជសារឡើយ លុះតែបោះត្រារួចហើយ ទើបឈ្មោះថាជាព្រះរាជសារ យ៉ាងណាមិញ ព្រោះតែការបោះត្រាដោយព្រះពុទ្ធដីកាថា «អាត្មាអញក៏ឆ្លើយយ៉ាងនោះដែរ» ព្រះសូត្រនេះទើបឈ្មោះថាជាព្រះពុទ្ធភាសិត ដោយព្រះតម្រាស់ផ្ទាល់។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺមានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ

စူဠဝေဒလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយចូឡវេទល្លសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၅. စူဠဓမ္မသမာဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការអធិប្បាយចូឡធម្មសមាទានសូត្រ

၄၆၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠဓမ္မသမာဒါနသုတ္တံ. တတ္ထ ဓမ္မသမာဒါနာနီတိ ဓမ္မောတိ ဂဟိတဂဟဏာနိ. ပစ္စုပ္ပန္နသုခန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နေ သုခံ, အာယူဟနက္ခဏေ သုခံ [Pg.270] သုကရံ သုခေန သက္ကာ ပူရေတုံ. အာယတိံ ဒုက္ခဝိပါကန္တိ အနာဂတေ ဝိပါကကာလေ ဒုက္ခဝိပါကံ. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

៤៦៨. ព្រះសូត្រមានដើមថា evaṃ me sutaṃ គឺចូឡធម្មសមាទានសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា dhammasamādānāni ពាក្យថា dhamma គឺការកាន់យកនូវធម៌ដែលខ្លួនបានកាន់យកហើយ។ បទថា paccuppannasukhaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន គឺសេចក្តីសុខក្នុងខណៈដែលព្យាយាមប្រឹងប្រែង ធ្វើបានដោយងាយ អាចបំពេញបានដោយងាយ។ បទថា āyatiṃ dukkhavipākaṃ សេចក្តីថា មានផលជាទុក្ខក្នុងអនាគត គឺក្នុងកាលដែលហុចផលក្នុងភពខាងមុខ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួង ដោយវិធីនេះឯង។

၄၆၉. နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသောတိ ဝတ္ထုကာမေသုပိ ကိလေသကာမေသုပိ ဒေါသော နတ္ထိ. ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇန္တီတိ တေ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေန ပါတဗျတံ ပိဝိတဗ္ဗတံ, ယထာရုစိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. မောဠိဗဒ္ဓါဟီတိ မောဠိံ ကတွာ ဗဒ္ဓကေသာဟိ. ပရိဗ္ဗာဇိကာဟီတိ တာပသပရိဗ္ဗာဇိကာဟိ. ဧဝမာဟံသူတိ ဧဝံ ဝဒန္တိ. ပရိညံ ပညပေန္တီတိ ပဟာနံ သမတိက္ကမံ ပညပေန္တိ. မာလုဝါသိပါဋိကာတိ ဒီဃသဏ္ဌာနံ မာလုဝါပက္ကံ. ဖလေယျာတိ အာတပေန သုဿိတွာ ဘိဇ္ဇေယျ. သာလမူလေတိ သာလရုက္ခဿ သမီပေ. သန္တာသံ အာပဇ္ဇေယျာတိ ကသ္မာ အာပဇ္ဇတိ? ဘဝနဝိနာသဘယာ. ရုက္ခမူလေ ပတိတမာလုဝါဗီဇတော ဟိ လတာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ရုက္ခံ အဘိရုဟတိ. သာ မဟာပတ္တာ စေဝ ဟောတိ ဗဟုပတ္တာ စ, ကောဝိဠာရပတ္တသဒိသေဟိ ပတ္တေဟိ သမန္နာဂတာ. အထ တံ ရုက္ခံ မူလတော ပဋ္ဌာယ ဝိနန္ဓမာနာ သဗ္ဗဝိဋပါနိ သဉ္ဆာဒေတွာ မဟန္တံ ဘာရံ ဇနေတွာ တိဋ္ဌတိ. သာ ဝါတေ ဝါ ဝါယန္တေ ဒေဝေ ဝါ ဝဿန္တေ ဩဃနံ ဇနေတွာ တဿ ရုက္ခဿ သဗ္ဗသာခါပသာခံ ဘဉ္ဇတိ, ဘူမိယံ နိပါတေတိ. တတော တသ္မိံ ရုက္ခေ ပတိဋ္ဌိတဝိမာနံ ဘိဇ္ဇတိ နဿတိ. ဣတိ သာ ဘဝနဝိနာသဘယာ သန္တာသံ အာပဇ္ဇတိ.

៤៦៩. បទថា natthi kāmesu doso សេចក្តីថា ទោសក្នុងវត្ថុកាមទាំងឡាយក្តី ក្នុងកិលេសកាមទាំងឡាយក្តី មិនមានឡើយ។ បទថា pātabyataṃ āpajjanti សេចក្តីថា ជនទាំងនោះ តែងដល់នូវភាពជាអ្នកផឹក ភាពជាអ្នកប្រើប្រាស់តាមចំណង់ចិត្ត ក្នុងវត្ថុកាមទាំងឡាយ ដោយកិលេសកាម។ បទថា moḷibaddhāhi សេចក្តីថា ដោយនាងទាំងឡាយដែលមានសក់ចងជាជើងក្អែក។ បទថា paribbājikāhi សេចក្តីថា ដោយនាងបរិព្វាជិកាជាតាបសី។ បទថា evamāhaṃsu សេចក្តីថា តែងពោលយ៉ាងនេះ。 បទថា pariññaṃ paññapenti សេចក្តីថា តែងបញ្ញត្តនូវការលះបង់ នូវការកន្លងផុត។ បទថា māluvāsipāṭikā សេចក្តីថា ផ្លែសំបួរទុំដែលមានសណ្ឋានវែង។ បទថា phaleyya សេចក្តីថា ស្ងួតដោយកំដៅថ្ងៃហើយក៏ប្រេះចេញ។ បទថា sālamūle សេចក្តីថា ក្នុងទីជិតដើមរាំងភ្នំ។ បទថា santāsaṃ āpajjeyya សួរថា ហេតុអ្វីបានជាដល់នូវសេចក្តីតក់ស្លុត? ឆ្លើយថា ព្រោះខ្លាចការវិនាសនៃវិមាន។ ព្រោះថា វល្លិ៍តែងកើតឡើងពីគ្រាប់សំបួរដែលធ្លាក់ចុះនៅទៀបគល់ឈើ ហើយវារឡើងលើដើមឈើនោះ។ វល្លិ៍នោះ មានស្លឹកធំផង មានស្លឹកច្រើនផង ប្រកបដោយស្លឹកមានសណ្ឋានដូចជាស្លឹកកន្ធំថេត។ គ្រានោះ វល្លិ៍នោះរុំព័ទ្ធដើមឈើនោះតាំងពីគល់ទៅ គ្របដណ្តប់លើមែកធាងទាំងពួង បង្កើតជាទម្ងន់ដ៏ធ្ងន់ហើយស្ថិតនៅ។ កាលបើខ្យល់បក់មកក្តី ឬភ្លៀងធ្លាក់ចុះមកក្តី វល្លិ៍នោះបង្កើតជាដុំដ៏ណែន ក៏បំបាក់នូវមែកតូចមែកធំទាំងពួងនៃដើមឈើនោះ ឲ្យធ្លាក់ចុះមកលើដី។ ពីនោះមក វិមានដែលតាំងនៅលើដើមឈើនោះ ក៏បែកបាក់វិនាសទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ទេវតានោះទើបដល់នូវសេចក្តីតក់ស្លុត ព្រោះខ្លាចការវិនាសនៃវិមាន។

အာရာမဒေဝတာတိ တတ္ထ တတ္ထ ပုပ္ဖာရာမဖလာရာမေသု အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. ဝနဒေဝတာတိ အန္ဓဝနသုဘဂဝနာဒီသု ဝနေသု အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. ရုက္ခဒေဝတာတိ အဘိလက္ခိတေသု နဠေရုပုစိမန္ဒာဒီသု ရုက္ခေသု အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. ဩသဓိတိဏဝနပ္ပတီသူတိ ဟရီတကီအာမလကီအာဒီသု ဩသဓီသု တာလနာဠိကေရာဒီသု တိဏေသု ဝနဇေဋ္ဌကေသု စ ဝနပ္ပတိရုက္ခေသု အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. ဝနကမ္မိကာတိ ဝနေ ကသနလာယနဒါရုအာဟရဏဂေါရက္ခာဒီသု ကေနစိဒေဝ ကမ္မေန ဝါ ဝိစရကမနုဿာ. ဥဒ္ဓရေယျုန္တိ ခါဒေယျုံ. ဝိလမ္ဗိနီတိ ဝါတေန ပဟတပဟတဋ္ဌာနေသု ကေဠိံ ကရောန္တီ ဝိယ ဝိလမ္ဗန္တီ. သုခေါ ဣမိဿာတိ ဧဝရူပါယ မာလုဝါလတာယ သမ္ဖဿောပိ သုခေါ, ဒဿနမ္ပိ သုခံ. အယံ မေ ဒါရကာနံ အာပါနမဏ္ဍလံ ဘဝိဿတိ, ကီဠာဘူမိ ဘဝိဿတိ, ဒုတိယံ [Pg.271] မေ ဝိမာနံ ပဋိလဒ္ဓန္တိ လတာယ ဒဿနေပိ သမ္ဖဿေပိ သောမနဿဇာတာ ဧဝမာဟ.

បទថា ārāmadevatā សេចក្តីថា ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅក្នុងសួនផ្កានិងសួនផ្លែឈើនោះៗ។ បទថា vanadevatā សេចក្តីថា ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃទាំងឡាយ មានព្រៃអន្ធវ័ន និងព្រៃសុភគវ័នជាដើម។ បទថា rukkhadevatā សេចក្តីថា ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅលើដើមឈើដែលគេសម្គាល់ទុក មានដើមស្តៅជាដើម។ បទថា osadhitiṇavanappatīsu សេចក្តីថា ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅក្នុងឱសថទាំងឡាយ មានដើមសមរនិងដើមកន្ទួតព្រៃជាដើម ក្នុងស្មៅទាំងឡាយ មានដើមត្នោតនិងដើមដូងជាដើម និងក្នុងដើមឈើធំៗក្នុងព្រៃ។ បទថា vanakammikā សេចក្តីថា មនុស្សទាំងឡាយដែលដើររកស៊ីក្នុងព្រៃ ដោយការងារណាមួយ មានការភ្ជួររាស់ ការកាប់អុស ការឃ្វាលគោជាដើម។ បទថា uddhareyyuṃ សេចក្តីថា គប្បីស៊ី។ បទថា vilambinī សេចក្តីថា យោលចុះយោលឡើង ដូចជាលេងកម្សាន្តក្នុងទីដែលត្រូវខ្យល់បក់ប៉ះហើយៗ។ បទថា sukho imissā សេចក្តីថា សូម្បីការប៉ះពាល់នូវវល្លិ៍សំបួរមានសភាពយ៉ាងនេះ ក៏នាំមកនូវសេចក្តីសុខ ការមើលឃើញក៏នាំមកនូវសេចក្តីសុខ។ ទេវតានោះមានសេចក្តីត្រេកអរ ទាំងក្នុងការមើលឃើញ ទាំងក្នុងការប៉ះពាល់នូវវល្លិ៍នោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះថា «វល្លិ៍នេះនឹងក្លាយជាមណ្ឌលផឹកស៊ីរបស់កូនៗអាត្មាអញ នឹងក្លាយជាទីលេងកម្សាន្ត អាត្មាអញបានវិមានទីពីរហើយ»។

ဝိဋဘိံ ကရေယျာတိ သာခါနံ ဥပရိ ဆတ္တာကာရေန တိဋ္ဌေယျ. ဩဃနံ ဇနေယျာတိ ဟေဋ္ဌာ ဃနံ ဇနေယျ. ဥပရိ အာရုယှ သကလံ ရုက္ခံ ပလိဝေဌေတွာ ပုန ဟေဋ္ဌာ ဘဿမာနာ ဘူမိံ ဂဏှေယျာတိ အတ္ထော. ပဒါလေယျာတိ ဧဝံ ဩဃနံ ကတွာ ပုန တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မူလာ ဩတိဏ္ဏသာခါဟိ အဘိရုဟမာနာ သဗ္ဗသာခါ ပလိဝေဌေန္တီ မတ္ထကံ ပတွာ တေနေဝ နိယာမေန ပုန ဩရောဟိတွာ စ အဘိရုဟိတွာ စ သကလရုက္ခံ သံသိဗ္ဗိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရန္တီ သဗ္ဗသာခါ ဟေဋ္ဌာ ကတွာ သယံ ဥပရိ ဌတွာ ဝါတေ ဝါ ဝါယန္တေ ဒေဝေ ဝါ ဝဿန္တေ ပဒါလေယျ. ဘိန္ဒေယျာတိ အတ္ထော. ခါဏုမတ္တမေဝ တိဋ္ဌေယျ, တတ္ထ ယံ သာခဋ္ဌကဝိမာနံ ဟောတိ, တံ သာခါသု ဘိဇ္ဇမာနာသု တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇိတွာ သဗ္ဗသာခါသု ဘိန္နာသု သဗ္ဗံ ဘိဇ္ဇတိ. ရုက္ခဋ္ဌကဝိမာနံ ပန ယာဝ ရုက္ခဿ မူလမတ္တမ္ပိ တိဋ္ဌတိ, တာဝ န နဿတိ. ဣဒံ ပန ဝိမာနံ သာခဋ္ဌကံ, တသ္မာ သဗ္ဗသာခါသု သံဘိဇ္ဇမာနာသု ဘိဇ္ဇိတ္ထ. ဒေဝတာ ပုတ္တကေ ဂဟေတွာ ခါဏုကေ ဌိတာ ပရိဒေဝိတုံ အာရဒ္ဓါ.

«Viṭabhiṃ kareyyā» គឺ គប្បីស្ថិតនៅខាងលើនៃមែកឈើទាំងឡាយ ដោយអាការៈដូចជាឆត្រ។ «Oghanaṃ janeyyā» គឺ គប្បីធ្វើឲ្យកកកុញ (ញឹកស្អិត) នៅខាងក្រោម។ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ឡើងទៅខាងលើ រុំព័ទ្ធដើមឈើទាំងមូល ហើយធ្លាក់ចុះមកខាងក្រោមវិញ កាន់យកនូវផែនដី។ «Padāleyyā» គឺ កាលបើធ្វើឲ្យកកកុញយ៉ាងនេះហើយ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក រហូតដល់ឫស ឡើងទៅដោយមែកទាំងឡាយដែលធ្លាក់ចុះមក រុំព័ទ្ធមែកទាំងអស់ លុះដល់ចុងបំផុត ហើយចុះមកវិញ និងឡើងទៅវិញដោយលំដាប់នោះឯង រួចចាក់ស្រែះដើមឈើទាំងមូល គ្របដណ្តប់ពីលើ ធ្វើមែកទាំងអស់ឲ្យនៅខាងក្រោម ឯខ្លួនឯង (វល្លិមាលោ) ស្ថិតនៅខាងលើ កាលបើខ្យល់បក់មកក្តី កាលបើភ្លៀងបង្អុរចុះមកក្តី គប្បីបំផ្លិចបំផ្លាញ។ ពាក្យថា «Bhindeyya» (គប្បីទម្លាយ) គឺជាអត្ថន័យនៃពាក្យនោះ។ គប្បីសល់នៅត្រឹមតែគល់ឈើប៉ុណ្ណោះ ក្នុងដើមឈើនោះ វិមានណាដែលតាំងនៅលើមែកឈើ កាលបើមែកឈើទាំងឡាយបាក់បែកទៅ វិមាននោះក៏បាក់បែកក្នុងទីនោះៗដែរ កាលបើមែកទាំងអស់បាក់អស់ហើយ វិមានទាំងអស់ក៏បាក់បែកទៅ។ ចំណែកឯវិមានដែលតាំងនៅលើដើមឈើ ដរាបណាត្រឹមតែឫសនៃដើមឈើនៅមាន សេចក្តីវិនាសក៏មិនទាន់មានដរាបនោះ។ ប៉ុន្តែវិមាននេះ តាំងនៅលើមែកឈើ ហេតុនោះ កាលបើមែកឈើទាំងអស់បាក់បែកទៅ វិមានទាំងអស់ក៏បាក់បែកដែរ។ ទេវតាទាំងឡាយនាំគ្នាយកកូនតូចៗមកឈរនៅលើគល់ឈើ ហើយចាប់ផ្តើមយំសោក។

၄၇၁. တိဗ္ဗရာဂဇာတိကောတိ ဗဟလရာဂသဘာဝေါ. ရာဂဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတီတိ တိဗ္ဗရာဂဇာတိကတ္တာ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ နိမိတ္တံ ဂဏှာတိ. အထဿ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ဒဏ္ဍကမ္မံ အာဏာပေန္တိ. သော အဘိက္ခဏံ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောန္တော ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ, နတွေဝ ဝီတိက္ကမံ ကရောတိ. တိဗ္ဗဒေါသဇာတိကောတိ အပ္ပမတ္တိကေနေဝ ကုပ္ပတိ, ဒဟရသာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဟတ္ထပရာမာသာဒီနိ ကရောန္တောဝ ကထေတိ. သောပိ ဒဏ္ဍကမ္မပစ္စယာ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. မောဟဇာတိကော ပန ဣဓ ကတံ ဝါ ကတတော အကတံ ဝါ အကတတော န သလ္လက္ခေတိ, တာနိ တာနိ ကိစ္စာနိ ဝိရာဓေတိ. သောပိ ဒဏ္ဍကမ္မပစ္စယာ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ.

៤៧១. «Tibbarāgajātiko» គឺ មានសភាវៈរាគៈដ៏ក្រាស់ក្រែល។ ពាក្យថា «Rāgajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti» សេចក្តីថា ព្រោះតែខ្លួនជាអ្នកមានសភាវៈរាគៈដ៏ខ្លាំងក្លា ទើបកាន់យកនូវនិមិត្តក្នុងអារម្មណ៍ដែលបានឃើញហើយៗ។ គ្រានោះ ព្រះអាចារ្យ និងព្រះឧបជ្ឈាយ៍ទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុនោះ ក៏បង្គាប់ឲ្យធ្វើទណ្ឌកម្ម។ ភិក្ខុនោះ កាលធ្វើនូវទណ្ឌកម្មជារឿយៗ ក៏ទទួលរងនូវទុក្ខ និងទោមនស្ស ប៉ុន្តែមិនធ្វើនូវការល្មើសឡើយ។ «Tibbadosajātiko» គឺ គ្រាន់តែរឿងបន្តិចបន្តួចក៏ខឹងក្រោធ និយាយទៅរកសាមណេរក្មេងៗ ទាំងមានការប៉ះពាល់ដោយដៃជាដើម។ ភិក្ខុនោះ សូម្បីតែព្រោះហេតុនៃទណ្ឌកម្ម ក៏ទទួលរងនូវទុក្ខ និងទោមនស្សដែរ។ ចំណែកឯបុគ្គលមានសភាវៈមោហៈក្រាស់ ក្នុងលោកនេះ មិនកំណត់ដឹងនូវកិច្ចការដែលធ្វើហើយថាជាការធ្វើហើយ ឬកិច្ចការដែលមិនទាន់ធ្វើថាជាការមិនទាន់ធ្វើឡើយ តែងតែធ្វើឲ្យខូចខាតនូវកិច្ចការនោះៗ។ ភិក្ខុនោះ សូម្បីតែព្រោះហេតុនៃទណ្ឌកម្ម ក៏ទទួលរងនូវទុក្ខ និងទោមនស្សដែរ។

၄၇၂. န တိဗ္ဗရာဂဇာတိကောတိအာဒီနိ ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ကောစိ တိဗ္ဗရာဂါဒိဇာတိကော ဟောတိ, ကောစိ န တိဗ္ဗရာဂါဒိဇာတိကော? ကမ္မနိယာမေန. ယဿ ဟိ ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ လောဘော ဗလဝါ ဟောတိ, အလောဘော မန္ဒော, အဒေါသာမောဟာ ဗလဝန္တော, ဒေါသမောဟာ [Pg.272] မန္ဒာ, တဿ မန္ဒော အလောဘော လောဘံ ပရိယာဒါတုံ န သက္ကောတိ, အဒေါသာမောဟာ ပန ဗလဝန္တော ဒေါသမောဟေ ပရိယာဒါတုံ သက္ကောန္တိ. တသ္မာ သော တေန ကမ္မေန ဒိန္နပဋိသန္ဓိဝသေန နိဗ္ဗတ္တော လုဒ္ဓေါ ဟောတိ, သုခသီလော အက္ကောဓနော ပညဝါ ဝဇိရူပမဉာဏော.

៤៧២. ពាក្យទាំងឡាយមានជាអាទិថា «Na tibbarāgajātiko» គប្បីជ្រាបដោយណៃយដ៏ផ្ទុយគ្នាដែលបានពោលហើយ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះជាអ្នកមានសភាវៈរាគៈខ្លាំងក្លាជាដើម បុគ្គលខ្លះមិនមែនជាអ្នកមានសភាវៈរាគៈខ្លាំងក្លាជាដើម? ព្រោះតែការកំណត់នៃកម្ម។ ពិពិតមែន ក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើលោភៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯអលោភៈមានកម្លាំងខ្សោយ អទោសៈនិងអមោហៈមានកម្លាំងខ្លាំង ឯទោសៈនិងមោហៈមានកម្លាំងខ្សោយ អលោភៈដ៏ទន់ខ្សោយរបស់បុគ្គលនោះ មិនអាចគ្របសង្កត់លោភៈបានឡើយ ចំណែកឯអទោសៈនិងអមោហៈដែលមានកម្លាំងខ្លាំង អាចគ្របសង្កត់ទោសៈនិងមោហៈបាន។ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះ កាលដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃបដិសន្ធិដែលកម្មនោះឲ្យហើយ តែងជាអ្នកមានលោភៈច្រើន ជាអ្នកមានសីលជាសុខ (មានសណ្តាប់ធ្នាប់ល្អ) មិនខឹងក្រោធ មានប្រាជ្ញា និងមានញាណប្រៀបដូចជាវជ្រ។

ယဿ ပန ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ လောဘဒေါသာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, အလောဘာဒေါသာ မန္ဒာ, အမောဟော ဗလဝါ, မောဟော မန္ဒော, သော ပုရိမနယေနေဝ လုဒ္ဓေါ စေဝ ဟောတိ ဒုဋ္ဌော စ, ပညဝါ ပန ဟောတိ ဝဇိရူပမဉာဏော ဒတ္တာဘယတ္ထေရော ဝိယ.

ចំណែកឯក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើលោភៈនិងទោសៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯអលោភៈនិងអទោសៈមានកម្លាំងខ្សោយ អមោហៈមានកម្លាំងខ្លាំង ឯមោហៈមានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ ដោយណៃយមុននោះឯង តែងជាអ្នកមានលោភៈច្រើនផង ជាអ្នកប្រទូស្ត (ខឹងងាយ) ផង ប៉ុន្តែជាអ្នកមានប្រាជ្ញា និងមានញាណប្រៀបដូចជាវជ្រ ដូចជាព្រះទត្តាភយត្ថេរ។

ယဿ ပန ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ လောဘာဒေါသမောဟာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, ဣတရေ မန္ဒာ, သော ပုရိမနယေနေဝ လုဒ္ဓေါ စေဝ ဟောတိ ဒန္ဓော စ, သုခသီလကော ပန ဟောတိ အက္ကောဓနော.

ចំណែកឯក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើលោភៈ អទោសៈ និងមោហៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯធម៌ក្រៅពីនេះ (អលោភៈ និងអមោហៈ) មានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ ដោយណៃយមុននោះឯង តែងជាអ្នកមានលោភៈច្រើនផង ជាអ្នកយឺតយ៉ាវ (ល្ងង់ខ្លៅ) ផង ប៉ុន្តែជាអ្នកមានសីលជាសុខ (មានសណ្តាប់ធ្នាប់ល្អ) មិនខឹងក្រោធឡើយ (ដូចជាព្រះពាកុលត្ថេរ)។

တထာ ယဿ ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ တယောပိ လောဘဒေါသမောဟာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, အလောဘာဒယော မန္ဒာ, သော ပုရိမနယေနေဝ လုဒ္ဓေါ စေဝ ဟောတိ ဒုဋ္ဌော စ မူဠှော စ.

ដូចគ្នាដែរ ក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើធម៌ទាំងបីគឺ លោភៈ ទោសៈ និងមោហៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯធម៌មានអលោភៈជាដើមមានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ ដោយណៃយមុននោះឯង តែងជាអ្នកមានលោភៈច្រើនផង ជាអ្នកប្រទូស្តផង ជាអ្នកវង្វេង (ល្ងង់ខ្លៅ) ផង។

ယဿ ပန ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ အလောဘဒေါသမောဟာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, ဣတရေ မန္ဒာ, သော ပုရိမနယေနေဝ အပ္ပကိလေသော ဟောတိ, ဒိဗ္ဗာရမ္မဏမ္ပိ ဒိသွာ နိစ္စလော, ဒုဋ္ဌော ပန ဟောတိ ဒန္ဓပညော စ.

ចំណែកឯក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើអលោភៈ ទោសៈ និងមោហៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯធម៌ក្រៅពីនេះ (លោភៈ អទោសៈ អមោហៈ) មានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ ដោយណៃយមុននោះឯង តែងជាអ្នកមានកិលេសតិច (មិនលោភលន់) សូម្បីឃើញនូវទិព្វារម្មណ៍ក៏មិនញាប់ញ័រ ប៉ុន្តែជាអ្នកប្រទូស្តផង និងជាអ្នកមានប្រាជ្ញាយឺតយ៉ាវផង។

ယဿ ပန ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ အလောဘာဒေါသမောဟာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, ဣတရေ မန္ဒာ, သော ပုရိမနယေနေဝ အလုဒ္ဓေါ စေဝ ဟောတိ သုခသီလကော စ, မူဠှော ပန ဟောတိ.

ចំណែកឯក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើអលោភៈ អទោសៈ និងមោហៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯធម៌ក្រៅពីនេះមានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ ដោយណៃយមុននោះឯង តែងជាអ្នកមិនលោភលន់ផង ជាអ្នកមានសីលជាសុខផង ប៉ុន្តែជាអ្នកវង្វេង (ល្ងង់ខ្លៅ)។

တထာ ယဿ ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ အလောဘဒေါသာမောဟာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, ဣတရေ မန္ဒာ, သော ပုရိမနယေနေဝ အလုဒ္ဓေါ စေဝ ဟောတိ ပညဝါ စ, ဒုဋ္ဌော ပန ဟောတိ ကောဓနော.

ដូចគ្នាដែរ ក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើអលោភៈ ទោសៈ និងអមោហៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯធម៌ក្រៅពីនេះមានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ ដោយណៃយមុននោះឯង តែងជាអ្នកមិនលោភលន់ផង ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាផង ប៉ុន្តែជាអ្នកប្រទូស្ត និងខឹងក្រោធ។

ယဿ [Pg.273] ပန ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ တယောပိ အလောဘာဒယော ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, လောဘာဒယော မန္ဒာ, သော မဟာသံဃရက္ခိတတ္ထေရော ဝိယ အလုဒ္ဓေါ အဒုဋ္ဌော ပညဝါ စ ဟောတိ.

ចំណែកឯក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើធម៌ទាំងបីមានអលោភៈជាដើមរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯធម៌មានលោភៈជាដើមមានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ តែងជាអ្នកមិនលោភលន់ មិនប្រទូស្ត និងមានប្រាជ្ញា ដូចជាព្រះមហាសង្ឃរក្ខិតត្ថេរ។

သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺមានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

စူဠဓမ္မသမာဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពណ៌នានៃចូឡធម្មសមាទានសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၆. မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពណ៌នានៃមហាធម្មសមាទានសូត្រ

၄၇၃. ဧဝံ မေ သုတ္တန္တိ မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝံကာမာတိ ဧဝံဣစ္ဆာ. ဧဝံဆန္ဒာတိ ဧဝံအဇ္ဈာသယာ. ဧဝံအဓိပ္ပာယာတိ ဧဝံလဒ္ဓိကာ. တတြာတိ တသ္မိံ အနိဋ္ဌဝဍ္ဎနေ စေဝ ဣဋ္ဌပရိဟာနေ စ. ဘဂဝံမူလကာတိ ဘဂဝါ မူလံ ဧတေသန္တိ ဘဂဝံမူလကာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေ, ဘန္တေ, အမှာကံ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဥပ္ပာဒိတာ, တသ္မိံ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဣမေ ဓမ္မေ ဥပ္ပာဒေတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသိ, ဘဂဝတာ ပန နော ဣမေ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒိတာ. ဘဂဝန္တဉှိ နိဿာယ မယံ ဣမေ ဓမ္မေ အာဇာနာမ ပဋိဝိဇ္ဈာမာတိ ဧဝံ ဘဂဝံမူလကာ နော, ဘန္တေ, ဓမ္မာတိ. ဘဂဝံနေတ္တိကာတိ ဘဂဝါ ဟိ ဓမ္မာနံ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာတိ. ယထာသဘာဝတော ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ နာမံ ဂဟေတွာ ဒဿိတာ ဓမ္မာ ဘဂဝံနေတ္တိကာ နာမ ဟောန္တိ. ဘဂဝံပဋိသရဏာတိ စတုဘူမကာ ဓမ္မာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆမာနာ ဘဂဝတိ ပဋိသရန္တိ နာမာတိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. ပဋိသရန္တီတိ ဩသရန္တိ သမောသရန္တိ. အပိစ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ နိသိန္နဿ ဘဂဝတော ပဋိဝေဓဝသေန ဖဿော အာဂစ္ဆတိ, အဟံ ဘဂဝါ ကိန္နာမောတိ? တွံ ဖုသနဋ္ဌေန ဖဿော နာမ. ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရာ, ဝိညာဏံ အာဂစ္ဆတိ. အဟံ ဘဂဝါ ကိန္နာမန္တိ? တွံ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိညာဏံ နာမာတိ ဧဝံ စတုဘူမကဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝတော ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ နာမံ ဂဏှန္တော ဘဂဝါ ဓမ္မေ ပဋိသရတီတိပိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. ဘဂဝန္တညေဝ ပဋိဘာတူတိ ဘဂဝတောယေဝ ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော ဥပဋ္ဌာတု, တုမှေယေဝ နော ကထေတွာ ဒေထာတိ အတ္ထော.

៤៧៣. ព្រះសូត្រដែលមានពាក្យផ្តើមថា «Evaṃ me suttam» គឺ មហាធម្មសមាទានសូត្រ។ ក្នុងមហាធម្មសមាទានសូត្រនោះ ពាក្យថា «Evaṃkāmā» គឺ មានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «Evaṃchandā» គឺ មានអធ្យាស្រ័យយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «Evaṃadhippāyā» គឺ មានលទ្ធិ (ការយល់ឃើញ) យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «Tatra» គឺ ក្នុងការចម្រើនឡើងនៃអនិដ្ឋារម្មណ៍ និងការសាបសូន្យនៃឥដ្ឋារម្មណ៍នោះ។ ពាក្យថា «Bhagavaṃmūlakā» សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាឫសគល់ (ជាហេតុ) នៃធម៌ទាំងឡាយនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ភគវម្មូលកៈ (មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាឫសគល់)។ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌ទាំងឡាយនេះរបស់ពួកយើង ក្នុងកាលមុន ព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធបានឲ្យកើតឡើងហើយ កាលបើព្រះអង្គបរិនិព្វានទៅ ក្នុងចន្លោះពុទ្ធន្តរមួយ គ្មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃណាដែលអាចបង្កើតធម៌ទាំងនេះបានឡើយ ប៉ុន្តែព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានបង្កើតធម៌ទាំងនេះដល់ពួកយើង។ ពិពិតមែន ពួកយើងបានដឹង បានចាក់ធ្លុះនូវធម៌ទាំងនេះ ក៏ព្រោះតែអាស្រ័យព្រះដ៏មានព្រះភាគ» យ៉ាងនេះ ទើបឈ្មោះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌ទាំងឡាយរបស់ពួកយើង មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាឫសគល់»។ ពាក្យថា «Bhagavaṃnettikā» សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាអ្នកនាំទៅ ជាអ្នកណែនាំ ជាអ្នកដឹកនាំរឿយៗ នូវធម៌ទាំងឡាយ។ ធម៌ទាំងឡាយដែលព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកនូវឈ្មោះ ហើយបង្ហាញម្តងមួយៗ ទៅតាមសភាវៈពិត ឈ្មោះថា ភគវនេត្តិកៈ (មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាអ្នកដឹកនាំ)។ ពាក្យថា «Bhagavaṃpaṭisaraṇā» សេចក្តីថា ធម៌ក្នុងភូមិទាំងបួន កាលដែលមកកាន់គន្លងនៃសព្វញ្ញុតញ្ញាណ តែងតែប្រមូលផ្តុំ (ចុះស៊ប់) ក្នុងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ភគវប្បដិសរណៈ (មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាទីពឹង)។ ពាក្យថា «Paṭisaranti» គឺ ហូរចុះមក ប្រមូលផ្តុំគ្នា។ ម្យ៉ាងទៀត ផស្សៈមកកាន់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដែលគង់នៅលើមហាពោធិមណ្ឌល ដោយអំណាចនៃការចាក់ធ្លុះ (ត្រាស់ដឹង) ទើបសួរថា «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គមានឈ្មោះអ្វី?» ព្រះអង្គត្រាស់ថា «អ្នកមានឈ្មោះថា ផស្សៈ ព្រោះអត្ថថា ប៉ះពាល់»។ វេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ ក៏មកដល់ ហើយសួរថា «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គមានឈ្មោះអ្វី?» ព្រះអង្គត្រាស់ថា «អ្នកមានឈ្មោះថា វិញ្ញាណ ព្រោះអត្ថថា ដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍» យ៉ាងនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលទ្រង់កាន់យកនូវឈ្មោះនៃធម៌ក្នុងភូមិទាំងបួនម្តងមួយៗ ទៅតាមសភាវៈពិត ឈ្មោះថា ទ្រង់ធ្វើនូវធម៌ទាំងឡាយឲ្យជាទីពឹង ហេតុនោះ សូម្បីព្រោះហេតុនេះ ក៏ឈ្មោះថា ភគវប្បដិសរណៈ ដែរ។ ពាក្យថា «Bhagavantaññeva paṭibhātū» សេចក្តីថា សូមឲ្យសេចក្តីនៃភាសិតនោះ ប្រាកដចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគតែម្តង សូមព្រះអង្គសម្តែងប្រាប់ដល់ពួកយើងចុះ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនោះ។

၄၇၄. သေဝိတဗ္ဗေတိ [Pg.274] နိဿယိတဗ္ဗေ. ဘဇိတဗ္ဗေတိ ဥပဂန္တဗ္ဗေ. ယထာ တံ အဝိဒ္ဒသုနောတိ ယထာ အဝိဒုနော ဗာလဿ အန္ဓပုထုဇ္ဇနဿ. ယထာ တံ ဝိဒ္ဒသုနောတိ ယထာ ဝိဒုနော မေဓာဝိနော ပဏ္ဍိတဿ.

៤៧៤. ពាក្យថា «Sevitabbe» គឺ គប្បីសេពគប់ (គប្បីអាស្រ័យ)។ ពាក្យថា «Bhajitabbe» គឺ គប្បីចូលទៅជិត (គប្បីសេពគប់)។ ពាក្យថា «Yathā taṃ aviddasuno» គឺ ដូចជាបុគ្គលពាលជាអន្ធបុថុជ្ជនដែលមិនដឹង (មិនចេះដឹង)។ ពាក្យថា «Yathā taṃ viddasuno» គឺ ដូចជាបណ្ឌិតដែលមានប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃដែលដឹង (ចេះដឹង)។

၄၇၅. အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မသမာဒါနန္တိ ပုရိမသုတ္တေ ဥပ္ပဋိပါဋိအာကာရေန မာတိကာ ဌပိတာ, ဣဓ ပန ယထာဓမ္မရသေနေဝ သတ္ထာ မာတိကံ ဌပေသိ. တတ္ထ ဓမ္မသမာဒါနန္တိ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ဓမ္မာနံ ဂဟဏံ.

៤៧៥. ពាក្យថា «Atthi, bhikkhave, dhammasamādānaṃ» សេចក្តីថា ក្នុងសូត្រមុន (ចូឡធម្មសមាទានសូត្រ) ព្រះសាស្តាទ្រង់បានដាក់ចុះនូវមាតិកាដោយអាការៈមិនតាមលំដាប់ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះសាស្តាទ្រង់បានដាក់ចុះនូវមាតិកាទៅតាមរសនៃធម៌ (សភាវៈពិត) តែម្តង។ ក្នុងមាតិកានោះ ពាក្យថា «Dhammasamādānaṃ» គឺ ការកាន់យក (ការសមាទាន) នូវធម៌ទាំងឡាយមានបាណាតិបាតជាដើម។

၄၇၆. အဝိဇ္ဇာဂတောတိ အဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော.

៤៧៦. ពាក្យថា «Avijjāgato» គឺ ប្រកបដោយអវិជ្ជា។

၄၇၇. ဝိဇ္ဇာဂတောတိ ဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော ပညဝါ.

៤៧៧. ពាក្យថា «Vijjāgato» គឺ ប្រកបដោយវិជ្ជា មានប្រាជ្ញា។

၄၇၈. သဟာပိ ဒုက္ခေနာတိ ဧတ္ထ မိစ္ဆာစာရော အဘိဇ္ဈာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ဣမေ တာဝ တယော ပုဗ္ဗစေတနာယ စ အပရစေတနာယ စာတိ ဒွိန္နံ စေတနာနံ ဝသေန ဒုက္ခဝေဒနာ ဟောန္တိ. သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ပန သုခသမ္ပယုတ္တာ ဝါ ဥပေက္ခာသမ္ပယုတ္တာ ဝါ ဟောတိ. သေသာ ပါဏာတိပါတာဒယော သတ္တ တိဿန္နမ္ပိ စေတနာနံ ဝသေန ဒုက္ခဝေဒနာ ဟောန္တိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သဟာပိ ဒုက္ခေန သဟာပိ ဒေါမနဿေနာ’’တိ. ဒေါမနဿမေဝ စေတ္ထ ဒုက္ခန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပရိယေဋ္ဌိံ ဝါ အာပဇ္ဇန္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂပရဘာဂေသု ကာယိကံ ဒုက္ခမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

៤៧៨. ក្នុងពាក្យថា «Sahāpi dukkhena» នេះ ធម៌ទាំងបីគឺ មិច្ឆាចារៈ អភិជ្ឈា និងមិច្ឆាទិដ្ឋិ ក្នុងកាលដំបូង តែងជាទុក្ខវេទនាដោយអំណាចនៃចេតនាពីរគឺ បុព្វចេតនា (ចេតនាមុនធ្វើ) និងអបរចេតនា (ចេតនាក្រោយធ្វើ)។ ចំណែកឯសន្និដ្ឋានកចេតនា (ចេតនាសម្រេច) តែងប្រកបដោយសុខវេទនា ឬប្រកបដោយឧបេក្ខាវេទនា។ ចំណែកឯទុច្ចរិត ៧ ទៀត មានបាណាតិបាតជាដើម តែងជាទុក្ខវេទនាដោយអំណាចនៃចេតនាទាំងបី (បុព្វចេតនា អបរចេតនា និងសន្និដ្ឋានកចេតនា)។ ព្រះអង្គទ្រង់រំលឹកដល់ហេតុនេះ ទើបត្រាស់ថា «Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena» (ទាំងទុក្ខ ទាំងទោមនស្ស)។ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងទីនេះ ទោមនស្សនោះឯងជាទុក្ខ។ ម៉្យាងទៀត សូម្បីតែកាយិកទុក្ខ (ទុក្ខផ្លូវកាយ) ដែលកើតឡើងក្នុងបុព្វភាគ និងអបរភាគ របស់បុគ្គលដែលស្វែងរក (ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិត) នោះ ក៏សមគួរដូចគ្នា។

၄၇၉. သဟာပိ သုခေနာတိ ဧတ္ထ ပါဏာတိပါတော ဖရုသဝါစာ ဗျာပါဒေါတိ ဣမေ တာဝ တယော ပုဗ္ဗစေတနာယ စ အပရစေတနာယ စာတိ ဒွိန္နံ စေတနာနံ ဝသေန သုခဝေဒနာ ဟောန္တိ. သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ပန ဒုက္ခသမ္ပယုတ္တာဝ ဟောတိ. သေသာ သတ္တ တိဿန္နမ္ပိ စေတနာနံ ဝသေန သုခဝေဒနာ ဟောန္တိယေဝ. သဟာပိ သောမနဿေနာတိ သောမနဿမေဝ စေတ္ထ သုခန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗသမင်္ဂိနော ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂပရဘာဂေသု ကာယိကံ သုခမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ.

៤៧៩. ក្នុងពាក្យថា «Sahāpi sukhena» នេះ ធម៌ទាំងបីគឺ បាណាតិបាត ផរុសវាចា និងព្យាបាទ ក្នុងកាលដំបូង តែងជាសុខវេទនាដោយអំណាចនៃចេតនាពីរគឺ បុព្វចេតនា និងអបរចេតនា។ ចំណែកឯសន្និដ្ឋានកចេតនា តែងប្រកបដោយទុក្ខវេទនាប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯទុច្ចរិត ៧ ទៀត តែងជាសុខវេទនាដោយអំណាចនៃចេតនាទាំងបីពិតមែន។ ពាក្យថា «Sahāpi somanassena» គប្បីជ្រាបថា សោមនស្សនោះឯងជាសុខក្នុងទីនេះ។ ម៉្យាងទៀត សូម្បីតែកាយិកសុខ (សុខផ្លូវកាយ) ដែលកើតឡើងក្នុងបុព្វភាគ និងអបរភាគ របស់បុគ្គលដែលបានជួបប្រទះនឹងឥដ្ឋផោដ្ឋព្វៈ (ការប៉ះពាល់ដែលជាទីគាប់ចិត្ត) នោះ ក៏សមគួរដូចគ្នា។

၄၈၀. တတိယဓမ္မသမာဒါနေ ဣဓေကစ္စော မစ္ဆဗန္ဓော ဝါ ဟောတိ, မာဂဝိကော ဝါ, ပါဏုပဃာတံယေဝ နိဿာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. တဿ ဂရုဋ္ဌာနိယော ဘိက္ခု အကာမကဿေဝ ပါဏာတိပါတေ အာဒီနဝံ, ပါဏာတိပါတဝိရတိယာ စ အာနိသံသံ ကထေတွာ သိက္ခာပဒံ ဒေတိ. သော ဂဏှန္တောပိ ဒုက္ခိတော ဒေါမနဿိတောဝ ဟုတွာ ဂဏှာတိ. အပရဘာဂေ ကတိပါဟံ ဝီတိနာမေတွာ [Pg.275] ရက္ခိတုံ အသက္ကောန္တောပိ ဒုက္ခိတောဝ ဟောတိ, တဿ ပုဗ္ဗာပရစေတနာ ဒုက္ခသဟဂတာဝ ဟောန္တိ. သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ပန သုခသဟဂတာ ဝါ ဥပေက္ခာသဟဂတာ ဝါတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ပုဗ္ဗဘာဂပရဘာဂစေတနာဝ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ‘‘သဟာပိ ဒုက္ခေန သဟာပိ ဒေါမနဿေနာ’’တိ. ဒေါမနဿမေဝ စေတ္ထ ဒုက္ခန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៤៨០. ក្នុងការសមាទានធម៌ទីបី ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះជាអ្នកនេសាទត្រីក្តី ជាព្រានព្រៃក្តី តែងចិញ្ចឹមជីវិតដោយអាស្រ័យការសម្លាប់សត្វប៉ុណ្ណោះ។ ភិក្ខុជាទីគោរពកោតក្រែងរបស់បុគ្គលនោះ ទោះបីបុគ្គលនោះមិនចង់បាន ក៏សម្តែងនូវទោសនៃបាណាតិបាត និងអានិសង្សនៃការវៀរចាកបាណាតិបាត ហើយប្រគល់សិក្ខាបទឲ្យ។ បុគ្គលនោះ សូម្បីតែកាលទទួលយកសិក្ខាបទ ក៏ទទួលយកទាំងទុក្ខ និងទោមនស្សប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ កន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ កាលបើមិនអាចរក្សាសិក្ខាបទបាន ក៏កើតទុក្ខដូចគ្នា ឯបុព្វចេតនា និងអបរចេតនារបស់បុគ្គលនោះ តែងប្រកបដោយទុក្ខប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯសន្និដ្ឋានកចេតនា តែងប្រកបដោយសុខ ឬប្រកបដោយឧបេក្ខា គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះក្នុងធម៌ទាំងពួង។ ព្រះអង្គទ្រង់រំលឹកដល់បុព្វភាគចេតនា និងអបរភាគចេតនានោះឯង ទើបត្រាស់ពាក្យនេះថា «Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena»។ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងទីនេះ ទោមនស្សនោះឯងជាទុក្ខ។

၄၈၁. စတုတ္ထဓမ္မသမာဒါနေ ဒသသုပိ ပဒေသု တိဿောပိ ပုဗ္ဗဘာဂါပရဘာဂသန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ သုခသမ္ပယုတ္တာ ဟောန္တိယေဝ, တံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ‘‘သဟာပိ သုခေန သဟာပိ သောမနဿေနာ’’တိ. သောမနဿမေဝ စေတ္ထ သုခန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៤៨១. ក្នុងការសមាទានធម៌ទីបួន ក្នុងបទទាំងដប់ សូម្បីតែចេតនាទាំងបីគឺ បុព្វភាគចេតនា អបរភាគចេតនា និងសន្និដ្ឋានកចេតនា តែងប្រកបដោយសុខវេទនាពិតមែន ព្រះអង្គទ្រង់រំលឹកដល់ហេតុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះថា «Sahāpi sukhena sahāpi somanassena»។ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងទីនេះ សោមនស្សនោះឯងជាសុខ។

၄၈၂. တိတ္တကာလာဗူတိ တိတ္တကရသအလာဗု. ဝိသေန သံသဋ္ဌောတိ ဟလာဟလဝိသေန သမ္ပယုတ္တော မိဿိတော လုဠိတော. နစ္ဆာဒေဿတီတိ န ရုစ္စိဿတိ န တုဋ္ဌိံ ကရိဿတိ. နိဂစ္ဆသီတိ ဂမိဿသိ. အပ္ပဋိသင်္ခါယ ပိဝေယျာတိ တံ အပ္ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပိဝေယျ.

៤៨២. ពាក្យថា «Tittakālābū» គឺ ផ្លែឃ្លោកល្វីង (ទឹកឃ្លោកល្វីង)។ ពាក្យថា «Visena saṃsaṭṭho» គឺ ប្រកបដោយថ្នាំពិសដ៏ខ្លាំងក្លា (ហលាហលពិស) លាយឡំ ច្របូកច្របល់។ ពាក្យថា «Nacchādessati» គឺ មិនគាប់ចិត្ត មិនធ្វើឲ្យត្រេកអរឡើយ។ ពាក្យថា «Nigacchasi» គឺ នឹងទៅដល់ (នឹងដល់)។ ពាក្យថា «Appaṭisaṅkhāya piveyya» គឺ មិនពិចារណាហើយគប្បីផឹកនូវទឹកឃ្លោកល្វីងនោះ។

၄၈၃. အာပါနီယကံသောတိ အာပါနီယဿ မဓုရပါနကဿ ဘရိတကံသော. ဝဏ္ဏသမ္ပန္နောတိ ပါနကဝဏ္ဏာဒီဟိ သမ္ပန္နဝဏ္ဏော, ကံသေ ပက္ခိတ္တပါနကဝသေန ပါနကကံသောပိ ဧဝံ ဝုတ္တော. ဆာဒေဿတီတိ တဉှိ ဟလာဟလဝိသံ ယတ္ထ ယတ္ထ ပက္ခိတ္တံ ဟောတိ, တဿ တဿေဝ ရသံ ဒေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆာဒေဿတီ’’တိ.

៤៨៣. «អាបានីយកំសោ» បានដល់ ភាជន៍សំរិទ្ធដ៏ពេញដោយទឹកផឹកដ៏ផ្អែមល្ហែម។ «វណ្ណសម្បន្នោ» បានដល់ ភាជន៍សំរិទ្ធដ៏បរិបូណ៌ដោយពណ៌នៃទឹកផឹកជាដើម សូម្បីតែភាជន៍សំរិទ្ធសម្រាប់ផឹក ក៏ហៅយ៉ាងនេះដែរ ដោយអំណាចនៃទឹកផឹកដែលគេដាក់ចូលទៅក្នុងភាជន៍សំរិទ្ធនោះ។ «ឆាទេស្សតិ» ពិតមែនតែ ថ្នាំពិសហលាហលនោះ គេដាក់ចូលទៅក្នុងភាជន៍ណាៗ តែងឲ្យរសដល់ភាជន៍នោះៗឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ឆាទេស្សតិ»។

၄၈၄. ပူတိမုတ္တန္တိ မုတ္တမေဝ. ယထာ ဟိ မနုဿဘာဝေါ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ပူတိကာယောတွေဝ, တဒဟုဇာတာပိ ဂလောစိလတာ ပူတိလတာတွေဝ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ တင်္ခဏံ ဂဟိတံ တရုဏမ္ပိ မုတ္တံ ပူတိမုတ္တမေဝ. နာနာဘေသဇ္ဇေဟီတိ ဟရီတကာမလကာဒီဟိ နာနောသဓေဟိ. သုခီ အဿာတိ အရောဂေါ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော သုခီ ဘဝေယျ.

៤៨៤. «ពូតិមុត្តំ» បានដល់ ទឹកមូត្រ (ទឹកនោមគោ) ហ្នឹងឯង។ ដូចជាអត្តភាពរបស់មនុស្ស សូម្បីមានពណ៌ដូចមាស ក៏ហៅថា «កាយស្អុយ» (ពូតិកាយ) ម្យ៉ាងទៀត វល្លិ៍បណ្តូលពេជ្រ សូម្បីតែដុះឡើងក្នុងថ្ងៃនោះ ក៏ហៅថា «វល្លិ៍ស្អុយ» (ពូតិលតា) យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែទឹកមូត្រថ្មីៗ ដែលគេត្រងយកក្នុងខណៈនោះ ក៏ហៅថា «ទឹកមូត្រស្អុយ» (ពូតិមូត្រ) យ៉ាងនោះដែរ។ «ណានាភេសជ្ជេហិ» បានដល់ ដោយឱសថផ្សេងៗ មានផ្លែសមរ និងផ្លែកន្ទួតព្រៃជាដើម។ «សុខី អស្ស» បានដល់ គប្បីជាអ្នកមិនមានរោគ មានសម្បុរដូចមាស និងមានសេចក្តីសុខ។

၄၈၅. ဒဓိ စ မဓု စာတိ သုပရိသုဒ္ဓံ ဒဓိ စ သုမဓုရံ မဓု စ. ဧကဇ္ဈံ သံသဋ္ဌန္တိ ဧကတော ကတွာ မိဿိတံ အာလုဠိတံ. တဿ တန္တိ တဿ တံ စတုမဓုရဘေသဇ္ဇံ ပိဝတော ရုစ္စေယျ. ဣဒဉ္စ ယံ ဘဂန္ဒရသံသဋ္ဌံ လောဟိတံ ပက္ခန္ဒတိ, န တဿ ဘေသဇ္ဇံ, အာဟာရံ ထမ္ဘေတွာ မဂ္ဂံ အဝလဉ္ဇံ ကရောတိ. ယံ [Pg.276] ပန ပိတ္တသံသဋ္ဌံ လောဟိတံ, တဿေတံ ဘေသဇ္ဇံ သီတလကိရိယာယ ပရိယတ္တဘူတံ.

៤៨៥. «ទធិ ច មធុ ច» បានដល់ ទឹកដោះជូរដ៏ស្អាតស្អំ និងទឹកឃ្មុំដ៏ផ្អែមល្ហែម។ «ឯកជ្ឈំ សំសដ្ឋំ» បានដល់ ការធ្វើរួមគ្នា លាយចូលគ្នា និងកូរឲ្យសព្វ។ «តស្ស តំ» បានដល់ កាលបុរសនោះផឹកនូវថ្នាំជាចតុរមធូនោះ គប្បីគាប់ចិត្ត។ មួយវិញទៀត ឈាមណាដែលលាយដោយខ្ទុះនៃរោគឫសដូងបាត តែងហូរចេញ ថ្នាំនេះមិនមែនជាថ្នាំសម្រាប់ព្យាបាលឈាមនោះទេ ព្រោះវាធ្វើអាហារឲ្យរឹង ហើយធ្វើទ្វារលាមកមិនឲ្យបន្ទោបង់បាន (ទល់លាមក)។ ចំណែកឯឈាមណាដែលលាយដោយប្រមាត់ ថ្នាំនេះជាថ្នាំកម្ចាត់បង់ឈាមនោះបាន ដោយការធ្វើឲ្យត្រជាក់។

၄၈၆. ဝိဒ္ဓေတိ ဥဗ္ဗိဒ္ဓေ. မေဃဝိဂမေန ဒူရီဘူတေတိ အတ္ထော. ဝိဂတဝလာဟကေတိ အပဂတမေဃေ, ဒေဝေတိ အာကာသေ. အာကာသဂတံ တမဂတန္တိ အာကာသဂတံ တမံ. ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏပရပ္ပဝါဒေတိ ပုထူနံ သမဏဗြာဟ္မဏသင်္ခါတာနံ ပရေသံ ဝါဒေ. အဘိဝိဟစ္စာတိ အဘိဟန္တွာ. ဘာသတေ စ တပတေ စ ဝိရောစတေ စာတိ သရဒကာလေ မဇ္ဈနှိကသမယေ အာဒိစ္စောဝ ဩဘာသံ မုဉ္စတိ တပတိ ဝိဇ္ဇောတတီတိ.

៤៨៦. «វិទ្ធេ» បានដល់ ខ្ពស់ឡើង សេចក្តីថា ទៅឆ្ងាយដោយការប្រាសចេញនៃពពក។ «វិគតវលាហកេ» បានដល់ មានពពកប្រាសចេញហើយ ក្នុងពាក្យថា «ទេវេ» បានដល់ ក្នុងអាកាស។ «អាកាសគតំ តមគតំ» បានដល់ ងងឹតដែលទៅក្នុងអាកាស។ «បុថុសមណព្រាហ្មណបរប្បវាទេ» បានដល់ វាទៈរបស់ជនដទៃ ពោលគឺសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ច្រើន។ «អភិវិហច្ចា» បានដល់ កម្ចាត់ចោលហើយ។ «ភាសតេ ច តបតេ ច វិរោចតេ ច» សេចក្តីថា ដូចជាព្រះអាទិត្យក្នុងសម័យថ្ងៃត្រង់នាដូវរំហើយ តែងបញ្ចេញពន្លឺ តែងក្តៅ និងតែងភ្លឺចិញ្ចាច។

ဣဒံ ပန သုတ္တံ ဒေဝတာနံ အတိဝိယ ပိယံ မနာပံ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဒက္ခိဏဒိသာယံ ကိရ ဟတ္ထိဘောဂဇနပဒေ သင်္ဂရဝိဟာရော နာမ အတ္ထိ. တဿ ဘောဇနသာလဒွါရေ သင်္ဂရရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ရတ္တိဘာဂေ ဧကဿ ဒဟရဿ သရဘညဝသေန ဣဒံ သုတ္တံ ဩသာရေန္တဿ သုတွာ သာဓုကာရံ အဒါသိ. ဒဟရော ကိံ ဧသောတိ အာဟ. အဟံ, ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာတိ. ကသ္မိံ ဒေဝတေ ပသန္နာသိ, ကိံ သဒ္ဒေ, ဥဒါဟု သုတ္တေတိ? သဒ္ဒေါ နာမ, ဘန္တေ, ယဿ ကဿစိ ဟောတိယေဝ, သုတ္တေ ပသန္နာမှိ. သတ္ထာရာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ကထိတဒိဝသေ စ အဇ္ဇ စ ဧကဗျဉ္ဇနေပိ နာနံ နတ္ထီတိ. အဿောသိ တွံ ဒေဝတေ သတ္ထာရာ ကထိတဒိဝသေတိ? အာမ, ဘန္တေ. ကတ္ထ ဌိတာ အဿောသီတိ? ဇေတဝနံ, ဘန္တေ, ဂတာမှိ, မဟေသက္ခာသု ပန ဒေဝတာသု အာဂစ္ဆန္တီသု တတ္ထ ဩကာသံ အလဘိတွာ ဣဓေဝ ဌတွာ အဿောသိန္တိ. ဧတ္ထ ဌိတာယ သက္ကာ သုတ္ထု သဒ္ဒေါ သောတုန္တိ? တွံ ပန, ဘန္တေ, မယှံ သဒ္ဒံ သုဏသီတိ? အာမ ဒေဝတေတိ. ဒက္ခိဏကဏ္ဏပဿေ နိသီဒိတွာ ကထနကာလော ဝိယ, ဘန္တေ, ဟောတီတိ. ကိံ ပန ဒေဝတေ သတ္ထု ရူပံ ပဿသီတိ? သတ္ထာ မမေဝ ဩလောကေတီတိ မညမာနာ သဏ္ဌာတုံ န သက္ကောမိ, ဘန္တေတိ. ဝိသေသံ ပန နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ခိတ္ထ ဒေဝတေတိ. ဒေဝတာ တတ္ထေဝ အန္တရဓာယိ. တံ ဒိဝသံ ကိရေသ ဒေဝပုတ္တော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော. ဧဝမိဒံ သုတ္တံ ဒေဝတာနံ ပိယံ မနာပံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ក៏សូត្រនេះ ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តក្រៃលែងនៃពួកទេវតា។ ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវជាគ្រឿងអាងដូចតទៅនេះ៖ ឮថា ក្នុងទិសទក្សិណ នាជនបទឈ្មោះហត្ថិភោគៈ មានវិហារមួយឈ្មោះសង្គរវិហារ។ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅលើដើមសង្គរៈ ទៀបទ្វាររោងភត្តនៃវិហារនោះ ក្នុងភាគនៃរាត្រី បានស្តាប់ព្រះភិក្ខុណុមមួយរូបស្វាធ្យាយសូត្រនេះជាសរភញ្ញៈរហូតដល់ចប់ ក៏បានប្រទាននូវសាធុការ។ ភិក្ខុណុមនោះសួរថា «នោះជាអ្នកណា?» ទេវតាឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាជាទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅលើដើមឈើនេះ»។ ភិក្ខុណុមសួរថា «នែទេវតា អ្នកជ្រះថ្លាក្នុងអ្វី ជ្រះថ្លាក្នុងសំឡេង ឬមួយក្នុងសូត្រ?» ទេវតាឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ឈ្មោះថាសំឡេង តែងមានដល់បុគ្គលណាម្នាក់ជាប្រាកដ ប៉ុន្តែខ្ញុំព្រះករុណាជ្រះថ្លាក្នុងសូត្រ ព្រោះសូត្រដែលព្រះសាស្តាគង់ក្នុងវត្តជេតពនហើយសម្តែងក្នុងថ្ងៃនោះ និងសូត្រដែលលោកម្ចាស់សូត្រក្នុងថ្ងៃនេះ សូម្បីតែព្យញ្ជនៈមួយ ក៏មិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាឡើយ»។ ភិក្ខុណុមសួរថា «នែទេវតា ចុះអ្នកបានស្តាប់ក្នុងថ្ងៃដែលព្រះសាស្តាសម្តែងនោះដែរឬ?» ទេវតាឆ្លើយថា «ករុណា បពិត្រលោកម្ចាស់»។ ភិក្ខុណុមសួរថា «អ្នកឈរនៅត្រង់ណា ទើបបានស្តាប់?» ទេវតាឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាបានទៅកាន់វត្តជេតពនដែរ ប៉ុន្តែ កាលពួកទេវតាដែលមានសក្តិធំៗមកដល់ ខ្ញុំព្រះករុណាមិនបានកន្លែងក្នុងទីនោះ ក៏ឈរនៅត្រង់កន្លែងនេះឯងហើយស្តាប់»។ ភិក្ខុណុមសួរថា «កាលឈរនៅត្រង់នេះ អាចស្តាប់ព្រះសូរសៀងរបស់ព្រះសាស្តាបានច្បាស់លាស់ដែរឬ?» ទេវតាឆ្លើយសួរវិញថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះលោកម្ចាស់ស្តាប់ឮសំឡេងរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាដែរឬទេ?» ភិក្ខុណុមឆ្លើយថា «អើ ឮណែទេវតា»។ ទេវតាឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សំឡេងនោះឮច្បាស់ ដូចជាកាលដែលព្រះអង្គគង់សម្តែងជិតស្លឹកត្រចៀកខាងស្តាំយ៉ាងនោះឯង»។ ភិក្ខុណុមសួរថា «នែទេវតា ចុះអ្នកមើលឃើញព្រះរូបរបស់ព្រះសាស្តាដែរឬទេ?» ទេវតាឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ កាលខ្ញុំព្រះករុណាសម្គាល់ថា ព្រះសាស្តាសម្លឹងមើលតែខ្ញុំព្រះករុណាម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ ក៏មិនអាចនឹងឈរនៅនឹងបានឡើយ»។ ភិក្ខុណុមសួរថា «នែទេវតា ចុះអ្នកអាចធ្វើគុណវិសេស (មគ្គផល) ឲ្យកើតឡើងបានដែរឬទេ?» ទេវតានោះមិនប្រាថ្នានឹងប្រាប់នូវគុណវិសេសដែលខ្លួនបានសម្រេច ក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។ ឮថា ក្នុងថ្ងៃដែលព្រះអង្គសម្តែងនោះ ទេវបុត្រនោះបានតាំងនៅក្នុងសោតាបត្តិផលហើយ។ យ៉ាងនេះឯង សូត្រនេះទើបជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តនៃពួកទេវតា។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ

မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

មហាធម្មសមាទានសូត្រវណ្ណនា ចប់ហើយ។

၇. ဝီမံသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. វីមំសកសូត្រវណ្ណនា

၄၈၇. ဧဝံ [Pg.277] မေ သုတန္တိ ဝီမံသကသုတ္တံ. တတ္ထ ဝီမံသကေနာတိ တယော ဝီမံသကာ – အတ္ထဝီမံသကော သင်္ခါရဝီမံသကော သတ္ထုဝီမံသကောတိ. တေသု, ‘‘ပဏ္ဍိတာ ဟာဝုသော, မနုဿာ ဝီမံသကာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၂) ဧတ္ထ အတ္ထဝီမံသကော အာဂတော. ‘‘ယတော ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု ဓာတုကုသလော စ ဟောတိ, အာယတနကုသလော စ ဟောတိ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကုသလော စ ဟောတိ, ဌာနာဋ္ဌာနကုသလော စ ဟောတိ, ဧတ္တာဝတာ ခေါ, အာနန္ဒ, ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု ဝီမံသကောတိ အလံ ဝစနာယာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၄) ဧတ္ထ သင်္ခါရဝီမံသကော အာဂတော. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ သတ္ထုဝီမံသကော အဓိပ္ပေတော. စေတောပရိယာယန္တိ စိတ္တဝါရံ စိတ္တပရိစ္ဆေဒံ. သမန္နေသနာတိ ဧသနာ ပရိယေသနာ ဥပပရိက္ခာ. ဣတိ ဝိညာဏာယာတိ ဧဝံ ဝိဇာနနတ္ထာယ.

៤៨៧. ពាក្យថា «ឯវម្មេសុតំ» ជាដើម គឺវីមំសកសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ត្រង់ពាក្យថា «វីមំសកេន» មានអ្នកពិចារណា (អ្នកស៊ើបសួរ) ៣ ពួក គឺ អ្នកពិចារណាប្រយោជន៍ (អត្ថវីមំសកៈ) ១ អ្នកពិចារណាសង្ខារ (សង្ខារវីមំសកៈ) ១ និងអ្នកពិចារណាព្រះសាស្តា (សត្ថុវីមំសកៈ) ១។ ក្នុងអ្នកពិចារណាទាំង ៣ ពួកនោះ ត្រង់ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ ពួកមនុស្សជាបណ្ឌិត ជាអ្នកពិចារណា» នេះ សំដៅយកអ្នកពិចារណាប្រយោជន៍។ ត្រង់ពាក្យថា «ម្នាលអានន្ទ កាលណាភិក្ខុជាអ្នកឈ្លាសក្នុងធាតុផង ឈ្លាសក្នុងអាយតនៈផង ឈ្លាសក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទផង ឈ្លាសក្នុងឋានៈនិងអឋានៈផង ម្នាលអានន្ទ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ គួរហៅថា ភិក្ខុជាបណ្ឌិត ជាអ្នកពិចារណាបាន» នេះ សំដៅយកអ្នកពិចារណាសង្ខារ។ ចំណែកឯក្នុងសូត្រនេះ សំដៅយកអ្នកពិចារណាព្រះសាស្តា។ ត្រង់ពាក្យថា «ចេតោបរិយាយំ» បានដល់ វារៈនៃចិត្ត គឺការកំណត់ដឹងចិត្ត (ដោយការបែងចែកមានចិត្តប្រកបដោយរាគៈជាដើម)។ «សមន្នេសនា» បានដល់ ការស្វែងរក ការស្វែងរកជារឿយៗ និងការស៊ើបសួរពិចារណា។ «ឥតិ វិញ្ញាណាយ» បានដល់ ដើម្បីដឹងយ៉ាងនេះ។

၄၈၈. ဒွီသု ဓမ္မေသု တထာဂတော သမန္နေသိတဗ္ဗောတိ ဣဓ ကလျာဏမိတ္တူပနိဿယံ ဒဿေတိ. မဟာ ဟိ ဧသ ကလျာဏမိတ္တူပနိဿယော နာမ. တဿ မဟန္တဘာဝေါ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ဧကသ္မိံ ဟိ သမယေ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဥပဍ္ဎံ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဟောတိ, ဥပဍ္ဎံ ကလျာဏမိတ္တာနုဘာဝေနာတိ စိန္တေတွာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ နိစ္ဆေတုံ အသက္ကောန္တော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ, – ‘‘ဥပဍ္ဎမိဒံ, ဘန္တေ, ဗြဟ္မစရိယဿ, ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ’’တိ. ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘မာ ဟေဝံ, အာနန္ဒ, မာ ဟေဝံ, အာနန္ဒ, သကလမေဝိဒံ, အာနန္ဒ, ဗြဟ္မစရိယံ ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ, ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ. ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ, အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿတိ, အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရိဿတိ. ကထဉ္စာနန္ဒ, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော…ပေ… အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ, အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရောတိ. ဣဓာနန္ဒ, ဘိက္ခု သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော…ပေ… ဗဟုလီကရောတိ, တဒမိနာပေတံ, အာနန္ဒ, ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ သကလမေဝိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ. မမဉှိ, အာနန္ဒ, ကလျာဏမိတ္တံ အာဂမ္မ ဇာတိဓမ္မာ သတ္တာ ဇာတိယာ ပရိမုစ္စန္တိ. ဇရာဓမ္မာ…ပေ… သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသဓမ္မာ [Pg.278] သတ္တာ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသေဟိ ပရိမုစ္စန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂).

៤៨៨. ត្រង់ពាក្យថា «ទ្វីសុ ធម្មេសុ តថាកតោ សមន្នេសិតព្វោ» នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវការអាស្រ័យកល្យាណមិត្ត (ដែលជាទីពឹងដ៏មានកម្លាំងនៃអរិយមគ្គ)។ ព្រោះថា ឈ្មោះថាការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តនេះ មានគុណច្រើនណាស់។ ភាពជាធំធេងនៃការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តនោះ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ៖ ពិតមែនតែ ក្នុងសម័យមួយ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ គិតថា «ព្រះព្រហ្មចរិយធម៌ (អរិយមគ្គ) ពាក់កណ្តាលកើតឡើងដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន ពាក់កណ្តាលទៀតកើតឡើងដោយអានុភាពនៃកល្យាណមិត្ត» យ៉ាងនេះ តែមិនអាចសម្រេចចិត្តដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនបាន ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបទូលសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ភាពជាអ្នកមានមិត្តល្អ ភាពជាអ្នកមានសម្លាញ់ល្អ ភាពជាអ្នកមានមិត្តសំឡាញ់លំអោនទៅរកគ្នា នេះជាពាក់កណ្តាលនៃព្រហ្មចរិយធម៌ឬ?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលអានន្ទ កុំពោលយ៉ាងនោះឡើយ ម្នាលអានន្ទ កុំពោលយ៉ាងនោះឡើយ ម្នាលអានន្ទ ភាពជាអ្នកមានមិត្តល្អ ភាពជាអ្នកមានសម្លាញ់ល្អ ភាពជាអ្នកមានមិត្តសំឡាញ់លំអោនទៅរកគ្នា នេះជាព្រហ្មចរិយធម៌ទាំងមូលតែម្តង។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុដែលមានមិត្តល្អ មានសម្លាញ់ល្អ មានមិត្តសំឡាញ់លំអោនទៅរកគ្នា គប្បីសង្ឃឹមទុកនូវហេតុនេះបាន គឺនាងនឹងចម្រើននូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ នឹងធ្វើឲ្យច្រើននូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ។ ម្នាលអានន្ទ ចុះភិក្ខុដែលមានមិត្តល្អ... ចម្រើននូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ធ្វើឲ្យច្រើននូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងចម្រើនសម្មាទិដ្ឋិ... ចម្រើនសម្មាសមាធិ ដែលអាស្រ័យវិវេក... ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុដែលមានមិត្តល្អ... តែងធ្វើឲ្យច្រើនយ៉ាងនេះឯង។ ម្នាលអានន្ទ សេចក្តីនោះ គប្បីដឹងតាមបរិយាយនេះចុះ គឺថា ភាពជាអ្នកមានមិត្តល្អ ភាពជាអ្នកមានសម្លាញ់ល្អ ភាពជាអ្នកមានមិត្តសំឡាញ់លំអោនទៅរកគ្នា នេះជាព្រហ្មចរិយធម៌ទាំងមូលតែម្តង។ ម្នាលអានន្ទ ព្រោះថា សត្វទាំងឡាយដែលមានជាតិជាធម្មតា តែងរួចផុតចាកជាតិបាន ព្រោះអាស្រ័យតថាគតដែលជាកល្យាណមិត្ត។ សត្វទាំងឡាយដែលមានជរាជាធម្មតា... មានសោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្ស និងឧបាយាសៈជាធម្មតា តែងរួចផុតចាកសោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្ស និងឧបាយាសៈបាន ព្រោះអាស្រ័យតថាគតដែលជាកល្យាណមិត្ត»។

ဘိက္ခူနံ ဗာဟိရင်္ဂသမ္ပတ္တိံ ကထေန္တောပိ အာဟ – ‘‘ဗာဟိရံ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂန္တိ ကရိတွာ နာညံ ဧကင်္ဂမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယံ ဧဝံ မဟတော အတ္ထာယ သံဝတ္တတိ, ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ကလျာဏမိတ္တတာ. ကလျာဏမိတ္တတာ, ဘိက္ခဝေ, မဟတော အတ္ထာယ သံဝတ္တတီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၁၃). မဟာစုန္ဒဿ ကိလေသသလ္လေခပဋိပဒံ ကထေန္တောပိ, ‘‘ပရေ ပါပမိတ္တာ ဘဝိဿန္တိ, မယမေတ္ထ ကလျာဏမိတ္တာ ဘဝိဿာမာတိ သလ္လေခေါ ကရဏီယော’’တိ (မ. နိ. ၁.၈၃) အာဟ. မေဃိယတ္ထေရဿ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိယဓမ္မေ ကထေန္တောပိ, ‘‘အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ ပဉ္စ ဓမ္မာ ပရိပါကာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, မေဃိယ, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ’’တိ (ဥဒါ. ၃၁) ကလျာဏမိတ္တူပနိဿယမေဝ ဝိသေသေသိ. ပိယပုတ္တဿ ရာဟုလတ္ထေရဿ အဘိဏှောဝါဒံ ဒေန္တောပိ –

សូម្បីកាលទ្រង់សម្តែងនូវការបរិបូណ៌ដោយអង្គខាងក្រៅរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនឃើញអង្គដទៃ សូម្បីតែមួយអង្គ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ធំធេង ដូចជាភាពជាអ្នកមានមិត្តល្អនេះឡើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភាពជាអ្នកមានមិត្តល្អ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ធំធេង»។ សូម្បីកាលទ្រង់សម្តែងនូវសល្លេខបដិបទា (បដិបទាគ្រឿងដុសខាត់កិលេស) ដល់ព្រះមហាចុន្ទៈ ក៏ទ្រង់ត្រាស់ថា «ពួកជនដទៃនឹងទៅជាអ្នកមានមិត្តអាក្រក់ ពួកយើងក្នុងសាសនានេះ នឹងទៅជាអ្នកមានមិត្តល្អ ភិក្ខុគប្បីធ្វើនូវសល្លេខធម៌យ៉ាងនេះ»។ សូម្បីកាលទ្រង់សម្តែងនូវធម៌ជាគ្រឿងធ្វើចិត្តវិមុត្តិឲ្យចាស់ក្លា ដល់ព្រះមេឃិយត្ថេរ ក៏ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលមេឃិយៈ ធម៌ ៥ យ៉ាង តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីធ្វើចិត្តវិមុត្តិដែលមិនទាន់ចាស់ក្លា ឲ្យចាស់ក្លាឡើង។ ធម៌ ៥ យ៉ាង តើដូចម្តេច? ម្នាលមេឃិយៈ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានមិត្តល្អ...» ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តហ្នឹងឯងឲ្យជាធម៌វិសេស។ សូម្បីកាលទ្រង់ប្រទាននូវឱវាទជារឿយៗ ដល់ព្រះរាហុលត្ថេរជាព្រះរាជបុត្រជាទីស្រឡាញ់ ក៏ទ្រង់ត្រាស់ថា៖

‘‘မိတ္တေ ဘဇဿု ကလျာဏေ, ပန္တဉ္စ သယနာသနံ;

ဝိဝိတ္တံ အပ္ပနိဂ္ဃောသံ, မတ္တညူ ဟောဟိ ဘောဇနေ.

«ចូរអ្នកសេពគប់នូវមិត្តដ៏ល្អទាំងឡាយ និងសេនាសនៈដ៏ឆ្ងាយ ដ៏ស្ងាត់ស្ងៀម មិនមានសំឡេងគឹកកង ចូរជាអ្នកដឹងប្រមាណក្នុងភោជន។

စီဝရေ ပိဏ္ဍပါတေ စ, ပစ္စယေ သယနာသနေ;

ဧတေသု တဏှံ မာကာသိ, မာ လောကံ ပုနရာဂမီ’’တိ. (သု. နိ. ၃၄၀, ၃၄၁) –

កុំធ្វើនូវតណ្ហាក្នុងចីវរ បិណ្ឌបាត បច្ច័យ និងសេនាសនៈទាំងនេះឡើយ កុំគប្បីត្រឡប់មកកាន់លោកនេះវិញឡើយ»។

ကလျာဏမိတ္တူပနိဿယမေဝ သဗ္ဗပဌမံ ကထေသိ. ဧဝံ မဟာ ဧသ ကလျာဏမိတ္တူပနိဿယော နာမ. ဣဓာပိ တံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ဒွီသု ဓမ္မေသု တထာဂတော သမန္နေသိတဗ္ဗောတိ ဒေသနံ အာရဘိ. ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု ဒွီသု ဓမ္မေသု တထာဂတံ ဧသတု ဂဝေသတူတိ အတ္ထော. ဧတေန ဘဂဝါ အယံ မဟာဇစ္စောတိ ဝါ, လက္ခဏသမ္ပန္နောတိ ဝါ, အဘိရူပေါ ဒဿနီယောတိ ဝါ, အဘိညာတော အဘိလက္ခိတောတိ ဝါ, ဣမံ နိဿာယာဟံ စီဝရာဒယော ပစ္စယေ လဘိဿာမီတိ ဝါ, ဧဝံ စိန္တေတွာ မံ နိဿာယ ဝသနကိစ္စံ နတ္ထိ. ယော ပန ဧဝံ သလ္လက္ခေတိ, ‘‘ပဟောတိ မေ ဧသ သတ္ထာ ဟုတွာ သတ္ထုကိစ္စံ သာဓေတု’’န္တိ, သော မံ ဘဇတူတိ သီဟနာဒံ နဒတိ. ဗုဒ္ဓသီဟနာဒေါ ကိရ နာမေသ သုတ္တန္တောတိ.

ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តហ្នឹងឯងជាដំបូងបង្អស់។ យ៉ាងនេះឯង ឈ្មោះថាការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តនេះ មានគុណច្រើនណាស់។ សូម្បីក្នុងវីមំសកសូត្រនេះ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តនោះ ក៏ទ្រង់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនាថា «ទ្វីសុ ធម្មេសុ តថាកតោ សមន្នេសិតព្វោ» (ភិក្ខុគប្បីស៊ើបសួររកព្រះតថាគតក្នុងធម៌ ២ យ៉ាង)។ សេចក្តីថា ភិក្ខុជាបណ្ឌិត គប្បីស្វែងរក គប្បីស៊ើបសួររកព្រះតថាគតក្នុងធម៌ ២ យ៉ាង។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា កិច្ចនៃការរស់នៅអាស្រ័យតថាគត ដោយការគិតយ៉ាងនេះថា «ព្រះអង្គនេះកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ឬថា ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយលក្ខណៈ ឬថា ទ្រង់មានរូបល្អគួរជាទីគយគន់ ឬថា ទ្រង់ល្បីល្បាញលេចធ្លោ ឬថា ខ្ញុំនឹងបានចីវរជាដើមព្រោះអាស្រ័យព្រះអង្គនេះ» ដូច្នេះ មិនមានឡើយ។ ចំណែកឯភិក្ខុណា កំណត់ដឹងយ៉ាងនេះថា «ព្រះអង្គនេះជាព្រះសាស្តារបស់ខ្ញុំ អាចនឹងធ្វើកិច្ចរបស់ព្រះសាស្តាឲ្យសម្រេចបាន» ភិក្ខុនោះ ចូរសេពគប់តថាគតចុះ ព្រះអង្គទ្រង់បន្លឺនូវសីហនាទយ៉ាងនេះ។ ឮថា ព្រះសូត្រនេះ ឈ្មោះថាពុទ្ធសីហនាទ (សូត្រដែលជាគ្រឿងបន្លឺសីហនាទរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ) គប្បីដឹងយ៉ាងនេះចុះ។

ဣဒါနိ [Pg.279] တေ ဒွေ ဓမ္မေ ဒဿေန္တော စက္ခုသောတဝိညေယျေသူတိ အာဟ. တတ္ထ သတ္ထု ကာယိကော သမာစာရော ဝီမံသကဿ စက္ခုဝိညေယျော ဓမ္မော နာမ. ဝါစသိကော သမာစာရော သောတဝိညေယျော ဓမ္မော နာမ. ဣဒါနိ တေသု သမန္နေသိတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေန္တော ယေ သံကိလိဋ္ဌာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သံကိလိဋ္ဌာတိ ကိလေသသမ္ပယုတ္တာ. တေ စ န စက္ခုသောတဝိညေယျာ. ယထာ ပန ဥဒကေ စလန္တေ ဝါ ပုပ္ဖုဠကေ ဝါ မုဉ္စန္တေ အန္တော မစ္ဆော အတ္ထီတိ ဝိညာယတိ, ဧဝံ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ဝါ ကရောန္တဿ, မုသာဝါဒါဒီနိ ဝါ ဘဏန္တဿ ကာယဝစီသမာစာရေ ဒိသွာ စ သုတွာ စ တံသမုဋ္ဌာပကစိတ္တံ သံကိလိဋ္ဌန္တိ ဝိညာယတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿ ဟိ ကာယဝစီသမာစာရာပိ သံကိလိဋ္ဌာယေဝ နာမ. န တေ တထာဂတဿ သံဝိဇ္ဇန္တီတိ န တေ တထာဂတဿ အတ္ထိ. န ဥပလဗ္ဘန္တီတိ ဧဝံ ဇာနာတီတိ အတ္ထော. နတ္ထိတာယေဝ ဟိ တေ န ဥပလဗ္ဘန္တိ န ပဋိစ္ဆန္နတာယ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ ဧကဒိဝသံ ဣမေသု ဓမ္မေသု ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေန္တော အာဟ – ‘‘ဟန္ဒ ဒါနိ, ဘိက္ခဝေ, ပဝါရေမိ ဝေါ, န စ မေ ကိဉ္စိ ဂရဟထ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘န ခေါ မယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ကိဉ္စိ ဂရဟာမ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ. ဘဂဝါ ဟိ, ဘန္တေ, အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒေတာ, အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇာနေတာ, အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ, မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒေါ. မဂ္ဂါနုဂါ စ, ဘန္တေ, ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာသမန္နာဂတာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၁၅). ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓါ တထာဂတဿ ကာယဝစီသမာစာရာ. ဥတ္တရောပိ သုဒံ မာဏဝေါ တထာဂတဿ ကာယဝစီဒွါရေ အနာရာဓနီယံ ကိဉ္စိ ပဿိဿာမီတိ သတ္တ မာသေ အနုဗန္ဓိတွာ လိက္ခာမတ္တမ္ပိ န အဒ္ဒသ. မနုဿဘူတော ဝါ ဧသ ဗုဒ္ဓဘူတဿ ကာယဝစီဒွါရေ ကိံ အနာရာဓနီယံ ပဿိဿတိ? မာရောပိ ဒေဝပုတ္တော ဗောဓိသတ္တဿ သတော မဟာဘိနိက္ခမနတော ပဋ္ဌာယ ဆဗ္ဗဿာနိ ဂဝေသမာနော ကိဉ္စိ အနာရာဓနီယံ နာဒ္ဒသ, အန္တမသော စေတောပရိဝိတက္ကမတ္တမ္ပိ. မာရော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘သစဿ ဝိတက္ကိတမတ္တမ္ပိ အကုသလံ ပဿိဿာမိ, တတ္ထေဝ နံ မုဒ္ဓနိ ပဟရိတွာ ပက္ကမိဿာမီ’’တိ. သော ဆဗ္ဗဿာနိ အဒိသွာ ဗုဒ္ဓဘူတမ္ပိ ဧကံ ဝဿံ အနုဗန္ဓိတွာ ကိဉ္စိ ဝဇ္ဇံ အပဿန္တော ဂမနသမယေ ဝန္ဒိတွာ –

ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវធម៌ទាំងពីរនោះ ទើបត្រាស់ថា «cakkhusoteviññeyyesu» (ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគប្បីដឹងបានដោយចក្ខុ និងសោតៈ)។ ក្នុងពាក្យនោះ កាយសមាចារ (ការប្រព្រឹត្តតាមកាយ) របស់ព្រះសាស្តា ឈ្មោះថាជាធម៌ដែលគប្បីដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណ របស់ភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរ។ វចីសមាចារ (ការប្រព្រឹត្តតាមវាចា) ឈ្មោះថាជាធម៌ដែលគប្បីដឹងបានដោយសោតវិញ្ញាណ។ ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវអាការៈដែលគប្បីស្វែងរកក្នុងធម៌ទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «ye saṃkiliṭṭhā» (ធម៌ទាំងឡាយណាដែលសៅហ្មង)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «saṃkiliṭṭhā» បានដល់ កាយកម្ម និងវចីកម្មដែលប្រកបដោយកិលេស។ កាយកម្ម និងវចីកម្មទាំងនោះ មិនមែនជាធម៌ដែលគប្បីដឹងបានដោយចក្ខុ និងសោតៈ (ដោយផ្ទាល់) ឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ដូចជាកាលបើទឹកកម្រើកក្តី ឬពពុះទឹកផុសឡើងក្តី គេរមែងដឹងថា «មានត្រីនៅក្នុងទឹក» យ៉ាងណាមិញ កាលបើបានឃើញក្តី បានឮក្តី នូវកាយសមាចារ និងវចីសមាចារ របស់បុគ្គលអ្នកធ្វើនូវបាណាតិបាតជាដើម ឬនិយាយនូវមុសាវាទជាដើម គេរមែងដឹងថា «ចិត្តដែលជាសមុដ្ឋាននៃកាយវិញ្ញត្តិ និងវចីវិញ្ញត្តិនោះ សៅហ្មងហើយ» ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា កាយសមាចារ និងវចីសមាចារ របស់បុគ្គលដែលមានចិត្តសៅហ្មងហើយ ក៏ឈ្មោះថា សៅហ្មងដែរ។ ពាក្យថា «na te tathāgatassa saṃvijjanti» សេចក្តីថា កាយសមាចារ និងវចីសមាចារដ៏សៅហ្មងទាំងនោះ មិនមានដល់ព្រះតថាគតឡើយ។ ពាក្យថា «na upalabbhanti» (មិនមានប្រាកដ) សេចក្តីថា ភិក្ខុរមែងដឹងយ៉ាងនេះ នេះជាអធិប្បាយ។ ព្រោះថា ធម៌ទាំងនោះមិនមានប្រាកដ ព្រោះតែមិនមានពិតប្រាកដប៉ុណ្ណោះ មិនមែនព្រោះតែការលាក់បាំងឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងថ្ងៃមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបវារណាភិក្ខុសង្ឃក្នុងធម៌ទាំងឡាយនេះ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ តថាគតសូមបវារណាអ្នកទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយកុំបីតិះដៀលតថាគត ដោយកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមកាយ ឬតាមវាចា ណាមួយឡើយ»។ កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ក្រោកឡើងចាកអាសនៈ ធ្វើសំពត់ឧត្តរាសង្គៈឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលីតម្រង់ទៅរកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំទាំងឡាយ មិនតិះដៀលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមកាយ ឬតាមវាចា ណាមួយឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាអ្នកញ៉ាំងមគ្គដែលមិនទាន់កើត ឱ្យកើតឡើង ជាអ្នកធ្វើមគ្គដែលមិនទាន់កើតច្បាស់ ឱ្យកើតច្បាស់ ជាអ្នកប្រាប់មគ្គដែលមិនទាន់មានអ្នកប្រាប់ ជាអ្នកដឹងមគ្គ ជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវមគ្គ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងមគ្គ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ម្យ៉ាងទៀត ពួកសាវ័កក្នុងកាលឥឡូវនេះ ជាអ្នកដើរតាមមគ្គ ជាអ្នកប្រកបដោយមគ្គក្នុងកាលជាខាងក្រោយ»។ កាយសមាចារ និងវចីសមាចារ របស់ព្រះតថាគត ស្អាតបរិសុទ្ធយ៉ាងនេះឯង។ សូម្បីតែឧត្តរមាណព កាលគិតថា «អាត្មាអញនឹងមើលនូវទោសដែលមិនជាទីគាប់ចិត្តណាមួយ ក្នុងកាយទ្វារ និងវចីទ្វាររបស់ព្រះតថាគត» ក៏បានដើរតាមដានអស់រយៈពេល ៧ ខែ តែមិនបានឃើញទោស សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ឡើយ។ ឧត្តរមាណពនោះជាមនុស្ស នឹងមើលឃើញទោសដែលមិនជាទីគាប់ចិត្ត ក្នុងកាយទ្វារ និងវចីទ្វាររបស់ព្រះអង្គដែលជាព្រះពុទ្ធ ដូចម្តេចបាន? សូម្បីតែមារទិវបុត្រ កាលស្វែងរកទោស ចាប់តាំងពីកាលដែលព្រះពោធិសត្វទ្រង់ធ្វើមហាភិនិក្ខមនៈ អស់រយៈពេល ៦ ឆ្នាំ ក៏មិនបានឃើញទោសដែលមិនជាទីគាប់ចិត្តណាមួយឡើយ សូម្បីតែត្រឹមតែតម្រិះក្នុងចិត្ត (ដែលសៅហ្មង) ក៏មិនបានឃើញដែរ។ ឮថា មារបានគិតយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើអាត្មាអញឃើញអកុសល សូម្បីត្រឹមតែតម្រិះរបស់សិទ្ធត្ថកុមារនោះ អាត្មាអញនឹងវាយក្បាលរបស់សិទ្ធត្ថកុមារនោះក្នុងទីនោះឯង ហើយនឹងចៀសចេញទៅ»។ មារនោះ កាលមិនឃើញទោសអស់រយៈពេល ៦ ឆ្នាំ សូម្បីព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធហើយ ក៏នៅតែដើរតាមដានអស់រយៈពេល ១ ឆ្នាំទៀត កាលបើមិនឃើញទោសបន្តិចបន្តួចឡើយ ក្នុងពេលចៀសចេញទៅ ក៏បានថ្វាយបង្គំហើយ...

‘‘မဟာဝီရ [Pg.280] မဟာပုညံ, ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလံ;

သဗ္ဗဝေရဘယာတီတံ, ပါဒေ ဝန္ဒာမိ ဂေါတမ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၅၉) –

«បពិត្រព្រះអង្គមានព្យាយាមធំ មានបុណ្យធំ ទ្រង់រុងរឿងដោយឫទ្ធិ និងយស ទ្រង់កន្លងផុតនូវពៀរ និងភ័យទាំងពួង បពិត្រព្រះគោតម ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំនូវព្រះបាទទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គ»។

ဂါထံ ဝတွာ ဂတော.

កាលពោលនូវគាថានេះហើយ ក៏ចៀសចេញទៅ។

ဝီတိမိဿာတိ ကာလေ ကဏှာ, ကာလေ သုက္ကာတိ ဧဝံ ဝေါမိဿကာ. ဝေါဒါတာတိ ပရိသုဒ္ဓါ နိက္ကိလေသာ. သံဝိဇ္ဇန္တီတိ ဝေါဒါတာ ဓမ္မာ အတ္ထိ ဥပလဗ္ဘန္တိ. တထာဂတဿ ဟိ ပရိသုဒ္ဓါ ကာယသမာစာရာဒယော. တေနာဟ – ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ အရက္ခေယျာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော, နတ္ထိ တထာဂတဿ ကာယဒုစ္စရိတံ, ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ, ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’တိ. ပရိသုဒ္ဓဝစီသမာစာရော… ပရိသုဒ္ဓမနောသမာစာရော… ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော, နတ္ထိ တထာဂတဿ မိစ္ဆာဇီဝေါ, ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ, မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’’တိ (အ. နိ. ၇.၅၈).

«ពាក្យថា «vītimissā» សេចក្តីថា ក្នុងកាលខ្លះខ្មៅ (សៅហ្មង) ក្នុងកាលខ្លះស (ស្អាត) គឺច្រឡូកច្រឡំគ្នាយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «vodātā» សេចក្តីថា ស្អាតបរិសុទ្ធ មិនមានកិលេសគ្រឿងសៅហ្មង។ ពាក្យថា «saṃvijjanti» សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយដ៏សខ្ចី (ស្អាតបរិសុទ្ធ) មានប្រាកដ គឺរកបាន។ ព្រោះថា កាយសមាចារជាដើម របស់ព្រះតថាគត ស្អាតបរិសុទ្ធណាស់។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ដែលព្រះតថាគតមិនត្រូវរក្សាទាំងឡាយនេះ មាន ៤ យ៉ាង។ ធម៌ ៤ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគតមានកាយសមាចារដ៏បរិសុទ្ធ កាយទុច្ចរិតណាមួយដែលព្រះតថាគតត្រូវរក្សា ដោយគិតថា «អ្នកដទៃកុំបីដឹងនូវកាយទុច្ចរិតនេះរបស់តថាគតឡើយ» ដូច្នេះ មិនមានដល់ព្រះតថាគតឡើយ។ ព្រះតថាគតមានវចីសមាចារដ៏បរិសុទ្ធ... ព្រះតថាគតមានមនោសមាចារដ៏បរិសុទ្ធ... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគតមានអាជីវៈដ៏បរិសុទ្ធ មិច្ឆាអាជីវៈណាមួយដែលព្រះតថាគតត្រូវរក្សា ដោយគិតថា «អ្នកដទៃកុំបីដឹងនូវមិច្ឆាអាជីវៈនេះរបស់តថាគតឡើយ» ដូច្នេះ មិនមានដល់ព្រះតថាគតឡើយ»។

ဣမံ ကုသလံ ဓမ္မန္တိ ဣမံ အနဝဇ္ဇံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ. ‘‘အယမာယသ္မာ သတ္ထာ ကိံ နု ခေါ ဒီဃရတ္တံ သမာပန္နော အတိစိရကာလတော ပဋ္ဌာယ ဣမိနာ သမန္နာဂတော, ဥဒါဟု ဣတ္တရသမာပန္နော ဟိယျော ဝါ ပရေ ဝါ ပရသုဝေ ဝါ ဒိဝသေ သမာပန္နော’’တိ ဧဝံ ဂဝေသတူတိ အတ္ထော. ဧကစ္စေန ဟိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝသန္တေန ဗဟု မိစ္ဆာဇီဝကမ္မံ ကတံ, တံ တတ္ထ ကာလာတိက္ကမေ ပညာယတိ, ပါကဋံ ဟောတိ. သော အညတရံ ပစ္စန္တဂါမံ ဝါ သမုဒ္ဒတီရံ ဝါ ဂန္တွာ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေတွာ အာရညကော ဝိယ ဟုတွာ ဝိဟရတိ. မနုဿာ သမ္ဘာဝနံ ဥပ္ပာဒေတွာ တဿ ပဏီတေ ပစ္စယေ ဒေန္တိ. ဇနပဒဝါသိနော ဘိက္ခူ တဿ ပရိဟာရံ ဒိသွာ, ‘‘အတိဒပ္ပိတော ဝတာယံ အာယသ္မာ, ကော နု ခေါ ဧသော’’တိ ပရိဂ္ဂဏှန္တာ, ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ အသုကံ နာမ မိစ္ဆာဇီဝံ ကတွာ ပက္ကန္တဘိက္ခူ’’တိ ဉတွာ န သက္ကာ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထော ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ ကာတုန္တိ သန္နိပတိတွာ ဓမ္မေန သမေန ဥက္ခေပနီယာဒီသု အညတရံ ကမ္မံ ကရောန္တိ. ဧဝရူပါယ ပဋိစ္ဆန္နပဋိပတ္တိယာ အတ္ထိဘာဝံ ဝါ နတ္ထိဘာဝံ ဝါ ဝီမံသာပေတုံ ဧဝမာဟ.

«ពាក្យថា «imaṃ kusalaṃ dhammaṃ» បានដល់ អាជីវដ្ឋមកសីលដ៏មិនមានទោសនេះ។ សេចក្តីថា គប្បីស្វែងរកយ៉ាងនេះថា «ព្រះសាស្តាជាអាយុស្មានេះ ទ្រង់បរិបូណ៌ (ដោយសីលនេះ) អស់កាលយូរអង្វែង ចាប់តាំងពីកាលដ៏យូរលង់មកហើយ ឬមួយក៏ទ្រង់ទើបតែបរិបូណ៌ក្នុងកាលបន្តិចបន្តួច គឺក្នុងថ្ងៃម្សិលមិញ ឬថ្ងៃម្សិលម្ង៉ៃ ឬថ្ងៃមុននោះ?» នេះជាអធិប្បាយ។ ព្រោះថា បុគ្គលខ្លះកាលរស់នៅក្នុងទីកន្លែងមួយ បានធ្វើមិច្ឆាអាជីវកម្មជាច្រើន មិច្ឆាអាជីវកម្មនោះ រមែងប្រាកដច្បាស់ក្នុងទីនោះ កាលបើកាលវេលាកន្លងទៅ។ បុគ្គលនោះ ក៏ចៀសទៅកាន់ស្រុកបច្ចន្តគ្រាមណាមួយ ឬឆ្នេរសមុទ្រណាមួយ ហើយសង់សាលាស្លឹកឈើ រស់នៅដូចជាភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងព្រៃ (អារញ្ញិកភិក្ខុ)។ មនុស្សទាំងឡាយ ក៏កើតសេចក្តីកោតសរសើរ ហើយប្រគេននូវបច្ច័យដ៏ប្រណីតៗ ដល់ភិក្ខុនោះ។ ពួកភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងជនបទ បានឃើញការសក្ការៈបូជានោះ ក៏ស៊ើបសួរថា «លោកដ៏មានអាយុនេះ លាក់បាំងខ្លួនណាស់តើ លោកនេះជាអ្នកណា?» កាលបើពិចារណាមើល ក៏ដឹងថា «លោកនេះជាភិក្ខុដែលបានធ្វើមិច្ឆាអាជីវៈឈ្មោះនេះ ក្នុងទីកន្លែងឈ្មោះនេះ ហើយរត់គេចខ្លួនមក» កាលបើដឹងយ៉ាងនេះហើយ ក៏យល់ថា «មិនគប្បីធ្វើឧបោសថកម្ម ឬបវារណាកម្ម ជាមួយភិក្ខុនេះឡើយ» ទើបប្រជុំគ្នា ធ្វើសង្ឃកម្មណាមួយ មានឧក្ខេបនីយកម្មជាដើម ដោយធម៌ ដោយស្មើភាព។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ ដើម្បីឱ្យស៊ើបសួររកសេចក្តីមានពិត ឬមិនមានពិត នៃបដិបត្តិដ៏លាក់បាំងមានសភាពយ៉ាងនេះ។»

ဧဝံ ဇာနာတီတိ ဒီဃရတ္တံ သမာပန္နော, န ဣတ္တရသမာပန္နောတိ ဇာနာတိ. အနစ္ဆရိယံ စေတံ. ယံ တထာဂတဿ ဧတရဟိ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တဿ ဒီဃရတ္တံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ [Pg.281] ပရိသုဒ္ဓံ ဘဝေယျ. ယဿ ဗောဓိသတ္တကာလေပိ ဧဝံ အဟောသိ.

«ពាក្យថា «evaṃ jānāti» សេចក្តីថា ដឹងថា «ទ្រង់បរិបូណ៌អស់កាលយូរអង្វែង មិនមែនទើបតែបរិបូណ៌ក្នុងកាលបន្តិចបន្តួចឡើយ»។ សេចក្តីដែលអាជីវដ្ឋមកសីល របស់ព្រះតថាគត ដែលទ្រង់បានសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណក្នុងកាលឥឡូវនេះ បរិសុទ្ធអស់កាលយូរអង្វែង នេះមិនមែនជាការអស្ចារ្យឡើយ ព្រោះថា សូម្បីក្នុងកាលដែលព្រះអង្គនៅជាព្រះពោធិសត្វ សីលនោះក៏បរិសុទ្ធអស់កាលយូរអង្វែងយ៉ាងនេះរួចទៅហើយ។»

အတီတေ ကိရ ဂန္ဓာရရာဇာ စ ဝေဒေဟရာဇာ စ ဒွေပိ သဟာယကာ ဟုတွာ ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ ရဇ္ဇာနိ ပုတ္တာနံ နိယျာတေတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကသ္မိံ အရညဂါမကေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တိ. ပစ္စန္တော နာမ ဒုလ္လဘလောဏော ဟောတိ. တတော အလောဏံ ယာဂုံ လဘိတွာ ဧကိဿာယ သာလာယ နိသီဒိတွာ ပိဝန္တိ. အန္တရန္တရေ မနုဿာ လောဏစုဏ္ဏံ အာဟရိတွာ ဒေန္တိ. ဧကဒိဝသံ ဧကော ဝေဒေဟိသိဿ ပဏ္ဏေ ပက္ခိပိတွာ လောဏစုဏ္ဏံ အဒါသိ. ဝေဒေဟိသိ ဂဟေတွာ ဥပဍ္ဎံ ဂန္ဓာရိသိဿ-သန္တိကေ ဌပေတွာ ဥပဍ္ဎံ အတ္တနော သန္တိကေ ဌပေသိ. တတော ထောကံ ပရိဘုတ္တာဝသေသံ ဒိသွာ, ‘‘မာ ဣဒံ နဿီ’’တိ ပဏ္ဏေန ဝေဌေတွာ တိဏဂဟနေ ဌပေသိ. ပုန ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ ယာဂုပါနကာလေ သတိံ ကတွာ ဩလောကေန္တော တံ ဒိသွာ ဂန္ဓာရိသိံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘ဣတော ထောကံ ဂဏှထ အာစရိယာ’’တိ အာဟ. ကုတော တေ လဒ္ဓံ ဝေဒေဟိသီတိ? တသ္မိံ ဒိဝသေ ပရိဘုတ္တာဝသေသံ ‘‘မာ နဿီ’’တိ မယာ ဌပိတန္တိ. ဂန္ဓာရိသိ ဂဟေတုံ န ဣစ္ဆတိ, အလောဏကံယေဝ ယာဂုံ ပိဝိတွာ ဝေဒေဟံ ဣသိံ အဝေါစ –

«ឮថា ក្នុងអតីតកាល ព្រះរាជាគន្ធារៈ និងព្រះរាជាវិទេហៈ ទាំងពីរព្រះអង្គជាសម្លាញ់នឹងគ្នា បានឃើញទោសក្នុងកាមទាំងឡាយ ក៏ប្រគល់រាជសម្បត្តិដល់បុត្រទាំងឡាយ ហើយសាងផ្នួសជាឥសី និមន្តទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុកព្រៃមួយ។ ឯស្រុកបច្ចន្តគ្រាមនោះ ជាកន្លែងដែលរកអំបិលបានដោយកម្រ។ ព្រះឥសីទាំងនោះ កាលបានយ៉ាគូដែលមិនមានអំបិល ក៏គង់ឆាន់ក្នុងសាលាមួយ។ ក្នុងចន្លោះៗ មនុស្សទាំងឡាយបាននាំយកអំបិលម៉ត់មកប្រគេន។ ថ្ងៃមួយ បុរសម្នាក់បានដាក់អំបិលម៉ត់ក្នុងស្លឹកឈើ ប្រគេនដល់វិទេហឥសី។ វិទេហឥសីទទួលយកហើយ បានដាក់ពាក់កណ្តាលទុកក្បែរគន្ធារឥសី ហើយដាក់ពាក់កណ្តាលទុកក្បែរខ្លួន។ បន្ទាប់មក កាលឃើញអំបិលបន្តិចបន្តួចដែលសល់ពីឆាន់ ក៏គិតថា «កុំឱ្យអំបិលនេះវិនាសឡើយ» ទើបខ្ចប់នឹងស្លឹកឈើ យកទៅលាក់ទុកក្នុងគុម្ពស្មៅ។ លុះដល់ថ្ងៃមួយទៀត ក្នុងពេលឆាន់យ៉ាគូ វិទេហឥសីនឹកឃើញ ក៏ទៅរកមើល ឃើញអំបិលនោះហើយ ទើបចូលទៅរកគន្ធារឥសី ពោលថា «បពិត្រលោកគ្រូ សូមយកអំបិលពីទីនេះបន្តិចទៅ»។ គន្ធារឥសីសួរថា «ម្នាលវិទេហឥសី លោកបានអំបិលនេះមកពីណា?» វិទេហឥសីឆ្លើយថា «អំបិលដែលសល់ពីឆាន់ក្នុងថ្ងៃនោះ ខ្ញុំបានទុកដោយគិតថា កុំឱ្យវិនាស»。 គន្ធារឥសីមិនប្រាថ្នានឹងទទួលយកឡើយ ក៏ឆាន់តែយ៉ាគូដែលមិនមានអំបិលនោះឯង ហើយបានពោលទៅកាន់វិទេហឥសីយ៉ាងនេះថា៖»

‘‘ဟိတွာ ဂါမသဟဿာနိ, ပရိပုဏ္ဏာနိ သောဠသ;

ကောဋ္ဌာဂါရာနိ ဖီတာနိ, သန္နိဓိံ ဒါနိ ကုဗ္ဗသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၆);

«លោកលះបង់នូវស្រុកទាំងឡាយមួយពាន់ និងជង្រុកទាំងឡាយដប់ប្រាំមួយដ៏ពេញបរិបូណ៌ និងស្តុកស្តម្ភហើយ ឥឡូវនេះ លោកមកធ្វើការសន្សំ (អំបិល) វិញឬ?»

ဝေဒေဟိသိ အဝေါစ – ‘‘တုမှေ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတာ, ဣဒါနိ ကသ္မာ လောဏစုဏ္ဏမတ္တသန္နိဓိကာရဏာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အနုစ္ဆဝိကံ န ကရောထာ’’တိ? ကိံ မယာ ကတံ ဝေဒေဟိသီတိ? အထ နံ အာဟ –

«វិទេហឥសីពោលថា «លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ លះបង់រាជសម្បត្តិហើយសាងផ្នួស ឥឡូវនេះ ហេুটអ្វីបានជាមកធ្វើការមិនសមគួរដល់ផ្នួស ព្រោះតែការសន្សំត្រឹមតែអំបិលម៉ត់បន្តិចបន្តួចនេះ?» គន្ធារឥសីសួរថា «ម្នាលវិទេហឥសី តើខ្ញុំបានធ្វើអ្វីមិនសមគួរ?» គ្រានោះ វិទេហឥសីបានពោលទៅកាន់គន្ធារឥសីនោះថា៖»

‘‘ဟိတွာ ဂန္ဓာရဝိသယံ, ပဟူတဓနဓာရိယံ;

ပသာသနတော နိက္ခန္တော, ဣဓ ဒါနိ ပသာသသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၇);

«លោកលះបង់នូវដែនគន្ធារៈ ដែលមានទ្រព្យ និងធញ្ញជាតិដ៏ច្រើន ចេញចាកការគ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិហើយ ឥឡូវនេះ លោកមកគ្រប់គ្រង (ប្រដៅ) ខ្ញុំក្នុងទីនេះវិញឬ?»

ဂန္ဓာရော အာဟ –

គន្ធារឥសីពោលថា៖

‘‘ဓမ္မံ ဘဏာမိ ဝေဒေဟ, အဓမ္မော မေ န ရုစ္စတိ;

ဓမ္မံ မေ ဘဏမာနဿ, န ပါပမုပလိမ္ပတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၈);

«ម្នាលវិទេហៈ ខ្ញុំពោលតែធម៌ (ពាក្យពិត) ប៉ុណ្ណោះ ធម៌មិនពិត (អធម៌) ខ្ញុំមិនពេញចិត្តឡើយ កាលដែលខ្ញុំពោលតែធម៌ បាបរមែងមិនប្រឡាក់ឡូកឡំឡើយ»

ဝေဒေဟော [Pg.282] အာဟ –

វិទេហឥសីពោលថា៖

‘‘ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန, ပရော လဘတိ ရုပ္ပနံ;

မဟတ္ထိယမ္ပိ စေ ဝါစံ, န တံ ဘာသေယျ ပဏ္ဍိတော’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၉);

«សូម្បីតែវាចានោះមានប្រយោជន៍ច្រើនក៏ដោយ ប្រសិនបើបុគ្គលដទៃរមែងក្តៅក្រហាយ (ខឹងសម្បារ) ដោយហេតុណាមួយ អ្នកប្រាជ្ញមិនគប្បីពោលនូវវាចានោះឡើយ»

ဂန္ဓာရော အာဟ –

គន្ធារឥសីពោលថា៖

‘‘ကာမံ ရုပ္ပတု ဝါ မာ ဝါ, ဘုသံဝ ဝိကိရီယတု;

ဓမ္မံ မေ ဘဏမာနဿ, န ပါပမုပလိမ္ပတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၈၀);

«បុគ្គលដទៃនឹងក្តៅក្រហាយក្តី មិនក្តៅក្រហាយក្តី តាមតែចិត្តចុះ ឬនឹងត្រូវកម្ចាត់កម្ចាយទៅដូចជាកន្ទក់ក្តី កាលដែលខ្ញុំពោលតែធម៌ បាបរមែងមិនប្រឡាក់ឡូកឡំឡើយ»

တတော ဝေဒေဟိသိ ယဿ သကာပိ ဗုဒ္ဓိ နတ္ထိ, အာစရိယသန္တိကေ ဝိနယံ န သိက္ခတိ, သော အန္ဓမဟိံသော ဝိယ ဝနေ စရတီတိ စိန္တေတွာ အာဟ –

លំដាប់នោះ វិទេហឥសីគិតថា «បុគ្គលណាដែលគ្មានប្រាជ្ញាផ្ទាល់ខ្លួន ទាំងមិនបានសិក្សាវិន័យក្នុងសំណាក់នៃគ្រូ បុគ្គលនោះ រមែងដើរទៅដូចជាក្របីខ្វាក់នៅក្នុងព្រៃ» ទើបពោលថា៖

‘‘နော စေ အဿ သကာ ဗုဒ္ဓိ, ဝိနယော ဝါ သုသိက္ခိတော;

ဝနေ အန္ဓမဟိံသောဝ, စရေယျ ဗဟုကော ဇနော.

«ប្រសិនបើគ្មានប្រាជ្ញាផ្ទាល់ខ្លួន ឬវិន័យដែលបានសិក្សាដោយល្អទេ ជនទាំងឡាយជាច្រើន គប្បីដើរទៅដូចជាក្របីខ្វាក់នៅក្នុងព្រៃ។

ယသ္မာ စ ပနိဓေကစ္စေ, အာစေရမှိ သုသိက္ခိတာ;

တသ္မာ ဝိနီတဝိနယာ, စရန္တိ သုသမာဟိတာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၈၁-၈၂);

ម៉្យាងទៀត ព្រោះតែជនខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកបានសិក្សាដោយល្អក្នុងសំណាក់នៃគ្រូ ព្រោះហេតុនោះ ជនទាំងនោះ ជាអ្នកមានវិន័យដែលបានទូន្មានហើយ រមែងដើរទៅដោយមានចិត្តតម្កល់មាំល្អ»

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဝေဒေဟိသိ အဇာနိတွာ မယာ ကတန္တိ ဂန္ဓာရိသိံ ခမာပေသိ. တေ ဥဘောပိ တပံ စရိတွာ ဗြဟ္မလောကံ အဂမံသု. ဧဝံ တထာဂတဿ ဗောဓိသတ္တကာလေပိ ဒီဃရတ္တံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ပရိသုဒ္ဓံ အဟောသိ.

«កាលពោលយ៉ាងនេះហើយ វិទេហឥសីក៏សុំខមាទោសគន្ធារឥសីថា «ខ្ញុំបានធ្វើទៅដោយមិនដឹង» ហើយញ៉ាំងគន្ធារឥសីឱ្យអត់ទោសឱ្យ។ ឥសីទាំងពីរនោះ បានបំពេញតបៈធម៌ ហើយបានទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក។ អាជីវដ្ឋមកសីល របស់ព្រះតថាគត សូម្បីក្នុងកាលដែលនៅជាព្រះពោធិសត្វ ក៏បរិសុទ្ធអស់កាលយូរអង្វែងយ៉ាងនេះឯង។»

ဥတ္တဇ္ဈာပန္နော အယမာယသ္မာ ဘိက္ခု ယသပတ္တောတိ အယမာယသ္မာ အမှာကံ သတ္ထာ ဘိက္ခု ဉတ္တံ ပညာတဘာဝံ ပါကဋဘာဝံ အဇ္ဈာပန္နော နု ခေါ, သယဉ္စ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိံ ပတ္တော နု ခေါ နောတိ. တေန စဿ ပညာတဇ္ဈာပန္နဘာဝေန ယသသန္နိဿိတဘာဝေန စ ကိံ ဧကစ္စေ အာဒီနဝါ သန္ဒိဿန္တိ ဥဒါဟု နောတိ ဧဝံ သမန္နေသန္တူတိ ဒဿေတိ. န တာဝ, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝ ဘိက္ခု န ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီသု အဘိညာတဘာဝံ ဝါ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိံ ဝါ အာပန္နော ဟောတိ, တာဝ ဧကစ္စေ မာနာတိမာနာဒယော အာဒီနဝါ န သံဝိဇ္ဇန္တိ ဥပသန္တူပသန္တော ဝိယ သောတာပန္နော ဝိယ သကဒါဂါမီ ဝိယ စ ဝိဟရတိ. အရိယော နု ခေါ ပုထုဇ္ဇနော နု ခေါတိပိ ဉာတုံ န သက္ကာ ဟောတိ.

«ពាក្យថា «uttajjhāpanno ayamāyasmā bhikkhu yasapatto» សេចក្តីថា ភិក្ខុរមែងពិចារណាថា «លោកដ៏មានអាយុនេះ ជាព្រះសាស្តារបស់យើង ជាភិក្ខុដែលដល់នូវភាពល្បីល្បាញ ភាពប្រាកដច្បាស់ ឬទេ? ហើយលោកបានដល់នូវការបរិបូណ៌ដោយបរិវារ ឬទេ?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវសេចក្តីនេះថា «ចូរស្វែងរកយ៉ាងនេះថា ព្រោះតែភាពល្បីល្បាញ និងការអាស្រ័យនូវយសរបស់ភិក្ខុនោះ តើទោសទាំងឡាយខ្លះរមែងប្រាកដច្បាស់ ឬមិនប្រាកដច្បាស់?» ពាក្យថា «na tāva bhikkhave» សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនទាន់ដល់នូវភាពល្បីល្បាញក្នុងសំណាក់នៃព្រះរាជា និងរាជមហាមាត្យជាដើម ឬមិនទាន់ដល់នូវការបរិបូណ៌ដោយបរិវារត្រឹមណា ទោសទាំងឡាយខ្លះ មានមានះ និងអតិមានះជាដើម ក៏មិនទាន់មានប្រាកដត្រឹមណោះ។ ភិក្ខុនោះ រមែងរស់នៅដូចជាបុគ្គលស្ងប់រម្ងាប់ក្រៃលែង ដូចជាព្រះសោតាបន្ន ឬដូចជាព្រះសកទាគាមី។ សូម្បីតែនឹងដឹងថា «លោកនេះជាព្រះអរិយបុគ្គល ឬជាបុថុជ្ជន?» ក៏មិនអាចដឹងបានឡើយ។»

ယတော [Pg.283] စ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ယဒါ ပန ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဉာတော ဟောတိ ပရိဝါရသမ္ပန္နော ဝါ, တဒါ တိဏှေန သိင်္ဂေန ဂေါဂဏံ ဝိဇ္ဈန္တော ဒုဋ္ဌဂေါဏော ဝိယ, မိဂသံဃံ အဘိမဒ္ဒမာနော ဒီပိ ဝိယ စ အညေ ဘိက္ခူ တတ္ထ တတ္ထ ဝိဇ္ဈန္တော အဂါရဝေါ အသဘာဂဝုတ္တိ အဂ္ဂပါဒေန ဘူမိံ ဖုသန္တော ဝိယ စရတိ. ဧကစ္စော ပန ကုလပုတ္တော ယထာ ယထာ ဉာတော ဟောတိ ယသဿီ, တထာ တထာ ဖလဘာရဘရိတော ဝိယ သာလိ သုဋ္ဌုတရံ ဩနမတိ, ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီသု ဥပသင်္ကမန္တေသု အကိဉ္စနဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သမဏသညံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဆိန္နဝိသာဏဥသဘော ဝိယ, စဏ္ဍာလဒါရကော ဝိယ စ သောရတော နိဝါတော နီစစိတ္တော ဟုတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ စေဝ သဒေဝကဿ စ လောကဿ, ဟိတာယ သုခါယ ပဋိပဇ္ဇတိ. ဧဝရူပံ ပဋိပတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘နာဿ ဣဓေကစ္စေ အာဒီနဝါ’’တိ အာဟ.

ពាក្យថា Yato ca kho, bhikkhave សេចក្តីថា ក្នុងកាលណា ភិក្ខុខ្លះក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកល្បីល្បាញ ឬមានបរិវារពេញបរិបូណ៌ ក្នុងកាលនោះ ភិក្ខុនោះរមែងដើរទៅ (ប្រព្រឹត្តទៅ) ដូចជាគោសាហាវដែលជល់ហ្វូងគោដោយស្នែងដ៏មុតស្រួច ឬដូចជាខ្លារខិនដែលបៀតបៀនហ្វូងម្រឹគ គឺជល់ (បៀតបៀន) ភិក្ខុដទៃទាំងឡាយក្នុងទីនោះៗ ជាអ្នកគ្មានសេចក្តីគោរព មានការចិញ្ចឹមជីវិតមិនស្មើគ្នា (មិនសមរម្យ) ហាក់ដូចជាដើរជាន់ដីដោយចុងជើង។ ចំណែកឯកុលបុត្រខ្លះ កាលបើល្បីល្បាញ មានយសសក្តិ ដោយហេតុយ៉ាងណាៗ ក៏រមែងឱនលំទោនចុះយ៉ាងក្រៃលែង ដោយហេតុយ៉ាងនោះៗ ដូចជាស្រូវសាលីដែលធ្ងន់ដោយផល កាលបើព្រះរាជា ព្រះរាជមហាមាត្យជាដើម ចូលមកជិត ក៏ពិចារណាឃើញនូវភាពជាអ្នកគ្មានកង្វល់ តាំងទុកនូវសមណសញ្ញា ហើយជាអ្នកស្លូតបូត ឱនលំទោន បន្ទាបខ្លួន ដូចជាគោឧសភៈដែលបាក់ស្នែង ឬដូចជាកូនចណ្ឌាល ហើយប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ភិក្ខុសង្ឃផង ដល់លោកព្រមទាំងទេវតាផង។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកការប្រតិបត្តិមានសភាពយ៉ាងនេះ ទើបត្រាស់ថា «ទោសទាំងឡាយខ្លះក្នុងសាសនានេះ មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ»។

တထာဂတော ပန အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု တာဒီ, သော ဟိ လာဘေပိ တာဒီ, အလာဘေပိ တာဒီ, ယသေပိ တာဒီ, အယသေပိ တာဒီ, ပသံသာယပိ တာဒီ, နိန္ဒာယပိ တာဒီ, သုခေပိ တာဒီ, ဒုက္ခေပိ တာဒီ, တသ္မာ သဗ္ဗာကာရေန နာဿ ဣဓေကစ္စေ အာဒီနဝါ သံဝိဇ္ဇန္တိ. အဘယူပရတောတိ အဘယော ဟုတွာ ဥပရတော, အစ္စန္တူပရတော သတတူပရတောတိ အတ္ထော. န ဝါ ဘယေန ဥပရတောတိပိ အဘယူပရတော. စတ္တာရိ ဟိ ဘယာနိ ကိလေသဘယံ ဝဋ္ဋဘယံ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ဥပဝါဒဘယန္တိ. ပုထုဇ္ဇနော စတူဟိပိ ဘယေဟိ ဘာယတိ. သေက္ခာ တီဟိ, တေသဉှိ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ပဟီနံ, ဣတိ သတ္တ သေက္ခာ ဘယူပရတာ, ခီဏာသဝေါ အဘယူပရတော နာမ, တဿ ဟိ ဧကမ္ပိ ဘယံ နတ္ထိ. ကိံ ပရဝါဒဘယံ နတ္ထီတိ? နတ္ထိ. ပရာနုဒ္ဒယံ ပန ပဋိစ္စ, ‘‘မာဒိသံ ခီဏာသဝံ ပဋိစ္စ သတ္တာ မာ နဿန္တူ’’တိ ဥပဝါဒံ ရက္ခတိ. မူလုပ္ပလဝါပိဝိဟာရဝါသီ ယသတ္ထေရော ဝိယ.

ចំណែកព្រះតថាគត ជាអ្នកមានសភាពនឹងធឹងក្នុងលោកធម៌ទាំង ៨ ព្រោះថា ព្រះអង្គមានសភាពនឹងធឹង ទោះក្នុងលាភ ក្នុងអលាភ ក្នុងយស ក្នុងអយស ក្នុងសេចក្តីសរសើរ ក្នុងសេចក្តីនិន្ទា ក្នុងសុខ ក្នុងទុក្ខ ព្រោះហេតុនោះ ទោសទាំងឡាយខ្លះក្នុងសាសនានេះ មិនមានប្រាកដដល់ព្រះអង្គ ដោយប្រការទាំងពួងឡើយ។ ពាក្យថា Abhayūparato សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនមានភ័យ ហើយវៀរចាក គឺវៀរចាកដោយដាច់ខាត វៀរចាកជានិច្ច នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ មួយវិញទៀត ដែលហៅថា Abhayūparato ព្រោះមិនមែនវៀរចាកដោយសារខ្លាចភ័យឡើយ។ ព្រោះថា ភ័យមាន ៤ យ៉ាងគឺ កិលេសភ័យ វដ្តភ័យ ទុគ្គតិភ័យ និងឧបវាទភ័យ។ បុថុជ្ជនរមែងខ្លាចភ័យទាំង ៤ យ៉ាងនេះ។ ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយ ខ្លាចភ័យ ៣ យ៉ាង ព្រោះទុគ្គតិភ័យ ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំងនោះបានលះបង់ហើយ ដូច្នេះ ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក ឈ្មោះថាជាអ្នកវៀរចាកព្រោះខ្លាចភ័យ ចំណែកព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថាជាអ្នកវៀរចាកដោយមិនមានភ័យ ព្រោះភ័យសូម្បីតែមួយយ៉ាង ក៏មិនមានដល់ព្រះខីណាស្រពនោះឡើយ។ សួរថា ចុះភ័យគឺការចោទប្រកាន់ពីអ្នកដទៃ មិនមានទេឬ? ឆ្លើយថា មិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះដល់អ្នកដទៃ ដោយគិតថា «សត្វទាំងឡាយកុំបីវិនាស ព្រោះអាស្រ័យបុគ្គលជាខីណាស្រពដូចជាអាត្មាអញឡើយ» ទើបរក្សានូវឧបវាទភ័យ ដូចជាព្រះយសត្ថេរ ដែលគង់នៅក្នុងវត្តមុលុប្បលវាបិវិហារ។

ထေရော ကိရ မူလုပ္ပလဝါပိဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အထဿ ဥပဋ္ဌာကကုလဒွါရံ ပတ္တဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ထဏ္ဍိလပီဌကံ နိဿာယ အာသနံ ပညပေသုံ. အမစ္စဓီတာပိ တံယေဝ ပီဌကံ နိဿာယ ပရတောဘာဂေ နီစတရံ အာသနံ ပညာပေတွာ နိသီဒိ. ဧကော နေဝါသိကော ဘိက္ခု ပစ္ဆာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော ဒွါရေ ဌတွာဝ ဩလောကေန္တော ထေရော အမစ္စဓီတရာ သဒ္ဓိံ ဧကမဉ္စေ နိသိန္နောတိ သလ္လက္ခေတွာ, ‘‘အယံ ပံသုကူလိကော ဝိဟာရေဝ ဥပသန္တူပသန္တော [Pg.284] ဝိယ ဝိဟရတိ, အန္တောဂါမေ ပန ဥပဋ္ဌာယိကာဟိ သဒ္ဓိံ ဧကမဉ္စေ နိသီဒတီ’’တိ စိန္တေတွာ, ‘‘ကိံ နု ခေါ မယာ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကေတွာ တထာသညီဝ ဟုတွာ ပက္ကာမိ. ထေရောပိ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ နိသီဒိ. နေဝါသိကောပိ ကတဘတ္တကိစ္စော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ, ‘‘တံ ပံသုကူလိကံ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဝိဟာရာ နိက္ကဍ္ဎိဿာမီ’’တိ အသညတနီဟာရေန ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပရိဘောဂဃဋတော ဥလုင်္ကေန ဥဒကံ ဂဟေတွာ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တော ပါဒေ ဓောဝိ. ထေရော, ‘‘ကော နု ခေါ အယံ အသညတစာရိကော’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော သဗ္ဗံ ဉတွာ, ‘‘အယံ မယိ မနံ ပဒေါသေတွာ အပါယူပဂေါ မာ အဟောသီ’’တိ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ကဏ္ဏိကာမဏ္ဍလသမီပေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ. နေဝါသိကော ဒုဋ္ဌာကာရေန ဃဋိကံ ဥက္ခိပိတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ အန္တော ပဝိဋ္ဌော ထေရံ အပဿန္တော, ‘‘ဟေဋ္ဌာမဉ္စံ ပဝိဋ္ဌော ဘဝိဿတီ’’တိ ဩလောကေတွာ တတ္ထာပိ အပဿန္တော နိက္ခမိတုံ အာရဘိ. ထေရော ဥက္ကာသိ. ဣတရော ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော ဒိသွာ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဧဝမာဟ – ‘‘ပတိရူပံ တေ, အာဝုသော, ပံသုကူလိက ဧဝံ အာနုဘာဝသမ္ပန္နဿ ဥပဋ္ဌာယိကာယ သဒ္ဓိံ ဧကမဉ္စေ နိသီဒိတု’’န္တိ. ပဗ္ဗဇိတာ နာမ, ဘန္တေ, မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ န ဧကမဉ္စေ နိသီဒန္တိ, တုမှေဟိ ပန ဒုဒ္ဒိဋ္ဌမေတန္တိ. ဧဝံ ခီဏာသဝါ ပရာနုဒ္ဒယာယ ဥပဝါဒံ ရက္ခန္တိ.

ឮថា ព្រះថេរៈនោះ បានចូលទៅកាន់ភូមិមុលុប្បលវាបិ ដើម្បីបិណ្ឌបាត។ លុះព្រះថេរៈនោះ ទៅដល់ទ្វារផ្ទះរបស់ត្រកូលឧបដ្ឋាក ពួកឧបដ្ឋាកក៏ទទួលយកသបិត្រ ហើយរៀបចំអាសនៈដោយអាស្រ័យនឹងតាំងឈើដែលគ្មានជើង។ សូម្បីតែកូនស្រីរបស់អាមាត្យ ក៏រៀបចំអាសនៈដ៏ទាបជាង នៅផ្នែកម្ខាងទៀត ដោយអាស្រ័យនឹងតាំងឈើនោះឯង ហើយអង្គុយ។ មានភិក្ខុជាអ្នកនៅក្នុងវត្តម្នាក់ ចូលទៅបិណ្ឌបាតតាមក្រោយ ឈរនៅមាត់ទ្វារសម្លឹងមើលទៅ ឃើញព្រះថេរៈអង្គុយនៅលើគ្រែជាមួយគ្នានឹងកូនស្រីអាមាត្យ ក៏សម្គាល់ថា «លោកអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូលនេះ នៅក្នុងវត្តធ្វើដូចជាស្ងប់ស្ងាត់ក្រៃលែង ប៉ុន្តែនៅក្នុងភូមិ បែរជាអង្គុយលើគ្រែជាមួយគ្នានឹងស្រីឧបដ្ឋាកទៅវិញ» គិតដូច្នេះហើយ ក៏គិតទៀតថា «តើអាត្មាអញមើលច្រឡំឬទេ?» ក៏សម្លឹងមើលចុះឡើងៗជាច្រើនដង នៅតែមានសញ្ញាស្មានយ៉ាងនោះដដែល រួចក៏ដើរចេញទៅ។ ចំណែកព្រះថេរៈ ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់វត្ត ចូលទៅកាន់កុដិទីសំណាក់ បិទទ្វារហើយអង្គុយនៅ។ ចំណែកភិក្ខុនៅក្នុងវត្តនោះ ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏ទៅកាន់វត្ត គិតថា «អាត្មាអញនឹងសង្កត់សង្កិនភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូលនោះ ហើយបណ្តេញចេញពីវត្ត» ទើបដើរទៅកាន់ទីសំណាក់របស់ព្រះថេរៈ ដោយអាការៈមិនសង្រួម ដងទឹកដោយវែកពីក្អមទឹកប្រើប្រាស់ មកលាងជើងទាំងធ្វើសំឡេងយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះថេរៈពិចារណាថា «តើនរណាណ៎ មានការដើរមិនសង្រួមយ៉ាងនេះ?» ក៏ដឹងរឿងរ៉ាវទាំងអស់ ហើយគិតថា «ភិក្ខុនេះកុំបីប្រទូស្តចិត្តចំពោះអាត្មាអញ ហើយទៅកាន់អបាយឡើយ» ទើបហោះឡើងទៅលើអាកាស អង្គុយពត់ភ្នែននៅជិតរង្វង់ខឿនដំបូលកុដិ។ ភិក្ខុនៅក្នុងវត្តនោះ មានអាការៈខឹងសម្បារ លើកគន្លឹះទ្វារ បើកទ្វារចូលទៅខាងក្នុង មិនឃើញព្រះថេរៈ ក៏គិតថា «ប្រហែលជាចូលទៅក្រោមគ្រែហើយដឹង» លុះឱនមើលទៅ មិនឃើញសូម្បីតែនៅក្នុងទីនោះ ក៏រៀបនឹងដើរចេញទៅវិញ។ ព្រះថេរៈក៏គ្រហែមឡើង។ ភិក្ខុនោះ ងើបមើលទៅខាងលើ ឃើញហើយ មិនអាចអត់ទ្រាំបាន ក៏និយាយយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ អ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូល លោកមានអានុភាពដល់ម៉្លឹងហើយ តើគួរគប្បីដែរឬ ដែលអង្គុយលើគ្រែជាមួយគ្នានឹងស្រីឧបដ្ឋាកយ៉ាងនេះ?»។ ព្រះថេរៈតបថា «ម្នាលអាវុសោ ធម្មតាអ្នកបួសទាំងឡាយ មិនដែលអង្គុយលើគ្រែជាមួយគ្នានឹងមាតុគ្រាមឡើយ ប៉ុន្តែការដែលលោកឃើញយ៉ាងនោះ គឺជាការមើលឃើញមិនល្អ (មើលច្រឡំ) ទេ»។ ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ រមែងរក្សានូវឧបវាទភ័យ ព្រោះសេចក្តីអនុគ្រោះដល់អ្នកដទៃ យ៉ាងនេះឯង។

ခယာ ရာဂဿာတိ ရာဂဿ ခယေနေဝ. ဝီတရာဂတ္တာ ကာမေ န ပဋိသေဝတိ, န ပဋိသင်္ခါယ ဝါရေတွာတိ. တဉ္စေတိ ဧဝံ တထာဂတဿ ကိလေသပ္ပဟာနံ ဉတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဌိတနိသိန္နကာလာဒီသုပိ စတုပရိသမဇ္ဈေ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ နိသီဒိတွာပိ ဣတိပိ သတ္ထာ ဝီတရာဂေါ ဝီတဒေါသော ဝီတမောဟော ဝန္တကိလေသော ပဟီနမလော အဗ္ဘာ မုတ္တပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ သုပရိသုဒ္ဓေါတိ ဧဝံ တထာဂတဿ ကိလေသပ္ပဟာနေ ဝဏ္ဏံ ကထယမာနံ တံ ဝီမံသကံ ဘိက္ခုံ ပရေ ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ စေတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា Khayā rāgassa សេចក្តីថា ព្រោះតែការអស់ទៅនៃរាគៈប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះភាពជាអ្នកមានរាគៈប្រាសចេញហើយ ទើបមិនសេពនូវកាមទាំងឡាយ មិនមែនព្រោះតែការពិចារណាហើយហាមឃាត់ទុកនោះឡើយ។ ពាក្យថា Tañce សេចក្តីថា កាលបើដឹងនូវការលះបង់កិលេសរបស់ព្រះតថាគតយ៉ាងនេះហើយ ទោះបីក្នុងកាលជាទីឈរ ទីអង្គុយជាដើម ក្នុងទីនោះៗក្តី ទោះបីកាលដែលព្រះអង្គគង់លើធម្មាសនៈដ៏ប្រដាប់តាក់តែងហើយ ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទទាំង ៤ ក្តី ថា «ព្រះសាស្តា ជាព្រះប្រាសចាករាគៈ ប្រាសចាកទោស ប្រាសចាកមោហៈ មានកិលេសខ្ជាក់ចោលហើយ មានមន្ទិលលះបង់ហើយ ជាព្រះដ៏បរិសុទ្ធក្រៃលែង ដូចជាព្រះចន្ទពេញវង់ដែលរួចផុតពីពពក» យ៉ាងនេះ ប្រសិនបើជនដទៃទាំងឡាយ សួរនូវភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរនោះ ដែលកំពុងពោលសរសើរគុណក្នុងការលះបង់កិលេសរបស់ព្រះតថាគត យ៉ាងនេះ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។

အာကာရာတိ ကာရဏာနိ. အနွယာတိ အနုဗုဒ္ဓိယော. သံဃေ ဝါ ဝိဟရန္တောတိ အပ္ပေကဒါ အပရိစ္ဆိန္နဂဏနဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈေ ဝိဟရန္တော. ဧကော ဝါ ဝိဟရန္တောတိ ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ, တေမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ ဧဝံ ပဋိသလ္လာနေ စေဝ ပါလိလေယျကဝနသဏ္ဍေ စ ဧကကော ဝိဟရန္တော. သုဂတာတိ သုဋ္ဌုဂတာ သုပ္ပဋိပန္နာ ကာရကာ ယုတ္တပယုတ္တာ. ဧဝရူပါပိ ဟိ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ အတ္ထိ. ဒုဂ္ဂတာတိ [Pg.285] ဒုဋ္ဌုဂတာ ဒုပ္ပဋိပန္နာ ကာယဒဠှိဗဟုလာ ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာ. ဧဝရူပါပိ ဧကစ္စေ အတ္ထိ. ဂဏမနုသာသန္တီတိ ဂဏဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓါ ဂဏာရာမာ ဂဏဗဟုလိကာ ဟုတွာ ဂဏံ ပရိဟရန္တိ. ဧဝရူပါပိ ဧကစ္စေ အတ္ထိ. တေသံ ပဋိပက္ခဘူတာ ဂဏတော နိဿဋာ ဝိသံသဋ္ဌာ ဝိပ္ပမုတ္တဝိဟာရိနောပိ အတ္ထိ.

ពាក្យថា Ākārā ប្រែថា ហេតុទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Anvayā ប្រែថា ការដឹងតាម ឬការយល់ស្របតាម។ ពាក្យថា Saṅghe vā viharanto សេចក្តីថា ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងកណ្តាលភិក្ខុសង្ឃដែលមានចំនួនមិនអាចកំណត់បាន ក្នុងជួនកាល។ ពាក្យថា Eko vā viharanto សេចក្តីថា ព្រះអង្គគង់នៅតែមួយព្រះអង្គឯង ដូចជាក្នុងកាលដែលព្រះអង្គពួនសម្ងំ ដោយត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតប្រាថ្នានឹងពួនសម្ងំអស់កន្លះខែ... អស់បីខែ» យ៉ាងនេះក្តី ឬគង់នៅតែមួយព្រះអង្គឯងក្នុងព្រៃបាលិលេយ្យកៈក្តី។ ពាក្យថា Sugatā សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលទៅល្អហើយ ប្រតិបត្តិល្អហើយ ធ្វើនូវកិច្ចដែលគួរធ្វើ ព្យាយាមប្រកបដោយធម៌។ ព្រោះថា ភិក្ខុដែលមានសភាពយ៉ាងនេះខ្លះ ក៏មានពិតមែន។ ពាក្យថា Duggatā សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលទៅមិនល្អ ប្រតិបត្តិមិនល្អ គិតតែពីការធ្វើឱ្យកាយធាត់ធំធាត់មាំមួន បោះបង់ចោលនូវកម្មដ្ឋាន។ ភិក្ខុដែលមានសភាពយ៉ាងនេះខ្លះ ក៏មានដែរ។ ពាក្យថា Gaṇamanusāsanti សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាប់ជំពាក់ដោយការចងបក្សពួក ត្រេកអរក្នុងបក្សពួក ចូលចិត្តបង្កើតបក្សពួក ហើយគ្រប់គ្រងបក្សពួក។ ភិក្ខុដែលមានសភាពយ៉ាងនេះខ្លះ ក៏មានដែរ។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាបដិបក្ខនឹងភិក្ខុទាំងនោះ គឺវៀរចាកបក្សពួក មិនច្រឡូកច្រឡំដោយបក្សពួក រស់នៅដោយមិនពាក់ព័ន្ធនឹងបក្សពួក ក៏មានដែរ។

အာမိသေသု သန္ဒိဿန္တီတိ အာမိသဂိဒ္ဓါ အာမိသစက္ခုကာ စတုပစ္စယအာမိသတ္ထမေဝ အာဟိဏ္ဍမာနာ အာမိသေသု သန္ဒိဿမာနကဘိက္ခူပိ အတ္ထိ. အာမိသေန အနုပလိတ္တာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဝိနိဝတ္တမာနသာ အဗ္ဘာ မုတ္တစန္ဒသဒိသာ ဟုတွာ ဝိဟရမာနာပိ အတ္ထိ. နာယမာယသ္မာ တံ တေန အဝဇာနာတီတိ အယံ အာယသ္မာ သတ္ထာ တာယ တာယ ပဋိပတ္တိယာ တံ တံ ပုဂ္ဂလံ နာဝဇာနာတိ, အယံ ပဋိပန္နော ကာရကော, အယံ ဂဏတော နိဿဋော ဝိသံသဋ္ဌော. အယံ အာမိသေန အနုပလိတ္တော ပစ္စယေဟိ ဝိနိဝတ္တမာနသော အဗ္ဘာ မုတ္တော စန္ဒိမာ ဝိယာတိ ဧဝမဿ ဂေဟသိတဝသေန ဥဿာဒနာပိ နတ္ထိ. အယံ ဒုပ္ပဋိပန္နော အကာရကော ကာယဒဠှိဗဟုလော ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနော, အယံ ဂဏဗန္ဓနဗဒ္ဓေါ, အယံ အာမိသဂိဒ္ဓေါ လောလော အာမိသစက္ခုကောတိ ဧဝမဿ ဂေဟသိတဝသေန အပသာဒနာပိ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ကိံ ကထိတံ ဟောတိ? တထာဂတဿ သတ္တေသု တာဒိဘာဝေါ ကထိတော ဟောတိ. အယဉှိ –

ពាក្យថា Āmisesu sandissanti សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងអាមិសៈ មានភ្នែកសម្លឹងមើលតែអាមិសៈ ដើរត្រឡប់ទៅមកដើម្បីតែអាមិសៈគឺបច្ច័យ ៤ ដែលជាអ្នកប្រាកដក្នុងអាមិសៈទាំងឡាយ ក៏មានដែរ។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនប្រឡាក់ប្រឡូកដោយអាមិសៈ មានចិត្តដកថយចាកបច្ច័យទាំង ៤ មានសភាពដូចជាព្រះចន្ទដែលរួចផុតពីពពក ហើយរស់នៅ ក៏មានដែរ។ ពាក្យថា Nāyamāyasmā taṃ tena avajānāti សេចក្តីថា ព្រះសាស្តាជាម្ចាស់នេះ មិនរមែងមើលងាយនូវបុគ្គលនោះៗ ដោយសារការប្រតិបត្តិនោះៗឡើយ គឺថា «ភិក្ខុនេះជាអ្នកប្រតិបត្តិល្អ ធ្វើនូវកិច្ចដែលគួរធ្វើ ជាអ្នកវៀរចាកបក្សពួក មិនច្រឡូកច្រឡំឡើយ ភិក្ខុនេះមិនប្រឡាក់ប្រឡូកដោយអាមិសៈ មានចិត្តដកថយចាកបច្ច័យទាំងឡាយ ដូចជាព្រះចន្ទដែលរួចផុតពីពពក» យ៉ាងនេះ ការលើកតម្កើងដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកអរក្នុងផ្ទះ (លោកិយ) មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត «ភិក្ខុនេះជាអ្នកប្រតិបត្តិមិនល្អ មិនធ្វើនូវកិច្ចដែលគួរធ្វើ គិតតែពីការធ្វើឱ្យកាយធាត់ធំ បោះបង់ចោលនូវកម្មដ្ឋាន ភិក្ខុនេះជាប់ជំពាក់ដោយការចងបក្សពួក ភិក្ខុនេះជាប់ជំពាក់ក្នុងអាមិសៈ ជាអ្នកល្មោភ មានភ្នែកសម្លឹងមើលតែអាមិសៈ» យ៉ាងនេះ ការបង្អាប់បង្អោនដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកអរក្នុងផ្ទះ ក៏មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ ដោយពាក្យនេះ តើព្រះអង្គចង់សម្តែងនូវអ្វី? គឺសម្តែងនូវភាពជាអ្នកមានចិត្តនឹងធឹងរបស់ព្រះតថាគតចំពោះសត្វទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ព្រះមុនីអង្គនេះ...

‘‘ဝဓကဿ ဒေဝဒတ္တဿ, စောရဿင်္ဂုလိမာလိနော;

ဓနပါလေ ရာဟုလေ စ, သဗ္ဗေသံ သမကော မုနီ’’တိ. (မိ. ပ. ၆.၆.၅);

«ព្រះមុនីទ្រង់មានព្រះទ័យស្មើគ្នាចំពោះសត្វទាំងពួង គឺចំពោះព្រះទេវទត្តដែលជាអ្នកសម្លាប់ ចំពោះចោរអង្គុលីមាល ចំពោះដំរីធនបាល និងចំពោះព្រះរាហុល»។

၄၈၉. တတြ, ဘိက္ခဝေတိ တေသု ဒွီသု ဝီမံသကေသု. ယော, ‘‘ကေ ပနာယသ္မတော အာကာရာ’’တိ ပုစ္ဆာယံ အာဂတော ဂဏ္ဌိဝီမံသကော စ, ယော ‘‘အဘယူပရတော အယမာယသ္မာ’’တိ အာဂတော မူလဝီမံသကော စ. တေသု မူလဝီမံသကေန တထာဂတောဝ ဥတ္တရိ ပဋိပုစ္ဆိတဗ္ဗော. သော ဟိ ပုဗ္ဗေ ပရဿေဝ ကထာယ နိဋ္ဌင်္ဂတော. ပရော စ နာမ ဇာနိတွာပိ ကထေယျ အဇာနိတွာပိ. ဧဝမဿ ကထာ ဘူတာပိ ဟောတိ အဘူတာပိ, တသ္မာ ပရဿေဝ ကထာယ နိဋ္ဌံ အဂန္တွာ တတော ဥတ္တရိ တထာဂတောဝ ပဋိပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

៤៨៩. ពាក្យថា Tatra, bhikkhave សេចក្តីថា ក្នុងបណ្តាជនអ្នកស៊ើបសួរទាំងពីរនាក់នោះ គឺភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរក្នុងចំណុចចងក្រង ដែលមកក្នុងសំណួរថា «តើអាការៈទាំងឡាយរបស់លោកដ៏មានអាយុមានដូចម្តេចខ្លះ?» មួយរូប និងភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរក្នុងចំណុចឫសគល់ ដែលមកក្នុងសំណួរថា «លោកដ៏មានអាយុនេះ ជាអ្នកវៀរចាកព្រោះមិនមានភ័យឬ?» មួយរូប។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងពីររូបនោះ ភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរក្នុងចំណុចឫសគល់ គួរគប្បីសួរដេញដោលចំពោះព្រះតថាគតឱ្យក្រៃលែងឡើងទៅ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះ កាលពីមុន បានដល់នូវការសម្រេចចិត្តត្រឹមតែពាក្យសម្តីរបស់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។ ធម្មតាអ្នកដទៃ ទោះបីដឹងក៏និយាយ មិនដឹងក៏និយាយ។ កាលបើដូច្នោះ ពាក្យសម្តីរបស់គេ ជួនកាលក៏ពិត ជួនកាលក៏មិនពិត ព្រោះហេតុនោះ មិនគួរសម្រេចចិត្តត្រឹមតែពាក្យសម្តីរបស់អ្នកដទៃឡើយ គឺគួរតែសួរដេញដោលចំពោះព្រះតថាគតឱ្យក្រៃលែងឡើងទៅ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។

ဗျာကရမာနောတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ တထာဂတဿ မိစ္ဆာဗျာကရဏံ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ သမ္မာ မိစ္ဆာတိ အဝတွာ ဗျာကရမာနောတွေဝ ဝုတ္တံ. ဧတံ ပထောဟမသ္မိ [Pg.286] ဧတံ ဂေါစရောတိ ဧသ မယှံ ပထော ဧသ ဂေါစရောတိ အတ္ထော. ‘‘ဧတာပါထော’’တိပိ ပါဌော, တဿတ္ထော မယှံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ပရိသုဒ္ဓံ, သွာဟံ တဿ ပရိသုဒ္ဓဘာဝေန ဝီမံသကဿ ဘိက္ခုနော ဉာဏမုခေ ဧတာပါထော, ဧဝံ အာပါထံ ဂစ္ဆာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နော စ တေန တမ္မယောတိ တေနပိ စာဟံ ပရိသုဒ္ဓေန သီလေန န တမ္မယော, န သတဏှော, ပရိသုဒ္ဓသီလတ္တာဝ နိတ္တဏှောဟမသ္မီတိ ဒီပေတိ.

ក្នុងពាក្យថា Byākaramāno នេះ ព្រោះហេតុតែការដោះស្រាយខុសឆ្គងរបស់ព្រះតថាគត មិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គមិនត្រាស់ថា «ដោះស្រាយត្រូវ ឬដោះស្រាយខុស» ឡើយ គឺត្រាស់ត្រឹមតែ «កាលដោះស្រាយ» ប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Etaṃ pathohamasmi etaṃ gocaro សេចក្តីថា នេះជាផ្លូវរបស់អាត្មាអញ នេះជាអារម្មណ៍របស់អាត្មាអញ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ សូម្បីតែបទថា «Etāpātho» ក៏ជាបាលីដែរ សេចក្តីនៃបទនោះថា អាជីវដ្ឋមកសីលរបស់អាត្មាអញ បរិសុទ្ធហើយ អាត្មាអញនោះ ព្រោះតែភាពបរិសុទ្ធនៃសីលនោះ ទើបប្រាកដចំពោះមុខញាណរបស់ភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរនោះ គឺពោលថា មកកាន់គន្លងនៃញាណយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា No ca tena tammayo សេចក្តីថា សូម្បីតែbyសីលដ៏បរិសុទ្ធនោះ ក៏អាត្មាអញមិនមែនជាអ្នកជាប់ជំពាក់ដោយសីលនោះ មិនមែនជាអ្នកមានតណ្ហាឡើយ ព្រោះតែសីលដ៏បរិសុទ្ធ ទើបអាត្មាអញជាអ្នកមិនមានតណ្ហា ព្រះអង្គបង្ហាញនូវសេចក្តីនេះ។

ဥတ္တရုတ္တရိံ ပဏီတပဏီတန္တိ ဥတ္တရုတ္တရိံ စေဝ ပဏီတတရဉ္စ ကတွာ ဒေသေတိ. ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂန္တိ ကဏှံ စေဝ သုက္ကဉ္စ, တဉ္စ ခေါ သပ္ပဋိဘာဂံ သဝိပက္ခံ ကတွာ, ကဏှံ ပဋိဗာဟိတွာ သုက္ကန္တိ သုက္ကံ ပဋိဗာဟိတွာ ကဏှန္တိ ဧဝံ သပ္ပဋိဘာဂံ ကတွာ ကဏှသုက္ကံ ဒေသေတိ. ကဏှံ ဒေသေန္တောပိ သဥဿာဟံ သဝိပါကံ ဒေသေတိ, သုက္ကံ ဒေသေန္တောပိ သဥဿာဟံ သဝိပါကံ ဒေသေတိ. အဘိညာယ ဣဓေကစ္စံ ဓမ္မံ ဓမ္မေသု နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတီတိ တသ္မိံ ဒေသိတေ ဓမ္မေ ဧကစ္စံ ပဋိဝေဓဓမ္မံ အဘိညာယ တေန ပဋိဝေဓဓမ္မေန ဒေသနာဓမ္မေ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ. သတ္ထရိ ပသီဒတီတိ ဧဝံ ဓမ္မေ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သော ဘဂဝါတိ သတ္ထရိ ပသီဒတိ. တေန ပန ဘဂဝတာ ယော ဓမ္မော အက္ခာတော, သောပိ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော နိယျာနိကတ္တာ. ယွာဿ တံ ဓမ္မံ ပဋိပန္နော သံဃော, သောပိ သုပ္ပဋိပန္နော ဝင်္ကာဒိဒေါသရဟိတံ ပဋိပဒံ ပဋိပန္နတ္တာတိ ဧဝံ ဓမ္မေ သံဃေပိ ပသီဒတိ. တဉ္စေတိ တံ ဧဝံ ပသန္နံ တတ္ထ တတ္ထ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တံ ဘိက္ခုံ.

ពាក្យថា Uttaruttariṃ paṇītapaṇītaṃ សេចក្តីថា ព្រះអង្គសម្តែងឱ្យក្រៃលែងឡើងទៅផង ឱ្យល្អប្រណីតឡើងទៅផង។ ពាក្យថា Kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ សេចក្តីថា ធម៌ខ្មៅផង ធម៌សផង ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គធ្វើធម៌ខ្មៅនិងធម៌សនោះ ឱ្យជាធម៌មានចំណែកប្រៀបធៀបគ្នា គឺមានសភាពជាបដិបក្ខនឹងគ្នា គឺហាមឃាត់ធម៌ខ្មៅហើយសម្តែងធម៌ស ឬហាមឃាត់ធម៌សហើយសម្តែងធម៌ខ្មៅ ព្រះអង្គរមែងសម្តែងធម៌ខ្មៅនិងធម៌ស ដោយធ្វើឱ្យមានចំណែកប្រៀបធៀបគ្នាយ៉ាងនេះ។ ទោះបីកាលសម្តែងធម៌ខ្មៅ ក៏សម្តែងឱ្យឃើញនូវសេចក្តីព្យាយាម និងផលវិបាក ទោះបីកាលសម្តែងធម៌ស ក៏សម្តែងឱ្យឃើញនូវសេចក្តីព្យាយាម និងផលវិបាកដែរ។ ពាក្យថា Abhiññāya idhekaccaṃ dhammaṃ dhammesu niṭṭhaṃ gacchati សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវបដិវេធធម៌ខ្លះ ក្នុងធម៌ដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយនោះ ដោយញាណដ៏ក្រៃលែង ហើយដល់នូវការសម្រេចចិត្តក្នុងទេសនាធម៌ ដោយសារបដិវេធធម៌នោះ។ ពាក្យថា Satthari pasīdati សេចក្តីថា លុះដល់នូវការសម្រេចចិត្តក្នុងធម៌យ៉ាងនេះហើយ ក៏រឹតតែជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសាស្តាខ្លាំងឡើងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធពិតមែន»។ មួយវិញទៀត ធម៌ណាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះត្រាស់សម្តែងហើយ ធម៌នោះក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សម្តែងល្អហើយ ព្រោះជាធម៌នាំសត្វឱ្យចេញចាកទុក្ខ។ ព្រះសង្ឃណាដែលប្រតិបត្តិនូវធម៌នោះរបស់ព្រះអង្គ ព្រះសង្ឃនោះក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិល្អហើយ ព្រោះជាអ្នកប្រតិបត្តិនូវបដិបទាដែលប្រាសចាកទោសមានវង្កៈ (ភាពវៀចវេរ) ជាដើម ភិក្ខុនោះរមែងជ្រះថ្លាក្នុងធម៌និងព្រះសង្ឃយ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា Tañce សេចក្តីថា នូវភិក្ខុនោះ ដែលជ្រះថ្លាយ៉ាងនេះ ហើយពោលសរសើរគុណនៃព្រះរតនត្រ័យទាំងបី ក្នុងសូត្រនោះៗ។

၄၉၀. ဣမေဟိ အာကာရေဟီတိ ဣမေဟိ သတ္ထုဝီမံသနကာရဏေဟိ. ဣမေဟိ ပဒေဟီတိ ဣမေဟိ အက္ခရသမ္ပိဏ္ဍနပဒေဟိ. ဣမေဟိ ဗျဉ္ဇနေဟီတိ ဣမေဟိ ဣဓ ဝုတ္တေဟိ အက္ခရေဟိ. သဒ္ဓါ နိဝိဋ္ဌာတိ ဩကပ္ပနာ ပတိဋ္ဌိတာ. မူလဇာတာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝသေန သဉ္ဇာတမူလာ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဟိ သဒ္ဓါယ မူလံ နာမ. အာကာရဝတီတိ ကာရဏံ ပရိယေသိတွာ ဂဟိတတ္တာ သကာရဏာ. ဒဿနမူလိကာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂမူလိကာ. သော ဟိ ဒဿနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဒဠှာတိ ထိရာ. အသံဟာရိယာတိ ဟရိတုံ န သက္ကာ. သမဏေန ဝါတိ သမိတပါပသမဏေန ဝါ. ဗြာဟ္မဏေန ဝါတိ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏေန ဝါ. ဒေဝေန ဝါတိ ဥပပတ္တိဒေဝေန ဝါ. မာရေန ဝါတိ ဝသဝတ္တိမာရေန [Pg.287] ဝါ, သောတာပန္နဿ ဟိ ဝသဝတ္တိမာရေနာပိ သဒ္ဓါ အသံဟာရိယာ ဟောတိ သူရမ္ဗဋ္ဌဿ ဝိယ.

៤៩០. ពាក្យថា Imehi ākārehi សេចក្តីថា ដោយហេតុនៃការពិចារណានូវព្រះសាស្តាទាំងឡាយនេះ។ ពាក្យថា Imehi padehi សេចក្តីថា ដោយបទដែលប្រជុំចុះនូវអក្សរទាំងឡាយនេះ។ ពាក្យថា Imehi byañjanehi សេចក្តីថា ដោយអក្សរទាំងឡាយដែលពោលហើយក្នុងសូត្រនេះ។ ពាក្យថា Saddhā niviṭṭhā សេចក្តីថា សទ្ធាដែលចុះចិត្តស៊ប់តាំងនៅមាំហើយ។ ពាក្យថា Mūlajātā សេចក្តីថា មានឫសកើតឡើងហើយដោយអំណាចនៃសោតាបត្តិមគ្គ។ ព្រោះថាសោតាបត្តិមគ្គ ឈ្មោះថាជាឫសគល់នៃសទ្ធា។ ពាក្យថា Ākāravatī សេចក្តីថា ប្រកបដោយហេតុ ព្រោះតែស្វែងរកហេតុហើយទើបកាន់យក។ ពាក្យថា Dassanamūlikā សេចក្តីថា មានសោតាបត្តិមគ្គជាឫសគល់។ ព្រោះថាសោតាបត្តិមគ្គនោះ តែងហៅថា ទស្សនៈ (ការឃើញ)។ ពាក្យថា Daḷhā សេចក្តីថា មាំមួន។ ពាក្យថា Asaṃhāriyā សេចក្តីថា មិនអាចនឹងរំកិលបានឡើយ។ ពាក្យថា Samaṇena vā សេចក្តីថា ដោយសមណៈដែលមានបាបរំងាប់ហើយក្តី។ ពាក្យថា Brāhmaṇena vā សេចក្តីថា ដោយព្រាហ្មណ៍ដែលមានបាបបន្សាត់ចោលហើយក្តី។ ពាក្យថា Devena vā សេចក្តីថា ដោយឧបបត្តិទេវតាក្តី។ ពាក្យថា Mārena vā សេចក្តីថា ដោយវសវត្តីមារក្តី។ ព្រោះថាសទ្ធារបស់ព្រះសោតាបន្នបុគ្គល សូម្បីតែវសវត្តីមារ ក៏មិនអាចរំកិលបានឡើយ ដូចជាសទ្ធារបស់សូរម្ពដ្ឋៈដូច្នោះឯង។

သော ကိရ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သောတာပန္နော ဟုတွာ ဂေဟံ အာဂတော. အထ မာရော ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ ဗုဒ္ဓရူပံ မာပေတွာ တဿ ဃရဒွါရေ ဌတွာ – ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သာသနံ ပဟိဏိ. သူရော စိန္တေသိ, ‘‘အဟံ ဣဒါနေဝ သတ္ထု သန္တိကာ ဓမ္မံ သုတွာ အာဂတော, ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဥပသင်္ကမိတွာ သတ္ထုသညာယ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. မာရော အာဟ – ‘‘ယံ တေ မယာ, သူရမ္ဗဋ္ဌ, ရူပံ အနိစ္စံ…ပေ… ဝိညာဏံ အနိစ္စန္တိ ကထိတံ, တံ အနုပဓာရေတွာဝ သဟသာ မယာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ တွံ ရူပံ နိစ္စံ…ပေ… ဝိညာဏံ နိစ္စန္တိ ဂဏှာဟီ’’တိ. သူရော စိန္တေသိ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ယံ ဗုဒ္ဓါ အနုပဓာရေတွာ အပစ္စက္ခံ ကတွာ ကိဉ္စိ ကထေယျုံ, အဒ္ဓါ အယံ မယှံ ဝိဗာဓနတ္ထံ မာရော အာဂတော’’တိ. တတော နံ တွံ မာရောတိ အာဟ. သော မုသာဝါဒံ ကာတုံ နာသက္ခိ, အာမ မာရောသ္မီတိ ပဋိဇာနိ. ကသ္မာ အာဂတောသီတိ ဝုတ္တေ တဝ သဒ္ဓါစာလနတ္ထန္တိ အာဟ. ကဏှ ပါပိမ, တွံ တာဝ ဧကကော တိဋ္ဌ, တာဒိသာနံ မာရာနံ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ မမ သဒ္ဓံ စာလေတုံ အသမတ္ထံ, မဂ္ဂေန အာဂတာ သဒ္ဓါ နာမ သိလာပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတသိနေရု ဝိယ အစလာ ဟောတိ, ကိံ တွံ ဧတ္ထာတိ အစ္ဆရံ ပဟရိ. သော ဌာတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝန္တရဓာယိ. ဗြဟ္မုနာ ဝါတိ ဗြဟ္မကာယိကာဒီသု အညတရဗြဟ္မုနာ ဝါ. ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိန္တိ ဧတေ သမဏာဒယော ဌပေတွာ အညေနပိ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ ဟရိတုံ န သက္ကာ. ဓမ္မသမန္နေသနာတိ သဘာဝသမန္နေသနာ. ဓမ္မတာသုသမန္နိဋ္ဌောတိ ဓမ္မတာယ သုသမန္နိဋ္ဌော, သဘာဝေနေဝ သုဋ္ဌု သမန္နေသိတော ဟောတီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ឮថា សូរម្ពដ្ឋៈនោះ បានស្តាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះសាស្តា ហើយបានជាព្រះសោតាបន្ន រួចត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។ គ្រានោះ មារបាននិម្មិតរូបព្រះពុទ្ធដែលប្រដាប់ដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ ហើយឈរនៅទ្វារផ្ទះរបស់គាត់ រួចបញ្ជូនសារទៅថា «ព្រះសាស្តាយាងមកហើយ»។ សូរម្ពដ្ឋៈគិតថា «យើងទើបតែស្តាប់ធម៌ពីសំណាក់ព្រះសាស្តាហើយត្រឡប់មកវិញ តើមានរឿងអ្វីហ្នឹងហ្ន៎?» រួចក៏ចូលទៅជិត ថ្វាយបង្គំដោយសេចក្តីសំគាល់ថាជាព្រះសាស្តា ហើយឈរនៅ។ មារពោលថា «ម្នាលសូរម្ពដ្ឋៈ រូបណាដែលយើងបានពោលប្រាប់អ្នកថា មិនទៀង...បេ... វិញ្ញាណមិនទៀង ពាក្យនោះយើងមិនបានពិចារណាឲ្យល្អិតល្អន់ទេ ទើបពោលទៅយ៉ាងប្រញាប់ប្រញាល់ដូច្នោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ចូរអ្នកកាន់យកនូវរូបថាទៀង...បេ... វិញ្ញាណថាទៀងចុះ»។ សូរម្ពដ្ឋៈគិតថា «ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈឡើយ ដែលព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិនបានពិចារណា មិនបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយ នឹងពោលនូវពាក្យណាមួយនោះ ពិតណាស់ នេះគឺជាមារមកដើម្បីបំផ្លាញសទ្ធារបស់យើងហើយ»។ លំដាប់នោះ គាត់ក៏សួរមារនោះថា «អ្នកឯងជាមារមែនទេ?»។ មារនោះមិនអាចនិយាយកុហកបានឡើយ ក៏ទទួលសារភាពថា «អើ យើងជាមារមែនហើយ»។ កាលបើគាត់សួរថា «អ្នកឯងមកធ្វើអ្វី?» មារក៏ប្រាប់ថា «ដើម្បីញ៉ាំងសទ្ធារបស់អ្នកឲ្យរង្គោះរង្គើ»។ សូរម្ពដ្ឋៈពោលថា «ម្នាលមារមានចិត្តបាបដ៏លាមក ចូរអ្នកឯងម្នាក់ឯងបង្អង់សិនចុះ សូម្បីតែមារបែបដូចជាអ្នកឯងមួយរយ ឬមួយពាន់ ក៏មិនអាចញ៉ាំងសទ្ធារបស់យើងឲ្យរង្គោះរង្គើបានឡើយ សទ្ធាដែលកើតឡើងដោយមគ្គ តែងជាសទ្ធាមិនរង្គោះរង្គើ ដូចជាភ្នំសិនេរុដែលតាំងនៅមាំលើផែនដីថ្មដូច្នោះឯង តើអ្នកឯងមានប្រយោជន៍អ្វីក្នុងទីនេះ?» រួចក៏ផ្ទាត់ម្រាមដៃដេញ។ មារនោះមិនអាចតាំងនៅបាន ក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។ ពាក្យថា Brahmunā vā សេចក្តីថា ដោយព្រហ្មណាមួយ ក្នុងពួកព្រហ្មជាន់ព្រហ្មកាយិកាជាដើម។ ពាក្យថា Kenaci vā lokasmiṃ សេចក្តីថា លើកលែងតែសមណៈជាដើមទាំងនេះចេញ សូម្បីតែអ្នកដទៃណាមួយក្នុងលោក ក៏មិនអាចរំកិលបានឡើយ។ ពាក្យថា Dhammasamannesanā សេចក្តីថា ការស្វែងរកនូវសភាវៈ។ ពាក្យថា Dhammatāsusamanniṭṭho សេចក្តីថា ជាអ្នកស្វែងរកល្អហើយដោយធម្មតា គឺស្វែងរកល្អហើយដោយសភាវៈផ្ទាល់ខ្លួន នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី

ဝီမံသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយសូត្រ ឈ្មោះ វីមំសកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၈. ကောသမ္ဗိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការអធិប្បាយសូត្រ ឈ្មោះ កោសម្ពិយសូត្រ

၄၉၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကောသမ္ဗိယသုတ္တံ. တတ္ထ ကောသမ္ဗိယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တဿ ကိရ နဂရဿ အာရာမပေါက္ခရဏီအာဒီသု တေသု တေသု ဌာနေသု ကောသမ္ဗရုက္ခာဝ ဥဿန္နာ အဟေသုံ, တသ္မာ ကောသမ္ဗီတိ သင်္ခံ အဂမာသိ. ကုသမ္ဗဿ နာမ ဣသိနော အဿမတော အဝိဒူရေ မာပိတတ္တာတိပိ [Pg.288] ဧကေ. ဃောသိတာရာမေတိ ဃောသိတသေဋ္ဌိနာ ကာရိတေ အာရာမေ.

៤៩១. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នោះ ឈ្មោះថា កោសម្ពិយសូត្រ។ ក្នុងកោសម្ពិយសូត្រនោះ ពាក្យថា Kosambiyaṃ សេចក្តីថា ក្នុងនគរដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ឮថា ក្នុងទីនោះៗ មានអារាម និងស្រះឈូកជាដើម នៃនគរនោះ សំបូរទៅដោយដើមកោសម្ពៈ (ដើមរកា) ទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ នគរនោះទើបបានឈ្មោះថា កោសម្ពី។ ម្យ៉ាងទៀត អាចារ្យខ្លះពោលថា ព្រោះតែនគរនោះត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីអាស្រមរបស់ឥសីឈ្មោះ កុសម្ពៈ ទើបហៅថា កោសម្ពី។ ពាក្យថា Ghositārāme សេចក្តីថា ក្នុងអារាមដែលឃោសិតសេដ្ឋីបានសាងសង់ឡើង។

ပုဗ္ဗေ ကိရ အဒ္ဒိလရဋ္ဌံ နာမ အဟောသိ. တတော ကောတူဟလကော နာမ ဒလိဒ္ဒေါ ဆာတကဘယေန သပုတ္တဒါရော ကေဒါရပရိစ္ဆိန္နံ သုဘိက္ခံ ရဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တော ပုတ္တံ ဝဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဆဍ္ဍေတွာ အဂမာသိ. မာတာ နိဝတ္တိတွာ တံ ဂဟေတွာ ဂတာ. တေ ဧကံ ဂေါပါလကဂါမကံ ပဝိသိံသု, ဂေါပါလကာနဉ္စ တဒါ ပဟတပါယသော ပဋိယတ္တော ဟောတိ, တတော ပါယသံ လဘိတွာ ဘုဉ္ဇိံသု. အထ သော ပုရိသော ပဟူတပါယသံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဇိရာပေတုံ အသက္ကောန္တော ရတ္တိဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တတ္ထေဝ သုနခိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ကုက္ကုရော ဇာတော. သော ဂေါပါလကဿ ပိယော အဟောသိ မနာပေါ, ဂေါပါလကော စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌာသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ကုက္ကုရဿ ဧကံ ပိဏ္ဍံ ဒေတိ. သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ သိနေဟံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဂေါပါလကေန သဒ္ဓိံ ပဏ္ဏသာလမ္ပိ ဂစ္ဆတိ.

ឮថា ក្នុងកាលមុន មានដែនមួយឈ្មោះថា អទ្ទិលរដ្ឋ។ ពីដែននោះ មានបុរសកំសត់ម្នាក់ឈ្មោះ កោតូហលកៈ ព្រោះខ្លាចសេចក្តីអត់ឃ្លាន ទើបនាំកូននិងប្រពន្ធធ្វើដំណើរទៅកាន់ដែនដ៏មានភក្សាហារបរិបូរណ៍ឈ្មោះ កេទារបដិច្ឆិន្នៈ កាលដែលមិនអាចបីពរកូនរួច ក៏បោះបង់ចោលកូននោះហើយដើរទៅ។ ចំណែកម្តាយបានត្រឡប់ក្រោយមកវិញ ហើយពរកូននោះដើរទៅ។ ពួកគាត់បានចូលទៅកាន់ភូមិអ្នកឃ្វាលគោមួយ ក្នុងពេលនោះ ពួកអ្នកឃ្វាលគោបានរៀបចំភោជនគឺបាយឃីរយ៉ាងច្រើន ពួកគាត់ក៏បានទទួលបាយឃីរនោះហើយបរិភោគទៅ។ គ្រានោះ បុរសនោះបរិភោគបាយឃីរយ៉ាងច្រើន ហើយមិនអាចរំលាយអាហារបាន ក៏បានធ្វើមរណកាលក្នុងវេលាយប់ ហើយបានទៅចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃមេឆ្កែក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកឃ្វាលគោនោះឯង កើតជាកូនឆ្កែ។ កូនឆ្កែនោះជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តរបស់អ្នកឃ្វាលគោ ហើយអ្នកឃ្វាលគោនោះតែងតែឧបដ្ឋាកព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គ។ សូម្បីព្រះបច្ចេកពុទ្ធ កាលដែលធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ តែងប្រទានបាយមួយដុំដល់កូនឆ្កែនោះ។ កូនឆ្កែនោះបានបង្កើតសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ហើយតែងតែទៅកាន់សាលាស្លឹកឈើជាមួយអ្នកឃ្វាលគោដែរ។

သော ဂေါပါလကေ အသန္နိဟိတေ ဘတ္တဝေလာယ သယမေဝ ဂန္တွာ ကာလာရောစနတ္ထံ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ ဘုဿတိ, အန္တရာမဂ္ဂေပိ စဏ္ဍမိဂေ ဒိသွာ ဘုဿိတွာ ပလာပေတိ. သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ မုဒုကေန စိတ္တေန ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. တတြဿ ဃောသကဒေဝပုတ္တောတွေဝ နာမံ အဟောသိ. သော ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ကောသမ္ဗိယံ ဧကသ္မိံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိ. တံ အပုတ္တကော သေဋ္ဌိ တဿ မာတာပိတူနံ ဓနံ ဒတွာ ပုတ္တံ ကတွာ အဂ္ဂဟေသိ. အထ သော အတ္တနော ပုတ္တေ ဇာတေ သတ္တက္ခတ္တုံ မာရာပေတုံ ဥပက္ကမိ. သော ပုညဝန္တတာယ သတ္တသုပိ ဌာနေသု မရဏံ အပ္ပတွာ အဝသာနေ ဧကာယ သေဋ္ဌိဓီတာယ ဝေယျတ္တိယေန လဒ္ဓဇီဝိကော အပရဘာဂေ ပိတုအစ္စယေန သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ပတွာ ဃောသိတသေဋ္ဌိ နာမ ဇာတော. အညေပိ ကောသမ္ဗိယံ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိ ပါဝါရိကသေဋ္ဌီတိ ဒွေ သေဋ္ဌိနော သန္တိ. ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ တယော အဟေသုံ.

កាលដែលអ្នកឃ្វាលគោមិននៅ កូនឆ្កែនោះតែងតែទៅដោយខ្លួនឯងក្នុងវេលាភត្ត ហើយព្រុសនៅទ្វារបណ្ណសាលាដើម្បីប្រាប់ម៉ោងឆាន់ សូម្បីក្នុងចន្លោះផ្លូវ កាលបើឃើញសត្វសាហាវ ក៏ព្រុសដេញឲ្យរត់ទៅ។ កូនឆ្កែនោះមានចិត្តទន់ភ្លន់ក្នុងព្រះបច្ចេកពុទ្ធ កាលធ្វើមរណកាលទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក។ ក្នុងទេវលោកនោះ ទេវបុត្រនោះមានឈ្មោះថា ឃោសកទេវបុត្រ។ លុះច្យុតពីទេវលោកនោះហើយ ក៏បានមកកើតក្នុងត្រកូលមួយក្នុងក្រុងកោសម្ពី។ សេដ្ឋីម្នាក់ដែលគ្មានកូន បានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិដល់ម្តាយឪពុករបស់ក្មេងនោះ ហើយសុំយកមកធ្វើជាកូនធម៌។ ក្រោយមក កាលដែលកូនបង្កើតរបស់សេដ្ឋីនោះកើតមក សេដ្ឋីក៏បានព្យាយាមសម្លាប់ក្មេងនោះអស់វារៈ ៧ ដង។ ព្រោះតែខ្លួនជាអ្នកមានបុណ្យ ក្មេងនោះមិនបានដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ក្នុងទីទាំង ៧ នោះឡើយ ហើយក្នុងទីបំផុត ក៏បានរស់រានមានជីវិតដោយសារតែសេចក្តីឆ្លាតវៃរបស់កូនស្រីសេដ្ឋីម្នាក់ ក្រោយមក កាលដែលឪពុកស្លាប់ទៅ ក៏បានទទួលតំណែងជាសេដ្ឋី មានឈ្មោះថា ឃោសិតសេដ្ឋី។ ក្នុងក្រុងកោសម្ពីនោះ នៅមានសេដ្ឋីពីរនាក់ផ្សេងទៀតគឺ កុក្កុដសេដ្ឋី និង បាវារិកសេដ្ឋី។ រួមជាមួយឃោសិតសេដ្ឋីនេះ គឺមានសេដ្ឋី ៣ នាក់។

တေန စ သမယေန တေသံ သဟာယကာနံ သေဋ္ဌီနံ ကုလူပကာ ပဉ္စသတာ ဣသယော ပဗ္ဗတပါဒေ ဝသိံသု. တေ ကာလေန ကာလံ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ မနုဿပထံ အာဂစ္ဆန္တိ. အထေကသ္မိံ ဝါရေ ဂိမှသမယေ မနုဿပထံ [Pg.289] အာဂစ္ဆန္တာ နိရုဒကမဟာကန္တာရံ အတိက္ကမိတွာ ကန္တာရပရိယောသာနေ မဟန္တံ နိဂြောဓရုက္ခံ ဒိသွာ စိန္တေသုံ – ‘‘ယာဒိသော အယံ ရုက္ခော, အဒ္ဓါ ဧတ္ထ မဟေသက္ခာယ ဒေဝတာယ ဘဝိတဗ္ဗံ, သာဓု ဝတဿ, သစေ နော ပါနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဒဒေယျာ’’တိ. ဒေဝတာ ဣသီနံ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ဣမေသံ သင်္ဂဟံ ကရိဿာမီတိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဝိဋပန္တရတော နင်္ဂလသီသမတ္တံ ဥဒကဓာရံ ပဝတ္တေသိ. ဣသိဂဏော ရဇတက္ခန္ဓသဒိသံ ဥဒကဝဋ္ဋိံ ဒိသွာ အတ္တနော ဘာဇနေဟိ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂံ ကတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဒေဝတာယ အမှာကံ ပရိဘောဂဥဒကံ ဒိန္နံ, ဣဒံ ပန အဂါမကံ မဟာအရညံ, သာဓု ဝတဿ, သစေ နော အာဟာရမ္ပိ ဒဒေယျာ’’တိ. ဒေဝတာ ဣသီနံ ဥပသံကပ္ပနဝသေန ဒိဗ္ဗာနိ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဒတွာ သန္တပ္ပေသိ. ဣသယော စိန္တယိံသု – ‘‘ဒေဝတာယ အမှာကံ ပရိဘောဂဥဒကမ္ပိ ဘောဇနမ္ပိ သဗ္ဗံ ဒိန္နံ, သာဓု ဝတဿ, သစေ နော အတ္တာနံ ဒဿေယျာ’’တိ.

សម័យនោះឯង មានឥសី ៥០០ រូប ដែលជាអ្នកទទួលបច្ច័យក្នុងត្រកូលរបស់សេដ្ឋីជាមិត្តសម្លាញ់ទាំងនោះ អាស្រ័យនៅទៀបជើងភ្នំ។ ឥសីទាំងនោះតែងតែមកកាន់ស្រុកមនុស្សម្តងម្កាល ដើម្បីសេពនូវរបស់ជូរនិងប្រៃ។ គ្រាមួយ ក្នុងសម័យក្តៅ កាលដែលពួកឥសីធ្វើដំណើរមកកាន់ស្រុកមនុស្ស បានឆ្លងកាត់ផ្លូវលំបាកដ៏ធំដែលគ្មានទឹក លុះដល់ចុងបំផុតនៃផ្លូវលំបាកនោះ បានឃើញដើមជ្រៃធំមួយ ក៏គិតថា «ដើមឈើនេះមានសភាពយ៉ាងណា ពិតណាស់ ក្នុងទីនេះត្រូវតែមានទេវតាមានមហិទ្ធិឫទ្ធិគង់នៅជាមិនខាន ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ប្រសិនបើទេវតាប្រគេនទឹកផឹក ឬអាហារដល់ពួកយើង»។ ទេវតាដឹងនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ពួកឥសីហើយ គិតថា «យើងនឹងធ្វើការសង្គ្រោះដល់ឥសីទាំងឡាយនេះ» ទើបញ៉ាំងខ្សែទឹកដែលមានទំហំប៉ុនចន្ទោលនង្គ័លឲ្យហូរចេញពីចន្លោះមែកឈើ ដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន។ ពួកឥសីឃើញខ្សែទឹកដែលមានពណ៌ដូចជាដុំប្រាក់ ក៏យកភាជន៍របស់ខ្លួនទៅត្រងយកទឹកនោះមកប្រើប្រាស់ រួចគិតថា «ទេវតាបានប្រគេនទឹកប្រើប្រាស់ដល់ពួកយើងហើយ ប៉ុន្តែទីនេះជាព្រៃធំដែលគ្មានភូមិករឡើយ ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ប្រសិនបើទេវតាប្រគេនអាហារដល់ពួកយើងទៀត»។ ទេវតាដឹងនូវសេចក្តីត្រិះរិះរបស់ពួកឥសីហើយ ក៏បានប្រគេននូវយាគូ និងខាទនីយៈជាទិព្វជាដើម ញ៉ាំងពួកឥសីឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់។ ពួកឥសីគិតទៀតថា «devatāya amhākaṃ paribhogaudakampi bhojanampi sabbaṃ dinnaṃ, sādhu vatassa, sace no attānaṃ dasseyyā»ti. ទេវតាបានប្រគេនទាំងទឹកប្រើប្រាស់ ទាំងភោជនាហារគ្រប់យ៉ាងដល់ពួកយើងហើយ ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ប្រសិនបើទេវតានឹងបង្ហាញខ្លួនឲ្យពួកយើងឃើញ»។

ဒေဝတာ တေသံ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ဥပဍ္ဎကာယံ ဒဿေသိ. တေ အာဟံသု – ‘‘ဒေဝတေ, မဟတီ တေ သမ္ပတ္တိ, ကိံ ကမ္မံ ကတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ အဓိဂတာသီ’’တိ? ဘန္တေ, နာတိမဟန္တံ ပရိတ္တကံ ကမ္မံ ကတွာတိ. ဥပဍ္ဎဥပေါသထကမ္မံ နိဿာယ ဟိ ဒေဝတာယ သာ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ.

ទេវតាដឹងនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ពួកឥសីនោះហើយ ក៏បង្ហាញខ្លួនពាក់កណ្តាលរាងកាយ។ ពួកឥសីសួរថា «ម្នាលទេវតា សម្បត្តិរបស់អ្នកធំធេងណាស់ តើអ្នកបានធ្វើកម្មអ្វី ទើបបានសម្រេចនូវសម្បត្តិនេះ?»។ ទេវតាតបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំបានធ្វើកម្មបន្តិចបន្តួច មិនធំដុំប៉ុន្មានទេ»។ ព្រោះថា ទេវតានោះបានទទួលសម្បត្តិនោះ ព្រោះអាស្រ័យនឹងការរក្សាសីលឧបោសថពាក់កណ្តាលថ្ងៃ។

အနာထပိဏ္ဍိကဿ ကိရ ဂေဟေ အယံ ဒေဝပုတ္တော ကမ္မကာရော အဟောသိ. သေဋ္ဌိဿ ဟိ ဂေဟေ ဥပေါသထဒိဝသေသု အန္တမသော ဒါသကမ္မကာရေ ဥပါဒါယ သဗ္ဗော ဇနော ဥပေါသထိကော ဟောတိ. ဧကဒိဝသံ အယံ ကမ္မကာရော ဧကကောဝ ပါတော ဥဋ္ဌာယ ကမ္မန္တံ ဂတော. မဟာသေဋ္ဌိ နိဝါပံ လဘနမနုဿေ သလ္လက္ခေန္တော ဧတဿေဝေကဿ အရညံ ဂတဘာဝံ ဉတွာ အဿ သာယမာသတ္ထာယ နိဝါပံ အဒါသိ. ဘတ္တကာရိကာ ဒါသီ ဧကဿေဝ ဘတ္တံ ပစိတွာ အရညတော အာဂတဿ ဘတ္တံ ဝဍ္ဎေတွာ အဒါသိ, ကမ္မကာရော အာဟ – ‘‘အညေသု ဒိဝသေသု ဣမသ္မိံ ကာလေ ဂေဟံ ဧကသဒ္ဒံ အဟောသိ, အဇ္ဇ အတိဝိယ သန္နိသိန္နံ, ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ? တဿ သာ အာစိက္ခိ – ‘‘အဇ္ဇ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ သဗ္ဗေ မနုဿာ ဥပေါသထိကာ, မဟာသေဋ္ဌိ တုယှေဝေကဿ နိဝါပံ အဒါသီ’’တိ. ဧဝံ အမ္မာတိ? အာမ သာမီတိ. ဣမသ္မိံ ကာလေ ဥပေါသထံ သမာဒိန္နဿ ဥပေါသထကမ္မံ ဟောတိ န ဟောတီတိ မဟာသေဋ္ဌိံ ပုစ္ဆ အမ္မာတိ? တာယ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိတော မဟာသေဋ္ဌိ အာဟ – ‘‘သကလဥပေါသထကမ္မံ န ဟောတိ, ဥပဍ္ဎကမ္မံ ပန ဟောတိ, ဥပေါသထိကော ဟောတူ’’တိ[Pg.290]. ကမ္မကာရော ဘတ္တံ အဘုဉ္ဇိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဥပေါသထိကော ဟုတွာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ နိပဇ္ဇိ. တဿ အာဟာရပရိက္ခီဏကာယဿ ရတ္တိံ ဝါတော ကုပ္ပိ. သော ပစ္စူသသမယေ ကာလံ ကတွာ ဥပဍ္ဎဥပေါသထကမ္မနိဿန္ဒေန မဟာဝဋ္ဋနိအဋဝိယံ နိဂြောဓရုက္ခေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော တံ ပဝတ္တိံ ဣသီနံ အာရောစေသိ.

ឮថា ទេវបុត្រនេះធ្លាប់ជាកម្មករនៅក្នុងផ្ទះរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី។ ព្រោះថានៅក្នុងផ្ទះរបស់សេដ្ឋី ក្នុងថ្ងៃឧបោសថទាំងឡាយ មនុស្សគ្រប់គ្នា សូម្បីតែទាសៈ និងកម្មករជាបំផុត ក៏តែងតែរក្សាសីលឧបោសថដែរ។ ថ្ងៃមួយ កម្មករនេះក្រោកពីព្រលឹមម្នាក់ឯង ហើយទៅធ្វើការងារបាត់ទៅ។ មហាសេដ្ឋីកាលដែលពិនិត្យមើលចំណែកអាហារសម្រាប់មនុស្សទាំងឡាយ ដឹងថាកម្មករម្នាក់នេះទៅព្រៃបាត់ ក៏បានចាត់ចែងចំណែកអាហារសម្រាប់ពេលល្ងាចទុកឲ្យគាត់។ នាងទាសីអ្នកដាំបាយ បានដាំបាយសម្រាប់គាត់ម្នាក់ឯង លុះគាត់ត្រឡប់មកពីព្រៃវិញ ក៏បានដួសបាយប្រគល់ឲ្យគាត់ កម្មករនោះសួរថា «ថ្ងៃដទៃទៀត ក្នុងវេលានេះ ផ្ទះនេះតែងតែមានសំឡេងអ៊ូអែតខ្លាំងណាស់ តែថ្ងៃនេះស្ងាត់ជ្រងំខ្លាំងណាស់ តើមានរឿងអ្វីហ្នឹងហ្ន៎?»។ នាងទាសីនោះប្រាប់គាត់ថា «ថ្ងៃនេះ មនុស្សគ្រប់គ្នាក្នុងផ្ទះនេះរក្សាសីលឧបោសថ មហាសេដ្ឋីបានប្រគល់ចំណែកអាហារឲ្យអ្នកតែម្នាក់ឯងគត់»។ កម្មករសួរថា «មែនឬ នាង?» នាងតបថា «ចាស៎ លោកបង»។ កម្មករពោលថា «នាង ចូរទៅសួរមហាសេដ្ឋីមើល៍ថា កាលបើទទួលសមាទានសីលឧបោសថក្នុងវេលានេះ តើនឹងបានបុណ្យឧបោសថដែរឬទេ?»។ កាលដែលនាងទាសីនោះទៅសួរហើយ មហាសេដ្ឋីក៏ប្រាប់ថា «សីលឧបោសថពេញមួយថ្ងៃគឺមិនបានទេ ប៉ុន្តែបានពាក់កណ្តាល ចូរឲ្យគាត់រក្សាសីលឧបោសថចុះ»។ កម្មករនោះមិនបរិភោគបាយឡើយ ក៏ខ្ពុរមាត់ រួចសមាទានសីលឧបោសថ ហើយទៅកាន់កន្លែងដេករបស់ខ្លួន រួចសម្រាន្តទៅ។ កាលដែលគាត់មានរាងកាយខ្សោះខ្សោយព្រោះខ្វះអាហារ ក្នុងវេលាយប់ ខ្យល់ក្នុងពោះក៏កម្រើកឡើង។ គាត់បានធ្វើមរណកាលក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ហើយដោយផលវិបាកនៃសីលឧបោសថពាក់កណ្តាលថ្ងៃនោះ ក៏បានទៅកើតជាទេវបុត្រនៅដើមជ្រៃក្នុងព្រៃមហាវដ្តនី។ ទេវបុត្រនោះបានរៀបរាប់រឿងរ៉ាវនោះប្រាប់ដល់ពួកឥសី។

ဣသယော တုမှေဟိ မယံ ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော, သံဃောတိ အသုတပုဗ္ဗံ သာဝိတာ, ဥပ္ပန္နော နု ခေါ လောကေ ဗုဒ္ဓေါတိ? အာမ, ဘန္တေ, ဥပ္ပန္နောတိ. ဣဒါနိ ကုဟိံ ဝသတီတိ? သာဝတ္ထိံ နိဿာယ ဇေတဝနေ, ဘန္တေတိ. ဣသယော တိဋ္ဌထ တာဝ တုမှေ မယံ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမာတိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကောသမ္ဗိနဂရံ သမ္ပာပုဏိံသု. မဟာသေဋ္ဌိနော, ‘‘ဣသယော အာဂတာ’’တိ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ, ‘‘သွေ အမှာကံ ဘိက္ခံ ဂဏှထ, ဘန္တေ’’တိ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ ဣသိဂဏဿ မဟာဒါနံ အဒံသု. ဣသယော ဘုဉ္ဇိတွာဝ ဂစ္ဆာမာတိ အာပုစ္ဆိံသု. တုမှေ, ဘန္တေ, အညသ္မိံ ကာလေ ဧကမ္ပိ မာသံ ဒွေပိ တယောပိ စတ္တာရောပိ မာသေ ဝသိတွာ ဂစ္ဆထ. ဣမသ္မိံ ပန ဝါရေ ဟိယျော အာဂန္တွာ အဇ္ဇေဝ ဂစ္ဆာမာတိ ဝဒထ, ကိမိဒန္တိ? အာမ ဂဟပတယော ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော, န ခေါ ပန သက္ကာ ဇီဝိတန္တရာယော ဝိဒိတုံ, တေန မယံ တုရိတာ ဂစ္ဆာမာတိ. တေန ဟိ, ဘန္တေ, မယမ္ပိ ဂစ္ဆာမ, အမှေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆထာတိ. တုမှေ အဂါရိယာ နာမ မဟာဇဋာ, တိဋ္ဌထ တုမှေ, မယံ ပုရေတရံ ဂမိဿာမာတိ နိက္ခမိတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဒွေပိ ဒိဝသာနိ အဝသိတွာ တုရိတဂမနေနေဝ သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနဝိဟာရေ သတ္ထု သန္တိကမေဝ အဂမံသု. သတ္ထု မဓုရဓမ္မကထံ သုတွာ သဗ္ဗေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု.

ពួកឥសីសួរថា «ម្នាលទេវតាទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយបានញ៉ាំងពួកយើងឲ្យឮនូវពាក្យដែលមិនធ្លាប់ឮពីមុនមកថា ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ព្រះពុទ្ធកើតឡើងក្នុងលោកហើយឬហ្ន៎?» ទេវតាក្រាបទូលថា «ករុណា បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះពុទ្ធកើតឡើងហើយ»។ ពួកឥសីសួរថា «ចុះឥឡូវនេះ ព្រះអង្គគង់នៅទីណា?» ទេវតាក្រាបទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន អាស្រ័យនឹងក្រុងសាវត្ថី»។ ពួកឥសីពោលថា «អ្នកទាំងឡាយចូរនៅសិនចុះ ពួកយើងនឹងទៅគាល់ព្រះសាស្តា» ហើយមានចិត្តត្រេកអររីករាយក្រៃលែង ចេញដំណើរទៅ ដល់នូវក្រុងកោសម្ពីតាមលំដាប់។ ពួកមហាសេដ្ឋីដឹងថា «ពួកឥសីមកដល់ហើយ» ក៏ធ្វើការទទួលដំណើរ ហើយនិមន្តថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមទទួលភិក្ខារបស់យើងខ្ញុំក្នុងថ្ងៃស្អែក» រួចហើយបានប្រគេនមហាទានដល់ពួកឥសីក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់។ ពួកឥសីឆាន់រួចហើយ ក៏លាថា «ពួកយើងនឹងទៅហើយ»។ ពួកសេដ្ឋីពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ក្នុងកាលដទៃ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយតែងគង់នៅអស់មួយខែខ្លះ ពីរខែខ្លះ បីខែខ្លះ បួនខែខ្លះ ទើបនិមន្តទៅ។ តែថាក្នុងវារៈនេះ លោកម្ចាស់ទើបតែមកដល់កាលពីម្សិលមិញ សូម្បីថ្ងៃនេះក៏ពោលថានឹងទៅវិញភ្លាម តើនេះព្រោះហេតុអ្វី?» ពួកឥសីពោលថា «ម្នាលគហបតីទាំងឡាយ ពិតមែនហើយ ព្រះពុទ្ធកើតឡើងក្នុងលោកហើយ មួយវិញទៀត អន្តរាយនៃជីវិត មិនអាចដឹងបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ពួកយើងទើបប្រញាប់ប្រញាល់ទៅ»។ ពួកសេដ្ឋីពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ បើដូច្នោះមែន ពួកយើងខ្ញុំក៏នឹងទៅដែរ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តទៅជាមួយពួកយើងខ្ញុំតែម្តងទៅ»។ ពួកឥសីពោលថា «អ្នកទាំងឡាយឈ្មោះថាជាគ្រហស្ថ តែងមានកិច្ចការរវល់ចាក់ស្រែះច្រើន អ្នកទាំងឡាយចូរនៅសិនចុះ ពួកយើងនឹងទៅមុន» រួចក៏ចេញដំណើរទៅ មិនឈប់សម្រាកសូម្បីពីរថ្ងៃក្នុងកន្លែងតែមួយឡើយ ដោយការដើរយ៉ាងលឿនប៉ុណ្ណោះ ទៅដល់ក្រុងសាវត្ថី ហើយបានចូលទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះសាស្តាក្នុងវត្តជេតពនតែម្តង។ លុះបានស្តាប់ធម្មកថាដ៏ផ្អែមល្ហែមរបស់ព្រះសាស្តាហើយ ពួកឥសីទាំងអស់គ្នាក៏បានបួស ហើយសម្រេចព្រះអរហត្តផល។

တေပိ တယော သေဋ္ဌိနော ပဉ္စဟိ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ စေဝ ပဋ္ဋုန္နဒုကူလာဒီနိ စ အာဒါယ ကောသမ္ဗိတော နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနသာမန္တေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ တိဏ္ဏမ္ပိ သဟာယကာနံ မဓုရဓမ္မကထံ ကထေသိ. တေ ဗလဝသောမနဿဇာတာ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ မဟာဒါနံ အဒံသု. ပုန နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေတိ ဧဝံ အဍ္ဎမာသံ ဒါနံ ဒတွာ, ‘‘အမှာကံ ဇနပဒံ အာဂမနာယ ပဋိညံ ဒေထာ’’တိ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိံသု. ဘဂဝါ, ‘‘သုညာဂါရေ ခေါ ဂဟပတယော တထာဂတာ အဘိရမန္တီ’’တိ အာဟ. ဧတ္တာဝတာ ပဋိညာ ဒိန္နာ နာမ ဟောတီတိ ဂဟပတယော [Pg.291] သလ္လက္ခေတွာ ဒိန္နာ နော ဘဂဝတာ ပဋိညာတိ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ နိက္ခမိတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ယောဇနေ ယောဇနေ ဌာနေ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကောသမ္ဗိံ ပတွာ, ‘‘လောကေ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိ ကထယိံသု. တယောပိ ဇနာ အတ္တနော အတ္တနော အာရာမေ မဟန္တံ ဓနပရိစ္စာဂံ ကတွာ ဘဂဝတော ဝသနတ္ထာယ ဝိဟာရေ ကာရာပယိံသု. တတ္ထ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိနာ ကာရိတော ကုက္ကုဋာရာမော နာမ အဟောသိ. ပါဝါရိကသေဋ္ဌိနာ အမ္ဗဝနေ ကာရိတော ပါဝါရိကမ္ဗဝနော နာမ အဟောသိ. ဃောသိတေန ကာရိတော ဃောသိတာရာမော နာမ အဟောသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဃောသိတသေဋ္ဌိနာ ကာရိတေ အာရာမေ’’တိ.

សូម្បីតែសេដ្ឋីទាំងបីនាក់នោះ ក៏នាំយកនូវទឹកដោះថ្លា ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅជាដើមផង នូវសំពត់បដ្តៈ និងសំពត់ទុកូលៈជាដើមផង ដោយរទេះប្រាំរយៗ គ្រឿង ចេញចាកក្រុងកោសម្ពី ទៅដល់ក្រុងសាវត្ថីតាមលំដាប់ ហើយបោះជំរំនៅជិតវត្តជេតពន ចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំហើយ ធ្វើបដិសណ្ឋារៈ រួចអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម្មកថាដ៏ផ្អែមល្ហែម ដល់សម្លាញ់ទាំងបីនាក់នោះ។ សេដ្ឋីទាំងនោះ មានសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំង និមន្តព្រះសាស្តា ហើយបានប្រគេនមហាទានក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់។ ពួកគាត់បាននិមន្តម្តងទៀត ហើយប្រគេនទានក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ទៀត ដោយវិធីនេះ អស់កន្លះខែ រួចក្រាបទូលថា «សូមព្រះអង្គទទួលសន្យា ដើម្បីយាងទៅកាន់ជនបទរបស់ពួកយើងខ្ញុំ» ហើយក្រាបទាបទាបក្រោមព្រះបាទា។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលគហបតីទាំងឡាយ ព្រះតថាគតទាំងឡាយ តែងត្រេកអរក្នុងផ្ទះដ៏ស្ងាត់»។ កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ពួកគហបតីក៏កំណត់ដឹងថា «ការត្រាស់យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាទ្រង់ប្រទានការសន្យាហើយ» ទើបថ្វាយបង្គំព្រះទសពល រួចចេញដំណើរទៅ ក្នុងចន្លោះផ្លូវ ក្នុងចម្ងាយមួយយោជន៍ៗ បានសាងសង់វត្តមួយៗ ហើយទៅដល់ក្រុងកោសម្ពីតាមលំដាប់ រួចប្រាប់ថា «ព្រះពុទ្ធកើតឡើងក្នុងលោកហើយ»។ ជនទាំងបីនាក់នោះ ក៏បានលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើន ក្នុងអារាមរបស់ខ្លួនៗ ហើយសាងសង់វិហារទាំងឡាយ ដើម្បីជាទីគង់នៅនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ក្នុងវិហារទាំងនោះ វិហារដែលកុក្កុដសេដ្ឋីសាងសង់ ឈ្មោះថា កុក្កុដារាម។ វិហារដែលបាវារិកសេដ្ឋីសាងសង់ក្នុងព្រៃស្វាយ ឈ្មោះថា បាវារិកម្ពវនៈ។ វិហារដែលឃោសិតសេដ្ឋីសាងសង់ ឈ្មោះថា ឃោសិតារាម។ សំដៅយកវិហារនោះឯង ទើបមានពាក្យពោលទុកថា «ក្នុងអារាមដែលឃោសិតសេដ្ឋីសាងសង់»។

ဘဏ္ဍနဇာတာတိအာဒီသု ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဘဏ္ဍနံ နာမ, တံ ဇာတံ ဧတေသန္တိ ဘဏ္ဍနဇာတာ. ဟတ္ထပရာမာသာဒိဝသေန မတ္ထကံ ပတ္တော ကလဟော ဇာတော ဧတေသန္တိ ကလဟဇာတာ. ဝိရုဒ္ဓဘူတံ ဝါဒန္တိ ဝိဝါဒံ, တံ အာပန္နာတိ ဝိဝါဒါပန္နာ. မုခသတ္တီဟီတိ ဝါစာသတ္တီဟိ. ဝိတုဒန္တာတိ ဝိဇ္ဈန္တာ. တေ န စေဝ အညမညံ သညာပေန္တိ န စ သညတ္တိံ ဥပေန္တီတိ တေ အတ္ထဉ္စ ကာရဏဉ္စ ဒဿေတွာ နေဝ အညမညံ ဇာနာပေန္တိ. သစေပိ သညာပေတုံ အာရဘန္တိ, တထာပိ သညတ္တိံ န ဥပေန္တိ, ဇာနိတုံ န ဣစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. နိဇ္ဈတ္တိယာပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ နိဇ္ဈတ္တီတိ သညတ္တိဝေဝစနမေဝေတံ. ကသ္မာ ပနေတေ ဘဏ္ဍနဇာတာ အဟေသုန္တိ? အပ္ပမတ္တကေန ကာရဏေန.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា «bhaṇḍanajātā» ជាដើម ការឈ្លោះប្រកែកគ្នាក្នុងចំណែកខាងដើមនៃការទាស់ទែង ឈ្មោះថា «bhaṇḍana» (ការប្រកែកគ្នា) សេចក្តីប្រកែកគ្នានោះកើតឡើងហើយដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងនោះ ឈ្មោះថា «bhaṇḍanajātā» (អ្នកកើតការប្រកែកគ្នាហើយ)។ ការទាស់ទែងគ្នាដែលដល់នូវទីបំផុត ដោយអំណាចនៃការចាប់ដៃទាញសក់ជាដើម កើតឡើងហើយដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងនោះ ឈ្មោះថា «kalahajātā» (អ្នកកើតការទាស់ទែងគ្នាហើយ)។ ការនិយាយពាក្យដែលផ្ទុយគ្នា ឈ្មោះថា «vivāda» (ការវិវាទ) ភិក្ខុទាំងឡាយដល់នូវការវិវាទនោះ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «vivādāpannā» (អ្នកដល់នូវការវិវាទ)។ បទថា «mukhasattīhi» សេចក្តីថា ដោយលំពែងគឺមាត់។ បទថា «vitudantā» សេចក្តីថា ចាក់ដោតគ្នាទៅវិញទៅមក។ បទថា «te na ceva aññamaññaṃ saññāpenti na ca saññattiṃ upenti» សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងនោះ បង្ហាញនូវប្រយោជន៍ និងហេតុផលហើយ ក៏មិនអាចធ្វើឲ្យគ្នាទៅវិញទៅមកយល់បានឡើយ។ សូម្បីតែចាប់ផ្តើមធ្វើឲ្យយល់ ក៏មិនដល់នូវការយល់ដឹង គឺមិនចង់ដឹងឡើយ នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា «nijjhatti» ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ បទថា «nijjhatti» នេះ ជាវេវចនសព្ទនៃបទថា «saññatti» ហ្នឹងឯង។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាភិក្ខុទាំងនោះ កើតការប្រកែកគ្នាទៅវិញ? ឆ្លើយថា ព្រោះតែហេតុបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។

ဒွေ ကိရ ဘိက္ခူ ဧကသ္မိံ အာဝါသေ ဝသန္တိ ဝိနယဓရော စ သုတ္တန္တိကော စ. တေသု သုတ္တန္တိကော ဘိက္ခု ဧကဒိဝသံ ဝစ္စကုဋိံ ပဝိဋ္ဌော အာစမနဥဒကာဝသေသံ ဘာဇနေ ဌပေတွာဝ နိက္ခမိ. ဝိနယဓရော ပစ္ဆာ ပဝိဋ္ဌော တံ ဥဒကံ ဒိသွာ နိက္ခမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆိ, အာဝုသော, တယာ ဣဒံ ဥဒကံ ဌပိတန္တိ? အာမ, အာဝုသောတိ. တွမေတ္ထ အာပတ္တိဘာဝံ န ဇာနာသီတိ? အာမ န ဇာနာမီတိ. ဟောတိ, အာဝုသော, ဧတ္ထ အာပတ္တီတိ. သစေ ဟောတိ ဒေသေဿာမီတိ. သစေ ပန တေ, အာဝုသော, အသဉ္စိစ္စ အသတိယာ ကတံ, နတ္ထိ တေ အာပတ္တီတိ. သော တဿာ အာပတ္တိယာ အနာပတ္တိဒိဋ္ဌိ အဟောသိ.

ឮថា មានភិក្ខុពីររូប គង់នៅក្នុងអាវាសជាមួយគ្នា គឺភិក្ខុទ្រទ្រង់វិន័យ (វិន័យធរ) មួយរូប និងភិក្ខុទ្រទ្រង់ព្រះសូត្រ (សុត្តន្តិកៈ) មួយរូប។ ក្នុងភិក្ខុទាំងពីររូបនោះ ថ្ងៃមួយ ភិក្ខុជាសុត្តន្តិកៈ បានចូលទៅកាន់វច្ចកុដិ ហើយទុកទឹកលាងជម្រះដែលនៅសល់ក្នុងភាជនៈ រួចក៏ចេញមកក្រៅ។ ភិក្ខុជាវិន័យធរ ចូលទៅតាមក្រោយ ឃើញទឹកនោះហើយ ក៏ចេញមកសួរភិក្ខុនោះថា «ម្នាលអាវុសោ ទឹកនេះគឺលោកទុកមែនទេ?» ភិក្ខុសុត្តន្តិកៈឆ្លើយថា «ករុណា អាវុសោ ខ្ញុំទុកមែន»។ វិន័យធរសួរថា «លោកមិនដឹងទេឬថា ការធ្វើបែបនេះជាអាបត្តិ?» សុត្តន្តិកៈឆ្លើយថា «ករុណា ខ្ញុំមិនដឹងទេ»។ វិន័យធរពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ក្នុងរឿងនេះ មានអាបត្តិ»។ សុត្តន្តិកៈពោលថា «បើមានអាបត្តិមែន ខ្ញុំនឹងសម្តែងអាបត្តិនោះ»។ វិន័យធរពោលថា «ម្នាលអាវុសោ តែបើលោកធ្វើដោយមិនមានចេតនា ឬដោយភ្លេចស្មារតី អាបត្តិក៏មិនមានដល់លោកឡើយ»។ ភិក្ខុសុត្តន្តិកៈនោះ ក៏មានសេចក្តីយល់ឃើញថា ខ្លួនមិនមានអាបត្តិ ក្នុងអាបត្តិនោះឡើយ។

ဝိနယဓရော အတ္တနော နိဿိတကာနံ, ‘‘အယံ သုတ္တန္တိကော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇမာနောပိ န ဇာနာတီ’’တိ အာရောစေသိ. တေ တဿ နိဿိတကေ ဒိသွာ – ‘‘တုမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာပိ အာပတ္တိဘာဝံ န ဇာနာတီ’’တိ အာဟံသု. တေ ဂန္တွာ အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ အာရောစေသုံ. သော [Pg.292] ဧဝမာဟ – ‘‘အယံ ဝိနယဓရော ပုဗ္ဗေ ‘အနာပတ္တီ’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ ‘အာပတ္တီ’တိ ဝဒတိ, မုသာဝါဒီ ဧသော’’တိ. တေ ဂန္တွာ, ‘‘တုမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော မုသာဝါဒီ’’တိ ဧဝံ အညမညံ ကလဟံ ဝဍ္ဎယိံသု, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ភិក្ខុជាវិន័យធរ បានប្រាប់ដល់ពួកសិស្សរបស់ខ្លួនថា «ភិក្ខុសុត្តន្តិកៈនេះ សូម្បីត្រូវអាបត្តិហើយ ក៏មិនដឹងខ្លួនដែរ»។ សិស្សរបស់វិន័យធរទាំងនោះ ឃើញសិស្សរបស់ភិក្ខុសុត្តន្តិកៈ ក៏និយាយថា «ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ពួកលោក សូម្បីត្រូវអាបត្តិហើយ ក៏មិនដឹងថាខ្លួនត្រូវអាបត្តិដែរ»។ សិស្សទាំងនោះ ទៅហើយក៏ប្រាប់ដល់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន។ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍នោះ ពោលយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុវិន័យធរនេះ ពីមុននិយាយថា មិនមានអាបត្តិទេ ឥឡូវនេះ បែរជានិយាយថា មានអាបត្តិទៅវិញ ភិក្ខុនេះនិយាយកុហកហើយ»។ សិស្សទាំងនោះ ទៅហើយក៏និយាយថា «ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ពួកលោក ជាអ្នកនិយាយកុហក» ពួកភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ធ្វើការទាស់ទែងគ្នាឲ្យចម្រើនឡើង ទៅវិញទៅមកយ៉ាងនេះ សំដៅយកហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកយ៉ាងនេះ។

ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ, ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, ကောသမ္ဗိယံ ဘိက္ခူ ဘဏ္ဍနဇာတာ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တဉ္စ ခေါ နေဝ ပိယကမျတာယ န ဘေဒါဓိပ္ပာယေန, အထ ခေါ အတ္ထကာမတာယ ဟိတကာမတာယ. သာမဂ္ဂိကာရကော ကိရေသ ဘိက္ခု, တသ္မာဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယထာ ဣမေ ဘိက္ခူ ဝိဝါဒံ အာရဒ္ဓါ, န သက္ကာ မယာ, နာပိ အညေန ဘိက္ခုနာ သမဂ္ဂါ ကာတုံ, အပ္ပေဝ နာမ သဒေဝကေ လောကေ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော ဘဂဝါ သယံ ဝါ ဂန္တွာ, အတ္တနော ဝါ သန္တိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ဧတေသံ ဘိက္ခူနံ ခန္တိမေတ္တာပဋိသံယုတ္တံ သာရဏီယဓမ္မဒေသနံ ကထေတွာ သာမဂ္ဂိံ ကရေယျာ’’တိ အတ္ထကာမတာယ ဟိတကာမတာယ ဂန္တွာ အဝေါစ.

បទថា «bhagavantaṃ etadavoca» សេចក្តីថា បានក្រាបបង្គំទូលនូវពាក្យនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកភិក្ខុក្នុងក្រុងកោសម្ពីនេះ កើតការប្រកែកគ្នាហើយ» ជាដើម។ ការក្រាបបង្គំទូលនោះសោត មិនមែនធ្វើឡើងព្រោះចង់ឲ្យគេស្រឡាញ់ខ្លួន ឬព្រោះបំណងចង់បំបែកបំបាក់ឡើយ គឺធ្វើឡើងព្រោះតែចង់បានប្រយោជន៍ និងចង់បានសេចក្តីសុខ។ ឮថា ភិក្ខុនោះជាអ្នកចង់ធ្វើឲ្យមានសាមគ្គីភាព ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបមានគំនិតយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនេះ ចាប់ផ្តើមវិវាទគ្នាហើយ ខ្ញុំមិនអាចធ្វើឲ្យស្រុះស្រួលគ្នាបានឡើយ សូម្បីភិក្ខុដទៃក៏មិនអាចធ្វើបានដែរ មានតែព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលជាបុគ្គលរកអ្នកប្រៀបផ្ទឹមគ្មានក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក ទ្រង់យាងទៅដោយព្រះអង្គឯងក្តី ឬទ្រង់ហៅភិក្ខុទាំងនោះឲ្យចូលទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះអង្គក្តី ហើយសម្តែងនូវសារណីយធម៌ទេសនា ដែលប្រកបដោយខន្តី និងមេត្តា ដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ដើម្បីធ្វើឲ្យមានសាមគ្គីភាពឡើងវិញ» លោកទើបទៅក្រាបបង្គំទូល ព្រោះចង់បានប្រយោជន៍ និងចង់បានសេចក្តីសុខ។

၄၉၂. ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သာရဏီယာတိ ဟေဋ္ဌာ ကလဟဘဏ္ဍနဝသေန ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဆ သာရဏီယာ ဓမ္မာ အာဂတာတိ ဧဝမိဒံ ကောသမ္ဗိယသုတ္တံ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဂတံ ဟောတိ. တတ္ထ သာရဏီယာတိ သရိတဗ္ဗယုတ္တာ အဒ္ဓါနေ အတိက္ကန္တေပိ န ပမုဿိတဗ္ဗာ. ယော တေ ဓမ္မေ ပူရေတိ, တံ သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယံ ကရောန္တီတိ ပိယကရဏာ. ဂရုံ ကရောန္တီတိ ဂရုကရဏာ. သင်္ဂဟာယာတိ သင်္ဂဟဏတ္ထာယ. အဝိဝါဒါယာတိ အဝိဝါဒနတ္ထာယ. သာမဂ္ဂိယာတိ သမဂ္ဂဘာဝတ္ထာယ. ဧကီဘာဝါယာတိ ဧကီဘာဝတ္ထာယ နိန္နာနာကရဏာယ. သံဝတ္တန္တီတိ ဘဝန္တိ. မေတ္တံ ကာယကမ္မန္တိ မေတ္တစိတ္တေန ကတ္တဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ. ဝစီကမ္မမနောကမ္မေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမာနိ ဘိက္ခူနံ ဝသေန အာဂတာနိ, ဂိဟီသုပိ လဗ္ဘန္တိယေဝ. ဘိက္ခူနဉှိ မေတ္တစိတ္တေန အာဘိသမာစာရိကဓမ္မပူရဏံ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ဂိဟီနံ စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဗောဓိဝန္ဒနတ္ထာယ သံဃနိမန္တနတ္ထာယ ဂမနံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏံ အာသနပညာပနံ အနုဂမနန္တိ ဧဝမာဒိကံ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ.

៤៩២. បទថា «chayime, bhikkhave, dhammā sāraṇīyā» សេចក្តីថា ព្រះសាស្តាទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ ដោយអំណាចនៃការទាស់ទែង និងការប្រកែកគ្នាក្នុងចំណែកខាងក្រោម។ ក្នុងទីនេះ សារណីយធម៌ទាំង ៦ យ៉ាង មកដល់ហើយ យ៉ាងនេះ ព្រះសូត្រឈ្មោះ កោសម្ពិយសូត្រ នេះ ឈ្មោះថា មកដល់ហើយតាមលំដាប់នៃអនុសន្ធិ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «sāraṇīyā» សេចក្តីថា ធម៌ដែលគួររលឹកនឹកដល់ សូម្បីកាលកន្លងទៅយូរហើយ ក៏មិនគួរភ្លេចឡើយ។ ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលបុគ្គលបំពេញហើយ តែងធ្វើបុគ្គលនោះឲ្យជាទីស្រឡាញ់នៃសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ហេតុនោះ ធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថា «piyakaraṇā» (ធម៌ធ្វើឲ្យជាទីស្រឡាញ់)។ តែងធ្វើឲ្យជាទីគោរពកោតក្រែង ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «garukaraṇā» (ធម៌ធ្វើឲ្យជាទីគោរព)។ បទថា «saṅgahāya» សេចក្តីថា ដើម្បីការសង្គ្រោះ។ បទថា «avivādāya» សេចក្តីថា ដើម្បីមិនឲ្យមានការវិវាទគ្នា។ បទថា «sāmaggiyā» សេចក្តីថា ដើម្បីភាពជាអ្នកស្រុះស្រួលគ្នា (សាមគ្គីភាព)។ បទថា «ekībhāvāya» សេចក្តីថា ដើម្បីភាពជាធ្លុងមួយ គឺមិនឲ្យមានការបែកបាក់គ្នា។ បទថា «saṃvattanti» សេចក្តីថា តែងប្រព្រឹត្តទៅ គឺរមែងមាន។ បទថា «mettaṃ kāyakammaṃ» សេចក្តីថា កាយកម្មដែលបុគ្គលគប្បីធ្វើដោយមេត្តាចិត្ត។ សូម្បីក្នុងវចីកម្ម និងមនោកម្ម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ធម៌ទាំងនេះ មកដល់ហើយដោយអំណាចនៃភិក្ខុទាំងឡាយ ប៉ុន្តែសូម្បីក្នុងគ្រហស្ថទាំងឡាយ ក៏រមែងបានដូចគ្នា។ ពិតណាស់ ការបំពេញអភិសមាចារិកធម៌ ដោយមេត្តាចិត្ត របស់ភិក្ខុទាំងឡាយ ឈ្មោះថា មេត្តាកាយកម្ម។ ចំណែកឯការដើរទៅដើម្បីថ្វាយបង្គំចេតិយ ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះស្រីមហាពោធិ ដើម្បីនិមន្តព្រះសង្ឃ និងការឃើញភិក្ខុទាំងឡាយដែលចូលមកកាន់ផ្ទះ ឬភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត ហើយធ្វើការទទួលដំណើរ ការទទួលយកសបាត ការរៀបចំអាសនៈ ការដើរជូនដំណើរជាដើម របស់គ្រហស្ថទាំងឡាយ ឈ្មោះថា មេត្តាកាយកម្ម។

ဘိက္ခူနံ မေတ္တစိတ္တေန အာစာရပညတ္တိသိက္ခာပဒံ, ကမ္မဋ္ဌာနကထနံ ဓမ္မဒေသနာ တေပိဋကမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ. ဂိဟီနဉ္စ, ‘‘စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဂစ္ဆာမ, ဗောဓိဝန္ဒနတ္ထာယ ဂစ္ဆာမ, ဓမ္မဿဝနံ ကရိဿာမ, ပဒီပမာလာပုပ္ဖပူဇံ ကရိဿာမ, တီဏိ သုစရိတာနိ သမာဒါယ ဝတ္တိဿာမ, သလာကဘတ္တာဒီနိ ဒဿာမ, ဝဿာဝါသိကံ ဒဿာမ, အဇ္ဇ သံဃဿ [Pg.293] စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒဿာမ, သံဃံ နိမန္တေတွာ ခါဒနီယာဒီနိ သံဝိဒဟထ, အာသနာနိ ပညာပေထ, ပါနီယံ ဥပဋ္ဌပေထ, သံဃံ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ အာနေထ, ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေတွာ ဆန္ဒဇာတာ ဥဿာဟဇာတာ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောထာ’’တိအာဒိကထနကာလေ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ.

ការសម្តែងនូវអាចារប្បញ្ញត្តិសិក្ខាបទ ការប្រាប់កម្មដ្ឋាន ការសម្តែងធម៌ និងការសម្តែងព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដក ដោយមេត្តាចិត្ត របស់ភិក្ខុទាំងឡាយ ឈ្មោះថា មេត្តាវចីកម្ម។ ចំណែកឯក្នុងកាលដែលគ្រហស្ថទាំងឡាយនិយាយពាក្យជាដើមយ៉ាងនេះថា «ពួកយើងចូរទៅថ្វាយបង្គំចេតិយ ពួកយើងចូរទៅថ្វាយបង្គំព្រះស្រីមហាពោធិ ពួកយើងនឹងស្តាប់ធម៌ ពួកយើងនឹងធ្វើការបូជាដោយគ្រឿងប្រទីប និងកម្រងផ្កា ពួកយើងនឹងសមាទាននូវសុចរិតទាំង ៣ ហើយប្រព្រឹត្តតាម ពួកយើងនឹងប្រគេនសលាកភត្តជាដើម ពួកយើងនឹងប្រគេនសំពត់វស្សាវាសិកៈ ថ្ងៃនេះពួកយើងនឹងប្រគេនបច្ច័យ ៤ ដល់ព្រះសង្ឃ ពួកអ្នកចូរនិមន្តព្រះសង្ឃហើយចាត់ចែងខាទនីយភោជនីយាហារជាដើម ចូររៀបចំអាសនៈ ចូរតម្កល់ទឹកឆាន់ ចូរទៅទទួលនិមន្តព្រះសង្ឃមក ចូរឲ្យព្រះសង្ឃគង់លើអាសនៈដែលបានរៀបចំទុក ហើយចូរមានឆន្ទៈ មានសេចក្តីអุตសាហៈ ធ្វើនូវវេយ្យាវច្ចកិច្ចចុះ» ឈ្មោះថា មេត្តាវចីកម្ម។

ဘိက္ခူနံ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီနိ စ ကတွာ ဝိဝိတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ, ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ သုခီ ဟောန္တု, အဝေရာ အဗျာပဇ္ဈာ’’တိ စိန္တနံ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ. ဂိဟီနံ ‘‘အယျာ သုခီ ဟောန္တု, အဝေရာ အဗျာပဇ္ဈာ’’တိ စိန္တနံ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ.

ការដែលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្រោកឡើងតាំងពីព្រលឹម ធ្វើការថែទាំរាងកាយ និងធ្វើវត្តមានចេតិយង្គណវត្តជាដើម រួចហើយអង្គុយលើអាសនៈដ៏ស្ងាត់ គិតយ៉ាងនេះថា «សូមឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងវត្តនេះ មានសេចក្តីសុខ មិនមានពៀរ មិនមានទុក្ខលំបាកឡើយ» ឈ្មោះថា មេត្តាមនោកម្ម។ ការដែលគ្រហស្ថទាំងឡាយ គិតយ៉ាងនេះថា «សូមឲ្យលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ មានសេចក្តីសុខ មិនមានពៀរ មិនមានទុក្ខលំបាកឡើយ» ឈ្មោះថា មេត្តាមនោកម្ម។

အာဝိ စေဝ ရဟော စာတိ သမ္မုခါ စ ပရမ္မုခါ စ. တတ္ထ နဝကာနံ စီဝရကမ္မာဒီသု သဟာယဘာဝူပဂမနံ သမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ထေရာနံ ပန ပါဒဓောဝနဝန္ဒနဗီဇနဒါနာဒိဘေဒမ္ပိ သဗ္ဗံ သာမီစိကမ္မံ သမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ဥဘယေဟိပိ ဒုန္နိက္ခိတ္တာနံ ဒါရုဘဏ္ဍာဒီနံ တေသု အဝမညံ အကတွာ အတ္တနာ ဒုန္နိက္ခိတ္တာနံ ဝိယ ပဋိသာမနံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ဒေဝတ္ထေရော တိဿတ္ထေရောတိ ဧဝံ ပဂ္ဂယှ ဝစနံ သမ္မုခါ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ. ဝိဟာရေ အသန္တံ ပန ပရိပုစ္ဆန္တဿ, ကုဟိံ အမှာကံ ဒေဝတ္ထေရော, အမှာကံ တိဿတ္ထေရော ကဒါ နု ခေါ အာဂမိဿတီတိ ဧဝံ မမာယနဝစနံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ. မေတ္တာသိနေဟသိနိဒ္ဓါနိ ပန နယနာနိ ဥမ္မီလေတွာ သုပ္ပသန္နေန မုခေန ဩလောကနံ သမ္မုခါ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ. ဒေဝတ္ထေရော, တိဿတ္ထေရော အရောဂေါ ဟောတု အပ္ပာဗာဓောတိ သမန္နာဟရဏံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ.

បទថា «āvi ceva raho ca» សេចក្តីថា ទាំងចំពោះមុខ និងកំបាំងមុខ។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ ការចូលទៅជួយជាមិត្តក្នុងកិច្ចការមានការកាត់ដេរចីវរជាដើម របស់ភិក្ខុខ្ចី ឈ្មោះថា មេត្តាកាយកម្មចំពោះមុខ។ ចំណែកឯសាមីចិកម្មទាំងអស់ មានការលាងជើង ការថ្វាយបង្គំ និងការបក់ផ្លិតជាដើម ចំពោះព្រះថេរៈទាំងឡាយ ឈ្មោះថា មេត្តាកាយកម្មចំពោះមុខ។ ការដែលភិក្ខុទាំងពីរផ្នែក ឃើញគ្រឿងឈើជាដើម ដែលគេទុកដាក់មិនបានល្អ ហើយមិនធ្វើការមើលងាយដល់បុគ្គលទាំងនោះឡើយ ក៏រៀបចំទុកដាក់ដោយខ្លួនឯង ដូចជាគ្រឿងបរិក្ខារដែលខ្លួនទុកដាក់មិនល្អដែរ ឈ្មោះថា មេត្តាកាយកម្មកំបាំងមុខ។ ការនិយាយលើកតម្កើងពោលថា «ព្រះទេវត្ថេរៈ ព្រះតិស្សត្ថេរៈ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា មេត្តាវចីកម្មចំពោះមុខ។ ចំណែកឯការនិយាយដោយក្តីស្រឡាញ់រាប់អាន ចំពោះភិក្ខុដែលសួររកព្រះថេរៈដែលមិនគង់នៅក្នុងវត្តថា «តើព្រះទេវត្ថេរៈជាម្ចាស់របស់យើង ព្រះតិស្សត្ថេរៈជាម្ចាស់របស់យើង និមន្តទៅណាហើយ? តើលោកនឹងនិមន្តមកវិញនៅពេលណា?» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា មេត្តាវចីកម្មកំបាំងមុខ។ ការបើកភ្នែកទាំងឡាយដែលទន់ភ្លន់ដោយជ័រគឺមេត្តា ហើយសម្លឹងមើលដោយផ្ទៃមុខដ៏ស្រស់ស្រាយ ឈ្មោះថា មេត្តាមនោកម្មចំពោះមុខ។ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត យ៉ាងនេះថា «សូមឲ្យព្រះទេវត្ថេរៈ ព្រះតិស្សត្ថេរៈ មិនមានរោគ មិនមានជំងឺឡើយ» ឈ្មោះថា មេត្តាមនោកម្មកំបាំងមុខ។

လာဘာတိ စီဝရာဒယော လဒ္ဓပစ္စယာ. ဓမ္မိကာတိ ကုဟနာဒိဘေဒံ မိစ္ဆာဇီဝံ ဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မေန သမေန ဘိက္ခာစရိယဝတ္တေန ဥပ္ပန္နာ. အန္တမသော ပတ္တပရိယာပန္နမတ္တမ္ပီတိ ပစ္ဆိမကောဋိယာ ပတ္တေ ပရိယာပန္နံ ပတ္တဿ အန္တောဂတံ ဒွတ္တိကဋစ္ဆုဘိက္ခာမတ္တမ္ပိ. အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီတိ ဧတ္ထ ဒွေ ပဋိဝိဘတ္တာနိ နာမ အာမိသပဋိဝိဘတ္တံ ပုဂ္ဂလပဋိဝိဘတ္တဉ္စ. တတ္ထ, ‘‘ဧတ္တကံ ဒဿာမိ, ဧတ္တကံ န ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ စိတ္တေန ဝိဘဇနံ အာမိသပဋိဝိဘတ္တံ နာမ. ‘‘အသုကဿ ဒဿာမိ, အသုကဿ န ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ စိတ္တေန ဝိဘဇနံ ပန ပုဂ္ဂလပဋိဝိဘတ္တံ နာမ. တဒုဘယမ္ပိ အကတွာ ယော အပ္ပဋိဝိဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ, အယံ အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီ နာမ.

ពាក្យថា លាភា បានដល់ បច្ច័យទាំងឡាយមានចីវរជាដើមដែលបានមក។ ពាក្យថា ធម្មិកា បានដល់ បច្ច័យដែលកើតឡើងដោយធម៌ ដោយស្មើ ដោយវត្តនៃការត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត ដោយវៀរចាកមិច្ឆាជីវៈមានការបោកប្រាស់ជាដើម។ ពាក្យថា អន្តមសោ បត្តបរិយាបន្នមត្តម្បិ បានដល់ សូម្បីត្រឹមតែអាហារដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងសបិត គឺដោយកំណត់យ៉ាងតិចបំផុត សូម្បីតែភិក្ខាប្រមាណពីរឬបីវែកដែលធ្លាក់ទៅក្នុងខាងក្នុងនៃសបិត។ ក្នុងពាក្យថា អប្បដិវិភត្តភោគី នេះ ការបែងចែកមាន ២ យ៉ាងគឺ ការបែងចែកអាមិស និងការបែងចែកបុគ្គល។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ ការបែងចែកដោយចិត្តថា «យើងនឹងឲ្យប៉ុណ្ណេះ យើងនឹងមិនឲ្យប៉ុណ្ណេះ» ឈ្មោះថា ការបែងចែកអាមិស។ ចំណែកការបែងចែកដោយចិត្តថា «យើងនឹងឲ្យដល់ភិក្ខុឈ្មោះនេះ យើងនឹងមិនឲ្យដល់ភិក្ខុឈ្មោះនេះ» ឈ្មោះថា ការបែងចែកបុគ្គល។ ភិក្ខុណា មិនធ្វើការបែងចែកទាំងពីរយ៉ាងនោះ ហើយបរិភោគលាភដែលមិនបានបែងចែក ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា «អ្នកបរិភោគមិនបែងចែក»។

သီလဝန္တေဟိ [Pg.294] သဗြဟ္မစာရီဟိ သာဓာရဏဘောဂီတိ ဧတ္ထ သာဓာရဏဘောဂိနော ဣဒံ လက္ခဏံ, ယံ ယံ ပဏီတံ လဗ္ဘတိ, တံ တံ နေဝ လာဘေန လာဘံ ဇိဂီသနာမုခေန ဂိဟီနံ ဒေတိ, န အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇတိ; ပဋိဂ္ဂဏှန္တောဝ သံဃေန သာဓာရဏံ ဟောတူတိ ဂဟေတွာ ဂဏ္ဍိံ ပဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ သံဃသန္တကံ ဝိယ ပဿတိ. ဣဒံ ပန သာရဏီယဓမ္မံ ကော ပူရေတိ, ကော န ပူရေတီတိ? ဒုဿီလော တာဝ န ပူရေတိ. န ဟိ တဿ သန္တကံ သီလဝန္တာ ဂဏှန္တိ. ပရိသုဒ္ဓသီလော ပန ဝတ္တံ အခဏ္ဍေန္တော ပူရေတိ.

ក្នុងពាក្យថា សីលវន្តេហិ សព្រហ្មចារីហិ សាធារណភោគី នេះ នេះជាលក្ខណៈរបស់អ្នកបរិភោគជាសាធារណៈ៖ លាភដ៏ផ្ចិតផ្ចង់ណាមួយដែលបានមក ភិក្ខុនោះមិនប្រគល់លាភនោះទៅឲ្យគ្រហស្ថទាំងឡាយដោយចង់បានលាភតបស្នងឡើយ ហើយក៏មិនបរិភោគតែម្នាក់ឯងដែរ។ កាលដែលទទួល ក៏ទទួលដោយគិតថា «សូមឲ្យលាភនេះជាសាធារណៈដល់សង្ឃចុះ» ហើយរមែងមើលឃើញលាភនោះដូចជាជារបស់សង្ឃដែលត្រូវវាយគង (ឬជួង) ហើយទើបបរិភោគរួមគ្នា។ ចុះសារាណីយធម៌នេះ តើនរណាបំពេញ តើនរណាមិនបំពេញ? មុនដំបូង ភិក្ខុទ្រុស្តសីលរមែងមិនបំពេញឡើយ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកមានសីលទាំងឡាយ រមែងមិនទទួលរបស់របររបស់ភិក្ខុទ្រុស្តសីលនោះឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុអ្នកមានសីលដ៏បរិសុទ្ធ រមែងបំពេញដោយមិនឲ្យដាច់វត្តឡើយ។

တတြိဒံ ဝတ္တံ – ယော ဟိ ဩဒိဿကံ ကတွာ မာတု ဝါ ပိတု ဝါ အာစရိယုပဇ္ဈာယာဒီနံ ဝါ ဒေတိ, သော ဒါတဗ္ဗံ ဒေတိ, သာရဏီယဓမ္မော ပနဿ န ဟောတိ, ပလိဗောဓဇဂ္ဂနံ နာမ ဟောတိ. သာရဏီယဓမ္မော ဟိ မုတ္တပလိဗောဓဿေဝ ဝဋ္ဋတိ, တေန ပန ဩဒိဿကံ ဒေန္တေန ဂိလာနဂိလာနုပဋ္ဌာကအာဂန္တုကဂမိကာနဉ္စေဝ နဝပဗ္ဗဇိတဿ စ သံဃာဋိပတ္တဂ္ဂဟဏံ အဇာနန္တဿ ဒါတဗ္ဗံ. ဧတေသံ ဒတွာ အဝသေသံ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ထောကံ ထောကံ အဒတွာ ယော ယတ္တကံ ဂဏှာတိ, တဿ တတ္တကံ ဒါတဗ္ဗံ. အဝသိဋ္ဌေ အသတိ ပုန ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ယံ ယံ ပဏီတံ, တံ တံ ဒတွာ သေသံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ‘‘သီလဝန္တေဟီ’’တိ ဝစနတော ဒုဿီလဿ အဒါတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាវត្ត៖ ភិក្ខុណាធ្វើការចង្អុលបង្ហាញចំពោះ (រំលឹកចំពោះ) ហើយប្រគល់ឲ្យមាតា ឬបិតា ឬអាចារ្យ ឧបជ្ឈាយ៍ជាដើម ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាឲ្យវត្ថុដែលគួរឲ្យ ប៉ុន្តែសារាណីយធម៌មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ នេះឈ្មោះថាជាការថែទាំកង្វល់ (បលិពោធ) ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា សារាណីយធម៌ រមែងសមគួរដល់ភិក្ខុដែលរួចផុតពីកង្វល់ (បលិពោធ) តែប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកភិក្ខុដែលបំពេញសារាណីយធម៌នោះ កាលបើនឹងឲ្យដោយចំពោះ គប្បីឲ្យដល់ភិក្ខុឈឺ ភិក្ខុអ្នកថែទាំភិក្ខុឈឺ ភិក្ខុអាគន្តុកៈ ភិក្ខុអ្នកត្រៀមនឹងធ្វើដំណើរ និងភិក្ខុបួសថ្មីដែលមិនទាន់ស្គាល់ការកាន់យកសង្ឃាដិនិងသបិត។ កាលបើប្រគល់ឲ្យភិក្ខុទាំងនោះហើយ បើមានរបស់ដែលនៅសល់ មិនត្រូវចែកឲ្យបន្តិចបន្តួចចាប់តាំងពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈឡើយ ភិក្ខុណាត្រូវការប៉ុន្មាន គប្បីប្រគល់ឲ្យភិក្ខុនោះប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើរបស់ដែលនៅសល់មិនមានទេ គប្បីត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតម្តងទៀត ហើយចាប់តាំងពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈមក របស់ណាដែលផ្ចិតផ្ចង់ គប្បីប្រគល់របស់នោះៗ ឲ្យរួចហើយ ទើបបរិភោគរបស់ដែលនៅសល់។ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «ជាមួយភិក្ខុអ្នកមានសីលទាំងឡាយ» ដូច្នេះ សូម្បីតែមិនឲ្យដល់ភិក្ខុទ្រុស្តសីល ក៏គួរដែរ។

အယံ ပန သာရဏီယဓမ္မော သုသိက္ခိတာယ ပရိသာယ သုပူရော ဟောတိ, နော အသိက္ခိတာယ ပရိသာယ. သုသိက္ခိတာယ ဟိ ပရိသာယ ယော အညတော လဘတိ, သော န ဂဏှာတိ, အညတော အလဘန္တောပိ ပမာဏယုတ္တမေဝ ဂဏှာတိ, န အတိရေကံ. အယဉ္စ ပန သာရဏီယဓမ္မော ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဒေန္တဿာပိ ဒွါဒသဟိ ဝဿေဟိ ပူရတိ, န တတော ဩရံ. သစေ ဟိ ဒွါဒသမေပိ ဝဿေ သာရဏီယဓမ္မပူရကော ပိဏ္ဍပါတပူရံ ပတ္တံ အာသနသာလာယံ ဌပေတွာ နဟာယိတုံ ဂစ္ဆတိ, သံဃတ္ထေရော စ ကဿေသော ပတ္တောတိ? သာရဏီယဓမ္မပူရကဿာတိ ဝုတ္တေ – ‘‘အာဟရထ န’’န္တိ သဗ္ဗံ ပိဏ္ဍပါတံ ဝိစာရေတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ စ ရိတ္တပတ္တံ ဌပေတိ. အထ သော ဘိက္ခု ရိတ္တပတ္တံ ဒိသွာ, ‘‘မယှံ အသေသေတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိံသူ’’တိ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပာဒေတိ, သာရဏီယဓမ္မော ဘိဇ္ဇတိ, ပုန ဒွါဒသ ဝဿာနိ ပူရေတဗ္ဗော [Pg.295] ဟောတိ, တိတ္ထိယပရိဝါသသဒိသော ဟေသ. သကိံ ခဏ္ဍေ ဇာတေ ပုန ပူရေတဗ္ဗောဝ. ယော ပန, ‘‘လာဘာ ဝတ မေ, သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ, ယဿ မေ ပတ္တဂတံ အနာပုစ္ဆာဝ သဗြဟ္မစာရီ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ သောမနဿံ ဇနေတိ, တဿ ပုဏ္ဏော နာမ ဟောတိ.

ចំណែកសារាណីយធម៌នេះ រមែងពេញបានដោយងាយក្នុងបរិស័ទដែលបានសិក្សាល្អហើយ មិនមែនក្នុងបរិស័ទដែលមិនបានសិក្សានោះឡើយ។ ព្រោះថាក្នុងបរិស័ទដែលបានសិក្សាល្អហើយ ភិក្ខុណាបានលាភពីកន្លែងផ្សេង ភិក្ខុនោះរមែងមិនទទួលយកឡើយ សូម្បីតែភិក្ខុដែលមិនបានលាភពីកន្លែងផ្សេង ក៏ទទួលយកត្រឹមតែប្រមាណដ៏សមគួរ មិនទទួលយកឲ្យហួសប្រមាណឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សារាណីយធម៌នេះ សូម្បីតែភិក្ខុដែលត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតម្តងហើយម្តងទៀត ហើយប្រគល់របស់ដែលបានមកៗ ឲ្យទៅនោះ ក៏រមែងពេញដោយកំណត់ ១២ ឆ្នាំ មិនមែនថយចុះជាងនោះឡើយ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើក្នុងឆ្នាំទី ១២ ភិក្ខុអ្នកបំពេញសារាណីយធម៌ ដាក់សបិតដែលពេញដោយបិណ្ឌបាតទុកក្នុងរោងភត្ត ហើយទៅស្រង់ទឹក ព្រះសង្ឃត្ថេរក៏សួរថា «សបិតនេះជារបស់នរណា?» កាលបើមានគេជម្រាបថា «ជារបស់ភិក្ខុអ្នកបំពេញសារាណីយធម៌» ព្រះសង្ឃត្ថេរក៏ពោលថា «ចូរនាំយកសបិតនោះមក» ហើយចាត់ចែងបិណ្ឌបាតទាំងអស់នោះឆាន់រួចហើយ ក៏ដាក់សបិតទទេទុក។ គ្រានោះ ភិក្ខុនោះឃើញសបិតទទេហើយ ក៏កើតទោមនស្សថា «ពួកលោកឆាន់របស់អាត្មាអញមិនឲ្យសល់សោះឡើយ» យ៉ាងនេះ សារាណីយធម៌រមែងដាច់ធ្លាយ ភិក្ខុនោះត្រូវបំពេញសារាណីយធម៌អស់ ១២ ឆ្នាំជាថ្មីម្តងទៀត ព្រោះការបំពេញនេះមានសភាពដូចជាបរិវាសរបស់ពួកអយថ៌ (តិរ្ថិយ)។ កាលបើដាច់ធ្លាយម្តងហើយ ត្រូវតែបំពេញជាថ្មីម្តងទៀត។ ចំណែកភិក្ខុណា បង្កើតសោមនស្សថា «ជាលាភរបស់អាត្មាអញហ្ន៎ អាត្មាអញបានល្អហើយហ្ន៎ ដែលពួកសព្រហ្មចារីឆាន់ចង្ហាន់ដែលនៅក្នុងសបិតរបស់អាត្មាអញ ដោយមិនបាច់សុំអនុញ្ញាតសោះ» យ៉ាងនេះ សារាណីយធម៌របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាពេញលេញហើយ។

ဧဝံ ပူရိတသာရဏီယဓမ္မဿ ပန နေဝ ဣဿာ, န မစ္ဆရိယံ ဟောတိ, သော မနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ, သုလဘပစ္စယော; ပတ္တဂတမဿ ဒီယမာနမ္ပိ န ခီယတိ, ဘာဇနီယဘဏ္ဍဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဘဏ္ဍံ လဘတိ, ဘယေ ဝါ ဆာတကေ ဝါ သမ္ပတ္တေ ဒေဝတာ ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇန္တိ.

ចំណែកភិក្ខុដែលបានបំពេញសារាណីយធម៌យ៉ាងនេះហើយ រមែងមិនមានសេចក្តីច្រណែន (ឥស្សា) មិនមានសេចក្តីកំណាញ់ (មច្ឆរិយៈ) ឡើយ ភិក្ខុនោះរមែងជាទីស្រឡាញ់របស់មនុស្សទាំងឡាយ ជាអ្នកមានបច្ច័យបានដោយងាយ។ របស់ដែលនៅក្នុងសបិតរបស់ភិក្ខុនោះ សូម្បីតែឲ្យទៅអ្នកដទៃ ក៏មិនចេះអស់ឡើយ ក្នុងកន្លែងចែកភណ្ឌៈ រមែងបានភណ្ឌៈដ៏ប្រសើរ (អគ្គភណ្ឌៈ)។ កាលបើភ័យ ឬទុរភិក្ស (ការអត់ឃ្លាន) មកដល់ ទេវតាទាំងឡាយរមែងខ្វល់ខ្វាយ (ជួយជ្រោមជ្រែង)។

တတြိမာနိ ဝတ္ထူနိ – လေဏဂိရိဝါသီ တိဿတ္ထေရော ကိရ မဟာဂိရိဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝသတိ. ပညာသ မဟာထေရာ နာဂဒီပံ စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တာ ဂိရိဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကိဉ္စိ အလဒ္ဓါ နိက္ခမိံသု. ထေရော ပဝိသန္တော တေ ဒိသွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘လဒ္ဓံ, ဘန္တေ’’တိ? ဝိစရိမှာ, အာဝုသောတိ. သော အလဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ အာဟ – ‘‘ယာဝါဟံ, ဘန္တေ, အာဂစ္ဆာမိ, တာဝ ဣဓေဝ ဟောထာ’’တိ. မယံ, အာဝုသော, ပညာသ ဇနာ ပတ္တတေမနမတ္တမ္ပိ န လဘိမှာတိ. နေဝါသိကာ နာမ, ဘန္တေ, ပဋိဗလာ ဟောန္တိ, အလဘန္တာပိ ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂသဘာဝံ ဇာနန္တီတိ. ထေရာ အာဂမိံသု. ထေရော ဂါမံ ပါဝိသိ. ဓုရဂေဟေယေဝ မဟာဥပါသိကာ ခီရဘတ္တံ သဇ္ဇေတွာ ထေရံ ဩလောကယမာနာ ဌိတာ ထေရဿ ဒွါရံ သမ္ပတ္တဿေဝ ပတ္တံ ပူရေတွာ အဒါသိ. သော တံ အာဒါယ ထေရာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘ဂဏှထ, ဘန္တေ’’တိ သံဃတ္ထေရမာဟ. ထေရော, ‘‘အမှေဟိ ဧတ္တကေဟိ ကိဉ္စိ န လဒ္ဓံ, အယံ သီဃမေဝ ဂဟေတွာ အာဂတော, ကိံ နု ခေါ’’တိ သေသာနံ မုခံ ဩလောကေသိ. ထေရော ဩလောကနာကာရေနေဝ ဉတွာ – ‘‘ဓမ္မေန သမေန လဒ္ဓပိဏ္ဍပါတော, နိက္ကုက္ကုစ္စာ ဂဏှထ ဘန္တေ’’တိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗေသံ ယာဝဒတ္ထံ ဒတွာ အတ္တနာပိ ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇိ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជារឿងរ៉ាវទាំងឡាយ៖ ឮថា ព្រះតិស្សត្ថេរ ជាអ្នកនៅក្នុងលេណគិរី (ភ្នំគុហា) អាស្រ័យនឹងមហាកិរិគ្រាម (ភូមិមហាកិរិ) ហើយគង់នៅ។ ព្រះមហាត្ថេរ ៥០ អង្គ កាលដែលធ្វើដំណើរទៅកាន់កោះនាគទ្វីប ដើម្បីថ្វាយបង្គំចេតិយ បានត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិកិរិគ្រាម មិនបានចង្ហាន់បន្តិចសោះ ក៏ចេញទៅ។ ព្រះតិស្សត្ថេរ កាលដែលចូលទៅ (បិណ្ឌបាត) បានឃើញព្រះថេរៈទាំងនោះ ក៏សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ បានចង្ហាន់ខ្លះដែរឬទេ?» ព្រះថេរៈទាំងនោះតបថា «ម្នាលអាវុសោ ពួកយើងបានត្រាច់ទៅហើយ (តែមិនបាន)»។ ព្រះតិស្សត្ថេរដឹងថាពួកលោកមិនបានចង្ហាន់ ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមគង់ចាំនៅទីនេះសិន ចាំទាល់តែខ្ញុំករុណាត្រឡប់មកវិញ»។ ព្រះថេរៈទាំងនោះពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ពួកយើងទាំង ៥០ អង្គ សូម្បីតែទឹកលាងសបិត ក៏មិនបានផង»។ ព្រះតិស្សត្ថេរពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ភិក្ខុអ្នកនៅប្រចាំកន្លែង រមែងមានសមត្ថភាព សូម្បីតែមិនបាន ក៏រមែងស្គាល់សភាពនៃផ្លូវត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតដែរ»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយក៏គង់ចាំនៅ។ ព្រះតិស្សត្ថេរបានចូលទៅកាន់ភូមិ។ ក្នុងផ្ទះដំបូងបង្អស់នោះឯង មហាឧបាសិកាម្នាក់ បានចាត់ចែងចង្ហាន់លាយទឹកដោះស្រស់ ហើយឈររង់ចាំមើលព្រះថេរៈ។ លុះព្រះថេរៈមកដល់ទ្វារផ្ទះភ្លាម នាងក៏បានដាក់ចង្ហាន់ពេញសបិតប្រគេន។ ព្រះថេរៈបានកាន់យកចង្ហាន់នោះ ទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះថេរៈទាំងឡាយ ហើយជម្រាបព្រះសង្ឃត្ថេរថា «សូមទទួលយកចុះ បពិត្រលោកម្ចាស់»។ ព្រះសង្ឃត្ថេរគិតថា «ពួកយើងច្រើនអង្គប៉ុណ្ណេះ មិនបានចង្ហាន់បន្តិចសោះឡើយ ចំណែកភិក្ខុនេះ ទៅទទួលយកមកបានយ៉ាងលឿន តើមានហេតុដូចម្តេចហ្ន៎?» ហើយក៏សម្លឹងមើលមុខភិក្ខុដទៃទៀត។ ព្រះតិស្សត្ថេរដឹងដោយអាការៈនៃការសម្លឹងមើលនោះឯង ក៏ជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតនេះ បានមកដោយធម៌ ដោយស្មើ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយទទួលយកដោយមិនបាច់មានសេចក្តីសង្ស័យ (កុក្កុច្ចៈ) ឡើយ» ហើយបានប្រគេនដល់ព្រះថេរៈគ្រប់អង្គតាមលំដាប់ ចាប់តាំងពីព្រះសង្ឃត្ថេរទៅ តាមតម្រូវការ ហើយខ្លួនឯងក៏បានឆាន់តាមតម្រូវការដែរ។

အထ နံ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ထေရာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကဒါ, အာဝုသော, လောကုတ္တရဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈီ’’တိ? နတ္ထိ မေ, ဘန္တေ, လောကုတ္တရဓမ္မောတိ. ဈာနလာဘီသိ, အာဝုသောတိ? ဧတမ္ပိ မေ, ဘန္တေ, နတ္ထီတိ. နနု, အာဝုသော, ပါဋိဟာရိယန္တိ? သာရဏီယဓမ္မော မေ, ဘန္တေ, ပူရိတော, တဿ မေ ဓမ္မဿ ပူရိတကာလတော [Pg.296] ပဋ္ဌာယ သစေပိ ဘိက္ခုသတသဟဿံ ဟောတိ, ပတ္တဂတံ န ခီယတီတိ. သာဓု သာဓု, သပ္ပုရိသ, အနုစ္ဆဝိကမိဒံ တုယှန္တိ. ဣဒံ တာဝ ပတ္တဂတံ န ခီယတီတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု.

គ្រានោះ កាលដែលកិច្ចភត្តចប់សព្វគ្រប់ហើយ ព្រះថេរៈទាំងឡាយបានសួរភិក្ខុនោះថា «ម្នាលអាវុសោ លោកបានត្រាស់ដឹងលោកុត្តរធម៌តាំងពីកាលណា?» ភិក្ខុនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកុត្តរធម៌មិនមានដល់ខ្ញុំករុណាឡើយ»។ ព្រះថេរៈសួរថា «ម្នាលអាវុសោ លោកជាអ្នកបានឈានឬ?» ភិក្ខុនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូម្បីតែឈាននោះ ក៏មិនមានដល់ខ្ញុំករុណាឡើយ» ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ចុះនេះមិនមែនជាបាដិហារិយ៍ទេឬ?» ភិក្ខុនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សារាណីយធម៌ ខ្ញុំករុណាបានបំពេញហើយ ចាប់តាំងពីកាលដែលសារាណីយធម៌នោះពេញលេញមក សូម្បីតែមានភិក្ខុមួយសែនអង្គ ចង្ហាន់ដែលនៅក្នុងសបិត ក៏មិនចេះអស់ឡើយ» ព្រះថេរៈទាំងឡាយពោលថា «សាធុ សាធុ ម្នាលសប្បុរស ធម៌នេះសមគួរដល់លោកហើយ»។ នេះជារឿងរ៉ាវក្នុងពាក្យថា «ចង្ហាន់ក្នុងសបិតមិនចេះអស់» មុនដំបូង។

အယမေဝ ပန ထေရော စေတိယပဗ္ဗတေ ဂိရိဘဏ္ဍမဟာပူဇာယ ဒါနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ, ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကိံ ဝရဘဏ္ဍ’’န္တိ ပုစ္ဆတိ. ဒွေ သာဋကာ, ဘန္တေတိ. ဧတေ မယှံ ပါပုဏိဿန္တီတိ. တံ သုတွာ အမစ္စော ရညော အာရောစေသိ – ‘‘ဧကော ဒဟရော ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ. ‘‘ဒဟရဿေဝံ စိတ္တံ, မဟာထေရာနံ ပန သုခုမသာဋကာ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ဝတွာ, ‘‘မဟာထေရာနံ ဒဿာမီ’’တိ ဌပေသိ. တဿ ဘိက္ခုသံဃေ ပဋိပါဋိယာ ဌိတေ ဒေန္တဿ မတ္ထကေ ဌပိတာပိ တေ သာဋကာ ဟတ္ထံ နာရောဟန္တိ, အညေဝ အာရောဟန္တိ. ဒဟရဿ ဒါနကာလေ ပန ဟတ္ထံ အာရုဠှာ. သော တဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ အမစ္စဿ မုခံ ဩလောကေတွာ ဒဟရံ နိသီဒါပေတွာ ဒါနံ ဒတွာ သံဃံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒဟရဿ သန္တိကေ နိသီဒိတွာ, ‘‘ကဒါ, ဘန္တေ, ဣမံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတ္ထာ’’တိ အာဟ. သော ပရိယာယေနပိ အသန္တံ အဝဒန္တော, ‘‘နတ္ထိ မယှံ, မဟာရာဇ, လောကုတ္တရဓမ္မော’’တိ အာဟ. နနု, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗေဝ အဝစုတ္ထာတိ? အာမ, မဟာရာဇ, သာရဏီယဓမ္မပူရကော အဟံ, တဿ မေ ဓမ္မဿ ပူရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘာဇနီယဘဏ္ဍဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဘဏ္ဍံ ပါပုဏာတီတိ. သာဓု သာဓု, ဘန္တေ, အနုစ္ဆဝိကမိဒံ တုမှာကန္တိ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. ဣဒံ ဘာဇနီယဘဏ္ဍဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဘဏ္ဍံ ပါပုဏာတီတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု.

ព្រះថេរៈអង្គនោះឯង បានទៅកាន់កន្លែងធ្វើទាន ក្នុងពិធីបូជាគិរិភណ្ឌដ៏ធំ នាភ្នំចេតិយ ហើយសួរថា «ក្នុងកន្លែងនេះ តើអ្វីជាភណ្ឌៈដ៏ប្រសើរ?» ពួកជនជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ គឺសំពត់ពីរសំរាប់»។ ព្រះថេរៈពោលថា «សំពត់ទាំងនេះ នឹងធ្លាក់មកដល់អាត្មាអញ»។ អមត្យបានឮពាក្យនោះ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «មានភិក្ខុបួសថ្មីមួយអង្គ ពោលយ៉ាងនេះ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ភិក្ខុបួសថ្មីមានចិត្តលោភលន់យ៉ាងនេះ ចំណែកព្រះមហាត្ថេរទាំងឡាយ ទើបសមគួរនឹងសំពត់ដ៏ល្អិត» ហើយទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា «យើងនឹងប្រគេនដល់ព្រះមហាត្ថេរទាំងឡាយ» រួចក៏ទុកសំពត់នោះឡែក។ កាលដែលព្រះសង្ឃគង់តាមលំដាប់ ហើយព្រះរាជាទ្រង់ប្រគេន សូម្បីតែសំពត់ទាំងពីរសំរាប់នោះ ត្រូវបានដាក់ទុកខាងលើ ក៏មិនធ្លាក់ទៅក្នុងដៃរបស់ព្រះមហាត្ថេរទាំងឡាយឡើយ គឺមានតែសំពត់ដទៃទៀតប៉ុណ្ណោះដែលធ្លាក់ទៅក្នុងដៃ។ លុះដល់ពេលប្រគេនដល់ភិក្ខុបួសថ្មី សំពត់ទាំងនោះក៏ធ្លាក់ទៅក្នុងដៃរបស់លោកភ្លាម។ ព្រះរាជាទ្រង់ប្រគេនសំពត់នោះក្នុងដៃរបស់លោក ហើយសម្លឹងមើលមុខអមត្យ រួចទ្រង់ញ៉ាំងភិក្ខុបួសថ្មីនោះឲ្យគង់ ហើយប្រគេនទាន រួចទ្រង់លាព្រះសង្ឃ ហើយគង់នៅជិតភិក្ខុបួសថ្មីនោះ ក៏ក្រាបបង្គំទូលសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ តើលោកម្ចាស់បានត្រាស់ដឹងធម៌នេះតាំងពីកាលណា?» ភិក្ខុបួសថ្មីនោះ មិនចង់ពោលនូវលោកុត្តរធម៌ដែលមិនមានពិត សូម្បីតែដោយបរិយាយ ក៏ពោលថា «បពិត្រមហារាជ លោកុត្តរធម៌មិនមានដល់អាត្មាភាពឡើយ»។ ព្រះរាជាសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះកាលពីមុន លោកម្ចាស់មិនបានពោលថា សំពត់ទាំងនេះនឹងធ្លាក់មកដល់អាត្មាភាពទេឬ?» ភិក្ខុនោះតបថា «ថ្វាយព្រះពរមហារាជ ពិតមែនហើយ អាត្មាភាពជាអ្នកបំពេញសារាណីយធម៌ ចាប់តាំងពីកាលដែលសារាណីយធម៌នោះពេញលេញមក ក្នុងកន្លែងចែកភណ្ឌៈ រមែងបានភណ្ឌៈដ៏ប្រសើរ (អគ្គភណ្ឌៈ)»។ ព្រះរាជាទ្រង់ពោលថា «សាធុ សាធុ បពិត្រលោកម្ចាស់ ធម៌នេះសមគួរដល់លោកម្ចាស់ហើយ» រួចទ្រង់ថ្វាយបង្គំហើយយាងចេញទៅ។ នេះជារឿងរ៉ាវក្នុងពាក្យថា «ក្នុងកន្លែងចែកភណ្ឌៈ រមែងបានភណ្ឌៈដ៏ប្រសើរ»។

ဗြာဟ္မဏတိဿဘယေ ပန ဘာတရဂါမဝါသိနော နာဂတ္ထေရိယာ အနာရောစေတွာဝ ပလာယိံသု. ထေရီ ပစ္စူသကာလေ, ‘‘အတိဝိယ အပ္ပနိဂ္ဃောသော ဂါမော, ဥပဓာရေထ တာဝါ’’တိ ဒဟရဘိက္ခုနိယော အာဟ. တာ ဂန္တွာ သဗ္ဗေသံ ဂတဘာဝံ ဉတွာ အာဂမ္မ ထေရိယာ အာရောစေသုံ. သာ သုတွာ, ‘‘မာ တုမှေ တေသံ ဂတဘာဝံ စိန္တယိတ္ထ, အတ္တနော ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာယောနိသောမနသိကာရေသုယေဝ ယောဂံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ပါရုပိတွာ အတ္တဒွါဒသမာ ဂါမဒွါရေ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ အဋ္ဌာသိ. ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဒွါဒသန္နမ္ပိ ဘိက္ခုနီနံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ, ‘‘အယျေ, အညတ္ထ မာ ဂစ္ဆထ, နိစ္စံ ဣဓေဝ ဧထာ’’တိ အာဟ. ထေရိယာ ပန ကနိဋ္ဌဘာတာ [Pg.297] နာဂတ္ထေရော နာမ အတ္ထိ. သော, ‘‘မဟန္တံ ဘယံ, န သက္ကာ ဣဓ ယာပေတုံ, ပရတီရံ ဂမိဿာမာတိ အတ္တဒွါဒသမောဝ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနာ နိက္ခန္တော ထေရိံ ဒိသွာ ဂမိဿာမီ’’တိ ဘာတရဂါမံ အာဂတော. ထေရီ, ‘‘ထေရာ အာဂတာ’’တိ သုတွာ တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ကိံ အယျာတိ ပုစ္ဆိ. သော တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ. သာ, ‘‘အဇ္ဇ ဧကဒိဝသံ ဝိဟာရေယေဝ ဝသိတွာ သွေဝ ဂမိဿထာ’’တိ အာဟ. ထေရာ ဝိဟာရံ အဂမံသု.

ចំណែកកាលដែលភ័យអំពីព្រាហ្មណតិស្សៈកើតឡើង ពួកអ្នកភូមិភាតរគ្រាម បានរត់ភៀសខ្លួនទៅ ដោយមិនបានជម្រាបដល់ព្រះនាងនាគត្ថេរីឡើយ។ ព្រះត្ថេរី ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ បានប្រាប់ពួកភិក្ខុនីក្មេងៗថា «ភូមិស្ងាត់សំឡេងខ្លាំងណាស់ ចូរទៅស៊ើបមើលសិន»។ ភិក្ខុនីទាំងនោះទៅហើយ ដឹងថាអ្នករាល់គ្នាទៅអស់ហើយ ក៏ត្រឡប់មកជម្រាបព្រះត្ថេរី។ ព្រះត្ថេរីបានឮហើយ ក៏ពោលថា «ពួកនាងកុំគិតពីការទៅរបស់ពួកជនទាំងនោះឡើយ ចូរខំប្រឹងប្រែងតែក្នុងការពោលបាលី ការសួរដេញដោល និងការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏សមគួរ (យោនិសោមនសិការ) របស់ខ្លួនចុះ» រួចហើយ លុះដល់វេលាត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាត ក៏គ្រងចីវរ មានខ្លួនជាគម្រប់ ១២ អង្គ ទៅឈរនៅក្រោមដើមជ្រៃក្បែរទ្វារភូមិ។ ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅនឹងដើមឈើ បានប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដល់ភិក្ខុនីទាំង ១២ អង្គនោះ ហើយជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ស្រីទាំងឡាយ សូមកុំនិមន្តទៅកន្លែងផ្សេងឡើយ សូមនិមន្តមកទីនេះជាប្រចាំចុះ»។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះត្ថេរីមានប្អូនប្រុសម្នាក់ ឈ្មោះព្រះនាគត្ថេរ។ ព្រះថេរៈនោះគិតថា «ភ័យធំធេងណាស់ មិនអាចរស់នៅទីនេះបានឡើយ អាត្មាអញនឹងទៅកាន់ត្រើយម្ខាង» ហើយមានខ្លួនជាគម្រប់ ១២ អង្គ ចេញពីកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ខ្លួន គិតថានឹងទៅសួរសុខទុក្ខព្រះត្ថេរីសិន សឹមទៅ ទើបមកកាន់ភូមិភាតរគ្រាម។ ព្រះត្ថេរីឮថា «ព្រះថេរៈទាំងឡាយនិមន្តមកដល់ហើយ» ក៏ទៅកាន់សំណាក់របស់លោក ហើយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ តើមានការអ្វីដែរ?» ព្រះថេរៈក៏ប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះ។ ព្រះត្ថេរីជម្រាបថា «សូមលោកម្ចាស់គង់នៅក្នុងវិហារនេះមួយថ្ងៃសិន ចាំស្អែកសឹមនិមន្តទៅ»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយក៏បាននិមន្តទៅកាន់វិហារ។

ထေရီ ပုနဒိဝသေ ရုက္ခမူလေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ အာဟ. ထေရော, ‘‘ဝဋ္ဋိဿတိ ထေရီ’’တိ ဝတွာ တုဏှီ အဋ္ဌာသိ. ဓမ္မိကော တာတာ ပိဏ္ဍပါတော ကုက္ကုစ္စံ အကတွာ ပရိဘုဉ္ဇထာတိ. ဝဋ္ဋိဿတိ ထေရီတိ. သာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အာကာသေ ခိပိ, ပတ္တော အာကာသေ အဋ္ဌာသိ. ထေရော, ‘‘သတ္တတာလမတ္တေ ဌိတမ္ပိ ဘိက္ခုနီဘတ္တမေဝ, ထေရီတိ ဝတွာ ဘယံ နာမ သဗ္ဗကာလံ န ဟောတိ, ဘယေ ဝူပသန္တေ အရိယဝံသံ ကထယမာနော, ‘ဘော ပိဏ္ဍပါတိက ဘိက္ခုနီဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝီတိနာမယိတ္ထာ’တိ စိတ္တေန အနုဝဒိယမာနော သန္ထမ္ဘေတုံ န သက္ခိဿာမိ, အပ္ပမတ္တာ ဟောထ ထေရိယော’’တိ မဂ္ဂံ အာရုဟိ.

ព្រះត្ថេរី ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ បានត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតនៅក្រោមដើមឈើ ហើយចូលទៅរកព្រះថេរៈ ជម្រាបថា «សូមលោកម្ចាស់ឆាន់ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតនេះចុះ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលត្ថេរី តើគួរដែរឬ?» រួចក៏ឈរស្ងៀម។ ព្រះត្ថេរីជម្រាបថា «ម្នាលប្អូន ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតនេះ បានមកដោយធម៌ សូមលោកម្ចាស់ឆាន់ដោយមិនបាច់មានសេចក្តីសង្ស័យឡើយ»។ ព្រះថេរៈពោលទៀតថា «ម្នាលត្ថេរី តើគួរដែរឬ?» ព្រះត្ថេរីក៏កាន់យកសបិតហើយគ្រវែងទៅលើអាកាស សបិតក៏អណ្តែតនៅលើអាកាស។ ព្រះថេរៈពោលថា «សូម្បីតែសបិតអណ្តែតនៅកម្ពស់ប្រមាណ ៧ ដើមត្នោត ក៏នៅតែជាចង្ហាន់របស់ភិក្ខុនីដដែល ម្នាលត្ថេរី» រួចពោលបន្តថា «ភ័យរមែងមិនមានគ្រប់ពេលឡើយ កាលបើភ័យរលត់ទៅហើយ អាត្មាអញកាលសម្តែងអរិយវង្សធម៌ នឹងត្រូវគេតិះដៀលក្នុងចិត្តថា ‹នែភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បិណ្ឌបាតធុតង្គ លោកឯងឆាន់ចង្ហាន់របស់ភិក្ខុនី ហើយញ៉ាំងកាលឲ្យកន្លងទៅ› យ៉ាងនេះ អាត្មាអញនឹងមិនអាចទប់ទល់បានឡើយ បពិត្រលោកម្ចាស់ស្រីទាំងឡាយ សូមលោកម្ចាស់ស្រីទាំងឡាយកុំប្រមាទឡើយ» រួចហើយក៏ឡើងកាន់ផ្លូវធ្វើដំណើរទៅ។

ရုက္ခဒေဝတာပိ, ‘‘သစေ ထေရော ထေရိယာ ဟတ္ထတော ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိဿတိ, န နံ နိဝတ္တေဿာမိ, သစေ ပန န ပရိဘုဉ္ဇိဿတိ, နိဝတ္တေဿာမီ’’တိ စိန္တယမာနာ ဌတွာ ထေရဿ ဂမနံ ဒိသွာ ရုက္ခာ ဩရုယှ ပတ္တံ, ဘန္တေ, ဒေထာတိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ထေရံ ရုက္ခမူလံယေဝ အာနေတွာ အာသနံ ပညာပေတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ ကတဘတ္တကိစ္စံ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဒွါဒသ ဘိက္ခုနိယော, ဒွါဒသ စ ဘိက္ခူ သတ္တ ဝဿာနိ ဥပဋ္ဌဟိ. ဣဒံ ဒေဝတာ ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇန္တီတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု, တတြ ဟိ ထေရီ သာရဏီယဓမ္မပူရိကာ အဟောသိ.

សូម្បីរុក្ខទេវតា កាលគិតថា «ប្រសិនបើព្រះថេរៈនឹងឆាន់ចង្ហាន់ពីហត្ថរបស់ព្រះថេរី យើងនឹងមិនឃាត់ព្រះថេរៈនោះឡើយ ប្រសិនបើមិនឆាន់ទេ យើងនឹងឃាត់» ហើយឈរមើលការនិមន្តទៅរបស់ព្រះថេរៈ ក៏ចុះចាកដើមឈើ និយាយថា «បពិត្រព្រះករុណា សូមប្រគេនព្រះបាត្រ» ហើយទទួលយកព្រះបាត្រ នាំព្រះថេរៈមកកាន់គល់ឈើនោះឯង រៀបចំអាសនៈ ប្រគេនចង្ហាន់ កាលព្រះថេរៈធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏ញ៉ាំងព្រះថេរៈឲ្យទទួលបដិញ្ញា ហើយបានឧបដ្ឋាកភិក្ខុនី ១២ រូប និងភិក្ខុ ១២ រូប អស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំ។ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ (វត្ថុ) ក្នុងពាក្យថា «devatā ussukkaṃ āpajjanti» (ទេវតាដល់នូវសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយ) ព្រោះថាក្នុងរឿងនោះ ព្រះថេរីជាអ្នកបំពេញសារណីយធម៌។

အခဏ္ဍာနီတိအာဒီသု ယဿ သတ္တသု အာပတ္တိက္ခန္ဓေသု အာဒိမှိ ဝါ အန္တေ ဝါ သိက္ခာပဒံ ဘိန္နံ ဟောတိ, တဿ သီလံ ပရိယန္တေ ဆိန္နသာဋကော ဝိယ ခဏ္ဍံ နာမ. ယဿ ပန ဝေမဇ္ဈေ ဘိန္နံ, တဿ မဇ္ဈေ ဆိဒ္ဒသာဋကော ဝိယ ဆိဒ္ဒံ နာမ ဟောတိ. ယဿ ပန ပဋိပါဋိယာ ဒွေ တီဏိ ဘိန္နာနိ, တဿ ပိဋ္ဌိယံ ဝါ ကုစ္ဆိယံ ဝါ ဥဋ္ဌိတေန ဝိသဘာဂဝဏ္ဏေန ကာဠရတ္တာဒီနံ အညတရဝဏ္ဏာ ဂါဝီ ဝိယ သဗလံ နာမ ဟောတိ. ယဿ ပန အန္တရန္တရာ ဘိန္နာနိ, တဿ [Pg.298] အန္တရန္တရာ ဝိသဘာဂဗိန္ဒုစိတြာ ဂါဝီ ဝိယ ကမ္မာသံ နာမ ဟောတိ. ယဿ ပန သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘိန္နာနိ, တဿ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ နာမ ဟောန္တိ. တာနိ ပနေတာနိ တဏှာဒါသဗျတော မောစေတွာ ဘုဇိဿဘာဝကရဏတော ဘုဇိဿာနိ. ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝိညူဟိ ပသတ္ထတ္တာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ. တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အပရာမဋ္ဌတ္တာ, ‘‘ဣဒံ နာမ တွံ အာပန္နပုဗ္ဗော’’တိ ကေနစိ ပရာမဋ္ဌုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ စ အပရာမဋ္ဌာနိ. ဥပစာရသမာဓိံ ဝါ အပ္ပနာသမာဓိံ ဝါ သံဝတ္တယန္တီတိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. သီလသာမညဂတော ဝိဟရတီတိ တေသု တေသု ဒိသာဘာဂေသု ဝိဟရန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သမာနဘာဝူပဂတသီလော ဝိဟရတိ. သောတာပန္နာဒီနဉှိ သီလံ သမုဒ္ဒန္တရေပိ ဒေဝလောကေပိ ဝသန္တာနံ အညေသံ သောတာပန္နာဒီနံ သီလေန သမာနမေဝ ဟောတိ, နတ္ထိ မဂ္ဂသီလေ နာနတ္တံ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «akhaṇḍāni» ជាដើម សិក្ខាបទក្នុងគំនរអាបត្តិទាំង ៧ របស់ភិក្ខុណា ធ្លាយក្នុងខាងដើម ឬក្នុងខាងចុង សីលរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា «khaṇḍa» (ធ្លាយ) ដូចជាសំពត់ដែលដាច់នៅត្រង់ជាយ។ ចំណែកភិក្ខុណា ធ្លាយក្នុងកណ្តាល សីលរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា «chidda» (ធ្លុះ) ដូចជាសំពត់ដែលធ្លុះនៅចំកណ្តាល។ ចំណែកភិក្ខុណា ធ្លាយសិក្ខាបទ ២ ឬ ៣ តាមលំដាប់ សីលរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា «sabala» (ពពាល) ដូចជាមេគោដែលមានពណ៌មិនដូចគ្នា មានពណ៌ខ្មៅ ឬក្រហមជាដើម កើតឡើងត្រង់ខ្នង ឬត្រង់ពោះ។ ចំណែកភិក្ខុណា ធ្លាយសិក្ខាបទក្នុងចន្លោះៗ សីលរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា «kammāsa» (ពព្រុស) ដូចជាមេគោដែលមានចំណុចពណ៌ខុសៗគ្នាដ៏វិចិត្រក្នុងចន្លោះៗ។ ចំណែកភិក្ខុណា សីលទាំងឡាយមិនធ្លាយដោយប្រការទាំងពួង សីលទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា «akhaṇḍāni» (មិនធ្លាយ) «acchiddāni» (មិនធ្លុះ) «asabalāni» (មិនពពាល) «akammāsāni» (មិនពព្រុស)។ សីលទាំងនោះ ឈ្មោះថា «bhujissāni» (ជាអ្នកជា) ព្រោះញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យរួចចាកភាពជាទាសៈនៃតណ្ហា ហើយធ្វើឲ្យមានភាពជាអ្នកជា។ ឈ្មោះថា «viññūpasatthāni» (អ្នកប្រាជ្ញសរសើរ) ព្រោះជាសីលដែលអ្នកប្រាជ្ញមានព្រះពុទ្ធជាដើម ទ្រង់សរសើរហើយ។ ឈ្មោះថា «aparāmaṭṭhāni» (មិនត្រូវតណ្ហានិងទិដ្ឋិស្ទាបអង្អែល) ព្រោះមិនត្រូវតណ្ហានិងទិដ្ឋិស្ទាបអង្អែល និងព្រោះអ្នកណាមួយមិនអាចចោទប្រកាន់បានថា «អ្នកឯងធ្លាប់ត្រូវអាបត្តិនេះឈ្មោះនេះពីមុនមក»។ សីលទាំងឡាយដែលញ៉ាំងឧបចារសមាធិ ឬអប្បនាសមាធិឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «samādhisaṃvattanikāni» (ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសមាធិ)។ ពាក្យថា «sīlasāmaññagato viharati» សេចក្តីថា ភិក្ខុមានសីលដល់នូវភាពស្មើគ្នា ជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយដែលគង់នៅក្នុងទិសតំបន់នោះៗ។ ព្រោះថាសីលរបស់ព្រះសោតាបន្នៈជាដើម តែងស្មើគ្នាជាមួយនឹងសីលរបស់ព្រះសោតាបន្នៈជាដើមដទៃទៀត ដែលរស់នៅក្នុងសមុទ្រក្តី ក្នុងទេវលោកក្តី មិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងមគ្គសីលឡើយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកមគ្គសីលនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។

ယာယံ ဒိဋ္ဌီတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. အရိယာတိ နိဒ္ဒေါသာ. နိယျာတီတိ နိယျာနိကာ. တက္ကရဿာတိ ယော တထာကာရီ ဟောတိ. ဒုက္ခက္ခယာယာတိ သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယတ္ထံ. ဒိဋ္ဌိသာမညဂတောတိ သမာနဒိဋ္ဌိဘာဝံ ဥပဂတော ဟုတွာ ဝိဟရတိ. အဂ္ဂန္တိ ဇေဋ္ဌကံ. သဗ္ဗဂေါပါနသိယော သင်္ဂဏှာတီတိ သင်္ဂါဟိကံ. သဗ္ဗဂေါပါနသီနံ သံဃာဋံ ကရောတီတိ သံဃာဋနိကံ. သံဃာဋနိယန္တိ အတ္ထော. ယဒိဒံ ကူဋန္တိ ယမေတံ ကူဋာဂါရကဏ္ဏိကာသင်္ခါတံ ကူဋံ နာမ. ပဉ္စဘူမိကာဒိပါသာဒါ ဟိ ကူဋဗဒ္ဓါဝ တိဋ္ဌန္တိ. ယသ္မိံ ပတိတေ မတ္တိကံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေ ပတန္တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ယထာ ကူဋံ ကူဋာဂါရဿ, ဧဝံ ဣမေသမ္ပိ သာရဏီယဓမ္မာနံ ယာ အယံ အရိယာ ဒိဋ္ဌိ, သာ အဂ္ဂါ စ သင်္ဂါဟိကာ စ သံဃာဋနိယာ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ពាក្យថា «yāyaṃ diṭṭhi» សេចក្តីថា សម្មាទិដ្ឋិដែលប្រកបដោយមគ្គ។ ពាក្យថា «ariyā» សេចក្តីថា មិនមានទោស។ ពាក្យថា «niyyāti» សេចក្តីថា នាំចេញចាកវដ្តទុក្ខ (niyyānika)។ ពាក្យថា «takkarassāya» សេចក្តីថា បុគ្គលណាធ្វើតាមយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា «dukkhakkhayāya» សេចក្តីថា ដើម្បីការអស់ទៅនៃទុក្ខទាំងពួង។ ពាក្យថា «diṭṭhisāmaññagato» សេចក្តីថា ដល់នូវភាពមានទិដ្ឋិស្មើគ្នា ហើយរស់នៅ។ ពាក្យថា «aggaṃ» សេចក្តីថា ជាធំ (ជាប្រធាន)។ ពាក្យថា «sabbagopānasiyo saṅgaṇhāti» សេចក្តីថា ជាគ្រឿងប្រមូលផ្តុំ។ ពាក្យថា «sabbagopānasīnaṃ saṅghāṭaṃ karoti» គឺធ្វើនូវការជួបជុំគ្នានៃបង្កង់ទាំងពួង ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «saṅghāṭanika» មានន័យថា «saṅghāṭaniya» (ជាទីប្រមូលផ្តុំ)។ ពាក្យថា «yadidaṃ kūṭaṃ» សេចក្តីថា កំពូលណាដែលហៅថាជាចំណុចកណ្តាលនៃដំបូលប្រាសាទ។ ព្រោះថាប្រាសាទមាន ៥ ជាន់ជាដើម តែងតាំងនៅបានដោយសារតែជាប់នឹងកំពូលនោះឯង។ កាលបើកំពូលនោះធ្លាក់ចុះហើយ គ្រឿងសំណង់ទាំងអស់មានដីស្អិតជាដើម ក៏រមែងធ្លាក់ចុះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «evameva kho» សេចក្តីថា ដូចជាកំពូលជាទីប្រមូលផ្តុំនៃដំបូលប្រាសាទយ៉ាងណា ក្នុងបណ្តាសារណីយធម៌ទាំងឡាយនេះ សម្មាទិដ្ឋិដ៏ប្រសើរនេះ ក៏ជាធំផង ជាគ្រឿងប្រមូលផ្តុំផង ជាទីរួមផ្សំផង យ៉ាងនោះឯង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

၄၉၃. ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ယာယံ ဒိဋ္ဌီတိ ဧတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ယာယံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဒိဋ္ဌိ အရိယာ နိယျာနိကာ နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ ဝုတ္တာ, သာ ကထံ ကေန ကာရဏေန နိယျာတီတိ အတ္ထော. ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောဝ ဟောတီတိ ဧတ္တာဝတာပိ ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောယေဝ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. သုပ္ပဏိဟိတံ မေ မာနသန္တိ မယှံ စိတ္တံ သုဋ္ဌု ဌပိတံ. သစ္စာနံ ဗောဓာယာတိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗောဓတ္ထာယ. အရိယန္တိအာဒီသု တံ ဉာဏံ ယသ္မာ အရိယာနံ ဟောတိ, န ပုထုဇ္ဇနာနံ, တသ္မာ အရိယန္တိ ဝုတ္တံ. ယေသံ ပန လောကုတ္တရဓမ္မောပိ အတ္ထိ, တေသံယေဝ ဟောတိ, န [Pg.299] အညေသံ, တသ္မာ လောကုတ္တရန္တိ ဝုတ္တံ. ပုထုဇ္ဇနာနံ ပန အဘာဝတော အသာဓာရဏံ ပုထုဇ္ဇနေဟီတိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သဗ္ဗဝါရေသု.

៤៩៣. ក្នុងបទថា «kathañca, bhikkhave, yāyaṃ diṭṭhi» នេះ សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សម្មាទិដ្ឋិដែលប្រកបដោយសោតាបត្តិមគ្គណា ដែលព្រះអង្គត្រាស់ថា ជាធម៌ដ៏ប្រសើរ នាំចេញចាកទុក្ខ តែងនាំចេញដើម្បីការអស់ទៅនៃទុក្ខទាំងពួងដល់បុគ្គលអ្នកធ្វើតាមយ៉ាងនោះ សម្មាទិដ្ឋិនោះ តែងនាំចេញដោយរបៀបណា ដោយហេតុអ្វី នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា «pariyuṭṭhitacittova hoti» សេចក្តីថា សូម្បីតែចិត្តដែលត្រូវកិលេសគ្របសង្កត់ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ក៏ឈ្មោះថាជាចិត្តដែលត្រូវកិលេសគ្របសង្កត់ពិតប្រាកដ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ វិធីនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងគ្រប់កន្លែង (ក្នុងវារៈទាំង ៨)។ ពាក្យថា «suppaṇihitaṃ me mānasaṃ» សេចក្តីថា ចិត្តរបស់ខ្ញុំត្រូវបានតម្កល់ទុកយ៉ាងល្អហើយ។ ពាក្យថា «saccānaṃ bodhāya» សេចក្តីថា ដើម្បីការត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចៈទាំង ៤។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «ariyaṃ» ជាដើម ញាណនោះ ព្រោះតែកើតមានដល់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ មិនកើតមានដល់បុថុជ្ជនឡើយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «ariya» (ដ៏ប្រសើរ)។ ចំណែកព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយណាដែលមានលោកុត្តរធម៌ ញាណនោះរមែងកើតមានដល់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះឯង មិនកើតមានដល់បុគ្គលដទៃឡើយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «lokuttara» (លោកុត្តរៈ)។ ព្រោះតែមិនមានដល់បុថុជ្ជនទាំងឡាយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «asādhāraṇaṃ puthujjanehi» (មិនទូទៅដល់បុថុជ្ជន)។ វិធីនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងវារៈដែលសេសសល់ទាំង ៦ ផងដែរ។

၄၉၄. လဘာမိ ပစ္စတ္တံ သမထန္တိ အတ္တနော စိတ္တေ သမထံ လဘာမီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗုတိယမ္ပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ သမထောတိ ဧကဂ္ဂတာ. နိဗ္ဗုတီတိ ကိလေသဝူပသမော.

៤៩៤. ពាក្យថា «labhāmi paccattaṃ samathaṃ» សេចក្តីថា ខ្ញុំបាននូវសមាធិក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួន។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា «nibbuti» ក៏មានវិធីយ៉ាងនេះដែរ។ ហើយក្នុងសមថៈនិងនិព្វុតិទាំងពីរនេះ ពាក្យថា «samatha» គឺឯកគ្គតា ចំណែកពាក្យថា «nibbuti» គឺការរលត់ទៅនៃកិលេសទាំងឡាយ។

၄၉၅. တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာတိ ဧဝရူပါယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ.

៤៩៥. ពាក្យថា «tathārūpāya diṭṭhiyā» សេចក្តីថា ដោយសម្មាទិដ្ឋិដែលប្រកបដោយសោតាបត្តិមគ្គមានសភាពយ៉ាងនេះ។

၄၉၆. ဓမ္မတာယာတိ သဘာဝေန. ဓမ္မတာ ဧသာတိ သဘာဝေါ ဧသ. ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယတီတိ သံဃကမ္မဝသေန ဝါ ဒေသနာယ ဝါ ဝုဋ္ဌာနံ ဒိဿတိ. အရိယသာဝကော ဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော ဂရုကာပတ္တီသု ကုဋိကာရသဒိသံ, လဟုကာပတ္တီသု သဟသေယျာဒိသဒိသံ အစိတ္တကာပတ္တိံယေဝ အာပဇ္ဇတိ, တမ္ပိ အသဉ္စိစ္စ, နော သဉ္စိစ္စ, အာပန္နံ န ပဋိစ္ဆာဒေတိ. တသ္မာ အထ ခေါ နံ ခိပ္ပမေဝါတိအာဒိမာဟ. ဒဟရောတိ တရုဏော. ကုမာရောတိ န မဟလ္လကော. မန္ဒောတိ စက္ခုသောတာဒီနံ မန္ဒတာယ မန္ဒော. ဥတ္တာနသေယျကောတိ အတိဒဟရတာယ ဥတ္တာနသေယျကော, ဒက္ခိဏေန ဝါ ဝါမေန ဝါ ပဿေန သယိတုံ န သက္ကောတီတိ အတ္ထော. အင်္ဂါရံ အက္ကမိတွာတိ ဣတော စိတော စ ပသာရိတေန ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ ဖုသိတွာ. ဧဝံ ဖုသန္တာနံ ပန မနုဿာနံ န သီဃံ ဟတ္ထော ဈာယတိ, တထာ ဟိ ဧကစ္စေ ဟတ္ထေန အင်္ဂါရံ ဂဟေတွာ ပရိဝတ္တမာနာ ဒူရမ္ပိ ဂစ္ဆန္တိ. ဒဟရဿ ပန ဟတ္ထပါဒါ သုခုမာလာ ဟောန္တိ, သော ဖုဋ္ဌမတ္တေနေဝ ဒယှမာနော စိရီတိ သဒ္ဒံ ကရောန္တော ခိပ္ပံ ပဋိသံဟရတိ, တသ္မာ ဣဓ ဒဟရောဝ ဒဿိတော. မဟလ္လကော စ ဒယှန္တောပိ အဓိဝါသေတိ, အယံ ပန အဓိဝါသေတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာပိ ဒဟရောဝ ဒဿိတော. ဒေသေတီတိ အာပတ္တိပဋိဂ္ဂါဟကေ သဘာဂပုဂ္ဂလေ သတိ ဧကံ ဒိဝသံ ဝါ ရတ္တိံ ဝါ အနဓိဝါသေတွာ ရတ္တိံ စတုရင်္ဂေပိ တမေ သဘာဂဘိက္ခုနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဒေသေတိယေဝ.

៤៩៦. ពាក្យថា «dhammatāya» សេចក្តីថា ដោយសភាវៈ។ ពាក្យថា «dhammatā esā» សេចក្តីថា នេះជាសភាវៈ។ ពាក្យថា «vuṭṭhānaṃ paññāyati» សេចក្តីថា ការចេញចាកអាបត្តិ តែងប្រាកដឡើងដោយអំណាចនៃសង្ឃកម្មក្តី ដោយការសំដែង (ទេសនា) ក្តី។ ព្រោះថាព្រះអរិយសាវ័ក កាលត្រូវអាបត្តិ ក្នុងបណ្តាគរុកាបត្តិ តែងត្រូវអាបត្តិដែលស្រដៀងនឹងកុដិការសិក្ខាបទ (សង្ឃាទិសេស) ឬក្នុងបណ្តាលហុកាបត្តិ តែងត្រូវអាបត្តិដែលស្រដៀងនឹងសហសេយ្យសិក្ខាបទជាដើម ដែលជាអចិត្តកាបត្តិ (អាបត្តិដែលត្រូវដោយមិនមានចេតនា) តែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ សូម្បីតែអាបត្តិនោះ ក៏ត្រូវដោយមិនមានចេតនា មិនមែនត្រូវដោយមានចេតនាឡើយ ហើយកាលបើត្រូវហើយ ក៏មិនលាក់បាំងឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានពាក្យថា «atha kho naṃ khippameva» ជាដើម។ ពាក្យថា «daharo» សេចក្តីថា ក្មេងខ្ចី។ ពាក្យថា «kumāro» សេចក្តីថា មិនមែនជាមនុស្សចាស់។ ពាក្យថា «mando» សេចក្តីថា ជាអ្នកមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ ព្រោះតែភាពទន់ខ្សោយនៃចក្ខុនិងសោតៈជាដើម។ ពាក្យថា «uttānaseyyako» សេចក្តីថា ដេកផ្ងារ ព្រោះតែភាពជាក្មេងខ្ចីពេក មិនអាចដេកផ្អៀងទៅខាងស្តាំ ឬខាងឆ្វេងបានឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា «aṅgāraṃ akkamitvā» សេចក្តីថា ប៉ះពាល់ដោយដៃ ឬជើងដែលលាតសន្ធឹងទៅខាងនេះខាងនោះ។ ចំណែកមនុស្សធំទាំងឡាយ កាលបើប៉ះពាល់យ៉ាងនេះ ដៃមិនឆាប់រលាកភ្លាមៗឡើយ ព្រោះថា មនុស្សខ្លះយកដៃចាប់រងើកភ្លើងក្រឡាប់ចុះឡើង ហើយដើរទៅកាន់ទីឆ្ងាយក៏មាន។ ចំណែកក្មេងតូច ដៃនិងជើងតែងតែទន់ល្វើយ កាលបើគ្រាន់តែប៉ះភ្លាម ក៏រលាកភ្លាម ហើយស្រែកយំឮសូរ «គិរិ» រួចក៏ដកដៃជើងចេញយ៉ាងរហ័ស ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទើបតែបង្ហាញរូបក្មេងតូចប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត មនុស្សចាស់ សូម្បីតែរលាក ក៏អាចអត់ធន់បាន ចំណែកក្មេងតូចនេះ មិនអាចអត់ធន់បានឡើយ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះអង្គទើបតែបង្ហាញរូបក្មេងតូចប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «deseti» សេចក្តីថា កាលបើមានបុគ្គលដែលមានសភាវៈស្មើគ្នា (សភាគបុគ្គល) ជាអ្នកទទួលអាបត្តិ ក៏មិនបង្អង់ទុកអស់មួយថ្ងៃ ឬមួយយប់ឡើយ សូម្បីតែក្នុងពេលយប់ដែលមានងងឹតប្រកបដោយអង្គ ៤ ក៏ដោយ ក៏និមន្តទៅកាន់កន្លែងស្នាក់នៅរបស់ភិក្ខុដែលមានសភាវៈស្មើគ្នានោះ ហើយសំដែង (សម្តែងអាបត្តិ) ភ្លាមៗនោះឯង។

၄၉၇. ဥစ္စာဝစာနီတိ ဥစ္စနီစာနိ. ကိံ ကရဏီယာနီတိ ကိံ ကရောမီတိ ဧဝံ ဝတွာ ကတ္တဗ္ဗကမ္မာနိ. တတ္ထ ဥစ္စကမ္မံ နာမ စီဝရဿ ကရဏံ ရဇနံ စေတိယေ သုဓာကမ္မံ ဥပေါသထာဂါရစေတိယဃရဗောဓိဃရေသု ကတ္တဗ္ဗကမ္မန္တိ ဧဝမာဒိ. အဝစကမ္မံ နာမ ပါဒဓောဝနမက္ခနာဒိခုဒ္ဒကကမ္မံ, အထ ဝါ စေတိယေ [Pg.300] သုဓာကမ္မာဒိ ဥစ္စကမ္မံ နာမ. တတ္ထေဝ ကသာဝပစနဥဒကာနယနကုစ္ဆကရဏ နိယျာသဗန္ဓနာဒိ အဝစကမ္မံ နာမ. ဥဿုက္ကံ အာပန္နော ဟောတီတိ ဥဿုက္ကဘာဝံ ကတ္တဗ္ဗတံ ပဋိပန္နော ဟောတိ. တိဗ္ဗာပေက္ခော ဟောတီတိ ဗဟလပတ္ထနော ဟောတိ. ထမ္ဗဉ္စ အာလုမ္ပတီတိ တိဏဉ္စ အာလုမ္ပမာနာ ခါဒတိ. ဝစ္ဆကဉ္စ အပစိနာတီတိ ဝစ္ဆကဉ္စ အပလောကေတိ. တရုဏဝစ္ဆာ ဟိ ဂါဝီ အရညေ ဧကတော အာဂတံ ဝစ္ဆကံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိပန္နံ ပဟာယ ဒူရံ န ဂစ္ဆတိ, ဝစ္ဆကဿ အာသန္နဋ္ဌာနေ စရမာနာ တိဏံ အာလုမ္ပိတွာ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ ဧကန္တံ ဝစ္ဆကမေဝ စ ဝိလောကေတိ, ဧဝမေဝ သောတာပန္နော ဥစ္စာဝစာနိ ကိံ ကရဏီယာနိ ကရောန္တော တန္နိန္နော ဟောတိ, အသိထိလပူရကော တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဗဟလပတ္ထနော ဟုတွာဝ ကရောတိ.

៤៩៧. ពាក្យថា «uccāvacāni» សេចក្តីថា ធំៗតូចៗ (ខ្ពង់ខ្ពស់និងថោកទាប)។ ពាក្យថា «kiṃkaraṇīyāni» សេចក្តីថា កិច្ចការដែលត្រូវធ្វើដោយនិយាយថា «តើខ្ញុំត្រូវធ្វើអ្វីខ្លះ?»។ ក្នុងកិច្ចការទាំងនោះ កិច្ចការដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ (ឧច្ចកម្ម) គឺការធ្វើនិងការជ្រលក់ចីវរ ការបូកកំបោរនៅព្រះចេតិយ កិច្ចការដែលត្រូវធ្វើក្នុងឧបោសថាគារ វិហារចេតិយ និងវិហារពោធិ៍ជាដើម។ កិច្ចការដ៏ថោកទាប (អវចកម្ម) គឺកិច្ចការតូចតាចមានការលាងជើង និងការលាបប្រេងជើងជាដើម ម៉្យាងទៀត ការបូកកំបោរជាដើមនៅព្រះចេតិយ ឈ្មោះថា ឧច្ចកម្ម ឯការដាំទឹកជ្រលក់ ការដងទឹក ការធ្វើសោ ការចងក្បូនជាដើមក្នុងព្រះចេតិយនោះឯង ឈ្មោះថា អវចកម្ម។ ពាក្យថា «ussukkaṃ āpanno hoti» សេចក្តីថា ដល់នូវសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយ គឺប្រតិបត្តិក្នុងកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ។ ពាក្យថា «tibbāpekkhā hoti» សេចក្តីថា មានការប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា។ ពាក្យថា «tabbhañca āluppati» (ឬ thambañca ālumpati) សេចក្តីថា បេះស្មៅស៊ី។ ពាក្យថា «vacchakañca apacināti» សេចក្តីថា សម្លឹងមើលកូនគោ។ ព្រោះថាមេគោដែលមានកូនខ្ចី កាលដើររកស៊ីក្នុងព្រៃ មិនដែលបោះបង់កូនគោដែលមកជាមួយគ្នា ដែលដេកនៅក្នុងកន្លែងមួយ ហើយដើរទៅកាន់ទីឆ្ងាយឡើយ កាលដែលវាកំពុងរកស៊ីនៅក្នុងកន្លែងជិតកូនគោនោះ ក៏បេះស្មៅស៊ីបណ្តើរ ងើបក្បាលឡើងសម្លឹងមើលតែកូនគោរបស់វាម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះយ៉ាងណា ព្រះសោតាបន្នៈ ក៏យ៉ាងនោះឯង កាលធ្វើកិច្ចការតូចធំទាំងឡាយដែលត្រូវធ្វើ តែងមានចិត្តបង្អោនទៅរក (សិក្ខាទាំង ៣) នោះ ជាអ្នកបំពេញមិនឲ្យធូរថយ មានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា និងមានការប្រាថ្នាយ៉ាងមុតមាំ ហើយធ្វើកិច្ចការនោះដោយពិតប្រាកដ។

တတြိဒံ ဝတ္ထု – မဟာစေတိယေ ကိရ သုဓာကမ္မေ ကရိယမာနေ ဧကော အရိယသာဝကော ဧကေန ဟတ္ထေန သုဓာဘာဇနံ, ဧကေန ကုစ္ဆံ ဂဟေတွာ သုဓာကမ္မံ ကရိဿာမီတိ စေတိယင်္ဂဏံ အာရုဠှော. ဧကော ကာယဒဠှိဗဟုလော ဘိက္ခု ဂန္တွာ ထေရဿ သန္တိကေ အဋ္ဌာသိ. ထေရော အညသ္မိံ သတိ ပပဉ္စော ဟောတီတိ တသ္မာ ဌာနာ အညံ ဌာနံ ဂတော. သောပိ ဘိက္ခု တတ္ထေဝ အဂမာသိ. ထေရော ပုန အညံ ဌာနန္တိ ဧဝံ ကတိပယဋ္ဌာနေ အာဂတံ, – ‘‘သပ္ပုရိသ မဟန္တံ စေတိယင်္ဂဏံ ကိံ အညသ္မိံ ဌာနေ ဩကာသံ န လဘထာ’’တိ အာဟ. န ဣတရော ပက္ကာမီတိ.

ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅនេះ ឮថា កាលដែលគេកំពុងធ្វើការបូកកំបោរនៅមហាចេតិយ មានព្រះអរិយសាវ័កមួយរូប យកដៃម្ខាងកាន់ភាជន៍កំបោរ ដៃម្ខាងទៀតកាន់ដុំដីស្អិត ហើយឡើងទៅកាន់លានព្រះចេតិយដើម្បីធ្វើការបូកកំបោរ។ មានភិក្ខុមួយរូបដែលមានកាយមាំមួន បាននិមន្តទៅឈរក្បែរព្រះថេរៈនោះ។ ព្រះថេរៈគិតថា «កាលបើមានបុគ្គលដទៃនៅជិត ការងារនឹងយឺតយ៉ាវ» ដូច្នេះហើយ ក៏គេចចេញពីកន្លែងនោះទៅកាន់កន្លែងផ្សេង។ សូម្បីភិក្ខុនោះ ក៏និមន្តទៅកាន់កន្លែងនោះដែរ។ ព្រះថេរៈក៏គេចទៅកាន់កន្លែងផ្សេងទៀត ភិក្ខុនោះក៏តាមទៅយ៉ាងនេះអស់ពីរបីកន្លែង ព្រះថេរៈក៏និយាយថា «ម្នាលសប្បុរស លានព្រះចេតិយធំទូលាយណាស់ តើលោកមិនបានឱកាសក្នុងកន្លែងផ្សេងទេឬ?»។ ភិក្ខុក្រៅពីនោះ (ភិក្ខុនោះ) ក៏ចៀសចេញទៅ។

၄၉၈. ဗလတာယ သမန္နာဂတောတိ ဗလေန သမန္နာဂတော. အဋ္ဌိံ ကတွာတိ အတ္ထိကဘာဝံ ကတွာ, အတ္ထိကော ဟုတွာတိ အတ္ထော. မနသိကတွာတိ မနသ္မိံ ကရိတွာ. သဗ္ဗစေတသာ သမန္နာဟရိတွာတိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဝိက္ခေပံ အကရောန္တော သကလစိတ္တေန သမန္နာဟရိတွာ. ဩဟိတသောတောတိ ဌပိတသောတော. အရိယသာဝကာ ဟိ ပိယဓမ္မဿဝနာ ဟောန္တိ, ဓမ္မဿဝနဂ္ဂံ ဂန္တွာ နိဒ္ဒါယမာနာ ဝါ ယေန ကေနစိ သဒ္ဓိံ သလ္လပမာနာ ဝါ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာ ဝါ န နိသီဒန္တိ, အထ ခေါ အမတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ ဝိယ အတိတ္တာဝ ဟောန္တိ ဓမ္မဿဝနေ, အထ အရုဏံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ.

៤៩៨. ពាក្យថា «balatāya samannāgato» សេចក្តីថា ប្រកបដោយកម្លាំង។ ពាក្យថា «aṭṭhiṃ katvā» សេចក្តីថា ធ្វើនូវសេចក្តីគោរពកោតក្រែង គឺមានសេចក្តីគោរពកោតក្រែង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា «manasikatvā» សេចក្តីថា ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត។ ពាក្យថា «sabbacetasā samannāharitvā» សេចក្តីថា មិនធ្វើនូវការខ្ចាត់ខ្ចាយចិត្តសូម្បីតែបន្តិចបន្តួច គឺប្រមូលចិត្តទាំងអស់មកផ្ដោត។ ពាក្យថា «ohitasoto» សេចក្តីថា ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ (ផ្ដោតចិត្តទៅលើធម៌ទេសនា)។ ព្រោះថាព្រះអរិយសាវ័កទាំងឡាយ តែងតែជាអ្នកស្រឡាញ់ការស្តាប់ធម៌ កាលបើទៅកាន់ទីស្តាប់ធម៌ហើយ មិនដែលដេកលក់ក្តី និយាយឆ្លើយឆ្លងជាមួយអ្នកណាមួយក្តី ឬមានចិត្តខ្ចាត់ខ្ចាយក្តី ហើយអង្គុយឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ តែងតែជាអ្នកមិនចេះឆ្អែតឆ្អន់ក្នុងការស្តាប់ធម៌ ហាក់បីដូចជាកំពុងបរិភោគនូវទឹកអម្រឹត រហូតទាល់តែអរុណរះឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។

၅၀၀. ဓမ္မတာ [Pg.301] သုသမန္နိဋ္ဌာ ဟောတီတိ သဘာဝေါ သုဋ္ဌု သမန္နေသိတော ဟောတိ. သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယာတိ ကရဏဝစနံ, သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကတဉာဏေနာတိ အတ္ထော. ဧဝံ သတ္တင်္ဂသမန္နာဂတောတိ ဧဝံ ဣမေဟိ သတ္တဟိ မဟာပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေဟိ သမန္နာဂတော. အယံ တာဝ အာစရိယာနံ သမာနကထာ. လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟိ ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော နာမ နတ္ထိ.

៥០០. ពាក្យថា «dhammatā susamanniṭṭhā hoti» សេចក្តីថា សភាវៈធម្មជាតិត្រូវបានពិចារណាស្វែងយល់យ៉ាងល្អហើយ។ ពាក្យថា «sotāpattiphalasacchikiriyāya» នេះជាករណវិភត្តិ មានន័យថា ដោយញាណដែលធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា «evaṃ sattaṅgasamannāgato» សេចក្តីថា ប្រកបដោយមហាបច្ចវេក្ខណញាណទាំង ៧ នេះ យ៉ាងនេះ។ នេះជាពាក្យពន្យល់ស្របគ្នា (សមាកថា) របស់ព្រះអាចារ្យទាំងឡាយជាមុនសិន។ ព្រោះថាលោកុត្តរមគ្គដែលឈ្មោះថាមានចិត្តក្ខណៈច្រើននោះ មិនមានឡើយ។

ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပန ဧကစိတ္တက္ခဏိကော နာမ မဂ္ဂေါ နတ္ထိ, ‘‘ဧဝံ ဘာဝေယျ သတ္တ ဝဿာနီ’’တိ ဟိ ဝစနတော သတ္တပိ ဝဿာနိ မဂ္ဂဘာဝနာ ဟောန္တိ. ကိလေသာ ပန လဟု ဆိဇ္ဇန္တာ သတ္တဟိ ဉာဏေဟိ ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဝဒတိ. သော သုတ္တံ အာဟရာတိ ဝတ္တဗ္ဗော, အဒ္ဓါ အညံ သုတ္တံ အပဿန္တော, ‘‘ဣဒမဿ ပဌမံ ဉာဏံ အဓိဂတံ ဟောတိ, ဣဒမဿ ဒုတိယံ ဉာဏံ…ပေ… ဣဒမဿ သတ္တမံ ဉာဏံ အဓိဂတံ ဟောတီ’’တိ ဣမမေဝ အာဟရိတွာ ဒဿေဿတိ. တတော ဝတ္တဗ္ဗော ကိံ ပနိဒံ သုတ္တံ နေယျတ္ထံ နီတတ္ထန္တိ. တတော ဝက္ခတိ – ‘‘နီတတ္ထတ္ထံ, ယထာသုတ္တံ တထေဝ အတ္ထော’’တိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဓမ္မတာ သုသမန္နိဋ္ဌာ ဟောတိ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယာတိ ဧတ္ထ ကော အတ္ထော’’တိ? အဒ္ဓါ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယတ္ထောတိ ဝက္ခတိ. တတော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော, ‘‘မဂ္ဂသမင်္ဂီ ဖလံ သစ္ဆိကရောတိ, ဖလသမင်္ဂီ’’တိ. ဇာနန္တော, ‘‘ဖလသမင်္ဂီ သစ္ဆိကရောတီ’’တိ ဝက္ခတိ. တတော ဝတ္တဗ္ဗော, – ‘‘ဧဝံ သတ္တင်္ဂသမန္နာဂတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သောတာပတ္တိဖလသမန္နာဂတော ဟောတီတိ ဣဓ မဂ္ဂံ အဘာဝေတွာ မဏ္ဍူကော ဝိယ ဥပ္ပတိတွာ အရိယသာဝကော ဖလမေဝ ဂဏှိဿတိ. မာ သုတ္တံ မေ လဒ္ဓန္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ အဝစ. ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တေန နာမ အာစရိယသန္တိကေ ဝသိတွာ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အတ္ထရသံ ဝိဒိတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတီ’’တိ. ‘‘ဣမာနိ သတ္တ ဉာဏာနိ အရိယသာဝကဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနေဝ, လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော နာမ နတ္ထိ, ဧကစိတ္တက္ခဏိကောယေဝါ’’တိ သညာပေတဗ္ဗော. သစေ သဉ္ဇာနာတိ သဉ္ဇာနာတု. နော စေ သဉ္ဇာနာတိ, ‘‘ဂစ္ဆ ပါတောဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ ပိဝါဟီ’’တိ ဥယျောဇေတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ចំណែកឯបុគ្គលវិតណ្ឌវាទី តែងពោលថា មគ្គដែលមានខណៈចិត្តតែមួយ មិនមានឡើយ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «គប្បីចម្រើនយ៉ាងនេះអស់ប្រាំពីរឆ្នាំ» ដូច្នេះ ការចម្រើនមគ្គ រមែងមានអស់ប្រាំពីរឆ្នាំផងដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើកិលេសទាំងឡាយត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ដោយរហ័ស រមែងដាច់ដោយញាណទាំងប្រាំពីរ។ បុគ្គលនោះ គួរត្រូវគេពោលបង្គាប់ថា «ចូរនាំយកសូត្រមកបង្ហាញមើល៍» កាលបើមិនឃើញសូត្រដទៃដោយពិតប្រាកដ គាត់មុខជានឹងនាំយកតែសូត្រនេះឯងមកបង្ហាញថា «នេះជាញាណទីមួយដែលបុគ្គលនោះបានសម្រេចហើយ នេះជាញាណទីពីរ...ល... នេះជាញាណទីប្រាំពីរដែលបុគ្គលនោះបានសម្រេចហើយ»។ បន្ទាប់មក គួរពោលសួរគាត់ថា «ចុះសូត្រនេះជាសូត្រមានសេចក្តីត្រូវនាំទៅពន្យល់ (នេយ្យត្ថៈ) ឬជាសូត្រមានសេចក្តីពន្យល់ស្រាប់ហើយ (នីតត្ថៈ)?»។ បន្ទាប់មក គាត់នឹងឆ្លើយថា «ជាសូត្រមានសេចក្តីពន្យល់ស្រាប់ហើយ សេចក្តីពិតប្រាកដក៏មានទៅតាមសូត្រនោះឯង»។ បុគ្គលនោះ គួរត្រូវគេសួរទៀតថា «ក្នុងបទថា "dhammatā susamanniṭṭhā hoti sotāpattiphalasacchikiriyāya" នេះ តើមានសេចក្តីដូចម្តេច?»។ គាត់មុខជានឹងឆ្លើយថា «មានសេចក្តីថា ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល ដោយពិតប្រាកដ»។ លំដាប់នោះ គួរចោទសួរគាត់ថា «តើបុគ្គលអ្នកប្រកបដោយមគ្គ (មគ្គសមង្គី) ធ្វើផលឲ្យជាក់ច្បាស់ ឬក៏បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយផល (ផលសមង្គី) ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់?»។ បើគាត់ដឹង គាត់នឹងឆ្លើយថា «បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយផល ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់»។ បន្ទាប់មក គួរពោលប្រាប់គាត់ថា «ក្នុងសូត្រថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័កដែលប្រកបដោយអង្គប្រាំពីរយ៉ាងនេះឯង ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រកបដោយសោតាបត្តិផល" នេះ តើអរិយសាវ័កមិនបានចម្រើនមគ្គ ហើយលោតផ្លោះទៅដូចជាកង្កែប ដើម្បីកាន់យកតែផលតែម្តងឬ? កុំពោលពាក្យផ្តេសផ្តាស គ្រាន់តែដោយគិតថា ខ្លួនបានសូត្រមកហើយនោះឡើយ។ ធម្មតា បុគ្គលកាលនឹងដោះស្រាយបញ្ហា ត្រូវតែនៅអាស្រ័យក្នុងសំណាក់នៃអាចារ្យ រៀនសូត្រព្រះពុទ្ធវចនៈ យល់ដឹងនូវរសនៃសេចក្តី ទើបគប្បីពោលបាន»។ គួរធ្វើឲ្យគាត់យល់ច្បាស់ថា «ញាណទាំងប្រាំពីរនេះ គ្រាន់តែជាបច្ចវេក្ខណញាណរបស់អរិយសាវ័កប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯលោកុត្តរមគ្គ ដែលមានខណៈចិត្តច្រើននោះមិនមានឡើយ មានតែខណៈចិត្តតែមួយប៉ុណ្ណោះ»។ បើគាត់យល់ព្រម ក៏ជាការល្អហើយ។ បើគាត់មិនយល់ព្រមទេ គួរដេញគាត់ទៅថា «ចូរទៅចុះ ចូរចូលទៅកាន់វិហារតាំងពីព្រលឹម ហើយផឹកបបរយ៉ាគូទៅចុះ»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី។

ကောသမ္ဗိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយកោសម្ពិយសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၉. ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការអធិប្បាយព្រហ្មនិមន្តនិកសូត្រ

၅၀၁. ဧဝံ [Pg.302] မေ သုတန္တိ ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ္တံ. တတ္ထ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ လာမကာ သဿတဒိဋ္ဌိ. ဣဒံ နိစ္စန္တိ ဣဒံ သဟ ကာယေန ဗြဟ္မဋ္ဌာနံ အနိစ္စံ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဝဒတိ. ဓုဝါဒီနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ. တတ္ထ ဓုဝန္တိ ထိရံ. သဿတန္တိ သဒါ ဝိဇ္ဇမာနံ. ကေဝလန္တိ အခဏ္ဍံ သကလံ. အစဝနဓမ္မန္တိ အစဝနသဘာဝံ. ဣဒဉှိ န ဇာယတီတိအာဒီသု ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကောစိ ဇာယနကော ဝါ ဇီယနကော ဝါ မီယနကော ဝါ စဝနကော ဝါ ဥပပဇ္ဇနကော ဝါ နတ္ထီတိ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဣတော စ ပနညန္တိ ဣတော သဟ ကာယကာ ဗြဟ္မဋ္ဌာနာ ဥတ္တရိ အညံ နိဿရဏံ နာမ နတ္ထီတိ ဧဝမဿ ထာမဂတာ သဿတဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ. ဧဝံဝါဒီ ပန သော ဥပရိ တိဿော ဈာနဘူမိယော စတ္တာရော မဂ္ဂါ စတ္တာရိ ဖလာနိ နိဗ္ဗာနန္တိ သဗ္ဗံ ပဋိဗာဟတိ. အဝိဇ္ဇာဂတောတိ အဝိဇ္ဇာယ ဂတော သမန္နာဂတော အညာဏီ အန္ဓီဘူတော. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော နာမ.

៥០១. សូត្រដែលផ្តើមឡើងថា «Evaṃ me sutaṃ» គឺ ព្រហ្មនិមន្តនិកសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា «pāpakaṃ diṭṭhigataṃ» បានដល់ សស្សតទិដ្ឋិដ៏លាមក។ បទថា «idaṃ niccaṃ» គឺគាត់ពោលសំដៅលើព្រហ្មស្ថាន ព្រមទាំងរូបកាយនេះ ដែលជាសភាវៈមិនទៀង ថា «ទៀង»។ បទទាំងឡាយមានបទថា «dhuvaṃ» ជាដើម គឺជាវេវចនៈនៃបទ «niccaṃ» នោះឯង។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «dhuvaṃ» ប្រែថា មាំមួន។ បទថា «sassataṃ» ប្រែថា មាននៅអស់កាលជានិច្ច。 បទថា «kevalaṃ» ប្រែថា មិនដាច់ធ្លាយ គឺទាំងអស់។ បទថា «acavanadhammaṃ» ប្រែថា មានសភាវៈមិនច្យុត។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា «idañhi na jāyati» ជាដើម គាត់ពោលសំដៅថា ក្នុងទីនេះ មិនមាននរណាម្នាក់ដែលកើត ចាស់ ស្លាប់ ច្យុត ឬចាប់បដិសន្ធិឡើយ។ បទថា «ito ca panaññaṃ» គឺសស្សតទិដ្ឋិដ៏មានកម្លាំងកើតឡើងដល់ព្រហ្មនោះយ៉ាងនេះថា «ក្រៅពីព្រហ្មស្ថាន ព្រមទាំងរូបកាយនេះទៅ មិនមានការរំដោះខ្លួនដទៃទៀតឡើយ»។ កាលបើពោលយ៉ាងនេះ ព្រហ្មនោះរមែងបដិសេធធម៌ទាំងអស់ គឺឈានភូមិថ្នាក់ខ្ពស់ទាំងបី មគ្គទាំងបួន ផលទាំងបួន និងព្រះនិព្វាន។ បទថា «avijjāgato» ប្រែថា ដល់នូវអវិជ្ជា គឺប្រកបដោយអវិជ្ជា មិនដឹង ងងឹតងងល់។ បទថា «yatra hi nāma» គឺ «yo nāma» (ព្រហ្មណាឈ្មោះថា...)។

၅၀၂. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာရော ပါပိမာတိ မာရော ကထံ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ? သော ကိရ အတ္တနော ဘဝနေ နိသီဒိတွာ ကာလေန ကာလံ သတ္ထာရံ အာဝဇ္ဇေတိ – ‘‘အဇ္ဇ သမဏော ဂေါတမော ကတရသ္မိံ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဝသတီ’’တိ. ဣမသ္မိံ ပန ကာလေ အာဝဇ္ဇန္တော, ‘‘ဥက္ကဋ္ဌံ နိဿာယ သုဘဂဝနေ ဝိဟရတီ’’တိ ဉတွာ, ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ ဂတော’’တိ ဩလောကေန္တော ဗြဟ္မလောကံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ, ‘‘သမဏော ဂေါတမော ဗြဟ္မလောကံ ဂစ္ဆတိ, ယာဝ တတ္ထ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဗြဟ္မဂဏံ မမ ဝိသယာ နာတိက္ကမေတိ, တာဝ ဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနာယံ ဝိဆန္ဒံ ကရိဿာမီ’’တိ သတ္ထု ပဒါနုပဒိကော ဂန္တွာ ဗြဟ္မဂဏဿ အန္တရေ အဒိဿမာနေန ကာယေန အဋ္ဌာသိ. သော, ‘‘သတ္ထာရာ ဗကဗြဟ္မာ အပသာဒိတော’’တိ ဉတွာ ဗြဟ္မုနော ဥပတ္ထမ္ဘော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာရော ပါပိမာ’’တိ.

៥០២. បទថា «atha kho, bhikkhave, māro pāpimā» សួរថា តើមារបានឃើញព្រះមានព្រះភាគដោយរបៀបណា? ឮថា មារនោះអង្គុយនៅក្នុងវិមានរបស់ខ្លួន ហើយពិចារណាដល់ព្រះសាស្តាជាម្តងម្កាលថា «ថ្ងៃនេះ ព្រះសមណគោតម គង់នៅក្នុងភូមិ ឬនិគមណា?»។ ចំណែកឯក្នុងសម័យនោះ កាលដែលមារពិចារណាទៅ ក៏ដឹងថា «ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងព្រៃសុភគវ័ន ជិតក្រុងឧក្កដ្ឋា» ហើយក៏ពិនិត្យមើលថា «តើព្រះអង្គយាងទៅណា?» ក៏បានឃើញព្រះអង្គកំពុងយាងទៅកាន់ព្រហ្មលោក។ មារគិតថា «ព្រះសមណគោតមយាងទៅកាន់ព្រហ្មលោក ដរាបណាដែលព្រះអង្គមិនទាន់សម្តែងធម៌កថា ធ្វើឲ្យពួកព្រហ្មលោតផុតចាកវិស័យរបស់អញទេ អញនឹងទៅទីនោះដើម្បីកាត់ផ្តាច់ការសម្តែងធម៌របស់ព្រះអង្គក្នុងកាលនោះឯង» មារក៏បានដើរតាមក្រោយព្រះសាស្តាជាលំដាប់ ទៅឈរនៅក្នុងចំណោមពួកព្រហ្ម ដោយរូបកាយដែលមិនប្រាកដ។ មារនោះដឹងថា «ពកព្រហ្ម ត្រូវព្រះសាស្តាសង្កត់សង្កិនហើយ» ក៏ឈរធ្វើជាបង្អែកដល់ព្រហ្មនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «atha kho, bhikkhave, māro pāpimā»។

ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇံ အနွာဝိသိတွာတိ ဧကဿ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇဿ သရီရံ ပဝိသိတွာ. မဟာဗြဟ္မာနံ ပန ဗြဟ္မပုရောဟိတာနံ ဝါ အနွာဝိသိတုံ န သက္ကောတိ. မေတမာသဒေါတိ မာ ဧတံ အပသာဒယိတ္ထ. အဘိဘူတိ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော ဇေဋ္ဌကော. အနဘိဘူတောတိ အညေဟိ အနဘိဘူတော. အညဒတ္ထူတိ ဧကံသဝစနေ [Pg.303] နိပါတော. ဒဿနဝသေန ဒသော, သဗ္ဗံ ပဿတီတိ ဒီပေတိ. ဝသဝတ္တီတိ သဗ္ဗဇနံ ဝသေ ဝတ္တေတိ. ဣဿရောတိ လောကေ ဣဿရော. ကတ္တာ နိမ္မာတာတိ လောကဿ ကတ္တာ စ နိမ္မာတာ စ, ပထဝီဟိမဝန္တသိနေရုစက္ကဝါဠမဟာသမုဒ္ဒစန္ဒိမသူရိယာ စ ဣမိနာ နိမ္မိတာတိ ဒီပေတိ.

បទថា «brahmapārisajjaṃ anvāvisitvā» គឺចូលទៅកាន់សរីរៈនៃព្រហ្មបរិស័ទម្នាក់។ ប៉ុន្តែ មារមិនអាចចូលទៅកាន់សរីរៈនៃមហាព្រហ្ម ឬព្រហ្មបុរោហិតទាំងឡាយបានឡើយ។ បទថា «metamāsado» គឺកុំគំរាមកំហែងព្រហ្មនេះឡើយ។ បទថា «abhibhū» គឺព្រហ្មជាធំ ដែលឈរគ្របសង្កត់លើព្រហ្មដទៃ។ បទថា «anabhibhūto» គឺដែលអ្នកដទៃមិនអាចគ្របសង្កត់បាន។ បទថា «aññadatthu» ជាសព្ទនិបាត ក្នុងន័យថា ដោយពិតប្រាកដ។ បទថា «daso» សំដៅលើការឃើញ គឺបង្ហាញសេចក្តីថា ឃើញនូវអ្វីៗទាំងអស់។ បទថា «vasavattī» គឺញ៉ាំងជនទាំងអស់ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន។ បទថា «issaro» គឺមានអំណាចធំក្នុងលោក។ បទថា «kattā nimmātā» គឺអ្នកធ្វើ និងអ្នកបង្កើតលោក គឺបង្ហាញសេចក្តីថា ផែនដី ភ្នំហិមពាន្ត ភ្នំសិនេរុ ចក្រវាឡ មហាសមុទ្រ ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ ត្រូវបានព្រហ្មនេះបង្កើតឡើង។

သေဋ္ဌော သဇိတာတိ အယံ လောကဿ ဥတ္တမော စ သဇိတာ စ. ‘‘တွံ ခတ္တိယော နာမ ဟောဟိ, တွံ ဗြာဟ္မဏော နာမ, ဝေဿော နာမ, သုဒ္ဒေါ နာမ, ဂဟဋ္ဌော နာမ, ပဗ္ဗဇိတော နာမ, အန္တမသော ဩဋ္ဌော ဟောဟိ, ဂေါဏော ဟောဟီ’’တိ ဧဝံ သတ္တာနံ ဝိသဇ္ဇေတာ အယန္တိ ဒဿေတိ. ဝသီ ပိတာ ဘူတဘဗျာနန္တိ အယံ စိဏ္ဏဝသိတာယ ဝသီ, အယံ ပိတာ ဘူတာနဉ္စ ဘဗျာနဉ္စာတိ ဝဒတိ. တတ္ထ အဏ္ဍဇဇလာဗုဇာ သတ္တာ အန္တောအဏ္ဍကောသေ စေဝ အန္တောဝတ္ထိမှိ စ ဘဗျာ နာမ, ဗဟိ နိက္ခန္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘူတာ. သံသေဒဇာ ပဌမစိတ္တက္ခဏေ ဘဗျာ, ဒုတိယတော ပဋ္ဌာယ ဘူတာ. ဩပပါတိကာ ပဌမဣရိယာပထေ ဘဗျာ, ဒုတိယတော ပဋ္ဌာယ ဘူတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ သဗ္ဗေပိ ဧတဿ ပုတ္တာတိ သညာယ, ‘‘ပိတာ ဘူတဘဗျာန’’န္တိ အာဟ.

បទថា «seṭṭho sajitā» គឺព្រហ្មនេះជាអ្នកប្រសើរបំផុត និងជាអ្នកចាត់ចែងក្នុងលោក។ បង្ហាញថា ព្រហ្មនេះជាអ្នកចាត់ចែងសត្វទាំងឡាយយ៉ាងនេះថា «អ្នកចូរជាក្សត្រ អ្នកចូរជាព្រាហ្មណ៍ ជាវែស្សៈ ជាសូទ្រៈ ជាគ្រហស្ថ ជាបព្វជិត ដោយហោចទៅ សូម្បីតែជាអូដ្ឋ ឬជាគោ ក៏ចូរជាចុះ»។ បទថា «vasī pitā bhūtabhabyānaṃ» គឺព្រហ្មនេះជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញ ព្រោះបានសន្សំភាពស្ទាត់ជំនាញមកហើយ ព្រហ្មនេះជាបិតារបស់សត្វទាំងឡាយដែលកើតរួចហើយ និងសត្វដែលកំពុងកើត។ ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វដែលកើតក្នុងស៊ុត និងសត្វដែលកើតក្នុងស្បូន កាលស្ថិតនៅក្នុងសំបកស៊ុត និងក្នុងស្បូន ឈ្មោះថា «ភព្វៈ» (កំពុងកើត) ចាប់តាំងពីពេលចេញមកខាងក្រៅ ទើបឈ្មោះថា «ភូតៈ» (កើតរួចហើយ)។ សត្វដែលកើតក្នុងញើសផ្អួរ ក្នុងខណៈចិត្តដំបូង ឈ្មោះថា «ភព្វៈ» ចាប់តាំងពីខណៈចិត្តទីពីរទៅ ឈ្មោះថា «ភូតៈ»។ សត្វដែលកើតឡើងឯកឯង ក្នុងឥរិយាបថដំបូង ឈ្មោះថា «ភព្វៈ» ចាប់តាំងពីឥរិយាបថទីពីរទៅ ឈ្មោះថា «ភូតៈ» គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ព្រោះតែមានសេចក្តីសម្គាល់ថា សត្វទាំងអស់នោះជាកូនរបស់ព្រហ្មនេះ ទើបពោលថា «pitā bhūtabhabyānaṃ»។

ပထဝီဂရဟကာတိ ယထာ တွံ ဧတရဟိ, ‘‘အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ’’တိ ပထဝိံ ဂရဟသိ ဇိဂုစ္ဆသိ, ဧဝံ တေပိ ပထဝီဂရဟကာ အဟေသုံ, န ကေဝလံ တွံယေဝါတိ ဒီပေတိ. အာပဂရဟကာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဟီနေ ကာယေ ပတိဋ္ဌိတာတိ စတူသု အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တာ. ပထဝီပသံသကာတိ ယထာ တွံ ဂရဟသိ, ဧဝံ အဂရဟိတွာ, ‘‘နိစ္စာ ဓုဝါ သဿတာ အစ္ဆေဇ္ဇာ အဘေဇ္ဇာ အက္ခယာ’’တိ ဧဝံ ပထဝီပသံသကာ ပထဝိယာ ဝဏ္ဏဝါဒိနော အဟေသုန္တိ ဝဒတိ. ပထဝါဘိနန္ဒိနောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ပထဝိယာ အဘိနန္ဒိနော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ပဏီတေ ကာယေ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. တံ တာဟန္တိ တေန ကာရဏေန တံ အဟံ. ဣင်္ဃာတိ စောဒနတ္ထေ နိပါတော. ဥပါတိဝတ္တိတ္ထောတိ အတိက္ကမိတ္ထ. ‘‘ဥပါတိဝတ္တိတော’’တိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော. ဒဏ္ဍေန ပဋိပ္ပဏာမေယျာတိ စတုဟတ္ထေန မုဂ္ဂရဒဏ္ဍေန ပေါထေတွာ ပလာပေယျ. နရကပပါတေတိ သတပေါရိသေ မဟာသောဗ္ဘေ. ဝိရာဓေယျာတိ ဟတ္ထေန ဂဟဏယုတ္တေ ဝါ ပါဒေန ပတိဋ္ဌာနယုတ္တေ ဝါ ဌာနေ ဂဟဏပတိဋ္ဌာနာနိ ကာတုံ န သက္ကုဏေယျ. နနု တွံ ဘိက္ခု ပဿသီတိ ဘိက္ခု နနု တွံ ဣမံ ဗြဟ္မပရိသံ သန္နိပတိတံ ဩဘာသမာနံ ဝိရောစမာနံ ဇောတယမာနံ ပဿသီတိ ဗြဟ္မုနော ဩဝါဒေ ဌိတာနံ [Pg.304] ဣဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒဿေတိ. ဣတိ ခေါ မံ, ဘိက္ခဝေ, မာရော ပါပိမာ ဗြဟ္မပရိသံ ဥပနေသီတိ, ဘိက္ခဝေ, မာရော ပါပိမာ နနု တွံ ဘိက္ခု ပဿသိ ဗြဟ္မပရိသံ ယသေန စ သိရိယာ စ ဩဘာသမာနံ ဝိရောစမာနံ ဇောတယမာနံ, ယဒိ တွမ္ပိ မဟာဗြဟ္မုနော ဝစနံ အနတိက္ကမိတွာ ယဒေဝ တေ ဗြဟ္မာ ဝဒတိ, တံ ကရေယျာသိ, တွမ္ပိ ဧဝမေဝံ ယသေန စ သိရိယာ စ ဝိရောစေယျာသီတိ ဧဝံ ဝဒန္တော မံ ဗြဟ္မပရိသံ ဥပနေသိ ဥပသံဟရိ. မာ တွံ မညိတ္ထောတိ မာ တွံ မညိ. မာရော တွမသိ ပါပိမာတိ ပါပိမ တွံ မဟာဇနဿ မာရဏတော မာရော နာမ, ပါပကံ လာမကံ မဟာဇနဿ အယသံ ကရဏတော ပါပိမာ နာမာတိ ဇာနာမိ.

បទថា «pathavīgarahakā» បង្ហាញសេចក្តីថា ដូចជាអ្នកក្នុងពេលឥឡូវនេះ តែងតិះដៀល ខ្ពើមរអើមផែនដីថា «មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា» យ៉ាងណាមិញ ពួកជនអ្នកតិះដៀលផែនដីទាំងនោះ ក៏ធ្លាប់មានមកហើយយ៉ាងនោះដែរ មិនមែនមានតែអ្នកម្នាក់ឯងនោះឡើយ។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា «āpagarahakā» ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា «hīne kāye patiṭṭhitā» គឺកើតក្នុងអបាយភូមិទាំងបួន។ បទថា «pathavīpasaṃsakā» ពោលថា ពួកជនមិនតិះដៀលដូចជាអ្នកឡើយ តែងសរសើរផែនដី ពោលសរសើរគុណនៃផែនដីយ៉ាងនេះថា «ទៀងទាត់ ឋិតថេរ ស្ថិតស្ថេរជានិច្ច មិនអាចកាត់ផ្តាច់បាន មិនអាចបំផ្លាញបាន មិនចេះអស់សូន្យ» ដូច្នេះ ក៏ធ្លាប់មានមកហើយ។ បទថា «pathavābhinandino» គឺត្រេកអរក្នុងផែនដី ដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា «paṇīte kāye patiṭṭhitā» គឺកើតក្នុងព្រហ្មលោក។ បទថា «taṃ tāhaṃ» គឺព្រោះហេតុនោះ តថាគតចំពោះអ្នកនោះ។ បទថា «iṅgha» ជាសព្ទនិបាត ក្នុងន័យជម្រុញ។ បទថា «upātivattittho» ប្រែថា កន្លងហួសហើយ។ សូម្បីបទថា «upātivattito» ក៏ជាបាឋៈដែរ មានសេចក្តីដូចគ្នានេះឯង។ បទថា «daṇḍena paṭippaṇāmeyya» គឺគប្បីវាយដោយដំបងត្បាល់ទំហំបួនហត្ថ ហើយដេញឲ្យរត់ទៅ។ បទថា «narakapapāte» គឺក្នុងជ្រោះជ្រៅដ៏ធំ មានជម្រៅស្មើនឹងបុរសមួយរយនាក់។ បទថា «virādheyya» គឺមិនអាចតោងចាប់ក្នុងទីដែលគួរតោងចាប់ដោយដៃ ឬមិនអាចឈរក្នុងទីដែលគួរឈរដោយជើងបានឡើយ។ បទថា «nanu tvaṃ bhikkhu passasi» បង្ហាញនូវឫទ្ធានុភាពរបស់ពួកព្រហ្មដែលស្ថិតនៅក្នុងឱវាទរបស់មហាព្រហ្មយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុ តើអ្នកមិនឃើញពួកព្រហ្មបរិស័ទនេះ ដែលមកប្រជុំគ្នា មានពន្លឺភ្លឺស្វាង រុងរឿង ច្រាលឆ្អៅទេឬ?»។ បទថា «iti kho maṃ, bhikkhave, māro pāpimā brahmaparisaṃ upanesi» មានសេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មារមានចិត្តបាប និយាយយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុ តើអ្នកមិនឃើញពួកព្រហ្មបរិស័ទ ដែលភ្លឺស្វាង រុងរឿង ច្រាលឆ្អៅ ដោយយសនិងសិរីទេឬ? បើអ្នកមិនកន្លងហួសពាក្យរបស់មហាព្រហ្ម ហើយធ្វើតាមពាក្យដែលព្រហ្មប្រាប់អ្នកយ៉ាងណា អ្នកក៏នឹងរុងរឿងដោយយសនិងសិរីយ៉ាងនោះដែរ» កាលនិយាយយ៉ាងនេះ មារក៏បាននាំតថាគតទៅជិតព្រហ្មបរិស័ទ គឺនាំចូលទៅជិត។ បទថា «mā tvaṃ maññittho» គឺកុំគិតឡើយ។ បទថា «māro tvamasi pāpimā» មានសេចក្តីថា «ម្នាលមារមានចិត្តបាប តថាគតស្គាល់អ្នកថា ឈ្មោះថាមារ ព្រោះតែងសម្លាប់មហាជន ឈ្មោះថាមានចិត្តបាប ព្រោះតែងធ្វើនូវអំពើបាបដ៏លាមកដែលជាសត្រូវដល់សេចក្តីចម្រើនរបស់មហាជន»។

၅၀၃. ကသိဏံ အာယုန္တိ သကလံ အာယုံ. တေ ခေါ ဧဝံ ဇာနေယျုန္တိ တေ ဧဝံ မဟန္တေန တပေါကမ္မေန သမန္နာဂတာ, တွံ ပန ပုရိမဒိဝသေ ဇာတော, ကိံ ဇာနိဿသိ, ယဿ တေ အဇ္ဇာပိ မုခေ ခီရဂန္ဓော ဝါယတီတိ ဃဋ္ဋေန္တော ဝဒတိ. ပထဝိံ အဇ္ဈောသိဿသီတိ ပထဝိံ အဇ္ဈောသာယ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌီဟိ ဂဏှိဿသိ. ဩပသာယိကော မေ ဘဝိဿသီတိ မယှံ သမီပသယော ဘဝိဿသိ, မံ ဂစ္ဆန္တံ အနုဂစ္ဆိဿသိ, ဌိတံ ဥပတိဋ္ဌိဿသိ, နိသိန္နံ ဥပနိသီဒိဿသိ, နိပန္နံ ဥပနိပဇ္ဇိဿသီတိ အတ္ထော. ဝတ္ထုသာယိကောတိ မမ ဝတ္ထုသ္မိံ သယနကော. ယထာကာမကရဏီယော ဗာဟိတေယျောတိ မယာ အတ္တနော ရုစိယာ ယံ ဣစ္ဆာမိ, တံ ကတ္တဗ္ဗော, ဗာဟိတွာ စ ပန ဇဇ္ဈရိကာဂုမ္ဗတောပိ နီစတရော လကုဏ္ဍဋကတရော ကာတဗ္ဗော ဘဝိဿသီတိ အတ္ထော.

៥០៣. បទថា «kasiṇaṃ āyuṃ» គឺអាយុទាំងអស់។ បទថា «te kho evaṃ jāneyyuṃ» គឺមារនិយាយបង្អាប់បង្អោនយ៉ាងនេះថា «ពួកព្រហ្មទាំងនោះ ទើបដឹងថា ព្រហ្មនេះប្រកបដោយតបកម្មដ៏ធំធេងយ៉ាងនេះ ចំណែកឯអ្នកវិញ ទើបតែនឹងកើតកាលពីម្សិលមិញនេះសោះ តើនឹងដឹងអ្វីបាន សូម្បីតែក្លិនទឹកដោះ ក៏នៅតែធុំខ្ជាក់ចេញពីមាត់របស់អ្នករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះដែរ»។ បទថា «pathaviṃ ajjhosissasi» គឺអ្នកនឹងគ្របសង្កត់ លេបត្របាក់ ធ្វើឲ្យសម្រេច ហើយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវផែនដី ដោយអំណាចនៃតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ។ បទថា «opasāyiko me bhavissasi» មានសេចក្តីថា «អ្នកនឹងក្លាយជាអ្នកនៅជិតស្និទ្ធរបស់អញ កាលអញដើរទៅ អ្នកនឹងដើរតាមក្រោយ កាលអញឈរ អ្នកនឹងឈរជិត កាលអញអង្គុយ អ្នកនឹងអង្គុយជិត កាលអញដេក អ្នកនឹងដេកជិត»។ បទថា «vatthusāyiko» គឺអ្នកដេកនៅក្នុងទីកន្លែងរបស់អញ។ បទថា «yathākāmakaraṇīyo bāhiteyyo» មានសេចក្តីថា «អញចង់ធ្វើអ្វីតាមចិត្តប្រាថ្នារបស់អញ អ្នកត្រូវតែធ្វើតាមការចាត់ចែងនោះ ហើយកាលបើអញបន្ទាបបន្ថោកហើយ អ្នកនឹងត្រូវធ្វើឲ្យទាបជាង និងតឿជាង សូម្បីតែគុម្ពឈើពុកផុយ»។

ဣမိနာ ဧသ ဘဂဝန္တံ ဥပလာပေတိ ဝါ အပသာဒေတိ ဝါ. ဥပလာပေတိ နာမ သစေ ခေါ တွံ, ဘိက္ခု, တဏှာဒီဟိ ပထဝိံ အဇ္ဈောသိဿသိ, ဩပသာယိကော မေ ဘဝိဿသိ, မယိ ဂစ္ဆန္တေ ဂမိဿသိ, တိဋ္ဌန္တေ ဌဿသိ, နိသိန္နေ နိသီဒိဿသိ, နိပန္နေ နိပဇ္ဇိဿသိ, အဟံ တံ သေသဇနံ ပဋိဗာဟိတွာ ဝိဿာသိကံ အဗ္ဘန္တရိကံ ကရိဿာမီတိ ဧဝံ တာဝ ဥပလာပေတိ နာမ. သေသပဒေဟိ ပန အပသာဒေတိ နာမ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – သစေ တွံ ပထဝိံ အဇ္ဈောသိဿသိ, ဝတ္ထုသာယိကော မေ ဘဝိဿသိ, မမ ဂမနာဒီနိ အာဂမေတွာ ဂမိဿသိ ဝါ ဌဿသိ ဝါ နိသီဒိဿသိ ဝါ နိပဇ္ဇိဿသိ ဝါ, မမ ဝတ္ထုသ္မိံ မယှံ အာရက္ခံ ဂဏှိဿသိ, အဟံ ပန တံ ယထာကာမံ ကရိဿာမိ ဗာဟိတွာ [Pg.305] စ ဇဇ္ဈရိကာဂုမ္ဗတောပိ လကုဏ္ဍကတရန္တိ ဧဝံ အပသာဒေတိ နာမ. အယံ ပန ဗြဟ္မာ မာနနိဿိတော, တသ္မာ ဣဓ အပသာဒနာဝ အဓိပ္ပေတာ. အာပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ដោយពាក្យនេះ ព្រហ្មនោះឈ្មោះថា លួងលោមផង បង្អាប់បង្អោនផង ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ពាក្យថា លួងលោម គឺមានន័យថា «ម្នាលភិក្ខុ បើសិនជាអ្នករាប់អានផែនដី (ដោយអំណាចតណ្ហាជាដើម) អ្នកនឹងទៅជាអ្នកអាស្រ័យនៅជិតខ្ញុំ កាលបើខ្ញុំទៅ អ្នកក៏ទៅ កាលបើខ្ញុំឈរ អ្នកក៏ឈរ កាលបើខ្ញុំអង្គុយ អ្នកក៏អង្គុយ កាលបើខ្ញុំដេក អ្នកក៏ដេក ខ្ញុំនឹងរារាំងជនដែលសេសសល់ទាំងឡាយ ហើយធ្វើអ្នកឲ្យជាមនុស្សស្និទ្ធស្នាល ជាមនុស្សខាងក្នុង» នេះឈ្មោះថា លួងលោម ជាមុនសិន។ ចំណែកឯបទដែលសេសសល់ ឈ្មោះថា បង្អាប់បង្អោន។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងបទទាំងនោះមានដូចតទៅ៖ បើសិនជាអ្នករាប់អានផែនដី អ្នកនឹងទៅជាអ្នកអាស្រ័យនៅជិតទីកន្លែងរបស់ខ្ញុំ អ្នកនឹងត្រូវរង់ចាំការទៅជាដើមរបស់ខ្ញុំ ទើបទៅ ឬឈរ ឬអង្គុយ ឬដេក អ្នកនឹងត្រូវធ្វើការរក្សាការពារឲ្យខ្ញុំក្នុងទីកន្លែងរបស់ខ្ញុំ ចំណែកខ្ញុំវិញ នឹងធ្វើចំពោះអ្នកតាមចិត្តប្រាថ្នា គឺនឹងកម្ចាត់បង់អ្នកចេញ ហើយធ្វើអ្នកឲ្យទាបថយជាងគុម្ពោតព្រៃដែលទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត នេះឈ្មោះថា បង្អាប់បង្អោន។ ក៏ប៉ុន្តែ ព្រហ្មនេះជាអ្នកអាស្រ័យនូវមានៈ ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រាថ្នាយកការបង្អាប់បង្អោនតែម្យ៉ាង។ ទោះបីក្នុងបទទាំងឡាយមានអាបោធាតុជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

အပိစ တေ အဟံ ဗြဟ္မေတိ ဣဒါနိ ဘဂဝါ, ‘‘အယံ ဗြဟ္မာ မာနနိဿိတော ‘အဟံ ဇာနာမီ’တိ မညတိ, အတ္တနော ယသေန သမ္မတ္တော သရီရံ ဖုသိတုမ္ပိ သမတ္ထံ ကိဉ္စိ န ပဿတိ, ထောကံ နိဂ္ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဂတိဉ္စ ပဇာနာမီတိ နိပ္ဖတ္တိဉ္စ ပဇာနာမိ. ဇုတိဉ္စာတိ အာနုဘာဝဉ္စ ပဇာနာမိ. ဧဝံ မဟေသက္ခောတိ ဧဝံ မဟာယသော မဟာပရိဝါရော.

ក្នុងពាក្យថា «ម្នាលព្រហ្ម ខ្ញុំដឹងច្បាស់នូវ... របស់អ្នក» នេះ គឺឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ព្រហ្មនេះអាស្រ័យនូវមានៈ តែងសម្គាល់ថា “អាត្មាអញដឹងច្បាស់” ស្រវឹងដោយយសរបស់ខ្លួន មិនឃើញអ្វីមួយដែលអាចពាល់ត្រូវសរីរាង្គបានឡើយ គួរតែអាត្មាអញសង្កត់សង្កិនព្រហ្មនេះបន្តិច» ទើបទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «ដឹងច្បាស់នូវគតិផង» សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវការកើតឡើង (ផលនៃការកើត)។ បទថា «ដឹងច្បាស់នូវជុតិ (ពន្លឺ) ផង» សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវអានុភាពផង។ បទថា «មានសក្តិធំយ៉ាងនេះ» សេចក្តីថា មានយសធំ មានបរិវារច្រើនយ៉ាងនេះ។

ယာဝတာ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဟရန္တီတိ ယတ္တကေ ဌာနေ စန္ဒိမသူရိယာ ဝိစရန္တိ. ဒိသာ ဘန္တိ ဝိရောစနာတိ ဒိသာသု ဝိရောစမာနာ ဩဘာသန္တိ, ဒိသာ ဝါ တေဟိ ဝိရောစမာနာ ဩဘာသန္တိ. တာဝ သဟဿဓာ လောကောတိ တတ္တကေန ပမာဏေန သဟဿဓာ လောကော, ဣမိနာ စက္ကဝါဠေန သဒ္ဓိံ စက္ကဝါဠသဟဿန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ တေ ဝတ္တတေ ဝသောတိ ဧတ္ထ စက္ကဝါဠသဟဿေ တုယှံ ဝသော ဝတ္တတိ. ပရောပရဉ္စ ဇာနာသီတိ ဧတ္ထ စက္ကဝါဠသဟဿေ ပရောပရေ ဥစ္စနီစေ ဟီနပ္ပဏီတေ သတ္တေ ဇာနာသိ. အထော ရာဂဝိရာဂိနန္တိ န ကေဝလံ, ‘‘အယံ ဣဒ္ဓေါ အယံ ပကတိမနုဿော’’တိ ပရောပရံ, ‘‘အယံ ပန သရာဂေါ အယံ ဝီတရာဂေါ’’တိ ဧဝံ ရာဂဝိရာဂိနမ္ပိ ဇနံ ဇာနာသိ. ဣတ္ထံဘာဝညထာဘာဝန္တိ ဣတ္ထံဘာဝေါတိ ဣဒံ စက္ကဝါဠံ. အညထာဘာဝေါတိ ဣတော သေသံ ဧကူနသဟဿံ. သတ္တာနံ အာဂတိံ ဂတိန္တိ ဧတ္ထ စက္ကဝါဠသဟဿေ ပဋိသန္ဓိဝသေန သတ္တာနံ အာဂတိံ, စုတိဝသေန ဂတိံ စ ဇာနာသိ. တုယှံ ပန အတိမဟန္တောဟမသ္မီတိ သညာ ဟောတိ, သဟဿိဗြဟ္မာ နာမ တွံ, အညေသံ ပန တယာ ဥတ္တရိ ဒွိသဟဿာနံ တိသဟဿာနံ စတုသဟဿာနံ ပဉ္စသဟဿာနံ ဒသသဟဿာနံ သတသဟဿာနဉ္စ ဗြဟ္မာနံ ပမာဏံ နတ္ထိ, စတုဟတ္ထာယ ပိလောတိကာယ ပဋပ္ပမာဏံ ကာတုံ ဝါယမန္တော ဝိယ မဟန္တောသ္မီတိ သညံ ကရောသီတိ နိဂ္ဂဏှာတိ.

បទថា «ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ វិលជុំវិញក្នុងទីមានប្រមាណប៉ុន្មាន» សេចក្តីថា ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ តែងត្រឡប់ជុំវិញភ្នំសិនេរុ ក្នុងទីមានប្រមាណប៉ុន្មាន។ បទថា «ញ៉ាំងទិសទាំងឡាយឲ្យភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាច» សេចក្តីថា ញ៉ាំងទិសទាំងឡាយឲ្យរុងរឿង ភ្លឺស្វាង ឬមួយថា ទិសទាំងឡាយដែលព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យទាំងនោះ ញ៉ាំងឲ្យរុងរឿងហើយ តែងភ្លឺស្វាង。 បទថា «លោកមានចំណែកមួយពាន់ត្រឹមនោះ» សេចក្តីថា លោកមួយពាន់ដោយប្រមាណប៉ុណ្ណោះ ពាក្យនេះមានន័យថា ចក្រវាឡមួយពាន់ រួមជាមួយចក្រវាឡនេះផង។ បទថា «អំណាចរបស់អ្នកតែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងលោកនោះ» សេចក្តីថា អំណាចរបស់អ្នកតែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចក្រវាឡមួយពាន់នេះ។ បទថា «អ្នកដឹងច្បាស់នូវសត្វថោកទាប និងឧត្តម» សេចក្តីថា អ្នកដឹងច្បាស់នូវសត្វទាំងឡាយដ៏ថោកទាប និងឧត្តម ខ្ពង់ខ្ពស់ និងទាបថយ ក្នុងចក្រវាឡមួយពាន់នេះ។ បទថា «មួយទៀត ដឹងច្បាស់នូវសត្វដែលមានរាគៈ និងប្រាសចាករាគៈ» សេចក្តីថា មិនមែនដឹងត្រឹមតែសត្វថោកទាប និងឧត្តមថា “បុគ្គលនេះជាសក្កទេវរាជ បុគ្គលនេះជាមនុស្សធម្មតា” ប៉ុណ្ណោះទេ តែអ្នកដឹងច្បាស់នូវជនទាំងឡាយ ទោះបីជាអ្នកមានរាគៈ ឬប្រាសចាករាគៈយ៉ាងនេះថា “បុគ្គលនេះមានរាគៈ បុគ្គលនេះប្រាសចាករាគៈ” ទៀតផង។ បទថា «ដឹងច្បាស់នូវភាពជាយ៉ាងនេះ និងភាពជាយ៉ាងដទៃ» សេចក្តីថា ភាពជាយ៉ាងនេះ គឺចក្រវាឡនេះ។ ភាពជាយ៉ាងដទៃ គឺចក្រវាឡដែលសេសសល់ប្រាំបួនរយហៅកៅសិបប្រាំបួន (៩៩៩) ក្រៅពីចក្រវាឡនេះ។ បទថា «ដឹងច្បាស់នូវការមក និងការទៅរបស់សត្វទាំងឡាយ» សេចក្តីថា អ្នកដឹងច្បាស់នូវការមករបស់សត្វទាំងឡាយដោយអំណាចបដិសន្ធិ និងការទៅរបស់សត្វទាំងឡាយដោយអំណាចចុតី ក្នុងចក្រវាឡមួយពាន់នេះ។ ចំណែកឯអ្នកវិញ តែងមានសេចក្តីសម្គាល់ថា «អាត្មាអញជាអ្នកធំក្រៃលែង» អ្នកឯងឈ្មោះថា សហស្សីព្រហ្ម (ព្រហ្មគ្រប់គ្រងចក្រវាឡមួយពាន់) ប៉ុន្តែប្រមាណនៃព្រហ្មទាំងឡាយដទៃទៀត ដែលក្រៃលែងជាងអ្នក គឺព្រហ្មគ្រប់គ្រងចក្រវាឡពីរពាន់ បីពាន់ បួនពាន់ ប្រាំពាន់ ដប់ពាន់ និងមួយសែនចក្រវាឡ គឺមិនមានឡើយ (មានច្រើនរាប់មិនអស់) អ្នកឯងប្រៀបដូចជាបុគ្គលព្យាយាមវាស់ប្រមាណសំពត់តង់ ដោយសំពត់ចាស់ទំហំបួនហត្ថ ហើយធ្វើសេចក្តីសម្គាល់ថា «អាត្មាអញជាអ្នកធំក្រៃលែង» យ៉ាងនោះឯង ព្រះអង្គទ្រង់សង្កត់សង្កិនព្រហ្មនោះដោយពាក្យយ៉ាងនេះ។

၅၀၄. ဣဓူပပန္နောတိ ဣဓ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ ဥပပန္နော. တေန တံ တွံ န ဇာနာသီတိ တေန ကာရဏေန တံ ကာယံ တွံ န ဇာနာသိ. နေဝ တေ သမသမောတိ [Pg.306] ဇာနိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ပတွာပိ တယာ သမသမော န ဟောမိ. အဘိညာယာတိ အညာယ. ကုတော နီစေယျန္တိ တယာ နီစတရဘာဝေါ ပန မယှံ ကုတော.

៥០៤. បទថា «កើតក្នុងទីនេះ» សេចក្តីថា កើតក្នុងបឋមជ្ឈានភូមិនេះ ដោយបដិសន្ធិ។ បទថា «ព្រោះហេតុនោះ បានជាអ្នកមិនដឹងនូវពួកនោះ» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះ ទើបអ្នកមិនដឹងនូវពួកព្រហ្មនោះ។ បទថា «ខ្ញុំមិនមែនស្មើត្រឹមតែអ្នកឡើយ» សេចក្តីថា សូម្បីដល់នូវឋានៈដែលគួរដឹង ក៏ខ្ញុំមិនមែនស្មើត្រឹមតែអ្នកឡើយ (គឺខ្ញុំក្រៃលែងជាងអ្នកទៅទៀត)។ បទថា «ដឹងច្បាស់» សេចក្តីថា ដឹងដោយបញ្ញាដ៏ក្រៃលែង។ បទថា «ការទាបថយ (ជាងអ្នក) នឹងមានមកពីណា» សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកទាបថយជាងអ្នក តើនឹងមានមកពីណាដល់ខ្ញុំ។

ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကော ကိရေသ ဗြဟ္မာ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ကာလံ ကတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနဘူမိယံ ဝေဟပ္ဖလဗြဟ္မလောကေ ပဉ္စကပ္ပသတိကံ အာယုံ ဂဟေတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဟေဋ္ဋူပပတ္တိကံ ကတွာ တတိယဇ္ဈာနံ ပဏီတံ ဘာဝေတွာ သုဘကိဏှဗြဟ္မလောကေ စတုသဋ္ဌိကပ္ပံ အာယုံ ဂဟေတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တတ္ထ ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဘာဝေတွာ အာဘဿရေသု အဋ္ဌကပ္ပံ အာယုံ ဂဟေတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနံ ဘာဝေတွာ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ ကပ္ပာယုကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, သော ပဌမကာလေ အတ္တနာ ကတကမ္မဉ္စ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနဉ္စ အညာသိ, ကာလေ ပန ဂစ္ဆန္တေ ဥဘယံ ပမုဿိတွာ သဿတဒိဋ္ဌိံ ဥပ္ပာဒေသိ. တေန နံ ဘဂဝါ, ‘‘တေန တံ တွံ န ဇာနာသိ…ပေ… ကုတော နီစေယျ’’န္တိ အာဟ.

ឮថា ព្រហ្មនេះជាអ្នកកើតក្នុងភូមិថ្នាក់ទាបជាលំដាប់ (ច្យុតពីភូមិខ្ពស់មកកើតក្នុងភូមិទាប) កាលដែលព្រះពុទ្ធមិនទាន់ឧបរតឡើង បានបួសជាឥសី ធ្វើកសិណបរិកម្ម ញ៉ាំងសមាបត្តិទាំងឡាយឲ្យកើតឡើង មានឈានមិនសាបសូន្យ ធ្វើកាលកិរិយាហើយ ក៏ទៅកើតក្នុងវេហប្ផលព្រហ្មលោក ដែលជាចតុត្ថជ្ឈានភូមិ មានអាយុប្រមាណប្រាំរយកប្ប។ ព្រហ្មនោះឋិតនៅក្នុងវេហប្ផលភូមិនោះអស់អាយុកាល ហើយប្រាថ្នានូវការកើតក្នុងភូមិថ្នាក់ទាប ចម្រើនតតិយជ្ឈានដ៏ឧត្តម ទើបទៅកើតក្នុងសុភកិណ្ហព្រហ្មលោក មានអាយុប្រមាណហុកសិបបួនកប្ប។ ក្នុងសុភកិណ្ហភូមិនោះ ចម្រើនទុតិយជ្ឈាន ទើបទៅកើតក្នុងអាភស្សរព្រហ្មលោកទាំងឡាយ មានអាយុប្រមាណប្រាំបីកប្ប។ ក្នុងអាភស្សរភូមិនោះ ចម្រើនបឋមជ្ឈាន ទើបទៅកើតក្នុងបឋមជ្ឈានភូមិ ជាព្រហ្មមានអាយុអស់មួយកប្ប ព្រហ្មនោះក្នុងកាលដំបូង តែងដឹងនូវកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ និងកន្លែងដែលខ្លួនកើត ប៉ុន្តែលុះកាលកន្លងទៅជាយូរ ក៏ភ្លេចទាំងពីរយ៉ាងនោះ ហើយបង្កើតសស្សតទិដ្ឋិឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់នឹងព្រហ្មនោះថា «ព្រោះហេតុនោះ បានជាអ្នកមិនដឹងនូវពួកនោះ... ការទាបថយនឹងមានមកពីណា» ដូច្នេះ។

အထ ဗြဟ္မာ စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော မယှံ အာယုဉ္စ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနဉ္စ ပုဗ္ဗေကတကမ္မဉ္စ ဇာနာတိ, ဟန္ဒ နံ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆာမီ’’တိ သတ္ထာရံ အတ္တနော ပုဗ္ဗေကတကမ္မံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ကထေသိ.

លំដាប់នោះ ព្រហ្មបានគិតថា «ព្រះសមណគោតម តែងដឹងនូវអាយុផង ទីកន្លែងកើតផង កម្មដែលអាត្មាអញបានធ្វើក្នុងកាលមុនផង របស់អាត្មាអញ បើដូច្នោះ អាត្មាអញនឹងសួរនូវកម្មដែលបានធ្វើក្នុងកាលមុនចំពោះព្រះអង្គ» ទើបសួរព្រះសាស្តានូវកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើក្នុងកាលមុន។ ព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់សម្តែងប្រាប់។

ပုဗ္ဗေ ကိရေသ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ, ‘‘ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏဿ အန္တံ ကရိဿာမီ’’တိ နိက္ခမ္မ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနလာဘီ ဟုတွာ ဂင်္ဂါတီရေ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေတွာ ဈာနရတိယာ ဝီတိနာမေတိ. တဒါ စ ကာလေန ကာလံ သတ္ထဝါဟာ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ မရုကန္တာရံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. မရုကန္တာရေ ပန ဒိဝါ န သက္ကာ ဂန္တုံ, ရတ္တိံ ဂမနံ ဟောတိ. အထ ပုရိမသကဋဿ အဂ္ဂယုဂေ ယုတ္တဗလိဗဒ္ဒါ ဂစ္ဆန္တာ နိဝတ္တိတွာ အာဂတမဂ္ဂါဘိမုခါဝ အဟေသုံ. ဣတရသကဋာနိ တထေဝ နိဝတ္တိတွာ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ နိဝတ္တိတဘာဝံ ဇာနိံသု. တေသဉ္စ တဒါ ကန္တာရံ အတိက္ကမနဒိဝသော အဟောသိ. သဗ္ဗံ ဒါရုဒကံ ပရိက္ခီဏံ, တသ္မာ, ‘‘နတ္ထိ ဒါနိ အမှာကံ ဇီဝိတ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဂေါဏေ စက္ကေသု ဗန္ဓိတွာ မနုဿာ သကဋပစ္ဆာယာယံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇိံသု[Pg.307]. တာပသောပိ ကာလဿေဝ ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမိတွာ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ နိသိန္နော ဂင်္ဂံ ဩလောကယမာနော အဒ္ဒသ ဂင်္ဂံ မဟတာ ဥဒကောဃေန ဝုယှမာနံ ပဝတ္တိတမဏိက္ခန္ဓံ ဝိယ အာဂစ္ဆန္တိံ. ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣမသ္မိံ လောကေ ဧဝရူပဿ မဓုရောဒကဿ အလာဘေန ကိလိဿမာနာ သတ္တာ’’တိ. သော ဧဝံ အာဝဇ္ဇန္တော မရုကန္တာရေ တံ သတ္ထံ ဒိသွာ, ‘‘ဣမေ သတ္တာ မာ နဿန္တူ’’တိ, ‘‘ဣတော မဟာ ဥဒကက္ခန္ဓော ဆိဇ္ဇိတွာ မရုကန္တာရေ သတ္ထာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတူ’’တိ အဘိညာစိတ္တေန အဓိဋ္ဌာသိ. သဟစိတ္တုပ္ပာဒေန မာတိကာရုဠှံ ဝိယ ဥဒကံ တတ္ထ အဂမာသိ. မနုဿာ ဥဒကသဒ္ဒေန ဝုဋ္ဌာယ ဥဒကံ ဒိသွာ ဟတ္ထတုဋ္ဌာ နှာယိတွာ ပိဝိတွာ ဂေါဏေပိ ပါယေတွာ သောတ္ထိနာ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ အဂမံသု. သတ္ထာ တံ ဗြဟ္မုနော ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တော –

ឮថា ក្នុងកាលមុន ព្រហ្មនេះកើតក្នុងត្រកូលមួយ ឃើញទោសក្នុងកាមទាំងឡាយ គិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃជាតិ ជរា ព្យាធិ និងមរណៈ» ទើបចេញទៅបួសជាឥសី ញ៉ាំងសមាបត្តិទាំងឡាយឲ្យកើតឡើង ជាអ្នកបានសម្រេចឈានជាបាទនៃអភិញ្ញា ឲ្យគេសង់សាលាស្លឹកឈើនៅក្បែរឆ្នេរទន្លេគង្គា ហើយចំណាយពេលកន្លងទៅដោយការត្រេកអរក្នុងឈាន។ ក្នុងកាលនោះ ពួកឈ្មួញរទេះតែងនាំគ្នាកាត់វាលខ្សាច់ ដោយរទេះប្រាំរយគ្រឿង ម្តងម្កាល។ ក្នុងវាលខ្សាច់នោះ មិនអាចធ្វើដំណើរទៅក្នុងពេលថ្ងៃបានឡើយ គឺត្រូវធ្វើដំណើរទៅក្នុងពេលយប់។ គ្រានោះ ពួកគោដែលទឹមនៅនឹមខាងមុខនៃរទេះនាំមុខ កាលដើរៗទៅ ក៏ត្រឡប់ក្រោយ បែរមុខទៅរកផ្លូវដែលទើបនឹងមកវិញ។ រទេះដទៃទៀតក៏ត្រឡប់ក្រោយយ៉ាងនោះដែរ លុះព្រះអរុណរះឡើង ទើបដឹងថាខ្លួនបានត្រឡប់ក្រោយវិញ។ ថ្ងៃនោះ ជាថ្ងៃដែលពួកគេត្រូវឆ្លងផុតវាលខ្សាច់។ ឧស និងទឹកទាំងអស់ក៏អស់រលីង ហេតុនោះ ពួកគេគិតថា «ឥឡូវនេះ ជីវិតរបស់ពួកយើងមិនមានឡើយ» ទើបចងគោទុកនឹងកង់រទេះ ហើយមនុស្សទាំងឡាយក៏ចូលទៅដេកក្នុងម្លប់ខាងក្រោយរទេះ។ ចំណែកឯតាបស ក៏ចេញពីសាលាស្លឹកឈើ តាំងពីព្រលឹម អង្គុយនៅទ្វារសាលាស្លឹកឈើ កាលសម្លឹងមើលទៅទន្លេគង្គា ក៏បានឃើញទន្លេគង្គាដែលហូរមកដោយខ្សែទឹកដ៏ធំ ប្រៀបដូចជាដុំកែវមណីដែលគេបណ្តែតឲ្យអណ្តែតមកយ៉ាងនោះ។ លុះឃើញហើយ ក៏គិតថា «តើមានសត្វទាំងឡាយក្នុងលោកនេះ ដែលលំបាកព្រោះមិនបានទឹកដ៏ផ្អែមល្ហែមមានសភាពយ៉ាងនេះខ្លះដែរឬទេ?» កាលលោកពិចារណាយ៉ាងនេះ ក៏បានឃើញពួកឈ្មួញរទេះនោះក្នុងវាលខ្សាច់ ទើបគិតថា «សូមកុំឲ្យសត្វទាំងឡាយនេះវិនាសឡើយ» ហើយបានអធិដ្ឋានដោយអភិញ្ញាចិត្តថា «សូមឲ្យខ្សែទឹកដ៏ធំកាត់ចេញពីទន្លេគង្គានេះ ហើយហូរតម្រង់ទៅរកពួកឈ្មួញក្នុងវាលខ្សាច់ចុះ»។ ព្រមជាមួយគ្នានឹងចិត្តកើតឡើង ទឹកក៏ហូរទៅកាន់ទីនោះ ប្រៀបដូចជាទឹកដែលហូរចូលទៅក្នុងប្រឡាយយ៉ាងនោះ។ មនុស្សទាំងឡាយភ្ញាក់ឡើងដោយសំឡេងទឹក លុះឃើញទឹកហើយ ក៏មានចិត្តត្រេកអររីករាយ នាំគ្នាស្រង់ទឹក ផឹកទឹក និងឲ្យគោទាំងឡាយផឹកផង ហើយក៏បានទៅដល់កន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាដោយសួស្តី។ ព្រះសាស្តា កាលទ្រង់បង្ហាញនូវបុព្វកម្មនោះរបស់ព្រហ្ម ទើបត្រាស់ថា...

‘‘ယံ တွံ အပါယေသိ ဗဟူ မနုဿေ,ပိပါသိတေ ဃမ္မနိ သမ္ပရေတေ;

တံ တေ ပုရာဏံ ဝတသီလဝတ္တံ,သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၁) –

«អ្នកបានឲ្យមនុស្សជាច្រើន ដែលស្រេកទឹក ត្រូវកំដៅថ្ងៃបៀតបៀនហើយ បានផឹកទឹក (ក្នុងកាលនោះ) ខ្ញុំរលឹកឃើញនូវវត្តសីលវ័តចាស់នោះរបស់អ្នក ដូចជាមនុស្សភ្ញាក់ពីដេក» ដូច្នេះ។

ဣမံ ဂါထမာဟ.

ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់នូវគាថានេះ។

အပရသ္မိံ သမယေ တာပသော ဂင်္ဂါတီရေ ပဏ္ဏသာလံ မာပေတွာ အာရညကံ ဂါမံ နိဿာယ ဝသတိ. တေန စ သမယေန စောရာ တံ ဂါမံ ပဟရိတွာ ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ ဂါဝိယော စ ကရမရေ စ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဂါဝေါပိ သုနခါပိ မနုဿာပိ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝန္တိ. တာပသော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ အာဝဇ္ဇန္တော, ‘‘မနုဿာနံ ဘယံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဉတွာ, ‘‘မယိ ပဿန္တေ ဣမေ သတ္တာ မာ နဿန္တူ’’တိ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဘိညာစိတ္တေန စောရာနံ ပဋိပထေ စတုရင်္ဂိနိသေနံ မာပေသိ ကမ္မသဇ္ဇံ အာဂစ္ဆန္တိံ. စောရာ ဒိသွာ, ‘‘ရာဇာ’’တိ တေ မညမာနာ ဝိလောပံ ဆဍ္ဍေတွာ ပက္ကမိံသု. တာပသော ‘‘ယံ ယဿ သန္တကံ, တံ တဿေဝ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ, တံ တထေဝ အဟောသိ. မဟာဇနော သောတ္ထိဘာဝံ ပါပုဏိ. သတ္ထာ ဣဒမ္ပိ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တော –

សម័យដទៃទៀត តាបសបានសង់សាលាស្លឹកឈើនៅក្បែរឆ្នេរទន្លេគង្គា ហើយអាស្រ័យនៅក្នុងភូមិដាច់ស្រយាលមួយក្នុងព្រៃ។ សម័យនោះ ពួកចោរបានប្លន់ភូមិនោះ យកទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃ ព្រមទាំងកៀរគោញី និងចាប់មនុស្សក្នុងភូមិធ្វើជាឈ្លើយ ហើយនាំគ្នាទៅ។ ទាំងគោ ទាំងសុនខ ទាំងមនុស្ស តែងស្រែកទ្រហោយំយ៉ាងខ្លាំង។ តាបសបានឮសំឡេងនោះ ពិចារណាថា «តើនេះជាសំឡេងអ្វីហ្ន៎?» ដឹងថា «ភ័យកើតឡើងដល់មនុស្សទាំងឡាយហើយ» ទើបគិតថា «កាលបើខ្ញុំកំពុងមើលឃើញ សូមកុំឲ្យសត្វទាំងឡាយនេះវិនាសឡើយ» ហើយបានចូលកាន់ឈានជាបាទនៃអភិញ្ញា ចេញមកវិញ រួចនិម្មិតកងទ័ពមានអង្គបួនដ៏ប្រដាប់ដោយគ្រឿងសស្ត្រាវុធ កំពុងដើរមក ក្នុងផ្លូវប្រឈមមុខនឹងពួកចោរ ដោយអភិញ្ញាចិត្ត។ ពួកចោរឃើញហើយ សម្គាល់ថា «ស្តេចមកដល់ហើយ» ក៏បោះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលប្លន់បាននោះចោល ហើយរត់គេចខ្លួនបាត់ទៅ។ តាបសបានអធិដ្ឋានថា «ទ្រព្យរបស់បុគ្គលណា សូមឲ្យទៅជាទ្រព្យរបស់បុគ្គលនោះដដែលចុះ» ការនោះក៏បានទៅជាយ៉ាងនោះឯង។ មហាជនក៏បានដល់នូវសេចក្តីសុខសួស្តី។ ព្រះសាស្តា កាលទ្រង់បង្ហាញនូវបុព្វកម្មនេះរបស់ព្រហ្មនោះ ទើបត្រាស់ថា...

‘‘ယံ [Pg.308] ဧဏိကူလသ္မိံ ဇနံ ဂဟီတံ,အမောစယီ ဂယှက နီယမာနံ;

တံ တေ ပုရာဏံ ဝတသီလဝတ္တံ,သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၂) –

«អ្នកបានជួយដោះលែងពួកជនដែលត្រូវគេចាប់ចង នាំយកទៅជាឈ្លើយ នៅក្បែរឆ្នេរទន្លេឯណិកូល (ក្នុងកាលនោះ) ខ្ញុំរលឹកឃើញនូវវត្តសីលវ័តចាស់នោះរបស់អ្នក ដូចជាមនុស្សភ្ញាក់ពីដេក» ដូច្នេះ។

ဣမံ ဂါထမာဟ. ဧတ္ထ ဧဏိကူလသ္မိန္တိ ဂင်္ဂါတီရေ.

ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់នូវគាថានេះ។ បទថា «នៅក្បែរឆ្នេរទន្លេឯណិកូល» សេចក្តីថា នៅក្បែរឆ្នេរទន្លេគង្គា។

ပုန ဧကသ္မိံ သမယေ ဥပရိဂင်္ဂါဝါသိကံ ကုလံ ဟေဋ္ဌာဂင်္ဂါဝါသိကေန ကုလေန သဒ္ဓိံ မိတ္တသန္ထဝံ ကတွာ နာဝါသံဃာဋံ ဗန္ဓိတွာ ဗဟုံ ခါဒနီယဘောဇနီယဉ္စေဝ ဂန္ဓမာလာဒီနိ စ အာရောပေတွာ ဂင်္ဂါသောတေန အာဂစ္ဆတိ. မနုဿာ ခါဒမာနာ ဘုဉ္ဇမာနာ နစ္စန္တာ ဂါယန္တာ ဒေဝဝိမာနေန ဂစ္ဆန္တာ ဝိယ ဗလဝသောမနဿာ အဟေသုံ. ဂင်္ဂေယျကော နာဂေါ ဒိသွာ ကုပိတော, ‘‘ဣမေ မယိ သညမ္ပိ န ကရောန္တိ, ဣဒါနိ နေ သမုဒ္ဒမေဝ ပါပေဿာမီ’’တိ မဟန္တံ အတ္တဘာဝံ မာပေတွာ ဥဒကံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယ ဖဏံ ကတွာ သုဿူကာရံ ကရောန္တော အဋ္ဌာသိ. မဟာဇနော ဒိသွာ ဘီတော ဝိဿရမကာသိ. တာပသော ပဏ္ဏသာလာယ နိသိန္နော သုတွာ, ‘‘ဣမေ ဂါယန္တာ နစ္စန္တာ သောမနဿဇာတာ အာဂစ္ဆန္တိ, ဣဒါနိ ပန ဘယရဝံ ရဝိံသု, ကိံ နု ခေါ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော နာဂရာဇံ ဒိသွာ, ‘‘မယိ ပဿန္တေ ဣမေ သတ္တာ မာ နဿန္တူ’’တိ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ အတ္တဘာဝံ ဝိဇဟိတွာ သုပဏ္ဏဝဏ္ဏံ မာပေတွာ နာဂရာဇဿ ဒဿေသိ. နာဂရာဇာ ဘီတော ဖဏံ သံဟရိတွာ ဥဒကံ ပဝိဋ္ဌော. မဟာဇနော သောတ္ထိဘာဝံ ပါပုဏိ. သတ္ထာ ဣဒမ္ပိ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တော –

ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសម័យមួយ ត្រកូលដែលរស់នៅខាងលើទន្លេគង្គា បានធ្វើជាមិត្តស្និទ្ធស្នាលនឹងត្រកូលដែលរស់នៅខាងក្រោមទន្លេគង្គា ហើយបានចងភ្ជាប់ទូកជាក្បូន ផ្ទុកនូវខាទនីយភោជនីយាហារជាច្រើន ព្រមទាំងគ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាជាដើម ហើយធ្វើដំណើរចុះមកតាមខ្សែទឹកទន្លេគង្គា។ មនុស្សទាំងឡាយ កាលកំពុងទំពាស៊ី បរិភោគ រាំច្រៀង ហាក់ដូចជាធ្វើដំណើរទៅដោយវិមានទិព្វ មានសេចក្តីសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំង។ នាគឈ្មោះគង្គេយ្យកៈ ឃើញហើយក៏ខឹងក្រោធ គិតថា «មនុស្សទាំងឡាយនេះ មិនធ្វើសេចក្តីសម្គាល់ (កោតក្រែង) ដល់អាត្មាអញសោះ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងនាំពួកគេទៅកាន់សមុទ្រតែម្តង» ទើបនិម្មិតរូបកាយដ៏ធំ បំបែកទឹកជាពីរចំណែក ងើបឡើងពពារពពាក់ ធ្វើសំឡេងគំរាមគួរឲ្យខ្លាច ហើយឈរនៅទីនោះ។ មហាជនឃើញហើយ ក៏ភ័យខ្លាច ស្រែកទ្រហោយំយ៉ាងខ្លាំង។ តាបសអង្គុយនៅក្នុងសាលាស្លឹកឈើ បានឮសំឡេងនោះ ពិចារណាថា «មនុស្សទាំងឡាយនេះ កាលពីមុនច្រៀងរាំមកដោយសេចក្តីសោមនស្ស តែឥឡូវនេះ បែរជាស្រែកដោយសំឡេងភ័យខ្លាច តើមានរឿងអ្វីហ្ន៎?» កាលសម្លឹងមើលទៅឃើញស្តេចនាគ ទើបគិតថា «កាលបើខ្ញុំកំពុងមើលឃើញ សូមកុំឲ្យសត្វទាំងឡាយនេះវិនាសឡើយ» ហើយបានចូលកាន់ឈានជាបាទនៃអភិញ្ញា លះបង់រូបកាយរបស់ខ្លួន រួចនិម្មិតជាសណ្ឋានគ្រុឌ បង្ហាញខ្លួនដល់ស្តេចនាគ។ ស្តេចនាគភ័យខ្លាច ក៏ប្រមូលពពារចុះទៅក្នុងទឹកវិញ។ មហាជនក៏បានដល់នូវសេចក្តីសុខសួស្តី។ ព្រះសាស្តា កាលទ្រង់បង្ហាញនូវបុព្វកម្មនេះរបស់ព្រហ្មនោះ ទើបត្រាស់ថា...

‘‘ဂင်္ဂါယ သောတသ္မိံ ဂဟီတနာဝံ,လုဒ္ဒေန နာဂေန မနုဿကပ္ပာ;

အမောစယိတ္ထ ဗလသာ ပသယှ,တံ တေ ပုရာဏံ ဝတသီလဝတ္တံ;

သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၃) –

«អ្នកបានជួយដោះលែងទូកដែលត្រូវស្តេចនាគដ៏សាហាវ ចាប់ទាញទុកក្នុងខ្សែទឹកទន្លេគង្គា ដើម្បីបំផ្លាញជីវិតមនុស្ស ដោយកម្លាំងដ៏ខ្លាំងក្លា (ក្នុងកាលនោះ) ខ្ញុំរលឹកឃើញនូវវត្តសីលវ័តចាស់នោះរបស់អ្នក ដូចជាមនុស្សភ្ញាក់ពីដេក» ដូច្នេះ។

ဣမံ ဂါထမာဟ.

ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់នូវគាថានេះ។

အပရသ္မိံ သမယေ ဧသ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ကေသဝေါ နာမ တာပသော အဟောသိ. တေန သမယေန အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ကပ္ပော နာမ မာဏဝေါ [Pg.309] ကေသဝဿ ဗဒ္ဓစရော အန္တေဝါသိကော ဟုတွာ အာစရိယဿ ကိံကာရပဋိဿာဝီ မနာပစာရီ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နော အတ္ထစရော အဟောသိ. ကေသဝေါ တံ ဝိနာ ဝတ္တိတုံ နာသက္ခိ, တံ နိဿာယေဝ ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. သတ္ထာ ဣဒမ္ပိ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တော –

ក្នុងសម័យដទៃទៀត ព្រះបកព្រហ្មនេះ បានបួសជាឥសី មាននាមថា កេសវតាបស។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះពោធិសត្វរបស់យើង ជាមាណពឈ្មោះ កប្បៈ បានធ្វើជាអន្តេវាសិក មានការប្រព្រឹត្តជាប់ទាក់ទងនឹងកេសវតាបសនោះ ជាអ្នកតែងទទួលស្តាប់បង្គាប់អាចារ្យថា "តើខ្ញុំត្រូវធ្វើការងារអ្វី?" ជាអ្នកប្រព្រឹត្តធ្វើឲ្យគាប់ចិត្ត ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយប្រាជ្ញា និងជាអ្នកប្រព្រឹត្តនូវប្រយោជន៍។ កេសវតាបស មិនអាចរស់នៅវៀរលែងតែពីកប្បមាណពនោះឡើយ តែងអាស្រ័យកប្បមាណពនោះឯង ទើបញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន។ ព្រះសាស្តា កាលនឹងសម្តែងនូវបុព្វកម្មនេះរបស់ព្រះបកព្រហ្មនោះ ទើបត្រាស់ថា—

‘‘ကပ္ပော စ တေ ဗဒ္ဓစရော အဟောသိ,သမ္ဗုဒ္ဓိမန္တံ ဝတိနံ အမညိ;

တံ တေ ပုရာဏံ ဝတသီလဝတ္တံ,သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၄) –

"ម្នាលព្រហ្ម កប្បមាណព ក៏បានជាអ្នកមានការប្រព្រឹត្តជាប់ទាក់ទងនឹងអ្នក, អ្នកបានសរសើរ (កប្បមាណពនោះ) ថា ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាស្មារតី និងបរិបូណ៌ដោយវត្តប្រតិបត្តិ, តថាគតរលឹកឃើញនូវវត្តសីលចាស់របស់អ្នកនោះ ដូចជាបុរសដែលភ្ញាក់ពីដេកលក់ដូច្នោះឯង"។

ဣမံ ဂါထမာဟ.

ព្រះអង្គបានត្រាស់គាថានេះ។

ဧဝံ ဗြဟ္မုနော နာနတ္တဘာဝေသု ကတကမ္မံ သတ္ထာ ပကာသေသိ. သတ္ထရိ ကထေန္တေယေဝ ဗြဟ္မာ သလ္လက္ခေသိ, ဒီပသဟဿေ ဥဇ္ဇလိတေ ရူပါနိ ဝိယ သဗ္ဗကမ္မာနိဿ ပါကဋာနိ အဟေသုံ. သော ပသန္နစိတ္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

ព្រះសាស្តា ទ្រង់ធ្វើឲ្យច្បាស់លាស់នូវកម្មដែលព្រះព្រហ្មបានធ្វើហើយក្នុងអត្តភាពផ្សេងៗ យ៉ាងនេះ។ កាលព្រះសាស្តាកំពុងតែត្រាស់សម្តែងនោះឯង ព្រះបកព្រហ្មក៏កំណត់ដឹងបាន កម្មទាំងពួងរបស់ព្រះព្រហ្មនោះ ក៏បានប្រាកដច្បាស់ ដូចជារូបទាំងឡាយប្រាកដច្បាស់ កាលបើប្រទីបមួយពាន់ត្រូវបានអុជបំភ្លឺឡើងដូច្នោះ។ ព្រះព្រហ្មនោះ មានចិត្តជ្រះថ្លាហើយ បានពោលគាថានេះថា—

‘‘အဒ္ဓါ ပဇာနာသိ မမေတမာယုံ,အညမ္ပိ ဇာနာသိ တထာ ဟိ ဗုဒ္ဓေါ;

တထာ ဟိ တာယံ ဇလိတာနုဘာဝေါ,ဩဘာသယံ တိဋ္ဌတိ ဗြဟ္မလောက’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၅);

"ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន តែងដឹងច្បាស់នូវអាយុកាលនេះរបស់ខ្ញុំដោយពិត សូម្បីធម៌ដទៃ (ញេយ្យធម៌) ក៏ទ្រង់ជ្រាបដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គឈ្មោះថា ព្រះពុទ្ធ ព្រោះទ្រង់មានអានុភាពរុងរឿង ញ៉ាំងព្រហ្មលោកទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ស្ថិតនៅយ៉ាងនេះ"។

အထဿ ဘဂဝါ ဥတ္တရိ အသမသမတံ ပကာသေန္တော ပထဝိံ ခေါ အဟံ ဗြဟ္မေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပထဝိယာ ပထဝတ္တေန အနနုဘူတန္တိ ပထဝိယာ ပထဝိသဘာဝေန အနနုဘူတံ အပ္ပတ္တံ. ကိံ ပန တန္တိ? နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ သဗ္ဗသ္မာ သင်္ခတာ နိဿဋတ္တာ ပထဝိသဘာဝေန အပ္ပတ္တံ နာမ. တဒဘိညာယာတိ တံ နိဗ္ဗာနံ ဇာနိတွာ သစ္ဆိကတွာ. ပထဝိံ နာပဟောသိန္တိ ပထဝိံ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနဂါဟေဟိ န ဂဏှိံ. အာပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိတ္ထာရော ပန မူလပရိယာယေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងនូវភាពស្មើដោយព្រះពុទ្ធដែលមិនមានបុគ្គលណាស្មើ ក្រៅពីនេះទៅទៀត ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "ម្នាលព្រហ្ម តថាគតដឹងច្បាស់នូវផែនដី"។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "មិនបានទទួលដឹងដោយភាពជាផែនដីនៃផែនដី" សេចក្តីថា មិនបានទទួលដឹង គឺមិនបានដល់ ដោយសភាវៈនៃផែនដី។ ចុះសភាវៈដែលមិនបានដល់ដោយសភាវៈនៃផែនដីនោះ គឺអ្វី? នេះជាសំណួរ។ គឺព្រះនិព្វាន។ ពិតណាស់ ព្រះនិព្វាននោះ ព្រោះជានិរាសធម៌រលាស់ចេញចាកសង្ខតធម៌ទាំងពួង ទើបឈ្មោះថាមិនបានដល់ដោយសភាវៈនៃផែនដី។ ពាក្យថា "ដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះ" សេចក្តីថា ដឹងហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វាននោះ។ ពាក្យថា "តថាគតមិនបានជាផែនដី" សេចក្តីថា តថាគតមិនបានប្រកាន់យកនូវផែនដី ដោយការប្រកាន់មានតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិឡើយ។ សូម្បីក្នុងអាបោធាតុជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងមូលបរិយាយសូត្រចុះ។

သစေ ခေါ တေ, မာရိသ, သဗ္ဗဿ သဗ္ဗတ္တေနာတိ ဣဒမေဝ ဗြဟ္မာ အတ္တနော ဝါဒိတာယ သဗ္ဗန္တိ အက္ခရံ နိဒ္ဒိသိတွာ အက္ခရေ ဒေါသံ ဂဏှန္တော အာဟ. သတ္ထာ ပန သက္ကာယံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒတိ, ဗြဟ္မာ သဗ္ဗသဗ္ဗံ သန္ဓာယ. တွံ ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒသိ, ‘‘သဗ္ဗဿ သဗ္ဗတ္တေန အနနုဘူတ’’န္တိ ဝဒသိ, ယဒိ သဗ္ဗံ အနနုဘူတံ နတ္ထိ, အထဿ အနနုဘူတံ အတ္ထိ. မာ ဟေဝ တေ ရိတ္တကမေဝ အဟောသိ [Pg.310] တုစ္ဆကမေဝ အဟောသီတိ တုယှံ ဝစနံ ရိတ္တကံ မာ ဟောတု, တုစ္ဆကံ မာ ဟောတူတိ သတ္ထာရံ မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဏှာတိ.

ពាក្យថា "ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន បើដូច្នោះ របស់ទាំងអស់ ដោយភាពជាទាំងអស់របស់អ្នក" នេះ ព្រះព្រហ្មពោលសំដៅយកវាទៈរបស់ខ្លួន ដោយបង្ហាញអក្សរថា "សព្វៈ" ដើម្បីចង់ចាប់កំហុសក្នុងអក្សរនោះ។ ចំណែកព្រះសាស្តា ទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា "សព្វៈ" សំដៅយកសក្កាយៈ ប៉ុន្តែព្រះព្រហ្ម សំដៅយកសព្វៈទាំងអស់ (ទើបពោលថា) "អ្នកពោលថា សព្វៈ អ្នកពោលថា មិនបានដល់ដោយភាពជាទាំងអស់នៃទាំងអស់ ប្រសិនបើពោលថា សព្វៈទាំងអស់មិនបានដល់ គ្មានទេ បើដូច្នោះ សភាវៈដែលមិនបានដល់របស់សព្វៈនោះ គប្បីមាន"។ ពាក្យថា "ពាក្យរបស់អ្នក កុំបីជាពាក្យទទេ កុំបីជាពាក្យសូន្យឡើយ" សេចក្តីថា ពាក្យរបស់អ្នក កុំបីជាពាក្យទទេ កុំបីជាពាក្យសូន្យឡើយ ព្រះព្រហ្មតែងសង្កត់សង្កិនព្រះសាស្តាដោយមុសាវាទយ៉ាងនេះ।

သတ္ထာ ပန ဧတသ္မာ ဗြဟ္မုနာ သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန သတသဟဿဂုဏေန ဝါဒီတရော, တသ္မာ အဟံ သဗ္ဗဉ္စ ဝက္ခာမိ, အနနုဘူတဉ္စ ဝက္ခာမိ, သုဏာဟိ မေတိ တဿ ဝါဒမဒ္ဒနတ္ထံ ကာရဏံ အာဟရန္တော ဝိညာဏန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိညာဏန္တိ ဝိဇာနိတဗ္ဗံ. အနိဒဿနန္တိ စက္ခုဝိညာဏဿ အာပါထံ အနုပဂမနတော အနိဒဿနံ နာမ, ပဒဒွယေနပိ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝုတ္တံ. အနန္တန္တိ တယိဒံ ဥပ္ပာဒဝယအန္တရဟိတတ္တာ အနန္တံ နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ –

ចំណែកព្រះសាស្តា ទ្រង់ជាអ្នកមានវាទៈក្រៃលែងជាងព្រះព្រហ្មនេះ ដោយមួយរយគុណ មួយពាន់គុណ ឬមួយសែនគុណ ព្រោះហេតុនោះ តថាគតនឹងសម្តែងទាំងសព្វៈ ទាំងសភាវៈដែលមិនបានទទួលដឹង ចូរអ្នកស្តាប់ពាក្យរបស់តថាគតចុះ ព្រះអង្គកាលនឹងនាំមកនូវហេតុដើម្បីសង្កត់សង្កិនវាទៈរបស់ព្រះព្រហ្មនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "វិញ្ញាណ"។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "វិញ្ញាណ" គឺគប្បីដឹងច្បាស់ដោយមគ្គញ្ញាណ ផលញ្ញាណ និងបច្ចវេក្ខណញ្ញាណ ជាធម៌ដាច់ដោយឡែកចាកសង្ខតធម៌ទាំងពួង។ ពាក្យថា "មិនមានទីប្រៀបធៀប" (អនិទស្សនៈ) ព្រោះមិនដល់នូវការប្រាកដដល់ចក្ខុវិញ្ញាណ ទើបឈ្មោះថា អនិទស្សនៈ សូម្បីដោយបទទាំងពីរនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកព្រះនិព្វាននោះឯង។ ពាក្យថា "មិនមានទីបំផុត" (អនន្តៈ) ព្រោះព្រះនិព្វាននោះ ប្រាសចាកទីបំផុត គឺការកើតឡើង និងការវិនាស ទើបឈ្មោះថា អនន្តៈ។ ពិតណាស់ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះទុកហើយថា—

‘‘အန္တဝန္တာနိ ဘူတာနိ, အသမ္ဘူတံ အနန္တကံ;

ဘူတေ အန္တာနိ ဒိဿန္တိ, ဘူတေ အန္တာ ပကာသိတာ’’တိ.

"ពួកភូតធម៌ (សង្ខតធម៌) តែងមានទីបំផុត (គឺការកើតឡើង និងការវិនាស) ចំណែកអសង្ខតធម៌ (ព្រះនិព្វាន) មិនមានទីបំផុតឡើយ ទីបំផុតទាំងឡាយតែងប្រាកដក្នុងពួកភូតធម៌ ទីបំផុតទាំងឡាយក្នុងពួកភូតធម៌ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងឲ្យច្បាស់ហើយ"។

သဗ္ဗတောပဘန္တိ သဗ္ဗသော ပဘာသမ္ပန္နံ. နိဗ္ဗာနတော ဟိ အညော ဓမ္မော သပဘတရော ဝါ ဇောတိဝန္တတရော ဝါ ပရိသုဒ္ဓတရော ဝါ ပဏ္ဍရတရော ဝါ နတ္ထိ. သဗ္ဗတော ဝါ တထာ ပဘူတမေဝ, န ကတ္ထစိ နတ္ထီတိ သဗ္ဗတောပဘံ. ပုရတ္ထိမဒိသာဒီသု ဟိ အသုကဒိသာယ နာမ နိဗ္ဗာနံ နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. အထ ဝါ ပဘန္တိ တိတ္ထဿ နာမံ, သဗ္ဗတော ပဘမဿာတိ သဗ္ဗတောပဘံ. နိဗ္ဗာနဿ ကိရ ယထာ မဟာသမုဒ္ဒဿ ယတော ယတော ဩတရိတုကာမာ ဟောန္တိ, တံ တဒေဝ တိတ္ထံ, အတိတ္ထံ နာမ နတ္ထိ. ဧဝမေဝံ အဋ္ဌတိံသာယ ကမ္မဋ္ဌာနေသု ယေန ယေန မုခေန နိဗ္ဗာနံ ဩတရိတုကာမာ ဟောန္တိ, တံ တဒေဝ တိတ္ထံ. နိဗ္ဗာနဿ အတိတ္ထံ နာမ ကမ္မဋ္ဌာနံ နတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ သဗ္ဗတောပဘန္တိ. တံ ပထဝိယာ ပထဝတ္တေနာတိ တံ နိဗ္ဗာနံ ပထဝိယာ ပထဝီသဘာဝေန တတော ပရေသံ အာပါဒီနံ အာပါဒိသဘာဝေန စ အနနုဘူတံ. ဣတိ ယံ တုမှာဒိသာနံ ဝိသယဘူတံ သဗ္ဗတေဘူမကဓမ္မဇာတံ တဿ သဗ္ဗတ္တေန တံ ဝိညာဏံ အနိဒဿနံ အနန္တံ သဗ္ဗတောပတံ အနနုဘူတန္တိ ဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေသိ.

ពាក្យថា "មានពន្លឺរុងរឿងដោយប្រការទាំងពួង" (សព្វតោបភៈ) សេចក្តីថា បរិបូណ៌ដោយពន្លឺដោយប្រការទាំងពួង។ ពិតណាស់ ធម៌ដទៃក្រៅពីព្រះនិព្វាន ដែលមានពន្លឺក្រៃលែងជាងក្តី រុងរឿងក្រៃលែងជាងក្តី បរិសុទ្ធក្រៃលែងជាងក្តី សស្អាតក្រៃលែងជាងក្តី មិនមានឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ព្រះនិព្វាននោះ ជាធម៌ធំទូលាយក្រៃលែងដោយប្រការទាំងពួង មិនមែនជាថាមិនមានក្នុងទីណាមួយឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សព្វតោបភៈ។ ពិតណាស់ មិនគប្បីពោលឡើយថា ព្រះនិព្វានមិនមានក្នុងទិសនេះៗ មានទិសខាងកើតជាដើម។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា "បភៈ" នេះ ជាឈ្មោះនៃកំពង់ ព្រះនិព្វាននោះមានកំពង់ជាទីចុះជុំវិញទាំងអស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សព្វតោបភៈ។ តថាគតនឹងពន្យល់ពិស្តារតទៅទៀត៖ ដូចជាមហាសមុទ្រ ពួកជនប្រាថ្នានឹងចុះពីកន្លែងណាៗ កន្លែងនោះៗឯងឈ្មោះថាកំពង់ កំពង់មិនមែនកំពង់មិនមានឡើយ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង ក្នុងកម្មដ្ឋានទាំង ៣៨ ពួកបុគ្គលប្រាថ្នានឹងចុះទៅកាន់ព្រះនិព្វានតាមទ្វារនៃកម្មដ្ឋានណាៗ កម្មដ្ឋាននោះៗឯងឈ្មោះថាកំពង់ជាទីចុះ កម្មដ្ឋានដែលមិនមែនជាកំពង់ជាទីចុះទៅកាន់ព្រះនិព្វាន មិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា "សព្វតោបភៈ"។ ពាក្យថា "មិនបានទទួលដឹងដោយភាពជាផែនដីនៃផែនដី" សេចក្តីថា ព្រះនិព្វាននោះ មិនបានទទួលដឹង គឺមិនបានដល់ ដោយសភាវៈនៃផែនដី និងដោយសភាវៈនៃធាតុដទៃទៀតមានអាបោធាតុជាដើម។ ព្រះអង្គទ្រង់តម្កល់ទុកនូវវាទៈយ៉ាងនេះថា ធម៌ទាំងឡាយណាដែលកើតក្នុងត្រៃភូមិទាំងអស់ ដែលជាវិស័យរបស់បុគ្គលទាំងឡាយមានសភាពដូចជាអ្នកមាននៅ វិញ្ញាណ (ព្រះនិព្វាន) នោះ មិនមែនជាទីប្រៀបធៀប មិនមានទីបំផុត មានពន្លឺរុងរឿងដោយប្រការទាំងពួង និងមិនបានទទួលដឹងដោយភាពជាទាំងអស់នៃធម៌ក្នុងត្រៃភូមិនោះឡើយ។

တတော ဗြဟ္မာ ဂဟိတဂဟိတံ သတ္ထာရာ ဝိဿဇ္ဇာပိတော ကိဉ္စိ ဂဟေတဗ္ဗံ အဒိသွာ လဠိတကံ ကာတုကာမော ဟန္ဒ စရဟိ တေ, မာရိသ, အန္တရဓာယာမီတိ အာဟ. တတ္ထ အန္တရဓာယာမီတိ အဒိဿမာနကပါဋိဟာရိယံ ကရောမီတိ အာဟ. သစေ ဝိသဟသီတိ ယဒိ သက္ကောသိ မယှံ အန္တရဓာယိတုံ, အန္တရဓာယသိ[Pg.311], ပါဋိဟာရိယံ ကရောဟီတိ. နေဝဿု မေ သက္ကောတိ အန္တရဓာယိတုန္တိ မယှံ အန္တရဓာယိတုံ နေဝ သက္ကောတိ. ကိံ ပနေသ ကာတုကာမော အဟောသီတိ? မူလပဋိသန္ဓိံ ဂန္တုကာမော အဟောသိ. ဗြဟ္မာနဉှိ မူလပဋိသန္ဓိကအတ္တဘာဝေါ သုခုမော, အညေသံ အနာပါထော, အဘိသင်္ခတကာယေနေဝ တိဋ္ဌန္တိ. သတ္ထာ တဿ မူလပဋိသန္ဓိံ ဂန္တုံ န အဒါသိ. မူလပဋိသန္ဓိံ ဝါ အဂန္တွာပိ ယေန တမေန အတ္တာနံ အန္တရဓာပေတွာ အဒိဿမာနကော ဘဝေယျ, သတ္ထာ တံ တမံ ဝိနောဒေသိ, တသ္မာ အန္တရဓာယိတုံ နာသက္ခိ. သော အသက္ကောန္တော ဝိမာနေ နိလီယတိ, ကပ္ပရုက္ခေ နိလီယတိ, ဥက္ကုဋိကော နိသီဒတိ. ဗြဟ္မဂဏော ကေဠိမကာသိ – ‘‘ဧသ ခေါ ဗကော ဗြဟ္မာ ဝိမာနေ နိလီယတိ, ကပ္ပရုက္ခေ နိလီယတိ, ဥက္ကုဋိကော နိသီဒတိ, ဗြဟ္မေ တွံ အန္တရဟိတောမှီ’’တိ သညံ ဥပ္ပာဒေသိ နာမာတိ. သော ဗြဟ္မဂဏေန ဥပ္ပဏ္ဍိတော မင်္ကု အဟောသိ.

លំដាប់នោះ ព្រះបកព្រហ្ម ត្រូវបានព្រះសាស្តាឲ្យលះបង់នូវសស្សតទិដ្ឋិដែលខ្លួនកាន់យកហើយៗ កាលមិនឃើញទិដ្ឋិណាមួយដែលគប្បីកាន់យកឡើយ ក៏ប្រាថ្នានឹងលាក់ខ្លួន ទើបពោលថា "ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងបាត់ខ្លួនពីលោក"។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "ខ្ញុំនឹងបាត់ខ្លួន" សេចក្តីថា ខ្ញុំនឹងធ្វើបាដិហារិយ៍មិនឲ្យមើលឃើញរូបកាយ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "ប្រសិនបើអ្នកអាចបាត់ខ្លួនពីតថាគតបាន ចូរបាត់ខ្លួនចុះ ចូរធ្វើបាដិហារិយ៍ចុះ"។ ពាក្យថា "ព្រះព្រហ្មនោះមិនអាចបាត់ខ្លួនពីតថាគតបានឡើយ" សេចក្តីថា មិនអាចបាត់ខ្លួនពីតថាគតបានឡើយ។ ចុះព្រះព្រហ្មនេះប្រាថ្នានឹងធ្វើអ្វី? នេះជាសំណួរ។ ប្រាថ្នានឹងទៅកាន់បដិសន្ធិដើម។ ពិតណាស់ អត្តភាពជាបដិសន្ធិដើមរបស់ព្រហ្មទាំងឡាយ ល្អិតណាស់ មិនប្រាកដដល់ព្រហ្មដទៃឡើយ តែងស្ថិតនៅដោយរូបកាយដែលតាក់តែងហើយប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះសាស្តាមិនបានអនុញ្ញាតឲ្យព្រះព្រហ្មនោះទៅកាន់បដិសន្ធិដើមឡើយ។ ឬសូម្បីមិនទៅកាន់បដិសន្ធិដើម ព្រះព្រហ្មគប្បីធ្វើខ្លួនឲ្យបាត់ទៅមិនឲ្យប្រាកដដោយសេចក្តីងងឹតណា ព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់កំចាត់បង់នូវសេចក្តីងងឹតនោះ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះព្រហ្មទើបមិនអាចបាត់ខ្លួនបានឡើយ។ ព្រះព្រហ្មនោះ កាលមិនអាចបាត់ខ្លួនបាន ក៏ទៅពួនក្នុងវិមាន ទៅពួនក្នុងដើមឈើទិព្វ អង្គុយច្រហោង។ ពួកព្រហ្មបានធ្វើការសើចចំអកថា "ព្រះបកព្រហ្មនេះ ទៅពួនក្នុងវិមាន ពួនក្នុងដើមឈើទិព្វ អង្គុយច្រហោង ម្នាលព្រហ្ម អ្នកបង្កើតសញ្ញាថា 'ខ្ញុំបាត់ខ្លួនហើយ' ឬអ្វី?" យ៉ាងនេះ។ ព្រះព្រហ្មនោះ ត្រូវបានពួកព្រហ្មសើចចំអកឲ្យ ក៏មានមុខស្រពោន (អៀនខ្មាស) ទៅ។

ဧဝံ ဝုတ္တေ အဟံ, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, ဧတေန ဗြဟ္မုနာ, ‘‘ဟန္ဒ စရဟိ တေ, မာရိသ, အန္တရဓာယာမီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ တံ အန္တရဓာယိတုံ အသက္ကောန္တံ ဒိသွာ အဟံ ဧတဒဝေါစံ. ဣမံ ဂါထမဘာသိန္တိ ကသ္မာ ဘဂဝါ ဂါထမဘာသီတိ? သမဏဿ ဂေါတမဿ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အတ္ထိဘာဝေါ ဝါ နတ္ထိဘာဝေါ ဝါ ကထံ သက္ကာ ဇာနိတုန္တိ ဧဝံ ဗြဟ္မဂဏဿ ဝစနောကာသော မာ ဟောတူတိ အန္တရဟိတောဝ ဂါထမဘာသိ.

ពាក្យថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើពោលយ៉ាងនេះ" សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើព្រះព្រហ្មនោះពោលយ៉ាងនេះថា "ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងបាត់ខ្លួនពីលោក" តថាគតឃើញព្រះព្រហ្មនោះមិនអាចបាត់ខ្លួនបាន ទើបពោលពាក្យនេះ។ ពាក្យថា "តថាគតបានពោលគាថានេះ" សួរថា ហេតុអ្វីព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់គាថា? ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះតម្រិះថា "កុំឲ្យពួកព្រហ្មមានឱកាសពោលពាក្យថា 'តើគប្បីដឹងនូវភាពមាន ឬមិនមានរបស់ព្រះសមណគោតមក្នុងទីនេះដូចម្តេចបាន?' ឡើយ" ទើបព្រះអង្គកាលបាត់ខ្លួននោះឯង បានត្រាស់គាថា។

တတ္ထ ဘဝေဝါဟံ ဘယံ ဒိသွာတိ အဟံ ဘဝေ ဘယံ ဒိသွာယေဝ. ဘဝဉ္စ ဝိဘဝေသိနန္တိ ဣမဉ္စ ကာမဘဝါဒိတိဝိဓမ္ပိ သတ္တဘဝံ ဝိဘဝေသိနံ ဝိဘဝံ ဂဝေသမာနံ ပရိယေသမာနမ္ပိ ပုနပ္ပုနံ ဘဝေယေဝ ဒိသွာ. ဘဝံ နာဘိဝဒိန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ကိဉ္စိ ဘဝံ န အဘိဝဒိံ, န ဂဝေသိန္တိ အတ္ထော. နန္ဒိဉ္စ န ဥပါဒိယိန္တိ ဘဝတဏှံ န ဥပဂဉ္ဆိံ, န အဂ္ဂဟေသိန္တိ အတ္ထော. ဣတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသေန္တော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဒေသနာနုသာရေန ဝိပဿနာဂဗ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ ဒသမတ္တာနိ ဗြဟ္မသဟဿာနိ မဂ္ဂဖလာမတပါနံ ပိဝိံသု.

ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា "តថាគតឃើញភ័យក្នុងភព" សេចក្តីថា តថាគតឃើញភ័យក្នុងភពទាំងឡាយនោះឯង។ ពាក្យថា "និងភពរបស់សត្វអ្នកស្វែងរកការមិនមានភព" សេចក្តីថា សូម្បីសត្តភពនេះ ដែលមានប្រការ ៣ មានកាមភពជាដើម របស់សត្វអ្នកស្វែងរកការមិនមានភព គឺស្វែងរកព្រះនិព្វាន សូម្បីស្វែងរក ក៏ឃើញតែក្នុងភពទាំងឡាយរឿយៗ។ ពាក្យថា "មិនសរសើរនូវភព" សេចក្តីថា តថាគតមិនបានសរសើរ គឺមិនបានប្រកាន់យក មិនបានស្វែងរកនូវភពណាមួយ ដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិឡើយ។ ពាក្យថា "មិនបានប្រកាន់យកនូវសេចក្តីត្រេកអរ" សេចក្តីថា តថាគតមិនបានចូលទៅជិត មិនបានប្រកាន់យកនូវភវតណ្ហាឡើយ។ ព្រះសាស្តា កាលសម្តែងនូវអរិយសច្ចទាំង ៤ យ៉ាងនេះ ទើបទ្រង់សម្តែងធម៌។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា ព្រះអង្គញ៉ាំងពួកព្រហ្មប្រមាណមួយម៉ឺន ឲ្យកាន់យកវិបស្សនាដោយអនុរូបតាមទេសនា ហើយឲ្យផឹកនូវទឹកអម្រឹតគឺមគ្គនិងផល។

အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာတိ အစ္ဆရိယဇာတာ အဗ္ဘုတဇာတာ တုဋ္ဌိဇာတာ စ အဟေသုံ. သမူလံ ဘဝံ ဥဒဗ္ဗဟီတိ ဗောဓိမဏ္ဍေ အတ္တနော တာယ တာယ ဒေသနာယ အညေသမ္ပိ ဗဟူနံ ဒေဝမနုဿာနံ သမူလကံ ဘဝံ ဥဒဗ္ဗဟိ, ဥဒ္ဓရိ ဥပ္ပာဋေသီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា "កើតសេចក្តីអស្ចារ្យនិងចម្លែកក្នុងចិត្ត" សេចក្តីថា បានកើតសេចក្តីអស្ចារ្យ កើតសេចក្តីចម្លែកដែលមិនធ្លាប់មាន និងកើតសេចក្តីត្រេកអរ។ ពាក្យថា "ដកឡើងនូវភពព្រមទាំងឫស" សេចក្តីថា ព្រះអង្គទ្រង់ដកឡើង គឺរំលើងចោលនូវភពព្រមទាំងឫសគឺអវិជ្ជានិងតណ្ហា របស់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយដ៏ច្រើនដទៃទៀត ដោយទេសនានោះៗរបស់ព្រះអង្គក្នុងពោធិមណ្ឌល។

၅၀၅. တသ္မိံ [Pg.312] ပန သမယေ မာရော ပါပိမာ ကောဓာဘိဘူတော ဟုတွာ, ‘‘မယိ ဝိစရန္တေယေဝ သမဏေန ဂေါတမေန ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဒသမတ္တာနိ ဗြဟ္မသဟဿာနိ မမ ဝသံ အတိဝတ္တိတာနီ’’တိ ကောဓာဘိဘူတတာယ အညတရဿ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇဿ သရီရေ အဓိမုစ္စိ, တံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သစေ တွံ ဧဝံ အနုဗုဒ္ဓေါတိ သစေ တွံ ဧဝံ အတ္တနာဝ စတ္တာရိ သစ္စာနိ အနုဗုဒ္ဓေါ. မာ သာဝကေ ဥပနေသီတိ ဂိဟိသာဝကေ ဝါ ပဗ္ဗဇိတသာဝကေ ဝါ တံ ဓမ္မံ မာ ဥပနယသိ. ဟီနေ ကာယေ ပတိဋ္ဌိတာတိ စတူသု အပါယေသု ပတိဋ္ဌိတာ. ပဏီတေ ကာယေ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဗြဟ္မလောကေ ပတိဋ္ဌိတာ. ဣဒံ ကေ သန္ဓာယ ဝဒတိ? ဗာဟိရပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတေ တာပသပရိဗ္ဗာဇကေ. အနုပ္ပန္နေ ဟိ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလပုတ္တာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ကဿစိ ကိဉ္စိ အဝိစာရေတွာ ဧကစရာ ဟုတွာ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု, တေ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ. အနက္ခာတံ ကုသလဉှိ မာရိသာတိ ပရေသံ အနက္ခာတံ အနောဝဒနံ ဓမ္မကထာယ အကထနံ ကုသလံ ဧတံ သေယျော. မာ ပရံ ဩဝဒါဟီတိ ကာလေန မနုဿလောကံ, ကာလေန ဒေဝလောကံ, ကာလေန ဗြဟ္မလောကံ, ကာလေန နာဂလောကံ အာဟိဏ္ဍန္တော မာ ဝိစရိ, ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိသိန္နော ဈာနမဂ္ဂဖလသုခေန ဝီတိနာမေဟီတိ. အနာလပနတာယာတိ အနုလ္လပနတာယ. ဗြဟ္မုနော စ အဘိနိမန္တနတာယာတိ ဗကဗြဟ္မုနော စ ဣဒဉှိ, မာရိသ, နိစ္စန္တိအာဒိနာ နယေန သဟ ကာယကေန ဗြဟ္မဋ္ဌာနေန နိမန္တနဝစနေန. တသ္မာတိ တေန ကာရဏေန. ဣမဿ ဝေယျာကရဏဿ ဗြဟ္မနိမန္တနိကံတွေဝ အဓိဝစနံ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဇာတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

៥០៥. ក្នុងសម័យនោះឯង មារដ៏មានបាប ត្រូវក្រោធគ្របសង្កត់ហើយ គិតថា "កាលដែលយើងកំពុងតែត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកនោះឯង ព្រះសមណគោតមបានសម្តែងធម្មកថា ញ៉ាំងពួកព្រហ្មប្រមាណមួយម៉ឺនឲ្យកន្លងផុតចាកអំណាចរបស់យើងទៅហើយ" ព្រោះភាពជាអ្នកត្រូវក្រោធគ្របសង្កត់នោះ ទើបចូលទៅសណ្ឋិតក្នុងរូបកាយនៃព្រហ្មបារិសជ្ជៈណាម្នាក់ ដើម្បីបង្ហាញនូវការចូលសណ្ឋិតនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះឯង"។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "ប្រសិនបើអ្នកដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ" សេចក្តីថា ប្រសិនបើអ្នកដឹងច្បាស់នូវអរិយសច្ចទាំង ៤ ដោយខ្លួនឯងយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា "កុំដឹកនាំពួកសាវ័ក" សេចក្តីថា កុំដឹកនាំគ្រហស្ថសាវ័កក្តី បព្វជិតសាវ័កក្តី ទៅកាន់ធម៌នោះ គឺកុំឲ្យដល់នូវការចាក់ធ្លុះដឹងឡើយ។ ពាក្យថា "តម្កល់នៅក្នុងកាយថោកទាប" សេចក្តីថា តម្កល់នៅក្នុងអបាយភូមិទាំង ៤។ ពាក្យថា "តម្កល់នៅក្នុងកាយដ៏ឧត្តម" សេចក្តីថា តម្កល់នៅក្នុងព្រហ្មលោក។ ពាក្យនេះ ពោលសំដៅយកបុគ្គលណា? សំដៅយកតាបសនិងបរិព្វាជកដែលបួសខាងក្រៅសាសនា។ ពិតណាស់ កាលការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធមិនទាន់មាន ពួកកុលបុត្របានបួសជាតាបស មិនបានរវីរវល់នឹងបុគ្គលណាម្នាក់ឡើយ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តតែម្នាក់ឯង ញ៉ាំងសមាបត្តិទាំងឡាយឲ្យកើតឡើង ហើយបានទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក ព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យនេះសំដៅយកពួកតាបសទាំងនោះ។ ពាក្យថា "ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន ព្រោះការមិនសម្តែងជាការល្អ" សេចក្តីថា ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន ការមិនប្រាប់ មិនប្រដៅ មិនសម្តែងធម្មកថាដល់បុគ្គលដទៃ នេះជាការល្អ នេះជាការប្រសើរ។ ពាក្យថា "កុំប្រដៅបុគ្គលដទៃឡើយ" សេចក្តីថា កុំត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកកាន់មនុស្សលោក ទេវលោក ព្រហ្មលោក ឬនាគលោកឡើយ ចូរអង្គុយក្នុងកន្លែងតែមួយ ញ៉ាំងកាលឲ្យកន្លងទៅដោយសុខកើតអំពីឈាន មគ្គ និងផលចុះ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា "ព្រោះភាពជាអ្នកមិនចង់ឲ្យនិយាយ" សេចក្តីថា ព្រោះមិនចង់ឲ្យសម្តែងធម៌។ ពាក្យថា "និងព្រោះការអញ្ជើញរបស់ព្រហ្ម" សេចក្តីថា និងព្រោះពាក្យអញ្ជើញព្រមទាំងកាយនិងព្រហ្មស្ថានរបស់ព្រះបកព្រហ្ម ដោយពាក្យជាដើមថា "ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន ព្រោះព្រហ្មលោកនេះទៀង"។ ពាក្យថា "ព្រោះហេតុនោះ" សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះឯង។ ឈ្មោះនិងបញ្ញត្តិដែលហៅថាអធិវចនៈថា "ព្រហ្មនិមន្តនិកសូត្រ" នៃវេយ្យាករណៈ (អដ្ឋកថា) នេះ បានកើតឡើងយ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងបាលីទាំងពួង មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ

ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយព្រហ្មនិមន្តនិកសូត្រ ចប់ហើយ។

၁၀. မာရတဇ္ဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការអធិប្បាយមារតជ្ជនិយសូត្រ

၅၀၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မာရတဇ္ဇနီယသုတ္တံ. တတ္ထ ကောဋ္ဌမနုပဝိဋ္ဌောတိ ကုစ္ဆိံ ပဝိသိတွာ အန္တာနံ အန္တော အနုပဝိဋ္ဌော, ပက္ကာသယဋ္ဌာနေ နိသိန္နော. ဂရုဂရော ဝိယာတိ ဂရုကဂရုကော ဝိယ ထဒ္ဓေါ ပါသာဏပုဉ္ဇသဒိသော. မာသာစိတံ [Pg.313] မညေတိ မာသဘတ္တံ ဘုတ္တဿ ကုစ္ဆိ ဝိယ မာသပူရိတပသိဗ္ဗကော ဝိယ တိန္တမာသော ဝိယ စာတိ အတ္ထော. ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာတိ သစေ အာဟာရဒေါသေန ဧသ ဂရုဘာဝေါ, အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမိတုံ န သပ္ပာယန္တိ စင်္ကမာ ဩရောဟိတွာ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ ပကတိပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. ပစ္စတ္တံ ယောနိသော မနသာကာသီတိ, ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ အာဝဇ္ဇမာနော အတ္တနောယေဝ ဥပါယေန မနသိ အကာသိ. သစေ ပန ထေရော အတ္တနော သီလံ အာဝဇ္ဇေတွာ, ‘‘ယံ ဟိယျော ဝါ ပရေ ဝါ ပရသုဝေ ဝါ ပရိဘုတ္တံ အဝိပက္ကမတ္ထိ, အညော ဝါ ကောစိ ဝိသဘာဂဒေါသော, သဗ္ဗံ ဇီရတု ဖာသုကံ ဟောတူ’’တိ ဟတ္ထေန ကုစ္ဆိံ ပရာမသိဿ, မာရော ပါပိမာ ဝိလီယိတွာ အဂမိဿ. ထေရော ပန တထာ အကတွာ ယောနိသော မနသိ အကာသိ. မာ တထာဂတံ ဝိဟေသေသီတိ ယထာ ဟိ ပုတ္တေသု ဝိဟေသိတေသု မာတာပိတရော ဝိဟေသိတာဝ ဟောန္တိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကအန္တေဝါသိကေသု ဝိဟေသိတေသု အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ဝိဟေသိတာဝ, ဇနပဒေ ဝိဟေသိတေ ရာဇာ ဝိဟေသိတောဝ ဟောတိ, ဧဝံ တထာဂတသာဝကေ ဝိဟေသိတေ တထာဂတော ဝိဟေသိတောဝ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘မာ တထာဂတံ ဝိဟေသေသီ’’တိ.

៥០៦. ពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ គឺសំដៅលើមារតជ្ជនិយសូត្រ។ ក្នុងមារតជ្ជនិយសូត្រនោះ ពាក្យថា koṭṭhamanupaviṭṭho សេចក្តីថា ចូលទៅក្នុងពោះ គឺចូលទៅក្នុងខាងក្នុងនៃពោះវៀនធំ ហើយអង្គុយនៅក្នុងទីតាំងនៃអាហារថ្មី (ក្រពះ)។ ពាក្យថា garugaro viya សេចក្តីថា ហាក់ដូចជាធ្ងន់ក្រៃលែង គឺរឹងដូចជាគំនរថ្ម។ ពាក្យថា māsācitaṃ maññe សេចក្តីថា ដូចជាពោះរបស់បុគ្គលដែលបរិភោគបាយលាយដោយសណ្តែក ឬដូចជាថង់ដែលពេញដោយសណ្តែក ឬដូចជាសណ្តែកដែលគេត្រាំទឹក នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា vihāraṃ pavisitvā សេចក្តីថា ប្រសិនបើភាពធ្ងន់នេះកើតឡើងដោយសារទោសនៃអាហារ ការដើរចង្ក្រមក្នុងទីវាលមិនសមគួរឡើយ ព្រះថេរៈគិតដូច្នេះហើយ ទើបចុះពីទីចង្ក្រម ចូលទៅកាន់បណ្ណសាលា ហើយគង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុកជាប្រក្រតី។ ពាក្យថា paccattaṃ yoniso manasākāsi សេចក្តីថា ព្រះថេរៈបានពិចារណាថា «តើនេះជាអ្វីហ្នឹងហ្ន៎?» ហើយបានធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏សមគួរចំពោះតែខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើព្រះថេរៈពិចារណាអំពីសីលរបស់ខ្លួនដោយរហ័ស ហើយគិតថា «អាហារណាដែលយើងបានបរិភោគហើយកាលពីម្សិលមិញក្តី ថ្ងៃមុនក្តី ឬថ្ងៃមួយទៀតក្តី ដែលមិនទាន់រលាយ ឬទោសដែលមិនស្មើគ្នាណាមួយផ្សេងទៀតក្តី សូមឲ្យអាហារ និងទោសទាំងអស់នោះរលាយទៅ សូមឲ្យមានសេចក្តីសប្បាយចុះ» ហើយយកដៃស្ទាបពោះ មារមានចិត្តបាបមុខជាស្រុតចុះហើយចេញទៅជាប្រាកដ។ ប៉ុន្តែព្រះថេរៈមិនបានធ្វើដូច្នោះឡើយ លោកបានធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយយោនិសោមនសិការវិញ។ ពាក្យថា mā tathāgataṃ vihesesī សេចក្តីថា ព្រោះថា កាលបើពួកកូនត្រូវគេបៀតបៀន មាតាបិតាក៏ឈ្មោះថាត្រូវគេបៀតបៀនដែរ កាលបើពួកសទ្ធិវិហារិក និងអន្តេវាសិកត្រូវគេបៀតបៀន អាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ក៏ឈ្មោះថាត្រូវគេបៀតបៀនដែរ កាលបើជនបទត្រូវគេបៀតបៀន ព្រះរាជាក៏ឈ្មោះថាត្រូវគេបៀតបៀនដែរ យ៉ាងណាមិញ កាលបើពួកសាវករបស់ព្រះតថាគតត្រូវគេបៀតបៀន ព្រះតថាគតក៏ឈ្មោះថាត្រូវគេបៀតបៀនដែរ យ៉ាងនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលមារមានចិត្តបាប អ្នកកុំបៀតបៀនព្រះតថាគតឡើយ»។

ပစ္စဂ္ဂဠေ အဋ္ဌာသီတိ ပတိအဂ္ဂဠေဝ အဋ္ဌာသိ. အဂ္ဂဠံ ဝုစ္စတိ ကဝါဋံ, မုခေန ဥဂ္ဂန္တွာ ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမိတွာ ဗဟိပဏ္ဏသာလာယ ကဝါဋံ နိဿာယ အဋ္ဌာသီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា paccaggaḷe aṭṭhāsi សេចក្តីថា បានឈរនៅខាងក្រៅគន្លឹះទ្វារនោះឯង។ គ្រឿងបិទបាំងទ្វារ ហៅថា ស្លាបទ្វារ (កវ៉ាតៈ)។ អត្ថន័យគឺ មារចេញតាមមាត់ ចេញចាកបណ្ណសាលា ហើយឈរផ្អែកនឹងស្លាបទ្វារនៅខាងក្រៅបណ្ណសាលា។

၅၀၇. ဘူတပုဗ္ဗာဟံ ပါပိမာတိ ကသ္မာ ဣဒံ ဒေသနံ အာရဘိ? ထေရော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အာကာသဋ္ဌကဒေဝတာနံ တာဝ မနုဿဂန္ဓော ယောဇနသတေ ဌိတာနံ အာဗာဓံ ကရောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘ယောဇနသတံ ခေါ ရာဇည မနုဿဂန္ဓော ဒေဝေ ဥဗ္ဗာဓတီ’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၁၅). အယံ ပန မာရော နာဂရိကော ပရိစောက္ခော မဟေသက္ခော အာနုဘာဝသမ္ပန္နော ဒေဝရာဇာ သမာနော မမ ကုစ္ဆိယံ ပဝိသိတွာ အန္တာနံ အန္တော ပက္ကာသယောကာသေ နိသိန္နော အတိဝိယ ပဒုဋ္ဌော ဘဝိဿတိ. ဧဝရူပံ နာမ ဇေဂုစ္ဆံ ပဋိကူလံ ဩကာသံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိတုံ သက္ကောန္တဿ ကိမညံ အကရဏီယံ ဘဝိဿတိ, ကိံ အညံ လဇ္ဇိဿတိ, တွံ မမ ဉာတိကောတိ ပန ဝုတ္တေ မုဒုဘာဝံ အနာပဇ္ဇမာနော နာမ နတ္ထိ, ဟန္ဒဿ [Pg.314] ဉာတိကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ မုဒုကေနေဝ နံ ဥပါယေန ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဣမံ ဒေသနမာရဘိ.

៥០៧. ពាក្យថា Bhūtapubbaṃ ahaṃ pāpima សេចក្តីថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនានេះ? ឮថា ព្រះថេរៈបានគិតដូច្នេះថា «សូម្បីតែក្លិនមនុស្ស ក៏តែងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដល់ពួកទេវតាដែលស្ថិតនៅក្នុងអាកាស សូម្បីតែនៅក្នុងចម្ងាយមួយរយយោជន៍។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកមកយ៉ាងនេះថា "ម្នាលរាជញ្ញៈ ក្លិនមនុស្សតែងបៀតបៀនពួកទេវតា សូម្បីតែក្នុងចម្ងាយមួយរយយោជន៍"។ ចំណែកឯមារនេះ ជាស្តេចទេវតាដ៏សុភាពរាបសារ ស្អាតស្អំ មានសក្តិធំ ប្រកបដោយអានុភាព បែរជាចូលមកក្នុងពោះរបស់យើង ហើយអង្គុយនៅក្នុងចន្លោះពោះវៀនធំ ត្រង់កន្លែងអាហារថ្មី មុខជាមានចិត្តប្រទូស្តខ្លាំងណាស់មិនខាន។ កាលបើគេអាចចូលទៅអង្គុយក្នុងទីដ៏គួរខ្ពើមរអើម និងគួរស្អប់ខ្ពើមដល់ម៉្លេះ តើនឹងមានអំពើមិនគួរធ្វើឯណាទៀតដែលគេមិនធ្វើ តើគេនឹងខ្មាសអៀនចំពោះអ្វីទៀត? ប៉ុន្តែ បើពោលថា "អ្នកជាញាតិរបស់យើង" នោះ បុគ្គលដែលមិនដល់នូវភាពទន់ភ្លន់ មិនដែលមានឡើយ។ បើដូច្នោះ យើងគួរតែធ្វើឲ្យគេដឹងនូវខ្សែស្រឡាយនៃញាតិ ហើយដោះលែងគេទៅដោយឧបាយដ៏ទន់ភ្លន់វិញ»។ ព្រះថេរៈគិតដូច្នេះហើយ ទើបចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនានេះ។

သော မေ တွံ ဘာဂိနေယျော ဟောသီတိ သော တွံ တသ္မိံ ကာလေ မယှံ ဘာဂိနေယျော ဟောသိ. ဣဒံ ပဝေဏိဝသေန ဝုတ္တံ. ဒေဝလောကသ္မိံ ပန မာရဿ ပိတု ဝံသော ပိတာမဟဿ ဝံသော ရဇ္ဇံ ကရောန္တော နာမ နတ္ထိ, ပုညဝသေန ဒေဝလောကေ ဒေဝရာဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, ယာဝတာယုကံ ဌတွာ စဝတိ. အညော ဧကော အတ္တနာ ကတေန ကမ္မေန တသ္မိံ ဌာနေ အဓိပတိ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တတိ. ဣတိ အယံ မာရောပိ တဒါ တတော စဝိတွာ ပုန ကုသလံ ကတွာ ဣမသ္မိံ ကာလေ တသ္မိံ အဓိပတိဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា So me tvaṃ bhāgineyyo hosi សេចក្តីថា ក្នុងកាលនោះ អ្នកជាក្មួយប្រុសរបស់យើង។ ពាក្យនេះពោលដោយអំណាចនៃខ្សែស្រឡាយវង្សត្រកូល។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងទេវលោក វង្សត្រកូលខាងមាតាបិតា ឬវង្សត្រកូលខាងជីតារបស់មារ ដែលសោយរាជ្យបន្តគ្នានោះ មិនដែលមានឡើយ គឺបុគ្គលកើតជាស្តេចទេវតាក្នុងទេវលោកដោយអំណាចបុណ្យ ស្ថិតនៅអស់អាយុកាលហើយក៏ច្យុតទៅ។ បុគ្គលម្នាក់ទៀត ក៏កើតជាធំក្នុងទីនោះដោយកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ។ ហេតុនោះ គួរជ្រាបថា សូម្បីតែមារនេះ ក៏ច្យុតចាកទេវលោកនោះក្នុងកាលនោះ ហើយបានធ្វើកុសលកម្មម្តងទៀត ទើបមកកើតក្នុងឋានៈជាធំក្នុងកាលឥឡូវនេះ។

ဝိဓုရောတိ ဝိဂတဓုရော, အညေဟိ သဒ္ဓိံ အသဒိသောတိ အတ္ထော. အပ္ပကသိရေနာတိ အပ္ပဒုက္ခေန. ပသုပါလကာတိ အဇေဠကပါလကာ. ပထာဝိနောတိ မဂ္ဂပဋိပန္နာ. ကာယေ ဥပစိနိတွာတိ သမန္တတော စိတကံ ဗန္ဓိတွာ. အဂ္ဂိံ ဒတွာ ပက္ကမိံသူတိ ဧတ္တကေန သရီရံ ပရိယာဒါနံ ဂမိဿတီတိ စိတကဿ ပမာဏံ သလ္လက္ခေတွာ စတူသု ဒိသာသု အဂ္ဂိံ ဒတွာ ပက္ကမိံသု. စိတကော ပဒီပသိခါ ဝိယ ပဇ္ဇလိ, ထေရဿ ဥဒကလေဏံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နကာလော ဝိယ အဟောသိ. စီဝရာနိ ပပ္ဖောဋေတွာတိ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိဂတဓူမေ ကိံသုကဝဏ္ဏေ အင်္ဂါရေ မဒ္ဒမာနော စီဝရာနိ ဝိဓုနိတွာ. သရီရေ ပနဿ ဥသုမမတ္တမ္ပိ နာဟောသိ, စီဝရေသု အံသုမတ္တမ္ပိ နဇ္ဈာယိ, သမာပတ္တိဖလံ နာမေတံ.

ពាក្យថា Vidhuro សេចក្តីថា មិនមានគូប្រជែង គឺមិនដូចគ្នានឹងអ្នកដទៃឡើយ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា appakasirena សេចក្តីថា ដោយសេចក្តីលំបាកបន្តិចបន្តួច (ដោយមិនលំបាក)។ ពាក្យថា pasupālakā សេចក្តីថា ពួកអ្នកឃ្វាលពពែ និងអ្នកឃ្វាលចៀម។ ពាក្យថា pathāvino សេចក្តីថា ពួកអ្នកដើរតាមផ្លូវ។ ពាក្យថា kāye upacinitvā សេចក្តីថា រៀបចំគំនរឧសព័ទ្ធជុំវិញរាងកាយ។ ពាក្យថា aggiṃ datvā pakkamiṃsu សេចក្តីថា ពួកអ្នកទាំងនោះគិតថា «រាងកាយនឹងវិនាសទៅដោយឧសប៉ុណ្ណេះ» ទើបកំណត់ប្រមាណនៃគំនរឧស រួចដុតភ្លើងទាំងបួនទិស ហើយដើរចេញទៅ។ គំនរឧសបានឆេះសន្ធោសន្ធៅដូចជាអណ្តាតប្រទីប ប៉ុន្តែចំពោះព្រះថេរៈ ហាក់ដូចជាកាលដែលលោកចូលទៅគង់នៅក្នុងគុហាទឹកដូច្នោះឯង។ ពាក្យថា cīvarāni papphoṭetvā សេចក្តីថា ព្រះថេរៈចេញពីសមាបត្តិ ហើយដើរជាន់លើរងើកភ្លើងដែលគ្មានផ្សែង មានពណ៌ដូចផ្កាចារ រួចរលាស់ចីវរទាំងឡាយ។ ប៉ុន្តែ សូម្បីតែកម្តៅបន្តិចបន្តួចក៏មិនមាននៅក្នុងរាងកាយរបស់ព្រះថេរៈឡើយ សូម្បីតែសរសៃអំបោះមួយសរសៃនៅក្នុងចីវរក៏មិនឆេះដែរ នេះជាអានុភាពនៃផលសមាបត្តិ។

၅၀၈. အက္ကောသထာတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသထ. ပရိဘာသထာတိ ဝါစာယ ပရိဘာသထ. ရောသေထာတိ ဃဋ္ဋေထ. ဝိဟေသေထာတိ ဒုက္ခာပေထ. သဗ္ဗမေတံ ဝါစာယ ဃဋ္ဋနဿေဝ အဓိဝစနံ. ယထာ တံ ဒူသီ မာရောတိ ယထာ ဧတေသံ ဒူသီ မာရော. လဘေထ ဩတာရန္တိ လဘေထ ဆိဒ္ဒံ, ကိလေသုပ္ပတ္တိယာ အာရမ္မဏံ ပစ္စယံ လဘေယျာတိ အတ္ထော. မုဏ္ဍကာတိအာဒီသု မုဏ္ဍေ မုဏ္ဍာတိ သမဏေ စ သမဏာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋေယျ, ဣမေ ပန ဟီဠေန္တာ မုဏ္ဍကာ သမဏကာတိ အာဟံသု. ဣဗ္ဘာတိ ဂဟပတိကာ. ကိဏှာတိ ကဏှာ, ကာဠကာတိ အတ္ထော. ဗန္ဓုပါဒါပစ္စာတိ ဧတ္ထ ဗန္ဓူတိ ဗြဟ္မာ အဓိပ္ပေတော. တဉှိ ဗြာဟ္မဏာ ပိတာမဟောတိ ဝေါဟရန္တိ. ပါဒါနံ [Pg.315] အပစ္စာ ပါဒါပစ္စာ, ဗြဟ္မုနော ပိဋ္ဌိပါဒတော ဇာတာတိ အဓိပ္ပာယော. တေသံ ကိရ အယံ လဒ္ဓိ – ‘‘ဗြာဟ္မဏာ ဗြဟ္မုနော မုခတော နိက္ခန္တာ, ခတ္တိယာ ဥရတော, ဝေဿာ နာဘိတော, သုဒ္ဒါ ဇာဏုတော, သမဏာ ပိဋ္ဌိပါဒတော’’တိ.

៥០៨. ពាក្យថា akkosatha សេចក្តីថា ចូរជេរប្រមាថដោយអក្ខោសវត្ថុ ១០ យ៉ាង។ ពាក្យថា paribhāsatha សេចក្តីថា ចូរគំរាមកំហែងដោយវាចា។ ពាក្យថា rosetha សេចក្តីថា ចូរបៀតបៀន។ ពាក្យថា vihesetha សេចក្តីថា ចូរធ្វើឲ្យលំបាក។ ពាក្យទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាឈ្មោះនៃការប៉ះទង្គិចដោយវាចាប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា yathā taṃ dūsī māro សេចក្តីថា ដូចជាទូសីមារបានធ្វើចំពោះភិក្ខុទាំងនោះ។ ពាក្យថា labhetha otāraṃ សេចក្តីថា គប្បីបាននូវចន្លោះប្រហោង គឺគប្បីបាននូវអារម្មណ៍ជាបច្ច័យដល់ការកើតឡើងនៃកិលេស នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ ក្នុងពាក្យថា muṇḍakā ជាដើមនោះ កាលបើភិក្ខុមានក្បាលកោរ គេគួរហៅថា «អ្នកមានក្បាលកោរ» កាលបើជាសមណៈ គេគួរហៅថា «សមណៈ» ប៉ុន្តែពួកជនទាំងនោះចង់បង្អាប់បង្អោន ទើបហៅថា «ពួកក្បាលកោរចង្រៃ ពួកសមណៈអប្រិយ»។ ពាក្យថា ibbhā គឺពួកគហបតី។ ពាក្យថា kiṇhā គឺខ្មៅ ហ្មងសៅ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ ក្នុងពាក្យថា bandhupādāpaccā នេះ ពាក្យថា bandhu សំដៅយកព្រះព្រហ្ម។ ព្រោះថា ពួកព្រាហ្មណ៍តែងហៅព្រះព្រហ្មនោះថាជាជីតា។ ពាក្យថា pādāpaccā គឺកើតអំពីជើង សេចក្តីថា កើតអំពីខ្នងជើងរបស់ព្រះព្រហ្ម នេះជាអធិប្បាយ។ ឮថា ពួកជនទាំងនោះមានលទ្ធិយ៉ាងនេះថា «ពួកព្រាហ្មណ៍កើតអំពីមាត់របស់ព្រះព្រហ្ម ពួកក្សត្រកើតអំពីទ្រូង ពួកវែស្សៈកើតអំពីផ្ចិត ពួកសុទ្រៈកើតអំពីជង្គង់ ពួកសមណៈកើតអំពីខ្នងជើង»។

ဈာယိနောသ္မာ ဈာယိနောသ္မာတိ ဈာယိနော မယံ ဈာယိနော မယန္တိ. မဓုရကဇာတာတိ အာလသိယဇာတာ. ဈာယန္တီတိ စိန္တယန္တိ. ပဇ္ဈာယန္တီတိအာဒီနိ ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝဍ္ဎိတာနိ. မူသိကံ မဂ္ဂယမာနောတိ သာယံ ဂေါစရတ္ထာယ သုသိရရုက္ခတော နိက္ခန္တံ ရုက္ခသာခါယ မူသိကံ ပရိယေသန္တော. သော ကိရ ဥပသန္တူပသန္တော ဝိယ နိစ္စလောဝ တိဋ္ဌတိ, သမ္ပတ္တကာလေ မူသိကံ သဟသာ ဂဏှာတိ. ကောတ္ထူတိ သိင်္ဂါလော, သောဏောတိပိ ဝဒန္တိ. သန္ဓိသမလသင်္ကဋိရေတိ သန္ဓိမှိ စ သမလေ စ သင်္ကဋိရေ စ. တတ္ထ သန္ဓိ နာမ ဃရသန္ဓိ. သမလော နာမ ဂူထနိဒ္ဓမနပနာဠိ. သင်္ကဋိရံ နာမ သင်္ကာရဋ္ဌာနံ. ဝဟစ္ဆိန္နောတိ ကန္တာရတော နိက္ခန္တော ဆိန္နဝဟော. သန္ဓိသမလသင်္ကဋိရေတိ သန္ဓိမှိ ဝါ သမလေ ဝါ သင်္ကဋိရေ ဝါ. သောပိ ဟိ ဗဒ္ဓဂတ္တော ဝိယ နိစ္စလော ဈာယတိ.

ពាក្យថា jhāyinosmā jhāyinosmā សេចក្តីថា «ពួកយើងជាអ្នកចម្រើនឈាន ពួកយើងជាអ្នកចម្រើនឈាន»។ ពាក្យថា madhurakajātā សេចក្តីថា ជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស។ ពាក្យថា jhāyanti សេចក្តីថា គិតសញ្ជឹង។ ពាក្យថា pajjhāyanti ជាដើម គឺពាក្យដែលរីកចម្រើនឡើងដោយអំណាចនៃឧបសគ្គ។ ពាក្យថា mūsikaṃ maggayamāno សេចក្តីថា សត្វទីទុយដែលស្វែងរកកណ្តុរនៅលើមែកឈើ ដែលចេញពីប្រហោងឈើដើម្បីរកចំណីនៅពេលល្ងាច។ ឮថា សត្វទីទុយនោះតែងឈរស្ងៀមមិនកម្រើក ហាក់ដូចជាស្ងប់ស្ងាត់ក្រៃលែង ប៉ុន្តែដល់ពេលសមគួរ ក៏ចាប់កណ្តុរដោយរហ័ស។ ពាក្យថា kotthu គឺសត្វចចក គេហៅថា សុនខព្រៃ ក៏មាន។ ពាក្យថា sandhisamalasaṅkaṭire សេចក្តីថា ក្នុងចន្លោះរបងក្តី ក្នុងលូបង្ហូរលាមកក្តី ក្នុងគំនរសម្រាមក្តី។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា sandhi បានដល់ ចន្លោះផ្ទះ។ ពាក្យថា samala បានដល់ លូបង្ហូរលាមក។ ពាក្យថា saṅkaṭira បានដល់ ទីចាក់សម្រាម។ ពាក្យថា vahacchinno បានដល់ សត្វលាដែលបាក់ខ្នង ដែលចេញចាកផ្លូវលំបាក។ ពាក្យថា sandhisamalasaṅkaṭire សេចក្តីថា ក្នុងចន្លោះរបងក្តី ក្នុងលូបង្ហូរលាមកក្តី ឬក្នុងគំនរសម្រាមក្តី។ ព្រោះថាសូម្បីតែសត្វលានោះ ក៏ឈរស្ងៀមសញ្ជឹងគិត ហាក់ដូចជាត្រូវគេចងរាងកាយដូច្នោះឯង។

နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တီတိ သစေ မာရော မနုဿာနံ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ ဧဝံ ကရေယျ, မနုဿာနံ အကုသလံ န ဘဝေယျ, မာရဿေဝ ဘဝေယျ. သရီရေ ပန အနဓိမုစ္စိတွာ ဝိသဘာဂဝတ္ထုံ ဝိပ္ပဋိသာရာရမ္မဏံ ဒဿေတိ, တဒါ ကိရ သော ဘိက္ခူ ခိပ္ပံ ဂဟေတွာ မစ္ဆေ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေ ဝိယ, ဇာလံ ဂဟေတွာ မစ္ဆေ ဂဏှန္တေ ဝိယ, လေပယဋ္ဌိံ ဩဍ္ဍေတွာ သကုဏေ ဗန္ဓန္တေ ဝိယ, သုနခေဟိ သဒ္ဓိံ အရညေ မိဂဝံ စရန္တေ ဝိယ, မာတုဂါမေ ဂဟေတွာ အာပါနဘူမိယံ နိသိန္နေ ဝိယ, နစ္စန္တေ ဝိယ, ဂါယန္တေ ဝိယ, ဘိက္ခုနီနံ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု ဝိသဘာဂမနုဿေ နိသိန္နေ ဝိယ, ဌိတေ ဝိယ စ ကတွာ ဒဿေသိ. မနုဿာ အရညဂတာပိ ဝနဂတာပိ ဝိဟာရဂတာပိ ဝိပ္ပဋိသာရာရမ္မဏံ ပဿိတွာ အာဂန္တွာ အညေသံ ကထေန္တိ – ‘‘သမဏာ ဧဝရူပံ အဿမဏကံ အနနုစ္ဆဝိကံ ကရောန္တိ, ဧတေသံ ဒိန္နေ ကုတော ကုသလံ, မာ ဧတေသံ ကိဉ္စိ အဒတ္ထာ’’တိ. ဧဝံ တေ မနုဿာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ သီလဝန္တေ အက္ကောသန္တာ အပုညံ ပသဝိတွာ အပါယပူရကာ အဟေသုံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ.

ពាក្យថា nirayaṃ upapajjanti សេចក្តីថា ប្រសិនបើមារចូលសណ្ឋិតក្នុងរាងកាយរបស់មនុស្សទាំងឡាយ ហើយធ្វើការងារយ៉ាងនេះ អកុសលកម្មមិនមានដល់មនុស្សទាំងឡាយឡើយ គឺមានដល់មារតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ មារមិនបានចូលសណ្ឋិតក្នុងរាងកាយឡើយ តែវាបានបង្ហាញនូវវិសភាគវត្ថុ ដែលជាអារម្មណ៍នាំឲ្យកើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្ត។ ឮថា ក្នុងកាលនោះ មារបានធ្វើឲ្យមនុស្សឃើញហាក់ដូចជាពួកភិក្ខុកំពុងចាប់ត្រីយ៉ាងលឿន ដូចជាកាន់សំណាញ់ទៅចាប់ត្រី ដូចជាដាក់បង្គោលជ័រស្អិតដើម្បីចាប់សត្វស្លាប ដូចជាដើរប្រមាញ់សត្វក្នុងព្រៃជាមួយពួកសុនខ ដូចជាចាប់កាន់ដៃស្ត្រីអង្គុយក្នុងកន្លែងផឹកស្រា ដូចជាកំពុងរាំ ដូចជាកំពុងច្រៀង ឬដូចជាធ្វើឲ្យឃើញពួកបុរសមិនសមគួរអង្គុយ ឬឈរនៅក្នុងទីសំណាក់យប់ និងទីសំណាក់ថ្ងៃរបស់ពួកភិក្ខុនី។ មនុស្សទាំងឡាយដែលទៅកាន់ព្រៃក្តី ទៅកាន់ព្រៃឧសក្តី ទៅកាន់វត្តអារាមក្តី កាលបើបានឃើញអារម្មណ៍ដែលនាំឲ្យក្តៅក្រហាយចិត្តនោះហើយ ក៏ត្រឡប់មកប្រាប់អ្នកដទៃថា «ពួកសមណៈធ្វើអំពើមិនសមគួរជាសមណៈ មិនសមរម្យយ៉ាងនេះ តើការថ្វាយទានដល់ពួកលោកនឹងបានបុណ្យពីណា? អ្នករាល់គ្នាកុំប្រគេនអ្វីដល់ពួកលោកឡើយ»។ មនុស្សទាំងនោះ កាលបើជេរប្រមាថពួកភិក្ខុមានសីលក្នុងទីដែលខ្លួនបានឃើញៗ យ៉ាងនេះ ក៏បានសន្សំអកុសល ហើយក្លាយជាអ្នកបំពេញអបាយភូមិ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «តែងទៅកើតក្នុងនរក»។

၅၀၉. အနွာဝိဋ္ဌာတိ [Pg.316] အာဝဋ္ဋိတာ. ဖရိတွာ ဝိဟရိံသူတိ န ကေဝလံ ဖရိတွာ ဝိဟရိံသု. ကကုသန္ဓဿ ပန ဘဂဝတော ဩဝါဒေ ဌတွာ ဣမေ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနပဒဋ္ဌာနံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု.

៥០៩. ពាក្យថា anvāviṭṭhā សេចក្តីថា វិលវល់។ ពាក្យថា pharitvā vihariṃsu សេចក្តីថា មិនមែនគ្រាន់តែផ្សព្វផ្សាយហើយនៅប៉ុណ្ណោះទេ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុទាំងនោះបានស្ថិតនៅក្នុងឱវាទរបស់ព្រះមានព្រះភាគព្រះនាមកកុសន្ធៈ ហើយបានញ៉ាំងព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង ៤ នេះឲ្យកើតឡើង រួចចម្រើនវិបស្សនាដែលមានឈានជាបទដ្ឋាន ហើយបានសម្រេចនូវព្រះអរហត្តផល។

၅၁၀. အာဂတိံ ဝါ ဂတိံ ဝါတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန အာဂမနဋ္ဌာနံ ဝါ, စုတိဝသေန ဂမနဋ္ဌာနံ ဝါ န ဇာနာမိ. သိယာ စိတ္တဿ အညထတ္တန္တိ သောမနဿဝသေန အညထတ္တံ ဘဝေယျ. သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီတိ ဣဓာပိ ပုရိမနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာ ဟိ ပုဗ္ဗေ ဝိပ္ပဋိသာရကရံ အာရမ္မဏံ ဒဿေတိ, ဧဝမိဓာပိ ပသာဒကရံ. သော ကိရ တဒါ မနုဿာနံ ဒဿနဋ္ဌာနေ ဘိက္ခူ အာကာသေ ဂစ္ဆန္တေ ဝိယ, ဌိတေ ဝိယ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နေ ဝိယ, အာကာသေ သူစိကမ္မံ ကရောန္တေ ဝိယ, ပေါတ္ထကံ ဝါစေန္တေ ဝိယ, အာကာသေ စီဝရံ ပသာရေတွာ ကာယံ ဥတုံ ဂဏှာပေန္တေ ဝိယ, နဝပဗ္ဗဇိတေ အာကာသေန စရန္တေ ဝိယ, တရုဏသာမဏေရေ အာကာသေ ဌတွာ ပုပ္ဖာနိ ဩစိနန္တေ ဝိယ ကတွာ ဒဿေသိ. မနုဿာ အရညဂတာပိ ဝနဂတာပိ ဝိဟာရဂတာပိ ပဗ္ဗဇိတာနံ တံ ပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ အာဂန္တွာ အညေသံ ကထေန္တိ – ‘‘ဘိက္ခူသု အန္တမသော သာမဏေရာပိ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝါ, ဧတေသံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ နာမ ဟောတိ, ဧတေသံ ဒေထ သက္ကရောထာ’’တိ. တတော မနုဿာ ဘိက္ခုသံဃံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သက္ကရောန္တာ ဗဟုံ ပုညံ ကတွာ သဂ္ဂပထပူရကာ အဟေသုံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ.

៥១០. ពាក្យថា āgatiṃ vā gatiṃ vā សេចក្តីថា ខ្ញុំមិនស្គាល់ទីមកដោយអំណាចបដិសន្ធិក្តី ទីទៅដោយអំណាចច្យុតិក្តី។ ពាក្យថា siyā cittassa aññathattaṃ សេចក្តីថា ភាពប្រែប្រួលនៃចិត្តដោយអំណាចសោមនស្សគប្បីមាន។ ពាក្យថា saggaṃ lokaṃ upapajjanti សេចក្តីថា សូម្បីតែក្នុងពាក្យនេះ ក៏គប្បីជ្រាបសេចក្តីដោយន័យមុននោះឯង។ ព្រោះថា ក្នុងពាក្យមុន មារបានបង្ហាញអារម្មណ៍ដែលនាំឲ្យក្តៅក្រហាយចិត្តយ៉ាងណា ក្នុងពាក្យនេះ មារក៏បានបង្ហាញអារម្មណ៍ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្តីជ្រះថ្លាយ៉ាងនោះដែរ។ ឮថា ក្នុងកាលនោះ មារបានធ្វើឲ្យមនុស្សឃើញក្នុងទីដែលខ្លួនមើល ហាក់ដូចជាពួកភិក្ខុកំពុងហោះទៅលើអាកាស ដូចជាឈរលើអាកាស ដូចជាអង្គុយពែនភ្នែនលើអាកាស ដូចជាកំពុងដេរចីវរលើអាកាស ដូចជាកំពុងអានគម្ពីរលើអាកាស ដូចជាលាតចីវរលើអាកាសដើម្បីឲ្យរាងកាយត្រូវខ្យល់ ដូចជាពួកភិក្ខុថ្មីកំពុងដើរលើអាកាស ឬដូចជាពួកសាមណេរខ្ចីៗ ឈរលើអាកាសហើយបេះផ្កា។ មនុស្សទាំងឡាយដែលទៅកាន់ព្រៃក្តី ទៅកាន់ព្រៃឧសក្តី ទៅកាន់វត្តអារាមក្តី កាលបើបានឃើញការប្រតិបត្តិនោះរបស់ពួកបព្វជិតហើយ ក៏ត្រឡប់មកប្រាប់អ្នកដទៃថា «ក្នុងពួកភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីតែពួកសាមណេរ ក៏មានឫទ្ធិធំ មានអានុភាពធំយ៉ាងនេះ ទានដែលបុគ្គលថ្វាយដល់ពួកលោក តែងមានផលច្រើន អ្នករាល់គ្នាចូរប្រគេនទាន និងធ្វើសក្ការៈដល់ពួកលោកចុះ»។ តាំងពីពេលនោះមក មនុស្សទាំងឡាយក៏បានធ្វើសក្ការៈចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃដោយបច្ច័យទាំង ៤ ហើយបានធ្វើបុណ្យជាច្រើន ក្លាយជាអ្នកបំពេញផ្លូវទៅកាន់ឋានសួគ៌។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «តែងទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌»។

၅၁၁. ဧထ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အသုဘာနုပဿိနော ကာယေ ဝိဟရထာတိ ဘဂဝါ သကလဇမ္ဗုဒီပံ အာဟိဏ္ဍန္တော အန္တမသော ဒွိန္နမ္ပိ တိဏ္ဏမ္ပိ ဘိက္ခူနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ –

៥១១. ពាក្យថា Etha tumhe, bhikkhave, asubhānupassino kāye viharatha សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ស្តេចទៅកាន់កន្លែងគង់នៅរបស់ភិក្ខុ សូម្បីតែពីរឬបីរូប ដោយការយាងទៅកាន់ជម្ពូទ្វីបទាំងមូល ហើយត្រាស់ថា៖

‘‘အသုဘသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော မေထုနဓမ္မသမာပတ္တိယာ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ န သမ္ပသာရိယတိ, ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ.

«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើភិក្ខុមានចិត្តដែលសន្សំទុកល្អហើយដោយអសុភសញ្ញា ហើយរស់នៅជាច្រើនដោយចិត្តនោះ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះតែងរួញថយ ងាកចេញ វិលត្រឡប់ មិនលាតសន្ធឹងទៅរកការសេពមេថុនធម្មឡើយ ឯឧបេក្ខាក្តី ភាពគួរខ្ពើមរអើមក្តី តែងតាំងនៅជាប្រាកដ។

အာဟာရေ ပဋိကူလသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ရသတဏှာယ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ [Pg.317] ပတိဝတ္တတိ န သမ္ပသာရိယတိ, ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើភិក្ខុមានចិត្តស៊ប់ស៊ួនហើយដោយអាហារេបដិកូលសញ្ញា តែងនៅដោយច្រើន (ដោយសេចក្ដីសំគាល់នោះ) ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះតែងរួញថយ ថយក្រោយ វិលត្រឡប់ មិនលាតសន្ធឹងទៅរករសតណ្ហាឡើយ ឬក៏ឧបេក្ខា ឬសេចក្ដីខ្ពើមរអើមតែងតាំងនៅ។

သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော လောကစိတြေသု စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ န သမ္ပသာရိယတိ, ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ.

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើភិក្ខុមានចិត្តស៊ប់ស៊ួនហើយដោយសព្វលោកេអនភិរតសញ្ញា តែងនៅដោយច្រើន (ដោយសេចក្ដីសំគាល់នោះ) ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះតែងរួញថយ ថយក្រោយ វិលត្រឡប់ មិនលាតសន្ធឹងទៅរកអារម្មណ៍ដ៏វិចិត្រក្នុងលោកឡើយ ឬក៏ឧបេក្ខា ឬសេចក្ដីខ្ពើមរអើមតែងតាំងនៅ។

အနိစ္စသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော လာဘသက္ကာရသိလောကေ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ န သမ္ပသာရိယတိ, ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတီ’’တိ (အ. နိ. ၇.၄၉) ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ –

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើភិក្ខុមានចិត្តស៊ប់ស៊ួនហើយដោយអនិច្ចសញ្ញា តែងនៅដោយច្រើន (ដោយសេចក្ដីសំគាល់នោះ) ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះតែងរួញថយ ថយក្រោយ វិលត្រឡប់ មិនលាតសន្ធឹងទៅរកលាភសក្ការៈនិងសេចក្ដីសរសើរឡើយ ឬក៏ឧបេក្ខា ឬសេចក្ដីខ្ពើមរអើមតែងតាំងនៅ» (អង្គុត្តរនិកាយ ៧.៤៩) ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញអានិសង្សយ៉ាងនេះហើយ—

ဧထ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရထ, အာဟာရေ ပဋိကူလသညိနော သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညိနော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿိနောတိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ကထေသိ. တေပိ ဘိက္ခူ ဣမေသု စတူသု ကမ္မဋ္ဌာနေသု ကမ္မံ ကရောန္တာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဗ္ဗာသဝေ ခေပေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု, ဣမာနိပိ စတ္တာရိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ရာဂသန္တာနိ ဒေါသမောဟသန္တာနိ ရာဂပဋိဃာတာနိ ဒေါသမောဟပဋိဃာတာနိ စာတိ.

ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយមក ចូរពិចារណាឃើញថារបស់មិនល្អក្នុងកាយ ចូរមានសេចក្ដីសំគាល់ក្នុងអាហារថាជារបស់គួរខ្ពើម ចូរមានសេចក្ដីសំគាល់ក្នុងលោកទាំងពួងថាមិនគួរត្រេកអរ ចូរពិចារណាឃើញថាមិនទៀងក្នុងសង្ខារទាំងពួងចុះ»។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវកម្មដ្ឋានទាំង ៤ នេះ។ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ កាលធ្វើនូវកម្មក្នុងកម្មដ្ឋានទាំង ៤ នេះ ចម្រើនវិបស្សនា ធ្វើអាសវៈទាំងពួងឲ្យអស់ទៅ ក៏បានតាំងនៅក្នុងអរហត្តផល។ កម្មដ្ឋានទាំង ៤ នេះ តែងរម្ងាប់រាគៈ រម្ងាប់ទោសៈនិងមោហៈ កម្ចាត់បង់រាគៈ កម្ចាត់បង់ទោសៈនិងមោហៈ យ៉ាងនេះឯង។

၅၁၂. သက္ခရံ ဂဟေတွာတိ အန္တောမုဋ္ဌိယံ တိဋ္ဌနပမာဏံ ပါသာဏံ ဂဟေတွာ. အယဉှိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေဟိ ဘိက္ခူ အက္ကောသာပေတွာပိ, ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ ဝသေန ဘိက္ခုသံဃဿ လာဘသက္ကာရံ ဥပ္ပာဒါပေတွာပိ, ဩတာရံ အလဘန္တော ဣဒါနိ သဟတ္ထာ ဥပက္ကမိတုကာမော အညတရဿ ကုမာရဿ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ ဧဝရူပံ ပါသာဏံ အဂ္ဂဟေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သက္ခရံ ဂဟေတွာ’’တိ.

៥១២. ពាក្យថា Sakkharaṃ gahetvā សេចក្ដីថា កាន់យកដុំថ្មដែលមានទំហំប៉ុនក្ដាប់ដៃ។ ពិតណាស់ មារឈ្មោះទូសីនេះ សូម្បីតែញ៉ាំងពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីឲ្យជេរប្រទេចពួកភិក្ខុផង សូម្បីតែញ៉ាំងលាភសក្ការៈឲ្យកើតឡើងដល់ភិក្ខុសង្ឃដោយអំណាចនៃពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីទាំងនោះផង ក៏នៅតែមិនបានឱកាស (ដើម្បីធ្វើឲ្យកើតលោភៈនិងទោមនស្ស) ឥឡូវនេះ ចង់ព្យាយាមដោយដៃរបស់ខ្លួន ទើបចូលសណ្ឋិតក្នុងរាងកាយរបស់កុមារម្នាក់ ហើយកាន់យកដុំថ្មមានសភាពយ៉ាងនោះ។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «sakkharaṃ gahetvā» (កាន់យកដុំថ្ម)។

သီသံ ဝေါ ဘိန္ဒီတိ သီသံ ဘိန္ဒိ, မဟာစမ္မံ ဆိဇ္ဇိတွာ မံသံ ဒွေဓာ အဟောသိ. သက္ခရာ ပနဿ သီသကဋာဟံ အဘိန္ဒိတွာ အဋ္ဌိံ အာဟစ္စေဝ နိဝတ္တာ. နာဂါပလောကိတံ အပလောကေသီတိ ပဟာရသဒ္ဒံ သုတွာ ယထာ နာမ ဟတ္ထိနာဂေါ [Pg.318] ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ အပလောကေတုကာမော ဂီဝံ အပရိဝတ္တေတွာ သကလသရီရေနေဝ နိဝတ္တိတွာ အပလောကေတိ. ဧဝံ သကလသရီရေနေဝ နိဝတ္တိတွာ အပလောကေသိ. ယထာ ဟိ မဟာဇနဿ အဋ္ဌီနိ ကောဋိယာ ကောဋိံ အာဟစ္စ ဌိတာနိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ အင်္ကုသလဂ္ဂါနိ, န ဧဝံ ဗုဒ္ဓါနံ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန သင်္ခလိကာနိ ဝိယ ဧကာဗဒ္ဓါနိ ဟုတွာ ဌိတာနိ, တသ္မာ ပစ္ဆတော အပလောကနကာလေ န သက္ကာ ဟောတိ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေတုံ. ယထာ ပန ဟတ္ထိနာဂေါ ပစ္ဆာဘာဂံ အပလောကေတုကာမော သကလသရီရေနေဝ ပရိဝတ္တတိ, ဧဝံ ပရိဝတ္တိတဗ္ဗံ ဟောတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ယန္တေန ပရိဝတ္တိတာ သုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ သကလသရီရေနေဝ နိဝတ္တိတွာ အပလောကေသိ, အပလောကေတွာ ဌိတော ပန, ‘‘န ဝါယံ ဒူသီ မာရော မတ္တမညာသီ’’တိ အာဟ. တဿတ္ထော, အယံ ဒူသီ မာရော ပါပံ ကရောန္တော နေဝ ပမာဏံ အညာသိ, ပမာဏာတိက္ကန္တမကာသီတိ.

ពាក្យថា Sīsaṃ vo bhindī សេចក្ដីថា ធ្វើឲ្យក្បាលបែក គឺស្បែកក្រាស់ដាច់ទៅ សាច់ក៏បែកជាពីរចំណែក។ ចំណែកឯដុំថ្មនោះ មិនបានបំបែកលលាដ៍ក្បាលឡើយ គ្រាន់តែប៉ះត្រូវឆ្អឹងហើយក៏ត្រឡប់ថយក្រោយវិញ។ ពាក្យថា Nāgāpalokitaṃ apalokesi សេចក្ដីថា ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់សំឡេងនៃការគប់នោះហើយ ដូចជាដំរីសារ កាលបើចង់មើលទៅខាងនេះ ឬខាងនោះ តែងមិនបង្វិលកឡើយ គឺបង្វិលខ្លួនទាំងមូលហើយមើលយ៉ាងណា ព្រះអង្គក៏ទ្រង់បង្វិលព្រះកាយទាំងមូលហើយទតមើលយ៉ាងនោះដែរ។ ពិតណាស់ ឆ្អឹងរបស់មហាជនទូទៅ តែងតាំងនៅដោយចុងឆ្អឹងទល់នឹងចុងឆ្អឹង ឆ្អឹងរបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ តែងតាំងនៅដោយការខ្វែងគ្នាដូចជាខ្នោះទំពក់ ប៉ុន្តែឆ្អឹងរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិនមែនយ៉ាងនោះទេ។ ឆ្អឹងរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងតាំងនៅជាប់គ្នាតែមួយដូចជាច្រវាក់ ហេតុនោះ ក្នុងពេលទតមើលទៅខាងក្រោយ មិនអាចបង្វិលតែកបានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាដំរីសារ កាលចង់មើលទៅខាងក្រោយ តែងបង្វិលខ្លួនទាំងមូលយ៉ាងណា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក៏ត្រូវបង្វិលព្រះកាយយ៉ាងនោះដែរ។ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ (ព្រះនាមកកុសន្ធៈ) ទ្រង់បង្វិលព្រះកាយទាំងមូលទតមើល ដូចជាព្រះពុទ្ធរូបមាសដែលគេបង្វិលដោយយន្ត លុះទ្រង់ទតមើលហើយ ក៏ទ្រង់ឈរត្រាស់ថា «មារឈ្មោះទូសីនេះ មិនដឹងប្រមាណសោះឡើយ»។ សេចក្ដីនៃពាក្យនោះថា មារឈ្មោះទូសីនេះ កាលធ្វើបាប មិនដឹងប្រមាណឡើយ គឺបានធ្វើហួសប្រមាណហើយ។

သဟာပလောကနာယာတိ ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော အပလောကနေနေဝ သဟ တင်္ခဏညေဝ. တမှာ စ ဌာနာ စဝီတိ တမှာ စ ဒေဝဋ္ဌာနာ စုတော, မဟာနိရယံ ဥပပန္နောတိ အတ္ထော. စဝမာနော ဟိ န ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတော စဝတိ, တသ္မာ ဝသဝတ္တိဒေဝလောကံ အာဂန္တွာ စုတော, ‘‘သဟာပလောကနာယာ’’တိ စ ဝစနတော န ဘဂဝတော အပလောကိတတ္တာ စုတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, စုတိကာလဒဿနမတ္တမေဝ ဟေတံ. ဥဠာရေ ပန မဟာသာဝကေ ဝိရဒ္ဓတ္တာ ကုဒါရိယာ ပဟဋံ ဝိယဿ အာယု တတ္ထေဝ ဆိဇ္ဇိတွာ ဂတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တယော နာမဓေယျာ ဟောန္တီတိ တီဏိ နာမာနိ ဟောန္တိ. ဆဖဿာယတနိကောတိ ဆသု ဖဿာယတနေသု ပါဋိယေက္ကာယ ဝေဒနာယ ပစ္စယော.

ពាក្យថា Sahāpalokanāyā សេចក្ដីថា ក្នុងខណៈនោះ ជាមួយគ្នានឹងការទតមើលរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រះនាមកកុសន្ធៈនោះឯង។ ពាក្យថា Tamhā ca ṭhānā cavi សេចក្ដីថា ច្យុតចាកទីកន្លែងរបស់ទេវតានោះ ហើយទៅកើតក្នុងមហានរក នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះ។ ពិតណាស់ កាលដែលច្យុត មិនមែនឈរនៅកន្លែងណាមួយហើយច្យុតនោះទេ ហេតុនោះ ទើបមកកាន់វសវត្តីទេវលោកហើយទើបច្យុត។ ម៉្យាងទៀត មិនគប្បីយល់ថា ច្យុតព្រោះតែការទតមើលរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយសារតែពាក្យថា «sahāpalokanāyā» នោះឡើយ ព្រោះពាក្យនេះគ្រាន់តែជាការបង្ហាញនូវពេលវេលានៃការច្យុតប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ គប្បីជ្រាបថា ព្រោះតែការប្រទូស្តចំពោះព្រះអគ្គសាវ័កដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម អាយុរបស់មារនោះក៏ដាច់ទៅក្នុងទីនោះភ្លាម ដូចជាត្រូវគេកាប់ដោយកាំបិតផ្គាក់យ៉ាងនោះឯង។ ពាក្យថា Tayo nāmadheyyā honti សេចក្ដីថា មានឈ្មោះ ៣។ ពាក្យថា Chaphassāyataniko សេចក្ដីថា ជាបច្ច័យនៃវេទនាដោយឡែកៗ ក្នុងផស្សាយតនៈទាំង ៦។

သင်္ကုသမာဟတောတိ အယသူလေဟိ သမာဟတော. ပစ္စတ္တဝေဒနိယောတိ သယမေဝ ဝေဒနာဇနကော. သင်္ကုနာ သင်္ကု ဟဒယေ သမာဂစ္ဆေယျာတိ အယသူလေန သဒ္ဓိံ အယသူလံ ဟဒယမဇ္ဈေ သမာဂစ္ဆေယျ. တသ္မိံ ကိရ နိရယေ ဥပပန္နာနံ တိဂါဝုတော အတ္တဘာဝေါ ဟောတိ, ထေရဿာပိ တာဒိသော အဟောသိ. အထဿ ဟိ နိရယပါလာ တာလက္ခန္ဓပမာဏာနိ အယသူလာနိ အာဒိတ္တာနိ သမ္ပဇ္ဇလိတာနိ သဇောတိဘူတာနိ သယမေဝ ဂဟေတွာ ပုနပ္ပုနံ နိဝတ္တမာနာ, – ‘‘ဣမိနာ တေ ဌာနေန စိန္တေတွာ ပါပံ ကတ’’န္တိ ပူဝဒေါဏိယံ [Pg.319] ပူဝံ ကောဋ္ဋေန္တော ဝိယ ဟဒယမဇ္ဈံ ကောဋ္ဋေတွာ, ပဏ္ဏာသ ဇနာ ပါဒါဘိမုခါ ပဏ္ဏာသ ဇနာ သီသာဘိမုခါ ကောဋ္ဋေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာ ပဉ္စဟိ ဝဿသတေဟိ ဥဘော အန္တေ ပတွာ ပုန နိဝတ္တမာနာ ပဉ္စဟိ ဝဿသတေဟိ ဟဒယမဇ္ဈံ အာဂစ္ဆန္တိ. တံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា Saṅkusamāhato សេចក្ដីថា ត្រូវគេចាក់ដោតដោយលំពែងដែកទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Paccattavedanīyo សេចក្ដីថា បង្កើតនូវវេទនាចំពោះខ្លួនឯងផ្ទាល់។ ពាក្យថា Saṅkunā saṅku hadaye samāgaccheyya សេចក្ដីថា លំពែងដែកមួយ គប្បីទង្គិចគ្នាជាមួយលំពែងដែកមួយទៀតចំកណ្ដាលទ្រូង។ ឮថា ពួកសត្វដែលកើតក្នុងនរកនោះ តែងមានរូបកាយប្រវែង ៣ គាវុត សូម្បីតែព្រះថេរៈ (មហាមោគ្គល្លាន កាលកើតជាមារឈ្មោះទូសី) ក៏មានរូបកាយប្រវែងប៉ុណ្ណោះដែរ។ គ្រានោះ ពួកយមបាលកាន់យកលំពែងដែកទាំងឡាយដែលមានទំហំប៉ុនដើមត្នោត ដ៏ក្តៅច្រាលឆ្អៅ ឆេះសន្ធោសន្ធៅ មានរស្មីភ្លឺផ្លេក ដោយខ្លួនឯង ហើយបង្វិលចុះឡើងៗ ញ៉ាំងព្រះថេរៈនោះឲ្យគិតថា «បាបនេះ គឺអ្នកឯងបានគិតហើយធ្វើដោយទ្រូងនេះ» រួចហើយក៏បុកទម្លុះចំកណ្ដាលទ្រូង ដូចជាគេបុកកំបោរក្នុងត្បាល់បុកកំបោរយ៉ាងនោះឯង យមបាល ៥០ នាក់បែរមុខទៅរកជើង យមបាល ៥០ នាក់បែរមុខទៅរកក្បាល នាំគ្នាបុកចាក់ហើយដើរទៅ កាលដើរទៅយ៉ាងនេះ អស់រយៈពេល ៥០០ ឆ្នាំ ទើបទៅដល់ចុងសងខាង រួចហើយត្រឡប់មកវិញ អស់រយៈពេល ៥០០ ឆ្នាំ ទើបមកដល់កណ្ដាលទ្រូងវិញ។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។

ဝုဋ္ဌာနိမန္တိ ဝိပါကဝုဋ္ဌာနဝေဒနံ. သာ ကိရ မဟာနိရယေ ဝေဒနာတော ဒုက္ခတရာ ဟောတိ, ယထာ ဟိ သိနေဟပါနသတ္တာဟတော ပရိဟာရသတ္တာဟံ ဒုက္ခတရံ, ဧဝံ မဟာနိရယဒုက္ခတော ဥဿဒေ ဝိပါကဝုဋ္ဌာနဝေဒနာ ဒုက္ခတရာတိ ဝဒန္တိ. သေယျထာပိ မစ္ဆဿာတိ ပုရိသသီသဉှိ ဝဋ္ဋံ ဟောတိ, သူလေန ပဟရန္တဿ ပဟာရော ဌာနံ န လဘတိ ပရိဂလတိ, မစ္ဆသီသံ အာယတံ ပုထုလံ, ပဟာရော ဌာနံ လဘတိ, အဝိရဇ္ဈိတွာ ကမ္မကာရဏာ သုကရာ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝရူပံ သီသံ ဟောတိ.

ពាក្យថា Vuṭṭhānimanti សេចក្ដីថា វិបាកវុដ្ឋានវេទនា (វេទនាដែលកើតឡើងជាផល)។ ឮថា វេទនានោះ តែងជាទុក្ខខ្លាំងជាងវេទនាក្នុងមហានរកទៅទៀត ដូចជាសប្ដាហ៍ដែលផឹកប្រេង (ដើម្បីព្យាបាល) តែងជាទុក្ខខ្លាំងជាងសប្ដាហ៍ដែលរក្សាខ្លួនយ៉ាងណា ពួកលោកពោលថា វិបាកវុដ្ឋានវេទនាក្នុងឧស្សទនរក តែងជាទុក្ខខ្លាំងជាងទុក្ខក្នុងមហានរកយ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា Seyyathāpi macchassāti សេចក្ដីថា ព្រោះថាក្បាលរបស់មនុស្សតែងមូល កាលបើគេចាក់ដោយលំពែង កន្លែងចាក់តែងមិនចំល្អឡើយ គឺរអិលចេញ ចំណែកឯក្បាលត្រីតែងវែងនិងសំប៉ែត កន្លែងចាក់តែងចំល្អ មិនខុសឡើយ ការធ្វើទារុណកម្មក៏ងាយស្រួល ហេតុនោះ ក្បាល (របស់មារនោះ) ក៏មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ។

၅၁၃. ဝိဓုရံ သာဝကမာသဇ္ဇာတိ ဝိဓုရံ သာဝကံ ဃဋ္ဋယိတွာ. ပစ္စတ္တဝေဒနာတိ သယမေဝ ပါဋိယေက္ကဝေဒနာဇနကာ. ဤဒိသော နိရယော အာသီတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိရယော ဒေဝဒူတသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗော. ကဏှ-ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆသီတိ ကာဠက-မာရ, ဒုက္ခံ ဝိန္ဒိဿသိ. မဇ္ဈေ သရဿာတိ မဟာသမုဒ္ဒဿ မဇ္ဈေ ဥဒကံ ဝတ္ထုံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တဝိမာနာနိ ကပ္ပဋ္ဌိတိကာနိ ဟောန္တိ, တေသံ ဝေဠုရိယဿ ဝိယ ဝဏ္ဏော ဟောတိ, ပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဇလိတနဠဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ စ နေသံ အစ္စိယော ဇောတန္တိ, ပဘဿရာ ပဘာသမ္ပန္နာ ဟောန္တိ, တေသု ဝိမာနေသု နီလဘေဒါဒိဝသေန နာနတ္တဝဏ္ဏာ အစ္ဆရာ နစ္စန္တိ. ယော ဧတမဘိဇာနာတီတိ ယော ဧတံ ဝိမာနဝတ္ထုံ ဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဧဝမေတ္ထ ဝိမာနပေတဝတ္ထုကေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဒင်္ဂုဋ္ဌေန ကမ္ပယီတိ ဣဒံ ပါသာဒကမ္ပနသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗံ. ယော ဝေဇယန္တံ ပါသာဒန္တိ ဣဒံ စူဠတဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗံ. သက္ကံ သော ပရိပုစ္ဆတီတိ ဣဒမ္ပိ တေနေဝ ဒီပေတဗ္ဗံ. သုဓမ္မာယာဘိတော သဘန္တိ သုဓမ္မသဘာယ သမီပေ, အယံ ပန ဗြဟ္မလောကေ သုဓမ္မသဘာဝ, န တာဝတိံသဘဝနေ. သုဓမ္မသဘာဝိရဟိတော ဟိ ဒေဝလောကော နာမ နတ္ထိ.

៥១៣. ពាក្យថា Vidhuraṃ sāvakamāsajja សេចក្ដីថា បៀតបៀននូវព្រះវិធុរសាវ័ក។ ពាក្យថា Paccattavedanā សេចក្ដីថា បង្កើតនូវវេទនាដោយឡែកៗចំពោះខ្លួនឯង។ ពាក្យថា Īdiso nirayo āsi សេចក្ដីថា ក្នុងទីនេះ គប្បីបង្ហាញរឿងនរកដោយទេវទូតសូត្រ។ ពាក្យថា Kaṇha-dukkhaṃ nigacchasi សេចក្ដីថា ម្នាលមារដ៏ខ្មៅងងឹត អ្នកនឹងបានទទួលនូវទុក្ខដ៏ធំធេង។ ពាក្យថា Majjhe sarassa សេចក្ដីថា ឮថា វិមានទាំងឡាយដែលកើតឡើងដោយយកទឹកជាទីតាំងនៅកណ្ដាលមហាសមុទ្រ តែងតាំងនៅអស់មួយកប្ប វិមានទាំងនោះមានពណ៌ដូចជាកែវពិទូរ្យ ហើយរស្មីនៃវិមានទាំងនោះតែងភ្លឺផ្លេក ដូចជាគំនរភ្លើងដែលឆេះលើព្រៃត្រែងលើកំពូលភ្នំ គឺមានពន្លឺរុងរឿង បរិបូណ៌ដោយរស្មី ក្នុងវិមានទាំងនោះ មានពួកទេវអប្សរដែលមានពណ៌សម្បុរផ្សេងៗគ្នា មានពណ៌ខៀវជាដើម តែងរាំច្រៀង។ ពាក្យថា Yo etamabhijānāti សេចក្ដីថា សាវ័កណាដឹងនូវទីតាំងនៃវិមាននេះ នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះ។ គប្បីជ្រាបសេចក្ដីក្នុងទីនេះ ដោយវិមានវត្ថុនិងបេតវត្ថុចុះ។ ពាក្យថា Pādaṅguṭṭhena kampayi គប្បីបង្ហាញដោយបាសាទកម្បនសូត្រ។ ពាក្យថា Yo vejayantaṃ pāsādaṃ គប្បីបង្ហាញដោយចូឡតណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិសូត្រ។ ពាក្យថា Sakkaṃ so paripucchati គប្បីបង្ហាញដោយសូត្រនោះឯង។ ពាក្យថា Sudhammāyābhito sabhaṃ សេចក្ដីថា នៅជិតសុធម្មាសភា ប៉ុន្តែសុធម្មាសភានេះ នៅក្នុងព្រហ្មលោក មិនមែននៅក្នុងតាវតឹង្សភពឡើយ។ ពិតណាស់ ទេវលោកដែលមិនមានសុធម្មាសភា មិនដែលសោះឡើយ។

ဗြဟ္မလောကေ ပဘဿရန္တိ ဗြဟ္မလောကေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပါဒီဟိ သာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ တဿ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နဿ [Pg.320] ဘဂဝတော ဩဘာသံ. ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ဘဂဝါ ဗြဟ္မလောကေ သုဓမ္မာယ ဒေဝသဘာယ သန္နိပတိတွာ, – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော. ယော ဣဓ အာဂန္တုံ သက္ကုဏေယျာ’’တိ စိန္တေန္တဿေဝ ဗြဟ္မဂဏဿ စိတ္တမညာယ တတ္ထ ဂန္တွာ ဗြဟ္မဂဏဿ မတ္ထကေ နိသိန္နော တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနာဒီနံ အာဂမနံ စိန္တေသိ. တေပိ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပစ္စေကံ ဒိသာသု နိသီဒိံသု, သကလဗြဟ္မလောကော ဧကောဘာသော အဟောသိ. သတ္ထာ စတုသစ္စပ္ပကာသနံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ အနေကာနိ ဗြဟ္မသဟဿာနိ မဂ္ဂဖလေသု ပတိဋ္ဌဟိံသု. တံ သန္ဓာယိမာ ဂါထာ ဝုတ္တာ, သော ပနာယမတ္ထော အညတရဗြဟ္မသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗော.

ពាក្យថា Brahmaloke pabhassaraṃ សេចក្ដីថា ពន្លឺរស្មីរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដែលទ្រង់គង់ចូលតេជោធាតុជាមួយគ្នានឹងពួកសាវ័ក មានព្រះសារីបុត្ត ព្រះមហាមោគ្គល្លាន និងព្រះមហាកស្សបៈជាដើម ក្នុងព្រហ្មលោក។ សេចក្ដីពិស្តារថា សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវចិត្តរបស់ពួកព្រហ្មដែលប្រជុំគ្នាក្នុងសុធម្មាទេវសភាក្នុងព្រហ្មលោក ហើយគិតថា «តើមានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយដែលមានឫទ្ធិធំយ៉ាងនេះ ដែលអាចមកកាន់ទីនេះបានដែរឬទេ?» ព្រះអង្គក៏ទ្រង់យាងទៅកាន់ទីនោះ ហើយគង់នៅលើក្បាលរបស់ពួកព្រហ្ម ចូលតេជោធាតុ ហើយទ្រង់រំលឹកដល់ការមកដល់របស់ព្រះមហាមោគ្គល្លានជាដើម។ ព្រះថេរៈទាំងនោះក៏បានទៅដល់ ថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា រួចចូលតេជោធាតុ ហើយគង់នៅក្នុងទិសផ្សេងៗគ្នា ព្រហ្មលោកទាំងមូលក៏មានពន្លឺភ្លឺស្វាងតែមួយជាមួយគ្នា។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្ដែងធម៌បង្ហាញនូវអរិយសច្ច ៤ ក្នុងពេលចប់ទេសនា ពួកព្រហ្មជាច្រើនពាន់បានតាំងនៅក្នុងមគ្គនិងផល។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់គាថានេះ សេចក្ដីនោះគប្បីបង្ហាញដោយអញ្ញតរព្រហ្មសូត្រចុះ។

ဝိမောက္ခေန အဖဿယီတိ ဈာနဝိမောက္ခေန ဖုသိ. ဝနန္တိ ဇမ္ဗုဒီပံ. ပုဗ္ဗဝိဒေဟာနန္တိ ပုဗ္ဗဝိဒေဟာနဉ္စ ဒီပံ. ယေ စ ဘူမိသယာ နရာတိ ဘူမိသယာ နရာ နာမ အပရဂေါယာနကာ စ ဥတ္တရကုရုကာ စ. တေပိ သဗ္ဗေ ဖုသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယံ ပန အတ္ထော နန္ဒောပနန္ဒဒမနေန ဒီပေတဗ္ဗော. ဝတ္ထု ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဣဒ္ဓိကထာယ ဝိတ္ထာရိတံ. အပုညံ ပသဝီတိ အပုညံ ပဋိလဘိ. အာသံ မာ အကာသိ ဘိက္ခူသူတိ ဘိက္ခူ ဝိဟေသေမီတိ ဧတံ အာသံ မာ အကာသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ពាក្យថា Vimokkhena aphassayi សេចក្ដីថា បានពាល់ត្រូវដោយឈានវិមោក្ខ។ ពាក្យថា Vanaṃ សេចក្ដីថា ជម្ពូទ្វីប។ ពាក្យថា Pubbavidehānaṃ សេចក្ដីថា និងទ្វីបបុព្វវិទេហៈ។ ពាក្យថា Ye ca bhūmisayā narā សេចក្ដីថា ជនទាំងឡាយណាដែលដេកលើផែនដី គឺពួកអ្នកកោះអបរគោយានៈ និងពួកអ្នកកោះឧត្តរកុរុ។ ពាក្យថា ជនទាំងនោះទាំងអស់ក៏បានពាល់ត្រូវ នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះ។ ចំណែកឯសេចក្ដីនេះ គប្បីបង្ហាញដោយការទូន្មាននន្ទោបនន្ទនាគរាជ។ រឿងរ៉ាវទាំងឡាយត្រូវបានពោលពិស្តារហើយក្នុងឥទ្ធិវិធកថា ក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា Apuññaṃ pasavi សេចក្ដីថា បានសន្សំបាប។ ពាក្យថា Āsaṃ mā akāsi bhikkhūsu សេចក្ដីថា កុំធ្វើនូវសេចក្ដីប្រាថ្នានោះថា «យើងនឹងបៀតបៀនភិក្ខុទាំងឡាយ» ឡើយ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ

မာရတဇ္ဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយមារតជ្ជនិយសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

ပဉ္စမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយវគ្គទីប្រាំ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

မူလပဏ္ဏာသဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

អដ្ឋកថាមូលបណ្ណាសកៈ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

বাংলা








中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ
1 နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស မဇ္ဈိမနိကာယေ ក្នុងមជ្ឈិមនិកាយ မူလပဏ္ဏာသ-အဋ္ဌကထာ អដ្ឋកថាមូលបណ្ណាសកៈ (ဒုတိယော ဘာဂေါ) (ភាគទីពីរ) ၃. ဩပမ္မဝဂ္ဂေါ ៣. ឱបម្មវគ្គ ၁. ကကစူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ ១. ការពណ៌នានូវកកចូបមសូត្រ ၂၂၂. ဧဝံ [Pg.1] မေ သုတန္တိ ကကစူပမသုတ္တံ. တတ္ထ မောဠိယဖဂ္ဂုနောတိ မောဠီတိ စူဠာ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ២២២. បទថា «Evaṃ me sutaṃ» នេះ គឺកកចូបមសូត្រ។ ក្នុងកកចូបមសូត្រនោះ បទថា «moḷiyaphagguno» នេះ ពាក្យថា «moḷī» លោកហៅថា ជុក ឬកំប៉ោយសក់ (cūḷā)។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ទុកថា៖ ‘‘ဆေတွာန မောဠိံ ဝရဂန္ဓဝါသိတံ,ဝေဟာယသံ ဥက္ခိပိ သကျပုင်္ဂဝေါ; ရတနစင်္ကောဋဝရေန ဝါသဝေါ,သဟဿနေတ္တော သိရသာ ပဋိဂ္ဂဟီ’’တိ. «ព្រះសក្យបុង្គវៈ (ព្រះសាស្តាដ៏ប្រសើរក្នុងពួកសក្យៈ) ទ្រង់កាត់ព្រះមោលី (ជុកសក់) ដែលអប់ដោយគ្រឿងក្រអូបដ៏ប្រសើរ ហើយទ្រង់បោះទៅលើអាកាស។ ព្រះវាសវៈ (ព្រះឥន្ទ្រ) មានព្រះនេត្រមួយពាន់ បានទទួលព្រះមោលីនោះដោយព្រះសិរសា ដោយកញ្ជើរត្នោតដ៏ប្រសើរ (កញ្ជើរត្នោតធ្វើដោយរតនៈ)» ដូច្នេះ។ သာ တဿ ဂိဟိကာလေ မဟတီ အဟောသိ, တေနဿ မောဠိယဖဂ္ဂုနောတိ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ. ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ နံ တေနေဝ နာမေန သဉ္ဇာနန္တိ. အတိဝေလန္တိ ဝေလံ အတိက္ကမိတွာ. တတ္ထ ကာလဝေလာ, သီမဝေလာ, သီလဝေလာတိ တိဝိဓာ ဝေလာ. ‘‘တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ’’တိ (ဓမ္မပဒေ ဝဂ္ဂါနမုဒ္ဒါနံ, ဂါထာနမုဒ္ဒါနံ; မဟာဝ. ၁-၃) အယံ ကာလဝေလာ နာမ. ‘‘ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၈၄; ဥဒါ. ၄၅; အ. နိ. ၈.၁၉) အယံ သီမဝေလာ နာမ. ‘‘ဝေလာအနတိက္ကမော သေတုဃာတော’’တိ (ဓ. သ. ၂၉၉-၃၀၁) စ, ‘‘ဝေလာ စေသာ အဝီတိက္ကမနဋ္ဌေနာ’’တိ စ, အယံ သီလဝေလာ နာမ. တံ တိဝိဓမ္ပိ သော အတိက္ကမိယေဝ. ဘိက္ခုနိယော ဟိ ဩဝဒိတုံ ကာလော နာမ အတ္ထိ, သော အတ္ထင်္ဂတေပိ သူရိယေ [Pg.2] ဩဝဒန္တော တံ ကာလဝေလမ္ပိ အတိက္ကမိ. ဘိက္ခုနီနံ ဩဝါဒေ ပမာဏံ နာမ အတ္ထိ သီမာ မရိယာဒါ. သော ဥတ္တရိဆပ္ပဉ္စဝါစာဟိ ဩဝဒန္တော တံ သီမဝေလမ္ပိ အတိက္ကမိ. ကထေန္တော ပန ဒဝသဟဂတံ ကတွာ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိပဟောနကံ ကထေတိ, ဧဝံ သီလဝေလမ္ပိ အတိက္ကမိ. ព្រះមោលី (ជុកសក់) នោះ របស់លោកកាលនៅជាគ្រហស្ថ គឺធំណាស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបនាមថា «មោឡិយផគ្គុណៈ» (ផគ្គុណៈអ្នកមានជុក) កើតមានដល់លោក។ ទោះបីលោកបួសហើយ ក៏គេនៅតែស្គាល់លោកដោយនាមនោះដដែល។ បទថា «Ativelaṃ» គឺកន្លងហួសវេលា (ព្រំដែន ឬកាលកំណត់)។ ក្នុងពាក្យនោះ វេលាមាន ៣ យ៉ាងគឺ៖ កាលវេលា (វេលាគឺកាល) សីមាវេលា (វេលាគឺព្រំដែន) និងសីលវេលា (វេលាគឺសីល)។ ពាក្យថា «ក្នុងវេលានោះ ព្រះអង្គទ្រង់បន្លឺនូវឧទាននេះ» នេះឈ្មោះថា កាលវេលា។ ពាក្យថា «បុគ្គលអ្នកមានធម៌តាំងនៅមាំ មិនកន្លងហួសនូវវេលា» នេះឈ្មោះថា សីមាវេលា។ ពាក្យថា «ការមិនកន្លងហួសនូវវេលា គឺជាការបំផ្លាញនូវស្ពាន (សង្សារវដ្ត)» ផង និងពាក្យថា «សីលនេះ ឈ្មោះថាវេលា ព្រោះអត្ថថា មិនកន្លងហួស» ផង នេះឈ្មោះថា សីលវេលា។ ភិក្ខុនោះ កន្លងហួសនូវវេលាទាំង ៣ យ៉ាងនោះឯង។ ព្រោះថា ការប្រដៅភិក្ខុនីទាំងឡាយ តែងមានកាលកំណត់ តែភិក្ខុនោះប្រដៅរហូតដល់ព្រះអាទិត្យអស្តង្គត ក៏ឈ្មោះថាកន្លងហួសកាលវេលានោះ។ ការប្រដៅភិក្ខុនីទាំងឡាយ តែងមានប្រមាណ គឺព្រំដែនកំណត់។ ភិក្ខុនោះប្រដៅហួសប្រមាណ ៥-៦ ម៉ាត់ឡើងទៅ ក៏ឈ្មោះថាកន្លងហួសសីមាវេលានោះ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលនិយាយ តែងនិយាយពាក្យប្រកបដោយការលេងសើច ដែលជាហេតុនាំឲ្យត្រូវអាបត្តិទុដ្ឋុល្លៈ យ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាកន្លងហួសសីលវេលាដែរ។ သံသဋ္ဌောတိ မိဿီဘူတော သမာနသုခဒုက္ခော ဟုတွာ. သမ္မုခါတိ ပုရတော. အဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ တာ ပန ပစနကောဋ္ဋနာဒီနိ ကရောန္တိယော ဒိသွာ နတ္ထိ ဣမာသံ အနာပတ္တိ နာမ, ဣမာ ဘိက္ခုနိယော အနာစာရာ ဒုဗ္ဗစာ ပဂဗ္ဘာတိ အဂုဏံ ကထေတိ. အဓိကရဏမ္ပိ ကရောတီတိ ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ ဣမာ ဘိက္ခုနိယော ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ အက္ခီနိ ဒယှန္တိ, ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ပုပ္ဖပူဇာ ဝါ အာသနဓောဝနပရိဘဏ္ဍကရဏာဒီနိ ဝါ ဣမာသံ ဝသေန ဝတ္တန္တိ. ကုလဓီတရော ဧတာ လဇ္ဇိနိယော, တုမှေ ဣမာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝဒထ, အယံ နာမ တုမှာကံ အာပတ္တိ ဟောတိ, ဝိနယဓရာနံ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆယံ မေ ဒေထာတိ အဓိကရဏံ အာကဍ္ဎတိ. បទថា «Saṃsaṭṭho» គឺច្រឡូកច្រឡំគ្នា (missībhūto) មានសុខនិងទុក្ខស្មើគ្នា។ បទថា «Sammukhā» គឺនៅចំពោះមុខ (purato)។ បទថា «Avaṇṇaṃ bhāsati» គឺនិយាយទោស (ពោលពាក្យមិនសរសើរ) គឺកាលឃើញភិក្ខុនីទាំងនោះកំពុងដាំស្ល ឬបុកស្រូវជាដើម ក៏និយាយបង្ខូចថា «ភិក្ខុនីទាំងនេះ មិនមែនជាមិនត្រូវអាបត្តិនោះទេ ភិក្ខុនីទាំងនេះជាអ្នកមិនមានមារយាទ និយាយពិបាកប្រដៅ ឥតអៀនខ្មាស» ដូច្នេះជាដើម។ បទថា «Adhikaraṇampi karoti» គឺបង្កអធិករណ៍ឡើង ដូចជាពោលថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនេះ ចាប់តាំងពីបានឃើញភិក្ខុនីទាំងនេះមក ភ្នែកក៏ក្តៅក្រហាយ (ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត) ក្នុងវត្តនេះ ការបូជាផ្កាក្តី ការលាងអាសនៈ និងការលាបលនជាដើមក្តី តែងប្រព្រឹត្តទៅបានដោយសារភិក្ខុនីទាំងនេះ។ ភិក្ខុនីទាំងនេះជាកុលធីតា ជាអ្នកមានសេចក្តីអៀនខ្មាស ពួកលោកឯងនិយាយពាក្យនេះៗដាក់នាងទាំងឡាយ អាបត្តិឈ្មោះនេះរមែងមានដល់ពួកលោក ចូរពួកលោកទៅកាន់សំណាក់លោកអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ ហើយចូរឲ្យការវិនិច្ឆ័យដល់ខ្ញុំ» ដូច្នេះ ឈ្មោះថាទាញអធិករណ៍មក។ မောဠိယဖဂ္ဂုနဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ နတ္ထိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော အနာပတ္တိ နာမ. နိစ္စကာလံ ဣမဿ ပရိဝေဏဒွါရံ အသုညံ ဘိက္ခုနီဟီတိ အဂုဏံ ကထေတိ. အဓိကရဏမ္ပိ ကရောန္တီတိ ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ မောဠိယဖဂ္ဂုနတ္ထေရဿ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ အက္ခီနိ ဒယှန္တိ. ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ အညေသံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဩလောကေတုမ္ပိ န သက္ကာ. ဝိဟာရံ အာဂတဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒံ ဝါ ပဋိသန္ထာရံ ဝါ ဥဒ္ဒေသပဒံ ဝါ ထေရမေဝ နိဿာယ လဘန္တိ, ကုလပုတ္တကော လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော, ဧဝရူပံ နာမ တုမှေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝဒထ, ဧထ ဝိနယဓရာနံ သန္တိကေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒေထာတိ အဓိကရဏံ အာကဍ္ဎန္တိ. បទថា «Moḷiyaphaggunassa avaṇṇaṃ bhāsati» គឺនិយាយទោសរបស់ព្រះមោឡិយផគ្គុណៈ គឺពោលបង្ខូចថា «ភិក្ខុនេះ មិនមែនជាមិនត្រូវអាបត្តិនោះទេ ច្រកបរិវេណរបស់ភិក្ខុនេះ មិនដែលស្ងាត់ចាកភិក្ខុនីទាំងឡាយឡើយ» ដូច្នេះជាដើម។ បទថា «Adhikaraṇampi karonti» គឺ (ភិក្ខុនីទាំងឡាយ) បង្កអធិករណ៍ឡើង គឺពោលថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនេះ ចាប់តាំងពីបានឃើញព្រះថេរៈមោឡិយផគ្គុណៈមក ភ្នែកក៏ក្តៅក្រហាយ (ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត) ក្នុងវត្តនេះ សូម្បីតែកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ភិក្ខុដទៃ ក៏មើលមិនបាន។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយដែលមកកាន់វត្ត តែងបានទទួលឱវាទក្តី បដិសណ្ឋារៈក្តី ការរៀនសូត្របាលីក្តី ដោយអាស្រ័យនឹងព្រះថេរៈនេះឯង។ ព្រះថេរៈជាកុលបុត្រ ជាអ្នកមានសេចក្តីអៀនខ្មាស ជាអ្នកមានសេចក្តីសង្ស័យក្រែងចិត្ត ពួកលោកឯងនិយាយពាក្យនេះៗដាក់ព្រះថេរៈមានសភាពបែបនេះ មកចុះ ចូរពួកលោកទៅកាន់សំណាក់លោកអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ ហើយចូរឲ្យការវិនិច្ឆ័យចុះ» ដូច្នេះ ឈ្មោះថាទាញអធិករណ៍មក។ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ နေဝ ပိယကမျတာယ န ဘေဒါဓိပ္ပာယေန, အတ္ထကာမတာယ အဝေါစ. ဧကံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုဿ ဧဝံ သံသဋ္ဌဿ ဝိဟရတော အယသော ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. သော သာသနဿာပိ အဝဏ္ဏောယေဝ. အညေန ပန ကထိတော အယံ န ဩရမိဿတိ, ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဩဝဒိတော ဩရမိဿတီ’’တိ တဿ အတ္ထကာမတာယ ဘဂဝန္တံ ဧတံ, ‘‘အာယသ္မာ, ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. បទថា «So bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca» គឺភិក្ខុនោះ មិនមែនក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគព្រោះចង់បានជាទីស្រឡាញ់ ឬព្រោះបំណងចង់បំបែកបំបាក់នោះទេ គឺក្រាបបង្គំទូលព្រះអង្គព្រោះចង់បានសេចក្តីចម្រើន (ប្រយោជន៍)។ ឮថា ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «កាលបើភិក្ខុនេះនៅច្រឡូកច្រឡំយ៉ាងនេះ សេចក្តីមិនល្បីល្បាញ (អយស) នឹងកើតមានដល់ភិក្ខុនេះ។ សេចក្តីមិនល្បីល្បាញនោះ ក៏ជាការមិនសរសើរដល់ព្រះសាសនាដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត បើអ្នកដទៃប្រដៅ ភិក្ខុនេះនឹងមិនលះបង់ឡើយ លុះតែព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម៌ប្រដៅ ទើបភិក្ខុនេះលះបង់បាន» ព្រោះចង់បានសេចក្តីចម្រើនដល់ភិក្ខុនោះ ទើបក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគនូវពាក្យជាដើមថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់...» ដូច្នេះ។ ၂၂၃. အာမန္တေဟီတိ ဇာနာပေဟိ. အာမန္တေတီတိ ပက္ကောသတိ. ២២៣. បទថា «Āmantehi» គឺចូរឲ្យដឹង (ចូរហៅមក)។ បទថា «Āmanteti» គឺទ្រង់ហៅមក។ ၂၂၄. သဒ္ဓါတိ [Pg.3] သဒ္ဓါယ. တသ္မာတိ ယသ္မာ တွံ ကုလပုတ္တော စေဝ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော စ, ယသ္မာ ဝါ တေ ဧတာဟိ သဒ္ဓိံ သံသဋ္ဌဿ ဝိဟရတော ယေ တာ အက္ကောသိဿန္တိ ဝါ, ပဟရိဿန္တိ ဝါ, တေသု ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, သံသဂ္ဂေ ပဟီနေ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တသ္မာ. တတြာတိ တသ္မိံ အဝဏ္ဏဘာသနေ. ဂေဟသိတာတိ ပဉ္စကာမဂုဏနိဿိတာ. ဆန္ဒာတိ တဏှာဆန္ဒာပိ ပဋိဃဆန္ဒာပိ. ဝိပရိဏတန္တိ ရတ္တမ္ပိ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ. ဒုဋ္ဌမ္ပိ, မူဠှမ္ပိ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ. ဣဓ ပန တဏှာဆန္ဒဝသေန ရတ္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ပဋိဃဆန္ဒဝသေန ဒုဋ္ဌမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဟိတာနုကမ္ပီတိ ဟိတေန အနုကမ္ပမာနော ဟိတေန ဖရမာနော. န ဒေါသန္တရောတိ န ဒေါသစိတ္တော ဘဝိဿာမိ. ២២៤. បទថា «Saddhā» គឺដោយសេចក្តីជំនឿ (saddhāya)។ បទថា «Tasmā» គឺព្រោះហេតុណា អ្នកជាកុលបុត្រផង ជាអ្នកបួសដោយសេចក្តីជំនឿផង ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុណា កាលបើអ្នកនៅច្រឡូកច្រឡំនឹងភិក្ខុនីទាំងនោះ ជនទាំងឡាយណាជេរប្រមាថក្តី វាយដំក្តី នូវភិក្ខុនីទាំងនោះ សេចក្តីតូចចិត្ត (ទោមនស្ស) នឹងកើតមានដល់អ្នកក្នុងជនទាំងនោះ កាលបើការច្រឡូកច្រឡំត្រូវបានលះបង់ហើយ សេចក្តីតូចចិត្តនោះក៏មិនកើតមាន ព្រោះហេតុនោះ (ទើបព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះ)។ បទថា «Tatra» គឺក្នុងបុគ្គលដែលនិយាយទោសនោះ។ បទថា «Gehasitā» គឺអាស្រ័យនូវកាមគុណទាំង ៥។ បទថា «Chandā» គឺតណ្ហាឆន្ទៈក្តី បដិឃឆន្ទៈក្តី។ បទថា «Vipariṇataṃ» គឺចិត្តដែលត្រេកអរហើយ ក៏ប្រែប្រួលទៅ ចិត្តដែលប្រទូស្តហើយ ឬវង្វេងហើយ ក៏ប្រែប្រួលទៅ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ចិត្តដែលត្រេកអរដោយអំណាចតណ្ហាឆន្ទៈក្តី ចិត្តដែលប្រទូស្តដោយអំណាចបដិឃឆន្ទៈក្តី គប្បីបានក្នុងទីនេះ។ បទថា «Hitānukampī» គឺផ្សាយទៅដោយចិត្តប្រកបដោយប្រយោជន៍ គឺអនុគ្រោះដោយប្រយោជន៍។ បទថា «Na dosantaro» គឺខ្ញុំនឹងមិនមានចិត្តប្រទូស្តឡើយ។ ၂၂၅. အထ ခေါ ဘဂဝါတိ ကသ္မာ အာရဘိ? ဖဂ္ဂုနဿ ကိရ ဧတ္တကံ ဩဝါဒံ သုတွာပိ, ‘‘ဘိက္ခုနိသံသဂ္ဂတော ဩရမိဿာမိ ဝိရမိဿာမီ’’တိ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပန္နံ, ဘဂဝတာ ပန သဒ္ဓိံ ပဋာဏီ ဝိယ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ အဋ္ဌာသိ, အထဿ ဘဂဝတော ယထာ နာမ ဇိဃစ္ဆိတဿ ဘောဇနေ, ပိပါသိတဿ ပါနီယေ, သီတေန ဖုဋ္ဌဿ ဥဏှေ ဒုက္ခိတဿ သုခေ ပတ္ထနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝမေဝ ဣမံ ဒုဗ္ဗစံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ပဌမဗောဓိယံ သုဗ္ဗစာ ဘိက္ခူ အာပါထံ အာဂမိံသု. အထ တေသံ ဝဏ္ဏံ ကထေတုကာမော ဟုတွာ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ២២៥. បទថា «Atha kho bhagavā» ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គទ្រង់ផ្តើមសម្តែង? ឮថា ភិក្ខុផគ្គុណៈនោះ សូម្បីបានស្តាប់ឱវាទមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះហើយ ក៏មិនមានចិត្តកើតឡើងថា «អាត្មាអញនឹងវៀរចាកការច្រឡូកច្រឡំនឹងភិក្ខុនីទាំងឡាយ» ឡើយ ថែមទាំងបានតាំងខ្លួនជាសត្រូវទាស់ទែងនឹងព្រះមានព្រះភាគ ដូចជាឈើខ្នាស់ (ឬបន្លា) ទៀតផង។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះហឫទ័យនឹកគិត ដូចជាបុគ្គលឃ្លានបាយ តែងប្រាថ្នានូវភោជន បុគ្គលស្រេកទឹក តែងប្រាថ្នានូវទឹកផឹក បុគ្គលត្រូវរងាកំពុងបៀតបៀន តែងប្រាថ្នានូវកំដៅ បុគ្គលរងទុក្ខ តែងប្រាថ្នានូវសេចក្តីសុខ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងនោះឯង កាលដែលព្រះអង្គទ្រង់ឃើញភិក្ខុដែលពិបាកប្រដៅនេះហើយ ពួកភិក្ខុដែលងាយប្រដៅក្នុងបឋមពោធិកាល (២០ វស្សាដំបូង) ក៏ប្រាកដឡើងក្នុងព្រះញាណ។ គ្រានោះ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យចង់សម្តែងនូវគុណរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។ တတ္ထ အာရာဓယိံသူတိ ဂဏှိံသု ပူရယိံသု. ဧကံ သမယန္တိ ဧကသ္မိံ သမယေ. ဧကာသနဘောဇနန္တိ ဧကံ ပုရေဘတ္တဘောဇနံ. သူရိယုဂ္ဂမနတော ဟိ ယာဝ မဇ္ဈနှိကာ သတ္တက္ခတ္တုံ ဘုတ္တဘောဇနမ္ပိ ဣဓ ဧကာသနဘောဇနန္တေဝ အဓိပ္ပေတံ. အပ္ပာဗာဓတန္တိ နိရာဗာဓတံ. အပ္ပာတင်္ကတန္တိ နိဒ္ဒုက္ခတံ. လဟုဋ္ဌာနန္တိ သရီရဿ သလ္လဟုကံ ဥဋ္ဌာနံ. ဗလန္တိ ကာယဗလံ. ဖာသုဝိဟာရန္တိ ကာယဿ သုခဝိဟာရံ. ဣမိနာ ကိံ ကထိတံ? ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနံ ပဇဟာပိတကာလော ကထိတော. ဘဒ္ဒါလိသုတ္တေ ပန ရတ္တိံ ဝိကာလဘောဇနံ ပဇဟာပိတကာလော ကထိတော. ဣမာနိ ဟိ ဒွေ ဘောဇနာနိ ဘဂဝါ န ဧကပ္ပဟာရေန ပဇဟာပေသိ. ကသ္မာ? ဣမာနေဝ ဟိ ဒွေ ဘောဇနာနိ ဝဋ္ဋေ သတ္တာနံ အာစိဏ္ဏာနိ. သန္တိ ကုလပုတ္တာ သုခုမာလာ, တေ ဧကတော ဒွေပိ ဘောဇနာနိ ပဇဟန္တာ ကိလမန္တိ. တသ္မာ ဧကတော အပဇဟာပေတွာ ဧကသ္မိံ ကာလေ ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနံ, ဧကသ္မိံ ရတ္တိံ ဝိကာလဘောဇနန္တိ ဝိသုံ ပဇဟာပေသိ. တေသု ဣဓ ဒိဝါ ဝိကာလဘောဇနံ ပဇဟာပိတကာလော ကထိတော. တတ္ထ [Pg.4] ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါ န ဘယံ ဒဿေတွာ တဇ္ဇေတွာ ပဇဟာပေန္တိ, အာနိသံသံ ပန ဒဿေတွာ ပဇဟာပေန္တိ, ဧဝဉှိ သတ္တာ သုခေန ပဇဟန္တိ. တသ္မာ အာနိသံသံ ဒဿေန္တော ဣမေ ပဉ္စ ဂုဏေ ဒဿေသိ. အနုသာသနီ ကရဏီယာတိ ပုနပ္ပုနံ သာသနေ ကတ္တဗ္ဗံ နာဟောသိ. ‘‘ဣဒံ ကရောထ, ဣဒံ မာ ကရောထာ’’တိ သတုပ္ပာဒကရဏီယမတ္တမေဝ အဟောသိ. တာဝတ္တကေနေဝ တေ ကတ္တဗ္ဗံ အကံသု, ပဟာတဗ္ဗံ ပဇဟိံသု, ပဌမဗောဓိယံ, ဘိက္ခဝေ, သုဗ္ဗစာ ဘိက္ခူ အဟေသုံ အဿဝါ ဩဝါဒပဋိကရာတိ. ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «ārādhayiṃsu» គឺបានទទួលយក ឬធ្វើឲ្យពេញបរិបូណ៌ (gaṇhiṃsu pūrayiṃsu)។ បទថា «ekaṃ samayaṃ» គឺក្នុងសម័យមួយ (ekasmiṃ samaye)។ បទថា «ekāsanabhojanaṃ» គឺការឆាន់ភោជនតែមួយពេលមុនថ្ងៃត្រង់ (ekaṃ purebhattabhojanaṃ)។ ព្រោះថា ការឆាន់ភោជនសូម្បី ៧ ដង ចាប់តាំងពីព្រះអាទិត្យរះរហូតដល់ថ្ងៃត្រង់ ក៏លោកមានបំណងយកជា «ឯកាសនភោជន» ក្នុងសូត្រនេះដែរ។ បទថា «appābādhataṃ» គឺភាពមិនមានជំងឺ (nirābādhakaṃ)។ បទថា «appātaṅkataṃ» គឺភាពមិនមានសេចក្តីទុក្ខបៀតបៀន (niddukkhataṃ)។ បទថា «lahuṭṭhānaṃ» គឺការក្រោកឈរឡើងដោយស្រាលខ្លួន (sarīrassa sallahukaṃ uṭṭhānaṃ)។ បទថា «balaṃ» គឺកម្លាំងកាយ (kāyabalaṃ)。 បទថា «phāsuvihāraṃ» គឺការរស់នៅជាសុខនៃរូបកាយ (kāyassa sukhavihāraṃ)។ ដោយពាក្យនេះ តើព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីអ្វី? គឺទ្រង់សម្តែងអំពីកាលដែលទ្រង់ឲ្យលះបង់ការឆាន់ក្នុងពេលវិកាលក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ចំណែកក្នុងភទ្ទាលិសូត្រ ទ្រង់សម្តែងអំពីកាលដែលទ្រង់ឲ្យលះបង់ការឆាន់ក្នុងពេលវិកាលក្នុងវេលាយប់។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគមិនបានទ្រង់ឲ្យលះបង់ការឆាន់ទាំងពីរពេលនេះក្នុងពេលតែមួយឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ការឆាន់ទាំងពីរពេលនេះ ជាការសន្សំស៊ាំទៅហើយរបស់សត្វទាំងឡាយក្នុងវដ្តសង្សារ។ ម្យ៉ាងទៀត កុលបុត្រទាំងឡាយដែលជាអ្នកសុខុមាលជាតិក៏មាន កាលបើពួកគេលះបង់ការឆាន់ទាំងពីរពេលព្រមគ្នាតែម្តង តែងលំបាកកាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គមិនឲ្យលះបង់ព្រមគ្នាតែម្តងឡើយ គឺទ្រង់ឲ្យលះបង់ផ្សេងៗគ្នា គឺក្នុងសម័យមួយ ឲ្យលះបង់ការឆាន់វិកាលក្នុងវេលាថ្ងៃ ក្នុងសម័យមួយទៀត ឲ្យលះបង់ការឆាន់វិកាលក្នុងវេលាយប់។ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សម្តែងអំពីកាលដែលទ្រង់ឲ្យលះបង់ការឆាន់វិកាលក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ក្នុងពាក្យនោះ ព្រោះហេតុថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិនដែលបង្ហាញភ័យគំរាមកំហែងហើយឲ្យលះបង់ឡើយ តែងបង្ហាញអានិសង្សហើយទើបឲ្យលះបង់ ព្រោះថាកាលបើបង្ហាញអានិសង្សយ៉ាងនេះ សត្វទាំងឡាយរមែងលះបង់បានដោយងាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញអានិសង្ស ទើបបង្ហាញនូវគុណទាំង ៥ យ៉ាងនេះ។ បទថា «anusāsanī karaṇīyā» គឺការដែលត្រូវធ្វើដោយការប្រដៅរឿយៗ មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា «ចូរធ្វើនូវសេចក្តីនេះ ចូរកុំធ្វើនូវសេចក្តីនេះ» គឺគ្រាន់តែជាការធ្វើឲ្យកើតសតិប៉ុណ្ណោះ។ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ គ្រាន់តែបានស្តាប់ការប្រដៅប៉ុណ្ណោះ ក៏បានធ្វើនូវកិច្ចដែលត្រូវធ្វើ បានលះបង់នូវធម៌ដែលត្រូវលះបង់។ សេចក្តីថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងបឋមពោធិកាល ពួកភិក្ខុជាអ្នកងាយប្រដៅ ជាអ្នកស្តាប់បង្គាប់ ធ្វើតាមឱវាទ» នេះជាអត្ថក្នុងទីនេះ។ ဣဒါနိ နေသံ သုဗ္ဗစဘာဝဒီပိကံ ဥပမံ အာဟရန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုဘူမိယန္တိ သမဘူမိယံ. ‘‘သုဘူမျံ သုခေတ္တေ ဝိဟတခါဏုကေ ဗီဇာနိ ပတိဋ္ဌပေယျာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၃၈) ဧတ္ထ ပန မဏ္ဍဘူမိ သုဘူမီတိ အာဂတာ. စတုမဟာပထေတိ ဒွိန္နံ မဟာမဂ္ဂါနံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂတဋ္ဌာနေ. အာဇညရထောတိ ဝိနီတအဿရထော. ဩဓသ္တပတောဒေါတိ ယထာ ရထံ အဘိရုဟိတွာ ဌိတေန သက္ကာ ဟောတိ ဂဏှိတုံ, ဧဝံ အာလမ္ဗနံ နိဿာယ တိရိယတော ဌပိတပတောဒေါ. ယောဂ္ဂါစရိယောတိ အဿာစရိယော. သွေဝ အဿဒမ္မေ သာရေတီတိ အဿဒမ္မသာရထိ. ယေနိစ္ဆကန္တိ ယေန ယေန မဂ္ဂေန ဣစ္ဆတိ. ယဒိစ္ဆကန္တိ ယံ ယံ ဂတိံ ဣစ္ဆတိ. သာရေယျာတိ ဥဇုကံ ပုရတော ပေသေယျ. ပစ္စာသာရေယျာတိ ပဋိနိဝတ္တေယျ. ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងនាំមកនូវឧបមាដើម្បីបង្ហាញពីភាពជាអ្នកងាយប្រដៅរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «Seyyathāpi»។ ក្នុងឧបមានោះ បទថា «subhūmiyaṃ» គឺនៅលើដីស្មើ (samabhūmiyaṃ)។ ប៉ុន្តែក្នុងបទថា «subhūmyaṃ sukhette vihatakhāṇuke bījāni patiṭṭhapeyya» នេះ ដីមានជីជាតិ (maṇḍabhūmi) លោកហៅថា «subhūmi»។ គឺគប្បីដាំពូជក្នុងដីមានជីជាតិ ក្នុងស្រែដ៏ល្អ ដែលបានកម្ចាត់ចោលនូវគល់ឈើអស់ហើយ។ បទថា «catumahāpathe» គឺត្រង់កន្លែងដែលផ្លូវធំពីរខ្វែងគ្នា។ បទថា «ājaññaratho» គឺរថដែលទឹមដោយសេះដែលបង្ហាត់ល្អហើយ (vinīta-assaratho)។ បទថា «odhastapatodo» គឺរំពាត់ដែលគេដាក់ទទឹង ដោយអាស្រ័យនឹងបង្អែក ដើម្បីឲ្យអ្នកដែលឡើងជិះលើរថអាចចាប់យកបានដោយងាយ។ បទថា «yoggācariyo» គឺនាយសារថីបង្ហាត់សេះ (assācariyo)។ បទថា «sveva assadamme sāretī» គឺនាយសារថីនោះឯង តែងបង្ហាត់សេះដែលគួរបង្ហាត់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «assadammasārathi» (នាយសារថីអ្នកបង្ហាត់សេះដែលគួរបង្ហាត់)។ បទថា «yenicchakaṃ» គឺទៅតាមផ្លូវណាៗដែលខ្លួនប្រាថ្នា។ បទថា «yadicchakaṃ» គឺទៅតាមល្បឿន ឬអាការៈណាៗដែលខ្លួនប្រាថ្នា។ បទថា «sāreyya» គឺគប្បីបរទៅត្រង់ទៅខាងមុខ។ បទថា «paccāsāreyya» គឺគប្បីបរឲ្យថយក្រោយវិញ។ ဧဝမေဝ ခေါတိ ယထာ ဟိ သော ယောဂ္ဂါစရိယော ယေန ယေန မဂ္ဂေန ဂမနံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ အဿာ အာရုဠှာဝ ဟောန္တိ. ယာယ ယာယ စ ဂတိယာ ဣစ္ဆတိ, သာ သာ ဂတိ ဂဟိတာဝ ဟောတိ. ရထံ ပေသေတွာ အဿာ နေဝ ဝါရေတဗ္ဗာ န ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. ကေဝလံ တေသံ သမေ ဘူမိဘာဂေ ခုရေသု နိမိတ္တံ ဌပေတွာ ဂမနမေဝ ပဿိတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧဝံ မယှမ္ပိ တေသု ဘိက္ခူသု ပုနပ္ပုနံ ဝတ္တဗ္ဗံ နာဟောသိ. ဣဒံ ကရောထ ဣဒံ မာ ကရောထာတိ သတုပ္ပာဒနမတ္တမေဝ ကတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. တေဟိပိ တာဝဒေဝ ကတ္တဗ္ဗံ ကတမေဝ ဟောတိ, အကတ္တဗ္ဗံ ဇဟိတမေဝ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သုဗ္ဗစာ ယုတ္တယာနပဋိဘာဂါ ဟုတွာ သတုပ္ပာဒနမတ္တေနေဝ ပဇဟိံသု, တသ္မာ တုမှေပိ ပဇဟထာတိ အတ္ထော. ဧလဏ္ဍေဟီတိ ဧလဏ္ဍာ ကိရ သာလဒူသနာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဝိသောဓေယျာတိ ဧလဏ္ဍေ စေဝ အညာ စ ဝလ္လိယော ဆိန္ဒိတွာ ဗဟိ နီဟရဏေန သောဓေယျ. သုဇာတာတိ သုသဏ္ဌိတာ. သမ္မာ ပရိဟရေယျာတိ မရိယာဒံ ဗန္ဓိတွာ ဥဒကာသိဉ္စနေနပိ ကာလေနကာလံ မူလမူလေ [Pg.5] ခဏနေနပိ ဝလ္လိဂုမ္ဗာဒိစ္ဆေဒနေနပိ ကိပိလ္လပူဋကဟရဏေနပိ မက္ကဋကဇာလသုက္ခဒဏ္ဍကဟရဏေနပိ သမ္မာ ဝဍ္ဎေတွာ ပေါသေယျ. ဝုဒ္ဓိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. បទថា «Evameva kho» គឺសេចក្តីប្រៀបធៀបឲ្យច្បាស់ថា នាយសារថីនោះប្រាថ្នានឹងបរទៅតាមផ្លូវណាៗ សេះទាំងនោះក៏រមែងទៅតាមផ្លូវនោះៗឯង។ ប្រាថ្នានឹងបរទៅដោយល្បឿន ឬអាការៈណាៗ សេះទាំងនោះក៏រមែងកាន់យកនូវល្បឿន ឬអាការៈនោះៗឯង។ នាយសារថីមិនបាច់ឃាត់ ឬមិនបាច់ចាក់សេះទាំងនោះឡើយ គ្រាន់តែមើលការទៅរបស់សេះទាំងនោះ ដែលដាក់ជើង (ក្រចក) លើផ្ទៃដីដ៏ស្មើប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងនោះឯង សម្រាប់តថាគត ក៏មិនបាច់និយាយប្រដៅភិក្ខុទាំងនោះរឿយៗថា «ចូរធ្វើនូវសេចក្តីនេះ ចូរកុំធ្វើនូវសេចក្តីនេះ» ឡើយ គឺគ្រាន់តែធ្វើឲ្យកើតសតិប៉ុណ្ណោះ។ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ ក៏បានធ្វើនូវកិច្ចដែលត្រូវធ្វើ បានលះបង់នូវធម៌ដែលមិនត្រូវធ្វើ ដោយការប្រដៅត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះឯង។ បទថា «Tasmā» មានអត្ថថា ព្រោះហេតុណា ពួកភិក្ខុទាំងនោះជាអ្នកងាយប្រដៅ មានឧបមាដូចជារថដែលទឹមល្អហើយ បានលះបង់ (នូវធម៌ដែលត្រូវលះបង់) ដោយគ្រាន់តែការធ្វើឲ្យកើតសតិប៉ុណ្ណោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ចូរពួកអ្នកលះបង់ចុះ» ដូច្នេះ។ បទថា «Elaṇḍehi» ឮថា ដើមល្ហុងខ្វង (elaṇḍā) តែងតែបំផ្លាញដើមរាំង (sāladūsanā) ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទថា «Visodheyya» គឺគប្បីកាត់ដើមល្ហុងខ្វងក្តី វល្លិដទៃទៀតក្តី ហើយជម្រះចេញទៅខាងក្រៅ។ បទថា «Sujātā» គឺមានទ្រង់ទ្រាយល្អ (susaṇṭhitā)។ បទថា «Sammā parihereyya» គឺគប្បីថែទាំឲ្យល្អ ដោយការលើកទំនប់ (mariyāda) ស្រោចទឹកក្តី ជីកកាយគល់រឿយៗក្តី កាត់វល្លិនិងស៊ុមទ្រុមក្តី យកសំបុកស្រមោចចេញក្តី យកសំបុកពីងពាងនិងមែកឈើស្ងួតចេញក្តី ធ្វើឲ្យលូតលាស់ចម្រើនឡើង ហើយថែរក្សាទុក។ បទថា «Vuddhi» (ការលូតលាស់) ជាដើម មានអត្ថដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ ၂၂၆. ဣဒါနိ အက္ခန္တိယာ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ဘူတပုဗ္ဗန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေဒေဟိကာတိ ဝိဒေဟရဋ္ဌဝါသိကဿ ဓီတာ. အထ ဝါ ဝေဒေါတိ ပညာ ဝုစ္စတိ, ဝေဒေန ဤဟတိ ဣရိယတီတိ ဝေဒေဟိကာ, ပဏ္ဍိတာတိ အတ္ထော. ဂဟပတာနီတိ ဃရသာမိနီ. ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ကိတ္တိဃောသော. သောရတာတိ သောရစ္စေန သမန္နာဂတာ. နိဝါတာတိ နိဝါတဝုတ္တိ. ဥပသန္တာတိ နိဗ္ဗုတာ. ဒက္ခာတိ ဘတ္တပစနသယနတ္ထရဏဒီပုဇ္ဇလနာဒိကမ္မေသု ဆေကာ. အနလသာတိ ဥဋ္ဌာဟိကာ, သုသံဝိဟိတကမ္မန္တာတိ သုဋ္ဌု သံဝိဟိတကမ္မန္တာ. ဧကာ အနလသာ ဟောတိ, ယံ ယံ ပန ဘာဇနံ ဂဏှာတိ, တံ တံ ဘိန္ဒတိ ဝါ ဆိဒ္ဒံ ဝါ ကရောတိ, အယံ န တာဒိသာတိ ဒဿေတိ. ២២៦. ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញទោសនៃការមិនអត់ធន់ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា bhūtapubbaṃ។ ក្នុងបាលីនោះ ពាក្យថា vedehikā គឺកូនស្រីរបស់សេដ្ឋីដែលរស់នៅក្នុងដែនវិទេហៈ។ មួយវិញទៀត បញ្ញា លោកហៅថា «វេទៈ» ស្រីដែលតែងព្យាយាមប្រព្រឹត្តទៅដោយបញ្ញា ឈ្មោះថា វេទេហិកា មានសេចក្តីថា ស្រីមានប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា gahapatānī គឺស្រីជាម្ចាស់ផ្ទះ។ ពាក្យថា kittisaddo គឺសម្លេងសរសើរ។ ពាក្យថា soratā គឺប្រកបដោយសោរច្ចៈ (ការសង្រួមកាយវាចា)។ ពាក្យថា nivātā គឺមានការប្រព្រឹត្តបន្ទាបខ្លួន។ ពាក្យថា upasantā គឺមានចិត្តរំលត់ចាកទោសៈនិងទោមនស្ស។ ពាក្យថា dakkhā គឺឈ្លាសវៃក្នុងការវាល់អង្ករដាំបាយ ការក្រាលកម្រាលដំណេក ការអុជប្រទីបជាដើម។ ពាក្យថា analasā គឺមានសេចក្តីព្យាយាមក្រោកឈរធ្វើការ។ ពាក្យថា susaṃvihitakammantā គឺមានការងារដែលចាត់ចែងទុកជាស្រេចយ៉ាងល្អ។ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីថា ស្រីខ្លះជាអ្នកមិនខ្ជិលច្រអូសពិតមែន ប៉ុន្តែតែងធ្វើឲ្យបែក ឬធ្វើឲ្យធ្លុះនូវភាជន៍ឯណាៗដែលខ្លួនកាន់យក តែនាងវេទេហិកានេះមិនមែនមានសភាពយ៉ាងនោះឡើយ។ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ ပါတောဝ ကတ္တဗ္ဗာနိ ဓေနုဒုဟနာဒိကမ္မာနိ အကတွာ ဥဿူရေ ဥဋ္ဌိတာ. ဟေ ဇေ ကာဠီတိ အရေ ကာဠိ. ကိံ ဇေ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ ကိံ တေ ကိဉ္စိ အဖာသုကံ အတ္ထိ, ကိံ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ? နော ဝတ ရေ ကိဉ္စီတိ အရေ ယဒိ တေ န ကိဉ္စိ အဖာသုကံ အတ္ထိ, နေဝ သီသံ ရုဇ္ဈတိ, န ပိဋ္ဌိ, အထ ကသ္မာ ပါပိ ဒါသိ ဒိဝါ ဥဋ္ဌာသီတိ ကုပိတာ အနတ္တမနာ ဘာကုဋိမကာသိ. ဒိဝါတရံ ဥဋ္ဌာသီတိ ပုနဒိဝသေ ဥဿူရတရံ ဥဋ္ဌာသိ. အနတ္တမနဝါစန္တိ အရေ ပါပိ ဒါသိ အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာသိ; ကိံ အဂ္ဂိံ သီတောတိ မညသိ, ဣဒါနိ တံ သိက္ခာပေဿာမီတိအာဒီနိ ဝဒမာနာ ကုပိတဝစနံ နိစ္ဆာရေသိ. «Divā uṭṭhāsīti» មានន័យថា មិនបានធ្វើកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើក្នុងវេលាព្រឹកព្រលឹម មានការរំអិតទឹកដោះគោជាដើម ហើយក្រោកឡើងក្នុងវេលាថ្ងៃខ្ពស់ (ថ្ងៃជ្រៅ)។ «He je kāḷīti» មានន័យថា នែ កាឡី។ «Kiṃ je divā uṭṭhāsīti» មានន័យថា សួរថា «នែឯង មានការមិនស្រួលខ្លួនណាមួយដល់នាងឬ? ហេតុអ្វីបានជាក្រោកឡើងក្នុងវេលាថ្ងៃ?»។ «No vata re kiñcīti» មានន័យថា នាងម្ចាស់ផ្ទះខឹងសម្បារ មិនពេញចិត្ត ក៏ធ្វើការក្រញូវមុខ (ជ្រួញចិញ្ចើម) ហើយនិយាយថា «នែឯង ប្រសិនបើគ្មានការមិនស្រួលខ្លួនណាមួយដល់នាងទេ ក្បាលក៏មិនឈឺ ខ្នងក៏មិនឈឺ ចុះហេតុអ្វីបានជានាងជាទាសីដ៏លាមក ក្រោកឡើងក្នុងវេលាថ្ងៃ?»។ «Divātaraṃ uṭṭhāsīti» មានន័យថា នៅថ្ងៃបន្ទាប់ នាងក្រោកឡើងក្នុងវេលាថ្ងៃជ្រៅជាងមុនទៅទៀត។ «Anattamanavācanti» មានន័យថា បញ្ចេញវាចាខឹងសម្បារ និយាយពាក្យជាដើមថា «នែទាសីដ៏លាមក នាងមិនស្គាល់ប្រមាណរបស់ខ្លួនទេឬ? នាងស្មានថាខ្លួនឯងជាម្ចាស់ភ្លើង (ឬជាអ្នកមានគុណ) ឬ? ឥឡូវនេះ យើងនឹងប្រដៅនាង»។ ပဋိဝိသကာနန္တိ သာမန္တဂေဟဝါသီနံ. ဥဇ္ဈာပေသီတိ အဝဇာနာပေသိ. စဏ္ဍီတိ အသောရတာ ကိဗ္ဗိသာ. ဣတိ ယတ္တကာ ဂုဏာ, တတော ဒိဂုဏာ ဒေါသာ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု. ဂုဏာ နာမ သဏိကံ သဏိကံ အာဂစ္ဆန္တိ; ဒေါသာ ဧကဒိဝသေနေဝ ပတ္ထဋာ ဟောန္တိ. သောရတသောရတောတိ အတိဝိယ သောရတော, သောတာပန္နော နု ခေါ, သကဒါဂါမီ အနာဂါမီ အရဟာ နု ခေါတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ဖုသန္တီတိ ဖုသန္တာ ဃဋ္ဋေန္တာ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ. «Paṭivisakānanti» មានន័យថា ដល់ពួកជនដែលរស់នៅក្នុងផ្ទះក្បែរខាង។ «Ujjhāpesīti» មានន័យថា ធ្វើឱ្យគេមើលងាយ (ដឹងនូវសេចក្តីថោកទាប)។ «Caṇḍīti» មានន័យថា មិនមានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ មានសេចក្តីអាក្រក់ជួរជាតិ។ ពាក្យថា «Iti yattakā guṇā, tato diguṇā dosā uppajjiṃsu» សេចក្តីថា គុណទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុន្មាន ទោសទាំងឡាយដែលកើតឡើង ក៏មានច្រើនជាងគុណនោះដល់ទៅពីរដង។ ពាក្យថា «Guṇā nāma saṇikaṃ saṇikaṃ āgacchanti; dosā ekadivaseneva patthaṭā honti» សេចក្តីថា ធម្មតាគុណទាំងឡាយ តែងមកដល់សន្សឹមៗ ចំណែកឯទោសទាំងឡាយ តែងផ្សព្វផ្សាយទៅត្រឹមតែក្នុងថ្ងៃតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ «Soratasoratoti» មានន័យថា មានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ក្រៃលែង រហូតដល់គួរពោលថា «លោកជាព្រះសោតាបន្នឬហ្ន៎ ឬជាព្រះសកទាគាមី ព្រះអនាគាមី ព្រះអរហន្តឬហ្ន៎?»។ «Phusantīti» មានន័យថា ប៉ះពាល់ ខ្ទប់ទង្គិច ហើយមកដល់នូវការប្រាកដចំពោះមុខ។ အထ [Pg.6] ဘိက္ခု သောရတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အထ အဓိဝါသနက္ခန္တိယံ ဌိတော ဘိက္ခု သောရတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယော စီဝရ…ပေ… ပရိက္ခာရဟေတူတိ ယော ဧတာနိ စီဝရာဒီနိ ပဏီတပဏီတာနိ လဘန္တော ပါဒပရိကမ္မပိဋ္ဌိပရိကမ္မာဒီနိ ဧကဝစနေနေဝ ကရောတိ. အလဘမာနောတိ ယထာ ပုဗ္ဗေ လဘတိ, ဧဝံ အလဘန္တော. ဓမ္မညေဝ သက္ကရောန္တောတိ ဓမ္မံယေဝ သက္ကာရံ သုကတကာရံ ကရောန္တော. ဂရုံ ကရောန္တောတိ ဂရုဘာရိယံ ကရောန္တော. မာနေန္တောတိ မနေန ပိယံ ကရောန္တော. ပူဇေန္တောတိ ပစ္စယပူဇာယ ပူဇေန္တော. အပစာယမာနောတိ ဓမ္မံယေဝ အပစာယမာနော အပစိတိံ နီစဝုတ္တိံ ဒဿေန္တော. «Atha bhikkhu soratoti veditabboti» មានន័យថា ក្នុងកាលនោះ ភិក្ខុដែលតាំងនៅក្នុងអធិវាសនខន្តី (សេចក្តីអត់ធន់) គប្បីដឹងថាជាភិក្ខុអ្នកស្ងប់រម្ងាប់។ «Yo cīvara…pe… parikkhārahetūti» មានន័យថា ភិក្ខុណា កាលបើបាននូវចីវរជាដើមដ៏ផ្ចិតផ្ចង់ទាំងនេះ តែងធ្វើនូវកិច្ចមានការច្របាច់ជើង និងច្របាច់ខ្នងជាដើម ដោយពាក្យតែមួយម៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ។ «Alabhamānoti» មានន័យថា កាលបើមិនបាន ដូចជាធ្លាប់បានក្នុងកាលមុន (ក៏មិនធ្វើ)។ «Dhammaññeva sakkarontoti» មានន័យថា ធ្វើនូវសក្ការៈ គឺការធ្វើដោយគោរពចំពោះធម៌តែម្យ៉ាង។ «Garuṃ karontoti» មានន័យថា ធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។ «Mānentoti» មានន័យថា ធ្វើសេចក្តីស្រឡាញ់ដោយចិត្ត។ «Pūjentoti» មានន័យថា បូជាដោយបច្ច័យបូជា។ «Apacāyamānoti» មានន័យថា ធ្វើសេចក្តីកោតក្រែងចំពោះធម៌តែម្យ៉ាង បង្ហាញនូវការគោរពកោតក្រែង និងការបន្ទាបខ្លួន (មានការប្រព្រឹត្តបន្ទាបខ្លួន)។ ၂၂၇. ဧဝံ အက္ခန္တိယာ ဒေါသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေ အဓိဝါသေန္တိ, တေ ဧဝံ အဓိဝါသေန္တီတိ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဒဿေန္တော ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကာလေနာတိ ယုတ္တပတ္တကာလေန. ဘူတေနာတိ သတာ ဝိဇ္ဇမာနေန. သဏှေနာတိ သမ္မဋ္ဌေန. အတ္ထသဉှိတေနာတိ အတ္ထနိဿိတေန ကာရဏနိဿိတေန. အကာလေနာတိအာဒီနိ တေသံယေဝ ပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. မေတ္တစိတ္တာတိ ဥပ္ပန္နမေတ္တစိတ္တာ ဟုတွာ. ဒေါသန္တရာတိ ဒုဋ္ဌစိတ္တာ, အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နဒေါသာ ဟုတွာ. တတြာတိ တေသု ဝစနပထေသု. ဖရိတွာတိ အဓိမုစ္စိတွာ. တဒါရမ္မဏဉ္စာတိ ကထံ တဒါရမ္မဏံ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ကရောတိ? ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတံ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တစိတ္တဿ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပုန တဿေဝ မေတ္တစိတ္တဿ အဝသေသသတ္တေ အာရမ္မဏံ ကရောန္တော သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ တဒါရမ္မဏံ ကရောတိ နာမ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော. တဒါရမ္မဏဉ္စာတိ တဿေဝ မေတ္တစိတ္တဿ အာရမ္မဏံ ကတွာ. သဗ္ဗာဝန္တန္တိ သဗ္ဗသတ္တဝန္တံ. လောကန္တိ သတ္တလောကံ. ဝိပုလေနာတိ အနေကသတ္တာရမ္မဏေန. မဟဂ္ဂတေနာတိ မဟဂ္ဂတဘူမိကေန. အပ္ပမာဏေနာတိ သုဘာဝိတေန. အဝေရေနာတိ နိဒ္ဒေါသေန. အဗျာဗဇ္ဈေနာတိ နိဒ္ဒုက္ခေန. ဖရိတွာ ဝိဟရိဿာမာတိ ဧဝရူပေန မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ တဉ္စ ပုဂ္ဂလံ သဗ္ဗဉ္စ လောကံ တဿ စိတ္တဿ အာရမ္မဏံ ကတွာ အဓိမုစ္စိတွာ ဝိဟရိဿာမ. ២២៧. ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់បង្ហាញទោសនៃសេចក្តីមិនអត់ធន់យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញនូវផ្លូវនៃពាក្យសម្ដី ៥ យ៉ាង ដែលពួកជនអ្នកអត់ធន់ តែងអត់ធន់យ៉ាងនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ផ្លូវនៃពាក្យសម្ដី ៥ យ៉ាងនេះ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «kālenā» គឺតាមកាលដ៏សមគួរ។ «bhūtenā» គឺដោយវត្ថុដែលមានពិត ប្រាកដ។ «saṇhenā» គឺដោយពាក្យដ៏រលូន ពីរោះ (ទន់ភ្លន់)។ «atthasañhitenā» គឺប្រកបដោយសេចក្តីចម្រើន ប្រកបដោយហេតុផល។ ពាក្យថា «akālenā» ជាដើម គប្បីដឹងដោយអំណាចនៃសភាវៈផ្ទុយគ្នានឹងពាក្យទាំងនោះឯង។ «mettacittā» គឺមានចិត្តមេត្តាកើតឡើងហើយ។ «dosantarā» គឺមានចិត្តប្រទូស្ត មានទោសៈកើតឡើងក្នុងខាងក្នុង។ «tatrā» គឺក្នុងផ្លូវនៃពាក្យសម្ដីទាំងនោះ។ «pharitvā» គឺបង្អោនចិត្តទៅ (ផ្សព្វផ្សាយទៅ)។ ពាក្យថា «tadārammaṇañcā» សួរថា ចុះបុគ្គលធ្វើនូវលោកទាំងពួងឱ្យមានបុគ្គលនោះជាអារម្មណ៍ តើដូចម្តេច? ភិក្ខុធ្វើនូវបុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាងនោះ ឱ្យជាអារម្មណ៍នៃចិត្តមេត្តា ហើយធ្វើនូវសត្វដែលសេសសល់ទាំងឡាយ ឱ្យជាអារម្មណ៍នៃចិត្តមេត្តានោះដដែល ឈ្មោះថាធ្វើនូវលោកទាំងពួងឱ្យមានបុគ្គលនោះជាអារម្មណ៍។ ក្នុងពាក្យនោះ មានសេចក្តីពន្យល់ពាក្យដូចតទៅនេះ៖ «tadārammaṇañcā» គឺធ្វើឱ្យជាអារម្មណ៍នៃចិត្តមេត្តានោះឯង។ «sabbāvantanti» គឺមានសត្វទាំងពួង។ «lokanti» គឺសត្វលោក។ «vipulenā» គឺមានសត្វជាច្រើនជាអារម្មណ៍។ «mahaggatenā» គឺកើតក្នុងភូមិជាមហគ្គតៈ។ «appamāṇenā» គឺដែលបានចម្រើនល្អហើយ។ «averenā» គឺមិនមានទោស (មិនមានពៀរ)។ «abyābajjhenā» គឺមិនមានសេចក្តីទុក្ខ (មិនមានការបៀតបៀន)។ «pharitvā viharissāmā» មានន័យថា យើងនឹងធ្វើនូវបុគ្គលជាសត្រូវនោះផង នូវលោកទាំងពួងផង ឱ្យជាអារម្មណ៍នៃចិត្តនោះ ហើយបង្អោនចិត្តទៅ រស់នៅដោយចិត្តដែលប្រកបដោយមេត្តា មានសភាវៈយ៉ាងនេះ។ ၂၂၈. ဣဒါနိ တဒတ္ထဒီပိကံ ဥပမံ အာဟရန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပထဝိန္တိ နိပ္ပထဝိံ ကရိဿာမီတိ အတ္ထော. တတြ တတြာတိ [Pg.7] တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ. ဝိကိရေယျာတိ ပစ္ဆိယာ ပံသုံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဗီဇာနိ ဝိယ ဝိကိရေယျ. ဩဋ္ဌုဘေယျာတိ ခေဠံ ပါတေယျ. အပထဝိံ ကရေယျာတိ ဧဝံ ကာယေန စ ဝါစာယ စ ပယောဂံ ကတွာပိ သက္ကုဏေယျ အပထဝိံ ကာတုန္တိ? ဂမ္ဘီရာတိ ဗဟလတ္တေန ဒွိယောဇနသတသဟဿာနိ စတ္တာရိ စ နဟုတာနိ ဂမ္ဘီရာ. အပ္ပမေယျာတိ တိရိယံ ပန အပရိစ္ဆိန္နာ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ပထဝီ ဝိယ ဟိ မေတ္တစိတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကုဒါလပိဋကံ ဂဟေတွာ အာဂတပုရိသော ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော. ယထာ သော ကုဒါလပိဋကေန မဟာပထဝိံ အပထဝိံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ ဝေါ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော မေတ္တစိတ္တဿ အညထတ္တံ ကာတုံ န သက္ခိဿတီတိ. ២២៨. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងនាំមកនូវឧបមាដែលបង្ហាញសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «seyyathāpī» (ប្រៀបដូចជា) ជាដើម។ ក្នុងឧបមានោះ ពាក្យថា «apathaviṃ» (មិនឱ្យមានផែនដី) គឺធ្វើមិនឱ្យមានផែនដី (ឱ្យដល់នូវភាពមិនមាន)។ «tatra tatrā» គឺក្នុងកន្លែងនោះៗ។ «vikireyyā» គឺយកកន្ត្រកកើបដីខ្សាច់មកព្រួសព្រាយដូចជាគ្រាប់ពូជ។ «oṭṭhubheyyā» គឺគប្បីស្ដោះទឹកមាត់ដាក់។ ពាក្យថា «apathaviṃ kareyyā» សួរថា បុគ្គលទោះបីធ្វើនូវការព្យាយាមដោយកាយនិងវាចាយ៉ាងនេះ តើអាចធ្វើផែនដីមិនឱ្យមានផែនដីបានដែរឬទេ? «gambhīrā» គឺជ្រៅដោយអំណាចនៃភាពក្រាស់ក្រៃលែង មានជម្រៅពីររយសែនយោជន៍ និងបួនម៉ឺនយោជន៍។ «appameyyā» គឺដោយទទឹង មិនមានកំណត់ព្រំដែនឡើយ។ ពាក្យថា «evameva kho» ក្នុងទីនេះ នេះជាការប្រៀបធៀបឧបមា និងឧបមេយ្យ៖ គប្បីយល់ថា ចិត្តដែលប្រកបដោយមេត្តា ដូចជាផែនដី។ បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាង ដូចជាបុរសដែលកាន់ចបកាប់និងកន្ត្រកមក។ ដូចជាបុរសនោះ មិនអាចធ្វើមហាប្រថពីមិនឱ្យមានផែនដី ដោយចបកាប់និងកន្ត្រកបានយ៉ាងណា បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាងនោះ ក៏មិនអាចធ្វើចិត្តរបស់ភិក្ខុអ្នករស់នៅដោយចិត្តមេត្តា ឱ្យប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃបានយ៉ាងនោះដែរ។ ၂၂၉. ဒုတိယဥပမာယံ ဟလိဒ္ဒိန္တိ ယံကိဉ္စိ ပီတကဝဏ္ဏံ. နီလန္တိ ကံသနီလံ ဝါ ပလာသနီလံ ဝါ. အရူပီတိ အရူပေါ. နနု စ, ဒွိန္နံ ကဋ္ဌာနံ ဝါ ဒွိန္နံ ရုက္ခာနံ ဝါ ဒွိန္နံ သေယျာနံ ဝါ ဒွိန္နံ သေလာနံ ဝါ အန္တရံ ပရိစ္ဆိန္နာကာသရူပန္တိ အာဂတံ, ကသ္မာ ဣဓ အရူပီတိ ဝုတ္တောတိ? သနိဒဿနဘာဝပဋိက္ခေပတော. တေနေဝါဟ ‘‘အနိဒဿနော’’တိ. တသ္မိဉှိ ရူပံ လိခိတုံ, ရူပပါတုဘာဝံ ဒဿေတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ ‘‘အရူပီ’’တိ ဝုတ္တော. အနိဒဿနောတိ ဒဿနဿ စက္ခုဝိညာဏဿ အနာပါထော. ဥပမာသံသန္ဒနေ ပနေတ္ထ အာကာသော ဝိယ မေတ္တစိတ္တံ. တုလိကပဉ္စမာ စတ္တာရော ရင်္ဂဇာတာ ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထာ, တုလိကပဉ္စမေ ရင်္ဂေ ဂဟေတွာ အာဂတပုရိသော ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော. ယထာ သော တုလိကပဉ္စမေဟိ ရင်္ဂေဟိ အာကာသေ ရူပပါတုဘာဝံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ ဝေါ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော မေတ္တစိတ္တဿ အညထတ္တံ ကတွာ ဒေါသုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတုံ န သက္ခိဿတီတိ. ២២៩. ក្នុងឧបមាទីពីរ ពាក្យថា «haliddiṃ» (ល្មៀត) គឺពណ៌លឿងណាមួយ។ «nīlaṃ» (ពណ៌ខៀវ) គឺពណ៌ខៀវដូចជាលង្ហិន ឬពណ៌ខៀវដូចជាស្លឹកឈើ។ «arūpī» (មិនមានរូប) គឺអាកាសដែលមិនមានរូប។ សួរថា ចន្លោះនៃឈើពីរកំណាត់ ឬដើមឈើពីរដើម ឬគ្រែពីរ ឬថ្មពីរដុំ តែងមកក្នុងគម្ពីរថាជាអាកាសរូបដែលមានកំណត់ ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងទីនេះ ហៅថា «arūpī» ទៅវិញ? ឆ្លើយថា ព្រោះបដិសេធនូវសភាវៈដែលអាចមើលឃើញបាន។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «anidassano» (មើលមិនឃើញ)។ ព្រោះថា គេមិនអាចគូររូប ឬបង្ហាញរូបឱ្យប្រាកដឡើងក្នុងអាកាសនោះបានឡើយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «arūpī»។ «anidassano» គឺមិនមកដល់នូវការប្រាកដចំពោះចក្ខុវិញ្ញាណដែលជាគ្រឿងមើល។ ក្នុងការប្រៀបធៀបឧបមានេះវិញ គប្បីយល់ថា ចិត្តមេត្តា ដូចជាអាកាស។ ផ្លូវនៃពាក្យសម្ដីទាំង ៥ យ៉ាង ដូចជាទឹកថ្នាំ ៤ ពណ៌ ដែលមានច្រាស (ជក់) ជាទី ៥។ បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាង ដូចជាបុរសដែលកាន់ទឹកថ្នាំមានច្រាសជាទី ៥ មក។ ដូចជាបុរសនោះ មិនអាចធ្វើរូបឱ្យប្រាកដឡើងក្នុងអាកាស ដោយទឹកថ្នាំមានច្រាសជាទី ៥ បានយ៉ាងណា បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាងនោះ ក៏មិនអាចធ្វើចិត្តរបស់ភិក្ខុអ្នករស់នៅដោយចិត្តមេត្តា ឱ្យប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃ ដើម្បីបង្ហាញនូវការកើតឡើងនៃទោសៈបានយ៉ាងនោះដែរ។ ၂၃၀. တတိယဥပမာယံ အာဒိတ္တန္တိ ပဇ္ဇလိတံ. ဂမ္ဘီရာ အပ္ပမေယျာတိ ဣမိဿာ ဂင်္ဂါယ ဂမ္ဘီရဋ္ဌာနံ ဂါဝုတမ္ပိ အတ္ထိ, အဍ္ဎယောဇနမ္ပိ, ယောဇနမ္ပိ. ပုထုလံ ပနဿာ ဧဝရူပံယေဝ, ဒီဃတော ပန ပဉ္စယောဇနသတာနိ. သာ ကထံ ဂမ္ဘီရာ အပ္ပမေယျာတိ? ဧတေန ပယောဂေန ပရိဝတ္တေတွာ ဥဒ္ဓနေ ဥဒကံ ဝိယ တာပေတုံ အသက္ကုဏေယျတော. ဌိတောဒကံ ပန ကေနစိ ဥပါယေန အင်္ဂုလမတ္တံ ဝါ အဍ္ဎင်္ဂုလမတ္တံ ဝါ ဧဝံ တာပေတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ, အယံ ပန န [Pg.8] သက္ကာ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဥပမာသံသန္ဒနေ ပနေတ္ထ ဂင်္ဂါ ဝိယ မေတ္တစိတ္တံ, တိဏုက္ကံ အာဒါယ အာဂတပုရိသော ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော. ယထာ သော အာဒိတ္တာယ တိဏုက္ကာယ ဂင်္ဂံ တာပေတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ ဝေါ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော မေတ္တစိတ္တဿ အညထတ္တံ ကာတုံ န သက္ခိဿတီတိ. ២៣០. ក្នុងឧបមាទីបី ពាក្យថា «ādittaṃ» (ភ្លឺរន្ទាល) គឺឆេះសន្ធោសន្ធៅ។ «gambhīrā appameyyā» (ជ្រៅ រកប្រមាណមិនបាន) គឺកន្លែងជ្រៅនៃទន្លេគង្គានេះ មានជម្រៅមួយគាវុតខ្លះ កន្លះយោជន៍ខ្លះ មួយយោជន៍ខ្លះ។ ចំណែកទទឹងនៃទន្លេគង្គានោះ ក៏មានប្រមាណប៉ុណ្ណោះឯង តែបណ្តោយមានប្រាំរយយោជន៍។ សួរថា ចុះទន្លេគង្គានោះ ជ្រៅនិងរកប្រមាណមិនបានដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ព្រោះមិនអាចនឹងកំដៅទឹកឱ្យពុះកញ្ជ្រោលដូចជាទឹកក្នុងឆ្នាំងដែលគេដុតលើចង្ក្រាន ដោយការព្យាយាមតែម្តងនោះបានឡើយ។ ចំណែកឯទឹកដែលនៅនឹង គេអាចនឹងកំដៅទឹកប្រមាណមួយធ្នាប់ ឬកន្លះធ្នាប់ ដោយឧបាយណាមួយបាន ប៉ុន្តែបុរសដែលកាន់ចន្លុះស្មៅនេះ មិនអាចនឹងកំដៅទន្លេគង្គាបានឡើយ ហេតុនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ក្នុងការប្រៀបធៀបឧបមានេះវិញ គប្បីយល់ថា ចិត្តមេត្តា ដូចជាទន្លេគង្គា។ ផ្លូវនៃពាក្យសម្ដីទាំង ៥ យ៉ាង ដូចជាបុរសដែលកាន់ចន្លុះស្មៅមក។ ដូចជាបុរសនោះ មិនអាចកំដៅទន្លេគង្គាឱ្យក្តៅពុះ ដោយចន្លុះស្មៅដែលឆេះសន្ធោសន្ធៅបានយ៉ាងណា បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាងនោះ ក៏មិនអាចធ្វើចិត្តរបស់ភិក្ខុអ្នករស់នៅដោយចិត្តមេត្តា ឱ្យប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃបានយ៉ាងនោះដែរ។ ၂၃၁. စတုတ္ထဥပမာယံ ဗိဠာရဘသ္တာတိ ဗိဠာရစမ္မပသိဗ္ဗကာ. သုမဒ္ဒိတာတိ သုဋ္ဌု မဒ္ဒိတာ. သုပရိမဒ္ဒိတာတိ အန္တော စ ဗဟိ စ သမန္တတော သုပရိမဒ္ဒိတာ. တူလိနီတိ သိမ္ဗလိတူလလတာတူလသမာနာ. ဆိန္နသဿရာတိ ဆိန္နသဿရသဒ္ဒါ. ဆိန္နဘဗ္ဘရာတိ ဆိန္နဘဗ္ဘရသဒ္ဒါ. ဥပမာသံသန္ဒနေ ပနေတ္ထ ဗိဠာရဘသ္တာ ဝိယ မေတ္တစိတ္တံ, ကဋ္ဌကဌလံ အာဒါယ အာဂတပုရိသော ဝိယ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော. ယထာ သော ကဋ္ဌေန ဝါ ကဌလေန ဝါ ဗိဠာရဘသ္တံ သရသရံ ဘရဘရံ သဒ္ဒံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ ဝေါ ပဉ္စ ဝစနပထေ ဂဟေတွာ အာဂတပုဂ္ဂလော မေတ္တစိတ္တဿ အညထတ္တံ ကတွာ ဒေါသာနုဂတဘာဝံ ကာတုံ န သက္ခိဿတီတိ. ២៣១. ក្នុងឧបមាទីបួន ពាក្យថា «biḷārabhastā» (ថង់ស្បែកឆ្មា) គឺថង់ដែលធ្វើដោយស្បែកឆ្មា។ «sumadditā» គឺច្របាច់យ៉ាងល្អ។ «suparimadditā» គឺច្របាច់សព្វល្អទាំងខាងក្នុង ទាំងខាងក្រៅ និងជុំវិញ។ «tūlinī» គឺដូចជាសំឡីរកា ឬសំឡីវល្លិ។ «chinnasassarā» គឺមានសំឡេងស៊កសៀតដែលដាច់ចេញ។ «chinnabhabbharā» គឺមានសំឡេងធំ ស្ដើង ឬមធ្យមដែលដាច់ចេញ។ ក្នុងការប្រៀបធៀបឧបមានេះវិញ គប្បីយល់ថា ចិត្តមេត្តា ដូចជាថង់ស្បែកឆ្មា។ ផ្លូវនៃពាក្យសម្ដីទាំង ៥ យ៉ាង ដូចជាបុរសដែលកាន់ឈើ ឬអំបែងក្អមមក។ ដូចជាបុរសនោះ មិនអាចធ្វើថង់ស្បែកឆ្មាឱ្យមានសំឡេងស៊កសៀត (សរៈសរៈ) ឬសំឡេងគ្រលរ (ភរៈភរៈ) ដោយឈើ ឬដោយអំបែងក្អមបានយ៉ាងណា បុគ្គលដែលនិយាយពាក្យសម្ដីតាមផ្លូវទាំង ៥ យ៉ាងនោះ ក៏មិនអាចធ្វើចិត្តរបស់ភិក្ខុអ្នករស់នៅដោយចិត្តមេត្តា ឱ្យប្រែប្រួលទៅជាយ៉ាងដទៃ ដើម្បីឱ្យលុះក្នុងអំណាចនៃទោសៈបានយ៉ាងនោះដែរ។ ၂၃၂. ဩစရကာတိ အဝစရကာ ဟေဋ္ဌာစရကာ, နီစကမ္မကာရကာတိ အတ္ထော. ယော မနော ပဒူသေယျာတိ ယော ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ မနော ပဒူသေယျ, တံ ကကစေန ဩကန္တနံ နာဓိဝါသေယျ. န မေ သော တေန သာသနကရောတိ သော တေန အနဓိဝါသနေန မယှံ ဩဝါဒကရော န ဟောတိ. အာပတ္တိ ပနေတ္ထ နတ္ထိ. ២៣២. «Ocarakā» មានន័យថា ពួកជនដែលប្រព្រឹត្តអំពើថោកទាប ធ្វើការងារថោកទាប មានការសម្លាប់សត្វជាដើម។ «Yo mano padūseyyā» មានន័យថា ភិក្ខុ ឬភិក្ខុនីណាមួយ គប្បីប្រទូស្តចិត្ត (ខឹង) ចំពោះបុគ្គលដែលអារខ្លួនដោយរណារ ហើយមិនអត់ធន់។ «Na me so tena sāsanakaro» មានន័យថា បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាមិនធ្វើតាមដំបូន្មានរបស់តថាគត ដោយការមិនអត់ធន់នោះឡើយ។ ក្នុងរឿងនេះ មិនមានអាបត្តិឡើយ។ ၂၃၃. အဏုံ ဝါ ထူလံ ဝါတိ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ ဝါ မဟာသာဝဇ္ဇံ ဝါ. ယံ တုမှေ နာဓိဝါသေယျာထာတိ ယော တုမှေဟိ အဓိဝါသေတဗ္ဗော န ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. နော ဟေတံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, အနဓိဝါသေတဗ္ဗံ နာမ ဝစနပထံ န ပဿာမာတိ အဓိပ္ပာယော. ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာတိ ဣတိ ဘဂဝါ အရဟတ္တေန ကူဋံ ဂဏှန္တော ယထာနုသန္ဓိနာ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ. ២៣៣. «Aṇuṃ vā thūlaṃ vā» មានន័យថា មានទោសតិចតួចក្តី មានទោសច្រើនក្តី។ «Yaṃ tumhe nādhivāseyyāthā» មានន័យថា ផ្លូវនៃពាក្យសម្ដីណា ដែលអ្នកទាំងឡាយមិនគប្បីអត់ធន់ តើមានដែរឬទេ? «No hetaṃ, bhante» មានន័យថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំមិនឃើញផ្លូវនៃពាក្យសម្ដីណា ដែលមិនគប្បីអត់ធន់នោះឡើយ» នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា «Dīgharattaṃ hitāya sukhāyā» សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់កាន់យកនូវកំពូល (អរហត្តផល) យ៉ាងនេះហើយ ទើបបញ្ចប់ទេសនាដោយអនុសន្ធិដ៏សមគួរ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី ကကစူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពណ៌នាអំពីកកចូបមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၂. အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ ២. ការពណ៌នាអំពីអលគទ្ទូបមសូត្រ ၂၃၄. ဧဝံ [Pg.9] မေ သုတန္တိ အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တံ. တတ္ထ ဂဒ္ဓေ ဗာဓယိံသူတိ ဂဒ္ဓဗာဓိနော, ဂဒ္ဓဗာဓိနော ပုဗ္ဗပုရိသာ အဿာတိ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗော, တဿ ဂဒ္ဓဗာဓိပုဗ္ဗဿ, ဂိဇ္ဈဃာတကကုလပ္ပသုတဿာတိ အတ္ထော. သဂ္ဂမောက္ခာနံ အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ. တေ ကမ္မကိလေသဝိပါကဥပဝါဒအာဏာဝီတိက္ကမဝသေန ပဉ္စဝိဓာ. တတ္ထ ပဉ္စာနန္တရိယဓမ္မာ ကမ္မန္တရာယိကာ နာမ. တထာ ဘိက္ခုနီဒူသကကမ္မံ, တံ ပန မောက္ခဿေဝ အန္တရာယံ ကရောတိ, န သဂ္ဂဿ. နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မာ ကိလေသန္တရာယိကာ နာမ. ပဏ္ဍကတိရစ္ဆာနဂတဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ ပဋိသန္ဓိဓမ္မာ ဝိပါကန္တရာယိကာ နာမ. အရိယူပဝါဒဓမ္မာ ဥပဝါဒန္တရာယိကာ နာမ, တေ ပန ယာဝ အရိယေ န ခမာပေန္တိ, တာဝဒေဝ, န တတော ပရံ. သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တာ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယိကာ နာမ. တေပိ ယာဝ ဘိက္ခုဘာဝံ ဝါ ပဋိဇာနာတိ, န ဝုဋ္ဌာတိ ဝါ, န ဒေသေတိ ဝါ, တာဝဒေဝ, န တတော ပရံ. ២៣៤. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» គឺអលគទ្ទូបមសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា «gaddhe bādhayiṃsū» គឺពួកជនដែលសម្លាប់សត្វត្មាត ឈ្មោះថា គទ្ធពាធិនៈ។ ពួកបុព្វបុរសដែលសម្លាប់សត្វត្មាត មានដល់អម្បូរនោះ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា គទ្ធពាធិបុព្វៈ។ ពាក្យថា «tassa gaddhabādhipubbassa» សេចក្តីថា នៃបុគ្គលដែលកើតក្នុងត្រកូលអ្នកសម្លាប់សត្វត្មាតនោះ។ ពាក្យថា «antarāyikā» គឺធម៌ទាំងឡាយដែលធ្វើនូវអន្តរាយដល់សួគ៌និងព្រះនិព្វាន។ អន្តរាយិកធម៌ទាំងនោះ មាន ៥ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃ កម្មន្តរាយ កិលេសន្តរាយ វិបាកន្តរាយ អរិយូបវាទន្តរាយ និងអាណាវីតិក្កមន្តរាយ។ ក្នុងអន្តរាយិកធម៌ទាំង ៥ នោះ ធម៌ ៥ យ៉ាងមានអនន្តរិយកម្មជាដើម ឈ្មោះថា កម្មន្តរាយិកធម៌។ ដូចគ្នានោះដែរ អំពើទ្រុស្តភិក្ខុនី ឈ្មោះថា កម្មន្តរាយិកធម៌។ ប៉ុន្តែអំពើទ្រុស្តភិក្ខុនីនោះ ធ្វើនូវអន្តរាយដល់ព្រះនិព្វានតែម្យ៉ាង មិនធ្វើនូវអន្តរាយដល់សួគ៌ឡើយ។ និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិធម៌ទាំងឡាយ ឈ្មោះថា កិលេសន្តរាយិកធម៌។ បដិសន្ធិចិត្តរបស់ពួកបណ្ឌកៈ (ខ្ទើយ) សត្វតិរច្ឆាន និងឧភតោព្យញ្ជនៈ ឈ្មោះថា វិបាកន្តរាយិកធម៌។ ធម៌ដែលជាគ្រឿងទ្រុស្តចំពោះព្រះអរិយបុគ្គល ឈ្មោះថា ឧបវាទន្តរាយិកធម៌។ ប៉ុន្តែធម៌ទាំងនោះ ធ្វើនូវអន្តរាយដល់សួគ៌និងព្រះនិព្វាន ត្រឹមតែក្នុងកាលដែលមិនទាន់សូមខមាទោសចំពោះព្រះអរិយបុគ្គលប៉ុណ្ណោះ ក្រោយពីនោះមក មិនធ្វើនូវអន្តរាយឡើយ។ គំនរនៃអាបត្តិទាំង ៧ គរុកាបត្តិ ដែលភិក្ខុបានកន្លងដោយចេតនា ឈ្មោះថា អាណាវីតិក្កមន្តរាយិកធម៌។ អាបត្តិទាំងនោះ ក៏ធ្វើនូវអន្តរាយ ត្រឹមតែក្នុងកាលដែលភិក្ខុនៅតែប្តេជ្ញាខ្លួនជាភិក្ខុ ហើយមិនព្រមចេញចាកអាបត្តិ ឬមិនព្រមសម្ដែងអាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ក្រោយពីនោះមក មិនធ្វើនូវអន្តរាយឡើយ។ တတြာယံ ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဓမ္မကထိကော သေသန္တရာယိကေ ဇာနာတိ, ဝိနယေ ပန အကောဝိဒတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမန္တရာယိကေ န ဇာနာတိ, တသ္မာ ရဟောဂတော ဧဝံ စိန္တေသိ – ဣမေ အာဂါရိကာ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ သောတာပန္နာပိ သကဒါဂါမိနောပိ အနာဂါမိနောပိ ဟောန္တိ. ဘိက္ခူပိ မနာပိကာနိ စက္ခုဝိညေယျာနိ ရူပါနိ ပဿန္တိ…ပေ… ကာယဝိညေယျေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသန္တိ, မုဒုကာနိ အတ္ထရဏပါဝုရဏာဒီနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဧတံ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ ဣတ္ထီနံယေဝ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာ န ဝဋ္ဋန္တိ? ဧတေပိ ဝဋ္ဋန္တီတိ. ဧဝံ ရသေန ရသံ သံသန္ဒေတွာ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ နိစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ ဧကံ ကတွာ ထူလဝါကေဟိ သဒ္ဓိံ အတိသုခုမသုတ္တံ ဥပနေန္တော ဝိယ, သာသပေန သဒ္ဓိံ သိနေရုံ ဥပသံဟရန္တော ဝိယ, ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပာဒေတွာ, ‘‘ကိံ ဘဂဝတာ မဟာသမုဒ္ဒံ ဗန္ဓန္တေန ဝိယ မဟတာ ဥဿာဟေန ပဌမပါရာဇိကံ ပညတ္တံ, နတ္ထိ ဧတ္ထ ဒေါသော’’တိ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဇ္ဈန္တော ဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ ပဋိဗာဟန္တော အရိယမဂ္ဂေ ခါဏုကဏ္ဋကာဒီနိ ပက္ခိပန္တော မေထုနဓမ္မေ ဒေါသော နတ္ထီတိ ဇိနဿ အာဏာစက္ကေ ပဟာရံ အဒါသိ. တေနာဟ – ‘‘တထာဟံ ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမီ’’တိအာဒိ. ក្នុងបណ្តាធម៌ធ្វើឲ្យអន្តរាយទាំង ៥ នោះ ភិក្ខុអរិដ្ឋៈនេះ ជាពហុស្សូត ជាធម្មកថិក តែងដឹងនូវធម៌ធ្វើឲ្យអន្តរាយដ៏សេសសល់ ប៉ុន្តែព្រោះខ្លួនមិនឈ្លាសវៃក្នុងវិន័យ ទើបមិនដឹងនូវធម៌ធ្វើឲ្យអន្តរាយដែលកើតឡើងព្រោះការកន្លងវិន័យបញ្ញត្តិ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះទៅក្នុងទីស្ងាត់ហើយ គិតយ៉ាងនេះថា ពួកគ្រហស្ថទាំងឡាយនេះ កាលបរិភោគកាមគុណទាំង ៥ តែងជាសោតាបន្នបុគ្គលខ្លះ សកទាគាមិបុគ្គលខ្លះ អនាគាមិបុគ្គលខ្លះ។ សូម្បីពួកភិក្ខុក៏តែងឃើញនូវរូបជាទីគាប់ចិត្តដែលដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណ...ល... ប៉ះពាល់នូវផោដ្ឋព្វៈដែលដឹងបានដោយកាយវិញ្ញាណ បរិភោគនូវគ្រឿងកម្រាល និងគ្រឿងដណ្តប់ដ៏ទន់ជាដើម សេចក្តីនោះទាំងអស់ តែងគួរ។ ហេតុអ្វីបានជា រូប សំឡេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ របស់ស្ត្រីទាំងឡាយ ទើបមិនគួរ? សូម្បីអារម្មណ៍ទាំងនោះ ក៏គួរដែរ។ ភិក្ខុនោះប្រៀបធៀបរសទៅនឹងរសយ៉ាងនេះ ធ្វើការបរិភោគប្រកបដោយឆន្ទរាគ និងការបរិភោគប្រាសចាកឆន្ទរាគឲ្យជាតែមួយ ប្រៀបដូចជាការយកសរសៃអំបោះដ៏ល្អិតល្អន់ទៅវេញចូលគ្នាជាមួយសរសៃធ្មេញដ៏គ្រោតគ្រាត ឬប្រៀបដូចជាការយកភ្នំសិនេរុទៅប្រៀបធៀបជាមួយគ្រាប់ស្ពៃ បង្កើតឡើងនូវទិដ្ឋិដ៏លាមកថា "ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តិបឋមបារាជិក ដោយសេចក្តីព្យាយាមដ៏ធំធេង ប្រៀបដូចជាការសង់ទំនប់បិទមហាសមុទ្រ ក្នុងរឿងនេះគ្មានទោសសោះឡើយ" ឈ្មោះថាទាស់ទែងនឹងសព្វញ្ញុតញ្ញាណ រារាំងនូវវេសារជ្ជញ្ញាណ បោះចោលនូវបង្គោល និងបន្លាជាដើម ទៅក្នុងអរិយមគ្គ ហើយពោលថា ក្នុងមេថុនធម្មគ្មានទោសឡើយ ឈ្មោះថាបានវាយប្រហារទៅលើអាណាចក្ររបស់ព្រះជិនស្រី។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា "តថាហំ ភគវតា ធម្មំ ទេសិតំ អាជានាមិ" ជាដើម។ ဧဝံ [Pg.10] ဗျာ ခေါတိ ဧဝံ ဝိယ ခေါ. သမနုယုဉ္ဇန္တီတိအာဒီသု ကိံ လဒ္ဓိကော တွံ, လဒ္ဓိံ ဝဒေဟီတိ ပုစ္ဆမာနာ သမနုယုဉ္ဇန္တိ နာမ. ဒိဋ္ဌိံ ပတိဋ္ဌာပေန္တာ သမနုဂ္ဂါဟန္တိ နာမ. ကေန ကာရဏေန ဧဝံ ဝဒသီတိ ကာရဏံ ပုစ္ဆန္တာ သမနုဘာသန္တိ နာမ. အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာတိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၄၂-၄၈) အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ အပ္ပဿာဒဋ္ဌေန. မံသပေသူပမာ ဗဟုသာဓာရဏဋ္ဌေန. တိဏုက္ကူပမာ အနုဒဟနဋ္ဌေန. အင်္ဂါရကာသူပမာ မဟာဘိတာပနဋ္ဌေန. သုပိနကူပမာ ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန. ယာစိတကူပမာ တာဝကာလိကဋ္ဌေန. ရုက္ခဖလူပမာ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂပလိဘဉ္ဇနဋ္ဌေန. အသိသူနူပမာ အဓိကုဋ္ဋနဋ္ဌေန. သတ္တိသူလူပမာ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန. သပ္ပသိရူပမာ သာသင်္ကသပ္ပဋိဘယဋ္ဌေန. ထာမသာတိ ဒိဋ္ဌိထာမေန. ပရာမာသာတိ ဒိဋ္ဌိပရာမာသေန. အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရတီတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဝေါဟရတိ ဒီပေတိ ဝါ. ពាក្យថា Evaṃ byā kho គឺស្មើនឹង Evaṃ viya kho (យ៉ាងនេះឯង)។ ក្នុងពាក្យថា Samanuyuñjanti ជាដើមនោះ ពួកជនកាលសួរថា "អ្នកមានលទ្ធិដូចម្តេច ចូរពោលនូវលទ្ធិនោះមកមើល" ឈ្មោះថា សមនុយុញ្ជន្តិ (សាកសួរដេញដោល)។ កាលឲ្យតាំងនៅមាំក្នុងទិដ្ឋិ ឈ្មោះថា សមនុគ្គាហន្តិ (សួរដេញដោលឲ្យទទួល)។ កាលសួររកហេតុផលថា "ហេតុអ្វីបានជាអ្នកពោលយ៉ាងនេះ" ឈ្មោះថា សមនុភាសន្តិ (សាកសួរដេញដោលរកហេតុផល)។ ក្នុងពាក្យថា Aṭṭhikaṅkalūpamā ជាដើមនោះ កាមទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាកង់ឆ្អឹង (Aṭṭhikaṅkalūpamā) ព្រោះមានសេចក្តីត្រេកអរតិចតួច។ ប្រៀបដូចជាដុំសាច់ (Maṃsapesūpamā) ព្រោះជារបស់ទូទៅដល់មនុស្សជាច្រើន។ ប្រៀបដូចជាគប់ស្មៅ (Tiṇukkūpamā) ព្រោះតែងឆេះរោលរាលតាមក្រោយ។ ប្រៀបដូចជារណ្តៅរងើកភ្លើង (Aṅgārakāsūpamā) ព្រោះមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយខ្លាំង។ ប្រៀបដូចជាយល់សប្តិ (Supinakūpamā) ព្រោះលេចឡើងតែមួយរំពេច។ ប្រៀបដូចជារបស់ខ្ចីគេ (Yācitakūpamā) ព្រោះជារបស់ប្រើប្រាស់បានមួយគ្រា។ ប្រៀបដូចជាផ្លែឈើនៅលើដើម (Rukkhaphalūpamā) ព្រោះជាហេតុនាំឲ្យបាក់បែកសព្វសរីរាង្គធំតូច។ ប្រៀបដូចជាជ្រញ់សម្រាប់កាប់សាច់ (Asisūnūpamā) ព្រោះជាគ្រឿងញំញីសម្លាប់។ ប្រៀបដូចជាលំពែង និងឈើស្រួច (Sattisūlūpamā) ព្រោះជាគ្រឿងចាក់ទម្លុះ។ ប្រៀបដូចជាក្បាលពស់ (Sappasirūpamā) ព្រោះប្រកបដោយសេចក្តីសង្ស័យ និងភ័យខ្លាច។ ពាក្យថា Thāmasā គឺដោយកម្លាំងនៃទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា Parāmāsā គឺដោយការស្ទាបអង្អែលដោយទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា Abhinivissa voharati គឺប្រកាន់ខ្ជាប់ហើយពោល ឬសម្តែងចេញមក។ ၂၃၅. ယတော ခေါ တေ ဘိက္ခူတိ ယဒါ တေ ဘိက္ခူ. ဧဝံ ဗျာ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာတိ ဣဒံ ဧသ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေန နတ္ထီတိ ဝတ္တုကာမောပိ ဘဂဝတော အာနုဘာဝေန သမ္ပဋိစ္ဆတိ, ဗုဒ္ဓါနံ ကိရ သမ္မုခါ ဒွေ ကထာ ကထေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. ២៣៥. ពាក្យថា Yato kho te bhikkhū គឺស្មើនឹង Yadā te bhikkhū (ក្នុងកាលណា ពួកភិក្ខុទាំងនោះ)។ ពាក្យថា Evaṃ byā kho ahaṃ, bhante, bhagavatā នេះ ភិក្ខុនោះ ទោះបីជាមានបំណងចង់និយាយតាមអធ្យាស្រ័យរបស់ខ្លួនថា "គ្មានទោស" ក៏ដោយ ក៏ព្រមទទួលស្គាល់ដោយអានុភាពនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ឮថា ជនណាដែលនឹងអាចនិយាយពាក្យពីរខ្វែងគ្នា នៅចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនមានឡើយ។ ၂၃၆. ကဿ ခေါ နာမ တွံ မောဃပုရိသာတိ တွံ မောဃပုရိသ ကဿ ခတ္တိယဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ ဝေဿဿ ဝါ သုဒ္ဒဿ ဝါ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဒေဝဿ ဝါ မနုဿဿ ဝါ မယာ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ အယံ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. အရိဋ္ဌော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘ဘဂဝါ မံ မောဃပုရိသောတိ ဝဒတိ, န ခေါ ပန မောဃပုရိသာတိ ဝုတ္တမတ္တကေန မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော န ဟောတိ. ဥပသေနမ္ပိ ဟိ ဝင်္ဂန္တပုတ္တံ, ‘အတိလဟုံ ခေါ တွံ, မောဃပုရိသ, ဗာဟုလ္လာယ အာဝတ္တော’တိ (မဟာဝ. ၇၅) ဘဂဝါ မောဃပုရိသဝါဒေန ဩဝဒိ. ထေရော အပရဘာဂေ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ဆ အဘိညာ သစ္ဆာကာသိ. အဟမ္ပိ တထာရူပံ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှိတွာ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီ’’တိ. အထဿ ဘဂဝါ ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တဿ ပဏ္ဍုပလာသဿ ဝိယ အဝိရုဠှိဘာဝံ ဒဿေန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ២៣៦. ពាក្យថា Kassa kho nāma tvaṃ moghapurisa គឺមានន័យថា នែមោឃបុរស អ្នកដឹងនូវធម៌ដែលយើងសម្តែងហើយយ៉ាងនេះ ជារបស់ក្សត្រណា ព្រាហ្មណ៍ណា វែស្សៈណា សុទ្ទៈណា គ្រហស្ថណា បព្វជិតណា ទេវតាណា ឬមនុស្សណា? ពាក្យថា Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi នេះ ជាអនុសន្ធិផ្សេងមួយទៀត។ ឮថា ភិក្ខុអរិដ្ឋៈបានគិតយ៉ាងនេះថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ហៅយើងថា មោឃបុរស ក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែការដែលព្រះអង្គគ្រាន់តែហៅថា មោឃបុរស មិនមែនមានន័យថា ឧបនិស្ស័យនៃមគ្គនិងផលនឹងមិនមាននោះឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ធ្លាប់បានប្រដៅព្រះឧបសេនត្ថេរ ជាបុត្ររបស់វង្គន្តសេដ្ឋី ដោយពាក្យថាមោឃបុរសថា 'នែមោឃបុរស អ្នកជាអ្នកប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសេចក្តីសំបើម យ៉ាងឆាប់រហ័សពេកហើយ' ដូច្នេះដែរ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ព្រះថេរៈនោះកាលខំប្រឹងប្រែងព្យាយាម ក៏បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអភិញ្ញា ៦។ សូម្បីតែយើង ក៏នឹងផ្គងសេចក្តីព្យាយាមមានសភាពយ៉ាងនោះ ហើយធ្វើមគ្គនិងផលឲ្យកើតឡើងដែរ"។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងនូវភាពមិនលូតលាស់ឡើងវិញរបស់ភិក្ខុនោះ ប្រៀបដូចជាស្លឹកឈើទុំដែលជ្រុះចាកទងហើយ ទើបទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។ ဥသ္မီကတောပီတိ[Pg.11], ဘိက္ခဝေ, တုမှေ ကိန္တိ မညထ, အယံ အရိဋ္ဌော ဧဝံလဒ္ဓိကော သဗ္ဗညုတညာဏေန ပဋိဝိရုဇ္ဈိတွာ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ ပဋိဗာဟိတွာ တထာဂတဿ အာဏာစက္ကေ ပဟာရံ ဒဒမာနော အပိ နု ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဥသ္မီကတောပိ? ယထာ နိဗ္ဗုတေပိ မဟန္တေ အဂ္ဂိက္ခန္ဓေ ခဇ္ဇုပနကမတ္တာပိ အဂ္ဂိပပဋိကာ ဟောတိယေဝ, ယံ နိဿာယ ပုန မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဘဝေယျ. ကိံ နု ခေါ ဧဝံ ဣမဿ အပ္ပမတ္တိကာပိ ဉာဏုသ္မာ အတ္ထိ, ယံ နိဿာယ ဝါယမန္တော မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေယျာတိ? နော ဟေတံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, ဧဝံလဒ္ဓိကဿ ကုတော ဧဝရူပါ ဉာဏုသ္မာတိ? မဂ္ဂဖလာနံ ပစ္စယသမတ္ထာယ ဉာဏုသ္မာယ ဥသ္မီကတဘာဝံ ပဋိက္ခိပန္တာ ဝဒန္တိ. မင်္ကုဘူတောတိ နိတ္တေဇဘူတော. ပတ္တက္ခန္ဓောတိ ပတိတက္ခန္ဓော. အပ္ပဋိဘာနောတိ ကိဉ္စိ ပဋိဘာနံ အပဿန္တော ဘိန္နပဋိဘာနော ဧဝရူပမ္ပိ နာမ နိယျာနိကသာသနံ လဘိတွာ အဝိရုဠှိဓမ္မော ကိရမှိ သမုဂ္ဃာတိတပစ္စယော ဇာတောတိ အတ္တနော အဘဗ္ဗတံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဘူမိံ ခဏမာနော နိသီဒိ. ពាក្យថា Usmīkatopi គឺមានន័យថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយយល់សេចក្តីនោះដូចម្តេច ភិក្ខុអរិដ្ឋៈនេះមានលទ្ធិយ៉ាងនេះ ទាស់ទែងនឹងសព្វញ្ញុតញ្ញាណ រារាំងនូវវេសារជ្ជញ្ញាណ ឈ្មោះថាបានវាយប្រហារទៅលើអាណាចក្ររបស់តថាគត តើភិក្ខុនោះនៅមានកម្តៅខ្លះដែរឬទេ ក្នុងធម្មវិន័យនេះ? ប្រៀបដូចជាគំនរភ្លើងដ៏ធំ ទោះបីជារលត់ទៅហើយ ក៏គង់តែមានកំទេចភ្លើងតូចប៉ុនសត្វអំពិលអំពែកនៅសល់ដែរ ដែលអាស្រ័យនឹងកំទេចភ្លើងនោះ គំនរភ្លើងដ៏ធំក៏អាចកើតឡើងវិញបាន។ តើភិក្ខុអរិដ្ឋៈនេះ មានញាណកម្តៅសូម្បីបន្តិចបន្តួចយ៉ាងនោះដែរឬទេ ដែលកាលបើអាស្រ័យនឹងញាណកម្តៅនោះហើយព្យាយាមទៅ អាចធ្វើមគ្គនិងផលឲ្យកើតឡើងបាន? ពាក្យថា No hetaṃ, bhante គឺមានន័យថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ញាណកម្តៅមានសភាពយ៉ាងនោះ នឹងមានមកពីណា ចំពោះភិក្ខុដែលមានលទ្ធិយ៉ាងនេះ? ពួកភិក្ខុទាំងឡាយក្រាបបង្គំទូលបដិសេធនូវភាពមានញាណកម្តៅ ដែលអាចជាបច្ច័យដល់មគ្គនិងផល។ ពាក្យថា Maṅkubhūto គឺមានសេចក្តីអន់ថយស្រពោន។ ពាក្យថា Pattakkhandho គឺមានស្មាធ្លាក់ចុះ។ ពាក្យថា Appaṭibhāno គឺមិនឃើញនូវបដិភាណអ្វីមួយឡើយ គឺមានបដិភាណដាច់សូន្យ។ ភិក្ខុនោះកាលពិចារណាឃើញនូវភាពជាអភព្វបុគ្គលរបស់ខ្លួនថា "យើងបានជួបនឹងសាសនាដែលជាគ្រឿងស្រឡះចាកទុក្ខមានសភាពយ៉ាងនេះហើយ តែបែរជាជាអ្នកមិនលូតលាស់ក្នុងធម៌ ឮថាជាអ្នកមានបច្ច័យត្រូវកាត់ផ្តាច់អស់ហើយ" ដូច្នេះ ទើបអង្គុយយកមេជើងកៀសដី។ ပညာယိဿသိ ခေါတိ အယမ္ပိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. အရိဋ္ဌော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘ဘဂဝါ မယှံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော ပစ္ဆိန္နောတိ ဝဒတိ, န ခေါ ပန ဗုဒ္ဓါ သဥပနိဿယာနံယေဝ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, အနုပနိဿယာနမ္ပိ ဒေသေန္တိ, အဟံ သတ္ထု သန္တိကာ သုဂတောဝါဒံ လဘိတွာ အတ္တနော သမ္ပတ္တူပဂံ ကုသလံ ကရိဿာမီ’’တိ. အထဿ ဘဂဝါ ဩဝါဒံ ပဋိပဿမ္ဘေန္တော ‘‘ပညာယိဿသီ’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော, တွံယေဝ, မောဃပုရိသ, ဣမိနာ ပါပကေန ဒိဋ္ဌိဂတေန နိရယာဒီသု ပညာယိဿသိ, မမ သန္တိကာ တုယှံ သုဂတောဝါဒေါ နာမ နတ္ထိ, န မေ တယာ အတ္ထော, ဣဓာဟံ ဘိက္ခူ ပဋိပုစ္ဆိဿာမီတိ. ពាក្យថា Paññāyissasi kho នេះ ក៏ជាអនុសន្ធិផ្សេងមួយទៀតដែរ។ ឮថា ភិក្ខុអរិដ្ឋៈបានគិតយ៉ាងនេះថា "ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា ឧបនិស្ស័យនៃមគ្គនិងផលរបស់យើងត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ហើយ ក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនមែនសម្តែងធម៌ចំពោះតែបុគ្គលដែលមានឧបនិស្ស័យប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីបុគ្គលដែលគ្មានឧបនិស្ស័យ ក៏ទ្រង់សម្តែងឲ្យដែរ យើងនឹងទទួលយកនូវសុគតោវាទពីសំណាក់ព្រះសាស្តា ហើយធ្វើនូវកុសលដែលនាំទៅរកសេចក្តីសម្រេចរបស់ខ្លួន"។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងរារាំងនូវឱវាទរបស់ភិក្ខុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា "Paññāyissasi" ជាដើម។ សេចក្តីអធិប្បាយនៃពាក្យនោះថា នែមោឃបុរស គឺមានតែអ្នកម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ នឹងប្រាកដច្បាស់ក្នុងនរកជាដើម ដោយសារទិដ្ឋិដ៏លាមកនេះ សុគតោវាទពីសំណាក់តថាគត មិនមានសម្រាប់អ្នកឡើយ តថាគតគ្មានប្រយោជន៍អ្វីដោយសារអ្នកទេ ឥឡូវនេះ តថាគតនឹងសួរដេញដោលពួកភិក្ខុវិញ។ ၂၃၇. အထ ခေါ ဘဂဝါတိ အယမ္ပိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. ဣမသ္မိဉှိ ဌာနေ ဘဂဝါ ပရိသံ သောဓေတိ, အရိဋ္ဌံ ဂဏတော နိဿာရေတိ. သစေ ဟိ ပရိသဂတာနံ ကဿစိ ဧဝံ ဘဝေယျ – ‘‘အယံ အရိဋ္ဌော ဘဂဝတာ အကထိတံ ကထေတုံ ကိံ သက္ခိဿတိ, ကစ္စိ နု ခေါ ပရိသမဇ္ဈေ ဘဂဝတာ ကထာယ သမာရဒ္ဓါယ သဟသာ ကထိတ’’န္တိ. ဧဝံ ကထိတံ ပန န အရိဋ္ဌောဝ သုဏာတိ, အညေနပိ သုတံ ဘဝိဿတိ. အထာပိဿ သိယာ ‘‘ယထာ သတ္ထာ အရိဋ္ဌံ နိဂ္ဂဏှာတိ, မမ္ပိ ဧဝံ နိဂ္ဂဏှေယျာတိ သုတွာပိ တုဏှီဘာဝံ အာပဇ္ဇေယျာ’’တိ. ‘‘တံ [Pg.12] သဗ္ဗံ န ကရိဿန္တီ’’တိ. မယာပိ န ကထိတံ, အညေန သုတမ္ပိ နတ္ထီတိ ‘‘တုမှေပိမေ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ ပရိသာယ လဒ္ဓိံ သောဓေတိ. ပရိသာယ ပန လဒ္ဓိသောဓနေနေဝ အရိဋ္ဌော ဂဏတော နိဿာရိတော နာမ ဟောတိ. ២៣៧. ពាក្យថា Atha kho bhagavā នេះ ក៏ជាអនុសន្ធិផ្សេងមួយទៀតដែរ។ ព្រោះថាក្នុងទីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជម្រះបរិស័ទឲ្យស្អាតស្អំ និងបណ្តេញភិក្ខុអរិដ្ឋៈចេញពីក្រុម។ ព្រោះថា ប្រសិនបើភិក្ខុណាមួយក្នុងបរិស័ទមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ភិក្ខុអរិដ្ឋៈនេះ នឹងអាចនិយាយពាក្យដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនបានត្រាស់សម្តែងយ៉ាងដូចម្តេចបាន តើព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌កថា ក្នុងកណ្តាលជំនុំបរិស័ទ បានត្រាស់ពាក្យនោះដោយរួសរាន់ពេកដឹង?" ដូច្នេះ។ មួយវិញទៀត ពាក្យដែលត្រាស់យ៉ាងនោះ មិនមែនមានតែភិក្ខុអរិដ្ឋៈម្នាក់ប៉ុណ្ណោះទេដែលបានឮ សូម្បីភិក្ខុដទៃក៏គង់តែបានឮដែរ។ ឬមួយក៏ភិក្ខុនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះថា "ព្រះសាស្តាទ្រង់សង្កត់សង្កិនភិក្ខុអរិដ្ឋៈយ៉ាងណា សូម្បីយើងក៏ព្រះអង្គនឹងសង្កត់សង្កិនយ៉ាងនោះដែរ" ហើយទោះបីជាបានឮ ក៏នៅតែស្ងៀមស្ងាត់ទៅវិញ។ ដើម្បីកុំឲ្យពួកភិក្ខុធ្វើនូវសេចក្តីត្រិះរិះទាំងអស់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់ជម្រះលទ្ធិរបស់បរិស័ទ ដោយពាក្យថា "Tumhe pi me, bhikkhave" ជាដើម ក្នុងន័យថា "តថាគតក៏មិនបានសម្តែង ហើយពាក្យដែលអ្នកដទៃបានឮ ក៏មិនមានដែរ"។ ម្យ៉ាងទៀត គ្រាន់តែការជម្រះលទ្ធិរបស់បរិស័ទប៉ុណ្ណោះ ឈ្មោះថាព្រះដ៏មានព្រះភាគបានបណ្តេញភិក្ខុអរិដ្ឋៈចេញពីក្រុមរួចស្រេចទៅហើយ។ ဣဒါနိ အရိဋ္ဌဿ လဒ္ဓိံ ပကာသေန္တော သော ဝတ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အညတြေဝ ကာမေဟီတိအာဒီသု ယော သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ‘‘တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’’တိ ဧဝံလဒ္ဓိကော, သော ဝတ ကိလေသကာမေဟိ စေဝ ကိလေသကာမသမ္ပယုတ္တေဟိ သညာဝိတက္ကေဟိ စ အညတြ, ဧတေ ဓမ္မေ ပဟာယ, ဝိနာ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ, ဝတ္ထုကာမေ ပဋိသေဝိဿတိ, မေထုနသမာစာရံ သမာစရိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဣဒံ ကာရဏံ နာမ နတ္ထိ, အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသောတိ. ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងនូវលទ្ធិរបស់ភិក្ខុអរិដ្ឋៈឲ្យច្បាស់ ទើបត្រាស់ពាក្យថា "So vata, bhikkhave" ជាដើម។ ក្នុងពាក្យថា Aññatreva kāmehi ជាដើមនោះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុណាដែលមានលទ្ធិយ៉ាងនេះថា "ធម៌ទាំងឡាយនោះ កាលបុគ្គលសេពហើយ មិនអាចធ្វើអន្តរាយបានឡើយ" ភិក្ខុនោះ វៀរចាកកិលេសកាមទាំងឡាយផង វៀរចាកសញ្ញានិងវិតក្កៈដែលប្រកបដោយកិលេសកាមទាំងឡាយផង គឺលះបង់ធម៌ទាំងនេះហើយ មិនមានធម៌ទាំងនេះហើយ នឹងសេពនូវវត្ថុកាម នឹងប្រព្រឹត្តនូវមេថុនធម្ម ហេតុនេះមិនដែលសេសសល់ឡើយ។ ហេតុនេះមិនមានឡើយ នេះជាអដ្ឋានៈ ជាអនវកាសៈឡើយ។ ၂၃၈. ဧဝံ ဘဂဝါ အယံ အရိဋ္ဌော ယထာ နာမ ရဇကော သုဂန္ဓာနိပိ ဒုဂ္ဂန္ဓာနိပိ ဇိဏ္ဏာနိပိ နဝါနိပိ သုဒ္ဓါနိပိ အသုဒ္ဓါနိပိ ဝတ္ထာနိ ဧကတော ဘဏ္ဍိကံ ကရောတိ, ဧဝမေဝ ဘိက္ခူနံ နိစ္ဆန္ဒရာဂပဏီတစီဝရာဒိပရိဘောဂဉ္စ အနိဗဒ္ဓသီလာနံ ဂဟဋ္ဌာနံ အန္တရာယကရံ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ နိဗဒ္ဓသီလာနံ ဘိက္ခူနံ အာဝရဏကရံ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ သဗ္ဗံ ဧကသဒိသံ ကရောတီတိ အရိဋ္ဌဿ လဒ္ဓိံ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ ဒုဂ္ဂဟိတာယ ပရိယတ္တိယာ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရိယာပုဏန္တီတိ ဥဂ္ဂဏှန္တိ. သုတ္တန္တိအာဒီသု ဥဘတောဝိဘင်္ဂနိဒ္ဒေသခန္ဓကပရိဝါရာ, သုတ္တနိပါတေ မင်္ဂလသုတ္တရတနသုတ္တနာလကသုအာတုဝဋ္ဋကသုတ္တာနိ, အညမ္ပိ စ သုတ္တနာမကံ တထာဂတဝစနံ သုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗမ္ပိ သဂါထကံ သုတ္တံ ဂေယျန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဝိသေသေန သံယုတ္တကေ သကလောပိ သဂါထာဝဂ္ဂေါ. သကလံ အဘိဓမ္မပိဋကံ, နိဂ္ဂါထကံ သုတ္တံ, ယဉ္စ အညမ္ပိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ အသင်္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ, တံ ဝေယျာကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မပဒံ, ထေရဂါထာ, ထေရိဂါထာ, သုတ္တနိပါတေ နောသုတ္တနာမိကာ သုဒ္ဓိကဂါထာ စ ဂါထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သောမနဿဉာဏမယိကဂါထာပဋိသံယုတ္တာ ဒွေအသီတိသုတ္တန္တာ ဥဒါနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ (ဣတိဝု. ၁,၂) ဒသုတ္တရသတသုတ္တန္တာ ဣတိဝုတ္တကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပဏ္ဏကဇာတကာဒီနိ ပဏ္ဏာသာဓိကာနိ ပဉ္စဇာတကသတာနိ ဇာတကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ အာနန္ဒေ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ (အ. နိ. ၄.၁၂၉) သဗ္ဗေပိ အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတဓမ္မပ္ပဋိသံယုတ္တာ [Pg.13] သုတ္တန္တာ အဗ္ဘုတဓမ္မန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စူဠဝေဒလ္လမဟာဝေဒလ္လသမ္မာဒိဋ္ဌိသက္ကပဉှသင်္ခါရဘာဇနိယမဟာပုဏ္ဏမသုတ္တာဒယော သဗ္ဗေပိ ဝေဒဉ္စ တုဋ္ဌိဉ္စ လဒ္ဓါ လဒ္ဓါ ပုစ္ဆိတသုတ္တန္တာ ဝေဒလ္လန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ២៣៨. ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា ភិក្ខុអរិដ្ឋៈនេះ ធ្វើសេចក្តីនោះទាំងអស់ឲ្យដូចគ្នា ប្រៀបដូចជាជាងជ្រលក់ធ្វើនូវសំពត់ទាំងឡាយ ទោះបីជាមានក្លិនក្រអូបក្តី មានក្លិនស្អុយក្តី ចាស់ក្តី ថ្មីក្តី ស្អាតក្តី មិនស្អាតក្តី ឲ្យទៅជាបាច់តែមួយ យ៉ាងនោះឯង គឺការបរិភោគនូវចីវរដ៏ផ្ចិតផ្ចង់ជាដើម ដោយប្រាសចាកឆន្ទរាគ របស់ពួកភិក្ខុផង ការបរិភោគប្រកបដោយឆន្ទរាគ ដែលជាគ្រឿងធ្វើអន្តរាយរបស់ពួកគ្រហស្ថដែលមានសីលមិនជាប់លាប់ផង ការបរិភោគប្រកបដោយឆន្ទរាគ ដែលជាគ្រឿងរារាំងរបស់ពួកភិក្ខុដែលមានសីលជាប់លាប់ផង ភិក្ខុអរិដ្ឋៈធ្វើទាំងអស់នោះឲ្យមានសភាពដូចគ្នា។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់សម្តែងនូវលទ្ធិរបស់ភិក្ខុអរិដ្ឋៈយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងសម្តែងនូវទោសនៃការរៀនព្រះបរិយត្តិធម៌ដែលរៀនខុស ទើបត្រាស់ពាក្យថា "Idha, bhikkhave, ekacce" ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Pariyāpuṇanti គឺរៀនសូត្រ។ ក្នុងពាក្យថា Sutta ជាដើមនោះ ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលជាឧភតោវិភង្គ និទ្ទេស ខន្ធកៈ បរិវារៈ និងមង្គលសូត្រ រតនសូត្រ នាលកសូត្រ ទុវដកសូត្រ ក្នុងសុត្តនិបាត និងព្រះពុទ្ធវចនៈដទៃទៀតដែលមានឈ្មោះថា សូត្រ គួរដឹងថាជា សុត្តៈ។ សូម្បីតែសូត្រទាំងអស់ដែលប្រកបដោយគាថា គួរដឹងថាជា គេយ្យៈ ដោយឡែកគឺសគាថវគ្គទាំងអស់ក្នុងសំយុត្តនិកាយ។ ព្រះអភិធម្មបិដកទាំងអស់ សូត្រដែលមិនមានគាថា និងព្រះពុទ្ធវចនៈដទៃទៀតដែលមិនបានសង្គ្រោះចូលក្នុងអង្គ ៨ គួរដឹងថាជា វេយ្យាករណៈ។ ធម៌បទ ថេរគាថា ថេរីគាថា និងគាថាសុទ្ធសាធដែលមិនមានឈ្មោះថាសូត្រ ក្នុងសុត្តនិបាត គួរដឹងថាជា គាថា。 ព្រះសូត្រទាំង ៨២ ដែលប្រកបដោយគាថាដែលកើតអំពីសោមនស្សញ្ញាណ គួរដឹងថាជា ឧទាន។ ព្រះសូត្រទាំង ១១០ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យជាដើមថា "Vuttañhetaṃ bhagavatā" គួរដឹងថាជា ឥតិវុត្តកៈ។ ព្រះជាតិទាំង ៥០០ ដែលមានអបណ្ណកជាតកជាដើម បូកបន្ថែម ៥០ ជាតិទៀត គួរដឹងថាជា ជាតក។ ព្រះសូត្រទាំងអស់ដែលប្រកបដោយអច្ឆរិយអព្ភូតធម៌ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យជាដើមថា "Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā ānande" គួរដឹងថាជា អព្ភូតធម៌។ ព្រះសូត្រទាំងឡាយមានចូឡវេទល្លសូត្រ មហាវេទល្លសូត្រ សម្មាទិដ្ឋិសូត្រ សក្កបញ្ហសូត្រ សង្ខារភាជនីយសូត្រ មហាបុណ្ណមសូត្រជាដើម ដែលជាព្រះសូត្រដែលគេសួរហើយៗ ដោយទទួលបាននូវប្រាជ្ញាផង សេចក្តីត្រេកអរផង គួរដឹងថាជា វេទល្លៈ។ အတ္ထံ န ဥပပရိက္ခန္တီတိ အတ္ထတ္ထံ ကာရဏတ္ထံ န ပဿန္တိ န ပရိဂ္ဂဏှန္တိ. အနုပပရိက္ခတန္တိ အနုပပရိက္ခန္တာနံ. န နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ န ဥပဋ္ဌဟန္တိ န အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ သီလံ သမာဓိ ဝိပဿနာ မဂ္ဂေါ ဖလံ ဝဋ္ဋံ ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ ဧဝံ ဇာနိတုံ န သက္ကာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. တေ ဥပါရမ္ဘာနိသံသာ စေဝါတိ တေ ပရေသံ ဝါဒေ ဒေါသာရောပနာနိသံသာ ဟုတွာ ပရိယာပုဏန္တီတိ အတ္ထော. ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသာ စာတိ ဧဝံ ဝါဒပမောက္ခာနိသံသာ, ပရေဟိ သကဝါဒေ ဒေါသေ အာရောပိတေ တံ ဒေါသံ ဧဝံ မောစေဿာမာတိ ဣမိနာဝ ကာရဏေန ပရိယာပုဏန္တီတိ အတ္ထော. တဉ္စဿ အတ္ထံ နာနုဘောန္တီတိ ယဿ စ မဂ္ဂဿ ဝါ ဖလဿ ဝါ အတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ, တဉ္စဿ ဓမ္မဿ အတ္ထံ ဧတေ ဒုဂ္ဂဟိတဂ္ဂါဟိနော နာနုဘောန္တိ. အပိစ ပရဿ ဝါဒေ ဥပါရမ္ဘံ အာရောပေတုံ အတ္တနော ဝါဒံ မောစေတုံ အသက္ကောန္တာပိ တဉ္စ အတ္ထံ နာနုဘောန္တိယေဝ. ពាក្យថា Atthaṃ na upaparikkhanti (មិនពិចារណានូវសេចក្តី) សេចក្តីថា មិនឃើញ មិនកំណត់យកនូវសេចក្តីពិត និងសេចក្តីដែលជាហេតុ។ ពាក្យថា Anupaparikkhatanti សេចក្តីថា នៃពួកជនដែលមិនពិចារណា។ ពាក្យថា Na nijjhānaṃ khamantīti សេចក្តីថា មិនប្រាកដច្បាស់ មិនចូលមកកាន់គន្លងនៃប្រាជ្ញា គឺមិនអាចដឹងបានថា «ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីសីល សមាធិ វិបស្សនា មគ្គ ផល វដ្តៈ និងវិវដ្តៈ» យ៉ាងនេះឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Te upārambhānisaṃsā cevāti សេចក្តីថា ពួកជនទាំងនោះរៀនធម៌ដោយមានការលើកទោសក្នុងវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃជាអានិសង្ស (ជាប្រយោជន៍) នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Itivādappamokkhānisaṃsā cāti សេចក្តីថា មានការរួចផុតពីការចោទប្រកាន់ជាអានិសង្ស គឺរៀនធម៌ដោយហេតុតែគិតថា «កាលបើអ្នកដទៃលើកទោសក្នុងវាទៈរបស់ខ្លួន អាត្មាអញនឹងដោះស្រាយឱ្យរួចផុតពីទោសនោះយ៉ាងនេះ» នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Tañcassa atthaṃ nānubhontīti សេចក្តីថា ពួកកុលបុត្ររៀនធម៌ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មគ្គ ឬផលណា ពួកជនអ្នកកាន់យកខុសទាំងនោះ មិនបានទទួលនូវប្រយោជន៍គឺមគ្គនិងផលនោះនៃធម៌នោះឡើយ។ មួយវិញទៀត សូម្បីតែការលើកទោសក្នុងវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃ ឬការដោះស្រាយវាទៈរបស់ខ្លួន ក៏មិនអាចធ្វើបានឡើយ ហើយក៏មិនបានទទួលនូវប្រយោជន៍នោះពិតមែន។ ၂၃၉. အလဂဒ္ဒတ္ထိကောတိ အာသိဝိသအတ္ထိကော. ဂဒေါတိ ဟိ ဝိသဿ နာမံ, တံ တဿ အလံ ပရိပုဏ္ဏံ အတ္ထီတိ အလဂဒ္ဒေါ. ဘောဂေတိ သရီရေ. ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စေ ကုလပုတ္တာ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တီတိ နိတ္ထရဏပရိယတ္တိဝသေန ဥဂ္ဂဏှန္တိ. တိဿော ဟိ ပရိယတ္တိယော အလဂဒ္ဒပရိယတ္တိ နိတ္ထရဏပရိယတ္တိ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တီတိ. ២៣៩. ពាក្យថា Alagaddatthikoti សេចក្តីថា អ្នកត្រូវការដោយអាសិរពិស (ពស់វែក)។ ព្រោះថា ពាក្យថា Gado នេះ ជាឈ្មោះនៃពិស, ពិសដ៏ពេញបរិបូរណ៍ (alaṃ) មានដល់ពស់នោះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា Alagaddo (ពស់វែក)។ ពាក្យថា Bhoge សេចក្តីថា ត្រង់រាងកាយ។ ពាក្យថា Idha pana, bhikkhave, ekacce kulaputtā dhammaṃ pariyāpuṇantīti សេចក្តីថា រៀនដោយអំណាចនៃនិត្ថរណបរិយត្តិ (បរិយត្តិដើម្បីរំដោះខ្លួនចេញពីវដ្តសង្សារ)។ ព្រោះថា បរិយត្តិមាន ៣ យ៉ាងគឺ អលគទ្ទបរិយត្តិ (បរិយត្តិប្រៀបដូចជាការចាប់ពស់វែក) និត្ថរណបរិយត្តិ (បរិយត្តិដើម្បីរំដោះខ្លួន) និងភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ (បរិយត្តិប្រៀបដូចជាការចាំឃ្លាំង)។ တတ္ထ ယော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဧဝံ စီဝရာဒီနိ ဝါ လဘိဿာမိ, စတုပရိသမဇ္ဈေ ဝါ မံ ဇာနိဿန္တီတိ လာဘသက္ကာရဟေတု ပရိယာပုဏာတိ, တဿ သာ ပရိယတ္တိ အလဂဒ္ဒပရိယတ္တိ နာမ. ဧဝံ ပရိယာပုဏတော ဟိ ဗုဒ္ဓဝစနံ အပရိယာပုဏိတွာ နိဒ္ဒေါက္ကမနံ ဝရတရံ. ក្នុងបរិយត្តិទាំង ៣ នោះ បុគ្គលណា រៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ ហើយគិតថា «អាត្មាអញនឹងបានចីវរជាដើមយ៉ាងនេះ ឬពួកជននឹងស្គាល់អាត្មាអញក្នុងកណ្តាលបរិស័ទទាំង ៤» រៀនព្រោះហេតុតែលាភសក្ការៈ បរិយត្តិរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា អលគទ្ទបរិយត្តិ។ ព្រោះថា សម្រាប់បុគ្គលដែលរៀនយ៉ាងនេះ ការមិនរៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ ហើយដេកលក់ទៅវិញ គឺប្រសើរជាង។ ယော ပန ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သီလဿ အာဂတဋ္ဌာနေ သီလံ ပူရေတွာ သမာဓိဿ အာဂတဋ္ဌာနေ သမာဓိဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာ ဝိပဿနာယ အာဂတဋ္ဌာနေ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ မဂ္ဂဖလာနံ အာဂတဋ္ဌာနေ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿာမိ ဖလံ [Pg.14] သစ္ဆိကရိဿာမီတိ ဥဂ္ဂဏှာတိ, တဿ သာ ပရိယတ္တိ နိတ္ထရဏပရိယတ္တိ နာမ ဟောတိ. ចំណែកបុគ្គលណា រៀនព្រះពុទ្ធវចនៈហើយ ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់នៃសីល ក៏បំពេញសីល ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់នៃសមាធិ ក៏កាន់យកនូវបន្ទប់នៃសមាធិ ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់នៃវិបស្សនា ក៏តាំងទុកនូវវិបស្សនា ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់នៃមគ្គនិងផល ក៏គិតថា «អាត្មាអញនឹងចម្រើនមគ្គ នឹងធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវផល» ហើយរៀន បរិយត្តិរបស់បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថា និត្ថរណបរិយត្តិ។ ခီဏာသဝဿ ပန ပရိယတ္တိ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိ နာမ. တဿ ဟိ အပရိညာတံ အပ္ပဟီနံ အဘာဝိတံ အသစ္ဆိကတံ ဝါ နတ္ထိ. သော ဟိ ပရိညာတက္ခန္ဓော ပဟီနကိလေသော ဘာဝိတမဂ္ဂေါ သစ္ဆိကတဖလော, တသ္မာ ဗုဒ္ဓဝစနံ ပရိယာပုဏန္တော တန္တိဓာရကော ပဝေဏိပါလကော ဝံသာနုရက္ခကောဝ ဟုတွာ ဥဂ္ဂဏှာတိ. ဣတိဿ သာ ပရိယတ္တိ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိ နာမ ဟောတိ. ចំណែកបរិយត្តិរបស់ព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថា ភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ (បរិយត្តិរបស់ព្រះចាំឃ្លាំង)។ ព្រោះថា ធម៌ដែលព្រះខីណាស្រពនោះមិនទាន់កំណត់ដឹង មិនទាន់លះបង់ មិនទាន់ចម្រើន ឬមិនទាន់ធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ គឺមិនមានឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះខីណាស្រពនោះ មានខន្ធកំណត់ដឹងហើយ មានកិលេសលះបង់ហើយ មានមគ្គចម្រើនហើយ មានផលធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ហើយ ហេតុនោះ កាលដែលរៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ គឺរៀនក្នុងនាមជាអ្នកទ្រទ្រង់នូវបាលី ជាអ្នករក្សានូវប្រពៃណី និងជាអ្នករក្សានូវវង្សតែប៉ុណ្ណោះ។ យ៉ាងនេះ បរិយត្តិរបស់ព្រះខីណាស្រពនោះ ឈ្មោះថា ភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ។ ယော ပန ပုထုဇ္ဇနော ဆာတဘယာဒီသု ဂန္ထဓရေသု ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝသိတုံ အသက္ကောန္တေသု သယံ ဘိက္ခာစာရေန အကိလမမာနော အတိမဓုရံ ဗုဒ္ဓဝစနံ မာ နဿတု, တန္တိံ ဓာရေဿာမိ, ဝံသံ ဌပေဿာမိ, ပဝေဏိံ ပါလေဿာမီတိ ပရိယာပုဏာတိ, တဿ ပရိယတ္တိ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိ ဟောတိ, န ဟောတီတိ? န ဟောတိ. ကသ္မာ? န အတ္တနော ဌာနေ ဌတွာ ပရိယာပုတတ္တာ. ပုထုဇ္ဇနဿ ဟိ ပရိယတ္တိ နာမ အလဂဒ္ဒါ ဝါ ဟောတိ နိတ္ထရဏာ ဝါ, သတ္တန္နံ သေက္ခာနံ နိတ္ထရဏာဝ, ခီဏာသဝဿ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိယေဝ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ နိတ္ထရဏပရိယတ္တိ အဓိပ္ပေတာ. ចំណែកឯបុថុជ្ជនណា កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកទ្រទ្រង់គន្ថធុរៈ មិនអាចនៅក្នុងទីជាមួយគ្នាបាន ព្រោះតែភ័យគឺការអត់ឃ្លានជាដើម ខ្លួនឯងមិនលំបាកដោយការត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត ហើយគិតថា «ព្រះពុទ្ធវចនៈដ៏ផ្អែមល្ហែមក្រៃលែងនេះ កុំបីវិនាសឡើយ អាត្មាអញនឹងទ្រទ្រង់នូវបាលី នឹងតាំងទុកនូវវង្ស នឹងរក្សានូវប្រពៃណី» ហើយរៀន បរិយត្តិរបស់បុថុជ្ជននោះ ឈ្មោះថា ភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ ដែរឬទេ? មិនមែនទេ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមិនបានស្ថិតនៅក្នុងឋានៈរបស់ខ្លួនហើយរៀន។ ព្រោះថា បរិយត្តិរបស់បុថុជ្ជន តែងជាអលគទ្ទបរិយត្តិខ្លះ ជានិត្ថរណបរិយត្តិខ្លះ បរិយត្តិរបស់ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក ជា និត្ថរណបរិយត្តិ តែម្យ៉ាង បរិយត្តិរបស់ព្រះខីណាស្រព ជា ភណ្ឌាគារិកបរិយត្តិ តែម្យ៉ាង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ប្រាថ្នាយក និត្ថរណបរិយត្តិ។ နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ သီလာဒီနံ အာဂတဋ္ဌာနေသု ဣဓ သီလံ ကထိတံ, ဣဓ သမာဓိ, ဣဓ ဝိပဿနာ, ဣဓ မဂ္ဂေါ, ဣဓ ဖလံ, ဣဓ ဝဋ္ဋံ, ဣဓ ဝိဝဋ္ဋန္တိ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ. တဉ္စဿ အတ္ထံ အနုဘောန္တီတိ ယေသံ မဂ္ဂဖလာနံ အတ္ထာယ ပရိယာပုဏန္တိ. သုဂ္ဂဟိတပရိယတ္တိံ နိဿာယ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ ဖလံ သစ္ဆိကရောန္တာ တဉ္စဿ ဓမ္မဿ အတ္ထံ အနုဘဝန္တိ. ပရဝါဒေ ဥပါရမ္ဘံ အာရောပေတုံ သက္ကောန္တာပိ သကဝါဒေ အာရောပိတံ ဒေါသံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ မောစေတုံ သက္ကောန္တာပိ အနုဘောန္တိယေဝ. ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တီတိ သီလာဒီနံ အာဂတဋ္ဌာနေ သီလာဒီနိ ပူရေန္တာနမ္ပိ, ပရေသံ ဝါဒေ သဟဓမ္မေန ဥပါရမ္ဘံ အာရောပေန္တာနမ္ပိ, သကဝါဒတော ဒေါသံ ဟရန္တာနမ္ပိ, အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိသမဇ္ဈေ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဓမ္မဒေသနာယ ပသန္နေဟိ ဥပနီတေ စတ္တာရော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တာနမ္ပိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တိ. ពាក្យថា Nijjhānaṃ khamantīti សេចក្តីថា ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់នៃសីលជាដើម ក៏ប្រាកដច្បាស់ដល់ប្រាជ្ញាថា «ក្នុងទីនេះ ទ្រង់សម្តែងសីល ក្នុងទីនេះ សមាធិ ក្នុងទីនេះ វិបស្សនា ក្នុងទីនេះ មគ្គ ក្នុងទីនេះ ផល ក្នុងទីនេះ វដ្តៈ ក្នុងទីនេះ វិវដ្តៈ»។ ពាក្យថា Tañcassa atthaṃ anubhontīti សេចក្តីថា ពួកជនរៀនធម៌ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មគ្គនិងផលណា ពួកជនអាស្រ័យនូវបរិយត្តិដែលខ្លួនរៀនល្អហើយ ចម្រើនមគ្គ ធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវផល ក៏បានទទួលនូវប្រយោជន៍នៃធម៌នោះ។ សូម្បីតែអាចលើកទោសក្នុងវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃបានក្តី អាចដោះស្រាយទោសដែលគេលើកឡើងក្នុងវាទៈរបស់ខ្លួន ដោយកាន់យកនូវបាលីតាមដែលខ្លួនប្រាថ្នាក្តី ក៏ឈ្មោះថាបានទទួលនូវប្រយោជន៍នោះពិតមែន។ ពាក្យថា Dīgharattaṃ hitāya sukhāya saṃvattantīti សេចក្តីថា សម្រាប់ពួកជនដែលបំពេញសីលជាដើម ក្នុងកន្លែងដែលមកដល់នៃសីលជាដើមនោះក្តី សម្រាប់ពួកជនដែលលើកទោសក្នុងវាទៈរបស់បុគ្គលដទៃដោយធម៌ក្តី សម្រាប់ពួកជនដែលកំចាត់បង់នូវទោសចាកវាទៈរបស់ខ្លួនក្តី សម្រាប់ពួកភិក្ខុដែលបានសម្រេចព្រះអរហត្តហើយ សម្តែងធម៌ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទ ហើយប្រើប្រាស់នូវបច្ច័យទាំង ៤ ដែលពួកជនអ្នកជ្រះថ្លាក្នុងធម៌ទេសនានាំមកប្រគេនក្តី រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ អស់កាលជាអង្វែង។ ဧဝံ [Pg.15] သုဂ္ဂဟိတေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထေဝ နိယောဇေန္တော တသ္မာ တိဟ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဒုဂ္ဂဟိတပရိယတ္တိ ဒုဂ္ဂဟိတအလဂဒ္ဒေါ ဝိယ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တတိ, သုဂ္ဂဟိတပရိယတ္တိ သုဂ္ဂဟိတအလဂဒ္ဒေါ ဝိယ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တတိ, တသ္မာတိ အတ္ထော. တထာ နံ ဓာရေယျာထာတိ တထေဝ နံ ဓာရေယျာထ, တေနေဝ အတ္ထေန ဂဏှေယျာထ. ယေ ဝါ ပနာဿု ဝိယတ္တာ ဘိက္ခူတိ ယေ ဝါ ပန အညေ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပမဟာကစ္စာနာဒိကာ ဗျတ္တာ ပဏ္ဍိတာ ဘိက္ခူ အဿု, တေ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ. အရိဋ္ဌေန ဝိယ ပန မမ သာသနေ န ကလလံ ဝါ ကစဝရံ ဝါ ပက္ခိပိတဗ္ဗံ. ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញអានិសង្សក្នុងព្រះពុទ្ធវចនៈដែលរៀនល្អហើយយ៉ាងនេះ រួចហើយ កាលនឹងទ្រង់ដឹកនាំក្នុងព្រះពុទ្ធវចនៈដែលរៀនល្អនោះឯង ទើបត្រាស់ពាក្យថា Tasmā tiha, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែបរិយត្តិដែលរៀនមិនល្អ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខ អស់កាលជាអង្វែង ប្រៀបដូចជាពស់វែកដែលគេចាប់មិនល្អ ចំណែកបរិយត្តិដែលរៀនល្អហើយ រមែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ អស់កាលជាអង្វែង ប្រៀបដូចជាពស់វែកដែលគេចាប់ល្អហើយ ព្រោះហេតុនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Tathā naṃ dhāreyyāthāti សេចក្តីថា គប្បីទ្រទ្រង់នូវសេចក្តីនោះដោយប្រការនោះឯង គប្បីកាន់យកដោយសេចក្តីនោះឯង។ ពាក្យថា Ye vā panāssu viyattā bhikkhūti សេចក្តីថា ភិក្ខុដទៃទៀត មានព្រះសារីបុត្ត ព្រះមោគ្គល្លាន ព្រះមហាកស្សបៈ ព្រះមហាកច្ចាយនៈ ជាដើម ដែលជាអ្នកឈ្លាសវៃ ជាបណ្ឌិត គប្បីសួរភិក្ខុទាំងនោះ។ មួយវិញទៀត មិនគប្បីដាក់ចុះនូវភក់ ឬសម្រាម ក្នុងសាសនារបស់តថាគត ដូចជាអរិដ្ឋភិក្ខុឡើយ។ ၂၄၀. ကုလ္လူပမန္တိ ကုလ္လသဒိသံ. နိတ္ထရဏတ္ထာယာတိ စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထာယ. ဥဒကဏ္ဏဝန္တိ ယဉှိ ဥဒကံ ဂမ္ဘီရံ န ပုထုလံ. ပုထုလံ ဝါ ပန န ဂမ္ဘီရံ, န တံ အဏ္ဏဝေါတိ ဝုစ္စတိ. ယံ ပန ဂမ္ဘီရဉ္စေဝ ပုထုလဉ္စ, တံ အဏ္ဏဝေါတိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ မဟန္တံ ဥဒကဏ္ဏဝန္တိ မဟန္တံ ပုထုလံ ဂမ္ဘီရံ ဥဒကန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. သာသင်္ကံ နာမ ယတ္ထ စောရာနံ နိဝုတ္ထောကာသော ဒိဿတိ. ဌိတောကာသော, နိသိန္နောကာသော, နိပန္နောကာသော ဒိဿတိ. သပ္ပဋိဘယံ နာမ ယတ္ထ စောရေဟိ မနုဿာ ဟတာ ဒိဿန္တိ, ဝိလုတ္တာ ဒိဿန္တိ, အာကောဋိတာ ဒိဿန္တိ. ဥတ္တရသေတူတိ ဥဒကဏ္ဏဝဿ ဥပရိ ဗဒ္ဓေါ သေတု. ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာတိ ကုလ္လော နာမ တရဏတ္ထာယ ကလာပံ ကတွာ ဗဒ္ဓေါ. ပတ္ထရိတွာ ဗဒ္ဓါ ပန ပဒရစာဋိအာဒယော ဥဠုမ္ပောတိ ဝုစ္စန္တိ. ဥစ္စာရေတွာတိ ဌပေတွာ. ကိစ္စကာရီတိ ပတ္တကာရီ ယုတ္တကာရီ, ပတိရူပကာရီတိ အတ္ထော. ဓမ္မာပိ ဝေါ ပဟာတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မာတိ သမထဝိပဿနာ. ဘဂဝါ ဟိ သမထေပိ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟာပေသိ, ဝိပဿနာယပိ. သမထေ ဆန္ဒရာဂံ ကတ္ထ ပဇဟာပေသိ? ‘‘ဣတိ ခေါ, ဥဒါယိ, နေဝသညာနာသညာယတနဿပိ ပဟာနံ ဝဒါမိ, ပဿသိ နော တွံ, ဥဒါယိ, တံ သံယောဇနံ အဏုံ ဝါ ထူလံ ဝါ, ယဿာဟံ နော ပဟာနံ ဝဒါမီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၅၆) ဧတ္ထ သမထေ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟာပေသိ. ‘‘ဣမံ စေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဋ္ဌိံ ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓံ ဧဝံ ပရိယောဒါတံ န အလ္လီယေထ န ကေလာယေထ န ဓနာယေထာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၁) ဧတ္ထ ဝိပဿနာယ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟာပေသိ[Pg.16]. ဣဓ ပန ဥဘယတ္ထ ပဇဟာပေန္တော ‘‘ဓမ္မာပိ ဝေါ ပဟာတဗ္ဗာ, ပဂေဝ အဓမ္မာ’’တိ အာဟ. ២៤០. ពាក្យថា Kullūpamanti សេចក្តីថា ដូចជាក្បូន។ ពាក្យថា Nittharaṇatthāyāti សេចក្តីថា ដើម្បីឆ្លងផុតចាកឱឃៈទាំង ៤។ ពាក្យថា Udakaṇṇavanti សេចក្តីថា ទឹកណាជ្រៅ តែមិនទូលាយ ឬទឹកណាទូលាយ តែមិនជ្រៅ ទឹកនោះ មិនហៅថា អណ្ណព ឡើយ។ ចំណែកទឹកណា ទាំងជ្រៅ ទាំងទូលាយ ទឹកនោះ ទើបហៅថា អណ្ណព។ ហេតុនោះ ពាក្យថា Mahantaṃ udakaṇṇavaṃ គឺទឹកដ៏ធំ ទូលាយ និងជ្រៅ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា Sāsaṅkaṃ nāma សេចក្តីថា ទីកន្លែងដែលគេឃើញជាទីអាស្រ័យនៅរបស់ពួកចោរ ឃើញជាទីឈរ ទីអង្គុយ ទីដេក។ ពាក្យថា Sappaṭibhayaṃ nāma សេចក្តីថា ទីកន្លែងដែលគេឃើញមនុស្សត្រូវពួកចោរសម្លាប់ ឃើញការប្លន់ ការវាយដំ។ ពាក្យថា Uttarasetūti សេចក្តីថា ស្ពានដែលគេសង់ឡើងខាងលើអណ្ណពទឹក។ ពាក្យថា Kullaṃ bandhitvāti ក្នុងបទនេះ ពាក្យថា ក្បូន គឺការយកឫស្សី ឬឈើមកចងជាបាច់ដើម្បីឆ្លង។ ចំណែកការយកក្តារ ឬក្អមជាដើមមកចងរាយ ហៅថា ឧឡុម្ពៈ (ផែ)។ ពាក្យថា Uccāretvāti សេចក្តីថា ទុកចោល (ដាក់ចុះ)។ ពាក្យថា Kiccakārīti សេចក្តីថា អ្នកធ្វើការងារដ៏សមគួរ ធ្វើការងារដ៏ត្រូវ ធ្វើការងារដ៏សមរម្យ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Dhammāpi vo pahātabbāti ក្នុងបទនេះ ពាក្យថា ធម៌ គឺសមថៈ និងវិបស្សនា។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ឱ្យលះបង់នូវឆន្ទរាគៈ សូម្បីក្នុងសមថៈផង សូម្បីក្នុងវិបស្សនាផង។ ទ្រង់ឱ្យលះបង់ឆន្ទរាគៈក្នុងសមថៈក្នុងទីណា? គឺក្នុងព្រះសូត្រនេះថា «ម្នាលឧទាយិ អាត្មាអញពោលនូវការលះបង់ សូម្បីនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ... ម្នាលឧទាយិ អ្នកឃើញនូវសញ្ញោជនៈដ៏ល្អិតក្តី គ្រោតគ្រាតក្តី ណាដែលអាត្មាអញមិនពោលនូវការលះបង់ដែរឬទេ?» ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ឱ្យលះបង់ឆន្ទរាគៈក្នុងសមថៈ។ ទ្រង់ឱ្យលះបង់ឆន្ទរាគៈក្នុងវិបស្សនាក្នុងទីណា? គឺក្នុងព្រះសូត្រនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើអ្នកទាំងឡាយមិនតោងទាម មិនត្រេកអរ មិនធ្វើជាម្ចាស់ នូវទិដ្ឋិ (វិបស្សនាបញ្ញា) ដ៏បរិសុទ្ធ ដ៏ផូរផង់យ៉ាងនេះ...» ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ឱ្យលះបង់ឆន្ទរាគៈក្នុងវិបស្សនា។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ កាលទ្រង់ឱ្យលះបង់ទាំងពីរយ៉ាង ទើបត្រាស់ថា «សូម្បីតែធម៌ទាំងឡាយ ក៏អ្នកទាំងឡាយត្រូវលះបង់ទៅហើយ ចំណង់បើធម៌មិនមែនជាធម៌ (អធម៌)»។ တတြာယံ အဓိပ္ပာယော – ဘိက္ခဝေ, အဟံ ဧဝရူပေသု သန္တပ္ပဏီတေသု ဓမ္မေသု ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ဝဒါမိ, ကိံ ပန ဣမသ္မိံ အသဒ္ဓမ္မေ ဂါမဓမ္မေ ဝသလဓမ္မေ ဒုဋ္ဌုလ္လေ ဩဒကန္တိကေ, ယတ္ထ အယံ အရိဋ္ဌော မောဃပုရိသော နိဒ္ဒေါသသညီ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂံ နာလံ အန္တရာယာယာတိ ဝဒတိ. အရိဋ္ဌေန ဝိယ န တုမှေဟိ မယှံ သာသနေ ကလလံ ဝါ ကစဝရံ ဝါ ပက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ဘဂဝါ ဣမိနာပိ ဩဝါဒေန အရိဋ္ဌံယေဝ နိဂ္ဂဏှာတိ. ក្នុងពាក្យនោះ មានអធិប្បាយយ៉ាងនេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាត្មាអញពោលនូវការលះបង់ឆន្ទរាគៈ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ ដ៏ឧត្តមមានសភាពយ៉ាងនេះ ចំណង់បើក្នុងអសទ្ធម៌ គាមធម៌ វសលធម៌ ដ៏អាក្រក់ ដ៏គ្រោតគ្រាត មានការលាងទឹកជាទីបំផុតនេះ (មេថុនធម្ម) ដែលអរិដ្ឋមោឃបុរសនេះ សម្គាល់ថាមិនមានទោស ហើយពោលថា «ឆន្ទរាគៈក្នុងកាមគុណទាំង ៥ មិនអាចធ្វើអន្តរាយបានឡើយ» នោះ តើចាំបាច់និយាយទៅថ្វី? អ្នកទាំងឡាយមិនគប្បីដាក់ចុះនូវភក់ ឬសម្រាម ក្នុងសាសនារបស់តថាគត ដូចជាអរិដ្ឋភិក្ខុឡើយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់សង្កត់សង្កិននូវអរិដ្ឋភិក្ខុនោះឯង សូម្បីដោយឱវាទនេះ។ ၂၄၁. ဣဒါနိ ယော ပဉ္စသု ခန္ဓေသု တိဝိဓဂ္ဂါဟဝသေန အဟံ မမန္တိ ဂဏှာတိ, သော မယှံ သာသနေ အယံ အရိဋ္ဌော ဝိယ ကလလံ ကစဝရံ ပက္ခိပတီတိ ဒဿေန္တော ဆယိမာနိ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာနီတိ ဒိဋ္ဌိပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ, ဒိဋ္ဌိယာ အာရမ္မဏမ္ပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ, ဒိဋ္ဌိယာ ပစ္စယောပိ. ရူပံ ဧတံ မမာတိအာဒီသု ဧတံ မမာတိ တဏှာဂ္ဂါဟော. ဧသောဟမသ္မီတိ မာနဂ္ဂါဟော. ဧသော မေ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော. ဧဝံ ရူပါရမ္မဏာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော ကထိတာ ဟောန္တိ. ရူပံ ပန အတ္တာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဒိဋ္ဌံ ရူပါယတနံ, သုတံ သဒ္ဒါယတနံ, မုတံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ, တဉှိ ပတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော မုတန္တိ ဝုတ္တံ. အဝသေသာနိ သတ္တာယတနာနိ ဝိညာတံ နာမ. ပတ္တန္တိ ပရိယေသိတွာ ဝါ အပရိယေသိတွာ ဝါ ပတ္တံ. ပရိယေသိတန္တိ ပတ္တံ ဝါ အပ္ပတ္တံ ဝါ ပရိယေသိတံ. အနုဝိစရိတံ မနသာတိ စိတ္တေန အနုသဉ္စရိတံ. လောကသ္မိဉှိ ပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, ပရိယေသိတွာ နောပတ္တမ္ပိ. အပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, အပရိယေသိတွာ နောပတ္တမ္ပိ. တတ္ထ ပရိယေသိတွာ ပတ္တံ ပတ္တံ နာမ. ပရိယေသိတွာ နောပတ္တံ ပရိယေသိတံ နာမ. အပရိယေသိတွာ ပတ္တဉ္စ, အပရိယေသိတွာ နောပတ္တဉ္စ မနသာနုဝိစရိတံ နာမ. ២៤១. ឥឡូវនេះ កាលនឹងទ្រង់បង្ហាញថា «បុគ្គលណា កាន់យកក្នុងខន្ធទាំង ៥ ដោយអំណាចនៃការប្រកាន់ ៣ យ៉ាង (តណ្ហា មាណៈ ទិដ្ឋិ) ថា អាត្មាអញ, របស់អាត្មាអញ បុគ្គលនោះ ឈ្មោះថាដាក់ចុះនូវភក់ និងសម្រាម ក្នុងសាសនារបស់តថាគត ដូចជាអរិដ្ឋភិក្ខុនេះដែរ» ទើបត្រាស់ពាក្យថា Chaimāni, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ហេតុជាទីតាំងនៃទិដ្ឋិទាំង ៦ នេះ) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Diṭṭhiṭṭhānānīti សេចក្តីថា សូម្បីទិដ្ឋិមុន ក៏ជាហេតុនៃទិដ្ឋិក្រោយ សូម្បីអារម្មណ៍ទាំង ៦ មានរូបារម្មណ៍ជាដើម នៃសក្កាយទិដ្ឋិ ក៏ឈ្មោះថាជាហេតុនៃទិដ្ឋិ សូម្បីបច្ច័យមានអវិជ្ជា ផស្សៈ សញ្ញា វិតក្កៈ អយោនិសោមនសិការៈ បាបមិត្ត និងបរតោឃោសៈជាដើម នៃសក្កាយទិដ្ឋិ ក៏ឈ្មោះថាជាហេតុនៃទិដ្ឋិ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន Rūpaṃ etaṃ mama (រូបនេះជារបស់អាត្មាអញ) ជាដើម៖ ពាក្យថា Etaṃ mama គឺការកាន់យកដោយតណ្ហា (តណ្ហាក្រាហៈ)។ ពាក្យថា Esohamasmīti សេចក្តីថា រូបនេះជាអាត្មាអញ គឺការកាន់យកដោយមានះ (មានគ្គាហៈ)។ ពាក្យថា Eso me attāti សេចក្តីថា រូបនេះជាខ្លួនរបស់អាត្មាអញ គឺការកាន់យកដោយទិដ្ឋិ (ទិដ្ឋិគ្គាហៈ)។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាទ្រង់សម្តែងនូវតណ្ហា មាណៈ និងទិដ្ឋិ ដែលមានរូបជាអារម្មណ៍។ ចំណែករូប មិនគប្បីពោលថាជាខ្លួនឡើយ។ សូម្បីក្នុងវេទនាជាដើម ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ អាយតនៈគឺរូប ឈ្មោះថា ទិដ្ឋៈ (អ្វីៗដែលឃើញ)។ អាយតនៈគឺសំឡេង ឈ្មោះថា សុតៈ (អ្វីៗដែលឮ)។ អាយតនៈគឺក្លិន អាយតនៈគឺរស អាយតនៈគឺផ្សព្វ ឈ្មោះថា មុតៈ (អ្វីៗដែលប៉ះពាល់)។ ព្រោះថា អាយតនៈទាំងនោះ ត្រូវប៉ះពាល់ហើយទើបកាន់យកបាន ហេតុនោះ ទើបហៅថា មុតៈ។ អាយតនៈ ៧ ដែលសេសសល់ ឈ្មោះថា វិញ្ញាតៈ (អ្វីៗដែលដឹងច្បាស់)។ ពាក្យថា Pattanti សេចក្តីថា អារម្មណ៍ដែលបានសម្រេច ដោយការស្វែងរកក្តី មិនបានស្វែងរកក្តី។ ពាក្យថា Pariyesitanti សេចក្តីថា អារម្មណ៍ដែលបានសម្រេចក្តី មិនបានសម្រេចក្តី ដែលខ្លួនបានស្វែងរក។ ពាក្យថា Anuvicaritaṃ manasāti សេចក្តីថា អារម្មណ៍ដែលចិត្តត្រិះរិះរឿយៗ។ ព្រោះថាក្នុងលោក អារម្មណ៍ដែលស្វែងរកហើយបានសម្រេច ក៏មាន ស្វែងរកហើយមិនបានសម្រេច ក៏មាន មិនបានស្វែងរកតែបានសម្រេច ក៏មាន មិនបានស្វែងរកហើយមិនបានសម្រេច ក៏មាន។ ក្នុងអារម្មណ៍ទាំងនោះ អារម្មណ៍ដែលស្វែងរកហើយបានសម្រេច ឈ្មោះថា បត្តៈ។ អារម្មណ៍ដែលស្វែងរកហើយមិនបានសម្រេច ឈ្មោះថា បរិយេសិតៈ។ អារម្មណ៍ដែលមិនបានស្វែងរកតែបានសម្រេចក្តី មិនបានស្វែងរកហើយមិនបានសម្រេចក្តី ឈ្មោះថា មនសានុវិចរិតៈ។ အထ ဝါ ပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ ပတ္တဋ္ဌေန ပတ္တံ နာမ. ပရိယေသိတွာ နောပတ္တံ ပရိယေသိတံ နာမ. အပရိယေသိတွာ နောပတ္တံ မနသာနုဝိစရိတံ နာမ. သဗ္ဗံ ဝါ ဧတံ မနသာ အနုဝိစရိတတ္တာ မနသာနုဝိစရိတံ နာမ. ဣမိနာ ဝိညာဏာရမ္မဏာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော ကထိတာ, ဒေသနာဝိလာသေန ဟေဋ္ဌာ ဒိဋ္ဌာဒိအာရမ္မဏဝသေန ဝိညာဏံ ဒဿိတံ[Pg.17]. ယမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနန္တိ ယမ္ပိ ဧတံ သော လောကောတိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တံ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. ម៉្យាងទៀត អារម្មណ៍ដែលស្វែងរកហើយបានមកក្តី មិនបានស្វែងរកតែបានមកក្តី ឈ្មោះថា «បត្តៈ» (អារម្មណ៍ដែលបានសម្រេច) ព្រោះអត្ថថាបានសម្រេច។ អារម្មណ៍ដែលស្វែងរកហើយតែមិនបាន ឈ្មោះថា «បរិយេសិតៈ» (អារម្មណ៍ដែលស្វែងរក)។ អារម្មណ៍ដែលមិនបានស្វែងរកហើយក៏មិនបាន ឈ្មោះថា «មនសានុវិចរិតៈ» (អារម្មណ៍ដែលត្រិះរិះរឿយៗដោយចិត្ត)។ ម៉្យាងទៀត អារម្មណ៍ទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថា «មនសានុវិចរិតៈ» ព្រោះតែចិត្តត្រិះរិះរឿយៗ។ តាមរយៈបាលីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវតណ្ហា មានៈ និងទិដ្ឋិ ដែលមានវិញ្ញាណជាអារម្មណ៍ ដោយលម្អនៃទេសនា ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញវិញ្ញាណដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍មានរូបដែលឃើញហើយជាដើមក្នុងខាងក្រោម។ បទថា «yampi taṃ diṭṭhiṭṭhānaṃ» សេចក្តីថា ទីតាំងនៃទិដ្ឋិដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យជាដើមថា «so loko» (លោកនោះ) ណា ក៏មាន។ သော လောကော သော အတ္တာတိ ယာ ဧသာ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ လောကော စ အတ္တာ စာတိ ဂဏှာတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သော ပေစ္စ ဘဝိဿာမီတိ သော အဟံ ပရလောကံ ဂန္တွာ နိစ္စော ဘဝိဿာမိ, ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော ဘဝိဿာမိ, သိနေရုမဟာပထဝီမဟာသမုဒ္ဒါဒီဟိ သဿတီဟိ သမံ တထေဝ ဌဿာမိ. တမ္ပိ ဧတံ မမာတိ တမ္ပိ ဒဿနံ ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာတိ သမနုပဿတိ. ဣမိနာ ဒိဋ္ဌာရမ္မဏာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော ကထိတာ. ဝိပဿနာယ ပဋိဝိပဿနာကာလေ ဝိယ ပစ္ဆိမဒိဋ္ဌိယာ ပုရိမဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏကာလေ ဧဝံ ဟောတိ. បទថា «so loko so attā» (លោកនោះ គឺខ្លួននោះ) សេចក្តីថា សក្កាយទិដ្ឋិដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយន័យជាដើមថា «យល់ឃើញរូបថាជាខ្លួន» តែងប្រកាន់ថា «លោកផង ខ្លួនផង មាន» ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកសក្កាយទិដ្ឋិនោះ។ បទថា «so pecca bhavissāmi» (ខ្ញុំនោះលះលោកនេះទៅហើយ នឹងកើតមាន) សេចក្តីថា អាត្មាអញនោះទៅកាន់បរលោកហើយ នឹងជាអ្នកទៀងទាត់ នឹងជាអ្នកឋិតថេរ ជានិរន្តរ៍ មានសភាវៈមិនប្រែប្រួលជាធម្មតា នឹងឋិតនៅស្មើដោយវត្ថុដ៏ទៀងទាត់ទាំងឡាយ មានភ្នំសិនេរុ មហាប្រថពី និងមហាសមុទ្រជាដើម យ៉ាងនោះឯង។ បទថា «tampi etaṃ mama» (ទោះបីទិដ្ឋិនោះថា នុះជារបស់អញ) សេចក្តីថា តែងយល់ឃើញសូម្បីតែការយល់ឃើញ (ទិដ្ឋិ) នោះថា «នុះជារបស់អញ នុះជាអញ នុះជាខ្លួនរបស់អញ»។ តាមរយៈពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវតណ្ហា មានៈ និងទិដ្ឋិ ដែលមានទិដ្ឋិជាអារម្មណ៍។ ពិតមែនហើយ ក្នុងកាលដែលទិដ្ឋិខាងក្រោយប្រកាន់យកទិដ្ឋិខាងមុន តែងមានសភាពដូចជាកាលដែលវិបស្សនាខាងក្រោយពិចារណាវិបស្សនាខាងមុនដូច្នោះឯង។ သုက္ကပက္ခေ ရူပံ နေတံ မမာတိ ရူပေ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟာ ပဋိက္ခိတ္တာ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သမနုပဿတီတိ ဣမဿ ပန ပဒဿ တဏှာသမနုပဿနာ မာနသမနုပဿနာ ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ ဉာဏသမနုပဿနာတိ စတဿော သမနုပဿနာတိ အတ္ထော. တာ ကဏှပက္ခေ တိဿန္နံ သမနုပဿနာနံ, သုက္ကပက္ခေ ဉာဏသမနုပဿနာယ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. အသတိ န ပရိတဿတီတိ အဝိဇ္ဇမာနေ ဘယပရိတဿနာယ တဏှာပရိတဿနာယ ဝါ န ပရိတဿတိ. ဣမိနာ ဘဂဝါ အဇ္ဈတ္တက္ခန္ဓဝိနာသေ အပရိတဿမာနံ ခီဏာသဝံ ဒဿေန္တော ဒေသနံ မတ္ထကံ ပါပေသိ. ក្នុងសុក្កបក្ខ (ចំណែកស) ដោយបទថា «rūpaṃ netaṃ mama» (រូបនុះ មិនមែនជារបស់អញទេ) ព្រះអង្គទ្រង់បដិសេធការប្រកាន់មាំដោយតណ្ហា មានៈ និងទិដ្ឋិ ក្នុងរូប។ សូម្បីក្នុងវេទនាជាដើម ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ចំណែកបទថា «samanupassati» (តែងយល់ឃើញរឿយៗ) នេះ មានសេចក្តីថា ការយល់ឃើញមាន ៤ យ៉ាង គឺ ការយល់ឃើញដោយតណ្ហា ការយល់ឃើញដោយមានៈ ការយល់ឃើញដោយទិដ្ឋិ និងការយល់ឃើញដោយញាណ។ ការយល់ឃើញទាំងនោះ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងកណ្ហបក្ខ (ចំណែកខ្មៅ) ដោយអំណាចនៃការយល់ឃើញ ៣ យ៉ាង (តណ្ហា មានៈ ទិដ្ឋិ) ក្នុងសុក្កបក្ខ ដោយអំណាចនៃការយល់ឃើញដោយញាណ។ បទថា «asati na paritassati» (កាលបើមិនមាន តែងមិនតក់ស្លុត) សេចក្តីថា កាលបើការតក់ស្លុតដោយភ័យក្តី ការតក់ស្លុតដោយតណ្ហាក្តី មិនមាន តែងមិនតក់ស្លុត។ តាមរយៈបាលីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់បង្ហាញព្រះខីណាស្រពដែលមិនតក់ស្លុតក្នុងការវិនាសទៅនៃខន្ធខាងក្នុង ទ្រង់ញ៉ាំងទេសនាឲ្យដល់នូវកំពូល។ ၂၄၂. ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခူတိ ဧဝံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တေ အညတရော အနုသန္ဓိကုသလော ဘိက္ခု – ‘‘ဘဂဝတာ အဇ္ဈတ္တက္ခန္ဓဝိနာသေ အပရိတဿန္တံ ခီဏာသဝံ ဒဿေတွာ ဒေသနာ နိဋ္ဌာပိတာ, အဇ္ဈတ္တံ အပရိတဿန္တေ ခေါ ပန သတိ အဇ္ဈတ္တံ ပရိတဿကေန ဗဟိဒ္ဓါ ပရိက္ခာရဝိနာသေ ပရိတဿကေန အပရိတဿကေန စာပိ ဘဝိတဗ္ဗံ. ဣတိ ဣမေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အယံ ပဉှော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ စိန္တေတွာ ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ. ဗဟိဒ္ဓါ အသတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိက္ခာရဝိနာသေ. အဟု ဝတ မေတိ အဟောသိ ဝတ မေ ဘဒ္ဒကံ ယာနံ ဝါဟနံ ဟိရညံ သုဝဏ္ဏန္တိ အတ္ထော. တံ ဝတ မေ နတ္ထီတိ တံ ဝတ ဣဒါနိ မယှံ နတ္ထိ, ရာဇူဟိ ဝါ စောရေဟိ ဝါ ဟဋံ, အဂ္ဂိနာ ဝါ ဒဍ္ဎံ, ဥဒကေန ဝါ ဝုဠှံ, ပရိဘောဂေန [Pg.18] ဝါ ဇိဏ္ဏံ. သိယာ ဝတ မေတိ ဘဝေယျ ဝတ မယှံ ယာနံ ဝါဟနံ ဟိရညံ သုဝဏ္ဏံ သာလိ ဝီဟိ ယဝေါ ဂေါဓုမော. တံ ဝတာဟံ န လဘာမီတိ တမဟံ အလဘမာနော တဒနုစ္ဆဝိကံ ကမ္မံ အကတွာ နိသိန္နတ္တာ ဣဒါနိ န လဘာမီတိ သောစတိ, အယံ အဂါရိယသောစနာ, အနဂါရိယဿ ပတ္တစီဝရာဒီနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ២៤២. បទថា «evaṃ vutte aññataro bhikkhu» សេចក្តីថា កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុមួយរូបដែលឈ្លាសវៃក្នុងអនុសន្ធិ គិតថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញព្រះខីណាស្រពដែលមិនតក់ស្លុតក្នុងការវិនាសទៅនៃខន្ធខាងក្នុង ហើយទ្រង់បញ្ចប់ទេសនា កាលបើមានបុគ្គលមិនតក់ស្លុតក្នុងខន្ធខាងក្នុង ក៏គប្បីមានបុគ្គលតក់ស្លុតក្នុងខន្ធខាងក្នុង បុគ្គលតក់ស្លុតក្នុងការវិនាសទៅនៃបរិក្ខារខាងក្រៅ និងបុគ្គលមិនតក់ស្លុតក្នុងការវិនាសទៅនៃបរិក្ខារខាងក្រៅ។ ហេតុនេះ គប្បីសួរប្រស្នានេះដោយហេតុទាំង ៤ នេះ» គិតយ៉ាងនេះហើយ ធ្វើចីវរឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលី ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគនូវពាក្យនេះ។ បទថា «bahiddhā asati» សេចក្តីថា ក្នុងការវិនាសទៅនៃបរិក្ខារខាងក្រៅ។ បទថា «ahu vata me» មានសេចក្តីថា «ឱ! អាត្មាអញធ្លាប់មានយាន ជំនិះ ប្រាក់ មាស ដ៏ល្អណាស់តើ»។ បទថា «taṃ vata me natthi» សេចក្តីថា «ឥឡូវនេះ របស់ទាំងអស់នោះមិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ ព្រោះស្តេចទាំងឡាយ ឬចោរទាំងឡាយនាំយកទៅហើយ ឬភ្លើងឆេះហើយ ឬទឹកហូរនាំទៅហើយ ឬក៏ចាស់ទ្រុឌទ្រោមទៅព្រោះការប្រើប្រាស់»។ បទថា «siyā vata me» សេចក្តីថា «ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ អាត្មាអញគប្បីមានយាន ជំនិះ ប្រាក់ មាស ស្រូវសាលី ស្រូវស្រែ ស្រូវយាវៈ ស្រូវសាឡី»។ បទថា «taṃ vatāhaṃ na labhāmi» សេចក្តីថា «អាត្មាអញមិនបានរបស់នោះ ព្រោះមិនបានធ្វើការងារដែលសមគួរដល់ការបាននោះ បានតែអង្គុយនៅ ឥឡូវនេះទើបមិនបាន» ហើយសោកស្តាយ នេះជាសេចក្តីសោកស្តាយរបស់គ្រហស្ថ ចំណែកសេចក្តីសោកស្តាយរបស់បព្វជិត គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃសប្តិ និងចីវរជាដើម។ အပရိတဿနာဝါရေ န ဧဝံ ဟောတီတိ ယေဟိ ကိလေသေဟိ ဧဝံ ဘဝေယျ, တေသံ ပဟီနတ္တာ န ဧဝံ ဟောတိ. ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာဓိဋ္ဌာနပရိယုဋ္ဌာနာဘိနိဝေသာနုသယာနန္တိ ဒိဋ္ဌီနဉ္စ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာနဉ္စ ဒိဋ္ဌာဓိဋ္ဌာနာနဉ္စ ဒိဋ္ဌိပရိယုဋ္ဌာနာနဉ္စ အဘိနိဝေသာနုသယာနဉ္စ. သဗ္ဗသင်္ခါရသမထာယာတိ နိဗ္ဗာနတ္ထာယ. နိဗ္ဗာနဉှိ အာဂမ္မ သဗ္ဗသင်္ခါရာဣဉ္ဇိတာနိ, သဗ္ဗသင်္ခါရစလနာနိ သဗ္ဗသင်္ခါရဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ သမ္မန္တိ ဝူပသမ္မန္တိ, တသ္မာ တံ, ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော’’တိ ဝုစ္စတိ. တဒေဝ စ အာဂမ္မ ခန္ဓူပဓိ ကိလေသူပဓိ အဘိသင်္ခါရူပဓိ, ပဉ္စကာမဂုဏူပဓီတိ ဣမေ ဥပဓယော ပဋိနိဿဇ္ဇိယန္တိ, တဏှာ ခီယတိ ဝိရဇ္ဇတိ နိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ တံ, ‘‘သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော’’တိ ဝုစ္စတိ. နိဗ္ဗာနာယာတိ အယံ ပနဿ သရူပနိဒ္ဒေသော, ဣတိ သဗ္ဗေဟေဝ ဣမေဟိ ပဒေဟိ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယတ္ထာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿာတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော. တဿေဝံ ဟောတီတိ တဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿာမိ နာမဿု, ဝိနဿိဿာမိ နာမဿု, နာဿု နာမ ဘဝိဿာမီတိ ဧဝံ ဟောတိ. ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဟိ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ သုညတာပဋိသံယုတ္တံ ကတွာ ဒေသိယမာနံ ဓမ္မံ သုဏန္တဿ တာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘တာသော ဟေသော, ဘိက္ခဝေ, အသုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ နော စဿံ, နော စ မေ သိယာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၅၅). ក្នុងអបរិតស្សនាវារៈ បទថា «na evaṃ hoti» (មិនមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះឡើយ) សេចក្តីថា ព្រោះតែកិលេសទាំងឡាយណាដែលនាំឲ្យមានសេចក្តីតក់ស្លុតយ៉ាងនេះ ត្រូវបានលះបង់ហើយ ហេតុនោះទើបមិនមានសេចក្តីតក់ស្លុតយ៉ាងនេះ។ បទថា «diṭṭhiṭṭhānādhiṭṭhānapariyuṭṭhānābhinivesānusayānaṃ» សេចក្តីថា នៃទិដ្ឋិទាំងឡាយផង នៃទីតាំងនៃទិដ្ឋិទាំងឡាយផង នៃអធិដ្ឋាននៃទិដ្ឋិទាំងឡាយផង នៃបរិយុដ្ឋាននៃទិដ្ឋិទាំងឡាយផង នៃអភិនិវេសៈនិងអនុស័យនៃទិដ្ឋិទាំងឡាយផង។ បទថា «sabbasaṅkhārasamathāya» សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះនិព្វាន។ ព្រោះថា បុគ្គលអាស្រ័យព្រះនិព្វានហើយ ការញាប់ញ័រនៃសង្ខារទាំងពួង ការកម្រើកនៃសង្ខារទាំងពួង ការរំភើបនៃសង្ខារទាំងពួង តែងរម្ងាប់ តែងរម្ងាប់ដោយប្រពៃ ហេតុនោះ ព្រះនិព្វាននោះ ទើបហៅថា «សព្វសង្ខារសមថៈ»។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលអាស្រ័យព្រះនិព្វាននោះឯងហើយ ឧបធិទាំងឡាយនេះ គឺ ខន្ធូបធិ កិលេសូបធិ អភិសង្ខារូបធិ និងបញ្ចកាមគុណូបធិ តែងត្រូវបានលះបង់ តណ្ហាតែងអស់ទៅ តែងនឿយណាយ តែងរលត់ទៅ ហេតុនោះ ព្រះនិព្វាននោះ ទើបហៅថា «សព្វូបធិបដិនិស្សគ្គៈ តណ្ហាក្ខយៈ វិរាគៈ និរោធៈ»។ បទថា «nibbānāya» នេះ ជាការចង្អុលបង្ហាញនូវសរូប (រូបពិត) នៃព្រះនិព្វាននោះ សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វាន ដោយបទទាំងអស់នេះ នេះជាអត្ថដែលទ្រង់បង្ហាញហើយ។ បទថា «tassevaṃ hoti» សេចក្តីថា សេចក្តីតក់ស្លុតយ៉ាងនេះ តែងមានដល់បុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិ (មិច្ឆាទិដ្ឋិ) នោះថា «អាត្មាអញមុខជានឹងដាច់សូន្យជាប្រាកដ អាត្មាអញមុខជានឹងវិនាសជាប្រាកដ អាត្មាអញមុខជានឹងមិនមានជាប្រាកដ»។ ពិតមែនហើយ កាលបើបុគ្គលអ្នកមានទិដ្ឋិស្តាប់ធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយលើកឡើងនូវត្រីលក្ខណ៍ ធ្វើឲ្យទាក់ទងនឹងសុញ្ញតធម៌ សេចក្តីតក់ស្លុត (តណ្ហាតសនា) តែងកើតឡើង។ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីតក់ស្លុតនុះ តែងមានដល់បុថុជ្ជនអ្នកមិនបានស្តាប់ធម៌ ព្រោះគិតថា 'បើអាត្មាអញមិនមាន (ក្នុងអតីត) របស់ (ដែលជាគ្រឿងប្រើប្រាស់) ក៏មិនគប្បីមានដល់អាត្មាអញ (ក្នុងបច្ចុប្បន្ន)'»។ ၂၄၃. ဧတ္တာဝတာ ဗဟိဒ္ဓါပရိက္ခာရဝိနာသေ တဿနကဿ စ နောတဿနကဿ စ အဇ္ဈတ္တက္ခန္ဓဝိနာသေ တဿနကဿ စ နောတဿနကဿ စာတိ ဣမေသံ ဝသေန စတုက္ကောဋိကာ သုညတာ ကထိတာ. ဣဒါနိ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိက္ခာရံ ပရိဂ္ဂဟံ နာမ ကတွာ, ဝီသတိဝတ္ထုကံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ နာမ ကတွာ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိပမုခါ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဒိဋ္ဌိနိဿယံ နာမ ကတွာ တိကောဋိကံ သုညတံ ဒဿေတုံ တံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဂ္ဂဟန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရိဂ္ဂဟန္တိ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိက္ခာရံ. ပရိဂ္ဂဏှေယျာထာတိ ယထာ ဝိညူ မနုဿော ပရိဂ္ဂဏှေယျ[Pg.19]. အဟမ္ပိ ခေါ တံ, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, တုမှေပိ န ပဿထ, အဟမ္ပိ န ပဿာမိ, ဣတိ ဧဝရူပေါ ပရိဂ္ဂဟော နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ២៤៣. ប៉ុណ្ណេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវសុញ្ញតទេសនាមានចំណែក ៤ (ចតុស្កោដិ) ដោយអំណាចនៃបុគ្គលអ្នកតក់ស្លុត និងមិនតក់ស្លុតក្នុងការវិនាសទៅនៃបរិក្ខារខាងក្រៅ និងបុគ្គលអ្នកតក់ស្លុត និងមិនតក់ស្លុតក្នុងការវិនាសទៅនៃខន្ធខាងក្នុង។ ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើបរិក្ខារខាងក្រៅឲ្យជាគ្រឿងប្រកាន់មាំ ទ្រង់ធ្វើសក្កាយទិដ្ឋិមានវត្ថុ ២០ ឲ្យជាអត្តវាទុបាទាន ទ្រង់ធ្វើទិដ្ឋិ ៦២ មានសក្កាយទិដ្ឋិជាប្រធានឲ្យជាទិដ្ឋិនិស្ស័យ ដើម្បីបង្ហាញនូវសុញ្ញតទេសនាមានចំណែក ៣ (តិកោដិ) ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «taṃ, bhikkhave, pariggahaṃ» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រឿងប្រកាន់មាំនោះ)។ ក្នុងបទនោះ បទថា «pariggahaṃ» សេចក្តីថា បរិក្ខារខាងក្រៅ។ បទថា «pariggaṇheyyātha» សេចក្តីថា ដូចជាវិញ្ញូជនគប្បីប្រកាន់មាំ។ បទថា «ahampi kho taṃ, bhikkhave» សេចក្តីថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីអ្នកទាំងឡាយក៏មិនឃើញ សូម្បីអាត្មាអញក៏មិនឃើញ គ្រឿងប្រកាន់មាំមានសភាពយ៉ាងនេះ មិនមានឡើយ» ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីនេះ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួងយ៉ាងនេះ។ ၂၄၄. ဧဝံ တိကောဋိကံ သုညတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဇ္ဈတ္တက္ခန္ဓေ အတ္တာတိ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိက္ခာရေ အတ္တနိယန္တိ ကတွာ ဒွိကောဋိကံ ဒဿေန္တော အတ္တနိ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, သတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အယံ သင်္ခေပတ္ထော, ဘိက္ခဝေ, အတ္တနိ ဝါ သတိ ဣဒံ မေ ပရိက္ခာရဇာတံ အတ္တနိယန္တိ အဿ, အတ္တနိယေဝ ဝါ ပရိက္ခာရေ သတိ အယံ မေ အတ္တာ ဣမဿ ပရိက္ခာရဿ သာမီတိ, ဧဝံ အဟန္တိ. သတိ မမာတိ, မမာတိ သတိ အဟန္တိ ယုတ္တံ ဘဝေယျ. သစ္စတောတိ ဘူတတော, ထေတတောတိ တထတော ထိရတော ဝါ. ២៤៤. កាលទ្រង់បង្ហាញសុញ្ញតទេសនាមានចំណែក ៣ យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញទេសនាមានចំណែក ២ (ទ្វិកោដិ) ដោយធ្វើខន្ធខាងក្នុងថាជាខ្លួន និងធ្វើបរិក្ខារខាងក្រៅថាជារបស់ខ្លួន ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «attani vā, bhikkhave, sati» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើខ្លួនមាន)។ ក្នុងបទនោះ នេះជាសេចក្តីសង្ខេប៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើខ្លួនមាន ការប្រកាន់មាំថា «ពួកបរិក្ខារនេះជារបស់ខ្លួនរបស់អញ» គប្បីមាន ឬកាលបើបរិក្ខារជារបស់ខ្លួនមាន ការប្រកាន់មាំថា «...នេះជាខ្លួនរបស់អញ អាត្មាអញជាម្ចាស់នៃបរិក្ខារនេះ» យ៉ាងនេះថាជាអញ។ កាលបើមាន (ការប្រកាន់ថាខ្លួន) ការប្រកាន់ថារបស់អញ គប្បីមាន, កាលបើមានការប្រកាន់ថារបស់អញ ការប្រកាន់ថាអញ ក៏គប្បីជាការសមគួរ។ បទថា «saccato» សេចក្តីថា ដោយពិត (តាមសភាវៈពិត)។ បទថា «thetato» សេចក្តីថា ដោយពិត ឬដោយមាំមួន។ ဣဒါနိ ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ဧဝံ တိပရိဝဋ္ဋဝသေန အဂ္ဂဏှန္တော အယံ အရိဋ္ဌော ဝိယ မယှံ သာသနေ ကလလံ ကစဝရံ ပက္ခိပတီတိ ဒဿေန္တော တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ နိစ္စံ ဝါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနိစ္စံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, ယသ္မာ ဟုတွာ န ဟောတိ, တသ္မာ အနိစ္စံ. ဥပ္ပာဒဝယဝတ္တိတော ဝိပရိဏာမတာဝကာလိကနိစ္စပဋိက္ခေပဋ္ဌေန ဝါတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အနိစ္စံ. ဒုက္ခံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, ပဋိပီဠနာကာရေန ဒုက္ခံ, သန္တာပဒုက္ခမဒုက္ခဝတ္ထုကသုခပဋိက္ခေပဋ္ဌေန ဝါတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဒုက္ခံ. ဝိပရိဏာမဓမ္မန္တိ ဘဝသင်္ကန္တိဥပဂမနသဘာဝံ ပကတိဘာဝဝိဇဟနသဘာဝံ. ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာတိ ယုတ္တံ နု ခေါ တံ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟာနံ ဝသေန အဟံ မမာတိ ဧဝံ ဂဟေတုံ. နော ဟေတံ, ဘန္တေတိ ဣမိနာ တေ ဘိက္ခူ အဝသဝတ္တနာကာရေန ရူပံ, ဘန္တေ, အနတ္တာတိ ပဋိဇာနန္တိ. သုညအဿာမိကအနိဿရအတ္တပဋိက္ခေပဋ္ဌေန ဝါတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အနတ္တာ. ឥឡូវនេះ កាលមិនប្រកាន់យកនូវខន្ធទាំង ៥ នេះថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា ដោយអំណាចនៃការវិលត្រឡប់ ៣ ជុំយ៉ាងនេះ កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញថា «បុគ្គលនេះបោះចោលនូវភក់ និងសម្រាមក្នុងសាសនារបស់តថាគត ដូចជាអរិដ្ឋភិក្ខុនេះដែរ» ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយយល់សេចក្តីនោះថាដូចម្តេច រូបទៀងឬមិនទៀង)។ ក្នុងបទនោះ បទថា «aniccaṃ, bhante» សេចក្តីថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះរបស់ណាមានហើយត្រឡប់ជាមិនមានវិញ ហេតុនោះរបស់នោះទើបឈ្មោះថា មិនទៀង»។ ឈ្មោះថា មិនទៀង ដោយហេតុ ៤ យ៉ាង គឺ ព្រោះប្រព្រឹត្តទៅតាមការកើតនិងការរលត់ ព្រោះមានសភាវៈប្រែប្រួល ព្រោះមានសភាពកើតឡើងមួយឆាវ និងព្រោះអត្ថថាបដិសេធភាពទៀងទាត់។ បទថា «dukkhaṃ, bhante» សេចក្តីថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឈ្មោះថា ជាទុក្ខ ព្រោះអាការៈបៀតបៀន»។ ឈ្មោះថា ជាទុក្ខ ដោយហេតុ ៤ យ៉ាង គឺ ព្រោះអត្ថថាក្តៅក្រហាយ ព្រោះអត្ថថាទ្រាំបានដោយកម្រ ព្រោះអត្ថថាជាទីតាំងនៃទុក្ខ និងព្រោះអត្ថថាបដិសេធសុខ។ បទថា «vipariṇāmadhammaṃ» សេចក្តីថា មានសភាវៈចូលទៅកាន់ការផ្លាស់ប្តូរភព មានសភាវៈលះបង់នូវប្រក្រតីភាព។ បទថា «kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā» (គួរឬដើម្បីយល់ឃើញនូវរបស់នោះថា នុះជារបស់អញ នុះជាអញ នុះជាខ្លួនរបស់អញ) សេចក្តីថា គួរឬដើម្បីប្រកាន់យកយ៉ាងនេះថា «អញ របស់អញ» ដោយអំណាចនៃការប្រកាន់មាំ ៣ យ៉ាង គឺ តណ្ហា មានៈ និងទិដ្ឋិ ទាំងនេះ។ តាមរយៈបទថា «no hetaṃ, bhante» ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ តែងទទួលស្គាល់ថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន រូបជាអនត្តា ព្រោះអាការៈមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច»។ ឈ្មោះថា ជាអនត្តា ដោយហេតុ ៤ យ៉ាង គឺ ព្រោះអត្ថថាសូន្យ (ទទេ) ព្រោះអត្ថថាគ្មានម្ចាស់ ព្រោះអត្ថថាគ្មានអំណាច និងព្រោះអត្ថថាបដិសេធខ្លួន។ ဘဂဝါ ဟိ ကတ္ထစိ အနိစ္စဝသေန အနတ္တတ္တံ ဒဿေတိ, ကတ္ထစိ ဒုက္ခဝသေန, ကတ္ထစိ ဥဘယဝသေန. ‘‘စက္ခု အတ္တာတိ ယော ဝဒေယျ, တံ န ဥပပဇ္ဇတိ, စက္ခုဿ ဥပ္ပာဒေါပိ ဝယောပိ ပညာယတိ. ယဿ ခေါ ပန ဥပ္ပာဒေါပိ ဝယောပိ ပညာယတိ, အတ္တာ မေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စ ဝေတိ စာတိ ဣစ္စဿ ဧဝမာဂတံ ဟောတိ, တသ္မာ တံ န ဥပပဇ္ဇတိ စက္ခု အတ္တာတိ ယော ဝဒေယျ, ဣတိ စက္ခု အနတ္တာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၄၂၂) ဣမသ္မိဉှိ ဆဆက္ကသုတ္တေ အနိစ္စဝသေန အနတ္တတံ ဒဿေတိ. ‘‘ရူပဉ္စ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ[Pg.20], အတ္တာ အဘဝိဿ, နယိဒံ ရူပံ အာဗာဓာယ သံဝတ္တေယျ, လဗ္ဘေထ စ ရူပေ ‘ဧဝံ မေ ရူပံ ဟောတု, ဧဝံ မေ ရူပံ မာ အဟောသီ’တိ. ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ အနတ္တာ, တသ္မာ ရူပံ အာဗာဓာယ သံဝတ္တတိ, န စ လဗ္ဘတိ ရူပေ ‘ဧဝံ မေ ရူပံ ဟောတု, ဧဝံ မေ ရူပံ မာ အဟောသီ’’’တိ (မဟာဝ. ၂၀; သံ. နိ. ၃.၅၉) ဣမသ္မိံ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တေ ဒုက္ခဝသေန အနတ္တတံ ဒဿေတိ. ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စံ, ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ, ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ, ယဒနတ္တာ တံ ‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၇၆) ဣမသ္မိံ အရဟတ္တသုတ္တေ ဥဘယဝသေန အနတ္တတံ ဒဿေတိ. ကသ္မာ? အနိစ္စံ ဒုက္ခဉ္စ ပါကဋံ. အနတ္တာတိ န ပါကဋံ. ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញភាពជាអនត្តាដោយអំណាចនៃអនិច្ចលក្ខណៈក្នុងសូត្រខ្លះ ដោយអំណាចនៃទុក្ខលក្ខណៈក្នុងសូត្រខ្លះ ដោយអំណាចនៃលក្ខណៈទាំងពីរក្នុងសូត្រខ្លះ។ «បុគ្គលណាពោលថា ចក្ខុជាខ្លួន សេចក្តីនោះមិនសមគួរឡើយ ព្រោះការកើតឡើងផង ការវិនាសទៅផង នៃចក្ខុ តែងប្រាកដ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើការកើតឡើងផង ការវិនាសទៅផង នៃចក្ខុប្រាកដ បុគ្គលនោះគប្បីសន្និដ្ឋានយ៉ាងនេះថា 'ខ្លួនរបស់អញកើតឡើងផង វិនាសទៅផង' ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីនោះទើបមិនសមគួរឡើយ ដែលបុគ្គលពោលថា ចក្ខុជាខ្លួន ហេតុនោះ ចក្ខុជាអនត្តា» ក្នុងឆឆក្កសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញភាពជាអនត្តាដោយអំណាចនៃអនិច្ចលក្ខណៈ។ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើរូបនេះជាខ្លួនមែន រូបនេះក៏មិនគប្បីប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអាពាធឡើយ ទាំងសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងរូបក៏គប្បីបានថា 'រូបរបស់អញ ចូរជាយ៉ាងនេះ រូបរបស់អញ ចូរកុំជាយ៉ាងនោះឡើយ'។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះតែរូបជាអនត្តា ហេតុនោះ រូបទើបប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអាពាធ ទាំងសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងរូបក៏មិនបានថា 'រូបរបស់អញ ចូរជាយ៉ាងនេះ រូបរបស់អញ ចូរកុំជាយ៉ាងនោះឡើយ'» ក្នុងអនត្តលក្ខណសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញភាពជាអនត្តាដោយអំណាចនៃទុក្ខលក្ខណៈ។ «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រូបមិនទៀង របស់ណាដែលមិនទៀង របស់នោះជាទុក្ខ របស់ណាជាទុក្ខ របស់នោះជាអនត្តា របស់ណាជាអនត្តា របស់នោះ បុគ្គលគប្បីឃើញដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវតាមសេចក្តីពិតយ៉ាងនេះថា 'នុះមិនមែនជារបស់អញ នុះមិនមែនជាអញ នុះមិនមែនជាខ្លួនរបស់អញឡើយ'» ក្នុងអរហត្តសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញភាពជាអនត្តាដោយអំណាចនៃលក្ខណៈទាំងពីរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា អនិច្ចលក្ខណៈ និងទុក្ខលក្ខណៈ តែងប្រាកដច្បាស់ ចំណែកអនត្តាលក្ខណៈ មិនប្រាកដច្បាស់ឡើយ។ ပရိဘောဂဘာဇနာဒီသု ဟိ ဘိန္နေသု အဟော အနိစ္စန္တိ ဝဒန္တိ, အဟော အနတ္တာတိ ဝတ္တာ နာမ နတ္ထိ. သရီရေ ဂဏ္ဍပိဠကာဒီသု ဝါ ဥဋ္ဌိတာသု ကဏ္ဋကေန ဝါ ဝိဒ္ဓါ အဟော ဒုက္ခန္တိ ဝဒန္တိ, အဟော အနတ္တာတိ ပန ဝတ္တာ နာမ နတ္ထိ. ကသ္မာ? ဣဒဉှိ အနတ္တလက္ခဏံ နာမ အဝိဘူတံ ဒုဒ္ဒသံ ဒုပ္ပညာပနံ. တေန တံ ဘဂဝါ အနိစ္စဝသေန ဝါ ဒုက္ခဝသေန ဝါ ဥဘယဝသေန ဝါ ဒဿေတိ. တယိဒံ ဣမသ္မိမ္ပိ တေပရိဝဋ္ဋေ အနိစ္စဒုက္ခဝသေနေဝ ဒဿိတံ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. កាលបើភាជនៈសម្រាប់ប្រើប្រាស់មានក្អមចានជាដើមបែកធ្លាយទៅ ពួកជនតែងពោលថា «ឱ! មិនទៀងហ្ន៎» ប៉ុន្តែអ្នកដែលពោលថា «ឱ! ជាអនត្តាហ្ន៎» នោះមិនមានឡើយ។ កាលបើបូស ឬពងបែកជាដើមកើតឡើងក្នុងរាងកាយ ឬត្រូវបន្លាមុត ពួកជនតែងពោលថា «ឱ! ជាទុក្ខហ្ន៎» ប៉ុន្តែអ្នកដែលពោលថា «ឱ! ជាអនត្តាហ្ន៎» នោះមិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា អនត្តលក្ខណៈនេះ ជាធម្មជាតិមិនប្រាកដច្បាស់ ឃើញបានដោយកម្រ បញ្ញត្តិបានដោយកម្រ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងនូវអនត្តលក្ខណៈនោះ ដោយអំណាចនៃអនិច្ចៈខ្លះ ដោយអំណាចនៃទុក្ខៈខ្លះ ដោយអំណាចនៃទាំងពីរខ្លះ។ អនត្តលក្ខណៈនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ដោយអំណាចនៃអនិច្ចៈនិងទុក្ខៈប៉ុណ្ណោះ សូម្បីក្នុងទេសនាដែលមានវដ្តៈបីនេះ។ សូម្បីក្នុងវេទនាជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ တသ္မာ တိဟ, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, ယသ္မာ ဧတရဟိ အညဒါပိ ရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ, တသ္မာတိ အတ္ထော. ယံကိဉ္စိ ရူပန္တိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. ពាក្យថា «តស្មាតិហ ភិក្ខវេ» សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែរូបមិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា ក្នុងកាលឥឡូវនេះផង ក្នុងកាលដទៃផង ព្រោះហេតុនោះ (ពាក្យថា តស្មាតិហ មានសេចក្តីយ៉ាងនេះ)។ ពួកពាក្យមានជាដើមថា «យំកិញ្ចិ រូបំ» ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានពិស្តារទុកហើយក្នុងខន្ធនិទ្ទេស នៃគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ។ ၂၄၅. နိဗ္ဗိန္ဒတီတိ ဥက္ကဏ္ဌတိ. ဧတ္ထ စ နိဗ္ဗိဒါတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ အဓိပ္ပေတာ. ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာယ ဟိ ဗဟူနိ နာမာနိ. ဧသာ ဟိ ကတ္ထစိ သညဂ္ဂန္တိ ဝုတ္တာ. ကတ္ထစိ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ. ကတ္ထစိ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂန္တိ. ကတ္ထစိ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီတိ. ကတ္ထစိ တမ္မယတာပရိယာဒါနန္တိ. ကတ္ထစိ တီဟိ နာမေဟိ. ကတ္ထစိ ဒွီဟီတိ. ២៤៥. ពាក្យថា «និព្វិន្ទតិ» សេចក្តីថា នឿយណាយ។ ហើយក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «និព្វិទា» សំដៅយក វុដ្ឋាគាមិនីវិបស្សនា។ ព្រោះថា វុដ្ឋាគាមិនីវិបស្សនានោះ មានឈ្មោះច្រើនយ៉ាង។ គឺវិបស្សនានោះ ក្នុងសូត្រខ្លះ ព្រះអង្គហៅថា «សញ្ញគ្គៈ»។ ក្នុងសូត្រខ្លះ ហៅថា «ធម្មដ្ឋិតិញាណ»។ ក្នុងសូត្រខ្លះ ហៅថា «បារិសុទ្ធិបធានិយង្គៈ»។ ក្នុងសូត្រខ្លះ ហៅថា «បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិ»។ ក្នុងសូត្រខ្លះ ហៅថា «តម្មយតាបរិយាទាន»។ ក្នុងសូត្រខ្លះ សម្តែងដោយឈ្មោះ ៣ យ៉ាង។ ក្នុងសូត្រខ្លះ សម្តែងដោយឈ្មោះ ២ យ៉ាង។ တတ္ထ ပေါဋ္ဌပါဒသုတ္တေ တာဝ ‘‘သညာ ခေါ, ပေါဋ္ဌပါဒ, ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပစ္ဆာ ဉာဏ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၄၁၆) ဧဝံ သညဂ္ဂန္တိ ဝုတ္တာ. သုသိမသုတ္တေ ‘‘ပုဗ္ဗေ ခေါ, သုသိမ, ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ[Pg.21], ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၇၀) ဧဝံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ ဝုတ္တာ. ဒသုတ္တရသုတ္တေ ‘‘ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၉) ဧဝံ ပါရိသုဒ္ဓိပဒါနိယင်္ဂန္တိ ဝုတ္တာ. ရထဝိနီတေ ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော, ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၅၇) ဧဝံ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီတိ ဝုတ္တာ. သဠာယတနဝိဘင်္ဂေ ‘‘အတမ္မယတံ, ဘိက္ခဝေ, နိဿာယ အတမ္မယတံ အာဂမ္မ ယာယံ ဥပေက္ခာ နာနတ္တာ နာနတ္တသိတာ, တံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ ယာယံ ဥပေက္ခာ ဧကတ္တာ ဧကတ္တသိတာ, တံ နိဿာယ တံ အာဂမ္မ ဧဝမေတိဿာ ပဟာနံ ဟောတိ, ဧဝမေတိဿာ သမတိက္ကမော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၁၀) ဧဝံ တမ္မယတာပရိယာဒါနန္တိ ဝုတ္တာ. ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ‘‘ယာ စ မုဉ္စိတုကမျတာ, ယာ စ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ, ယာ စ သင်္ခါရုပေက္ခာ, ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာန’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၄) ဧဝံ တီဟိ နာမေဟိ ဝုတ္တာ. ပဋ္ဌာနေ ‘‘အနုလောမံ ဂေါတြဘုဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော, အနုလောမံ ဝေါဒါနဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၁၇) ဧဝံ ဒွီဟိ နာမေဟိ ဝုတ္တာ. ဣမသ္မိံ ပန အလဂဒ္ဒသုတ္တေ နိဗ္ဗိန္ဒတီတိ နိဗ္ဗိဒါနာမေန အာဂတာ. ក្នុងសូត្រទាំងនោះ ជាដំបូង ក្នុងបោដ្ឋបាទសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលបោដ្ឋបាទ សញ្ញាកើតឡើងមុន ញាណកើតឡើងជាក្រោយ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា «សញ្ញគ្គៈ»។ ក្នុងសុសិមសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលសុសិម ធម្មដ្ឋិតិញាណកើតមុន ញាណក្នុងព្រះនិព្វានកើតជាក្រោយ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា «ធម្មដ្ឋិតិញាណ»។ ក្នុងទសុត្តរសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិបធានិយង្គៈ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា «បារិសុទ្ធិបធានិយង្គៈ»។ ក្នុងរថវិនីតសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលអាវុសោ ព្រហ្មចរិយធម៌ដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្តក្នុងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិឬអ្វី?» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា «បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិ»។ ក្នុងសឡាយតនវិភង្គ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលអាស្រ័យនូវអតម្មយតា ចូលទៅជិតនូវអតម្មយតាហើយ ឧបេក្ខាណាដែលមានសភាពផ្សេងៗ អាស្រ័យនូវអារម្មណ៍ផ្សេងៗ ក៏វៀរចាកឧបេក្ខានោះ ហើយអាស្រ័យនូវឧបេក្ខាណាដែលមានសភាពតែមួយ អាស្រ័យនូវអារម្មណ៍តែមួយ ចូលទៅជិតនូវឧបេក្ខានោះ ការលះបង់នូវឧបេក្ខានោះ រមែងមានយ៉ាងនេះ ការកន្លងនូវឧបេក្ខានោះ រមែងមានយ៉ាងនេះ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា «តម្មយតាបរិយាទាន»។ ក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «មុញ្ចិតុកម្យតាញាណក្តី បដិសង្ខានុបស្សនាញាណក្តី សង្ខារុបេក្ខាញាណក្តី ធម៌ទាំងនេះមានអត្ថដូចគ្នា ខុសគ្នាតែព្យញ្ជនៈប៉ុណ្ណោះ» យ៉ាងនេះ សម្តែងដោយឈ្មោះ ៣ យ៉ាង។ ក្នុងបដ្ឋាន ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «អនុលោមជាបច្ច័យដល់គោត្រភូ ដោយអនន្តរបច្ច័យ អនុលោមជាបច្ច័យដល់វោទានៈ ដោយអនន្តរបច្ច័យ» យ៉ាងនេះ សម្តែងដោយឈ្មោះ ២ យ៉ាង។ ប៉ុន្តែក្នុងអលគទ្ទូបមសូត្រនេះ មកដោយឈ្មោះថា «និព្វិទា» តាមពាក្យថា «និព្វិន្ទតិ»។ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ဝိရာဂေါတိ မဂ္ဂေါ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတီတိ ဧတ္ထ ဝိရာဂေန မဂ္ဂေန ဝိမုစ္စတီတိ ဖလံ ကထိတံ. ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတီတိ ဣဓ ပစ္စဝေက္ခဏာ ကထိတာ. ក្នុងពាក្យថា «និព្វិទា វិរជ្ជតិ» នេះ ពាក្យថា «វិរាគៈ» សំដៅយក មគ្គ។ ក្នុងពាក្យថា «វិរាគា វិមុច្ចតិ» នេះ ការរួចផុតដោយសារវិរាគមគ្គ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថាជា ផល។ ក្នុងពាក្យថា «វិមុត្តស្មឹ វិមុត្តមិតិ ញាណំ ហោតិ» នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវ បច្ចវេក្ខណញាណ។ ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တံ မဟာခီဏာသဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ ယထာဘူတေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ နာမံ ဂဏှန္တော အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. အဝိဇ္ဇာတိ ဝဋ္ဋမူလိကာ အဝိဇ္ဇာ. အယဉှိ ဒုရုက္ခိပနဋ္ဌေန ပလိဃောတိ ဝုစ္စတိ. တေနေသ တဿ ဥက္ခိတ္တတ္တာ ဥက္ခိတ္တပလိဃောတိ ဝုတ္တော. တာလာဝတ္ထုကတာတိ သီသစ္ဆိန္နတာလော ဝိယ ကတာ, သမူလံ ဝါ တာလံ ဥဒ္ဓရိတွာ တာလဿ ဝတ္ထု ဝိယ ကတာ, ယထာ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပုန သော တာလော န ပညာယတိ, ဧဝံ ပုန အပညတ္တိဘာဝံ နီတာတိ အတ္ထော. ပေါနောဗ္ဘဝိကောတိ ပုနဗ္ဘဝဒါယကော. ဇာတိသံသာရောတိအာဒီသု ဇာယနဝသေန စေဝ သံသရဏဝသေန စ ဧဝံ လဒ္ဓနာမာနံ ပုနဗ္ဘဝခန္ဓာနံ ပစ္စယော ကမ္မာဘိသင်္ခါရော. သော ဟိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိကရဏဝသေန ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတတ္တာ ပရိက္ခာတိ ဝုစ္စတိ, တေနေသ တဿာ သံကိဏ္ဏတ္တာ ဝိကိဏ္ဏတ္တာ သံကိဏ္ဏပရိက္ခောတိ [Pg.22] ဝုတ္တော. တဏှာတိ ဝဋ္ဋမူလိကာ တဏှာ. အယဉှိ ဂမ္ဘီရာနုဂတဋ္ဌေန ဧသိကာတိ ဝုစ္စတိ. တေနေသ တဿာ အဗ္ဗူဠှတ္တာ လုဉ္စိတွာ ဆဍ္ဍိတတ္တာ အဗ္ဗူဠှေသိကောတိ ဝုတ္တော. ဩရမ္ဘာဂိယာနီတိ ဩရံ ဘဇနကာနိ ကာမဘဝေ ဥပပတ္တိပစ္စယာနိ. ဧတာနိ ဟိ ကဝါဋံ ဝိယ နဂရဒွါရံ စိတ္တံ ပိဒဟိတွာ ဌိတတ္တာ အဂ္ဂဠာတိ ဝုစ္စန္တိ. တေနေသ တေသံ နိရာကတတ္တာ ဘိန္နတ္တာ နိရဂ္ဂဠောတိ ဝုတ္တော. အရိယောတိ နိက္ကိလေသော ပရိသုဒ္ဓေါ. ပန္နဒ္ဓဇောတိ ပတိတမာနဒ္ဓဇော. ပန္နဘာရောတိ ခန္ဓဘာရကိလေသဘာရအဘိသင်္ခါရဘာရပဉ္စကာမဂုဏဘာရာ ပန္နာ ဩရောဟိတာ အဿာတိ ပန္နဘာရော. အပိစ ဣဓ မာနဘာရဿေဝ ဩရောပိတတ္တာ ပန္နဘာရောတိ အဓိပ္ပေတော. ဝိသံယုတ္တောတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ သဗ္ဗကိလေသေဟိ စ ဝိသံယုတ္တော. ဣဓ ပန မာနသံယောဂေနေဝ ဝိသံယုတ္တတ္တာ ဝိသံယုတ္တောတိ အဓိပ္ပေတော. အသ္မိမာနောတိ ရူပေ အသ္မီတိ မာနော, ဝေဒနာယ… သညာယ… သင်္ခါရေသု… ဝိညာဏေ အသ္မီတိ မာနော. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ លុះទ្រង់សម្តែងនូវព្រះខីណាសពដ៏ឧត្តម ដែលមានចិត្តរួចផុតហើយ យ៉ាងនេះ ឥឡូវនេះ កាលនឹងទ្រង់យកឈ្មោះរបស់ព្រះខីណាសពនោះ ដោយហេតុដ៏ពិតប្រាកដ ៥ យ៉ាង ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «អយំ វុច្ចតិ ភិក្ខវេ»។ ពាក្យថា «អវិជ្ជា» សំដៅយក អវិជ្ជាដែលជាឫសគល់នៃវដ្តសង្សារ។ ព្រោះថា អវិជ្ជានេះ ហៅថា «សសរលីត» (គន្លឹះទ្វារ) ដោយអត្ថថា គេលះបង់បានដោយកម្រ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះខីណាសពនោះ ឈ្មោះថា «អ្នកមានសសរលីតលើកឡើងហើយ» (ឧក្ខិត្តបលិឃៈ) ព្រោះតែបានលះបង់នូវអវិជ្ជានោះ។ ពាក្យថា «តាលាវត្ថុកតា» សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យដូចជាដើមត្នោតដែលគេកាត់ក្បាលចោលហើយ ឬដកដើមត្នោតព្រមទាំងឫសចេញ ធ្វើឲ្យទៅជាទីទំនេរនៃដើមត្នោត ដើមត្នោតនោះមិនអាចដុះឡើងវិញក្នុងទីនោះយ៉ាងណា ធ្វើមិនឲ្យមានការបញ្ញត្តិជាថ្មីទៀត ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា «បោនោព្ភវិកៈ» សេចក្តីថា ដែលនាំឲ្យកើតក្នុងភពថ្មីទៀត។ ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា «ជាតិសំសារៈ» នេះ សំដៅយក កម្មាភិសង្ខារ ដែលជាបច្ច័យនៃខន្ធក្នុងភពថ្មី ដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ដោយអំណាចនៃការកើតឡើងផង ដោយអំណាចនៃការអន្ទោលទៅផង។ ព្រោះថាកម្មាភិសង្ខារនោះ ហៅថា «គូ» (parikkhā) ព្រោះតែចោមរោមរារាំងទុក ដោយអំណាចនៃការធ្វើឲ្យកើតឡើងរឿយៗ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះខីណាសពនោះ ឈ្មោះថា «អ្នកមានគូជីកកាយចោលហើយ» (សង្កិណ្ណបរិក្ខៈ) ព្រោះតែបានបំផ្លាញចោល គឺកម្ទេចចោលនូវកម្មាភិសង្ខារនោះ។ ពាក្យថា «តណ្ហា» សំដៅយក តណ្ហាដែលជាឫសគល់នៃវដ្តសង្សារ។ ព្រោះថាតណ្ហានេះ ហៅថា «សសរគោល» (esikā) ដោយអត្ថថា ចាក់ចុះទៅយ៉ាងជ្រៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះខីណាសពនោះ ឈ្មោះថា «អ្នកមានសសរគោលដកឡើងហើយ» (អព្វូឡ្ហេសិកៈ) ព្រោះតែបានដកចោល គឺបោះបង់ចោលនូវតណ្ហានោះ។ ពាក្យថា «ឱរម្ភាគិយៈ» សំដៅយក សំយោជនៈទាំងឡាយដែលជាបច្ច័យនៃការកើតឡើងក្នុងកាមភព ដែលជាចំណែកខាងក្រោម។ ព្រោះថាសំយោជនៈទាំងនោះ ហៅថា «គន្លឹះទ្វារ» (aggaḷā) ព្រោះតែបិទបាំងចិត្តទុក ដូចជាទ្វារបិទទ្វារក្រុងយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះខីណាសពនោះ ឈ្មោះថា «អ្នកមិនមានគន្លឹះទ្វារ» (និរគ្គឡៈ) ព្រោះតែបានកម្ចាត់ចោល គឺបំផ្លាញចោលនូវសំយោជនៈទាំងនោះ។ ពាក្យថា «អរិយៈ» សេចក្តីថា អ្នកមិនមានកិលេស គឺស្អាតបរិសុទ្ធ។ ពាក្យថា «បន្នធជៈ» សេចក្តីថា អ្នកមានទង់គឺមានះទម្លាក់ចុះហើយ។ ពាក្យថា «បន្នភារៈ» សេចក្តីថា ភារៈគឺខន្ធ ភារៈគឺកិលេស ភារៈគឺអភិសង្ខារ និងភារៈគឺកាមគុណទាំង ៥ របស់ព្រះខីណាសពនោះ ត្រូវបានដាក់ចុះហើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា បន្នភារៈ។ មួយវិញទៀត ក្នុងទីនេះ សំដៅយកការដាក់ចុះនូវភារៈគឺមានះប៉ុណ្ណោះ ទើបហៅថា បន្នភារៈ។ ពាក្យថា «វិសំយុត្តៈ» សេចក្តីថា ប្រាសចាកយោគៈទាំង ៤ និងប្រាសចាកកិលេសទាំងពួង។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ សំដៅយកការប្រាសចាកការប្រកបដោយមានះប៉ុណ្ណោះ ទើបហៅថា វិសំយុត្តៈ។ ពាក្យថា «អស្មិមានៈ» សេចក្តីថា ការប្រកាន់ថា «ខ្លួនយើងមាន» ក្នុងរូប ក្នុងវេទនា ក្នុងសញ្ញា ក្នុងសង្ខារ ក្នុងវិញ្ញាណ។ ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝတာ မဂ္ဂေန ကိလေသေ ခေပေတွာ နိရောဓသယနဝရဂတဿ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ ဝိဟရတော ခီဏာသဝဿ ကာလော ဒဿိတော. ယထာ ဟိ ဒွေ နဂရာနိ ဧကံ စောရနဂရံ, ဧကံ ခေမနဂရံ. အထ ဧကဿ မဟာယောဓဿ ဧဝံ ဘဝေယျ – ‘‘ယာဝိမံ စောရနဂရံ တိဋ္ဌတိ, တာဝ ခေမနဂရံ ဘယတော န မုစ္စတိ, စောရနဂရံ အနဂရံ ကရိဿာမီ’’တိ သန္နာဟံ ကတွာ ခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ စောရနဂရံ ဥပသင်္ကမိတွာ နဂရဒွါရေ ဥဿာပိတေ ဧသိကတ္ထမ္ဘေ ခဂ္ဂေန ဆိန္ဒိတွာ သဒွါရဗာဟကံ ကဝါဋံ ဆိန္ဒိတွာ ပလိဃံ ဥက္ခိပိတွာ ပါကာရံ ဘိန္ဒန္တော ပရိက္ခံ သံကိရိတွာ နဂရသောဘနတ္ထာယ ဥဿိတေ ဓဇေ ပါတေတွာ နဂရံ အဂ္ဂိနာ ဈာပေတွာ ခေမနဂရံ ပဝိသိတွာ ပါသာဒံ အဘိရုယှ ဉာတိဂဏပရိဝုတော သုရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇေယျ, ဧဝံ စောရနဂရံ ဝိယ သက္ကာယော, ခေမနဂရံ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ, မဟာယောဓော ဝိယ ယောဂါဝစရော. တဿေဝံ ဟောတိ, ‘‘ယာဝ သက္ကာယဝဋ္ဋံ ဝတ္တတိ, တာဝ ဒွတ္တိံသကမ္မကာရဏအဋ္ဌနဝုတိရောဂပဉ္စဝီသတိမဟာဘယေဟိ ပရိမုစ္စနံ နတ္ထီ’’တိ. သော မဟာယောဓော ဝိယ သန္နာဟံ သီလသန္နာဟံ ကတွာ, ပညာခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ခဂ္ဂေန ဧသိကတ္ထမ္ဘေ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန တဏှေသိကံ လုဉ္စိတွာ, သော ယောဓော သဒွါရဗာဟကံ နဂရကဝါဋံ ဝိယ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနဂ္ဂဠံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ, သော ယောဓော ပလိဃံ ဝိယ, အဝိဇ္ဇာပလိဃံ ဥက္ခိပိတွာ, သော ယောဓော ပါကာရံ ဘိန္ဒန္တော ပရိက္ခံ ဝိယ ကမ္မာဘိသင်္ခါရံ [Pg.23] ဘိန္ဒန္တော ဇာတိသံသာရပရိက္ခံ သံကိရိတွာ, သော ယောဓော နဂရသောဘနတ္ထာယ ဥဿာပိတေ ဓဇေ ဝိယ မာနဒ္ဓဇေ ပါတေတွာ သက္ကာယနဂရံ ဈာပေတွာ, သော ယောဓော ခေမနဂရေ ဥပရိပါသာဒေ သုရသဘောဇနံ ဝိယ ကိလေသနိဗ္ဗာနံ နဂရံ ပဝိသိတွာ အမတနိရောဓာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိသုခံ အနုဘဝမာနော ကာလံ ဝီတိနာမေတိ. ប៉ុណ្ណេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញនូវកាលរបស់ព្រះខីណាសព ដែលបានកម្ចាត់កិលេសដោយមគ្គហើយ សម្រេចសម្រាន្តនៅលើគ្រែដ៏ប្រសើរគឺនិរោធ មានព្រះនិព្វានជាអារម្មណ៍ ចូលផលសមាបត្តិរស់នៅ។ ប្រៀបដូចជា នគរពីរ គឺនគរចោរមួយ នគរក្សេមមួយ។ គ្រានោះ យុទ្ធជនដ៏អង់អាចម្នាក់ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា «ដរាបណានគរចោរនេះនៅមាន ដរាបនោះនគរក្សេមក៏មិនទាន់រួចផុតពីភ័យឡើយ អាត្មាអញនឹងធ្វើនគរចោរនេះ មិនឲ្យទៅជានគរឡើយ» ទើបពាក់ក្រោះ កាន់ដាវ ចូលទៅកាន់នគរចោរនោះ កាប់ផ្តាច់នូវសសរគោលដែលគេបោះត្រង់ទ្វារនគរដោយដាវ កាប់បំផ្លាញនូវសន្ទះទ្វារព្រមទាំងសសរច្រកទ្វារ ដកគន្លឹះទ្វារចេញ រំលាយកំពែង លុបគូទឹក ទម្លាក់ចុះនូវទង់ទាំងឡាយដែលគេលើកឡើងដើម្បីលម្អនគរ ដុតបំផ្លាញនគរនោះដោយភ្លើង ហើយចូលទៅកាន់នគរក្សេម ឡើងទៅកាន់ប្រាសាទ បរិភោគនូវភោជនាហារមានរសជាតិឆ្ងាញ់ ហែហមដោយពួកញាតិ យ៉ាងណាមិញ សក្កាយៈ ប្រៀបដូចជានគរចោរ ព្រះនិព្វាន ប្រៀបដូចជានគរក្សេម យោគាវចរបុគ្គល ប្រៀបដូចជាយុទ្ធជនដ៏អង់អាច ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ យោគាវចរបុគ្គលនោះ មានគំនិតយ៉ាងនេះថា «ដរាបណាវដ្តៈក្នុងសក្កាយៈនៅតែវិលវល់ ដរាបនោះ ការរួចផុតពីកម្មករណៈ ៣២ យ៉ាង រោគ ៩៨ យ៉ាង និងភ័យធំៗ ២៥ យ៉ាង មិនមានឡើយ»។ យោគាវចរបុគ្គលនោះ ធ្វើនូវក្រោះគឺសីល ដូចជាយុទ្ធជនពាក់ក្រោះ កាន់ដាវគឺបញ្ញា ដកចោលនូវសសរគោលគឺតណ្ហា ដោយអរហត្តមគ្គ ដូចជាយុទ្ធជនកាប់ផ្តាច់សសរគោលដោយដាវ បើកចោលនូវគន្លឹះទ្វារគឺឱរម្ភាគិយសំយោជនៈទាំង ៥ ដូចជាយុទ្ធជនបើកសន្ទះទ្វារនគរព្រមទាំងសសរច្រកទ្វារ ដកចោលនូវសសរលីតគឺអវិជ្ជា ដូចជាយុទ្ធជនដកគន្លឹះទ្វារចេញ បំផ្លាញចោលនូវកម្មាភិសង្ខារ លុបចោលនូវគូទឹកគឺជាតិសង្សារ ដូចជាយុទ្ធជនរំលាយកំពែងនិងលុបគូទឹក ទម្លាក់ចុះនូវទង់គឺមានះ ដុតបំផ្លាញចោលនូវនគរគឺសក្កាយៈ ដូចជាយុទ្ធជនទម្លាក់ចុះនូវទង់ដែលគេលើកឡើងដើម្បីលម្អនគរ ហើយដុតបំផ្លាញនគរចោរ ហើយចូលទៅកាន់នគរគឺកិលេសនិព្វាន ទទួលរងនូវសុខក្នុងផលសមាបត្តិដែលមានអមតនិរោធជាអារម្មណ៍ ញ៉ាំងកាលវេលាឲ្យកន្លងទៅ ដូចជាយុទ្ធជនចូលទៅកាន់នគរក្សេម ឡើងទៅកាន់ប្រាសាទខាងលើ បរិភោគនូវភោជនាហារមានរសជាតិឆ្ងាញ់ យ៉ាងនោះឯង។ ၂၄၆. ဣဒါနိ ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တဿ ခီဏာသဝဿ ပရေဟိ အနဓိဂမနီယဝိညာဏတံ ဒဿေန္တော ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တံ ခေါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနွေသန္တိ အနွေသန္တာ ဂဝေသန္တာ. ဣဒံ နိဿိတန္တိ ဣဒံ နာမ နိဿိတံ. တထာဂတဿာတိ ဧတ္ထ သတ္တောပိ တထာဂတောတိ အဓိပ္ပေတော, ဥတ္တမပုဂ္ဂလော ခီဏာသဝေါပိ. အနနုဝိဇ္ဇောတိ အသံဝိဇ္ဇမာနော ဝါ အဝိန္ဒေယျော ဝါ. တထာဂတောတိ ဟိ သတ္တေ ဂဟိတေ အသံဝိဇ္ဇမာနောတိ အတ္ထော ဝဋ္ဋတိ, ခီဏာသဝေ ဂဟိတေ အဝိန္ဒေယျောတိ အတ္ထော ဝဋ္ဋတိ. ២៤៦. ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញនូវភាពនៃវិញ្ញាណរបស់ព្រះខីណាសព ដែលមានចិត្តរួចផុតហើយយ៉ាងនេះ ថាជាធម្មជាតិដែលអ្នកដទៃមិនអាចដឹងបាន ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «ឯវំ វិមុត្តចិត្តំ ខោ»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «អន្វេសន្តិ» សេចក្តីថា ស្វែងរក គឺតាមរកមើល។ ពាក្យថា «ឥទំ និស្សិតំ» សេចក្តីថា អាស្រ័យនូវអារម្មណ៍ឈ្មោះនេះ។ ក្នុងពាក្យថា «តថាគតស្ស» នេះ សូម្បីសត្វលោក ក៏សំដៅយកថាជា តថាគត ព្រះខីណាសពដែលជាឧត្តមបុគ្គល ក៏សំដៅយកថាជា តថាគត ដែរ។ ពាក្យថា «អននុវិជ្ជោ» សេចក្តីថា មិនមានប្រាកដ ឬមិនអាចរកឃើញបាន។ ព្រោះថា កាលបើពាក្យថា «តថាគត» នោះ សំដៅយកសត្វលោក សេចក្តីថា «មិនមានប្រាកដ» រមែងសមគួរ កាលបើពាក្យនោះ សំដៅយកព្រះខីណាសព សេចក្តីថា «មិនអាចរកឃើញបាន» រមែងសមគួរ។ တတ္ထ ပုရိမနယေ အယမဓိပ္ပာယော – ဘိက္ခဝေ, အဟံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဓရမာနကံယေဝ ခီဏာသဝံ တထာဂတော သတ္တော ပုဂ္ဂလောတိ န ပညပေမိ. အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ပန ပရိနိဗ္ဗုတံ ခီဏာသဝံ သတ္တောတိ ဝါ ပုဂ္ဂလောတိ ဝါ ကိံ ပညပေဿာမိ? အနနုဝိဇ္ဇော တထာဂတော. န ဟိ ပရမတ္ထတော သတ္တော နာမ ကောစိ အတ္ထိ, တဿ အဝိဇ္ဇမာနဿ ဣဒံ နိဿိတံ ဝိညာဏန္တိ အနွေသန္တာပိ ကိံ အဓိဂစ္ဆိဿန္တိ? ကထံ ပဋိလဘိဿန္တီတိ အတ္ထော. ဒုတိယနယေ အယမဓိပ္ပာယော – ဘိက္ခဝေ, အဟံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဓရမာနကံယေဝ ခီဏာသဝံ ဝိညာဏဝသေန ဣန္ဒာဒီဟိ အဝိန္ဒိယံ ဝဒါမိ. န ဟိ သဣန္ဒာ ဒေဝါ သဗြဟ္မကာ သပဇာပတိကာ အနွေသန္တာပိ ခီဏာသဝဿ ဝိပဿနာစိတ္တံ ဝါ မဂ္ဂစိတ္တံ ဝါ ဖလစိတ္တံ ဝါ, ဣဒံ နာမ အာရမ္မဏံ နိဿာယ ဝတ္တတီတိ ဇာနိတုံ သက္ကောန္တိ. တေ အပ္ပဋိသန္ဓိကဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ကိံ ဇာနိဿန္တီတိ? ក្នុងវិធីទាំងពីរនោះ ក្នុងវិធីទីមួយ មានអធិប្បាយយ៉ាងនេះថា៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនបញ្ញត្តិនូវព្រះខីណាសព ដែលនៅមានជីវិតរស់នៅ ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះឯង ថាជាតថាគត ជាសត្វ ឬជាបុគ្គលឡើយ។ ចុះតថាគតនឹងបញ្ញត្តិនូវព្រះខីណាសព ដែលបរិនិព្វានហើយ មិនមានបដិសន្ធិតទៅទៀត ថាជាសត្វ ឬជាបុគ្គល ដូចម្តេចបាន? តថាគត ជាធម្មជាតិដែលគេមិនអាចរកឃើញបាន។ ព្រោះថា ដោយបរមត្ថ សត្វឈ្មោះថាមាននោះ មិនមានឡើយ កាលបើ សត្វនោះមិនមានប្រាកដយ៉ាងនេះ ពួកអ្នកស្វែងរក ទោះបីស្វែងរកថា «វិញ្ញាណរបស់សត្វនោះ អាស្រ័យនូវអារម្មណ៍នេះ» យ៉ាងនេះ តើនឹងបានសម្រេចដូចម្តេច តើនឹងរកឃើញដូចម្តេចបាន? នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ក្នុងវិធីទីពីរ មានអធិប្បាយយ៉ាងនេះថា៖ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថានូវព្រះខីណាសព ដែលនៅមានជីវិតរស់នៅ ក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះឯង ថាជាបុគ្គលដែលពួកទេវតាមានព្រះឥន្ទ្រជាដើម មិនអាចដឹងបាន ដោយអំណាចនៃវិញ្ញាណ។ ព្រោះថា ពួកទេវតា ព្រមទាំងព្រះឥន្ទ្រ ព្រមទាំងព្រះព្រហ្ម ព្រមទាំងសហម្បតីព្រហ្ម ទោះបីស្វែងរក ក៏មិនអាចដឹងបានថា «វិបស្សនាចិត្តក្តី មគ្គចិត្តក្តី ផលចិត្តក្តី របស់ព្រះខីណាសពនេះ កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យនូវអារម្មណ៍ឈ្មោះនេះ» ឡើយ។ ចុះពួកទេវតាទាំងនោះ នឹងដឹងនូវចិត្តរបស់ព្រះខីណាសព ដែលបរិនិព្វានហើយ មិនមានបដិសន្ធិតទៅទៀត ដូចម្តេចបាន? အသတာတိ အသန္တေန. တုစ္ဆာတိ တုစ္ဆကေန. မုသာတိ မုသာဝါဒေန. အဘူတေနာတိ ယံ နတ္ထိ, တေန. အဗ္ဘာစိက္ခန္တီတိ အဘိအာစိက္ခန္တိ, အဘိဘဝိတွာ ဝဒန္တိ. ဝေနယိကောတိ ဝိနယတိ ဝိနာသေတီတိ ဝိနယော, သော ဧဝ ဝေနယိကော, သတ္တဝိနာသကောတိ အဓိပ္ပာယော. ယထာ စာဟံ န, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, ယေန ဝါကာရေန အဟံ န သတ္တဝိနာသကော. ယထာ စာဟံ န ဝဒါမီတိ ယေန ဝါ ကာရဏေန အဟံ သတ္တဝိနာသံ န ပညပေမိ[Pg.24]. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာဟံ န သတ္တဝိနာသကော, ယထာ စ န သတ္တဝိနာသံ ပညပေမိ, တထာ မံ တေ ဘောန္တော သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘ဝေနယိကော သမဏော ဂေါတမော’’တိ ဝဒန္တာ သတ္တဝိနာသကော သမဏော ဂေါတမောတိ စ, ‘‘သတော သတ္တဿ ဥစ္ဆေဒံ ဝိနာသံ ဝိဘဝံ ပညပေတီ’’တိ ဝဒန္တာ သတ္တဝိနာသံ ပညပေတီတိ စ အသတာ တုစ္ဆာ မုသာ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခန္တီတိ. ពាក្យថា Asatā បានដល់ ដោយវត្ថុដែលមិនមានពិត។ ពាក្យថា Tucchā បានដល់ ដោយពាក្យទទេ (ឥតប្រយោជន៍)។ ពាក្យថា Musā បានដល់ ដោយពាក្យកុហក។ ពាក្យថា Abhūtena បានដល់ ដោយវត្ថុណាដែលមិនមាន គឺដោយវត្ថុនោះ។ ពាក្យថា Abbhācikkhanti បានដល់ ចោទប្រកាន់ គឺនិយាយសង្កត់សង្កិន។ ពាក្យថា Venayiko បានដល់ ព្រោះតែបំផ្លាញ គឺធ្វើឱ្យវិនាស ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា វិន័យ, វិន័យនោះឯង ឈ្មោះថា វេនយិកៈ មានន័យថា អ្នកបំផ្លាញសត្វលោក។ ពាក្យថា Yathā cāhaṃ na, bhikkhave បានដល់ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយហេតុណាដែលតថាគតមិនមែនជាអ្នកបំផ្លាញសត្វលោក។ ពាក្យថា Yathā cāhaṃ na vadāmi បានដល់ ដោយហេតុណាដែលតថាគតមិនបញ្ញត្តការបំផ្លាញសត្វលោក។ សេចក្តីនេះមានន័យថា កាលដែលតថាគតមិនមែនជាអ្នកបំផ្លាញសត្វលោកផង មិនបញ្ញត្តការបំផ្លាញសត្វលោកផង តែពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដ៏ចម្រើនទាំងនោះ បែរជាចោទប្រកាន់តថាគត ដោយពាក្យមិនពិត ពាក្យទទេ ពាក្យកុហក និងពាក្យមិនពិតប្រាកដថា «ព្រះសមណគោតមជាអ្នកបំផ្លាញសត្វលោក» ខ្លះ និយាយថា «ព្រះសមណគោតមបញ្ញត្តនូវការដាច់សូន្យ ការវិនាស ការមិនកើតទៀតនៃសត្វដែលមានពិត» ខ្លះ និយាយថា «បញ្ញត្តការបំផ្លាញសត្វលោក» ខ្លះ។ ပုဗ္ဗေ စာတိ ပုဗ္ဗေ မဟာဗောဓိမဏ္ဍမှိယေဝ စ. ဧတရဟိ စာတိ ဧတရဟိ ဓမ္မဒေသနာယဉ္စ. ဒုက္ခဉ္စေဝ ပညပေမိ, ဒုက္ခဿ စ နိရောဓန္တိ ဓမ္မစက္ကံ အပ္ပဝတ္တေတွာ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝိဟရန္တောပိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တောပိ စတုသစ္စမေဝ ပညပေမီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ဟိ ဒုက္ခဂ္ဂဟဏေန တဿ မူလဘူတော သမုဒယော, နိရောဓဂ္ဂဟဏေန တံသမ္ပာပကော မဂ္ဂေါ ဂဟိတောဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတြ စေတိ တသ္မိံ စတုသစ္စပ္ပကာသနေ. ပရေတိ သစ္စာနိ အာဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသမတ္ထပုဂ္ဂလာ. အက္ကောသန္တီတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသန္တိ. ပရိဘာသန္တီတိ ဝါစာယ ပရိဘာသန္တိ. ရောသေန္တိ ဝိဟေသေန္တီတိ ရောသေဿာမ ဝိဟေသေဿာမာတိ အဓိပ္ပာယေန ဃဋ္ဋေန္တိ ဒုက္ခာပေန္တိ. တတြာတိ တေသု အက္ကောသာဒီသု, တေသု ဝါ ပရပုဂ္ဂလေသု. အာဃာတောတိ ကောပေါ. အပ္ပစ္စယောတိ ဒေါမနဿံ. အနဘိရဒ္ဓီတိ အတုဋ္ဌိ. ពាក្យថា Pubbe ca បានដល់ ក្នុងកាលមុន គឺនៅលើមហាពោធិមណ្ឌលនោះឯងផង។ ពាក្យថា Etarahi ca បានដល់ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ គឺក្នុងពេលសម្តែងធម៌ផង។ ពាក្យថា Dukkhañceva paññapemi, dukkhassa ca nirodhaṃ មានសេចក្តីថា ទោះបីកាលដែលព្រះអង្គមិនទាន់សម្តែងធម្មចក្រ ហើយគង់នៅលើពោធិមណ្ឌលក្តី ចាប់តាំងពីការសម្តែងធម្មចក្រមក កាលដែលទ្រង់សម្តែងធម៌ក្តី ក៏ទ្រង់បញ្ញត្តតែអរិយសច្ចៈ ៤ ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា ទុក្ខ គឺទ្រង់កាន់យកនូវសមុទ័យដែលជាឫសគល់នៃទុក្ខនោះផង ដោយការកាន់យកនូវពាក្យថា និរោធ គឺទ្រង់កាន់យកនូវមគ្គដែលជាផ្លូវទៅកាន់ព្រះនិព្វាននោះផង យ៉ាងនេះគួរជ្រាប។ ពាក្យថា Tatra ca បានដល់ ក្នុងការសម្តែងអរិយសច្ចៈ ៤ នោះ។ ពាក្យថា Pare បានដល់ ពួកបុគ្គលដែលមិនអាចដឹង មិនអាចចាក់ធ្លុះនូវសច្ចៈទាំងឡាយបាន។ ពាក្យថា Akkosanti បានដល់ ជេរប្រទេចដោយអក្ខោសវត្ថុ (វត្ថុជាទីតាំងនៃពាក្យជេរ) ១០ យ៉ាង។ ពាក្យថា Paribhāsanti បានដល់ គំរាមកំហែងដោយវាចា។ ពាក្យថា Rosenti vihesenti បានដល់ ញាំញី ធ្វើឱ្យលំបាក ដោយបំណងថា «យើងនឹងខឹង យើងនឹងបៀតបៀន»។ ពាក្យថា Tatrā បានដល់ ក្នុងអក្ខោសវត្ថុទាំងឡាយនោះ ឬក្នុងពួកបុគ្គលដទៃទាំងនោះ។ ពាក្យថា Āghāto បានដល់ សេចក្តីក្រោធ។ ពាក្យថា Appaccayo បានដល់ សេចក្តីតូចចិត្ត (ទោមនស្ស)។ ពាក្យថា Anabhiraddhi បានដល់ សេចក្តីមិនត្រេកអរ។ တတြ စေတိ စတုသစ္စပ္ပကာသနေယေဝ. ပရေတိ စတုသစ္စပ္ပကာသနံ အာဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထပုဂ္ဂလာ. အာနန္ဒောတိ အာနန္ဒပီတိ. ဥပ္ပိလာဝိတတ္တန္တိ ဥပ္ပိလာပနပီတိ. တတြ စေတိ စတုသစ္စပ္ပကာသနမှိယေဝ. တတြာတိ သက္ကာရာဒီသု. ယံ ခေါ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ ပရိညာတန္တိ ဣဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိမဏ္ဍေ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိညာတံ. တတ္ထမေတိ တသ္မိံ ခန္ဓပဉ္စကေ ဣမေ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? တတြာပိ တထာဂတဿ ဣမေ သက္ကာရာ မယိ ကရီယန္တီတိ ဝါ အဟံ ဧတေ အနုဘဝါမီတိ ဝါ န ဟောတိ. ပုဗ္ဗေ ပရိညာတက္ခန္ဓပဉ္စကံယေဝ ဧတေ သက္ကာရေ အနုဘောတီတိ ဧတ္တကမေဝ ဟောတီတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသမတ္ထာ တထာဂတမ္ပိ အက္ကောသန္တိ, တသ္မာ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ពាក្យថា Tatra ca បានដល់ ក្នុងការសម្តែងអរិយសច្ចៈ ៤ នោះឯង។ ពាក្យថា Pare បានដល់ ពួកបុគ្គលដែលអាចដឹង អាចចាក់ធ្លុះនូវការសម្តែងអរិយសច្ចៈ ៤ បាន។ ពាក្យថា Ānando បានដល់ សេចក្តីរីករាយ និងសេចក្តីឆ្អែតកាយឆ្អែតចិត្ត (អានន្ទបីតិ)។ ពាក្យថា Uppilāvitattaṃ បានដល់ បីតិដែលធ្វើឱ្យរំភើបញាប់ញ័រ (ឧប្បិលាបនបីតិ)។ ពាក្យថា Tatra ca បានដល់ ក្នុងការសម្តែងអរិយសច្ចៈ ៤ នោះឯង។ ពាក្យថា Tatrā បានដល់ ក្នុងសក្ការៈជាដើមទាំងនោះ។ ពាក្យថា Yaṃ kho idaṃ pubbe pariññātanti បានដល់ បញ្ចក្ខន្ធនេះ ដែលព្រះអង្គបានកំណត់ដឹងហើយដោយបរិញ្ញា ៣ នៅលើពោធិមណ្ឌលក្នុងកាលមុន។ ពាក្យថា Tatthameti បានដល់ ក្នុងបញ្ចក្ខន្ធនោះ ពួកជនទាំងនេះ (ធ្វើសក្ការៈ)។ តើមានសេចក្តីពន្យល់ដូចម្តេច? សេចក្តីពន្យល់ថា ទោះបីក្នុងសក្ការៈទាំងនោះ ក៏គ្មានសេចក្តីត្រិះរិះដល់តថាគតថា «សក្ការៈទាំងនេះ គេធ្វើចំពោះតថាគត» ឬថា «តថាគតទទួលរងនូវសក្ការៈទាំងនេះ» នោះឡើយ។ មានតែចិត្តត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះកើតឡើងថា «បញ្ចក្ខន្ធដែលកំណត់ដឹងហើយក្នុងកាលមុននោះឯង ទទួលរងនូវសក្ការៈទាំងនេះ»។ ពាក្យថា Tasmā បានដល់ ព្រោះហេតុណាដែលពួកជនមិនអាចចាក់ធ្លុះនូវសច្ចៈទាំងឡាយ ហើយជេរប្រទេចសូម្បីតែព្រះតថាគត ព្រោះហេតុនោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គួរជ្រាបតាមវិធីដែលបានពោលហើយនោះឯង។ ၂၄၇. တသ္မာ တိဟ[Pg.25], ဘိက္ခဝေ, ယံ န တုမှာကန္တိ ယသ္မာ အတ္တနိယေပိ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တတိ, တသ္မာ ယံ န တုမှာကံ, တံ ပဇဟထာတိ အတ္ထော. ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရေယျာတိ ယထာ ယထာ ဣစ္ဆေယျ တထာ တထာ ကရေယျ. န ဟိ နော ဧတံ, ဘန္တေ, အတ္တာ ဝါတိ, ဘန္တေ, ဧတံ တိဏကဋ္ဌသာခါပလာသံ အမှာကံ နေဝ အတ္တာ န အမှာကံ ရူပံ န ဝိညာဏန္တိ ဝဒန္တိ. အတ္တနိယံ ဝါတိ အမှာကံ စီဝရာဒိပရိက္ခာရောပိ န ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယံ န တုမှာကံ တံ ပဇဟထာတိ ဘဂဝါ, ခန္ဓပဉ္စကံယေဝ န တုမှာကန္တိ ဒဿေတွာ ပဇဟာပေတိ, တဉ္စ ခေါ န ဥပ္ပာဋေတွာ, လုဉ္စိတွာ ဝါ. ဆန္ဒရာဂဝိနယေန ပနေတံ ပဇဟာပေတိ. ២៤៧. ពាក្យថា Tasmā tiha, bhikkhave, yaṃ na tumhākaṃ មានសេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែការលះបង់សេចក្តីតម្រេកដោយអំណាចតម្រេក (ឆន្ទរាគ) ក្នុងរបស់ដែលមិនមែនជារបស់ខ្លួន តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ អស់កាលជាអង្វែង ព្រោះហេតុនោះ របស់ណាដែលមិនមែនជារបស់អ្នករាល់គ្នា ចូរអ្នករាល់គ្នាលះបង់របស់នោះចេញ។ ពាក្យថា Yathāpaccayaṃ vā kareyya បានដល់ ប្រាថ្នាចង់ធ្វើដោយប្រការណាៗ ក៏ធ្វើដោយប្រការនោះៗចុះ។ ពាក្យថា Na hi no etaṃ, bhante, attā vā បានដល់ ពួកភិក្ខុក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ស្មៅ អុស មែកឈើ និងស្លឹកឈើនោះ មិនមែនជាខ្លួនរបស់យើងខ្ញុំ មិនមែនជារូប មិនមែនជាវិញ្ញាណរបស់យើងខ្ញុំឡើយ»។ ពាក្យថា Attaniyaṃ vā មានសេចក្តីថា សូម្បីតែគ្រឿងបរិក្ខារមានចីវរជាដើមរបស់យើងខ្ញុំ ក៏មិនមែនដែរ។ ពាក្យថា Evameva kho, bhikkhave, yaṃ na tumhākaṃ taṃ pajahatha គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញថា បញ្ចក្ខន្ធប៉ុណ្ណោះដែលមិនមែនជារបស់អ្នករាល់គ្នា ហើយទ្រង់ឱ្យលះបង់ចេញ តែការឱ្យលះបង់នោះ មិនមែនដោយការគាស់កកាយ ឬបេះបោចចេញនោះទេ គឺទ្រង់ឱ្យលះបង់បញ្ចក្ខន្ធនោះដោយការកំចាត់បង់នូវឆន្ទរាគវិញ។ ၂၄၈. ဧဝံ သွာက္ခာတောတိ ဧတ္ထ တိပရိဝဋ္ဋတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဣမံ ဌာနံ အာဟရိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ပဋိလောမေန ပေမမတ္တကေန သဂ္ဂပရာယဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဣမံ ဌာနံ အာဟရိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. သွာက္ခာတောတိ သုကထိတော. သုကထိတတ္တာ ဧဝ ဥတ္တာနော ဝိဝဋော ပကာသိတော. ဆိန္နပိလောတိကောတိ ပိလောတိကာ ဝုစ္စတိ ဆိန္နံ ဘိန္နံ တတ္ထ တတ္ထ သိဗ္ဗိတံ ဂဏ္ဌိကတံ ဇိဏ္ဏံ ဝတ္ထံ, တံ ယဿ နတ္ထိ, အဋ္ဌဟတ္ထံ ဝါ နဝဟတ္ထံ ဝါ အဟတသာဋကံ နိဝတ္ထော, သော ဆိန္နပိလောတိကော နာမ. အယမ္ပိ ဓမ္မော တာဒိသော, န ဟေတ္ထ ကောဟညာဒိဝသေန ဆိန္နဘိန္နသိဗ္ဗိတဂဏ္ဌိကတဘာဝေါ အတ္ထိ. အပိစ ကစဝရော ပိလောတိကောတိ ဝုစ္စတိ. ဣမသ္မိဉ္စ သာသနေ သမဏကစဝရံ နာမ ပတိဋ္ဌာတုံ န လဘတိ. တေနေဝါဟ – ២៤៨. ក្នុងពាក្យថា Evaṃ svākkhāto នេះ ចាប់តាំងពីទេសនាដែលមានការវិលត្រឡប់ ៣ ជុំ (តិបរិវដ្តៈ) រហូតដល់ទីនេះ ក៏គួរនាំមកសម្តែងដែរ ឬដោយបដិលោម ចាប់តាំងពីបទថា សគ្គបរាយណៈ (មានសួគ៌ជាទីទៅខាងមុខ) ដោយត្រឹមតែសេចក្តីស្រឡាញ់ (បេមមត្តៈ) រហូតដល់ទីនេះ ក៏គួរនាំមកសម្តែងដែរ។ ពាក្យថា Svākkhāto បានដល់ សម្តែងទុកល្អហើយ។ ព្រោះតែសម្តែងទុកល្អហើយ ទើបជាធម៌រាក់ ងាយយល់ បើកចំហ និងច្បាស់លាស់។ ពាក្យថា Chinnapilotiko សំដៅលើ សំពត់ចាស់ដែលដាច់ រហែក ដេរភ្ជាប់គ្នានៅទីនោះៗ ធ្វើជាប៉ះជាថ្នេរ (ពីឡោតិកៈ) បុគ្គលណាដែលគ្មានសំពត់បែបនោះ ហើយស្លៀកដណ្តប់សំពត់ថ្មីដែលមិនទាន់បោកគក់ មានប្រវែង ៨ ហត្ថ ឬ ៩ ហត្ថ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ឈិន្នពីឡោតិកៈ (អ្នកមានសំពត់ដាច់ស្រឡះពីសំពត់ចាស់)។ ធម៌នេះក៏ដូច្នោះដែរ ព្រោះក្នុងធម៌នេះ មិនមានសភាពដាច់ រហែក ដេរភ្ជាប់ ឬធ្វើជាប៉ះជាថ្នេរ ដោយអំណាចនៃការបោកប្រាស់ជាដើមឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សម្រាម ក៏ហៅថា ពីឡោតិកៈ ដែរ។ ហើយនៅក្នុងសាសនានេះ អ្វីដែលឈ្មោះថា សម្រាមក្នុងសមណៈ មិនអាចតាំងនៅបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា៖ ‘‘ကာရဏ္ဍဝံ နိဒ္ဓမထ, ကသမ္ဗုဉ္စာပကဿထ; တတော ပလာပေ ဝါဟေထ, အဿမဏေ သမဏမာနိနေ. «អ្នករាល់គ្នាចូរដេញបណ្តេញ (កម្ចាត់) សម្រាមចេញ ចូរអូសទាញសម្រាមស្មៅចេញ ចូរផាត់ចោលនូវអង្កាម គឺពួកអ្នកមិនមែនជាសមណៈ តែសំគាល់ខ្លួនថាជាសមណៈទាំងនោះចេញ។ နိဒ္ဓမိတွာန ပါပိစ္ဆေ, ပါပအာစာရဂေါစရေ; သုဒ္ဓါ သုဒ္ဓေဟိ သံဝါသံ, ကပ္ပယဝှော ပတိဿတာ; တတော သမဂ္ဂါ နိပကာ, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿထာ’’တိ. (သု. နိ. ၂၈၃-၂၈၅); លុះកម្ចាត់ពួកអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក មានអាចារៈ និងគោចរដ៏លាមកចេញហើយ អ្នករាល់គ្នាដែលជាអ្នកស្អាតស្អំ ចូររួមរស់ (ធ្វើសង្ឃកម្ម) ជាមួយពួកអ្នកស្អាតស្អំ ដោយសេចក្តីគោរពចុះ ពីនោះមក អ្នករាល់គ្នាដែលជាអ្នកព្រមព្រៀងគ្នា មានប្រាជ្ញាស្មារតី នឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន»។ ဣတိ သမဏကစဝရဿ ဆိန္နတ္တာပိ အယံ ဓမ္မော ဆိန္နပိလောတိကော နာမ ဟောတိ. ဝဋ္ဋံ တေသံ နတ္ထိ ပညာပနာယာတိ တေသံ ဝဋ္ဋံ အပညတ္တိဘာဝံ ဂတံ နိပ္ပညတ္တိကံ ဇာတံ. ဧဝရူပေါ မဟာခီဏာသဝေါ ဧဝံ သွာက္ခာတေ သာသနေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာ စ ခီဏာသဝေါ, ဧဝံ အနာဂါမိအာဒယောပိ. ព្រោះតែការកាត់ផ្តាច់នូវសម្រាមក្នុងសមណៈយ៉ាងនេះ សូម្បីធម៌នេះ ក៏ឈ្មោះថា ឈិន្នពីឡោតិកៈ (ធម៌ដែលគ្មានសម្រាម) ដែរ។ ពាក្យថា Vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya មានសេចក្តីថា វដ្តៈរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ដល់នូវភាពមិនអាចបញ្ញត្តបាន គឺមិនមានការបញ្ញត្តតទៅទៀតឡើយ។ ព្រះមហាខីណាស្រពដែលមានសភាពបែបនេះ តែងកើតឡើងតែក្នុងសាសនាដែលសម្តែងទុកល្អហើយនេះឯង។ ព្រះខីណាស្រពកើតឡើងយ៉ាងណា សូម្បីតែព្រះអនាគាមីជាដើម ក៏កើតឡើងយ៉ាងនោះដែរ។ တတ္ထ [Pg.26] ဓမ္မာနုသာရိနော သဒ္ဓါနုသာရိနောတိ ဣမေ ဒွေ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ယထာဟ – ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုသာရီ? ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ ပညိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ, ပညာဝါဟိံ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုသာရီ. သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုသာရီ, ဖလေ ဌိတော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော. ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါနုသာရီ? ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ, သဒ္ဓါဝါဟိံ သဒ္ဓါပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါနုသာရီ. သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါနုသာရီ, ဖလေ ဌိတော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော’’တိ (ပု. ပ. ၃၀). ယေသံ မယိ သဒ္ဓါမတ္တံ ပေမမတ္တန္တိ ဣမိနာ ယေသံ အညော အရိယဓမ္မော နတ္ထိ, တထာဂတေ ပန သဒ္ဓါမတ္တံ ပေမမတ္တမေဝ ဟောတိ. တေ ဝိပဿကပုဂ္ဂလာ အဓိပ္ပေတာ. ဝိပဿကဘိက္ခူနဉှိ ဧဝံ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နိသိန္နာနံ ဒသဗလေ ဧကာ သဒ္ဓါ ဧကံ ပေမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တာယ သဒ္ဓါယ တေန ပေမေန ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ သဂ္ဂေ ဌပိတာ ဝိယ ဟောန္တိ, နိယတဂတိကာ ကိရ ဧတေ. ပေါရာဏကတ္ထေရာ ပန ဧဝရူပံ ဘိက္ခုံ စူဠသောတာပန္နောတိ ဝဒန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. ក្នុងចំណោមបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលជាធម្មអនុសារី និងសទ្ធាអនុសារី ទាំងពីរពួកនេះ គឺជាអ្នកស្ថិតនៅក្នុងសោតាបត្តិមគ្គ។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ថា «ចុះបុគ្គលជាធម្មអនុសារី តើដូចម្តេច? បុគ្គលណាដែលប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល មានបញ្ញិន្រ្ទិយដ៏លើសលប់ ចម្រើននូវអរិយមគ្គដែលមានបញ្ញានាំមុខ មានបញ្ញាជាប្រធាន បុគ្គលនេះហៅថា ធម្មអនុសារី។ បុគ្គលដែលប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល ឈ្មោះថា ធម្មអនុសារី កាលបើស្ថិតនៅក្នុងផល (សោតាបត្តិផល) ឈ្មោះថា ទិដ្ឋិប្បត្តៈ។ ចុះបុគ្គលជាសទ្ធាអនុសារី តើដូចម្តេច? បុគ្គលណាដែលប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល មានសទ្ធិន្រ្ទិយដ៏លើសលប់ ចម្រើននូវអរិយមគ្គដែលមានសទ្ធានាំមុខ មានសទ្ធាជាប្រធាន បុគ្គលនេះហៅថា សទ្ធាអនុសារី។ បុគ្គលដែលប្រតិបត្តិដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល ឈ្មោះថា សទ្ធាអនុសារី កាលបើស្ថិតនៅក្នុងផល ឈ្មោះថា សទ្ធាវិមុត្តៈ»។ ក្នុងបទថា Yesaṃ mayi saddhāmattaṃ pemamattaṃ នេះ សំដៅលើពួកបុគ្គលដែលគ្មានអរិយធម៌ដទៃ តែមានត្រឹមតែសទ្ធា និងសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងព្រះតថាគតប៉ុណ្ណោះ។ ពួកបុគ្គលទាំងនោះ សំដៅលើពួកអ្នកចម្រើនវិបស្សនា (វិបស្សកបុគ្គល)។ ព្រោះថា កាលដែលភិក្ខុអ្នកចម្រើនវិបស្សនា អង្គុយចម្រើនវិបស្សនាយ៉ាងនេះ តែងមានសទ្ធាដ៏លើសលប់ និងសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏លើសលប់កើតឡើងចំពោះព្រះទសពល។ ដោយសារសទ្ធានោះ និងសេចក្តីស្រឡាញ់នោះ ពួកភិក្ខុទាំងនោះប្រៀបដូចជាត្រូវគេចាប់ដៃយកទៅដាក់លើឋានសួគ៌ ព្រោះពួកលោកមានគតិដ៏ទៀងទាត់។ ចំណែកព្រះបុរាណត្ថេរទាំងឡាយ តែងហៅភិក្ខុដែលមានសភាពបែបនេះថា ចូឡសោតាបន្ន (ព្រះសោតាបន្នតូច)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺមានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃអលគទ្ទូបមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၃. ဝမ္မိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៣. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃវម្មិកសូត្រ ၂၄၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဝမ္မိကသုတ္တံ. တတ္ထ အာယသ္မာတိ ပိယဝစနမေတံ. ကုမာရကဿပေါတိ တဿ နာမံ. ကုမာရကာလေ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ပန ဘဂဝတာ, ‘‘ကဿပံ ပက္ကောသထ, ဣဒံ ဖလံ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ ကဿပဿ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ, ကတရဿ ကဿပဿာတိ ကုမာရကဿပဿာတိ ဧဝံ ဂဟိတနာမတ္တာ တတော ပဋ္ဌာယ ဝုဍ္ဎကာလေပိ ‘‘ကုမာရကဿပေါ’’ တွေဝ ဝုစ္စတိ. အပိစ ရညာ ပေါသာဝနိကပုတ္တတ္တာပိ တံ ‘‘ကုမာရကဿပေါ’’တိ သဉ္ဇာနိံသု. အယံ ပနဿ ပုဗ္ဗယောဂတော ပဋ္ဌာယ အာဝိဘာဝကထာ – ២៤៩. សូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ គឺ វម្មិកសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Āyasmā គឺជាពាក្យពោលដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។ ពាក្យថា Kumārakassapo ជានាមរបស់លោក។ ព្រោះតែលោកបានបួសតាំងពីកាលនៅជាក្មេង (កុមារ) កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាទៅហៅកស្សបៈមក ចូរប្រគេនផ្លែឈើនេះ ឬខាទនីយវត្ថុនេះដល់កស្សបៈចុះ» កាលដែលពួកភិក្ខុសួរថា «តើប្រគេនកស្សបៈណា?» ព្រះអង្គក៏ត្រាស់ថា «ប្រគេនកុមារកស្សបៈចុះ» ព្រោះតែការទទួលបាននាមយ៉ាងនេះ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សូម្បីតែក្នុងកាលដែលលោកចាស់ជរា ក៏នៅតែហៅថា «កុមារកស្សបៈ» ដដែល។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែលោកជាបុត្រចិញ្ចឹមរបស់ព្រះរាជា (ព្រះបាទបសេនទិកោសល) ជនទាំងឡាយទើបស្គាល់លោកថា «កុមារកស្សបៈ»។ នេះជាសេចក្តីថ្លែងឱ្យច្បាស់ ចាប់តាំងពីបុព្វយោគ (ការសន្សំបុណ្យក្នុងជាតិមុន) របស់លោកមក៖ ထေရော [Pg.27] ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ သေဋ္ဌိပုတ္တော အဟောသိ. အထေကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ စိတြကထိံ ဧကံ အတ္တနော သာဝကံ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ဘဂဝတော သတ္တာဟံ ဒါနံ ဒတွာ, ‘‘အဟမ္ပိ ဘဂဝါ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ အယံ ထေရော ဝိယ စိတြကထီ သာဝကော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ကတွာ ပုညာနိ ကရောန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ. ឮថា ព្រះថេរៈនោះ ក្នុងកាលនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះនាម បទុមុត្តរៈ លោកបានកើតជាកូនសេដ្ឋី។ ថ្ងៃមួយ លោកបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់តែងតាំងភិក្ខុជាសាវ័កមួយរូប ដែលជាអ្នកសម្តែងធម៌ដ៏វិចិត្រ (ចិត្ត្រកថី) ទុកក្នុងតំណែងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ លោកក៏បានថ្វាយទានចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ហើយបានធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នា (តាំងចិត្ត) ថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមឱ្យខ្ញុំព្រះអង្គបានជាសាវ័កអ្នកសម្តែងធម៌ដ៏វិចិត្រ ដូចជាព្រះថេរៈរូបនេះ ក្នុងសាសនានៃព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គ ក្នុងអនាគតកាលផងចុះ» លោកបានធ្វើបុណ្យទាំងឡាយ ហើយបានបួសក្នុងសាសនានៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះនាម កស្សបៈ តែមិនអាចញ៉ាំងគុណវិសេស (មគ្គផល) ឱ្យកើតឡើងបានឡើយ។ တဒါ ကိရ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဩသက္ကန္တေ ပဉ္စ ဘိက္ခူ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ ပဗ္ဗတံ အဘိရုယှ သမဏဓမ္မံ အကံသု. သံဃတ္ထေရော တတိယဒိဝသေ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အနုထေရော စတုတ္ထဒိဝသေ အနာဂါမီ အဟောသိ. ဣတရေ တယော ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တေသံ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သမ္ပတ္တိံ အနုဘောန္တာနံ ဧကော တက္ကသိလာယံ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပုက္ကုသာတိ နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတွာ ရာဇဂဟံ ဂစ္ဆန္တော ကုမ္ဘကာရသာလာယံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ အနာဂါမိဖလံ ပတ္တော. ဧကော ဧကသ္မိံ သမုဒ္ဒပဋ္ဋနေ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နာဝံ အာရုယှ ဘိန္နနာဝေါ ဒါရုစီရာနိ နိဝါသေတွာ လာဘသမ္ပတ္တိံ ပတ္တော, ‘‘အဟံ အရဟာ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ, ‘‘န တွံ အရဟာ, ဂစ္ဆ သတ္ထာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆာ’’တိ အတ္ထကာမာယ ဒေဝတာယ စောဒိတော တထာ ကတွာ အရဟတ္တဖလံ ပတ္တော. ឮថា ក្នុងកាលនោះ កាលដែលព្រះសាសនានៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ (ព្រះនាមកស្សបៈ) ដែលទ្រង់បរិនិព្វានទៅហើយ កំពុងតែស៊ុតស៊ុបថយចុះ ភិក្ខុ ៥ រូប បានចងជណ្តើរឡើងទៅលើភ្នំ ហើយបានធ្វើសមណធម៌។ ព្រះសង្ឃត្ថេរ បានសម្រេចព្រះអរហត្តក្នុងថ្ងៃទី ៣។ ព្រះអនុត្ថេរ បានជាព្រះអនាគាមីក្នុងថ្ងៃទី ៤។ ភិក្ខុ ៣ រូបក្រៅពីនោះ មិនអាចញ៉ាំងគុណវិសេសឱ្យកើតឡើងបាន ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក។ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំង ៣ រូបនោះ ដែលបានសោយសម្បត្តិក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក អស់មួយពុទ្ធន្តរៈ មានមួយរូបបានទៅកើតក្នុងរាជត្រកូល ក្នុងក្រុងតក្កសិលា បានជាព្រះរាជាព្រះនាម បុក្កុសាតិ ហើយបានបួសឧទ្ទិសចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលលោកធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ បានស្តាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ក្នុងរោងជាងឆ្នាំង ហើយបានសម្រេចអនាគាមិផល។ មួយរូបទៀត បានទៅកើតក្នុងត្រកូលមួយ នៅកំពង់ផែសមុទ្រ បានជិះសំពៅទៅ ស្រាប់តែសំពៅធ្លាយ លោកក៏បានយកបន្ទះក្តារមកស្លៀកដណ្តប់ រហូតដល់បានសម្រេចលាភសក្ការៈជាច្រើន ហើយកើតចិត្តគិតថា «យើងជាព្រះអរហន្ត» តែត្រូវបានទេវតាដែលមានបំណងល្អ មកដាស់តឿនថា «អ្នកមិនមែនជាព្រះអរហន្តទេ ចូរទៅសួរប្រស្នានឹងព្រះសាស្តាចុះ» លោកក៏បានធ្វើតាមពាក្យដាស់តឿនរបស់ទេវតានោះ ហើយបានសម្រេចអរហត្តផល។ ဧကော ရာဇဂဟေ ဧကိဿာ ကုလဒါရိကာယ ကုစ္ဆိမှိ ဥပ္ပန္နော. သာ စ ပဌမံ မာတာပိတရော ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနာ ကုလဃရံ ဂတာ ဂဗ္ဘသဏ္ဌိတမ္ပိ အဇာနန္တီ သာမိကံ အာရာဓေတွာ တေန အနုညာတာ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတာ. တဿာ ဂဗ္ဘိနိနိမိတ္တံ ဒိသွာ ဘိက္ခုနိယော ဒေဝဒတ္တံ ပုစ္ဆိံသု, သော ‘‘အဿမဏီ’’တိ အာဟ. ဒသဗလံ ပုစ္ဆိံသု, သတ္ထာ ဥပါလိတ္ထေရံ ပဋိစ္ဆာပေသိ. ထေရော သာဝတ္ထိနဂရဝါသီနိ ကုလာနိ ဝိသာခဉ္စ ဥပါသိကံ ပက္ကောသာပေတွာ သောဓေန္တော, – ‘‘ပုရေ လဒ္ဓေါ ဂဗ္ဘော, ပဗ္ဗဇ္ဇာ အရောဂါ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘သုဝိနိစ္ဆိတံ အဓိကရဏ’’န္တိ ထေရဿ သာဓုကာရံ အဒါသိ. သာ ဘိက္ခုနီ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ, တံ ဂဟေတွာ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ပေါသာပေသိ. ‘‘ကဿပေါ’’တိ စဿ နာမံ ကတွာ အပရဘာဂေ အလင်္ကရိတွာ [Pg.28] သတ္ထု သန္တိကံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. ဣတိ ရညော ပေါသာဝနိကပုတ္တတ္တာပိ တံ ‘‘ကုမာရကဿပေါ’’တိ သဉ္ဇာနိံသူတိ. កុមារម្នាក់បានចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃនៃកុលធីតាម្នាក់ ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ។ នាងនោះ កាលពីដើមបានសូមការបួសនឹងមាតាបិតា តែមិនបាន ទើបទៅកាន់ត្រកូលប្តី ទាំងមិនដឹងថាខ្លួនមានគភ៌ឡើយ នាងបានធ្វើឲ្យស្វាមីត្រេកអរ ហើយកាលដែលស្វាមីអនុញ្ញាតហើយ ក៏បានបួសក្នុងសំណាក់ភិក្ខុនីទាំងឡាយ។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយឃើញអាការៈនៃគភ៌របស់នាង ក៏បានសួរទៅកាន់ទេវទត្ត ទេវទត្តនោះពោលថា «នាងមិនមែនជាភិក្ខុនីឡើយ»។ ភិក្ខុនីទាំងឡាយក៏បានទូលសួរព្រះទសពល ព្រះសាស្តាទ្រង់ប្រគល់រឿងនោះទៅព្រះឧបាលិត្ថេរ។ ព្រះថេរៈបានហៅត្រកូលទាំងឡាយដែលរស់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី និងវិសាខាឧបាសិកាមក ហើយកាលជម្រះក្តី ក៏ពោលថា «គភ៌បានមកតាំងពីមុនបួស ការបួសមិនមានទោសឡើយ»។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ប្រទានសាធុការដល់ព្រះថេរៈថា «អធិករណ៍ត្រូវបានកាត់សេចក្តីល្អហើយ»។ ភិក្ខុនីនោះបានប្រសូតបុត្រម្នាក់មានរូបរាងដូចជារូបមាស ព្រះរាជាបសេនទិកោសលបានទទួលយកកុមារនោះទៅចិញ្ចឹមបីបាច់រក្សា។ ព្រះរាជាបានដាក់នាមកុមារនោះថា «កស្សបៈ» ហើយក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក បានតាក់តែងរាងកាយកុមារនោះ រួចនាំទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា ហើយឲ្យបួស។ ព្រោះហេតុដែលកុមារនោះជាបុត្រចិញ្ចឹមរបស់ព្រះរាជា ជនទាំងឡាយទើបស្គាល់ព្រះថេរៈនោះថា «ព្រះកុមារកស្សបៈ» យ៉ាងនេះឯង។ အန္ဓဝနေတိ ဧဝံနာမကေ ဝနေ. တံ ကိရ ဝနံ ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ ကာလေ အဝိဇဟိတနာမံ အန္ဓဝနံတွေဝ ပညာယတိ. တတြာယံ ပညတ္တိဝိဘာဝနာ – အပ္ပာယုကဗုဒ္ဓါနဉှိ သရီရဓာတု န ဧကဂ္ဃနာ ဟောတိ. အဓိဋ္ဌာနာနုဘာဝေန ဝိပ္ပကိရိယတိ. တေနေဝ အမှာကမ္ပိ ဘဂဝါ, – ‘‘အဟံ န စိရဋ္ဌိတိကော, အပ္ပကေဟိ သတ္တေဟိ အဟံ ဒိဋ္ဌော, ယေဟိ န ဒိဋ္ဌော, တေဝ ဗဟုတရာ, တေ မေ ဓာတုယော အာဒါယ တတ္ထ တတ္ထ ပူဇေန္တာ သဂ္ဂပရာယဏာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ, ‘‘အတ္တနော သရီရံ ဝိပ္ပကိရိယတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓါနံ ပန သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော ဝိယ ဧကဂ္ဃနံ ဓာတုသရီရံ တိဋ္ဌတိ. ពាក្យថា Andhavane គឺនៅក្នុងព្រៃដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ឮថា ព្រៃនោះ ក្នុងសម័យនៃព្រះពុទ្ធពីរព្រះអង្គ មិនលះបង់ឈ្មោះឡើយ តែងប្រាកដថា អន្ធវន តែម្ដង។ ក្នុងពាក្យនោះ មានការបង្ហាញបញ្ញត្តិដូចតទៅ៖ ព្រោះថា ព្រះសរីរធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដែលមានព្រះជន្មខ្លី មិនមែនជាដុំតែមួយឡើយ រមែងរាយប៉ាយទៅដោយអានុភាពនៃការអធិដ្ឋាន។ ព្រោះហេតុនោះឯង សូម្បីព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើង ក៏ទ្រង់អធិដ្ឋានក្នុងពេលជិតបរិនិព្វានថា «តថាគតជាអ្នកមិនស្ថិតនៅអស់កាលយូរឡើយ សត្វទាំងឡាយដ៏តិចតួចបានឃើញតថាគត ចំណែកសត្វទាំងឡាយណាដែលមិនបានឃើញ មានចំនួនច្រើនជាង សត្វទាំងនោះកាលកាន់យកនូវព្រះធាតុទាំងឡាយរបស់តថាគត ហើយបូជាក្នុងកន្លែងនោះៗ នឹងមានសួគ៌ជាប្រដាប់ក្នុងខាងមុខ» ដូច្នេះហើយ ទ្រង់អធិដ្ឋានថា «សូមព្រះសរីរៈរបស់តថាគត ចូររាយប៉ាយទៅចុះ»។ ចំណែកព្រះសរីរធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដែលមានព្រះជន្មវែង រមែងស្ថិតនៅជាដុំតែមួយ ដូចជាដុំមាស។ ကဿပဿာပိ ဘဂဝတော တထေဝ အဋ္ဌာသိ. တတော မဟာဇနာ သန္နိပတိတွာ, ‘‘ဓာတုယော ဧကဂ္ဃနာ န သက္ကာ ဝိယောဇေတုံ, ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ သမ္မန္တယိတွာ ဧကဂ္ဃနမေဝ စေတိယံ ကရိဿာမ, ကိတ္တကံ ပန ဟောတု တန္တိ အာဟံသု. ဧကေ သတ္တယောဇနိယန္တိ အာဟံသု. ဧတံ အတိမဟန္တံ, အနာဂတေ ဇဂ္ဂိတုံ န သက္ကာ, ဆယောဇနံ ဟောတု, ပဉ္စယောဇနံ… စတုယောဇနံ… တိယောဇနံ… ဒွိယောဇနံ… ဧကယောဇနံ ဟောတူတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဣဋ္ဌကာ ကီဒိသာ ဟောန္တူတိ ဗာဟိရန္တေ ဣဋ္ဌကာ ရတ္တသုဝဏ္ဏမယာ ဧကဂ္ဃနာ သတသဟဿဂ္ဃနိကာ ဟောန္တု, အဗ္ဘန္တရိမန္တေ ပညာသသဟဿဂ္ဃနိကာ. ဟရိတာလမနောသိလာဟိ မတ္တိကာကိစ္စံ ကယိရတု, တေလေန ဥဒကကိစ္စန္တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ စတ္တာရိ မုခါနိ စတုဓာ ဝိဘဇိံသု. ရာဇာ ဧကံ မုခံ ဂဏှိ, ရာဇပုတ္တော ပထဝိန္ဒရကုမာရော ဧကံ, အမစ္စာနံ ဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ သေနာပတိ ဧကံ, ဇနပဒါနံ ဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ သေဋ္ဌိ ဧကံ. សូម្បីព្រះសរីរធាតុរបស់ព្រះកស្សបដ៏មានព្រះភាគ ក៏ស្ថិតនៅជាដុំតែមួយយ៉ាងនោះដែរ។ លំដាប់នោះ មហាជនប្រជុំគ្នាហើយ ពិភាក្សាគ្នាថា «ព្រះធាតុទាំងឡាយជាដុំតែមួយ មិនអាចចែកគ្នាបានឡើយ តើយើងនឹងធ្វើដូចម្តេច?» ហើយក៏សម្រេចចិត្តថា «យើងនឹងធ្វើចេតិយតែមួយគត់ ចុះចេតិយនោះត្រូវមានទំហំប៉ុនណា?» ជនខ្លះពោលថា «ចូរធ្វើឲ្យមានទំហំ ៧ យោជន៍»។ ជនខ្លះពោលថា «នោះធំពេកណាស់ ក្នុងអនាគតមិនអាចថែរក្សាបានឡើយ ចូរឲ្យមានទំហំ ៦ យោជន៍... ៥ យោជន៍... ៤ យោជន៍... ៣ យោជន៍... ២ យោជន៍... ១ យោជន៍ចុះ» កាលសម្រេចចិត្តយ៉ាងនេះហើយ ក៏សួរថា «តើឥដ្ឋទាំងឡាយត្រូវមានសភាពដូចម្តេច?» ក៏កំណត់ថា «ឥដ្ឋនៅផ្នែកខាងក្រៅបំផុត ចូរធ្វើដោយមាសក្រហម ជាដុំតែមួយ មានតម្លៃមួយសែន ឥដ្ឋនៅផ្នែកខាងក្នុង ចូរមានតម្លៃប្រាំម៉ឺន។ ចូរធ្វើកិច្ចការដីស្អិតដោយហរិតាលនិងមនោសិលា ចូរធ្វើកិច្ចការទឹកដោយប្រេង» លុះដល់ការសម្រេចចិត្តហើយ ក៏បែងចែកទិសទាំង ៤ ជា ៤ ផ្នែក។ ព្រះរាជាកាន់យកមួយទិស, ព្រះរាជបុត្រព្រះនាមបថវិន្ទរកុមារ កាន់យកមួយទិស, សេនាបតីដែលជាធំជាងអាមាត្យទាំងឡាយ កាន់យកមួយទិស, សេដ្ឋីដែលជាធំជាងអ្នកជនបទទាំងឡាយ កាន់យកមួយទិស។ တတ္ထ ဓနသမ္ပန္နတာယ ရာဇာပိ သုဝဏ္ဏံ နီဟရာပေတွာ အတ္တနာ ဂဟိတမုခေ ကမ္မံ အာရဘိ, ဥပရာဇာပိ, သေနာပတိပိ. သေဋ္ဌိနာ ဂဟိတမုခေ ပန ကမ္မံ ဩလီယတိ. တတော ယသောရတော နာမ ဧကော ဥပါသကော တေပိဋကော ဘာဏကော အနာဂါမီ အရိယသာဝကော, သော ကမ္မံ ဩလီယတီတိ ဉတွာ ပဉ္စ သကဋသတာနိ ယောဇာပေတွာ ဇနပဒံ ဂန္တွာ ‘‘ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ [Pg.29] ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော. တဿ ယောဇနိကံ ရတနစေတိယံ ကယိရတိ, ယော ယံ ဒါတုံ ဥဿဟတိ သုဝဏ္ဏံ ဝါ ဟိရညံ ဝါ သတ္တရတနံ ဝါ ဟရိတာလံ ဝါ မနောသိလံ ဝါ, သော တံ ဒေတူ’’တိ သမာဒပေသိ. မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော ထာမေန ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိ အဒံသု. အသက္ကောန္တာ တေလတဏ္ဍုလာဒီနိ ဒေန္တိယေဝ. ဥပါသကော တေလတဏ္ဍုလာဒီနိ ကမ္မကာရာနံ ဘတ္တဝေတနတ္ထံ ပဟိဏာတိ, အဝသေသေဟိ သုဝဏ္ဏံ စေတာပေတွာ ပဟိဏာတိ, ဧဝံ သကလဇမ္ဗုဒီပံ အစရိ. ក្នុងបណ្តាជនទាំងនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភ សូម្បីព្រះរាជាក៏ទ្រង់ឲ្យនាំយកមាសចេញពីឃ្លាំង ហើយចាប់ផ្តើមការងារក្នុងទិសដែលខ្លួនកាន់យក សូម្បីឧបរាជ និងសេនាបតីក៏ចាប់ផ្តើមការងារដែរ។ ចំណែកឯការងារក្នុងទិសដែលសេដ្ឋីកាន់យក រមែងនៅសេសសល់។ លំដាប់នោះ មានឧបាសកម្នាក់ឈ្មោះ យសរតៈ ជាអ្នកចេះដឹងព្រះត្រៃបិដក ជាធម្មកថិក ជាអនាគាមីអរិយសាវ័ក ឧបាសកនោះដឹងថាការងារនៅសេសសល់ ទើបឲ្យទឹមរទេះ ៥០០ គ្រឿង ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់ជនបទ ណែនាំថា «ព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់គង់នៅអស់ព្រះជន្ម ២ ម៉ឺនឆ្នាំ ហើយបរិនិព្វានទៅហើយ។ ព្រះរតនចេតិយទំហំ ១ យោជន៍ របស់ព្រះអង្គ កំពុងត្រូវបានកសាងឡើង ជនណាអាចប្រគេនមាស ប្រាក់ រតនៈទាំង ៧ ហរិតាល ឬមនោសិលាបាន សូមជននោះប្រគេននូវវត្ថុនោះចុះ»។ មនុស្សទាំងឡាយបានប្រគេនប្រាក់ មាស ជាដើម តាមកម្លាំងរបស់ខ្លួនៗ។ ជនទាំងឡាយដែលមិនអាច ក៏ប្រគេនប្រេង អង្ករ ជាដើម។ ឧបាសកបានបញ្ជូនប្រេង អង្ករ ជាដើម ទៅដើម្បីជាភត្តនិងឈ្នួលដល់កម្មករទាំងឡាយ ហើយទិញមាសដោយវត្ថុដែលនៅសេសសល់ រួចបញ្ជូនទៅ គាត់បានដើរពាសពេញជម្ពូទ្វីបទាំងមូលយ៉ាងនេះ។ စေတိယေ ကမ္မံ နိဋ္ဌိတန္တိ စေတိယဋ္ဌာနတော ပဏ္ဏံ ပဟိဏိံသု – ‘‘နိဋ္ဌိတံ ကမ္မံ အာစရိယော အာဂန္တွာ စေတိယံ ဝန္ဒတူ’’တိ. သောပိ ပဏ္ဏံ ပဟိဏိ – ‘‘မယာ သကလဇမ္ဗုဒီပေါ သမာဒပိတော, ယံ အတ္ထိ, တံ ဂဟေတွာ ကမ္မံ နိဋ္ဌာပေန္တူ’’တိ. ဒွေပိ ပဏ္ဏာနိ အန္တရာမဂ္ဂေ သမာဂမိံသု. အာစရိယဿ ပဏ္ဏတော ပန စေတိယဋ္ဌာနတော ပဏ္ဏံ ပဌမတရံ အာစရိယဿ ဟတ္ထံ အဂမာသိ. သော ပဏ္ဏံ ဝါစေတွာ စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီတိ ဧကကောဝ နိက္ခမိ. အန္တရာမဂ္ဂေ အဋဝိယံ ပဉ္စ စောရသတာနိ ဥဋ္ဌဟိံသု. တတြေကစ္စေ တံ ဒိသွာ ဣမိနာ သကလဇမ္ဗုဒီပတော ဟိရညသုဝဏ္ဏံ သမ္ပိဏ္ဍိတံ, နိဓိကုမ္ဘီ နော ပဝဋ္ဋမာနာ အာဂတာတိ အဝသေသာနံ အာရောစေတွာ တံ အဂ္ဂဟေသုံ. ကသ္မာ တာတာ, မံ ဂဏှထာတိ? တယာ သကလဇမ္ဗုဒီပတော သဗ္ဗံ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ သမ္ပိဏ္ဍိတံ, အမှာကမ္ပိ ထောကံ ထောကံ ဒေဟီတိ. ကိံ တုမှေ န ဇာနာထ, ကဿပေါ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတော, တဿ ယောဇနိကံ ရတနစေတိယံ ကယိရတိ, တဒတ္ထာယ မယာ သမာဒပိတံ, နော အတ္တနော အတ္ထာယ. တံ တံ လဒ္ဓလဒ္ဓဋ္ဌာနတော တတ္ထေဝ ပေသိတံ, မယှံ ပန နိဝတ္ထသာဋကမတ္တံ ဌပေတွာ အညံ ဝိတ္တံ ကာကဏိကမ္ပိ နတ္ထီတိ. កាលការងារកសាងចេតិយបានសម្រេចហើយ ជនទាំងឡាយពីកន្លែងកសាងចេតិយបានផ្ញើសំបុត្រទៅថា «ការងារកសាងចេតិយបានសម្រេចហើយ សូមលោកអាចារ្យអញ្ជើញមកថ្វាយបង្គំចេតិយចុះ»។ សូម្បីឧបាសកនោះក៏បានផ្ញើសំបុត្រទៅវិញថា «ខ្ញុំបានណែនាំមនុស្សទូទាំងជម្ពូទ្វីបហើយ ទ្រព្យណាដែលមាន សូមនាំយកទ្រព្យនោះទៅបង្ហើយការងារចុះ»។ សំបុត្រទាំងពីរបានជួបគ្នានៅកណ្តាលផ្លូវ។ ប៉ុន្តែសំបុត្រដែលផ្ញើចេញពីកន្លែងកសាងចេតិយ បានទៅដល់ដៃរបស់លោកអាចារ្យមុនសំបុត្ររបស់លោកអាចារ្យទៅទៀត។ លោកអាចារ្យនោះបានអានសំបុត្រហើយ គិតថា «អាត្មាអញនឹងទៅថ្វាយបង្គំចេតិយ» ក៏ចេញដំណើរទៅតែម្នាក់ឯង។ នៅកណ្តាលផ្លូវ ក្នុងព្រៃស្បាត មានពួកចោរ ៥០០ នាក់បានងើបឡើង។ ក្នុងបណ្តាចោរទាំងនោះ ចោរខ្លះឃើញគាត់ហើយ ក៏និយាយថា «អ្នកនេះបានប្រមូលប្រាក់មាសពីទូទាំងជម្ពូទ្វីប ដូចជាក្អមទ្រព្យដែលកំពុងរមៀលមករកយើងហើយ» រួចក៏ប្រាប់ដល់ចោរដែលនៅសល់ ហើយនាំគ្នាចាប់គាត់។ ឧបាសកសួរថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ហេតុអ្វីបានជាចាប់ខ្ញុំ?» ចោរឆ្លើយថា «អ្នកបានប្រមូលប្រាក់មាសទាំងអស់ពីទូទាំងជម្ពូទ្វីប ចូរចែកឲ្យពួកយើងម្នាក់បន្តិចៗមក»។ ឧបាសកពោលថា «តើអ្នករាល់គ្និនដឹងទេឬថា ព្រះកស្សបដ៏មានព្រះភាគបរិនិព្វានទៅហើយ ព្រះរតនចេតិយទំហំ ១ យោជន៍ របស់ព្រះអង្គ កំពុងត្រូវបានកសាងឡើង ខ្ញុំបានណែនាំគេដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ចេតិយនោះ មិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ។ ទ្រព្យទាំងនោះដែលបានមកពីកន្លែងនោះៗ ខ្ញុំបានបញ្ជូនទៅកាន់ទីនោះអស់ហើយ ចំណែកឯខ្លួនខ្ញុំវិញ ក្រៅពីសំពត់ស្លៀកដណ្តប់មួយកំប្លេនេះ ទ្រព្យសម្បត្តិដទៃសូម្បីតែមួយកាក់ក៏គ្មានដែរ»។ ဧကေ, ‘‘ဧဝမေတံ ဝိဿဇေထ အာစရိယ’’န္တိ အာဟံသု. ဧကေ, ‘‘အယံ ရာဇပူဇိတော အမစ္စပူဇိတော, အမှေသု ကဉ္စိဒေဝ နဂရဝီထိယံ ဒိသွာ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံ အာရောစေတွာ အနယဝျသနံ ပါပုဏာပေယျာ’’တိ အာဟံသု. ဥပါသကော, ‘‘တာတာ, နာဟံ ဧဝံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဟ. တဉ္စ ခေါ တေသု ကာရုညေန, န အတ္တနော ဇီဝိတနိကန္တိယာ. အထ တေသု ဂဟေတဗ္ဗော ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗောတိ ဝိဝဒန္တေသု ဂဟေတဗ္ဗောတိ လဒ္ဓိကာ ဧဝ ဗဟုတရာ ဟုတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပယိံသု. ចោរខ្លះពោលថា «រឿងនេះពិតជាយ៉ាងនោះមែន ចូរដោះលែងលោកអាចារ្យទៅចុះ»។ ចោរខ្លះទៀតពោលថា «អ្នកនេះជាបុគ្គលដែលព្រះរាជាបូជា អាមាត្យបូជា ប្រសិនបើគាត់ឃើញពួកយើងណាម្នាក់នៅតាមដងផ្លូវក្នុងក្រុង ហើយទៅទូលព្រះរាជា ឬប្រាប់ដល់មហាអាមាត្យជាដើម នោះពួកយើងនឹងដល់នូវសេចក្តីវិនាសមិនខាន»។ ឧបាសកពោលថា «នែអ្នកទាំងឡាយ ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងនោះឡើយ»។ គាត់ពោលពាក្យនោះ ព្រោះតែក្តីករុណាចំពោះពួកចោរទាំងនោះប៉ុណ្ណោះ មិនមែនព្រោះតែក្តីស្រឡាញ់ក្នុងជីវិតរបស់ខ្លួនឡើយ។ លំដាប់នោះ កាលពួកចោរទាំងនោះកំពុងប្រកែកគ្នាថា «គួរចាប់ទុក» ឬ «គួរដោះលែង» ពួកចោរដែលមានគំនិតថា «គួរចាប់ទុក» មានចំនួនច្រើនជាង ក៏បានផ្តាច់បង់ជីវិតរបស់គាត់ទៅ។ တေသံ [Pg.30] ဗလဝဂုဏေ အရိယသာဝကေ အပရာဓေန နိဗ္ဗုတဒီပသိခါ ဝိယ အက္ခီနိ အန္တရဓာယိံသု. တေ, ‘‘ကဟံ ဘော စက္ခု, ကဟံ ဘော စက္ခူ’’တိ ဝိပ္ပလပန္တာ ဧကစ္စေ ဉာတကေဟိ ဂေဟံ နီတာ. ဧကစ္စေ နောဉာတကာ အနာထာတိ တတ္ထေဝ အဋဝိယံ ရုက္ခမူလေ ပဏ္ဏသာလာယံ ဝသိံသု. အဋဝိံ အာဂတမနုဿာ ကာရုညေန တေသံ တဏ္ဍုလံ ဝါ ပုဋဘတ္တံ ဝါ ပရိဗ္ဗယံ ဝါ ဒေန္တိ. ဒါရုပဏ္ဏာဒီနံ အတ္ထာယ ဂန္တွာ အာဂတာ မနုဿာ ကုဟိံ ဂတတ္ထာတိ ဝုတ္တေ အန္ဓဝနံ ဂတမှာတိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ ဒွိန္နမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ ကာလေ တံ ဝနံ အန္ဓဝနံတွေဝ ပညာယတိ. ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ပနေတံ ဆဍ္ဍိတဇနပဒေ အဋဝိ အဟောသိ. အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာဝတ္ထိယာ အဝိဒူရေ ဇေတဝနဿ ပိဋ္ဌိဘာဂေ ပဝိဝေကကာမာနံ ကုလပုတ္တာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဓာနဃရံ အဟောသိ, တတ္ထ အာယသ္မာ ကုမာရကဿပေါ တေန သမယေန သေခပဋိပဒံ ပူရယမာနော ဝိဟရတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အန္ဓဝနေ ဝိဟရတီ’’တိ. ព្រោះតែកំហុសឆ្គងចំពោះអរិយសាវ័កដែលមានគុណធម៌ដ៏ខ្លាំងក្លា ភ្នែករបស់ពួកចោរទាំងនោះក៏បាត់បង់ពន្លឺ ដូចជាអណ្តាតភ្លើងនៃប្រទីបដែលរលត់ទៅ។ ពួកចោរទាំងនោះស្រែកទ្រហោយំថា «នែគ្នាយើង ភ្នែកនៅឯណា? នែគ្នាយើង ភ្នែកនៅឯណា?» ចោរខ្លះត្រូវបានពួកញាតិនាំយកទៅផ្ទះ។ ចោរខ្លះដែលគ្មានញាតិ ជាអ្នកអនាថា ក៏រស់នៅក្នុងសាលាស្លឹកឈើក្បែរគល់ឈើ ក្នុងព្រៃនោះឯង។ មនុស្សទាំងឡាយដែលមកកាន់ព្រៃ ព្រោះតែក្តីករុណា ក៏បានផ្តល់អង្ករ ឬបាយកញ្ចប់ ឬស្បៀងអាហារដល់ពួកចោរទាំងនោះ។ មនុស្សទាំងឡាយដែលទៅរកអុស និងស្លឹកឈើជាដើម កាលត្រឡប់មកវិញ ត្រូវគេសួរថា «តើអ្នករាល់គ្នាទៅណា?» ក៏ឆ្លើយថា «ពួកយើងទៅកាន់ព្រៃអន្ធវន»។ យ៉ាងនេះឯង ក្នុងសម័យនៃព្រះពុទ្ធទាំងពីរព្រះអង្គ ព្រៃនោះក៏ប្រាកដឈ្មោះថា «អន្ធវន» តែម្តង។ ប៉ុន្តែក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធកស្សប ទីនោះជាព្រៃនៅក្នុងជនបទដែលគេបោះបង់ចោល។ ក្នុងសម័យនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើង ទីនោះជាទីសេនាសនៈស្ងាត់ ជាទីរស់នៅរបស់ពួកកុលបុត្រដែលប្រាថ្នាសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ នៅផ្នែកខាងក្រោយនៃវត្តជេតពន មិនឆ្ងាយពីក្រុងសាវត្ថីឡើយ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះកុមារកស្សបដ៏មានអាយុ កំពុងបំពេញសេក្ខបដិបទា គង់នៅក្នុងទីនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «គង់នៅក្នុងព្រៃអន្ធវន»។ အညတရာ ဒေဝတာတိ နာမဂေါတ္တဝသေန အပါကဋာ ဧကာ ဒေဝတာတိ အတ္ထော. ‘‘အဘိဇာနာတိ နော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အဟုဉာတညတရဿ မဟေသက္ခဿ သံခိတ္တေန တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိံ ဘာသိတာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၆၅) ဧတ္ထ ပန အဘိညာတော သက္ကောပိ ဒေဝရာဇာ အညတရောတိ ဝုတ္တော. ဒေဝတာတိ စ ဣဒံ ဒေဝါနမ္ပိ ဒေဝဓီတာနမ္ပိ သာဓာရဏဝစနံ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ဒေဝေါ အဓိပ္ပေတော. အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာတိ ဧတ္ထ အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေါ ခယသုန္ဒရာဘိရူပအဗ္ဘနုမောဒနာဒီသု ဒိဿတိ. တတ္ထ – ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ, နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော, စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော, ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (အ. နိ. ၈.၂၀) ခယေ ဒိဿတိ. ‘‘အယံ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စာ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၀၀) ဧဝမာဒီသု သုန္ဒရေ. ពាក្យថា Aññatarā devatā សេចក្តីថា ទេវតាម្នាក់ដែលមិនប្រាកដដោយឈ្មោះ និងគោត្រ។ ក្នុងបាលីថា «Abhijānāti no, bhante, bhagavā ahuñātaññatarassa mahesakkhassa saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṃ bhāsitā» នេះ សូម្បីព្រះឥន្ទ្រដែលជាអ្នកល្បីល្បាញ ក៏ហៅថា «aññataro» ដែរ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «devatā» នេះ ជាពាក្យទូទៅ ប្រើបានទាំងទេវបុត្រ និងទេវធីតា។ ប៉ុន្តែក្នុងអត្ថន័យនេះ សំដៅយកទេវបុត្រ។ ក្នុងពាក្យថា «abhikkantāya rattiyā» នេះ សព្ទថា «abhikkanta» រមែងឃើញប្រើក្នុងន័យថា អស់ទៅ, ល្អ, ល្អឆើតឆាយ, ការអនុមោទនា ជាដើម។ ក្នុងបណ្តាន័យទាំងនោះ ក្នុងបាលីជាដើមថា «abhikkantā, bhante, ratti, nikkhanto paṭhamo yāmo, ciranisinno bhikkhusaṅgho, uddisatu, bhante, bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkhaṃ» សព្ទនេះឃើញប្រើក្នុងន័យថា «អស់ទៅ»។ ក្នុងបាលីជាដើមថា «Ayaṃ imesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ abhikkantataro ca paṇītataro ca» សព្ទនេះឃើញប្រើក្នុងន័យថា «ល្អ»។ ‘‘ကော မေ ဝန္ဒတိ ပါဒါနိ, ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလံ; အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, သဗ္ဗာ ဩဘာသယံ ဒိသာ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၅၇) – «នរណាថ្វាយបង្គំបាទាទាំងឡាយរបស់ខ្ញុំ ញ៉ាំងទិសទាំងពួងឲ្យភ្លឺស្វាង ដោយសម្បុរដ៏ល្អឆើតឆាយ រុងរឿងដោយឫទ្ធិ និងយស?» ဧဝမာဒီသု အဘိရူပေ. ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘော ဂေါတမာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ. ၁၅) အဗ္ဘနုမောဒနေ. ဣဓ ပန ခယေ. တေန အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာတိ ပရိက္ခီဏာယ ရတ္တိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထာယံ ဒေဝပုတ္တော မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ အာဂတောတိ [Pg.31] ဝေဒိတဗ္ဗော. အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာတိ ဣဓ အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေါ အဘိရူပေ. ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ ပန ဆဝိ-ထုတိ-ကုလဝဂ္ဂကာရဏ-သဏ္ဌာနပမာဏရူပါယတနာဒီသု ဒိဿတိ. တတ္ထ, ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောသိ ဘဂဝါ’’တိ ဧဝမာဒီသု ဆဝိယာ. ‘‘ကဒါ သညူဠှာ ပန တေ ဂဟပတိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဏ္ဏာ’’တိ (မ. နိ. ၂.၇၇) ဧဝမာဒီသု ထုတိယံ. ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘော ဂေါတမ, ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၁၁၅) ကုလဝဂ္ဂေ. ‘‘အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန, ဂန္ဓထေနောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၂၃၄) ကာရဏေ. ‘‘မဟန္တံ ဟတ္ထိရာဇဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၃၈) သဏ္ဌာနေ. ‘‘တယော ပတ္တဿ ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ. ၆၀၂) ပမာဏေ. ‘‘ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာ’’တိ ဧဝမာဒီသု ရူပါယတနေ. သော ဣဓ ဆဝိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာတိ အဘိရူပဆဝိဣဋ္ဌဝဏ္ဏာ, မနာပဝဏ္ဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒေဝတာ ဟိ မနုဿလောကံ အာဂစ္ဆမာနာ ပကတိဝဏ္ဏံ ပကတိဣဒ္ဓိံ ပဇဟိတွာ ဩဠာရိကံ အတ္တဘာဝံ ကတွာ အတိရေကဝဏ္ဏံ အတိရေကဣဒ္ဓိံ မာပေတွာ နဋသမဇ္ဇာဒီနိ ဂစ္ဆန္တာ မနုဿာ ဝိယ အဘိသင်္ခတေန ကာယေန အာဂစ္ဆန္တိ. အယမ္ပိ ဒေဝပုတ္တော တထေဝ အာဂတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ’’တိ. ក្នុងពាក្យជាដើមទាំងនោះ សព្ទថា «អភិរូប» មានអត្ថថាមានរូបល្អក្រៃលែង។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «អភិក្កន្តំ, ភោ គោតម» (បពិត្រព្រះគោតម គួរឲ្យរីករាយណាស់) គឺមានអត្ថថាជាទីរីករាយ (អព្ភានុមោទនៈ)។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ (អភិក្កន្តាយ រត្តិយា) គឺមានអត្ថថាអស់ទៅ (ខយៈ)។ ហេតុនោះ ពាក្យថា «អភិក្កន្តាយ រត្តិយា» មានន័យថា កាលរាត្រីអស់ទៅហើយ។ ក្នុងរាត្រីនោះ គួរដឹងថា ទេវបុត្រនេះមកក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីមជ្ឈិមយាម។ ពាក្យថា «អភិក្កន្តវណ្ណា» ក្នុងទីនេះ សព្ទថា «អភិក្កន្ត» មានអត្ថថាមានរូបល្អក្រៃលែង។ ចំណែកឯសព្ទថា «វណ្ណៈ» តែងប្រទះឃើញក្នុងអត្ថជាច្រើន មានស្បែក (ឆវិ), សេចក្តីសរសើរ (ថុតិ), ពួកនៃត្រកូល (កុលវគ្គ), ហេតុ (ការណៈ), សណ្ឋាន (សណ្ឋាន), ប្រមាណ (ប្រមាណ) និងរូបាយតនៈ (រូបាយតនៈ) ជាដើម។ ក្នុងអត្ថទាំងនោះ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «សុវណ្ណវណ្ណោសិ ភគវា» (ព្រះដ៏មានព្រះភាគមានពណ៌សម្បុរដូចមាស) គឺមានអត្ថថាស្បែក។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កទា សញ្ញូឡ្ហា បន តេ គហបតិ សមណស្ស គោតមស្ស វណ្ណា» (ម្នាលគហបតី ចុះកាលណាទើបអ្នករៀនសូត្រនូវគុណកថា របស់ព្រះសមណគោតម) គឺមានអត្ថថាសេចក្តីសរសើរ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «ចត្តារោមេ, ភោ គោតម, វណ្ណា» (បពិត្រព្រះគោតម វណ្ណៈទាំងឡាយនេះមាន ៤) គឺមានអត្ថថាពួកនៃត្រកូល។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «អថ កេន នុ វណ្ណេន, គន្ធថេនោតិ វុច្ចតិ» (ចុះដោយហេតុដូចម្តេច ទើបហៅថាជាអ្នកលួចក្លិនក្រអូប) គឺមានអត្ថថាហេតុ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «មហន្តំ ហត្ថិរាជវណ្ណំ អភិនិម្មិនិត្វា» (និម្មិតនូវសណ្ឋាននៃស្តេចដំរីដ៏ធំ) គឺមានអត្ថថាសណ្ឋាន។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «តយោ បត្តស្ស វណ្ណា» (ប្រមាណនៃបាត្រមាន ៣ យ៉ាង) គឺមានអត្ថថាប្រមាណ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «វណ្ណោ គន្ធោ រសោ ឱជា» (ពណ៌ ក្លិន រស ឱជៈ) គឺមានអត្ថថារូបាយតនៈ។ សព្ទថា «វណ្ណៈ» នោះ ក្នុងទីនេះ គប្បីឃើញក្នុងអត្ថថាស្បែក។ ហេតុនោះ ពាក្យថា «អភិក្កន្តវណ្ណា» មានន័យថា មានស្បែកដ៏ល្អក្រៃលែង មានពណ៌សម្បុរជាទីប្រាថ្នា មានពណ៌សម្បុរជាទីគាប់ចិត្ត។ ព្រោះថា ពួកទេវតាកាលដែលមកកាន់មនុស្សលោក តែងលះបង់នូវពណ៌សម្បុរប្រក្រតី និងឫទ្ធិប្រក្រតី ហើយធ្វើនូវអត្តភាពដ៏គ្រោតគ្រាត និម្មិតនូវពណ៌សម្បុរដ៏វិសេស និងឫទ្ធិដ៏វិសេស មកជាមួយនឹងរាងកាយដែលតាក់តែងហើយ ដូចជាពួកមនុស្សដែលទៅកាន់ទីប្រជុំនៃអ្នករាំច្រៀងជាដើម។ សូម្បីតែទេវបុត្រនេះ ក៏មកយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពាក្យថា «អភិក្កន្តវណ្ណា» ត្រូវបានពោលទុក។ ကေဝလကပ္ပန္တိ ဧတ္ထ ကေဝလသဒ္ဒေါ အနဝသေသ-ယေဘူယျ-အဗျာမိဿာနတိရေကဒဠှတ္ထ-ဝိသံယောဂါဒိအနေကတ္ထော. တထာ ဟိဿ, ‘‘ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၁) ဧဝမာဒီသု အနဝသေသတ္တမတ္ထော. ‘‘ကေဝလကပ္ပာ စ အင်္ဂမဂဓာ ပဟူတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အာဒါယ ဥပသင်္ကမိဿန္တီ’’တိ ဧဝမာဒီသု ယေဘုယျတာ. ‘‘ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၂၂၅) ဧဝမာဒီသု အဗျာမိဿတာ. ‘‘ကေဝလံ သဒ္ဓါမတ္တကံ နူန အယမာယသ္မာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၄၄) ဧဝမာဒီသု အနတိရေကတာ. ‘‘အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓဿ ဗာဟိယော နာမ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ကေဝလကပ္ပံ သံဃဘေဒါယ ဌိတော’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၃) ဧဝမာဒီသု ဒဠှတ္ထတာ. ‘‘ကေဝလီ ဝုသိတဝါ ဥတ္တမပုရိသောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၅၇) ဧဝမာဒီသု ဝိသံယောဂေါ. ဣဓ ပနဿ အနဝသေသတ္တမတ္ထောတိ အဓိပ္ပေတော. ក្នុងពាក្យថា «កេវលកប្បំ» នេះ សព្ទថា «កេវល» មានអត្ថជាច្រើន មានការមិនមានសេសសល់ (អនវសេសៈ), ភាពច្រើនលើសលប់ (យេភុយ្យៈ), ភាពមិនលាយឡំ (អព្យាមិស្សៈ), ភាពមិនហួសប្រមាណ (អនតិរេកៈ), ភាពមាំមួន (ទឡ្ហត្ថៈ) និងការមិនពាក់ព័ន្ធ (វិសញ្ញោគៈ) ជាដើម។ យ៉ាងណាមិញ សព្ទ «កេវល» នោះ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ» (ព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏ពេញបរិបូរណ៍ ដ៏បរិសុទ្ធទាំងអស់) គឺមានអត្ថថាជាការមិនមានសេសសល់។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កេវលកប្បា ច អង្គមគធា បហូតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ អាទាយ ឧបសង្កមិស្សន្តិ» (ពួកអ្នកស្រុកអង្គៈ និងមគធៈទាំងអស់ នាំយកនូវខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ច្រើន ហើយនឹងចូលមកជិត) គឺមានអត្ថថាភាពច្រើនលើសលប់។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ» (ការកើតឡើងនៃกองទុក្ខទាំងអស់) គឺមានអត្ថថាភាពមិនលាយឡំ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កេវលំ សទ្ធាមត្តកំ នូន អយមាយស្មា» (លោកដ៏មានអាយុនេះ ប្រាកដជាមានត្រឹមតែសទ្ធាប៉ុណ្ណោះ) គឺមានអត្ថថាភាពមិនហួសប្រមាណ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «អាយស្មតោ អនុរុទ្ធស្ស ពាហិយោ នាម សទ្ធិវិហារិកោ កេវលកប្បំ សង្ឃភេទាយ ឋិតោ» (សទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុ ឈ្មោះពាហិយៈ ជាអ្នកឈរជើងយ៉ាងមាំមួនដើម្បីបំបែកសង្ឃ) គឺមានអត្ថថាភាពមាំមួន។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កេវលី វុសិតវា ឧត្តមបុរិសោតិ វុច្ចតិ» (ព្រះខីណាស្រពអ្នកមានធម៌នៅរួចហើយ ហៅថាឧត្តមបុរស) គឺមានអត្ថថាការមិនពាក់ព័ន្ធ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ អត្ថថាការមិនមានសេសសល់ គឺជាអត្ថដែលបំណងយក។ ကပ္ပသဒ္ဒေါ ပနာယံ အဘိသဒ္ဒဟန-ဝေါဟာရ-ကာလ-ပညတ္တိ- ဆေဒန-ဝိကပ္ပ-လေသ-သမန္တဘာဝါဒိ-အနေကတ္ထော. တထာ ဟိဿ, ‘‘ဩကပ္ပနိယမေတံ ဘောတော [Pg.32] ဂေါတမဿ, ယထာ တံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ဧဝမာဒီသု အဘိသဒ္ဒဟနမတ္ထော. ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၅၀) ဧဝမာဒီသု ဝေါဟာရော. ‘‘ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ကာလော. ‘‘ဣစ္စာယသ္မာ ကပ္ပော’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၂၄) ဧဝမာဒီသု ပညတ္တိ. ‘‘အလင်္ကတာ ကပ္ပိတကေသမဿူ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၆၅) ဧဝမာဒီသု ဆေဒနံ. ‘‘ကပ္ပတိ ဒွင်္ဂုလကပ္ပော’’တိ (စူဠဝ. ၄၄၆) ဧဝမာဒီသု ဝိကပ္ပော. ‘‘အတ္ထိ ကပ္ပော နိပဇ္ဇိတု’’န္တိ (အ. နိ. ၈.၈၀) ဧဝမာဒီသု လေသော. ‘‘ကေဝလကပ္ပံ ဝေဠုဝနံ ဩဘာသေတွာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၉၄) ဧဝမာဒီသု သမန္တဘာဝေါ. ဣဓ ပနဿ သမန္တဘာဝေါ အတ္ထော အဓိပ္ပေတော. တသ္မာ ကေဝလကပ္ပံ အန္ဓဝနန္တိ ဧတ္ထ အနဝသေသံ သမန္တတော အန္ဓဝနန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ចំណែកឯសព្ទថា «កប្ប» នេះ មានអត្ថជាច្រើន មានការជឿស៊ប់ (អភិសទ្ទហនៈ), វោហារ (វោហារ), កាល (កាល), បញ្ញត្តិ (បញ្ញត្តិ), ការកាត់ (ឆេទនៈ), ការត្រិះរិះ (វិកប្បៈ), លេស (លេស) និងភាពផ្សាយទៅជុំវិញ (សមន្តភាវៈ) ជាដើម។ យ៉ាងណាមិញ សព្ទ «កប្ប» នោះ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «ឱកប្បនិយមេតំ ភោតោ គោតមស្ស, យថា តំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស» (ពាក្យនេះគួរជឿស៊ប់បាន របស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ដូចជាពាក្យរបស់ព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធដែរ) គឺមានអត្ថថាការជឿស៊ប់។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហិ សមណកប្បេហិ ផលំ បរិភុញ្ជិតុំ» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យបរិភោគផ្លែឈើ ដោយវោហារដ៏គួរដល់សមណៈ ៥ យ៉ាង) គឺមានអត្ថថាវោហារ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «យេន សុទំ និច្ចកប្បំ វិហរាមិ» (តថាគតធ្លាប់នៅដោយវិហារធម៌ណា អស់កាលជានិច្ច) គឺមានអត្ថថាកាល។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «ឥច្ចាយស្មា កប្បោ» (ព្រះកប្បៈដ៏មានអាយុ ដោយហេតុនេះ) គឺមានអត្ថថាបញ្ញត្តិ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «អលង្កតា កប្បិតកេសមស្សុ» (អ្នកតាក់តែងខ្លួន កាត់សក់ និងកោរពុកមាត់ហើយ) គឺមានអត្ថថាការកាត់។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កប្បតិ ទ្វង្គុលកប្បោ» (ទ្វង្គុលកប្ប គួរ) គឺមានអត្ថថាការត្រិះរិះ។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «អត្ថិ កប្បោ និបជ្ជិតុំ» (នៅមានលេសដើម្បីដេក) គឺមានអត្ថថាលេស។ ក្នុងពាក្យជាដើមថា «កេវលកប្បំ វេឡុវនំ ឱភាសេត្វា» (ញ៉ាំងវត្តវេឡុវ័នទាំងអស់ឲ្យភ្លឺស្វាង) គឺមានអត្ថថាភាពផ្សាយទៅជុំវិញ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ អត្ថថាភាពផ្សាយទៅជុំវិញ គឺជាអត្ថដែលបំណងយក។ ហេតុនោះ ក្នុងពាក្យថា «កេវលកប្បំ អន្ធវនំ» នេះ គប្បីយល់ឃើញអត្ថយ៉ាងនេះថា ព្រៃអន្ធវ័នទាំងអស់ ជុំវិញទាំងស្រុង ដោយមិនមានសេសសល់។ ဩဘာသေတွာတိ ဝတ္ထာလင်္ကာရသရီရသမုဋ္ဌိတာယ အာဘာယ ဖရိတွာ, စန္ဒိမာ ဝိယ စ သူရိယော ဝိယ စ ဧကောဘာသံ ဧကပဇ္ဇောတံ ကရိတွာတိ အတ္ထော. ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသီတိ ဧကသ္မိံ အန္တေ, ဧကသ္မိံ ဩကာသေ အဋ္ဌာသိ. ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ‘‘ဘိက္ခု ဘိက္ခူ’’တိအာဒိဝစနမဝေါစ. ကသ္မာ ပနာယံ အဝန္ဒိတွာ သမဏဝေါဟာရေနေဝ ကထေတီတိ? သမဏသညာသမုဒါစာရေနေဝ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အယံ အန္တရာ ကာမာဝစရေ ဝသိ. အဟံ ပန အသ္မိ တတော ကာလတော ပဋ္ဌာယ ဗြဟ္မစာရီ’’တိ သမဏသညာဝဿ သမုဒါစရတိ, တသ္မာ အဝန္ဒိတွာ သမဏဝေါဟာရေနေဝ ကထေတိ. ပုဗ္ဗသဟာယော ကိရေသော ဒေဝပုတ္တော ထေရဿ. ကုတော ပဋ္ဌာယာတိ? ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ. ယော ဟိ ပုဗ္ဗယောဂေ အာဂတေသု ပဉ္စသု သဟာယေသု အနုထေရော စတုတ္ထဒိဝသေ အနာဂါမီ အဟောသီတိ ဝုတ္တော, အယံ သော. တဒါ ကိရ တေသု သံဃတ္ထေရဿ အရဟတ္တေနေဝ သဒ္ဓိံ အဘိညာ အာဂမိံသု. သော, ‘‘မယှံ ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တ’’န္တိ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ အနောတတ္တဒဟေ မုခံ ဓောဝိတွာ ဥတ္တရကုရုတော ပိဏ္ဍပါတံ အာဒါယ အာဂန္တွာ, ‘‘ဣမံ, အာဝုသော, ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိတွာ အပ္ပမတ္တာ သမဏဓမ္မံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. ဣတရေ အာဟံသု – ‘‘န, အာဝုသော, အမှာကံ ဧဝံ ကတိကာ အတ္ထိ – ‘ယော ပဌမံ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရတိ, တေနာဘတံ ဘုဉ္ဇိတွာ သေသေဟိ သမဏဓမ္မော ကာတဗ္ဗော’တိ. တုမှေ အတ္တနော [Pg.33] ဥပနိဿယေန ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပယိတ္ထ. မယမ္ပိ သစေ နော ဥပနိဿယော ဘဝိဿတိ, ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေဿာမ. ပပဉ္စော ဧသ အမှာကံ, ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ. သော ယထာဖာသုကံ ဂန္တွာ အာယုပရိယောသာနေ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ពាក្យថា «ឱភាសេត្វា» (ញ៉ាំង...ឲ្យភ្លឺស្វាង) សេចក្តីថា ផ្សាយទៅដោយពន្លឺដែលកើតឡើងអំពីសម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងអលង្ការ និងរាងកាយ ធ្វើឲ្យមានពន្លឺតែមួយ ដូចជាព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ។ ពាក្យថា «ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ» (ឈរក្នុងទីដ៏សមគួរ) សេចក្តីថា ឈរក្នុងទីបំផុតម្ខាង គឺក្នុងឱកាសមួយដ៏សមគួរ។ ពាក្យថា «ឯតទវោច» (បានក្រាបបង្គំទូលពាក្យនេះ) សេចក្តីថា បានពោលនូវពាក្យជាដើមថា «ភិក្ខុ ភិក្ខុ» នេះ។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាទេវបុត្រនេះមិនថ្វាយបង្គំ ហើយពោលដោយវោហាររបស់សមណៈតែម្យ៉ាង? ឆ្លើយថា ព្រោះតែការប្រព្រឹត្តទៅនៃសមណសញ្ញា (សេចក្តីសំគាល់ថាខ្លួនជាសមណៈ) នោះឯង។ ឮថា ទេវបុត្រនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុនេះធ្លាប់រស់នៅក្នុងកាមាវចរភពក្នុងចន្លោះកាលនេះ ចំណែកឯយើងវិញ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌តាំងពីកាលនោះមក» ដូច្នេះ សមណសញ្ញាតែម្យ៉ាងទើបប្រព្រឹត្តទៅដល់ទេវបុត្រនោះ ហេតុនោះ ទើបមិនថ្វាយបង្គំ ហើយពោលដោយវោហាររបស់សមណៈតែម្យ៉ាង។ ឮថា ទេវបុត្រនេះជាអតីតសម្លាញ់របស់ព្រះថេរៈ។ សួរថា តាំងពីកាលណាមក? ឆ្លើយថា តាំងពីកាលនៃព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធមក។ ព្រោះថា ក្នុងរឿងរ៉ាវពីអតីតកាល ក្នុងចំណោមសម្លាញ់ទាំង ៥ រូប ព្រះអនុថេរៈណាដែលលោកពោលថា បានជាព្រះអនាគាមីក្នុងថ្ងៃទី ៤ ទេវបុត្រនេះគឺជារូបនោះឯង។ ឮថា ក្នុងកាលនោះ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ ព្រះសង្ឃថេរៈបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ព្រមទាំងអភិញ្ញាទាំងឡាយ។ ព្រះសង្ឃថេរៈនោះគិតថា «កិច្ចរបស់យើងដល់នូវកំពូលហើយ» ក៏ហោះឡើងទៅលើអាកាស លុបលាងមុខក្នុងស្រះអនោតត្ត ហើយនាំយកបិណ្ឌបាតពីឧត្តរកុរុទ្វីបមក ពោលថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចូរអ្នករាល់គ្នាឆាន់បិណ្ឌបាតនេះ ហើយកុំប្រមាទ ចូរធ្វើសមណធម៌ចុះ»។ ភិក្ខុក្រៅពីនោះពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ពួកយើងមិនមានកតិកាសញ្ញាយ៉ាងនេះថា ”ភិក្ខុណាធ្វើគុណធម៌ដ៏វិសេសឲ្យកើតឡើងមុនគេ ហើយនាំយកបិណ្ឌបាតមក ភិក្ខុដែលនៅសល់ត្រូវឆាន់ចង្ហាន់ដែលភិក្ខុនោះនាំមក ហើយធ្វើសមណធម៌” នោះឡើយ។ លោកម្ចាស់បានញ៉ាំងកិច្ចឲ្យដល់នូវកំពូល ដោយឧបនិស្ស័យរបស់ខ្លួនហើយ។ ទោះបីពួកយើង ប្រសិនបើមានឧបនិស្ស័យ ក៏នឹងញ៉ាំងកិច្ចឲ្យដល់នូវកំពូលដែរ។ នេះជាសេចក្តីយឺតយ៉ាវរបស់ពួកយើង សូមលោកម្ចាស់និមន្តទៅតាមសប្បាយចុះ»។ ព្រះសង្ឃថេរៈនោះ ក៏និមន្តទៅតាមសប្បាយ ហើយបានបរិនិព្វានក្នុងពេលអស់អាយុសង្ខារ។ ပုနဒိဝသေ အနုထေရော အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆကာသိ, တဿ အဘိညာယော အာဂမိံသု. သောပိ တထေဝ ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရိတွာ တေဟိ ပဋိက္ခိတ္တော ယထာဖာသုကံ ဂန္တွာ အာယုပရိယောသာနေ သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တိ. သော သုဒ္ဓါဝါသေ ဌတွာ တေ သဟာယေ ဩလောကေန္တော, ဧကော တဒါဝ ပရိနိဗ္ဗုတော, ဧကော အဓုနာ ဘဂဝတော သန္တိကေ အရိယဘူမိံ ပတ္တော, ဧကော လာဘသက္ကာရံ နိဿာယ, ‘‘အဟံ အရဟာ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ သုပ္ပာရကပဋ္ဋနေ ဝသတီတိ ဒိသွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘န တွံ အရဟာ, န အရဟတ္တမဂ္ဂံ ပဋိပန္နော, ဂစ္ဆ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုဏာဟီ’’တိ ဥယျောဇေသိ. သောပိ အန္တရဃရေ ဘဂဝန္တံ ဩဝါဒံ ယာစိတွာ, ‘‘တသ္မာ တိဟ တေ ဗာဟိယ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဟောတူ’’တိ (ဥဒါ. ၁၀) ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဩဝဒိတော အရိယဘူမိံ သမ္ပာပုဏိ. ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់មក ព្រះអនុថេរៈបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអនាគាមិផល ហើយអភិញ្ញាទាំងឡាយក៏កើតឡើងដល់លោក។ លោកសូម្បីនោះ ក៏បាននាំយកបិណ្ឌបាតមកយ៉ាងនោះដែរ កាលបើត្រូវភិក្ខុទាំងនោះបដិសេធហើយ ក៏និមន្តទៅតាមសប្បាយ ហើយបានទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាសភូមិ ក្នុងពេលអស់អាយុសង្ខារ។ ព្រះអនាគាមិព្រហ្មនោះ ស្ថិតនៅក្នុងសុទ្ធាវាសភូមិ ក្រឡេកមើលទៅកាន់សម្លាញ់ទាំងឡាយនោះ ក៏បានឃើញថា ភិក្ខុមួយរូបបានបរិនិព្វានតាំងពីកាលនោះមក ភិក្ខុមួយរូបឥឡូវនេះបានដល់នូវអរិយភូមិក្នុងសំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ភិក្ខុមួយរូបអាស្រ័យនូវលាភសក្ការៈ ហើយកើតចិត្តគិតថា «យើងជាព្រះអរហន្ត» រស់នៅក្នុងកំពង់ផែសុប្បារកៈ ក៏បានចូលទៅជិតភិក្ខុនោះ ហើយពោលបង្គាប់ថា «អ្នកមិនមែនជាព្រះអរហន្តទេ ទាំងមិនទាន់បានប្រតិបត្តិដើម្បីអរហត្តមគ្គឡើយ ចូរអ្នកទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយស្តាប់ធម៌ចុះ»។ ពាហិយទារុចីរិយៈនោះ សូម្បីតែនៅក្នុងចន្លោះផ្ទះ ក៏បានក្រាបបង្គំទូលសូមឱវាទចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយកាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រដៅដោយសង្ខេបថា «ម្នាលពាហិយៈ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ អ្នកគប្បីសិក្សាយ៉ាងនេះថា ក្នុងរូបដែលឃើញហើយ ចូរជាត្រឹមតែការឃើញ» ដូច្នេះ ក៏បានសម្រេចនូវអរិយភូមិ។ တတော အညော ဧကော အတ္ထိ, သော ကုဟိန္တိ ဩလောကေန္တော အန္ဓဝနေ သေက္ခပဋိပဒံ ပူရယမာနော ဝိဟရတီတိ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘သဟာယကဿ သန္တိကေ ဂမိဿာမီတိ, ဂစ္ဆန္တေန ပန တုစ္ဆဟတ္ထေန အဂန္တွာ ကိဉ္စိ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, သဟာယော ခေါ ပန မေ နိရာမိသော ပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဝသန္တော မယာ အာကာသေ ဌတွာ ဒိန္နံ ပိဏ္ဍပါတမ္ပိ အပရိဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ အကာသိ, ဣဒါနိ အာမိသပဏ္ဏာကာရံ ကိံ ဂဏှိဿတိ? ဓမ္မပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ ဗြဟ္မလောကေ ဌိတောဝ ရတနာဝဠိံ ဂန္ထေန္တော ဝိယ ပန္နရသ ပဉှေ ဝိဘဇိတွာ တံ ဓမ္မပဏ္ဏာကာရံ အာဒါယ အာဂန္တွာ သဟာယဿ အဝိဒူရေ ဌတွာ အတ္တနော သမဏသညာသမုဒါစာရဝသေန တံ အနဘိဝါဒေတွာဝ, ‘‘ဘိက္ခု ဘိက္ခူ’’တိ အာလပိတွာ အယံ ဝမ္မိကောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တုရိတာလပနဝသေန ဘိက္ခု ဘိက္ခူတိ အာမေဍိတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ ဝါ ဧကနေဝ တိလကေန နလာဋံ န သောဘတိ, တံ ပရိဝါရေတွာ အညေသုပိ ဒိန္နေသု ဖုလ္လိတမဏ္ဍိတံ ဝိယ သောဘတိ, ဧဝံ ဧကေနေဝ ပဒေန ဝစနံ န သောဘတိ, ပရိဝါရိကပဒေန သဒ္ဓိံ [Pg.34] ဖုလ္လိတမဏ္ဍိတံ ဝိယ သောဘတီတိ တံ ပရိဝါရိကပဒဝသေန ဝစနံ ဖုလ္လိတမဏ္ဍိတံ ဝိယ ကရောန္တောပိ ဧဝမာဟ. បន្ទាប់ពីនោះ នៅមានសម្លាញ់ម្នាក់ទៀត ព្រះព្រហ្មនោះក្រឡេកមើលថា «សម្លាញ់នោះនៅក្នុងទីណា?» ក៏បានឃើញថា សម្លាញ់នោះកំពុងបំពេញសេក្ខបដិបទា រស់នៅក្នុងព្រៃអន្ធវ័ន ទើបគិតថា «យើងនឹងទៅកាន់សំណាក់នៃសម្លាញ់ ប៉ុន្តែការទៅដោយដៃទទេ មិនគួរឡើយ គួរតែនាំយកនូវបណ្ណាការអ្វីមួយទៅជាមួយផង។ ក៏ប៉ុន្តែ សម្លាញ់របស់យើងជាអ្នកមិនជាប់ជំពាក់នឹងអាមិស កាលដែលរស់នៅលើកំពូលភ្នំ សូម្បីតែចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលយើងឈរនៅលើអាកាសហើយប្រគល់ឲ្យ ក៏មិនព្រមឆាន់ឡើយ ហើយបានធ្វើសមណធម៌ ចុះឥឡូវនេះ នឹងទទួលយកអាមិសបណ្ណាការដូចម្តេចបាន? យើងនឹងនាំយកធម៌បណ្ណាការទៅវិញ» គិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏ស្ថិតនៅក្នុងព្រហ្មលោកនោះឯង ហាក់ដូចជាកំពុងក្រងនូវកម្រងកែវមណី បានចាត់ចែងនូវប្រស្នា ១៥ ខ្នាត ហើយនាំយកធម៌បណ្ណាការនោះមក ឈរនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីសម្លាញ់ ដោយអំណាចនៃសមណសញ្ញាដែលធ្លាប់ប្រព្រឹត្តមករបស់ខ្លួន ក៏មិនបានថ្វាយបង្គំព្រះថេរៈនោះឡើយ គ្រាន់តែហៅថា «ភិក្ខុ ភិក្ខុ» ហើយពោលពាក្យជាដើមថា «អយំ វម្មិកោ» (នេះជាដំបូក)។ ក្នុងពាក្យនោះ គប្បីដឹងថា ពាក្យថា «ភិក្ខុ ភិក្ខុ» ជាអាមេឌិតសព្ទ ព្រោះតែការហៅដោយប្រញាប់ប្រញាល់។ ម៉្យាងទៀត ដូចជាថ្ងាសដែលតាក់តែងដោយតិលកៈតែមួយ មិនសូវល្អស្អាតឡើយ លុះតែមានតិលកៈដទៃទៀតមកចោមរោមជុំវិញ ទើបល្អស្អាតដូចជាផ្ការីកស្គុះស្គាយ យ៉ាងណាមិញ សម្តីដែលពោលដោយបទតែមួយ ក៏មិនល្អស្អាតដែរ លុះតែពោលរួមជាមួយនឹងបទជាបរិវារ ទើបល្អស្អាតដូចជាផ្ការីកស្គុះស្គាយ ព្រះព្រហ្មនោះកាលចង់ធ្វើនូវសម្តីឲ្យល្អស្អាតដូចជាផ្ការីកស្គុះស្គាយ ដោយអំណាចនៃបទជាបរិវារ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ အယံ ဝမ္မိကောတိ ပုရတော ဌိတော ဝမ္မိကော နာမ နတ္ထိ, ဒေသနာဝသေန ပန ပုရတော ဌိတံ ဒဿေန္တော ဝိယ အယန္တိ အာဟ. လင်္ဂိန္တိ သတ္ထံ အာဒါယ ခဏန္တော ပလိဃံ အဒ္ဒသ. ဥက္ခိပ လင်္ဂိံ အဘိက္ခဏ သုမေဓာတိ တာတ, ပဏ္ဍိတ, လင်္ဂီ နာမ ရတ္တိံ ဓူမာယတိ ဒိဝါ ပဇ္ဇလတိ. ဥက္ခိပေတ ပရံ ပရတော ခဏာတိ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥဒ္ဓုမာယိကန္တိ မဏ္ဍူကံ. စင်္ကဝါရန္တိ ခါရပရိဿာဝနံ. ကုမ္မန္တိ ကစ္ဆပံ. အသိသူနန္တိ မံသစ္ဆေဒကံ အသိဉ္စေဝ အဓိကုဋ္ဋနဉ္စ. မံသပေသိန္တိ နိသဒပေါတပ္ပမာဏံ အလ္လမံသပိဏ္ဍံ. နာဂန္တိ သုမနပုပ္ဖကလာပသဒိသံ မဟာဖဏံ တိဝိဓသောဝတ္ထိကပရိက္ခိတ္တံ အဟိနာဂံ အဒ္ဒသ. မာ နာဂံ ဃဋ္ဋေသီတိ ဒဏ္ဍကကောဋိယာ ဝါ ဝလ္လိကောဋိယာ ဝါ ပံသုစုဏ္ဏံ ဝါ ပန ခိပမာနော မာ နာဂံ ဃဋ္ဋယိ. နမော ကရောဟိ နာဂဿာတိ ဥပရိဝါတတော အပဂမ္မ သုဒ္ဓဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ နာဂဿ နမက္ကာရံ ကရောဟိ. နာဂေန အဓိသယိတံ ဓနံ နာမ ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာ ခါဒတော န ခီယတိ, နာဂေါ တေ အဓိသယိတံ ဓနံ ဒဿတိ, တသ္မာ နမော ကရောဟိ နာဂဿာတိ. ဣတော ဝါ ပန သုတွာတိ ယထာ ဒုက္ခက္ခန္ဓေ ဣတောတိ သာသနေ နိဿကံ, န တထာ ဣဓ. ဣဓ ပန ဒေဝပုတ္တေ နိဿက္ကံ, တသ္မာ ဣတော ဝါ ပနာတိ မမ ဝါ ပန သန္တိကာ သုတွာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ពាក្យថា «អយំ វម្មិកោ» (នេះជាដំបូក) សេចក្តីថា ដំបូកដែលស្ថិតនៅខាងមុខពិតប្រាកដនោះមិនមានឡើយ ប៉ុន្តែដោយអំណាចនៃទេសនា ព្រះព្រហ្មទើបពោលពាក្យថា «អយំ» (នេះ) ហាក់ដូចជាបង្ហាញដំបូកដែលស្ថិតនៅខាងមុខ។ ពាក្យថា «លង្គិ» (គន្លឹះទ្វារ) សេចក្តីថា កាលដែលកាន់គ្រឿងសស្ត្រាវុធជីកទៅ ក៏បានឃើញគន្លឹះទ្វារ។ ពាក្យថា «ឧក្ខិប លង្គិំ អភិក្ខណ សុមេធ» (ម្នាលសុមេធៈ ចូរលើកគន្លឹះទ្វារឡើង ហើយជីកទៅទៀត) សេចក្តីថា ម្នាលកូនអ្នកមានប្រាជ្ញា ធម្មតាគន្លឹះទ្វារនេះ តែងហុយផ្សែងក្នុងវេលាយប់ តែងឆេះរោលរាលក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ចូរលើកគន្លឹះទ្វារនោះឡើង ហើយជីកបន្តបន្ទាប់ទៅទៀតចុះ។ គប្បីយល់ឃើញអត្ថក្នុងបទទាំងពួងយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «ឧទ្ធុមាយិកៈ» គឺ សត្វកង្កែប។ ពាក្យថា «ចង្កវារៈ» គឺ កញ្ច្រែងចម្រោះទឹកផេះ។ ពាក្យថា «កុម្មៈ» គឺ សត្វអណ្តើក។ ពាក្យថា «អសិសូណៈ» គឺ កាំបិតកាប់សាច់ ដាវ និងជ្រញ់កាត់សាច់។ ពាក្យថា «មំសបេសិ» គឺ ដុំសាច់ស្រស់ដែលមានទំហំប៉ុនកូនត្បាល់កិនគ្រឿង។ ពាក្យថា «នាគៈ» សេចក្តីថា បានឃើញស្តេចពស់នាគ ដែលមានពពារដ៏ធំ ដូចជាកម្រងផ្កាម្លិះរួត និងមានឆ្នូតស្វស្តិកៈ ៣ ជាន់ព័ទ្ធជុំវិញ។ ពាក្យថា «កុំបៀតបៀននាគឡើយ» សេចក្តីថា កាលបោះចោលនូវចុងឈើក្តី ចុងវល្លិក្តី ឬធូលីដីក្តី កុំឲ្យប៉ះពាល់ដល់នាគឡើយ។ ពាក្យថា «ចូរធ្វើសេចក្តីគោរពដល់នាគចុះ» សេចក្តីថា ចូរចៀសចេញពីខាងលើខ្យល់ ហើយស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ដ៏ស្អាតស្អំ រួចធ្វើការថ្វាយបង្គំដល់នាគចុះ។ ធម្មតាទ្រព្យដែលនាគថែរក្សាទុកនោះ ទោះបីជាបរិភោគអស់ ៧ ជំនួរត្រកូល ក៏មិនចេះអស់ឡើយ នាគនឹងប្រគល់ទ្រព្យដែលខ្លួនថែរក្សានោះដល់អ្នក ហេតុនោះ ចូរធ្វើសេចក្តីគោរពដល់នាគចុះ។ ពាក្យថា «ឬបានស្តាប់អំពីទីនេះ» (ឥតោ វា បន សុត្វា) សេចក្តីថា ដូចជាពាក្យថា «ឥតោ» ក្នុងមហាទុក្ខក្ខន្ធសូត្រ ជាវិភត្តិនាមបញ្ចមី (និស្សក្កៈ) ក្នុងសាសនា ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះមិនមែនយ៉ាងនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ វិភត្តិបញ្ចមី (និស្សក្កៈ) ត្រូវបានប្រើក្នុងន័យថាទេវបុត្រ ហេតុនោះ ពាក្យថា «ឥតោ វា បន» មានន័យថា «ឬបានស្តាប់អំពីសំណាក់របស់យើង» នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ ၂၅၁. စာတုမ္မဟာဘူတိကဿာတိ စတုမဟာဘူတမယဿ. ကာယဿေတံ အဓိဝစနန္တိ သရီရဿ နာမံ. ယထေဝ ဟိ ဗာဟိရကော ဝမ္မိကော, ဝမတီတိ ဝန္တကောတိ ဝန္တုဿယောတိ ဝန္တသိနေဟသမ္ဗန္ဓောတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဝမ္မိကောတိ ဝုစ္စတိ. သော ဟိ အဟိမင်္ဂုသဥန္ဒူရဃရဂေါဠိကာဒယော နာနပ္ပကာရေ ပါဏကေ ဝမတီတိ ဝမ္မိကော. ဥပစိကာဟိ ဝန္တကောတိ ဝမ္မိကော. ဥပစိကာဟိ ဝမိတွာ မုခတုဏ္ဍကေန ဥက္ခိတ္တပံသုစုဏ္ဏေန ကဋိပ္ပမာဏေနပိ ပေါရိသပ္ပမာဏေနပိ ဥဿိတောတိ ဝမ္မိကော. ဥပစိကာဟိ ဝန္တခေဠသိနေဟေန အာဗဒ္ဓတာယ သတ္တသတ္တာဟံ ဒေဝေ ဝဿန္တေပိ န ဝိပ္ပကိရိယတိ, နိဒါဃေပိ တတော ပံသုမုဋ္ဌိံ ဂဟေတွာ တသ္မိံ မုဋ္ဌိနာ ပီဠိယမာနေ သိနေဟော နိက္ခမတိ, ဧဝံ ဝန္တသိနေဟေန သမ္ဗဒ္ဓေါတိ ဝမ္မိကော. ဧဝမယံ ကာယောပိ, ‘‘အက္ခိမှာ [Pg.35] အက္ခိဂူထကော’’တိအာဒိနာ နယေန နာနပ္ပကာရကံ အသုစိကလိမလံ ဝမတီတိ ဝမ္မိကော. ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓခီဏာသဝါ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ နိကန္တိပရိယာဒါနေန အတ္တဘာဝံ ဆဍ္ဍေတွာ ဂတာတိ အရိယေဟိ ဝန္တကောတိပိ ဝမ္မိကော. ယေဟိ စာယံ တီဟိ အဋ္ဌိသတေဟိ ဥဿိတော နှာရုသမ္ဗဒ္ဓေါ မံသာဝလေပနော အလ္လစမ္မပရိယောနဒ္ဓေါ ဆဝိရဉ္ဇိတော သတ္တေ ဝဉ္စေတိ, တံ သဗ္ဗံ အရိယေဟိ ဝန္တမေဝါတိ ဝန္တုဿယောတိပိ ဝမ္မိကော. ‘‘တဏှာ ဇနေတိ ပုရိသံ, စိတ္တမဿ ဝိဓာဝတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၅၅) ဧဝံ တဏှာယ ဇနိတတ္တာ အရိယေဟိ ဝန္တေနေဝ တဏှာသိနေဟေန သမ္ဗဒ္ဓေါ အယန္တိ ဝန္တသိနေဟေန သမ္ဗဒ္ဓေါတိပိ ဝမ္မိကော. ယထာ စ ဝမ္မိကဿ အန္တော နာနပ္ပကာရာ ပါဏကာ တတ္ထေဝ ဇာယန္တိ, ဥစ္စာရပဿာဝံ ကရောန္တိ, ဂိလာနာ သယန္တိ, မတာ ပတန္တိ. ဣတိ သော တေသံ သူတိဃရံ ဝစ္စကုဋိ ဂိလာနသာလာ သုသာနဉ္စ ဟောတိ. ဧဝံ ခတ္တိယမဟာသာလာဒီနမ္ပိ ကာယော အယံ ဂေါပိတရက္ခိတော မဏ္ဍိတပ္ပသာဓိတော မဟာနုဘာဝါနံ ကာယောတိ အစိန္တေတွာ ဆဝိနိဿိတာ ပါဏာ စမ္မနိဿိတာ ပါဏာ မံသနိဿိတာ ပါဏာ နှာရုနိဿိတာ ပါဏာ အဋ္ဌိနိဿိတာ ပါဏာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇနိဿိတာ ပါဏာတိ ဧဝံ ကုလဂဏနာယ အသီတိမတ္တာနိ ကိမိကုလသဟဿာနိ အန္တောကာယသ္မိံယေဝ ဇာယန္တိ, ဥစ္စာရပဿာဝံ ကရောန္တိ, ဂေလညေန အာတုရိတာနိ သယန္တိ, မတာနိ ပတန္တိ, ဣတိ အယမ္ပိ တေသံ ပါဏာနံ သူတိဃရံ ဝစ္စကုဋိ ဂိလာနသာလာ သုသာနဉ္စ ဟောတီတိ ‘‘ဝမ္မိကော’’ တွေဝ သင်္ခံ ဂတော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဝမ္မိကောတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဣမဿ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. ២៥១. ពាក្យថា Cātummahābhūtikassa សេចក្តីថា ដែលសម្រេចឡើងអំពីមហាភូតរូបទាំង ៤។ ពាក្យថា Kāyassetaṃ adhivacanaṃ នេះជាឈ្មោះនៃរាងកាយ។ ព្រោះថា ដំបូកខាងក្រៅ ហៅថា ដំបូក (vammiko) ដោយហេតុ ៤ យ៉ាងគឺ៖ ព្រោះតែងតែខ្ជាក់ចេញ (vamati) ខ្លះ, ព្រោះជាគ្រឿងខ្ជាក់ចោល (vantako) ខ្លះ, ព្រោះជាគំនរដែលខ្ជាក់ចេញ (vantussayo) ខ្លះ, ព្រោះជាគ្រឿងចងរឹតដោយជ័រដែលខ្ជាក់ចេញ (vantasinehasambandho) ខ្លះ។ ពិតណាស់ ដំបូកនោះ តែងខ្ជាក់ចេញនូវសត្វតូចធំផ្សេងៗ មានពស់ ស្ការ កណ្តុរ និងបង្គួយជាដើម ហេតុនោះទើបហៅថា ដំបូក។ មួយវិញទៀត ដំបូកដែលសត្វក្ងៀនខ្ជាក់ចោល ហៅថា វន្តកៈ។ ដំបូកដែលសត្វក្ងៀនខ្ជាក់ចេញនូវល្អងធូលីដីដោយចុងមាត់ ហើយពូនឡើងឱ្យមានប្រមាណស្មើត្រគាកខ្លះ ស្មើកម្ពស់មនុស្សខ្លះ ហៅថា ដំបូក។ ដំបូកដែលចងរឹតដោយជ័រទឹកមាត់ដែលសត្វក្ងៀនខ្ជាក់ចេញ ទោះបីភ្លៀងធ្លាក់អស់ប្រាំពីរថ្ងៃប្រាំពីរដង ក៏មិនរលាយបាក់បែកឡើយ សូម្បីក្នុងរដូវក្តៅ បើគេយកដីមួយក្តាប់ពីដំបូកនោះមកច្របាច់ដោយដៃ ជ័រទឹកមាត់នោះក៏នៅតែហូរចេញមក យ៉ាងនេះ ដំបូកដែលចងរឹតដោយជ័រទឹកមាត់ដែលខ្ជាក់ចេញ ហៅថា វន្តសិនេហសម្ពន្ធៈ។ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែរាងកាយនេះ ក៏តែងខ្ជាក់ចេញនូវវត្ថុមិនស្អាត និងគ្រឿងសៅហ្មងផ្សេងៗ តាមន័យជាដើមថា «ខ្ជាក់ចេញនូវអាចម៍ភ្នែកពីភ្នែក» ហេតុនោះទើបហៅថា ដំបូក។ ព្រះពុទ្ធ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ បានលះបង់នូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងអត្តភាពនេះ ហើយលះបង់អត្តភាពនេះទៅ ហេតុនោះ រាងកាយដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយខ្ជាក់ចោលហើយ ទើបហៅថា ដំបូក។ មួយវិញទៀត រាងកាយនេះដែលទ្រទ្រង់ដោយឆ្អឹងបីរយ ចងរឹតដោយសរសៃ លាបស្រឡាបដោយសាច់ ដណ្តប់ដោយស្បែកស្រស់ រុំព័ទ្ធដោយស្បែកស្តើងមានពណ៌ផ្សេងៗ តែងបញ្ឆោតសត្វទាំងឡាយ រាងកាយទាំងអស់នោះ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយខ្ជាក់ចោលហើយ ហេតុនោះ គំនរដែលព្រះអរិយបុគ្គលខ្ជាក់ចោលហើយ ទើបហៅថា ដំបូក។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចពាក្យថា «តណ្ហាតែងបង្កើតបុរស ចិត្តរបស់បុរសនោះតែងរត់ទៅ» យ៉ាងនេះ រាងកាយនេះដែលកើតឡើងដោយតណ្ហា ហើយចងរឹតដោយជ័រគឺតណ្ហាដែលព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយខ្ជាក់ចោលហើយ ហេតុនោះ រាងកាយដែលចងរឹតដោយជ័រដែលខ្ជាក់ចោលហើយ ទើបហៅថា ដំបូក។ មួយវិញទៀត ក្នុងខាងក្នុងនៃដំបូក តែងមានសត្វល្អិតផ្សេងៗ កើតឡើង បន្ទោបង់ឧច្ចារៈបស្សាវៈ ឈឺដេកស្លាប់នៅក្នុងដំបូកនោះឯង យ៉ាងណា ដំបូកនោះក៏ក្លាយជាផ្ទះសម្រាលកូន ជាបង្គន់ ជាមន្ទីរពេទ្យ និងជាព្រៃខ្មោចនៃសត្វទាំងនោះ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែរាងកាយនេះ ទោះបីជាអត្តភាពរបស់ស្តេចមហាសាលជាដើម ដែលគេថែរក្សាការពារយ៉ាងល្អ តុបតែងប្រដាប់ប្រដាយ៉ាងប្រណីត ក៏ដោយ ក៏មិនបាច់គិតថាជារាងកាយរបស់បុគ្គលមានអានុភាពធំឡើយ ព្រោះមានពួកសត្វល្អិតអាស្រ័យនឹងស្បែកស្តើង ពួកសត្វល្អិតអាស្រ័យនឹងស្បែកក្រាស់ ពួកសត្វល្អិតអាស្រ័យនឹងសាច់ ពួកសត្វល្អិតអាស្រ័យនឹងសរសៃ ពួកសត្វល្អិតអាស្រ័យនឹងឆ្អឹង ពួកសត្វល្អិតអាស្រ័យនឹងខួរក្នុងឆ្អឹង គឺពួកសត្វល្អិតប្រាំបីម៉ឺនគ្រួសារ តែងកើតឡើងក្នុងខាងក្នុងរាងកាយនេះឯង បន្ទោបង់ឧច្ចារៈបស្សាវៈ ឈឺដេកស្លាប់នៅក្នុងរាងកាយនេះ យ៉ាងនេះ សូម្បីរាងកាយនេះក៏ជាផ្ទះសម្រាលកូន ជាបង្គន់ ជាមន្ទីរពេទ្យ និងជាព្រៃខ្មោចនៃសត្វល្អិតទាំងនោះដែរ ហេតុនោះ ទើបដល់នូវការរាប់ថា «ដំបូក» ដូចគ្នា។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា ដំបូក នេះ ជាឈ្មោះនៃកាយដែលប្រកបដោយមហាភូតរូបទាំង ៤ នេះឯង»។ မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝဿာတိ မာတိတော စ ပိတိတော စ နိဗ္ဗတ္တေန မာတာပေတ္တိကေန သုက္ကသောဏိတေန သမ္ဘူတဿ. ဩဒနကုမ္မာသူပစယဿာတိ ဩဒနေန စေဝ ကုမ္မာသေန စ ဥပစိတဿ ဝဍ္ဎိတဿ. အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မဿာတိ ဧတ္ထ အယံ ကာယော ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စဓမ္မော. ဒုဂ္ဂန္ဓဝိဃာတတ္ထာယ တနုဝိလေပနေန ဥစ္ဆာဒနဓမ္မော. အင်္ဂပစ္စင်္ဂါဗာဓဝိနောဒနတ္ထာယ ခုဒ္ဒကသမ္ဗာဟနေန ပရိမဒ္ဒနဓမ္မော. ဒဟရကာလေ ဝါ ဦရူသု သယာပေတွာ ဂဗ္ဘဝါသေန ဒုဿဏ္ဌိတာနံ တေသံ တေသံ အင်္ဂါနံ သဏ္ဌာနသမ္ပာဒနတ္ထံ အဉ္ဆနပီဠနာဒိဝသေန ပရိမဒ္ဒနဓမ္မော. ဧဝံ ပရိဟရတောပိ စ ဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မော ဘိဇ္ဇတိ စေဝ ဝိကိရတိ စ, ဧဝံ သဘာဝေါတိ အတ္ထော. တတ္ထ [Pg.36] မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝဩဒနကုမ္မာသူပစယဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနပဒေဟိ သမုဒယော ကထိတော, အနိစ္စဘေဒဝိဒ္ဓံသနပဒေဟိ အတ္ထင်္ဂမော. ဧဝံ သတ္တဟိပိ ပဒေဟိ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ ဥစ္စာဝစဘာဝေါ ဝဍ္ဎိပရိဟာနိ သမုဒယတ္ထင်္ဂမော ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ពាក្យថា Mātāpettikasambhavassa សេចក្តីថា ដែលកើតឡើងអំពីទឹកសុក និងឈាមរបស់មាតាបិតា ដែលកើតអំពីមាតាផង អំពីបិតាផង។ ពាក្យថា Odanakummāsūpacayassa សេចក្តីថា ដែលចម្រើនឡើង ធំធាត់ឡើង ដោយសារបាយ និងនំកុម្មាស។ ក្នុងពាក្យថា Aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassa នេះ រាងកាយនេះ មានសភាពមិនទៀង ព្រោះមានហើយក៏ត្រឡប់ជាគ្មានវិញ។ មានសភាពត្រូវលាបស្រឡាប ដោយគ្រឿងលាបស្តើងៗ ដើម្បីកំចាត់ក្លិនអាក្រក់។ មានសភាពត្រូវច្របាច់រឹត ដោយការច្របាច់រឹតបន្តិចបន្តួច ដើម្បីបន្ទោបង់នូវការឈឺចុកចាប់ក្នុងអវយវៈតូចធំ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងពេលនៅក្មេង គេតែងឱ្យដេកលើភ្លៅ ហើយច្របាច់រឹតដោយការទាញ និងការសង្កត់ជាដើម ដើម្បីឱ្យអវយវៈទាំងឡាយនោះៗ ដែលមិនទាន់មានទ្រង់ទ្រាយល្អដោយសារការនៅក្នុងផ្ទៃ មានទ្រង់ទ្រាយល្អឡើងវិញ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា មានសភាពត្រូវច្របាច់រឹត។ ទោះបីជាបីបាច់ថែរក្សាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏នៅតែមានសភាពបែកធ្លាយ និងវិនាសទៅជាធម្មតា គឺតែងតែបែកធ្លាយផង ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅផង នេះជាសេចក្តីពន្យល់អំពីសភាវៈរបស់រាងកាយនោះ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា mātāpettikasambhava, odanakummāsūpacaya, ucchādana, និង parimaddana ទាំងនេះ ព្រះអង្គសម្តែងអំពីសមុទ័យ (ហេតុបង្កើត) ចំណែកឯបទថា anicca, bheda, និង viddhaṃsana ទាំងនេះ ព្រះអង្គសម្តែងអំពីអត្ថង្គមៈ (ការរលត់ទៅ)។ គួរដឹងថា ព្រះអង្គសម្តែងអំពីសភាពទាប និងខ្ពស់ ការចម្រើន និងការសាបសូន្យ សមុទ័យ និងអត្ថង្គមៈ នៃរាងកាយដែលប្រកបដោយមហាភូតរូបទាំង ៤ ដោយបទទាំង ៧ យ៉ាងនេះឯង។ ဒိဝါ ကမ္မန္တေတိ ဒိဝါ ကတ္တဗ္ဗကမ္မန္တေ. ဓူမာယနာတိ ဧတ္ထ အယံ ဓူမသဒ္ဒေါ ကောဓေ တဏှာယ ဝိတက္ကေ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဓမ္မဒေသနာယ ပကတိဓူမေတိ ဣမေသု အတ္ထေသု ဝတ္တတိ. ‘‘ကောဓော ဓူမော ဘသ္မနိမောသဝဇ္ဇ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၆၅) ဧတ္ထ ဟိ ကောဓေ ဝတ္တတိ. ‘‘ဣစ္ဆာဓူမာယိတာ သတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ တဏှာယ. ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝတော အဝိဒူရေ ဓူမာယန္တော နိသိန္နော ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိတက္ကေ. ពាក្យថា Divā kammante សេចក្តីថា ការងារដែលត្រូវធ្វើក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ក្នុងពាក្យថា Dhūmāyanā នេះ ពាក្យថា ធូមៈ (ផ្សែង) នេះ តែងប្រើក្នុងន័យទាំងឡាយគឺ កំហឹង (kodha), តណ្ហា (taṇhā), វិតក្កៈ (vitakka), កាមគុណទាំង ៥ (pañca kāmaguṇa), ធម្មទេសនា (dhammadesanā), និងផ្សែងធម្មតា (pakatidhūma)។ ពិតណាស់ ក្នុងគាថាថា «Kodho dhūmo bhasmanimosavajjaṃ» នេះ ពាក្យថា ធូមៈ ប្រើក្នុងន័យថា កំហឹង។ ក្នុងបទថា «Icchādhūmāyitā sattā» នេះ ប្រើក្នុងន័យថា តណ្ហា។ ក្នុងបទថា «Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu bhagavato avidūre dhūmāyanto nisinno hoti» នេះ ប្រើក្នុងន័យថា វិតក្កៈ។ ‘‘ပင်္ကော စ ကာမာ ပလိပေါ စ ကာမာ,ဘယဉ္စ မေတံ တိမူလံ ပဝုတ္တံ; ရဇော စ ဓူမော စ မယာ ပကာသိတာ; ဟိတွာ တုဝံ ပဗ္ဗဇ ဗြဟ္မဒတ္တာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၆.၁၄) – «កាមទាំងឡាយជាភក់ផង កាមទាំងឡាយជាល្បាប់ផង នេះជាភ័យដែលមានឫសបី (គឺលោភៈ ទោសៈ មោហៈ) ដែលតថាគតបានសម្តែងហើយ ទាំងធូលីផង ទាំងផ្សែងផង តថាគតបានប្រកាសហើយ ម្នាលព្រហ្មទត្ត អ្នកចូរលះបង់ (នូវកាមនោះ) ហើយទៅបួសចុះ»។ ဧတ္ထ ပဉ္စကာမဂုဏေသု. ‘‘ဓူမံ ကတ္တာ ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၄၉) ဧတ္ထ ဓမ္မဒေသနာယ. ‘‘ဓဇော ရထဿ ပညာဏံ, ဓူမော ပညာဏမဂ္ဂိနော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၇၂) ဧတ္ထ ပကတိဓူမေ. ဣဓ ပနာယံ ဝိတက္ကေ အဓိပ္ပေတော. တေနာဟ ‘‘အယံ ရတ္တိံ ဓူမာယနာ’’တိ. ក្នុងគាថានោះ (ពាក្យថា ធូមៈ) ប្រើក្នុងន័យថា កាមគុណទាំង ៥។ ក្នុងបទថា «Dhūmaṃ kattā hoti» នេះ ប្រើក្នុងន័យថា ធម្មទេសនា (ការសម្តែងធម៌)។ ក្នុងបទថា «Dhajo rathassa paññāṇaṃ, dhūmo paññāṇamaggino» នេះ ប្រើក្នុងន័យថា ផ្សែងធម្មតា។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា ធូមៈ នេះ ព្រះអង្គសំដៅយក វិតក្កៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «នេះជាការហុយផ្សែងក្នុងវេលាយប់» (ayaṃ rattiṃ dhūmāyanā)។ တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနန္တိ တထာဂတော ဟိ သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ ဗာဟိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏော နာမ. ယထာဟ – ‘‘သတ္တန္နံ ခေါ, ဘိက္ခု, ဓမ္မာနံ ဗာဟိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏော. ကတမေသံ သတ္တန္နံ? ရာဂေါ ဗာဟိတော ဟောတိ, ဒေါသော… မောဟော… မာနော… သက္ကာယဒိဋ္ဌိ… ဝိစိကိစ္ဆာ… သီလဗ္ဗတပရာမာသော ဗာဟိတော ဟောတိ. ဣမေသံ ဘိက္ခု သတ္တန္နံ ဓမ္မာနံ ဗာဟိတတ္တာ ဗြာဟ္မဏော’’တိ (စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂၈). သုမေဓောတိ သုန္ဒရပညော. သေက္ခဿာတိ ဧတ္ထ သိက္ခတီတိ သေက္ခော. ယထာဟ – ‘‘သိက္ခတီတိ ခေါ, ဘိက္ခု, တသ္မာ သေက္ခောတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ သိက္ခတိ? အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ, အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခတိ, အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၆). ពាក្យថា Tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ សេចក្តីថា ព្រោះព្រះតថាគត បានកំចាត់បង់នូវធម៌ ៧ យ៉ាងចេញហើយ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គមានព្រះនាមថា ព្រាហ្មណ៍។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុ ព្រោះបានកំចាត់បង់នូវធម៌ ៧ យ៉ាងចេញហើយ ទើបហៅថា ព្រាហ្មណ៍។ ធម៌ ៧ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺរាគៈត្រូវបានកំចាត់បង់ហើយ, ទោសៈ... មោហៈ... មាណៈ... សក្កាយទិដ្ឋិ... វិចិកិច្ឆា... សីលព្វតបរាមាស ត្រូវបានកំចាត់បង់ហើយ។ ម្នាលភិក្ខុ ព្រោះបានកំចាត់បង់នូវធម៌ ៧ យ៉ាងទាំងនេះឯង ទើបហៅថា ព្រាហ្មណ៍»។ ពាក្យថា Sumedho សេចក្តីថា អ្នកមានប្រាជ្ញាល្អ។ ក្នុងពាក្យថា Sekhassa នេះ បុគ្គលណាដែលកំពុងសិក្សា ហេតុនោះ បុគ្គលនោះទើបហៅថា សេក្ខៈ (អ្នកសិក្សា)។ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុ ព្រោះកំពុងសិក្សា ហេតុនោះ ទើបហៅថា សេក្ខៈ។ ចុះសិក្សានូវអ្វីខ្លះ? គឺសិក្សាសូម្បីក្នុងអធិសីល សិក្សាសូម្បីក្នុងអធិចិត្ត សិក្សាសូម្បីក្នុងអធិប្បញ្ញា»។ ပညာယ [Pg.37] အဓိဝစနန္တိ လောကိယလောကုတ္တရာယ ပညာယ ဧတံ အဓိဝစနံ, န အာဝုဓသတ္ထဿ. ဝီရိယာရမ္ဘဿာတိ ကာယိကစေတသိကဝီရိယဿ. တံ ပညာဂတိကမေဝ ဟောတိ. လောကိယာယ ပညာယ လောကိယံ, လောကုတ္တရာယ ပညာယ လောကုတ္တရံ. ဧတ္ထ ပနာယံ အတ္ထဒီပနာ – ពាក្យថា Paññāya adhivacanaṃ សេចក្តីថា នេះជាឈ្មោះនៃប្រាជ្ញាទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ មិនមែនជាឈ្មោះនៃគ្រឿងសស្ត្រាវុធឡើយ។ ពាក្យថា Vīriyārambhassa សេចក្តីថា ជាឈ្មោះនៃកាយិកវីរិយៈ និងចេតសិកវីរិយៈ។ វីរិយៈនោះ តែងតែប្រព្រឹត្តទៅតាមប្រាជ្ញា។ វីរិយៈដែលសម្បយុត្តដោយលោកិយប្រាជ្ញា ហៅថា លោកិយវីរិយៈ, វីរិយៈដែលសម្បយុត្តដោយលោកុត្តរប្រាជ្ញា ហៅថា លោកុត្តរវីរិយៈ។ ក្នុងទីនេះ មានសេចក្តីពន្យល់ដូចតទៅ៖ ဧကော ကိရ ဇာနပဒေါ ဗြာဟ္မဏော ပါတောဝ မာဏဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ဂါမတော နိက္ခမ္မ ဒိဝသံ အရညေ မန္တေ ဝါစေတွာ သာယံ ဂါမံ အာဂစ္ဆတိ. အန္တရာမဂ္ဂေ စ ဧကော ဝမ္မိကော အတ္ထိ. သော ရတ္တိံ ဓူမာယတိ, ဒိဝါ ပဇ္ဇလတိ. ဗြာဟ္မဏော အန္တေဝါသိံ သုမေဓံ မာဏဝံ အာဟ – ‘‘တာတ, အယံ ဝမ္မိကော ရတ္တိံ ဓူမာယတိ, ဒိဝါ ပဇ္ဇလတိ, ဝိကာရမဿ ပဿိဿာမ, ဘိန္ဒိတွာ နံ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ခိပါဟီ’’တိ. သော သာဓူတိ ကုဒါလံ ဂဟေတွာ သမေဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ တထာ အကာသိ. တတြ အာစရိယဗြာဟ္မဏော ဝိယ ဘဂဝါ. သုမေဓမာဏဝကော ဝိယ သေက္ခော ဘိက္ခု. ဝမ္မိကော ဝိယ ကာယော. ‘‘တာတ, အယံ ဝမ္မိကော ရတ္တိံ ဓူမာယတိ, ဒိဝါ ပဇ္ဇလတိ, ဝိကာရမဿ ပဿိဿာမ, ဘိန္ဒိတွာ နံ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ခိပါဟီ’’တိ ဗြာဟ္မဏေန ဝုတ္တကာလော ဝိယ, ‘‘ဘိက္ခု စာတုမဟာဘူတိကံ ကာယံ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ပရိဂ္ဂဏှာဟီ’’တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တကာလော. တဿ သာဓူတိ ကုဒါလံ ဂဟေတွာ တထာကရဏံ ဝိယ သေက္ခဿ ဘိက္ခုနော, ‘‘ယော ဝီသတိယာ ကောဋ္ဌာသေသု ထဒ္ဓဘာဝေါ, အယံ ပထဝီဓာတု. ယော ဒွါဒသသု ကောဋ္ဌာသေသု အာဗန္ဓနဘာဝေါ, အယံ အာပေါဓာတု. ယော စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ပရိပါစနဘာဝေါ, အယံ တေဇောဓာတု. ယော ဆသု ကောဋ္ဌာသေသု ဝိတ္ထမ္ဘနဘာဝေါ, အယံ ဝါယောဓာတူ’’တိ ဧဝံ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနဝသေန ကာယပရိဂ္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ឮថា មានព្រាហ្មណ៍អ្នកជនបទម្នាក់ តែងតែចេញពីភូមិជាមួយពួកមាណពជាសិស្សតាំងពីព្រលឹម ទៅបង្ហាត់បង្រៀនមន្តក្នុងព្រៃអស់មួយថ្ងៃ លុះដល់ពេលល្ងាច ទើបត្រឡប់មកភូមិវិញ។ នៅចន្លោះផ្លូវ មានដំបូកមួយ។ ដំបូកនោះ តែងហុយផ្សែងក្នុងវេលាយប់ តែងឆេះរោលរាលក្នុងវេលាថ្ងៃ។ ព្រាហ្មណ៍នោះ ក៏និយាយនឹងសុមេធមាណពជាសិស្សគណថា «នែប្អូន ដំបូកនេះ តែងហុយផ្សែងក្នុងវេលាយប់ តែងឆេះរោលរាលក្នុងវេលាថ្ងៃ យើងនឹងមើលនូវសេចក្តីប្រែប្រួលរបស់វា អ្នកចូរជីកកាយដំបូកនោះ ហើយចែកជាបួនចំណែក រួចបោះចោលទៅ»។ មាណពនោះ ទទួលពាក្យថា «បាទ លោកគ្រូ» ហើយកាន់ចបកាប់ ឈរជើងទាំងពីរស្មើលើផែនដី ហើយក៏ធ្វើតាមបង្គាប់របស់ព្រាហ្មណ៍នោះ។ ក្នុងរឿងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គួរដឹងថាដូចជាព្រាហ្មណ៍ជាគ្រូ។ ភិក្ខុសេក្ខៈ គួរដឹងថាដូចជាសុមេធមាណព។ រាងកាយ គួរដឹងថាដូចជាដំបូក។ វេលាដែលព្រាហ្មណ៍និយាយថា «នែប្អូន ដំបូកនេះ តែងហុយផ្សែងក្នុងវេលាយប់ តែងឆេះរោលរាលក្នុងវេលាថ្ងៃ យើងនឹងមើលនូវសេចក្តីប្រែប្រួលរបស់វា អ្នកចូរជីកកាយដំបូកនោះ ហើយចែកជាបួនចំណែក រួចបោះចោលទៅ» នោះ គួរដឹងថាដូចជាវេលាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ អ្នកចូរធ្វើកាយដែលប្រកបដោយមហាភូតរូបទាំង ៤ នេះ ឱ្យជាបួនចំណែក ហើយកំណត់ដឹងចុះ»។ ការដែលសុមេធមាណពទទួលពាក្យថា «បាទ លោកគ្រូ» ហើយកាន់ចបកាប់ធ្វើតាមបង្គាប់នោះ គួរដឹងថាដូចជាការកំណត់ដឹងកាយរបស់ភិក្ខុសេក្ខៈ ដោយអំណាចនៃការកំណត់ធាតុទាំង ៤ យ៉ាងនេះថា «សភាវៈរឹងក្នុងចំណែកទាំង ២០ នេះជាបថវីធាតុ។ សភាវៈស្អិតរមួតក្នុងចំណែកទាំង ១២ នេះជាអាបោធាតុ។ សភាវៈក្តៅក្រហាយក្នុងចំណែកទាំង ៤ នេះជាតេជោធាតុ។ សភាវៈទ្រទ្រង់ក្នុងចំណែកទាំង ៦ នេះជាវាយោធាតុ»។ လင်္ဂီတိ ခေါ, ဘိက္ခူတိ ကသ္မာ ဘဂဝါ အဝိဇ္ဇံ လင်္ဂီတိ ကတွာ ဒဿေသီတိ? ယထာ ဟိ နဂရဿ ဒွါရံ ပိဓာယ ပလိဃေ ယောဇိတေ မဟာဇနဿ ဂမနံ ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ယေ နဂရဿ အန္တော, တေ အန္တောယေဝ ဟောန္တိ. ယေ ဗဟိ, တေ ဗဟိယေဝ. ဧဝမေဝ ယဿ ဉာဏမုခေ အဝိဇ္ဇာလင်္ဂီ ပတတိ, တဿ နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကံ ဉာဏဂမနံ ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, တသ္မာ အဝိဇ္ဇံ လင်္ဂီတိ ကတွာ ဒဿေသိ. ပဇဟ အဝိဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဝသေန အဝိဇ္ဇာပဟာနံ ကထိတံ. ពាក្យថា Laṅgīti kho, bhikkhu សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងប្រៀបប្រដូចអវិជ្ជាទៅនឹងគន្លឹះទ្វារ (laṅgī)? ឆ្លើយថា ដូចជាកាលដែលគេបិទទ្វារក្រុង ហើយដាក់គន្លឹះទ្វារ (palighe) យ៉ាងមាំហើយ ការដើរចេញចូលរបស់មហាជនក៏ត្រូវកាត់ផ្តាច់ ពួកជនដែលនៅក្នុងក្រុង ក៏នៅតែក្នុងក្រុងប៉ុណ្ណោះ ពួកជនដែលនៅខាងក្រៅ ក៏នៅតែខាងក្រៅប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលណាដែលគន្លឹះគឺអវិជ្ជា (avijjālaṅgī) ធ្លាក់ចុះបិទផ្លូវនៃញាណហើយ ការដើរទៅនៃញាណដែលនាំឱ្យដល់ព្រះនិព្វានរបស់បុគ្គលនោះ ក៏ត្រូវកាត់ផ្តាច់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងប្រៀបប្រដូចអវិជ្ជាទៅនឹងគន្លឹះទ្វារ។ ក្នុងបទថា Pajaha avijjaṃ នេះ ព្រះអង្គសម្តែងអំពីការលះបង់អវិជ្ជា ដោយអំណាចនៃការរៀនសូត្រ និងការសាកសួរនូវកម្មដ្ឋាន។ ဥဒ္ဓုမာယိကာတိ [Pg.38] ခေါ, ဘိက္ခူတိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဓုမာယိကမဏ္ဍူကော နာမ နော မဟန္တော, နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏော ဟောတိ, ပုရာဏပဏ္ဏန္တရေ ဝါ ဂစ္ဆန္တရေ ဝါ ဝလ္လိအန္တရေ ဝါ ဝသတိ. သော ဒဏ္ဍကောဋိယာ ဝါ ဝလ္လိကောဋိယာ ဝါ ပံသုစုဏ္ဏကေန ဝါ ဃဋ္ဋိတော အာယမိတွာ မဟန္တော ပရိမဏ္ဍလော ဗေလုဝပက္ကပ္ပမာဏော ဟုတွာ စတ္တာရော ပါဒေ အာကာသဂတေ ကတွာ ပစ္ဆိန္နဂမနော ဟုတွာ အမိတ္တဝသံ ယာတိ, ကာကကုလလာဒိဘတ္တမေဝ ဟောတိ. ဧဝမေဝ အယံ ကောဓော ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တော စိတ္တာဝိလမတ္တကောဝ ဟောတိ. တသ္မိံ ခဏေ အနိဂ္ဂဟိတော ဝဍ္ဎိတွာ မုခဝိကုလနံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော ဟနုသဉ္စောပနံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော ဖရုသဝါစာနိစ္ဆာရဏံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော ဒိသာဝိလောကနံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော အာကဍ္ဎနပရိကဍ္ဎနံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော ပါဏိနာ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍသတ္ထပရာမသနံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော ဒဏ္ဍသတ္ထာဘိနိပါတံ ပါပေတိ. တဒါ အနိဂ္ဂဟိတော ပရဃာတနမ္ပိ အတ္တဃာတနမ္ပိ ပါပေတိ. ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ – ‘‘ယတော အယံ ကောဓော ပရံ ဃာတေတွာ အတ္တာနံ ဃာတေတိ, ဧတ္တာဝတာယံ ကောဓော ပရမုဿဒဂတော ဟောတိ ပရမဝေပုလ္လပ္ပတ္တော’’တိ. တတ္ထ ယထာ ဥဒ္ဓုမာယိကာယ စတူသု ပါဒေသု အာကာသဂတေသု ဂမနံ ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ဥဒ္ဓုမာယိကာ အမိတ္တဝသံ ဂန္တွာ ကာကာဒိဘတ္တံ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ကောဓသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ, အမိတ္တဝသံ ယာတိ, သဗ္ဗေသံ မာရာနံ ယထာကာမကရဏီယော ဟောတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဥဒ္ဓုမာယိကာတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ကောဓူပါယာသဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. တတ္ထ ဗလဝပ္ပတ္တော ကောဓောဝ ကောဓူပါယာသော. ပဇဟ ကောဓူပါယာသန္တိ ဧတ္ထ ပဋိသင်္ခါနပ္ပဟာနံ ကထိတံ. ក្នុងបទថា Uddhumāyikāti kho bhikkhū នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា សត្វកង្កែបឈ្មោះ ឧទ្ធុម៉ាយិកា (កង្កែបប៉ោងខ្លួន) នោះ មិនមែនជាសត្វធំឡើយ គឺមានទំហំប៉ុនក្រចកដៃប៉ុណ្ណោះ រមែងរស់នៅក្នុងចន្លោះស្លឹកឈើចាស់ ឬក្នុងចន្លោះគុម្ពោតព្រៃ ឬក្នុងចន្លោះវល្លិ។ កាលបើកង្កែបនោះ ត្រូវគេប៉ះពាល់ដោយចុងឈើច្រត់ក្តី ដោយចុងវល្លិក្តី ឬដោយធូលីដីក្តី ក៏ខំប្រឹងប៉ោងខ្លួនឡើងជាលំដាប់ រហូតមានរាងមូលធំ មានប្រមាណប៉ុនផ្លែព្នៅទុំ ហើយធ្វើជើងទាំងបួនឲ្យច្រងាងឡើងទៅលើអាកាស ក្លាយជាសត្វដាច់ដំណើរ (មិនអាចដើរទៅណាបាន) រមែងដល់នូវកណ្តាប់ដៃនៃសត្រូវ ហើយក្លាយជាចំណីនៃពួកក្អែក និងខ្លែងជាដើមនោះឯង។ យ៉ាងណាមិញ ក្រោធនេះ កាលដែលកើតឡើងដំបូង រមែងជាត្រឹមតែសេចក្តីល្អក់កករនៃចិត្តប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងខណៈនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិន (ទប់ទល់) ទេ វារមែងចម្រើនឡើង ធ្វើឲ្យមុខវៀចវេរ។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យញ័រចង្កា។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យពោលពាក្យទ្រគោះបោះបោក។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យក្រឡេកមើលទិសតំបន់ (មើលទៅរកបុគ្គលដែលខ្លួនខឹង)។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យមានការទាញទៅខាងមុខនិងទាញទៅខាងក្រោយ។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យស្ទាបស្ទង់ចាប់ដុំដី ដំបង ឬគ្រឿងសាស្ត្រាវុធដោយដៃ។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យមានការវាយដំកាប់ចាក់ដោយដំបងនិងគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ។ ក្នុងកាលនោះ បើមិនបានសង្កត់សង្កិនទេ វារមែងធ្វើឲ្យសម្លាប់អ្នកដទៃផង សម្លាប់ខ្លួនឯងផង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា «កាលណាការខឹងក្រោធនេះ សម្លាប់អ្នកដទៃហើយ ក៏សម្លាប់ខ្លួនឯង ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ក្រោធនេះ ឈ្មោះថាដល់នូវសេចក្តីកម្រើកឡើងយ៉ាងខ្លាំង ដល់នូវសេចក្តីធំទូលាយយ៉ាងក្រៃលែង»។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ដំណើររបស់កង្កែបប៉ោងខ្លួន រមែងដាច់ទៅ ក្នុងកាលដែលជើងទាំងបួនច្រងាងឡើងទៅលើអាកាស យ៉ាងណា ហើយកង្កែបប៉ោងខ្លួននោះ ក៏ដល់នូវកណ្តាប់ដៃនៃសត្រូវ ហើយក្លាយជាចំណីនៃពួកក្អែកជាដើម យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលដែលប្រកបដោយសេចក្តីក្រោធ កាលបើកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយ ក៏មិនអាចធ្វើឲ្យចម្រើនឡើងបានឡើយ រមែងដល់នូវកណ្តាប់ដៃនៃសត្រូវ (គឺទោសៈ) ហើយក្លាយជាបុគ្គលដែលពួកមារទាំងអស់ ធ្វើបានតាមចិត្តប្រាថ្នា។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា ឧទ្ធុម៉ាយិកា នេះ ជាឈ្មោះនៃកោធុបាយាសៈ (សេចក្តីក្រោធនិងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត)»។ ក្នុងពាក្យនោះ សេចក្តីក្រោធដ៏មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា ហៅថា កោធុបាយាសៈ។ ក្នុងបទថា Pajaha kodhūpāyāsaṃ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់ដោយការពិចារណា (បដិសង្ខានប្បហាន)។ ဒွိဓာပထောတိ ဧတ္ထ, ယထာ ပုရိသော သဓနော သဘောဂေါ ကန္တာရဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော ဒွေဓာပထံ ပတွာ, ‘‘ဣမိနာ နု ခေါ ဂန္တဗ္ဗံ, ဣမိနာ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ နိစ္ဆေတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ တိဋ္ဌတိ, အထ နံ စောရာ ဥဋ္ဌဟိတွာ အနယဗျသနံ ပါပေန္တိ, ဧဝမေဝ ခေါ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိသိန္နော ဘိက္ခု ဗုဒ္ဓါဒီသု ကင်္ခါယ ဥပ္ပန္နာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ, အထ နံ ကိလေသမာရာဒယော သဗ္ဗေ မာရာ အနယဗျသနံ ပါပေန္တိ, ဣတိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဒွေဓာပထသမာ ဟောတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဒွိဓာပထောတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဝိစိကိစ္ဆာယေတံ [Pg.39] အဓိဝစန’’န္တိ. ပဇဟ ဝိစိကိစ္ဆန္တိ ဧတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဝသေန ဝိစိကိစ္ဆာပဟာနံ ကထိတံ. ក្នុងបទថា Dvidhāpatho នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ដូចជាបុរសម្នាក់ ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិ មានភោគៈ ធ្វើដំណើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល កាលបើទៅដល់ផ្លូវបែកជាពីរ មិនអាចសម្រេចចិត្តបានថា «តើគួរទៅតាមផ្លូវនេះ ឬគួរទៅតាមផ្លូវនោះ?» ក៏ឈរនៅត្រង់ផ្លូវបែកជាពីរនោះឯង គ្រានោះ ពួកចោរក៏ស្ទុះឡើងមក ធ្វើបុរសនោះឲ្យដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយ យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុដែលកាន់យកមូលកម្មដ្ឋានហើយអង្គុយនៅ កាលបើសេចក្តីសង្ស័យកើតឡើងក្នុងព្រះពុទ្ធជាដើម ក៏មិនអាចធ្វើកម្មដ្ឋានឲ្យចម្រើនឡើងបានឡើយ គ្រានោះ ពួកមារទាំងអស់ មានកិលេសមារជាដើម រមែងធ្វើភិក្ខុនោះឲ្យដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយ ដូច្នេះ សេចក្តីសង្ស័យ (វិចិកិច្ឆា) ទើបប្រៀបដូចជាផ្លូវបែកជាពីរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា ផ្លូវបែកជាពីរ នេះ ជាឈ្មោះនៃវិចិកិច្ឆា»។ ក្នុងបទថា Pajaha vicikicchaṃ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់វិចិកិច្ឆា ដោយអំណាចនៃការរៀនសូត្រ និងការសាកសួរនូវកម្មដ្ឋាន។ စင်္ဂဝါရန္တိ ဧတ္ထ, ယထာ ရဇကေဟိ ခါရပရိဿာဝနမှိ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တေ ဧကော ဥဒကဃဋော ဒွေပိ ဒသပိ ဝီသတိပိ ဃဋသတမ္ပိ ပဂ္ဃရတိယေဝ, ပသဋမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ န တိဋ္ဌတိ, ဧဝမေဝ နီဝရဏသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ အဗ္ဘန္တရေ ကုသလဓမ္မော န တိဋ္ဌတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘စင်္ဂဝါရန္တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ပဉ္စန္နေတံ နီဝရဏာနံ အဓိဝစန’’န္တိ. ပဇဟ ပဉ္စနီဝရဏေတိ ဧတ္ထ ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂဝသေန နီဝရဏပ္ပဟာနံ ကထိတံ. ក្នុងបទថា Caṅgavāraṃ នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ដូចជាកាលដែលពួកជាងជ្រលក់ពណ៌ ចាក់ទឹកទៅក្នុងប្រដាប់ចម្រោះទឹកអាល់កាឡាំង (ទឹកផេះ) ទឹកទោះបីមួយក្អម ពីរក្អម ដប់ក្អម ម្ភៃក្អម ឬមួយរយក្អមក្តី ក៏រមែងហូរស្រក់ចេញទៅទាំងអស់ ទឹកសូម្បីតែមួយក្តាប់ដៃ ក៏មិននៅសល់ឡើយ យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ ធម៌ជាកុសល រមែងមិនស្ថិតនៅក្នុងសន្តានចិត្តរបស់បុគ្គលដែលប្រកបដោយនីវរណធម៌ឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា កញ្ច្រែង នេះ ជាឈ្មោះនៃនីវរណៈទាំង ៥ យ៉ាង»។ ក្នុងបទថា Pajaha pañcanīvaraṇe នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់នីវរណៈ ដោយអំណាចនៃវិក្ខម្ភនប្បហាន និងតទង្គប្បហាន។ ကုမ္မောတိ ဧတ္ထ, ယထာ ကစ္ဆပဿ စတ္တာရော ပါဒါ သီသန္တိ ပဉ္စေဝ အင်္ဂါနိ ဟောန္တိ, ဧဝမေဝ သဗ္ဗေပိ သင်္ခတာ ဓမ္မာ ဂယှမာနာ ပဉ္စေဝ ခန္ဓာ ဘဝန္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ကုမ္မောတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစန’’န္တိ. ပဇဟ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေတိ ဧတ္ထ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ကထိတံ. ក្នុងបទថា Kummo នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ដូចជាអវយវៈរបស់អណ្តើក រមែងមានតែ ៥ យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺជើងទាំងបួន និងក្បាលមួយ យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ សង្ខតធម៌ទាំងអស់ កាលបើប្រមូលសង្ខេបចូលគ្នាហើយ ក៏រមែងមានត្រឹមតែខន្ធ ៥ ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា អណ្តើក នេះ ជាឈ្មោះនៃឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥»។ ក្នុងបទថា Pajaha pañcupādānakkhandhe នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់នូវឆន្ទរាគក្នុងខន្ធទាំង ៥។ အသိသူနာတိ ဧတ္ထ, ယထာ သူနာယ ဥပရိ မံသံ ဌပေတွာ အသိနာ ကောဋ္ဋေန္တိ, ဧဝမိမေ သတ္တာ ဝတ္ထုကာမတ္ထာယ ကိလေသကာမေဟိ ဃာတယမာနာ ဝတ္ထုကာမာနံ ဥပရိ ကတွာ ကိလေသကာမေဟိ ကန္တိတာ ကောဋ္ဋိတာ စ ဟောန္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အသိသူနာတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစန’’န္တိ. ပဇဟ ပဉ္စ ကာမဂုဏေတိ ဧတ္ထ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ကထိတံ. ក្នុងបទថា Asisūnā នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ដូចជាគេដាក់សាច់នៅលើជ្រញ់ ហើយកាប់ច្រាមដោយកាំបិត យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ សត្វទាំងឡាយទាំងនេះ កាលបើត្រូវកិលេសកាមទាំងឡាយសម្លាប់ព្រោះតែវត្ថុកាម ក៏រមែងជាអ្នកត្រូវកិលេសកាមកាត់និងកាប់ច្រាម ដោយធ្វើខ្លួនឯងឲ្យស្ថិតនៅលើវត្ថុកាមទាំងឡាយនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា ជ្រញ់និងកាំបិត នេះ ជាឈ្មោះនៃកាមគុណទាំង ៥»។ ក្នុងបទថា Pajaha pañca kāmaguṇe នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់នូវឆន្ទរាគក្នុងកាមគុណទាំង ៥។ မံသပေသီတိ ခေါ, ဘိက္ခူတိ ဧတ္ထ အယံ မံသပေသိ နာမ ဗဟုဇနပတ္ထိတာ ခတ္တိယာဒယော မနုဿာပိ နံ ပတ္ထေန္တိ ကာကာဒယော တိရစ္ဆာနာပိ. ဣမေ ဟိ သတ္တာ အဝိဇ္ဇာယ သမ္မတ္တာ နန္ဒိရာဂံ ဥပဂမ္မ ဝဋ္ဋံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ယထာ ဝါ မံသပေသိ ဌပိတဌပိတဋ္ဌာနေ လဂ္ဂတိ, ဧဝမိမေ သတ္တာ နန္ဒိရာဂဗဒ္ဓါ ဝဋ္ဋေ လဂ္ဂန္တိ, ဒုက္ခံ ပတွာပိ န ဥက္ကဏ္ဌန္တိ, ဣတိ နန္ဒိရာဂေါ မံသပေသိသဒိသော ဟောတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘မံသပေသီတိ ခေါ, ဘိက္ခု, နန္ဒိရာဂဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ. ပဇဟ နန္ဒီရာဂန္တိ ဧတ္ထ စတုတ္ထမဂ္ဂေန နန္ဒီရာဂပ္ပဟာနံ ကထိတံ. ក្នុងបទថា Maṃsapesīti kho, bhikkhū នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ដុំសាច់នេះ ឈ្មោះថាជាទីប្រាថ្នានៃសត្វទាំងឡាយជាច្រើន សូម្បីតែមនុស្សទាំងឡាយ មានក្សត្រជាដើមក៏ប្រាថ្នានូវដុំសាច់នោះ សូម្បីតែសត្វតិរច្ឆានទាំងឡាយ មានក្អែកជាដើមក៏ប្រាថ្នាដែរ។ សត្វទាំងឡាយទាំងនេះ កាលបើស្រវឹងដោយអវិជ្ជា ចូលទៅជិតណន្ទិរាគ (សេចក្តីត្រេកអរនិងតម្រេក) ហើយ រមែងធ្វើវដ្តសង្សារឲ្យចម្រើនឡើង។ មួយវិញទៀត ដុំសាច់ដែលគេដាក់ទុកក្នុងកន្លែងណាៗ រមែងជាប់ស្អិតនៅក្នុងកន្លែងនោះៗ យ៉ាងណា យ៉ាងណាមិញ សត្វទាំងឡាយទាំងនេះ កាលបើត្រូវណន្ទិរាគចងទុកហើយ រមែងជាប់ជំពាក់ក្នុងវដ្តសង្សារ សូម្បីតែជួបប្រទះនឹងសេចក្តីទុក្ខ ក៏មិននឿយណាយឡើយ ហេតុដូច្នេះ ណន្ទិរាគ ទើបប្រៀបដូចជាដុំសាច់។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា ដុំសាច់ នេះ ជាឈ្មោះនៃណន្ទិរាគ»។ ក្នុងបទថា Pajaha nandīrāgaṃ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីការលះបង់ណន្ទិរាគ ដោយអរហត្តមគ្គ (មគ្គទី ៤)។ နာဂေါတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ခီဏာသဝဿေတံ ဘိက္ခုနော အဓိဝစနန္တိ ဧတ္ထ ယေနတ္ထေန ခီဏာသဝေါ နာဂေါတိ ဝုစ္စတိ, သော အနင်္ဂဏသုတ္တေ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၃) ပကာသိတော ဧဝ. နမော ကရောဟိ နာဂဿာတိ ခီဏာသဝဿ ဗုဒ္ဓနာဂဿ, ‘‘ဗုဒ္ဓေါ [Pg.40] သော ဘဂဝါ ဗောဓာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဒန္တော သော ဘဂဝါ ဒမထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သန္တော သော ဘဂဝါ သမထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, တိဏ္ဏော သော ဘဂဝါ တရဏာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ပရိနိဗ္ဗုတော သော ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာနာယ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၆၁) ဧဝံ နမက္ကာရံ ကရောဟီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣတိ ဣဒံ သုတ္တံ ထေရဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဟောသိ. ထေရောပိ ဣဒမေဝ သုတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော. အယမေတဿ အတ္ထောတိ အယံ ဧတဿ ပဉှဿ အတ္ထော. ဣတိ ဘဂဝါ ရတနရာသိမှိ မဏိကူဋံ ဂဏှန္တော ဝိယ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ. ក្នុងបទថា Nāgoti kho, bhikkhu, khīṇāsavassetaṃ bhikkhuno adhivacanaṃ នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ព្រះខីណាសព ហៅថា នាគ ដោយអត្ថណា អត្ថនោះត្រូវបានសម្តែងទុកច្បាស់ហើយក្នុងអនង្គណសូត្រ។ បទថា Namo karohi nāgassa សេចក្តីថា ចូរធ្វើការថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះពុទ្ធនាគ ដែលជាព្រះខីណាសពចុះ ពោលគឺ «ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងហើយ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃត្រាស់ដឹងផង ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ទូន្មានខ្លួនហើយ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីទូន្មានអ្នកដទៃផង ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ស្ងប់រំងាប់ហើយ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃស្ងប់រំងាប់ផង ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ឆ្លងផុតហើយ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃឆ្លងផុតផង ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់រំលត់ទុក្ខហើយ ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃរំលត់ទុក្ខផង» ចូរធ្វើការថ្វាយបង្គំយ៉ាងនេះចុះ នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ ព្រះសូត្រនេះ បានក្លាយជាកម្មដ្ឋានរបស់ព្រះថេរៈ (កុមារកស្សបៈ) ដោយហេតុនេះឯង។ សូម្បីតែព្រះថេរៈ ក៏បានធ្វើព្រះសូត្រនេះឯងឲ្យជាកម្មដ្ឋាន ហើយចម្រើនវិបស្សនា រហូតបានសម្រេចព្រះអរហត្ត។ បទថា Ayametassa attho សេចក្តីថា នេះជាអត្ថនៃប្រស្នានោះ។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បញ្ចប់ការសម្តែងធម៌ទៅតាមលំដាប់អនុសន្ធិ ដូចជាបុគ្គលដែលរើសយកត្បូងទទឹមពីគំនររតនវត្ថុ យ៉ាងនោះឯង។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី ဝမ္မိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយព្រះសូត្រឈ្មោះ វម្មិកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។ ၄. ရထဝိနီတသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៤. ការអធិប្បាយព្រះសូត្រឈ្មោះ រថវិនីតសូត្រ ၂၅၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ရထဝိနီတသုတ္တံ. တတ္ထ ရာဇဂဟေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ, တဉှိ မန္ဓာတုမဟာဂေါဝိန္ဒာဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ရာဇဂဟန္တိ ဝုစ္စတိ. အညေပေတ္ထ ပကာရေ ဝဏ္ဏယန္တိ. ကိံ တေဟိ? နာမမေတံ တဿ နဂရဿ. တံ ပနေတံ ဗုဒ္ဓကာလေ စ စက္ကဝတ္တိကာလေ စ နဂရံ ဟောတိ, သေသကာလေ သုညံ ဟောတိ ယက္ခပရိဂ္ဂဟိတံ, တေသံ ဝသန္တဝနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေတိ ဝေဠုဝနန္တိ တဿ ဥယျာနဿ နာမံ, တံ ကိရ ဝေဠူဟိ ပရိက္ခိတ္တံ အဟောသိ အဋ္ဌာရသဟတ္ထေန စ ပါကာရေန, ဂေါပုရဋ္ဋာလကယုတ္တံ နီလောဘာသံ မနောရမံ, တေန ဝေဠုဝနန္တိ ဝုစ္စတိ. ကလန္ဒကာနဉ္စေတ္ထ နိဝါပံ အဒံသု, တေန ကလန္ဒကနိဝါပေါတိ ဝုစ္စတိ. ២៥២. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះ គឺ រថវិនីតសូត្រ។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា rājagahe សេចក្តីថា ក្នុងនគរដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះថានគរនោះ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយស្តេចមន្ធាតុ និងមហាហ្គោវិន្ទព្រាហ្មណ៍ជាដើម ទើបហៅថា រាជគ្រឹះ (Rājagaha)។ ពួកអាចារ្យដទៃទៀត ក៏បានពន្យល់អំពីប្រការផ្សេងៗក្នុងបទនេះដែរ ប៉ុន្តែតើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយប្រការទាំងនោះ? នេះគ្រាន់តែជាឈ្មោះរបស់នគរនោះប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត នគរនោះ រមែងជានគរដ៏រុងរឿងក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធ និងសម័យស្តេចចក្រពត្តិ ប៉ុន្តែក្នុងសម័យក្រៅពីនោះ រមែងជាទីស្ងាត់ជ្រងំពីមនុស្ស ហើយត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយពួកយក្ស ក្លាយជាព្រៃលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកយក្សទាំងនោះ។ បទថា Veḷuvane kalandakanivāpe សេចក្តីថា ពាក្យថា វេឡុវ័ន (Veḷuvana) នេះ ជាឈ្មោះនៃឧទ្យាននោះ ឮថា ឧទ្យាននោះ ព័ទ្ធជុំវិញដោយដើមឫស្សី និងកំពែងកម្ពស់ ១៨ ហត្ថ ប្រកបដោយខ្លោងទ្វារនិងប៉មយាម មានពណ៌ខៀវស្រងាត់ គួរជាទីរីករាយចិត្ត ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា វេឡុវ័ន (ព្រៃឫស្សី)។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងឧទ្យាននេះ គេតែងតែផ្តល់ចំណីដល់ពួកសត្វកំប្រុកខ្មៅ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា កលន្ទកនិវាបៈ (កន្លែងផ្តល់ចំណីដល់សត្វកំប្រុក)។ ပုဗ္ဗေ ကိရ အညတရော ရာဇာ တတ္ထ ဥယျာနကီဠနတ္ထံ အာဂတော သုရာမဒေန မတ္တော ဒိဝါသေယျံ ဥပဂတော သုပိ. ပရိဇနောပိဿ, ‘‘သုတ္တော ရာဇာ’’တိ ပုပ္ဖဖလာဒီဟိ ပလောဘိယမာနော ဣတော စိတော စ ပက္ကာမိ, အထ သုရာဂန္ဓေန အညတရသ္မာ သုသိရရုက္ခာ ကဏှသပ္ပော နိက္ခမိတွာ ရညာဘိမုခေါ အာဂစ္ဆတိ. တံ ဒိသွာ ရုက္ခဒေဝတာ, ‘‘ရညော ဇီဝိတံ ဒမ္မီ’’တိ ကာဠကဝေသေန အာဂန္တွာ ကဏ္ဏမူလေ သဒ္ဒမကာသိ. ရာဇာ ပဋိဗုဇ္ဈိ, ကဏှသပ္ပော [Pg.41] နိဝတ္တော. သော တံ ဒိသွာ, ‘‘ဣမာယ မမ ဇီဝိတံ ဒိန္န’’န္တိ ကာဠကာနံ တတ္ထ နိဝါပံ ပဋ္ဌပေသိ, အဘယဃောသနဉ္စ ဃောသာပေသိ. တသ္မာ တံ တတော ပဘုတိ ကလန္ဒကနိဝါပန္တိ သင်္ချံ ဂတံ. ကလန္ဒကာတိ ကာဠကာနံ နာမံ. ឮថា កាលពីមុន មានព្រះរាជាមួយព្រះអង្គ ទ្រង់យាងមកកាន់ឧទ្យាននោះ ដើម្បីក្រសាលកម្សាន្ត ទ្រង់ស្រវឹងស្រាខ្លាំង ក៏សម្រាន្តលក់ក្នុងពេលថ្ងៃ។ ពួកបរិវាររបស់ព្រះអង្គ គិតថា «ព្រះរាជាសម្រាន្តលក់ហើយ» ក៏ត្រូវផ្កានិងផ្លែឈើជាដើមទាក់ទាញចិត្ត ឲ្យដើរខ្ចាត់ខ្ចាយទៅទីនេះទីនោះ គ្រានោះ មានពស់វែកមួយក្បាល ចេញពីប្រហោងឈើមួយ ព្រោះធុំក្លិនស្រា ហើយវារសំដៅទៅរកព្រះរាជា។ រុក្ខទេវតាឃើញពស់នោះ គិតថា «យើងនឹងជួយសង្គ្រោះជីវិតព្រះរាជា» ក៏កាឡាខ្លួនជាសត្វកំប្រុកខ្មៅ មកធ្វើសំឡេងនៅជិតស្លឹកត្រចៀករបស់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាក៏ភ្ញាក់ព្រះអង្គឡើង ចំណែកពស់វែកក៏វារត្រឡប់ទៅវិញ។ ព្រះរាជាទ្រង់ទតឃើញហេតុការណ៍នោះ គិតថា «សត្វកំប្រុកខ្មៅនេះ បានផ្តល់ជីវិតដល់យើង» ទើបទ្រង់បញ្ជាឲ្យគេរៀបចំចំណីដល់ពួកសត្វកំប្រុកខ្មៅក្នុងឧទ្យាននោះ និងឲ្យគេទូងស្គរប្រកាសអភ័យទាន (មិនឲ្យសម្លាប់សត្វកំប្រុក)។ ព្រោះហេតុនោះ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ឧទ្យាននោះទើបបានឈ្មោះថា កលន្ទកនិវាបៈ។ ពាក្យថា កលន្ទកៈ (Kalandaka) នេះ ជាឈ្មោះរបស់សត្វកំប្រុកខ្មៅ។ ဇာတိဘူမိကာတိ ဇာတိဘူမိဝါသိနော. တတ္ထ ဇာတိဘူမီတိ ဇာတဋ္ဌာနံ. တံ ခေါ ပနေတံ နေဝ ကောသလမဟာရာဇာဒီနံ န စင်္ကီဗြာဟမဏာဒီနံ န သက္ကသုယာမသန္တုသိတာဒီနံ န အသီတိမဟာသာဝကာဒီနံ န အညေသံ သတ္တာနံ ဇာတဋ္ဌာနံ ‘‘ဇာတိဘူမီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယဿ ပန ဇာတဒိဝသေ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ဧကဒ္ဓဇမာလာဝိပ္ပကိဏ္ဏကုသုမဝါသစုဏ္ဏဂန္ဓသုဂန္ဓာ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လမိဝ နန္ဒနဝနံ ဝိရောစမာနာ ပဒုမိနိပဏ္ဏေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ အကမ္ပိတ္ထ, ဇစ္စန္ဓာဒီနဉ္စ ရူပဒဿနာဒီနိ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ပဝတ္တိံသု, တဿ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တဿ ဇာတဋ္ဌာနသာကိယဇနပဒေါ ကပိလဝတ္ထာဟာရော, သာ ‘‘ဇာတိဘူမီ’’တိ ဝုစ္စတိ. បទថា Jātibhūmikā សេចក្តីថា ព្រះសង្ឃដែលគង់នៅក្នុងជាតិភូមិ (ស្រុកកំណើត)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា ជាតិភូមិ (Jātibhūmi) គឺកន្លែងប្រសូត (កន្លែងកើត)។ ប៉ុន្តែកន្លែងប្រសូតរបស់ស្តេចកោសលជាដើមក្តី របស់ចង្កីព្រាហ្មណ៍ជាដើមក្តី របស់ព្រះឥន្ទ្រ ព្រះសុយាមៈ ព្រះសន្តុសិតជាដើមក្តី របស់ព្រះមហាសាវកទាំង ៨០ អង្គជាដើមក្តី ឬរបស់សត្វដទៃទៀតក្តី មិនហៅថា «ជាតិភូមិ» ឡើយ។ ចំណែកឯព្រះពោធិសត្វអង្គណា ដែលក្នុងថ្ងៃប្រសូត ម៉ឺនលោកធាតុបានញាប់ញ័រ ដូចជាតំណក់ទឹកនៅលើស្លឹកឈូក ទាំងមានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ដោយលំអងផ្កានិងគ្រឿងក្រអូបផ្សេងៗដែលរោយរាយមកជាមួយកម្រងទង់ជ័យ ហាក់បីដូចជាសួននន្ទវ័នដែលរីកស្គុះស្គាយគ្រប់ទិសទីនិងមានពន្លឺរុងរឿង ម្យ៉ាងទៀត អព្ភូតហេតុជាច្រើន មានការមើលឃើញរូបរបស់មនុស្សខ្វាក់ពីកំណើតជាដើម ក៏បានកើតឡើង ដែនសក្កៈដែលជាតំបន់អាស្រ័យនឹងក្រុងកបិលពស្តុ ដែលជាកន្លែងប្រសូតរបស់ព្រះសព្វញ្ញូពោធិសត្វអង្គនោះឯង ទើបហៅថា «ជាតិភូមិ»។ ဓမ္မဂရုဘာဝဝဏ္ဏနာ ការអធិប្បាយអំពីសេចក្តីគោរពក្នុងធម៌ (ធម្មគរុភាវវណ្ណនា) ဝဿံဝုဋ္ဌာတိ တေမာသံ ဝဿံဝုဋ္ဌာ ပဝါရိတပဝါရဏာ ဟုတွာ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစာတိ ‘‘ကစ္စိ, ဘိက္ခဝေ, ခမနီယ’’န္တိအာဒီဟိ ဝစနေဟိ အာဂန္တုကပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧတံ, ‘‘ကော နု ခေါ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိဝစနမဝေါစ. တေ ကိရ ဘိက္ခု, – ‘‘ကစ္စိ, ဘိက္ခဝေ, ခမနီယံ ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိတ္ထ အပ္ပကိလမထေန အဒ္ဓါနံ အာဂတာ, န စ ပိဏ္ဍကေန ကိလမိတ္ထ, ကုတော စ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အာဂစ္ဆထာ’’တိ ပဋိသန္ထာရဝသေန ပုစ္ဆိတာ – ‘‘ဘဂဝါ သာကိယဇနပဒေ ကပိလဝတ္ထာဟာရတော ဇာတိဘူမိတော အာဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟံသု. အထ ဘဂဝါ နေဝ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ, န သက္ကောဒနဿ, န သုက္ကောဒနဿ, န ဓောတောဒနဿ, န အမိတောဒနဿ, န အမိတ္တာယ ဒေဝိယာ, န မဟာပဇာပတိယာ, န သကလဿ သာကိယမဏ္ဍလဿ အာရောဂျံ ပုစ္ဆိ. အထ ခေါ အတ္တနာ စ ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိံ ပရဉ္စ တတ္ထ သမာဒပေတာရံ ပဋိပတ္တိသမ္ပန္နံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆန္တော ဣဒံ – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. ពាក្យថា Vassaṃvuṭṭhā សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលបាននៅចាំវស្សាអស់ត្រីមាស ហើយបានធ្វើបវារណារួចរាល់ហើយ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះបន្ទូលនេះ សេចក្តីថា ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើការបដិសណ្ឋារៈចំពោះភិក្ខុអ្នកមកដល់ថ្មី ដោយព្រះតម្រាស់មានជាអាទិ៍ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ល្មមអត់ធន់បានដែរឬ» រួចហើយទើបត្រាស់ព្រះបន្ទូលនេះមានជាអាទិ៍ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះនរណាឡើយ...»។ ឮថា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ កាលដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សួរដោយការធ្វើបដិសណ្ឋារៈថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ល្មមអត់ធន់បានដែរឬ ល្មមប្រព្រឹត្តទៅបានដែរឬ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកអ្នកដើរផ្លូវឆ្ងាយមកដោយមិនលំបាកខ្លាំងទេឬ ហើយមិនលំបាកដោយបិណ្ឌបាតទេឬ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះពួកអ្នកមកពីណា» ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ពួកយើងខ្ញុំព្រះអង្គមកពីជាតិភូមិ អាស្រ័យក្រុងកបិលព័ស្ដុ ក្នុងសក្កជនបទ»។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគមិនបានត្រាស់សួរពីសុខទុក្ខ (សេចក្តីមិនមានរោគ) របស់ព្រះបាទសុទ្ធោទនមហារាជ មិនបានត្រាស់សួររបស់ព្រះបាទសក្កោទនៈ មិនបានត្រាស់សួររបស់ព្រះបាទសុއްកោទនៈ មិនបានត្រាស់សួររបស់ព្រះបាទធោតោទនៈ មិនបានត្រាស់សួររបស់ព្រះបាទអមិតោទនៈ មិនបានត្រាស់សួររបស់ព្រះនាងអមិត្តាទេវី មិនបានត្រាស់សួររបស់ព្រះនាងមហាបជាបតី និងមិនបានត្រាស់សួររបស់ពួកសក្យរាជវង្សទាំងអស់ឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គទ្រង់ចង់សួររកភិក្ខុអ្នកដល់ព្រមដោយបដិបត្តិ ដែលខ្លួនឯងជាអ្នកបាននូវកថាវត្ថុ ១០ ផង និងជាអ្នកដឹកនាំអ្នកដទៃក្នុងកថាវត្ថុ ១០ នោះផង ទើបត្រាស់ព្រះបន្ទូលនេះមានជាអាទិ៍ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះនរណាឡើយ...»។ ကသ္မာ [Pg.42] ပန ဘဂဝါ သုဒ္ဓေါဒနာဒီနံ အာရောဂျံ အပုစ္ဆိတွာ ဧဝရူပံ ဘိက္ခုမေဝ ပုစ္ဆတိ? ပိယတာယ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ပဋိပန္နကာ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော စ ပိယာ ဟောန္တိ မနာပါ. ကိံ ကာရဏာ? ဓမ္မဂရုတာယ. ဓမ္မဂရုနော ဟိ တထာဂတာ, သော စ နေသံ ဓမ္မဂရုဘာဝေါ, ‘‘ဒုက္ခံ ခေါ အဂါရဝေါ ဝိဟရတိ, အပ္ပတိဿော’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၁) ဣမိနာ အဇပါလနိဂြောဓမူလေ ဥပ္ပန္နဇ္ဈာသယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓမ္မဂရုတာယေဝ ဟိ ဘဂဝါ မဟာကဿပတ္ထေရဿ အဘိနိက္ခမနဒိဝသေ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရောန္တော တိဂါဝုတံ မဂ္ဂံ အဂမာသိ. အတိရေကတိယောဇနသတံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဂင်္ဂါတီရေ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ မဟာကပ္ပိနံ သပရိသံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌပေသိ. ဧကသ္မိံ ပစ္ဆာဘတ္တေ ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ ကုမ္ဘကာရဿ နိဝေသနေ တိယာမရတ္တိံ ဓမ္မကထံ ကတွာ ပုက္ကုသာတိကုလပုတ္တံ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌပေသိ. ဝီသယောဇနသတံ ဂန္တွာ ဝနဝါသိသာမဏေရဿ အနုဂ္ဂဟံ အကာသိ. သဋ္ဌိယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ခဒိရဝနိယတ္ထေရဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော ပါစီနဝံသဒါယေ နိသိန္နော မဟာပုရိသဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတီတိ ဉတွာ တတ္ထ အာကာသေန ဂန္တွာ ထေရဿ ပုရတော ဩရုယှ သာဓုကာရမဒါသိ. ကောဋိကဏ္ဏသောဏတ္ထေရဿ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ သေနာသနံ ပညပါပေတွာ ပစ္စူသကာလေ ဓမ္မဒေသနံ အဇ္ဈေသိတွာ သရဘညပရိယောသာနေ သာဓုကာရမဒါသိ. တိဂါဝုတံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ တိဏ္ဏံ ကုလပုတ္တာနံ ဝသနဋ္ဌာနေ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနေ သာမဂ္ဂိရသာနိသံသံ ကထေသိ. ကဿပေါပိ ဘဂဝါ – ‘‘အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော အရိယသာဝကော အယ’’န္တိ ဝိဿာသံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဃဋိကာရဿ ကုမ္ဘကာရဿ နိဝေသနံ ဂန္တွာ သဟတ္ထာ အာမိသံ ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိ. ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគ មិនត្រាស់សួរពីសុខទុក្ខរបស់ព្រះបាទសុទ្ធោទនៈជាដើម ហើយត្រាស់សួរតែចំពោះភិក្ខុដែលមានសភាពបែបនេះទៅវិញ? ព្រោះតែភាពជាទីស្រឡាញ់។ ព្រោះថា ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក និងឧបាសិកា ទាំងឡាយណាដែលជាអ្នកប្រតិបត្តិ តែងជាទីស្រឡាញ់ ជាទីគាប់ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែការគោរពធម៌។ ព្រោះថា ព្រះតថាគតទាំងឡាយជាអ្នកគោរពធម៌ ហើយសេចក្តីគោរពធម៌របស់ព្រះអង្គនោះ គប្បីដឹងបានតាមរយៈព្រះអធ្យាស្រ័យដែលកើតឡើងនៅក្រោមដើមអជបាលនិគ្រោធថា «បុគ្គលដែលមិនមានសេចក្តីគោរព មិនមានសេចក្តីកោតក្រែង តែងរស់នៅជាទុក្ខ»។ ព្រោះតែការគោរពធម៌នោះឯង ព្រះមានព្រះភាគកាលដែលទ្រង់ធ្វើការទទួលផ្លូវក្នុងថ្ងៃដែលព្រះមហាកស្សបត្ថេរចេញសាងផ្នួស ទ្រង់បានយាងទៅកាន់ផ្លូវមានចម្ងាយ ៣ គាវុត។ ទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្លូវជាង ១០០ យោជន៍ ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌នៅឆ្នេរទន្លេគង្គា ញ៉ាំងព្រះបាទមហាកបិណៈព្រមទាំងបរិវារឱ្យប្រតិស្ឋានក្នុងអរហត្តផល។ ក្នុងពេលក្រោយភត្តមួយថ្ងៃ ទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្លូវ ៤៥ យោជន៍ ហើយទ្រង់សម្តែងធម្មកថាអស់រាត្រីបីយាម នៅក្នុងផ្ទះរបស់ស្មូនឆ្នាំង ញ៉ាំងបុគ្គលិកុលបុត្រឈ្មោះបុល្កុសាតិឱ្យប្រតិស្ឋានក្នុងអនាគាមិផល។ ទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្លូវ ១២០ យោជន៍ ហើយទ្រង់ធ្វើសង្គហៈ (ការអនុគ្រោះ) ដល់វនវាសីតិស្សសាមណេរ។ ទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្លូវ ៦០ យោជន៍ ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់ព្រះខទិរវនិយត្ថេរ។ ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបថា ព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរគង់នៅក្នុងព្រៃបាចីនវំសទាយៈ ហើយត្រិះរិះនូវមហាបុរិសវិតក្កៈ ទើបទ្រង់យាងទៅតាមអាកាសក្នុងទីនោះ ហើយចុះចតនៅចំពោះមុខព្រះថេរៈ រួចប្រទានសាធុការ។ ទ្រង់ឱ្យចាត់ចែងសេនាសនៈថ្វាយព្រះកោដិកណ្ណសោណត្ថេរក្នុងព្រះគន្ធកុដិតែមួយ រួចទ្រង់អារាធនាឱ្យសម្តែងធម៌ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ហើយបានប្រទានសាធុការក្នុងពេលបញ្ចប់ការសូត្រធម៌ជាបទសរភញ្ញៈ។ ទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្លូវ ៣ គាវុត ក្នុងព្រៃគោសិង្គសាលវន ដែលជាទីលំនៅរបស់កុលបុត្រទាំង ៣ រូប ហើយទ្រង់សម្តែងនូវអានិសង្សនៃរសគឺសាមគ្គីភាព។ សូម្បីតែព្រះកស្សបមានព្រះភាគ ក៏ទ្រង់បង្កើតសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលថា «ឃដិការៈនេះ ជាអរិយសាវ័កប្រតិស្ឋានក្នុងអនាគាមិផល» រួចទ្រង់យាងទៅកាន់ផ្ទះរបស់ឃដិការស្មូនឆ្នាំង ហើយទ្រង់ទទួលអាមិសៈដោយព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ រួចសោយ។ အမှာကံယေဝ ဘဂဝါ ဥပကဋ္ဌာယ ဝဿူပနာယိကာယ ဇေတဝနတော ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော စာရိကံ နိက္ခမိ. ကောသလမဟာရာဇအနာထပိဏ္ဍိကာဒယော နိဝတ္တေတုံ နာသက္ခိံသု. အနာထပိဏ္ဍိကော ဃရံ အာဂန္တွာ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော နိသီဒိ. အထ နံ ပုဏ္ဏာ နာမ ဒါသီ ဒေါမနဿပ္ပတ္တောသိ သာမီတိ အာဟ. ‘‘အာမ ဇေ, သတ္ထာရံ နိဝတ္တေတုံ နာသက္ခိံ, အထ မေ ဣမံ တေမာသံ ဓမ္မံ ဝါ သောတုံ, ယထာဓိပ္ပာယံ ဝါ ဒါနံ ဒါတုံ န လဘိဿာမီ’’တိ စိန္တာ ဥပ္ပန္နာတိ. အဟမ္ပိ သာမိ သတ္ထာရံ နိဝတ္တေဿာမီတိ. သစေ နိဝတ္တေတုံ သက္ကောသိ, ဘုဇိဿာယေဝ တွန္တိ. သာ ဂန္တွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘နိဝတ္တထ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ. ပုဏ္ဏေ တွံ ပရပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကာ ကိံ မေ ကရိဿသီတိ. ဘဂဝါ [Pg.43] မယှံ ဒေယျဓမ္မော နတ္ထီတိ တုမှေပိ ဇာနာထ, တုမှာကံ နိဝတ္တနပစ္စယာ ပနာဟံ တီသု သရဏေသု ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌဟိဿာမီတိ. ဘဂဝါ သာဓု သာဓု ပုဏ္ဏေတိ သာဓုကာရံ ကတွာ နိဝတ္တေတွာ ဇေတဝနမေဝ ပဝိဋ္ဌော. အယံ ကထာ ပါကဋာ အဟောသိ. သေဋ္ဌိ သုတွာ ပုဏ္ဏာယ ကိရ ဘဂဝါ နိဝတ္တိတောတိ တံ ဘုဇိဿံ ကတွာ ဓီတုဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇိ, ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိ. အထဿာ သတ္ထာ အာရဒ္ဓဝိပဿကဘာဝံ ဉတွာ ဣမံ ဩဘာသဂါထံ ဝိဿဇ္ဇေသိ – ព្រះមានព្រះភាគរបស់យើងនេះឯង កាលដែលថ្ងៃចូលវស្សាជិតចូលមកដល់ ទ្រង់បានយាងចេញទៅកាន់ចារិកពីវត្តជេតពន ហែហមដោយភិក្ខុសង្ឃ។ ព្រះបាទកោសលមហារាជ និងអនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋីជាដើម មិនអាចនឹងញ៉ាំងព្រះអង្គឱ្យត្រឡប់មកវិញបានឡើយ។ អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋីត្រឡប់មកដល់ផ្ទះវិញ ក៏អង្គុយចុះទាំងមានសេចក្តីទោមនស្សជាខ្លាំង។ គ្រានោះ នាងទាសីម្នាក់ឈ្មោះបុណ្ណា បានសួរគាត់ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់មានសេចក្តីទោមនស្សឬ?»។ សេដ្ឋីប្រាប់ថា «អើ នាង! យើងមិនអាចញ៉ាំងព្រះសាស្តាឱ្យត្រឡប់មកវិញបានឡើយ គ្រានោះ សេចក្តីត្រិះរិះបានកើតឡើងដល់យើងថា 'ក្នុងត្រីមាសនេះ យើងនឹងមិនបានស្តាប់ធម៌ ឬមិនបានថ្វាយទានតាមបំណងប្រាថ្នាឡើយ'»។ នាងពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំនឹងញ៉ាំងព្រះសាស្តាឱ្យត្រឡប់មកវិញដែរ»។ សេដ្ឋីពោលថា «បើឯងអាចញ៉ាំងព្រះអង្គឱ្យត្រឡប់មកវិញបាន ឯងនឹងបានជាសេរីជនភ្លាម»។ នាងបានទៅក្រាបទាបទាបក្រោមព្រះបាទារបស់ព្រះទសពល ហើយក្រាបបង្គំទូលថា «សូមព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រឡប់មកវិញចុះ»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលនាងបុណ្ណា នាងមានជីវិតអាស្រ័យនឹងអ្នកដទៃ តើនាងនឹងធ្វើអ្វីដល់តថាគតបាន?»។ នាងក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ សូម្បីព្រះអង្គក៏ទ្រង់ជ្រាបហើយថា ទេយ្យធម៌របស់ខ្ញុំម្ចាស់មិនមានឡើយ ប៉ុន្តែព្រោះតែហេតុនៃការត្រឡប់មកវិញរបស់ព្រះអង្គ ខ្ញុំម្ចាស់នឹងសូមប្រតិស្ឋាននៅក្នុងសរណគមន៍ទាំង ៣ និងសីលទាំង ៥»។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ប្រទានសាធុការថា «សាធុ សាធុ បុណ្ណា» រួចទ្រង់ត្រឡប់មកវិញ ហើយយាងចូលទៅកាន់វត្តជេតពនដដែល។ រឿងរ៉ាវនេះបានល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅ។ សេដ្ឋីបានឮថា ឮថាព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រឡប់មកវិញព្រោះតែនាងបុណ្ណា ក៏បានធ្វើនាងឱ្យជាសេរីជន ហើយតាំងនាងទុកក្នុងឋានៈជាកូនស្រី។ នាងបានសូមផ្នួស ហើយបានបួស រួចហើយក៏ចាប់ផ្តើមចម្រើនវិបស្សនា។ គ្រានោះ ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបថា នាងជាអ្នកចាប់ផ្តើមចម្រើនវិបស្សនាហើយ ទើបទ្រង់បញ្ជូននូវឱភាសគាថា (គាថាផ្សាយពន្លឺ) នេះទៅថា៖ ‘‘ပုဏ္ဏေ ပူရေသိ သဒ္ဓမ္မံ, စန္ဒော ပန္နရသော ယထာ; ပရိပုဏ္ဏာယ ပညာယ, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿသီ’’တိ. (ထေရီဂါ. ၃); «ម្នាលនាងបុណ្ណា នាងចូរញ៉ាំងសទ្ធម៌ឱ្យពេញលេញ ដូចជាព្រះចន្ទក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មី (១៥ កើត) នាងនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបាន ដោយបញ្ញាដ៏បរិបូណ៌»។ ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပတွာ အဘိညာတာ သာဝိကာ အဟောသီတိ. ဧဝံ ဓမ္မဂရုနော တထာဂတာ. ក្នុងពេលបញ្ចប់គាថា នាងបានសម្រេចអរហត្តផល ហើយបានក្លាយជាព្រះសាវិកាដ៏ល្បីល្បាញ។ ព្រះតថាគតទាំងឡាយជាអ្នកគោរពធម៌ យ៉ាងនេះឯង។ နန္ဒကတ္ထေရေ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေပိ ဘဂဝါ အနဟာတောဝ ဂန္တွာ တိယာမရတ္တိံ ဌိတကောဝ ဓမ္မကထံ သုတွာ ဒေသနာပရိယောသာနေ သာဓုကာရမဒါသိ. ထေရော အာဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ, ‘‘ကာယ ဝေလာယ, ဘန္တေ, အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တယာ သုတ္တန္တေ အာရဒ္ဓမတ္တေတိ. ဒုက္ကရံ ကရိတ္ထ, ဘန္တေ, ဗုဒ္ဓသုခုမာလာ တုမှေတိ. သစေ တွံ, နန္ဒ, ကပ္ပံ ဒေသေတုံ သက္ကုဏေယျာသိ, ကပ္ပမတ္တမ္ပာဟံ ဌိတကောဝ သုဏေယျန္တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ဧဝံ ဓမ္မဂရုနော တထာဂတာ. တေသံ ဓမ္မဂရုတာယ ပဋိပန္နကာ ပိယာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ပဋိပန္နကေ ပုစ္ဆိ. ပဋိပန္နကော စ နာမ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ, ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော နော အတ္တဟိတာယ, နော အတ္တဟိတာယ စ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ စ, အတ္တဟိတာယ စ ပဋိပန္နော ပရဟိတာယ စာတိ စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. សូម្បីកាលដែលព្រះនន្ទកត្ថេរកំពុងសម្តែងធម៌នៅក្នុងឧបដ្ឋានសាលា ព្រះមានព្រះភាគក៏បានយាងទៅដោយស្ងាត់ៗ (ដោយមិនបាច់មានគេអញ្ជើញ) ហើយទ្រង់ឈរស្ដាប់ធម្មកថាអស់រាត្រីបីយាម រួចទ្រង់ប្រទានសាធុការក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា。 ព្រះថេរៈបានមកដល់ ហើយក្រាបថ្វាយបង្គំ រួចសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះអង្គយាងមកក្នុងវេលាណា?»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «តថាគតមកក្នុងពេលដែលនាងទើបតែចាប់ផ្តើមសម្តែងសូត្រប៉ុណ្ណោះ»។ ព្រះថេរៈក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះអង្គធ្វើបានដោយកម្រណាស់ ព្រោះព្រះអង្គជាព្រះពុទ្ធដ៏សុខុមាលជាតិ»។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលនន្ទកៈ បើនាងអាចសម្តែងធម៌អស់មួយកប្ប សូម្បីតែអស់មួយកប្ប ក៏តថាគតអាចឈរស្ដាប់បានដែរ»។ ព្រះតថាគតទាំងឡាយជាអ្នកគោរពធម៌ យ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះតែការគោរពធម៌របស់ព្រះអង្គទាំងឡាយនោះ ពួកអ្នកប្រតិបត្តិទើបជាទីស្រឡាញ់ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់សួររកអ្នកប្រតិបត្តិ។ ក៏បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិនោះ មាន ៤ ជំពូក គឺ៖ បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន តែមិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ ១, បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ តែមិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន ១, បុគ្គលអ្នកមិនប្រតិបត្តិเพื่อប្រយោជន៍ខ្លួន ទាំងមិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ ១, និងបុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិទាំងដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន ទាំងដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ ១។ တတ္ထ ယော သယံ ဒသန္နံ ကထာဝတ္ထူနံ လာဘီ ဟောတိ, ပရံ တတ္ထ န ဩဝဒတိ န အနုသာသတိ အာယသ္မာ ဗာကုလော ဝိယ. အယံ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နာမ နော ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော, ဧဝရူပံ ဘိက္ခုံ ဘဂဝါ န ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ? န မယှံ သာသနဿ ဝဍ္ဎိပက္ခေ ဌိတောတိ. ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ បុគ្គលណាដែលខ្លួនឯងជាអ្នកបាននូវកថាវត្ថុ ១០ តែមិនទូន្មាន មិនប្រដៅអ្នកដទៃក្នុងកថាវត្ថុ ១០ នោះ ដូចជាព្រះពាកុលត្ថេរដ៏មានអាយុ។ បុគ្គលនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន តែមិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃឡើយ ព្រះមានព្រះភាគមិនត្រាស់សួររកភិក្ខុដែលមានសភាពបែបនេះឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះទ្រង់យល់ថា «ភិក្ខុនេះមិនបានឈរនៅក្នុងចំណែកនៃការចម្រើននៃសាសនារបស់តថាគតឡើយ»។ ယော ပန ဒသန္နံ ကထာဝတ္ထူနံ အလာဘီ, ပရံ တေဟိ ဩဝဒတိ တေန ကတဝတ္တသာဒိယနတ္ထံ ဥပနန္ဒော သကျပုတ္တော ဝိယ, အယံ ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော [Pg.44] နာမ နော အတ္တဟိတာယ, ဧဝရူပမ္ပိ န ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ? အဿ တဏှာ မဟာပစ္ဆိ ဝိယ အပ္ပဟီနာတိ. ចំណែកភិក្ខុណាដែលខ្លួនឯងមិនបាននូវកថាវត្ថុ ១០ តែទូន្មានអ្នកដទៃដោយកថាវត្ថុទាំងនោះ ដើម្បីសេចក្តីត្រេកអរក្នុងកិច្ចដែលគេធ្វើចំពោះខ្លួន ដូចជាព្រះឧបនន្ទសក្យបុត្រ។ ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ តែមិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួនឡើយ សូម្បីភិក្ខុបែបនេះ ព្រះអង្គក៏មិនត្រាស់សួររកដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតណ្ហារបស់ភិក្ខុនោះ មិនទាន់បានលះបង់ឡើយ ប្រៀបដូចជាកន្ត្រកដ៏ធំ។ ယော အတ္တနာပိ ဒသန္နံ ကထာဝတ္ထူနံ အလာဘီ, ပရမ္ပိ တေဟိ န ဩဝဒတိ, လာဠုဒါယီ ဝိယ, အယံ နေဝ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော န ပရဟိတာယ, ဧဝရူပမ္ပိ န ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ? အဿ အန္တော ကိလေသာ ဖရသုဆေဇ္ဇာ ဝိယ မဟန္တာတိ. ភិក្ខុណាដែលខ្លួនឯងក៏មិនបាននូវកថាវត្ថុ ១០ ទាំងមិនទូន្មានអ្នកដទៃដោយកថាវត្ថុទាំងនោះ ដូចជាព្រះឡាលុទាយី។ ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន ទាំងមិនមែនដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃឡើយ សូម្បីភិក្ខុបែបនេះ ព្រះអង្គក៏មិនត្រាស់សួររកដែរ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះកិលេសខាងក្នុងរបស់ភិក្ខុនោះមានច្រើន ប្រៀបដូចជាគល់ឈើដែលត្រូវកាប់ដោយពូថៅ។ ယော ပန သယံ ဒသန္နံ ကထာဝတ္ထူနံ လာဘီ, ပရမ္ပိ တေဟိ ဩဝဒတိ, အယံ အတ္တဟိတာယ စေဝ ပရဟိတာယ စ ပဋိပန္နော နာမ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပါဒယော အသီတိမဟာထေရာ ဝိယ, ဧဝရူပံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ? မယှံ သာသနဿ ဝုဍ္ဎိပက္ခေ ဌိတောတိ. ဣဓာပိ ဧဝရူပမေဝ ပုစ္ဆန္တော – ‘‘ကော နု ခေါ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. ចំណែកភិក្ខុណាដែលខ្លួនឯងជាអ្នកបាននូវកថាវត្ថុ ១០ ផង ទាំងទូន្មានអ្នកដទៃដោយកថាវត្ថុទាំងនោះផង ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិទាំងដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួន ទាំងដើម្បីប្រយោជន៍អ្នកដទៃ ដូចជាព្រះអសីតិមហាថេរទាំងឡាយ មានព្រះសារីបុត្រ ព្រះមោគ្គល្លាន និងព្រះមហាកស្សបៈជាដើម ព្រះអង្គតែងត្រាស់សួររកភិក្ខុដែលមានសភាពបែបនេះឯង។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះទ្រង់យល់ថា «ភិក្ខុនេះបានឈរនៅក្នុងចំណែកនៃការចម្រើននៃសាសនារបស់តថាគត»។ សូម្បីក្នុងទីនេះ កាលដែលព្រះអង្គទ្រង់ចង់សួររកភិក្ខុដែលមានសភាពបែបនេះឯង ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះនរណាឡើយ...»។ ဧဝံ ဘဂဝတာ ပုဋ္ဌာနံ ပန တေသံ ဘိက္ခူနံ ဘဂဝါ အတ္တနော ဇာတိဘူမိယံ ဥဘယဟိတာယ ပဋိပန္နံ ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆတိ, ကော နု ခေါ တတ္ထ ဧဝရူပေါတိ န အညမညံ စိန္တနာ ဝါ သမန္တနာ ဝါ အဟောသိ. ကသ္မာ? အာယသ္မာ ဟိ မန္တာဏိပုတ္တော တသ္မိံ ဇနပဒေ အာကာသမဇ္ဈေ ဌိတော စန္ဒော ဝိယ သူရိယော ဝိယ စ ပါကဋော ပညာတော. တသ္မာ တေ ဘိက္ခူ မေဃသဒ္ဒံ သုတွာ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတမောရဃဋာ ဝိယ ဃနသဇ္ဈာယံ ကာတုံ, အာရဒ္ဓဘိက္ခူ ဝိယ စ အတ္တနော အာစရိယံ ပုဏ္ဏတ္ထေရံ ဘဂဝတော အာရောစေန္တာ ထေရဿ စ ဂုဏံ ဘာသိတုံ အပ္ပဟောန္တေဟိ မုခေဟိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ပုဏ္ဏော နာမ, ဘန္တေ, အာယသ္မာတိအာဒိမာဟံသု. တတ္ထ ပုဏ္ဏောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. မန္တာဏိယာ ပန သော ပုတ္တော, တသ္မာ မန္တာဏိပုတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. သမ္ဘာဝိတောတိ ဂုဏသမ္ဘာဝနာယ သမ္ဘာဝိတော. យ៉ាងនេះ កាលដែលភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ត្រូវព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សួររកភិក្ខុដែលជាអ្នកបាននូវកថាវត្ថុ ១០ និងជាអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍ទាំងពីរផ្នែក នៅក្នុងជាតិភូមិរបស់ព្រះអង្គថា «ចុះនរណាឡើយក្នុងទីនោះ មានសភាពបែបនេះ?» ការគិតគូរ ឬការពិភាក្សាគ្នាទៅវិញទៅមក ក៏មិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ព្រះមន្តាណិបុត្តដ៏មានអាយុ តែងល្បីល្បាញ និងប្រាកដច្បាស់នៅក្នុងជនបទនោះ ប្រៀបដូចជាព្រះចន្ទ ឬព្រះអាទិត្យដែលស្ថិតនៅកណ្តាលអាកាស។ ហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ប្រៀបដូចជាហ្វូងក្ងោកដែលប្រជុំគ្នាភ្លាមៗកាលដែលបានឮសំឡេងផ្គរលាន់ ឬប្រៀបដូចជាភិក្ខុទាំងឡាយដែលចាប់ផ្តើមសូត្រធម៌ព្រមៗគ្នា កាលដែលចង់ក្រាបបង្គំទូលពីព្រះបុណ្ណត្ថេរជាគ្រូរបស់ខ្លួនថ្វាយព្រះមានព្រះភាគ និងមិនអាចទប់ចិត្តក្នុងការសម្តែងនូវគុណរបស់ព្រះថេរៈបាន ក៏បានក្រាបបង្គំទូលព្រមគ្នាតែម្តងដោយមាត់ទាំងឡាយថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះថេរៈឈ្មោះបុណ្ណា...»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Puṇṇo គឺជាឈ្មោះរបស់ព្រះថេរៈនោះ។ ចំណែកឯលោកជាកូនរបស់នាងព្រាហ្មណីឈ្មោះមន្តាណី ហេតុនោះ ទើបហៅថា Mantāṇiputto (មន្តាណិបុត្ត)។ ពាក្យថា Sambhāvito សេចក្តីថា ជាអ្នកដែលគេសរសើរហើយ ដោយការសរសើរគុណ។ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဝဏ္ဏနာ ការពណ៌នាអំពីសេចក្តីប្រាថ្នាតិចជាដើម အပ္ပိစ္ဆောတိ ဣစ္ဆာဝိရဟိတော နိဣစ္ဆော နိတ္တဏှော. ဧတ္ထ ဟိ ဗျဉ္ဇနံ သာဝသေသံ ဝိယ, အတ္ထော ပန နိရဝသေသော. န ဟိ တဿ အန္တော အဏုမတ္တာပိ ပါပိကာ ဣစ္ဆာ နာမ အတ္ထိ. ခီဏာသဝေါ ဟေသ သဗ္ဗသော ပဟီနတဏှော. အပိစေတ္ထ အတြိစ္ဆတာ ပါပိစ္ဆတာ မဟိစ္ဆတာ အပ္ပိစ္ဆတာတိ အယံ ဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ពាក្យថា Appiccho (អ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រាសចាកសេចក្តីប្រាថ្នា មិនមានសេចក្តីប្រាថ្នា មិនមានតណ្ហា។ ព្រោះថាក្នុងពាក្យនេះ តួអក្សរហាក់ដូចជានៅមានសេសសល់ ប៉ុន្តែអត្ថន័យគឺមិនមានសេសសល់ឡើយ។ ព្រោះថានៅក្នុងសន្តានរបស់ព្រះថេរៈនោះ សូម្បីតែសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមកត្រឹមតែប៉ុនលម្អងធូលី ក៏មិនមានឡើយ។ ព្រោះលោកជាព្រះខីណាស្រព ជាអ្នកលះបង់តណ្ហាបានទាំងស្រុងហើយ។ មួយវិញទៀត ក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងនូវការបែងចែកនេះគឺ៖ សេចក្តីប្រាថ្នាហួសប្រមាណ (អត្រិច្ឆតា) ១, សេចក្តីប្រាថ្នាលាមក (បាបិច្ឆតា) ១, សេចក្តីប្រាថ្នាធំ (មហិច្ឆតា) ១, និងសេចក្តីប្រាថ្នាតិច (អប្បិច្ឆតា) ១។ တတ္ထ [Pg.45] သကလာဘေ အတိတ္တဿ ပရလာဘေ ပတ္ထနာ အတြိစ္ဆတာ နာမ. တာယ သမန္နာဂတဿ ဧကဘာဇေန ပက္ကပူဝေါပိ အတ္တနော ပတ္တေ ပတိတော န သုပက္ကော ဝိယ ခုဒ္ဒကော ဝိယ စ ခါယတိ. သွေဝ ပရဿ ပတ္တေ ပက္ခိတ္တော သုပက္ကော ဝိယ မဟန္တော ဝိယ စ ခါယတိ. အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာ ပန ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ အမတ္တညုတာ ပါပိစ္ဆတာ နာမ, သာ, ‘‘ဣဓေကစ္စော အဿဒ္ဓေါ သမာနော သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိအာဒိနာ နယေန အဘိဓမ္မေ အာဂတာယေဝ, တာယ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ကောဟညေ ပတိဋ္ဌာတိ. သန္တဂုဏသမ္ဘာဝနာ ပန ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ အမတ္တညုတာ မဟိစ္ဆတာ နာမ. သာပိ, ‘‘ဣဓေကစ္စော သဒ္ဓေါ သမာနော သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ ဣစ္ဆတိ, သီလဝါ သမာနော သီလဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၁) ဣမိနာ နယေန အာဂတာယေဝ, တာယ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဒုဿန္တပ္ပယော ဟောတိ, ဝိဇာတမာတာပိဿ စိတ္တံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ – ក្នុងបណ្តាសេចក្តីប្រាថ្នាទាំងនោះ សេចក្តីប្រាថ្នាចំពោះលាភរបស់បុគ្គលដទៃ របស់បុគ្គលដែលមិនឆ្អែតស្កប់ស្កល់នឹងលាភរបស់ខ្លួន ឈ្មោះថា អត្រិច្ឆតា (សេចក្តីប្រាថ្នាហួសប្រមាណ)។ នំដែលគេចៀនក្នុងខ្ទះតែមួយ សូម្បីធ្លាក់ទៅក្នុងបាត្ររបស់ខ្លួន តែងប្រាកដដល់បុគ្គលដែលប្រកបដោយអត្រិច្ឆតានោះ ហាក់ដូចជាមិនឆ្អិនល្អផង ហាក់ដូចជាតូចផង។ ប៉ុន្តែនំនោះឯង កាលដែលគេដាក់ទៅក្នុងបាត្ររបស់អ្នកដទៃ តែងប្រាកដហាក់ដូចជាឆ្អិនល្អផង ហាក់ដូចជាធំផង។ ចំណែកឯការចង់ឱ្យគេសរសើរគុណដែលមិនមានពិតក្នុងខ្លួន និងការមិនស្គាល់ប្រមាណក្នុងការទទួល ឈ្មោះថា បាបិច្ឆតា (សេចក្តីប្រាថ្នាលាមក) សេចក្តីប្រាថ្នាលាមកនោះ តែងមកហើយក្នុងអភិធម្ម ដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា «បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកមិនមានសទ្ធា តែចង់ឱ្យគេដឹងថា ខ្លួនមានសទ្ធា» បុគ្គលដែលប្រកបដោយបាបិច្ឆតានោះ តែងស្ថិតនៅក្នុងកុហញ្ញៈ។ ចំណែកឯការចង់ឱ្យគេសរសើរគុណដែលមានពិតក្នុងខ្លួន និងការមិនស្គាល់ប្រមាណក្នុងការទទួល ឈ្មោះថា មហិច្ឆតា (សេចក្តីប្រាថ្នាធំ) សូម្បីសេចក្តីប្រាថ្នាធំនោះ ក៏តែងមកហើយក្នុងអភិធម្ម ដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា «បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកមានសទ្ធា តែចង់ឱ្យគេដឹងថា ខ្លួនមានសទ្ធា ជាអ្នកមានសីល តែចង់ឱ្យគេដឹងថា ខ្លួនមានសីល» បុគ្គលដែលប្រកបដោយមហិច្ឆតានោះ តែងជាអ្នកដែលគេញ៉ាំងឱ្យឆ្អែតបានដោយកម្រ សូម្បីតែមាតាបង្កើត ក៏មិនអាចបំពេញចិត្តរបស់គាត់បានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកយ៉ាងនេះថា៖ ‘‘အဂ္ဂိက္ခန္ဓော သမုဒ္ဒေါ စ, မဟိစ္ဆော စာပိ ပုဂ္ဂလော; သကဋေန ပစ္စယံ ဒေတု, တယောပေတေ အတပ္ပယာ’’တိ. «គំនរភ្លើង១ មហាសមុទ្រ១ និងបុគ្គលអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាធំ១ ទោះបីគេយកគ្រឿងបរិក្ខារពេញរទេះមកប្រគេន (ឬផ្តល់ឲ្យ) ក៏ដោយ របស់ទាំងបីនេះ មិនចេះឆ្អែតឆ្អន់ឡើយ»។ သန္တဂုဏနိဂူဟနတာ ပန ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ မတ္တညုတာ အပ္ပိစ္ဆတာ နာမ, တာယ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဂုဏံ ပဋိစ္ဆာဒေတုကာမတာယ, ‘‘သဒ္ဓေါ သမာနော သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ န ဣစ္ဆတိ. သီလဝါ, ပဝိဝိတ္တော, ဗဟုဿုတော, အာရဒ္ဓဝီရိယော, သမာဓိသမ္ပန္နော, ပညဝါ, ခီဏာသဝေါ သမာနော ခီဏာသဝေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ န ဣစ္ဆတိ, သေယျထာပိ မဇ္ဈန္တိကတ္ထေရော. ម្យ៉ាងទៀត ការលាក់បាំងគុណធម៌ដែលមានពិតក្នុងខ្លួន និងការស្គាល់ប្រមាណក្នុងការទទួល នេះឈ្មោះថា អប្បិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច)។ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយអប្បិច្ឆតានោះ ទោះបីខ្លួនមានគុណធម៌ពិតប្រាកដ ក៏ចង់លាក់បាំងគុណធម៌នោះ មិនប្រាថ្នាថា «យើងជាអ្នកមានសទ្ធា សូមឲ្យមនុស្សទាំងឡាយដឹងថា យើងជាអ្នកមានសទ្ធាឡើយ»។ ទោះបីខ្លួនជាអ្នកមានសីល ជាអ្នកស្ងាត់ ជាអ្នកចេះដឹងច្រើន ជាអ្នកមានព្យាយាមប្រារព្ធហើយ ជាអ្នកប្រកបដោយសមាធិ ជាអ្នកមានបញ្ញា ជាព្រះខីណាស្រព ក៏មិនប្រាថ្នាថា «សូមឲ្យមនុស្សទាំងឡាយដឹងថា យើងជាព្រះខីណាស្រពឡើយ» ដូចជាព្រះមជ្ឈន្តិកត្ថេរ។ ထေရော ကိရ မဟာခီဏာသဝေါ အဟောသိ, ပတ္တစီဝရံ ပနဿ ပါဒမတ္တမေဝ အဂ္ဃတိ, သော အသောကဿ ဓမ္မရညော ဝိဟာရမဟဒိဝသေ သံဃတ္ထေရော အဟောသိ. အထဿ အတိလူခဘာဝံ ဒိသွာ မနုဿာ, ‘‘ဘန္တေ, ထောကံ ဗဟိ ဟောထာ’’တိ အာဟံသု. ထေရော, ‘‘မာဒိသေ ခီဏာသဝေ ရညော သင်္ဂဟံ အကရောန္တေ အညော ကော ကရိဿတီ’’တိ ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ သံဃတ္ထေရဿ ဥက္ခိတ္တပိဏ္ဍံ ဂဏှန္တောယေဝ ဥမ္မုဇ္ဇိ. ဧဝံ ခီဏာသဝေါ သမာနော, ‘‘ခီဏာသဝေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ န ဣစ္ဆတိ. ဧဝံ အပ္ပိစ္ဆော ပန ဘိက္ခု အနုပ္ပန္နံ လာဘံ ဥပ္ပာဒေတိ, ဥပ္ပန္နံ လာဘံ ထာဝရံ ကရောတိ, ဒါယကာနံ [Pg.46] စိတ္တံ အာရာဓေတိ, ယထာ ယထာ ဟိ သော အတ္တနော အပ္ပိစ္ဆတာယ အပ္ပံ ဂဏှာတိ, တထာ တထာ တဿ ဝတ္တေ ပသန္နာ မနုဿာ ဗဟူ ဒေန္တိ. ឮថា ព្រះថេរៈនោះជាព្រះមហាខីណាស្រព ប៉ុន្តែបាត្រនិងចីវររបស់លោកមានតម្លៃត្រឹមតែមួយបាទ (មួយភាគបួននៃកហាបណៈ) ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះថេរៈនោះបានធ្វើជាព្រះសង្ឃត្ថេរ (ព្រះសង្ឃនាយក) ក្នុងថ្ងៃបុណ្យឆ្លងព្រះវិហាររបស់ព្រះបាទអសោកធម្មរាជ។ គ្រានោះ មនុស្សទាំងឡាយឃើញសភាពសៅហ្មងក្រៃលែងរបស់លោក ទើបនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់និមន្តទៅគង់នៅខាងក្រៅបន្តិចសិនចុះ»។ ព្រះថេរៈគិតថា «កាលបើព្រះខីណាស្រពដូចជាយើងមិនធ្វើការសង្គ្រោះដល់ព្រះរាជា តើនរណាផ្សេងទៀតនឹងធ្វើ?» គិតដូច្នេះហើយ លោកក៏មុជចុះទៅក្នុងផែនដី ហើយងើបឡើងចំកន្លែងទទួលចង្ហាន់ដែលគេដាក់ថ្វាយចំពោះព្រះសង្ឃត្ថេរតែម្តង។ ព្រះខីណាស្រពទោះបីជាយ៉ាងនេះ ក៏មិនប្រាថ្នាថា «សូមឲ្យមនុស្សទាំងឡាយដឹងថា យើងជាព្រះខីណាស្រពឡើយ»។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចយ៉ាងនេះ តែងញ៉ាំងលាភដែលមិនទាន់កើតឲ្យកើតឡើង ធ្វើលាភដែលកើតឡើងហើយឲ្យស្ថិតស្ថេរមាំមួន និងញ៉ាំងចិត្តរបស់ទាយកទាំងឡាយឲ្យត្រេកអរ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះទទួលយករបស់បន្តិចបន្តួចដោយភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចរបស់ខ្លួនដោយប្រការណាៗ មនុស្សទាំងឡាយដែលជ្រះថ្លាក្នុងវត្តប្រតិបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ តែងប្រគេនរបស់ជាច្រើនដោយប្រការនោះៗ។ အပရောပိ စတုဗ္ဗိဓော အပ္ပိစ္ဆော – ပစ္စယအပ္ပိစ္ဆော ဓုတင်္ဂအပ္ပိစ္ဆော ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆော အဓိဂမအပ္ပိစ္ဆောတိ. တတ္ထ စတူသု ပစ္စယေသု အပ္ပိစ္ဆော ပစ္စယအပ္ပိစ္ဆော နာမ, သော ဒါယကဿ ဝသံ ဇာနာတိ, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသံ ဇာနာတိ, အတ္တနော ထာမံ ဇာနာတိ. ယဒိ ဟိ ဒေယျဓမ္မော ဗဟု ဟောတိ, ဒါယကော အပ္ပံ ဒါတုကာမော, ဒါယကဿ ဝသေန အပ္ပံ ဂဏှာတိ. ဒေယျဓမ္မော အပ္ပော, ဒါယကော ဗဟုံ ဒါတုကာမော, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသေန အပ္ပံ ဂဏှာတိ. ဒေယျဓမ္မောပိ ဗဟု, ဒါယကောပိ ဗဟုံ ဒါတုကာမော, အတ္တနော ထာမံ ဉတွာ ပမာဏေနေဝ ဂဏှာတိ. មួយយ៉ាងទៀត ភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចមាន ៤ ប្រការគឺ៖ បច្ចយអប្បិច្ឆៈ (អ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្នុងបច្ច័យ) ធុតង្គអប្បិច្ឆៈ (អ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្នុងធុតង្គ) បរិយត្តិអប្បិច្ឆៈ (អ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្នុងបរិយត្តិ) និងអធិគមអប្បិច្ឆៈ (អ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្នុងអធិគមធម៌)។ ក្នុងអប្បិច្ឆៈទាំងនោះ ភិក្ខុអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្នុងបច្ច័យទាំង ៤ ឈ្មោះថា បច្ចយអប្បិច្ឆៈ។ ភិក្ខុនោះតែងដឹងបំណងរបស់ទាយក ដឹងបរិមាណនៃទេយ្យធម៌ និងដឹងកម្លាំង (លទ្ធភាព) របស់ខ្លួន។ ព្រោះថា ប្រសិនបើទេយ្យធម៌មានច្រើន តែទាយកចង់ប្រគេនបន្តិចបន្តួច លោកក៏ទទួលយកបន្តិចបន្តួចតាមបំណងរបស់ទាយក។ ប្រសិនបើទេយ្យធម៌មានតិច តែទាយកចង់ប្រគេនច្រើន លោកក៏ទទួលយកត្រឹមតែបន្តិចបន្តួចតាមបរិមាណនៃទេយ្យធម៌។ ប្រសិនបើទេយ្យធម៌ក៏ច្រើន ទាយកក៏ចង់ប្រគេនច្រើន លោកដឹងកម្លាំងរបស់ខ្លួនហើយ ក៏ទទួលយកត្រឹមតែប្រមាណដ៏សមគួរតែប៉ុណ្ណោះ។ ဓုတင်္ဂသမာဒါနဿ အတ္တနိ အတ္ထိဘာဝံ နဇာနာပေတုကာမော ဓုတင်္ဂအပ္ပိစ္ဆော နာမ. တဿ ဝိဘာဝနတ္ထံ ဣမာနိ ဝတ္ထူနိ – သောသာနိကမဟာသုမနတ္ထေရော ကိရ သဋ္ဌိ ဝဿာနိ သုသာနေ ဝသိ, အညော ဧကဘိက္ခုပိ န အညာသိ, တေနေဝါဟ – ភិក្ខុអ្នកមិនចង់ឲ្យអ្នកដទៃដឹងថាខ្លួនមានការសមាទានធុតង្គ ឈ្មោះថា ធុតង្គអប្បិច្ឆៈ។ ដើម្បីញ៉ាំងធុតង្គអប្បិច្ឆៈនោះឲ្យច្បាស់ មានរឿងរ៉ាវទាំងឡាយដូចតទៅ៖ ឮថា ព្រះមហាសុមនត្ថេរអ្នកកាន់សោសានិកធុតង្គ (ធុតង្គនៅក្នុងព្រៃស្មសាន) បានគង់នៅក្នុងព្រៃស្មសានអស់រយៈពេល ៦០ វស្សា ដោយគ្មានភិក្ខុដទៃសូម្បីតែមួយរូបបានដឹងឡើយ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលថា៖ ‘‘သုသာနေ သဋ္ဌိ ဝဿာနိ, အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ ဝသာမဟံ; ဒုတိယော မံ န ဇာနေယျ, အဟော သောသာနိကုတ္တမော’’တိ. «យើងបាននៅក្នុងព្រៃស្មសានអស់រយៈពេល ៦០ វស្សា ដោយមិនច្រឡូកច្រឡំដោយពួកក្រុមឡើយ។ សូមកុំឲ្យមានបុគ្គលទីពីរដឹងពីយើងឡើយ ឱ! សោសានិកធុតង្គដ៏ប្រសើរអើយ!»។ စေတိယပဗ္ဗတေ ဒွေဘာတိယတ္ထေရာ ဝသိံသု. တေသု ကနိဋ္ဌော ဥပဋ္ဌာကေန ပေသိတာ ဥစ္ဆုခဏ္ဍိကာ ဂဟေတွာ ဇေဋ္ဌဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. ပရိဘောဂံ, ဘန္တေ, ကရောထာတိ. ထေရဿ စ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ မုခံ ဝိက္ခာလနကာလော အဟောသိ. သော အလံ, အာဝုသောတိ အာဟ. ကစ္စိ, ဘန္တေ, ဧကာသနိကတ္ထာတိ. အာဟရာဝုသော, ဥစ္ဆုခဏ္ဍိကာတိ ပညာသ ဝဿာနိ ဧကာသနိကော သမာနောပိ ဓုတင်္ဂံ နိဂူဟမာနော ပရိဘောဂံ ကတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ပုန ဓုတင်္ဂံ အဓိဋ္ဌာယ ဂတော. ព្រះថេរៈជាបងប្អូនពីររូបបានគង់នៅលើភ្នំចេតិយបព្វត។ ក្នុងព្រះថេរៈទាំងពីររូបនោះ ព្រះថេរៈជាប្អូនបានកាន់យកកង់អំពៅដែលឧបដ្ឋាកផ្ញើមក ប្រគេនដល់ព្រះថេរៈជាបង ដោយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ឆាន់ចុះ»។ ពេលនោះ ជាពេលដែលព្រះថេរៈជាបងបានធ្វើភត្តកិច្ចរួចរាល់ ហើយកំពុងលាងព្រះភក្ត្រ (លាងមាត់)។ ព្រះថេរៈជាបងពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ល្មមហើយ»។ ព្រះថេរៈជាប្អូនសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់ជាអ្នកកាន់ឯកាសនិកធុតង្គ (ឆាន់តែមួយកន្លែង) ឬ?» កាលបើប្អូនសួរដូច្នេះ ព្រះថេរៈជាបងដើម្បីលាក់បាំងធុតង្គ ទើបពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ចូរនាំកង់អំពៅមកចុះ» រួចហើយក៏ឆាន់អំពៅនោះ លាងមាត់ ហើយទើបសមាទានឯកាសនិកធុតង្គជាថ្មីម្តងទៀត រួចនិមន្តទៅ ទោះបីជាលោកបានកាន់ឯកាសនិកធុតង្គនោះអស់រយៈពេល ៥០ វស្សាមកហើយក៏ដោយ។ ယော ပန သာကေတကတိဿတ္ထေရော ဝိယ ဗဟုဿုတဘာဝံ ဇာနာပေတုံ န ဣစ္ဆတိ, အယံ ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆော နာမ. ထေရော ကိရ ခဏော နတ္ထီတိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာသု ဩကာသံ အကရောန္တော မရဏက္ခယံ, ဘန္တေ, လဘိဿထာတိ စောဒိတော ဂဏံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ကဏိကာရဝါလိကသမုဒ္ဒဝိဟာရံ ဂတော. တတ္ထ အန္တောဝဿံ ထေရနဝမဇ္ဈိမာနံ ဥပကာရော ဟုတွာ [Pg.47] မဟာပဝါရဏာယ ဥပေါသထဒိဝသေ ဓမ္မကထာယ ဇနတံ ခေါဘေတွာ ဂတော. ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាដែលមិនចង់ឲ្យគេដឹងថាខ្លួនជាពហុស្សូត ដូចជាព្រះសាគេតកតិស្សត្ថេរ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា បរិយត្តិអប្បិច្ឆៈ។ ឮថា ព្រះថេរៈនោះកាលមិនព្រមផ្តល់ឱកាសក្នុងការបង្រៀននិងការសាកសួរធម៌ ដោយអាងថា «គ្មានពេលទំនេរឡើយ» ត្រូវបានគេដាស់តឿន (សួរដេញដោល) ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះលោកម្ចាស់នឹងមានពេលទំនេរសម្រាប់ស្លាប់ដែរឬទេ?» លោកក៏លះបង់គណៈ (សិស្សគណ) ហើយនិមន្តទៅកាន់គណិការវាលិកសមុទ្រវិហារ។ ក្នុងវិហារនោះ អំឡុងពេលចូលវស្សា លោកបានជួយបង្រៀនដល់ភិក្ខុជាថេរៈ នវៈ និងមជ្ឈិមៈទាំងឡាយ លុះដល់ថ្ងៃឧបោសថក្នុងថ្ងៃមហាបវារណា លោកបានសម្តែងធម្មកថាធ្វើឲ្យប្រជុំជនកម្រើកញាប់ញ័រ (ជ្រះថ្លាយ៉ាងខ្លាំង) រួចហើយក៏និមន្តចេញទៅ។ ယော ပန သောတာပန္နာဒီသု အညတရော ဟုတွာ သောတာပန္နာဒိဘာဝံ ဇာနာပေတုံ န ဣစ္ဆတိ, အယံ အဓိဂမအပ္ပိစ္ဆော နာမ, တယော ကုလပုတ္တာ ဝိယ ဃဋိကာရကုမ္ဘကာရော ဝိယ စ. ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាដែលបានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្នជាដើមហើយ មិនប្រាថ្នានឹងឲ្យអ្នកដទៃដឹងថាខ្លួនជាព្រះសោតាបន្នជាដើមឡើយ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា អធិគមអប្បិច្ឆៈ ដូចជាកុលបុត្រទាំង ៣ រូប (មានព្រះអនុរុទ្ធជាដើម) និងដូចជាឃដិការអိုးထိန်းក្អម។ အာယသ္မာ ပန ပုဏ္ဏော အတြိစ္ဆတံ ပါပိစ္ဆတံ မဟိစ္ဆတဉ္စ ပဟာယ သဗ္ဗသော ဣစ္ဆာပဋိပက္ခဘူတာယ အလောဘသင်္ခါတာယ ပရိသုဒ္ဓါယ အပ္ပိစ္ဆတာယ သမန္နာဂတတ္တာ အပ္ပိစ္ဆော နာမ အဟောသိ. ဘိက္ခူနမ္ပိ, ‘‘အာဝုသော, အတြိစ္ဆတာ ပါပိစ္ဆတာ မဟိစ္ဆတာတိ ဣမေ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ’’တိ တေသု အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ဧဝရူပံ အပ္ပိစ္ဆတံ သမာဒါယ ဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ အပ္ပိစ္ဆကထံ ကထေသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနာ စ အပ္ပိစ္ဆော အပ္ပိစ္ဆကထဉ္စ ဘိက္ခူနံ ကတ္တာ’’တိ. ចំណែកឯព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ បានលះបង់នូវអត្រិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាហួសប្រមាណ) បាបិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏លាមក) និងមហិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាធំ) ដោយប្រការទាំងពួង ហើយជាអ្នកប្រកបដោយអប្បិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) ដ៏បរិសុទ្ធ ដែលហៅថាអលោភៈ ជាធម៌ផ្ទុយនឹងសេចក្តីលោភប្រាថ្នា ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបឈ្មោះថា «អប្បិច្ឆៈ»។ លោកបានសម្តែងអប្បិច្ឆកថា (ធម្មកថាទាក់ទងនឹងសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ធម៌ទាំងឡាយគឺ អត្រិច្ឆតា បាបិច្ឆតា និងមហិច្ឆតា ភិក្ខុគួរលះបង់ចេញ» ដោយបង្ហាញទោសក្នុងធម៌ទាំងនោះ ហើយទូន្មានថា «គួរជាអ្នកសមាទានកាន់យកអប្បិច្ឆតាដែលមានសភាពយ៉ាងនេះមកប្រតិបត្តិចុះ»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ព្រះបុណ្ណនោះខ្លួនឯងក៏ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចផង ជាអ្នកសម្តែងធម្មកថាទាក់ទងនឹងសេចក្តីប្រាថ្នាតិចដល់ភិក្ខុទាំងឡាយផង»។ ဒွါဒသဝိဓသန္တောသဝဏ္ဏနာ ការពណ៌នាអំពីសន្តោស ១២ ប្រការ ဣဒါနိ အတ္တနာ စ သန္တုဋ္ဌောတိအာဒီသု ဝိသေသတ္ထမေဝ ဒီပယိဿာမ. ယောဇနာ ပန ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သန္တုဋ္ဌောတိ ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတော. သော ပနေသ သန္တောသော ဒွါဒသဝိဓော ဟောတိ. သေယျထိဒံ, စီဝရေ ယထာလာဘသန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော ယထသာရုပ္ပသန္တောသောတိ တိဝိဓော, ဧဝံ ပိဏ္ဍပါတာဒီသု. တဿာယံ ပဘေဒသံဝဏ္ဏနာ. ក្នុងកាលឥឡូវនេះ យើងនឹងបង្ហាញនូវសេចក្តីដ៏វិសេសក្នុងបទទាំងឡាយមានជាដើមថា «ខ្លួនឯងក៏ជាអ្នកសន្តោស»។ ចំណែកឯការយោជនាអត្ថន័យ គួរដឹងដោយន័យដែលបានពោលរួចមកហើយ។ ពាក្យថា «សន្តោស» គឺការប្រកបដោយការសន្តោសត្រេកអរតាមបច្ច័យដែលបានមក ទោះល្អក្តី អាក្រក់ក្តី។ សន្តោសនោះមាន ១២ ប្រការ។ តើដូចម្តេចខ្លះ? ជាបឋម ក្នុងចីវរមាន ៣ ប្រការគឺ៖ យថាលាភសន្តោស (ការសន្តោសតាមដែលបាន) យថាពលសន្តោស (ការសន្តោសតាមកម្លាំង) និងយថាសារុប្បសន្តោស (ការសន្តោសតាមការសមគួរ)។ ក្នុងបិណ្ឌបាតជាដើម ក៏មាន ៣ ប្រការដូចគ្នានឹងចីវរនេះដែរ។ នេះជាការពណ៌នាពន្យល់អំពីការបែងចែកនៃបច្ច័យទាំង ៤ នោះ៖ ဣဓ ဘိက္ခု စီဝရံ လဘတိ သုန္ဒရံ ဝါ အသုန္ဒရံ ဝါ. သော တေနေဝ ယာပေတိ အညံ န ပတ္ထေတိ, လဘန္တောပိ န ဂဏှာတိ, အယမဿ စီဝရေ ယထာလာဘသန္တောသော. အထ ယော ပကတိဒုဗ္ဗလော ဝါ ဟောတိ အာဗာဓဇရာဘိဘူတော ဝါ, ဂရုစီဝရံ ပါရုပန္တော ကိလမတိ, သော သဘာဂေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ တံ ပရိဝတ္တေတွာ လဟုကေန ယာပေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ စီဝရေ ယထာဗလသန္တောသော. အပရော ပဏီတပစ္စယလာဘီ ဟောတိ, သော ပဋ္ဋစီဝရာဒီနံ အညတရံ မဟဂ္ဃစီဝရံ ဗဟူနိ ဝါ ပန စီဝရာနိ လဘိတွာ ဣဒံ ထေရာနံ စိရပဗ္ဗဇိတာနံ ဣဒံ ဗဟုဿုတာနံ အနုရူပံ, ဣဒံ ဂိလာနာနံ ဣဒံ အပ္ပလာဘာနံ ဟောတူတိ ဒတွာ တေသံ ပုရာဏစီဝရံ ဝါ [Pg.48] သင်္ကာရကူဋာဒိတော ဝါ နန္တကာနိ ဥစ္စိနိတွာ တေဟိ သံဃာဋိံ ကတွာ ဓာရေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ စီဝရေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော. ក្នុងព្រះសាសនានេះ ភិក្ខុបានចីវរ ទោះល្អក្តី មិនល្អក្តី លោកតែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយចីវរដែលបានមកនោះឯង មិនប្រាថ្នាចីវរដទៃ ទោះបីបានមកទៀត ក៏មិនទទួលយក នេះឈ្មោះថា យថាលាភសន្តោសក្នុងចីវររបស់ភិក្ខុនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើភិក្ខុនោះជាអ្នកមានកម្លាំងខ្សោយដោយប្រក្រតី ឬត្រូវជំងឺនិងជរាគ្របសង្កត់ កាលបើគ្រងចីវរធ្ងន់តែងលំបាក លោកក៏ប្តូរចីវរនោះជាមួយភិក្ខុដែលមានចំណែកស្មើគ្នា ហើយញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយចីវរស្រាល ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាពលសន្តោសក្នុងចីវររបស់ភិក្ខុនោះ។ ភិក្ខុដទៃទៀតជាអ្នកមានលាភបាននូវបច្ច័យដ៏សម្រិតសម្រាំង លោកបានចីវរធ្វើពីសូត្រជាដើម ដែលជាចីវរមានតម្លៃច្រើន ឬបានចីវរជាច្រើន ក៏ប្រគេនទៅភិក្ខុដទៃដោយគិតថា «ចីវរនេះសមគួរដល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយអ្នកបួសយូរហើយ ចីវរនេះសមគួរដល់លោកអ្នកចេះដឹងច្រើន ចីវរនេះចូរមានដល់ភិក្ខុឈឺទាំងឡាយ ចីវរនេះចូរមានដល់ភិក្ខុអ្នកមានលាភតិចទាំងឡាយ» រួចហើយលោកក៏រើសយកចីវរចាស់របស់ភិក្ខុទាំងនោះ ឬរើសយកកំណាត់សំពត់ចាស់ៗពីគំនរសម្រាមជាដើម មកដេរធ្វើជាសង្ឃាដិទ្រទ្រង់ ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាសារុប្បសន្តោសក្នុងចីវររបស់ភិក្ខុនោះ។ ဣဓ ပန ဘိက္ခု ပိဏ္ဍပါတံ လဘတိ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ, သော တေနေဝ ယာပေတိ, အညံ န ပတ္ထေတိ, လဘန္တောပိ န ဂဏှာတိ, အယမဿ ပိဏ္ဍပါတေ ယထာလာဘသန္တောသော. ယော ပန အတ္တနော ပကတိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ဗျာဓိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ပိဏ္ဍပါတံ လဘတိ, ယေနဿ ပရိဘုတ္တေန အဖာသု ဟောတိ, သော သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော တံ ဒတွာ တဿ ဟတ္ထတော သပ္ပာယဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ ပိဏ္ဍပါတေ ယထာဗလသန္တောသော. အပရော ဗဟုံ ပဏီတံ ပိဏ္ဍပါတံ လဘတိ, သော တံ စီဝရံ ဝိယ စိရပဗ္ဗဇိတဗဟုဿုတအပ္ပလာဘိဂိလာနာနံ ဒတွာ တေသံ ဝါ သေသကံ ပိဏ္ဍာယ ဝါ စရိတွာ မိဿကာဟာရံ ဘုဉ္ဇန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ ပိဏ္ဍပါတေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော. ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងព្រះសាសនានេះ ភិក្ខុបានបិណ្ឌបាត ទោះសៅហ្មងក្តី សម្រិតសម្រាំងក្តី លោកតែងញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយបិណ្ឌបាតដែលបានមកនោះឯង មិនប្រាថ្នាបិណ្ឌបាតដទៃ ទោះបីបានមកទៀត ក៏មិនទទួលយក នេះឈ្មោះថា យថាលាភសន្តោសក្នុងបិណ្ឌបាតរបស់ភិក្ខុនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាបានបិណ្ឌបាតដែលមិនត្រូវគ្នានឹងប្រក្រតីរបស់ខ្លួន ឬមិនត្រូវគ្នានឹងជំងឺរបស់ខ្លួន ដែលកាលបើឆាន់ទៅ ធ្វើឲ្យមិនស្រួលខ្លួន លោកក៏ប្រគេនភត្តនោះដល់ភិក្ខុដែលមានចំណែកស្មើគ្នា ហើយទទួលឆាន់ភោជនដ៏ជាទីសប្បាយពីដៃរបស់ភិក្ខុនោះ រួចធ្វើសមណធម៌ ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាពលសន្តោសក្នុងបិណ្ឌបាតរបស់ភិក្ខុនោះ។ ភិក្ខុដទៃទៀតបានបិណ្ឌបាតដ៏សម្រិតសម្រាំងជាច្រើន លោកក៏ប្រគេនបិណ្ឌបាតនោះដល់ភិក្ខុអ្នកបួសយូរ ភិក្ខុពហុស្សូត ភិក្ខុមានលាភតិច និងភិក្ខុឈឺទាំងឡាយ ដូចជាចីវរដែរ រួចហើយលោកឆាន់ភត្តដែលសល់ពីភិក្ខុទាំងនោះ ឬនិមន្តទៅបិណ្ឌបាតដើម្បីឆាន់អាហារដែលលាយឡំគ្នា ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាសារុប្បសន្តោសក្នុងបិណ្ឌបាតរបស់ភិក្ខុនោះ។ ဣဓ ပန ဘိက္ခု သေနာသနံ လဘတိ မနာပံ ဝါ အမနာပံ ဝါ, သော တေန နေဝ သောမနဿံ န ပဋိဃံ ဥပ္ပာဒေတိ, အန္တမသော တိဏသန္ထာရကေနာပိ ယထာလဒ္ဓေနေဝ တုဿတိ, အယမဿ သေနာသနေ ယထာလာဘသန္တောသော. ယော ပန အတ္တနော ပကတိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ဗျာဓိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ သေနာသနံ လဘတိ, ယတ္ထဿ ဝသတော အဖာသု ဟောတိ, သော တံ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော ဒတွာ တဿ သန္တကေ သပ္ပာယသေနာသနေ ဝသန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ သေနာသနေ ယထာဗလသန္တောသော. အပရော မဟာပုညော လေဏမဏ္ဍပကူဋာဂါရာဒီနိ ဗဟူနိ ပဏီတသေနာသနာနိ လဘတိ, သော တာနိ စီဝရာဒီနိ ဝိယ စိရပဗ္ဗဇိတဗဟုဿုတအပ္ပလာဘိဂိလာနာနံ ဒတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ သေနာသနေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော. ယောပိ, ‘‘ဥတ္တမသေနာသနံ နာမ ပမာဒဋ္ဌာနံ, တတ္ထ နိသိန္နဿ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ, နိဒ္ဒါဘိဘူတဿ ပုန ပဋိဗုဇ္ဈတော ပါပဝိတက္ကာ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတွာ တာဒိသံ သေနာသနံ ပတ္တမ္ပိ န သမ္ပဋိစ္ဆတိ, သော တံ ပဋိက္ခိပိတွာ အဗ္ဘောကာသရုက္ခမူလာဒီသု ဝသန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမ္ပိဿ သေနာသနေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော. ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងព្រះសាសនានេះ ភិក្ខុបានសេនាសនៈ ទោះជាទីគាប់ចិត្តក្តី មិនជាទីគាប់ចិត្តក្តី លោកមិនញ៉ាំងសេចក្តីសោមនស្ស ឬសេចក្តីថ្នាំងថ្នាក់ចិត្តឲ្យកើតឡើងដោយសេនាសនៈនោះឡើយ លោកតែងត្រេកអរតាមដែលបាន ទោះបីជាកម្រាលស្មៅក៏ដោយ នេះឈ្មោះថា យថាលាភសន្តោសក្នុងសេនាសនៈរបស់ភិក្ខុនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាបានសេនាសនៈដែលមិនត្រូវគ្នានឹងប្រក្រតីរបស់ខ្លួន ឬមិនត្រូវគ្នានឹងជំងឺរបស់ខ្លួន ដែលកាលបើគង់នៅ ធ្វើឲ្យមិនស្រួលខ្លួន លោកក៏ប្រគេនសេនាសនៈនោះដល់ភិក្ខុដែលមានចំណែកស្មើគ្នា ហើយគង់នៅក្នុងសេនាសនៈដ៏ជាទីសប្បាយដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់ភិក្ខុនោះ ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាពលសន្តោសក្នុងសេនាសនៈរបស់ភិក្ខុនោះ។ ភិក្ខុដទៃទៀតជាអ្នកមានបុណ្យច្រើន តែងបានសេនាសនៈដ៏សម្រិតសម្រាំងជាច្រើន មានគុហា មណ្ឌប និងប្រាសាទកំពូលស្រួចជាដើម លោកក៏ប្រគេនសេនាសនៈទាំងនោះដល់ភិក្ខុអ្នកបួសយូរ ភិក្ខុពហុស្សូត ភិក្ខុមានលាភតិច និងភិក្ខុឈឺទាំងឡាយ ដូចជាចីវរជាដើមដែរ រួចហើយលោកគង់នៅក្នុងកន្លែងណាមួយក៏ដោយ ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាសារុប្បសន្តោសក្នុងសេនាសនៈរបស់ភិក្ខុនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាពិចារណាថា «ឈ្មោះថាសេនាសនៈដ៏ប្រសើរ ជាទីតាំងនៃសេចក្តីប្រមាទ ថីនមិទ្ធៈ (សេចក្តីងងុយងោក) តែងគ្របសង្កត់ដល់ភិក្ខុអ្នកអង្គុយក្នុងសេនាសនៈនោះ កាលបើត្រូវសេចក្តីលក់គ្របសង្កត់ហើយភ្ញាក់ឡើងវិញ អកុសលវិតក្កទាំងឡាយតែងប្រាកដឡើង» ពិចារណាដូច្នេះហើយ ទើបមិនទទួលយកសេនាសនៈដែលមានសភាពយ៉ាងនោះ ទោះបីជាបានមកដល់ខ្លួនក៏ដោយ លោកបដិសេធសេនាសនៈនោះ ហើយទៅគង់នៅក្នុងទីវាល ឬគល់ឈើជាដើម ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះក៏ឈ្មោះថា យថាសារុប្បសន្តោសក្នុងសេនាសនៈរបស់ភិក្ខុនោះដែរ។ ဣဓ ပန ဘိက္ခု ဘေသဇ္ဇံ လဘတိ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ, သော ယံ လဘတိ, တေနေဝ သန္တုဿတိ, အညံ န ပတ္ထေတိ, လဘန္တောပိ န ဂဏှာတိ, အယမဿ ဂိလာနပစ္စယေ ယထာလာဘသန္တောသော. ယော ပန တေလေန အတ္ထိကော ဖာဏိတံ [Pg.49] လဘတိ, သော တံ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော ဒတွာ တဿ ဟတ္ထတော တေလံ ဂဟေတွာ အညဒေဝ ဝါ ပရိယေသိတွာ တေဟိ ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ ဂိလာနပစ္စယေ ယထာဗလသန္တောသော. အပရော မဟာပုညော ဗဟုံ တေလမဓုဖာဏိတာဒိပဏီတဘေသဇ္ဇံ လဘတိ, သော တံ စီဝရံ ဝိယ စိရပဗ္ဗဇိတဗဟုဿုတအပ္ပလာဘိဂိလာနာနံ ဒတွာ တေသံ အာဘတကေန ယေန ကေနစိ ယာပေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ. ယော ပန ဧကသ္မိံ ဘာဇနေ မုတ္တဟရီတကံ ဌပေတွာ ဧကသ္မိံ စတုမဓုရံ, ‘‘ဂဏှ, ဘန္တေ, ယဒိစ္ဆသီ’’တိ ဝုစ္စမာနော သစဿ တေသု အညတရေနပိ ရောဂေါ ဝူပသမ္မတိ, အထ မုတ္တဟရီတကံ နာမ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝဏ္ဏိတန္တိ စတုမဓုရံ ပဋိက္ခိပိတွာ မုတ္တဟရီတကေနေဝ ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တော ပရမသန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ, အယမဿ ဂိလာနပစ္စယေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော. ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងព្រះសាសនានេះ ភិក្ខុបានថ្នាំ (ភេសជ្ជៈ) ទោះសៅហ្មងក្តី សម្រិតសម្រាំងក្តី លោកបានរបស់ណា ក៏សន្តោសនឹងរបស់នោះឯង មិនប្រាថ្នាថ្នាំដទៃ ទោះបីបានមកទៀត ក៏មិនទទួលយក នេះឈ្មោះថា យថាលាភសន្តោសក្នុងគិលានបច្ច័យរបស់ភិក្ខុនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាត្រូវការប្រេង តែបានទឹកអំពៅស្ករ លោកក៏ប្រគេនទឹកអំពៅស្ករនោះដល់ភិក្ខុដែលមានចំណែកស្មើគ្នា ហើយទទួលយកប្រេងពីដៃរបស់ភិក្ខុនោះ ឬស្វែងរកប្រេងដទៃទៀតមកធ្វើជាថ្នាំ ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល នេះឈ្មោះថា យថាពលសន្តោសក្នុងគិលានបច្ច័យរបស់ភិក្ខុនោះ។ ភិក្ខុដទៃទៀតជាអ្នកមានបុណ្យច្រើន តែងបានថ្នាំដ៏សម្រិតសម្រាំងជាច្រើន មានប្រេង ទឹកឃ្មុំ និងទឹកអំពៅស្ករជាដើម លោកក៏ប្រគេនថ្នាំនោះដល់ភិក្ខុអ្នកបួសយូរ ភិក្ខុពហុស្សូត ភិក្ខុមានលាភតិច និងភិក្ខុឈឺទាំងឡាយ ដូចជាចីវរដែរ រួចហើយលោកញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយថ្នាំណាមួយដែលគេនាំមកថ្វាយដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ទោះជាយ៉ាងនេះ ក៏នៅតែជាអ្នកសន្តោសដដែល។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណាដែលគេដាក់ផ្លែសមរៈត្រាំទឹកនោមគោក្នុងភាជន៍មួយ ដាក់ចតុបធូ (catumadhura - ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ ទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់) ក្នុងភាជន៍មួយ ហើយនិយាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់ប្រាថ្នាថ្នាំណា សូមទទួលយកថ្នាំនោះចុះ» ប្រសិនបើរោគរបស់លោកអាចជាសះស្បើយដោយថ្នាំណាមួយក្នុងចំណោមថ្នាំទាំងពីរនោះ លោកក៏បដិសេធចតុបធូ ដោយគិតថា «ឈ្មោះថាផ្លែសមរៈត្រាំទឹកនោមគោ ព្រះពុទ្ធជាដើមតែងសរសើរ» រួចហើយក៏ទទួលយកតែផ្លែសមរៈត្រាំទឹកនោមគោមកធ្វើជាថ្នាំ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាអ្នកសន្តោសយ៉ាងក្រៃលែង នេះឈ្មោះថា យថាសារុប្បសន្តោសក្នុងគិលានបច្ច័យរបស់ភិក្ខុនោះ។ ဣမေသံ ပန ပစ္စေကံ ပစ္စယေသု တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ သန္တောသာနံ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောဝ အဂ္ဂေါ. အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော ဧကေကသ္မိံ ပစ္စယေ ဣမေဟိ တီဟိ သန္တောသေဟိ သန္တုဋ္ဌော အဟောသိ. သန္တုဋ္ဌိကထဉ္စာတိ ဘိက္ခူနမ္ပိ စ ဣမံ သန္တုဋ္ဌိကထံ ကတ္တာဝ အဟောသိ. ក្នុងបណ្តាសន្តោសធម៌ទាំងបីៗ ចំពោះបច្ច័យនីមួយៗទាំងនេះ យថាសារុប្បសន្តោស (ការសន្តោសតាមសមគួរ) គឺប្រសើរបំផុត។ ព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ ជាអ្នកសន្តោសហើយដោយសន្តោសធម៌ទាំងបីនេះ ក្នុងបច្ច័យមួយៗ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា Santuṭṭhikathañca (ការនិយាយអំពីសេចក្តីសន្តោស) គឺលោកជាអ្នកពោលនូវសន្តុដ្ឋិកថានេះ ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយផងដែរ។ တိဝိဓပဝိဝေကဝဏ္ဏနာ ការពណ៌នាអំពីបវិវេក ៣ យ៉ាង ပဝိဝိတ္တောတိ ကာယပဝိဝေကော စိတ္တပဝိဝေကော ဥပဓိပဝိဝေကောတိ ဣမေဟိ တီဟိ ပဝိဝေကေဟိ သမန္နာဂတော. တတ္ထ ဧကော ဂစ္ဆတိ, ဧကော တိဋ္ဌတိ, ဧကော နိသီဒတိ, ဧကော သေယျံ ကပ္ပေတိ, ဧကော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, ဧကော ပဋိက္ကမတိ, ဧကော စင်္ကမမဓိဋ္ဌာတိ, ဧကော စရတိ, ဧကော ဝိဟရတီတိ အယံ ကာယပဝိဝေကော နာမ. အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပန စိတ္တပဝိဝေကော နာမ. နိဗ္ဗာနံ ဥပဓိပဝိဝေကော နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ – ‘‘ကာယပဝိဝေကော စ ဝိဝေကဋ္ဌကာယာနံ နေက္ခမ္မာဘိရတာနံ. စိတ္တပဝိဝေကော စ ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာနံ. ဥပဓိဝိဝေကော စ နိရုပဓီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိသင်္ခါရဂတာန’’န္တိ (မဟာနိ. ၅၇). ပဝိဝေကကထန္တိ ဘိက္ခူနမ္ပိ စ ဣမံ ပဝိဝေကကထံ ကတ္တာ. ពាក្យថា Pavivitto (អ្នកស្ងាត់) គឺអ្នកប្រកបដោយបវិវេក ៣ យ៉ាងនេះ គឺ កាយបវិវេក ចិត្តបវិវេក និងឧបធិបវិវេក។ ក្នុងបវិវេកទាំងនោះ ការដែលបុគ្គលម្នាក់ឯងដើរទៅ ម្នាក់ឯងឈរ ម្នាក់ឯងអង្គុយ ម្នាក់ឯងសម្រាន្ត ម្នាក់ឯងចូលទៅកាន់ស្រុកដើម្បីបិណ្ឌបាត ម្នាក់ឯងត្រឡប់មកវិញ ម្នាក់ឯងអធិដ្ឋានចង្ក្រម ម្នាក់ឯងត្រាច់ទៅ ម្នាក់ឯងរស់នៅ នេះហៅថា កាយបវិវេក។ ចំណែកឯ សមាបត្តិ ៨ យ៉ាង ហៅថា ចិត្តបវិវេក។ ព្រះនិព្វាន ហៅថា ឧបធិបវិវេក។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយយ៉ាងនេះថា «កាយបវិវេក រមែងមានដល់បុគ្គលដែលមានកាយស្ងាត់ ត្រេកអរក្នុងនេក្ខម្មៈ ចិត្តបវិវេក រមែងមានដល់បុគ្គលដែលមានចិត្តបរិសុទ្ធ ដល់នូវសេចក្តីផូរផង់យ៉ាងក្រៃលែង ឧបធិបវិវេក រមែងមានដល់បុគ្គលដែលមិនមានឧបធិ ដល់នូវធម៌ដែលមិនមានសង្ខារ (គឺព្រះនិព្វាន)»។ ពាក្យថា Pavivekakathaṃ គឺលោកជាអ្នកពោលនូវបវិវេកកថានេះ ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយផងដែរ។ ပဉ္စဝိဓသံသဂ္ဂဝဏ္ဏနာ ការពណ៌នាអំពីសំសគ្គៈ ៥ យ៉ាង အသံသဋ္ဌောတိ [Pg.50] ပဉ္စဝိဓေန သံသဂ္ဂေန ဝိရဟိတော. သဝနသံသဂ္ဂေါ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ သမုလ္လပနသံသဂ္ဂေါ သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါ ကာယသံသဂ္ဂေါတိ ပဉ္စဝိဓော သံသဂ္ဂေါ. တေသု ဣဓ ဘိက္ခု သုဏာတိ, ‘‘အသုကသ္မိံ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ကုမာရိကာ ဝါ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတာ’’တိ. သော တံ သုတွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ ဟီနာယာဝတ္တတီတိ ဧဝံ ပရေဟိ ဝါ ကထီယမာနံ ရူပါဒိသမ္ပတ္တိံ အတ္တနာ ဝါ ဟသိတလပိတဂီတသဒ္ဒံ သုဏန္တဿ သောတဝိညာဏဝီထိဝသေန ဥပ္ပန္နော ရာဂေါ သဝနသံသဂ္ဂေါ နာမ. သော အနိတ္ထိဂန္ဓပစ္စေကဗောဓိသတ္တဿ စ ပဉ္စဂ္ဂဠလေဏဝါသီတိဿဒဟရဿ စ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော – ពាក្យថា Asaṃsaṭṭho (អ្នកមិនច្រឡូកច្រឡំ) គឺអ្នកប្រាសចាកការច្រឡូកច្រឡំ ៥ យ៉ាង។ ការច្រឡូកច្រឡំមាន ៥ យ៉ាង គឺ សវនសំសគ្គៈ (ការច្រឡូកច្រឡំដោយការឮ) ទស្សនសំសគ្គៈ (ការច្រឡូកច្រឡំដោយការឃើញ) សមុល្លបនសំសគ្គៈ (ការច្រឡូកច្រឡំដោយការជជែកគ្នា) សម្ភោគសំសគ្គៈ (ការច្រឡូកច្រឡំដោយការប្រើប្រាស់រួមគ្នា) និងកាយសំសគ្គៈ (ការច្រឡូកច្រឡំដោយកាយ)។ ក្នុងសំសគ្គៈទាំងនោះ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ឮថា «ក្នុងស្រុក ឬនិគមឈ្មោះឯណោះ មានស្ត្រី ឬកុមារី មានរូបល្អ គួររំលឹក គួរជ្រះថ្លា ប្រកបដោយសម្បុរនិងទ្រង់ទ្រាយដ៏ឧត្តម»។ ភិក្ខុនោះ លុះឮពាក្យនោះហើយ ក៏លិចចុះ ធ្លាក់ចុះ មិនអាចរក្សាព្រហ្មចរិយៈទុកបាន មិនបានធ្វើការទន់ខ្សោយនៃសិក្ខាឱ្យប្រាកដ ហើយត្រឡប់ទៅកាន់ភេទថោកទាប។ រាគៈដែលកើតឡើងតាមផ្លូវសោតវិញ្ញាណវីថិ ដល់ភិក្ខុដែលឮសេចក្តីបរិបូណ៌ដោយរូបជាដើម ដែលអ្នកដទៃនិយាយក្តី ឬឮសំឡេងសើច សំឡេងនិយាយ សំឡេងច្រៀងដោយខ្លួនឯងក្តី យ៉ាងនេះ ហៅថា សវនសំសគ្គៈ។ សវនសំសគ្គៈនោះ គប្បីជ្រាបតាមរឿងរបស់ព្រះអនិត្ថិគន្ធបច្ចេកពោធិសត្វ និងរឿងរបស់ភិក្ខុវ័យក្មេងឈ្មោះតិស្សៈ អ្នកនៅក្នុងល្អាងបញ្ចគ្គឡៈ ដូចតទៅនេះ៖ ဒဟရော ကိရ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော ဂိရိဂါမဝါသိကမ္မာရဓီတာယ ပဉ္စဟိ ကုမာရီဟိ သဒ္ဓိံ ပဒုမသရံ ဂန္တွာ နှတွာ ပဒုမာနိ စ ပိလန္ဓိတွာ မဓုရဿရေန ဂါယန္တိယာ သဒ္ဒံ သုတွာ ကာမရာဂေန ဝိဒ္ဓေါ ဝိသေသာ ပရိဟာယိတွာ အနယဗျသနံ ပါပုဏိ. ဣဓ ဘိက္ခု န ဟေဝ ခေါ သုဏာတိ, အပိစ ခေါ သာမံ ပဿတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ကုမာရိံ ဝါ အဘိရူပံ ဒဿနီယံ ပါသာဒိကံ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတံ. သော တံ ဒိသွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ ဟီနာယာဝတ္တတီတိ ဧဝံ ဝိသဘာဂရူပံ ဩလောကေန္တဿ ပန စက္ခုဝိညာဏဝီထိဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ နာမ. သော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ឮថា ភិក្ខុវ័យក្មេងមួយរូប កាលហោះទៅតាមអាកាស បានឮសំឡេងនាងកូនស្រីរបស់ជាងមាសម្នាក់នៅក្នុងភូមិគិរិគ្រាម ដែលទៅកាន់ស្រះឈូកជាមួយកុមារី ៥ នាក់ ងូតទឹកហើយ បេះផ្កាឈូកមកសៀតផ្កា ហើយច្រៀងដោយសំឡេងដ៏ពីរោះ ភិក្ខុនោះត្រូវព្រួញគឺកាមរាគចាក់ដោតហើយ ក៏សឹកចាកគុណធម៌ដ៏វិសេស ហើយដល់នូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេង។ ក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុមិនមែនគ្រាន់តែឮប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបានឃើញដោយខ្លួនឯង នូវស្ត្រី ឬកុមារី ដែលមានរូបល្អ គួររំលឹក គួរជ្រះថ្លា ប្រកបដោយសម្បុរនិងទ្រង់ទ្រាយដ៏ឧត្តម។ ភិក្ខុនោះ លុះឃើញនាងហើយ ក៏លិចចុះ ធ្លាក់ចុះ មិនអាចរក្សាព្រហ្មចរិយៈទុកបាន មិនបានធ្វើការទន់ខ្សោយនៃសិក្ខាឱ្យប្រាកដ ហើយត្រឡប់ទៅកាន់ភេទថោកទាប។ រាគៈដែលកើតឡើងតាមផ្លូវចក្ខុវិញ្ញាណវីថិ ដល់ភិក្ខុដែលសម្លឹងមើលវិសភាគរូប យ៉ាងនេះ ហៅថា ទស្សនសំសគ្គៈ។ ទស្សនសំសគ្គៈនោះ គប្បីជ្រាបដូចតទៅនេះ៖ ဧကော ကိရ ဒဟရော ကာလဒီဃဝါပိဒွါရဝိဟာရံ ဥဒ္ဒေသတ္ထာယ ဂတော. အာစရိယော တဿ အန္တရာယံ ဒိသွာ ဩကာသံ န ကရောတိ. သော ပုနပ္ပုန္နံ အနုဗန္ဓတိ. အာစရိယော သစေ အန္တောဂါမေ န စရိဿသိ. ဒဿာမိ တေ ဥဒ္ဒေသန္တိ အာဟ. သော သာဓူတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဥဒ္ဒေသေ နိဋ္ဌိတေ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တော အာစရိယော မေ ဣမသ္မိံ ဂါမေ စရိတုံ န ဒေတိ, ကိံ နု ခေါ ကာရဏန္တိ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဂါမံ ပါဝိသိ, ဧကာ ကုလဓီတာ ပီတကဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ ဂေဟေ ဌိတာ ဒဟရံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတရာဂါ ဥဠုင်္ကေန ယာဂုံ အာဟရိတွာ တဿ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ နိဝတ္တိတွာ မဉ္စကေ နိပဇ္ဇိ. အထ နံ မာတာပိတရော [Pg.51] ကိံ အမ္မာတိ ပုစ္ဆိံသု, ဒွါရေန ဂတံ ဒဟရံ လဘမာနာ ဇီဝိဿာမိ, အလဘမာနာ မရိဿာမီတိ. မာတာပိတရော ဝေဂေန ဂန္တွာ ဂါမဒွါရေ ဒဟရံ ပတွာ ဝန္ဒိတွာ, ‘‘နိဝတ္တထ, ဘန္တေ, ဘိက္ခံ ဂဏှာဟီ’’တိ အာဟံသု. ဒဟရော အလံ ဂစ္ဆာမီတိ. တေ, ‘‘ဣဒံ နာမ, ဘန္တေ, ကာရဏ’’န္တိ ယာစိတွာ – ‘‘အမှာကံ, ဘန္တေ, ဂေဟေ ဧတ္တကံ နာမ ဓနံ အတ္ထိ, ဧကာယေဝ နော ဓီတာ, တွံ နော ဇေဋ္ဌပုတ္တဋ္ဌာနေ ဌဿသိ, သုခေန သက္ကာ ဇီဝိတု’’န္တိ အာဟံသု. ဒဟရော, ‘‘န မယှံ ဣမိနာ ပလိဗောဓေန အတ္ထော’’တိ အနာဒိယိတွာဝ ပက္ကန္တော. ឮថា ភិក្ខុវ័យក្មេងមួយរូប បានទៅកាន់វត្តកាលទីឃវាបិទ្វារ ដើម្បីរៀនសូត្រធម៌។ អាចារ្យឃើញអន្តរាយរបស់ភិក្ខុនោះ ក៏មិនព្រមផ្តល់ឱកាសឱ្យ។ ភិក្ខុនោះក៏ទទូចសុំរឿយៗ។ អាចារ្យពោលថា «បើអ្នកមិនដើរទៅកាន់ខាងក្នុងភូមិទេ ខ្ញុំនឹងឱ្យការរៀនសូត្រដល់អ្នក»។ ភិក្ខុនោះទទួលពាក្យថា «សាធុ» លុះការរៀនសូត្រចប់សព្វគ្រប់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំអាចារ្យដើរចេញទៅ គិតថា «អាចារ្យមិនឱ្យខ្ញុំដើរក្នុងភូមិនេះ តើមានហេតុអ្វីហ្នឹងហ្ន៎?» ក៏គ្រងចីវរចូលទៅកាន់ភូមិ។ កុលធីតាម្នាក់ ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌លឿង ឈរនៅក្នុងផ្ទះ ឃើញភិក្ខុវ័យក្មេងនោះហើយ ក៏កើតរាគៈឡើង បានដួសបបរដោយវែកយកមកដាក់ក្នុងសបិតរបស់ភិក្ខុនោះ រួចត្រឡប់ទៅដេកលើគ្រែវិញ។ គ្រានោះ មាតាបិតាបានសួរនាងថា «កូនស្រី តើមានរឿងអ្វី?» នាងប្រាប់ថា «បើខ្ញុំបានភិក្ខុវ័យក្មេងដែលដើរកាត់ទ្វារផ្ទះអម្បាញ់មិញនេះ ខ្ញុំនឹងរស់នៅ បើមិនបានទេ ខ្ញុំនឹងស្លាប់»។ មាតាបិតាក៏ប្រញាប់រត់ទៅ ទាន់ភិក្ខុវ័យក្មេងនៅទ្វារភូមិ ក៏ថ្វាយបង្គំហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមនិមន្តត្រឡប់វិញ សូមទទួលចង្ហាន់បិណ្ឌបាត»។ ភិក្ខុវ័យក្មេងពោលថា «កុំឡើយ ខ្ញុំទៅហើយ»។ ពួកគាត់ក៏អង្វរករថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ មានហេតុយ៉ាងនេះ» ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ នៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្ញុំមានទ្រព្យសម្បត្តិប៉ុណ្ណេះ ពួកយើងមានកូនស្រីតែម្នាក់នេះគត់ លោកម្ចាស់នឹងស្ថិតនៅក្នុងឋានៈជាកូនច្បងរបស់ពួកយើង ពួកយើងអាចរស់នៅដោយសប្បាយបាន»។ ភិក្ខុវ័យក្មេងពោលថា «ខ្ញុំគ្មានប្រយោជន៍ដោយកង្វល់នេះទេ» ហើយក៏មិនអើពើនឹងពាក្យនោះ រួចដើរចេញទៅ។ မာတာပိတရော ဂန္တွာ, ‘‘အမ္မ, နာသက္ခိမှာ ဒဟရံ နိဝတ္တေတုံ, ယံ အညံ သာမိကံ ဣစ္ဆသိ, တံ လဘိဿသိ, ဥဋ္ဌေဟိ ခါဒ စ ပိဝ စာ’’တိ အာဟံသု. သာ အနိစ္ဆန္တီ သတ္တာဟံ နိရာဟာရာ ဟုတွာ ကာလမကာသိ. မာတာပိတရော တဿာ သရီရကိစ္စံ ကတွာ တံ ပီတကဝတ္ထံ ဓုရဝိဟာရေ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒံသု, ဘိက္ခူ ဝတ္ထံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကတွာ ဘာဇယိံသု. ဧကော မဟလ္လကော အတ္တနော ကောဋ္ဌာသံ ဂဟေတွာ ကလျာဏီဝိဟာရံ အာဂတော. သောပိ ဒဟရော စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီတိ တတ္ထေဝ ဂန္တွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသီဒိ. မဟလ္လကော တံ ဝတ္ထခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ, ‘‘ဣမိနာ မေ ပရိဿာဝနံ ဝိစာရေထာ’’တိ ဒဟရံ အဝေါစ. ဒဟရော မဟာထေရ ‘‘ကုဟိံ လဒ္ဓ’’န္တိ အာဟ. သော သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ ကထေသိ. သော တံ သုတွာဝ, ‘‘ဧဝရူပါယ နာမ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ နာလတ္ထ’’န္တိ ရာဂဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော တတ္ထေဝ ကာလမကာသိ. មាតាបិតាត្រឡប់ទៅវិញហើយពោលថា «កូនស្រី ពួកយើងមិនអាចឃាត់ភិក្ខុវ័យក្មេងនោះឱ្យត្រឡប់មកវិញបានទេ កូនចង់បានប្តីផ្សេងណា កូននឹងបានប្តីនោះ ចូរក្រោកឡើង បរិភោគ និងផឹកចុះ»។ នាងមិនប្រាថ្នាឡើយ ក៏អត់អាហារអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ ហើយធ្វើមរណកាលទៅ។ មាតាបិតាធ្វើសរីរកិច្ចរបស់នាងរួចហើយ បានយកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌លឿងនោះ ទៅប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃនៅក្នុងវត្តក្បែរនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏កាត់ក្រណាត់នោះជាចំណែកៗ ហើយចែកគ្នា។ ភិក្ខុចាស់មួយរូប បានកាន់យកចំណែករបស់ខ្លួន ធ្វើដំណើរមកកាន់វត្តកល្យាណី។ ចំណែកឯភិក្ខុវ័យក្មេងនោះ ក៏បានទៅកាន់ទីនោះដែរ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងថ្វាយបង្គំចេតិយ» ហើយអង្គុយនៅក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃ។ ភិក្ខុចាស់កាន់យកបំណែកក្រណាត់នោះមក ហើយពោលនឹងភិក្ខុវ័យក្មេងថា «សូមលោកជួយធ្វើតម្រងទឹកឱ្យខ្ញុំដោយក្រណាត់នេះផង»។ ភិក្ខុវ័យក្មេងសួរថា «បពិត្រព្រះមហាថេរៈ លោកបានក្រណាត់នេះមកពីណា?» ព្រះថេរៈនោះក៏រៀបរាប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់ប្រាប់។ ភិក្ខុវ័យក្មេងលុះឮពាក្យនោះហើយ ក៏កើតសេចក្តីស្តាយក្រោយថា «អាត្មាអញមិនបានរួមរស់ជាមួយនាងដែលមានរូបសម្បត្តិបែបនេះសោះ» ក៏ត្រូវភ្លើងគឺរាគៈដុតរំលាយ ហើយធ្វើមរណកាលក្នុងទីនោះឯង។ အညမညံ အာလာပသလ္လာပဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ပန သမုလ္လပနသံသဂ္ဂေါ နာမ. ဘိက္ခုနော ဘိက္ခုနိယာ သန္တကံ, ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဘိက္ခုဿ သန္တကံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂကရဏဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါ နာမ. သော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – မရိစဝဋ္ဋိဝိဟာရမဟေ ကိရ ဘိက္ခူနံ သတသဟဿံ ဘိက္ခုနီနံ နဝုတိသဟဿာနိ ဧဝ အဟေသုံ. ဧကော သာမဏေရော ဥဏှယာဂုံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော သကိံ စီဝရကဏ္ဏေ ဌပေသိ, သကိံ ဘူမိယံ. ဧကာ သာမဏေရီ ဒိသွာ ဧတ္ထ ပတ္တံ ဌပေတွာ ယာဟီတိ ထာလကံ အဒါသိ. တေ အပရဘာဂေ ဧကသ္မိံ ဘယေ ဥပ္ပန္နေ ပရသမုဒ္ဒံ အဂမံသု. တေသု ဘိက္ခုနီ ပုရေတရံ အဂမာသိ. သာ, ‘‘ဧကော ကိရ သီဟဠဘိက္ခု အာဂတော’’တိ သုတွာ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ နိသိန္နာ, – ‘‘ဘန္တေ, မရိစဝဋ္ဋိဝိဟာရမဟကာလေ တုမှေ ကတိဝဿာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တဒါဟံ သတ္တဝဿိကသာမဏေရော. တွံ ပန ကတိဝဿာတိ? အဟံ သတ္တဝဿိကသာမဏေရီယေဝ ဧကဿ [Pg.52] သာမဏေရဿ ဥဏှယာဂုံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ပတ္တဌပနတ္ထံ ထာလကမဒါသိန္တိ. ထေရော, ‘‘အဟံ သော’’တိ ဝတွာ ထာလကံ နီဟရိတွာ ဒဿေသိ. တေ ဧတ္တကေနေဝ သံသဂ္ဂေန ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တာ ဒွေပိ သဋ္ဌိဝဿကာလေ ဝိဗ္ဘမိံသု. ចំណែកឯ រាគៈដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការជជែកសន្ទនាគ្នាទៅវិញទៅមក ហៅថា សមុល្លបនសំសគ្គៈ។ រាគៈដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការកាន់យករបស់របររបស់ភិក្ខុនីមកប្រើប្រាស់ សម្រាប់ភិក្ខុក្តី ឬការកាន់យករបស់របររបស់ភិក្ខុមកប្រើប្រាស់ សម្រាប់ភិក្ខុនីក្តី ហៅថា សម្ភោគសំសគ្គៈ។ សម្ភោគសំសគ្គៈនោះ គប្បីជ្រាបដូចតទៅនេះ៖ ឮថា ក្នុងពិធីបុណ្យឆ្លងវត្តមរិចវដ្តិវិហារ មានភិក្ខុ ១ សែនរូប និងភិក្ខុនី ៩ ម៉ឺនរូប។ សាមណេរមួយរូប កាន់យកបបរដ៏ក្តៅដើរទៅ បានដាក់ទុកម្តងត្រង់ជាយចីវរ ម្តងលើដី។ សាមណេរីមួយរូបឃើញហើយ ក៏ពោលថា «ចូរដាក់សបិតលើចាននេះហើយទៅចុះ» រួចក៏ប្រគេនចានមួយ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក កាលបើភ័យអន្តរាយមួយកើតឡើង ពួកគាត់ក៏បានឆ្លងទៅកាន់ត្រើយសមុទ្រម្ខាង។ ក្នុងបណ្តាអ្នកទាំងពីរនោះ ភិក្ខុនីបានទៅដល់មុន។ នាងឮថា «ឮថាមានភិក្ខុជនជាតិសីហឡៈមួយរូបមកដល់» ក៏ចូលទៅរកព្រះថេរៈ ធ្វើបដិសណ្ឋារៈហើយអង្គុយ សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ក្នុងសម័យបុណ្យឆ្លងវត្តមរិចវដ្តិវិហារ តើលោកម្ចាស់មានអាយុប៉ុន្មានដែរ?» ព្រះថេរៈតបថា «កាលនោះ អាត្មាជាសាមណេរអាយុ ៧ ឆ្នាំ»។ ព្រះថេរៈសួរវិញថា «ចុះអ្នកវិញ មានអាយុប៉ុន្មានដែរ?» នាងតបថា «កាលនោះ ខ្ញុំជាសាមណេរីអាយុ ៧ ឆ្នាំដែរ បានប្រគេនចានមួយដល់សាមណេរមួយរូបដែលកាន់យកបបរដ៏ក្តៅដើរទៅ ដើម្បីដាក់សបិត»។ ព្រះថេរៈពោលថា «គឺអាត្មាហ្នឹងហើយ» រួចក៏យកចាននោះចេញពីថង់យាមមកបង្ហាញ។ ពួកគាត់ទាំងពីរ មិនអាចរក្សាព្រហ្មចរិយៈទុកបាន ដោយសារតែការច្រឡូកច្រឡំត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ក៏សឹកទៅជាគ្រហស្ថទាំងពីររូប ក្នុងវ័យ ៦០ ឆ្នាំ។ ဟတ္ထဂါဟာဒိဝသေန ပန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ကာယသံသဂ္ဂေါ နာမ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – မဟာစေတိယင်္ဂဏေ ကိရ ဒဟရဘိက္ခူ သဇ္ဈာယံ ဂဏှန္တိ. တေသံ ပိဋ္ဌိပဿေ ဒဟရဘိက္ခုနိယော ဓမ္မံ သုဏန္တိ. တတြေကော ဒဟရော ဟတ္ထံ ပသာရေန္တော ဧကိဿာ ဒဟရဘိက္ခုနိယာ ကာယံ ဆုပိ. သာ တံ ဟတ္ထံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဥရသ္မိံ ဌပေသိ, ဧတ္တကေန သံသဂ္ဂေန ဒွေပိ ဝိဗ္ဘမိတွာ ဂိဟိဘာဝံ ပတ္တာ. ចំណែកឯ រាគៈដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការចាប់ដៃជាដើម ហៅថា កាយសំសគ្គៈ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅនេះ៖ ឮថា នៅលើលានមហាចេតិយ ភិក្ខុវ័យក្មេងទាំងឡាយកំពុងសូត្រធម៌។ នៅខាងក្រោយខ្នងរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ មានភិក្ខុនីក្មេងៗកំពុងស្តាប់ធម៌។ ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុវ័យក្មេងមួយរូប កាលលាតដៃទៅ បានប៉ះពាល់កាយរបស់ភិក្ខុនីក្មេងម្នាក់។ នាងក៏ចាប់ដៃរបស់ភិក្ខុនោះយកមកដាក់លើទ្រូងរបស់ខ្លួន ដោយសារតែការច្រឡូកច្រឡំត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ទាំងពីររូបក៏សឹកទៅជាគ្រហស្ថ។ ဂါဟဂါဟကာဒိဝဏ္ဏနာ ការពណ៌នាអំពីគាហគាហកៈជាដើម ဣမေသု ပန ပဉ္စသု သံသဂ္ဂေသု ဘိက္ခုနော ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သဝနဒဿနသမုလ္လပနသမ္ဘောဂကာယပရာမာသာ နိစ္စမ္ပိ ဟောန္တိယေဝ, ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဌပေတွာ ကာယသံသဂ္ဂံ သေသာ ကာလေန ကာလံ ဟောန္တိ; တထာ ဥပါသကဥပါသိကာဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗေပိ ကာလေန ကာလံ ဟောန္တိ. တေသု ဟိ ကိလေသုပ္ပတ္တိတော စိတ္တံ ရက္ခိတဗ္ဗံ. ဧကော ဟိ ဘိက္ခု ဂါဟဂါဟကော ဟောတိ, ဧကော ဂါဟမုတ္တကော, ဧကော မုတ္တဂါဟကော, ဧကော မုတ္တမုတ္တကော. ក្នុងបណ្តាការច្រឡូកច្រឡំទាំង ៥ យ៉ាងនេះ ការច្រឡូកច្រឡំដោយការឮ ការឃើញ ការជជែកគ្នា ការប្រើប្រាស់រួមគ្នា និងការប៉ះពាល់កាយ របស់ភិក្ខុជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយ រមែងមានជាប្រចាំ។ ចំណែកឯការច្រឡូកច្រឡំជាមួយភិក្ខុនីទាំងឡាយ លើកលែងតែកាយសំសគ្គៈចេញ ការច្រឡូកច្រឡំដែលនៅសល់ រមែងមានតាមកាលវេលា។ ដូចគ្នានោះដែរ ការច្រឡូកច្រឡំទាំងអស់ជាមួយឧបាសកនិងឧបាសិកាទាំងឡាយ រមែងមានតាមកាលវេលា។ ព្រោះថា ក្នុងសំសគ្គៈទាំងនោះ ភិក្ខុគប្បីរក្សាចិត្តមិនឱ្យកិលេសកើតឡើងបាន។ ភិក្ខុមួយរូប ជាគាហគាហកៈ មួយរូបជាគាហមុត្តកៈ មួយរូបជាមុត្តគាហកៈ មួយរូបជាមុត្តមុត្តកៈ។ တတ္ထ ယံ ဘိက္ခုံ မနုဿာပိ အာမိသေန ဥပလာပေတွာ ဂဟဏဝသေန ဥပသင်္ကမန္တိ, ဘိက္ခုပိ ပုပ္ဖဖလာဒီဟိ ဥပလာပေတွာ ဂဟဏဝသေန ဥပသင်္ကမတိ, အယံ ဂါဟဂါဟကော နာမ. ယံ ပန မနုဿာ ဝုတ္တနယေန ဥပသင်္ကမန္တိ, ဘိက္ခု ဒက္ခိဏေယျဝသေန ဥပသင်္ကမတိ, အယံ ဂါဟမုတ္တကော နာမ. ယဿ မနုဿာ ဒက္ခိဏေယျဝသေန စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒေန္တိ, ဘိက္ခု ပုပ္ဖဖလာဒီဟိ ဥပလာပေတွာ ဂဟဏဝသေန ဥပသင်္ကမတိ, အယံ မုတ္တဂါဟကော နာမ. ယဿ မနုဿာပိ ဒက္ခိဏေယျဝသေန စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒေန္တိ, ဘိက္ခုပိ စူဠပိဏ္ဍပါတိယတိဿတ္ထေရော ဝိယ ဒက္ခိဏေယျဝသေန ပရိဘုဉ္ဇတိ, အယံ မုတ္တမုတ္တကော နာမ. ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុណាដែលពួកមនុស្សលួងលោមដោយអាមិសៈ ហើយចូលទៅរកដោយអំណាចនៃការកាន់យក ហើយភិក្ខុនោះក៏លួងលោមពួកមនុស្សដោយផ្កានិងផ្លែឈើជាដើម ហើយចូលទៅរកដោយអំណាចនៃការកាន់យក ភិក្ខុនេះហៅថា គាហគាហកៈ។ ចំណែកឯ ភិក្ខុណាដែលពួកមនុស្សចូលទៅរកតាមវិធីដែលពោលហើយ ប៉ុន្តែភិក្ខុចូលទៅរកដោយអំណាចនៃទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ភិក្ខុនេះហៅថា គាហមុត្តកៈ។ ភិក្ខុណាដែលពួកមនុស្សប្រគេនបច្ច័យ ៤ ដោយអំណាចនៃទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ប៉ុន្តែភិក្ខុនោះលួងលោមពួកមនុស្សដោយផ្កានិងផ្លែឈើជាដើម ហើយចូលទៅរកដោយអំណាចនៃការកាន់យក ភិក្ខុនេះហៅថា មុត្តគាហកៈ។ ភិក្ខុណាដែលពួកមនុស្សប្រគេនបច្ច័យ ៤ ដោយអំណាចនៃទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ហើយភិក្ខុនោះក៏ប្រើប្រាស់ដោយអំណាចនៃទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ដូចជាព្រះចូឡបិណ្ឌបាតិយតិស្សត្ថេរ ភិក្ខុនេះហៅថា មុត្តមុត្តកៈ។ ထေရံ ကိရ ဧကာ ဥပါသိကာ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဥပဋ္ဌဟိ. ဧကဒိဝသံ တသ္မိံ ဂါမေ အဂ္ဂိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂေဟာနိ ဈာပေသိ. အညေသံ ကုလူပကဘိက္ခူ အာဂန္တွာ [Pg.53] – ‘‘ကိံ ဥပါသိကေ, အပိ ကိဉ္စိ ဘဏ္ဍကံ အရောဂံ ကာတုံ အသက္ခိတ္ထာ’’တိ ပဋိသန္ထာရံ အကံသု. မနုဿာ, ‘‘အမှာကံ မာတု ကုလူပကတ္ထေရော ဘုဉ္ဇနဝေလာယမေဝ အာဂမိဿတီ’’တိ အာဟံသု. ထေရောပိ ပုနဒိဝသေ ဘိက္ခာစာရဝေလံ သလ္လက္ခေတွာဝ အာဂတော. ဥပါသိကာ ကောဋ္ဌစ္ဆာယာယ နိသီဒါပေတွာ ဘိက္ခံ သမ္ပာဒေတွာ အဒါသိ. ထေရေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပက္ကန္တေ မနုဿာ အာဟံသု – ‘‘အမှာကံ မာတု ကုလူပကတ္ထေရော ဘုဉ္ဇနဝေလာယမေဝ အာဂတော’’တိ. ဥပါသိကာ, ‘‘တုမှာကံ ကုလူပကာ တုမှာကံယေဝ အနုစ္ဆဝိကာ, မယှံ ထေရော မယှေဝ အနုစ္ဆဝိကော’’တိ အာဟ. အာယသ္မာ ပန မန္တာဏိပုတ္တော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ သံသဂ္ဂေဟိ စတူဟိပိ ပရိသာဟိ သဒ္ဓိံ အသံသဋ္ဌော ဂါဟမုတ္တကော စေဝ မုတ္တမုတ္တကော စ အဟောသိ. ယထာ စ သယံ အသံသဋ္ဌော, ဧဝံ ဘိက္ခူနမ္ပိ တံ အသံသဂ္ဂကထံ ကတ္တာ အဟောသိ. ឮថា ឧបាសិកាម្នាក់បានឧបដ្ឋាកព្រះថេរៈ (ព្រះចូឡបិណ្ឌបាតិយតិស្សត្ថេរ) អស់រយៈពេល ១២ ឆ្នាំ។ ថ្ងៃមួយ ភ្លើងបានឆេះឡើងក្នុងភូមិនោះ ហើយបានឆេះបំផ្លាញផ្ទះទាំងឡាយ។ ភិក្ខុទាំងឡាយជាទីគាប់ចិត្តនៃត្រកូលដទៃទៀត បានមកដល់ហើយធ្វើការបដិសណ្ឋារៈថា «ម្នាលឧបាសិកា តើនាងអាចជួយសង្គ្រោះទ្រព្យសម្បត្តិណាមួយមិនឲ្យខូចខាតបានខ្លះដែរឬទេ?»។ មនុស្សទាំងឡាយនិយាយថា «ចំណែកព្រះថេរៈជាទីគាប់ចិត្តនៃត្រកូលរបស់ម្តាយយើង នឹងនិមន្តមកតែក្នុងពេលឆាន់ចង្ហាន់ប៉ុណ្ណោះ»។ លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះថេរៈក៏បានកំណត់ដឹងនូវវេលាត្រាច់ចរទៅបិណ្ឌបាត ហើយក៏បាននិមន្តមក។ ឧបាសិកាបានញ៉ាំងព្រះថេរៈឲ្យគង់ក្នុងម្លប់ជង្រុក ហើយរៀបចំចង្ហាន់ប្រគេន។ កាលព្រះថេរៈធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយនិមន្តទៅ មនុស្សទាំងឡាយនិយាយថា «ព្រះថេរៈជាទីគាប់ចិត្តនៃត្រកូលរបស់ម្តាយយើង និមន្តមកតែក្នុងពេលឆាន់ចង្ហាន់ប៉ុណ្ណោះ»។ ឧបាសិកានិយាយថា «ព្រះថេរៈជាទីគាប់ចិត្តនៃត្រកូលរបស់ពួកអ្នក សមគួរដល់ពួកអ្នកតែប៉ុណ្ណោះ ចំណែកព្រះថេរៈរបស់ខ្ញុំ សមគួរដល់ខ្ញុំតែប៉ុណ្ណោះ»។ ចំណែកព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុជាបុត្រនៃនាងមន្តានី មិនច្រឡូកច្រឡំដោយការច្រឡូកច្រឡំ ៥ យ៉ាងនេះ និងដោយបរិស័ទទាំង ៤ ឡើយ ជាអ្នករួចផុតចាកការប្រកាន់មាំរបស់បុគ្គលដទៃផង ជាអ្នករួចផុតចាកការប្រកាន់មាំរបស់ខ្លួនផង។ ព្រះអង្គមិនច្រឡូកច្រឡំដោយខ្លួនឯងយ៉ាងណា សូម្បីចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏ជាអ្នកពោលនូវអសំសគ្គកថា (សេចក្តីមិនច្រឡូកច្រឡំ) យ៉ាងនោះដែរ។ အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယော, ပရိပုဏ္ဏကာယိကစေတသိကဝီရိယောတိ အတ္ထော. ယော ဟိ ဘိက္ခု ဂမနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဌာနံ ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ, ဌာနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ နိသဇ္ဇံ, နိသဇ္ဇာယ ဥပ္ပန္နကိလေသံ သယနံ ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ, မန္တေန ကဏှသပ္ပံ ဥပ္ပီဠေတွာ ဂဏှန္တော ဝိယ, အမိတ္တံ ဂီဝါယ အက္ကမန္တော ဝိယ စ ဝိစရတိ, အယံ အာရဒ္ဓဝီရိယော နာမ. ထေရော စ တာဒိသော အဟောသိ. ဘိက္ခူနမ္ပိ တထေဝ ဝီရိယာရမ္ဘကထံ ကတ္တာ အဟောသိ. ពាក្យថា «អារទ្ធវីរិយៈ» មានសេចក្តីថា ជាអ្នកមានព្យាយាមដែលបានប្រារព្ធហើយ គឺមានព្យាយាមខាងកាយនិងចិត្តដ៏បរិបូណ៌។ ភិក្ខុណាដែលមិនបណ្តោយឲ្យកិលេសដែលកើតឡើងក្នុងពេលដើរ ឈានទៅដល់ពេលឈរ មិនបណ្តោយឲ្យកិលេសដែលកើតឡើងក្នុងពេលឈរ ឈានទៅដល់ពេលអង្គុយ មិនបណ្តោយឲ្យកិលេសដែលកើតឡើងក្នុងពេលអង្គុយ ឈានទៅដល់ពេលគេង តែងប្រព្រឹត្តទៅដូចជាបុគ្គលដែលសង្កត់ចាប់ពស់វែកដោយមន្ត ឬដូចជាបុគ្គលដែលជាន់កសត្រូវត្រង់ក ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា «អារទ្ធវីរិយៈ» (អ្នកមានព្យាយាមប្រារព្ធហើយ)។ ព្រះថេរៈ (ព្រះបុណ្ណៈ) ក៏មានសភាពបែបនោះដែរ។ សូម្បីចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះអង្គក៏ជាអ្នកពោលនូវវីរិយារម្ភកថា (សេចក្តីប្រារព្ធព្យាយាម) យ៉ាងនោះដែរ។ သီလသမ္ပန္နောတိအာဒီသု သီလန္တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. သမာဓီတိ ဝိပဿနာပါဒကာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော. ပညာတိ လောကိယလောကုတ္တရဉာဏံ. ဝိမုတ္တီတိ အရိယဖလံ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနန္တိ ဧကူနဝီသတိဝိဓံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ထေရော သယမ္ပိ သီလာဒီဟိ သမ္ပန္နော အဟောသိ ဘိက္ခူနမ္ပိ သီလာဒိကထံ ကတ္တာ. သွာယံ ဒသဟိ ကထာဝတ္ထူဟိ ဩဝဒတီတိ ဩဝါဒကော. ယထာ ပန ဧကော ဩဝဒတိယေဝ, သုခုမံ အတ္ထံ ပရိဝတ္တေတွာ ဇာနာပေတုံ န သက္ကောတိ. န ဧဝံ ထေရော. ထေရော ပန တာနိ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ဝိညာပေတီတိ ဝိညာပကော. ဧကော ဝိညာပေတုံ သက္ကောတိ, ကာရဏံ ဒဿေတုံ န သက္ကောတိ. ထေရော ကာရဏမ္ပိ သန္ဒဿေတီတိ သန္ဒဿကော. ဧကော ဝိဇ္ဇမာနံ ကာရဏံ ဒဿေတိ, ဂါဟေတုံ ပန န သက္ကောတိ. ထေရော ဂါဟေတုမ္ပိ သက္ကောတီတိ သမာဒပကော. ဧဝံ သမာဒပေတွာ [Pg.54] ပန တေသု ကထာဝတ္ထူသု ဥဿာဟဇနနဝသေန ဘိက္ခူ သမုတ္တေဇေတီတိ သမုတ္တေဇကော. ဥဿာဟဇာတေ ဝဏ္ဏံ ဝတွာ သမ္ပဟံသေတီတိ သမ္ပဟံသကော. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «សីលសម្បន្នោ» ជាដើម ពាក្យថា «សីល» បានដល់ ចតុបារិសុទ្ធិសីល។ ពាក្យថា «សមាធិ» បានដល់ សមាបត្តិ ៨ ដែលជាបាទដ្ឋាននៃវិបស្សនា។ ពាក្យថា «បញ្ញា» បានដល់ លោកិយញ្ញាណនិងលោកុត្តរញ្ញាណ។ ពាក្យថា «វិមុត្តិ» បានដល់ អរិយផល។ ពាក្យថា «វិមុត្តិញាណទស្សនៈ» បានដល់ បច្ចវេក្ខណញ្ញាណ ១៩ ប្រការ។ ព្រះថេរៈសូម្បីខ្លួនឯងក៏ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីលជាដើមផង ជាអ្នកពោលនូវសីលកថាជាដើមចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយផង។ ព្រះថេរៈនោះតែងប្រដៅដោយកថាវត្ថុ ១០ យ៉ាង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «ឱវាទកៈ» (អ្នកប្រដៅ)។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាបុគ្គលម្នាក់គ្រាន់តែប្រដៅ ប៉ុន្តែមិនអាចបង្វែរសេចក្តីដ៏ល្អិតដើម្បីឲ្យយល់បាន តែព្រះថេរៈមិនមែនយ៉ាងនោះទេ។ ចំណែកព្រះថេរៈតែងញ៉ាំងកថាវត្ថុ ១០ យ៉ាងនោះឲ្យយល់ច្បាស់ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «វិញ្ញាបកៈ» (អ្នកញ៉ាំងឲ្យយល់ច្បាស់)។ បុគ្គលម្នាក់អាចញ៉ាំងឲ្យយល់ច្បាស់បាន តែមិនអាចបង្ហាញហេតុផលបាន តែព្រះថេរៈតែងបង្ហាញហេតុផលផង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «សន្ទស្សកៈ» (អ្នកបង្ហាញច្បាស់)។ បុគ្គលម្នាក់បង្ហាញហេតុផលដែលមានស្រាប់បាន តែមិនអាចឲ្យកាន់យកបាន តែព្រះថេរៈអាចឲ្យកាន់យកបានផង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «សមាទបកៈ» (អ្នកឲ្យកាន់យកតាម)។ លុះឲ្យកាន់យកតាមយ៉ាងនេះហើយ ព្រះថេរៈតែងញ៉ាំងភិក្ខុទាំងឡាយឲ្យខំប្រឹងប្រែងក្នុងកថាវត្ថុទាំងនោះ ដោយការបង្កើតសេចក្តីអุตសាហៈ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «សមុត្តេជកៈ» (អ្នកញ៉ាំងឲ្យក្លាហាន)។ កាលសេចក្តីអุตសាហៈកើតឡើងហើយ ព្រះថេរៈតែងពោលសរសើរគុណ ហើយធ្វើឲ្យរីករាយយ៉ាងក្រៃលែង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា «សម្បហំសកៈ» (អ្នកធ្វើឲ្យរីករាយ)។ ပဉ္စလာဘဝဏ္ဏနာ ការពណ៌នាអំពីលាភ ៥ ប្រការ ၂၅၃. သုလဒ္ဓလာဘာတိ အညေသမ္ပိ မနုဿတ္တဘာဝပဗ္ဗဇ္ဇာဒိဂုဏလာဘာ နာမ ဟောန္တိ. အာယသ္မတော ပန ပုဏ္ဏဿ သုလဒ္ဓလာဘာ ဧတေ, ယဿ သတ္ထု သမ္မုခါ ဧဝံ ဝဏ္ဏော အဗ္ဘုဂ္ဂတောတိ အတ္ထော. အပိစ အပဏ္ဍိတေဟိ ဝဏ္ဏကထနံ နာမ န တထာ လာဘော, ပဏ္ဍိတေဟိ ဝဏ္ဏကထနံ ပန လာဘော. ဂိဟီ ဟိ ဝါ ဝဏ္ဏကထနံ န တထာ လာဘော, ဂိဟီ ဟိ ‘‘ဝဏ္ဏံ ကထေဿာမီ’’တိ, ‘‘အမှာကံ အယျော သဏှော သခိလော သုခသမ္ဘာသော, ဝိဟာရံ အာဂတာနံ ယာဂုဘတ္တဖာဏိတာဒီဟိ သင်္ဂဟံ ကရောတီ’’တိ ကထေန္တော အဝဏ္ဏမေဝ ကထေတိ. ‘‘အဝဏ္ဏံ ကထေဿာမီ’’တိ ‘‘အယံ ထေရော မန္ဒမန္ဒော ဝိယ အဗလဗလော ဝိယ ဘာကုဋိကဘာကုဋိကော ဝိယ နတ္ထိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသော’’တိ ကထေန္တော ဝဏ္ဏမေဝ ကထေတိ. သဗြဟ္မစာရီဟိပိ သတ္ထု ပရမ္မုခါ ဝဏ္ဏကထနံ န တထာ လာဘော, သတ္ထု သမ္မုခါ ပန အတိလာဘောတိ ဣမမ္ပိ အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘‘သုလဒ္ဓလာဘာ’’တိ အာဟ. အနုမဿ အနုမဿာတိ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ အနုပဝိသိတွာ အနုပဝိသိတွာ. တဉ္စ သတ္ထာ အဗ္ဘနုမောဒတီတိ တဉ္စဿ ဝဏ္ဏံ ဧဝမေတံ အပ္ပိစ္ဆော စ သော ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော စ သော ဘိက္ခူတိ အနုမောဒတိ. ဣတိ ဝိညူဟိ ဝဏ္ဏဘာသနံ ဧကော လာဘော, သဗြဟ္မစာရီဟိ ဧကော, သတ္ထု သမ္မုခါ ဧကော, အနုမဿ အနုမဿ ဧကော, သတ္ထာရာ အဗ္ဘနုမောဒနံ ဧကောတိ ဣမေ ပဉ္စ လာဘေ သန္ဓာယ ‘‘သုလဒ္ဓလာဘာ’’တိ အာဟ. ကဒါစီတိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ကာလေ. ကရဟစီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အပ္ပေဝ နာမ သိယာ ကောစိဒေဝ ကထာသလ္လာပေါတိ အပိ နာမ ကောစိ ကထာသမုဒါစာရောပိ ဘဝေယျ. ထေရေန ကိရ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော နေဝ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, နဿ ဓမ္မကထာ သုတပုဗ္ဗာ. ဣတိ သော တဿ ဒဿနမ္ပိ ဓမ္မကထမ္ပိ ပတ္ထယမာနော ဧဝမာဟ. ២៥៣. ពាក្យថា «សុលទ្ធលាភា» មានសេចក្តីថា សូម្បីបុគ្គលដទៃទៀត ក៏រមែងបាននូវគុណមានការបានអត្តភាពជាមនុស្ស និងការបួសជាដើមដែរ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ គុណទាំងឡាយមានអប្បិច្ឆតា (ភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច) ជាដើមនេះ ឈ្មោះថាជាលាភដែលព្រះអង្គបានដោយល្អ គុណមានអប្បិច្ឆតាជាដើមនោះឯងរបស់ព្រះអង្គណា បានល្បីរន្ទឺឡើងចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះសាស្តា យ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ការពោលសរសើរគុណដោយជនពាលទាំងឡាយ មិនឈ្មោះថាជាការបាននូវសេចក្តីសរសើរពិតប្រាកដឡើយ ចំណែកការពោលសរសើរគុណដោយបណ្ឌិតទាំងឡាយ ទើបឈ្មោះថាជាការបាននូវសេចក្តីសរសើរពិតប្រាកដ។ មួយវិញទៀត ការពោលសរសើរគុណដោយគ្រហស្ថទាំងឡាយ ក៏មិនឈ្មោះថាជាការបាននូវសេចក្តីសរសើរពិតប្រាកដដែរ ព្រោះថា គ្រហស្ថកាលនិយាយថា «ខ្ញុំនឹងសរសើរគុណ» ហើយនិយាយថា «ព្រះអយ្យៈរបស់យើង ទន់ភ្លន់ សុភាព រាបសារ និយាយរកបានងាយ តែងធ្វើការសង្គ្រោះដល់ពួកជនដែលមកកាន់វត្ត ដោយបបរ បាយ និងទឹកអំពៅជាដើម» ដូច្នេះ ឈ្មោះថាពោលនូវទោស (សេចក្តីមិនសរសើរ) ទៅវិញទេ។ កាលនិយាយថា «ខ្ញុំនឹងពោលទោស» ហើយនិយាយថា «ព្រះថេរៈនេះ ហាក់ដូចជាល្ងង់ខ្លៅពេក ហាក់ដូចជាទន់ខ្សោយពេក ហាក់ដូចជាអ្នកធ្វើមុខក្រញូវពេក គ្មានការស្និទ្ធស្នាលជាមួយព្រះថេរៈនេះឡើយ» ដូច្នេះ ឈ្មោះថាពោលនូវគុណ (សេចក្តីសរសើរ) ទៅវិញទេ។ សូម្បីការពោលសរសើរគុណដោយសព្រហ្មចារីទាំងឡាយក្នុងទីកំបាំងមុខព្រះសាស្តា ក៏មិនឈ្មោះថាជាការបាននូវសេចក្តីសរសើរពិតប្រាកដដែរ ចំណែកការពោលសរសើរគុណចំពោះព្រះភក្ត្រនៃព្រះសាស្តា ទើបឈ្មោះថាជាការបាននូវសេចក្តីសរសើរដ៏ក្រៃលែង ព្រោះអាស្រ័យហេតុនេះឯង ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «សុលទ្ធលាភា»។ ពាក្យថា «អនុមស្ស អនុមស្ស» គឺការចូលទៅកាន់កថាវត្ថុ ១០ យ៉ាងម្តងហើយម្តងទៀត។ ពាក្យថា «តញ្ច សត្ថា អព្ភនុមោទតិ» គឺព្រះសាស្តាតែងអនុមោទនា (ត្រេកអរតាម) នូវការសរសើរគុណរបស់ព្រះថេរៈនោះថា «ភិក្ខុនោះជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចយ៉ាងនោះមែន ភិក្ខុនោះជាអ្នកសន្តោសយ៉ាងនោះមែន»។ ដូច្នេះ ការពោលសរសើរគុណដោយវិញ្ញូជន ជាលាភមួយ, ដោយសព្រហ្មចារី ជាលាភមួយ, ចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះសាស្តា ជាលាភមួយ, ការចូលទៅកាន់កថាវត្ថុម្តងហើយម្តងទៀត ជាលាភមួយ, ការអនុមោទនាដោយព្រះសាស្តា ជាលាភមួយ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកលាភទាំង ៥ ប្រការនេះ ទើបត្រាស់ថា «សុលទ្ធលាភា»។ ពាក្យថា «កទាចិ» គឺក្នុងកាលណាមួយ។ ពាក្យថា «ករហចិ» នេះជាវេវចនៈនៃពាក្យ «កទាចិ» នោះឯង។ ពាក្យថា «អប្បេវ នាម សិយា កោចិទេវ កថាសល្លាបោ» គឺធ្វើម្តេចហ្ន៎ គប្បីមានការសន្ទនាណាមួយកើតឡើងខ្លះ។ ឮថា ព្រះសារីបុត្តត្ថេរមិនដែលធ្លាប់ជួបព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុឡើយ ហើយក៏មិនដែលធ្លាប់ឮធម្មកថារបស់ព្រះថេរៈនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរនោះកាលប្រាថ្នាចង់ជួបផង ចង់ស្តាប់ធម្មកថារបស់ព្រះថេរៈនោះផង ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ စာရိကာဒိဝဏ္ဏနာ ការពណ៌នាអំពីចារិកជាដើម ၂၅၄. ယထာဘိရန္တန္တိ ယထာအဇ္ဈာသယံ ဝိဟရိတွာ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝသန္တာနံ ဆာယူဒကာဒိဝိပတ္တိံ ဝါ အပ္ဖာသုကသေနာသနံ ဝါ, မနုဿာနံ အဿဒ္ဓါဒိဘာဝံ [Pg.55] ဝါ အာဂမ္မ အနဘိရတိ နာမ နတ္ထိ. တေသံ သမ္ပတ္တိယာ ‘‘ဣဓ ဖာသု ဝိဟရာမာ’’တိ အဘိရမိတွာ စိရဝိဟာရောပိ နတ္ထိ. ယတ္ထ ပန တထာဂတေ ဝိဟရန္တေ သတ္တာ သရဏေသု ဝါ ပတိဋ္ဌဟန္တိ, သီလာနိ ဝါ သမာဒိယန္တိ, ပဗ္ဗဇန္တိ ဝါ, တတော သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒီနံ ဝါ ပန တေသံ ဥပနိဿယော ဟောတိ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓါ သတ္တေ တာသု သမ္ပတ္တီသု ပတိဋ္ဌာပနအဇ္ဈာသယေန ဝသန္တိ; တာသံ အဘာဝေ ပက္ကမန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယထာအဇ္ဈာသယံ ဝိဟရိတွာ’’တိ. စာရိကံ စရမာနောတိ အဒ္ဓါနဂမနံ ဂစ္ဆန္တော. စာရိကာ စ နာမေသာ ဘဂဝတော ဒုဝိဓာ ဟောတိ တုရိတစာရိကာ စ, အတုရိတစာရိကာ စ. ២៥៤. ពាក្យថា «យថាភិរន្តំ» គឺគង់នៅតាមអធ្យាស្រ័យ (តាមការគួរ)។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ កាលគង់នៅក្នុងទីកន្លែងតែមួយ មិនដែលមានសេចក្តីមិនត្រេកអរ (អនភិរតិ) ដោយអាស្រ័យការខ្វះខាតម្លប់និងទឹកជាដើម ឬសេនាសនៈមិនសប្បាយ ឬភាពមិនមានសទ្ធារបស់មនុស្សទាំងឡាយឡើយ។ សូម្បីការគង់នៅអស់កាលដ៏យូរ ដោយការត្រេកអរថា «យើងនឹងគង់នៅជាសុខក្នុងទីនេះ» ព្រោះភាពបរិបូណ៌នៃវត្ថុទាំងនោះ ក៏មិនមានដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីកន្លែងណាដែលកាលព្រះតថាគតគង់នៅ ពួកសត្វតែងតម្កល់នៅក្នុងសរណគមន៍ទាំងឡាយខ្លះ សមាទានសីលទាំងឡាយខ្លះ បួសខ្លះ ឬមួយក៏ឧបនិស្ស័យនៃសោតាបត្តិមគ្គជាដើមរមែងកើតមានដល់សត្វទាំងនោះ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយតែងគង់នៅក្នុងទីនោះ ដោយមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងតម្កល់ពួកសត្វទុកក្នុងសម្បត្តិទាំងនោះ កាលបើគ្មានសម្បត្តិទាំងនោះទេ ព្រះអង្គក៏និមន្តទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «យថាអជ្ឈាសយំ វិហរិត្វា» (គង់នៅតាមអធ្យាស្រ័យហើយ)។ ពាក្យថា «ចារិកំ ចរមានោ» គឺនិមន្តទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយ។ ចារិករបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ មាន ២ ប្រការ គឺ ទុរិតចារិក (ចារិកលឿន) និង អទុរិតចារិក (ចារិកយឺត)។ တတ္ထ ဒူရေပိ ဗောဓနေယျပုဂ္ဂလံ ဒိသွာ တဿ ဗောဓနတ္ထာယ သဟသာ ဂမနံ တုရိတစာရိကာ နာမ. သာ မဟာကဿပပစ္စုဂ္ဂမနာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဘဂဝါ ဟိ မဟာကဿပံ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆန္တော မုဟုတ္တေန တိဂါဝုတံ မဂ္ဂံ အဂမာသိ, အာဠဝကဿတ္ထာယ တိံသယောဇနံ, တထာ အင်္ဂုလိမာလဿ. ပုက္ကုသာတိဿ ပန ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနံ, မဟာကပ္ပိနဿ ဝီသယောဇနသတံ, ခဒိရဝနိယဿတ္ထာယ သတ္တ ယောဇနသတာနိ အဂမာသိ; ဓမ္မသေနာပတိနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ဝနဝါသီတိဿသာမဏေရဿ တိဂါဝုတာဓိကံ ဝီသယောဇနသတံ. ក្នុងចារិកទាំងពីរនោះ ការនិមន្តទៅដោយប្រញាប់ប្រញាល់ដើម្បីញ៉ាំងបុគ្គលដែលគួរត្រាស់ដឹងឲ្យយល់ ទោះបីនៅក្នុងទីឆ្ងាយក៏ដោយ ឈ្មោះថា «ទុរិតចារិក»។ ទុរិតចារិកនោះ គប្បីឃើញក្នុងដំណើរមានការនិមន្តទៅទទួលព្រះមហាកស្សបៈជាដើម។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនិមន្តទៅទទួលព្រះមហាកស្សបៈ បានយាងទៅកាន់ផ្លូវ ៣ គាវុត ដោយមួយរំពេច, យាងទៅកាន់ផ្លូវ ៣០ យោជន៍ ដើម្បីប្រោសអាឡវកយក្ស, យ៉ាងនោះដែរ ដើម្បីប្រោសអង្គុលិមាល។ ចំណែកដើម្បីប្រោសបុគ្គុសាតិ យាងទៅកាន់ផ្លូវ ៤៥ យោជន៍, ដើម្បីប្រោសមហាកបិណៈ យាងទៅកាន់ផ្លូវ ១២០ យោជន៍, ដើម្បីប្រោសព្រះរេវតៈអ្នកនៅក្នុងព្រៃខទិរវ័ន យាងទៅកាន់ផ្លូវ ៧០០ យោជន៍, ដើម្បីប្រោសវនវាសីតិស្សសាមណេរ ជាសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះធម្មសេនាបតី យាងទៅកាន់ផ្លូវ ១២០ យោជន៍ លើសដោយ ៣ គាវុត។ ဧကဒိဝသံ ကိရ ထေရော, ‘‘တိဿသာမဏေရဿ သန္တိကံ, ဘန္တေ, ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. ဘဂဝါ, ‘‘အဟမ္ပိ ဂမိဿာမီ’’တိ ဝတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာနန္ဒ, ဝီသတိသဟဿာနံ ဆဠဘိညာနံ အာရောစေဟိ – ‘ဘဂဝါ ဝနဝါသီတိဿသာမဏေရဿ သန္တိကံ ဂမိဿတီ’’’တိ. တတော ဒုတိယဒိဝသေ ဝီသတိသဟဿခီဏာသဝပရိဝုတော အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဝီသယောဇနသတမတ္ထကေ တဿ ဂေါစရဂါမဒွါရေ ဩတရိတွာ စီဝရံ ပါရုပိ. ကမ္မန္တံ ဂစ္ဆမာနာ မနုဿာ ဒိသွာ, ‘‘သတ္ထာ, ဘော, အာဂတော, မာ ကမ္မန္တံ အဂမိတ္ထာ’’တိ ဝတွာ အာသနာနိ ပညပေတွာ ယာဂုံ ဒတွာ ပါနဝတ္တံ ကရောန္တာ, ‘‘ကုဟိံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဒဟရဘိက္ခူ ပုစ္ဆိံသု. ဥပါသကာ, န ဘဂဝါ အညတ္ထ ဂစ္ဆတိ, ဣဓေဝ တိဿသာမဏေရဿ ဒဿနတ္ထာယ အာဂတောတိ. တေ ‘‘အမှာကံ ကိရ ကုလူပကတ္ထေရဿ ဒဿနတ္ထာယ သတ္ထာ အာဂတော, နော ဝတ နော ထေရော ဩရမတ္တကော’’တိ သောမနဿဇာတာ အဟေသုံ. ឮថា ថ្ងៃមួយ ព្រះថេរៈ (ព្រះសារីបុត្ត) ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គនឹងទៅកាន់សំណាក់របស់តិស្សសាមណេរ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «តថាគតក៏នឹងទៅដែរ» រួចហើយទ្រង់ហៅព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុមកត្រាស់ថា «ម្នាលអានន្ទ ចូរប្រាប់ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ២ ម៉ឺនរូប ដែលជាអ្នកបានអភិញ្ញា ៦ ថា 'ព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងយាងទៅកាន់សំណាក់របស់វនវាសីតិស្សសាមណេរ'»។ លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះអង្គមានភិក្ខុខីណាស្រព ២ ម៉ឺនរូបជាបរិវារ បានហោះឡើងទៅលើអាកាស ហើយចុះចតនៅទ្វារភូមិជាទីគោចររបស់សាមណេរនោះ ក្នុងចម្ងាយ ១២០ យោជន៍ រួចទ្រង់គ្រងចីវរ។ មនុស្សទាំងឡាយដែលកំពុងដើរទៅធ្វើការងារ បានឃើញហើយនិយាយថា «នែគ្នាយើង ព្រះសាស្តាយាងមកហើយ កុំទៅធ្វើការងារឡើយ» រួចហើយក៏រៀបចំអាសនៈ ថ្វាយបបរ និងធ្វើវត្តមានការលាងជើងជាដើម ហើយសួរភិក្ខុកំលោះទាំងឡាយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងយាងទៅណា?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយប្រាប់ថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនយាងទៅទីដទៃឡើយ គឺយាងមកក្នុងទីនេះ ដើម្បីជួបនឹងតិស្សសាមណេរ»។ មនុស្សទាំងឡាយនោះ ក៏កើតសេចក្តីសោមនស្សរីករាយថា «ឮថា ព្រះសាស្តាយាងមកដើម្បីជួបនឹងព្រះថេរៈជាទីគាប់ចិត្តនៃត្រកូលរបស់យើង ឱ! ព្រះថេរៈរបស់យើង មិនមែនជាអ្នកមានគុណធម៌បន្តិចបន្តួចឡើយហ្ន៎»។ အထ [Pg.56] ဘဂဝတော ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ သာမဏေရော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ‘‘ဥပါသကာ မဟာ ဘိက္ခုသံဃော’’တိ ပုစ္ဆိ. အထဿ တေ, ‘‘သတ္ထာ, ဘန္တေ, အာဂတော’’တိ အာရောစေသုံ, သော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပိဏ္ဍပါတေန အာပုစ္ဆိ. သတ္ထာ တဿ ပတ္တံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ, ‘‘အလံ, တိဿ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တကိစ္စ’’န္တိ အာဟ. တတော ဥပဇ္ဈာယံ အာပုစ္ဆိတွာ အတ္တနော ပတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ ဘတ္တကိစ္စမကာသိ. အထဿ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ သတ္ထာ မင်္ဂလံ ဝတွာ နိက္ခမိတွာ ဂါမဒွါရေ ဌတွာ, ‘‘ကတရော တေ, တိဿ, ဝသနဋ္ဌာနံ ဂမနမဂ္ဂေါ’’တိ အာဟ. ‘‘အယံ ဘဂဝါ’’တိ. မဂ္ဂံ ဒေသယမာနော ပုရတော ယာဟိ တိဿာတိ. ဘဂဝါ ကိရ သဒေဝကဿ လောကဿ မဂ္ဂဒေသကော သမာနောပိ ‘‘သကလတိဂါဝုတေ မဂ္ဂေ သာမဏေရံ ဒဋ္ဌုံ လစ္ဆာမီ’’တိ တံ မဂ္ဂဒေသကမကာသိ. គ្រានោះ កាលភត្តកិច្ចរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគសម្រេចហើយ សាមណេរបានត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិ ហើយសួរថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ភិក្ខុសង្ឃច្រើនណាស់ឬ?»។ គ្រានោះ មនុស្សទាំងឡាយបានជម្រាបសាមណេរនោះថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះសាស្តាយាងមកហើយ» សាមណេរនោះក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយបាននិមន្តព្រះអង្គដោយចង្ហាន់បិណ្ឌបាត។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ចាប់យកសបិតរបស់សាមណេរនោះដោយព្រះហស្ត ហើយត្រាស់ថា «ល្មមហើយ តិស្សៈ ភត្តកិច្ចសម្រេចហើយ»។ បន្ទាប់មក សាមណេរបាននិមន្តព្រះឧបជ្ឈាយ៍ រួចហើយក៏អង្គុយឆាន់លើអាសនៈដែលដល់វេនរបស់ខ្លួន ធ្វើភត្តកិច្ចរួចរាល់។ គ្រានោះ កាលភត្តកិច្ចរបស់សាមណេរនោះសម្រេចហើយ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងមង្គលសូត្រ រួចនិមន្តចេញទៅ គង់នៅទ្វារភូមិ ហើយត្រាស់សួរថា «ម្នាលតិស្សៈ ផ្លូវទៅកាន់ទីលំនៅរបស់នាង តើទៅតាមផ្លូវណា?»។ សាមណេរក្រាបទូលថា «ផ្លូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ»។ កាលសាមណេរបង្ហាញផ្លូវ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលតិស្សៈ ចូរដើរទៅខាងមុខចុះ»។ ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទោះបីជាអ្នកបង្ហាញផ្លូវដល់សត្វលោកព្រមទាំងទេវតាក៏ដោយ ក៏ទ្រង់គិតថា «តថាគតនឹងបានមើលសាមណេរក្នុងផ្លូវពេញ ៣ គាវុត» ទើបញ៉ាំងសាមណេរនោះឲ្យធ្វើជាអ្នកបង្ហាញផ្លូវ។ သော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဘဂဝတော ဝတ္တမကာသိ. အထ နံ ဘဂဝါ, ‘‘ကတရော တေ, တိဿ, စင်္ကမော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ သာမဏေရဿ နိသီဒနပါသာဏေ နိသီဒိတွာ, ‘‘တိဿ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ သုခံ ဝသသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော အာဟ – ‘‘အာမ, ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ မေ ဌာနေ ဝသန္တဿ သီဟဗျဂ္ဃဟတ္ထိမိဂမောရာဒီနံ သဒ္ဒံ သုဏတော အရညသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာယ သုခံ ဝသာမီ’’တိ. အထ နံ ဘဂဝါ, ‘‘တိဿ, ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေဟိ, ဗုဒ္ဓဒါယဇ္ဇံ တေ ဒဿာမီ’’တိ ဝတွာ သန္နိပတိတေ ဘိက္ခုသံဃေ ဥပသမ္ပာဒေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသီတိ. အယံ တုရိတစာရိကာ နာမ. សាមណេរនោះបានទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួន ហើយបានធ្វើវត្តចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សួរថា «ម្នាលតិស្សៈ ទីចង្ក្រមរបស់នាង តើនៅឯណា?» រួចទ្រង់យាងទៅកាន់ទីនោះ គង់លើផ្ទាំងថ្មជាទីគង់របស់សាមណេរ ហើយត្រាស់សួរថា «ម្នាលតិស្សៈ នាងរស់នៅជាសុខក្នុងទីនេះដែរឬទេ?»។ សាមណេរក្រាបទូលថា «ករុណា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលខ្ញុំព្រះអង្គនៅក្នុងទីនេះ ឮសំឡេងសត្វសីហៈ ខ្លាធំ ដំរី ម្រឹគ និងក្ងោកជាដើម សេចក្តីសំគាល់ថាជាព្រៃ (អរញ្ញសញ្ញា) តែងកើតឡើង ខ្ញុំព្រះអង្គរស់នៅជាសុខដោយសេចក្តីសំគាល់នោះ»។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់នឹងសាមណេរនោះថា «ម្នាលតិស្សៈ ចូរប្រជុំភិក្ខុសង្ឃចុះ តថាគតនឹងប្រគល់ពុទ្ធទាយាទ (ការបួសជាភិក្ខុ) ដល់នាង» លុះត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ កាលភិក្ខុសង្ឃប្រជុំគ្នាហើយ ក៏បានញ៉ាំងសាមណេរឲ្យបានឧបសម្បទា រួចហើយទ្រង់យាងត្រឡប់ទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ព្រះអង្គវិញ។ នេះឈ្មោះថា ទុរិតចារិក។ ယံ ပန ဂါမနိဂမပဋိပါဋိယာ ဒေဝသိကံ ယောဇနဍ္ဎယောဇနဝသေန ပိဏ္ဍပါတစရိယာဒီဟိ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တဿ ဂမနံ, အယံ အတုရိတစာရိကာ နာမ. ဣမံ ပန စာရိကံ စရန္တော ဘဂဝါ မဟာမဏ္ဍလံ မဇ္ဈိမမဏ္ဍလံ အန္တိမမဏ္ဍလန္တိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ မဏ္ဍလာနံ အညတရသ္မိံ စရတိ. တတ္ထ မဟာမဏ္ဍလံ နဝယောဇနသတိကံ, မဇ္ဈိမမဏ္ဍလံ ဆယောဇနသတိကံ, အန္တိမမဏ္ဍလံ တိယောဇနသတိကံ. ယဒါ မဟာမဏ္ဍလေ စာရိကံ စရိတုကာမော ဟောတိ, မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရေတွာ ပါဋိပဒဒိဝသေ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော နိက္ခမတိ. သမန္တာ ယောဇနသတံ ဧကကောလာဟလံ အဟောသိ, ပုရိမံ ပုရိမံ အာဂတာ နိမန္တေတုံ လဘန္တိ; ဣတရေသု ဒွီသု မဏ္ဍလေသု သက္ကာရော မဟာမဏ္ဍလေ ဩသရတိ. တတြ ဘဂဝါ တေသု တေသု ဂါမနိဂမေသု ဧကာဟံ ဒွီဟံ ဝသန္တော မဟာဇနံ အာမိသပဋိဂ္ဂဟေန အနုဂ္ဂဏှန္တော ဓမ္မဒါနေန စဿ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတံ [Pg.57] ကုသလံ ဝဍ္ဎေန္တော နဝဟိ မာသေဟိ စာရိကံ ပရိယောသာပေတိ. ម៉្យាងទៀត ដំណើរយាងទៅរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីសង្គ្រោះសត្វលោក ដោយការត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតជាដើម តាមលំដាប់នៃស្រុកនិងនិគម ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ក្នុងចម្ងាយមួយយោជន៍ខ្លះ កន្លះយោជន៍ខ្លះ ដំណើរនេះឈ្មោះថា អតុរិតចារិកា។ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាច់ទៅកាន់ចារិកនេះ ទ្រង់តែងយាងទៅក្នុងមណ្ឌលណាមួយ ក្នុងចំណោមមណ្ឌលទាំងបីនេះ គឺ មហាមណ្ឌល មជ្ឈិមមណ្ឌល និងអន្តិមមណ្ឌល។ ក្នុងមណ្ឌលទាំងនោះ មហាមណ្ឌលមានទំហំ ៩០០ យោជន៍ មជ្ឈិមមណ្ឌលមានទំហំ ៦០០ យោជន៍ អន្តិមមណ្ឌលមានទំហំ ៣០០ យោជន៍។ កាលណាព្រះអង្គទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកក្នុងមហាមណ្ឌល ទ្រង់ធ្វើបវារណាហើយក្នុងថ្ងៃមហាបវារណា ហើយទ្រង់យាងចេញទៅក្នុងថ្ងៃប៉ាដិបទ (ថ្ងៃ១រោច) ដោយមានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារយ៉ាងច្រើន។ ក្នុងចម្ងាយ ១០០ យោជន៍ជុំវិញ ក៏កើតមានសេចក្តីអ៊ូអរតែមួយ ពួកមនុស្សដែលមកមុនៗ តែងបានឱកាសដើម្បីនិមន្តព្រះអង្គ សក្ការៈដែលកើតឡើងក្នុងមណ្ឌលពីរក្រៅពីនេះ តែងហូរហៀរមកកាន់មហាមណ្ឌល។ ក្នុងមហាមណ្ឌលនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅអស់មួយថ្ងៃខ្លះ ពីរថ្ងៃខ្លះ ក្នុងស្រុកនិងនិគមនោះៗ ទ្រង់សង្គ្រោះមហាជនដោយការទទួលអាមិសៈ និងទ្រង់ញ៉ាំងកុសលដែលជាឧបនិស្ស័យដល់ព្រះនិព្វានរបស់មហាជននោះឱ្យចម្រើនឡើង ដោយការប្រទានធម្មទាន ទ្រង់បញ្ចប់ការត្រាច់ចារិកដោយរយៈពេល ៩ ខែ។ သစေ ပန အန္တောဝဿေ ဘိက္ခူနံ သမထဝိပဿနာ တရုဏာ ဟောတိ, မဟာပဝါရဏာယ အပဝါရေတွာ ပဝါရဏာသင်္ဂဟံ ဒတွာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ပဝါရေတွာ မိဂသိရဿ ပဌမဒိဝသေ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော နိက္ခမိတွာ မဇ္ဈိမမဏ္ဍလံ ဩသရတိ. အညေနပိ ကာရဏေန မဇ္ဈိမမဏ္ဍလေ စာရိကံ စရိတုကာမော စတုမာသံ ဝသိတွာဝ နိက္ခမတိ. ဝုတ္တနယေနေဝ ဣတရေသု ဒွီသု မဏ္ဍလေသု သက္ကာရော မဇ္ဈိမမဏ္ဍလေ ဩသရတိ. ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တော အဋ္ဌဟိ မာသေဟိ စာရိကံ ပရိယောသာပေတိ. ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើក្នុងរវាងវស្សា សមថៈនិងវិបស្សនារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយនៅខ្ចីនៅឡើយ ព្រះអង្គមិនទាន់ធ្វើបវារណាក្នុងថ្ងៃមហាបវារណាឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់ធ្វើការសង្គ្រោះដោយបវារណា ហើយទ្រង់ធ្វើបវារណាក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក រួចទ្រង់យាងចេញទៅក្នុងថ្ងៃទីមួយនៃខែមិគសិរ ដោយមានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារយ៉ាងច្រើន យាងចូលទៅកាន់មជ្ឈិមមណ្ឌល។ មួយវិញទៀត ដោយហេតុដទៃខ្លះ ព្រះអង្គទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកក្នុងមជ្ឈិមមណ្ឌល ទ្រង់គង់នៅអស់រយៈពេល ៤ ខែហើយទើបយាងចេញទៅ។ ដោយវិធីដែលពោលរួចហើយនោះឯង សក្ការៈដែលកើតឡើងក្នុងមណ្ឌលពីរក្រៅពីនេះ តែងហូរហៀរមកកាន់មជ្ឈិមមណ្ឌល។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សង្គ្រោះសត្វលោកដោយវិធីមុននោះឯង ហើយទ្រង់បញ្ចប់ការត្រាច់ចារិកដោយរយៈពេល ៨ ខែ។ သစေ ပန စတုမာသံ ဝုဋ္ဌဝဿဿာပိ ဘဂဝတော ဝေနေယျသတ္တာ အပရိပက္ကိန္ဒြိယာ ဟောန္တိ, တေသံ ဣန္ဒြိယပရိပါကံ အာဂမယမာနော အပရမ္ပိ ဧကံ မာသံ ဝါ ဒွိတိစတုမာသံ ဝါ တတ္ထေဝ ဝသိတွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော နိက္ခမတိ. ဝုတ္တနယေနေဝ ဣတရေသု ဒွီသု မဏ္ဍလေသု သက္ကာရော အန္တောမဏ္ဍလေ ဩသရတိ. ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တော သတ္တဟိ ဝါ ဆဟိ ဝါ ပဉ္စဟိ ဝါ စတူဟိ ဝါ မာသေဟိ စာရိကံ ပရိယောသာပေတိ. ဣတိ ဣမေသု တီသု မဏ္ဍလေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ စာရိကံ စရန္တော န စီဝရာဒိဟေတု စရတိ. အထ ခေါ ယေ ဒုဂ္ဂတာ ဗာလာ ဇိဏ္ဏာ ဗျာဓိတာ, တေ ကဒါ တထာဂတံ အာဂန္တွာ ပဿိဿန္တိ? မယိ ပန စာရိကံ စရန္တေ မဟာဇနော တထာဂတဒဿနံ လဘိဿတိ, တတ္ထ ကေစိ စိတ္တာနိ ပသာဒေဿန္တိ, ကေစိ မာလာဒီဟိ ပူဇေဿန္တိ, ကေစိ ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒဿန္တိ, ကေစိ မိစ္ဆာဒဿနံ ပဟာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ ဘဝိဿန္တိ, တံ တေသံ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာတိ ဧဝံ လောကာနုကမ္ပာယ စာရိကံ စရတိ. ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់គង់ចាំវស្សាអស់រយៈពេល ៤ ខែហើយក្តី តែពួកវេនេយ្យសត្វនៅមានឥន្ទ្រិយមិនទាន់ចាស់ក្លា ព្រះអង្គទ្រង់រង់ចាំការចាស់ក្លានៃឥន្ទ្រិយរបស់សត្វទាំងនោះ ទ្រង់គង់នៅទីនោះដដែលអស់រយៈពេល ១ ខែទៀតខ្លះ ២ ខែខ្លះ ៣ ខែខ្លះ ៤ ខែខ្លះ រួចហើយទើបយាងចេញទៅដោយមានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារយ៉ាងច្រើន។ ដោយវិធីដែលពោលរួចហើយនោះឯង សក្ការៈដែលកើតឡើងក្នុងមណ្ឌលពីរក្រៅពីនេះ តែងហូរហៀរមកកាន់អន្តិមមណ្ឌល។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សង្គ្រោះសត្វលោកដោយវិធីមុននោះឯង ហើយទ្រង់បញ្ចប់ការត្រាច់ចារិកដោយរយៈពេល ៧ ខែខ្លះ ៦ ខែខ្លះ ៥ ខែខ្លះ ឬ ៤ ខែខ្លះ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាច់ទៅកាន់ចារិកក្នុងមណ្ឌលទាំងបីនេះ ក្នុងកន្លែងណាមួយក៏ដោយ មិនមែនត្រាច់ទៅព្រោះហេតុមានចីវរជាដើមនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ពួកជនណាដែលក្រីក្រ ល្ងង់ខ្លៅ ចាស់ជរា មានជំងឺ តើពួកជនទាំងនោះនឹងមកគាល់ព្រះតថាគតនៅពេលណា? កាលបើតថាគតត្រាច់ទៅកាន់ចារិក មហាជននឹងបានការគាល់ព្រះតថាគត ក្នុងចំណោមមហាជនទាំងនោះ ជនខ្លះនឹងញ៉ាំងចិត្តឱ្យជ្រះថ្លា ជនខ្លះនឹងបូជាដោយផ្កាកម្រងជាដើម ជនខ្លះនឹងប្រគេនចង្ហាន់មួយវែក ជនខ្លះនឹងលះបង់មិច្ឆាទិដ្ឋិហើយជាអ្នកមានសម្មាទិដ្ឋិ សេចក្តីជ្រះថ្លាជាដើមនោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ជនទាំងនោះអស់កាលជាអង្វែង ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាច់ទៅកាន់ចារិកដើម្បីអនុគ្រោះដល់សត្វលោកយ៉ាងនេះឯង។ အပိစ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ – ဇင်္ဃာဝိဟာရဝသေန သရီရဖာသုကတ္ထာယ, အတ္ထုပ္ပတ္တိကာလံ အဘိကင်္ခနတ္ထာယ, ဘိခူနံ သိက္ခာပဒံ ပညာပနတ္ထာယ, တတ္ထ တတ္ထ ပရိပါကဂတိန္ဒြိယေ ဗောဓနေယျသတ္တေ ဗောဓနတ္ထာယာတိ. အပရေဟိပိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ – ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆိဿန္တီတိ ဝါ, ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆိဿန္တီတိ ဝါ, သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆိဿန္တီတိ ဝါ, မဟတာ ဓမ္မဝဿေန စတဿော ပရိသာ သန္တပ္ပေဿာမီတိ ဝါတိ. အပရေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ [Pg.58] – ပါဏာတိပါတာ ဝိရမိဿန္တီတိ ဝါ, အဒိန္နာဒါနာ… ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ… မုသာဝါဒါ… သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝိရမိဿန္တီတိ ဝါတိ. အပရေဟိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ – ပဌမဇ္ဈာနံ ပဋိလဘိဿန္တီတိ ဝါ, ဒုတိယံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပဋိလဘိဿန္တီတိ ဝါတိ. အပရေဟိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ – သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ အဓိဂမိဿန္တီတိ ဝါ, သောတာပတ္တိဖလံ…ပေ… အရဟတ္တဖလံ သစ္ဆိကရိဿန္တီတိ ဝါတိ. အယံ အတုရိတစာရိကာ, သာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. သာ ပနေသာ ဒုဝိဓာ ဟောတိ နိဗဒ္ဓစာရိကာ, အနိဗဒ္ဓစာရိကာ စ. တတ္ထ ယံ ဧကဿေဝ ဗောဓနေယျသတ္တဿ အတ္ထာယ ဂစ္ဆတိ, အယံ နိဗဒ္ဓစာရိကာ နာမ. ယံ ပန ဂါမနိဂမနဂရပဋိပါဋိဝသေန စရတိ, အယံ အနိဗဒ္ဓစာရိကာ နာမ. ဧသာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. មួយវិញទៀត ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយ តែងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកដោយហេតុ ៤ យ៉ាងគឺ៖ ដើម្បីសេចក្តីសប្បាយនៃព្រះវរកាយដោយអំណាចនៃការចង្ក្រម, ដើម្បីរង់ចាំកាលដែលហេតុការណ៍កើតឡើង, ដើម្បីបញ្ញត្តសិក្ខាបទដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ, ដើម្បីញ៉ាំងវេនេយ្យសត្វដែលមានឥន្ទ្រិយចាស់ក្លាហើយក្នុងទីនោះៗ ឱ្យត្រាស់ដឹង។ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយ តែងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកដោយហេតុ ៤ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ៖ ដោយព្រះហឫទ័យថា ពួកសត្វនឹងដល់ព្រះពុទ្ធជាទីពឹងខ្លះ, នឹងដល់ព្រះធម៌ជាទីពឹងខ្លះ, នឹងដល់ព្រះសង្ឃជាទីពឹងខ្លះ, តថាគតនឹងញ៉ាំងបរិស័ទទាំង ៤ ឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយភ្លៀងគឺព្រះធម៌ដ៏ធំខ្លះ។ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយ តែងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកដោយហេតុ ៥ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ៖ ដោយព្រះហឫទ័យថា ពួកសត្វនឹងវៀរចាកបាណាតិបាតខ្លះ, វៀរចាកអទិន្នាទាន... កាមេសុមិច្ឆាចារ... មុសាវាទ... សុរាមេរយមជ្ជប្បមាទដ្ឋានខ្លះ។ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយ តែងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកដោយហេតុ ៨ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ៖ ដោយព្រះហឫទ័យថា ពួកសត្វនឹងបានសម្រេចបឋមជ្ឈានខ្លះ, ទុតិយជ្ឈាន...ល... រហូតដល់នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិខ្លះ។ ព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគទាំងឡាយ តែងត្រាច់ទៅកាន់ចារិកដោយហេតុ ៨ យ៉ាងដទៃទៀតគឺ៖ ដោយព្រះហឫទ័យថា ពួកសត្វនឹងបានសម្រេចសោតាបត្តិមគ្គខ្លះ, នឹងធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល...ល... រហូតដល់អរហត្តផលខ្លះ។ នេះជាអតុរិតចារិកា ហើយអតុរិតចារិកានោះឯងដែលលោកប្រាថ្នាយកក្នុងទីនេះ។ អតុរិតចារិកានោះមាន ២ យ៉ាងគឺ និពទ្ធចារិកា និងអនិពទ្ធចារិកា។ ក្នុងចារិកាទាំងពីរនោះ ដំណើរយាងទៅដើម្បីប្រយោជន៍ដល់វេនេយ្យសត្វតែម្នាក់គត់ ឈ្មោះថា និពទ្ធចារិកា។ ចំណែកឯដំណើរយាងទៅតាមលំដាប់នៃស្រុក និគម និងនគរ ឈ្មោះថា អនិពទ្ធចារិកា។ អនិពទ្ធចារិកានេះឯងដែលលោកប្រាថ្នាយកក្នុងទីនេះ។ သေနာသနံ သံသာမေတွာတိ သေနာသနံ ပဋိသာမေတွာ. တံ ပန ပဋိသာမေန္တော ထေရော န စူဠပတ္တမဟာပတ္တ-စူဠထာလကမဟာထာလက-ပဋ္ဋုဏ္ဏစီဝရ-ဒုကူလစီဝရာဒီနံ ဘဏ္ဍိကံ ကတွာ သပ္ပိတေလာဒီနံ ဝါ ပန ဃဋေ ပူရာပေတွာ ဂဗ္ဘေ နိဒဟိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ ကုဉ္စိကမုဒ္ဒိကာဒီနိ ယောဇာပေသိ. ‘‘သစေ န ဟောတိ ဘိက္ခု ဝါ သာမဏေရော ဝါ အာရာမိကော ဝါ ဥပါသကော ဝါ, စတူသု ပါသာဏေသု မဉ္စေ မဉ္စံ အာရောပေတွာ ပီဌေ ပီဌံ အာရောပေတွာ စီဝရဝံသေ ဝါ စီဝရရဇ္ဇုယာ ဝါ ဥပရိ ပုဉ္ဇံ ကတွာ ဒွါရဝါတပါနံ ထကေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၆၁) ဝစနတော ပန နေဝါသိကံ ဘိက္ခုံ အာပုစ္ဆနမတ္တကေနေဝ ပဋိသာမေသိ. ពាក្យថា Senāsanaṃ saṃsāmetvā បានដល់ ការទុកដាក់សេនាសនៈឱ្យរៀបរយ។ ម៉្យាងទៀត កាលព្រះថេរៈទុកដាក់សេនាសនៈនោះ មិនមែនធ្វើជាបង្វេចនៃសំបកបាត្រតូច បាត្រធំ ភាជន៍តូច ភាជន៍ធំ ចីវរធ្វើពីសំពត់បដុណ្ណៈ ចីវរធ្វើពីសំពត់ទុកូលៈជាដើម ឬច្រកទឹកដោះថ្លា ប្រេងជាដើមឱ្យពេញក្នុងក្អម ហើយយកទៅលាក់ទុកក្នុងបន្ទប់ បិទទ្វារ ចាក់សោ ឬបោះត្រាជាដើមនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «ប្រសិនបើគ្មានភិក្ខុ ឬសាមណេរ ឬអ្នកថែរក្សាវត្ត ឬឧបាសកទេ គប្បីលើកគ្រែតម្រួតលើគ្រែ លើកកៅអីតម្រួតលើកៅអី លើថ្ម ៤ ដុំ រួចគរទុកខាងលើខ្សែចងចីវរ ឬឈើពาดចីវរ បិទទ្វារនិងបង្អួច ហើយសឹមចេញទៅ» ព្រះថេរៈគ្រាន់តែលាភិក្ខុដែលជាអ្នកនៅចាំវត្តប៉ុណ្ណោះ ក៏ឈ្មោះថាបានទុកដាក់សេនាសនៈរួចរាល់ហើយ។ ယေန သာဝတ္ထိ တေန စာရိကံ ပက္ကာမီတိ သတ္ထု ဒဿနကာမော ဟုတွာ ယေန ဒိသာဘာဂေန သာဝတ္ထိ တေန ပက္ကာမိ. ပက္ကမန္တော စ န သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ အာရောစာပေတွာ သပ္ပိတေလမဓုဖာဏိတာဒီနိ ဂါဟာပေတွာ ပက္ကန္တော. ယူထံ ပဟာယ နိက္ခန္တော ပန မတ္တဟတ္ထီ ဝိယ, အသဟာယကိစ္စော သီဟော ဝိယ, ပတ္တစီဝရမတ္တံ အာဒါယ ဧကကောဝ ပက္ကာမိ. ကသ္မာ ပနေသ ပဉ္စသတေဟိ အတ္တနော အန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟံ အဂန္တွာ ဣဒါနိ နိက္ခန္တောတိ? ရာဇဂဟံ ကပိလဝတ္ထုတော ဒူရံ သဋ္ဌိယောဇနာနိ, သာဝတ္ထိ ပန ပဉ္စဒသ. သတ္ထာ ရာဇဂဟတော ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနံ အာဂန္တွာ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ, ဣဒါနိ အာသန္နော ဇာတောတိ သုတွာ နိက္ခမီတိ အကာရဏမေတံ. ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တော ဟိ ဧသ ယောဇနသဟဿမ္ပိ ဂစ္ဆေယျ, တဒါ ပန [Pg.59] ကာယဝိဝေကော န သက္ကာ လဒ္ဓုန္တိ. ဗဟူဟိ သဒ္ဓိံ ဂမနကာလေ ဟိ ဧကသ္မိံ ဂစ္ဆာမာတိ ဝဒန္တေ ဧကော ဣဓေဝ ဝသာမာတိ ဝဒတိ. ဧကသ္မိံ ဝသာမာတိ ဝဒန္တေ ဧကော ဂစ္ဆာမာတိ ဝဒတိ. တသ္မာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒိတုံ ဝါ ဖာသုကသေနာသနေ ကာယဝိဝေကံ လဒ္ဓုံ ဝါ န သက္ကာ ဟောတိ, ဧကကဿ ပန တံ သဗ္ဗံ သုလဘံ ဟောတီတိ တဒါ အဂန္တွာ ဣဒါနိ ပက္ကာမိ. ពាក្យថា Yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkāmi បានដល់ ព្រះថេរៈមានបំណងចង់គាល់ព្រះសាស្តា ទើបយាងទៅកាន់ទិសដៅដែលក្រុងសាវត្ថីតាំងនៅ។ កាលដែលលោកយាងទៅនោះ មិនមែនទូលប្រាប់ព្រះបាទសុទ្ធោទនមហារាជ ហើយឱ្យគេកាន់យកទឹកដោះថ្លា ប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅជាដើមទៅជាមួយនោះឡើយ។ លោកបានកាន់យកត្រឹមតែបាត្រនិងចីវរ ហើយយាងទៅតែម្នាក់ឯង ដូចជាដំរីសារដែលដើរចេញចាកហ្វូង ឬដូចជាសត្វសីဟៈដែលមិនត្រូវការជំនួយពីអ្នកដទៃ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈនេះមិនទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះជាមួយសិស្សានុសិស្ស ៥០០ អង្គរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែបែរជាយាងចេញទៅក្នុងពេលនេះទៅវិញ? ការយល់ឃើញថា «ក្រុងរាជគ្រឹះមានចម្ងាយឆ្ងាយពីក្រុងកបិលព័ស្តុ ៦០ យោជន៍ ចំណែកក្រុងសាវត្ថីមានចម្ងាយត្រឹមតែ ១៥ យោជន៍ប៉ុណ្ណោះ ព្រះសាស្តាយាងចេញពីក្រុងរាជគ្រឹះចម្ងាយ ៤៥ យោជន៍ ហើយគង់នៅក្នុងក្រុងសាវត្ថី ព្រះថេរៈឮថាឥឡូវនេះព្រះសាស្តាគង់នៅជិត ទើបយាងទៅក្នុងពេលនេះ» ហេតុផលនេះមិនត្រឹមត្រូវឡើយ។ ព្រោះថាកាលដែលព្រះថេរៈនេះយាងទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ទោះបីជាចម្ងាយ ១០០០ យោជន៍ក៏លោកអាចយាងទៅបានដែរ ប៉ុន្តែក្នុងពេលនោះ លោកមិនអាចទទួលបានកាយវិវេកឡើយ។ ព្រោះថាកាលដែលធ្វើដំណើរទៅជាមួយមនុស្សច្រើន កាលបើភិក្ខុមួយអង្គនិយាយថា «យើងនឹងទៅ» ភិក្ខុមួយអង្គទៀតនិយាយថា «ខ្ញុំនឹងនៅក្នុងទីនេះឯង»។ កាលបើភិក្ខុមួយអង្គនិយាយថា «យើងនឹងនៅ» ភិក្ខុមួយអង្គទៀតនិយាយថា «ខ្ញុំនឹងទៅ»។ ហេតុនោះ លោកមិនអាចចូលសមាបត្តិហើយអង្គុយនៅតាមខណៈដែលខ្លួនប្រាថ្នា ឬមិនអាចទទួលបានកាយវិវេកក្នុងសេនាសនៈដ៏សប្បាយឡើយ ចំណែកឯបុគ្គលម្នាក់ឯង តែងបាននូវសេចក្តីសប្បាយទាំងអស់នោះដោយងាយ ព្រោះហេតុនោះ លោកមិនបានទៅក្នុងពេលនោះទេ ទើបតែយាងទៅក្នុងពេលនេះ។ စာရိကံ စရမာနောတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ အယံ စာရိကာ နာမ မဟာဇနသင်္ဂဟတ္ထံ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ လဗ္ဘတိ, ဗုဒ္ဓေ ဥပါဒါယ ပန ရုဠှီသဒ္ဒေန သာဝကာနမ္ပိ ဝုစ္စတိ ကိလဉ္ဇာဒီဟိ ကတံ ဗီဇနမ္ပိ တာလဝဏ္ဋံ ဝိယ. ယေန ဘဂဝါတိ သာဝတ္ထိယာ အဝိဒူရေ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော ဇေတဝနံ ပဝိသိတွာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝါ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ဝါ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပါဒေ ဓောဝိတွာ မက္ခေတွာ ပါနီယံ ဝါ ပါနကံ ဝါ ပိဝိတွာ ထောကံ ဝိဿမိတွာ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမီတိ စိတ္တမ္ပိ အနုပ္ပာဒေတွာ ဥဇုကံ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏမေဝ အဂမာသိ. ထေရဿ ဟိ သတ္ထာရံ ဒဋ္ဌုကာမဿ အညေန ဘိက္ခုနာ ကိစ္စံ နတ္ထိ. တသ္မာ ရာဟုလံ ဝါ အာနန္ဒံ ဝါ ဂဟေတွာ ဩကာသံ ကာရေတွာ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမီတိ ဧဝမ္ပိ စိတ္တံ န ဥပ္ပာဒေသိ. ក្នុងពាក្យថា Cārikaṃ caramāno នេះ ទោះបីជាការត្រាច់ចារិកនេះ តែងសម្រេចបានចំពោះតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ដើម្បីសង្គ្រោះមហាជនក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយអាស្រ័យព្រះពុទ្ធ លោកក៏ប្រើពាក្យនេះចំពោះព្រះសាវ័កទាំងឡាយដែរ ដោយអំណាចនៃរុឡ្ហីសព្ទ ដូចជាផ្លិតដែលធ្វើពីកន្ទេលជាដើម គេក៏ហៅថា តាលវ័ន្ត ដូច្នោះដែរ។ ពាក្យថា Yena bhagavā បានដល់ ព្រះថេរៈត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិមួយមិនឆ្ងាយពីក្រុងសាវត្ថី ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ចូលទៅកាន់វត្តជេតពន មិនបានយាងទៅកាន់ទីគង់នៅរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ឬព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរ ដើម្បីលាងជើង ជូតជើង ឆាន់ទឹក ឬទឹកបាណៈ សម្រាកបន្តិចបន្តួច រួចគិតថា «យើងនឹងទៅគាល់ព្រះសាស្តា» នោះឡើយ គឺលោកមិនបានបង្កើតចិត្តសូម្បីតែប៉ុណ្ណោះទេ លោកបានយាងសំដៅទៅកាន់បរិវេណព្រះគន្ធកុដិតែម្តង។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈដែលចង់គាល់ព្រះសាស្តា មិនមានកិច្ចការអ្វីដែលត្រូវធ្វើជាមួយភិក្ខុដទៃឡើយ។ ហេតុនោះ លោកមិនបានបង្កើតចិត្តសូម្បីតែយ៉ាងនេះថា «យើងនឹងនាំយកព្រះរាហុល ឬព្រះអានន្ទទៅជាមួយ ដើម្បីសុំឱកាសគាល់ព្រះសាស្តា» ឡើយ។ ထေရော ဟိ သယမေဝ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဝလ္လဘော ရညော သင်္ဂါမဝိဇယမဟာယောဓော ဝိယ. ယထာ ဟိ တာဒိသဿ ယောဓဿ ရာဇာနံ ဒဋ္ဌုကာမဿ အညံ သေဝိတွာ ဒဿနကမ္မံ နာမ နတ္ထိ; ဝလ္လဘတာယ သယမေဝ ပဿတိ. ဧဝံ ထေရောပိ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဝလ္လဘော, တဿ အညံ သေဝိတွာ သတ္ထုဒဿနကိစ္စံ နတ္ထီတိ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပါဒပုဉ္ဆနမှိ ပုဉ္ဆိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. ဘဂဝါပိ ‘‘ပစ္စူသကာလေယေဝ မန္တာဏိပုတ္တော အာဂမိဿတီ’’တိ အဒ္ဒသ. တသ္မာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ သူစိဃဋိကံ အဒတွာဝ ဒရထံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ ဥဋ္ဌာယ နိသီဒိ. ထေရော ကဝါဋံ ပဏာမေတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဘဂဝါ ဓမ္မိံ ကထံ ကထေန္တော စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၃၂၅ အာဒယော) တိဏ္ဏံ ကုလပုတ္တာနံ သာမဂ္ဂိရသာနိသံသံ ကထေသိ; သေက္ခသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၂၂ အာဒယော) အာဝသထာနိသံသံ, ဃဋိကာရသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၂၈၂ အာဒယော) သတိပဋိလာဘိကံ ပုဗ္ဗေနိဝါသပ္ပဋိသံယုတ္တကထံ; ရဋ္ဌပါလသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၀၄) စတ္တာရော [Pg.60] ဓမ္မုဒ္ဒေသေ, သေလသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၉၆ အာဒယော) ပါနကာနိသံသကထံ, ဥပက္ကိလေသသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၂၃၆ အာဒယော) ဘဂုတ္ထေရဿ ဓမ္မကထံ ကထေန္တော ဧကီဘာဝေ အာနိသံသံ ကထေသိ. ဣမသ္မိံ ပန ရထဝိနီတေ အာယသ္မတော ပုဏ္ဏဿ ကထေန္တော ဒသကထာဝတ္ထုနိဿယံ အနန္တနယံ နာမ ဒဿေသိ ပုဏ္ဏ, အယမ္ပိ အပ္ပိစ္ဆကထာယေဝ သန္တောသကထာယေဝါတိ. ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တဿ သာဝကဿ ဝေလန္တေ ဌတွာ မဟာသမုဒ္ဒေ ဟတ္ထပ္ပသာရဏံ ဝိယ အဟောသိ. ព្រោះថា ព្រះថេរៈជាអ្នកស្និទ្ធស្នាលក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដោយខ្លួនឯង ដូចជាមហាយោធាដែលឈ្នះសង្គ្រាមរបស់ព្រះរាជា។ ព្រោះថា យោធាដែលមានសភាពបែបនោះ កាលបើចង់គាល់ព្រះរាជា មិនបាច់អាស្រ័យអ្នកដទៃដើម្បីបានគាល់ឡើយ តែងបានគាល់ដោយខ្លួនឯង ព្រោះតែភាពជាអ្នកស្និទ្ធស្នាល។ យ៉ាងណាមិញ ព្រះថេរៈក៏ជាអ្នកស្និទ្ធស្នាលក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាដូច្នោះដែរ លោកមិនមានកិច្ចដែលត្រូវអាស្រ័យអ្នកដទៃដើម្បីគាល់ព្រះសាស្តាឡើយ ហេតុនោះ លោកលាងជើង ជូតនឹងកំណាត់ជូតជើង រួចក៏យាងចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងទីដែលព្រះអង្គគង់នៅ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់បានទតឃើញតាំងតែពីពេលព្រលឹមស្រាងៗថា «បុណ្ណមន្តានីបុត្តនឹងមកដល់»។ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទ្រង់យាងចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិ មិនបានដាក់គន្លឹះទ្វារឡើយ ទ្រង់បន្ទោបង់សេចក្តីនឿយហត់ រួចទ្រង់ក្រោកឡើងគង់ចាំ។ ព្រះថេរៈរុញទ្វារ ចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិ ថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ ពាក្យថា Dhammiyā kathāya បានដល់ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធម្មកថា ក្នុងចូឡគោសិង្គសូត្រ ទ្រង់សម្តែងអានិសង្សនៃរសគឺសាមគ្គីភាពដល់កុលបុត្រទាំង ៣ អង្គ, ក្នុងសេក្ខសូត្រ ទ្រង់សម្តែងអានិសង្សនៃសេនាសនៈ, ក្នុងឃដិការសូត្រ ទ្រង់សម្តែងការបាននូវសតិដែលប្រកបដោយបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ, ក្នុងរដ្ឋបាលសូត្រ ទ្រង់សម្តែងធម្មុទ្ទេស ៤ យ៉ាង, ក្នុងសេលសូត្រ ទ្រង់សម្តែងអានិសង្សនៃទឹកបាណៈ, ក្នុងឧបក្កិលេសសូត្រ កាលទ្រង់សម្តែងធម្មកថាដល់ព្រះភគុត្ថេរ ទ្រង់សម្តែងអានិសង្សនៃភាពជាអ្នកនៅម្នាក់ឯង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងរថវិនីតសូត្រនេះ កាលទ្រង់សម្តែងដល់ព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ ទ្រង់បានបង្ហាញនូវអនន្តន័យដែលអាស្រ័យកថាវត្ថុ ១០ យ៉ាង គឺ «ម្នាលបុណ្ណៈ ធម្មកថានេះជាអប្បិច្ឆកថាផង ជាសន្តោសកថាផង» យ៉ាងនេះ។ ធម្មកថានោះ បានប្រព្រឹត្តទៅដល់ព្រះសាវ័កដែលបានសម្រេចបដិសម្ភិទា ដូចជាការលាតដៃទៅក្នុងមហាសមុទ្ររបស់បុគ្គលដែលឈរនៅមាត់ច្រាំងដូច្នោះឯង។ ယေန အန္ဓဝနန္တိ တဒါ ကိရ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဇေတဝနံ အာကိဏ္ဏံ ဟောတိ, ဗဟူ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဒယော ဇေတဝနံ ဩသရန္တိ; ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတိ, န သက္ကာ ပဝိဝေကံ လဘိတုံ. အန္ဓဝနံ ပန ပဓာနဃရသဒိသံ ပဝိဝိတ္တံ, တသ္မာ ယေနန္ဓဝနံ တေနုပသင်္ကမိ. ကသ္မာ ပန မဟာထေရေ န အဒ္ဒသ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘သာယနှသမယေ အာဂန္တွာ မဟာထေရေ ဒိသွာ ပုန ဒသဗလံ ပဿိဿာမိ, ဧဝံ မဟာထေရာနံ ဧကံ ဥပဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတိ, သတ္ထု ဒွေ ဘဝိဿန္တိ, တတော သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ မမ ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ. ពាក្យថា Yena andhavananti សេចក្ដីថា ឮថាក្នុងសម័យនោះ នាពេលរសៀល វត្តជេតពនជាទីកុះករដោយមនុស្សម្នា ពួកក្សត្រ និងព្រាហ្មណ៍ជាដើមជាច្រើន តែងតែមកកាន់វត្តជេតពន ទីនោះប្រៀបដូចជាទីតាំងបោះជំរុំទ័ពនៃព្រះរាជាចក្រពត្តិ មិនអាចដើម្បីបាននូវសេចក្ដីស្ងប់ស្ងាត់ឡើយ។ ចំណែកឯព្រៃអន្ធវន ជាទីស្ងាត់កំបាំង ដូចជាផ្ទះសម្រាប់បំពេញព្យាយាម ព្រោះហេតុនោះ ព្រះបុណ្ណត្ថេរក៏បានចូលទៅកាន់ព្រៃអន្ធវននោះ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាលោកមិនបានជួបនឹងព្រះមហាថេរទាំងឡាយ? ឮថា លោកមានតម្រិះក្នុងចិត្តយ៉ាងនេះថា «ក្នុងពេលល្ងាច យើងនឹងមកជួបនឹងព្រះមហាថេរទាំងឡាយ ហើយនឹងបានគាល់ព្រះទសពលម្ដងទៀត ធ្វើដូច្នេះ ការចូលទៅបំរើព្រះមហាថេរទាំងឡាយនឹងមានមួយលើក ការគាល់ព្រះសាស្តានឹងមានពីរលើក បន្ទាប់មក យើងថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តាហើយ នឹងត្រឡប់ទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួនវិញ»។ သတ္တဝိသုဒ္ဓိပဉှဝဏ္ဏနာ ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃបញ្ហាអំពីវិសុទ្ធិ ៧ ប្រការ ၂၅၆. အဘိဏှံ ကိတ္တယမာနော အဟောသီတိ ပုနပ္ပုနံ ဝဏ္ဏံ ကိတ္တယမာနော ဝိဟာသိ. ထေရော ကိရ တတော ပဋ္ဌာယ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သံဃမဇ္ဈေ ‘‘ပုဏ္ဏော ကိရ နာမ မန္တာဏိပုတ္တော စတူဟိ ပရိသာဟိ သဒ္ဓိံ အသံသဋ္ဌော, သော ဒသဗလဿ ဒဿနတ္ထာယ အာဂမိဿတိ; ကစ္စိ နု ခေါ မံ အဒိသွာဝ ဂမိဿတီ’’တိ ထေရနဝမဇ္ဈိမာနံ သတိကရဏတ္ထံ အာယသ္မတော ပုဏ္ဏဿ ဂုဏံ ဘာသတိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘မဟလ္လကဘိက္ခူ နာမ န သဗ္ဗကာလံ အန္တောဝိဟာရေ ဟောန္တိ; ဂုဏကထာယ ပနဿ ကထိတာယ ယော စ နံ ဘိက္ခုံ ပဿိဿတိ; သော အာဂန္တွာ အာရောစေဿတီ’’တိ. အထာယံ ထေရဿေဝ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော တံ အာယသ္မန္တံ မန္တာဏိပုတ္တံ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသန္တံ အဒ္ဒသ. ကထံ ပန နံ ဧသ အညာသီတိ? ပုဏ္ဏ, ပုဏ္ဏာတိ ဝတွာ ကထေန္တဿ ဘဂဝတော ဓမ္မကထာယ အညာသိ – ‘‘အယံ သော ထေရော, ယဿ မေ ဥပဇ္ဈာယော အဘိဏှံ ကိတ္တယမာနော ဟောတီ’’တိ. ဣတိ သော အာဂန္တွာ ထေရဿ အာရောစေသိ. နိသီဒနံ အာဒါယာတိ နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတိ အဝါယိမံ. ထေရော ပန စမ္မခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ. ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတောတိ [Pg.61] ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော. သီသာနုလောကီတိ ယော ဥန္နတဋ္ဌာနေ ပိဋ္ဌိံ ပဿန္တော နိန္နဋ္ဌာနေ သီသံ ပဿန္တော ဂစ္ဆတိ, အယမ္ပိ သီသာနုလောကီတိ ဝုစ္စတိ. တာဒိသော ဟုတွာ အနုဗန္ဓိ. ထေရော ဟိ ကိဉ္စာပိ သံယတပဒသဒ္ဒတာယ အစ္စာသန္နော ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တောပိ ပဒသဒ္ဒေန န ဗာဓတိ, ‘‘နာယံ သမ္မောဒနကာလော’’တိ ဉတွာ ပန န အစ္စာသန္နော, အန္ဓဝနံ နာမ မဟန္တံ, ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိလီနံ အပဿန္တေန, အာဝုသော ပုဏ္ဏ, ပုဏ္ဏာတိ အဖာသုကသဒ္ဒေါ ကာတဗ္ဗော ဟောတီတိ နိသိန္နဋ္ဌာနဇာနနတ္ထံ နာတိဒူရေ ဟုတွာ သီသာနုလောကီ အဂမာသိ. ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒီတိ ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယ နိသီဒိ. ២៥៦. ពាក្យថា Abhiṇhaṃ kittayamāno ahosīti សេចក្ដីថា ព្រះសារីបុត្តត្ថេរបានពោលសរសើរគុណរបស់ព្រះបុណ្ណត្ថេររឿយៗ។ ឮថា ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះថេរៈតែងតែពោលសរសើរគុណរបស់ព្រះបុណ្ណត្ថេរដ៏មានអាយុជាកូននាងមន្តានី ក្នុងកណ្ដាលជំនុំសង្ឃរាល់ៗថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយជាថេរៈ ភិក្ខុថ្មី និងភិក្ខុកណ្ដាល មានសតិស្មារតីថា «ឮថា ព្រះបុណ្ណត្ថេរជាបុត្រនៃនាងមន្តានី មិនច្រឡូកច្រឡំដោយបរិស័ទទាំង ៤ ឡើយ លោកនឹងមកដើម្បីគាល់ព្រះទសពល តើលោកនឹងត្រឡប់ទៅវិញដោយមិនបានជួបនឹងយើងទេដឹង?»។ ឮថា ព្រះថេរៈមានតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ធម្មតាភិក្ខុចាស់ៗ មិនមែននៅក្នុងវត្តគ្រប់ពេលនោះទេ កាលបើគុណកថារបស់ព្រះបុណ្ណត្ថេរនេះ ត្រូវបានពោលហើយ ភិក្ខុណាមួយបានជួបនឹងលោក ភិក្ខុនោះនឹងមកប្រាប់យើងមិនខាន»។ គ្រានោះ ភិក្ខុជាសទ្ធិវិហារិករបស់ព្រះថេរៈនោះ បានឃើញព្រះបុណ្ណត្ថេរដ៏មានអាយុជាកូននាងមន្តានី កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិ។ ចុះភិក្ខុនោះស្គាល់ព្រះបុណ្ណត្ថេរនោះដោយរបៀបណា? ភិក្ខុនោះបានដឹងតាមរយៈព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលទ្រង់ត្រាស់ហៅថា «បុណ្ណៈ បុណ្ណៈ» យ៉ាងនេះថា «លោកនេះហើយជាព្រះថេរៈ ដែលព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់យើងតែងតែពោលសរសើរគុណរឿយៗ»។ ភិក្ខុនោះដឹងយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានមកជម្រាបដល់ព្រះថេរៈ។ ពាក្យថា Nisīdanaṃ ādāya សេចក្ដីថា គ្រឿងសម្រាប់អង្គុយ (និសីទនៈ) នោះ សំដៅយកសន្លឹកអាសនៈដែលមានជាយ មិនមែនជាគ្រឿងត្បាញឡើយ។ ចំណែកព្រះថេរៈបានកាន់យកស្បែកសត្វហើយដើរទៅ។ ពាក្យថា Piṭṭhito piṭṭhito សេចក្ដីថា តាមពីក្រោយៗ។ ពាក្យថា Sīsānulokī សេចក្ដីថា ព្រះថេរៈនោះកាលដើរទៅ ក្នុងទីទួលតែងតែមើលទៅខ្នង ក្នុងទីទំនាបតែងតែមើលទៅក្បាល ការដើរទៅយ៉ាងនេះ ក៏ហៅថា សីសានុលោកី ដែរ។ លោកជាអ្នកមានសភាពយ៉ាងនោះហើយ ក៏ដើរតាមទៅ។ ព្រះថេរៈទោះបីជាដើរទៅជិតខ្លាំង ក៏មិនរំខានដោយសំឡេងជើងឡើយ ព្រោះលោកជាអ្នកមានសំឡេងជើងសង្រួមហើយ ប៉ុន្តែលោកដឹងថា «ពេលនេះ មិនមែនជាពេលសម្រាប់សំណេះសំណាលឡើយ» ទើបមិនដើរទៅជិតពេក ម្យ៉ាងទៀត ព្រៃអន្ធវនជាព្រៃធំទូលាយ កាលបើមិនឃើញលោកពួននៅក្នុងកន្លែងណាមួយ នឹងត្រូវស្រែកហៅថា «ម្នាលអាវុសោ បុណ្ណៈ បុណ្ណៈ» ដែលជាសំឡេងមិនគួរគប្បី ព្រោះហេតុនោះ ដើម្បីដឹងកន្លែងដែលលោកអង្គុយ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរទើបដើរតាមទៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយពេក ដោយសម្លឹងមើលក្បាល។ ពាក្យថា Divāvihāraṃ nisīdi សេចក្ដីថា អង្គុយដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ។ တတ္ထ အာယသ္မာပိ ပုဏ္ဏော ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏဇစ္စော, သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ. ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော, သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ. ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိသမာပန္နော, သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ. ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ ကပ္ပသတသဟဿံ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော, သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ ဧကမသင်္ချေယျံ. ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော မဟာခီဏာသဝေါ, သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ. ဣတိ ဧကံ ကနကဂုဟံ ပဝိဋ္ဌာ ဒွေ သီဟာ ဝိယ, ဧကံ ဝိဇမ္ဘနဘူမိံ ဩတိဏ္ဏာ ဒွေ ဗျဂ္ဃာ ဝိယ, ဧကံ သုပုပ္ဖိတသာလဝနံ ပဝိဋ္ဌာ ဒွေ ဆဒ္ဒန္တနာဂရာဇာနော ဝိယ, ဧကံ သိမ္ဗလိဝနံ ပဝိဋ္ဌာ ဒွေ သုပဏ္ဏရာဇာနော ဝိယ, ဧကံ နရဝါဟနယာနံ အဘိရုဠှာ ဒွေ ဝေဿဝဏာ ဝိယ, ဧကံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလံ အဘိနိသိန္နာ ဒွေ သက္ကာ ဝိယ, ဧကဝိမာနဗ္ဘန္တရဂတာ ဒွေ ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာနော ဝိယ စ တေ ဒွေပိ ဗြာဟ္မဏဇစ္စာ ဒွေပိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ဒွေပိ သမာပတ္တိလာဘိနော ဒွေပိ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နာ ဒွေပိ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တာ မဟာခီဏာသဝါ ဧကံ ဝနသဏ္ဍံ အနုပဝိဋ္ဌာ တံ ဝနဋ္ဌာနံ သောဘယိံသု. ក្នុងរឿងនោះ ព្រះបុណ្ណត្ថេរដ៏មានអាយុក៏កើតក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៍ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរក៏កើតក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៍ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែរ។ ព្រះបុណ្ណត្ថេរមានសម្បុរដូចមាស ព្រះសារីបុត្តត្ថេរក៏មានសម្បុរដូចមាសដែរ។ ព្រះបុណ្ណត្ថេរចូលកាន់អរហត្តផលសមាបត្តិ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរក៏ចូលកាន់អរហត្តផលសមាបត្តិដែរ។ ព្រះបុណ្ណត្ថេរជាអ្នកបំពេញបារមីតាំងប្រាថ្នាអស់មួយសែនកប្ប ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាអ្នកបំពេញបារមីតាំងប្រាថ្នាអស់មួយអសង្ខេយ្យនិងសែនកប្ប។ ព្រះបុណ្ណត្ថេរជាព្រះមហាខីណាស្រពដល់នូវបដិសម្ភិទា ព្រះសារីបុត្តត្ថេរក៏ជាព្រះមហាខីណាស្រពដល់នូវបដិសម្ភិទាដែរ។ យ៉ាងនេះ ប្រៀបដូចជាសត្វសីហៈពីរដែលចូលទៅកាន់គុហាមាសតែមួយ ដូចជាខ្លាធំពីរដែលចុះកាន់ទីលានលោតកញ្ជ្រោលតែមួយ ដូចជាស្តេចដំរីឆទ្ទន្តៈពីរដែលចូលទៅកាន់ព្រៃរាំងភ្នំដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយតែមួយ ដូចជាស្តេចគ្រុឌពីរដែលចូលទៅកាន់ព្រៃរកាតែមួយ ដូចជាស្តេចវេស្សវ័ណពីរដែលឡើងជិះនរវាហនយានតែមួយ ដូចជាព្រះឥន្ទ្រពីរដែលគង់លើបណ្ឌុកម្ពលសិលាអាសនៈតែមួយ ដូចជាមហាព្រហ្មហារិតៈពីរដែលនៅក្នុងវិមានតែមួយ ព្រះថេរៈទាំងពីររូបនោះ សុទ្ធតែជាអ្នកកើតក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៍ មានសម្បុរដូចមាស ចូលកាន់សមាបត្តិដូចគ្នា បំពេញបារមីតាំងប្រាថ្នាដូចគ្នា ដល់នូវបដិសម្ភិទាជាព្រះមហាខីណាស្រពដូចគ្នា បានចូលទៅកាន់ព្រៃតែមួយ ហើយធ្វើទីនោះឲ្យរុងរឿងភ្លឺស្វាង។ ဘဂဝတိ နော, အာဝုသော, ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီတိ, အာဝုသော, ကိံ အမှာကံ ဘဂဝတော သန္တိကေ အာယသ္မတာ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီတိ? ဣဒံ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တဿ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဇာနန္တောပိ ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ ပုစ္ဆိ. ပုရိမကထာယ ဟိ အပ္ပတိဋ္ဌိတာယ ပစ္ဆိမကထာ န ဇာယတိ, တသ္မာ ဧဝံ ပုစ္ဆိ. ထေရော အနုဇာနန္တော ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ အာဟ. အထဿ ပဉှဝိဿဇ္ဇနံ သောတုကာမော အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ‘‘ကိံ နု ခေါ အာဝုသော သီလဝိသုဒ္ဓတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ပုစ္ဆိ. တာသံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ. အာယသ္မာ ပန ပုဏ္ဏော [Pg.62] ယသ္မာ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာဒီသု ဌိတဿာပိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော မတ္ထကံ န ပါပုဏာတိ, တသ္မာ, ‘‘နော ဟိဒံ, အာဝုသော’’တိ သဗ္ဗံ ပဋိက္ခိပိ. ពាក្យថា Bhagavati no, āvuso, brahmacariyaṃ vussati សេចក្ដីថា «ម្នាលអាវុសោ លោកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើងឬ?»។ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរដ៏មានអាយុ ទោះបីជាដឹងនូវការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌របស់ព្រះបុណ្ណត្ថេរនោះក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយក៏ដោយ ក៏សួរយ៉ាងនេះដើម្បីជាហេតុឲ្យកើតការសន្ទនាគ្នា។ ព្រោះថា កាលបើសេចក្ដីផ្ដើមដំបូងមិនទាន់តាំងឡើង សេចក្ដីបន្ទាប់ក៏មិនអាចកើតឡើងបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបសួរយ៉ាងនេះ។ ព្រះថេរៈកាលយល់ព្រម ក៏ពោលថា «យ៉ាងហ្នឹងហើយ អាវុសោ»។ លំដាប់នោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរដ៏មានអាយុ កាលចង់ស្ដាប់នូវការដោះស្រាយបញ្ហានោះ ទើបសួរនូវវិសុទ្ធិទាំង ៧ ប្រការតាមលំដាប់ថា «ម្នាលអាវុសោ លោកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីសីលវិសុទ្ធិឬ?» ជាដើម។ សេចក្ដីអធិប្បាយពិស្តារនៃវិសុទ្ធិទាំងនោះ មានពោលទុកក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គហើយ។ ចំណែកព្រះបុណ្ណត្ថេរដ៏មានអាយុ ព្រោះហេតុតែការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌មិនទាន់ដល់នូវទីបំផុតត្រឹមតែការតាំងនៅក្នុងចតុបារិសុទ្ធិសីលជាដើមនោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបបដិសេធទាំងអស់ថា «មិនមែនយ៉ាងនោះទេ អាវុសោ»។ ကိမတ္ထံ စရဟာဝုသောတိ ယဒိ သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒီနံ အတ္ထာယ ဗြဟ္မစရိယံ န ဝုဿတိ, အထ ကိမတ္ထံ ဝုဿတီတိ ပုစ္ဆိ. အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ ခေါ, အာဝုသောတိ ဧတ္ထ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ နာမ အပ္ပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနံ. ဒွေဓာ ဥပါဒါနာနိ ဂဟဏူပါဒါနဉ္စ ပစ္စယူပါဒါနဉ္စ. ဂဟဏူပါဒါနံ နာမ ကာမုပါဒါနာဒိကံ စတုဗ္ဗိဓံ, ပစ္စယူပါဒါနံ နာမ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဧဝံ ဝုတ္တပစ္စယာ. တတ္ထ ဂဟဏူပါဒါနဝါဒိနော အာစရိယာ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနန္တိ စတူသု ဥပါဒါနေသု အညတရေနာပိ ကဉ္စိ ဓမ္မံ အဂ္ဂဟေတွာ ပဝတ္တံ အရဟတ္တဖလံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ကထေန္တိ. တဉှိ န စ ဥပါဒါနသမ္ပယုတ္တံ ဟုတွာ ကဉ္စိ ဓမ္မံ ဥပါဒိယတိ, ကိလေသာနဉ္စ ပရိနိဗ္ဗုတန္တေ ဇာတတ္တာ ပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ပစ္စယူပါဒါနဝါဒိနော ပန အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနန္တိ အပ္ပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနံ. ပစ္စယဝသေန အနုပ္ပန္နံ အသင်္ခတံ အမတဓာတုမေဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ကထေန္တိ. အယံ အန္တော, အယံ ကောဋိ, အယံ နိဋ္ဌာ. အပ္ပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနံ ပတ္တဿ ဟိ ဗြဟ္မစရိယဝါသော မတ္ထကံ ပတ္တော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ထေရော ‘‘အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထ’’န္တိ အာဟ. အထ နံ အနုယုဉ္ဇန္တော အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော, သီလဝိသုဒ္ဓိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန’’န္တိ ပုန ပုစ္ဆံ အာရဘိ. ពាក្យថា Kimatthaṃ carahāvusoti សេចក្ដីថា ព្រះសារីបុត្តត្ថេរសួរថា «ម្នាលអាវុសោ បើលោកមិនប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ដើម្បីសីលវិសុទ្ធិជាដើមទេ ចុះលោកប្រព្រឹត្តដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?»។ ក្នុងពាក្យថា Anupādāparinibbānatthaṃ kho, āvuso នេះ ពាក្យថា អនុបាទាបរិនិព្វាន គឺ អប្បច្ចយបរិនិព្វាន (ការរលត់ឥតមានបច្ច័យតាក់តែង)។ ឧបាទានមាន ២ យ៉ាងគឺ គហណូបាទាន (ឧបាទានគឺការប្រកាន់ខ្ជាប់) និង បច្ចយូបាទាន (ឧបាទានគឺបច្ច័យ)។ គហណូបាទាន គឺឧបាទាន ៤ មានកាមុបាទានជាដើម។ បច្ចយូបាទាន គឺបច្ច័យទាំងឡាយដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា» ជាដើម។ ក្នុងឧបាទានទាំងពីរនោះ ពួកអាចារ្យដែលពោលតាមគហណូបាទាន តែងពន្យល់ពាក្យថា អនុបាទាបរិនិព្វាន គឺអរហត្តផលដែលកើតឡើងដោយមិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវធម៌ណាមួយដោយឧបាទានណាមួយក្នុងចំណោមឧបាទានទាំង ៤ ឡើយ។ ព្រោះថា អរហត្តផលនោះ មិនប្រកបដោយឧបាទាន ហើយមិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវធម៌ណាមួយឡើយ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះកើតឡើងក្នុងទីបំផុតនៃការរលត់ទៅនៃកិលេសទាំងឡាយ ទើបហៅថា បរិនិព្វាន។ ចំណែកពួកអាចារ្យដែលពោលតាមបច្ចយូបាទាន តែងពន្យល់ពាក្យថា អនុបាទាបរិនិព្វាន គឺអប្បច្ចយបរិនិព្វាន។ លោកសំដៅយកតែអសង្ខតអមតធាតុដែលមិនកើតឡើងដោយអំណាចនៃបច្ច័យប៉ុណ្ណោះថាជា អនុបាទាបរិនិព្វាន។ នេះជាទីបំផុត នេះជាកំពូល នេះជាការសម្រេច។ ព្រោះថា សម្រាប់បុគ្គលដែលបានដល់នូវអប្បច្ចយបរិនិព្វានហើយ ការប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ឈ្មោះថាបានដល់នូវទីបំផុតហើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបពោលថា «ដើម្បីអនុបាទាបរិនិព្វាន»។ លំដាប់នោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរដ៏មានអាយុ កាលចង់សាកសួរដេញដោលលោក ទើបចាប់ផ្ដើមសួរម្ដងទៀតថា «ម្នាលអាវុសោ ចុះសីលវិសុទ្ធិជាអនុបាទាបរិនិព្វានឬ?»។ ၂၅၈. ထေရောပိ သဗ္ဗပရိဝတ္တေသု တထေဝ ပဋိက္ခိပိတွာ ပရိယောသာနေ ဒေါသံ ဒဿေန္တော သီလဝိသုဒ္ဓိံ စေ, အာဝုသောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပညပေယျာတိ ယဒိ ပညပေယျ. သဥပါဒါနံယေဝ သမာနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ ပညပေယျာတိ သင်္ဂဟဏဓမ္မမေဝ နိဂ္ဂဟဏဓမ္မံ သပ္ပစ္စယဓမ္မမေဝ အပ္ပစ္စယဓမ္မံ သင်္ခတဓမ္မမေဝ အသင်္ခတဓမ္မန္တိ ပညပေယျာတိ အတ္ထော. ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယံ ပန သပ္ပစ္စယဓမ္မမေဝ အပ္ပစ္စယဓမ္မံ သင်္ခတဓမ္မမေဝ အသင်္ခတဓမ္မန္တိ ပညပေယျာတိ အယမေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ပုထုဇ္ဇနော ဟိ, အာဝုသောတိ ဧတ္ထ ဝဋ္ဋာနုဂတော လောကိယဗာလပုထုဇ္ဇနော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သော ဟိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလမတ္တဿာပိ အဘာဝတော သဗ္ဗသော အညတြ ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ. တေန ဟီတိ ယေန ကာရဏေန ဧကစ္စေ ပဏ္ဍိတာ ဥပမာယ အတ္ထံ ဇာနန္တိ, တေန ကာရဏေန ဥပမံ တေ ကရိဿာမီတိ အတ္ထော. ២៥៨. ព្រះថេរៈក៏បានបដិសេធយ៉ាងនោះដែរក្នុងគ្រប់វារៈទាំងអស់ ហើយក្នុងទីបំផុត កាលចង់បង្ហាញនូវទោស ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «ម្នាលអាវុសោ បើសីលវិសុទ្ធិ...»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Paññapeyya គឺ បើគប្បីបញ្ញត្តិ។ ពាក្យថា Saupādānaṃyeva samānaṃ anupādāparinibbānaṃ paññapeyya សេចក្ដីថា បើគប្បីបញ្ញត្តិធម៌ដែលនៅមានឧបាទាន ថាជាអនុបាទាបរិនិព្វាន នោះឈ្មោះថា បញ្ញត្តិធម៌ដែលមានការប្រកាន់ខ្ជាប់ (សង្គហណធម៌) ថាជាធម៌មិនមានការប្រកាន់ខ្ជាប់ (និគ្គហណធម៌) បញ្ញត្តិធម៌ដែលមានបច្ច័យ (សប្បច្ចយធម៌) ថាជាធម៌មិនមានបច្ច័យ (អប្បច្ចយធម៌) បញ្ញត្តិធម៌ដែលបច្ច័យតាក់តែង (សង្ខតធម៌) ថាជាធម៌ដែលបច្ច័យមិនតាក់តែង (អសង្ខតធម៌) នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនោះ។ ចំណែកក្នុងញាណទស្សនវិសុទ្ធិ សេចក្ដីថា បើគប្បីបញ្ញត្តិធម៌ដែលមានបច្ច័យ ថាជាធម៌មិនមានបច្ច័យ បញ្ញត្តិធម៌ដែលបច្ច័យតាក់តែង ថាជាធម៌ដែលបច្ច័យមិនតាក់តែង គប្បីកាន់យកសេចក្ដីយ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា Puthujjano hi, āvuso ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា សំដៅយកលោកិយពាលបុថុជ្ជនដែលអន្ទោលទៅតាមវដ្តសង្សារ។ ព្រោះថា បុថុជ្ជននោះ មិនមានសូម្បីតែចតុបារិសុទ្ធិសីល ទើបនៅក្រៅអំពីវិសុទ្ធិធម៌ទាំង ៧ នេះដោយប្រការទាំងពួង។ ពាក្យថា Tena hi សេចក្ដីថា ព្រោះហេតុតែបណ្ឌិតទាំងឡាយខ្លះ យល់ដឹងសេចក្ដីបានដោយសារឧបមា ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំនឹងធ្វើឧបមាប្រាប់លោក នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនោះ។ သတ္တရထဝိနီတဝဏ္ဏနာ ការអធិប្បាយសេចក្ដីនៃរថដែលទូន្មានល្អហើយ ៧ គ្រឿង ၂၅၉. သတ္တ [Pg.63] ရထဝိနီတာနီတိ ဝိနီတအဿာဇာနိယယုတ္တေ သတ္တ ရထေ. ယာဝဒေဝ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓတ္ထာတိ, အာဝုသော, အယံ သီလဝိသုဒ္ဓိ နာမ, ယာဝဒေဝ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓတ္ထာ. စိတ္တဝိသုဒ္ဓတ္ထာတိ နိဿက္ကဝစနမေတံ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော, ယာဝဒေဝ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓိသင်္ခါတာ အတ္ထာ, တာဝ အယံ သီလဝိသုဒ္ဓိ နာမ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. ယာ ပန အယံ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ, ဧသာ သီလဝိသုဒ္ဓိယာ အတ္ထော, အယံ ကောဋိ, ဣဒံ ပရိယောသာနံ, စိတ္တဝိသုဒ္ဓိယံ ဌိတဿ ဟိ သီလဝိသုဒ္ဓိကိစ္စံ ကတံ နာမ ဟောတီတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗပဒေသု. ២៥៩. ពាក្យថា Satta rathavinītāni គឺ រថ ៧ គ្រឿងដែលទឹមដោយសេះអាជានេយ្យដែលទូន្មានល្អហើយ។ ពាក្យថា Yāvadeva, cittavisuddhatthā សេចក្ដីថា «ម្នាលអាវុសោ សីលវិសុទ្ធិនេះ មានប្រយោជន៍ត្រឹមតែដើម្បីចិត្តវិសុទ្ធិប៉ុណ្ណោះ»។ ពាក្យថា Cittavisuddhatthā នេះ ជាវិភត្តិទី ៥ (បញ្ចមីវិភត្តិ)។ សេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះមានដូចតទៅ៖ សីលវិសុទ្ធិនេះ គប្បីប្រាថ្នាបានត្រឹមតែដើម្បីប្រយោជន៍ពោលគឺចិត្តវិសុទ្ធិប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ចិត្តវិសុទ្ធិណាដែលមាន ចិត្តវិសុទ្ធិនោះជាផលនៃសីលវិសុទ្ធិ នេះជាទីបំផុត នេះជាការសម្រេច ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលតាំងនៅក្នុងចិត្តវិសុទ្ធិហើយ កិច្ចនៃសីលវិសុទ្ធិ ឈ្មោះថាបានធ្វើរួចរាល់ហើយ។ វិធីនេះ គប្បីយកទៅប្រើក្នុងគ្រប់បទទាំងអស់។ ဣဒံ ပနေတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဝိယ ဟိ ဇရာမရဏဘီရုကော ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သာဝတ္ထိနဂရံ ဝိယ သက္ကာယနဂရံ, သာကေတနဂရံ ဝိယ နိဗ္ဗာနနဂရံ, ရညော သာကေတေ ဝဍ္ဎိအာဝဟဿ သီဃံ ဂန္တွာ ပါပုဏိတဗ္ဗဿ အစ္စာယိကဿ ကိစ္စဿ ဥပ္ပာဒကာလော ဝိယ ယောဂိနော အနဘိသမေတာနံ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အဘိသမယကိစ္စဿ ဥပ္ပာဒကာလော. သတ္တ ရထဝိနီတာနိ ဝိယ သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော, ပဌမံ ရထဝိနီတံ အာရုဠှကာလော ဝိယ သီလဝိသုဒ္ဓိယံ ဌိတကာလော, ပဌမရထဝိနီတာဒီဟိ ဒုတိယာဒီနိ အာရုဠှကာလော ဝိယ သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒီဟိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိအာဒီသု ဌိတကာလော. သတ္တမေန ရထဝိနီတေန သာကေတေ အန္တေပုရဒွါရေ ဩရုယှ ဥပရိပါသာဒေ ဉာတိမိတ္တဂဏပရိဝုတဿ သုရသဘောဇနပရိဘောဂကာလော ဝိယ ယောဂိနော ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယာ သဗ္ဗကိလေသေ ခေပေတွာ ဓမ္မဝရပါသာဒံ အာရုယှ ပရောပဏ္ဏာသကုသလဓမ္မပရိဝါရဿ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိရောဓသယနေ နိသိန္နဿ လောကုတ္တရသုခါနုဘဝနကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. នេះជាការប្រៀបធៀបឧបមាជាមួយឧបមេយ្យក្នុងរឿងនេះ៖ គប្បីយល់ថា ព្រះយោគាវចរដែលខ្លាចចំពោះជាតិជរានិងមរណៈ ប្រៀបដូចជាព្រះបាទបសេនទិកោសល។ ទីក្រុងសក្កាយៈ ប្រៀបដូចជាក្រុងសាវត្ថី។ ទីក្រុងនិព្វាន ប្រៀបដូចជាក្រុងសាកេត។ ពេលវេលានៃការកើតឡើងនូវកិច្ចការប្រញាប់ប្រញាល់ដែលព្រះរាជាត្រូវយាងទៅឲ្យដល់ជាប្រញាប់ ដើម្បីនាំមកនូវសេចក្ដីចម្រើនក្នុងក្រុងសាកេត ប្រៀបដូចជាពេលវេលានៃការកើតឡើងនូវកិច្ចការចាក់ធ្លុះដឹងនូវអរិយសច្ចៈ ៤ ដែលព្រះយោគីមិនទាន់បានត្រាស់ដឹង។ វិសុទ្ធិទាំង ៧ ប្រការ ប្រៀបដូចជារថដែលទូន្មានល្អហើយទាំង ៧ គ្រឿង។ ពេលវេលាដែលព្រះយោគីតាំងនៅក្នុងសីលវិសុទ្ធិ ប្រៀបដូចជាពេលដែលឡើងជិះរថដែលទូន្មានល្អហើយគ្រឿងទីមួយ។ ពេលវេលាដែលព្រះយោគីតាំងនៅក្នុងចិត្តវិសុទ្ធិជាដើម ដោយសារសីលវិសុទ្ធិជាដើម ប្រៀបដូចជាពេលដែលឡើងជិះរថគ្រឿងទីពីរជាដើម ដោយសាររថគ្រឿងទីមួយជាដើម។ ពេលវេលាដែលព្រះខីណាស្រព អង្គុយលើគ្រែជាទីរលត់ ចូលកាន់ផលសមាបត្តិមាននិព្វានជាអារម្មណ៍ ហែហមដោយកុសលធម៌ជាងហាសិប ឡើងទៅកាន់ប្រាសាទធម៌ដ៏ប្រសើរ ក្រោយពីបានកម្ចាត់កិលេសទាំងអស់ដោយញាណទស្សនវិសុទ្ធិ ហើយទទួលរងនូវលោកុត្តរសុខ ប្រៀបដូចជាពេលវេលាដែលព្រះរាជាចុះពីរថគ្រឿងទីប្រាំពីរត្រង់ទ្វារព្រះបរមរាជវាំងក្នុងក្រុងសាកេត ហើយឡើងទៅកាន់ប្រាសាទជាន់ខាងលើ ហែហមដោយពួកញាតិនិងមិត្តភក្តិ សោយនូវភោជនាហារមានរសជាតិដ៏ឆ្ងាញ់ពិសា គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ។ ဣတိ အာယသ္မန္တံ ပုဏ္ဏံ ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိံ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရော သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ပုစ္ဆိ. အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဧဝံ ပုစ္ဆန္တော ပန ဓမ္မသေနာပတိ ကိံ ဇာနိတွာ ပုစ္ဆိ, ဥဒါဟု အဇာနိတွာ? တိတ္ထကုသလော ဝါ ပန ဟုတွာ ဝိသယသ္မိံ ပုစ္ဆိ, ဥဒါဟု အတိတ္ထကုသလော ဟုတွာ အဝိသယသ္မိံ? ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ စ ကိံ ဇာနိတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ, ဥဒါဟု အဇာနိတွာ? တိတ္ထကုသလော ဝါ ပန ဟုတွာ ဝိသယသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇေသိ, ဥဒါဟု အတိတ္ထကုသလော ဟုတွာ အဝိသယေတိ? ဇာနိတွာ တိတ္ထကုသလော ဟုတွာ ဝိသယေ ပုစ္ဆီတိ ဟိ ဝဒမာနော ဓမ္မသေနာပတိံယေဝ ဝဒေယျ. ဇာနိတွာ တိတ္ထကုသလော ဟုတွာ ဝိသယေ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ ဝဒမာနော ပုဏ္ဏတ္ထေရံယေဝ [Pg.64] ဝဒေယျ. ယဉှိ ဝိသုဒ္ဓီသု သံခိတ္တံ, တံ ကထာဝတ္ထူသု ဝိတ္ထိဏ္ဏံ. ယံ ကထာဝတ္ထူသု သံခိတ္တံ, တံ ဝိသုဒ္ဓီသု ဝိတ္ထိဏ္ဏံ. တဒမိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាធម្មសេនាបតី បានសួរនូវវិសុទ្ធិ ៧ ប្រការ ចំពោះព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ ជាអ្នកបាននូវកថាវត្ថុ ១០ ប្រការ ដោយលំដាប់ពាក្យដែលបានពោលមកនេះ។ ព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ បានវិសជ្ជនានូវកថាវត្ថុ ១០ ប្រការ។ កាលបើព្រះធម្មសេនាបតីសួរយ៉ាងនេះ តើលោកដឹងហើយទើបសួរ ឬក៏មិនដឹងទើបសួរ? ឬមួយលោកជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ ហើយសួរក្នុងវិស័យ ឬជាអ្នកមិនឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ ហើយសួរក្នុងអវិស័យ? ចំណែកព្រះបុណ្ណត្ថេរ តើដឹងហើយទើបវិសជ្ជនា ឬមិនដឹងទើបវិសជ្ជនា? ឬមួយលោកជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ ហើយវិសជ្ជនាក្នុងវិស័យ ឬជាអ្នកមិនឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ ហើយវិសជ្ជនាក្នុងអវិស័យ? ព្រោះថា បុគ្គលកាលពោលថា «ដឹងហើយ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ ហើយសួរក្នុងវិស័យ» ឈ្មោះថាពោលសំដៅយកតែព្រះធម្មសេនាបតីប៉ុណ្ណោះ។ បុគ្គលកាលពោលថា «ដឹងហើយ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ ហើយវិសជ្ជនាក្នុងវិស័យ» ឈ្មោះថាពោលសំដៅយកតែព្រះបុណ្ណត្ថេរប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា សេចក្តីណាដែលសង្ខេបទុកក្នុងវិសុទ្ធិទាំងឡាយ សេចក្តីនោះត្រូវបានពន្យល់ពិស្តារក្នុងកថាវត្ថុទាំងឡាយ។ សេចក្តីណាដែលសង្ខេបទុកក្នុងកថាវត្ថុទាំងឡាយ សេចក្តីនោះត្រូវបានពន្យល់ពិស្តារក្នុងវិសុទ្ធិទាំងឡាយ។ សេចក្តីនោះ គប្បីជ្រាបតាមវិធីនេះ។ ဝိသုဒ္ဓီသု ဟိ ဧကာ သီလဝိသုဒ္ဓိ စတ္တာရိ ကထာဝတ္ထူနိ ဟုတွာ အာဂတာ အပ္ပိစ္ဆကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ အသံသဂ္ဂကထာ, သီလကထာတိ. ဧကာ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ တီဏိ ကထာဝတ္ထူနိ ဟုတွာ အာဂတာ – ပဝိဝေကကထာ, ဝီရိယာရမ္ဘကထာ, သမာဓိကထာတိ, ဧဝံ တာဝ ယံ ဝိသုဒ္ဓီသု သံခိတ္တံ, တံ ကထာဝတ္ထူသု ဝိတ္ထိဏ္ဏံ. ကထာဝတ္ထူသု ပန ဧကာ ပညာကထာ ပဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိယော ဟုတွာ အာဂတာ – ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ, ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ, မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ, ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ, ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီတိ, ဧဝံ ယံ ကထာဝတ္ထူသု သံခိတ္တံ, တံ ဝိသုဒ္ဓီသု ဝိတ္ထိဏ္ဏံ. တသ္မာ သာရိပုတ္တတ္ထေရော သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ပုစ္ဆန္တော န အညံ ပုစ္ဆိ, ဒသ ကထာဝတ္ထူနိယေဝ ပုစ္ဆိ. ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တော န အညံ ဝိဿဇ္ဇေသိ, ဒသ ကထာဝတ္ထူနိယေဝ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ. ဣတိ ဥဘောပေတေ ဇာနိတွာ တိတ္ထကုသလာ ဟုတွာ ဝိသယေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိံသု စေဝ ဝိဿဇ္ဇေသုံ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ពិតមែនហើយ ក្នុងវិសុទ្ធិទាំងឡាយ វិសុទ្ធិមួយគឺសីលវិសុទ្ធិ មកជាកថាវត្ថុ ៤ គឺ អប្បិច្ឆកថា សន្តុដ្ឋិកថា អសំសគ្គកថា និងសីលកថា។ វិសុទ្ធិមួយគឺចិត្តវិសុទ្ធិ មកជាកថាវត្ថុ ៣ គឺ បវិវេកកថា វីរិយារម្ភកថា និងសមាធិកថា យ៉ាងនេះជាមុនសិន សេចក្តីណាដែលសង្ខេបទុកក្នុងវិសុទ្ធិទាំងឡាយ សេចក្តីនោះត្រូវបានពន្យល់ពិស្តារក្នុងកថាវត្ថុទាំងឡាយ។ ចំណែកក្នុងកថាវត្ថុទាំងឡាយវិញ កថាវត្ថុមួយគឺបញ្ញាកថា មកជាវិសុទ្ធិ ៥ គឺ ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិ មគ្គាមគ្គញាណទស្សនវិសុទ្ធិ បដិបទាញាណទស្សនវិសុទ្ធិ និងញាណទស្សនវិសុទ្ធិ យ៉ាងនេះ សេចក្តីណាដែលសង្ខេបទុកក្នុងកថាវត្ថុទាំងឡាយ សេចក្តីនោះត្រូវបានពន្យល់ពិស្តារក្នុងវិសុទ្ធិទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ កាលសួរនូវវិសុទ្ធិ ៧ មិនបានសួររឿងដទៃឡើយ គឺសួរតែកថាវត្ថុ ១០ ប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីព្រះបុណ្ណត្ថេរ កាលវិសជ្ជនានូវវិសុទ្ធិ ៧ ក៏មិនបានវិសជ្ជនារឿងដទៃឡើយ គឺវិសជ្ជនាតែកថាវត្ថុ ១០ ប៉ុណ្ណោះ។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះមហានាគទាំងពីររូបនេះ ដឹងហើយ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងកំពង់ បានសួរនិងដោះស្រាយប្រស្នាក្នុងវិស័យតែប៉ុណ្ណោះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ၂၆၀. ကော နာမော အာယသ္မာတိ န ထေရော တဿ နာမံ န ဇာနာတိ. ဇာနန္တောယေဝ ပန သမ္မောဒိတုံ လဘိဿာမီတိ ပုစ္ဆိ. ကထဉ္စ ပနာယသ္မန္တန္တိ ဣဒံ ပန ထေရော သမ္မောဒမာနော အာဟ. မန္တာဏိပုတ္တောတိ မန္တာဏိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော. ယထာ တန္တိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ, ယထာ သုတဝတာ သာဝကေန ဗျာကာတဗ္ဗာ, ဧဝမေဝ ဗျာကတာတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော. အနုမဿ အနုမဿာတိ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ဩဂါဟေတွာ အနုပဝိသိတွာ. စေလဏ္ဍုပကေနာတိ ဧတ္ထ စေလံ ဝုစ္စတိ ဝတ္ထံ, အဏ္ဍုပကံ စုမ္ဗဋကံ. ဝတ္ထစုမ္ဗဋကံ သီသေ ကတွာ အာယသ္မန္တံ တတ္ထ နိသီဒါပေတွာ ပရိဟရန္တာပိ သဗြဟ္မစာရီ ဒဿနာယ လဘေယျုံ, ဧဝံ လဒ္ဓဒဿနမ္ပိ တေသံ လာဘာယေဝါတိ အဋ္ဌာနပရိကပ္ပေန အဘိဏှဒဿနဿ ဥပါယံ ဒဿေသိ. ဧဝံ အပရိဟရန္တေန ဟိ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတုကာမေန ဓမ္မံ ဝါ သောတုကာမေန ‘‘ထေရော ကတ္ထ ဌိတော ကတ္ထ နိသိန္နော’’တိ ပရိယေသန္တေန စရိတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧဝံ ပရိဟရန္တာ ပန ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေယေဝ သီသတော ဩရောပေတွာ မဟာရဟေ အာသနေ နိသီဒါပေတွာ သက္ကာ ဟောန္တိ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတုံ ဓမ္မံ ဝါ သောတုံ. ဣတိ အဋ္ဌာနပရိကပ္ပေန အဘိဏှဒဿနဿ ဥပါယံ ဒဿေသိ. ២៦០. ពាក្យថា «Ko nāmo āyasmā» មិនមែនមានន័យថា ព្រះត្ថេរមិនស្គាល់ឈ្មោះរបស់លោកនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ លោកដឹងស្រាប់ហើយ តែសួរដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងបានសាកសួររាក់ទាក់រីករាយជាមួយគ្នា»។ ចំណែកពាក្យថា «kathañca panāyasmantaṃ» នេះ ព្រះត្ថេរពោលដោយសេចក្តីរីករាយ។ ពាក្យថា «Mantāṇiputto» គឺកូនរបស់នាងព្រាហ្មណីឈ្មោះ មន្តានី។ ពាក្យថា «yathā taṃ» ក្នុងពាក្យនេះ ម៉ាត់ថា «taṃ» គ្រាន់តែជាការធ្លាក់ចុះនៃនិបាត សេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះថា «ព្រះសាវ័កអ្នកមានសុតៈគប្បីដោះស្រាយយ៉ាងណា លោកក៏បានដោះស្រាយយ៉ាងនោះឯង»។ ពាក្យថា «Anumassa anumassa» គឺការចុះស៊ប់ ចូលទៅស៊ប់ក្នុងកថាវត្ថុ ១០។ ពាក្យថា «Celaṇḍupakena» ក្នុងពាក្យនេះ ម៉ាត់ថា «cela» ប្រែថា សំពត់, «aṇḍupaka» ប្រែថា ខ្នើយទ្រក្បាល (កំបង់សំពត់ទ្រក្បាល)។ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបង្ហាញឧបាយនៃការបានជួបជាប្រចាំ ដោយការសន្មតក្នុងហេតុការណ៍ដែលមិនអាចទៅរួចថា «ទោះបីជាសព្រហ្មចារីទាំងឡាយ យកកំបង់សំពត់ទ្រក្បាលដាក់លើក្បាល ហើយនិមន្តព្រះដ៏មានអាយុឱ្យគង់លើកំបង់សំពត់នោះ រួចហើយសែងនាំទៅ ដើម្បីឱ្យបានជួបឃើញ ការបានជួបឃើញយ៉ាងនោះ ក៏ជាលាភរបស់សព្រហ្មចារីទាំងឡាយនោះដែរ»។ ព្រោះថា កាលបើមិនសែងនាំទៅយ៉ាងនេះទេ បុគ្គលអ្នកចង់សួរប្រស្នា ឬចង់ស្តាប់ធម៌ ត្រូវតែដើរស្វែងរកថា «ព្រះត្ថេរគង់នៅទីណា គង់នៅកន្លែងណា»។ ប៉ុន្តែ កាលបើមានការសែងនាំទៅយ៉ាងនេះ ក្នុងខណៈដែលចង់បានៗ គេអាចដាក់ចុះពីលើក្បាល ហើយនិមន្តឱ្យគង់លើអាសនៈដ៏សមគួរ រួចហើយអាចសួរប្រស្នា ឬស្តាប់ធម៌បាន។ លោកបង្ហាញឧបាយនៃការបានជួបជាប្រចាំ ដោយការសន្មតក្នុងហេតុការណ៍ដែលមិនអាចទៅរួច យ៉ាងនេះឯង។ သာရိပုတ္တောတိ စ ပန မန္တိ သာရိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တောတိ စ ပန ဧဝံ မံ သဗြဟ္မစာရီ ဇာနန္တိ. သတ္ထုကပ္ပေနာတိ သတ္ထုသဒိသေန. ဣတိ ဧကပဒေနေဝ အာယသ္မာ [Pg.65] ပုဏ္ဏော သာရိပုတ္တတ္ထေရံ စန္ဒမဏ္ဍလံ အာဟစ္စ ဌပေန္တော ဝိယ ဥက္ခိပိ. ထေရဿ ဟိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧကန္တဓမ္မကထိကဘာဝေါ ပါကဋော အဟောသိ. အမစ္စဉှိ ပုရောဟိတံ မဟန္တောတိ ဝဒမာနော ရာဇသဒိသောတိ ဝဒေယျ, ဂေါဏံ ဟတ္ထိပ္ပမာဏောတိ, ဝါပိံ သမုဒ္ဒပ္ပမာဏောတိ, အာလောကံ စန္ဒိမသူရိယာလောကပ္ပမာဏောတိ, ဣတော ပရံ ဧတေသံ မဟန္တဘာဝကထာ နာမ နတ္ထိ. သာဝကမ္ပိ မဟာတိ ဝဒန္တော သတ္ထုပဋိဘာဂေါတိ ဝဒေယျ, ဣတော ပရံ တဿ မဟန္တဘာဝကထာ နာမ နတ္ထိ. ဣစ္စာယသ္မာ ပုဏ္ဏော ဧကပဒေနေဝ ထေရံ စန္ဒမဏ္ဍလံ အာဟစ္စ ဌပေန္တော ဝိယ ဥက္ခိပိ. ពាក្យថា «Sāriputtoti ca pana maṃ» គឺថា «សព្រហ្មចារីទាំងឡាយ ស្គាល់ខ្ញុំយ៉ាងនេះថា ជាកូនរបស់នាងព្រាហ្មណីឈ្មោះ សារី»។ ពាក្យថា «Satthukappena» គឺប្រៀបដូចជាព្រះសាស្តា។ ព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ បានលើកតម្កើងព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ដោយពាក្យតែមួយម៉ាត់នេះ ហាក់ដូចជាលើកយកវង់ព្រះចន្ទទៅដាក់ទល់នឹងមេឃ។ ព្រោះថា ភាពជាធម្មកថិកដ៏ពិតប្រាកដរបស់ព្រះត្ថេរ បានប្រាកដច្បាស់ក្នុងទីនេះហើយ។ ពិតមែនហើយ បុគ្គលកាលពោលសរសើរអាមាត្យ ឬបុរោហិតថាជាអ្នកធំ គប្បីពោលថា «ប្រៀបដូចជាស្តេច» គប្បីពោលសរសើរគោថា «មានប្រមាណប៉ុនដំរី» គប្បីពោលសរសើរស្រះថា «មានប្រមាណប៉ុនមហាសមុទ្រ» គប្បីពោលសរសើរពន្លឺថា «មានប្រមាណប៉ុនពន្លឺព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យ» ព្រោះថា លើសពីនេះទៅទៀត គ្មានពាក្យពោលសរសើរពីភាពធំដុំរបស់ជនទាំងនោះឡើយ។ ទោះបីជាសរសើរសាវ័កថាជាអ្នកធំ ក៏គប្បីពោលថា «ប្រៀបដូចជាព្រះសាស្តា» ព្រោះថា លើសពីនេះទៅទៀត គ្មានពាក្យពោលសរសើរពីភាពធំដុំរបស់សាវ័កនោះឡើយ។ ព្រះបុណ្ណដ៏មានអាយុ បានលើកតម្កើងព្រះត្ថេរ ដោយពាក្យតែមួយម៉ាត់នេះ ហាក់ដូចជាលើកយកវង់ព្រះចន្ទទៅដាក់ទល់នឹងមេឃ យ៉ាងនេះឯង។ ဧတ္တကမ္ပိ နော နပ္ပဋိဘာသေယျာတိ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တဿ အပ္ပဋိဘာနံ နာမ နတ္ထိ. ယာ ပနာယံ ဥပမာ အာဟဋာ, တံ န အာဟရေယျာမ, အတ္ထမေဝ ကထေယျာမ. ဥပမာ ဟိ အဇာနန္တာနံ အာဟရီယတီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဣဒမ္ပိ ပဋိက္ခိပိတွာ ဥပမာ နာမ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ သန္တိကေ အာဟရီယတိ, ထေရံ ပနေသ အပစာယမာနော ဧဝမာဟာတိ. ពាក្យថា «Ettakampi no nappaṭibhāseyya» គឺថា ភាពមិនភ្លឺច្បាស់ មិនដែលមានឡើយ ចំពោះព្រះសាវ័កដែលបានសម្រេចបដិសម្ភិទា។ ប៉ុន្តែ ឧបមាណាដែលបាននាំមកហើយ ប្រសិនបើយើងមិននាំយកឧបមានោះមកទេ យើងគប្បីពោលតែសេចក្តីពិតប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ឧបមា តែងនាំមកសម្រាប់មនុស្សដែលមិនទាន់ដឹង នេះជាអធិប្បាយក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថា បានបដិសេធសេចក្តីនេះ ហើយពោលថា «ធម្មតាឧបមា សូម្បីក្នុងសំណាក់នៃព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ក៏តែងតែនាំមកដែរ ប៉ុន្តែព្រះបុណ្ណត្ថេរពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះគោរពកោតក្រែងចំពោះព្រះត្ថេរ»។ အနုမဿ အနုမဿ ပုစ္ဆိတာတိ ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ ဩဂါဟေတွာ ဩဂါဟေတွာ ပုစ္ဆိတာ. ကိံ ပန ပဉှဿ ပုစ္ဆနံ ဘာရိယံ, ဥဒါဟု ဝိဿဇ္ဇနန္တိ? ဥဂ္ဂဟေတွာ ပုစ္ဆနံ နော ဘာရိယံ, ဝိဿဇ္ဇနံ ပန ဘာရိယံ. သဟေတုကံ ဝါ သကာရဏံ ကတွာ ပုစ္ဆနမ္ပိ ဝိဿဇ္ဇနမ္ပိ ဘာရိယမေဝ. သမနုမောဒိံသူတိ သမစိတ္တာ ဟုတွာ အနုမောဒိံသု. ဣတိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနာ နိဋ္ဌိတာတိ. ពាក្យថា «Anumassa anumassa pucchitā» គឺសួរដោយចុះស៊ប់ៗ ក្នុងកថាវត្ថុ ១០។ សួរថា តើការសួរប្រស្នាជាការធ្ងន់ ឬការដោះស្រាយជាការធ្ងន់? ការសួរដោយការយល់ដឹង មិនមែនជាការធ្ងន់ឡើយ ប៉ុន្តែការដោះស្រាយ ទើបជាការធ្ងន់។ ការសួរក្តី ការដោះស្រាយក្តី ដែលធ្វើឱ្យមានហេតុ មានផល គឺសុទ្ធតែជាការធ្ងន់ទាំងអស់។ ពាក្យថា «Samanumodiṃsu» គឺមានចិត្តស្មើគ្នា ហើយត្រេកអរអនុមោទនា។ ការសម្តែងធម៌ ចប់ដោយអនុសន្ធិយ៉ាងនេះឯង។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ရထဝိနီတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃរថវិនីតសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၅. နိဝါပသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៥. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃនិវាបសូត្រ ၂၆၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ နိဝါပသုတ္တံ. တတ္ထ နေဝါပိကောတိ ယော မိဂါနံ ဂဟဏတ္ထာယ အရညေ တိဏဗီဇာနိ ဝပတိ ‘‘ဣဒံ တိဏံ ခါဒိတုံ အာဂတေ မိဂေ သုခံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ. နိဝါပန္တိ ဝပ္ပံ. နိဝုတ္တန္တိ ဝပိတံ. မိဂဇာတာတိ မိဂဃဋာ. အနုပခဇ္ဇာတိ အနုပဝိသိတွာ. မုစ္ဆိတာတိ တဏှာမုစ္ဆနာယ မုစ္ဆိတာ, တဏှာယ ဟဒယံ ပဝိသိတွာ မုစ္ဆနာကာရံ ပါပိတာတိ [Pg.66] အတ္ထော. မဒံ အာပဇ္ဇိဿန္တီတိ မာနမဒံ အာပဇ္ဇိဿန္တိ. ပမာဒန္တိ ဝိဿဋ္ဌသတိဘာဝံ. ယထာကာမကရဏီယာ ဘဝိဿန္တီတိ ယထာ ဣစ္ဆိဿာမ, တထာ ကာတဗ္ဗာ ဘဝိဿန္တိ. ဣမသ္မိံ နိဝါပေတိ ဣမသ္မိံ နိဝါပဋ္ဌာနေ. ဧကံ ကိရ နိဝါပတိဏံ နာမ အတ္ထိ နိဒါဃဘဒ္ဒကံ, တံ ယထာ ယထာ နိဒါဃော ဟောတိ, တထာ တထာ နီဝါရဝနံ ဝိယ မေဃမာလာ ဝိယ စ ဧကဂ္ဃနံ ဟောတိ, တံ လုဒ္ဒကာ ဧကသ္မိံ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနေ ကသိတွာ ဝပိတွာ ဝတိံ ကတွာ ဒွါရံ ယောဇေတွာ ရက္ခန္တိ. အထ ယဒါ မဟာနိဒါဃေ သဗ္ဗတိဏာနိ သုက္ခာနိ ဟောန္တိ, ဇိဝှာတေမနမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ ဒုလ္လဘံ ဟောတိ, တဒါ မိဂဇာတာ သုက္ခတိဏာနိ စေဝ ပုရာဏပဏ္ဏာနိ စ ခါဒန္တာ ကမ္ပမာနာ ဝိယ ဝိစရန္တာ နိဝါပတိဏဿ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ဝဓဗန္ဓနာဒီနိ အဂဏယိတွာ ဝတိံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တာ ပဝိသန္တိ. တေသဉှိ နိဝါပတိဏံ အတိဝိယ ပိယံ ဟောတိ မနာပံ. နေဝါပိကော တေ ဒိသွာ ဒွေ တီဏိ ဒိဝသာနိ ပမတ္တော ဝိယ ဟောတိ, ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ တိဋ္ဌတိ. အန္တောနိဝါပဋ္ဌာနေ တဟိံ တဟိံ ဥဒကအာဝါဋကာပိ ဟောန္တိ, မိဂါ ဝိဝဋဒွါရေန ပဝိသိတွာ ခါဒိတမတ္တကံ ပိဝိတမတ္တကမေဝ ကတွာ ပက္ကမန္တိ, ပုနဒိဝသေ ကိဉ္စိ န ကရောန္တီတိ ကဏ္ဏေ စာလယမာနာ ခါဒိတွာ ပိဝိတွာ အတရမာနာ ဂစ္ဆန္တိ, ပုနဒိဝသေ ကောစိ ကိဉ္စိ ကတ္တာ နတ္ထီတိ ယာဝဒတ္ထံ ခါဒိတွာ ပိဝိတွာ မဏ္ဍလဂုမ္ဗံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇန္တိ. လုဒ္ဒကာ တေသံ ပမတ္တဘာဝံ ဇာနိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ သမ္ပရိဝါရေတွာ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ကောဋ္ဋေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ တေ တသ္မိံ နိဝါပေ နေဝါပိကဿ ယထာကာမကရဏီယာ ဘဝန္တိ. ២៦១. ពាក្យថា «Evaṃ me sutaṃ» ជាដើម គឺនិវាបសូត្រ។ ក្នុងនិវាបសូត្រនោះ ពាក្យថា «nevāpiko» គឺព្រានព្រៃណាដែលព្រោះគ្រាប់ស្មៅក្នុងព្រៃ ដើម្បីចាប់ពួកម្រឹគ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងចាប់ពួកម្រឹគដែលមកស៊ីស្មៅនេះបានដោយងាយ»។ ពាក្យថា «Nivāpaṃ» គឺស្មៅដែលព្រោះ។ ពាក្យថា «Nivuttaṃ» គឺដែលព្រោះហើយ។ ពាក្យថា «Migajātā» គឺហ្វូងម្រឹគទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «Anupakhajja» គឺចូលទៅហើយ។ ពាក្យថា «Mucchitā» គឺវង្វេងដោយការវង្វេងព្រោះតណ្ហា សេចក្តីថា ត្រូវតណ្ហាចូលទៅកាន់បេះដូង ហើយធ្វើឱ្យដល់នូវសភាពវង្វេង។ ពាក្យថា «Madaṃ āpajjissanti» គឺនឹងដល់នូវការស្រវឹងគឺមានះ។ ពាក្យថា «Pamādaṃ» គឺសភាពដែលប្រាសចាកសតិ។ ពាក្យថា «Yathākāmakaraṇīyā bhavissanti» គឺពួកម្រឹគនឹងត្រូវព្រានធ្វើតាមចិត្តប្រាថ្នា គឺយើងប្រាថ្នាយ៉ាងណា ត្រូវធ្វើជាមួយពួកគេយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា «Imasmiṃ nivāpe» គឺក្នុងកន្លែងព្រោះស្មៅនេះ។ ឮថា មានវាលស្មៅដែលព្រោះមួយឈ្មោះថា និវាបតិណៈ ដែលល្អក្នុងរដូវក្តៅ កាលបើមានរដូវក្តៅយ៉ាងណាៗ វាលស្មៅនោះក៏ដុះក្រាស់ឃ្មឹក ដូចជាព្រៃស្មៅញ៉ាំង ឬដូចជាផ្ទាំងពពក យ៉ាងនោះៗ ពួកព្រានព្រៃបានភ្ជួររាស់ ព្រោះគ្រាប់ពូជ ធ្វើរបង ដាក់ទ្វារ និងថែរក្សាទុកក្នុងកន្លែងដែលមានទឹកសម្រួលមួយ។ លុះដល់សម័យក្តៅខ្លាំង ស្មៅទាំងអស់ក៏ស្ងួតក្រៀមអស់ ទឹកសូម្បីតែល្មមផ្សើមអណ្តាតក៏រកបានដោយកម្រ ក្នុងកាលនោះ ហ្វូងម្រឹគទាំងឡាយ កាលស៊ីស្មៅស្ងួត និងស្លឹកឈើចាស់ៗ ដើរត្រឡាត់ត្រឡែងញាប់ញ័រ ធុំក្លិនស្មៅដែលព្រោះនោះ ក៏មិនគិតដល់ការសម្លាប់ ឬការចងជាដើមឡើយ នាំគ្នាលោតរំលងរបងចូលទៅ។ ព្រោះថា ស្មៅដែលព្រោះនោះ ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តរបស់ពួកម្រឹគទាំងនោះក្រៃលែង។ ព្រានព្រៃឃើញពួកម្រឹគទាំងនោះហើយ ធ្វើជាដូចជាធ្វេសប្រហែសអស់ពីរឬបីថ្ងៃ បើកទ្វារចោលទុក។ ក្នុងកន្លែងព្រោះស្មៅនោះ ក៏មានអណ្តូងទឹកក្នុងទីនោះៗដែរ ពួកម្រឹគចូលតាមទ្វារដែលបើកចំហ ស៊ីតែបន្តិច ផឹកតែបន្តិច ហើយក៏ចេញទៅវិញ ដោយគិតថា «ថ្ងៃស្អែក ព្រានមិនធ្វើអ្វីឡើយ» ក៏នាំគ្នាគ្រវីត្រចៀក ស៊ី ផឹក ហើយដើរចេញទៅដោយស្រួលៗ ដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ទៀត ក៏គិតថា «គ្មាននរណាម្នាក់ធ្វើអ្វីឡើយ» ក៏ស៊ីផឹកតាមចិត្តប្រាថ្នា រួចចូលទៅដេកក្នុងគុម្ពោតព្រៃ។ ពួកព្រានដឹងពីសភាពធ្វេសប្រហែសរបស់ពួកម្រឹគទាំងនោះហើយ ក៏បិទទ្វារ ព័ទ្ធជុំវិញ ចាប់ផ្តើមសម្លាប់តាំងពីចុងបំផុតទៅ រួចក៏នាំគ្នាទៅ យ៉ាងនេះ ពួកម្រឹគទាំងនោះក្នុងវាលស្មៅនោះ ក៏ក្លាយជាសត្វដែលព្រានត្រូវធ្វើតាមចិត្តប្រាថ្នា។ ၂၆၂. တတြ, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, တေသု မိဂဇာတေသု. ပဌမာ မိဂဇာတာတိ, မိဂဇာတာ ပဌမဒုတိယာ နာမ နတ္ထိ. ဘဂဝါ ပန အာဂတပဋိပါဋိဝသေန ကပ္ပေတွာ ပဌမာ, ဒုတိယာ, တတိယာ, စတုတ္ထာတိ နာမံ အာရောပေတွာ ဒဿေသိ. ဣဒ္ဓါနုဘာဝါတိ ယထာကာမံ ကတ္တဗ္ဗဘာဝတော; ဝသီဘာဝေါယေဝ ဟိ ဧတ္ထ ဣဒ္ဓီတိ စ အာနုဘာဝေါတိ စ အဓိပ္ပေတော. ២៦២. ពាក្យថា «Tatra, bhikkhave» គឺម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងចំណោមហ្វូងម្រឹគទាំងនោះ។ ពាក្យថា «Paṭhamā migajātā» គឺថា ហ្វូងម្រឹគដែលឈ្មោះថា ទីមួយ ទីពីរ មិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់កំណត់យកតាមលំដាប់ដែលមកដល់ ហើយទ្រង់សម្តែងដោយដាក់ឈ្មោះថា ទីមួយ ទីពីរ ទីបី ទីបួន។ ពាក្យថា «Iddhānubhāvā» គឺព្រោះសភាពដែលត្រូវធ្វើបានតាមចិត្តប្រាថ្នា ព្រោះថា ក្នុងពាក្យនេះ សេចក្តីប្រាថ្នាចង់បាននូវអំណាចគ្រប់គ្រង ហៅថា ឥទ្ធិផង អានុភាពផង។ ၂၆၃. ဘယဘောဂါတိ ဘယေန ဘောဂတော. ဗလဝီရိယန္တိ အပရာပရံ သဉ္စရဏဝါယောဓာတု, သာ ပရိဟာယီတိ အတ္ထော. ២៦៣. ពាក្យថា «Bhayabhogā» គឺការបរិភោគដោយសេចក្តីភ័យខ្លាច។ ពាក្យថា «Balavīriyaṃ» គឺវាយោធាតុដែលញ៉ាំងការដើរទៅមកឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ សេចក្តីថា វាយោធាតុនោះសាបសូន្យទៅ។ ၂၆၄. ဥပနိဿာယ အာသယံ ကပ္ပေယျာမာတိ အန္တော နိပဇ္ဇိတွာ ခါဒန္တာနမ္ပိ ဘယမေဝ, ဗာဟိရတော အာဂန္တွာ ခါဒန္တာနမ္ပိ ဘယမေဝ, မယံ ပန အမုံ နိဝါပဋ္ဌာနံ နိဿာယ ဧကမန္တေ အာသယံ ကပ္ပေယျာမာတိ စိန္တယိံသု. ဥပနိဿာယ [Pg.67] အာသယံ ကပ္ပယိံသူတိ လုဒ္ဒကာ နာမ န သဗ္ဗကာလံ အပ္ပမတ္တာ ဟောန္တိ. မယံ တတ္ထ တတ္ထ မဏ္ဍလဂုမ္ဗေသု စေဝ ဝတိပါဒေသု စ နိပဇ္ဇိတွာ ဧတေသု မုခဓောဝနတ္ထံ ဝါ အာဟာရကိစ္စကရဏတ္ထံ ဝါ ပက္ကန္တေသု နိဝါပဝတ္ထုံ ပဝိသိတွာ ခါဒိတမတ္တံ ကတွာ အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိဿာမာတိ နိဝါပဝတ္ထုံ ဥပနိဿာယ ဂဟနေသု ဂုမ္ဗဝတိပါဒါဒီသု အာသယံ ကပ္ပယိံသု. ဘုဉ္ဇိံသူတိ ဝုတ္တနယေန လုဒ္ဒကာနံ ပမာဒကာလံ ဉတွာ သီဃံ သီဃံ ပဝိသိတွာ ဘုဉ္ဇိံသု. ကေတဗိနောတိ သိက္ခိတကေရာဋိကာ. ဣဒ္ဓိမန္တာတိ ဣဒ္ဓိမန္တော ဝိယ. ပရဇနာတိ ယက္ခာ. ဣမေ န မိဂဇာတာတိ. အာဂတိံ ဝါ ဂတိံ ဝါတိ ဣမိနာ နာမ ဌာနေန အာဂစ္ဆန္တိ, အမုတြ ဂစ္ဆန္တီတိ ဣဒံ နေသံ န ဇာနာမ. ဒဏ္ဍဝါကရာဟီတိ ဒဏ္ဍဝါကရဇာလေဟိ. သမန္တာ သပ္ပဒေသံ အနုပရိဝါရေသုန္တိ အတိမာယာဝိနော ဧတေ, န ဒူရံ ဂမိဿန္တိ, သန္တိကေယေဝ နိပန္နာ ဘဝိဿန္တီတိ နိဝါပက္ခေတ္တဿ သမန္တာ သပ္ပဒေသံ မဟန္တံ ဩကာသံ အနုပရိဝါရေသုံ. အဒ္ဒသံသူတိ ဧဝံ ပရိဝါရေတွာ ဝါကရဇာလံ သမန္တတော စာလေတွာ ဩလောကေန္တာ အဒ္ဒသံသု. ယတ္ထ တေတိ ယသ္မိံ ဌာနေ တေ ဂါဟံ အဂမံသု, တံ ဌာနံ အဒ္ဒသံသူတိ အတ္ထော. ២៦៤. ពាក្យថា Upanissāya āsayaṃ kappeyyāma សេចក្តីថា ពួកម្រឹគទាំងឡាយគិតថា ភ័យតែងមានដល់ពួកម្រឹគដែលដេកស៊ីក្នុងទីវាលស្មៅនោះផង ភ័យតែងមានដល់ពួកម្រឹគដែលមកពីខាងក្រៅហើយស៊ីនោះផង ចំណែកពួកយើងគួរអាស្រ័យទីវាលស្មៅនោះ ហើយធ្វើលំនៅក្បែរទីសមគួរមួយចំហៀង។ ពាក្យថា Upanissāya āsayaṃ kappayiṃsu សេចក្តីថា ធម្មតាព្រានព្រៃទាំងឡាយ មិនមែនជាអ្នកមិនប្រហែសរហូតគ្រប់ពេលនោះទេ។ ពួកយើងគួរដេកក្នុងគុម្ពឈើជារង្វង់ និងទៀបគល់របងក្នុងទីនោះៗ កាលបើព្រានទាំងនោះចេញទៅដើម្បីលុបលាងមុខក្តី ដើម្បីធ្វើភត្តកិច្ចក្តី ពួកយើងនឹងចូលទៅកាន់ទីវាលស្មៅ ស៊ីល្មមតែឆ្អែត ហើយត្រឡប់ចូលមកកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួនវិញ ពួកម្រឹគគិតដូច្នេះហើយ ទើបអាស្រ័យទីវាលស្មៅនោះ ធ្វើលំនៅក្បែរគុម្ពស្បូវ គុម្ពឈើ និងទៀបគល់របងជាដើម។ ពាក្យថា Bhuñjiṃsu សេចក្តីថា ពួកម្រឹគដឹងនូវសម័យដែលព្រានប្រហែសធ្វេស ដោយន័យដែលពោលហើយ ទើបចូលទៅស៊ីយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ពាក្យថា Keṭubhinoti គឺពួកម្រឹគដែលមានមាយាដែលបានហ្វឹកហាត់ហើយ។ ពាក្យថា Iddhimantāti គឺប្រៀបដូចជាអ្នកមានឫទ្ធិ។ ពាក្យថា Parajanāti គឺដូចជាពួកយក្ស។ ពាក្យថា Ime na migajātāti គឺម្រឹគទាំងនេះមិនមែនជាម្រឹគធម្មតាឡើយ នេះជាអត្ថក្នុងបទនោះ។ ពាក្យថា Āgatiṃ vā gatiṃ vāti សេចក្តីថា ពួកយើងមិនដឹងនូវផ្លូវមក ឬផ្លូវទៅរបស់ម្រឹគទាំងនោះថា មកតាមផ្លូវឈ្មោះនេះ ឬទៅកាន់ទីនោះឡើយ។ ពាក្យថា Daṇḍavākurāhīti គឺដោយសំណាញ់ដែលមានបង្គោលឈើទ្រ។ ពាក្យថា Samantā sappadesaṃ anuparivāresunti សេចក្តីថា ព្រានទាំងឡាយគិតថា ពួកម្រឹគទាំងនេះមានមាយាច្រើនណាស់ នឹងមិនទៅឆ្ងាយឡើយ មុខជានឹងដេកនៅក្នុងទីជិតៗនេះឯង គិតដូច្នេះហើយ ទើបព័ទ្ធជុំវិញទីវាលស្មៅគ្រប់ទិសទីក្នុងទីធ្លាដ៏ធំទូលាយ។ ពាក្យថា Addasaṃsu សេចក្តីថា ព្រានទាំងឡាយព័ទ្ធយ៉ាងនេះហើយ ញ៉ាំងសំណាញ់ឱ្យកម្រើកជុំវិញ កាលក្រឡេកមើលទៅក៏បានឃើញ។ ពាក្យថា Yattha te សេចក្តីថា ព្រានទាំងឡាយបានឃើញកន្លែងដែលម្រឹគទាំងនោះជាប់អន្ទាក់ នេះជាអត្ថក្នុងបទនោះ។ ၂၆၅. ယံနူန မယံ ယတ္ထ အဂတီတိ တေ ကိရ ဧဝံ စိန္တယိံသု – ‘‘အန္တော နိပဇ္ဇိတွာ အန္တော ခါဒန္တာနမ္ပိ ဘယမေဝ, ဗာဟိရတော အာဂန္တွာ ခါဒန္တာနမ္ပိ သန္တိကေ ဝသိတွာ ခါဒန္တာနမ္ပိ ဘယမေဝ, တေပိ ဟိ ဝါကရဇာလေန ပရိက္ခိပိတွာ ဂဟိတာယေဝါ’’တိ, တေန တေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူန မယံ ယတ္ထ နေဝါပိကဿ စ နေဝါပိကပရိသာယ စ အဂတိ အဝိသယော, တတ္ထ တတ္ထ သေယျံ ကပ္ပေယျာမာ’’တိ. အညေ ဃဋ္ဋေဿန္တီတိ တတော တတော ဒူရတရဝါသိနော အညေ ဃဋ္ဋေဿန္တိ. တေ ဃဋ္ဋိတာ အညေတိ တေပိ ဃဋ္ဋိတာ အညေ တတော ဒူရတရဝါသိနော ဃဋ္ဋေဿန္တိ. ဧဝံ ဣမံ နိဝါပံ နိဝုတ္တံ သဗ္ဗသော မိဂဇာတာ ပရိမုစ္စိဿန္တီတိ ဧဝံ ဣမံ အမှေဟိ နိဝုတ္တံ နိဝါပံ သဗ္ဗေ မိဂဃဋာ မိဂသံဃာ ဝိဿဇ္ဇေဿန္တိ ပရိစ္စဇိဿန္တိ. အဇ္ဈုပေက္ခေယျာမာတိ တေသံ ဂဟဏေ အဗျာဝဋာ ဘဝေယျာမာတိ; ယထာ တထာ အာဂစ္ဆန္တေသု ဟိ တရုဏပေါတကော ဝါ မဟလ္လကော ဝါ ဒုဗ္ဗလော ဝါ ယူထပရိဟီနော ဝါ သက္ကာ ဟောန္တိ လဒ္ဓုံ, အနာဂစ္ဆန္တေသု ကိဉ္စိ နတ္ထိ. အဇ္ဈုပေက္ခိံသု ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ စိန္တေတွာ အဗျာဝဋာဝ အဟေသုံ. ២៦៥. ពាក្យថា Yaṃnūna mayaṃ yattha agatī សេចក្តីថា ឮថា ពួកម្រឹគទាំងនោះគិតយ៉ាងនេះថា “ភ័យតែងមានដល់ពួកម្រឹគដែលដេកខាងក្នុងហើយស៊ីខាងក្នុងផង ភ័យតែងមានដល់ពួកម្រឹគដែលមកពីខាងក្រៅហើយស៊ីផង ភ័យតែងមានដល់ពួកម្រឹគដែលនៅជិតខាងហើយស៊ីផង ព្រោះថា ពួកម្រឹគទាំងនោះ ព្រានក៏ព័ទ្ធដោយសំណាញ់ហើយចាប់យកបានដូចគ្នា” ព្រោះហេតុនោះ ពួកម្រឹគទាំងនោះទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា “បើដូច្នោះ ពួកយើងគួរធ្វើលំនៅដេកក្នុងទីនោះៗ ដែលជាទីមិនមែនជាផ្លូវទៅ ជាទីមិនមែនជាវិស័យរបស់ព្រាន និងបរិស័ទរបស់ព្រានឡើយ”។ ពាក្យថា Aññe ghaṭṭessanti សេចក្តីថា ពួកម្រឹគដទៃទៀតដែលនៅក្នុងទីឆ្ងាយអំពីទីនោះៗ នឹងប៉ះទង្គិច (ដាស់តឿន) ដល់ម្រឹគដទៃទៀត។ ពាក្យថា Te ghaṭṭitā aññe សេចក្តីថា ពួកម្រឹគទាំងនោះដែលត្រូវគេប៉ះទង្គិចហើយ ក៏នឹងទៅប៉ះទង្គិចដល់ម្រឹគដទៃទៀតដែលនៅក្នុងទីឆ្ងាយអំពីទីនោះទៅទៀត។ ពាក្យថា Evaṃ imaṃ nivāpaṃ nivuttaṃ sabbaso migajātā parimuccissantīti សេចក្តីថា កាលបើមានការដាស់តឿនប្រាប់តៗគ្នាឱ្យភ្ញាក់រលឹកយ៉ាងនេះ ពួកម្រឹគទាំងអស់នឹងលះបង់ នឹងលះចោលនូវវាលស្មៅដែលយើងដាំនេះមិនខាន។ ពាក្យថា Ajjhupekkheyyāma សេចក្តីថា ពួកយើងគួរតែកុំខ្វល់ខ្វាយក្នុងការចាប់ពួកម្រឹគទាំងនោះឡើយ ព្រោះថាកាលបើពួកម្រឹគនៅតែមក ទោះបីជាកូនម្រឹគតូចក្តី ម្រឹគចាស់ក្តី ម្រឹគទន់ខ្សោយក្តី ឬម្រឹគដែលវង្វេងហ្វូងក្តី ក៏ព្រាននៅតែអាចចាប់បានខ្លះ ចំណែកកាលបើពួកម្រឹគមិនមកសោះឡើយ សូម្បីតែមួយក្បាលក៏មិនអាចបានឡើយ។ ពាក្យថា Ajjhupekkhiṃsu kho, bhikkhave សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រានទាំងឡាយគិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏ទៅជាអ្នកមិនខ្វល់ខ្វាយឡើយ។ ၂၆၇. အမုံ [Pg.68] နိဝါပံ နိဝုတ္တံ မာရဿ အမူနိ စ လောကာမိသာနီတိ ဧတ္ထ နိဝါပေါတိ ဝါ လောကာမိသာနီတိ ဝါ ဝဋ္ဋာမိသဘူတာနံ ပဉ္စန္နံ ကာမဂုဏာနမေတံ အဓိဝစနံ. မာရော န စ ဗီဇာနိ ဝိယ ကာမဂုဏေ ဝပေန္တော အာဟိဏ္ဍတိ, ကာမဂုဏဂိဒ္ဓါနံ ပန ဥပရိ ဝသံ ဝတ္တေတိ, တသ္မာ ကာမဂုဏာ မာရဿ နိဝါပါ နာမ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အမုံ နိဝါပံ နိဝုတ္တံ မာရဿာ’’တိ. န ပရိမုစ္စိံသု မာရဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝါတိ မာရဿ ဝသံ ဂတာ အဟေသုံ, ယထာကာမကရဏီယာ. အယံ သပုတ္တဘရိယပဗ္ဗဇ္ဇာယ အာဂတဥပမာ. ២៦៧. ពាក្យថា Amuṃ nivāpaṃ nivuttaṃ mārassa amūni ca lokāmisāni ក្នុងបទទាំងនេះ ពាក្យថា ភោក្ស្យ (nivāpa) ក្តី គ្រឿងល្បួងលោក (lokāmisa) ក្តី នេះជាឈ្មោះនៃកាមគុណទាំង ៥ ដែលជាគ្រឿងល្បួងក្នុងវដ្តសង្សារ។ មារមិនមែនដើរដាំកាមគុណទាំងឡាយដូចជាដាំគ្រាប់ពូជនោះទេ ប៉ុន្តែតែងញ៉ាំងអំណាចរបស់ខ្លួនឱ្យប្រព្រឹត្តទៅលើពួកជនដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងកាមគុណ ព្រោះហេតុនោះ កាមគុណទាំងឡាយទើបឈ្មោះថាជាវាលស្មៅដែលមារដាំទុក។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា “amuṃ nivāpaṃ nivuttaṃ mārassa” (វាលស្មៅដែលមារដាំទុកនោះ)។ ពាក្យថា Na parimucciṃsu mārassa iddhānubhāvā សេចក្តីថា ពួកម្រឹគទាំងនោះបានទៅកាន់អំណាចរបស់មារ ត្រូវមារធ្វើបានតាមប្រាថ្នា។ ឧបមានេះ មកសម្រាប់អ្នកបួសដែលមានកូននិងភរិយា។ ၂၆၈. စေတောဝိမုတ္တိ ပရိဟာယီတိ ဧတ္ထ စေတောဝိမုတ္တိ နာမ အရညေ ဝသိဿာမာတိ ဥပ္ပန္နအဇ္ဈာသယော; သော ပရိဟာယီတိ အတ္ထော. တထူပမေ အဟံ ဣမေ ဒုတိယေတိ အယံ ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥပမာ. ဗြာဟ္မဏာ ဟိ အဋ္ဌစတ္တာလီသဝဿာနိ ကောမာရဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဝဋ္ဋုပစ္ဆေဒဘယေန ပဝေဏိံ ဃဋယိဿာမာတိ ဓနံ ပရိယေသိတွာ ဘရိယံ ဂဟေတွာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တာ ဧကသ္မိံ ပုတ္တေ ဇာတေ ‘‘အမှာကံ ပုတ္တော ဇာတော ဝဋ္ဋံ န ဥစ္ဆိန္နံ ပဝေဏိ ဃဋိတာ’’တိ ပုန နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ ဝါ တမေဝ ဝါ သ’ကလတ္တဝါသံ ဝသန္တိ. ២៦៨. ពាក្យថា Cetovimutti parihāyī ក្នុងបទនេះ ពាក្យថា ចេតោវិមុត្តិ គឺអធ្យាស្រ័យដែលកើតឡើងថា ពួកយើងនឹងនៅក្នុងព្រៃ អធ្យាស្រ័យនោះសាបសូន្យទៅ នេះជាអត្ថក្នុងបទនោះ។ ពាក្យថា Tathūpame ahaṃ ime dutiye ឧបមានេះ មកសម្រាប់ពួកព្រាហ្មណ៍ដែលបួសតាមធម៌។ ព្រោះថា ពួកព្រាហ្មណ៍ប្រព្រឹត្តកុមារព្រហ្មចរ្យអស់ ៤៨ ឆ្នាំហើយ ព្រោះខ្លាចការដាច់ខ្សែស្រឡាយវដ្តៈ ទើបស្វែងរកទ្រព្យ នាំយកភរិយាមក រស់នៅក្នុងផ្ទះ កាលបើកូនម្នាក់កើតឡើង ក៏គិតថា “កូនកើតដល់យើងហើយ ខ្សែស្រឡាយមិនដាច់ឡើយ វង្សត្រកូលត្រូវបានតភ្ជាប់ហើយ” រួចក៏ចេញទៅបួសជាថ្មីម្តងទៀត ឬក៏រស់នៅជាមួយភរិយានោះរហូតអស់ជីវិត។ ၂၆၉. ဧဝဉှိ တေ, ဘိက္ခဝေ, တတိယာပိ သမဏဗြာဟ္မဏာ န ပရိမုစ္စိံသူတိ ပုရိမာ ဝိယ တေပိ မာရဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝါ န မုစ္စိံသု; ယထာကာမကရဏီယာဝ အဟေသုံ. ကိံ ပန တေ အကံသူတိ? ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော ဩသရိတွာ တေသု တေသု အာရာမဥယျာနဋ္ဌာနေသု အဿမံ မာပေတွာ နိဝသန္တာ ကုလဒါရကေ ဟတ္ထိအဿရထသိပ္ပာဒီနိ နာနပ္ပကာရာနိ သိပ္ပာနိ သိက္ခာပေသုံ. ဣတိ တေ ဝါကရဇာလေန တတိယာ မိဂဇာတာ ဝိယ မာရဿ ပါပိမတော ဒိဋ္ဌိဇာလေန ပရိက္ခိပိတွာ ယထာကာမကရဏီယာ အဟေသုံ. ២៦៩. ពាក្យថា Evañhi te, bhikkhave, tatiyāpi samaṇabrāhmaṇā na parimucciṃsu សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ក្រុមទីបីទាំងនោះ ក៏មិនរួចផុតពីអានុភាពឫទ្ធិរបស់មារ ដូចជាពួកមុនៗដែរ គឺបានទៅជាអ្នកដែលមារធ្វើបានតាមប្រាថ្នាដដែល។ សួរថា ចុះពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះបានធ្វើអ្វីខ្លះ? ឆ្លើយថា ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះបានចូលទៅកាន់ស្រុក និគម និងរាជធានី ហើយសង់អាស្រមនៅក្នុងអារាម និងឧទ្យាននោះៗ រស់នៅទីនោះ ហើយបង្រៀនកុលបុត្រទាំងឡាយនូវសិល្បសាស្ត្រផ្សេងៗ មានសិល្បៈជិះដំរី ជិះសេះ និងបររថជាដើម។ យ៉ាងនេះឯង ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ក៏ត្រូវមារមានចិត្តបាបព័ទ្ធជុំវិញដោយសំណាញ់គឺទិដ្ឋិ ប្រៀបដូចជាពួកម្រឹគក្រុមទីបីដែលត្រូវព័ទ្ធដោយសំណាញ់ ហើយក៏បានទៅជាអ្នកដែលមារធ្វើបានតាមប្រាស្នា។ ၂၇၀. တထူပမေ အဟံ ဣမေ စတုတ္ထေတိ အယံ ဣမဿ သာသနဿ ဥပမာ အာဟဋာ. ២៧០. ពាក្យថា Tathūpame ahaṃ ime catutthe ឧបមានេះ ព្រះអង្គនាំមកសម្រាប់សាសនានេះ។ ၂၇၁. အန္ဓမကာသိ မာရန္တိ န မာရဿ အက္ခီနိ ဘိန္ဒိ. ဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပန္နဿ ပန ဘိက္ခုနော ဣမံ နာမ အာရမ္မဏံ နိဿာယ စိတ္တံ ဝတ္တတီတိ မာရော ပဿိတုံ န သက္ကောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အန္ဓမကာသိ မာရ’’န္တိ. အပဒံ ဝဓိတွာ မာရစက္ခုန္တိ တေနေဝ ပရိယာယေန ယထာ မာရဿ စက္ခု အပဒံ [Pg.69] ဟောတိ နိပ္ပဒံ, အပ္ပတိဋ္ဌံ, နိရာရမ္မဏံ, ဧဝံ ဝဓိတွာတိ အတ္ထော. အဒဿနံ ဂတော ပါပိမတောတိ တေနေဝ ပရိယာယေန မာရဿ ပါပိမတော အဒဿနံ ဂတော. န ဟိ သော အတ္တနော မံသစက္ခုနာ တဿ ဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပန္နဿ ဘိက္ခုနော ဉာဏသရီရံ ဒဋ္ဌုံ သက္ကောတိ. ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီတိ မဂ္ဂပညာယ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒိသွာ စတ္တာရော အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ. တိဏ္ဏော လောကေ ဝိသတ္တိကန္တိ လောကေ သတ္တဝိသတ္တဘာဝေန ဝိသတ္တိကာတိ ဧဝံ သင်္ခံ ဂတံ. အထ ဝါ ‘‘ဝိသတ္တိကာတိ ကေနဋ္ဌေန ဝိသတ္တိကာ? ဝိသတာတိ ဝိသတ္တိကာ ဝိသဋာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိပုလာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသာလာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသမာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသက္ကတီတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသံ ဟရတီတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသံဝါဒိကာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသမူလာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသဖလာတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသပရိဘောဂါတိ ဝိသတ္တိကာ, ဝိသာလာ ဝါ ပန သာ တဏှာ ရူပေ သဒ္ဒေ ဂန္ဓေ ရသေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ’’တိ (မဟာနိ. ၃; စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂၂, ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၄) ဝိသတ္တိကာ. ဧဝံ ဝိသတ္တိကာတိ သင်္ခံ ဂတံ တဏှံ တိဏ္ဏော နိတ္တိဏ္ဏော ဥတ္တိဏ္ဏော. တေန ဝုစ္စတိ – ‘‘တိဏ္ဏော လောကေ ဝိသတ္တိက’’န္တိ. ២៧១. ពាក្យថា Andhamakāsi māraṃ សេចក្តីថា មិនមែនធ្វើឱ្យភ្នែករបស់មារខូចខាតបែកធ្លាយនោះទេ។ ប៉ុន្តែចិត្តរបស់ភិក្ខុអ្នកចូលកាន់ឈានដែលជាបាទនៃវិបស្សនា តែងប្រព្រឹត្តទៅដោយអាស្រ័យអារម្មណ៍ឈ្មោះនេះ មារមិនអាចមើលឃើញឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា “andhamakāsi māraṃ” (ធ្វើមារឱ្យជាបុគ្គលខ្វាក់)។ ពាក្យថា Apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ សេចក្តីថា ដោយឧបាយនោះឯង ធ្វើឱ្យភ្នែករបស់មារមិនមានទីតាំង មិនមានអារម្មណ៍ មិនមានទីបង្អែក មិនមានអារម្មណ៍បង្អែក គឺកម្ចាត់បង់យ៉ាងនេះ នេះជាអត្ថក្នុងបទនោះ។ ពាក្យថា Adassanaṃ gato pāpimato សេចក្តីថា ដោយឧបាយនោះឯង ភិក្ខុនោះបានទៅកាន់ទីដែលមារមានចិត្តបាបមើលមិនឃើញ។ ព្រោះថាមារនោះ មិនអាចមើលឃើញនូវញាណកាយរបស់ភិក្ខុអ្នកចូលកាន់ឈានដែលជាបាទនៃវិបស្សនានោះ ដោយមំសចក្ខុរបស់ខ្លួនឡើយ។ ពាក្យថា Paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti សេចក្តីថា ភិក្ខុនោះបានឃើញនូវអរិយសច្ចទាំង ៤ ដោយមគ្គបញ្ញាហើយ អាសវៈទាំង ៤ ក៏អស់រលីងទៅ នេះជាអត្ថក្នុងបទនោះ។ ពាក្យថា Tiṇṇo loke visattikaṃ សេចក្តីថា តណ្ហាដែលបានដល់នូវការរាប់ថា វិសត្តិកា ព្រោះសេចក្តីស្អិតរមួតក្នុងលោក។ មួយវិញទៀត សួរថា “តណ្ហាឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះអត្ថដូចម្តេច? ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះផ្សាយទៅ ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះរាលដាលទៅ ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះធំទូលាយ ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះមិនស្មើគ្នា ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះប្រឹងប្រែង ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះនាំទៅនូវពិស ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះញ៉ាំងការឃ្លាតឃ្លាតឱ្យកើតឡើង ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះមានពិសជាឫសគល់ ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះមានផលជាពិស ឈ្មោះថា វិសត្តិកា ព្រោះមានការប្រើប្រាស់ជាពិស មួយវិញទៀត តណ្ហានោះធំទូលាយ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងរូប សំឡេង ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ” ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា វិសត្តិកា។ ភិក្ខុនោះបានឆ្លងផុត បានឆ្លងផុតដោយដាច់ខាត បានឆ្លងផុតដោយលំដាប់ នូវតណ្ហាដែលបានដល់នូវការរាប់ថា វិសត្តិកា យ៉ាងនេះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា “tiṇṇo loke visattikaṃ” (ឆ្លងផុតតណ្ហាគ្រឿងស្អិតរមួតក្នុងលោក)។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី နိဝါပသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃនិវាបសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၆. ပါသရာသိသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៦. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃបាសរាសិសូត្រ ၂၇၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပါသရာသိသုတ္တံ. တတ္ထ သာဓု မယံ, အာဝုသောတိ အာယာစန္တာ ဘဏန္တိ. ဧတေ ကိရ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ ဇနပဒဝါသိနော ‘‘ဒသဗလံ ပဿိဿာမာ’’တိ သာဝတ္ထိံ အနုပ္ပတ္တာ. သတ္ထုဒဿနံ ပန ဧတေဟိ လဒ္ဓံ, ဓမ္မိံ ကထံ န တာဝ သုဏန္တိ. တေ သတ္ထုဂါရဝေန ‘‘အမှာကံ, ဘန္တေ, ဓမ္မကထံ ကထေထာ’’တိ ဝတ္တုံ န သက္ကောန္တိ. ဗုဒ္ဓါ ဟိ ဂရူ ဟောန္တိ, ဧကစာရိကော သီဟော မိဂရာဇာ ဝိယ, ပဘိန္နကုဉ္ဇရော ဝိယ, ဖဏကတအာသီဝိသော ဝိယ, မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ စ ဒုရာသဒါ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ២៧២. សូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ ឈ្មោះថា បាសរាសិសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា sādhu mayaṃ, āvuso ភិក្ខុទាំងឡាយពោលដោយការអង្វរករ។ ឮថា ភិក្ខុទាំងឡាយប្រាំរយរូបដែលនៅក្នុងជនបទ បានមកដល់ក្រុងសាវត្ថី ដោយគិតថា “ពួកយើងនឹងគាល់ព្រះទសពល”។ ភិក្ខុទាំងនោះបានគាល់ព្រះសាស្តាហើយ ប៉ុន្តែមិនទាន់បានស្តាប់ធម្មកថាឡើយ។ ភិក្ខុទាំងនោះដោយសេចក្តីគោរពក្នុងព្រះសាស្តា ទើបមិនហ៊ានក្រាបបង្គំទូលថា “បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះអង្គសម្តែងធម្មកថាដល់ពួកយើងខ្ញុំផងចុះ”។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយជាបុគ្គលគួរគោរពកោតក្រែង ដូចជាសីហៈជាស្តេចម្រឹគដែលត្រេចទៅតែម្នាក់ឯង ដូចជាដំរីសារដែលចុះប្រេង ដូចជាពស់វែកដែលបើកពពារ និងដូចជាគំនរភ្លើងដ៏ធំ ដែលបុគ្គលពិបាកចូលទៅជិតបាន សូម្បីតែពាក្យនេះក៏ព្រះអង្គត្រាស់ទុកមកដែរថា៖ ‘‘အာသီဝိသော ယထာ ဃောရော, မိဂရာဇာဝ ကေသရီ; နာဂေါဝ ကုဉ္ဇရော ဒန္တီ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓါ ဒုရာသဒါ’’တိ. “ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ បុគ្គលពិបាកចូលទៅជិតបាន ដូចជាពស់មានពិសដ៏ខ្លាំងក្លា ដូចជាសីហៈជាស្តេចម្រឹគមានរោមញី និងដូចជាដំរីសារមានភ្លុកដ៏ធំដូច្នោះឯង។” ဧဝံ [Pg.70] ဒုရာသဒံ သတ္ထာရံ တေ ဘိက္ခူ သယံ ယာစိတုံ အသက္ကောန္တာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ယာစမာနာ ‘‘သာဓု မယံ, အာဝုသော’’တိ အာဟံသု. កាលបើព្រះសាស្តាជាបុគ្គលពិបាកចូលទៅជិតយ៉ាងនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះមិនអាចទូលអង្វរដោយខ្លួនឯងបាន ទើបអង្វរព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ដោយពោលថា “sādhu mayaṃ, āvuso” (បពិត្រលោកដ៏មានអាយុ ជាការល្អណាស់ ពួកយើង...)។ အပ္ပေဝ နာမာတိ အပိ နာမ လဘေယျာထ. ကသ္မာ ပန ထေရော တေ ဘိက္ခူ ‘‘ရမ္မကဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဿမံ ဥပသင်္ကမေယျာထာ’’တိ အာဟ? ပါကဋကိရိယတာယ. ဒသဗလဿ ဟိ ကိရိယာ ထေရဿ ပါကဋာ ဟောတိ; ဇာနာတိ ထေရော, ‘‘အဇ္ဇ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝသိတွာ ပုဗ္ဗာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကရိဿတိ; အဇ္ဇ ပုဗ္ဗာရာမေ ဝသိတွာ ဇေတဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကရိဿတိ; အဇ္ဇ ဧကကောဝ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿတိ; အဇ္ဇ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဣမသ္မိံ ကာလေ ဇနပဒစာရိကံ နိက္ခမိဿတီ’’တိ. ကိံ ပနဿ ဧဝံ ဇာနနတ္ထံ စေတောပရိယဉာဏံ အတ္ထီတိ? နတ္ထိ. အနုမာနဗုဒ္ဓိယာ ပန ကတကိရိယာယ နယဂ္ဂါဟေန ဇာနာတိ. ယဉှိ ဒိဝသံ ဘဂဝါ ဇေတဝနေ ဝသိတွာ ပုဗ္ဗာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကာတုကာမော ဟောတိ, တဒါ သေနာသနပရိက္ခာရဘဏ္ဍာနံ ပဋိသာမနာကာရံ ဒဿေတိ, ထေရော သမ္မဇ္ဇနိသင်္ကာရဆဍ္ဍနကာဒီနိ ပဋိသာမေတိ. ပုဗ္ဗာရာမေ ဝသိတွာ ဇေတဝနံ ဒိဝါဝိဟာရာယ အာဂမနကာလေပိ ဧသေဝ နယော. ពាក្យថា Appeva nāma សេចក្តីថា ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ ពួកយើងនឹងបានស្តាប់។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈប្រាប់ភិក្ខុទាំងនោះថា “លោកទាំងឡាយចូរចូលទៅកាន់អាស្រមរបស់រម្មកព្រាហ្មណ៍ចុះ”? ព្រោះតែព្រះថេរៈដឹងនូវកិច្ចការដែលប្រាកដច្បាស់។ ព្រោះថាកិច្ចការរបស់ព្រះទសពល តែងប្រាកដច្បាស់ដល់ព្រះថេរៈ ព្រះថេរៈតែងដឹងថា “ថ្ងៃនេះ ព្រះសាស្តាគង់នៅក្នុងវត្តជេតពនហើយ នឹងធ្វើការសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃក្នុងវត្តបុព្វារាម ថ្ងៃនេះ គង់នៅក្នុងវត្តបុព្វារាមហើយ នឹងធ្វើការសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃក្នុងវត្តជេតពន ថ្ងៃនេះ នឹងស្តេចចូលទៅបិណ្ឌបាតតែមួយព្រះអង្គឯង ថ្ងៃនេះ នឹងមានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារ ស្តេចចេញទៅកាន់ជនបទចារិកក្នុងវេលានេះ”។ សួរថា ចុះព្រះថេរៈមានចេតោបរិយញាណដើម្បីដឹងយ៉ាងនេះឬ? ឆ្លើយថា មិនមានទេ។ ប៉ុន្តែព្រះថេរៈដឹងដោយការកាន់យកនូវន័យនៃកិច្ចការដែលព្រះអង្គធ្វើហើយ ដោយអនុមានបញ្ញា។ ព្រោះថា ក្នុងថ្ងៃណា ព្រះមានព្រះភាគគង់នៅក្នុងវត្តជេតពនហើយ ប្រាថ្នានឹងធ្វើការសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃក្នុងវត្តបុព្វារាម ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះអង្គតែងសម្តែងនូវអាការៈនៃការទុកដាក់គ្រឿងសេនាសនបរិក្ខារ ព្រះថេរៈក៏ទុកដាក់អំបោស និងកន្ត្រកសម្រាមជាដើម។ សូម្បីក្នុងកាលដែលព្រះអង្គគង់នៅក្នុងវត្តបុព្វារាមហើយ ស្តេចមកកាន់វត្តជេតពនដើម្បីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ယဒါ ပန ဧကကော ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတုကာမော ဟောတိ, တဒါ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒတိ. ထေရော ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ ဗောဓနေယျဗန္ဓဝံ ဒိသွာ နိသိန္နော’’တိ တာယ သညာယ ဉတွာ ‘‘အဇ္ဇ, အာဝုသော, ဘဂဝါ ဧကကော ပဝိသိတုကာမော, တုမှေ ဘိက္ခာစာရသဇ္ဇာ ဟောထာ’’တိ ဘိက္ခူနံ သညံ ဒေတိ. ယဒါ ပန ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ပဝိသိတုကာမော ဟောတိ, တဒါ ဂန္ဓကုဋိဒွါရံ ဥပဍ္ဎပိဒဟိတံ ကတွာ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒတိ, ထေရော တာယ သညာယ ဉတွာ ပတ္တစီဝရဂ္ဂဟဏတ္ထာယ ဘိက္ခူနံ သညံ ဒေတိ. ယဒါ ဇနပဒစာရိကံ နိက္ခမိတုကာမော ဟောတိ, တဒါ ဧကံ ဒွေ အာလောပေ အတိရေကံ ဘုဉ္ဇတိ, သဗ္ဗကာလံ စင်္ကမနဉ္စာရုယှ အပရာပရံ စင်္ကမတိ, ထေရော တာယ သညာယ ဉတွာ ‘‘ဘဂဝါ, အာဝုသော, ဇနပဒစာရိကံ စရိတုကာမော, တုမှာကံ ကတ္တဗ္ဗံ ကရောထာ’’တိ ဘိက္ခူနံ သညံ ဒေတိ. ម្យ៉ាងទៀត កាលណាព្រះដ៏មានព្រះភាគមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងស្តេចចូលទៅបិណ្ឌបាតតែមួយព្រះអង្គឯង ក្នុងកាលនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្អាតព្រះកាយតាំងពីព្រលឹមស្រាងៗ រួចស្តេចចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិ បិទទ្វារ ហើយចូលផលសមាបត្តិគង់នៅ។ ព្រះថេរៈ (ព្រះអានន្ទ) ដឹងដោយសញ្ញានោះថា «ថ្ងៃនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ទតឃើញពពួកសត្វដែលគួរត្រាស់ដឹង (វេនេយ្យសត្វ) ហើយ ទើបគង់នៅ» ដូច្នេះ ទើបឱ្យសញ្ញាដល់ភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ថ្ងៃនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងស្តេចចូលទៅតែមួយព្រះអង្គឯង អ្នកទាំងឡាយចូររៀបចំខ្លួនដើម្បីត្រេចទៅបិណ្ឌបាតចុះ»។ ម្យ៉ាងទៀត កាលណាព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងស្តេចចូលទៅដោយមានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារហែហម ក្នុងកាលនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើទ្វារព្រះគន្ធកុដិឱ្យបិទពាក់កណ្តាល ហើយចូលផលសមាបត្តិគង់នៅ ព្រះថេរៈដឹងដោយសញ្ញានោះហើយ ក៏ឱ្យសញ្ញាដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដើម្បីកាន់យកបាត្រនិងចីវរ។ កាលណាព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងស្តេចទៅកាន់ចារិកក្នុងជនបទ ក្នុងកាលនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សោយភត្តាហារច្រើនជាងប្រក្រតីមួយម៉ាត់ឬពីរម៉ាត់ ហើយតែងស្តេចឡើងកាន់ទីចង្ក្រម ស្តេចចង្ក្រមត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកអស់កាលទាំងពួង ព្រះថេរៈដឹងដោយសញ្ញានោះហើយ ក៏ឱ្យសញ្ញាដល់ភិក្ខុទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមានព្រះហឫទ័យប្រាថ្នានឹងស្តេចទៅកាន់ចារិកក្នុងជនបទ អ្នកទាំងឡាយចូរធ្វើកិច្ចដែលគួរធ្វើរបស់ខ្លួនចុះ»។ ဘဂဝါ ပဌမဗောဓိယံ ဝီသတိ ဝဿာနိ အနိဗဒ္ဓဝါသော အဟောသိ, ပစ္ဆာ ပဉ္စဝီသတိ ဝဿာနိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ သာဝတ္ထိံယေဝ ဥပနိဿာယ ဝသန္တော ဧကဒိဝသေ [Pg.71] ဒွေ ဌာနာနိ ပရိဘုဉ္ဇတိ. ဇေတဝနေ ရတ္တိံ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဒက္ခိဏဒွါရေန သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ပါစီနဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ပုဗ္ဗာရာမေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကရောတိ. ပုဗ္ဗာရာမေ ရတ္တိံ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ပါစီနဒွါရေန သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ဒက္ခိဏဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဇေတဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကရောတိ. ကသ္မာ? ဒွိန္နံ ကုလာနံ အနုကမ္ပာယ. မနုဿတ္တဘာဝေ ဌိတေန ဟိ အနာထပိဏ္ဍိကေန ဝိယ အညေန ကေနစိ, မာတုဂါမတ္တဘာဝေ ဌိတာယ စ ဝိသာခါယ ဝိယ အညာယ ဣတ္ထိယာ တထာဂတံ ဥဒ္ဒိဿ ဓနပရိစ္စာဂေါ ကတော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ဘဂဝါ တေသံ အနုကမ္ပာယ ဧကဒိဝသေ ဣမာနိ ဒွေ ဌာနာနိ ပရိဘုဉ္ဇတိ. တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ ဇေတဝနေ ဝသိ, တသ္မာ ထေရော – ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ သာယနှကာလေ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စနတ္ထာယ ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကံ ဂမိဿတိ; အထာဟံ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ ဌိတံ ဘဂဝန္တံ ယာစိတွာ ရမ္မကဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဿမံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမိ. ဧဝမိမေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သမ္မုခါ လဘိဿန္တိ ဓမ္မကထံ သဝနာယာ’’တိ စိန္တေတွာ တေ ဘိက္ခူ ဧဝမာဟ. ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅមិនទៀងទាត់កន្លែងអស់ម្ភៃវស្សាក្នុងបឋមពោធិកាល តែក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក ទ្រង់គង់អាស្រ័យនឹងក្រុងសាវត្ថីនោះឯងអស់ម្ភៃប្រាំវស្សាដោយមិនដាច់ ដោយទ្រង់ប្រើប្រាស់នូវទីកន្លែងទាំងពីរក្នុងថ្ងៃតែមួយ។ កាលព្រះអង្គគង់សម្រាកក្នុងវត្តជេតពននាពេលរាត្រី ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ទ្រង់មានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារហែហម ស្តេចចូលទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថីដើម្បីបិណ្ឌបាតតាមទ្វារខាងត្បូង ហើយស្តេចចេញតាមទ្វារខាងកើត ទៅធ្វើទិវាវិហារ (សម្រាកវេលាថ្ងៃ) ក្នុងវត្តបុព្វារាម។ កាលព្រះអង្គគង់សម្រាកក្នុងវត្តបុព្វារាមនាពេលរាត្រី ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ទ្រង់ស្តេចចូលទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថីដើម្បីបិណ្ឌបាតតាមទ្វារខាងកើត ហើយស្តេចចេញតាមទ្វារខាងត្បូង ទៅធ្វើទិវាវិហារក្នុងវត្តជេតពន។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះទ្រង់អនុគ្រោះដល់ត្រកូលទាំងពីរ។ ពិព៌ណនាថា ការលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិថ្វាយចំពោះព្រះតថាគត ដោយបុរសដទៃណាមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងមនុស្សភាព ដូចជាអនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី គឺមិនមានឡើយ ហើយការលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិថ្វាយចំពោះព្រះតថាគត ដោយស្ត្រីដទៃណាមួយដែលស្ថិតនៅក្នុងមាតុគ្រាមភាព ដូចជានាងវិសាខា ក៏មិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ត្រកូលទាំងពីរនោះ ទើបទ្រង់ប្រើប្រាស់នូវទីកន្លែងទាំងពីរនេះក្នុងថ្ងៃតែមួយ។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈគិតថា «ថ្ងៃនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ស្តេចត្រេចទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថីហើយ ក្នុងវេលាព្រលប់ នឹងស្តេចទៅកាន់បុព្វកោដ្ឋកៈដើម្បីស្រង់ព្រះកាយ លំដាប់នោះ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគស្រង់ព្រះកាយរួចហើយ អាត្មាអញនឹងអារាធនាព្រះអង្គ ហើយនាំស្តេចទៅកាន់អាស្រមរបស់រម្មកព្រាហ្មណ៍ ធ្វើបែបនេះ ភិក្ខុទាំងឡាយទាំងនេះ នឹងបានស្តាប់ធម៌ទេសនាក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ» គិតដូច្នេះហើយ ទើបពោលទៅកាន់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះយ៉ាងនេះ។ မိဂါရမာတုပါသာဒေါတိ ဝိသာခါယ ပါသာဒေါ. သာ ဟိ မိဂါရေန သေဋ္ဌိနာ မာတုဋ္ဌာနေ ဌပိတတ္တာ မိဂါရမာတာတိ ဝုစ္စတိ. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ တသ္မိံ ကိရ ပါသာဒေ ဒွိန္နံ မဟာသာဝကာနံ သိရိဂဗ္ဘာနံ မဇ္ဈေ ဘဂဝတော သိရိဂဗ္ဘော အဟောသိ. ထေရော ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ အန္တောဂဗ္ဘံ သမ္မဇ္ဇိတွာ မာလာကစဝရံ နီဟရိတွာ မဉ္စပီဌံ ပညပေတွာ သတ္ထု သညံ အဒါသိ. သတ္ထာ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သတော သမ္ပဇာနော သီဟသေယျံ ဥပဂမ္မ ဒရထံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ ဥဋ္ဌာယ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒိတွာ သာယနှသမယေ တတော ဝုဋ္ဌာသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော’’တိ. ពាក្យថា មិគារមាតុបាសាទ គឺប្រាសាទរបស់នាងវិសាខា។ ព្រោះថានាងវិសាខានោះ ត្រូវបានមិគារសេដ្ឋីតាំងទុកក្នុងឋានៈជាម្តាយ ទើបហៅថា មិគារមាតា។ ពាក្យថា ចេញអំពីការសម្ងំ (បដិសល្លាន) គឺឮថា ក្នុងប្រាសាទនោះ ក្នុងចន្លោះនៃសិរីគភ៌ (បន្ទប់សិរី) របស់ព្រះមហាសាវកទាំងពីររូប មានសិរីគភ៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះថេរៈបើកទ្វារហើយ បោសសម្អាតខាងក្នុងបន្ទប់ នាំយកសម្រាមនិងកម្ទេចផ្កាចេញទៅ រៀបចំគ្រែនិងតាំង រួចថ្វាយសញ្ញាដល់ព្រះសាស្តា។ ព្រះសាស្តាស្តេចចូលទៅកាន់សិរីគភ៌ ទ្រង់សម្រេចសីហសេយ្យាសន៍ដោយចំហៀងព្រះកាយខាងស្តាំ មានសតិនិងសម្បជញ្ញៈ ធ្វើសេចក្តីនឿយហត់ឱ្យស្ងប់រំងាប់ហើយ ទ្រង់ក្រោកឡើង ចូលផលសមាបត្តិគង់នៅ រួចស្តេចចេញអំពីផលសមាបត្តិនោះក្នុងវេលាព្រលប់។ សំដៅយកហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា «ចេញអំពីការសម្ងំ»។ ပရိသိဉ္စိတုန္တိ ယော ဟိ စုဏ္ဏမတ္တိကာဒီဟိ ဂတ္တာနိ ဥဗ္ဗဋ္ဋေန္တော မလ္လကမုဋ္ဌာဒီဟိ ဝါ ဃံသန္တော နှာယတိ, သော နှာယတီတိ ဝုစ္စတိ. ယော တထာ အကတွာ ပကတိယာဝ နှာယတိ, သော ပရိသိဉ္စတီတိ ဝုစ္စတိ. ဘဂဝတောပိ သရီရေ တထာ ဟရိတဗ္ဗံ ရဇောဇလ္လံ နာမ န ဥပလိမ္ပတိ, ဥတုဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပန ဘဂဝါ ကေဝလံ ဥဒကံ ဩတရတိ. တေနာဟ – ‘‘ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတု’’န္တိ. ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကောတိ ပါစီနကောဋ္ဌကော. ពាក្យថា ដើម្បីស្រង់ (បរិសិញ្ចិតុំ) គឺព្រោះថា បុគ្គលណាដុសខាត់កាយដោយម្សៅលម្អិតនិងដីស្អិតជាដើម ឬដុសខាត់ដោយក្បឿងអំបែងនិងកណ្តាប់ដៃជាដើម ហើយងូតទឹក បុគ្គលនោះ ហៅថា ងូតទឹក (ញាយតិ)។ ចំណែកបុគ្គលណា មិនធ្វើដូច្នោះទេ ងូតទឹកតាមប្រក្រតីតែម្តង បុគ្គលនោះ ហៅថា ស្រង់ ឬស្រោចទឹក (បរិសិញ្ចតិ)។ សូម្បីក្នុងព្រះកាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ធូលីនិងញើសដែលត្រូវកម្ចាត់ចេញដោយវិធីដូច្នោះ ក៏មិនមានឡាបឡាក់ឡើយ ក៏ប៉ុន្តែ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ស្តេចចុះទៅកាន់ទឹក គ្រាន់តែដើម្បីកែសម្រួលធាតុអាកាសក្នុងព្រះកាយប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ដើម្បីស្រង់ព្រះកាយ»។ ពាក្យថា បុព្វកោដ្ឋកៈ គឺខ្លោងទ្វារខាងកើត។ သာဝတ္ထိယံ [Pg.72] ကိရ ဝိဟာရော ကဒါစိ မဟာ ဟောတိ ကဒါစိ ခုဒ္ဒကော. တထာ ဟိ သော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ယောဇနိကော အဟောသိ, သိခိဿ တိဂါဝုတော, ဝေဿဘုဿ အဍ္ဎယောဇနိကော, ကကုသန္ဓဿ ဂါဝုတပ္ပမာဏော, ကောဏာဂမနဿ အဍ္ဎဂါဝုတပ္ပမာဏော, ကဿပဿ ဝီသတိဥသဘပ္ပမာဏော, အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ အဋ္ဌကရီသပ္ပမာဏော ဇာတော. တမ္ပိ နဂရံ တဿ ဝိဟာရဿ ကဒါစိ ပါစီနတော ဟောတိ, ကဒါစိ ဒက္ခိဏတော, ကဒါစိ ပစ္ဆိမတော, ကဒါစိ ဥတ္တရတော. ဇေတဝနေ ဂန္ဓကုဋိယံ ပန စတုန္နံ မဉ္စပါဒါနံ ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ အစလမေဝ. ឮថា វត្តក្នុងក្រុងសាវត្ថី ជួនកាលធំ ជួនកាលតូច។ យ៉ាងណាមិញ វត្តនោះក្នុងកាលនៃព្រះវិបស្សីដ៏មានព្រះភាគ មានទំហំមួយយោជន៍ ក្នុងកាលនៃព្រះសិខី មានទំហំបីគាវុត ក្នុងកាលនៃព្រះវេសភូ មានទំហំកន្លះយោជន៍ ក្នុងកាលនៃព្រះកកុសន្ធៈ មានទំហំមួយគាវុត ក្នុងកាលនៃព្រះកោណាគមនៈ មានទំហំកន្លះគាវុត ក្នុងកាលនៃព្រះកស្សបៈ មានទំហំម្ភៃឧសភ ហើយក្នុងកាលនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើង មានទំហំប្រាំបីករីស។ សូម្បីតែក្រុងនោះសោត ធៀបនឹងវត្តនោះ ជួនកាលស្ថិតនៅទិសខាងកើត ជួនកាលស្ថិតនៅទិសខាងត្បូង ជួនកាលស្ថិតនៅទិសខាងលិច ជួនកាលស្ថិតនៅទិសខាងជើង។ ក៏ប៉ុន្តែ ទីកន្លែងសម្រាប់តម្កល់ជើងគ្រែទាំងបួនក្នុងព្រះគន្ធកុដិនៃវត្តជេតពន គឺមិនរំកិលឡើយ (នៅដដែលជានិច្ច)។ စတ္တာရိ ဟိ အစလစေတိယဋ္ဌာနာနိ နာမ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကဋ္ဌာနံ ဣသိပတနေ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဋ္ဌာနံ သင်္ကဿနဂရဒွါရေ ဒေဝေါရောဟဏကာလေ သောပါနဿ ပတိဋ္ဌဋ္ဌာနံ မဉ္စပါဒဋ္ဌာနန္တိ. အယံ ပန ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကော ကဿပဒသဗလဿ ဝီသတိဥသဘဝိဟာရကာလေ ပါစီနဒွါရေ ကောဋ္ဌကော အဟောသိ. သော ဣဒါနိပိ ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကောတွေဝ ပညာယတိ. ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ အစိရဝတီ နဂရံ ပရိက္ခိပိတွာ သန္ဒမာနာ ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကံ ပတွာ ဥဒကေန ဘိန္ဒိတွာ မဟန္တံ ဥဒကရဟဒံ မာပေသိ သမတိတ္ထံ အနုပုဗ္ဗဂမ္ဘီရံ. တတ္ထ ဧကံ ရညော နှာနတိတ္ထံ, ဧကံ နာဂရာနံ, ဧကံ ဘိက္ခုသံဃဿ, ဧကံ ဗုဒ္ဓါနန္တိ ဧဝံ ပါဋိယေက္ကာနိ နှာနတိတ္ထာနိ ဟောန္တိ ရမဏီယာနိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏရဇတပဋ္ဋသဒိသဝါလိကာနိ. ဣတိ ဘဂဝါ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန သဒ္ဓိံ ယေန အယံ ဧဝရူပေါ ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကော တေနုပသင်္ကမိ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတုံ. အထာယသ္မာ အာနန္ဒော ဥဒကသာဋိကံ ဥပနေသိ. ဘဂဝါ ရတ္တဒုပဋ္ဋံ အပနေတွာ ဥဒကသာဋိကံ နိဝါသေသိ. ထေရော ဒုပဋ္ဋေန သဒ္ဓိံ မဟာစီဝရံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတမကာသိ. ဘဂဝါ ဥဒကံ ဩတရိ. သဟောတရဏေနေဝဿ ဥဒကေ မစ္ဆကစ္ဆပါ သဗ္ဗေ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ အဟေသုံ. ယန္တနာလိကာဟိ သုဝဏ္ဏရသဓာရာနိသိဉ္စမာနကာလော ဝိယ သုဝဏ္ဏပဋပသာရဏကာလော ဝိယ စ အဟောသိ. အထ ဘဂဝတော နှာနဝတ္တံ ဒဿေတွာ နှတွာ ပစ္စုတ္တိဏ္ဏဿ ထေရော ရတ္တဒုပဋ္ဋံ ဥပနေသိ. ဘဂဝါ တံ နိဝါသေတွာ ဝိဇ္ဇုလတာသဒိသံ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ မဟာစီဝရံ အန္တန္တေန သံဟရိတွာ ပဒုမဂဗ္ဘသဒိသံ ကတွာ ဥပနီတံ ဒွီသု ကဏ္ဏေသု ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကေ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဧကစီဝရော အဋ္ဌာသီ’’တိ. ព្រោះថា ទីកន្លែងជាអចលចេតិយ (ចេតិយមិនរំកិល) មានបួនកន្លែង គឺ ទីកន្លែងតម្កល់បល្ល័ង្កមហាពោធិ ១ ទីកន្លែងសម្តែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័ន ១ ទីកន្លែងតម្កល់ជណ្តើរក្នុងកាលស្តេចចុះពីទេវលោកទៀបខ្លោងទ្វារក្រុងសង្កស្សនគរ ១ និងទីកន្លែងតម្កល់ជើងគ្រែ (ក្នុងព្រះគន្ធកុដិ) ១។ ចំណែកឯបុព្វកោដ្ឋកៈនេះ ធ្លាប់ជាខ្លោងទ្វារនៅទ្វារខាងកើត ក្នុងកាលដែលវត្តមានទំហំម្ភៃឧសភ របស់ព្រះកស្សបទសពល។ ខ្លោងទ្វារនោះ សូម្បីក្នុងកាលឥឡូវនេះ ក៏នៅតែប្រាកដថា បុព្វកោដ្ឋកៈ ដដែល។ ក្នុងកាលនៃព្រះកស្សបទសពល ស្ទឹងអចិរវតីដែលហូរព័ទ្ធជុំវិញក្រុង បានហូរមកដល់បុព្វកោដ្ឋកៈ ក៏ច្រោះដាច់ដោយកម្លាំងទឹក បង្កើតបានជាអន្លង់ទឹកដ៏ធំមួយ មានកំពង់ស្មើគ្នា មានជម្រៅជ្រៅទៅតាមលំដាប់។ ក្នុងអន្លង់ទឹកនោះ មានកំពង់ងូតទឹកមួយសម្រាប់ព្រះរាជា មួយសម្រាប់អ្នកនគរ មួយសម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃ និងមួយសម្រាប់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មានកំពង់ងូតទឹកដាច់ដោយឡែកពីគ្នាយ៉ាងនេះ ជាទីគួរត្រេកអរ មានខ្សាច់ដ៏ល្អស្អាតប្រៀបដូចជាបន្ទះប្រាក់ដែលគេព្រួសចោល។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ស្តេចទៅកាន់ទីនោះជាមួយព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ស្តេចចូលទៅកាន់ទីដែលបុព្វកោដ្ឋកៈមានសភាពបែបនេះស្ថិតនៅ ដើម្បីស្រង់ព្រះកាយ។ លំដាប់នោះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ បានថ្វាយសំពត់សម្រាប់ស្រង់ទឹក។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ផ្លាស់សំពត់សង្ឃាដិពីរជាន់ពណ៌ក្រហមចេញ ហើយទ្រង់ស្លៀកសំពត់សម្រាប់ស្រង់ទឹក។ ព្រះថេរៈបានទទួលយកសំពត់សង្ឃាដិពីរជាន់ និងមហាចីវរមកទុកក្នុងដៃរបស់ខ្លួន។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ស្តេចចុះទៅក្នុងទឹក។ គ្រាន់តែព្រះអង្គស្តេចចុះទៅភ្លាម ហ្វូងមច្ឆានិងអណ្តើកទាំងពួងក្នុងទឹក ក៏ប្រែជាមានពណ៌ដូចមាស ប្រៀបដូចជាកាលដែលគេស្រោចស្រពនូវខ្សែទឹកទឹកមាសចេញពីបំពង់យន្ត និងប្រៀបដូចជាកាលដែលគេលាតសំពត់មាសដូច្នោះដែរ។ លំដាប់នោះ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវវត្រក្នុងការស្រង់ទឹក ស្រង់រួចហើយស្តេចឡើងមកវិញ ព្រះថេរៈក៏បានថ្វាយសំពត់សង្ឃាដិពីរជាន់ពណ៌ក្រហម។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្លៀកសំពត់នោះហើយ ទ្រង់វ័តវត្ថពន្ធចង្កេះដែលមានពណ៌ដូចផ្លេកបន្ទោរ ទ្រង់បត់មហាចីវរដោយចុងទាំងសងខាង ធ្វើឱ្យមានសភាពដូចជាផ្ទៃក្នុងនៃផ្កាឈូក ទ្រង់ចាប់យកត្រង់ជ្រុងទាំងពីរដែលព្រះថេរៈហុចថ្វាយ ហើយទ្រង់ឈរគង់នៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា «ទ្រង់ស្រង់ព្រះកាយក្នុងបុព្វកោដ្ឋកៈ រួចស្តេចឡើងមកវិញ ហើយទ្រង់ឈរដោយមានចីវរតែមួយ»។ ဧဝံ [Pg.73] ဌိတဿ ပန ဘဂဝတော သရီရံ ဝိကသိတကမလုပ္ပလသရံ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လံ ပါရိစ္ဆတ္တကံ တာရာမရီစိဝိကသိတံ စ ဂဂနတလံ သိရိယာ အဝဟသမာနံ ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ. ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခေပဝိလာသိနီ စဿ ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏမာလာ ဂန္ထေတွာ ဌပိတာ ဒွတ္တိံသစန္ဒမာလာ ဝိယ, ဒွတ္တိံသသူရိယမာလာ ဝိယ, ပဋိပါဋိယာ ဌပိတာ ဒွတ္တိံသစက္ကဝတ္တိ ဒွတ္တိံသဒေဝရာဇာ ဒွတ္တိံသမဟာဗြဟ္မာနော ဝိယ စ အတိဝိယ ဝိရောစိတ္ထ, ဝဏ္ဏဘူမိနာမေသာ. ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ဗုဒ္ဓါနံ သရီရဝဏ္ဏံ ဝါ ဂုဏဝဏ္ဏံ ဝါ စုဏ္ဏိယပဒေဟိ ဝါ ဂါထာဟိ ဝါ အတ္ထဉ္စ ဥပမာယော စ ကာရဏာနိ စ အာဟရိတွာ ပဋိဗလေန ဓမ္မကထိကေန ပူရေတွာ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ဓမ္မကထိကဿ ထာမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ក៏ព្រះកាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដែលទ្រង់ឈរយ៉ាងនេះ ទ្រង់រុងរឿងដោយសិរី ប្រៀបដូចជាសើចចំអកដល់ស្រះឈូកនិងស្រះលិនចង្អូរដែលរីកស្គុះស្គាយ ដើមប៉ារិច្ឆត្តកព្រឹក្សដែលផ្ការីកស្គុះស្គាយពេញដើម និងផ្ទៃមេឃដែលភ្លឺចិញ្ចាចដោយពន្លឺផ្កាយដូច្នោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះរស្មីផ្សាយចេញមួយព្យាមដែលព័ទ្ធជុំវិញព្រះកាយដ៏រុងរឿងរបស់ព្រះអង្គ និងមហាបុរិសលក្ខណៈទាំងសាមសិបពីរប្រការ គឺរុងរឿងក្រៃលែង ប្រៀបដូចជាកម្រងផ្កាព្រះចន្ទសាមសិបពីរដែលគេចងក្រងទុក ប្រៀបដូចជាកម្រងផ្កាព្រះអាទិត្យសាមសិបពីរ ប្រៀបដូចជាព្រះរាជាចក្រពត្តិសាមសិបពីររូបដែលឈរតាមលំដាប់ ប្រៀបដូចជាស្តេចទេវតាសាមសិបពីររូប និងប្រៀបដូចជាមហាព្រហ្មសាមសិបពីររូបដូច្នោះដែរ នេះហៅថា វណ្ណភូមិ (ទីកន្លែងសម្រាប់ពណ៌នាគុណ)។ ក្នុងទីកន្លែងមានសភាពបែបនេះ ទោះបីជាការពណ៌នាអំពីព្រះរូបកាយ ឬការពណ៌នាអំពីព្រះគុណរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ដោយពាក្យរាយក្តី ដោយគាថាក្តី ដោយនាំមកនូវសេចក្តីពន្យល់ គ្រឿងប្រៀបធៀប និងហេតុផលទាំងឡាយ ធម្មកថិកដែលមានសមត្ថភាព គប្បីបំពេញសេចក្តីឱ្យពិស្តារហើយសម្តែងចុះ ក្នុងទីកន្លែងមានសភាពបែបនេះ គេគប្បីដឹងនូវសមត្ថភាពរបស់ធម្មកថិកចុះ។ ၂၇၃. ဂတ္တာနိ ပုဗ္ဗာပယမာနောတိ ပကတိဘာဝံ ဂမယမာနော နိရုဒကာနိ ကုရုမာနော, သုက္ခာပယမာနောတိ အတ္ထော. သောဒကေန ဂတ္တေန စီဝရံ ပါရုပန္တဿ ဟိ စီဝရေ ကဏ္ဏိကာ ဥဋ္ဌဟန္တိ, ပရိက္ခာရဘဏ္ဍံ ဒုဿတိ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန သရီရေ ရဇောဇလ္လံ န ဥပလိမ္ပတိ; ပဒုမပတ္တေ ပက္ခိတ္တဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ဥဒကံ ဝိနိဝတ္တေတွာ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ သန္တေပိ သိက္ခာဂါရဝတာယ ဘဂဝါ, ‘‘ပဗ္ဗဇိတဝတ္တံ နာမေတ’’န္တိ မဟာစီဝရံ ဥဘောသု ကဏ္ဏေသု ဂဟေတွာ ပုရတော ကာယံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘ဘဂဝါ မဟာစီဝရံ ပါရုပိတွာ မိဂါရမာတုပါသာဒံ အာရဗ္ဘ ဂမနာဘိဟာရတော ပဋ္ဌာယ ဒုန္နိဝတ္တိယော ဘဝိဿတိ; ဗုဒ္ဓါနဉှိ အဓိပ္ပာယကောပနံ နာမ ဧကစာရိကသီဟဿ ဂဟဏတ္ထံ ဟတ္ထပ္ပသာရဏံ ဝိယ; ပဘိန္နဝရဝါရဏဿ သောဏ္ဍာယ ပရာမသနံ ဝိယ; ဥဂ္ဂတေဇဿ အာသီဝိသဿ ဂီဝါယ ဂဟဏံ ဝိယ စ ဘာရိယံ ဟောတိ. ဣဓေဝ ရမ္မကဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဿမဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ တတ္ထ ဂမနတ္ထာယ ဘဂဝန္တံ ယာစိဿာမီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော…ပေ… အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ. ២៧៣. ពាក្យថា ធ្វើព្រះកាយឱ្យស្ងួត (បុព្វាបយមានោ) គឺធ្វើឱ្យត្រឡប់ទៅកាន់សភាពប្រក្រតីវិញ ធ្វើឱ្យមិនមានទឹក មានន័យថា ធ្វើឱ្យស្ងួត។ ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលគ្រងចីវរទាំងកាយនៅមានទឹក (សើម) ផ្សិតតែងដុះឡើងលើចីវរ គ្រឿងបរិក្ខារផ្សេងៗតែងខូចខាត។ ក៏ប៉ុន្តែ ធូលីនិងញើសមិនដែលឡាបឡាក់លើព្រះកាយរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ ទឹកតែងរមៀលចេញទៅ ដូចជាតំណក់ទឹកដែលគេចាក់លើស្លឹកឈូកដូច្នោះដែរ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ ព្រោះតែព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់មានសេចក្តីគោរពក្នុងសិក្ខា ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «នេះជាវត្តរបស់បព្វជិត» ទើបទ្រង់ចាប់យកមហាចីវរត្រង់ជ្រុងទាំងពីរ គ្របដណ្តប់ព្រះកាយខាងមុខ ហើយឈរគង់នៅ។ ក្នុងខណៈនោះ ព្រះថេរៈគិតថា «កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគគ្រងមហាចីវរហើយ តាំងពីចាប់ផ្តើមស្តេចទៅកាន់ប្រាសាទមិគារមាតាមក នឹងពិបាកក្នុងការញ៉ាំងព្រះអង្គឱ្យត្រឡប់មកវិញណាស់ ព្រោះថា ការធ្វើឱ្យខូចព្រះហឫទ័យ (បំណង) របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាការលូកដៃទៅចាប់សត្វសីហៈដែលត្រេចទៅតែមួយឯង ប្រៀបដូចជាការស្ទាបអង្អែលប្រមោយដំរីសារដ៏ចុះប្រេង និងប្រៀបដូចជាការចាប់កអាសិរពិសដែលមានពិសដ៏ខ្លាំងក្លា គឺជារឿងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរក្រៃលែង។ អាត្មាអញនឹងពោលសរសើរគុណនៃអាស្រមរបស់រម្មកព្រាហ្មណ៍ក្នុងទីនេះឯង ហើយនឹងអារាធនាព្រះដ៏មានព្រះភាគដើម្បីស្តេចទៅកាន់ទីនោះ»។ ព្រះថេរៈក៏បានធ្វើដូច្នោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលថា «លំដាប់នោះ ព្រះានន្ទដ៏មានអាយុ... បេ... ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ»។ တတ္ထ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာတိ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဓမ္မိံ ကထံ သောဿာမာတိ တံ အဿမံ ဂတာနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ, တေသု ကာရုညံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဒသသု ပါရမိတာသု အညတရာယ [Pg.74] ပါရမိယာ စေဝ မဟာဘိနိက္ခမနဿ စ ဝဏ္ဏံ ကထယမာနာ သန္နိသိန္နာ ဟောန္တိ. အာဂမယမာနောတိ ဩလောကယမာနော. အဟံ ဗုဒ္ဓေါတိ သဟသာ အပ္ပဝိသိတွာ ယာဝ သာ ကထာ နိဋ္ဌာတိ, တာဝ အဋ္ဌာသီတိ အတ္ထော. အဂ္ဂဠံ အာကောဋေသီတိ အဂ္ဂနခေန ကဝါဋေ သညံ အဒါသိ. ဝိဝရိံသူတိ သောတံ ဩဒဟိတွာဝ နိသိန္နတ္တာ တင်္ခဏံယေဝ အာဂန္တွာ ဝိဝရိံသု. ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះ (អនុកម្ម្បំ ឧបាទាយ) គឺព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះចំពោះភិក្ខុប្រាំរយរូបដែលបានទៅកាន់អាស្រមនោះ ដោយគិតថា «ពួកយើងនឹងស្តាប់ធម៌ទេសនាក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ» មានន័យថា ធ្វើសេចក្តីករុណាចំពោះភិក្ខុទាំងនោះ។ ពាក្យថា ដោយធម្មីកថា គឺភិក្ខុទាំងឡាយអង្គុយប្រជុំគ្នាពោលសរសើរអំពីបារមីណាមួយក្នុងបារមីទាំងដប់ផង និងពោលសរសើរគុណនៃការយាងចេញដើម្បីមហាភិនិស្ក្រមណ៍ផង។ ពាក្យថា រង់ចាំ (អាគមយមានោ) គឺសម្លឹងមើល (រង់ចាំមើល) មានន័យថា ទ្រង់មិនប្រញាប់ស្តេចចូលទៅភ្លាមៗដោយព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញជាព្រះពុទ្ធ» ឡើយ គឺទ្រង់ឈររង់ចាំរហូតដល់ការសន្ទនានោះចប់សព្វគ្រប់។ ពាក្យថា គោះគន្លឹះទ្វារ (អគ្គឡំ អាកោដេសិ) គឺទ្រង់ធ្វើសញ្ញាលើទ្វារដោយចុងព្រះនខា (ចុងក្រចក)។ ពាក្យថា បើកហើយ (វិវរិំសុ) គឺព្រោះតែភិក្ខុទាំងឡាយអង្គុយផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ស្រាប់ហើយ ទើបមកបើកទ្វារភ្លាមក្នុងខណៈនោះឯង។ ပညတ္တေ အာသနေတိ ဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ ယတ္ထ ယတ္ထ ဧကောပိ ဘိက္ခု ဝိဟရတိ, သဗ္ဗတ္ထ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညတ္တမေဝ ဟောတိ. ကသ္မာ? ဘဂဝါ ကိရ အတ္တနော သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဖာသုကဋ္ဌာနေ ဝိဟရန္တေ မနသိ ကရောတိ ‘‘အသုကော မယှံ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂတော, သက္ခိဿတိ နု ခေါ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နော ဝါ’’တိ. အထ နံ ပဿတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အကုသလဝိတက္ကေ ဝိတက္ကယမာနံ, တတော ‘‘ကထဉှိ နာမ မာဒိသဿ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိဟရန္တံ ဣမံ ကုလပုတ္တံ အကုသလဝိတက္ကာ အဘိဘဝိတွာ အနမတဂ္ဂေ ဝဋ္ဋဒုက္ခေ သံသာရေဿန္တီ’’တိ တဿ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ တတ္ထေဝ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ တံ ကုလပုတ္တံ ဩဝဒိတွာ အာကာသံ ဥပ္ပတိတွာ ပုန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆတိ. အထေဝံ ဩဝဒိယမာနာ တေ ဘိက္ခူ စိန္တယိံသု – ‘‘သတ္ထာ အမှာကံ မနံ ဇာနိတွာ အာဂန္တွာ အမှာကံ သမီပေ ဌိတံယေဝ အတ္တာနံ ဒဿေတိ; တသ္မိံ ခဏေ, ‘ဘန္တေ, ဣဓ နိသီဒထ, ဣဓ နိသီဒထာ’တိ အာသနပရိယေသနံ နာမ ဘာရော’’တိ. တေ အာသနံ ပညပေတွာဝ ဝိဟရန္တိ. ယဿ ပီဌံ အတ္ထိ, သော တံ ပညပေတိ. ယဿ နတ္ထိ, သော မဉ္စံ ဝါ ဖလကံ ဝါ ကဋ္ဌံ ဝါ ပါသာဏံ ဝါ ဝါလိကပုဉ္ဇံ ဝါ ပညပေတိ. တံ အလဘမာနာ ပုရာဏပဏ္ဏာနိပိ သင်္ကဍ္ဎိတွာ တတ္ထ ပံသုကူလံ ပတ္ထရိတွာ ဌပေန္တိ. ဣဓ ပန ပကတိပညတ္တမေဝ အာသနံ အဟောသိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒီ’’တိ. ពាក្យថា paññatte āsane (លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុក) សេចក្តីថា ឮថា ក្នុងពុទ្ធកាល ភិក្ខុទោះបីតែមួយរូបគង់នៅក្នុងទីកន្លែងណាៗ ទីកន្លែងទាំងអស់នោះ តែងតែមានការរៀបចំទុកនូវពុទ្ធអាសនៈជានិច្ច។ ព្រោះហេតុអ្វី? ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់រំលឹកនឹកដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលកាន់យកកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់របស់ព្រះអង្គ ហើយទៅគង់នៅក្នុងទីកន្លែងដ៏សប្បាយថា «ភិក្ខុឈ្មោះនេះ កាន់យកកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់របស់យើងហើយទៅ តើអាចនឹងញ៉ាំងធម៌វិសេសឱ្យកើតឡើងបានដែរឬទេ?»។ គ្រានោះ ព្រះអង្គទ្រង់ទតឃើញភិក្ខុនោះលះបង់កម្មដ្ឋាន ហើយត្រិះរិះនូវអកុសលវិតក្ក ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ធ្វើម្តេចហ្នឹង កុលបុត្រនេះដែលកាន់យកកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់នៃសាស្តាដូចជាយើង ហើយរស់នៅ តែត្រូវអកុសលវិតក្កគ្របសង្កត់ ហើយញ៉ាំងឱ្យលិចលង់ក្នុងវដ្តទុក្ខដែលមិនមានទីបំផុតទៅវិញ?» ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ភិក្ខុនោះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងព្រះកាយឱ្យលេចឡើងក្នុងទីនោះឯង ហើយទ្រង់ទូន្មានកុលបុត្រនោះ រួចហោះឡើងទៅលើអាកាស យាងត្រឡប់ទៅកាន់ទីគង់នៅរបស់ព្រះអង្គវិញ។ គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលត្រូវព្រះអង្គទូន្មានយ៉ាងនោះ ក៏គិតថា «ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបចិត្តរបស់យើង ហើយយាងមកបង្ហាញព្រះកាយដោយឈរនៅជិតយើងតែម្តង ក្នុងខណៈនោះ ការស្វែងរកអាសនៈថ្វាយព្រះអង្គថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមគង់នៅទីនេះ សូមគង់នៅទីនេះ» ឈ្មោះថាជាភារៈធ្ងន់ណាស់»។ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះក៏រៀបចំអាសនៈទុកជាស្រេចទើបគង់នៅ។ ភិក្ខុណាមានតាំង (កៅអី) ភិក្ខុនោះក៏រៀបចំតាំងនោះទុក។ ភិក្ខុណាគ្មាន ក៏រៀបចំគ្រែ ឬក្តារ ឬឈើ ឬថ្ម ឬគំនរខ្សាច់ទុក។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលរករបស់ទាំងនោះមិនបាន សូម្បីតែស្លឹកឈើចាស់ៗ ក៏ប្រមូលមក រួចក្រាលសំពត់បង្សុកូលពីលើ រក្សាទុក។ ប៉ុន្តែ ក្នុងអាស្រមរបស់ធម្មកព្រាហ្មណ៍នេះ មានអាសនៈដែលគេរៀបចំទុកជាប្រក្រតីស្រាប់ហើយ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកអាសនៈនោះ ទើបត្រាស់ថា «paññatte āsane nisīdi» (ទ្រង់គង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុក)។ ကာယ နုတ္ထာတိ ကတမာယ နု ကထာယ သန္နိသိန္နာ ဘဝထာတိ အတ္ထော. ‘‘ကာယ နေတ္ထာ’’တိပိ ပါဠိ, တဿာ ကတမာယ နု ဧတ္ထာတိ အတ္ထော. ‘‘ကာယ နောတ္ထာ’’တိပိ ပါဠိ, တဿာပိ ပုရိမောယေဝ အတ္ထော. အန္တရာ ကထာတိ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနံ အန္တရာ အညာ ဧကာ ကထာ. ဝိပ္ပကတာတိ မမ အာဂမနပစ္စယာ အပရိနိဋ္ဌိတာ သိခံ အပ္ပတ္တာ. အထ ဘဂဝါ အနုပ္ပတ္တောတိ [Pg.75] အထ ဧတသ္မိံ ကာလေ ဘဂဝါ အာဂတော. ဓမ္မီ ဝါ ကထာတိ ဒသကထာဝတ္ထုနိဿိတာ ဝါ ဓမ္မီ ကထာ. အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါတိ ဧတ္ထ ပန ဒုတိယဇ္ဈာနမ္ပိ အရိယော တုဏှီဘာဝေါ မူလကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ. တသ္မာ တံ ဈာနံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နောပိ, မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိသိန္နောပိ ဘိက္ခု အရိယေန တုဏှီဘာဝေန နိသိန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ពាក្យថា kāya nutthā សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយអង្គុយជួបជុំគ្នាដោយកថា (ពាក្យសំដី) អ្វីហ្នឹង? ម៉្យាងទៀត បាឋថា «kāya netthā» ក៏មាន សេចក្តីថា តើដោយកថាអ្វីក្នុងទីនេះ? សូម្បីបាឋថា «kāya notthā» ក៏មាន សេចក្តីក៏ដូចជាបាឋមុននោះឯង។ ពាក្យថា antarākathā (អន្តរាកថា) សេចក្តីថា សម្តីដទៃមួយទៀតដែលនិយាយក្នុងចន្លោះនៃការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋាន ការរៀនសូត្រ និងការសាកសួរជាដើម។ ពាក្យថា vippakatā (ដែលនៅកណ្តាលទី) សេចក្តីថា សម្តីដែលមិនទាន់ចប់សព្វគ្រប់ មិនទាន់ដល់ទីបំផុត ព្រោះតែការយាងមករបស់តថាគត។ ពាក្យថា atha bhagavā anuppatto សេចក្តីថា លំដាប់នោះ ក្នុងខណៈដែលសម្តីមិនទាន់ចប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏យាងមកដល់។ ពាក្យថា dhammī vā kathā សេចក្តីថា ធម្មកថាដែលអាស្រ័យនូវកថាវត្ថុ ១០ ប្រការ។ ពាក្យថា ariyo vā tuṇhībhāvo (ឬការស្ងៀមស្ងាត់ដ៏ប្រសើរ) ក្នុងបទនេះ សូម្បីតែទុតិយជ្ឈាន ក៏ឈ្មោះថា អរិយតុណ្ហីភាវៈ (ការស្ងៀមស្ងាត់ដ៏ប្រសើរ) សូម្បីតែមូលកម្មដ្ឋាន ក៏ឈ្មោះថា អរិយតុណ្ហីភាវៈដែរ។ ហេតុនោះ ភិក្ខុទោះបីចូលកាន់ឈាននោះហើយអង្គុយនៅក្តី ភិក្ខុកាន់យកមូលកម្មដ្ឋានហើយអង្គុយនៅក្តី គប្បីជ្រាបថា ឈ្មោះថា អង្គុយនៅដោយអរិយតុណ្ហីភាវៈ។ ၂၇၄. ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, ပရိယေသနာတိ ကော အနုသန္ဓိ? တေ ဘိက္ခူ သမ္မုခါ ဓမ္မိံ ကထံ သောဿာမာတိ ထေရဿ ဘာရံ အကံသု, ထေရော တေသံ အဿမဂမနမကာသိ. တေ တတ္ထ နိသီဒိတွာ အတိရစ္ဆာနကထိကာ ဟုတွာ ဓမ္မိယာ ကထာယ နိသီဒိံသု. အထ ဘဂဝါ ‘‘အယံ တုမှာကံ ပရိယေသနာ အရိယပရိယေသနာ နာမာ’’တိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, အနရိယပရိယေသနာတိ ဧတ္ထ ယထာ မဂ္ဂကုသလော ပုရိသော ပဌမံ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗံ အပါယမဂ္ဂံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝါမံ မုဉ္စိတွာ ဒက္ခိဏံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ ဒေသနာကုသလတာယ ပဌမံ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗံ အနရိယပရိယေသနံ အာစိက္ခိတွာ ပစ္ဆာ ဣတရံ အာစိက္ခိဿာမီတိ ဥဒ္ဒေသာနုက္ကမံ ဘိန္ဒိတွာ ဧဝမာဟ. ဇာတိဓမ္မောတိ ဇာယနသဘာဝေါ. ဇရာဓမ္မောတိ ဇီရဏသဘာဝေါ. ဗျာဓိဓမ္မောတိ ဗျာဓိသဘာဝေါ. မရဏဓမ္မောတိ မရဏသဘာဝေါ. သောကဓမ္မောတိ သောစနကသဘာဝေါ. သံကိလေသဓမ္မောတိ သံကိလိဿနသဘာဝေါ. ២៧៤. ពាក្យថា dvemā, bhikkhave, pariyesanā (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការស្វែងរកនេះមាន ២ យ៉ាង) តើមានអនុសន្ធិយ៉ាងណា? ភិក្ខុទាំងឡាយនោះបានប្រគល់ភារៈដល់ព្រះថេរៈ (ព្រះអានន្ទ) ថា «យើងនឹងស្តាប់ធម្មកថាក្នុងសំណាក់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ» ព្រះថេរៈក៏បាននាំភិក្ខុទាំងនោះទៅកាន់អាស្រម។ ភិក្ខុទាំងនោះអង្គុយនៅក្នុងទីនោះ ជាអ្នកមិននិយាយតិរច្ឆានកថា គឺអង្គុយនិយាយតែធម្មកថា។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគដើម្បីបង្ហាញថា «ការស្វែងរករបស់អ្នកទាំងឡាយនេះ ឈ្មោះថា អរិយបរិយេសនា (ការស្វែងរកដ៏ប្រសើរ)» ទើបទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា katamā ca, bhikkhave, anariyapariyesanā (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះអនរិយបរិយេសនា តើដូចម្តេច?) ក្នុងបទនេះ ប្រៀបដូចជាបុរសអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងផ្លូវ កាលនឹងបង្ហាញផ្លូវអបាយដែលគួរវៀរចាកជាមុន តែងនិយាយថា «ចូរលះបង់ផ្លូវឆ្វេង ហើយកាន់យកផ្លូវស្តាំចុះ» យ៉ាងណាមិញ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយព្រះអង្គជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងទេសនា ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តថាគតនឹងសម្តែងអនរិយបរិយេសនាដែលគួរវៀរចាកជាមុនសិន រួចសឹមសម្តែងនូវការស្វែងរកម្យ៉ាងទៀតជាក្រោយ» ទើបទ្រង់ទម្លាយលំដាប់នៃឧទ្ទេស ហើយត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា jātidhammo សេចក្តីថា មានសភាវៈកើតជាប្រក្រតី។ ពាក្យថា jarādhammo សេចក្តីថា មានសភាវៈចាស់ជរាជាប្រក្រតី。 ពាក្យថា byādhidhammo សេចក្តីថា មានសភាវៈឈឺចាប់ជាប្រក្រតី។ ពាក្យថា maraṇadhammo សេចក្តីថា មានសភាវៈស្លាប់ជាប្រក្រតី។ ពាក្យថា sokadhammo សេចក្តីថា មានសភាវៈសោកស្តាយជាប្រក្រតី។ ពាក្យថា saṃkilesadhammo សេចក្តីថា មានសភាវៈសៅហ្មងជាប្រក្រតី។ ပုတ္တဘရိယန္တိ ပုတ္တာ စ ဘရိယာ စ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဇာတရူပရဇတန္တိ ဧတ္ထ ပန ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ. ရဇတန္တိ ယံကိဉ္စိ ဝေါဟာရူပဂံ လောဟမာသကာဒိ. ဇာတိဓမ္မာ ဟေတေ, ဘိက္ခဝေ, ဥပဓယောတိ ဧတေ ပဉ္စကာမဂုဏူပဓယော နာမ ဟောန္တိ, တေ သဗ္ဗေပိ ဇာတိဓမ္မာတိ ဒဿေတိ. ဗျာဓိဓမ္မဝါရာဒီသု ဇာတရူပရဇတံ န ဂဟိတံ, န ဟေတဿ သီသရောဂါဒယော ဗျာဓယော နာမ ဟောန္တိ, န သတ္တာနံ ဝိယ စုတိသင်္ခါတံ မရဏံ, န သောကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယာဒီဟိ ပန သံကိလေသေဟိ သံကိလိဿတီတိ သံကိလေသဓမ္မဝါရေ ဂဟိတံ. တထာ ဥတုသမုဋ္ဌာနတ္တာ ဇာတိဓမ္မဝါရေ. မလံ ဂဟေတွာ ဇီရဏတော ဇရာဓမ္မဝါရေ စ. ពាក្យថា puttabhariyaṃ សេចក្តីថា កូនទាំងឡាយផង ភរិយាទាំងឡាយផង។ វិធីនេះ គប្បីយកទៅប្រើក្នុងបទទាំងពួង។ ក្នុងបទថា jātarūparajataṃ នេះ ពាក្យថា jātarūpa គឺមាស។ ពាក្យថា rajata គឺប្រាក់ ឬលោហមាសកៈជាដើម ដែលគេប្រើប្រាស់ក្នុងការជួញដូរ។ ពាក្យថា jātidhammā hete, bhikkhave, upadhayo សេចក្តីថា របស់ទាំងនេះ ឈ្មោះថា ឧបធិគឺកាមគុណ ៥ របស់ទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែមានសភាវៈកើតជាប្រក្រតី ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវសេចក្តីនេះ។ ក្នុងវារៈមានព្យាធិធម៌ជាដើម ព្រះអង្គមិនទ្រង់កាន់យកមាសនិងប្រាក់ឡើយ ព្រោះថាសម្បត្តិទាំងនោះមិនមានរោគមានឈឺក្បាលជាដើមឡើយ ហើយក៏មិនមានមរណៈគឺការច្យុតិដូចជាសត្វទាំងឡាយ និងមិនមានសេចក្តីសោកកើតឡើងឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែមាសនិងប្រាក់នោះ តែងសៅហ្មងដោយគ្រឿងសៅហ្មងមានច្រែះដែកជាដើម ទើបព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកក្នុងសង្កិលេសធម៌វារៈ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែមាសនិងប្រាក់នោះ កើតឡើងអំពីឧតុ (រដូវ) ទើបទ្រង់កាន់យកក្នុងជាតិធម៌វារៈ។ និងព្រោះតែការចាប់ធូលីដីហើយចាស់ទ្រុឌទ្រោមទៅ ទើបទ្រង់កាន់យកក្នុងជរាធម៌វារៈផង។ ၂၇၅. အယံ [Pg.76], ဘိက္ခဝေ, အရိယာ ပရိယေသနာတိ, ဘိက္ခဝေ, အယံ နိဒ္ဒေါသတာယပိ အရိယေဟိ ပရိယေသိတဗ္ဗတာယပိ အရိယပရိယေသနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ២៧៥. ពាក្យថា ayaṃ, bhikkhave, ariyā pariyesanā សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការស្វែងរកនេះ គប្បីជ្រាបថាជា អរិយបរិយេសនា (ការស្វែងរកដ៏ប្រសើរ) ព្រោះជាការស្វែងរកដែលមិនមានទោសផង ព្រោះជាការស្វែងរកដែលព្រះអរិយភិរម្យទាំងឡាយគប្បីស្វែងរកផង។ ၂၇၆. အဟမ္ပိ သုဒံ, ဘိက္ခဝေတိ ကသ္မာ အာရဘိ? မူလတော ပဋ္ဌာယ မဟာဘိနိက္ခမနံ ဒဿေတုံ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေ, အဟမ္ပိ ပုဗ္ဗေ အနရိယပရိယေသနံ ပရိယေသိံ. သွာဟံ တံ ပဟာယ အရိယပရိယေသနံ ပရိယေသိတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော. ပဉ္စဝဂ္ဂိယာပိ အနရိယပရိယေသနံ ပရိယေသိံသု. တေ တံ ပဟာယ အရိယပရိယေသနံ ပရိယေသိတွာ ခီဏာသဝဘူမိံ ပတ္တာ. တုမှေပိ မမ စေဝ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနဉ္စ မဂ္ဂံ အာရုဠှာ. အရိယပရိယေသနာ တုမှာကံ ပရိယေသနာ’’တိ မူလတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော မဟာဘိနိက္ခမနံ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ២៧៦. ពាក្យថា ahampi sudaṃ, bhikkhave (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីតថាគត...) តើព្រះអង្គទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងព្រោះហេតុអ្វី? ដើម្បីបង្ហាញនូវមហាភិនិស្ក្រមណ៍ (ការយាងចេញទៅសាងផ្នួសដ៏ឧត្តម) តាំងពីដើមរៀងមក។ ឮថា ព្រះអង្គមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីតថាគត កាលពីមុន ក៏ធ្លាប់ស្វែងរកនូវអនរិយបរិយេសនាដែរ។ តថាគតនោះ លុះលះបង់នូវអនរិយបរិយេសនានោះហើយ ស្វែងរកនូវអរិយបរិយេសនាវិញ ទើបបានសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ។ សូម្បីភិក្ខុបញ្ចវគ្គីយ៍ ក៏ធ្លាប់ស្វែងរកនូវអនរិយបរិយេសនាដែរ។ ភិក្ខុទាំងនោះ លុះលះបង់នូវអនរិយបរិយេសនានោះហើយ ស្វែងរកនូវអរិយបរិយេសនាវិញ ទើបបានដល់នូវខីណាសវភូមិ (ភូមិរបស់ព្រះខីណាសព)។ សូម្បីអ្នកទាំងឡាយ ក៏បានឡើងកាន់ផ្លូវរបស់តថាគតផង របស់ភិក្ខុបញ្ចវគ្គីយ៍ទាំងឡាយផងដែរ។ ការស្វែងរករបស់អ្នកទាំងឡាយ គឺអរិយបរិយេសនា» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវមហាភិនិស្ក្រមណ៍របស់ព្រះអង្គ តាំងពីដើមរៀងមក។ ၂၇၇. တတ္ထ ဒဟရောဝ သမာနောတိ တရုဏောဝ သမာနော. သုသုကာဠကေသောတိ သုဋ္ဌု ကာဠကေသော, အဉ္ဇနဝဏ္ဏကေသောဝ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဘဒြေနာတိ ဘဒ္ဒကေန. ပဌမေန ဝယသာတိ တိဏ္ဏံ ဝယာနံ ပဌမဝယေန. အကာမကာနန္တိ အနိစ္ဆမာနာနံ, အနာဒရတ္ထေ သာမိဝစနံ. အဿူနိ မုခေ ဧတေသန္တိ အဿုမုခါ; တေသံ အဿုမုခါနံ, အဿုကိလိန္နမုခါနန္တိ အတ္ထော. ရုဒန္တာနန္တိ ကန္ဒိတွာ ရောဒမာနာနံ. ကိံ ကုသလဂဝေသီတိ ကိံ ကုသလန္တိ ဂဝေသမာနော. အနုတ္တရံ သန္တိဝရပဒန္တိ ဥတ္တမံ သန္တိသင်္ခါတံ ဝရပဒံ, နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသမာနောတိ အတ္ထော. ယေန အာဠာရော ကာလာမောတိ ဧတ္ထ အာဠာရောတိ တဿ နာမံ, ဒီဃပိင်္ဂလော ကိရေသော. တေနဿ အာဠာရောတိ နာမံ အဟောသိ. ကာလာမောတိ ဂေါတ္တံ. ဝိဟရတာယသ္မာတိ ဝိဟရတု အာယသ္မာ. ယတ္ထ ဝိညူ ပုရိသောတိ ယသ္မိံ ဓမ္မေ ပဏ္ဍိတော ပုရိသော. သကံ အာစရိယကန္တိ အတ္တနော အာစရိယသမယံ. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာတိ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရေယျ. ဧတ္တာဝတာ တေန ဩကာသော ကတော ဟောတိ. တံ ဓမ္မန္တိ တံ တေသံ သမယံ တန္တိံ. ပရိယာပုဏိန္တိ သုတွာဝ ဥဂ္ဂဏှိံ. ២៧៧. ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា daharova samāno សេចក្តីថា នៅក្មេងវ័យ (កំលោះ) នៅឡើយ។ ពាក្យថា susukāḷakeso សេចក្តីថា មានសក់ខ្មៅរលោងល្អ គឺមានសក់ខ្មៅដូចជាពណ៌ថ្នាំកិនភ្នែក។ ពាក្យថា bhadrena សេចក្តីថា ដ៏ល្អ។ ពាក្យថា paṭhamena vayasā សេចក្តីថា ក្នុងវ័យទី ១ នៃវ័យទាំង ៣។ ពាក្យថា akāmakānaṃ សេចក្តីថា នៃជនទាំងឡាយដែលមិនប្រាថ្នា (មិនចង់ឱ្យទៅ) នេះជាឆដ្ឋីវិភត្តិក្នុងអត្ថអនាទរៈ។ ពាក្យថា assūni mukhe etesaṃ (ទឹកភ្នែកទាំងឡាយមាននៅលើមុខរបស់ជនទាំងនោះ) ហេតុនោះ ឈ្មោះថា assumukhā (អ្នកមានមុខទទឹកដោយទឹកភ្នែក) ពាក្យថា assumukhānaṃ គឺនៃជនទាំងឡាយដែលមានមុខទទឹកជោកដោយទឹកភ្នែកនោះឯង។ ពាក្យថា rudantānaṃ សេចក្តីថា នៃជនទាំងឡាយដែលយំខ្សឹកខ្សួលរអាក់រអួល។ ពាក្យថា kiṃ kusalagavesī សេចក្តីថា កាលស្វែងរកថា «តើអ្វីជាកុសល?»។ ពាក្យថា anuttaraṃ santivarapadaṃ សេចក្តីថា កាលស្វែងរកនូវព្រះនិព្វាន ដែលជាបរមត្ថបទដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ដ៏ប្រសើរឧត្តម។ ក្នុងបទថា yena āḷāro kālāmo នេះ ពាក្យថា āḷāro គឺជាឈ្មោះរបស់តាបសនោះ ឮថា តាបសនោះមានរូបរាងខ្ពស់ស្រឡះ ហើយមានភ្នែកពណ៌លឿងស្រអាប់ ហេតុនោះ ទើបតាបសនោះមានឈ្មោះថា អាឡារៈ។ ពាក្យថា kālāmo គឺជាគោត្រ។ ពាក្យថា viharatāyasmā សេចក្តីថា សូមលោកដ៏មានអាយុគង់នៅចុះ។ ពាក្យថា yattha viññū puriso សេចក្តីថា ក្នុងធម៌ណាដែលបុរសជាបណ្ឌិត។ ពាក្យថា sakaṃ ācariyakaṃ សេចក្តីថា នូវលទ្ធិរបស់គ្រូខ្លួន។ ពាក្យថា upasampajja vihareyyā សេចក្តីថា គប្បីសម្រេចហើយរស់នៅ (គង់នៅ)។ ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ អាឡារតាបសនោះឈ្មោះថាបានបើកឱកាសឱ្យហើយ។ ពាក្យថា taṃ dhammaṃ សេចក្តីថា នូវលទ្ធិ និងប្រពៃណីរបស់តាបសទាំងនោះ។ ពាក្យថា pariyāpuṇiṃ សេចក្តីថា គ្រាន់តែបានស្តាប់ហើយ ក៏រៀនចាំបានភ្លាម។ ဩဋ္ဌပဟတမတ္တေနာတိ တေန ဝုတ္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဩဋ္ဌပဟရဏမတ္တေန; အပရာပရံ ကတွာ ဩဋ္ဌသဉ္စရဏမတ္တကေနာတိ အတ္ထော. လပိတလာပနမတ္တေနာတိ တေန လပိတဿ ပဋိလာပနမတ္တကေန. ဉာဏဝါဒန္တိ ဇာနာမီတိ ဝါဒံ[Pg.77]. ထေရဝါဒန္တိ ထိရဘာဝဝါဒံ, ထေရော အဟမေတ္ထာတိ ဧတံ ဝစနံ. အဟဉ္စေဝ အညေ စာတိ န ကေဝလံ အဟံ, အညေပိ ဗဟူ ဧဝံ ဝဒန္တိ. ကေဝလံ သဒ္ဓါမတ္တကေနာတိ ပညာယ အသစ္ဆိကတွာ သုဒ္ဓေန သဒ္ဓါမတ္တကေနေဝ. ဗောဓိသတ္တော ကိရ ဝါစာယ ဓမ္မံ ဥဂ္ဂဏှန္တောယေဝ, ‘‘န ကာလာမဿ ဝါစာယ ပရိယတ္တိမတ္တမေဝ အသ္မိံ ဓမ္မေ, အဒ္ဓါ ဧသ သတ္တန္နံ သမာပတ္တီနံ လာဘီ’’တိ အညာသိ, တေနဿ ဧတဒဟောသိ. ពាក្យថា oṭṭhapahatamattena សេចក្តីថា គ្រាន់តែការបបូរមាត់ដើម្បីទទួលយកពាក្យដែលតាបសនោះនិយាយ គឺការធ្វើចលនាបបូរមាត់ម្តងហើយម្តងទៀត។ ពាក្យថា lapitalāpanamattena សេចក្តីថា គ្រាន់តែការនិយាយត្រឡប់តាមពាក្យដែលតាបសនោះបាននិយាយហើយ។ ពាក្យថា ñāṇavādaṃ សេចក្តីថា នូវពាក្យពោលថា «ខ្ញុំដឹង»។ ពាក្យថា theravādaṃ សេចក្តីថា នូវពាក្យពោលអំពីសភាវៈដ៏មាំមួន ឬពាក្យថា «ខ្ញុំជាអ្នកមានសេចក្តីដឹងដ៏មាំមួនក្នុងធម៌នេះ»។ ពាក្យថា ahañceva aññេ ca សេចក្តីថា មិនមែនតែខ្ញុំម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែជនដទៃទៀតជាច្រើន ក៏និយាយយ៉ាងនេះដែរ។ ពាក្យថា kevalaṃ saddhāmattakena សេចក្តីថា មិនទាន់បានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយបញ្ញាឡើយ គឺគ្រាន់តែដោយសទ្ធាសុទ្ធសាធប៉ុណ្ណោះ។ ឮថា ព្រះពោធិសត្វ កាលដែលរៀនធម៌ដោយវាចា ក៏ដឹងថា «អាឡារតាបស មិនមែនមានត្រឹមតែការរៀនសូត្រដោយវាចាក្នុងធម៌នេះប៉ុណ្ណោះទេ តែលោកពិតជាបានសម្រេចសមាបត្តិទាំង ៧ យ៉ាងពិតប្រាកដ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះ។ အာကိဉ္စညာယတနံ ပဝေဒေသီတိ အာကိဉ္စညာယတနပရိယောသာနာ သတ္တ သမာပတ္တိယော မံ ဇာနာပေသိ. သဒ္ဓါတိ ဣမာသံ သတ္တန္နံ သမာပတ္တီနံ နိဗ္ဗတ္တနတ္ထာယ သဒ္ဓါ. ဝီရိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ပဒဟေယျန္တိ ပယောဂံ ကရေယျံ. နစိရဿေဝ တံ ဓမ္မံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိန္တိ ဗောဓိသတ္တော ကိရ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဟေတွာ ကတိပါဟညေဝ သတ္တ သုဝဏ္ဏနိဿေဏိယော ပသာရေန္တော ဝိယ သတ္တ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေသိ; တသ္မာ ဧဝမာဟ. ពាក្យថា ākiñcaññāyatanaṃ pavedesī សេចក្តីថា ញ៉ាំងខ្ញុំឱ្យដឹងច្បាស់នូវសមាបត្តិទាំង ៧ ដែលមានអាកិញ្ចញ្ញាយតនសមាបត្តិជាទីបំផុត។ ពាក្យថា saddhā សេចក្តីថា សទ្ធាដើម្បីញ៉ាំងសមាបត្តិទាំង ៧ នេះឱ្យកើតឡើង។ សូម្បីក្នុងធម៌មានវីរិយៈជាដើម ក៏មានវិធីនេះដូចគ្នាដែរ។ ពាក្យថា padaheyyaṃ សេចក្តីថា គប្បីធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាម (ការចម្រើនភាវនា)។ ពាក្យថា nacirasseva taṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṃ សេចក្តីថា ឮថា ព្រះពោធិសត្វទ្រង់ផ្គងសេចក្តីព្យាយាមឡើង ក្នុងរយៈពេលតែពីររបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ក៏បានសម្រេចសមាបត្តិទាំង ៧ ហាក់បីដូចជាការលាតសន្ធឹងនូវជណ្តើរមាសទាំង ៧ ដូច្នោះឯង ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះ។ လာဘာ နော, အာဝုသောတိ အနုသူယကော ကိရေသ ကာလာမော. တသ္မာ ‘‘အယံ အဓုနာဂတော, ကိန္တိ ကတွာ ဣမံ ဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသီ’’တိ ဥသူယံ အကတွာ ပသန္နော ပသာဒံ ပဝေဒေန္တော ဧဝမာဟ. ဥဘောဝ သန္တာ ဣမံ ဂဏံ ပရိဟရာမာတိ ‘‘မဟာ အယံ ဂဏော, ဒွေပိ ဇနာ ပရိဟရာမာ’’တိ ဝတွာ ဂဏဿ သညံ အဒါသိ, ‘‘အဟမ္ပိ သတ္တန္နံ သမာပတ္တီနံ လာဘီ, မဟာပုရိသောပိ သတ္တန္နမေဝ, ဧတ္တကာ ဇနာ မဟာပုရိသဿ သန္တိကေ ပရိကမ္မံ ဥဂ္ဂဏှထ, ဧတ္တကာ မယှ’’န္တိ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ အဒါသိ. ဥဠာရာယာတိ ဥတ္တမာယ. ပူဇာယာတိ ကာလာမဿ ကိရ ဥပဋ္ဌာကာ ဣတ္ထိယောပိ ပုရိသာပိ ဂန္ဓမာလာဒီနိ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တိ. ကာလာမော – ‘‘ဂစ္ဆထ, မဟာပုရိသံ ပူဇေထာ’’တိ ဝဒတိ. တေ တံ ပူဇေတွာ ယံ အဝသိဋ္ဌံ ဟောတိ, တေန ကာလာမံ ပူဇေန္တိ. မဟဂ္ဃာနိ မဉ္စပီဌာနိ အာဟရန္တိ; တာနိပိ မဟာပုရိသဿ ဒါပေတွာ ယဒိ အဝသိဋ္ဌံ ဟောတိ, အတ္တနာ ဂဏှာတိ. ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဝရသေနာသနံ ဗောဓိသတ္တဿ ဇဂ္ဂါပေတွာ သေသကံ အတ္တနာ ဂဏှာတိ. ဧဝံ ဥဠာရာယ ပူဇာယ ပူဇေသိ. နာယံ ဓမ္မော နိဗ္ဗိဒါယာတိအာဒီသု အယံ သတ္တသမာပတ္တိဓမ္မော နေဝ ဝဋ္ဋေ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ, န ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ, န ရာဂါဒိနိရောဓတ္ထာယ, န [Pg.78] ဥပသမတ္ထာယ, န အဘိညေယျဓမ္မံ အဘိဇာနနတ္ထာယ, န စတုမဂ္ဂသမ္ဗောဓာယ, န နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာယ သံဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ពាក្យថា lābhā no, āvuso (ម្នាលអាវុសោ ជាលាភរបស់យើងហើយ) សេចក្តីថា ឮថា អាឡារតាបសនោះជាអ្នកមិនមានសេចក្តីច្រណែនឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ លោកមិនមានសេចក្តីច្រណែនថា «អ្នកនេះទើបតែមកដល់ តើធ្វើដូចម្តេចក៏អាចញ៉ាំងធម៌នេះឱ្យកើតឡើងបាន?» ឡើយ តែត្រឡប់ជាមានចិត្តជ្រះថ្លា ហើយកាលនឹងសម្តែងនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា ubhova santā imaṃ gaṇaṃ pariharāma សេចក្តីថា «ពួកក្រុមនេះធំណាស់ យើងទាំងពីរនាក់នឹងគ្រប់គ្រងរួមគ្នា» លោកពោលយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានផ្តល់សញ្ញាដល់ពួកក្រុមថា «ខ្ញុំក៏បានសម្រេចសមាបត្តិទាំង ៧ យ៉ាង មហាបុរសនេះក៏បានសម្រេចសមាបត្តិទាំង ៧ យ៉ាងដូចគ្នា ពួកជនប៉ុណ្ណេះចូររៀនបរិកម្មក្នុងសំណាក់មហាបុរសចុះ ពួកជនប៉ុណ្ណេះចូររៀនក្នុងសំណាក់ខ្ញុំចុះ» លោកបានបែងចែកពួកក្រុមជាពីរចំណែកស្មើគ្នាយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា uḷārāya សេចក្តីថា ដ៏ឧត្តម។ ពាក្យថា pūjāya សេចក្តីថា ឮថា ឧបដ្ឋាកទាំងឡាយរបស់អាឡារតាបស ទោះបីជាស្រីក្តី ប្រុសក្តី តែងកាន់យកគ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាជាដើមមក។ អាឡារតាបសតែងប្រាប់ថា «ចូរទៅបូជាមហាបុរសចុះ»។ ជនទាំងនោះ លុះបូជាមហាបុរសនោះហើយ របស់ណាដែលនៅសល់ ក៏នាំយកមកបូជាអាឡារតាបសវិញ។ ជនទាំងឡាយតែងនាំមកនូវគ្រែ និងតាំងដែលមានតម្លៃច្រើន លោកក៏ចាត់ចែងឱ្យគេប្រគល់ថ្វាយមហាបុរសទាំងអស់ ប្រសិនបើមានសេសសល់ ទើបលោកទទួលយកដោយខ្លួនឯង។ ក្នុងទីកន្លែងដែលទៅដល់ហើយៗ លោកតែងចាត់ចែងឱ្យគេរៀបចំសេនាសនៈដ៏ប្រសើរថ្វាយព្រះពោធិសត្វ រួចទើបលោកទទួលយកចំណែកដែលសេសសល់ដោយខ្លួនឯង។ លោកបានបូជាដោយការបូជាដ៏ឧត្តមយ៉ាងនេះ។ ក្នុងបទមានពាក្យថា nāyaṃ dhammo nibbidāya ជាដើម សេចក្តីថា ធម៌គឺសមាបត្តិទាំង ៧ នេះ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីនឿយណាយក្នុងវដ្តសង្សារឡើយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រាសចាកតម្រេកឡើយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីរលត់រាគៈជាដើមឡើយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ឡើយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលគួរដឹងឡើយ មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីត្រាស់ដឹងនូវមគ្គទាំង ៤ ឡើយ និងមិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វានឡើយ។ ယာဝဒေဝ အာကိဉ္စညာယတနူပပတ္တိယာတိ ယာဝ သဋ္ဌိကပ္ပသဟဿာယုပရိမာဏေ အာကိဉ္စညာယတနဘဝေ ဥပပတ္တိ, တာဝဒေဝ သံဝတ္တတိ, န တတော ဥဒ္ဓံ. ဧဝမယံ ပုနရာဝတ္တနဓမ္မောယေဝ; ယဉ္စ ဌာနံ ပါပေတိ, တံ ဇာတိဇရာမရဏေဟိ အပရိမုတ္တမေဝ မစ္စုပါသပရိက္ခိတ္တမေဝါတိ. တတော ပဋ္ဌာယ စ ပန မဟာသတ္တော ယထာ နာမ ဆာတဇ္ဈတ္တပုရိသော မနုညဘောဇနံ လဘိတွာ သမ္ပိယာယမာနောပိ ဘုဉ္ဇိတွာ ပိတ္တဝသေန ဝါ သေမှဝသေန ဝါ မက္ခိကာဝသေန ဝါ ဆဍ္ဍေတွာ ပုန ဧကံ ပိဏ္ဍမ္ပိ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ မနံ န ဥပ္ပာဒေတိ; ဧဝမေဝ ဣမာ သတ္တ သမာပတ္တိယော မဟန္တေန ဥဿာဟေန နိဗ္ဗတ္တေတွာပိ, တာသု ဣမံ ပုနရာဝတ္တိကာဒိဘေဒံ အာဒီနဝံ ဒိသွာ, ပုန ဣမံ ဓမ္မံ အာဝဇ္ဇိဿာမိ ဝါ သမာပဇ္ဇိဿာမိ ဝါ အဓိဋ္ဌဟိဿာမိ ဝါ ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ ဝါ ပစ္စဝေက္ခိဿာမိ ဝါတိ စိတ္တမေဝ န ဥပ္ပာဒေသိ. အနလင်္ကရိတွာတိ အလံ ဣမိနာ, အလံ ဣမိနာတိ ပုနပ္ပုနံ အလင်္ကရိတွာ. နိဗ္ဗိဇ္ဇာတိ နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ. အပက္ကမိန္တိ အဂမာသိံ. ពាក្យថា yāvadeva ākiñcaññāyatanūpapattiyā សេចក្ដីថា ការកើតឡើងក្នុងអាកិញ្ចញ្ញាយតនភព ដែលមានអាយុប្រមាណ ៦០,០០០ មហាកប្បជាបរម រមែងប្រព្រឹត្តទៅត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ មិនហួសពីនោះឡើយ។ យ៉ាងនេះ សមាបត្តិនេះ ជាធម៌មានសភាវៈត្រឡប់មកវិញ (កាន់កាមភព) ម្ដងទៀតជាប្រាកដ មួយវិញទៀត ទីកន្លែងណាដែលសមាបត្តិនោះឲ្យសម្រេច ទីកន្លែងនោះមិនរួចផុតពីជាតិ ជរា និងមរណៈឡើយ គឺត្រូវអន្ទាក់នៃមច្ចុរាជព័ទ្ធជុំវិញដោយពិត។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ព្រះមហាសត្វ ឧបមាដូចជាបុរសដែលត្រូវសេចក្ដីឃ្លានក្នុងផ្ទៃបៀតបៀនហើយ បានទទួលភោជនដ៏គួរគាប់ចិត្ត ទោះបីជាស្រឡាញ់ពេញចិត្តនឹងភោជននោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏បរិភោគហើយ ក៏ក្អួតចោលវិញដោយអំណាចប្រមាត់ក្ដី ស្លេស្មក្ដី ឬដោយអំណាចរអើម (រុយ) ក្ដី ហើយមិនបង្កើតចិត្តគិតថា «អាត្មាអញនឹងបរិភោគសូម្បីតែមួយពំនូតទៀត» ឡើយ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះមែន ទោះបីជាបានញ៉ាំងសមាបត្តិទាំង ៧ នេះឲ្យកើតឡើងដោយសេចក្ដីព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំងក្លាក៏ដោយ ក៏ទ្រង់បានឃើញទោសមានការត្រឡប់មកវិញជាដើមក្នុងសមាបត្តិទាំងនោះ ហើយមិនបានបង្កើតចិត្តគិតថា «អាត្មាអញនឹងពិចារណា ឬនឹងចូល ឬនឹងអធិដ្ឋាន ឬនឹងចេញ ឬនឹងបច្ចវេក្ខណៈនូវធម៌នេះម្ដងទៀត» ឡើយ។ ពាក្យថា analaṅkaritvā សេចក្ដីថា មិនតាក់តែងរឿយៗថា ល្មមហើយដោយរបស់នេះ ល្មមហើយដោយរបស់នេះ។ ពាក្យថា nibbijjā សេចក្ដីថា នឿយណាយហើយ។ ពាក្យថា apakkamin សេចក្ដីថា បានចៀសចេញទៅហើយ។ ၂၇၈. န ခေါ ရာမော ဣမံ ဓမ္မန္တိ ဣဓာပိ ဗောဓိသတ္တော တံ ဓမ္မံ ဥဂ္ဂဏှန္တောယေဝ အညာသိ – ‘‘နာယံ အဋ္ဌသမာပတ္တိဓမ္မော ဥဒကဿ ဝါစာယ ဥဂ္ဂဟိတမတ္တောဝ, အဒ္ဓါ ပနေသ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ’’တိ. တေနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘န ခေါ ရာမော…ပေ… ဇာနံ ပဿံ ဝိဟာသီ’’တိ. သေသမေတ္ထ ပုရိမဝါရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ២៧៨. ពាក្យថា na kho rāmo imaṃ dhammaṃ សេចក្ដីថា សូម្បីក្នុងទីនេះ ព្រះពោធិសត្វកាលដែលកំពុងរៀនសូត្រនូវធម៌នោះ ក៏បានដឹងថា «ធម៌គឺសមាបត្តិទាំង ៨ នេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាធម៌ដែលឧទកតាបសរៀនចាំត្រឹមតែពាក្យសម្ដីនោះទេ តែលោកពិតជាបានសម្រេចសមាបត្តិទាំង ៨ នេះពិតប្រាកដមែន»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះពោធិសត្វទើបមានព្រះតម្រិះនេះថា «រាមៈមិនមែន... ដឹងច្បាស់ ឃើញច្បាស់ ហើយនៅឡើយទេ»។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងវារៈមុន។ ၂၇၉. ယေန ဥရုဝေလာ သေနာနိဂမောတိ ဧတ္ထ ဥရုဝေလာတိ မဟာဝေလာ, မဟာဝါလိကရာသီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဥရူတိ ဝါလိကာ ဝုစ္စတိ; ဝေလာတိ မရိယာဒါ, ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အတီတေ ကိရ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဒသသဟဿာ ကုလပုတ္တာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တသ္မိံ ပဒေသေ ဝိဟရန္တာ ဧကဒိဝသံ သန္နိပတိတွာ ကတိကဝတ္တံ အကံသု – ‘‘ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ နာမ ပရေသမ္ပိ ပါကဋာနိ ဟောန္တိ, မနောကမ္မံ ပန အပါကဋံ. တသ္မာ ယော ကာမဝိတက္ကံ ဝါ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါ ဝိတက္ကေတိ, တဿ အညော စောဒကော [Pg.79] နာမ နတ္ထိ; သော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ စောဒေတွာ ပတ္တပုဋေန ဝါလိကံ အာဟရိတွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာကိရတု, ဣဒမဿ ဒဏ္ဍကမ္မ’’န္တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ယော တာဒိသံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတိ, သော တတ္ထ ပတ္တပုဋေန ဝါလိကံ အာကိရတိ, ဧဝံ တတ္ထ အနုက္ကမေန မဟာဝါလိကရာသိ ဇာတော. တတော တံ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ပရိက္ခိပိတွာ စေတိယဋ္ဌာနမကာသိ; တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥရုဝေလာတိ မဟာဝေလာ, မဟာဝါလိကရာသီတိ အတ္ထော’’တိ. တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ဝါ ဥရူတိ ဝါလိကာ ဝုစ္စတိ, ဝေလာတိ မရိယာဒါ. ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. ២៧៩. ពាក្យថា yena uruvelā senānigamo ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា uruvelā មានសេចក្ដីថា ឆ្នេរខ្សាច់ធំ ឬគំនរខ្សាច់ដ៏ធំ។ មួយម៉្យាងទៀត ខ្សាច់ លោកហៅថា urū ចំណែកឯ velā គឺព្រំដែន (សីល) ខ្សាច់ទាំងឡាយដ៏ច្រើនដែលគេនាំមកចាក់គរទុក ព្រោះហេតុតែការកន្លងហួសព្រំដែន ឈ្មោះថា uruvelā គប្បីជ្រាបសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះយ៉ាងនេះ។ ឮថា ក្នុងអតីតកាល កាលដែលព្រះពុទ្ធមិនទាន់ឧប្បត្តិឡើង មានកុលបុត្រចំនួន ១០,០០០ នាក់ បានបួសជាតាបស ហើយរស់នៅក្នុងតំបន់នោះ ថ្ងៃមួយ បានប្រជុំគ្នា ហើយធ្វើកតិកាសញ្ញាថា «កាយកម្ម និងវចីកម្ម រមែងប្រាកដចំពោះអ្នកដទៃបាន តែមនោកម្មមិនប្រាកដឡើយ ហេតុនោះ បុគ្គលណាត្រិះរិះនូវកាមវិតក្កៈក្ដី ព្យាបាទវិតក្កៈក្ដី វិហិង្សាវិតក្កៈក្ដី បុគ្គលនោះគ្មានអ្នកដទៃណាមកចោទប្រកាន់ឡើយ បុគ្គលនោះត្រូវចោទប្រកាន់ខ្លួនឯង ហើយយកស្លឹកឈើខ្ចប់ខ្សាច់នាំមកចាក់ចោលក្នុងទីនេះ នេះជាទណ្ឌកម្មរបស់បុគ្គលនោះ»។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក បុគ្គលណាត្រិះរិះនូវវិតក្កៈបែបនោះ បុគ្គលនោះរមែងយកស្លឹកឈើខ្ចប់ខ្សាច់មកចាក់ចោលក្នុងទីនោះ គំនរខ្សាច់ដ៏ធំក៏បានកើតឡើងជាលំដាប់ក្នុងទីនោះយ៉ាងនេះ។ ក្រោយមក ជនជំនាន់ក្រោយបានព័ទ្ធជុំវិញគំនរខ្សាច់នោះ ហើយធ្វើជាទីសក្ការៈ (ចេតិយដ្ឋាន) សំដៅយកហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា «uruvelā សេចក្ដីថា ឆ្នេរខ្សាច់ធំ ឬគំនរខ្សាច់ដ៏ធំ»។ សំដៅយកហេតុនោះឯង ទើបលោកពោលថា «មួយម៉្យាងទៀត ខ្សាច់ លោកហៅថា urū, ព្រំដែន លោកហៅថា velā។ ខ្សាច់ដ៏ច្រើនដែលគេនាំមកចាក់ទុក ព្រោះហេតុតែការកន្លងហួសព្រំដែន ឈ្មោះថា uruvelā គប្បីជ្រាបសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះយ៉ាងនេះ» သေနာနိဂမောတိ သေနာယ နိဂမော. ပဌမကပ္ပိကာနံ ကိရ တသ္မိံ ဌာနေ သေနာနိဝေသော အဟောသိ; တသ္မာ သော ပဒေသော သေနာနိဂမောတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘သေနာနိ-ဂါမော’’တိပိ ပါဌော. သေနာနီ နာမ သုဇာတာယ ပိတာ, တဿ ဂါမောတိ အတ္ထော. တဒဝသရိန္တိ တတ္ထ ဩသရိံ. ရမဏီယံ ဘူမိဘာဂန္တိ သုပုပ္ဖိတနာနပ္ပကာရဇလဇထလဇပုပ္ဖဝိစိတ္တံ မနောရမ္မံ ဘူမိဘာဂံ. ပါသာဒိကဉ္စ ဝနသဏ္ဍန္တိ မောရပိဉ္ဆကလာပသဒိသံ ပသာဒဇနနဝနသဏ္ဍဉ္စ အဒ္ဒသံ. နဒိဉ္စ သန္ဒန္တိန္တိ သန္ဒမာနဉ္စ မဏိက္ခန္ဓသဒိသံ ဝိမလနီလသီတလသလိလံ နေရဉ္ဇရံ နဒိံ အဒ္ဒသံ. သေတကန္တိ ပရိသုဒ္ဓံ နိက္ကဒ္ဒမံ. သုပတိတ္ထန္တိ အနုပုဗ္ဗဂမ္ဘီရေဟိ သုန္ဒရေဟိ တိတ္ထေဟိ ဥပေတံ. ရမဏီယန္တိ ရဇတပဋ္ဋသဒိသံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏဝါလိကံ ပဟူတမစ္ဆကစ္ဆပံ အဘိရာမဒဿနံ. သမန္တာ စ ဂေါစရဂါမန္တိ တဿ ပဒေသဿ သမန္တာ အဝိဒူရေ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နံ သမ္ပတ္တပဗ္ဗဇိတာနံ သုလဘပိဏ္ဍံ ဂေါစရဂါမဉ္စ အဒ္ဒသံ. အလံ ဝတာတိ သမတ္ထံ ဝတ. တတ္ထေဝ နိသီဒိန္တိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသဇ္ဇံ သန္ဓာယာဟ. ဥပရိသုတ္တသ္မိဉှိ တတ္ထေဝါတိ ဒုက္ကရကာရိကဋ္ဌာနံ အဓိပ္ပေတံ, ဣဓ ပန ဗောဓိပလ္လင်္ကော. တေနာဟ – ‘‘တတ္ထေဝ နိသီဒိ’’န္တိ. အလမိဒံ ပဓာနာယာတိ ဣဒံ ဌာနံ ပဓာနတ္ထာယ သမတ္ထန္တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ နိသီဒိန္တိ အတ္ထော. ពាក្យថា senānigamo សេចក្ដីថា ទីប្រជុំផ្ទះ (និគម) នៃកងទ័ព។ ឮថា ក្នុងទីនោះធ្លាប់ជាទីតាំងទ័ពរបស់មនុស្សក្នុងបឋមកប្ប ហេតុនោះ ទើបតំបន់នោះហៅថា senānigamo។ មានបទបាឋថា senāni-gāmo ផងដែរ សេនានិ គឺជាឈ្មោះរបស់សេដ្ឋីជាឪពុករបស់នាងសុជាតា ភូមិរបស់សេដ្ឋីនោះ ឈ្មោះថា សេនានិគាម។ ពាក្យថា tadavasarin សេចក្ដីថា ខ្ញុំបានចូលទៅកាន់ទីនោះ។ ពាក្យថា ramaṇīyaṃ bhūmibhāgan សេចក្ដីថា ភាគនៃផែនដីដ៏គួរជាទីរីករាយ ដែលវិចិត្រទៅដោយផ្កាទឹក និងផ្កាគោកជាច្រើនប្រការដែលរីកស្គុះស្គាយយ៉ាងល្អ។ ពាក្យថា pāsādikañca vanasaṇḍan សេចក្ដីថា ខ្ញុំបានឃើញដងព្រៃដ៏គួរឲ្យជ្រះថ្លា ដែលមានសណ្ឋានដូចជាកន្ទុយក្ងោក។ ពាក្យថា nadiñca sandatin សេចក្ដីថា ខ្ញុំបានឃើញស្ទឹងនេរញ្ជរា ដែលកំពុងហូរ មានទឹកថ្លាខៀវត្រជាក់ ដូចជាដុំកែវមណី។ ពាក្យថា setakan សេចក្ដីថា ស្អាតបរិសុទ្ធ គ្មានភក់ជ្រាំ។ ពាក្យថា supatitthan សេចក្ដីថា ប្រកបដោយកំពង់ដ៏ល្អៗ ដែលជ្រៅទៅតាមលំដាប់។ ពាក្យថា ramaṇīyan សេចក្ដីថា មានខ្សាច់រាយប៉ាយដូចជាបន្ទះប្រាក់ មានត្រី និងអណ្ដើកជាច្រើន គួរជាទីទស្សនាដ៏ក្រៃលែង។ ពាក្យថា samantā ca gocaragāman សេចក្ដីថា ខ្ញុំបានឃើញភូមិជាទីគោចរ ដែលនៅជិតៗជុំវិញតំបន់នោះ មានផ្លូវទៅមកស្រួល និងជាកន្លែងដែលបព្វជិតទាំងឡាយដែលមកដល់ហើយ អាចរកចង្ហាន់បានដោយងាយ។ ពាក្យថា alaṃ vatā សេចក្ដីថា គួរល្មមហើយហ្ន៎។ ពាក្យថា tattevanisīdin ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកការគង់លើពោធិបល្ល័ង្ក។ ព្រោះថា ក្នុងសូត្រខាងលើ (មហាសច្ចកសូត្រ) ពាក្យថា tattheva សំដៅយកកន្លែងធ្វើទុក្ករកិរិយា តែក្នុងបាសរាសិសូត្រនេះ សំដៅយកការគង់លើពោធិបល្ល័ង្ក ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា tattheva nisīdiṃ។ ពាក្យថា alamidaṃ padhānāyā សេចក្ដីថា ទីកន្លែងនេះគួរល្មមសម្រាប់ការតាំងព្យាយាម (ចម្រើនកម្មដ្ឋាន) ទ្រង់ព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះហើយ ទើបគង់នៅ នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះ។ ၂၈၀. အဇ္ဈဂမန္တိ အဓိဂစ္ဆိံ ပဋိလဘိံ. ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနန္တိ သဗ္ဗဓမ္မဒဿနသမတ္ထဉ္စ မေ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဥဒပါဒိ. အကုပ္ပာ မေ ဝိမုတ္တီတိ မယှံ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိ အကုပ္ပတာယ စ အကုပ္ပာရမ္မဏတာယ စ အကုပ္ပာ, သာ ဟိ ရာဂါဒီဟိ န ကုပ္ပတီတိ အကုပ္ပတာယပိ အကုပ္ပာ, အကုပ္ပံ နိဗ္ဗာနမဿာရမ္မဏန္တိပိ အကုပ္ပာ. အယမန္တိမာ ဇာတီတိ အယံ သဗ္ဗပစ္ဆိမာ ဇာတိ. နတ္ထိ [Pg.80] ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ဣဒါနိ မေ ပုန ပဋိသန္ဓိ နာမ နတ္ထီတိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမ္ပိ မေ ဥပ္ပန္နန္တိ ဒဿေတိ. ២៨០. ពាក្យថា ajjhagaman សេចក្ដីថា បានសម្រេច បានទទួលហើយ។ ពាក្យថា ñāṇañca panamedassanan សេចក្ដីថា ព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ដែលអាចឃើញនូវធម៌ទាំងពួង បានកើតឡើងដល់តថាគតហើយ។ ពាក្យថា akuppāmevimuttī សេចក្ដីថា អរហត្តផលវិមុត្តិរបស់តថាគត ឈ្មោះថា មិនកម្រើក ព្រោះមិនមានសភាវៈវិនាសទៅផង ព្រោះមានព្រះនិព្វានដែលមិនកម្រើកជាអារម្មណ៍ផង ព្រោះថា អរហត្តផលវិមុត្តិនោះ មិនរំជើបរំជួលដោយរាគៈជាដើមឡើយ ឈ្មោះថា មិនកម្រើក ព្រោះមិនកម្រើកផង ឈ្មោះថា មិនកម្រើក ព្រោះមានព្រះនិព្វានដែលមិនកម្រើកជាអារម្មណ៍ផង។ ពាក្យថា ayamantimājātī សេចក្ដីថា នេះជាជាតិចុងក្រោយបង្អស់។ ពាក្យថា natthidānipunabbhavo សេចក្ដីថា ឥឡូវនេះ ការចាប់បដិសន្ធិជាថ្មីរបស់តថាគតមិនមានទៀតឡើយ ព្រះអង្គបង្ហាញថា សូម្បីតែបច្ចវេក្ខណញ្ញាណក៏បានកើតឡើងដល់តថាគតយ៉ាងនេះដែរ។ ၂၈၁. အဓိဂတောတိ ပဋိဝိဒ္ဓေါ. ဓမ္မောတိ စတုသစ္စဓမ္မော. ဂမ္ဘီရောတိ ဥတ္တာနဘာဝပဋိက္ခေပဝစနမေတံ. ဒုဒ္ဒသောတိ ဂမ္ဘီရတ္တာဝ ဒုဒ္ဒသော ဒုက္ခေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော, န သက္ကာ သုခေန ဒဋ္ဌုံ. ဒုဒ္ဒသတ္တာဝ ဒုရနုဗောဓော, ဒုက္ခေန အဝဗုဇ္ဈိတဗ္ဗော, န သက္ကာ သုခေန အဝဗုဇ္ဈိတုံ. သန္တောတိ နိဗ္ဗုတော. ပဏီတောတိ အတပ္ပကော. ဣဒံ ဒွယံ လောကုတ္တရမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အတက္ကာဝစရောတိ တက္ကေန အဝစရိတဗ္ဗော ဩဂါဟိတဗ္ဗော န ဟောတိ, ဉာဏေနေဝ အဝစရိတဗ္ဗော. နိပုဏောတိ သဏှော. ပဏ္ဍိတဝေဒနီယောတိ သမ္မာပဋိပဒံ ပဋိပန္နေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာလယရာမာတိ သတ္တာ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု အလ္လီယန္တိ. တသ္မာ တေ အာလယာတိ ဝုစ္စန္တိ. အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတာနိ အာလယန္တိ, တသ္မာ အာလယာတိ ဝုစ္စန္တိ. တေဟိ အာလယေဟိ ရမန္တီတိ အာလယရာမာ. အာလယေသု ရတာတိ အာလယရတာ. အာလယေသု သုဋ္ဌု မုဒိတာတိ အာလယသမ္မုဒိတာ. ယထေဝ ဟိ သုသဇ္ဇိတံ ပုပ္ဖဖလဘရိတရုက္ခာဒိသမ္ပန္နံ ဥယျာနံ ပဝိဋ္ဌော ရာဇာ တာယ တာယ သမ္ပတ္တိယာ ရမတိ, သမ္မုဒိတော အာမောဒိတပမောဒိတော ဟောတိ, န ဥက္ကဏ္ဌတိ, သာယမ္ပိ နိက္ခမိတုံ န ဣစ္ဆတိ; ဧဝမိမေဟိပိ ကာမာလယတဏှာလယေဟိ သတ္တာ ရမန္တိ, သံသာရဝဋ္ဋေ သမ္မုဒိတာ အနုက္ကဏ္ဌိတာ ဝသန္တိ. တေန နေသံ ဘဂဝါ ဒုဝိဓမ္ပိ အာလယံ ဥယျာနဘူမိံ ဝိယ ဒဿေန္တော ‘‘အာလယရာမာ’’တိအာဒိမာဟ. ២៨១. ពាក្យថា adhigato សេចក្ដីថា បានត្រាស់ដឹង (ចាក់ធ្លុះ) ហើយ។ ពាក្យថា dhammo សេចក្ដីថា ធម៌គឺអរិយសច្ច ៤។ ពាក្យថា gambhīro នេះជាពាក្យបដិសេធនូវសភាវៈរាក់។ ពាក្យថា duddaso សេចក្ដីថា ព្រោះតែភាពជ្រាលជ្រៅ ទើបឃើញបានដោយកម្រ គឺគប្បីឃើញដោយលំបាក មិនអាចឃើញដោយងាយបានឡើយ។ ព្រោះតែឃើញបានដោយកម្រ ទើបដឹងបានដោយលំបាក (duranubodho) គឺគប្បីដឹងច្បាស់ដោយលំបាក មិនអាចដឹងច្បាស់ដោយងាយបានឡើយ។ ពាក្យថា santo សេចក្ដីថា ស្ងប់រំងាប់ (រលត់ទុក្ខទាំងពួង)។ ពាក្យថា paṇīto សេចក្ដីថា ឧត្តុង្គឧត្តម (មិនធ្វើឲ្យឆ្អែតឆ្អន់ឡើយ)។ ពាក្យទាំងពីរម៉ាត់នេះ ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកតែលោកុត្តរធម៌ប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា atakkāvacaro សេចក្ដីថា មិនមែនជាធម៌ដែលគប្បីត្រិះរិះ ឬស្ទង់ដឹងដោយតក្កវិទ្យាឡើយ គឺគប្បីដឹងច្បាស់ដោយប្រាជ្ញាប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា nipuṇo សេចក្ដីថា ល្អិតល្អន់។ ពាក្យថា paṇḍitavedanīyo សេចក្ដីថា ជាធម៌ដែលអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយដែលប្រតិបត្តិត្រូវតាមសម្មាបដិបទា គប្បីដឹងបាន។ ពាក្យថា ālayarāmā សេចក្ដីថា សត្វទាំងឡាយរមែងតោងទាម (អាស្រ័យ) ក្នុងកាមគុណទាំង ៥ ព្រោះហេតុនោះ កាមគុណទាំងនោះ ទើបហៅថា អាល័យ។ ម្យ៉ាងទៀត តណ្ហាចរិត ១០៨ រមែងត្រេកអរ (អាស្រ័យ) ហេតុនោះ ទើបហៅថា អាល័យ។ សត្វទាំងឡាយរមែងរីករាយដោយអាល័យទាំងនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា អាលយរាមា (មានអាល័យជាទីរីករាយ)។ ត្រេកអរក្នុងអាល័យទាំងឡាយ ឈ្មោះថា អាលយរតា (ត្រេកអរក្នុងអាល័យ)។ រីករាយយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអាល័យទាំងឡាយ ឈ្មោះថា អាលយសម្មុទិតា (រីករាយក្នុងអាល័យ)។ ឧបមាដូចជា ព្រះរាជាដែលយាងចូលទៅកាន់ឧទ្យានដែលគេរៀបចំយ៉ាងល្អ ប្រកបដោយដើមឈើមានផ្កានិងផ្លែជាទម្ងន់ជាដើម រមែងរីករាយដោយសម្បត្តិឧទ្យាននោះៗ មានសេចក្ដីរីករាយ ត្រេកអរ និងស្រស់ស្រាយ មិនធុញទ្រាន់ឡើយ សូម្បីតែពេលល្ងាចក៏មិនចង់យាងចេញមកវិញឡើយ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះមែន សត្វទាំងឡាយរមែងរីករាយដោយកាមាល័យ និងតណ្ហាល័យទាំងនេះ រមែងរស់នៅដោយសេចក្ដីរីករាយ មិនធុញទ្រាន់ក្នុងសង្សារវដ្តឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញអាល័យទាំងពីរប្រការដល់សត្វទាំងនោះ ឧបមាដូចជាឧទ្យានដ្ឋាន ទើបត្រាស់ពាក្យថា ālayarāmā ជាដើម។ ယဒိဒန္တိ နိပါတော, တဿ ဌာနံ သန္ဓာယ ‘‘ယံ ဣဒ’’န္တိ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ သန္ဓာယ ‘‘ယော အယ’’န္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါတိ ဣမေသံ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ; ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ; ဣဒပ္ပစ္စယတာ စ သာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ စာတိ ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. သင်္ခါရာဒိပစ္စယာနမေတံ အဓိဝစနံ. သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိအာဒိ သဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနမေဝ. ယသ္မာ ဟိ တံ အာဂမ္မ သဗ္ဗသင်္ခါရဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ သမ္မန္တိ ဝူပသမ္မန္တိ, တသ္မာ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ စ တံ အာဂမ္မ သဗ္ဗေ ဥပဓယော ပဋိနိဿဋ္ဌာ ဟောန္တိ, သဗ္ဗာ တဏှာ ခီယန္တိ, သဗ္ဗေ ကိလေသရာဂါ ဝိရဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ; တသ္မာ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ. သာ ပနေသာ တဏှာ ဘဝေန ဘဝံ, ဖလေန ဝါ သဒ္ဓိံ ကမ္မံ ဝိနတိ သံသိဗ္ဗတီတိ [Pg.81] ကတွာ ဝါနန္တိ ဝုစ္စတိ, တတော နိက္ခန္တံ ဝါနတောတိ နိဗ္ဗာနံ. သော မမဿ ကိလမထောတိ ယာ အဇာနန္တာနံ ဒေသနာ နာမ, သော မမ ကိလမထော အဿ, သာ မမ ဝိဟေသာ အဿာတိ အတ္ထော. ကာယကိလမထော စေဝ ကာယဝိဟေသာ စ အဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စိတ္တေ ပန ဥဘယမ္ပေတံ ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ. အပိဿူတိ အနုဗြူဟနတ္ထေ နိပါတော, သော ‘‘န ကေဝလံ ဧတဒဟောသိ, ဣမာပိ ဂါထာ ပဋိဘံသူ’’တိ ဒီပေတိ. မန္တိ မမ. အနစ္ဆရိယာတိ အနုအစ္ဆရိယာ. ပဋိဘံသူတိ ပဋိဘာနသင်္ခါတဿ ဉာဏဿ ဂေါစရာ အဟေသုံ; ပရိဝိတက္ကယိတဗ္ဗတံ ပါပုဏိံသု. ពាក្យថា yadidan គឺជាសព្ទនិបាត គប្បីជ្រាបសេចក្ដីក្នុងពាក្យនោះ ដោយសំដៅយកទីកន្លែង (ឋានៈ) ថា «yaṃ idaṃ» និងសំដៅយកបដិច្ចសមុប្បាទថា «yo ayaṃ»។ ពាក្យថា idappaccayatāpaṭiccasamuppādo សេចក្ដីថា បច្ច័យទាំងឡាយនៃធម៌ (មានសង្ខារជាដើម) ទាំងនេះ ឈ្មោះថា idappaccayā (មានរបស់នេះជាបច្ច័យ) ភាពនៃធម៌ដែលមានរបស់នេះជាបច្ច័យ ឈ្មោះថា idappaccayatā ម្យ៉ាងទៀត ភាពនៃធម៌ដែលមានរបស់នេះជាបច្ច័យនោះផង ជាបដិច្ចសមុប្បាទផង ឈ្មោះថា idappaccayatāpaṭiccasamuppādo នេះជាឈ្មោះនៃបច្ច័យទាំងឡាយមានសង្ខារជាដើម។ ពាក្យទាំងឡាយមាន sabbasaṅkhārasamatho ជាដើម ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាឈ្មោះជំនួស (វេវចនៈ) នៃព្រះនិព្វានទាំងស្រុង ព្រោះថា កាលបើអាស្រ័យនូវព្រះនិព្វាននោះហើយ ការញាប់ញ័រនៃសង្ខារទាំងពួង រមែងស្ងប់រំងាប់ និងរលត់ទៅ ហេតុនោះ ទើបហៅថា sabbasaṅkhārasamatho។ មួយវិញទៀត ព្រោះតែអាស្រ័យនូវព្រះនិព្វាននោះហើយ ឧបធិទាំងពួងរមែងត្រូវបានលះបង់ តណ្ហាទាំងពួងរមែងអស់ទៅ កិលេសរាគៈទាំងពួងរមែងប្រាសទៅ ទុក្ខទាំងពួងរមែងរលត់ទៅ ហេតុនោះ ទើបហៅថា sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho។ ម្យ៉ាងទៀត តណ្ហានោះ រមែងដេរភ្ជាប់នូវភពនឹងភព ឬចងភ្ជាប់នូវកម្មជាមួយនឹងផល ហេតុនោះ ទើបហៅថា វានៈ (vāna) ការចាកចេញផុតពីវានៈនោះ ឈ្មោះថា និព្វាន (nibbāna)។ ពាក្យថា somamassakilamatho សេចក្ដីថា ការសម្ដែងធម៌ដល់ជនទាំងឡាយដែលមិនដឹងនោះ នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីលំបាកដល់តថាគត នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីហត់នឿយដល់តថាគត នេះជាសេចក្ដីពន្យល់ ពោលគឺ នឹងនាំមកនូវសេចក្ដីលំបាកកាយ និងសេចក្ដីហត់នឿយកាយ តែចំណែកឯក្នុងព្រះហឫទ័យវិញ សេចក្ដីលំបាកទាំងពីរប្រការនេះ មិនមានដល់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ។ ពាក្យថា apissū គឺជាសព្ទនិបាតក្នុងន័យបន្ថែមសេចក្ដី និបាតនោះបង្ហាញថា «មិនមែនត្រឹមតែមានព្រះតម្រិះនេះកើតឡើងប៉ុណ្ណោះទេ តែសូម្បីតែគាថាទាំងឡាយនេះ ក៏បានប្រាកដឡើងដែរ»។ ពាក្យថា man សេចក្ដីថា ដល់តថាគត (របស់តថាគត)។ ពាក្យថា anacchariyā សេចក្ដីថា គួរឲ្យអស្ចារ្យរឿយៗ។ ពាក្យថា paṭibhaṃsū សេចក្ដីថា បានក្លាយជាអារម្មណ៍នៃព្រះញាណដែលពោលគឺបដិភាណ គឺបានដល់នូវភាពជាសភាវៈដែលគប្បីត្រិះរិះពិចារណារឿយៗ។ ကိစ္ဆေနာတိ ဒုက္ခေန, န ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ သုခပ္ပဋိပဒါဝ ဟောန္တိ. ပါရမီပူရဏကာလေ ပန သရာဂသဒေါသသမောဟဿေဝ သတော အာဂတာဂတာနံ ယာစကာနံ, အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တံ သီသံ ကန္တိတွာ, ဂလလောဟိတံ နီဟရိတွာ, သုအဉ္ဇိတာနိ အက္ခီနိ ဥပ္ပာဋေတွာ, ကုလဝံသပ္ပဒီပံ ပုတ္တံ မနာပစာရိနိံ ဘရိယန္တိ ဧဝမာဒီနိ ဒေန္တဿ, အညာနိ စ ခန္တိဝါဒိသဒိသေသု အတ္တဘာဝေသု ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇာဒီနိ ပါပုဏန္တဿ အာဂမနိယပဋိပဒံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဟလန္တိ ဧတ္ထ ဟ-ကာရော နိပါတမတ္တော, အလန္တိ အတ္ထော. ပကာသိတုန္တိ ဒေသိတုံ, ဧဝံ ကိစ္ဆေန အဓိဂတဿ ဓမ္မဿ အလံ ဒေသိတုံ, ပရိယတ္တံ ဒေသိတုံ, ကော အတ္ထော ဒေသိတေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ရာဂဒေါသပရေတေဟီတိ ရာဂဒေါသပရိဖုဋ္ဌေဟိ ရာဂဒေါသာနုဂတေဟိ ဝါ. ពាក្យថា kicchenā សេចក្ដីថា ដោយលំបាក មិនមែនដោយទុក្ខាបដិបទាឡើយ ព្រោះថា មគ្គទាំង ៤ របស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ សុទ្ធតែជាសុខាបដិបទា (សេចក្ដីប្រតិបត្តិងាយ) តែម្យ៉ាង តែចំណែកឯក្នុងកាលបំពេញបារមី កាលដែលព្រះពោធិសត្វនៅមានរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈនៅឡើយ កាលដែលទ្រង់កាត់ព្រះសិរសាដែលតាក់តែងស្អាតបាត បង្ហូរព្រះលោហិតពីព្រះសូរង ខ្វេះព្រះនេត្រដែលបានលាបអញ្ជនៈយ៉ាងល្អ ប្រទានដល់ពួកស្មូមដែលមកដល់ហើយៗ ឬប្រទានព្រះរាជបុត្រដែលប្រៀបដូចជាប្រទីបនៃវង្សត្រកូល និងព្រះមហេសីដែលមានវត្តចរិយាគួរជាទីគាប់ចិត្ត ព្រមទាំងការរងនូវការកាត់ និងការចាក់ទម្លុះជាដើមក្នុងអត្តភាពទាំងឡាយមានខន្តិវាទិតាបសជាដើម ព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យនេះ សំដៅយកអាគមនីយបដិបទា (បដិបទាជាហេតុឲ្យសម្រេចមគ្គ) នោះឯង។ ពាក្យថា halan ក្នុងទីនេះ អក្សរ ha គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ មានសេចក្ដីថា alaṃ (គួរល្មមហើយ ឬមិនបាច់ឡើយ)។ ពាក្យថា pakāsitun សេចក្ដីថា ដើម្បីសម្ដែង ពោលគឺ ធម៌ដែលតថាគតបានសម្រេចដោយលំបាកយ៉ាងនេះ មិនបាច់សម្ដែងឡើយ ធម៌ដែលបានសិក្សារៀនសូត្រហើយ មិនបាច់សម្ដែងឡើយ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយការសម្ដែងនោះ នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ ពាក្យថា rāgadosaparetehī សេចក្ដីថា បុគ្គលទាំងឡាយដែលត្រូវរាគៈ និងទោសៈគ្របដណ្ដប់ ឬបុគ្គលទាំងឡាយដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមរាគៈ និងទោសៈ។ ပဋိသောတဂါမိန္တိ နိစ္စာဒီနံ ပဋိသောတံ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ အသုဘန္တိ ဧဝံ ဂတံ စတုသစ္စဓမ္မံ. ရာဂရတ္တာတိ ကာမရာဂေန ဘဝရာဂေန ဒိဋ္ဌိရာဂေန စ ရတ္တာ. န ဒက္ခန္တီတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ အသုဘန္တိ ဣမိနာ သဘာဝေန န ပဿိဿန္တိ, တေ အပဿန္တေ ကော သက္ခိဿတိ ဧဝံ ဂါဟာပေတုံ. တမောခန္ဓေန အာဝုဋာတိ အဝိဇ္ဇာရာသိနာ အဇ္ဈောတ္ထတာ. «បដិសោតគាមឹ» សេចក្តីថា ធម៌គឺអរិយសច្ច ៤ ដែលប្រព្រឹត្តទៅច្រាសទិស (ច្រាសចរន្ត) គឺមិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា មិនល្អស្អាត យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «រាគរត្តា» គឺពួកសត្វដែលត្រេកត្រអាលដោយកាមរាគ ភវរាគ និងទិដ្ឋិរាគ។ ពាក្យថា «ន ទក្ខន្តិ» គឺនឹងមិនឃើញដោយសភាវៈយ៉ាងនេះថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា មិនល្អស្អាត កាលបើពួកសត្វទាំងនោះមិនឃើញ តើនរណានឹងអាចធ្វើឲ្យពួកគេកាន់យកយ៉ាងនេះបាន។ ពាក្យថា «តមោក្ខន្ធេន អាវុដា» គឺពួកសត្វដែលត្រូវគំនរនៃអវិជ្ជាគ្របដណ្តប់រួចហើយ។ ၂၈၂. အပ္ပောဿုက္ကတာယာတိ နိရုဿုက္ကဘာဝေန, အဒေသေတုကာမတာယာတိ အတ္ထော. ကသ္မာ ပနဿ ဧဝံ စိတ္တံ နမိ, နနု ဧသ မုတ္တော မောစေဿာမိ, တိဏ္ဏော တာရေဿာမိ. ២៨២. ពាក្យថា «អប្បោស្សុកកតាយ» សេចក្តីថា ដោយភាពមិនខ្វល់ខ្វាយ គឺមិនចង់សម្តែងធម៌ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គបង្អោនទៅយ៉ាងនេះ? តើព្រះអង្គមិនមែនបានតាំងព្រះហឫទ័យថា «យើងរួចចាកទុក្ខហើយ នឹងញ៉ាំងសត្វទាំងឡាយឲ្យរួចចាកទុក្ខផង យើងឆ្លងផុតហើយ នឹងញ៉ាំងសត្វទាំងឡាយឲ្យឆ្លងផុតផង» ទេឬ? ‘‘ကိံ မေ အညာတဝေသေန, ဓမ္မံ သစ္ဆိကတေနိဓ; သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, တာရယိဿံ သဒေဝက’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၆) – «តើមានប្រយោជន៍អ្វីដល់តថាគត ក្នុងការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌ក្នុងលោកនេះ ដោយភេទដែលគេមិនស្គាល់ (ជាសាវក)? តថាគតនឹងបានសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ហើយញ៉ាំងមនុស្សព្រមទាំងទេវតាឲ្យឆ្លងផុត (ចាកសង្សារវដ្ត)»។ ပတ္ထနံ [Pg.82] ကတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တောတိ. သစ္စမေတံ, တဒေဝံ ပစ္စဝေက္ခဏာနုဘာဝေန ပနဿ ဧဝံ စိတ္တံ နမိ. တဿ ဟိ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ သတ္တာနံ ကိလေသဂဟနတံ, ဓမ္မဿ စ ဂမ္ဘီရတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ သတ္တာနံ ကိလေသဂဟနတာ စ ဓမ္မဂမ္ဘီရတာ စ သဗ္ဗာကာရေန ပါကဋာ ဇာတာ. အထဿ ‘‘ဣမေ သတ္တာ ကဉ္ဇိကပုဏ္ဏာ လာဗု ဝိယ, တက္ကဘရိတာ စာဋိ ဝိယ, ဝသာတေလပီတပိလောတိကာ ဝိယ, အဉ္ဇနမက္ခိတဟတ္ထော ဝိယ စ ကိလေသဘရိတာ အတိသံကိလိဋ္ဌာ ရာဂရတ္တာ ဒေါသဒုဋ္ဌာ မောဟမူဠှာ, တေ ကိံ နာမ ပဋိဝိဇ္ဈိဿန္တီ’’တိ စိန္တယတော ကိလေသဂဟနပစ္စဝေက္ခဏာနုဘာဝေနာပိ ဧဝံ စိတ္တံ နမိ. ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នា បំពេញបារមីទាំងឡាយ ហើយបានសម្រេចសព្វញ្ញុតញ្ញាណមិនមែនឬ? សេចក្តីនោះពិតមែនហើយ ប៉ុន្តែ ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គបង្អោនទៅយ៉ាងនេះ ដោយអានុភាពនៃការពិចារណានូវភាពជ្រាលជ្រៅនៃធម៌នោះឯង។ ព្រោះថា កាលដែលព្រះអង្គបានសម្រេចសព្វញ្ញុតញ្ញាណហើយ ពិចារណានូវភាពសំបូរដោយកិលេសរបស់សត្វទាំងឡាយ និងភាពជ្រាលជ្រៅនៃធម៌ ភាពសំបូរដោយកិលេសរបស់សត្វទាំងឡាយក្តី ភាពជ្រាលជ្រៅនៃធម៌ក្តី ក៏ប្រាកដច្បាស់ដល់ព្រះអង្គដោយគ្រប់អាការៈ។ គ្រានោះ កាលព្រះអង្គទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «សត្វទាំងឡាយនេះ ពេញដោយកិលេស សៅហ្មងក្រៃលែង ត្រេកត្រអាលដោយរាគៈ ប្រទូស្តដោយទោសៈ វង្វេងដោយមោហៈ ដូចជាផ្លែឃ្លោកដែលពេញដោយទឹកបបរជូរ ដូចជាក្អមដែលពេញដោយទឹកដោះជូរ ដូចជាសំពត់ដែលជ្រលក់ដោយខ្លាញ់ខាប់ និងដូចជាដៃដែលប្រឡាក់ដោយថ្នាំលាបភ្នែក ពួកសត្វទាំងនោះ តើនឹងចាក់ធ្លុះធម៌ដូចម្តេចបាន?» ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គក៏បង្អោនទៅយ៉ាងនេះ សូម្បីដោយអានុភាពនៃការពិចារណានូវភាពសំបូរដោយកិលេសរបស់សត្វទាំងឡាយ។ ‘‘အယဉ္စ ဓမ္မော ပထဝီသန္ဓာရကဥဒကက္ခန္ဓော ဝိယ ဂမ္ဘီရော, ပဗ္ဗတေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌပိတော သာသပေါ ဝိယ ဒုဒ္ဒသော, သတဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိပဋိပါဒနံ ဝိယ ဒုရနုဗောဓော. နနု မယာ ဟိ ဣမံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ ဝါယမန္တေန အဒိန္နံ ဒါနံ နာမ နတ္ထိ, အရက္ခိတံ သီလံ နာမ နတ္ထိ, အပရိပူရိတာ ကာစိ ပါရမီ နာမ နတ္ထိ? တဿ မေ နိရုဿာဟံ ဝိယ မာရဗလံ ဝိဓမန္တဿာပိ ပထဝီ န ကမ္ပိတ္ထ, ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တဿာပိ န ကမ္ပိတ္ထ, မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ သောဓေန္တဿာပိ န ကမ္ပိတ္ထ, ပစ္ဆိမယာမေ ပန ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿေဝ မေ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိတ္ထ. ဣတိ မာဒိသေနာပိ တိက္ခဉာဏေန ကိစ္ဆေနေဝါယံ ဓမ္မော ပဋိဝိဒ္ဓေါ, တံ လောကိယမဟာဇနာ ကထံ ပဋိဝိဇ္ဈိဿန္တီ’’တိ ဓမ္မဂမ္ဘီရတာပစ္စဝေက္ခဏာနုဘာဝေနာပိ ဧဝံ စိတ္တံ နမီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. «ម្យ៉ាងទៀត ធម៌នេះជ្រាលជ្រៅ ដូចជាគំនរទឹកដែលទ្រទ្រង់ផែនដី ឃើញបានដោយកម្រ ដូចជាគ្រាប់ស្ពៃដែលគេយកភ្នំមកគ្របបាំងទុក ដឹងបានដោយលំបាក ដូចជាការយកចុងសក់ដែលឆ្កៀលជា ១០០ ចំណែក ទៅប៉ះនឹងចុងសក់មួយទៀត។ តើមិនមែនទេឬថា កាលដែលតថាគតព្យាយាមដើម្បីចាក់ធ្លុះធម៌នេះ ទានដែលតថាគតមិនធ្លាប់ឲ្យ មិនមានឡើយ សីលដែលតថាគតមិនធ្លាប់រក្សា មិនមានឡើយ បារមីណាមួយដែលតថាគតមិនធ្លាប់បំពេញ មិនមានឡើយ? កាលដែលតថាគតកម្ចាត់សេនាមារ ផែនដីក៏មិនបានញាប់ញ័រ (ហាក់ដូចជាគ្មានការព្យាយាម) សូម្បីក្នុងបឋមយាម កាលរលឹកជាតិមុន ផែនដីក៏មិនបានញាប់ញ័រ សូម្បីក្នុងមជ្ឈិមយាម កាលជម្រះទិព្វចក្ខុ ផែនដីក៏មិនបានញាប់ញ័រ ប៉ុន្តែក្នុងបច្ឆិមយាម កាលដែលតថាគតចាក់ធ្លុះនូវបដិច្ចសមុប្បាទ ម៉ឺនលោកធាតុក៏បានញាប់ញ័រទៅហើយ។ ធម៌នេះ សូម្បីបុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញាមុតស្រួចដូចជាតថាគត ក៏ចាក់ធ្លុះបានដោយលំបាកក្រៃលែង ចុះមហាជនក្នុងលោក តើនឹងចាក់ធ្លុះធម៌នោះដូចម្តេចបាន?» គប្បីជ្រាបថា ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គបង្អោនទៅយ៉ាងនេះ សូម្បីដោយអានុភាពនៃការពិចារណានូវភាពជ្រាលជ្រៅនៃធម៌។ အပိစ ဗြဟ္မုနာ ယာစိတေ ဒေသေတုကာမတာယပိဿ ဧဝံ စိတ္တံ နမိ. ဇာနာတိ ဟိ ဘဂဝါ – ‘‘မမ အပ္ပောဿုက္ကတာယ စိတ္တေ နမမာနေ မံ မဟာဗြဟ္မာ ဓမ္မဒေသနံ ယာစိဿတိ, ဣမေ စ သတ္တာ ဗြဟ္မဂရုကာ, တေ ‘သတ္ထာ ကိရ ဓမ္မံ န ဒေသေတုကာမော အဟောသိ, အထ နံ မဟာဗြဟ္မာ ယာစိတွာ ဒေသာပေသိ, သန္တော ဝတ, ဘော, ဓမ္မော ပဏီတော ဝတ, ဘော, ဓမ္မော’တိ မညမာနာ သုဿူသိဿန္တီ’’တိ. ဣဒမ္ပိဿ ကာရဏံ ပဋိစ္စ အပ္ပောဿုက္ကတာယ စိတ္တံ နမိ, နော ဓမ္မဒေသနာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ម្យ៉ាងទៀត ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គបង្អោនទៅរកភាពមិនខ្វល់ខ្វាយយ៉ាងនេះ ក៏ដើម្បីឲ្យព្រះអង្គមានសេចក្តីប្រាថ្នានឹងសម្តែងធម៌ កាលបើមហាព្រហ្មអារាធនា។ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបថា «កាលបើចិត្តរបស់យើងបង្អោនទៅរកភាពមិនខ្វល់ខ្វាយ មហាព្រហ្មក៏នឹងអារាធនាឲ្យសម្តែងធម៌ ម្យ៉ាងទៀត សត្វទាំងឡាយនេះជាអ្នកគោរពកោតក្រែងព្រហ្ម ពួកគេនឹងគិតថា “ឮថា ព្រះសាស្តាមិនចង់សម្តែងធម៌ឡើយ ប៉ុន្តែ មហាព្រហ្មបានអារាធនា ទើបព្រះអង្គទ្រង់សម្តែង ឱ! ធម៌ស្ងប់រម្ងាប់ណាស់តើ ឱ! ធម៌ឧត្តុង្គឧត្តមណាស់តើ” ហើយនឹងផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់»។ គប្បីជ្រាបថា ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គបង្អោនទៅរកភាពមិនខ្វល់ខ្វាយ ព្រោះអាស្រ័យហេតុនេះឯង មិនមែនបង្អោនទៅរកការមិនសម្តែងធម៌ឡើយ។ သဟမ္ပတိဿာတိ သော ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ သဟကော နာမ ထေရော ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ ကပ္ပာယုကဗြဟ္မာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော. တတြ နံ သဟမ္ပတိဗြဟ္မာတိ ပဋိသဉ္ဇာနန္တိ, တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဗြဟ္မုနော [Pg.83] သဟမ္ပတိဿာ’’တိ. နဿတိ ဝတ, ဘောတိ သော ကိရ ဣမံ သဒ္ဒံ တထာ နိစ္ဆာရေသိ, ယထာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုဗြဟ္မာနော သုတွာ သဗ္ဗေ သန္နိပတိံသု. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယသ္မိံ နာမ လောကေ. ပုရတော ပါတုရဟောသီတိ တေဟိ ဒသဟိ ဗြဟ္မသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပါတုရဟောသိ. အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ပညာမယေ အက္ခိမှိ အပ္ပံ ပရိတ္တံ ရာဂဒေါသမောဟရဇံ ဧတေသံ, ဧဝံသဘာဝါတိ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာ. အဿဝနတာတိ အဿဝနတာယ. ဘဝိဿန္တီတိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ဒသပုညကိရိယဝသေန ကတာဓိကာရာ ပရိပါကဂတပဒုမာနိ ဝိယ သူရိယရသ္မိသမ္ဖဿံ, ဓမ္မဒေသနံယေဝ အာကင်္ခမာနာ စတုပ္ပဒိကဂါထာဝသာနေ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမနာရဟာ န ဧကော, န ဒွေ, အနေကသတသဟဿာ ဓမ္မဿ အညာတာရော ဘဝိဿန္တီတိ ဒဿေတိ. ពាក្យថា «សហម្បតិស្ស» សេចក្តីថា ឮថា ក្នុងសាសនារបស់ព្រះកស្សបដ៏មានព្រះភាគ ព្រះថេរៈឈ្មោះសហកៈ បានញ៉ាំងបឋមជ្ឈានឲ្យកើតឡើង ហើយទៅកើតក្នុងបឋមជ្ឈានភូមិ ជាព្រហ្មមានអាយុស្មើនឹងកប្ប។ ក្នុងព្រហ្មលោកនោះ ពួកព្រហ្មស្គាល់លោកថា «សហម្បតីព្រហ្ម» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកព្រហ្មនោះ ទើបត្រាស់ថា «ព្រហ្មនោ សហម្បតិស្ស»។ ពាក្យថា «នស្សតិ វត, ភោ» ឮថា ព្រហ្មនោះបានបន្លឺសំឡេងនេះយ៉ាងខ្លាំង រហូតដល់ពួកព្រហ្មក្នុងម៉ឺនលោកធាតុបានឮ ហើយមកប្រជុំគ្នាទាំងអស់។ ពាក្យថា «យត្រ ហិ នាម» គឺក្នុងលោកណា។ ពាក្យថា «បុរតោ បាតុរហោសិ» គឺបានប្រាកដឡើងជាមួយព្រហ្មទាំងមួយម៉ឺននោះ។ ពាក្យថា «អប្បរជក្ខជាតិកា» គឺពួកសត្វដែលមានធូលីគឺរាគៈ ទោសៈ មោហៈ តិចតួចក្នុងចក្ខុគឺបញ្ញា ពួកសត្វដែលមានសភាវៈយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា អប្បរជក្ខជាតិកៈ។ ពាក្យថា «អស្សវនតា» គឺព្រោះមិនបានស្តាប់។ ពាក្យថា «ភវិស្សន្តិ» បង្ហាញថា ពួកសត្វដែលបានធ្វើអធិការទុកក្នុងព្រះពុទ្ធមុនៗ ដោយអំណាចនៃបុណ្យកិរិយាវត្ថុ និងកុសលកម្មបថ ១០ ដូចជាផ្កាឈូកដែលចាស់ទុំរង់ចាំពន្លឺព្រះអាទិត្យ គឺរង់ចាំតែការសម្តែងធម៌ប៉ុណ្ណោះ ហើយជាអ្នកគួរដល់ការចុះកាន់អរិយភូមិក្នុងពេលចប់គាថាមានបាទ ៤ មិនមែនម្នាក់ មិនមែនពីរនាក់ឡើយ គឺនឹងមានសត្វជាច្រើនសែននាក់ដែលជាអ្នកដឹងធម៌។ ပါတုရဟောသီတိ ပါတုဘဝိ. သမလေဟိ စိန္တိတောတိ သမလေဟိ ဆဟိ သတ္ထာရေဟိ စိန္တိတော. တေ ဟိ ပုရေတရံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ကဏ္ဋကေ ပတ္ထရမာနာ ဝိယ, ဝိသံ သိဉ္စမာနာ ဝိယ စ သမလံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မံ ဒေသယိံသု. အပါပုရေတန္တိ ဝိဝရ ဧတံ. အမတဿ ဒွါရန္တိ အမတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဒွါရဘူတံ အရိယမဂ္ဂံ. သုဏန္တု ဓမ္မံ ဝိမလေနာနုဗုဒ္ဓန္တိ ဣမေ သတ္တာ ရာဂါဒိမလာနံ အဘာဝတော ဝိမလေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အနုဗုဒ္ဓံ စတုသစ္စဓမ္မံ သုဏန္တု တာဝ ဘဂဝါတိ ယာစတိ. ពាក្យថា «បាតុរហោសិ» គឺបានប្រាកដឡើង។ ពាក្យថា «សមលេហិ ចិន្តិតោ» គឺធម៌ដែលគ្រូទាំង ៦ នាក់ ប្រកបដោយមន្ទិល (រាគៈ ទោសៈ មោហៈ) គិតរៀបចំឡើង។ ព្រោះថា គ្រូទាំងនោះកើតមុនព្រះពុទ្ធ ហើយបានសម្តែងមិច្ឆាទិដ្ឋិធម៌ដ៏មានមន្ទិល ដូចជាការព្រួសបន្លា និងការស្រោចស្រពពិសទូទាំងជម្ពូទ្វីបទាំងមូល។ ពាក្យថា «អបាបុរេតំ» គឺសូមបើកទ្វារនោះ។ ពាក្យថា «អមតស្ស ទ្វារំ» គឺអរិយមគ្គដែលជាទ្វារនៃអមតៈគឺព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា «សុណន្តុ ធម្មំ វិមលេនានុពុទ្ធំ» គឺសូមពួកសត្វទាំងនេះស្តាប់នូវធម៌គឺអរិយសច្ច ៤ ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដ៏មានមន្ទិលប្រាសចេញហើយ (ព្រោះគ្មានមន្ទិលមានរាគៈជាដើម) ទ្រង់ត្រាស់ដឹងតាមសមគួរចុះ បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ មហាព្រហ្មអារាធនាយ៉ាងនេះ។ သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတောတိ သေလမယေ ဧကဂ္ဃနေ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ယထာ ဌိတောဝ. န ဟိ တဿ ဌိတဿ ဒဿနတ္ထံ ဂီဝုက္ခိပနပသာရဏာဒိကိစ္စံ အတ္ထိ. တထူပမန္တိ တပ္ပဋိဘာဂံ သေလပဗ္ဗတူပမံ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ သေလပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ဌိတောဝ စက္ခုမာ ပုရိသော သမန္တတော ဇနတံ ပဿေယျ, တထာ တွမ္ပိ, သုမေဓ, သုန္ဒရပည-သဗ္ဗညုတညာဏေန သမန္တစက္ခု ဘဂဝါ ဓမ္မမယံ ပါသာဒမာရုယှ သယံ အပေတသောကော သောကာဝတိဏ္ဏံ ဇာတိဇရာဘိဘူတံ ဇနတံ အဝေက္ခဿု ဥပဓာရယ ဥပပရိက္ခ. အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ယထာ ဟိ ပဗ္ဗတပါဒေ သမန္တာ မဟန္တံ ခေတ္တံ ကတွာ တတ္ထ ကေဒါရပါဠီသု ကုဋိကာယော ကတွာ ရတ္တိံ အဂ္ဂိံ ဇာလေယျုံ. စတုရင်္ဂသမန္နာဂတဉ္စ အန္ဓကာရံ အဿ, အထ တဿ ပဗ္ဗတဿ မတ္ထကေ ဌတွာ စက္ခုမတော ပုရိသဿ ဘူမိံ ဩလောကယတော နေဝ ခေတ္တံ, န ကေဒါရပါဠိယော, န ကုဋိယော, န တတ္ထ သယိတမနုဿာ ပညာယေယျုံ. ကုဋိကာသု ပန [Pg.84] အဂ္ဂိဇာလာမတ္တကမေဝ ပညာယေယျ. ဧဝံ ဓမ္မပါသာဒံ အာရုယှ သတ္တနိကာယံ ဩလောကယတော တထာဂတဿ, ယေ တေ အကတကလျာဏာ သတ္တာ, တေ ဧကဝိဟာရေ ဒက္ခိဏဇာဏုပဿေ နိသိန္နာပိ ဗုဒ္ဓစက္ခုဿ အာပါထံ နာဂစ္ဆန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ သရာ ဝိယ ဟောန္တိ. ယေ ပန ကတကလျာဏာ ဝေနေယျပုဂ္ဂလာ, တေ ဧဝဿ ဒူရေပိ ဌိတာ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ, သော အဂ္ဂိ ဝိယ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတော ဝိယ စ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ពាក្យថា «សេលេ យថា បព្វតមុទ្ធនិដ្ឋិតោ» សេចក្តីថា ដូចជាបុគ្គលដែលឈរនៅលើកំពូលភ្នំថ្មដាដ៏ណែនតែមួយ។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលឈរនៅលើកំពូលភ្នំនោះ មិនបាច់ងើបក ឬលាតកដើម្បីមើលឡើយ។ ពាក្យថា «តថូបមំ» គឺដែលមានឧបមាដូចជាភ្នំថ្មនោះ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ៖ ដូចជាបុគ្គលដែលមានភ្នែកឈរនៅលើកំពូលភ្នំថ្ម មើលឃើញពួកជនជុំវិញខ្លួន យ៉ាងណាមិញ បពិត្រព្រះអង្គមានប្រាជ្ញាល្អ មានសព្វញ្ញុតញ្ញាណ មានសមន្តចក្ខុ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ឡើងកាន់ប្រាសាទគឺធម៌ មិនមានសេចក្តីសោកដោយខ្លួនឯង សូមទ្រង់ទតមើល ពិចារណា មើលរំលងនូវពួកជនដែលលិចចុះក្នុងសេចក្តីសោក ដែលត្រូវជាតិនិងជរាគ្របសង្កត់ យ៉ាងនោះឯង។ នេះជាអធិប្បាយក្នុងទីនេះ៖ ដូចជាពួកមនុស្សធ្វើស្រែដ៏ធំនៅជុំវិញជើងភ្នំ ហើយធ្វើខ្ទមនៅតាមភ្លឺស្រែទាំងនោះ បង្កាត់ភ្លើងនាពេលយប់។ ទីនោះក៏មានងងឹតប្រកបដោយអង្គ ៤។ គ្រានោះ កាលបើបុគ្គលមានភ្នែកឈរនៅលើកំពូលភ្នំនោះ សម្លឹងមើលទៅដី ស្រែក្តី ភ្លឺស្រែក្តី ខ្ទមក្តី ពួកមនុស្សដែលដេកក្នុងខ្ទមនោះក្តី ក៏មិនប្រាកដឡើយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងខ្ទមទាំងនោះ ប្រាកដតែអណ្តាតភ្លើងប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងនោះឯង កាលព្រះតថាគតឡើងកាន់ប្រាសាទគឺធម៌ សម្លឹងមើលពួកសត្វ ពួកសត្វណាដែលមិនបានធ្វើបុណ្យទុក សូម្បីអង្គុយនៅក្នុងវិហារជាមួយគ្នា ក្បែរជង្គង់ខាងស្តាំ ក៏មិនមកកាន់គន្លងនៃពុទ្ធចក្ខុឡើយ ដូចជាព្រួញដែលគេបាញ់ទៅក្នុងពេលយប់។ ចំណែកពួកសត្វជាវេនេយ្យបុគ្គលដែលបានធ្វើបុណ្យទុក សូម្បីស្ថិតនៅឆ្ងាយ ក៏មកកាន់គន្លងនៃពុទ្ធចក្ខុ ដូចជាភ្លើង និងដូចជាភ្នំហិមពាន្ត។ សេចក្តីនេះ ព្រះអង្គក៏បានត្រាស់ទុកហើយថា៖ ‘‘ဒူရေ သန္တော ပကာသေန္တိ, ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော; အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ ယထာ သရာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၀၄); «សប្បុរសទាំងឡាយ ទោះបីនៅក្នុងទីឆ្ងាយ ក៏រមែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាភ្នំហិមពាន្ត ឯអសប្បុរសទាំងឡាយ ទោះបីនៅក្នុងទីនេះ ក៏មិនប្រាកដ ដូចជាព្រួញដែលគេបាញ់ទៅក្នុងពេលយប់»។ ဥဋ္ဌေဟီတိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနတ္ထံ စာရိကစရဏံ ယာစန္တော ဘဏတိ. ဝီရာတိအာဒီသု ဘဂဝါ ဝီရိယဝန္တတာယ ဝီရော. ဒေဝပုတ္တမစ္စုကိလေသမာရာနံ ဝိဇိတတ္တာ ဝိဇိတသင်္ဂါမော. ဇာတိကန္တာရာဒိနိတ္ထရဏတ္ထာယ ဝေနေယျသတ္ထဝါဟနသမတ္ထတာယ သတ္ထဝါဟော. ကာမစ္ဆန္ဒဣဏဿ အဘာဝတော အဏဏောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ពាក្យថា «ឧដ្ឋេហិ» គឺសូមព្រះអង្គក្រោកឡើង ព្រហ្មពោលពាក្យនេះ ដើម្បីអារាធនាព្រះដ៏មានព្រះភាគឲ្យស្តេចទៅកាន់ចារិកដើម្បីសម្តែងធម៌។ ក្នុងពាក្យថា «វីរ» ជាដើម ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ឈ្មោះថា «វីរៈ» ព្រោះប្រកបដោយវីរិយៈ។ ឈ្មោះថា «វិជិតសង្គ្រាម» ព្រោះឈ្នះមារទាំងឡាយមាន ទេវបុត្តមារ មច្ចុមារ និងកិលេសមារ។ ឈ្មោះថា «សត្ថវាហៈ» ព្រោះមានសមត្ថភាពក្នុងការនាំសត្វជាវេនេយ្យឆ្លងផុតពីជាតិកន្តារៈជាដើម។ ឈ្មោះថា «អនណៈ» ព្រោះមិនមានបំណុលគឺកាមច្ឆន្ទៈ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ၂၈၃. အဇ္ဈေသနန္တိ ယာစနံ. ဗုဒ္ဓစက္ခုနာတိ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန စ အာသယာနုသယဉာဏေန စ. ဣမေသဉှိ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ဗုဒ္ဓစက္ခူတိ နာမံ, သဗ္ဗညုတညာဏဿ သမန္တစက္ခူတိ, တိဏ္ဏံ မဂ္ဂဉာဏာနံ ဓမ္မစက္ခူတိ. အပ္ပရဇက္ခေတိအာဒီသု ယေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ပညာစက္ခုမှိ ရာဂါဒိရဇံ အပ္ပံ, တေ အပ္ပရဇက္ခာ. ယေသံ တံ မဟန္တံ, တေ မဟာရဇက္ခာ. ယေသံ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ, တေ တိက္ခိန္ဒြိယာ. ယေသံ တာနိ မုဒူနိ, တေ မုဒိန္ဒြိယာ. ယေသံ တေယေဝ သဒ္ဓါဒယော အာကာရာ သုန္ဒရာ, တေ သွာကာရာ. ယေ ကထိတကာရဏံ သလ္လက္ခေန္တိ, သုခေန သက္ကာ ဟောန္တိ ဝိညာပေတုံ, တေ သုဝိညာပယာ. ယေ ပရလောကဉ္စေဝ ဝဇ္ဇဉ္စ ဘယတော ပဿန္တိ, တေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော နာမ. ២៨៣. ពាក្យថា «អជ្ឈេសនំ» គឺការអារាធនា។ ពាក្យថា «ពុទ្ធចក្ខុនា» គឺដោយពុទ្ធចក្ខុ បានដល់ ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញ្ញាណ និងអាសយានុសយញ្ញាណ។ ព្រោះថា ឈ្មោះថា «ពុទ្ធចក្ខុ» នេះជាឈ្មោះនៃញាណទាំងពីរនេះ ឈ្មោះថា «សមន្តចក្ខុ» ជាឈ្មោះនៃសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ឈ្មោះថា «ធម្មចក្ខុ» ជាឈ្មោះនៃមគ្គញ្ញាណថ្នាក់ទាបទាំងបី។ ក្នុងពាក្យថា «អប្បរជក្ខេ» ជាដើម ពួកសត្វណាដែលមានធូលីគឺរាគៈជាដើមតិចតួចក្នុងបញ្ញាចក្ខុ ដោយន័យដែលបានពោលហើយនោះ ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «អប្បរជក្ខៈ»។ ពួកសត្វណាដែលមានធូលីនោះច្រើន ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «មហារជក្ខៈ»។ ពួកសត្វណាដែលមានឥន្ទ្រិយទាំងឡាយមានសទ្ធាជាដើមមុតស្រួច ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «តិក្ខិន្ទ្រិយៈ»។ ពួកសត្វណាដែលមានឥន្ទ្រិយទាំងនោះទន់ ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «មុទិន្ទ្រិយៈ»។ ពួកសត្វណាដែលមានអាការៈមានសទ្ធាជាដើមនោះឯងល្អ ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «ស្វាការៈ»។ ពួកសត្វណាដែលកំណត់ដឹងនូវហេតុដែលគេសម្តែងហើយ អាចញ៉ាំងឲ្យដឹងបានដោយងាយ ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «សុវិញ្ញាបយៈ»។ ពួកសត្វណាដែលមើលឃើញលោកខាងមុខផង ទោសផង ដោយភាពជាភ័យ ពួកសត្វនោះឈ្មោះថា «បរលោកវជ្ជភយទស្សាវី»។ အယံ ပနေတ္ထ ပါဠိ – ‘‘သဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော အပ္ပရဇက္ခော, အဿဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော မဟာရဇက္ခော. အာရဒ္ဓဝီရိယော…, ကုသိတော…, ဥပဋ္ဌိတဿတိ…, မုဋ္ဌဿတိ…, သမာဟိတော…, အသမာဟိတော…, ပညဝါ…, ဒုပ္ပညော ပုဂ္ဂလော မဟာရဇက္ခော. တထာ သဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော တိက္ခိန္ဒြိယော…ပေ… ပညဝါ ပုဂ္ဂလော ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝီ, ဒုပ္ပညော ပုဂ္ဂလော န ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝီ. လောကောတိ [Pg.85] ခန္ဓလောကော, အာယတနလောကော, ဓာတုလောကော, သမ္ပတ္တိဘဝလောကော, သမ္ပတ္တိသမ္ဘဝလောကော, ဝိပတ္တိဘဝလောကော, ဝိပတ္တိသမ္ဘဝလောကော, ဧကော လောကော သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ. ဒွေ လောကာ – နာမဉ္စ ရူပဉ္စ. တယော လောကာ – တိဿော ဝေဒနာ. စတ္တာရော လောကာ – စတ္တာရော အာဟာရာ. ပဉ္စ လောကာ – ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ. ဆ လောကာ – ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ. သတ္တ လောကာ – သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော. အဋ္ဌ လောကာ – အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ. နဝ လောကာ – နဝ သတ္တာဝါသာ. ဒသ လောကာ – ဒသာယတနာနိ. ဒွါဒသ လောကာ – ဒွါဒသာယတနာနိ. အဋ္ဌာရသ လောကာ – အဋ္ဌာရဿ ဓာတုယော. ဝဇ္ဇန္တိ သဗ္ဗေ ကိလေသာ ဝဇ္ဇာ, သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတာ ဝဇ္ဇာ, သဗ္ဗေ အဘိသင်္ခါရာ ဝဇ္ဇာ, သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မာ ဝဇ္ဇာ. ဣတိ ဣမသ္မိဉ္စ လောကေ ဣမသ္မိဉ္စ ဝဇ္ဇေ တိဗ္ဗာ ဘယသညာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, သေယျထာပိ ဥက္ခိတ္တာသိကေ ဝဓကေ. ဣမေဟိ ပညာသာယ အာကာရေဟိ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဇာနာတိ ပဿတိ အညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. ဣဒံ တထာဂတဿ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တေ ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၂). នេះជាបាលីក្នុងអធិប្បាយនេះ៖ «បុគ្គលមានសទ្ធា ឈ្មោះថា មានធូលីតិចក្នុងភ្នែក បុគ្គលមិនមានសទ្ធា ឈ្មោះថា មានធូលីច្រើនក្នុងភ្នែក។ បុគ្គលអ្នកប្រារព្ធព្យាយាម... បុគ្គលខ្ជិលច្រអូស... បុគ្គលមានស្មារតីខ្ជាប់ខ្ជួន... បុគ្គលមានស្មារតីភ្លេចភ្លាំង... បុគ្គលមានចិត្តតាំងមាំ... បុគ្គលមានចិត្តមិនតាំងមាំ... បុគ្គលមានបញ្ញា... បុគ្គលមានបញ្ញាទន់ខ្សោយ ឈ្មោះថា មានធូលីច្រើនក្នុងភ្នែក។ ដូចគ្នាដែរ បុគ្គលមានសទ្ធា ឈ្មោះថា មានឥន្ទ្រិយមុតស្រួច...ល... បុគ្គលមានបញ្ញា តែងឃើញទោសនិងភ័យក្នុងបរលោក បុគ្គលមានបញ្ញាទន់ខ្សោយ តែងមិនឃើញទោសនិងភ័យក្នុងបរលោក។ ពាក្យថា លោក បានแก่ ខន្ធលោក អាយតនលោក ធាតុលោក សម្បត្តិភវលោក សម្បត្តិសម្ភវលោក វិបត្តិភវលោក វិបត្តិសម្ភវលោក។ លោកមួយ គឺសត្វទាំងឡាយទាំងពួង ស្ថិតនៅបានដោយសារអាហារ។ លោកពីរ គឺនាមនិងរូប។ លោកបី គឺវេទនាបី។ លោកបួន គឺអាហារបួន។ លោកប្រាំ គឺឧបាទានក្ខន្ធប្រាំ។ លោកប្រាំមួយ គឺអាយតនៈខាងក្នុងប្រាំមួយ។ លោកប្រាំពីរ គឺវិញ្ញាណដ្ឋិតិប្រាំពីរ។ លោកប្រាំបី គឺលោកធម៌ប្រាំបី។ លោកប្រាំបួន គឺសត្តាវាសប្រាំបួន។ លោកដប់ គឺអាយតនៈដប់។ លោកដប់ពីរ គឺអាយតនៈដប់ពីរ។ លោកដប់ប្រាំបី គឺធាតុដប់ប្រាំបី។ ពាក្យថា ទោស (វជ្ជៈ) បានแก่ កិលេសទាំងពួងជាទោស ទុច្ចរិតទាំងពួងជាទោស អភិសង្ខារទាំងពួងជាទោស កម្មដែលនាំទៅកាន់ភពទាំងពួងជាទោស។ ភវសញ្ញា (សេចក្តីសំគាល់ថាជាភ័យ) ដ៏ខ្លាំងក្លា តែងប្រាកដឡើងក្នុងលោកនេះ និងក្នុងទោសនេះ ដូចជាបុគ្គលសម្លាប់ដែលលើកដាវឡើងដូច្នោះ។ ព្រះអង្គរមែងដឹង ឃើញ យល់ច្បាស់ ចាក់ធ្លុះ នូវឥន្ទ្រិយទាំងប្រាំនេះ ដោយអាការៈហាសិបទាំងឡាយនេះ។ នេះជាញាណក្នុងការដឹងនូវឥន្ទ្រិយមុតស្រួចនិងទន់ខ្សោយរបស់សត្វទាំងឡាយ (ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញ្ញាណ) របស់ព្រះតថាគត» (បដិ. ម. ១.១១២)។ ဥပ္ပလိနိယန္တိ ဥပ္ပလဝနေ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနီတိ ယာနိ အန္တော နိမုဂ္ဂါနေဝ ပေါသိယန္တိ. ဥဒကံ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတာနီတိ ဥဒကံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတာနိ. တတ္ထ ယာနိ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတာနိ, တာနိ သူရိယရသ္မိသမ္ဖဿံ အာဂမယမာနာနိ ဌိတာနိ အဇ္ဇ ပုပ္ဖနကာနိ. ယာနိ သမောဒကံ ဌိတာနိ, တာနိ သွေ ပုပ္ဖနကာနိ. ယာနိ ဥဒကာနုဂ္ဂတာနိ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနိ, တာနိ တတိယဒိဝသေ ပုပ္ဖနကာနိ. ဥဒကာ ပန အနုဂ္ဂတာနိ အညာနိပိ သရောဂဥပ္ပလာဒီနိ နာမ အတ္ထိ, ယာနိ နေဝ ပုပ္ဖိဿန္တိ, မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခာနေဝ ဘဝိဿန္တိ. တာနိ ပါဠိံ နာရုဠှာနိ. အာဟရိတွာ ပန ဒီပေတဗ္ဗာနီတိ ဒီပိတာနိ. ពាក្យថា ឧប្បលិនីយំ បានแก่ ក្នុងព្រៃឈូកក្រហម។ សូម្បីក្នុងបទដទៃទៀត ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា អន្តោនិមុគ្គបោសីនិ បានแก่ ផ្កាឈូកទាំងឡាយណាដែលលិចនៅក្នុងទឹក ហើយលូតលាស់ធំធាត់ឡើង។ ពាក្យថា ឧទកំ អច្ចុគ្គម្ម ឋិតានិ បានแก่ ផ្កាឈូកដែលដុះផុតពីទឹកឡើងទៅ។ ក្នុងបណ្តាផ្កាឈូកទាំងនោះ ផ្កាឈូកណាដែលដុះផុតពីទឹកឡើងទៅ ផ្កាឈូកទាំងនោះរង់ចាំការប៉ះពាល់នៃកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ ហើយនឹងរីកក្នុងថ្ងៃនេះ។ ផ្កាឈូកណាដែលស្មើនឹងទឹក ផ្កាឈូកទាំងនោះនឹងរីកក្នុងថ្ងៃស្អែក។ ផ្កាឈូកណាដែលមិនទាន់ផុតពីទឹក នៅលិចលង់លូតលាស់ក្នុងទឹក ផ្កាឈូកទាំងនោះនឹងរីកក្នុងថ្ងៃទីបី។ ប៉ុន្តែ មានផ្កាឈូកដទៃទៀតដែលមានរោគ (មានទោស) មិនទាន់ដុះឡើងផុតពីទឹក ដែលនឹងមិនរីកឡើយ ហើយនឹងក្លាយជាចំណីនៃត្រីនិងអណ្តើកតែប៉ុណ្ណោះ។ ផ្កាឈូកទាំងនោះ មិនបានលើកឡើងក្នុងបាលីឡើយ។ ប៉ុន្តែ គួរនាំយកមកបង្ហាញដើម្បីបំភ្លឺ ដូចដែលបានបង្ហាញមកនេះ។ ယထေဝ ဟိ တာနိ စတုဗ္ဗိဓာနိ ပုပ္ဖာနိ, ဧဝမေဝ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျော ပဒပရမောတိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ. တတ္ထ ‘‘ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသတော ပရိပုစ္ဆတော ယောနိသော မနသိကရောတော ကလျာဏမိတ္တေ [Pg.86] သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော နေယျော. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဗဟုမ္ပိ သုဏတော ဗဟုမ္ပိ ဘဏတော ဗဟုမ္ပိ ဓာရယတော ဗဟုမ္ပိ ဝါစယတော န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ပဒပရမော’’ (ပု. ပ. ၁၅၁). တတ္ထ ဘဂဝါ ဥပ္ပလဝနာဒိသဒိသံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော ‘‘အဇ္ဇ ပုပ္ဖနကာနိ ဝိယ ဥဂ္ဃဋိတညူ, သွေ ပုပ္ဖနကာနိ ဝိယ ဝိပဉ္စိတညူ, တတိယဒိဝသေ ပုပ္ဖနကာနိ ဝိယ နေယျော, မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခာနိ ပုပ္ဖာနိ ဝိယ ပဒပရမော’’တိ အဒ္ဒသ. ပဿန္တော စ ‘‘ဧတ္တကာ အပ္ပရဇက္ခာ, ဧတ္တကာ မဟာရဇက္ခာ, တတြာပိ ဧတ္တကာ ဥဂ္ဃဋိတညူ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗာကာရတောဝ အဒ္ဒသ. ផ្កាឈូកទាំងនោះមាន ៤ ប្រការយ៉ាងណា បុគ្គល ៤ ជំពូក គឺ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ វិបញ្ចិតញ្ញូ នេយ្យៈ និងបទបរមៈ ក៏មានយ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ «បុគ្គលណាមានការត្រាស់ដឹងធម៌ (ធម្មាភិសម័យ) ក្នុងខណៈដែលព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយសង្ខេប បុគ្គលនេះហៅថា ឧគ្ឃដិតញ្ញូ។ បុគ្គលណាមានការត្រាស់ដឹងធម៌ កាលបើព្រះសាស្តាទ្រង់ចែកសេចក្តីនៃធម៌ដែលសម្តែងដោយសង្ខេបនោះឱ្យពិស្តារ បុគ្គលនេះហៅថា វិបញ្ចិតញ្ញូ។ បុគ្គលណាមានការត្រាស់ដឹងធម៌ជាលំដាប់ ដោយសារការរៀនសូត្រ ការសាកសួរ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវ ការសេពគប់ ការចូលទៅជិត ការអង្គុយជិតនូវកល្យាណមិត្ត បុគ្គលនេះហៅថា នេយ្យៈ។ បុគ្គលណា សូម្បីស្តាប់ច្រើន និយាយច្រើន ចងចាំច្រើន បង្រៀនច្រើន ក៏មិនមានការត្រាស់ដឹងធម៌ក្នុងជាតិនោះឡើយ បុគ្គលនេះហៅថា បទបរមៈ» (បុ. ប. ១៥១)។ ក្នុងរឿងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ទតមើលលោកធាតុមួយម៉ឺន ដែលប្រៀបដូចជាព្រៃឈូក បានឃើញថា «បុគ្គលឧគ្ឃដិតញ្ញូ ប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកដែលនឹងរីកក្នុងថ្ងៃនេះ បុគ្គលវិបញ្ចិតញ្ញូ ប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកដែលនឹងរីកក្នុងថ្ងៃស្អែក បុគ្គលនេយ្យៈ ប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកដែលនឹងរីកក្នុងថ្ងៃទីបី បុគ្គលបទបរមៈ ប្រៀបដូចជាផ្កាឈូកដែលជាចំណីនៃត្រីនិងអណ្តើក»។ កាលដែលព្រះអង្គទ្រង់ទតឃើញយ៉ាងនេះ ក៏បានឃើញដោយអាការៈទាំងពួងថា «សត្វមានធូលីតិចក្នុងភ្នែកមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ សត្វមានធូលីច្រើនក្នុងភ្នែកមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ក្នុងបណ្តាសត្វទាំងនោះ សត្វជាឧគ្ឃដិតញ្ញូមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» ដូច្នេះឯង។ တတ္ထ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ အတ္ထံ သာဓေတိ. ပဒပရမာနံ အနာဂတေ ဝါသနတ္ထာယ ဟောတိ. အထ ဘဂဝါ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အတ္ထာဝဟံ ဓမ္မဒေသနံ ဝိဒိတွာ ဒေသေတုကမျတံ ဥပ္ပာဒေတွာ ပုန သဗ္ဗေပိ တီသု ဘဝေသု သတ္တေ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗဝသေန ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ. ယေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ကတမေ တေ သတ္တာ အဘဗ္ဗာ, ယေ တေ သတ္တာ ကမ္မာဝရဏေန သမန္နာဂတာ ကိလေသာဝရဏေန သမန္နာဂတာ ဝိပါကာဝရဏေန သမန္နာဂတာ အဿဒ္ဓါ အစ္ဆန္ဒိကာ ဒုပ္ပညာ အဘဗ္ဗာ နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ, ဣမေ တေ သတ္တာ အဘဗ္ဗာ. ကတမေ တေ သတ္တာ ဘဗ္ဗာ? ယေ တေ သတ္တာ န ကမ္မာဝရဏေန…ပေ… ဣမေ တေ သတ္တာ ဘဗ္ဗာ’’တိ (ဝိဘ. ၈၂၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၁၅). တတ္ထ သဗ္ဗေပိ အဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ပဟာယ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေယေဝ ဉာဏေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဧတ္တကာ ရာဂစရိတာ, ဧတ္တကာ ဒေါသမောဟစရိတာ ဝိတက္ကသဒ္ဓါဗုဒ္ဓိစရိတာ’’တိ ဆ ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ; ဧဝံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသိဿာမီတိ စိန္တေသိ. ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ ការសម្តែងធម៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ តែងសម្រេចប្រយោជន៍ដល់បុគ្គល ៣ ជំពូក ក្នុងអត្តភាពនេះឯង។ ចំណែកបុគ្គលបទបរមៈ ការសម្តែងធម៌នោះរមែងជាទៅដើម្បីជាវាសនា (ឧបនិស្ស័យ) ក្នុងអនាគតកាល។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវការសម្តែងធម៌ដែលនាំមកនូវប្រយោជន៍ដល់បុគ្គលទាំង ៤ ជំពូកនេះ ហើយទ្រង់បង្កើតនូវព្រះហឫទ័យចង់សម្តែងធម៌ ទើបទ្រង់បែងចែកសត្វទាំងពួងក្នុងភពទាំងបីជាពីរចំណែក ដោយអំណាចនៃសត្វដែលគួរត្រាស់ដឹង (ភព្វសត្វ) និងមិនគួរត្រាស់ដឹង (អភព្វសត្វ)។ សេចក្តីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅសម្តែងថា «សត្វទាំងឡាយណាដែលជាអភព្វសត្វ? សត្វទាំងឡាយណាដែលប្រកបដោយកម្មាវរណៈ ប្រកបដោយកិលេសាវរណៈ ប្រកបដោយវិបាកាវរណៈ មិនមានសទ្ធា មិនមានឆន្ទៈ មានបញ្ញាទន់ខ្សោយ មិនគួរដើម្បីឈានចូលទៅកាន់សម្មត្តនិយាមក្នុងកុសលធម៌ទាំងឡាយ សត្វទាំងនេះឈ្មោះថា អភព្វសត្វ។ សត្វទាំងឡាយណាដែលជាភព្វសត្វ? សត្វទាំងឡាយណាដែលមិនប្រកបដោយកម្មាវរណៈ...ល... សត្វទាំងនេះឈ្មោះថា ភព្វសត្វ» (វិភ. ៨២៧; បដិ. ម. ១.១១៥)។ ក្នុងចំណែកទាំងពីរនោះ ព្រះអង្គទ្រង់លះបង់ចោលនូវអភព្វបុគ្គលទាំងពួង ហើយទ្រង់កំណត់យកតែភព្វបុគ្គលប៉ុណ្ណោះដោយព្រះញាណ រួចទ្រង់បែងចែកជា ៦ ចំណែក គឺ «សត្វមានរាគចរិតមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ សត្វមានទោសចរិត មោហចរិត វិតក្កចរិត សទ្ធាចរិត និងពុទ្ធិចរិត មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» កាលបើទ្រង់បែងចែកយ៉ាងនេះហើយ ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តថាគតនឹងសម្តែងធម៌»។ ပစ္စဘာသိန္တိ ပတိအဘာသိံ. အပါရုတာတိ ဝိဝဋာ. အမတဿ ဒွါရာတိ အရိယမဂ္ဂေါ. သော ဟိ အမတသင်္ခါတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဒွါရံ, သော မယာ ဝိဝရိတွာ ဌပိတောတိ ဒဿေတိ. ပမုဉ္စန္တု သဒ္ဓန္တိ သဗ္ဗေ အတ္တနော သဒ္ဓံ ပမုဉ္စန္တု, ဝိဿဇ္ဇေန္တု. ပစ္ဆိမပဒဒွယေ အယမတ္ထော, အဟဉှိ အတ္တနော ပဂုဏံ သုပ္ပဝတ္တိတမ္ပိ ဣမံ ပဏီတံ ဥတ္တမံ ဓမ္မံ ကာယဝါစာကိလမထသညီ ဟုတွာ န ဘာသိံ[Pg.87]. ဣဒါနိ ပန သဗ္ဗော ဇနော သဒ္ဓါဘာဇနံ ဥပနေတု, ပူရေဿာမိ နေသံ သင်္ကပ္ပန္တိ. ពាក្យថា បច្ចភាសិំ បានแก่ ឆ្លើយតបវិញ។ ពាក្យថា អបារុតា បានแก่ បើកហើយ។ ពាក្យថា ទ្វារនៃអមតៈ (អមតស្ស ទ្វារា) បានแก่ អរិយមគ្គ។ ព្រោះថា អរិយមគ្គនោះ ជាទ្វារនៃព្រះនិព្វានដែលពោលថាជាអមតៈ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា «ទ្វារនោះ តថាគតបានបើកចំហទុកហើយ»។ ពាក្យថា ចូរដោះលែងនូវសទ្ធា (បមុញ្ចន្តុ សទ្ធំ) បានแก่ សត្វទាំងពួងចូរដោះលែង ចូរលះបង់នូវសទ្ធារបស់ខ្លួនចុះ។ ក្នុងបទពីរខាងចុង មានសេចក្តីអធិប្បាយថា «តថាគត សូម្បីតែធម៌ដ៏ឧត្តមដ៏ថ្លៃថ្លានេះ ដែលខ្លួនបានស្ទាត់ជំនាញ បានប្រព្រឹត្តទៅល្អហើយ ក៏មិនបានសម្តែងឡើយ ព្រោះយល់ឃើញថានឹងនាំមកនូវសេចក្តីលំបាកដល់កាយនិងវាចា»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងពេលនេះ ចូរជនទាំងពួងនាំមកនូវភាជនៈគឺសទ្ធាចុះ តថាគតនឹងបំពេញបំណងរបស់ជនទាំងនោះ។ ၂၈၄. တဿ မယှံ, ဘိက္ခဝေ, ဧတဒဟောသီတိ ဧတံ အဟောသိ – ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျန္တိ အယံ ဓမ္မဒေသနာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဥဒပါဒီတိ အတ္ထော. ကဒါ ပနေသ ဥဒပါဒီတိ? ဗုဒ္ဓဘူတဿ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ. ២៨៤. ពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីត្រិះរិះនេះបានមានដល់តថាគតនោះ» សេចក្តីថា សេចក្តីត្រិះរិះនេះបានកើតឡើងហើយ។ ពាក្យថា «តើតថាគតគួរ សម្តែងធម៌មុនគេដល់អ្នកណា?» សេចក្តីថា សេចក្តីត្រិះរិះដែលទាក់ទងនឹងការសម្តែងធម៌នេះ បានកើតឡើងហើយ។ ចុះសេចក្តីត្រិះរិះនេះ កើតឡើងក្នុងពេលណា? កើតឡើងក្នុងសប្តាហ៍ទីប្រាំបី ក្រោយពេលដែលព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធ។ တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဗောဓိသတ္တော ကိရ မဟာဘိနိက္ခမနဒိဝသေ ဝိဝဋံ ဣတ္ထာဂါရံ ဒိသွာ သံဝိဂ္ဂဟဒယော, ‘‘ကဏ္ဍကံ အာဟရာ’’တိ ဆန္နံ အာမန္တေတွာ ဆန္နသဟာယော အဿရာဇပိဋ္ဌိဂတော နဂရတော နိက္ခမိတွာ ကဏ္ဍကနိဝတ္တနစေတိယဋ္ဌာနံ နာမ ဒဿေတွာ တီဏိ ရဇ္ဇာနိ အတိက္ကမ္မ အနောမာနဒီတီရေ ပဗ္ဗဇိတွာ အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတေ နိသိန္နော မဂဓိဿရေန ရညာ နာမဂေါတ္တံ ပုစ္ဆိတွာ, ‘‘ဣမံ ရဇ္ဇံ သမ္ပဋိစ္ဆာဟီ’’တိ ဝုတ္တော, ‘‘အလံ မဟာရာဇ, န မယှံ ရဇ္ဇေန အတ္ထော, အဟံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ လောကဟိတတ္ထာယ ပဓာနံ အနုယုဉ္ဇိတွာ လောကေ ဝိဝဋစ္ဆဒေါ ဘဝိဿာမီတိ နိက္ခန္တော’’တိ ဝတွာ, ‘‘တေန ဟိ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပဌမံ မယှံ ဝိဇိတံ ဩသရေယျာသီ’’တိ ပဋိညံ ဂဟိတော ကာလာမဉ္စ ဥဒကဉ္စ ဥပသင်္ကမိတွာ တေသံ ဓမ္မဒေသနာယ သာရံ အဝိန္ဒန္တော တတော ပက္ကမိတွာ ဥရုဝေဠာယ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကံ ကရောန္တောပိ အမတံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသက္ကောန္တော ဩဠာရိကာဟာရပဋိသေဝနေန ကာယံ သန္တပ္ပေသိ. ក្នុងរឿងនោះ នេះជាលំដាប់រឿងរ៉ាវ៖ ឮថា ព្រះពោធិសត្វ ក្នុងថ្ងៃធ្វើមហាភិនិស្ក្រមណ៍ បានទតឃើញពួកស្រីស្នំដែលដេករប៉ាត់រប៉ាយ ក៏មានព្រះហឫទ័យសង្វេគយ៉ាងខ្លាំង ទ្រង់ហៅឆន្នអាមាត្យមកបង្គាប់ថា «ចូរនាំសេះកណ្ឋកៈមក» រួចទ្រង់មានឆន្នអាមាត្យជាគ្នីគ្នា ឡើងគង់លើខ្នងសេះកណ្ឋកៈជាស្តេចសេះ យាងចេញពីព្រះនគរ ទ្រង់បង្ហាញកន្លែងដែលសេះកណ្ឋកៈត្រឡប់ក្រោយវិញ ដែលក្រោយមកជាទីតាំងនៃកណ្ឋកនិវត្តនចេតិយ រួចទ្រង់យាងឆ្លងកាត់ដែនដីបី ហើយបានសាងផ្នួសនៅឆ្នេរស្ទឹងអនោមា ទ្រង់យាងទៅកាន់ចារិកតាមលំដាប់ ហើយបានស្តេចទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ រួចគង់នៅទៀបភ្នំបណ្ឌវៈ កាលដែលព្រះបាទពិម្ពិសារជាម្ចាស់ដែនមគធៈ ទ្រង់សាកសួរព្រះនាមនិងគោត្រ ហើយបានទូលអារាធនាថា «សូមព្រះអង្គទទួលយកនូវរាជសម្បត្តិនេះចុះ» ព្រះពោធិសត្វទ្រង់តបថា «ល្មមហើយ មហារាជ តថាគតគ្មានប្រយោជន៍ដោយរាជសម្បត្តិឡើយ តថាគតលះបង់រាជសម្បត្តិ យាងចេញមកដើម្បីបំពេញសេចក្តីព្យាយាម ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សត្វលោក និងដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវអវិជ្ជាដែលជាគ្រឿងបិទបាំងក្នុងលោក» កាលដែលព្រះរាជាទ្រង់បានស្តាប់ហើយ ក៏ទូលសុំបដិញ្ញាថា «បើដូច្នោះ កាលណាព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធហើយ សូមយាងមកកាន់ដែនដីរបស់ទូលព្រះបង្គំមុនគេបង្អស់» ព្រះពោធិសត្វក៏ទ្រង់ទទួលបដិញ្ញានោះ ទ្រង់បានចូលទៅរកអាឡារតាបសកាឡាមៈ និងឧទកតាបសរាមបុត្ត ប៉ុន្តែមិនបានជួបប្រទះនូវខ្លឹមសារក្នុងធម៌របស់លោកទាំងនោះឡើយ ទើបយាងចេញពីទីនោះទៅ ទ្រង់បានធ្វើទុក្ករកិរិយាអស់រយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំក្នុងតំបន់ឧរុវេលា ប៉ុន្តែនៅតែមិនអាចចាក់ធ្លុះនូវអមតធម៌បាន ទើបទ្រង់ត្រឡប់មកសោយអាហារគ្រោតគ្រាតវិញ ដើម្បីឱ្យរូបកាយមានកម្លាំងមាំមួនឡើង។ တဒါ စ ဥရုဝေလဂါမေ သုဇာတာ နာမ ကုဋုမ္ဗိယဓီတာ ဧကသ္မိံ နိဂြောဓရုက္ခေ ပတ္ထနမကာသိ – ‘‘သစာဟံ သမာနဇာတိကံ ကုလဃရံ ဂန္တွာ ပဌမဂဗ္ဘေ ပုတ္တံ လဘိဿာမိ, ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ. တဿာ သာ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈိ. သာ ဝိသာခပုဏ္ဏမဒိဝသေ ပါတောဝ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီတိ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယေ ဧဝ ပါယသံ ပဋိယာဒေသိ. တသ္မိံ ပါယသေ ပစ္စမာနေ မဟန္တမဟန္တာ ပုပ္ဖုဠာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋာ ဟုတွာ သဉ္စရန္တိ. ဧကဖုသိတမ္ပိ ဗဟိ န ဂစ္ဆတိ. မဟာဗြဟ္မာ ဆတ္တံ ဓာရေသိ. စတ္တာရော လောကပါလာ ခဂ္ဂဟတ္ထာ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု. သက္ကော အလာတာနိ သမာနေန္တော အဂ္ဂိံ ဇာလေသိ. ဒေဝတာ စတူသု ဒီပေသု ဩဇံ သံဟရိတွာ [Pg.88] တတ္ထ ပက္ခိပိံသု. ဗောဓိသတ္တော ဘိက္ခာစာရကာလံ အာဂမယမာနော ပါတောဝ ဂန္တွာ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. ရုက္ခမူလေ သောဓနတ္ထာယ ဂတာ ဓာတီ အာဂန္တွာ သုဇာတာယ အာရောစေသိ – ‘‘ဒေဝတာ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နာ’’တိ. သုဇာတာ, သဗ္ဗံ ပသာဓနံ ပသာဓေတွာ သတသဟဿဂ္ဃနိကေ သုဝဏ္ဏထာလေ ပါယသံ ဝဍ္ဎေတွာ အပရာယ သုဝဏ္ဏပါတိယာ ပိဒဟိတွာ ဥက္ခိပိတွာ ဂတာ မဟာပုရိသံ ဒိသွာ သဟေဝ ပါတိယာ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ယထာ မယှံ မနောရထော နိပ္ဖန္နော, ဧဝံ တုမှာကမ္ပိ နိပ္ဖဇ္ဇတူ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. សម័យនោះ នាងសុជាតា ជាកូនស្រីរបស់គហបតីក្នុងភូមិឧរុវេលា បានធ្វើការបន់ស្រន់ចំពោះទេវតានៅដើមជ្រៃមួយដើមថា «ប្រសិនបើខ្ញុំបានទៅរស់នៅក្នុងត្រកូលដែលមានជាតិស្មើគ្នា ហើយបានកូនប្រុសក្នុងគភ៌ដំបូង ខ្ញុំនឹងធ្វើពលិការថ្វាយ»។ សេចក្តីប្រាថ្នារបស់នាងក៏បានសម្រេច។ នាងគិតថានឹងធ្វើពលិការនៅព្រឹកព្រលឹមនៃថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែវិសាខ ទើបចាត់ចែងដណ្តាំបាយមធុបាយាសតាំងពីវេលាទៀបភ្លឺនៃរាត្រីនោះ។ កាលដែលបាយមធុបាយាសនោះកំពុងពុះ ពពុះធំៗក៏ដុះឡើង ហើយវិលព័ទ្ធទៅខាងស្តាំ។ សូម្បីតែទឹកមួយដំណក់ក៏មិនខ្ទាតចេញទៅខាងក្រៅឡើយ។ មហាព្រហ្មទ្រង់កាន់ឆត្របាំងថ្វាយ។ ស្តេចមហារាជទាំងបួនទ្រង់កាន់ដាវយាមការពារ។ ព្រះឥន្ទ្រទ្រង់ប្រមូលឧសមកបង្កាត់ភ្លើងថ្វាយ។ ពួកទេវតាបានប្រមូលឱជារសក្នុងទ្វីបទាំងបួនមកដាក់ក្នុងបាយមធុបាយាសនោះ។ ព្រះពោធិសត្វទ្រង់រង់ចាំវេលានឹងស្តេចទៅបិណ្ឌបាត ក៏បានយាងទៅគង់នៅទៀបគល់ឈើនោះតាំងពីព្រលឹម។ នាងដាសីដែលទៅបោសសម្អាតទៀបគល់ឈើ បានត្រឡប់មកប្រាប់នាងសុជាតាវិញថា «ទេវតាគង់នៅទៀបគល់ឈើហើយ»។ នាងសុជាតាបានតុបតែងខ្លួនដោយគ្រឿងអលង្ការគ្រប់យ៉ាង រួចដួសបាយមធុបាយាសដាក់ក្នុងថាសមាសដែលមានតម្លៃមួយសែន រួចគ្របដោយថាសមាសមួយទៀត រួចទូលលើក្បាលយាងទៅ កាលបានឃើញមហាបុរសហើយ ក៏បានបង្អោនថាសមាសនោះដាក់លើព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គ រួចថ្វាយបង្គំទូលថា «សេចក្តីប្រាថ្នារបស់ខ្ញុំម្ចាស់បានសម្រេចយ៉ាងណា សូមសេចក្តីប្រាថ្នារបស់ព្រះអង្គបានសម្រេចយ៉ាងនោះដែរចុះ» រួចហើយក៏ដើរចេញទៅ។ ဗောဓိသတ္တော နေရဉ္ဇရာယ တီရံ ဂန္တွာ သုဝဏ္ဏထာလံ တီရေ ဌပေတွာ နှတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဧကူနပဏ္ဏာသပိဏ္ဍေ ကရောန္တော ပါယသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ‘‘သစာဟံ အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမိ, ထာလံ ပဋိသောတံ ဂစ္ဆတူ’’တိ ခိပိ. ထာလံ ပဋိသောတံ ဂန္တွာ ထောကံ ဌတွာ ကာလနာဂရာဇဿ ဘဝနံ ပဝိသိတွာ တိဏ္ဏံ ဗုဒ္ဓါနံ ထာလာနိ ဥက္ခိပိတွာ အဋ္ဌာသိ. ព្រះពោធិសត្វស្តេចយាងទៅកាន់ឆ្នេរស្ទឹងនេរញ្ជរា ទ្រង់ដាក់ថាសមាសទុកនៅមាត់ច្រាំង រួចស្រង់ទឹក ហើយយាងឡើងមកវិញ ទ្រង់ពូតបាយមធុបាយាសជា ៤៩ ពំនូត រួចសោយបាយមធុបាយាសនោះ រួចទ្រង់ផ្សងថា «ប្រសិនបើតថាគតនឹងបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធក្នុងថ្ងៃនេះ សូមឱ្យថាសមាសនេះអណ្តែតច្រាសទឹកចុះ» រួចទ្រង់គ្រវែងថាសនោះទៅក្នុងទឹក។ ថាសមាសនោះក៏បានអណ្តែតច្រាសទឹកទៅបន្តិច រួចក៏លិចចុះទៅកាន់ពិភពនៃកាលនាគរាជ ទៅប៉ះទង្គិចនឹងថាសមាសរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងបីព្រះអង្គមុនៗ ហើយស្ថិតនៅទីនោះ។ မဟာသတ္တော ဝနသဏ္ဍေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ သောတ္တိယေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ အဋ္ဌာသိ. သော ပဒေသော ပဒုမိနိပတ္တေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ အကမ္ပိတ္ထ. မဟာသတ္တော, ‘‘အယံ မမ ဂုဏံ ဓာရေတုံ န သက္ကောတီ’’တိ ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂံ အဂမာသိ, သောပိ တထေဝ အကမ္ပိတ္ထ. ဥတ္တရဒိသာဘာဂံ အဂမာသိ, သောပိ တထေဝ အကမ္ပိတ္ထ. ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂံ အဂမာသိ, တတ္ထ ပလ္လင်္ကပ္ပမာဏံ ဌာနံ သုနိခါတဣန္ဒခိလော ဝိယ နိစ္စလမဟောသိ. မဟာသတ္တော ‘‘ဣဒံ ဌာနံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ကိလေသဘဉ္ဇနဝိဒ္ဓံသနဋ္ဌာန’’န္တိ တာနိ တိဏာနိ အဂ္ဂေ ဂဟေတွာ စာလေသိ. တာနိ စိတ္တကာရေန တူလိကဂ္ဂေန ပရိစ္ဆိန္နာနိ ဝိယ အဟေသုံ. ဗောဓိသတ္တော, ‘‘ဗောဓိံ အပ္ပတွာ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ န ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ. ព្រះមហាសត្វ ទ្រង់ធ្វើនូវការសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃក្នុងតំបន់ព្រៃ ហើយក្នុងវេលាព្រលប់ ទ្រង់កាន់យកនូវក្ដាប់ស្មៅទាំង ៨ ដែលសោត្ថិយព្រាហ្មណ៍ប្រគេន រួចយាងឡើងកាន់ពោធិមណ្ឌល ហើយគង់ឈរនៅទិសខាងត្បូង។ ទីកន្លែងនោះក៏ញាប់ញ័រ ដូចជាតំណក់ទឹកនៅលើស្លឹកឈូក។ ព្រះមហាសត្វទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ទីនេះមិនអាចទ្រទ្រង់នូវគុណរបស់អាត្មាអញបានឡើយ» ទើបយាងទៅកាន់ទិសខាងលិច ទីនោះក៏ញាប់ញ័រដូច្នោះដែរ។ ទ្រង់យាងទៅកាន់ទិសខាងជើង ទីនោះក៏ញាប់ញ័រដូច្នោះដែរ។ ទ្រង់យាងទៅកាន់ទិសខាងកើត ក្នុងទីនោះ ទីកន្លែងដែលមានប្រមាណប៉ុនបល្ល័ង្ក ក៏មិនញាប់ញ័រ ដូចជាសសរឥន្ទខីលដែលគេដំចុះយ៉ាងមាំ។ ព្រះមហាសត្វទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ទីនេះជាទីកម្ចាត់បង់ និងបំផ្លាញចោលនូវកិលេសរបស់ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ» ទើបចាប់ចុងស្មៅទាំងនោះហើយរលាស់ទៅ។ ស្មៅទាំងនោះក៏ត្រឡប់ជាមានសណ្ឋានដូចជាគំនូរដែលជាងគំនូរគូរដោយចុងជក់។ ព្រះពោធិសត្វទ្រង់អធិដ្ឋាននូវចតុរង្គវីរិយៈថា «បើមិនទាន់បានសម្រេចនូវព្រះពោធិញ្ញាណទេ អាត្មាអញនឹងមិនបំផ្លាញភ្នែននេះឡើយ» ហើយក៏ពត់ភ្នែនគង់នៅ។ တင်္ခဏညေဝ မာရော ဗာဟုသဟဿံ မာပေတွာ ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကံ ဂိရိမေခလံ နာမ ဟတ္ထိံ အာရုယှ နဝယောဇနံ မာရဗလံ ဂဟေတွာ အဒ္ဓက္ခိကေန ဩလောကယမာနော ပဗ္ဗတော ဝိယ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော ဥပသင်္ကမိ. မဟာသတ္တော, ‘‘မယှံ ဒသ ပါရမိယော ပူရေန္တဿ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော [Pg.89] ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ သက္ခိ နတ္ထိ, ဝေဿန္တရတ္တဘာဝေ ပန မယှံ သတ္တသု ဝါရေသု မဟာပထဝီ သက္ခိ အဟောသိ; ဣဒါနိပိ မေ အယမေဝ အစေတနာ ကဋ္ဌကလိင်္ဂရူပမာ မဟာပထဝီ သက္ခီ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေတိ. မဟာပထဝီ တာဝဒေဝ အယဒဏ္ဍေန ပဟတံ ကံသထာလံ ဝိယ ရဝသတံ ရဝသဟဿံ မုဉ္စမာနာ ဝိရဝိတွာ ပရိဝတ္တမာနာ မာရဗလံ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ မုဉ္စနမကာသိ. မဟာသတ္တော သူရိယေ ဓရမာနေယေဝ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ, မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ သမ္မသိတွာ အရုဏောဒယေ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ, ‘‘မယာ အနေကကပ္ပကောဋိသတသဟဿံ အဒ္ဓါနံ ဣမဿ ပလ္လင်္ကဿ အတ္ထာယ ဝါယာမော ကတော’’တိ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ. အထေကစ္စာနံ ဒေဝတာနံ, ‘‘ကိံ နု ခေါ အညေပိ ဗုဒ္ဓတ္တကရာ ဓမ္မာ အတ္ထီ’’တိ ကင်္ခါ ဥဒပါဒိ. ក្នុងខណៈនោះឯង មារាធិរាជបាននិម្មិតនូវដៃមួយពាន់ ឡើងជិះដំរីឈ្មោះគិរិមេខលា ដែលមានកម្ពស់ ១៥០ យោជន៍ នាំយកនូវពលមារដែលមានទំហំ ៩ យោជន៍ សម្លឹងមើលដោយចំហៀងភ្នែក ចូលទៅជិត ហាក់ដូចជាកំពុងគ្របសង្កត់ដូចជាភ្នំ។ ព្រះមហាសត្វទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «កាលដែលអាត្មាអញបំពេញនូវបារមីទាំង ១០ នេះ មិនមានសមណៈ ព្រាហ្មណ៍ ទេវតា មារ ឬព្រហ្មដទៃណាឡើយដែលជាសាក្សី ប៉ុន្តែក្នុងអត្តភាពជាព្រះវេស្សន្តរ មហាប្រថពីនេះបានធ្វើជាសាក្សីដល់អាត្មាអញអស់វារៈ ៧ ដងរួចមកហើយ សូម្បីក្នុងកាលឥឡូវនេះ មហាប្រថពីដែលមិនមានវិញ្ញាណ ប្រៀបដូចជាដុំឈើ និងកំណាត់ឈើនេះឯង នឹងធ្វើជាសាក្សីដល់អាត្មាអញ» ទ្រង់ក៏លាតព្រះហស្តទៅ។ ក្នុងខណៈនោះឯង មហាប្រថពីក៏បន្លឺឡើងនូវសំឡេងរាប់រយរាប់ពាន់ ដូចជាផែនលង្ហិនដែលគេវាយដោយដំបងដែក ញាប់ញ័រក្រឡាប់ចាក់ ធ្វើឲ្យពលមារខ្ចាត់ខ្ចាយទៅកាន់មាត់ចក្រវាឡ។ ព្រះមហាសត្វទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវពលមារក្នុងកាលដែលព្រះអាទិត្យមិនទាន់អស្តង្គតឡើយ ទ្រង់ញ៉ាំងបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណឲ្យស្អាតក្នុងបឋមយាម ញ៉ាំងទិព្វចក្ខុញ្ញាណឲ្យស្អាតក្នុងមជ្ឈិមយាម ក្នុងបច្ឆិមយាម ទ្រង់បង្អោនទៅនូវញាណក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទ ពិចារណានូវវដ្តៈនិងវិវដ្តៈ លុះព្រះអរុណរះឡើង ក៏បានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «អាត្មាអញបានធ្វើនូវសេចក្តីព្យាយាមអស់រយៈកាលរាប់រយពាន់កោដិកប្ប ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បល្ល័ង្កនេះ» ហើយក៏គង់នៅដោយភ្នែនតែមួយអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ លំដាប់នោះ សេចក្តីសង្ស័យក៏កើតឡើងដល់ទេវតាមួយចំនួនថា «តើធម៌ដែលធ្វើឲ្យជាព្រះពុទ្ធដទៃទៀត នៅមានដែរឬទេ?» အထ ဘဂဝါ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဒေဝတာနံ ကင်္ခံ ဉတွာ ကင်္ခါဝိဓမနတ္ထံ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ တာသံ ကင်္ခံ ဝိဓမိတွာ ပလ္လင်္ကတော ဤသကံ ပါစီနနိဿိတေ ဥတ္တရဒိသာဘာဂေ ဌတွာ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပူရိတာနံ ပါရမီနံ ဖလာဓိဂမဋ္ဌာနံ ပလ္လင်္ကဉ္စေဝ ဗောဓိရုက္ခဉ္စ အနိမိသေဟိ အက္ခီဟိ ဩလောကယမာနော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ အနိမိသစေတိယံ နာမ ဇာတံ. លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចេញពីសមាបត្តិក្នុងថ្ងៃទី ៨ ទ្រង់ជ្រាបនូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ទេវតាទាំងឡាយ ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យនោះ ទ្រង់ហោះឡើងទៅកាន់អាកាស បង្ហាញនូវយមកបាដិហារិយ៍ កម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ទេវតាទាំងនោះ ហើយទ្រង់យាងចុះមកគង់ឈរនៅទិសខាងជើង អាស្រ័យទិសខាងកើត បង្អោនទៅរកបល្ល័ង្កបន្តិច ទ្រង់ឈររំពឹងមើលនូវបល្ល័ង្កផង នូវដើមពោធិព្រឹក្សផង ដែលជាទីសម្រេចផលនៃបារមីទាំងឡាយដែលទ្រង់បានបំពេញអស់បួនអសង្ខេយ្យនិងមួយសែនកប្ប ដោយព្រះនេត្រមិនព្រិចអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ទីកន្លែងនោះក៏មានឈ្មោះថា អនិមិសចេតិយ។ အထ ပလ္လင်္ကဿ စ ဌိတဋ္ဌာနဿ စ အန္တရာ ပုရတ္ထိမပစ္ဆိမတော အာယတေ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမန္တော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ ရတနစင်္ကမစေတိယံ နာမ ဇာတံ. တတော ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ ဒေဝတာ ရတနဃရံ မာပယိံသု, တတ္ထ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဝိသေသတော စေတ္ထ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနံ ဝိစိနန္တော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ ရတနဃရစေတိယံ နာမ ဇာတံ. ဧဝံ ဗောဓိသမီပေယေဝ စတ္တာရိ သတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ပဉ္စမေ သတ္တာဟေ ဗောဓိရုက္ခမူလာ ယေန အဇပါလနိဂြောဓော တေနုပသင်္ကမိ, တတြာပိ ဓမ္မံ ဝိစိနန္တောယေဝ ဝိမုတ္တိသုခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေန္တော နိသီဒိ, ဓမ္မံ ဝိစိနန္တော စေတ္ထ ဧဝံ အဘိဓမ္မေ နယမဂ္ဂံ သမ္မသိ – ပဌမံ ဓမ္မသင်္ဂဏီပကရဏံ နာမ, တတော ဝိဘင်္ဂပကရဏံ, ဓာတုကထာပကရဏံ, ပုဂ္ဂလပညတ္တိပကရဏံ, ကထာဝတ္ထု နာမ ပကရဏံ, ယမကံ နာမ ပကရဏံ, တတော မဟာပကရဏံ ပဋ္ဌာနံ နာမာတိ. លំដាប់នោះ ព្រះអង្គទ្រង់យាងចង្ក្រមទៅមកអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ លើរតនចង្ក្រមដែលលាតសន្ធឹងពីទិសខាងកើតទៅទិសខាងលិច ក្នុងចន្លោះរវាងបល្ល័ង្កនិងទីកន្លែងដែលទ្រង់ឈរនោះ ទីកន្លែងនោះក៏មានឈ្មោះថា រតនចង្ក្រមចេតិយ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ទេវតាទាំងឡាយបាននិម្មិតនូវរតនឃរៈនៅទិសខាងលិច ព្រះអង្គទ្រង់គង់ភ្នែនក្នុងរតនឃរៈនោះ ពិចារណានូវព្រះអភិធម្មបិដក ដោយឡែកគឺមហាបដ្ឋានដ៏មានន័យមិនចេះចប់មិនចេះហើយក្នុងទីនោះ អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ទីកន្លែងនោះក៏មានឈ្មោះថា រតនឃរចេតិយ។ ព្រះអង្គទ្រង់ចំណាយពេលអស់ ៤ សប្តាហ៍ នៅជិតពោធិមណ្ឌលយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងសប្តាហ៍ទី ៥ ទ្រង់យាងពីគល់ដើមពោធិព្រឹក្ស ទៅកាន់ទីកន្លែងដែលមានដើមអជបាលនិគ្រោធ ក្នុងទីនោះឯង ទ្រង់គង់ពិចារណានូវធម៌ផង ទទួលរងនូវវិមុត្តិសុខផង កាលដែលទ្រង់ពិចារណានូវធម៌ ក្នុងព្រះអភិធម្មនេះ ទ្រង់បានពិចារណានូវគន្លងនៃន័យយ៉ាងនេះគឺ៖ ជាដំបូង គឺគម្ពីរធម្មសង្គណី បន្ទាប់មកគឺគម្ពីរវិភង្គ គម្ពីរធាតុគថា គម្ពីរបុគ្គលបញ្ញត្តិ គម្ពីរគថាវត្ថុ គម្ពីរយមកៈ និងបន្ទាប់មកទៀតគឺមហាគម្ពីរឈ្មោះថាបដ្ឋាន។ တတ္ထဿ [Pg.90] သဏှသုခုမပဋ္ဌာနမှိ စိတ္တေ ဩတိဏ္ဏေ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ; ပီတိယာ ဥပ္ပန္နာယ လောဟိတံ ပသီဒိ, လောဟိတေ ပသန္နေ ဆဝိ ပသီဒိ. ဆဝိယာ ပသန္နာယ ပုရတ္ထိမကာယတော ကူဋာဂါရာဒိပ္ပမာဏာ ရသ္မိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ အာကာသေ ပက္ခန္ဒဆဒ္ဒန္တနာဂကုလံ ဝိယ ပါစီနဒိသာယ အနန္တာနိ စက္ကဝါဠာနိ ပက္ခန္ဒာ, ပစ္ဆိမကာယတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ပစ္ဆိမဒိသာယ, ဒက္ခိဏံသကူဋတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒက္ခိဏဒိသာယ, ဝါမံသကူဋတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဥတ္တရဒိသာယ အနန္တာနိ စက္ကဝါဠာနိ ပက္ခန္ဒာ, ပါဒတလေဟိ ပဝါဠင်္ကုရဝဏ္ဏာ ရသ္မိယော နိက္ခမိတွာ မဟာပထဝိံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဥဒကံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဝါတက္ခန္ဓံ ပဒါလေတွာ အဇဋာကာသံ ပက္ခန္ဒာ, သီသတော သမ္ပရိဝတ္တိယမာနံ မဏိဒါမံ ဝိယ နီလဝဏ္ဏာ ရသ္မိဝဋ္ဋိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဆ ဒေဝလောကေ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ နဝ ဗြဟ္မလောကေ ဝေဟပ္ဖလေ ပဉ္စ သုဒ္ဓါဝါသေ စ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ စတ္တာရော အာရုပ္ပေ အတိက္ကမ္မ အဇဋာကာသံ ပက္ခန္ဒာ. တသ္မိံ ဒိဝသေ အပရိမာဏေသု စက္ကဝါဠေသု အပရိမာဏာ သတ္တာ သဗ္ဗေ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာဝ အဟေသုံ. တံ ဒိဝသဉ္စ ပန ဘဂဝတော သရီရာ နိက္ခန္တာ ယာဝဇ္ဇဒိဝသာပိ တာ ရသ္မိယော အနန္တာ လောကဓာတုယော ဂစ္ဆန္တိယေဝ. ក្នុងគម្ពីរមហាបដ្ឋាននោះ កាលដែលព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គចុះស៊ប់ទៅក្នុងធម៌ដ៏ល្អិតសុខុមហើយ បីតិក៏កើតឡើង កាលបើបីតែកើតឡើងហើយ ព្រះលោហិតក៏ស្រស់ថ្លា កាលបើព្រះលោហិតស្រស់ថ្លាហើយ ព្រះឆវីក៏ស្រស់ថ្លា។ កាលបើព្រះឆវីស្រស់ថ្លាហើយ ព្រះរស្មីទាំងឡាយដែលមានទំហំប៉ុនប្រាសាទកំពូលជាដើម ក៏ច្រាលចេញពីព្រះកាយខាងមុខ ហោះទៅកាន់អាកាស ឆ្ពោះទៅកាន់ចក្រវាឡទាំងឡាយដ៏រកទីបំផុតគ្មានក្នុងទិសខាងកើត ដូចជាហ្វូងដំរីឆទ្ទន្ត ព្រះរស្មីដែលច្រាលចេញពីព្រះកាយខាងក្រោយ ហោះទៅកាន់ទិសខាងលិច ព្រះរស្មីដែលច្រាលចេញពីស្មាខាងស្តាំ ហោះទៅកាន់ទិសខាងត្បូង ព្រះរស្មីដែលច្រាលចេញពីស្មាខាងឆ្វេង ហោះទៅកាន់ទិសខាងជើង ឆ្ពោះទៅកាន់ចក្រវាឡទាំងឡាយដ៏រកទីបំផុតគ្មាន ព្រះរស្មីទាំងឡាយដែលមានពណ៌ដូចជាពន្លកផ្កាថ្ម ច្រាលចេញពីបាតព្រះបាទទាំងពីរ ធ្លាយកាត់មហាប្រថពី ពុះចែកទឹកជាពីរចំណែក ធ្លាយកាត់វាតក្ខន្ធ ហោះទៅកាន់អាកាសខាងក្រោម ឯរង្វង់ព្រះរស្មីមានពណ៌ខៀវ ដូចជាកម្រងកែវមណីដែលគេក្រឡឹងយ៉ាងស្អាត ច្រាលចេញពីព្រះសិរសា ធ្លាយកាត់ទេវលោកទាំង ៦ ជាន់ ធ្លាយកាត់ព្រហ្មលោកទាំង ៩ ជាន់ ជាន់វេហប្ផលៈ និងសុទ្ធាវាសភូមិទាំង ៥ ជាន់ កន្លងហួសអរូបភូមិទាំង ៤ ហោះទៅកាន់អាកាសខាងលើដ៏ល្វឹងល្វើយ។ ក្នុងថ្ងៃនោះ សត្វទាំងឡាយដ៏រកប្រមាណមិនបាន ក្នុងចក្រវាឡទាំងឡាយដ៏រកប្រមាណមិនបាន សុទ្ធតែមានពណ៌សម្បុរដូចជាមាសទាំងអស់។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះរស្មីទាំងឡាយដែលច្រាលចេញពីព្រះវរកាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគក្នុងថ្ងៃនោះ នៅតែបន្តផ្សាយទៅកាន់លោកធាតុទាំងឡាយដ៏រកទីបំផុតគ្មាន រហូតដល់ថ្ងៃនេះឯង។ ဧဝံ ဘဂဝါ အဇပါလနိဂြောဓေ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ တတော အပရံ သတ္တာဟံ မုစလိန္ဒေ နိသီဒိ, နိသိန္နမတ္တဿေဝ စဿ သကလံ စက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ပူရေန္တော မဟာအကာလမေဃော ဥဒပါဒိ. ဧဝရူပေါ ကိရ မဟာမေဃော ဒွီသုယေဝ ကာလေသု ဝဿတိ စက္ကဝတ္တိမှိ ဝါ ဥပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဝါ. ဣဓ ဗုဒ္ဓကာလေ ဥဒပါဒိ. တသ္မိံ ပန ဥပ္ပန္နေ မုစလိန္ဒော နာဂရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မေဃော သတ္ထရိ မယှံ ဘဝနံ ပဝိဋ္ဌမတ္တေဝ ဥပ္ပန္နော, ဝါသာဂါရမဿ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော သတ္တရတနမယံ ပါသာဒံ နိမ္မိနိတုံ သက္ကောန္တောပိ ဧဝံ ကတေ မယှံ မဟပ္ဖလံ န ဘဝိဿတိ, ဒသဗလဿ ကာယဝေယျာဝစ္စံ ကရိဿာမီတိ မဟန္တံ အတ္တဘာဝံ ကတွာ သတ္ထာရံ သတ္တက္ခတ္တုံ ဘောဂေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဥပရိ ဖဏံ ဓာရေသိ. ပရိက္ခေပဿ အန္တော ဩကာသော ဟေဋ္ဌာ လောဟပါသာဒပ္ပမာဏော အဟောသိ. ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတေန ဣရိယာပထေန သတ္ထာ ဝိဟရိဿတီတိ နာဂရာဇဿ အဇ္ဈာသယော အဟောသိ. တသ္မာ ဧဝံ မဟန္တံ ဩကာသံ ပရိက္ခိပိ. မဇ္ဈေ ရတနပလ္လင်္ကော ပညတ္တော ဟောတိ, ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကဝိစိတ္တံ သမောသရိတဂန္ဓဒါမကုသုမဒါမစေလဝိတာနံ အဟောသိ. စတူသု ကောဏေသု ဂန္ဓတေလေန ဒီပါ ဇလိတာ, စတူသု ဒိသာသု ဝိဝရိတွာ စန္ဒနကရဏ္ဍကာ [Pg.91] ဌပိတာ. ဧဝံ ဘဂဝါ တံ သတ္တာဟံ တတ္ထ ဝီတိနာမေတွာ တတော အပရံ သတ္တာဟံ ရာဇာယတနေ နိသီဒိ. ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចំណាយពេលអស់ ៧ ថ្ងៃ នៅគល់ដើមអជបាលនិគ្រោធយ៉ាងនេះហើយ បន្ទាប់ពីនោះមក ទ្រង់គង់នៅគល់ដើមមុចលិន្ទអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃទៀត គ្រាន់តែព្រះអង្គគង់ភ្លាម មហាអកាលមេឃក៏កើតឡើង បំពេញនូវផ្ទៃចក្រវាឡទាំងមូល។ ឮថា មហាអកាលមេឃដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ តែងតែបង្អុរភ្លៀងក្នុងកាលពីរយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺក្នុងកាលដែលព្រះចក្រពត្តិទ្រង់កើតឡើង ឬក្នុងកាលដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ដឹង។ ក្នុងទីនេះ មហាអកាលមេឃនោះបានកើតឡើងក្នុងកាលដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ដឹង។ កាលដែលមហាអកាលមេឃនោះកើតឡើងហើយ មុចលិន្ទនាគរាជក៏គិតថា «មហាភ្លៀងនេះកើតឡើងក្នុងខណៈដែលព្រះសាស្តាយាងចូលមកកាន់លំនៅរបស់អាត្មាអញភ្លាម ព្រះអង្គគួរតែបាននូវកន្លែងគង់ប្រថាប់»។ នាគរាជនោះ សូម្បីតែអាចនិម្មិតនូវប្រាសាទដែលធ្វើដោយរតនៈ ៧ ប្រការបាន ក៏គិតថា «បើធ្វើដូច្នោះ ផលដ៏ធំធេងនឹងមិនមានដល់អាត្មាអញឡើយ អាត្មាអញនឹងធ្វើនូវកាយវេយ្យាវច្ចៈចំពោះព្រះទសពល» ទើបនិម្មិតនូវអត្តភាពដ៏ធំធេង រុំព័ទ្ធព្រះសាស្តាអស់ ៧ ជុំដោយរង្វង់ខ្លួន ហើយពពារគ្របពីលើ។ លំហខាងក្នុងរង្វង់ខ្លួននោះ មានទំហំប៉ុនជាន់ក្រោមនៃលោហប្រាសាទ។ នាគរាជមានបំណងថា «ព្រះសាស្តានឹងគង់នៅដោយឥរិយាបថណាមួយដែលព្រះអង្គសព្វព្រះហឫទ័យ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបវាព័ទ្ធលំហដ៏ធំយ៉ាងនោះ។ នៅចំកណ្តាល មានរតនបល្ល័ង្កដែលគេរៀបចំទុក ខាងលើមានពិដានសំពត់ដែលតុបតែងដោយផ្កាយមាស ព្យួរដោយកម្រងផ្កានិងកម្រងគ្រឿងក្រអូបយ៉ាងស្អាត។ នៅជ្រុងទាំងបួន មានចង្កៀងប្រេងក្រអូបដែលគេអុជបំភ្លឺ នៅទិសទាំងបួន មានប្រអប់ខ្លឹមចន្ទន៍ដែលគេបើកដាក់ទុក។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចំណាយពេលអស់ ៧ ថ្ងៃ ក្នុងទីនោះយ៉ាងនេះហើយ បន្ទាប់ពីនោះមក ទ្រង់គង់នៅគល់ដើមរាជាយតនៈអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃទៀត។ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန အာဘတံ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ ဩသဓဟရီတကဉ္စ ခါဒိတွာ မုခံ ဓောဝိတွာ စတူဟိ လောကပါလေဟိ ဥပနီတေ ပစ္စဂ္ဃေ သေလမယေ ပတ္တေ တပုဿဘလ္လိကာနံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပုန ပစ္စာဂန္တွာ အဇပါလနိဂြောဓေ နိသိန္နဿ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏော အယံ ဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ. ក្នុងសប្តាហ៍ទី ៨ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សោយនូវឈើស្ទង់ និងផ្លែសមរដែលជាឱសថ ដែលព្រះឥន្ទ្រជាធំនៃទេវតាទាំងឡាយនាំមកថ្វាយ រួចទ្រង់លុបព្រះភក្ត្រ ហើយទ្រង់សោយនូវចង្ហាន់បិណ្ឌបាតរបស់តបុស្សនិងភល្លិកៈ ក្នុងព្រះសបាត្រថ្មថ្មីដ៏មានតម្លៃដែលស្តេចមហារាជទាំង ៤ នាំមកប្រគេន រួចទ្រង់យាងត្រឡប់មកគង់នៅគល់ដើមអជបាលនិគ្រោធវិញ ព្រះតម្រិះនេះដែលជាទំនៀមទម្លាប់របស់ព្រះពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ ក៏កើតឡើងដល់ព្រះអង្គ។ တတ္ထ ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. ဝိယတ္တောတိ ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတော. မေဓာဝီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော. အပ္ပရဇက္ခဇာတိကောတိ သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ နိက္ကိလေသဇာတိကော ဝိသုဒ္ဓသတ္တော. အာဇာနိဿတီတိ သလ္လက္ခေဿတိ ပဋိဝိဇ္ဈိဿတိ. ဉာဏဉ္စ ပန မေတိ မယှမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဘဂဝါ ကိရ ဒေဝတာယ ကထိတေနေဝ နိဋ္ဌံ အဂန္တွာ သယမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဩလောကေန္တော ဣတော သတ္တမဒိဝသမတ္ထကေ ကာလံ ကတွာ အာကိဉ္စညာယတနေ နိဗ္ဗတ္တောတိ အဒ္ဒသ. တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒီ’’တိ. မဟာဇာနိယောတိ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ပတ္တဗ္ဗမဂ္ဂဖလတော ပရိဟီနတ္တာ မဟတီ ဇာနိ အဿာတိ မဟာဇာနိယော. အက္ခဏေ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ဂန္တွာ ဒေသိယမာနံ ဓမ္မမ္ပိဿ သောတုံ သောတပ္ပသာဒေါ နတ္ထိ, ဣဓ ဓမ္မဒေသနဋ္ဌာနံ အာဂမနပါဒါပိ နတ္ထိ, ဧဝံ မဟာဇာနိယော ဇာတောတိ ဒဿေတိ. အဘိဒေါသကာလင်္ကတောတိ အဍ္ဎရတ္တေ ကာလင်္ကတော. ဉာဏဉ္စ ပန မေတိ မယှမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဥဒပါဒိ. ဣဓာပိ ကိရ ဘဂဝါ ဒေဝတာယ ဝစနေန သန္နိဋ္ဌာနံ အကတွာ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဩလောကေန္တော ‘‘ဟိယျော အဍ္ဎရတ္တေ ကာလင်္ကတွာ ဥဒကော ရာမပုတ္တော နေဝသညာနာသညာယတနေ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ အဒ္ဒသ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. သေသံ ပုရိမနယသဒိသမေဝ. ဗဟုကာရာတိ ဗဟူပကာရာ. ပဓာနပဟိတတ္တံ ဥပဋ္ဌဟိံသူတိ ပဓာနတ္ထာယ ပေသိတတ္တဘာဝံ ဝသနဋ္ဌာနေ ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနေန ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အနုဗန္ဓနေန မုခေါဒကဒန္တကဋ္ဌဒါနာဒိနာ စ ဥပဋ္ဌဟိံသု. ကေ ပန တေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ နာမ? ယေတေ – ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា paṇḍito សំដៅយក ជនដែលប្រកបដោយបណ្ឌិត្យ។ ពាក្យថា viyatto សំដៅយក ជនដែលប្រកបដោយវេយ្យត្តិយៈ។ ពាក្យថា medhāvī សំដៅយក ជនដែលប្រកបដោយបញ្ញាស្គាល់ហេតុការណ៍ដែលកើតឡើង។ ពាក្យថា apparajakkhajātiko សំដៅយក សត្វដ៏បរិសុទ្ធ មានសភាពមិនមានកិលេស ព្រោះកម្ចាត់បង់បានដោយសមាបត្តិ។ ពាក្យថា ajānissati សំដៅយក នឹងកំណត់ដឹង នឹងចាក់ធ្លាយដឹង។ ពាក្យថា ñāṇañca pana me សំដៅយក សូម្បីតែសព្វញ្ញុតញ្ញាណក៏កើតឡើងដល់អាត្មាអញដែរ។ ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់ជឿស៊ប់ត្រឹមតែពាក្យដែលទេវតានិយាយប្រាប់ឡើយ ទ្រង់ពិចារណាដោយសព្វញ្ញុតញ្ញាណដោយព្រះអង្គឯង ក៏បានឃើញថា (អាឡារតាបស) បានធ្វើមរណកាលក្នុងថ្ងៃទី ៧ គិតពីថ្ងៃនេះទៅ ហើយទៅកើតក្នុងអាកិញ្ចញ្ញាយតនភូមិ។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា «ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi»។ ពាក្យថា mahājāniyo សំដៅយក ជនដែលមានការសាបសូន្យដ៏ធំធេង ព្រោះសាបសូនាកមគ្គនិងផលដែលគួរបានក្នុងចន្លោះ ៧ ថ្ងៃ។ ព្រោះទៅកើតក្នុងអខណៈ ទោះបីជាយាងទៅសម្តែងធម៌ថ្វាយ ក៏មិនមានសោតប្រសាទសម្រាប់ស្តាប់ធម៌របស់អាឡារតាបសនោះឡើយ សូម្បីតែការយាងមកកាន់ទីសម្តែងធម៌ក៏មិនមាន ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា ការសាបសូន្យដ៏ធំធេងកើតឡើងយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា abhidosakālaṅkato សំដៅយក ធ្វើមរណកាលក្នុងវេលាកណ្តាលអធ្រាត្រ។ ពាក្យថា ñāṇañca pana me សំដៅយក សូម្បីតែសព្វញ្ញុតញ្ញាណក៏កើតឡើងដល់អាត្មាអញដែរ។ ក្នុងទីនេះក៏ដូច្នោះដែរ ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់ជឿស៊ប់ដោយពាក្យរបស់ទេវតាឡើយ ទ្រង់ពិចារណាដោយសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ក៏បានឃើញថា «ឧទកតាបស រាមបុត្ត បានធ្វើមរណកាលក្នុងវេលាកណ្តាលអធ្រាត្រកាលពីម្សិលមិញ ហើយទៅកើតក្នុងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនភូមិ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺដូចគ្នានឹងន័យមុនដំបូងដែរ។ ពាក្យថា bahukārā សំដៅយក មានឧបការៈច្រើន។ ពាក្យថា padhānapahitattaṃ upaṭṭhahiṃsu សំដៅយក បានបម្រើ (ព្រះពោធិសត្វ) ដែលមានព្រះហឫទ័យបង្អោនទៅដើម្បីសេចក្តីព្យាយាម ក្នុងទីកន្លែងដែលគង់ប្រថាប់ ដោយការបោសសម្អាតបរិវេណ ដោយការទទួលយកនូវសបាត្រនិងចីវរដើរតាមក្រោយ និងដោយការប្រគេនទឹកលុបព្រះភក្ត្រនិងឈើស្ទង់ជាដើម។ ចុះពួកបញ្ចវគ្គីនោះ តើជាអ្នកណាខ្លះ? គឺជនទាំងឡាយណាដែល៖ ရာမော [Pg.92] ဓဇော လက္ခဏော ဇောတိမန္တိ,ယညော သုဘောဇော သုယာမော သုဒတ္တော; ဧတေ တဒါ အဋ္ဌ အဟေသုံ ဗြာဟ္မဏာ,ဆဠင်္ဂဝါ မန္တံ ဝိယာကရိံသူတိ. រាមៈ ១, ធជៈ ១, លក្ខណៈ ១, ជោតិមន្តិ ១, យញ្ញៈ ១, សុភោជៈ ១, សុយាមៈ ១, សុទត្តៈ ១; ព្រាហ្មណ៍ទាំង ៨ នាក់នេះ ក្នុងកាលនោះ ជាអ្នកចេះដឹងនូវវេទមានអង្គ ៦ បានព្យាករនូវមន្ត។ ဗောဓိသတ္တဿ ဇာတကာလေ သုပိနပဋိဂ္ဂါဟကာ စေဝ လက္ခဏပဋိဂ္ဂါဟကာ စ အဋ္ဌ ဗြာဟ္မဏာ. တေသု တယော ဒွေဓာ ဗျာကရိံသု – ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသမာနော ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ, ပဗ္ဗဇမာနော ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. ပဉ္စ ဗြာဟ္မဏာ ဧကံသဗျာကရဏာ အဟေသုံ – ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော အဂါရေ န တိဋ္ဌတိ, ဗုဒ္ဓေါဝ ဟောတီ’’တိ. တေသု ပုရိမာ တယော ယထာမန္တပဒံ ဂတာ, ဣမေ ပန ပဉ္စ မန္တပဒံ အတိက္ကန္တာ. တေ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ပုဏ္ဏပတ္တံ ဉာတကာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ‘‘အယံ မဟာပုရိသော အဂါရံ န အဇ္ဈာဝသိဿတိ, ဧကန္တေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ နိဗ္ဗိတက္ကာ ဗောဓိသတ္တံ ဥဒ္ဒိဿ သမဏပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ. တေသံ ပုတ္တာတိပိ ဝဒန္တိ. တံ အဋ္ဌကထာယ ပဋိက္ခိတ္တံ. ក្នុងកាលដែលព្រះពោធិសត្វប្រសូតមក មានព្រាហ្មណ៍ ៨ នាក់ ដែលជាអ្នកកាត់យល់សប្តិផង ជាអ្នកកាត់លក្ខណៈផង។ ក្នុងព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ព្រាហ្មណ៍ ៣ នាក់ បានព្យាករជាពីរចំណែកថា «មហាបុរសដែលប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងឡាយនេះ បើនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ នឹងបានជាស្តេចចក្រពត្តិ បើចេញសាងផ្នួស នឹងបានជាព្រះពុទ្ធ»។ ព្រាហ្មណ៍ ៥ នាក់ បានព្យាករតែមួយចំណែកយ៉ាងដាច់ខាតថា «មហាបុរសដែលប្រកបដោយលក្ខណៈទាំងឡាយនេះ នឹងមិននៅគ្រប់គ្រងផ្ទះឡើយ នឹងបានជាព្រះពុទ្ធជាប្រាកដ»។ ក្នុងព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ព្រាហ្មណ៍ ៣ នាក់ខាងដើម បានប្រព្រឹត្តទៅតាមគម្ពីរមន្ត ចំណែកឯព្រាហ្មណ៍ ៥ នាក់នេះ បានកន្លងហួសគម្ពីរមន្ត។ ព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ បានប្រគល់លាភសក្ការៈដែលខ្លួនទទួលបានដល់ពួកញាតិ ហើយមិនមានសេចក្តីសង្ស័យជាពីរផ្លូវឡើយ ដោយគិតថា «មហាបុរសនេះ នឹងមិននៅគ្រប់គ្រងផ្ទះឡើយ នឹងបានជាព្រះពុទ្ធដោយពិតប្រាកដ» ទើបបានបួសជាសមណៈឧទ្ទិសចំពោះព្រះពោធិសត្វ។ មានពាក្យពោលថា ពួកលោកទាំងនោះជាកូនរបស់ព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះផងដែរ ប៉ុន្តែពាក្យនោះ ត្រូវបានបដិសេធក្នុងអដ្ឋកថា។ ဧတေ ကိရ ဒဟရကာလေယေဝ ဗဟူ မန္တေ ဇာနိံသု, တသ္မာ တေ ဗြာဟ္မဏာ အာစရိယဋ္ဌာနေ ဌပယိံသု. တေ ပစ္ဆာ အမှေဟိ ပုတ္တဒါရဇဋံ ဆဍ္ဍေတွာ န သက္ကာ ဘဝိဿတိ ပဗ္ဗဇိတုန္တိ ဒဟရကာလေယေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ ရမဏီယာနိ သေနာသနာနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ ဝိစရိံသု. ကာလေန ကာလံ ပန ‘‘ကိံ, ဘော, မဟာပုရိသော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တော’’တိ ပုစ္ဆန္တိ. မနုဿာ, ‘‘ကုဟိံ တုမှေ မဟာပုရိသံ ပဿိဿထ, တီသု ပါသာဒေသု တိဝိဓနာဋကမဇ္ဈေ ဒေဝေါ ဝိယ သမ္ပတ္တိံ အနုဘောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တေ သုတွာ, ‘‘န တာဝ မဟာပုရိသဿ ဉာဏံ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတီ’’တိ အပ္ပောဿုက္ကာ ဝိဟရိံသုယေဝ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ, ‘‘ဗဟုကာရာ ခေါ ဣမေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ’’တိ အာဟ? ကိံ ဥပကာရကာနံယေဝ ဧသ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အနုပကာရကာနံ န ဒေသေတီတိ? နော န ဒေသေတိ. ပရိစယဝသေန ဟေသ အာဠာရဉ္စေဝ ကာလာမံ ဥဒကဉ္စ ရာမပုတ္တံ ဩလောကေသိ. ဧတသ္မိံ ပန ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တေ ဌပေတွာ အညာသိကောဏ္ဍညံ ပဌမံ ဓမ္မံ သစ္ဆိကာတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. ကသ္မာ? တထာဝိဓဥပနိဿယတ္တာ. ឮថា ព្រាហ្មណ៍ទាំង ៥ នាក់នោះ បានចេះដឹងគម្ពីរមន្តជាច្រើនតាំងតែពីក្មេងវ័យមកម៉្លេះ ព្រោះហេតុនោះ ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ទើបតាំងព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះទុកក្នុងឋានៈជាគ្រូ។ ព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ គិតថា «ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ពួកយើងនឹងមិនអាចលះបង់ចំណងកូននិងភរិយាដើម្បីទៅបួសបានឡើយ» ទើបបួសតាំងតែពីក្មេងវ័យ ហើយប្រើប្រាស់សេនាសនៈដ៏គួរជាទីរីករាយទាំងឡាយ។ តែថា ក្នុងកាលម្តងម្កាល ពួកលោកតែងសួរថា «នែអ្នកទាំងឡាយ មហាបុរសបានយាងចេញដើម្បីមហាភិនិស្ក្រមណ៍ហើយឬនៅ?»។ មនុស្សទាំងឡាយពោលថា «លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ នឹងឃើញមហាបុរសនៅឯណា? ទ្រង់កំពុងសោយសម្បត្តិដូចជាទេវតា ក្នុងកណ្តាលពួកស្រីរបាំ ៣ បែប ក្នុងប្រាសាទទាំង ៣»។ ព្រះបញ្ចវគ្គីយ៍ទាំងនោះឮហើយ គិតថា «ញាណរបស់មហាបុរស មិនទាន់ដល់នូវការចាស់ក្លានៅឡើយទេ» ក៏ជាអ្នកមានសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយតិច រស់នៅតែយ៉ាងនោះឯង។ ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ភិក្ខុបញ្ចវគ្គីយ៍ទាំងនេះ មានឧបការៈច្រើនណាស់ដល់តថាគត»? តើព្រះមានព្រះភាគនេះ ទ្រង់សម្តែងធម៌ចំពោះតែបុគ្គលដែលមានឧបការៈគុណប៉ុណ្ណោះ ឬក៏មិនសម្តែងចំពោះបុគ្គលដែលគ្មានឧបការៈគុណទេឬ? មិនមែនជាមិនសម្តែងនោះឡើយ។ ព្រោះថា ដោយអំណាចនៃការធ្លាប់សេពគប់គ្នា ព្រះអង្គបានរំលឹកនឹកដល់អាឡារតាបសកាលាមគោត្រ និងឧទកតាបសរាមបុត្តមុនគេ។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងពុទ្ធខេត្តនេះ លើកលែងតែព្រះអញ្ញាកោណ្ឌញ្ញៈចេញ មិនមាននរណាម្នាក់ដែលអាចធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌មុនគេឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះតែលោកមានឧបនិស្ស័យដ៏សមគួរយ៉ាងនោះ។ ပုဗ္ဗေ [Pg.93] ကိရ ပုညကရဏကာလေ ဒွေ ဘာတရော အဟေသုံ. တေ ဧကတောဝ သဿံ အကံသု. တတ္ထ ဇေဋ္ဌကဿ ‘‘ဧကသ္မိံ သဿေ နဝဝါရေ အဂ္ဂသဿဒါနံ မယာ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ အဟောသိ. သော ဝပ္ပကာလေ ဗီဇဂ္ဂံ နာမ ဒတွာ ဂဗ္ဘကာလေ ကနိဋ္ဌေန သဒ္ဓိံ မန္တေသိ – ‘‘ဂဗ္ဘကာလေ ဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ ဒဿာမာ’’တိ. ကနိဋ္ဌော ‘‘တရုဏသဿံ နာသေတုကာမောသီ’’တိ အာဟ. ဇေဋ္ဌော ကနိဋ္ဌဿ အနနုဝတ္တနဘာဝံ ဉတွာ ခေတ္တံ ဝိဘဇိတွာ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသတော ဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ ခီရံ နီဟရိတွာ သပ္ပိဖာဏိတေဟိ ယောဇေတွာ အဒါသိ, ပုထုကကာလေ ပုထုကံ ကာရေတွာ အဒါသိ, လာယနေ လာယနဂ္ဂံ ဝေဏိကရဏေ ဝေဏဂ္ဂံ ကလာပါဒီသု ကလာပဂ္ဂံ ခဠဂ္ဂံ ဘဏ္ဍဂ္ဂံ ကောဋ္ဌဂ္ဂန္တိ ဧဝံ ဧကသဿေ နဝဝါရေ အဂ္ဂဒါနံ အဒါသိ. ကနိဋ္ဌော ပနဿ ဥဒ္ဓရိတွာ အဒါသိ, တေသု ဇေဋ္ဌော အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရော ဇာတော, ကနိဋ္ဌော သုဘဒ္ဒပရိဗ္ဗာဇကော. ဣတိ ဧကသ္မိံ သဿေ နဝန္နံ အဂ္ဂဒါနာနံ ဒိန္နတ္တာ ဌပေတွာ ထေရံ အညော ပဌမံ ဓမ္မံ သစ္ဆိကာတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. ‘‘ဗဟုကာရာ ခေါ ဣမေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ’’တိ ဣဒံ ပန ဥပကာရာနုဿရဏမတ္တကေနေဝ ဝုတ္တံ. ឮថា ក្នុងអតីតកាល ក្នុងកាលដែលធ្វើបុណ្យ មានបងប្អូនពីរនាក់ បានធ្វើស្រែជាមួយគ្នា។ ក្នុងបងប្អូនទាំងពីរនាក់នោះ បងប្រុសមានគំនិតថា «អាត្មាអញគួរធ្វើទាននូវផលស្រូវដំបូង ៩ ដង ក្នុងរដូវធ្វើស្រែតែមួយដងនេះ»។ គាត់បានប្រគេនពូជស្រូវដំបូងក្នុងកាលដែលសាបព្រោះ ហើយក្នុងកាលដែលស្រូវដាក់ទឹកដោះ ក៏បានពិភាក្សាជាមួយប្អូនប្រុសថា «ក្នុងកាលដែលស្រូវមានផ្ទៃពោះ ពួកយើងនឹងវះយកទឹកដោះស្រូវមកធ្វើទាន»។ ប្អូនប្រុសពោលថា «បងចង់បំផ្លាញស្រូវខ្ចីហើយតើ!»។ បងប្រុសដឹងថាប្អូនប្រុសមិនយល់ស្របតាម ក៏បានចែកដីស្រែគ្នា ហើយវះយកកូនស្រូវពីចំណែករបស់ខ្លួន ច្របាច់យកទឹកដោះស្រូវ លាយជាមួយទឹកដោះថ្លានិងទឹកអំពៅ ហើយប្រគេនជាទាន។ ក្នុងកាលដែលស្រូវល្មមធ្វើអំបុក ក៏បានធ្វើអំបុកប្រគេនជាទាន។ ក្នុងកាលដែលច្រូត ក៏បានប្រគេនផលច្រូតដំបូង ក្នុងកាលដែលចងជាកំបង់ ក៏បានប្រគេនកំបង់ស្រូវដំបូង ក្នុងកាលដែលចងជាកណ្តាប់ ក៏បានប្រគេនកណ្តាប់ស្រូវដំបូង ក្នុងកាលដែលគរលើលាន ក៏បានប្រគេនស្រូវលើលានដំបូង ក្នុងកាលដែលបោកបែនរួច ក៏បានប្រគេនស្រូវបោកបែនដំបូង ក្នុងកាលដែលបញ្ចូលជង្រុក ក៏បានប្រគេនស្រូវបញ្ចូលជង្រុកដំបូង គាត់បានប្រគេនទានដំបូង ៩ ដង ក្នុងរដូវស្រែតែមួយដង យ៉ាងនេះឯង។ ចំណែកឯប្អូនប្រុស បានប្រគេនទានតែក្នុងកាលដែលបោកបែនស្រូវរួចប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងបងប្អូនទាំងពីរនាក់នោះ បងប្រុសបានមកកើតជាព្រះអញ្ញាកោណ្ឌញ្ញត្ថេរ ចំណែកប្អូនប្រុសបានមកកើតជាសុភទ្ទបរិព្វាជក។ ព្រោះតែការបានប្រគេនអគ្គទាន ៩ ដង ក្នុងរដូវស្រែតែមួយដងយ៉ាងនេះ ទើបលើកលែងតែព្រះថេរៈចេញ មិនមាននរណាម្នាក់ដែលអាចធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌មុនគេឡើយ។ ចំណែកឯពាក្យថា «ភិក្ខុបញ្ចវគ្គីយ៍ទាំងនេះ មានឧបការៈច្រើនណាស់ដល់តថាគត» នេះ ព្រះអង្គត្រាស់សម្តែងដោយគ្រាន់តែរំលឹកនឹកដល់ឧបការៈគុណប៉ុណ្ណោះ។ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေတိ တသ္မိံ ကိရ ပဒေသေ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓါ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေတွာ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ အနောတတ္တဒဟေ မုခံ ဓောဝိတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အာကာသေန အာဂန္တွာ နိပတန္တိ. တတ္ထ စီဝရံ ပါရုပိတွာ နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စာ ဂမနကာလေပိ တတောယေဝ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဣတိ ဣသယော ဧတ္ထ နိပတန္တိ ဥပ္ပတန္တိ စာတိ တံ ဌာနံ ဣသိပတနန္တိ သင်္ခံ ဂတံ. မိဂါနံ ပန အဘယတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယောတိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ’’တိ. ពាក្យថា «ក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័ន» នោះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ឮថា ក្នុងទីនោះ កាលដែលព្រះពុទ្ធមិនទាន់ឧប្បត្តិឡើង ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ គង់នៅភ្នំគន្ធមាទន៍ ចូលនិរោធសមាបត្តិអស់ ៧ ថ្ងៃ ចេញពីនិរោធសមាបត្តិហើយ ទំពារឈើស្ទន់ឈ្មោះនាគលតា លុបលាងព្រះភក្ត្រក្នុងស្រះអនោតត្ត កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ហោះមកតាមអាកាស ហើយចុះចតក្នុងទីនោះ។ ក្នុងទីនោះ ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ ទ្រង់ស្បង់ចីវរ យាងទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុង ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ សូម្បីក្នុងកាលដែលយាងត្រឡប់ទៅវិញ ក៏ហោះឡើងពីទីនោះឯងទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកឥសីទាំងឡាយ តែងចុះចតផង ហោះឡើងផង ក្នុងទីនេះ ទីនោះទើបបានឈ្មោះថា «ឥសិបតនៈ»។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែជាទីកន្លែងដែលគេប្រទានអភ័យដល់ពួកម្រឹគ ទើបហៅថា «មិគទាយៈ»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «isipatane migadāye» (ក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវ័ន)។ ၂၈၅. အန္တရာ စ ဂယံ အန္တရာ စ ဗောဓိန္တိ ဂယာယ စ ဗောဓိဿ စ ဝိဝရေ တိဂါဝုတန္တရေ ဌာနေ. ဗောဓိမဏ္ဍတော ဟိ ဂယာ တီဏိ ဂါဝုတာနိ. ဗာရာဏသီ အဋ္ဌာရသ ယောဇနာနိ. ဥပကော ဗောဓိမဏ္ဍဿ စ ဂယာယ စ အန္တရေ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ. အန္တရာသဒ္ဒေန ပန ယုတ္တတ္တာ ဥပယောဂဝစနံ ကတံ. ဤဒိသေသု စ ဌာနေသု အက္ခရစိန္တကာ ‘‘အန္တရာ ဂါမဉ္စ နဒိဉ္စ ယာတီ’’တိ ဧဝံ ဧကမေဝ အန္တရာသဒ္ဒံ ပယုဇ္ဇန္တိ. သော ဒုတိယပဒေနပိ ယောဇေတဗ္ဗော ဟောတိ[Pg.94]. အယောဇိယမာနေ ဥပယောဂဝစနံ န ပါပုဏာတိ. ဣဓ ပန ယောဇေတွာ ဧဝ ဝုတ္တောတိ. အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နန္တိ အဒ္ဓါနသင်္ခါတံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နံ, ဒီဃမဂ္ဂပဋိပန္နန္တိ အတ္ထော. အဒ္ဓါနမဂ္ဂဂမနသမယဿ ဟိ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘အဒ္ဓယောဇနံ ဂစ္ဆိဿာမီတိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနတော (ပါစိ. ၂၁၈) အဒ္ဓယောဇနမ္ပိ အဒ္ဓါနမဂ္ဂေါ ဟောတိ. ဗောဓိမဏ္ဍတော ပန ဂယာ တိဂါဝုတံ. ២៨៥. ពាក្យថា «ក្នុងចន្លោះក្រុងគយានិងពោធិមណ្ឌល» គឺក្នុងចន្លោះរវាងក្រុងគយានិងពោធិមណ្ឌល ដែលមានចម្ងាយ ៣ គាវុត។ ព្រោះថា ពីពោធិមណ្ឌលទៅក្រុងគយា មានចម្ងាយ ៣ គាវុត ចំណែកឯទៅក្រុងពារាណសី មានចម្ងាយ ១៨ យោជន៍។ ឧបកអាជីវក បានជួបព្រះមានព្រះភាគ ក្នុងចន្លោះរវាងពោធិមណ្ឌលនិងក្រុងគយា។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែប្រកបដោយសព្ទថា «antarā» ទើបប្រើប្រាស់ឧបយោគវិភត្តិ (ទុតិយាវិភត្តិ)។ ក្នុងទីបែបនេះ ពួកអ្នកប្រាជ្ញខាងអក្សរសាស្ត្រ តែងប្រើប្រាស់សព្ទ «antarā» តែមួយម៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ ដូចជាពាក្យថា «antarā gāmañca nadiñca yāti» (ដើរទៅក្នុងចន្លោះភូមិនិងទន្លេ)។ សព្ទ «antarā» នោះ ត្រូវយកទៅភ្ជាប់ជាមួយបទទីពីរផងដែរ បើមិនភ្ជាប់ទេ ឧបយោគវិភត្តិ (ទុតិយាវិភត្តិ) នឹងមិនសម្រេចឡើយ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គត្រាស់ដោយភ្ជាប់រួចជាស្រេចហើយ។ ពាក្យថា «addhānamaggapaṭipannaṃ» មានន័យថា យាងទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយ ពោលគឺយាងទៅកាន់ផ្លូវដ៏វែងឆ្ងាយ។ ព្រោះថា ក្នុងកាលដែលធ្វើដំណើរតាមផ្លូវឆ្ងាយ ដូចជាពាក្យក្នុងវិភង្គថា «បើគិតថានឹងដើរទៅចម្ងាយកន្លះយោជន៍ គប្បីឆាន់ភោជន...» ជាដើម សូម្បីតែចម្ងាយកន្លះយោជន៍ ក៏ហៅថាផ្លូវឆ្ងាយ (អទ្ធានមគ្គ) ដែរ។ ប៉ុន្តែ ពីពោធិមណ្ឌលទៅក្រុងគយា មានចម្ងាយ ៣ គាវុត។ သဗ္ဗာဘိဘူတိ သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မံ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော. သဗ္ဗဝိဒူတိ သဗ္ဗံ စတုဘူမကဓမ္မံ အဝေဒိံ အညာသိံ. သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အနုပလိတ္တောတိ သဗ္ဗေသု တေဘူမကဓမ္မေသု ကိလေသလေပနေန အနုပလိတ္တော. သဗ္ဗံ ဇဟောတိ သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မံ ဇဟိတွာ ဌိတော. တဏှာက္ခယေ ဝိမုတ္တောတိ တဏှာက္ခယေ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏတော ဝိမုတ္တော. သယံ အဘိညာယာတိ သဗ္ဗံ စတုဘူမကဓမ္မံ အတ္တနာဝ ဇာနိတွာ. ကမုဒ္ဒိသေယျန္တိ ကံ အညံ ‘‘အယံ မေ အာစရိယော’’တိ ဥဒ္ဒိသေယျံ. ពាក្យថា «sabbābhibhū» (អ្នកគ្របសង្កត់លើធម៌ទាំងពួង) គឺគ្របសង្កត់លើតេភូមិកធម៌ (ធម៌ក្នុងភូមិទាំងបី) ទាំងអស់ ហើយស្ថិតនៅ។ ពាក្យថា «sabbavidū» (អ្នកដឹងធម៌ទាំងពួង) គឺបានដឹង បានយល់ច្បាស់នូវចតុភូមិកធម៌ (ធម៌ក្នុងភូមិទាំងបួន) ទាំងអស់។ ពាក្យថា «sabbesu dhammesu anupalitto» (អ្នកមិនប្រឡាក់ប្រឡូសក្នុងធម៌ទាំងពួង) គឺមិនប្រឡាក់ប្រឡូសដោយគ្រឿងលាបគឺកិលេស ក្នុងតេភូមិកធម៌ទាំងអស់។ ពាក្យថា «sabbañjaho» (អ្នកលះបង់ធម៌ទាំងពួង) គឺលះបង់តេភូមិកធម៌ទាំងអស់ ហើយស្ថិតនៅ។ ពាក្យថា «taṇhākkhaye vimutto» (អ្នករួចចាកទុក្ខក្នុងធម៌ជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហា) គឺរួចផុតដោយការធ្វើព្រះនិព្វានជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហាឱ្យជាអារម្មណ៍។ ពាក្យថា «sayaṃ abhiññāya» (ព្រោះដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯង) គឺដឹងច្បាស់នូវចតុភូមិកធម៌ទាំងអស់ ដោយព្រះអង្គឯង។ ពាក្យថា «kamuddiseyyaṃ» (តើអាត្មាអញគួរចង្អុលបង្ហាញនរណា) គឺតើអាត្មាអញគួរចង្អុលបង្ហាញបុគ្គលដទៃណាថា «បុគ្គលនេះជាគ្រូរបស់អាត្មាអញ»? န မေ အာစရိယော အတ္ထီတိ လောကုတ္တရဓမ္မေ မယှံ အာစရိယော နာမ နတ္ထိ. နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလောတိ မယှံ ပဋိဘာဂပုဂ္ဂလော နာမ နတ္ထိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ သဟေတုနာ နယေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ သယံ ဗုဒ္ဓေါ. သီတိဘူတောတိ သဗ္ဗကိလေသဂ္ဂိနိဗ္ဗာပနေန သီတိဘူတော. ကိလေသာနံယေဝ နိဗ္ဗုတတ္တာ နိဗ္ဗုတော. ကာသိနံ ပုရန္တိ ကာသိရဋ္ဌေ နဂရံ. အာဟဉ္ဆံ အမတဒုန္ဒုဘိန္တိ ဓမ္မစက္ကပဋိလာဘာယ အမတဘေရိံ ပဟရိဿာမီတိ ဂစ္ဆာမိ. အရဟသိ အနန္တဇိနောတိ အနန္တဇိနောတိ ဘဝိတုံ ယုတ္တော. ဟုပေယျ ပါဝုသောတိ, အာဝုသော, ဧဝမ္ပိ နာမ ဘဝေယျ. ပက္ကာမီတိ ဝင်္ကဟာရဇနပဒံ နာမ အဂမာသိ. ពាក្យថា «na me ācariyo atthi» (គ្រូរបស់អាត្មាអញមិនមានឡើយ) គឺក្នុងលោកុត្តរធម៌ គ្រូរបស់អាត្មាអញមិនមានឡើយ។ ពាក្យថា «natthi me paṭipuggalo» (បុគ្គលប្រៀបផ្ទឹមនឹងអាត្មាអញមិនមានឡើយ) គឺបុគ្គលដែលស្មើនឹងអាត្មាអញមិនមានឡើយ។ ពាក្យថា «sammāsambuddho» (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) គឺទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចទាំង ៤ ដោយព្រះអង្គឯង តាមហេតុផលដ៏សមគួរ។ ពាក្យថា «sītibhūto» (អ្នកត្រជាក់រលត់ហើយ) គឺត្រជាក់រលត់ព្រោះរលត់ភ្លើងកិលេសទាំងពួង។ ព្រោះតែកិលេសទាំងឡាយរលត់ទៅ ទើបហៅថា «nibbuto» (អ្នករលត់ទុក្ខហើយ)។ ពាក្យថា «kāsinaṃ puraṃ» (បុរីរបស់ពួកកាសិ) គឺក្រុងពារាណសីក្នុងកាសិរដ្ឋ។ ពាក្យថា «āhañchaṃ amatadundubhiṃ» (អាត្មាអញនឹងទូងស្គរអមតៈ) គឺអាត្មាអញនឹងទៅទូងស្គរធម៌ដើម្បីឱ្យសត្វទាំងឡាយបានសម្រេចធម្មចក្ខុ និងបានសម្រេចព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា «arahasi anantajino» (លោកគួរជាអនន្តជិនៈ) គឺលោកសមគួរនឹងបានឈ្មោះថា អនន្តជិនៈ (អ្នកឈ្នះមិនមានទីបំផុត)។ ពាក្យថា «hupeyya pāvuso» (ម្នាលអាវុសោ គួរតែជាយ៉ាងនោះដែរ) គឺម្នាលអាវុសោ ឈ្មោះថាអនន្តជិនៈនោះ គួរតែមានដល់អាត្មាអញយ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា «pakkāmi» (បានចៀសចេញទៅហើយ) គឺបានយាងទៅកាន់ជនបទឈ្មោះ វង្កហារៈ។ တတ္ထေကံ မိဂလုဒ္ဒကဂါမကံ နိဿာယ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. ဇေဋ္ဌကလုဒ္ဒကော တံ ဥပဋ္ဌာသိ. တသ္မိဉ္စ ဇနပဒေ စဏ္ဍာ မက္ခိကာ ဟောန္တိ. အထ နံ ဧကာယ စာဋိယာ ဝသာပေသုံ, မိဂလုဒ္ဒကော ဒူရေ မိဂဝံ ဂစ္ဆန္တော ‘‘အမှာကံ အရဟန္တေ မာ ပမဇ္ဇီ’’တိ ဆာဝံ နာမ ဓီတရံ အာဏာပေတွာ အဂမာသိ သဒ္ဓိံ ပုတ္တဘာတုကေဟိ. သာ စဿ ဓီတာ ဒဿနီယာ ဟောတိ ကောဋ္ဌာသသမ္ပန္နာ. ဒုတိယဒိဝသေ ဥပကော ဃရံ အာဂတော တံ ဒါရိကံ သဗ္ဗံ ဥပစာရံ ကတွာ ပရိဝိသိတုံ [Pg.95] ဥပဂတံ ဒိသွာ ရာဂေန အဘိဘူတော ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ အသက္ကောန္တော ဘာဇနေန ဘတ္တံ အာဒါယ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဘတ္တံ ဧကမန္တေ နိက္ခိပိတွာ သစေ ဆာဝံ လဘာမိ, ဇီဝါမိ, နော စေ, မရာမီတိ နိရာဟာရော သယိ. သတ္တမေ ဒိဝသေ မာဂဝိကော အာဂန္တွာ ဓီတရံ ဥပကဿ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိ. သာ ‘‘ဧကဒိဝသမေဝ အာဂန္တွာ ပုန နာဂတပုဗ္ဗော’’တိ အာဟ. မာဂဝိကော အာဂတဝေသေနေဝ နံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိဿာမီတိ တံခဏံယေဝ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, အပ္ဖာသုက’’န္တိ ပါဒေ ပရာမသန္တော ပုစ္ဆိ. ဥပကော နိတ္ထုနန္တော ပရိဝတ္တတိယေဝ. သော ‘‘ဝဒထ ဘန္တေ, ယံ မယာ သက္ကာ ကာတုံ, တံ သဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဟ. ဥပကော, ‘‘သစေ ဆာဝံ လဘာမိ, ဇီဝါမိ, နော စေ, ဣဓေဝ မရဏံ သေယျော’’တိ အာဟ. ဇာနာသိ ပန, ဘန္တေ, ကိဉ္စိ သိပ္ပန္တိ. န ဇာနာမီတိ. န, ဘန္တေ, ကိဉ္စိ သိပ္ပံ အဇာနန္တေန သက္ကာ ဃရာဝါသံ အဓိဋ္ဌာတုန္တိ. ក្នុងជនបទនោះ ឧបកអាជីវកបានអាស្រ័យនៅភូមិព្រានម្រឹគមួយកន្លែង។ មេព្រានព្រៃបានបម្រើឧបកអាជីវកនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងជនបទនោះ មានពួកអ្នកនេសាទត្រីដ៏សាហាវ។ គ្រានោះ ពួកព្រានព្រៃបានឱ្យឧបកអាជីវកនោះស្នាក់នៅក្នុងពាងធំមួយ។ មេព្រានព្រៃកាលដែលនឹងទៅបរបាញ់សត្វនៅទីឆ្ងាយ បានបង្គាប់កូនស្រីឈ្មោះ ឆាវា ថា «នាងកុំធ្វេសប្រហែសនឹងព្រះអរហន្តរបស់ពួកយើងឡើយ» រួចក៏ចេញទៅជាមួយកូនប្រុសនិងប្អូនប្រុសទាំងឡាយ។ កូនស្រីរបស់ព្រានព្រៃនោះ ជាស្រីគួរឱ្យចង់គយគន់ និងប្រកបដោយរូបសម្បត្តិដ៏ល្អឥតខ្ចោះ។ នៅថ្ងៃទីពីរ ឧបកអាជីវកបានមកដល់ផ្ទះ ឃើញនាងក្រមុំនោះរៀបចំគ្រឿងឧបការៈគ្រប់យ៉ាង ហើយចូលមកបម្រើភោជនាហារ ក៏ត្រូវរាគៈគ្របសង្កត់ចិត្ត រហូតដល់មិនអាចបរិភោគអាហារបានឡើយ ក៏កាន់យកចានភត្តត្រឡប់ទៅកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ខ្លួន ទុកដាក់ភត្តនោះក្នុងទីសមគួរមួយ រួចគិតថា «បើអាត្មាអញបាននាងឆាវា អាត្មាអញនឹងរស់នៅ បើមិនបានទេ អាត្មាអញនឹងស្លាប់» ហើយក៏ដេកអត់អាហារនៅទីនោះឯង។ លុះដល់ថ្ងៃទីប្រាំពីរ ព្រានព្រៃត្រឡប់មកវិញ ក៏សួរកូនស្រីពីដំណឹងរបស់ឧបកអាជីវក។ នាងឆ្លើយថា «លោកម្ចាស់អញ្ជើញមកតែមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ចាប់ពីពេលនោះមក មិនដែលឃើញអញ្ជើញមកទៀតឡើយ»។ ព្រានព្រៃទាំងខ្លួននៅប្រឡាក់ប្រឡូសដោយធូលីដីពីព្រៃ ក៏គិតថានឹងទៅសួរនាំលោក ទើបទៅកាន់ទីនោះភ្លាម ហើយស្ទាបអង្អែលជើងរបស់លោក រួចសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ តើលោកមានអាការៈមិនស្រួលខ្លួនត្រង់ណា?»។ ឧបកអាជីវកបានត្រឹមតែថ្ងូរ ហើយប្រែខ្លួនទៅមកប៉ុណ្ណោះ។ ព្រានព្រៃពោលថា «សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់មកចុះ បពិត្រលោកម្ចាស់ ការងារណាដែលខ្ញុំអាចធ្វើបាន ខ្ញុំនឹងធ្វើការងារនោះទាំងអស់»។ ឧបកអាជីវកពោលថា «បើអាត្មាអញបាននាងឆាវា អាត្មាអញនឹងរស់នៅ បើមិនបានទេ ការស្លាប់នៅក្នុងទីនេះឯង ប្រសើរជាង»។ ព្រានព្រៃសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះលោកម្ចាស់ចេះវិជ្ជាអ្វីខ្លះដែរឬទេ?»។ ឧបកអាជីវកឆ្លើយថា «អាត្មាអញមិនចេះទេ»។ ព្រានព្រៃពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ បើមិនចេះវិជ្ជាអ្វីសោះ មិនអាចគ្រប់គ្រងជីវិតគ្រួសារបានឡើយ»។ သော အာဟ – ‘‘နာဟံ ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနာမိ, အပိစ တုမှာကံ မံသဟာရကော ဘဝိဿာမိ, မံသဉ္စ ဝိက္ကီဏိဿာမီ’’တိ. မာဂဝိကော, ‘‘အမှာကမ္ပိ ဧတဒေဝ ရုစ္စတီ’’တိ ဥတ္တရသာဋကံ ဒတွာ ဃရံ အာနေတွာ ဓီတရံ အဒါသိ. တေသံ သံဝါသမနွာယ ပုတ္တော ဝိဇာယိ. သုဘဒ္ဒေါတိဿ နာမံ အကံသု. ဆာဝါ တဿ ရောဒနကာလေ ‘‘မံသဟာရကဿ ပုတ္တ, မိဂလုဒ္ဒကဿ ပုတ္တ မာ ရောဒီ’’တိအာဒီနိ ဝဒမာနာ ပုတ္တတောသနဂီတေန ဥပကံ ဥပ္ပဏ္ဍေသိ. ဘဒ္ဒေ တွံ မံ အနာထောတိ မညသိ. အတ္ထိ မေ အနန္တဇိနော နာမ သဟာယော. တဿာဟံ သန္တိကေ ဂမိဿာမီတိ အာဟ. ဆာဝါ ဧဝမယံ အဋ္ဋီယတီတိ ဉတွာ ပုနပ္ပုနံ ကထေတိ. သော ဧကဒိဝသံ အနာရောစေတွာဝ မဇ္ဈိမဒေသာဘိမုခေါ ပက္ကာမိ. ឧបកអាជីវកនោះពោលថា «អាត្មាអញមិនចេះវិជ្ជាអ្វីឡើយ ប៉ុន្តែអាត្មាអញនឹងជួយលីសាច់ឱ្យអ្នកទាំងឡាយ ហើយនឹងជួយលក់សាច់នោះផងដែរ»។ ព្រានព្រៃពោលថា «ពួកយើងក៏ពេញចិត្តនឹងការងារនោះដែរ» រួចក៏ប្រគល់សំពត់ដណ្តប់ខាងលើឱ្យលោក ហើយនាំលោកមកផ្ទះ រួចលើកកូនស្រីឱ្យជាភរិយា។ ព្រោះតែការរួមរស់ជាមួយគ្នានោះ នាងក៏ប្រសូតបានកូនប្រុសមួយ ហើយបានដាក់ឈ្មោះកូននោះថា សុភទ្ទ។ នាងឆាវា ក្នុងកាលដែលកូននោះយំ តែងច្រៀងបំពេកូនដើម្បីបង្អាប់បង្អោនឧបកអាជីវកថា «កូនអ្នកលីសាច់អើយ កូនព្រានព្រៃអើយ កុំយំឡើយ» ជាដើម។ ឧបកអាជីវកពោលថា «នាងដ៏ចម្រើន នាងគិតថាអាត្មាអញជាមនុស្សគ្មានទីពឹងឬ? អាត្មាអញមានសម្លាញ់ម្នាក់ឈ្មោះ អនន្តជិនៈ អាត្មាអញនឹងទៅកាន់សំណាក់របស់សម្លាញ់នោះ»។ នាងឆាវាដឹងថា ឧបកអាជីវកនេះមានសេចក្តីធុញទ្រាន់យ៉ាងនេះ ក៏រឹតតែនិយាយបង្អាប់បង្អោនដដែលៗ។ នៅថ្ងៃមួយ ឧបកអាជីវកនោះមិនបានប្រាប់ដំណឹងដល់នាងឡើយ ក៏បានចៀសចេញទៅសំដៅទៅកាន់មជ្ឈិមប្រទេស។ ဘဂဝါ စ တေန သမယေန သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ မဟာဝိဟာရေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပဋိကစ္စေဝ ဘိက္ခူ အာဏာပေသိ – ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, ‘အနန္တဇိနော’တိ ပုစ္ဆမာနော အာဂစ္ဆတိ, တဿ မံ ဒဿေယျာထာ’’တိ. ဥပကောပိ ခေါ ‘‘ကုဟိံ အနန္တဇိနော ဝသတီ’’တိ ပုစ္ဆန္တော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ အာဂန္တွာ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ဌတွာ ကုဟိံ အနန္တဇိနောတိ ပုစ္ဆိ. တံ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကံ နယိံသု. သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ – ‘‘သဉ္ဇာနာထ မံ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ. အာမ, ဥပက, သဉ္ဇာနာမိ, ကုဟိံ ပန တွံ ဝသိတ္ထာတိ. ဝင်္ကဟာရဇနပဒေ, ဘန္တေတိ. ဥပက, မဟလ္လကောသိ ဇာတော ပဗ္ဗဇိတုံ သက္ခိဿသီတိ. ပဗ္ဗဇိဿာမိ, ဘန္တေတိ. ဘဂဝါ ပဗ္ဗာဇေတွာ တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဒါသိ. သော ကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကရောန္တော အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ကာလံ ကတွာ အဝိဟေသု [Pg.96] နိဗ္ဗတ္တော. နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ. အဝိဟေသု နိဗ္ဗတ္တမတ္တာ ဟိ သတ္တ ဇနာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု, တေသံ သော အညတရော. ក៏ក្នុងសម័យនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពនមហាកំពែង ជិតក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បានបង្គាប់ភិក្ខុទាំងឡាយជាមុនថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើមានបុគ្គលណាមួយសួររកតថាគតថា “ព្រះអនន្តជិនៈ” ហើយដើរចូលមក អ្នកទាំងឡាយត្រូវបង្ហាញតថាគតដល់បុគ្គលនោះចុះ»។ ចំណែកឯឧបកៈ កាលដែលសួររកថា «ព្រះអនន្តជិនៈ គង់នៅឯណា?» ក៏បានមកដល់ក្រុងសាវត្ថីតាមលំដាប់ ហើយឈរនៅកណ្តាលវត្ត សួរថា «ព្រះអនន្តជិនៈ គង់នៅឯណា?»។ ភិក្ខុទាំងឡាយក៏បាននាំឧបកៈនោះទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ឧបកៈនោះ លុះបានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «ព្រះអង្គដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ស្គាល់ទូលបង្គំដែរឬ?»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «អើ ឧបកៈ តថាគតស្គាល់ ចុះអ្នកធ្លាប់រស់នៅឯណា?»។ ឧបកៈក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទូលបង្គំរស់នៅក្នុងវង្កហារជនបទ»។ ព្រះអង្គត្រាស់សួរថា «ម្នាលឧបកៈ អ្នកចាស់ណាស់ហើយ តើអាចបួសបានដែរឬ?»។ ឧបកៈក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទូលបង្គំនឹងបួស»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ញ៉ាំងឧបកៈនោះឲ្យបួសហើយ ក៏ប្រោសប្រទានកម្មដ្ឋានដល់គាត់។ ឧបកៈនោះ កាលធ្វើសេចក្តីព្យាយាមក្នុងកម្មដ្ឋាន ក៏បានសម្រេចអនាគាមិផល ហើយធ្វើកាលកិរិយា ទៅកើតក្នុងជាន់អវិហា។ ក្នុងខណៈដែលកើតភ្លាម ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តតែម្តង។ ព្រោះថា ជនទាំង ៧ រូប ដែលគ្រាន់តែទៅកើតក្នុងជាន់អវិហា ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តភ្លាមនោះ ឧបកៈនោះ ក៏ជាម្នាក់ក្នុងចំណោមជនទាំងនោះដែរ។ ဝုတ္တဉှေတံ – សេចក្តីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយថា៖ ‘‘အဝိဟံ ဥပပန္နာသေ, ဝိမုတ္တာ သတ္တ ဘိက္ခဝေါ; ရာဂဒေါသပရိက္ခီဏာ, တိဏ္ဏာ လောကေ ဝိသတ္တိကံ. «ភិក្ខុទាំង ៧ រូប ដែលទៅកើតក្នុងជាន់អវិហា បានរួចចាកទុក្ខហើយ មានរាគៈ និងទោសៈអស់ហើយ បានឆ្លងផុតតណ្ហាដែលផ្សាយទៅក្នុងលោកហើយ។ ဥပကော ပလဂဏ္ဍော စ, ပုက္ကုသာတိ စ တေ တယော; ဘဒ္ဒိယော ခဏ္ဍဒေဝေါ စ, ဗဟုရဂ္ဂိ စ သင်္ဂိယော; တေ ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒိဗ္ဗယောဂံ ဥပဇ္ဈဂု’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၀၅); គឺឧបកៈ ១ បលគណ្ឌៈ ១ បុក្កុសាតិ ១ ទាំង ៣ នាក់នេះផង ភទ្ទិយៈ ១ ខណ្ឌទេវៈ ១ ពាហុរគ្គិ ១ សង្គិយៈ (ឬបិង្គិយៈ) ១ ផង ភិក្ខុទាំងនោះ លះបង់រាងកាយជារបស់មនុស្សហើយ ក៏បានឆ្លងផុតទិព្វយោគៈ (គឺសំយោជនៈថ្នាក់ខ្ពស់) ទៅហើយ»។ ၂၈၆. သဏ္ဌပေသုန္တိ ကတိကံ အကံသု. ဗာဟုလ္လိကောတိ စီဝရဗာဟုလ္လာဒီနံ အတ္ထာယ ပဋိပန္နော. ပဓာနဝိဗ္ဘန္တောတိ ပဓာနတော ဝိဗ္ဘန္တော ဘဋ္ဌော ပရိဟီနော. အာဝတ္တော ဗာဟုလ္လာယာတိ စီဝရာဒီနံ ဗဟုလဘာဝတ္ထာယ အာဝတ္တော. အပိစ ခေါ အာသနံ ဌပေတဗ္ဗန္တိ အပိစ ခေါ ပနဿ ဥစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တဿ အာသနမတ္တံ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ဝဒိံသု. နာသက္ခိံသူတိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဗုဒ္ဓတေဇသာ အဘိဘူတာ အတ္တနော ကတိကာယ ဌာတုံ နာသက္ခိံသု. နာမေန စ အာဝုသောဝါဒေန စ သမုဒါစရန္တီတိ ဂေါတမာတိ, အာဝုသောတိ စ ဝဒန္တိ. အာဝုသော ဂေါတမ, မယံ ဥရုဝေလာယံ ပဓာနကာလေ တုယှံ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဝိစရိမှာ, မုခေါဒကံ ဒန္တကဋ္ဌံ အဒမှာ, ဝုတ္ထပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇိမှာ, ပစ္ဆာ ကော တေ ဝတ္တပ္ပဋိပတ္တိမကာသိ, ကစ္စိ အမှေသု ပက္ကန္တေသု န စိန္တယိတ္ထာတိ ဧဝရူပိံ ကထံ ကထေန္တီတိ အတ္ထော. ဣရိယာယာတိ ဒုက္ကရဣရိယာယ. ပဋိပဒါယာတိ ဒုက္ကရပဋိပတ္တိယာ. ဒုက္ကရကာရိကာယာတိ ပသတပသတ-မုဂ္ဂယူသာဒိအာဟရကရဏာဒိနာ ဒုက္ကရကရဏေန. အဘိဇာနာထ မေ နောတိ အဘိဇာနာထ နု မမ. ဧဝရူပံ ပဘာဝိတမေတန္တိ ဧတံ ဧဝရူပံ ဝါကျဘေဒန္တိ အတ္ထော. အပိ နု အဟံ ဥရုဝေလာယ ပဓာနေ တုမှာကံ သင်္ဂဏှနတ္ထံ အနုက္ကဏ္ဌနတ္ထံ ရတ္တိံ ဝါ ဒိဝါ ဝါ အာဂန္တွာ, – ‘‘အာဝုသော, မာ ဝိတက္ကယိတ္ထ, မယှံ ဩဘာသော ဝါ နိမိတ္တံ ဝါ ပညာယတီ’’တိ ဧဝရူပံ ကဉ္စိ ဝစနဘေဒံ အကာသိန္တိ အဓိပ္ပာယော. တေ ဧကပဒေနေဝ သတိံ လဘိတွာ ဥပ္ပန္နဂါရဝါ, ‘‘ဟန္ဒ အဒ္ဓါ ဧသ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော’’တိ သဒ္ဒဟိတွာ နော ဟေတံ, ဘန္တေတိ အာဟံသု. အသက္ခိံ ခေါ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ သညာပေတုန္တိ အဟံ[Pg.97], ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ ဗုဒ္ဓေါ အဟန္တိ ဇာနာပေတုံ အသက္ခိံ. တဒါ ပန ဘဂဝါ ဥပေါသထဒိဝသေယေဝ အာဂစ္ဆိ. အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝံ ဇာနာပေတွာ ကောဏ္ဍညတ္ထေရံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တံ ကထေသိ. သုတ္တပရိယောသာနေ ထေရော အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. သူရိယေ ဓရမာနေယေဝ ဒေသနာ နိဋ္ဌာသိ. ဘဂဝါ တတ္ထေဝ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိ. ២៨៦. ពាក្យថា សណ្ឋបេសុំ សេចក្តីថា បានធ្វើកតិកាសន្យាគ្នា។ ពាក្យថា ពាហុល្លិកោ សេចក្តីថា បុគ្គលអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីភាពសំបូរហូរហៀរនៃចីវរជាដើម។ ពាក្យថា បធានវិព្ភន្តោ សេចក្តីថា ឃ្លាតចាកការធ្វើសេចក្តីព្យាយាម គឺធ្លាក់ចុះ វិនាសសាបសូន្យ។ ពាក្យថា អាវត្តោ ពាហុល្លាយ សេចក្តីថា វិលត្រឡប់មកដើម្បីភាពសំបូរហូរហៀរនៃចីវរជាដើម។ ពាក្យថា អបិច ខោ អាសនំ ឋបេតព្វំ សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុទាំងនោះនិយាយគ្នាថា «ម៉្យាងទៀត យើងគួររៀបចំត្រឹមតែអាសនៈទុកថ្វាយព្រះសមណគោតមនោះ ដែលជាអ្នកកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះបានហើយ»។ ពាក្យថា នាសក្ខិំសុ សេចក្តីថា ពួកភិក្ខុទាំងនោះត្រូវព្រះពុទ្ធានុភាព និងព្រះពុទ្ធតេជៈគ្របសង្កត់ហើយ មិនអាចស្ថិតនៅក្នុងកតិកាសន្យារបស់ខ្លួនបានឡើយ។ ពាក្យថា នាមេន ច អាវុសោវាទេន ច សមុទាចរន្តិ សេចក្តីថា ហៅដោយព្រះនាមថា «គោតម» ខ្លះ ហៅដោយពាក្យរាក់ទាក់ថា «អាវុសោ (លោកដ៏មានអាយុ)» ខ្លះ។ ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោគោតម កាលដែលលោកធ្វើសេចក្តីព្យាយាមនៅក្នុងស្រុកឧរុវេលា ពួកយើងបានកាន់យកនូវបាត្រ និងចីវររបស់លោកដើរទៅជាមួយ បានថ្វាយទឹកលុបមុខ និងឈើស្ទង់ធ្មេញ បានបោសសម្អាតទីលានដែលលោកគង់នៅ ខាងក្រោយមក តើនរណាជាអ្នកធ្វើវត្តប្រតិបត្តិថ្វាយលោក ចុះកាលដែលពួកយើងចេញចាកចេញទៅហើយ លោកមិនបានគិតគូរខ្លះទេឬ?» ពួកភិក្ខុទាំងនោះនិយាយពាក្យមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះជាអត្ថន័យក្នុងសេចក្តីនោះ។ ពាក្យថា ឥរិយាយ សេចក្តីថា ដោយឥរិយាបថដែលធ្វើបានដោយកម្រ។ ពាក្យថា បដិបទាយ សេចក្តីថា ដោយការប្រតិបត្តិធុតង្គដែលធ្វើបានដោយកម្រ។ ពាក្យថា ទុក្ករការិកាយ សេចក្តីថា ដោយការធ្វើទុក្ករកិរិយា មានការសោយអាហារគឺទឹកសម្លសណ្តែកបន្តិចបន្តួចជាដើម។ ពាក្យថា អភិជានាថ មេ នោ សេចក្តីថា អ្នកទាំងឡាយដឹងនូវពាក្យរបស់តថាគតដែរឬទេ។ ពាក្យថា ឯវរូបំ បភាវិតមេតំ សេចក្តីថា នូវពាក្យប្លែកៗមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា «តើកាលដែលតថាគតធ្វើសេចក្តីព្យាយាមនៅក្នុងស្រុកឧរុវេលា តថាគតធ្លាប់បានមកកាន់សំណាក់អ្នកទាំងឡាយ ក្នុងពេលយប់ក្តី ពេលថ្ងៃក្តី ដើម្បីសង្គ្រោះ ដើម្បីលើកទឹកចិត្ត ហើយនិយាយពាក្យប្លែកៗយ៉ាងនេះថា “ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយកុំត្រិះរិះឡើយ ពន្លឺក្តី និមិត្តក្តី តែងប្រាកដដល់តថាគត” ដែរឬទេ?» នេះជាអធិប្បាយ។ ភិក្ខុទាំងនោះ លុះបានស្តាប់ពាក្យត្រឹមតែមួយម៉ាត់ ក៏បានស្មារតីឡើងវិញ មានសេចក្តីគោរពកោតក្រែងកើតឡើង ជឿជាក់ថា «ឱ! ព្រះសមណគោតមនេះ បានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធពិតប្រាកដមែនហើយ» ទើបក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សេចក្តីនោះមិនមែនដូច្នោះទេ»។ ពាក្យថា អសក្ខិំ ខោ អហំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចវគ្គិយេ ភិក្ខូ សញ្ញាបេតុំ សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតអាចញ៉ាំងភិក្ខុបញ្ចវគ្គីឲ្យដឹងច្បាស់ថា តថាគតបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធហើយ។ ក៏ក្នុងកាលនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងមកដល់ចំថ្ងៃឧបោសថ (១៥ កើត ខែអាសាឍ) តែម្តង។ ទ្រង់ញ៉ាំងភិក្ខុទាំងនោះឲ្យដឹងនូវភាពជាព្រះពុទ្ធរបស់ព្រះអង្គហើយ ទ្រង់ធ្វើព្រះកោណ្ឌញ្ញត្ថេរឲ្យជាកាយសក្ខី (សាក្សីផ្ទាល់) រួចទ្រង់សម្តែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់សូត្រ ព្រះថេរៈព្រមទាំងព្រហ្ម ១៨ កោដិ បានសម្រេចសោតាបត្តិផល។ ព្រះធម៌ទេសនាបានចប់សព្វគ្រប់ក្នុងពេលដែលព្រះអាទិត្យមិនទាន់លិចឡើយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ចូលចាំវស្សានៅក្នុងព្រៃឥសិបតនមិគទាយវននោះឯង។ ဒွေပိ သုဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဩဝဒါမီတိအာဒိ ပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပိဏ္ဍပါတတ္ထာယပိ ဂါမံ အပ္ပဝိသနဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေသဉှိ ဘိက္ခူနံ ကမ္မဋ္ဌာနေသု ဥပ္ပန္နမလဝိသောဓနတ္ထံ ဘဂဝါ အန္တောဝိဟာရေယေဝ အဟောသိ. ဥပ္ပန္နေ ဥပ္ပန္နေ ကမ္မဋ္ဌာနမလေ တေပိ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆန္တိ. ဘဂဝါပိ တေသံ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ မလံ ဝိနောဒေတိ. အထ နေသံ ဘဂဝတာ ဧဝံ နီဟဋဘတ္တေန ဩဝဒိယမာနာနံ ဝပ္ပတ္ထေရော ပါဋိပဒဒိဝသေ သောတာပန္နော အဟောသိ. ဘဒ္ဒိယတ္ထေရော ဒုတိယာယံ, မဟာနာမတ္ထေရော တတိယာယံ, အဿဇိတ္ထေရော စတုတ္ထိယံ. ပက္ခဿ ပန ပဉ္စမိယံ သဗ္ဗေဝ တေ ဧကတော သန္နိပါတေတွာ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တံ ကထေသိ, သုတ္တပရိယောသာနေ သဗ္ဗေပိ အရဟတ္တဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. တေနာဟ – ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ မယာ ဧဝံ ဩဝဒိယမာနာ…ပေ… အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ နိဗ္ဗာနံ အဇ္ဈဂမံသု…ပေ… နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. ဧတ္တကံ ကထာမဂ္ဂံ ဘဂဝါ ယံ ပုဗ္ဗေ အဝစ – ‘‘တုမှေပိ မမဉ္စေဝ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနဉ္စ မဂ္ဂံ အာရုဠှာ, အရိယပရိယေသနာ တုမှာကံ ပရိယေသနာ’’တိ ဣမံ ဧကမေဝ အနုသန္ဓိံ ဒဿေန္တော အာဟရိ. ពាក្យថា ទ្វេបិ សុទំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ឱវទាមិ ជាដើម ព្រះអង្គត្រាស់ទុកដើម្បីបង្ហាញអំពីការមិនយាងចូលទៅកាន់ស្រុកដើម្បីបិណ្ឌបាត ចាប់តាំងពីថ្ងៃប៉ាដិបទា (១ រោច ខែអាសាឍ) ទៅ។ ព្រោះថា ដើម្បីជម្រះមន្ទិលដែលកើតឡើងក្នុងកម្មដ្ឋានរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅតែក្នុងវត្តប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើមន្ទិលក្នុងកម្មដ្ឋានកើតឡើងរាល់ៗលើក ភិក្ខុទាំងនោះក៏ចូលទៅក្រាបបង្គំទូលសួរព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏យាងទៅកាន់កន្លែងដែលភិក្ខុទាំងនោះគង់នៅ ហើយទ្រង់កំចាត់បង់នូវមន្ទិលនោះចេញ។ គ្រានោះ កាលដែលភិក្ខុទាំងនោះ ត្រូវព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទូន្មានប្រដៅដោយចង្ហាន់ដែលភិក្ខុដទៃនាំមកថ្វាយយ៉ាងនេះ ព្រះវប្បត្ថេរ បានសម្រេចសោតាបត្តិផលក្នុងថ្ងៃប៉ាដិបទា (១ រោច)។ ព្រះភទ្ទិយត្ថេរ ក្នុងថ្ងៃទី ២ (២ រោច) ព្រះមហានាមត្ថេរ ក្នុងថ្ងៃទី ៣ (៣ រោច) ព្រះអស្សជិត្ថេរ ក្នុងថ្ងៃទី ៤ (៤ រោច)។ លុះដល់ថ្ងៃទី ៥ នៃកន្លះខែ (៥ រោច) ព្រះអង្គទ្រង់ប្រជុំភិក្ខុទាំងអស់នោះមកជាមួយគ្នា ហើយទ្រង់សម្តែងអនត្តលក្ខណសូត្រ ក្នុងពេលបញ្ចប់សូត្រ ភិក្ខុទាំងអស់ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តផល។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង ភិក្ខុបញ្ចវគ្គី កាលដែលតថាគតទូន្មានប្រដៅយ៉ាងនេះ...បេ... ក៏បានសម្រេចនូវព្រះនិព្វាន ជាធម៌ក្សេមចាកយោគៈដ៏ប្រសើរលើសលប់...បេ... ភពថ្មីមិនមានទៀតឡើយ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់នាំមកនូវលំដាប់ពាក្យប៉ុណ្ណេះ ដែលទ្រង់បានត្រាស់ទុកក្នុងកាលមុនថា «អ្នកទាំងឡាយក៏បានឡើងកាន់ផ្លូវរបស់តថាគត និងរបស់ភិក្ខុបញ្ចវគ្គីហើយ ការស្វែងរករបស់អ្នកទាំងឡាយ ក៏ជាអរិយបរិយេសនា (ការស្វែងរកដ៏ប្រសើរ)» ដើម្បីបង្ហាញនូវអនុសន្ធិតែមួយនេះឯង។ ၂၈၇. ဣဒါနိ ယသ္မာ န အဂါရိယာနံယေဝ ပဉ္စကာမဂုဏပရိယေသနာ ဟောတိ, အနဂါရိယာနမ္ပိ စတ္တာရော ပစ္စယေ အပ္ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တာနံ ပဉ္စကာမဂုဏဝသေန အနရိယပရိယေသနာ ဟောတိ, တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ကာမဂုဏာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နဝရတ္တေသု ပတ္တစီဝရာဒီသု စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါတိအာဒယော စတ္တာရော ကာမဂုဏာ လဗ္ဘန္တိ. ရသော ပနေတ္ထ ပရိဘောဂရသော ဟောတိ. မနုညေ ပိဏ္ဍပါတေ ဘေသဇ္ဇေ စ ပဉ္စပိ လဗ္ဘန္တိ. သေနာသနမှိ စီဝရေ ဝိယ စတ္တာရော. ရသော ပန ဧတ္ထာပိ ပရိဘောဂရသောဝ. ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေတိ ကသ္မာ အာရဘိ? ဧဝံ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယေ ဧဝံ ဝဒေယျုံ, ‘‘ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အနရိယပရိယေသနာ နာမ ကုတော, အရိယပရိယေသနာဝ ပဗ္ဗဇိတာန’’န္တိ, တေသံ ပဋိသေဓနတ္ထာယ ‘‘ပဗ္ဗဇိတာနမ္ပိ စတူသု ပစ္စယေသု အပ္ပစ္စဝေက္ခဏပရိဘောဂေါ အနရိယပရိယေသနာ [Pg.98] ဧဝါ’’တိ ဒဿေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဂဓိတာတိ တဏှာဂေဓေန ဂဓိတာ. မုစ္ဆိတာတိ တဏှာမုစ္ဆာယ မုစ္ဆိတာ. အဇ္ဈောပန္နာတိ တဏှာယ အဇ္ဈောဂါဠှာ. အနာဒီနဝဒဿာဝိနောတိ အာဒီနဝံ အပဿန္တာ. အနိဿရဏပညာတိ နိဿရဏံ ဝုစ္စတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. တေ တေန ဝိရဟိတာ. ២៨៧. ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រោះហេតុតែការស្វែងរកកាមគុណ ៥ មិនមែនមានតែចំពោះគ្រហស្ថប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែពួកបព្វជិតដែលប្រើប្រាស់បច្ច័យ ៤ ដោយមិនបានពិចារណា ក៏ឈ្មោះថាមានការស្វែងរកមិនប្រសើរ (អនរិយបរិយេសនា) ដោយអំណាចនៃកាមគុណ ៥ ដែរ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ពាក្យថា បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, កាមគុណា ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ក្នុងបាត្រ និងចីវរជាដើមដែលជ្រលក់ថ្មីៗ តែងបាននូវកាមគុណ ៤ មានរូបដែលដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណជាដើម។ ចំណែកឯរសក្នុងទីនេះ គឺរសនៃការប្រើប្រាស់ (សេចក្តីត្រេកអរក្នុងការប្រើប្រាស់)។ ក្នុងបិណ្ឌបាត និងភេសជ្ជៈដ៏គួរជាទីគាប់ចិត្ត តែងបាននូវកាមគុណទាំង ៥ តែម្តង។ ក្នុងសេនាសនៈ ក៏បាននូវកាមគុណ ៤ ដូចក្នុងចីវរដែរ។ ចំណែកឯរសក្នុងសេនាសនៈនេះ ក៏ជាសេចក្តីត្រេកអរក្នុងការប្រើប្រាស់ដូចគ្នា។ ចុះព្រះអង្គផ្តើមសម្តែងពាក្យថា យេ ហិ កេចិ, ភិក្ខវេ ដើម្បីអ្វី? ព្រះអង្គកាលបង្ហាញកាមគុណ ៥ យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីហាមឃាត់ពួកជនដែលនិយាយថា «ចាប់តាំងពីពេលបួសមក ការស្វែងរកមិនប្រសើរនឹងមានពីណាមក សំរាប់បព្វជិតទាំងឡាយ មានតែអរិយបរិយេសនា (ការស្វែងរកដ៏ប្រសើរ) ប៉ុណ្ណោះ» ទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនានេះ ដើម្បីបង្ហាញថា «សូម្បីតែពួកបព្វជិត កាលបើប្រើប្រាស់បច្ច័យ ៤ ដោយមិនបានពិចារណា ក៏ជាអនរិយបរិយេសនាពិតប្រាកដមែន»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា គធិតា សេចក្តីថា ជាប់ជំពាក់ដោយសេចក្តីលោភលន់នៃតណ្ហា។ ពាក្យថា មុច្ឆិតា សេចក្តីថា វង្វេងវង្វាន់ដោយសេចក្តីវង្វេងនៃតណ្ហា។ ពាក្យថា អជ្ឈោបន្នា សេចក្តីថា ត្រូវតណ្ហាគ្របសង្កត់ហើយ។ ពាក្យថា អនាទីនវទស្សាវិទោ សេចក្តីថា មិនឃើញនូវទោសកំហុស។ ពាក្យថា អនិស្សរណបញ្ញា សេចក្តីថា បញ្ញាជាគ្រឿងរំដោះខ្លួន គឺបច្ចវេក្ខណញាណ។ ពួកបព្វជិតទាំងនោះ គឺប្រាសចាកបច្ចវេក្ខណញាណនោះ។ ဣဒါနိ တဿတ္ထဿ သာဓကံ ဥပမံ ဒဿေန္တော သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတြေဝံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – အာရညကမဂေါ ဝိယ ဟိ သမဏဗြာဟ္မဏာ, လုဒ္ဒကေန အရညေ ဌပိတပါသော ဝိယ စတ္တာရော ပစ္စယာ, တဿ လုဒ္ဒဿ ပါသရာသိံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ သယနကာလော ဝိယ တေသံ စတ္တာရော ပစ္စယေ အပ္ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘောဂကာလော. လုဒ္ဒကေ အာဂစ္ဆန္တေ မဂဿ ယေန ကာမံ အဂမနကာလော ဝိယ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ မာရဿ ယထာကာမကရဏီယကာလော, မာရဝသံ ဥပဂတဘာဝေါတိ အတ္ထော. မဂဿ ပန အဗဒ္ဓဿ ပါသရာသိံ အဓိသယိတကာလော ဝိယ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ စတူသု ပစ္စယေသု ပစ္စဝေက္ခဏပရိဘောဂေါ, လုဒ္ဒကေ အာဂစ္ဆန္တေ မဂဿ ယေန ကာမံ ဂမနံ ဝိယ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ မာရဝသံ အနုပဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိဿတ္ထောတိ နိဗ္ဘယော နိရာသင်္ကော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញឧបមាជាគ្រឿងសម្រេចសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា សេយ្យថានិ, ភិក្ខវេ ជាដើម។ ក្នុងទីនោះ គួរដឹងការប្រៀបធៀបឧបមេយ្យ និងឧបមានេះយ៉ាងនេះថា៖ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចជាម្រឹគព្រៃ, បច្ច័យ ៤ ប្រៀបដូចជាអន្ទាក់ដែលព្រានព្រៃដាក់ទុកក្នុងព្រៃ, ពេលវេលាដែលពួកសមណព្រាហ្មណ៍ប្រើប្រាស់បច្ច័យ ៤ ដោយមិនបានពិចារណា ប្រៀបដូចជាពេលវេលាដែលម្រឹគដេកលើគំនរអន្ទាក់របស់ព្រាននោះ។ ពេលវេលាដែលពួកសមណព្រាហ្មណ៍ត្រូវមារធ្វើបានតាមចិត្តចង់ គឺការធ្លាក់ទៅក្នុងអំណាចរបស់មារ ប្រៀបដូចជាពេលវេលាដែលម្រឹគមិនអាចរត់ទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាបាន កាលដែលព្រានព្រៃដើរមកដល់ នេះជាអត្ថន័យ។ ចំណែកឯការប្រើប្រាស់បច្ច័យ ៤ ដោយការពិចារណារបស់ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចជាពេលវេលាដែលម្រឹគមិនជាប់អន្ទាក់ ដេកនៅលើគំនរអន្ទាក់, ការមិនធ្លាក់ទៅក្នុងអំណាចរបស់មារនៃពួកសមណព្រាហ្មណ៍ ប្រៀបដូចជាការរត់ទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាបានរបស់ម្រឹគ កាលដែលព្រានព្រៃដើរមកដល់ យ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា វិស្សត្ថោ សេចក្តីថា មិនមានភ័យ មិនមានសេចក្តីសង្ស័យ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី ပါသရာသိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយ បាសរាសិសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ အရိယပရိယေသနာတိပိ ဧတဿေဝ နာမံ. ពាក្យថា អរិយបរិយេសនសូត្រ ក៏ជាឈ្មោះនៃសូត្រនេះឯង។ ၇. စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៧. ការអធិប្បាយ ចូឡហត្ថិបទោបមសូត្រ ၂၈၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တံ. တတ္ထ သဗ္ဗသေတေန ဝဠဝါဘိရထေနာတိ, ‘‘သေတာ သုဒံ အဿာ ယုတ္တာ ဟောန္တိ သေတာလင်္ကာရာ. သေတော ရထော သေတာလင်္ကာရော သေတပရိဝါရော, သေတာ ရသ္မိယော, သေတာ ပတောဒလဋ္ဌိ, သေတံ ဆတ္တံ, သေတံ ဥဏှီသံ, သေတာနိ ဝတ္ထာနိ, သေတာ ဥပါဟနာ, သေတာယ သုဒံ ဝါလဗီဇနိယာ ဗီဇိယတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၄) ဧဝံ ဝုတ္တေန သကလသေတေန စတူဟိ ဝဠဝါဟိ ယုတ္တရထေန. ២៨៨. ពាក្យថា ឯវំ មេ សុតំ គឺចូឡហត្ថិបទោបមសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា សព្វសេតេន វឡវាភិរថេន សេចក្តីថា «សេះទាំងឡាយដែលទឹមនោះ សុទ្ធតែសេះស មានគ្រឿងប្រដាប់ពណ៌ស។ រថក៏ពណ៌ស មានគ្រឿងប្រដាប់ពណ៌ស មានបរិវារពណ៌ស ខ្សែបររថក៏ពណ៌ស រំពាត់ក៏ពណ៌ស ឆត្រក៏ពណ៌ស មកុដ (ក្បាំងក្បាល) ក៏ពណ៌ស សម្លៀកបំពាក់ទាំងឡាយក៏ពណ៌ស ស្បែកជើងក៏ពណ៌ស គេបក់រថនោះដោយផ្លិតវាលវីជនីពណ៌ស» ដូចដែលបានពោលមកយ៉ាងនេះ គឺរថដែលទឹមដោយសេះញី ៤ ក្បាល ដែលមានពណ៌សទាំងអស់។ ရထော [Pg.99] စ နာမေသော ဒုဝိဓော ဟောတိ – ယောဓရထော, အလင်္ကာရရထောတိ. တတ္ထ ယောဓရထော စတုရဿသဏ္ဌာနော ဟောတိ နာတိမဟာ, ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ဇနာနံ ဂဟဏသမတ္ထော. အလင်္ကာရရထော မဟာ ဟောတိ, ဒီဃတော ဒီဃော, ပုထုလတော ပုထုလော. တတ္ထ ဆတ္တဂ္ဂါဟကော ဝါလဗီဇနိဂ္ဂါဟကော တာလဝဏ္ဋဂ္ဂါဟကောတိ ဧဝံ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ သုခေန ဌာတုံ ဝါ နိသီဒိတုံ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝါ သက္ကောန္တိ, အယမ္ပိ အလင်္ကာရရထောယေဝ. သော သဗ္ဗော သစက္ကပဉ္ဇရကုဗ္ဗရော ရဇတပရိက္ခိတ္တော အဟောသိ. ဝဠဝါ ပကတိယာ သေတဝဏ္ဏာဝ. ပသာဓနမ္ပိ တာဒိသံ ရဇတမယံ အဟောသိ. ရသ္မိယောပိ ရဇတပနာဠိ သုပရိက္ခိတ္တာ. ပတောဒလဋ္ဌိပိ ရဇတပရိက္ခိတ္တာ. ဗြာဟ္မဏောပိ သေတဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ သေတံယေဝ ဥတ္တရာသင်္ဂမကာသိ, သေတဝိလေပနံ ဝိလိမ္ပိ, သေတမာလံ ပိလန္ဓိ, ဒသသု အင်္ဂုလီသု အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကာ, ကဏ္ဏေသု ကုဏ္ဍလာနီတိ ဧဝမာဒိအလင်္ကာရောပိဿ ရဇတမယောဝ အဟောသိ. ပရိဝါရဗြာဟ္မဏာပိဿ ဒသသဟဿမတ္တာ တထေဝ သေတဝတ္ထဝိလေပနမာလာလင်္ကာရာ အဟေသုံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗသေတေန ဝဠဝါဘိရထေနာ’’တိ. រថនោះឯង មាន ២ ប្រភេទ គឺ យោធរថ (រថចម្បាំង) ១ អលង្ការរថ (រថលម្អ) ១។ ក្នុងរថទាំង ២ នោះ យោធរថ មានសណ្ឋានជាចតុកោណ មិនធំពេកទេ អាចផ្ទុកមនុស្សបាន ២ ឬ ៣ នាក់។ ចំណែកឯអលង្ការរថ មានទំហំធំ មានបណ្តោយវែង មានទទឹងធំទូលាយ។ ក្នុងអលង្ការរថនោះ មនុស្សប្រាំបីនាក់ ឬដប់នាក់ មានអ្នកកាន់ឆត្រ អ្នកកាន់ផ្លិតវាលវីជនី អ្នកកាន់ផ្លិតស្លឹកត្នោតជាដើម អាចឈរក្តី អង្គុយក្តី សម្រាន្តក្តី បានដោយងាយស្រួល រថនេះក៏ជាអលង្ការរថដែរ។ រថទាំងអស់នោះ ព្រមទាំងកង់ គ្រោងរថ និងនឹម សុទ្ធតែស្រោបដោយប្រាក់។ សេះញីទាំងឡាយ ដោយប្រក្រតីមានពណ៌សស្រាប់ហើយ។ សូម្បីតែគ្រឿងប្រដាប់សេះ ក៏ធ្វើអំពីប្រាក់មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ។ សូម្បីតែខ្សែបររថ ក៏ស្រោបដោយសរសៃប្រាក់យ៉ាងល្អ។ សូម្បីតែរំពាត់ ក៏ស្រោបដោយប្រាក់ដែរ។ ចំណែកឯព្រាហ្មណ៍ ក៏ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌ស ដណ្តប់ស្បៃពណ៌ស លាបគ្រឿងក្រអូបពណ៌ស ពាក់កម្រងផ្កាពណ៌ស មានចិញ្ចៀនពាក់នៅម្រាមដៃទាំងដប់ មានកុណ្ឌល (ទម្រង់ត្រចៀក) នៅត្រចៀកទាំងពីរ គ្រឿងអលង្ការរបស់ព្រាហ្មណ៍នោះ មានសភាពយ៉ាងនេះ សុទ្ធតែធ្វើអំពីប្រាក់ទាំងអស់។ សូម្បីតែពួកព្រាហ្មណ៍ជាបរិវាររបស់គាត់ ប្រមាណមួយម៉ឺននាក់ ក៏មានសម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងលាប កម្រងផ្កា និងគ្រឿងអលង្ការពណ៌ស ដូចជាព្រាហ្មណ៍នោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា សព្វសេតេន វឡវាភិរថេន។ သာဝတ္ထိယာ နိယျာတီတိ သော ကိရ ဆန္နံ ဆန္နံ မာသာနံ ဧကဝါရံ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတိ. ဣတော ဧတ္တကေဟိ ဒိဝသေဟိ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရိဿတီတိ ပုရေတရမေဝ ဃောသနာ ကရီယတိ; တံ သုတွာ ယေ နဂရတော န ပက္ကန္တာ, တေ န ပက္ကမန္တိ. ယေ ပက္ကန္တာ, တေပိ, ‘‘ပုညဝတော သိရိသမ္ပတ္တိံ ပဿိဿာမာ’’တိ အာဂစ္ဆန္တိ. ယံ ဒိဝသံ ဗြာဟ္မဏော နဂရံ အနုဝိစရတိ, တဒါ ပါတောဝ နဂရဝီထိယော သမ္မဇ္ဇိတွာ ဝါလိကံ ဩကိရိတွာ လာဇပဉ္စမေဟိ ပုပ္ဖေဟိ အဘိပ္ပကိရိတွာ ပုဏ္ဏဃဋေ ဌပေတွာ ကဒလိယော စ ဓဇေ စ ဥဿာပေတွာ သကလနဂရံ ဓူပိတဝါသိတံ ကရောန္တိ. ဗြာဟ္မဏော ပါတောဝ သီသံ နှာယိတွာ ပုရေဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ သေတဝတ္ထာဒီဟိ အတ္တာနံ အလင်္ကရိတွာ ပါသာဒါ ဩရုယှ ရထံ အဘိရုဟတိ. အထ နံ တေ ဗြာဟ္မဏာ သဗ္ဗသေတဝတ္ထဝိလေပနမာလာလင်္ကာရာ သေတစ္ဆတ္တာနိ ဂဟေတွာ ပရိဝါရေန္တိ; တတော မဟာဇနဿ သန္နိပါတနတ္ထံ ပဌမံယေဝ တရုဏဒါရကာနံ ဖလာဖလာနိ ဝိကိရိတွာ တဒနန္တရံ မာသကရူပါနိ; တဒနန္တရံ ကဟာပဏေ ဝိကိရန္တိ; မဟာဇနာ သန္နိပတန္တိ. ဥက္ကုဋ္ဌိယော စေဝ စေလုက္ခေပါ စ ပဝတ္တန္တိ. အထ ဗြာဟ္မဏော မင်္ဂလိကသောဝတ္ထိကာဒီသု မင်္ဂလာနိ စေဝ သုဝတ္ထိယော [Pg.100] စ ကရောန္တေသု မဟာသမ္ပတ္တိယာ နဂရံ အနုဝိစရတိ. ပုညဝန္တာ မနုဿာ ဧကဘူမကာဒိပါသာဒေ အာရုယှ သုကပတ္တသဒိသာနိ ဝါတပါနကဝါဋာနိ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေန္တိ. ဗြာဟ္မဏောပိ အတ္တနော ယသသိရိသမ္ပတ္တိယာ နဂရံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော ဝိယ ဒက္ခိဏဒွါရာဘိမုခေါ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာဝတ္ထိယာ နိယျာတီ’’တိ. ពាក្យថា «sāvatthiyā niyyātī» សេចក្តីថា ឮថា ព្រាហ្មណ៍ (ជាណុស្សោណិ) នោះ តែងធ្វើការប្រទក្សិណនូវព្រះនគរមួយដង ក្នុងរវាង ៦ ខែៗម្តង។ ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ អស់ថ្ងៃប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ព្រាហ្មណ៍នឹងធ្វើការប្រទក្សិណព្រះនគរ ការប្រកាសផ្សាយត្រូវបានធ្វើឡើងជាមុនយ៉ាងនេះ។ ពួកជនណាដែលមិនទាន់ចេញទៅក្រៅក្រុង ឮសំឡេងប្រកាសនោះហើយ ក៏មិនចេញទៅឡើយ។ ពួកជនណាដែលចេញទៅហើយ ជនទាំងនោះក៏ត្រឡប់មកវិញ ដោយគិតថា «យើងនឹងមើលសិរីសម្បត្តិរបស់បុគ្គលមានបុណ្យ»។ ក្នុងថ្ងៃណាដែលព្រាហ្មណ៍ត្រេចទៅក្នុងនគរ ក្នុងថ្ងៃនោះ ពួកជនតែងបោសសម្អាតវិថីក្នុងនគរតាំងពីព្រលឹម រួចរោយខ្សាច់ បាចសាចនូវផ្កាមានលាជជាទី ៥ តម្កល់ទុកនូវក្អមទឹកពេញ លើកឡើងនូវដើមចេក និងទង់ជ័យទាំងឡាយ ធ្វើនគរទាំងមូលឱ្យមានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ដោយផ្សែងអប់។ ចំណែកព្រាហ្មណ៍ ក៏ស្រង់ទឹកកក់ក្បាលតាំងពីព្រលឹម បរិភោគអាហារពេលព្រឹក រួចហើយតុបតែងខ្លួនដោយសម្លៀកបំពាក់ពណ៌សជាដើម តាមវិធីដែលពោលហើយ ចុះចាកប្រាសាទ ហើយឡើងកាន់រថ។ គ្រានោះ ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ដែលមានសម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងលាប ផ្កាកម្រង និងគ្រឿងអលង្ការពណ៌សទាំងអស់ កាន់នូវស្វេតច្ឆត្រទាំងឡាយ ហែហមអមព្រាហ្មណ៍នោះ។ បន្ទាប់មក ដើម្បីឱ្យមហាជនជួបជុំគ្នា ជាដំបូង គេតែងបាចសាចនូវផ្លែឈើតូចធំដល់ក្មេងតូចៗ បន្ទាប់មកក៏បាចសាចនូវរូបមាសកៈ បន្ទាប់មកទៀតក៏បាចសាចនូវកហាបណៈទាំងឡាយ មហាជនក៏មកជួបជុំគ្នា។ ការស្រែកហ៊ោរកញ្ជ្រៀវ និងការបោះឡើងនូវសម្លៀកបំពាក់ ក៏ប្រព្រឹត្តទៅ។ គ្រានោះ កាលបើពួកអ្នកពោលពាក្យមង្គល និងពាក្យសួស្តីជាដើម កំពុងធ្វើនូវមង្គល និងសួស្តីទាំងឡាយ ព្រាហ្មណ៍ក៏ត្រេចទៅក្នុងនគរដោយសម្បត្តិដ៏ធំធេង。ពួកមនុស្សមានបុណ្យ ឡើងកាន់ប្រាសាទមានថ្នាក់មួយជាដើម បើកនូវស្លាបបង្អួចដែលមានពណ៌ដូចជាស្លាបសេក ហើយសម្លឹងមើល។ សូម្បីតែព្រាហ្មណ៍ ក៏ហាក់ដូចជាគ្របដណ្តប់នូវព្រះនគរដោយយស និងសិរីសម្បត្តិរបស់ខ្លួន បែរមុខទៅរកទ្វារទិសខាងត្បូង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា «sāvatthiyā niyyātī»។ ဒိဝါ ဒိဝဿာတိ ဒိဝသဿ ဒိဝါ, မဇ္ဈနှကာလေတိ အတ္ထော. ပိလောတိကံ ပရိဗ္ဗာဇကန္တိ ပိလောတိကာတိ ဧဝံ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝေါဟာရဝသေန လဒ္ဓနာမံ ပရိဗ္ဗာဇကံ. သော ကိရ ပရိဗ္ဗာဇကော ဒဟရော ပဌမဝယေ ဌိတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာကော, ပါတောဝ တထာဂတဿ စေဝ မဟာထေရာနဉ္စ ဥပဋ္ဌာနံ ကတွာ တိဒဏ္ဍကုဏ္ဍိကာဒိပရိက္ခာရံ အာဒါယ ဇေတဝနာ နိက္ခမိတွာ နဂရာဘိမုခေါ ပါယာသိ. တံ ဧသ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ အဒ္ဒသ. ဧတဒဝေါစာတိ အနုက္ကမေန သန္တိကံ အာဂတံ သဉ္ဇာနိတွာ ဧတံ, ‘‘ဟန္ဒ ကုတော နု ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဂေါတ္တံ ကိတ္တေန္တော ဝစနံ အဝေါစ. ပဏ္ဍိတော မညေတိ ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော သမဏံ ဂေါတမံ ပဏ္ဍိတောတိ မညတိ, ဥဒါဟု နောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ពាក្យថា «divā divassā» សេចក្តីថា ក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់នៃថ្ងៃ គឺក្នុងពេលថ្ងៃត្រង់ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ក្នុងបទថា «pilotikaṃ paribbājakaṃ» នេះ ពាក្យថា «pilotikā» គឺបរិព្វាជកដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ដោយអំណាចនៃពាក្យហៅជាឥត្ថីលិង្គ។ ឮថា បរិព្វាជកនោះ នៅក្មេង ស្ថិតនៅក្នុងបឋមវ័យ មានសម្បុរដូចមាស ជាអ្នកបម្រើព្រះពុទ្ធ គាត់បានធ្វើការបម្រើចំពោះព្រះតថាគត និងព្រះមហាថេរទាំងឡាយតាំងពីព្រលឹម រួចកាន់យកនូវបរិក្ខារមានឈើច្រត់បីជើង និងក្អមទឹកជាដើម ចេញចាកវត្តជេតពន សំដៅទៅកាន់ព្រះនគរ។ ព្រាហ្មណ៍នេះ បានឃើញបរិព្វាជកនោះកំពុងដើរមកអំពីចម្ងាយ។ ពាក្យថា «etadavoca» សេចក្តីថា ព្រាហ្មណ៍ស្គាល់ច្បាស់នូវបរិព្វាជកនោះដែលដើរមកដល់ជិតតាមលំដាប់ ទើបពោលពាក្យប្រកាសត្រកូលថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះ លោកវច្ឆាយនៈ មកពីណា?»។ ពាក្យថា «paṇḍito maññe» សេចក្តីថា លោកវច្ឆាយនៈ សំគាល់នូវព្រះសមណគោតមថា ជាបណ្ឌិត ឬថាមិនមែនជាបណ្ឌិត? នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ ကော စာဟံ, ဘောတိ, ဘော, သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ဇာနနေ အဟံ ကော နာမ? ကော စ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ဇာနိဿာမီတိ ကုတော စာဟံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ဇာနိဿာမိ, ကေန ကာရဏေန ဇာနိဿာမီတိ? ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ အတ္တနော အဇာနနဘာဝံ ဒီပေတိ. သောပိ နူနဿ တာဒိသောဝါတိ ယော သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ဇာနေယျ, သောပိ နူန ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော တာဒိသော ဗုဒ္ဓေါယေဝ ဘဝေယျ. သိနေရုံ ဝါ ဟိမဝန္တံ ဝါ ပထဝိံ ဝါ အာကာသံ ဝါ ပမေတုကာမေန တပ္ပမာဏောဝ ဒဏ္ဍော ဝါ ရဇ္ဇု ဝါ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ. သမဏဿ ဂေါတမဿ ပညံ ဇာနန္တေနပိ တဿ ဉာဏသဒိသမေဝ သဗ္ဗညုတညာဏံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. အာဒရဝသေန ပနေတ္ထ အာမေဍိတံ ကတံ. ဥဠာရာယာတိ ဥတ္တရာယ သေဋ္ဌာယ. ကော စာဟံ, ဘောတိ, ဘော, အဟံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပသံသနေ ကော နာမ? ကော စ သမဏံ ဂေါတမံ ပသံသိဿာမီတိ ကေန ကာရဏေန ပသံသိဿာမိ? ပသတ္ထပသတ္ထောတိ သဗ္ဗဂုဏာနံ ဥတ္တရိတရေဟိ သဗ္ဗလောကပသတ္ထေဟိ အတ္တနော ဂုဏေဟေဝ ပသတ္ထော, န တဿ အညေဟိ ပသံသနကိစ္စံ အတ္ထိ. ယထာ ဟိ စမ္ပကပုပ္ဖံ ဝါ နီလုပ္ပလံ ဝါ ပဒုမံ ဝါ လောဟိတစန္ဒနံ ဝါ အတ္တနော ဝဏ္ဏဂန္ဓသိရိယာဝ [Pg.101] ပါသာဒိကဉ္စေဝ သုဂန္ဓဉ္စ, န တဿ အာဂန္တုကေဟိ ဝဏ္ဏဂန္ဓေဟိ ထောမနကိစ္စံ အတ္ထိ. ယထာ စ မဏိရတနံ ဝါ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဝါ အတ္တနော အာလောကေနေဝ ဩဘာသတိ, န တဿ အညေန ဩဘာသနကိစ္စံ အတ္ထိ. ဧဝံ သမဏော ဂေါတမော သဗ္ဗလောကပသတ္ထေဟိ အတ္တနော ဂုဏေဟေဝ ပသတ္ထော ထောမိတော သဗ္ဗလောကဿ သေဋ္ဌတံ ပါပိတော, န တဿ အညေန ပသံသနကိစ္စံ အတ္ထိ. ပသတ္ထေဟိ ဝါ ပသတ္ထောတိပိ ပသတ္ထပသတ္ထော. ពាក្យថា «ko cāhaṃ, bho» សេចក្តីថា ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ក្នុងការដឹងនូវភាពឈ្លាសវៃក្នុងព្រះបញ្ញារបស់ព្រះសមណគោតម តើខ្ញុំជាអ្វីទៅ? ពាក្យថា «ko ca samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ jānissāmi» សេចក្តីថា តើខ្ញុំនឹងដឹងនូវភាពឈ្លាសវៃក្នុងព្រះបញ្ញារបស់ព្រះសមណគោតមអំពីណាបាន តើខ្ញុំនឹងដឹងដោយហេតុណា? យ៉ាងនេះ គាត់បង្ហាញពីភាពមិនដឹងរបស់ខ្លួនដោយប្រការទាំងពួង។ ពាក្យថា «sopi nūnassa tādisova» សេចក្តីថា បុគ្គលណាដែលដឹងនូវភាពឈ្លាសវៃក្នុងព្រះបញ្ញារបស់ព្រះសមណគោតម បុគ្គលនោះក៏គប្បីជាព្រះពុទ្ធដូចជាព្រះអង្គ ដែលបានបំពេញបារមីដប់ ហើយដល់នូវភាពជាព្រះសព្វញ្ញូដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលដែលប្រាថ្នានឹងវាស់ស្ទង់ភ្នំសិនេរុ ឬភ្នំហិមពាន្ត ឬផែនដី ឬអាកាស គប្បីបាននូវឈើច្រត់ ឬខ្សែដែលមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះ (ស្មើនឹងរបស់ទាំងនោះ)។ សូម្បីតែបុគ្គលដែលដឹងនូវព្រះបញ្ញារបស់ព្រះសមណគោតម ក៏គប្បីបាននូវព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណដែលដូចគ្នានឹងព្រះញាណរបស់ព្រះអង្គដែរ នេះជាការបង្ហាញសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ លោកធ្វើការសូត្រដដែលៗ (អាមេឌិតៈ) ដោយអំណាចនៃសេចក្តីគោរព។ ពាក្យថា «uḷārāya» សេចក្តីថា ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា «ko cāhaṃ, bho» សេចក្តីថា ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ក្នុងការសរសើរព្រះសមណគោតម តើខ្ញុំជាអ្វីទៅ? ពាក្យថា «ko ca samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsissāmi» សេចក្តីថា តើខ្ញុំនឹងសរសើរដោយហេតុណា? ពាក្យថា «pasatthapasattho» សេចក្តីថា ព្រះអង្គជាបុគ្គលដែលគេសរសើរហើយ ដោយព្រះគុណទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ជាងពួកបុគ្គលដែលសកលលោកសរសើរហើយ ដ៏ក្រៃលែងជាងគុណទាំងពួង ព្រះអង្គគ្មានកិច្ចដែលត្រូវអ្នកដទៃសរសើរឡើយ។ ពិតណាស់ ដូចជាផ្កាចម្ប៉ា ឬផ្កាឧប្បលខៀវ ឬផ្កាឈូក ឬខ្លឹមច័ន្ទក្រហម តែងជាទីនាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា និងមានក្លិនក្រអូបដោយសិរីនៃពណ៌ និងក្លិនរបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ របស់ទាំងនោះគ្មានកិច្ចដែលត្រូវសរសើរដោយពណ៌ និងក្លិនដែលមកពីខាងក្រៅឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាកែវមណី ឬមណ្ឌលព្រះចន្ទ តែងរុងរឿងដោយពន្លឺរបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ របស់ទាំងនោះគ្មានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើឱ្យរុងរឿងដោយពន្លឺដទៃឡើយ។ យ៉ាងណាមិញ ព្រះសមណគោតម ក៏ជាបុគ្គលដែលគេសរសើរហើយ គឺគេសរសើរហើយដោយព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ជាងពួកបុគ្គលដែលសកលលោកសរសើរហើយ ព្រះអង្គដល់នូវភាពជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរជាងសកលលោកទាំងមូល ព្រះអង្គគ្មានកិច្ចដែលត្រូវអ្នកដទៃសរសើរឡើយ។ មួយម៉្យាងទៀត ព្រះអង្គឈ្មោះថា «pasatthapasattho» ព្រោះជាបុគ្គលដែលពួកបុគ្គលដែលគេសរសើរហើយ សរសើរព្រះអង្គ។ ကေ ပသတ္ထာ နာမ? ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ကာသိကောသလဝါသိကေဟိ ပသတ္ထော, ဗိမ္ဗိသာရော အင်္ဂမဂဓဝါသီဟိ. ဝေသာလိကာ လိစ္ဆဝီ ဝဇ္ဇိရဋ္ဌဝါသီဟိ ပသတ္ထာ. ပါဝေယျကာ မလ္လာ, ကောသိနာရကာ မလ္လာ, အညေပိ တေ တေ ခတ္တိယာ တေဟိ တေဟိ ဇာနပဒေဟိ ပသတ္ထာ. စင်္ကီအာဒယော ဗြာဟ္မဏာ ဗြာဟ္မဏဂဏေဟိ, အနာထပိဏ္ဍိကာဒယော ဥပါသကာ အနေကသတေဟိ ဥပါသကဂဏေဟိ, ဝိသာခါဒယော ဥပါသိကာ အနေကသတာဟိ ဥပါသိကာဟိ, သကုလုဒါယိအာဒယော ပရိဗ္ဗာဇကာ အနေကေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကသတေဟိ, ဥပ္ပလဝဏ္ဏာထေရိအာဒိကာ မဟာသာဝိကာ အနေကေဟိ ဘိက္ခုနိသတေဟိ, သာရိပုတ္တတ္ထေရာဒယော မဟာသာဝကာ အနေကသတေဟိ ဘိက္ခူဟိ, သက္ကာဒယော ဒေဝါ အနေကသဟဿေဟိ ဒေဝေဟိ, မဟာဗြဟ္မာဒယော ဗြဟ္မာနော အနေကသဟဿေဟိ ဗြဟ္မေဟိ ပသတ္ထာ. တေ သဗ္ဗေပိ ဒသဗလံ ထောမေန္တိ ဝဏ္ဏေန္တိ, ပသံသန္တီတိ ဘဂဝါ ‘‘ပသတ္ထပသတ္ထော’’တိ ဝုစ္စတိ. តើពួកជនណាខ្លះដែលឈ្មោះថាជាបុគ្គលដែលគេសរសើរហើយ? ព្រះបាទបសេនទិកោសល គឺពួកអ្នកស្រុកកាសី និងកោសលសរសើរហើយ។ ព្រះបាទពិម្ពិសារ គឺពួកអ្នកស្រុកអង្គៈ និងមគធៈសរសើរហើយ។ ពួកស្តេចលិច្ឆវីក្នុងក្រុងវេសាលី គឺពួកអ្នកស្រុកវជ្ជីសរសើរហើយ។ ពួកមល្លក្សត្រក្នុងក្រុងបាវ៉ា ពួកមល្លក្សត្រក្នុងក្រុងកុសិនារា និងពួកក្សត្រទាំងនោះៗដទៃទៀត គឺពួកអ្នកស្រុកក្នុងជនបទទាំងនោះៗសរសើរហើយ។ ពួកព្រាហ្មណ៍មានចង្កីព្រាហ្មណ៍ជាដើម គឺពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយសរសើរហើយ។ ពួកឧបាសកមានអនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋីជាដើម គឺពួកឧបាសកច្រើនរយនាក់សរសើរហើយ។ ពួកឧបាសិកាមាននាងវិសាខាជាដើម គឺពួកឧបាសិកាច្រើនរយនាក់សរសើរហើយ។ ពួកបរិព្វាជកមានសកុលុទាយីជាដើម គឺពួកបរិព្វាជកច្រើនរយនាក់សរសើរហើយ។ ពួកមហាស្រាវិកាមានឧប្បលវណ្ណាថេរីជាដើម គឺពួកភិក្ខុនីច្រើនរយនាក់សរសើរហើយ។ ពួកមហាសាវកមានព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាដើម គឺពួកភិក្ខុច្រើនរយអង្គសរសើរហើយ។ ពួកទេវតាមានព្រះឥន្ទ្រជាដើម គឺពួកទេវតាច្រើនពាន់សរសើរហើយ។ ពួកព្រហ្មមានមហាព្រហ្មជាដើម គឺពួកព្រហ្មច្រើនពាន់សរសើរហើយ។ ជនទាំងអស់នោះ តែងតែសរសើរ ពណ៌នា លើកតម្កើងនូវព្រះទសពល ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រូវគេហៅថា «pasatthapasattho»។ အတ္ထဝသန္တိ အတ္ထာနိသံသံ. အထဿ ပရိဗ္ဗာဇကော အတ္တနော ပသာဒကာရဏံ အာစိက္ခန္တော သေယျထာပိ, ဘော, ကုသလော နာဂဝနိကောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နာဂဝနိကောတိ နာဂဝနဝါသိကော အနုဂ္ဂဟိတသိပ္ပော ပုရိသော. ပရတော ပန ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပော ပုရိသော နာဂဝနိကောတိ အာဂတော. စတ္တာရိ ပဒါနီတိ စတ္တာရိ ဉာဏပဒါနိ ဉာဏဝလဉ္ဇာနိ, ဉာဏေန အက္ကန္တဋ္ဌာနာနီတိ အတ္ထော. ពាក្យថា «atthavasaṃ» សេចក្តីថា នូវអានិសង្សនៃប្រយោជន៍។ គ្រានោះ បរិព្វាជក កាលនឹងប្រាប់នូវហេតុនៃសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ខ្លួន ដល់ព្រាហ្មណ៍នោះ ទើបពោលពាក្យមានដើមថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ប្រៀបដូចជាព្រានដំរីដ៏ឈ្លាសវៃ» ជាដើម។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា «nāgavaniko» សេចក្តីថា បុរសដែលរស់នៅក្នុងព្រៃដំរី ដែលមិនទាន់បានរៀនសិល្បសាស្ត្រ (មិនទាន់ឈ្លាសវៃ)។ ប៉ុន្តែក្នុងទីបន្ទាប់មក បុរសដែលបានរៀនសិល្បសាស្ត្រហើយ ឈ្មោះថា «nāgavaniko» (ព្រានដំរី) ដូចដែលមកហើយ។ ពាក្យថា «cattāri padāni» សេចក្តីថា ស្នាមជើងគឺញាណទាំងបួន គឺស្នាមជើងគឺញាណ ឬកន្លែងដែលជាន់ទៅដោយញាណ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ。 ၂၈၉. ခတ္တိယပဏ္ဍိတေတိအာဒီသု ပဏ္ဍိတေတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတေ. နိပုဏေတိ သဏှေ သုခုမဗုဒ္ဓိနော, သုခုမအတ္ထန္တရပဋိဝိဇ္ဈနသမတ္ထေ. ကတပရပ္ပဝါဒေတိ ဝိညာတပရပ္ပဝါဒေ စေဝ ပရေဟိ သဒ္ဓိံ ကတဝါဒပရိစယေ စ. ဝါလဝေဓိရူပေတိ ဝါလဝေဓိဓနုဂ္ဂဟသဒိသေ. တေ ဘိန္ဒန္တာ မညေ စရန္တီတိ ဝါလဝေဓိ [Pg.102] ဝိယ ဝါလံ သုခုမာနိပိ ပရေသံ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ အတ္တနော ပညာဂတေန ဘိန္ဒန္တာ ဝိယ စရန္တီတိ အတ္ထော. ပဉှံ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ ဒုပဒမ္ပိ တိပဒမ္ပိ စတုပ္ပဒမ္ပိ ပဉှံ ကရောန္တိ. ဝါဒံ အာရောပေဿာမာတိ ဒေါသံ အာရောပေဿာမ. န စေဝ သမဏံ ဂေါတမံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တီတိ; ကသ္မာ န ပုစ္ဆန္တိ? ဘဂဝါ ကိရ ပရိသမဇ္ဈေ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ပရိသာယ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေတိ, တတော ပဿတိ – ‘‘ဣမေ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာ ဂုဠှံ ရဟဿံ ပဉှံ ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာဂတာ’’တိ. သော တေဟိ အပုဋ္ဌောယေဝ ဧဝရူပေ ပဉှေ ပုစ္ဆာယ ဧတ္တကာ ဒေါသာ, ဝိဿဇ္ဇနေ ဧတ္တကာ, အတ္ထေ ပဒေ အက္ခရေ ဧတ္တကာတိ ဣမေ ပဉှေ ပုစ္ဆန္တော ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ, ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇေယျာတိ, ဣတိ ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာနီတေ ပဉှေ ဓမ္မကထာယ အန္တရေ ပက္ခိပိတွာ ဝိဒ္ဓံသေတိ. ခတ္တိယပဏ္ဍိတာ ‘‘သေယျော ဝတ နော, ယေ မယံ ဣမေ ပဉှေ န ပုစ္ဆိမှာ, သစေ ဟိ မယံ ပုစ္ဆေယျာမ, အပ္ပတိဋ္ဌေဝ နော ကတွာ သမဏော ဂေါတမော ခိပေယျာ’’တိ အတ္တမနာ ဘဝန္တိ. ២៨៩. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «khattiyapaṇḍite» ជាដើម ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា «paṇḍite» សេចក្តីថា ពួកជនដែលប្រកបដោយភាពជាបណ្ឌិត។ ពាក្យថា «nipuṇe» សេចក្តីថា ពួកជនដែលមានបញ្ញាល្អិតល្អន់ទន់ភ្លន់ មានសមត្ថភាពក្នុងការចាក់ធ្លុះនូវសេចក្តីដ៏ល្អិតល្អន់ផ្សេងៗ។ ពាក្យថា «kataparappavāde» សេចក្តីថា ពួកជនដែលដឹងច្បាស់នូវលទ្ធិរបស់អ្នកដទៃផង និងមានការស៊ាំនឹងការជជែកដេញដោលជាមួយអ្នកដទៃផង។ ពាក្យថា «vālavedhirūpe» សេចក្តីថា ពួកជនដែលប្រៀបដូចជាខ្មាន់ធ្នូដែលបាញ់សរសៃសក់បាន។ ពាក្យថា «te bhindantā maññe caranti» សេចក្តីថា ពួកជនទាំងនោះ តែងត្រេចទៅ ហាក់ដូចជាបំផ្លាញចោលនូវទិដ្ឋិទាំងឡាយដ៏ល្អិតល្អន់របស់បុគ្គលដទៃ ដោយកម្លាំងនៃបញ្ញារបស់ខ្លួន ដូចជាខ្មាន់ធ្នូបាញ់សរសៃសក់ឱ្យដាច់ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ ពាក្យថា «pañhaṃ abhisaṅkharonti» សេចក្តីថា តែងតែរៀបចំនូវប្រស្នាដែលមានពីរបទខ្លះ បីបទខ្លះ បួនបទខ្លះ។ ពាក្យថា «vādaṃ āropessāma» សេចក្តីថា យើងនឹងចោទប្រកាន់នូវទោស។ ពាក្យថា «na ceva samaṇaṃ gotamaṃ pañhaṃ pucchanti» សេចក្តីថា ហេតុអ្វីបានជាពួកគេមិនសួរប្រស្នា? ឮថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌ក្នុងកណ្តាលជំនុំ តែងទ្រង់ទតមើលអធ្យាស្រ័យរបស់បរិស័ទ បន្ទាប់មកទ្រង់ទតឃើញថា «ពួកក្សត្រជាបណ្ឌិតទាំងនេះ នាំគ្នាមកដោយធ្វើប្រស្នាដ៏កំបាំង និងអាថ៌កំបាំង ឱ្យដូចជាទ្រព្យដ៏មានតម្លៃដែលគេលាក់ទុកក្នុងចង្កេះ»។ ព្រះអង្គ ទោះបីជាពួកក្សត្រទាំងនោះមិនទាន់បានសួរ ក៏ទ្រង់ជ្រាបថា ក្នុងការសួរប្រស្នាមានសភាពយ៉ាងនេះ មានទោសប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ក្នុងការដោះស្រាយមានទោសប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ក្នុងអត្ថ ក្នុងបទ និងក្នុងអក្ខរៈ មានទោសប្រមាណប៉ុណ្ណេះ បើបុគ្គលសួរប្រស្នាទាំងនេះ គប្បីសួរយ៉ាងនេះ បើដោះស្រាយ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់បញ្ចូលប្រស្នាដែលគេនាំមកដោយធ្វើឱ្យដូចជាទ្រព្យដ៏មានតម្លៃលាក់ទុកក្នុងចង្កេះនោះ ទៅក្នុងចន្លោះនៃធម្មកថា រួចទ្រង់កម្ចាត់បង់ (ដោះស្រាយជាមុន)។ ពួកក្សត្រជាបណ្ឌិតទាំងនោះ ក៏មានសេចក្តីត្រេកអរ ដោយគិតថា «ឱ! ជាការល្អណាស់ហើយ ដែលពួកយើងមិនបានសួរប្រស្នាទាំងនេះ ព្រោះថា ប្រសិនបើយើងសួរ ព្រះសមណគោតម មុខជានឹងធ្វើឱ្យពួកយើងរកទីពឹងគ្មាន ហើយច្រានចោលជាមិនខាន»។ အပိစ ဗုဒ္ဓါ နာမ ဓမ္မံ ဒေသေန္တာ ပရိသံ မေတ္တာယ ဖရန္တိ, မေတ္တာဖရဏေန ဒသဗလေ မဟာဇနဿ စိတ္တံ ပသီဒတိ, ဗုဒ္ဓါ စ နာမ ရူပဂ္ဂပ္ပတ္တာ ဟောန္တိ ဒဿနသမ္ပန္နာ မဓုရဿရာ မုဒုဇိဝှာ သုဖုသိတဒန္တာဝရဏာ အမတေန ဟဒယံ သိဉ္စန္တာ ဝိယ ဓမ္မံ ကထေန္တိ. တတြ နေသံ မေတ္တာဖရဏေန ပသန္နစိတ္တာနံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ဧဝရူပံ အဒွေဇ္ဈကထံ အမောဃကထံ နိယျာနိကကထံ ကထေန္တေန ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ န သက္ခိဿာမ ပစ္စနီကဂ္ဂါဟံ ဂဏှိတု’’န္တိ အတ္တနော ပသန္နဘာဝေနေဝ န ပုစ္ဆန္တိ. ម្យ៉ាងទៀត ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌ តែងផ្សាយមេត្តាទៅកាន់បរិស័ទ ដោយការផ្សាយមេត្តានោះ ចិត្តរបស់មហាជនក៏ជ្រះថ្លាចំពោះព្រះទសពល។ ម្យ៉ាងទៀត ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងជាអ្នកដល់នូវរូបដ៏ប្រសើរបំផុត ប្រកបដោយទស្សនសម្បត្តិ មានព្រះសូរសៀងដ៏ផ្អែមល្ហែម មានព្រះជីវ្ហាដ៏ទន់ភ្លន់ មានព្រះឱស្ឋដ៏ប៉ះពាល់ល្អ តែងសម្តែងធម៌ ហាក់ដូចជាស្រោចស្រពនូវហឫទ័យដោយទឹកអម្រឹត។ ក្នុងបរិស័ទនោះ ពួកជនដែលមានចិត្តជ្រះថ្លាដោយការផ្សាយមេត្តារបស់ព្រះអង្គ តែងមានចិត្តគិតយ៉ាងនេះថា «យើងមិនអាចនឹងកាន់យកនូវការប្រឆាំងទាស់ទែង ជាមួយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលទ្រង់សម្តែងនូវកថាដែលមិនមានពីរយ៉ាងនេះ កថាដែលមិនសូន្យទទេ កថាដែលជាគ្រឿងស្រោចស្រង់ចេញចាកទុក្ខឡើយ» ពួកជនទាំងនោះមិនសួរប្រស្នា ក៏ព្រោះតែសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។ အညဒတ္ထူတိ ဧကံသေန. သာဝကာ သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ သရဏဂမနဝသေန သာဝကာ ဟောန္တိ. တဒနုတ္တရန္တိ တံ အနုတ္တရံ. ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ပရိယောသာနဘူတံ အရဟတ္တဖလံ, တဒတ္ထာယ ဟိ တေ ပဗ္ဗဇန္တိ. မနံ ဝတ, ဘော, အနဿာမာတိ, ဘော, သစေ မယံ န ဥပသင်္ကမေယျာမ, ဣမိနာ ထောကေန အနုပသင်္ကမနမတ္တေန အပယိရုပါသနမတ္တေနေဝ နဋ္ဌာ ဘဝေယျာမ. ဥပသင်္ကမနမတ္တကေန ပနမှာ န နဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ဒုတိယပဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ. အဿမဏာဝ သမာနာတိအာဒီသု ပါပါနံ အသမိတတ္တာ အဿမဏာဝ. အဗာဟိတတ္တာ စ ပန အဗြာဟ္မဏာဝ. ကိလေသာရီနံ အဟတတ္တာ အနရဟန္တောယေဝ သမာနာတိ အတ္ထော. ពាក្យថា «aññadatthu» សេចក្តីថា ដោយចំណែកមួយ គឺពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា «sāvakā sampajjanti» សេចក្តីថា តែងជាសាវក ដោយអំណាចនៃការដល់នូវសរណគមន៍。ពាក្យថា «tadanuttaraṃ» សេចក្តីថា នូវធម៌ដ៏ប្រសើរនោះ។ ពាក្យថា «brahmacariyapariyosānaṃ» សេចក្តីថា នូវព្រះអរហត្តផល ដែលជាទីបំផុតនៃមគ្គព្រហ្មចរិយៈ ព្រោះថា ពួកកុលបុត្រទាំងនោះ តែងតែបួសដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះអរហត្តផលនោះ។ ពាក្យថា «manaṃ vata, bho, anassāma» សេចក្តីថា ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើយើងមិនចូលទៅជិតទេ យើងគប្បីវិនាសដោយហេតុបន្តិចបន្តួច គឺត្រឹមតែការមិនចូលទៅជិត ត្រឹមតែការមិនចូលទៅអង្គុយជិតប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែដោយសារតែការចូលទៅជិត យើងទាំងឡាយទើបមិនវិនាស នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ បទទីពីរ ជាវេវចនៈនៃបទមុននោះឯង។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «assamaṇāva samānā» ជាដើម សេចក្តីថា ព្រោះតែមិនទាន់បានរំងាប់នូវបាបទាំងឡាយ ទើបឈ្មោះថា មិនមែនជាសមណៈពិតប្រាកដឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែមិនទាន់បានបន្សាត់ចោលនូវបាបទាំងឡាយ ទើបឈ្មោះថា មិនមែនជាព្រាហ្មណ៍ពិតប្រាកដឡើយ។ ព្រោះតែមិនទាន់បានកម្ចាត់បង់នូវកិលេសជាសត្រូវ ទើបឈ្មោះថា មិនមែនជាព្រះអរហន្តពិតប្រាកដឡើយ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ ၂၉၀. ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဥဒါဟာရံ ဥဒါဟရိ. ယထာ ဟိ ယံ တေလံ မာနံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, ဝိဿန္ဒိတွာ ဂစ္ဆတိ, တံ အဝသေကောတိ ဝုစ္စတိ, ယဉ္စ [Pg.103] ဇလံ တဠာကံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆတိ, တံ ဩဃောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝမေဝ ယံ ပီတိမယံ ဝစနံ ဟဒယံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, အဓိကံ ဟုတွာ အန္တော အသဏ္ဌဟိတွာ ဗဟိ နိက္ခမတိ, တံ ဥဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝရူပံ ပီတိမယံ ဝစနံ နိစ္ဆာရေသီတိ အတ္ထော. ဟတ္ထိပဒေါပမောတိ ဟတ္ထိပဒံ ဥပမာ အဿ ဓမ္မဿာတိ ဟတ္ထိပဒေါပမော. သော န ဧတ္တာဝတာ ဝိတ္ထာရေန ပရိပူရော ဟောတီတိ ဒဿေတိ. နာဂဝနိကောတိ ဥဂ္ဂဟိတဟတ္ထိသိပ္ပော ဟတ္ထိဝနစာရိကော. အထ ကသ္မာ ဣဓ ကုသလောတိ န ဝုတ္တောတိ? ပရတော ‘‘ယော ဟောတိ ကုသလော’’တိ ဝိဘာဂဒဿနတော. ယော ဟိ ကောစိ ပဝိသတိ, ယော ပန ကုသလော ဟောတိ, သော နေဝ တာဝ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဣဓ ကုသလောတိ အဝတွာ ပရတော ဝုတ္တော. ២៩០. ពាក្យថា Udānaṃ udānesī (ទ្រង់បន្លឺនូវឧទាន) សេចក្តីថា ទ្រង់បានបន្លឺនូវឧទាហរណ៍ (ពាក្យសំដីដែលកើតឡើងដោយសារសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង)។ ព្រោះថា ប្រេងឯណាដែលរង្វាល់មិនអាចផ្ទុកទុកបាន ក៏ហូរហៀរចេញទៅ ប្រេងនោះលោកហៅថា ប្រេងហូរហៀរ (អវសេកៈ) យ៉ាងណាមិញ, ទឹកឯណាដែលទំនប់មិនអាចទប់ទល់បាន ក៏ហូរជន់ជោរទៅ ទឹកនោះលោកហៅថា ជំនន់ (ឱឃៈ) យ៉ាងណាមិញ, យ៉ាងនោះឯង ពាក្យសំដីដែលប្រកបដោយបីតិឯណា ដែលចិត្តមិនអាចផ្ទុកទុកបាន ក៏មានសភាពលើសលុប មិនអាចតាំងនៅក្នុងខាងក្នុងរាងកាយបាន ក៏ធ្លាយចេញមកខាងក្រៅ ពាក្យសំដីនោះ លោកហៅថា ឧទាន។ សេចក្តីថា ទ្រង់បានបន្លឺនូវពាក្យសំដីដែលប្រកបដោយបីតិ មានសភាពបែបនេះ។ ពាក្យថា Hatthipadopamo (ធម៌មានឧបមាដោយស្នាមជើងដំរី) សេចក្តីថា ធម៌នោះមានស្នាមជើងដំរីជាឧបមា ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ហត្ថិបទោបមៈ (មានឧបមាដោយស្នាមជើងដំរី)។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញថា ធម៌នោះមិនទាន់ពេញលេញដោយសេចក្តីពិស្តារត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឡើយ។ ពាក្យថា Nāgavaniko (ព្រានព្រៃអ្នករកដំរី) សេចក្តីថា បុរសអ្នករៀនសូត្រសិល្បៈដំរីរួចហើយ ជាអ្នកត្រេចចរទៅក្នុងព្រៃដំរីដើម្បីចាប់ដំរី។ ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងវារៈនេះ ព្រះអង្គមិនត្រាស់ហៅថា “កុសលោ” (អ្នកឈ្លាសវៃ)? នេះជាសំណួរ។ ព្រោះទ្រង់ចង់បង្ហាញការបែងចែកក្នុងវារៈខាងក្រោយថា “yo hoti kusalo” (បុគ្គលណាជាអ្នកឈ្លាសវៃ) ហេតុនោះ ទើបមិនត្រាស់ក្នុងទីនេះ។ ព្រោះថា ជនណាម្នាក់ក៏ដោយតែងតែចូលទៅក្នុងព្រៃ ប៉ុន្តែលុះត្រាតែជននោះជាអ្នកឈ្លាសវៃ ទើបមិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចចិត្តភ្លាមៗឡើយ។ ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ ទើបមិនត្រាស់ថា “កុសលោ” ហើយទៅត្រាស់ក្នុងវារៈខាងក្រោយវិញ។ ၂၉၁. ဝါမနိကာတိ ရဿာ အာယာမတောပိ န ဒီဃာ မဟာကုစ္ဆိဟတ္ထိနိယော. ဥစ္စာ စ နိသေဝိတန္တိ သတ္တဋ္ဌရတနုဗ္ဗေဓေ ဝဋရုက္ခာဒီနံ ခန္ဓပ္ပဒေသေ ဃံသိတဋ္ဌာနံ. ဥစ္စာ ကာဠာရိကာတိ ဥစ္စာ စ ယဋ္ဌိသဒိသပါဒါ ဟုတွာ, ကာဠာရိကာ စ ဒန္တာနံ ကဠာရတာယ. တာသံ ကိရ ဧကော ဒန္တော ဥန္နတော ဟောတိ, ဧကော ဩနတော. ဥဘောပိ စ ဝိရဠာ ဟောန္တိ, န အာသန္နာ. ဥစ္စာ စ ဒန္တေဟိ အာရဉ္ဇိတာနီတိ သတ္တဋ္ဌရတနုဗ္ဗေဓေ ဝဋရုက္ခာဒီနံ ခန္ဓပ္ပဒေသေ ဖရသုနာ ပဟတဋ္ဌာနံ ဝိယ ဒါဋ္ဌာဟိ ဆိန္နဋ္ဌာနံ. ဥစ္စာ ကဏေရုကာ နာမာတိ ဥစ္စာ စ ယဋ္ဌိသဒိသဒီဃပါဒါ ဟုတွာ, ကဏေရုကာ စ ဒန္တာနံ ကဏေရုတာယ, တာ ကိရ မကုဠဒါဌာ ဟောန္တိ. တသ္မာ ကဏေရုကာတိ ဝုစ္စန္တိ. သော နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတီတိ သော နာဂဝနိကော ယဿ ဝတာဟံ နာဂဿ အနုပဒံ အာဂတော, အယမေဝ သော, န အညော. ယဉှိ အဟံ ပဌမံ ပဒံ ဒိသွာ ဝါမနိကာနံ ပဒံ ဣဒံ ဘဝိဿတီတိ နိဋ္ဌံ န ဂတော, ယမ္ပိ တတော ဩရဘာဂေ ဒိသွာ ကာဠာရိကာနံ ဘဝိဿတိ, ကဏေရုကာနံ ဘဝိဿတီတိ နိဋ္ဌံ န ဂတော, သဗ္ဗံ တံ ဣမဿေဝ မဟာဟတ္ထိနော ပဒန္တိ မဟာဟတ္ထိံ ဒိသွာဝ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ. ២៩១. ពាក្យថា Vāmanikā (មេដំរីតឿ) សេចក្តីថា មេដំរីទាំងឡាយដែលមានរាងទាប មិនវែងដោយបណ្តោយ មានពោះធំ។ ពាក្យថា Uccā ca nisevitaṃ (កន្លែងដែលដំរីធំៗសេពគប់) សេចក្តីថា ទីកន្លែងដែលដំរីដុសខាត់នឹងដើមជ្រៃជាដើម ត្រង់ភាគនៃដើមឈើដែលមានកម្ពស់ប្រមាណ ៧ ឬ ៨ ហត្ថ។ ពាក្យថា Uccā kāḷārikā (មេដំរីខ្ពស់ៗមានភ្លុកច្រពើស) សេចក្តីថា មេដំរីទាំងឡាយដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ មានជើងវែងដូចជាបង្គោលឫស្សី ហើយមានភ្លុកច្រពើស ព្រោះតែភាពវៀចវេរនៃភ្លុកទាំងឡាយ។ ឮថា ភ្លុកម្ខាងរបស់មេដំរីទាំងនោះខ្ពស់ឡើងលើ ភ្លុកម្ខាងទៀតទាបចុះក្រោម។ ហើយភ្លុកទាំងពីរក៏ដុះឃ្លាតគ្នា មិនជិតគ្នាឡើយ។ ពាក្យថា Uccā ca dantehi ārañjitāni (ស្នាមដែលដំរីធំៗចាក់ដោយភ្លុក) សេចក្តីថា ទីកន្លែងដែលដំរីកាត់ដោយភ្លុក ត្រង់ភាគនៃដើមជ្រៃជាដើម ដែលមានកម្ពស់ប្រមាណ ៧ ឬ ៨ ហត្ថ ដូចជាកន្លែងដែលគេកាប់ដោយពូថៅដូច្នោះ។ ពាក្យថា Uccā kaṇerukā nāma (មេដំរីខ្ពស់ៗមានភ្លុកដូចជាត្រពាំង) សេចក្តីថា មេដំរីទាំងឡាយដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ មានជើងវែងដូចជាបង្គោលឫស្សី ហើយមានភ្លុកដូចជាក្រពុំផ្កា ព្រោះតែភាពដូចជាក្រពុំនៃភ្លុកទាំងឡាយ ឮថាមេដំរីទាំងនោះមានភ្លុកដូចជាក្រពុំផ្កា ហេតុនោះ ទើបហៅថា កណេរុកា។ ពាក្យថា So niṭṭhaṃ gacchati (ព្រានព្រៃនោះទើបដល់នូវការសម្រេចចិត្ត) សេចក្តីថា ព្រានព្រៃអ្នករកដំរីនោះ គិតថា “អាត្មាអញមកតាមលំអានជើងនៃដំរីណា ដំរីនោះគឺដំរីនេះឯង មិនមែនដំរីដទៃឡើយ”។ ព្រោះថា កាលដែលអាត្មាអញឃើញស្នាមជើងដំបូង ហើយគិតថា “នេះប្រហែលជាស្នាមជើងរបស់មេដំរីតឿទាំងឡាយ” មិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចចិត្តយ៉ាងណាមិញ, កាលដែលឃើញស្នាមជើងក្នុងទីជិតជាងនោះទៅទៀត ហើយគិតថា “នេះប្រហែលជាស្នាមជើងរបស់មេដំរីមានភ្លុកច្រពើស ឬរបស់មេដំរីមានភ្លុកដូចជាក្រពុំផ្កា” ក៏មិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចចិត្តយ៉ាងណាមិញ, លុះតែបានឃើញដំរីធំនោះផ្ទាល់ ទើបដល់នូវការសម្រេចចិត្តយ៉ាងពិតប្រាកដថា “ស្នាមជើងទាំងអស់នេះ គឺជារបស់ដំរីធំនេះឯង” យ៉ាងនោះឯង។ ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – နာဂဝနံ ဝိယ ဟိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နီဝရဏပ္ပဟာနာ ဓမ္မဒေသနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကုသလော နာဂဝနိကော ဝိယ ယောဂါဝစရော; မဟာနာဂေါ ဝိယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ; မဟန္တံ ဟတ္ထိပဒံ ဝိယ ဈာနာဘိညာ. နာဂဝနိကဿ တတ္ထ တတ္ထ ဟတ္ထိပဒံ ဒိသွာပိ ဝါမနိကာနံ ပဒံ ဘဝိဿတိ, ကာဠာရိကာနံ ကဏေရုကာနံ ပဒံ ဘဝိဿတီတိ အနိဋ္ဌင်္ဂတဘာဝေါ ဝိယ ယောဂိနော, ဣမာ ဈာနာဘိညာ နာမ ဗာဟိရကပရိဗ္ဗာဇကာနမ္ပိ [Pg.104] သန္တီတိ အနိဋ္ဌင်္ဂတဘာဝေါ. နာဂဝနိကဿ, တတ္ထ တတ္ထ မယာ ဒိဋ္ဌံ ပဒံ ဣမဿေဝ မဟာဟတ္ထိနော, န အညဿာတိ မဟာဟတ္ထိံ ဒိသွာ နိဋ္ဌင်္ဂမနံ ဝိယ အရိယသာဝကဿ အရဟတ္တံ ပတွာဝ နိဋ္ဌင်္ဂမနံ. ဣဒဉ္စ ပန ဩပမ္မသံသန္ဒနံ မတ္ထကေ ဌတွာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣမသ္မိမ္ပိ ဌာနေ ဝဋ္ဋတိယေဝ. အနုက္ကမာဂတံ ပန ပါဠိပဒံ ဂဟေတွာ ဣဓေဝ ကတံ. တတ္ထ ဣဓာတိ ဒေသာပဒေသေ နိပါတော. သွာယံ ကတ္ထစိ လောကံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ‘‘ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၇၉). ကတ္ထစိ သာသနံ. ယထာဟ – ‘‘ဣဓေဝ, ဘိက္ခဝေ, သမဏော, ဣဓ ဒုတိယော သမဏော’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၁). ကတ္ထစိ ဩကာသံ. ယထာဟ – ក្នុងពាក្យថា Evameva kho នេះ មានការប្រៀបធៀបឧបមានឹងឧបមេយ្យដូចតទៅនេះ៖ ព្រោះថា ព្រះធម្មទេសនា ចាប់តាំងពីដើមរហូតដល់ការលះបង់នីវរណធម៌ គប្បីជ្រាបថាដូចជាព្រៃដំរី។ ព្រះយោគាវចរ គប្បីជ្រាបថាដូចជាព្រានព្រៃអ្នករកដំរីដ៏ឈ្លាសវៃ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ គប្បីជ្រាបថាដូចជាដំរីដ៏ធំ (មហានាគ)។ ឈាន និងអភិញ្ញាទាំងឡាយ គប្បីជ្រាបថាដូចជាស្នាមជើងដំរីដ៏ធំ។ ភាពមិនទាន់សម្រេចចិត្តរបស់ព្រះយោគីថា “ឈាន និងអភិញ្ញាទាំងនេះ សូម្បីតែពួកបរិព្វាជកខាងក្រៅសាសនាក៏មានដែរ” គប្បីជ្រាបថាដូចជាភាពមិនទាន់សម្រេចចិត្តរបស់ព្រានព្រៃ កាលដែលឃើញស្នាមជើងដំរីក្នុងទីនោះៗ ហើយគិតថា “នេះប្រហែលជាស្នាមជើងរបស់មេដំរីតឿ ឬរបស់មេដំរីមានភ្លុកច្រពើស ឬរបស់មេដំរីមានភ្លុកដូចជាក្រពុំផ្កា” ដូច្នោះឯង។ ការសម្រេចចិត្តរបស់ព្រះអរិយសាវ័ក លុះត្រាតែបានសម្រេចព្រះអរហត្តផល ទើបដល់នូវការសម្រេចចិត្តពិតប្រាកដ គប្បីជ្រាបថាដូចជាការសម្រេចចិត្តរបស់ព្រានព្រៃ កាលដែលបានឃើញដំរីធំហើយគិតថា “ស្នាមជើងដែលអាត្មាអញឃើញក្នុងទីនោះៗ គឺជារបស់ដំរីធំនេះឯង មិនមែនជារបស់ដំរីដទៃឡើយ” ដូច្នោះឯង។ ក៏ការប្រៀបធៀបឧបមានេះ ទោះបីជាយកទៅតាំងទុកក្នុងចុងបញ្ចប់នៃព្រះសូត្រនេះ ហើយធ្វើការប្រៀបធៀប ក៏គួរដែរ។ សូម្បីតែក្នុងទីនេះ ក៏គួរដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ លោកកាន់យកតាមលំដាប់នៃបទបាលីដែលមកដល់ ហើយធ្វើការប្រៀបធៀបក្នុងទីនេះតែម្តង។ ក្នុងបទទាំងនោះ ពាក្យថា Idha ជាសព្ទនិបាត សម្រាប់ចង្អុលបង្ហាញទីកន្លែង។ សព្ទ Idha នោះ ក្នុងបាលីខ្លះ ត្រាស់សំដៅយកលោក ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ថា “Idha tathāgato loke uppajjati” (ព្រះតថាគតកើតឡើងក្នុងលោកនេះ)។ ក្នុងបាលីខ្លះ សំដៅយកព្រះសាសនា ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ថា “Idheva, bhikkhave, samaṇo, idha dutiyo samaṇo” (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមណៈទី១ មានក្នុងសាសនានេះឯង សមណៈទី២ ក៏មានក្នុងសាសនានេះដែរ)។ ក្នុងបាលីខ្លះ សំដៅយកទីកន្លែង ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ថា៖ ‘‘ဣဓေဝ တိဋ္ဌမာနဿ, ဒေဝဘူတဿ မေ သတော; ပုနရာယု စ မေ လဒ္ဓေါ, ဧဝံ ဇာနာဟိ မာရိသာ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၆၉; ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၉၀); “កាលដែលខ្ញុំស្ថិតនៅក្នុងទីនេះឯង កាលដែលខ្ញុំជាទេវតាស្រាប់ ខ្ញុំក៏បានអាយុត្រឡប់មកវិញ សូមលោកម្ចាស់ជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ”។ ကတ္ထစိ ပဒပူရဏမတ္တမေဝ. ယထာဟ – ‘‘ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဘုတ္တာဝီ အဿံ ပဝါရိတော’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀). ဣဓ ပန လောကံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဗြာဟ္မဏ ဣမသ္မိံ လောကေ တထာဂတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အရဟံ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ. ក្នុងបាលីខ្លះ ជាត្រឹមតែបទបំពេញបទប៉ុណ្ណោះ ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ថា “Idhāhaṃ, bhikkhave, bhuttāvī assaṃ pavārito” (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ខ្ញុំបានឆាន់រួចហើយ ឃាត់ខាំងហើយក្នុងទីនេះ)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា ទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកលោក។ នេះជាសេចក្តីដែលទ្រង់មានព្រះពុទ្ធដីកាថា “ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រះតថាគតជាព្រះអរហន្ត...បេ... ជាព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ កើតឡើងក្នុងលោកនេះ”។ တတ္ထ တထာဂတသဒ္ဒေါ မူလပရိယာယေ, အရဟန္တိအာဒယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာ. လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ပန လောကောတိ ဩကာသလောကော သတ္တလောကော သင်္ခါရလောကောတိ တိဝိဓော. ဣဓ ပန သတ္တလောကော အဓိပ္ပေတော. သတ္တလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ စ တထာဂတော န ဒေဝလောကေ, န ဗြဟ္မလောကေ, မနုဿလောကေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မနုဿလောကေပိ န အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ, ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ. တတြာပိ န သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု, ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဂဇင်္ဂလံ နာမ နိဂမော. တဿာပရေန မဟာသာလော, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ. ပုရတ္ထိမဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သလ္လဝတီ နာမ နဒီ, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ. ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သေတကဏ္ဏိကံ နာမ နိဂမော, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ. ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ထူဏံ နာမ ဗြာဟ္မဏဂါမော, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ. ဥတ္တရာယ [Pg.105] ဒိသာယ ဥသိရဒ္ဓဇော နာမ ပဗ္ဗတော, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၉) ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္နေ အာယာမတော တိယောဇနသတေ ဝိတ္ထာရတော အဍ္ဎတေယျယောဇနသတေ ပရိက္ခေပတော နဝယောဇနသတေ မဇ္ဈိမပဒေသေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. န ကေဝလဉ္စ တထာဂတောဝ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အဂ္ဂသာဝကာ အသီတိ မဟာထေရာ ဗုဒ္ဓမာတာ ဗုဒ္ဓပိတာ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ အညေ စ သာရပ္ပတ္တာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဧတ္ထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တတ္ထ တထာဂတော သုဇာတာယ ဒိန္နမဓုပါယသဘောဇနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ. အရဟတ္တဖလေ ဥပ္ပန္နော နာမ. မဟာဘိနိက္ခမနတော ဝါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ. တုသိတဘဝနတော ဝါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ. ဒီပင်္ကရပါဒမူလတော ဝါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ. အရဟတ္တဖလေ ဥပ္ပန္နော နာမ. ဣဓ သဗ္ဗပဌမံ ဥပ္ပန္နဘာဝံ သန္ဓာယ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ, တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပန္နော ဟောတီတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော. ក្នុងបទទាំងនោះ សព្ទថា Tathāgata លោកបានពិស្តារហើយក្នុងមូលបរិយាយសូត្រ ចំណែកបទថា Arahaṃ ជាដើម លោកបានពិស្តារហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ក្នុងពាក្យថា Loke uppajjati នេះ ពាក្យថា Loko មាន ៣ យ៉ាងគឺ ឱកាសលោក សត្វលោក និងសង្ខារលោក។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ លោកសំដៅយកសត្វលោក។ ទោះបីជាកើតឡើងក្នុងសត្វលោកក៏ដោយ ក៏ព្រះតថាគតមិនកើតក្នុងទេវលោក មិនកើតក្នុងព្រហ្មលោកឡើយ គឺកើតក្នុងមនុស្សលោកតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែក្នុងមនុស្សលោក ក៏មិនកើតក្នុងចក្រវាឡដទៃដែរ គឺកើតក្នុងចក្រវាឡនេះឯង។ សូម្បីតែក្នុងចក្រវាឡនេះ ក៏មិនកើតក្នុងគ្រប់ទីកន្លែងដែរ គឺកើតក្នុង៖ “ក្នុងទិសខាងកើត មាននិគមឈ្មោះថា គជង្គលៈ។ ខាងលិចនៃនិគមនោះ មានដើមមហាសាលៈ ហួសពីនោះទៅ ជាបច្ចន្តជនបទ ខាងក្នុងពីនោះមក ជាមជ្ឈិមប្រទេស។ ក្នុងទិសអាគ្នេយ៍ មានទន្លេឈ្មោះថា សល្លវតី ហួសពីនោះទៅ ជាបច្ចន្តជនបទ ខាងក្នុងពីនោះមក ជាមជ្ឈិមប្រទេស។ ក្នុងទិសខាងត្បូង មាននិគមឈ្មោះថា សេតកណ្ណិកៈ ហួសពីនោះទៅ ជាបច្ចន្តជនបទ ខាងក្នុងពីនោះមក ជាមជ្ឈិមប្រទេស។ ក្នុងទិសខាងលិច មានភូមិព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះថា ថូណៈ ហួសពីនោះទៅ ជាបច្ចន្តជនបទ ខាងក្នុងពីនោះមក ជាមជ្ឈិមប្រទេស។ ក្នុងទិសខាងជើង មានភ្នំឈ្មោះថា ឧសីរទ្ធជៈ ហួសពីនោះទៅ ជាបច្ចន្តជនបទ ខាងក្នុងពីនោះមក ជាមជ្ឈិមប្រទេស” គឺកើតក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស ដែលកំណត់ទុកយ៉ាងនេះ ដែលមានបណ្តោយ ៣០០ យោជន៍ ទទឹង ២៥០ យោជន៍ និងបរិមាត្រ ៩០០ យោជន៍។ មិនមែនតែព្រះតថាគតប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ ព្រះអគ្គសាវ័កទាំងឡាយ ព្រះមហាថេរ ៨០ អង្គ ព្រះពុទ្ធមាតា ព្រះពុទ្ធបិតា ព្រះរាជាចក្រពត្តិ និងពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីដទៃទៀត ដែលដល់នូវភាពមានខ្លឹមសារ ក៏រមែងកើតក្នុងមជ្ឈិមប្រទេសនេះឯង។ ក្នុងទីនោះ ព្រះតថាគត ចាប់តាំងពីការសោយមធុបាយាសដែលនាងសុជាតាថ្វាយ រហូតដល់អរហត្តមគ្គ ឈ្មោះថាកំពុងកើតឡើង។ ក្នុងខណៈនៃអរហត្តផល ឈ្មោះថា កើតឡើងរួចហើយ។ មួយយ៉ាងទៀត ចាប់តាំងពីការយាងចេញដើម្បីមហាភិនិស្ក្រមណ៍ រហូតដល់អរហត្តមគ្គ។ មួយយ៉ាងទៀត ចាប់តាំងពីការច្យុតិពីតុសិតភព រហូតដល់អរហត្តមគ្គ។ មួយយ៉ាងទៀត ចាប់តាំងពីទាបាទនៃព្រះទីបង្ករពុទ្ធជាម្ចាស់ រហូតដល់អរហត្តមគ្គ ឈ្មោះថាកំពុងកើតឡើង។ ក្នុងខណៈនៃអរហត្តផល ឈ្មោះថា កើតឡើងរួចហើយ។ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ត្រាស់ថា “Uppajjati” (កើតឡើង) ដោយសំដៅយកការកើតឡើងមុនគេបង្អស់នៃសត្វទាំងឡាយ សេចក្តីថា ព្រះតថាគតកើតឡើងហើយក្នុងលោក នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ។ သော ဣမံ လောကန္တိ သော ဘဂဝါ ဣမံ လောကံ, ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ နိဒဿေတိ. သဒေဝကန္တိ သဟ ဒေဝေဟိ သဒေဝကံ. ဧဝံ သဟ မာရေန သမာရကံ. သဟ ဗြဟ္မုနာ သဗြဟ္မကံ. သဟ သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ. ပဇာတတ္တာ ပဇာ, တံ ပဇံ. သဟ ဒေဝမနုဿေဟိ သဒေဝမနုဿံ. တတ္ထ သဒေဝကဝစနေန ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမာရကဝစနေန ဆဋ္ဌကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ. သဗြဟ္မကဝစနေန ဗြဟ္မကာယိကာဒိဗြဟ္မဂ္ဂဟဏံ. သဿမဏဗြာဟ္မဏိဝစနေန သာသနဿ ပစ္စတ္ထိပစ္စာမိတ္တသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏံ သမိတပါပဗာဟိတပါပသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏဉ္စ. ပဇာဝစနေန သတ္တလောကဂ္ဂဟဏံ. သဒေဝမနုဿဝစနေန သမ္မုတိဒေဝအဝသေသမနုဿဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတ္ထ တီဟိ ပဒေဟိ ဩကာသလောကေန သဒ္ဓိံ သတ္တလောကော, ဒွီဟိ ပဇာဝသေန သတ္တလောကောဝ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ពាក្យថា So imaṃ lokaṃ សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់បង្ហាញនូវលោកនេះ ដែលត្រូវសម្តែងតទៅ។ ពាក្យថា Sadevakaṃ សេចក្តីថា ព្រមទាំងទេវតា។ ដូចគ្នាដែរ ព្រមទាំងមារ ឈ្មោះថា សមារកៈ។ ព្រមទាំងព្រហ្ម ឈ្មោះថា សព្រហ្មកៈ។ ព្រមទាំងសមណព្រាហ្មណ៍ ឈ្មោះថា សស្សមណព្រាហ្មណី។ ឈ្មោះថា បជា (ប្រជាសត្វ) ព្រោះតែការកើតឡើងដោយឡែកៗគ្នា ទ្រង់សំដៅយកប្រជាសត្វនោះ។ ព្រមទាំងទេវតានិងមនុស្ស ឈ្មោះថា សទេវមនុស្សៈ។ ក្នុងបទទាំងនោះ គប្បីជ្រាបថា ដោយពាក្យថា Sadevaka ទ្រង់កាន់យកទេវតាក្នុងកាមាវចរភពទាំង ៥ ជាន់។ ដោយពាក្យថា Samāraka ទ្រង់កាន់យកទេវតាក្នុងកាមាវចរភពជាន់ទី ៦។ ដោយពាក្យថា Sabrahmaka ទ្រង់កាន់យកពួកព្រហ្មមានព្រហ្មកាយិកព្រហ្មជាដើម។ ដោយពាក្យថា Sassamaṇabrāhmaṇី ទ្រង់កាន់យកពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដែលជាសត្រូវបដិបក្ខនឹងព្រះសាសនាផង និងពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដែលមានបាបដ៏ស្ងប់ហើយ មានបាបកំចាត់ចោលហើយផង។ ដោយពាក្យថា Pajā ទ្រង់កាន់យកសត្វលោក។ ដោយពាក្យថា Sadevamanussa ទ្រង់កាន់យកសម្មុតិទេវតានិងមនុស្សដែលនៅសេសសល់ទាំងអស់។ Evamettha (ក្នុងបទទាំងនេះ) ដោយបទ ៣ ទ្រង់កាន់យកសត្វលោកព្រមទាំងឱកាសលោក ដោយបទ ២ ទ្រង់កាន់យកតែសត្វលោកប៉ុណ្ណោះ ដោយអំណាចនៃប្រជាសត្វ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ အပရော နယော – သဒေဝကဂ္ဂဟဏေန အရူပါဝစရဒေဝလောကော ဂဟိတော. သမာရကဂ္ဂဟဏေန ဆကာမာဝစရဒေဝလောကော. သဗြဟ္မကဂ္ဂဟဏေန ရူပီ ဗြဟ္မလောကော. သဿမဏဗြာဟ္မဏာဒိဂ္ဂဟဏေန စတုပရိသဝသေန သမ္မုတိဒေဝေဟိ ဝါ သဟ မနုဿလောကော အဝသေသသဗ္ဗသတ္တလောကော ဝါ. វិធីមួយទៀត៖ ដោយការកាន់យកពាក្យថា Sadevaka ទ្រង់កាន់យកអរូបាវចរទេវលោក។ ដោយការកាន់យកពាក្យថា Samāraka ទ្រង់កាន់យកឆកាមាវចរទេវលោក។ ដោយការកាន់យកពាក្យថា Sabrahmaka ទ្រង់កាន់យកព្រហ្មលោកដែលមានរូប។ ដោយការកាន់យកពាក្យថា Sassamaṇabrāhmaṇី ជាដើម ទ្រង់កាន់យកមនុស្សលោកព្រមទាំងសម្មុតិទេវតា ដោយអំណាចនៃបរិស័ទទាំង ៤ ឬក៏កាន់យកសត្វលោកដែលនៅសេសសល់ទាំងអស់។ အပိစေတ္ထ [Pg.106] သဒေဝကဝစနေန ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော သဗ္ဗဿ လောကဿ သစ္ဆိကတဘာဝမာဟ. တတော ယေသံ အဟောသိ – ‘‘မာရော မဟာနုဘာဝေါ ဆကာမာဝစရိဿရော ဝသဝတ္တီ. ကိံ သောပိ ဧတေန သစ္ဆိကတော’’တိ? တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမန္တော သမာရကန္တိ အာဟ. ယေသံ ပန အဟောသိ – ‘‘ဗြဟ္မာ မဟာနုဘာဝေါ, ဧကင်္ဂုလိယာ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠသဟဿေ အာလောကံ ဖရတိ, ဒွီဟိ…ပေ… ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု အာလောကံ ဖရတိ, အနုတ္တရဉ္စ ဈာနသမာပတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ကိံ သောပိ သစ္ဆိကတော’’တိ? တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမန္တော သဗြဟ္မကန္တိ အာဟ. တတော ယေ စိန္တေသုံ – ‘‘ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏာ သာသနဿ ပစ္စတ္ထိကာ, ကိံ တေပိ သစ္ဆိကတာ’’တိ? တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမန္တော သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇန္တိ အာဟ. ဧဝံ ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌာနံ သစ္ဆိကတဘာဝံ ပကာသေတွာ အထ သမ္မုတိဒေဝေ အဝသေသမနုဿေ စ ဥပါဒါယ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန သေသသတ္တလောကဿ သစ္ဆိကတဘာဝံ ပကာသေန္တော သဒေဝမနုဿန္တိ အာဟ. အယမေတ္ထ ဘာဝါနုက္ကမော. ပေါရာဏာ ပနာဟု – သဒေဝကန္တိ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. သမာရကန္တိ မာရေန သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. သဗြဟ္မကန္တိ ဗြဟ္မေဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ တိဘဝူပဂေ သတ္တေ တီဟာကာရေဟိ တီသု ပဒေသု ပက္ခိပေတွာ ပုန ဒွီဟိ ပဒေဟိ ပရိယာဒိယန္တော ‘‘သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿ’’န္တိ အာဟ. ဧဝံ ပဉ္စဟိ ပဒေဟိ တေန တေနာကာရေန တေဓာတုကမေဝ ပရိယာဒိန္နန္တိ. មួយយ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ ដោយពាក្យថា Sadevaka ទ្រង់សម្តែងនូវការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកទាំងពួង ដោយការកំណត់យ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ បន្ទាប់ពីនោះមក ជនទាំងឡាយណាដែលមានសេចក្តីត្រិះរិះថា “មារមានអានុភាពធំ ជាធំក្នុងឆកាមាវចរភព ធ្វើឱ្យសត្វលុះក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន តើព្រះសមណគោតមនោះបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវមារនោះដែរឬទេ?” ព្រះអង្គកាលនឹងកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ជនទាំងនោះ ទើបត្រាស់ថា Samārakaṃ។ ចំណែកជនទាំងឡាយណាដែលមានសេចក្តីត្រិះរិះថា “ព្រហ្មមានអានុភាពធំ អាចផ្សាយពន្លឺទៅក្នុងមួយពាន់ចក្រវាឡដោយម្រាមដៃមួយ ផ្សាយពន្លឺទៅក្នុងមួយម៉ឺនចក្រវាឡដោយម្រាមដៃពីរ...បេ... ដប់ ហើយរមែងទទួលសោយនូវសុខកើតអំពីឈានសមាបត្តិដ៏រកអ្វីប្រៀបគ្មាន តើព្រះសមណគោតមនោះបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រហ្មនោះដែរឬទេ?” ព្រះអង្គកាលនឹងកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ជនទាំងនោះ ទើបត្រាស់ថា Sabrahmakaṃ។ បន្ទាប់ពីនោះមក ជនទាំងឡាយណាដែលគិតថា “ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ជាច្រើនដែលជាសត្រូវនឹងព្រះសាសនា តើព្រះសមណគោតមនោះបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះដែរឬទេ?” ព្រះអង្គកាលនឹងកំចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់ជនទាំងនោះ ទើបត្រាស់ថា Sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ។ កាលដែលទ្រង់បង្ហាញនូវការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវបុគ្គលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតយ៉ាងនេះហើយ បន្ទាប់មក ទ្រង់ចង់បង្ហាញនូវការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវសត្វលោកដែលនៅសេសសល់ ដោយចាប់ផ្តើមតាំងពីសម្មុតិទេវតានិងមនុស្សដែលនៅសេសសល់ ដោយអំណាចនៃការកំណត់យ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ ទើបត្រាស់ថា Sadevamanussaṃ។ នេះជាលំដាប់នៃសេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែ ពួកបុរាណាាចារ្យទាំងឡាយពោលថា៖ បទថា Sadevakaṃ សំដៅយកលោកដែលនៅសេសសល់ព្រមទាំងទេវតាទាំងឡាយ។ បទថា Samārakaṃ សំដៅយកលោកដែលនៅសេសសល់ព្រមទាំងមារ។ បទថា Sabrahmakaṃ សំដៅយកលោកដែលនៅសេសសល់ព្រមទាំងព្រហ្មទាំងឡាយ។ កាលដែលទ្រង់បញ្ចូលសត្វទាំងពួងដែលកើតក្នុងភពទាំងបី ដោយអាការៈ ៣ យ៉ាង ក្នុងបទទាំង ៣ យ៉ាងនេះហើយ កាលដែលទ្រង់ចង់ប្រមូលយកទាំងអស់ដោយបទ ២ ទៀត ទើបត្រាស់ថា “Sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ”។ សេចក្តីថា ទ្រង់ប្រមូលយកត្រៃធាតុទាំងអស់ ដោយអាការៈនោះៗ ដោយបទទាំង ៥ យ៉ាងនេះឯង។ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတီတိ သယန္တိ သာမံ အပရနေယျော ဟုတွာ. အဘိညာတိ အဘိညာယ, အဓိကေန ဉာဏေန ဉတွာတိ အတ္ထော. သစ္ဆိကတွာတိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ဧတေန အနုမာနာဒိပဋိက္ခေပေါ ကတော ဟောတိ. ပဝေဒေတီတိ ဗောဓေတိ ဝိညာပေတိ ပကာသေတိ. သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ…ပေ… ပရိယောသာနကလျာဏန္တိ သော ဘဂဝါ သတ္တေသု ကာရုညတံ ပဋိစ္စ ဟိတွာပိ အနုတ္တရံ ဝိဝေကသုခံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တဉ္စ ခေါ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဒေသေန္တော အာဒိကလျာဏာဒိပ္ပကာရမေဝ ဒေသေတိ. အာဒိမှိပိ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇမေဝ ကတွာ ဒေသေတိ. မဇ္ဈေပိ… ပရိယောသာနေပိ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇမေဝ ကတွာ ဒေသေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ពាក្យថា Sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti (ទ្រង់ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដោយព្រះបញ្ញាញាណដ៏ក្រៃលែងដោយព្រះអង្គឯង ហើយញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យដឹងច្បាស់) ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា sayaṃ គឺដោយព្រះអង្គឯង ដោយមិនបាច់បុគ្គលដទៃដឹកនាំឡើយ។ ពាក្យថា abhiññā គឺដឹងដោយបញ្ញាដ៏ក្រៃលែង គឺដឹងដោយព្រះញាណដ៏ក្រៃលែង នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា sacchikatvā គឺធ្វើឲ្យប្រចក្ស។ ដោយពាក្យថា sacchikatvā នោះ ជាការបដិសេធនូវការអនុមានជាដើម។ ពាក្យថា pavedeti គឺញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យដឹង ឲ្យយល់ ឲ្យច្បាស់លាស់។ ពាក្យថា So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ…pe… pariyosānakalyāṇaṃ (ព្រះមានព្រះភាគនោះ ទ្រង់សម្តែងធម៌មានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើម... ល្អក្នុងទីបំផុត) សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគនោះ ព្រោះទ្រង់អាណិតអាសូរដល់សត្វទាំងឡាយ សូម្បីទ្រង់លះបង់នូវវិវេកសុខដ៏ប្រសើរ (គឺផលសមាបត្តិសុខ) ក៏ទ្រង់សម្តែងធម៌។ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌នោះ ទោះតិចក្តី ច្រើនក្តី តែងសម្តែងឲ្យមានសេចក្តីល្អក្នុងខាងដើមជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីក្នុងខាងដើម ក៏ទ្រង់ធ្វើឲ្យល្អ ឲ្យប្រពៃ ឲ្យមិនមានទោស ហើយសម្តែង។ សូម្បីក្នុងកណ្តាល... សូម្បីក្នុងទីបំផុត ក៏ទ្រង់ធ្វើឲ្យល្អ ឲ្យប្រពៃ ឲ្យមិនមានទោស ហើយសម្តែង នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ တတ္ထ [Pg.107] အတ္ထိ ဒေသနာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ, အတ္ထိ သာသနဿ. ဒေသနာယ တာဝ စတုပ္ပဒိကာယပိ ဂါထာယ ပဌမပါဒေါ အာဒိ နာမ, တတော ဒွေ မဇ္ဈံ နာမ, အန္တေ ဧကော ပရိယောသာနံ နာမ. ဧကာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ နိဒါနမာဒိ, ဣဒမဝေါစာတိ ပရိယောသာနံ, ဥဘိန္နံ အန္တရာ မဇ္ဈံ. အနေကာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ ပဌမာနုသန္ဓိ အာဒိ, အန္တေ အနုသန္ဓိ ပရိယောသာနံ, မဇ္ဈေ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ဗဟူ ဝါ မဇ္ဈမေဝ. သာသနဿ ပန သီလသမာဓိဝိပဿနာ အာဒိ နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ, သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ, ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၆၉). ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော ပန အရိယမဂ္ဂေါ မဇ္ဈံ နာမ, ဖလဉ္စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ ပရိယောသာနံ နာမ. ‘‘ဧတဒတ္ထမိဒံ, ဗြာဟ္မဏ, ဗြဟ္မစရိယမေတံ သာရံ, ဧတံ ပရိယောသာန’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၃၂၄) ဟိ ဧတ္ထ ဖလံ ပရိယောသာနန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘နိဗ္ဗာနောဂဓဉှိ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ နိဗ္ဗာနပရာယဏံ နိဗ္ဗာနပရိယောသာန’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၆) ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနန္တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ဒေသနာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ အဓိပ္ပေတံ. ဘဂဝါ ဟိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော အာဒိမှိ သီလံ ဒဿေတွာ မဇ္ဈေ မဂ္ဂံ ပရိယောသာနေ နိဗ္ဗာနံ ဒဿေတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏ’’န္တိ. တသ္မာ အညောပိ ဓမ္မကထိကော ဓမ္မံ ကထေန္တော – ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ការល្អក្នុងខាងដើម កណ្តាល និងទីបំផុត នៃទេសនាក៏មាន នៃសាសនាក៏មាន។ ជាដំបូង ក្នុងទេសនា សូម្បីក្នុងគាថាមានបាទ ៤ បាទទី ១ ឈ្មោះថាខាងដើម បាទ ២ បន្ទាប់ពីនោះ ឈ្មោះថាកណ្តាល បាទ ១ ក្នុងទីបំផុត ឈ្មោះថាទីបំផុត។ ចំណែកសូត្រដែលមានអនុសន្ធិតែមួយ និទាន ឈ្មោះថាខាងដើម ពាក្យបញ្ចប់ថា idamavoca ឈ្មោះថាទីបំផុត សេចក្តីក្នុងចន្លោះនៃពាក្យទាំងពីរនោះ ឈ្មោះថាកណ្តាល។ ចំណែកសូត្រដែលមានអនុសន្ធិច្រើន អនុសន្ធិទី ១ ឈ្មោះថាខាងដើម អនុសន្ធិក្នុងទីបំផុត ឈ្មោះថាទីបំផុត អនុសន្ធិ ១ ក្តី ២ ក្តី ច្រើនក្តី ក្នុងចន្លោះកណ្តាល ឈ្មោះថាកណ្តាលតែម៉្យាង។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងសាសនា សីល សមាធិ និងវិបស្សនា ឈ្មោះថាខាងដើម។ ដូចដែលទ្រង់សម្តែងទុកហើយថា «អ្វីជាខាងដើមនៃកុសលធម៌ទាំងឡាយ? គឺសីលដ៏បរិសុទ្ធវិសេស និងទិដ្ឋិដ៏ត្រង់» (សំ. និ. ៥.៣៦៩)។ ចំណែកអរិយមគ្គដែលទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មជ្ឈិមាទិបទាដែលតថាគតបានត្រាស់ដឹងហើយ មាននៅឡើយ» ឈ្មោះថាកណ្តាល ចំណែកផល និងព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថាទីបំផុត។ ព្រោះក្នុងទីនេះ ទ្រង់ហៅផលថាជាទីបំផុត ដូចដែលត្រាស់ថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ព្រហ្មចរិយានេះ មានផលនេះជាប្រយោជន៍ មានផលនេះជាខ្លឹមសារ មានផលនេះជាទីបំផុត» (ម. និ. ១.៣២៤)។ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់ហៅព្រះនិព្វានថាជាទីបំផុត ដូចដែលត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខៈ ព្រហ្មចរិយាដែលបុគ្គលប្រព្រឹត្ត តែងមានព្រះនិព្វានជាទីចុះស៊ប់ មានព្រះនិព្វានជាទីប្រព្រឹត្តទៅក្នុងខាងមុខ មានព្រះនិព្វានជាទីបំផុត» (ម. និ. ១.៤៦៦)។ ក្នុងទីនេះ ទ្រង់សំដៅយកខាងដើម កណ្តាល និងទីបំផុតនៃទេសនា។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់សម្តែងធម៌ ទ្រង់បង្ហាញសីលក្នុងខាងដើម បង្ហាញមគ្គក្នុងកណ្តាល បង្ហាញព្រះនិព្វានក្នុងទីបំផុត។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ព្រះអង្គសម្តែងធម៌ ល្អក្នុងខាងដើម ល្អក្នុងកណ្តាល ល្អក្នុងទីបំផុត»។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីធម្មកថិកដទៃ កាលសម្តែងធម៌— ‘‘အာဒိမှိ သီလံ ဒဿေယျ, မဇ္ဈေ မဂ္ဂံ ဝိဘာဝယေ; ပရိယောသာနမှိ နိဗ္ဗာနံ, ဧသာ ကထိကသဏ္ဌိတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၉၀); «គប្បីបង្ហាញសីលក្នុងខាងដើម គប្បីសម្តែងមគ្គឲ្យច្បាស់លាស់ក្នុងកណ្តាល គប្បីសម្តែងព្រះនិព្វានឲ្យច្បាស់លាស់ក្នុងទីបំផុត នេះជាលំដាប់លំដោយរបស់ធម្មកថិក»។ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနန္တိ ယဿ ဟိ ယာဂုဘတ္တဣတ္ထိပုရိသာဒိဝဏ္ဏနာ နိဿိတာ ဒေသနာ ဟောတိ, န သော သာတ္ထံ ဒေသေတိ. ဘဂဝါ ပန တထာရူပံ ဒေသနံ ပဟာယ စတုသတိပဋ္ဌာနာဒိနိဿိတံ ဒေသနံ ဒေသေတိ. တသ္မာ ‘‘သာတ္ထံ ဒေသေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယဿ ပန ဒေသနာ ဧကဗျဉ္ဇနာဒိယုတ္တာ ဝါ သဗ္ဗနိရောဋ္ဌဗျဉ္ဇနာ ဝါ သဗ္ဗဝိဿဋ္ဌသဗ္ဗနိဂ္ဂဟီတဗျဉ္ဇနာ ဝါ, တဿ ဒမိဠကိရာသဝရာဒိမိလက္ခူနံ ဘာသာ ဝိယ ဗျဉ္ဇနပါရိပူရိယာ အဘာဝတော အဗျဉ္ဇနာ နာမ ဒေသနာ ဟောတိ. ဘဂဝါ ပန – ពាក្យថា Sātthaṃ sabyañjanaṃ (ព្រមទាំងអត្ថ ព្រមទាំងព្យញ្ជនៈ) សេចក្តីថា ព្រោះថា ទេសនារបស់ភិក្ខុណា អាស្រ័យការពណ៌នាអំពីបបរ បាយ ស្រី ប្រុស ជាដើម ភិក្ខុនោះ មិនឈ្មោះថាសម្តែងធម៌ព្រមទាំងអត្ថឡើយ។ ចំណែកព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់លះបង់ទេសនាមានសភាពបែបនោះហើយ ទ្រង់សម្តែងតែទេសនាដែលអាស្រ័យសតិបដ្ឋាន ៤ ជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «សម្តែងធម៌ព្រមទាំងអត្ថ»។ ម៉្យាងទៀត ទេសនារបស់ភិក្ខុណា ប្រកបដោយព្យញ្ជនៈតែមួយជាដើមក្តី ឬមានព្យញ្ជនៈដែលមិនប៉ះបបូរមាត់ទាំងអស់ក្តី ឬមានព្យញ្ជនៈដែលបញ្ចេញសំឡេងលែងទាំងអស់ និងព្យញ្ជនៈដែលបញ្ចេញសំឡេងសង្កត់ទាំងអស់ក្តី ទេសនារបស់ភិក្ខុនោះ ដូចជាភាសារបស់ពួកមិលក្ខៈ មានពួកទមិឡៈ កិរាតៈ និងសវរៈជាដើម ព្រោះមិនមានសេចក្តីបរិបូណ៌ដោយព្យញ្ជនៈ ទើបឈ្មោះថាជាទេសនាមិនមានព្យញ្ជនៈ។ ចំណែកព្រះមានព្រះភាគវិញ— ‘‘သိထိလံ [Pg.108] ဓနိတဉ္စ ဒီဃရဿံ, ဂရုကံ လဟုကဉ္စ နိဂ္ဂဟီတံ; သမ္ဗန္ဓံ ဝဝတ္ထိတံ ဝိမုတ္တံ, ဒသဓာ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယာ ပဘေဒေါ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၉၀) – «សំឡេងធូរ សំឡេងខ្លាំង សំឡេងវែង សំឡេងខ្លី សំឡេងធ្ងន់ សំឡេងស្រាល សំឡេងនិគ្គហិត សំឡេងតភ្ជាប់ សំឡេងកាត់ដាច់ សំឡេងលែង នេះជាចំណែកនៃព្យញ្ជនៈ ១០ យ៉ាង ដើម្បីឲ្យដឹងច្បាស់»។ ဧဝံ ဝုတ္တံ ဒသဝိဓံ ဗျဉ္ဇနံ အမက္ခေတွာ ပရိပုဏ္ဏဗျဉ္ဇနမေဝ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တသ္မာ ‘‘သဗျဉ္ဇနံ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ទ្រង់មិនធ្វើឲ្យច្របូកច្របល់នូវព្យញ្ជនៈ ១០ យ៉ាងដែលពោលហើយយ៉ាងនេះ ទ្រង់ធ្វើឲ្យមានព្យញ្ជនៈដ៏បរិបូណ៌ប៉ុណ្ណោះ ហើយសម្តែងធម៌។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «សម្តែងធម៌ព្រមទាំងព្យញ្ជនៈ»។ ကေဝလပရိပုဏ္ဏန္တိ ဧတ္ထ ကေဝလန္တိ သကလာဓိဝစနံ. ပရိပုဏ္ဏန္တိ အနူနာဓိကဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘သကလပရိပုဏ္ဏမေဝ ဒေသေတိ, ဧကဒေသနာပိ အပရိပုဏ္ဏာ နတ္ထီ’’တိ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိရုပက္ကိလေသံ. ယော ဟိ ဣဒံ ဓမ္မဒေသနံ နိဿာယ လာဘံ ဝါ သက္ကာရံ ဝါ လဘိဿာမီတိ ဒေသေတိ, တဿ အပရိသုဒ္ဓါ ဒေသနာ ဟောတိ. ဘဂဝါ ပန လောကာမိသနိရပေက္ခော ဟိတဖရဏေန မေတ္တာဘာဝနာယ မုဒုဟဒယော ဥလ္လုမ္ပနသဘာဝသဏ္ဌိတေန စိတ္တေန ဒေသေတိ. တသ္မာ ‘‘ပရိသုဒ္ဓံ ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီတိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မစရိယန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သကလသာသနံ. တသ္မာ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီတိ သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ…ပေ… ပရိသုဒ္ဓံ, ဧဝံ ဒေသေန္တော စ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ သကလသာသနံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဗြဟ္မစရိယန္တိ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မဘူတံ စရိယံ. ဗြဟ္မဘူတာနံ ဝါ ဗုဒ္ဓါဒီနံ စရိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ពាក្យថា Kevalaparipuṇṇaṃ (ដ៏បរិបូណ៌គ្រប់គ្រាន់) ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា kevala ជាឈ្មោះនៃសេចក្តីទាំងពួង។ ពាក្យថា paripuṇṇa ជាពាក្យពោលដល់សេចក្តីមិនខ្វះមិនលើស។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅនេះ «ទ្រង់សម្តែងតែធម៌ដ៏បរិបូណ៌ទាំងអស់ប៉ុណ្ណោះ សូម្បីទេសនាមួយចំណែកដែលមិនបរិបូណ៌ ក៏មិនមានឡើយ»។ ពាក្យថា parisuddhaṃ (ដ៏បរិសុទ្ធ) គឺមិនមានឧបក្កិលេស។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា អាស្រ័យទេសនានេះហើយ គិតថានឹងបានលាភ ឬសក្ការៈ ហើយសម្តែង ទេសនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាជាទេសនាមិនបរិសុទ្ធឡើយ។ ចំណែកព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់មិនមានការអាឡោះអាល័យក្នុងលោកាមិសឡើយ ដោយការផ្សាយទៅនូវប្រយោជន៍ ដោយមេត្តាភាវនា មានព្រះហឫទ័យដ៏ទន់ភ្លន់ ទ្រង់សម្តែងដោយព្រះហឫទ័យដែលតាំងនៅក្នុងសភាវៈចង់ស្រោចស្រង់សត្វលោកឲ្យរួចចាកវដ្តសង្សារ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «សម្តែងធម៌ដ៏បរិសុទ្ធ»។ ពាក្យថា brahmacariyaṃ pakāseti (ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយៈ) ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា brahmacariya សំដៅយកសាសនាទាំងអស់ដែលសង្គ្រោះដោយសិក្ខា ៣។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យថា ប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយៈ គឺព្រះអង្គសម្តែងធម៌ ល្អក្នុងខាងដើម... បរិសុទ្ធ កាលទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាប្រកាសនូវព្រហ្មចរិយៈ គឺសាសនាទាំងអស់ដែលសង្គ្រោះដោយសិក្ខា ៣ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះចុះ។ ពាក្យថា brahmacariya គឺការប្រព្រឹត្តដ៏ប្រសើរ ដោយអត្ថថាជាធម៌ដ៏ឧត្តម។ ម៉្យាងទៀត ឈ្មោះថាជាការប្រព្រឹត្តរបស់ព្រះពុទ្ធជាដើម ដែលជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរ ដូច្នេះឯង។ တံ ဓမ္မန္တိ တံ ဝုတ္တပ္ပကာရသမ္ပဒံ ဓမ္မံ. သုဏာတိ ဂဟပတိ ဝါတိ ကသ္မာ ပဌမံ ဂဟပတိံ နိဒ္ဒိသတီတိ? နိဟတမာနတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ စ. ယေဘုယျေန ဟိ ခတ္တိယကုလတော ပဗ္ဗဇိတာ ဇာတိံ နိဿာယ မာနံ ကရောန္တိ. ဗြာဟ္မဏကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ မန္တေ နိဿာယ မာနံ ကရောန္တိ. ဟီနဇစ္စကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ အတ္တနော ဝိဇာတိတာယ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ. ဂဟပတိဒါရကာ ပန ကစ္ဆေဟိ သေဒံ မုဉ္စန္တေဟိ ပိဋ္ဌိယာ လောဏံ ပုပ္ဖမာနာယ ဘူမိံ ကသိတွာ နိဟတမာနဒပ္ပာ ဟောန္တိ. တေ ပဗ္ဗဇိတွာ မာနံ ဝါ ဒပ္ပံ ဝါ အကတွာ ယထာဗလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တာ သက္ကောန္တိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတုံ. ဣတရေဟိ စ ကုလေဟိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာ နာမ န ဗဟုကာ, ဂဟပတိကာဝ ဗဟုကာ, ဣတိ နိဟတမာနတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ စ ပဌမံ ဂဟပတိံ နိဒ္ဒိသတီတိ. ពាក្យថា taṃ dhammaṃ គឺនូវធម៌ដែលបរិបូណ៌ដោយប្រការដែលពោលហើយនោះ។ ពាក្យថា suṇāti gahapati vā (គហបតីក្តី តែងស្តាប់) សួរថា ហេតុអ្វីបានជាទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញគហបតីមុនគេ? ឆ្លើយថា ព្រោះគហបតីជាអ្នកមានមានះលះបង់ហើយផង ព្រោះមានចំនួនច្រើនផង។ ព្រោះថា ជាទូទៅ ពួកជនដែលបួសពីត្រកូលក្សត្រ តែងអាស្រ័យជាតិកំណើតហើយធ្វើនូវមានះ។ ពួកជនដែលបួសពីត្រកូលព្រាហ្មណ៍ តែងអាស្រ័យមន្តហើយធ្វើនូវមានះ។ ពួកជនដែលបួសពីត្រកូលថោកទាប ព្រោះតែជាតិកំណើតថោកទាបរបស់ខ្លួន ក៏មិនអាចតាំងនៅមាំមួនក្នុងសាសនាបានឡើយ។ ចំណែកពួកកូនគហបតីវិញ បង្ហូរញើសចេញពីក្លៀក ធ្វើឲ្យអំបិលឡើងផ្កានៅលើខ្នង ភ្ជួររាស់ដីធ្លី ទើបជាអ្នកមានមានះនិងសេចក្តីរឹងត្អឹងលះបង់ហើយ។ ពួកគហបតីទាំងនោះ លុះបួសហើយ មិនធ្វើនូវមានះ ឬសេចក្តីរឹងត្អឹងឡើយ រៀនសូត្រព្រះពុទ្ធវចនៈតាមកម្លាំង ធ្វើនូវវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន រមែងអាចតាំងនៅក្នុងអរហត្តផលបាន។ ម៉្យាងទៀត ពួកជនដែលចេញចាកត្រកូលដទៃហើយបួស មិនសូវមានច្រើនទេ មានតែពួកគហបតីប៉ុណ្ណោះដែលមានច្រើន ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានមានះលះបង់ហើយផង ព្រោះតែមានចំនួនច្រើនផង ទើបទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញគហបតីមុនគេ យ៉ាងនេះឯង។ အညတရသ္မိံ ဝါတိ ဣတရေသံ ဝါ ကုလာနံ အညတရသ္မိံ. ပစ္စာဇာတောတိ ပတိဇာတော. တထာဂတေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ ပရိသုဒ္ဓံ ဓမ္မံ သုတွာ [Pg.109] ဓမ္မဿာမိမှိ တထာဂတေ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ ဘဂဝါ’’တိ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ. သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသောတိ သစေပိ သဋ္ဌိဟတ္ထေ ဃရေ ယောဇနသတန္တရေပိ ဝါ ဒွေ ဇာယမ္ပတိကာ ဝသန္တိ, တထာပိ နေသံ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန ဃရာဝါသော သမ္ဗာဓောယေဝ. ရဇောပထောတိ ရာဂရဇာဒီနံ ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. အာဂမနပထောတိပိ ဝဋ္ဋတိ. အလဂ္ဂနဋ္ဌေန အဗ္ဘောကာသော ဝိယာတိ အဗ္ဘောကာသော. ပဗ္ဗဇိတော ဟိ ကူဋာဂါရရတနပါသာဒဒေဝဝိမာနာဒီသု ပိဟိတဒွါရဝါတပါနေသု ပဋိစ္ဆန္နေသု ဝသန္တောပိ နေဝ လဂ္ဂတိ န သဇ္ဇတိ န ဗဇ္ဈတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ. အပိစ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ကုသလကိရိယာယ ဩကာသာဘာဝတော. ရဇောပထော အသံဝုတသင်္ကာရဋ္ဌာနံ ဝိယ ရဇာနံ ကိလေသရဇာနံ သန္နိပါတဋ္ဌာနတော. အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ ကုသလကိရိယာယ ယထာသုခံ ဩကာသသဗ္ဘာဝတော. ពាក្យថា aññatarasmiṃ vā គឺក្នុងត្រកូលណាមួយ ក្រៅពីត្រកូលទាំង ៣ នោះ។ ពាក្យថា paccājāto គឺកើតចំពោះហើយ។ ពាក្យថា tathāgate saddhaṃ paṭilabhati (រមែងបាននូវជំនឿក្នុងព្រះតថាគត) សេចក្តីថា លុះបានស្តាប់ធម៌ដ៏បរិសុទ្ធហើយ ក្នុងព្រះតថាគតជាម្ចាស់នៃធម៌ រមែងបាននូវសទ្ធា (ដោយអំណាចបុថុជ្ជន) ថា «ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងស្មើដោយព្រះអង្គឯងពិតមែនតើ»។ ពាក្យថា iti paṭisañcikkhati គឺរមែងពិចារណាយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា sambādho gharāvāso (ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ ជាទីចង្អៀត) សេចក្តីថា សូម្បីតែនៅក្នុងផ្ទះមានទំហំ ៦០ ហត្ថ ឬក្នុងទីចន្លោះមានចម្ងាយ ១០០ យោជន៍ក្តី ប្តីប្រពន្ធពីរនាក់រស់នៅ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក្តី ក៏ព្រោះតែដោយអត្ថថាជាគ្រឿងកង្វល់ និងជាគ្រឿងរារាំង ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ ឈ្មោះថាចង្អៀតពិតៗ។ ពាក្យថា rajopatho (ជាផ្លូវនៃធូលី) គឺទីជាទីកើតឡើងនៃធូលីមានរាគៈជាដើម នេះជាពាក្យពោលក្នុងមហាអដ្ឋកថា។ ទោះបីពោលថាជាផ្លូវមកដល់ (នៃធូលីមានរាគៈជាដើម) ក៏គួរ។ ឈ្មោះថា អាកាសវាល ព្រោះអត្ថថាមិនជាប់ជំពាក់ ដូចជាទីវាល ហេតុនោះទើបហៅថា abbhokāso។ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកបួស ទោះបីនៅក្នុងផ្ទះកំពូល ប្រាសាទកែវ ឬវិមានទេវតាជាដើម ដែលបិទទ្វារនិងបង្អួចជិតឈឹង ជាទីកំបាំងភ្នែកក្តី ក៏មិនជាប់ជំពាក់ មិនចំពាក់ មិនចងរឹតឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ការបួសជាឱកាសវាល»។ ម៉្យាងទៀត ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ ឈ្មោះថាចង្អៀត ព្រោះមិនមានឱកាសធ្វើកុសលកម្ម។ ឈ្មោះថាជាផ្លូវនៃធូលី ដូចជាទីចាក់សម្រាមដែលមិនបានបិទបាំង ជាទីប្រជុំនៃធូលី ព្រោះជាទីប្រជុំចុះនៃធូលីគឺកិលេសទាំងឡាយ។ ការបួសជាឱកាសវាល ព្រោះមានឱកាសធ្វើកុសលកម្មបានតាមសប្បាយ។ နယိဒံ သုကရံ…ပေ… ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပကထာ – ယဒေတံ သိက္ခတ္တယဗြဟ္မစရိယံ ဧကမ္ပိ ဒိဝသံ အခဏ္ဍံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ. ဧကဒိဝသမ္ပိ စ ကိလေသမလေန အမလိနံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ, သင်္ခလိခိတံ လိခိတသင်္ခသဒိသံ ဓောတသင်္ခသပ္ပဋိဘာဂံ စရိတဗ္ဗံ, ဣဒံ န သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေန ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ…ပေ… စရိတုံ. ယံနူနာဟံ ကေသေ စ မဿုဉ္စ ဩဟာရေတွာ ကာသာယရသပီတတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ပရိဒဟိတွာ အဂါရသ္မာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ အဂါရိယန္တိ ဝုစ္စတိ, တဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ နတ္ထိ. တသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနဂါရိယာတိ ဉာတဗ္ဗာ, တံ အနဂါရိယံ. ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ပဋိပဇ္ဇေယျံ. အပ္ပံ ဝါတိ သဟဿတော ဟေဋ္ဌာ ဘောဂက္ခန္ဓော အပ္ပော နာမ ဟောတိ, သဟဿတော ပဋ္ဌာယ မဟာ. အာဗန္ဓနဋ္ဌေန ဉာတိ ဧဝ ပရိဝဋ္ဋော ဉာတိပရိဝဋ္ဋော. သော ဝီသတိယာ ဟေဋ္ဌာ အပ္ပော ဟောတိ, ဝီသတိယာ ပဋ္ဌာယ မဟာ. ពាក្យថា nayidaṃ sukaraṃ…pe… pabbajeyyaṃ ក្នុងបទនោះ មានសេចក្តីសង្ខេបដូចតទៅនេះ៖ ព្រហ្មចរិយៈគឺសិក្ខា ៣ នេះណា ធ្វើមិនឲ្យដាច់សូម្បីតែមួយថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យដល់នូវចរិមកចិត្ត (ចិត្តចុងក្រោយ) ឈ្មោះថា បរិបូណ៌ដោយចំណែកមួយ។ និងធ្វើមិនឲ្យប្រឡាក់ដោយមន្ទិលគឺកិលេស សូម្បីតែមួយថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យដល់នូវចរិមកចិត្ត ឈ្មោះថា បរិសុទ្ធដោយចំណែកមួយ។ ពាក្យថា saṅkhalikhitaṃ គឺព្រហ្មចរិយៈដែលបុគ្គលគប្បីប្រព្រឹត្ត ឲ្យដូចជាសង្ខដែលគេខាត់ហើយ ឲ្យប្រហាក់ប្រហែលនឹងសង្ខដែលគេលាងស្អាតហើយ ព្រហ្មចរិយានេះ បុគ្គលដែលនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ រស់នៅក្នុងកណ្តាលផ្ទះ មិនងាយនឹងប្រព្រឹត្តឲ្យបរិបូណ៌ដោយចំណែកមួយ... បានឡើយ។ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញ កោរសក់និងពុកចង្ការចេញហើយ ស្លៀកដណ្តប់នូវសំពត់កាសាយៈទាំងឡាយ ដែលជ្រលក់ដោយទឹកអម្ចត់ ដែលជាសំពត់ដ៏សមគួរដល់អ្នកប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយៈ ស្លៀកនិងដណ្តប់ហើយ ចេញចាកផ្ទះ បួសក្នុងផ្នួសដែលមិនមានផ្ទះចុះ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងទីនេះ ព្រោះការងារមានការភ្ជួររាស់ និងការជួញដូរជាដើម ដែលជាប្រយោជន៍ដល់ផ្ទះ លោកហៅថា អគារិយៈ ហើយការងារនោះ មិនមានក្នុងការបួសឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ការបួស គប្បីជ្រាបថា អនាគារិយៈ (ការមិនមានផ្ទះ) នូវអនាគារិយៈនោះ។ ពាក្យថា pabbajeyyaṃ គឺ គប្បីប្រព្រឹត្តចុះ។ ពាក្យថា appaṃ vā (ទោះតិចក្តី) សេចក្តីថា គំនរភោគៈដែលទាបជាងមួយពាន់ ឈ្មោះថា តិច ចាប់ពីមួយពាន់ឡើងទៅ ឈ្មោះថា ច្រើន។ ញាតិហ្នឹងឯង ឈ្មោះថា វង់ញាតិ ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងចងរឹត ហេតុនោះទើបហៅថា ñātiparivaṭṭo។ វង់ញាតិនោះ បើទាបជាង ២០ នាក់ ឈ្មោះថា តិច ចាប់ពី ២០ នាក់ឡើងទៅ ឈ្មោះថា ច្រើន។ ၂၉၂. ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောတိ ယာ ဘိက္ခူနံ အဓိသီလသင်္ခါတာ သိက္ခာ, တဉ္စ, ယတ္ထ စေတေ သဟ ဇီဝန္တိ ဧကဇီဝိကာ သဘာဂဝုတ္တိနော [Pg.110] ဟောန္တိ, တံ ဘဂဝတာ ပညတ္တသိက္ခာပဒသင်္ခါတံ သာဇီဝဉ္စ တတ္ထ သိက္ခနဘာဝေန သမာပန္နောတိ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော. သမာပန္နောတိ သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော, သာဇီဝဉ္စ အဝီတိက္ကမန္တော ဟုတွာ တဒုဘယံ ဥပဂတောတိ အတ္ထော. ပါဏာတိပါတံ ပဟာယာတိအာဒီသု ပါဏာတိပါတာဒိကထာ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာ ဧဝ. ပဟာယာတိ ဣမံ ပါဏာတိပါတစေတနာသင်္ခါတံ ဒုဿီလျံ ပဇဟိတွာ. ပဋိဝိရတော ဟောတီတိ ပဟီနကာလတော ပဋ္ဌာယ တတော ဒုဿီလျတော ဩရတော ဝိရတောဝ ဟောတိ. နိဟိတဒဏ္ဍော နိဟိတသတ္ထောတိ ပရူပဃာတတ္ထာယ ဒဏ္ဍံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ အာဒါယ အဝတ္တနတော နိက္ခိတ္တဒဏ္ဍော စေဝ နိက္ခိတ္တသတ္ထော စာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဌပေတွာ ဒဏ္ဍံ သဗ္ဗမ္ပိ အဝသေသံ ဥပကရဏံ သတ္တာနံ ဝိဟိံသနဘာဝတော သတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ပန ဘိက္ခူ ကတ္တရဒဏ္ဍံ ဝါ ဒန္တကဋ္ဌဝါသိံ ဝါ ပိပ္ဖလကံ ဝါ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တိ, န တံ ပရူပဃာတတ္ထာယ. တသ္မာ နိဟိတဒဏ္ဍော နိဟိတသတ္ထောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. လဇ္ဇီတိ ပါပဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏာယ လဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော. ဒယာပန္နောတိ ဒယံ မေတ္တစိတ္တတံ အာပန္နော. သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီတိ သဗ္ဗေ ပါဏဘူတေ ဟိတေန အနုကမ္ပကော. တာယ ဒယာပန္နတာယ သဗ္ဗေသံ ပါဏဘူတာနံ ဟိတစိတ္တကောတိ အတ္ထော. ဝိဟရတီတိ ဣရိယတိ ပါလေတိ. ២៩២. "Bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno" គឺ សិក្ខាដែលហៅថាអធិសីលរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយណាផង និងសាចីវៈ (ការចិញ្ចឹមជីវិតស្មើគ្នា) ដែលជាទីរួមរស់នៅជាមួយគ្នារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ មានការចិញ្ចឹមជីវិតតែមួយ មានការប្រព្រឹត្តស្មើគ្នាផង ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ញត្តទុកហើយ ហៅថាសិក្ខាបទ ភិក្ខុជាអ្នកដល់ព្រមដោយការសិក្សាក្នុងសិក្ខាបទនោះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា "Bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno" (អ្នកដល់ព្រមដោយសិក្ខានិងសាចីវៈរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ)។ ពាក្យថា "samāpanno" សេចក្តីថា ជាអ្នកបំពេញសិក្ខាឲ្យបរិបូណ៌ មិនកន្លងសាចីវៈ ហើយដល់ព្រមនូវធម៌ទាំងពីរនោះ។ ក្នុងពាក្យថា "pāṇātipātaṃ pahāya" ជាដើម សេចក្តីអធិប្បាយអំពីការសម្លាប់សត្វជាដើម ត្រូវបានពន្យល់ពិស្តារហើយខាងក្រោម (ក្នុងសម្មាទិដ្ឋិសូត្រ)។ ពាក្យថា "pahāya" គឺ លះបង់នូវទ្រុស្តសីល ពោលគឺចេតនាជាហេតុធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះក្នុងការសម្លាប់សត្វនេះ។ ពាក្យថា "paṭivirato hoti" សេចក្តីថា ចាប់តាំងពីពេលលះបង់នោះមក ក៏ជាអ្នកវៀរចាក គឺថយក្រោយចាកទ្រុស្តសីលនោះ។ ពាក្យថា "nihitadaṇḍo nihitasattho" សេចក្តីថា ជាអ្នកដាក់ចុះនូវដំបង និងដាក់ចុះនូវគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ព្រោះមិនកាន់យកដំបង ឬគ្រឿងសាស្ត្រាវុធដើម្បីបៀតបៀនអ្នកដទៃ។ ក្នុងពាក្យនេះ វៀរលែងតែដំបងចេញ គ្រឿងឧបករណ៍ដែលនៅសល់ទាំងអស់ ដែលជាហេតុបៀតបៀនសត្វទាំងឡាយ គប្បីដឹងថាជា "សាស្ត្រាវុធ"។ ចំណែកឯដំបងច្រត់ ឬកាំបិតចិតឈើស្ទង់ ឬកាំបិតកោរ ដែលភិក្ខុទាំងឡាយកាន់ដើរទៅនោះ មិនមែនដើម្បីបៀតបៀនអ្នកដទៃឡើយ។ ហេតុនោះ របស់ទាំងនោះទើបមិនរាប់ចូលក្នុងដំបងនិងសាស្ត្រាវុធឡើយ (គឺនៅតែឈ្មោះថាជាអ្នកដាក់ចុះនូវដំបងនិងសាស្ត្រាវុធដដែល)។ ពាក្យថា "lajjī" គឺ ប្រកបដោយសេចក្តីខ្មាស ដែលមានលក្ខណៈខ្ពើមរអើមចំពោះបាប។ ពាក្យថា "dayāpanno" គឺ ដល់នូវសេចក្តីអាណិត ពោលគឺសេចក្តីមានចិត្តមេត្តា។ ពាក្យថា "sabbapāṇabhūtahitānukampī" គឺ អនុគ្រោះដល់សត្វមានជីវិតទាំងអស់ដោយប្រយោជន៍។ សេចក្តីថា មានចិត្តប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់សត្វមានជីវិតទាំងអស់ ដោយសេចក្តីអាណិតនោះ។ ពាក្យថា "viharati" គឺ ប្រព្រឹត្តទៅ រក្សាទុក។ ဒိန္နမေဝ အာဒိယတီတိ ဒိန္နာဒါယီ. စိတ္တေနပိ ဒိန္နမေဝ ပဋိကင်္ခတီတိ ဒိန္နပါဋိကင်္ခီ. ထေနေတီတိ ထေနော. န ထေနေန အထေနေန. အထေနတ္တာယေဝ သုစိဘူတေန. အတ္တနာတိ အတ္တဘာဝေန, အထေနံ သုစိဘူတံ အတ္တဘာဝံ ကတွာ ဝိဟရတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ពាក្យថា "dinnādāyī" គឺ កាន់យកតែរបស់ដែលគេឲ្យហើយដោយកាយ។ ពាក្យថា "dinnapāṭikaṅkhī" គឺ ប្រាថ្នាតែរបស់ដែលគេឲ្យហើយ សូម្បីដោយចិត្ត។ ពាក្យថា "theno" គឺ អ្នកលួច។ ពាក្យថា "athenena" គឺ ដោយការមិនលួច។ ពាក្យថា "sucibhūtena" គឺ ដោយភាពជាអ្នកស្អាតស្អំ ព្រោះមិនលួចនោះឯង។ ពាក្យថា "attanā" សេចក្តីថា ធ្វើខ្លួន (អត្តភាព) ឲ្យជាអ្នកមិនលួច ឲ្យជាអ្នកស្អាតស្អំ ហើយរស់នៅ។ အဗြဟ္မစရိယန္တိ အသေဋ္ဌစရိယံ. ဗြဟ္မံ သေဋ္ဌံ အာစာရံ စရတီတိ ဗြဟ္မစာရီ. အာရာစာရီတိ အဗြဟ္မစရိယတော ဒူရစာရီ. မေထုနာတိ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနဝသေန သဒိသတ္တာ မေထုနကာတိ လဒ္ဓဝေါဟာရေဟိ ပဋိသေဝိတဗ္ဗတော မေထုနာတိ သင်္ခံ ဂတာ အသဒ္ဓမ္မာ. ဂါမဓမ္မာတိ ဂါမဝါသီနံ ဓမ္မာ. ពាក្យថា "abrahmacariyaṃ" គឺ ការប្រព្រឹត្តមិនប្រសើរ។ ពាក្យថា "brahmacārī" គឺ អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា "ārācārī" គឺ អ្នកប្រព្រឹត្តឆ្ងាយចាកអព្រហ្មចរិយធម៌។ ពាក្យថា "methunā" គឺ អសទ្ធម៌ (ធម៌របស់អសប្បុរស) ដែលបានដល់ការសន្មតហៅថា មេថុនធម្ម ព្រោះជាធម៌ដែលគប្បីសេពដោយជនទាំងឡាយដែលបានឈ្មោះថា "មេថុនកៈ" (គូស្រករ) ព្រោះមានសភាពដូចគ្នាដោយអំណាចនៃការគ្របសង្កត់នៃរាគៈ។ ពាក្យថា "gāmadhammā" គឺ ធម៌របស់ពួកអ្នកស្រុក (អ្នកផ្ទះ)។ သစ္စံ ဝဒတီတိ သစ္စဝါဒီ. သစ္စေန သစ္စံ သန္ဒဟတိ ဃဋေတီတိ သစ္စသန္ဓော, န အန္တရန္တရာ မုသာ ဝဒတီတိ အတ္ထော. ယော ဟိ ပုရိသော ကဒါစိ မုသာ ဝဒတိ, ကဒါစိ သစ္စံ, တဿ မုသာဝါဒေန အန္တရိတတ္တာ သစ္စံ သစ္စေန န ဃဋီယတိ[Pg.111]. တသ္မာ န သော သစ္စသန္ဓော, အယံ ပန န တာဒိသော, ဇီဝိတဟေတုပိ မုသာဝါဒံ အဝတွာ သစ္စေန သစ္စံ သန္ဒဟတိယေဝါတိ သစ္စသန္ဓော. ထေတောတိ ထိရော, ထိရကထောတိ အတ္ထော. ဧကော ဟိ ပုဂ္ဂလော ဟလိဒ္ဒိရာဂေါ ဝိယ, ထုသရာသိမှိ နိခါတခါဏု ဝိယ, အဿပိဋ္ဌေ ဌပိတကုမ္ဘဏ္ဍမိဝ စ န ထိရကထော ဟောတိ. ဧကော ပါသာဏလေခါ ဝိယ ဣန္ဒခိလော ဝိယ စ ထိရကထော ဟောတိ; အသိနာ သီသေ ဆိဇ္ဇန္တေပိ ဒွေ ကထာ န ကထေတိ; အယံ ဝုစ္စတိ ထေတော. ပစ္စယိကောတိ ပတ္တိယာယိတဗ္ဗကော, သဒ္ဓါယိကောတိ အတ္ထော. ဧကစ္စော ဟိ ပုဂ္ဂလော န ပစ္စယိကော ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ, အသုကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မာ တဿ ဝစနံ သဒ္ဒဟထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ဧကော ပစ္စယိကော ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ, အသုကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ, ‘‘ယဒိ တေန ဝုတ္တံ, ဣဒမေဝ ပမာဏံ, ဣဒါနိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဧဝမေဝ ဣဒ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပစ္စယိကော. အဝိသံဝါဒကော လောကဿာတိ တာယ သစ္စဝါဒိတာယ လောကံ န ဝိသံဝါဒေတီတိ အတ္ထော. ពាក្យថា "saccavādī" គឺ និយាយពាក្យពិត។ ពាក្យថា "saccasandho" សេចក្តីថា ភ្ជាប់ពាក្យពិតដោយពាក្យពិត គឺមិននិយាយពាក្យកុហកក្នុងចន្លោះៗឡើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលណា ជួនកាលនិយាយកុហក ជួនកាលនិយាយពិត ពាក្យពិតរបស់បុគ្គលនោះ មិនឈ្មោះថាភ្ជាប់ដោយពាក្យពិតឡើយ ព្រោះមានពាក្យកុហកមកខណ្ឌក្នុងចន្លោះ។ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះមិនឈ្មោះថា "សច្ចសន្ធៈ" ឡើយ។ ចំណែកឯព្រះភិក្ខុនេះ មិនមែនជាបុគ្គលបែបនោះទេ សូម្បីព្រោះហេតុតែជីវិត ក៏មិននិយាយពាក្យកុហកដែរ តែងតែភ្ជាប់ពាក្យពិតដោយពាក្យពិតប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា "saccasandho"។ ពាក្យថា "theto" សេចក្តីថា ជាអ្នកមានវាចាមាំមួន ឬមានវាចាស្ថិតស្ថេរ។ ពិតណាស់ បុគ្គលខ្លះ មិនមែនជាអ្នកមានវាចាស្ថិតស្ថេរឡើយ ប្រៀបដូចជាសម្លៀកបំពាក់ដែលជ្រលក់ដោយល្មៀត ឬដូចជាបង្គោលដែលគេបោះទៅក្នុងគំនរអង្កាម ឬដូចជាផ្លែឪឡឹកដែលគេដាក់នៅលើខ្នងសេះ។ ចំណែកឯបុគ្គលខ្លះ ជាអ្នកមានវាចាស្ថិតស្ថេរ ប្រៀបដូចជាអក្សរដែលចារលើថ្ម ឬដូចជាសសរគោល (ឥន្ទខីល) សូម្បីតែគេយកដាវមកកាត់ក្បាល ក៏មិននិយាយពាក្យជាពីរ (វាចាពីរម៉ាត់) ឡើយ បុគ្គលបែបនេះ ហៅថា "theto" (អ្នកមានវាចាមាំមួន)។ ពាក្យថា "paccayiko" សេចក្តីថា ជាទីទុកចិត្ត ឬជាទីជឿជាក់បាន។ ពិតណាស់ បុគ្គលខ្លះ មិនមែនជាទីទុកចិត្តឡើយ កាលបើគេសួរថា "ពាក្យនេះនរណានិយាយ? គឺលោកនោះនិយាយ" ដូច្នេះ ក៏ដល់នូវការដែលគេត្រូវនិយាយថា "កុំជឿពាក្យរបស់បុគ្គលនោះឡើយ"។ ចំណែកឯបុគ្គលខ្លះ ជាទីទុកចិត្ត កាលបើគេសួរថា "ពាក្យនេះនរណានិយាយ? គឺលោកនោះនិយាយ" ដូច្នេះ ក៏ដល់នូវការដែលគេត្រូវនិយាយថា "ប្រសិនបើលោកនោះនិយាយហើយ ពាក្យនេះឯងជាប្រមាណ (ជាការត្រឹមត្រូវ) មិនចាំបាច់ត្រូវពិចារណាទៀតទេ ពាក្យនេះពិតជាយ៉ាងនោះមែន" បុគ្គលបែបនេះ ហៅថា "paccayiko" (អ្នកគួរជាទីទុកចិត្ត)។ ពាក្យថា "avisaṃvādako lokassa" សេចក្តីថា មិនពោលពាក្យបញ្ឆោតកុហកដល់សត្វលោក ដោយសារការនិយាយពាក្យពិតនោះ។ ဣမေသံ ဘေဒါယာတိ ယေသံ ဣတော သုတွာတိ ဝုတ္တာနံ သန္တိကေ သုတံ, တေသံ ဘေဒါယ. ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာတိ ဒွိန္နမ္ပိ မိတ္တာနံ ဝါ သမာနုပဇ္ဈာယကာဒီနံ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန ဘိန္နာနံ ဧကမေကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှာကံ ဤဒိသေ ကုလေ ဇာတာနံ ဧဝံ ဗဟုဿုတာနံ ဣဒံ န ယုတ္တ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ သန္ဓာနံ ကတ္တာ. အနုပ္ပဒါတာတိ သန္ဓာနာနုပ္ပဒါတာ, ဒွေ ဇနေ သမဂ္ဂေ ဒိသွာ, ‘‘တုမှာကံ ဧဝရူပေ ကုလေ ဇာတာနံ ဧဝရူပေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာနံ အနုစ္ဆဝိကမေတ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒဠှီကမ္မံ ကတ္တာတိ အတ္ထော. သမဂ္ဂေါ အာရာမော အဿာတိ သမဂ္ဂါရာမော. ယတ္ထ သမဂ္ဂါ နတ္ထိ, တတ္ထ ဝသိတုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ‘‘သမဂ္ဂရာမော’’တိပိ ပါဠိ, အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော. သမဂ္ဂရတောတိ သမဂ္ဂေသု ရတော, တေ ပဟာယ အညတြ ဂန္တုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော. သမဂ္ဂေ ဒိသွာပိ သုတွာပိ နန္ဒတီတိ သမဂ္ဂနန္ဒီ. သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ ယာ ဝါစာ သတ္တေ သမဂ္ဂေယေဝ ကရောတိ, တံ သာမဂ္ဂိဂုဏပရိဒီပကမေဝ ဝါစံ ဘာသတိ, န ဣတရန္တိ. ពាក្យថា "imesaṃ bhedāya" គឺ ដើម្បីបំបែកបំបាក់ជនទាំងឡាយណា ដែលខ្លួនបានឮមកពីសំណាក់ជនទាំងនោះ ដូចដែលពោលថា "ឮពីទីនេះហើយ"។ ពាក្យថា "bhinnānaṃ vā sandhātā" គឺ កាលបើជនទាំងពីរនាក់ ទោះជាមិត្តភក្តិនឹងគ្នា ឬជាសិស្សរួមឧបជ្ឈាយ៍ជាមួយគ្នាជាដើម បែកបាក់គ្នាដោយសារហេតុណាមួយ ក៏ចូលទៅរកម្នាក់ៗ ហើយនិយាយថា "ការណ៍នេះមិនសមគួរដល់អ្នកទាំងឡាយ ដែលកើតក្នុងត្រកូលបែបនេះ ជាអ្នកមានសុតៈច្រើនយ៉ាងនេះឡើយ" ជាដើម ហើយជាអ្នកផ្សះផ្សាឲ្យជាដដែលវិញ។ ពាក្យថា "anuppadātā" សេចក្តីថា ជាអ្នកជួយគាំទ្រការផ្សះផ្សា គឺកាលបើឃើញជនពីរនាក់មានសាមគ្គីគ្នា ក៏និយាយថា "ការណ៍នេះសមគួរដល់អ្នកទាំងឡាយ ដែលកើតក្នុងត្រកូលបែបនេះ ប្រកបដោយគុណសម្បត្តិបែបនេះ" ជាដើម ហើយធ្វើការសាមគ្គីនោះឲ្យមាំមួនឡើង។ បុគ្គលដែលមានការសាមគ្គីជាទីត្រេកអរ ឈ្មោះថា "samaggārāmo"។ សេចក្តីថា ក្នុងទីណាដែលគ្មានអ្នកមានសាមគ្គីគ្នា សូម្បីតែនឹងរស់នៅទីនោះ ក៏មិនប្រាថ្នាឡើយ។ សូម្បីតែបាឋថា "samaggarāmo" ក៏មានសេចក្តីដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា "samaggarato" សេចក្តីថា ត្រេកអរក្នុងពួកជនដែលមានសាមគ្គីគ្នា សូម្បីតែនឹងលះបង់ពួកជនទាំងនោះទៅកាន់ទីដទៃ ក៏មិនប្រាថ្នាឡើយ។ បុគ្គលដែលកាលបើបានឃើញក្តី បានឮក្តី នូវពួកជនដែលមានសាមគ្គីគ្នា ហើយរំភើបរីករាយ ឈ្មោះថា "samagganandī"។ ពាក្យថា "samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā" សេចក្តីថា និយាយតែវាចាណាដែលធ្វើឲ្យសត្វទាំងឡាយមានសាមគ្គីគ្នាប៉ុណ្ណោះ គឺនិយាយតែវាចាដែលសម្តែងនូវគុណនៃសាមគ្គីភាពប៉ុណ្ណោះ មិននិយាយវាចាផ្ទុយពីនោះឡើយ နေလာတိ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော, နာဿာ ဧလန္တိ နေလာ, နိဒ္ဒေါသာတိ အတ္ထော. ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနေလံ ဝိယ. ကဏ္ဏသုခါတိ [Pg.112] ဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ ကဏ္ဏာနံ သုခါ, သူစိဝိဇ္ဈနံ ဝိယ ကဏ္ဏသူလံ န ဇနေတိ. အတ္ထမဓုရတာယ သကလသရီရေ ကောပံ အဇနေတွာ ပေမံ ဇနေတီတိ ပေမနီယာ. ဟဒယံ ဂစ္ဆတိ, အပဋိဟညမာနာ သုခေန စိတ္တံ ပဝိသတီတိ ဟဒယင်္ဂမာ. ဂုဏပရိပုဏ္ဏတာယ ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ, ပုရေ သံဝဒ္ဓနာရီ ဝိယ သုကုမာရာတိပိ ပေါရီ, ပုရဿ ဧသာတိပိ ပေါရီ, နဂရဝါသီနံ ကထာတိ အတ္ထော. နဂရဝါသိနော ဟိ ယုတ္တကထာ ဟောန္တိ, ပိတိမတ္တံ ပိတာတိ, မာတိမတ္တံ မာတာတိ, ဘာတိမတ္တံ ဘာတာတိ ဝဒန္တိ. ဧဝရူပီ ကထာ ဗဟုနော ဇနဿ ကန္တာ ဟောတီတိ ဗဟုဇနကန္တာ. ကန္တဘာဝေနေဝ ဗဟုနော ဇနဿ မနာပါ စိတ္တဝုဒ္ဓိကရာတိ ဗဟုဇနမနာပါ. ពាក្យថា "nelā" គឺ ទោស លោកហៅថា "អេលៈ" (ela) វាចាណាដែលគ្មានទោស (អេលៈ) នោះ ឈ្មោះថា "នេលា" សេចក្តីថា ជាវាចាដែលគ្មានទោស ដូចជាពាក្យថា "នេលៈ" ក្នុងឃ្លាថា "nelaṅgo setapacchādo" (មានអង្គមិនមានទោស មានដំបូលស) នោះឯង។ ពាក្យថា "kaṇṇasukhā" គឺ ជាទីសប្បាយនៃត្រចៀក ព្រោះមានព្យញ្ជនៈផ្អែមល្ហែម មិនធ្វើឲ្យចាក់ដោតត្រចៀក ដូចជាការយកម្ជុលមកចាក់ឡើយ។ ពាក្យថា "pemanīyā" គឺ មិនបង្កើតសេចក្តីក្រោធក្នុងរាងកាយទាំងមូលឡើយ តែងតែបង្កើតសេចក្តីស្រឡាញ់ ព្រោះមានអត្ថដ៏ផ្អែមល្ហែម។ ពាក្យថា "hadayaṅgamā" គឺ ទៅកាន់បេះដូង គឺចូលទៅកាន់ចិត្តដោយងាយ ដោយមិនទង្គិចទាស់ឡើយ។ ពាក្យថា "porī" គឺ ជាវាចាដែលកើតក្នុងក្រុង ព្រោះបរិបូណ៌ដោយគុណ ឬមួយទៀត ឈ្មោះថា "porī" ព្រោះមានសភាពទន់ភ្លន់ ដូចជាស្ត្រីដែលចម្រើនធំធាត់ក្នុងក្រុង ឬមួយទៀត ឈ្មោះថា "porī" ព្រោះជាវាចារបស់អ្នកក្រុង សេចក្តីថា ជាសម្តីរបស់ពួកអ្នកក្រុង។ ព្រោះថា ពួកអ្នកក្រុង តែងតែមានវាចាដ៏សមគួរ គឺហៅអ្នកដែលមានវ័យស្មើនឹងឪពុកថា "លោកឪពុក" ហៅអ្នកដែលមានវ័យស្មើនឹងម្តាយថា "អ្នកម្តាយ" ហៅអ្នកដែលមានវ័យស្មើនឹងបងប្អូនថា "បងប្រុស/ប្អូនប្រុស"។ ពាក្យថា "bahujanakantā" គឺ ជាទីគាប់ចិត្តរបស់ជនជាច្រើន ព្រោះវាចាបែបនោះ តែងតែជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តរបស់មនុស្សភាគច្រើន។ ពាក្យថា "bahujanamanāpā" គឺ ជាទីពេញចិត្តរបស់ជនជាច្រើន ព្រោះភាពជាទីគាប់ចិត្តនោះឯង តែងតែធ្វើឲ្យចិត្តរបស់មនុស្សជាច្រើនរីករាយ និងចម្រើនឡើង។ ကာလေန ဝဒတီတိ ကာလဝါဒီ, ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထော. ဘူတံ တစ္ဆံ သဘာဝမေဝ ဝဒတီတိ ဘူတဝါဒီ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထသန္နိဿိတမေဝ ကတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထဝါဒီ. နဝလောကုတ္တရဓမ္မသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဓမ္မဝါဒီ. သံဝရဝိနယပဟာနဝိနယသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဝိနယဝါဒီ. နိဓာနံ ဝုစ္စတိ ဌပနောကာသော, နိဓာနမဿာ အတ္ထီတိ နိဓာနဝတီ, ဟဒယေ နိဓာတဗ္ဗ ယုတ္တဝါစံ ဘာသိတာတိ အတ္ထော. ကာလေနာတိ ဧဝရူပိံ ဘာသမာနောပိ စ ‘‘အဟံ နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိဿာမီ’’တိ န အကာလေန ဘာသတိ, ယုတ္တကာလံ ပန အဝေက္ခိတွာ ဘာသတီတိ အတ္ထော. သာပဒေသန္တိ သဥပမံ, သကာရဏန္တိ အတ္ထော. ပရိယန္တဝတိန္တိ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ ယထာဿာ ပရိစ္ဆေဒေါ ပညာယတိ, ဧဝံ ဘာသတီတိ အတ္ထော. အတ္ထသံဟိတန္တိ အနေကေဟိပိ နယေဟိ ဝိဘဇန္တေန ပရိယာဒါတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အတ္ထသမ္ပန္နံ, ယံ ဝါ သော အတ္ထဝါဒီ အတ္ထံ ဝဒတိ, တေန အတ္ထေန သံဟိတတ္တာ အတ္ထသံဟိတံ ဝါစံ ဘာသတိ, န အညံ နိက္ခိပိတွာ အညံ ဘာသတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ពាក្យថា "kālavādī" គឺ និយាយត្រូវតាមកាល សេចក្តីថា កំណត់ដឹងនូវកាលដែលគួរនិយាយ ហើយទើបនិយាយ។ ពាក្យថា "bhūtavādī" គឺ និយាយតែពាក្យពិត ពាក្យទៀងទាត់ និងពាក្យតាមសភាវៈពិតប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា "atthavādī" គឺ និយាយតែពាក្យដែលទាក់ទងនឹងប្រយោជន៍ក្នុងបច្ចុប្បន្ន និងប្រយោជន៍ក្នុងបរលោកប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា "dhammavādī" គឺ និយាយតែពាក្យដែលទាក់ទងនឹងលោកុត្តរធម៌ទាំង ៩ ប្រការប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា "vinayavādī" គឺ និយាយតែពាក្យដែលទាក់ទងនឹងសំវរវិន័យ និងបហានវិន័យប៉ុណ្ណោះ។ ទីកន្លែងសម្រាប់ទុកដាក់ លោកហៅថា "និធានៈ" (nidhāna) វាចាណាដែលមានគ្រឿងទុកដាក់ ឈ្មោះថា "nidhānavatī" សេចក្តីថា និយាយតែវាចាដែលគួរទុកដាក់ក្នុងចិត្តប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា "kālenā" សេចក្តីថា សូម្បីតែកាលដែលនិយាយវាចាបែបនេះ ក៏មិននិយាយក្នុងកាលមិនគួរ ដោយគិតថា "អាត្មាអញនឹងនិយាយវាចាដែលមានគ្រឿងទុកដាក់" ឡើយ គឺតែងតែពិចារណាមើលកាលដ៏សមគួរ ហើយទើបនិយាយ។ ពាក្យថា "sāpadesaṃ" គឺ ប្រកបដោយឧបមា ឬប្រកបដោយហេតុផល។ ពាក្យថា "pariyantavatī" សេចក្តីថា បង្ហាញនូវចំណែកកំណត់ គឺនិយាយយ៉ាងណាឲ្យឃើញចំណែកកំណត់នៃវាចានោះច្បាស់លាស់ ក៏និយាយយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា "atthasaṃhitaṃ" សេចក្តីថា បរិបូណ៌ដោយអត្ថ ព្រោះមិនអាចនឹងសម្តែងឲ្យអស់បានដោយការចែករំលែកតាមវិធីជាច្រើន ឬមួយទៀត ព្រះភិក្ខុនោះជាអ្នកនិយាយពាក្យមានប្រយោជន៍ (atthavādī) តែងតែនិយាយវាចាដែលប្រកបដោយប្រយោជន៍ ព្រោះផ្សារភ្ជាប់ដោយប្រយោជន៍នោះ មិនមែននិយាយរំលងរំលងរំលាសពីរឿងមួយទៅរឿងមួយទៀតឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងពាក្យនេះ។ ၂၉၃. ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာတိ မူလဗီဇံ ခန္ဓဗီဇံ ဖဠုဗီဇံ အဂ္ဂဗီဇံ ဗီဇဗီဇန္တိ ပဉ္စဝိဓဿ ဗီဇဂါမဿ စေဝ ယဿ ကဿစိ နီလတိဏရုက္ခာဒိကဿ ဘူတဂါမဿ စ သမာရမ္ဘာ, ဆေဒနဘေဒနပစနာဒိဘာဝေန ဝိကောပနာ ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော. ဧကဘတ္တိကောတိ ပါတရာသဘတ္တံ သာယမာသဘတ္တန္တိ ဒွေ ဘတ္တာနိ. တေသု ပါတရာသဘတ္တံ အန္တောမဇ္ဈနှိကေန ပရိစ္ဆိန္နံ, ဣတရံ မဇ္ဈနှိကတော ဥဒ္ဓံ အန္တောအရုဏေန. တသ္မာ အန္တောမဇ္ဈနှိကေ ဒသက္ခတ္တုံ ဘုဉ္ဇမာနောပိ [Pg.113] ဧကဘတ္တိကောဝ ဟောတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကဘတ္တိကော’’တိ. ရတ္တိယာ ဘောဇနံ ရတ္တိ, တတော ဥပရတောတိ ရတ္တူပရတော. အတိက္ကန္တေ မဇ္ဈနှိကေ ယာဝ သူရိယတ္ထံဂမနာ ဘောဇနံ ဝိကာလဘောဇနံ နာမ. တတော ဝိရတတ္တာ ဝိရတော ဝိကာလဘောဇနာ. သာသနဿ အနနုလောမတ္တာ ဝိသူကံ ပဋာဏီဘူတံ ဒဿနန္တိ ဝိသူကဒဿနံ. အတ္တနာ နစ္စနနစ္စာပနာဒိဝသေန နစ္စာ စ ဂီတာ စ ဝါဒိတာ စ, အန္တမသော မယူရနစ္စနာဒိဝသေနာပိ ပဝတ္တာနံ နစ္စာဒီနံ ဝိသူကဘူတာ ဒဿနာ စာတိ နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ. နစ္စာဒီနိ ဟိ အတ္တနာ ပယောဇေတုံ ဝါ ပရေဟိ ပယောဇာပေတုံ ဝါ ပယုတ္တာနိ ပဿိတုံ ဝါ နေဝ ဘိက္ခူနံ န ဘိက္ခုနီနံ ဝဋ္ဋန္တိ. မာလာဒီသု မာလာတိ ယံကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ. ဂန္ဓန္တိ ယံကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတံ. ဝိလေပနန္တိ ဆဝိရာဂကရဏံ. တတ္ထ ပိဠန္ဓန္တော ဓာရေတိ နာမ. ဦနဋ္ဌာနံ ပူရေန္တော မဏ္ဍေတိ နာမ. ဂန္ဓဝသေန ဆဝိရာဂဝသေန စ သာဒိယန္တော ဝိဘူသေတိ နာမ. ဌာနံ ဝုစ္စတိ ကာရဏံ. တသ္မာ ယာယ ဒုဿီလျစေတနာယ တာနိ မာလာဓာရဏာဒီနိ မဟာဇနော ကရောတိ, တတော ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော. ២៩៣. ពាក្យថា "bījagāmabhūtagāmasamārambhā" សេចក្តីថា វៀរចាកការធ្វើឲ្យខូចខាត គឺការកាត់ ការពុះច្រៀក និងការដុតស្លជាដើម នូវពូជទាំង ៥ យ៉ាង គឺ មូលពូជ (ពូជកើតអំពីឫស) ខន្ធពូជ (ពូជកើតអំពីដើម) ផលុពូជ (ពូជកើតអំពីថ្នាំង) អគ្គពូជ (ពូជកើតអំពីចុង) និងពីជពីជ (ពូជកើតអំពីគ្រាប់) ដែលហៅថា ពីជគាម ផង និងភូតគាម គឺស្មៅខៀវ និងដើមឈើជាដើមណាមួយ ផង។ ពាក្យថា "ekabhattiko" គឺ ភត្តមាន ២ យ៉ាង គឺ ព្រឹកភត្ត (អាហារពេលព្រឹក) និងសាយភត្ត (អាហារពេលល្ងាច)។ ក្នុងភត្តទាំងពីរនោះ ព្រឹកភត្ត ត្រូវបានកំណត់ត្រឹមក្នុងរវាងថ្ងៃត្រង់ ចំណែកឯភត្តមួយទៀត គឺចាប់ពីថ្ងៃត្រង់ទៅ រហូតដល់អរុណរះ។ ហេតុនោះ សូម្បីតែឆាន់ ១០ ដងក្នុងរវាងមុនថ្ងៃត្រង់ ក៏នៅតែឈ្មោះថាជាអ្នកឆាន់តែមួយពេល (ឯកភត្តិកៈ) ដដែល ឃ្លាថា "ekabhattiko" នេះ លោកពោលសំដៅយកសេចក្តីនោះឯង។ ការបរិភោគក្នុងពេលយប់ ឈ្មោះថា "រត្តិ" (ratti) ការវៀរចាកការបរិភោគក្នុងពេលយប់នោះ ឈ្មោះថា "rattūparato" (អ្នកវៀរចាកការបរិភោគក្នុងពេលយប់)។ ការបរិភោគចាប់តាំងពីកន្លងថ្ងៃត្រង់ទៅ រហូតដល់ព្រះអាទិត្យលិច ឈ្មោះថា "វិកាលភោជន" (vikālabhojana)។ ពាក្យថា "virato vikālabhojanā" គឺ វៀរចាកការបរិភោគក្នុងកាលខុសខ្នាត ព្រោះភាពជាអ្នកវៀរចាកការបរិភោគនោះ។ ការមើលល្បែងដែលជាសត្រូវ (ជាបន្លា) ព្រោះមិនសមគួរដល់សាសនា ឈ្មោះថា "visūkadassana" (ការមើលល្បែងជាសត្រូវ)។ ការរាំ ការច្រៀង និងការប្រគំតន្ត្រី ដោយអំណាចនៃការរាំខ្លួនឯង ឬការញ៉ាំងអ្នកដទៃឲ្យរាំជាដើម សូម្បីតែការមើលការរាំរបស់សត្វក្ងោកជាដើម ដែលជាល្បែងជាសត្រូវ និងការមើលល្បែងទាំងនោះ ទាំងអស់នេះ រួមហៅថា "naccagītavāditavisūkadassanā" (ការរាំ ការច្រៀង ការប្រគំតន្ត្រី និងការមើលល្បែងជាសត្រូវ)។ ព្រោះថា ការរាំជាដើមនោះ ទោះបីជាការសម្តែងដោយខ្លួនឯងក្តី ការប្រើអ្នកដទៃឲ្យសម្តែងក្តី ឬការមើលការសម្តែងដែលគេកំពុងធ្វើក្តី មិនសមគួរដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ និងភិក្ខុនីទាំងឡាយឡើយ។ ក្នុងពាក្យថា "mālādīsu" ពាក្យថា "mālā" គឺ ផ្កាណាមួយ។ ពាក្យថា "gandha" គឺ គ្រឿងក្រអូបណាមួយ។ ពាក្យថា "vilepan" គឺ គ្រឿងលាបសម្រាប់ធ្វើឲ្យស្បែកមានពណ៌សម្បុរលម្អ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បុគ្គលកាលសៀតដោត (ផ្កា) ឈ្មោះថា "dhāreti" (ទ្រទ្រង់)។ បុគ្គលកាលបំពេញកន្លែងដែលខ្វះខាត ឈ្មោះថា "maṇḍeti" (តាក់តែង)។ បុគ្គលកាលត្រេកអរដោយអំណាចនៃក្លិនក្រអូប និងដោយអំណាចនៃការធ្វើឲ្យស្បែកមានពណ៌សម្បុរលម្អ ឈ្មោះថា "vibhūseti" (ស្អិតស្អាង)។ ពាក្យថា "ṭhāna" គឺ ហេតុ។ ហេតុនោះ ពាក្យថា "tato paṭivirato" សេចក្តីថា វៀរចាកការទ្រទ្រង់ផ្កាជាដើមនោះ ដែលមហាជនតែងតែធ្វើដោយចេតនាទ្រុស្តសីលណា។ ဥစ္စာသယနံ ဝုစ္စတိ ပမာဏာတိက္ကန္တံ. မဟာသယနံ အကပ္ပိယတ္ထရဏံ. တတော ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော. ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ. ရဇတန္တိ ကဟာပဏော လောဟမာသကော ဇတုမာသကော ဒါရုမာသကောတိ ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ, တဿ ဥဘယဿပိ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော, နေဝ နံ ဥဂ္ဂဏှာတိ, န ဥဂ္ဂဏှာပေတိ, န ဥပနိက္ခိတ္တံ သာဒိယတီတိ အတ္ထော. အာမကဓညပဋိဂ္ဂဟဏာတိ သာလိဝီဟိယဝဂေါဓူမကင်္ဂုဝရကကုဒြူသကသင်္ခါတဿ သတ္တဝိဓဿာပိ အာမကဓညဿ ပဋိဂ္ဂဟဏာ. န ကေဝလဉ္စ ဧတေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ, အာမသနမ္ပိ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ အညတြ ဩဒိဿ အနုညာတာ အာမကမံသမစ္ဆာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိ, နော အာမသနံ. ពាក្យថា Uccāsayanaṃ (ទីដេកខ្ពស់) សំដៅយកទីដេកដែលហួសប្រមាណ។ ពាក្យថា Mahāsayanaṃ (ទីដេកដ៏ប្រសើរ) សំដៅយកគ្រឿងកម្រាលដែលមិនគួរគប្បី។ សេចក្តីពន្យល់ថា Tato paṭivirato គឺវៀរចាកទីដេកខ្ពស់ និងទីដេកដ៏ប្រសើរនោះ។ ពាក្យថា Jātarūpaṃ គឺមាស។ ពាក្យថា Rajataṃ គឺកហាបណៈ លោហមាសកៈ ជតុមាសកៈ និងទារុមាសកៈ ដែលគេប្រើប្រាស់ក្នុងការទិញលក់ សេចក្តីពន្យល់ថា វៀរចាកការទទួលមាសនិងប្រាក់ទាំងពីរនោះ គឺមិនទទួលដោយខ្លួនឯង មិនញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យទទួល និងមិនត្រេកអរនឹងមាសប្រាក់ដែលគេទុកជិតខ្លួន។ ពាក្យថា Āmakadhaññapaṭiggahaṇā គឺការវៀរចាកការទទួលធញ្ញជាតិស្រស់ ៧ យ៉ាង មានស្រូវសាលី ស្រូវវីហិ ស្រូវយវៈ ស្រូវគោធូមៈ ស្មៅកង្គុ ស្មៅវរកៈ និងស្មៅកុទូ្រសកៈជាដើម។ មិនត្រឹមតែការទទួលធញ្ញជាតិទាំងនោះប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីតែការប៉ះពាល់ ក៏មិនគួរគប្បីដល់ភិក្ខុទាំងឡាយឡើយ។ ពាក្យថា Āmakamaṃsapaṭiggahaṇā ក្នុងទីនេះ សំដៅថា លើកលែងតែសាច់ដែលគេអនុញ្ញាតចំពោះភិក្ខុដោយចំពោះ ការទទួលសាច់ស្រស់និងត្រីស្រស់ រមែងមិនគួរគប្បីដល់ភិក្ខុទាំងឡាយឡើយ តែការប៉ះពាល់គឺគួរគប្បី (មិនមែនមិនគួរគប្បីឡើយ)។ ဣတ္ထိကုမာရိကပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဣတ္ထီတိ ပုရိသန္တရဂတာ, ဣတရာ ကုမာရိကာ နာမ. တာသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမ္ပိ အာမသနမ္ပိ အကပ္ပိယမေဝ. ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဒါသိဒါသဝသေနေဝ တေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ကပ္ပိယကာရကံ ဒမ္မိ, အာရာမိကံ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ. အဇေဠကာဒီသု ခေတ္တဝတ္ထုပရိယောသာနေသု [Pg.114] ကပ္ပိယာကပ္ပိယနယော ဝိနယဝသေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. တတ္ထ ခေတ္တံ နာမ ယသ္မိံ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ ရုဟတိ. ဝတ္ထု နာမ ယသ္မိံ အပရဏ္ဏံ ရုဟတိ. ယတ္ထ ဝါ ဥဘယမ္ပိ ရုဟတိ, တံ ခေတ္တံ. တဒတ္ထာယ အကတဘူမိဘာဂေါ ဝတ္ထု. ခေတ္တဝတ္ထုသီသေန စေတ္ထ ဝါပိတဠာကာဒီနိပိ သင်္ဂဟိတာနေဝ. ဒူတေယျံ ဝုစ္စတိ ဒူတကမ္မံ, ဂိဟီနံ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ. ပဟိဏဂမနံ ဝုစ္စတိ ဃရာ ဃရံ ပေသိတဿ ခုဒ္ဒကဂမနံ. အနုယောဂေါ နာမ တဒုဘယကရဏံ, တသ္မာ ဒူတေယျပဟိဏဂမနာနံ အနုယောဂါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ពាក្យថា Itthikumārikapaṭiggahaṇā ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា Itthī គឺស្ត្រីដែលមានប្តីហើយ ចំណែកនារីក្រៅពីនេះ ឈ្មោះថា Kumārikā (នារីក្រមុំ)។ ការទទួលក្តី ការប៉ះពាល់ក្តី នូវស្ត្រីនិងនារីក្រមុំទាំងនោះ មិនគួរគប្បីឡើយ។ ពាក្យថា Dāsidāsapaṭiggahaṇā ក្នុងទីនេះ ការទទួលទាសីនិងទាសៈ ដោយឋានៈជាទាសីទាសៈ រមែងមិនគួរគប្បីឡើយ តែបើគេពោលយ៉ាងនេះថា «ខ្ញុំប្រគេនកប្បិយការកៈ ខ្ញុំប្រគេនអារាមិកៈ» ដូច្នេះ រមែងគួរគប្បី។ ចំពោះពាក្យចាប់ពីពពែនិងចៀម រហូតដល់ស្រែនិងចម្ការ ភិក្ខុគប្បីពិចារណាស្វែងយល់នូវកប្បិយភាព និងអកប្បិយភាព តាមអំណាចនៃព្រះវិន័យ។ ក្នុងទីនោះ ដីណាដែលដាំដុះបុព្វណ្ណជាតិ ដីនោះឈ្មោះថា ស្រែ (Khetta)។ ដីណាដែលដាំដុះអបរណ្ណជាតិ ដីនោះឈ្មោះថា ចម្ការ/ដីធ្លី (Vatthu)។ ម៉្យាងទៀត ទីណាដែលដាំដុះបានទាំងពីរ ទីនោះឈ្មោះថា ស្រែ។ ភាគដីដែលមិនទាន់ធ្វើការដាំដុះសម្រាប់គោលបំណងនោះ ឈ្មោះថា ចម្ការ/ដីធ្លី។ ដោយពាក្យថា «ស្រែនិងចម្ការ» នេះ រាប់បញ្ចូលទាំងអណ្តូងទឹក និងស្រះទឹកជាដើមផងដែរ។ ពាក្យថា Dūteyyaṃ សំដៅយកការងារជាអ្នកនាំសារ គឺការកាន់យកសំបុត្រ ឬពាក្យបណ្តាំរបស់គ្រហស្ថ ហើយដើរទៅកាន់ទីនោះៗ។ ពាក្យថា Pahiṇagamanaṃ សំដៅយកការទៅក្នុងកិច្ចការតូចតាចដែលគេបញ្ជូនពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះមួយ។ ពាក្យថា Anuyogo គឺការប្រកបការងារទាំងពីរនោះ ហេតុនោះ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា «ការប្រកបការនាំសារ និងការទៅដោយការបញ្ជូន» ដូច្នេះ។ ကယဝိက္ကယာတိ ကယာ စ ဝိက္ကယာ စ. တုလာကူဋာဒီသု ကူဋန္တိ ဝဉ္စနံ. တတ္ထ တုလာကူဋံ တာဝ ရူပကူဋံ အင်္ဂကူဋံ ဂဟဏကူဋံ ပဋိစ္ဆန္နကူဋန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ရူပကူဋံ နာမ ဒွေ တုလာ သရူပါ ကတွာ ဂဏှန္တော မဟတိယာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ခုဒ္ဒိကာယ ဒေတိ. အင်္ဂကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော ပစ္ဆာဘာဂေ ဟတ္ထေန တုလံ အက္ကမတိ, ဒဒန္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ. ဂဟဏကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော မူလေ ရဇ္ဇုံ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂေ. ပဋိစ္ဆန္နကူဋံ နာမ တုလံ သုသိရံ ကတွာ အန္တော အယစုဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ဂဏှန္တော တံ ပစ္ဆာဘာဂေ ကရောတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂဘာဂေ. ကံသော ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏပါတိ, တာယ ဝဉ္စနံ ကံသကူဋံ. ကထံ? ဧကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ကတွာ အညာ ဒွေ တိဿော လောဟပါတိယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကရောတိ, တတော ဇနပဒံ ဂန္တွာ ကိဉ္စိဒေဝ အဒ္ဓကုလံ ပဝိသိတွာ, ‘‘သုဝဏ္ဏဘာဇနာနိ ကိဏထာ’’တိ ဝတွာ အဂ္ဃေ ပုစ္ဆိတေ သမဂ္ဃတရံ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ. တတော တေဟိ ‘‘ကထံ ဣမေသံ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ဝီမံသိတွာ ဂဏှထာ’’တိ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပါသာဏေ ဃံသိတွာ သဗ္ဗာ ပါတိယော ဒတွာ ဂစ္ဆတိ. ពាក្យថា Kayavikkayā គឺការទិញ និងការលក់។ ក្នុងពាក្យមាន Tulākūṭa (ការបន្លំជញ្ជីង) ជាដើម ពាក្យថា Kūṭa គឺការបញ្ឆោត។ ក្នុងនោះ ការបន្លំជញ្ជីង មាន ៤ យ៉ាង គឺ រូបកូដៈ អង្គកូដៈ គហណកូដៈ និងបដិច្ឆន្នកូដៈ។ ក្នុងនោះ រូបកូដៈ គឺការធ្វើជញ្ជីងពីរដែលមានរូបរាងដូចគ្នា ពេលទិញ យកជញ្ជីងធំថ្លឹង ពេលលក់ យកជញ្ជីងតូចថ្លឹង។ អង្គកូដៈ គឺពេលទិញ យកដៃសង្កត់ចុងជញ្ជីងខាងក្រោយ ពេលលក់ សង្កត់ខាងមុខ។ គហណកូដៈ គឺពេលទិញ កាន់ខ្សែជញ្ជីងត្រង់គល់ ពេលលក់ កាន់ត្រង់ចុង។ បដិច្ឆន្នកូដៈ គឺការធ្វើដងជញ្ជីងឱ្យមានប្រហោងខាងក្នុង ហើយដាក់កម្ទេចដែកចូលទៅ ពេលទិញ ធ្វើឱ្យកម្ទេចដែកនោះរត់ទៅខាងក្រោយ ពេលលក់ ធ្វើឱ្យរត់ទៅខាងមុខ។ ពាក្យថា Kaṃsa សំដៅយកភាជន៍មាស ការបញ្ឆោតដោយភាជន៍មាសនោះ ឈ្មោះថា Kaṃsakūṭa (ការបន្លំភាជន៍មាស)។ តើបន្លំដូចម្តេច? គឺធ្វើភាជន៍មាសពិតមួយ ហើយធ្វើភាជន៍លង្ហិន ២ ឬ ៣ ទៀតឱ្យមានពណ៌ដូចមាស រួចដើរទៅកាន់ជនបទ ចូលទៅកាន់ផ្ទះអ្នកមានស្តុកស្តម្ភខ្លះ ហើយប្រកាសថា «សូមទិញភាជន៍មាសចុះ» កាលបើគេសួរតម្លៃ ក៏ចង់លក់ក្នុងតម្លៃថោកបំផុត។ កាលបើគេសួរថា «តើធ្វើដូចម្តេចទើបដឹងថាជាមាសពិត?» ក៏ប្រាប់ថា «សូមសាកល្បងមើលចុះ» រួចយកភាជន៍មាសពិតទៅដុសនឹងថ្មបង្ហាញ រួចក៏ប្រគល់ភាជន៍ទាំងអស់នោះឱ្យគេ ហើយដើរចេញទៅ។ မာနကူဋံ နာမ ဟဒယဘေဒသိခါဘေဒရဇ္ဇုဘေဒဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ဟဒယဘေဒေါ သပ္ပိတေလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော ဟေဋ္ဌာ ဆိဒ္ဒေန မာနေန, ‘‘သဏိကံ အာသိဉ္စာ’’တိ ဝတွာ အန္တောဘာဇနေ ဗဟုံ ပဂ္ဃရာပေတွာ ဂဏှာတိ; ဒဒန္တော ဆိဒ္ဒံ ပိဓာယ သီဃံ ပူရေတွာ ဒေတိ. သိခါဘေဒေါ တိလတဏ္ဍုလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော သဏိကံ သိခံ ဥဿာပေတွာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ဝေဂေန ပူရေတွာ သိခံ ဆိန္ဒန္တော ဒေတိ. ရဇ္ဇုဘေဒေါ ခေတ္တဝတ္ထုမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. လဉ္ဇံ အလဘန္တာ ဟိ ခေတ္တံ အမဟန္တမ္ပိ မဟန္တံ ကတွာ မိနန္တိ. ពាក្យថា Mānakūṭa (ការបន្លំរង្វាល់រង្វាស់) មាន ៣ យ៉ាង គឺ ហទយភេទទៈ សិខាភេទទៈ និងរជ្ជុភេទទៈ។ ក្នុងនោះ ហទយភេទទៈ ប្រើក្នុងពេលវាស់ប្រេង ទឹកដោះថ្លា ជាដើម។ ព្រោះថា ពេលទិញ ប្រើរង្វាល់ដែលមានប្រហោងខាងក្រោម រួចប្រាប់ថា «ចាក់សន្សឹមៗមក» ហើយធ្វើឱ្យហូរចូលក្នុងភាជន៍ខ្លួនបានច្រើន រួចទទួលយក។ ពេលលក់ បិទប្រហោងនោះ រួចចាក់ឱ្យពេញយ៉ាងលឿន ហើយប្រគល់ឱ្យ។ សិខាភេទទៈ ប្រើក្នុងពេលវាស់ល្ង ស្រូវ អង្ករ ជាដើម។ ព្រោះថា ពេលទិញ យកដៃវាសកំពូលចេញសន្សឹមៗ រួចទទួលយក។ ពេលលក់ ចាក់យ៉ាងលឿនឱ្យពេញ រួចវាសកំពូលចេញយ៉ាងលឿន ហើយប្រគល់ឱ្យ។ រជ្ជុភេទទៈ ប្រើក្នុងពេលវាស់ស្រែចម្ការ។ ព្រោះថា កាលបើមិនបានសំណូក ក៏វាស់ដីតូចឱ្យទៅជាធំ។ ဥက္ကောဋနာဒီသု [Pg.115] ဥက္ကောဋနန္တိ သာမိကေ အဿာမိကေ ကာတုံ လဉ္ဇဂ္ဂဟဏံ. ဝဉ္စနန္တိ တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ပရေသံ ဝဉ္စနံ. တတြိဒမေကံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ လုဒ္ဒကော မိဂဉ္စ မိဂပေါတကဉ္စ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတိ. တမေကော ဓုတ္တော, ‘‘ကိံ, ဘော, မိဂေါ အဂ္ဃတိ, ကိံ မိဂပေါတကော’’တိ အာဟ. ‘‘မိဂေါ ဒွေ ကဟာပဏေ မိဂပေါတကော ဧက’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ကဟာပဏံ ဒတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဂန္တွာ နိဝတ္တော, ‘‘န မေ, ဘော, မိဂပေါတကေန အတ္ထော, မိဂံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. တေန ဟိ ‘‘ဒွေ ကဟာပဏေ ဒေဟီ’’တိ. သော အာဟ – ‘‘နနု တေ, ဘော, မယာ ပဌမံ ဧကော ကဟာပဏော ဒိန္နော’’တိ. အာမ ဒိန္နောတိ. ‘‘ဣမမ္ပိ မိဂပေါတကံ ဂဏှ, ဧဝံ သော စ ကဟာပဏော အယဉ္စ ကဟာပဏဂ္ဃနကော မိဂပေါတကောတိ ဒွေ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ. သော ကာရဏံ ဝဒတီတိ သလ္လက္ခေတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ မိဂံ အဒါသီတိ. ក្នុងពាក្យមាន Ukkoṭana (ការកាត់សេចក្តីដោយវៀចវេរ) ជាដើម ពាក្យថា Ukkoṭana គឺការទទួលសំណូកដើម្បីធ្វើម្ចាស់ដីពិតមិនឱ្យធ្វើជាម្ចាស់ ឬធ្វើអ្នកមិនមែនជាម្ចាស់ឱ្យទៅជាម្ចាស់វិញ។ ពាក្យថា Vañcana គឺការបញ្ឆោតអ្នកដទៃដោយឧបាយផ្សេងៗ។ ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវមួយយ៉ាងនេះថា៖ ឮថា មានព្រានព្រៃម្នាក់ ចាប់បានក្តាន់ធំមួយ និងកូនក្តាន់មួយ ដើរមក។ មានបុរសពាលម្នាក់សួរថា «នែអ្នកព្រាន ក្តាន់ធំថ្លៃប៉ុន្មាន កូនក្តាន់ថ្លៃប៉ុន្មាន?»។ ព្រានឆ្លើយថា «ក្តាន់ធំថ្លៃ ២ កហាបណៈ កូនក្តាន់ថ្លៃ ១ កហាបណៈ»។ បុរសពាលក៏ឱ្យ ១ កហាបណៈ រួចយកកូនក្តាន់ដើរទៅបន្តិច ក៏ត្រឡប់មកវិញ ពោលថា «នែអ្នកព្រាន ខ្ញុំមិនត្រូវការកូនក្តាន់ទេ សូមដូរយកក្តាន់ធំវិញ»។ ព្រានថា «បើដូច្នោះ សូមឱ្យ ២ កហាបណៈមក»។ បុរសពាលឆ្លើយថា «នែអ្នកព្រាន មិនមែនខ្ញុំបានឱ្យ ១ កហាបណៈរួចហើយទេឬ?» ព្រានថា «អើ ពិតមែនហើយ»។ បុរសពាលថា «ឥឡូវនេះ ចូរយកកូនក្តាន់នេះវិញចុះ កាលបើធ្វើដូច្នេះ ១ កហាបណៈមុននោះផង និងកូនក្តាន់ដែលមានតម្លៃ ១ កហាបណៈនេះផង រួមជា ២ កហាបណៈគ្រប់គ្រាន់ហើយ»។ ព្រានគិតថា «បុរសនេះនិយាយត្រូវហេតុផលហើយ» ក៏ទទួលយកកូនក្តាន់វិញ រួចប្រគល់ក្តាន់ធំឱ្យទៅ។ နိကတီတိ ယောဂဝသေန ဝါ မာယာဝသေန ဝါ အပါမင်္ဂံ ပါမင်္ဂန္တိ, အမဏိံ မဏိန္တိ, အသုဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏန္တိ ကတွာ ပဋိရူပကေန ဝဉ္စနံ. သာစိယောဂေါတိ ကုဋိလယောဂေါ, ဧတေသံယေဝ ဥက္ကောဋနာဒီနမေတံ နာမံ, တသ္မာ ဥက္ကောဋနသာစိယောဂေါ ဝဉ္စနသာစိယောဂေါ နိကတိသာစိယောဂေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကေစိ အညံ ဒဿေတွာ အညဿ ပရိဝတ္တနံ သာစိယောဂေါတိ ဝဒန္တိ. တံ ပန ဝဉ္စနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ. ဆေဒနာဒီသု ဆေဒနန္တိ ဟတ္ထစ္ဆေဒနာဒိ. ဝဓောတိ မာရဏံ. ဗန္ဓောတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိ ဗန္ဓနံ. ဝိပရာမောသောတိ ဟိမဝိပရာမောသော ဂုမ္ဗဝိပရာမောသောတိ ဒုဝိဓော. ယံ ဟိမပါတသမယေ ဟိမေန ပဋိစ္ဆန္နာ ဟုတွာ မဂ္ဂပဋိပန္နံ ဇနံ မုသန္တိ, အယံ ဟိမဝိပရာမောသော. ယံ ဂုမ္ဗာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နာ မုသန္တိ, အယံ ဂုမ္ဗဝိပရာမောသော. အာလောပေါ ဝုစ္စတိ ဂါမနိဂမာဒီနံ ဝိလောပကရဏံ. သဟသာကာရောတိ သာဟသိကကိရိယာ, ဂေဟံ ပဝိသိတွာ မနုဿာနံ ဥရေ သတ္ထံ ဌပေတွာ ဣစ္ဆိတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတသ္မာ ဆေဒန…ပေ… သဟသာကာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ពាក្យថា Nikati គឺការបញ្ឆោតដោយរបស់ក្លែងក្លាយ ដោយអំណាចនៃយោគៈ ឬមាយា ដូចជាយករបស់មិនមែនជាគ្រឿងអលង្ការក្បាល ធ្វើជាគ្រឿងអលង្ការក្បាល, យករបស់មិនមែនជាកែវមណី ធ្វើជាកែវមណី, យករបស់មិនមែនជាមាស ធ្វើជាមាស។ ពាក្យថា Sāciyoga គឺការប្រកបការងារដ៏វៀចវេរ នេះជាឈ្មោះនៃធម៌មានការស៊ីសំណូកជាដើមនោះឯង ហេតុនោះ សេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា «ការប្រកបដោយភាពវៀចវេរក្នុងការស៊ីសំណូក ការប្រកបដោយភាពវៀចវេរក្នុងការបញ្ឆោត ការប្រកបដោយភាពវៀចវេរក្នុងការក្លែងបន្លំ» ដូច្នេះ។ អ្នកខ្លះពោលថា ការបង្ហាញរបស់ម្យ៉ាង ហើយដូរយករបស់ម្យ៉ាងទៀត ឈ្មោះថា Sāciyoga។ ប៉ុន្តែ ពាក្យនោះត្រូវបានសង្គ្រោះចូលក្នុងពាក្យថា Vañcana (ការបញ្ឆោត) រួចហើយ។ ក្នុងពាក្យមាន Chedana (ការកាត់) ជាដើម ពាក្យថា Chedana គឺការកាត់ដៃជើងជាដើម។ ពាក្យថា Vadha គឺការសម្លាប់។ ពាក្យថា Bandha គឺការចងដោយខ្សែជាដើម។ ពាក្យថា Viparāmosa (ការប្លន់) មាន ២ យ៉ាង គឺ ហិមវិបរាមោសៈ និងគុម្ពវិបរាមោសៈ។ ការដែលពួកចោរបិទបាំងខ្លួនដោយព្រិលក្នុងពេលព្រិលធ្លាក់ ហើយប្លន់អ្នកដំណើរ ឈ្មោះថា ហិមវិបរាមោសៈ។ ការដែលពួកចោរបិទបាំងខ្លួនដោយគុម្ពឈើជាដើម ហើយប្លន់ ឈ្មោះថា គុម្ពវិបរាមោសៈ។ ពាក្យថា Ālopa សំដៅយកការប្លន់បំផ្លាញភូមិ និងនិគមជាដើម។ ពាក្យថា Sahasākāra គឺការគំរាមកំហែងយកទ្រព្យ គឺការចូលទៅក្នុងផ្ទះ រួចយកអាវុធភ្ជង់ទ្រូងមនុស្ស ហើយយកទ្រព្យសម្បត្តិដែលខ្លួនចង់បាន។ ភិក្ខុជាអ្នកវៀចចាកការកាត់...បេ... និងការគំរាមកំហែងយកទ្រព្យទាំងនេះ។ ၂၉၄. သော သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ သွာယံ ဘိက္ခု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေန စတူသု ပစ္စယေသု ဒွါဒသဝိဓေန ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဣမိနာ ပန ဒွါဒသဝိဓေန ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ ဝဋ္ဋန္တိ တီဏိ စီဝရာနိ ပတ္တော ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနဝါသိ ဧကာ သူစိ ကာယဗန္ဓနံ ပရိဿာဝနန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ២៩៤. ពាក្យថា So santuṭṭho hoti គឺភិក្ខុនោះជាអ្នកប្រកបដោយសេចក្តីសន្តោសក្នុងបច្ច័យ ៤ តាមមានតាមបាន ១២ យ៉ាង ដូចដែលបានពោលខាងក្រោម។ ចំពោះភិក្ខុដែលប្រកបដោយសេចក្តីសន្តោសក្នុងបច្ច័យតាមមានតាមបាន ១២ យ៉ាងនេះ បរិក្ខារ ៨ យ៉ាង គឺគួរគប្បី៖ ត្រៃចីវរ បាត្រ កាំបិតកោរ ម្ជុលមួយ វត្ថពន្ធចង្កេះ និងតម្រងទឹក។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកពាក្យនេះថា៖ ‘‘တိစီဝရဉ္စ [Pg.116] ပတ္တော စ, ဝါသိ သူစိ စ ဗန္ဓနံ; ပရိဿာဝနေန အဋ္ဌေတေ, ယုတ္တယောဂဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. «ត្រៃចីវរ បាត្រ កាំបិតកោរ ម្ជុល វត្ថពន្ធចង្កេះ និងតម្រងទឹក បរិក្ខារទាំង ៨ នេះ គួរគប្បីដល់ភិក្ខុអ្នកប្រកបព្យាយាម។» တေ သဗ္ဗေပိ ကာယပရိဟာရိကာပိ ဟောန္တိ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာပိ. ကထံ? တိစီဝရံ တာဝ နိဝါသေတွာ ပါရုပိတွာ စ ဝိစရဏကာလေ ကာယံ ပရိဟရတိ ပေါသေတီတိ ကာယပရိဟာရိကံ ဟောတိ, စီဝရကဏ္ဏေန ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ ပိဝနကာလေ ခါဒိတဗ္ဗဖလာဖလဂ္ဂဟဏကာလေ စ ကုစ္ဆိံ ပရိဟရတိ ပေါသေတီတိ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ ဟောတိ. ပတ္တောပိ တေန ဥဒကံ ဥဒ္ဓရိတွာ နဟာနကာလေ ကုဋိပရိဘဏ္ဍကရဏကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကော ဟောတိ, အာဟာရံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကော ဟောတိ. ဝါသိပိ တာယ ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနကာလေ မဉ္စပီဌာနံ အင်္ဂပါဒစီဝရကုဋိဒဏ္ဍကသဇ္ဇနကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကာ ဟောတိ, ဥစ္ဆုစ္ဆေဒနနာဠိကေရာဒိတစ္ဆနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာ. သူစိပိ စီဝရသိဗ္ဗနကာလေ ကာယပရိဟာရိကာ ဟောတိ, ပူဝံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဝိဇ္ဈိတွာ ခါဒနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာ. ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ဝိစရဏကာလေ ကာယပရိဟာရိကံ, ဥစ္ဆုအာဒီနိ ဗန္ဓိတွာ ဂဟဏကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ. ပရိဿာဝနံ တေန ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ နဟာနကာလေ, သေနာသနပရိဘဏ္ဍကရဏကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကံ, ပါနီယပရိဿာဝနကာလေ တေနေဝ တိလတဏ္ဍုလပုထုကာဒီနိ ဂဟေတွာ ခါဒနကာလေ စ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ. အယံ တာဝ အဋ္ဌပရိက္ခာရိကဿ ပရိက္ခာရမတ္တာ. បរិក្ខារទាំងនោះទាំងអស់ ជាគ្រឿងរក្សាកាយផង ជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃផង។ ដូចម្តេច? ត្រៃចីវរ ពេលស្លៀកដណ្តប់ដើរទៅ រមែងរក្សា និងចិញ្ចឹមរាងកាយ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «គ្រឿងរក្សាកាយ»។ ពេលយកជាយចីវរមកតម្រងទឹកផឹក ឬពេលកាន់យកផ្លែឈើតូចធំដែលគួរទំពារស៊ី រមែងរក្សា និងចិញ្ចឹមផ្ទៃ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «គ្រឿងរក្សាផ្ទៃ»។ បាត្រ កាលបើភិក្ខុដងទឹកដោយបាត្រនោះក្នុងពេលងូតទឹក ឬក្នុងពេលបូកលាបកុដិ រមែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ។ ពេលទទួលអាហារមកឆាន់ រមែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ កាំបិតកោរ ពេលប្រើសម្រាប់កាត់ឈើស្ទង់ ឬកាត់តម្រឹមជើងគ្រែជើងតាំង ចីវរ កុដិ និងឈើច្រត់ រមែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ។ ពេលប្រើសម្រាប់កាត់អំពៅ ឬចិតសំបកដូងជាដើម រមែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ ម្ជុល ពេលប្រើសម្រាប់ដេរចីវរ រមែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ។ ពេលប្រើសម្រាប់ចាក់នំ ឬផ្លែឈើឆាន់ រមែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ វត្ថពន្ធចង្កេះ ពេលចងដើរទៅ រមែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ។ ពេលប្រើសម្រាប់ចងអំពៅជាដើមយកមក រមែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ តម្រងទឹក ពេលប្រើសម្រាប់តម្រងទឹកងូត ឬក្នុងពេលបូកលាបសេនាសនៈ រមែងជាគ្រឿងរក្សាកាយ។ ពេលប្រើសម្រាប់តម្រងទឹកផឹក ឬប្រើតម្រងទឹកនោះឯងដើម្បីទទួលល្ង អង្ករ ស្រូវសាលីជាដើមមកឆាន់ រមែងជាគ្រឿងរក្សាផ្ទៃ។ នេះជាកម្រិតនៃបរិក្ខាររបស់ភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ៨។ နဝပရိက္ခာရိကဿ ပန သေယျံ ပဝိသန္တဿ တတြဋ္ဌကပစ္စတ္ထရဏံ ဝါ ကုဉ္စိကာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဒသပရိက္ခာရိကဿ နိသီဒနံ ဝါ စမ္မခဏ္ဍံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဧကာဒသပရိက္ခာရိကဿ ကတ္တရယဋ္ဌိ ဝါ တေလနာဠိကာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဒွါဒသပရိက္ခာရိကဿ ဆတ္တံ ဝါ ဥပါဟနာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ. ဧတေသု စ အဋ္ဌပရိက္ခာရိကောဝ သန္တုဋ္ဌော, ဣတရေ အသန္တုဋ္ဌာ, မဟိစ္ဆာ မဟာဘာရာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ဧတေပိ ဟိ အပ္ပိစ္ဆာဝ သန္တုဋ္ဌာဝ သုဘရာဝ သလ္လဟုကဝုတ္တိနောဝ. ဘဂဝါ ပန နယိမံ သုတ္တံ တေသံ ဝသေန ကထေသိ, အဋ္ဌပရိက္ခာရိကဿ ဝသေန ကထေသိ. သော ဟိ ခုဒ္ဒကဝါသိဉ္စ သူစိဉ္စ ပရိဿာဝနေ ပက္ခိပိတွာ ပတ္တဿ အန္တော ဌပေတွာ ပတ္တံ အံသကူဋေ လဂ္ဂေတွာ တိစီဝရံ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ကတွာ ယေနိစ္ဆကံ သုခံ ပက္ကမတိ. ပဋိနိဝတ္တေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ နာမဿ န ဟောတိ, ဣတိ [Pg.117] ဣမဿ ဘိက္ခုနော သလ္လဟုကဝုတ္တိတံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ, သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ကာယပရိဟာရိကေန စီဝရေနာတိအာဒိမာဟ. ចំណែកភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ៩ ពេលចូលទៅកាន់ទីដេក គ្រឿងកម្រាលដែលក្រាលក្នុងទីនោះ ឬកូនសោ រមែងគួរគប្បី។ ភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ១០ និសីទនៈ ឬបំណែកស្បែក រមែងគួរគប្បី។ ភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ១១ ឈើច្រត់ ឬបំពង់ប្រេង រមែងគួរគប្បី។ ភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ១២ ឆត្រ ឬស្បែកជើង រមែងគួរគប្បី។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ មិនគួរនិយាយថា «មានតែភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ៨ ប៉ុណ្ណោះដែលជាអ្នកសន្តោស ចំណែកភិក្ខុក្រៅពីនេះជាអ្នកមិនសន្តោស មានសេចក្តីប្រាថ្នាធំ មានធារៈធ្ងន់» នោះឡើយ។ ព្រោះថា សូម្បីភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិច ជាអ្នកសន្តោស ជាអ្នកដែលគេចិញ្ចឹមងាយ និងមានការរស់នៅស្រាលស្អាតដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ ព្រះមានព្រះភាគមិនបានត្រាស់សូត្រនេះដោយអំណាចនៃភិក្ខុទាំងនោះឡើយ គឺទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចនៃភិក្ខុអ្នកមានបរិក្ខារ ៨។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះដាក់កាំបិតតូច និងម្ជុលទៅក្នុងតម្រងទឹក រួចដាក់ក្នុងបាត្រ ស្ពាយបាត្រនឹងស្មា ធ្វើត្រៃចីវរឱ្យជាប់នឹងកាយ ហើយចៀសចេញទៅកាន់ទីប្រាថ្នាដោយសប្បាយ។ ភិក្ខុនោះមិនមានបរិក្ខារដែលត្រូវត្រឡប់មកយកវិញឡើយ។ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសម្តែងនូវភាពជាអ្នកមានការរស់នៅស្រាលស្អាតរបស់ភិក្ខុនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «ភិក្ខុជាអ្នកសន្តោសដោយចីវរជាគ្រឿងរក្សាកាយ» ដូច្នេះ។ တတ္ထ ကာယပရိဟာရိကေနာတိ ကာယပရိဟရဏမတ္တကေန. ကုစ္ဆိပရိဟာရိကေနာတိ ကုစ္ဆိပရိဟရဏမတ္တကေန. သမာဒါယေဝ ပက္ကမတီတိ တံ အဋ္ဌပရိက္ခာရမတ္တကံ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ကတွာဝ ဂစ္ဆတိ, ‘‘မမ ဝိဟာရော ပရိဝေဏံ ဥပဋ္ဌာကော’’တိဿ သင်္ဂေါ ဝါ ဗဒ္ဓေါ ဝါ န ဟောတိ, သော ဇိယာ မုတ္တော သရော ဝိယ, ယူထာ အပက္ကန္တော မတ္တဟတ္ထီ ဝိယ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ သေနာသနံ ဝနသဏ္ဍံ ရုက္ခမူလံ ဝနပဗ္ဘာရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ဧကောဝ တိဋ္ဌတိ, ဧကောဝ နိသီဒတိ, သဗ္ဗိရိယာပထေသု ဧကောဝ အဒုတိယော. ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា kāyapārihārikena សេចក្ដីថា គ្រាន់តែការរក្សានូវរាងកាយ។ បទថា kucchipārihārikena សេចក្ដីថា គ្រាន់តែការរក្សានូវពោះ។ បទថា samādāyeva pakkamati សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះកាន់យកនូវបរិក្ខារទាំងអស់ មានប្រមាណត្រឹមតែអដ្ឋបរិក្ខារនោះ ធ្វើឲ្យជាប់នឹងកាយហើយទើបទៅ សេចក្ដីជាប់ជំពាក់ ឬចំណងថា «វិហាររបស់អាត្មាអញមាននៅឡើយ បរិវេណរបស់អាត្មាអញមាននៅឡើយ ឧបដ្ឋាករបស់អាត្មាអញមាននៅឡើយ» ដូច្នេះ មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ ភិក្ខុនោះប្រៀបដូចជាព្រួញដែលរួចផុតពីខ្សែធ្នូ ដូចជាដំរីចុះប្រេងដែលចៀសចេញពីហ្វូង តែងប្រើប្រាស់នូវសេនាសនៈ ព្រៃស៊ុមទ្រុម គល់ឈើ និងជ្រលងភ្នំក្នុងព្រៃ តាមដែលខ្លួនប្រាថ្នាៗ ហើយឈរតែម្នាក់ឯង អង្គុយតែម្នាក់ឯង ជាអ្នកនៅម្នាក់ឯងគ្មានគូកន ក្នុងឥរិយាបថទាំងពួង។ ‘‘စာတုဒ္ဒိသော အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ,သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေန; ပရိဿယာနံ သဟိတာ အဆမ္ဘီ,ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပော’’တိ. (သု. နိ. ၄၂); «ភិក្ខុជាអ្នកទៅកាន់ទិសទាំងបួនបាន មិនមានការទើសទាល់ឡើយ ជាអ្នកត្រេកអរដោយបច្ច័យតាមមានតាមបាន ជាអ្នកអត់ធន់ចំពោះភ័យអន្តរាយទាំងឡាយ ជាអ្នកមិនតក់ស្លុត គប្បីដើរទៅតែម្នាក់ឯង ដូចជាកុយរមាសដូច្នោះឯង»។ ဧဝံ ဝဏ္ဏိတံ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပတံ အာပဇ္ဇတိ. ភិក្ខុនោះតែងដល់នូវភាពជាអ្នកប្រៀបដូចជាកុយរមាស ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សរសើរហើយយ៉ាងនេះ។ ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ သာဓေန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပက္ခီ သကုဏောတိ ပက္ခယုတ္တော သကုဏော. ဍေတီတိ ဥပ္ပတတိ. အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – သကုဏာ နာမ ‘‘အသုကသ္မိံ ပဒေသေ ရုက္ခော ပရိပက္ကဖလော’’တိ ဉတွာ နာနာဒိသာဟိ အာဂန္တွာ နခပက္ခတုဏ္ဍာဒီဟိ တဿ ဖလာနိ ဝိဇ္ဈန္တာ ဝိဓုနန္တာ ခါဒန္တိ. ‘‘ဣဒံ အဇ္ဇတနာယ ဣဒံ သွာတနာယ ဘဝိဿတီ’’တိ နေသံ န ဟောတိ. ဖလေ ပန ခီဏေ နေဝ ရုက္ခဿ အာရက္ခံ ဌပေန္တိ, န တတ္ထ ပတ္တံ ဝါ နခံ ဝါ တုဏ္ဍံ ဝါ ဌပေန္တိ, အထ ခေါ တသ္မိံ ရုက္ခေ အနပေက္ခော ဟုတွာ ယော ယံ ဒိသာဘာဂံ ဣစ္ဆတိ, သော တေန သပတ္တဘာရောဝ – ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝ အယံ ဘိက္ခု နိဿင်္ဂေါ နိရပေက္ခောယေဝ ပက္ကမတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမာဒါယေဝ ပက္ကမတီ’’တိ. အရိယေနာတိ နိဒ္ဒေါသေန. အဇ္ဈတ္တန္တိ သကေ အတ္တဘာဝေ. အနဝဇ္ဇသုခန္တိ နိဒ္ဒေါသသုခံ. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងសម្រេចនូវសេចក្ដីនោះដោយឧបមា ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា seyyathāpi។ ក្នុងឧបមានោះ បទថា pakkhī sakuṇo គឺសត្វស្លាបដែលប្រកបដោយស្លាប។ បទថា ḍeti គឺហើរឡើង។ ឯសេចក្ដីសង្ខេបក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ធម្មតាសត្វស្លាបទាំងឡាយ ដឹងថា «ដើមឈើក្នុងទីឯណោះ មានផ្លែទុំល្អហើយ» ក៏មកពីទិសផ្សេងៗ ហើយចឹកចាក់ បក់បោក ស៊ីនូវផ្លែឈើនោះ ដោយក្រញ៉ាំជើង ស្លាប និងចំពុះជាដើម។ គំនិតរបស់សត្វស្លាបទាំងនោះថា «ផ្លែឈើនេះ នឹងមានសម្រាប់ថ្ងៃនេះ ផ្លែឈើនេះ នឹងមានសម្រាប់ថ្ងៃស្អែក» ដូច្នេះ មិនមានឡើយ។ កាលបើផ្លែឈើអស់ហើយ សត្វស្លាបទាំងនោះ មិនបានតម្កល់ទុកនូវការរក្សាដើមឈើនោះឡើយ ហើយក៏មិនបានទុកចោលនូវស្លាប ក្រញ៉ាំជើង ឬចំពុះ ក្នុងទីនោះឡើយ តែថា សត្វស្លាបនោះ ជាសត្វមិនមានសេចក្ដីអាឡោះអាល័យក្នុងដើមឈើនោះឡើយ ប្រាថ្នានឹងទៅកាន់ទិសតំបន់ណា ក៏ហើរទៅកាន់ទិសតំបន់នោះ ដោយមានតែស្លាបរបស់ខ្លួនជាភារៈប៉ុណ្ណោះ។ យ៉ាងនោះឯង ភិក្ខុនេះ ជាអ្នកមិនមានសេចក្ដីជាប់ជំពាក់ មិនមានសេចក្ដីអាឡោះអាល័យឡើយ តែងចៀសចេញទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «samādāyeva pakkamati» (កាន់យកហើយចៀសចេញទៅ)។ បទថា ariyena គឺដោយធម៌មិនមានទោស។ បទថា ajjhattaṃ គឺក្នុងអត្តភាពរបស់ខ្លួន។ បទថា anavajjasukhaṃ គឺសុខដែលមិនមានទោស។ ၂၉၅. သော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ သော ဣမိနာ အရိယေန သီလက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ပဿိတွာတိ အတ္ထော. သေသပဒေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ. အဗျာသေကသုခန္တိ ကိလေသေဟိ [Pg.118] အနဝသိတ္တသုခံ, အဝိကိဏ္ဏသုခန္တိပိ ဝုတ္တံ. ဣန္ဒြိယသံဝရသုခဉှိ ဒိဋ္ဌာဒီသု ဒိဋ္ဌမတ္တာဒိဝသေန ပဝတ္တတာယ အဝိကိဏ္ဏံ ဟောတိ. သော အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ သော မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ သံဝရေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဣမေသု အဘိက္ကန္တပဋိက္ကန္တာဒီသု သတ္တသု ဌာနေသု သတိသမ္ပဇညဝသေန သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သတိပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တမေဝ. ២៩៥. បទថា so cakkhunā rūpaṃ disvā សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកប្រកបដោយសីលក្ខន្ធដ៏បរិសុទ្ធនេះ ឃើញរូបដោយចក្ខុវិញ្ញាណ។ ពាក្យដែលគប្បីពោលក្នុងបទដែលសេសសល់ទាំងឡាយ ទាំងអស់នោះ ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ បទថា abyāsekasukhaṃ គឺសុខដែលមិនត្រូវបានប្រឡាក់ប្រឡូកដោយកិលេសទាំងឡាយ ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា សុខដែលមិនរាយមាយ (avikiṇṇasukhaṃ)។ ព្រោះថា សុខកើតអំពីការសង្រួមឥន្ទ្រិយ មិនរាយមាយឡើយ ព្រោះប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃសេចក្ដីសំគាល់ត្រឹមតែថាបានឃើញជាដើម ក្នុងអារម្មណ៍មានរូបជាដើម។ បទថា so abhikkante paṭikkante សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះ ជាអ្នកប្រកបដោយការសង្រួមឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ មានមនិន្ទ្រិយជាទី ៦ ជាអ្នកដឹងខ្លួន (sampajānakārī) ដោយអំណាចនៃសតិនិងសម្បជញ្ញៈ ក្នុងឋានៈទាំង ៧ យ៉ាង មានការឈានទៅមុខ និងការថយក្រោយជាដើមទាំងនេះ។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ ពាក្យដែលគប្បីពោលណា ពាក្យនោះទាំងអស់ ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រ។ ၂၉၆. သော ဣမိနာ စာတိအာဒိနာ ကိံ ဒဿေတိ? အရညဝါသဿ ပစ္စယသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. ယဿ ဟိ ဣမေ စတ္တာရော ပစ္စယာ နတ္ထိ, တဿ အရညဝါသော န ဣဇ္ဈတိ, တိရစ္ဆာနဂတေဟိ ဝါ ဝနစရကေဟိ ဝါ သဒ္ဓိံ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ, အရညေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ, ‘‘ကိံ ဧဝရူပဿ ပါပဘိက္ခုနော အရညဝါသေနာ’’တိ ဘေရဝသဒ္ဒံ သာဝေန္တိ, ဟတ္ထေဟိ သီသံ ပဟရိတွာ ပလာယနာကာရံ ကရောန္တိ. ‘‘အသုကော ဘိက္ခု အရညံ ပဝိသိတွာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ပါပကမ္မံ အကာသီ’’တိ အယသော ပတ္ထရတိ. ယဿ ပနေတေ စတ္တာရော ပစ္စယာ အတ္ထိ, တဿ အရညဝါသော ဣဇ္ဈတိ, သော ဟိ အတ္တနော သီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ကိဉ္စိ ကာဠကံ ဝါ တိလကံ ဝါ အပဿန္တော ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ တံ ခယတော ဝယတော သမ္မသန္တော အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ, အရညေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ, ဣတိဿ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တတေလဗိန္ဒု ဝိယ ယသော ဝိတ္ထာရိကော ဟောတိ. ២៩៦. ព្រះមានព្រះភាគ កាលត្រាស់ពាក្យមានដើមថា so iminā ca តើទ្រង់បង្ហាញនូវអ្វី? ទ្រង់បង្ហាញនូវការសម្រេចនៃបច្ច័យនៃការនៅក្នុងព្រៃ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា មិនមានបច្ច័យទាំង ៤ យ៉ាងនេះទេ ការនៅក្នុងព្រៃរបស់ភិក្ខុនោះ មិនសម្រេចឡើយ តែងដល់នូវភាពជាអ្នកត្រូវរស់នៅជាមួយសត្វតិរច្ឆាន ឬព្រានព្រៃទាំងឡាយ។ ពួកទេវតាដែលអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃ តែងធ្វើឲ្យឮសំឡេងគួរឲ្យខ្លាចថា «តើការនៅក្នុងព្រៃរបស់ភិក្ខុអាក្រក់មានសភាពយ៉ាងនេះ មានប្រយោជន៍អ្វី?» ហើយទះក្បាលដោយដៃ ធ្វើអាការៈឲ្យរត់ចេញទៅ។ កេរ្តិ៍ឈ្មោះអាក្រក់តែងល្បីខ្ចរខ្ចាយទៅថា «ភិក្ខុឈ្មោះឯណោះ ចូលទៅក្នុងព្រៃហើយ ធ្វើនូវបាបកម្មឈ្មោះនេះនិងឈ្មោះនេះ»។ ចំណែកឯភិក្ខុណា មានបច្ច័យទាំង ៤ យ៉ាងនេះ ការនៅក្នុងព្រៃរបស់ភិក្ខុនោះ តែងសម្រេច។ ភិក្ខុនោះ កាលពិចារណានូវសីលរបស់ខ្លួន មិនឃើញនូវស្នាមខ្មៅ ឬប្រជ្រុយណាមួយឡើយ ក៏ញ៉ាំងបីតិឲ្យកើតឡើង ហើយកាលពិចារណានូវបីតិនោះ ដោយភាពជាធម៌អស់ទៅ និងសូន្យទៅ តែងឈានចុះកាន់អរិយភូមិ។ ពួកទេវតាដែលអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃ មានចិត្តត្រេកអរ តែងពោលសរសើរគុណ កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ភិក្ខុនោះ តែងផ្សព្វផ្សាយទៅ ដូចជាតំណក់ប្រេងដែលគេស្រក់ចុះក្នុងទឹក យ៉ាងនោះឯង។ တတ္ထ ဝိဝိတ္တန္တိ သုညံ အပ္ပသဒ္ဒံ, အပ္ပနိဂ္ဃောသန္တိ အတ္ထော. ဧတဒေဝ ဟိ သန္ဓာယ ဝိဘင်္ဂေ, ‘‘ဝိဝိတ္တန္တိ သန္တိကေ စေပိ သေနာသနံ ဟောတိ, တဉ္စ အနာကိဏ္ဏံ ဂဟဋ္ဌေဟိ ပဗ္ဗဇိတေဟိ, တေန တံ ဝိဝိတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၂၆) ဝုတ္တံ. သေတိ စေဝ အာသတိ စ ဧတ္ထာတိ သေနာသနံ, မဉ္စပီဌာဒီနမေတံ အဓိဝစနံ. တေနာဟ – ‘‘သေနာသနန္တိ မဉ္စောပိ သေနာသနံ, ပီဌမ္ပိ ဘိသိပိ ဗိမ္ဗောဟနမ္ပိ, ဝိဟာရောပိ အဍ္ဎယောဂေါပိ, ပါသာဒေါပိ, ဟမ္မိယမ္ပိ, ဂုဟာပိ, အဋ္ဋောပိ, မာဠောပိ, လေဏမ္ပိ, ဝေဠုဂုမ္ဗောပိ, ရုက္ခမူလမ္ပိ, မဏ္ဍပေါပိ သေနာသနံ, ယတ္ထ ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တိ, သဗ္ဗမေတံ သေနာသန’’န္တိ. အပိစ ‘‘ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂေါ ပါသာဒေါ ဟမ္မိယံ ဂုဟာ’’တိ ဣဒံ ဝိဟာရသေနာသနံ နာမ. ‘‘မဉ္စော ပီဌံ, ဘိသိ ဗိမ္ဗောဟန’’န္တိ ဣဒံ မဉ္စပီဌသေနာသနံ နာမ. ‘‘စိမိလိကာ, စမ္မခဏ္ဍော, တိဏသန္ထာရော, ပဏ္ဏသန္ထာရော’’တိ ဣဒံ သန္ထတသေနာသနံ နာမ. ‘‘ယတ္ထ [Pg.119] ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တီ’’တိ ဣဒံ ဩကာသသေနာသနံ နာမာတိ ဧဝံ စတုဗ္ဗိဓံ သေနာသနံ ဟောတိ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ သေနာသနဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတမေဝ. ဣမဿ ပန သကုဏသဒိသဿ စာတုဒ္ဒိသဿ ဘိက္ခုနော အနုစ္ဆဝိကံ ဒဿေန္တော အရညံ ရုက္ခမူလန္တိအာဒိမာဟ. ក្នុងពាក្យនោះ បទថា vivittaṃ សេចក្ដីថា ស្ងាត់ សូន្យចាកសំឡេងមនុស្ស មិនមានសំឡេងអ៊ូអែ។ ព្រោះសំដៅយកសេចក្ដីនេះឯង ទើបក្នុងវិភង្គត្រាស់ថា «ពាក្យថា vivittaṃ គឺសូម្បីតែសេនាសនៈនៅក្នុងទីជិត ប៉ុន្តែសេនាសនៈនោះ មិនច្របូកច្របល់ដោយគ្រហស្ថ និងបព្វជិតទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ សេនាសនៈនោះ ឈ្មោះថា ស្ងាត់»។ ភិក្ខុតែងដេកផង អង្គុយផង ក្នុងទីនេះ ព្រោះហេតុនោះ ទីនោះឈ្មោះថា សេនាសនៈ។ ពាក្យថា សេនាសនៈ នេះ ជាឈ្មោះនៃគ្រែ និងកៅអីជាដើម។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ពាក្យថា សេនាសនៈ គឺគ្រែក៏ជាសេនាសនៈ កៅអីក៏ជាសេនាសនៈ ពូកក៏ជាសេនាសនៈ ខ្នើយក៏ជាសេនាសនៈ វិហារក៏ជាសេនាសនៈ អឌ្ឍយោគក៏ជាសេនាសនៈ ប្រាសាទក៏ជាសេនាសនៈ ហម្មិយៈក៏ជាសេនាសនៈ ល្អាងភ្នំក៏ជាសេនាសនៈ ផ្ទះពីរជាន់ក៏ជាសេនាសនៈ សាលាក៏ជាសេនាសនៈ គុហាក៏ជាសេនាសនៈ គុម្ពឫស្សីក៏ជាសេនាសនៈ គល់ឈើក៏ជាសេនាសនៈ មណ្ឌបក៏ជាសេនាសនៈ ឬមួយភិក្ខុទាំងឡាយតែងសម្រាកក្នុងទីណា ទីទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថា សេនាសនៈ»។ ម្យ៉ាងទៀត វិហារ អឌ្ឍយោគ ប្រាសាទ ហម្មិយៈ ល្អាងភ្នំ នេះឈ្មោះថា វិហារសេនាសនៈ។ គ្រែ កៅអី ពូក ខ្នើយ នេះឈ្មោះថា មញ្ចបីឋសេនាសនៈ។ កម្រាលសំពត់ កម្រាលស្បែក កម្រាលស្មៅ កម្រាលស្លឹកឈើ នេះឈ្មោះថា សន្ថតសេនាសនៈ។ ឬមួយភិក្ខុទាំងឡាយតែងសម្រាកក្នុងទីណា នេះឈ្មោះថា ឱកាសសេនាសនៈ។ សេនាសនៈ មាន ៤ ប្រការយ៉ាងនេះ សេនាសនៈទាំងអស់នោះ ក៏ត្រូវបានប្រមូលយកដោយពាក្យថា សេនាសនៈ នេះឯង។ ប៉ុន្តែ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវសេនាសនៈដ៏សមគួរ ដល់ភិក្ខុអ្នកប្រៀបដូចជាសត្វស្លាប អាចទៅកាន់ទិសទាំងបួនបាននេះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា araññaṃ rukkhamūlaṃ។ တတ္ထ အရညန္တိ ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ, သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ ဣဒံ ဘိက္ခုနီနံ ဝသေန အာဂတံ အရညံ. ‘‘အာရညကံ နာမ သေနာသနံ ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၅၄) ဣဒံ ပန ဣမဿ ဘိက္ခုနော အနုရူပံ, တဿ လက္ခဏံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဓုတင်္ဂနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တံ. ရုက္ခမူလန္တိ ယံကိဉ္စိ သန္ဒစ္ဆာယံ ဝိဝိတ္တံ ရက္ခမူလံ. ပဗ္ဗတန္တိ သေလံ. တတ္ထ ဟိ ဥဒကသောဏ္ဍီသု ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ သီတာယ ရုက္ခစ္ဆာယာယ နိသိန္နဿ နာနာဒိသာသု ခါယမာနာသု သီတေန ဝါတေန ဝီဇိယမာနဿ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ. ကန္ဒရန္တိ ကံ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ, တေန ဒါရိတံ, ဥဒကေန ဘိန္နံ ပဗ္ဗတပ္ပဒေသံ, ယံ နဒီတုမ္ဗန္တိပိ နဒီကုဉ္ဇန္တိပိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ဟိ ရဇတပဋ္ဋသဒိသာ ဝါလိကာ ဟောန္တိ, မတ္ထကေ မဏိဝိတာနံ ဝိယ ဝနဂဟနံ, မဏိက္ခန္ဓသဒိသံ ဥဒကံ သန္ဒတိ. ဧဝရူပံ ကန္ဒရံ ဩရုယှ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဂတ္တာနိ သီတာနိ ကတွာ ဝါလိကံ ဥဿာပေတွာ ပံသုကူလစီဝရံ ပညာပေတွာ နိသိန္နဿ သမဏဓမ္မံ ကရောတော စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ. ဂိရိဂုဟန္တိ ဒွိန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရာ, ဧကသ္မိံယေဝ ဝါ ဥမင်္ဂသဒိသံ မဟာဝိဝရံ. သုသာနလက္ခဏံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ. ဝနပတ္ထန္တိ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ ဥပစာရဋ္ဌာနံ, ယတ္ထ န ကသန္တိ န ဝပန္တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝနပတ္ထန္တိ ဒူရာနမေတံ သေနာသနာနံ အဓိဝစန’’န္တိအာဒိ (ဝိဘ. ၅၃၁). အဗ္ဘောကာသန္တိ အစ္ဆန္နံ, အာကင်္ခမာနော ပနေတ္ထ စီဝရကုဋိံ ကတွာ ဝသတိ. ပလာလပုဉ္ဇန္တိ ပလာလရာသိံ. မဟာပလာလပုဉ္ဇတော ဟိ ပလာလံ နိက္ကဍ္ဎိတွာ ပဗ္ဘာရလေဏသဒိသေ အာလယေ ကရောန္တိ, ဂစ္ဆဂုမ္ဗာဒီနမ္ပိ ဥပရိ ပလာလံ ပက္ခိပိတွာ ဟေဋ္ဌာ နိသိန္နာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ក្នុងពាក្យនោះ បទថា araññaṃ គឺ «កាលបើចេញទៅខាងក្រៅសសរគោល (ឥន្ទខីល) ហើយ ទីទាំងអស់នោះ ឈ្មោះថា ព្រៃ» នេះជាព្រៃដែលមកដោយអំណាចនៃភិក្ខុនីទាំងឡាយ។ ចំណែកឯពាក្យថា «សេនាសនៈព្រៃ យ៉ាងហោចណាស់ត្រូវមានចម្ងាយ ៥០០ ធ្នូ» នេះ ទើបជាព្រៃដ៏សមគួរដល់ភិក្ខុនេះ លក្ខណៈនៃព្រៃនោះ ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ ត្រង់ធុតង្គនិទ្ទេស។ បទថា rukkhamūlaṃ គឺគល់ឈើណាមួយ ដែលមានម្លប់ត្រជាក់ និងស្ងាត់ស្ងប់។ បទថា pabbataṃ គឺភ្នំថ្ម។ ព្រោះថា ភិក្ខុដែលបានធ្វើនូវកិច្ចដោយទឹកក្នុងអង្រ្កងទឹកទាំងឡាយក្នុងភ្នំថ្ំនោះ ហើយអង្គុយក្នុងម្លប់ឈើដ៏ត្រជាក់ កាលបើទិសផ្សេងៗប្រាកដច្បាស់ ត្រូវខ្យល់ត្រជាក់បក់រំភើយៗ ចិត្តតែងនឹងធឹង។ បទថា kandara គឺទឹក លោកហៅថា «កំ» ទីកន្លែងដែលទឹកច្រោះ ឬទីភ្នំដែលបាក់បែកដោយសារទឹក ដែលគេហៅម្យ៉ាងទៀតថា ជ្រលងស្ទឹង ឬរបត់ស្ទឹង។ ព្រោះថាក្នុងទីនោះ មានខ្សាច់មានពណ៌ដូចជាបន្ទះប្រាក់ នៅខាងលើមានព្រៃក្រាស់ដូចជាពិដានកែវមណី មានទឹកហូរទៅដូចជាដុំកែវមណី។ ភិក្ខុចុះទៅកាន់ជ្រលងភ្នំមានសភាពយ៉ាងនោះ ផឹកទឹកហើយ ធ្វើកាយឲ្យត្រជាក់ កៀរខ្សាច់ ក្រាលចីវរបង្សុកូល ហើយអង្គុយធ្វើសមណធម៌ ចិត្តតែងនឹងធឹង។ បទថា giriguha គឺចន្លោះនៃភ្នំពីរ ឬរូងភ្នំដ៏ធំដូចជាឧម៉ុង្គក្នុងភ្នំតែមួយ។ លក្ខណៈនៃព្រៃខ្មោច ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ បទថា vanapattha គឺទីកន្លែងដែលកន្លងហួសនូវទីឧបចារៈរបស់មនុស្ស ជាទីដែលគេមិនភ្ជួររាស់ មិនព្រោះដាំ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ទើបត្រាស់ថា «ពាក្យថា vanapattha នេះ ជាឈ្មោះនៃសេនាសនៈទាំងឡាយដែលនៅឆ្ងាយ» ជាដើម។ បទថា abbhokāsa គឺទីវាលគ្មានដំបូលបាំង ភិក្ខុអ្នកប្រាថ្នា តែងធ្វើកុដិចីវរនៅក្នុងទីវាលនោះ។ បទថា palālapuñja គឺគំនរចំបើង។ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយតែងទាញយកចំបើងពីគំនរចំបើងធំ ធ្វើជាទីអាស្រ័យដូចជាជ្រលងភ្នំ ឬគុហា ឬមួយក៏បោះចំបើងទៅលើគុម្ពឈើជាដើម ហើយអង្គុយធ្វើសមណធម៌ខាងក្រោម ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកគំនរចំបើងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ပစ္ဆာဘတ္တန္တိ ဘတ္တဿ ပစ္ဆတော. ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တောတိ ပိဏ္ဍပါတပရိယေသနတော ပဋိက္ကန္တော. ပလ္လင်္ကန္တိ သမန္တတော ဦရုဗဒ္ဓါသနံ. အာဘုဇိတွာတိ ဗန္ဓိတွာ. ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယာတိ ဥပရိမံ သရီရံ ဥဇုကံ ဌပေတွာ အဋ္ဌာရသ [Pg.120] ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကေ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိပါဒေတွာ. ဧဝဉှိ နိသိန္နဿ စမ္မမံသနဟာရူနိ န ပဏမန္တိ. အထဿ ယာ တေသံ ပဏမနပစ္စယာ ခဏေ ခဏေ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တာသု အနုပ္ပဇ္ဇမာနာသု စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ န ပရိပတတိ, ဝုဒ္ဓိံ ဖာတိံ ဥပဂစ္ဆတိ. ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ သတိံ ဌပယိတွာ, မုခသမီပေ ဝါ ကတွာတိ အတ္ထော. တေနေဝ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ – ‘‘အယံ သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ သူပဋ္ဌိတာ နာသိကဂ္ဂေ ဝါ မုခနိမိတ္တေ ဝါ, တေန ဝုစ္စတိ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ (ဝိဘ. ၅၃၇). အထ ဝါ ‘‘ပရီတိ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော, မုခန္တိ နိယျာနတ္ထော, သတီတိ ဥပဋ္ဌာနတ္ထော, တေန ဝုစ္စတိ ပရိမုခံ သတိ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၆၄) ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဝုတ္တနယေနပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတြာယံ သင်္ခေပေါ ‘‘ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနသတိံ ကတွာ’’တိ. បទថា pacchābhattaṃ គឺក្នុងខាងក្រោយនៃភត្ត។ បទថា piṇḍapātapaṭikkanto គឺត្រឡប់មកវិញអំពីការស្វែងរកចង្ហាន់បិណ្ឌបាត។ បទថា pallaṅkaṃ គឺការអង្គុយពត់ភ្នែនជុំវិញ។ បទថា ābhujitvā គឺខ្វែងគ្នា (ឬពត់ចូល)។ បទថា ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya គឺតម្កល់កាយផ្នែកខាងលើឲ្យត្រង់ គឺតម្រៀបឆ្អឹងកងខ្នងទាំង ១៨ កង ឲ្យចុងឆ្អឹងប៉ះនឹងចុងឆ្អឹងតាមលំដាប់។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុអង្គុយយ៉ាងនេះហើយ ស្បែក សាច់ និងសរសៃទាំងឡាយ មិនកោងឡើយ។ លំដាប់នោះ វេទនាទាំងឡាយណា ដែលគប្បីកើតឡើងក្នុងខណៈរាល់ៗ ដង ព្រោះតែការកោងនៃស្បែក សាច់ និងសរសៃទាំងនោះ វេទនាទាំងនោះ ក៏មិនកើតឡើងឡើយ។ កាលបើវេទនាទាំងនោះមិនកើតឡើង ចិត្តតែងនឹងធឹង កម្មដ្ឋានមិនធ្លាក់ចុះ តែងដល់នូវសេចក្ដីចម្រើន និងការលូតលាស់។ បទថា parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā សេចក្ដីថា តម្កល់សតិឆ្ពោះទៅរកកម្មដ្ឋាន ឬធ្វើសតិឲ្យនៅជិតមាត់។ ព្រោះហេតុនោះឯង ទើបក្នុងវិភង្គត្រាស់ថា «សតិនេះ តែងតម្កល់នៅ គឺតម្កល់ទុកល្អហើយ នៅចុងច្រមុះ ឬនៅត្រង់និមិត្តនៃមាត់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា តម្កល់សតិទុកជាប្រធាន»។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា «បរិ» មានន័យថា កំណត់កាន់យក, ពាក្យថា «មុខ» មានន័យថា ការចេញចាក, ពាក្យថា «សតិ» មានន័យថា ការតម្កល់មាំ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «បរិមុខំ សតឹ»។ សេចក្ដីក្នុងបទនេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលទុកហើយក្នុងបដិសម្ភិទាមគ្គ យ៉ាងនេះឯង។ ក្នុងពាក្យនោះ សេចក្ដីសង្ខេបមានដូចនេះ «ធ្វើនូវសតិដែលកំណត់កាន់យកការចេញចាកទុក្ខ»។ အဘိဇ္ဈံ လောကေတိ ဧတ္ထ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ လောကော, တသ္မာ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ရာဂံ ပဟာယ ကာမစ္ဆန္ဒံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဝိဂတာဘိဇ္ဈေနာတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟီနတ္တာ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန, န စက္ခုဝိညာဏသဒိသေနာတိ အတ္ထော. အဘိဇ္ဈာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီတိ အဘိဇ္ဈာတော စိတ္တံ ပရိမောစေတိ. ယထာ နံ သာ မုဉ္စတိ စေဝ, မုဉ္စိတွာ စ န ပုန ဂဏှာတိ, ဧဝံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဗျာပါဒပဒေါသံ ပဟာယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဗျာပဇ္ဇတိ ဣမိနာ စိတ္တံ ပူတိကမ္မာသာဒယော ဝိယ ပုရိမပကတိံ ပဇဟတီတိ ဗျာပါဒေါ. ဝိကာရာပတ္တိယာ ပဒုဿတိ, ပရံ ဝါ ပဒူသေတိ ဝိနာသေတီတိ ပဒေါသော. ဥဘယမေတံ ကောဓဿေဝါဓိဝစနံ. ထိနံ စိတ္တဂေလညံ. မိဒ္ဓံ စေတသိကဂေလညံ. ထိနဉ္စ မိဒ္ဓဉ္စ ထိနမိဒ္ဓံ. အာလောကသညီတိ ရတ္တိမ္ပိ ဒိဝါ ဒိဋ္ဌအာလောကသဉ္ဇာနနသမတ္ထတာယ ဝိဂတနီဝရဏာယ ပရိသုဒ္ဓါယ သညာယ သမန္နာဂတော. သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိယာ စ ဉာဏေန စ သမန္နာဂတော. ဣဒံ ဥဘယံ အာလောကသညာယ ဥပကာရတ္တာ ဝုတ္တံ. ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ ကုက္ကုစ္စဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ. တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆောတိ ဝိစိကိစ္ဆံ တရိတွာ အတိက္ကမိတွာ ဌိတော. ‘‘ကထမိဒံ ကထမိဒ’’န္တိ ဧဝံ နပ္ပဝတ္တတီတိ အကထံကထီ. ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ အနဝဇ္ဇေသု ဓမ္မေသု. ‘‘ဣမေ နု ခေါ ကုသလာ, ကထမိမေ ကုသလာ’’တိ ဧဝံ န ဝိစိကိစ္ဆတိ န ကင်္ခတီတိ အတ္ထော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဣမေသု ပန နီဝရဏေသု [Pg.121] ဝစနတ္ထလက္ခဏာဒိဘေဒတော ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ. ពាក្យថា abhijjhaṃ loke (សេចក្តីលោភលន់ក្នុងលោក) ក្នុងបទនោះ សេចក្តីថា ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ ឈ្មោះថា លោក ព្រោះអត្ថថា តែងទ្រុឌទ្រោម និងពុកផុយ (លុជ្ជតិ បលុជ្ជតិ) ហេតុនោះ ការលះបង់តម្រេក (រាគៈ) និងការកំចាត់បង់នូវកាមច្ឆន្ទៈក្នុងឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនេះ។ ពាក្យថា vigatābhijjhena (ដោយចិត្តមានអភិជ្ឈាទៅប្រាសហើយ) សេចក្តីថា ដោយចិត្តមានអភិជ្ឈាទៅប្រាសហើយ ព្រោះការលះបង់បានដោយការសង្កត់សង្កិនទុក (វិក្ខម្ភនប្បហាន) មិនមែនដោយចិត្តដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងចក្ខុវិញ្ញាណនោះទេ។ ពាក្យថា abhijjhāya cittaṃ parisodheti (ជម្រះចិត្តឲ្យស្អាតចាកអភិជ្ឈា) សេចក្តីថា ធ្វើចិត្តឲ្យរួចផុតចាកអភិជ្ឈា។ ធ្វើដោយប្រការណា ដែលតណ្ហានោះលះបង់ចិត្តនោះផង លុះលះបង់ហើយ មិនត្រឡប់មកប្រកាន់យកទៀតផង ធ្វើដោយប្រការនោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា byāpādapadosaṃ pahāya (លះបង់ព្យាបាទនិងបដោសៈ) ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចិត្តតែងខូចខាតដោយធម៌នេះ ម្យ៉ាងទៀត ចិត្តតែងលះបង់នូវប្រក្រតីដើម ដូចជាបបរដែលផ្អូមជាដើម ព្រោះហេតុនោះ ធម៌នោះឈ្មោះថា byāpāda (ព្យាបាទ)។ ចិត្តតែងប្រទូស្តព្រោះដល់នូវសេចក្តីប្រែប្រួល ឬតែងធ្វើឲ្យអ្នកដទៃប្រទូស្ត និងវិនាស ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា padosa (បដោសៈ)។ ធម៌ទាំងពីរនេះ ជាឈ្មោះនៃកំហឹង (កោធៈ) តែម្យ៉ាង។ thinaṃ គឺសេចក្តីទន់ខ្សោយនៃចិត្ត (ចិត្តគិលានភាព)។ middhaṃ គឺសេចក្តីទន់ខ្សោយនៃចេតសិក (ចេតសិកគិលានភាព)។ ថីនៈផង មិទ្ធៈផង រួមគ្នាឈ្មោះថា thinamiddhaṃ (ថីនមិទ្ធៈ)។ ពាក្យថា ālokasaññī (អ្នកមានអាលោកសញ្ញា) សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយបញ្ញាដ៏បរិសុទ្ធ មាននីវរណៈទៅប្រាសហើយ ព្រោះភាពជាអ្នកអាចដឹងនូវពន្លឺដែលបានឃើញទាំងក្នុងពេលយប់និងពេលថ្ងៃ។ ពាក្យថា sato sampajāno (អ្នកមានស្មារតីនិងដឹងខ្លួន) សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រកបដោយសតិផង ដោយញាណផង។ ធម៌ទាំងពីរនេះ លោកពោលទុក ព្រោះជាធម៌មានឧបការៈច្រើនដល់អាលោកសញ្ញា។ ឧទ្ធច្ចៈផង កុក្កុច្ចៈផង រួមគ្នាឈ្មោះថា uddhaccakukkuccaṃ (ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ)។ ពាក្យថា tiṇṇavicikiccho (អ្នកឆ្លងផុតវិចិកិច្ឆា) សេចក្តីថា ជាអ្នកឆ្លងផុត កន្លងផុតនូវវិចិកិច្ឆាហើយឈរនៅ។ មិនមានសេចក្តីប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះថា «សភាវៈនេះជាអ្វី? សភាវៈនេះជាអ្វី?» ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា akathaṃkathī (អ្នកមិនមានសេចក្តីសង្ស័យ)។ ពាក្យថា kusalesu dhammesu (ក្នុងធម៌ទាំងឡាយជាកុសល) សេចក្តីថា ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលមិនមានទោស។ សេចក្តីថា មិនសង្ស័យ មិនរារែកយ៉ាងនេះថា «ធម៌ទាំងនេះជាកុសលឬហ្ន៎? ធម៌ទាំងនេះជាកុសលដោយប្រការដូចម្តេច?»។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងបទនេះ តែថា សេចក្តីណាដែលគួរពោលក្នុងនីវរណៈទាំងឡាយនេះ ដោយការបែងចែកមានវចនត្ថៈ និងលក្ខណៈជាដើម សេចក្តីទាំងអស់នោះ លោកបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ၂၉၇. ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေတိ ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနုပ္ပန္နာယ လောကိယလောကုတ္တရာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ, ဥပ္ပန္နာ အပိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ ဝါ အဘိညာ ဥစ္ဆိန္ဒိတွာ ပါတေန္တိ; တသ္မာ ‘‘ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တထာဂတပဒံ ဣတိပီတိ ဣဒမ္ပိ တထာဂတဿ ဉာဏပဒံ ဉာဏဝဠဉ္ဇံ ဉာဏေန အက္ကန္တဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ. တထာဂတနိသေဝိတန္တိ တထာဂတဿ ဉာဏဖာသုကာယ နိဃံသိတဋ္ဌာနံ. တထာဂတာရဉ္ဇိတန္တိ တထာဂတဿ ဉာဏဒါဌာယ အာရဉ္ဇိတဋ္ဌာနံ. ២៩៧. ពាក្យថា paññāya dubbalīkaraṇe (ធម៌ធ្វើបញ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយ) សេចក្តីថា នីវរណៈទាំង ៥ នេះ កាលបើកើតឡើង តែងមិនញ៉ាំងបញ្ញាទាំងលោកិយនិងលោកុត្តរៈដែលមិនទាន់កើត ឲ្យកើតឡើងបានឡើយ សូម្បីបញ្ញាដែលកើតឡើងហើយ ដូចជាសមាបត្តិ ៨ ឬអភិញ្ញា ៥ ក៏តែងកាត់ផ្តាច់ និងញ៉ាំងឲ្យធ្លាក់ចុះទៅវិញ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «ធម៌ធ្វើបញ្ញាឲ្យទន់ខ្សោយ»។ ពាក្យថា tathāgatapadaṃ itipi (សូម្បីព្រះតថាគតបទ) សេចក្តីថា សូម្បីទីកន្លែងនេះ ក៏ហៅថា ញាណបទ (ស្នាមជើងគឺញាណ) ញាណវលញ្ជៈ (ស្នាមជើងដែលជាន់ដោយញាណ) ឬជាទីកន្លែងដែលជាន់ដោយញាណរបស់ព្រះតថាគត។ ពាក្យថា tathāgatanisevitanti (ទីកន្លែងដែលព្រះតថាគតសេពគប់ហើយ) សេចក្តីថា ជាទីកន្លែងដែលដុសខាត់ដោយឆ្អឹងជំនីរគឺញាណរបស់ព្រះតថាគត។ ពាក្យថា tathāgatārañjitanti (ទីកន្លែងដែលព្រះតថាគតត្រេកអរហើយ) សេចក្តីថា ជាទីកន្លែងដែលឆ្កូត ឬប៉ះពាល់ដោយចង្កូមគឺញាណរបស់ព្រះតថាគត។ ၂၉၉. ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ယထာသဘာဝံ ပဇာနာတိ. နတွေဝ တာဝ အရိယသာဝကော နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတီတိ ဣမာ ဈာနာဘိညာ ဗာဟိရကေဟိပိ သာဓာရဏာတိ န တာဝ နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတိ. မဂ္ဂက္ခဏေပိ အပရိယောသိတကိစ္စတာယ န တာဝ နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတိ. အပိစ ခေါ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတီတိ အပိစ ခေါ ပန မဂ္ဂက္ခဏေ မဟာဟတ္ထိံ ပဿန္တော နာဂဝနိကော ဝိယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ ဣမိနာ အာကာရေန တီသု ရတနေသု နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ. နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတီတိ ဧဝံ မဂ္ဂက္ခဏေ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တော အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ပရိယောသိတသဗ္ဗကိစ္စတာယ သဗ္ဗာကာရေန တီသု ရတနေသု နိဋ္ဌံ ဂတော ဟောတိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. ២៩៩. ពាក្យថា yathābhūtaṃ pajānāti (ដឹងតាមពិត) សេចក្តីថា ដឹងតាមសភាវៈពិត។ ពាក្យថា natveva tāva ariyasāvako niṭṭhaṃ gato hoti (តែព្រះអរិយសាវ័កមិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាតនៅឡើយទេ) សេចក្តីថា ព្រោះឈាននិងអភិញ្ញាទាំងនេះ ជាធម៌ទូទៅសូម្បីដល់ពួកពាហិរកជន (អ្នកក្រៅសាសនា) ហេតុនោះ ព្រះអរិយសាវ័កទើបមិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាតនៅឡើយ។ សូម្បីក្នុងខណៈនៃមគ្គ ព្រោះកិច្ចដែលត្រូវធ្វើមិនទាន់ចប់សព្វគ្រប់ ហេតុនោះ ទើបមិនទាន់ដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាតនៅឡើយ។ ពាក្យថា apica kho niṭṭhaṃ gacchati (ប៉ុន្តែ តែងដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាត) សេចក្តីថា ប៉ុន្តែ ក្នុងខណៈនៃមគ្គ ព្រះអរិយសាវ័កប្រៀបដូចជាព្រានព្រៃអ្នកស្វែងរកដំរីក្នុងព្រៃ កាលក្រឡេកឃើញដំរីធំ តែងដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាតក្នុងព្រះរតនត្រ័យទាំង ៣ ដោយអាការៈយ៉ាងនេះថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគ អង្គនោះ ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ...»។ ពាក្យថា niṭṭhaṃ gato hoti (ជាអ្នកដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាត) សេចក្តីថា កាលដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាតក្នុងខណៈនៃមគ្គយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងខណៈនៃអរហត្តផល ព្រោះកិច្ចទាំងពួងបានធ្វើស្រេចហើយ ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកដល់នូវការសម្រេចចិត្តជាដាច់ខាតក្នុងព្រះរតនត្រ័យទាំង ៣ ដោយអាការៈទាំងពួង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺមានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ စူဠဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃចូឡហត្ថិបទោបមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၈. မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៨. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃមហាហត្ថិបទោបមសូត្រ ၃၀၀. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တံ. တတ္ထ ဇင်္ဂလာနန္တိ ပထဝီတလစာရီနံ. ပါဏာနန္တိ သပါဒကပါဏာနံ. ပဒဇာတာနီတိ ပဒါနိ. သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဩဓာနံ ပက္ခေပံ ဂစ္ဆန္တိ. အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ သေဋ္ဌံ အက္ခာယတိ. ယဒိဒံ မဟန္တတ္တေနာတိ မဟန္တဘာဝေန အဂ္ဂံ အက္ခာယတိ, န ဂုဏဝသေနာတိ အတ္ထော. ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာတိ ယေ ကေစိ လောကိယာ [Pg.122] ဝါ လောကုတ္တရာ ဝါ ကုသလာ ဓမ္မာ. သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဧတ္ထ စတုဗ္ဗိဓော သင်္ဂဟော – သဇာတိသင်္ဂဟော, သဉ္ဇာတိသင်္ဂဟော, ကိရိယသင်္ဂဟော, ဂဏနသင်္ဂဟောတိ. တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗေ ခတ္တိယာ အာဂစ္ဆန္တု သဗ္ဗေ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဧဝံ သမာနဇာတိဝသေန သင်္ဂဟော သဇာတိသင်္ဂဟော နာမ. ‘‘သဗ္ဗေ ကောသလကာ သဗ္ဗေ မာဂဓကာ’’တိ ဧဝံ သဉ္ဇာတိဒေသဝသေန သင်္ဂဟော သဉ္ဇာတိသင်္ဂဟော နာမ. ‘‘သဗ္ဗေ ရထိကာ သဗ္ဗေ ဓနုဂ္ဂဟာ’’တိ ဧဝံ ကိရိယဝသေန သင်္ဂဟော ကိရိယသင်္ဂဟော နာမ. ‘‘စက္ခာယတနံ ကတမက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတီတိ? စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတိ. ဟဉ္စိ စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတိ, တေန ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတ’’န္တိ (ကထာ. ၄၇၁), အယံ ဂဏနသင်္ဂဟော နာမ. ဣမသ္မိမ္ပိ ဌာနေ အယမေဝ အဓိပ္ပေတော. ៣០០. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា evaṃ me sutaṃ នេះ គឺមហាហត្ថិបទោបមសូត្រ។ ក្នុងមហាហត្ថិបទោបមសូត្រនោះ ពាក្យថា jaṅgamānaṃ (សត្វដែលត្រាច់ទៅ) សេចក្តីថា សត្វទាំងឡាយដែលត្រាច់ទៅលើផ្ទៃផែនដី។ ពាក្យថា pāṇānaṃ (នៃសត្វមានជីវិត) សេចក្តីថា នៃសត្វទាំងឡាយដែលមានជើង។ ពាក្យថា padajātāni (ស្នាមជើងទាំងឡាយ) សេចក្តីថា ជើង ឬស្នាមជើងទាំងឡាយ។ ពាក្យថា samodhānaṃ gacchanti (តែងរួមចុះ) សេចក្តីថា តែងចូលទៅរួមចុះ ឬបញ្ចូលទៅក្នុង។ ពាក្យថា aggamakkhāyati (លោកពោលថាជាកំពូល) សេចក្តីថា លោកពោលថាជាធំ ឬប្រសើរជាងគេ។ ពាក្យថា yadidaṃ mahantattena (គឺដោយភាពជាស្នាមជើងធំ) សេចក្តីថា លោកពោលថាជាកំពូលដោយភាពជាស្នាមជើងធំ មិនមែនដោយអំណាចនៃគុណធម៌ឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា ye keci kusalā dhammā (ធម៌ជាកុសលណាមួយ) សេចក្តីថា ធម៌ជាកុសលណាមួយ ទោះជាលោកិយ ឬលោកុត្តរៈក្តី។ ក្នុងពាក្យថា saṅgahaṃ gacchanti (តែងរួមចុះ) នេះ ការរួមបញ្ចូល (សង្គ្រោះ) មាន ៤ ប្រការគឺ សជាតិសង្គ្រោះ (ការរួមបញ្ចូលដោយជាតិស្មើគ្នា) សញ្ជាតិសង្គ្រោះ (ការរួមបញ្ចូលដោយកន្លែងកើតស្មើគ្នា) កិរិយាសង្គ្រោះ (ការរួមបញ្ចូលដោយការងារស្មើគ្នា) គណនាសង្គ្រោះ (ការរួមបញ្ចូលដោយការរាប់បញ្ចូលស្មើគ្នា)។ ក្នុងសង្គ្រោះទាំង ៤ នោះ ការរួមបញ្ចូលដោយអំណាចនៃជាតិស្មើគ្នា ដូចជាពាក្យថា «សូមក្សត្រទាំងអស់អញ្ជើញមក សូមព្រាហ្មណ៍ទាំងអស់អញ្ជើញមក» នេះឈ្មោះថា sajātisaṅgaho (សជាតិសង្គ្រោះ)។ ការរួមបញ្ចូលដោយអំណាចនៃប្រទេសដែលជាទីកើតស្មើគ្នា ដូចជាពាក្យថា «សូមអ្នកស្រុកកោសលទាំងអស់អញ្ជើញមក សូមអ្នកស្រុកមគធៈទាំងអស់អញ្ជើញមក» នេះឈ្មោះថា sañjātisaṅgaho (សញ្ជាតិសង្គ្រោះ)។ ការរួមបញ្ចូលដោយអំណាចនៃកិច្ចការងារស្មើគ្នា ដូចជាពាក្យថា «សូមនាយរថទាំងអស់អញ្ជើញមក សូមខ្មាន់ធ្នូទាំងអស់អញ្ជើញមក» នេះឈ្មោះថា kiriyasaṅgaho (កិរិយាសង្គ្រោះ)។ សំណួរថា «ចក្ខាយតនៈ តែងដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងខន្ធណា? ចក្ខាយតនៈ តែងដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងរូបក្ខន្ធ។ ប្រសិនបើចក្ខាយតនៈ ដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងរូបក្ខន្ធ ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ អ្នកគួរពោលថា ចក្ខាយតនៈ ត្រូវរូបក្ខន្ធសង្គ្រោះ (រាប់បញ្ចូល) ហើយ» នេះឈ្មោះថា gaṇanasaṅgaho (គណនាសង្គ្រោះ)។ សូម្បីក្នុងទីនេះ ក៏លោកមានបំណងយកតែគណនាសង្គ្រោះនេះឯង។ နနု စ ‘‘စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ကတိ ကုသလာ ကတိ အကုသလာ ကတိ အဗျာကတာတိ ပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနေ သမုဒယသစ္စံ အကုသလံ, မဂ္ဂသစ္စံ ကုသလံ, နိရောဓသစ္စံ အဗျာကတံ, ဒုက္ခသစ္စံ သိယာ ကုသလံ, သိယာ အကုသလံ, သိယာ အဗျာကတ’’န္တိ (ဝိဘ. ၂၁၆-၂၁၇) အာဂတတ္တာ စတုဘူမကမ္ပိ ကုသလံ ဒိယဍ္ဎမေဝ သစ္စံ ဘဇတိ. အထ ကသ္မာ မဟာထေရော စတူသု အရိယသစ္စေသု ဂဏနံ ဂစ္ဆတီတိ အာဟာတိ? သစ္စာနံ အန္တောဂဓတ္တာ. ယထာ ဟိ ‘‘သာဓိကမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဒိယဍ္ဎသိက္ခာပဒသတံ အနွဒ္ဓမာသံ ဥဒ္ဒေသံ အာဂစ္ဆတိ, ယတ္ထ အတ္တကာမာ ကုလပုတ္တာ သိက္ခန္တိ. တိဿော ဣမာ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခာ အဓိသီလသိက္ခာ အဓိစိတ္တသိက္ခာ အဓိပညာသိက္ခာ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၈) ဧတ္ထ သာဓိကမိဒံ ဒိယဍ္ဎသိက္ခာပဒသတံ ဧကာ အဓိသီလသိက္ခာဝ ဟောတိ, တံ သိက္ခန္တောပိ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခတီတိ ဒဿိတော, သိက္ခာနံ အန္တောဂဓတ္တာ. ယထာ စ ဧကဿ ဟတ္ထိပဒဿ စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ဧကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ဩတိဏ္ဏာနိပိ ဒွီသု တီသု စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ဩတိဏ္ဏာနိပိ သိင်္ဂါလသသမိဂါဒီနံ ပါဒါနိ ဟတ္ထိပဒေ သမောဓာနံ ဂတာနေဝ ဟောန္တိ. ဟတ္ထိပဒတော အမုစ္စိတွာ တဿေဝ အန္တောဂဓတ္တာ. ဧဝမေဝ ဧကသ္မိမ္ပိ ဒွီသုပိ တီသုပိ စတူသုပိ သစ္စေသု ဂဏနံ ဂတာ ဓမ္မာ စတူသု သစ္စေသု ဂဏနံ ဂတာဝ ဟောန္တိ; သစ္စာနံ အန္တောဂဓတ္တာတိ ဒိယဍ္ဎသစ္စဂဏနံ ဂတေပိ ကုသလဓမ္မေ ‘‘သဗ္ဗေ တေ စတူသု အရိယသစ္စေသု သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဒုက္ခေ အရိယသစ္စေ’’တိအာဒီသု ဥဒ္ဒေသပဒေသု စေဝ ဇာတိပိ ဒုက္ခာတိအာဒီသု နိဒ္ဒေသပဒေသု စ ယံ [Pg.123] ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ. ကေဝလံ ပနေတ္ထ ဒေသနာနုက္ကမောဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. សួរថា៖ ក្នុងការពន្យល់នូវប្រស្នាថា «ក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤ ធម៌ប៉ុន្មានជាកុសល ប៉ុន្មានជាអកុសល ប៉ុន្មានជាអព្យាក្រឹត?» លោកពោលថា «សមុទយសច្ចៈ ជាអកុសល, មគ្គសច្ចៈ ជាកុសល, និរោធសច្ចៈ ជាអព្យាក្រឹត, ទុក្ខសច្ចៈ ខ្លះជាកុសល ខ្លះជាអកុសល ខ្លះជាអព្យាក្រឹត» ព្រោះហេតុតែមានមកយ៉ាងនេះ កុសលធម៌សូម្បីក្នុងភូមិទាំង ៤ ក៏រាប់បញ្ចូលតែក្នុងសច្ចៈមួយកន្លះ (គឺមគ្គសច្ចៈទាំងស្រុង និងទុក្ខសច្ចៈមួយចំណែក) ប៉ុណ្ណោះ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះមហាថេរពោលថា «ធម៌ទាំងនោះ តែងដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤» ទៅវិញ? ឆ្លើយថា៖ ព្រោះធម៌ទាំងនោះ រួមបញ្ចូលនៅក្នុងសច្ចៈទាំងឡាយ។ ដូចជាពាក្យដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សិក្ខាបទ ១៥០ ជាងនេះ តែងមកដល់នូវការសំដែងរាល់កន្លះខែ ដែលកុលបុត្រទាំងឡាយអ្នកប្រាថ្នាសេចក្តីចម្រើនតែងសិក្សា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សិក្ខាទាំងឡាយនេះមាន ៣ គឺ អធិសីលសិក្ខា អធិចិត្តសិក្ខា អធិបញ្ញាសិក្ខា» ក្នុងទីនេះ សិក្ខាបទ ១៥០ ជាងនោះ គឺត្រូវជាអធិសីលសិក្ខាតែមួយមុខប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ កាលបើភិក្ខុសិក្សានូវសិក្ខាបទនោះ លោកក៏សំដែងថា ឈ្មោះថាសិក្សានូវសិក្ខាទាំង ៣ ដែរ ព្រោះសិក្ខាបទទាំងនោះ រួមបញ្ចូលនៅក្នុងសិក្ខាទាំងឡាយ។ មួយវិញទៀត ក្នុងចំណែកទាំង ៤ នៃស្នាមជើងដំរីមួយ ស្នាមជើងនៃសត្វចចក សត្វទន្សាយ និងសត្វម្រឹគជាដើម ទោះបីជាចូលទៅក្នុងចំណែកមួយក្តី ពីរចំណែកក្តី បីចំណែកក្តី បួនចំណែកក្តី ក៏ឈ្មោះថាចូលទៅរួមចុះក្នុងស្នាមជើងដំរីនោះឯង ព្រោះមិនរួចផុតចាកស្នាមជើងដំរី និងព្រោះរួមបញ្ចូលនៅក្នុងស្នាមជើងដំរីនោះឯង យ៉ាងណាមិញ។ ធម៌ទាំងឡាយដែលដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងសច្ចៈមួយក្តី ពីរក្តី បីក្តី បួនក្តី ក៏ឈ្មោះថាដល់នូវការរាប់បញ្ចូលក្នុងសច្ចៈទាំង ៤ នោះឯង ព្រោះរួមបញ្ចូលនៅក្នុងសច្ចៈទាំងឡាយ យ៉ាងនោះឯង ហេតុនោះ សូម្បីកុសលធម៌ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងសច្ចៈមួយកន្លះ ក៏ព្រះមហាថេរត្រាស់ថា «ធម៌ទាំងអស់នោះ តែងដល់នូវការរួមបញ្ចូលក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤»។ សេចក្តីណាដែលគួរពោលក្នុងឧទ្ទេសបទទាំងឡាយមានពាក្យថា dukkhe ariyasacce (ក្នុងទុក្ខអរិយសច្ចៈ) ជាដើមផង និងក្នុងនិទ្ទេសបទទាំងឡាយមានពាក្យថា jātipi dukkhā (សូម្បីជាតិក៏ជាទុក្ខ) ជាដើមផង សេចក្តីទាំងអស់នោះ លោកបានពោលរួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ក្នុងសូត្រនេះ គួរដឹងត្រឹមតែលំដាប់នៃការសំដែងធម៌ (ទេសនានុក្រម) ប៉ុណ្ណោះ។ ၃၀၁. ယထာ ဟိ ဆေကော ဝိလီဝကာရော သုဇာတံ ဝေဠုံ လဘိတွာ စတုဓာ ဆေတွာ တတော တယော ကောဋ္ဌာသေ ဌပေတွာ ဧကံ ဂဏှိတွာ ပဉ္စဓာ ဘိန္ဒေယျ, တတောပိ စတ္တာရော ဌပေတွာ ဧကံ ဂဏှိတွာ ဖာလေန္တော ပဉ္စ ပေသိယော ကရေယျ, တတော စတဿော ဌပေတွာ ဧကံ ဂဏှိတွာ ကုစ္ဆိဘာဂံ ပိဋ္ဌိဘာဂန္တိ ဒွိဓာ ဖာလေတွာ ပိဋ္ဌိဘာဂံ ဌပေတွာ ကုစ္ဆိဘာဂံ အာဒါယ တတော သမုဂ္ဂဗီဇနိတာလဝဏ္ဋာဒိနာနပ္ပကာရံ ဝေဠုဝိကတိံ ကရေယျ, သော ပိဋ္ဌိဘာဂဉ္စ ဣတရာ စ စတဿော ပေသိယော ဣတရေ စ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ဣတရေ စ တယော ကောဋ္ဌာသေ ကမ္မာယ န ဥပနေဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ဧကပ္ပဟာရေန ပန ဥပနေတုံ န သက္ကာ, အနုပုဗ္ဗေန ဥပနေဿတိ. ဧဝမေဝ အယံ မဟာထေရောပိ ဝိလီဝကာရော သုဇာတံ ဝေဠုံ လဘိတွာ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ဝိယ, ဣမံ မဟန္တံ သုတ္တန္တံ အာရဘိတွာ စတုအရိယသစ္စဝသေန မာတိကံ ဌပေသိ. ဝိလီဝကာရဿ တယော ကောဋ္ဌာသေ ဌပေတွာ ဧကံ ဂဟေတွာ တဿ ပဉ္စဓာ ကရဏံ ဝိယ ထေရဿ တီဏိ အရိယသစ္စာနိ ဌပေတွာ ဧကံ ဒုက္ခသစ္စံ ဂဟေတွာ ဘာဇေန္တဿ ခန္ဓဝသေန ပဉ္စဓာ ကရဏံ. တတော ယထာ သော ဝိလီဝကာရော စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ဌပေတွာ ဧကံ ဘာဂံ ဂဟေတွာ ပဉ္စဓာ ဖာလေသိ, ဧဝံ ထေရော စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓေ ဌပေတွာ ရူပက္ခန္ဓံ ဝိဘဇန္တော စတ္တာရိ စ မဟာဘူတာနိ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပန္တိ ပဉ္စဓာ အကာသိ. တတော ယထာ သော ဝိလီဝကာရော စတဿော ပေသိယော ဌပေတွာ ဧကံ ဂဟေတွာ ကုစ္ဆိဘာဂံ ပိဋ္ဌိဘာဂန္တိ ဒွိဓာ ဖာလေသိ, ဧဝံ ထေရော ဥပါဒါယ ရူပဉ္စ တိဿော စ ဓာတုယော ဌပေတွာ ဧကံ ပထဝီဓာတုံ ဝိဘဇန္တော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝသေန ဒွိဓာ ဒဿေသိ. ယထာ သော ဝိလီဝကာရော ပိဋ္ဌိဘာဂံ ဌပေတွာ ကုစ္ဆိဘာဂံ အာဒါယ နာနပ္ပကာရံ ဝိလီဝဝိကတိံ အကာသိ, ဧဝံ ထေရော ဗာဟိရံ ပထဝီဓာတုံ ဌပေတွာ အဇ္ဈတ္တိကံ ပထဝီဓာတုံ ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ကတမာ စာဝုသော, အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတူတိအာဒိမာဟ. ៣០១. ប្រៀបដូចជាជាងចាក់កន្ត្រកដ៏ឈ្លាសវៃម្នាក់ កាលបើបានដើមឫស្សីដ៏ល្អមកហើយ ក៏កាត់ជា ៤ កំណាត់ រួចទុក ៣ កំណាត់សិន យកតែ ១ កំណាត់មកច្រៀកជា ៥ ចំណែក ក្នុងចំណែកទាំង ៥ នោះ ក៏ទុក ៤ ចំណែកសិន យកតែ ១ ចំណែកមកច្រៀកជា ៥ បន្ទះតូចៗទៀត ក្នុងបន្ទះទាំង ៥ នោះ ក៏ទុក ៤ បន្ទះសិន យកតែ ១ បន្ទះមកច្រៀកជា ២ ភាគ គឺភាគខាងក្នុង (សាច់ឫស្សី) និងភាគខាងក្រៅ (សម្បកឫស្សី) រួចទុកភាគខាងក្រៅសិន យកតែភាគខាងក្នុងមកធ្វើជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ផ្សេងៗដែលធ្វើអំពីឫស្សី មានជាអាទិ៍គឺ ប្រអប់ កង្ហារ និងផ្លិតស្លឹករឹតជាដើម។ គេមិនគួរនិយាយថា ជាងនោះនឹងមិនយកភាគខាងក្រៅ បន្ទះទាំង ៤ ទៀត ចំណែកទាំង ៤ ទៀត និងកំណាត់ទាំង ៣ ទៀត មកប្រើប្រាស់ក្នុងការងាររបស់ខ្លួននោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ គេមិនអាចយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងពេលតែមួយបានទេ គឺត្រូវយកមកប្រើប្រាស់តាមលំដាប់លំដោយ យ៉ាងណាមិញ។ ព្រះមហាថេរនេះ ក៏យ៉ាងនោះឯង ប្រៀបដូចជាជាងចាក់កន្ត្រកដែលបានដើមឫស្សីដ៏ល្អមកហើយធ្វើជា ៤ កំណាត់ លោកក៏បានផ្តើមសម្តែងនូវព្រះសូត្រដ៏ធំនេះ ហើយបានតម្កល់មាតិកាទុកដោយអំណាចនៃអរិយសច្ចៈទាំង ៤។ ការដែលជាងចាក់កន្ត្រកទុក ៣ កំណាត់សិន យកតែ ១ កំណាត់មកធ្វើជា ៥ ចំណែក យ៉ាងណា ការដែលព្រះថេរៈទុកអរិយសច្ចៈ ៣ យកតែទុក្ខសច្ចៈ ១ មកចែកជា ៥ ចំណែកដោយអំណាចនៃខន្ធ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ បន្ទាប់មក ជាងចាក់កន្ត្រកនោះទុក ៤ ចំណែកសិន យកតែ ១ ចំណែកមកច្រៀកជា ៥ បន្ទះ យ៉ាងណា ព្រះថេរៈក៏ទុកអរូបក្ខន្ធទាំង ៤ សិន កាលបើនឹងចែករូបក្ខន្ធ ក៏បានធ្វើជា ៥ ចំណែក គឺមហាភូតរូប ៤ និងឧបាទាយរូប (រូបដែលអាស្រ័យនឹងមហាភូតរូប ៤) យ៉ាងនោះដែរ។ បន្ទាប់មក ជាងចាក់កន្ត្រកនោះទុក ៤ បន្ទះសិន យកតែ ១ បន្ទះមកច្រៀកជា ២ ភាគ គឺភាគខាងក្នុងនិងភាគខាងក្រៅ យ៉ាងណា ព្រះថេរៈក៏ទុកឧបាទាយរូបនិងធាតុ ៣ ទៀតសិន កាលបើនឹងចែកបឋវីធាតុតែមួយ ក៏បានសម្តែងជា ២ ភាគ គឺចំណែកខាងក្នុង (អជ្ឈត្តិកៈ) និងចំណែកខាងក្រៅ (ពាហិរៈ) យ៉ាងនោះដែរ។ ជាងចាក់កន្ត្រកនោះទុកភាគខាងក្រៅសិន យកតែភាគខាងក្នុងមកធ្វើជាគ្រឿងប្រើប្រាស់ផ្សេងៗដែលធ្វើអំពីឫស្សី យ៉ាងណា ព្រះថេរៈក៏ទុកបឋវីធាតុខាងក្រៅសិន យកតែបឋវីធាតុខាងក្នុងមកចែកជា ២០ អាការៈ ដើម្បីសម្តែងបង្ហាញ ទើបបានពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា katamā cāvuso, ajjhattikā pathavīdhātū (ម្នាលអាវុសោ ចុះបឋវីធាតុខាងក្នុង តើដូចម្តេច?) យ៉ាងនោះដែរ។ ယထာ ပန ဝိလီဝကာရော ပိဋ္ဌိဘာဂဉ္စ ဣတရာ စ စတ္တဿော ပေသိယော ဣတရေ စ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ဣတရေ စ တယော ကောဋ္ဌာသေ အနုပုဗ္ဗေန [Pg.124] ကမ္မာယ ဥပနေဿတိ, န ဟိ သက္ကာ ဧကပ္ပဟာရေန ဥပနေတုံ, ဧဝံ ထေရောပိ ဗာဟိရဉ္စ ပထဝီဓာတုံ ဣတရာ စ တိဿော ဓာတုယော ဥပါဒါရူပဉ္စ ဣတရေ စ စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓေ ဣတရာနိ စ တီဏိ အရိယသစ္စာနိ အနုပုဗ္ဗေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေဿတိ, န ဟိ သက္ကာ ဧကပ္ပဟာရေန ဒဿေတုံ. အပိစ ရာဇပုတ္တူပမာယပိ အယံ ကမော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော – ម្យ៉ាងទៀត ជាងចាក់កន្ត្រកនោះ តែងយកភាគខាងក្រៅ បន្ទះទាំង ៤ ទៀត ចំណែកទាំង ៤ ទៀត និងកំណាត់ទាំង ៣ ទៀត មកប្រើប្រាស់ក្នុងការងារតាមលំដាប់លំដោយ ព្រោះមិនអាចយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងពេលតែមួយបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ ព្រះថេរៈក៏យ៉ាងនោះដែរ តែងចែកសម្តែងនូវបឋវីធាតុខាងក្រៅ ធាតុ ៣ ទៀត ឧបាទាយរូប អរូបក្ខន្ធ ៤ ទៀត និងអរិយសច្ចៈ ៣ ទៀត តាមលំដាប់លំដោយ ព្រោះមិនអាចសម្តែងបង្ហាញក្នុងពេលតែមួយបានឡើយ។ មួយវិញទៀត លំដាប់នេះ គប្បីឲ្យច្បាស់លាស់សូម្បីដោយឧបមាអំពីព្រះរាជបុត្រផងចុះ។ ဧကော ကိရ မဟာရာဇာ, တဿ ပရောသဟဿံ ပုတ္တာ. သော တေသံ ပိဠန္ဓနပရိက္ခာရံ စတူသု ပေဠာသု ဌပေတွာ ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ အပ္ပေသိ – ‘‘ဣဒံ တေ, တာတ, ဘာတိကာနံ ပိဠန္ဓနဘဏ္ဍံ တထာရူပေ ဆဏေ သမ္ပတ္တေ ပိဠန္ဓနံ နော ဒေဟီတိ ယာစန္တာနံ ဒဒေယျာသီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု ဒေဝါ’’တိ သာရဂဗ္ဘေ ပဋိသာမေသိ, တထာရူပေ ဆဏဒိဝသေ ရာဇပုတ္တာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ပိဠန္ဓနံ နော, တာတ, ဒေထ, နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမာ’’တိ အာဟံသု. တာတာ, ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဝေါ ဟတ္ထေ မယာ ပိဠန္ဓနံ ဌပိတံ, တံ အာဟရာပေတွာ ပိဠန္ဓထာတိ. တေ သာဓူတိ ပဋိဿုဏိတွာ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘တုမှာကံ ကိရ နော ဟတ္ထေ ပိဠန္ဓနဘဏ္ဍံ, တံ ဒေထာ’’တိ အာဟံသု. သော ဧဝံ ကရိဿာမီတိ ဂဗ္ဘံ ဝိဝရိတွာ, စတဿော ပေဠာယော နီဟရိတွာ တိဿော ဌပေတွာ ဧကံ ဝိဝရိတွာ, တတော ပဉ္စ သမုဂ္ဂေ နီဟရိတွာ စတ္တာရော ဌပေတွာ ဧကံ ဝိဝရိတွာ, တတော ပဉ္စသု ကရဏ္ဍေသု နီဟရိတေသု စတ္တာရော ဌပေတွာ ဧကံ ဝိဝရိတွာ ပိဓာနံ ပဿေ ဌပေတွာ တတော ဟတ္ထူပဂပါဒူပဂါဒီနိ နာနပ္ပကာရာနိ ပိဠန္ဓနာနိ နီဟရိတွာ အဒါသိ. သော ကိဉ္စာပိ ဣတရေဟိ စတူဟိ ကရဏ္ဍေဟိ ဣတရေဟိ စတူဟိ သမုဂ္ဂေဟိ ဣတရာဟိ တီဟိ ပေဠာဟိ န တာဝ ဘာဇေတွာ ဒေတိ, အနုပုဗ္ဗေန ပန ဒဿတိ, န ဟိ သက္ကာ ဧကပ္ပဟာရေန ဒါတုံ. ឮថា មានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គ ព្រះអង្គមានព្រះរាជបុត្រជាងមួយពាន់អង្គ។ ព្រះរាជានោះ ទ្រង់ដាក់គ្រឿងអលង្ការសម្រាប់ប្រដាប់កាយរបស់ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ ក្នុងហិប ៤ ហើយប្រគល់ឲ្យព្រះរាជបុត្រច្បង ដោយព្រះតម្រាស់ថា «នែកូនសម្លាញ់ នេះជាគ្រឿងអលង្ការរបស់ប្អូនៗឯង កាលបើមានពិធីបុណ្យបែបនោះមកដល់ បើពួកប្អូនៗសុំថា 'សូមបងប្រគល់គ្រឿងអលង្ការឲ្យពួកយើងខ្ញុំផង' ចូរឯងប្រគល់ឲ្យចុះ»។ ព្រះរាជបុត្រច្បងនោះ ទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស» ហើយក៏នាំយកទៅទុកក្នុងបន្ទប់ឃ្លាំងដ៏មានតម្លៃ។ លុះដល់ថ្ងៃបុណ្យបែបនោះ ពួកព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយ ចូលទៅគាល់ព្រះរាជា ហើយក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះវររាជបិតា សូមទ្រង់ប្រោសប្រទានគ្រឿងអលង្ការដល់ពួកយើងខ្ញុំ ពួកយើងខ្ញុំនឹងលេងកម្សាន្តក្នុងពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្ស»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «នែកូនៗ ឪពុកបានផ្ញើគ្រឿងអលង្ការទុកក្នុងដៃបងច្បងរបស់ពួកឯងហើយ ចូរពួកឯងទៅនាំយកគ្រឿងអលង្ការនោះមកតុបតែងចុះ»។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ ទទួលព្រះរាជឱង្ការថា «ព្រះករុណា» ហើយក៏ចូលទៅរកបងច្បងនោះ និយាយថា «ឮថា គ្រឿងអលង្ការរបស់ពួកយើងខ្ញុំ នៅក្នុងដៃរបស់បង សូមបងប្រគល់គ្រឿងអលង្ការនោះមកឲ្យពួកយើងខ្ញុំចុះ»។ បងច្បងនោះ ទទួលពាក្យថា «បងនឹងធ្វើដូច្នោះ» ហើយក៏បើកបន្ទប់ឃ្លាំង យកហិបទាំង ៤ ចេញមក ទុកហិប ៣ ឡែក បើកហិប ១ យកកញ្ជើ ៥ ចេញពីហិបនោះ ទុកកញ្ជើ ៤ ឡែក បើកកញ្ជើ ១ យកប្រអប់ ៥ ចេញពីកញ្ជើនោះ ទុកប្រអប់ ៤ ឡែក បើកប្រអប់ ១ យកគម្របដាក់ទុកមួយចំហៀង ហើយយកគ្រឿងអលង្ការផ្សេងៗ មានកងដៃ កងជើង ជាដើម ចេញពីប្រអប់នោះ ប្រគល់ឲ្យទៅ។ បងច្បងនោះ ទោះបីមិនទាន់ចែកគ្រឿងអលង្ការពីប្រអប់ ៤ ផ្សេងទៀត ពីកញ្ជើ ៤ ផ្សេងទៀត និងពីហិប ៣ ផ្សេងទៀត ប្រគល់ឲ្យភ្លាមៗក៏ដោយ ប៉ុន្តែគង់នឹងប្រគល់ឲ្យជាលំដាប់លំដោយ ព្រោះថាមិនអាចនឹងប្រគល់ឲ្យទាំងអស់ក្នុងពេលតែមួយបានឡើយ។ တတ္ထ မဟာရာဇာ ဝိယ ဘဂဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ရာဇာဟမသ္မိ သေလာတိ ဘဂဝါ, ဓမ္မရာဇာ အနုတ္တရော’’တိ (သု. နိ. ၅၅၉). ဇေဋ္ဌပုတ္တော ဝိယ သာရိပုတ္တတ္ထေရော, ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ယံ ခေါ တံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ, ‘ဘဂဝတော ပုတ္တော ဩရသော မုခတော ဇာတော ဓမ္မဇော ဓမ္မနိမ္မိတော ဓမ္မဒါယာဒေါ, နော အာမိသဒါယာဒေါ’တိ သာရိပုတ္တမေဝ တံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ, ဘဂဝတော ပုတ္တော…ပေ… နော အာမိသဒါယာဒေါ’’တိ (မ. နိ. ၃.၉၇). ပရောသဟဿရာဇပုတ္တာ ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ក្នុងឧបមេយ្យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គួរជ្រាបថាដូចជាព្រះមហាក្សត្រ។ សូម្បីព្រះសូត្រនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយថា «ម្នាលសេលៈ តថាគតជាស្តេច គឺធម៌រាជាដ៏ប្រសើរ គ្មានស្តេចដទៃក្រៃលែងជាងឡើយ»។ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ គួរជ្រាបថាដូចជាព្រះរាជបុត្រច្បង សូម្បីព្រះពុទ្ធដីកានេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលកាលពោលដោយត្រឹមត្រូវ គប្បីពោលនូវពាក្យណាថា 'ព្រះសារីបុត្តជាបុត្រកើតទ្រូង កើតអំពីព្រះឱស្ឋ កើតអំពីធម៌ ធម៌និម្មិតឡើង ជាអ្នកទទួលមរតកធម៌ មិនមែនជាអ្នកទទួលមរតកអាមិសៈឡើយ' បុគ្គលកាលពោលដោយត្រឹមត្រូវ គប្បីពោលសំដៅយកព្រះសារីបុត្តនោះឯងថា 'ជាបុត្ររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ... មិនមែនជាអ្នកទទួលមរតកអាមិសៈឡើយ'»។ ព្រះភិក្ខុសង្ឃ គួរជ្រាបថាដូចជាព្រះរាជបុត្រជាងមួយពាន់អង្គ។ សូម្បីព្រះពុទ្ធដីកានេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ត្រាស់ទុកមកហើយថា៖ ‘‘ပရောသဟဿံ [Pg.125] ဘိက္ခူနံ, သုဂတံ ပယိရုပါသတိ; ဒေသေန္တံ ဝိရဇံ ဓမ္မံ, နိဗ္ဗာနံ အကုတောဘယ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၁၆); «ព្រះភិក្ខុទាំងឡាយមានចំនួនជាងមួយពាន់រូប តែងចូលទៅអង្គុយជិតព្រះសុគត ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងធម៌ដ៏ប្រាសចាកធូលី គឺព្រះនិព្វានជាធម៌គ្មានភ័យអំពីទីណាឡើយ»។ ရညော တေသံ ပုတ္တာနံ ပိဠန္ဓနံ စတူသု ပေဠာသု ပက္ခိပိတွာ ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ ဟတ္ထေ ဌပိတကာလော ဝိယ ဘဂဝတော ဓမ္မသေနာပတိဿ ဟတ္ထေ စတုသစ္စပ္ပကာသနာယ ဌပိတကာလော, တေနေဝါဟ – ‘‘သာရိပုတ္တော, ဘိက္ခဝေ, ပဟောတိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဝိတ္ထာရေန အာစိက္ခိတုံ ဒေသေတုံ ပညာပေတုံ ပဋ္ဌပေတုံ ဝိဝရိတုံ ဝိဘဇိတုံ ဥတ္တာနီကာတု’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၃၇၁). တထာရူပေ ခဏေ တေသံ ရာဇပုတ္တာနံ တံ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပိဠန္ဓနံ ယာစနကာလော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝဿူပနာယိကသမယေ အာဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနာယ ယာစိတကာလော. ဥပကဋ္ဌာယ ကိရ ဝဿူပနာယိကာယ ဣဒံ သုတ္တံ ဒေသိတံ. ရညော, ‘‘တာတာ, ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဝေါ ဟတ္ထေ မယာ ပိဠန္ဓနံ ဌပိတံ တံ အာဟရာပေတွာ ပိဠန္ဓထာ’’တိ ဝုတ္တကာလော ဝိယ သမ္ဗုဒ္ဓေနာပိ, ‘‘သေဝေထ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ, ဘဇထ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ. ပဏ္ဍိတာ ဘိက္ခူ အနုဂ္ဂါဟကာ သဗြဟ္မစာရီန’’န္တိ ဧဝံ ဓမ္မသေနာပတိနော သန္တိကေ ဘိက္ခူနံ ပေသိတကာလော. ពេលវេលាដែលព្រះរាជាដាក់គ្រឿងអលង្ការរបស់ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ ក្នុងហិបទាំង ៤ ហើយប្រគល់ទុកក្នុងដៃរបស់ព្រះរាជបុត្រច្បង យ៉ាងណាមិញ ពេលវេលាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រគល់ការសម្តែងអរិយសច្ច ៤ ទុកក្នុងដៃរបស់ព្រះធម្មសេនាបតី ក៏យ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះសារីបុត្តអាចនឹងប្រាប់ សម្តែង បញ្ញត្តិ តាំងទុក បើក វែកញែក ធ្វើឲ្យងាយ នូវអរិយសច្ចទាំង ៤ ដោយសេចក្តីពិស្តារបាន»។ ពេលវេលាដែលពួកព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ ចូលទៅគាល់ព្រះរាជាក្នុងឱកាសបែបនោះ ដើម្បីសុំគ្រឿងអលង្ការ យ៉ាងណាមិញ ពេលវេលាដែលព្រះភិក្ខុសង្ឃ ចូលទៅរកព្រះសារីបុត្តក្នុងសម័យចូលវស្សា ដើម្បីសុំឲ្យសម្តែងធម៌ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ឮថា ព្រះសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងក្នុងកាលដែលជិតដល់ថ្ងៃចូលវស្សា។ ពេលវេលាដែលព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «នែកូនៗ ឪពុកបានផ្ញើគ្រឿងអលង្ការទុកក្នុងដៃបងច្បងរបស់ពួកឯងហើយ ចូរពួកឯងទៅនាំយកគ្រឿងអលង្ការនោះមកតុបតែងចុះ» យ៉ាងណាមិញ ពេលវេលាដែលព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់បញ្ជូនភិក្ខុទាំងឡាយទៅកាន់សំណាក់ព្រះធម្មសេនាបតី ដោយព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយសេពគប់នឹងសារីបុត្ត និងមោគ្គល្លាន ចូរអ្នកទាំងឡាយភប់ប្រសព្វនឹងសារីបុត្ត និងមោគ្គល្លានចុះ ព្រោះភិក្ខុទាំងឡាយនោះជាអ្នកមានប្រាជ្ញា តែងជួយសង្គ្រោះដល់សព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ» ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ရာဇပုတ္တေဟိ ရညော ကထံ သုတွာ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပိဠန္ဓနံ ယာစိတကာလော ဝိယ ဘိက္ခူဟိ သတ္ထုကထံ သုတွာ ဓမ္မသေနာပတိံ ဥပသင်္ကမ္မ ဓမ္မဒေသနံ အာယာစိတကာလော. ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဂဗ္ဘံ ဝိဝရိတွာ စတဿော ပေဠာယော နီဟရိတွာ ဌပနံ ဝိယ ဓမ္မသေနာပတိဿ ဣမံ သုတ္တန္တံ အာရဘိတွာ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ဝသေန မာတိကာယ ဌပနံ. တိဿော ပေဠာယော ဌပေတွာ ဧကံ ဝိဝရိတွာ တတော ပဉ္စသမုဂ္ဂနီဟရဏံ ဝိယ တီဏိ အရိယသစ္စာနိ ဌပေတွာ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဝိဘဇန္တဿ ပဉ္စက္ခန္ဓဒဿနံ. စတ္တာရော သမုဂ္ဂေ ဌပေတွာ ဧကံ ဝိဝရိတွာ တတော ပဉ္စကရဏ္ဍနီဟရဏံ ဝိယ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓေ ဌပေတွာ ဧကံ ရူပက္ခန္ဓံ ဝိဘဇန္တဿ စတုမဟာဘူတဥပါဒါရူပဝသေန ပဉ္စကောဋ္ဌာသဒဿနံ. ពេលវេលាដែលពួកព្រះរាជបុត្រស្តាប់ព្រះរាជឱង្ការរបស់ព្រះរាជា ហើយចូលទៅរកបងច្បងដើម្បីសុំគ្រឿងអលង្ការ យ៉ាងណាមិញ ពេលវេលាដែលភិក្ខុទាំងឡាយស្តាប់ព្រះពុទ្ធដីការបស់ព្រះសាស្តា ហើយចូលទៅរកព្រះធម្មសេនាបតី ដើម្បីសុំឲ្យសម្តែងធម៌ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ការដែលបងច្បងបើកបន្ទប់ឃ្លាំង យកហិបទាំង ៤ ចេញមកដាក់ទុក យ៉ាងណាមិញ ការដែលព្រះធម្មសេនាបតីផ្តើមសម្តែងព្រះសូត្រនេះ ដោយការតាំងមាតិកាទុកដោយអំណាចនៃអរិយសច្ច ៤ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ការដែលបងច្បងទុកហិប ៣ ឡែក បើកហិប ១ ហើយយកកញ្ជើ ៥ ចេញពីហិបនោះ យ៉ាងណាមិញ ការដែលព្រះធម្មសេនាបតីទុកអរិយសច្ច ៣ ឡែក ហើយសម្តែងវែកញែកទុក្ខអរិយសច្ច ដោយការបង្ហាញខន្ធ ៥ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ការដែលបងច្បងទុកកញ្ជើ ៤ ឡែក បើកកញ្ជើ ១ ហើយយកប្រអប់ ៥ ចេញពីកញ្ជើនោះ យ៉ាងណាមិញ ការដែលព្រះធម្មសេនាបតីទុកអរូបខន្ធ ៤ ឡែក ហើយសម្តែងវែកញែករូបខន្ធ ដោយការបង្ហាញចំណែកទាំង ៥ ដោយអំណាចនៃមហាភូតរូប ៤ និងឧបាទាយរូប ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ၃၀၂. စတ္တာရော ကရဏ္ဍေ ဌပေတွာ ဧကံ ဝိဝရိတွာ ပိဓာနံ ပဿေ ဌပေတွာ ဟတ္ထူပဂပါဒူပဂါဒိပိဠန္ဓနဒါနံ ဝိယ တီဏိ မဟာဘူတာနိ ဥပါဒါရူပဉ္စ ဌပေတွာ ဧကံ ပထဝီဓာတုံ ဝိဘဇန္တဿ ဗာဟိရံ တာဝ ပိဓာနံ ဝိယ ဌပေတွာ အဇ္ဈတ္တိကာယ [Pg.126] ပထဝီဓာတုယာ နာနာသဘာဝတော ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ကတမာ စာဝုသော အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတူ’’တိအာဒိဝစနံ. ៣០២. ការដែលបងច្បងទុកប្រអប់ ៤ ឡែក បើកប្រអប់ ១ យកគម្របដាក់ទុកមួយចំហៀង ហើយប្រគល់គ្រឿងអលង្ការផ្សេងៗ មានកងដៃ កងជើង ជាដើម យ៉ាងណាមិញ ការដែលព្រះធម្មសេនាបតីទុកមហាភូតរូប ៣ និងឧបាទាយរូបឡែក ហើយសម្តែងវែកញែកបឋវីធាតុ ១ ដោយទុកបឋវីធាតុខាងក្រៅ (ពាហិរបឋវីធាតុ) ទុកមួយអន្លើជាមុនសិន ដូចជាការទុកគម្របប្រអប់ ហើយសម្តែងពាក្យជាដើមថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ចុះអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុ (បឋវីធាតុខាងក្នុង) នោះ តើដូចម្តេច?» ដើម្បីបង្ហាញអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុ ដោយអាការៈ ២០ តាមសភាវៈផ្សេងៗគ្នា ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ တဿ ပန ရာဇပုတ္တဿ တေဟိ စတူဟိ ကရဏ္ဍေဟိ စတူဟိ သမုဂ္ဂေဟိ တီဟိ စ ပေဠာဟိ ပစ္ဆာ အနုပုဗ္ဗေန နီဟရိတွာ ပိဠန္ဓနဒါနံ ဝိယ ထေရဿာပိ ဣတရေသဉ္စ တိဏ္ဏံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါရူပါနဉ္စ စတုန္နံ အရူပက္ခန္ဓာနဉ္စ တိဏ္ဏံ အရိယသစ္စာနဉ္စ ပစ္ဆာ အနုပုဗ္ဗေန ဘာဇေတွာ ဒဿနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ပနေတံ ‘‘ကတမာ စာဝုသော, အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တံ ပစ္စတ္တန္တိ ဥဘယမ္ပေတံ နိယကာဓိဝစနမေဝ. ကက္ခဠန္တိ ထဒ္ဓံ. ခရိဂတန္တိ ဖရုသံ. ဥပါဒိန္နန္တိ န ကမ္မသမုဋ္ဌာနမေဝ, အဝိသေသေန ပန သရီရဋ္ဌကဿေတံ ဂဟဏံ. သရီရဋ္ဌကဉှိ ဥပါဒိန္နံ ဝါ ဟောတု, အနုပါဒိန္နံ ဝါ, အာဒိန္နဂဟိတပရာမဋ္ဌဝသေန သဗ္ဗံ ဥပါဒိန္နမေဝ နာမ. သေယျထိဒံ – ကေသာ လောမာ…ပေ… ဥဒရိယံ ကရီသန္တိ ဣဒံ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ကုလပုတ္တဿ အဇ္ဈတ္တိကပထဝီဓာတုဝသေန တာဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဘတ္တံ. ဧတ္ထ ပန မနသိကာရံ အာရဘိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ဂဟေတုကာမေန ယံ ကာတဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. မတ္ထလုင်္ဂံ ပန န ဣဓ ပါဠိအာရုဠှံ. တမ္ပိ အာဟရိတွာ, ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ဝဝတ္ထပေတွာ, ‘‘အယမ္ပိ အစေတနာ အဗျာကတာ သုညာ ထဒ္ဓါ ပထဝီဓာတု ဧဝါ’’တိ မနသိ ကာတဗ္ဗံ. ယံ ဝါ ပနညမ္ပီတိ ဣဒံ ဣတရေသု တီသု ကောဋ္ဌာသေသု အနုဂတာယ ပထဝီဓာတုယာ ဂဟဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. ယာ စေဝ ခေါ ပန အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတူတိ ယာ စ အယံ ဝုတ္တပ္ပကာရာ အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတု. ယာ စ ဗာဟိရာတိ ယာ စ ဝိဘင်္ဂေ, ‘‘အယော လောဟံ တိပု သီသ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၁၇၃) နယေန အာဂတာ ဗာဟိရာ ပထဝီဓာတု. ការដែលព្រះរាជបុត្រច្បងនោះ នាំយកគ្រឿងអលង្ការចេញពីប្រអប់ ៤ ផ្សេងទៀត ពីកញ្ជើ ៤ ផ្សេងទៀត និងពីហិប ៣ ផ្សេងទៀត មកប្រគល់ឲ្យជាលំដាប់លំដោយក្នុងកាលជាខាងក្រោយ យ៉ាងណាមិញ ការដែលព្រះថេរៈសម្តែងវែកញែកបង្ហាញនូវមហាភូតរូប ៣ ផ្សេងទៀត ឧបាទាយរូបទាំងឡាយ អរូបខន្ធ ៤ និងអរិយសច្ច ៣ ជាលំដាប់លំដោយក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។ ចំណែកឯពាក្យណាដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា «ម្នាលអាវុសោ ចុះអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុ តើដូចម្តេច?» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា អជ្ឈត្តំ (ខាងក្នុង) និង បច្ចត្តំ (ចំពោះខ្លួន) ទាំងពីរម៉ាត់នេះ ជាឈ្មោះនៃរបស់ផ្ទាល់ខ្លួនពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា កក្ខឡំ បានដល់ ភាពរឹងប៉ឹង។ ពាក្យថា ខរិគតំ បានដល់ ភាពគ្រើម។ ពាក្យថា ឧបាទិន្នំ មិនមែនសំដៅយកតែរូបដែលកើតអំពីកម្មប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែដោយមិនប្លែកគ្នា នេះជាការកាន់យកនូវរូបដែលតាំងនៅក្នុងសរីរៈទាំងអស់។ ព្រោះថារូបដែលតាំងនៅក្នុងសរីរៈ ទោះបីជាឧបាទិន្នរូប (រូបដែលកម្មកាន់កាប់) ក្តី ឬជាអនឧបាទិន្នរូប (រូបដែលកម្មមិនកាន់កាប់) ក្តី ដោយអំណាចនៃការស្ទាបអង្អែលដោយការកាន់យកដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ រូបទាំងអស់នោះ ក៏ឈ្មោះថា ឧបាទិន្នរូប ដូចគ្នា។ ពាក្យថា សេយ្យថិទំ កេសា លោមា...បេ... ឧទរិយំ ករីសំ នេះ ព្រះថេរៈបានវែកញែកកម្មដ្ឋាន ដោយអំណាចនៃអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុ សម្រាប់កុលបុត្រអ្នកចម្រើនធាតុកម្មដ្ឋានជាមុនសិន។ ប៉ុន្តែក្នុងអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុនេះ កិច្ចការណាដែលយោគីបុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានឹងកាន់យកនូវអរហត្តផល ដោយការផ្តើមធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ហើយចម្រើនវិបស្សនា គប្បីធ្វើ កិច្ចការទាំងអស់នោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានសម្តែងដោយពិស្តារហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ចំណែកឯខួរក្បាល (មត្ថលុង្គំ) មិនបានលើកឡើងក្នុងបាលីនេះឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងនោះក្តី គប្បីនាំយកខួរក្បាលនោះមកកំណត់ដោយអំណាចនៃពណ៌ សណ្ឋាន ជាដើម តាមវិធីដែលពោលទុកក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ ហើយគប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តថា «សូម្បីតែខួរក្បាលនេះ ក៏ជាអចេតនធម៌ ជាអព្យាកតធម៌ ជាធម៌សូន្យទទេ ជារបស់រឹង និងជាបឋវីធាតុពិតប្រាកដ»។ ពាក្យថា យំ វា បនញ្ញម្បិ នេះ ព្រះថេរៈត្រាស់ទុកដើម្បីកាន់យកនូវបឋវីធាតុដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅក្នុងចំណែក ៣ ផ្សេងទៀត (គឺអាបោ តេជោ វាយោ)។ ពាក្យថា យា ចេវ ខោ បន អជ្ឈត្តិកា បឋវីធាតុ បានដល់ អជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុដែលមានប្រការដូចដែលបានពោលមកហើយនេះឯង។ ពាក្យថា យា ច ពាហិរា បានដល់ ពាហិរបឋវីធាតុដែលមកក្នុងគម្ពីរវិភង្គ ដោយន័យជាដើមថា «ដែក ស្ពាន់ សំណប៉ាហាំង សំណភក់»។ ဧတ္တာဝတာ ထေရေန အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတု နာနာသဘာဝတော ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ဝိတ္ထာရေန ဒဿိတာ, ဗာဟိရာ သင်္ခေပေန. ကသ္မာ? ယသ္မိဉှိ ဌာနေ သတ္တာနံ အာလယော နိကန္တိ ပတ္ထနာ ပရိယုဋ္ဌာနံ ဂဟဏံ ပရာမာသော ဗလဝါ ဟောတိ, တတ္ထ တေသံ အာလယာဒီနံ ဥဒ္ဓရဏတ္ထံ ဗုဒ္ဓါ ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကာ ဝါ ဝိတ္ထာရကထံ ကထေန္တိ. ယတ္ထ ပန န ဗလဝါ, တတ္ထ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာဘာဝတော သင်္ခေပေန ကထေန္တိ. ယထာ ဟိ ကဿကော ခေတ္တံ ကသမာနော ယတ္ထ မူလသန္တာနကာနံ ဗလဝတာယ နင်္ဂလံ လဂ္ဂတိ, တတ္ထ ဂေါဏေ ဌပေတွာ ပံသုံ ဝိယူဟိတွာ မူလသန္တာနကာနိ ဆေတွာ ဆေတွာ [Pg.127] ဥဒ္ဓရန္တော ဗဟုံ ဝါယာမံ ကရောတိ. ယတ္ထ တာနိ နတ္ထိ, တတ္ထ ဗလဝံ ပယောဂံ ကတွာ ဂေါဏေ ပိဋ္ဌိယံ ပဟရမာနော ကသတိယေဝ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះថេរៈបានបង្ហាញអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុ ដោយអាការៈ ២០ តាមសភាវៈផ្សេងៗគ្នា ដោយសេចក្តីពិស្តារ ចំណែកឯពាហិរបឋវីធាតុ ទ្រង់បង្ហាញដោយសេចក្តីសង្ខេប។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ក្នុងទីណាដែលសេចក្តីអាល័យ សេចក្តីត្រេកអរ សេចក្តីប្រាថ្នា សេចក្តីគ្របសង្កត់ ការកាន់យក និងការស្ទាបអង្អែលរបស់សត្វទាំងឡាយ មានកម្លាំងខ្លាំងក្លា ក្នុងទីនោះ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្តី ព្រះពុទ្ធសាវ័កទាំងឡាយក្តី តែងសម្តែងធម៌ដោយសេចក្តីពិស្តារ ដើម្បីដកចេញនូវសេចក្តីអាល័យជាដើមនោះ។ ចំណែកឯក្នុងទីណាដែលសេចក្តីអាល័យជាដើមនោះ គ្មានកម្លាំងខ្លាំងក្លាទេ ក្នុងទីនោះ ព្រោះគ្មានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើ ទើបទ្រង់សម្តែងដោយសេចក្តីសង្ខេប។ ឧបមាដូចជា ជនអ្នកធ្វើស្រែ កាលកំពុងភ្ជួររាស់ស្រែ ក្នុងកន្លែងណាដែលនង្គ័លទាក់ទើដោយសារឫសឈើទាំងឡាយមានកម្លាំងខ្លាំង ក្នុងកន្លែងនោះ គាត់តែងឲ្យគោឈប់ ជម្រះដី កាត់ឫសឈើទាំងឡាយនោះចេញ ហើយព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីដកវាចេញ។ ចំណែកឯក្នុងកន្លែងណាដែលគ្មានឫសឈើទាំងនោះ គាត់មិនបាច់ប្រើប្រាស់ការព្យាយាមខ្លាំងក្លាឡើយ គ្រាន់តែវាយខ្នងគោ ហើយភ្ជួរទៅមុខតែម្តង ឧបមេយ្យនេះ ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។ ပထဝီဓာတုရေဝေသာတိ ဒုဝိဓာပေသာ ထဒ္ဓဋ္ဌေန ကက္ခဠဋ္ဌေန ဖရုသဋ္ဌေန ဧကလက္ခဏာ ပထဝီဓာတုယေဝ, အာဝုသောတိ အဇ္ဈတ္တိကံ ဗာဟိရာယ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ဒဿေတိ. ယသ္မာ ဗာဟိရာယ ပထဝီဓာတုယာ အစေတနာဘာဝေါ ပါကဋော, န အဇ္ဈတ္တိကာယ, တသ္မာ သာ ဗာဟိရာယ သဒ္ဓိံ ဧကသဒိသာ အစေတနာယေဝါတိ ဂဏှန္တဿ သုခပရိဂ္ဂဟော ဟောတိ. ယထာ ကိံ? ယထာ ဒန္တေန ဂေါဏေန သဒ္ဓိံ ယောဇိတော အဒန္တော ကတိပါဟမေဝ ဝိသူကာယတိ ဝိပ္ဖန္ဒတိ, အထ န စိရဿေဝ ဒမထံ ဥပေတိ. ဧဝံ အဇ္ဈတ္တိကာပိ ဗာဟိရာယ သဒ္ဓိံ ဧကသဒိသာတိ ဂဏှန္တဿ ကတိပါဟမေဝ အစေတနာဘာဝေါ န ဥပဋ္ဌာတိ, အထ န စိရေနေဝဿာ အစေတနာဘာဝေါ ပါကဋော ဟောတိ. တံ နေတံ မမာတိ တံ ဥဘယမ္ပိ န ဧတံ မမ, န ဧသောဟမသ္မိ, န ဧသော မေ အတ္တာတိ ဧဝံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယထာဘူတန္တိ ယထာသဘာဝံ, တဉှိ အနိစ္စာဒိသဘာဝံ, တသ္မာ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ពាក្យថា បឋវីធាតុរេវេសា បានសេចក្តីថា បឋវីធាតុទាំងពីរប្រការនេះ សុទ្ធតែជាបឋវីធាតុដូចគ្នា ដោយមានលក្ខណៈតែមួយ គឺដោយអត្ថថា រឹង ដោយអត្ថថា គ្រើម និងដោយអត្ថថា គគ្រាត។ ព្រោះថាកាលបើភិក្ខុកំណត់ដឹងថា «អជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុនោះ មានសភាពដូចគ្នាជាមួយពាហិរបឋវីធាតុ គឺពិតជាអចេតនធម៌ដូចគ្នា» ការកំណត់ដឹងនោះ តែងប្រព្រឹត្តទៅបានដោយងាយ។ ឧបមាដូចម្តេច? ឧបមាដូចជា គោដែលមិនទាន់ផ្សាំង កាលបើគេទឹមជាមួយគោដែលផ្សាំងរួចហើយ វាតែងតែរើបម្រះ និងរើបំរះតែពីររបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់មក វាក៏ដល់នូវភាពផ្សាំងដោយមិនយូរប៉ុន្មានឡើយ។ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីអជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុ ក៏មានសភាពដូចគ្នាជាមួយពាហិរបឋវីធាតុដែរ កាលបើភិក្ខុកំណត់ដឹងយ៉ាងនេះ ភាពជាអចេតនធម៌ មិនទាន់លេចឡើងច្បាស់លាស់តែក្នុងរយៈពេលពីររបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់មក ភាពជាអចេតនធម៌របស់អជ្ឈត្តិកបឋវីធាតុនោះ ក៏រមែងប្រាកដច្បាស់លាស់ដោយមិនយូរប៉ុន្មានឡើយ។ ពាក្យថា តំ នេតំ មម បានសេចក្តីថា បឋវីធាតុទាំងពីរប្រការនោះ មិនមែនជារបស់យើង មិនមែនជាយើង មិនមែនជាខ្លួនរបស់យើងឡើយ គប្បីរមិលមើលដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវតាមសេចក្តីពិតយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា យថាភូតំ បានដល់ តាមសភាវៈពិត ព្រោះថាសភាវៈនោះ មានសភាវៈមិនទៀងជាដើម ហេតុនោះ គប្បីរមិលមើលថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា នេះជាអត្ថក្នុងពាក្យនោះ។ ဟောတိ ခေါ သော, အာဝုသောတိ ကသ္မာ အာရဘိ? ဗာဟိရအာပေါဓာတုဝသေန ဗာဟိရာယ ပထဝီဓာတုယာ ဝိနာသံ ဒဿေတွာ တတော ဝိသေသတရေန ဥပါဒိန္နာယ သရီရဋ္ဌကပထဝီဓာတုယာ ဝိနာသဒဿနတ္ထံ. ပကုပ္ပတီတိ အာပေါသံဝဋ္ဋဝသေန ဝဍ္ဎမာနာ ကုပ္ပတိ. အန္တရဟိတာ တသ္မိံ သမယေ ဗာဟိရာ ပထဝီဓာတု ဟောတီတိ တသ္မိံ သမယေ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေ ခါရောဒကေန ဝိလီယမာနာ ဥဒကာနုဂတာ ဟုတွာ သဗ္ဗာ ပဗ္ဗတာဒိဝသေန သဏ္ဌိတာ ပထဝီဓာတု အန္တရဟိတာ ဟောတိ. ဝိလီယိတွာ ဥဒကမေဝ ဟောတိ. တာဝ မဟလ္လိကာယာတိ တာဝ မဟန္တာယ. ព្រះថេរៈផ្តើមពាក្យថា ហោតិ ខោ សោ អាវុសោ ព្រោះហេតុអ្វី? ដើម្បីបង្ហាញការវិនាសទៅនៃពាហិរបឋវីធាតុ ដោយអំណាចនៃពាហិរអាបោធាតុ ហើយបន្ទាប់មក ដើម្បីបង្ហាញការវិនាសទៅនៃបឋវីធាតុដែលតាំងនៅក្នុងសរីរៈ ដែលជាឧបាទិន្នរូប ឲ្យប្លែកក្រៃលែងជាងនោះទៅទៀត។ ពាក្យថា បកុប្បតិ បានសេចក្តីថា កាលបើទឹកកើនឡើងដោយអំណាចនៃអាបោសំវដ្តៈ (ទឹកបំផ្លាញកប្ប) វាក៏រំជើបរំជួល។ ពាក្យថា អន្តរហិតា តស្មិំ សមយេ ពាហិរា បឋវីធាតុ ហោតិ បានសេចក្តីថា ក្នុងសម័យនោះ បឋវីធាតុដែលរលាយទៅដោយសារទឹកប្រៃ ក្នុងសែនកោដិចក្រវាឡ ក៏ក្លាយទៅជាទឹក ហើយបឋវីធាតុទាំងអស់ដែលតាំងនៅជាភ្នំជាដើម ក៏វិនាសបាត់បង់ទៅ។ គឺរលាយទៅជាទឹកតែម្តង។ ពាក្យថា តាវ មហល្លិកាយ បានដល់ ធំធេងប៉ុណ្ណោះ។ ဒုဝေ သတသဟဿာနိ, စတ္တာရိ နဟုတာနိ စ; ဧတ္တကံ ဗဟလတ္တေန, သင်္ခါတာယံ ဝသုန္ဓရာတိ. – ផែនដីនេះ រាប់ដោយកម្រាស់ មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ គឺពីរសែនយោជន៍ និងបួនម៉ឺនយោជន៍។ ဧဝံ ဗဟလတ္တေနေဝ မဟန္တာယ, ဝိတ္ထာရတော ပန ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠပ္ပမာဏာယ. အနိစ္စတာတိ ဟုတွာ အဘာဝတာ. ခယဓမ္မတာတိ ခယံ ဂမနသဘာဝတာ[Pg.128]. ဝယဓမ္မတာတိ ဝယံ ဂမနသဘာဝတာ. ဝိပရိဏာမဓမ္မတာတိ ပကတိဝိဇဟနသဘာဝတာ, ဣတိ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ အနိစ္စလက္ခဏမေဝ ဝုတ္တံ. ယံ ပန အနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခံ. ယံ ဒုက္ခံ, တံ အနတ္တာတိ တီဏိပိ လက္ခဏာနိ အာဂတာနေဝ ဟောန္တိ. မတ္တဋ္ဌကဿာတိ ပရိတ္တဋ္ဌိတိကဿ, တတ္ထ ဒွီဟာကာရေဟိ ဣမဿ ကာယဿ ပရိတ္တဋ္ဌိတိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဌိတိပရိတ္တတာယ စ သရသပရိတ္တတာယ စ. အယဉှိ အတီတေ စိတ္တက္ခဏေ ဇီဝိတ္ထ, န ဇီဝတိ, န ဇီဝိဿတိ. အနာဂတေ စိတ္တက္ခဏေ ဇီဝိဿတိ, န ဇီဝတိ, န ဇီဝိတ္ထ. ပစ္စုပ္ပန္နေ စိတ္တက္ခဏေ ဇီဝတိ, န ဇီဝိတ္ထ, န ဇီဝိဿတီတိ ဝုစ္စတိ. យ៉ាងនេះ ផែនដីនេះរាប់ថាធំដោយកម្រាស់ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែដោយទទឹង (សេចក្តីពិស្តារ) មានប្រមាណស្មើនឹងសែនកោដិចក្រវាឡ។ ពាក្យថា 'អនិច្ចតា' បានដល់ ភាពមិនមាន បន្ទាប់ពីមានឡើងហើយ។ ពាក្យថា 'ខយធម្មតា' បានដល់ សភាវៈដែលមានការទៅដល់នូវការអស់ទៅជាធម្មតា។ ពាក្យថា 'វយធម្មតា' បានដល់ សភាវៈដែលមានការទៅដល់នូវការវិនាសជាធម្មតា។ ពាក្យថា 'វិបរិណាមធម្មតា' បានដល់ សភាវៈដែលមានការលះបង់នូវប្រក្រតីភាពជាធម្មតា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងតែអនិច្ចលក្ខណៈប៉ុណ្ណោះ ដោយបទទាំងអស់នេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ណាដែលមិនទៀង ធម៌នោះជាទុក្ខ ធម៌ណាជាទុក្ខ ធម៌នោះជាអនត្តា ដូច្នេះ លក្ខណៈទាំងបីនេះ ក៏ឈ្មោះថាជាសភាវៈដែលមកដល់ហើយដូចគ្នា។ ពាក្យថា 'មត្តដ្ឋកស្ស' បានដល់ នៃធម៌ដែលមានការតាំងនៅបន្តិចបន្តួច។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ភាពជាធម៌មានការតាំងនៅបន្តិចបន្តួចនៃកាយនេះ គប្បីជ្រាបដោយអាការៈ ២ យ៉ាង គឺដោយភាពមានការតាំងនៅបន្តិចបន្តួច (ឋិតិបរិត្តតា) និងដោយភាពមានប្រមាណតិចតួចដោយខ្លួនឯង (សរសបរិត្តតា)។ ព្រោះថាកាយនេះ ធ្លាប់រស់នៅក្នុងខណៈចិត្តជាអតីត មិនមែនកំពុងរស់នៅ មិនមែននឹងរស់នៅឡើយ។ នឹងរស់នៅក្នុងខណៈចិត្តជាអនាគត មិនមែនកំពុងរស់នៅ មិនមែនធ្លាប់រស់នៅឡើយ។ កំពុងរស់នៅក្នុងខណៈចិត្តជាបច្ចុប្បន្ន មិនមែនធ្លាប់រស់នៅ មិនមែននឹងរស់នៅឡើយ នេះជាសេចក្តីដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទុក។ ‘‘ဇီဝိတံ အတ္တဘာဝေါ စ, သုခဒုက္ခာ စ ကေဝလာ; ဧကစိတ္တသမာယုတ္တာ, လဟု သော ဝတ္တတေ ခဏော’’တိ. – «ជីវិត អត្តភាព និងសុខទុក្ខទាំងឡាយ ដែលមិនលាយឡំគ្នា ធម៌ទាំងនេះ ផ្សំផ្គុំដោយចិត្តតែមួយ ខណៈនោះរមែងប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងរហ័ស។» ဣဒံ ဧတဿေဝ ပရိတ္တဋ္ဌိတိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဌိတိပရိတ္တတာယ ပရိတ္တဋ္ဌိတိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ព្រះតម្រាស់នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដើម្បីបង្ហាញនូវភាពមានការតាំងនៅបន្តិចបន្តួចនៃអត្តភាពនោះឯង។ ភាពមានការតាំងនៅបន្តិចបន្តួច គប្បីជ្រាបដោយភាពមានការតាំងនៅបន្តិចបន្តួចយ៉ាងនេះ។ အဿာသပဿာသူပနိဗဒ္ဓါဒိဘာဝေန ပနဿ သရသပရိတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သတ္တာနဉှိ အဿာသူပနိဗဒ္ဓံ ဇီဝိတံ, ပဿာသူပနိဗဒ္ဓံ ဇီဝိတံ, အဿာသပဿာသူပနိဗဒ္ဓံ ဇီဝိတံ, မဟာဘူတူပနိဗဒ္ဓံ ဇီဝိတံ, ကဗဠီကာရာဟာရူပနိဗဒ္ဓံ ဇီဝိတံ, ဝိညာဏူပနိဗဒ္ဓံ ဇီဝိတန္တိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတံ. ចំណែកឯភាពមានប្រមាណតិចតួចដោយខ្លួនឯងនៃអត្តភាពនោះ គប្បីជ្រាបដោយការទាក់ទងនឹងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលជាដើម។ ព្រោះថា ជីវិតរបស់សត្វទាំងឡាយ ជំពាក់ទាក់ទងនឹងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញ ជីវិតជំពាក់ទាក់ទងនឹងខ្យល់ដកដង្ហើមចូល ជីវិតជំពាក់ទាក់ទងនឹងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល ជីវិតជំពាក់ទាក់ទងនឹងមហាភូតរូប ជីវិតជំពាក់ទាក់ទងនឹងកពលីការាហារ ជីវិតជំពាក់ទាក់ទងនឹងវិញ្ញាណ ដូចដែលបានពន្យល់ពិស្តារហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ တဏှုပါဒိန္နဿာတိ တဏှာယ အာဒိန္နဂဟိတပရာမဋ္ဌဿ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ အသ္မီတိ ဝါ. အထ ခွာဿ နောတေဝေတ္ထ ဟောတီတိ အထ ခေါ အဿ ဘိက္ခုနော ဧဝံ တီဏိ လက္ခဏာနိ အာရောပေတွာ ပဿန္တဿ ဧတ္ထ အဇ္ဈတ္တိကာယ ပထဝီဓာတုယာ အဟန္တိ ဝါတိအာဒိ တိဝိဓော တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော နောတေဝ ဟောတိ, န ဟောတိယေဝါတိ အတ္ထော. ယထာ စ အာပေါဓာတုဝသေန, ဧဝံ တေဇောဓာတုဝါယောဓာတုဝသေနပိ ဗာဟိရာယ ပထဝီဓာတုယာ အန္တရဓာနံ ဟောတိ. ဣဓ ပန ဧကံယေဝ အာဂတံ. ဣတရာနိပိ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ពាក្យថា 'តណ្ហុបាទិន្នស្ស' បានដល់ បុគ្គលដែលតណ្ហាកាន់យក ស្ទាបអង្អែល និងប្រកាន់មាំថា 'អាត្មាអញ' ឬ 'របស់អាត្មាអញ' ឬ 'ខ្លួនអាត្មាអញមាន'។ ពាក្យថា 'អថ ខ្វស្ស នោតេវេត្ថ ហោតិ' សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុនោះលើកឡើងនូវលក្ខណៈទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ហើយពិចារណាឃើញ ក្នុងបឋវីធាតុជាខាងក្នុងនេះ ការប្រកាន់មាំដោយអំណាចតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ ៣ យ៉ាង មានពាក្យថា 'អាត្មាអញ' ជាដើម រមែងមិនមានឡើយ គឺមិនកើតឡើងទាល់តែសោះ នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ការវិនាសសាបសូន្យទៅនៃបឋវីធាតុខាងក្រៅ រមែងមានដោយអំណាចនៃអាបោធាតុយ៉ាងណា សូម្បីដោយអំណាចនៃតេជោធាតុ និងវាយោធាតុ ក៏រមែងមានយ៉ាងនោះដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែការវិនាសទៅដោយអាបោធាតុម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកធាតុក្រៅពីនេះ គប្បីជ្រាបដោយសេចក្តីដូចគ្នា។ တဉ္စေ, အာဝုသောတိ ဣဓ တဿ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ဘိက္ခုနော သောတဒွါရေ ပရိဂ္ဂဟံ ပဋ္ဌပေန္တော ဗလံ ဒဿေတိ. အက္ကောသန္တီတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသန္တိ. ပရိဘာသန္တီတိ တယာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကတံ, ဧဝဉ္စ ဧဝဉ္စ တံ ကရိဿာမာတိ ဝါစာယ ပရိဘာသန္တိ. ရောသေန္တီတိ ဃဋ္ဋေန္တိ. ဝိဟေသေန္တီတိ ဒုက္ခာပေန္တိ, သဗ္ဗံ ဝါစာယ ဃဋ္ဋနမေဝ ဝုတ္တံ. သော ဧဝန္တိ သော ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကော [Pg.129] ဧဝံ သမ္ပဇာနာတိ. ဥပ္ပန္နာ ခေါ မေ အယန္တိ သမ္ပတိဝတ္တမာနုပ္ပန္နဘာဝေန စ သမုဒါစာရုပ္ပန္နဘာဝေန စ ဥပ္ပန္နာ. သောတသမ္ဖဿဇာတိ ဥပနိဿယဝသေန သောတသမ္ဖဿတော ဇာတာ သောတဒွါရဇဝနဝေဒနာ, ဖဿော အနိစ္စောတိ သောတသမ္ဖဿော ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စောတိ ပဿတိ. ဝေဒနာဒယောပိ သောတသမ္ဖဿသမ္ပယုတ္တာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဓာတာရမ္မဏမေဝါတိ ဓာတုသင်္ခါတမေဝ အာရမ္မဏံ. ပက္ခန္ဒတီတိ ဩတရတိ. ပသီဒတီတိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ ပသီဒတိ, ဘုမ္မဝစနမေဝ ဝါ ဧတံ. ဗျဉ္ဇနသန္ဓိဝသေန ‘‘ဓာတာရမ္မဏမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, ဓာတာရမ္မဏေယေဝါတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. အဓိမုစ္စတီတိ ဓာတုဝသေန ဧဝန္တိ အဓိမောက္ခံ လဘတိ, န ရဇ္ဇတိ, န ဒုဿတိ. အယဉှိ သောတဒွါရမှိ အာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ မူလပရိညာအာဂန္တုကတာဝကာလိကဝသေန ပရိဂ္ဂဟံ ကရောတိ, တဿ ဝိတ္ထာရကထာ သတိပဋ္ဌာနေ သတိသမ္ပဇညပဗ္ဗေ ဝုတ္တာ. သာ ပန တတ္ထ စက္ခုဒွါရဝသေန ဝုတ္တာ, ဣဓ သောတဒွါရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ពាក្យថា 'តញ្ចេ អាវុសោ' ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវកម្លាំង កាលដែលភិក្ខុអ្នកចម្រើនធាតុកម្មដ្ឋាននោះ កំពុងតាំងទុកនូវការកំណត់ដឹងក្នុងសោតទ្វារ។ ពាក្យថា 'អក្កោសន្តិ' គឺជេរប្រទេចដោយអក្កោសវត្ថុ ១០ យ៉ាង។ ពាក្យថា 'បរិភាសន្តិ' គឺគំរាមកំហែងដោយវាចាថា 'អំពើនេះៗ អ្នកបានធ្វើហើយ យើងនឹងធ្វើចំពោះអ្នកយ៉ាងនេះៗ'។ ពាក្យថា 'រោសេន្តិ' គឺខឹងសម្បារ។ ពាក្យថា 'វិហេសេន្តិ' គឺធ្វើឲ្យលំបាក ពាក្យទាំងអស់នេះ សំដៅយកការប៉ះទង្គិចដោយវាចាប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា 'សោ ឯវំ' គឺភិក្ខុអ្នកចម្រើនធាតុកម្មដ្ឋាននោះ រមែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា 'ឧប្បន្នា ខោ មេ អយំ' គឺកើតឡើងហើយដោយភាពជាបច្ចុប្បន្នដែលកំពុងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងខណៈនេះផង ដោយភាពជាអារម្មណ៍ដែលមកប៉ះទង្គិចផង។ ពាក្យថា 'sotasamphassajā' បានដល់ វេទនាដែលកើតក្នុងសោតទ្វារជវនចិត្ត ដែលកើតឡើងពីសោតសម្ផស្សដោយអំណាចនៃឧបនិស្សយប្បច្ច័យ។ ពាក្យថា 'phasso anicco' គឺភិក្ខុនោះរមែងពិចារណាឃើញថា សោតសម្ផស្សកើតឡើងហើយក៏រលត់ទៅវិញ ព្រោះហេតុនោះទើបឈ្មោះថាមិនទៀង។ ធម៌ទាំងឡាយមានវេទនាជាដើម ក៏គប្បីជ្រាបថាជាធម៌ដែលសម្បយុត្តដោយសោតសម្ផស្សនោះឯង។ ពាក្យថា 'dhātārammaṇameva' បានដល់ អារម្មណ៍ដែលពោលគឺធាតុនោះឯង។ ពាក្យថា 'pakkhandati' គឺចុះស៊ប់។ ពាក្យថា 'pasīdati' គឺជ្រះថ្លាក្នុងអារម្មណ៍នោះ (ពាក្យថា ធាតារម្មណមេវ នេះ ជាសត្តមីវិភត្ត)។ ដោយអំណាចនៃព្យញ្ជនសន្ធិ ទើបមានរូបជា 'dhātārammaṇamevā' សេចក្តីថា ក្នុងអារម្មណ៍គឺធាតុនោះឯង នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ ពាក្យថា 'adhimuccati' គឺបាននូវការសម្រេចចិត្តដោយអំណាចនៃធាតុថា 'នេះជាបឋវីធាតុប៉ុណ្ណោះ' មិនត្រេកអរ មិនប្រទូស្តឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះ កាលបើអារម្មណ៍មកប៉ះទង្គិចក្នុងសោតទ្វារ រមែងធ្វើការកំណត់ដឹងដោយអំណាចនៃមូលបរិញ្ញា ភាពជាអារម្មណ៍អាគន្តុកៈ និងភាពជាអារម្មណ៍បណ្តោះអាសន្ន សេចក្តីពន្យល់ពិស្តារអំពីការកំណត់ដឹងនោះ បានពោលទុកហើយក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រ ត្រង់សតិសម្បជញ្ញបព្វៈ។ ប៉ុន្តែក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រនោះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃចក្ខុទ្វារ ចំណែកក្នុងមហាហត្ថិបទោបមសូត្រនេះ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃសោតទ្វារ។ ဧဝံ ကတပရိဂ္ဂဟဿ ဟိ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ဗလဝဝိပဿကဿ သစေပိ စက္ခုဒွါရာဒီသု အာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အယောနိသော အာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ ပတွာ ဧကံ ဒွေ ဝါရေ အာသေဝနံ လဘိတွာ စိတ္တံ ဘဝင်္ဂမေဝ ဩတရတိ, န ရာဂါဒိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အယံ ကောဋိပ္ပတ္တော တိက္ခဝိပဿကော. အပရဿ ရာဂါဒိဝသေန ဧကံ ဝါရံ ဇဝနံ ဇဝတိ, ဇဝနပရိယောသာနေ ပန ရာဂါဒိဝသေန ဧဝံ မေ ဇဝနံ ဇဝိတန္တိ အာဝဇ္ဇတော အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ, ပုန ဝါရံ တထာ န ဇဝတိ. အပရဿ ဧကဝါရံ ဧဝံ အာဝဇ္ဇတော ပုန ဒုတိယဝါရံ ရာဂါဒိဝသေန ဇဝနံ ဇဝတိယေဝ, ဒုတိယဝါရာဝသာနေ ပန ဧဝံ မေ ဇဝနံ ဇဝိတန္တိ အာဝဇ္ဇတော အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ, တတိယဝါရေ တထာ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ ပန ပဌမော အတိတိက္ခော, တတိယော အတိမန္ဒော, ဒုတိယဿ ပန ဝသေန ဣမသ္မိံ သုတ္တေ, လဋုကိကောပမေ, ဣန္ဒြိယဘာဝနေ စ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ពិតមែនហើយ ចំពោះភិក្ខុអ្នកចម្រើនធាតុកម្មដ្ឋាន មានវិបស្សនាខ្លាំងក្លា ដែលបានធ្វើការកំណត់ដឹងយ៉ាងនេះហើយ សូម្បីតែអយោនិសោមនសិការៈកើតឡើង កាលបើអារម្មណ៍មកប៉ះទង្គិចក្នុងចក្ខុទ្វារជាដើម ចិត្តនោះលុះដល់វុដ្ឋបនៈហើយ ទទួលបានអាសេវនបច្ច័យ ១ ឬ ២ ដង ក៏ចុះស៊ប់ទៅកាន់ភវង្គភ្លាម មិនកើតឡើងដោយអំណាចរាគៈជាដើមឡើយ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថាជាអ្នកមានវិបស្សនាមុតមុត ដល់នូវកំពូល។ ចំពោះភិក្ខុមួយរូបទៀត ជវនចិត្តរមែងរត់ទៅដោយអំណាចរាគៈជាដើមអស់ ១ វារៈ ប៉ុន្តែក្នុងទីបំផុតនៃជវនៈ កាលបើភិក្ខុនោះពិចារណាថា 'ជវនចិត្តរបស់យើងរត់ទៅដោយអំណាចរាគៈជាដើមហើយ' អារម្មណ៍នោះក៏ឈ្មោះថាជាធម្មជាតិដែលភិក្ខុនោះកំណត់ដឹងហើយ ក្នុងវារៈបន្ទាប់ ចិត្តមិនរត់ទៅយ៉ាងនោះទៀតឡើយ។ ចំពោះភិក្ខុមួយរូបទៀត កាលបើពិចារណាយ៉ាងនេះក្នុងវារៈទី ១ ហើយ ក្នុងវារៈទី ២ ជវនចិត្តនៅតែរត់ទៅដោយអំណាចរាគៈជាដើមដដែល ប៉ុន្តែក្នុងទីបំផុតនៃវារៈទី ២ កាលបើភិក្ខុនោះពិចារណាថា 'ជវនចិត្តរបស់យើងរត់ទៅដោយអំណាចរាគៈជាដើមហើយ' អារម្មណ៍នោះក៏ឈ្មោះថាជាធម្មជាតិដែលភិក្ខុនោះកំណត់ដឹងហើយ ក្នុងវារៈទី ៣ ចិត្តមិនកើតឡើងយ៉ាងនោះទៀតឡើយ។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំង ៣ រូបនេះ ភិក្ខុទី ១ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាមុតមុតក្រៃលែង ភិក្ខុទី ៣ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយក្រៃលែង ចំណែកឯអត្ថន័យក្នុងសូត្រនេះ ក្នុងឡដុកិកោបមសូត្រ និងក្នុងឥន្ទ្រិយភាវនាសូត្រ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃភិក្ខុទី ២ នេះឯង។ ဧဝံ သောတဒွါရေ ပရိဂ္ဂဟိတဝသေန ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ဗလံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကာယဒွါရေ ဒီပေန္တော တဉ္စေ, အာဝုသောတိအာဒိမာဟ. အနိဋ္ဌာရမ္မဏဉှိ ပတွာ ဒွီသု ဝါရေသု ကိလမတိ သောတဒွါရေ စ ကာယဒွါရေ စ. တသ္မာ ယထာ နာမ ခေတ္တဿာမီ ပုရိသော ကုဒါလံ ဂဟေတွာ ခေတ္တံ [Pg.130] အနုသဉ္စရန္တော ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ မတ္တိကပိဏ္ဍံ အဒတွာ ဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနေသုယေဝ ကုဒါလေန ဘူမိံ ဘိန္ဒိတွာ သတိဏမတ္တိကပိဏ္ဍံ ဒေတိ. ဧဝမေဝ မဟာထေရော အနာဂတေ သိက္ခာကာမာ ပဓာနကမ္မိကာ ကုလပုတ္တာ ဣမေသု ဒွါရေသု သံဝရံ ပဋ္ဌပေတွာ ခိပ္ပမေဝ ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရိဿန္တီတိ ဣမေသုယေဝ ဒွီသု ဒွါရေသု ဂါဠှံ ကတွာ သံဝရံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ព្រះសារីបុត្តមហាថេរ លុះបានបង្ហាញនូវកម្លាំងរបស់ភិក្ខុអ្នកចម្រើនធាតុកម្មដ្ឋាន ដោយអំណាចនៃការកំណត់ដឹងក្នុងសោតទ្វារយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងបង្ហាញនូវកម្លាំងក្នុងកាយទ្វារ ទើបពោលពាក្យមានពាក្យថា 'តញ្ចេ អាវុសោ' ជាដើម។ ព្រោះថា កាលបើជួបនឹងអនិដ្ឋារម្មណ៍ សត្វទាំងឡាយរមែងលំបាកក្នុងទ្វារទាំងពីរ គឺសោតទ្វារ និងកាយទ្វារ។ ព្រោះហេតុនោះ ប្រៀបដូចជាបុរសជាម្ចាស់ស្រែ កាលកាន់ចបដើរទៅកាន់ស្រែ មិនព្រមដំដីដុំនៅកន្លែងពាសវាលពាសកាលឡើយ គឺដំតែដីដុំនៅត្រង់កន្លែងភ្លឺស្រែដែលទន់ខ្សោយប៉ុណ្ណោះ ដោយយកចបកាប់ដីឲ្យបែកចេញ ហើយដំដីដុំដែលមានស្មៅជាប់ជាមួយ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងនោះមិញ មហាថេរ គិតថា 'ក្នុងអនាគតកាល កុលបុត្រទាំងឡាយដែលជាអ្នកប្រាថ្នានូវសិក្ខា ជាអ្នកព្យាយាមចម្រើនកម្មដ្ឋាន នឹងតាំងទុកនូវសេចក្តីសង្រួមក្នុងទ្វារទាំងឡាយនេះ ហើយនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃជាតិ ជរា និងមរណៈ បានយ៉ាងឆាប់រហ័ស' ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ ដើម្បីប្រទាននូវសេចក្តីសង្រួម ដោយធ្វើឲ្យមាំមួនក្នុងទ្វារទាំងពីរនេះឯង។ တတ္ထ သမုဒါစရန္တီတိ ဥပက္ကမန္တိ. ပါဏိသမ္ဖဿေနာတိ ပါဏိပ္ပဟာရေန, ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. တထာဘူတောတိ တထာသဘာဝေါ. ယထာဘူတသ္မိန္တိ ယထာသဘာဝေ. ကမန္တီတိ ပဝတ္တန္တိ. ဧဝံ ဗုဒ္ဓံ အနုဿရတောတိအာဒီသု ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိအာဒိနာ နယေန အနုဿရန္တောပိ ဗုဒ္ဓံ အနုဿရတိ, ဝုတ္တံ ခေါ ပနေတံ ဘဂဝတာတိ အနုဿရန္တောပိ အနုဿရတိယေဝ. သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မောတိအာဒိနာ နယေန အနုဿရန္တောပိ ဓမ္မံ အနုဿရတိ, ကကစူပမောဝါဒံ အနုဿရန္တောပိ အနုဿရတိယေဝ. သုပ္ပဋိပန္နောတိအာဒိနာ နယေန အနုဿရန္တောပိ သံဃံ အနုဿရတိ, ကကစောကန္တနံ အဓိဝါသယမာနဿ ဘိက္ခုနော ဂုဏံ အနုဿရမာနောပိ အနုဿရတိယေဝ. ក្នុងបាលីនោះ ពាក្យថា 'សមុទាចរន្តិ' គឺព្យាយាម។ ពាក្យថា 'បាណិសម្ផស្សេន' គឺដោយការទះតប់ដោយដៃ សូម្បីក្នុងពាក្យដទៃទៀត ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា 'តថាភូតោ' គឺមានសភាវៈយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា 'យថាភូតស្មឹ' គឺក្នុងសភាវៈពិត។ ពាក្យថា 'កមន្តិ' គឺប្រព្រឹត្តទៅ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា 'ឯវំ ពុទ្ធំ អនុស្សរតោ' ជាដើម បុគ្គលសូម្បីរលឹកដោយន័យមានពាក្យថា 'ឥតិបិ សោ ភគវា' ជាដើម ក៏ឈ្មោះថារលឹកដល់ព្រះពុទ្ធ សូម្បីរលឹកដោយពាក្យថា 'វុត្តំ ខោ បនេតំ ភគវតា' ក៏ឈ្មោះថារលឹកដល់ព្រះពុទ្ធដូចគ្នា។ បុគ្គលសូម្បីរលឹកដោយន័យមានពាក្យថា 'ស្វាក្ខាតោ ភគវតា ធម្មោ' ជាដើម ក៏ឈ្មោះថារលឹកដល់ព្រះធម៌ សូម្បីរលឹកដល់កកចូបមោវាទ ក៏ឈ្មោះថារលឹកដល់ព្រះធម៌ដូចគ្នា។ បុគ្គលសូម្បីរលឹកដោយន័យមានពាក្យថា 'សុប្បដិបន្នោ' ជាដើម ក៏ឈ្មោះថារលឹកដល់ព្រះសង្ឃ សូម្បីភិក្ខុកាលរលឹកដល់គុណគឺអធិវាសនខន្តីរបស់ភិក្ខុដែលអត់ធន់នឹងការអារដោយអារ ក៏ឈ្មោះថារលឹកដល់ព្រះសង្ឃដូចគ្នា។ ဥပေက္ခာ ကုသလနိဿိတာ န သဏ္ဌာတီတိ ဣဓ ဝိပဿနုပေက္ခာ အဓိပ္ပေတာ. ဥပေက္ခာ ကုသလနိဿိတာ သဏ္ဌာတီတိ ဣဓ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ, သာ ပနေသာ ကိဉ္စာပိ ခီဏာသဝဿ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု အာရမ္မဏေသု အရဇ္ဇနာဒိဝသေန ပဝတ္တတိ, အယံ ပန ဘိက္ခု ဝီရိယဗလေန ဘာဝနာသိဒ္ဓိယာ အတ္တနော ဝိပဿနံ ခီဏာသဝဿ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဌာနေ ဌပေတီတိ ဝိပဿနာဝ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ နာမ ဇာတာ. ក្នុងបទថា 'ឧបេក្ខា កុសលនិស្សិតា ន សណ្ឋាតិ' នេះ សំដៅយកវិបស្សនុបេក្ខា។ ក្នុងបទថា 'ឧបេក្ខា កុសលនិស្សិតា សណ្ឋាតិ' នេះ សំដៅយកឆឡង្គុបេក្ខា។ ឆឡង្គុបេក្ខានោះ ទោះបីជាប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត និងមិនជាទីគាប់ចិត្តរបស់ព្រះខីណាស្រព ដោយអំណាចនៃការមិនត្រេកអរជាដើមក៏ដោយ ប៉ុន្តែភិក្ខុនេះ តែងតាំងទុកនូវវិបស្សនារបស់ខ្លួន ក្នុងឋានៈជាឆឡង្គុបេក្ខារបស់ព្រះខីណាស្រព ដោយកម្លាំងនៃសេចក្តីព្យាយាម និងដោយការសម្រេចនៃការចម្រើនភាវនា ព្រោះហេតុនោះ វិបស្សនាហ្នឹងឯង ទើបឈ្មោះថាជាឆឡង្គុបេក្ខា។ ၃၀၃. အာပေါဓာတုနိဒ္ဒေသေ အာပေါဂတန္တိ သဗ္ဗအာပေသု ဂတံ အလ္လယူသဘာဝလက္ခဏံ. ပိတ္တံ သေမှန္တိအာဒီသု ပန ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ ဘာဝနာနယေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ. ပကုပ္ပတီတိ ဩဃဝသေန ဝဍ္ဎတိ, သမုဒ္ဒတော ဝါ ဥဒကံ ဥတ္တရတိ, အယမဿ ပါကတိကော ပကောပေါ, အာပေါသံဝဋ္ဋကာလေ ပန ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠံ ဥဒကပူရမေဝ ဟောတိ. ဩဂစ္ဆန္တီတိ ဟေဋ္ဌာ ဂစ္ဆန္တိ, ဥဒ္ဓနေ အာရောပိတဥဒကံ ဝိယ ခယံ ဝိနာသံ ပါပုဏန္တိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ៣០៣. ក្នុងអាបោធាតុនិទ្ទេស ពាក្យថា 'អាបោគតំ' បានដល់ សភាវៈដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអាបោធាតុទាំងអស់ មានលក្ខណៈជាជ័រស្អិត ឬសើម។ ចំណែកឯពាក្យមានពាក្យថា 'បិត្តំ សេម្ហំ' ជាដើម សេចក្តីដែលគប្បីពោលទាំងអស់នោះ រួមទាំងវិធីចម្រើនភាវនា ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា 'បកុប្បតិ' គឺកម្រើកឡើងដោយអំណាចនៃជំនន់ ឬទឹកហូរហៀរចេញពីមហាសមុទ្រ នេះជាការកម្រើកឡើងតាមប្រក្រតីរបស់អាបោធាតុនោះ ប៉ុន្តែក្នុងសម័យកប្បវិនាសដោយទឹក ទឹកតែងតែលិចពេញសែនកោដិចក្រវាឡតែម្តង។ ពាក្យថា 'ឱគច្ឆន្តិ' គឺស្រកចុះទៅខាងក្រោម រមែងដល់នូវការអស់ទៅ និងការវិនាសទៅ ដូចជាទឹកដែលគេដាំនៅលើចង្ក្រាន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបដោយន័យមុននោះឯង។ ၃၀၄. တေဇောဓာတုနိဒ္ဒေသေ [Pg.131] တေဇောဂတန္တိ သဗ္ဗတေဇေသု ဂတံ ဥဏှတ္တလက္ခဏံ. တေဇော ဧဝ ဝါ တေဇောဘာဝံ ဂတန္တိ တေဇောဂတံ. ပုရိမေ အာပေါဂတေပိ ပစ္ဆိမေ ဝါယောဂတေပိ ဧသေဝ နယော. ယေန စာတိ ယေန တေဇောဂတေန. တသ္မိံ ကုပ္ပိတေ အယံ ကာယော သန္တပ္ပတိ, ဧကာဟိကဇရာဒိဘာဝေန ဥသုမဇာတော ဟောတိ. ယေန စ ဇီရီယတီတိ ယေန အယံ ကာယော ဇီရတိ, ဣန္ဒြိယဝေကလ္လတ္တံ ဗလပရိက္ခယံ ဝလိပလိတာဒိဘာဝဉ္စ ပါပုဏာတိ. ယေန စ ပရိဍယှတီတိ ယေန ကုပ္ပိတေန အယံ ကာယော ဒယှတိ, သော စ ပုဂ္ဂလော ဒယှာမိ ဒယှာမီတိ ကန္ဒန္တော သတဓောတသပ္ပိဂေါသီတစန္ဒနာဒိလေပဉ္စ တာလဝဏ္ဋဝါတဉ္စ ပစ္စာသီသတိ. ယေန စ အသိတပီတခါယိတသာယိတံ သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆတီတိ ယေန တံ အသိတံ ဝါ ဩဒနာဒိ, ပီတံ ဝါ ပါနကာဒိ, ခါယိတံ ဝါ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကာဒိ, သာယိတံ ဝါ အမ္ဗပက္ကမဓုဖာဏိတာဒိ သမ္မာ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ, ရသာဒိဘာဝေန ဝိဝေကံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပန ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ ဘာဝနာနယေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ. ៣០៤. ក្នុងតេជោធាតុនិទ្ទេស ពាក្យថា 'តេជោគតំ' បានដល់ សភាវៈដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងតេជោធាតុទាំងអស់ មានលក្ខណៈក្តៅ។ ម៉្យាងទៀត តេជោធាតុហ្នឹងឯង ដល់នូវភាពជាតេជោធាតុ ទើបឈ្មោះថា 'តេជោគតំ'។ សូម្បីក្នុងអាបោធាតុដែលពោលទៅហើយខាងដើម និងក្នុងវាយោធាតុដែលនឹងពោលខាងក្រោយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា 'យេន ច' គឺដោយតេជោធាតុណា។ កាលបើដេជោធាតុនោះកម្រើកឡើង កាយនេះរមែងក្តៅក្រហាយ គឺកើតមានកំដៅខ្លាំងដោយអំណាចនៃគ្រុនចាញ់មួយថ្ងៃខានមួយថ្ងៃជាដើម។ ពាក្យថា 'យេន ច ជីរិយតិ' គឺកាយនេះរមែងទ្រុឌទ្រោមដោយសារតេជោធាតុណា គឺដល់នូវភាពវិកលនៃឥន្ទ្រិយ ភាពអស់ទៅនៃកម្លាំង និងភាពមានស្បែកជ្រីវជ្រួញ សក់ស្កូវជាដើម។ ពាក្យថា 'យេន ច បរិឌយហតិ' គឺកាយនេះរមែងក្តៅរោលរាលដោយសារតេជោធាតុណាដែលកម្រើកឡើង ហើយបុគ្គលនោះរមែងកន្ទក់កន្ទេញយំទារថា 'ខ្ញុំក្តៅណាស់ៗ' ហើយប្រាថ្នានូវការលាបគ្រឿងក្រអូបមានទឹកដោះថ្លាដែលគេលាងមួយរយដង និងខ្លឹមចន្ទន៍ជាដើម និងប្រាថ្នានូវខ្យល់បក់ពីផ្លិតស្លឹករឹត។ ពាក្យថា 'យេន ច អសិតបីតខាយិតសាយិតំ សម្មា បរិណាមំ គច្ឆតិ' គឺរបស់ដែលស៊ីហើយមានបាយជាដើម ឬផឹកហើយមានទឹកផឹកជាដើម ឬខាំទំពាហើយមាននំម្សៅជាដើម ឬលិទ្ធហើយមានស្វាយទុំ ទឹកឃ្មុំ និងទឹកអំពៅរងូជាដើម រមែងដល់នូវការរំលាយទៅដោយល្អ គឺដល់នូវការញែកចេញជាទឹកដមជាដើម ដោយសារតេជោធាតុណា នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ។ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារដែលគប្បីពោលទាំងអស់នោះ រួមទាំងវិធីចម្រើនភាវនា ត្រូវបានពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ဟရိတန္တန္တိ ဟရိတမေဝ. အလ္လတိဏာဒိံ အာဂမ္မ နိဗ္ဗာယတီတိ အတ္ထော. ပန္ထန္တန္တိ မဟာမဂ္ဂမေဝ. သေလန္တန္တိ ပဗ္ဗတံ. ဥဒကန္တန္တိ ဥဒကံ. ရမဏီယံ ဝါ ဘူမိဘာဂန္တိ တိဏဂုမ္ဗာဒိရဟိတံ, ဝိဝိတ္တံ အဗ္ဘောကာသံ ဘူမိဘာဂံ. အနာဟာရာတိ နိရာဟာရာ နိရုပါဒါနာ, အယမ္ပိ ပကတိယာဝ တေဇောဝိကာရော ဝုတ္တော, တေဇောသံဝဋ္ဋကာလေ ပန ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠံ ဈာပေတွာ ဆာရိကာမတ္တမ္ပိ န တိဋ္ဌတိ. နှာရုဒဒ္ဒုလေနာတိ စမ္မနိလ္လေခနေန. အဂ္ဂိံ ဂဝေသန္တီတိ ဧဝရူပံ သုခုမံ ဥပါဒါနံ ဂဟေတွာ အဂ္ဂိံ ပရိယေသန္တိ, ယံ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဥသုမံ လဘိတွာ ပဇ္ဇလတိ, သေသမိဓာပိ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ពាក្យថា ហរិតន្តំ សេចក្តីថា ពណ៌ខៀវស្រស់តែម្តង។ សេចក្តីអធិប្បាយថា ឆេះរលត់ទៅដោយអាស្រ័យស្មៅស្រស់ជាដើម។ ពាក្យថា បន្ថន្តំ សេចក្តីថា ផ្លូវធំតែម្តង។ ពាក្យថា សេលន្តំ សេចក្តីថា ភ្នំ។ ពាក្យថា ឧទកន្តំ សេចក្តីថា ទឹក។ ពាក្យថា រមណីយំ វា ភូមិភាគំ សេចក្តីថា ចំណែកនៃដីវាលល្ហល្ហេវ ស្ងាត់ស្ងៀម មិនមានគុម្ពស្មៅជាដើម។ ពាក្យថា អនាហារា សេចក្តីថា មិនមានអាហារ មិនមានគ្រឿងរង (អុសឬប្រេង) សូម្បីតែតេជោធាតុនេះ ក៏លោកហៅថាជាការប្រែប្រួលនៃតេជោធាតុដោយប្រក្រតីប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែក្នុងកាលដែលកប្បវិនាសដោយភ្លើង (តេជោសំវដ្តកប្ប) ភ្លើងឆេះបំផ្លាញសកលលោកធាតុមួយសែនកោដិចក្រវាឡ រហូតដល់សូម្បីតែផេះបន្តិចបន្តួចក៏មិនមានសេសសល់ឡើយ។ ពាក្យថា ន្ហារុទទ្ទុលេន សេចក្តីថា ដោយបន្ទះស្បែកដែលគេកោសសាច់ចេញហើយ។ ពាក្យថា អគ្គិំ គវេសន្តិ សេចក្តីថា កាន់យកនូវគ្រឿងរងដ៏ល្អិតមានសភាពយ៉ាងនេះ ហើយស្វែងរកភ្លើង កាលបើបាននូវកម្តៅសូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏រមែងឆេះរុងរឿងឡើង សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងតេជោធាតុវារៈនេះ គប្បីជ្រាបដោយន័យមុននោះឯង។ ၃၀၅. ဝါယောဓာတုနိဒ္ဒေသေ ဥဒ္ဓင်္ဂမာ ဝါတာတိ ဥဂ္ဂါရဟိက္ကာရာဒိပဝတ္တကာ ဥဒ္ဓံ အာရောဟနဝါတာ. အဓောဂမာ ဝါတာတိ ဥစ္စာရပဿာဝါဒိနီဟရဏကာ အဓော ဩရောဟနဝါတာ. ကုစ္ဆိသယာ ဝါတာတိ အန္တာနံ ဗဟိဝါတာ. ကောဋ္ဌာသယာ ဝါတာတိ အန္တာနံ အန္တောဝါတာ. အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနောတိ ဓမနီဇာလာနုသာရေန သကလသရီရေ အင်္ဂမင်္ဂါနိ အနုသဋာ သမိဉ္ဇနပသာရဏာဒိနိဗ္ဗတ္တကဝါတာ. အဿာသောတိ အန္တောပဝိသနနာသိကဝါတော[Pg.132]. ပဿာသောတိ ဗဟိနိက္ခမနနာသိကဝါတော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပန ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ ဘာဝနာနယေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တံ. ៣០៥. ក្នុងវាយោធាតុនិទ្ទេស ពាក្យថា ឧទ្ធង្គមា វាតា សេចក្តីថា ខ្យល់បក់ឡើងលើ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការភើ ការស្ងាបជាដើម។ ពាក្យថា អធោគមា វាតា សេចក្តីថា ខ្យល់បក់ចុះក្រោម ដែលច្រានចេញនូវលាមក និងទឹកនោមជាដើម។ ពាក្យថា កុច្ឆិសយា វាតា សេចក្តីថា ខ្យល់នៅក្នុងពោះ (ខាងក្រៅពោះវៀន)។ ពាក្យថា កោដ្ឋាសយា វាតា សេចក្តីថា ខ្យល់នៅក្នុងពោះវៀន (ខាងក្នុងពោះវៀន)។ ពាក្យថា អង្គមង្គានុសារិនោ សេចក្តីថា ខ្យល់ដែលផ្សព្វផ្សាយទៅតាមបណ្តាញសរសៃក្នុងរាងកាយទាំងមូល ញ៉ាំងការបត់ ការលាតជាដើមឱ្យសម្រេចបាន។ ពាក្យថា អស្សាសោ សេចក្តីថា ខ្យល់ច្រមុះដែលចូលទៅខាងក្នុង។ ពាក្យថា បស្សាសោ សេចក្តីថា ខ្យល់ច្រមុះដែលចេញមកខាងក្រៅ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងអដ្ឋកថានេះ។ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារដែលគប្បីពោល សេចក្តីទាំងអស់នោះ រួមទាំងវិធីចម្រើនភាវនា លោកបានពោលទុកក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គរួចហើយ។ ဂါမမ္ပိ ဝဟတီတိ သကလဂါမမ္ပိ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကုရုမာနာ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ, နိဂမာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဓ ဝါယောသံဝဋ္ဋကာလေ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠဝိဒ္ဓံသနဝသေန ဝါယောဓာတုဝိကာရော ဒဿိတော. ဝိဓူပနေနာတိ အဂ္ဂိဗီဇနကေန. ဩဿဝနေတိ ဆဒနဂ္ဂေ, တေန ဟိ ဥဒကံ သဝတိ, တသ္မာ တံ ‘‘ဩဿဝန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သေသမိဓာပိ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. ពាក្យថា គាមម្បិ វហតិ សេចក្តីថា នាំយកទៅនូវសូម្បីតែភូមិទាំងមូល ធ្វើឱ្យម៉ត់ខ្ទេចខ្ទីហើយទៅ សូម្បីតែក្នុងនិគមជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងវាយោធាតុវារៈនេះ លោកបង្ហាញអំពីការប្រែប្រួលនៃវាយោធាតុ ដោយអំណាចនៃការបំផ្លិចបំផ្លាញសកលលោកធាតុមួយសែនកោដិចក្រវាឡ ក្នុងកាលដែលកប្បវិនាសដោយខ្យល់ (វាយោសំវដ្តកប្ប)។ ពាក្យថា វិធូបនេន សេចក្តីថា ដោយគ្រឿងបក់ភ្លើង (ផ្លិត)។ ពាក្យថា ឱស្សវនេ សេចក្តីថា នៅជាយដំបូល ព្រោះថាទឹកតែងហូរចុះតាមជាយដំបូលនោះ ហេតុនោះ លោកទើបហៅជាយដំបូលនោះថា "ឱស្សវនៈ"។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងវារៈនេះ គប្បីផ្សារភ្ជាប់ដោយន័យមុននោះឯង។ ၃၀၆. သေယျထာပိ, အာဝုသောတိ ဣဓ ကိံ ဒဿေတိ? ဟေဋ္ဌာ ကထိတာနံ မဟာဘူတာနံ နိဿတ္တဘာဝံ. ကဋ္ဌန္တိ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရံ. ဝလ္လိန္တိ အာဗန္ဓနဝလ္လိံ. တိဏန္တိ ဆဒနတိဏံ. မတ္တိကန္တိ အနုလေပမတ္တိကံ. အာကာသော ပရိဝါရိတောတိ ဧတာနိ ကဋ္ဌာဒီနိ အန္တော စ ဗဟိ စ ပရိဝါရေတွာ အာကာသော ဌိတောတိ အတ္ထော. အဂါရံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ အဂါရန္တိ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တံ ဟောတိ. ကဋ္ဌာဒီသု ပန ဝိသုံ ဝိသုံ ရာသိကတေသု ကဋ္ဌရာသိဝလ္လိရာသီတွေဝ ဝုစ္စတိ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧဝမေဝ အဋ္ဌိအာဒီနိ အန္တော စ ဗဟိ စ ပရိဝါရေတွာ ဌိတော အာကာသော, တာနေဝ အဋ္ဌိအာဒီနိ ပဋိစ္စ ရူပံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ, သရီရန္တိ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆတိ. ယထာ ကဋ္ဌာဒီနိ ပဋိစ္စ ဂေဟန္တိ သင်္ခံ ဂတံ အဂါရံ ခတ္တိယဂေဟံ ဗြာဟ္မဏဂေဟန္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမိဒမ္ပိ ခတ္တိယသရီရံ ဗြာဟ္မဏသရီရန္တိ ဝုစ္စတိ, န ဟေတ္ထ ကောစိ သတ္တော ဝါ ဇီဝေါ ဝါ ဝိဇ္ဇတိ. ៣០៦. ក្នុងពាក្យថា សីយថបិ អាវុសោ នេះ តើទ្រង់បង្ហាញអ្វី? បង្ហាញនូវភាពមិនមែនជាសត្វ (និសត្តភាព) នៃមហាភូតរូបទាំងឡាយដែលបានពោលខាងក្រោម។ ពាក្យថា កដ្ឋំ សេចក្តីថា គ្រឿងឈើសម្រាប់សង់ផ្ទះ។ ពាក្យថា វល្លិំ សេចក្តីថា វល្លិសម្រាប់ចង។ ពាក្យថា តិណំ សេចក្តីថា ស្មៅសម្រាប់ប្រក់។ ពាក្យថា មត្តិកំ សេចក្តីថា ដីស្អិតសម្រាប់បូកលាប។ ពាក្យថា អាកាសោ បរិវារិតោ សេចក្តីថា លំហអាកាសព័ទ្ធជុំវិញគ្រឿងឈើជាដើមទាំងនោះ ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា អគារន្ត្វេវ សង្ខំ គច្ឆតិ សេចក្តីថា រមែងដល់នូវការរាប់ថា "ផ្ទះ" គ្រាន់តែជាបញ្ញត្តិប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ កាលបើគេញែកគ្រឿងឈើជាដើមទាំងនោះជាគំនរៗផ្សេងៗគ្នា រមែងហៅថា គំនរឈើ គំនរវល្លិ ប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា ឯវមេវ ខោ សេចក្តីថា ដូចគ្នានោះឯង លំហអាកាសព័ទ្ធជុំវិញឆ្អឹងជាដើម ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ ព្រោះអាស្រ័យឆ្អឹងជាដើមទាំងនោះឯង ទើបដល់នូវការរាប់ថា "រូប" ដល់នូវការហៅថា "រាងកាយ"។ ផ្ទះដែលដល់នូវការរាប់ថាជាផ្ទះ ព្រោះអាស្រ័យគ្រឿងឈើជាដើម តែងហៅថា ផ្ទះក្សត្រ ផ្ទះព្រាហ្មណ៍ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែរាងកាយនេះ ក៏ហៅថា រាងកាយក្សត្រ រាងកាយព្រាហ្មណ៍ យ៉ាងនោះដែរ ក្នុងរាងកាយនេះ មិនមានសត្វ ឬជីវៈណាមួយឡើយ។ အဇ္ဈတ္တိကဉ္စေဝ, အာဝုသော, စက္ခူတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? ဟေဋ္ဌာ ဥပါဒါရူပံ စတ္တာရော စ အရူပိနော ခန္ဓာ တီဏိ စ အရိယသစ္စာနိ န ကထိတာနိ, ဣဒါနိ တာနိ ကထေတုံ အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါတိ. တတ္ထ စက္ခုံ အပရိဘိန္နန္တိ စက္ခုပသာဒေ နိရုဒ္ဓေပိ ဥပဟတေပိ ပိတ္တသေမှလောဟိတေဟိ ပလိဗုဒ္ဓေပိ စက္ခု စက္ခုဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ, ပရိဘိန္နမေဝ ဟောတိ, စက္ခုဝိညာဏဿ ပန ပစ္စယော ဘဝိတုံ သမတ္ထံ အပရိဘိန္နံ နာမ. ဗာဟိရာ စ ရူပါတိ ဗာဟိရာ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပါ. တဇ္ဇော သမန္နာဟာရောတိ တံ စက္ခုဉ္စ ရူပေ စ ပဋိစ္စ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနမနသိကာရော, ဘဝင်္ဂါဝဋ္ဋနသမတ္ထံ စက္ခုဒွါရေ [Pg.133] ကိရိယမနောဓာတုစိတ္တန္တိ အတ္ထော. တံ ရူပါနံ အနာပါထဂတတ္တာပိ အညာဝိဟိတဿပိ န ဟောတိ, တဇ္ဇဿာတိ တဒနုရူပဿ. ဝိညာဏဘာဂဿာတိ ဝိညာဏကောဋ္ဌာသဿ. សួរថា ហេតុអ្វីបានជាទ្រង់ចាប់ផ្តើមទេសនាថា អជ្ឈត្តិកញ្ចេវ អាវុសោ ចក្ខុ នេះ? ឆ្លើយថា ព្រោះខាងក្រោមមិនទាន់បានសម្តែងនូវឧបាទាយរូប នាមខន្ធទាំង៤ និងអរិយសច្ចៈទាំង៣ ឥឡូវនេះ ដើម្បីសម្តែងនូវធម៌ទាំងនោះ ទើបចាប់ផ្តើមទេសនានេះ។ ក្នុងទីនោះ ពាក្យថា ចក្ខុមិនធ្លាយ សេចក្តីថា កាលបើចក្ខុបសាទរលត់ទៅក្តី ត្រូវបំផ្លាញក្តី ត្រូវប្រមាត់ ស្លេស្ម ឬឈាមរំខានក្តី ចក្ខុនោះមិនអាចជាបច្ច័យដល់ចក្ខុវិញ្ញាណបានឡើយ ឈ្មោះថាជាចក្ខុធ្លាយ (ខូចខាត) តែម្តង។ ប៉ុន្តែ ចក្ខុបសាទណាដែលអាចជាបច្ច័យដល់ចក្ខុវិញ្ញាណបាន ឈ្មោះថា ចក្ខុមិនធ្លាយ (មិនខូចខាត)។ ពាក្យថា រូបខាងក្រៅ សេចក្តីថា រូបដែលកើតអំពីសមុដ្ឋានទាំង៤ ខាងក្រៅ។ ពាក្យថា ការយកចិត្តទុកដាក់ដែលកើតអំពីការផ្សំគ្នានោះ សេចក្តីថា ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដែលកើតឡើងដោយការបង្វែរបវង្គ ព្រោះអាស្រ័យចក្ខុនិងរូបនោះ សំដៅលើកិរិយាមនោធាតូចិត្ត (បញ្ចទ្វារាវជ្ជនៈ) ក្នុងចក្ខុទ្វារ ដែលអាចបង្វែរបវង្គបាន។ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនោះ មិនមានដល់បុគ្គលដែលមានចិត្តរាយមាយទៅរកអារម្មណ៍ផ្សេង ឬព្រោះរូបមិនមកកាន់គន្លងឡើយ។ ពាក្យថា តជ្ជស្ស សេចក្តីថា ដ៏សមគួរដល់ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនោះ។ ពាក្យថា វិញ្ញាណភាគស្ស សេចក្តីថា ចំណែកនៃវិញ្ញាណ។ ယံ တထာဘူတဿာတိအာဒီသု ဒွါရဝသေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒဿေတိ. တတ္ထ တထာဘူတဿာတိ စက္ခုဝိညာဏေန သဟဘူတဿ, စက္ခုဝိညာဏသမင်္ဂိနောတိ အတ္ထော. ရူပန္တိ စက္ခုဝိညာဏဿ န ရူပဇနကတ္တာ စက္ခုဝိညာဏက္ခဏေ တိသမုဋ္ဌာနရူပံ, တဒနန္တရစိတ္တက္ခဏေ စတုသမုဋ္ဌာနမ္ပိ လဗ္ဘတိ. သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ဂဏနံ ဂစ္ဆတိ. ဝေဒနာဒယော စက္ခုဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာဝ. ဝိညာဏမ္ပိ စက္ခုဝိညာဏမေဝ. ဧတ္ထ စ သင်္ခါရာတိ စေတနာဝ ဝုတ္တာ. သင်္ဂဟောတိ ဧကတော သင်္ဂဟော. သန္နိပါတောတိ သမာဂမော. သမဝါယောတိ ရာသိ. ယော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ပဿတီတိ ယော ပစ္စယေ ပဿတိ. သော ဓမ္မံ ပဿတီတိ သော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မေ ပဿတိ, ဆန္ဒောတိအာဒိ သဗ္ဗံ တဏှာဝေဝစနမေဝ, တဏှာ ဟိ ဆန္ဒကရဏဝသေန ဆန္ဒော. အာလယကရဏဝသေန အာလယော. အနုနယကရဏဝသေန အနုနယော. အဇ္ဈောဂါဟိတွာ ဂိလိတွာ ဂဟနဝသေန အဇ္ဈောသာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနန္တိ နိဗ္ဗာနဿေဝ ဝေဝစနံ, ဣတိ တီဏိ သစ္စာနိ ပါဠိယံ အာဂတာနေဝ မဂ္ဂသစ္စံ အာဟရိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ, ယာ ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ဒိဋ္ဌိ သင်္ကပ္ပော ဝါစာ ကမ္မန္တော အာဇီဝေါ ဝါယာမော သတိ သမာဓိ ဘာဝနာပဋိဝေဓော, အယံ မဂ္ဂေါတိ. ဗဟုကတံ ဟောတီတိ ဧတ္တာဝတာပိ ဗဟုံ ဘဂဝတော သာသနံ ကတံ ဟောတိ, အဇ္ဈတ္တိကဉ္စေဝ, အာဝုသော, သောတန္တိအာဒိဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ក្នុងពាក្យថា យំ តថាភូតស្ស ជាដើម ទ្រង់បង្ហាញអរិយសច្ចៈទាំង៤ ដោយអំណាចនៃទ្វារ។ ក្នុងទីនោះ ពាក្យថា តថាភូតស្ស សេចក្តីថា ដល់បុគ្គលដែលប្រកបដោយចក្ខុវិញ្ញាណ ដែលកើតឡើងជាមួយចក្ខុវិញ្ញាណ។ ពាក្យថា រូបំ ព្រោះចក្ខុវិញ្ញាណមិនបង្កើតរូប ក្នុងខណៈនៃចក្ខុវិញ្ញាណ រូបដែលកើតអំពីសមុដ្ឋាន៣ (តិសមុដ្ឋានរូប) និងក្នុងខណៈចិត្តបន្ទាប់ពីនោះ (សម្បដិច្ឆន្នៈ) រូបដែលកើតអំពីសមុដ្ឋាន៤ (ចតុសមុដ្ឋានរូប) ក៏រមែងបាន។ ពាក្យថា សង្គហំ គច្ឆតិ សេចក្តីថា រមែងដល់នូវការរាប់បញ្ចូល។ វេទនាជាដើម ក៏សម្បយុត្តនឹងចក្ខុវិញ្ញាណនោះឯង។ សូម្បីតែវិញ្ញាណ ក៏ជាចក្ខុវិញ្ញាណនោះឯង។ ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា សង្ខារ សំដៅលើចេតនាតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា សង្គហៈ គឺការប្រមូលផ្តុំចូលគ្នាតែមួយ។ ពាក្យថា សន្និបាតៈ គឺការជួបជុំគ្នានៃបច្ច័យទាំងឡាយ។ ពាក្យថា សមវាយៈ គឺគំនរ ឬការរួមផ្សំនៃធម៌ទាំងឡាយ។ ពាក្យថា បុគ្គលណាឃើញនូវបដិច្ចសមុប្បាទ សេចក្តីថា បុគ្គលណាឃើញនូវបច្ច័យទាំងឡាយ។ ពាក្យថា បុគ្គលនោះឃើញនូវធម៌ សេចក្តីថា បុគ្គលនោះឃើញនូវធម៌ទាំងឡាយដែលកើតឡើងអំពីបច្ច័យ (បដិច្ចសមុប្បន្នធម៌)។ ពាក្យថា ឆន្ទៈ ជាដើម ទាំងអស់សុទ្ធតែជាវេវចនៈ (ឈ្មោះជំនួស) នៃតណ្ហាប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថា តណ្ហា កាលបើធ្វើនូវការប្រាថ្នា ទើបហៅថា ឆន្ទៈ កាលបើធ្វើនូវការអាល័យ ទើបហៅថា អាល័យ កាលបើធ្វើនូវការត្រេកត្រអាលរឿយៗ ទើបហៅថា អនុន័យ កាលបើចូលទៅស៊ប់ លេបត្របាក់ ហើយប្រកាន់ខ្ជាប់ ទើបហៅថា អជ្ឈោសានៈ។ ពាក្យថា ឆន្ទរាគវិន័យ ឆន្ទរាគប្បហានៈ នេះជាវេវចនៈនៃព្រះនិព្វានតែម្តង ដូច្នេះ សច្ចៈទាំង៣ នេះ រមែងមកក្នុងបាលីស្រាប់ហើយ ចំណែកឯមគ្គសច្ចៈ គប្បីនាំយកមកកំណត់ដឹង។ សេចក្តីយល់ឃើញ (ទិដ្ឋិ) សេចក្តីត្រិះរិះ (សង្កប្បៈ) វាចា (វាចា) ការងារ (កម្មន្តៈ) ការចិញ្ចឹមជីវិត (អាជីវៈ) ព្យាយាម (វាយាមៈ) សតិ (សតិ) សមាធិ (សមាធិ) ណា ក្នុងទីទាំង៣ នេះ ការចម្រើននិងការចាក់ធ្លុះនូវធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថា មគ្គ។ ពាក្យថា ពហុកតំ ហោតិ សេចក្តីថា សូម្បីតែត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ក៏ឈ្មោះថាបានធ្វើតាមសាសនារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងច្រើនហើយ។ សូម្បីតែក្នុងវារៈទាំងឡាយមាន "អជ្ឈត្តិកញ្ចេវ អាវុសោ សោតំ" ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ မနောဒွါရေ ပန အဇ္ဈတ္တိကော မနော နာမ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ. တံ နိရုဒ္ဓမ္ပိ အာဝဇ္ဇနစိတ္တဿ ပစ္စယော ဘဝိတုံ အသမတ္ထံ မန္ဒထာမဂတမေဝ ပဝတ္တမာနမ္ပိ ပရိဘိန္နံ နာမ ဟောတိ. အာဝဇ္ဇနဿ ပန ပစ္စယော ဘဝိတုံ သမတ္ထံ အပရိဘိန္နံ နာမ. ဗာဟိရာ စ ဓမ္မာတိ ဓမ္မာရမ္မဏံ. နေဝ တာဝ တဇ္ဇဿာတိ ဣဒံ ဘဝင်္ဂသမယေနေဝ ကထိတံ. ဒုတိယဝါရော ပဂုဏဇ္ဈာနပစ္စဝေက္ခဏေန ဝါ, ပဂုဏကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရေန ဝါ, ပဂုဏဗုဒ္ဓဝစနသဇ္ဈာယကရဏာဒိနာ ဝါ, အညဝိဟိတကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. ဣမသ္မိံ ဝါရေ ရူပန္တိ စတုသမုဋ္ဌာနမ္ပိ လဗ္ဘတိ. မနောဝိညာဏဉှိ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ, ဝေဒနာဒယော မနောဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ, ဝိညာဏံ မနောဝိညာဏမေဝ. သင်္ခါရာ ပနေတ္ထ ဖဿစေတနာဝသေနေဝ [Pg.134] ဂဟိတာ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ မဟာထေရော ဟေဋ္ဌာ ဧကဒေသမေဝ သမ္မသန္တော အာဂန္တွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဌတွာ ဟေဋ္ဌာ ပရိဟီနဒေသနံ သဗ္ဗံ တံတံဒွါရဝသေန ဘာဇေတွာ ဒဿေန္တော ယထာနုသန္ဓိနာဝ သုတ္တန္တံ နိဋ္ဌပေသီတိ. ចំណែកឯក្នុងមនោទ្វារ មនោខាងក្នុង គឺភវង្គចិត្ត។ ភវង្គចិត្តនោះ សូម្បីតែរលត់ទៅហើយ ឬកាលបើប្រព្រឹត្តទៅដោយមានកម្លាំងខ្សោយ មិនអាចជាបច្ច័យដល់អាវជ្ជនចិត្តបាន ឈ្មោះថាជាចិត្តធ្លាយ (ខូចខាត)។ ចំណែកឯភវង្គចិត្តណាដែលអាចជាបច្ច័យដល់អាវជ្ជនចិត្តបាន ឈ្មោះថា ចិត្តមិនធ្លាយ (មិនខូចខាត)។ ពាក្យថា ធម៌ខាងក្រៅ សំដៅលើធម្មារម្មណ៍។ ពាក្យថា នេវ តាវ តជ្ជស្ស នេះលោកពោលសំដៅលើខណៈនៃភវង្គចិត្តប៉ុណ្ណោះ។ វារៈទីពីរ លោកពោលសំដៅលើបុគ្គលដែលមានចិត្តរាយមាយទៅរកអារម្មណ៍ផ្សេង ដោយការពិចារណាឈានដែលស្ទាត់ជំនាញក្តី ដោយការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋានដែលស្ទាត់ជំនាញក្តី ដោយការសូត្រធម៌ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលស្ទាត់ជំនាញជាដើមក្តី។ ក្នុងវារៈនេះ ពាក្យថា រូប សូម្បីតែរូបដែលកើតអំពីសមុដ្ឋានទាំង៤ ក៏រមែងបាន ព្រោះថាមនោវិញ្ញាណរមែងញ៉ាំងរូបឱ្យតាំងឡើង វេទនាជាដើម ក៏សម្បយុត្តនឹងមនោវិញ្ញាណ វិញ្ញាណ គឺមនោវិញ្ញាណនោះឯង។ ចំណែកឯសង្ខារទាំងឡាយក្នុងទីនេះ លោកកាន់យកដោយអំណាចនៃផស្សៈនិងចេតនាតែប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយនោះឯង។ យ៉ាងនេះ ព្រះមហាថេរ (ព្រះសារីបុត្ត) កាលពិចារណានូវចំណែកមួយខាងក្រោម ហើយមកស្ថិតនៅក្នុងទីនេះ បង្ហាញនូវទេសនាដែលមិនទាន់ពេញលេញខាងក្រោមទាំងអស់ ដោយការបែងចែកទៅតាមទ្វារនោះៗ ហើយបញ្ចប់នូវព្រះសូត្រ (មហាហត្ថិបទោបមសូត្រ) ដោយការតភ្ជាប់សេចក្តីដ៏សមគួរ (យថានុសន្ធិ) យ៉ាងនេះឯង។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ។ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយមហាហត្ថិបទោបមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၉. မဟာသာရောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៩. ការអធិប្បាយមហាសារោបមសូត្រ ၃၀၇. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာသာရောပမသုတ္တံ. တတ္ထ အစိရပက္ကန္တေတိ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ ရုဟိရုပ္ပာဒကမ္မံ ကတွာ နစိရပက္ကန္တေ သလိင်္ဂေနေဝ ပါဋိယေက္ကေ ဇာတေ. ៣០៧. ពាក្យថា ឯវំ មេ សុតំ ជាដើម គឺមហាសារោបមសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា អចិរបក្កន្តេ សេចក្តីថា កាលដែលព្រះទេវទត្តធ្វើសង្ឃភេទ (បំបែកសង្ឃ) និងធ្វើលោហិតុប្បាទកម្ម (ធ្វើឱ្យព្រះពុទ្ធសរីរៈពុរពងឈាម) ហើយចៀសចេញទៅមិនយូរប៉ុន្មាន ដោយភេទជាភិក្ខុដដែល កាលដែលការបែកបាក់គ្នាបានកើតឡើងហើយ។ ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ကုလပုတ္တောတိ ကိဉ္စာပိ အသုကကုလပုတ္တောတိ န နိယာမိတော, ဒေဝဒတ္တံယေဝ ပန သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ဟိ အသမ္ဘိန္နာယ မဟာသမ္မတပဝေဏိယာ ဩက္ကာကဝံသေ ဇာတတ္တာ ဇာတိကုလပုတ္တော. ဩတိဏ္ဏောတိ ယဿ ဇာတိ အန္တော အနုပဝိဋ္ဌာ, သော ဇာတိယာ ဩတိဏ္ဏော နာမ. ဇရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. လာဘသက္ကာရာဒီသုပိ လာဘောတိ စတ္တာရော ပစ္စယာ. သက္ကာရောတိ တေသံယေဝ သုကတဘာဝေါ. သိလောကောတိ ဝဏ္ဏဘဏနံ. အဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဥပ္ပာဒေတိ. အပညာတာတိ ဒွိန္နံ ဇနာနံ ဌိတဋ္ဌာနေ န ပညာယန္တိ, ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တမ္ပိ န လဘန္တိ. အပ္ပေသက္ခာတိ အပ္ပပရိဝါရာ, ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ ဂစ္ဆန္တံ န လဘန္တိ. ពាក្យថា ឥធ ភិក្ខវេ ឯកច្ចោ កុលបុត្តោ ទោះបីជាទ្រង់មិនបានកំណត់ថាជាកុលបុត្រឈ្មោះនេះៗក្តី ប៉ុន្តែគប្បីជ្រាបថា ទ្រង់ពោលសំដៅលើព្រះទេវទត្តតែម្តង។ ព្រោះថា ព្រះទេវទត្តនោះ កើតក្នុងអុក្កាករាជវង្ស ដែលជាខ្សែស្រឡាយមិនដាច់នៃព្រះបាទមហាសម្មតៈ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ជាតិកុលបុត្រ (កុលបុត្រដោយជាតិ)។ ពាក្យថា ឱតិណ្ណោ សេចក្តីថា ជាតិ (ការកើត) ចូលមកគ្របដណ្តប់ក្នុងខ្លួនរបស់បុគ្គលណា បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ត្រូវជាតិគ្របដណ្តប់ហើយ។ សូម្បីតែក្នុងជរាជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងពាក្យថា លាភសក្ការៈជាដើម ពាក្យថា លាភៈ គឺបច្ច័យទាំង៤។ ពាក្យថា សក្ការៈ គឺការធ្វើឱ្យល្អ (ការរៀបចំយ៉ាងល្អ) នៃបច្ច័យទាំង៤ នោះឯង។ ពាក្យថា សិលោកៈ គឺការសរសើរគុណ (កេរ្តិ៍ឈ្មោះ)។ ពាក្យថា អភិនិព្វត្តេតិ គឺញ៉ាំងឱ្យកើតឡើង។ ពាក្យថា អបញ្ញាតា សេចក្តីថា មិនប្រាកដក្នុងទីដែលមនុស្សពីរនាក់ឈរនៅឡើយ សូម្បីតែអាហារនិងសម្លៀកបំពាក់បន្តិចបន្តួចក៏មិនបាន។ ពាក្យថា អប្បេសក្ខា សេចក្តីថា មានបរិវារតិចតួច មិនបានសូម្បីតែមនុស្សដើរហែហមខាងមុខ ឬខាងក្រោយឡើយ។ သာရေန သာရကရဏီယန္တိ ရုက္ခသာရေန ကတ္တဗ္ဗံ အက္ခစက္ကယုဂနင်္ဂလာဒိကံ ယံကိဉ္စိ. သာခါပလာသံ အဂ္ဂဟေသိ ဗြဟ္မစရိယဿာတိ မဂ္ဂဖလသာရဿ သာသနဗြဟ္မစရိယဿ စတ္တာရော ပစ္စယာ သာခါပလာသံ နာမ, တံ အဂ္ဂဟေသိ. တေန စ ဝေါသာနံ အာပါဒီတိ တေနေဝ စ အလမေတ္တာဝတာ သာရော မေ ပတ္တောတိ ဝေါသာနံ အာပန္နော. ពាក្យថា សារេន សារករណីយំ សំដៅលើរបស់អ្វីមួយមានកាំកង់ នឹម នង្គ័លជាដើម ដែលគប្បីធ្វើដោយខ្លឹមឈើ។ ពាក្យថា កាន់យកនូវមែកនិងស្លឹកនៃព្រហ្មចរិយៈ សេចក្តីថា បច្ច័យទាំង៤ នៃសាសនព្រហ្មចរិយៈ ដែលមានមគ្គនិងផលជាខ្លឹម ឈ្មោះថា មែកនិងស្លឹក បុគ្គលនោះក៏កាន់យកនូវមែកនិងស្លឹកនោះ។ ពាក្យថា ហើយដល់នូវការបញ្ឈប់ត្រឹមនោះ សេចក្តីថា បុគ្គលនោះដល់នូវការបញ្ឈប់ (ការបោះបង់ការព្យាយាម) ដោយគិតថា "ត្រឹមប៉ុណ្ណេះល្មមហើយ ខ្លឹមសារយើងបានសម្រេចហើយ" ព្រោះតែការបាននូវបច្ច័យទាំង៤ នោះឯង។ ၃၁၀. ဉာဏဒဿနံ အာရာဓေတီတိ ဒေဝဒတ္တော ပဉ္စာဘိညော, ဒိဗ္ဗစက္ခု စ ပဉ္စန္နံ အဘိညာနံ မတ္ထကေ ဌိတံ, တံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘ဉာဏဒဿန’’န္တိ ဝုတ္တံ[Pg.135]. အဇာနံ အပဿံ ဝိဟရန္တီတိ ကိဉ္စိ သုခုမံ ရူပံ အဇာနန္တာ အန္တမသော ပံသုပိသာစကမ္ပိ အပဿန္တာ ဝိဟရန္တိ. ៣១០. ពាក្យថា ញាណទស្សនំ អារាធេតិ សេចក្តីថា ព្រះទេវទត្តជាអ្នកបានអភិញ្ញា៥ ហើយទិព្វចក្ខុដែលស្ថិតនៅលើកំពូលនៃអភិញ្ញាទាំង៥ នោះ លោកហៅថា "ញាណទស្សនៈ" ក្នុងព្រះសូត្រនេះ។ ពាក្យថា រស់នៅដោយមិនដឹងមិនឃើញ សេចក្តីថា មិនដឹងនូវរូបដ៏ល្អិតណាមួយ សូម្បីតែបិសាចធូលីក៏មិនឃើញ ហើយរស់នៅ។ ၃၁၁. အသမယဝိမောက္ခံ အာရာဓေတီတိ, ‘‘ကတမော အသမယဝိမောက္ခော? စတ္တာရော စ အရိယမဂ္ဂါ စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ, နိဗ္ဗာနဉ္စ, အယံ အသမယဝိမောက္ခော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၃) ဧဝံ ဝုတ္တေ နဝလောကုတ္တရဓမ္မေ အာရာဓေတိ သမ္ပာဒေတိ ပဋိလဘတိ. လောကိယသမာပတ္တိယော ဟိ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေယေဝ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုစ္စန္တိ, တသ္မာ, ‘‘ကတမော သမယဝိမောက္ခော? စတ္တာရိ စ ဈာနာနိ စတဿော စ အရူပါဝစရသမာပတ္တိယော, အယံ သမယဝိမောက္ခော’’တိ ဧဝံ သမယဝိမောက္ခောတိ ဝုတ္တာ. လောကုတ္တရဓမ္မာ ပန ကာလေန ကာလံ ဝိမုစ္စန္တိ, သကိံ ဝိမုတ္တာနိ ဟိ မဂ္ဂဖလာနိ ဝိမုတ္တာနေဝ ဟောန္တိ. နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗကိလေသေဟိ အစ္စန္တံ ဝိမုတ္တမေဝါတိ ဣမေ နဝ ဓမ္မာ အသမယဝိမောက္ခောတိ ဝုတ္တာ. ៣១១. ពាក្យថា អសមយវិមោក្ខំ អារាធេតិ សួរថា "តើអសមយវិមោក្ខនោះជាអ្វី? អរិយមគ្គទាំង៤ ផង សាមញ្ញផលទាំង៤ ផង ព្រះនិព្វានផង នេះឈ្មោះថា អសមយវិមោក្ខ" កាលបើទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះហើយ រមែងញ៉ាំងលោកុត្តរធម៌ទាំង៩ ឱ្យសម្រេច ឱ្យបរិបូណ៌ ឱ្យបានសម្រេច។ ព្រោះថាលោកិយសមាបត្តិទាំងឡាយ រមែងរួចផុតចាកធម៌ជាបដិបក្ខ ក្នុងខណៈដែលចូលសមាបត្តិនោះៗប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ទើបទ្រង់សម្តែងថា "តើសមយវិមោក្ខនោះជាអ្វី? ឈានទាំង៤ ផង អរូបាវចរសមាបត្តិទាំង៤ ផង នេះឈ្មោះថា សមយវិមោក្ខ" យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាសមយវិមោក្ខ។ ចំណែកឯលោកុត្តរធម៌ទាំងឡាយ មិនមែនរួចផុតតែមួយកាលមួយវេលានោះឡើយ ព្រោះថាមគ្គនិងផលដែលរួចផុតតែម្តងហើយ ក៏រមែងជារួចផុតតែម្តងជាដាច់ខាត ព្រះនិព្វាន រមែងរួចផុតចាកកិលេសទាំងពួងដោយដាច់ខាតតែម្តង ហេតុនោះ ធម៌ទាំង៩ នេះ ទើបទ្រង់ហៅថា អសមយវិមោក្ខ។ အကုပ္ပာ စေတောဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိ. အယမတ္ထော ဧတဿာတိ ဧတဒတ္ထံ, အရဟတ္တဖလတ္ထမိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ. အယံ ဧတဿ အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧတံ သာရန္တိ ဧတံ အရဟတ္တဖလံ ဗြဟ္မစရိယဿ သာရံ. ဧတံ ပရိယောသာနန္တိ ဧတံ အရဟတ္တဖလံ ဗြဟ္မစရိယဿ ပရိယောသာနံ, ဧသာ ကောဋိ, န ဣတော ပရံ ပတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ. ពាក្យថា Akuppā cetovimuttī បានដល់ អរហត្តផលវិមុត្តិ។ ពាក្យថា Etadatthaṃ មានន័យថា ព្រហ្មចរិយធម៌នេះ មានអរហត្តផលនេះជាប្រយោជន៍ គឺព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យចង់សំដៅថា អរហត្តផលនេះឯង ជាប្រយោជន៍នៃព្រហ្មចរិយធម៌នោះ។ ពាក្យថា Etaṃ sāraṃ សំដៅយក អរហត្តផលនេះ ជាខ្លឹមសារនៃព្រហ្មចរិយធម៌។ ពាក្យថា Etaṃ pariyosānaṃ សំដៅយក អរហត្តផលនេះ ជាទីបំផុតនៃព្រហ្មចរិយធម៌ នេះជាកំពូល ធម៌ដែលគប្បីសម្រេចក្រៅពីអរហត្តផលនេះ មិនមានឡើយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាដោយអនុសន្ធិដ៏សមគួរយ៉ាងនេះឯង។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ မဟာသာရောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃមហាសារោបមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၁၀. စူဠသာရောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ ១០. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃចូឡសារោបមសូត្រ ၃၁၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠသာရောပမသုတ္တံ. တတ္ထ ပိင်္ဂလကောစ္ဆောတိ သော ဗြာဟ္မဏော ပိင်္ဂလဓာတုကော. ကောစ္ဆောတိ ပနဿ နာမံ, တသ္မာ ‘‘ပိင်္ဂလကောစ္ဆော’’တိ ဝုစ္စတိ. သံဃိနောတိအာဒီသု ပဗ္ဗဇိတသမူဟသင်္ခါတော သံဃော ဧတေသံ အတ္ထီတိ သံဃိနော. သွေဝ ဂဏော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဂဏိနော. အာစာရသိက္ခာပနဝသေန တဿ ဂဏဿ အာစရိယာတိ ဂဏာစရိယာ. ဉာတာတိ ပညာတာ ပါကဋာ. ‘‘အပ္ပိစ္ဆာ သန္တုဋ္ဌာ, အပ္ပိစ္ဆတာယ [Pg.136] ဝတ္ထမ္ပိ န နိဝါသေန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန သမုဂ္ဂတော ယသော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ယသဿိနော. တိတ္ထကရာတိ လဒ္ဓိကရာ. သာဓုသမ္မတာတိ ဣမေ သာဓု သုန္ဒရာ သပ္ပုရိသာတိ ဧဝံ သမ္မတာ. ဗဟုဇနဿာတိ အဿုတဝတော အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနဿ. ဣဒါနိ တေ ဒဿေန္တော သေယျထိဒံ ပူရဏောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပူရဏောတိ တဿ သတ္ထုပဋိညဿ နာမံ. ကဿပေါတိ ဂေါတ္တံ. သော ကိရ အညတရဿ ကုလဿ ဧကူနဒါသသတံ ပူရယမာနော ဇာတော, တေနဿ ‘‘ပူရဏော’’တိ နာမံ အကံသု. မင်္ဂလဒါသတ္တာ စဿ ‘‘ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝတ္တာ နတ္ထိ, အကတံ ဝါ န ကတန္တိ. ‘‘သော ကိမဟမေတ္ထ ဝသာမီ’’တိ ပလာယိ. အထဿ စောရာ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆိန္ဒိံသု. သော ပဏ္ဏေန ဝါ တိဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတုမ္ပိ အဇာနန္တော ဇာတရူပေနေဝ ဧကံ ဂါမံ ပါဝိသိ. မနုဿာ တံ ဒိသွာ, ‘‘အယံ သမဏော အရဟာ အပ္ပိစ္ဆော, နတ္ထိ ဣမိနာ သဒိသော’’တိ ပူဝဘတ္တာဒီနိ ဂဟေတွာ ဥပသင်္ကမန္တိ. သော ‘‘မယှံ သာဋကံ အနိဝတ္ထဘာဝေန ဣဒံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ တတော ပဋ္ဌာယ သာဋကံ လဘိတွာပိ န နိဝါသေသိ, တဒေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အဂ္ဂဟေသိ. တဿ သန္တိကေ အညေပိ ပဉ္စသတာ မနုဿာ ပဗ္ဗဇိံသု, တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ပူရဏော ကဿပေါ’’တိ. ៣១២. សូត្រដែលផ្តើមឡើងថា Evaṃ me sutaṃ គឺ ចូឡសារោបមសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Piṅgalakoccho គឺព្រាហ្មណ៍នោះមានធាតុភ្នែកដូចជាភ្នែកឆ្មា។ ចំណែកពាក្យថា Koccha គឺជាឈ្មោះរបស់គាត់ ហេតុនោះទើបហៅថា "ពិង្គលកោច្ឆៈ"។ ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា Saṅghino ជាដើម ពួកជនទាំងនោះមានសង្ឃ គឺក្រុមអ្នកបួសដែលប្រមូលផ្តុំគ្នា ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Saṅghino (អ្នកមានពួក)។ ពួកជនទាំងនោះមានគណៈ គឺក្រុមអ្នកបួសនោះឯង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Gaṇino (អ្នកមានគណៈ)។ ពួកជនទាំងនោះជាអាចារ្យព្រោះតែការបង្ហាត់បង្រៀនអាចារៈ (មារយាទ) ដល់គណៈនោះ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Gaṇācariyā (ជាម្ចាស់គណៈ)។ ពាក្យថា Ñātā គឺល្បីល្បាញ ខ្ចរខ្ចាយ។ ពួកជនទាំងនោះមានយស គឺកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញដែលកើតឡើងដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា "ពួកលោកមានប្រាថ្នាតិច មានសេចក្តីសន្តោស ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានប្រាថ្នាតិច សូម្បីតែសម្លៀកបំពាក់ក៏មិនស្លៀកដណ្តប់ដែរ" ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Yasassino (អ្នកមានយស)។ ពាក្យថា Titthakarā គឺអ្នកបង្កើតលទ្ធិ។ ពាក្យថា Sādhusammatā គឺសន្មតថា "លោកទាំងឡាយនេះជាសប្បុរសដ៏ល្អត្រឹមត្រូវ"។ ពាក្យថា Bahujanassa គឺរបស់ពួកបុថុជ្ជនដ៏ល្ងង់ខ្លៅដែលមិនបានស្តាប់ធម៌។ ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញពួកជនទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា Seyyathidaṃ pūraṇo (ដូចជា បូរណៈ)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Pūraṇo គឺជាឈ្មោះរបស់គ្រូនោះ។ ពាក្យថា Kassapo គឺជាគោត្រ។ ឮថា គាត់កើតមកបង្គ្រប់ចំនួនខ្ញុំបម្រើមួយរយខ្វះមួយរបស់ត្រកូលមួយ ហេតុនោះទើបគេដាក់ឈ្មោះឱ្យគាត់ថា "បូរណៈ"។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះគាត់ជាខ្ញុំបម្រើមង្គល ទើបគ្មាននរណានិយាយស្តីបន្ទោសគាត់ថា "ធ្វើមិនល្អ" ឬ "មិនបានធ្វើ" ឡើយ។ គាត់គិតថា "តើអាត្មាអញនឹងរស់នៅទីនេះធ្វើអ្វី?" ហើយក៏រត់គេចខ្លួនទៅ។ គ្រានោះ ពួកចោរបានប្លន់យកសម្លៀកបំពាក់របស់គាត់ទៅ។ គាត់មិនដឹងសូម្បីតែការយកស្លឹកឈើ ឬស្មៅមកបិទបាំងរាងកាយ ក៏ដើរចូលទៅក្នុងភូមិមួយទាំងខ្លួននគគោក។ ពួកមនុស្សឃើញគាត់ហើយ ក៏គិតថា "សមណៈនេះជាព្រះអរហន្ត មានប្រាថ្នាតិច គ្មាននរណាស្មើនឹងលោកឡើយ" ហើយក៏នាំគ្នាកាន់យកនំចំណី និងភោជនាហារចូលទៅរក។ គាត់គិតថា "លាភសក្ការៈនេះកើតឡើងដល់អាត្មាអញ ព្រោះតែការមិនស្លៀកសម្លៀកបំពាក់" ចាប់តាំងពីពេលនោះមក សូម្បីតែបានសម្លៀកបំពាក់ ក៏មិនស្លៀកដែរ ហើយក៏កាន់យកភេទជាអ្នកបួសអាក្រាតនោះឯង។ ក្នុងសំណាក់របស់គាត់ មានមនុស្សប្រាំរយនាក់ផ្សេងទៀតបានបួសតាម ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនោះឯង ទើបត្រាស់ថា "បូរណកស្សបៈ"។ မက္ခလီတိ တဿ နာမံ. ဂေါသာလာယ ဇာတတ္တာ ဂေါသာလောတိ ဒုတိယံ နာမံ. တံ ကိရ သကဒ္ဒမာယ ဘူမိယာ တေလဃဋံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တံ, ‘‘တာတ, မာ ခလီ’’တိ သာမိကော အာဟ. သော ပမာဒေန ခလိတွာ ပတိတွာ သာမိကဿ ဘယေန ပလာယိတုံ အာရဒ္ဓေါ. သာမိကော ဥပဓာဝိတွာ သာဋကကဏ္ဏေ အဂ္ဂဟေသိ. သောပိ သာဋကံ ဆဍ္ဍေတွာ အစေလကော ဟုတွာ ပလာယိ, သေသံ ပူရဏသဒိသမေဝ. ពាក្យថា Makkhalī គឺជាឈ្មោះរបស់គាត់។ ព្រោះតែគាត់កើតនៅក្នុងក្រោលគោ ទើបមានឈ្មោះទីពីរថា Gosāla។ ឮថា កាលដែលគាត់កំពុងកាន់ក្អមប្រេងដើរទៅលើដីដែលមានភក់ ម្ចាស់របស់គាត់បាននិយាយថា "នែប្អូន កុំឱ្យរអិលដួលឡើយ"។ គាត់ធ្វេសប្រហែសក៏រអិលដួល ហើយខ្លាចម្ចាស់ក៏ចាប់ផ្តើមរត់គេចខ្លួន。 ម្ចាស់បានរត់តាមទៅចាប់ជាយសម្លៀកបំពាក់របស់គាត់ទាន់។ គាត់ក៏បានលះបង់សម្លៀកបំពាក់ចោល ហើយរត់ទៅទាំងខ្លួននគគោក រឿងរ៉ាវដែលនៅសល់គឺដូចគ្នានឹងរឿងរបស់បូរណកស្សបៈដែរ។ အဇိတောတိ တဿ နာမံ. ကေသကမ္ဗလံ ဓာရေတီတိ ကေသကမ္ဗလော. ဣတိ နာမဒွယံ သံသန္ဒိတွာ ‘‘အဇိတော ကေသကမ္ဗလော’’တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ကေသကမ္ဗလော နာမ မနုဿကေသေဟိ ကတကမ္ဗလော, တတော ပဋိကိဋ္ဌတရံ ဝတ္ထံ နာမ နတ္ထိ. ယထာဟ – ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာနိ ကာနိစိ တန္တာဝုတာနံ ဝတ္ထာနံ, ကေသကမ္ဗလော တေသံ ပဋိကိဋ္ဌော အက္ခာယတိ, ကေသကမ္ဗလော, ဘိက္ခဝေ, သီတေ သီတော ဥဏှေ ဥဏှော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဒုက္ခသမ္ဖဿော’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၃၈). ពាក្យថា Ajita គឺជាឈ្មោះរបស់គាត់។ គាត់ទ្រទ្រង់នូវភួយដែលត្បាញដោយសក់មនុស្ស ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Kesakambalo។ កាលបើបូកបញ្ចូលឈ្មោះទាំងពីរនេះ ទើបហៅថា "អជិតកេសកម្ពល"។ ក្នុងពាក្យនោះ សម្លៀកបំពាក់ដែលឈ្មោះថា កេសកម្ពល គឺភួយដែលធ្វើដោយសក់ក្បាលរបស់មនុស្ស សម្លៀកបំពាក់ដែលថោកទាបជាងកេសកម្ពលនោះ មិនមានឡើយ។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាសម្លៀកបំពាក់ដែលត្បាញដោយសរសៃអំបោះទាំងឡាយណា កេសកម្ពល គេតែងពោលថាជាសម្លៀកបំពាក់ថោកទាបបំផុតជាងសម្លៀកបំពាក់ទាំងនោះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កេសកម្ពល ត្រជាក់ក្នុងខែត្រជាក់ ក្តៅក្នុងខែក្តៅ មានពណ៌អាក្រក់ មានក្លិនស្អុយ មានសម្ផស្សជាទុក្ខ" (អង្គុត្តរនិកាយ តតិយភាគ)។ ပကုဓောတိ [Pg.137] တဿ နာမံ. ကစ္စာယနောတိ ဂေါတ္တံ. ဣတိ နာမဂေါတ္တံ သံသန္ဒိတွာ, ‘‘ပကုဓော ကစ္စာယနော’’တိ ဝုစ္စတိ. သီတုဒကပဋိက္ခိတ္တကော ဧသ, ဝစ္စံ ကတွာပိ ဥဒကကိစ္စံ န ကရောတိ, ဥဏှောဒကံ ဝါ ကဉ္ဇိယံ ဝါ လဘိတွာ ကရောတိ, နဒိံ ဝါ မဂ္ဂေါဒကံ ဝါ အတိက္ကမ္မ, ‘‘သီလံ မေ ဘိန္န’’န္တိ ဝါလိကထူပံ ကတွာ သီလံ အဓိဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတိ, ဧဝရူပေါ နိဿိရိကလဒ္ဓိကော ဧသ. ពាក្យថា Pakudha គឺជាឈ្មោះរបស់គាត់។ ពាក្យថា Kaccāyana គឺជាគោត្រ។ កាលបើបូកបញ្ចូលឈ្មោះនិងគោត្រទាំងពីរនេះ ទើបហៅថា "បកុធកច្ចាយនៈ"។ គាត់នេះជាអ្នកវៀរចាកទឹកត្រជាក់ សូម្បីតែបន្ទោបង់ឧច្ចារៈហើយ ក៏មិនធ្វើកិច្ចដោយទឹកដែរ លុះត្រាតែបានទឹកក្តៅ ឬទឹកបបរទើបធ្វើកិច្ចដោយទឹកនោះ បើដើរឆ្លងកាត់ទន្លេ ឬទឹកតាមផ្លូវ គាត់តែងគិតថា "សីលរបស់អាត្មាអញដាច់ហើយ" ហើយក៏ពូនភ្នំខ្សាច់ សមាទានសីលឡើងវិញ រួចទើបដើរទៅមុខទៀត គាត់នេះជាអ្នកមានលទ្ធិឥតសិរីសួស្តីបែបនេះឯង។ သဉ္ဇယောတိ တဿ နာမံ. ဗေလဋ္ဌဿ ပုတ္တောတိ ဗေလဋ္ဌပုတ္တော. အမှာကံ ဂဏ္ဌနကိလေသော ပလိဗုဇ္ဈနကိလေသော နတ္ထိ, ကိလေသဂဏ္ဌရဟိတာ မယန္တိ ဧဝံ ဝါဒိတာယ လဒ္ဓနာမဝသေန နိဂဏ္ဌော. နာဋဿ ပုတ္တောတိ နာဋပုတ္တော. အဗ္ဘညံသူတိ ယထာ တေသံ ပဋိညာ, တထေဝ ဇာနိံသု. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သစေ နေသံ သာ ပဋိညာ နိယျာနိကာ သဗ္ဗေ အဗ္ဘညံသု. နော စေ, န အဗ္ဘညံသု. တသ္မာ ကိံ တေသံ ပဋိညာ နိယျာနိကာ န နိယျာနိကာတိ, အယမေတဿ ပဉှဿ အတ္ထော. အထ ဘဂဝါ နေသံ အနိယျာနိကဘာဝကထနေန အတ္ထာဘာဝတော အလန္တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ဥပမာယ အတ္ထံ ပဝေဒေန္တော ဓမ္မမေဝ ဒေသေတုံ, ဓမ္မံ, တေ ဗြာဟ္မဏ, ဒေသေဿာမီတိ အာဟ. ពាក្យថា Sañjaya គឺជាឈ្មោះរបស់គាត់។ គាត់ជាកូនរបស់បេលដ្ឋៈ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Belaṭṭhaputto (បេលដ្ឋបុត្ត)។ ពួកយើងគ្មានកិលេសជាគ្រឿងចងក្រង គ្មានកិលេសជាគ្រឿងកង្វល់ឡើយ ពួកយើងជាអ្នកប្រាសចាកកិលេសជាគ្រឿងចងក្រង ព្រោះតែការនិយាយយ៉ាងនេះ ទើបបានឈ្មោះតាមលទ្ធិនោះថា និគន្ថៈ។ គាត់ជាកូនរបស់ណាតៈ ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា Nāṭaputto (ណាតបុត្ត)។ ពាក្យថា Abbhaññaṃsu គឺពួកជនទាំងនោះបានដឹងច្បាស់ ដូចជាការប្តេជ្ញារបស់ពួកគេដែរ។ ព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យចង់សំដៅថា ប្រសិនបើការប្តេជ្ញារបស់ពួកគេនោះជានិយ្យានិកធម៌មែន ពួកជនទាំងអស់នោះក៏គប្បីដឹងច្បាស់ចុះ។ ប្រសិនបើមិនមែនទេ ពួកគេក៏មិនបានដឹងច្បាស់ឡើយ។ ហេតុនោះ តើការប្តេជ្ញារបស់ពួកគេជានិយ្យានិកធម៌ ឬមិនមែនជានិយ្យានិកធម៌ នេះជាសេចក្តីនៃសំណួរនោះ។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បដិសេធដោយព្រះតម្រាស់ថា "ល្មមហើយ" ព្រោះតែការសម្តែងនូវភាពមិនមែនជានិយ្យានិកធម៌របស់ពួកគេនោះ មិនមានប្រយោជន៍ឡើយ កាលនឹងទ្រង់សម្តែងសេចក្តីដោយឧបមា ដើម្បីបង្ហាញនូវសច្ចធម៌ពិតប្រាកដ ទើបត្រាស់ថា "ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តថាគតនឹងសម្តែងធម៌ដល់អ្នក"។ ၃၂၀. တတ္ထ သစ္ဆိကိရိယာယာတိ သစ္ဆိကရဏတ္ထံ. န ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ န ဇနယတိ. န ဝါယမတီတိ ဝါယာမံ ပရက္ကမံ န ကရောတိ. ဩလီနဝုတ္တိကော စ ဟောတီတိ လီနဇ္ဈာသယော ဟောတိ. သာထလိကောတိ သိထိလဂ္ဂါဟီ, သာသနံ သိထိလံ ကတွာ ဂဏှာတိ, ဒဠှံ န ဂဏှာတိ. ៣២០. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Sacchikiriyāya គឺដើម្បីធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់។ ពាក្យថា Na chandaṃ janeti គឺមិនបង្កើតឆន្ទៈក្នុងការចង់ធ្វើ។ ពាក្យថា Na vāyamati គឺមិនធ្វើសេចក្តីព្យាយាមប្រឹងប្រែង។ ពាក្យថា Olīnavuttiko ca hoti គឺមានអធ្យាស្រ័យរួញរាថយក្រោយ។ ពាក្យថា Sāthaliko គឺអ្នកកាន់ធូរៗ គឺកាន់យកសាសនាដោយធ្វើឱ្យធូររលុង មិនកាន់យកដោយមាំមួនឡើយ។ ၃၂၃. ဣဓ, ဗြာဟ္မဏ ဘိက္ခု, ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိ ကထံ ဣမေ ပဌမဇ္ဈာနာဒိဓမ္မာ ဉာဏဒဿနေန ဥတ္တရိတရာ ဇာတာတိ? နိရောဓပါဒကတ္တာ. ဟေဋ္ဌာ ပဌမဇ္ဈာနာဒိဓမ္မာ ဟိ ဝိပဿနာပါဒကာ, ဣဓ နိရောဓပါဒကာ, တသ္မာ ဥတ္တရိတရာ ဇာတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣဒမ္ပိ သုတ္တံ ယထာနုသန္ဓိနာဝ နိဋ္ဌပေသိ. ဒေသနာဝသာနေ ဗြာဟ္မဏော သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတောတိ. ៣២៣. ពាក្យថា Idha, brāhmaṇa bhikkhu, vivicceva kāmehi មានសំណួរថា តើធម៌ទាំងឡាយមានបឋមជ្ឈានជាដើមនេះ ឈ្មោះថាជាធម៌ដ៏ក្រៃលែងជាងញាណទស្សនៈដោយរបៀបណា? ឆ្លើយថា ព្រោះជាឫសគល់នៃនិរោធសមាបត្តិ។ ព្រោះថា ធម៌ទាំងឡាយមានបឋមជ្ឈានជាដើមខាងក្រោម ជាឫសគល់នៃវិបស្សនា តែក្នុងសូត្រនេះ ជាឫសគល់នៃនិរោធសមាបត្តិ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ជាធម៌ដ៏ក្រៃលែងជាង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បញ្ចប់សូត្រនេះដោយអនុសន្ធិដ៏សមគួរយ៉ាងនេះឯង។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា ព្រាហ្មណ៍នោះបានតម្កល់ខ្លួននៅក្នុងសរណគមន៍ទាំងឡាយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ စူဠသာရောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃចូឡសារោបមសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃវគ្គទីបី ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၄. မဟာယမကဝဂ္ဂေါ ៤. មហាយមកវគ្គ ၁. စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ ១. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃចូឡគោសិង្គសូត្រ ၃၂၅. ဧဝံ [Pg.138] မေ သုတန္တိ စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ နာတိကေ ဝိဟရတီတိ နာတိကာ နာမ ဧကံ တဠာကံ နိဿာယ ဒွိန္နံ စူဠပိတိမဟာပိတိပုတ္တာနံ ဒွေ ဂါမာ, တေသု ဧကသ္မိံ ဂါမေ. ဂိဉ္ဇကာဝသထေတိ ဣဋ္ဌကာမယေ အာဝသထေ. ဧကသ္မိံ ကိရ သမယေ ဘဂဝါ မဟာဇနသင်္ဂဟံ ကရောန္တော ဝဇ္ဇိရဋ္ဌေ စာရိကံ စရမာနော နာတိကံ အနုပ္ပတ္တော. နာတိကဝါသိနော မနုဿာ ဘဂဝတော မဟာဒါနံ ဒတွာ ဓမ္မကထံ သုတွာ ပသန္နဟဒယာ, ‘‘သတ္ထု ဝသနဋ္ဌာနံ ကရိဿာမာ’’တိ မန္တေတွာ ဣဋ္ဌကာဟေဝ ဘိတ္တိသောပါနတ္ထမ္ဘေ ဝါဠရူပါဒီနိ ဒဿေန္တော ပါသာဒံ ကတွာ သုဓာယ လိမ္ပိတွာ မာလာကမ္မလတာကမ္မာဒီနိ နိဋ္ဌာပေတွာ ဘုမ္မတ္ထရဏမဉ္စပီဌာဒီနိ ပညပေတွာ သတ္ထု နိယျာတေသုံ. အပရာပရံ ပနေတ္ထ မနုဿာ ဘိက္ခုသံဃဿ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနမဏ္ဍပစင်္ကမာဒီနိ ကာရယိံသု. ဣတိ သော ဝိဟာရော မဟာ အဟောသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဂိဉ္ဇကာဝသထေ’’တိ. ៣២៥. សូត្រដែលផ្តើមឡើងថា Evaṃ me sutaṃ គឺ ចូឡគោសិង្គសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Nātike viharati មានន័យថា ភូមិពីររបស់កូនប្អូនប្រុសឪពុក និងកូនបងប្រុសឪពុកពីរនាក់ ដោយអាស្រ័យនឹងស្រះទឹកមួយឈ្មោះថា ញាតិកៈ ក្នុងបណ្តាភូមិទាំងពីរនោះ គឺនៅក្នុងភូមិមួយ។ ពាក្យថា Giñjakāvasathe គឺនៅក្នុងអាវាសដែលធ្វើដោយឥដ្ឋ។ ឮថា ក្នុងសម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់ធ្វើសង្គហៈដល់មហាជន ទ្រង់ស្តេចទៅកាន់ចារិកក្នុងវជ្ជីរដ្ឋ ហើយបានស្តេចទៅដល់ភូមិញាតិកៈ។ ពួកមនុស្សអ្នករស់នៅក្នុងភូមិញាតិកៈ បានថ្វាយមហាទានចំពោះព្រះមានព្រះភាគ បានស្តាប់ធម្មកថា មានចិត្តជ្រះថ្លា ក៏ពិភាក្សាគ្នាថា "ពួកយើងនឹងធ្វើទីកន្លែងគង់នៅថ្វាយព្រះសាស្តា" ហើយក៏បានសាងសង់ប្រាសាទដោយឥដ្ឋ បង្ហាញនូវជញ្ជាំង កាំជណ្តើរ សសរ និងរូបសត្វសាហាវជាដើម លាបដោយកំបោរបាយអ ធ្វើក្បាច់ផ្កាកម្រង ក្បាច់វល្លិជាដើមឱ្យរួចរាល់ រៀបចំក្រាលកម្រាលដី គ្រែ និងតាំងជាដើម រួចហើយក៏បានប្រគល់ថ្វាយចំពោះព្រះសាស្តា។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកមនុស្សក្នុងទីនោះៗ បានធ្វើនូវទីសម្រាកយប់ ទីសម្រាកថ្ងៃ មណ្ឌប និងទីចង្ក្រមជាដើម ថ្វាយដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ។ វិហារនោះក៏បានក្លាយជាវិហារធំទូលាយដោយប្រការដូច្នេះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកវិហារនោះ ទើបត្រាស់ថា "Giñjakāvasathe"។ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဒါယေတိ တတ္ထ ဧကဿ ဇေဋ္ဌကရုက္ခဿ ခန္ဓတော ဂေါသိင်္ဂသဏ္ဌာနံ ဟုတွာ ဝိဋပံ ဥဋ္ဌဟိ, တံ ရုက္ခံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗမ္ပိ တံ ဝနံ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနန္တိ သင်္ခံ ဂတံ. ဒါယောတိ အဝိသေသေန အရညဿေတံ နာမံ. တသ္မာ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဒါယေတိ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနအရညေတိ အတ္ထော. ဝိဟရန္တီတိ သာမဂ္ဂိရသံ အနုဘဝမာနာ ဝိဟရန္တိ. ဣမေသဉှိ ကုလပုတ္တာနံ ဥပရိပဏ္ဏာသကေ ပုထုဇ္ဇနကာလော ကထိတော, ဣဓ ခီဏာသဝကာလော. တဒါ ဟိ တေ လဒ္ဓဿာဒါ လဒ္ဓပတိဋ္ဌာ အဓိဂတပဋိသမ္ဘိဒါ ခီဏာသဝါ ဟုတွာ သာမဂ္ဂိရသံ အနုဘဝမာနာ တတ္ထ ဝိဟရိံသု. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ពាក្យថា Gosiṅgasālavanadāye គឺនៅក្នុងព្រៃនោះ មានមែកឈើមួយដុះចេញពីដើមឈើធំមួយ មានសណ្ឋានដូចជាស្នែងគោ ព្រោះតែអាស្រ័យដើមឈើនោះ ព្រៃទាំងអស់នោះទើបទទួលបានឈ្មោះថា "ព្រៃសាលវ័នគោសិង្គ"។ ពាក្យថា Dāyo គឺជាឈ្មោះទូទៅរបស់ព្រៃ។ ហេតុនោះ ពាក្យថា Gosiṅgasālavanadāye មានសេចក្តីថា នៅក្នុងព្រៃសាលវ័នគោសិង្គ។ ពាក្យថា Viharanti គឺគង់នៅដោយទទួលយកនូវរសនៃសាមគ្គីធម៌។ ព្រោះថា កាលរបស់កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ កាលនៅជាបុថុជ្ជន ត្រូវបានសម្តែងទុកក្នុងឧបរិបណ្ណាសកៈ ចំណែកក្នុងសូត្រនេះ សម្តែងក្នុងកាលដែលលោកជាព្រះខីណាស្រព។ ព្រោះថាក្នុងកាលនោះ លោកទាំងនោះជាព្រះខីណាស្រពដែលបានសម្រេចនូវសេចក្តីត្រេកអរ បានសម្រេចនូវទីពឹង បានសម្រេចនូវបដិសម្ភិទាញាណ គង់នៅដោយទទួលយកនូវរសនៃសាមគ្គីធម៌ក្នុងព្រៃនោះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកការគង់នៅបែបនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ယေန ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဒါယော တေနုပသင်္ကမီတိ ဓမ္မသေနာပတိမဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရေသု ဝါ အသီတိမဟာသာဝကေသု ဝါ, အန္တမသော ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကအာနန္ဒတ္ထေရမ္ပိ ကဉ္စိ အနာမန္တေတွာ သယမေဝ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ အနီကာ နိဿဋော ဟတ္ထီ ဝိယ, ယူထာ နိဿဋော ကာဠသီဟော ဝိယ[Pg.139], ဝါတစ္ဆိန္နော ဝလာဟကော ဝိယ ဧကကောဝ ဥပသင်္ကမိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ သယံ အဂမာသီတိ? တယော ကုလပုတ္တာ သာမဂ္ဂိရသံ အနုဘဝန္တာ ဝိဟရန္တိ, တေသံ ပဂ္ဂဏှနတော, ပစ္ဆိမဇနတံ အနုကမ္ပနတော ဓမ္မဂရုဘာဝတော စ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဟံ ဣမေ ကုလပုတ္တေ ပဂ္ဂဏှိတွာ ဥက္ကံသိတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဓမ္မံ နေသံ ဒေသေဿာမီ’’တိ. ဧဝံ တာဝ ပဂ္ဂဏှနတော အဂမာသိ. အပရမ္ပိဿ အဟောသိ – ‘‘အနာဂတေ ကုလပုတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသန္တာနံ သန္တိကံ သယံ ဂန္တွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဓမ္မံ ကထေတွာ တယော ကုလပုတ္တေ ပဂ္ဂဏှိ, ကော နာမ သမဂ္ဂဝါသံ န ဝသေယျာတိ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသိတဗ္ဗံ မညမာနာ ခိပ္ပမေဝ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿန္တီ’’တိ. ဧဝံ ပစ္ဆိမဇနတံ အနုကမ္ပနတောပိ အဂမာသိ. ဗုဒ္ဓါ စ နာမ ဓမ္မဂရုနော ဟောန္တိ, သော စ နေသံ ဓမ္မဂရုဘာဝေါ ရထဝိနီတေ အာဝိကတောဝ. ဣတိ ဣမသ္မာ ဓမ္မဂရုဘာဝတောပိ ဓမ္မံ ပဂ္ဂဏှိဿာမီတိ အဂမာသိ. ពាក្យថា Yena gosiṅgasālavanadāyo tenupasaṅkami មានន័យថា ព្រះមានព្រះភាគមិនបានត្រាស់ហៅភិក្ខុណាមួយ សូម្បីតែព្រះធម្មសេនាបតី ព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរ ឬព្រះមហាសាវកទាំង ៨០ រូប ឬសូម្បីតែព្រះអានន្ទត្ថេរជាអ្នកចាំឃ្លាំងធម៌ឡើយ ទ្រង់យកបាត្រនិងចីវរដោយព្រះអង្គឯង ហើយស្តេចទៅតែមួយព្រះអង្គឯង ដូចជាដំរីដែលចេញចាកហ្វូង ដូចជាសីហៈដែលចេញចាកហ្វូង ឬដូចជាពពកដែលត្រូវខ្យល់បក់កាត់ផ្តាច់ដូច្នោះ។ មានសំណួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគស្តេចទៅដោយព្រះអង្គឯងក្នុងទីនេះ? ឆ្លើយថា ព្រោះតែកុលបុត្រទាំងបីរូបគង់នៅដោយទទួលយកនូវរសនៃសាមគ្គីធម៌ ព្រះអង្គស្តេចទៅដើម្បីលើកតម្កើងលោកទាំងនោះផង ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ជនជំនាន់ក្រោយផង និងព្រោះតែភាពជាអ្នកគោរពធម៌ផង។ ឮថា ព្រះមានព្រះភាគមានព្រះតម្រិះយ៉ាងនេះថា "តថាគតនឹងលើកតម្កើង សរសើរ និងធ្វើបដិសណ្ឋារៈចំពោះកុលបុត្រទាំងឡាយនេះ ហើយនឹងសម្តែងធម៌ដល់ពួកគេ" ព្រះអង្គស្តេចទៅព្រោះតែការលើកតម្កើងយ៉ាងនេះជាមុនសិន។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គមានព្រះតម្រិះថា "ក្នុងអនាគតកាល ពួកកុលបុត្រទាំងឡាយនឹងគិតថា ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ស្តេចទៅកាន់សំណាក់របស់ពួកភិក្ខុដែលរស់នៅដោយសាមគ្គីធម៌ដោយព្រះអង្គឯង ទ្រង់ធ្វើបដិសណ្ឋារៈ សម្តែងធម៌ និងលើកតម្កើងកុលបុត្រទាំងបីរូបនោះ តើមាននរណាមិនចង់រស់នៅដោយសាមគ្គីធម៌ឡើយ កាលបើពួកគេយល់ឃើញថា គួរតែរស់នៅដោយសាមគ្គីធម៌ ពួកគេនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃទុក្ខបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស" ព្រះអង្គស្តេចទៅព្រោះតែការអនុគ្រោះដល់ជនជំនាន់ក្រោយយ៉ាងនេះផងដែរ។ ធម្មតា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយតែងតែជាអ្នកគោរពធម៌ ហើយសេចក្តីគោរពធម៌របស់ព្រះអង្គនោះ ក៏ត្រូវបានបង្ហាញច្បាស់ហើយក្នុងរថវិនីតសូត្រ។ ព្រះអង្គស្តេចទៅដោយព្រះតម្រិះថា "តថាគតនឹងលើកតម្កើងធម៌ ព្រោះតែសេចក្តីគោរពធម៌នេះឯង" ដោយប្រការដូច្នេះ។ ဒါယပါလောတိ အရညပါလော. သော တံ အရညံ ယထာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတပ္ပဒေသေန မနုဿာ ပဝိသိတွာ တတ္ထ ပုပ္ဖံ ဝါ ဖလံ ဝါ နိယျာသံ ဝါ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရံ ဝါ န ဟရန္တိ, ဧဝံ ဝတိယာ ပရိက္ခိတ္တဿ တဿ အရညဿ ယောဇိတေ ဒွါရေ နိသီဒိတွာ တံ အရညံ ရက္ခတိ, ပါလေတိ. တသ္မာ ‘‘ဒါယပါလော’’တိ ဝုတ္တော. အတ္တကာမရူပါတိ အတ္တနော ဟိတံ ကာမယမာနသဘာဝါ ဟုတွာ ဝိဟရန္တိ. ယော ဟိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာပိ ဝေဇ္ဇကမ္မဒူတကမ္မပဟိဏဂမနာဒီနံ ဝသေန ဧကဝီသတိအနေသနာဟိ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ, အယံ န အတ္တကာမရူပေါ နာမ. ယော ပန ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကဝီသတိအနေသနံ ပဟာယ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သပ္ပာယဓုတင်္ဂံ အဓိဋ္ဌာယ အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု စိတ္တရုစိယံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂါမန္တံ ပဟာယ အရညံ ပဝိသိတွာ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကုရုမာနော ဝိဟရတိ, အယံ အတ္တကာမော နာမ. တေပိ တယော ကုလပုတ္တာ ဧဝရူပါ အဟေသုံ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အတ္တကာမရူပါ ဝိဟရန္တီ’’တိ. ពាក្យថា dāyapālo បានដល់ ឆ្មាំរក្សាព្រៃ។ ឆ្មាំរក្សាព្រៃនោះ អង្គុយនៅទ្វារដែលគេដាក់ភ្ជាប់នឹងព្រៃនោះ ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយរបង ដើម្បីកុំឱ្យមនុស្សទាំងឡាយចូលទៅកាន់ទីកន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាៗ ហើយនាំយកផ្កា ឬផ្លែ ឬជ័រ ឬឈើគ្រឿងផ្ទះពីព្រៃនោះទៅបាន តែងរក្សា ការពារព្រៃនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «ទាយបាល» (អ្នករក្សាព្រៃ)។ ពាក្យថា attakāmarūpā បានដល់ ជាអ្នកមានសភាពប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួន ហើយរស់នៅ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា ទោះបីបួសក្នុងសាសនានេះហើយ តែងចិញ្ចឹមជីវិតដោយអនេសនៈ (ការស្វែងរកមិនសមគួរ) ២១ ប្រការ មានវេជ្ជកម្ម (ការព្យាបាលជំងឺ) ទូតកម្ម (ការធ្វើជាទូត) និងការទៅជាអ្នកបម្រើជាដើម ភិក្ខុនេះ មិនឈ្មោះថាជាអ្នកមានសភាពប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួនឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុណា បួសក្នុងសាសនានេះ លះបង់អនេសនៈ ២១ ប្រការ ឋិតនៅក្នុងចតុបារិសុទ្ធិសីល រៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ សមាទានធុតង្គដែលសមគួរ កាន់យកកម្មដ្ឋានដែលជាទីគាប់ចិត្តក្នុងអារម្មណ៍ ៣៨ លះបង់ទីជិតស្រុក ចូលទៅកាន់ព្រៃ ញ៉ាំងសមាបត្តិទាំងឡាយឱ្យកើតឡើង ធ្វើការចម្រើនវិបស្សនា ហើយរស់នៅ ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួន។ សូម្បីកុលបុត្រទាំង ៣ នាក់នោះ ក៏ជាអ្នកមានសភាពប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួនបែបនេះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «attakāmarūpā viharanti» (ជាអ្នកមានសភាពប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍របស់ខ្លួន រស់នៅ)។ မာ တေသံ အဖာသုမကာသီတိ တေသံ မာ အဖာသုကံ အကာသီတိ ဘဂဝန္တံ ဝါရေသိ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ဣမေ ကုလပုတ္တာ သမဂ္ဂါ ဝိဟရန္တိ, ဧကစ္စဿ စ ဂတဋ္ဌာနေ ဘဏ္ဍနကလဟဝိဝါဒါ ဝတ္တန္တိ, တိခိဏသိင်္ဂေါ စဏ္ဍဂေါဏော ဝိယ ဩဝိဇ္ဈန္တော ဝိစရတိ, အထေကမဂ္ဂေန ဒွိန္နံ ဂမနံ န [Pg.140] ဟောတိ, ကဒါစိ အယမ္ပိ ဧဝံ ကရောန္တော ဣမေသံ ကုလပုတ္တာနံ သမဂ္ဂဝါသံ ဘိန္ဒေယျ. ပါသာဒိကော စ ပနေသ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော သုရသဂိဒ္ဓေါ မညေ, ဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပဏီတဒါယကာနံ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကာနဉ္စ ဝဏ္ဏကထနာဒီဟိ ဣမေသံ ကုလပုတ္တာနံ အပ္ပမာဒဝိဟာရံ ဘိန္ဒေယျ. ဝသနဋ္ဌာနာနိ စာပိ ဧတေသံ ကုလပုတ္တာနံ နိဗဒ္ဓါနိ ပရိစ္ဆိန္နာနိ တိဿော စ ပဏ္ဏသာလာ တယော စင်္ကမာ တီဏိ ဒိဝါဋ္ဌာနာနိ တီဏိ မဉ္စပီဌာနိ. အယံ ပန သမဏော မဟာကာယော ဝုဍ္ဎတရော မညေ ဘဝိဿတိ. သော အကာလေ ဣမေ ကုလပုတ္တေ သေနာသနာ ဝုဋ္ဌာပေဿတိ. ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ ဧတေသံ အဖာသု ဘဝိဿတီ’’တိ. တံ အနိစ္ဆန္တော, ‘‘မာ တေသံ အဖာသုကမကာသီ’’တိ ဘဂဝန္တံ ဝါရေသိ. ពាក្យថា mā tesaṃ aphāsumakāsī សេចក្តីថា «សូមព្រះអង្គកុំធ្វើសេចក្តីមិនសប្បាយដល់កុលបុត្រទាំងនោះឡើយ» ឆ្មាំព្រៃបានទូលហាមឃាត់ព្រះមានព្រះភាគយ៉ាងនេះ។ ឮថា ឆ្មាំព្រៃនោះមានគំនិតយ៉ាងនេះថា «កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ រស់នៅដោយសាមគ្គីគ្នា ចំណែកភិក្ខុខ្លះ តែងមានការឈ្លោះប្រកែក និងវិវាទគ្នាក្នុងទីកន្លែងដែលខ្លួនទៅ តែងដើរជល់គេឯង ដូចជាគោសាហាវមានស្នែងស្រួច មិនអាចដើររួមផ្លូវតែមួយជាមួយមនុស្សពីរនាក់បានឡើយ។ ជួនកាល ភិក្ខុធំនេះ កាលធ្វើបែបនេះ គប្បីបំផ្លាញការរស់នៅដោយសាមគ្គីគ្នារបស់កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុធំនេះ មានលក្ខណៈគួរឱ្យជ្រះថ្លា មានសម្បុរដូចមាស ហាក់ដូចជាជាប់ចិត្តក្នុងរសជាតិដ៏ឆ្ងាញ់ ចាប់តាំងពីពេលទៅដល់ គប្បីបំផ្លាញការរស់នៅដោយសេចក្តីមិនប្រមាទរបស់កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ ដោយការនិយាយសរសើរគុណជាដើម ដល់ពួកទាយកអ្នកប្រគេនចង្ហាន់ដ៏ផ្អែមឆ្ងាញ់ និងពួកអ្នកបម្រើរបស់ខ្លួន។ មួយវិញទៀត ទីកន្លែងស្នាក់នៅរបស់កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ ត្រូវបានកំណត់ទុកជាប្រចាំហើយ គឺមានសាលាស្លឹកឈើ ៣ ខ្នង ទីចង្ក្រម ៣ កន្លែង ទីសម្រាកថ្ងៃ ៣ កន្លែង និងគ្រែតូច ៣។ ចំណែកសមណៈនេះ មានរូបកាយធំ ហាក់ដូចជាមានវស្សាច្រើនជាង។ សមណៈនោះ គប្បីញ៉ាំងកុលបុត្រទាំងឡាយនេះ ឱ្យក្រោកចេញពីសេនាសនៈក្នុងពេលមិនសមគួរ។ កាលបើដូច្នោះ សេចក្តីមិនសប្បាយគប្បីមានដល់កុលបុត្រទាំងនោះដោយប្រការទាំងពួង»។ ឆ្មាំព្រៃនោះ មិនប្រាថ្នានូវសេចក្តីមិនសប្បាយនោះ ទើបហាមឃាត់ព្រះមានព្រះភាគថា «mā tesaṃ aphāsukamakāsi»។ ကိံ ပနေသ ဇာနန္တော ဝါရေသိ, အဇာနန္တောတိ? အဇာနန္တော. ကိဉ္စာပိ ဟိ တထာဂတဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠကမ္ပနာဒီနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ပဝတ္တိံသု, အရညဝါသိနော ပန ဒုဗ္ဗလမနုဿာ သကမ္မပ္ပသုတာ တာနိ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ကောန္တိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ စ နာမ ယဒါ အနေကဘိက္ခုသဟဿပရိဝါရော ဗျာမပ္ပဘာယ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနေဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏသိရိယာ စ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒဿေန္တော ဝိစရတိ, တဒါ ကော ဧသောတိ အပုစ္ဆိတွာဝ ဇာနိတဗ္ဗော ဟောတိ. တဒါ ပန ဘဂဝါ သဗ္ဗမ္ပိ တံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ စီဝရဂဗ္ဘေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝလာဟကဂဗ္ဘေန ပဋိစ္ဆန္နော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ သယမေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အညာတကဝေသေန အဂမာသိ. ဣတိ နံ အဇာနန္တောဝ ဒါယပါလော နိဝါရေသိ. ចុះឆ្មាំព្រៃនោះ ដឹងហើយទើបហាមឃាត់ ឬក៏មិនដឹងទើបហាមឃាត់? ឆ្លើយថា មិនដឹងទើបហាមឃាត់។ ព្រោះថា ទោះបីជាអព្ភូតហេតុទាំងឡាយ មានការញាប់ញ័រនៃម៉ឺនលោកធាតុជាដើម បានកើតឡើងចាប់តាំងពីពេលដែលព្រះតថាគតចាប់បដិសន្ធិក៏ដោយ ក៏ពួកមនុស្សកំសត់ (ខ្សោយបញ្ញា) ដែលរស់នៅក្នុងព្រៃ តែងខ្វល់ខ្វាយតែនឹងការងាររបស់ខ្លួន មិនអាចកត់សម្គាល់នូវអព្ភូតហេតុទាំងនោះបានឡើយ។ ធម្មតាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ កាលណាទ្រង់យាងទៅ ដោយមានភិក្ខុច្រើនពាន់ជាបរិវារ បង្ហាញនូវពុទ្ធានុភាពដោយរស្មីមួយព្យាម ព្រមទាំងអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ និងសិរីនៃមហាបុរសលក្ខណៈ ៣២ យ៉ាង ក្នុងកាលនោះ មនុស្សទាំងឡាយមិនបាច់សួរឡើយ ក៏ដឹងបានថា «លោកនេះជាអ្នកណា?»។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកាលដែលយាងទៅកាន់ព្រៃគោសិង្គសាលវនៈនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បិទបាំងពុទ្ធានុភាពទាំងអស់នោះ ដោយចីវរ ហាក់ដូចជាព្រះចន្ទពេញវង់ដែលបិទបាំងដោយដុំពពក ទ្រង់យកបាត្រនិងចីវរដោយព្រះអង្គឯង ហើយយាងទៅដោយភេទមិនប្រាកដ (ភេទជាភិក្ខុធម្មតា)។ ព្រោះហេតុនោះ ឆ្មាំព្រៃមិនដឹងទើបហាមឃាត់ព្រះអង្គ។ ဧတဒဝေါစာတိ ထေရော ကိရ မာ သမဏာတိ ဒါယပါလဿ ကထံ သုတွာဝ စိန္တေသိ – ‘‘မယံ တယော ဇနာ ဣဓ ဝိဟရာမ, အညေ ပဗ္ဗဇိတာ နာမ နတ္ထိ, အယဉ္စ ဒါယပါလော ပဗ္ဗဇိတေန ဝိယ သဒ္ဓိံ ကထေတိ, ကော နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒိဝါဋ္ဌာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဒွါရေ ဌတွာ မဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ. ဘဂဝါပိ ထေရဿ သဟ ဒဿနေနေဝ သရီရောဘာသံ မုဉ္စိ, အသီတိအနုဗျဉ္ဇနဝိရာဇိတာ ဗျာမပ္ပဘာ ပသာရိတသုဝဏ္ဏပဋော ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ. ထေရော, ‘‘အယံ ဒါယပါလော ဖဏကတံ အာသိဝိသံ ဂီဝါယ ဂဟေတုံ ဟတ္ထံ ပသာရေန္တော ဝိယ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလေန သဒ္ဓိံ ကထေန္တောဝ န ဇာနာတိ, အညတရဘိက္ခုနာ ဝိယ သဒ္ဓိံ ကထေတီ’’တိ နိဝါရေန္တော ဧတံ, ‘‘မာ, အာဝုသော ဒါယပါလာ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. ពាក្យថា etadavocā សេចក្តីថា ឮថា ព្រះថេរៈ (ព្រះអនុរុទ្ធ) លុះឮពាក្យរបស់ឆ្មាំព្រៃថា «ម្នាលសមណៈ កុំឡើយ» យ៉ាងនេះហើយ ក៏គិតថា «ពួកយើង ៣ នាក់រស់នៅក្នុងទីនេះ ភិក្ខុដទៃទៀតមិនមានឡើយ ចំណែកឆ្មាំព្រៃនេះ និយាយជាមួយបុគ្គលម្នាក់ ហាក់ដូចជាភិក្ខុ តើជាអ្នកណាណ៎?» ក៏ក្រោកពីទីសម្រាកថ្ងៃ ទៅឈរនៅទ្វារ សម្លឹងមើលទៅផ្លូវ ក៏បានឃើញព្រះមានព្រះភាគ។ ព្រះមានព្រះភាគ សូម្បីគ្រាន់តែព្រះថេរៈក្រឡេកឃើញភ្លាម ក៏ទ្រង់បញ្ចេញរស្មីព្រះកាយ រស្មីមួយព្យាមដែលរុងរឿងដោយអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ ក៏ភ្លឺចិញ្ចាច ហាក់ដូចជាសំពត់មាសដែលគេលាតសន្ធឹងទុក។ ព្រះថេរៈគិតថា «ឆ្មាំព្រៃនេះ និយាយជាមួយព្រះពុទ្ធដែលជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងលោក តែមិនដឹងខ្លួនឡើយ ហាក់ដូចជាលាតដៃទៅចាប់ពស់វែកមានពិសដ៏ខ្លាំងក្លាដែលបើកពពារត្រង់ក និយាយជាមួយព្រះអង្គ ហាក់ដូចជានិយាយជាមួយភិក្ខុធម្មតាម្នាក់» កាលចង់ហាមឃាត់ ទើបពោលពាក្យនេះថា «ម្នាលអាវុសោទាយបាល កុំឡើយ» ជាដើម។ တေနုပသင်္ကမီတိ [Pg.141] ကသ္မာ ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂမနံ အကတွာ ဥပသင်္ကမိ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘မယံ တယော ဇနာ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသာမ, သစာဟံ ဧကကောဝ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရိဿာမိ, သမဂ္ဂဝါသော နာမ န ဘဝိဿတီ’’တိ ပိယမိတ္တေ ဂဟေတွာဝ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရိဿာမိ. ယထာ စ ဘဂဝါ မယှံ ပိယော, ဧဝံ သဟာယာနမ္ပိ မေ ပိယောတိ, တေဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကာတုကာမော သယံ အကတွာဝ ဥပသင်္ကမိ. ကေစိ ပန တေသံ ထေရာနံ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ စင်္ကမနကောဋိယာ ဘဂဝတော အာဂမနမဂ္ဂေါ ဟောတိ, တသ္မာ ထေရော တေသံ သညံ ဒဒမာနောဝ ဂတောတိ. အဘိက္ကမထာတိ ဣတော အာဂစ္ဆထ. ပါဒေ ပက္ခာလေသီတိ ဝိကသိတပဒုမသန္နိဘေဟိ ဇာလဟတ္ထေဟိ မဏိဝဏ္ဏံ ဥဒကံ ဂဟေတွာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေသု ပိဋ္ဌိပါဒေသု ဥဒကမဘိသိဉ္စိတွာ ပါဒေန ပါဒံ ဃံသန္တော ပက္ခာလေသိ. ဗုဒ္ဓါနံ ကာယေ ရဇောဇလ္လံ နာမ န ဥပလိမ္ပတိ, ကသ္မာ ပက္ခာလေသီတိ? သရီရဿ ဥတုဂ္ဂဟဏတ္ထံ, တေသဉ္စ စိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထံ. အမှေဟိ အဘိဟဋေန ဥဒကေန ဘဂဝါ ပါဒေ ပက္ခာလေသိ, ပရိဘောဂံ အကာသီတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဗလဝသောမနဿဝသေန စိတ္တံ ပီဏိတံ ဟောတိ, တသ္မာ ပက္ခာလေသိ. အာယသ္မန္တံ အနုရုဒ္ဓံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစာတိ သော ကိရ တေသံ ဝုဍ္ဎတရော. ពាក្យថា tenupasaṅkamī សេចក្តីថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈមិនធ្វើការទៅទទួល (តែម្នាក់ឯង) ហើយចូលទៅគាល់? ឮថា ព្រះថេរៈមានគំនិតយ៉ាងនេះថា «ពួកយើង ៣ នាក់ រស់នៅដោយសាមគ្គីគ្នា ប្រសិនបើអាត្មាអញទៅទទួលតែម្នាក់ឯង ការរស់នៅដោយសាមគ្គីគ្នាក៏មិនមានឡើយ អាត្មាអញនឹងនាំយកមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់ទៅទទួលជាមួយគ្នា។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះមានព្រះភាគជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញយ៉ាងណា ក៏ជាទីស្រឡាញ់របស់សម្លាញ់ទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញយ៉ាងនោះដែរ» ព្រះថេរៈប្រាថ្នានឹងធ្វើការទទួលជាមួយសម្លាញ់ទាំងនោះ ទើបមិនទៅទទួលតែម្នាក់ឯង ហើយចូលទៅគាល់។ ចំណែកអាចារ្យខ្លះពោលថា ផ្លូវយាងមករបស់ព្រះមានព្រះភាគ គឺនៅត្រង់ចុងចង្ក្រម ក្បែរទ្វារសាលាស្លឹកឈើរបស់ព្រះថេរៈទាំងនោះ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបទៅដោយផ្តល់សញ្ញាដល់ព្រះថេរៈទាំងនោះ។ ពាក្យថា abhikkamathā បានដល់ ចូលមកខាងនេះចុះ។ ពាក្យថា pāde pakkhālesī សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់យកទឹកមានពណ៌ដូចកែវមណី ដោយព្រះហស្តមានក្រឡាប្រទាក់គ្នា ដូចជាផ្កាឈូកដែលរីកស្គុះស្គាយ ស្រោចស្រពលើខ្នងព្រះបាទដែលមានពណ៌ដូចមាស ហើយដុសខាត់ព្រះបាទម្ខាងនឹងព្រះបាទម្ខាងទៀត រួចលាងជម្រះ។ ធម្មតាធូលី និងញើស មិនដែលប្រឡាក់ព្រះកាយរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយឡើយ ចុះហេតុអ្វីបានជាទ្រង់លាងព្រះបាទ? ឆ្លើយថា ដើម្បីសម្រួលធាតុអាកាស (ឧតុ) នៃព្រះកាយ និងដើម្បីញ៉ាំងចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងនោះឱ្យរីករាយ។ ភិក្ខុទាំងនោះគិតថា «ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់លាងព្រះបាទ ទ្រង់ប្រើប្រាស់ទឹកដែលពួកយើងដងមកថ្វាយ» ចិត្តរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ តែងឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដោយអំណាចនៃសោមនស្សដ៏ខ្លាំងក្លា ព្រោះហេតុនោះ ទើបទ្រង់លាងព្រះបាទ។ ពាក្យថា āyasmantaṃ anuruddhaṃ bhagavā etadavocā សេចក្តីថា ឮថា ព្រះអនុរុទ្ធនោះ ជាព្រះរៀម (មានវស្សាច្រើនជាងគេ) ក្នុងចំណោមភិក្ខុទាំងនោះ។ ၃၂၆. တဿ သင်္ဂဟေ ကတေ သေသာနံ ကတောဝ ဟောတီတိ ထေရညေဝ ဧတံ ကစ္စိ ဝေါ အနုရုဒ္ဓါတိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တတ္ထ ကစ္စီတိ ပုစ္ဆနတ္ထေ နိပါတော. ဝေါတိ သာမိဝစနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကစ္စိ အနုရုဒ္ဓါ တုမှာကံ ခမနီယံ, ဣရိယာပထော ဝေါ ခမတိ? ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိ ဝေါ ဇီဝိတံ ယာပေတိ ဃဋိယတိ? ကစ္စိ ပိဏ္ဍကေန န ကိလမထ, ကစ္စိ တုမှာကံ သုလဘပိဏ္ဍံ, သမ္ပတ္တေ ဝေါ ဒိသွာ မနုဿာ ဥဠုင်္ကယာဂုံ ဝါ ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဝါ ဒါတဗ္ဗံ မညန္တီတိ ဘိက္ခာစာရဝတ္တံ ပုစ္ဆတိ. ကသ္မာ? ပစ္စယေန အကိလမန္တေန ဟိ သက္ကာ သမဏဓမ္မော ကာတုံ, ဝတ္တမေဝ ဝါ ဧတံ ပဗ္ဗဇိတာနံ. အထ တေန ပဋိဝစနေ ဒိန္နေ, ‘‘အနုရုဒ္ဓါ, တုမှေ ရာဇပဗ္ဗဇိတာ မဟာပုညာ, မနုဿာ တုမှာကံ အရညေ ဝသန္တာနံ အဒတွာ ကဿ အညဿ ဒါတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ, တုမှေ ပန ဧတံ ဘုဉ္ဇိတွာ ကိံ နု ခေါ မိဂပေါတကာ ဝိယ အညမညံ သံဃဋ္ဋေန္တာ ဝိဟရထ, ဥဒါဟု သာမဂ္ဂိဘာဝေါ ဝေါ အတ္ထီ’’တိ သာမဂ္ဂိရသံ ပုစ္ဆန္တော, ကစ္စိ ပန ဝေါ, အနုရုဒ္ဓါ, သမဂ္ဂါတိအာဒိမာဟ. ៣២៦. សេចក្តីថា កាលបើព្រះមានព្រះភាគធ្វើការសង្គ្រោះដល់ព្រះអនុរុទ្ធនោះហើយ ក៏ឈ្មោះថាបានធ្វើការសង្គ្រោះដល់ភិក្ខុដែលនៅសល់ដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់សួរចំពោះព្រះថេរៈនោះឯងនូវពាក្យថា «kacci vo anuruddhā» (ម្នាលអនុរុទ្ធទាំងឡាយ ជីវិតរបស់ពួកអ្នក...) ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា kacci ជាសព្ទនិបាត ក្នុងន័យសួរ។ ពាក្យថា vo ជាសាមីវិភត្តិ។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ ម្នាលអនុរុទ្ធទាំងឡាយ ពួកអ្នកនៅល្មមអត់ធន់បានដែរឬទេ? ឥរិយាបថរបស់ពួកអ្នកល្មមប្រព្រឹត្តទៅបានដែរឬទេ? ពួកអ្នកល្មមញ៉ាំងជីវិតឱ្យប្រព្រឹត្តទៅបានដែរឬទេ? ជីវិតរបស់ពួកអ្នកប្រព្រឹត្តទៅបានស្រួល មិនទាក់ទើរទេឬ? ពួកអ្នកមិនលំបាកដោយបិណ្ឌបាតទេឬ? បិណ្ឌបាតងាយរកបានដល់ពួកអ្នកដែរឬទេ? មនុស្សទាំងឡាយឃើញពួកអ្នកដើរមកដល់ហើយ តែងគិតថា «គួរប្រគេនយ៉ាគូមួយវែក ឬចង្ហាន់មួយវែក» ដែរឬទេ? ព្រះអង្គទ្រង់សួររកវត្តក្នុងការត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតយ៉ាងនេះ។ ហេតុអ្វីបានជាទ្រង់សួរ? ព្រោះថា ភិក្ខុដែលមិនលំបាកដោយបច្ច័យ ទើបអាចធ្វើសមណធម៌បាន ម្យ៉ាងទៀត នេះជាវត្តរបស់ពួកអ្នកបួសស្រាប់ហើយ។ លុះព្រះថេរៈក្រាបទូលឆ្លើយហើយ ព្រះអង្គទ្រង់សួររករសនៃសាមគ្គីភាពថា «ម្នាលអនុរុទ្ធទាំងឡាយ ពួកអ្នកជាអ្នកបួសមកពីត្រកូលក្សត្រ មានបុណ្យច្រើន មនុស្សទាំងឡាយកាលមិនប្រគេនដល់ពួកអ្នកដែលនៅក្នុងព្រៃ តើនឹងគិតប្រគេនដល់អ្នកណាដទៃទៀត? ចុះពួកអ្នកឆាន់ចង្ហាន់នោះហើយ តែងរស់នៅទង្គិចគ្នា ដូចជាកូនម្រឹគទាំងឡាយ ឬក៏ពួកអ្នកមានសាមគ្គីភាពនឹងគ្នា?» ទើបត្រាស់ពាក្យថា «kacci pana vo, anuruddhā, samaggā» (ម្នាលអនុរុទ្ធទាំងឡាយ ពួកអ្នកនៅជាសាមគ្គីគ្នា...) ជាដើម។ တတ္ထ ခီရောဒကီဘူတာတိ ယထာ ခီရဉ္စ ဥဒကဉ္စ အညမညံ သံသန္ဒတိ, ဝိသုံ န ဟောတိ, ဧကတ္တံ ဝိယ ဥပေတိ, ကစ္စိ ဧဝံ သာမဂ္ဂိဝသေန ဧကတ္တူပဂတစိတ္တုပ္ပာဒါ [Pg.142] ဝိဟရထာတိ ပုစ္ဆတိ. ပိယစက္ခူဟီတိ မေတ္တစိတ္တံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ဩလောကနစက္ခူနိ ပိယစက္ခူနိ နာမ. ကစ္စိ တထာရူပေဟိ စက္ခူဟိ အညမညံ သမ္ပဿန္တာ ဝိဟရထာတိ ပုစ္ဆတိ. တဂ္ဃာတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော. ဧကံသေန မယံ, ဘန္တေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာ ကထံ ပနာတိ ဧတ္ထ ယထာတိ နိပါတမတ္တံ. ကထန္တိ ကာရဏပုစ္ဆာ. ကထံ ပန တုမှေ ဧဝံ ဝိဟရထ, ကေန ကာရဏေန ဝိဟရထ, တံ မေ ကာရဏံ ဗြူထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မေတ္တံ ကာယကမ္မန္တိ မေတ္တစိတ္တဝသေန ပဝတ္တံ ကာယကမ္မံ. အာဝိ စေဝ ရဟော စာတိ သမ္မုခါ စေဝ ပရမ္မုခါ စ. ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា khīrodakībhūtā (ដូចជាទឹកដោះនិងទឹក) សេចក្តីថា ទឹកដោះនិងទឹក តែងលាយចូលគ្នាជាធ្លុងមួយ មិនដាច់ដោយឡែកពីគ្នាឡើយ យ៉ាងណា ពួកអ្នកមានចិត្តកើតឡើងស្របគ្នាជាធ្លុងមួយ ដោយអំណាចនៃសាមគ្គីភាព ហើយរស់នៅយ៉ាងនោះដែរឬទេ? ព្រះអង្គទ្រង់សួរយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា piyacakkhūhī សេចក្តីថា ភ្នែកដែលមើលដោយតាំងចិត្តមេត្តា ឈ្មោះថា «បិយចក្ខុ» (ភ្នែកជាទីស្រឡាញ់)។ ពួកអ្នកមើលគ្នានឹងគ្នាដោយភ្នែកមានសភាពបែបនោះ ហើយរស់នៅដែរឬទេ? ព្រះអង្គទ្រង់សួរយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា tagghā ជាសព្ទនិបាត ក្នុងន័យពិតប្រាកដ (ឯកំសៈ)។ សេចក្តីថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយើងខ្ញុំរស់នៅយ៉ាងនោះពិតប្រាកដមែន»។ ក្នុងពាក្យថា yathā kathaṃ panā នេះ ពាក្យថា yathā ជាសព្ទនិបាតប៉ុណោះ។ ពាក្យថា kathaṃ ជាការសួររកហេតុផល។ សេចក្តីថា ចុះពួកអ្នករស់នៅយ៉ាងនេះដោយរបៀបណា? រស់នៅដោយហេតុអ្វី? សូមពួកអ្នកប្រាប់ហេតុនោះដល់តថាគត។ ពាក្យថា mettaṃ kāyakammaṃ បានដល់ កាយកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃមេត្តាចិត្ត។ ពាក្យថា āvi ceva raho ca បានដល់ ទាំងចំពោះមុខ និងកំបាំងមុខ។ ក្នុងពាក្យដទៃទៀត (ដូចជាមេត្តាវចីកម្មជាដើម) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ တတ္ထ သမ္မုခါ ကာယဝစီကမ္မာနိ သဟဝါသေ လဗ္ဘန္တိ, ဣတရာနိ ဝိပ္ပဝါသေ. မနောကမ္မံ သဗ္ဗတ္ထ လဗ္ဘတိ. ယဉှိ သဟဝသန္တေသု ဧကေန မဉ္စပီဌံ ဝါ ဒါရုဘဏ္ဍံ ဝါ မတ္တိကာဘဏ္ဍံ ဝါ ဗဟိ ဒုန္နိက္ခိတ္တံ ဟောတိ, တံ ဒိသွာ ကေနိဒံ ဝဠဉ္ဇိတန္တိ အဝညံ အကတွာ အတ္တနာ ဒုန္နိက္ခိတ္တံ ဝိယ ဂဟေတွာ ပဋိသာမေန္တဿ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗယုတ္တံ ဝါ ပန ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂန္တဿ သမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ ဟောတိ. ဧကသ္မိံ ပက္ကန္တေ တေန ဒုန္နိက္ခိတ္တံ သေနာသနပရိက္ခာရံ တထေဝ နိက္ခိပန္တဿ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗယုတ္တဋ္ဌာနံ ဝါ ပန ပဋိဇဂ္ဂန္တဿ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ ဟောတိ. သဟဝသန္တဿ ပန တေဟိ သဒ္ဓိံ မဓုရံ သမ္မောဒနီယံ ကထံ ပဋိသန္ထာရကထံ သာရဏီယကထံ ဓမ္မီကထံ သရဘညံ သာကစ္ဆံ ပဉှပုစ္ဆနံ ပဉှဝိဿဇ္ဇနန္တိ ဧဝမာဒိကရဏေ သမ္မုခါ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ ဟောတိ. ထေရေသု ပန ပက္ကန္တေသု မယှံ ပိယသဟာယော နန္ဒိယတ္ထေရော ကိမိလတ္ထေရော ဧဝံ သီလသမ္ပန္နော, ဧဝံ အာစာရသမ္ပန္နောတိအာဒိဂုဏကထနံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ ဟောတိ. မယှံ ပိယမိတ္တော နန္ဒိယတ္ထေရော ကိမိလတ္ထေရော အဝေရော ဟောတု, အဗျာပဇ္ဇော သုခီ ဟောတူတိ ဧဝံ သမန္နာဟရတော ပန သမ္မုခါပိ ပရမ္မုခါပိ မေတ္တံ မနောကမ္မံ ဟောတိယေဝ. ក្នុងពាក្យទាំងនោះ កាយកម្ម និងវចីកម្មចំពោះមុខ តែងមានក្នុងកាលដែលរស់នៅជាមួយគ្នា ចំណែកកាយកម្ម និងវចីកម្មកំបាំងមុខ តែងមានក្នុងកាលដែលនៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ ចំណែកមនោកម្ម តែងមានក្នុងទីទាំងពួង (ទាំងចំពោះមុខ និងកំបាំងមុខ)។ ព្រោះថា ក្នុងចំណោមភិក្ខុដែលរស់នៅជាមួយគ្នា កាលបើភិក្ខុមួយរូបទុកគ្រែតាំង គ្រឿងឈើ ឬគ្រឿងដីឥដ្ឋចោលនៅខាងក្រៅមិនរៀបរយ ភិក្ខុដទៃទៀតឃើញហើយ មិនធ្វើការមើលងាយថា «អ្នកណាប្រើប្រាស់របស់នេះទុកចោលយ៉ាងនេះ?» ក៏រៀបចំទុកដាក់ដោយខ្លួនឯង ហាក់ដូចជាខ្លួនឯងទុកមិនរៀបរយ ឬមួយក៏បោសសម្អាតទីកន្លែងដែលគួរសម្រាមបោសសម្អាត នេះឈ្មោះថា «មេត្តាកាយកម្មចំពោះមុខ»។ កាលបើភិក្ខុមួយរូបចៀសចេញទៅ ភិក្ខុដទៃទៀតរៀបចំទុកដាក់គ្រឿងសេនាសនៈដែលភិក្ខុនោះទុកចោលមិនរៀបរយ ដូចដែលបានពោលមកក្នុងមេត្តាកាយកម្មចំពោះមុខនោះឯង ឬមួយក៏បោសសម្អាតទីកន្លែងដែលគួរសម្រាមបោសសម្អាត នេះឈ្មោះថា «មេត្តាកាយកម្មកំបាំងមុខ»។ ចំណែកភិក្ខុដែលរស់នៅជាមួយគ្នា កាលនិយាយពាក្យផ្អែមល្ហែម គួរឱ្យរីករាយ និយាយពាក្យបដិសណ្ឋារៈ និយាយពាក្យគួររលឹកនឹកដល់គ្នា និយាយធម៌កថា សូត្រធម៌ជាបទសារភញ្ញ ពិភាក្សាគ្នា សួរប្រស្នា និងឆ្លើយប្រស្នាជាដើម ជាមួយភិក្ខុទាំងនោះ នេះឈ្មោះថា «មេត្តាវចីកម្មចំពោះមុខ»។ ចំណែកកាលដែលព្រះថេរៈទាំងឡាយចៀសចេញទៅហើយ ភិក្ខុដទៃនិយាយសរសើរគុណថា «ព្រះនន្ទិយត្ថេរជាមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញ ព្រះកិមិលត្ថេរជាមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីលយ៉ាងនេះ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយអាចារៈយ៉ាងនេះ» នេះឈ្មោះថា «មេត្តាវចីកម្មកំបាំងមុខ»។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលភិក្ខុផ្សាយចិត្តទៅថា «ព្រះនន្ទិយត្ថេរជាមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញ ព្រះកិមិលត្ថេរជាមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញ ចូរជាអ្នកមិនមានពៀរ ចូរជាអ្នកមិនមានទុក្ខ ចូរជាអ្នកមានសេចក្តីសុខចុះ» នេះឈ្មោះថា «មេត្តាមនោកម្ម» ទាំងចំពោះមុខ និងកំបាំងមុខពិតប្រាកដមែន។ နာနာ ဟိ ခေါ နော, ဘန္တေ, ကာယာတိ ကာယဉှိ ပိဋ္ဌံ ဝိယ မတ္တိကာ ဝိယ စ ဩမဒ္ဒိတွာ ဧကတော ကာတုံ န သက္ကာ. ဧကဉ္စ ပန မညေ စိတ္တန္တိ စိတ္တံ ပန နော ဟိတဋ္ဌေန နိရန္တရဋ္ဌေန အဝိဂ္ဂဟဋ္ဌေန သမဂ္ဂဋ္ဌေန ဧကမေဝါတိ ဒဿေတိ. ကထံ ပနေတံ သကံ စိတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ဣတရေသံ စိတ္တဝသေန ဝတ္တိံသူတိ? ဧကဿ ပတ္တေ မလံ ဥဋ္ဌဟတိ, ဧကဿ စီဝရံ ကိလိဋ္ဌံ ဟောတိ, ဧကဿ ပရိဘဏ္ဍကမ္မံ ဟောတိ. တတ္ထ ယဿ ပတ္တေ မလံ ဥဋ္ဌိတံ, တေန မမာဝုသော, ပတ္တေ မလံ ဥဋ္ဌိတံ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တေ ဣတရေ မယှံ စီဝရံ ကိလိဋ္ဌံ [Pg.143] ဓောဝိတဗ္ဗံ, မယှံ ပရိဘဏ္ဍံ ကာတဗ္ဗန္တိ အဝတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဒါရူနိ အာဟရိတွာ ဆိန္ဒိတွာ ပတ္တကဋာဟေ ပရိဘဏ္ဍံ ကတွာ တတော ပရံ စီဝရံ ဝါ ဓောဝန္တိ, ပရိဘဏ္ဍံ ဝါ ကရောန္တိ. မမာဝုသော, စီဝရံ ကိလိဋ္ဌံ ဓောဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ, မမ ပဏ္ဏသာလာ ဥက္လာပါ ပရိဘဏ္ဍံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပဌမတရံ အာရောစိတေပိ ဧသေဝ နယော. ពាក្យថា nānā hi kho no, bhante, kāyā សេចក្តីថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន រាងកាយរបស់ពួកយើងផ្សេងៗគ្នាពិតមែន ព្រោះថា រាងកាយមិនអាចច្របាច់បញ្ចូលគ្នាឲ្យទៅជាតែមួយ ដូចជាម្សៅ ឬដីឥដ្ឋបានឡើយ។ ពាក្យថា ekañca pana maññe cittaṃ សេចក្តីថា ប៉ុន្តែចិត្តរបស់ពួកយើងហាក់ដូចជាតែមួយ គឺបង្ហាញថា ចិត្តរបស់ពួកយើងជាចិត្តតែមួយ ដោយអត្ថថាប្រកបដោយប្រយោជន៍ ដោយអត្ថថាមិនមានចន្លោះ (មិនមានទោសៈ) ដោយអត្ថថាមិនទាស់ទែងគ្នា និងដោយអត្ថថាស្មោះស្ម័គ្រសាមគ្គីគ្នា។ សួរថា ចុះភិក្ខុទាំងនោះលះបង់ចិត្តរបស់ខ្លួន ហើយប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចចិត្តរបស់ភិក្ខុដទៃដោយរបៀបណា? ឆ្លើយថា កាលបើបាត្ររបស់ភិក្ខុមួយអង្គឡើងច្រែះ (ឬប្រឡាក់) ចីវររបស់ភិក្ខុមួយអង្គសៅហ្មង ឬការងារលាបលន (បរិភណ្ឌ) របស់ភិក្ខុមួយអង្គមានឡើង។ ក្នុងភិក្ខុទាំងនោះ កាលបើភិក្ខុដែលបាត្រឡើងច្រែះពោលថា «ម្នាលអាវុសោ បាត្ររបស់ខ្ញុំឡើងច្រែះ គួរតែដុត» ភិក្ខុដទៃក្រៅពីនោះ មិនពោលថា «ចីវររបស់ខ្ញុំសៅហ្មង គួរតែបោកគក់ ការងារលាបលនរបស់ខ្ញុំ គួរតែធ្វើ» ឡើយ តែត្រឡប់ជាចូលទៅកាន់ព្រៃ នាំយកឧសមក កាត់ជាកង់ៗ ធ្វើការលាបលនឆ្នាំងដុតបាត្រ ហើយដុតបាត្រ បន្ទាប់ពីនោះ ទើបបោកគក់ចីវរ ឬធ្វើការងារលាបលនរបស់ខ្លួន។ ទោះបីភិក្ខុណាមួយប្រាប់មុនគេថា «ម្នាលអាវុសោ ចីវររបស់ខ្ញុំសៅហ្មង គួរតែបោកគក់ សាលាស្លឹករបស់ខ្ញុំមិនស្អាត គួរតែធ្វើការលាបលន» វិធីប្រព្រឹត្តិក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ၃၂၇. သာဓု သာဓု, အနုရုဒ္ဓါတိ ဘဂဝါ ဟေဋ္ဌာ န စ မယံ, ဘန္တေ, ပိဏ္ဍကေန ကိလမိမှာတိ ဝုတ္တေ န သာဓုကာရမဒါသိ. ကသ္မာ? အယဉှိ ကဗဠီကာရော အာဟာရော နာမ ဣမေသံ သတ္တာနံ အပါယလောကေပိ ဒေဝမနုဿလောကေပိ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏောဝ. အယံ ပန လောကသန္နိဝါသော ယေဘုယျေန ဝိဝါဒပက္ခန္ဒော, အပါယလောကေ ဒေဝမနုဿလောကေပိ ဣမေ သတ္တာ ပဋိဝိရုဒ္ဓါ ဧဝ, ဧတေသံ သာမဂ္ဂိကာလော ဒုလ္လဘော, ကဒါစိဒေဝ ဟောတီတိ သမဂ္ဂဝါသဿ ဒုလ္လဘတ္တာ ဣဓ ဘဂဝါ သာဓုကာရမဒါသိ. ဣဒါနိ တေသံ အပ္ပမာဒလက္ခဏံ ပုစ္ဆန္တော ကစ္စိ ပန ဝေါ, အနုရုဒ္ဓါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ ပစ္စတ္တဝစနံ ဝါ, ကစ္စိ တုမှေတိ အတ္ထော. အမှာကန္တိ အမှေသု တီသု ဇနေသု. ပိဏ္ဍာယ ပဋိက္ကမတီတိ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္စာဂစ္ဆတိ. အဝက္ကာရပါတိန္တိ အတိရေကပိဏ္ဍပါတံ အပနေတွာ ဌပနတ္ထာယ ဧကံ သမုဂ္ဂပါတိံ ဓောဝိတွာ ဌပေတိ. ៣២៧. ពាក្យថា sādhu sādhu, anuruddhā សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលពីមុន ពេលដែលព្រះអនុរុទ្ធៈក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកយើងមិនលំបាកដោយបិណ្ឌបាតឡើយ» ព្រះអង្គមិនបានប្រទានសាធុការទេ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា អាហារដែលធ្វើជាពំនូត (កពឡិង្ការាហារ) នេះ ជាធម្មតាដែលសត្វទាំងឡាយ តែងតែសេពសោយជាប្រចាំ ទាំងក្នុងអបាយលោក ទាំងក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក។ ចំណែកឯសត្វលោកនេះ ដោយច្រើនតែងតែធ្លាក់ទៅក្នុងសេចក្តីវិនាស ធ្លាក់ទៅក្នុងជម្លោះទាស់ទែងគ្នា សូម្បីក្នុងអបាយលោក ក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោក សត្វទាំងឡាយទាំងនេះ ដោយច្រើនតែងតែទាស់ទែងគ្នា សាមគ្គីកាលរបស់សត្វទាំងនោះរកបានដោយកម្រ យូរៗទើបមានម្តង ព្រោះតែការរស់នៅដោយសាមគ្គីគ្នារកបានដោយកម្របែបនេះ ទើបក្នុងទីនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគប្រទានសាធុការ។ ក្នុងពេលឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងសួររកលក្ខណៈនៃសេចក្តីមិនប្រមាទរបស់ភិក្ខុទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា kacci pana vo, anuruddhā ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា vo គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាត ឬជាបឋមាវិភត្តិ មានសេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយ (kacci tumhe) ឬយ៉ាងណា។ ពាក្យថា amhākaṃ សេចក្តីថា ក្នុងចំណោមពួកយើងទាំង ៣ នាក់នេះ។ ពាក្យថា piṇḍāya paṭikkamati សេចក្តីថា ត្រឡប់មកវិញ បន្ទាប់ពីត្រឡប់ពីស្វែងរកបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិ។ ពាក្យថា avakkārapātiṃ សេចក្តីថា លាងជម្រះភាជន៍សម្រាប់ដាក់អាហារដែលសល់ (អវក្ការបាតិ) ទុកមួយឡែក ដើម្បីដកយកចង្ហាន់ដែលលើសចេញ។ ယော ပစ္ဆာတိ တေ ကိရ ထေရာ န ဧကတောဝ ဘိက္ခာစာရံ ပဝိသန္တိ, ဖလသမာပတ္တိရတာ ဟေတေ. ပါတောဝ သရီရပ္ပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဝတ္တပ္ပဋိပတ္တိံ ပူရေတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒန္တိ. တေသု ယော ပဌမတရံ နိသိန္နော အတ္တနော ကာလပရိစ္ဆေဒဝသေန ပဌမတရံ ဥဋ္ဌာတိ; သော ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဋိနိဝတ္တော ဘတ္တကိစ္စဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ဇာနာတိ – ‘‘ဒွေ ဘိက္ခူ ပစ္ဆာ, အဟံ ပဌမတရံ အာဂတော’’တိ. အထ ပတ္တံ ပိဒဟိတွာ အာသနပညာပနာဒီနိ ကတွာ ယဒိ ပတ္တေ ပဋိဝိသမတ္တမေဝ ဟောတိ, နိသီဒိတွာ ဘုဉ္ဇတိ. ယဒိ အတိရေကံ ဟောတိ, အဝက္ကာရပါတိယံ ပက္ခိပိတွာ ပါတိံ ပိဓာယ ဘုဉ္ဇတိ. ကတဘတ္တကိစ္စော ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဝေါဒကံ ကတွာ ထဝိကာယ ဩသာပေတွာ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသတိ. ဒုတိယောပိ အာဂန္တွာဝ ဇာနာတိ – ‘‘ဧကော ပဌမံ အာဂတော, ဧကော ပစ္ဆတော’’တိ. သော သစေ ပတ္တေ ဘတ္တံ ပမာဏမေဝ ဟောတိ, ဘုဉ္ဇတိ. သစေ မန္ဒံ, အဝက္ကာရပါတိတော ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇတိ. သစေ အတိရေကံ [Pg.144] ဟောတိ, အဝက္ကာရပါတိယံ ပက္ခိပိတွာ ပမာဏမေဝ ဘုဉ္ဇိတွာ ပုရိမတ္ထေရော ဝိယ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသတိ. တတိယောပိ အာဂန္တွာဝ ဇာနာတိ – ‘‘ဒွေ ပဌမံ အာဂတာ, အဟံ ပစ္ဆတော’’တိ. သောပိ ဒုတိယတ္ထေရော ဝိယ ဘုဉ္ဇိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဝေါဒကံ ကတွာ ထဝိကာယ ဩသာပေတွာ အာသနာနိ ဥက္ခိပိတွာ ပဋိသာမေတိ; ပါနီယဃဋေ ဝါ ပရိဘောဇနီယဃဋေ ဝါ အဝသေသံ ဥဒကံ ဆဍ္ဍေတွာ ဃဋေ နိကုဇ္ဇိတွာ အဝက္ကာရပါတိယံ သစေ အဝသေသဘတ္တံ ဟောတိ, တံ ဝုတ္တနယေန ဇဟိတွာ ပါတိံ ဓောဝိတွာ ပဋိသာမေတိ; ဘတ္တဂ္ဂံ သမ္မဇ္ဇတိ. တတော ကစဝရံ ဆဍ္ဍေတွာ သမ္မဇ္ဇနိံ ဥက္ခိပိတွာ ဥပစိကာဟိ မုတ္တဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသတိ. ဣဒံ ထေရာနံ ဗဟိဝိဟာရေ အရညေ ဘတ္တကိစ္စကရဏဋ္ဌာနေ ဘောဇနသာလာယံ ဝတ္တံ. ဣဒံ သန္ဓာယ, ‘‘ယော ပစ္ဆာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ពាក្យថា yo pacchā សេចក្តីថា ឮថា ព្រះថេរៈទាំងនោះមិនចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាតជាមួយគ្នាឡើយ ព្រោះលោកទាំងនោះជាអ្នកត្រេកអរក្នុងផលសមាបត្តិ។ តាំងពីព្រលឹម លោកធ្វើការថែទាំរាងកាយ បំពេញវត្តប្រតិបត្តិ ចូលទៅកាន់សេនាសនៈ កំណត់ពេលវេលា ចូលផលសមាបត្តិ ហើយគង់នៅ។ ក្នុងចំណោមព្រះថេរៈទាំងនោះ ព្រះថេរៈអង្គណាដែលគង់នៅមុនគេ តែងតែក្រោកឡើងមុនគេ តាមការកំណត់ពេលវេលារបស់ខ្លួន ព្រះថេរៈនោះទៅបិណ្ឌបាត ត្រឡប់មកវិញ មកដល់កន្លែងឆាន់ចង្ហាន់ ដឹងថា «ភិក្ខុពីរអង្គនឹងមកតាមក្រោយ អាត្មាអញមកដល់មុនគេ»។ បន្ទាប់មក លោកក៏រៀបចំទុកដាក់បាត្រ រៀបចំអាសនៈជាដើម បើចង្ហាន់ក្នុងបាត្រមានល្មមតែឆាន់ លោកក៏គង់ឆាន់ទៅ។ បើមានចង្ហាន់លើស លោកក៏ដាក់ក្នុងភាជន៍សម្រាប់ដាក់អាហារសល់ (អវក្ការបាតិ) គ្របភាជន៍នោះ ហើយឆាន់។ កាលធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ លោកលាងបាត្រ ធ្វើឲ្យអស់ទឹក ដាក់ក្នុងថង់បាត្រ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចូលទៅកាន់កន្លែងគង់នៅរបស់ខ្លួន។ ចំណែកព្រះថេរៈទីពីរ មកដល់ហើយក៏ដឹងថា «ភិក្ខុមួយអង្គមកមុន ភិក្ខុមួយអង្គមកក្រោយ»។ លោក បើចង្ហាន់ក្នុងបាត្រមានល្មមឆាន់ លោកក៏ឆាន់ទៅ។ បើមានតិច លោកក៏យកពីភាជន៍ដាក់អាហារសល់មកឆាន់ Preserving the original meaning. បើមានលើស លោកក៏ដាក់ក្នុងភាជន៍ដាក់អាហារសល់ ឆាន់តែត្រឹមល្មម ហើយចូលទៅកាន់កន្លែងគង់នៅ ដូចជាព្រះថេរៈមុនដែរ។ ចំណែកព្រះថេរៈទីបី មកដល់ហើយក៏ដឹងថា «ភិក្ខុពីរអង្គមកមុន អាត្មាអញមកក្រោយគេ»។ លោកក៏ឆាន់ដូចជាព្រះថេរៈទីពីរដែរ កាលធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ លាងបាត្រ ធ្វើឲ្យអស់ទឹក ដាក់ក្នុងថង់បាត្រ រៀបចំទុកដាក់អាសនៈទាំងឡាយ ចាក់ទឹកដែលសល់ក្នុងក្អមទឹកឆាន់ ឬក្អមទឹកប្រើប្រាស់ចោល ផ្កាប់ក្អមទាំងនោះ បើមានចង្ហាន់សល់ក្នុងភាជន៍ដាក់អាហារសល់ លោកក៏បោះចោលតាមវិធីដែលពោលហើយ លាងភាជន៍នោះទុកដាក់ឲ្យរៀបរយ រួចបោសសម្អាតរោងភត្ត។ បន្ទាប់មក លោកយកសម្រាមទៅចោល ទុកដាក់អំបោសក្នុងកន្លែងដែលរួចផុតពីសត្វកណ្ដៀរ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ចូលទៅកាន់កន្លែងគង់នៅរបស់ខ្លួន។ នេះជាវត្តប្រតិបត្តិក្នុងរោងភត្ត ដែលជាកន្លែងធ្វើភត្តកិច្ចក្នុងព្រៃ ខាងក្រៅវិហារ របស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកវត្តប្រតិបត្តិនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «yo pacchā» ជាដើម។ ယော ပဿတီတိအာဒိ ပန နေသံ အန္တောဝိဟာရေ ဝတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဝစ္စဃဋန္တိ အာစမနကုမ္ဘိံ. ရိတ္တန္တိ ရိတ္တကံ. တုစ္ဆန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အဝိသယှန္တိ ဥက္ခိပိတုံ အသက္ကုဏေယျံ, အတိဘာရိယံ. ဟတ္ထဝိကာရေနာတိ ဟတ္ထသညာယ. တေ ကိရ ပါနီယဃဋာဒီသု ယံကိဉ္စိ တုစ္ဆကံ ဂဟေတွာ ပေါက္ခရဏိံ ဂန္တွာ အန္တော စ ဗဟိ စ ဓောဝိတွာ ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ တီရေ ဌပေတွာ အညံ ဘိက္ခုံ ဟတ္ထဝိကာရေန အာမန္တေန္တိ, ဩဒိဿ ဝါ အနောဒိဿ ဝါ သဒ္ဒံ န ကရောန္တိ. ကသ္မာ ဩဒိဿ သဒ္ဒံ န ကရောန္တိ? တံ ဘိက္ခုံ သဒ္ဒေါ ဗာဓေယျာတိ. ကသ္မာ အနောဒိဿ သဒ္ဒံ န ကရောန္တိ? အနောဒိဿ သဒ္ဒေ ဒိန္နေ, ‘‘အဟံ ပုရေ, အဟံ ပုရေ’’တိ ဒွေပိ နိက္ခမေယျုံ, တတော ဒွီဟိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မေ တတိယဿ ကမ္မစ္ဆေဒေါ ဘဝေယျ. သံယတပဒသဒ္ဒေါ ပန ဟုတွာ အပရဿ ဘိက္ခုနော ဒိဝါဋ္ဌာနသန္တိကံ ဂန္တွာ တေန ဒိဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ ဟတ္ထသညံ ကရောတိ, တာယ သညာယ ဣတရော အာဂစ္ဆတိ, တတော ဒွေ ဇနာ ဟတ္ထေန ဟတ္ထံ သံသိဗ္ဗန္တာ ဒွီသု ဟတ္ထေသု ဌပေတွာ ဥပဋ္ဌပေန္တိ. တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဟတ္ထဝိကာရေန ဒုတိယံ အာမန္တေတွာ ဟတ္ထဝိလင်္ဃကေန ဥပဋ္ဌပေမာ’’တိ. ចំណែកពាក្យថា yo passati ជាដើម គប្បីជ្រាបថា ជាវត្តប្រតិបត្តិរបស់លោកទាំងនោះនៅក្នុងវិហារ។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា vaccaghaṭaṃ គឺក្អមទឹកសម្រាប់លាងជម្រះ (ក្អមទឹកបង្គន់)។ ពាក្យថា rittaṃ គឺទទេ (គ្មានទឹក)។ ពាក្យថា tucchaṃ ជាវេវចនៈនៃពាក្យថា rittaṃ នោះឯង។ ពាក្យថា avisayhaṃ គឺមិនអាចលើកឡើងរួច ព្រោះធ្ងន់ពេក។ ពាក្យថា hatthavikārena គឺដោយសញ្ញាដៃ។ ឮថា ព្រះថេរៈទាំងនោះ កាលបើឃើញក្អមទឹកឆាន់ជាដើមណាមួយទទេ ក៏កាន់យកទៅកាន់ស្រះស្រង់ លាងសម្អាតទាំងខាងក្នុងទាំងខាងក្រៅ ដងទឹកចម្រោះរួចដាក់ទុកលើច្រាំង ហើយហៅភិក្ខុដទៃដោយសញ្ញាដៃ មិនធ្វើសំឡេងចំពោះ ឬមិនចំពោះឡើយ។ ហេតុអ្វីបានជាមិនធ្វើសំឡេងចំពោះ? ព្រោះខ្លាចក្រែងសំឡេងនោះរំខានដល់ភិក្ខុនោះ។ ហេតុអ្វីបានជាមិនធ្វើសំឡេងមិនចំពោះ? ព្រោះថាកាលបើធ្វើសំឡេងមិនចំពោះ ភិក្ខុទាំងពីរអង្គនឹងចេញមកព្រមគ្នាដោយពោលថា «អាត្មាអញមុន អាត្មាអញមុន» នាំឲ្យខូចការងាររបស់ភិក្ខុទីបី ដែលត្រូវធ្វើដោយមនុស្សពីរនាក់។ ប៉ុន្តែ លោកដើរដោយសំឡេងជើងស្ងប់ស្ងាត់ ចូលទៅជិតកន្លែងគង់នៅពេលថ្ងៃរបស់ភិក្ខុមួយអង្គទៀត កាលបើដឹងថាភិក្ខុនោះឃើញហើយ ក៏ធ្វើសញ្ញាដៃ ភិក្ខុម្ខាងទៀតក៏មកតាមសញ្ញានោះ បន្ទាប់មក មនុស្សទាំងពីរនាក់ក៏កាន់ដៃគ្នា (ត្បាញដៃគ្នា) លើកក្អមទឹកនោះដាក់លើដៃទាំងពីររបស់ខ្លួន រួចនាំយកទៅដាក់ទុក។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា «hatthavikārena dutiyaṃ āmantetvā hatthavilaṅghakena upaṭṭhapema» (ហៅភិក្ខុទីពីរដោយសញ្ញាដៃ ហើយជួយគ្នាលើកក្អមទឹកដោយការត្បាញដៃគ្នាដាក់ទុក)។ ပဉ္စာဟိကံ ခေါ ပနာတိ စာတုဒ္ဒသေ ပန္နရသေ အဋ္ဌမိယန္တိ ဣဒံ တာဝ ပကတိဓမ္မဿဝနမေဝ, တံ အခဏ္ဍံ ကတွာ ပဉ္စမေ ပဉ္စမေ ဒိဝသေ ဒွေ ထေရာ နာတိဝိကာလေ နှာယိတွာ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ တယောပိ နိသီဒိတွာ တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ အညတရသ္မိံ အညမညံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ[Pg.145], အညမညံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ, တေသံ ဧဝံ ကရောန္တာနံယေဝ အရုဏံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဧတ္တာဝတာ ထေရေန ဘဂဝတာ အပ္ပမာဒလက္ခဏံ ပုစ္ဆိတေန ပမာဒဋ္ဌာနေသုယေဝ အပ္ပမာဒလက္ခဏံ ဝိဿဇ္ဇိတံ ဟောတိ. အညေသဉှိ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခာစာရံ ပဝိသနကာလော, နိက္ခမနကာလော, နိဝါသနပရိဝတ္တနံ, စီဝရပါရုပနံ, အန္တောဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရဏံ ဓမ္မကထနံ, အနုမောဒနံ, ဂါမတော နိက္ခမိတွာ ဘတ္တကိစ္စကရဏံ, ပတ္တဓောဝနံ, ပတ္တဩသာပနံ, ပတ္တစီဝရပဋိသာမနန္တိ ပပဉ္စကရဏဋ္ဌာနာနိ ဧတာနိ. တသ္မာ ထေရော အမှာကံ ဧတ္တကံ ဌာနံ မုဉ္စိတွာ ပမာဒကာလော နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော ပမာဒဋ္ဌာနေသုယေဝ အပ္ပမာဒလက္ခဏံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ពាក្យថា pañcāhikaṃ kho pana សេចក្តីថា ថ្ងៃ១៤កើត ឬរលត់ ថ្ងៃ១៥កើត ឬរលត់ និងថ្ងៃ៨កើត ឬរលត់ នេះជាថ្ងៃស្តាប់ធម៌ធម្មតាជាមុនសិន។ លោកមិនឲ្យដាច់ថ្ងៃស្តាប់ធម៌នោះឡើយ ហើយរាល់៥ថ្ងៃម្តង ព្រះថេរៈទាំងពីរអង្គ ស្រង់ទឹកក្នុងពេលមិនទាន់យប់ជ្រៅ ហើយនិមន្តទៅកាន់កន្លែងគង់នៅរបស់ព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ។ ក្នុងទីនោះ ព្រះថេរៈទាំងបីអង្គគង់នៅជាមួយគ្នា ហើយសួរដេញដោលដោះស្រាយបញ្ហាគ្នាទៅវិញទៅមក ក្នុងបិដកណាមួយ ក្នុងចំណោមព្រះត្រៃបិដកទាំងបី កាលដែលលោកកំពុងធ្វើបែបនេះឯង អរុណក៏រះឡើង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគសួររកលក្ខណៈនៃសេចក្តីមិនប្រមាទ ព្រះថេរៈក៏បានដោះស្រាយលក្ខណៈនៃសេចក្តីមិនប្រមាទ ក្នុងទីដែលគួរប្រមាទនោះឯង។ ព្រោះថា សម្រាប់ភិក្ខុដទៃទៀត ពេលចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត ពេលត្រឡប់មកវិញ ការផ្លាស់ប្តូរស្បង់ ការគ្រងចីវរ ការដើរបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិ ការសម្តែងធម៌ ការធ្វើអនុមោទនា ការចេញពីភូមិមកធ្វើភត្តកិច្ច ការលាងបាត្រ ការហាលបាត្រ ការទុកដាក់បាត្រនិងចីវរ ទាំងនេះជាហេតុនាំឲ្យយឺតយ៉ាវ (បបញ្ចធម៌)។ ហេតុនោះ ព្រះថេរៈកាលនឹងបង្ហាញថា ក្រៅពីកិច្ចការប៉ុណ្ណេះ ពួកយើងមិនមានពេលទំនេរសម្រាប់ប្រមាទឡើយ ទើបដោះស្រាយលក្ខណៈនៃសេចក្តីមិនប្រមាទ ក្នុងទីដែលគួរប្រមាទនោះឯង។ ၃၂၈. အထဿ ဘဂဝါ သာဓုကာရံ ဒတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ ပုစ္ဆန္တော ပုန အတ္ထိ ပန ဝေါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာတိ မနုဿဓမ္မတော ဥတ္တရိ. အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသောတိ အရိယဘာဝကရဏသမတ္ထော ဉာဏဝိသေသော. ကိဉှိ နော သိယာ, ဘန္တေတိ ကသ္မာ, ဘန္တေ, နာဓိဂတော ဘဝိဿတိ, အဓိဂတောယေဝါတိ. ယာဝ ဒေဝါတိ ယာဝ ဧဝ. ៣២៨. បន្ទាប់មក ព្រះដ៏មានព្រះភាគប្រទានសាធុការដល់ព្រះអនុរុទ្ធៈនោះ ហើយកាលនឹងសួររកបឋមជ្ឈាន ទើបត្រាស់ពាក្យថា atthi pana vo ជាដើម ជាថ្មីម្តងទៀត។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា uttari manussadhammā សេចក្តីថា ធម៌ដ៏ក្រៃលែងជាងធម៌របស់មនុស្ស (គឺលើសជាងកុសលកម្មបថ១០របស់មនុស្ស)។ ពាក្យថា alamariyañāṇadassanaviseso សេចក្តីថា គុណវិសេសគឺញាណទស្សនៈដ៏គួរដល់ភាពជាអរិយៈ (គឺញាណវិសេសដែលអាចធ្វើឲ្យទៅជាព្រះអរិយៈបាន)។ ពាក្យថា kiṃ hi no siyā, bhante សេចក្តីថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ហេតុអ្វីបានជាពួកយើងមិនបានសម្រេច ពួកយើងបានសម្រេចពិតប្រាកដមែន។ ពាក្យថា yāva deva សេចក្តីថា ត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះឯង (yāva eva)។ ၃၂၉. ဧဝံ ပဌမဇ္ဈာနာဓိဂမေ ဗျာကတေ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနိ ပုစ္ဆန္တော ဧတဿ ပန ဝေါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမတိက္ကမာယာတိ သမတိက္ကမတ္ထာယ. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာတိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္ထာယ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပစ္ဆိမပဉှေ ပန လောကုတ္တရဉာဏဒဿနဝသေန အဓိဂတံ နိရောဓသမာပတ္တိံ ပုစ္ဆန္တော အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသောတိ အာဟ. ထေရောပိ ပုစ္ဆာနုရူပေနေဝ ဗျာကာသိ. တတ္ထ ယသ္မာ ဝေဒယိတသုခတော အဝေဒယိတသုခံ သန္တတရံ ပဏီတတရံ ဟောတိ, တသ္မာ အညံ ဖာသုဝိဟာရံ ဥတ္တရိတရံ ဝါ ပဏီတတရံ ဝါ န သမနုပဿာမာတိ အာဟ. ៣២៩. កាលដែលព្រះអនុរុទ្ធៈឆ្លើយតបការសម្រេចបឋមជ្ឈានយ៉ាងនេះហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងសួររកទុតិយជ្ឈានជាដើម ទើបត្រាស់ពាក្យថា etassa pana vo ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា samatikkamāya សេចក្តីថា ដើម្បីកន្លងផុតទៅ។ ពាក្យថា paṭippassaddhiyā សេចក្តីថា ដើម្បីរំងាប់ទៅ។ សេចក្តីដែលសល់ក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង គប្បីជ្រាបតាមវិធីដែលពោលហើយនោះឯង។ ចំណែកក្នុងសំណួរចុងក្រោយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងសួររកនិរោធសមាបត្តិ ដែលសម្រេចបានដោយអំណាចនៃលោកុត្តរញាណទស្សនៈ ទើបត្រាស់ពាក្យថា alamariyañāṇadassanaviseso ជាដើម។ ព្រះថេរៈក៏បានឆ្លើយតបទៅតាមសមគួរដល់សំណួរនោះឯង។ ក្នុងរឿងនោះ ព្រោះហេតុថា អវេទយិតសុខ (សុខដែលមិនមានវេទនា គឺនិព្វានសុខ) ជាសុខស្ងប់រំងាប់ និងឧត្តុង្គឧត្តមជាងវេទយិតសុខ (សុខដែលប្រកបដោយវេទនា គឺឈានសុខ) ហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបពោលថា «aññaṃ phāsuvihāraṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na samanupassāma» (ពួកយើងមិនឃើញធម៌ជាគ្រឿងនៅជាសុខដទៃ ដែលក្រៃលែងជាង ឬឧត្តុង្គឧត្តមជាងនេះឡើយ)។ ၃၃၀. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ သာမဂ္ဂိရသာနိသံသပ္ပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မိယာ ကထာယ. သဗ္ဗေပိ တေ စတူသု သစ္စေသု ပရိနိဋ္ဌိတကိစ္စာ, တေန တေသံ ပဋိဝေဓတ္ထာယ ကိဉ္စိ ကထေတဗ္ဗံ နတ္ထိ. သာမဂ္ဂိရသေန ပန အယဉ္စ အယဉ္စ အာနိသံသောတိ သာမဂ္ဂိရသာနိသံသမေဝ နေသံ ဘဂဝါ ကထေသိ. ဘဂဝန္တံ အနုသံယာယိတွာတိ အနုဂန္တွာ. တေ ကိရ ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ထောကံ [Pg.146] အဂမံသု, အထ ဘဂဝါ ဝိဟာရဿ ပရိဝေဏပရိယန္တံ ဂတကာလေ, ‘‘အာဟရထ မေ ပတ္တစီဝရံ, တုမှေ ဣဓေဝ တိဋ္ဌထာ’’တိ ပက္ကာမိ. တတော ပဋိနိဝတ္တိတွာတိ တတော ဌိတဋ္ဌာနတော နိဝတ္တိတွာ. ကိံ နု ခေါ မယံ အာယသ္မတောတိ ဘဂဝန္တံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနိ အဓိဂန္တွာပိ အတ္တနော ဂုဏကထာယ အဋ္ဋိယမာနာ အဓိဂမပ္ပိစ္ဆတာယ အာဟံသု. ဣမာသဉ္စ ဣမာသဉ္စာတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ လောကိယလောကုတ္တရာနံ. စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတောတိ အဇ္ဇ မေ အာယသ္မန္တော လောကိယသမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေသုံ, အဇ္ဇ လောကုတ္တရာယာတိ ဧဝံ စိတ္တေန စိတ္တံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိဒိတံ. ဒေဝတာပိ မေတိ, ဘန္တေ အနုရုဒ္ဓ, အဇ္ဇ အယျော နန္ဒိယတ္ထေရော, အဇ္ဇ အယျော ကိမိလတ္ထေရော ဣမာယ စ ဣမာယ စ သမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေသီတိ ဧဝမာရောစေသုန္တိ အတ္ထော. ပဉှာဘိပုဋ္ဌေနာတိ တမ္ပိ မယာ သယံ ဝိဒိတန္တိ ဝါ ဒေဝတာဟိ အာရောစိတန္တိ ဝါ ဧတ္တကေနေဝ မုခံ မေ သဇ္ဇန္တိ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ အပုဋ္ဌေနေဝ မေ န ကထိတံ. ဘဂဝတာ ပန ပဉှာဘိပုဋ္ဌေန ပဉှံ အဘိပုစ္ဆိတေန သတာ ဗျာကတံ, တတြ မေ ကိံ န ရောစထာတိ အာဟ. ៣៣០. «Dhammiyā kathāyāti» សេចក្ដីថា ធម៌កថាដែលប្រកបដោយអានិសង្សនៃរសគឺសាមគ្គីភាព។ ព្រះថេរៈទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាអ្នកមានកិច្ចសម្រេចហើយក្នុងសច្ចៈទាំង ៤ ព្រោះហេតុនោះ ធម៌ដែលត្រូវសម្តែងដើម្បីការចាក់ធ្លុះដល់ព្រះថេរៈទាំងនោះ មិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងដល់ព្រះថេរៈទាំងនោះ នូវអានិសង្សនៃរសគឺសាមគ្គីភាពតែប៉ុណ្ណោះថា 'នេះជាអានិសង្ស នេះជាអានិសង្ស ដោយរសគឺសាមគ្គីភាព'។ «Bhagavantaṃ anusaṃyāyitvā» សេចក្ដីថា ដើរតាមហែហែ។ ឮថា ព្រះថេរៈទាំងនោះបានកាន់យកនូវបាត្រនិងចីវររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយដើរតាមទៅបន្តិចបន្តួច លុះព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងទៅដល់ទីបំផុតនៃបរិវេណវត្ត ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា 'ចូរអ្នកទាំងឡាយប្រគល់បាត្រនិងចីវរមកតថាគតវិញ ចូរអ្នកទាំងឡាយឈប់នៅត្រង់នេះចុះ' រួចហើយក៏យាងចេញទៅ។ «Tato paṭinivattitvā» សេចក្ដីថា ត្រឡប់មកវិញអំពីកន្លែងដែលឈប់នោះ។ «Kiṃ nu kho mayaṃ āyasmato» សេចក្ដីថា ព្រះថេរៈទាំងនោះនិយាយគ្នាថា 'យើងទាំងឡាយអាស្រ័យព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ បានសម្រេចការបួសជាដើម ប៉ុន្តែបែរជាធុញទ្រាន់នឹងការនិយាយពីគុណធម៌របស់ខ្លួន ព្រោះភាពជាអ្នកមានសេចក្តីប្រាថ្នាតិចក្នុងការសម្រេចធម៌'។ «Imāsañca imāsañcā» សេចក្ដីថា នៃធម៌ទាំងឡាយជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ មានបឋមជ្ឈានជាដើម។ «Cetasā ceto paricca vidito» សេចក្ដីថា ដឹងច្បាស់ដោយកំណត់ដឹងចិត្តរបស់លោកម្ចាស់ទាំងឡាយដោយចិត្តរបស់តថាគតថា 'ថ្ងៃនេះ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយបានចំណាយពេលទៅដោយលោកិយសមាបត្តិ ថ្ងៃនេះ បានចំណាយពេលទៅដោយលោកុត្តរសមាបត្តិ'។ «Devatāpi me» សេចក្ដីថា ទេវតាទាំងឡាយបានប្រាប់ថា 'បពិត្រព្រះអនុរុទ្ធដ៏ចម្រើន ថ្ងៃនេះ ព្រះនន្ទិយត្ថេរដ៏ជាម្ចាស់ ថ្ងៃនេះ ព្រះកិមិលត្ថេរដ៏ជាម្ចាស់ បានចំណាយពេលទៅដោយសមាបត្តិឈ្មោះនេះនិងឈ្មោះនេះ' នេះជាសេចក្ដីពន្យល់។ «Pañhābhipuṭṭhena» សេចក្ដីថា 'ធម៌នោះ តថាគតដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯងក្តី ទេវតាទាំងឡាយប្រាប់ហើយក្តី តថាគតមិនមែនគ្រាន់តែរៀបចំមាត់បង្កើតពាក្យនិយាយឡើងដោយខ្លួនឯង ដោយគ្មានអ្នកសួរនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលបើត្រូវបានគេសួរប្រស្នា ទើបទ្រង់ដោះស្រាយប្រស្នានោះ ក្នុងរឿងនោះ តើអ្នកទាំងឡាយមិនពេញចិត្តនឹងតថាគតត្រង់ណា?' ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់មានព្រះបន្ទូលយ៉ាងនេះ។ ၃၃၁. ဒီဃောတိ ‘‘မဏိ မာဏိဝရော ဒီဃော, အထော သေရီသကော သဟာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၂၉၃) ဧဝံ အာဂတော အဋ္ဌဝီသတိယာ ယက္ခသေနာပတီနံ အဗ္ဘန္တရော ဧကော ဒေဝရာဇာ. ပရဇနောတိ တဿေဝ ယက္ခဿ နာမံ. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ သော ကိရ ဝေဿဝဏေန ပေသိတော ဧတံ ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော ဘဂဝန္တံ သယံ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဂိဉ္ဇကာဝသထတော ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဿ အန္တရေ ဒိသွာ ဘဂဝါ အတ္တနာ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနေ တိဏ္ဏံ ကုလပုတ္တာနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ. အဇ္ဇ မဟတီ ဓမ္မဒေသနာ ဘဝိဿတိ. မယာပိ တဿာ ဒေသနာယ ဘာဂိနာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဒိဿမာနေန ကာယေန သတ္ထု ပဒါနုပဒိကော ဂန္တွာ အဝိဒူရေ ဌတွာ ဓမ္မံ သုတွာ သတ္ထရိ ဂစ္ဆန္တေပိ န ဂတော, – ‘‘ဣမေ ထေရာ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ ပန တတ္ထေဝ ဌိတော. အထ တေ ဒွေ ထေရေ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရံ ပလိဝေဌေန္တေ ဒိသွာ, – ‘‘ဣမေ ထေရာ ဘဂဝန္တံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒယော သဗ္ဗဂုဏေ အဓိဂန္တွာပိ ဘဂဝတောဝ မစ္ဆရာယန္တိ, န သဟန္တိ, အတိဝိယ နိလီယန္တိ ပဋိစ္ဆာဒေန္တိ, န ဒါနိ တေသံ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ ဒဿာမိ, ပထဝိတော ယာဝ [Pg.147] ဗြဟ္မလောကာ ဧတေသံ ဂုဏေ ပကာသေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. ៣៣១. «Dīgho» សេចក្ដីថា ស្ដេចទេវតាម្នាក់ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងចំណោមមេទ័ពយក្ស ២៨ នាក់ ដូចដែលមកក្នុងគាថាថា «maṇi māṇivaro dīgho, atho serīsako sahā» ជាដើម។ «Parajano» គឺជាឈ្មោះរបស់យក្សនោះឯង。 «Yena bhagavā tenupasaṅkami» សេចក្ដីថា ឮថា យក្សឈ្មោះទីឃបរជននោះ កាលដែលស្ដេចវេស្សវ័ណចាត់ឱ្យទៅកាន់ទីកន្លែងមួយ បានឃើញព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកបាត្រនិងចីវរដោយព្រះអង្គឯង យាងចេញពីគិញ្ជកាវសថៈ (ផ្ទះឥដ្ឋ) ទៅកាន់ចន្លោះព្រៃសាលវ័នឈ្មោះគោសិង្គៈ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកបាត្រនិងចីវរដោយព្រះអង្គឯង យាងទៅកាន់សំណាក់នៃកុលបុត្រទាំង ៣ រូប ក្នុងព្រៃគោសិង្គសាលវ័ន។ យក្សនោះគិតថា 'ថ្ងៃនេះ នឹងមានការសម្តែងធម៌ដ៏ធំធេង។ អាត្មាអញក៏គួរតែជាអ្នកមានចំណែកក្នុងធម៌ទេសនានោះដែរ' ទើបដើរតាមដានព្រះបាទរបស់ព្រះសាស្តាដោយរូបកាយដែលមិនប្រាកដ ហើយឈប់ឈរនៅក្នុងទីមិនឆ្ងាយ ស្តាប់ធម៌ហើយ ទោះបីព្រះសាស្តាយាងចេញទៅ ក៏មិនទាន់ទៅឡើយ។ ឮថា យក្សនោះបានឈរនៅត្រង់កន្លែងនោះឯង ដើម្បីមើលថា 'ព្រះថេរៈទាំងឡាយនេះនឹងធ្វើអ្វីខ្លះ?'។ គ្រានោះ យក្សនោះបានឃើញព្រះថេរៈទាំងពីររូបកំពុងចោមរោមព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ ទើបគិតថា 'ព្រះថេរៈទាំងឡាយនេះ អាស្រ័យព្រះដ៏មានព្រះភាគហើយ បានសម្រេចគុណធម៌ទាំងអស់មានការបួសជាដើម ប៉ុន្តែបែរជាលាក់លៀមគុណធម៌របស់ខ្លួនចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទៅវិញ មិនហ៊ានបង្ហាញ លាក់ទុកយ៉ាងជិតដិត បិទបាំងទុកយ៉ាងខ្លាំង។ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងមិនបណ្តោយឱ្យលោកទាំងនោះបិទបាំងទៀតឡើយ អាត្មាអញនឹងប្រកាសគុណធម៌របស់ព្រះថេរៈទាំងឡាយនេះ តាំងពីផ្ទៃផែនដីរហូតដល់ព្រហ្មលោក' គិតដូច្នេះហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ត្រង់កន្លែងដែលព្រះអង្គគង់នៅ។ လာဘာ ဝတ, ဘန္တေတိ ယေ, ဘန္တေ, ဝဇ္ဇိရဋ္ဌဝါသိနော ဘဂဝန္တဉ္စ ဣမေ စ တယော ကုလပုတ္တေ ပဿိတုံ လဘန္တိ, ဝန္ဒိတုံ လဘန္တိ, ဒေယျဓမ္မံ ဒါတုံ လဘန္တိ, ဓမ္မံ သောတုံ လဘန္တိ, တေသံ လာဘာ, ဘန္တေ, ဝဇ္ဇီနန္တိ အတ္ထော. သဒ္ဒံ သုတွာတိ သော ကိရ အတ္တနော ယက္ခာနုဘာဝေန မဟန္တံ သဒ္ဒံ ကတွာ သကလံ ဝဇ္ဇိရဋ္ဌံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော တံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ. တေန စဿ တေသု ရုက္ခပဗ္ဗတာဒီသု အဓိဝတ္ထာ ဘုမ္မာ ဒေဝတာ သဒ္ဒံ အဿောသုံ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သဒ္ဒံ သုတွာ’’တိ. အနုဿာဝေသုန္တိ မဟန္တံ သဒ္ဒံ သုတွာ သာဝေသုံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ယာဝ ဗြဟ္မလောကာတိ ယာဝ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မလောကာ. တဉ္စေပိ ကုလန္တိ, ‘‘အမှာကံ ကုလတော နိက္ခမိတွာ ဣမေ ကုလပုတ္တာ ပဗ္ဗဇိတာ ဧဝံ သီလဝန္တော ဂုဏဝန္တော အာစာရသမ္ပန္နာ ကလျာဏဓမ္မာ’’တိ ဧဝံ တဉ္စေပိ ကုလံ ဧတေ တယော ကုလပုတ္တေ ပသန္နစိတ္တံ အနုဿရေယျာတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣတိ ဘဂဝါ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ. «Lābhā vata, bhante» សេចក្ដីថា 'បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកអ្នកដែនវជ្ជីណាដែលបានជួប បានថ្វាយបង្គំ បានថ្វាយទេយ្យធម៌ បានស្តាប់ធម៌របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគផង របស់កុលបុត្រទាំង ៣ រូបនេះផង បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន លាភជាច្រើនឈ្មោះថាពួកវជ្ជីទាំងនោះបានហើយ' នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ «Saddaṃ sutvā» សេចក្ដីថា ឮថា ទេវបុត្រឈ្មោះទីឃបរជននោះ បានធ្វើសំឡេងយ៉ាងខ្លាំងដោយអានុភាពយក្សរបស់ខ្លួន គ្របដណ្តប់ទូទាំងដែនវជ្ជីទាំងមូល ហើយបន្លឺវាចានោះឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកភុម្មទេវតាដែលអាស្រ័យនៅតាមដើមឈើ និងភ្នំជាដើម ក្នុងដែនវជ្ជីនោះ ក៏បានឮសំឡេងនោះ។ សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបពោលថា «saddaṃ sutvā»។ «Anussāvesuṃ» សេចក្ដីថា លុះបានឮសំឡេងយ៉ាងខ្លាំងហើយ ក៏បានស្រែកប្រកាសតៗគ្នា។ វិធីនេះ ត្រូវអនុវត្តក្នុងបទទាំងពួង។ «Yāva brahmalokā» គឺ រហូតដល់អកនិដ្ឋព្រហ្មលោក។ «Tañcepi kulaṃ» សេចក្ដីថា 'ប្រសិនបើត្រកូលនោះ រលឹកនឹកដល់កុលបុត្រទាំង ៣ រូបនេះ ដោយចិត្តជ្រះថ្លាថា «កុលបុត្រទាំងឡាយនេះ ចេញពីត្រកូលរបស់យើងទៅបួសហើយ ជាអ្នកមានសីល មានគុណធម៌ បរិបូណ៌ដោយអាចារៈ មានធម៌ដ៏ល្អយ៉ាងនេះ»' សេចក្តីក្នុងបទទាំងពួង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាដោយយថាអនុសន្ធិយ៉ាងនេះឯង។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពន្យល់សេចក្ដីនៃចូឡគោសិង្គសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၂. မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ ២. ការពន្យល់សេចក្ដីនៃមហាគោសិង្គសូត្រ ၃၃၂. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တံ. တတ္ထ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဒါယေတိ ဣဒံ ဝသနဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အညေသု ဟိ သုတ္တေသု, ‘‘သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’’တိ ဧဝံ ပဌမံ ဂေါစရဂါမံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ. ဣမသ္မိံ ပန မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တေ ဘဂဝတော ဂေါစရဂါမော အနိဗန္ဓော, ကောစိဒေဝ ဂေါစရဂါမော ဘဝိဿတိ. တသ္မာ ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ပရိဒီပိတံ. အရညနိဒါနကံ နာမေတံ သုတ္တန္တိ. သမ္ဗဟုလေဟီတိ ဗဟုကေဟိ. အဘိညာတေဟိ အဘိညာတေဟီတိ သဗ္ဗတ္ထ ဝိဿုတေဟိ ပါကဋေဟိ. ထေရေဟိ သာဝကေဟိ သဒ္ဓိန္တိ ပါတိမောက္ခသံဝရာဒီဟိ ထိရကာရကေဟေဝ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ထေရေဟိ, သဝနန္တေ ဇာတတ္တာ သာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော. ဣဒါနိ တေ ထေရေ [Pg.148] သရူပတော ဒဿေန္တော, အာယသ္မတာ စ သာရိပုတ္တေနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အတ္တနော သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဗုဒ္ဓသာသနေ အဘိညာတော. စက္ခုမန္တာနံ ဂဂနမဇ္ဈေ ဌိတော သူရိယော ဝိယ စန္ဒော ဝိယ, သမုဒ္ဒတီရေ ဌိတာနံ သာဂရော ဝိယ စ ပါကဋော ပညာတော. န ကေဝလဉ္စဿ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဂုဏဝသေနေဝ မဟန္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဣတော အညေသံ ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တံ အနင်္ဂဏသုတ္တံ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တံ သီဟနာဒသုတ္တံ ရထဝိနီတံ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမံ မဟာဝေဒလ္လံ စာတုမသုတ္တံ ဒီဃနခံ အနုပဒသုတ္တံ သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗသုတ္တံ သစ္စဝိဘင်္ဂသုတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပါရိသုဒ္ဓိ သမ္ပသာဒနီယံ သင်္ဂီတိသုတ္တံ ဒသုတ္တရသုတ္တံ ပဝါရဏာသုတ္တံ (သံ. နိ. ၁.၂၁၅ အာဒယော) သုသိမသုတ္တံ ထေရပဉှသုတ္တံ မဟာနိဒ္ဒေသော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေါ ထေရသီဟနာဒသုတ္တံ အဘိနိက္ခမနံ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဣမေသမ္ပိ သုတ္တာနံ ဝသေန ထေရဿ မဟန္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတဒဂ္ဂသ္မိဉှိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ မဟာပညာနံ ယဒိဒံ သာရိပုတ္တော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၈-၁၈၉) ဝုတ္တံ. ៣៣២. សូត្រដែលមានពាក្យផ្ដើមថា «Evaṃ me sutaṃ» នេះ គឺមហាគោសិង្គសូត្រ។ ក្នុងមហាគោសិង្គសូត្រនោះ ពាក្យថា «gosiṅgasālavanadāye» នេះ ព្រះអង្គទ្រង់ពោលដើម្បីបង្ហាញពីកន្លែងដែលទ្រង់គង់នៅ។ ព្រោះថា ក្នុងសូត្រដទៃទៀត ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញស្រុកជាទីគោចរជាមុនសិន ដូចជា «sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme» រួចហើយទើបបង្ហាញកន្លែងគង់នៅជាក្រោយ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងមហាគោសិង្គសូត្រនេះ ស្រុកជាទីគោចររបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ មិនបានកំណត់ជាក់លាក់ឡើយ គឺប្រហែលជាស្រុកជាទីគោចរណាមួយ។ ហេតុនោះ ទើបទ្រង់បង្ហាញតែកន្លែងគង់នៅប៉ុណ្ណោះ។ សូត្រនេះ ឈ្មោះថាមានព្រៃជាទីតាំង (អារញ្ញនិទានកៈ) គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ «Sambahulehi» សេចក្ដីថា ច្រើនរូប។ «Abhiññātehi abhiññātehi» សេចក្ដីថា ល្បីល្បាញ ខ្ចរខ្ចាយ ប្រាកដច្បាស់ក្នុងទីទាំងពួង។ «Therehi sāvakehi saddhiṃ» សេចក្ដីថា ឈ្មោះថា 'ព្រះថេរៈ' ព្រោះបរិបូណ៌ដោយធម៌ដែលធ្វើឱ្យមានភាពមាំមួន មានបាតិមោក្ខសំវរៈជាដើម ឈ្មោះថា 'សាវ័ក' ព្រោះកើតឡើងក្នុងទីបំផុតនៃការស្តាប់ធម៌ ពាក្យថា «saddhiṃ» គឺ ជាមួយគ្នា (រួមគ្នា)។ ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញព្រះថេរៈទាំងនោះដោយរូបរាងពិត ទើបទ្រង់មានព្រះបន្ទូលថា «āyasmatā ca sāriputtena» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យនោះ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ជាអ្នកល្បីល្បាញ ប្រាកដច្បាស់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយគុណធម៌មានសីលជាដើមរបស់ខ្លួន។ លោកប្រាកដច្បាស់ ដូចជាព្រះអាទិត្យ ឬព្រះច័ន្ទដែលស្ថិតនៅកណ្តាលអាកាស ចំពោះមនុស្សដែលមានភ្នែកមើលឃើញ ឬដូចជាមហាសមុទ្រ ចំពោះមនុស្សដែលឈរនៅមាត់ច្រាំងសមុទ្រ។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាអ្នកធំធេង (មានគុណធម៌ដ៏ឧត្តម) របស់ព្រះថេរៈនោះ មិនមែនគប្បីជ្រាបត្រឹមតែគុណធម៌ដែលមកក្នុងសូត្រនេះប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគប្បីជ្រាបតាមរយៈសូត្រដទៃទៀតក្រៅពីសូត្រនេះ គឺ ធម្មទាយាទសូត្រ អនង្គណសូត្រ សម្មាទិដ្ឋិសូត្រ សីហនាទសូត្រ រថវិនីតសូត្រ មហាហត្ថិបទោបមសូត្រ មហាវេទល្លសូត្រ ចាតុមសូត្រ ទីឃនខសូត្រ អនុបទសូត្រ សេវិតព្វាសេវិតព្វសូត្រ សច្ចវិភង្គសូត្រ បិណ្ឌបាតបារិសុទ្ធិសូត្រ សម្បសាទនីយសូត្រ សង្គីតិសូត្រ ទសុត្តរសូត្រ បវារណាសូត្រ សុសិមសូត្រ ថេរបញ្ហាសូត្រ មហានិទ្ទេស បដិសម្ភិទាមគ្គ ថេរសីហនាទសូត្រ អភិនិក្ខមនសូត្រ និងឯតទគ្គសូត្រ គប្បីជ្រាបពីភាពជាអ្នកធំធេងរបស់ព្រះថេរៈដោយអំណាចនៃសូត្រទាំងនេះផងដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះសារីបុត្តនេះ ជាកំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវ័ករបស់តថាគត ផ្នែកខាងមានបញ្ញាច្រើន'។ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနောပိ သီလာဒိဂုဏေဟိ စေဝ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဂုဏေဟိ စ ထေရော ဝိယ အဘိညာတော ပါကဋော မဟာ. အပိစဿ အနုမာနသုတ္တံ, စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ္တံ မာရတဇ္ဇနိယသုတ္တံ ပါသာဒကမ္ပနံ သကလံ ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တံ နန္ဒောပနန္ဒဒမနံ ယမကပါဋိဟာရိယကာလေ ဒေဝလောကဂမနံ ဝိမာနဝတ္ထု ပေတဝတ္ထု ထေရဿ အဘိနိက္ခမနံ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဣမေသမ္ပိ ဝသေန မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတဒဂ္ဂသ္မိဉှိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၀) ဝုတ္တံ. ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ក៏ជាអ្នកល្បីល្បាញ ប្រាកដច្បាស់ និងជាអ្នកធំធេង ដូចជាព្រះសារីបុត្តត្ថេរដែរ ដោយគុណធម៌មានសីលជាដើមផង ដោយគុណធម៌ដែលមកក្នុងសូត្រនេះផង។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាអ្នកធំធេងរបស់ព្រះមហាមោគ្គល្លានត្ថេរនោះ គប្បីជ្រាបតាមរយៈសូត្រទាំងនេះផងដែរ គឺ អនុមានសូត្រ ចូឡតណ្ហាសង្ខយសូត្រ មារតជ្ជនិយសូត្រ ការធ្វើប្រាសាទឱ្យញាប់ញ័រ ឥទ្ធិបាទសំយុត្តទាំងមូល ការទូន្មាននន្ទោបនន្ទនាគរាជ ការសម្តែងយមកបាដិហារិយ៍ ការយាងទៅកាន់ទេវលោក វិមានវត្ថុ បេតវត្ថុ ការចេញបួសរបស់ព្រះថេរៈ និងការទទួលបានតំណែងឯតទគ្គៈ។ ព្រោះថា ក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះមហាមោគ្គល្លាននេះ ជាកំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវ័ករបស់តថាគត ផ្នែកខាងមានឫទ្ធិច្រើន'។ မဟာကဿပေါပိ သီလာဒိဂုဏေဟိ စေဝ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဂုဏေဟိ စ ထေရော ဝိယ အဘိညာတော ပါကဋော မဟာ. အပိစဿ စီဝရပရိဝတ္တနသုတ္တံ ဇိဏ္ဏစီဝရသုတ္တံ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄ အာဒယော) စန္ဒောပမံ သကလံ ကဿပသံယုတ္တံ မဟာအရိယဝံသသုတ္တံ ထေရဿ အဘိနိက္ခမနံ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဣမေသမ္ပိ ဝသေန မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတဒဂ္ဂသ္မိဉှိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓုတဝါဒါနံ ယဒိဒံ မဟာကဿပေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၁) ဝုတ္တံ. ព្រះមហាកស្សបៈដ៏មានអាយុ ក៏ជាអ្នកល្បីល្បាញ ប្រាកដច្បាស់ និងជាអ្នកធំធេង ដូចជាព្រះសារីបុត្តត្ថេរដែរ ដោយគុណធម៌មានសីលជាដើមផង ដោយគុណធម៌ដែលមកក្នុងសូត្រនេះផង។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាអ្នកធំធេងរបស់ព្រះមហាកស្សបត្ថេរនោះ គប្បីជ្រាបតាមរយៈសូត្រទាំងនេះផងដែរ គឺ ចីវរបរិវត្តនសូត្រ ជិណ្ណចីវរសូត្រ ចន្ទោបមសូត្រ កស្សបសំយុត្តទាំងមូល មហាអរិយវង្សសូត្រ ការចេញបួសរបស់ព្រះថេរៈ និងការទទួលបានតំណែងឯតទគ្គៈ។ ព្រោះថា ក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះមហាកស្សបៈនេះ ជាកំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវ័ករបស់តថាគត ផ្នែកខាងទ្រទ្រង់ធុតង្គ'។ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရောပိ [Pg.149] သီလာဒိဂုဏေဟိ စေဝ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဂုဏေဟိ စ ထေရော ဝိယ အဘိညာတော ပါကဋော မဟာ. အပိစဿ စူဠဂေါသိင်္ဂသုတ္တံ နဠကပါနသုတ္တံ အနုတ္တရိယသုတ္တံ ဥပက္ကိလေသသုတ္တံ အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တံ မဟာပုရိသဝိတက္ကသုတ္တံ ထေရဿ အဘိနိက္ခမနံ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဣမေသမ္ပိ ဝသေန မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတဒဂ္ဂသ္မိဉှိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ ယဒိဒံ အနုရုဒ္ဓေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၂) ဝုတ္တံ. ព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ ក៏ជាអ្នកល្បីល្បាញ ប្រាកដច្បាស់ និងជាអ្នកធំធេង ដូចជាព្រះមហាកស្សបត្ថេរដែរ ដោយគុណធម៌មានសីលជាដើមផង ដោយគុណធម៌ដែលមកក្នុងសូត្រនេះផង។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាអ្នកធំធេងរបស់ព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរនោះ គប្បីជ្រាបតាមរយៈសូត្រទាំងនេះផងដែរ គឺ ចូឡគោសិង្គសូត្រ នឡកបានសូត្រ អនុត្តរិយសូត្រ ឧបក្កិលេសសូត្រ អនុរុទ្ធសំយុត្ត មហាបុរិសវិតក្កសូត្រ ការចេញបួសរបស់ព្រះថេរៈ និងការទទួលបានតំណែងឯតទគ្គៈ។ ព្រោះថា ក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះអនុរុទ្ធនេះ ជាកំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវ័ករបស់តថាគត ផ្នែកខាងមានទិព្វចក្ខុ'។ အာယသ္မတာ စ ရေဝတေနာတိ ဧတ္ထ ပန ဒွေ ရေဝတာ ခဒိရဝနိယရေဝတော စ ကင်္ခါရေဝတော စ. တတ္ထ ခဒိရဝနိယရေဝတော ဓမ္မသေနာပတိတ္ထေရဿ ကနိဋ္ဌဘာတိကော, န သော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ‘‘အကပ္ပိယော ဂုဠော, အကပ္ပိယာ မုဂ္ဂါ’’တိ (မဟာဝ. ၂၇၂) ဧဝံ ကင်္ခါဗဟုလော ပန ထေရော ဣဓ ရေဝတောတိ အဓိပ္ပေတော. သောပိ သီလာဒိဂုဏေဟိ စေဝ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဂုဏေဟိ စ ထေရော ဝိယ အဘိညာတော ပါကဋော မဟာ. အပိစဿ အဘိနိက္ခမနေနပိ ဧတဒဂ္ဂေနပိ မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတဒဂ္ဂသ္မိဉှိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဈာယီနံ ယဒိဒံ ကင်္ခါရေဝတော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၀၄) ဝုတ္တံ. ក្នុងបទថា «āyasmatā ca revatena» នេះ មានព្រះរេវតៈ ២ រូប គឺ ព្រះខទិរវនិយរេវតៈ និងព្រះកង្ខារេវតៈ។ ក្នុងព្រះរេវតៈទាំងពីររូបនោះ ព្រះខទិរវនិយរេវតៈ ជាព្រះអនុជរបស់ព្រះធម្មសេនាបតីសារីបុត្តត្ថេរ ព្រះថេរៈរូបនោះ មិនសំដៅយកក្នុងទីនេះឡើយ។ ចំណែកព្រះថេរៈដែលមានសេចក្តីសង្ស័យច្រើន ដូចជាសង្ស័យថា 'ស្ករអំពៅមិនគួរគប្បី សណ្តែកខៀវមិនគួរគប្បី' ជាដើម ព្រះថេរៈរូបនោះឯង ដែលសំដៅយកក្នុងទីនេះថា «រេវតៈ» គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ព្រះកង្ខារេវតត្ថេរនោះ ក៏ជាអ្នកល្បីល្បាញ ប្រាកដច្បាស់ និងជាអ្នកធំធេង ដូចជាព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរដែរ ដោយគុណធម៌មានសីលជាដើមផង ដោយគុណធម៌ដែលមកក្នុងសូត្រនេះផង។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាអ្នកធំធេងរបស់លោក គប្បីជ្រាបតាមរយៈការចេញបួសផង តាមរយៈការទទួលបានតំណែងឯតទគ្គៈផង។ ព្រោះថា ក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកថា 'ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះកង្ខារេវតៈនេះ ជាកំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវ័ករបស់តថាគត ផ្នែកខាងអ្នកចូលឈាន'။ အာနန္ဒတ္ထေရောပိ သီလာဒိဂုဏေဟိ စေဝ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဂုဏေဟိ စ ထေရော ဝိယ အဘိညာတော ပါကဋော မဟာ. အပိစဿ သေက္ခသုတ္တံ ဗာဟိတိကသုတ္တံ အာနေဉ္ဇသပ္ပာယံ ဂေါပကမောဂ္ဂလ္လာနံ ဗဟုဓာတုကံ စူဠသုညတံ မဟာသုညတံ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတသုတ္တံ ဘဒ္ဒေကရတ္တံ မဟာနိဒါနံ မဟာပရိနိဗ္ဗာနံ သုဘသုတ္တံ စူဠနိယလောကဓာတုသုတ္တံ အဘိနိက္ခမနံ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဣမေသမ္ပိ ဝသေန မဟန္တဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတဒဂ္ဂသ္မိဉှိ, ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုဿုတာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉-၂၂၃) ဝုတ္တံ. ព្រះអានន្ទត្ថេរ ក៏ជាអ្នកល្បីល្បាញ ប្រាកដ និងជាអ្នកមានគុណដ៏ធំធេង ដូចជាព្រះរេវតត្ថេរដែរ ដោយគុណទាំងឡាយមានសីលជាដើមផង ដោយគុណទាំងឡាយដែលមកក្នុងសូត្រនេះផង។ មួយវិញទៀត ភាពជាអ្នកមានគុណដ៏ធំធេងរបស់ព្រះអានន្ទត្ថេរនោះ គប្បីដឹងបានដោយអំណាចនៃសូត្រទាំងឡាយនេះគឺ សេខសូត្រ ពាហិតិយសូត្រ អានេញ្ជសប្បាយសូត្រ គោបកមោគ្គល្លានសូត្រ ពហុធាតុកសូត្រ ចូឡសុញ្ញតសូត្រ មហាសុញ្ញតសូត្រ អច្ឆរិយអព្ភូតសូត្រ ភទ្ទេករត្តសូត្រ មហានិទានសូត្រ មហាបរិនិព្វានសូត្រ សុភសូត្រ ចូឡនិយលោកធាតុសូត្រ ការចេញបួស និងការទទួលបានតំណែងឯតទគ្គៈ។ ពិតណាស់ ក្នុងតំណែងឯតទគ្គៈនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកហើយថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុទាំងឡាយជាសាវករបស់តថាគត ដែលជាពហុស្សូត គឺភិក្ខុឈ្មោះអានន្ទនេះឯង ជាកំពូល»។ အညေဟိ စ အဘိညာတေဟိ အဘိညာတေဟီတိ န ကေဝလဉ္စ ဧတေဟေဝ, အညေဟိ စ မဟာဂုဏတာယ ပါကဋေဟိ အဘိညာတေဟိ ဗဟူဟိ ထေရေဟိ သာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝါ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနဒါယေ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. အာယသ္မာ ဟိ သာရိပုတ္တော သယံ မဟာပညော အညေပိ ဗဟူ မဟာပညေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ တဒါ ဒသဗလံ ပရိဝါရေတွာ ဝိဟာသိ. အာယသ္မာ [Pg.150] မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော သယံ ဣဒ္ဓိမာ, အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ သယံ ဓုတဝါဒေါ, အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ သယံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော, အာယသ္မာ ရေဝတော သယံ ဈာနာဘိရတော, အာယသ္မာ အာနန္ဒော သယံ ဗဟုဿုတော အညေပိ ဗဟူ ဗဟုဿုတေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ တဒါ ဒသဗလံ ပရိဝါရေတွာ ဝိဟာသိ, ဧဝံ တဒါ ဧတေ စ အညေ စ အဘိညာတာ မဟာထေရာ တိံသသဟဿမတ္တာ ဘိက္ခူ ဒသဗလံ ပရိဝါရေတွာ ဝိဟရိံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ពាក្យថា «aññehi ca abhiññātehi abhiññātehi» សេចក្តីថា មិនមែនតែជាមួយព្រះថេរៈទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះប៉ុណ្ណោះទេ គឺព្រះមានព្រះភាគគង់នៅក្នុងព្រៃសាលវ័នឈ្មោះគោសិង្គ ជាមួយព្រះថេរៈជាសាវកទាំងឡាយជាច្រើនដទៃទៀត ដែលល្បីល្បាញ និងប្រាកដក្រៃលែង ដោយព្រោះភាពជាអ្នកមានគុណដ៏ធំធេង។ ពិតណាស់ ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឯងជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន បាននាំយកភិក្ខុដទៃទៀតជាច្រើនរូបដែលមានបញ្ញាច្រើន ហើយគង់ចោមរោមព្រះទសពលក្នុងកាលនោះ។ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឯងជាអ្នកមានឫទ្ធិ, ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឯងជាអ្នកពោលសរសើរធុតង្គ, ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឯងជាអ្នកមានទិព្វចក្ខុ, ព្រះរេវតដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឯងជាអ្នកត្រេកអរក្នុងឈាន, ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ ព្រះអង្គឯងជាពហុស្សូត បាននាំយកភិក្ខុដទៃទៀតជាច្រើនរូបដែលជាពហុស្សូត ហើយគង់ចោមរោមព្រះទសពលក្នុងកាលនោះ។ គប្បីដឹងថា យ៉ាងនេះ ក្នុងកាលនោះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយនេះផង ព្រះមហាថេរៈដទៃទៀតដែលល្បីល្បាញផង រួមទាំងភិក្ខុទាំងឡាយមានប្រមាណបីម៉ឺនរូប បានគង់ចោមរោមព្រះទសពល។ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိဝိဝေကတော ဝုဋ္ဌိတော. ယေနာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တေနုပသင်္ကမီတိ ထေရော ကိရ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ပစ္ဆိမလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော ဝနန္တေ ကီဠန္တဿ မတ္တခတ္တိယဿ ကဏ္ဏတော ပတမာနံ ကုဏ္ဍလံ ဝိယ, သံဟရိတွာ သမုဂ္ဂေ ပက္ခိပမာနံ ရတ္တကမ္ဗလံ ဝိယ, မဏိနာဂဒန္တတော ပတမာနံ သတသဟဿဂ္ဃနိကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ဝိယ စ အတ္ထံ ဂစ္ဆမာနံ ပရိပုဏ္ဏပဏ္ဏာသယောဇနံ သူရိယမဏ္ဍလံ အဒ္ဒသ. တဒနန္တရံ ပါစီနလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော နေမိယံ ဂဟေတွာ ပရိဝတ္တယမာနံ ရဇတစက္ကံ ဝိယ, ရဇတကူဋတော နိက္ခမန္တံ ခီရဓာရာမဏ္ဍံ ဝိယ, သပက္ခေ ပပ္ဖောဋေတွာ ဂဂနတလေ ပက္ခန္ဒမာနံ သေတဟံသံ ဝိယ စ မေဃဝဏ္ဏာယ သမုဒ္ဒကုစ္ဆိတော ဥဂ္ဂန္တွာ ပါစီနစက္ကဝါဠပဗ္ဗတမတ္ထကေ သသလက္ခဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ ဧကူနပဏ္ဏာသယောဇနံ စန္ဒမဏ္ဍလံ အဒ္ဒသ. တတော သာလဝနံ ဩလောကေသိ. တသ္မိဉှိ သမယေ သာလရုက္ခာ မူလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဂ္ဂါ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လာ ဒုကူလပါရုတာ ဝိယ, မုတ္တာကလာပဝိနဒ္ဓါ ဝိယ စ ဝိရောစိံသု. ဘူမိတလံ ပုပ္ဖသန္ထရပူဇာယ ပဋိမဏ္ဍိတံ ဝိယ, တတ္ထ တတ္ထ နိပတန္တေန ပုပ္ဖရေဏုနာ လာခါရသေန သိဉ္စမာနံ ဝိယ စ အဟောသိ. ဘမရမဓုကရဂဏာ ကုသုမရေဏုမဒမတ္တာ ဥပဂါယမာနာ ဝိယ ဝနန္တရေသု ဝိစရန္တိ. တဒါ စ ဥပေါသထဒိဝသောဝ ဟောတိ. အထ ထေရော, ‘‘ကာယ နု ခေါ အဇ္ဇ ရတိယာ ဝီတိနာမေဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ, အရိယသာဝကာ စ နာမ ပိယဓမ္မဿဝနာ ဟောန္တိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဇ္ဇ မယှံ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဓမ္မသေနာပတိတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မရတိယာ ဝီတိနာမေဿာမီ’’တိ. ဂစ္ဆန္တော ပန ဧကကောဝ အဂန္တွာ ‘‘မယှံ ပိယသဟာယံ မဟာကဿပတ္ထေရံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ နိသိန္နဋ္ဌာနတော ဝုဋ္ဌာယ စမ္မခဏ္ဍံ ပပ္ဖောဋေတွာ ယေနာယသ္မာ မဟာကဿပေါ တေနုပသင်္ကမိ. ពាក្យថា «paṭisallānā vuṭṭhito» សេចក្តីថា ក្រោកឡើង (ចេញ) អំពីវិវេកគឺផលសមាបត្តិ។ ពាក្យថា «yenāyasmā mahākassapo tenupasaṅkami» សេចក្តីថា ឮថា ព្រះថេរៈ (ព្រះមហាមោគ្គល្លាន) ចេញអំពីផលសមាបត្តិហើយ កាលសម្លឹងមើលទៅកាន់លោកធាតុខាងលិច បានឃើញមណ្ឌលព្រះអាទិត្យមានប្រមាណ ៥០ យោជន៍ ដ៏ពេញវង់ កំពុងអស្តង្គតទៅ ដូចជាកុណ្ឌលដែលធ្លាក់ចុះអំពីត្រចៀកនៃក្សត្រដែលស្រវឹងនឹងសម្បត្តិ កំពុងលេងក្នុងព្រៃ ដូចជាសំពត់កម្ពលក្រហមដែលគេបត់ទុកដាក់ក្នុងស្មុគ និងដូចជាភាជន៍មាសមានតម្លៃមួយសែន ដែលធ្លាក់ចុះអំពីខ្នាយដំរីដែលធ្វើដោយកែវមណី។ លំដាប់នោះ កាលសម្លឹងមើលទៅកាន់លោកធាតុខាងកើត បានឃើញមណ្ឌលព្រះចន្ទមានប្រមាណ ៤៩ យោជន៍ ដ៏ប្រដាប់ដោយរូបទន្សាយ ងើបឡើងអំពីផ្ទៃសមុទ្រដែលមានពណ៌ដូចជាមេឃខ្មៅ លើកំពូលភ្នំចក្រវាឡខាងកើត ដូចជាកង់ប្រាក់ដែលគេកាន់ត្រង់ខ្នងកង់ហើយបង្វិលជុំវិញ ដូចជាមណ្ឌលនៃខ្សែទឹកដោះដែលហូរចេញពីក្អមប្រាក់ និងដូចជាហង្សសដែលបោកបក់ស្លាបហោះហើរទៅលើអាកាស។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គក៏សម្លឹងមើលទៅកាន់ព្រៃសាលវ័ន។ ព្រោះថាក្នុងសម័យនោះ ដើមសាលៈទាំងឡាយមានផ្ការីកស្គុះស្គាយតាំងពីគល់រហូតដល់ចុង ដូចជាដណ្តប់ដោយសំពត់ឌុកូល និងដូចជាចងរឹតដោយបាច់គុជ ដ៏រុងរឿងក្រៃលែង។ ផ្ទៃដីដូចជាប្រដាប់ដោយការបូជាដោយកម្រាលផ្កា ដោយលម្អងផ្កាដែលធ្លាក់ចុះក្នុងទីនោះៗ ដូចជាស្រោចស្រពដោយទឹកល័ក្ត។ ហ្វូងខ្មុំណ និងហ្វូងឃ្មុំទាំងឡាយ ស្រវឹងដោយលម្អងផ្កា ហោះហើរទៅមកក្នុងចន្លោះព្រៃ ដូចជាកំពុងច្រៀងថ្វាយ។ ហើយកាលនោះ ក៏ជាថ្ងៃឧបោសថដែរ។ គ្រានោះ ព្រះថេរៈគិតថា «តើអាត្មាអញគប្បីញ៉ាំងថ្ងៃនេះឲ្យកន្លងទៅដោយសេចក្តីត្រេកអរដូចម្តេចហ្នឹងហ្ន៎?» ធម្មតាអរិយសាវកទាំងឡាយ តែងជាអ្នកស្រឡាញ់ការស្តាប់ធម៌។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ថ្ងៃនេះ អាត្មាអញនឹងទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះធម្មសេនាបតីត្ថេរ ជាបងច្បងរបស់អាត្មាអញ ហើយនឹងញ៉ាំងថ្ងៃនេះឲ្យកន្លងទៅដោយសេចក្តីត្រេកអរក្នុងធម៌»។ កាលនឹងទៅ ក៏មិនទៅម្នាក់ឯងឡើយ គិតថា «អាត្មាអញនឹងនាំយកព្រះមហាកស្សបត្ថេរ ជាមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញទៅជាមួយដែរ» ទើបក្រោកឡើងពីកន្លែងអង្គុយ រលាស់កម្រាលស្បែក ហើយចូលទៅរកព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុគង់នៅ។ ဧဝမာဝုသောတိ [Pg.151] ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါတိ ထေရောပိ ယသ္မာ ပိယဓမ္မဿဝနောဝ အရိယသာဝကော, တသ္မာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ဂစ္ဆာဝုသော, တွံ, မယှံ သီသံ ဝါ ရုဇ္ဇတိ ပိဋ္ဌိ ဝါတိ ကိဉ္စိ လေသာပဒေသံ အကတွာ တုဋ္ဌဟဒယောဝ, ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိအာဒိမာဟ. ပဋိဿုတွာ စ နိသိန္နဋ္ဌာနတော ဝုဋ္ဌာယ စမ္မခဏ္ဍံ ပပ္ဖောဋေတွာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အနုဗန္ဓိ. တသ္မိံ သမယေ ဒွေ မဟာထေရာ ပဋိပါဋိယာ ဌိတာနိ ဒွေ စန္ဒမဏ္ဍလာနိ ဝိယ, ဒွေ သူရိယမဏ္ဍလာနိ ဝိယ, ဒွေ ဆဒ္ဒန္တနာဂရာဇာနော ဝိယ, ဒွေ သီဟာ ဝိယ, ဒွေ ဗျဂ္ဃာ ဝိယ စ ဝိရောစိံသု. အနုရုဒ္ဓတ္ထေရောပိ တသ္မိံ သမယေ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော ဒွေ မဟာထေရေ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ပစ္ဆိမလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော သူရိယံ ဝနန္တံ ပဝိသန္တံ ဝိယ, ပါစီနလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော စန္ဒံ ဝနန္တတော ဥဂ္ဂစ္ဆန္တံ ဝိယ, သာလဝနံ ဩလောကေန္တော သဗ္ဗပါလိဖုလ္လမေဝ သာလဝနဉ္စ ဒိသွာ အဇ္ဇ ဥပေါသထဒိဝသော, ဣမေ စ မေ ဇေဋ္ဌဘာတိကာ ဓမ္မသေနာပတိဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိ, မဟန္တေန ဓမ္မဿဝနေန ဘဝိတဗ္ဗံ, အဟမ္ပိ ဓမ္မဿဝနဿ ဘာဂီ ဘဝိဿာမီတိ နိသိန္နဋ္ဌာနတော ဝုဋ္ဌာယ စမ္မခဏ္ဍံ ပပ္ဖောဋေတွာ မဟာထေရာနံ ပဒါနုပဒိကော ဟုတွာ နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော အာယသ္မာ စ မဟာကဿပေါ အာယသ္မာ စ အနုရုဒ္ဓေါ ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိံသူ’’တိ. ဥပသင်္ကမိံသူတိ. ပဋိပါဋိယာ ဌိတာ တယော စန္ဒာ ဝိယ, သူရိယာ ဝိယ, သီဟာ ဝိယ စ ဝိရောစမာနာ ဥပသင်္ကမိံသု. ពាក្យថា «evamāvusoti kho āyasmā mahākassapo» សេចក្តីថា ព្រោះថាព្រះថេរៈ (ព្រះមហាកស្សប) ក៏ជាអរិយសាវកដែលស្រឡាញ់ការស្តាប់ធម៌ដែរ ហេតុនោះ លុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់ព្រះមហាមោគ្គល្លាននោះហើយ ក៏មិនធ្វើនូវលេសដោះសារបន្តិចបន្តួចឡើយ ដូចជាពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ លោកអញ្ជើញទៅមុនចុះ អាត្មាអញឈឺក្បាល ឬឈឺខ្នង» ដូច្នេះជាដើម មានចិត្តត្រេកអរក្រៃលែង ហើយពោលពាក្យជាដើមថា «យ៉ាងហ្នឹងហើយ អាវុសោ»។ លុះទទួលពាក្យហើយ ក៏ក្រោកឡើងពីកន្លែងអង្គុយ រលាស់កម្រាលស្បែក ហើយដើរតាមក្រោយព្រះមហាមោគ្គល្លានទៅ។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះមហាថេរៈទាំងពីររូប ដ៏រុងរឿងក្រៃលែង ដូចជាមណ្ឌលព្រះចន្ទពីរវង់ដែលស្ថិតនៅតាមលំដាប់ ដូចជាមណ្ឌលព្រះអាទិត្យពីរវង់ ដូចជាស្តេចដំរីឆទ្ទន្តពីររូប ដូចជាស្តេចសីហៈពីររូប និងដូចជាខ្លាធំពីររូប។ ចំណែកព្រះអនុរុទ្ធត្ថេរ ក៏គង់នៅក្នុងទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃក្នុងសម័យនោះ បានឃើញព្រះមហាថេរៈទាំងពីររូបកំពុងនិមន្តទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះសារីបុត្តត្ថេរ កាលសម្លឹងមើលទៅកាន់លោកធាតុខាងលិច ឃើញព្រះអាទិត្យដូចជាកំពុងចូលទៅកាន់ចន្លោះព្រៃ កាលសម្លឹងមើលទៅកាន់លោកធាតុខាងកើត ឃើញព្រះចន្ទដូចជាកំពុងរះឡើងអំពីចន្លោះព្រៃ កាលសម្លឹងមើលទៅកាន់ព្រៃសាលវ័ន ក៏ឃើញព្រៃសាលវ័នមានផ្ការីកស្គុះស្គាយគ្រប់ដើម ហើយគិតថា «ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃឧបោសថ ព្រះរៀមច្បងទាំងឡាយរបស់អាត្មាអញនេះ ក៏កំពុងនិមន្តទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះធម្មសេនាបតី ការស្តាប់ធម៌ដ៏ធំធេងមុខជាមានប្រាកដ អាត្មាអញក៏នឹងក្លាយជាអ្នកមានចំណែកក្នុងការស្តាប់ធម៌នោះដែរ» ទើបក្រោកឡើងពីកន្លែងអង្គុយ រលាស់កម្រាលស្បែក ហើយដើរតាមដានជើងនៃព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយចេញទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «លំដាប់នោះ ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុផង ព្រះមហាកស្សបដ៏មានអាយុផង ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុផង ចូលទៅរកព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុគង់នៅ»។ ពាក្យថា «upasaṅkamiṃsu» សេចក្តីថា ព្រះថេរៈទាំងឡាយ ដ៏រុងរឿងដូចជាព្រះចន្ទបីវង់ ដូចជាព្រះអាទិត្យបីវង់ និងដូចជាសីហៈបីរូប ដែលស្ថិតនៅតាមលំដាប់ បានចូលទៅជិតហើយ។ ၃၃၃. ဧဝံ ဥပသင်္ကမန္တေ ပန တေ မဟာထေရေ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နောယေဝ ဒိသွာ, ‘‘အဇ္ဇ မဟန္တံ ဓမ္မဿဝနံ ဘဝိဿတိ, မယာပိ တဿ ဘာဂိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ, န ခေါ ပန ဧကကောဝ ဂမိဿာမိ, မယှံ ပိယသဟာယမ္ပိ ရေဝတတ္ထေရံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ သဗ္ဗံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ မဟာကဿပဿ အနုရုဒ္ဓဿ ဥပသင်္ကမနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ တေ ဒွေ ဇနာ ပဋိပါဋိယာ ဌိတာ ဒွေ စန္ဒာ ဝိယ, သူရိယာ ဝိယ, သီဟာ ဝိယ စ ဝိရောစမာနာ ဥပသင်္ကမိံသု. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော’’တိအာဒိ. ဒိသွာန အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစာတိ ဒူရတောဝ ဒိသွာ အနုက္ကမေန ကထာဥပစာရံ သမ္ပတ္တမေတံ, ‘‘ဧတု ခေါ အာယသ္မာ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. ရမဏီယံ, အာဝုသောတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓံ ရာမဏေယျကံ ဝနရာမဏေယျကံ ပုဂ္ဂလရာမဏေယျကဉ္စ. တတ္ထ ဝနံ နာမ နာဂသလဠသာလစမ္ပကာဒီဟိ [Pg.152] သဉ္ဆန္နံ ဟောတိ ဗဟလစ္ဆာယံ ပုပ္ဖဖလူပဂံ ဝိဝိဓရုက္ခံ ဥဒကသမ္ပန္နံ ဂါမတော နိဿဋံ, ဣဒံ ဝနရာမဏေယျကံ နာမ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ៣៣៣. កាលដែលព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយចូលទៅជិតយ៉ាងនេះ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ គង់នៅក្នុងទីសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃរបស់ខ្លួន បានឃើញហើយគិតថា «ថ្ងៃនេះ ការស្តាប់ធម៌ដ៏ធំធេងនឹងមានប្រាកដ អាត្មាអញក៏គប្បីជាអ្នកមានចំណែកក្នុងការស្តាប់ធម៌នោះដែរ តែអាត្មាអញមិនទៅម្នាក់ឯងឡើយ អាត្មាអញនឹងនាំយកព្រះរេវតត្ថេរ ជាមិត្តសម្លាញ់ជាទីស្រឡាញ់របស់អាត្មាអញទៅជាមួយដែរ» សេចក្តីទាំងពួង គប្បីដឹងដោយពិស្តារ តាមវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយ ក្នុងការចូលទៅជិតរបស់ព្រះមហាមោគ្គល្លាន ព្រះមហាកស្សប និងព្រះអនុរុទ្ធ។ យ៉ាងនេះ ជនទាំងពីររូបនោះ (ព្រះអានន្ទ និងព្រះរេវតៈ) ដ៏រុងរឿងដូចជាព្រះចន្ទពីរវង់ ដូចជាព្រះអាទិត្យពីរវង់ និងដូចជាសីហៈពីររូប ដែលស្ថិតនៅតាមលំដាប់ បានចូលទៅជិតហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុបានឃើញហើយ» ជាដើម។ ពាក្យថា «disvāna āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca» សេចក្តីថា លុះឃើញអំពីចម្ងាយហើយ កាលព្រះអានន្ទនោះចូលមកដល់ទីជិតល្មមស្តាប់គ្នាបានតាមលំដាប់ ក៏បានពោលពាក្យជាដើមថា «សូមព្រះដ៏មានអាយុអញ្ជើញមកចុះ»។ ក្នុងពាក្យថា «ramaṇīyaṃ, āvuso» នេះ ភាពជាទីគួរត្រេកអរ មានពីរយ៉ាងគឺ ភាពជាទីគួរត្រេកអរនៃព្រៃ និងភាពជាទីគួរត្រេកអរនៃបុគ្គល។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ ព្រៃដែលឈ្មោះថាគួរត្រេកអរ គឺព្រៃដែលគ្របដណ្តប់ដោយដើមខ្ទឹង ដើមស្រល់ ដើមសាលៈ និងដើមចំប៉ាជាដើម មានម្លប់ដ៏ក្រាស់ មានដើមឈើប្លែកៗដែលផ្ដល់ផ្កានិងផ្លែ បរិបូណ៌ដោយទឹក ស្ថិតនៅឆ្ងាយពីភូមិ នេះហៅថា ភាពជាទីគួរត្រេកអរនៃព្រៃ។ ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយក ហើយត្រាស់ទុកថា ‘‘ရမဏီယာနိ အရညာနိ, ယတ္ထ န ရမတီ ဇနော; ဝီတရာဂါ ရမိဿန္တိ, န တေ ကာမဂဝေသိနော’’တိ. (ဓ. ပ. ၉၉); «ព្រៃទាំងឡាយជាទីគួរត្រេកអរ ជន (អ្នកស្វែងរកកាម) តែងមិនត្រេកអរក្នុងព្រៃណា ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយអ្នកមានរាគៈទៅប្រាសហើយ នឹងត្រេកអរ (ក្នុងព្រៃនោះ) ព្រោះលោកទាំងនោះមិនមែនជាអ្នកស្វែងរកកាមឡើយ»។ ဝနံ ပန သစေပိ ဥဇ္ဇင်္ဂလေ ဟောတိ နိရုဒကံ ဝိရလစ္ဆာယံ ကဏ္ဋကသမာကိဏ္ဏံ, ဗုဒ္ဓါဒယောပေတ္ထ အရိယာ ဝိဟရန္တိ, ဣဒံ ပုဂ္ဂလရာမဏေယျကံ နာမ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ម្យ៉ាងទៀត ទោះបីព្រៃស្ថិតនៅក្នុងទីរដិបរដុប គ្មានទឹក មានម្លប់ស្តើង ពេញដោយបន្លាក៏ដោយ តែព្រះពុទ្ធជាដើម និងព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ គង់នៅក្នុងព្រៃនោះ នេះហៅថា ភាពជាទីគួរត្រេកអរនៃបុគ្គល។ ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយក ហើយត្រាស់ទុកថា ‘‘ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါရညေ, နိန္နေ ဝါ ယဒိ ဝါ ထလေ; ယတ္ထ အရဟန္တော ဝိဟရန္တိ, တံ ဘူမိရာမဏေယျက’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၉၈); «ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ គង់នៅក្នុងទីណា ទោះបីក្នុងស្រុកក្តី ក្នុងព្រៃក្តី ក្នុងទីទំនាបក្តី ក្នុងទីទួលក្តី ទីនោះឯងជាទីគួរត្រេកអរ»។ ဣဓ ပန တံ ဒုဝိဓမ္ပိ လဗ္ဘတိ. တဒါ ဟိ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လံ ဟောတိ ကုသုမဂန္ဓသုဂန္ဓံ, သဒေဝကေ စေတ္ထ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ တိံသသဟဿမတ္တေဟိ အဘိညာတဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ရမဏီယံ, အာဝုသော အာနန္ဒ, ဂေါသိင်္ဂသာလဝန’’န္တိ. ចំណែកក្នុងព្រៃគោសិង្គនេះ ភាពជាទីគួរត្រេកអរទាំងពីរយ៉ាងនោះ តែងបានទាំងអស់។ ព្រោះថាក្នុងកាលនោះ ព្រៃសាលវ័នឈ្មោះគោសិង្គ មានផ្ការីកស្គុះស្គាយគ្រប់ដើម មានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ដោយក្លិនផ្កា មួយវិញទៀត ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក ក៏គង់នៅជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយដែលល្បីល្បាញមានប្រមាណបីម៉ឺនរូប ក្នុងព្រៃនេះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកព្រៃនោះ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោអានន្ទ ព្រៃសាលវ័នឈ្មោះគោសិង្គ ជាទីគួរត្រេកអរណាស់»។ ဒေါသိနာတိ ဒေါသာပဂတာ, အဗ္ဘံ မဟိကာ ဓူမော ရဇော ရာဟူတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိရဟိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သဗ္ဗပါလိဖုလ္လာတိ သဗ္ဗတ္ထ ပါလိဖုလ္လာ, မူလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဂ္ဂါ အပုပ္ဖိတဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ. ဒိဗ္ဗာ မညေ ဂန္ဓာ သမ္ပဝန္တီတိ ဒိဗ္ဗာ မန္ဒာရပုပ္ဖကောဝိဠာရပါရိစ္ဆတ္တကစန္ဒနစုဏ္ဏဂန္ဓာ ဝိယ သမန္တာ ပဝါယန္တိ, သက္ကသုယာသန္တုသိတနိမ္မာနရတိပရနိမ္မိတမဟာဗြဟ္မာနံ ဩတိဏ္ဏဋ္ဌာနံ ဝိယ ဝါယန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ពាក្យថា «dosinā» គឺប្រាសចាកទោស មានន័យថា ប្រាសចាកឧបក្កិលេសទាំង ៥ យ៉ាងនេះគឺ ៖ ពពក, ទឹកសន្សើម, ផ្សែង, ធូលី និងរាហូ។ ពាក្យថា «sabbapāliphullā» គឺមានផ្ការីកស្គុះស្គាយគ្រប់កន្លែង គឺតាំងពីគល់រហូតដល់ចុង មិនមានកន្លែងណាដែលគ្មានផ្ការីកឡើយ។ ពាក្យថា «dibbā maññe gandhā sampavanti» មានន័យថា ផ្សព្វផ្សាយទៅសព្វទិសទី ដូចជាក្លិនផ្កាមន្ទារវៈ ផ្កាកោវិឡារៈ ផ្កាបារិច្ឆត្តកៈ និងលម្អងខ្លឹមចន្ទន៍ ដែលជាទិព្វ គឺធុំក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ ដូចជាទីកន្លែងដែលស្តេចសក្កៈ ទេវបុត្រឈ្មោះសុយាមៈ ទេវបុត្រឈ្មោះសន្តុស្សិតៈ ទេវបុត្រឈ្មោះនិម្មានរតី ទេវបុត្រឈ្មោះបរនិម្មិតវសវត្តី និងមហាព្រហ្មទាំងឡាយ យាងចុះមកគង់នៅដូច្នោះដែរ។ ကထံရူပေန, အာဝုသော အာနန္ဒာတိ အာနန္ဒတ္ထေရော တေသံ ပဉ္စန္နံ ထေရာနံ သံဃနဝကောဝ. ကသ္မာ ထေရော တံယေဝ ပဌမံ ပုစ္ဆတီတိ? မမာယိတတ္တာ. တေ ဟိ ဒွေ ထေရာ အညမညံ မမာယိံသု. သာရိပုတ္တတ္ထေရော, ‘‘မယာ ကတ္တဗ္ဗံ သတ္ထု ဥပဋ္ဌာနံ ကရောတီ’’တိ အာနန္ဒတ္ထေရံ မမာယိ. အာနန္ဒတ္ထေရော ဘဂဝတော သာဝကာနံ အဂ္ဂေါတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရံ မမာယိ, ကုလဒါရကေ ပဗ္ဗာဇေတွာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှာပေသိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ တထေဝ အကာသိ. ဧဝံ ဧကမေကေန အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ [Pg.153] ဒတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှာပိတာနိ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ အဟေသုံ. အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပဏီတာနိ စီဝရာဒီနိပိ လဘိတွာ ထေရဿေဝ ဒေတိ. ពាក្យថា «kathaṃrūpena, āvuso ānanda» នេះ ព្រះអានន្ទត្ថេរ ជាភិក្ខុខ្ចីជាងគេក្នុងចំណោមព្រះថេរៈទាំង ៥ រូបនោះ។ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈ (ព្រះសារីបុត្ត) សួរព្រះអានន្ទនោះមុនគេ? ឆ្លើយថា ព្រោះតែសេចក្តីស្រឡាញ់រាប់អានក្រៃលែង។ ព្រោះថាព្រះថេរៈទាំងពីររូបនោះ តែងស្រឡាញ់រាប់អានគ្នាទៅវិញទៅមក។ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ស្រឡាញ់រាប់អានព្រះអានន្ទត្ថេរ ដោយគិតថា «ព្រះថេរៈនេះ តែងធ្វើការបម្រើព្រះសាស្តា ដែលជាកិច្ចដែលអាត្មាអញគប្បីធ្វើ»។ ព្រះអានន្ទត្ថេរ ស្រឡាញ់រាប់អានព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ដោយគិតថា «ព្រះថេរៈនេះ ជាកំពូលនៃសាវកទាំងឡាយរបស់ព្រះមានព្រះភាគ» កាលបំបួសកុលបុត្រទាំងឡាយ ក៏តែងឲ្យយកព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាព្រះឧបជ្ឈាយ៍។ ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ក៏បានធ្វើដូច្នោះដែរ។ ភិក្ខុទាំងឡាយប្រាំរយរូប ដែលព្រះថេរៈនីមួយៗបានប្រគេនបាត្រនិងចីវររបស់ខ្លួន ហើយបំបួសឲ្យយកគ្នាទៅវិញទៅមកជាឧបជ្ឈាយ៍ យ៉ាងនេះ ក៏មានហើយ។ មួយវិញទៀត ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ កាលបានចីវរជាដើមដ៏ផ្ចិតផ្ចង់ តែងប្រគេនដល់ព្រះថេរៈនោះឯង។ ဧကော ကိရ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓရတနဿ စ သံဃရတနဿ စ ပူဇာ ပညာယတိ, ကထံ နု ခေါ ဓမ္မရတနံ ပူဇိတံ နာမ ဟောတီ’’တိ? သော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘သစေသိ, ဗြာဟ္မဏ, ဓမ္မရတနံ ပူဇိတုကာမော, ဧကံ ဗဟုဿုတံ ပူဇေဟီ’’တိ ဗဟုဿုတံ, ဘန္တေ, အာစိက္ခထာတိ ဘိက္ခုသံဃံ ပုစ္ဆတိ. သော ဘိက္ခုသံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဗဟုဿုတံ, ဘန္တေ, အာစိက္ခထာတိ အာဟ. အာနန္ဒတ္ထေရော ဗြာဟ္မဏာတိ. ဗြာဟ္မဏော ထေရံ သဟဿဂ္ဃနိကေန စီဝရေန ပူဇေသိ. ထေရော တံ ဂဟေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမာသိ. ဘဂဝါ ‘‘ကုတော, အာနန္ဒ, လဒ္ဓ’’န္တိ အာဟ. ဧကေန, ဘန္တေ, ဗြာဟ္မဏေန ဒိန္နံ, ဣဒံ ပနာဟံ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဒါတုကာမောတိ. ဒေဟိ, အာနန္ဒာတိ. စာရိကံ ပက္ကန္တော, ဘန္တေတိ. အာဂတကာလေ ဒေဟီတိ. သိက္ခာပဒံ, ဘန္တေ, ပညတ္တန္တိ. ကဒါ ပန သာရိပုတ္တော အာဂမိဿတီတိ? ဒသာဟမတ္တေန, ဘန္တေတိ. ‘‘အနုဇာနာမိ, အာနန္ဒ, ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ နိက္ခိပိတု’’န္တိ (ပါရာ. ၄၆၁; မဟာဝ. ၃၄၇) သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ တထေဝ ယံကိဉ္စိ မနာပံ လဘတိ, တံ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဒေတိ. ဧဝံ တေ ထေရာ အညမညံ မမာယိံသု, ဣတိ မမာယိတတ္တာ ပဌမံ ပုစ္ဆိ. ឮថា ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់បានគិតថា «ការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធរតនៈ និងព្រះសង្ឃរតនៈ តែងប្រាកដច្បាស់ ចុះការដែលឈ្មោះថាបានបូជាចំពោះព្រះធម៌រតនៈ តើធ្វើដូចម្តេចទៅហ្ន៎?»។ ព្រាហ្មណ៍នោះក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយទូលសួរនូវសេចក្តីនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ បើអ្នកចង់បូជាព្រះធម៌រតនៈ ចូរអ្នកបូជាចំពោះភិក្ខុអ្នកជាពហុស្សូតមួយរូបចុះ»។ ព្រាហ្មណ៍ទូលសួរព្រះសង្ឃថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់នូវភិក្ខុអ្នកជាពហុស្សូតមកចុះ»។ ព្រាហ្មណ៍នោះក៏ចូលទៅរកព្រះសង្ឃ ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់នូវភិក្ខុអ្នកជាពហុស្សូតមកចុះ»។ ព្រះសង្ឃប្រាប់ថា «ម្នាលព្រាហ្មណ៍ គឺព្រះអានន្ទត្ថេរ»។ ព្រាហ្មណ៍ក៏បានបូជាចំពោះព្រះត្ថេរដោយចីវរមានតម្លៃមួយពាន់។ ព្រះត្ថេរទទួលយកចីវរនោះហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សួរថា «ម្នាលអានន្ទ អ្នកបានចីវរនេះមកពីណា?»។ ព្រះអានន្ទទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់បានប្រគេនមក ប៉ុន្តែចីវរនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គប្រាថ្នានឹងប្រគេនដល់ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «ម្នាលអានន្ទ ចូរប្រគេនចុះ»។ ព្រះអានន្ទទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសារីបុត្តនិមន្តទៅកាន់ចារិកហើយ»។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «កាលលោកត្រឡប់មកវិញ សឹមប្រគេនចុះ»។ ព្រះអានន្ទទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះសិក្ខាបទ (ស្តីពីការមិនឲ្យទុកអតិរេកចីវរហួសកំណត់) ព្រះអង្គបានបញ្ញត្តទុកហើយ»។ ព្រះអង្គត្រាស់សួរថា «ចុះព្រះសារីបុត្តនឹងមកវិញនៅពេលណា?»។ ព្រះអានន្ទទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ប្រមាណជាដប់ថ្ងៃទៀត ទើបលោកមកដល់»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់បញ្ញត្តសិក្ខាបទថា «ម្នាលអានន្ទ តថាគតអនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុទុកអតិរេកចីវរបានយ៉ាងយូរត្រឹមដប់ថ្ងៃ»។ សូម្បីព្រះសារីបុត្តត្ថេរក៏ដូច្នោះដែរ កាលលោកបានរបស់ជាទីគាប់ចិត្តណាមួយ តែងប្រគេនរបស់នោះដល់ព្រះអានន្ទត្ថេរ។ ព្រះត្ថេរទាំងពីររូបនោះ តែងស្រឡាញ់រាប់អានគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងនេះ ព្រោះតែភាពជាទីស្រឡាញ់រាប់អានគ្នានេះ ទើបព្រះសារីបុត្តសួរព្រះអានន្ទមុនគេ។ အပိစ အနုမတိပုစ္ဆာ နာမေသာ ခုဒ္ဒကတော ပဋ္ဌာယ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ ဟောတိ. တသ္မာ ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ပဌမံ အာနန္ဒံ ပုစ္ဆိဿာမိ, အာနန္ဒော အတ္တနော ပဋိဘာနံ ဗျာကရိဿတိ. တတော ရေဝတံ, အနုရုဒ္ဓံ, မဟာကဿပံ, မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ပုစ္ဆိဿာမိ. မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော အတ္တနော ပဋိဘာနံ ဗျာကရိဿတိ. တတော ပဉ္စပိ ထေရာ မံ ပုစ္ဆိဿန္တိ, အဟမ္ပိ အတ္တနော ပဋိဘာနံ ဗျာကရိဿာမီ’’တိ. ဧတ္တာဝတာပိ အယံ ဓမ္မဒေသနာ သိခါပ္ပတ္တာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တာ န ဘဝိဿတိ, အထ မယံ သဗ္ဗေပိ ဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိဿာမ, သတ္ထာ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဗျာကရိဿတိ. ဧတ္တာဝတာ အယံ ဓမ္မဒေသနာ သိခါပ္ပတ္တာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တာ ဘဝိဿတိ. ယထာ ဟိ ဇနပဒမှိ ဥပ္ပန္နော အဋ္ဋော ဂါမဘောဇကံ ပါပုဏာတိ, တသ္မိံ နိစ္ဆိတုံ အသက္ကောန္တေ ဇနပဒဘောဇကံ ပါပုဏာတိ, တသ္မိံ အသက္ကောန္တေ မဟာဝိနိစ္ဆယအမစ္စံ, တသ္မိံ အသက္ကောန္တေ [Pg.154] သေနာပတိံ, တသ္မိံ အသက္ကောန္တေ ဥပရာဇံ, တသ္မိံ ဝိနိစ္ဆိတုံ အသက္ကောန္တေ ရာဇာနံ ပါပုဏာတိ, ရညာ ဝိနိစ္ဆိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဋော အပရာပရံ န သဉ္စရတိ, ရာဇဝစနေနေဝ ဆိဇ္ဇတိ. ဧဝမေဝံ အဟဉှိ ပဌမံ အာနန္ဒံ ပုစ္ဆိဿာမိ…ပေ… အထ မယံ သဗ္ဗေပိ ဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိဿာမ, သတ္ထာ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဗျာကရိဿတိ. ဧတ္တာဝတာ အယံ ဓမ္မဒေသနာ သိခါပ္ပတ္တာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တာ ဘဝိဿတိ. ဧဝံ အနုမတိပုစ္ဆံ ပုစ္ဆန္တော ထေရော ပဌမံ အာနန္ဒတ္ထေရံ ပုစ္ဆိ. ម្យ៉ាងទៀត ធម្មតាការសួរដើម្បីសាកល្បងយោបល់ (អនុមតិបុច្ឆា) នេះ ត្រូវសួរចាប់តាំងពីភិក្ខុថ្នាក់ទាបឡើងទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះត្ថេរក៏គិតថា «អាត្មាអញនឹងសួរព្រះអានន្ទមុនគេ ព្រះអានន្ទនឹងដោះស្រាយតាមបដិភាណរបស់ខ្លួន។ បន្ទាប់មក អាត្មាអញនឹងសួរព្រះរេវតៈ ព្រះអនុរុទ្ធៈ ព្រះមហាកស្សបៈ និងព្រះមហាមោគ្គល្លាន។ ព្រះមហាមោគ្គល្លាននឹងដោះស្រាយតាមបដិភាណរបស់ខ្លួន។ បន្ទាប់មក ព្រះត្ថេរទាំងប្រាំរូបនោះនឹងសួរអាត្មាអញវិញ ឯអាត្មាអញក៏នឹងដោះស្រាយតាមបដិភាណរបស់ខ្លួនដែរ»។ សូម្បីតែត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ធម្មទេសនានេះក៏មិនទាន់ដល់នូវចំណុចកំពូល និងភាពទូលំទូលាយនៅឡើយទេ លុះដល់ពេលនោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នានឹងចូលទៅគាល់ព្រះទសពល ហើយទូលសួរ ព្រះសាស្តានឹងទ្រង់ដោះស្រាយដោយព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ។ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ធម្មទេសនានេះនឹងដល់នូវចំណុចកំពូល និងភាពទូលំទូលាយជាមិនខាន។ ដូចជា រឿងក្តីដែលកើតឡើងក្នុងជនបទ តែងទៅដល់មេភូមិ កាលបើមេភូមិនោះមិនអាចកាត់សេចក្តីបាន ក៏ទៅដល់មេស្រុក កាលបើមេស្រុកមិនអាចកាត់សេចក្តីបាន ក៏ទៅដល់មហាមន្ត្រីអ្នកកាត់សេចក្តី កាលបើមហាមន្ត្រីនោះមិនអាចកាត់សេចក្តីបាន ក៏ទៅដល់សេនាបតី កាលបើសេនាបតីមិនអាចកាត់សេចក្តីបាន ក៏ទៅដល់ឧបរាជ កាលបើឧបរាជមិនអាចកាត់សេចក្តីបាន ក៏ទៅដល់ព្រះរាជា ចាប់តាំងពីពេលដែលព្រះរាជាទ្រង់កាត់សេចក្តីហើយ រឿងក្តីនោះក៏មិនរំកិលទៅណាទៀតឡើយ តែងដាច់ស្រឡះដោយព្រះរាជឱង្ការប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីនេះក៏យ៉ាងនោះឯង គឺអាត្មាអញនឹងសួរព្រះអានន្ទមុនគេ...ល... លុះដល់ពេលនោះ ពួកយើងទាំងអស់គ្នានឹងចូលទៅគាល់ព្រះទសពល ហើយទូលសួរ ព្រះសាស្តានឹងទ្រង់ដោះស្រាយដោយព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ធម្មទេសនានេះនឹងដល់នូវចំណុចកំពូល និងភាពទូលំទូលាយជាមិនខាន។ ព្រះត្ថេរកាលនឹងសួរនូវអនុមតិបុច្ឆាយ៉ាងនេះ ទើបសួរព្រះអានន្ទត្ថេរមុនគេ។ ဗဟုဿုတော ဟောတီတိ ဗဟု အဿ သုတံ ဟောတိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ ပါဠိအနုသန္ဓိပုဗ္ဗာပရဝသေန ဥဂ္ဂဟိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. သုတဓရောတိ သုတဿ အာဓာရဘူတော. ယဿ ဟိ ဣတော ဂဟိတံ ဣတော ပလာယတိ, ဆိဒ္ဒဃဋေ ဥဒကံ ဝိယ န တိဋ္ဌတိ, ပရိသမဇ္ဈေ ဧကံ သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေတုံ ဝါ ဝါစေတုံ ဝါ န သက္ကောတိ, အယံ န သုတဓရော နာမ. ယဿ ပန ဥဂ္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟိတကာလသဒိသမေဝ ဟောတိ, ဒသပိ ဝီသတိပိ ဝဿာနိ သဇ္ဈာယံ အကရောန္တဿ န နဿတိ, အယံ သုတဓရော နာမ. သုတသန္နိစယောတိ သုတဿ သန္နိစယဘူတော. ယထာ ဟိ သုတံ ဟဒယမဉ္ဇူသာယ သန္နိစိတံ သိလာယံ လေခါ ဝိယ, သုဝဏ္ဏဃဋေ ပက္ခိတ္တသီဟဝသာ ဝိယ စ အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ, အယံ သုတသန္နိစယော နာမ. ဓာတာတိ ဌိတာ ပဂုဏာ. ဧကစ္စဿ ဟိ ဥဂ္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဓာတံ ပဂုဏံ နိစ္စလိတံ န ဟောတိ, အသုကသုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေဟီတိ ဝုတ္တေ သဇ္ဈာယိတွာ သံသန္ဒိတွာ သမနုဂ္ဂါဟိတွာ ဇာနိဿာမီတိ ဝဒတိ. ဧကစ္စဿ ဓာတံ ပဂုဏံ ဘဝင်္ဂသောတသဒိသံ ဟောတိ, အသုကသုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေဟီတိ ဝုတ္တေ ဥဒ္ဓရိတွာ တမေဝ ကထေတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဓာတာ’’တိ. ពាក្យថា Bahussuto hoti សេចក្តីថា ព្រះសាសនារបស់ព្រះសាស្តាមានអង្គប្រាំបួន (នវង្គសត្ថុសាសនៈ) ដែលព្រះអានន្ទត្ថេរនោះបានរៀនសូត្រចេះដឹងច្រើន ដោយអំណាចនៃបាលី អនុសន្ធិ មុន និងក្រោយ។ ពាក្យថា Sutadharo សេចក្តីថា ជាទីតម្កល់ទុកនូវសុតៈ (ការចេះដឹង)។ ព្រោះថា បុគ្គលណា រៀនពីទីនេះហើយ ក៏បាត់បង់ទៅក្នុងទីនោះ មិនស្ថិតនៅ ដូចជាទឹកដែលចាក់ទៅក្នុងក្អមធ្លាយ មិនអាចសម្តែង ឬបង្រៀនសូត្រសូម្បីតែសូត្រមួយ ឬជាតកមួយក្នុងកណ្តាលជំនុំចំណោមបានឡើយ បុគ្គលនេះ មិនឈ្មោះថាជាអ្នកទ្រទ្រង់សុតៈឡើយ។ ចំណែកបុគ្គលណា ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលខ្លួនបានរៀនសូត្រហើយ តែងប្រាកដដូចជាកាលដែលទើបរៀនថ្មីៗដូច្នោះឯង សូម្បីតែមិនបានស្វាធ្យាយអស់ដប់ឆ្នាំ ឬម្ភៃឆ្នាំ ក៏មិនវិនាសបាត់បង់ទៅឡើយ បុគ្គលនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកទ្រទ្រង់សុតៈ។ ពាក្យថា Sutasannicayo សេចក្តីថា ជាអ្នកសន្សំទុកនូវសុតៈ។ ព្រោះថា សុតៈដែលបុគ្គលនោះសន្សំទុកក្នុងហទយមញ្ជូសា (ប្រអប់បេះដូង) តែងស្ថិតនៅជាប់មាំ ដូចជាអក្សរដែលចារលើផ្ទាំងថ្ម ឬដូចជាខ្លាញ់សិង្ហដែលគេដាក់ក្នុងក្អមមាស បុគ្គលនេះឈ្មោះថាជាអ្នកសន្សំទុកនូវសុតៈ។ ពាក្យថា Dhātā សេចក្តីថា ស្ថិតនៅមាំ ស្ទាត់ជំនាញ។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលបុគ្គលខ្លះបានរៀនសូត្រហើយ មិនមែនជាការចាំមាំ ស្ទាត់ជំនាញ និងមិនរំភើបញាប់ញ័រនោះឡើយ កាលបើគេពោលថា ចូរសម្តែងនូវសូត្រឈ្មោះនេះ ឬជាតកឈ្មោះនេះចុះ តែងពោលថា អាត្មាអញនឹងស្វាធ្យាយ ផ្ទៀងផ្ទាត់ និងពិចារណាឡើងវិញសិន ទើបដឹង។ ចំណែកបុគ្គលខ្លះ ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលខ្លួនចាំមាំ ស្ទាត់ជំនាញហើយ តែងហូរហៀរដូចជាខ្សែទឹកភវង្គ កាលបើគេពោលថា ចូរសម្តែងនូវសូត្រឈ្មោះនេះ ឬជាតកឈ្មោះនេះចុះ ក៏អាចលើកយកសូត្រ ឬជាតកនោះមកសម្តែងបានភ្លាមៗ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនោះ ទើបត្រាស់ថា Dhātā។ ဝစသာ ပရိစိတာတိ သုတ္တဒသက-ဝဂ္ဂဒသက-ပဏ္ဏာသဒသကာနံ ဝသေန ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတာ. မနသာနုပေက္ခိတာတိ စိတ္တေန အနုပေက္ခိတာ, ယဿ ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ မနသာ စိန္တေန္တဿ တတ္ထ တတ္ထ ပါကဋံ ဟောတိ. မဟာဒီပံ ဇာလေတွာ ဌိတဿ ရူပဂတံ ဝိယ ပညာယတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ’’တိ. ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ အတ္ထတော စ ကာရဏတော စ ပညာယ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ. ပရိမဏ္ဍလေဟိ [Pg.155] ပဒဗျဉ္ဇနေဟီတိ ဧတ္ထ ပဒမေဝ အတ္ထဿ ဗျဉ္ဇနတော ပဒဗျဉ္ဇနံ, တံ အက္ခရပါရိပူရိံ ကတွာ ဒသဝိဓဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယော အပရိဟာပေတွာ ဝုတ္တံ ပရိမဏ္ဍလံ နာမ ဟောတိ, ဧဝရူပေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟီတိ အတ္ထော. အပိစ ယော ဘိက္ခု ပရိသတိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ နိက္ခပိတွာ အညံ ဥပါရမ္ဘကရံ သုတ္တံ အာဟရတိ, တဿ ဥပမံ ကထေတိ, တဒတ္ထံ ဩဟာရေတိ, ဧဝမိဒံ ဂဟေတွာ ဧတ္ထ ခိပန္တော ဧကပဿေနေဝ ပရိဟရန္တော ကာလံ ဉတွာ ဝုဋ္ဌဟတိ. နိက္ခိတ္တသုတ္တံ ပန နိက္ခတ္တမတ္တမေဝ ဟောတိ, တဿ ကထာ အပရိမဏ္ဍလာ နာမ ဟောတိ. ယော ပန သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ နိက္ခိပိတွာ ဗဟိ ဧကပဒမ္ပိ အဂန္တွာ ပါဠိယာ အနုသန္ဓိဉ္စ ပုဗ္ဗာပရဉ္စ အမက္ခေန္တော အာစရိယေဟိ ဒိန္နနယေ ဌတွာ တုလိကာယ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော ဝိယ, ဂမ္ဘီရမာတိကာယ ဥဒကံ ပေသေန္တော ဝိယ, ပဒံ ကောဋ္ဋေန္တော သိန္ဓဝါဇာနီယော ဝိယ ဂစ္ဆတိ, တဿ ကထာ ပရိမဏ္ဍလာ နာမ ဟောတိ. ဧဝရူပိံ ကထံ သန္ဓာယ – ‘‘ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. ពាក្យថា Vacasā paricitā សេចក្តីថា បានស្វាធ្យាយដោយវាចា ដោយអំណាចនៃពួកសូត្រដប់ ពួកវគ្គដប់ និងពួកបណ្ណាសកៈដប់។ ពាក្យថា Manasānupekkhitā សេចក្តីថា បានពិចារណាដោយចិត្ត គឺថា ព្រះពុទ្ធវចនៈដែលភិក្ខុណាបានស្វាធ្យាយដោយវាចាហើយ កាលបើភិក្ខុនោះគិតពិចារណាដោយចិត្ត តែងប្រាកដច្បាស់ក្នុងទីនោះៗ ដូចជារូបារម្មណ៍ដែលប្រាកដច្បាស់ដល់បុគ្គលដែលឈរកាន់ប្រទីបដ៏ធំដែលអុជភ្លឺហើយដូច្នោះឯង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា Vacasā paricitā manasānupekkhitā។ ពាក្យថា Diṭṭhiyā suppaṭividdhā សេចក្តីថា បានចាក់ធ្លុះដោយល្អដោយបញ្ញា ទាំងដោយអត្ថ ទាំងដោយហេតុ។ ក្នុងពាក្យថា Parimaṇḍalehi padabyañjanehi នេះ បទនោះឯង ព្រោះសម្តែងនូវអត្ថ ទើបហៅថា បទព្យញ្ជនៈ បទព្យញ្ជនៈនោះ កាលបើពោលឲ្យពេញលេញដោយអក្ខរៈ មិនឲ្យសាបសូន្យនូវព្យញ្ជនពុទ្ធិទាំងដប់ប្រការ ឈ្មោះថា បរិមណ្ឌល (ពេញលេញល្អ) សេចក្តីថា ដោយបទនិងព្យញ្ជនៈមានសភាពយ៉ាងនេះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណា កាលសម្តែងធម៌ក្នុងកណ្តាលជំនុំចំណោម លើកយកសូត្រ ឬជាតកមកតម្កល់ទុកហើយ បែរជានាំយកសូត្រដទៃដែលជាគ្រឿងចោទប្រកាន់មកសម្តែងវិញ សម្តែងនូវឧបមា និងបង្អោនអត្ថនៃសូត្រនោះចុះ កាលកាន់យកសូត្រនេះហើយ យកទៅដាក់ក្នុងសូត្រនោះ នាំទៅដោយចំណែកម្ខាងប៉ុណ្ណោះ ដឹងកាលវេលាហើយក៏ឈប់ទៅ។ ចំណែកសូត្រដែលលើកមកតម្កល់ទុកនោះ ក៏គ្រាន់តែជាការតម្កល់ទុកប៉ុណ្ណោះ ទេសនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនបរិមណ្ឌល (មិនពេញលេញល្អ) ឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុណា លើកយកសូត្រ ឬជាតកមកតម្កល់ទុកហើយ មិនចេញទៅក្រៅសូម្បីតែមួយបទ មិនធ្វើឲ្យច្របូកច្របល់នូវអនុសន្ធិ និងខាងដើមខាងចុងនៃបាលី ស្ថិតនៅក្នុងន័យដែលព្រះអាចារ្យទាំងឡាយបានប្រគល់ឲ្យ ដូចជាបុគ្គលវាស់វែងកាត់ដោយជក់ចុងស្រួច ដូចជាបុគ្គលបង្ហូរទឹកទៅតាមប្រឡាយដ៏ជ្រៅ វាយសម្រេចនូវបទហើយដើរទៅ ដូចជាសេះសិន្ធវៈអាជានេយ្យ ទេសនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា បរិមណ្ឌល (ពេញលេញល្អ)។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកទេសនាមានសភាពយ៉ាងនេះ ទើបត្រាស់ថា Parimaṇḍalehi padabyañjanehi។ အနုပ္ပဗန္ဓေဟီတိ ဧတ္ထ ယော ဘိက္ခု ဓမ္မံ ကထေန္တော သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ အာရဘိတွာ အာရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ တုရိတတုရိတော အရဏိံ မန္ထေန္တော ဝိယ, ဥဏှခါဒနီယံ ခါဒန္တော ဝိယ, ပါဠိယာ အနုသန္ဓိပုဗ္ဗာပရေသု ဂဟိတံ ဂဟိတမေဝ အဂ္ဂဟိတံ အဂ္ဂဟိတမေဝ စ ကတွာ ပုရာဏပဏ္ဏန္တရေသု စရမာနံ ဂေါဓံ ဥဋ္ဌပေန္တော ဝိယ တတ္ထ တတ္ထ ပဟရန္တော ဩသာပေန္တော ဩဟာယ ဂစ္ဆတိ. ယောပိ ဓမ္မံ ကထေန္တော ကာလေန သီဃံ ကာလေန ဒန္ဓံ ကာလေန မဟာသဒ္ဒံ ကာလေန ခုဒ္ဒကသဒ္ဒံ ကရောတိ. ယထာ ပေတဂ္ဂိ ကာလေန ဇလတိ, ကာလေန နိဗ္ဗာယတိ, ဧဝမေဝ ဣဓ ပေတဂ္ဂိဓမ္မကထိကော နာမ ဟောတိ, ပရိသာယ ဥဋ္ဌာတုကာမာယ ပုနပ္ပုနံ အာရဘတိ. ယောပိ ကထေန္တော တတ္ထ တတ္ထ ဝိတ္ထာယတိ, နိတ္ထုနန္တော ကန္ဒန္တော ဝိယ ကထေတိ, ဣမေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကထာ အပ္ပဗန္ဓာ နာမ ဟောတိ. ယော ပန သုတ္တံ အာရဘိတွာ အာစရိယေဟိ ဒိန္နနယေ ဌိတော အစ္ဆိန္နဓာရံ ကတွာ နဒီသောတံ ဝိယ ပဝတ္တေတိ, အာကာသဂင်္ဂတော ဘဿမာနံ ဥဒကံ ဝိယ နိရန္တရံ ကထံ ပဝတ္တေတိ, တဿ ကထာ အနုပ္ပဗန္ဓာ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ [Pg.156] ‘‘အနုပ္ပဗန္ဓေဟီ’’တိ. အနုသယသမုဂ္ဃာတာယာတိ သတ္တန္နံ အနုသယာနံ သမုဂ္ဃာတတ္ထာယ. ဧဝရူပေနာတိ ဧဝရူပေန ဗဟုဿုတေန ဘိက္ခုနာ တထာရူပေနေဝ ဘိက္ခုသတေန ဘိက္ခုသဟဿေန ဝါ သံဃာဋိကဏ္ဏေန ဝါ သံဃာဋိကဏ္ဏံ, ပလ္လင်္ကေန ဝါ ပလ္လင်္ကံ အာဟစ္စ နိသိန္နေန ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သောဘေယျ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ក្នុងពាក្យថា Anuppabandhehi នេះ ភិក្ខុណា កាលសម្តែងធម៌ ផ្តើមយកសូត្រ ឬជាតកមកហើយ ចាប់តាំងពីពេលផ្តើមមក ក៏និយាយយ៉ាងប្រញាប់ប្រញាល់ ដូចជាបុគ្គលខាត់ឈើបញ្ឆេះភ្លើង ដូចជាបុគ្គលស៊ីខាទនីយៈដ៏ក្តៅ ធ្វើនូវសេចក្តីដែលបានកាន់យកហើយក្នុងអនុសន្ធិខាងដើមនិងខាងចុងនៃបាលី ឲ្យទៅជាបានកាន់យកពិតប្រាកដ ធ្វើនូវសេចក្តីដែលមិនទាន់បានកាន់យក ឲ្យទៅជាមិនទាន់បានកាន់យកពិតប្រាកដ ដូចជាបុគ្គលដេញបង្អើលត្រកួតដែលដើរក្នុងចន្លោះស្លឹកឈើចាស់ៗ វាយក្នុងទីនោះៗ ធ្វើឲ្យចប់ៗ ហើយលះបង់ដើរទៅ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណា កាលសម្តែងធម៌ ជួនកាលធ្វើលឿន ជួនកាលយឺត ជួនកាលសំឡេងខ្លាំង ជួនកាលសំឡេងខ្សោយ។ ភ្លើងប្រេត តែងឆេះរុងរឿងម្តង រលត់ទៅម្តង យ៉ាងណាមិញ ក្នុងទីនេះ ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាធម្មកថិកដូចជាភ្លើងប្រេត យ៉ាងនោះឯង កាលបើពួកបរិស័ទចង់ក្រោកទៅ ក៏ផ្តើមសម្តែងម្តងហើយម្តងទៀត។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណា កាលសម្តែង តែងរអាក់រអួលក្នុងទីនោះៗ សម្តែងដូចជាបុគ្គលថ្ងូរ ឬយំយែក ទេសនារបស់ភិក្ខុទាំងអស់នេះ ឈ្មោះថា មិនជាប់ទាក់ទងគ្នា (អប្បពន្ធៈ) ឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុណា ផ្តើមសូត្រហើយ ស្ថិតនៅក្នុងន័យដែលព្រះអាចារ្យទាំងឡាយប្រគល់ឲ្យ ធ្វើមិនឲ្យដាច់ខ្សែទឹក បង្ហូរទៅដូចជាខ្សែទឹកនៃស្ទឹង បង្ហូរនូវទេសនាឥតដាច់ ដូចជាទឹកដែលធ្លាក់ចុះមកពីអាកាសគង្គា ទេសនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា ជាប់ទាក់ទងគ្នាល្អ (អនុប្បពន្ធៈ)។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបត្រាស់ថា Anuppabandhehi។ ពាក្យថា Anusayasamugghātāya សេចក្តីថា ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវអនុស័យទាំងប្រាំពីរប្រការ។ ពាក្យថា Evarūpena សេចក្តីថា ដោយភិក្ខុអ្នកជាពហុស្សូតមានសភាពយ៉ាងនេះ ជាមួយនឹងភិក្ខុជាពហុស្សូតដូចគ្នានោះ មួយរយរូបក្តី មួយពាន់រូបក្តី ដែលអង្គុយផ្អឹបជាយសង្ឃាដិនឹងជាយសង្ឃាដិ ឬផ្អឹបភ្នែននឹងភ្នែន គប្បីធ្វើព្រៃសាលវ័នឈ្មោះគោសិង្គៈឲ្យរុងរឿងបាន។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងវារៈទាំងពួង ដោយន័យនេះឯង។ ၃၃၄. ပဋိသလ္လာနံ အဿ အာရာမောတိ ပဋိသလ္လာနာရာမော. ပဋိသလ္လာနေ ရတောတိ ပဋိသလ္လာနရတော. ៣៣៤. ការសម្ងំនៅម្នាក់ឯង ជាទីត្រេកអររបស់ភិក្ខុនោះ ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា Paṭisallānārāmo (មានការសម្ងំជាទីត្រេកអរ)។ ពាក្យថា Paṭisallānarato សេចក្តីថា ត្រេកអរក្នុងការសម្ងំនៅម្នាក់ឯង។ ၃၃၅. သဟဿံ လောကာနန္တိ သဟဿံ လောကဓာတူနံ. ဧတ္တကဉှိ ထေရဿ ဓုဝသေဝနံ အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓံ, အာကင်္ခမာနော ပန ထေရော အနေကာနိပိ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဝေါလောကေတိယေဝ. ဥပရိပါသာဒဝရဂတောတိ သတ္တဘူမကဿ ဝါ နဝဘူမကဿ ဝါ ပါသာဒဝရဿ ဥပရိ ဂတော. သဟဿံ နေမိမဏ္ဍလာနံ ဝေါလောကေယျာတိ ပါသာဒပရိဝေဏေ နာဘိယာ ပတိဋ္ဌိတာနံ နေမိဝဋ္ဋိယာ နေမိဝဋ္ဋိံ အာဟစ္စ ဌိတာနံ နေမိမဏ္ဍလာနံ သဟဿံ ဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေယျ, တဿ နာဘိယောပိ ပါကဋာ ဟောန္တိ, အရာပိ အရန္တရာနိပိ နေမိယောပိ. ဧဝမေဝ ခေါ, အာဝုသောတိ, အာဝုသော, ဧဝံ အယမ္ပိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော ဘိက္ခု ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ အတိက္ကန္တမာနုသကေန သဟဿံ လောကာနံ ဝေါလောကေတိ. တဿ ပါသာဒေ ဌိတပုရိသဿ စက္ကနာဘိယော ဝိယ စက္ကဝါဠသဟဿေ သိနေရုသဟဿံ ပါကဋံ ဟောတိ. အရာ ဝိယ ဒီပါ ပါကဋာ ဟောန္တိ. အရန္တရာနိ ဝိယ ဒီပဋ္ဌိတမနုဿာ ပါကဋာ ဟောန္တိ. နေမိယော ဝိယ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတာ ပါကဋာ ဟောန္တိ. ៣៣៥. ពាក្យថា Sahassaṃ lokānaṃ សេចក្តីថា មួយពាន់លោកធាតុ។ ព្រោះថា លោកធាតុប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ជាទីសេពគប់ជានិច្ច និងទាក់ទងនឹងការពិចារណា (អាវជ្ជនៈ) របស់ព្រះត្ថេរ ប៉ុន្តែ កាលបើព្រះត្ថេរប្រាថ្នា ក៏អាចមើលឃើញសូម្បីតែចក្រវាឡជាច្រើនពាន់បានដែរ។ ពាក្យថា Uparipāsādavaragato សេចក្តីថា ឡើងទៅលើប្រាសាទដ៏ប្រសើរ ដែលមានប្រាំពីរជាន់ ឬប្រាំបួនជាន់។ ពាក្យថា Sahassaṃ nemimaṇḍalānaṃ volokeyya សេចក្តីថា បើបុគ្គលបើកបង្អួចមួយពាន់នៃប្រាសាទ ហើយមើលទៅនូវវង់កង់ទាំងឡាយ ដែលតម្កល់នៅលើដុំកង់ ផ្អឹបខ្នងកង់នឹងខ្នងកង់ ក្នុងទីធ្លាប្រាសាទ គប្បីមើលឃើញ ដុំកង់ទាំងឡាយរបស់កង់នោះក៏ប្រាកដច្បាស់ កាំទាំងឡាយក្តី ចន្លោះកាំទាំងឡាយក្តី ខ្នងកង់ទាំងឡាយក្តី ក៏ប្រាកដច្បាស់ដែរ។ ពាក្យថា Evameva kho āvuso សេចក្តីថា ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុអ្នកមានទិព្វចក្ខុនេះ ក៏យ៉ាងនោះឯង តែងមើលឃើញមួយពាន់លោកធាតុ ដោយទិព្វចក្ខុដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសចក្ខុជារបស់មនុស្ស។ ភ្នំសិនេរុមួយពាន់ក្នុងចក្រវាឡមួយពាន់ តែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាដុំកង់ទាំងឡាយ ប្រាកដច្បាស់ដល់បុគ្គលដែលឈរនៅលើប្រាសាទនោះដូច្នោះឯង។ ទ្វីបទាំងឡាយ តែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាកាំទាំងឡាយ។ មនុស្សទាំងឡាយដែលរស់នៅលើទ្វីប តែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាចន្លោះកាំទាំងឡាយ។ ភ្នំចក្រវាឡទាំងឡាយ តែងប្រាកដច្បាស់ ដូចជាខ្នងកង់ទាំងឡាយ។ ၃၃၆. အာရညိကောတိ သမာဒိဏ္ဏအရညဓုတင်္ဂေါ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ៣៣៦. ពាក្យថា Āraññiko សេចក្តីថា អ្នកបានសមាទាននូវអារញ្ញកង្គធុតង្គ (ធុតង្គនៃការនៅក្នុងព្រៃ)។ សូម្បីក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដូចគ្នា។ ၃၃၇. နော စ သံသာဒေန္တီတိ န ဩသာဒေန္တိ. သဟေတုကဉှိ သကာရဏံ ကတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ ဝိဿဇ္ဇိတုမ္ပိ အသက္ကောန္တော သံသာဒေတိ နာမ. ဧဝံ န ကရောန္တီတိ အတ္ထော. ပဝတ္တိနီ ဟောတီတိ နဒီသောတောဒကံ ဝိယ ပဝတ္တတိ. ៣៣៧. ពាក្យថា No ca saṃsādenti សេចក្តីថា មិនធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះ (មិនរួញរា)។ ព្រោះថា បុគ្គលកាលមិនអាចសួរ ឬដោះស្រាយប្រស្នា ដោយធ្វើឲ្យមានហេតុ មានការណ៍ ឈ្មោះថា ធ្វើឲ្យរួញរា។ សេចក្តីថា មិនធ្វើសេចក្តីរួញរាយ៉ាងនោះឡើយ។ ពាក្យថា Pavattinī hoti សេចក្តីថា ហូរទៅ ដូចជាទឹកក្នុងខ្សែទឹកនៃស្ទឹង។ ၃၃၈. ယာယ [Pg.157] ဝိဟာရသမာပတ္တိယာတိ ယာယ လောကိယာယ ဝိဟာရသမာပတ္တိယာ, ယာယ လောကုတ္တရာယ ဝိဟာရသမာပတ္တိယာ. ៣៣៨. ពាក្យថា Yāya vihārasamāpattiyā សេចក្តីថា ដោយវិហារសមាបត្តិជាលោកិយណាមួយក្តី ដោយវិហារសមាបត្តិជាលោកុត្តរៈណាមួយក្តី។ ၃၃၉. သာဓု သာဓု သာရိပုတ္တာတိ အယံ သာဓုကာရော အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဒိန္နော. သာရိပုတ္တတ္ထေရေန ပန သဒ္ဓိံ ဘဂဝါ အာလပတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ယထာ တံ အာနန္ဒောဝါတိ ယထာ အာနန္ဒောဝ သမ္မာ ဗျာကရဏမာနော ဗျာကရေယျ, ဧဝံ ဗျာကတံ အာနန္ဒေန အတ္တနော အနုစ္ဆဝိကမေဝ, အဇ္ဈာသယာနုရူပမေဝ ဗျာကတန္တိ အတ္ထော. အာနန္ဒတ္ထေရော ဟိ အတ္တနာပိ ဗဟုဿုတော, အဇ္ဈာသယောပိဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သာသနေ သဗြဟ္မစာရီ ဗဟုဿုတာ ဘဝေယျု’’န္တိ. ကသ္မာ? ဗဟုဿုတဿ ဟိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ, ဂရုကလဟုကံ သတေကိစ္ဆာတေကိစ္ဆံ ပါကဋံ ဟောတိ. ဗဟုဿုတော ဥဂ္ဂဟိတဗုဒ္ဓဝစနံ အာဝဇ္ဇိတွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ သီလံ ကထိတံ, ဣမသ္မိံ သမာဓိ, ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာ, ဣမသ္မိံ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနီတိ သီလဿ အာဂတဋ္ဌာနေ သီလံ ပူရေတွာ, သမာဓိဿ အာဂတဋ္ဌာနေ သမာဓိံ ပူရေတွာ ဝိပဿနာယ အာဂတဋ္ဌာနေ ဝိပဿနာဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ ဖလံ သစ္ဆိကရောတိ. တသ္မာ ထေရဿ ဧဝံ အဇ္ဈာသယော ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗြဟ္မစာရီ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ စတ္တာရော ဝါ ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာဝဇ္ဇန္တာ သီလာဒီနံ အာဂတဋ္ဌာနေသု သီလာဒီနိ ပရိပူရေတွာ အနုက္ကမေန မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ သစ္ဆိကရေယျု’’န္တိ. သေသဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ៣៣៩. ក្នុងបទថា "សាលុ សាធុ សារិបុត្ត" នេះ ការប្រទានសាធុការនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ប្រទានដល់ព្រះអានន្ទត្ថេរ។ ប៉ុន្តែព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សន្ទនាជាមួយព្រះសារីបុត្តត្ថេរ។ វិធីនេះ តែងមានក្នុងទីទាំងពួង។ ក្នុងបទថា "យថា តំ អានន្ទោ" មានសេចក្តីថា ព្រះអានន្ទត្ថេរដោះស្រាយហើយយ៉ាងណា គឺដូចជាព្រះអានន្ទនោះឯង កាលដោះស្រាយដោយត្រឹមត្រូវ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងណា ព្រះអានន្ទក៏បានដោះស្រាយយ៉ាងនោះ គឺដោះស្រាយពាក្យដ៏សមគួរដល់ខ្លួនឯង និងសមគួរដល់អធ្យាស្រ័យរបស់ខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ព្រះអានន្ទត្ថេរ ព្រះអង្គឯងក៏ជាពហុស្សូត ហើយអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះអង្គក៏មានយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារីក្នុងព្រះសាសនា គប្បីជាពហុស្សូត"។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះថា ធម៌ដែលគួរ និងមិនគួរ ធម៌ដែលមានទោស និងគ្មានទោស អាបត្តិធ្ងន់ និងស្រាល អាបត្តិដែលកែខៃបាន និងកែខៃមិនបាន តែងប្រាកដច្បាស់ដល់ភិក្ខុជាពហុស្សូត។ ភិក្ខុជាពហុស្សូត កាលពិចារណាព្រះពុទ្ធវចនៈដែលខ្លួនរៀនសូត្រហើយ តែងដឹងថា "ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គត្រាស់អំពីសីល ក្នុងទីនេះ ត្រាស់អំពីសមាធិ ក្នុងទីនេះ ត្រាស់អំពីវិបស្សនា ក្នុងទីនេះ ត្រាស់អំពីមគ្គ ផល និងនិព្វាន" ដូច្នេះ កាលសីលមកដល់ក្នុងទីណា ក៏បំពេញសីលក្នុងទីនោះ កាលសមាធិមកដល់ក្នុងទីណា ក៏បំពេញសមាធិក្នុងទីនោះ កាលវិបស្សនាមកដល់ក្នុងទីណា ក៏ធ្វើវិបស្សនាឲ្យតាំងនៅខាងក្នុង ចម្រើនមគ្គ ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវផល។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបមានអធ្យាស្រ័យយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារី រៀនសូត្រនិកាយ ១ ឬ ២ ឬ ៣ ឬ ៤ ឬ ៥ ហើយកាលពិចារណា គប្បីបំពេញសីលជាដើម ក្នុងទីដែលសីលជាដើមមកដល់ ហើយគប្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវមគ្គ ផល និងនិព្វាន តាមលំដាប់"។ សូម្បីក្នុងវារៈដែលសេសសល់ ក៏មានវិធីនេះដូចគ្នា។ ၃၄၀. အာယသ္မာ ဟိ ရေဝတော ဈာနဇ္ဈာသယော ဈာနာဘိရတော, တသ္မာဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗြဟ္မစာရီ ဧကိကာ နိသီဒိတွာ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနပဒဋ္ဌာနံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ သစ္ဆိကရေယျု’’န္တိ. တသ္မာ ဧဝံ ဗျာကာသိ. ៣៤០. ព្រោះថា ព្រះរេវតៈដ៏មានអាយុ មានអធ្យាស្រ័យក្នុងឈាន ត្រេកអរក្នុងឈាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារី គប្បីអង្គុយតែម្នាក់ឯង ធ្វើកសិណបរិកម្ម បង្កើតសមាបត្តិ ៨ ចម្រើនវិបស្សនាដែលមានឈានជាបទដ្ឋាន ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកុត្តរធម៌"។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបដោះស្រាយយ៉ាងនេះ។ ၃၄၁. အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော, တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗြဟ္မစာရီ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ အနေကေသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု စဝမာနေ စ ဥပပဇ္ဇမာနေ စ သတ္တေ ဒိသွာ ဝဋ္ဋဘယေန စိတ္တံ သံဝေဇေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ သစ္ဆိကရေယျု’’န္တိ. တသ္မာ ဧဝံ ဗျာကာသိ. ៣៤១. ព្រះអនុរុទ្ធដ៏មានអាយុ ជាអ្នកមានទិព្វចក្ខុ ព្រះអង្គទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារី គប្បីចម្រើនអាលោកកសិណ ហើយមើលឃើញសត្វទាំងឡាយដែលកំពុងច្យុតិ និងកំពុងចាប់បដិសន្ធិ ក្នុងសហស្សចក្រវាឡជាច្រើន ដោយទិព្វចក្ខុ ហើយធ្វើចិត្តឲ្យសង្វេគដោយភ័យក្នុងវដ្តសង្សារ ចម្រើនវិបស្សនា ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកុត្តរធម៌"។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបដោះស្រាយយ៉ាងនេះ។ ၃၄၂. အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ဓုတဝါဒေါ, တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗြဟ္မစာရီ ဓုတဝါဒါ ဟုတွာ ဓုတင်္ဂါနုဘာဝေန ပစ္စယတဏှံ မိလာပေတွာ အပရေပိ နာနပ္ပကာရေ ကိလေသေ ဓုနိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ သစ္ဆိကရေယျု’’န္တိ. တသ္မာ ဧဝံ ဗျာကာသိ. ៣៤២. ព្រះមហាកស្សបៈដ៏មានអាយុ ជាអ្នកពោលសរសើរធុតង្គ ព្រះអង្គទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារី គប្បីជាអ្នកពោលសរសើរធុតង្គ ហើយធ្វើតណ្ហាក្នុងបច្ច័យឲ្យស្គមស្គាំងដោយអានុភាពនៃធុតង្គ កម្ចាត់កិលេសទាំងឡាយផ្សេងៗទៀតជាច្រើនប្រការ ចម្រើនវិបស្សនា ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកុត្តរធម៌"។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបដោះស្រាយយ៉ាងនេះ។ ၃၄၃. အာယသ္မာ [Pg.158] မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော သမာဓိပါရမိယာ မတ္ထကံ ပတ္တော, သုခုမံ ပန စိတ္တန္တရံ ခန္ဓန္တရံ ဓာတွန္တရံ အာယတနန္တရံ ဈာနောက္ကန္တိကံ အာရမ္မဏောက္ကန္တိကံ အင်္ဂဝဝတ္ထာနံ အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနံ အင်္ဂသင်္ကန္တိ အာရမ္မဏသင်္ကန္တိ ဧကတောဝဍ္ဎနံ ဥဘတောဝဍ္ဎနန္တိ အာဘိဓမ္မိကဓမ္မကထိကဿေဝ ပါကဋံ. အနာဘိဓမ္မိကော ဟိ ဓမ္မံ ကထေန္တော – ‘‘အယံ သကဝါဒေါ အယံ ပရဝါဒေါ’’တိ န ဇာနာတိ. သကဝါဒံ ဒီပေဿာမီတိ ပရဝါဒံ ဒီပေတိ, ပရဝါဒံ ဒီပေဿာမီတိ သကဝါဒံ ဒီပေတိ, ဓမ္မန္တရံ ဝိသံဝါဒေတိ. အာဘိဓမ္မိကော သကဝါဒံ သကဝါဒနိယာမေနေဝ, ပရဝါဒံ ပရဝါဒနိယာမေနေဝ ဒီပေတိ, ဓမ္မန္တရံ န ဝိသံဝါဒေတိ. တသ္မာ ထေရဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗြဟ္မစာရီ အာဘိဓမ္မိကာ ဟုတွာ သုခုမေသု ဌာနေသု ဉာဏံ ဩတာရေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ သစ္ဆိကရေယျု’’န္တိ. တသ္မာ ဧဝံ ဗျာကာသိ. ៣៤៣. ព្រះមហាមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ដល់នូវត្រើយនៃសមាធិបារមី ប៉ុន្តែសេចក្តីល្អិតល្អន់ គឺចិត្រន្តរៈ ខន្ធន្តរៈ ធាតុន្តរៈ អាយតនន្តរៈ ឈានោក្កន្តិកៈ អារម្មណោក្កន្តិកៈ អង្គវវត្ថានៈ អារម្មណវវត្ថានៈ អង្គសង្កន្តិ អារម្មណសង្កន្តិ ឯកតោវឌ្ឍនៈ ឧភតោវឌ្ឍនៈ ទាំងពួងនេះ តែងប្រាកដច្បាស់ដល់ភិក្ខុជាធម្មកថិកផ្នែកព្រះអភិធម៌ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ភិក្ខុដែលមិនមែនជាអ្នកអភិធម៌ កាលសម្តែងធម៌ តែងមិនដឹងថា "នេះជាសកវាទៈ នេះជាបរវាទៈ" ឡើយ។ កាលបំណងនឹងសម្តែងសកវាទៈ ត្រឡប់ជាសម្តែងបរវាទៈវិញ កាលបំណងនឹងសម្តែងបរវាទៈ ត្រឡប់ជាសម្តែងសកវាទៈវិញ ធ្វើឲ្យខុសប្លែកនូវសេចក្តីធម៌ផ្សេងៗ។ ចំណែកឯភិក្ខុជាអ្នកអភិធម៌ តែងសម្តែងសកវាទៈតាមនិយមនៃសកវាទៈប៉ុណ្ណោះ សម្តែងបរវាទៈតាមនិយមនៃបរវាទៈប៉ុណ្ណោះ មិនធ្វើឲ្យខុសប្លែកនូវសេចក្តីធម៌ផ្សេងៗឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារី គប្បីជាអ្នកអភិធម៌ ហើយបង្អោនញាណទៅក្នុងសេចក្តីដ៏ល្អិតល្អន់ទាំងឡាយ ចម្រើនវិបស្សនា ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកុត្តរធម៌"។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបដោះស្រាយយ៉ាងនេះ។ ၃၄၄. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ပညာပါရမိယာ မတ္ထကံ ပတ္တော, ပညဝါယေဝ စ စိတ္တံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတုံ သက္ကောတိ, န ဒုပ္ပညော. ဒုပ္ပညော ဟိ ဥပ္ပန္နဿ စိတ္တဿ ဝသေ ဝတ္တေတွာ ဣတော စိတော စ ဝိပ္ဖန္ဒိတွာပိ ကတိပါဟေနေဝ ဂိဟိဘာဝံ ပတွာ အနယဗျသနံ ပါပုဏာတိ. တသ္မာ ထေရဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟော ဝတ သဗြဟ္မစာရီ အစိတ္တဝသိကာ ဟုတွာ စိတ္တံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတွာ သဗ္ဗာနဿ ဝိသေဝိတဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ ဘဉ္ဇိတွာ ဤသကမ္ပိ ဗဟိ နိက္ခမိတုံ အဒေန္တာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ သစ္ဆိကရေယျု’’န္တိ. တသ္မာ ဧဝံ ဗျာကာသိ. ៣៤៤. ព្រះសារីបុត្តដ៏មានអាយុ ដល់នូវត្រើយនៃបញ្ញាបារមី ហើយមានតែភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាប៉ុណ្ណោះ ទើបអាចញ៉ាំងចិត្តឲ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួនបាន ភិក្ខុអ្នកឥតបញ្ញាមិនអាចធ្វើបានឡើយ។ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកឥតបញ្ញា តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃចិត្តដែលកើតឡើង ហើយរវើរវាយទៅទីនេះទីនោះ ត្រឹមតែពីរបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ក៏ដល់នូវភាពជាគ្រហស្ថ ដល់នូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា "ឱហ្ន៎! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ពួកសព្រហ្មចារី គប្បីកុំប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃចិត្ត គឺញ៉ាំងចិត្តឲ្យស្ថិតនៅក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន កម្ចាត់បង់នូវការរវើរវាយ និងការញាប់ញ័រដោយកិលេសទាំងអស់របស់ចិត្តនោះ មិនបណ្តោយឲ្យចិត្តចេញទៅខាងក្រៅសូម្បីបន្តិចបន្តួច ចម្រើនវិបស្សនា ហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកុត្តរធម៌"។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបដោះស្រាយយ៉ាងនេះ។ ၃၄၅. သဗ္ဗေသံ ဝေါ, သာရိပုတ္တ, သုဘာသိတံ ပရိယာယေနာတိ သာရိပုတ္တ, ယသ္မာ သံဃာရာမဿ နာမ ဗဟုဿုတဘိက္ခူဟိပိ သောဘနကာရဏံ အတ္ထိ, ဈာနာဘိရတေဟိပိ, ဒိဗ္ဗစက္ခုကေဟိပိ, ဓုတဝါဒေဟိပိ, အာဘိဓမ္မိကေဟိပိ, အစိတ္တဝသိကေဟိပိ သောဘနကာရဏံ အတ္ထိ. တသ္မာ သဗ္ဗေသံ [Pg.159] ဝေါ သုဘာသိတံ ပရိယာယေန, တေန တေန ကာရဏေန သုဘာသိတမေဝ, နော ဒုဗ္ဘာသိတံ. အပိစ မမပိ သုဏာထာတိ အပိစ မမပိ ဝစနံ သုဏာထ. န တာဝါဟံ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမီတိ န တာဝ အဟံ ဣမံ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ အာဘုဇိတံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမိ, န မောစေဿာမီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ကိရ ဘဂဝါ ပရိပါကဂတေ ဉာဏေ ရဇ္ဇသိရိံ ပဟာယ ကတာဘိနိက္ခမနော အနုပုဗ္ဗေန ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ အပရာဇိတပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဒဠှသမာဒါနော ဟုတွာ နိသိန္နော တိဏ္ဏံ မာရာနံ မတ္ထကံ ဘိန္ဒိတွာ ပစ္စူသသမယေ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဥန္နာဒေန္တော သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိ, တံ အတ္တနော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ. အပိစ ပစ္ဆိမံ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနောပိ ပဋိပတ္တိသာရံ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ – ‘‘အနာဂတေ ဧဝံ အဇ္ဈာသယာ ကုလပုတ္တာ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခိဿန္တိ, ‘ဘဂဝါ မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တံ ကထေန္တော ဣဓ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု ပစ္ဆာဘတ္တံ…ပေ… ဧဝရူပေန ခေါ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခုနာ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သောဘေယျာတိ အာဟ, မယံ ဘဂဝတော အဇ္ဈာသယံ ဂဏှိဿာမာ’တိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ ဒဠှသမာဒါနာ ဟုတွာ ‘အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ န ဘိန္ဒိဿာမာ’တိ သမဏဓမ္မံ ကာတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ, တေ ဧဝံ ပဋိပန္နာ ကတိပါဟေနေဝ ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရိဿန္တီ’’တိ, ဣမံ ပစ္ဆိမံ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနော ပဋိပတ္တိသာရံ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ဧဝရူပေန ခေါ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခုနာ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သောဘေယျာတိ, သာရိပုတ္တ, ဧဝရူပေန ဘိက္ခုနာ နိပ္ပရိယာယေနေဝ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သောဘေယျာတိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ. ៣៤៥. ក្នុងបទថា "សព្វេសំ វោ សារិបុត្ត សុភាសិតំ បរិយាយេន" នេះ មានសេចក្តីថា ម្នាលសារីបុត្ត ព្រោះហេតុថា ធម្មតាវត្តអារាមរបស់សង្ឃ តែងរុងរឿងដោយសារភិក្ខុជាពហុស្សូតខ្លះ រុងរឿងដោយសារភិក្ខុអ្នកត្រេកអរក្នុងឈានខ្លះ ភិក្ខុអ្នកមានទិព្វចក្ខុខ្លះ ភិក្ខុអ្នកពោលសរសើរធុតង្គខ្លះ ភិក្ខុអ្នកអភិធម៌ខ្លះ ភិក្ខុអ្នកមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចនៃចិត្តខ្លះ។ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យរបស់សព្វគ្រប់រូបក្នុងពួកអ្នក ឈ្មោះថាជាសុភាសិតដោយបរិយាយ គឺថាជាពាក្យពោលល្អហើយដោយហេតុនោះៗ មិនមែនជាទុព្ភាសិតឡើយ។ ក្នុងបទថា "អបិច មមាបិ សុណាត" មានសេចក្តីថា មួយវិញទៀត សូមអ្នកទាំងឡាយស្តាប់នូវពាក្យរបស់តថាគតផងចុះ។ ក្នុងបទថា "ន តាវាហំ ឥមំ បល្លង្កំ ភិន្ទិស្សាមិ" មានសេចក្តីថា តថាគតនឹងមិនទាន់បំផ្លាញ គឺមិនទាន់រំលាយនូវបល្ល័ង្កដែលបានអធិដ្ឋានព្យាយាមមានអង្គ ៤ នេះឡើយ។ ឮថា ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលញាណដល់នូវការចាស់ក្លាហើយ ទ្រង់លះបង់រាជសម្បត្តិ ហើយចេញសាងព្រះផ្នួស យាងឡើងកាន់ពោធិមណ្ឌលតាមលំដាប់ អធិដ្ឋានព្យាយាមមានអង្គ ៤ គង់លើអបរាជិតបល្ល័ង្ក មានការសមាទានដ៏មាំមួន ទ្រង់កម្ចាត់ក្បាលមារទាំង ៣ ហើយបានត្រាស់ដឹងនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ញ៉ាំងម៉ឺនលោកធាតុឲ្យកម្រើកញាប់ញ័រក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកមហាបោធិបល្ល័ង្ករបស់ព្រះអង្គនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ មួយវិញទៀត ព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់អនុគ្រោះដល់ប្រជានិករខាងក្រោយ និងទ្រង់បង្ហាញនូវកល្យាណបុថុជ្ជនដែលមានបដិបត្តិជាខ្លឹមសារ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញថា "ក្នុងអនាគតកាល ពួកកុលបុត្រដែលមានអធ្យាស្រ័យយ៉ាងនេះ នឹងពិចារណាយ៉ាងនេះថា 'ព្រះមានព្រះភាគ កាលសម្តែងមហាកោសិង្គសូត្រ ទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលសារីបុត្ត ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ក្នុងវេលាក្រោយភត្ត...បេ... ម្នាលសារីបុត្ត ព្រៃសាលវ័នឈ្មោះកោសិង្គ គប្បីរុងរឿងដោយភិក្ខុមានសភាពយ៉ាងនេះឯង ពួកយើងនឹងកាន់យកនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះមានព្រះភាគ' ដូច្នេះ កាលត្រឡប់ពីបិណ្ឌបាតក្នុងវេលាក្រោយភត្តហើយ នឹងអធិដ្ឋានព្យាយាមមានអង្គ ៤ មានការសមាទានដ៏មាំមួន ហើយគិតថា 'កាលបើមិនទាន់បានសម្រេចព្រះអរហត្តទេ ពួកយើងនឹងមិនបំផ្លាញបល្ល័ង្កនេះឡើយ' ហើយនឹងយល់ឃើញនូវសមណធម៌ដែលត្រូវធ្វើ ពួកកុលបុត្រទាំងនោះ កាលបដិបត្តិយ៉ាងនេះ នឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃជាតិ ជរា និងមរណៈ ដោយត្រឹមតែពីរបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ" ព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់អនុគ្រោះដល់ប្រជានិករខាងក្រោយនេះ និងទ្រង់បង្ហាញនូវកល្យាណបុថុជ្ជនដែលមានបដិបត្តិជាខ្លឹមសារ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ក្នុងបទថា "ឯវរូបេន ខោ សារិបុត្ត ភិក្ខុនា កោសិង្គសាលវនំ សោភេយ្យ" មានសេចក្តីថា ម្នាលសារីបុត្ត ព្រៃសាលវ័នឈ្មោះកោសិង្គ គប្បីរុងរឿងដោយភិក្ខុមានសភាពយ៉ាងនេះដោយពិតប្រាកដ ព្រះអង្គទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាដោយអនុសន្ធិដ៏សមគួរយ៉ាងនេះឯង។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាកោសិង្គសូត្រ ចប់ហើយ។ ၃. မဟာဂေါပါလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៣. ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាកោបាលកសូត្រ ၃၄၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာဂေါပါလကသုတ္တံ. တတ္ထ တိဿော ကထာ ဧကနာဠိကာ, စတုရဿာ, နိသိန္နဝတ္တိကာတိ. တတ္ထ ပါဠိံ ဝတွာ ဧကေကပဒဿ အတ္ထကထနံ ဧကနာဠိကာ နာမ. အပဏ္ဍိတံ ဂေါပါလကံ ဒဿေတွာ, အပဏ္ဍိတံ [Pg.160] ဘိက္ခုံ ဒဿေတွာ, ပဏ္ဍိတံ ဂေါပါလကံ ဒဿေတွာ, ပဏ္ဍိတံ ဘိက္ခုံ ဒဿေတွာတိ စတုက္ကံ ဗန္ဓိတွာ ကထနံ စတုရဿာ နာမ. အပဏ္ဍိတံ ဂေါပါလကံ ဒဿေတွာ ပရိယောသာနဂမနံ, အပဏ္ဍိတံ ဘိက္ခုံ ဒဿေတွာ ပရိယောသာနဂမနံ, ပဏ္ဍိတံ ဂေါပါလကံ ဒဿေတွာ ပရိယောသာနဂမနံ, ပဏ္ဍိတံ ဘိက္ခုံ ဒဿေတွာ ပရိယောသာနဂမနန္တိ အယံ နိသိန္နဝတ္တိကာ နာမ. အယံ ဣဓ သဗ္ဗာစရိယာနံ အာစိဏ္ဏာ. ៣៤៦. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមដោយពាក្យថា "ឯវំ មេ សុតំ" នេះ ឈ្មោះថា មហាកោបាលកសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ មានវិធីសម្តែង ៣ យ៉ាង គឺ ឯកនាឡិកា ១ ចតុរស្សា ១ និសិន្នវត្តិការ ១។ ក្នុងវិធីទាំង ៣ នោះ ការពោលព្រះបាលីហើយពន្យល់សេចក្តីនៃបទមួយៗ ឈ្មោះថា ឯកនាឡិកា។ ការបង្ហាញអ្នកគង្វាលគោល្ងង់ខ្លៅ បង្ហាញភិក្ខុល្ងង់ខ្លៅ បង្ហាញអ្នកគង្វាលគោឈ្លាសវៃ បង្ហាញភិក្ខុឈ្លាសវៃ រួចចងក្រងជាពួក ៤ យ៉ាងនេះ ហើយសម្តែង ឈ្មោះថា ចតុរស្សា។ ការបង្ហាញអ្នកគង្វាលគោល្ងង់ខ្លៅហើយសម្តែងរហូតដល់ទីបញ្ចប់ ការបង្ហាញភិក្ខុល្ងង់ខ្លៅហើយសម្តែងរហូតដល់ទីបញ្ចប់ ការបង្ហាញអ្នកគង្វាលគោឈ្លាសវៃហើយសម្តែងរហូតដល់ទីបញ្ចប់ ការបង្ហាញភិក្ខុឈ្លាសវៃហើយសម្តែងរហូតដល់ទីបញ្ចប់ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា និសិន្នវត្តិការ។ វិធីទាំង ៣ យ៉ាងនេះ ជាទំនៀមទម្លាប់របស់ព្រះអាចារ្យទាំងពួងក្នុងទីនេះ។ ဧကာဒသဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟီတိ ဧကာဒသဟိ အဂုဏကောဋ္ဌာသေဟိ. ဂေါဂဏန္တိ ဂေါမဏ္ဍလံ. ပရိဟရိတုန္တိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိစရိတုံ. ဖာတိံ ကာတုန္တိ ဝဍ္ဎိံ အာပါဒေတုံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ. န ရူပညူ ဟောတီတိ ဂဏနတော ဝါ ဝဏ္ဏတော ဝါ ရူပံ န ဇာနာတိ. ဂဏနတော န ဇာနာတိ နာမ အတ္တနော ဂုန္နံ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါတိ သင်္ချံ န ဇာနာတိ. သော ဂါဝီသု ဟဋာသု ဝါ ပလာတာသု ဝါ ဂေါဂဏံ ဂဏေတွာ, အဇ္ဇ ဧတ္တိကာ န ဒိဿန္တီတိ ဒွေ တီဏိ ဂါမန္တရာနိ ဝါ အဋဝိံ ဝါ ဝိစရန္တော န ပရိယေသတိ, အညေသံ ဂါဝီသု အတ္တနော ဂေါဂဏံ ပဝိဋ္ဌာသုပိ ဂေါဂဏံ ဂဏေတွာ, ‘‘ဣမာ ဧတ္တိကာ ဂါဝေါ န အမှာက’’န္တိ ယဋ္ဌိယာ ပေါထေတွာ န နီဟရတိ, တဿ နဋ္ဌာ ဂါဝိယော နဋ္ဌာဝ ဟောန္တိ. ပရဂါဝိယော ဂဟေတွာ ဝိစရန္တံ ဂေါသာမိကာ ဒိသွာ, ‘‘အယံ ဧတ္တကံ ကာလံ အမှာကံ ဓေနုံ ဂဏှာတီ’’တိ တဇ္ဇေတွာ အတ္တနော ဂါဝိယော ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. တဿ ဂေါဂဏောပိ ပရိဟာယတိ, ပဉ္စဂေါရသပရိဘောဂတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ဝဏ္ဏတော န ဇာနာတိ နာမ – ‘‘ဧတ္တိကာ ဂါဝေါ သေတာ, ဧတ္တိကာ ရတ္တာ, ဧတ္တိကာ ကာဠာ, ဧတ္တိကာ ကဗရာ ဧတ္တိကာ နီလာ’’တိ န ဇာနာတိ, သော ဂါဝီသု ဟဋာသု ဝါ…ပေ… ပဉ္စဂေါရသပရိဘောဂတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ក្នុងបទថា "ឯកាទសហិ ភិក្ខវេ អង្គេហិ" មានសេចក្តីថា ដោយចំណែកនៃទោស ១១ យ៉ាង។ បទថា "គោគណំ" គឺ ហ្វូងគោ។ បទថា "បរិហរិតុំ" គឺ នាំទៅ។ បទថា "ផាតិំ កាតុំ" គឺ ធ្វើឲ្យចម្រើនឡើង។ បទថា "ឥធ" គឺ ក្នុងលោកនេះ។ បទថា "ន រូបញ្ញូ ហោតិ" គឺ មិនស្គាល់រូបរាងរបស់គោ ដោយចំនួនក្តី ដោយពណ៌សម្បុរក្តី។ ដែលហៅថា មិនស្គាល់ដោយចំនួន គឺមិនដឹងចំនួនថា គោរបស់ខ្លួនមាន ១០០ ឬ ១០០០ ឡើយ។ កាលបើគោទាំងឡាយត្រូវគេសម្លាប់ក្តី រត់បាត់ក្តី អ្នកគង្វាលនោះមិនរាប់ហ្វូងគោ ហើយមិនដើរស្វែងរកតាមចន្លោះភូមិពីរឬបី ឬក្នុងព្រៃឡើយ ដោយគិតថា "ថ្ងៃនេះ គោប៉ុណ្ណេះមិនឃើញសោះ" សូម្បីកាលហ្វូងគោរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងហ្វូងគោរបស់អ្នកដទៃ ក៏មិនរាប់ហ្វូងគោ ហើយមិនយកដំបងវាយដេញចេញមកក្រៅ ដោយដឹងថា "គោប៉ុណ្ណេះមិនមែនជាគោរបស់យើងទេ" គោទាំងឡាយដែលបាត់បង់ទៅរបស់គេ ក៏បាត់បង់ទៅជាស្ថាពរ។ កាលពួកម្ចាស់គោឃើញគេបណ្តើរគោរបស់អ្នកដទៃដើរទៅ ក៏គំរាមកំហែងថា "អាម្នាក់នេះ វាយកមេគោរបស់យើងអស់កាលប៉ុណ្ណេះហើយ" រួចក៏ចាប់យកគោរបស់ខ្លួនត្រឡប់ទៅវិញ។ ហ្វូងគោរបស់គេក៏រមែងសាបសូន្យទៅ ហើយគេក៏សូន្យចាកការបរិភោគទឹកដោះទាំង ៥ ប្រការផងដែរ។ ដែលហៅថា មិនស្គាល់ដោយពណ៌សម្បុរ គឺមិនដឹងថា "គោប៉ុណ្ណេះមានពណ៌ស គោប៉ុណ្ណេះមានពណ៌ក្រហម គោប៉ុណ្ណេះមានពណ៌ខ្មៅ គោប៉ុណ្ណេះមានពណ៌ពព្លាក់ គោប៉ុណ្ណេះមានពណ៌ខៀវ" ឡើយ កាលបើគោទាំងឡាយត្រូវគេសម្លាប់ក្តី...បេ... គេក៏សូន្យចាកការបរិភោគទឹកដោះទាំង ៥ ប្រការផងដែរ។ န လက္ခဏကုသလော ဟောတီတိ ဂါဝီနံ သရီရေ ကတံ ဓနုသတ္တိသူလာဒိဘေဒံ လက္ခဏံ န ဇာနာတိ, သော ဂါဝီသု ဟဋာသု ဝါ ပလာတာသု ဝါ အဇ္ဇ အသုကလက္ခဏာ စ အသုကလက္ခဏာ စ ဂါဝေါ န ဒိဿန္တိ…ပေ… ပဉ္စဂေါရသပရိဘောဂတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. បទថា "ន លក្ខណកុសលោ ហោតិ" គឺ មិនស្គាល់សញ្ញាសម្គាល់ផ្សេងៗ មានធ្នូ លំពែង និងស៊ូលជាដើម ដែលគេធ្វើនៅលើខ្លួនរបស់គោទាំងឡាយឡើយ កាលបើគោទាំងឡាយត្រូវគេសម្លាប់ក្តី រត់បាត់ក្តី ក៏មិនដឹងថា "ថ្ងៃនេះ គោមានសញ្ញាសម្គាល់ឈ្មោះនេះ និងសញ្ញាសម្គាល់ឈ្មោះនេះ មិនឃើញសោះ"...បេ... គេក៏សូន្យចាកការបរិភោគទឹកដោះទាំង ៥ ប្រការផងដែរ។ န အာသာဋိကံ ဟာရေတာတိ ဂုန္နံ ခါဏုကဏ္ဋကာဒီဟိ ပဟဋဋ္ဌာနေသု ဝဏော ဟောတိ. တတ္ထ နီလမက္ခိကာ အဏ္ဍကာနိ ပါတေန္တိ, တေသံ အာသာဋိကာတိ နာမ. တာနိ ဒဏ္ဍေန အပနေတွာ ဘေသဇ္ဇံ ဒါတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဗာလော [Pg.161] ဂေါပါလကော တထာ န ကရောတိ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘န အာသာဋိကံ ဟာရေတာ ဟောတီ’’တိ. တဿ ဂုန္နံ ဝဏာ ဝဍ္ဎန္တိ, ဂမ္ဘီရာ ဟောန္တိ, ပါဏကာ ကုစ္ဆိံ ပဝိသန္တိ, ဂါဝေါ ဂေလညာဘိဘူတာ နေဝ ယာဝဒတ္ထံ တိဏာနိ ခါဒိတုံ, န ပါနီယံ ပါတုံ သက္ကောန္တိ. တတ္ထ ဂုန္နံ ခီရံ ဆိဇ္ဇတိ, ဂေါဏာနံ ဇဝေါ ဟာယတိ, ဥဘယေသံ ဇီဝိတန္တရာယော ဟောတိ. ဧဝမဿ ဂေါဂဏောပိ ပရိဟာယတိ, ပဉ္စဂေါရသတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា «មិនមែនជាអ្នកកម្ចាត់ស៊ុតរុយ» សេចក្តីថា កាលបើពួកគោត្រូវនឹងគល់ឈើ និងបន្លាជាដើម ក្នុងទីដែលមុតបុកនោះ រមែងកើតមានដំបៅ។ ក្នុងដំបៅនោះ ពួករុយខៀវរមែងទម្លាក់ពងចុះ ពងទាំងនោះឈ្មោះថា អាសាដិកា (ពងរុយ)។ អ្នកគង្វាលត្រូវយកឈើឆ្កឹះពងរុយទាំងនោះចេញ ហើយលាបថ្នាំព្យាបាល។ ចំណែកឯអ្នកគង្វាលពាល មិនធ្វើដូច្នោះឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «មិនមែនជាអ្នកកម្ចាត់ស៊ុតរុយ»។ ដំបៅរបស់ពួកគោរបស់អ្នកគង្វាលនោះ រមែងរាលដាលធំឡើង ជ្រៅទៅៗ ពួកដង្កូវរមែងចូលទៅក្នុងពោះ (ក្នុងសាច់ដំបៅ) ពួកគោត្រូវជំងឺបៀតបៀនហើយ មិនអាចស៊ីស្មៅ និងផឹកទឹកបានតាមប្រាថ្នាឡើយ។ ក្នុងទីនោះ ទឹកដោះរបស់ពួកគោរមែងដាច់អស់ទៅ កម្លាំងរបស់ពួកគោរមែងថយចុះ អន្តរាយដល់ជីវិតរមែងមានដល់គោទាំងពីរប្រភេទ។ កាលបើដូច្នោះ ហ្វូងគោរបស់គេរមែងវិនាសទៅ ទាំងរសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង ក៏សាបសូន្យចាកគេដែរ។ န ဝဏံ ပဋိစ္ဆာဒေတာ ဟောတီတိ ဂုန္နံ ဝုတ္တနယေနေဝ သဉ္ဇာတော ဝဏော ဘေသဇ္ဇံ ဒတွာ ဝါကေန ဝါ စီရကေန ဝါ ဗန္ဓိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗော ဟောတိ. ဗာလော ဂေါပါလကော တထာ န ကရောတိ, အထဿ ဂုန္နံ ဝဏေဟိ ယူသာ ပဂ္ဃရန္တိ, တာ အညမညံ နိဃံသေန္တိ, တေန အညေသမ္ပိ ဝဏာ ဇာယန္တိ. ဧဝံ ဂါဝေါ ဂေလညာဘိဘူတာ နေဝ ယာဝဒတ္ထံ တိဏာနိ ခါဒိတုံ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា «មិនមែនជាអ្នកបិទបាំងដំបៅ» សេចក្តីថា ដំបៅដែលកើតឡើងដល់ពួកគោដោយវិធីដែលពោលរួចមកហើយនោះ គេត្រូវលាបថ្នាំ រួចចងរុំដោយសំបកឈើ ឬក្រណាត់ចាស់ ដើម្បីបិទបាំង។ ចំណែកឯអ្នកគង្វាលពាល មិនធ្វើដូច្នោះឡើយ ពេលនោះ ខ្ទុះនិងឈាមរមែងហូរចេញពីដំបៅរបស់ពួកគោទាំងនោះ ពួកគោទាំងនោះរមែងកកិតគ្នាទៅវិញទៅមក ព្រោះការកកិតគ្នានោះ ដំបៅក៏រមែងកើតមានដល់គោដទៃទៀតដែរ។ កាលបើដូច្នោះ ពួកគោត្រូវជំងឺបៀតបៀនហើយ មិនអាចស៊ីស្មៅបានតាមប្រាថ្នាឡើយ... តែងសាបសូន្យចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង។ န ဓူမံ ကတ္တာ ဟောတီတိ အန္တောဝဿေ ဍံသမကသာဒီနံ ဥဿန္နကာလေ ဂေါဂဏေ ဝဇံ ပဝိဋ္ဌေ တတ္ထ တတ္ထ ဓူမော ကာတဗ္ဗော ဟောတိ, အပဏ္ဍိတော ဂေါပါလကော တံ န ကရောတိ. ဂေါဂဏော သဗ္ဗရတ္တိံ ဍံသာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတော နိဒ္ဒံ အလဘိတွာ ပုနဒိဝသေ အရညေ တတ္ထ တတ္ထ ရုက္ခမူလာဒီသု နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယတိ, နေဝ ယာဝဒတ္ထံ တိဏာနိ ခါဒိတုံ…ပေ… ပဉ္စဂေါရသပရိဘောဂတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា «មិនមែនជាអ្នកធ្វើផ្សែង» សេចក្តីថា ក្នុងវស្សានរដូវ កាលដែលពួករបោម មូស និងសត្វល្អិតជាដើមសម្បូរខ្លាំង កាលបើហ្វូងគោចូលទៅកាន់ក្រោលហើយ គេត្រូវបង្កាត់ផ្សែងភ្លើងក្នុងទីនោះៗ ប៉ុន្តែអ្នកគង្វាលដែលគ្មានប្រាជ្ញាមិនធ្វើដូច្នោះឡើយ។ ហ្វូងគោត្រូវពួករបោមនិងមូសជាដើមបៀតបៀនអស់មួយយប់ពេញ មិនបានដេកលក់ឡើយ លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏ទៅដេកលក់នៅក្រោមម្លប់ឈើជាដើមក្នុងព្រៃនោះៗ មិនអាចស៊ីស្មៅបានតាមប្រាថ្នាឡើយ... តែងសាបសូន្យចាកការបរិភោគរសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង។ န တိတ္ထံ ဇာနာတီတိ တိတ္ထံ သမန္တိ ဝါ ဝိသမန္တိ ဝါ သဂါဟန္တိ ဝါ နိဂ္ဂါဟန္တိ ဝါ န ဇာနာတိ, သော အတိတ္ထေန ဂါဝိယော ဩတာရေတိ. တာသံ ဝိသမတိတ္ထေ ပါသာဏာဒီနိ အက္ကမန္တီနံ ပါဒါ ဘိဇ္ဇန္တိ, သဂါဟံ ဂမ္ဘီရံ တိတ္ထံ ဩတိဏ္ဏာ ကုမ္ဘီလာဒယော ဂါဟာ ဂဏှန္တိ. အဇ္ဇ ဧတ္တိကာ ဂါဝေါ နဋ္ဌာ, အဇ္ဇ ဧတ္တိကာတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ဧဝမဿ ဂေါဂဏောပိ ပရိဟာယတိ, ပဉ္စဂေါရသတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា «មិនស្គាល់កំពង់ទឹក» សេចក្តីថា មិនដឹងថាកំពង់ទឹកនោះស្មើ ឬមិនស្មើ មានសត្វសាហាវ ឬគ្មានសត្វសាហាវឡើយ គេរមែងនាំពួកមេគោចុះផឹកទឹកក្នុងទីដែលមិនមែនជាកំពង់។ កាលបើពួកមេគោទាំងនោះជាន់លើដុំថ្មជាដើមក្នុងកំពង់ដែលមិនស្មើ ជើងទាំងឡាយក៏រមែងបាក់បែកទៅ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើពួកគោចុះទៅកាន់កំពង់ទឹកដ៏ជ្រៅដែលមានសត្វសាហាវ ពួកសត្វសាហាវមានក្រពើជាដើម រមែងខាំស៊ី។ គេរមែងដល់នូវពាក្យដែលត្រូវនិយាយថា «ថ្ងៃនេះ គោមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះបាត់បង់ទៅហើយ ថ្ងៃនេះ គោមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះបាត់បង់ទៅហើយ»។ កាលបើដូច្នោះ ហ្វូងគោរបស់គេរមែងវិនាសទៅ ទាំងរសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង ក៏សាបសូន្យចាកគេដែរ។ န ပီတံ ဇာနာတီတိ ပီတမ္ပိ အပီတမ္ပိ န ဇာနာတိ. ဂေါပါလကေန ဟိ ‘‘ဣမာယ ဂါဝိယာ ပီတံ, ဣမာယ န ပီတံ, ဣမာယ ပါနီယတိတ္ထေ ဩကာသော လဒ္ဓေါ, ဣမာယ န လဒ္ဓေါ’’တိ ဧဝံ ပီတာပီတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ဟောတိ. အယံ ပန ဒိဝသဘာဂံ အရညေ ဂေါဂဏံ ရက္ခိတွာ ပါနီယံ ပါယေဿာမီတိ နဒိံ ဝါ [Pg.162] တဠာကံ ဝါ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ မဟာဥသဘာ စ အနုဥသဘာ စ ဗလဝဂါဝိယော စ ဒုဗ္ဗလာနိ စေဝ မဟလ္လကာနိ စ ဂေါရူပါနိ သိင်္ဂေဟိ ဝါ ဖာသုကာဟိ ဝါ ပဟရိတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ကတွာ ဦရုပ္ပမာဏံ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ ယထာကာမံ ပိဝန္တိ. အဝသေသာ ဩကာသံ အလဘမာနာ တီရေ ဌတွာ ကလလမိဿကံ ဥဒကံ ပိဝန္တိ, အပီတာ ဧဝ ဝါ ဟောန္တိ. အထ နေ ဂေါပါလကော ပိဋ္ဌိယံ ပဟရိတွာ ပုန အရညံ ပဝေသေတိ, တတ္ထ အပီတဂါဝိယော ပိပါသာယ သုက္ခမာနာ ယာဝဒတ္ထံ တိဏာနိ ခါဒိတုံ န သက္ကောန္တိ, တတ္ထ ဂုန္နံ ခီရံ ဆိဇ္ဇတိ, ဂေါဏာနံ ဇဝေါ ဟာယတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា «មិនដឹងថាគោផឹកទឹកហើយឬនៅ» សេចក្តីថា មិនដឹងថាគោណាផឹកទឹកហើយ ឬគោណាដែលមិនទាន់បានផឹកទឹកឡើយ។ ព្រោះថា អ្នកគង្វាលគួរដឹងថា «មេគោនេះបានផឹកទឹកហើយ មេគោនេះមិនទាន់បានផឹកទឹកទេ មេគោនេះបានឱកាសផឹកទឹកនៅកំពង់ទឹកហើយ មេគោនេះមិនទាន់បានឱកាសឡើយ» គឺត្រូវដឹងពីការផឹកទឹកនិងមិនទាន់បានផឹកទឹកយ៉ាងនេះ។ ចំណែកឯអ្នកគង្វាលនេះ ឃ្វាលហ្វូងគោក្នុងព្រៃអស់មួយថ្ងៃ ហើយគិតថានឹងឱ្យផឹកទឹក ក៏ដេញហ្វូងគោទៅកាន់ស្ទឹង ឬបឹង។ ក្នុងទីនោះ ពួកគោឧសភៈធំៗ ពួកគោឧសភៈតូចៗ និងពួកមេគោដែលមានកម្លាំង រមែងជល់នឹងស្នែង ឬបុកនឹងចំហៀងខ្លួន ចំពោះពួកគោដែលទន់ខ្សោយ និងចាស់ៗ ហើយធ្វើឱកាសសម្រាប់ខ្លួនឯង ចុះទៅក្នុងទឹកជម្រៅត្រឹមក្បាលជង្គង់ ហើយផឹកទឹកតាមប្រាថ្នា។ ចំណែកពួកគោដែលនៅសល់ មិនបានឱកាស ក៏ឈរនៅមាត់ច្រាំង ផឹកទឹកដែលលាយដោយភក់ ឬក៏មិនបានផឹកទឹកទាល់តែសោះ។ លុះក្រោយមក អ្នកគង្វាលក៏វាយខ្នងពួកវា ហើយដេញចូលទៅក្នុងព្រៃវិញ ក្នុងព្រៃនោះ ពួកមេគោដែលមិនបានផឹកទឹក រមែងស្ងួតកដោយសារការស្រេកទឹក មិនអាចស៊ីស្មៅបានតាមប្រាថ្នាឡើយ ក្នុងទីនោះ ទឹកដោះរបស់ពួកគោរមែងដាច់អស់ទៅ កម្លាំងរបស់ពួកគោរមែងថយចុះ... តែងសាបសូន្យចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង។ န ဝီထိံ ဇာနာတီတိ ‘‘အယံ မဂ္ဂေါ သမော ခေမော, အယံ ဝိသမော သာသင်္ကော သပ္ပဋိဘယော’’တိ န ဇာနာတိ. သော သမံ ခေမံ မဂ္ဂံ ဝဇ္ဇေတွာ ဂေါဂဏံ ဣတရံ မဂ္ဂံ ပဋိပါဒေတိ, တတ္ထ ဂါဝေါ သီဟဗျဂ္ဃာဒီနံ ဂန္ဓေန စောရပရိဿယေန ဝါ အဘိဘူတာ ဘန္တမိဂသပ္ပဋိဘာဂါ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ တိဋ္ဌန္တိ, နေဝ ယာဝဒတ္ထံ တိဏာနိ ခါဒန္တိ, န ပါနီယံ ပိဝန္တိ, တတ္ထ ဂုန္နံ ခီရံ ဆိဇ္ဇတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា «មិនស្គាល់ផ្លូវ» សេចក្តីថា មិនដឹងថា «ផ្លូវនេះស្មើ មានសេចក្តីក្សេម ផ្លូវនេះមិនស្មើ គួរឱ្យសង្ស័យ ប្រកបដោយភ័យខ្លាច» ឡើយ។ គេរមែងវៀរចាកផ្លូវដ៏ស្មើនិងមានសេចក្តីក្សេមនោះ ហើយដេញហ្វូងគោទៅកាន់ផ្លូវមួយទៀត។ ក្នុងផ្លូវនោះ ពួកគោត្រូវក្លិននៃសត្វសាហាវមានសីហៈ និងខ្លាធំជាដើម ឬត្រូវភ័យអំពីពួកចោរបៀតបៀនហើយ មានសភាពដូចជាម្រឹគដែលភ្ញាក់ផ្អើល តែងងើបកឈរធ្មឹង មិនស៊ីស្មៅ មិនផឹកទឹកតាមប្រាថ្នាឡើយ ក្នុងទីនោះ ទឹកដោះរបស់ពួកគោរមែងដាច់អស់ទៅ... តែងសាបសូន្យចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង។ န ဂေါစရကုသလော ဟောတီတိ ဂေါပါလကေန ဟိ ဂေါစရကုသလေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ပဉ္စာဟိကဝါရော ဝါ သတ္တာဟိကဝါရော ဝါ ဇာနိတဗ္ဗော, ဧကဒိသာယ ဂေါဂဏံ စာရေတွာ ပုနဒိဝသေ တတ္ထ န စာရေတဗ္ဗော. မဟတာ ဟိ ဂေါဂဏေန စိဏ္ဏဋ္ဌာနံ ဘေရိတလံ ဝိယ သုဒ္ဓံ ဟောတိ နိတ္တိဏံ, ဥဒကမ္ပိ အာလုဠီယတိ. တသ္မာ ပဉ္စမေ ဝါ သတ္တမေ ဝါ ဒိဝသေ ပုန တတ္ထ စာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧတ္တကေန ဟိ တိဏမ္ပိ ပဋိဝိရုဟတိ, ဥဒကမ္ပိ ပသီဒတိ. အယံ ပန ဣမံ ပဉ္စာဟိကဝါရံ ဝါ သတ္တာဟိကဝါရံ ဝါ န ဇာနာတိ, ဒိဝသေ ဒိဝသေ ရက္ခိတဋ္ဌာနေယေဝ ရက္ခတိ. အထဿ ဂေါဂဏော ဟရိတတိဏံ န လဘတိ, သုက္ခတိဏံ ခါဒန္တော ကလလမိဿကံ ဥဒကံ ပိဝတိ, တတ္ထ ဂုန္နံ ခီရံ ဆိဇ္ဇတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា «មិនឈ្លាសវៃក្នុងវាលស្មៅ» សេចក្តីថា ព្រោះថា អ្នកគង្វាលត្រូវតែជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងវាលស្មៅ ត្រូវដឹងវដ្ត ៥ ថ្ងៃ ឬវដ្ត ៧ ថ្ងៃ កាលបើឱ្យហ្វូងគោស៊ីស្មៅក្នុងទិសណាមួយហើយ ថ្ងៃបន្ទាប់មិនត្រូវឱ្យស៊ីស្មៅក្នុងទីនោះទៀតឡើយ។ ព្រោះថា ទីកន្លែងដែលហ្វូងគោដ៏ធំស៊ីស្មៅរួចហើយ រមែងស្អាតរលីងដូចជាមុខស្គរ គ្មានស្មៅសេសសល់ឡើយ សូម្បីតែទឹកក៏ល្អក់កករដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងថ្ងៃទី ៥ ឬថ្ងៃទី ៧ ទើបគួរឱ្យហ្វូងគោទៅស៊ីស្មៅក្នុងទីនោះម្តងទៀត ព្រោះក្នុងរយៈពេលប៉ុណ្ណេះ ស្មៅរមែងដុះឡើងវិញ ទឹកក៏រមែងថ្លាស្អាត។ ចំណែកឯអ្នកគង្វាលនេះ មិនដឹងវដ្ត ៥ ថ្ងៃ ឬវដ្ត ៧ ថ្ងៃនេះឡើយ តែងតែឃ្វាលគោក្នុងទីដែលធ្លាប់ឃ្វាលរាល់ៗថ្ងៃ។ ពេលនោះ ហ្វូងគោរបស់គេមិនបានស្មៅស្រស់ឡើយ កាលបើរស៊ីស្មៅក្រៀម ក៏ផឹកទឹកដែលលាយដោយភក់ ក្នុងទីនោះ ទឹកដោះរបស់ពួកគោរមែងដាច់អស់ទៅ... តែងសាបសូន្យចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង។ အနဝသေသဒေါဟီ စ ဟောတီတိ ပဏ္ဍိတဂေါပါလကေန ယာဝ ဝစ္ဆကဿ မံသလောဟိတံ သဏ္ဌာတိ, တာဝ ဧကံ ဒွေ ထနေ ဌပေတွာ သာဝသေသဒေါဟိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ. အယံ ဝစ္ဆကဿ ကိဉ္စိ အနဝသေသေတွာ ဒုဟတိ, ခီရပကော ဝစ္ဆော ခီရပိပါသာယ သုက္ခတိ, သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ကမ္ပမာနော [Pg.163] မာတု ပုရတော ပတိတွာ ကာလင်္ကရောတိ. မာတာ ပုတ္တကံ ဒိသွာ, ‘‘မယှံ ပုတ္တကော အတ္တနော မာတုခီရံ ပါတုမ္ပိ န လဘတီ’’တိ ပုတ္တသောကေန န ယာဝဒတ္ထံ တိဏာနိ ခါဒိတုံ, န ပါနီယံ ပါတုံ သက္ကောတိ, ထနေသု ခီရံ ဆိဇ္ဇတိ. ဧဝမဿ ဂေါဂဏောပိ ပရိဟာယတိ, ပဉ္စဂေါရသတောပိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា «និងជាអ្នករំលីងទឹកដោះមិនឱ្យមានសេសសល់» សេចក្តីថា អ្នកគង្វាលដែលមានប្រាជ្ញា ត្រូវទុកដោះមួយ ឬពីរ ដើម្បីឱ្យកូនគោមានសាច់ឈាមមាំមួន គឺត្រូវជាអ្នករំលីងទឹកដោះដោយទុកឱ្យមានសេសសល់ខ្លះ។ ចំណែកឯអ្នកគង្វាលនេះ តែងតែរំលីងទឹកដោះមិនឱ្យមានសេសសល់សូម្បីតែបន្តិចសម្រាប់កូនគោឡើយ កូនគោដែលរស់ដោយសារទឹកដោះ កាលបើស្រេកទឹកដោះ ក៏ស្គមស្គាំង មិនអាចទ្រទ្រង់កាយបាន ក៏ញ័ររន្ធត់ ដួលស្លាប់នៅចំពោះមុខមេរបស់វា។ មេគោឃើញកូនស្លាប់ ក៏កើតសេចក្តីសោកស្តាយចំពោះកូនថា «កូនរបស់អញ សូម្បីតែទឹកដោះរបស់មេខ្លួនឯង ក៏មិនបានផឹកផង» ព្រោះតែសេចក្តីសោកស្តាយចំពោះកូននោះ ទើបមិនអាចស៊ីស្មៅ និងផឹកទឹកបានតាមប្រាថ្នាឡើយ ទឹកដោះក្នុងដោះទាំងឡាយក៏រមែងដាច់អស់ទៅ។ កាលបើដូច្នោះ ហ្វូងគោរបស់គេរមែងវិនាសទៅ ទាំងរសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង ក៏សាបសូន្យចាកគេដែរ។ ဂုန္နံ ပိတုဋ္ဌာနံ ကရောန္တီတိ ဂေါပိတရော. ဂါဝေါ ပရိဏယန္တိ ယထာရုစိံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တီတိ ဂေါပရိဏာယကာ. န အတိရေကပူဇာယာတိ ပဏ္ဍိတော ဟိ ဂေါပါလကော ဧဝရူပေ ဥသဘေ အတိရေကပူဇာယ ပူဇေတိ, ပဏီတံ ဂေါဘတ္တံ ဒေတိ, ဂန္ဓပဉ္စင်္ဂုလိကေဟိ မဏ္ဍေတိ, မာလံ ပိလန္ဓေတိ, သိင်္ဂေ သုဝဏ္ဏရဇတကောသကေ စ ဓာရေတိ, ရတ္တိံ ဒီပံ ဇာလေတွာ စေလဝိတာနဿ ဟေဋ္ဌာ သယာပေတိ. အယံ ပန တတော ဧကသက္ကာရမ္ပိ န ကရောတိ, ဥသဘာ အတိရေကပူဇံ အလဘမာနာ ဂေါဂဏံ န ရက္ခန္တိ, ပရိဿယံ န ဝါရေန္တိ. ဧဝမဿ ဂေါဂဏော ပရိဟာယတိ, ပဉ္စဂေါရသတော ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពួកគោដែលធ្វើនូវនាទីជាឪពុករបស់ពួកគោ ឈ្មោះថា គោបិតុ។ ពួកគោដែលនាំទៅ គឺដឹកនាំពួកគោទៅតាមប្រាថ្នា ឈ្មោះថា គោបរិណាយកៈ។ ពាក្យថា «មិនបូជាក្រៃលែង» សេចក្តីថា ព្រោះថា អ្នកគង្វាលដែលមានប្រាជ្ញា រមែងបូជាចំពោះគោឧសភៈមានសភាពយ៉ាងនេះដោយការបូជាដ៏ក្រៃលែង គឺឱ្យអាហារគោដ៏សម្រិតសម្រាំង លាបដោយគ្រឿងក្រអូបជាក្បាច់ប្រាំធ្នាប់ តុបតែងដោយកម្រងផ្កា ពាក់ស្រោមមាសស្រោមប្រាក់នៅស្នែង បំភ្លឺប្រទីបនាពេលយប់ ហើយឱ្យដេកនៅក្រោមពិដានក្រណាត់។ ចំណែកឯអ្នកគង្វាលនេះ សូម្បីតែការធ្វើសក្ការៈមួយយ៉ាង ក៏មិនធ្វើចំពោះគោឧសភៈនោះឡើយ ពួកគោឧសភៈកាលបើមិនបានការបូជាដ៏ក្រៃលែង ក៏មិនជួយថែរក្សាហ្វូងគោ មិនជួយការពារភ័យអន្តរាយឡើយ។ កាលបើដូច្នោះ ហ្វូងគោរបស់គេរមែងវិនាសទៅ ទាំងរសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាង ក៏សាបសូន្យចាកគេដែរ។ ၃၄၇. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. န ရူပညူ ဟောတီတိ, ‘‘စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယရူပ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တရူပံ ဒွီဟာကာရေဟိ န ဇာနာတိ ဂဏနတော ဝါ သမုဋ္ဌာနတော ဝါ. ဂဏနတော န ဇာနာတိ နာမ, ‘‘စက္ခာယတနံ, သောတ-ဃာန-ဇိဝှာ-ကာယာယတနံ, ရူပ-သဒ္ဒ-ဂန္ဓ-ရသ-ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ, ဣတ္ထိန္ဒြိယံ, ပုရိသိန္ဒြိယံ, ဇီဝိတိန္ဒြိယံ, ကာယဝိညတ္တိ, ဝစီဝိညတ္တိ, အာကာသဓာတု, အာပေါဓာတု, ရူပဿ လဟုတာ, မုဒုတာ, ကမ္မညတာ, ဥပစယော, သန္တတိ, ဇရတာ, ရူပဿ အနိစ္စတာ, ကဗဠီကာရော အာဟာရော’’တိ ဧဝံ ပါဠိယံ အာဂတာ ပဉ္စဝီသတိ ရူပကောဋ္ဌာသာတိ န ဇာနာတိ. သေယျထာပိ သော ဂေါပါလကော ဂဏနတော ဂုန္နံ ရူပံ န ဇာနာတိ, တထူပမော အယံ ဘိက္ခု. သော ဂဏနတော ရူပံ အဇာနန္တော ရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ ရူပါရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စယံ သလ္လက္ခေတွာ လက္ခဏံ အာရောပေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ. သော ယထာ တဿ ဂေါပါလကဿ ဂေါဂဏော န ဝဍ္ဎတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သာသနေ သီလသမာဓိဝိပဿနာမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနေဟိ န ဝဍ္ဎတိ, ယထာ စ သော ဂေါပါလကော ပဉ္စဟိ ဂေါရသေဟိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ, ဧဝံ အသေက္ခေန သီလက္ခန္ဓေန, အသေက္ခေန သမာဓိ, ပညာ, ဝိမုတ္တိ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေနာတိ ပဉ္စဟိ ဓမ္မက္ခန္ဓေဟိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ៣៤៧. ពាក្យថា «ក្នុងសាសនានេះ» គឺក្នុងព្រះសាសនានេះ។ ពាក្យថា «មិនមែនជាអ្នកស្គាល់រូប» សេចក្តីថា មិនដឹងច្បាស់នូវរូបដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «មហាភូតរូប ៤ និងឧបាទាយរូបរបស់មហាភូតរូប ៤» ដោយអាការៈ ២ យ៉ាង គឺដោយចំណែកនៃការរាប់ក្តី ដោយសមុដ្ឋានក្តី។ ដែលហៅថា មិនដឹងដោយចំណែកនៃការរាប់នោះ គឺមិនដឹងនូវចំណែកនៃរូប ២៥ យ៉ាង ដែលមកក្នុងបាលី គឺ ចក្ខាយតនៈ សោតាយតនៈ ឃានាយតនៈ ជិវ្ហាយតនៈ កាយាយតនៈ រូបាយតនៈ សទ្ទាយតនៈ គន្ធាយតនៈ រសាយតនៈ ផោដ្ឋព្វាយតនៈ ឥត្ថិន្រ្ទិយ បុរិសិន្រ្ទិយ ជីវិតិន្រ្ទិយ កាយវិញ្ញត្តិ វចីវិញ្ញត្តិ អាកាសធាតុ អាបោធាតុ រូបស្សលហុតា រូបស្សមុទុតា រូបស្សកម្មញ្ញតា ឧបចយៈ សន្តតិ ជរតា រូបស្សអនិច្ចតា និងកពឡិង្ការាហារ។ ប្រៀបដូចជាអ្នកគង្វាលនោះ មិនដឹងនូវរូបរាងរបស់ពួកគោដោយការរាប់យ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មានឧបមេយ្យដូច្នោះដែរ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើមិនដឹងនូវរូបដោយការរាប់ ក៏មិនអាចកំណត់រូប មិនអាចកំណត់នូវអរូប មិនអាចកំណត់រូបនិងអរូប មិនអាចពិចារណាបច្ច័យ មិនអាចលើកឡើងកាន់លក្ខណៈ ហើយធ្វើកម្មដ្ឋានឱ្យដល់នូវកំពូលបានឡើយ។ ភិក្ខុនោះ រមែងមិនចម្រើនដោយសីល សមាធិ វិបស្សនា មគ្គ ផល និងនិព្វាន ក្នុងព្រះសាសនានេះ ដូចជាហ្វូងគោរបស់អ្នកគង្វាលនោះ មិនចម្រើនឡើងដូច្នោះដែរ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាអ្នកគង្វាលនោះ សាបសូន្យចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាងណា ភិក្ខុនោះក៏សាបសូន្យចាកធម៌ទាំង ៥ គំនរ គឺ អសេក្ខសីលក្ខន្ធ អសេក្ខសមាធិក្ខន្ធ អសេក្ខបញ្ញាខន្ធ អសេក្ខវិមុត្តិក្ខន្ធ និងអសេក្ខវិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធ ដូច្នោះដែរ។ သမုဋ္ဌာနတော [Pg.164] န ဇာနာတိ နာမ, ‘‘ဧတ္တကံ ရူပံ ဧကသမုဋ္ဌာနံ, ဧတ္တကံ ဒွိသမုဋ္ဌာနံ, ဧတ္တကံ တိသမုဋ္ဌာနံ, ဧတ္တကံ စတုသမုဋ္ဌာနံ, ဧတ္တကံ န ကုတောစိသမုဋ္ဌာတီ’’တိ န ဇာနာတိ. သေယျထာပိ သော ဂေါပါလကော ဝဏ္ဏတော ဂုန္နံ ရူပံ န ဇာနာတိ, တထူပမော အယံ ဘိက္ခု. သော သမုဋ္ဌာနတော ရူပံ အဇာနန္တော ရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ដែលហៅថា មិនដឹងដោយសមុដ្ឋាននោះ គឺមិនដឹងថា «រូបមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ កើតអំពីសមុដ្ឋាន ១ រូបមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ កើតអំពីសមុដ្ឋាន ២ រូបមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ កើតអំពីសមុដ្ឋាន ៣ រូបមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ កើតអំពីសមុដ្ឋាន ៤ រូបមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ មិនកើតអំពីសមុដ្ឋានណាមួយឡើយ»។ ប្រៀបដូចជាអ្នកគង្វាលនោះ មិនដឹងនូវរូបរាងរបស់ពួកគោដោយពណ៌សម្បុរយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មានឧបមេយ្យដូច្នោះដែរ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើមិនដឹងនូវរូបដោយសមុដ្ឋាន ក៏មិនអាចកំណត់រូប មិនអាចកំណត់នូវអរូប... តែងសាបសូនាកធម៌ទាំង ៥ គំនរ។ န လက္ခဏကုသလော ဟောတီတိ ကမ္မလက္ခဏော ဗာလော, ကမ္မလက္ခဏော ပဏ္ဍိတောတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ ပဏ္ဍိတဗာလလက္ခဏန္တိ န ဇာနာတိ. သော ဧဝံ အဇာနန္တော ဗာလေ ဝဇ္ဇေတွာ ပဏ္ဍိတေ န သေဝတိ, ဗာလေ ဝဇ္ဇေတွာ ပဏ္ဍိတေ အသေဝန္တော ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ကုသလာကုသလံ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ ဂရုကလဟုကံ သတေကိစ္ဆအတေကိစ္ဆံ ကာရဏာကာရဏံ န ဇာနာတိ; တံ အဇာနန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ. သော ယထာ တဿ ဂေါပါလကဿ ဂေါဂဏော န ဝဍ္ဎတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ယထာဝုတ္တေဟိ သီလာဒီဟိ န ဝဍ္ဎတိ, ဂေါပါလကော ဝိယ စ ပဉ္စဟိ ဂေါရသေဟိ ပဉ္စဟိ ဓမ္မက္ခန္ဓေဟိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា «មិនឈ្លាសវៃក្នុងលក្ខណៈ» សេចក្តីថា មិនដឹងនូវកុសលកម្មនិងអកុសលកម្ម ដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «បុគ្គលពាលមានកម្មជាលក្ខណៈ បុគ្គលជាបណ្ឌិតមានកម្មជាលក្ខណៈ» ថាជាគ្រឿងសម្គាល់នូវភាពជាបណ្ឌិតនិងភាពជាបុគ្គលពាលឡើយ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើមិនដឹងយ៉ាងនេះ ក៏មិនវៀរចាកបុគ្គលពាល ហើយមិនសេពគប់នូវបណ្ឌិតទាំងឡាយឡើយ កាលបើមិនវៀរចាកបុគ្គលពាល មិនសេពគប់នូវបណ្ឌិតទាំងឡាយ រមែងមិនដឹងនូវរបស់ដែលគួរនិងមិនគួរ កុសលនិងអកុសល ធម៌មានទោសនិងគ្មានទោស អាបត្តិធ្ងន់និងស្រាល អាបត្តិដែលកែខៃបាននិងកែខៃមិនបាន ហេតុនិងមិនមែនជាហេតុឡើយ។ កាលបើមិនដឹងនូវសេចក្តីទាំងនោះ ក៏មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឱ្យចម្រើនឡើងបានឡើយ។ ភិក្ខុនោះ រមែងមិនចម្រើនដោយធម៌មានសីលជាដើមដែលពោលរួចមកហើយ ក្នុងព្រះសាសនានេះ ដូចជាហ្វូងគោរបស់អ្នកគង្វាលនោះ មិនចម្រើនឡើងដូច្នោះដែរ ម្យ៉ាងទៀត ក៏សាបសូន្យចាកធម៌ទាំង ៥ គំនរ ដូចជាអ្នកគង្វាលសាបសូន្យចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាងដូច្នោះដែរ។ န အာသာဋိကံ ဟာရေတာ ဟောတီတိ ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ကာမဝိတက္ကာဒိကေ န ဝိနောဒေတိ, သော ဣမံ အကုသလဝိတက္ကံ အာသာဋိကံ အဟာရေတွာ ဝိတက္ကဝသိကော ဟုတွာ ဝိစရန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ, သော ယထာ တဿ ဂေါပါလကဿ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា «មិនមែនជាអ្នកកម្ចាត់ស៊ុតរុយ» សេចក្តីថា មិនកម្ចាត់បង់នូវកាមវិតក្កៈជាដើម ដែលកើតឡើងហើយ ដូចដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកថា «កាមវិតក្កៈដែលកើតឡើងហើយ» នោះឡើយ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើមិនកម្ចាត់បង់នូវអកុសលវិតក្កៈដែលប្រៀបដូចជាស៊ុតរុយនេះទេ ក៏ក្លាយជាអ្នកលុះក្នុងអំណាចនៃវិតក្កៈ ដើរត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឱ្យចម្រើនឡើងបានឡើយ ភិក្ខុនោះ រមែងសាបសូន្យចាកធម៌ទាំង ៥ គំនរ ដូចជាអ្នកគង្វាលនោះ... ដូច្នោះដែរ។ န ဝဏံ ပဋိစ္ဆာဒေတာ ဟောတီတိ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတီတိအာဒိနာ နယေန သဗ္ဗာရမ္မဏေသု နိမိတ္တံ ဂဏှန္တော ယထာ သော ဂေါပါလကော ဝဏံ န ပဋိစ္ဆာဒေတိ, ဧဝံ သံဝရံ န သမ္ပာဒေတိ. သော ဝိဝဋဒွါရော ဝိစရန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា «មិនមែនជាអ្នកបិទបាំងដំបៅ» សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលកាន់យកនូវនិមិត្តក្នុងអារម្មណ៍ទាំងពួង ដោយវិធីជាដើមថា «កាលបើឃើញរូបដោយភ្នែកហើយ ក៏កាន់យកនូវនិមិត្ត» នោះ រមែងមិនធ្វើនូវសង្វរៈឱ្យបរិបូណ៌ឡើយ ដូចជាអ្នកគង្វាលនោះ មិនបិទបាំងដំបៅដូច្នោះដែរ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើមានទ្វារបើកចំហ (មិនបានសង្រួម) ដើរត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឱ្យចម្រើនឡើងបានឡើយ... តែងសាបសូន្យចាកធម៌ទាំង ៥ គំនរ។ န ဓူမံ ကတ္တာ ဟောတီတိ သော ဂေါပါလကော ဓူမံ ဝိယ ဓမ္မဒေသနာဓူမံ န ကရောတိ, ဓမ္မကထံ ဝါ သရဘညံ ဝါ ဥပနိသိန္နကထံ ဝါ အနုမောဒနံ ဝါ န ကရောတိ. တတော နံ မနုဿာ ဗဟုဿုတော ဂုဏဝါတိ န ဇာနန္တိ, တေ ဂုဏာဂုဏံ အဇာနန္တာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သင်္ဂဟံ န ကရောန္တိ. သော ပစ္စယေဟိ [Pg.165] ကိလမမာနော ဗုဒ္ဓဝစနံ သဇ္ဈာယံ ကာတုံ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ပူရေတုံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា Na dhūmaṃ kattā hoti សេចក្តីថា ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះមិនធ្វើផ្សែងយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មិនធ្វើនូវផ្សែងគឺធម៌ទេសនា មិនធ្វើនូវធម្មកថា ឬសរភញ្ញៈ ឬឧបនិសិន្នកថា (ពាក្យសំដីចំពោះអ្នកដែលចូលមកជិត) ឬអនុមោទនាឡើយយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ មនុស្សទាំងឡាយក៏មិនដឹងថាលោកជាពហុស្សូត មានគុណធម៌ឡើយ ពួកមនុស្សទាំងនោះកាលមិនដឹងនូវគុណនិងមិនមែនគុណ ក៏មិនធ្វើការសង្គ្រោះដោយបច្ច័យ ៤ ឡើយ។ ភិក្ខុនោះកាលលំបាកដោយបច្ច័យទាំងឡាយ ក៏មិនអាចស្វាធ្យាយព្រះពុទ្ធវចនៈ មិនអាចបំពេញវត្តប្រតិបត្តិ មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឲ្យចម្រើនបានឡើយ...។ល។ ជាអ្នកនៅខាងក្រៅ (ចាកសាសនា)។ န တိတ္ထံ ဇာနာတီတိ တိတ္ထဘူတေ ဗဟုဿုတဘိက္ခူ န ဥပသင်္ကမတိ, ဥပသင်္ကမန္တော, ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ဗျဉ္ဇနံ ကထံ ရောပေတဗ္ဗံ, ဣမဿ ဘာသိတဿ ကော အတ္ထော, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပါဠိ ကိံ ဝဒေတိ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ အတ္ထော ကိံ ဒီပေတီ’’တိ ဧဝံ န ပရိပုစ္ဆတိ န ပရိပဉှတိ, န ဇာနာပေတီတိ အတ္ထော. တဿ တေ ဧဝံ အပရိပုစ္ဆတော အဝိဝဋဉ္စေဝ န ဝိဝရန္တိ, ဘာဇေတွာ န ဒဿေန္တိ, အနုတ္တာနီကတဉ္စ န ဥတ္တာနီကရောန္တိ, အပါကဋံ န ပါကဋံ ကရောန္တိ. အနေကဝိဟိတေသု စ ကင်္ခါဌာနိယေသု ဓမ္မေသူတိ အနေကဝိဓာသု ကင်္ခါသု ဧကံ ကင်္ခမ္ပိ န ပဋိဝိနောဒေန္တိ. ကင်္ခါ ဧဝ ဟိ ကင်္ခါဌာနိယာ ဓမ္မာ နာမ. တတ္ထ ဧကံ ကင်္ခမ္ပိ န နီဟရန္တီတိ အတ္ထော. သော ဧဝံ ဗဟုဿုတတိတ္ထံ အနုပသင်္ကမိတွာ သကင်္ခေါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ. ယထာ စ သော ဂေါပါလကော တိတ္ထံ န ဇာနာတိ, ဧဝံ အယမ္ပိ ဘိက္ခု ဓမ္မတိတ္ထံ န ဇာနာတိ, အဇာနန္တော အဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, အဘိဓမ္မိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ပုစ္ဆတိ, ဝိနယဓရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ရူပါရူပပရိစ္ဆေဒံ ပုစ္ဆတိ. တေ အဝိသယေ ပုဋ္ဌာ ကထေတုံ န သက္ကောန္တိ, သော အတ္တနာ သကင်္ခေါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា Na titthaṃ jānāti សេចក្តីថា មិនចូលទៅរកភិក្ខុទាំងឡាយជាពហុស្សូតដែលប្រៀបដូចជាកំពង់ទឹក ទោះបីចូលទៅរក ក៏មិនសួរដេញដោល មិនសួរបញ្ជាក់ មិនធ្វើឲ្យគេដឹងថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន ព្យញ្ជនៈនេះ គួរលើកឡើងយ៉ាងដូចម្តេច អត្ថនៃភាសិតនេះ តើដូចម្តេច ក្នុងទីនេះព្រះបាលីពោលយ៉ាងដូចម្តេច ក្នុងទីនេះអត្ថបង្ហាញយ៉ាងដូចម្តេច» នេះជាអត្ថ។ កាលភិក្ខុនោះមិនសួរយ៉ាងនេះ ភិក្ខុពហុស្សូតទាំងឡាយ ក៏មិនបើកសម្តែងនូវធម៌ដែលមិនទាន់បើក មិនចែករំលែកបង្ហាញ មិនធ្វើនូវធម៌ដែលកំបាំងឲ្យរាក់ (ងាយយល់) មិនធ្វើនូវធម៌ដែលមិនច្បាស់ឲ្យច្បាស់ឡើយ។ ពាក្យថា Anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu សេចក្តីថា ក្នុងសេចក្តីសង្ស័យជាច្រើនប្រការ សូម្បីតែសេចក្តីសង្ស័យមួយ ក៏មិនអាចកំចាត់បង់បាន។ ព្រោះថាសេចក្តីសង្ស័យនោះឯង ឈ្មោះថាធម៌ជាទីតាំងនៃសេចក្តីសង្ស័យ។ ក្នុងសេចក្តីសង្ស័យទាំងនោះ សូម្បីតែសេចក្តីសង្ស័យមួយ ក៏មិនអាចដកចេញបាន នេះជាអត្ថ។ ភិក្ខុនោះកាលមិនចូលទៅរកកំពង់ទឹកគឺភិក្ខុពហុស្សូតយ៉ាងនេះ ជាអ្នកមានសេចក្តីសង្ស័យ ក៏មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឲ្យចម្រើនបានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះមិនស្គាល់កំពង់ទឹកយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មិនស្គាល់កំពង់ទឹកគឺធម៌យ៉ាងនោះដែរ កាលមិនស្គាល់ ក៏សួរប្រស្នាក្នុងវិស័យដែលមិនមែនជារបស់ខ្លួន គឺចូលទៅរកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះអភិធម្ម ហើយសួរអំពីកប្បិយៈនិងអកប្បិយៈ ចូលទៅរកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះវិន័យ ហើយសួរអំពីការកំណត់រូបនិងអរូប។ ភិក្ខុទាំងនោះកាលត្រូវគេសួរក្នុងវិស័យដែលមិនមែនជារបស់ខ្លួន ក៏មិនអាចឆ្លើយប្រាប់បាន ចំណែកភិក្ខុនោះខ្លួនឯងក៏នៅតែមានសេចក្តីសង្ស័យ មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឲ្យចម្រើនបានឡើយ...។ល។ ជាអ្នកនៅខាងក្រៅ។ န ပီတံ ဇာနာတီတိ ယထာ သော ဂေါပါလကော ပီတာပီတံ န ဇာနာတိ, ဧဝံ ဓမ္မူပသဉှိတံ ပါမောဇ္ဇံ န ဇာနာတိ န လဘတိ, သဝနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထုံ နိဿာယ အာနိသံသံ န ဝိန္ဒတိ, ဓမ္မဿဝနဂ္ဂံ ဂန္တွာ သက္ကစ္စံ န သုဏာတိ, နိသိန္နော နိဒ္ဒါယတိ, ကထံ ကထေတိ, အညဝိဟိတကော ဟောတိ, သော သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ အသုဏန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា Na pītaṃ jānāti សេចក្តីថា ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះមិនដឹងថាគោផឹកទឹកឬមិនទាន់ផឹកទឹកយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មិនដឹង មិនបាននូវសេចក្តីប្រមោទ្យដែលប្រកបដោយធម៌យ៉ាងនោះដែរ មិនបានទទួលអានិសង្សដោយអាស្រ័យបុណ្យកិរិយាវត្ថុដែលសម្រេចមកពីការស្តាប់ធម៌ កាលទៅកាន់រោងសម្តែងធម៌ ក៏មិនស្តាប់ធម៌ដោយគោរព អង្គុយលក់ខ្លះ និយាយគ្នាលេងខ្លះ មានចិត្តរាយមាយទៅរកអារម្មណ៍ផ្សេងខ្លះ ភិក្ខុនោះកាលមិនស្តាប់ធម៌ដោយគោរព ក៏មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឲ្យចម្រើនបានឡើយ...។ល។ ជាអ្នកនៅខាងក្រៅ។ န ဝီထိံ ဇာနာတီတိ သော ဂေါပါလကော မဂ္ဂါမဂ္ဂံ ဝိယ, – ‘‘အယံ လောကိယော အယံ လောကုတ္တရော’’တိ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ. အဇာနန္တော လောကိယမဂ္ဂေ အဘိနိဝိသိတွာ လောကုတ္တရံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា Na vīthiṃ jānāti សេចក្តីថា ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះមិនស្គាល់ផ្លូវនិងមិនមែនផ្លូវយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មិនដឹងច្បាស់តាមពិតនូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គថា «នេះជាលោកិយ នេះជាលោកុត្តរៈ» យ៉ាងនោះដែរ។ កាលមិនដឹង ក៏ចូលទៅប្រកាន់ស្អិតក្នុងលោកិយមគ្គ ហើយមិនអាចធ្វើលោកុត្តរធម៌ឲ្យកើតឡើងបានឡើយ...។ល។ ជាអ្នកនៅខាងក្រៅ។ န ဂေါစရကုသလော ဟောတီတိ သော ဂေါပါလကော ပဉ္စာဟိကဝါရေ သတ္တာဟိကဝါရေ ဝိယ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ, ‘‘ဣမေ လောကိယာ ဣမေ လောကုတ္တရာ’’တိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ. အဇာနန္တော သုခုမဋ္ဌာနေသု အတ္တနော [Pg.166] ဉာဏံ စရာပေတွာ လောကိယသတိပဋ္ဌာနေ အဘိနိဝိသိတွာ လောကုတ္တရံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា Na gocarakusalo hoti សេចក្តីថា ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះមិនស្គាល់កន្លែងឃ្វាលគោក្នុងរវាង ៥ ថ្ងៃ ឬ ៧ ថ្ងៃយ៉ាងណា ភិក្ខុនេះក៏មិនដឹងច្បាស់តាមពិតនូវសតិបដ្ឋានទាំង ៤ ថា «ធម៌ទាំងនេះជាលោកិយ ធម៌ទាំងនេះជាលោកុត្តរៈ» យ៉ាងនោះដែរ។ កាលមិនដឹង ក៏មិនអាចញ៉ាំងញាណរបស់ខ្លួនឲ្យត្រាច់ទៅក្នុងទីដ៏ល្អិតល្អន់ ហើយចូលទៅប្រកាន់ស្អិតក្នុងលោកិយសតិបដ្ឋាន មិនអាចធ្វើលោកុត្តរសតិបដ្ឋានឲ្យកើតឡើងបានឡើយ...។ល។ ជាអ្នកនៅខាងក្រៅ។ အနဝသေသဒေါဟီ စ ဟောတီတိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ မတ္တံ အဇာနန္တော အနဝသေသံ ဒုဟတိ. နိဒ္ဒေသဝါရေ ပနဿ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေန္တီတိ အဘိဟရိတွာ ပဝါရေန္တိ. ဧတ္ထ ဒွေ အဘိဟာရာ ဝါစာဘိဟာရော စ ပစ္စယာဘိဟာရော စ. ဝါစာဘိဟာရော နာမ မနုဿာ ဘိက္ခုဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘ဝဒေယျာထ, ဘန္တေ, ယေနတ္ထော’’တိ ပဝါရေန္တိ. ပစ္စယာဘိဟာရော နာမ ဝတ္ထာဒီနိ ဝါ တေလဖာဏိတာဒီနိ ဝါ ဂဟေတွာ ဘိက္ခုဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘ဂဏှထ, ဘန္တေ, ယာဝတကေန အတ္ထော’’တိ ဝဒန္တိ. တတြ ဘိက္ခု မတ္တံ န ဇာနာတီတိ ဘိက္ခု တေသု ပစ္စယေသု ပမာဏံ န ဇာနာတိ, – ‘‘ဒါယကဿ ဝသော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသော ဝေဒိတဗ္ဗော, အတ္တနော ထာမော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ရထဝိနီတေ ဝုတ္တနယေန ပမာဏယုတ္တံ အဂ္ဂဟေတွာ ယံ အာဟရန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ဂဏှာတီတိ အတ္ထော. မနုဿာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော န ပုန အဘိဟရိတွာ ပဝါရေန္တိ. သော ပစ္စယေဟိ ကိလမန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကောတိ…ပေ… ပရိဗာဟိရော ဟောတိ. ពាក្យថា Anavasesadohī ca hoti សេចក្តីថា គឺកាលមិនដឹងប្រមាណក្នុងការទទួល ក៏បឺតជញ្ជក់ (ទទួលយក) មិនឲ្យមានសេសសល់ឡើយ។ ចំណែកក្នុងនិទ្ទេសវារៈនៃពាក្យនោះ មានពាក្យថា abhihaṭṭhuṃ pavārenti សេចក្តីថា នាំចូលមកជិតហើយបវារណា។ ក្នុងទីនេះ ការនាំមក (អភិហារៈ) មាន ២ យ៉ាង គឺ វាចាភិហារៈ (ការនាំមកដោយវាចា) និង បច្ចយាភិហារៈ (ការនាំមកដោយបច្ច័យ)។ ដែលហៅថា វាចាភិហារៈ គឺមនុស្សទាំងឡាយចូលទៅរកភិក្ខុហើយបវារណាថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់មានសេចក្តីត្រូវការដោយវត្ថុណា សូមមានថេរដីកាប្រាប់មកចុះ»។ ដែលហៅថា បច្ចយាភិហារៈ គឺមនុស្សទាំងឡាយកាន់យកសម្លៀកបំពាក់ជាដើម ឬប្រេងនិងទឹកអំពៅជាដើម ចូលទៅរកភិក្ខុហើយពោលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់មានសេចក្តីត្រូវការត្រឹមណា សូមទទួលយកត្រឹមណោះចុះ»។ ពាក្យថា tatra bhikkhu mattaṃ na jānāti សេចក្តីថា ភិក្ខុមិនដឹងប្រមាណក្នុងបច្ច័យទាំងនោះ គឺមិនទទួលយកតាមប្រមាណដ៏សមគួរ ដោយវិធីដែលពោលទុកក្នុងរថវិនីតសូត្រថា «ត្រូវដឹងអធ្យាស្រ័យរបស់ទាយក ត្រូវដឹងប្រមាណនៃទេយ្យធម៌ ត្រូវដឹងកម្លាំងរបស់ខ្លួន» តែគេនាំយកវត្ថុណាៗមក ក៏ទទួលយកវត្ថុនោះទាំងអស់ នេះជាអត្ថ។ មនុស្សទាំងឡាយកាលមានសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្ត ក៏មិននាំមកបវារណាទៀតឡើយ។ ភិក្ខុនោះកាលលំបាកដោយបច្ច័យទាំងឡាយ ក៏មិនអាចកាន់យកកម្មដ្ឋានហើយធ្វើឲ្យចម្រើនបានឡើយ...។ល។ ជាអ្នកនៅខាងក្រៅ។ တေ န အတိရေကပူဇာယ ပူဇေတာ ဟောတီတိ သော ဂေါပါလကော မဟာဥသဘေ ဝိယ တေ ထေရေ ဘိက္ခူ ဣမာယ အာဝိ စေဝ ရဟော စ မေတ္တာယ ကာယကမ္မာဒိကာယ အတိရေကပူဇာယ န ပူဇေတိ. တတော ထေရာ, – ‘‘ဣမေ အမှေသု ဂရုစိတ္တီကာရံ န ကရောန္တီ’’တိ နဝကေ ဘိက္ခူ ဒွီဟိ သင်္ဂဟေဟိ န သင်္ဂဏှန္တိ, န အာမိသသင်္ဂဟေန စီဝရေန ဝါ ပတ္တေန ဝါ ပတ္တပရိယာပန္နေန ဝါ ဝသနဋ္ဌာနေန ဝါ. ကိလမန္တေ မိလာယန္တေပိ နပ္ပဋိဇဂ္ဂန္တိ. ပါဠိံ ဝါ အဋ္ဌကထံ ဝါ ဓမ္မကထာဗန္ဓံ ဝါ ဂုယှဂန္ထံ ဝါ န သိက္ခာပေန္တိ. နဝကာ ထေရာနံ သန္တိကာ သဗ္ဗသော ဣမေ ဒွေ သင်္ဂဟေ အလဘမာနာ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ. ယထာ တဿ ဂေါပါလကဿ ဂေါဂဏော န ဝဍ္ဎတိ, ဧဝံ သီလာဒီနိ န ဝဍ္ဎန္တိ. ယထာ စ သော ဂေါပါလကော ပဉ္စဟိ ဂေါရသေဟိ ပရိဗာဟိရော ဟောတိ, ဧဝံ ပဉ္စဟိ ဓမ္မက္ခန္ဓေဟိ ပရိဗာဟိရာ ဟောန္တိ. သုက္ကပက္ခော ကဏှပက္ခေ ဝုတ္တဝိပလ္လာသဝသေန ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. ពាក្យថា Te na atirekapūjāya pūjetā hoti សេចក្តីថា ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះមិនបូជាគោឧសភៈធំៗយ៉ាងណា ភិក្ខុនោះក៏មិនបូជាភិក្ខុជាថេរៈទាំងឡាយ ដោយការបូជាដ៏ក្រៃលែង គឺកាយកម្មជាដើមដែលប្រកបដោយមេត្តា ទាំងក្នុងទីចំហនិងទីកំបាំងយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះថេរៈទាំងឡាយគិតថា «ភិក្ខុទាំងនេះមិនធ្វើសេចក្តីគោរពកោតក្រែងក្នុងយើងឡើយ» ក៏មិនសង្គ្រោះភិក្ខុថ្មីទាំងឡាយដោយការសង្គ្រោះទាំង ២ យ៉ាង គឺមិនសង្គ្រោះដោយអាមិសសង្គ្រោះ មានចីវរ ឬបាត្រ ឬវត្ថុដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងបាត្រ ឬទីសេនាសនៈឡើយ។ ទោះបីភិក្ខុថ្មីទាំងឡាយលំបាក ស្វិតស្រពោនទៅ ក៏មិនជួយថែរក្សាឡើយ។ មិនបង្រៀនព្រះបាលី ឬអដ្ឋកថា ឬការចងក្រងធម្មកថា ឬគម្ពីរដ៏ជ្រាលជ្រៅឡើយ។ ភិក្ខុថ្មីទាំងឡាយកាលមិនបានការសង្គ្រោះទាំង ២ យ៉ាងនេះអំពីសំណាក់ព្រះថេរៈទាំងឡាយដោយប្រការទាំងពួង ក៏មិនអាចតាំងនៅក្នុងសាសនានេះបានឡើយ។ ដូចជាហ្វូងគោរបស់អ្នកគង្វាលនោះមិនចម្រើនយ៉ាងណា គុណធម៌មានសីលជាដើម (របស់ភិក្ខុនោះ) ក៏មិនចម្រើនយ៉ាងនោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាអ្នកគង្វាលគោនោះជាអ្នកនៅខាងក្រៅចាករសទឹកដោះទាំង ៥ យ៉ាងណា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះក៏ជាអ្នកនៅខាងក្រៅចាកធម្មក្ខន្ធទាំង ៥ យ៉ាងនោះដែរ។ ចំណែកឯសុក្កបក្ខ (ភាគស) គប្បីជ្រាបដោយការផ្សំផ្គុំតាមវិធីផ្ទុយពីអ្វីដែលពោលទុកក្នុងកណ្ហបក្ខ (ភាគខ្មៅ) នេះឯង។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ မဟာဂေါပါလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពណ៌នាសូត្រមហាកោបាលកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၄. စူဠဂေါပါလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៤. ការពណ៌នាសូត្រចូឡគោបាលកសូត្រ ၃၅၀. ဧဝံ [Pg.167] မေ သုတန္တိ စူဠဂေါပါလကသုတ္တံ. တတ္ထ ဥက္ကစေလာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တသ္မိံ ကိရ မာပိယမာနေ ရတ္တိံ ဂင်္ဂါသောတတော မစ္ဆော ထလံ ပတ္တော. မနုဿာ စေလာနိ တေလပါတိယံ တေမေတွာ ဥက္ကာ ကတွာ မစ္ဆံ ဂဏှိံသု. နဂရေ နိဋ္ဌိတေ တဿ နာမံ ကရောန္တေ အမှေဟိ နဂရဋ္ဌာနဿ ဂဟိတဒိဝသေ စေလုက္ကာဟိ မစ္ဆော ဂဟိတောတိ ဥက္ကစေလာ-တွေဝဿ နာမံ အကံသု. ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ယသ္မိံ ဌာနေ နိသိန္နဿ သဗ္ဗာ ဂင်္ဂါ ပါကဋာ ဟုတွာ ပညာယတိ, တာဒိသေ ဝါလိကုဿဒေ ဂင်္ဂါတိတ္ထေ သာယနှသမယေ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော နိသီဒိတွာ မဟာဂင်္ဂံ ပရိပုဏ္ဏံ သန္ဒမာနံ ဩလောကေန္တော, – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣမံ ဂင်္ဂံ နိဿာယ ကောစိ ပုဗ္ဗေ ဝဍ္ဎိပရိဟာနိံ ပတ္တော’’တိ အာဝဇ္ဇိတွာ, ပုဗ္ဗေ ဧကံ ဗာလဂေါပါလကံ နိဿာယ အနေကသတသဟဿာ ဂေါဂဏာ ဣမိဿာ ဂင်္ဂါယ အာဝဋ္ဋေ ပတိတွာ သမုဒ္ဒမေဝ ပဝိဋ္ဌာ, အပရံ ပန ပဏ္ဍိတဂေါပါလကံ နိဿာယ အနေကသတသဟဿဂေါဂဏဿ သောတ္ထိ ဇာတာ ဝဍ္ဎိ ဇာတာ အာရောဂျံ ဇာတန္တိ အဒ္ဒသ. ဒိသွာ ဣမံ ကာရဏံ နိဿာယ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ စိန္တေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ. ៣៥០. ពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នេះជាចូឡគោបាលកសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា ukkacelāya សេចក្តីថា ក្នុងនគរដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ឮថា កាលគេកំពុងកសាងនគរនោះ ក្នុងវេលាយប់ មានត្រីមួយបានឡើងពីខ្សែទឹកនៃទន្លេគង្គាមកលើគោក។ មនុស្សទាំងឡាយបានជ្រលក់សម្លៀកបំពាក់ក្នុងចានប្រេង រួចធ្វើជាចន្លុះ (គប់ភ្លើង) ហើយចាប់យកត្រីនោះ។ កាលនគរនោះកសាងរួចរាល់ ពួកមនុស្សកាលដាក់ឈ្មោះនគរនោះ ក៏និយាយថា «ក្នុងថ្ងៃដែលពួកយើងចាប់យកទីតាំងនគរ ត្រីត្រូវបានចាប់ដោយចន្លុះសម្លៀកបំពាក់» ដូច្នេះហើយ ទើបដាក់ឈ្មោះនគរនោះថា «ឧក្កចេលា» តែម្តង។ ពាក្យថា Bhikkhū āmantesi សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់គង់ក្នុងទីណា ទន្លេគង្គាទាំងអស់ក៏ប្រាកដច្បាស់ដល់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គទ្រង់គង់នៅកំពង់ទន្លេគង្គាដែលមានខ្សាច់ដ៏ច្រើនបែបនោះ ក្នុងវេលាព្រលប់ ហែហមដោយភិក្ខុសង្ឃជាច្រើន ទ្រង់ទតមើលទន្លេគង្គាដ៏ធំដែលពេញប្រៀបហូរទៅ ទ្រង់រំលឹកថា «តើកាលពីមុន ធ្លាប់មាននរណាម្នាក់អាស្រ័យទន្លេគង្គានេះ ហើយដល់នូវសេចក្តីចម្រើន ឬសេចក្តីវិនាសខ្លះដែរឬទេ?» ទ្រង់បានទតឃើញថា «កាលពីមុន ព្រោះអាស្រ័យអ្នកគង្វាលគោល្ងង់ខ្លៅម្នាក់ ហ្វូងគោជាច្រើនសែនក្បាល បានធ្លាក់ចុះក្នុងវង់ទឹកវិលនៃទន្លេគង្គានេះ ហើយហូរចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រអស់ទៅ ប៉ុន្តែ ព្រោះអាស្រ័យអ្នកគង្វាលគោជាបណ្ឌិតម្នាក់ទៀត សេចក្តីសួស្តី សេចក្តីចម្រើន និងការមិនមានរោគ ក៏បានកើតមានដល់ហ្វូងគោជាច្រើនសែនក្បាល»។ លុះទ្រង់ទតឃើញយ៉ាងនេះហើយ ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តថាគតនឹងអាស្រ័យហេតុនេះ ហើយសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ» ទើបត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក។ မာဂဓကောတိ မဂဓရဋ္ဌဝါသီ. ဒုပ္ပညဇာတိကောတိ နိပ္ပညသဘာဝေါ ဒန္ဓော မဟာဇဠော. အသမဝေက္ခိတွာတိ အသလ္လက္ခေတွာ အနုပဓာရေတွာ. ပတာရေသီတိ တာရေတုံ အာရဘိ. ဥတ္တရံ တီရံ သုဝိဒေဟာနန္တိ ဂင်္ဂါယ ဩရိမေ တီရေ မဂဓရဋ္ဌံ, ပါရိမေ တီရေ ဝိဒေဟရဋ္ဌံ, ဂါဝေါ မဂဓရဋ္ဌတော ဝိဒေဟရဋ္ဌံ နေတွာ ရက္ခိဿာမီတိ ဥတ္တရံ တီရံ ပတာရေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥတ္တရံ တီရံ သုဝိဒေဟာန’’န္တိ. အာမဏ္ဍလိကံ ကရိတွာတိ မဏ္ဍလိကံ ကတွာ. အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇိံသူတိ အဝဍ္ဎိံ ဝိနာသံ ပါပုဏိံသု, မဟာသမုဒ္ဒမေဝ ပဝိသိံသု. တေန ဟိ ဂေါပါလကေန ဂါဝေါ ဩတာရေန္တေန ဂင်္ဂါယ ဩရိမတီရေ သမတိတ္ထဉ္စ ဝိသမတိတ္ထဉ္စ ဩလောကေတဗ္ဗံ အဿ, မဇ္ဈေ ဂင်္ဂါယ ဂုန္နံ ဝိဿမဋ္ဌာနတ္ထံ ဒွေ တီဏိ ဝါလိကတ္ထလာနိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာနိ အဿု. တထာ ပါရိမတီရေ တီဏိ စတ္တာရိ တိတ္ထာနိ, ဣမသ္မာ တိတ္ထာ ဘဋ္ဌာ ဣမံ တိတ္ထံ ဂဏှိဿန္တိ, ဣမသ္မာ ဘဋ္ဌာ ဣမန္တိ. အယံ ပန ဗာလဂေါပါလကော ဩရိမတီရေ ဂုန္နံ ဩတရဏတိတ္ထံ သမံ ဝါ ဝိသမံ ဝါ အနောလောကေတွာဝ မဇ္ဈေ [Pg.168] ဂင်္ဂါယ ဂုန္နံ ဝိဿမဋ္ဌာနတ္ထံ ဒွေ တီဏိ ဝါလိကတ္ထလာနိပိ အသလ္လက္ခေတွာဝ ပရတီရေ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဥတ္တရဏတိတ္ထာနိ အသမဝေက္ခိတွာဝ အတိတ္ထေနေဝ ဂါဝေါ ဩတာရေသိ. အထဿ မဟာဥသဘော ဇဝနသမ္ပန္နတာယ စေဝ ထာမသမ္ပန္နတာယ စ တိရိယံ ဂင်္ဂါယ သောတံ ဆေတွာ ပါရိမံ တီရံ ပတွာ ဆိန္နတဋဉ္စေဝ ကဏ္ဋကဂုမ္ဗဂဟနဉ္စ ဒိသွာ, ‘‘ဒုဗ္ဗိနိဝိဋ္ဌမေတ’’န္တိ ဉတွာ ဓုရဂ္ဂ-ပတိဋ္ဌာနောကာသမ္ပိ အလဘိတွာ ပဋိနိဝတ္တိ. ဂါဝေါ မဟာဥသဘော နိဝတ္တော မယမ္ပိ နိဝတ္တိဿာမာတိ နိဝတ္တာ. မဟတော ဂေါဂဏဿ နိဝတ္တဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ဆိဇ္ဇိတွာ မဇ္ဈေ ဂင်္ဂါယ အာဝဋ္ဋံ ဥဋ္ဌပေသိ. ဂေါဂဏော အာဝဋ္ဋံ ပဝိသိတွာ သမုဒ္ဒမေဝ ပတ္တော. ဧကောပိ ဂေါဏော အရောဂေါ နာမ နာဟောသိ. တေနာဟ – ‘‘တတ္ထေဝ အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇိံသူ’’တိ. ពាក្យថា Māgadhako សេចក្តីថា អ្នករស់នៅក្នុងដែនមគធៈ។ ពាក្យថា Duppaññajātiko សេចក្តីថា ជាអ្នកមានសភាវៈឥតប្រាជ្ញា ល្ងង់ខ្លៅ ជាមនុស្សល្ងីល្ងើខ្លាំង។ ពាក្យថា Asamavekkhitvā សេចក្តីថា មិនបានកំណត់សម្គាល់ មិនបានពិចារណា។ ពាក្យថា Patāresi សេចក្តីថា បានចាប់ផ្តើមញ៉ាំង (ហ្វូងគោ) ឲ្យឆ្លង។ ពាក្យថា Uttaraṃ tīraṃ suvidehānaṃ សេចក្តីថា ដែនមគធៈស្ថិតនៅត្រើយខាងអាយនៃទន្លេគង្គា ដែនវិទេហៈស្ថិតនៅត្រើយខាងនាយ គាត់គិតថានឹងនាំហ្វូងគោពីដែនមគធៈទៅឃ្វាលក្នុងដែនវិទេហៈ ទើបញ៉ាំងហ្វូងគោឲ្យឆ្លងទៅកាន់ត្រើយខាងជើង។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «uttaraṃ tīraṃ suvidehānaṃ»។ ពាក្យថា Āmaṇḍalikaṃ karitvā សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យវិលវង់ (ជាវង់មូល)។ ពាក្យថា Anayabyasanaṃ āpajjiṃsu សេចក្តីថា ដល់នូវសេចក្តីមិនចម្រើន និងសេចក្តីវិនាស គឺបានចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រតែម្តង។ ពិតណាស់ អ្នកគង្វាលគោនោះ កាលនឹងញ៉ាំងហ្វូងគោឲ្យចុះទឹក គួរតែពិនិត្យមើលកំពង់ទឹកដ៏ស្មើនិងមិនស្មើនៅត្រើយខាងអាយនៃទន្លេគង្គាផង គួរតែកំណត់សម្គាល់នូវដីទួលខ្សាច់ ២ ឬ ៣ កន្លែងនៅកណ្តាលទន្លេគង្គា ដើម្បីជាទីសម្រាកកម្លាំងរបស់ហ្វូងគោផង។ ព្រមទាំងគួរតែកំណត់សម្គាល់កំពង់ទឹក ៣ ឬ ៤ នៅត្រើយខាងនាយថា «បើគោទាំងឡាយឃ្លាតចាកកំពង់នេះ នឹងឡើងតាមកំពង់នេះ បើឃ្លាតចាកកំពង់នេះ នឹងឡើងតាមកំពង់នេះ» ដូច្នេះជាដើម។ ប៉ុន្តែ អ្នកគង្វាលគោល្ងង់ខ្លៅនេះ មិនបានពិនិត្យមើលកំពង់សម្រាប់ចុះរបស់ហ្វូងគោនៅត្រើយខាងអាយថាស្មើឬមិនស្មើឡើយ មិនបានកំណត់សម្គាល់សូម្បីតែដីទួលខ្សាច់ ២ ឬ ៣ កន្លែងនៅកណ្តាលទន្លេគង្គាសម្រាប់ជាទីសម្រាកកម្លាំងរបស់ហ្វូងគោឡើយ មិនបានពិចារណាកំពង់សម្រាប់ឡើង ៤ ឬ ៥ នៅត្រើយខាងនាយឡើយ ក៏ញ៉ាំងហ្វូងគោឲ្យចុះក្នុងទីដែលមិនមែនជាកំពង់ទឹកតែម្តង។ គ្រានោះ គោឧសភៈធំរបស់គាត់ ព្រោះជាសត្វប្រកបដោយល្បឿនលឿនផង ប្រកបដោយកម្លាំងកាយផង ក៏បានហែលកាត់ទទឹងខ្សែទឹកនៃទន្លេគង្គាទៅដល់ត្រើយខាងនាយ លុះឃើញច្រាំងចោទនិងព្រៃឈើមានបន្លាដ៏ញឹកស្បាត ក៏ដឹងថា «ទីនេះពិបាកនឹងទម្លុះទម្លាយចូលទៅណាស់» កាលមិនបានសូម្បីតែទីកន្លែងសម្រាប់ដាក់ចុងក្រចកជើង ក៏ហែលត្រឡប់មកវិញ។ ហ្វូងគោទាំងឡាយគិតថា «គោឧសភៈធំត្រឡប់មកវិញហើយ ពួកយើងក៏នឹងត្រឡប់ទៅវិញដែរ» ក៏ត្រឡប់មកវិញតាមគ្នា។ ក្នុងទីដែលហ្វូងគោដ៏ធំត្រឡប់មកវិញនោះ ទឹកក៏ដាច់ចេញពីគ្នា បង្កើតជាវង់ទឹកវិលនៅកណ្តាលទន្លេគង្គា។ ហ្វូងគោបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងវង់ទឹកវិលនោះ ហើយហូរទៅដល់មហាសមុទ្រតែម្តង។ សូម្បីតែគោមួយក្បាលក៏មិនបានរួចជីវិតឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «tattheva anayabyasanaṃ āpajjiṃsu» (ហ្វូងគោទាំងនោះក៏ដល់នូវសេចក្តីវិនាសក្នុងទីនោះឯង)។ အကုသလာ ဣမဿ လောကဿာတိ ဣဓ လောကေ ခန္ဓဓာတာယတနေသု အကုသလာ အဆေကာ, ပရလောကေပိ ဧသေဝ နယော. မာရဓေယျံ ဝုစ္စတိ တေဘူမကဓမ္မာ. အမာရဓေယျံ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ. မစ္စုဓေယျမ္ပိ တေဘူမကဓမ္မာဝ. အမစ္စုဓေယျံ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ. တတ္ထ အကုသလာ အဆေကာ. ဝစနတ္ထတော ပန မာရဿ ဓေယျံ မာရဓေယျံ. ဓေယျန္တိ ဌာနံ ဝတ္ထု နိဝါသော ဂေါစရော. မစ္စုဓေယျေပိ ဧသေဝ နယော. တေသန္တိ တေသံ ဧဝရူပါနံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ, ဣမိနာ ဆ သတ္ထာရော ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ពាក្យថា Akusalā imassa lokassa សេចក្តីថា មិនឈ្លាសវៃ មិនប៉ិនប្រសប់ក្នុងខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈក្នុងលោកនេះ សូម្បីក្នុងបរលោក ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ធម៌ជាទីកើតក្នុងភូមិ ៣ ហៅថា ម៉ារធេយ្យៈ (ដែនដីរបស់មារ)។ លោកុត្តរធម៌ ៩ ហៅថា អម៉ារធេយ្យៈ (មិនមែនជាដែនដីរបស់មារ)។ សូម្បីមច្ចុធេយ្យៈ (ដែនដីរបស់សេចក្តីស្លាប់) ក៏សំដៅយកធម៌ជាទីកើតក្នុងភូមិ ៣ នោះឯង។ លោកុត្តរធម៌ ៩ ហៅថា អមច្ចុធេយ្យៈ (មិនមែនជាដែនដីរបស់សេចក្តីស្លាប់)។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ពួកជនដែលមិនឈ្លាសវៃ ឈ្មោះថា មិនប៉ិនប្រសប់។ ម៉្យាងទៀត ដោយវិគ្រោះថា ទីតាំងរបស់មារ ឈ្មោះថា ម៉ារធេយ្យៈ។ ពាក្យថា dheyya សំដៅយក ទីតាំង ទីកន្លែង ទីលំនៅ ឬអារម្មណ៍ជាទីត្រាច់ទៅ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា maccudheyya ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា tesaṃ សេចក្តីថា របស់សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដែលមានសភាពបែបនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវគ្រូទាំង ៦ នាក់ ដោយពាក្យនេះ។ ၃၅၁. ဧဝံ ကဏှပက္ခံ နိဋ္ဌပေတွာ သုက္ကပက္ခံ ဒဿေန္တော ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗလဝဂါဝေါတိ ဒန္တဂေါဏေ စေဝ ဓေနုယော စ. ဒမ္မဂါဝေါတိ ဒမေတဗ္ဗဂေါဏေ စေဝ အဝိဇာတဂါဝေါ စ. ဝစ္ဆတရေတိ ဝစ္ဆဘာဝံ တရိတွာ ဌိတေ ဗလဝဝစ္ဆေ. ဝစ္ဆကေတိ ဓေနုပကေ တရုဏဝစ္ဆကေ. ကိသာဗလကေတိ အပ္ပမံသလောဟိတေ မန္ဒထာမေ. တာဝဒေဝ ဇာတကောတိ တံဒိဝသေ ဇာတကော. မာတုဂေါရဝကေန ဝုယှမာနောတိ မာတာ ပုရတော ပုရတော ဟုံဟုန္တိ ဂေါရဝံ ကတွာ သညံ ဒဒမာနာ ဥရေန ဥဒကံ ဆိန္ဒမာနာ ဂစ္ဆတိ, ဝစ္ဆကော တာယ ဂေါရဝသညာယ ဓေနုယာ ဝါ ဥရေန ဆိန္နောဒကေန ဂစ္ဆမာနော ‘‘မာတုဂေါရဝကေန ဝုယှမာနော’’တိ ဝုစ္စတိ. ៣៥១. ព្រះមានព្រះភាគ លុះទ្រង់បញ្ចប់កណ្ហបក្ខ យ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងទ្រង់បង្ហាញសុក្កបក្ខ ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា «ភូតបុព្វំ ភិក្ខវេ» ដូច្នេះជាដើម។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «ពលវគាវោ» បានแก่ គោដែលគេបង្ហាត់រួចហើយផង ពួកមេគោផង។ ពាក្យថា «ទម្មគាវោ» បានแก่ គោដែលត្រូវបង្ហាត់ផង ពួកមេគោដែលមិនទាន់កើតកូនផង។ ពាក្យថា «វច្ឆតរា» បានแก่ កូនគោមានកម្លាំង ដែលឆ្លងផុតភាពជាកូនគោតូចហើយ។ ពាក្យថា «វច្ឆកា» បានแก่ កូនគោខ្ចីៗដែលនៅជិតមេគោ។ ពាក្យថា «កិសាបលកា» បានแก่ គោដែលមានសាច់និងឈាមតិច មានកម្លាំងថយថយ។ ពាក្យថា «តាវទេវជាតកោ» បានแก่ កូនគោដែលកើតក្នុងថ្ងៃនោះឯង។ ពាក្យថា «មាតុគោរវកេន វុយ្ហមានោ» សេចក្តីថា មេគោដើរទៅខាងមុខៗ ធ្វើសំឡេង «ហុំហុំ» ជាសំឡេងគោរព ផ្តល់សញ្ញាផង យកទ្រូងកាត់ខ្សែទឹកទៅផង កូនគោដើរទៅតាមសញ្ញានៃសំឡេងគោរពនោះ ឬដើរទៅតាមខ្សែទឹកដែលមេគោបានយកទ្រូងកាត់ហើយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «មាតុគោរវកេន វុយ្ហមានោ»។ ၃၅၂. မာရဿ [Pg.169] သောတံ ဆေတွာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန မာရဿ တဏှာသောတံ ဆေတွာ. ပါရံ ဂတာတိ မဟာဥသဘာ နဒီပါရံ ဝိယ သံသာရပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂတာ. ပါရံ အဂမံသူတိ မဟာဥသဘာနံ ပါရင်္ဂတက္ခဏေ ဂင်္ဂါယ သောတဿ တယော ကောဋ္ဌာသေ အတိက္ကမ္မ ဌိတာ မဟာဥသဘေ ပါရံ ပတ္တေ ဒိသွာ တေသံ ဂတမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ပါရံ အဂမံသု. ပါရံ ဂမိဿန္တီတိ စတုမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ ကိလေသာနံ တယော ကောဋ္ဌာသေ ခေပေတွာ ဌိတာ ဣဒါနိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝသေသံ တဏှာသောတံ ဆေတွာ ဗလဝဂါဝေါ ဝိယ နဒီပါရံ သံသာရပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂမိဿန္တီတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓမ္မာနုသာရိနော, သဒ္ဓါနုသာရိနောတိ ဣမေ ဒွေ ပဌမမဂ္ဂသမင်္ဂိနော. ៣៥២. ពាក្យថា «មារស្ស សោតំ ឆេត្វា» សេចក្តីថា កាត់ផ្តាច់នូវខ្សែទឹកគឺតណ្ហារបស់មារ ដោយអរហត្តមគ្គ។ ពាក្យថា «បារំ គតា» សេចក្តីថា ដល់នូវព្រះនិព្វានជាត្រើយនៃសង្សារវដ្ត ដូចជាពួកគោឧសភៈធំៗ ទៅដល់ត្រើយនៃស្ទឹងដូច្នោះ។ ពាក្យថា «បារំ អគមំសុ» សេចក្តីថា ពួកគោដែលឈរឆ្លងផុតចំណែកទឹកទាំង ៣ ភាគនៃខ្សែទឹកស្ទឹងគង្គា ក្នុងខណៈដែលពួកគោឧសភៈធំៗទៅដល់ត្រើយ បានឃើញពួកគោឧសភៈធំៗទៅដល់ត្រើយហើយ ក៏ដើរទៅតាមផ្លូវដែលពួកគោឧសភៈទាំងនោះទៅ ហើយក៏បានទៅដល់ត្រើយ។ ពាក្យថា «បារំ គមិស្សន្តិ» សេចក្តីថា ពួកគោដែលកម្ចាត់បង់នូវចំណែកកិលេសទាំង ៣ ភាគ ដែលត្រូវលះបង់ដោយមគ្គទាំង ៤ ហើយឈរនៅ ឥឡូវនេះ នឹងកាត់ផ្តាច់នូវខ្សែទឹកគឺតណ្ហាដែលនៅសេសសល់ដោយអរហត្តមគ្គ ហើយទៅកាន់ព្រះនិព្វានជាត្រើយនៃសង្សារវដ្ត ដូចជាពួកគោមានកម្លាំងឆ្លងទៅកាន់ត្រើយនៃស្ទឹងដូច្នោះ។ សេចក្តីក្នុងវារៈទាំងពួង គប្បីដឹងដោយន័យនេះឯង។ ពួកបុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តតាមធម៌ និងពួកបុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តតាមសទ្ធា ទាំងពីរពួកនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រកបដោយបឋមមគ្គ។ ဇာနတာတိ သဗ္ဗဓမ္မေ ဇာနန္တေန ဗုဒ္ဓေန. သုပ္ပကာသိတောတိ သုကထိတော. ဝိဝဋန္တိ ဝိဝရိတံ. အမတဒွါရန္တိ အရိယမဂ္ဂေါ. နိဗ္ဗာနပတ္တိယာတိ တဒတ္ထာယ ဝိဝဋံ. ဝိနဠီကတန္တိ ဝိဂတမာနနဠံ ကတံ. ခေမံ ပတ္ထေထာတိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒေန အရဟတ္တံ ပတ္ထေထ, ကတ္တုကာမာ နိဗ္ဗတ္တေတုကာမာ ဟောထာတိ အတ္ထော. ‘‘ပတ္တ’တ္ထာ’’တိပိ ပါဌော. ဧဝရူပံ သတ္ထာရံ လဘိတွာ တုမှေ ပတ္တာယေဝ နာမာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဘဂဝါ ပန ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ. ពាក្យថា «ជានតា» សេចក្តីថា ដោយព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ដែលទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវធម៌ទាំងពួង។ ពាក្យថា «សុប្បកាសិតោ» សេចក្តីថា ដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកល្អហើយ។ ពាក្យថា «វិវដំ» សេចក្តីថា ដែលបើកហើយ។ ពាក្យថា «អមតទ្វារំ» បានแก่ អរិយមគ្គ។ ពាក្យថា «និព្វានបត្តិយា» សេចក្តីថា បើកហើយដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះនិព្វាននោះ។ ពាក្យថា «វិណឡីកតំ» សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យប្រាសចាកបំពង់គឺមានះ។ ពាក្យថា «ខេមំ បត្ថេថ» សេចក្តីថា ចូរប្រាថ្នានូវអរហត្តផល ដោយកត្តុកម្យតាចិត្ត គឺមានសេចក្តីប្រាថ្នាចង់ធ្វើ ចង់ឱ្យកើតឡើង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ម្យ៉ាងទៀត មានបាឋៈថា «បត្តត្ថា» ផងដែរ។ សេចក្តីថា កាលបើបានជួបព្រះសាស្តាមានសភាពយ៉ាងនេះហើយ ឈ្មោះថាអ្នកទាំងឡាយបានសម្រេចនោះឯង។ សេចក្តីដែលនៅសេសសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បញ្ចប់ទេសនានេះ ដោយអនុសន្ធិដ៏សមគួរ យ៉ាងនេះឯង។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី စူဠဂေါပါလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃចូឡគោបាលកសូត្រ ចប់ហើយ។ ၅. စူဠသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៥. ការអធិប្បាយសេចក្តីនៃចូឡសច្ចកសូត្រ ၃၅၃. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠသစ္စကသုတ္တံ. တတ္ထ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယန္တိ မဟာဝနံ နာမ သယံဇာတံ အရောပိမံ သပရိစ္ဆေဒံ မဟန္တံ ဝနံ. ကပိလဝတ္ထုသာမန္တာ ပန မဟာဝနံ ဟိမဝန္တေန သဟ ဧကာဗဒ္ဓံ အပရိစ္ဆေဒံ ဟုတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ အာဟစ္စ ဌိတံ. ဣဒံ တာဒိသံ န ဟောတိ. သပရိစ္ဆေဒံ မဟန္တံ ဝနန္တိ မဟာဝနံ. ကူဋာဂါရသာလာ ပန မဟာဝနံ နိဿာယ ကတေ အာရာမေ ကူဋာဂါရံ အန္တောကတွာ ဟံသဝဋ္ဋကစ္ဆန္နေန ကတာ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ៣៥៣. ព្រះសូត្រមានដើមថា «ឯវម្មេ សុតំ» នេះ គឺចូឡសច្ចកសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ ពាក្យថា «មហាវនេ គូដាគារសាលាយំ» សេចក្តីថា ព្រៃដែលឈ្មោះថា «មហាវន» នោះ គឺជាព្រៃធំដែលកើតឡើងឯង មិនមែនគេដាំ មានព្រំប្រទល់កំណត់។ ចំណែកឯព្រៃមហាវនដែលនៅជិតក្រុងកបិលព័ស្តុនោះ ជាប់ជាដីតែមួយជាមួយព្រៃហិមពាន្ត គ្មានព្រំប្រទល់កំណត់ លាតសន្ធឹងទៅដល់មហាសមុទ្រ។ ប៉ុន្តែព្រៃមហាវននេះ មិនមែនជាព្រៃបែបនោះឡើយ។ ព្រៃនេះជាព្រៃធំដែលមានព្រំប្រទល់កំណត់ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «មហាវន»។ ចំណែកឯ «កូដាគារសាលា» គប្បីដឹងថា ជាព្រះគន្ធកុដិរបស់ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ដ៏មានព្រះភាគ ដែលប្រកបដោយលក្ខណៈគ្រប់យ៉ាង ដែលគេធ្វើឡើងដោយធ្វើផ្ទះមានកំពូលទុកខាងក្នុង ក្នុងអារាមដែលសាងសង់ឡើងអាស្រ័យព្រៃមហាវននោះ ហើយប្រក់ដំបូលរាងដូចជាស្លាបហង្សក្រាប។ သစ္စကော [Pg.170] နိဂဏ္ဌပုတ္တောတိ ပုဗ္ဗေ ကိရ ဧကော နိဂဏ္ဌော စ နိဂဏ္ဌီ စ ပဉ္စ ပဉ္စ ဝါဒသတာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ, ဝါဒံ အာရောပေဿာမာတိ ဇမ္ဗုဒီပေ ဝိစရန္တာ ဝေသာလိယံ သမာဂတာ. လိစ္ဆဝိရာဇာနော ဒိသွာ, – ‘‘တွံ ကော, တွံ ကာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. နိဂဏ္ဌော – ‘‘အဟံ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီတိ ဇမ္ဗုဒီပေ ဝိစရာမီ’’တိ အာဟ. နိဂဏ္ဌီပိ တထာ အာဟ. လိစ္ဆဝိနော, ‘‘ဣဓေဝ အညမညံ ဝါဒံ အာရောပေထာ’’တိ အာဟံသု. နိဂဏ္ဌီ အတ္တနာ ဥဂ္ဂဟိတာနိ ပဉ္စဝါဒသတာနိ ပုစ္ဆိ, နိဂဏ္ဌော ကထေသိ. နိဂဏ္ဌေန ပုစ္ဆိတေပိ နိဂဏ္ဌီ ကထေသိယေဝ. ဧကဿပိ န ဇယော, န ပရာဇယော, ဥဘော သမသမာဝ အဟေသုံ. လိစ္ဆဝိနော, – ‘‘တုမှေ ဥဘောပိ သမသမာ အာဟိဏ္ဍိတွာ ကိံ ကရိဿထ, ဣဓေဝ ဝသထာ’’တိ ဂေဟံ ဒတွာ ဗလိံ ပဋ္ဌပေသုံ. တေသံ သံဝါသမနွာယ စတဿော ဓီတရော ဇာတာ, – ဧကာ သစ္စာ နာမ, ဧကာ လောလာ နာမ, ဧကာ ပဋာစာရာ နာမ, ဧကာ အာစာရဝတီ နာမ. တာပိ ပဏ္ဍိတာဝ အဟေသုံ, မာတာပိတူဟိ ဥဂ္ဂဟိတာနိ ပဉ္စ ပဉ္စ ဝါဒသတာနိ ဥဂ္ဂဟေသုံ. တာ ဝယပတ္တာ မာတာပိတရော အဝေါစုံ – ‘‘အမှာကံ အမ္မာ ကုလေ ဒါရိကာ နာမ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိ ဒတွာ ကုလဃရံ ပေသိတပုဗ္ဗာ နာမ နတ္ထိ. ယော ပန အဂါရိကော တာသံ ဝါဒံ မဒ္ဒိတုံ သက္ကောတိ, တဿ ပါဒပရိစာရိကာ ဟောန္တိ. ယော ပဗ္ဗဇိတော တာသံ မဒ္ဒိတုံ သက္ကောတိ, တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇန္တိ. တုမှေ ကိံ ကရိဿထာ’’တိ? မယမ္ပိ ဧဝမေဝ ကရိဿာမာတိ. စတဿောပိ ပရိဗ္ဗာဇိကဝေသံ ဂဟေတွာ, ‘‘အယံ ဇမ္ဗုဒီပေါ နာမ ဇမ္ဗုယာ ပညာယတီ’’တိ ဇမ္ဗုသာခံ ဂဟေတွာ စာရိကံ ပက္ကမိံသု. ယံ ဂါမံ ပါပုဏန္တိ, တဿ ဒွါရေ ပံသုပုဉ္ဇေ ဝါ ဝါလိကပုဉ္ဇေ ဝါ ဇမ္ဗုဓဇံ ဌပေတွာ, – ‘‘ယော ဝါဒံ အာရောပေတုံ သက္ကောတိ, သော ဣမံ မဒ္ဒတူ’’တိ ဝတွာ ဂါမံ ပဝိသန္တိ. ဧဝံ ဂါမေန ဂါမံ ဝိစရန္တိယော သာဝတ္ထိံ ပါပုဏိတွာ တထေဝ ဂါမဒွါရေ ဇမ္ဗုဓဇံ ဌပေတွာ သမ္ပတ္တမနုဿာနံ အာရောစေတွာ အန္တောနဂရံ ပဝိဋ္ဌာ. ពាក្យថា «សច្ចកោ និគណ្ឋបុត្តោ» មានរឿងដំណាលមកថា ក្នុងកាលមុន មាននិគ្រន្ថម្នាក់ និងនាងនិគ្រន្ថីម្នាក់ បានរៀនសូត្រវាទៈម្នាក់ៗ ៥០០ ៗ ហើយដើរទៅកាន់ជម្ពូទ្វីប ដោយគិតថា «យើងនឹងលើកឡើងនូវវាទៈ» ក៏បានមកជួបគ្នាក្នុងក្រុងវេសាលី។ ពួកស្តេចលិច្ឆវីបានឃើញហើយ ក៏សួរថា «អ្នកជាអ្នកណា? នាងជាអ្នកណា?»។ និគ្រន្ថឆ្លើយថា «ខ្ញុំដើរទៅក្នុងជម្ពូទ្វីប ដោយគិតថានឹងលើកឡើងនូវវាទៈ»។ នាងនិគ្រន្ថីក៏ឆ្លើយដូច្នោះដែរ។ ពួកស្តេចលិច្ឆវីក៏មានបន្ទូលថា «បើដូច្នោះ ចូរអ្នកទាំងពីរលើកឡើងនូវវាទៈដេញដោលគ្នានៅទីនេះចុះ»។ នាងនិគ្រន្ថីបានសួរវាទៈ ៥០០ ដែលខ្លួនបានរៀនមក និគ្រន្ថក៏បានដោះស្រាយ। កាលដែលនិគ្រន្ថសួរវិញ នាងនិគ្រន្ថីក៏បានដោះស្រាយដូចគ្នា។ ជ័យជម្នះមិនមានដល់ម្នាក់ណាឡើយ ការចាញ់ក៏មិនមានដែរ អ្នកទាំងពីរមានសមត្ថភាពស្មើៗគ្នា។ ពួកស្តេចលិច្ឆវីទើបមានបន្ទូលថា «អ្នកទាំងពីរមានសមត្ថភាពស្មើគ្នាហើយ តើនឹងដើរត្រឡប់ទៅណាទៀត ចូររស់នៅទីនេះចុះ» ហើយក៏បានប្រទានផ្ទះ និងចាត់ចែងគ្រឿងសក្ការៈបូជាថ្វាយ។ អាស្រ័យការរួមរស់ជាមួយគ្នានៃអ្នកទាំងពីរនោះ ទើបបង្កើតបានកូនស្រី ៤ នាក់ គឺម្នាក់ឈ្មោះ សច្ចា ម្នាក់ឈ្មោះ លោលា ម្នាក់ឈ្មោះ បដាចារា ម្នាក់ឈ្មោះ អាចារវតី។ កូនស្រីទាំងនោះ សុទ្ធតែជាអ្នកមានប្រាជ្ញា បានរៀនសូត្រវាទៈម្នាក់ៗ ៥០០ ៗ ដែលឪពុកម្តាយបានរៀនមក។ លុះកូនស្រីទាំងនោះចម្រើនវ័យហើយ ឪពុកម្តាយក៏និយាយថា «កូនទាំងឡាយអើយ ក្នុងត្រកូលរបស់យើង មិនដែលធ្លាប់មានការប្រគល់មាសប្រាក់ជាដើម ហើយបញ្ជូនកូនស្រីទៅកាន់ផ្ទះស្វាមីឡើយ។ ប៉ុន្តែ បើគ្រហស្ថណាអាចបង្ក្រាបវាទៈរបស់កូនបាន កូនត្រូវធ្វើជាភរិយារបស់គ្រហស្ថនោះ។ បើបព្វជិតណាអាចបង្ក្រាបវាទៈរបស់កូនបាន កូនត្រូវបួសក្នុងសំណាក់របស់បព្វជិតនោះ។ តើកូនទាំងឡាយនឹងធ្វើដូចម្តេច?»។ កូនស្រីទាំងនោះឆ្លើយថា «ពួកយើងក៏នឹងធ្វើដូច្នោះដែរ»។ នាងទាំង ៤ នាក់ ក៏កាន់យកភេទជាបរិព្វាជិកា ហើយគិតថា «ជម្ពូទ្វីបនេះ គេស្គាល់បានដោយសារដើមព្រីង» ទើបកាន់យកមែកព្រីងដើរត្រេចទៅកាន់ចារិក។ នាងទាំងនោះទៅដល់ភូមិណា ក៏ដោតមែកព្រីងជាទង់ទុកលើគំនរផេះ ឬគំនរខ្សាច់ក្បែរទ្វារភូមិនោះ ហើយនិយាយថា «អ្នកណាអាចលើកឡើងនូវវាទៈតទល់បាន ចូរជាន់ឈ្លីមែកព្រីងនេះចុះ» រួចហើយក៏ចូលទៅកាន់ភូមិ។ កាលដែលនាងទាំងនោះដើរត្រេចពីភូមិមួយទៅភូមិមួយយ៉ាងនេះ ក៏បានទៅដល់ក្រុងសាវត្ថី ហើយក៏បានដោតទង់មែកព្រីងទុកក្បែរទ្វារភូមិដូចមុន ប្រាប់ដល់មនុស្សដែលមកជួប រួចហើយក៏ចូលទៅក្នុងក្រុង។ တေန သမယေန ဘဂဝါ သာဝတ္ထိံ နိဿာယ ဇေတဝနေ ဝိဟရတိ. အထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဂိလာနေ ပုစ္ဆန္တော အဇဂ္ဂိတဋ္ဌာနံ ဇဂ္ဂန္တော အတ္တနော ကိစ္စမဟန္တတာယ အညေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဒိဝါတရံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တော ဂါမဒွါရေ ဇမ္ဗုဓဇံ ဒိသွာ, – ‘‘ကိမိဒ’’န္တိ ဒါရကေ ပုစ္ဆိ. တေ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. တေန ဟိ မဒ္ဒထာတိ. န သက္ကောမ, ဘန္တေ, ဘာယာမာတိ. ‘‘ကုမာရာ [Pg.171] မာ ဘာယထ, ‘ကေန အမှာကံ ဇမ္ဗုဓဇော မဒ္ဒါပိတော’တိ ဝုတ္တေ, ဗုဒ္ဓသာဝကေန သာရိပုတ္တတ္ထေရေန မဒ္ဒါပိတော, ဝါဒံ အာရောပေတုကာမာ ဇေတဝနေ ထေရဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆထာတိ ဝဒေယျာထာ’’တိ အာဟ. တေ ထေရဿ ဝစနံ သုတွာ ဇမ္ဗုဓဇံ မဒ္ဒိတွာ ဆဍ္ဍေသုံ. ထေရော ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဝိဟာရံ ဂတော. ပရိဗ္ဗာဇိကာပိ ဂါမတော နိက္ခမိတွာ, ‘‘အမှာကံ ဓဇော ကေန မဒ္ဒါပိတော’’တိ ပုစ္ဆိံသု. ဒါရကာ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. ပရိဗ္ဗာဇိကာ ပုန ဂါမံ ပဝိသိတွာ ဧကေကံ ဝီထိံ ဂဟေတွာ, – ‘‘ဗုဒ္ဓသာဝကော ကိရ သာရိပုတ္တော နာမ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဝါဒံ ကရိဿတိ, သောတုကာမာ နိက္ခမထာ’’တိ အာရောစေသုံ. မဟာဇနော နိက္ခမိ, တေန သဒ္ဓိံ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဇေတဝနံ အဂမိံသု. សម័យនោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តជេតពន អាស្រ័យក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ កាលសាកសួរសុខទុក្ខភិក្ខុឈឺផង បោសសម្អាតកន្លែងដែលមិនទាន់បានបោសផង ព្រោះខ្លួនមានកិច្ចការច្រើន ទើបចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាតយឺតជាងភិក្ខុដទៃ បានឃើញទង់មែកព្រីងនៅក្បែរទ្វារភូមិ ក៏សួរពួកក្មេងៗថា «នេះជាអ្វី?»។ ក្មេងៗទាំងនោះក៏បានជម្រាបរឿងនោះ។ ព្រះថេរៈពោលថា «បើដូច្នោះ ចូរអ្នកទាំងឡាយជាន់ឈ្លីចុះ»។ ក្មេងៗជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពួកខ្ញុំមិនហ៊ានជាន់ទេ ពួកខ្ញុំខ្លាច»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលក្មេងៗ កុំខ្លាចឡើយ កាលបើគេសួរថា 'អ្នកណាឱ្យជាន់ឈ្លីទង់មែកព្រីងរបស់យើង' ចូរប្រាប់គេថា 'ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាសាវ័ករបស់ព្រះពុទ្ធ ឱ្យជាន់ឈ្លី បើចង់លើកឡើងនូវវាទៈ ចូរទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះថេរៈក្នុងវត្តជេតពនចុះ'»។ ក្មេងៗទាំងនោះបានស្តាប់ពាក្យរបស់ព្រះថេរៈហើយ ក៏ជាន់ឈ្លីទង់មែកព្រីងនោះចោលទៅ។ ព្រះថេរៈត្រេចទៅបិណ្ឌបាតហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់វត្តវិញ។ ចំណែកឯនាងបរិព្វាជិកាទាំងឡាយ ចេញពីភូមិមក ក៏សួរថា «អ្នកណាឱ្យជាន់ឈ្លីទង់របស់យើង?»។ ក្មេងៗក៏បានប្រាប់រឿងនោះ។ នាងបរិព្វាជិកាទាំងនោះ ក៏ចូលទៅក្នុងភូមិម្តងទៀត ដើរតាមច្រកនីមួយៗ ហើយប្រកាសថា «ឮថា ព្រះសាវ័ករបស់ព្រះពុទ្ធ ឈ្មោះសារីបុត្ត នឹងធ្វើការតតាំងវាទៈជាមួយពួកយើង អ្នកទាំងឡាយណាដែលចង់ស្តាប់ ចូរចេញមកចុះ»។ មហាជនក៏បានចេញមក នាងបរិព្វាជិកាទាំងនោះ ក៏បានទៅកាន់វត្តជេតពនជាមួយមហាជននោះ។ ထေရော – ‘‘အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနေ မာတုဂါမဿ အာဂမနံ နာမ အဖာသုက’’န္တိ ဝိဟာရမဇ္ဈေ နိသီဒိ. ပရိဗ္ဗာဇိကာယော ဂန္တွာ ထေရံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘တုမှေဟိ အမှာကံ ဓဇော မဒ္ဒါပိတော’’တိ? အာမ, မယာ မဒ္ဒါပိတောတိ. မယံ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဝါဒံ ကရိဿာမာတိ. သာဓု ကရောထ, ကဿ ပုစ္ဆာ ကဿ ဝိဿဇ္ဇနံ ဟောတူတိ? ပုစ္ဆာ နာမ အမှာကံ ပတ္တာ, တုမှေ ပန မာတုဂါမာ နာမ ပဌမံ ပုစ္ဆထာတိ အာဟ. တာ စတဿောပိ စတူသု ဒိသာသု ဌတွာ မာတာပိတူနံ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတံ ဝါဒသဟဿံ ပုစ္ဆိံသု. ထေရော ခဂ္ဂေန ကုမုဒနာဠံ ဆိန္ဒန္တော ဝိယ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂဏ္ဌိံ ကတွာ ကထေသိ, ကထေတွာ ပုန ပုစ္ဆထာတိ အာဟ. ဧတ္တကမေဝ, ဘန္တေ, မယံ ဇာနာမာတိ. ထေရော အာဟ – ‘‘တုမှေဟိ ဝါဒသဟဿံ ပုစ္ဆိတံ မယာ ကထိတံ, အဟံ ပန ဧကံ ယေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမိ, တံ တုမှေ ကထေထာ’’တိ. တာ ထေရဿ ဝိသယံ ဒိသွာ, ‘‘ပုစ္ဆထ, ဘန္တေ, ဗျာကရိဿာမာ’’တိ ဝတ္တုံ နာသက္ခိံသု. ‘‘ဝဒ, ဘန္တေ, ဇာနမာနာ ဗျာကရိဿာမာ’’တိ ပုန အာဟံသု. ព្រះថេរៈគិតថា «ការមកដល់នៃមាតុគ្រាមក្នុងទីលំនៅOrderStatusរបស់យើង មិនជាទីសប្បាយឡើយ» ទើបគង់នៅកណ្តាលវត្ត។ នាងបរិព្វាជិកាទាំងឡាយទៅដល់ហើយ ក៏សួរព្រះថេរៈថា «លោកម្ចាស់ឱ្យគេជាន់ឈ្លីទង់របស់ពួកយើងមែនឬ?»។ ព្រះថេរៈតបថា «អើ ខ្ញុំឱ្យគេជាន់ឈ្លីមែន»។ នាងទាំងនោះពោលថា «ពួកយើងនឹងធ្វើការតតាំងវាទៈជាមួយលោកម្ចាស់»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ប្រពៃហើយ ចូរធ្វើចុះ តើការសួរជាកិច្ចរបស់អ្នកណា ការឆ្លើយជាកិច្ចរបស់អ្នកណា?»។ នាងទាំងនោះពោលថា «ការសួរជាកិច្ចរបស់ពួកយើង»។ ព្រះថេរៈពោលថា «អ្នកទាំងឡាយជាមាតុគ្រាម ចូរចោទសួរមុនចុះ»។ នាងទាំង ៤ នាក់នោះ ឈរក្នុងទិសទាំង ៤ ហើយបានសួរនូវវាទៈមួយពាន់ដែលបានរៀនមកពីសំណាក់ឪពុកម្តាយ។ ព្រះថេរៈបានដោះស្រាយរាល់សំណួរដែលនាងសួរហើយៗ ហាក់ដូចជាយកដាវកាត់ធាងព្រលិត ធ្វើសំណួរទាំងនោះឱ្យលែងមានចំណង លែងមានកន្លែងជំពាក់ រួចហើយពោលថា «ចូរសួរតទៅទៀតចុះ»។ នាងទាំងនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពួកយើងដឹងត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឯង»។ ព្រះថេរៈពោលថា «អ្នកទាំងឡាយបានសួរវាទៈមួយពាន់ ខ្ញុំបានឆ្លើយរួចហើយ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងសួរសំណួរតែមួយម៉ាត់គត់ ចូរអ្នកទាំងឡាយឆ្លើយសំណួរនោះមើល៍»។ នាងទាំងនោះកាលបានឃើញវិស័យរបស់ព្រះថេរៈហើយ ក៏មិនហ៊ានពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចូរសួរចុះ ពួកយើងនឹងដោះស្រាយ» ឡើយ។ នាងទាំងនោះបានជម្រាបម្តងទៀតថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចូរមានថេរដីកាមកចុះ បើពួកយើងដឹង ពួកយើងនឹងដោះស្រាយ»។ ထေရော အယံ ပန ကုလပုတ္တေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပဌမံ သိက္ခာပေတဗ္ဗပဉှောတိ ဝတွာ, – ‘‘ဧကံ နာမ ကိ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. တာ နေဝ အန္တံ, န ကောဋိံ အဒ္ဒသံသု. ထေရော ကထေထာတိ အာဟ. န ပဿာမ, ဘန္တေတိ. တုမှေဟိ ဝါဒသဟဿံ ပုစ္ဆိတံ မယာ ကထိတံ, မယှံ တုမှေ ဧကံ ပဉှမ္ပိ ကထေတုံ န သက္ကောထ, ဧဝံ သန္တေ ကဿ ဇယော ကဿ ပရာဇယောတိ? တုမှာကံ, ဘန္တေ, ဇယော, အမှာကံ ပရာဇယောတိ. ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿထာတိ? တာ မာတာပိတူဟိ ဝုတ္တဝစနံ အာရောစေတွာ, ‘‘တုမှာကံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ အာဟံသု. တုမှေ မာတုဂါမာ နာမ အမှာကံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အမှာကံ ပန သာသနံ ဂဟေတွာ [Pg.172] ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇထာတိ. တာ သာဓူတိ ထေရဿ သာသနံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခုနိသံဃဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိံသု. ပဗ္ဗဇိတာ စ ပန အပ္ပမတ္တာ အာတာပိနိယော ဟုတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ព្រះថេរៈពោលថា «សំណួរនេះ ជាសំណួរដែលត្រូវបង្រៀនដល់កុលបុត្រដែលទើបនឹងបួសមុនដំបូងបង្អស់» រួចហើយក៏សួរថា «អ្វីឈ្មោះថា មួយ?»។ នាងទាំងនោះមិនឃើញទាំងខាងដើម មិនឃើញទាំងខាងចុងនៃសំណួរឡើយ។ ព្រះថេរៈពោលថា «ចូរឆ្លើយមកចុះ»។ នាងទាំងនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ពួកយើងមិនយល់ទេ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «អ្នកទាំងឡាយបានសួរវាទៈមួយពាន់ ខ្ញុំបានឆ្លើយរួចហើយ ចំណែកសំណួរតែមួយម៉ាត់របស់ខ្ញុំ អ្នកទាំងឡាយសូម្បីតែមួយក៏ឆ្លើយមិនរួច កាលបើដូច្នោះ តើអ្នកណាឈ្នះ អ្នកណាចាញ់?»។ នាងទាំងនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់ឈ្នះ ពួកយើងចាញ់ហើយ»។ ព្រះថេរៈសួរថា «ឥឡូវនេះ តើអ្នកទាំងឡាយនឹងធ្វើដូចម្តេច?»។ នាងទាំងនោះបានជម្រាបពាក្យដែលឪពុកម្តាយបាននិយាយទុក ហើយពោលថា «ពួកយើងនឹងបួសក្នុងសំណាក់របស់លោកម្ចាស់»។ ព្រះថេរៈពោលថា «អ្នកទាំងឡាយជាមាតុគ្រាម មិនគួរនឹងបួសក្នុងសំណាក់របស់ខ្ញុំឡើយ ប៉ុន្តែ ចូរអ្នកទាំងឡាយកាន់យកពាក្យបណ្តាំរបស់ខ្ញុំ ហើយទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុនីឧបស្ស័យ ហើយបួសចុះ»។ នាងទាំងនោះទទួលថា «សាធុ» ហើយក៏កាន់យកពាក្យបណ្តាំរបស់ព្រះថេរៈ ទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុនីសង្ឃ ហើយបានបួស។ លុះបួសរួចហើយ នាងទាំងនោះជាអ្នកមិនប្រមាទ មានសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅកិលេស មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏បានសម្រេចអរហត្តផល។ အယံ သစ္စကော တာသံ စတုန္နမ္ပိ ကနိဋ္ဌဘာတိကော. တာဟိ စတူဟိပိ ဥတ္တရိတရပညော, မာတာပိတူနမ္ပိ သန္တိကာ ဝါဒသဟဿံ, တတော ဗဟုတရဉ္စ ဗာဟိရသမယံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ကတ္ထစိ အဂန္တွာ ရာဇဒါရကေ သိပ္ပံ သိက္ခာပေန္တော တတ္ထေဝ ဝေသာလိယံ ဝသတိ, ပညာယ အတိပူရိတတ္တာ ကုစ္ဆိ မေ ဘိဇ္ဇေယျာတိ ဘီတော အယပဋ္ဋေန ကုစ္ဆိံ ပရိက္ခိပိတွာ စရတိ, ဣမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သစ္စကော နိဂဏ္ဌပုတ္တော’’တိ. សច្ចកៈនេះ ត្រូវជាប្អូនប្រុសពៅរបស់នាងទាំង ៤ នាក់នោះ។ គេជាអ្នកមានប្រាជ្ញាលើសលប់ជាងនាងទាំង ៤ នាក់នោះទៅទៀត បានរៀនសូត្រវាទៈមួយពាន់ពីសំណាក់ឪពុកម្តាយផង និងលទ្ធិខាងក្រៅដ៏ច្រើនលើសលប់ជាងនោះទៅទៀតផង មិនបានទៅកាន់ទីណាឡើយ គឺស្នាក់នៅក្នុងក្រុងវេសាលីនោះឯង បង្រៀនសិល្បសាស្ត្រដល់ពួកកុមារជាស្តេចលិច្ឆវី គេជាអ្នកខ្លាចក្រែងធ្លាយពោះព្រោះតែមានប្រាជ្ញាច្រើនពេក ទើបយកបន្ទះដែករុំព័ទ្ធពោះដើរត្រេចទៅ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនេះឯង ទើបត្រាស់ថា «សច្ចកោ និគណ្ឋបុត្តោ»។ ဘဿပ္ပဝါဒကောတိ ဘဿံ ဝုစ္စတိ ကထာမဂ္ဂေါ, တံ ပဝဒတိ ကထေတီတိ ဘဿပ္ပဝါဒကော. ပဏ္ဍိတဝါဒေါတိ အဟံ ပဏ္ဍိတောတိ ဧဝံ ဝါဒေါ. သာဓုသမ္မတော ဗဟုဇနဿာတိ ယံ ယံ နက္ခတ္တစာရေန အာဒိသတိ, တံ တံ ယေဘုယျေန တထေဝ ဟောတိ, တသ္မာ အယံ သာဓုလဒ္ဓိကော ဘဒ္ဒကောတိ ဧဝံ သမ္မတော မဟာဇနဿ. ဝါဒေန ဝါဒံ သမာရဒ္ဓေါတိ ကထာမဂ္ဂေန ဒေါသံ အာရောပိတော. အာယသ္မာ အဿဇီတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ အာစရိယော အဿဇိတ္ထေရော. ဇင်္ဃာဝိဟာရံ အနုစင်္ကမမာနောတိ တတော တတော လိစ္ဆဝိရာဇဂေဟတော တံ တံ ဂေဟံ ဂမနတ္ထာယ အနုစင်္ကမမာနော. ယေနာယသ္မာ အဿဇိ တေနုပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? သမယဇာနနတ္ထံ. ពាក្យថា Bhassappavādako (អ្នកពោលនូវពាក្យសម្តី) សេចក្តីថា លំដាប់ពាក្យសម្តី ហៅថា ភស្សៈ (bhassa) បុគ្គលណាពោល ពោលពាក្យសម្តីនោះ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា ភស្សប្បវាទកៈ។ ពាក្យថា Paṇḍitavādo (អ្នកមានវាទៈថាខ្លួនជាបណ្ឌិត) សេចក្តីថា មានវាទៈយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញជាបណ្ឌិត»។ ពាក្យថា Sādhusammato bahujanassa (អ្នកដែលមហាជនសន្មតថាជាបុគ្គលល្អ) សេចក្តីថា គាត់ទាយនូវហេតុការណ៍ណាមួយដោយការដើរនៃនក្ខត្តឫក្ស ហេតុការណ៍នោះៗ ភាគច្រើនតែងតែជាយ៉ាងនោះមែន ព្រោះហេតុនោះ មហាជនទើបសន្មតថា «បុគ្គលនេះមានលទ្ធិល្អ ជាបុគ្គលល្អ» យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Vādena vādaṃ samāraddho (ផ្ដើមចោទប្រកាន់វាទៈដោយវាទៈ) សេចក្តីថា ចោទប្រកាន់ទោសដោយលំដាប់ពាក្យសម្តី។ ពាក្យថា Āyasmā assaji សំដៅលើ ព្រះអស្សជិត្ថេរ ជាព្រះអាចារ្យរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ។ ពាក្យថា Jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno (ដើរចង្ក្រមដោយជើង) សេចក្តីថា ដើរត្រាច់ទៅមកពីផ្ទះរបស់ស្តេចលិច្ឆវីនោះៗ ដើម្បីទៅកាន់ផ្ទះនោះៗ។ ពាក្យថា Yenāyasmā assaji tenupasaṅkami (ចូលទៅជិតព្រះអស្សជិដ៏មានអាយុគង់នៅទីណា) សួរថា ហេតុអ្វីបានជាចូលទៅជិត? ឆ្លើយថា ដើម្បីដឹងនូវលទ្ធិ។ ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဟံ ‘သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’တိ အာဟိဏ္ဍာမိ, ‘သမယံ ပနဿ န ဇာနာမီ’တိ န အာရောပေသိံ. ပရဿ ဟိ သမယံ ဉတွာ အာရောပိတော ဝါဒေါ သွာရောပိတော နာမ ဟောတိ. အယံ ပန သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကော ပညာယတိ အဿဇိတ္ထေရော; သော အတ္တနော သတ္ထု သမယေ ကောဝိဒေါ, ဧတာဟံ ပုစ္ဆိတွာ ကထံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’’တိ. တသ္မာ ဥပသင်္ကမိ. ဝိနေတီတိ ကထံ ဝိနေတိ, ကထံ သိက္ခာပေတီတိ ပုစ္ဆတိ. ထေရော ပန ယသ္မာ ဒုက္ခန္တိ ဝုတ္တေ ဥပါရမ္ဘဿ ဩကာသော ဟောတိ, မဂ္ဂဖလာနိပိ ပရိယာယေန ဒုက္ခန္တိ အာဂတာနိ, အယဉ္စ ဒုက္ခန္တိ ဝုတ္တေ ထေရံ ပုစ္ဆေယျ – ‘‘ဘော အဿဇိ, ကိမတ္ထံ တုမှေ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ. တတော ‘‘မဂ္ဂဖလတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တေ, – ‘‘နယိဒံ, ဘော အဿဇိ, တုမှာကံ သာသနံ နာမ, မဟာအာဃာတနံ နာမေတံ, နိရယုဿဒေါ နာမေသ, နတ္ထိ တုမှာကံ သုခါသာ, ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ ဒုက္ခမေဝ ဇိရာပေန္တာ အာဟိဏ္ဍထာ’’တိ ဒေါသံ အာရောပေယျ, တသ္မာ [Pg.173] ပရဝါဒိဿ ပရိယာယကထံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယထာ ဧသ အပ္ပတိဋ္ဌော ဟောတိ, ဧဝမဿ နိပ္ပရိယာယကထံ ကထေဿာမီတိ စိန္တေတွာ, ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စ’’န္တိ ဣမံ အနိစ္စာနတ္တဝသေနေဝ ကထံ ကထေတိ. ဒုဿုတန္တိ သောတုံ အယုတ္တံ. ឮថា សច្ចកៈនោះមានគំនិតយ៉ាងនេះថា «អាត្មាអញដើរត្រាច់ទៅដោយគិតថា 'នឹងចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះសមណគោតម' តែមិនទាន់បានចោទប្រកាន់ឡើយ ព្រោះមិនទាន់ដឹងលទ្ធិរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រោះថា វាទៈដែលគេចោទប្រកាន់ក្រោយពីបានដឹងលទ្ធិរបស់អ្នកដទៃហើយ ទើបឈ្មោះថាជាការចោទប្រកាន់ដ៏ល្អ។ ចំណែកព្រះអស្សជិត្ថេរនេះ តែងប្រាកដថាជាសាវករបស់ព្រះសមណគោតម លោកជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងលទ្ធិរបស់ព្រះសាស្តាខ្លួន អាត្មាអញគួរតែសួរលោក រួចតម្កល់ពាក្យសម្តីទុក ហើយសឹមចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះសមណគោតម»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបគាត់ចូលទៅជិត។ ពាក្យថា Vineti (ទូន្មាន) គឺគាត់សួរថា ទូន្មានយ៉ាងដូចម្តេច បង្រៀនយ៉ាងដូចម្តេច។ ចំណែកព្រះថេរៈ គិតថា កាលបើពោលថា «ទុក្ខ» ឱកាសនៃការរករឿង (upārambha) តែងមាន ព្រោះសូម្បីតែមគ្គនិងផល ក៏មកក្នុងគម្ពីរដោយបរិយាយថាជាទុក្ខដែរ។ កាលបើពោលថា «ទុក្ខ» សច្ចកៈនេះនឹងសួរព្រះថេរៈថា «នែលោកអស្សជិ ចុះពួកលោកបួសដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី?»។ កាលបើឆ្លើយតបថា «ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់មគ្គនិងផល» នោះសច្ចកៈនឹងចោទប្រកាន់ទោសថា «នែលោកអស្សជិ សាសនារបស់ពួកលោកនេះ មិនមែនជាសាសនាទេ នេះជាកន្លែងសម្លាប់សត្វដ៏ធំ នេះជាទីកើនឡើងនៃនរក សេចក្តីសង្ឃឹមក្នុងសុខរបស់ពួកលោកមិនមានឡើយ ពួកលោកតែងតែក្រោកឈរឡើងៗ ហើយដើរត្រាច់ទៅដើម្បីសោយតែសេចក្តីទុក្ខតែម្យ៉ាងដោយពិត» ព្រោះហេតុនោះ ការពោលពាក្យដោយបរិយាយ (pariyāyakatha) ទៅកាន់បុគ្គលអ្នកពោលវាទៈជំទាស់ (paravādī) គឺមិនគួរឡើយ។ ព្រះថេរៈគិតថា «ធ្វើដូចម្តេចឲ្យសច្ចកៈនេះគ្មានទីពឹងផ្អែក (គ្មានបង្អែក)» ទើបពោលពាក្យដោយវគ្គផ្ទាល់ (nippariyāyakatha) ដល់គាត់ ដោយពោលពាក្យនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ រូបមិនទៀង» ដោយអំណាចនៃអនិច្ចលក្ខណៈ និងអនត្តលក្ខណៈតែម្យ៉ាង។ ពាក្យថា Dussutaṃ សេចក្តីថា មិនគួរស្ដាប់។ ၃၅၄. သန္ထာဂါရေတိ ရာဇကုလာနံ အတ္ထာနုသာသနသန္ထာဂါရသာလာယံ. ယေန တေ လိစ္ဆဝီ တေနုပသင်္ကမီတိ ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ သမယံ အဇာနနဘာဝေန သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝါဒံ န အာရောပေသိံ, ဣဒါနိ ပနဿ မဟာသာဝကေန ကထိတံ သမယံ ဇာနာမိ, ဣမေ စ မမ အန္တေဝါသိကာ ပဉ္စသတာ လိစ္ဆဝီ သန္နိပတိတာ. ဧတေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’’တိ တသ္မာ ဥပသင်္ကမိ. ဉာတညတရေနာတိ ဉာတေသု အဘိညာတေသု ပဉ္စဝဂ္ဂိယတ္ထေရေသု အညတရေန. ပတိဋ္ဌိတန္တိ ယထာ တေန ပတိဋ္ဌိတံ. သစေ ဧဝံ ပတိဋ္ဌိဿတိ, အထ ပန အညဒေဝ ဝက္ခတိ, တတြ မယာ ကိံ သက္ကာ ကာတုန္တိ ဣဒါနေဝ ပိဋ္ဌိံ ပရိဝတ္တေန္တော အာဟ. အာကဍ္ဎေယျာတိ အတ္တနော အဘိမုခံ ကဍ္ဎေယျ. ပရိကဍ္ဎေယျာတိ ပုရတော ပဋိပဏာမေယျ. သမ္ပရိကဍ္ဎေယျာတိ ကာလေန အာကဍ္ဎေယျ, ကာလေန ပရိကဍ္ဎေယျ. သောဏ္ဍိကာကိလဉ္ဇန္တိ သုရာဃရေ ပိဋ္ဌကိလဉ္ဇံ. သောဏ္ဍိကာဓုတ္တောတိ သုရာဓုတ္တော. ဝါလံ ကဏ္ဏေ ဂဟေတွာတိ သုရာပရိဿာဝနတ္ထဝိကံ ဓောဝိတုကာမော ကသဋနိဓုနနတ္ထံ ဥဘောသု ကဏ္ဏေသု ဂဟေတွာ. ဩဓုနေယျာတိ အဓောမုခံ ကတွာ ဓုနေယျ. နိဒ္ဓုနေယျာတိ ဥဒ္ဓံမုခံ ကတွာ ဓုနေယျ. နိပ္ဖောဋေယျာတိ ပုနပ္ပုနံ ပပ္ဖောဋေယျ. သာဏဓောဝိကံ နာမာတိ ဧတ္ထ မနုဿာ သာဏသာဋကကရဏတ္ထံ သာဏဝါကေ ဂဟေတွာ မုဋ္ဌိံ မုဋ္ဌိံ ဗန္ဓိတွာ ဥဒကေ ပက္ခိပန္တိ. တေ တတိယဒိဝသေ သုဋ္ဌု ကိလိန္နာ ဟောန္တိ. အထ မနုဿာ အမ္ဗိလယာဂုသုရာဒီနိ အာဒါယ တတ္ထ ဂန္တွာ သာဏမုဋ္ဌိံ ဂဟေတွာ, ဒက္ခိဏတော ဝါမတော သမ္မုခါ စာတိ တီသု ဖလကေသု သကိံ ဒက္ခိဏဖလကေ, သကိံ ဝါမဖလကေ, သကိံ သမ္မုခဖလကေ ပဟရန္တာ အမ္ဗိလယာဂုသုရာဒီနိ ဘုဉ္ဇန္တာ ပိဝန္တာ ခါဒန္တာ ဓောဝန္တိ. မဟန္တာ ကီဠာ ဟောတိ. ရညော နာဂေါ တံ ကီဠံ ဒိသွာ ဂမ္ဘီရံ ဥဒကံ အနုပဝိသိတွာ သောဏ္ဍာယ ဥဒကံ ဂဟေတွာ သကိံ ကုမ္ဘေ သကိံ ပိဋ္ဌိယံ သကိံ ဥဘောသု ပဿေသု သကိံ အန္တရသတ္ထိယံ ပက္ခိပန္တော ကီဠိတ္ထ. တဒုပါဒါယ တံ ကီဠိတဇာတံ သာဏဓောဝိကံ နာမ ဝုစ္စတိ[Pg.174], တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သာဏဓောဝိကံ နာမ ကီဠိတဇာတံ ကီဠတီ’’တိ. ကိံ သော ဘဝမာနော သစ္စကော နိဂဏ္ဌပုတ္တော, ယော ဘဂဝတော ဝါဒံ အာရောပေဿတီတိ ယော သစ္စကော နိဂဏ္ဌပုတ္တော ဘဂဝတော ဝါဒံ အာရောပေဿတိ, သော ကိံ ဘဝမာနော ကိံ ယက္ခော ဘဝမာနော ဥဒါဟု ဣန္ဒော, ဥဒါဟု ဗြဟ္မာ ဘဝမာနော ဘဂဝတော ဝါဒံ အာရောပေဿတိ? န ဟိ သက္ကာ ပကတိမနုဿေန ဘဂဝတော ဝါဒံ အာရောပေတုန္တိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. ៣៥៤. ពាក្យថា Santhāgāre សេចក្តីថា ក្នុងសាលាប្រជុំសម្រាប់ប្រឹក្សាកិច្ចការរបស់ពួកក្សត្រ។ ពាក្យថា Yena te licchavī tenupasaṅkami សេចក្តីថា ឮថាសច្ចកៈនោះមានគំនិតយ៉ាងនេះថា «កាលពីមុន អាត្មាអញមិនទាន់បានចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះសមណគោតម ព្រោះតែមិនទាន់ដឹងលទ្ធិ តែពេលនេះ អាត្មាអញបានដឹងលទ្ធិដែលមហាសាវករបស់ព្រះអង្គពោលហើយ ម្យ៉ាងទៀត ពួកស្តេចលិច្ឆវី ៥០០ អង្គនេះ ដែលជាសិស្សរបស់អាត្មាអញ ក៏បានមកប្រជុំគ្នាហើយ។ អាត្មាអញនឹងទៅជាមួយស្តេចទាំងនេះ ដើម្បីចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះសមណគោតម» ព្រោះហេតុនោះ ទើបគាត់ចូលទៅជិត។ ពាក្យថា Ñātaññatarena សេចក្តីថា ក្នុងចំណោមព្រះថេរៈបញ្ចវគ្គីយ៍ដែលល្បីល្បាញនិងស្គាល់គ្នាជាទូទៅ គឺអង្គណាមួយ។ ពាក្យថា Patiṭṭhitaṃ សេចក្តីថា តាមដែលព្រះអស្សជិត្ថេរនោះបានតម្កល់ទុក (ទទួលស្គាល់)។ ប្រសិនបើព្រះសមណគោតមនឹងតម្កល់ទុកយ៉ាងនោះ ឬប្រសិនបើព្រះអង្គនឹងពោលពាក្យផ្សេងទៅវិញ ក្នុងរឿងនោះ តើអាត្មាអញអាចធ្វើអ្វីបានខ្លះ? គាត់ពោលទាំងបែរខ្នងដាក់ភ្លាមៗ។ ពាក្យថា Ākaḍḍheyya សេចក្តីថា ទាញចូលមករកខ្លួន។ ពាក្យថា Parikaḍḍheyya សេចក្តីថា រុញទៅខាងមុខ (ញ៉ាំងឲ្យឱនទៅខាងមុខ)។ ពាក្យថា Samparikaḍḍheyya សេចក្តីថា ជួនកាលទាញចូលមក ជួនកាលរុញទៅ។ ពាក្យថា Soṇḍikākilañjaṃ សេចក្តីថា កន្ទេលសម្រាប់ច្របាច់ម្សៅក្នុងរោងស្រា។ ពាក្យថា Soṇḍikādhutto សេចក្តីថា អ្នកលេងផឹកស្រា (អ្នកប្រមឹកស្រា)។ ពាក្យថា Vālaṃ kaṇṇe gahetvā សេចក្តីថា អ្នកប្រមឹកដែលចង់លាងថង់ចម្រោះស្រា ក៏ចាប់ត្រង់ត្រចៀកទាំងពីរ ដើម្បីរលាស់កាកស្រាចេញ។ ពាក្យថា Odhuneyya សេចក្តីថា ផ្កាប់ចុះក្រោមហើយរលាស់។ ពាក្យថា Niddhuneyya សេចក្តីថា ផ្ងារឡើងលើហើយរលាស់។ ពាក្យថា Nipphoṭeyya សេចក្តីថា រលាស់ចុះឡើងៗ ជាញឹកញាប់។ ពាក្យថា Sāṇadhovikaṃ nāma ក្នុងពាក្យនេះ មនុស្សទាំងឡាយចង់ធ្វើសំពត់ធ្មៃ ក៏យកសរសៃធ្មៃមកចងជាដុំៗ ហើយបោះទៅក្នុងទឹក។ នៅថ្ងៃទីបី សរសៃធ្មៃទាំងនោះក៏រលួយទន់ល្អ។ បន្ទាប់មក មនុស្សទាំងឡាយក៏យកបបរជូរ ស្រា ជាដើម ទៅកាន់ទីនោះ ហើយកាន់ដុំធ្មៃ បោកទៅលើក្តារបីផ្ទាំង គឺបោកលើក្តារខាងស្តាំម្តង ខាងឆ្វេងម្តង ខាងមុខម្តង ទាំងបរិភោគ ផឹក និងទំពារបបរជូរ និងស្រាជាដើម ទាំងបោកលាងធ្មៃទៅ។ នោះជាការលេងកម្សាន្តដ៏ធំ។ ដំរីរបស់ស្តេចឃើញការលេងនោះហើយ ក៏ចុះទៅក្នុងទឹកជ្រៅ យកប្រមោយបឺតទឹកមកព្រួសលើក្បាលម្តង លើខ្នងម្តង លើចំហៀងទាំងពីរម្តង លើចន្លោះភ្លៅម្តង ហើយលេងកម្សាន្ត។ អាស្រ័យហេតុនោះ ការលេងកម្សាន្តបែបនោះ ទើបហៅថា សាណធោវិកៈ (ការលេងបោកលាងធ្មៃ) សំដៅយកការលេងនោះ ទើបពោលថា «លេងល្បែងដែលឈ្មោះថា សាណធោវិកៈ»។ ពាក្យថា Kiṃ so bhavamāno saccako nigaṇṭhaputto, yo bhagavato vādaṃ āropessati សេចក្តីថា សច្ចកៈ និគន្ថបុត្ត ណា នឹងចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ តើសច្ចកៈនោះជាអ្វីទៅ? តើជាយក្ស ឬជាព្រះឥន្ទ្រ ឬជាព្រះព្រហ្ម ទើបអាចចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគបាន? ព្រោះថា មនុស្សធម្មតាមិនអាចចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគបានឡើយ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយក្នុងទីនេះ។ ၃၅၅. တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ယသ္မိံ သမယေ သစ္စကော အာရာမံ ပါဝိသိ, တသ္မိံ. ကိသ္မိံ ပန သမယေ ပါဝိသီတိ? မဟာမဇ္ဈနှိကသမယေ. ကသ္မာ ပန တသ္မိံ သမယေ စင်္ကမန္တီတိ? ပဏီတဘောဇနပစ္စယဿ ထိနမိဒ္ဓဿ ဝိနောဒနတ္ထံ. ဒိဝါပဓာနိကာ ဝါ တေ. တာဒိသာနဉှိ ပစ္ဆာဘတ္တံ စင်္ကမိတွာ နှတွာ သရီရံ ဥတုံ ဂဏှာပေတွာ နိသဇ္ဇ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တာနံ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ. ယေန တေ ဘိက္ခူတိ သော ကိရ ကုဟိံ သမဏော ဂေါတမောတိ ပရိဝေဏတော ပရိဝေဏံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိတွာ ပဝိသိဿာမီတိ ဝိလောကေန္တော အရညေ ဟတ္ထီ ဝိယ စင်္ကမေ စင်္ကမမာနေ ပံသုကူလိကဘိက္ခူ ဒိသွာ တေသံ သန္တိကံ အဂမာသိ. တံ သန္ဓာယ, ‘‘ယေန တေ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကဟံ နု ခေါ, ဘောတိ ကတရသ္မိံ အာဝါသေ ဝါ မဏ္ဍပေ ဝါတိ အတ္ထော. ဧသ, အဂ္ဂိဝေဿန, ဘဂဝါတိ တဒါ ကိရ ဘဂဝါ ပစ္စူသကာလေ မဟာကရုဏာ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ သဗ္ဗညုတညာဏဇာလံ ပတ္ထရိတွာ ဗောဓနေယျသတ္တံ ဩလောကေန္တော အဒ္ဒသ – ‘‘သွေ သစ္စကော နိဂဏ္ဌပုတ္တော မဟတိံ လိစ္ဆဝိပရိသံ ဂဟေတွာ မမ ဝါဒံ အာရောပေတုကာမော အာဂမိဿတီ’’တိ. တသ္မာ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ဝေသာလိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော မဟာပရိသာယ နိသီဒိတုံ သုခဋ္ဌာနေ နိသီဒိဿာမီတိ ဂန္ဓကုဋိံ အပဝိသိတွာ မဟာဝနေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ. တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဝတ္တံ ဒဿေတွာ အာဂတာ, သစ္စကေန ပုဋ္ဌာ ဒူရေ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ဒဿေန္တာ, ‘‘ဧသ အဂ္ဂိဝေဿန ဘဂဝါ’’တိ အာဟံသု. ៣៥៥. ពាក្យថា Tena kho pana samayena សេចក្តីថា ក្នុងសម័យនោះ គឺក្នុងសម័យដែលសច្ចកៈចូលទៅកាន់អារាម។ សួរថា ចុះគាត់ចូលទៅក្នុងពេលណា? ឆ្លើយថា គឺក្នុងពេលថ្ងៃត្រង់ (មធ្យន្តិកសម័យ)។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាពួកភិក្ខុដើរចង្ក្រមក្នុងពេលនោះ? ឆ្លើយថា ដើម្បីបន្ទោបង់នូវថីនមិទ្ធៈ (សេចក្តីងងុយងោក) ដែលមានអាហារដ៏សម្រិតសម្រាំងជាបច្ច័យ។ ឬមួយក៏ពួកលោកជាអ្នកប្រឹងប្រែងព្យាយាមក្នុងពេលថ្ងៃ។ ព្រោះថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមានសភាពយ៉ាងនោះ ក្រោយពេលឆាន់រួច បានដើរចង្ក្រម ងូតទឹក ធ្វើឲ្យរាងកាយមានធាតុស្មើគ្នា ហើយអង្គុយធ្វើសមណធម៌ ចិត្តតែងតែនឹងនួន (មានអារម្មណ៍តែមួយ)។ ពាក្យថា Yena te bhikkhū សេចក្តីថា ឮថាសច្ចកៈនោះគិតថា «ព្រះសមណគោតមគង់នៅទីណា?» ក៏ដើរពីបរិវេណមួយទៅបរិវេណមួយ សួររក រួចក្រឡេកមើលទៅ ក៏ឃើញពួកភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូល កំពុងដើរចង្ក្រមនៅលើទីចង្ក្រម ដូចជាដំរីព្រៃ ទើបចូលទៅជិតភិក្ខុទាំងនោះ។ សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបពោលថា «yena te bhikkhū» ជាដើម។ ពាក្យថា Kahaṃ nu kho, bho សេចក្តីថា តើព្រះគោតមដ៏ចម្រើន គង់នៅក្នុងវត្តណា ឬក្នុងមណ្ឌបណា? នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា Esa, aggivessana, bhagavā សេចក្តីថា ឮថា ក្នុងពេលនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ចូលមហាករុណាសមាបត្តិក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ហើយលាតសន្ធឹងនូវសំណាញ់គឺញាណសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ទៅកាន់ម៉ឺនលោកធាតុ ទ្រង់ទតមើលសត្វលោកដែលគួរត្រាស់ដឹង ក៏បានឃើញថា «នៅថ្ងៃស្អែក សច្ចកៈ និគន្ថបុត្ត នឹងនាំពួកក្សត្រលិច្ឆវីយ៉ាងច្រើនមក ដើម្បីចង់ចោទប្រកាន់វាទៈចំពោះតថាគត»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបទ្រង់រៀបចំសរីរៈតាំងពីព្រលឹម ហែហមដោយភិក្ខុសង្ឃ យាងទៅកាន់ក្រុងវេសាលីដើម្បីបិណ្ឌបាត កាលត្រឡប់មកពីបិណ្ឌបាតវិញ ទ្រង់គិតថា «តថាគតនឹងគង់ក្នុងទីដ៏សមគួរ ដើម្បីឲ្យមហាជនបានអង្គុយ» ទើបមិនយាងចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិឡើយ តែទ្រង់គង់ធ្វើទិវាវិហារ (សម្រាកពេលថ្ងៃ) នៅក្រោមម្លប់ឈើមួយដើម ក្នុងព្រៃមហាវន។ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ ធ្វើវត្តចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគរួចហើយ ក៏ដើរមក កាលបើត្រូវសច្ចកៈសួរ ក៏បង្ហាញព្រះដ៏មានព្រះភាគដែលគង់នៅចម្ងាយ រួចពោលថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ នោះគឺព្រះដ៏មានព្រះភាគ»។ မဟတိယာ လိစ္ဆဝိပရိသာယ သဒ္ဓိန္တိ ဟေဋ္ဌာ ပဉ္စမတ္တေဟိ လိစ္ဆဝိသတေဟိ ပရိဝုတောတိ ဝုတ္တံ. တေ ဧတဿ အန္တေဝါသိကာယေဝ, အန္တောဝေသာလိယံ ပန သစ္စကော ပဉ္စမတ္တာနိ လိစ္ဆဝိရာဇသတာနိ ဂဟေတွာ, ‘‘ဝါဒတ္ထိကော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမန္တော’’တိ သုတွာ ဒွိန္နံ ပဏ္ဍိတာနံ ကထာသလ္လာပံ သောဿာမာတိ [Pg.175] ယေဘုယျေန မနုဿာ နိက္ခန္တာ, ဧဝံ သာ ပရိသာ မဟတီ အပရိစ္ဆိန္နဂဏနာ အဟောသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာတိ ဧတေ ဥဘတောပက္ခိကာ, တေ ဧဝံ စိန္တေသုံ – ‘‘သစေ နော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ စောဒေဿန္တိ, ‘ကသ္မာ တုမှေ သမဏံ ဂေါတမံ ဝန္ဒိတ္ထာ’တိ, တေသံ, ‘ကိံ အဉ္ဇလိမတ္တကရဏေနပိ ဝန္ဒိတံ ဟောတီ’တိ ဝက္ခာမ. သစေ နော သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ စောဒေဿန္တိ, ‘ကသ္မာ ဘဂဝန္တံ န ဝန္ဒိတ္ထာ’တိ, ‘ကိံ သီသေန ဘူမိံ ပဟရန္တေနေဝ ဝန္ဒိတံ ဟောတိ, နနု အဉ္ဇလိကမ္မမ္ပိ ဝန္ဒနာ ဧဝါ’တိ ဝက္ခာမာ’’တိ. နာမ ဂေါတ္တန္တိ, ဘော ဂေါတမ, အဟံ အသုကဿ ပုတ္တော ဒတ္တော နာမ မိတ္တော နာမ ဣဓ အာဂတောတိ ဝဒန္တာ နာမံ သာဝေန္တိ နာမ. ဘော ဂေါတမ, အဟံ ဝါသိဋ္ဌော နာမ ကစ္စာနော နာမ ဣဓ အာဂတောတိ ဝဒန္တာ ဂေါတ္တံ သာဝေန္တိ နာမ. ဧတေ ကိရ ဒလိဒ္ဒါ ဇိဏ္ဏကုလပုတ္တာ ပရိသမဇ္ဈေ နာမဂေါတ္တဝသေန ပါကဋာ ဘဝိဿာမာတိ ဧဝံ အကံသု. ယေ ပန တုဏှီဘူတာ နိသီဒိံသု, တေ ကေရာဋိကာ စေဝ အန္ဓဗာလာ စ. တတ္ထ ကေရာဋိကာ, ‘‘ဧကံ ဒွေ ကထာသလ္လာပေ ကရောန္တော ဝိဿာသိကော ဟောတိ, အထ ဝိဿာသေ သတိ ဧကံ ဒွေ ဘိက္ခာ အဒါတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ တတော အတ္တာနံ မောစေန္တာ တုဏှီ နိသီဒန္တိ. အန္ဓဗာလာ အညာဏတာယေဝ အဝက္ခိတ္တမတ္တိကာပိဏ္ဍော ဝိယ ယတ္ထ ကတ္ထစိ တုဏှီဘူတာ နိသီဒန္တိ. ពាក្យថា Mahatiyā licchaviparisāya saddhiṃ សេចក្តីថា ខាងក្រោមពោលថា ហែហមដោយស្តេចលិច្ឆវីប្រមាណ ៥០០ អង្គ។ ស្តេចទាំងនោះជាសិស្សរបស់សច្ចកៈនេះឯង។ ចំណែកនៅក្នុងក្រុងវេសាលី មហាជនបានឮថា «សច្ចកៈ នាំស្តេចលិច្ឆវីប្រមាណ ៥០០ អង្គ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដើម្បីចង់ជជែកដេញដោលវាទៈ» ក៏គិតថា «ពួកយើងនឹងស្តាប់ការសន្ទនារបស់បណ្ឌិតទាំងពីរអង្គ» ទើបនាំគ្នាចេញទៅជាច្រើន ធ្វើឲ្យបរិស័ទនោះមានចំនួនច្រើន រាប់មិនអស់។ សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបពោលពាក្យនេះ។ ពាក្យថា Añjaliṃ paṇāmetvā សេចក្តីថា ពួកជនទាំងនោះមានវាទៈទាំងពីរខាង ពួកគេគិតយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើពួកមិច្ឆាទិដ្ឋិចោទសួរយើងថា ហេតុអ្វីបានជាពួកអ្នកថ្វាយបង្គំព្រះសមណគោតម? យើងនឹងឆ្លើយតបទៅពួកគេវិញថា គ្រាន់តែធ្វើការលើកដៃសំពះ តើឈ្មោះថាថ្វាយបង្គំដែរឬ?។ ប្រសិនបើពួកសម្មាទិដ្ឋិចោទសួរយើងថា ហេតុអ្វីបានជាពួកអ្នកមិនថ្វាយបង្គំព្រះដ៏មានព្រះភាគ? យើងនឹងឆ្លើយតបទៅពួកគេវិញថា តើការថ្វាយបង្គំ លុះត្រាតែយកក្បាលបោកទៅនឹងដីឬ? ការលើកដៃសំពះ ក៏ជាការថ្វាយបង្គំដែរតើ មិនមែនឬ?» ពួកគេគិតយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Nāmagottaṃ សេចក្តីថា ពួកជនដែលពោលថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាជាកូនរបស់លោកនោះ ឈ្មោះ ទត្តៈ ឈ្មោះ មិត្តៈ បានមកក្នុងទីនេះហើយ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ជម្រាបឈ្មោះ។ ពួកជនដែលពោលថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាជាវាសិដ្ឋគោត្រ ជាកច្ចានគោត្រ បានមកក្នុងទីនេះហើយ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ជម្រាបគោត្រ។ ឮថា ពួកជនទាំងនោះជាកូនអ្នកក្រ ក្នុងត្រកូលចាស់គំរឹល គិតថា «ពួកយើងនឹងល្បីល្បាញក្នុងកណ្តាលជំនុំ ដោយសារតែឈ្មោះនិងគោត្រ» ទើបធ្វើការជម្រាបយ៉ាងនោះ។ ចំណែកពួកជនដែលអង្គុយស្ងៀម គឺជាពួកមនុស្សកុហកបោកប្រាស់ (kerāṭikā) និងពួកមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ (andhabālā)។ ក្នុងចំណោមនោះ ពួកមនុស្សកុហកបោកប្រាស់ គិតថា «កាលបើនិយាយសន្ទនាគ្នាមួយម៉ាត់ពីរម៉ាត់ តែងតែស្និទ្ធស្នាលគ្នា កាលបើមានសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលហើយ ការមិនប្រគេនចង្ហាន់មួយដងពីរដង គឺមិនសមគួរឡើយ» ទើបចង់ដោះខ្លួនពីការប្រគេនចង្ហាន់នោះ ក៏អង្គុយស្ងៀម។ ចំណែកពួកមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ ព្រោះតែមិនដឹងអ្វី ក៏អង្គុយស្ងៀមនៅកន្លែងណាមួយ ដូចជាដុំដីដែលគេបោះចោល។ ၃၅၆. ကိဉ္စိဒေဝ ဒေသန္တိ ကဉ္စိ ဩကာသံ ကိဉ္စိ ကာရဏံ, အထဿ ဘဂဝါ ပဉှပုစ္ဆနေ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော အာဟ – ပုစ္ဆ, အဂ္ဂိဝေဿန, ယဒါကင်္ခသီတိ. တဿတ္ထော – ‘‘ပုစ္ဆ ယဒိ အာကင်္ခသိ, န မေ ပဉှဝိဿဇ္ဇနေ ဘာရော အတ္ထိ’’. အထ ဝါ ‘‘ပုစ္ဆ ယံ အာကင်္ခသိ, သဗ္ဗံ တေ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေသိ အသာဓာရဏံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓအဂ္ဂသာဝမဟာသာဝကေဟိ. တေ ဟိ ယဒါကင်္ခသီတိ န ဝဒန္တိ, သုတွာ ဝေဒိဿာမာတိ ဝဒန္တိ. ဗုဒ္ဓါ ပန ‘‘ပုစ္ဆာဝုသော, ယဒါကင်္ခသီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၇) ဝါ, ‘‘ပုစ္ဆ, မဟာရာဇ, ယဒါကင်္ခသီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၂) ဝါ, ៣៥៦. ពាក្យថា Kiñcideva desaṃ សេចក្តីថា ឱកាសខ្លះ ហេតុខ្លះ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងញ៉ាំងសេចក្តីព្យាយាមក្នុងការសួរប្រស្នាឲ្យកើតឡើងដល់សច្ចកៈនោះ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ចូរអ្នកសួរតាមដែលអ្នកប្រាថ្នាចុះ»។ សេចក្តីនៃពាក្យនោះថា «ចូរសួរចុះ ប្រសិនបើអ្នកប្រាថ្នា តថាគតគ្មានការធ្ងន់ធ្ងរក្នុងការដោះស្រាយប្រស្នាឡើយ»។ ម៉្យាងទៀត «ចូរសួរនូវប្រស្នាណាដែលអ្នកប្រាថ្នាចុះ តថាគតនឹងដោះស្រាយប្រស្នាទាំងអស់នោះដល់អ្នក» ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើការបវារណាដោយសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ដែលមិនទូទៅដល់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ព្រះអគ្គសាវក និងព្រះមហាសាវកទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ព្រះអរហន្តទាំងនោះ មិនដែលពោលថា «ចូរសួរតាមដែលអ្នកប្រាថ្នាចុះ» ឡើយ តែងតែពោលថា «ពួកយើងស្តាប់ហើយ នឹងដឹង»។ ចំណែកព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងតែត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោ ចូរអ្នកសួរតាមដែលអ្នកប្រាថ្នាចុះ» ឬ «បពិត្រមហារាជ ចូរព្រះអង្គសួរតាមដែលព្រះអង្គប្រាថ្នាចុះ» យ៉ាងនេះ។ ‘‘ပုစ္ဆ ဝါသဝ မံ ပဉှံ, ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆသိ; တဿ တဿေဝ ပဉှဿ, အဟံ အန္တံ ကရောမိ တေ’’ ဣတိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၅၆) ဝါ, ឬត្រាស់ថា «ម្នាលវាសវៈ ចូរអ្នកសួរប្រស្នានឹងតថាគតចុះ នូវប្រស្នាណាមួយដែលអ្នកប្រាថ្នាក្នុងចិត្ត តថាគតនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃប្រស្នានោះៗ ដល់អ្នក» យ៉ាងនេះជាដើម។ ‘‘တေန ဟိ တွံ, ဘိက္ခု, သကေ အာသနေ နိသီဒိတွာ ပုစ္ဆ ယဒါကင်္ခသီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၈၅) ဝါ, ដូចជាពាក្យថា "ម្នាលភិក្ខុ បើដូច្នោះ អ្នកចូរអង្គុយលើអាសនៈរបស់ខ្លួន ហើយសួរនូវសេចក្តីដែលអ្នកប្រាថ្នាចុះ" ដូច្នេះក្តី ‘‘ဗာဝရိဿ [Pg.176] စ တုယှံ ဝါ, သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗသံသယံ; ကတာဝကာသာ ပုစ္ဆဝှော, ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆထာ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၃၆) ဝါ, ដូចជាពាក្យថា "អ្នកទាំងឡាយ ដែលតថាគតបានធ្វើឱកាសឲ្យហើយ ចូរស្វែងរកការសួរនូវសេចក្តីសង្ស័យទាំងពួង របស់ពាវរីព្រាហ្មណ៍ក្តី របស់អ្នកទាំងឡាយក្តី នូវសេចក្តីណាមួយដែលអ្នកទាំងឡាយប្រាថ្នាក្នុងចិត្តចុះ" ដូច្នេះក្តី។ ‘‘ပုစ္ဆ မံ သဘိယ ပဉှံ, ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆသိ; တဿ တဿေဝ ပဉှဿ, အဟံ အန္တံ ကရောမိ တေ’’ ဣတိ. (သု. နိ. ၅၁၇) ဝါ – «ម្នាលសភិយៈ អ្នកចូរចោទសួរប្រស្នានឹងតថាគតចុះ នូវប្រស្នាណាមួយដែលអ្នកប្រាថ្នាក្នុងចិត្ត តថាគតនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃប្រស្នានោះៗ ដល់អ្នក» ដូច្នេះខ្លះ។ တေသံ တေသံ ယက္ခနရိန္ဒဒေဝသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာနံ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေန္တိ. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ, ယံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓဘူမိံ ပတွာ ဧတံ ပဝါရဏံ ပဝါရေယျ. ယော ဗောဓိသတ္တဘူမိယံ ပဒေသဉာဏေပိ ဌိတော ព្រះដ៏មានព្រះភាគតែងធ្វើនូវសព្វញ្ញុបវារណា (ការបើកឱកាសដោយសព្វញ្ញុតញ្ញាណ) ដល់ពួកយក្ស ស្តេចម៉្យាង ទេវតា សមណៈ ព្រាហ្មណ៍ និងបរិព្វាជក ទាំងនោះៗ។ ការដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានសម្រេចនូវពុទ្ធភូមិហើយ ធ្វើនូវបវារណានេះ មិនមែនជាការអស្ចារ្យឡើយ។ ចំណែកឯព្រះពោធិសត្វណាដែលឋិតនៅក្នុងពោធិសត្វភូមិ សូម្បីក្នុងបទេសញាណ (ញាណមិនទាន់ពេញបរិបូរណ៍) ‘‘ကောဏ္ဍည ပဉှာနိ ဝိယာကရောဟိ,ယာစန္တိ တံ ဣသယော သာဓုရူပါ; ကောဏ္ဍည ဧသော မနုဇေသု ဓမ္မော,ယံ ဝုဒ္ဓမာဂစ္ဆတိ ဧသ ဘာရော’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၆၀) – «ម្នាលកោណ្ឌញ្ញៈ ពួកឥសីដែលមានសីលធម៌ល្អតែងអង្វរករអ្នក សូមអ្នកដោះស្រាយនូវប្រស្នានោះៗចុះ ម្នាលកោណ្ឌញ្ញៈ នេះជាធម្មតារបស់មនុស្សលោក ភារៈ (ការដោះស្រាយប្រស្នា) នេះ តែងធ្លាក់មកលើបុគ្គលជាអ្នកចេះដឹង» ដូច្នេះ។ ဧဝံ သက္ကာဒီနံ အတ္ထာယ ဣသီဟိ ယာစိတော ព្រះពោធិសត្វដែលពួកឥសីទាំងឡាយបានអង្វរករហើយ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សក្កទេវរាជជាដើម យ៉ាងនេះ ‘‘ကတာဝကာသာ ပုစ္ဆန္တု ဘောန္တော,ယံ ကိဉ္စိ ပဉှံ မနသာဘိပတ္ထိတံ; အဟဉှိ တံ တံ ဝေါ ဝိယာကရိဿံ,ဉတွာ သယံ လောကမိမံ ပရဉ္စာ’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၆၁); «សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយដែលខ្ញុំបានបើកឱកាសឲ្យហើយ សួរនូវប្រស្នាណាមួយដែលប្រាថ្នាក្នុងចិត្តចុះ ព្រោះថាខ្ញុំដឹងច្បាស់ដោយខ្លួនឯងនូវលោកនេះនិងលោកខាងមុខ នឹងដោះស្រាយនូវប្រស្នានោះៗ ដល់លោកទាំងឡាយ» ដូច្នេះ។ ဧဝံ သရဘင်္ဂကာလေ, သမ္ဘဝဇာတကေ စ သကလဇမ္ဗုဒီပံ တိက္ခတ္တုံ ဝိစရိတွာ ပဉှာနံ အန္တကရံ အဒိသွာ သုစိရတေန ဗြာဟ္မဏေန ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဩကာသေ ကာရိတေ, ဇာတိယာ သတ္တဝဿော ရထိကာယံ ပံသုံ ကီဠန္တော ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ အန္တရဝီထိယံ နိသိန္နောဝ – យ៉ាងនេះ ក្នុងកាលជាសរភង្គឥសី និងក្នុងសម្ភវជាតក កាលដែលព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះសុចីរកៈ ដើរស្វែងរកទូទាំងជម្ពូទ្វីបអស់បីជុំហើយ មិនឃើញនរណាម្នាក់ដែលអាចដោះស្រាយប្រស្នាបាន ក៏បានសួរប្រស្នា កាលបើបើកឱកាសឲ្យហើយ កុមារអាយុ ៧ ឆ្នាំតាំងពីកំណើត កំពុងលេងដីខ្សាច់នៅកណ្តាលផ្លូវថ្នល់ ក៏បានអង្គុយពត់ភ្នែននៅកណ្តាលផ្លូវនោះឯង ហើយពោលថា៖ ‘‘တဂ္ဃ တေ အဟမက္ခိဿံ, ယထာပိ ကုသလော တထာ; ရာဇာ စ ခေါ တံ ဇာနာတိ, ယဒိ ကာဟတိ ဝါ န ဝါ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၆.၁၇၂) – «ខ្ញុំនឹងប្រាប់អ្នកដោយពិត ដូចជាបុគ្គលអ្នកឈ្លាសវៃយ៉ាងនោះដែរ ម្យ៉ាងទៀត ស្តេច (ឬអ្នក) នឹងដឹងនូវហេតុនោះ ទោះបីនឹងធ្វើតាម ឬមិនធ្វើតាមក៏ដោយ» ដូច្នេះ។ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေသိ. ព្រះអង្គទ្រង់បានធ្វើនូវសព្វញ្ញុបវារណាហើយ។ ဧဝံ ဘဂဝတာ သဗ္ဗညုပဝါရဏာယ ပဝါရိတာယ အတ္တမနော ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော, ‘‘ကထံ ပန, ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒိမာဟ. កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បើកឱកាសដោយសព្វញ្ញុបវារណាយ៉ាងនេះហើយ សច្ចកៈមានចិត្តត្រេកអរ កាលនឹងសួរប្រស្នា ក៏បានពោលពាក្យជាដើមថា «ម្នាលព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចុះដូចម្តេចទៅវិញ?»។ အထဿ [Pg.177] ဘဂဝါ, ‘‘ပဿထ, ဘော, အညံ သာဝကေန ကထိတံ, အညံ သတ္ထာ ကထေတိ, နနု မယာ ပဋိကစ္စေဝ ဝုတ္တံ, ‘သစေ တထာ ပတိဋ္ဌိဿတိ, ယထာဿ သာဝကေန ပတိဋ္ဌိတံ, ဧဝါဟံ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီ’တိ. အယံ ပန အညမေဝ ကထေတိ, တတ္ထ ကိံ မယာ သက္ကာ ကာတု’’န္တိ ဧဝံ နိဂဏ္ဌဿ ဝစနောကာသော မာ ဟောတူတိ ဟေဋ္ဌာ အဿဇိတ္ထေရေန ကထိတနိယာမေနေဝ ကထေန္တော, ဧဝံ ခေါ အဟံ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိမာဟ. ဥပမာ မံ, ဘော ဂေါတမ, ပဋိဘာတီတိ, ဘော ဂေါတမ, မယှံ ဧကာ ဥပမာ ဥပဋ္ဌာတိ, အာဟရာမိ တံ ဥပမန္တိ ဝဒတိ. ပဋိဘာတု တံ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိ ဥပဋ္ဌာတု တေ, အဂ္ဂိဝေဿန, အာဟရ တံ ဥပမံ ဝိသတ္ထောတိ ဘဂဝါ အဝေါစ. ဗလကရဏီယာတိ ဗာဟုဗလေန ကတ္တဗ္ဗာ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကာ ကမ္မန္တာ. ရူပတ္တာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလောတိ ရူပံ အတ္တာ အဿာတိ ရူပတ္တာ, ရူပံ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ ဌိတပုဂ္ဂလံ ဒီပေတိ. ရူပေ ပတိဋ္ဌာယာတိ တသ္မိံ အတ္တာတိ ဂဟိတရူပေ ပတိဋ္ဌဟိတွာ. ပုညံ ဝါ အပုညံ ဝါ ပသဝတီတိ ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ ပဋိလဘတိ. ဝေဒနတ္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမိနာ ကိံ ဒီပေတိ? ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဣမေသံ သတ္တာနံ ပထဝီ ဝိယ ပတိဋ္ဌာ, တေ ဣမေသု ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ပတိဋ္ဌာယ ကုသလာကုသလကမ္မံ နာမ အာယူဟန္တိ. တုမှေ ဧဝရူပံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ အတ္တာနံ ပဋိသေဓေန္တော ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနတ္တာတိ ဒီပေထာတိ အတိဝိယ သကာရဏံ ကတွာ ဥပမံ အာဟရိ. ဣမိနာ စ နိဂဏ္ဌေန အာဟဋဩပမ္မံ နိယတမေဝ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓတော အညော တဿ ကထံ ဆိန္ဒိတွာ ဝါဒေ ဒေါသံ ဒါတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. ဒုဝိဓာ ဟိ ပုဂ္ဂလာ ဗုဒ္ဓဝေနေယျာ စ သာဝကဝေနေယျာ စ. သာဝကဝေနေယျေ သာဝကာပိ ဝိနေန္တိ ဗုဒ္ဓါပိ. ဗုဒ္ဓဝေနေယျေ ပန သာဝကာ ဝိနေတုံ န သက္ကောန္တိ, ဗုဒ္ဓါဝ ဝိနေန္တိ. အယမ္ပိ နိဂဏ္ဌော ဗုဒ္ဓဝေနေယျော, တသ္မာ ဧတဿ ဝါဒံ ဆိန္ဒိတွာ အညော ဒေါသံ ဒါတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. တေနဿ ဘဂဝါ သယမေဝ ဝါဒေ ဒေါသဒဿနတ္ထံ နနု တွံ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိမာဟ. គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ឱកាសនៃពាក្យសម្តីរបស់សច្ចកនិគន្ថបុត្រ កុំបីមានឡើយថា 'អ្នកទាំងឡាយចូរមើលចុះ ពាក្យមួយសាវ័កបានពោលហើយ ពាក្យមួយទៀតព្រះសាស្តាពោលវិញ តើខ្ញុំមិនបាននិយាយទុកជាមុនទេឬថា បើសាវ័ករបស់ព្រះគោតមនោះតម្កល់ទុកយ៉ាងណា បើព្រះគោតមតម្កល់ទុកយ៉ាងនោះ ខ្ញុំនឹងលើកវាទៈឡើងសង្កត់សង្កិន ចំណែកឯព្រះគោតមនេះពោលផ្សេងទៅវិញ ក្នុងរឿងនោះតើខ្ញុំអាចធ្វើអ្វីបាន?'» ដូច្នេះ ទើបទ្រង់មានព្រះបន្ទូលតាមលំដាប់ដែលព្រះអស្សជិត្ថេរបានពោលទុកខាងក្រោមនោះឯង ដោយទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ខ្ញុំ (តថាគត) យ៉ាងនេះឯង»។ បទថា «ឧបមា មំ ភោ គោតម បដិភាតិ» សេចក្តីថា «ម្នាលព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ឧបមាដ៏មួយរមែងប្រាកដដល់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងលើកឧបមានោះមកបង្ហាញ» ដូច្នេះ។ បទថា «បដិភាតុ តំ អគ្គិវេសន» សេចក្តីថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ឧបមានោះចូរប្រាកដដល់អ្នកចុះ អ្នកចូរលើកឧបមានោះមកបង្ហាញដោយសេរីចុះ» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទថា «ពលករណីយា» គឺការងារទាំងឡាយមានការធ្វើស្រែចម្ការ និងការជួញដូរជាដើម ដែលត្រូវធ្វើដោយកម្លាំងដៃ។ បទថា «រូបត្តាយំ បុរិសបុគ្គលោ» ក្នុងបទនោះ សេចក្តីថា បុគ្គលណាមានរូបជាខ្លួន (រូបំ អត្តា អស្ស) ឈ្មោះថា រូបត្តា ទ្រង់បង្ហាញនូវបុគ្គលដែលប្រកាន់មាំថារូបជាខ្លួន។ បទថា «រូបេ បតិដ្ឋាយ» សេចក្តីថា ឋិតនៅក្នុងរូបដែលខ្លួនប្រកាន់យកថាជាខ្លួននោះ។ បទថា «បុញ្ញំ វា អបុញ្ញំ វា បសវតិ» សេចក្តីថា រមែងបាននូវកុសល ឬអកុសល។ សូម្បីក្នុងបទមានវេទនាជាខ្លួនជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ តើទ្រង់បង្ហាញអ្វីដោយពាក្យនេះ? ខន្ធទាំង ៥ នេះ រមែងជាទីតម្កល់ដូចជាផែនដី ដល់សត្វទាំងឡាយនេះ សត្វទាំងនោះឋិតនៅក្នុងខន្ធទាំង ៥ នេះហើយ រមែងសន្សំកសាងនូវកុសលកម្ម និងអកុសលកម្ម។ សច្ចកៈបានលើកឧបមាមកបង្ហាញដោយមានហេតុផលយ៉ាងខ្លាំងក្លាថា «អ្នកទាំងឡាយ កាលបដិសេធនូវខ្លួនដែលមានប្រាកដយ៉ាងនេះ តើបង្ហាញថាខន្ធទាំង ៥ ជាអនត្តាឬ?»។ ម្យ៉ាងទៀត ឧបមាដែលនិគន្ថបុត្រលើកមកនេះ គឺជារបស់ទៀងទាត់ណាស់ ក្រៅពីព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធទៅ គ្មាននរណាម្នាក់អាចកាត់ផ្តាច់សម្តីរបស់គេ ហើយចង្អុលបង្ហាញកំហុសក្នុងវាទៈរបស់គេបានឡើយ។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលជាវិនេយ្យសត្វមាន ២ ពួក គឺ ពុទ្ធវិនេយ្យ (សត្វដែលព្រះពុទ្ធគប្បីប្រដៅបាន) និង សាវកវិនេយ្យ (សត្វដែលព្រះសាវ័កគប្បីប្រដៅបាន)។ ពួកសាវកវិនេយ្យ សូម្បីព្រះសាវ័កទាំងឡាយក៏អាចប្រដៅបាន ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក៏អាចប្រដៅបាន។ ចំណែកឯពួកពុទ្ធវិនេយ្យ ព្រះសាវ័កទាំងឡាយមិនអាចប្រដៅបានឡើយ មានតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ ទើបអាចប្រដៅបាន។ សូម្បីសច្ចកនិគន្ថបុត្រនេះ ក៏ជាពុទ្ធវិនេយ្យដែរ ហេតុនោះ ទើបគ្មាននរណាម្នាក់ក្រៅពីព្រះអង្គ អាចកាត់ផ្តាច់វាទៈរបស់គេ ហើយចង្អុលបង្ហាញកំហុសបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញកំហុសក្នុងវាទៈដោយព្រះអង្គឯង ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ តើមិនមែនជាអ្នកទេឬ?»។ အထ နိဂဏ္ဌော စိန္တေသိ – ‘‘အတိဝိယ သမဏော ဂေါတမော မမ ဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေတိ, သစေ ဥပရိ ကောစိ ဒေါသော ဘဝိဿတိ, မမံ ဧကကံယေဝ နိဂ္ဂဏှိဿတိ. ဟန္ဒာဟံ ဣမံ ဝါဒံ မဟာဇနဿာပိ မတ္ထကေ ပက္ခိပါမီ’’တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ – အဟမ္ပိ, ဘော ဂေါတမ, ဧဝံ ဝဒါမိ ရူပံ မေ အတ္တာ…ပေ… ဝိညာဏံ မေ အတ္တာတိ, အယဉ္စ မဟတီ ဇနတာတိ. ဘဂဝါ ပန နိဂဏ္ဌတော သတဂုဏေနပိ [Pg.178] သဟဿဂုဏေနပိ သတသဟဿဂုဏေနပိ ဝါဒီဝရတရော, တသ္မာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ နိဂဏ္ဌော အတ္တာနံ မောစေတွာ မဟာဇနဿ မတ္ထကေ ဝါဒံ ပက္ခိပတိ, နာဿ အတ္တာနံ မောစေတုံ ဒဿာမိ, မဟာဇနတော နိဝတ္တေတွာ ဧကကံယေဝ နံ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ. အထ နံ ကိဉှိ တေ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – နာယံ ဇနတာ မမ ဝါဒံ အာရောပေတုံ အာဂတာ, တွံယေဝ သကလံ ဝေသာလိံ သံဝဋ္ဋိတွာ မမ ဝါဒံ အာရောပေတုံ အာဂတော, တသ္မာ တွံ သကမေဝ ဝါဒံ နိဝေဌေဟိ, မာ မဟာဇနဿ မတ္ထကေ ပက္ခိပသီတိ. သော ပဋိဇာနန္တော အဟဉှိ, ဘော ဂေါတမာတိအာဒိမာဟ. គ្រានោះ និគន្ថបុត្រគិតថា «ព្រះសមណគោតមនេះ ញ៉ាំងវាទៈរបស់អាត្មាអញឲ្យតម្កល់មាំខ្លាំងណាស់ ប្រសិនបើមានកំហុសណាមួយកើតឡើងខាងលើ ព្រះអង្គមុខជានឹងសង្កត់សង្កិនអាត្មាអញតែម្នាក់ឯងជាមិនខាន។ បើដូច្នោះ អាត្មាអញនឹងទម្លាក់វាទៈនេះទៅលើក្បាលរបស់មហាជនផងដែរ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបគេពោលយ៉ាងនេះថា «ម្នាលព្រះគោតមដ៏ចម្រើន សូម្បីខ្ញុំក៏ពោលយ៉ាងនេះដែរថា រូបជាខ្លួនរបស់ខ្ញុំ...បេ... វិញ្ញាណជាខ្លួនរបស់ខ្ញុំ ហើយមហាជនដ៏ច្រើននេះ ក៏ពោលយ៉ាងនោះដែរ»។ ចំណែកឯព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជាអ្នកមានវាទៈដ៏ប្រសើរជាងនិគន្ថបុត្រនោះ រាប់រយដង រាប់ពាន់ដង រាប់សែនដង ហេតុនោះ ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «និគន្ថបុត្រនេះចង់ដោះខ្លួន ហើយទម្លាក់វាទៈទៅលើក្បាលរបស់មហាជន តថាគតនឹងមិនអនុញ្ញាតឲ្យគេដោះខ្លួនឡើយ តថាគតនឹងបង្វែរចេញពីមហាជន ហើយសង្កត់សង្កិនគេតែម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះ»។ គ្រានោះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់នឹងគេនូវពាក្យជាដើមថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ចុះមហាជននោះមានប្រយោជន៍អ្វីដល់អ្នក?»។ សេចក្តីពន្យល់នៃពាក្យនោះថា មហាជននេះមិនមែនមកដើម្បីលើកវាទៈសង្កត់សង្កិនតថាគតឡើយ គឺមានតែអ្នកម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះដែលបានប្រមូលអ្នកក្រុងវេសាលីទាំងអស់មក ដើម្បីលើកវាទៈសង្កត់សង្កិនតថាគត ហេតុនោះ អ្នកចូរដោះស្រាយតែវាទៈរបស់ខ្លួនឯងចុះ កុំទម្លាក់ទៅលើក្បាលរបស់មហាជនឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងទីនេះ។ សច្ចកៈនោះកាលនឹងទទួលសារភាព ក៏បានពោលពាក្យជាដើមថា «ម្នាលព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ព្រោះថាខ្ញុំ...» ដូច្នេះ។ ၃၅၇. ဣတိ ဘဂဝါ နိဂဏ္ဌဿ ဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေတွာ, တေန ဟိ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိ ပုစ္ဆံ အာရဘိ. တတ္ထ တေန ဟီတိ ကာရဏတ္ထေ နိပါတော. ယသ္မာ တွံ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အတ္တတော ပဋိဇာနာသိ, တသ္မာတိ အတ္ထော. သကသ္မိံ ဝိဇိတေတိ အတ္တနော ရဋ္ဌေ. ဃာတေတာယံ ဝါ ဃာတေတုန္တိ ဃာတာရဟံ ဃာတေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဃာတေတုံ. ဇာပေတာယံ ဝါ ဇာပေတုန္တိ ဓနဇာနိရဟံ ဇာပေတဗ္ဗယုတ္တံ ဇာပေတုံ ဇိဏ္ဏဓနံ ကာတုံ. ပဗ္ဗာဇေတာယံ ဝါ ပဗ္ဗာဇေတုန္တိ သကရဋ္ဌတော ပဗ္ဗာဇနာရဟံ ပဗ္ဗာဇေတုံ, နီဟရိတုံ. ဝတ္တိတုဉ္စ အရဟတီတိ ဝတ္တတိ စေဝ ဝတ္တိတုဉ္စ အရဟတိ. ဝတ္တိတုံ ယုတ္တောတိ ဒီပေတိ. ဣတိ နိဂဏ္ဌော အတ္တနော ဝါဒဘေဒနတ္ထံ အာဟဋကာရဏမေဝ အတ္တနော မာရဏတ္ထာယ အာဝုဓံ တိခိဏံ ကရောန္တော ဝိယ ဝိသေသေတွာ ဒီပေတိ, ယထာ တံ ဗာလော. ဧဝံ မေ ရူပံ ဟောတူတိ မမ ရူပံ ဧဝံဝိဓံ ဟောတု, ပါသာဒိကံ အဘိရူပံ အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တံ သုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယ သုသဇ္ဇိတစိတ္တပဋော ဝိယ စ မနာပဒဿနန္တိ. ဧဝံ မေ ရူပံ မာ အဟောသီတိ မမ ရူပံ ဧဝံဝိဓံ မာ ဟောတု, ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဒုဿဏ္ဌိတံ ဝလိတပလိတံ တိလကသမာကိဏ္ဏန္တိ. ៣៥៧. ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ញ៉ាំងវាទៈរបស់និគន្ថបុត្រឲ្យតម្កល់មាំយ៉ាងនេះហើយ ក៏ទ្រង់ផ្តើមសួរប្រស្នាថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ បើដូច្នោះ»។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «តេន ហិ» ជានិបាតក្នុងន័យសម្តែងហេតុ សេចក្តីថា «ព្រោះហេតុតែអ្នកទទួលស្គាល់ខន្ធទាំង ៥ ថាជាខ្លួន ហេតុនោះ»។ បទថា «សកស្មឹ វិជិតេ» គឺក្នុងដែនដីរបស់ខ្លួន។ បទថា «ឃាតេតាយំ វា ឃាតេតុំ» គឺដើម្បីសម្លាប់បុគ្គលដែលគួរដល់ការសម្លាប់ ឬបុគ្គលដែលត្រូវសម្លាប់។ បទថា «ជាបេតាយំ វា ជាបេតុំ» គឺដើម្បីធ្វើឲ្យវិនាសទ្រព្យ ឬធ្វើឲ្យខូចខាតទ្រព្យដល់បុគ្គលដែលគួរដល់ការធ្វើឲ្យវិនាសទ្រព្យ។ បទថា «បព្វាជេតាយំ វា បព្វាជេតុំ» គឺដើម្បីបណ្តេញចេញ ឬកម្ចាត់ចេញនូវបុគ្គលដែលគួរដល់ការបណ្តេញចេញពីដែនដីរបស់ខ្លួន។ បទថា «វត្តិតុញ្ច អរហតិ» សេចក្តីថា រមែងប្រព្រឹត្តទៅផង គួរដើម្បីឲ្យប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចផង ទ្រង់បង្ហាញថា គួរដើម្បីឲ្យប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចរបស់ខ្លួន។ និគន្ថបុត្រនោះ កាលលើកយកហេតុផលមកដើម្បីបំផ្លាញវាទៈរបស់ខ្លួនឯង ប្រៀបដូចជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅដែលធ្វើអាវុធដ៏មុតស្រួចដើម្បីសម្លាប់ខ្លួនឯង គេបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់លាស់។ បទថា «ឯវំ មេ រូបំ ហោតុ» សេចក្តីថា សូមឲ្យរូបរបស់ខ្ញុំមានសភាពយ៉ាងនេះ គឺគួរឲ្យជ្រះថ្លា មានរូបល្អ តុបតែងលម្អល្អ ដូចជាខ្លោងទ្វារមាស ឬដូចជាសំពត់គំនូរដ៏វិចិត្រដែលគេចាត់ចែងយ៉ាងល្អ ជាទីគាប់ចិត្តគួរចង់មើល។ បទថា «ឯវំ មេ រូបំ មា អហោសិ» សេចក្តីថា សូមកុំឲ្យរូបរបស់ខ្ញុំមានសភាពយ៉ាងនេះ គឺមានពណ៌សម្បុរអាក្រក់ ទ្រង់ទ្រាយមិនល្អ មានស្បែកជ្រីវជ្រួញ សក់ស្កូវ និងពាសពេញដោយប្រជ្រុយខ្មៅជាដើម។ တုဏှီ အဟောသီတိ နိဂဏ္ဌော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝိရဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ, ‘‘သမဏော ဂေါတမော မမ ဝါဒံ ဘိန္ဒနတ္ထာယ ကာရဏံ အာဟရိ, အဟံ ဗာလတာယ တမေဝ ဝိသေသေတွာ ဒီပေသိံ, ဣဒါနိ နဋ္ဌောမှိ, သစေ ဝတ္တတီတိ ဝက္ခာမိ, ဣမေ ရာဇာနော ဥဋ္ဌဟိတွာ, ‘အဂ္ဂိဝေဿန, တွံ မမ ရူပေ ဝသော ဝတ္တတီတိ ဝဒသိ, ယဒိ တေ ရူပေ ဝသော ဝတ္တတိ, ကသ္မာ တွံ ယထာ ဣမေ လိစ္ဆဝိရာဇာနော [Pg.179] တာဝတိံသဒေဝသဒိသေဟိ အတ္တဘာဝေဟိ ဝိရောစန္တိ အဘိရူပါ ပါသာဒိကာ, ဧဝံ န ဝိရောစသီ’တိ. သစေ န ဝတ္တတီတိ ဝက္ခာမိ, သမဏော ဂေါတမော ဥဋ္ဌဟိတွာ, ‘အဂ္ဂိဝေဿန, တွံ ပုဗ္ဗေ ဝတ္တတိ မေ ရူပသ္မိံ ဝသောတိ ဝတွာ ဣဒါနိ ပဋိက္ခိပသီ’တိ ဝါဒံ အာရောပေဿတိ. ဣတိ ဝတ္တတီတိ ဝုတ္တေပိ ဧကော ဒေါသော, န ဝတ္တတီတိ ဝုတ္တေပိ ဧကော ဒေါသော’’တိ တုဏှီ အဟောသိ. ဒုတိယမ္ပိ ဘဂဝါ ပုစ္ဆိ, ဒုတိယမ္ပိ တုဏှီ အဟောသိ. ယသ္မာ ပန ယာဝတတိယံ ဘဂဝတာ ပုစ္ဆိတေ အဗျာကရောန္တဿ သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလတိ, ဗုဒ္ဓါ စ နာမ သတ္တာနံယေဝ အတ္ထာယ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမီနံ ပူရိတတ္တာ သတ္တေသု ဗလဝအနုဒ္ဒယာ ဟောန္တိ. တသ္မာ ယာဝတတိယံ အပုစ္ဆိတွာ အထ ခေါ ဘဂဝါ သစ္စကံ နိဂဏ္ဌပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ဧတံ ‘‘ဗျာကရောဟီ ဒါနီ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. បទថា «តុណ្ហី អហោសិ» សេចក្តីថា និគន្ថបុត្រដឹងនូវភាពផ្ទុយគ្នាក្នុងទីនេះហើយ គិតថា «ព្រះសមណគោតមបានលើកហេតុផលមកដើម្បីបំផ្លាញវាទៈរបស់អាត្មាអញ ចំណែកឯអាត្មាអញវិញ ព្រោះតែភាពល្ងង់ខ្លៅ ក៏បានបង្ហាញសង្កត់ធ្ងន់លើហេតុផលនោះឯង ឥឡូវនេះ អាត្មាអញវិនាសហើយ ប្រសិនបើអាត្មាអញឆ្លើយថា 'ប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច' ពួកស្តេចលិច្ឆវីទាំងនេះមុខជានឹងក្រោកឈរឡើងហើយនិយាយថា 'ម្នាលអគ្គិវេសនៈ អ្នកឯងនិយាយថារូបប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចរបស់អ្នក បើរូបប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចរបស់អ្នកមែន ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនរុងរឿង មានរូបល្អ គួរឲ្យជ្រះថ្លា ដូចជាពួកស្តេចលិច្ឆវីទាំងនេះ ដែលរុងរឿងដោយអត្តភាពប្រៀបដូចជាពួកទេវតាក្នុងឋានតាវតឹង្ស?' ប្រសិនបើអាត្មាអញឆ្លើយថា 'មិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចទេ' ព្រះសមណគោតមមុខជានឹងក្រោកឈរឡើងហើយចោទប្រកាន់ថា 'ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ពីមុនអ្នកនិយាយថារូបរបស់ខ្ញុំប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាចរបស់ខ្ញុំ តែឥឡូវនេះអ្នកបែរជាបដិសេធទៅវិញ'។ យ៉ាងនេះ ទោះបីឆ្លើយថា 'ប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច' ក៏មានទោសម្យ៉ាង ទោះបីឆ្លើយថា 'មិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច' ក៏មានទោសម្យ៉ាងដែរ» គិតដូច្នេះហើយ ក៏នៅស្ងៀម។ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់សួរ សូម្បីជាគម្រប់ពីរដង គេក៏នៅស្ងៀម។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែបុគ្គលណាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សួររហូតដល់គម្រប់បីដងហើយ មិនព្រមឆ្លើយ ក្បាលរបស់បុគ្គលនោះរមែងធ្លាយជាប្រាំពីរភាគ ហើយធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ព្រោះទ្រង់បានបំពេញបារមីទាំងឡាយអស់បួនអសង្ខេយ្យ និងក្រៅពីនោះមួយសែនកប្ប ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សត្វលោកទាំងឡាយ ទើបទ្រង់មានព្រះមហាករុណាទោសដ៏ខ្លាំងក្លាចំពោះសត្វលោក។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទាន់ត្រាស់សួរជាគម្រប់បីដងឡើយ ក៏ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលទៅកាន់សច្ចកនិគន្ថបុត្រនូវពាក្យនេះ គឺទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ចូរអ្នកឆ្លើយមកឥឡូវនេះ»។ တတ္ထ သဟဓမ္မိကန္တိ သဟေတုကံ သကာရဏံ. ဝဇိရံ ပါဏိမှိ အဿာတိ ဝဇိရပါဏိ. ယက္ခောတိ န ယော ဝါ သော ဝါ ယက္ခော, သက္ကော ဒေဝရာဇာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာဒိတ္တန္တိ အဂ္ဂိဝဏ္ဏံ. သမ္ပဇ္ဇလိတန္တိ သုဋ္ဌု ပဇ္ဇလိတံ. သဇောတိဘူတန္တိ သမန္တတော ဇောတိဘူတံ, ဧကဂ္ဂိဇာလဘူတန္တိ အတ္ထော. ဌိတော ဟောတီတိ မဟန္တံ သီသံ, ကန္ဒလမကုလသဒိသာ ဒါဌာ, ဘယာနကာနိ အက္ခိနာသာဒီနီတိ ဧဝံ ဝိရူပရူပံ မာပေတွာ ဌိတော. ကသ္မာ ပနေသ အာဂတောတိ? ဒိဋ္ဌိဝိဿဇ္ဇာပနတ္ထံ. အပိစ, ‘‘အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ဓမ္မံ ဒေသေယျံ, ပရေ စ မေ န အာဇာနေယျု’’န္တိ ဧဝံ ဓမ္မဒေသနာယ အပ္ပောဿုက္ကဘာဝံ အာပန္နေ ဘဂဝတိ သက္ကော မဟာဗြဟ္မုနာ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ, ‘‘ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေထ, တုမှာကံ အာဏာယ အဝတ္တမာနေ မယံ ဝတ္တာပေဿာမ, တုမှာကံ ဓမ္မစက္ကံ ဟောတု, အမှာကံ အာဏာစက္က’’န္တိ ပဋိညမကာသိ. တသ္မာ ‘‘အဇ္ဇ သစ္စကံ တာသေတွာ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇာပေဿာမီ’’တိ အာဂတော. ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «សហធម្មិកំ» គឺប្រកបដោយហេតុ ប្រកបដោយការណ៍។ បុគ្គលណាមានវជិរៈ (កងចក្រ ឬអាវុធវជ្រ) នៅក្នុងដៃ បុគ្គលនោះឈ្មោះថា វជិរបាណិ។ បទថា «យក្ខោ» មិនមែនជាយក្សធម្មតាណាមួយឡើយ គឺគប្បីដឹងថាជាសក្កទេវរាជ។ បទថា «អាទិត្តំ» គឺមានពណ៌ដូចជាភ្លើង។ បទថា «សម្បជ្ជលិតំ» គឺឆេះរុងរឿងខ្លាំង។ បទថា «សជោតិភូតំ» សេចក្តីថា មានពន្លឺភ្លឺស្វាងជុំវិញ គឺមានអណ្តាតភ្លើងតែមួយដុំដ៏ក្រាស់ក្រែល។ បទថា «ឋិតោ ហោតិ» សេចក្តីថា និមិត្តខ្លួនមានក្បាលដ៏ធំ មានចង្កូមដូចជាត្របកផ្កាចេក មានភ្នែកនិងច្រមុះជាដើមគួរឲ្យខ្លាច រួចឈរនៅ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាសក្កទេវរាជនោះមក? នេះជាសំណួរ។ ឆ្លើយថា ដើម្បីឲ្យសច្ចកៈលះបង់នូវទិដ្ឋិ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ខ្វល់ខ្វាយតិចក្នុងការសម្តែងធម៌ ដោយទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ប្រសិនបើតថាគតសម្តែងធម៌ ហើយអ្នកដទៃមិនយល់សេចក្តីនៃធម៌របស់តថាគតឡើយ» គ្រានោះ សក្កទេវរាជបានមកជាមួយព្រះមហាព្រហ្ម ហើយបានធ្វើការប្តេជ្ញាថា «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ សូមព្រះអង្គសម្តែងធម៌ចុះ កាលបើពួកសត្វមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមព្រះឱវាទរបស់ព្រះអង្គទេ ពួកយើងនឹងធ្វើឲ្យគេប្រព្រឹត្តទៅតាម សូមធម្មចក្រមានដល់ព្រះអង្គ សូមអាណាចក្រមានដល់ពួកយើង»។ ព្រោះហេតុនោះ សក្កទេវរាជគិតថា «ថ្ងៃនេះ អាត្មាអញនឹងគំរាមកំហែងសច្ចកៈឲ្យខ្លាច ហើយឲ្យគេឆ្លើយប្រស្នា» ទើបមកក្នុងទីនេះ។ ဘဂဝါ စေဝ ပဿတိ, သစ္စကော စ နိဂဏ္ဌပုတ္တောတိ ယဒိ ဟိ တံ အညေပိ ပဿေယျုံ. တံ ကာရဏံ အဂရု အဿ, ‘‘သမဏော ဂေါတမော သစ္စကံ အတ္တနော ဝါဒေ အနောတရန္တံ ဉတွာ ယက္ခံ အာဝါဟေတွာ ဒဿေသိ, တတော သစ္စကော ဘယေန ကထေသီ’’တိ ဝဒေယျုံ. တသ္မာ ဘဂဝါ စေဝ ပဿတိ သစ္စကော စ. တဿ တံ ဒိသွာဝ သကလသရီရတော သေဒါ မုစ္စိံသု, အန္တောကုစ္ဆိ ဝိပရိဝတ္တမာနာ မဟာရဝံ ရဝိ. သော ‘‘အညေပိ နု ခေါ ပဿန္တီ’’တိ ဩလောကေန္တော [Pg.180] ကဿစိ လောမဟံသမတ္တမ္ပိ န အဒ္ဒသ. တတော – ‘‘ဣဒံ ဘယံ မမေဝ ဥပ္ပန္နံ. သစာဟံ ယက္ခောတိ ဝက္ခာမိ, ‘ကိံ တုယှမေဝ အက္ခီနိ အတ္ထိ, တွမေဝ ယက္ခံ ပဿသိ, ပဌမံ ယက္ခံ အဒိသွာ သမဏေန ဂေါတမေန ဝါဒသံဃာဋေ ခိတ္တောဝ ယက္ခံ ပဿသီ’တိ ဝဒေယျု’’န္တိ စိန္တေတွာ – ‘‘န ဒါနိ မေ ဣဓ အညံ ပဋိသရဏံ အတ္ထိ, အညတြ သမဏာ ဂေါတမာ’’တိ မညမာနော, အထ ခေါ သစ္စကော နိဂဏ္ဌပုတ္တော…ပေ… ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ. တာဏံ ဂဝေသီတိ တာဏန္တိ ဂဝေသမာနော. လေဏံ ဂဝေသီတိ လေဏန္တိ ဂဝေသမာနော. သရဏံ ဂဝေသီတိ သရဏန္တိ ဂဝေသမာနော. ဧတ္ထ စ တာယတိ ရက္ခတီတိ တာဏံ. နိလီယန္တိ ဧတ္ထာတိ လေဏံ. သရတီတိ သရဏံ, ဘယံ ဟိံသတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ အတ္ထော. បទថា `bhagavā ceva passati, saccako ca nigaṇṭhaputto` សេចក្តីថា ព្រោះថា ប្រសិនបើអ្នកដទៃទាំងឡាយបានឃើញយក្សនោះដែរ ពួកគេនឹងមិនធ្វើសេចក្តីគោរពចំពោះហេតុនោះឡើយ ហើយនឹងនិយាយថា 'ព្រះសមណគោតមដឹងថា សច្ចកៈមិនចុះចូលក្នុងវាទៈរបស់ខ្លួន ទើបហៅយក្សមកបង្ហាញ ព្រោះហេតុនោះ សច្ចកៈទើបនិយាយដោយសេចក្តីខ្លាច'។ ព្រោះហេតុនោះ មានតែព្រះដ៏មានព្រះភាគ និងសច្ចកៈប៉ុណ្ណោះដែលឃើញ។ កាលដែលសច្ចកៈនោះបានឃើញយក្សនោះហើយ ញើសទាំងឡាយក៏ហូរចេញពីសរីរៈទាំងមូល ក្នុងពោះក៏ក្រឡាប់ចាក់ ញ៉ាំងសម្លេងស្រែកយ៉ាងខ្លាំងឲ្យកើតឡើង។ សច្ចកៈនោះក្រឡេកមើលដោយគិតថា 'អ្នកដទៃមើលឃើញដែរឬទេហ្ន៎?' ក៏មិនបានឃើញសូម្បីតែអាការៈព្រឺរោមនៃបុគ្គលណាម្នាក់ឡើយ។ លំដាប់នោះ សច្ចកៈគិតថា 'ភ័យនេះកើតឡើងចំពោះតែអញម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើអញនិយាយថា យក្ស ពួកគេនឹងនិយាយថា ចុះអ្នកឯងមានភ្នែកតែម្នាក់ឯងឬ បានជាឃើញយក្សតែម្នាក់ឯង មុនដំបូងមិនឃើញយក្សទេ លុះដល់ពេលតតាំងវាទៈជាមួយព្រះសមណគោតម ទើបឃើញយក្សភ្លាមៗតែម្តង?' សច្ចកៈគិតថា 'ឥឡូវនេះ ទីពឹងដទៃក្នុងលោកនេះក្រៅពីព្រះសមណគោតម មិនមានដល់អញឡើយ'។ លំដាប់នោះ សច្ចកនិគន្ថបុត្រ...បេ... បានក្រាបបង្គំទូលពាក្យនេះចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ បទថា `tāṇaṃ gavesī` សេចក្តីថា ស្វែងរកនូវទីការពារ (tāṇa)។ បទថា `leṇaṃ gavesī` សេចក្តីថា ស្វែងរកនូវទីពួន (leṇa)។ បទថា `saraṇaṃ gavesī` សេចក្តីថា ស្វែងរកនូវទីពឹង (saraṇa)។ ក្នុងបទទាំងនោះ ធម្មជាតិណាដែលរក្សា ការពារ ហេតុនោះ ធម្មជាតិនោះឈ្មោះថា `tāṇa` (ទីការពារ)។ សត្វទាំងឡាយតែងពួនក្នុងទីនេះ ហេតុនោះ ទីនេះឈ្មោះថា `leṇa` (ទីពួន)។ ធម្មជាតិណាដែលរំលាយ ឬកម្ចាត់បង់នូវភ័យ ហេតុនោះ ធម្មជាតិនោះឈ្មោះថា `saraṇa` (ទីពឹង) សេចក្តីថា ញ៉ាំងភ័យឲ្យវិនាស ឲ្យខ្ទេចខ្ទី។ ၃၅၈. မနသိ ကရိတွာတိ မနမှိ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥပဓာရေတွာ. ဧဝံ မေ ဝေဒနာ ဟောတူတိ ကုသလာဝ ဟောတု, သုခါဝ ဟောတု. ဧဝံ မေ သညာ ဟောတူတိ ကုသလာဝ ဟောတု, သုခါဝ ဟောတု, သောမနဿသမ္ပယုတ္တာဝ ဟောတူတိ. သင်္ခါရဝိညာဏေသုပိ ဧသေဝ နယော. မာ အဟောသီတိ ဧတ္ထ ပန ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကလ္လံ နူတိ ယုတ္တံ နု. သမနုပဿိတုန္တိ ‘‘ဧတံ မမ ဧသောဟမသ္မိ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ဧဝံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ပဿိတုံ. နော ဟိဒံ, ဘော ဂေါတမာတိ န ယုတ္တမေတံ, ဘော ဂေါတမ. ဣတိ ဘဂဝါ ယထာ နာမ ဆေကော အဟိတုဏ္ဍိကော သပ္ပဒဋ္ဌဝိသံ တေနေဝ သပ္ပေန ပုန ဍံသာပေတွာ ဥဗ္ဗာဟေယျ, ဧဝံ တဿံယေဝ ပရိသတိ သစ္စကံ နိဂဏ္ဌပုတ္တံ တေနေဝ မုခေန ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာတိ ဝဒါပေသိ. ဒုက္ခံ အလ္လီနောတိ ဣမံ ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခံ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အလ္လီနော. ဥပဂတော အဇ္ဈောသိတောတိပိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုက္ခံ ဧတံ မမာတိအာဒီသု ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန သမနုပဿတီတိ အတ္ထော. ပရိဇာနေယျာတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ တီရဏပရိညာယ ပရိတော ဇာနေယျ. ပရိက္ခေပေတွာတိ ခယံ ဝယံ အနုပ္ပာဒံ ဥပနေတွာ. ៣៥៨. បទថា `manasi karitvā` សេចក្តីថា ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ពិចារណា ត្រិះរិះ។ បទថា `evaṃ me vedanā hotu` សេចក្តីថា សូមឲ្យវេទនារបស់អញជាកុសលប៉ុណ្ណោះ សូមឲ្យជាសុខវេទនាប៉ុណ្ណោះ។ បទថា `evaṃ me saññā hotu` សេចក្តីថា សូមឲ្យសញ្ញារបស់អញជាកុសលប៉ុណ្ណោះ ជាសុខសញ្ញាប៉ុណ្ណោះ ជាសញ្ញាប្រកបដោយសោមនស្សប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីក្នុងសង្ខារ និងវិញ្ញាណ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកបទថា `mā ahosi` ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីដោយផ្ទុយពីអ្វីដែលបានពោលហើយ។ បទថា `kallaṃ nu` សេចក្តីថា គួរដែរឬទេ។ បទថា `samanupassituṃ` សេចក្តីថា ដើម្បីមើលឃើញដោយអំណាចនៃតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិយ៉ាងនេះថា 'នុះជារបស់អញ នុះជាអញ នុះជាខ្លួនរបស់អញ'។ បទថា `no hidaṃ, bho gotama` សេចក្តីថា ហេតុនោះមិនគួរឡើយ ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ញ៉ាំងសច្ចកនិគន្ថបុត្រ ឲ្យនិយាយដោយមាត់របស់ខ្លួនឯងនោះឯង ក្នុងបរិស័ទនោះថា 'បញ្ចក្ខន្ធមិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា' ដូចជាគ្រូមន្តអាគមពស់ដ៏ឈ្លាសវៃ ញ៉ាំងពិសដែលកើតពីការខាំរបស់ពស់ ឲ្យពស់នោះខាំម្តងទៀតដើម្បីបឺតយកពិសចេញ យ៉ាងនោះឯង។ បទថា `dukkhaṃ allīno` សេចក្តីថា ជាប់ជំពាក់ក្នុងទុក្ខគឺបញ្ចក្ខន្ធនេះ ដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ សូម្បីបទថា `upagato` និង `ajjhosito` ក៏គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិដូចគ្នា។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា `dukkhaṃ etaṃ mama` សេចក្តីថា មើលឃើញនូវទុក្ខគឺបញ្ចក្ខន្ធ ដោយអំណាចនៃតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ។ បទថា `parijāneyya` សេចក្តីថា គប្បីដឹងដោយជុំវិញ ដោយតីរណបរិញ្ញាថា 'មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា'។ បទថា `parikkhepetvā` សេចក្តីថា នាំទៅកាន់សេចក្តីអស់ទៅ សេចក្តីសូន្យទៅ និងការមិនកើតឡើងទៀត។ ၃၅၉. နဝန္တိ တရုဏံ. အကုက္ကုကဇာတန္တိ ပုပ္ဖဂ္ဂဟဏကာလေ အန္တော အင်္ဂုဋ္ဌပ္ပမာဏော ဧကော ဃနဒဏ္ဍကော နိဗ္ဗတ္တတိ, တေန ဝိရဟိတန္တိ အတ္ထော. ရိတ္တောတိ သုညော အန္တောသာရဝိရဟိတော. ရိတ္တတ္တာဝ တုစ္ဆော. အပရဒ္ဓေါတိ ပရာဇိတော. ဘာသိတာ ခေါ ပန တေတိ ဣဒံ ဘဂဝါ တဿ မုခရဘာဝံ [Pg.181] ပကာသေတွာ နိဂ္ဂဏှန္တော အာဟ. သော ကိရ ပုဗ္ဗေ ပူရဏာဒယော ဆ သတ္ထာရော ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. တေ ဝိဿဇ္ဇေတုံ န သက္ကောန္တိ. အထ နေသံ ပရိသမဇ္ဈေ မဟန္တံ ဝိပ္ပကာရံ အာရောပေတွာ ဥဋ္ဌာယ ဇယံ ပဝေဒေန္တော ဂစ္ဆတိ. သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမ္ပိ တထေဝ ဝိဟေဌေဿာမီတိ သညာယ ဥပသင်္ကမိတွာ – ៣៥៩. បទថា `navaṃ` សេចក្តីថា ខ្ចី (នៅក្មេង)។ បទថា `akukkukajātaṃ` សេចក្តីថា ក្នុងខណៈដែលផ្កាកំពុងរីក មានស្នូលរឹងមួយទំហំប៉ុនមេជើងកើតឡើងនៅខាងក្នុង សេចក្តីថា ប្រាសចាកស្នូលរឹងនោះ។ បទថា `ritto` សេចក្តីថា ទទេ គឺប្រាសចាកខ្លឹមសារខាងក្នុង។ ព្រោះតែភាពទទេនោះឯង ទើបឈ្មោះថា `tuccho` (សូន្យទទេ)។ បទថា `aparaddho` សេចក្តីថា ចាញ់ហើយ។ ពាក្យថា `bhāsitā kho pana te` នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ដើម្បីសង្កត់សង្កិន ដោយបង្ហាញនូវភាពជាអ្នកនិយាយឥតប្រយោជន៍របស់សច្ចកៈនោះ។ ឮថា កាលពីមុន សច្ចកៈនោះតែងតែចូលទៅរកគ្រូទាំងឡាយ ៦ នាក់ មានបូរណៈជាដើម ហើយសួរប្រស្នា។ គ្រូទាំងនោះមិនអាចដោះស្រាយបានឡើយ។ លំដាប់នោះ សច្ចកៈក៏ចោទប្រកាន់ទោសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរចំពោះគ្រូទាំងនោះនៅកណ្តាលបរិស័ទ ហើយក្រោកដើរចេញទៅទាំងប្រកាសនូវជ័យជម្នះរបស់ខ្លួន។ សច្ចកៈនោះចូលទៅរកព្រះសម្ពុទ្ធដោយសេចក្តីសម្គាល់ថា 'អញនឹងបៀតបៀនព្រះសម្ពុទ្ធយ៉ាងនោះដែរ' ហើយក៏ពោលថា៖ ‘‘အမ္ဘော ကော နာမ ယံ ရုက္ခော, သိန္နပတ္တော သကဏ္ဋကော; ယတ္ထ ဧကပ္ပဟာရေန, ဥတ္တမင်္ဂံ ဝိဘိဇ္ဇိတ’’န္တိ. «នែអ្នកដ៏ចម្រើន សត្វចឹកឈើមានស្លាបស្តើង ហើរទៅចឹកដើមឈើណា គ្រាន់តែចឹកម្តង ក្បាលក៏បែកធ្លាយ តើដើមឈើនោះឈ្មោះអ្វី?» အယံ ခဒိရံ အာဟစ္စ အသာရကရုက္ခပရိစိတော မုဒုတုဏ္ဍသကုဏော ဝိယ သဗ္ဗညုတညာဏသာရံ အာဟစ္စ ဉာဏတုဏ္ဍဘေဒံ ပတ္တော သဗ္ဗညုတညာဏဿ ထဒ္ဓဘာဝံ အညာသိ. တဒဿ ပရိသမဇ္ဈေ ပကာသေန္တော ဘာသိတာ ခေါ ပန တေတိအာဒိမာဟ. နတ္ထိ ဧတရဟီတိ ဥပါဒိန္နကသရီရေ သေဒေါ နာမ နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧတရဟိ ပန နတ္ထီတိ ဝဒတိ. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ကာယံ ဝိဝရီတိ န သဗ္ဗံ ကာယံ ဝိဝရိ. ဗုဒ္ဓါ နာမ ဂဏ္ဌိကံ ပဋိမုဉ္စိတွာ ပဋိစ္ဆန္နသရီရာ ပရိသတိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ. အထ ဘဂဝါ ဂလဝါဋကသမ္မုခဋ္ဌာနေ စီဝရံ ဂဟေတွာ စတုရင်္ဂုလမတ္တံ ဩတာရေသိ. ဩတာရိတမတ္တေ ပန တသ္မိံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မိယော ပုဉ္ဇပုဉ္ဇာ ဟုတွာ သုဝဏ္ဏဃဋတော ရတ္တသုဝဏ္ဏရသဓာရာ ဝိယ, ရတ္တဝဏ္ဏဝလာဟကတော ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ စ နိက္ခမိတွာ သုဝဏ္ဏမုရဇသဒိသံ မဟာခန္ဓံ ဥတ္တမသိရံ ပဒက္ခိဏံ ကုရုမာနာ အာကာသေ ပက္ခန္ဒိံသု. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧဝမကာသီတိ? မဟာဇနဿ ကင်္ခါဝိနောဒနတ္ထံ. မဟာဇနော ဟိ သမဏော ဂေါတမော မယှံ သေဒေါ နတ္ထီတိ ဝဒတိ, သစ္စကဿ တာဝ နိဂဏ္ဌပုတ္တဿ ယန္တာရုဠှဿ ဝိယ သေဒါ ပဂ္ဃရန္တိ. သမဏော ပန ဂေါတမော ဃနဒုပဋ္ဋစီဝရံ ပါရုပိတွာ နိသိန္နော, အန္တော သေဒဿ အတ္ထိတာ ဝါ နတ္ထိတာ ဝါ ကထံ သက္ကာ ဉာတုန္တိ ကင်္ခံ ကရေယျ, တဿ ကင်္ခါဝိနောဒနတ္ထံ ဧဝမကာသိ. မင်္ကုဘူတောတိ နိတ္တေဇဘူတော. ပတ္တက္ခန္ဓောတိ ပတိတက္ခန္ဓော. အပ္ပဋိဘာနောတိ ဥတ္တရိ အပ္ပဿန္တော. နိသီဒီတိ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဘူမိံ ကသမာနော နိသီဒိ. សច្ចកៈនេះ ប្រៀបដូចជាសត្វបក្សីមានចំពុះទន់ ដែលធ្លាប់តែហើររកស៊ីលើដើមឈើគ្មានខ្លឹមសារ លុះហើរទៅចឹកដើមធ្នង់ ក៏បែកចំពុះ យ៉ាងណាមិញ សច្ចកៈនេះមកប៉ះទង្គិចនឹងព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណដ៏មានខ្លឹមសារ ក៏ដល់នូវការបែកធ្លាយចំពុះគឺប្រាជ្ញា ហើយក៏បានដឹងនូវភាពរឹងមាំនៃព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណ យ៉ាងនោះឯង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ចង់បង្ហាញនូវការដឹងនូវភាពរឹងមាំនៃព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណរបស់សច្ចកៈនោះ នៅកណ្តាលបរិស័ទ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា `bhāsitā kho pana te`។ បទថា `natthi etarahi` សេចក្តីថា មិនគួរនិយាយថា ញើសមិនមានក្នុងព្រះសរីរៈដែលប្រកបដោយឧបាទិន្នករូបនោះឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់ត្រាស់ថា ក្នុងពេលឥឡូវនេះ មិនមានឡើយ។ បទថា `suvaṇṇavaṇṇaṃ kāyaṃ vivari` សេចក្តីថា មិនមែនទ្រង់បើកបង្ហាញព្រះកាយទាំងមូលនោះទេ។ ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងតែចងគន្លឹះ ហើយគ្របដណ្តប់ព្រះកាយជិតល្អ ទើបសម្តែងធម៌ក្នុងបរិស័ទ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចាប់ចីវរត្រង់កន្លែងទល់មុខនឹងបំពង់ក ហើយសម្រូតចុះប្រមាណ ៤ ធ្នាប់។ គ្រាន់តែសម្រូតចុះប៉ុណ្ណោះ ព្រះរស្មីមានពណ៌ដូចជាមាស ក៏ផ្សាយចេញជាដុំៗ ដូចជាខ្សែទឹកមាសក្រហមដែលហូរចេញពីក្អមមាស ឬដូចជាផ្លេកបន្ទោរចេញពីពពកពណ៌ក្រហម ហូរចេញមកហើយធ្វើការប្រទក្សិណនូវព្រះសុគតកោសដ៏ធំ និងព្រះសិរសាដ៏ឧត្តម ដែលមានសណ្ឋានដូចជាស្គរមាស រួចហើយក៏ហោះឡើងទៅកាន់អាកាស។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងនេះ? ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់មហាជន។ ព្រោះថាមហាជនគប្បីសង្ស័យថា 'ព្រះសមណគោតមត្រាស់ថា ញើសមិនមានដល់តថាគតឡើយ ចំណែកឯសច្ចកនិគន្ថបុត្រវិញ មានញើសហូរចេញមកដូចជាទឹកដែលគេច្របាច់ចេញពីយន្ត'។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះសមណគោតមគ្រងចីវរពីរជាន់ដ៏ក្រាស់ហើយគង់នៅ តើគេអាចដឹងថាញើសមាន ឬមិនមាននៅខាងក្នុងចីវរនោះដោយរបៀបណា? ដើម្បីកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីសង្ស័យរបស់មហាជននោះ ទើបទ្រង់ធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងនេះ។ បទថា `maṅkubhūto` សេចក្តីថា ជាអ្នកអស់ឫទ្ធិអំណាច។ បទថា `pattakkhandho` សេចក្តីថា មានស្មាធ្លាក់ចុះ។ បទថា `appaṭibhāno` សេចក្តីថា មិនឃើញនូវពាក្យតបតទៅមុខទៀត។ បទថា `nisīdi` សេចក្តីថា អង្គុយឆ្កូតដីដោយមេជើង។ ၃၆၀. ဒုမ္မုခေါတိ န ဝိရူပမုခေါ, အဘိရူပေါ ဟိ သော ပါသာဒိကော. နာမံ ပနဿ ဧတံ. အဘဗ္ဗော တံ ပေါက္ခရဏိံ ပုန ဩတရိတုန္တိ သဗ္ဗေသံ အဠာနံ [Pg.182] ဘဂ္ဂတ္တာ ပစ္ဆိန္နဂမနော ဩတရိတုံ အဘဗ္ဗော, တတ္ထေဝ ကာကကုလလာဒီနံ ဘတ္တံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဝိသူကာယိကာနီတိ ဒိဋ္ဌိဝိသူကာနိ. ဝိသေဝိတာနီတိ ဒိဋ္ဌိသဉ္စရိတာနိ. ဝိပ္ဖန္ဒိတာနီတိ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ. ယဒိဒံ ဝါဒါဓိပ္ပာယောတိ ဧတ္ထ ယဒိဒန္တိ နိပါတမတ္တံ; ဝါဒါဓိပ္ပာယော ဟုတွာ ဝါဒံ အာရောပေဿာမီတိ အဇ္ဈာသယေန ဥပသင်္ကမိတုံ အဘဗ္ဗော; ဓမ္မဿဝနာယ ပန ဥပသင်္ကမေယျာတိ ဒဿေတိ. ဒုမ္မုခံ လိစ္ဆဝိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစာတိ ကသ္မာ အဝေါစ? ဒုမ္မုခဿ ကိရဿ ဥပမာဟရဏကာလေ သေသ လိစ္ဆဝိကုမာရာပိ စိန္တေသုံ – ‘‘ဣမိနာ နိဂဏ္ဌေန အမှာကံ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏဋ္ဌာနေ စိရံ အဝမာနော ကတော, အယံ ဒါနိ အမိတ္တဿ ပိဋ္ဌိံ ပဿိတုံ ကာလော. မယမ္ပိ ဧကေကံ ဥပမံ အာဟရိတွာ ပါဏိပ္ပဟာရေန ပတိတံ မုဂ္ဂရေန ပေါထေန္တော ဝိယ တထာ နံ ကရိဿာမ, ယထာ န ပုန ပရိသမဇ္ဈေ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ, တေ ဩပမ္မာနိ ကရိတွာ ဒုမ္မုခဿ ကထာပရိယောသာနံ အာဂမယမာနာ နိသီဒိံသု. သစ္စကော တေသံ အဓိပ္ပာယံ ဉတွာ, ဣမေ သဗ္ဗေဝ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ ဩဋ္ဌေဟိ စလမာနေဟိ ဌိတာ; သစေ ပစ္စေကာ ဥပမာ ဟရိတုံ လဘိဿန္တိ, ပုန မယာ ပရိသမဇ္ဈေ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ကာ ဘဝိဿတိ, ဟန္ဒာဟံ ဒုမ္မုခံ အပသာဒေတွာ ယထာ အညဿ ဩကာသော န ဟောတိ, ဧဝံ ကထာဝါရံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ သမဏံ ဂေါတမံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ တသ္မာ ဧတဒဝေါစ. တတ္ထ အာဂမေဟီတိ တိဋ္ဌ, မာ ပုန ဘဏာဟီတိ အတ္ထော. ៣៦០. បទថា `dummukho` មិនមែនមានន័យថា មានមុខអាក្រក់នោះទេ ព្រោះថា លិច្ឆវីនោះមានរូបល្អ គួរឲ្យជ្រះថ្លា គ្រាន់តែឈ្មោះរបស់គាត់គឺយ៉ាងនោះប៉ុណ្ណោះ។ បទថា `abhabbo taṃ pokkharaṇiṃ puna otarituṃ` បង្ហាញសេចក្តីថា ក្ដាមនោះមានជើងទាំងអស់បាក់អស់ហើយ មានដំណើរដាច់សូន្យ មិនអាចចុះទៅកាន់ស្រះឈូកវិញបានឡើយ ហើយក៏ក្លាយជាចំណីនៃសត្វក្អែក និងសត្វខ្លែងជាដើមក្នុងទីនោះឯង។ បទថា `visūkāyikāni` សេចក្តីថា ជម្រញគឺទិដ្ឋិ។ បទថា `visevitāni` សេចក្តីថា ដំណើរវង្វេងដោយទិដ្ឋិ។ បទថា `vipphanditāni` សេចក្តីថា ការញាប់ញ័រដោយទិដ្ឋិ។ ក្នុងបទថា `yadidaṃ vādādhippāyo` នេះ បទថា `yadidaṃ` គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីថា មិនគួរចូលទៅជិតដោយបំណងចង់ចោទប្រកាន់ទោស ឬចង់ជជែកដេញដោលឡើយ ប៉ុន្តែគួរតែចូលទៅជិតដើម្បីស្តាប់ធម៌វិញ។ ពាក្យថា `dummukhaṃ licchaviputtaṃ etadavoca` សួរថា ហេតុអ្វីបានជាសច្ចកៈពោលយ៉ាងនេះ? ឮថា កាលដែលទុម្មុខលិច្ឆវីកំពុងលើកឧបមាឡើង ពួកលិច្ឆវីកុមារដែលនៅសល់ក៏គិតថា 'និគន្ថនេះធ្លាប់បានធ្វើការមើលងាយដល់ពួកយើងក្នុងទីរៀនសិល្បសាស្ត្រអស់កាលជាយូរណាស់មកហើយ ឥឡូវនេះជាពេលដែលត្រូវមើលខ្នងសត្រូវហើយ។ ពួកយើងនឹងលើកឧបមាម្នាក់មួយៗមកប្រៀបធៀប ដូចជាការវាយបន្ថែមដោយដំបងចំពោះអ្នកដែលដួលដោយសារការទះកំផ្លៀង ធ្វើឲ្យសច្ចកៈនោះមិនអាចងើបក្បាលឡើងវិញបានឡើយនៅកណ្តាលបរិស័ទ' ពួកលិច្ឆវីកុមារទាំងនោះក៏រៀបចំឧបមាទាំងឡាយ ហើយអង្គុយរង់ចាំការបញ្ចប់ពាក្យសម្តីរបស់ទុម្មុខៈ។ សច្ចកៈដឹងនូវបំណងរបស់ពួកលិច្ឆវីទាំងនោះថា 'ពួកលិច្ឆវីទាំងនេះសុទ្ធតែងើបក្បាលឡើង ធ្វើបបូរមាត់ឲ្យញាប់ញ័រ ប្រសិនបើពួកគេបានឱកាសលើកឧបមាម្នាក់មួយៗមកនិយាយ នោះអញនឹងមិនអាចងើបក្បាលឡើងវិញបានឡើយនៅកណ្តាលបរិស័ទ គួរតែអញគំរាមកំហែងទុម្មុខៈនេះ ដើម្បីកុំឲ្យអ្នកដទៃមានឱកាសនិយាយទៀត រួចហើយកាត់ផ្តាច់ការសន្ទនា ហើយសួរប្រស្នានឹងព្រះសមណគោតមវិញ' ព្រោះហេតុនោះ ទើបសច្ចកៈពោលពាក្យនេះ។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា `āgamehi` សេចក្តីថា ចូរឈប់សិន កុំនិយាយតទៅទៀតឡើយ។ ၃၆၁. တိဋ္ဌတေသာ, ဘော ဂေါတမာတိ, ဘော ဂေါတမ, ဧသာ အမှာကဉ္စေဝ အညေသဉ္စ ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဝါစာ တိဋ္ဌတု. ဝိလာပံ ဝိလပိတံ မညေတိ ဧတဉှိ ဝစနံ ဝိလပိတံ ဝိယ ဟောတိ, ဝိပ္ပလပိတမတ္တံ ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ တိဋ္ဌတေသာတိ ဧတ္ထ ကထာတိ အာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဝါစာဝိလာပံ ဝိလပိတံ မညေတိ ဧတ္ထ ပနိဒံ ဝါစာနိစ္ဆာရဏံ ဝိလပိတမတ္တံ မညေ ဟောတီတိ အတ္ထော. ៣៦១. បទថា `tiṭṭhatesā, bho gotama` សេចក្តីថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន សូមលើកលែងពាក្យសម្តីរបស់ពួកយើង និងរបស់ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ដទៃទៀតជាច្រើននោះចុះ។ បទថា `vilāpaṃ vilapitaṃ maññe` សេចក្តីថា ព្រោះថាពាក្យនោះប្រៀបដូចជាការរវើរវាយ សេចក្តីថា គ្រាន់តែជាការនិយាយរវើរវាយប៉ុណ្ណោះ។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងបទថា `tiṭṭhatesā` នេះ គប្បីនាំយកពាក្យថា `kathā` (ពាក្យសម្តី) មកពោលបញ្ចូល។ ចំណែកក្នុងបទថា `vācāvilāpaṃ vilapitaṃ maññe` នេះ សេចក្តីថា ការបញ្ចេញវាចានេះ ខ្ញុំយល់ថាគ្រាន់តែជាការនិយាយរវើរវាយប៉ុណ្ណោះ។ ဣဒါနိ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ကိတ္တာဝတာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေသာရဇ္ဇပတ္တောတိ ဉာဏပတ္တော. အပရပ္ပစ္စယောတိ အပရပ္ပတ္တိယော. အထဿ ဘဂဝါ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဣဓ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိမာဟ, တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ ပဿတီတိ ဝုတ္တတ္တာ သေက္ခဘူမိ ဒဿိတာ. တသ္မာ ဥတ္တရိ အသေက္ခဘူမိံ ပုစ္ဆန္တော ဒုတိယံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ, တမ္ပိဿ ဘဂဝါ ဗျာကာသိ. တတ္ထ [Pg.183] ဒဿနာနုတ္တရိယေနာတိအာဒီသု ဒဿနာနုတ္တရိယန္တိ လောကိယလောကုတ္တရာ ပညာ. ပဋိပဒါနုတ္တရိယန္တိ လောကိယလောကုတ္တရာ ပဋိပဒါ. ဝိမုတ္တာနုတ္တရိယန္တိ လောကိယလောကုတ္တရာ ဝိမုတ္တိ. သုဒ္ဓလောကုတ္တရမေဝ ဝါ ဂဟေတွာ ဒဿနာနုတ္တရိယန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ. ပဋိပဒါနုတ္တရိယန္တိ သေသာနိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ. ဝိမုတ္တာနုတ္တရိယန္တိ အဂ္ဂဖလဝိမုတ္တိ. ခီဏာသဝဿ ဝါ နိဗ္ဗာနဒဿနံ ဒဿနာနုတ္တရိယံ နာမ. မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပဋိပဒါနုတ္တရိယံ. အဂ္ဂဖလံ ဝိမုတ္တာနုတ္တရိယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗုဒ္ဓေါ သော ဘဂဝါတိ သော ဘဂဝါ သယမ္ပိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓေါ. ဗောဓာယာတိ ပရေသမ္ပိ စတုသစ္စဗောဓာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ဒန္တောတိအာဒီသု ဒန္တောတိ နိဗ္ဗိသေဝနော. ဒမထာယာတိ နိဗ္ဗိသေဝနတ္ထာယ. သန္တောတိ သဗ္ဗကိလေသဝူပသမေန သန္တော. သမထာယာတိ ကိလေသဝူပသမာယ. တိဏ္ဏောတိ စတုရောဃတိဏ္ဏော. တရဏာယာတိ စတုရောဃတရဏာယ. ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော. ပရိနိဗ္ဗာနာယာတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယ. ឥឡូវនេះ សច្ចកៈកាលចង់សួរប្រស្នា ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិថា `kittāvatā`។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា `vesārajjapatto` សេចក្តីថា ដល់នូវប្រាជ្ញាដ៏ក្លាហាន។ បទថា `aparappaccayo` សេចក្តីថា មិនមានបុគ្គលដទៃជាទីពឹងក្រៅពីព្រះរតនត្រ័យឡើយ។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់ដោះស្រាយប្រស្នាចំពោះសច្ចកៈនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា `idha, aggivessana` ពាក្យនោះមានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ ព្រោះតែទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា `passati` (ឃើញ) ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថាទ្រង់បង្ហាញនូវសេក្ខភូមិ។ ព្រោះហេតុនោះ សច្ចកៈកាលចង់សួរអំពីអសេក្ខភូមិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ឡើងទៅ ទើបសួរប្រស្នាទីពីរ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ទ្រង់ដោះស្រាយប្រស្នានោះដល់សច្ចកៈនោះដែរ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា `dassanānuttariyena` នោះ បទថា `dassanānuttariya` បានដល់ បញ្ញាជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។ បទថា `paṭipadānuttariya` បានដល់ បដិបទាជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។ បទថា `vimuttānuttariya` បានដល់ វិមុត្តិជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ។ ម៉្យាងទៀត បើកាន់យកតែលោកុត្តរៈសុទ្ធសាធ បទថា `dassanānuttariya` បានដល់ អរហត្តមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ។ បទថា `paṭipadānuttariya` បានដល់ អង្គមគ្គដែលនៅសល់ទាំងឡាយ។ បទថា `vimuttānuttariya` បានដល់ អរហត្តផលវិមុត្តិ។ ម៉្យាងទៀត ការឃើញព្រះនិព្វានរបស់ព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថា `dassanānuttariya`។ អង្គមគ្គទាំងឡាយ ឈ្មោះថា `paṭipadānuttariya`។ អរហត្តផល ឈ្មោះថា `vimuttānuttariya` គbbyជ្រាបយ៉ាងនេះ។ បទថា `buddho so bhagavā` សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចទាំង ៤ ដោយព្រះអង្គឯងផង។ បទថា `bodhāya` សេចក្តីថា ទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីឲ្យអ្នកដទៃបានត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ច ៤ ផង។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា `danto` បទថា `danto` សេចក្តីថា មិនមានពិសគឺកិលេស។ បទថា `damathāya` សេចក្តីថា ដើម្បីមិនមានពិសគឺកិលេស។ បទថា `santo` សេចក្តីថា ជាអ្នកស្ងប់រម្ងាប់ដោយការរំលត់កិលេសទាំងពួង។ បទថា `samathāya` សេចក្តីថា ដើម្បីរំលត់នូវកិលេស។ បទថា `tiṇṇo` សេចក្តីថា ជាអ្នកឆ្លងផុតនូវឱឃៈទាំង ៤។ បទថា `taraṇāya` សេចក្តីថា ដើម្បីឆ្លងផុតនូវឱឃៈទាំង ៤។ បទថា `parinibbuto` សេចក្តីថា ជាអ្នករំលត់ទុក្ខបានហើយ ដោយកិលេសបរិនិព្វាន។ បទថា `parinibbānāya` សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់កិលេសបរិនិព្វាន។ ၃၆၂. ဓံသီတိ ဂုဏဓံသကာ. ပဂဗ္ဗာတိ ဝါစာပါဂဗ္ဗိယေန သမန္နာဂတာ. အာသာဒေတဗ္ဗန္တိ ဃဋ္ဋေတဗ္ဗံ. အာသဇ္ဇာတိ ဃဋ္ဋေတွာ. နတွေဝ ဘဝန္တံ ဂေါတမန္တိ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ အာသဇ္ဇ ကဿစိ အတ္တနော ဝါဒံ အနုပဟတံ သကလံ အာဒါယ ပက္ကမိတုံ ထာမော နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. န ဟိ ဘဂဝါ ဟတ္ထိအာဒယော ဝိယ ကဿစိ ဇီဝိတန္တရာယံ ကရောတိ. အယံ ပန နိဂဏ္ဌော ဣမာ တိဿော ဥပမာ န ဘဂဝတော ဥက္ကံသနတ္ထံ အာဟရိ, အတ္တုက္ကံသနတ္ထမေဝ အာဟရိ. ယထာ ဟိ ရာဇာ ကဉ္စိ ပစ္စတ္ထိကံ ဃာတေတွာ ဧဝံ နာမ သူရော ဧဝံ ထာမသမ္ပန္နော ပုရိသော ဘဝိဿတီတိ ပစ္စတ္ထိကံ ထောမေန္တောပိ အတ္တာနမေဝ ထောမေတိ. ဧဝမေဝ သောပိ သိယာ ဟိ, ဘော ဂေါတမ, ဟတ္ထိံ ပဘိန္နန္တိအာဒီဟိ ဘဂဝန္တံ ဥက္ကံသေန္တောပိ မယမေဝ သူရာ မယံ ပဏ္ဍိတာ မယံ ဗဟုဿုတာယေဝ ဧဝံ ပဘိန္နဟတ္ထိံ ဝိယ, ဇလိတအဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ, ဖဏကတအာသီဝိသံ ဝိယ စ ဝါဒတ္ထိကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမိမှာတိ အတ္တာနံယေဝ ဥက္ကံသေတိ. ဧဝံ အတ္တာနံ ဥက္ကံသေတွာ ဘဂဝန္တံ နိမန္တယမာနော အဓိဝါသေတု မေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဓိဝါသေတူတိ သမ္ပဋိစ္ဆတု. သွာတနာယာတိ ယံ မေ တုမှေသု ကာရံ ကရောတော သွေ ဘဝိဿတိ ပုညဉ္စ ပီတိပါမောဇ္ဇဉ္စ, တဒတ္ထာယ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေနာတိ ဘဂဝါ [Pg.184] ကာယင်္ဂံ ဝါ ဝါစင်္ဂံ ဝါ အစောပေတွာ အဗ္ဘန္တရေယေဝ ခန္တိံ ဓာရေန္တော တုဏှီဘာဝေန အဓိဝါသေသိ. သစ္စကဿ အနုဂ္ဂဟကရဏတ္ထံ မနသာဝ သမ္ပဋိစ္ဆီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ៣៦២. ពាក្យថា Dhaṃsī បានដល់ ពួកជនអ្នកបំផ្លាញគុណ។ ពាក្យថា Pagabbhā បានដល់ ពួកជនអ្នកប្រកបដោយភាពទ្រគោះបោះបោកនៃវាចា។ ពាក្យថា Āsādetabbaṃ បានដល់ គួរទង្គិច។ ពាក្យថា Āsajjā បានដល់ ប៉ះទង្គិចហើយ។ ពាក្យថា Natveva bhavantaṃ gotamaṃ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបង្ហាញថា គ្មាននរណាម្នាក់អាចចូលទៅប៉ះទង្គិចនឹងព្រះគោតមដ៏មានព្រះភាគ ហើយអាចកាន់យកវាទៈរបស់ខ្លួនដែលមិនត្រូវគេកម្ចាត់ចោលទាំងស្រុង ហើយចៀសចេញទៅបានឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគមិនដែលធ្វើអន្តរាយដល់ជីវិតរបស់នរណាម្នាក់ ដូចជាសត្វដំរីជាដើមឡើយ។ ប៉ុន្តែ និគន្ថៈនេះ មិនមែននាំយកឧបមាទាំងបីនេះមក ដើម្បីលើកតម្កើងព្រះមានព្រះភាគឡើយ គឺនាំមកដើម្បីលើកតម្កើងខ្លួនឯងតែប៉ុណ្ណោះ។ ដូចជាព្រះរាជាសម្លាប់សត្រូវណាម្នាក់ហើយ ទោះបីទ្រង់សរសើរសត្រូវនោះថា «បុរសនោះជាអ្នកក្លាហានយ៉ាងនេះ ជាអ្នកមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាយ៉ាងនេះ» ក៏ដោយ ក៏ឈ្មោះថាទ្រង់សរសើរតែខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។ ដូចគ្នានោះដែរ សច្ចកៈនោះ ទោះបីជាពោលលើកតម្កើងព្រះមានព្រះភាគ ដោយពាក្យជាដើមថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ប្រៀបដូចជាដំរីចុះប្រេង...» ក៏ដោយ ក៏ឈ្មោះថាលើកតម្កើងតែខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះថា «ពួកយើងជាអ្នកក្លាហាន ពួកយើងជាអ្នកប្រាជ្ញ ពួកយើងជាអ្នកចេះដឹងច្រើន ពួកយើងជាអ្នកប្រាថ្នានឹងជជែកដេញដោល បានចូលទៅរកព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដូចជាដំរីចុះប្រេង ដូចជាគំនរភ្លើងកំពុងឆេះសន្ធោសន្ធៅ និងដូចជាពស់វែកមានពិសដ៏ពន្លះមេ»។ កាលដែលលើកតម្កើងខ្លួនឯងយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងនិមន្តព្រះមានព្រះភាគ ទើបក្រាបបង្គំទូលពាក្យជាដើមថា «សូមព្រះអង្គទទួល...»។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា Adhivāsetu សេចក្តីថា សូមទទួលយកចុះ។ ពាក្យថា Svātanāya សេចក្តីថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បុណ្យ និងសេចក្តីឆ្អែតកាយរីករាយចិត្ត ដែលនឹងមានដល់ខ្ញុំព្រះអង្គក្នុងថ្ងៃស្អែក ក្នុងកាលដែលខ្ញុំព្រះអង្គធ្វើនូវសក្ការៈចំពោះព្រះអង្គទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគមិនបានកម្រើកកាយ ឬវាចាឡើយ ទ្រង់មានព្រះទ័យអត់ធន់នៅខាងក្នុង ហើយទទួលដោយការស្ងៀមស្ងាត់។ ពាក្យដែលពោលនោះ មានន័យថា ទ្រង់ទទួលដោយព្រះទ័យ ដើម្បីធ្វើការអនុគ្រោះដល់សច្ចកៈ។ ၃၆၃. ယမဿ ပတိရူပံ မညေယျာထာတိ တေ ကိရ လိစ္ဆဝီ တဿ ပဉ္စထာလိပါကသတာနိ နိစ္စဘတ္တံ အာဟရန္တိ. တဒေဝ သန္ဓာယ ဧသ သွေ တုမှေ ယံ အဿ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပတိရူပံ ကပ္ပိယန္တိ မညေယျာထ, တံ အာဟရေယျာထ; သမဏဿ ဟိ ဂေါတမဿ တုမှေ ပရိစာရကာ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ယုတ္တာယုတ္တံ ဇာနာထာတိ ဝဒတိ. ဘတ္တာဘိဟာရံ အဘိဟရိံသူတိ အဘိဟရိတဗ္ဗံ ဘတ္တံ အဘိဟရိံသု. ပဏီတေနာတိ ဥတ္တမေန. သဟတ္ထာတိ သဟတ္ထေန. သန္တပ္ပေတွာတိ သုဋ္ဌု တပ္ပေတွာ, ပရိပုဏ္ဏံ သုဟိတံ ယာဝဒတ္ထံ ကတွာ. သမ္ပဝါရေတွာတိ သုဋ္ဌု ပဝါရေတွာ, အလံ အလန္တိ ဟတ္ထသညာယ ပဋိက္ခိပါပေတွာ. ဘုတ္တာဝိန္တိ ဘုတ္တဝန္တံ. ဩနီတပတ္တပါဏိန္တိ ပတ္တတော ဩနီတပါဏိံ, အပနီတဟတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဩနိတ္တပတ္တပါဏိ’’န္တိပိ ပါဌော, တဿတ္ထော, ဩနိတ္တံ နာနာဘူတံ ပတ္တံ ပါဏိတော အဿာတိ ဩနိတ္တပတ္တပါဏီ. တံ ဩနိတ္တပတ္တပါဏိံ, ဟတ္ထေ စ ပတ္တဉ္စ ဓောဝိတွာ ဧကမန္တေ ပတ္တံ နိက္ခိပိတွာ နိသိန္နန္တိ အတ္ထော. ဧကမန္တံ နိသီဒီတိ ဘဂဝန္တံ ဧဝံဘူတံ ဉတွာ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ နိသီဒီတိ အတ္ထော. ပုညဉ္စာတိ ယံ ဣမသ္မိံ ဒါနေ ပုညံ, အာယတိံ ဝိပါကက္ခန္ဓာတိ အတ္ထော. ပုညမဟီတိ ဝိပါကက္ခန္ဓာနံယေဝ ပရိဝါရော. တံ ဒါယကာနံ သုခါယ ဟောတူတိ တံ ဣမေသံ လိစ္ဆဝီနံ သုခတ္ထာယ ဟောတု. ဣဒံ ကိရ သော အဟံ ပဗ္ဗဇိတော နာမ, ပဗ္ဗဇိတေန စ န ယုတ္တံ အတ္တနော ဒါနံ နိယျာတေတုန္တိ တေသံ နိယျာတေန္တော ဧဝမာဟ. အထ ဘဂဝါ ယသ္မာ လိစ္ဆဝီဟိ သစ္စကဿ ဒိန္နံ, န ဘဂဝတော. သစ္စကေန ပန ဘဂဝတော ဒိန္နံ, တသ္မာ တမတ္ထံ ဒီပေန္တော ယံ ခေါ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိအာဒိမာဟ. ဣတိ ဘဂဝါ နိဂဏ္ဌဿ မတေန ဝိနာယေဝ အတ္တနော ဒိန္နံ ဒက္ခိဏံ နိဂဏ္ဌဿ နိယျာတေသိ, သာ စဿ အနာဂတေ ဝါသနာ ဘဝိဿတီတိ. ៣៦៣. ពាក្យថា Yamassa patirūpaṃ maññeyyātha សេចក្តីថា ឮថា ពួកលិច្ឆវីទាំងឡាយនោះ តែងតែនាំយកភត្តដែលដណ្តាំក្នុងឆ្នាំងប្រាំរយមកប្រគេនដល់សច្ចកៈនោះជាប្រចាំ។ សច្ចកៈនោះ សំដៅយកភត្តនោះឯង ទើបពោលថា «ក្នុងថ្ងៃស្អែក អ្នកទាំងឡាយយល់ឃើញថា វត្ថុណាដែលសមគួរ ដែលជាកប្បិយវត្ថុដល់ព្រះសមណគោតមនោះ សូមនាំយកវត្ថុនោះទៅចុះ ព្រោះអ្នកទាំងឡាយជាអ្នកបម្រើរបស់ព្រះសមណគោតម តែងដឹងនូវវត្ថុដែលជាកប្បិយៈ និងអកប្បិយៈ វត្ថុដែលសមគួរ និងមិនសមគួរ»។ ពាក្យថា Bhattābhihāraṃ abhihariṃsu សេចក្តីថា បាននាំយកភត្តដែលគួរនាំមក។ ពាក្យថា Paṇītena សេចក្តីថា ដោយភត្តដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា Sahatthā សេចក្តីថា ដោយដៃរបស់ខ្លួន។ ពាក្យថា Santappetvā សេចក្តីថា ញ៉ាំងព្រះមានព្រះភាគឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់យ៉ាងល្អ ឱ្យពេញលេញ ឱ្យបរិបូណ៌ តាមការចង់បាន។ ពាក្យថា Sampavāretvā សេចក្តីថា វារៈយ៉ាងល្អ គឺធ្វើឱ្យទ្រង់បដិសេធដោយសញ្ញាដៃថា «ល្មមហើយៗ»។ ពាក្យថា Bhuttāviṃ សេចក្តីថា ព្រះអង្គសោយរួចហើយ។ ពាក្យថា Onītapattapāṇiṃ សេចក្តីថា ទ្រង់លែងព្រះហស្តពីលបាត្រ គឺទ្រង់ដកព្រះហស្តចេញហើយ។ ក៏មានបទបាឋថា «Onittapattapāṇi» ដែរ សេចក្តីនៃបទនោះថា ព្រះហស្ត និងបាត្ររបស់ព្រះអង្គបានលាងស្អាតហើយ ឈ្មោះថា Onittapattapāṇī។ សេចក្តីថា ទ្រង់លាងព្រះហស្ត និងបាត្ររួចហើយ ដាក់បាត្រទុកក្នុងទីសមគួរមួយ ហើយគង់នៅ។ ពាក្យថា Ekamantaṃ nisīdi សេចក្តីថា សច្ចកៈដឹងថាព្រះមានព្រះភាគមានសភាពយ៉ាងនោះហើយ ទើបអង្គុយក្នុងទីសមគួរមួយ។ ពាក្យថា Puññañca សេចក្តីថា បុណ្យណាដែលមានក្នុងទាននេះ ដែលនឹងហុចផលជាវិបាកខន្ធក្នុងអនាគត។ ពាក្យថា Puññamahī បានដល់ បរិវារនៃវិបាកខន្ធទាំងឡាយនោះឯង។ ពាក្យថា Taṃ dāyakānaṃ sukhāya hotu សេចក្តីថា សូមឱ្យបុណ្យនោះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ពួកលិច្ឆវីទាំងឡាយនេះចុះ។ ឮថា សច្ចកៈនោះគិតថា «យើងនេះឈ្មោះថាជាអ្នកបួស ឯអ្នកបួសមិនគួរនឹងបង្អោនទាននេះមកដើម្បីខ្លួនឯងឡើយ» ទើបបង្អោនទាននោះទៅឱ្យពួកលិច្ឆវីទាំងនោះ ដោយពោលយ៉ាងនេះ។ គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបថា ពួកលិច្ឆវីបានប្រគេនដល់សច្ចកៈ មិនមែនប្រគេនដល់ព្រះអង្គឡើយ ប៉ុន្តែសច្ចកៈវិញទេដែលជាអ្នកប្រគេនដល់ព្រះអង្គ ហេតុនោះ ទើបទ្រង់សម្តែងសេចក្តីនោះ ដោយត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ...»។ យ៉ាងនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បានបង្អោនទក្ខិណាទានដែលគេប្រគេនចំពោះព្រះអង្គ ទៅឱ្យសច្ចកៈវិញ ដោយមិនបាច់យល់ស្របតាមគំនិតរបស់និគន្ថៈឡើយ ហើយទក្ខិណាទាននោះ នឹងក្លាយជាវាសនាដល់សច្ចកៈនោះក្នុងអនាគតកាល។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះបបញ្ចសូទនី។ စူဠသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពន្យល់សេចក្តីនៃចូឡសច្ចកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၆. မဟာသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៦. ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាសច្ចកសូត្រ ၃၆၄. ဧဝံ [Pg.185] မေ သုတန္တိ မဟာသစ္စကသုတ္တံ. တတ္ထ ဧကံ သမယန္တိ စ တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ စ ပုဗ္ဗဏှသမယန္တိ စ တီဟိ ပဒေဟိ ဧကောဝ သမယော ဝုတ္တော. ဘိက္ခူနဉှိ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ကတွာ မုခံ ဓောဝိတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ကတရံ ဂါမံ ပဝိသိဿာမာတိ ဝိတက္ကမာဠကေ ဌိတကာလော နာမ ဟောတိ. ဘဂဝါ ဧဝရူပေ သမယေ ရတ္တဒုပဋ္ဋံ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ပံသုကူလစီဝရံ ဧကံသံ ပါရုပိတွာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဂန္ဓကုဋိပမုခေ အဋ္ဌာသိ. တံ သန္ဓာယ, – ‘‘ဧကံ သမယန္တိ စ တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ စ ပုဗ္ဗဏှသမယ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. ပဝိသိတုကာမောတိ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿာမီတိ ဧဝံ ကတသန္နိဋ္ဌာနော. တေနုပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမီတိ? ဝါဒါရောပနဇ္ဈာသယေန. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘ပုဗ္ဗေပါဟံ အပဏ္ဍိတတာယ သကလံ ဝေသာလိပရိသံ ဂဟေတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပရိသမဇ္ဈေ မင်္ကု ဇာတော. ဣဒါနိ တထာ အကတွာ ဧကကောဝ ဂန္တွာ ဝါဒံ အာရောပေဿာမိ. ယဒိ သမဏံ ဂေါတမံ ပရာဇေတုံ သက္ခိဿာမိ, အတ္တနော လဒ္ဓိံ ဒီပေတွာ ဇယံ ကရိဿာမိ. ယဒိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဇယော ဘဝိဿတိ, အန္ဓကာရေ နစ္စံ ဝိယ န ကောစိ ဇာနိဿတီ’’တိ နိဒ္ဒါပဉှံ နာမ ဂဟေတွာ ဣမိနာ ဝါဒဇ္ဈာသယေန ဥပသင်္ကမိ. ៣៦៤. ព្រះសូត្រដែលមានពាក្យផ្តើមថា Evaṃ me sutaṃ នេះ គឺមហាសច្ចកសូត្រ។ ក្នុងមហាសច្ចកសូត្រនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកសម័យតែមួយ ដោយបទទាំងបីគឺ Ekaṃ samayaṃ ផង Tena kho pana samayena ផង Pubbaṇhasamayaṃ ផង។ ព្រោះថា កាលដែលពួកភិក្ខុធ្វើវត្តប្រតិបត្តិរួចហើយ លុបលាងមុខ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ ថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយ ហើយឈរគិតនៅក្នុងសាលាជាទីត្រិះរិះថា «តើយើងនឹងចូលទៅកាន់ស្រុកណា?» នោះ ឈ្មោះថាជា «ឋិតកាល»។ ក្នុងសម័យមានសភាពយ៉ាងនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ស្លៀកស្បង់ពីរជាន់មានពណ៌ក្រហម ចងវត្ថពន្ធចង្កេះ គ្រងសង្ឃាដិដែលធ្វើអំពីក្រណាត់បង្សុកូលឆៀងស្មាម្ខាង យាងចេញពីព្រះគន្ធកុដិ មានព្រះភិក្ខុសង្ឃហែហម ទៅឈរនៅមុខព្រះគន្ធកុដិ។ ទ្រង់សំដៅយកការឈរនោះឯង ទើបត្រាស់ថា «Ekaṃ samayaṃ» ផង «Tena kho pana samayena» ផង «Pubbaṇhasamayaṃ» ផង។ ពាក្យថា Pavisitukāmo សេចក្តីថា ទ្រង់មានព្រះទ័យសម្រេចចិត្តយ៉ាងនេះថា «យើងនឹងចូលទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត»។ ពាក្យថា Tenupasaṅkami មានសំណួរថា ហេតុអ្វីបានជាសច្ចកៈចូលទៅជិត? ឆ្លើយថា ព្រោះមានបំណងនឹងចោទប្រកាន់។ ឮថា សច្ចកៈនោះមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «កាលពីមុន ព្រោះតែយើងមិនទាន់មានប្រាជ្ញា ទើបនាំយកពួកលិច្ឆវីទាំងអស់ក្នុងក្រុងវេសាលី ចូលទៅរកព្រះសមណគោតម ហើយត្រូវអៀនខ្មាសនៅកណ្តាលជំនុំជន។ ឥឡូវនេះ យើងមិនធ្វើដូចមុនទៀតទេ យើងនឹងទៅតែម្នាក់ឯង ហើយចោទប្រកាន់វាទៈ។ ប្រសិនបើយើងអាចផ្ចាញ់ព្រះសមណគោតមបាន យើងនឹងបង្ហាញលទ្ធិរបស់ខ្លួន ហើយធ្វើការឈ្នះ។ ប្រសិនបើព្រះសមណគោតមជាអ្នកឈ្នះវិញ នោះនឹងគ្មាននរណាម្នាក់ដឹងឡើយ ប្រៀបដូចជាការរាំក្នុងទីងងឹតដូច្នោះដែរ» សច្ចកៈនោះកាន់យកនូវបញ្ហាដែលលាក់ទុក ហើយចូលទៅជិតដោយបំណងចង់ដេញដោលយ៉ាងនេះ។ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာတိ သစ္စကဿ နိဂဏ္ဌပုတ္တဿ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ. ထေရဿ ကိရဿ ဧဝံ အဟောသိ – ‘‘ဘဂဝတိ မုဟုတ္တံ နိသိန္နေ ဗုဒ္ဓဒဿနံ ဓမ္မဿဝနဉ္စ လဘိဿတိ. တဒဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တိဿတီ’’တိ. တသ္မာ ဘဂဝန္တံ ယာစိတွာ ပံသုကူလစီဝရံ စတုဂ္ဂုဏံ ပညပေတွာ နိသီဒတု ဘဂဝါတိ အာဟ. ‘‘ကာရဏံ အာနန္ဒော ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ ယံ ပန ပဉှံ ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာဒါယ အာဂတော တံ ဌပေတွာ ပဿေန တာဝ ပရိဟရန္တော ဧတံ သန္တိ, ဘော ဂေါတမာတိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. ពាក្យថា Anukampaṃ upādāya សេចក្តីថា ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះចំពោះសច្ចកៈដែលជាកូនរបស់និគន្ថៈ។ ឮថា ព្រះថេរៈមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «កាលបើព្រះមានព្រះភាគគង់នៅមួយស្របក់ សច្ចកៈនេះនឹងបានគាល់ព្រះពុទ្ធ និងបានស្តាប់ព្រះធម៌។ ការគាល់និងការស្តាប់ធម៌នោះ នឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់សច្ចកៈនោះអស់កាលជាអង្វែង»។ ហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបអារាធនាព្រះមានព្រះភាគ ហើយក្រាលសង្ឃាដិបង្សុកូលជាបួនជាន់ រួចក្រាបបង្គំទូលថា «សូមព្រះមានព្រះភាគគង់ចុះ»។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបថា «អានន្ទពោលពាក្យមានហេតុផល» ទើបគង់លើអាសនៈដែលគេក្រាលថ្វាយ។ ពាក្យថា Bhagavantaṃ etadavoca សេចក្តីថា សច្ចកៈបានទុកបញ្ហាដែលខ្លួនលាក់ទុកក្នុងចង្កេះនោះសិន ហើយពោលពាក្យជាដើមថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន មានសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ...» ដើម្បីចៀសវាងការនិយាយចំៗជាមុនសិន។ ၃၆၅. ဖုသန္တိ ဟိ တေ, ဘော ဂေါတမာတိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သရီရေ ဥပ္ပန္နံ သာရီရိကံ ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဖုသန္တိ လဘန္တိ, အနုဘဝန္တီတိ အတ္ထော. ဦရုက္ခမ္ဘောတိ ခမ္ဘကတဦရုဘာဝေါ, ဦရုထဒ္ဓတာတိ အတ္ထော. ဝိမှယတ္ထဝသေန ပနေတ္ထ ဘဝိဿတီတိ အနာဂတဝစနံ ကတံ. ကာယနွယံ ဟောတီတိ ကာယာနုဂတံ [Pg.186] ဟောတိ ကာယဿ ဝသဝတ္တိ. ကာယဘာဝနာတိ ပန ဝိပဿနာ ဝုစ္စတိ, တာယ စိတ္တဝိက္ခေပံ ပါပုဏန္တော နာမ နတ္ထိ, ဣတိ နိဂဏ္ဌော အသန္တံ အဘူတံ ယံ နတ္ထိ, တဒေဝါဟ. စိတ္တဘာဝနာတိပိ သမထော ဝုစ္စတိ, သမာဓိယုတ္တဿ စ ပုဂ္ဂလဿ ဦရုက္ခမ္ဘာဒယော နာမ နတ္ထိ, ဣတိ နိဂဏ္ဌော ဣဒံ အဘူတမေဝ အာဟ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ယထေဝ ‘ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဝတွာ ဦရုက္ခမ္ဘောပိ နာမ ဘဝိဿတီ’တိအာဒီနိ ဝဒတော အနာဂတရူပံ န သမေတိ, တထာ အတ္ထောပိ န သမေတိ, အသန္တံ အဘူတံ ယံ နတ္ထိ, တံ ကထေတီ’’တိ. ៣៦៥. ពាក្យថា Phusanti hi te, bho gotama សេចក្តីថា ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ តែងតែពាល់ត្រូវ គឺបានទទួល គឺសោយនូវទុក្ខវេទនាខាងកាយដែលកើតឡើងក្នុងកាយ។ ពាក្យថា Ūrukkhambo សេចក្តីថា ភាពរឹងត្អឹងនៃភ្លៅ គឺភ្លៅរឹងកំព្រឹង។ ក្នុងបទនេះ ព្រោះប្រកបដោយសេចក្តីអស្ចារ្យ ទើបប្រើអនាគតកាលថា Bhavissati។ ពាក្យថា Kāyanvayaṃ hoti សេចក្តីថា ប្រព្រឹត្តទៅតាមកាយ គឺស្ថិតនៅក្រោមអំណាចនៃកាយ។ ចំណែកឯវិបស្សនា ហៅថា កាយភាវនា ព្រោះថាបុគ្គលដែលចម្រើនវិបស្សនានោះ មិនដែលដល់នូវសេចក្តីរាយមាយនៃចិត្តឡើយ និគន្ថៈពោលសំដៅយកសេចក្តីដែលមិនពិត មិនមែនជាការពិត គ្មានពិតប្រាកដនោះឯង។ សមថៈ ក៏ហៅថា ចិត្តភាវនា ដែរ ហើយចំពោះបុគ្គលដែលប្រកបដោយសមាធិ ភាពរឹងត្អឹងនៃភ្លៅជាដើម មិនដែលកើតមានឡើយ និគន្ថៈពោលនូវពាក្យដែលមិនពិតនេះឯង。 ប៉ុន្តែ ក្នុងអដ្ឋកថាពោលថា «កាលដែលសច្ចកៈពោលពាក្យជាដើមថា ‹ដូចជាកាលពីមុន... ភ្លៅក៏នឹងរឹងកំព្រឹងជាមិនខាន› នោះ មិនត្រូវគ្នានឹងអនាគតកាលឡើយ សូម្បីតែសេចក្តីក៏មិនត្រូវគ្នាដែរ គឺសច្ចកៈពោលនូវសេចក្តីដែលមិនពិត មិនមែនជាការពិត គ្មានពិតប្រាកដនោះឯង»។ နော ကာယဘာဝနန္တိ ပဉ္စာတပတပ္ပနာဒိံ အတ္တကိလမထာနုယောဂံ သန္ဓာယာဟ. အယဉှိ တေသံ ကာယဘာဝနာ နာမ. ကိံ ပန သော ဒိသွာ ဧဝမာဟ? သော ကိရ ဒိဝါဒိဝဿ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆတိ, တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ဘိက္ခူ ပတ္တစီဝရံ ပဋိသာမေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု ပဋိသလ္လာနံ ဥပဂစ္ဆန္တိ. သော တေ ပဋိသလ္လီနေ ဒိသွာ စိတ္တဘာဝနာမတ္တံ ဧတေ အနုယုဉ္ဇန္တိ, ကာယဘာဝနာ ပနေတေသံ နတ္ထီတိ မညမာနော ဧဝမာဟ. ពាក្យថា No kāyabhāvanaṃ សច្ចកៈពោលសំដៅយកការធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាក មានការដុតកម្ដៅខ្លួនដោយភ្លើងប្រាំគំនរជាដើម។ ព្រោះថា ការធ្វើខ្លួនឱ្យលំបាកនោះឯង ជាកាយភាវនារបស់ពួកនិគន្ថៈទាំងនោះ។ ចុះសច្ចកៈឃើញអ្វី ទើបពោលយ៉ាងនេះ? ឮថា សច្ចកៈនោះតែងតែមកកាន់វត្តក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ ក្នុងសម័យនោះ ពួកភិក្ខុទុកដាក់បាត្រនិងចីវររួចហើយ ចូលទៅកាន់ទីសម្រាកក្នុងវេលាយប់ និងវេលាថ្ងៃរៀងៗខ្លួន ដើម្បីសម្ងំនៅស្ងៀម។ សច្ចកៈនោះឃើញពួកភិក្ខុដែលសម្ងំនៅស្ងៀមទាំងនោះហើយ ទើបគិតថា «ភិក្ខុទាំងនេះចម្រើនតែចិត្តភាវនាមួយមុខប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯកាយភាវនាគ្មានឡើយ» ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ၃၆၆. အထ နံ ဘဂဝါ အနုယုဉ္ဇန္တော ကိန္တိ ပန တေ, အဂ္ဂိဝေဿန, ကာယဘာဝနာ သုတာတိ အာဟ. သော တံ ဝိတ္ထာရေန္တော သေယျထိဒံ, နန္ဒော ဝစ္ဆောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နန္ဒောတိ တဿ နာမံ. ဝစ္ဆောတိ ဂေါတ္တံ. ကိသောတိ နာမံ. သံကိစ္စောတိ ဂေါတ္တံ. မက္ခလိဂေါသာလော ဟေဋ္ဌာ အာဂတောဝ. ဧတေတိ ဧတေ တယော ဇနာ, တေ ကိရ ကိလိဋ္ဌတပါနံ မတ္ထကပတ္တာ အဟေသုံ. ဥဠာရာနိ ဥဠာရာနီတိ ပဏီတာနိ ပဏီတာနိ. ဂါဟေန္တိ နာမာတိ ဗလံ ဂဏှာပေန္တိ နာမ. ဗြူဟေန္တီတိ ဝဍ္ဎေန္တိ. မေဒေန္တီတိ ဇာတမေဒံ ကရောန္တိ. ပုရိမံ ပဟာယာတိ ပုရိမံ ဒုက္ကရကာရံ ပဟာယ. ပစ္ဆာ ဥပစိနန္တီတိ ပစ္ဆာ ဥဠာရခါဒနီယာဒီဟိ သန္တပ္ပေန္တိ, ဝဍ္ဎေန္တိ. အာစယာပစယော ဟောတီတိ ဝဍ္ဎိ စ အဝဍ္ဎိ စ ဟောတိ, ဣတိ ဣမဿ ကာယဿ ကာလေန ဝဍ္ဎိ, ကာလေန ပရိဟာနီတိ ဝဍ္ဎိပရိဟာနိမတ္တမေဝ ပညာယတိ, ကာယဘာဝနာ ပန န ပညာယတီတိ ဒီပေတွာ စိတ္တဘာဝနံ ပုစ္ဆန္တော, ‘‘ကိန္တိ ပန တေ, အဂ္ဂိဝေဿန, စိတ္တဘာဝနာ သုတာ’’တိ အာဟ. န သမ္ပာယာသီတိ သမ္ပာဒေတွာ ကထေတုံ နာသက္ခိ, ယထာ တံ ဗာလပုထုဇ္ဇနော. ៣៦៦. គ្រានោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងសាកសួរដេញដោលសច្ចកៈនោះ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ចុះអ្នកបានឮសេចក្តីពន្យល់អំពីកាយភាវនាយ៉ាងណាខ្លះ?»។ សច្ចកៈនោះកាលនឹងពន្យល់សេចក្តីនោះឱ្យពិស្តារ ទើបពោលពាក្យជាដើមថា «ដូចជា នន្ទវច្ឆៈ...»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា Nando ជាឈ្មោះរបស់គាត់។ ពាក្យថា Vaccho ជាគោត្រ។ ពាក្យថា Kiso ជាឈ្មោះ។ ពាក្យថា Saṃkicco ជាគោត្រ។ ចំណែកឯ មក្ខលិគោសាល បានពោលរួចមកហើយខាងក្រោម។ ពាក្យថា Ete បានដល់ ជនទាំងបីនាក់នោះ ឮថា ជនទាំងនោះជាអ្នកដល់នូវកំពូលនៃតបៈដ៏សៅហ្មង។ ពាក្យថា Uḷārāni uḷārāni សេចក្តីថា របស់ដ៏ឧត្តម របស់ដ៏ប្រសើរ។ ពាក្យថា Gāhenti nāma សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យកម្លាំងកើតឡើង។ ពាក្យថា Brūhenti សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យចម្រើនឡើង។ ពាក្យថា Medenti សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យមានខ្លាញ់កើតឡើង។ ពាក្យថា Purimaṃ pahāya សេចក្តីថា លះបង់ការធ្វើទុក្ករកិរិយាកាលពីមុនចេញ។ ពាក្យថា Pacchā upacinanti សេចក្តីថា ក្រោយមក ក៏ញ៉ាំងរាងកាយឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ និងឱ្យចម្រើនធាត់ធំឡើង ដោយខាទនីយភោជនីយាហារដ៏ឧត្តមជាដើម។ ពាក្យថា Ācayāpacayo hoti សេចក្តីថា មានការចម្រើនឡើង និងការសឹកស្រុតទៅ គឺថារាងកាយនេះ ជួនកាលក៏ធាត់ធំ ជួនកាលក៏ស្គមស្គាំង យ៉ាងនេះ ឃើញតែការធាត់និងការស្គមប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯកាយភាវនា មិនប្រាកដឡើយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះហើយ កាលនឹងសួរអំពីចិត្តភាវនា ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ចុះអ្នកបានឮសេចក្តីពន្យល់អំពីចិត្តភាវនាយ៉ាងណាខ្លះ?»។ ពាក្យថា Na sampāyāsi សេចក្តីថា មិនអាចឆ្លើយបំភ្លឺឱ្យពេញលេញបានឡើយ ដូចជាបុថុជ្ជនពាលទូទៅដូច្នោះឯង។ ၃၆၇. ကုတော [Pg.187] ပန တွန္တိ ယော တွံ ဧဝံ ဩဠာရိကံ ဒုဗ္ဗလံ ကာယဘာဝနံ န ဇာနာသိ? သော တွံ ကုတော သဏှံ သုခုမံ စိတ္တဘာဝနံ ဇာနိဿသီတိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ စောဒနာလယတ္ထေရော, ‘‘အဗုဒ္ဓဝစနံ နာမေတံ ပဒ’’န္တိ ဗီဇနိံ ဌပေတွာ ပက္ကမိတုံ အာရဘိ. အထ နံ မဟာသီဝတ္ထေရော အာဟ – ‘‘ဒိဿတိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမဿ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ အာစယောပိ အပစယောပိ အာဒါနမ္ပိ နိက္ခေပနမ္ပီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၆၂). တံ သုတွာ သလ္လက္ခေသိ – ‘‘ဩဠာရိကံ ကာယံ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ဥပ္ပန္နဝိပဿနာ ဩဠာရိကာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ៣៦៧. ពាក្យថា Kuto pana tvaṃ សេចក្តីថា «អ្នកឯងសូម្បីតែកាយភាវនាដ៏គ្រោតគ្រាត ដ៏ទន់ខ្សោយយ៉ាងនេះ ក៏មិនដឹងផង ចុះអ្នកឯងនឹងដឹងនូវចិត្តភាវនាដ៏ល្អិតល្អន់ ដ៏ហ្មត់ចត់ពីណាបាន?»។ ក្នុងទីនេះ ព្រះចោទនាលយត្ថេរ ពោលថា «បទនេះមិនមែនជាព្រះពុទ្ធវចនៈឡើយ» ហើយក៏ដាក់ផ្លិតចុះ បម្រុងនឹងដើរចេញទៅ។ គ្រានោះ ព្រះមហាសីវត្ថេរបានពោលនឹងលោកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការចម្រើនឡើងក្តី ការសឹកស្រុតទៅក្តី ការកាន់យកក្តី ការដាក់ចុះក្តី នៃកាយដែលប្រកបដោយមហាភូតរូបទាំងបួននេះ តែងប្រាកដ» (សំយុត្តនិកាយ ២.៦២)។ ព្រះថេរៈនោះបានស្តាប់ហើយ ទើបកំណត់ដឹងថា «ការដែលពោលថា វិបស្សនាដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកកំណត់ដឹងនូវកាយដ៏គ្រោតគ្រាត ឈ្មោះថាជាវិបស្សនាដ៏គ្រោតគ្រាតដែរនោះ គឺសមគួរពោលបាន»។ ၃၆၈. သုခသာရာဂီတိ သုခသာရာဂေန သမန္နာဂတော. သုခါယ ဝေဒနာယ နိရောဓာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာတိ န အနန္တရာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သုခဒုက္ခာနဉှိ အနန္တရပစ္စယတာ ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာ. ၁.၂.၄၅-၄၆) ပဋိသိဒ္ဓါ. ယသ္မာ ပန သုခေ အနိရုဒ္ဓေ ဒုက္ခံ နုပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဣဓ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီတိ ခေပေတွာ ဂဏှိတွာ တိဋ္ဌတိ. ဥဘတောပက္ခန္တိ သုခံ ဧကံ ပက္ခံ ဒုက္ခံ ဧကံ ပက္ခန္တိ ဧဝံ ဥဘတောပက္ခံ ဟုတွာ. ៣៦៨. ពាក្យថា sukhasārāgī បានដល់ ប្រកបដោយរាគៈដែលមានសុខវេទនាជាកម្លាំង។ ពាក្យថា sukhāya vedanāya nirodhā uppajjati dukkhā vedanā (ទុក្ខវេទនាកើតឡើងព្រោះការរលត់ទៅនៃសុខវេទនា) គឺមិនមែនកើតឡើងក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ភ្លាមៗនោះទេ ព្រោះថាភាពជាអនន្តរបច្ច័យនៃសុខវេទនានិងទុក្ខវេទនា ត្រូវបានហាមឃាត់ក្នុងបដ្ឋានគម្ពីរ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែ កាលបើ សុខវេទនាមិនទាន់រលត់ទៅ ទុក្ខវេទនាមិនកើតឡើង ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា pariyādāya tiṭṭhati បានដល់ គ្របសង្កត់ (អស់ទៅ ឬកាន់យកឱកាស) ហើយឋិតនៅ។ ពាក្យថា ubhatopakkhaṃ បានដល់ ជាពីរចំណែក គឺសុខៈជាចំណែកមួយ ទុក្ខៈជាចំណែកមួយ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាជាពីរចំណែក។ ၃၆၉. ဥပ္ပန္နာပိ သုခါ ဝေဒနာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, ဘာဝိတတ္တာ ကာယဿ. ဥပ္ပန္နာပိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, ဘာဝိတတ္တာ စိတ္တဿာတိ ဧတ္ထ ကာယဘာဝနာ ဝိပဿနာ, စိတ္တဘာဝနာ သမာဓိ. ဝိပဿနာ စ သုခဿ ပစ္စနီကာ, ဒုက္ခဿ အာသန္နာ. သမာဓိ ဒုက္ခဿ ပစ္စနီကော, သုခဿ အာသန္နော. ကထံ? ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နိသိန္နဿ ဟိ အဒ္ဓါနေ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ တတ္ထ တတ္ထ အဂ္ဂိဥဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတိ, ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ, မတ္ထကတော ဥသုမဝဋ္ဋိဥဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတီတိ စိတ္တံ ဟညတိ ဝိဟညတိ ဝိပ္ဖန္ဒတိ. ဧဝံ တာဝ ဝိပဿနာ သုခဿ ပစ္စနီကာ, ဒုက္ခဿ အာသန္နာ. ဥပ္ပန္နေ ပန ကာယိကေ ဝါ စေတသိကေ ဝါ ဒုက္ခေ တံ ဒုက္ခံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ သမာပတ္တိံ သမာပန္နဿ သမာပတ္တိက္ခဏေ ဒုက္ခံ ဒူရာပဂတံ ဟောတိ, အနပ္ပကံ သုခံ ဩက္ကမတိ. ဧဝံ သမာဓိ ဒုက္ခဿ ပစ္စနီကော, သုခဿ အာသန္နော. ယထာ ဝိပဿနာ သုခဿ ပစ္စနီကာ, ဒုက္ခဿ အာသန္နာ, န တထာ သမာဓိ. ယထာ သမာဓိ ဒုက္ခဿ ပစ္စနီကော, သုခဿ အာသန္နော, န စ တထာ ဝိပဿနာတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပ္ပန္နာပိ သုခါ ဝေဒနာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ [Pg.188] တိဋ္ဌတိ, ဘာဝိတတ္တာ ကာယဿ. ဥပ္ပန္နာပိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, ဘာဝိတတ္တာ စိတ္တဿာ’’တိ. ៣៦៩. ក្នុងបទថា uppannāpi sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati, bhāvitattā kāyassa. Uppannāpi dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati, bhāvitattā cittassa នេះ ពាក្យថា កាយភាវនា បានដល់ វិបស្សនា, ចិត្តភាវនា បានដល់ សមាធិ។ វិបស្សនា ជាសត្រូវឆ្ងាយ (បដិបក្ខឆ្ងាយ) នៃសុខវេទនា ជាសត្រូវជិត (បដិបក្ខជិត) នៃទុក្ខវេទនា។ សមាធិ ជាសត្រូវឆ្ងាយនៃទុក្ខវេទនា ជាសត្រូវជិតនៃសុខវេទនា។ សួរថា ដូចម្តេច? ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលផ្ដើមចម្រើនវិបស្សនាហើយអង្គុយនៅ អស់កាលដ៏យូរ កាលវេលាកន្លងទៅៗ កម្ដៅតែងកើតឡើងក្នុងរាងកាយនោះៗ ដូចជាភ្លើងឆេះ ញើសហូរចេញពីក្លៀក ហាក់ដូចជាមានផ្សែងហុយចេញពីក្បាល យ៉ាងនេះ ចិត្តក៏លំបាក វិលវល់ ញាប់ញ័រ។ យ៉ាងនេះ វិបស្សនា ឈ្មោះថាជាសត្រូវឆ្ងាយនៃសុខៈ ជាសត្រូវជិតនៃទុក្ខៈ ជាបឋម។ ប៉ុន្តែ កាលបើទុក្ខកើតឡើង មិនថាក្នុងកាយ ឬក្នុងចិត្ត ភិក្ខុអ្នកចូលសមាបត្តិ ក្នុងខណៈនៃសមាបត្តិ តែងកំចាត់បង់នូវទុក្ខនោះ ទុក្ខនោះក៏ទៅជាឆ្ងាយ សេចក្តីសុខដ៏ច្រើនក៏ចូលមកដល់។ យ៉ាងនេះ សមាធិ ឈ្មោះថាជាសត្រូវឆ្ងាយនៃទុក្ខៈ ជាសត្រូវជិតនៃសុខៈ។ វិបស្សនាជាសត្រូវឆ្ងាយនៃសុខៈ ជាសត្រូវជិតនៃទុក្ខៈយ៉ាងណា សមាធិមិនមែនយ៉ាងនោះទេ។ សមាធិជាសត្រូវឆ្ងាយនៃទុក្ខៈ ជាសត្រូវជិតនៃសុខៈយ៉ាងណា វិបស្សនាក៏មិនមែនយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ថា "សុខវេទនា ទោះបីកើតឡើងហើយ ក៏មិនគ្របសង្កត់ចិត្តឋិតនៅ ព្រោះខ្លួនបានចម្រើនកាយហើយ។ ទុក្ខវេទនា ទោះបីកើតឡើងហើយ ក៏មិនគ្របសង្កត់ចិត្តឋិតនៅ ព្រោះខ្លួនបានចម្រើនចិត្តហើយ"។ ၃၇၀. အာသဇ္ဇ ဥပနီယာတိ ဂုဏေ ဃဋ္ဋေတွာ စေဝ ဥပနေတွာ စ. တံ ဝတ မေတိ တံ ဝတ မမ စိတ္တံ. ៣៧០. ពាក្យថា āsajja upanīyā បានដល់ ប៉ះពាល់ (ឬរំលោភបំពាន) គុណធម៌ផង នាំមកជិតផង។ ពាក្យថា taṃ vata me បានដល់ ចិត្តនោះរបស់អាត្មាអញពិតមែន។ ၃၇၁. ကိဉှိ နော သိယာ, အဂ္ဂိဝေဿနာတိ, အဂ္ဂိဝေဿန, ကိံ န ဘဝိဿတိ, ဘဝိဿတေဝ, မာ ဧဝံ သညီ ဟောဟိ, ဥပ္ပဇ္ဇိယေဝ မေ သုခါပိ ဒုက္ခာပိ ဝေဒနာ, ဥပ္ပန္နာယ ပနဿာ အဟံ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌာတုံ န ဒေမိ. ဣဒါနိဿ တမတ္ထံ ပကာသေတုံ ဥပရိ ပသာဒါဝဟံ ဓမ္မဒေသနံ ဒေသေတုကာမော မူလတော ပဋ္ဌာယ မဟာဘိနိက္ခမနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဣဓ မေ, အဂ္ဂိဝေဿန, ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာ…ပေ… တတ္ထေဝ နိသီဒိံ, အလမိဒံ ပဓာနာယာတိ ဣဒံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ပါသရာသိသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပန ဝိသေသော, တတ္ထ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသဇ္ဇာ, ဣဓ ဒုက္ကရကာရိကာ. ៣៧១. ពាក្យថា kiñhi no siyā, aggivessanā បានដល់ ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ហេតុអ្វីក៏មិនមាន (គឺត្រូវតែមានជាប្រាកដ) កុំគិតយ៉ាងនេះឡើយ សុខវេទនាក្តី ទុក្ខវេទនាក្តី តែងតែកើតឡើងដល់អាត្មាអញជាប្រាកដ ប៉ុន្តែ កាលបើវេទនានោះកើតឡើងហើយ អាត្មាអញមិនបណ្តោយឲ្យវាគ្របសង្កត់ចិត្តឋិតនៅឡើយ។ ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលចង់សម្តែងនូវសេចក្តីនោះឲ្យច្បាស់លាស់ និងដើម្បីសម្តែងនូវធម្មទេសនាដែលនាំមកនូវសេចក្តីជ្រះថ្លាខាងលើ ទើបចាប់ផ្តើមតាំងពីដើមមក គឺការយាងចេញដើម្បីមហាភិនិស្ក្រមណ៍។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា "ម្នាលអគ្គិវេសនៈ ក្នុងទីនេះ មុនពេលដែលតថាគតបានត្រាស់ដឹង... គង់នៅទីនោះឯង ទីនេះគួរជាទីតាំងនៃសេចក្តីព្យាយាមបាន" ទាំងអស់នេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុង បាសរាសិសូត្រ ខាងក្រោម។ ប៉ុន្តែ មានសេចក្តីប្លែកគ្នានេះគឺ ក្នុងសូត្រនោះ និយាយអំពីការគង់លើពោធិបល្ល័ង្ក តែក្នុងសូត្រនេះ និយាយសំដៅលើការធ្វើទុក្ករកិរិយា។ ၃၇၄. အလ္လကဋ္ဌန္တိ အလ္လံ ဥဒုမ္ဗရကဋ္ဌံ. သသ္နေဟန္တိ သခီရံ. ကာမေဟီတိ ဝတ္ထုကာမေဟိ. အဝူပကဋ္ဌာတိ အနပဂတာ. ကာမစ္ဆန္ဒောတိအာဒီသု ကိလေသကာမောဝ ဆန္ဒကရဏဝသေန ဆန္ဒော. သိနေဟကရဏဝသေန သ္နေဟော. မုစ္ဆာကရဏဝသေန မုစ္ဆာ. ပိပါသာကရဏဝသေန ပိပါသာ. အနုဒဟနဝသေန ပရိဠာဟောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဩပက္ကမိကာတိ ဥပက္ကမနိဗ္ဗတ္တာ. ဉာဏာယ ဒဿနာယ အနုတ္တရာယ သမ္ဗောဓာယာတိ သဗ္ဗံ လောကုတ္တရမဂ္ဂဝေဝစနမေဝ. ៣៧៤. ពាក្យថា allakaṭṭhaṃ បានដល់ ឈើឧទុម្ពរ (ល្វា) ដ៏សើម។ ពាក្យថា sasnehaṃ បានដល់ ដែលមានជ័រ។ ពាក្យថា kāmehi បានដល់ វត្ថុកាមទាំងឡាយ។ ពាក្យថា avūpakaṭṭhā បានដល់ មិនទាន់ប្រាសចេញឆ្ងាយ។ ក្នុងពាក្យថា kāmacchando ជាដើមនេះ កិលេសកាមហ្នឹងឯង ហៅថា "ឆន្ទៈ" ព្រោះធ្វើឲ្យមានសេចក្តីប្រាថ្នា, ហៅថា "ស្នេហៈ" ព្រោះធ្វើឲ្យមានសេចក្តីស្រឡាញ់, ហៅថា "មុច្ឆា" ព្រោះធ្វើឲ្យវង្វេង, ហៅថា "ពិបាសា" ព្រោះធ្វើឲ្យស្រេកឃ្លាន, ហៅថា "បរិឡាហៈ" ព្រោះធ្វើឲ្យក្តៅក្រហាយ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា opakkamikā បានដល់ វេទនាដែលកើតឡើងអំពីការខិតខំប្រឹងប្រែង (ដូចជាការកាន់ធុតង្គជាដើម)។ ពាក្យថា ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាវេវចនសព្ទនៃលោកុត្តរមគ្គទាំងឡាយ។ ဣဒံ ပနေတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – အလ္လံ သခီရံ ဥဒုမ္ဗရကဋ္ဌံ ဝိယ ဟိ ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမတော အနိဿဋပုဂ္ဂလာ. ဥဒကေ ပက္ခိတ္တဘာဝေါ ဝိယ ကိလေသကာမေန တိန္တတာ; မန္ထနေနာပိ အဂ္ဂိနော အနဘိနိဗ္ဗတ္တနံ ဝိယ ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမတော အနိဿဋာနံ ဩပက္ကမိကာဟိ ဝေဒနာဟိ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အနဓိဂမော. အမန္ထနေနာပိ အဂ္ဂိနော အနဘိနိဗ္ဗတ္တနံ ဝိယ တေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိနာပိ ဩပက္ကမိကာဟိ ဝေဒနာဟိ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အနဓိဂမော. ဒုတိယဥပမာပိ ဣမိနာဝ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယံ ပန ဝိသေသော, ပုရိမာ သပုတ္တဘရိယပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥပမာ; ပစ္ဆိမာ ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကပဗ္ဗဇ္ဇာယ. នេះជាការប្រៀបធៀបឧបមាជាមួយឧបមេយ្យក្នុងទីនេះ៖ ប្រៀបដូចជាឈើល្វាសើមដែលមានជ័រ គឺបុគ្គលទាំងឡាយដែលមិនទាន់រួចចាកវត្ថុកាមដោយកិលេសកាម។ ប្រៀបដូចជាការបោះទៅក្នុងទឹក គឺភាពសើមជោកដោយកិលេសកាម។ ប្រៀបដូចជាការដុសខាត់ក៏ដោយ ក៏ភ្លើងមិនកើតឡើង គឺការមិនបានសម្រេចលោកុត្តរមគ្គ ដោយសារវេទនាដែលកើតពីការប្រឹងប្រែង ចំពោះបុគ្គលដែលមិនទាន់រួចចាកវត្ថុកាមដោយកិលេសកាម។ ប្រៀបដូចជាការមិនដុសខាត់ ក៏ភ្លើងមិនកើតឡើង គឺការមិនបានសម្រេចលោកុត្តរមគ្គ សូម្បីតែគ្មានវេទនាដែលកើតពីការប្រឹងប្រែង ចំពោះបុគ្គលទាំងនោះ។ ឧបមាទីពីរ ក៏គប្បីជ្រាបតាមន័យនេះដែរ។ ប៉ុន្តែមានសេចក្តីប្លែកគ្នានេះគឺ ឧបមាទីមួយ ជាឧបមានៃការបួសទាំងកូននិងប្រពន្ធ, ឧបមាទីពីរ ជាឧបមានៃការបួសរបស់ព្រាហ្មណ៍អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌។ ၃၇၆. တတိယဥပမာယ [Pg.189] ကောဠာပန္တိ ဆိန္နသိနေဟံ နိရာပံ. ထလေ နိက္ခိတ္တန္တိ ပဗ္ဗတထလေ ဝါ ဘူမိထလေ ဝါ နိက္ခိတ္တံ. ဧတ္ထာပိ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – သုက္ခကောဠာပကဋ္ဌံ ဝိယ ဟိ ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမတော နိဿဋပုဂ္ဂလာ, အာရကာ ဥဒကာ ထလေ နိက္ခိတ္တဘာဝေါ ဝိယ ကိလေသကာမေန အတိန္တတာ. မန္ထနေနာပိ အဂ္ဂိနော အဘိနိဗ္ဗတ္တနံ ဝိယ ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမတော နိဿဋာနံ အဗ္ဘောကာသိကနေသဇ္ဇိကာဒိဝသေန ဩပက္ကမိကာဟိပိ ဝေဒနာဟိ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အဓိဂမော. အညဿ ရုက္ခဿ သုက္ခသာခါယ သဒ္ဓိံ ဃံသနမတ္တေနေဝ အဂ္ဂိနော အဘိနိဗ္ဗတ္တနံ ဝိယ ဝိနာပိ ဩပက္ကမိကာဟိ ဝေဒနာဟိ သုခါယေဝ ပဋိပဒါယ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အဓိဂမောတိ. အယံ ဥပမာ ဘဂဝတာ အတ္တနော အတ္ထာယ အာဟဋာ. ៣៧៦. ក្នុងឧបមាទីបី ពាក្យថា koḷāpaṃ បានដល់ ឈើស្ងួតដែលអស់ជ័រ គ្មានទឹក។ ពាក្យថា thale nikkhittaṃ បានដល់ ដែលគេដាក់លើគោក គឺលើកំពូលភ្នំ ឬលើដីគោក។ ក្នុងឧបមាទីបីនេះ ក៏មានការប្រៀបធៀបដូចតទៅ៖ ប្រៀបដូចជាឈើស្ងួតដែលអស់ជ័រ គឺបុគ្គលដែលរួចចាកវត្ថុកាមដោយកិលេសកាម, ប្រៀបដូចជាការដាក់នៅលើគោកឆ្ងាយពីទឹក គឺភាពមិនសើមដោយកិលេសកាម។ ប្រៀបដូចជាការដុសខាត់ ក៏ធ្វើឲ្យភ្លើងកើតឡើង គឺការបានសម្រេចលោកុត្តរមគ្គ ដោយសារវេទនាដែលកើតពីការប្រឹងប្រែង (ដូចជាការកាន់អព្ភោកាសិកធុតង្គ និងនេសជ្ជិកធុតង្គជាដើម) ចំពោះបុគ្គលដែលរួចចាកវត្ថុកាមដោយកិលេសកាម។ ប្រៀបដូចជាការដុសខាត់តែមួយមុខជាមួយនឹងមែកឈើស្ងួតដទៃ ក៏ធ្វើឲ្យភ្លើងកើតឡើង គឺការបានសម្រេចលោកុត្តរមគ្គ ដោយសុខាបដិបទា សូម្បីតែគ្មានវេទនាដែលកើតពីការប្រឹងប្រែងក៏ដោយ។ ឧបមានេះ ព្រះមានព្រះភាគនាំមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះអង្គឯង។ ၃၇၇. ဣဒါနိ အတ္တနော ဒုက္ကရကာရိကံ ဒဿေန္တော, တဿ မယှန္တိအာဒိမာဟ. ကိံ ပန ဘဂဝါ ဒုက္ကရံ အကတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိတုံ န သမတ္ထောတိ? ကတွာပိ အကတွာပိ သမတ္ထောဝ. အထ ကသ္မာ အကာသီတိ? သဒေဝကဿ လောကဿ အတ္တနော ပရက္ကမံ ဒဿေဿာမိ. သော စ မံ ဝီရိယနိမ္မထနဂုဏော ဟာသေဿတီတိ. ပါသာဒေ နိသိန္နောယေဝ ဟိ ပဝေဏိအာဂတံ ရဇ္ဇံ လဘိတွာပိ ခတ္တိယော န တထာပမုဒိတော ဟောတိ, ယထာ ဗလကာယံ ဂဟေတွာ သင်္ဂါမေ ဒွေ တယော သမ္ပဟာရေ ဒတွာ အမိတ္တမထနံ ကတွာ ပတ္တရဇ္ဇော. ဧဝံ ပတ္တရဇ္ဇဿ ဟိ ရဇ္ဇသိရိံ အနုဘဝန္တဿ ပရိသံ ဩလောကေတွာ အတ္တနော ပရက္ကမံ အနုဿရိတွာ, ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ အသုကကမ္မံ ကတွာ အသုကဉ္စ အသုကဉ္စ အမိတ္တံ ဧဝံ ဝိဇ္ဈိတွာ ဧဝံ ပဟရိတွာ ဣမံ ရဇ္ဇသိရိံ ပတ္တောသ္မီ’’တိ စိန္တယတော ဗလဝသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝမေဝံ ဘဂဝါပိ သဒေဝကဿ လောကဿ ပရက္ကမံ ဒဿေဿာမိ, သော ဟိ မံ ပရက္ကမော အတိဝိယ ဟာသေဿတိ, သောမနဿံ ဥပ္ပာဒေဿတီတိ ဒုက္ကရမကာသိ. ៣៧៧. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវការធ្វើទុក្ករកិរិយារបស់ព្រះអង្គ ទើបត្រាស់ពាក្យថា tassa mayhaṃ ជាដើម។ សួរថា ចុះព្រះមានព្រះភាគ មិនធ្វើទុក្ករកិរិយា តើមិនអាចត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធបានទេឬ? ឆ្លើយថា៖ ទោះបីធ្វើក្តី មិនធ្វើក្តី ក៏អាចត្រាស់ដឹងបានដូចគ្នា។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គធ្វើ? ឆ្លើយថា៖ "តថាគតនឹងបង្ហាញនូវសេចក្តីព្យាយាមរបស់តថាគត ដល់លោកព្រមទាំងទេវលោក។ ម្យ៉ាងទៀត គុណធម៌ដែលកើតពីការដុសខាត់ដោយវីរិយៈនោះ នឹងធ្វើឲ្យតថាគតរីករាយ"។ ព្រោះថា ក្សត្រដែលគង់នៅលើប្រាសាទ ហើយបានសោយរាជ្យសម្បត្តិដែលលំដាប់វង្សប្រគល់ឲ្យ ទោះបីបានរាជ្យ ក៏មិនសូវមានសេចក្តីរីករាយខ្លាំងក្លា ដូចជាក្សត្រដែលនាំកងទ័ពទៅច្បាំងក្នុងសមរភូមិ វាយប្រហារពីរឬបីដង កម្ចាត់សត្រូវហើយបានសោយរាជ្យនោះឡើយ។ កាលដែលក្សត្របានសោយរាជ្យយ៉ាងនេះ កាលសោយរាជសម្បត្តិ ក្រឡេកមើលបរិស័ទ ហើយរលឹកនឹកដល់សេចក្តីព្យាយាមរបស់ខ្លួនថា "យើងបានធ្វើកិច្ចការនេះក្នុងទីនោះ បានចាក់ បានវាយសត្រូវឈ្មោះនេះៗ យ៉ាងនេះ ហើយបានសម្រេចរាជសម្បត្តិនេះ" កាលគិតយ៉ាងនេះ សោមនស្សដ៏ខ្លាំងក្លាតែងកើតឡើង។ យ៉ាងណាមិញ ព្រះមានព្រះភាគក៏ដូច្នោះដែរ ទ្រង់គិតថា "តថាគតនឹងបង្ហាញសេចក្តីព្យាយាមដល់លោកព្រមទាំងទេវលោក ព្រោះថាសេចក្តីព្យាយាមនោះ នឹងធ្វើឲ្យតថាគតរីករាយក្រៃលែង នឹងបង្កើតសោមនស្សដល់តថាគត" ហេតុនោះ ទើបទ្រង់ធ្វើទុក្ករកិរិយា។ အပိစ ပစ္ဆိမံ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနောပိ အကာသိယေဝ, ပစ္ဆိမာ ဟိ ဇနတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေတွာပိ ပဓာနံ ပဒဟိတွာဝ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပတ္တော, ကိမင်္ဂံ ပန မယန္တိ ပဓာနဝီရိယံ ကတ္တဗ္ဗံ မညိဿတိ; ဧဝံ သန္တေ ခိပ္ပမေဝ ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရိဿတီတိ ပစ္ဆိမံ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနော အကာသိယေဝ. ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គធ្វើទុក្ករកិរិយា ព្រោះទ្រង់អនុគ្រោះដល់ប្រជានិករខាងក្រោយដែរ ព្រោះថាប្រជានិករខាងក្រោយនឹងគិតថា "ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ សូម្បីតែបានបំពេញបារមីអស់បួនអសង្ខេយ្យនិងសែនកប្បហើយ ក៏នៅតែធ្វើសេចក្តីព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំង ទើបបានសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ចុះទម្រាំតែពួកយើង តើគួរធ្វើសេចក្តីព្យាយាមយ៉ាងណាទៅ!" ពួកគេនឹងយល់ឃើញថា គួរតែធ្វើសេចក្តីព្យាយាម។ កាលបើដូច្នោះ ពួកគេនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃជាតិ ជរា និងមរណៈ បានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ព្រោះហេតុតែទ្រង់អនុគ្រោះដល់ប្រជានិករខាងក្រោយ ព្រះអង្គទើបធ្វើទុក្ករកិរិយាពិតមែន។ ဒန္တေဘိဒန္တမာဓာယာတိ ဟေဋ္ဌာဒန္တေ ဥပရိဒန္တံ ဌပေတွာ. စေတသာ စိတ္တန္တိ ကုသလစိတ္တေန အကုသလစိတ္တံ. အဘိနိဂ္ဂဏှေယျန္တိ နိဂ္ဂဏှေယျံ. အဘိနိပ္ပီဠေယျန္တိ [Pg.190] နိပ္ပီဠေယျံ. အဘိသန္တာပေယျန္တိ တာပေတွာ ဝီရိယနိမ္မထနံ ကရေယျံ. သာရဒ္ဓေါတိ သဒရထော. ပဓာနာဘိတုန္နဿာတိ ပဓာနေန အဘိတုန္နဿ, ဝိဒ္ဓဿ သတောတိ အတ္ထော. ពាក្យថា dantebhidantamādhāya បានដល់ ខាំធ្មេញលើនឹងធ្មេញក្រោម។ ពាក្យថា cetasā cittaṃ បានដល់ យកចិត្តជាកុសល សង្កត់សង្កិនចិត្តជាអកុសល។ ពាក្យថា abhiniggaṇheyya បានដល់ គប្បីសង្កត់សង្កិន។ ពាក្យថា abhinippīḷeyya បានដល់ គប្បីញាំញី។ ពាក្យថា abhisantāpeyya បានដល់ គប្បីដុតកម្ដៅ គឺធ្វើការដុសខាត់ដោយវីរិយៈ។ ពាក្យថា sāraddho បានដល់ ប្រកកដោយសេចក្តីក្តៅក្រហាយ។ ពាក្យថា padhānābhitunnassa បានដល់ ដែលត្រូវសេចក្តីព្យាយាមញាំញី គឺត្រូវបំផ្លាញចោល សេចក្តីពន្យល់មានន័យយ៉ាងនេះ។ ၃၇၈. အပ္ပာဏကန္တိ နိရဿာသကံ. ကမ္မာရဂဂ္ဂရိယာတိ ကမ္မာရဿ ဂဂ္ဂရနာဠိယာ. သီသဝေဒနာ ဟောန္တီတိ ကုတောစိ နိက္ခမိတုံ အလဘမာနေဟိ ဝါတေဟိ သမုဋ္ဌာပိတာ ဗလဝတိယော သီသဝေဒနာ ဟောန္တိ. သီသဝေဌံ ဒဒေယျာတိ သီသဝေဌနံ ဒဒေယျ. ဒေဝတာတိ ဗောဓိသတ္တဿ စင်္ကမနကောဋိယံ ပဏ္ဏသာလပရိဝေဏသာမန္တာ စ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. ៣៧៨. ពាក្យថា appāṇakaṃ បានដល់ មិនមានខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល។ ពាក្យថា kammāragaggariyā បានដល់ ស្នប់របស់ជាងដែក។ ពាក្យថា sīsavedanā honti បានដល់ ការឈឺក្បាលយ៉ាងខ្លាំងកើតឡើង ព្រោះតែខ្យល់ទាំងឡាយរកច្រកចេញមិនបាន ក៏បណ្តាលឲ្យកើតការឈឺក្បាលយ៉ាងខ្លាំង។ ពាក្យថា sīsaveṭhaṃ dadeyya បានដល់ គប្បីរុំក្បាល។ ពាក្យថា devatā បានដល់ ទេវតាទាំងឡាយដែលអាស្រ័យនៅនាចុងចង្ក្រម និងជុំវិញបរិវេណសាលាស្លឹកឈើរបស់ព្រះពោធិសត្វ។ တဒါ ကိရ ဗောဓိသတ္တဿ အဓိမတ္တေ ကာယဒါဟေ ဥပ္ပန္နေ မုစ္ဆာ ဥဒပါဒိ. သော စင်္ကမေဝ နိသိန္နော ဟုတွာ ပပတိ. တံ ဒိသွာ ဒေဝတာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဝိဟာရောတွေဝ သော အရဟတော’’တိ, ‘‘အရဟန္တော နာမ ဧဝရူပါ ဟောန္တိ မတကသဒိသာ’’တိ လဒ္ဓိယာ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ယာ ဒေဝတာ ‘‘ကာလင်္ကတော’’တိ အာဟံသု, တာ ဂန္တွာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ အာရောစေသုံ – ‘‘တုမှာကံ ပုတ္တော ကာလင်္ကတော’’တိ. မမ ပုတ္တော ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ကာလင်္ကတော, နော အဟုတွာတိ? ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိတုံ နာသက္ခိ, ပဓာနဘူမိယံယေဝ ပတိတွာ ကာလင်္ကတောတိ. နာဟံ သဒ္ဒဟာမိ, မမ ပုတ္တဿ ဗောဓိံ အပတွာ ကာလင်္ကိရိယာ နာမ နတ္ထီတိ. ឮថា ក្នុងកាលនោះ កាលដែលសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្នុងព្រះកាយយ៉ាងខ្លាំងកើតឡើងដល់ព្រះពោធិសត្វ ព្រះអង្គក៏សន្លប់បាត់ស្មារតី។ ព្រះអង្គកំពុងតែអង្គុយលើទីចង្ក្រម ក៏ដួលចុះទៅ។ ទេវតាទាំងឡាយឃើញដូច្នោះ ក៏និយាយថា "នេះជាការនៅរបស់ព្រះអរហន្តពិតមែន" ទេវតាទាំងនោះនិយាយតាមលទ្ធិយល់ឃើញរបស់ខ្លួនថា "ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ តែងមានសភាពស្ងប់ស្ងាត់បែបនេះ ដូចជាមនុស្សស្លាប់"។ ក្នុងចំណោមទេវតាទាំងនោះ ទេវតាខ្លះនិយាយថា "ព្រះសិទ្ធត្ថសោយទិវង្គតហើយ" ក៏នាំគ្នាទៅទូលព្រះបាទសុទ្ធោទនមហារាជថា "ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គ សោយទិវង្គតហើយ"។ ព្រះរាជាសួរថា "កូនរបស់ខ្ញុំបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធហើយទើបស្លាប់ ឬក៏ស្លាប់ទាំងមិនទាន់បានត្រាស់ដឹង?" ទេវតាឆ្លើយថា "មិនទាន់អាចត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធបានឡើយ គឺដួលស្លាប់ក្នុងកន្លែងធ្វើសេចក្តីព្យាយាមហ្នឹងឯង"។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា "ខ្ញុំមិនជឿឡើយ កូនរបស់ខ្ញុំបើមិនទាន់បានសម្រេចការត្រាស់ដឹងទេ មិនទាន់សោយទិវង្គតឡើយ"។ အပရဘာဂေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ကပိလဝတ္ထုံ အနုပ္ပတ္တဿ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပါသာဒံ အာရောပေတွာ ယာဂုခဇ္ဇကံ ဒတွာ အန္တရာဘတ္တသမယေ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ – တုမှာကံ ဘဂဝါ ပဓာနကရဏကာလေ ဒေဝတာ အာဂန္တွာ, ‘‘ပုတ္တော တေ, မဟာရာဇ, ကာလင်္ကတော’’တိ အာဟံသူတိ. ကိံ သဒ္ဒဟသိ မဟာရာဇာတိ? န ဘဂဝါ သဒ္ဒဟိန္တိ. ဣဒါနိ, မဟာရာဇ, သုပိနပ္ပဋိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ အစ္ဆရိယာနိ ပဿန္တော ကိံ သဒ္ဒဟိဿသိ? အဟမ္ပိ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော, တွမ္ပိ ဗုဒ္ဓပိတာ ဇာတော, ပုဗ္ဗေ ပန မယှံ အပရိပက္ကေ ဉာဏေ ဗောဓိစရိယံ စရန္တဿ ဓမ္မပါလကုမာရကာလေပိ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဟေတုံ ဂတဿ, ‘‘တုမှာကံ ပုတ္တော ဓမ္မပါလကုမာရော ကာလင်္ကတော, ဣဒမဿ အဋ္ဌီ’’တိ ဧဠကဋ္ဌိံ အာဟရိတွာ ဒဿေသုံ, တဒါပိ တုမှေ, ‘‘မမ ပုတ္တဿ အန္တရာမရဏံ နာမ နတ္ထိ, နာဟံ သဒ္ဒဟာမီ’’တိ အဝေါစုတ္ထ, မဟာရာဇာတိ ဣမိဿာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဘဂဝါ မဟာဓမ္မပါလဇာတကံ ကထေသိ. ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក កាលដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រហើយ យាងទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះតាមលំដាប់ រួចយាងមកដល់ក្រុងកបិលព័ស្ដុ ព្រះបាទសុទ្ធោទនមហារាជ ទ្រង់ទទួលយកသបិត នាំព្រះអង្គឡើងទៅកាន់ប្រាសាទ ថ្វាយយាគូនិងខាទនីយៈ ក្នុងចន្លោះពេលឆាន់ចង្ហាន់ ទ្រង់បានក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះថា "បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ក្នុងកាលដែលព្រះអង្គធ្វើទុក្ករកិរិយា មានទេវតាទាំងឡាយមកប្រាប់ខ្ញុំព្រះករុណាថា 'បពិត្រមហារាជ កូនរបស់ព្រះអង្គសោយទិវង្គតហើយ'"។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សួរថា "មហារាជ តើព្រះអង្គជឿឬទេ?" ព្រះរាជាក្រាបទូលថា "បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះករុណាមិនជឿឡើយ"។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា "បពិត្រមហារាជ ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គបានឃើញនូវអស្ចារ្យទាំងឡាយ តាំងពីការយល់សប្តិមក តើហេតុអ្វីក៏ព្រះអង្គជឿទៅកើត? សូម្បីតែតថាគតក៏បានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធហើយ ព្រះអង្គក៏បានជាព្រះពុទ្ធបិតាហើយដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងកាលមុន កាលដែលញាណមិនទាន់ចាស់ក្លា កាលដែលតថាគតកំពុងប្រព្រឹត្តពោធិចរិយា សូម្បីក្នុងកាលដែលតថាគតនៅជាធម្មបាលកុមារ ទៅរៀនសិល្បសាស្ត្រ គេបាននាំយកឆ្អឹងពពែមកបង្ហាញព្រះអង្គ ហើយប្រាប់ថា 'កូនរបស់ព្រះអង្គ គឺធម្មបាលកុមារ ស្លាប់ហើយ នេះជាឆ្អឹងរបស់គេ' ក្នុងកាលនោះ ព្រះអង្គក៏បានពោលថា 'កូនរបស់ខ្ញុំ មិនទាន់អស់អាយុទេ មិនទាន់ស្លាប់ឡើយ ខ្ញុំមិនជឿទេ' យ៉ាងនេះដែរ មហារាជ"។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់នាំយកអដ្ឋុប្បត្តិ (រឿងរ៉ាវដែលកើតឡើង) នេះមកសម្តែង មហាធម្មបាលជាតក។ ၃၇၉. မာ [Pg.191] ခေါ တွံ မာရိသာတိ သမ္ပိယာယမာနာ အာဟံသု. ဒေဝတာနံ ကိရာယံ ပိယမနာပဝေါဟာရော, ယဒိဒံ မာရိသာတိ. အဇဇ္ဇိတန္တိ အဘောဇနံ. ဟလန္တိ ဝဒါမီတိ အလန္တိ ဝဒါမိ, အလံ ဣမိနာ ဧဝံ မာ ကရိတ္ထ, ယာပေဿာမဟန္တိ ဧဝံ ပဋိသေဓေမီတိ အတ္ထော. ៣៧៩. ពាក្យថា mā kho tvaṃ mārisā (ម្នាលអ្នកដ៏មានអាយុ កុំឡើយ) គឺពួកទេវតាដែលស្រឡាញ់រាប់អានខ្ញុំ បាននិយាយមកកាន់ខ្ញុំ។ ពាក្យថា «មារិសៈ» នេះ ឮថាជាពាក្យហៅរកដោយក្តីស្រឡាញ់រាប់អានរបស់ពួកទេវតា។ ពាក្យថា ajajjitaṃ គឺការមិនបរិភោគអាហារ។ ពាក្យថា halanti vadāmi គឺខ្ញុំពោលថា «ល្មមហើយ»។ សេចក្តីថា ខ្ញុំហាមឃាត់ថា «កុំធ្វើការបញ្ចូលអាហារតាមរន្ធរោមយ៉ាងនេះឡើយ អាហារប៉ុណ្ណេះល្មមហើយ តថាគតនឹងមិនញ៉ាំងជីវិតឱ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយអាហារនេះឡើយ»។ ၃၈၀-၁. မင်္ဂုရစ္ဆဝီတိ မင်္ဂုရမစ္ဆစ္ဆဝိ. ဧတာဝ ပရမန္တိ တာသမ္ပိ ဝေဒနာနမေတံယေဝ ပရမံ, ဥတ္တမံ ပမာဏံ. ပိတု သက္ကဿ ကမ္မန္တေ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတာတိ ရညော ကိရ ဝပ္ပမင်္ဂလဒိဝသော နာမ ဟောတိ, တဒါ အနေကပ္ပကာရံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒေန္တိ. နဂရဝီထိယော သောဓာပေတွာ ပုဏ္ဏဃဋေ ဌပါပေတွာ ဓဇပဋာကာဒယော ဥဿာပေတွာ သကလနဂရံ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ အလင်္ကရောန္တိ. သဗ္ဗေ ဒါသကမ္မကရာဒယော အဟတဝတ္ထနိဝတ္ထာ ဂန္ဓမာလာဒိပဋိမဏ္ဍိတာ ရာဇကုလေ သန္နိပတန္တိ. ရညော ကမ္မန္တေ နင်္ဂလသတသဟဿံ ယောဇီယတိ. တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ ဧကေန ဦနံ အဋ္ဌသတံ ယောဇေန္တိ. သဗ္ဗနင်္ဂလာနိ သဒ္ဓိံ ဗလိဗဒ္ဒရသ္မိယောတ္တေဟိ ဇာဏုဿောဏိဿ ရထော ဝိယ ရဇတပရိက္ခိတ္တာနိ ဟောန္တိ. ရညော အာလမ္ဗနနင်္ဂလံ ရတ္တသုဝဏ္ဏပရိက္ခိတ္တံ ဟောတိ. ဗလိဗဒ္ဒါနံ သိင်္ဂါနိပိ ရသ္မိပတောဒါပိ သုဝဏ္ဏပရိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ. ရာဇာ မဟာပရိဝါရေန နိက္ခမန္တော ပုတ္တံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ. ៣៨០-១. ពាក្យថា maṅguracchavī គឺមានសម្បុរស្បែកដូចជាសម្បុរត្រីមង្គុរ (សម្បុរលឿងទុំ)។ ពាក្យថា etāva paramaṃ គឺសេចក្តីទុក្ខវេទនាទាំងនោះ មានត្រឹមប៉ុណ្ណេះជាយ៉ាងក្រៃលែង គឺមានប្រមាណដ៏ឧត្តមត្រឹមប៉ុណ្ណេះឯង។ ពាក្យថា pitu sakkassa kammante…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharitā (កាលព្រះវរបិតាជារាជសក្យៈ កំពុងច្រូតកាត់... ចូលបឋមជ្ឈានហើយសម្រាកនៅ) មានរឿងដំណាលថា ថ្ងៃនោះជាថ្ងៃព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល (វប្បមង្គល) របស់ព្រះបាទសុទ្ធោទនៈ។ ក្នុងគ្រានោះ ពួកជនបានចាត់ចែងខាទនីយភោជនីយអាហារមានប្រការច្រើនយ៉ាង។ ពួកជនបានបោសសម្អាតវិថីក្នុងនគរ ដាក់តម្កល់ក្អមទឹកដ៏ពេញ លើកទង់ជ័យ និងទង់បដាជាដើម តុបតែងនគរទាំងមូលឱ្យដូចជាទេវវិមាន។ ពួកទាសកម្មករជាដើមទាំងអស់ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់ថ្មី ស្អិតស្អាងដោយគ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាជាដើម ហើយមកប្រជុំគ្នាក្នុងរាជត្រកូល។ ក្នុងកិច្ចការច្រត់ព្រះនង្គ័លរបស់ព្រះរាជា ព្រះនង្គ័លមួយសែនត្រូវបានទឹម។ ប៉ុន្តែ ក្នុងថ្ងៃនោះ គេទឹមព្រះនង្គ័លប្រាំបីរយខ្វះមួយ (៧៩៩)។ ព្រះនង្គ័លទាំងអស់ ព្រមទាំងខ្សែបរ និងខ្សែទាមគោ ត្រូវបានស្រោបដោយប្រាក់ ដូចជាឡានចម្បាំងរបស់ជាណុស្សោណិព្រាហ្មណ៍។ ចំណែកព្រះនង្គ័លសម្រាប់ព្រះរាជាកាន់ (អាលម្ពននង្គ័ល) ត្រូវបានស្រោបដោយមាសក្រហម។ សូម្បីតែស្នែងគោ ខ្សែបរ និងជន្លួញ ក៏ត្រូវបានស្រោបដោយមាសដែរ។ ព្រះរាជាកាលស្តេចយាងចេញទៅដោយបរិវារដ៏ច្រើន ក៏បាននាំយកព្រះរាជបុត្រទៅជាមួយផង។ ကမ္မန္တဋ္ဌာနေ ဧကော ဇမ္ဗုရုက္ခော ဗဟလပတ္တပလာသော သန္ဒစ္ဆာယော အဟောသိ. တဿ ဟေဋ္ဌာ ကုမာရဿ သယနံ ပညပေတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကခစိတံ ဝိတာနံ ဗန္ဓာပေတွာ သာဏိပါကာရေန ပရိက္ခိပါပေတွာ အာရက္ခံ ဌပေတွာ ရာဇာ သဗ္ဗာလင်္ကာရံ အလင်္ကရိတွာ အမစ္စဂဏပရိဝုတော နင်္ဂလကရဏဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. တတ္ထ ရာဇာ သုဝဏ္ဏနင်္ဂလံ ဂဏှာတိ. အမစ္စာ ဧကေနူနအဋ္ဌသတရဇတနင်္ဂလာနိ ဂဟေတွာ ဣတော စိတော စ ကသန္တိ. ရာဇာ ပန ဩရတော ပါရံ ဂစ္ဆတိ, ပါရတော ဝါ ဩရံ ဂစ္ဆတိ. ဧတသ္မိံ ဌာနေ မဟာသမ္ပတ္တိ ဟောတိ, ဗောဓိသတ္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ ဓာတိယော ရညော သမ္ပတ္တိံ ပဿိဿာမာတိ အန္တောသာဏိတော ဗဟိ နိက္ခန္တာ. ဗောဓိသတ္တော ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော ကဉ္စိ အဒိသွာ ဝေဂေန ဥဋ္ဌာယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ အာနာပါနေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. ဓာတိယော ခဇ္ဇဘောဇ္ဇန္တရေ ဝိစရမာနာ ထောကံ စိရာယိံသု, သေသရုက္ခာနံ [Pg.192] ဆာယာ နိဝတ္တာ, တဿ ပန ရုက္ခဿ ပရိမဏ္ဍလာ ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. ဓာတိယော အယျပုတ္တော ဧကကောတိ ဝေဂေန သာဏိံ ဥက္ခိပိတွာ အန္တော ပဝိသမာနာ ဗောဓိသတ္တံ သယနေ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နံ တဉ္စ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစယိံသု – ‘‘ကုမာရော ဒေဝ, ဧဝံ နိသိန္နော အညေသံ ရုက္ခာနံ ဆာယာ နိဝတ္တာ, ဇမ္ဗုရုက္ခဿ ပရိမဏ္ဍလာ ဌိတာ’’တိ. ရာဇာ ဝေဂေနာဂန္တွာ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ, ‘‘ဣဒံ တေ, တာတ, ဒုတိယံ ဝန္ဒန’’န္တိ ပုတ္တံ ဝန္ဒိ. ဣဒမေတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ပိတု သက္ကဿ ကမ္မန္တေ…ပေ… ပဌမဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတာ’’တိ. သိယာ နု ခေါ ဧသော မဂ္ဂေါ ဗောဓာယာတိ ဘဝေယျ နု ခေါ ဧတံ အာနာပါနဿတိပဌမဇ္ဈာနံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ မဂ္ဂေါတိ. သတာနုသာရိဝိညာဏန္တိ နယိဒံ ဗောဓာယ မဂ္ဂေါ ဘဝိဿတိ, အာနာပါနဿတိပဌမဇ္ဈာနံ ပန ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ ဧကံ ဒွေ ဝါရေ ဥပ္ပန္နသတိယာ အနန္တရံ ဥပ္ပန္နဝိညာဏံ သတာနုသာရိဝိညာဏံ နာမ. ယံ တံ သုခန္တိ ယံ တံ အာနာပါနဿတိပဌမဇ္ဈာနသုခံ. នៅកន្លែងប្រារព្ធពិធីនោះ មានដើមព្រីង (ជម្ពូព្រឹក្ស) មួយដើម មានស្លឹកដ៏ក្រាស់ឃ្មឹក មានម្លប់ដ៏ត្រឈឹងត្រឈៃ។ ពួកជនបានរៀបចំក្រឡាបន្ទំរបស់ព្រះរាជកុមារនៅក្រោមដើមព្រីងនោះ ខាងលើចងពិតានដែលប៉ាក់ដោយផ្កាយមាស ព័ទ្ធជុំវិញដោយវាំងននសំពត់ តម្កល់ឆ្មាំយាមកាម ហើយព្រះរាជាទ្រង់គ្រឿងអលង្ការគ្រប់បែបយ៉ាង ហែហមដោយហ្វូងអាមាត្យ ស្តេចយាងទៅកាន់កន្លែងច្រត់ព្រះនង្គ័ល។ ក្នុងទីនោះ ព្រះរាជាទ្រង់កាន់ព្រះនង្គ័លមាស។ ពួកអាមាត្យកាន់ព្រះនង្គ័លប្រាក់ប្រាំបីរយខ្វះមួយ ហើយភ្ជួរទៅខាងនេះខាងនោះ។ ចំណែកព្រះរាជាស្តេចយាងពីច្រាំងខាងនេះទៅច្រាំងខាងនោះ ឬពីច្រាំងខាងនោះមកច្រាំងខាងនេះ។ ក្នុងទីនោះមានសិរីសម្បត្តិដ៏អស្ចារ្យ។ ពួកមេដោះដែលអង្គុយចោមរោមព្រះពោធិសត្វ គិតថា «ពួកយើងនឹងទៅមើលសិរីសម្បត្តិរបស់ព្រះរាជា» ក៏បានចេញពីខាងក្នុងវាំងននទៅខាងក្រៅ។ ព្រះពោធិសត្វកាលក្រឡេកមើលទៅខាងនេះខាងនោះ មិនឃើញនរណាម្នាក់ ក៏ក្រោកឡើងយ៉ាងរហ័ស គង់ភ្នែន កំណត់ខ្យល់ដង្ហើមចេញចូល (អានាបានៈ) ហើយញ៉ាំងបឋមជ្ឈានឱ្យកើតឡើង។ ពួកមេដោះកាលដើរលេងក្នុងចន្លោះអាហារសម្រន់ ក៏បង្អង់យូរបន្តិច។ ម្លប់នៃដើមឈើដទៃទៀតបានឃ្លាតទៅ ចំណែកឯម្លប់នៃដើមព្រីងនោះនៅតែក្រឡំជាវង់មូលដដែល។ ពួកមេដោះគិតថា «ព្រះរាជបុត្រគង់ម្នាក់ឯងទេតើ» ក៏ប្រញាប់បើកវាំងននចូលទៅខាងក្នុង បានឃើញព្រះពោធិសត្វគង់ភ្នែននៅលើក្រឡាបន្ទំ និងបានឃើញបាដិហារិយ៍ដែលម្លប់ដើមព្រីងមិនឃ្លាតទៅនោះ ក៏ទៅក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា៖ «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ព្រះរាជកុមារគង់ភ្នែនយ៉ាងនេះ ម្លប់នៃដើមឈើដទៃទៀតឃ្លាតអស់ហើយ ប៉ុន្តែម្លប់ដើមព្រីងនៅតែក្រឡំជាវង់មូលដដែល»។ ព្រះរាជាស្តេចយាងមកយ៉ាងលឿន បានទតឃើញបាដិហារិយ៍នោះ ក៏ពោលថា «នែព្រះរាជបុត្រ នេះជាការថ្វាយបង្គំលើកទីពីរចំពោះបុត្រ» ហើយក៏ថ្វាយបង្គំព្រះរាជបុត្រ។ ពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកហេតុនេះ ទើបត្រាស់ថា pitu sakkassa kammante…pe… paṭhamajjhānaṃ upasampajja viharitā។ ពាក្យថា siyā nu kho eso maggo bodhāyā គឺតើបឋមជ្ឈានដែលមានអានាបានស្សតិជាអារម្មណ៍នេះ អាចជាផ្លូវដើម្បីត្រាស់ដឹង (មគ្គញាណ និងសព្វញ្ញុតញ្ញាណ) ដែរឬទេ? វិញ្ញាណដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមសតិ (សតានុសារីវិញ្ញាណ) នោះក៏បានកើតឡើងយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា satānusāriviññāṇaṃ គឺវិញ្ញាណដែលកើតឡើងបន្ទាប់ពីសតិដែលកើតឡើងម្តង ឬពីរដងថា «ការធ្វើទុក្ករកិរិយានេះ មិនមែនជាផ្លូវដើម្បីត្រាស់ដឹងឡើយ ប៉ុន្តែបឋមជ្ឈានដែលមានអានាបានស្សតិជាអារម្មណ៍នេះ ទើបជាផ្លូវ» នេះហៅថា សតានុសារីវិញ្ញាណ។ ពាក្យថា yaṃ taṃ sukhanti គឺសេចក្តីសុខក្នុងบឋមជ្ឈានដែលមានអានាបានស្សតិជាអារម្មណ៍ណា សេចក្តីសុខនោះឯង។ ၃၈၂. ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောန္တီတိ ပဏ္ဏသာလပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနာဒိဝတ္တကရဏေန ဥပဋ္ဌိတာ ဟောန္တိ. ဗာဟုလ္လိကောတိ ပစ္စယဗာဟုလ္လိကော. အာဝတ္တော ဗာဟုလ္လာယာတိ ရသဂိဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပဏီတပိဏ္ဍပါတာဒီနံ အတ္ထာယ အာဝတ္တော. နိဗ္ဗိဇ္ဇ ပက္ကမိံသူတိ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ဓမ္မနိယာမေနေဝ ပက္ကန္တာ ဗောဓိသတ္တဿ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တကာလေ ကာယဝိဝေကဿ ဩကာသဒါနတ္ထံ ဓမ္မတာယ ဂတာ. ဂစ္ဆန္တာ စ အညဋ္ဌာနံ အဂန္တွာ ဗာရာဏသိမေဝ အဂမံသု. ဗောဓိသတ္တော တေသု ဂတေသု အဒ္ဓမာသံ ကာယဝိဝေကံ လဘိတွာ ဗောဓိမဏ္ဍေ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသီဒိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိ. ៣៨២. ពាក្យថា paccupaṭṭhitā honti គឺត្រូវបានចាត់ចែងទុកដោយការធ្វើវត្តមានការបោសសម្អាតសាលាស្លឹក និងបរិវេណជាដើម។ ពាក្យថា bāhulliko គឺអ្នកប្រតិបត្តិដើម្បីភាពសម្បូរបែបនៃបច្ច័យបួន។ ពាក្យថា āvaṭṭo bāhullāya គឺអ្នកត្រឡប់មករកភាពសម្បូរបែបវិញ សេចក្តីថា ជាអ្នកជាប់ជំពាក់ក្នុងរសជាតិ ហើយត្រឡប់មកវិញដើម្បីប្រយោជន៍ដល់បិណ្ឌបាតដ៏ឧត្តមជាដើម។ ពាក្យថា nibbijja pakkamiṃsu គឺពួកបញ្ចវគ្គីយ៍នឿយណាយហើយក៏ចៀសចេញទៅតាមធម្មតានៃធម៌ ដើម្បីផ្តល់ឱកាសដល់កាយវិវេក (ការស្ងប់កាយ) របស់ព្រះពោធិសត្វក្នុងពេលដែលព្រះអង្គនឹងបានត្រាស់ដឹង។ កាលដែលចៀសចេញទៅនោះ ពួកបញ្ចវគ្គីយ៍មិនបានទៅកាន់ទីដទៃឡើយ គឺបានទៅកាន់ក្រុងពារាណសីតែម្តង។ កាលពួកបញ្ចវគ្គីយ៍ចៀសចេញទៅហើយ ព្រះពោធិសត្វបានកាយវិវេកអស់កន្លះខែ ក៏គង់លើអបរាជិតបល្ល័ង្ក ទៀបគល់ពោធិព្រឹក្ស ហើយបានត្រាស់ដឹងនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ។ ၃၈၃. ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒိ ဘယဘေရဝေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ៣៨៣. ពាក្យថា vivicceva kāmehi (ស្ងាត់ចាកកាមទាំងឡាយ) ជាដើម គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងភយភេរវសូត្រ។ ၃၈၇. အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟန္တိ အယံ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. နိဂဏ္ဌော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သမဏံ ဂေါတမံ ဧကံ ပဉှံ ပုစ္ဆိံ. သမဏော ဂေါတမော ‘အပရာပိ မံ, အဂ္ဂိဝေဿန, အပရာပိ မံ, အဂ္ဂိဝေဿနာ’တိ ပရိယောသာနံ အဒဿေန္တော ကထေတိယေဝ. ကုပိတော နု ခေါ’’တိ? အထ ဘဂဝါ, အဂ္ဂိဝေဿန, တထာဂတေ အနေကသတာယ ပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ကုပိတော [Pg.193] သမဏော ဂေါတမောတိ ဧကောပိ ဝတ္တာ နတ္ထိ, ပရေသံ ဗောဓနတ္ထာယ ပဋိဝိဇ္ဈနတ္ထာယ ဧဝ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ဒဿေန္တော ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ အာရဗ္ဘာတိ သန္ဓာယ. ယာဝဒေဝါတိ ပယောဇနဝိဓိ ပရိစ္ဆေဒနိယမနံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပရေသံ ဝိညာပနမေဝ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနာယ ပယောဇနံ, တသ္မာ န ဧကဿေဝ ဒေသေတိ, ယတ္တကာ ဝိညာတာရော အတ္ထိ, သဗ္ဗေသံ ဒေသေတီတိ. တသ္မိံယေဝ ပုရိမသ္မိန္တိ ဣမိနာ ကိံ ဒဿေတီတိ? သစ္စကော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော သုဖုသိတံ ဒန္တာဝရဏံ, ဇိဝှာ မုဒုကာ, မဓုရံ ဝါက္ကရဏံ, ပရိသံ ရဉ္ဇေန္တော မညေ ဝိစရတိ, အန္တော ပနဿ စိတ္တေကဂ္ဂတာ နတ္ထီ’’တိ. အထ ဘဂဝါ, အဂ္ဂိဝေဿန, န တထာဂတော ပရိသံ ရဉ္ဇေန္တော ဝိစရတိ, စက္ကဝါဠပရိယန္တာယပိ ပရိသာယ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အသလ္လီနော အနုပလိတ္တော ဧတ္တကံ ဧကဝိဟာရီ, သုညတဖလသမာပတ္တိံ အနုယုတ္တောတိ ဒဿေတုံ ဧဝမာဟ. ៣៨៧. ពាក្យថា abhijānāmi kho panāhaṃ (តថាគតដឹងច្បាស់) នេះ ជាការតភ្ជាប់សេចក្តីដោយឡែកមួយទៀត។ ឮថា និគ្រន្ថ (សច្ចកៈ) គិតថា៖ «យើងបានសួរប្រស្នាមួយចំពោះព្រះសមណគោតម។ ព្រះសមណគោតមទ្រង់សម្តែងដោយមិនបង្ហាញទីបញ្ចប់ទាល់តែសោះ គឺទ្រង់ត្រាស់ថា “ម្នាលអគ្គិវេស្សនៈ មួយទៀត... ម្នាលអគ្គិវេស្សនៈ មួយទៀត...” ព្រះអង្គទ្រង់ខឹងសម្បារឬទេហ្ន៎?»។ លំដាប់នោះ ព្រះភគវន្តទ្រង់ចង់បង្ហាញថា «ម្នាលអគ្គិវេស្សនៈ កាលដែលតថាគតសម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទជាច្រើនរយនាក់ មិនដែលមានអ្នកណាម្នាក់និយាយថា “ព្រះសមណគោតមខឹងសម្បារឡើយ” តថាគតសម្តែងធម៌គឺដើម្បីឱ្យអ្នកដទៃបានដឹង បានចាក់ធ្លុះនូវធម៌តែប៉ុណ្ណោះ» ព្រះអង្គទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងធម៌នេះ។ ក្នុងបាលីនោះ ពាក្យថា ārabbha គឺសំដៅយក។ ពាក្យថា yāvadeva គឺជាការកំណត់នូវប្រយោជន៍។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ ការញ៉ាំងអ្នកដទៃឱ្យយល់ដឹង គឺជាប្រយោជន៍តែមួយគត់នៃការសម្តែងធម៌របស់ព្រះតថាគត ហេតុនោះ ព្រះអង្គមិនមែនសម្តែងចំពោះបុគ្គលម្នាក់គត់ឡើយ គឺសត្វទាំងឡាយណាដែលអាចយល់ដឹងបានមានប្រមាណប៉ុន្មាន ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដល់សត្វទាំងអស់នោះ។ ពាក្យថា tasmiṃyeva purimasmiṃ (ក្នុងចិត្តមុននោះឯង) តើទ្រង់បង្ហាញនូវអ្វី? នេះជាសំណួរ។ ឮថា សច្ចកៈគិតថា៖ «ព្រះសមណគោតមមានរូបល្អ គួរឱ្យជ្រះថ្លា មានបបូរមាត់ស្អាត មានអណ្តាតទន់ មានវាចាផ្អែមល្ហែម ទ្រង់យាងទៅហាក់ដូចជាញ៉ាំងបរិស័ទឱ្យត្រេកអរ ប៉ុន្តែខាងក្នុងព្រះទ័យរបស់ព្រះអង្គគ្មានសមាធិ (ចិត្តេកគ្គតា) ឡើយ»។ លំដាប់នោះ ព្រះភគវន្តដើម្បីបង្ហាញថា «ម្នាលអគ្គិវេស្សនៈ តថាគតមិនមែនដើរញ៉ាំងបរិស័ទឱ្យត្រេកអរឡើយ តថាគតសម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទសូម្បីមានទីបំផុតត្រឹមចក្រវាឡ ក៏ជាអ្នកមិនជាប់ជំពាក់ មិនប្រឡាក់ប្រឡូក ជាអ្នកនៅម្នាក់ឯងមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ តែងចូលសុញ្ញតផលសមាបត្តិ» ព្រះអង្គទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ အဇ္ဈတ္တမေဝါတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တမေဝ. သန္နိသာဒေမီတိ သန္နိသီဒါပေမိ, တထာဂတော ဟိ ယသ္မိံ ခဏေ ပရိသာ သာဓုကာရံ ဒေတိ, တသ္မိံ ခဏေ ပုဗ္ဗာဘောဂေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, သာဓုကာရသဒ္ဒဿ နိဂ္ဃောသေ အဝိစ္ဆိန္နေယေဝ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဘဝင်္ဂပရိဝါသော လဟုကော ဟောတီတိ အဿာသဝါရေ ပဿာသဝါရေ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တိ. ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပန္တိ ယေန သုညေန ဖလသမာဓိနာ နိစ္စကာလံ ဝိဟရာမိ, တသ္မိံ သမာဓိနိမိတ္တေ စိတ္တံ သဏ္ဌပေမိ သမာဒဟာမီတိ ဒဿေတိ. ពាក្យថា ajjhattameva គឺអារម្មណ៍ខាងក្នុងតែម្យ៉ាង (គោចរជ្ឈត្តៈ)។ ពាក្យថា sannisādemi គឺតថាគតធ្វើឱ្យតាំងនៅមាំមួន។ ព្រោះថា ក្នុងខណៈណាដែលបរិស័ទថ្វាយសាធុការ ក្នុងខណៈនោះ ព្រះតថាគតកំណត់ទុកជាមុនហើយ ក៏ចូលផលសមាបត្តិ កាលដែលសំឡេងសាធុការមិនទាន់ដាច់សូរនៅឡើយ ព្រះអង្គក៏ចេញពីសមាបត្តិ ហើយចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌តាំងពីកន្លែងដែលគង់នោះទៅ។ ព្រោះថា ការប្រព្រឹត្តទៅនៃភវង្គចិត្តរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមានសភាពរហ័សណាស់ ព្រះអង្គតែងចូលផលសមាបត្តិសូម្បីក្នុងចន្លោះខ្យល់ដង្ហើមចូល និងខ្យល់ដង្ហើមចេញ។ ពាក្យថា yena sudaṃ niccakappaṃ គឺតថាគតតែងនៅគ្រប់ពេលវេលាដោយផលសមាធិដ៏សូន្យ (សុញ្ញតផលសមាធិ) ណា ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា «តថាគតតម្កល់ចិត្ត ផ្សំផ្គុំចិត្តក្នុងសមធិនិមិត្តនោះ»។ ဩကပ္ပနိယမေတန္တိ သဒ္ဒဟနိယမေတံ. ဧဝံ ဘဂဝတော ဧကဂ္ဂစိတ္တတံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာနီတပဉှံ ပုစ္ဆန္တော အဘိဇာနာတိ ခေါ ပန ဘဝံ ဂေါတမော ဒိဝါ သုပိတာတိ အာဟ. ယထာ ဟိ သုနခေါ နာမ အသမ္ဘိန္နခီရပက္ကပါယသံ သပ္ပိနာ ယောဇေတွာ ဥဒရပူရံ ဘောဇိတောပိ ဂူထံ ဒိသွာ အခါဒိတွာ ဂန္တုံ န သက္ကာ, အခါဒမာနော ဃာယိတွာပိ ဂစ္ဆတိ, အဃာယိတွာဝ ဂတဿ ကိရဿ သီသံ ရုဇ္ဇတိ; ဧဝမေဝံ ဣမဿပိ သတ္ထာ အသမ္ဘိန္နခီရပက္ကပါယသသဒိသံ အဘိနိက္ခမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာသဝက္ခယာ ပသာဒနီယံ ဓမ္မဒေသနံ ဒေသေတိ. ဧတဿ ပန ဧဝရူပံ ဓမ္မဒေသနံ [Pg.194] သုတွာ သတ္ထရိ ပသာဒမတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပန္နံ, တသ္မာ ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာနီတပဉှံ အပုစ္ဆိတွာ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ ထိနမိဒ္ဓံ သဗ္ဗခီဏာသဝါနံ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ပဟီယတိ, ကာယဒရထော ပန ဥပါဒိန္နကေပိ ဟောတိ အနုပါဒိန္နကေပိ. တထာ ဟိ ကမလုပ္ပလာဒီနိ ဧကသ္မိံ ကာလေ ဝိကသန္တိ, ဧကသ္မိံ မကုလာနိ ဟောန္တိ, သာယံ ကေသဉ္စိ ရုက္ခာနမ္ပိ ပတ္တာနိ ပတိလီယန္တိ, ပါတော ဝိပ္ဖာရိကာနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ ဥပါဒိန္နကဿ ကာယဿ ဒရထောယေဝ ဒရထဝသေန ဘဝင်္ဂသောတဉ္စ ဣဓ နိဒ္ဒါတိ အဓိပ္ပေတံ, တံ ခီဏာသဝါနမ္ပိ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ, ‘‘အဘိဇာနာမဟ’’န္တိအာဒိမာဟ. သမ္မောဟဝိဟာရသ္မိံ ဝဒန္တီတိ သမ္မောဟဝိဟာရောတိ ဝဒန္တိ. ពាក្យថា okappaniyametaṃ គឺពាក្យនេះគួរឱ្យជឿជាក់បាន។ កាលដែលសច្ចកៈបានទទួលស្គាល់នូវភាពមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយរបស់ព្រះភគវន្តយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលចង់សួរប្រស្នាដែលខ្លួននាំមក ហាក់ដូចជាទ្រព្យដ៏មានតម្លៃដែលគេចងទុកក្នុងកម្របចង្កេះ ក៏បានពោលថា «ចុះព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ធ្លាប់ដឹងខ្លួនថាសម្រាន្តក្នុងពេលថ្ងៃដែរឬទេ?»។ ប្រៀបដូចជាសត្វសុនខ ទោះបីជាគេឱ្យស៊ីបាយឃ្មុំដែលដណ្តាំដោយទឹកដោះសុទ្ធលាយជាមួយទឹកដោះថ្លារហូតដល់ពេញពោះក៏ដោយ កាលបើឃើញលាមកហើយ វាមិនអាចចៀសចេញទៅដោយមិនស៊ីបានឡើយ ទោះបីមិនបានស៊ី ក៏ត្រូវតែហិតក្លិនសិនទើបទៅ បើវាមិនបានហិតក្លិនហើយចៀសទៅ វានឹងឈឺក្បាល យ៉ាងណាមិញ; ចំពោះសច្ចកៈនេះ ក៏ដូច្នោះដែរ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម៌ទេសនាដ៏គួរឱ្យជ្រះថ្លា ប្រៀបដូចជាបាយឃ្មុំដែលដណ្តាំដោយទឹកដោះសុទ្ធ ចាប់តាំងពីពេលទ្រង់យាងចេញសាងព្រះភ្នួស រហូតដល់ការអស់ទៅនៃអាសវៈ (ព្រះអរហត្តផល)។ ប៉ុន្តែ ទោះបីជាបានស្តាប់ធម៌ទេសនាដ៏គួរឱ្យជ្រះថ្លាបែបនេះក៏ដោយ ក៏សេចក្តីជ្រះថ្លាសូម្បីតែបន្តិចបន្តួចចំពោះព្រះសាស្តា ក៏មិនបានកើតឡើងដល់សច្ចកៈនោះឡើយ ហេតុនោះ គេមិនអាចចៀសចេញទៅដោយមិនបានសួរប្រស្នាដែលខ្លួននាំមក ហាក់ដូចជាទ្រព្យដ៏មានតម្លៃដែលចងទុកក្នុងកម្របចង្កេះនោះឡើយ ទើបបានពោលយ៉ាងនេះ។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ព្រោះហេតុថា ថីនមិទ្ធៈ (សេចក្តីងងុយងោក) ត្រូវបានលះបង់ដោយព្រះអរហន្តទាំងឡាយដោយអរហត្តមគ្គតែម្យ៉ាង ប៉ុន្តែការនឿយហត់នៃរាងកាយ (កាយទរថៈ) តែងមានទាំងក្នុងឧបាទិន្នករូប (រូបដែលមានវិញ្ញាណគ្របដណ្តប់) និងអនុបាទិន្នករូប (រូបដែលគ្មានវិញ្ញាណគ្របដណ្តប់)។ ដូចជាផ្កាឈូក និងផ្កាឧប្បលជាដើម តែងរីកក្នុងពេលខ្លះ និងក្រពុំក្នុងពេលខ្លះ ក្នុងពេលល្ងាច ស្លឹកឈើខ្លះក៏រួមចូលគ្នា ក្នុងពេលព្រឹកក៏លាតសន្ធឹងចេញ។ យ៉ាងនេះ ការនឿយហត់នៃរូបកាយដែលជាឧបាទិន្នកៈតែងមានពិតប្រាកដ ហើយដោយអំណាចនៃការនឿយហត់នោះ ភវង្គសោត (ខ្សែភវង្គ) ក៏ប្រព្រឹត្តទៅ ដែលក្នុងទីនេះ សំដៅយកការសម្រាន្តលក់ (គេងលក់) ការសម្រាន្តលក់នោះ តែងមានសូម្បីតែចំពោះព្រះអរហន្តទាំងឡាយ។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកការសម្រាន្តលក់នោះ ទើបត្រាស់ថា abhijānāmahaṃ (តថាគតដឹងច្បាស់) ជាដើម។ ពាក្យថា sammohavihārasmiṃ vadanti គឺពួកជនតែងពោលថា ជាការនៅដោយសេចក្តីវង្វេង (សម្មោហវិហារ)។ ၃၈၉. အာသဇ္ဇ အာသဇ္ဇာတိ ဃဋ္ဋေတွာ ဃဋ္ဋေတွာ. ဥပနီတေဟီတိ ဥပနေတွာ ကထိတေဟိ. ဝစနပ္ပထေဟီတိ ဝစနေဟိ. အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာတိ အလန္တိ စိတ္တေန သမ္ပဋိစ္ဆန္တော အဘိနန္ဒိတွာ ဝါစာယပိ ပသံသန္တော အနုမောဒိတွာ. ဘဂဝတာ ဣမဿ နိဂဏ္ဌဿ ဒွေ သုတ္တာနိ ကထိတာနိ. ပုရိမသုတ္တံ ဧကော ဘာဏဝါရော, ဣဒံ ဒိယဍ္ဎော, ဣတိ အဍ္ဎတိယေ ဘာဏဝါရေ သုတွာပိ အယံ နိဂဏ္ဌော နေဝ အဘိသမယံ ပတ္တော, န ပဗ္ဗဇိတော, န သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတော. ကသ္မာ ဧတဿ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ? အနာဂတေ ဝါသနတ္ထာယ. ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ, ‘‘ဣမဿ ဣဒါနိ ဥပနိဿယော နတ္ထိ, မယှံ ပန ပရိနိဗ္ဗာနတော သမဓိကာနံ ဒွိန္နံ ဝဿသတာနံ အစ္စယေန တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ သာသနံ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ. တတြာယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သမ္ပတ္တေ ကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ကာဠဗုဒ္ဓရက္ခိတော နာမ မဟာခီဏာသဝေါ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဣဒံ ဒိသွာ အနာဂတေ ဝါသနတ္ထာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ៣៨៩. ពាក្យថា āsajja āsajja គឺការប៉ះទង្គិច ឬការចោទប្រកាន់រឿយៗ (ខ្ទប់ខ្ទិះរឿយៗ)។ ពាក្យថា upanītehi គឺពាក្យដែលនាំមកពោល។ ពាក្យថា vacanappathehi គឺដោយពាក្យសម្តីទាំងឡាយ។ ពាក្យថា abhinanditvā anumoditvā គឺការទទួលព្រមដោយចិត្តថា «ល្មមហើយ» ហើយត្រេកអរ ព្រមទាំងពោលសរសើរដោយវាចាហើយអនុមោទនា។ ព្រះភគវន្តទ្រង់បានសម្តែងសូត្រពីរចំពោះនិគ្រន្ថ (សច្ចកៈ) នេះ។ សូត្រមុនមានប្រមាណមួយភាណវារៈ សូត្រនេះមានប្រមាណមួយភាណវារៈកន្លះ រួមជាពីរភាណវារៈកន្លះ ទោះបីជាបានស្តាប់ធម៌មានប្រមាណប៉ុណ្ណេះក៏ដោយ ក៏និគ្រន្ថនេះមិនបានសម្រេចធម៌ មិនបានបួស និងមិនបានតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ឡើយ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះភគវន្តទ្រង់សម្តែងធម៌ដល់គេ? គឺដើម្បីជាវាសនា (ឧបនិស្ស័យ) ទៅក្នុងអនាគតកាល។ ព្រោះព្រះភគវន្តទ្រង់ទតឃើញថា៖ «ក្នុងពេលឥឡូវនេះ គេមិនទាន់មានឧបនិស្ស័យ [នៃមគ្គផល] ឡើយ ប៉ុន្តែ កាលកន្លងទៅជាងពីររយឆ្នាំបន្ទាប់ពីតថាគតបរិនិព្វានទៅ ព្រះសាសនានឹងតាំងនៅមាំមួនក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិ (កោះស្រីលង្កា)។ ក្នុងកោះនោះ និគ្រន្ថនេះនឹងទៅកើតក្នុងត្រកូលដ៏មានទ្រព្យ កាលបើដល់អាយុត្រូវបួស ក៏នឹងបានបួស រៀនព្រះត្រៃបិដក ចម្រើនវិបស្សនា ហើយបានសម្រេចជាព្រះអរហន្ត ព្រមដោយបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ មាននាមថា ព្រះកាឡពុទ្ធរក្ខិតត្ថេរ ជាព្រះមហាខីណាស្រព»។ ព្រះអង្គទ្រង់ទតឃើញហេតុនេះ ទើបទ្រង់សម្តែងធម៌ដើម្បីជាវាសនាក្នុងអនាគតកាល។ သောပိ တတ္ထေဝ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပမှိ သာသနေ ပတိဋ္ဌိတေ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ဒက္ခိဏဂိရိဝိဟာရဿ ဘိက္ခာစာရဂါမေ ဧကသ္မိံ အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ပဗ္ဗဇ္ဇာသမတ္ထယောဗ္ဗနေ ပဗ္ဗဇိတွာ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂဏံ ပရိဟရန္တော မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဥပဇ္ဈာယံ ပဿိတုံ အဂမာသိ. အထဿ ဥပဇ္ဈာယော သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ စောဒေဿာမီတိ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာဂတေန တေန သဒ္ဓိံ မုခံ ဒတွာ ကထာမတ္တမ္ပိ န အကာသိ. သော ပစ္စူသသမယေ ဝုဋ္ဌာယ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ, – ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, မယိ ဂန္ထကမ္မံ ကတွာ တုမှာကံ သန္တိကံ အာဂတေ မုခံ ဒတွာ ကထာမတ္တမ္ပိ န [Pg.195] ကရိတ္ထ, ကော မယှံ ဒေါသော’’တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော အာဟ – ‘‘တွံ, အာဝုသော, ဗုဒ္ဓရက္ခိတ ဧတ္တကေနေဝ ‘ပဗ္ဗဇ္ဇာကိစ္စံ မေ မတ္ထကံ ပတ္တ’န္တိ သညံ ကရောသီ’’တိ. ကိံ ကရောမိ, ဘန္တေတိ? ဂဏံ ဝိနောဒေတွာ တွံ ပပဉ္စံ ဆိန္ဒိတွာ စေတိယပဗ္ဗတဝိဟာရံ ဂန္တွာ သမဏဓမ္မံ ကရောဟီတိ. သော ဥပဇ္ဈာယဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ပုညဝါ ရာဇပူဇိတော ဟုတွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော စေတိယပဗ္ဗတဝိဟာရေ ဝသိ. លុះសច្ចកៈនោះ កាលព្រះសាសនាប្រតិស្ឋាននៅក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិទ្វីបនោះឯង បានច្យុតចាកទេវលោកហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងត្រកូលអាមាត្យមួយ ក្នុងភូមិជាទីគោចរសម្រាប់បិណ្ឌបាតនៃទក្ខិណគិរិវិហារ។ លុះដល់វ័យដ៏សមគួរដល់ការបួស ក៏បានបួសជាបព្វជិត រៀនសូត្រព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដក គ្រប់គ្រងគណៈ មានភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនហែហមជាបរិវារ បានធ្វើដំណើរទៅដើម្បីក្រាបបង្គំគាល់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍។ គ្រានោះ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍មានបំណងនឹងដាស់តឿនសទ្ធិវិហារិកនោះ ទើបមិនព្រមបែរមុខមករក ឬសូម្បីតែនិយាយរកពាក្យមួយម៉ាត់ ជាមួយនឹងសទ្ធិវិហារិកនោះ ដែលបានរៀនព្រះត្រៃបិដកហើយត្រឡប់មកវិញនោះឡើយ។ សទ្ធិវិហារិកនោះ ក្រោកឡើងក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ចូលទៅជិតព្រះថេរៈ ហើយសួរថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន កាលខ្ញុំព្រះករុណារៀនគន្ថធុរៈរួចហើយ ត្រឡប់មកកាន់សំណាក់លោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់មិនព្រមបែរមុខមករក ឬសូម្បីតែនិយាយរកខ្ញុំព្រះករុណាបន្តិចសោះ តើខ្ញុំព្រះករុណាមានទោសកំហុសអ្វីខ្លះ?»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «ម្នាលអាវុសោ ពុទ្ធរក្ខិតៈ អ្នកសម្គាល់ថា 'កិច្ចនៃការបួសរបស់អាត្មាអញ បានដល់នូវទីបំផុតហើយ' ត្រឹមតែប៉ុណ្ណឹងឬ?»។ ភិក្ខុនោះសួរថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះខ្ញុំព្រះករុណាត្រូវធ្វើដូចម្តេច?»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «អ្នកចូរលះបង់គណៈ កាត់ផ្តាច់បបញ្ចធម៌ ហើយទៅកាន់ចេតិយបព្វតវិហារ ដើម្បីធ្វើសមណធម៌ចុះ»។ ភិក្ខុនោះ ស្ថិតនៅក្នុងឱវាទរបស់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ធ្វើសមណធម៌ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ព្រមដោយបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ ជាអ្នកមានបុណ្យ ច្រើនដោយស្តេចបូជា មានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារច្រើន ហើយគង់នៅក្នុងចេតិយបព្វតវិហារនោះឯង។ တသ္မိဉှိ ကာလေ တိဿမဟာရာဇာ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောန္တော စေတိယပဗ္ဗတေ ရာဇလေဏေ ဝသတိ. သော ထေရဿ ဥပဋ္ဌာကဘိက္ခုနော သညံ အဒါသိ – ‘‘ယဒါ မယှံ အယျော ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, ဓမ္မံ ဝါ ကထေတိ, တဒါ မေ သညံ ဒဒေယျာထာ’’တိ. ထေရောပိ ဧကသ္မိံ ဓမ္မဿဝနဒိဝသေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ကဏ္ဋကစေတိယင်္ဂဏံ အာရုယှ စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ကာဠတိမ္ဗရုရုက္ခမူလေ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ ဧကော ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရော ကာဠကာရာမသုတ္တန္တေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ထေရော နနု, အာဝုသော, အဇ္ဇ ဓမ္မဿဝနဒိဝသောတိ အာဟ. အာမ, ဘန္တေ, ဓမ္မဿဝနဒိဝသောတိ. တေန ဟိ ပီဌကံ အာနေထ, ဣဓေဝ နိသိန္နာ ဓမ္မဿဝနံ ကရိဿာမာတိ. အထဿ ရုက္ခမူလေ အာသနံ ပညပေတွာ အဒံသု. ထေရော ပုဗ္ဗဂါထာ ဝတွာ ကာဠကာရာမသုတ္တံ အာရဘိ. သောပိဿ ဥပဋ္ဌာကဒဟရော ရညော သညံ ဒါပေသိ. ရာဇာ ပုဗ္ဗဂါထာသု အနိဋ္ဌိတာသုယေဝ ပါပုဏိ. ပတွာ စ အညာတကဝေသေနေဝ ပရိသန္တေ ဌတွာ တိယာမရတ္တိံ ဌိတကောဝ ဓမ္မံ သုတွာ ထေရဿ, ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါတိ ဝစနကာလေ သာဓုကာရံ အဒါသိ. ထေရော ဉတွာ, ကဒါ အာဂတောသိ, မဟာရာဇာတိ ပုစ္ဆိ. ပုဗ္ဗဂါထာ ဩသာရဏကာလေယေဝ, ဘန္တေတိ. ဒုက္ကရံ တေ မဟာရာဇ, ကတန္တိ. နယိဒံ, ဘန္တေ, ဒုက္ကရံ, ယဒိ ပန မေ အယျဿ ဓမ္မကထံ အာရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧကပဒေပိ အညဝိဟိတဘာဝေါ အဟောသိ, တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပဿ ပတောဒယဋ္ဌိနိတုဒနမတ္တေပိ ဌာနေ သာမိဘာဝေါ နာမ မေ မာ ဟောတူတိ သပထမကာသိ. ពិតមែនហើយ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះបាទតិស្សមហារាជ កាលទ្រង់កំពុងធ្វើឧបោសថកម្ម បានគង់នៅក្នុងរាជលែនៈ នាភ្នំចេតិយបព្វត។ ព្រះរាជាទ្រង់បានប្រគល់សញ្ញាដល់ភិក្ខុជាអ្នកបម្រើរបស់ព្រះថេរៈថា៖ «កាលណាព្រះអយ្យៈដោះស្រាយប្រស្នា ឬសម្តែងធម៌ដល់ខ្ញុំ ពេលនោះ សូមលោកម្ចាស់ផ្តល់សញ្ញាដល់ខ្ញុំផង»។ ចំណែកព្រះថេរៈ ក្នុងថ្ងៃស្តាប់ធម៌មួយ មានភិក្ខុសង្ឃជាបរិវារហែហម បានឡើងទៅកាន់លានកណ្ដកចេតិយ ថ្វាយបង្គំព្រះចេតិយ ហើយឈរនៅក្បែរគល់ឈើកាឡទិម្ពរុ។ គ្រានោះ មានព្រះថេរៈអ្នកដើរបិណ្ឌបាតមួយអង្គ បានសួរប្រស្នាក្នុងកាឡការាមសូត្រចំពោះព្រះថេរៈនោះ។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «ម្នាលអាវុសោ ថ្ងៃនេះមិនមែនជាថ្ងៃស្តាប់ធម៌ទេឬ?»។ ភិក្ខុនោះតបថា៖ «ករុណា លោកម្ចាស់ ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃស្តាប់ធម៌ពិតមែន»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «បើដូច្នោះ ចូរនាំយកតាំងតូចមក យើងនឹងអង្គុយស្តាប់ធម៌នៅទីនេះឯង»។ គ្រានោះ ពួកភិក្ខុបានរៀបចំអាសនៈថ្វាយព្រះថេរៈនៅក្រោមគល់ឈើនោះ។ ព្រះថេរៈបានពោលគាថាខាងដើម រួចហើយ ក៏ចាប់ផ្តើមសម្តែងកាឡការាមសូត្រ។ ភិក្ខុដហរៈជាអ្នកបម្រើរបស់ព្រះថេរៈនោះ ក៏បានឱ្យសញ្ញាដល់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាបានយាងមកដល់ ទាំងដែលបុព្វគាថាមិនទាន់ចប់នៅឡើយ។ លុះយាងមកដល់ហើយ ទ្រង់បានឈរនៅខាងចុងនៃបរិស័ទ ដោយគ្រឿងសម្គាល់ដែលគេមិនស្គាល់ ហើយទ្រង់ឈរពេញមួយយប់អស់យាមទាំងបី ស្តាប់ធម៌ រហូតដល់ពេលដែលព្រះថេរៈពោលពាក្យថា «ឥទមវោច ភគវា» ទើបទ្រង់ប្រទានសាធុការ។ ព្រះថេរៈដឹងហើយ ក៏សួរថា៖ «មហាបពិត្រ ទ្រង់យាងមកតាំងពីកាលណា?»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាយាងមកតាំងពីពេលសូត្របុព្វគាថាម្ល៉េះ»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ ព្រះអង្គធ្វើបានដោយកម្រណាស់»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន នេះមិនមែនជាការធ្វើបានដោយកម្រឡើយ ប្រសិនបើចិត្តរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាមានសេចក្តីរាយមាយទៅកាន់អារម្មណ៍ដទៃ សូម្បីតែមួយបទ ចាប់តាំងពីពេលដែលព្រះអយ្យៈចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌មក សូមកុំឱ្យខ្ញុំព្រះករុណាមានភាពជាម្ចាស់លើកោះតម្ពបណ្ណិទ្វីប សូម្បីតែក្នុងទីកន្លែងប៉ុនចុងជន្លួញដែលគេចាក់នោះឡើយ» ទ្រង់បានធ្វើការសម្បថយ៉ាងនេះ។ တသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ပရိဒီပိတာ, တသ္မာ ရာဇာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဧတ္တကာဝ, ဘန္တေ, ဗုဒ္ဓဂုဏာ, ဥဒါဟု အညေပိ အတ္ထီ’’တိ. မယာ ကထိတတော, မဟာရာဇ, အကထိတမေဝ ဗဟု အပ္ပမာဏန္တိ. ဥပမံ, ဘန္တေ, ကရောထာတိ. ယထာ, မဟာရာဇ[Pg.196], ကရီသသဟဿမတ္တေ သာလိက္ခေတ္တေ ဧကသာလိသီသတော အဝသေသသာလီယေဝ ဗဟူ, ဧဝံ မယာ ကထိတဂုဏာ အပ္ပာ, အဝသေသာ ဗဟူတိ. အပရမ္ပိ, ဘန္တေ, ဥပမံ ကရောထာတိ. ယထာ, မဟာရာဇ, မဟာဂင်္ဂါယ ဩဃပုဏ္ဏာယ သူစိပါသံ သမ္မုခံ ကရေယျ, သူစိပါသေန ဂတဥဒကံ အပ္ပံ, သေသံ ဗဟု, ဧဝမေဝ မယာ ကထိတဂုဏာ အပ္ပာ, အဝသေသာ ဗဟူတိ. အပရမ္ပိ, ဘန္တေ, ဥပမံ ကရောထာတိ. ဣဓ, မဟာရာဇ, စာတကသကုဏာ နာမ အာကာသေ ကီဠန္တာ ဝိစရန္တိ. ခုဒ္ဒကာ သာ သကုဏဇာတိ, ကိံ နု ခေါ တဿ သကုဏဿ အာကာသေ ပက္ခပသာရဏဋ္ဌာနံ ဗဟု, အဝသေသော အာကာသော အပ္ပောတိ? ကိံ, ဘန္တေ, ဝဒထ, အပ္ပော တဿ ပက္ခပသာရဏောကာသော, အဝသေသောဝ ဗဟူတိ. ဧဝမေဝ, မဟာရာဇ, အပ္ပကာ မယာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ကထိတာ, အဝသေသာ ဗဟူ အနန္တာ အပ္ပမေယျာတိ. သုကထိတံ, ဘန္တေ, အနန္တာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ အနန္တေနေဝ အာကာသေန ဥပမိတာ. ပသန္နာ မယံ အယျဿ, အနုစ္ဆဝိကံ ပန ကာတုံ န သက္ကောမ. အယံ မေ ဒုဂ္ဂတပဏ္ဏာကာရော ဣမသ္မိံ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ဣမံ တိယောဇနသတိကံ ရဇ္ဇံ အယျဿ ဒေမာတိ. တုမှေဟိ, မဟာရာဇ, အတ္တနော ပသန္နာကာရော ကတော, မယံ ပန အမှာကံ ဒိန္နံ ရဇ္ဇံ တုမှာကံယေဝ ဒေမ, ဓမ္မေန သမေန ရဇ္ဇံ ကာရေဟိ မဟာရာဇာတိ. ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងសូត្រនោះ ព្រះពុទ្ធគុណទាំងឡាយត្រូវបានសម្តែងយ៉ាងច្បាស់លាស់ ហេតុនោះ ព្រះរាជាទើបសួរថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះពុទ្ធគុណមានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឬ ឬក៏នៅមានគុណដទៃទៀតដែរ?»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ ព្រះពុទ្ធគុណដែលអាត្មាមិនទាន់សម្តែង មានច្រើនឥតគណនា លើសជាងគុណដែលអាត្មាបានសម្តែងទៅទៀត»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ជួយធ្វើឧបមាផង»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ ប្រៀបដូចជាស្រែស្រូវសាលីមានទំហំប្រមាណមួយពាន់ករីសៈ ស្រូវសាលីដែលសេសសល់ក្រៅពីស្រូវសាលីមួយកួរ គឺមានចំនួនច្រើនយ៉ាងណា មហាបពិត្រ ព្រះពុទ្ធគុណដែលអាត្មាបានសម្តែងហើយ មានចំនួនតិចតួច ចំណែកព្រះពុទ្ធគុណដែលសេសសល់ មានចំនួនច្រើនឥតគណនា យ៉ាងនោះឯង»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ជួយធ្វើឧបមាដទៃទៀត»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលជ្រលក់រន្ធម្ជុលទៅក្នុងទន្លេគង្គាដ៏ធំដែលពេញប្រៀបដោយទឹក ទឹកដែលជាប់នឹងរន្ធម្ជុលមានចំនួនតិចតួច ចំណែកទឹកដែលសេសសល់មានចំនួនច្រើនយ៉ាងណា មហាបពិត្រ ព្រះពុទ្ធគុណដែលអាត្មាបានសម្តែងហើយ មានចំនួនតិចតួច ចំណែកព្រះពុទ្ធគុណដែលសេសសល់ មានចំនួនច្រើនឥតគណនា យ៉ាងនោះឯង»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមលោកម្ចាស់ជួយធ្វើឧបមាដទៃទៀត»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ ក្នុងលោកនេះ មានពួកសត្វស្លាបឈ្មោះចាតកៈ តែងហោះហើរលេងកម្សាន្តលើអាកាស។ សត្វស្លាបប្រភេទនោះមានទំហំតូច តើកន្លែងដែលសត្វស្លាបនោះត្រដាងស្លាបហោះហើរលើអាកាសមានទំហំធំទូលាយ ឬក៏អាកាសដែលសេសសល់មានទំហំតូច?»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់មានថេរដីកាអ្វីដូច្នោះ កន្លែងដែលសត្វនោះត្រដាងស្លាបហោះហើរមានទំហំតូចតាចទេ ចំណែកអាកាសដែលសេសសល់ទើបមានទំហំធំធេងណាស់»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ យ៉ាងនោះឯង ព្រះពុទ្ធគុណដែលអាត្មាបានសម្តែងហើយ មានចំនួនតិចតួច ចំណែកព្រះពុទ្ធគុណដែលសេសសល់ មានចំនួនច្រើន ឥតមានទីបំផុត ឥតមានប្រមាណឡើយ»។ ព្រះរាជាក្រាបបង្គំទូលថា៖ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់សម្តែងបានពីរោះណាស់ ព្រះពុទ្ធគុណដែលឥតមានទីបំផុត ត្រូវបានឧបមាដោយអាកាសដែលឥតមានទីបំផុត។ ពួកយើងខ្ញុំព្រះករុណាមានសេចក្តីជ្រះថ្លាចំពោះព្រះអយ្យៈ ប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើកិច្ចការដែលសមគួរបានឡើយ។ នេះជាតង្វាយដ៏កម្សត់របស់ខ្ញុំព្រះករុណា ខ្ញុំព្រះករុណាសូមថ្វាយរាជសម្បត្តិដែលមានទំហំបីរយយោជន៍ក្នុងកោះតម្ពបណ្ណិទ្វីបនេះ ដល់ព្រះអយ្យៈ»។ ព្រះថេរៈពោលថា៖ «មហាបពិត្រ ព្រះអង្គបានធ្វើនូវអាការៈនៃសេចក្តីជ្រះថ្លារបស់ព្រះអង្គហើយ ប៉ុន្តែអាត្មាភាពសូមថ្វាយរាជសម្បត្តិដែលព្រះអង្គថ្វាយហើយនោះ ត្រឡប់ទៅព្រះអង្គវិញចុះ មហាបពិត្រ សូមព្រះអង្គគ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិដោយធម៌ ដោយសេចក្តីស្មើភាពចុះ»។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ မဟာသစ္စကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាសច្ចកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၇. စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៧. ការពន្យល់សេចក្តីនៃចូឡតណ្ហាសង្ខយសូត្រ ၃၉၀. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ္တံ. တတ္ထ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေတိ ပုဗ္ဗာရာမသင်္ခါတေ ဝိဟာရေ မိဂါရမာတုယာ ပါသာဒေ. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗီကထာအတီတေ သတသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ ဧကာ ဥပါသိကာ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ နိမန္တေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတသဟဿံ ဒါနံ ဒတွာ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ, ‘‘အနာဂတေ တုမှာဒိသဿ ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာ ဟောမီ’’တိ ပတ္ထနမကာသိ. သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝေသု စေဝ မနုဿေသု စ သံသရိတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော [Pg.197] ကာလေ ဘဒ္ဒိယနဂရေ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဓနဉ္ဇယဿ သေဋ္ဌိနော ဂဟေ သုမနဒေဝိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. ဇာတကာလေ စဿာ ဝိသာခါတိ နာမံ အကံသု. သာ ယဒါ ဘဂဝါ ဘဒ္ဒိယနဂရံ အဂမာသိ, တဒါ ပဉ္စဟိ ဒါရိကာသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ပဌမဒဿနမှိယေဝ သောတာပန္နာ အဟောသိ. အပရဘာဂေ သာဝတ္ထိယံ မိဂါရသေဋ္ဌိပုတ္တဿ ပုဏ္ဏဝဍ္ဎနကုမာရဿ ဂေဟံ ဂတာ, တတ္ထ နံ မိဂါရသေဋ္ဌိ မာတိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ, တသ္မာ မိဂါရမာတာတိ ဝုစ္စတိ. ៣៩០. ពាក្យថា «ឯវំ មេ សុតំ» គឺចូឡតណ្ហាសង្ខយសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា «បុព្វារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ» សេចក្តីថា ក្នុងប្រាសាទរបស់នាងមិគារមាតា ក្នុងវិហារដែលហៅថា បុព្វារាម។ ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវតាមលំដាប់ដូចតទៅ៖ ក្នុងអតីតកាល កន្លងទៅមួយសែនកប្ប មានឧបាសិកាម្នាក់ បាននិមន្តព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រះនាមបទុមុត្តរៈ ហើយបានថ្វាយទានដល់ភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធានចំនួនមួយសែនអង្គ រួចក្រាបទាបទាបក្រោមព្រះបាទារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយបានធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នាថា៖ «សូមឱ្យខ្ញុំព្រះករុណាបានជាអគ្គឧបដ្ឋាយិកានៃព្រះពុទ្ធដែលមានសភាពដូចជាព្រះអង្គ ក្នុងអនាគតកាលផងចុះ»។ នាងបានអន្ទោលទៅមកក្នុងទេវលោក និងមនុស្សលោកអស់មួយសែនកប្ប ក្នុងសម័យនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគរបស់យើង ក៏បានចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃរបស់នាងសុមនទេវី ក្នុងផ្ទះរបស់ធនញ្ជយសេដ្ឋី ដែលជាកូនរបស់មេណ្ឌកសេដ្ឋី ក្នុងនគរភទ្ទិយៈ។ ក្នុងពេលប្រសូត ពួកញាតិបានដាក់ឈ្មោះនាងថា វិសាខា។ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគយាងទៅកាន់នគរភទ្ទិយៈ នាងរួមជាមួយកុមារីប្រាំរយនាក់ បានធ្វើការទទួលដំណើរព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយបានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្ន តាំងតែពីការជួបឃើញជាលើកដំបូងនោះឯង។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក នាងបានទៅកាន់ផ្ទះរបស់បុញ្ញវឌ្ឍនកុមារ ដែលជាកូនរបស់មិគារសេដ្ឋី ក្នុងក្រុងសាវត្ថី ក្នុងផ្ទះនោះ មិគារសេដ្ឋីបានតម្កល់នាងទុកក្នុងឋានៈជាម្តាយ ហេតុនោះ ទើបនាងត្រូវបានគេហៅថា មិគារមាតា។ ပတိကုလံ ဂစ္ဆန္တိယာ စဿာ ပိတာ မဟာလတာပိဠန္ဓနံ နာမ ကာရာပေသိ. တသ္မိံ ပိဠန္ဓနေ စတဿော ဝဇိရနာဠိယော ဥပယောဂံ အဂမံသု, မုတ္တာနံ ဧကာဒသ နာဠိယော, ပဝါဠာနံ ဒွါဝီသတိ နာဠိယော, မဏီနံ တေတ္တိံသ နာဠိယော, ဣတိ ဧတေဟိ စ အညေဟိ စ သတ္တဝဏ္ဏေဟိ ရတနေဟိ နိဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. တံ သီသေ ပဋိမုက္ကံ ယာဝ ပါဒပိဋ္ဌိယာ ဘဿတိ, ပဉ္စန္နံ ဟတ္ထီနံ ဗလံ ဓာရယမာနာဝ နံ ဣတ္ထီ ဓာရေတုံ သက္ကောတိ. သာ အပရဘာဂေ ဒသဗလဿ အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာ ဟုတွာ တံ ပသာဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နဝဟိ ကောဋီဟိ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကာရယမာနာ ကရီသမတ္တေ ဘူမိဘာဂေ ပါသာဒံ ကာရေသိ. တဿ ဥပရိဘူမိယံ ပဉ္စ ဂဗ္ဘသတာနိ ဟောန္တိ, ဟေဋ္ဌာဘူမိယံ ပဉ္စာတိ ဂဗ္ဘသဟဿပ္ပဋိမဏ္ဍိတော အဟောသိ. သာ ‘‘သုဒ္ဓပါသာဒေါဝ န သောဘတီ’’တိ တံ ပရိဝါရေတွာ ပဉ္စ ဒွိကူဋဂေဟသတာနိ, ပဉ္စ စူဠပါသာဒသတာနိ, ပဉ္စ ဒီဃသာလသတာနိ စ ကာရာပေသိ. ဝိဟာရမဟော စတူဟိ မာသေဟိ နိဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. កាលនាងធ្វើដំណើរទៅកាន់ត្រកូលខាងប្តី ឪពុករបស់នាងបានធ្វើគ្រឿងអលង្ការឈ្មោះ មហាលតាបសាធនៈ ថ្វាយនាង។ ក្នុងគ្រឿងអលង្ការនោះ គេបានប្រើប្រាស់ពេជ្រចំនួនបួននាឡិ គុជខ្យងដប់មួយនាឡិ ផ្កាថ្មម្ភៃពីរនាឡិ ត្បូងកណ្តៀងសាមសិបបីនាឡិ គ្រឿងអលង្ការនោះបានសម្រេចទៅដោយត្បូងទាំងនេះ និងរតនៈមានពណ៌ប្រាំពីរដទៃទៀត។ គ្រឿងអលង្ការនោះ កាលពាក់លើក្បាល តែងធ្លាក់ចុះរហូតដល់ខ្នងជើង ស្ត្រីដែលមានកម្លាំងស្មើនឹងដំរីប្រាំក្បាល ទើបអាចទ្រទ្រង់គ្រឿងអលង្ការនោះបាន។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយមក នាងបានក្លាយជាអគ្គឧបដ្ឋាយិកានៃព្រះទសពល ហើយបានលក់គ្រឿងអលង្ការនោះ រួចយកប្រាក់ចំនួនប្រាំបួនកោដិ ទៅសាងសង់វិហារថ្វាយព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយបានសាងសង់ប្រាសាទលើផ្ទៃដីទំហំប្រមាណមួយករីសៈ។ ក្នុងជាន់ខាងលើនៃប្រាសាទនោះ មានបន្ទប់ប្រាំរយ ជាន់ខាងក្រោមមានបន្ទប់ប្រាំរយ គឺប្រដាប់ទៅដោយបន្ទប់មួយពាន់។ នាងគិតថា «ប្រាសាទតែមួយមុខ មិនល្អមើលទេ» ទើបសាងសង់សាលាមានកំពូលពីរចំនួនប្រាំរយ ប្រាសាទតូចៗចំនួនប្រាំរយ និងសាលាវែងៗចំនួនប្រាំរយ ព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទនោះ។ ពិធីបុណ្យឆ្លងវិហារ បានសម្រេចក្នុងរយៈពេលបួនខែ។ မာတုဂါမတ္တဘာဝေ ဌိတာယ ဝိသာခါယ ဝိယ အညိဿာ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဓနပရိစ္စာဂေါ နာမ နတ္ထိ, ပုရိသတ္တဘာဝေ ဌိတဿ စ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဝိယ အညဿ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဓနပရိစ္စာဂေါ နာမ နတ္ထိ. သော ဟိ စတုပညာသကောဋိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ သာဝတ္ထိယာ ဒက္ခိဏဘာဂေ အနုရာဓပုရဿ မဟာဝိဟာရသဒိသေ ဌာနေ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရံ နာမ ကာရေသိ. ဝိသာခါ, သာဝတ္ထိယာ ပါစီနဘာဂေ ဥတ္တမဒေဝီဝိဟာရသဒိသေ ဌာနေ ပုဗ္ဗာရာမံ နာမ ကာရေသိ. ဘဂဝါ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ကုလာနံ အနုကမ္ပာယ သာဝတ္ထိံ နိဿာယ ဝိဟရန္တော ဣမေသု ဒွီသု ဝိဟာရေသု နိဗဒ္ဓဝါသံ ဝသိ. ဧကံ အန္တောဝဿံ ဇေတဝနေ ဝသတိ, ဧကံ ပုဗ္ဗာရာမေ, ဧတသ္မိံ ပန သမယေ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗာရာမေ ဝိဟရတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ’’တိ. ការលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា របស់ស្ត្រីដទៃដែលស្ថិតនៅក្នុងភាពជាស្ត្រី ដូចជានាងវិសាខា គឺមិនមានឡើយ ហើយការលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា របស់បុរសដទៃដែលស្ថិតនៅក្នុងភាពជាបុរស ដូចជាអនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ក៏មិនមានឡើយ។ ព្រោះថា អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋីនោះ បានបរិច្ចាគទ្រព្យចំនួនហាសិបបួនកោដិ ហើយបានសាងសង់វត្តជេតវនមហាវិហារ ក្នុងទីកន្លែងដែលមានសភាពដូចជាមហាវិហារនៃក្រុងអនុរាធបុរៈ នៅភាគខាងត្បូងនៃក្រុងសាវត្ថី។ នាងវិសាខា បានសាងសង់វត្តបុព្វារាម ក្នុងទីកន្លែងដែលមានសភាពដូចជាឧត្តមទេវីវិហារ នៅភាគខាងកើតនៃក្រុងសាវត្ថី។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់គង់អាស្រ័យនឹងក្រុងសាវត្ថី ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ត្រកូលទាំងពីរនេះ ទ្រង់បានគង់នៅក្នុងវិហារទាំងពីរនេះជាប្រចាំ។ ទ្រង់គង់ចាំវស្សាមួយលើកក្នុងវត្តជេតពន មួយលើកក្នុងវត្តបុព្វារាម ក៏ប៉ុន្តែក្នុងសម័យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តបុព្វារាម។ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «បុព្វារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ»។ ကိတ္တာဝတာ [Pg.198] နု ခေါ, ဘန္တေတိ ကိတ္တကေန နု ခေါ, ဘန္တေ. သံခိတ္တေန တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တော ဟောတီတိ တဏှာသင်္ခယေ နိဗ္ဗာနေ တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝိမုတ္တစိတ္တတာယ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တော နာမ သံခိတ္တေန ကိတ္တာဝတာ ဟောတိ? ယာယ ပဋိပတ္တိယာ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တော ဟောတိ, တံ မေ ခီဏာသဝဿ ဘိက္ခုနော ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ သံခိတ္တေန ဒေသေထာတိ ပုစ္ဆတိ. အစ္စန္တနိဋ္ဌောတိ ခယဝယသင်္ခါတံ အန္တံ အတီတာတိ အစ္စန္တာ. အစ္စန္တာ နိဋ္ဌာ အဿာတိ အစ္စန္တနိဋ္ဌော, ဧကန္တနိဋ္ဌော သတတနိဋ္ဌောတိ အတ္ထော. အစ္စန္တံ ယောဂက္ခေမီတိ အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ, နိစ္စယောဂက္ခေမီတိ အတ္ထော. အစ္စန္တံ ဗြဟ္မစာရီတိ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ, နိစ္စဗြဟ္မစာရီတိ အတ္ထော. အစ္စန္တံ ပရိယောသာနမဿာတိ ပုရိမနယေနေဝ အစ္စန္တပရိယောသာနော. သေဋ္ဌော ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဒေဝါနဉ္စ မနုဿာနဉ္စ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော. ဧဝရူပေါ ဘိက္ခု ကိတ္တာဝတာ ဟောတိ, ခိပ္ပမေတဿ သင်္ခေပေနေဝ ပဋိပတ္တိံ ကထေထာတိ ဘဂဝန္တံ ယာစတိ. ကသ္မာ ပနေသ ဧဝံ ဝေဂါယတီတိ? ကီဠံ အနုဘဝိတုကာမတာယ. បទថា «កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ» សេចក្តីថា បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ដោយប្រមាណប៉ុន្មានហ្ន៎? បទថា «សង្ខិត្តេន តណ្ហាសង្ខយវិមុត្តោ ហោតិ» សេចក្តីថា ឈ្មោះថាជាអ្នករួចផុតព្រោះអស់ទៅនៃតណ្ហា ដោយការធ្វើនូវព្រះនិព្វានដែលជាទីអស់ទៅនៃតណ្ហានោះឱ្យជាអារម្មណ៍ ដោយភាពនៃចិត្តរួចផុតហើយ ដោយសង្ខេប តើមានប្រមាណប៉ុន្មាន? ព្រះឥន្ទ្រសួរថា «សូមព្រះអង្គសម្តែងនូវបុព្វភាគបដិបទា ដោយសង្ខេប នៃភិក្ខុជាព្រះខីណាស្រពនោះ ដែលជាហេតុឱ្យបានជាអ្នករួចផុតព្រោះអស់ទៅនៃតណ្ហា ដោយសេចក្តីប្រតិបត្តិណា ដល់ខ្ញុំព្រះករុណាផង»។ បទថា «អច្ចន្តនិដ្ឋោ» សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយណាដែលកន្លងផុតនូវទីបំផុត ពោលគឺការអស់ទៅ និងការសាបសូន្យទៅ ធម៌ទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថា អច្ចន្តៈ។ ភិក្ខុណាមានការសម្រេចដ៏ក្រៃលែង ភិក្ខុនោះឈ្មោះថា អច្ចន្តនិដ្ឋៈ មានន័យថា ជាអ្នកមានការសម្រេចដោយចំណែកមួយ ឬជាអ្នកមានការសម្រេចជានិច្ច។ បទថា «អច្ចន្តយោគក្ខេមី» សេចក្តីថា ជាអ្នកមានធម៌ដ៏ក្សេមចាកយោគៈដ៏ក្រៃលែង មានន័យថា ជាអ្នកមានធម៌ដ៏ក្សេមចាកយោគៈជានិច្ច។ បទថា «អច្ចន្តព្រហ្មចារី» សេចក្តីថា ជាអ្នកមានព្រហ្មចរិយធម៌ដ៏ក្រៃលែង មានន័យថា ជាអ្នកមានព្រហ្មចរិយធម៌ជានិច្ច។ បទថា «អច្ចន្តបរិយោសានោ» សេចក្តីថា ជាអ្នកមានទីបំផុតដ៏ក្រៃលែង តាមន័យមុននោះឯង។ បទថា «សេដ្ឋោ ទេវមនុស្សានំ» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រសើរ ឧត្តម ជាងទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ។ ព្រះឥន្ទ្រក្រាបបង្គំទូលសុំព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «ភិក្ខុមានសភាពបែបនេះ តើមានដោយប្រមាណប៉ុន្មាន សូមព្រះអង្គសម្តែងនូវសេចក្តីប្រតិបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ ដោយសង្ខេប ឱ្យបានឆាប់រហ័សផងចុះ»។ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះឥន្ទ្រនោះប្រញាប់ប្រញាល់យ៉ាងនេះ? ឆ្លើយថា ព្រោះចង់ទៅសោយការលេងកម្សាន្ត។ အယံ ကိရ ဥယျာနကီဠံ အာဏာပေတွာ စတူဟိ မဟာရာဇူဟိ စတူသု ဒိသာသု အာရက္ခံ ဂါဟာပေတွာ ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝသံဃေန ပရိဝုတော အဍ္ဎတိယာဟိ နာဋကကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ ဧရာဝဏံ အာရုယှ ဥယျာနဒွါရေ ဌိတော ဣမံ ပဉှံ သလ္လက္ခေသိ – ‘‘ကိတ္တကေန နု ခေါ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တဿ ခီဏာသဝဿ သင်္ခေပတော အာဂမနိယပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ဟောတီ’’တိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ပဉှော အတိဝိယ သဿိရိကော, သစာဟံ ဣမံ ပဉှံ အနုဂ္ဂဏှိတွာဝ ဥယျာနံ ပဝိသိဿာမိ, ဆဒွါရိကေဟိ အာရမ္မဏေဟိ နိမ္မထိတော န ပုန ဣမံ ပဉှံ သလ္လက္ခေဿာမိ, တိဋ္ဌတု တာဝ ဥယျာနကီဠာ, သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဥဂ္ဂဟိတပဉှော ဥယျာနေ ကီဠိဿာမီ’’တိ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ အန္တရဟိတော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပါတုရဟောသိ. တေပိ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော အာရက္ခံ ဂဟေတွာ ဌိတဋ္ဌာနေယေဝ ဌိတာ, ပရိစာရိကဒေဝသံဃာပိ နာဋကာနိပိ ဧရာဝဏောပိ နာဂရာဇာ တတ္ထေဝ ဥယျာနဒွါရေ အဋ္ဌာသိ, ဧဝမေသ ကီဠံ အနုဘဝိတုကာမတာယ ဝေဂါယန္တော ဧဝမာဟ. ឮថា ស្ដេចសក្កៈនោះ បង្គាប់ឲ្យរៀបចំការលេងកម្សាន្តក្នុងឧទ្យាន ហើយឲ្យមហារាជទាំង ៤ រក្សាការការពារក្នុងទិសទាំង ៤ ព្រមទាំងមានពួកទេវតាឡោមព័ទ្ធក្នុងទេវលោកទាំងពីរ ស្ដេចឡើងគង់លើដំរីឯរាវ័ណ ជាមួយពួកនាងរបាំពីរកោដិកន្លះ ឈរនៅទ្វារឧទ្យាន ហើយពិចារណានូវប្រស្នានេះថា «តើបដិបទាជាចំណែកបឋមដែលគួរដល់ការសម្រេចដោយសង្ខេប របស់ព្រះខីណាស្រពអ្នករួចផុតព្រោះការអស់ទៅនៃតណ្ហា មានប្រមាណប៉ុន្មានហ្ន៎?»។ លំដាប់នោះ ស្ដេចសក្កៈនោះមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ប្រស្នានេះមានសិរីរុងរឿងក្រៃលែងណាស់ បើសិនជាអាត្មាអញមិនទាន់កំណត់យកប្រស្នានេះទេ ហើយចូលទៅកាន់ឧទ្យាន អាត្មាអញនឹងត្រូវអារម្មណ៍ដែលកើតឡើងតាមទ្វារទាំង ៦ ញាំញី មិនអាចពិចារណាប្រស្នានេះបានទៀតឡើយ។ ការលេងកម្សាន្តក្នុងឧទ្យាន ចូរផ្អាកសិនចុះ អាត្មាអញនឹងទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា សួរប្រស្នានេះ កាលបើបានរៀនប្រស្នានេះហើយ ទើបនឹងលេងកម្សាន្តក្នុងឧទ្យានវិញ»។ ស្ដេចសក្កៈក៏បាត់ខ្លួនពីកញ្ចឹងកដំរី ទៅប្រាកដខ្លួននៅចំពោះព្រះភក្ត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ចំណែកឯមហារាជទាំង ៤ នោះ ក៏កាន់យកការរក្សាការពារ ឈរនៅកន្លែងដែលខ្លួនឈរនោះឯង។ សូម្បីពួកទេវតាជាបរិវារក្ដី ពួកនាងរបាំក្ដី ស្ដេចដំរីឯរាវ័ណក្ដី ក៏ឈរនៅទ្វារឧទ្យាននោះឯង។ ស្ដេចសក្កៈនោះ កាលចង់សោយការលេងកម្សាន្តយ៉ាងឆាប់រហ័ស ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ နာလံ အဘိနိဝေသာယာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ နာမ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒွါဒသာယတနာနိ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော. တေ သဗ္ဗေပိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနိဝေသာယ [Pg.199] နာလံ န ပရိယတ္တာ န သမတ္ထာ န ယုတ္တာ, ကသ္မာ? ဂဟိတာကာရေန အတိဋ္ဌနတော. တေ ဟိ နိစ္စာတိ ဂဟိတာပိ အနိစ္စာဝ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, သုခါတိ ဂဟိတာပိ ဒုက္ခာဝ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, အတ္တာတိ ဂဟိတာပိ အနတ္တာဝ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ နာလံ အဘိနိဝေသာယ. အဘိဇာနာတီတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ဉာတပရိညာယ အဘိဇာနာတိ. ပရိဇာနာတီတိ တထေဝ တီရဏပရိညာယ ပရိဇာနာတိ. ယံကိဉ္စိ ဝေဒနန္တိ အန္တမသော ပဉ္စဝိညာဏသမ္ပယုတ္တမ္ပိ ယံကိဉ္စိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဝေဒနံ အနုဘဝတိ. ဣမိနာ ဘဂဝါ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဝေဒနာဝသေန နိဗ္ဗတ္တေတွာ အရူပပရိဂ္ဂဟံ ဒဿေတိ. သစေ ပန ဝေဒနာကမ္မဋ္ဌာနံ ဟေဋ္ဌာ န ကထိတံ ဘဝေယျ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကထေတဗ္ဗံ သိယာ. ဟေဋ္ဌာ ပန ကထိတံ, တသ္မာ သတိပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနိစ္စာနုပဿီတိ ဧတ္ထ အနိစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အနိစ္စာနုပဿနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, အနိစ္စာနုပဿီ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ အနိစ္စန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, တေ ဟိ ဥပ္ပာဒဝယဋ္ဌေန အနိစ္စာ. အနိစ္စာနုပဿနာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓာနံ ခယတော ဝယတော ဒဿနဉာဏံ. အနိစ္စာနုပဿီတိ တေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော. တသ္မာ ‘‘အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိ အနိစ္စတော အနုပဿန္တော ဝိဟရတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ក្នុងបទថា sabbe dhammā nālaṃ abhinivesāya នេះ ពាក្យថា ធម៌ទាំងពួង (sabbe dhammā) បានដល់ ខន្ធ ៥ អាយតនៈ ១២ ធាតុ ១៨។ ធម៌ទាំងអស់នោះ មិនគួរដើម្បីចូលទៅប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិឡើយ គឺមិនសមគួរ មិនអាច មិនត្រូវឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមិនស្ថិតនៅតាមអាការៈដែលប្រកាន់យក។ ពិតមែនណាស់ ធម៌ទាំងនោះ ទោះបីបុគ្គលប្រកាន់យកថា «ទៀង» ក៏គង់តែប្រែប្រួលជា «មិនទៀង» វិញ ទោះបីប្រកាន់យកថា «ជាសុខ» ក៏គង់តែប្រែប្រួលជា «ទុក្ខ» វិញ ទោះបីប្រកាន់យកថា «ជាខ្លួនប្រាណ» ក៏គង់តែប្រែប្រួលជា «មិនមែនខ្លួនប្រាណ» វិញ ហេតុនោះ ទើបមិនគួរដើម្បីចូលទៅប្រកាន់ខ្ជាប់ឡើយ។ បទថា abhijānāti សេចក្ដីថា ដឹងច្បាស់ដោយញាតបរិញ្ញាថា «មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា»។ បទថា parijānāti សេចក្ដីថា កំណត់ដឹងដោយតីរណបរិញ្ញា យ៉ាងនោះឯង។ បទថា yaṃ kiñci vedanaṃ សេចក្ដីថា សោយវេទនាណាមួយ សូម្បីតែវេទនាបន្តិចបន្តួចដែលសម្បយុត្តដោយបញ្ចវិញ្ញាណជាទីបំផុត។ ដោយបទនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញការកំណត់កាន់យកអរូបធម៌ ដោយអំណាចនៃវេទនា ដល់សក្កទេវរាជ។ ប្រសិនបើវេទនាកម្មដ្ឋាន មិនត្រូវបានពោលទុកក្នុងខាងក្រោម (ខាងដើម) ទេ គួរតែពោលក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះបានពោលទុកក្នុងខាងក្រោមរួចហើយ ហេតុនោះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលពោលទុកក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រចុះ។ បទថា aniccānupassī ក្នុងទីនេះ គប្បីដឹងនូវ «អនិច្ចៈ» គប្បីដឹងនូវ «អនិច្ចានុបស្សនា» គប្បីដឹងនូវ «អនិច្ចានុបស្សីបុគ្គល»។ ក្នុងចំណោមធម៌ទាំងនោះ ពាក្យថា aniccaṃ បានដល់ ខន្ធ ៥ ព្រោះខន្ធទាំងនោះមិនទៀង ដោយអត្ថថាមានការកើតឡើងនិងការវិនាសទៅ។ ពាក្យថា aniccānupassanā បានដល់ ញាណដែលឃើញខន្ធ ៥ ដោយភាពជាធម៌អស់ទៅនិងវិនាសទៅ។ ពាក្យថា aniccānupassī បានដល់ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយញាណនោះ។ ហេតុនោះ ក្នុងបទថា «aniccānupassī viharati» នេះ មានសេចក្ដីអធិប្បាយថា រមែងនៅពិចារណាឃើញរឿយៗដោយភាពមិនទៀង។ ဝိရာဂါနုပဿီတိ ဧတ္ထ ဒွေ ဝိရာဂါ ခယဝိရာဂေါ စ အစ္စန္တဝိရာဂေါ စ. တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ခယဝယတော အနုပဿနာပိ, အစ္စန္တဝိရာဂံ နိဗ္ဗာနံ ဝိရာဂတော ဒဿနမဂ္ဂဉာဏမ္ပိ ဝိရာဂါနုပဿနာ. တဒုဘယသမာင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဝိရာဂါနုပဿီ နာမ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိရာဂါနုပဿီ’’တိ, ဝိရာဂတော အနုပဿန္တောတိ အတ္ထော. နိရောဓာနုပဿိမှိပိ ဧသေဝ နယော, နိရောဓောပိ ဟိ ခယနိရောဓော စ အစ္စန္တနိရောဓော စာတိ ဒုဝိဓောယေဝ. ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီတိ ဧတ္ထ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ ဝေါဿဂ္ဂေါ, သော စ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဒုဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဝိပဿနာ, သာ ဟိ တဒင်္ဂဝသေန ကိလေသေ စ ခန္ဓေ စ ဝေါဿဇ္ဇတိ. ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါတိ မဂ္ဂေါ, သော ဟိ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ အာရမ္မဏတော ပက္ခန္ဒတိ. ဒွီဟိပိ ဝါ ကာရဏေဟိ ဝေါဿဂ္ဂေါယေဝ, သမုစ္ဆေဒဝသေန ခန္ဓာနံ ကိလေသာနဉ္စ ဝေါဿဇ္ဇနတော, နိဗ္ဗာနဉ္စ ပက္ခန္ဒနတော. တသ္မာ ကိလေသေ စ ခန္ဓေ စ ပရိစ္စဇတီတိ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ, နိရောဓေ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတီတိ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဥဘယမ္ပေတံ မဂ္ဂေ သမေတိ. တဒုဘယသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဣမာယ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာယ သမန္နာဂတတ္တာ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ နာမ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ’’တိ. န ကိဉ္စိ လောကေ ဥပါဒိယတီတိ [Pg.200] ကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ သင်္ခါရဂတံ တဏှာဝသေန န ဥပါဒိယတိ န ဂဏှာတိ န ပရာမသတိ. အနုပါဒိယံ န ပရိတဿတီတိ အဂ္ဂဏှန္တော တဏှာပရိတဿနာယ န ပရိတဿတိ. ပစ္စတ္တညေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ သယမေဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ. ခီဏာ ဇာတီတိအာဒိနာ ပနဿ ပစ္စဝေက္ခဏာဝ ဒဿိတာ. ဣတိ ဘဂဝါ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ သံခိတ္တေန ခီဏာသဝဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ ပုစ္ဆိတော သလ္လဟုကံ ကတွာ သံခိတ္တေနေဝ ခိပ္ပံ ကထေသိ. ក្នុងបទថា virāgānupassī នេះ វិរាគៈមាន ២ គឺ ខយវិរាគៈ (ការប្រាសចាកតម្រេកព្រោះអស់ទៅ) និង អច្ចន្តវិរាគៈ (ការប្រាសចាកតម្រេកជាដាច់ខាត)។ ក្នុងវិរាគៈទាំងពីរនោះ សូម្បីការពិចារណាឃើញសង្ខារទាំងឡាយដោយភាពអស់ទៅនិងវិនាសទៅក្ដី សូម្បីមគ្គញាណដែលឃើញព្រះនិព្វានជាអច្ចន្តវិរាគៈ ដោយភាពជាធម៌ប្រាសចាកតម្រេកក្ដី ហៅថា វិរាគានុបស្សនា។ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយធម៌ទាំងពីរនោះ ឈ្មោះថា វិរាគានុបស្សី ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនោះ ទើបត្រាស់ថា «virāgānupassī» មានសេចក្ដីថា អ្នកពិចារណាឃើញរឿយៗដោយភាពប្រាសចាកតម្រេក។ សូម្បីក្នុងបទថា nirodhānupassī ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ ព្រោះថា និរោធៈ ក៏មាន ២ យ៉ាងគឺ ខយនិរោធៈ និង អច្ចន្តនិរោធៈ ដូចគ្នា។ ក្នុងបទថា paṭinissaggānupassī នេះ ពាក្យថា បដិនិស្សគ្គៈ លោកហៅថា វោស្សគ្គៈ (ការលះបង់) ហើយវោស្សគ្គៈនោះមាន ២ យ៉ាងគឺ បរិច្ចាគវោស្សគ្គៈ (ការលះបង់ដោយការបរិច្ចាគ) និង បក្ខន្ទនវោស្សគ្គៈ (ការលះបង់ដោយការស្ទុះទៅរក)។ ក្នុងវោស្សគ្គៈទាំងពីរនោះ វិបស្សនា ឈ្មោះថា បរិច្ចាគវោស្សគ្គៈ ព្រោះវិបស្សនានោះរមែងលះបង់នូវកិលេសនិងខន្ធទាំងឡាយដោយអំណាចនៃតទង្គប្បហាន។ មគ្គ ឈ្មោះថា បក្ខន្ទនវោស្សគ្គៈ ព្រោះមគ្គនោះរមែងស្ទុះទៅកាន់ព្រះនិព្វានដែលជាអារម្មណ៍ ដោយការធ្វើឲ្យជាអារម្មណ៍។ ម៉្យាងទៀត ឈ្មោះថា វោស្សគ្គៈ ព្រោះហេតុទាំងពីរយ៉ាង គឺព្រោះការលះបង់នូវខន្ធនិងកិលេសទាំងឡាយដោយអំណាចនៃសមុច្ឆេទប្បហានផង ព្រោះការស្ទុះទៅកាន់ព្រះនិព្វានផង។ ហេតុនោះ ការលះបង់នូវកិលេសនិងខន្ធទាំងឡាយ ឈ្មោះថា បរិច្ចាគវោស្សគ្គៈ ចិត្តដែលស្ទុះទៅកាន់ព្រះនិព្វានធាតុក្នុងរំលត់ទុក្ខ ឈ្មោះថា បក្ខន្ទនវោស្សគ្គៈ វោស្សគ្គៈទាំងពីរយ៉ាងនេះ រមែងរួមចុះក្នុងមគ្គតែមួយ។ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយវោស្សគ្គៈទាំងពីរនោះ ឈ្មោះថា បដិនិស្សគ្គានុបស្សី ព្រោះជាអ្នកប្រកបដោយបដិនិស្សគ្គានុបស្សនានេះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកបុគ្គលនោះ ទើបត្រាស់ថា «paṭinissaggānupassī»។ បទថា na kiñci loke upādiyati សេចក្ដីថា មិនប្រកាន់ខ្ជាប់ មិនកាន់យក មិនស្ទាបអង្អែលនូវសង្ខារធម៌ណាមួយ សូម្បីតែមួយ ដោយអំណាចនៃតណ្ហាឡើយ។ បទថា anupādiyaṃ na paritassati សេចក្ដីថា កាលមិនប្រកាន់ខ្ជាប់ ក៏មិនតក់ស្លុតដោយសេចក្ដីតក់ស្លុតព្រោះតណ្ហាឡើយ។ បទថា paccattaññeva parinibbāyati សេចក្ដីថា រមែងរំលត់ទុក្ខដោយខ្លួនឯង ដោយកិលេសបរិនិព្វាន។ ចំណែកឯបទថា khīṇā jāti ជាដើម គឺទ្រង់បង្ហាញតែបច្ចវេក្ខណញាណរបស់ព្រះអរហន្តនោះប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលដែលសក្កទេវរាជសួរនូវបុព្វភាគបដិបទារបស់ព្រះខីណាស្រពដោយសង្ខេប យ៉ាងនេះហើយ ក៏ទ្រង់ធ្វើឲ្យស្រាល ហើយទ្រង់ដោះស្រាយដោយសង្ខេបយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដល់សក្កទេវរាជនោះ។ ၃၉၁. အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတီတိ အနန္တရေ ကူဋာဂါရေ နိသိန္နော ဟောတိ. အဘိသမေစ္စာတိ ဉာဏေန အဘိသမာဂန္တွာ, ဇာနိတွာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကိံ နု ခေါ ဧသ ဇာနိတွာ အနုမောဒိ, ဥဒါဟု အဇာနိတွာ ဝါတိ. ကသ္မာ ပနဿ ဧဝမဟောသီတိ? ထေရော ကိရ န ဘဂဝတော ပဉှဝိဿဇ္ဇနသဒ္ဒံ အဿောသိ, သက္ကဿ ပန ဒေဝရညော, ‘‘ဧဝမေတံ ဘဂဝါ ဧဝမေတံ သုဂတာ’’တိ အနုမောဒနသဒ္ဒံ အဿောသိ. သက္ကော ကိရ ဒေဝရာဇာ မဟတာ သဒ္ဒေန အနုမောဒိ. အထ ကသ္မာ န ဘဂဝတော သဒ္ဒံ အဿောသီတိ? ယထာပရိသဝိညာပကတ္တာ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဓမ္မံ ကထေန္တာနံ ဧကာဗဒ္ဓါယ စက္ကဝါဠပရိယန္တာယပိ ပရိသာယ သဒ္ဒေါ သုယျတိ, ပရိယန္တံ ပန မုဉ္စိတွာ အင်္ဂုလိမတ္တမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါ န နိစ္ဆရတိ. ကသ္မာ? ဧဝရူပါ မဓုရကထာ မာ နိရတ္ထကာ အဂမာသီတိ. တဒါ ဘဂဝါ မိဂါရမာတုပါသာဒေ သတ္တရတနမယေ ကူဋာဂါရေ သိရိဂဗ္ဘမှိ နိသိန္နော ဟောတိ, တဿ ဒက္ခိဏပဿေ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝသနကူဋာဂါရံ, ဝါမပဿေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ, အန္တရေ ဆိဒ္ဒဝိဝရောကာသော နတ္ထိ, တသ္မာ ထေရော န ဘဂဝတော သဒ္ဒံ အဿောသိ, သက္ကဿေဝ အဿောသီတိ. ៣៩១. បទថា avidūre nisinno hoti សេចក្ដីថា គង់នៅក្នុងប្រាសាទកំពូល (កូដាគារ) ដែលនៅជិតបង្កើយ។ បទថា abhisamecca សេចក្ដីថា ចូលទៅជិតដោយញាណ គឺដឹងហើយ នេះជាសេចក្ដីអធិប្បាយ។ ពាក្យនេះមានន័យថា «តើស្ដេចសក្កៈនេះដឹងហើយទើបអនុមោទនា ឬក៏មិនដឹងហើយអនុមោទនាហ្ន៎?»។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈមានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះ? ឮថា ព្រះថេរៈមិនបានឮព្រះសូរសៀងដោះស្រាយប្រស្នារបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគឡើយ ប៉ុន្តែបានឮតែសំឡេងអនុមោទនារបស់សក្កទេវរាជថា «យ៉ាងហ្នឹងហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ យ៉ាងហ្នឹងហើយ ព្រះសុគត»។ ឮថា សក្កទេវរាជបានអនុមោទនាដោយសំឡេងយ៉ាងខ្លាំង។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈមិនបានឮព្រះសូរសៀងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ? ព្រោះព្រះសូរសៀងរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ រមែងឮទៅដល់តែពួកបរិស័ទដែលគួរឲ្យដឹងប៉ុណ្ណោះ។ ពិតមែនណាស់ កាលព្រះពុទ្ធទាំងឡាយទ្រង់សម្ដែងធម៌ ព្រះសូរសៀងរមែងឮទៅដល់ពួកបរិស័ទដែលតជាប់គ្នារហូតដល់កម្រិតចក្រវាឡ ប៉ុន្តែមិនបានចេញទៅខាងក្រៅសូម្បីតែមួយធ្នាប់ដៃឡើយ ក្រៅពីពួកបរិស័ទនោះ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះកុំឲ្យព្រះវាចាដ៏ផ្អែមល្ហែមមានសภาพយ៉ាងនេះ ក្លាយជាឥតប្រយោជន៍ឡើយ។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគគង់នៅក្នុងសិរីគភ៌ ក្នុងប្រាសាទកំពូលធ្វើដោយរតនៈ ៧ ប្រការ ក្នុងប្រាសាទរបស់មិគារមាតា (នាងវិសាខា)។ នៅខាងស្ដាំនៃសិរីគភ៌នោះ ជាប្រាសាទកំពូលជាទីគង់នៅរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរ នៅខាងឆ្វេងជាប្រាសាទកំពូលរបស់ព្រះមហាមោគ្គល្លាន ចន្លោះប្រាសាទទាំងនោះគ្មានចន្លោះប្រហោងឡើយ ហេតុនោះ ព្រះថេរៈទើបមិនបានឮព្រះសូរសៀងរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ឮតែសំឡេងរបស់ស្ដេចសក្កៈប៉ុណ្ណោះ។ ပဉ္စဟိ တူရိယသတေဟီတိ ပဉ္စင်္ဂိကာနံ တူရိယာနံ ပဉ္စဟိ သတေဟိ. ပဉ္စင်္ဂိကံ တူရိယံ နာမ အာတတံ ဝိတတံ အာတတဝိတတံ သုသိရံ ဃနန္တိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ. တတ္ထ အာတတံ နာမ စမ္မပရိယောနဒ္ဓေသု ဘေရိအာဒီသု ဧကတလတူရိယံ. ဝိတတံ နာမ ဥဘယတလံ. အာတတဝိတတံ နာမ တန္တိဗဒ္ဓပဏဝါဒိ. သုသိရံ ဝံသာဒိ. ဃနံ သမ္မာဒိ. သမပ္ပိတောတိ ဥပဂတော. သမင်္ဂီဘူတောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပရိစာရေတီတိ တံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော တတော တတော ဣန္ဒြိယာနိ စာရေတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပရိဝါရေတွာ ဝဇ္ဇမာနေဟိ ပဉ္စဟိ တူရိယသတေဟိ သမန္နာဂတော ဟုတွာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ [Pg.201] အနုဘဝတီ. ပဋိပဏာမေတွာတိ အပနေတွာ, နိဿဒ္ဒါနိ ကာရာပေတွာတိ အတ္ထော. ယထေဝ ဟိ ဣဒါနိ သဒ္ဓါ ရာဇာနော ဂရုဘာဝနိယံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ – ‘‘အသုကော နာမ အယျော အာဂစ္ဆတိ, မာ, တာတာ, ဂါယထ, မာ ဝါဒေထ, မာ နစ္စထာ’’တိ နာဋကာနိ ပဋိဝိနေန္တိ, သက္ကောပိ ထေရံ ဒိသွာ ဧဝမကာသိ. စိရဿံ ခေါ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဣမံ ပရိယာယမကာသီတိ ဧဝရူပံ လောကေ ပကတိယာ ပိယသမုဒါဟာရဝစနံ ဟောတိ, လောကိယာ ဟိ စိရဿံ အာဂတမ္ပိ အနာဂတပုဗ္ဗမ္ပိ မနာပဇာတိယံ အာဂတံ ဒိသွာ, – ‘‘ကုတော ဘဝံ အာဂတော, စိရဿံ ဘဝံ အာဂတော, ကထံ တေ ဣဓာဂမနမဂ္ဂေါ ဉာတော မဂ္ဂမူဠှောသီ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တိ. အယံ ပန အာဂတပုဗ္ဗတ္တာယေဝ ဧဝမာဟ. ထေရော ဟိ ကာလေန ကာလံ ဒေဝစာရိကံ ဂစ္ဆတိယေဝ. တတ္ထ ပရိယာယမကာသီတိ ဝါရမကာသိ. ယဒိဒံ ဣဓာဂမနာယာတိ ယော အယံ ဣဓာဂမနာယ ဝါရော, တံ, ဘန္တေ, စိရဿမကာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒမာသနံ ပညတ္တန္တိ ယောဇနိကံ မဏိပလ္လင်္ကံ ပညပါပေတွာ ဧဝမာဟ. បទថា pañcahi tūriyasatehi សេចក្ដីថា ដោយគ្រឿងតន្ត្រី ៥ រយ ដែលមានអង្គ ៥។ គ្រឿងតន្ត្រីមានអង្គ ៥ នោះ គឺប្រកបដោយអង្គ ៥ ទាំងនេះគឺ អាតតៈ (ស្គរមុខមួយ) វិតតៈ (ស្គរមុខពីរ) អាតតវិតតៈ (ស្គរចងខ្សែ ឬពិណ) សុសិរៈ (ឧបករណ៍មានប្រហោង ដូចជាខ្លុយ ស្រឡៃ) ឃនៈ (ឧបករណ៍គោះ ដូចជាឈឹង រគាំង)។ ក្នុងគ្រឿងតន្ត្រីទាំងនោះ ឧបករណ៍ឈ្មោះថា ātataṃ បានដល់ គ្រឿងតន្ត្រីមុខមួយ ក្នុងចំណោមស្គរធំជាដើមដែលពាសដោយស្បែក។ ឧបករណ៍ឈ្មោះថា vitataṃ បានដល់ ស្គរមានមុខសងខាង។ ឧបករណ៍ឈ្មោះថា ātatavitataṃ បានដល់ ពិណដែលចងដោយខ្សែជាដើម។ ឧបករណ៍ឈ្មោះថា susiraṃ បានដល់ ខ្លុយជាដើម។ ឧបករណ៍ឈ្មោះថា ghanaṃ បានដល់ ឈឹងជាដើម។ បទថា samappito សេចក្ដីថា ចូលទៅជិត។ បទថា samaṅgībhūto នេះ ជាវេវចនសព្ទនៃបទនោះឯង។ បទថា paricāreti សេចក្ដីថា កាលសោយនូវសម្បត្តិទាំងនោះ ក៏ញ៉ាំងឥន្ទ្រិយទាំងឡាយឲ្យត្រេកត្រអាលក្នុងអារម្មណ៍នោះៗ។ ពាក្យនេះមានន័យថា ជាអ្នកប្រកបដោយគ្រឿងតន្ត្រី ៥ រយ ដែលគេប្រគំឡោមព័ទ្ធ ហើយសោយនូវទិព្វសម្បត្តិ។ បទថា paṭipaṇāmetvā សេចក្ដីថា ឲ្យចៀសចេញទៅ គឺធ្វើឲ្យស្ងាត់សំឡេង នេះជាសេចក្ដីអធិប្បាយ។ ដូចជាក្នុងសម័យឥឡូវនេះ ពួកស្ដេចដែលមានសទ្ធា កាលឃើញភិក្ខុគួរជាទីគោរព ក៏បង្គាប់ថា «លោកម្ចាស់ឈ្មោះនេះកំពុងនិមន្តមក ម្នាលគ្នាយើង ចូរកុំច្រៀង ចូរកុំប្រគំ ចូរកុំរាំឡើយ» ហើយឲ្យពួកអ្នករបាំចៀសចេញទៅ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីស្ដេចសក្កៈ កាលឃើញព្រះថេរៈ ក៏បានធ្វើដូច្នោះដែរ។ បទថា cirassaṃ kho mārisa moggallāna imaṃ pariyāyamakāsi នេះ ជាពាក្យពោលជាទីស្រឡាញ់តាមធម្មតាក្នុងលោក ពិតមែនណាស់ ពួកមនុស្សក្នុងលោក កាលឃើញអ្នកដែលមកយូរៗម្ដងក្ដី អ្នកដែលមិនធ្លាប់មកពីមុនក្ដី ដែលជាអ្នកគួរជាទីពេញចិត្ត មកដល់ហើយ រមែងពោលយ៉ាងនេះថា «តើលោកម្ចាស់អញ្ជើញមកពីណា លោកម្ចាស់អញ្ជើញមកយូរៗម្ដង តើលោកម្ចាស់ស្គាល់ផ្លូវមកទីនេះដោយរបៀបណា ឬមួយក៏វង្វេងផ្លូវទើបមកដល់ទីនេះ?» ជាដើម។ ចំណែកឯស្ដេចសក្កៈនេះ ព្រោះព្រះថេរៈធ្លាប់និមន្តមកពីមុន ទើបពោលយ៉ាងនេះ ព្រោះថាព្រះថេរៈរមែងនិមន្តទៅកាន់ទេវចារិកតាមកាលវេលាជាប្រចាំ។ ក្នុងបទនោះ បទថា pariyāyamakāsi សេចក្ដីថា ធ្វើនូវវារៈ (វេន)។ បទថា yadidaṃ idhāgamanāya សេចក្ដីថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន វារៈណាសម្រាប់ការមកក្នុងទីនេះ លោកម្ចាស់បានធ្វើនូវវារៈនោះយូរៗម្ដង» នេះជាសេចក្ដីអធិប្បាយ។ បទថា idamāsanaṃ paññattaṃ សេចក្ដីថា ឲ្យគេរៀបចំបល្ល័ង្កកែវមណីទំហំមួយយោជន៍ រួចហើយពោលយ៉ាងនេះ។ ၃၉၂. ဗဟုကိစ္စာ ဗဟုကရဏီယာတိ ဧတ္ထ ယေသံ ဗဟူနိ ကိစ္စာနိ, တေ ဗဟုကိစ္စာ. ဗဟုကရဏီယာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အပ္ပေဝ သကေန ကရဏီယေနာတိ သကရဏီယမေဝ အပ္ပံ မန္ဒံ, န ဗဟု, ဒေဝါနံ ကရဏီယံ ပန ဗဟု, ပထဝိတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ကပ္ပရုက္ခမာတုဂါမာဒီနံ အတ္ထာယ အဋ္ဋာ သက္ကဿ သန္တိကေ ဆိဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ နိယမေန္တော အာဟ – အပိစ ဒေဝါနံယေဝ တာဝတိံသာနံ ကရဏီယေနာတိ. ဒေဝါနဉှိ ဓီတာ စ ပုတ္တာ စ အင်္ကေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ပါဒပရိစာရိကာ ဣတ္ထိယော သယနေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, တာသံ မဏ္ဍနပသာဓနကာရိကာ ဒေဝဓီတာ သယနံ ပရိဝါရေတွာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဝေယျာဝစ္စကရာ အန္တောဝိမာနေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဧတေသံ အတ္ထာယ အဋ္ဋကရဏံ နတ္ထိ. ယေ ပန သီမန္တရေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, တေ ‘‘မမ သန္တကာ တဝ သန္တကာ’’တိ နိစ္ဆေတုံ အသက္ကောန္တာ အဋ္ဋံ ကရောန္တိ, သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ပုစ္ဆန္တိ, သော ယဿ ဝိမာနံ အာသန္နတရံ, တဿ သန္တကောတိ ဝဒတိ. သစေ ဒွေပိ သမဋ္ဌာနေ ဟောန္တိ, ယဿ ဝိမာနံ ဩလောကေန္တော ဌိတော, တဿ သန္တကောတိ ဝဒတိ. သစေ ဧကမ္ပိ န ဩလောကေတိ, တံ ဥဘိန္နံ ကလဟုပစ္ဆေဒနတ္ထံ အတ္တနော သန္တကံ ကရောတိ. တံ သန္ဓာယ, ‘‘ဒေဝါနံယေဝ တာဝတိံသာနံ ကရဏီယေနာ’’တိ အာဟ. အပိစဿ ဧဝရူပံ ကီဠာကိစ္စမ္ပိ ကရဏီယမေဝ. ៣៩២. ក្នុងបទថា bahukiccā bahukaraṇīyā នេះ ជនទាំងឡាយណាមានកិច្ចច្រើន ជនទាំងនោះឈ្មោះថា បហុកិច្ចៈ (មានកិច្ចច្រើន)។ បទថា bahukaraṇīyā ជាវេវចនសព្ទនៃបទនោះឯង។ បទថា appeva sakena karaṇīyena សេចក្ដីថា កិច្ចការផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ស្ដេចសក្កៈនោះមានតិចតួចស្ដួចស្ដើង មិនច្រើនឡើយ ប៉ុន្តែកិច្ចការរបស់ពួកទេវតាមានច្រើនណាស់ ព្រោះថា រឿងក្ដីក្ដាំទាំងឡាយដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ដើមកប្បព្រឹក្ស និងពួកមាតុគ្រាមជាដើម ចាប់តាំងពីផែនដីទៅ រមែងដោះស្រាយក្នុងសំណាក់របស់ស្ដេចសក្កៈ ហេតុនោះ កាលកំណត់ ទើបពោលថា apica devānaṃyeva tāvatiṃsānaṃ karaṇīyena (ម៉្យាងទៀត ព្រោះតែកិច្ចការរបស់ពួកទេវតាជាន់តាវតឹង្សប៉ុណ្ណោះ)។ ពិតមែនណាស់ កូនស្រីនិងកូនប្រុសរបស់ពួកទេវតា រមែងកើតឡើងលើទ្រូង (ភ្លៅ) ពួកស្រីជាបាទបរិចារិកា រមែងកើតឡើងលើទីដេក ពួកទេវធីតាអ្នកតុបតែងលម្អដល់ស្រីទាំងនោះ រមែងកើតឡើងឡោមព័ទ្ធទីដេក ពួកអ្នកធ្វើការខ្វល់ខ្វាយ (វេយ្យាវច្ចករៈ) រមែងកើតឡើងក្នុងខាងក្នុងវិមាន សម្រាប់ពួកទេវតាទាំងនេះ មិនមានការឡើងតុលាការ (រឿងក្ដីក្ដាំ) ឡើយ។ ចំណែកឯពួកទេវតាណាដែលកើតក្នុងចន្លោះព្រំប្រទល់ ពួកទេវតានោះមិនអាចសម្រេចបានថា «ជារបស់អញ ឬជារបស់អ្នក» ក៏ធ្វើការប្ដឹងផ្ដល់គ្នា ហើយទូលសួរស្ដេចសក្កទេវរាជ ស្ដេចសក្កៈនោះក៏កាត់ក្ដីថា វិមានរបស់ទេវតាណានៅជិតជាង គឺជារបស់ទេវតានោះ។ ប្រសិនបើវិមានទាំងពីរស្ថិតនៅចម្ងាយស្មើគ្នា ស្ដេចសក្កៈឈរក្រឡេកមើលទៅវិមានរបស់ទេវតាណា គឺជារបស់ទេវតានោះ។ ប្រសិនបើមិនក្រឡេកមើលសូម្បីតែមួយទេ ស្ដេចសក្កៈក៏យកនាងទេវតានោះមកធ្វើជារបស់ខ្លួន ដើម្បីកាត់ផ្ដាច់ការឈ្លោះប្រកែកគ្នានៃទេវតាទាំងពីរនោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «devānaṃyeva tāvatiṃsānaṃ karaṇīyena»។ ម៉្យាងទៀត សូម្បីតែកិច្ចការលេងកម្សាន្តមានសភាពយ៉ាងនេះ ក៏ជាកិច្ចការដែលស្ដេចសក្កៈត្រូវធ្វើដែរ។ ယံ [Pg.202] နော ခိပ္ပမေဝ အန္တရဓာယတီတိ ယံ အမှာကံ သီဃမေဝ အန္ဓကာရေ ရူပဂတံ ဝိယ န ဒိဿတိ. ဣမိနာ – ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, တံ ပဉှဝိဿဇ္ဇနံ န သလ္လက္ခေမီ’’တိ ဒီပေတိ. ထေရော – ‘‘ကသ္မာ နု ခေါ အယံ ယက္ခော အသလ္လက္ခဏဘာဝံ ဒီပေတိ, ပဿေန ပရိဟရတီ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော – ‘‘ဒေဝါ နာမ မဟာမူဠှာ ဟောန္တိ. ဆဒွါရိကေဟိ အာရမ္မဏေဟိ နိမ္မထီယမာနာ အတ္တနော ဘုတ္တာဘုတ္တဘာဝမ္ပိ ပီတာပီတဘာဝမ္ပိ န ဇာနန္တိ, ဣဓ ကတမေတ္ထ ပမုဿန္တီ’’တိ အညာသိ. ကေစိ ပနာဟု – ‘‘ထေရော ဧတဿ ဂရု ဘာဝနိယော, တသ္မာ ‘ဣဒါနေဝ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ သန္တိကေ ပဉှံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အာဂတော, ဣဒါနေဝ နာဋကာနံ အန္တရံ ပဝိဋ္ဌောတိ ဧဝံ မံ ထေရော တဇ္ဇေယျာ’တိ ဘယေန ဧဝမာဟာ’’တိ. ဧတံ ပန ကောဟညံ နာမ ဟောတိ, န အရိယသာဝကဿ ဧဝရူပံ ကောဟညံ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ မူဠှဘာဝေနေဝ န သလ္လက္ခေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥပရိ ကသ္မာ သလ္လက္ခေသီတိ? ထေရော တဿ သောမနဿသံဝေဂံ ဇနယိတွာ တမံ နီဟရိ, တသ္မာ သလ္လက္ခေသီတိ. បទថា Yaṃ no khippameva antaradhāyati សេចក្តីថា សេចក្តីដោះស្រាយប្រស្នាណាដែលបាត់ទៅយ៉ាងឆាប់រហ័សពីយើង ដូចជារូបារម្មណ៍ក្នុងទីងងឹត មិនប្រាកដដល់យើងឡើយ។ ដោយបទនេះ ព្រះសក្កៈបង្ហាញថា «បពិត្រព្រះថេរៈដ៏ចម្រើន ខ្ញុំមិនអាចកំណត់ចាំនូវសេចក្តីដោះស្រាយប្រស្នានោះបានឡើយ»។ ព្រះថេរៈ (មហាមោគ្គល្លាន) កាលពិចារណាថា «ហេតុអ្វីបានជាយក្ស (សក្កទេវរាជ) នេះ បង្ហាញនូវភាពមិនអាចកំណត់ចាំបាន ឬក៏គេចវេះដោយល្បិច?» ក៏ដឹងច្បាស់ថា «ពួកទេវតាជាអ្នកមានមោហៈច្រើន ត្រូវអារម្មណ៍ក្នុងទ្វារទាំង ៦ ញាំញីយ៉ាងខ្លាំង សូម្បីតែការបរិភោគហើយ ឬមិនទាន់បរិភោគ ការផឹកហើយ ឬមិនទាន់ផឹករបស់ខ្លួន ក៏មិនដឹងឡើយ ការងារដែលធ្វើក្នុងទីនេះ ក៏ភ្លេចភ្លាំងក្នុងទីនោះ»។ ប៉ុន្តែ អាចារ្យខ្លះពោលថា «ព្រះថេរៈជាទីគោរពកោតក្រែងរបស់សក្កៈនោះ ព្រោះហេតុនោះ សក្កៈគិតថា «ទើបតែរៀនប្រស្នាក្នុងសំណាក់ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរក្នុងលោកក្នុងពេលនេះ ហើយក៏ចូលទៅក្នុងកណ្តាលពួកស្រីរបាំក្នុងពេលនេះភ្លាម ព្រះថេរៈច្បាស់ជាគំរាមកំហែងត្មាតអញជាមិនខាន» ព្រោះខ្លាច ទើបពោលយ៉ាងនេះ»។ ប៉ុន្តែ ពាក្យនោះជាពាក្យកុហកបោកប្រាស់ (កោហញ្ញៈ)។ ភាពជាកោហញ្ញៈបែបនេះ មិនមានដល់អរិយសាវ័កឡើយ ព្រោះហេតុនោះ គួរដឹងថា សក្កៈមិនអាចកំណត់ចាំបាន ដោយសារតែភាពវង្វេងវង្វាន់ (មោហៈ) តែប៉ុណ្ណោះ។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាកំណត់ចាំបានក្នុងកាលខាងក្រោយ? ឆ្លើយថា ព្រះថេរៈធ្វើឱ្យកើតសោមនស្សសង្វេគដល់សក្កៈនោះ ហើយកម្ចាត់បង់នូវងងឹត (អវិជ្ជា) ចេញ ព្រោះហេតុនោះ ទើបកំណត់ចាំបាន។ ဣဒါနိ သက္ကော ပုဗ္ဗေ အတ္တနော ဧဝံ ဘူတကာရဏံ ထေရဿ အာရောစေတုံ ဘူတပုဗ္ဗန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သမုပဗျူဠှောတိ သန္နိပတိတော ရာသိဘူတော. အသုရာ ပရာဇိနိံသူတိ အသုရာ ပရာဇယံ ပါပုဏိံသု. ကဒါ ပနေတေ ပရာဇိတာတိ? သက္ကဿ နိဗ္ဗတ္တကာလေ. သက္ကော ကိရ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ မဂဓရဋ္ဌေ မစလဂါမေ မဃော နာမ မာဏဝေါ အဟောသိ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော, ဗောဓိသတ္တစရိယာ ဝိယဿ စရိယာ အဟောသိ. သော တေတ္တိံသ ပုရိသေ ဂဟေတွာ ကလျာဏမကာသိ. ဧကဒိဝသံ အတ္တနောဝ ပညာယ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂါမမဇ္ဈေ မဟာဇနဿ သန္နိပတိတဋ္ဌာနေ ကစဝရံ ဥဘယတော အပဗ္ဗဟိတွာ တံ ဌာနံ အတိရမဏီယမကာသိ, ပုန တတ္ထေဝ မဏ္ဍပံ ကာရေသိ, ပုန ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ သာလံ ကာရေသိ. ဂါမတော စ နိက္ခမိတွာ ဂါဝုတမ္ပိ အဍ္ဎယောဇနမ္ပိ တိဂါဝုတမ္ပိ ယောဇနမ္ပိ ဝိစရိတွာ တေဟိ သဟာယေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိသမံ သမံ အကာသိ. တေ သဗ္ဗေပိ ဧကစ္ဆန္ဒာ တတ္ထ တတ္ထ သေတုယုတ္တဋ္ဌာနေသု သေတုံ, မဏ္ဍပသာလာပေါက္ခရဏီမာလာဂစ္ဆရောပနာဒီနံ ယုတ္တဋ္ဌာနေသု မဏ္ဍပါဒီနိ ကရောန္တာ ဗဟုံ ပုညမကံသု. မဃော သတ္တ ဝတပဒါနိ ပူရေတွာ ကာယဿ ဘေဒါ သဒ္ဓိံ သဟာယေဟိ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ. ឥឡូវនេះ ព្រះសក្កៈដើម្បីទូលប្រាប់នូវហេតុការណ៍ដែលធ្លាប់មានរួចមកហើយរបស់ខ្លួនដល់ព្រះថេរៈ ទើបពោលពាក្យមានដើមថា bhūtapubbaṃ (រឿងធ្លាប់មានមកហើយ)។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ បទថា samupabyūḷho បានដល់ ការប្រជុំគ្នា ឬការប្រមូលផ្តុំគ្នាដោយអំណាចនៃការច្បាំងគ្នា។ បទថា asurā parājiniṃsu បានដល់ ពួកអសុរៈដល់នូវសេចក្តីបរាជ័យ។ សួរថា ចុះពួកអសុរៈទាំងនោះបរាជ័យក្នុងកាលណា? ឆ្លើយថា ក្នុងកាលដែលព្រះសក្កៈចាប់បដិសន្ធិ (ក្នុងឋានតាវត្តិង្ស)។ ឮថា ក្នុងអត្តភាពបន្ទាប់ពីនោះ ព្រះសក្កៈជាមាណពឈ្មោះ មឃៈ នៅក្នុងមចលគ្រាម ក្នុងដែនមគធៈ ជាអ្នកប្រាជ្ញ ឈ្លាសវៃ មានសេចក្តីប្រព្រឹត្តដូចជាពោធិសត្វចរិយា។ មាណពនោះបាននាំបុរស ៣៣ នាក់ ធ្វើបុណ្យកុសល។ ថ្ងៃមួយ មឃមាណពពិចារណាដោយប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន ហើយបានជម្រះសម្រាមចេញពីសងខាងក្នុងទីប្រជុំជនកណ្តាលភូមិ ធ្វើឱ្យទីនោះមានសេចក្តីត្រេកអរក្រៃលែង រួចហើយក៏ឱ្យគេសង់មណ្ឌបក្នុងទីនោះ បន្ទាប់មកកាលវេលាកន្លងទៅ ក៏ឱ្យគេសង់សាលា។ ហើយបានចេញពីភូមិ ដើរទៅកាន់ចម្ងាយ ១ គាវុតខ្លះ កន្លះយោជន៍ខ្លះ ៣ គាវុតខ្លះ ១ យោជន៍ខ្លះ ជាមួយសហាយទាំងនោះ ធ្វើផ្លូវមិនស្មើឱ្យស្មើ។ ជនទាំងនោះទាំងអស់មានឆន្ទៈត្រូវគ្នា ជួយគ្នាសង់ស្ពានក្នុងទីដែលគួរស្ពាន សង់មណ្ឌប សាលា ស្រះបោក្ខរណី និងដាំសួនផ្កាជាដើម ក្នុងទីដែលគួរ ធ្វើបុណ្យជាច្រើន។ មឃមាណពបានបំពេញវត្តបទ ៧ ប្រការ លុះរំលាយកាយទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងភពតាវត្តិង្ស ជាមួយសហាយទាំងឡាយ។ တသ္မိံ [Pg.203] ကာလေ အသုရဂဏာ တာဝတိံသဒေဝလောကေ ပဋိဝသန္တိ. သဗ္ဗေ တေ ဒေဝါနံ သမာနာယုကာ သမာနဝဏ္ဏာ စ ဟောန္တိ, တေ သက္ကံ သပရိသံ ဒိသွာ အဓုနာ နိဗ္ဗတ္တာ နဝကဒေဝပုတ္တာ အာဂတာတိ မဟာပါနံ သဇ္ဇယိံသု. သက္ကော ဒေဝပုတ္တာနံ သညံ အဒါသိ – ‘‘အမှေဟိ ကုသလံ ကရောန္တေဟိ န ပရေဟိ သဒ္ဓိံ သာဓာရဏံ ကတံ, တုမှေ ဂဏ္ဍပါနံ မာ ပိဝိတ္ထ ပီတမတ္တမေဝ ကရောထာ’’တိ. တေ တထာ အကံသု. ဗာလအသုရာ ဂဏ္ဍပါနံ ပိဝိတွာ မတ္တာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိံသု. သက္ကော ဒေဝါနံ သညံ ဒတွာ တေ ပါဒေသု ဂါဟာပေတွာ သိနေရုပါဒေ ခိပါပေသိ, သိနေရုဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ အသုရဘဝနံ နာမ အတ္ထိ, တာဝတိံသဒေဝလောကပ္ပမာဏမေဝ. တတ္ထ အသုရာ ဝသန္တိ. တေသမ္ပိ စိတ္တပါဋလိ နာမ ရုက္ခော အတ္ထိ. တေ တဿ ပုပ္ဖနကာလေ ဇာနန္တိ – ‘‘နာယံ တာဝတိံသာ, သက္ကေန ဝဉ္စိတာ မယ’’န္တိ. တေ ဂဏှထ နန္တိ ဝတွာ သိနေရုံ ပရိဟရမာနာ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ဝမ္မိကပါဒတော ဝမ္မိကမက္ခိကာ ဝိယ အဘိရုဟိံသု. တတ္ထ ကာလေန ဒေဝါ ဇိနန္တိ, ကာလေန အသုရာ. ယဒါ ဒေဝါနံ ဇယော ဟောတိ, အသုရေ ယာဝ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌာ အနုဗန္ဓန္တိ. ယဒါ အသုရာနံ ဇယော ဟောတိ, ဒေဝေ ယာဝ ဝေဒိကပါဒါ အနုဗန္ဓန္တိ. တသ္မိံ ပန သင်္ဂါမေ ဒေဝါနံ ဇယော အဟောသိ, ဒေဝါ အသုရေ ယာဝ သမုဒ္ဒပိဋ္ဌာ အနုဗန္ဓိံသု. သက္ကော အသုရေ ပလာပေတွာ ပဉ္စသု ဌာနေသု အာရက္ခံ ဌပေသိ. ဧဝံ အာရက္ခံ ဒတွာ ဝေဒိကပါဒေ ဝဇိရဟတ္ထာ ဣန္ဒပဋိမာယော ဌပေသိ. အသုရာ ကာလေန ကာလံ ဥဋ္ဌဟိတွာ တာ ပဋိမာယော ဒိသွာ, ‘‘သက္ကော အပ္ပမတ္တော တိဋ္ဌတီ’’တိ တတောဝ နိဝတ္တန္တိ. တတော ပဋိနိဝတ္တိတွာတိ ဝိဇိတဋ္ဌာနတော နိဝတ္တိတွာ. ပရိစာရိကာယောတိ မာလာဂန္ဓာဒိကမ္မကာရိကာယော. ក្នុងសម័យនោះ ពួកអសុរៈរស់នៅក្នុងទេវលោកជាន់តាវត្តិង្ស។ ពួកអសុរៈទាំងអស់នោះមានអាយុស្មើគ្នា និងមានពណ៌សម្បុរស្មើគ្នាជាមួយនឹងពួកទេវតា ពួកអសុរៈទាំងនោះឃើញព្រះសក្កៈព្រមទាំងបរិវារ ក៏គិតថា «ពួកទេវបុត្រថ្មីទើបនឹងកើតឡើងក្នុងពេលនេះមកដល់ហើយ» ទើបចាត់ចែងទឹកស្រវឹងយ៉ាងច្រើន។ ព្រះសក្កៈបានប្រាប់សញ្ញាដល់ពួកទេវបុត្រថា «ពួកយើងជាអ្នកធ្វើកុសល មិនគួរធ្វើការច្រឡូកច្រឡំជាមួយអ្នកដទៃឡើយ អ្នកទាំងឡាយកុំផឹកទឹកស្រវឹងដ៏ខ្លាំងនេះឡើយ ចូរធ្វើហាក់ដូចជាផឹកតែប៉ុណ្ណោះ»។ ពួកទេវបុត្រទាំងនោះក៏បានធ្វើតាមពាក្យនោះ។ ពួកអសុរៈពាលផឹកទឹកស្រវឹងដ៏ខ្លាំងនោះហើយ ក៏ស្រវឹងធ្លាក់ខ្លួនដេកលក់ទៅ។ ព្រះសក្កៈបានឱ្យសញ្ញាដល់ពួកទេវតា ហើយឱ្យចាប់ជើងពួកអសុរៈទាំងនោះបោះចោលទៅកាន់ទៀបគល់ភ្នំសិនេរុ។ នៅខាងក្រោមភ្នំសិនេរុ មានពិភពអសុរៈឈ្មោះថា អសុរភព ដែលមានទំហំប៉ុនគ្នានឹងទេវលោកជាន់តាវត្តិង្សដែរ។ ពួកអសុរៈរស់នៅក្នុងទីនោះ។ ពួកអសុរៈទាំងនោះក៏មានដើមឈើមួយឈ្មោះថា ចិត្តបាដលី (ដើមច្រនៀង)។ ក្នុងកាលដែលដើមឈើនោះផ្ការីក ពួកអសុរៈក៏ដឹងថា «ទីនេះមិនមែនជាឋានតាវត្តិង្សទេ ពួកយើងត្រូវព្រះសក្កៈបញ្ឆោតហើយ»។ ពួកអសុរៈទាំងនោះនិយាយថា «ចូរចាប់ព្រះសក្កៈនោះចុះ» ហើយក៏នាំគ្នាព័ទ្ធភ្នំសិនេរុ ឡើងទៅដូចជាពួកម៉ូត (សត្វល្អិតក្នុងដំបូក) ហើរឡើងពីគល់ដំបូកក្នុងកាលដែលភ្លៀងបង្អុរចុះមក។ ក្នុងការច្បាំងគ្នានោះ ជួនកាលពួកទេវតាឈ្នះ ជួនកាលពួកអសុរៈឈ្នះ។ កាលណាពួកទេវតាឈ្នះ តែងតែដេញតាមពួកអសុរៈរហូតដល់ផ្ទៃសមុទ្រ។ កាលណាពួកអសុរៈឈ្នះ តែងតែដេញតាមពួកទេវតារហូតដល់ទៀបគល់ខឿន (កំពែងព័ទ្ធជុំវិញកំពូលភ្នំសិនេរុ)។ ប៉ុន្តែ ក្នុងការច្បាំងគ្នានោះ ពួកទេវតាបានទទួលជ័យជម្នះ ពួកទេវតាបានដេញតាមពួកអសុរៈរហូតដល់ផ្ទៃសមុទ្រ។ ព្រះសក្កៈបានធ្វើឱ្យពួកអសុរៈរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅ ហើយបានដាក់ការការពារក្នុងទីទាំង ៥ កន្លែង។ លុះដាក់ការការពារយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានដាក់រូបបដិមាព្រះឥន្ទ្រកាន់វជិរៈក្នុងដៃនៅទៀបគល់ខឿន។ ពួកអសុរៈឡើងមកម្តងម្កាល ឃើញរូបបដិមាទាំងនោះហើយ គិតថា «ព្រះសក្កៈជាអ្នកមិនប្រមាទ ឈរចាំយាមនៅឡើយ» ក៏ត្រឡប់ទៅវិញពីទីនោះឯង។ បទថា Tato paṭinivattitvā បានដល់ ត្រឡប់ថយក្រោយពីទីកន្លែងដែលខ្លួនឈ្នះ។ បទថា Paricārikāyo បានដល់ ពួកទេវធីតាអ្នកធ្វើការងារមានការរៀបចំកម្រងផ្កា និងគ្រឿងក្រអូបជាដើម។ ၃၉၃. ဝေဿဝဏော စ မဟာရာဇာတိ သော ကိရ သက္ကဿ ဝလ္လဘော, ဗလဝဝိဿာသိကော, တသ္မာ သက္ကေန သဒ္ဓိံ အဂမာသိ. ပုရက္ခတွာတိ ပုရတော ကတွာ. ပဝိသိံသူတိ ပဝိသိတွာ ပန ဥပဍ္ဎပိဟိတာနိ ဒွါရာနိ ကတွာ ဩလောကယမာနာ အဋ္ဌံသု. ဣဒမ္ပိ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ပဿ ဝေဇယန္တဿ ပါသာဒဿ ရာမဏေယျကန္တိ, မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန, ဣဒမ္ပိ ဝေဇယန္တဿ ပါသာဒဿ ရာမဏေယျကံ ပဿ, သုဝဏ္ဏတ္ထမ္ဘေ ပဿ, ရဇတတ္ထမ္ဘေ မဏိတ္ထမ္ဘေ ပဝါဠတ္ထမ္ဘေ လောဟိတင်္ဂတ္ထမ္ဘေ မသာရဂလ္လတ္ထမ္ဘေ မုတ္တတ္ထမ္ဘေ သတ္တရတနတ္ထမ္ဘေ, တေသံယေဝ သုဝဏ္ဏာဒိမယေ ဃဋကေ ဝါဠရူပကာနိ စ ပဿာတိ [Pg.204] ဧဝံ ထမ္ဘပန္တိယော အာဒိံ ကတွာ ရာမဏေယျကံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ယထာ တံ ပုဗ္ဗေကတပုညဿာတိ ယထာ ပုဗ္ဗေ ကတပုညဿ ဥပဘောဂဋ္ဌာနေန သောဘိတဗ္ဗံ, ဧဝမေဝံ သောဘတီတိ အတ္ထော. အတိဗာဠှံ ခေါ အယံ ယက္ခော ပမတ္တော ဝိဟရတီတိ အတ္တနော ပါသာဒေ နာဋကပရိဝါရေန သမ္ပတ္တိယာ ဝသေန အတိဝိယ မတ္တော. ៣៩៣. បទថា Vessavaṇo ca mahārājā បានឮថា ព្រះស្តេចវេស្សវ័ណនោះ ជាទីស្រឡាញ់ និងជាទីទុកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងរបស់ព្រះសក្កៈ ព្រោះហេតុនោះ ទើបទៅជាមួយគ្នានឹងព្រះសក្កៈ។ បទថា Purakkhatvā បានដល់ ធ្វើឱ្យនៅខាងមុខ (ដើមដង្ហែទៅមុន)។ បទថា Pavisiṃsu បានដល់ ចូលទៅហើយ បិទទ្វារពាក់កណ្តាល ឈរលបមើលទៅ។ បទថា Idampi, mārisa moggallāna, passa vejayantassa pāsādassa rāmaṇeyyakaṃ បានដល់ «ម្នាលមោគ្គល្លានដ៏មានអាយុ ចូរមើលសេចក្តីត្រេកអរនៃវេជយន្តប្រាសាទនេះផង ចូរមើលសសរមាស សសរប្រាក់ សសរកែវមណី សសរកែវប្រពាឡ សសរកែវទទឹម សសរកែវមសារគល្លៈ សសរកែវមុក្តា សសរកែវ ៧ ប្រការ និងចូរមើលក្បាលសសរដែលធ្វើដោយមាសជាដើម និងរូបសត្វសាហាវទាំងឡាយលើសសរទាំងនោះចុះ» ព្រះសក្កៈកាលបង្ហាញនូវសេចក្តីត្រេកអរ ដោយផ្តើមតាំងពីជួរនៃសសរជាដើម ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា Yathā taṃ pubbekatapuññassa សេចក្តីថា ប្រាសាទនេះរមែងរុងរឿងយ៉ាងណាមិញ ដូចជាទីសម្រាប់ប្រើប្រាស់របស់បុគ្គលដែលបានធ្វើបុណ្យទុកក្នុងកាលមុន គប្បីរុងរឿងដូច្នោះឯង។ បទថា Atibāḷhaṃ kho ayaṃ yakkho pamatto viharati សេចក្តីថា យក្ស (សក្កៈ) នេះ ជាអ្នកស្រវឹងយ៉ាងខ្លាំង ដោយអំណាចនៃសម្បត្តិ និងបរិវារគឺពួកស្រីរបាំក្នុងប្រាសាទរបស់ខ្លួន។ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါသီတိ ဣဒ္ဓိမကာသိ. အာပေါကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပါသာဒပတိဋ္ဌိတောကာသံ ဥဒကံ ဟောတူတိ ဣဒ္ဓိံ အဓိဋ္ဌာယ ပါသာဒကဏ္ဏိကေ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ပဟရိ. သော ပါသာဒေါ ယထာ နာမ ဥဒကပိဋ္ဌေ ဌပိတပတ္တံ မုခဝဋ္ဋိယံ အင်္ဂုလိယာ ပဟဋံ အပရာပရံ ကမ္ပတိ စလတိ န သန္တိဋ္ဌတိ. ဧဝမေဝံ သံကမ္ပိ သမ္ပကမ္ပိ သမ္ပဝေဓိ, ထမ္ဘပိဋ္ဌသံဃာဋကဏ္ဏိကဂေါပါနသိအာဒီနိ ကရကရာတိ သဒ္ဒံ မုဉ္စန္တာနိ ပတိတုံ ဝိယ အာရဒ္ဓါနိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သင်္ကမ္ပေသိ သမ္ပကမ္ပေသိ သမ္ပဝေဓေသီ’’တိ. အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာတိ အဟော အစ္ဆရိယံ, အဟော အဗ္ဘုတန္တိ ဧဝံ သဉ္ဇာတအစ္ဆရိယအဗ္ဘုတာ စေဝ သဉ္ဇာတတုဋ္ဌိနော စ အဟေသုံ ဥပ္ပန္နဗလဝသောမနဿာ. သံဝိဂ္ဂန္တိ ဥဗ္ဗိဂ္ဂံ. လောမဟဋ္ဌဇာတန္တိ ဇာတလောမဟံသံ, ကဉ္စနဘိတ္တိယံ ဌပိတမဏိနာဂဒန္တေဟိ ဝိယ ဥဒ္ဓဂ္ဂေဟိ လောမေဟိ အာကိဏ္ဏသရီရန္တိ အတ္ထော. လောမဟံသော စ နာမေသ သောမနဿေနပိ ဟောတိ ဒေါမနဿေနပိ, ဣဓ ပန သောမနဿေန ဇာတော. ထေရော ဟိ သက္ကဿ သောမနဿဝေဂေန သံဝေဇေတုံ တံ ပါဋိဟာရိယမကာသိ. တသ္မာ သောမနဿဝေဂေန သံဝိဂ္ဂလောမဟဋ္ဌံ ဝိဒိတွာတိ အတ္ထော. បទថា Iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi បានដល់ ធ្វើនូវឫទ្ធិ។ ព្រះថេរៈចូលកាន់អាបោកសិណសមាបត្តិ ហើយអធិដ្ឋានឫទ្ធិថា «សូមឱ្យទីតាំងនៃប្រាសាទនេះ ក្លាយជាទឹកចុះ» រួចហើយក៏យកមេជើងឆ្កឹះត្រង់ជ្រុងប្រាសាទ។ ប្រាសាទនោះប្រៀបដូចជាភាជន៍ដែលគេដាក់លើផ្ទៃទឹក កាលបើគេយកម្រាមដៃដោះត្រង់មាត់ភាជន៍ រមែងញាប់ញ័រ ឃ្លីងឃ្លោង មិននឹងនរយ៉ាងណាមិញ ប្រាសាទនោះក៏ញាប់ញ័រ ញ័រខ្លាំង ញ័ររន្ធត់ ដូច្នោះឯង សូម្បីតែសសរ ធ្នឹម គ្រឿងចង ជ្រុងប្រាសាទ និងបង្កង់ជាដើម ក៏បញ្ចេញសំឡេងក្រឺតៗ ហាក់ដូចជានឹងបាក់ធ្លាក់ចុះមក។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា saṅkampesi sampakampesi sampavedhesi (ធ្វើឱ្យញាប់ញ័រ ញ័រខ្លាំង ញ័ររន្ធត់)។ បទថា Acchariyabbhutacittajātā សេចក្តីថា ពួកទេវតាមានសេចក្តីអស្ចារ្យ និងចម្លែកចិត្តកើតឡើងយ៉ាងនេះថា «ឱ! អស្ចារ្យណាស់ ឱ! ចម្លែកណាស់» ព្រមទាំងមានសេចក្តីត្រេកអរ និងកើតសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំងក្លា។ បទថា Saṃviggaṃ បានដល់ ភ័យតក់ស្លុត ញាប់ញ័រ។ បទថា Lomahaṭṭhajātaṃ បានដល់ មានសេចក្តីព្រឺរោម សេចក្តីថា មានសរីរាង្គពាសពេញដោយរោមបះច្រងាង ដូចជាជញ្ជាំងមាសដែលគេដាំដោយកែវមណី និងភ្លុកដំរីជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត សេចក្តីព្រឺរោមនេះ រមែងកើតឡើងដោយសារសោមនស្សខ្លះ ដោមនស្សខ្លះ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ កើតឡើងដោយសារសោមនស្ស។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈធ្វើបាដិហារិយ៍នោះ ដើម្បីញ៉ាំងសក្កៈឱ្យសង្វេគដោយកម្លាំងនៃសោមនស្ស។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបមានន័យថា ដឹងថាសក្កៈមានសេចក្តីតក់ស្លុត និងព្រឺរោមដោយកម្លាំងនៃសោមនស្ស។ ၃၉၄. ဣဓာဟံ, မာရိသာတိ ဣဒါနိဿ ယသ္မာ ထေရေန သောမနဿသံဝေဂံ ဇနယိတွာ တမံ ဝိနောဒိတံ, တသ္မာ သလ္လက္ခေတွာ ဧဝမာဟ. ဧသော နု တေ, မာရိသ, သော ဘဂဝါ သတ္ထာတိ, မာရိသ, တွံ ကုဟိံ ဂတောသီတိ ဝုတ္တေ မယှံ သတ္ထု သန္တိကန္တိ ဝဒေသိ, ဣမသ္မိံ ဒေဝလောကေ ဧကပါဒကေန ဝိယ တိဋ္ဌသိ, ယံ တွံ ဧဝံ ဝဒေသိ, ဧသော နု တေ, မာရိသ, သော ဘဂဝါ သတ္ထာတိ ပုစ္ဆိံသု. သဗြဟ္မစာရီ မေ ဧသောတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ထေရော အနဂါရိယော အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော အဂ္ဂသာဝကော, သက္ကော အဂါရိယော, မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝသေန ပနေတေ သဗြဟ္မစာရိနော ဟောန္တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. အဟော [Pg.205] နူန တေ သော ဘဂဝါ သတ္ထာတိ သဗြဟ္မစာရီ တာဝ တေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော, သော ပန တေ ဘဂဝါ သတ္ထာ အဟော နူန မဟိဒ္ဓိကောတိ သတ္ထု ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယဒဿနေ ဇာတာဘိလာပါ ဟုတွာ ဧဝမာဟံသု. ៣៩៤. បទថា Idhāhaṃ, mārisa សេចក្តីថា ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ព្រោះតែព្រះថេរៈបានញ៉ាំងសោមនស្សសង្វេគឱ្យកើតឡើង ហើយកម្ចាត់បង់នូវងងឹត (មោហៈ) របស់សក្កៈនោះចេញ ទើបសក្កៈកំណត់ចាំបាន ហើយពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា Eso nu te, mārisa, so bhagavā satthā សេចក្តីថា ពួកទេវតាទាំងឡាយសួរថា «ម្នាលសក្កៈដ៏មានអាយុ កាលដែលយើងសួរថា «លោកទៅកាន់ទីណា?» លោកប្រាប់ថា «ខ្ញុំទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តារបស់ខ្ញុំ» លោកឈរក្នុងទេវលោកនេះ ហាក់ដូចជាឈរដោយជើងម្ខាង (ព្រោះលឿនរហ័សពេក) កាលដែលលោកពោលយ៉ាងនេះ ព្រះថេរៈនេះជាព្រះភគវន្តជាព្រះសាស្តារបស់លោកឬ?»។ ក្នុងបទថា Sabrahmacārī me eso នេះ ទោះបីជាព្រះថេរៈជាអនាគារិក (អ្នកមិនមានផ្ទះ) ជាអ្នកបំពេញអភិនីហារ ជាអគ្គសាវ័ក ហើយព្រះសក្កៈជាសគារិក (គ្រហស្ថ) ក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយអំណាចនៃមគ្គព្រហ្មចរិយៈ លោកទាំងពីរឈ្មោះថាជាសព្រហ្មចារី (អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរជាមួយគ្នា) ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា Aho nūna te so bhagavā satthā សេចក្តីថា ពួកទេវតាទាំងនោះមានសេចក្តីប្រាថ្នានឹងឃើញឫទ្ធិបាដិហារិយ៍របស់ព្រះសាស្តា ទើបពោលយ៉ាងនេះថា «សព្រហ្មចារីរបស់លោកមានឫទ្ធិធំធេងយ៉ាងនេះទៅហើយ ចុះព្រះភគវន្តជាព្រះសាស្តារបស់លោក នឹងមានឫទ្ធិធំធេងដល់កម្រិតណាទៅហ្ន៎!» ၃၉၅. ဉာတညတရဿာတိ ပညာတညတရဿ, သက္ကော ဟိ ပညာတာနံ အညတရော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝ, ဒေသနံ ပန ဘဂဝါ ယထာနုသန္ဓိနာဝ နိဋ္ဌာပေသီတိ. ៣៩៥. បទថា Ñātaññatarassa បានដល់ បុគ្គលម្នាក់ក្នុងចំណោមបុគ្គលដែលល្បីល្បាញ ព្រោះថាព្រះសក្កៈជាបុគ្គលម្នាក់ក្នុងចំណោមបុគ្គលដែលល្បីល្បាញទាំងឡាយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងបទទាំងពួង ងាយយល់ស្រាប់ហើយ ចំណែកឯព្រះធម៌ទេសនា ព្រះភគវន្តទ្រង់បញ្ចប់ដោយអនុសន្ធិដ៏សមគួរតែប៉ុណ្ណោះ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយសូត្រឈ្មោះ ចូឡតណ្ហាសង្ខយសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၈. မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៨. ការអធិប្បាយសូត្រឈ្មោះ មហាតណ្ហាសង្ខយសូត្រ ၃၉၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ္တံ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ အလဂဒ္ဒူပမသုတ္တေ လဒ္ဓိမတ္တံ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ ဝုတ္တံ, ဣဓ သဿတဒိဋ္ဌိ. သော စ ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော, အယံ အပ္ပဿုတော, ဇာတကဘာဏကော ဘဂဝန္တံ ဇာတကံ ကထေတွာ, ‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, တေန သမယေန ဝေဿန္တရော အဟောသိံ, မဟောသဓော, ဝိဓုရပဏ္ဍိတော, သေနကပဏ္ဍိတော, မဟာဇနကော ရာဇာ အဟောသိ’’န္တိ သမောဓာနေန္တံ သုဏာတိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမေ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရာ တတ္ထ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈန္တိ, ဝိညာဏံ ပန ဣဓလောကတော ပရလောကံ, ပရလောကတော ဣမံ လောကံ သန္ဓာဝတိ သံသရတီ’’တိ သဿတဒဿနံ ဥပ္ပန္နံ. တေနာဟ – ‘‘တဒေဝိဒံ ဝိညာဏံ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ အနည’’န္တိ. ៣៩៦. សូត្រមានដើមថា Evaṃ me sutaṃ គឺ មហាតណ្ហាសង្ខយសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា diṭṭhigataṃ ក្នុងអលគទ្ទូបមសូត្រ ទ្រង់ត្រាស់ហៅត្រឹមតែមិច្ឆាទិដ្ឋិ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ សំដៅយក សស្សតទិដ្ឋិ (ការយល់ឃើញថានៅតែដដែល មិនវិនាស)។ ព្រះភិក្ខុ (អរិដ្ឋៈ) នោះ ជាពហុស្សូត ចំណែកឯភិក្ខុ (សាទិ) នេះ ជាអប្បស្សូត ជាអ្នកសម្តែងជាតក កាលបានស្តាប់ព្រះភគវន្តសម្តែងជាតកកថា ហើយប្រជុំជាតកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងសម័យនោះ តថាគតបានកើតជាព្រះបាទវេស្សន្តរ ខ្លះ ជាមហោសថ ខ្លះ ជាវិធុរបណ្ឌិត ខ្លះ ជាសេនកបណ្ឌិត ខ្លះ ជាព្រះបាទមហាជនក ខ្លះ»។ លំដាប់នោះ ភិក្ខុនោះក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «រូប វេទនា សញ្ញា សង្ខារ ទាំងឡាយនេះ រមែងរលត់ទៅក្នុងភពនោះៗ ដោយពិត ប៉ុន្តែវិញ្ញាណរមែងអន្ទោលទៅ វិលវល់ទៅ ពីលោកនេះទៅកាន់លោកដទៃ ពីលោកដទៃមកកាន់លោកនេះ» ដូច្នេះ សស្សតទិដ្ឋិក៏កើតឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបភិក្ខុនោះពោលថា «វិញ្ញាណនោះឯង រមែងអន្ទោលទៅ វិលវល់ទៅ មិនមែនជាវិញ្ញាណដទៃឡើយ»។ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပန, ‘‘ဝိညာဏံ ပစ္စယသမ္ဘဝံ, သတိ ပစ္စယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဝိနာ ပစ္စယံ နတ္ထိ ဝိညာဏဿ သမ္ဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အယံ ဘိက္ခု ဗုဒ္ဓေန အကထိတံ ကထေတိ, ဇိနစက္ကေ ပဟာရံ ဒေတိ, ဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ ပဋိဗာဟတိ, သောတုကာမံ ဇနံ ဝိသံဝါဒေတိ, အရိယပထေ တိရိယံ နိပတိတွာ မဟာဇနဿ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ပဋိပန္နော. ယထာ နာမ ရညော ရဇ္ဇေ မဟာစောရော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော မဟာဇနဿ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ ဇိနသာသနေ စောရော [Pg.206] ဟုတွာ မဟာဇနဿ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဥပ္ပန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူတိ ဇနပဒဝါသိနော ပိဏ္ဍပါတိကဘိက္ခူ. တေနုပသင်္ကမိံသူတိ အယံ ပရိသံ လဘိတွာ သာသနမ္ပိ အန္တရဓာပေယျ, ယာဝ ပက္ခံ န လဘတိ, တာဝဒေဝ နံ ဒိဋ္ဌိဂတာ ဝိဝေစေမာတိ သုတသုတဋ္ဌာနတောယေဝ အဋ္ဌတွာ အနိသီဒိတွာ ဥပသင်္ကမိံသု. ក៏ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់សម្តែងទុកថា «វិញ្ញាណមានបច្ច័យជាទីកើត កាលបើបច្ច័យមាន វិញ្ញាណទើបកើតឡើង បើវៀរចាកបច្ច័យហើយ ការកើតឡើងនៃវិញ្ញាណរមែងមិនមានឡើយ»។ ហេតុនោះ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា និយាយពាក្យដែលព្រះពុទ្ធមិនបានត្រាស់សម្តែង ឈ្មោះថា វាយប្រហារលើជិនចក្រ (កង់គឺអាជ្ញារបស់ព្រះជិនស្រី) ឈ្មោះថា រារាំងនូវវេសារជ្ជញ្ញាណ ឈ្មោះថា ធ្វើឲ្យជនអ្នកចង់ស្តាប់ធម៌យល់ខុស ឈ្មោះថា ដេកទទឹងផ្លូវអរិយមគ្គ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខដល់មហាជន។ ប្រៀបដូចជាមហាចោរដែលកើតឡើងក្នុងដែនរបស់ស្តេច រមែងកើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខដល់មហាជន យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុនេះក៏គប្បីជ្រាបថា ជាចោរក្នុងព្រះជិនសាសនា កើតឡើងដើម្បីមិនជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីទុក្ខដល់មហាជន យ៉ាងនោះឯង។ បទថា Sambahulā bhikkhū បានដល់ ភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងជនបទ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តបិណ្ឌបាតជាធុតង្គ។ បទថា Tenupasaṅkamiṃsū សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយគិតថា «ភិក្ខុនេះកាលបើបានបរិស័ទហើយ គប្បីធ្វើសាសនាឲ្យសាបសូន្យទៅ ដរាបណាដែលភិក្ខុនេះមិនទាន់បានបក្សពួកទេ ដរាបនោះ យើងនឹងញ៉ាំងភិក្ខុនោះឲ្យលះបង់ទិដ្ឋិអាក្រក់ចេញ» ដូច្នេះ ទើបមិនព្រមអង្គុយនៅកន្លែងដែលខ្លួនបានឮៗនោះឡើយ ហើយក៏នាំគ្នាចូលទៅរក។ ၃၉၈. ကတမံ တံ သာတိ ဝိညာဏန္တိ သာတိ ယံ တွံ ဝိညာဏံ သန္ဓာယ ဝဒေသိ, ကတမံ တံ ဝိညာဏန္တိ? ယွာယံ, ဘန္တေ, ဝဒေါ ဝေဒေယျော တတြ တတြ ကလျာဏပါပကာနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတီတိ, ဘန္တေ, ယော အယံ ဝဒတိ ဝေဒယတိ, ယော စာယံ တဟိံ တဟိံ ကုသလာကုသလကမ္မာနံ ဝိပါကံ ပစ္စနုဘောတိ. ဣဒံ, ဘန္တေ, ဝိညာဏံ, ယမဟံ သန္ဓာယ ဝဒေမီတိ. ကဿ နု ခေါ နာမာတိ ကဿ ခတ္တိယဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ ဝေဿသုဒ္ဒဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတဒေဝမနုဿာနံ ဝါ အညတရဿ. ៣៩៨. បទថា Katamaṃ taṃ sāti viññāṇanti សេចក្តីថា ព្រះអង្គត្រាស់សួរថា «ម្នាលសាតិ វិញ្ញាណណាដែលអ្នកនិយាយសំដៅដល់ តើវិញ្ញាណនោះជាអ្វី?»។ បទថា Yvāyaṃ, bhante, vado vedeyyo tatra tatra kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākaṃ paṭisaṃvedetīti សេចក្តីថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន វិញ្ញាណណាដែលនិយាយ ទទួលដឹង (សោយអារម្មណ៍) តែងតែទទួលផលនៃកម្មជាកុសល និងអកុសលក្នុងភពនោះៗ» គឺ «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន វិញ្ញាណណាដែលនិយាយ ទទួលដឹង និងវិញ្ញាណណាដែលទទួលរងនូវផលនៃកម្មជាកុសល និងអកុសលក្នុងភព គតិ យោនិ សត្វ និងសត្តនិកាយនោះៗ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន វិញ្ញាណនេះឯង ដែលខ្ញុំព្រះអង្គនិយាយសំដៅដល់» ដូច្នេះ។ បទថា Kassa nu kho nāmā សេចក្តីថា តើរបស់ក្សត្រណា ឬព្រាហ្មណ៍ណា ឬក្នុងចំណោមវេស្សៈ សុទ្ទៈ គ្រហស្ថ បព្វជិត ទេវតា និងមនុស្សទាំងឡាយ គឺជារបស់ម្នាក់ណាមួយ? ၃၉၉. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ကသ္မာ အာမန္တေသိ? သာတိဿ ကိရ ဧဝံ အဟောသိ – ‘‘သတ္ထာ မံ ‘မောဃပုရိသော’တိ ဝဒတိ, န စ မောဃပုရိသောတိ ဝုတ္တမတ္တေနေဝ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော န ဟောတိ. ဥပသေနမ္ပိ ဟိ ဝင်္ဂန္တပုတ္တံ, ‘အတိလဟုံ ခေါ တွံ မောဃပုရိသ ဗာဟုလ္လာယ အာဝတ္တော’တိ (မဟာဝ. ၇၅) ဘဂဝါ မောဃပုရိသဝါဒေန ဩဝဒိ. ထေရော အပရဘာဂေ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ဆ အဘိညာ သစ္ဆာကာသိ. အဟမ္ပိ တထာရူပံ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှိတွာ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီ’’တိ. အထဿ ဘဂဝါ ဆိန္နပစ္စယော အယံ သာသနေ အဝိရုဠှဓမ္မောတိ ဒဿေန္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ. ဥသ္မီကတောတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာဓိပ္ပာယမေဝ. အထ ခေါ ဘဂဝါတိ အယမ္ပိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. သာတိဿ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဘဂဝါ မယှံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော နတ္ထီတိ ဝဒတိ, ကိံ သက္ကာ ဥပနိဿယေ အသတိ ကာတုံ? န ဟိ တထာဂတာ သဥပနိဿယဿေဝ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, ယဿ ကဿစိ ဒေသေန္တိယေဝ. အဟံ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကာ သုဂတောဝါဒံ လဘိတွာ သဂ္ဂသမ္ပတ္တူပဂံ ကုသလံ ကရိဿာမီ’’တိ. အထဿ ဘဂဝါ, ‘‘နာဟံ, မောဃပုရိသ, တုယှံ ဩဝါဒံ ဝါ အနုသာသနိံ ဝါ ဒေမီ’’တိ သုဂတောဝါဒံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒါနိ ပရိသာယ [Pg.207] လဒ္ဓိံ သောဓေန္တော, ‘‘ဣဓာဟံ ဘိက္ခူ ပဋိပုစ္ဆိဿာမီ’’တိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ៣៩៩. បទថា Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesី សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក? ឮថា សាតិភិក្ខុមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះសាស្តាទ្រង់ហៅតថាថា 'មោឃបុរស' ក៏ប៉ុន្តែ ការដែលព្រះអង្គហៅថា មោឃបុរស ត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ មិនមែនមានន័យថា ឧបនិស្ស័យនៃមគ្គនិងផលមិនមាននោះឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏ធ្លាប់ទ្រង់ប្រដៅព្រះឧបសេនត្ថេរ ជាកូនរបស់វង្គន្តព្រាហ្មណ៍ ដោយពាក្យហៅថា មោឃបុរស យ៉ាងនេះថា 'ម្នាលមោឃបុរស អ្នកប្រញាប់ប្រញាល់ពេកហើយ ត្រឡប់មកដើម្បីភាពជាអ្នកមានគ្នាច្រើនវិញ'។ តែព្រះថេរៈនោះ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ កាលបើខំប្រឹងប្រែងព្យាយាម ក៏បានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវអភិញ្ញា៦។ ទោះបីជាតថា ក៏នឹងផ្គរផ្គងសេចក្តីព្យាយាមមានសភាពយ៉ាងនោះ ហើយញ៉ាំងមគ្គនិងផលឲ្យកើតឡើងដែរ»។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចង់បង្ហាញថា «ភិក្ខុនេះជាអ្នកដាច់បច្ច័យ មិនមានធម៌លូតលាស់ក្នុងសាសនាឡើយ» ទើបទ្រង់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក។ បទថា Usmīkatoti ជាដើម គប្បីជ្រាបតាមអត្ថន័យដែលបានពោលរួចហើយក្នុងអលគទ្ទូបមសូត្រខាងក្រោម។ បទថា Atha kho bhagavā នេះ ក៏ជាអនុសន្ធិផ្សេងមួយទៀត។ ឮថា សាតិភិក្ខុមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា តថាគ្មានឧបនិស្ស័យនៃមគ្គនិងផលឡើយ កាលបើគ្មានឧបនិស្ស័យហើយ តើអាចធ្វើអ្វីបានទៅ? ព្រោះថា ព្រះតថាគតទាំងឡាយ មិនមែនសម្តែងធម៌ចំពោះតែបុគ្គលដែលមានឧបនិស្ស័យប៉ុណ្ណោះទេ តែងតែសម្តែងធម៌ដល់បុគ្គលណាម្នាក់ក៏បាន។ តថានឹងទទួលយកឱវាទរបស់ព្រះសុគតពីសំណាក់ព្រះពុទ្ធ ហើយធ្វើកុសលដែលជាហេតុឲ្យទៅកាន់សួគ៌សម្បត្តិ»។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ចង់រារាំងនូវឱវាទរបស់ព្រះសុគត ដោយត្រាស់ថា «ម្នាលមោឃបុរស តថាមិនផ្តល់ឱវាទ ឬអនុសាសនីដល់អ្នកឡើយ» ទើបទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។ សេចក្តីនៃបទនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចហើយក្នុងអលគទ្ទូបមសូត្រខាងក្រោម។ ក្នុងពេលនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងជម្រះនូវលទ្ធិរបស់បរិស័ទ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «idhāhaṃ bhikkhū paṭipucchissāmi» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងទីនេះ តថានឹងសួរដេញដោលអ្នករាល់គ្នា)។ សេចក្តីទាំងអស់នោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចហើយក្នុងអលគទ្ទូបមសូត្រខាងក្រោម។ ၄၀၀. ဣဒါနိ ဝိညာဏဿ သပ္ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတုံ ယံ ယဒေဝ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေ စာတိ သဟာဝဇ္ဇနေန ဘဝင်္ဂမနဉ္စ တေဘူမကဓမ္မေ စ ပဋိစ္စ. ကဋ္ဌဉ္စ ပဋိစ္စာတိအာဒိ ဩပမ္မနိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေန ကိံ ဒီပေတိ? ဒွါရသင်္ကန္တိယာ အဘာဝံ. ယထာ ဟိ ကဋ္ဌံ ပဋိစ္စ ဇလမာနော အဂ္ဂိ ဥပါဒါနပစ္စယေ သတိယေဝ ဇလတိ, တသ္မိံ အသတိ ပစ္စယဝေကလ္လေန တတ္ထေဝ ဝူပသမ္မတိ, န သကလိကာဒီနိ သင်္ကမိတွာ သကလိကဂ္ဂီတိအာဒိသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပန္နံ ဝိညာဏံ တသ္မိံ ဒွါရေ စက္ခုရူပအာလောကမနသိကာရသင်္ခါတေ ပစ္စယမှိ သတိယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မိံ အသတိ ပစ္စယဝေကလ္လေန တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ, န သောတာဒီနိ သင်္ကမိတွာ သောတဝိညာဏန္တိအာဒိသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗဝါရေသု. ဣတိ ဘဂဝါ နာဟံ ဝိညာဏပ္ပဝတ္တေ ဒွါရသင်္ကန္တိမတ္တမ္ပိ ဝဒါမိ, အယံ ပန သာတိ မောဃပုရိသော ဘဝသင်္ကန္တိံ ဝဒတီတိ သာတိံ နိဂ္ဂဟေသိ. ៤០០. ក្នុងពេលនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពមានបច្ច័យនៃវិញ្ញាណ ព្រះអង្គទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «yaṃ yadeva, bhikkhave» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វិញ្ញាណកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យបច្ច័យណាៗ)។ ក្នុងបទនោះ បទថា manañca paṭicca dhamme ca សេចក្តីថា អាស្រ័យនូវភវង្គចិត្ត ព្រមទាំងអាវជ្ជនៈផង និងធម៌ទាំងឡាយជាតេភូមកៈផង។ បទថា Kaṭṭhañca paṭicca ជាដើម ទ្រង់ត្រាស់ទុកដើម្បីបង្ហាញនូវឧបមា។ ដោយឧបមានោះ តើទ្រង់បង្ហាញនូវអ្វី? ទ្រង់បង្ហាញនូវការមិនឆ្លងកាត់ (មិនផ្លាស់ប្តូរ) នៃទ្វារ។ ព្រោះថា ភ្លើងដែលឆេះឡើងដោយអាស្រ័យនឹងឧស រមែងឆេះទៅបាន កាលបើមានឧបាទានបច្ច័យ (គ្រឿងឆេះ) ប៉ុណ្ណោះ កាលបើគ្រឿងឆេះនោះមិនមាន ក៏រមែងរលត់ទៅក្នុងទីនោះឯង ព្រោះខ្វះខាតបច្ច័យ មិនមែនឆ្លងទៅកាន់ចម្រៀកឈើជាដើម ហើយដល់នូវការហៅថា ភ្លើងចម្រៀកឈើឡើយ យ៉ាងណាមិញ វិញ្ញាណដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យចក្ខុនិងរូប ក៏រមែងកើតឡើងក្នុងទ្វារនោះ កាលបើមានបច្ច័យ ពោលគឺ ចក្ខុ រូប ពន្លឺ និងមនសិការៈ ប៉ុណ្ណោះ កាលបើបច្ច័យនោះមិនមាន ក៏រមែងរលត់ទៅក្នុងទ្វារនោះឯង ព្រោះខ្វះខាតបច្ច័យ មិនមែនឆ្លងទៅកាន់សោតទ្វារជាដើម ហើយដល់នូវការហៅថា សោតវិញ្ញាណជាដើមឡើយ យ៉ាងនោះឯង។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងវារៈទាំងពួង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សង្កត់សង្កិនសាតិភិក្ខុយ៉ាងនេះថា «តថាមិននិយាយសូម្បីតែការឆ្លងកាត់ទ្វារក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃវិញ្ញាណឡើយ តែចំណែកឯសាតិមោឃបុរសនេះ ត្រឡប់ជានិយាយពីការឆ្លងភពទៅវិញ»។ ၄၀၁. ဧဝံ ဝိညာဏဿ သပ္ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပန ပဉ္စန္နမ္ပိ ခန္ဓာနံ သပ္ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေန္တော, ဘူတမိဒန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘူတမိဒန္တိ ဣဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဇာတံ ဘူတံ နိဗ္ဗတ္တံ, တုမှေပိ တံ ဘူတမိဒန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ပဿထာတိ. တဒါဟာရသမ္ဘဝန္တိ တံ ပနေတံ ခန္ဓပဉ္စကံ အာဟာရသမ္ဘဝံ ပစ္စယသမ္ဘဝံ, သတိ ပစ္စယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧဝံ ပဿထာတိ ပုစ္ဆတိ. တဒါဟာရနိရောဓာတိ တဿ ပစ္စယဿ နိရောဓာ. ဘူတမိဒံ နောဿူတိ ဘူတံ နု ခေါ ဣဒံ, န နု ခေါ ဘူတန္တိ. တဒါဟာရသမ္ဘဝံ နောဿူတိ တံ ဘူတံ ခန္ဓပဉ္စကံ ပစ္စယသမ္ဘဝံ နု ခေါ, န နု ခေါတိ. တဒါဟာရနိရောဓာတိ တဿ ပစ္စယဿ နိရောဓာ. နိရောဓဓမ္မံ နောဿူတိ တံ ဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မံ နု ခေါ, န နု ခေါတိ. သမ္မပ္ပညာယ ပဿတောတိ ဣဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဇာတံ ဘူတံ နိဗ္ဗတ္တန္တိ ယာထာဝသရသလက္ခဏတော ဝိပဿနာပညာယ သမ္မာ ပဿန္တဿ. ပညာယ သုဒိဋ္ဌန္တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိပဿနာပညာယ သုဋ္ဌု ဒိဋ္ဌံ. ဧဝံ ယေ ယေ တံ ပုစ္ဆံ သလ္လက္ခေသုံ, တေသံ တေသံ ပဋိညံ ဂဏှန္တော ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ သပ္ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတိ. ៤០១. កាលដែលទ្រង់បង្ហាញនូវភាពមានបច្ច័យនៃវិញ្ញាណយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវភាពមានបច្ច័យនៃខន្ធទាំង៥ផង ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «bhūtamidaṃ» (នេះជាសភាវៈកើតឡើងហើយ)។ ក្នុងបទនោះ បទថា bhūtamidaṃ សេចក្តីថា គំនរខន្ធទាំង៥នេះ កើតឡើងហើយ ប្រាកដឡើងហើយ សម្រេចឡើងហើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយក៏ចូរមើលឃើញនូវខន្ធទាំង៥នោះថា នេះជាសភាវៈកើតឡើងហើយ យ៉ាងនេះចុះ។ បទថា tadāhārasambhavaṃ សេចក្តីថា គំនរខន្ធទាំង៥នោះ មានអាហារជាទីកើត មានបច្ច័យជាទីកើត កាលបើបច្ច័យមាន ក៏រមែងកើតឡើង អ្នកទាំងឡាយចូរមើលឃើញយ៉ាងនេះចុះ ព្រះអង្គទ្រង់សួរយ៉ាងនេះ។ បទថា tadāhāranirodhā សេចក្តីថា ព្រោះការរលត់ទៅនៃបច្ច័យនោះ។ បទថា bhūtamidaṃ nossu សេចក្តីថា នេះជាសភាវៈកើតឡើងហើយមែនឬ ឬថាមិនមែនជាសភាវៈកើតឡើងហើយទេ? ព្រះអង្គទ្រង់សួរយ៉ាងនេះ។ បទថា tadāhārasambhavaṃ nossu សេចក្តីថា គំនរខន្ធទាំង៥ដែលកើតឡើងហើយនោះ មានបច្ច័យជាទីកើតមែនឬ ឬថាមិនមែនមានបច្ច័យជាទីកើតទេ? បទថា tadāhāranirodhā សេចក្តីថា ព្រោះការរលត់ទៅនៃបច្ច័យនោះ។ បទថា nirodhadhammaṃ nossu សេចក្តីថា ធម៌នោះមានសភាវៈរលត់ទៅជាធម្មតាមែនឬ ឬថាមិនមែនមានសភាវៈរលត់ទៅជាធម្មតាទេ? ព្រះអង្គទ្រង់សួរយ៉ាងនេះ។ បទថា sammappaññāya passato សេចក្តីថា គំនរខន្ធទាំង៥នេះ កើតឡើងហើយ ប្រាកដឡើងហើយ សម្រេចឡើងហើយ ដូច្នេះ ដល់បុគ្គលអ្នកឃើញច្បាស់ដោយវិបស្សនាបញ្ញា តាមសភាវៈពិត និងលក្ខណៈពិតរបស់វា។ បទថា paññāya sudiṭṭhaṃ សេចក្តីថា ឃើញច្បាស់ល្អហើយដោយវិបស្សនាបញ្ញា តាមន័យដែលបានពោលរួចហើយនោះឯង។ ព្រះអង្គកាលនឹងទទួលយកការប្តេជ្ញារបស់ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលបានកត់សម្គាល់នូវសំណួរនោះៗ ទើបទ្រង់បង្ហាញនូវភាពមានបច្ច័យនៃខន្ធទាំង៥ យ៉ាងនេះ។ ဣဒါနိ ယာယ ပညာယ တေဟိ တံ သပ္ပစ္စယံ သနိရောဓံ ခန္ဓပဉ္စကံ သုဒိဋ္ဌံ, တတ္ထ နိတ္တဏှဘာဝံ ပုစ္ဆန္တော ဣမံ စေ တုမှေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိန္တိ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိံ[Pg.208]. သဘာဝဒဿနေန ပရိသုဒ္ဓံ. ပစ္စယဒဿနေန ပရိယောဒါတံ. အလ္လီယေထာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အလ္လီယိတွာ ဝိဟရေယျာထ. ကေလာယေထာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ကီဠမာနာ ဝိဟရေယျာထ. ဓနာယေထာတိ ဓနံ ဝိယ ဣစ္ဆန္တာ ဂေဓံ အာပဇ္ဇေယျာထ. မမာယေထာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ မမတ္တံ ဥပ္ပာဒေယျာထ. နိတ္ထရဏတ္ထာယ နော ဂဟဏတ္ထာယာတိ ယော သော မယာ စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထာယ ကုလ္လူပမော ဓမ္မော ဒေသိတော, နော နိကန္တိဝသေန ဂဟဏတ္ထာယ. အပိ နု တံ တုမှေ အာဇာနေယျာထာတိ. ဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော. ក្នុងពេលនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងសួររកភាពមិនមានតណ្ហាក្នុងវិបស្សនាបញ្ញានោះ ដែលភិក្ខុទាំងឡាយបានឃើញច្បាស់នូវគំនរខន្ធទាំង៥ ព្រមទាំងបច្ច័យ និងការរលត់ទៅ ដោយបញ្ញាណា ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «imaṃ ce tumhe» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើអ្នកទាំងឡាយ...)។ ក្នុងបទនោះ បទថា diṭṭhiṃ បានដល់ វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ។ ឈ្មោះថា បរិសុទ្ធ ព្រោះការឃើញនូវសភាវៈពិត។ ឈ្មោះថា បរិយោទាត (ផូរផង់) ព្រោះការឃើញនូវបច្ច័យ។ បទថា allīyetha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយគប្បីជាប់ជំពាក់ដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ ហើយរស់នៅឬ? បទថា kelāyetha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយគប្បីត្រេកត្រអាលដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ ហើយរស់នៅឬ? បទថា dhanāyetha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយគប្បីប្រាថ្នាចង់បានដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយដល់នូវសេចក្តីជាប់ជំពាក់ (កម្រើកចិត្ត) ឬ? បទថា mamāyetha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយគប្បីធ្វើនូវការប្រកាន់ថាជារបស់ខ្លួនដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិឬ? បទថា nittharaṇatthāya no gahaṇatthāya សេចក្តីថា ធម៌ណាដែលតថាបានសម្តែងទុក មានឧបមាដូចជាក្បូន ដើម្បីឆ្លងផុតនូវឱឃៈទាំង៤ មិនមែនសម្តែងដើម្បីឲ្យប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកត្រអាលឡើយ។ បទថា Api nu taṃ tumhe ājāneyyātha (តើអ្នកទាំងឡាយយល់ច្បាស់នូវធម៌នោះដែរឬទេ?)។ ផ្នែកសុក្កបក្ខ (ចំណែកស) គប្បីជ្រាបដោយការត្រឡប់គ្នា (ផ្ទុយពីតណ្ហាបក្ខ)។ ၄၀၂. ဣဒါနိ တေသံ ခန္ဓာနံ ပစ္စယံ ဒဿေန္တော, စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရာတိအာဒိမာဟ, တမ္ပိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ယထာ ပန ဧကော ဣမံ ဇာနာသီတိ ဝုတ္တော, ‘‘န ကေဝလံ ဣမံ, မာတရမ္ပိဿ ဇာနာမိ, မာတု မာတရမ္ပီ’’တိ ဧဝံ ပဝေဏိဝသေန ဇာနန္တော သုဋ္ဌု ဇာနာတိ နာမ. ဧဝမေဝံ ဘဂဝါ န ကေဝလံ ခန္ဓမတ္တမေဝ ဇာနာတိ, ခန္ဓာနံ ပစ္စယမ္ပိ တေသမ္ပိ ပစ္စယာနံ ပစ္စယန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗပစ္စယပရမ္ပရံ ဇာနာတိ. သော တံ, ဗုဒ္ဓဗလံ ဒီပေန္တော ဣဒါနိ ပစ္စယပရမ္ပရံ ဒဿေတုံ, ဣမေ စ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော အာဟာရာတိအာဒိမာဟ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ…ပေ… ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ပန ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကထာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာ ဘဝေယျ, သာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာဝ. ៤០២. ក្នុងពេលនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញនូវបច្ច័យនៃខន្ធទាំងឡាយនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «cattārome, bhikkhave, āhārā» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាហារទាំង៤នេះ...) ពាក្យនោះក៏មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលរួចហើយដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាបុរសម្នាក់ កាលបើគេសួរថា «អ្នកស្គាល់បុរសម្នាក់នេះទេ?» ក៏ឆ្លើយថា «មិនមែនស្គាល់ត្រឹមតែបុរសនេះប៉ុណ្ណោះទេ ខ្ញុំថែមទាំងស្គាល់ម្តាយរបស់គេ និងស្គាល់ម្តាយរបស់ម្តាយគេទៀតផង» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ស្គាល់ច្បាស់ល្អ ព្រោះស្គាល់តាមលំដាប់លំដោយ យ៉ាងណាមិញ ព្រះដ៏មានព្រះភាគក៏មិនមែនទ្រង់ជ្រាបត្រឹមតែខន្ធប៉ុណ្ណោះទេ គឺទ្រង់ជ្រាបទាំងបច្ច័យនៃខន្ធទាំងឡាយ និងជ្រាបទាំងបច្ច័យនៃបច្ច័យទាំងឡាយនោះទៀតផង គឺទ្រង់ជ្រាបនូវខ្សែស្រឡាយនៃបច្ច័យទាំងពួងយ៉ាងនេះឯង។ ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញនូវពុទ្ធពលនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវខ្សែស្រឡាយនៃបច្ច័យក្នុងពេលនេះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ime ca, bhikkhave, cattāro āhārā» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏អាហារទាំង៤នេះ...)។ ពាក្យនោះមានសេចក្តីដូចដែលបានពោលរួចហើយដែរ។ ក្នុងបទថា «iti kho, bhikkhave, avijjāpaccayā saṅkhārā...pe... dukkhakkhandhassa samudayo hoti» នេះ គប្បីពង្រីកសេចក្តីនៃបដិច្ចសមុប្បាទកថា ដែលសេចក្តីនោះត្រូវបានពង្រីកយ៉ាងពិស្តាររួចហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ၄၀၄. ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတီတိ ဣမသ္မိံ အဝိဇ္ဇာဒိကေ ပစ္စယေ သတိ ဣဒံ သင်္ခါရာဒိကံ ဖလံ ဟောတိ. ဣမဿုပ္ပာဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣမဿ အဝိဇ္ဇာဒိကဿ ပစ္စယဿ ဥပ္ပာဒါ ဣဒံ သင်္ခါရာဒိကံ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေနေဝါဟ – ‘‘ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ…ပေ… သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေန္တော, အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာယ တွေဝါတိ အဝိဇ္ဇာယ ဧဝ တု. အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ ဝိရာဂသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန အသေသနိရောဓာ အနုပ္ပာဒနိရောဓာ. သင်္ခါရနိရောဓောတိ သင်္ခါရာနံ အနုပ္ပာဒနိရောဓော ဟောတိ, ဧဝံ နိရုဒ္ဓါနံ ပန သင်္ခါရာနံ နိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော ဟောတိ, ဝိညာဏာဒီနဉ္စ နိရောဓာ နာမရူပါဒီနိ နိရုဒ္ဓါနိယေဝ ဟောန္တီတိ ဒဿေတုံ သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓောတိအာဒိံ ဝတွာ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော [Pg.209] ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကေဝလဿာတိ သကလဿ, သုဒ္ဓဿ ဝါ, သတ္တဝိရဟိတဿာတိ အတ္ထော. ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ ဒုက္ခရာသိဿ. နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ. ៤០៤. បទថា imasmiṃ sati idaṃ hoti សេចក្តីថា កាលបើបច្ច័យមានអវិជ្ជាជាដើមនេះមាន ផលមានសង្ខារជាដើមនេះក៏មាន។ បទថា imassuppādā idaṃ uppajjati សេចក្តីថា ព្រោះការកើតឡើងនៃបច្ច័យមានអវិជ្ជាជាដើមនេះ ផលមានសង្ខារជាដើមនេះក៏កើតឡើង ហេតុនោះទើបទ្រង់ត្រាស់ថា «yadidaṃ avijjāpaccayā saṅkhārā...pe... samudayo hoti» (សេចក្តីនេះគឺ ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ទើបកើតមានសង្ខារ... គំនរទុក្ខទាំងអស់នេះរមែងកើតឡើង) ដូច្នេះ។ កាលដែលទ្រង់បង្ហាញវដ្តៈយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលនេះ ដើម្បីបង្ហាញវិវដ្តៈ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «avijjāya tveva asesavirāganirodhā» (ព្រោះការរលត់ទៅដោយមិនមានសេសសល់នៃអវិជ្ជាដោយការនឿយណាយនោះឯង)។ ក្នុងបទនោះ បទថា avijjāya tveva បានដល់ avijjāya eva tu (នៃអវិជ្ជាហ្នឹងឯង)។ បទថា asesavirāganirodhā សេចក្តីថា ព្រោះការរលត់មិនមានសេសសល់ គឺការរលត់មិនឲ្យកើតឡើងទៀត ដោយមគ្គដែលពោលគឺវិរាគៈ។ បទថា saṅkhāranirodho សេចក្តីថា ការរលត់មិនឲ្យកើតឡើងទៀតនៃសង្ខារទាំងឡាយរមែងមាន ម្យ៉ាងទៀត កាលបើមានការរលត់នៃសង្ខារទាំងឡាយដែលរលត់ទៅហើយយ៉ាងនេះ ការរលត់នៃវិញ្ញាណក៏រមែងមាន ព្រោះការរលត់នៃវិញ្ញាណជាដើម នាមរូបជាដើមក៏រមែងរលត់ទៅដែរ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនេះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho» (ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ ទើបមានការរលត់នៃវិញ្ញាណ) រួចហើយទ្រង់ត្រាស់ថា «evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti» (ការរលត់នៃគំនរទុក្ខទាំងអស់នេះ រមែងមានយ៉ាងនេះ)។ ក្នុងបទនោះ បទថា kevalassa សេចក្តីថា ទាំងអស់ ឬថា សុទ្ធសាធ គឺវៀរចាកសត្វបុគ្គល នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ បទថា dukkhakkhandhassa បានដល់ គំនរនៃសេចក្តីទុក្ខ។ បទថា nirodho hoti សេចក្តីថា ការមិនកើតឡើងរមែងមាន។ ၄၀၆. ဣမသ္မိံ အသတီတိအာဒိ ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ៤០៦. បទថា imasmiṃ asati ជាដើម គប្បីជ្រាបដោយន័យផ្ទុយគ្នាពីអ្វីដែលបានពោលរួចហើយ។ ၄၀၇. ဧဝံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဣမံ ဒွါဒသင်္ဂပစ္စယဝဋ္ဋံ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂေန ဇာနန္တဿ ယာ ပဋိဓာဝနာ ပဟီယတိ, တဿာ အဘာဝံ ပုစ္ဆန္တော အပိ နု တုမှေ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧဝံ ဇာနန္တာတိ ဧဝံ သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂေန ဇာနန္တာ. ဧဝံ ပဿန္တာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပုဗ္ဗန္တန္တိ ပုရိမကောဋ္ဌာသံ, အတီတခန္ဓဓာတုအာယတနာနီတိ အတ္ထော. ပဋိဓာဝေယျာထာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ပဋိဓာဝေယျာထ. သေသံ သဗ္ဗာသဝသုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. ៤០៧. កាលដែលទ្រង់សម្តែងវដ្តៈនិងវិវដ្តៈយ៉ាងនេះហើយ ក្នុងពេលនេះ ព្រះអង្គកាលនឹងសួររកការមិនមាននៃការរត់ទៅរក (ការរត់ត្រឡប់ទៅរកអតីត) ដែលជាការលះបង់ចោលនូវការរត់ទៅរករបស់បុគ្គលអ្នកដឹងនូវវដ្តៈនៃបច្ច័យមានអង្គ១២នេះ ព្រមទាំងវិបស្សនាមគ្គ ទើបទ្រង់ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «api nu tumhe, bhikkhave» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តើអ្នកទាំងឡាយ...)។ ក្នុងបទនោះ បទថា evaṃ jānantā សេចក្តីថា ដឹងយ៉ាងនេះដោយវិបស្សនាមគ្គ។ បទថា evaṃ passantā នេះ ជាវេវចនៈ (ពាក្យជំនួស) នៃបទថា evaṃ jānantā នោះឯង។ បទថា pubbantaṃ បានដល់ ចំណែកខាងដើម សេចក្តីថា ខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈដែលជាអតីត។ បទថា paṭidhāveyyātha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយគប្បីរត់ត្រឡប់ទៅរកដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិឬ? សេចក្តីដែលនៅសល់ ត្រូវបានពង្រីកយ៉ាងពិស្តាររួចហើយក្នុងសព្វាសវសូត្រ។ ဣဒါနိ နေသံ တတ္ထ နိစ္စလဘာဝံ ပုစ္ဆန္တော, အပိ နု တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ ဧဝံ ဝဒေယျာထ, သတ္ထာ နော ဂရူတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဂရူတိ ဘာရိကော အကာမာ အနုဝတ္တိတဗ္ဗော. သမဏောတိ ဗုဒ္ဓသမဏော. အညံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာတိ အယံ သတ္ထာ အမှာကံ ကိစ္စံ သာဓေတုံ န သက္ကောတီတိ အပိ နု ဧဝံသညိနော ဟုတွာ အညံ ဗာဟိရကံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသေယျာထ. ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာနန္တိ ဧဝံသညိနော ဟုတွာ ပုထူနံ တိတ္ထိယသမဏာနံ စေဝ ဗြာဟ္မဏာနဉ္စ. ဝတကောတူဟလမင်္ဂလာနီတိ ဝတသမာဒါနာနိ စ ဒိဋ္ဌိကုတူဟလာနိ စ ဒိဋ္ဌသုတမုတမင်္ဂလာနိ စ. တာနိ သာရတော ပစ္စာဂစ္ဆေယျာထာတိ ဧတာနိ သာရန္တိ ဧဝံသညိနော ဟုတွာ ပဋိအာဂစ္ဆေယျာထ. ဧဝံ နိဿဋ္ဌာနိ စ ပုန ဂဏှေယျာထာတိ အတ္ထော. သာမံ ဉာတန္တိ သယံ ဉာဏေန ဉာတံ. သာမံ ဒိဋ္ဌန္တိ သယံ ပညာစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌံ. သာမံ ဝိဒိတန္တိ သယံ ဝိဘာဝိတံ ပါကဋံ ကတံ. ဥပနီတာ ခေါ မေ တုမှေတိ မယာ, ဘိက္ခဝေ, တုမှေ ဣမိနာ သန္ဒိဋ္ဌိကာဒိသဘာဝေန ဓမ္မေန နိဗ္ဗာနံ ဥပနီတာ, ပါပိတာတိ အတ္ထော. သန္ဒိဋ္ဌိကောတိအာဒီနမတ္ထော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတော. ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တန္တိ ဧတံ ဝစနမိဒံ တုမှေဟိ သာမံ ဉာတာဒိဘာဝံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគ កាលនឹងសួរដេញដោលនូវសេចក្តីមិនកម្រើក (ភាពនឹងធឹង) ក្នុងវិបស្សនាមគ្គញ្ញាណនោះ របស់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើអ្នកទាំងឡាយដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើអ្នកទាំងឡាយនឹងនិយាយយ៉ាងនេះថា ព្រះសាស្តាជាទីគោរពរបស់យើង...» ដូច្នេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា garū បានដល់ ធ្ងន់ធ្ងរ (ជាទីគោរពកោតក្រែង) ដែលត្រូវតែប្រព្រឹត្តតាមដោយមិនចង់ (ដោយខានមិនបាន)។ ពាក្យថា samaṇo បានដល់ ព្រះពុទ្ធសមណៈ។ ពាក្យថា aññaṃ satthāraṃ uddiseyyātha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា «ព្រះសាស្តានេះ មិនអាចនឹងធ្វើកិច្ចរបស់ពួកយើងឲ្យសម្រេចបានឡើយ» ហើយនឹងឧទ្ទិសចំពោះគ្រូដទៃខាងក្រៅ (ក្រៅសាសនា) ដែរឬអ្វី? ពាក្យថា puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ សេចក្តីថា មានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះ ហើយ (ឧទ្ទិសចំពោះ) សមណព្រាហ្មណ៍ជាច្រើន គឺពួកសមណៈជាតិត្ថិយ និងពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ។ ពាក្យថា vatakotūhalamaṅgalāni បានដល់ ការសមាទានវត្តផង ទិដ្ឋិកោតូហលៈ (មង្គលភ្ញាក់ផ្អើលដោយអំណាចទិដ្ឋិ) ផង មង្គលដែលឃើញ ឮ និងប៉ះពាល់ (ទិដ្ឋមង្គល សុតមង្គល មុតមង្គល) ផង។ ពាក្យថា tāni sārato paccāgaccheyyātha សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយមានសេចក្តីសម្គាល់យ៉ាងនេះថា «របស់ទាំងនេះជាសារៈ» ហើយត្រឡប់មកកាន់របស់ទាំងនោះវិញឬ? សេចក្តីថា តើអ្នកទាំងឡាយនឹងកាន់យកឡើងវិញនូវរបស់ដែលលះបង់ហើយយ៉ាងនេះឬ? នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា sāmaṃ ñātaṃ សេចក្តីថា ដឹងដោយញាណដោយខ្លួនឯង។ ពាក្យថា sāmaṃ diṭṭhaṃ សេចក្តីថា ឃើញដោយបញ្ញាចក្ខុដោយខ្លួនឯង។ ពាក្យថា sāmaṃ viditaṃ សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ ឲ្យប្រាកដដោយខ្លួនឯង។ ពាក្យថា upanītā kho me tumhe សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ គឺតថាគតបាននាំទៅ គឺឲ្យដល់នូវព្រះនិព្វាន ដោយធម៌ដែលមានសភាវៈជាសន្ទិដ្ឋិកៈជាដើមនេះ។ នេះជាអត្ថ។ អត្ថនៃពាក្យមានជាអាទិថា sandiṭṭhiko ត្រូវបានពន្យល់ពិស្តារហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា idametaṃ paṭicca vuttaṃ សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ពាក្យនេះ ព្រោះអាស្រ័យហេតុដែលអ្នកទាំងឡាយដឹងដោយខ្លួនឯងជាដើម។ ၄၀၈. တိဏ္ဏံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေတိ ကသ္မာ အာရဘိ? နနု ဟေဋ္ဌာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန ဒေသနာ မတ္ထကံ ပါပိတာတိ? အာမ ပါပိတာ. အယံ ပန ပါဋိဧက္ကော အနုသန္ဓိ[Pg.210], ‘‘အယဉှိ လောကသန္နိဝါသော ပဋိသန္ဓိသမ္မူဠှော, တဿ သမ္မောဟဋ္ဌာနံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. အပိစ ဝဋ္ဋမူလံ အဝိဇ္ဇာ, ဝိဝဋ္ဋမူလံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ, ဣတိ ဝဋ္ဋမူလံ အဝိဇ္ဇံ ဝိဝဋ္ဋမူလဉ္စ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ ဒဿေတွာပိ, ‘‘ပုန ဧကဝါရံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန ဒေသနံ မတ္ထကံ ပါပေဿာမီ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ သန္နိပါတာတိ သမောဓာနေန ပိဏ္ဍဘာဝေန. ဂဗ္ဘဿာတိ ဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တနကသတ္တဿ. အဝက္ကန္တိ ဟောတီတိ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. ကတ္ထစိ ဟိ ဂဗ္ဘောတိ မာတုကုစ္ဆိ ဝုတ္တော. ယထာဟ – ៤០៨. ពាក្យថា tiṇṇaṃ kho pana, bhikkhave ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ផ្តើមឡើងព្រោះហេតុអ្វី? តើព្រះធម៌ទេសនាខាងក្រោម មិនមែនព្រះអង្គឲ្យដល់នូវកំពូលដោយអំណាចនៃវដ្តៈ និងវិវដ្តៈហើយទេឬ? អើ ពិតមែនហើយ ព្រះអង្គឲ្យដល់នូវកំពូលហើយ។ ប៉ុន្តែ នេះជាអនុសន្ធិផ្សេងមួយទៀត ព្រះអង្គទ្រង់រិះគិតថា «សត្វលោកនេះ តែងវង្វេងក្នុងបដិសន្ធិ តថាគតនឹងកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីវង្វេងនោះ ហើយធ្វើឲ្យប្រាកដច្បាស់» ទើបទ្រង់ផ្តើមព្រះធម៌ទេសនានេះ។ ម្យ៉ាងទៀត វដ្តមូល (ឫសគល់នៃវដ្តៈ) គឺអវិជ្ជា វិវដ្តមូល (ឫសគល់នៃវិវដ្តៈ) គឺការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវអវិជ្ជាដែលជាវដ្តមូល និងការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធដែលជាវិវដ្តមូលហើយ ទ្រង់រិះគិតទៀតថា «តថាគតនឹងញ៉ាំងទេសនាឲ្យដល់នូវកំពូល ដោយអំណាចនៃវដ្តៈ និងវិវដ្តៈម្តងទៀត» ទើបទ្រង់ផ្តើមព្រះធម៌ទេសនានេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា sannipātā បានដល់ ការព្រមព្រៀងគ្នា ការប្រជុំគ្នា។ ពាក្យថា gabbhassa បានដល់ សត្វដែលកើតក្នុងផ្ទៃម្តាយ។ ពាក្យថា avakkanti hoti បានដល់ ការកើតឡើង។ ព្រោះថាក្នុងបាលីខ្លះ ពាក្យថា gabbha សំដៅយកផ្ទៃម្តាយ (មាតុគុច្ឆិ) ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកថា៖ ‘‘ယမေကရတ္တိံ ပဌမံ, ဂဗ္ဘေ ဝသတိ မာဏဝေါ; အဗ္ဘုဋ္ဌိတောဝ သော ယာတိ, သ ဂစ္ဆံ န နိဝတ္တတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၅.၃၆၃); «សត្វតែងនៅក្នុងផ្ទៃម្តាយក្នុងរាត្រីណាជាដំបូង សត្វនោះតែងតែដើរទៅរកសេចក្តីស្លាប់ ដូចជាមនុស្សក្រោកឈរឡើងដើរទៅ សត្វនោះកាលដើរទៅ មិនដែលត្រឡប់ក្រោយឡើយ» ដូច្នេះជាដើម។ ကတ္ထစိ ဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တနသတ္တော. ယထာဟ – ‘‘ယထာ ခေါ, ပနာနန္ဒ, အညာ ဣတ္ထိကာ နဝ ဝါ ဒသ ဝါ မာသေ ဂဗ္ဘံ ကုစ္ဆိနာ ပရိဟရိတွာ ဝိဇာယန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၀၅). ဣဓ သတ္တော အဓိပ္ပေတော, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဂဗ္ဘဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတီ’’တိ. ក្នុងបាលីខ្លះ ពាក្យថា gabbha សំដៅយកសត្វដែលកើតក្នុងផ្ទៃម្តាយ ដូចដែលទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ម្នាលអានន្ទ ដូចជាស្រីដទៃ តែងទ្រទ្រង់នូវគភ៌ដោយផ្ទៃ អស់ ៩ ខែខ្លះ ១០ ខែខ្លះ ទើបប្រសូត» ដូច្នេះជាដើម។ ក្នុងទីនេះ សំដៅយកសត្វ (កូនក្នុងផ្ទៃ) ព្រះអង្គទ្រង់រំលឹកចំពោះសត្វនោះ ទើបត្រាស់ថា «gabbhassa avakkanti hoti» (ការចុះចាប់កំណើតនៃគភ៌)។ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ. မာတာ စ ဥတုနီ ဟောတီတိ ဣဒံ ဥတုသမယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. မာတုဂါမဿ ကိရ ယသ္မိံ ဩကာသေ ဒါရကော နိဗ္ဗတ္တတိ, တတ္ထ မဟတီ လောဟိတပီဠကာ သဏ္ဌဟိတွာ ဘိဇ္ဇိတွာ ပဂ္ဃရတိ, ဝတ္ထု သုဒ္ဓံ ဟောတိ, သုဒ္ဓေ ဝတ္ထုမှိ မာတာပိတူသု ဧကဝါရံ သန္နိပတိတေသု ယာဝ သတ္တ ဒိဝသာနိ ခေတ္တမေဝ ဟောတိ. တသ္မိံ သမယေ ဟတ္ထဂ္ဂါဟဝေဏိဂ္ဂါဟာဒိနာ အင်္ဂပရာမသနေနပိ ဒါရကော နိဗ္ဗတ္တတိယေဝ. ဂန္ဓဗ္ဗောတိ တတြူပဂသတ္တော. ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတီတိ န မာတာပိတူနံ သန္နိပါတံ ဩလောကယမာနော သမီပေ ဌိတော ပစ္စုပဋ္ဌိတော နာမ ဟောတိ. ကမ္မယန္တယန္တိတော ပန ဧကော သတ္တော တသ္မိံ ဩကာသေ နိဗ္ဗတ္တနကော ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. သံသယေနာတိ ‘‘အရောဂေါ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ အဟံ ဝါ, ပုတ္တော ဝါ မေ’’တိ ဧဝံ မဟန္တေန ဇီဝိတသံသယေန. လောဟိတဉှေတံ, ဘိက္ခဝေတိ တဒါ ကိရ မာတုလောဟိတံ တံ ဌာနံ သမ္ပတ္တံ ပုတ္တသိနေဟေန ပဏ္ဍရံ ဟောတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဝင်္ကကန္တိ ဂါမဒါရကာနံ ကီဠနကံ ခုဒ္ဒကနင်္ဂလံ. ဃဋိကာ ဝုစ္စတိ ဒီဃဒဏ္ဍေန ရဿဒဏ္ဍကံ ပဟရဏကီဠာ. မောက္ခစိကန္တိ သမ္ပရိဝတ္တကကီဠာ, အာကာသေ ဝါ ဒဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ ဘူမိယံ ဝါ သီသံ ဌပေတွာ ဟေဋ္ဌုပရိယဘာဝေန ပရိဝတ္တနကီဠနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စိင်္ဂုလကံ ဝုစ္စတိ တာလပဏ္ဏာဒီဟိ ကတံ ဝါတပ္ပဟာရေန ပရိဗ္ဘမနစက္ကံ[Pg.211]. ပတ္တာဠှကံ ဝုစ္စတိ ပဏ္ဏနာဠိကာ, တာယ ဝါလိကာဒီနိ မိနန္တာ ကီဠန္တိ. ရထကန္တိ ခုဒ္ဒကရထံ. ဓနုကမ္ပိ ခုဒ္ဒကဓနုမေဝ. ពាក្យថា idhā បានដល់ ក្នុងសត្វលោកនេះ។ ពាក្យថា mātā ca utunī hoti ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកឧតុសម័យ (រដូវមានឈាមរដូវ)។ ឮថា ក្នុងទីណាដែលកូនត្រូវកើតឡើងរបស់មាតុគាម ក្នុងទីនោះមានដុំឈាមក្រហមយ៉ាងធំមកតាំងនៅ ហើយធ្លាយហូរចេញទៅ នាំឲ្យស្បូនស្អាតល្អ កាលបើស្បូនស្អាតហើយ មាតានិងបិតាបានរួមរស់ជាមួយគ្នាតែម្តង ក៏អាចជាស្រែ (ទីកើត) នៃកូនបានរហូតដល់ ៧ ថ្ងៃ។ ក្នុងសម័យនោះ សូម្បីតែការចាប់ដៃ ចាប់សក់ ឬការស្ទាបអង្អែលសរីរាង្គជាដើម ក៏កូនអាចកើតឡើងបានដែរ។ ពាក្យថា gandhabbo បានដល់ សត្វដែលចូលទៅចាប់កំណើតក្នុងទីនោះ (ដោយអំណាចកម្ម)។ ពាក្យថា paccupaṭṭhito hoti មិនមែនមានន័យថា ឈរចាំមើលការរួមរស់របស់មាតាបិតានៅក្បែរនោះ ទើបហៅថា មកប្រឈមមុខនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ សត្វម្នាក់ដែលត្រូវកើតក្នុងទីនោះ ត្រូវបាននាំមកដោយយន្តការគឺកម្ម នេះជាអធិប្បាយក្នុងពាក្យថា gandhabbo នេះ។ ពាក្យថា saṃsayena សេចក្តីថា ដោយសេចក្តីសង្ស័យក្នុងជីវិតយ៉ាងខ្លាំងថា «តើខ្លួនខ្ញុំ ឬកូនរបស់ខ្ញុំ នឹងមិនមានរោគ (មានសុខភាពល្អ) ដែរឬទេ?»។ ពាក្យថា lohitañhetaṃ, bhikkhave សេចក្តីថា ក្នុងកាលនោះ ឈាមរបស់មាតាដែលទៅដល់ទីនោះ (ដោះ) តែងប្រែជាពណ៌ស (ទឹកដោះ) ដោយសារសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះកូន។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា vaṅkaka បានដល់ នង្គ័លតូចសម្រាប់ជាល្បែងលេងរបស់ក្មេងៗក្នុងភូមិ។ ល្បែងដែលវាយដំបងខ្លីដោយដំបងវែង ហៅថា ghaṭikā (ល្បែងកូនគោល ឬល្បែងកូនក្ដារ)។ ពាក្យថា mokkhacika បានដល់ ល្បែងក្បាលដាំដី (ល្បែងករណីយកិច្ច ឬល្បែងក្បាលដាំដីបង្វិលខ្លួន) គឺការលេងបង្វិលខ្លួនឡើងលើចុះក្រោម ដោយកាន់ដំបងលើអាកាសក្តី ឬដោយដាក់ក្បាលលើដីក្តី។ ពាក្យថា ciṅgulaka បានដល់ កង់វិលដែលធ្វើដោយស្លឹកត្នោតជាដើម សម្រាប់វិលដោយកម្លាំងខ្យល់ (កង្ហារក្រដាស ឬកង្ហារស្លឹកត្នោត)។ ពាក្យថា pattāḷhaka បានដល់ នាឡិស្លឹកឈើ (កំប៉ុងស្លឹកឈើ) ដែលក្មេងៗតែងវាល់ខ្សាច់ជាដើមលេង។ ពាក្យថា rathaka បានដល់ រទេះតូច។ ពាក្យថា dhanuka បានដល់ ធ្នូតូច។ ၄၀၉. သာရဇ္ဇတီတိ ရာဂံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဗျာပဇ္ဇတီတိ ဗျာပါဒံ ဥပ္ပာဒေတိ. အနုပဋ္ဌိတကာယသတီတိ ကာယေ သတိ ကာယသတိ, တံ အနုပဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ပရိတ္တစေတသောတိ အကုသလစိတ္တော. ယတ္ထဿ တေ ပါပကာတိ ယဿံ ဖလသမာပတ္တိယံ ဧတေ နိရုဇ္ဈန္တိ, တံ န ဇာနာတိ နာဓိဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အနုရောဓဝိရောဓန္တိ ရာဂဉ္စေဝ ဒေါသဉ္စ. အဘိနန္ဒတီတိ တဏှာဝသေန အဘိနန္ဒတိ, တဏှာဝသေနေဝ အဟော သုခန္တိအာဒီနိ ဝဒန္တော အဘိဝဒတိ. အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတီတိ တဏှာအဇ္ဈောသာနဂဟဏေန ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဏှာတိ. သုခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ အဘိနန္ဒတု, ဒုက္ခံ ကထံ အဘိနန္ဒတီတိ? ‘‘အဟံ ဒုက္ခိတော မမ ဒုက္ခ’’န္တိ ဂဏှန္တော အဘိနန္ဒတိ နာမ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ နန္ဒီတိ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တဒုပါဒါနန္တိ သာဝ တဏှာ ဂဟဏဋ္ဌေန ဥပါဒါနံ နာမ. တဿ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ…ပေ… သမုဒယော ဟောတီတိ, ဣဒဉှိ ဘဂဝတာ ပုန ဧကဝါရံ ဒွိသန္ဓိ တိသင်္ခေပံ ပစ္စယာကာရဝဋ္ဋံ ဒဿိတံ. ៤០៩. ពាក្យថា sārajjati សេចក្តីថា ញ៉ាំងរាគៈឲ្យកើតឡើង។ ពាក្យថា byāpajjati សេចក្តីថា ញ៉ាំងព្យាបាទ (ទោសៈ) ឲ្យកើតឡើង។ ពាក្យថា anupaṭṭhitakāyasatī សេចក្តីថា កាយសតិ គឺសតិដែលតាំងនៅក្នុងកាយ (មានសក់ជាដើម) សេចក្តីថា មិនបានតាំងទុកនូវកាយសតិនោះឡើយ។ ពាក្យថា parittacetaso បានដល់ ចិត្តជាអកុសល (ដែលសៅហ្មងដោយកិលេស)។ ពាក្យថា yatthassa te pāpakā សេចក្តីថា មិនដឹង មិនបានសម្រេចនូវការរលត់ទៅនៃធម៌ជាអកុសលទាំងនោះ ក្នុងផលសមាបត្តិណា។ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា anurodhavirodha បានដល់ រាគៈ និងទោសៈ។ ពាក្យថា abhinandati សេចក្តីថា ត្រេកអរដោយអំណាចតណ្ហា គឺពោលសរសើរដោយអំណាចតណ្ហានោះឯងថា «ឱ! សុខណាស់ហ្ន៎» ជាដើម។ ពាក្យថា ajjhosāya tiṭṭhati សេចក្តីថា លេបចូល សម្រេច និងប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយការស្ទាក់ស្ទើរនៃតណ្ហា។ សួរថា បុគ្គលត្រេកអរក្នុងសុខវេទនា ឬអទុក្ខមសុខវេទនា ចុះត្រេកអរក្នុងទុក្ខវេទនាយ៉ាងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា បុគ្គលកាលប្រកាន់ខ្ជាប់ថា «ខ្ញុំជាទុក្ខ ទុក្ខរបស់ខ្ញុំ» នេះឈ្មោះថា ត្រេកអរ (ក្នុងទុក្ខវេទនា) នោះឯង។ ពាក្យថា uppajjati nandī សេចក្តីថា នន្ទិតណ្ហា (តណ្ហាដែលត្រេកអរ) កើតឡើង។ ពាក្យថា tadupādānaṃ សេចក្តីថា តណ្ហានោះឯង ឈ្មោះថា ឧបាទាន ព្រោះអត្ថថា កាន់មាំ។ ពាក្យថា tassa upādānapaccayā bhavo...pe... samudayo hoti នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវបដិច្ចសមុប្បាទវដ្តៈ ដែលមានសន្ធិ ២ សង្ខេប ៣ ម្តងទៀត។ ၄၁၀-၄. ဣဒါနိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပ္ပမာဏစေတသောတိ အပ္ပမာဏံ လောကုတ္တရံ စေတော အဿာတိ အပ္ပမာဏစေတသော, မဂ္ဂစိတ္တသမင်္ဂီတိ အတ္ထော. ဣမံ ခေါ မေ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, သံခိတ္တေန တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိံ ဓာရေထာတိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ သံခိတ္တေန ဒေသိတံ မယှံ, တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိဒေသနံ တုမှေ နိစ္စကာလံ ဓာရေယျာထ မာ ပမဇ္ဇေယျာထ. ဒေသနာ ဟိ ဧတ္ထ ဝိမုတ္တိပဋိလာဘဟေတုတော ဝိမုတ္တီတိ ဝုတ္တာ. မဟာတဏှာဇာလတဏှာသံဃာဋပဋိမုက္ကန္တိ တဏှာဝ သံသိဗ္ဗိတဋ္ဌေန မဟာတဏှာဇာလံ, သံဃဋိတဋ္ဌေန သံဃာဋန္တိ ဝုစ္စတိ; ဣတိ ဣမသ္မိံ မဟာတဏှာဇာလေ တဏှာသံဃာဋေ စ ဣမံ သာတိံ ဘိက္ခုံ ကေဝဋ္ဋပုတ္တံ ပဋိမုက္ကံ ဓာရေထ. အနုပဝိဋ္ဌော အန္တောဂဓောတိ နံ ဓာရေထာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. ៤១០-៤. ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវវិវដ្តៈ (ការមិនវិលវល់) ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគតកើតឡើងក្នុងលោកនេះ...» ដូច្នេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា appamāṇacetaso សេចក្តីថា បុគ្គលដែលមានចិត្តជាលោកុត្តរៈរកប្រមាណមិនបាន ឈ្មោះថា appamāṇacetaso សំដៅយកបុគ្គលដែលប្រកបដោយមគ្គចិត្ត។ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា imaṃ kho me tumhe, bhikkhave, saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṃ dhāretha សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយចូរទ្រទ្រង់នូវព្រះធម៌ទេសនាដែលតថាគតសម្តែងហើយដោយសង្ខេប គឺតណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិនេះ អស់កាលជានិច្ច កុំបីធ្វេសប្រហែសឡើយ។ ព្រោះថា ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះធម៌ទេសនា ហៅថា វិមុត្តិ ព្រោះជាហេតុនៃការបានសម្រេចនូវការរួចផុត (វិមុត្តិ)។ ពាក្យថា mahātaṇhājālataṇhāsaṅghāṭapaṭimukkaṃ សេចក្តីថា តណ្ហានោះឯង ហៅថា មហាតណ្ហាចាលៈ (សំណាញ់នៃមហាតណ្ហា) ព្រោះអត្ថថា ចាក់ស្រែះគ្នា និងហៅថា សង្ឃាដៈ (គ្រឿងចងក្រង) ព្រោះអត្ថថា ភ្ជាប់គ្នាយ៉ាងមាំ។ ហេតុនោះ ចូរអ្នកទាំងឡាយសម្គាល់នូវសាភិក្ខុជាកូនអ្នកនេសាទនេះថា ជាអ្នកត្រូវសំណាញ់នៃមហាតណ្ហា និងគ្រឿងចងក្រងនៃតណ្ហានេះគ្របសង្កត់ហើយ។ ពាក្យថា anupaviṭṭho antogadho សេចក្តីថា ចូរទ្រទ្រង់ (សម្គាល់) ភិក្ខុនោះថា ជាអ្នកចូលទៅខាងក្នុងហើយ។ នេះជាអត្ថ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយ មហាតណ្ហាសង្ខយសូត្រ ចប់ហើយ។ ၉. မဟာအဿပုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៩. ការអធិប្បាយ មហាអស្សបុរសូត្រ ၄၁၅. ဧဝံ [Pg.212] မေ သုတန္တိ မဟာအဿပုရသုတ္တံ. တတ္ထ အင်္ဂေသူတိ အင်္ဂါ နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ, တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှီသဒ္ဒေန ‘‘အင်္ဂါ’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ အင်္ဂေသု ဇနပဒေ. အဿပုရံ နာမ အင်္ဂါနံ နိဂမောတိ အဿပုရန္တိ နဂရနာမေန လဒ္ဓဝေါဟာရော အင်္ဂါနံ ဇနပဒဿ ဧကော နိဂမော, တံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ‘‘သမဏာ သမဏာတိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဇနော သဉ္ဇာနာတီ’’တိအာဒိဝစနမဝေါစ. ៤១៥. សូត្រមានពាក្យថា evaṃ me sutaṃ ជាដើម ឈ្មោះថា មហាអស្សបុរសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា aṅgesu សេចក្តីថា ពួកជនបទរាជកុមារ ឈ្មោះថា អង្គៈ ដែនដីតែមួយដែលជាទីលំនៅរបស់ពួកកុមារទាំងនោះ ក៏ហៅថា «អង្គៈ» ដែរ ដោយអំណាចនៃរុឡ្ហីសព្ទ (ពាក្យដែលនិយមហៅ) គឺក្នុងដែនអង្គៈនោះ។ ពាក្យថា assapuraṃ nāma aṅgānaṃ nigamo សេចក្តីថា និគមមួយរបស់ដែនអង្គៈ ដែលបានឈ្មោះតាមឈ្មោះទីក្រុងថា អស្សបុរៈ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវនិគមនោះឲ្យជាគោចរគ្រាម ហើយគង់នៅ។ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា bhagavā etadavoca សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគបានត្រាស់នូវពាក្យមានជាអាទិថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជនទាំងឡាយតែងស្គាល់អ្នកទាំងឡាយថា សមណៈៗ...» ដូច្នេះ។ ကသ္မာ ပန ဧဝံ အဝေါစာတိ. တသ္မိံ ကိရ နိဂမေ မနုဿာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဗုဒ္ဓမာမကာ ဓမ္မမာမကာ သံဃမာမကာ, တဒဟုပဗ္ဗဇိတသာမဏေရမ္ပိ ဝဿသတိကတ္ထေရသဒိသံ ကတွာ ပသံသန္တိ; ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဘိက္ခုသံဃံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တံ ဒိသွာ ဗီဇနင်္ဂလာဒီနိ ဂဟေတွာ ခေတ္တံ ဂစ္ဆန္တာပိ, ဖရသုအာဒီနိ ဂဟေတွာ အရညံ ပဝိသန္တာပိ တာနိ ဥပကရဏာနိ နိက္ခိပိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ နိသီဒနဋ္ဌာနံ အာသနသာလံ ဝါ မဏ္ဍပံ ဝါ ရုက္ခမူလံ ဝါ သမ္မဇ္ဇိတွာ အာသနာနိ ပညပေတွာ အရဇပါနီယံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဒတွာ ကတဘတ္တကိစ္စံ ဘိက္ခုသံဃံ ဥယျောဇေတွာ တတော တာနိ ဥပကရဏာနိ အာဒါယ ခေတ္တံ ဝါ အရညံ ဝါ ဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မာနိ ကရောန္တိ, ကမ္မန္တဋ္ဌာနေပိ နေသံ အညာ ကထာ နာမ နတ္ထိ. စတ္တာရော မဂ္ဂဋ္ဌာ စတ္တာရော ဖလဋ္ဌာတိ အဋ္ဌ ပုဂ္ဂလာ အရိယသံဃော နာမ; တေ ‘‘ဧဝရူပေန သီလေန, ဧဝရူပေန အာစာရေန, ဧဝရူပါယ ပဋိပတ္တိယာ သမန္နာဂတာ လဇ္ဇိနော ပေသလာ ဥဠာရဂုဏာ’’တိ ဘိက္ခုသံဃဿေဝ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တိ. ကမ္မန္တဋ္ဌာနတော အာဂန္တွာ ဘုတ္တသာယမာသာ ဃရဒွါရေ နိသိန္နာပိ, သယနိဃရံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နာပိ ဘိက္ခုသံဃဿေဝ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တိ. ဘဂဝါ တေသံ မနုဿာနံ နိပစ္စကာရံ ဒိသွာ ဘိက္ခုသံဃံ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနေ နိယောဇေတွာ ဧတဒဝေါစ. សួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះមានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះ? ឆ្លើយថា ឮថា ពួកមនុស្សក្នុងនិគមនោះ ជាអ្នកមានសទ្ធា ជ្រះថ្លា ជាអ្នករាប់អានព្រះពុទ្ធ រាប់អានព្រះធម៌ រាប់អានព្រះសង្ឃ សូម្បីតែសាមណេរដែលទើបនឹងបួសក្នុងថ្ងៃនោះ ក៏ពួកគាត់ធ្វើការកោតក្រែងសរសើរ ដូចជាព្រះថេរៈដែលមានវស្សាមួយរយដែរ។ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ កាលបើឃើញភិក្ខុសង្ឃចូលទៅកាន់ចង្ហាន់បិណ្ឌបាត សូម្បីតែពួកគាត់កំពុងកាន់ពូជ និងនង្គ័លជាដើមទៅកាន់ស្រែក្តី កំពុងកាន់ពូថៅជាដើមចូលទៅកាន់ព្រៃក្តី ក៏តែងដាក់ចុះនូវឧបករណ៍ទាំងនោះ ហើយបោសសម្អាតនូវសាលាឆទានក្តី មណ្ឌបក្តី គល់ឈើក្តី ដែលជាទីគង់របស់ភិក្ខុសង្ឃ រៀបចំអាសនៈ ដាក់ទឹកឆាន់ដែលគ្មានធូលី និមន្តភិក្ខុសង្ឃឲ្យគង់ រួចប្រគេនយាគូ និងខាទនីយភោជនីយាហារជាដើម កាលបើភិក្ខុសង្ឃធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏ជូនដំណើរភិក្ខុសង្ឃទៅវិញ បន្ទាប់មកទើបកាន់យកនូវឧបករណ៍ទាំងនោះ ទៅកាន់ស្រែ ឬព្រៃ ដើម្បីធ្វើការងាររបស់ខ្លួន សូម្បីតែនៅក្នុងកន្លែងធ្វើការងាររបស់ពួកគាត់ ក៏គ្មានពាក្យសម្តីដទៃ (ក្រៅពីគុណព្រះរតនត្រ័យ) ឡើយ។ ពួកគាត់តែងតែពោលសរសើរគុណរបស់ភិក្ខុសង្ឃប៉ុណ្ណោះថា «ព្រះអរិយសង្ឃ គឺបុគ្គល ៨ ពួក មានអ្នកតាំងនៅក្នុងមគ្គ ៤ និងអ្នកតាំងនៅក្នុងផល ៤ ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះ ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីលយ៉ាងនេះ ដោយអាចារៈយ៉ាងនេះ ដោយបដិបទទាយ៉ាងនេះ ជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាប មានសីលជាទីស្រឡាញ់ និងប្រកបដោយគុណដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់»។ លុះត្រឡប់មកពីកន្លែងធ្វើការងារវិញ បរិភោគអាហារពេលល្ងាចរួចហើយ សូម្បីតែអង្គុយនៅមាត់ទ្វារផ្ទះក្តី ចូលទៅដេកក្នុងបន្ទប់ក្តី ក៏នៅតែពោលសរសើរគុណរបស់ភិក្ខុសង្ឃប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញនូវសេចក្តីគោរពឱនលំទោនរបស់មនុស្សទាំងនោះ ហើយទ្រង់ចង់ដឹកនាំភិក្ខុសង្ឃឲ្យតបស្នងនូវការบូជាចង្ហាន់បិណ្ឌបាតនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ယေ ဓမ္မာ သမဏကရဏာ စ ဗြာဟ္မဏကရဏာ စာတိ ယေ ဓမ္မာ သမာဒါယ ပရိပူရိတာ သမိတပါပသမဏဉ္စ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏဉ္စ ကရောန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏဿ သမဏိယာနိ သမဏကရဏီယာနိ[Pg.213]. ကတမာနိ တီဏိ? အဓိသီလသိက္ခာသမာဒါနံ, အဓိစိတ္တသိက္ခာသမာဒါနံ, အဓိပညာသိက္ခာသမာဒါန’’န္တိ (အ. နိ. ၃.၈၂) ဧတ္ထ ပန သမဏေန ကတ္တဗ္ဗဓမ္မာ ဝုတ္တာ. တေပိ စ သမဏကရဏာ ဟောန္တိယေဝ. ဣဓ ပန ဟိရောတ္တပ္ပာဒိဝသေန ဒေသနာ ဝိတ္ထာရိတာ. ဧဝံ နော အယံ အမှာကန္တိ ဧတ္ထ နောတိ နိပါတမတ္တံ. ဧဝံ အယံ အမှာကန္တိ အတ္ထော. မဟပ္ဖလာ မဟာနိသံသာတိ ဥဘယမ္ပိ အတ္ထတော ဧကမေဝ. အဝဉ္ဈာတိ အမောဃာ. သဖလာတိ အယံ တဿေဝ အတ္ထော. ယဿာ ဟိ ဖလံ နတ္ထိ, သာ ဝဉ္ဈာ နာမ ဟောတိ. သဥဒြယာတိ သဝဍ္ဎိ, ဣဒံ သဖလတာယ ဝေဝစနံ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ တုမှေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗံ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမိနာ ဧတ္တကေန ဌာနေန ဟိရောတ္တပ္ပာဒီနံ ဓမ္မာနံ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. ကသ္မာ? ဝစနပထပစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ. သစေ ဟိ ကောစိ အစိရပဗ္ဗဇိတော ဗာလဘိက္ခု ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘‘ဘဂဝါ ဟိရောတ္တပ္ပာဒိဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တထာတိ ဝဒတိ, ကော နု ခေါ တေသံ သမာဒါယ ဝတ္တနေ အာနိသံသော’’တိ? တဿ ဝစနပထပစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ. အယဉ္စ အာနိသံသော, ဣမေ ဟိ ဓမ္မာ သမာဒါယ ပရိပူရိတာ သမိတပါပသမဏံ နာမ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏံ နာမ ကရောန္တိ, စတုပစ္စယလာဘံ ဥပ္ပာဒေန္တိ, ပစ္စယဒါယကာနံ မဟပ္ဖလတံ သမ္ပာဒေန္တိ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ အဝဉ္ဈံ သဖလံ သဥဒြယံ ကရောန္တီတိ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပန ဝဏ္ဏကထာ သတိပဋ္ဌာနေ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. «យេ ធម្មា សមណករណា ច ព្រាហ្មណករណា ច» សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលបុគ្គលសមាទានបំពេញហើយ តែងធ្វើឱ្យជាសមណៈ ព្រោះមានបាបរំងាប់ហើយផង ធ្វើឱ្យជាព្រាហ្មណ៍ ព្រោះមានបាបបន្សាត់ចេញហើយផង។ ប៉ុន្តែក្នុងបាលីថា «តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, សមណស្ស សមណិយានិ សមណករណីយានិ។ កតមានិ តីណិ? អធិសីលសិក្ខាសមាទានំ, អធិចិត្តសិក្ខាសមាទានំ, អធិប្បញ្ញាសិក្ខាសមាទានំ» នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងធម៌ដែលសមណៈគប្បីធ្វើ។ ធម៌ទាំង ៣ នោះ ក៏ជាធម៌ធ្វើឱ្យជាសមណៈដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាអស្សបុរសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងពង្រីកសេចក្តីដោយអំណាចនៃហិរិ និងឱត្តប្បៈជាដើម។ បទថា «ឯវំ នោ អយំ អម្ហាកំ» ក្នុងបទនោះ បទថា «នោ» គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីថា «អយំ អម្ហាកំ ឯវំ» (សេចក្តីបដិបត្តិនេះ របស់ពួកយើង យ៉ាងនេះ)។ បទទាំងពីរគឺ «មហប្ផលា មហានិសំសា» មានសេចក្តីដូចគ្នាតែមួយដោយអត្ថ។ បទថា «អវញ្ឈា» ប្រែថា មិនសូន្យទទេ (មិនឥតផល)។ បទថា «សផឡា» នេះជាអត្ថនៃបទ «អវញ្ឈា» នោះឯង។ ព្រោះថា ធម៌ណាគ្មានផល ធម៌នោះឈ្មោះថា វញ្ឈា (អាសាបង់)។ បទថា «សឧទ្រយា» ប្រែថា ប្រកបដោយសេចក្តីចម្រើន នេះជាវេវចនៈនៃបទ «សផឡា»។ បទថា «ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្វំ» សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយគប្បីសិក្សាយ៉ាងនេះឯង។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងសរសើរគុណនៃធម៌ទាំងឡាយមានហិរិ និងឱត្តប្បៈជាដើម ដោយពាក្យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ព្រោះហេតុអ្វី? ដើម្បីកាត់ផ្តាច់នូវពាក្យសម្តី (របស់ភិក្ខុដទៃ)។ ព្រោះថា ប្រសិនបើភិក្ខុពាលដែលបួសថ្មី និយាយយ៉ាងនេះថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា អ្នកទាំងឡាយចូរសមាទានបដិបត្តិនូវធម៌មានហិរិ និងឱត្តប្បៈជាដើមចុះ ចុះអានិសង្សក្នុងការសមាទានបដិបត្តិនូវធម៌ទាំងនោះ តើដូចម្តេច?» ដូច្នេះ ដើម្បីកាត់ផ្តាច់នូវពាក្យសម្តីរបស់ភិក្ខុនោះ (ព្រះអង្គទើបទ្រង់សម្តែងយ៉ាងនេះ)។ ម្យ៉ាងទៀត នេះជាអានិសង្ស គឺធម៌ទាំងឡាយនេះ ដែលបុគ្គលសមាទានបំពេញហើយ តែងធ្វើឱ្យជាសមណៈពិតប្រាកដ ព្រោះមានបាបរំងាប់ហើយ ធ្វើឱ្យជាព្រាហ្មណ៍ពិតប្រាកដ ព្រោះមានបាបបន្សាត់ចេញហើយ ញ៉ាំងការបាននូវបច្ច័យ ៤ ឱ្យកើតឡើង ញ៉ាំងភាពមានផលច្រើនឱ្យសម្រេចដល់ទាយកអ្នកប្រគល់បច្ច័យ ធ្វើការបួសមិនឱ្យសូន្យទទេ ឱ្យមានផល ឱ្យមានសេចក្តីចម្រើន ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបទ្រង់សម្តែងសរសើរគុណ។ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ។ ចំណែកឯសេចក្តីអធិប្បាយដោយពិស្តារ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រ។ ၄၁၆. ဟိရောတ္တပ္ပေနာတိ ‘‘ယံ ဟိရီယတိ ဟိရီယိတဗ္ဗေန, ဩတ္တပ္ပတိ ဩတ္တပ္ပိတဗ္ဗေနာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၃၃၁) ဧဝံ ဝိတ္ထာရိတာယ ဟိရိယာ စေဝ ဩတ္တပ္ပေန စ. အပိစေတ္ထ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဟိရီ, ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ ဩတ္တပ္ပံ. အတ္တာဓိပတေယျာ ဟိရီ, လောကာဓိပတေယျံ ဩတ္တပ္ပံ. လဇ္ဇာသဘာဝသဏ္ဌိတာ ဟိရီ, ဘယသဘာဝသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ, ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ. အပိစ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ လောကံ ပါလနတော လောကပါလဓမ္မာ နာမာတိ ကထိတာ. ယထာဟ – ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တိ. ကတမေ ဒွေ? ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ. ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တိ. ဣမေ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွေ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ န ပါလေယျုံ, နယိဓ ပညာယေထ, ‘မာတာ’တိ ဝါ, ‘မာတုစ္ဆာ’တိ ဝါ, ‘မာတုလာနီ’တိ ဝါ, ‘အာစရိယဘရိယာ’တိ ဝါ, ‘ဂရူနံ ဒါရာ’တိ ဝါ, သမ္ဘေဒံ [Pg.214] လောကော အဂမိဿ, ယထာ အဇေဠကာ ကုက္ကုဋသူကရာ သောဏသိင်္ဂါလာ’’တိ (အ. နိ. ၂.၉). ဣမေယေဝ ဇာတကေ ‘‘ဒေဝဓမ္မာ’’တိ ကထိတာ. ယထာဟ – ៤១៦. បទថា «ហិរោត្តប្បេន» សេចក្តីថា ដោយហិរិ និងឱត្តប្បៈ ដែលទ្រង់សម្តែងពង្រីកយ៉ាងនេះថា «សភាវៈណាដែលខ្មាស ចំពោះអ្វីដែលគួរខ្មាស សភាវៈណាដែលខ្លាច ចំពោះអ្វីដែលគួរខ្លាច»។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងធម៌ទាំងពីរនោះ ហិរិ មានការតាំងឡើងក្នុងខាងក្នុងជាហេតុ ឱត្តប្បៈ មានការតាំងឡើងក្នុងខាងក្រៅជាហេតុ។ ហិរិ មានខ្លួនជាធំ ឱត្តប្បៈ មានលោកជាធំ។ ហិរិ តាំងនៅក្នុងសភាវៈខ្មាស ឱត្តប្បៈ តាំងនៅក្នុងសភាវៈខ្លាច (ខ្លាចភ័យក្នុងអបាយ និងវដ្តសង្សារ)។ ចំណែកឯសេចក្តីអធិប្បាយដោយពិស្តារនៃធម៌ទាំងពីរនេះ ត្រូវបានពោលទុកដោយគ្រប់ប្រការក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ទាំងពីរនេះ ឈ្មោះថា «លោកបាលធម៌» (ធម៌រក្សាលោក) ព្រោះរក្សានូវលោក។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌សទាំងឡាយ ២ យ៉ាងនេះ តែងរក្សាលោក។ ២ យ៉ាង តើដូចម្តេច? គឺហិរិ ១ ឱត្តប្បៈ ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌សទាំង ២ យ៉ាងនេះឯង តែងរក្សាលោក។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រសិនបើធម៌សទាំង ២ យ៉ាងនេះ មិនរក្សាលោកទេ ក្នុងលោកនេះ ក៏មិនគប្បីប្រាកដសន្មតថា 'ម្តាយ' ក្តី 'ម្តាយមីង' ក្តី 'ម្តាយធំ' ក្តី 'ភរិយារបស់អាចារ្យ' ក្តី 'ភរិយារបស់លោកអ្នកគួរគោរព' ក្តី ឡើយ លោកក៏នឹងដល់នូវការច្របូកច្របល់គ្នា ដូចជាពពែ ចៀម មាន់ ជ្រូក ឆ្កែ និងឆ្កែព្រៃ»។ ធម៌ទាំងពីរនេះឯង ក្នុងជាតក ព្រះអង្គទ្រង់ហៅថា «ទេវធម៌»។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា៖ ‘‘ဟိရိဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နာ, သုက္ကဓမ္မသမာဟိတာ; သန္တော သပ္ပုရိသာ လောကေ, ဒေဝဓမ္မာတိ ဝုစ္စရေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၆); «សប្បុរសទាំងឡាយក្នុងលោក ដែលជាអ្នកស្ងប់រំងាប់ ប្រកបដោយហិរិ និងឱត្តប្បៈ តាំងនៅមាំក្នុងធម៌ស លោកហៅថា អ្នកប្រកបដោយទេវធម៌។» မဟာစုန္ဒတ္ထေရဿ ပန ကိလေသသလ္လေခနပဋိပဒါတိ ကတွာ ဒဿိတာ. ယထာဟ – ‘‘ပရေ အဟိရိကာ ဘဝိဿန္တိ, မယမေတ္ထ ဟိရိမနာ ဘဝိဿာမာတိ သလ္လေခေါ ကရဏီယော. ပရေ အနောတ္တာပီ ဘဝိဿန္တိ, မယမေတ္ထ ဩတ္တာပီ ဘဝိဿာမာတိ သလ္လေခေါ ကရဏီယော’’တိ (မ. နိ. ၁.၈၃). ဣမေဝ မဟာကဿပတ္ထေရဿ ဩဝါဒူပသမ္ပဒါတိ ကတွာ ဒဿိတာ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘တသ္မာ တိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ, တိဗ္ဗံ မေ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝိဿတိ ထေရေသု နဝေသု မဇ္ဈိမေသူတိ. ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄). ဣဓ ပနေတေ သမဏဓမ္မာ နာမာတိ ဒဿိတာ. ចំណែកឯចំពោះព្រះមហាចុន្ទត្ថេរ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងបង្ហាញធម៌ទាំងនេះ ដោយធ្វើជា «កិលេសសល្លេខបដិបទា» (សេចក្តីបដិបត្តិដើម្បីខាត់បង់កិលេស)។ ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «បុគ្គលដទៃនឹងទៅជាអ្នកមិនមានសេចក្តីខ្មាសបាប ពួកយើងក្នុងសាសនានេះ នឹងទៅជាអ្នកមានសេចក្តីខ្មាសបាបវិញ ការខាត់បង់កិលេស គប្បីធ្វើ (យ៉ាងនេះ)។ បុគ្គលដទៃនឹងទៅជាអ្នកមិនមានសេចក្តីខ្លាចបាប ពួកយើងក្នុងសាសនានេះ នឹងទៅជាអ្នកមានសេចក្តីខ្លាចបាបវិញ ការខាត់បង់កិលេស គប្បីធ្វើ (យ៉ាងនេះ)»។ ធម៌ទាំងពីរនេះឯង ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងបង្ហាញចំពោះព្រះមហាកស្សបត្ថេរ ដោយធ្វើជា «ឱវាទូបសម្បទា» (ការបួសដោយទទួលឱវាទ)។ ព្រោះពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយថា «ម្នាលកស្សបៈ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងសាសនានេះ អ្នកគប្បីសិក្សាយ៉ាងនេះថា ហិរិ និងឱត្តប្បៈដ៏ខ្លាំងក្លា នឹងតាំងឡើងខ្ជាប់ខ្ជួនដល់យើង ក្នុងព្រះថេរៈទាំងឡាយ ក្នុងភិក្ខុថ្មីទាំងឡាយ ក្នុងភិក្ខុកណ្តាលទាំងឡាយ។ ម្នាលកស្សបៈ អ្នកគប្បីសិក្សាយ៉ាងនេះឯង»។ ប៉ុន្តែក្នុងមហាអស្សបុរសូត្រនេះ ធម៌ទាំងនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងបង្ហាញថាជា «សមណធម៌»។ ယသ္မာ ပန ဧတ္တာဝတာ သာမညတ္ထော မတ္ထကံ ပတ္တော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ အပရေပိ သမဏကရဏဓမ္မေ ဒဿေတုံ သိယာ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, တုမှာကန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာမညတ္ထောတိ သံယုတ္တကေ တာဝ, ‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သာမညံ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. သေယျထိဒံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သာမညံ. ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, သာမညတ္ထော? ယော, ဘိက္ခဝေ, ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယော, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သာမညတ္ထော’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၆) မဂ္ဂေါ ‘‘သာမည’’န္တိ, ဖလနိဗ္ဗာနာနိ ‘‘သာမညတ္ထော’’တိ ဝုတ္တာနိ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ မဂ္ဂမ္ပိ ဖလမ္ပိ ဧကတော ကတွာ သာမညတ္ထော ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာရောစယာမီတိ ကထေမိ. ပဋိဝေဒယာမီတိ ဇာနာပေမိ. ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ផលនៃความเป็นភិក្ខុ (សាមញ្ញត្ថៈ) មិនទាន់ដល់នូវកំពូលឡើយ ហេតុនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវធម៌ដែលធ្វើឱ្យជាសមណៈដទៃទៀត ព្រះអង្គទើបទ្រង់សម្តែងពាក្យមានដើមថា «សិយា ខោ បន, ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ»។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «សាមញ្ញត្ថោ» ក្នុងសំយុត្តនិកាយជាដំបូង ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសាមញ្ញៈ តើដូចម្តេច? គឺអរិយមគ្គប្រកបដោយអង្គ ៨ នេះឯង។ សេចក្តីគឺ សម្មាទិដ្ឋិ... សម្មាសមាធិ នេះហៅថា សាមញ្ញៈ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសាមញ្ញត្ថៈ តើដូចម្តេច? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការអស់ទៅនៃរាគៈ ការអស់ទៅនៃទោសៈ ការអស់ទៅនៃមោហៈ នេះហៅថា សាមញ្ញត្ថៈ» ដូច្នេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហៅមគ្គថា «សាមញ្ញៈ» ហៅផល និងនិព្វានថា «សាមញ្ញត្ថៈ»។ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះអង្គទ្រង់រួមទាំងមគ្គ និងផលចូលគ្នាតែមួយ ហើយហៅថា «សាមញ្ញត្ថៈ»។ បទថា «អរោចយាមិ» ប្រែថា តថាគតប្រាប់។ បទថា «បដិវេទយាមិ» ប្រែថា តថាគតឱ្យដឹងច្បាស់។ ၄၁၇. ပရိသုဒ္ဓေါ နော ကာယသမာစာရောတိ ဧတ္ထ ကာယသမာစာရော ပရိသုဒ္ဓေါ အပရိသုဒ္ဓေါတိ ဒုဝိဓော. ယော ဟိ ဘိက္ခု ပါဏံ ဟနတိ အဒိန္နံ အာဒိယတိ, ကာမေသု မိစ္ဆာ စရတိ, တဿ ကာယသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ, အယံ ပန ကမ္မပထဝသေနေဝ ဝါရိတော. ယော ပန ပါဏိနာ ဝါ လေဍ္ဍုနာ [Pg.215] ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထေန ဝါ ပရံ ပေါထေတိ ဝိဟေဌေတိ, တဿ ကာယသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ, အယမ္ပိ သိက္ခာပဒဗဒ္ဓေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဥဘယမ္ပေတံ အကထေတွာ ပရမသလ္လေခေါ နာမ ကထိတော. ယော ဟိ ဘိက္ခု ပါနီယဃဋေ ဝါ ပါနီယံ ပိဝန္တာနံ, ပတ္တေ ဝါ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တာနံ ကာကာနံ နိဝါရဏဝသေန ဟတ္ထံ ဝါ ဒဏ္ဍံ ဝါ လေဍ္ဍုံ ဝါ ဥဂ္ဂိရတိ, တဿ ကာယသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ. ဝိပရီတော ပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. ဥတ္တာနောတိ ဥဂ္ဂတော ပါကဋော. ဝိဝဋောတိ အနာဝဋော အသဉ္ဆန္နော. ဥဘယေနာပိ ပရိသုဒ္ဓတံယေဝ ဒီပေတိ. န စ ဆိဒ္ဒဝါတိ သဒါ ဧကသဒိသော အန္တရန္တရေ ဆိဒ္ဒရဟိတော. သံဝုတောတိ ကိလေသာနံ ဒွါရ ပိဒဟနေန ပိဒဟိတော, န ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒနတ္ထာယ. ៤១៧. បទថា «បរិសុទ្ធោ នោ កាយសមាចារោ» ក្នុងបទនោះ កាយសមាចារ មាន ២ យ៉ាងគឺ កាយសមាចារស្អាតបរិសុទ្ធ និងកាយសមាចារមិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ ភិក្ខុណា សម្លាប់សត្វ កាន់យកទ្រព្យដែលគេមិនបានឱ្យ ប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ កាយសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ កាយសមាចារនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃកម្មបថប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណា វាយដំ ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដល់បុគ្គលដទៃ ដោយដៃក្តី ដោយដុំដីក្តី ដោយដំបងក្តី ដោយគ្រឿងសស្ត្រាក្តី កាយសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ កាយសមាចារនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃសិក្ខាបទប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គមិនទ្រង់សម្តែងនូវកាយសមាចារទាំងពីរយ៉ាងនោះឡើយ តែទ្រង់សម្តែងនូវ «បរមសល្លេខៈ» (ការខាត់បង់កិលេសយ៉ាងក្រៃលែង)។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា លើកដៃក្តី លើកដំបងក្តី លើកដុំដីក្តី ដើម្បីដេញហ្វូងក្អែកដែលផឹកទឹកក្នុងក្អមទឹក ឬស៊ីបាយក្នុងបាត្រ កាយសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ កាយសមាចារដែលផ្ទុយពីនោះ ឈ្មោះថា ស្អាតបរិសុទ្ធ។ បទថា «ឧត្តានោ» ប្រែថា បើកចំហ។ បទថា «វិវដោ» ប្រែថា មិនបិទបាំង មិនគ្របដណ្តប់。 បទទាំងពីរនេះ តែងញ៉ាំងភាពស្អាតបរិសុទ្ធឱ្យប្រាកដច្បាស់។ បទថា «ន ច ឆិទ្ទវា» សេចក្តីថា មានសភាពស្មើគ្នានិរន្តរ៍ គ្មានចន្លោះដាច់ដោចក្នុងចន្លោះៗឡើយ។ បទថា «សំវុតោ» សេចក្តីថា បិទជិតដោយការបិទទ្វារនៃកិលេសទាំងឡាយ មិនមែនបិទដើម្បីលាក់បាំងទោសកំហុសឡើយ។ ၄၁၈. ဝစီသမာစာရေပိ ယော ဘိက္ခု မုသာ ဝဒတိ, ပိသုဏံ ကထေတိ, ဖရုသံ ဘာသတိ, သမ္ဖံ ပလပတိ, တဿ ဝစီသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. အယံ ပန ကမ္မပထဝသေန ဝါရိတော. ယော ပန ဂဟပတိကာတိ ဝါ ဒါသာတိ ဝါ ပေဿာတိ ဝါ အာဒီဟိ ခုံသေန္တော ဝဒတိ, တဿ ဝစီသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. အယံ ပန သိက္ခာပဒဗဒ္ဓေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဥဘယမ္ပေတံ အကထေတွာ ပရမသလ္လေခေါ နာမ ကထိတော. ယော ဟိ ဘိက္ခု ဒဟရေန ဝါ သာမဏေရေန ဝါ, ‘‘ကစ္စိ, ဘန္တေ, အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယံ ပဿထာ’’တိ ဝုတ္တေ, သမ္ဗဟုလာ, အာဝုသော, ဘိက္ခုဘိက္ခုနိယော ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဝိစဒိံသု, ဥပဇ္ဈာယော တေ ဝိက္ကာယိကသာကဘဏ္ဍိကံ ဥက္ခိပိတွာ ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဟသာဓိပ္ပာယောပိ ဧဝရူပံ ကထံ ကထေတိ, တဿ ဝစီသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ. ဝိပရီတော ပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. ៤១៨. ទោះបីក្នុងវចីសមាចារក៏ដោយ ភិក្ខុណា និយាយកុហក និយាយញុះញង់ និយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក និយាយពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍ វចីសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ វចីសមាចារនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃកម្មបថ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណា និយាយបង្អាប់បង្អោនគេថា «នែអាគហបតី» ក្តី «នែអាខ្ញុំកំដរ» ក្តី «នែអាអ្នកបម្រើ» ក្តី ជាដើម វចីសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ វចីសមាចារនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃសិក្ខាបទប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គមិនទ្រង់សម្តែងនូវវចីសមាចារទាំងពីរយ៉ាងនោះឡើយ តែទ្រង់សម្តែងនូវ «បរមសល្លេខៈ»។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា កាលដែលភិក្ខុខ្ចី ឬសាមណេរ សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ពួកខ្ញុំករុណា ទៅណា លោកម្ចាស់បានឃើញខ្លះទេ?» ក៏និយាយដោយបំណងចង់សើចលេងថា «ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុ និងភិក្ខុនីជាច្រើនកំពុងឈ្លោះប្រកែកគ្នាក្នុងទីកន្លែងមួយ ឧបជ្ឈាយ៍របស់អ្នកប្រហែលជាលីបង្វេចបន្លែសម្រាប់លក់ដើរទៅបាត់ហើយ» ដូច្នេះជាដើម វចីសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ វចីសមាចារដែលផ្ទុយពីនោះ ឈ្មោះថា ស្អាតបរិសុទ្ធ។ ၄၁၉. မနောသမာစာရေ ယော ဘိက္ခု အဘိဇ္ဈာလု ဗျာပန္နစိတ္တော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ, တဿ မနောသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. အယံ ပန ကမ္မပထဝသေနေဝ ဝါရိတော. ယော ပန ဥပနိက္ခိတ္တံ ဇာတရူပရဇတံ သာဒိယတိ, တဿ မနောသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. အယမ္ပိ သိက္ခာပဒဗဒ္ဓေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဥဘယမ္ပေတံ အကထေတွာ ပရမသလ္လေခေါ နာမ ကထိတော. ယော ပန ဘိက္ခု ကာမဝိတက္ကံ ဝါ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ [Pg.216] ဝါ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါ ဝိတက္ကေတိ, တဿ မနောသမာစာရော အပရိသုဒ္ဓေါ. ဝိပရီတော ပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. ៤១៩. ក្នុងមនោសមាចារ ភិក្ខុណា ជាអ្នកសម្លឹងរំពៃចង់បានទ្រព្យគេ មានចិត្តព្យាបាទ មានមិច្ឆាទិដ្ឋិ មនោសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ មនោសមាចារនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃកម្មបថប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុណា ត្រេកអរនឹងមាសនិងប្រាក់ដែលគេដាក់ទុកជិតខ្លួន មនោសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ មនោសមាចារនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃសិក្ខាបទប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គមិនទ្រង់សម្តែងនូវមនោសមាចារទាំងពីរយ៉ាងនោះឡើយ តែទ្រង់សម្តែងនូវ «បរមសល្លេខៈ»។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា ត្រិះរិះនូវកាមវិតក្កក្តី ព្យាបាទវិតក្កក្តី វិហិង្សាវិតក្កក្តី មនោសមាចាររបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ មនោសមាចារដែលផ្ទុយពីនោះ ឈ្មោះថា ស្អាតបរិសុទ្ធ។ ၄၂၀. အာဇီဝသ္မိံ ယော ဘိက္ခု အာဇီဝဟေတု ဝေဇ္ဇကမ္မံ ပဟိဏဂမနံ ဂဏ္ဍဖာလနံ ကရောတိ, အရုမက္ခနံ ဒေတိ, တေလံ ပစတီတိ ဧကဝီသတိအနေသနာဝသေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. ယော ဝါ ပန ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, တဿ အာဇီဝေါ အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. အယံ ပန သိက္ခာပဒဗဒ္ဓေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဥဘယမ္ပေတံ အကထေတွာ ပရမသလ္လေခေါ နာမ ကထိတော. ယော ဟိ ဘိက္ခု သပ္ပိနဝနီတတေလမဓုဖာဏိတာဒီနိ လဘိတွာ, ‘‘သွေ ဝါ ပုနဒိဝသေ ဝါ ဘဝိဿတီ’’တိ သန္နိဓိကာရကံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ယော ဝါ ပန နိမ္ဗင်္ကုရာဒီနိ ဒိသွာ သာမဏေရေ ဝဒတိ – ‘‘အံင်္ကုရေ ခါဒထာ’’တိ, သာမဏေရာ ထေရော ခါဒိတုကာမောတိ ကပ္ပိယံ ကတွာ ဒေန္တိ, ဒဟရေ ပန သာမဏေရေ ဝါ ပါနီယံ ပိဝထ, အာဝုသောတိ ဝဒတိ, တေ ထေရော ပါနီယံ ပိဝိတုကာမောတိ ပါနီယသင်္ခံ ဓောဝိတွာ ဒေန္တိ, တမ္ပိ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အာဇီဝေါ အပရိသုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတိ. ဝိပရီတော ပရိသုဒ္ဓေါ နာမ. ៤២០. ក្នុងអាជីវៈ ភិក្ខុណា ចិញ្ចឹមជីវិតដោយអំណាចនៃអនេសនៈ ២១ យ៉ាង មានការធ្វើពេទ្យ ការដើរនាំសារ ការវះបូស ការលាបថ្នាំដំបៅ ការដាំប្រេង ជាដើម។ ឬភិក្ខុណា សុំគេមកឆាន់ អាជីវៈរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធ។ អាជីវៈនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហាមឃាត់ដោយអំណាចនៃសិក្ខាបទប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គមិនទ្រង់សម្តែងនូវអាជីវៈទាំងពីរយ៉ាងនោះឡើយ តែទ្រង់សម្តែងនូវ «បរមសល្លេខៈ»។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា បាននូវទឹកដោះថ្លា ទឹកដោះខាប់ ប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ ជាដើម ហើយធ្វើការសន្សំទុកឆាន់ ដោយគិតថា «នឹងមានប្រយោជន៍សម្រាប់ថ្ងៃស្អែក ឬថ្ងៃបន្ទាប់» ដូច្នេះក្តី ឬភិក្ខុណា ឃើញត្រួយស្តៅជាដើម ហើយនិយាយទៅកាន់សាមណេរទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោ អ្នកទាំងឡាយស៊ីត្រួយស្តៅដែរឬ?» សាមណេរទាំងឡាយដឹងថា «ព្រះថេរៈចង់ឆាន់» ក៏ធ្វើឱ្យជាកប្បិយៈ ហើយប្រគល់ថ្វាយ ដូច្នេះក្តី ម្យ៉ាងទៀត និយាយទៅកាន់ភិក្ខុខ្ចី ឬសាមណេរទាំងឡាយថា «ម្នាលអាវុសោ អ្នកទាំងឡាយផឹកទឹកដែរឬ?» ភិក្ខុ និងសាមណេរទាំងនោះដឹងថា «ព្រះថេរៈចង់ឆាន់ទឹក» ក៏លាងសំបកខ្យងសម្រាប់ផឹកទឹក ហើយប្រគល់ថ្វាយ ដូច្នេះក្តី កាលបើភិក្ខុនោះឆាន់នូវរបស់ទាំងនោះ អាជីវៈរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា មិនស្អាតបរិសុទ្ធឡើយ។ អាជីវៈដែលផ្ទុយពីនោះ ឈ្មោះថា ស្អាតបរិសុទ្ធ។ ၄၂၂. မတ္တညူတိ ပရိယေသနပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂေသု မတ္တညူ, ယုတ္တညူ, ပမာဏညူ. ៤២២. បទថា «មត្តញ្ញូ» សេចក្តីថា ជាអ្នកដឹងប្រមាណ ដឹងការសមគួរ ដឹងកម្រិត ក្នុងការស្វែងរក ការទទួល និងការប្រើប្រាស់។ ၄၂၃. ဇာဂရိယမနုယုတ္တာတိ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဧကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ နိဒ္ဒါယ ဩကာသံ ဒတွာ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေ ဇာဂရိယမှိ ယုတ္တာ ပယုတ္တာ. သီဟသေယျန္တိ ဧတ္ထ ကာမဘောဂိသေယျာ, ပေတသေယျာ, သီဟသေယျာ, တထာဂတသေယျာတိ စတဿော သေယျာ. တတ္ထ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ကာမဘောဂီ သတ္တာ ဝါမေန ပဿေန သေန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၆) အယံ ကာမဘောဂိသေယျာ, တေသု ဟိ ယေဘုယျေန ဒက္ခိဏပဿေန သယာနော နာမ နတ္ထိ. ៤២៣. បទថា «ជាគរិយមនុស្សុត្តា» សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលបែងចែកយប់និងថ្ងៃជា ៦ ភាគ ហើយសម្រាន្តលក់តែ ១ ភាគ បើកឱកាសឱ្យខ្លួនឯង ហើយព្យាយាមប្រឹងប្រែងភ្ញាក់រលឹកក្នុង ៥ ភាគ។ បទថា «សីហសេយ្យំ» ក្នុងបទនោះ ការសម្រាន្តមាន ៤ យ៉ាងគឺ កាមភោគីសេយ្យា បេតសេយ្យា សីហសេយ្យា តថាគតសេយ្យា។ ក្នុងសេយ្យាទាំង ៤ នោះ ការដេកដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយច្រើន សត្វទាំងឡាយអ្នកបរិភោគកាម តែងដេកផ្អៀងទៅខាងឆ្វេង» នេះឈ្មោះថា កាមភោគីសេយ្យា ព្រោះថា ក្នុងចំណោមសត្វទាំងនោះ ដោយច្រើន មិនដែលមានការដេកផ្អៀងទៅខាងស្តាំឡើយ។ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ပေတာ ဥတ္တာနာ သေန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၆) အယံ ပေတသေယျာ, ပေတာ ဟိ အပ္ပမံသလောဟိတတ္တာ အဋ္ဌိသံဃာတဇဋိတာ ဧကေန ပဿေန သယိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဥတ္တာနာဝ သေန္တိ. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយច្រើនពួកប្រេតតែងដេកផ្ងារ» នេះហៅថា បេតសេយ្យា។ ពិតណាស់ ពួកប្រេតទាំងឡាយ ព្រោះតែមានសាច់និងឈាមតិច មានតែសំណុំឆ្អឹងជំពាក់គ្នារុំព័ទ្ធទៅដោយសរសៃ ទើបមិនអាចដេកផ្អៀងទៅខាងណាមួយបាន តែងតែដេកផ្ងារតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ។ ‘‘ယေဘုယျေန[Pg.217], ဘိက္ခဝေ, သီဟော မိဂရာဇာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ အနုပက္ခိပိတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သေတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၆) အယံ သီဟသေယျာ. တေဇုဿဒတ္တာ ဟိ သီဟော မိဂရာဇာ ဒွေ ပုရိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ပစ္ဆိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌပေတွာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ ပက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒပစ္ဆိမပါဒနင်္ဂုဋ္ဌာနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ ဒွိန္နံ ပုရိမပါဒါနံ မတ္ထကေ သီသံ ဌပေတွာ သယတိ. ဒိဝသမ္ပိ သယိတွာ ပဗုဇ္ဈမာနော န ဥတြာသန္တော ပဗုဇ္ဈတိ. သီသံ ပန ဥက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒါနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတိ. သစေ ကိဉ္စိ ဌာနံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတံ ဟောတိ, ‘‘နယိဒံ တုယှံ ဇာတိယာ, န သူရဘာဝဿ စ အနုရူပ’’န္တိ အနတ္တမနော ဟုတွာ တတ္ထေဝ သယတိ, န ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ. အဝိဇဟိတွာ ဌိတေ ပန ‘‘တုယှံ ဇာတိယာ သူရဘာဝဿ စ အနုရူပမိဒ’’န္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဥဋ္ဌာယ သီဟဝိဇမ္ဘိတံ ဝိဇမ္ဘိတွာ ကေသရဘာရံ ဝိဓုနိတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ. စတုတ္ထဇ္ဈာနသေယျာ ပန တထာဂတသေယျာတိ ဝုစ္စတိ. တာသု ဣဓ သီဟသေယျာ အာဂတာ. အယဉှိ တေဇုဿဒဣရိယာပထတ္တာ ဥတ္တမသေယျာ နာမ. ပါဒေ ပါဒန္တိ ဒက္ခိဏပါဒေ ဝါမပါဒံ. အစ္စာဓာယာတိ အတိအာဓာယ ဤသကံ အတိက္ကမ္မ ဌပေတွာ, ဂေါပ္ဖကေန ဟိ ဂေါပ္ဖကေ, ဇာဏုနာ ဝါ ဇာဏုမှိ သံဃဋ္ဋိယမာနေ အဘိဏှံ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ န ဟောတိ, သေယျာ အဖာသုကာ ဟောတိ. ယထာ ပန န သံဃဋ္ဋေတိ, ဧဝံ အတိက္ကမ္မ ဌပိတေ ဝေဒနာ နုပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, သေယျာ ဖာသုကာ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយច្រើន សីហៈជាស្តេចម្រឹគ តែងដាក់កន្ទុយក្នុងចន្លោះភ្លៅ ហើយដេកដោយចំហៀងខាងស្តាំ» នេះហៅថា សីហសេយ្យា។ ពិតណាស់ ព្រោះសីហៈជាស្តេចម្រឹគមានតេជះច្រើន តែងដាក់ជើងមុខទាំងពីរត្រង់កន្លែងតែមួយ ដាក់ជើងក្រោយទាំងពីរត្រង់កន្លែងតែមួយ ដាក់កន្ទុយក្នុងចន្លោះភ្លៅ កំណត់ចំណាំកន្លែងដែលជើងមុខ ជើងក្រោយ និងកន្ទុយតាំងនៅ ហើយដាក់ក្បាលលើខ្នងជើងមុខទាំងពីរ ទើបដេក។ ទោះបីដេកអស់មួយថ្ងៃពេញ កាលបើភ្ញាក់ឡើង ក៏ភ្ញាក់ឡើងដោយមិនមានសេចក្តីតក់ស្លុតឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សីហៈនោះតែងងើបក្បាលឡើង ហើយកំណត់មើលកន្លែងដែលជើងមុខជាដើមតាំងនៅ។ បើសិនជាអវយវៈណាមួយឃ្លាតចាកកន្លែងដែលដាក់តាំងទុក សីហៈនោះតែងមិនត្រេកអរ ដោយគិតថា «ការណ៍នេះមិនសមគួរដល់ជាតិ និងសេចក្តីក្លាហានរបស់ឯងឡើយ» ហើយក៏ដេកនៅត្រង់កន្លែងនោះដដែល មិនចេញទៅរកចំណីឡើយ។ តែបើអវយវៈទាំងនោះមិនឃ្លាតចាកកន្លែងទេ សីហៈនោះតែងមានចិត្តរីករាយយ៉ាងក្រៃលែង ដោយគិតថា «ការណ៍នេះសមគួរដល់ជាតិ និងសេចក្តីក្លាហានរបស់ឯងហើយ» ក៏ក្រោកឡើង ស្ទុះលាតសន្ធឹងខ្លួនយ៉ាងសីហៈ រលាស់រោមញ៉ាំងកេសរឱ្យញ័ររន្ធត់ ស្រែកស្បថសីហនាទបីដង រួចទើបចេញទៅរកចំណី។ ចំណែកឯការដេកដោយចតុត្ថជ្ឈាន ហៅថា តថាគតសេយ្យា។ ក្នុងបណ្តាការដេកទាំងនោះ សីហសេយ្យានេះឯងដែលមកដល់ក្នុងព្រះសូត្រនេះ។ ព្រោះថា សីហសេយ្យានេះ ឈ្មោះថាជាការដេកដ៏ឧត្តម ព្រោះមានឥរិយាបថប្រកបដោយតេជះដ៏ខ្លាំងក្លា។ ពាក្យថា «pāde pādaṃ» គឺដាក់ជើងឆ្វេងលើជើងស្តាំ។ ពាក្យថា «accādhāya» គឺដាក់កន្លងហួសបន្តិច ព្រោះថាកាលបើឆ្អឹងភ្នែកគោប៉ះនឹងឆ្អឹងភ្នែកគោ ឬឆ្អឹងជង្គង់ប៉ះនឹងឆ្អឹងជង្គង់ វេទនាតែងកើតឡើងរឿយៗ ចិត្តក៏មិននឹងនរជាឯកគ្គតា ការដេកក៏មិនស្រួលឡើយ។ តែបើដាក់កន្លងហួសទៅ មិនឱ្យប៉ះទង្គិចគ្នាឡើយ វេទនាក៏មិនកើតឡើង ចិត្តក៏នឹងនរជាឯកគ្គតា ការដេកក៏មានសេចក្តីសុខស្រួល ហេតុនោះព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ၄၂၅. အဘိဇ္ဈံ လောကေတိအာဒိ စူဠဟတ္ထိပဒေ ဝိတ္ထာရိတံ. ៤២៥. ពាក្យថា «abhijjhaṃ loke» ជាដើម ត្រូវបានពន្យល់ពិស្តាររួចហើយ ក្នុងចូឡហត្ថិបទោបមសូត្រ។ ၄၂၆. ယာ ပနာယံ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေတိ ဥပမာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဣဏံ အာဒါယာတိ ဝဍ္ဎိယာ ဓနံ ဂဟေတွာ. ဗျန္တီ ကရေယျာတိ ဝိဂတန္တာနိ ကရေယျ. ယထာ တေသံ ကာကဏိကမတ္တောပိ ပရိယန္တော နာမ နာဝသိဿတိ, ဧဝံ ကရေယျ, သဗ္ဗသော ပဋိနိယျာတေယျာတိ အတ္ထော. တတောနိဒါနန္တိ အာဏဏျနိဒါနံ. သော ဟိ အဏဏောမှီတိ အာဝဇ္ဇန္တော ဗလဝပါမောဇ္ဇံ လဘတိ, ဗလဝသောမနဿမဓိဂစ္ဆတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘လဘေထ ပါမောဇ္ဇံ, အဓိဂစ္ဆေယျ သောမနဿ’’န္တိ. ៤២៦. សេចក្តីឧបមាណាដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជា...»។ ក្នុងសេចក្តីឧបមានោះ ពាក្យថា «iṇaṃ ādāya» គឺខ្ចីទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃដោយមានការប្រាក់。 ពាក្យថា «byantī kareyya» គឺធ្វើឱ្យវិនាសសាបសូន្យទៅ (សងឱ្យអស់)។ សេចក្តីថា ធ្វើដោយប្រការណាឱ្យបំណុលដែលនៅសេសសល់ សូម្បីតែមួយកាកណិក ក៏មិនមានសល់ដល់ម្ចាស់បំណុលទាំងនោះឡើយ គឺត្រូវសងត្រឡប់ទៅវិញទាំងអស់។ ពាក្យថា «tatonidānaṃ» គឺមានការមិនមានបំណុលជាហេតុ។ ព្រោះថា បុគ្គលនោះកាលបើពិចារណាឃើញថា «យើងជាអ្នកមិនមានបំណុលហើយ» តែងបាននូវសេចក្តីប្រមោទ្យយ៉ាងខ្លាំង សម្រេចនូវសេចក្តីសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «បុគ្គលនោះគប្បីបាននូវសេចក្តីប្រមោទ្យ គប្បីសម្រេចនូវសេចក្តីសោមនស្ស»។ ဝိသဘာဂဝေဒနုပ္ပတ္တိယာ ကကစေနေဝ စတုဣရိယာပထံ ဆိန္ဒန္တော အာဗာဓတီတိ အာဗာဓော, သွာဿ အတ္ထီတိ အာဗာဓိကော. တံသမုဋ္ဌာနေန ဒုက္ခေန [Pg.218] ဒုက္ခိတော. အဓိမတ္တဂိလာနောတိ ဗာဠှဂိလာနော. နစ္ဆာဒေယျာတိ အဓိမတ္တဗျာဓိပရေတတာယ န ရုစ္စေယျ. ဗလမတ္တာတိ ဗလမေဝ, ဗလဉ္စဿ ကာယေ န ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. တတောနိဒါနန္တိ အာရောဂျနိဒါနံ, တဿ ဟိ အရောဂေါမှီတိ အာဝဇ္ဇယတော တဒုဘယံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘လဘေထ ပါမောဇ္ဇံ, အဓိဂစ္ဆေယျ သောမနဿ’’န္တိ. န စဿ ကိဉ္စိ ဘောဂါနံ ဝယောတိ ကာကဏိကမတ္တမ္ပိ ဘောဂါနံ ဝယော န ဘဝေယျ. တတောနိဒါနန္တိ ဗန္ဓနာမောက္ခနိဒါနံ, သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗပဒေသု ယောဇေတဗ္ဗံ. အနတ္တာဓီနောတိ န အတ္တနိ အဓီနော, အတ္တနော ရုစိယာ ကိဉ္စိ ကာတုံ န လဘတိ. ပရာဓီနောတိ ပရေသု အဓီနော, ပရဿေဝ ရုစိယာ ပဝတ္တတိ. န ယေန ကာမံ ဂမောတိ ယေန ဒိသာဘာဂေနဿ ကာမော ဟောတိ. ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဂမနာယ, တေန ဂန္တုံ န လဘတိ. ဒါသဗျာတိ ဒါသဘာဝါ. ဘုဇိဿောတိ အတ္တနော သန္တကော. တတောနိဒါနန္တိ ဘုဇိဿနိဒါနံ. ကန္တာရဒ္ဓါနမဂ္ဂန္တိ ကန္တာရံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂံ, နိရုဒကံ ဒီဃမဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. တတောနိဒါနန္တိ ခေမန္တဘူမိနိဒါနံ. ជំងឺដែលបៀតបៀនកាត់ផ្តាច់ឥរិយាបថទាំងបួន ហាក់ដូចជាអារដោយរណារ ព្រោះការកើតឡើងនៃវេទនាដែលមិនជាទីគាប់ចិត្ត ហៅថា អាពាធ (ជំងឺ) អាពាធនោះមានដល់បុគ្គលនោះ ហេតុនោះទើបហៅថា អាពាធិកៈ (អ្នកមានជំងឺ)។ ដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ ព្រោះទុក្ខមានជំងឺនោះជាសមុដ្ឋាន ហៅថា ទុក្ខិតៈ។ ពាក្យថា «adhimattagilāno» គឺឈឺធ្ងន់ធ្ងរ។ ពាក្យថា «nacchādeyya» គឺមិនពេញចិត្ត (មិនចង់បរិភោគអាហារ) ព្រោះត្រូវជំងឺដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបៀតបៀន។ ពាក្យថា «balamatta» គឺកម្លាំង សេចក្តីថា សូម្បីតែកម្លាំងបន្តិចបន្តួចក៏មិនមានក្នុងកាយរបស់បុគ្គលនោះឡើយ។ ពាក្យថា «tatonidānaṃ» គឺមានការមិនមានជំងឺជាហេតុ ព្រោះថាកាលបើបុគ្គលនោះពិចារណាឃើញថា «យើងជាអ្នកមិនមានជំងឺហើយ» ធម៌ទាំងពីរ (ប្រមោទ្យនិងសោមនស្ស) តែងកើតមានដល់គាត់។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «គប្បីបាននូវសេចក្តីប្រមោទ្យ គប្បីសម្រេចនូវសេចក្តីសោមនស្ស»។ ពាក្យថា «na cassa kiñci bhogānaṃ vayo» គឺសូម្បីតែទ្រព្យប្រមាណមួយកាកណិកក៏មិនវិនាសទៅឡើយ។ ពាក្យថា «tatonidānaṃ» គឺមានការរួចផុតពីចំណង (គុក) ជាហេតុ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីផ្សារភ្ជាប់ក្នុងបទទាំងពួងតាមវិធីដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។ ពាក្យថា «anattādhīno» គឺមិនមានអំណាចលើខ្លួនឯង មិនអាចធ្វើអ្វីៗតាមចិត្តប្រាថ្នារបស់ខ្លួនបានឡើយ។ ពាក្យថា «parādhīno» គឺស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់ជនដទៃ ត្រូវប្រព្រឹត្តទៅតាមតែចិត្តប្រាថ្នារបស់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «na yena kāmaṃ gamo» គឺកាលបើមានសេចក្តីប្រាថ្នាចង់ទៅកាន់ទិសតំបន់ណា ក៏មិនអាចទៅកាន់ទីនោះបានឡើយ។ ពាក្យថា «dāsabyā» គឺរួចផុតពីភាពជាទាសៈ។ ពាក្យថា «bhujisso» គឺជារបស់ខ្លួនឯង (មានសេរីភាព)។ ពាក្យថា «tatonidānaṃ» គឺមានភាពជាអ្នកជា (សេរីភាព) ជាហេតុ។ ពាក្យថា «kantāraddhānamagga» គឺផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល សេចក្តីថា ផ្លូវដ៏វែងឆ្ងាយដែលគ្មានទឹក។ ពាក្យថា «tatonidānaṃ» គឺមានការទៅដល់ទីដ៏មានសុវត្ថិភាពជាហេតុ។ ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏေ အပ္ပဟီနေတိ ဧတ္ထ ဘဂဝါ အပ္ပဟီနံ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ဣဏသဒိသံ, သေသာနိ ရောဂါဒိသဒိသာနိ ကတွာ ဒဿေတိ. တတြာယံ သဒိသတာ – ယော ဟိ ပရေသံ ဣဏံ ဂဟေတွာ ဝိနာသေတိ. သော တေဟိ ဣဏံ ဒေဟီတိ ဝုစ္စမာနောပိ ဖရုသံ ဝုစ္စမာနောပိ ဗဇ္ဈမာနောပိ ပဟရိယမာနောပိ ကိဉ္စိ ပဋိဗာဟိတုံ န သက္ကောတိ, သဗ္ဗံ တိတိက္ခတိ, တိတိက္ခကာရဏဉှိဿ တံ ဣဏံ ဟောတိ. ဧဝမေဝံ ယော ယမှိ ကာမစ္ဆန္ဒေန ရဇ္ဇတိ, တဏှာဂဏေန တံ ဝတ္ထုံ ဂဏှာတိ, သော တေန ဖရုသံ ဝုစ္စမာနောပိ ဗဇ္ဈမာနောပိ ပဟရိယမာနောပိ သဗ္ဗံ တိတိက္ခတိ. တိတိက္ခကာရဏဉှိဿ သော ကာမစ္ဆန္ဒော ဟောတိ ဃရသာမိကေဟိ ဝဓီယမာနာနံ ဣတ္ထီနံ ဝိယာတိ. ဧဝံ ဣဏံ ဝိယ ကာမစ္ဆန္ဒော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ក្នុងបទថា «ime pañca nīvaraṇe appahīne» នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងប្រៀបធៀបកាមច្ឆន្ទនីវរណៈដែលមិនទាន់លះបង់ ថាដូចជាបំណុល ចំណែកឯនីវរណៈដែលនៅសល់ ថាដូចជាជំងឺជាដើម។ ក្នុងសេចក្តីប្រៀបធៀបនោះ មានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងនេះ៖ បុគ្គលណាខ្ចីបំណុលគេហើយធ្វើឱ្យវិនាសសាបសូន្យទៅ។ បុគ្គលនោះ ទោះបីម្ចាស់បំណុលទាំងឡាយទារថា «ចូរឱ្យបំណុលមកយើង» ឬនិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក ឬចងក្ដី វាយដំក្ដី ក៏មិនអាចតបតអ្វីបានឡើយ តែងតែអត់ធន់ទ្រាំទ្រចំពោះទង្វើទាំងអស់នោះ ព្រោះថាបំណុលនោះឯងជាហេតុធ្វើឱ្យគាត់ត្រូវអត់ធន់។ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលណាត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍ណាដោយកាមច្ឆន្ទៈ តែងចាប់យកវត្ថុនោះដោយការប្រកាន់ខ្ជាប់នៃតណ្ហា បុគ្គលនោះ ទោះបីត្រូវគេនិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោក ចង ឬវាយដំ ព្រោះតែវត្ថុនោះ ក៏តែងតែអត់ធន់ទ្រាំទ្រចំពោះទង្វើទាំងអស់នោះដែរ។ ព្រោះថាកាមច្ឆន្ទៈនោះឯង ជាហេតុធ្វើឱ្យគាត់ត្រូវអត់ធន់ ដូចជាពួកស្ត្រីដែលត្រូវម្ចាស់ផ្ទះវាយដំដូច្នោះដែរ។ គប្បីយល់ឃើញថាកាមច្ឆន្ទៈ គឺប្រៀបដូចជាបំណុល យ៉ាងនេះឯង។ ယထာ ပန ပိတ္တရောဂါတုရော မဓုသက္ကရာဒီသုပိ ဒိန္နေသု ပိတ္တရောဂါတုရတာယ တေသံ ရသံ န ဝိန္ဒတိ, တိတ္တကံ တိတ္တကန္တိ ဥဂ္ဂိရတိယေဝ. ဧဝမေဝံ ဗျာပန္နစိတ္တော ဟိတကာမေဟိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဩဝဒီယမာနော ဩဝါဒံ န ဂဏှာတိ, ‘‘အတိ ဝိယ မေ တုမှေ ဥပဒ္ဒဝေထာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဝိဗ္ဘမတိ. ပိတ္တရောဂါတုရတာယ သော ပုရိသော မဓုသက္ကရာဒိရသံ ဝိယ, ကောဓာတုရတာယ [Pg.219] ဈာနသုခါဒိဘေဒံ သာသနရသံ န ဝိန္ဒတီတိ. ဧဝံ ရောဂေါ ဝိယ ဗျာပါဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ម្យ៉ាងទៀត ប្រៀបដូចជាអ្នកជំងឺប្រមាត់ ទោះបីគេឱ្យទឹកឃ្មុំ ឬស្ករសជាដើមក៏ដោយ ក៏ព្រោះតែភាពជាអ្នកមានជំងឺប្រមាត់ មិនអាចដឹងនូវរសជាតិផ្អែមទាំងនោះឡើយ តែងតែខ្ជាក់ចេញមកវិញដោយពោលថា «ល្វីងណាស់ៗ» យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលដែលមានចិត្តព្យាបាទ កាលបើព្រះឧបជ្ឈាយ៍និងអាចារ្យទាំងឡាយដែលប្រាថ្នាល្អ ទូន្មានប្រដៅសូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏មិនទទួលយកឱវាទនោះឡើយ ថែមទាំងនិយាយថា «លោកម្ចាស់ទាំងឡាយបៀតបៀនខ្ញុំករុណាខ្លាំងពេកហើយ» ជាដើម រួចក៏សឹកចាកសិក្ខាបទទៅ។ បុគ្គលនោះមិនអាចដឹងនូវរសនៃព្រះសាសនា មានឈានសុខជាដើម ព្រោះតែត្រូវសេចក្តីក្រោធបៀតបៀន ដូចជាបុគ្គលមានជំងឺប្រមាត់មិនអាចដឹងនូវរសជាតិទឹកឃ្មុំនិងស្ករសដូច្នោះដែរ។ គបប្បីយល់ឃើញថាព្យាបាទ គឺប្រៀបដូចជាជំងឺ យ៉ាងនេះឯង។ ယထာ ပန နက္ခတ္တဒိဝသေ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗဒ္ဓေါ ပုရိသော နက္ခတ္တဿ နေဝ အာဒိံ, န မဇ္ဈံ, န ပရိယောသာနံ ပဿတိ. သော ဒုတိယဒိဝသေ မုတ္တော, ‘‘အဟော ဟိယျော နက္ခတ္တံ မနာပံ, အဟော နစ္စံ, အဟော ဂီတ’’န္တိအာဒီနိ သုတွာပိ ပဋိဝစနံ န ဒေတိ. ကိံ ကာရဏာ? နက္ခတ္တဿ အနနုဘူတတ္တာ. ဧဝမေဝံ ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတော ဘိက္ခု ဝိစိတ္တနယေပိ ဓမ္မဿဝနေ ပဝတ္တမာနေ နေဝ တဿ အာဒိံ, န မဇ္ဈံ, န ပရိယောသာနံ ဇာနာတိ. သော ဥဋ္ဌိတေ ဓမ္မဿဝနေ, ‘‘အဟော ဓမ္မဿဝနံ, အဟော ကာရဏံ, အဟော ဥပမာ’’တိ ဓမ္မဿဝနဿ ဝဏ္ဏံ ဘဏမာနာနံ သုတွာပိ ပဋိဝစနံ န ဒေတိ. ကိံ ကာရဏာ? ထိနမိဒ္ဓဝသေန ဓမ္မကထာယ အနနုဘူတတ္တာတိ. ဧဝံ ဗန္ဓနာဂါရံ ဝိယ ထိနမိဒ္ဓံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ម្យ៉ាងទៀត ប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែលត្រូវគេឃុំឃាំងក្នុងគុកក្នុងថ្ងៃបុណ្យនក្ខត្តឫក្ស មិនបានឃើញសូម្បីតែខាងដើម កណ្តាល ឬចុងបញ្ចប់នៃពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្សឡើយ។ លុះដល់ថ្ងៃទីពីរ គាត់ត្រូវបានដោះលែង ទោះបីបានឮគេនិយាយថា «ឱ! ពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្សកាលពីម្សិលមិញគួរឱ្យសប្បាយណាស់ ឱ! ការរាំច្រៀងគួរឱ្យចង់ទស្សនាណាស់» ជាដើម ក៏មិនអាចឆ្លើយតបទៅវិញបានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះខ្លួនមិនបានទទួលអារម្មណ៍នូវពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្សនោះឡើយ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុដែលត្រូវថីនមិទ្ធៈគ្របសង្កត់ កាលបើការសម្តែងធម៌ដែលមានន័យដ៏វិចិត្រកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ ក៏មិនដឹងនូវខាងដើម កណ្តាល ឬចុងបញ្ចប់នៃធម៌នោះឡើយ។ លុះការសម្តែងធម៌ចប់សព្វគ្រប់ហើយ ទោះបីបានឮគេពោលសរសើរគុណនៃការស្តាប់ធម៌ថា «ឱ! ការស្តាប់ធម៌គួរឱ្យអស្ចារ្យណាស់ ឱ! ហេតុផលគួរឱ្យជ្រះថ្លាណាស់ ឱ! សេចក្តីឧបមាគួរឱ្យយល់ណាស់» ក៏មិនអាចឆ្លើយតបទៅវិញបានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះខ្លួនមិនបានទទួលរសនៃធម៌ទេសនា ដោយអំណាចនៃថីនមិទ្ធៈគ្របសង្កត់។ គប្បីយល់ឃើញថាថីនមិទ្ធៈ គឺប្រៀបដូចជាគុក យ៉ាងនេះឯង។ ယထာ ပန နက္ခတ္တံ ကီဠန္တောပိ ဒါသော, ‘‘ဣဒံ နာမ အစ္စာယိကံ ကရဏီယံ အတ္ထိ, သီဃံ, တတ္ထ ဂစ္ဆ, နော စေ ဂစ္ဆသိ, ဟတ္ထပါဒံ ဝါ တေ ဆိန္ဒာမိ ကဏ္ဏနာသံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တော သီဃံ ဂစ္ဆတိယေဝ, နက္ခတ္တဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ အနုဘဝိတုံ န လဘတိ. ကသ္မာ? ပရာဓီနတာယ. ဧဝမေဝံ ဝိနယေ အပ္ပကတညုနာ ဝိဝေကတ္ထာယ အရညံ ပဝိဋ္ဌေနာပိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ အန္တမသော ကပ္ပိယမံသေပိ အကပ္ပိယမံသသညာယ ဥပ္ပန္နာယ ဝိဝေကံ ပဟာယ သီလဝိသောဓနတ္ထံ ဝိနယဓရဿ သန္တိကေ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ဝိဝေကသုခံ အနုဘဝိတုံ န လဘတိ. ကသ္မာ? ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာဘိဘူတတာယာတိ, ဧဝံ ဒါသဗျံ ဝိယ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဒဋ္ဋဗ္ဗံ. ម្យ៉ាងទៀត ប្រៀបដូចជាទាសៈ ទោះបីកំពុងលេងសប្បាយក្នុងពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្ស កាលបើគេប្រាប់ថា «ការងារប្រញាប់ឈ្មោះនេះមាន ចូរឯងប្រញាប់ទៅទីនោះជាប្រញាប់ បើមិនទៅទេ យើងនឹងកាត់ដៃជើង ឬកាត់ត្រចៀកច្រមុះរបស់ឯងចោល» ក៏ត្រូវតែប្រញាប់ទៅភ្លាមៗ មិនអាចនៅរីករាយនឹងខាងដើម កណ្តាល ឬចុងបញ្ចប់នៃពិធីបុណ្យនក្ខត្តឫក្សបានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះខ្លួនស្ថិតនៅក្រោមអំណាចអ្នកដទៃ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុដែលមិនសូវចេះដឹងក្នុងព្រះវិន័យ ទោះបីចូលទៅកាន់ព្រៃដើម្បីសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ (វិវេក) ក៏ដោយ កាលបើសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងសាច់ដែលគួរវេរថាជាសាច់មិនគួរវេរកើតឡើង សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏ត្រូវតែលះបង់សេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់នោះ ហើយធ្វើដំណើរទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះវិន័យធរ ដើម្បីជម្រះសីលឱ្យបរិសុទ្ធ។ ភិក្ខុនោះមិនអាចទទួលនូវសេចក្តីសុខកើតអំពីវិវេកបានឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះត្រូវឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈគ្របសង្កត់។ គប្បីយល់ឃើញថាឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ គឺប្រៀបដូចជាភាពជាទាសៈ យ៉ាងនេះឯង។ ယထာ ပန ကန္တာရဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နော ပုရိသော စောရေဟိ မနုဿာနံ ဝိလုတ္တောကာသံ ပဟတောကာသဉ္စ ဒိသွာ ဒဏ္ဍကသဒ္ဒေနပိ သကုဏသဒ္ဒေနပိ စောရာ အာဂတာတိ ဥဿင်္ကိတပရိသင်္ကိတော ဟောတိ, ဂစ္ဆတိပိ, တိဋ္ဌတိပိ, နိဝတ္တတိပိ, ဂတဋ္ဌာနတော အာဂတဋ္ဌာနမေဝ ဗဟုတရံ ဟောတိ. သော ကိစ္ဆေန ကသိရေန ခေမန္တဘူမိံ ပါပုဏာတိ ဝါ, န ဝါ ပါပုဏာတိ. ဧဝမေဝံ ယဿ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ. သော ‘‘ဗုဒ္ဓေါ နု ခေါ, န နု ခေါ ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိစိကိစ္ဆန္တော အဓိမုစ္စိတွာ သဒ္ဓါယ ဂဏှိတုံ န သက္ကောတိ. အသက္ကောန္တော မဂ္ဂံ ဝါ ဖလံ ဝါ န ပါပုဏာတီတိ ယထာ [Pg.220] ကန္တာရဒ္ဓါနမဂ္ဂေ ‘‘စောရာ အတ္ထိ နတ္ထီ’’တိ ပုနပ္ပုနံ အာသပ္ပနပရိသပ္ပနံ အပရိယောဂါဟနံ ဆမ္ဘိတတ္တ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒေန္တော ခေမန္တပတ္တိယာ အန္တရာယံ ကရောတိ, ဧဝံ ဝိစိကိစ္ဆာပိ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ နု ခေါ န ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ပုနပ္ပုနံ အာသပ္ပနပရိသပ္ပနံ အပရိယောဂါဟနံ ဆမ္ဘိတတ္တံ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒယမာနာ အရိယဘူမိပ္ပတ္တိယာ အန္တရာယံ ကရောတီတိ ကန္တာရဒ္ဓါနမဂ္ဂေါ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ម្យ៉ាងទៀត ប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែលដើរផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល កាលបើបានឃើញកន្លែងដែលពួកចោរប្លន់ និងវាយដំមនុស្សទាំងឡាយ ទោះបីឮសូម្បីតែសំឡេងឈើបាក់ ឬសំឡេងបក្សី ក៏តែងតែសង្ស័យនិងតក់ស្លុតថា «ពួកចោរមកហើយ» តែងដើរទៅខ្លះ ឈប់ខ្លះ ត្រឡប់ក្រោយវិញខ្លះ ផ្លូវដែលត្រឡប់ក្រោយវិញនោះមានច្រើនជាងផ្លូវដែលដើរទៅមុខទៅទៀត។ បុគ្គលនោះតែងទៅដល់ទីដ៏មានសុវត្ថិភាពដោយលំបាកលំបិន ឬក៏មិនអាចទៅដល់ទាល់តែសោះ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុណាដែលមានសេចក្តីសង្ស័យ (វិចិកិច្ឆា) កើតឡើងក្នុងស្ថានទាំងប្រាំបី។ ភិក្ខុនោះកាលបើសង្ស័យដោយវិធីជាដើមថា «ព្រះពុទ្ធមានពិតមែនឬហ្ន៎ ឬមួយក៏មិនមានពិតទេ?» មិនអាចសម្រេចចិត្តជឿស៊ប់ដោយសទ្ធាបានឡើយ។ កាលបើមិនអាចជឿស៊ប់បាន ក៏មិនអាចសម្រេចមគ្គឬផលបានឡើយ។ ប្រៀបដូចជាសេចក្តីសង្ស័យក្នុងផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាលថា «មានចោរឬមិនមាន?» តែងញ៉ាំងការស្ទាក់ស្ទើរ ការសង្ស័យរារែក ការមិនចុះចិត្តស៊ប់ និងសេចក្តីតក់ស្លុតនៃចិត្តឱ្យកើតឡើងរឿយៗ ហើយធ្វើនូវអន្តរាយដល់ការទៅដល់ទីដ៏មានសុវត្ថិភាព យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងណានោះឯង វិចិកិច្ឆាក៏តែងញ៉ាំងការស្ទាក់ស្ទើរ ការសង្ស័យរារែក ការមិនចុះចិត្តស៊ប់ និងសេចក្តីតក់ស្លុតនៃចិត្តឱ្យកើតឡើងរឿយៗ ដោយវិធីជាដើមថា «ព្រះពុទ្ធមានពិតមែនឬហ្ន៎ ឬមួយក៏មិនមានពិតទេ?» ហើយធ្វើនូវអន្តរាយដល់ការសម្រេចអរិយភូមិដ៏មានសុវត្ថិភាព ហេតុនោះ គប្បីយល់ឃើញថាវិចិកិច្ឆា គឺប្រៀបដូចជាផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល យ៉ាងនេះឯង។ ဣဒါနိ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အာဏဏျန္တိ ဧတ္ထ ဘဂဝါ ပဟီနကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ အာဏဏျသဒိသံ, သေသာနိ အာရောဂျာဒိသဒိသာနိ ကတွာ ဒဿေတိ. တတြာယံ သဒိသတာ – ယထာ ဟိ ပုရိသော ဣဏံ အာဒါယ ကမ္မန္တေ ပယောဇေတွာ သမိဒ္ဓကမ္မန္တော, ‘‘ဣဒံ ဣဏံ နာမ ပလိဗောဓမူလ’’န္တိ စိန္တေတွာ သဝဍ္ဎိကံ ဣဏံ နိယျာတေတွာ ပဏ္ဏံ ဖာလာပေယျ. အထဿ တတော ပဋ္ဌာယ နေဝ ကောစိ ဒူတံ ပေသေတိ, န ပဏ္ဏံ, သော ဣဏသာမိကေ ဒိသွာပိ သစေ ဣစ္ဆတိ, အာသနာ ဥဋ္ဌဟတိ, နော စေ, န ဥဋ္ဌဟတိ. ကသ္မာ? တေဟိ သဒ္ဓိံ နိလ္လေပတာယ အလဂ္ဂတာယ. ဧဝမေဝ ဘိက္ခု, ‘‘အယံ ကာမစ္ဆန္ဒော နာမ ပလိဗောဓမူလ’’န္တိ သတိပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဆ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ပဇဟတိ. တဿေဝံ ပဟီနကာမစ္ဆန္ဒဿ ယထာ ဣဏမုတ္တဿ ပုရိသဿ ဣဏသာမိကေ ဒိသွာ နေဝ ဘယံ န ဆမ္ဘိတတ္တံ ဟောတိ. ဧဝမေဝ ပရဝတ္ထုမှိ နေဝ သင်္ဂေါ န ဗန္ဓော ဟောတိ. ဒိဗ္ဗာနိပိ ရူပါနိ ပဿတော ကိလေသော န သမုဒါစရတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ အာဏဏျမိဝ ကာမစ္ဆန္ဒပ္ပဟာနမာဟ. ឥឡូវនេះ ក្នុងបទថា «seyyathāpi, bhikkhave, āṇaṇyaṃ» នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងប្រៀបធៀបកាមច្ឆន្ទនីវរណៈដែលបានលះបង់ហើយ ថាដូចជាការមិនមានបំណុល ចំណែកឯការលះបង់នីវរណៈដែលនៅសល់ ថាដូចជាការមិនមានជំងឺជាដើម។ ក្នុងសេចក្តីប្រៀបធៀបនោះ មានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងនេះ៖ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលខ្ចីបំណុលគេមកប្រកបការងារ លុះការងារនោះបានសម្រេចផលជោគជ័យហើយ គិតថា «បំណុលនេះជាឫសគល់នៃសេចក្តីកង្វល់» ក៏សងបំណុលទាំងដើមទាំងការប្រាក់រួចរាល់ ហើយហែកបញ្ជីបំណុលនោះចោល។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មិនមាននរណាម្នាក់បញ្ជូនអ្នកនាំសារ ឬលិខិតទារបំណុលទៅកាន់គាត់ឡើយ ទោះបីគាត់បានឃើញម្ចាស់បំណុលទាំងឡាយ បើគាត់ប្រាថ្នានឹងក្រោកពីអាសនៈទទួល ក៏ក្រោក បើមិនប្រាថ្នាទេ ក៏មិនក្រោកឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះខ្លួនមិនមានការពាក់ព័ន្ធ មិនមានការជំពាក់ជំពិននឹងម្ចាស់បំណុលទាំងនោះទៀតឡើយ យ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុពិចារណាឃើញថា «កាមច្ឆន្ទៈនេះជាឫសគល់នៃសេចក្តីកង្វល់» ហើយចម្រើនធម៌ ៦ ប្រការ តាមវិធីដែលសម្តែងទុកក្នុងសតិបដ្ឋាន រួចក៏លះបង់កាមច្ឆន្ទនីវរណៈបាន។ កាលបើភិក្ខុនោះលះបង់កាមច្ឆន្ទៈបានហើយ តែងមិនមានសេចក្តីខ្លាច ឬសេចក្តីតក់ស្លុតឡើយ ដូចជាបុគ្គលដែលរួចផុតពីបំណុល កាលបើបានឃើញម្ចាស់បំណុលដូច្នោះដែរ។ យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីជំពាក់ជំពិន ឬការប្រកាន់ខ្ជាប់ក្នុងវត្ថុរបស់អ្នកដទៃ ក៏មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ទោះបីឃើញរូបដ៏ជាទិព្វទាំងឡាយ កិលេសក៏មិនកើតឡើងគ្របសង្កត់ឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ហៅការលះបង់កាមច្ឆន្ទៈ ថាដូចជាការមិនមានបំណុល។ ယထာ ပန သော ပိတ္တရောဂါတုရော ပုရိသော ဘေသဇ္ဇကိရိယာယ တံ ရောဂံ ဝူပသမေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ မဓုသက္ကရာဒီနံ ရသံ ဝိန္ဒတိ. ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု, ‘‘အယံ ဗျာပါဒေါ နာမ အနတ္ထကာရကော’’တိ ဆ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ ဗျာပါဒနီဝရဏံ ပဇဟတိ. သော ဧဝံ ပဟီနဗျာပါဒေါ ယထာ ပိတ္တရောဂဝိမုတ္တော ပုရိသော မဓုသက္ကရာဒီနိ မဓုရာနိ သမ္ပိယာယမာနော ပဋိသေဝတိ. ဧဝမေဝံ အာစာရပဏ္ဏတ္တိအာဒီနိ သိက္ခာပိယမာနော သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သမ္ပိယာယမာနော သိက္ခတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ အာရောဂျမိဝ ဗျာပါဒပ္ပဟာနမာဟ. ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាបុរសអ្នកឈឺដោយរោគប្រមាត់ ព្យាបាលរោគនោះឲ្យស្ងប់រម្ងាប់ដោយការធ្វើឱសថ ហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក៏បានទទួលរសនៃទឹកឃ្មុំ និងស្ករជាដើម យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុពិចារណាថា «ព្យាបាទនេះ ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើនូវសេចក្តីវិនាស» ហើយចម្រើនធម៌ ៦ ប្រការ រមែងលះបង់ព្យាបាទនីវរណៈ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើបានលះបង់ព្យាបាទយ៉ាងនេះហើយ ដូចជាបុរសដែលរួចផុតពីរោគប្រមាត់ រមែងសេពសោយនូវរសផ្អែមទាំងឡាយ មានទឹកឃ្មុំ និងស្ករជាដើម ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ពេញចិត្តក្រៃលែង យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុកាលបើត្រូវបានគេណែនាំប្រៀនប្រដៅក្នុងសិក្ខាទាំងឡាយ មានអាចារប្បញ្ញត្តិជាដើម ក៏ទទួលត្រងត្រាប់ដោយក្បាល ហើយសិក្សាដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ហៅការលះបង់ព្យាបាទ ថាដូចជាការមិនមានរោគ។ ယထာ [Pg.221] သော နက္ခတ္တဒိဝသေ ဗန္ဓနာဂါရံ ပဝေသိတော ပုရိသော အပရသ္မိံ နက္ခတ္တဒိဝသေ, ‘‘ပုဗ္ဗေပိ အဟံ ပမာဒဒေါသေန ဗဒ္ဓေါ တံ နက္ခတ္တံ နာနုဘဝါမိ, ဣဒါနိ အပ္ပမတ္တော ဘဝိဿာမီ’’တိ ယထာဿ ပစ္စတ္ထိကာ ဩကာသံ န လဘန္တိ. ဧဝံ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ နက္ခတ္တံ အနုဘဝိတွာ – ‘‘အဟော နက္ခတ္တံ အဟော နက္ခတ္တ’’န္တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. ဧဝမေဝ ဘိက္ခု, ‘‘ဣဒံ ထိနမိဒ္ဓံ နာမ မဟာအနတ္ထကရ’’န္တိ ဆ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ ပဇဟတိ. သော ဧဝံ ပဟီနထိနမိဒ္ဓေါ ယထာ ဗန္ဓနာ မုတ္တော ပုရိသော သတ္တာဟမ္ပိ နက္ခတ္တဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ အနုဘဝတိ. ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု ဓမ္မနက္ခတ္တဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ အနုဘဝန္တော သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ဗန္ဓနာ မောက္ခမိဝ ထိနမိဒ္ဓပ္ပဟာနမာဟ. ដូចជាបុរសដែលគេដាក់ក្នុងផ្ទះឃុំឃាំងក្នុងថ្ងៃបុណ្យណក្សត្រ ដល់ថ្ងៃបុណ្យណក្សត្រមួយទៀត គិតថា «ក្នុងកាលមុន អាត្មាអញត្រូវគេចងទុកព្រោះទោសគឺសេចក្តីប្រមាទ ទើបមិនបានសោយសុខក្នុងណក្សត្រនោះ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងជាអ្នកមិនប្រមាទ» គិតយ៉ាងនេះហើយ ក៏ធ្វើដោយប្រការណា ដើម្បីកុំឲ្យពួកសត្រូវទាំងឡាយបានឱកាស។ កាលបើជាអ្នកមិនប្រមាទយ៉ាងនេះហើយ ក៏បានសោយសុខក្នុងណក្សត្រ ហើយបន្លឺនូវឧទានថា «ឱ! ណក្សត្រអើយ ឱ! ណក្សត្រអើយ» យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុពិចារណាថា «ថីនមិទ្ធៈនេះ ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើនូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំ» ហើយចម្រើនធម៌ ៦ ប្រការ រមែងលះបង់ថីនមិទ្ធនីវរណៈ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើបានលះបង់ថីនមិទ្ធៈយ៉ាងនេះហើយ ដូចជាបុរសដែលរួចផុតពីចំណង រមែងសោយសុខក្នុងណក្សត្រអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ ទាំងក្នុងចំណែកខាងដើម កណ្តាល និងចុង យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុកាលសោយសុខក្នុងធម៌ណក្សត្រ ទាំងក្នុងចំណែកខាងដើម កណ្តាល និងចុង រមែងដល់នូវព្រះអរហត្ត ព្រមទាំងបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ហៅការលះបង់ថីនមិទ្ធៈ ថាដូចជាការរួចផុតពីផ្ទះឃុំឃាំង។ ယထာ ပန ဒါသော ကဉ္စိဒေဝ မိတ္တံ ဥပနိဿာယ သာမိကာနံ ဓနံ ဒတွာ အတ္တာနံ ဘုဇိဿံ ကတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ကရေယျ. ဧဝမေဝ ဘိက္ခု, ‘‘ဣဒံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ နာမ မဟာအနတ္ထကရ’’န္တိ ဆ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဇဟတိ. သော ဧဝံ ပဟီနုဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စော ယထာ ဘုဇိဿော ပုရိသော ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ကရောတိ. န တံ ကောစိ ဗလက္ကာရေန တတော နိဝတ္တေတိ. ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု ယထာသုခံ နေက္ခမ္မပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇတိ, န နံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဗလက္ကာရေန တတော နိဝတ္တေတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ဘုဇိဿံ ဝိယ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပ္ပဟာနမာဟ. ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាទាសៈអាស្រ័យនឹងមិត្តម្នាក់ ហើយប្រគល់ទ្រព្យដល់ពួកម្ចាស់ ធ្វើខ្លួនឲ្យជាអ្នកជា ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ប្រាថ្នានឹងធ្វើការងារណា ក៏ធ្វើការងារនោះបាន យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុពិចារណាថា «ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈនេះ ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើនូវសេចក្តីវិនាសដ៏ធំ» ហើយចម្រើនធម៌ ៦ ប្រការ រមែងលះបង់ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើបានលះបង់ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈយ៉ាងនេះហើយ ដូចជាបុរសជាអ្នកជា ប្រាថ្នានឹងធ្វើការងារណា ក៏ធ្វើការងារនោះ គ្មាននរណាម្នាក់អាចបង្ខិតបង្ខំឃាត់ឃាំងបុរសនោះពីការងារនោះបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុរមែងប្រតិបត្តិនូវនេក្ខម្មបដិបទាតាមសេចក្តីសប្បាយ ឯឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈក៏មិនអាចបង្ខិតបង្ខំឃាត់ឃាំងភិក្ខុនោះពីនេក្ខម្មបដិបទានោះបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ហៅការលះបង់ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចៈ ថាដូចជាភាពជាអ្នកជា។ ယထာ ဗလဝါ ပုရိသော ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ သဇ္ဇာဝုဓော သပရိဝါရော ကန္တာရံ ပဋိပဇ္ဇေယျ. တံ စောရာ ဒူရတောဝ ဒိသွာ ပလာယေယျုံ. သော သောတ္ထိနာ တံ ကန္တာရံ နိတ္ထရိတွာ ခေမန္တံ ပတ္တော ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော အဿ. ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု, ‘‘အယံ ဝိစိကိစ္ဆာ နာမ အနတ္ထကာရိကာ’’တိ ဆ ဓမ္မေ ဘာဝေတွာ ဝိစိကိစ္ဆံ ပဇဟတိ. သော ဧဝံ ပဟီနဝိစိကိစ္ဆော ယထာ ဗလဝါ သဇ္ဇာဝုဓော သပရိဝါရော ပုရိသော နိဗ္ဘယော စောရေ တိဏံ ဝိယ အဂဏေတွာ သောတ္ထိနာ နိက္ခမိတွာ ခေမန္တဘူမိံ ပါပုဏာတိ. ဧဝမေဝံ ဒုစ္စရိတကန္တာရံ နိတ္ထရိတွာ ပရမခေမန္တဘူမိံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ခေမန္တဘူမိံ ဝိယ ဝိစိကိစ္ဆာပဟာနမာဟ. ដូចជាបុរសមានកម្លាំង កាន់យកនូវទ្រព្យជាប់នឹងដៃ មានគ្រឿងសាស្ត្រាវុធរៀបចំស្រេចហើយ ព្រមទាំងបរិវារ ដើរទៅកាន់ផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាល ពួកចោរឃើញបុរសនោះអំពីចម្ងាយ ក៏រត់គេចខ្លួនទៅ បុរសនោះឆ្លងផុតផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាលនោះដោយសុវត្ថិភាព ដល់នូវទីដ៏មានសេចក្តីក្សេម ហើយមានចិត្តរីករាយត្រេកអរក្រៃលែង យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុពិចារណាថា «វិចិកិច្ឆានេះ ឈ្មោះថាជាធម៌ធ្វើនូវសេចក្តីវិនាស» ហើយចម្រើនធម៌ ៦ ប្រការ រមែងលះបង់វិចិកិច្ឆា។ ភិក្ខុនោះ កាលបើបានលះបង់វិចិកិច្ឆាយ៉ាងនេះហើយ ដូចជាបុរសមានកម្លាំង មានគ្រឿងសាស្ត្រាវុធរៀបចំស្រេចហើយ ព្រមទាំងបរិវារ មិនមានភ័យខ្លាច មិនរាប់អានពួកចោរថាស្មើនឹងស្មៅឡើយ ហើយចេញទៅដោយសុវត្ថិភាព ដល់នូវទីដ៏មានសេចក្តីក្សេម យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុឆ្លងផុតនូវផ្លូវឆ្ងាយដាច់ស្រយាលគឺទុច្ចរិត ហើយដល់នូវព្រះនិព្វានជាលំអាប់ដ៏ក្សេមបំផុត ជាធម៌មិនស្លាប់។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់ហៅការលះបង់វិចិកិច្ឆា ថាដូចជាទីដ៏មានសេចក្តីក្សេម។ ၄၂၇. ဣမမေဝ ကာယန္တိ ဣမံ ကရဇကာယံ. အဘိသန္ဒေတီတိ တေမေတိ သ္နေဟေတိ, သဗ္ဗတ္ထ ပဝတ္တပီတိသုခံ ကရောတိ. ပရိသန္ဒေတီတိ သမန္တတော သန္ဒေတိ. ပရိပူရေတီတိ ဝါယုနာ ဘသ္တံ ဝိယ ပူရေတိ. ပရိပ္ဖရတီတိ သမန္တတော ဖုသတိ[Pg.222]. သဗ္ဗာဝတော ကာယဿာတိ အဿ ဘိက္ခုနော သဗ္ဗကောဋ္ဌာသဝတော ကာယဿ. ကိဉ္စိ ဥပါဒိန္နကသန္တတိပဝတ္တိဋ္ဌာနေ ဆဝိမံသလောဟိတာနုဂတံ အဏုမတ္တမ္ပိ ဌာနံ ပဌမဇ္ဈာနသုခေန အဖုဋ္ဌံ နာမ န ဟောတိ. ဒက္ခောတိ ဆေကော ပဋိဗလော နှာနီယစုဏ္ဏာနိ ကာတုဉ္စေဝ ယောဇေတုဉ္စ သန္နေတုဉ္စ. ကံသထာလေတိ ယေန ကေနစိ လောဟေန ကတဘာဇနေ. မတ္တိကဘာဇနံ ပန ထိရံ န ဟောတိ, သန္နေန္တဿ ဘိဇ္ဇတိ, တသ္မာ တံ န ဒဿေတိ. ပရိပ္ဖောသကံ ပရိပ္ဖောသကန္တိ သိဉ္စိတွာ သိဉ္စိတွာ. သန္နေယျာတိ ဝါမဟတ္ထေန ကံသထာလံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ပမာဏယုတ္တံ ဥဒကံ သိဉ္စိတွာ သိဉ္စိတွာ ပရိမဒ္ဒန္တော ပိဏ္ဍံ ကရေယျ. သ္နေဟာနုဂတာတိ ဥဒကသိနေဟေန အနုဂတာ. သ္နေဟပရေတာတိ ဥဒကသိနေဟေန ပရိဂတာ. သန္တရဗာဟိရာတိ သဒ္ဓိံ အန္တောပဒေသေန စေဝ ဗဟိပဒေသေန စ, သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဥဒကသိနေဟေန ဖုဋာတိ အတ္ထော. န စ ပဂ္ဃရိဏီတိ န ဗိန္ဒု ဗိန္ဒု ဥဒကံ ပဂ္ဃရတိ, သက္ကာ ဟောတိ ဟတ္ထေနပိ ဒွီဟိပိ တီဟိပိ အင်္ဂုလီဟိ ဂဟေတုံ ဩဝဋ္ဋိကမ္ပိ ကာတုန္တိ အတ္ထော. ៤២៧. ពាក្យថា imameva kāyaṃ (នូវកាយនេះឯង) សំដៅយក នូវករជកាយនេះ។ ពាក្យថា abhisandeti (រមែងជ្រួតជ្រាប) គឺ ធ្វើឲ្យទទឹក ធ្វើឲ្យជោកជាំ គឺធ្វើនូវបីតិនិងសុខដែលកើតឡើងឲ្យផ្សព្វផ្សាយទៅក្នុងកាយទាំងពួង។ ពាក្យថា parisandeti (រមែងស្រោចស្រព) គឺ ធ្វើឲ្យហូរទៅដោយជុំវិញ។ ពាក្យថា paripūreti (រមែងពេញបរិបូណ៌) គឺ ធ្វើឲ្យពេញ ដូចជាថង់ស្បែកដែលពេញដោយខ្យល់។ ពាក្យថា parippharati (រមែងផ្សព្វផ្សាយ) គឺ ពាល់ត្រូវដោយជុំវិញ។ ពាក្យថា sabbāvato kāyassa (នៃកាយទាំងមូល) គឺ នៃកាយដែលមានចំណែកទាំងពួងរបស់ភិក្ខុនោះ។ ទីកន្លែងណាមួយ សូម្បីតែប៉ុនល្អងធូលី ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមលំដាប់នៃឧបាទិន្នករូប ដែលប្រកបដោយស្បែក សាច់ និងឈាម ដែលមិនបានពាល់ត្រូវដោយសុខកើតអំពីបឋមជ្ឈាន មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា dakkho (អ្នកឈ្លាសវៃ) គឺ ជាអ្នកឈ្លាសវៃ មានសមត្ថភាព ដើម្បីធ្វើផង ដើម្បីផ្សំផង ដើម្បីច្របាច់ផង នូវលំអិតសម្រាប់ងូតទាំងឡាយ។ ពាក្យថា kaṃsathāle (ក្នុងភាជន៍សំរិទ្ធ) គឺ ក្នុងភាជន៍ដែលធ្វើដោយលោហៈណាមួយ។ ចំណែកឯភាជន៍ដី រមែងមិនមាំមួនឡើយ កាលបើច្របាច់លាយ ក៏រមែងបែកធ្លាយ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបមិនបង្ហាញនូវភាជន៍ដីនោះ។ ពាក្យថា paripphosakaṃ paripphosakaṃ (ប្រោះព្រំហើយប្រោះព្រំទៀត) គឺ ស្រោចស្រពហើយស្រោចស្រពទៀត។ ពាក្យថា sanneyya (គប្បីច្របាច់លាយ) គឺ កាន់យកនូវភាជន៍សំរិទ្ធដោយដៃឆ្វេង ហើយស្រោចស្រពនូវទឹកមានប្រមាណល្មមដោយដៃស្តាំ រួចច្របាច់លាយ ធ្វើឲ្យទៅជាដុំ។ ពាក្យថា snehānugatā (ប្រកបដោយជ័រ) គឺ ផ្សព្វផ្សាយទៅដោយជ័រគឺទឹក។ ពាក្យថា snehaparetā (ជោកជាំដោយជ័រ) គឺ ជ្រួតជ្រាបទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅដោយជ័រគឺទឹក។ ពាក្យថា santarabāhirā (ទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ) សេចក្តីថា ផ្សព្វផ្សាយទៅដោយជ័រគឺទឹក ក្នុងទីទាំងពួង ព្រមទាំងចំណែកខាងក្នុង និងចំណែកខាងក្រៅ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ពាក្យថា na ca pagghariṇī (និងមិនមានទឹកហូរស្រក់ឡើយ) សេចក្តីថា ទឹកមិនហូរស្រក់ជាតំណក់ៗឡើយ អាចកាន់យកដោយដៃ សូម្បីដោយម្រាមដៃពីរ ឬម្រាមដៃបីក៏បាន ឬអាចដាក់ក្នុងកញ្ចប់ចង្កេះក៏បាន នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ၄၂၈. ဒုတိယဇ္ဈာနသုခဥပမာယံ ဥဗ္ဘိတောဒကောတိ ဥဗ္ဘိန္နဥဒကော, န ဟေဋ္ဌာ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာ ဥဂ္ဂစ္ဆနဥဒကော, အန္တောယေဝ ပန ဥဗ္ဘိဇ္ဇနဥဒကောတိ အတ္ထော. အာယမုခန္တိ အာဂမနမဂ္ဂေါ. ဒေဝေါတိ မေဃော. ကာလေနကာလန္တိ ကာလေ ကာလေ, အနွဒ္ဓမာသံ ဝါ အနုဒသာဟံ ဝါတိ အတ္ထော. ဓာရန္တိ ဝုဋ္ဌိံ. နာနုပ္ပဝေစ္ဆေယျာတိ န ပဝေသေယျ, န ဝဿေယျာတိ အတ္ထော. သီတာ ဝါရိဓာရာ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာတိ သီတံ ဝါရိ တံ ဥဒကရဟဒံ ပူရယမာနံ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာ. ဟေဋ္ဌာ ဥဂ္ဂစ္ဆနဥဒကဉှိ ဥဂ္ဂန္တွာ ဥဂ္ဂန္တွာ ဘိဇ္ဇန္တံ ဥဒကံ ခေါဘေတိ. စတူဟိ ဒိသာဟိ ပဝိသနဥဒကံ ပုရာဏပဏ္ဏတိဏကဋ္ဌဒဏ္ဍကာဒီဟိ ဥဒကံ ခေါဘေတိ. ဝုဋ္ဌိဥဒကံ ဓာရာနိပါတပုပ္ဖုဠကေဟိ ဥဒကံ ခေါဘေတိ. သန္နိသိန္နမေဝ ပန ဟုတွာ ဣဒ္ဓိနိမ္မိတမိဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥဒကံ ဣမံ ပဒေသံ ဖရတိ, ဣမံ ပဒေသံ န ဖရတီတိ နတ္ထိ. တေန အဖုဋောကာသော နာမ န ဟောတီတိ. တတ္ထ ရဟဒေါ ဝိယ ကရဇကာယော, ဥဒကံ ဝိယ ဒုတိယဇ္ဈာနသုခံ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ៤២៨. ក្នុងឧបមាអំពីសុខកើតអំពីទុតិយជ្ឈាន ពាក្យថា ubbhitodako (មានទឹកផុសឡើង) គឺ មានទឹកហូរចេញមក មិនមែនជាទឹកដែលផុសឡើងហើយហូរឡើងទៅខាងលើអំពីខាងក្រោមនោះទេ គឺសំដៅយកទឹកដែលផុសឡើងក្នុងផ្ទៃនៃស្រះនោះឯង នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ពាក្យថា āyamukhaṃ (ផ្លូវជាទីមក) គឺ ផ្លូវជាទីមកនៃទឹក។ ពាក្យថា devo (ទេវៈ) គឺ ទឹកភ្លៀង។ ពាក្យថា kālenakālaṃ (តាមកាលដ៏គួរ) គឺ តាមកាលរឿយៗ គឺកន្លះខែម្តង ឬដប់ថ្ងៃម្តង នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ពាក្យថា dhāraṃ (នូវខ្សែទឹក) គឺ នូវខ្សែទឹកភ្លៀង។ ពាក្យថា nānuppaveccheyya (មិនគប្បីបង្អុរចុះ) គឺ មិនគប្បីឲ្យចូលទៅ មិនគប្បីបង្អុរចុះ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ ពាក្យថា sītā vāridhārā ubbhijjitvā (ខ្សែទឹកត្រជាក់ផុសឡើងហើយ) គឺ ខ្សែទឹកដ៏ត្រជាក់ ញ៉ាំងស្រះទឹកនោះឲ្យពេញ ហើយផុសឡើងទៅខាងលើ។ ព្រោះថា ទឹកដែលហូរឡើងអំពីខាងក្រោម កាលបើហូរឡើងៗ រមែងបែកធ្លាយ ធ្វើឲ្យទឹកកម្រើកញាប់ញ័រ។ ទឹកដែលហូរចូលមកអំពីទិសទាំងបួន រមែងនាំយកនូវស្លឹកឈើចាស់ ស្មៅ អុស និងកម្ទេចឈើជាដើម ធ្វើឲ្យទឹកកម្រើកញាប់ញ័រ។ ទឹកភ្លៀង រមែងធ្វើឲ្យទឹកកម្រើកញាប់ញ័រ ដោយពពុះទឹកដែលកើតឡើងព្រោះការធ្លាក់ចុះនៃខ្សែទឹក។ ចំណែកឯទឹកដែលកើតឡើង ហាក់ដូចជាគេនិម្មិតដោយឫទ្ធិ ជាទឹកស្ងប់រម្ងាប់ល្អហើយ រមែងផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់ទីនេះ មិនផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់ទីនោះ មិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទីកន្លែងដែលមិនបានពាល់ត្រូវ មិនមានឡើយ។ ក្នុងឧបមានោះ ករជកាយ ដូចជាស្រះទឹក សុខកើតអំពីទុតិយជ្ឈាន ដូចជាទឹក។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបដោយន័យមុននោះឯង។ ၄၂၉. တတိယဇ္ဈာနသုခဥပမာယံ [Pg.223] ဥပ္ပလာနိ ဧတ္ထ သန္တီတိ ဥပ္ပလိနီ. သေသပဒဒွယေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ သေတရတ္တနီလေသု ယံကိဉ္စိ ဥပ္ပလံ ဥပ္ပလမေဝ, ဦနကသတပတ္တံ ပုဏ္ဍရီကံ, သတပတ္တံ ပဒုမံ. ပတ္တနိယမံ ဝါ ဝိနာပိ သေတံ ပဒုမံ, ရတ္တံ ပုဏ္ဍရီကန္တိ အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော. ဥဒကာနုဂ္ဂတာနီတိ ဥဒကတော န ဥဂ္ဂတာနိ. အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနီတိ ဥဒကတလဿ အန္တော နိမုဂ္ဂါနိယေဝ ဟုတွာ ပေါသီနိ, ဝဍ္ဎီနီတိ အတ္ထော. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ៤២៩. ក្នុងឧបមាអំពីសុខកើតអំពីតតិយជ្ឈាន ផ្កាឧប្បលទាំងឡាយមាននៅក្នុងស្រះនេះ ព្រោះហេតុនោះ ស្រះនោះទើបឈ្មោះថា uppalinī (ស្រះផ្កាឧប្បល)។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ហើយក្នុងផ្កាឈូកទាំងឡាយ មានពណ៌ស ពណ៌ក្រហម និងពណ៌ខៀវនោះ ផ្កាឈូកណាមួយ ក៏ឈ្មោះថា ឧប្បល ដូចគ្នា ផ្កាឈូកដែលមានត្របកតិចជាងមួយរយ ឈ្មោះថា បុណ្ឌរិក ផ្កាឈូកដែលមានត្របកមួយរយ ឈ្មោះថា បទុម។ ម៉្យាងទៀត បើមិនកំណត់ដោយត្របកទេ ផ្កាឈូកពណ៌ស ឈ្មោះថា បទុម ផ្កាឈូកពណ៌ក្រហម ឈ្មោះថា បុណ្ឌរិក នេះជាការវិនិច្ឆ័យក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា udakānuggatāni (មិនទាន់ផុសឡើងផុតពីទឹក) គឺ មិនទាន់ឡើងផុតអំពីទឹក។ ពាក្យថា antonimuggaposīni (លិចនៅក្នុងទឹក រមែងលូតលាស់ទៅបាន) គឺ លិចនៅក្នុងផ្ទៃទឹកនោះឯង ហើយលូតលាស់ គឺចម្រើនឡើង នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបដោយន័យមុននោះឯង។ ၄၃၀. စတုတ္ထဇ္ဈာနသုခဥပမာယံ ပရိသုဒ္ဓေန စေတသာ ပရိယောဒါတေနာတိ ဧတ္ထ နိရုပက္ကိလေသဋ္ဌေန ပရိသုဒ္ဓံ. ပဘဿရဋ္ဌေန ပရိယောဒါတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဩဒါတေန ဝတ္ထေနာတိ ဣဒံ ဥတုဖရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. ကိလိဋ္ဌဝတ္ထေန ဟိ ဥတုဖရဏံ န ဟောတိ, တင်္ခဏဓောတပရိသုဒ္ဓေန ဥတုဖရဏံ ဗလဝံ ဟောတိ. ဣမိဿာ ဟိ ဥပမာယ ဝတ္ထံ ဝိယ ကရဇကာယော. ဥတုဖရဏံ ဝိယ စတုတ္ထဇ္ဈာနသုခံ. တသ္မာ ယထာ သုနှာတဿ ပုရိသဿ ပရိသုဒ္ဓံ ဝတ္ထံ သသီသံ ပါရုပိတွာ နိသိန္နဿ သရီရတော ဥတု သဗ္ဗမေဝ ဝတ္ထံ ဖရတိ, န ကောစိ ဝတ္ထဿ အဖုဋောကာသော ဟောတိ. ဧဝံ စတုတ္ထဇ္ဈာနသုခေန ဘိက္ခုနော ကရဇကာယဿ န ကောစိ ဩကာသော အဖုဋော ဟောတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တမေဝ ဝါ ဝတ္ထံ ဝိယ, တံသမုဋ္ဌာနရူပံ ဥတုဖရဏံ ဝိယ. ယထာ ဟိ ကတ္ထစိ ဩဒါတဝတ္ထေ ကာယံ အပ္ဖုသန္တေပိ တံသမုဋ္ဌာနေန ဥတုနာ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ကာယော ဖုဋ္ဌော ဟောတိ. ဧဝံ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမုဋ္ဌိတေန သုခုမရူပေန သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဘိက္ခုနော ကရဇကာယော ဖုဋော ဟောတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ៤៣០. ក្នុងឧបមាអំពីសុខកើតអំពីចតុត្ថជ្ឈាន ក្នុងបទថា parisuddhena cetasā pariyodātena (ដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ ផូរផង់) នេះ គប្បីជ្រាបថា បរិសុទ្ធ ព្រោះអត្ថថា មិនមានគ្រឿងសៅហ្មង គប្បីជ្រាបថា ផូរផង់ ព្រោះអត្ថថា ភ្លឺស្វាង។ ពាក្យថា odātena vatthenā (ដោយសំពត់ស) នេះ ព្រះអង្គត្រាស់ទុក ដើម្បីបង្ហាញនូវការផ្សព្វផ្សាយនៃធាតុ។ ព្រោះថា ការផ្សព្វផ្សាយនៃធាតុ រមែងមិនមានដោយសំពត់សៅហ្មងឡើយ ការផ្សព្វផ្សាយនៃធាតុ រមែងមានកម្លាំងខ្លាំង ដោយសំពត់ដែលគេបោកគក់ស្អាតល្អក្នុងខណៈនោះ។ ព្រោះថាក្នុងឧបមានេះ ករជកាយ ដូចជាសំពត់ សុខកើតអំពីចតុត្ថជ្ឈាន ដូចជាការផ្សព្វផ្សាយនៃធាតុ។ ព្រោះហេតុនោះ ដូចជាបុរសដែលងូតទឹកស្អាតល្អហើយ ដណ្តប់សំពត់ដ៏បរិសុទ្ធ ព្រមទាំងក្បាល ហើយអង្គុយនៅ ធាតុអំពីរាងកាយ រមែងផ្សព្វផ្សាយទៅកាន់សំពត់ទាំងអស់ ទីកន្លែងណាមួយនៃសំពត់ដែលមិនបានពាល់ត្រូវ មិនមានឡើយ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងណាមិញ ទីកន្លែងណាមួយនៃករជកាយរបស់ភិក្ខុ ដែលមិនបានពាល់ត្រូវដោយសុខកើតអំពីចតុត្ថជ្ឈាន មិនមានឡើយ គប្បីឃើញសេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះ។ ម៉្យាងទៀត គប្បីជ្រាបថា ចិត្តជាចតុត្ថជ្ឈាននោះឯង ដូចជាសំពត់ រូបដែលកើតអំពីចិត្តនោះ ដូចជាការផ្សព្វផ្សាយនៃធាតុ។ ព្រោះថា ក្នុងទីកន្លែងខ្លះ សូម្បីសំពត់សមិនបានពាល់ត្រូវកាយក៏ដោយ កាយទាំងមូលក៏រមែងត្រូវពាល់ត្រូវដោយធាតុដែលកើតអំពីកាយនោះ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងណាមិញ ករជកាយរបស់ភិក្ខុទាំងមូល ក៏រមែងត្រូវពាល់ត្រូវដោយសុខុមរូបដែលតាំងឡើងអំពីចតុត្ថជ្ឈាន គប្បីឃើញសេចក្តីក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះ។ ၄၃၁. ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏဥပမာယံ တံဒိဝသံ ကတကိရိယာ ပါကဋာ ဟောတီတိ တံဒိဝသံ ဂတဂါမတ္တယမေဝ ဂဟိတံ. တတ္ထ ဂါမတ္တယံ ဂတပုရိသော ဝိယ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏလာဘီ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တယော ဂါမာ ဝိယ တယော ဘဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တဿ ပုရိသဿ တီသု ဂါမေသု တံဒိဝသံ ကတကိရိယာယ အာဝိဘာဝေါ ဝိယ ပုဗ္ဗေနိဝါသာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော တီသု ဘဝေသု ကတကိရိယာယ အာဝိဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ៤៣១. ក្នុងឧបមាអំពីបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ ពាក្យថា taṃdivasaṃ katakiriyā pākaṭā hoti (ការងារដែលបានធ្វើក្នុងថ្ងៃនោះ រមែងប្រាកដច្បាស់) ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបកាន់យកនូវការទៅកាន់ស្រុកទាំងបីក្នុងថ្ងៃនោះឯង។ ក្នុងឧបមានោះ គប្បីឃើញបុគ្គលអ្នកបានបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ ដូចជាបុរសដែលទៅកាន់ស្រុកទាំងបី។ គប្បីឃើញភពទាំងបី ដូចជាស្រុកទាំងបី។ គប្បីឃើញការប្រាកដច្បាស់នៃកិច្ចការដែលភិក្ខុអ្នកអង្គុយបង្អោនចិត្តទៅដើម្បីបុព្វេនិវាសានុស្សតិញ្ញាណ បានធ្វើក្នុងភពទាំងបី ដូចជាការប្រាកដច្បាស់នៃកិច្ចការដែលបុរសនោះបានធ្វើក្នុងស្រុកទាំងបីក្នុងថ្ងៃនោះ។ ၄၃၂. ဒိဗ္ဗစက္ခုဥပမာယံ [Pg.224] ဒွေ အဂါရာတိ ဒွေ ဃရာ. သဒွါရာတိ သမ္မုခဒွါရာ. အနုစင်္ကမန္တေတိ အပရာပရံ သဉ္စရန္တေ. အနုဝိစရန္တေတိ ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တေ, ဣတော ပန ဂေဟာ နိက္ခမိတွာ ဧတံ ဂေဟံ, ဧတသ္မာ ဝါ နိက္ခမိတွာ ဣမံ ဂေဟံ ပဝိသနဝသေနပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တတ္ထ ဒွေ အဂါရာ သဒွါရာ ဝိယ စုတိပဋိသန္ဓိယော, စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏလာဘီ, စက္ခုမတော ပုရိသဿ ဒွိန္နံ ဂေဟာနံ အန္တရေ ဌတွာ ပဿတော ဒွေ အဂါရေ ပဝိသနကနိက္ခမနကပုရိသာနံ ပါကဋကာလော ဝိယ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘိနော အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဩလောကေန္တဿ စဝနကဥပပဇ္ဇနကသတ္တာနံ ပါကဋကာလော. ကိံ ပန တေ ဉာဏဿ ပါကဋာ, ပုဂ္ဂလဿာတိ? ဉာဏဿ. တဿ ပါကဋတ္တာ ပန ပုဂ္ဂလဿ ပါကဋာယေဝါတိ. ៤៣២. ក្នុងឧបមាអំពីទិព្វចក្ខុញ្ញាណ ពាក្យថា dve agārā (ផ្ទះពីរខ្នង) គឺ ផ្ទះពីរខ្នង។ ពាក្យថា sadvārā (មានទ្វារ) គឺ មានទ្វារបែរមុខរកគ្នា។ ពាក្យថា anucaṅkamante (ដើរទៅដើរមក) គឺ ដើរត្រឡប់ទៅត្រឡប់មក។ ពាក្យថា anuvicarante (ដើរត្រសាល) គឺ ដើរទៅទីនេះនិងទីនោះ ម៉្យាងទៀត គប្បីឃើញដោយអំណាចនៃការចេញអំពីផ្ទះនេះហើយចូលទៅកាន់ផ្ទះនោះ ឬចេញអំពីផ្ទះនោះហើយចូលទៅកាន់ផ្ទះនេះ។ ក្នុងឧបមានោះ គប្បីឃើញចុតិនិងបដិសន្ធិ ដូចជាផ្ទះពីរខ្នងដែលមានទ្វារទល់មុខគ្នា។ គប្បីឃើញបុគ្គលអ្នកបានទិព្វចក្ខុញ្ញាណ ដូចជាបុរសមានភ្នែកភ្លឺ។ គប្បីឃើញកាលដែលសត្វទាំងឡាយច្យុតនិងកើតឡើង ប្រាកដច្បាស់ដល់ភិក្ខុអ្នកបានទិព្វចក្ខុញ្ញាណ កាលផ្សាយពន្លឺទៅហើយមើលទៅ ដូចជាកាលដែលពួកមនុស្សដើរចូលនិងដើរចេញពីផ្ទះទាំងពីរ ប្រាកដច្បាស់ដល់បុរសមានភ្នែកភ្លឺដែលឈរនៅចន្លោះផ្ទះទាំងពីរហើយមើលទៅ។ សួរថា ចុះចុតិនិងបដិសន្ធិទាំងនោះ ប្រាកដច្បាស់ដល់ញាណ ឬប្រាកដច្បាស់ដល់បុគ្គល? ឆ្លើយថា ប្រាកដច្បាស់ដល់ញាណ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែចុតិនិងបដិសន្ធិទាំងនោះប្រាកដច្បាស់ដល់ញាណ ទើបឈ្មោះថាប្រាកដច្បាស់ដល់បុគ្គលនោះឯង។ ၄၃၃. အာသဝက္ခယဉာဏဥပမာယံ ပဗ္ဗတသင်္ခေပေတိ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ. အနာဝိလောတိ နိက္ကဒ္ဒမော. သိပ္ပိယော စ သမ္ဗုကာ စ သိပ္ပိသမ္ဗုကံ. သက္ခရာ စ ကထလာ စ သက္ခရကထလံ. မစ္ဆာနံ ဂုမ္ဗာ ဃဋာတိ မစ္ဆဂုမ္ဗံ. တိဋ္ဌန္တမ္ပိ စရန္တမ္ပီတိ ဧတ္ထ သက္ခရကထလံ တိဋ္ဌတိယေဝ, ဣတရာနိ စရန္တိပိ တိဋ္ဌန္တိပိ. ယထာ ပန အန္တရန္တရာ ဌိတာသုပိ နိသိန္နာသုပိ ဝိဇ္ဇမာနာသုပိ, ‘‘ဧတာ ဂါဝေါ စရန္တီ’’တိ စရန္တိယော ဥပါဒါယ ဣတရာပိ စရန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဧဝံ တိဋ္ဌန္တမေဝ သက္ခရကထလံ ဥပါဒါယ ဣတရမ္ပိ ဒွယံ တိဋ္ဌန္တန္တိ ဝုတ္တံ. ဣတရဉ္စ ဒွယံ စရန္တံ ဥပါဒါယ သက္ခရကထလမ္ပိ စရန္တန္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ စက္ခုမတော ပုရိသဿ တီရေ ဌတွာ ပဿတော သိပ္ပိသမ္ဗုကာဒီနံ ဝိဘူတကာလော ဝိယ အာသဝါနံ ခယာယ စိတ္တံ နီဟရိတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော စတုန္နံ သစ္စာနံ ဝိဘူတကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ៤៣៣. ក្នុងឧបមាអំពីញាណជាគ្រឿងអស់ទៅនៃអាសវៈ បទថា pabbatasaṅkhepe បានដល់ លើកំពូលភ្នំ។ បទថា anāvilo បានដល់ មិនមានភក់។ ពាក្យថា sippisambukaṃ បានដល់ លៀសទាំងឡាយផង ខ្ចៅទាំងឡាយផង។ ពាក្យថា sakkharakathalaṃ បានដល់ ក្រួសទាំងឡាយផង អំបែងទាំងឡាយផង។ ពាក្យថា macchagumbaṃ បានដល់ ហ្វូងនៃត្រីទាំងឡាយ។ ក្នុងបទថា tiṭṭhantampi carantampi នេះ ក្រួសនិងអំបែង តែងនៅនឹងថ្កល់ប៉ុណ្ណោះ ឯសត្វក្រៅពីនេះ (លៀសនិងខ្ចៅ) ខ្លះក៏ចរិកទៅ ខ្លះក៏នៅនឹងថ្កល់។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាកាលបើពួកគោដែលឈរខ្លះ សម្រាន្តខ្លះ មាននៅក្នុងចន្លោះៗ គេសំដៅយកពួកគោដែលដើរ ហើយនិយាយថា «ពួកគោទាំងនេះកំពុងដើរ» ដូច្នេះ សូម្បីពួកគោក្រៅពីនេះ (ដែលឈរនិងសម្រាន្ត) ក៏គេហៅថាដើរដែរ យ៉ាងណាមិញ ព្រោះសំដៅយកក្រួសនិងអំបែងដែលនៅនឹងថ្កល់ប៉ុណ្ណោះ ទើបលោកពោលសូម្បីតែវត្ថុពីរយ៉ាងក្រៅពីនេះថា នៅនឹងថ្កល់ យ៉ាងនោះដែរ។ និងព្រោះសំដៅយកវត្ថុពីរយ៉ាងក្រៅពីនេះដែលចរិកទៅ ទើបលោកពោលសូម្បីតែក្រួសនិងអំបែងថា ចរិកទៅដែរ។ ក្នុងឧបមានោះ ពេលវេលាដែលលៀសនិងខ្ចៅជាដើម ប្រាកដច្បាស់ដល់បុរសដែលមានភ្នែកល្អ ឈរមើលនៅលើច្រាំង យ៉ាងណាមិញ ពេលវេលាដែលអរិយសច្ចទាំងបួន ប្រាកដច្បាស់ដល់ភិក្ខុដែលអង្គុយបង្អោនចិត្តទៅ ដើម្បីការអស់ទៅនៃអាសវៈទាំងឡាយ ក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។ ၄၃၄. ဣဒါနိ သတ္တဟာကာရေဟိ သလိင်္ဂတော သဂုဏတော ခီဏာသဝဿ နာမံ ဂဏှန္တော, အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သမဏော ဣတိပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သမဏော ဟောတီတိအာဒီသု, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဘိက္ခု သမိတပါပတ္တာ သမဏော ဟောတိ. ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏော ဟောတိ. နှာတကိလေသတ္တာ နှာတကော ဟောတိ, ဓောတကိလေသတ္တာတိ အတ္ထော. စတုမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတေဟိ ဝေဒေဟိ အကုသလဓမ္မာနံ ဂတတ္တာ ဝေဒဂူ ဟောတိ, ဝိဒိတတ္တာတိ အတ္ထော. တေနေဝ ဝိဒိတာဿ ဟောန္တီတိအာဒိမာဟ. ကိလေသာနံ သုတတ္တာ သောတ္တိယော ဟောတိ, နိဿုတတ္တာ [Pg.225] အပဟတတ္တာတိ အတ္ထော. ကိလေသာနံ အာရကတ္တာ အရိယော ဟောတိ, ဟတတ္တာတိ အတ္ထော. တေဟိ အာရကတ္တာ အရဟံ ဟောတိ, ဒူရီဘူတတ္တာတိ အတ္ထော. သေသံ သဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ. ៤៣៤. ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងទ្រង់កាន់យកនូវនាមរបស់ព្រះខីណាស្រព ដោយអាការៈ ៧ យ៉ាង តាមអវយវៈ (លក្ខណៈ) របស់ខ្លួនផង តាមគុណរបស់ខ្លួនផង ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu samaṇo itipi (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះ តថាគតហៅថា ភិក្ខុខ្លះ សមណៈខ្លះ)។ ក្នុងបទទាំងនោះ ត្រង់បទជាដើមថា evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu samaṇo hoti សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុឈ្មោះថា សមណៈ (samaṇo) ព្រោះមានបាបរំងាប់ហើយ (samitapāpattā)។ ឈ្មោះថា ព្រាហ្មណ៍ (brāhmaṇo) ព្រោះមានបាបបន្សាត់ចោលហើយ (bāhitapāpattā)។ ឈ្មោះថា ន្ហាតកៈ (nhātako) ព្រោះមានកិលេសលាងជម្រះហើយ (nhātakilesattā) សេចក្តីថា ព្រោះមានកិលេសលាងជម្រះហើយដោយទឹកគឺមគ្គ។ ឈ្មោះថា វេទគូ (vedagū) ព្រោះបានដល់នូវធម៌ទាំងឡាយជាអកុសល ដោយវិជ្ជាទាំងឡាយដែលរាប់ថាជាមគ្គញាណទាំងបួន សេចក្តីថា ព្រោះដឹងច្បាស់ហើយ (viditattā)។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា viditāssa honti (ធម៌ទាំងឡាយនោះ ភិក្ខុនោះបានដឹងច្បាស់ហើយ)។ ឈ្មោះថា សោត្ថិយៈ (sottiyo) ព្រោះកិលេសទាំងឡាយហូរចេញអស់ហើយ (sutattā) សេចក្តីថា ព្រោះមិនទទឹក ឬព្រោះកម្ចាត់បង់ហើយ។ ឈ្មោះថា អរិយៈ (ariyo) ព្រោះនៅឆ្ងាយពីកិលេសទាំងឡាយ សេចក្តីថា ព្រោះកម្ចាត់បង់ហើយ។ ឈ្មោះថា អរហន្ត (arahaṃ) ព្រោះនៅឆ្ងាយពីកិលេសទាំងឡាយនោះ សេចក្តីថា ព្រោះនៅឆ្ងាយដាច់ស្រឡះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចស៊ូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ မဟာအဿပုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃមហាអស្សបុរសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၁၀. စူဠအဿပုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ ១០. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃចូឡអស្សបុរសូត្រ ၄၃၅. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠအဿပုရသုတ္တံ. တဿ ဒေသနာကာရဏံ ပုရိမသဒိသမေဝ. သမဏသာမီစိပ္ပဋိပဒါတိ သမဏာနံ အနုစ္ဆဝိကာ သမဏာနံ အနုလောမပ္ပဋိပဒါ. ៤៣៥. ព្រះសូត្រមានដើមថា Evaṃ me sutaṃ នេះ ឈ្មោះថា ចូឡអស្សបុរសូត្រ។ ហេតុនៃការសម្តែងនូវព្រះសូត្រនោះ គឺដូចគ្នានឹងព្រះសូត្រមុន (មហាអស្សបុរសូត្រ) ដែរ។ បទថា samaṇasāmīcippaṭipadā បានដល់ សេចក្តីប្រតិបត្តិដ៏សមគួរដល់សមណៈទាំងឡាយ សេចក្តីប្រតិបត្តិដ៏អនុលោមដល់សមណៈទាំងឡាយ។ ၄၃၆. သမဏမလာနန္တိအာဒီသု ဧတေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ သမဏေ မလိနေ ကရောန္တိ မလဂ္ဂဟိတေ, တသ္မာ ‘‘သမဏမလာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဧတေဟိ သမဏာ ဒုဿန္တိ, ပဒုဿန္တိ, တသ္မာ သမဏဒေါသာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဧတေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သမဏေ ကသဋေ နိရောဇေ ကရောန္တိ မိလာပေန္တိ, တသ္မာ သမဏကသဋာတိ ဝုစ္စန္တိ. အာပါယိကာနံ ဌာနာနန္တိ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တာပကာနံ ကာရဏာနံ. ဒုဂ္ဂတိဝေဒနိယာနန္တိ ဒုဂ္ဂတိယံ ဝိပါကဝေဒနာယ ပစ္စယာနံ. မတဇံ နာမာတိ မနုဿာ တိခိဏံ အယံ အယေန သုဃံသိတွာ တံ အယစုဏ္ဏံ မံသေန သဒ္ဓိံ မဒ္ဒိတွာ ကောဉ္စသကုဏေ ခါဒါပေန္တိ. တေ ဥစ္စာရံ ကာတုံ အသက္ကောန္တာ မရန္တိ. နော စေ မရန္တိ, ပဟရိတွာ မာရေန္တိ. အထ တေသံ ကုစ္ဆိံ ဖာလေတွာ နံ ဥဒကေန ဓောဝိတွာ စုဏ္ဏံ ဂဟေတွာ မံသေန သဒ္ဓိံ မဒ္ဒိတွာ ပုန ခါဒါပေန္တီတိ ဧဝံ သတ္တ ဝါရေ ခါဒါပေတွာ ဂဟိတေန အယစုဏ္ဏေန အာဝုဓံ ကရောန္တိ. သုသိက္ခိတာ စ နံ အယကာရာ ဗဟုဟတ္ထကမ္မမူလံ လဘိတွာ ကရောန္တိ. တံ မတသကုဏတော ဇာတတ္တာ ‘‘မတဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, အတိတိခိဏံ ဟောတိ. ပီတနိသိတန္တိ ဥဒကပီတဉ္စေဝ သိလာယ စ သုနိဃံသိတံ. သံဃာဋိယာတိ ကောသိယာ. သမ္ပာရုတန္တိ ပရိယောနဒ္ဓံ. သမ္ပလိဝေဌိတန္တိ သမန္တတော ဝေဌိတံ. ៤៣៦. ក្នុងបទជាដើមថា samaṇamalānaṃ នេះ ធម៌ទាំងឡាយ (មានអភិជ្ឈានិងព្យាបាទជាដើម) ទាំងនេះ កាលដែលកើតឡើង តែងធ្វើនូវសមណៈទាំងឡាយឲ្យសៅហ្មង ឲ្យប្រឡាក់ដោយមន្ទិល ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «មន្ទិលនៃសមណៈ» (samaṇamalā)។ សមណៈទាំងឡាយ តែងខូចខាត តែងប្រទូស្តព្រោះធម៌ទាំងនេះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «ទោសនៃសមណៈ» (samaṇadosā)។ ធម៌ទាំងនេះ កាលកើតឡើងហើយ តែងធ្វើសមណៈទាំងឡាយឲ្យជាអ្នកសោះកក្រោះ មិនមានឱជារស ឲ្យស្រពោនក្រៀមស្វិត ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «សម្រាមនៃសមណៈ» (samaṇakasaṭā)។ បទថា āpāyikānaṃ ṭhānānaṃ បានដល់ ហេតុទាំងឡាយដែលញ៉ាំងសត្វឲ្យកើតក្នុងអបាយ។ បទថា duggativedaniyānaṃ បានដល់ បច្ច័យទាំងឡាយនៃវិបាកវេទនាក្នុងទុគ្គតិ។ ពាក្យថា matajaṃ គឺ មនុស្សទាំងឡាយដុសខាត់ដែកដ៏មុតដោយដែក ហើយច្របល់កម្ទេចដែកនោះជាមួយនឹងសាច់ រួចឲ្យសត្វក្រៀវ (koñcasakuṇa) ស៊ី។ សត្វក្រៀវទាំងនោះ មិនអាចបន្ទោបង់ឧច្ចារៈបាន ក៏ស្លាប់ទៅ។ បើសិនជាមិនស្លាប់ទេ គេក៏វាយសម្លាប់ចោល។ បន្ទាប់មក គេវះពោះសត្វទាំងនោះ លាងសម្អាតដោយទឹក ហើយយកកម្ទេចដែកនោះមកច្របល់ជាមួយនឹងសាច់ រួចឲ្យស៊ីម្តងទៀត គេឲ្យស៊ីយ៉ាងនេះអស់ប្រាំពីរដង ហើយយកកម្ទេចដែកដែលបានមកនោះទៅធ្វើជាអាវុធ។ ជាងដែកទាំងឡាយដែលបានរៀនសូត្រចេះដឹងល្អហើយ តែងទទួលកម្រៃឈ្នួលដៃយ៉ាងច្រើន ហើយធ្វើនូវអាវុធនោះ។ អាវុធនោះ ព្រោះកើតអំពីសត្វស្លាប់ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «មតជៈ» (mataja) អាវុធនោះមុតខ្លាំងណាស់។ បទថា pītanisitaṃ បានដល់ អាវុធដែលគេជ្រលក់ទឹកផង ដុសខាត់យ៉ាងល្អលើថ្មផង។ បទថា saṅghāṭiyā បានដល់ ដោយស្រោម។ បទថា sampārutaṃ បានដល់ គ្របដណ្តប់ជិត។ បទថា sampaliveṭhitaṃ បានដល់ រុំព័ទ្ធជុំវិញ។ ၄၃၇. ရဇောဇလ္လိကဿာတိ [Pg.226] ရဇောဇလ္လဓာရိနော. ဥဒကောရောဟကဿာတိ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ ဥဒကံ ဩရောဟန္တဿ. ရုက္ခမူလိကဿာတိ ရုက္ခမူလဝါသိနော. အဗ္ဘောကာသိကဿာတိ အဗ္ဘောကာသဝါသိနော. ဥဗ္ဘဋ္ဌကဿာတိ ဥဒ္ဓံ ဌိတကဿ. ပရိယာယဘတ္တိကဿာတိ မာသဝါရေန ဝါ အဍ္ဎမာသဝါရေန ဝါ ဘုဉ္ဇန္တဿ. သဗ္ဗမေတံ ဗာဟိရသမယေနေဝ ကထိတံ. ဣမသ္မိဉှိ သာသနေ စီဝရဓရော ဘိက္ခု သံဃာဋိကောတိ န ဝုစ္စတိ. ရဇောဇလ္လဓာရဏာဒိဝတာနိ ဣမသ္မိံ သာသနေ နတ္ထိယေဝ. ဗုဒ္ဓဝစနဿ ဗုဒ္ဓဝစနမေဝ နာမံ, န မန္တာတိ. ရုက္ခမူလိကော, အဗ္ဘောကာသိကောတိ ဧတ္တကံယေဝ ပန လဗ္ဘတိ. တမ္ပိ ဗာဟိရသမယေနေဝ ကထိတံ. ဇာတမေဝ နန္တိ တံဒိဝသေ ဇာတမတ္တံယေဝ နံ. သံဃာဋိကံ ကရေယျုန္တိ သံဃာဋိကံ ဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ စ ပါရုပိတွာ စ သံဃာဋိကံ ကရေယျုံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ៤៣៧. បទថា rajojallikassa បានដល់ អ្នកទ្រទ្រង់នូវធូលីនិងញើសក្អែល។ បទថា udakorohakassa បានដល់ អ្នកចុះទៅកាន់ទឹកអស់បីដងក្នុងមួយថ្ងៃ (ដើម្បីលាងជម្រះបាប)។ បទថា rukkhamūlikassa បានដល់ អ្នករស់នៅទៀបគល់ឈើជាប្រក្រតី។ បទថា abbhokāsikassā បានដល់ អ្នករស់នៅទីវាលកណ្តាលវាលជាប្រក្រតី។ បទថា ubbhaṭṭhakassa បានដល់ អ្នកឈរត្រង់ទៅលើ (ឈរលើបន្ទះថ្ម)។ បទថា pariyāyabhattikassa បានដល់ អ្នកបរិភោគអាហារមួយខែម្តង ឬកន្លះខែម្តង។ ពាក្យទាំងអស់នេះ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់សំដៅយកតែលទ្ធិខាងក្រៅព្រះពុទ្ធសាសនាប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថាក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់ចីវរ មិនហៅថា សង្ឃាដិកៈ (saṅghāṭika) ឡើយ។ វត្តមានការទ្រទ្រង់ធូលីនិងញើសក្អែលជាដើម មិនមានទាល់តែសោះក្នុងសាសនានេះ។ ព្រះពុទ្ធវចនៈ ឈ្មោះថាព្រះពុទ្ធវចនៈពិតប្រាកដ មិនមែនជាមន្តឡើយ។ ចំណែកឯពាក្យថា រុក្ខមូលិកៈ និង អព្ភោកាសិកៈ នេះ គប្បីបានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ។ សូម្បីតែពាក្យនោះ ក៏ត្រាស់សំដៅយកតែលទ្ធិខាងក្រៅដែរ។ បទថា jātameva naṃ បានដល់ ជនដែលទើបនឹងកើតក្នុងថ្ងៃនោះឯង។ បទថា saṅghāṭikaṃ kareyyuṃ បានដល់ គប្បីធ្វើសម្លៀកបំពាក់ដែលដេរភ្ជាប់គ្នា គឺឲ្យស្លៀកផង ដណ្តប់ផង ធ្វើជាសម្លៀកបំពាក់ដេរភ្ជាប់គ្នា។ វិធីនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងបទទាំងពួង។ ၄၃၈. ဝိသုဒ္ဓမတ္တာနံ သမနုပဿတီတိ အတ္တာနံ ဝိသုဇ္ဈန္တံ ပဿတိ. ဝိသုဒ္ဓေါတိ ပန န တာဝ ဝတ္တဗ္ဗော. ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတီတိ တုဋ္ဌာကာရော ဇာယတိ. ပမုဒိတဿ ပီတီတိ တုဋ္ဌဿ သကလသရီရံ ခေါဘယမာနာ ပီတိ ဇာယတိ. ပီတိမနဿ ကာယောတိ ပီတိသမ္ပယုတ္တဿ ပုဂ္ဂလဿ နာမကာယော. ပဿမ္ဘတီတိ ဝိဂတဒရထော ဟောတိ. သုခံ ဝေဒေတီတိ ကာယိကမ္ပိ စေတသိကမ္ပိ သုခံ ဝေဒိယတိ. စိတ္တံ သမာဓိယတီတိ ဣမိနာ နေက္ခမ္မသုခေန သုခိတဿ စိတ္တံ သမာဓိယတိ, အပ္ပနာပတ္တံ ဝိယ ဟောတိ. သော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာတိ ဟေဋ္ဌာ ကိလေသဝသေန အာရဒ္ဓါ ဒေသနာ ပဗ္ဗတေ ဝုဋ္ဌဝုဋ္ဌိ ဝိယ နဒိံ ယထာနုသန္ဓိနာ ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနံ ဩတိဏ္ဏာ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပေါက္ခရဏီတိ မဟာသီဟနာဒသုတ္တေ မဂ္ဂေါ ပေါက္ခရဏိယာ ဥပမိတော, ဣဓ သာသနံ ဥပမိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာသဝါနံ ခယာ သမဏော ဟောတီတိ သဗ္ဗကိလေသာနံ သမိတတ္တာ ပရမတ္ထသမဏော ဟောတီတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ៤៣៨. បទថា visuddhamattānaṃ samanupassati បានដល់ ឃើញខ្លួនឯងកំពុងស្អាតស្អំ។ ប៉ុន្តែពាក្យថា ស្អាតស្អំ (visuddho) នេះ មិនទាន់គប្បីពោលមុនឡើយ។ បទថា pāmojjaṃ jāyati បានដល់ អាការៈរីករាយកើតឡើង。 បទថា pamuditassa pīti បានដល់ បីតិដែលញ៉ាំងរាងកាយទាំងមូលឲ្យកម្រើកញាប់ញ័រ តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលរីករាយហើយ។ បទថា pītimanassa kāyo បានដល់ នាមកាយរបស់បុគ្គលដែលប្រកបដោយបីតិ។ បទថា passambhati បានដល់ ជាអ្នកមានសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយទៅប្រាសហើយ។ បទថា sukhaṃ vedeti បានដល់ ទទួលសេចក្តីសុខទាំងផ្លូវកាយទាំងផ្លូវចិត្ត។ បទថា cittaṃ samādhiyati បានដល់ ចិត្តរបស់បុគ្គលដែលប្រកបដោយសេចក្តីសុខ ព្រោះនេក្ខម្មសុខនេះ តែងតាំងមាំ ហាក់ដូចជាដល់នូវអប្បនា។ បទថា so mettāsahagatena cetasā សេចក្តីថា ព្រះធម៌ទេសនាដែលទ្រង់ផ្តើមឡើងដោយអំណាចនៃកិលេសខាងក្រោម តែងចុះកាន់ព្រហ្មវិហារភាវនា តាមអនុសន្ធិ ដូចជាទឹកភ្លៀងដែលបង្អុរចុះលើកំពូលភ្នំ ហើយហូរចុះកាន់ស្ទឹង យ៉ាងណាមិញ។ ក្នុងព្រហ្មវិហារភាវនានោះ សេចក្តីណាដែលគប្បីពោល សេចក្តីទាំងអស់នោះ លោកបានពោលទុកក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គរួចហើយ។ បទថា seyyathāpi, bhikkhave, pokkharaṇī ក្នុងមហាសីហនាទសូត្រ លោកប្រៀបប្រដូចផ្លូវទៅនឹងស្រះឈូក ប៉ុន្តែក្នុងព្រះសូត្រនេះ គប្បីជ្រាបថា លោកប្រៀបប្រដូចព្រះសាសនាទៅនឹងស្រះឈូក។ បទថា āsavānaṃ khayā samaṇo hoti សេចក្តីថា ព្រោះកម្ចាត់បង់នូវកិលេសទាំងពួងហើយ ទើបឈ្មោះថាជាសមណៈដោយបរមត្ថ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចស៊ូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ စူဠအဿပုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃចូឡអស្សបុរសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃវគ្គទីបួន ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၅. စူဠယမကဝဂ္ဂေါ ៥. ចូឡយមកវគ្គ ၁. သာလေယျကသုတ္တဝဏ္ဏနာ ១. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃសាលេយ្យកសូត្រ ၄၃၉. ဧဝံ [Pg.227] မေ သုတန္တိ သာလေယျကသုတ္တံ. တတ္ထ ကောသလေသူတိ ကောသလာ နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ. တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှီသဒ္ဒေန ကောသလာတိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ ကောသလေသု ဇနပဒေ. ပေါရာဏာ ပနာဟု – ယသ္မာ ပုဗ္ဗေ မဟာပနာဒံ ရာဇကုမာရံ နာနာနာဋကာနိ ဒိသွာ သိတမတ္တမ္ပိ အကရောန္တံ သုတွာ ရာဇာ အာဟ – ‘‘ယော မမ ပုတ္တံ ဟသာပေတိ, သဗ္ဗာလင်္ကာရေန နံ အလင်္ကရောမီ’’တိ. တတော နင်္ဂလာနိပိ ဆဍ္ဍေတွာ မဟာဇနကာယေ သန္နိပတိတေ မနုဿာ သာတိရေကာနိ သတ္တဝဿာနိ နာနာကီဠိကာယော ဒဿေတွာ နံ ဟသာပေတုံ နာသက္ခိံသု. တတော သက္ကော ဒေဝနဋံ ပေသေသိ. သော ဒိဗ္ဗနာဋကံ ဒဿေတွာ ဟသာပေသိ. အထ တေ မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော ဝသနောကာသာဘိမုခါ ပက္ကမိံသု. တေ ပဋိပထေ မိတ္တသုဟဇ္ဇာဒယော ဒိသွာ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တာ, ‘‘ကစ္စိ, ဘော, ကုသလံ, ကစ္စိ, ဘော, ကုသလ’’န္တိ အာဟံသု. တသ္မာ တံ ‘‘ကုသလံ ကုသလ’’န္တိ ဝစနံ ဥပါဒါယ သော ပဒေသော ကောသလာတိ ဝုစ္စတီတိ. ៤៣៩. ព្រះសូត្រមានដើមថា Evaṃ me sutaṃ នេះ ឈ្មោះថា សាលេយ្យកសូត្រ។ ក្នុងព្រះសូត្រនោះ បទថា kosalesu សេចក្តីថា ពួកជនបទរាជកុមារ ឈ្មោះថា កោសលៈ។ សូម្បីតែជនបទមួយដែលជាទីលំនៅរបស់ពួកកុមារទាំងនោះ ក៏ហៅតាមសព្ទរុឡ្ហី (ពាក្យសន្មតតៗគ្នា) ថា កោសលៈ ដែរ គឺនៅក្នុងជនបទកោសលៈនោះ។ ចំណែកឯបុរាណាចារ្យទាំងឡាយពោលថា ព្រោះក្នុងកាលមុន ព្រះរាជាទ្រង់បានឮថា ព្រះរាជកុមារព្រះនាម មហាបនាទៈ ទោះបីជាបានទតឃើញល្បែងរបាំផ្សេងៗ ក៏មិនធ្វើសូម្បីតែការញញឹមបន្តិចបន្តួចឡើយ ទើបត្រាស់ថា «អ្នកណាធ្វើកូនយើងឲ្យសើចបាន យើងនឹងតាក់តែងអ្នកនោះដោយគ្រឿងអលង្ការទាំងពួង»។ លំដាប់នោះ មហាជនទាំងឡាយក៏បានបោះបង់ចោលសូម្បីតែនង្គ័លទាំងឡាយ ហើយមកប្រជុំគ្នា ពួកមនុស្សទាំងនោះបានបង្ហាញល្បែងកម្សាន្តផ្សេងៗអស់ជាងប្រាំពីរឆ្នាំ ក៏មិនអាចធ្វើព្រះរាជកុមារនោះឲ្យសើចបានឡើយ។ លំដាប់នោះ ព្រះឥន្ទ្រក៏បានចាត់បញ្ជូនទេវនដៈ (អ្នករាំជាទេវបុត្រ) មក។ ទេវបុត្រនោះបានបង្ហាញរបាំទិព្វ ហើយធ្វើឲ្យព្រះរាជកុមារសើចបាន។ គ្រានោះ ពួកមនុស្សទាំងនោះក៏បានត្រឡប់ទៅកាន់ទីលំនៅរៀងៗខ្លួនវិញ។ ពួកមនុស្សទាំងនោះ កាលបើបានជួបនឹងមិត្តភក្តិនិងញាតិសាលោហិតជាដើមនៅតាមផ្លូវ ក៏ធ្វើការបដិសណ្ឋារៈសួរនាំថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន តើសុខសប្បាយជាទេ? ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន តើសុខសប្បាយជាទេ?»។ ព្រោះហេតុនោះ ដោយសំដៅយកពាក្យថា «សុខសប្បាយ (kusalaṃ kusalaṃ)» នោះ ទើបដែនដីនោះ ហៅថា កោសលៈ។ စာရိကံ စရမာနောတိ အတုရိတစာရိကံ စရမာနော. မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိန္တိ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ သတသဟဿံ ဝါတိ ဧဝံ အပရိစ္ဆိန္နေန မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ. ဗြာဟ္မဏဂါမောတိ ဗြာဟ္မဏာနံ သမောသရဏဂါမောပိ ဗြာဟ္မဏဂါမောတိ ဝုစ္စတိ ဗြာဟ္မဏာနံ ဘောဂဂါမောပိ. ဣဓ သမောသရဏဂါမော အဓိပ္ပေတော. တဒဝသရီတိ တံ အဝသရိ, သမ္ပတ္တောတိ အတ္ထော. ဝိဟာရော ပနေတ္ထ အနိယာမိတော; တသ္မာ တဿ အဝိဒူရေ ဗုဒ္ဓါနံ အနုစ္ဆဝိကော ဧကော ဝနသဏ္ဍော ဘဝိဿတိ, သတ္ထာ တံ ဝနသဏ္ဍံ ဂတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဿောသုန္တိ သုဏိံသု ဥပလဘိံသု. သောတဒွါရသမ္ပတ္တဝစနနိဂ္ဃောသာနုသာရေန ဇာနိံသု. ခေါတိ အဝဓာရဏတ္ထေ ပဒပူရဏမတ္တေ ဝါ နိပါတော. တတ္ထ အဝဓာရဏတ္ထေန အဿောသုံယေဝ[Pg.228], န နေသံ ကောစိ သဝနန္တရာယော အဟောသီတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဒပူရဏေန ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာမတ္တမေဝ. បទថា cārikaṃ caramāno បានដល់ និមន្តទៅដោយមិនប្រញាប់ប្រញាល់ (atuvitacārikaṃ)។ បទថា mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ បានដល់ ជាមួយនិងភិក្ខុសង្ឃជាច្រើនដែលមិនមានកំណត់ គឺមួយរយ ឬមួយពាន់ ឬមួយសែនរូប។ បទថា brāhmaṇagāmo បានដល់ សូម្បីតែភូមិជាទីប្រជុំនៃពួកព្រាហ្មណ៍ ក៏ហៅថា ព្រាហ្មណគ្រាម ដែរ សូម្បីតែភូមិជាទីបរិភោគ (ភូមិសួយសារអាករ) នៃពួកព្រាហ្មណ៍ ក៏ហៅថា ព្រាហ្មណគ្រាម ដែរ។ ក្នុងព្រះសូត្រនេះ សំដៅយកភូមិជាទីប្រជុំ។ បទថា tadavasarī បានដល់ បានចូលទៅកាន់ភូមិនោះ សេចក្តីថា បានទៅដល់ហើយ។ ចំណែកឯវិហារក្នុងទីនេះ មិនបានកំណត់ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីភូមិសាលេយ្យកៈនោះ មានព្រៃមួយដ៏សមគួរដល់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ព្រះសាស្តាទ្រង់ស្តេចទៅកាន់ព្រៃនោះហើយ។ បទថា assosuṃ បានដល់ បានឮហើយ បានដឹងហើយ។ គឺបានដឹងតាមលំដាប់នៃសំឡេងពាក្យសម្តីដែលមកប៉ះនឹងសោតទ្វារ។ បទថា kho ជាការកំណត់ (avadhāraṇa) ឬជាការបំពេញបទ (padapūraṇa) ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងបទទាំងនោះ ដោយអំណាចនៃការកំណត់ សេចក្តីថា ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះបានឮពិតប្រាកដមែន មិនមានអន្តរាយនៃការស្តាប់ណាមួយដល់ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឡើយ គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះ។ ដោយអំណាចនៃការបំពេញបទ គ្រាន់តែជាការសម្រួលព្យញ្ជនៈឲ្យពិរោះប៉ុណ្ណោះ។ ဣဒါနိ ယမတ္ထံ အဿောသုံ, တံ ပကာသေတုံ သမဏော ခလု, ဘော, ဂေါတမောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သမိတပါပတ္တာ သမဏောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ခလူတိ အနုဿဝနတ္ထေ နိပါတော. ဘောတိ တေသံ အညမညံ အာလပနမတ္တံ. ဂေါတမောတိ ဘဂဝတော ဂေါတ္တဝသေန ပရိဒီပနံ. တသ္မာ သမဏော ခလု, ဘော, ဂေါတမောတိ ဧတ္ထ သမဏော ကိရ, ဘော, ဂေါတမဂေါတ္တောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သကျပုတ္တောတိ ဣဒံ ပန ဘဂဝတော ဥစ္စာကုလပရိဒီပနံ. သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဘာဝဒီပနံ. ကေနစိ ပါရိဇုညေန အနဘိဘူတော အပရိက္ခီဏံယေဝ တံ ကုလံ ပဟာယ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတော ပရံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. တံ ခေါ ပနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတာချာနတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ, တဿ ခေါ ပန ဘောတော ဂေါတမဿာတိ အတ္ထော. ကလျာဏောတိ ကလျာဏဂုဏသမန္နာဂတော, သေဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ကိတ္တိယေဝ, ထုတိဃောသော ဝါ. အဗ္ဘုဂ္ဂတောတိ သဒေဝကံ လောကံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဥဂ္ဂတော. ကိန္တိ? ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ…ပေ… ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ. ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីដែលពួកព្រាហ្មណ៍បានឮនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា samaṇo khalu, bho, gotamo (ព្រះសមណគោតមដ៏ចម្រើនឮថា...)។ ក្នុងបទនោះ គប្បីជ្រាបថា ឈ្មោះថា សមណៈ (samaṇo) ព្រោះមានបាបរំងាប់ហើយ។ បទថា khalu ជាការឮតៗគ្នា (anussavana)។ បទថា bho គ្រាន់តែជាពាក្យហៅគ្នាទៅវិញទៅមករបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ។ បទថា gotamo ជាការបង្ហាញព្រះមានព្រះភាគដោយអំណាចនៃគោត្រ។ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងបទថា samaṇo khalu, bho, gotamo នេះ គb្បីយល់សេចក្តីយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ឮថា ព្រះសមណៈមានគោត្រជាគោតម»។ ចំណែកឯពាក្យថា sakyaputto នេះ ជាការបង្ហាញនូវត្រកូលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះមានព្រះភាគ។ ពាក្យថា sakyakulā pabbajito ជាការបង្ហាញនូវភាពជាអ្នកបួសដោយសទ្ធា។ សេចក្តីថា ព្រះអង្គមិនត្រូវបានគ្របសង្កត់ដោយការវិនាសណាមួយឡើយ ទ្រង់លះបង់ត្រកូលដែលមិនទាន់វិនាសនោះ ហើយបួសដោយសទ្ធា។ សេចក្តីបន្ទាប់ពីនោះ មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ បទថា taṃ kho pana នេះ ជាទុតិយាវិភត្តក្នុងអត្ថនៃឥត្ថម្ភូតាខ្យានៈ សេចក្តីថា របស់ព្រះគោតមដ៏ចម្រើននោះឯង។ បទថា kalyāṇo សេចក្តីថា ប្រកបដោយគុណដ៏ល្អ គឺប្រសើរណាស់។ បទថា kittisaddo បានដល់ កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ឬសំឡេងសរសើរ។ បទថា abbhuggato បានដល់ ផ្សព្វផ្សាយគ្របដណ្តប់ទៅកាន់លោកព្រមទាំងទេវលោក។ តើផ្សព្វផ្សាយទៅយ៉ាងណា? គឺផ្សព្វផ្សាយទៅថា «ឥតិបិ សោ ភគវា...បេ... ពុទ្ធោ ភគវា» ដូច្នេះ។ တတြာယံ ပဒသမ္ဗန္ဓော – သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အရဟံ, ဣတိပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ…ပေ… ဣတိပိ ဘဂဝါတိ. ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ အာရကတ္တာ, အရီနံ အရာနဉ္စ ဟတတ္တာ, ပစ္စယာဒီနံ အရဟတ္တာ, ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝါတိ ဣမေဟိ တာဝ ကာရဏေဟိ သော ဘဂဝါ အရဟန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိအာဒိနာ နယေန မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ သဗ္ဗာနေဝ ဧတာနိ ပဒါနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနီတိ တတော တေသံ ဝိတ္ထာရော ဂဟေတဗ္ဗော. ក្នុងបណ្តាបទទាំងនោះ នេះជាការតភ្ជាប់បទ (សេចក្តីតភ្ជាប់បទមានដូចតទៅនេះ)៖ ព្រះភគវានោះ ព្រោះហេតុនេះៗ ទើបឈ្មោះថា អរហំ, ព្រោះហេតុនេះៗ ទើបឈ្មោះថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ...ល... ព្រោះហេតុនេះៗ ទើបឈ្មោះថា ភគវា។ ពាក្យថា «ឥតិបិ» នោះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា «ព្រោះហេតុនេះផង ព្រោះហេតុនេះផង»។ ក្នុងបណ្តាបទទាំងនោះ មុនដំបូង គប្បីជ្រាបថា ព្រះភគវានោះ ឈ្មោះថា «អរហំ» ព្រោះហេតុទាំងឡាយមាន៖ ព្រោះភាពជាព្រះអង្គឆ្ងាយចាកកិលេស (អារកត្តា), ព្រោះការកម្ចាត់បង់នូវសត្រូវគឺកិលេស និងធ្នង់នៃសង្សារចក្រ (អរិនំ អរានញ្ច ហតត្តា), ព្រោះភាពជាព្រះអង្គគួរទទួលនូវបច្ច័យជាដើម (បច្ចយាទីនំ អរហត្តា), និងព្រោះភាពជាព្រះអង្គមិនមានទីកំបាំងក្នុងការធ្វើបាប (បាបករណេ រហាកភាវា)។ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានដាក់ចុះនូវមាតិកាដោយន័យមានជាដើមយ៉ាងនេះ ហើយពន្យល់ពិស្តារនូវបទទាំងអស់នេះក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ ត្រង់ពុទ្ធានុស្សតិនិន្ទេស ហេតុនោះ គប្បីកាន់យកសេចក្តីពិស្តារនៃបទទាំងនោះពីក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គនោះចុះ។ သာဓု ခေါ ပနာတိ သုန္ဒရံ ခေါ ပန; အတ္ထာဝဟံ သုခါဝဟန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာရူပါနံ အရဟတန္တိ ယထာရူပေါ သော ဘဝံ ဂေါတမော, ဧဝရူပါနံ အနေကေဟိပိ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿေဟိ ဒုလ္လဘဒဿနာနံ ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခိတ္တေဟိ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနရတနပဋိမဏ္ဍိတေဟိ ဒွတ္တိံသ္မဟာပုရိသလက္ခဏဝရေဟိ သမာကိဏ္ဏမနောရမသရီရာနံ အတပ္ပကဒဿနာနံ အတိမဓုရဓမ္မနိဂ္ဃောသာနံ, ယထာဘူတဂုဏာဓိဂမေန လောကေ အရဟန္တောတိ လဒ္ဓသဒ္ဒါနံ အရဟတံ. ဒဿနံ ဟောတီတိ ပသာဒသောမ္မာနိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ဒဿနမတ္တမ္ပိ သာဓု ဟောတိ. သစေ ပန အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတေန ဗြဟ္မဿရေန ဓမ္မံ [Pg.229] ဒေသေန္တဿ ဧကံ ပဒမ္ပိ သောတုံ လဘိဿာမ, သာဓုတရံယေဝ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ အဇ္ဈာသယံ ကတွာ. បទថា «សាធុ ខោ បន» សេចក្តីថា ល្អណាស់តើ, គឺនាំមកនូវប្រយោជន៍ នាំមកនូវសេចក្តីសុខ។ បទថា «តថារូបានំ អរហតំ» សេចក្តីថា ព្រះគោតមដ៏ចម្រើននោះ មានសភាពបែបណា ព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលមានសភាពបែបនោះ ដែលជាបុគ្គលក្រឡេកឃើញបានដោយកម្រ សូម្បីក្នុងកប្បរាប់សែនកោដិ ដែលមានព្រះវរកាយព័ទ្ធជុំវិញដោយព្រះរស្មីមួយព្យាម ស្អាងលម្អដោយរតនៈគឺអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ និងប្រដាប់ដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ដ៏ប្រសើរ មានព្រះវរកាយជាទីគាប់ចិត្តគួរជាទីពិតពិលរមិលមើលមិនចេះឆ្អែតឆ្អន់ មានព្រះសូរសៀងសម្តែងធម៌ដ៏ផ្អែមល្ហែមក្រៃលែង ជាព្រះអរហន្តដែលទទួលបានការសរសើរក្នុងលោកដោយការសម្រេចគុណធម៌តាមពិត។ បទថា «ទស្សនំ ហោតិ» សេចក្តីថា សូម្បីត្រឹមតែការបើកភ្នែកទាំងឡាយដ៏ថ្លាស្រទន់ដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាហើយសម្លឹងមើល ក៏ជាការនាំមកនូវប្រយោជន៍។ ម្យ៉ាងទៀត បើពួកយើងនឹងបានស្តាប់សូម្បីតែមួយបទនៃធម៌ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយព្រះសូរសៀងដូចជាសំឡេងព្រហ្ម ប្រកបដោយអង្គ ៨ នោះ នឹងរឹតតែល្អប្រសើរក្រៃលែង ពួកជនទាំងនោះធ្វើនូវអធ្យាស្រ័យយ៉ាងនេះហើយ (ទើបចូលទៅគាល់)។ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ပဟာယ တုဋ္ဌမာနသာ အာဂမံသု. ဧတဒဝေါစုန္တိ ဒုဝိဓာ ဟိ ပုစ္ဆာ အဂါရိကပုစ္ဆာ အနဂါရိကပုစ္ဆာ စ. တတ္ထ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလံ, ကိံ အကုသလ’’န္တိ ဣမိနာ နယေန အဂါရိကပုစ္ဆာ အာဂတာ. ‘‘ဣမေ ခေါ, ဘန္တေ, ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ’’တိ ဣမိနာ နယေန အနဂါရိကပုစ္ဆာ. ဣမေ ပန အတ္တနော အနုရူပံ အဂါရိကပုစ္ဆံ ပုစ္ဆန္တာ ဧတံ, ‘‘ကော နု ခေါ, ဘော ဂေါတမ, ဟေတု ကော ပစ္စယော’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစုံ. တေသံ ဘဂဝါ ယထာ န သက္ကောန္တိ သလ္လက္ခေတုံ, ဧဝံ သံခိတ္တေနေဝ တာဝ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော, အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာဟေတု ခေါ ဂဟပတယောတိအာဒိမာဟ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ယထာ န သလ္လက္ခေန္တိ, ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ? ပဏ္ဍိတမာနိကာ ဟိ တေ; အာဒိတောဝ မာတိကံ အဋ္ဌပေတွာ ယထာ သလ္လက္ခေန္တိ, ဧဝံ အတ္ထေ ဝိတ္ထာရိတေ, ဒေသနံ ဥတ္တာနိကာတိ မညန္တာ အဝဇာနန္တိ, မယမ္ပိ ကထေန္တာ ဧဝမေဝ ကထေယျာမာတိ ဝတ္တာရော ဘဝန္တိ. တေန နေသံ ဘဂဝါ ယထာ န သက္ကောန္တိ သလ္လက္ခေတုံ, ဧဝံ သံခိတ္တေနေဝ တာဝ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တတော သလ္လက္ခေတုံ အသက္ကောန္တေဟိ ဝိတ္ထာရဒေသနံ ယာစိတော ဝိတ္ထာရေန ဒေသေတုံ, တေန ဟိ ဂဟပတယောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တေန ဟီတိ ကာရဏတ္ထေ နိပါတော. ယသ္မာ မံ တုမှေ ယာစထ, တသ္မာတိ အတ္ထော. បទថា «យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ» សេចក្តីថា ពួកជនទាំងនោះលះបង់កិច្ចការទាំងពួង មានចិត្តរីករាយត្រេកអរ ហើយបានចូលទៅគាល់។ បទថា «ឯតទវោចុំ» សេចក្តីថា ព្រោះថាការសួរ (បុច្ឆា) មាន ២ យ៉ាងគឺ អគារិកបុច្ឆា (សំណួររបស់គ្រហស្ថ) និង អនគារិកបុច្ឆា (សំណួររបស់បព្វជិត)។ ក្នុងបុច្ឆាទាំងពីរនោះ សំណួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន អ្វីជាកុសល អ្វីជាអកុសល?» នេះជាអគារិកបុច្ឆា។ សំណួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នេះ...» នេះជាអនគារិកបុច្ឆា។ ចំណែកឯពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីទាំងនេះ កាលចង់សួរនូវអគារិកបុច្ឆាដ៏សមគួរដល់ខ្លួន ទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា «បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន អ្វីជាហេតុ អ្វីជាបច្ច័យ...?»។ ព្រះភគវា កាលបើទ្រង់ដោះស្រាយបញ្ហាដោយសង្ខេបជាមុនសិន ដើម្បីកុំឱ្យពួកជនទាំងនោះអាចយល់បានភ្លាមៗ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «ម្នាលគហបតីទាំងឡាយ ព្រោះហេតុតែការប្រព្រឹត្តមិនស្មើ គឺការប្រព្រឹត្តខុសធម៌...»។ សំណួរថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះភគវាទ្រង់ដោះស្រាយបញ្ហាដោយវិធីដែលធ្វើឱ្យពួកគេមិនអាចយល់បានភ្លាមៗយ៉ាងនោះ? ឆ្លើយថា ព្រោះពួកជនទាំងនោះជាអ្នកសំគាល់ខ្លួនថាជាបណ្ឌិត។ ប្រសិនបើព្រះអង្គមិនដាក់ចុះនូវមាតិកាជាមុនទេ ហើយសម្តែងពន្យល់សេចក្តីយ៉ាងពិស្តារឱ្យពួកគេយល់បានភ្លាមៗនោះ ពួកគេនឹងយល់ច្រឡំថា ធម៌ទេសនានេះរាក់កំភែល ហើយមើលងាយថា «សូម្បីពួកយើងកាលបើសម្តែង ក៏សម្តែងបានយ៉ាងនេះដូចគ្នាដែរ»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះភគវាទើបទ្រង់ដោះស្រាយបញ្ហាដោយសង្ខេបជាមុនសិន ដើម្បីកុំឱ្យពួកគេយល់បានភ្លាមៗ។ បន្ទាប់មក កាលបើពួកជនទាំងនោះមិនអាចយល់បាន ហើយបានទូលសូមនូវទេសនាដោយពិស្តារ ព្រះអង្គដើម្បីនឹងសម្តែងដោយពិស្តារ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា «ម្នាលគហបតីទាំងឡាយ បើដូច្នោះ...»។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា «តេន ហិ» ជាការចុះនិបាតក្នុងអត្ថនៃហេតុ។ មានសេចក្តីពន្យល់ថា «ព្រោះហេតុតែអ្នកទាំងឡាយសូមតថាគត ហេតុនោះ (តថាគតនឹងសម្តែង)»។ ၄၄၀. တိဝိဓန္တိ တီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ. ကာယေနာတိ ကာယဒွါရေန. အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာတိ အဓမ္မစရိယသင်္ခါတာ ဝိသမစရိယာ. အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော, အဓမ္မဿ စရိယာ အဓမ္မစရိယာ, အဓမ္မကရဏန္တိ အတ္ထော. ဝိသမာ စရိယာ, ဝိသမဿ ဝါ ကမ္မဿ စရိယာတိ ဝိသမစရိယာ. အဓမ္မစရိယာ စ သာ ဝိသမစရိယာ စာတိ အဓမ္မစရိယာဝိသမစရိယာ. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗေသု ကဏှသုက္ကပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. လုဒ္ဒေါတိ ကက္ခဠော. ဒါရုဏောတိ သာဟသိကော. လောဟိတပါဏီတိ ပရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တဿ ပါဏီ လောဟိတေန လိပ္ပန္တိ. သစေပိ န လိပ္ပန္တိ, တထာဝိဓော လောဟိတပါဏီတွေဝ ဝုစ္စတိ. ဟတပ္ပဟတေ နိဝိဋ္ဌောတိ ဟတေ စ ပရဿ ပဟာရဒါနေ[Pg.230], ပဟတေ စ ပရမာရဏေ နိဝိဋ္ဌော. အဒယာပန္နောတိ နိက္ကရုဏတံ အာပန္နော. ៤៤០. បទថា «តិវិធំ» សេចក្តីថា ដោយចំណែក ៣ យ៉ាង។ បទថា «កាយេន» សេចក្តីថា តាមកាយទ្វារ។ បទថា «អធម្មចរិយាវិសមកចរិយា» សេចក្តីថា ការប្រព្រឹត្តមិនស្មើដែលពោលគឺការប្រព្រឹត្តខុសធម៌។ ក្នុងបទនោះ នេះជាអត្ថនៃបទ៖ ការប្រព្រឹត្តនូវអធម៌ ឈ្មោះថា អធម្មចរិយា សេចក្តីថា ការធ្វើនូវអំពើខុសធម៌។ ការប្រព្រឹត្តដែលមិនស្មើ ឬការប្រព្រឹត្តនូវកម្មដែលមិនស្មើ (អកុសលកម្ម) ឈ្មោះថា វិសមកចរិយា។ ការប្រព្រឹត្តនោះជាអធម្មចរិយាផង ជាវិសមកចរិយាផង ហេតុនោះទើបឈ្មោះថា អធម្មចរិយាវិសមកចរិយា។ ដោយឧបាយនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទខ្មៅនិងស (កុសលនិងអកុសល) ទាំងអស់។ បទថា «លុទ្ទោ» សេចក្តីថា កាចសាហាវ។ បទថា «ទារុណោ» សេចក្តីថា ឃោរឃៅ។ បទថា «លោហិតបាណិ» សេចក្តីថា ដៃរបស់បុគ្គលកាលដែលផ្តាច់បង់អ្នកដទៃចាកជីវិត រមែងប្រឡាក់ដោយឈាម។ ទោះបីជាមិនប្រឡាក់ឈាមក៏ដោយ បុគ្គលដែលមានសភាពបែបនោះ ក៏នៅតែហៅថា «លោហិតបាណិ» (មានដៃប្រឡាក់ឈាម) ដូចគ្នា។ បទថា «ហតប្បហតេ និវិដ្ឋោ» សេចក្តីថា ជាអ្នកជាប់ចិត្តក្នុងការសម្លាប់ និងការវាយដំធ្វើបាបអ្នកដទៃ ឬការសម្លាប់អ្នកដទៃដោយគ្រឿងសាស្ត្រាវុធ។ បទថា «អទយាបន្នោ» សេចក្តីថា ដល់នូវភាពមិនមានករុណា (គ្មានចិត្តអាណិតអាសូរ)។ ယံ တံ ပရဿာတိ ယံ တံ ပရဿ သန္တကံ. ပရဝိတ္တူပကရဏန္တိ တဿေဝ ပရဿ ဝိတ္တူပကရဏံ တုဋ္ဌိဇနနံ ပရိက္ခာရဘဏ္ဍကံ. ဂါမဂတံ ဝါတိ အန္တောဂါမေ ဝါ ဌပိတံ. အရညဂတံ ဝါတိ အရညေ ရုက္ခဂ္ဂပဗ္ဗတမတ္ထကာဒီသု ဝါ ဌပိတံ. အဒိန္နန္တိ တေဟိ ပရေဟိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ အဒိန္နံ. ထေယျသင်္ခါတန္တိ ဧတ္ထ ထေနောတိ စောရော. ထေနဿ ဘာဝေါ ထေယျံ, အဝဟရဏစိတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ. သင်္ခါ သင်္ခါတန္တိ အတ္ထတော ဧကံ, ကောဋ္ဌာသဿေတံ အဓိဝစနံ, ‘‘သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ထေယျဉ္စ တံ သင်္ခါတဉ္စာတိ ထေယျသင်္ခါတံ, ထေယျစိတ္တသင်္ခါတော ဧကော စိတ္တကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော. ကရဏတ္ထေ စေတံ ပစ္စတ္တဝစနံ, တသ္မာ ထေယျသင်္ခါတေနာတိ အတ္ထတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. បទថា «យំ តំ បរស្ស» សេចក្តីថា ទ្រព្យសម្បត្តិណាដែលជារបស់អ្នកដទៃ។ បទថា «បរវិត្តូបករណំ» សេចក្តីថា គ្រឿងឧបភោគបរិភោគដែលនាំមកនូវសេចក្តីត្រេកអរ ជាគ្រឿងបរិក្ខាររបស់បុគ្គលដទៃនោះឯង។ បទថា «គាមគតំ វា» សេចក្តីថា ទ្រព្យដែលគេតម្កល់ទុកក្នុងភូមិ។ បទថា «អរញ្ញគតំ វា» សេចក្តីថា ទ្រព្យដែលគេតម្កល់ទុកក្នុងព្រៃ ដូចជាលើចុងឈើ ឬលើកំពូលភ្នំជាដើម។ បទថា «អទិន្នំ» សេចក្តីថា ទ្រព្យដែលជនដទៃទាំងនោះមិនបានឱ្យដោយកាយ ឬដោយវាចា។ ក្នុងបទថា «ថេយ្យសង្ខាតំ» នេះ បទថា «ថេនោ» សេចក្តីថា ចោរ។ ភាពជាចោរ ឈ្មោះថា «ថេយ្យៈ» នេះជាឈ្មោះនៃចិត្តដែលគិតនឹងលួចប្លន់។ បទថា «សង្ខា» និង «សង្ខាតំ» មានអត្ថដូចគ្នា នេះជាឈ្មោះនៃចំណែក (កោដ្ឋាសៈ) ដូចក្នុងពាក្យថា «សញ្ញានិទានា ហិ បបញ្ចសង្ខា» ជាដើម។ ភាពជាចោរផង ចំណែកនោះផង ឈ្មោះថា «ថេយ្យសង្ខាតំ» សេចក្តីថា ចំណែកនៃចិត្តមួយដែលពោលគឺចិត្តគិតនឹងលួច។ បទនេះជាបឋមាវិភត្តិក្នុងអត្ថតតិយាវិភត្តិ (ករណត្ថ) ហេតុនោះ គប្បីយល់ដោយអត្ថថា «ថេយ្យសង្ខាតេន» (ដោយការគិតលួច)។ မာတုရက္ခိတာတိအာဒီသု ယံ ပိတရိ နဋ္ဌေ ဝါ မတေ ဝါ ဃာသစ္ဆာဒနာဒီဟိ ပဋိဇဂ္ဂမာနာ, ဝယပတ္တံ ကုလဃရေ ဒဿာမီတိ မာတာ ရက္ခတိ, အယံ မာတုရက္ခိတာ နာမ. ဧတေနုပါယေန ပိတုရက္ခိတာဒယောပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဘာဂကုလာနိ ပန ကုစ္ဆိဂတေသုပိ ဂဗ္ဘေသု ကတိကံ ကရောန္တိ – ‘‘သစေ မယှံ ပုတ္တော ဟောတိ, တုယှံ ဓီတာ, အညတ္ထ ဂန္တုံ န လဘိဿတိ, မယှံ ပုတ္တဿေဝ ဟောတူ’’တိ. ဧဝံ ဂဗ္ဘေပိ ပရိဂ္ဂဟိတာ သဿာမိကာ နာမ. ‘‘ယော ဣတ္ထန္နာမံ ဣတ္ထိံ ဂစ္ဆတိ, တဿ ဧတ္တကော ဒဏ္ဍော’’တိ ဧဝံ ဂါမံ ဝါ ဂေဟံ ဝါ ဝီထိံ ဝါ ဥဒ္ဒိဿ ဌပိတဒဏ္ဍာ, ပန သပရိဒဏ္ဍာ နာမ. အန္တမသော မာလာဂုဏပရိက္ခိတ္တာပီတိ ယာ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန, ‘‘ဧသာ မေ ဘရိယာ ဘဝိဿတီ’’တိ သညာယ တဿာ ဥပရိ ကေနစိ မာလာဂုဏံ ခိပန္တေန မာလာဂုဏမတ္တေနာပိ ပရိက္ခိတ္တာ ဟောတိ. တထာရူပါသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇိတာ ဟောတီတိ ဧဝရူပါသု ဣတ္ထီသု သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တေ ဝုတ္တမိစ္ဆာစာရလက္ခဏဝသေန ဝီတိက္ကမံ ကတ္တာ ဟောတိ. ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «មាតុរក្ខិតា» ជាដើម ស្រ្តីណាដែលកាលបើឪពុកបាត់បង់ទៅ ឬស្លាប់ទៅ ម្តាយបានបីបាច់ថែរក្សាដោយបាយទឹកសម្លៀកបំពាក់ជាដើម ដោយគិតថា «កាលនាងចម្រើនវ័យឡើង នឹងរៀបការឱ្យទៅក្នុងត្រកូលដ៏សមគួរ» ស្រ្តីនេះឈ្មោះថា មាតុរក្ខិតា (ស្រ្តីដែលម្តាយរក្សា)។ ដោយឧបាយនេះ គប្បីជ្រាបនូវស្រ្តីមាន «បិតុរក្ខិតា» (ស្រ្តីដែលឪពុករក្សា) ជាដើមផងដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ត្រកូលដែលស្និទ្ធស្នាលគ្នារមែងធ្វើកិច្ចសន្យា តាំងតែពីកូននៅក្នុងផ្ទៃថា «ប្រសិនបើខ្ញុំបានកូនប្រុស អ្នកបានកូនស្រី នាងមិនត្រូវទៅការនឹងអ្នកដទៃឡើយ ត្រូវតែជាភរិយារបស់កូនប្រុសខ្ញុំតែប៉ុណ្ណោះ»។ ស្រ្តីដែលគេហួងហែងទុកតាំងតែនៅក្នុងផ្ទៃយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា សសាមិកា (ស្រ្តីមានម្ចាស់)។ ស្រ្តីណាដែលគេបានកំណត់ពិន័យចំពោះបុរសដែលទៅរកនាងថា «បុរសណាទៅរកស្រ្តីឈ្មោះនេះ ត្រូវរងពិន័យប៉ុណ្ណេះ» ដោយសំដៅលើភូមិ ផ្ទះ ឬផ្លូវ ស្រ្តីនោះឈ្មោះថា សបរិទណ្ឌា (ស្រ្តីមានការពិន័យព័ទ្ធជុំវិញ)។ បទថា «អន្តមសោ មាលាគុណបរិក្ខិត្តាបិ» សេចក្តីថា ស្រ្តីដែលសូម្បីត្រឹមតែបុរសណាម្នាក់បានបោះកម្រងផ្កាទៅលើនាង ដោយការសន្មតថា «នាងនេះនឹងធ្វើជាភរិយារបស់យើង» ដែលជាការកំណត់យ៉ាងទាបបំផុត ស្រ្តីនោះឈ្មោះថា មាលាគុណបរិក្ខិត្តា (ស្រ្តីដែលគេព័ទ្ធដោយកម្រងផ្កា)។ បទថា «តថារូបាសុ ចារិត្តំ អាបជ្ជិតា ហោតិ» សេចក្តីថា ជាអ្នកប្រព្រឹត្តកន្លង (ល្មើស) ក្នុងស្រ្តីមានសភាពបែបនោះ ដោយអំណាចនៃលក្ខណៈមិច្ឆាចារដែលបានពោលទុកក្នុងសម្មាទិដ្ឋិសូត្រ។ သဘာဂတောတိ သဘာယံ ဌိတော. ပရိသာဂတောတိ ပရိသာယံ ဌိတော. ဉာတိမဇ္ဈဂတောတိ ဒါယာဒါနံ မဇ္ဈေ ဌိတော. ပူဂမဇ္ဈဂတောတိ သေနီနံ မဇ္ဈေ ဌိတော. ရာဇကုလမဇ္ဈဂတောတိ ရာဇကုလဿ မဇ္ဈေ မဟာဝိနိစ္ဆယေ ဌိတော[Pg.231]. အဘိနီတောတိ ပုစ္ဆနတ္ထာယ နီတော. သက္ခိပုဋ္ဌောတိ သက္ခိံ ကတွာ ပုစ္ဆိတော. ဧဟမ္ဘော ပုရိသာတိ အာလပနမေတံ. အတ္တဟေတု ဝါ ပရဟေတု ဝါတိ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ဟတ္ထပါဒါဒိဟေတု ဝါ ဓနဟေတု ဝါ. အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါတိ ဧတ္ထ အာမိသန္တိ လာဘော အဓိပ္ပေတော. ကိဉ္စိက္ခန္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ အပ္ပမတ္တကံ. အန္တမသော တိတ္တိရဝဋ္ဋကသပ္ပိပိဏ္ဍနဝနီတပိဏ္ဍာဒိမတ္တကဿပိ လဉ္ဇဿ ဟေတူတိ အတ္ထော. သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတီတိ ဇာနန္တောယေဝ မုသာဝါဒံ ကတ္တာ ဟောတိ. បទថា «សភាគតោ» សេចក្តីថា ឈរនៅក្នុងសភា (សាលាប្រជុំ)។ បទថា «បរិសាកតោ» សេចក្តីថា ឈរនៅក្នុងបរិស័ទ (ជំនុំជនក្នុងភូមិ)។ បទថា «ញាតិមជ្ឈគតោ» សេចក្តីថា ឈរនៅក្នុងកណ្តាលញាតិ (ពួកអ្នកទទួលមរតក)។ បទថា «បូគមជ្ឈគតោ» សេចក្តីថា ឈរនៅក្នុងកណ្តាលក្រុម (ពួកសមាគម)។ បទថា «រាជកុលមជ្ឈគតោ» សេចក្តីថា ឈរនៅក្នុងកណ្តាលរាជត្រកូល គឺក្នុងទីកាត់ក្តីដ៏ធំ។ បទថា «អភិនីតោ» សេចក្តីថា គេនាំខ្លួនទៅដើម្បីសួរដេញដោល។ បទថា «សក្ខិបុដ្ឋោ» សេចក្តីថា គេសួរដោយតាំងទុកជាសាក្សី។ បទថា «ឯហម្ភោ បុរិស» នេះជាពាក្យហៅ (អាលបនៈ)។ បទថា «អត្តហេតុ វា បរហេតុ វា» សេចក្តីថា ព្រោះតែប្រយោជន៍ខ្លួន ឬប្រយោជន៍អ្នកដទៃ ឬព្រោះតែហេតុមានដៃជើងជាដើម ឬព្រោះតែហេតុគឺទ្រព្យសម្បត្តិ។ ក្នុងបទថា «អាមិសកិញ្ចិក្ខហេតុ វា» នេះ បទថា «អាមិសំ» សំដៅលើលាភសក្ការៈ។ បទថា «កិញ្ចិក្ខំ» សេចក្តីថា របស់បន្តិចបន្តួចណាមួយ។ មានសេចក្តីពន្យល់ថា សូម្បីតែព្រោះតែសំណូកបន្តិចបន្តួច មានត្រឹមតែសាច់ក្រួច សាច់ចាប ដុំទឹកដោះថ្លា ឬដុំទឹកដោះខាប់ជាដើម។ បទថា «សម្បជានមុសា ភាសិតា ហោតិ» សេចក្តីថា ដឹងខ្លួនច្បាស់ៗហើយ នៅតែពោលពាក្យកុហក។ ဣမေသံ ဘေဒါယာတိ ယေသံ ဣတောတိ ဝုတ္တာနံ သန္တိကေ သုတံ ဟောတိ, တေသံ ဘေဒါယ. အမူသံ ဘေဒါယာတိ ယေသံ အမုတြာတိ ဝုတ္တာနံ သန္တိကေ သုတံ ဟောတိ, တေသံ ဘေဒါယ. ဣတိ သမဂ္ဂါနံ ဝါ ဘေဒကာတိ ဧဝံ သမဂ္ဂါနံ ဝါ ဒွိန္နံ သဟာယကာနံ ဘေဒံ ကတ္တာ. ဘိန္နာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာတိ သုဋ္ဌု ကတံ တယာ, တံ ပဇဟန္တေန ကတိပါဟေနေဝ တေ မဟန္တံ အနတ္ထံ ကရေယျာတိ ဧဝံ ဘိန္နာနံ ပုန အသံသန္ဒနာယ အနုပ္ပဒါတာ ဥပတ္ထမ္ဘေတာ ကာရဏံ ဒဿေတာတိ အတ္ထော. ဝဂ္ဂေါ အာရာမော အဘိရတိဋ္ဌာနမဿာတိ ဝဂ္ဂါရာမော. ဝဂ္ဂရတောတိ ဝဂ္ဂေသု ရတော. ဝဂ္ဂေ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ နန္ဒတီတိ ဝဂ္ဂနန္ဒီ. ဝဂ္ဂကရဏိံ ဝါစန္တိ ယာ ဝါစာ သမဂ္ဂေပိ သတ္တေ ဝဂ္ဂေ ကရောတိ ဘိန္ဒတိ, တံ ကလဟကာရဏံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ. បទថា «ឥមេសំ ភេដាយ» សេចក្តីថា ដើម្បីបំបែកពួកជនទាំងនោះ ដែលខ្លួនបានឮមកពីសំណាក់ជននេះ។ បទថា «អមូសំ ភេដាយ» សេចក្តីថា ដើម្បីបំបែកពួកជនទាំងនោះ ដែលខ្លួនបានឮមកពីសំណាក់ជនឯណោះ។ បទថា «ឥតិ សមគ្គានំ វា ភេទកា» សេចក្តីថា ជាអ្នកធ្វើនូវការបែកបាក់គ្នានៃពួកជនដែលព្រមព្រៀងគ្នា ឬនៃមិត្តសម្លាញ់ពីរនាក់យ៉ាងនេះ។ បទថា «ភិន្នានំ វា អនុប្បទាតា» សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនផ្សះផ្សាពួកជនដែលបែកបាក់គ្នាហើយ តែបែរជាជួយគាំទ្រ និងបង្ហាញហេតុផលផ្សេងៗ (ដើម្បីកុំឱ្យគេត្រូវរ៉ូវគ្នាវិញ) ដោយពោលថា «អ្នកលះបង់គេចោលនោះ ល្អណាស់ហើយ បើមិនលះបង់ទេ តែពីរបីថ្ងៃទៀត គេមុខជានឹងធ្វើសេចក្តីវិនាសដ៏ធំដល់អ្នកជាមិនខាន» នេះជាអត្ថក្នុងបទនេះ។ បទថា «វគ្គារាមោ» សេចក្តីថា មានការបែកបាក់គ្នាជាទីត្រេកអរ ជាទីរីករាយ និងជាទីតាំងនៃសេចក្តីត្រេកអរ។ បទថា «វគ្គារតោ» សេចក្តីថា ត្រេកអរក្នុងការបែកបាក់គ្នា។ បទថា «វគ្គនន្ទី» សេចក្តីថា កាលឃើញ ឬឮការបែកបាក់គ្នារបស់អ្នកដទៃ រមែងរីករាយ。 បទថា «វគ្គករណិំ វាចំ» សេចក្តីថា ពោលនូវវាចាដែលជាហេតុបង្កជម្លោះ ដែលធ្វើឱ្យសត្វទាំងឡាយសូម្បីតែព្រមព្រៀងគ្នា ក៏ត្រូវបែកបាក់គ្នា ឃ្លាតចាកគ្នាទៅ។ အဏ္ဍကာတိ ယထာ သဒေါသေ ရုက္ခေ အဏ္ဍကာနိ ဥဋ္ဌဟန္တိ, ဧဝံ သဒေါသတာယ ခုံသနာဝမ္ဘနာဒိဝစနေဟိ အဏ္ဍကာ ဇာတာ. ကက္ကသာတိ ပူတိကာ. ယထာ နာမ ပူတိကရုက္ခော ကက္ကသော ဟောတိ ပဂ္ဃရိတစုဏ္ဏော, ဧဝံ ကက္ကသာ ဟောတိ, သောတံ ဃံသမာနာ ဝိယ ပဝိသတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကက္ကသာ’’တိ. ပရကဋုကာတိ ပရေသံ ကဋုကာ အမနာပါ ဒေါသဇနနီ. ပရာဘိသဇ္ဇနီတိ ကုဋိလကဏ္ဋကသာခါ ဝိယ မမ္မေသု ဝိဇ္ဈိတွာ ပရေသံ အဘိသဇ္ဇနီ ဂန္တုကာမာနမ္ပိ ဂန္တုံ အဒတွာ လဂ္ဂနကာရီ. ကောဓသာမန္တာတိ ကောဓဿ အာသန္နာ. အသမာဓိသံဝတ္တနိကာတိ အပ္ပနာသမာဓိဿ ဝါ ဥပစာရသမာဓိဿ ဝါ အသံဝတ္တနိကာ. ဣတိ သဗ္ဗာနေဝ တာနိ သဒေါသဝါစာယ ဝေဝစနာနိ. បទថា «អណ្ឌកា» សេចក្តីថា ដូចជាដុំពកទាំងឡាយដែលដុះឡើងលើដើមឈើដែលមានទោស (ឈើមានជំងឺ) យ៉ាងណា វាចាដែលកើតឡើងដោយការជេរប្រមាថ និងការមើលងាយជាដើម ព្រោះភាពជាវាចាមានទោស ក៏ឈ្មោះថាជាដុំពកយ៉ាងនោះដែរ។ បទថា «កក្កសា» សេចក្តីថា ស្អុយរលួយ។ ដូចជាដើមឈើពុក រមែងគ្រើម និងមានកម្ទេចធ្លាក់ចុះយ៉ាងណា វាចាគ្រោតគ្រាតក៏យ៉ាងនោះដែរ គឺរមែងចូលទៅចាក់ដោតត្រចៀក (ដូចជាការកកិត)។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «កក្កសា» (គ្រោតគ្រាត)។ បទថា «បរកដុកា» សេចក្តីថា ហឹរក្រហាយដល់អ្នកដទៃ គឺមិនជាទីគាប់ចិត្ត និងជាហេតុនាំឱ្យកើតទោសៈ។ បទថា «បរាភិសជ្ជនី» សេចក្តីថា ដូចជាមែកឈើមានបន្លាដ៏វៀចវេរ ដែលចាក់ទម្លុះត្រង់កន្លែងសំខាន់ ហើយទាក់ជាប់នឹងអ្នកដទៃ មិនឱ្យអ្នកដែលចង់ទៅ អាចទៅរួច គឺធ្វើការទាក់ទុកយ៉ាងណា វាចានោះក៏យ៉ាងនោះដែរ។ បទថា «កោធសាមន្តា» សេចក្តីថា នៅជិតបង្កើយនឹងសេចក្តីក្រោធ។ បទថា «អសមាធិសំវត្តនិកា» សេចក្តីថា មិនប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីអប្បនាសមាធិ ឬឧបចារសមាធិឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែជាវេវចនៈនៃវាចាដែលមានទោស។ အကာလဝါဒီတိ အကာလေန ဝတ္တာ. အဘူတဝါဒီတိ ယံ နတ္ထိ, တဿ ဝတ္တာ. အနတ္ထဝါဒီတိ အကာရဏနိဿိတံ ဝတ္တာ. အဓမ္မဝါဒီတိ အသဘာဝံ ဝတ္တာ[Pg.232]. အဝိနယဝါဒီတိ အသံဝရဝိနယပဋိသံယုတ္တဿ ဝတ္တာ. အနိဓာနဝတိ ဝါစန္တိ ဟဒယမဉ္ဇူသာယံ နိဓေတုံ အယုတ္တံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ. အကာလေနာတိ ဝတ္တဗ္ဗကာလဿ ပုဗ္ဗေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ အယုတ္တကာလေ ဝတ္တာ ဟောတိ. အနပဒေသန္တိ သုတ္တာပဒေသဝိရဟိတံ. အပရိယန္တဝတိန္တိ အပရိစ္ဆေဒံ, သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ နိက္ခိပိတွာ တဿ ဥပလဗ္ဘံ ဝါ ဥပမံ ဝါ ဝတ္ထုံ ဝါ အာဟရိတွာ ဗာဟိရကထံယေဝ ကထေတိ. နိက္ခိတ္တံ နိက္ခိတ္တမေဝ ဟောတိ. ‘‘သုတ္တံ နု ခေါ ကထေတိ ဇာတကံ နု ခေါ, နဿ အန္တံ ဝါ ကောဋိံ ဝါ ပဿာမာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ယထာ ဝဋရုက္ခသာခါနံ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ပါရောဟာ ဩတရန္တိ, ဩတိဏ္ဏောတိဏ္ဏဋ္ဌာနေ သမ္ပဇ္ဇိတွာ ပုန ဝဍ္ဎန္တိယေဝ. ဧဝံ အဍ္ဎယောဇနမ္ပိ ယောဇနမ္ပိ ဂစ္ဆန္တိယေဝ, ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ပန မူလရုက္ခော ဝိနဿတိ, ပဝေဏိဇာတကာဝ တိဋ္ဌန္တိ. ဧဝမယမ္ပိ နိဂြောဓဓမ္မကထိကော နာမ ဟောတိ; နိက္ခိတ္တံ နိက္ခိတ္တမတ္တမေဝ ကတွာ ပဿေနေဝ ပရိဟရန္တော ဂစ္ဆတိ. ယော ပန ဗဟုမ္ပိ ဘဏန္တော ဧတဒတ္ထမိဒံ ဝုတ္တန္တိ အာဟရိတွာ ဇာနာပေတုံ သက္ကောတိ, တဿ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အနတ္ထသံဟိတန္တိ န အတ္ထနိဿိတံ. ពាក្យថា Akālavādī បានដល់ អ្នកនិយាយក្នុងកាលមិនគួរ។ ពាក្យថា Abhūtavādī បានដល់ របស់ណាដែលមិនមានពិត តែងនិយាយនូវរបស់នោះ។ ពាក្យថា Anatthavādī បានដល់ អ្នកនិយាយពាក្យដែលមិនប្រកបដោយហេតុផល។ ពាក្យថា Adhammavādī បានដល់ អ្នកនិយាយពាក្យដែលមិនមែនជាសភាវៈពិត។ ពាក្យថា Avinayavādī បានដល់ អ្នកនិយាយពាក្យដែលមិនទាក់ទងនឹងសំវរវិន័យ។ ពាក្យថា Anidhānavatiṃ vācaṃ បានដល់ និយាយពាក្យដែលមិនគួរតម្កល់ទុកក្នុងហិបគឺហឫទ័យ។ ពាក្យថា Akālena បានដល់ ជាអ្នកនិយាយមុន ឬក្រោយកាលដែលគួរនិយាយ គឺក្នុងកាលមិនសមគួរ។ ពាក្យថា Anapadesaṃ បានដល់ មិនមានការចង្អុលបង្ហាញនូវសូត្រ។ ពាក្យថា Apariyantavatiṃ បានដល់ មិនមានកំណត់ព្រំដែន គឺលើកសូត្រ ឬជាតកទុកមួយឡែក ហើយនាំយកតែរឿងប្រៀបប្រដូច ឬរឿងរ៉ាវខាងក្រៅមកនិយាយ។ សូត្រដែលលើកឡើងនោះ ក៏នៅតែជាសូត្រដែលលើកឡើងដដែល។ នាំឲ្យដល់នូវការនិយាយថា «តើលោកនិយាយសូត្រ ឬនិយាយជាតក យើងមិនឃើញទីបំផុត ឬចុងបំផុតនៃសូត្រនោះឡើយ»។ ដូចជាមែកនៃដើមជ្រៃ ដែលឫសខ្យល់ធ្លាក់ចុះក្នុងកន្លែងដែលវាទៅដល់ ហើយឫសដែលធ្លាក់ចុះនោះក៏ដុះលូតលាស់ជាដើមថ្មីទៀត។ យ៉ាងនេះ សូម្បីតែកន្លះយោជន៍ ឬមួយយោជន៍ ក៏រីករាលដាលទៅមុខទៀត លុះកាលកន្លងទៅៗ ដើមជ្រៃដើម (ដើមមេ) ក៏វិនាសទៅ នៅសល់តែដើមដែលកើតតៗគ្នា។ យ៉ាងនោះដែរ ភិក្ខុនេះឈ្មោះថាជាធម្មកថិកដូចដើមជ្រៃ គឺគ្រាន់តែលើកសូត្រឡើងទុក ហើយនិយាយវាងវេរទៅខាងៗពីរបីដង រួចក៏ទៅមុខទៀត។ ចំណែកភិក្ខុណា ទោះបីជានិយាយច្រើន ក៏អាចនាំយកសេចក្តីនេះមកបង្ហាញថា «ពាក្យនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកសេចក្តីនេះ» ដើម្បីឲ្យគេយល់បាន ភិក្ខុនោះគួរនិយាយច្រើនបាន។ ពាក្យថា Anatthasaṃhitaṃ បានដល់ មិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ គឺមិនទាក់ទងនឹងប្រយោជន៍ខ្លួន និងអ្នកដទៃ។ အဘိဇ္ဈာတာ ဟောတီတိ အဘိဇ္ဈာယ ဩလောကေတာ ဟောတိ. အဟော ဝတာတိ ပတ္ထနတ္ထေ နိပါတော. အဘိဇ္ဈာယ ဩလောကိတမတ္တကေန စေတ္ထ ကမ္မပထဘေဒေါ န ဟောတိ. ယဒါ ပန, ‘‘အဟော ဝတိဒံ မမ သန္တကံ အဿ, အဟမေတ္ထ ဝသံ ဝတ္တေယျ’’န္တိ အတ္တနော ပရိဏာမေတိ, တဒါ ကမ္မပထဘေဒေါ ဟောတိ, အယမိဓ အဓိပ္ပေတော. ពាក្យថា Abhijjhātā hotī បានដល់ ជាអ្នកសម្លឹងមើលដោយអភិជ្ឈា។ ពាក្យថា Aho vata គឺជាសព្ទនិបាតក្នុងសេចក្តីប្រាថ្នា។ ក្នុងទីនេះ គ្រាន់តែសម្លឹងមើលដោយអភិជ្ឈា មិនទាន់ដាច់កម្មបថឡើយ។ លុះត្រាតែបង្អោនមកកាន់ខ្លួនថា «ឱហ្ន៎! សូមឲ្យរបស់នេះជារបស់យើង ធ្វើម្តេចហ្ន៎ យើងនឹងអាចធ្វើរបស់នេះឲ្យលុះក្នុងអំណាចរបស់យើងបាន» ទើបដាច់កម្មបថ សេចក្តីនេះឯងដែលលោកមានបំណងក្នុងទីនេះ។ ဗျာပန္နစိတ္တောတိ ဝိပန္နစိတ္တော ပူတိဘူတစိတ္တော. ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပောတိ ဒေါသေန ဒုဋ္ဌစိတ္တသင်္ကပ္ပော. ဟညန္တူတိ ဃာတိယန္တူ. ဝဇ္ဈန္တူတိ ဝဓံ ပါပုဏန္တု. မာ ဝါ အဟေသုန္တိ ကိဉ္စိပိ မာ အဟေသုံ. ဣဓာပိ ကောပမတ္တကေန ကမ္မပထဘေဒေါ န ဟောတိ. ဟညန္တူတိအာဒိစိန္တနေနေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ពាក្យថា Byāpannacitto បានដល់ មានចិត្តព្យាបាទ គឺចិត្តខូចខាត ចិត្តស្អុយរលួយ។ ពាក្យថា Paduṭṭhamanasaṅkappo បានដល់ មានតម្រិះក្នុងចិត្តដ៏ប្រទូស្ត គឺមានតម្រិះនៃចិត្តដែលប្រទូស្តដោយទោសៈ។ ពាក្យថា Haññantū បានដល់ សូមឲ្យសត្វទាំងឡាយវិនាសទៅ។ ពាក្យថា Vajjhantū បានដល់ សូមឲ្យដល់នូវការសម្លាប់។ ពាក្យថា Mā vā ahesuṃ បានដល់ សូមកុំឲ្យមានប្រយោជន៍អ្វីមួយឡើយ។ សូម្បីក្នុងទីនេះ គ្រាន់តែខឹង ក៏មិនទាន់ដាច់កម្មបថដែរ។ លុះត្រាតែគិតថា «សូមឲ្យសត្វទាំងឡាយវិនាសទៅ» ជាដើម ទើបដាច់កម្មបថ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកពោលយ៉ាងនេះ។ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောတိ အကုသလဒဿနော. ဝိပရီတဒဿနောတိ ဝိပလ္လတ္ထဒဿနော. နတ္ထိ ဒိန္နန္တိ ဒိန္နဿ ဖလာဘာဝံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ယိဋ္ဌံ ဝုစ္စတိ မဟာယာဂေါ. ဟုတန္တိ ပဟေဏကသက္ကာရော အဓိပ္ပေတော, တမ္ပိ ဥဘယံ ဖလာဘာဝမေဝ [Pg.233] သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ. သုကတဒုက္ကဋာနန္တိ သုကတဒုက္ကဋာနံ, ကုသလာကုသလာနန္တိ အတ္ထော. ဖလံ ဝိပါကောတိ ယံ ဖလန္တိ ဝါ ဝိပါကောတိ ဝါ ဝုစ္စတိ, တံ နတ္ထီတိ ဝဒတိ. နတ္ထိ အယံ လောကောတိ ပရလောကေ ဌိတဿ အယံ လောကော နတ္ထိ. နတ္ထိ ပရော လောကောတိ ဣဓ လောကေ ဌိတဿပိ ပရလောကော နတ္ထိ, သဗ္ဗေ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေတိ. နတ္ထိ မာတာ နတ္ထိ ပိတာတိ တေသု သမ္မာပဋိပတ္တိမိစ္ဆာပဋိပတ္တီနံ ဖလာဘာဝဝသေန ဝဒတိ. နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာတိ စဝိတွာ ဥပပဇ္ဇနကသတ္တာ နာမ နတ္ထီတိ ဝဒတိ. သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီတိ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ သယံ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ပဝေဒေန္တိ, တေ နတ္ထီတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ အဘာဝံ ဒီပေတိ, ဧတ္တာဝတာ ဒသဝတ္ထုကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ကထိတာ ဟောတိ. ពាក្យថា Micchādiṭṭhiko បានដល់ មានការយល់ខុស គឺការឃើញមិនល្អ។ ពាក្យថា Viparītadassano បានដល់ មានការឃើញផ្ទុយស្រឡះ គឺការឃើញដ៏វិបល្លាស។ ពាក្យថា Natthi dinnaṃ និយាយសំដៅដល់ការមិនមានផលនៃទានដែលបុគ្គលបានឲ្យហើយ។ មហាយញ្ញ លោកហៅថា Yiṭṭhaṃ។ ពាក្យថា Hutaṃ សំដៅដល់ការធ្វើសក្ការៈចំពោះភ្ញៀវ លោកបដិសេធទាំងពីរយ៉ាងនោះ ដោយសំដៅដល់ការមិនមានផលដូចគ្នា។ ពាក្យថា Sukatadukkaṭānaṃ មានសេចក្តីថា ផលនៃកម្មដែលបុគ្គលធ្វើល្អ និងធ្វើមិនល្អ គឺកុសល និងអកុសល។ ពាក្យថា Phalaṃ vipāko និយាយថា ផល ឬវិបាកណាមួយដែលលោកហៅថា ផល ឬវិបាក ផលឬវិបាកនោះមិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Natthi ayaṃ loko គឺសម្រាប់អ្នកដែលស្ថិតនៅក្នុងបរលោក លោកនេះមិនមាន។ ពាក្យថា Natthi paro loko គឺសម្រាប់អ្នកដែលស្ថិតនៅក្នុងលោកនេះ បរលោកក៏មិនមាន គឺបង្ហាញថា សត្វទាំងឡាយរមែងដាច់សូន្យក្នុងភពនោះៗតែម្តង។ ពាក្យថា Natthi mātā natthi pitā និយាយដោយសំដៅដល់ការមិនមានផលនៃការប្រតិបត្តិត្រូវ ឬប្រតិបត្តិខុសចំពោះមាតាបិតាទាំងនោះ។ ពាក្យថា Natthi sattā opapātikā និយាយថាសត្វដែលច្យុតហើយកើតឡើងភ្លាម (ឧបបាតិកសត្វ) មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedenti បង្ហាញពីការមិនមានព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធ ដោយពោលថា បុគ្គលទាំងឡាយណាដែលដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញាដ៏ក្រៃលែងដោយខ្លួនឯង ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវលោកនេះ និងលោកខាងមុខ ហើយប្រកាសប្រាប់ បុគ្គលទាំងនោះមិនមានឡើយ។ ប៉ុណ្ណេះ ជាការសម្តែងនូវមិច្ឆាទិដ្ឋិមានវត្ថុ ១០។ ၄၄၁. ပါဏာတိပါတံ ပဟာယာတိအာဒယော သတ္တ ကမ္မပထာ စူဠဟတ္ထိပဒေ ဝိတ္ထာရိတာ. အနဘိဇ္ဈာဒယော ဥတ္တာနတ္ထာယေဝ. ៤៤១. កម្មបថទាំង ៧ មានពាក្យថា Pāṇātipātaṃ pahāya ជាដើម លោកបានពិស្តារហើយក្នុងចូឡហត្ថិបទោបមសូត្រ។ ធម៌មានអនភិជ្ឈាជាដើម មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ၄၄၂. သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇေယျန္တိ သဟဘာဝံ ဥပဂစ္ဆေယျံ. ဗြဟ္မကာယိကာနံ ဒေဝါနန္တိ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိဒေဝါနံ. အာဘာနံ ဒေဝါနန္တိ အာဘာ နာမ ဝိသုံ နတ္ထိ, ပရိတ္တာဘအပ္ပမာဏာဘအာဘဿရာနမေတံ အဓိဝစနံ. ပရိတ္တာဘာနန္တိအာဒိ ပန ဧကတော အဂ္ဂဟေတွာ တေသံယေဝ ဘေဒတော ဂဟဏံ. ပရိတ္တသုဘာနန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဘဂဝါ အာသဝက္ခယံ ဒဿေတွာ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ. ៤៤២. ពាក្យថា Sahabyataṃ upapajjeyyaṃ បានដល់ គប្បីទៅដល់នូវភាពជាមិត្ត (ភាពកើតរួមគ្នា)។ ពាក្យថា Brahmakāyikānaṃ devānaṃ បានដល់ ពួកទេវតានៅក្នុងភូមិបឋមជ្ឈាន។ ពាក្យថា Ābhānaṃ devānaṃ បានដល់ ព្រហ្មឈ្មោះថា អាភា ដោយឡែកពីគ្នានោះមិនមានទេ នេះជាឈ្មោះនៃព្រហ្មជាន់បរិត្តាភា អប្បមាណាភា និងអាភស្សរា។ ចំណែកពាក្យថា Parittābhānaṃ ជាដើម មិនមែនកាន់យកតែមួយក្រុមទេ គឺកាន់យកដោយការបែងចែកនៃព្រហ្មទាំងនោះៗ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា Parittasubhānaṃ ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវការអស់ទៅនៃអាសវៈ ហើយទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាដោយការលើកតម្កើងព្រះអរហត្តផលជាកំពូល។ ဣဓ ဌတွာ ပန ဒေဝလောကာ သမာနေတဗ္ဗာ. တိဿန္နံ တာဝ ဈာနဘူမီနံ ဝသေန နဝ ဗြဟ္မလောကာ, ပဉ္စ သုဒ္ဓါဝါသာ စတူဟိ အာရူပေဟိ သဒ္ဓိံ နဝါတိ အဋ္ဌာရသ, ဝေဟပ္ဖလေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကူနဝီသတိ, တေ အသညံ ပက္ခိပိတွာ ဝီသတိ ဗြဟ္မလောကာ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဆဟိ ကာမာဝစရေဟိ သဒ္ဓိံ ဆဗ္ဗီသတိ ဒေဝလောကာ နာမ. တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဘဂဝတာ ဒသကုသလကမ္မပထေဟိ နိဗ္ဗတ္တိ ဒဿိတာ. ក្នុងទីនេះ គប្បីប្រមូលមកនូវទេវលោកទាំងឡាយ។ ជាដំបូង ដោយអំណាចនៃឈានភូមិទាំង ៣ ព្រហ្មលោកមាន ៩, សុទ្ធាវាសភូមិ ៥ រួមជាមួយអរូបភូមិ ៤ ត្រូវជា ៩ ទៀត រួមទាំងអស់ជា ១៨, រួមជាមួយវេហប្ផលភូមិជា ១៩, បញ្ចូលអសញ្ញសត្វភូមិទៅទៀត ត្រូវជាព្រហ្មលោក ២០, យ៉ាងនេះ រួមជាមួយកាមាវចរសួគ៌ ៦ ជាន់ ត្រូវជាទេវលោក ២៦ ជាន់។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញការកើតឡើងនៃទេវលោកទាំងអស់នោះ ដោយសារកុសលកម្មបថ ១០។ တတ္ထ ဆသု တာဝ ကာမာဝစရေသု တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ ဝိပါကေနေဝ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. ဥပရိဒေဝလောကာနံ ပန ဣမေ ကမ္မပထာ ဥပနိဿယဝသေန ကထိတာ[Pg.234]. ဒသ ကုသလကမ္မပထာ ဟိ သီလံ, သီလဝတော စ ကသိဏပရိကမ္မံ ဣဇ္ဈတီတိ. သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ နိဗ္ဗတ္တတိ; ဒုတိယာဒီနိ ဘာဝေတွာ ဒုတိယဇ္ဈာနဘူမိအာဒီသု နိဗ္ဗတ္တတိ; ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော ပဉ္စသု သုဒ္ဓါဝါသေသု နိဗ္ဗတ္တတိ; ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ အရူပါဝစရသမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ စတူသု အရူပေသု နိဗ္ဗတ္တတိ; ရူပါရူပဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. အသညဘဝေါ ပန ဗာဟိရကာနံ တာပသပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာစိဏ္ဏောတိ ဣဓ န နိဒ္ဒိဋ္ဌော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. ក្នុងទេវលោកទាំងនោះ ការកើតឡើងក្នុងកាមាវចរសួគ៌ទាំង ៦ ជាន់ រមែងមានដោយផលនៃសុចរិតទាំង ៣។ ចំណែកឯការកើតក្នុងទេវលោកជាន់ខ្ពស់ លោកសម្តែងថាកម្មបថទាំងនេះជាឧបនិស្ស័យ។ ព្រោះថាកុសលកម្មបថ ១០ គឺសីល ហើយកសិណបរិកម្មរបស់បុគ្គលអ្នកមានសីល រមែងសម្រេចបាន។ បុគ្គលតម្កល់នៅក្នុងសីល ធ្វើកសិណបរិកម្ម ហើយញ៉ាំងបឋមជ្ឈានឲ្យកើតឡើង រមែងទៅកើតក្នុងបឋមជ្ឈានភូមិ។ ចម្រើនទុតិយជ្ឈានជាដើម រមែងទៅកើតក្នុងទុតិយជ្ឈានភូមិជាដើម។ ធ្វើរូបាវចរជ្ឈានឲ្យជាគ្រឹះ ហើយចម្រើនវិបស្សនា តម្កល់នៅក្នុងអនាគាមិផល រមែងទៅកើតក្នុងសុទ្ធាវាសភូមិទាំង ៥។ ធ្វើរូបាវចរជ្ឈានឲ្យជាគ្រឹះ ញ៉ាំងអរូបាវចរសមាបត្តិឲ្យកើតឡើង រមែងទៅកើតក្នុងអរូបភូមិទាំង ៤។ ធ្វើរូបជ្ឈាន និងអរូបជ្ឈានឲ្យជាគ្រឹះ ហើយចម្រើនវិបស្សនា រមែងដល់នូវព្រះអរហត្ត។ ចំណែកឯអសញ្ញសត្វភូមិ ជាទីសេពគប់របស់ពួកតាបស និងបរិព្វាជកខាងក្រៅព្រះពុទ្ធសាសនា ហេតុនោះលោកមិនបានសម្តែងទុកក្នុងទីនេះឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី သာလေယျကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពន្យល់សេចក្តីនៃសាលេយ្យកសូត្រ ចប់ហើយ។ ၂. ဝေရဉ္ဇကသုတ္တဝဏ္ဏနာ ២. ការពន្យល់សេចក្តីនៃវេរញ្ជកសូត្រ ၄၄၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဝေရဉ္ဇကသုတ္တံ. တတ္ထ ဝေရဉ္ဇကာတိ ဝေရဉ္ဇဝါသိနော. ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာတိ ကေနစိဒေဝ အနိယမိတကိစ္စေန. သေသံ သဗ္ဗံ ပုရိမသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေဝလဉှိ ဣဓ အဓမ္မစာရီ ဝိသမစာရီတိ ဧဝံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဒေသနာ ကတာ. ပုရိမသုတ္တေ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာတိ အယံ ဝိသေသော. သေသံ တာဒိသမေဝါတိ. ៤៤៤. សូត្រមានពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ ជាដើម គឺវេរញ្ជកសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Verañjakā បានដល់ ពួកជនអ្នកនៅក្នុងស្រុកវេរញ្ជា។ ពាក្យថា Kenacideva karaṇīyena បានដល់ ដោយកិច្ចការណាមួយដែលមិនបានកំណត់ទុកជាមុន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ទាំងអស់ គប្បីដឹងតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងសូត្រមុន។ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងជាបុគ្គលាធិដ្ឋាន គឺ adhammacārī visamacārī។ ចំណែកក្នុងសូត្រមុន ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងជាធម្មាធិដ្ឋាន នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នា។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ក៏ដូចគ្នានឹងសូត្រមុននោះឯង។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី ဝေရဉ္ဇကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពន្យល់សេចក្តីនៃវេរញ្ជកសូត្រ ចប់ហើយ។ ၃. မဟာဝေဒလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៣. ការពន្យល់សេចក្តីនៃមហាវេទល្លសូត្រ ၄၄၉. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာဝေဒလ္လသုတ္တံ. တတ္ထ အာယသ္မာတိ သဂါရဝသပ္ပတိဿဝစနမေတံ. မဟာကောဋ္ဌိကောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော. ဒုပ္ပညော ဒုပ္ပညောတိ ဧတ္ထ ပညာယ ဒုဋ္ဌံ နာမ နတ္ထိ, အပ္ပညော နိပ္ပညောတိ အတ္ထော. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါတိ ကာရဏပရိစ္ဆေဒပုစ္ဆာ, ကိတ္တကေန နု ခေါ ဧဝံ ဝုစ္စတီတိ [Pg.235] အတ္ထော. ပုစ္ဆာ စ နာမေသာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ, ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ, ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ, အနုမတိပုစ္ဆာ, ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ ပဉ္စဝိဓာ ဟောတိ. တာသမိဒံ နာနာကရဏံ – ៤៤៩. សូត្រមានពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ ជាដើម គឺមហាវេទល្លសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា Āyasmā នេះជាពាក្យពោលប្រកបដោយសេចក្តីគោរព និងកោតក្រែង។ ពាក្យថា Mahākoṭṭhiko ជាឈ្មោះរបស់ព្រះថេរៈនោះ។ ពាក្យថា Paṭisallānā vuṭṭhito បានដល់ ចេញពីផលសមាបត្តិ។ ពាក្យថា Duppañño duppañño ក្នុងពាក្យនេះ ឈ្មោះថាបញ្ញាដ៏អាក្រក់នោះមិនមានទេ មានន័យថា ជាអ្នកមិនមានបញ្ញា។ ពាក្យថា Kittāvatā nu kho ជាសំណួរកំណត់ហេតុ មានន័យថា «ដោយហេតុប៉ុន្មានហ្ន៎ ទើបពោលយ៉ាងនេះ?»។ សំណួរនោះមាន ៥ យ៉ាងគឺ៖ អទិដ្ឋជោតនាបុច្ឆា, ទិដ្ឋសំសន្ទនាបុច្ឆា, វិមតិច្ឆេទនាបុច្ឆា, អនុមតិបុច្ឆា, និងកថេតុកម្យតាបុច្ឆា។ នេះជាសេចក្តីប្លែកគ្នានៃសំណួរទាំងនោះ៖ ကတမာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ အညာတံ ဟောတိ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ, တဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ တုလနာယ တီရဏာယ ဝိဘူတာယ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ. អទិដ្ឋជោតនាបុច្ឆា តើដូចម្តេច? លក្ខណៈដែលតាមធម្មតាមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញ មិនទាន់ថ្លឹងថ្លែង មិនទាន់កាត់សេចក្តី មិនទាន់ប្រាកដ មិនទាន់បំភ្លឺ បុគ្គលសួរប្រស្នាដើម្បីដឹង ដើម្បីឃើញ ដើម្បីថ្លឹងថ្លែង ដើម្បីកាត់សេចក្តី ដើម្បីឲ្យប្រាកដ ដើម្បីបំភ្លឺនូវលក្ខណៈនោះ។ នេះហៅថា អទិដ្ឋជោតនាបុច្ឆា។ ကတမာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ ဉာတံ ဟောတိ ဒိဋ္ဌံ တုလိတံ တီရိတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ, အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ. ទិដ្ឋសំសន្ទនាបុច្ឆា តើដូចម្តេច? លក្ខណៈដែលតាមធម្មតាបានដឹងហើយ បានឃើញហើយ បានថ្លឹងថ្លែងហើយ បានកាត់សេចក្តីហើយ បានប្រាកដហើយ បានបំភ្លឺហើយ បុគ្គលសួរប្រស្នាដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយអ្នកប្រាជ្ញដទៃទៀត។ នេះហៅថា ទិដ្ឋសំសន្ទនាបុច្ឆា។ ကတမာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ သံသယပက္ခန္ဒော ဟောတိ ဝိမတိပက္ခန္ဒော, ဒွေဠှကဇာတော, ‘‘ဧဝံ နု ခေါ, န နု ခေါ, ကိံ နု ခေါ, ကထံ နု ခေါ’’တိ, သော ဝိမတိစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ (မဟာနိ. ၁၅၀; စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂). វិមតិច្ឆេទនាបុច្ឆា តើដូចម្តេច? បុគ្គលដែលតាមធម្មតាធ្លាក់ចុះក្នុងសេចក្តីសង្ស័យ ធ្លាក់ចុះក្នុងភាពស្រពេចស្រពិល មានចិត្តជាពីរចំណែកថា «យ៉ាងនេះឬហ្ន៎ ឬមិនមែនយ៉ាងនេះទេហ្ន៎ អ្វីទៅហ្ន៎ យ៉ាងដូចម្តេចទៅហ្ន៎» បុគ្គលនោះសួរប្រស្នាដើម្បីកាត់សេចក្តីសង្ស័យ។ នេះហៅថា វិមតិច្ឆេទនាបុច្ឆា។ ‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါတိ? အနိစ္စံ, ဘန္တေ’’တိ (မဟာဝ. ၂၁) ဧဝရူပါ အနုမတိံ ဂဟေတွာ ဓမ္မဒေသနာကာလေ ပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ နာမ. សំណួរដែលសួរក្នុងពេលសម្តែងធម៌ ដោយកាន់យកការយល់ព្រមបែបនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តើអ្នកទាំងឡាយយល់ឃើញដូចម្តេច រូបទៀង ឬមិនទៀង? មិនទៀងទេ ព្រះអង្គ» នេះឈ្មោះថា អនុមតិបុច្ឆា។ ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, သတိပဋ္ဌာနာ, ကတမေ စတ္တာရော’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၉၀) ဧဝရူပါ ဘိက္ခုသံဃံ သယမေဝ ပုစ္ဆိတွာ သယမေဝ ဝိဿဇ္ဇေတုကာမဿ ပုစ္ဆာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ နာမ. တာသု ဣဓ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ အဓိပ္ပေတာ. សំណួរដែលព្រះអង្គសួរចំពោះភិក្ខុសង្ឃដោយព្រះអង្គឯង ហើយមានព្រះហឫទ័យចង់ដោះស្រាយដោយព្រះអង្គឯង បែបនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សតិបដ្ឋានទាំងឡាយនេះមាន ៤ យ៉ាង តើ ៤ យ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ?» នេះឈ្មោះថា កថេតុកម្យតាបុច្ឆា។ ក្នុងសំណួរទាំងនោះ សំណួរក្នុងទីនេះ សំដៅយក ទិដ្ឋសំសន្ទនាបុច្ឆា។ ထေရော ဟိ အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ သယမေဝ ပဉှံ သမုဋ္ဌပေတွာ သယံ ဝိနိစ္ဆိနန္တော ဣဒံ သုတ္တံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ မတ္ထကံ ပါပေသိ. ဧကစ္စော ဟိ ပဉှံ သမုဋ္ဌာပေတုံယေဝ သက္ကောတိ န နိစ္ဆေတုံ; ဧကစ္စော နိစ္ဆေတုံ သက္ကောတိ န သမုဋ္ဌာပေတုံ; ဧကစ္စော ဥဘယမ္ပိ န သက္ကောတိ; ဧကစ္စော ဥဘယမ္ပိ သက္ကောတိ. တေသု ထေရော ဥဘယမ္ပိ သက္ကောတိယေဝ. ကသ္မာ? မဟာပညတာယ. မဟာပညံ နိဿာယ ဟိ ဣမသ္မိံ သာသနေ သာရိပုတ္တတ္ထေရော, မဟာကစ္စာနတ္ထေရော, ပုဏ္ဏတ္ထေရော, ကုမာရကဿပတ္ထေရော, အာနန္ဒတ္ထေရော, အယမေဝ အာယသ္မာတိ သမ္ဗဟုလာ ထေရာ ဝိသေသဋ္ဌာနံ အဓိဂတာ. န ဟိ သက္ကာ ယာယ ဝါ တာယ ဝါ အပ္ပမတ္တိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ [Pg.236] သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကံ ပါပုဏိတုံ, မဟာပညေန ပန သက္ကာတိ မဟာပညတာယ သာရိပုတ္တတ္ထေရော တံ ဌာနံ အဓိဂတော. ပညာယ ဟိ ထေရေန သဒိသော နတ္ထိ. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ မဟာပညာနံ ယဒိဒံ သာရိပုတ္တော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၉). ពិតណាស់ ព្រះថេរៈ (មហាកោដ្ឋិកៈ) កាលគង់នៅក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃរបស់លោក បានបង្កើតបញ្ហាឡើងដោយខ្លួនឯង ហើយវិនិច្ឆ័យដោយខ្លួនឯង បានញ៉ាំងសូត្រនេះឱ្យដល់នូវទីបំផុតតាំងពីដើមមក។ ពិតណាស់ បុគ្គលខ្លះអាចត្រឹមតែបង្កើតបញ្ហាឡើង ប៉ុន្តែមិនអាចវិនិច្ឆ័យបានឡើយ បុគ្គលខ្លះអាចវិនិច្ឆ័យបាន ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតបញ្ហាឡើងបាន បុគ្គលខ្លះមិនអាចធ្វើបានទាំងពីរយ៉ាង បុគ្គលខ្លះអាចធ្វើបានទាំងពីរយ៉ាង។ ក្នុងបណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ ព្រះថេរៈអាចធ្វើបានទាំងពីរយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន។ ពិតណាស់ ព្រះថេរៈជាច្រើនអង្គ គឺព្រះសារីបុត្តត្ថេរ ព្រះមហាកច្ចានត្ថេរ ព្រះបុណ្ណត្ថេរ ព្រះកុមារកស្សបត្ថេរ ព្រះអានន្ទត្ថេរ និងព្រះអាយុស្ម័ននេះឯង (ព្រះមហាកោដ្ឋិកៈ) អាស្រ័យនូវបញ្ញาដ៏ធំទូលាយ ក្នុងសាសនានេះ ទើបបានសម្រេចនូវឋានៈដ៏វិសេស។ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយបញ្ញាតិចតួចបន្តិចបន្តួច មិនអាចដល់នូវទីបំផុតនៃសាវកបារមីញាណបានឡើយ ប៉ុន្តែភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាច្រើនទើបអាចដល់បាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន ព្រះសារីបុត្តត្ថេរទើបបានសម្រេចនូវឋានៈនោះ។ ពិតណាស់ បុគ្គលដែលស្មើដោយព្រះថេរៈ (ព្រះសារីបុត្ត) ដោយបញ្ញា គឺមិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងព្រះថេរៈនោះទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាភិក្ខុជាសាវករបស់យើង អ្នកមានបញ្ញាច្រើន ព្រះសារីបុត្តនេះជាកំពូល»។ တထာ န သက္ကာ ယာယ ဝါ တာယ ဝါ အပ္ပမတ္တိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ သမာနေတွာ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇေတုံ, မဟာပညေန ပန သက္ကာတိ မဟာပညတာယ မဟာကစ္စာနတ္ထေရော တတ္ထ ပဋိဗလော ဇာတော, တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာကစ္စာနော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၇). ដូចគ្នានោះដែរ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយបញ្ញាតិចតួចបន្តិចបន្តួច មិនអាចប្រៀបធៀប ផ្ទៀងផ្ទាត់ ជាមួយសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ហើយចែកសេចក្តីនៃព្រះភាសិតដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងដោយសង្ខេប ឱ្យពិស្តារបានឡើយ ប៉ុន្តែភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាច្រើនទើបអាចធ្វើបាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន ព្រះមហាកច្ចានត្ថេរទើបជាអ្នកមានសមត្ថភាពក្នុងទីនោះ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងព្រះថេរៈនោះទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាភិក្ខុជាសាវករបស់យើង អ្នកចែកសេចក្តីនៃធម៌ដែលសម្តែងដោយសង្ខេបឱ្យពិស្តារ ព្រះមហាកច្ចានៈនេះជាកំពូល»។ တထာ န သက္ကာ ယာယ ဝါ တာယ ဝါ အပ္ပမတ္တိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ ဓမ္မကထံ ကထေန္တေန ဒသ ကထာဝတ္ထူနိ အာဟရိတွာ သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ဝိဘဇန္တေန ဓမ္မကထံ ကထေတုံ, မဟာပညေန ပန သက္ကာတိ မဟာပညတာယ ပုဏ္ဏတ္ထေရော စတုပရိသမဇ္ဈေ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ စိတ္တဗီဇနိံ ဂဟေတွာ နိသိန္နော လီဠာယန္တော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ဓမ္မံ ကထေသိ. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မကထိကာနံ ယဒိဒံ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၆). ដូចគ្នានោះដែរ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយបញ្ញាតិចតួចបន្តិចបន្តួច កាលសម្តែងធម៌ មិនអាចនាំមកនូវកថាវត្ថុ ១០ យ៉ាង ហើយចែកនូវវិសុទ្ធិ ៧ យ៉ាង ដើម្បីសម្តែងធម៌ទេសនាបានឡើយ ប៉ុន្តែភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាច្រើនទើបអាចធ្វើបាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន ព្រះបុណ្ណត្ថេរ កាលគង់លើធម្មាសនៈដែលគេតាក់តែងហើយ ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទទាំង ៤ បានកាន់យកនូវផ្លិតដ៏វិចិត្រ ហើយសម្តែងធម៌ដោយលីលាដ៏សមគួរ ប្រៀបដូចជាព្រះចន្ទពេញបូណ៌មី។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងព្រះថេរៈនោះទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាភិក្ខុជាសាវករបស់យើង ជាធម្មកថិក ព្រះបុណ្ណមន្តានីបុត្តនេះជាកំពូល»។ တထာ ယာယ ဝါ တာယ ဝါ အပ္ပမတ္တိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဓမ္မံ ကထေန္တော ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ အနုက္ကမိတွာ ယဋ္ဌိကောဋိံ ဂဟေတွာ အန္ဓော ဝိယ, ဧကပဒိကံ ဒဏ္ဍကသေတုံ အာရုဠှော ဝိယ စ ဂစ္ဆတိ. မဟာပညော ပန စတုပ္ပဒိကံ ဂါထံ နိက္ခိပိတွာ ဥပမာ စ ကာရဏာနိ စ အာဟရိတွာ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဂဟေတွာ ဟေဋ္ဌုပရိယံ ကရောန္တော ကထေသိ. မဟာပညတာယ ပန ကုမာရကဿပတ္ထေရော စတုပ္ပဒိကံ ဂါထံ နိက္ခိပိတွာ ဥပမာ စ ကာရဏာနိ စ အာဟရိတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇေန္တော ဇာတဿရေ ပဉ္စဝဏ္ဏာနိ ကုသုမာနိ ဖုလ္လာပေန္တော ဝိယ သိနေရုမတ္ထကေ ဝဋ္ဋိသဟဿံ တေလပဒီပံ ဇာလေန္တော ဝိယ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဟေဋ္ဌုပရိယံ ကရောန္တော [Pg.237] ကထေသိ. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ စိတ္တကထိကာနံ ယဒိဒံ ကုမာရကဿပေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၇). ដូចគ្នានោះដែរ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយបញ្ញាតិចតួចបន្តិចបន្តួច កាលសម្តែងធម៌ មិនអាចឈានទៅមុខ ឬថយក្រោយបានឡើយ តែងកាន់ចុងឈើច្រត់ ដើរទៅដូចជាមនុស្សខ្វាក់ ឬដូចជាអ្នកឡើងកាន់ស្ពានក្តារតែមួយបន្ទះ។ ចំណែកភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាច្រើន លើកឡើងនូវគាថាមានបាទ ៤ ហើយនាំមកនូវឧបមា និងហេតុផលទាំងឡាយ កាន់យកនូវព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដក ត្រឡប់ចុងត្រឡប់ដើម ហើយសម្តែង។ ប៉ុន្តែ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន ព្រះកុមារកស្សបត្ថេរ លើកឡើងនូវគាថាមានបាទ ៤ ហើយនាំមកនូវឧបមា និងហេតុផលទាំងឡាយ ផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងធម៌ទាំងនោះ ប្រៀបដូចជាការធ្វើឱ្យផ្កាឈូកមានពណ៌ ៥ រីកស្គុះស្គាយក្នុងស្រះធម្មជាតិ ឬប្រៀបដូចជាការអុជប្រទីបប្រេងមួយពាន់នៅលើកំពូលភ្នំសិនេរុ ញ៉ាំងព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដកឱ្យត្រឡប់ចុងត្រឡប់ដើម ហើយសម្តែង។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងព្រះថេរៈនោះទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាភិក្ខុជាសាវករបស់យើង ជាអ្នកសម្តែងធម៌ដ៏វិចិត្រ ព្រះកុមារកស្សបនេះជាកំពូល»។ တထာ ယာယ ဝါ တာယ ဝါ အပ္ပမတ္တိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စတူဟိ မာသေဟိ စတုပ္ပဒိကမ္ပိ ဂါထံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ. မဟာပညော ပန ဧကပဒေ ဌတွာ ပဒသတမ္ပိ ပဒသဟဿမ္ပိ ဂဏှာတိ. အာနန္ဒတ္ထေရော ပန မဟာပညတာယ ဧကပဒုဒ္ဓါရေ ဌတွာ သကိံယေဝ သုတွာ ပုန အပုစ္ဆန္တော သဋ္ဌိ ပဒသဟဿာနိ ပန္နရသ ဂါထာသဟဿာနိ ဝလ္လိယာ ပုပ္ဖာနိ အာကဍ္ဎိတွာ ဂဏှန္တော ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဂဏှာတိ. ဂဟိတဂဟိတံ ပါသာဏေ ခတလေခါ ဝိယ, သုဝဏ္ဏဃဋေ ပက္ခိတ္တသီဟဝသာ ဝိယ စ ဂဟိတာကာရေနေဝ တိဋ္ဌတိ. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဂတိမန္တာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော, သတိမန္တာနံ, ဓိတိမန္တာနံ, ဗဟုဿုတာနံ, ဥပဋ္ဌာကာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉-၂၂၃). ដូចគ្នានោះដែរ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយបញ្ញាតិចតួចបន្តិចបន្តួច សូម្បីតែគាថាមានបាទ ៤ ក៏មិនអាចរៀនចាំក្នុងរយៈពេល ៤ ខែបានឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាច្រើន គ្រាន់តែឈរមួយជំហាន ក៏អាចរៀនចាំបានសូម្បីតែមួយរយបទ ឬមួយពាន់បទ។ ចំណែកព្រះអានន្ទត្ថេរ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន គ្រាន់តែឈរក្នុងពេលលើកជើងមួយជំហាន ស្តាប់តែម្តងប៉ុណ្ណោះ មិនបាច់សួរម្តងទៀតឡើយ ក៏អាចរៀនចាំបាននូវបទចំនួន ៦ ម៉ឺន និងគាថាចំនួន ១ ម៉ឺន ៥ ពាន់ ក្នុងពេលតែមួយ ដូចជាការបេះផ្កាវល្លិ៍ដូច្នោះដែរ។ ធម៌ដែលលោកបានរៀនចាំហើយៗ តែងស្ថិតនៅតាមលក្ខណៈដែលបានរៀនចាំនោះឯង ប្រៀបដូចជាអក្សរដែលចារលើថ្ម ឬប្រៀបដូចជាខ្លាញ់សិង្ហដែលគេដាក់ក្នុងក្អមមាស។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងព្រះថេរៈនោះទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាភិក្ខុជាសាវករបស់យើង ជាអ្នកមានគតិ គឺព្រះអានន្ទនេះជាកំពូល ជាអ្នកមានសតិ ជាអ្នកមានធិតិ ជាពហុស្សូត ជាអ្នកឧបដ្ឋាក គឺព្រះអានន្ទនេះជាកំពូល»។ န ဟိ သက္ကာ ယာယ ဝါ တာယ ဝါ အပ္ပမတ္တိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ စတုပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒဿ မတ္ထကံ ပါပုဏိတုံ. မဟာပညေန ပန သက္ကာတိ မဟာပညတာယ မဟာကောဋ္ဌိတတ္ထေရော အဓိဂမပရိပုစ္ဆာသဝနပုဗ္ဗယောဂါနံ ဝသေန အနန္တနယုဿဒံ ပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒံ ပတ္တော. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တာနံ ယဒိဒံ မဟာကောဋ္ဌိတော’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၈). ពិតណាស់ ភិក្ខុដែលប្រកបដោយបញ្ញាតិចតួចបន្តិចបន្តួច មិនអាចដល់នូវទីបំផុតនៃបដិសម្ភិទាប្រភេទទាំង ៤ បានឡើយ ប៉ុន្តែភិក្ខុអ្នកមានបញ្ញាច្រើនទើបអាចដល់បាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន ព្រះមហាកោដ្ឋិកត្ថេរ ដោយអំណាចនៃអធិគមៈ ការសាកសួរ ការស្តាប់ និងបុព្វយោគៈ ទើបបានដល់នូវបដិសម្ភិទាប្រភេទទឹកដីដ៏ធំទូលាយមានន័យមិនចេះចប់មិនចេះហើយ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបទ្រង់តាំងព្រះថេរៈនោះទុកក្នុងឋានៈដ៏ប្រសើរថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាភិក្ខុជាសាវករបស់យើង អ្នកដល់នូវបដិសម្ភិទា ព្រះមហាកោដ្ឋិកៈនេះជាកំពូល»។ ဣတိ ထေရော မဟာပညတာယ ပဉှံ သမုဋ္ဌာပေတုမ္ပိ နိစ္ဆေတုမ္ပီတိ ဥဘယမ္ပိ သက္ကောတိ. သော ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ သယမေဝ သဗ္ဗပဉှေ သမုဋ္ဌပေတွာ သယံ ဝိနိစ္ဆိနန္တော ဣဒံ သုတ္တံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ မတ္ထကံ ပါပေတွာ, ‘‘သောဘနာ ဝတ အယံ ဓမ္မဒေသနာ, ဇေဋ္ဌဘာတိကေန နံ ဓမ္မသေနာပတိနာ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိဿာမိ, တတော အယံ ဒွိန္နမ္ပိ အမှာကံ ဧကမတိယာ ဧကဇ္ဈာသယေန စ ဌပိတာ အတိဂရုကာ ဘဝိဿတိ ပါသာဏစ္ဆတ္တသဒိသာ, စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထိကာနံ တိတ္ထေ ဌပိတနာဝါ ဝိယ, မဂ္ဂဂမနတ္ထိကာနံ သဟဿယုတ္တအာဇညရထော ဝိယ ဗဟုပကာရာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနတ္ထံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တာသု ဣဓ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ အဓိပ္ပေတာ’’တိ. ព្រះថេរៈ ព្រោះភាពជាអ្នកមានបញ្ញាច្រើន តែងអាចធ្វើបានទាំងពីរយ៉ាង គឺទាំងការបង្កើតបញ្ហាឡើង និងការវិនិច្ឆ័យបញ្ហា។ ព្រះថេរៈនោះ កាលគង់នៅក្នុងទីសម្រាកថ្ងៃ បានបង្កើតនូវបញ្ហាទាំងពួងដោយខ្លួនឯង ហើយវិនិច្ឆ័យដោយខ្លួនឯង ញ៉ាំងសូត្រនេះឱ្យដល់នូវទីបំផុតតាំងពីដើមមក ហើយគិតថា «ព្រះធម៌ទេសនានេះ ល្អមើលណាស់តើ អាត្មាអញនឹងផ្ទៀងផ្ទាត់ធម៌ទេសនានេះជាមួយព្រះធម្មសេនាបតីដែលជាបងធំ កាលបើដូច្នោះ ធម៌ទេសនានេះដែលយើងទាំងពីរនាក់បានតម្កល់ទុកដោយមានមតិដូចគ្នា និងអធ្យាស្រ័យដូចគ្នា នឹងទៅជាធម៌ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរក្រៃលែង ប្រៀបដូចជាឆត្រថ្ម នឹងមានឧបការៈច្រើន ប្រៀបដូចជាទូកដែលគេចតទុកនៅកំពង់ទឹក សម្រាប់ជនទាំងឡាយដែលប្រាថ្នានឹងឆ្លងនូវឱឃៈទាំង ៤ ឬប្រៀបដូចជារថអាជានេយ្យដែលទឹមដោយសេះមួយពាន់ សម្រាប់ជនទាំងឡាយដែលប្រាថ្នានឹងដើរផ្លូវ» ដូច្នេះហើយ ទើបសួរនូវបញ្ហាដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់នូវធម៌ដែលខ្លួនបានឃើញហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ក្នុងបណ្តាការសួរទាំងនោះ ការសួរដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ធម៌ដែលឃើញហើយ គឺលោកប្រាថ្នាយកក្នុងទីនេះ»។ နပ္ပဇာနာတီတိ [Pg.238] ဧတ္ထ ယသ္မာ နပ္ပဇာနာတိ, တသ္မာ ဒုပ္ပညောတိ ဝုစ္စတီတိ အယမတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ နပ္ပဇာနာတီတိ ဣဒံ ဒုက္ခံ, ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ, ဣတော ဥဒ္ဓံ နတ္ထီတိ ဒုက္ခသစ္စံ ယာထာဝသရသလက္ခဏတော န ပဇာနာတိ. အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ဣတော ဒုက္ခံ သမုဒေတီတိ ပဝတ္တိဒုက္ခပဘာဝိကာ တဏှာ သမုဒယသစ္စန္တိ ယာထာဝသရသလက္ခဏတော န ပဇာနာတိ. အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ ဣဒံ ဒုက္ခံ အယံ ဒုက္ခသမုဒယော စ ဣဒံ နာမ ဌာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈတီတိ ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိဗ္ဗာနံ နိရောဓသစ္စန္တိ ယာထာဝသရသလက္ခဏတော န ပဇာနာတိ. အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ အယံ ပဋိပဒါ ဒုက္ခနိရောဓံ ဂစ္ဆတီတိ မဂ္ဂသစ္စံ ယာထာဝသရသလက္ခဏတော န ပဇာနာတီတိ. အနန္တရဝါရေပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သင်္ခေပတော ပနေတ္ထ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနိကော ပုဂ္ဂလော ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ក្នុងពាក្យថា Nappajānāti នេះ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ព្រោះមិនដឹងច្បាស់ ហេតុនោះ ទើបហៅថា មនុស្សមានបញ្ញាទន់ខ្សោយ (ទុប្បញ្ញោ)។ វិធីនេះ ត្រូវអនុវត្តក្នុងគ្រប់ទីកន្លែង។ ពាក្យថា មិនដឹងច្បាស់ថា នេះជាទុក្ខ គឺមិនដឹងច្បាស់នូវទុក្ខសច្ចៈតាមសភាវៈពិត និងកិច្ចលក្ខណៈរបស់វាថា នេះជាទុក្ខ ទុក្ខមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ទុក្ខក្រៅពីនេះមិនមានឡើយ។ ពាក្យថា មិនដឹងច្បាស់ថា នេះជាទុក្ខសមុទ័យ គឺមិនដឹងច្បាស់តាមសភាវៈពិត និងកិច្ចលក្ខណៈរបស់វាថា តណ្ហាដែលជាហេតុឱ្យកើតទុក្ខក្នុងវដ្តៈនេះ ឈ្មោះថាសមុទយសច្ចៈ ព្រោះទុក្ខនេះកើតឡើងព្រោះតណ្ហានេះ។ ពាក្យថា មិនដឹងច្បាស់ថា នេះជាទុក្ខនិរោធ គឺមិនដឹងច្បាស់តាមសភាវៈពិត និងកិច្ចលក្ខណៈរបស់វាថា ព្រះនិព្វានដែលជាទីមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃធម៌ទាំងពីរ (ទុក្ខ និងសមុទ័យ) ឈ្មោះថានិរោធសច្ចៈ ដោយដឹងថា ទុក្ខនេះ និងទុក្ខសមុទ័យនេះ ដល់នូវទីនេះហើយ តែងរលត់ទៅ។ ពាក្យថា មិនដឹងច្បាស់ថា នេះជាទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទា គឺមិនដឹងច្បាស់នូវមគ្គសច្ចៈតាមសភាវៈពិត និងកិច្ចលក្ខណៈរបស់វាថា បដិបទានេះ (មគ្គមានអង្គ ៨) តែងទៅកាន់ទីរលត់ទុក្ខ។ សូម្បីក្នុងវារៈបន្ទាប់ ក៏គប្បីដឹងសេចក្តីដោយវិធីនេះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយសង្ខេប ក្នុងវារៈទីពីរនេះ គប្បីដឹងថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងសំដៅលើបុគ្គលអ្នកចម្រើនសច្ចកម្មដ្ឋាន។ အယဉှိ အာစရိယသန္တိကေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သဝနတော ဥဂ္ဂဏှာတိ. ဌပေတွာ တဏှံ တေဘူမကာ ဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စံ, တဏှာ သမုဒယသစ္စံ, ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိဗ္ဗာနံ နိရောဓသစ္စံ, ဒုက္ခသစ္စံ ပရိဇာနန္တော သမုဒယသစ္စံ ပဇဟန္တော နိရောဓပါပနော မဂ္ဂေါ မဂ္ဂသစ္စန္တိ ဧဝံ ဥဂ္ဂဟေတွာ အဘိနိဝိသတိ. တတ္ထ ပုရိမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဝဋ္ဋံ, ပစ္ဆိမာနိ ဝိဝဋ္ဋံ, ဝဋ္ဋေ အဘိနိဝေသော ဟောတိ, နော ဝိဝဋ္ဋေ, တသ္မာ အယံ အဘိနိဝိသမာနော ဒုက္ခသစ္စေ အဘိနိဝိသတိ. ពិតណាស់ បុគ្គលនេះរៀនសូត្រនូវសច្ចៈទាំង ៤ ក្នុងសំណាក់នៃអាចារ្យ ដោយការស្តាប់។ លោកតែងរៀនចាំយ៉ាងនេះថា «លើកលែងតែតណ្ហាចេញ ធម៌ទាំងឡាយដែលជាទៅក្នុងភូមិទាំង ៣ ឈ្មោះថាទុក្ខសច្ចៈ តណ្ហាឈ្មោះថាសមុទយសច្ចៈ ព្រះនិព្វានដែលជាទីមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃធម៌ទាំងពីរ ឈ្មោះថាការរលត់ទុក្ខ (និរោធសច្ចៈ) មគ្គដែលកំណត់ដឹងនូវទុក្ខសច្ចៈ លះបង់នូវសមុទយសច្ចៈ ញ៉ាំងបុគ្គលឱ្យដល់នូវការរលត់ទុក្ខ ឈ្មោះថាមគ្គសច្ចៈ» ហើយក៏ចូលទៅតម្កល់ទុក (ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយអំណាចវិបស្សនា)។ ក្នុងបណ្តាសច្ចៈទាំងនោះ សច្ចៈពីរខាងដើមជាវដ្តៈ សច្ចៈពីរខាងចុងជាវិវដ្តៈ ការចូលទៅតម្កល់ទុកតែងមានក្នុងវដ្តៈ មិនមានក្នុងវិវដ្តៈឡើយ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលនេះកាលចូលទៅតម្កល់ទុក តែងចូលទៅតម្កល់ទុកក្នុងទុក្ខសច្ចៈ។ ဒုက္ခသစ္စံ နာမ ရူပါဒယော ပဉ္စက္ခန္ဓာတိ ဝဝတ္ထပေတွာ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဩတရိတွာ, ‘‘စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပံ ရူပ’’န္တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တဒါရမ္မဏာ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရာ ဝိညာဏံ နာမန္တိ ဧဝံ ယမကတာလက္ခန္ဓံ ဘိန္ဒန္တော ဝိယ ‘‘ဒွေဝ ဣမေ ဓမ္မာ နာမရူပ’’န္တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တံ ပနေတံ န အဟေတုကံ သဟေတုကံ သပ္ပစ္စယံ, ကော စဿ ပစ္စယော အဝိဇ္ဇာဒယော ဓမ္မာတိ ဧဝံ ပစ္စယေ စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မေ စ ဝဝတ္ထပေတွာ ‘‘သဗ္ဗေပိ ဓမ္မာ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ’’တိ အနိစ္စလက္ခဏံ အာရောပေတိ, တတော ဥဒယဝယပ္ပဋိပီဠနာကာရေန ဒုက္ခာ, အဝသဝတ္တနာကာရေန အနတ္တာတိ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ သမ္မသန္တော လောကုတ္တရမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ. លោកកំណត់ទុកថា «ទុក្ខសច្ចៈ បានដល់ខន្ធទាំង ៥ មានរូបជាដើម» ហើយចុះកាន់កម្មដ្ឋានដោយអំណាចនៃធាតុកម្មដ្ឋាន កំណត់ទុកថា «មហាភូតរូប ៤ និងឧបាទាយរូបដែលអាស្រ័យនូវមហាភូតរូប ៤ ឈ្មោះថារូប»។ លោកកំណត់ទុកនូវវេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ ដែលមានរូបនោះជាអារម្មណ៍ថា «នាម» យ៉ាងនេះ ហាក់ដូចជាការបំបែកដើមត្នោតភ្លោះ ដោយកំណត់ថា «ធម៌ទាំងឡាយនេះមានតែពីរយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ គឺនាមនិងរូប»។ នាមនិងរូបនោះ មិនមែនជាធម៌មិនមានហេតុឡើយ គឺមានហេតុ មានបច្ច័យ បច្ច័យរបស់នាមនិងរូបនោះជាអ្វី? គឺធម៌ទាំងឡាយមានអវិជ្ជាជាដើម យ៉ាងនេះ លោកកំណត់នូវបច្ច័យផង នូវបច្ចយуប្បន្នធម៌ផង ហើយលើកឡើងនូវអនិច្ចលក្ខណៈថា «ធម៌ទាំងពួង ឈ្មោះថាអនិច្ចៈ ព្រោះមានហើយត្រឡប់ជាមិនមានវិញ» បន្ទាប់មក លើកឡើងនូវទុក្ខលក្ខណៈដោយអំណាចនៃការបៀតបៀនដោយការកើតឡើងនិងការរលត់ទៅ និងលើកឡើងនូវអនត្តលក្ខណៈដោយអំណាចនៃការមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមអំណាច យ៉ាងនេះ កាលពិចារណាដោយលំដាប់នៃវិបស្សនា តែងដល់នូវលោកុត្តរមគ្គ។ မဂ္ဂက္ခဏေ [Pg.239] စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ, ဧကာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. ဒုက္ခံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ. သမုဒယံ ပဟာနပဋိဝေဓေန, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓေန, မဂ္ဂံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, သမုဒယံ ပဟာနာဘိသမယေန, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန, မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. သော တီဏိ သစ္စာနိ ကိစ္စတော ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိရောဓံ အာရမ္မဏတော. တသ္မိဉ္စဿ ခဏေ အဟံ ဒုက္ခံ ပရိဇာနာမိ, သမုဒယံ ပဇဟာမိ, နိရောဓံ သစ္ဆိကရောမိ, မဂ္ဂံ ဘာဝေမီတိ အာဘောဂသမန္နာဟာရမနသိကာရပစ္စဝေက္ခဏာ နတ္ထိ. ဧတဿ ပန ပရိဂ္ဂဏှန္တဿေဝ မဂ္ဂေါ တီသု သစ္စေသု ပရိညာဒိကိစ္စံ သာဓေန္တောဝ နိရောဓံ အာရမ္မဏတော ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ. ក្នុងខណៈនៃមគ្គ លោកតែងចាក់ធ្លុះនូវសច្ចៈទាំង ៤ ដោយការចាក់ធ្លុះតែមួយ តែងត្រាស់ដឹងដោយការត្រាស់ដឹងតែមួយ។ លោកតែងចាក់ធ្លុះនូវទុក្ខដោយបរិញ្ញាបដិវេធ។ ចាក់ធ្លុះនូវសមុទ័យដោយបហានបដិវេធ ចាក់ធ្លុះនូវនិរោធដោយសច្ឆិកិរិយាបដិវេធ ចាក់ធ្លុះនូវមគ្គដោយភាវនាបដិវេធ។ លោកតែងត្រាស់ដឹងនូវទុក្ខដោយបរិញ្ញាភិសម័យ ត្រាស់ដឹងនូវសមុទ័យដោយបហានាភិសម័យ ត្រាស់ដឹងនូវនិរោធដោយសច្ឆិកិរិយាភិសម័យ ត្រាស់ដឹងនូវមគ្គដោយភាវនាភិសម័យ។ លោកតែងចាក់ធ្លុះនូវសច្ចៈ ៣ ដោយអំណាចនៃកិច្ច ចាក់ធ្លុះនូវនិរោធដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍។ ក្នុងខណៈនោះ របស់បុគ្គលនោះ មិនមានការនឹកគិត ការយកចិត្តទុកដាក់ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត ឬការពិចារណាថា «អាត្មាអញកំណត់ដឹងនូវទុក្ខ លះបង់នូវសមុទ័យ ធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវនិរោធ ចម្រើននូវមគ្គ» ឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលដែលបុគ្គលនោះគ្រាន់តែកំណត់ដឹង មគ្គតែងសម្រេចនូវកិច្ចមានការកំណត់ដឹងជាដើម ក្នុងសច្ចៈទាំង ៣ ហើយចាក់ធ្លុះនូវនិរោធដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍។ တသ္မာ ပညဝါတိ ဝုစ္စတီတိ ဧတ္ထ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ သောတာပန္နော, ဥပရိမကောဋိယာ ခီဏာသဝေါ ပညဝါတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ယော ပန တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ပါဠိတော စ အတ္ထတော စ အနုသန္ဓိတော စ ပုဗ္ဗာပရတော စ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဟေဋ္ဌုပရိယံ ကရောန္တော ဝိစရတိ, အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တဝသေန ပရိဂ္ဂဟမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ, အယံ ပညဝါ နာမ, ဒုပ္ပညော နာမာတိ? ဝိညာဏစရိတော နာမေသ, ပညဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. အထ ယော တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ သမ္မသန္တော အဇ္ဇ အဇ္ဇေဝ အရဟတ္တန္တိ စရတိ, အယံ ပညဝါ နာမ, ဒုပ္ပညော နာမာတိ? ဘဇာပိယမာနော ပညဝါပက္ခံ ဘဇတိ. သုတ္တေ ပန ပဋိဝေဓောဝ ကထိတော. ពាក្យថា Tasmā paññavāti vuccatīti ក្នុងសេចក្តីនោះ មានអធិប្បាយថា ព្រះសោតាបន្នបុគ្គល ជាកំណត់ភាគខាងក្រោម ព្រះខីណាសវបុគ្គល ជាកំណត់ភាគខាងលើ ឈ្មោះថា អ្នកមានបញ្ញា។ ចំណែកភិក្ខុណា រៀនព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដក ទាំងដោយព្រះបាលី ទាំងដោយអត្ថ ទាំងដោយអនុសន្ធិ ទាំងដោយចំណែកខាងដើមនិងខាងចុង ហើយធ្វើការស្វាធ្យាយត្រឡប់ចុះត្រឡប់ឡើង តែការកំណត់ដឹងត្រឹមតែដោយអំណាចនៃអនិច្ចៈ ទុក្ខៈ និងអនត្តា ក៏មិនមានឡើយ ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថា អ្នកមានបញ្ញា ឬឈ្មោះថា អ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ទាប? ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា វិញ្ញាណចរិតោ (អ្នកប្រព្រឹត្តទៅដោយវិញ្ញាណ) មិនគួរហៅថា អ្នកមានបញ្ញាឡើយ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុណាលើកឡើងកាន់ត្រៃលក្ខណ៍ ពិចារណាទៅតាមលំដាប់នៃវិបស្សនា ដើរទៅដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងសម្រេចព្រះអរហត្តក្នុងថ្ងៃនេះៗឯង» ភិក្ខុនេះ ឈ្មោះថា អ្នកមានបញ្ញា ឬឈ្មោះថា អ្នកមានប្រាជ្ញាទន់ទាប? កាលបើបែងចែកទៅ ភិក្ខុនេះរាប់ចូលក្នុងចំណែកនៃអ្នកមានបញ្ញា។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងព្រះសូត្រ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងសំដៅយកតែបដិវេធបញ្ញាប៉ុណ្ណោះ។ ဝိညာဏံ ဝိညာဏန္တိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? ယေန ဝိညာဏေန သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ ဧသ ပညဝါ နာမ ဇာတော, တဿ အာဂမနဝိပဿနာ ဝိညာဏံ ကမ္မကာရကစိတ္တံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ. သုခန္တိပိ ဝိဇာနာတီတိ သုခဝေဒနမ္ပိ ဝိဇာနာတိ. ဥပရိပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣမိနာ ထေရော ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီတိ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၁၃; ဒီ. နိ. ၂.၃၈၀) နယေန အာဂတဝေဒနာဝသေန အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ. တဿတ္ထော သတိပဋ္ဌာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ពាក្យថា Viññāṇaṃ viññāṇanti ក្នុងទីនេះ សួរថាម៉េច? សួរថា វិញ្ញាណណាដែលបុគ្គលពិចារណាសង្ខារទាំងឡាយហើយ ក៏ក្លាយជាអ្នកមានបញ្ញា ខ្ញុំសួររកវិបស្សនាវិញ្ញាណដែលជាកម្មការកចិត្ត ជាផ្លូវនាំទៅកាន់អរិយមគ្គរបស់បុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា Sukhantipi vijānātīti គឺដឹងច្បាស់សូម្បីតែសុខវេទនា។ សូម្បីក្នុងបទពីរខាងចុង ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះថេរៈបានសម្ដែងអរូបកម្មដ្ឋាន ដោយអំណាចនៃវេទនាដែលមកដល់ហើយ ដោយន័យជាដើមថា «កាលបើទទួលរងសុខវេទនា ក៏ដឹងច្បាស់ថា អាត្មាអញទទួលរងសុខវេទនា»។ សេចក្តីនៃពាក្យនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលពោលហើយក្នុងសតិបដ្ឋានសូត្រនោះឯង។ သံသဋ္ဌာတိ [Pg.240] ဧကုပ္ပာဒါဒိလက္ခဏေန သံယောဂဋ္ဌေန သံသဋ္ဌာ, ဥဒါဟု ဝိသံသဋ္ဌာတိ ပုစ္ဆတိ. ဧတ္ထ စ ထေရော မဂ္ဂပညဉ္စ ဝိပဿနာဝိညာဏဉ္စာတိ ဣမေ ဒွေ လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မေ မိဿေတွာ ဘူမန္တရံ ဘိန္ဒိတွာ သမယံ အဇာနန္တော ဝိယ ပုစ္ဆတီတိ န ဝေဒိတဗ္ဗော. မဂ္ဂပညာယ ပန မဂ္ဂဝိညာဏေန, ဝိပဿနာပညာယ စ ဝိပဿနာဝိညာဏေနေဝ သဒ္ဓိံ သံသဋ္ဌဘာဝံ ပုစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ထေရောပိဿ တမေဝတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဣမေ ဓမ္မာ သံသဋ္ဌာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ န စ လဗ္ဘာ ဣမေသံ ဓမ္မာနန္တိ ဣမေသံ လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေပိ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေပိ ဧကတော ဥပ္ပန္နာနံ ဒွိန္နံ ဓမ္မာနံ. ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာ, အာရမ္မဏတော ဝါ ဝတ္ထုတော ဝါ ဥပ္ပာဒတော ဝါ နိရောဓတော ဝါ နာနာကရဏံ ဒဿေတုံ န သက္ကာတိ အတ္ထော. တေသံ တေသံ ပန ဓမ္မာနံ ဝိသယော နာမ အတ္ထိ. လောကိယဓမ္မံ ပတွာ ဟိ စိတ္တံ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, လောကုတ္တရံ ပတွာ ပညာ. ពាក្យថា Saṃsaṭṭhā សួរថា ធម៌ទាំងឡាយច្រឡំគ្នា (សហការគ្នា) ដោយលក្ខណៈមានការកើតឡើងជាមួយគ្នាជាដើម ដោយអត្ថថាជាសហយោគៈ ឬមួយក៏មិនច្រឡំគ្នា? ក្នុងវារៈនេះ មិនគប្បីយល់ថា ព្រះថេរៈសួរដូចជាអ្នកមិនដឹងលទ្ធិ ដោយលាយឡំធម៌ជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈទាំងពីរនេះ គឺមគ្គបញ្ញានិងវិបស្សនាវិញ្ញាណ ហើយបំផ្លាញនូវលំដាប់នៃភូមិឡើយ។ ប៉ុន្តែ គប្បីជ្រាបថា លោកសួរអំពីភាពច្រឡំគ្នានៃមគ្គបញ្ញាជាមួយនឹងមគ្គវិញ្ញាណ និងវិបស្សនាបញ្ញាជាមួយនឹងវិបស្សនាវិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះថេរៈ (សារីបុត្ត) កាលនឹងដោះស្រាយនូវសេចក្តីនោះ ទើបពោលពាក្យជាដើមថា ime dhammā saṃsaṭṭhā (ធម៌ទាំងឡាយនេះច្រឡំគ្នា)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ សេចក្តីថា ធម៌ទាំងពីរនេះដែលកើតឡើងជាមួយគ្នាសូម្បីក្នុងខណៈនៃលោកិយមគ្គ ឬក្នុងខណៈនៃលោកុត្តរមគ្គ។ ពាក្យថា vinibbhujitvā vinibbhujitvā គឺធ្វើឲ្យផ្សេងៗគ្នា បំបែកចេញពីគ្នា ហើយមិនអាចបង្ហាញសេចក្តីប្លែកគ្នា ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ក្តី វត្ថុក្តី ការកើតឡើងក្តី ការរលត់ទៅក្តីបានឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ប៉ុន្តែ វិស័យផ្សេងៗគ្នានៃធម៌នោះៗ តែងមានជាប្រាកដ។ ព្រោះថា កាលបើដល់នូវលោកិយធម៌ ចិត្តតែងជាធំ ជាប្រធាន តែបើដល់នូវលោកុត្តរធម៌ បញ្ញាតែងជាធំ ជាប្រធាន។ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ ဟိ လောကိယဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တော, ‘‘ဘိက္ခု, တွံ ကတမံ ပညံ အဓိဂတော, ကိံ ပဌမမဂ္ဂပညံ, ဥဒါဟု ဒုတိယ တတိယ စတုတ္ထ မဂ္ဂပည’’န္တိ န ဧဝံ ပုစ္ဆတိ. ကိံ ဖဿော တွံ, ဘိက္ခု, ကိံ ဝေဒနော, ကိံ သညော, ကိံ စေတနောတိ န စ ပုစ္ဆတိ, စိတ္တဝသေန ပန, ‘‘ကိဉ္စိတ္တော တွံ, ဘိက္ခူ’’တိ (ပါရာ. ၁၃၅) ပုစ္ဆတိ. ကုသလာကုသလံ ပညပေန္တောပိ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁, ၂) စ, ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာ? ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရံ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ (ဓ. သ. ၁) စ ဧဝံ စိတ္တဝသေနေဝ ပညာပေတိ. လောကုတ္တရံ ပုစ္ဆန္တော ပန ကိံ ဖဿော တွံ ဘိက္ခု, ကိံ ဝေဒနော, ကိံ သညော, ကိံ စေတနောတိ န ပုစ္ဆတိ. ကတမာ တေ, ဘိက္ခု, ပညာ အဓိဂတာ, ကိံ ပဌမမဂ္ဂပညာ, ဥဒါဟု ဒုတိယတတိယစတုတ္ထမဂ္ဂပညာတိ ဧဝံ ပညာဝသေနေဝ ပုစ္ဆတိ. ព្រោះថា សូម្បីព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ កាលបើទ្រង់សួរអំពីលោកិយធម៌ ក៏មិនដែលសួរយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុ អ្នកបានសម្រេចបញ្ញាណា? តើជាបឋមមគ្គបញ្ញា ឬជាទុតិយមគ្គបញ្ញា តតិយមគ្គបញ្ញា ចតុត្ថមគ្គបញ្ញា?» ឡើយ។ ហើយក៏មិនទ្រង់សួរថា «ម្នាលភិក្ខុ អ្នកមានផស្សៈដូចម្តេច មានវេទនាដូចម្តេច មានសញ្ញាដូចម្តេច មានចេតនាដូចម្តេច?» ឡើយ ប៉ុន្តែទ្រង់សួរដោយអំណាចនៃចិត្តថា «ម្នាលភិក្ខុ អ្នកមានចិត្តដូចម្តេច?»។ សូម្បីកាលទ្រង់បញ្ញត្តកុសលនិងអកុសល ក៏ទ្រង់បញ្ញត្តដោយអំណាចនៃចិត្តតែម្យ៉ាង ដូចជា «ធម៌ទាំងឡាយមានចិត្តជាប្រធាន មានចិត្តជាធំ សម្រេចអំពីចិត្ត» និង «ធម៌ទាំងឡាយណាជាកុសល? ក្នុងសម័យណា កាមាវចរកុសលចិត្តកើតឡើង...» ដូច្នេះជាដើម។ ចំណែកកាលទ្រង់សួរអំពីលោកុត្តរធម៌ មិនទ្រង់សួរថា «ម្នាលភិក្ខុ អ្នកមានផស្សៈដូចម្តេច មានវេទនាដូចម្តេច មានសញ្ញាដូចម្តេច មានចេតនាដូចម្តេច?» ឡើយ។ ប៉ុន្តែទ្រង់សួរដោយអំណាចនៃបញ្ញាតែម្យ៉ាងថា «ម្នាលភិក្ខុ បញ្ញាដូចម្តេចដែលអ្នកបានសម្រេចហើយ? តើជាបឋមមគ្គបញ្ញា ឬជាទុតិយមគ្គបញ្ញា តតិយមគ្គបញ្ញា ចតុត្ថមគ្គបញ្ញា?» ដូច្នេះវិញ។ ဣန္ဒြိယသံယုတ္တေပိ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယာနိ. ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ. ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု ဧတ္ထ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု ဧတ္ထ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, သတိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဧတ္ထ သတိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု ဈာနေသု ဧတ္ထ သမာဓိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, ပညိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု အရိယသစ္စေသု ဧတ္ထ ပညိန္ဒြိယံ [Pg.241] ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၄၇၈). ဧဝံ သဝိသယသ္မိံယေဝ လောကိယလောကုတ္တရာ ဓမ္မာ ကထိတာ. សូម្បីក្នុងឥន្ទ្រិយសំយុត្ត ក៏មានសម្តែងទុកថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយនេះមាន ៥ យ៉ាង។ ៥ យ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ? គឺសទ្ធិន្ទ្រិយ វីរិយិន្ទ្រិយ សតិន្ទ្រិយ សមាធិន្ទ្រិយ បញ្ញិន្ទ្រិយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសទ្ធិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងសោតាបត្តិយង្គទាំង ៤ នេះជាសទ្ធិន្ទ្រិយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះវីរិយិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងសម្មប្បធានទាំង ៤ នេះជាវីរិយិន្ទ្រិយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសតិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងសតិបដ្ឋានទាំង ៤ នេះជាសតិន្ទ្រិយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសមាធិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងឈានទាំង ៤ នេះជាសមាធិន្ទ្រិយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះបញ្ញិន្ទ្រិយ គប្បីឃើញក្នុងធម៌ណា? គប្បីឃើញក្នុងអរិយសច្ចទាំង ៤ នេះជាបញ្ញិន្ទ្រិយ»។ ធម៌ជាលោកិយនិងលោកុត្តរៈ ត្រូវបានសម្តែងក្នុងវិស័យរបស់ខ្លួនៗ យ៉ាងនេះឯង។ ယထာ ဟိ စတ္တာရော သေဋ္ဌိပုတ္တာ ရာဇာတိ ရာဇပဉ္စမေသု သဟာယေသု နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမာတိ ဝီထိံ ဩတိဏ္ဏေသု ဧကဿ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဂေဟံ ဂတကာလေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ, ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. ဒုတိယဿ တတိယဿ စတုတ္ထဿ ဂေဟံ ဂတကာလေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ, ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. အထ သဗ္ဗပစ္ဆာ ရညော ဂေဟံ ဂတကာလေ ကိဉ္စာပိ ရာဇာ သဗ္ဗတ္ထ ဣဿရောဝ, ဣမသ္မိံ ပန ကာလေ အတ္တနော ဂေဟေယေဝ, ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဝိစာရေတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ သဒ္ဓါပဉ္စမကေသု ဣန္ဒြိယေသု တေသု သဟာယေသု ဧကတော ဝီထိံ ဩတရန္တေသု ဝိယ ဧကာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသုပိ ယထာ ပဌမဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ပတွာ အဓိမောက္ခလက္ခဏံ သဒ္ဓိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ ဒုတိယဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သမ္မပ္ပဓာနာနိ ပတွာ ပဂ္ဂဟဏလက္ခဏံ ဝီရိယိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ တတိယဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သတိပဋ္ဌာနာနိ ပတွာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏံ သတိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ စတုတ္ထဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ ဈာနဝိမောက္ခေ ပတွာ အဝိက္ခေပလက္ခဏံ သမာဓိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. သဗ္ဗပစ္ဆာ ရညော ဂေဟံ ဂတကာလေ ပန ယထာ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ရာဇာဝ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ, ဧဝမေဝ အရိယသစ္စာနိ ပတွာ ပဇာနနလက္ခဏံ ပညိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ប្រៀបដូចជា កូនសេដ្ឋី ៤ នាក់ និងព្រះរាជា ១ អង្គ រួមជាមិត្តសម្លាញ់ ៥ នាក់ នាំគ្នាដើរចុះទៅកាន់ច្រកផ្លូវដើម្បីលេងល្បែងនក្សត្រ កាលបើទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនសេដ្ឋីម្នាក់ មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតតែងអង្គុយស្ងៀម មានតែម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលចាត់ចែងក្នុងផ្ទះថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាប្រគេន (ជូន) ខាទនីយភោជនីយាហារដល់អ្នកទាំងនេះ ចូរប្រគេន (ជូន) គ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម»។ កាលបើទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនសេដ្ឋីទី ២ ទី ៣ និងទី ៤ មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតក៏អង្គុយស្ងៀម មានតែម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលចាត់ចែងក្នុងផ្ទះថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាប្រគេន (ជូន) ខាទនីយភោជនីយាហារដល់អ្នកទាំងនេះ ចូរប្រគេន (ជូន) គ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម»។ លុះដល់ចុងក្រោយបង្អស់ កាលបើទៅដល់ព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះរាជា ទុកជាព្រះរាជាជាធំលើសព្វសត្វទាំងពួងក៏ដោយ ប៉ុន្តែក្នុងសម័យនោះ ព្រះអង្គទ្រង់ចាត់ចែងតែក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះថា «ចូរអ្នករាល់គ្នាប្រគេន (ជូន) ខាទនីយភោជនីយាហារដល់អ្នកទាំងនេះ ចូរប្រគេន (ជូន) គ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា និងគ្រឿងអលង្ការជាដើម» យ៉ាងណាមិញ។ សេចក្តីនេះ ក៏យ៉ាងនោះឯង កាលបើឥន្ទ្រិយទាំង ៥ មានសទ្ធាជាទី ៥ កើតឡើងក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ ដូចជាមិត្តសម្លាញ់ទាំងនោះចុះទៅកាន់ច្រកផ្លូវជាមួយគ្នា ដូចជាកាលទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនសេដ្ឋីទី ១ មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតអង្គុយស្ងៀម មានតែម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ប៉ុណ្ណោះចាត់ចែង យ៉ាងណាមិញ កាលបើដល់នូវសោតាបត្តិយង្គទាំងឡាយ សទ្ធិន្ទ្រិយដែលមានលក្ខណៈសម្រេចចិត្ត (ជឿស៊ប់) តែងជាធំ ជាប្រធាន ឥន្ទ្រិយដែលសេសសល់តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមសទ្ធិន្ទ្រិយនោះ យ៉ាងនោះឯង។ ដូចជាកាលទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនសេដ្ឋីទី ២ មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតអង្គុយស្ងៀម មានតែម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ប៉ុណ្ណោះចាត់ចែង យ៉ាងណាមិញ កាលបើដល់នូវសម្មប្បធានទាំងឡាយ វីរិយិន្ទ្រិយដែលមានលក្ខណៈប្រឹងប្រែង តែងជាធំ ជាប្រធាន ឥន្ទ្រិយដែលសេសសល់តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមវីរិយិន្ទ្រិយនោះ យ៉ាងនោះឯង។ ដូចជាកាលទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនសេដ្ឋីទី ៣ មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតអង្គុយស្ងៀម មានតែម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ប៉ុណ្ណោះចាត់ចែង យ៉ាងណាមិញ កាលបើដល់នូវសតិបដ្ឋានទាំងឡាយ សតិន្ទ្រិយដែលមានលក្ខណៈចូលទៅតាំងទុក តែងជាធំ ជាប្រធាន ឥន្ទ្រិយដែលសេសសល់តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមសតិន្ទ្រិយនោះ យ៉ាងនោះឯង។ ដូចជាកាលទៅដល់ផ្ទះរបស់កូនសេដ្ឋីទី ៤ មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតអង្គុយស្ងៀម មានតែម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ប៉ុណ្ណោះចាត់ចែង យ៉ាងណាមិញ កាលបើដល់នូវឈាននិងវិមោក្ខទាំងឡាយ សមាធិន្ទ្រិយដែលមានលក្ខណៈមិនរាយមាយ តែងជាធំ ជាប្រធាន ឥន្ទ្រិយដែលសេសសល់តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមសមាធិន្ទ្រិយនោះ យ៉ាងនោះឯង。 លុះដល់ចុងក្រោយបង្អស់ កាលបើទៅដល់ព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះរាជា មិត្តសម្លាញ់ ៤ នាក់ទៀតអង្គុយស្ងៀម មានតែព្រះរាជាប៉ុណ្ណោះចាត់ចែងក្នុងព្រះរាជវាំង យ៉ាងណាមិញ កាលបើដល់នូវអរិយសច្ចទាំងឡាយ បញ្ញិន្ទ្រិយដែលមានលក្ខណៈដឹងច្បាស់ តែងជាធំ ជាប្រធាន ឥន្ទ្រិយដែលសេសសល់តែងប្រព្រឹត្តទៅតាមបញ្ញិន្ទ្រិយនោះ យ៉ាងនោះឯង។ ဣတိ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တာနံ အဂ္ဂေ ဌပိတော မဟာကောဋ္ဌိတတ္ထေရော လောကိယဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တော စိတ္တံ ဇေဋ္ဌကံ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ ပုစ္ဆိ; လောကုတ္တရဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တော [Pg.242] ပညံ ဇေဋ္ဌကံ ပညံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ ပုစ္ဆိ. ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ တထေဝ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ. ព្រះមហាកោដ្ឋិតត្ថេរ ដែលព្រះសាស្តាទ្រង់តាំងទុកក្នុងតំណែងដ៏កំពូលនៃភិក្ខុទាំងឡាយដែលបានសម្រេចបដិសម្ភិទា កាលបើលោកសួរអំពីលោកិយធម៌ តែងធ្វើចិត្តឲ្យជាធំ ធ្វើចិត្តឲ្យជាប្រធានហើយសួរ កាលបើលោកសួរអំពីលោកុត្តរធម៌ តែងធ្វើបញ្ញាឲ្យជាធំ ធ្វើបញ្ញាឲ្យជាប្រធានហើយសួរ យ៉ាងនេះឯង។ សូម្បីព្រះធម្មសេនាបតីសារីបុត្តត្ថេរ ក៏ដោះស្រាយយ៉ាងនោះដូចគ្នាដែរ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ယံ ဟာဝုသော, ပဇာနာတီတိ ယံ စတုသစ္စဓမ္မမိဒံ ဒုက္ခန္တိအာဒိနာ နယေန မဂ္ဂပညာ ပဇာနာတိ. တံ ဝိဇာနာတီတိ မဂ္ဂဝိညာဏမ္ပိ တထေဝ တံ ဝိဇာနာတိ. ယံ ဝိဇာနာတီတိ ယံ သင်္ခါရဂတံ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ နယေန ဝိပဿနာဝိညာဏံ ဝိဇာနာတိ. တံ ပဇာနာတီတိ ဝိပဿနာပညာပိ တထေဝ တံ ပဇာနာတိ. တသ္မာ ဣမေ ဓမ္မာတိ တေန ကာရဏေန ဣမေ ဓမ္မာ. သံသဋ္ဌာတိ ဧကုပ္ပာဒဧကနိရောဓဧကဝတ္ထုကဧကာရမ္မဏတာယ သံသဋ္ဌာ. ពាក្យថា Yaṃ hāvuso, pajānāti សេចក្តីថា មគ្គបញ្ញាតែងដឹងច្បាស់នូវចតុរារិយសច្ចធម៌ណា ដោយន័យជាដើមថា «នេះជាទុក្ខ»។ ពាក្យថា Taṃ vijānāti សេចក្តីថា សូម្បីមគ្គវិញ្ញាណក៏ដឹងច្បាស់នូវចតុរារិយសច្ចធម៌នោះ យ៉ាងនោះដូចគ្នាដែរ។ ពាក្យថា Yaṃ vijānāti សេចក្តីថា វិបស្សនាវិញ្ញាណតែងដឹងច្បាស់នូវសង្ខារធម៌ណា ដោយន័យជាដើមថា «មិនទៀង»។ ពាក្យថា Taṃ pajānāti សេចក្តីថា សូម្បីវិបស្សនាបញ្ញាក៏ដឹងច្បាស់នូវសង្ខារធម៌នោះ យ៉ាងនោះដូចគ្នាដែរ។ ពាក្យថា Tasmā ime dhammā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះ ធម៌ទាំងឡាយនេះ។ ពាក្យថា Saṃsaṭṭhā សេចក្តីថា ច្រឡំគ្នា (សហការគ្នា) ដោយភាពមានការកើតឡើងជាមួយគ្នា មានការរលត់ទៅជាមួយគ្នា មានវត្ថុ (ទីអាស្រ័យ) ជាមួយគ្នា និងមានអារម្មណ៍ជាមួយគ្នា។ ပညာ ဘာဝေတဗ္ဗာတိ ဣဒံ မဂ္ဂပညံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တံသမ္ပယုတ္တံ ပန ဝိညာဏံ တာယ သဒ္ဓိံ ဘာဝေတဗ္ဗမေဝ ဟောတိ. ဝိညာဏံ ပရိညေယျန္တိ ဣဒံ ဝိပဿနာဝိညာဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တံသမ္ပယုတ္တာ ပန ပညာ တေန သဒ္ဓိံ ပရိဇာနိတဗ္ဗာဝ ဟောတိ. ពាក្យថា Paññā bhāvetabbā (បញ្ញាគប្បីចម្រើន) នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសំដៅយកមគ្គបញ្ញា។ ចំណែកវិញ្ញាណដែលសម្បយុត្តដោយមគ្គបញ្ញានោះ ក៏គប្បីចម្រើនជាមួយគ្នានឹងមគ្គបញ្ញានោះឯង។ ពាក្យថា Viññāṇaṃ pariññeyyaṃ (វិញ្ញាណគប្បីកំណត់ដឹង) នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសំដៅយកវិបស្សនាវិញ្ញាណ។ ចំណែកបញ្ញាដែលសម្បយុត្តដោយវិបស្សនាវិញ្ញាណនោះ ក៏គប្បីកំណត់ដឹងជាមួយគ្នានឹងវិបស្សនាវិញ្ញាណនោះឯង។ ၄၅၀. ဝေဒနာ ဝေဒနာတိ ဣဒံ ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? ဝေဒနာလက္ခဏံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ဧဝံ သန္တေပိ တေဘူမိကသမ္မသနစာရဝေဒနာဝ အဓိပ္ပေတာတိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာ. သုခမ္ပိ ဝေဒေတီတိ သုခံ အာရမ္မဏံ ဝေဒေတိ အနုဘဝတိ. ပရတော ပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘ရူပဉ္စ ဟိဒံ, မဟာလိ, ဧကန္တဒုက္ခံ အဘဝိဿ, ဒုက္ခာနုပတိတံ ဒုက္ခာဝက္ကန္တံ အနဝက္ကန္တံ သုခေန, နယိဒံ သတ္တာ ရူပသ္မိံ သာရဇ္ဇေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ, မဟာလိ, ရူပံ သုခံ သုခါနုပတိတံ သုခါဝက္ကန္တံ အနဝက္ကန္တံ ဒုက္ခေန, တသ္မာ သတ္တာ ရူပသ္မိံ သာရဇ္ဇန္တိ, သာရာဂါ သံယုဇ္ဇန္တိ, သံယောဂါ သံကိလိဿန္တိ. ဝေဒနာ စ ဟိဒံ… သညာ… သင်္ခါရာ… ဝိညာဏဉ္စ ဟိဒံ, မဟာလိ, ဧကန္တဒုက္ခံ အဘဝိဿ…ပေ… သံကိလိဿန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၇၀) ဣမိနာ ဟိ မဟာလိသုတ္တပရိယာယေန ဣဓ အာရမ္မဏံ သုခံ ဒုက္ခံ အဒုက္ခမသုခန္တိ ကထိတံ. အပိစ ပုရိမံ သုခံ ဝေဒနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အပရာ သုခါ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ; ပုရိမံ ဒုက္ခံ ဝေဒနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အပရာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ; ပုရိမံ အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အပရာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ဝေဒေတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝေဒနာယေဝ ဟိ ဝေဒေတိ, န အညော ကောစိ ဝေဒိတာ နာမ အတ္ထီတိ ဝုတ္တမေတံ. ៤៥០. សួរថា ហេតុអ្វីបានជាសួរថា Vedanā vedanā (វេទនា វេទនា)? សួរព្រោះចង់ដឹងនូវលក្ខណៈនៃវេទនា។ ទុកជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ គប្បីកំណត់ដឹងថា វេទនាដែលជាអារម្មណ៍នៃវិបស្សនាពិចារណាក្នុងភូមិទាំង ៣ ប៉ុណ្ណោះ ដែលលោកប្រាថ្នាយកក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា Sukhampi vedeti សេចក្តីថា ទទួលរងនូវអារម្មណ៍ជាសុខ គឺសោយនូវសុខ។ សូម្បីក្នុងបទពីរខាងចុង ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រោះថា ក្នុងមហាលិសូត្រ មានសម្តែងទុកដោយន័យជាដើមថា «ម្នាលមហាលិ ប្រសិនបើរូបនេះជាទុក្ខតែម្យ៉ាង មិនមែនជាសុខទេ រូបនេះក៏រមែងធ្លាក់ចុះទៅក្នុងទុក្ខ ត្រូវទុក្ខគ្របសង្កត់ មិនមានសុខមកជ្រាតជ្រែកឡើយ សត្វទាំងឡាយក៏មិនគប្បីត្រេកអរក្នុងរូបឡើយ។ ម្នាលមហាលិ តែព្រោះហេតុតែរូបជាសុខ ធ្លាក់ចុះទៅក្នុងសុខ ត្រូវសុខគ្របសង្កត់ មិនមានទុក្ខមកជ្រាតជ្រែកឡើយ ហេតុនោះ ទើបសត្វទាំងឡាយត្រេកអរក្នុងរូប កាលបើត្រេកអរ ក៏ជាប់ជំពាក់ កាលបើជាប់ជំពាក់ ក៏សៅហ្មង។ ម្នាលមហាលិ ប្រសិនបើវេទនានេះ... សញ្ញានេះ... សង្ខារទាំងឡាយនេះ... វិញ្ញាណនេះ ជាទុក្ខតែម្យ៉ាង...pe... ក៏សៅហ្មង» ដូច្នេះ ដោយសារមហាលិសូត្រនេះ ទើបក្នុងទីនេះ លោកពោលអារម្មណ៍ថាជាសុខ ជាទុក្ខ ជាអទុក្ខមសុខ។ មួយវិញទៀត គប្បីឃើញសេចក្តីក្នុងទីនេះថា ម្យ៉ាងទៀត វិបស្សនាវេទនាដទៃទៀត តែងសោយ (ទទួលរង) ដោយធ្វើសុខវេទនាមុនឲ្យជាអារម្មណ៍, វេទនាដទៃទៀត តែងសោយដោយធ្វើទុក្ខវេទនាមុនឲ្យជាអារម្មណ៍, វេទនាដទៃទៀត តែងសោយដោយធ្វើអទុក្ខមសុខវេទនាមុនឲ្យជាអារម្មណ៍។ ព្រោះថា មានតែវេទនាប៉ុណ្ណោះដែលសោយអារម្មណ៍ មិនមានអ្នកសោយដទៃក្រៅពីនេះឡើយ ដូចដែលលោកពោលទុកហើយយ៉ាងនេះ។ သညာ [Pg.243] သညာတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? သဗ္ဗသညာယ လက္ခဏံ. ကိံ သဗ္ဗတ္ထကသညာယာတိ? သဗ္ဗသညာယ လက္ခဏန္တိပိ သဗ္ဗတ္ထကသညာယ လက္ခဏန္တိပိ ဧကမေဝေတံ, ဧဝံ သန္တေပိ တေဘူမိကသမ္မသနစာရသညာဝ အဓိပ္ပေတာတိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာ. နီလကမ္ပိ သဉ္ဇာနာတီတိ နီလပုပ္ဖေ ဝါ ဝတ္ထေ ဝါ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ ပါပေန္တော သဉ္ဇာနာတိ. ဣမသ္မိဉှိ အတ္ထေ ပရိကမ္မသညာပိ ဥပစာရသညာပိ အပ္ပနာသညာပိ ဝဋ္ဋတိ. နီလေ နီလန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပီတကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ពាក្យថា 'Saññā saññā' (សញ្ញា សញ្ញា) ក្នុងទីនេះ សួររកអ្វី? សួររកលក្ខណៈនៃសញ្ញាទាំងអស់។ សួរថាតើសញ្ញាដែលកើតឡើងក្នុងចិត្តទាំងអស់ (សព្វត្ថកសញ្ញា) ឬ? ទោះបីពោលថា លក្ខណៈនៃសញ្ញាទាំងអស់ក្តី លក្ខណៈនៃសព្វត្ថកសញ្ញាក្តី ទាំងពីរនេះគឺដូចគ្នាតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ គប្បីកំណត់ដឹងថា សញ្ញាដែលជាអារម្មណ៍នៃការពិចារណា (សម្មសនៈ) ក្នុងភូមិទាំងបី (តេភូមិកធម៌) ប៉ុណ្ណោះ ដែលលោកប្រាថ្នាយកក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា 'Nīlakampi sañjānāti' (ដឹងច្បាស់នូវពណ៌ខៀវខ្លះ) គឺបុគ្គលធ្វើបរិកម្មក្នុងផ្កាខៀវ ឬសំពត់ខៀវ ហើយញ៉ាំងឧបចារៈ ឬអប្បនាឲ្យសម្រេច ឈ្មោះថាដឹងច្បាស់។ ព្រោះថាក្នុងសេចក្តីនេះ សូម្បីបរិកម្មសញ្ញា ឧបចារសញ្ញា និងអប្បនាសញ្ញា ក៏សមគួរទាំងអស់។ សូម្បីសញ្ញាដែលកើតឡើងថា 'ខៀវៗ' ក៏សមគួរដូចគ្នា។ ក្នុងពណ៌លឿងជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ယာ စာဝုသော, ဝေဒနာတိ ဧတ္ထ ဝေဒနာ, သညာ, ဝိညာဏန္တိ ဣမာနိ တီဏိ ဂဟေတွာ ပညာ ကသ္မာ န ဂဟိတာတိ? အသဗ္ဗသင်္ဂါဟိကတ္တာ. ပညာယ ဟိ ဂဟိတာယ ပညာယ သမ္ပယုတ္တာဝ ဝေဒနာဒယော လဗ္ဘန္တိ, နော ဝိပ္ပယုတ္တာ. တံ ပန အဂ္ဂဟေတွာ ဣမေသု ဂဟိတေသု ပညာယ သမ္ပယုတ္တာ စ ဝိပ္ပယုတ္တာ စ အန္တမသော ဒွေ ပဉ္စဝိညာဏဓမ္မာပိ လဗ္ဘန္တိ. ယထာ ဟိ တယော ပုရိသာ သုတ္တံ သုတ္တန္တိ ဝဒေယျုံ, စတုတ္ထော ရတနာဝုတသုတ္တန္တိ. တေသု ပုရိမာ တယော တက္ကဂတမ္ပိ ပဋ္ဋိဝဋ္ဋကာဒိဂတမ္ပိ ယံကိဉ္စိ ဗဟုံ သုတ္တံ လဘန္တိ အန္တမသော မက္ကဋကသုတ္တမ္ပိ. ရတနာဝုတသုတ္တံ ပရိယေသန္တော မန္ဒံ လဘတိ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟေဋ္ဌတော ဝါ ပညာ ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဂံ လဘာပိတာ ဝိဿဋ္ဌတ္တာဝ ဣဓ န ဂဟိတာတိ ဝဒန္တိ. ယံ ဟာဝုသော, ဝေဒေတီတိ ယံ အာရမ္မဏံ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ, သညာပိ တဒေဝ သဉ္ဇာနာတိ. ယံ သဉ္ဇာနာတီတိ ယံ အာရမ္မဏံ သညာ သဉ္ဇာနာတိ, ဝိညာဏမ္ပိ တဒေဝ ဝိဇာနာတီတိ အတ္ထော. ក្នុងពាក្យថា 'Yā cāvuso, vedanā' (ម្នាលអាវុសោ វេទនាណា) នេះ ហេតុអ្វីបានជាលោកកាន់យកធម៌ទាំងបីនេះគឺ វេទនា សញ្ញា វិញ្ញាណ ហើយមិនកាន់យកបញ្ញា? ឆ្លើយថា ព្រោះបញ្ញាមិនអាចសង្គ្រោះយកធម៌ទាំងអស់បាន (អសព្វសង្គាហិកត្តា)។ ព្រោះថា កាលបើកាន់យកបញ្ញា គេនឹងបានតែវេទនាជាដើមដែលសម្បយុត្តដោយបញ្ញាប៉ុណ្ណោះ មិនបានពួកធម៌ដែលវិប្បយុត្តឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើមិនកាន់យកបញ្ញា ហើយកាន់យកតែធម៌ទាំងបីនេះវិញ គេរមែងបានទាំងធម៌ដែលសម្បយុត្ត និងវិប្បយុត្តដោយបញ្ញា សូម្បីតែទ្វេបញ្ចវិញ្ញាណធម៌ទាំងឡាយ ក៏រមែងបានដែរ។ ឧបមាដូចជា បុរសបីនាក់ពោលថា 'អំបោះៗ' ចំណែកបុរសទីបួនពោលថា 'អំបោះដោតរតនៈ'។ ក្នុងបណ្តាបុរសទាំងនោះ បុរសបីនាក់ខាងដើម រមែងបានអំបោះច្រើនយ៉ាង ទោះជាអំបោះដែលនៅក្នុងត្បាញក្តី អំបោះដែលនៅក្នុងក្បាលសំពត់ក្តី ដោយហោចទៅសូម្បីតែសរសៃពីងពាងក៏បានដែរ។ ចំណែកបុរសដែលស្វែងរកអំបោះដោតរតនៈ រមែងបានតិចតួចបំផុត យ៉ាងណាមិញ ឧបមេយ្យនេះក៏គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត លោកពោលថា ទោះបីបញ្ញាត្រូវបានញ៉ាំងឲ្យសម្បយុត្តជាមួយវិញ្ញាណតាំងពីខាងក្រោមមកក៏ដោយ ក៏លោកទុកបញ្ញានោះចោលដូចជាលះបង់ហើយ ទើបមិនកាន់យកក្នុងទីនេះ។ ពាក្យថា 'Yaṃ hāvuso, vedeti' (ម្នាលអាវុសោ បុគ្គលទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ណា) សេចក្តីថា វេទនាទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ណា សញ្ញាក៏កំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍នោះឯង។ ពាក្យថា 'Yaṃ sañjānāti' (កំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍ណា) សេចក្តីថា សញ្ញាកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍ណា វិញ្ញាណក៏ដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍នោះឯង នេះជាអត្ថក្នុងទីនេះ។ ဣဒါနိ သဉ္ဇာနာတိ ဝိဇာနာတိ ပဇာနာတီတိ ဧတ္ထ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဥပသဂ္ဂမတ္တမေဝ ဝိသေသော. ဇာနာတီတိ ပဒံ ပန အဝိသေသော. တဿာပိ ဇာနနတ္ထေ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. သညာ ဟိ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏံ သဉ္ဇာနနမတ္တမေဝ, အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ. ဝိညာဏံ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏဉ္စေဝ သဉ္ဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိလက္ခဏပဋိဝေဓဉ္စ ပါပေတိ, ဥဿက္ကိတွာ ပန မဂ္ဂပါတုဘာဝံ ပါပေတုံ န သက္ကောတိ. ပညာ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိဝသေန [Pg.244] လက္ခဏပဋိဝေဓမ္ပိ ပါပေတိ, ဥဿက္ကိတွာ မဂ္ဂပါတုဘာဝံ ပါပေတုမ္ပိ သက္ကောတိ. ឥឡូវនេះ គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងពាក្យថា 'Sañjānāti' (កំណត់ដឹង) 'Vijānāti' (ដឹងច្បាស់) និង 'Pajānāti' (ដឹងទូទៅ) នេះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ សេចក្តីប្លែកគ្នាមានត្រឹមតែឧបសគ្គប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯបទថា 'Jānāti' គឺមិនប្លែកគ្នាទេ។ ប៉ុន្តែ សូម្បីតែបទនោះ ក៏គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្លែកគ្នាដោយអំណាចនៃអត្ថនៃការដឹងដែរ។ ព្រោះថា សញ្ញា គ្រាន់តែជាការកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃពណ៌ខៀវជាដើមប៉ុណ្ណោះ មិនអាចញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យដល់នូវការចាក់ធ្លុះលក្ខណៈថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា បានឡើយ។ វិញ្ញាណ រមែងដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃពណ៌ខៀវជាដើមផង ញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យដល់នូវការចាក់ធ្លុះលក្ខណៈមានមិនទៀងជាដើមក្តី ប៉ុន្តែមិនអាចខ្វល់ខ្វាយញ៉ាំងមគ្គឲ្យប្រាកដឡើងបានឡើយ។ ចំណែកឯបញ្ញា រមែងកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃពណ៌ខៀវជាដើមផង ញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យដល់នូវការចាក់ធ្លុះលក្ខណៈដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនទៀងជាដើមផង និងអាចខ្វល់ខ្វាយញ៉ាំងមគ្គឲ្យប្រាកដឡើងបានផង។ ယထာ ဟိ ဟေရညိကဖလကေ ကဟာပဏရာသိမှိ ကတေ အဇာတဗုဒ္ဓိ ဒါရကော ဂါမိကပုရိသော မဟာဟေရညိကောတိ တီသု ဇနေသု ဩလောကေတွာ ဌိတေသု အဇာတဗုဒ္ဓိ ဒါရကော ကဟာပဏာနံ စိတ္တဝိစိတ္တစတုရဿမဏ္ဍလဘာဝမေဝ ဇာနာတိ, ဣဒံ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ ရတနသမ္မတန္တိ န ဇာနာတိ. ဂါမိကပုရိသော စိတ္တာဒိဘာဝဉ္စေဝ ဇာနာတိ, မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂရတနသမ္မတဘာဝဉ္စ. ‘‘အယံ ကူဋော အယံ ဆေကော အယံ ကရတော အယံ သဏှော’’တိ ပန န ဇာနာတိ. မဟာဟေရညိကော စိတ္တာဒိဘာဝမ္ပိ ရတနသမ္မတဘာဝမ္ပိ ကူဋာဒိဘာဝမ္ပိ ဇာနာတိ, ဇာနန္တော စ ပန နံ ရူပံ ဒိသွာပိ ဇာနာတိ, အာကောဋိတဿ သဒ္ဒံ သုတွာပိ, ဂန္ဓံ ဃာယိတွာပိ, ရသံ သာယိတွာပိ, ဟတ္ထေန ဂရုကလဟုကဘာဝံ ဥပဓာရေတွာပိ အသုကဂါမေ ကတောတိပိ ဇာနာတိ, အသုကနိဂမေ အသုကနဂရေ အသုကပဗ္ဗတစ္ဆာယာယ အသုကနဒီတီရေ ကတောတိပိ, အသုကာစရိယေန ကတောတိပိ ဇာနာတိ. ဧဝမေဝံ သညာ အဇာတဗုဒ္ဓိဒါရကဿ ကဟာပဏဒဿနံ ဝိယ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏမတ္တမေဝ သဉ္ဇာနာတိ. ဝိညာဏံ ဂါမိကပုရိသဿ ကဟာပဏဒဿနံ ဝိယ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိဝသေန လက္ခဏပဋိဝေဓမ္ပိ ပါပေတိ. ပညာ မဟာဟေရညိကဿ ကဟာပဏဒဿနံ ဝိယ နီလာဒိဝသေန အာရမ္မဏမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ, အနိစ္စာဒိဝသေန လက္ခဏပဋိဝေဓမ္ပိ ပါပေတိ, ဥဿက္ကိတွာ မဂ္ဂပါတုဘာဝမ္ပိ ပါပေတိ. သော ပန နေသံ ဝိသေသော ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈော. ឧបមាដូចជា កាលបើគេដាក់គំនូរកហាបណៈ (ប្រាក់កាក់) លើក្តាររបស់ជាងមាស មានមនុស្សបីនាក់គឺ ក្មេងមិនទាន់ដឹងក្តី អ្នកស្រុក និងជាងមាសធំ ឈរមើលគំនូរកហាបណៈនោះ។ ក្នុងបណ្តាមនុស្សទាំងនោះ ក្មេងមិនទាន់ដឹងក្តី រមែងដឹងត្រឹមតែភាពចម្លែកៗ ភាពជាចតុកោណ ឬភាពជាទ្រង់ទ្រាយមូលនៃកហាបណៈទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនដឹងថា 'នេះជាគ្រឿងប្រើប្រាស់របស់មនុស្ស ជាវត្ថុដែលគេសន្មតថាជារតនៈ' ឡើយ។ ចំណែកអ្នកស្រុក រមែងដឹងទាំងភាពចម្លែកជាដើមផង ដឹងទាំងភាពជាគ្រឿងប្រើប្រាស់របស់មនុស្ស និងជាវត្ថុដែលគេសន្មតថាជារតនៈផង ប៉ុន្តែមិនដឹងថា 'នេះជាកហាបណៈក្លែងក្លាយ នេះជាកហាបណៈពិត នេះជាកហាបណៈគ្រើម នេះជាកហាបណៈរលីង' ឡើយ។ ចំណែកជាងមាសធំ រមែងដឹងទាំងភាពចម្លែកជាដើមផង ដឹងទាំងភាពជាវត្ថុដែលគេសន្មតថាជារតនៈផង ដឹងទាំងភាពជាកហាបណៈក្លែងក្លាយជាដើមផង កាលបើដឹង គាត់គ្រាន់តែមើលរូបរាងក៏ដឹង ស្ដាប់សំឡេងដែលគេគោះក៏ដឹង ហិតក្លិនក៏ដឹង ភ្លក្សរសជាតិក៏ដឹង កាន់ស្ទង់ទម្ងន់ធ្ងន់ស្រាលដោយដៃក៏ដឹង ហើយដឹងរហូតដល់ថា កហាបណៈនេះគេធ្វើនៅក្នុងភូមិឈ្មោះណោះ ក្នុងនិគមឈ្មោះណោះ ក្នុងនគរឈ្មោះណោះ ក្រោមម្លប់ភ្នំឈ្មោះណោះ ទៀបឆ្នេរស្ទឹងឈ្មោះណោះ ឬដឹងថាធ្វើដោយអាចារ្យឈ្មោះណោះ យ៉ាងណាមិញ។ សញ្ញា ក៏ប្រៀបដូចជាការមើលឃើញកហាបណៈរបស់ក្មេងមិនទាន់ដឹងក្តី គឺគ្រាន់តែកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍ត្រឹមតែពណ៌ខៀវជាដើមប៉ុណ្ណោះ។ វិញ្ញាណ ប្រៀបដូចជាការមើលឃើញកហាបណៈរបស់អ្នកស្រុក គឺដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃពណ៌ខៀវជាដើមផង ញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យដល់នូវការចាក់ធ្លុះលក្ខណៈដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនទៀងជាដើមផង។ បញ្ញា ប្រៀបដូចជាការមើលឃើញកហាបណៈរបស់ជាងមាសធំ គឺកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃពណ៌ខៀវជាដើមផង ញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យដល់នូវការចាក់ធ្លុះលក្ខណៈដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនទៀងជាដើមផង និងខ្វល់ខ្វាយញ៉ាំងមគ្គឲ្យប្រាកដឡើងផង។ ប៉ុន្តែ សេចក្តីប្លែកគ្នានៃធម៌ទាំងនោះ ជាធម៌ដែលបុគ្គលចាក់ធ្លុះបានដោយកម្រណាស់។ တေနာဟ အာယသ္မာ နာဂသေနော – ‘‘ဒုက္ကရံ, မဟာရာဇ, ဘဂဝတာ ကတန္တိ. ကိံ, ဘန္တေ, နာဂသေန ဘဂဝတာ ဒုက္ကရံ ကတန္တိ? ဒုက္ကရံ, မဟာရာဇ, ဘဂဝတာ ကတံ, ဣမေသံ အရူပီနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဧကာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနာနံ ဝဝတ္ထာနံ အက္ခာတံ, အယံ ဖဿော, အယံ ဝေဒနာ, အယံ သညာ, အယံ စေတနာ, ဣဒံ စိတ္တ’’န္တိ (မိ. ပ. ၂.၇.၁၆). ယထာ ဟိ တိလတေလံ, သာသပတေလံ, မဓုကတေလံ, ဧရဏ္ဍကတေလံ, ဝသာတေလန္တိ ဣမာနိ ပဉ္စ တေလာနိ ဧကစာဋိယံ ပက္ခိပိတွာ ဒိဝသံ ယမကမန္ထေဟိ မန္ထေတွာ တတော ဣဒံ တိလတေလံ, ဣဒံ သာသပတေလန္တိ ဧကေကဿ ပါဋိယေက္ကံ ဥဒ္ဓရဏံ နာမ ဒုက္ကရံ, ဣဒံ တတော [Pg.245] ဒုက္ကရတရံ. ဘဂဝါ ပန သဗ္ဗညုတညာဏဿ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဓမ္မိဿရော ဓမ္မရာဇာ ဣမေသံ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဧကာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနာနံ ဝဝတ္ထာနံ အက္ခာသိ. ပဉ္စန္နံ မဟာနဒီနံ သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌဋ္ဌာနေ, ‘‘ဣဒံ ဂင်္ဂါယ ဥဒကံ, ဣဒံ ယမုနာယာ’’တိ ဧဝံ ပါဋိယေက္ကံ ဥဒကဥဒ္ဓရဏေနာပိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអាយស្មៅនាគសេន ពោលថា៖ 'មហាបពិត្រ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើបានដោយកម្រណាស់។' ស្តេចសួរថា៖ 'បពិត្រព្រះនាគសេនដ៏ចម្រើន អ្វីដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើបានដោយកម្រនោះ?' ព្រះថេរៈតបថា៖ 'មហាបពិត្រ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ធ្វើបានដោយកម្រ គឺការដែលទ្រង់សម្តែងនូវការកំណត់ចំណែកនៃអរូបធម៌ទាំងឡាយ គឺចិត្ត និងចេតសិក ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអារម្មណ៍តែមួយថា នេះជាផស្សៈ នេះជាវេទនា នេះជាសញ្ញា នេះជាចេតនា នេះជាចិត្ត។' ឧបមាដូចជា គេយកប្រេងទាំងប្រាំយ៉ាងគឺ ប្រេងល្ង ប្រេងស្ពៃ ប្រេងធ្នង់ ប្រេងល្ហុងខ្វង និងខ្លាញ់ខាប់ ដាក់បញ្ចូលគ្នាក្នុងឆ្នាំងតែមួយ ហើយកូរលាយគ្នាពេញមួយថ្ងៃដោយឈើកូរជាគូ លុះត្រាតែប្រេងទាំងនោះចូលគ្នាសព្វ រួចហើយការដែលនឹងស្រង់យកប្រេងនីមួយៗ ដាច់ដោយឡែកពីគ្នាថា 'នេះជាប្រេងល្ង នេះជាប្រេងស្ពៃ' នោះ ឈ្មោះថាជាការធ្វើបានដោយកម្រយ៉ាងណា ធម៌នេះ (ការកំណត់ចំណែកនៃអរូបធម៌) រឹតតែធ្វើបានដោយកម្រជាងនោះទៅទៀត។ ប៉ុន្តែ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជាម្ចាស់នៃធម៌ ជាស្តេចនៃធម៌ ព្រោះទ្រង់ចាក់ធ្លុះល្អហើយនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ ទើបទ្រង់សម្តែងនូវការកំណត់ចំណែកនៃអរូបធម៌ទាំងឡាយ ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអារម្មណ៍តែមួយនោះបាន។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបសេចក្តីនេះ ដោយឧបមាដូចជាការដងទឹកដាច់ដោយឡែកពីគ្នាក្នុងទីដែលទន្លេធំទាំងប្រាំហូរទៅជួបគ្នាក្នុងមហាសមុទ្រថា 'នេះជាទឹកទន្លេគង្គា នេះជាទឹកទន្លេយមុនា' ដូច្នោះឯង។ ၄၅၁. နိဿဋ္ဌေနာတိ နိဿဋေန ပရိစ္စတ္တေန ဝါ. တတ္ထ နိဿဋေနာတိ အတ္ထေ သတိ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟီတိ နိဿက္ကဝစနံ. ပရိစ္စတ္တေနာတိ အတ္ထေ သတိ ကရဏဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ နိဿရိတွာ မနောဒွါရေ ပဝတ္တေန ပဉ္စဟိ ဝါ ဣန္ဒြိယေဟိ တဿ ဝတ္ထုဘာဝံ အနုပဂမနတာယ ပရိစ္စတ္တေနာတိ. ပရိသုဒ္ဓေနာတိ နိရုပက္ကိလေသေန. မနောဝိညာဏေနာတိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တေန. ကိံ နေယျန္တိ ကိံ ဇာနိတဗ္ဗံ. ‘‘ယံကိဉ္စိ နေယျံ နာမ အတ္ထိ ဓမ္မ’’န္တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၆၉) ဟိ ဇာနိတဗ္ဗံ နေယျန္တိ ဝုတ္တံ. အာကာသာနဉ္စာယတနံ နေယျန္တိ ကထံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တေန အရူပါဝစရသမာပတ္တိ နေယျာတိ? ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနေ ဌိတေန အရူပါဝစရသမာပတ္တိံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကာ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဌိတဿ ဟိ သာ ဣဇ္ဈတိ. တသ္မာ ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနံ နေယျ’’န္တိအာဒိမာဟ. အထ နေဝသညာနာသညာယတနံ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ? ပါဋိယေက္ကံ အဘိနိဝေသာဘာဝတော. တတ္ထ ဟိ ကလာပတော နယတော သမ္မသနံ လဗ္ဘတိ, ဓမ္မသေနာပတိသဒိသဿာပိ ဟိ ဘိက္ခုနော ပါဋိယေက္ကံ အဘိနိဝေသော န ဇာယတိ. တသ္မာ ထေရောပိ, ‘‘ဧဝံ ကိရမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ, ဟုတွာ ပဋိဝေန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၉၄) ကလာပတော နယတော သမ္မသိတွာ ဝိဿဇ္ဇေသီတိ. ဘဂဝါ ပန သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဟတ္ထဂတတ္တာ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယမ္ပိ ပရောပညာသ ဓမ္မေ ပါဋိယေက္ကံ အံဂုဒ္ဓါရေနေဝ ဥဒ္ဓရိတွာ, ‘‘ယာဝတာ သညာသမာပတ္တိယော, တာဝတာ အညာပဋိဝေဓော’’တိ အာဟ. ៤៥១. ពាក្យថា 'Nissaṭṭhena' (ដោយចិត្តរួចផុតហើយ) សេចក្តីថា ដោយចិត្តចេញទៅហើយ (និស្សដៈ) ឬដោយចិត្តដែលលះបង់ហើយ (បរិច្ចត្តៈ)។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ បើមានអត្ថថា 'ដោយចិត្តចេញទៅហើយ' បទថា 'Pañcahi indriyehi' (ចាកឥន្ទ្រិយទាំងប្រាំ) ត្រូវជាបញ្ចមីវិភត្តិ (និស្សក្កវចនៈ)។ បើមានអត្ថថា 'ដោយចិត្តដែលលះបង់ហើយ' គប្បីជ្រាបថាជាតតិយាវិភត្តិ (ករណវចនៈ)។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ ចិត្តដែលចេញចាកឥន្ទ្រិយទាំងប្រាំ ហើយប្រព្រឹត្តទៅក្នុងមនោទ្វារ ឬចិត្តដែលឥន្ទ្រិយទាំងប្រាំលះបង់ហើយ ព្រោះមិនបានដល់នូវភាពជាទីតាំង (វត្ថុភាព) នៃឥន្ទ្រិយទាំងប្រាំនោះ។ ពាក្យថា 'Parisuddhena' (ដោយចិត្តដ៏បរិសុទ្ធ) សេចក្តីថា ដោយចិត្តដែលមិនមានឧបក្កិលេស។ ពាក្យថា 'Manoviññāṇena' (ដោយមនោវិញ្ញាណ) សេចក្តីថា ដោយរូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានចិត្ត។ ពាក្យថា 'Kiṃ neyyaṃ' (តើអ្វីជាធម៌ដែលគប្បីដឹង?) សេចក្តីថា តើអ្វីជាធម៌ដែលគប្បីដឹង។ ព្រោះថាក្នុងបាលីទាំងឡាយមានជាដើមថា 'ធម៌ណាមួយដែលឈ្មោះថា នេយ្យធម៌ មានប្រាកដ' ធម៌ដែលគប្បីដឹង លោកហៅថា នេយ្យៈ។ ពាក្យថា 'Ākāsānañcāyatanaṃ neyyaṃ' (អាកាសានញ្ចាយតនៈ ជាធម៌គប្បីដឹង) សួរថា តើអរូបាវចរសមាបត្តិ ជាធម៌ដែលគប្បីដឹងដោយរូបាវចរចតុត្ថជ្ឈានចិត្តយ៉ាងដូចម្តេច? ឆ្លើយថា បុគ្គលដែលតាំងនៅក្នុងរូបាវចរចតុត្ថជ្ឈាន រមែងអាចញ៉ាំងអរូបាវចរសមាបត្តិឲ្យកើតឡើងបាន។ ព្រោះថា អរូបាវចរសមាបត្តិនោះ រមែងសម្រេចដល់បុគ្គលដែលតាំងនៅក្នុងរូបាវចរចតុត្ថជ្ឈាននោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា 'អាកាសានញ្ចាយតនៈ ជាធម៌គប្បីដឹង' ជាដើម។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាមិនត្រាស់សម្តែងនូវ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ? ឆ្លើយថា ព្រោះមិនមានការចូលទៅកំណត់ដឹងដោយឡែកៗ (បាដិយេក្កៈ)។ ព្រោះថាក្នុងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈនោះ បុគ្គលរមែងបាននូវការពិចារណា (សម្មសនៈ) ដោយអំណាចនៃក្រុម (កលាបៈ) ឬដោយអំណាចនៃន័យ (នយៈ) ប៉ុណ្ណោះ សូម្បីភិក្ខុដែលប្រហែលដោយព្រះធម្មសេនាបតី (ព្រះសារីបុត្ត) ក៏មិនមានការចូលទៅកំណត់ដឹងដោយឡែកៗកើតឡើងក្នុងសមាបត្តិនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីព្រះថេរៈ (សារីបុត្ត) ក៏បានពិចារណាដោយអំណាចនៃក្រុម និងដោយអំណាចនៃន័យ ហើយឆ្លើយតបថា 'ធម៌ទាំងឡាយនេះ មិនទាន់មានក៏មានឡើង លុះមានឡើងហើយក៏វិនាសទៅវិញ យ៉ាងនេះពិតមែន'។ ចំណែកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រោះទ្រង់មានសព្វញ្ញុតញ្ញាណនៅក្នុងព្រះហស្ត ទោះបីក្នុងនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិក្តី ក៏ទ្រង់អាចស្រង់យកធម៌ជាងហាសិបយ៉ាងដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយការស្រង់យកអង្គធម៌ទាំងឡាយ (អង្គុទ្ធារៈ) ហើយត្រាស់ថា 'សញ្ញាសមាបត្តិមានត្រឹមណា ការចាក់ធ្លុះដឹងនូវធម៌ដទៃក៏មានត្រឹមណោះ' ដូច្នោះឯង។ ပညာစက္ခုနာ ပဇာနာတီတိ ဒဿနပရိဏာယကဋ္ဌေန စက္ခုဘူတာယ ပညာယ ပဇာနာတိ. တတ္ထ ဒွေ ပညာ သမာဓိပညာ ဝိပဿနာပညာ စ. သမာဓိပညာယ ကိစ္စတော အသမ္မောဟတော စ ပဇာနာတိ. ဝိပဿနာပညာယ လက္ခဏပဋိဝေဓေန အာရမ္မဏတော ဇာနနံ ကထိတံ. ကိမတ္ထိယာတိ ကော ဧတိဿာ အတ္ထော. အဘိညတ္ထာတိအာဒီသု အဘိညေယျေ ဓမ္မေ အဘိဇာနာတီတိ [Pg.246] အဘိညတ္ထာ. ပရိညေယျေ ဓမ္မေ ပရိဇာနာတီတိ ပရိညတ္ထာ. ပဟာတဗ္ဗေ ဓမ္မေ ပဇဟတီတိ ပဟာနတ္ထာ. သာ ပနေသာ လောကိယာပိ အဘိညတ္ထာ စ ပရိညတ္ထာ စ ဝိက္ခမ္ဘနတော ပဟာနတ္ထာ. လောကုတ္တရာပိ အဘိညတ္ထာ စ ပရိညတ္ထာ စ သမုစ္ဆေဒတော ပဟာနတ္ထာ. တတ္ထ လောကိယာ ကိစ္စတော အသမ္မောဟတော စ ပဇာနာတိ, လောကုတ္တရာ အသမ္မောဟတော. ពាក្យថា 'Paññācakkhunā pajānāti' (ដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញាចក្ខុ) សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញាដែលប្រៀបដូចជាភ្នែក ព្រោះមានសេចក្តីថាជាអ្នកដឹកនាំក្នុងការឃើញ។ ក្នុងទីនោះ បញ្ញាមានពីរយ៉ាងគឺ សមាធិបញ្ញា និងវិបស្សនាបញ្ញា។ បុគ្គលរមែងដឹងច្បាស់ដោយសមាធិបញ្ញា ដោយអំណាចនៃកិច្ច និងដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនវង្វេង។ ចំណែកការដឹងដោយអំណាចនៃការចាក់ធ្លុះលក្ខណៈ និងដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ លោកពោលដោយអំណាចនៃវិបស្សនាបញ្ញា។ ពាក្យថា 'Kimatthiyā' (តើបញ្ញានោះមានប្រយោជន៍អ្វី?) សេចក្តីថា តើបញ្ញានោះមានប្រយោជន៍ដូចម្តេច។ ក្នុងបាលីទាំងឡាយមានជាដើមថា 'Abhiññatthā' (មានការដឹងច្បាស់ជាប្រយោជន៍) បញ្ញាឈ្មោះថា អភិញ្ញត្ថៈ ព្រោះដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលគប្បីដឹងច្បាស់ (អភិញ្ញេយ្យធម៌)។ ឈ្មោះថា បរិញ្ញត្ថៈ ព្រោះកំណត់ដឹងនូវធម៌ដែលគប្បីកំណត់ដឹង (បរិញ្ញេយ្យធម៌)។ ឈ្មោះថា បហានត្ថៈ ព្រោះលះបង់នូវធម៌ដែលគប្បីលះបង់ (បហាតព្វធម៌)។ សូម្បីតែលោកិយបញ្ញានោះ ក៏ឈ្មោះថា អភិញ្ញត្ថៈផង បរិញ្ញត្ថៈផង និងឈ្មោះថា បហានត្ថៈផង ដោយអំណាចនៃការសង្កត់សង្កិនទុក (វិក្ខម្ភនៈ)។ សូម្បីលោកុត្តរបញ្ញា ក៏ឈ្មោះថា អភិញ្ញត្ថៈផង បរិញ្ញត្ថៈផង និងឈ្មោះថា បហានត្ថៈផង ដោយអំណាចនៃការកាត់ផ្តាច់ (សមុច្ឆេទៈ)។ ក្នុងបណ្តាបញ្ញាទាំងពីរនោះ លោកិយបញ្ញា រមែងដឹងច្បាស់ដោយអំណាចនៃកិច្ច និងដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនវង្វេង ចំណែកលោកុត្តរបញ្ញា រមែងដឹងច្បាស់ដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនវង្វេងប៉ុណ្ណោះ។ ၄၅၂. သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပ္ပာဒါယာတိ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ. ပရတော စ ဃောသောတိ သပ္ပာယဓမ္မဿဝနံ. ယောနိသော စ မနသိကာရောတိ အတ္တနော ဥပါယမနသိကာရော. တတ္ထ သာဝကေသု အပိ ဓမ္မသေနာပတိနော ဒွေ ပစ္စယာ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋန္တိယေဝ. ထေရော ဟိ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ ဧကံ အသင်္ချေယျံ ပါရမိယော ပူရေတွာပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အဏုမတ္တမ္ပိ ကိလေသံ ပဇဟိတုံ နာသက္ခိ. ‘‘ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ’’တိ (မဟာဝ. ၆၀) အဿဇိတ္ထေရတော ဣမံ ဂါထံ သုတွာဝဿ ပဋိဝေဓော ဇာတော. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပန သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနဉ္စ ပရတောဃောသကမ္မံ နတ္ထိ, ယောနိသောမနသိကာရသ္မိံယေဝ ဌတွာ ပစ္စေကဗောဓိဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ. ៤៥២. ពាក្យថា 'Sammādiṭṭhiyā uppādāya' (ដើម្បីការកើតឡើងនៃសម្មាទិដ្ឋិ) សេចក្តីថា ដើម្បីការកើតឡើងនៃវិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ និងមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា 'Parato ca ghoso' (ការស្តាប់ធម៌ពីបុគ្គលដទៃ) សេចក្តីថា ការបានស្តាប់នូវធម៌ដែលសមគួរ។ ពាក្យថា 'Yoniso ca manasikāro' (ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏សមគួរ) សេចក្តីថា ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយរបស់ខ្លួន។ ក្នុងបណ្តាសាវ័កទាំងឡាយ សូម្បីព្រះធម្មសេនាបតី (ព្រះសារីបុត្ត) ក៏សមគួរដើម្បីបាននូវបច្ច័យទាំងពីរយ៉ាងនេះពិតមែន។ ព្រោះថា ព្រះថេរៈ ទោះបីបានបំពេញបារមីទាំងឡាយអស់មួយអសង្ខេយ្យ និងសែនកប្បបន្ថែមទៀតក៏ដោយ ក៏មិនអាចលះបង់កិលេសសូម្បីតែបន្តិចបន្តួចដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនបានឡើយ។ លុះត្រាតែបានស្តាប់នូវគាថានេះថា 'Ye dhammā hetuppabhavā' (ធម៌ទាំងឡាយណា កើតអំពីហេតុ) ពីសំណាក់ព្រះអស្សជិត្ថេរ ទើបការចាក់ធ្លុះដឹងកើតឡើងដល់ព្រះថេរៈនោះ។ ចំណែកព្រះបច្ចេកពុទ្ធ និងព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធទាំងឡាយ មិនមានកិច្ចដែលត្រូវស្តាប់ធម៌ពីបុគ្គលដទៃ (បរតោឃោសៈ) ឡើយ ទ្រង់តាំងនៅក្នុងការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏សមគួរ (យោនិសោមនសិការៈ) ប៉ុណ្ណោះ ហើយញ៉ាំងបច្ចេកពោធិញ្ញាណ និងសព្វញ្ញុតញ្ញាណឲ្យកើតឡើង។ အနုဂ္ဂဟိတာတိ လဒ္ဓူပကာရာ. သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ. ဖလက္ခဏေ နိဗ္ဗတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ ဖလံ အဿာတိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာ. တဒေဝ စေတောဝိမုတ္တိသင်္ခါတံ ဖလံ အာနိသံသော အဿာတိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ စတုတ္ထဖလပညာ ပညာဝိမုတ္တိ နာမ, အဝသေသာ ဓမ္မာ စေတောဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သီလာနုဂ္ဂဟိတာတိအာဒီသု သီလန္တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. သုတန္တိ သပ္ပာယဓမ္မဿဝနံ. သာကစ္ဆာတိ ကမ္မဋ္ဌာနေ ခလနပက္ခလနစ္ဆေဒနကထာ. သမထောတိ ဝိပဿနာပါဒိကာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော. ဝိပဿနာတိ သတ္တဝိဓာ အနုပဿနာ. စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဉှိ ပူရေန္တဿ, သပ္ပာယဓမ္မဿဝနံ သုဏန္တဿ, ကမ္မဋ္ဌာနေ ခလနပက္ခလနံ ဆိန္ဒန္တဿ, ဝိပဿနာပါဒိကာသု အဋ္ဌသမာပတ္တီသု ကမ္မံ ကရောန္တဿ, သတ္တဝိဓံ အနုပဿနံ ဘာဝေန္တဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဖလံ ဒေတိ. «អនុក្កហិតា» បានដល់ ធម៌ដែលបានទទួលនូវឧបការៈ។ «សម្មាទិដ្ឋិ» បានដល់ អរហត្តមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ។ ចេតោវិមុត្តិដែលជាផលកើតឡើងក្នុងខណៈនៃផលមានដល់សម្មាទិដ្ឋិនោះ ហេតុនោះ សម្មាទិដ្ឋិនោះទើបឈ្មោះថា «ចេតោវិមុត្តិផលា» (មានចេតោវិមុត្តិជាផល)។ ផលដែលពោលគឺចេតោវិមុត្តិនោះឯងជាអានិសង្សមានដល់សម្មាទិដ្ឋិនោះ ហេតុនោះ សម្មាទិដ្ឋិនោះទើបឈ្មោះថា «ចេតោវិមុត្តិផលានិសង្ស» (មានចេតោវិមុត្តិផលជាអានិសង្ស)។ ទោះបីក្នុងបទទីពីរក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងសេចក្ដីនេះ បញ្ញាក្នុងផលទីបួន (អរហត្តផលបញ្ញា) ឈ្មោះថា «បញ្ញាវិមុត្តិ» ចំណែកធម៌ដែលសេសសល់ក្រៅពីនោះ គប្បីជ្រាបថា «ចេតោវិមុត្តិ»។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «សីលានុគ្គហិតា» ជាដើម ពាក្យថា «សីល» បានដល់ ចតុបារិសុទ្ធិសីល។ ពាក្យថា «សុតៈ» បានដល់ ការស្ដាប់ធម៌ដ៏ជាទីសប្បាយ។ ពាក្យថា «សាកច្ឆា» បានដល់ ធម្មកថាដែលជាគ្រឿងកាត់បង់នូវសេចក្ដីភ្លាំងភ្លាត់និងការរអិលដួលក្នុងកម្មដ្ឋាន។ ពាក្យថា «សមថៈ» បានដល់ សមាបត្តិ ៨ ដែលជាบาทដ្ឋាននៃវិបស្សនា។ ពាក្យថា «វិបស្សនា» បានដល់ អនុបស្សនា ៧ ប្រការ។ ព្រោះថា កាលបើភិក្ខុបំពេញចតុបារិសុទ្ធិសីលក្ដី ស្ដាប់ធម៌ដ៏ជាទីសប្បាយក្ដី កាត់បង់នូវសេចក្ដីភ្លាំងភ្លាត់ក្នុងកម្មដ្ឋានក្ដី ធ្វើការខ្វល់ខ្វាយក្នុងសមាបត្តិ ៨ ដែលជាบาทដ្ឋាននៃវិបស្សនាក្ដី ចម្រើនអនុបស្សនា ៧ ប្រការក្ដី អរហត្តមគ្គរមែងកើតឡើងហើយឲ្យនូវផល។ ယထာ ဟိ မဓုရံ အမ္ဗပက္ကံ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော အမ္ဗပေါတကဿ သမန္တာ ဥဒကကောဋ္ဌကံ ထိရံ ကတွာ ဗန္ဓတိ. ဃဋံ ဂဟေတွာ ကာလေန ကာလံ ဥဒကံ အာသိဉ္စတိ. ဥဒကဿ အနိက္ခမနတ္ထံ မရိယာဒံ ထိရံ ကရောတိ. ယာ ဟောတိ [Pg.247] သမီပေ ဝလ္လိ ဝါ သုက္ခဒဏ္ဍကော ဝါ ကိပိလ္လိကပုဋော ဝါ မက္ကဋကဇာလံ ဝါ, တံ အပနေတိ. ခဏိတ္တိံ ဂဟေတွာ ကာလေန ကာလံ မူလာနိ ပရိခဏတိ. ဧဝမဿ အပ္ပမတ္တဿ ဣမာနိ ပဉ္စ ကာရဏာနိ ကရောတော သော အမ္ဗော ဝဍ္ဎိတွာ ဖလံ ဒေတိ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရုက္ခဿ သမန္တတော ကောဋ္ဌကဗန္ဓနံ ဝိယ ဟိ သီလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ကာလေန ကာလံ ဥဒကသိဉ္စနံ ဝိယ ဓမ္မဿဝနံ, မရိယာဒါယ ထိရဘာဝကရဏံ ဝိယ သမထော, သမီပေ ဝလ္လိအာဒီနံ ဟရဏံ ဝိယ ကမ္မဋ္ဌာနေ ခလနပက္ခလနစ္ဆေဒနံ, ကာလေန ကာလံ ခဏိတ္တိံ ဂဟေတွာ မူလခဏနံ ဝိယ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ ဘာဝနာ. တေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ အနုဂ္ဂဟိတဿ အမ္ဗရုက္ခဿ မဓုရဖလဒါနကာလော ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ အနုဂ္ဂဟိတာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ အရဟတ္တဖလဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ពិតណាស់ ប្រៀបដូចជាបុគ្គលដែលប្រាថ្នានឹងបរិភោគផ្លែស្វាយទុំដ៏ផ្អែម រមែងធ្វើអាងទឹកព័ទ្ធជុំវិញកូនស្វាយឲ្យមាំមួន កាន់យកក្អមហើយស្រោចទឹកតាមកាលវេលា ធ្វើទំនប់ឲ្យមាំមួនដើម្បីកុំឲ្យទឹកហូរចេញ កម្ចាត់បង់នូវវល្លិក្ដី មែកឈើស្ងួតក្ដី សំបុកស្រមោចក្ដី បណ្ដាញពင့်ពាងក្ដី ណាដែលមាននៅជិត កាន់យកចបជីកហើយជ្រំដីជុំវិញឫសតាមកាលវេលា។ កាលបើបុគ្គលនោះជាអ្នកមិនប្រមាថ ធ្វើនូវហេតុទាំង ៥ ប្រការនេះ ដើមស្វាយនោះរមែងលូតលាស់ហើយឲ្យនូវផល យ៉ាងណាមិញ សេចក្ដីប្រៀបធៀបនេះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនោះដែរ។ គឺថា សីល គប្បីឃើញដូចជាការធ្វើអាងទឹកព័ទ្ធជុំវិញដើមឈើ ការស្ដាប់ធម៌ គប្បីឃើញដូចជាការស្រោចទឹកតាមកាលវេលា សមថៈ គប្បីឃើញដូចជាការធ្វើទំនប់ឲ្យមាំមួន ការកាត់បង់នូវសេចក្ដីភ្លាំងភ្លាត់ក្នុងកម្មដ្ឋាន គប្បីឃើញដូចជាការកម្ចាត់វល្លិជាដើមដែលនៅជិត ការចម្រើនអនុបស្សនាទាំង ៧ គប្បីឃើញដូចជាការកាន់ចបជីកជ្រំដីជុំវិញឫសតាមកាលវេលា។ គប្បីជ្រាបការឲ្យនូវអរហត្តផលនៃសម្មាទិដ្ឋិ ដែលបានឧបត្ថម្ភដោយធម៌ទាំង ៥ ប្រការនេះ របស់ភិក្ខុនេះ ដូចជាកាលដែលដើមស្វាយដែលបានថែទាំដោយហេតុទាំង ៥ ប្រការនោះ ឲ្យនូវផ្លែដ៏ផ្អែម ដូច្នោះឯង។ ၄၅၃. ကတိ ပနာဝုသော, ဘဝါတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? မူလမေဝ ဂတော အနုသန္ဓိ, ဒုပ္ပညော ယေဟိ ဘဝေဟိ န ဥဋ္ဌာတိ, တေ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. တတ္ထ ကာမဘဝေါတိ ကာမဘဝူပဂံ ကမ္မံ ကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တာ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာပီတိ ဥဘယမေကတော ကတွာ ကာမဘဝေါတိ အာဟ. ရူပါရူပဘဝေသုပိ ဧသေဝ နယော. အာယတိန္တိ အနာဂတေ. ပုနဗ္ဘဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ. ဣဓ ဝဋ္ဋံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. တတြာတတြာဘိနန္ဒနာတိ ရူပါဘိနန္ဒနာ သဒ္ဒါဘိနန္ဒနာတိ ဧဝံ တဟိံ တဟိံ အဘိနန္ဒနာ, ကရဏဝစနေ စေတံ ပစ္စတ္တံ. တတြတတြာဘိနန္ဒနာယ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ ဟိ ဂမနံ ဟောတိ, အာဂမနံ ဟောတိ, ဂမနာဂမနံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋံ ဝတ္တတီတိ ဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေသိ. ဣဒါနိ ဝိဝဋ္ဋံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကထံ ပနာဝုသော’’တိအာဒိမာဟ. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါတိ အဝိဇ္ဇာယ ခယနိရောဓေန. ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇာယ ဥပ္ပာဒေန. ကိံ အဝိဇ္ဇာ ပုဗ္ဗေ နိရုဒ္ဓါ, အထ ဝိဇ္ဇာ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နာတိ? ဥဘယမေတံ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ပဒီပုဇ္ဇလနေန အန္ဓကာရဝိဂမော ဝိယ ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒေန အဝိဇ္ဇာ နိရုဒ္ဓါဝ ဟောတိ. တဏှာနိရောဓာတိ တဏှာယ ခယနိရောဓေန. ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ န ဟောတီတိ ဧဝံ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝဿ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ န ဟောတိ, ဂမနံ အာဂမနံ ဂမနာဂမနံ ဥပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ဝဋ္ဋံ န ဝတ္တတီတိ ဝိဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေသိ. ៤៥៣. ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ ភពទាំងឡាយមានប៉ុន្មាន?» ក្នុងទីនេះ សួរអំពីអ្វី? បុគ្គលអ្នកមិនឈ្លាសវៃក្នុងអនុសន្ធិ កាលបើចូលទៅកាន់ឫសគល់ រមែងសួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរអំពីភពទាំងឡាយណាដែលសត្វមិនងើបឡើងរួច»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «កាមភព» គឺកម្មដែលនាំឲ្យទៅកាន់កាមភពផង ឧបាទិន្នក្ខន្ធទាំងឡាយដែលកើតឡើងព្រោះកម្មនោះផង រួមទាំងពីរយ៉ាងនេះចូលជាមួយគ្នា ទើបហៅថា កាមភព។ សូម្បីក្នុងរូបភពនិងអរូបភព ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា «អាវតឹ» គឺក្នុងអនាគតកាល។ ពាក្យថា «បុនព្ភវាភិនិព្វត្តិ» គឺការកើតឡើងនៃភពថ្មីទៀត។ ក្នុងទីនេះ សួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរអំពីវដ្ដៈ»។ ពាក្យថា «តត្រាតត្រាភិនន្ទនា» គឺការត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍នោះៗ មានការត្រេកអរក្នុងរូប ការត្រេកអរក្នុងសំឡេងជាដើម ក្នុងអារម្មណ៍នោះៗ។ ពាក្យថា «អភិនន្ទនា» នេះ ទោះបីជាបឋមាវិភត្តិ ក៏ប្រើក្នុងន័យករណវិភត្តិដែរ។ សេចក្ដីពន្យល់ថា ការកើតឡើងនៃភពថ្មីរមែងមាន ព្រោះការត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍នោះៗ។ ព្រោះថា ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ការទៅរមែងមាន ការមករមែងមាន ការទៅៗមកៗរមែងមាន វដ្ដៈរមែងវិលទៅ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញវដ្ដៈឲ្យដល់នូវកំពូលដោយពាក្យនេះ។ ឥឡូវនេះ កាលបើចង់សួរអំពីវិវដ្ដៈ ទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា «កថំ បនាវុសោ» (ម្នាលអាវុសោ ចុះធ្វើដូចម្ដេច...)។ ក្នុងការឆ្លើយតបនឹងសំណួរនោះ ពាក្យថា «អវិជ្ជាវិរាគា» គឺព្រោះការអស់ទៅនិងការរលត់ទៅដោយមិនសេសសល់នៃអវិជ្ជា។ ពាក្យថា «វិជ្ជុប្បាទា» គឺព្រោះការកើតឡើងនៃវិជ្ជាគឺអរហត្តមគ្គ។ សួរថា ចុះអវិជ្ជារលត់ទៅមុន ឬក៏វិជ្ជាកើតឡើងមុន? ពាក្យទាំងពីរយ៉ាងនេះ មិនគួរពោលឡើយ។ ព្រោះការរលត់ទៅនៃអវិជ្ជាដោយការកើតឡើងនៃវិជ្ជា រមែងមានជាប្រាកដ ដូចជាការបាត់ទៅនៃងងឹតដោយការអុជប្រទីប ដូច្នោះឯង។ ពាក្យថា «តណ្ហានិរោធា» គឺព្រោះការអស់ទៅនិងការរលត់ទៅនៃតណ្ហា។ ពាក្យថា «បុនព្ភវាភិនិព្វត្តិ ន ហោតិ» គឺកាលបើមានការរលត់ទៅយ៉ាងនេះហើយ ការកើតឡើងនៃភពថ្មីក្នុងអនាគតរមែងមិនមាន ការទៅ ការមក ការទៅៗមកៗ រមែងដាច់សូន្យ វដ្ដៈរមែងមិនវិលទៅ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញវិវដ្ដៈឲ្យដល់នូវកំពូលដោយពាក្យនេះ។ ၄၅၄. ကတမံ ပနာဝုသောတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇတိ. တဿ နိရောဓပါဒကံ ပဌမဇ္ဈာနံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ပဌမံ ဈာနန္တိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? နိရောဓံ သမာပဇ္ဇနကေန [Pg.248] ဘိက္ခုနာ အင်္ဂဝဝတ္ထာနံ ကောဋ္ဌာသပရိစ္ဆေဒေါ နာမ ဇာနိတဗ္ဗော, ဣဒံ ဈာနံ ပဉ္စင်္ဂိကံ စတုရင်္ဂိကံ တိဝင်္ဂိကံ ဒုဝင်္ဂိကန္တိ အင်္ဂဝဝတ္ထာနံ ကောဋ္ဌာသပရိစ္ဆေဒံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ဝိတက္ကောတိအာဒီသု ပန အဘိနိရောပနလက္ခဏော ဝိတက္ကော, အနုမဇ္ဇနလက္ခဏော ဝိစာရော, ဖရဏလက္ခဏာ ပီတိ, သာတလက္ခဏံ သုခံ, အဝိက္ခေပလက္ခဏာ စိတ္တေကဂ္ဂတာတိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဝတ္တန္တိ. ကတင်္ဂဝိပ္ပဟီနန္တိ ဣဓ ပန ကိံ ပုစ္ဆတိ? နိရောဓံ သမာပဇ္ဇနကေန ဘိက္ခုနာ ဥပကာရာနုပကာရာနိ အင်္ဂါနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ, တာနိ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ, ဝိဿဇ္ဇနံ ပနေတ္ထ ပါကဋမေဝ. ဣတိ ဟေဋ္ဌာ နိရောဓပါဒကံ ပဌမဇ္ဈာနံ ဂဟိတံ, ဥပရိ တဿ အနန္တရပစ္စယံ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပုစ္ဆိဿတိ. အန္တရာ ပန ဆ သမာပတ္တိယော သံခိတ္တာ, နယံ ဝါ ဒဿေတွာ ဝိဿဋ္ဌာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ៤៥៤. ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ ចុះធម៌នោះតើដូចម្ដេច?» ក្នុងទីនេះ សួរអំពីអ្វី? ភិក្ខុអ្នកជាឧភតោភាគវិមុត្ត រមែងចូលកាន់និរោធសមាបត្តិតាមកាលវេលា។ សួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរអំពីបឋមជ្ឈានដែលជាบาทដ្ឋាននៃនិរោធសមាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ»។ ពាក្យថា «បឋមជ្ឈាន» ក្នុងទីនេះ សួរអំពីអ្វី? ភិក្ខុអ្នកចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ គbbyីដឹងនូវការកំណត់អង្គឈាន និងការកំណត់ចំណែកនៃឈាន ថា ឈាននេះមានអង្គ ៥ ឈាននេះមានអង្គ ៤ ឈាននេះមានអង្គ ៣ ឈាននេះមានអង្គ ២ ដូច្នេះ សួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរអំពីការកំណត់អង្គឈាន និងការកំណត់ចំណែកនៃឈាននោះ»។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «វិតក្កោ» ជាដើម វិតក្កៈ មានលក្ខណៈបង្អោនចិត្តទៅកាន់អារម្មណ៍ វិចារៈ មានលក្ខណៈជ្រំអារម្មណ៍ បីតិ មានលក្ខណៈផ្សព្វផ្សាយ សុខៈ មានលក្ខណៈស្រួលចិត្ត ចិត្តេកគ្គតា មានលក្ខណៈមិនរាយមាយ ធម៌ទាំង ៥ ប្រការនេះ រមែងប្រព្រឹត្តទៅ។ ពាក្យថា «លះបង់នូវអង្គប៉ុន្មាន?» ក្នុងទីនេះ សួរអំពីអ្វី? ភិក្ខុអ្នកចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ គប្បីដឹងនូវអង្គឈានទាំងឡាយដែលជាឧបការៈនិងមិនមែនជាឧបការៈ សួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរអំពីអង្គឈានទាំងនោះ»។ ចំណែកការឆ្លើយក្នុងទីនេះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងផ្នែកខាងក្រោម បានយកបឋមជ្ឈានដែលជាบาทដ្ឋាននៃនិរោធសមាបត្តិ ចំណែកខាងលើ នឹងសួរអំពីនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ ដែលជាអនន្តរបច្ច័យនៃនិរោធសមាបត្តិនោះ។ ចំណែកសមាបត្តិ ៦ ក្នុងចន្លោះនោះ ត្រូវបានសង្ខេបទុក គប្បីជ្រាបថា លោកបង្ហាញតែន័យហើយទុកចោលប៉ុណ្ណោះ។ ၄၅၅. ဣဒါနိ ဝိညာဏနိဿယေ ပဉ္စ ပသာဒေ ပုစ္ဆန္တော ပဉ္စိမာနိ, အာဝုသောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဂေါစရဝိသယန္တိ ဂေါစရဘူတံ ဝိသယံ. အညမညဿာတိ စက္ခု သောတဿ သောတံ ဝါ စက္ခုဿာတိ ဧဝံ ဧကေကဿ ဂေါစရဝိသယံ န ပစ္စနုဘောတိ. သစေ ဟိ နီလာဒိဘေဒံ ရူပါရမ္မဏံ သမောဓာနေတွာ သောတိန္ဒြိယဿ ဥပနေယျ, ‘‘ဣင်္ဃ တာဝ နံ ဝဝတ္ထပေဟိ ဝိဘာဝေဟိ, ကိံ နာမေတံ အာရမ္မဏ’’န္တိ. စက္ခုဝိညာဏဉှိ ဝိနာပိ မုခေန အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘‘အရေ အန္ဓဗာလ, ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ပရိဓာဝမာနော အညတြ မယာ ကုဟိံ ဧတဿ ဇာနနကံ လဘိဿသိ, အာဟရ နံ စက္ခုပသာဒေ ဥပနေဟိ, အဟမေတံ အာရမ္မဏံ ဇာနိဿာမိ, ယဒိ ဝါ နီလံ ယဒိ ဝါ ပီတကံ, န ဟိ ဧသော အညဿ ဝိသယော, မယှေဝေသော ဝိသယော’’တိ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝမေတာနိ အညမညဿ ဂေါစရံ ဝိသယံ န ပစ္စနုဘောန္တိ နာမ. ကိံ ပဋိသရဏန္တိ ဧတေသံ ကိံ ပဋိသရဏံ, ကိံ ဧတာနိ ပဋိသရန္တီတိ ပုစ္ဆတိ. မနော ပဋိသရဏန္တိ ဇဝနမနော ပဋိသရဏံ. မနော စ နေသန္တိ မနောဒွါရိကဇဝနမနော ဝါ ပဉ္စဒွါရိကဇဝနမနော ဝါ ဧတေသံ ဂေါစရဝိသယံ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အနုဘောတိ. စက္ခုဝိညာဏဉှိ ရူပဒဿနမတ္တမေဝ, ဧတ္ထ ရဇ္ဇနံ ဝါ ဒုဿနံ ဝါ မုယှနံ ဝါ နတ္ထိ. ဧတသ္မိံ ပန ဒွါရေ ဇဝနံ ရဇ္ဇတိ ဝါ ဒုဿတိ ဝါ မုယှတိ ဝါ. သောတဝိညာဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ៤៥៥. ឥឡូវនេះ កាលបើចង់សួរអំពីបសាទរូប ៥ ដែលជាទីអាស្រ័យនៃវិញ្ញាណ ទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា «បញ្ចិមានិ អាវុសោ» (ម្នាលអាវុសោ ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នេះ...)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «គោចរវិស័យ» បានដល់ អារម្មណ៍ដែលជាទីត្រាច់ចរ។ ពាក្យថា «របស់គ្នាទៅវិញទៅមក» គឺចក្ខុមិនទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ជាទីត្រាច់ចររបស់សោតៈ ឬសោតៈមិនទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ជាទីត្រាច់ចររបស់ចក្ខុ យ៉ាងនេះ គឺមិនទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ជាទីត្រាច់ចររបស់គ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើគេប្រមូលយករូបារម្មណ៍មានពណ៌ខៀវជាដើម ទៅដាក់ចំពោះមុខសោតិន្ទ្រិយ ហើយពោលថា «នែ៎ ចូរអ្នកកំណត់ ចូរអ្នកធ្វើឲ្យច្បាស់មើល តើអារម្មណ៍នេះឈ្មោះអ្វី?»។ ចក្ខុវិញ្ញាណ ទោះបីជាគ្មានមាត់ក៏ដោយ ក៏គប្បីនិយាយតាមសភាវៈរបស់ខ្លួនយ៉ាងនេះថា «នែ៎ មនុស្សពាលខ្វាក់ ទោះបីជាអ្នករត់ទៅអស់មួយរយឆ្នាំ ឬមួយពាន់ឆ្នាំក៏ដោយ ក្រៅពីយើងហើយ តើអ្នកនឹងបានការដឹងនូវអារម្មណ៍នេះពីណា? ចូរនាំយកអារម្មណ៍នោះមក ចូរដាក់ចំពោះមុខចក្ខុបសាទចុះ យើងនឹងដឹងនូវអារម្មណ៍នោះ ទោះបីជាពណ៌ខៀវក្ដី ពណ៌លឿងក្ដី ព្រោះថា អារម្មណ៍នេះមិនមែនជាវិស័យរបស់ឥន្ទ្រិយដទៃឡើយ វាជាវិស័យរបស់យើងតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះ»។ សូម្បីក្នុងទ្វារដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ យ៉ាងនេះ ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយនេះ ឈ្មោះថាមិនទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ជាទីត្រាច់ចររបស់គ្នាទៅវិញទៅមកឡើយ។ ពាក្យថា «តើអ្វីជាទីរលឹក?» គឺសួរថា តើអ្វីជាទីរលឹករបស់ឥន្ទ្រិយទាំងនោះ? តើឥន្ទ្រិយទាំងនោះរមែងចុះស៊ប់ក្នុងអ្វី? ពាក្យថា «មានចិត្តជាទីរលឹក» គឺជវនចិត្តជាទីរលឹក។ ពាក្យថា «ចិត្តរមែងទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍របស់ឥន្ទ្រិយទាំងនោះ» គឺមនោទ្វារិកជវនចិត្តក្ដី បញ្ចទ្វារិកជវនចិត្តក្ដី រមែងទទួលដឹងនូវអារម្មណ៍ជាទីត្រាច់ចររបស់ឥន្ទ្រិយទាំងនោះ ដោយអំណាចនៃការត្រេកអរជាដើម។ ព្រោះថា ចក្ខុវិញ្ញាណ គ្រាន់តែជាការឃើញរូបប៉ុណ្ណោះ ក្នុងចក្ខុវិញ្ញាណនេះ ការត្រេកអរក្ដី ការប្រទូស្តក្ដី ការវង្វេងក្ដី មិនមានឡើយ។ ចំណែកក្នុងទ្វារនេះ ជវនចិត្តរមែងត្រេកអរក្ដី ប្រទូស្តក្ដី វង្វេងក្ដី។ សូម្បីក្នុងសោតវិញ្ញាណជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ တတြာယံ ဥပမာ – ပဉ္စ ကိရ ဒုဗ္ဗလဘောဇကာ ရာဇာနံ သေဝိတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဧကသ္မိံ ပဉ္စကုလိကေ ဂါမေ ပရိတ္တကံ အာယံ လဘိံသု. တေသံ တတ္ထ [Pg.249] မစ္ဆဘာဂေါ မံသဘာဂေါ ယုတ္တိကဟာပဏော ဝါ, ဗန္ဓကဟာပဏော ဝါ, မာပဟာရကဟာပဏော ဝါ, အဋ္ဌကဟာပဏော ဝါ, သောဠသကဟာပဏော ဝါ, ဗာတ္တိံသကဟာပဏော ဝါ, စတုသဋ္ဌိကဟာပဏော ဝါ, ဒဏ္ဍောတိ ဧတ္တကမတ္တမေဝ ပါပုဏာတိ. သတဝတ္ထုကံ ပဉ္စသတဝတ္ထုကံ သဟဿဝတ္ထုကံ မဟာဗလိံ ရာဇာဝ ဂဏှာတိ. တတ္ထ ပဉ္စကုလိကဂါမော ဝိယ ပဉ္စ ပသာဒါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ; ပဉ္စ ဒုဗ္ဗလဘောဇကာ ဝိယ ပဉ္စ ဝိညာဏာနိ; ရာဇာ ဝိယ ဇဝနံ; ဒုဗ္ဗလဘောဇကာနံ ပရိတ္တကံ အာယပါပုဏနံ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ရူပဒဿနာဒိမတ္တံ. ရဇ္ဇနာဒီနိ ပန ဧတေသု နတ္ထိ. ရညော မဟာဗလိဂ္ဂဟဏံ ဝိယ တေသု ဒွါရေသု ဇဝနဿ ရဇ္ဇနာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ក្នុងសេចក្ដីនោះ មានឧបមាដូចតទៅនេះ៖ ឮថា ជនអ្នកស៊ីសួយសារអាករដ៏ទន់ខ្សោយ ៥ នាក់ ចូលទៅបំរើព្រះរាជា ហើយបាននូវសួយសារអាករដ៏តិចតួចក្នុងភូមិដែលមានផ្ទះ ៥ ខ្នង ដោយសេចក្ដីលំបាកក្រៃលែង។ ចំណែករបស់ពួកគេក្នុងភូមិនោះ មានដូចជា ចំណែកត្រី ចំណែកសាច់ ឬកហាបណៈដែលបានក្នុងថ្ងៃច្បាំង ឬកហាបណៈដែលបានក្នុងថ្ងៃដោះលែងអ្នកទោស ឬកហាបណៈដែលបានមកពីការផាកពិន័យ ឬកហាបណៈ ៨ ឬកហាបណៈ 1៦ ឬកហាបណៈ ៣២ ឬកហាបណៈ ៦៤ ឬការផាកពិន័យ គឺបានត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឯង។ ចំណែកឯសួយសារអាករដ៏ច្រើនដែលមានតម្លៃ ១០០ ក្ដី ៥០០ ក្ដី ១០០០ ក្ដី មានតែព្រះរាជាប៉ុណ្ណោះដែលទ្រង់យក។ ក្នុងឧបមានោះ គប្បីឃើញបសាទរូប ៥ ដូចជាភូមិដែលមានផ្ទះ ៥ ខ្នង គប្បីឃើញវិញ្ញាណ ៥ ដូចជាជនអ្នកស៊ីសួយសារអាករដ៏ទន់ខ្សោយ ៥ នាក់ គប្បីឃើញជវនចិត្តដូចជាព្រះរាជា គប្បីឃើញការគ្រាន់តែឃើញរូបជាដើមនៃចក្ខុវិញ្ញាណជាដើម ដូចជាការបាននូវសួយសារអាករដ៏តិចតួចរបស់ជនអ្នកស៊ីសួយសារអាករដ៏ទន់ខ្សោយ។ ចំណែកការត្រេកអរជាដើម មិនមានក្នុងវិញ្ញាណទាំងនោះឡើយ។ គប្បីជ្រាបការត្រេកអរជាដើមនៃជវនចិត្តក្នុងទ្វារទាំងនោះ ដូចជាការយកនូវសួយសារអាករដ៏ច្រើនរបស់ព្រះរាជា ដូច្នោះឯង។ ၄၅၆. ပဉ္စိမာနိ, အာဝုသောတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? အန္တောနိရောဓသ္မိံ ပဉ္စ ပသာဒေ. ကိရိယမယပဝတ္တသ္မိဉှိ ဝတ္တမာနေ အရူပဓမ္မာ ပသာဒါနံ ဗလဝပစ္စယာ ဟောန္တိ. ယော ပန တံ ပဝတ္တံ နိရောဓေတွာ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပန္နော, တဿ အန္တောနိရောဓေ ပဉ္စ ပသာဒါ ကိံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌန္တီတိ ဣဒံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. အာယုံ ပဋိစ္စာတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌန္တိ. ဥသ္မံ ပဋိစ္စာတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ကမ္မဇတေဇံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ. ယသ္မာ ပန ကမ္မဇတေဇောပိ ဇီဝိတိန္ဒြိယေန ဝိနာ န တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ ‘‘ဥသ္မာ အာယုံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ အာဟ. ဈာယတောတိ ဇလတော. အစ္စိံ ပဋိစ္စာတိ ဇာလသိခံ ပဋိစ္စ. အာဘာ ပညာယတီတိ အာလောကော နာမ ပညာယတိ. အာဘံ ပဋိစ္စ အစ္စီတိ တံ အာလောကံ ပဋိစ္စ ဇာလသိခါ ပညာယတိ. ៤៥៦. ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ ឥន្ទ្រិយទាំង ៥ នេះ...» ក្នុងទីនេះ សួរអំពីអ្វី? គឺសួរអំពីបសាទរូប ៥ ក្នុងខណៈនៃនិរោធសមាបត្តិ។ ព្រោះថា កាលបើការប្រព្រឹត្តទៅនៃកាយវិញ្ញត្តិជាដើម កំពុងប្រព្រឹត្តទៅ អរូបធម៌ទាំងឡាយ (នាមធម៌) រមែងជាបច្ច័យដ៏មានកម្លាំងដល់បសាទរូបទាំងឡាយ។ ចំណែកភិក្ខុណា រលត់នូវការប្រព្រឹត្តទៅនោះហើយ ចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ បសាទរូប ៥ ក្នុងខណៈនៃនិរោធសមាបត្តិរបស់ភិក្ខុនោះ តើអាស្រ័យនូវអ្វីទើបតាំងនៅបាន? សួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរនូវហេតុនេះ»។ ពាក្យថា «អាស្រ័យនូវអាយុ» គឺអាស្រ័យនូវជីវិតិន្ទ្រិយ ទើបតាំងនៅបាន។ ពាក្យថា «អាស្រ័យនូវកម្ដៅ» គឺជីវិតិន្ទ្រិយ អាស្រ័យនូវតេជោធាតុដែលកើតអំពីកម្ម ទើបតាំងនៅបាន។ តែព្រោះហេតុតែតេជោធាតុដែលកើតអំពីកម្មនោះ ទោះបីគ្មានជីវិតិន្ទ្រិយក៏មិនអាចតាំងនៅបានដែរ ហេតុនោះទើបពោលថា «កម្ដៅ អាស្រ័យនូវអាយុ ទើបតាំងនៅបាន»។ ពាក្យថា «កាលដែលឆេះ» គឺកាលដែលកំពុងរុងរឿង។ ពាក្យថា «អាស្រ័យនូវអណ្ដាតភ្លើង» គឺអាស្រ័យនូវអណ្ដាតភ្លើង។ ពាក្យថា «ពន្លឺរមែងប្រាកដ» គឺពន្លឺរមែងប្រាកដឡើង។ ពាក្យថា «អាស្រ័យនូវពន្លឺ អណ្ដាតភ្លើងរមែងប្រាកដ» គឺអាស្រ័យនូវពន្លឺនោះ អណ្ដាតភ្លើងរមែងប្រាកដឡើង។ ဧဝမေဝ ခေါ, အာဝုသော, အာယု ဥသ္မံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ ဇာလသိခါ ဝိယ ကမ္မဇတေဇော. အာလောကော ဝိယ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ဇာလသိခါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အာလောကံ ဂဟေတွာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သာ တေန အတ္တနာ ဇနိတအာလောကေနေဝ သယမ္ပိ အဏု ထူလာ ဒီဃာ ရဿာတိ ပါကဋာ ဟောတိ. တတ္ထ ဇာလပဝတ္တိယာ ဇနိတအာလောကေန တဿာယေဝ ဇာလပဝတ္တိယာ ပါကဋဘာဝေါ ဝိယ ဥသ္မံ ပဋိစ္စ နိဗ္ဗတ္တေန ကမ္မဇမဟာဘူတသမ္ဘဝေန ဇီဝိတိန္ဒြိယေန ဥသ္မာယ အနုပါလနံ. ဇီဝိတိန္ဒြိယဉှိ ဒသပိ ဝဿာနိ…ပေ… ဝဿသတမ္ပိ ကမ္မဇတေဇပဝတ္တံ ပါလေတိ. ဣတိ မဟာဘူတာနိ ဥပါဒါရူပါနံ နိဿယပစ္စယာဒိဝသေန ပစ္စယာနိ ဟောန္တီတိ အာယု ဥသ္မံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ. ဇီဝိတိန္ဒြိယံ [Pg.250] မဟာဘူတာနိ ပါလေတီတိ ဥသ္မာ အာယုံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. «ម្នាលអាវុសោ សេចក្ដីនេះក៏យ៉ាងនោះឯង គឺអាយុអាស្រ័យនូវកំដៅ (តេជោធាតុ) ទើបតាំងនៅបាន» ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា កម្មជតេជោ (តេជោធាតុដែលកើតអំពីកម្ម) ប្រៀបដូចជាអណ្ដាតភ្លើង។ ជីវិតិន្ទ្រិយ ប្រៀបដូចជាពន្លឺ។ ព្រោះថា កាលបើអណ្ដាតភ្លើងកើតឡើង វាតែងតែកើតឡើងដោយនាំយកពន្លឺទៅជាមួយផងដែរ។ អណ្ដាតភ្លើងនោះ អាស្រ័យដោយពន្លឺដែលខ្លួនបង្កើតឡើងនោះឯង ទើបខ្លួនវាផ្ទាល់ប្រាកដឡើងថា តូច ធំ វែង ឬខ្លី។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ ការដែលជីវិតិន្ទ្រិយ ដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យនូវកំដៅ និងការកើតឡើងនៃមហាភូតរូបដែលកើតអំពីកម្ម ជួយរក្សានូវកំដៅទុក នោះប្រៀបដូចជាការប្រាកដឡើងនៃអណ្ដាតភ្លើងនោះឯង ដោយសារពន្លឺដែលកើតអំពីការប្រព្រឹត្តទៅនៃអណ្ដាតភ្លើង។ ព្រោះថា ជីវិតិន្ទ្រិយ រមែងរក្សានូវការប្រព្រឹត្តទៅនៃកម្មជតេជោ អស់រយៈពេល ១០ ឆ្នាំខ្លះ...ផេ... រហូតដល់ ១០០ ឆ្នាំខ្លះ។ យ៉ាងនេះ មហាភូតរូបទាំងឡាយ រមែងជាបច្ច័យដល់ឧបាទាយរូបទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃនិស្សយបច្ច័យជាដើម ហេតុនោះ អាយុទើបអាស្រ័យនូវកំដៅហើយតាំងនៅ។ ជីវិតិន្ទ្រិយ រមែងរក្សានូវមហាភូតរូបទាំងឡាយ ហេតុនោះ កំដៅទើបអាស្រ័យនូវអាយុហើយតាំងនៅ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ၄၅၇. အာယုသင်္ခါရာတိ အာယုမေဝ. ဝေဒနိယာ ဓမ္မာတိ ဝေဒနာ ဓမ္မာဝ. ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယတီတိ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယတိ. ယော ဟိ ဘိက္ခု အရူပပဝတ္တေ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ သညဉ္စ ဝေဒနဉ္စ နိရောဓေတွာ နိရောဓံ သမာပန္နော, တဿ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယပစ္စယာ အရူပဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ ပန ရူပါရူပပဝတ္တံ ပဝတ္တတိ. ယထာ ကိံ? ယထာ ဧကော ပုရိသော ဇာလာပဝတ္တေ ဥက္ခဏ္ဌိတော ဥဒကေန ပဟရိတွာ ဇာလံ အပ္ပဝတ္တံ ကတွာ ဆာရိကာယ အင်္ဂါရေ ပိဓာယ တုဏှီ နိသီဒတိ. ယဒါ ပနဿ ပုန ဇာလာယ အတ္ထော ဟောတိ, ဆာရိကံ အပနေတွာ အင်္ဂါရေ ပရိဝတ္တေတွာ ဥပါဒါနံ ဒတွာ မုခဝါတံ ဝါ တာလဝဏ္ဋဝါတံ ဝါ ဒဒါတိ. အထ ဇာလာပဝတ္တံ ပုန ပဝတ္တတိ. ဧဝမေဝ ဇာလာပဝတ္တံ ဝိယ အရူပဓမ္မာ. ပုရိသဿ ဇာလာပဝတ္တေ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ဥဒကပ္ပဟာရေန ဇာလံ အပ္ပဝတ္တံ ကတွာ ဆာရိကာယ အင်္ဂါရေ ပိဓာယ တုဏှီဘူတဿ နိသဇ္ဇာ ဝိယ ဘိက္ခုနော အရူပပဝတ္တေ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ သညဉ္စ ဝေဒနဉ္စ နိရောဓေတွာ နိရောဓသမာပဇ္ဇနံ. ဆာရိကာယ ပိဟိတအင်္ဂါရာ ဝိယ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ပုရိသဿ ပုန ဇာလာယ အတ္ထေ သတိ ဆာရိကာပနယနာဒီနိ ဝိယ ဘိက္ခုနော ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလာပဂမနံ. အဂ္ဂိဇာလာယ ပဝတ္တိ ဝိယ ပုန အရူပဓမ္မေသု ဥပ္ပန္နေသု ရူပါရူပပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ៤៥៧. ពាក្យថា អាយុសង្ខារ បានដល់ អាយុ (ជីវិតិន្ទ្រិយ) នោះឯង។ ពាក្យថា វេទនិយធម៌ បានដល់ វេទនាធម៌ទាំងឡាយនោះឯង។ ពាក្យថា ការចេញរមែងប្រាកដ បានដល់ ការចេញអំពីសមាបត្តិ រមែងប្រាកដ។ ព្រោះថា ភិក្ខុណា នឿយណាយក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃនាមធម៌ (អរូបធម៌) ហើយរំលត់នូវសញ្ញានិងវេទនា ចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ នាមធម៌ទាំងឡាយ រមែងកើតឡើងដល់ភិក្ខុនោះ ដោយអំណាចនៃរូបជីវិតិន្ទ្រិយជាបច្ច័យ តាមរយៈកាលវេលាដែលបានកំណត់ទុក។ ការប្រព្រឹត្តទៅនៃរូបនិងអរូប រមែងប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងនេះឯង។ សួរថា ដូចម្ដេច? ដូចជាបុរសម្នាក់ នឿយណាយក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃអណ្ដាតភ្លើង ក៏យកទឹកស្រោចរំលត់អណ្ដាតភ្លើងមិនឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ហើយយកផេះគ្របកងើកភ្លើងទុក រួចអង្គុយនៅស្ងៀម។ លុះដល់ពេលដែលបុរសនោះ ត្រូវការអណ្ដាតភ្លើងម្ដងទៀត ក៏កាយផេះចេញ ត្រឡប់កងើកភ្លើង ដាក់ឧស (គ្រឿងបង្កាត់) ហើយផ្លុំខ្យល់ដោយមាត់ ឬបក់ដោយផ្លិតស្លឹកត្នោត។ លំដាប់នោះ ការប្រព្រឹត្តទៅនៃអណ្ដាតភ្លើង ក៏រមែងប្រព្រឹត្តទៅជាថ្មីទៀត។ សេចក្ដីនេះយ៉ាងណាមិញ អរូបធម៌ទាំងឡាយ ក៏ប្រៀបដូចជាការប្រព្រឹត្តទៅនៃអណ្ដាតភ្លើង យ៉ាងនោះឯង។ ការចូលកាន់និរោធសមាបត្តិរបស់ភិក្ខុ ដោយការនឿយណាយក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃអរូបធម៌ ហើយរំលត់សញ្ញានិងវេទនា គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការអង្គុយនៅស្ងៀមរបស់បុរស ដែលនឿយណាយក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃអណ្ដាតភ្លើង ហើយស្រោចទឹកមិនឲ្យអណ្ដាតភ្លើងប្រព្រឹត្តទៅ រួចយកផេះគ្របកងើកភ្លើងទុក។ រូបជីវិតិន្ទ្រិយ (និងកម្មជតេជោធាតុ) ប្រៀបដូចជាកងើកភ្លើងដែលគ្របទុកដោយផេះ។ ការកន្លងទៅនៃកាលវេលាដែលភិក្ខុបានកំណត់ទុក ប្រៀបដូចជាការកាយផេះចេញជាដើម កាលដែលបុរសនោះត្រូវការអណ្ដាតភ្លើងជាថ្មី។ កាលបើអរូបធម៌ទាំងឡាយកើតឡើងជាថ្មី ការប្រព្រឹត្តទៅនៃរូបនិងអរូប គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការប្រព្រឹត្តទៅនៃអណ្ដាតភ្លើង យ៉ាងនោះឯង។ အာယု ဥသ္မာ စ ဝိညာဏန္တိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ, ကမ္မဇတေဇောဓာတု, စိတ္တန္တိ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ယဒါ ဣမံ ရူပကာယံ ဇဟန္တိ, အထာယံ အစေတနံ ကဋ္ဌံ ဝိယ ပထဝိယံ ဆဍ္ဍိတော သေတီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉ္စေတံ – ពាក្យថា អាយុ កំដៅ និងវិញ្ញាណ គឺរូបជីវិតិន្ទ្រិយ កម្មជតេជោធាតុ និងចិត្ត។ សេចក្ដីថា កាលណាធម៌ទាំង ៣ នេះ លះបង់នូវរូបកាយនេះទៅ ក្នុងកាលនោះ កាយនេះដែលគ្មានចិត្ត រមែងដេកស្ដូកស្ដឹងនៅលើផែនដី ដូចជាដុំឈើដែលគេបោះបង់ចោល។ ព្រះមានព្រះភាគក៏បានត្រាស់សេចក្ដីនេះទុកមកហើយថា៖ ‘‘အာယု ဥသ္မာ စ ဝိညာဏံ, ယဒါ ကာယံ ဇဟန္တိမံ; အပဝိဒ္ဓေါ တဒါ သေတိ, ပရဘတ္တံ အစေတန’’န္တိ. (သံ. နိ. ၃.၉၅); «កាលណាអាយុ កំដៅ និងវិញ្ញាណ លះបង់នូវកាយនេះទៅ ក្នុងកាលនោះ កាយនេះដែលគេបោះបង់ចោលហើយ ជាកាយគ្មានចិត្ត រមែងដេកស្ដូកស្ដឹង ជាចំណីនៃសត្វដទៃ (ឬឥតប្រយោជន៍)។» ကာယသင်္ခါရာတိ အဿာသပဿာသာ. ဝစီသင်္ခါရာတိ ဝိတက္ကဝိစာရာ. စိတ္တသင်္ခါရာတိ သညာဝေဒနာ. အာယူတိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ပရိဘိန္နာနီတိ ဥပဟတာနိ, ဝိနဋ္ဌာနီတိ အတ္ထော. တတ္ထ ကေစိ ‘‘နိရောဓသမာပန္နဿ စိတ္တသင်္ခါရာဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ ဝစနတော စိတ္တံ အနိရုဒ္ဓံ ဟောတိ, တသ္မာ သစိတ္တကာ အယံ သမာပတ္တီတိ ဝဒန္တိ. တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘ဝစီသင်္ခါရာပိဿ နိရုဒ္ဓါ’’တိ ဝစနတော ဝါစာ အနိရုဒ္ဓါ ဟောတိ, တသ္မာ နိရောဓံ သမာပန္နေန ဓမ္မမ္ပိ ကထေန္တေန သဇ္ဈာယမ္ပိ [Pg.251] ကရောန္တေန နိသီဒိတဗ္ဗံ သိယာ. ‘‘ယော စာယံ မတော ကာလင်္ကတော, တဿာပိ စိတ္တသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ’’တိ ဝစနတော စိတ္တံ အနိရုဒ္ဓံ ဘဝေယျ, တသ္မာ ကာလင်္ကတေ မာတာပိတရော ဝါ အရဟန္တေ ဝါ ဈာပယန္တေန အနန္တရိယကမ္မံ ကတံ ဘဝေယျ. ဣတိ ဗျဉ္ဇနေ အဘိနိဝေသံ အကတွာ အာစရိယာနံ နယေ ဌတွာ အတ္ထော ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. အတ္ထော ဟိ ပဋိသရဏံ, န ဗျဉ္ဇနံ. ពាក្យថា កាយសង្ខារ បានដល់ ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូល។ ពាក្យថា វចីសង្ខារ បានដល់ វិតក្កៈនិងវិចារៈ។ ពាក្យថា ចិត្តសង្ខារ បានដល់ សញ្ញានិងវេទនា។ ពាក្យថា អាយុ បានដល់ រូបជីវិតិន្ទ្រិយ។ ពាក្យថា បែកធ្លាយទៅហើយ សេចក្ដីថា ត្រូវកម្ទេចហើយ វិនាសទៅហើយ។ ក្នុងសេចក្ដីនោះ អាចារ្យខ្លះពោលថា ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «ចិត្តសង្ខារទាំងឡាយរបស់បុគ្គលអ្នកចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ រមែងរលត់ទៅ» ដូច្នេះ ចិត្តមិនទាន់រលត់ទេ ហេតុនោះ និរោធសមាបត្តិនេះ ទើបឈ្មោះថាជាសមាបត្តិដែលមានចិត្ត。 អាចារ្យទាំងនោះ គប្បីត្រូវគេតបតវិញថា៖ បើដូច្នោះមែន ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «វចីសង្ខារទាំងឡាយរបស់បុគ្គលនោះ ក៏រលត់ទៅដែរ» ដូច្នេះ វាចាក៏មិនទាន់រលត់ដែរ ហេតុនោះ ភិក្ខុអ្នកចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ ក៏គប្បីត្រូវអង្គុយសម្ដែងធម៌ខ្លះ ស្វាធ្យាយធម៌ខ្លះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «បុគ្គលណាដែលស្លាប់ ធ្វើមរណកាលទៅហើយ ចិត្តសង្ខាររបស់បុគ្គលនោះ ក៏រលត់ទៅដែរ» ដូច្នេះ ចិត្តរបស់បុគ្គលស្លាប់នោះ ក៏គប្បីមិនទាន់រលត់ដែរ ហេតុនោះ កាលដែលកូនចៅដុតសពមាតាបិតា ឬដុតសពព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ នោះក៏គប្បីត្រូវជាការធ្វើនូវអនន្តរិយកម្មដែរ។ ហេតុនោះ មិនគប្បីប្រកាន់ខ្ជាប់តែលើព្យញ្ជនៈ (តួអក្សរ) ឡើយ គឺត្រូវស្ថិតនៅក្នុងគន្លងនៃព្រះអាចារ្យទាំងឡាយ ហើយពិចារណានូវសេចក្ដី (អត្ថ) វិញ។ ព្រោះថា សេចក្ដី (អត្ថ) ប៉ុណ្ណោះជាទីពឹង មិនមែនព្យញ្ជនៈជាទីពឹងឡើយ។ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိပ္ပသန္နာနီတိ ကိရိယမယပဝတ္တသ္မိဉှိ ဝတ္တမာနေ ဗဟိဒ္ဓါ အာရမ္မဏေသု ပသာဒေ ဃဋ္ဋေန္တေသု ဣန္ဒြိယာနိ ကိလမန္တာနိ ဥပဟတာနိ မက္ခိတာနိ ဝိယ ဟောန္တိ, ဝါတာဒီဟိ ဥဋ္ဌိတေန ရဇေန စတုမဟာပထေ ဌပိတအာဒါသော ဝိယ. ယထာ ပန ထဝိကာယံ ပက္ခိပိတွာ မဉ္ဇူသာဒီသု ဌပိတော အာဒါသော အန္တောယေဝ ဝိရောစတိ, ဧဝံ နိရောဓံ သမာပန္နဿ ဘိက္ခုနော အန္တောနိရောဓေ ပဉ္စ ပသာဒါ အတိဝိရောစန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣန္ဒြိယာနိ ဝိပ္ပသန္နာနီ’’တိ. ពាក្យថា ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយរមែងផូរផង់ គឺ៖ ព្រោះថា កាលបើការប្រព្រឹត្តទៅនៃកិរិយាចិត្ត (ដូចជាការដើរជាដើម) កំពុងប្រព្រឹត្តទៅ កាលបើអារម្មណ៍ខាងក្រៅទាំងឡាយមកប៉ះទង្គិចនឹងប្រាសាទរូប ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ (មានចក្ខុន្ទ្រិយជាដើម) រមែងល្វើយ ហាក់ដូចជាត្រូវបំផ្លាញ ឬប្រឡាក់ប្រឡូក ប្រៀបដូចជាកញ្ចក់ដែលគេដាក់ទុកនៅផ្លូវបែកជាបួន ដែលពោរពេញដោយធូលីហុយឡើងដោយសារខ្យល់ជាដើម។ ប៉ុន្តែ កញ្ចក់ដែលគេដាក់បញ្ចូលក្នុងថង់ រួចដាក់ទុកក្នុងហឹបជាដើម រមែងភ្លឺថ្លាតែខាងក្នុងប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ ចំពោះភិក្ខុអ្នកចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ ប្រសាទរូបទាំង ៥ ក្នុងខាងក្នុងនៃនិរោធសមាបត្តិ រមែងភ្លឺថ្លាស្អាតក្រៃលែង យ៉ាងនោះឯង។ ហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយរមែងផូរផង់»។ ၄၅၈. ကတိ ပနာဝုသော, ပစ္စယာတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? နိရောဓဿ အနန္တရပစ္စယံ နေဝသညာနာသညာယတနံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ဝိဿဇ္ဇနေ ပနဿ သုခဿ စ ပဟာနာတိ စတ္တာရော အပဂမနပစ္စယာ ကထိတာ. အနိမိတ္တာယာတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနကဖလသမာပတ္တိံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. အဝသေသသမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနဉှိ ဘဝင်္ဂေန ဟောတိ, နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာနံ ပန ဝိပဿနာနိဿန္ဒာယ ဖလသမာပတ္တိယာတိ တမေဝ ပုစ္ဆတိ. သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပါဒီနံ သဗ္ဗာရမ္မဏာနံ. အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရောတိ သဗ္ဗနိမိတ္တာပဂတာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ မနသိကာရော. ဖလသမာပတ္တိသဟဇာတံ မနသိကာရံ သန္ဓာယာဟ. ဣတိ ဟေဋ္ဌာ နိရောဓပါဒကံ ပဌမဇ္ဈာနံ ဂဟိတံ, နိရောဓဿ အနန္တရပစ္စယံ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဂဟိတံ, ဣဓ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနကဖလသမာပတ္တိ ဂဟိတာတိ. ៤៥៨. ក្នុងពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ បច្ច័យទាំងឡាយមានប៉ុន្មាន?» នេះ តើលោកសួរអំពីអ្វី? លោកសួរដោយបំណងថា «អាត្មាអញនឹងសួរនូវនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈ ដែលជាអនន្តរបច្ច័យនៃនិរោធសមាបត្តិ»។ ចំណែកក្នុងការឆ្លើយតបនៃបញ្ហានោះ លោកបានសម្ដែងនូវបច្ច័យនៃការលះបង់ ៤ យ៉ាង មានពាក្យថា «ព្រោះលះបង់នូវសុខ» ជាដើម។ ក្នុងពាក្យថា «ដើម្បីអនិមិត្តធាតុ» នេះ តើលោកសួរអំពីអ្វី? លោកសួរដោយបំណងថា «អាត្មាអញនឹងសួរនូវផលសមាបត្តិរបស់បុគ្គលអ្នកចេញអំពីនិរោធសមាបត្តិ»។ ព្រោះថា ការចេញអំពីសមាបត្តិដែលសេសសល់ រមែងកើតឡើងដោយសារភវង្គចិត្ត ប៉ុន្តែការចេញអំពីនិរោធសមាបត្តិ រមែងកើតឡើងដោយសារផលសមាបត្តិដែលជាផលហូរចេញនៃវិបស្សនា ហេតុនោះ លោកទើបសួរនូវផលសមាបត្តិនោះឯង។ ពាក្យថា នៃនិមិត្តទាំងពួង បានដល់ នៃអារម្មណ៍ទាំងពួងមានរូបារម្មណ៍ជាដើម។ ពាក្យថា ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវអនិមិត្តធាតុ បានដល់ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវព្រះនិព្វានធាតុដែលប្រាសចាកនិមិត្តទាំងពួង។ លោកពោលសំដៅយកការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដែលកើតរួមគ្នាជាមួយផលសមាបត្តិ។ យ៉ាងនេះ ខាងក្រោម លោកបានកាន់យកបឋមជ្ឈានដែលជាបាទៈនៃនិរោធសមាបត្តិ កាន់យកនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនៈដែលជាអនន្តរបច្ច័យនៃនិរោធសមាបត្តិ និងក្នុងទីនេះ លោកបានកាន់យកផលសមាបត្តិដែលជាគ្រឿងចេញអំពីនិរោធសមាបត្តិ។ ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိရောဓကထာ ကထေတဗ္ဗာ ဟောတိ. သာ, ‘‘ဒွီဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ တယော စ သင်္ခါရာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟိ ဝသီဘာဝတာပညာ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဉာဏ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၈၃) အာဂတာ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပနဿာ သဗ္ဗာကာရေန ဝိနိစ္ဆယကထာ ကထိတာ. ក្នុងទីនេះ គប្បីសម្ដែងនូវនិរោធកថា។ និរោធកថានោះ មកហើយក្នុងគម្ពីរបដិសម្ភិទាមគ្គ យ៉ាងនេះថា «បញ្ញាដែលដល់នូវភាពជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញ ដោយការប្រកបដោយកម្លាំង ២ យ៉ាង (សមថពលៈ និងវិបស្សនាពលៈ) ដោយការរម្ងាប់នូវសង្ខារទាំង ៣ ដោយញាណចរិយា ១៦ និងដោយសមាធិចរិយា ៩ ឈ្មោះថា ញាណក្នុងនិរោធសមាបត្តិ»។ ចំណែកក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ លោកបានសម្ដែងនូវសេចក្ដីសម្រេច (វិនិច្ឆ័យកថា) នៃនិរោធសមាបត្តិនោះ ដោយគ្រប់អាការៈហើយ។ ဣဒါနိ [Pg.252] ဝလဉ္ဇနသမာပတ္တိံ ပုစ္ဆန္တော ကတိ ပနာဝုသော, ပစ္စယာတိအာဒိမာဟ. နိရောဓတော ဟိ ဝုဋ္ဌာနကဖလသမာပတ္တိယာ ဌိတိ နာမ န ဟောတိ, ဧကံ ဒွေ စိတ္တဝါရမေဝ ပဝတ္တိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ. အယဉှိ ဘိက္ခု သတ္တ ဒိဝသေ အရူပပဝတ္တံ နိရောဓေတွာ နိသိန္နော နိရောဓဝုဋ္ဌာနကဖလသမာပတ္တိယံ န စိရံ တိဋ္ဌတိ. ဝလဉ္ဇနသမာပတ္တိယံ ပန အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါဝ ပမာဏံ. တသ္မာ သာ ဌိတိ နာမ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဌိတိယာ’’တိ. တဿာ စိရဋ္ဌိတတ္ထံ ကတိ ပစ္စယာတိ အတ္ထော. ဝိဿဇ္ဇနေ ပနဿာ ပုဗ္ဗေ စ အဘိသင်္ခါရောတိ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော. ဝုဋ္ဌာနာယာတိ ဣဓ ဘဝင်္ဂဝုဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆတိ. ဝိဿဇ္ဇနေပိဿာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ မနသိကာရောတိ ရူပါဒိနိမိတ္တဝသေန ဘဝင်္ဂသဟဇာတမနသိကာရော ဝုတ္တော. ឥឡូវនេះ កាលលោកចង់សួរអំពីវលញ្ជនសមាបត្តិ (សមាបត្តិដែលប្រើប្រាស់ជាប្រចាំ) ទើបពោលពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ បច្ច័យទាំងឡាយមានប៉ុន្មាន?» ជាដើម។ ព្រោះថា ផលសមាបត្តិរបស់បុគ្គលអ្នកចេញអំពីនិរោធសមាបត្តិ មិនឈ្មោះថាមានការតាំងនៅ (ឋិតិ) ឡើយ គឺប្រព្រឹត្តទៅត្រឹមតែ ១ ឬ ២ វារៈនៃចិត្ត រួចក៏ចុះកាន់ភវង្គ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះ អង្គុយរំលត់ការប្រព្រឹត្តទៅនៃនាមធម៌អស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ តែមិនបានតាំងនៅក្នុងផលសមាបត្តិដែលជាគ្រឿងចេញអំពីនិរោធសមាបត្តិអស់កាលយូរឡើយ។ ចំណែកក្នុងវលញ្ជនសមាបត្តិ ការកំណត់នូវអធ្វាកាល (រយៈពេល) ប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ។ ហេតុនោះ វលញ្ជនសមាបត្តិនោះ ទើបឈ្មោះថាមានការតាំងនៅ (ឋិតិ)។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ដើម្បីការតាំងនៅនៃអនិមិត្តចេតោវិមុត្តិ»។ សេចក្ដីថា បច្ច័យទាំងឡាយដើម្បីឲ្យវលញ្ជនសមាបត្តិនោះតាំងនៅអស់កាលយូរ មានប៉ុន្មាន? ចំណែកក្នុងការឆ្លើយតបនៃបញ្ហានោះ ពាក្យថា «ការតាក់តែងទុកជាមុនផង» លោកសំដៅយកការកំណត់នូវអធ្វាកាល។ ពាក្យថា ដើម្បីការចេញ ក្នុងទីនេះ លោកសួរអំពីការចេញអំពីភវង្គ។ សូម្បីក្នុងការឆ្លើយតបនៃបញ្ហានោះ ពាក្យថា «ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនិមិត្តទាំងពួងផង» លោកសំដៅយកការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដែលកើតរួមគ្នាជាមួយភវង្គ ដោយអំណាចនៃរូបនិមិត្តជាដើម។ ၄၅၉. ယာ စာယံ, အာဝုသောတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? ဣဓ အညံ အဘိနဝံ နာမ နတ္ထိ. ဟေဋ္ဌာ ကထိတဓမ္မေယေဝ ဧကတော သမောဓာနေတွာ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ကတ္ထ ပန တေ ကထိတာ? ‘‘နီလမ္ပိ သဉ္ဇာနာတိ ပီတကမ္ပိ, လောဟိတကမ္ပိ, ဩဒါတကမ္ပိ သဉ္ဇာနာတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၅၀) ဧတသ္မိဉှိ ဌာနေ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ ကထိတာ. ‘‘နတ္ထိ ကိဉ္စီတိ အာကိဉ္စညာယတနန္တိ နေယျ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၄၅၁) ဧတ္ထ အာကိဉ္စညံ. ‘‘ပညာစက္ခုနာ ပဇာနာတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၅၁) ဧတ္ထ သုညတာ. ‘‘ကတိ ပနာဝုသော, ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဌိတိယာ ဝုဋ္ဌာနာယာ’’တိ ဧတ္ထ အနိမိတ္တာ. ဧဝံ ဟေဋ္ဌာ ကထိတာဝ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧကတော သမောဓာနေတွာ ပုစ္ဆတိ. တံ ပန ပဋိက္ခိပိတွာ ဧတာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာဝါတိ ဝတွာ အညေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဧကနာမကာ အတ္ထိ. ဧကော ဓမ္မော စတုနာမကော အတ္ထိ, ဧတံ ပါကဋံ ကတွာ ကထာပေတုံ ဣဓ ပုစ္ဆတီတိ အဋ္ဌကထာယံ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတံ. တဿာ ဝိဿဇ္ဇနေ အယံ ဝုစ္စတာဝုသော, အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တီတိ အယံ ဖရဏအပ္ပမာဏတာယ အပ္ပမာဏာ နာမ. အယဉှိ အပ္ပမာဏေ ဝါ သတ္တေ ဖရတိ, ဧကသ္မိမ္ပိ ဝါ သတ္တေ အသေသေတွာ ဖရတိ. ៤៥៩. ក្នុងពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ ធម៌នេះណា» នេះ តើលោកសួរអំពីអ្វី? ក្នុងសំណួរនេះ មិនមានធម៌អ្វីដែលថ្មីឡើយ។ លោកសួរដោយបំណងថា «អាត្មាអញនឹងប្រមូលធម៌ទាំងឡាយដែលបានសម្ដែងរួចហើយខាងក្រោម មកសួររួមគ្នាតែមួយ»។ សួរថា ចុះធម៌ទាំងនោះ លោកបានសម្ដែងទុកក្នុងទីណាខ្លះ? ក្នុងទីនេះថា «ដឹងច្បាស់នូវពណ៌ខៀវខ្លះ ពណ៌លឿងខ្លះ ពណ៌ក្រហមខ្លះ ពណ៌សខ្លះ» លោកបានសម្ដែងនូវអប្បមាណាចេតោវិមុត្តិ។ ក្នុងទីនេះថា «ដឹងថា អ្វីបន្តិចបន្តួចក៏មិនមាន ឈ្មោះថាអាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ» លោកបានសម្ដែងនូវអាកិញ្ចញ្ញៈ។ ក្នុងទីនេះថា «ដឹងច្បាស់ដោយបញ្ញាចក្ខុ» លោកបានសម្ដែងនូវសុញ្ញតៈ។ ក្នុងទីនេះថា «ម្នាលអាវុសោ បច្ច័យទាំងឡាយដើម្បីការតាំងនៅ និងការចេញនៃអនិមិត្តចេតោវិមុត្តិ មានប៉ុន្មាន?» លោកបានសម្ដែងនូវអនិមិត្តៈ។ លោកបានប្រមូលធម៌ទាំងឡាយដែលបានសម្ដែងរួចហើយខាងក្រោមយ៉ាងនេះ មកសួររួមគ្នាក្នុងទីនេះ។ ប៉ុន្តែ លោកបានបដិសេធនូវពាក្យថា «មិនមានធម៌ថ្មីឡើយ» នោះ ហើយពោលថា ធម៌ទាំងឡាយមានអប្បមាណាចេតោវិមុត្តិជាដើមទាំងនោះ លោកបានបង្ហាញទុកក្នុងទីនោះៗរួចហើយ តែមានធម៌ ៤ យ៉ាងដទៃទៀត ដែលមានឈ្មោះតែមួយ។ មានធម៌តែមួយ (គឺអរហត្តផល) ដែលមានឈ្មោះ ៤ យ៉ាង លោកសួរក្នុងទីនេះ ដើម្បីធ្វើធម៌នោះឲ្យប្រាកដច្បាស់ ហើយឲ្យសម្ដែងឡើង នេះជាការសន្និដ្ឋានក្នុងអដ្ឋកថា។ ក្នុងការឆ្លើយតបនៃបញ្ហានោះ ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ នេះហៅថា អប្បមាណាចេតោវិមុត្តិ» គឺចេតោវិមុត្តិនេះ ឈ្មោះថា អប្បមាណៈ ព្រោះផ្សាយទៅរកសត្វដោយគ្មានប្រមាណ។ ព្រោះថា ចេតោវិមុត្តិនេះ រមែងផ្សាយទៅកាន់សត្វទាំងឡាយដែលគ្មានប្រមាណ ឬផ្សាយទៅកាន់សត្វសូម្បីតែមួយ ដោយមិនឲ្យមានសេសសល់។ အယံ ဝုစ္စတာဝုသော, အာကိဉ္စညာတိ အာရမ္မဏကိဉ္စနဿ အဘာဝတော အာကိဉ္စညာ. အတ္တေန ဝါတိ အတ္တ ဘာဝပေါသပုဂ္ဂလာဒိသင်္ခါတေန အတ္တေန သုညံ. အတ္တနိယေန ဝါတိ စီဝရာဒိပရိက္ခာရသင်္ခါတေန အတ္တနိယေန သုညံ. အနိမိတ္တာတိ [Pg.253] ရာဂနိမိတ္တာဒီနံ အဘာဝေနေဝ အနိမိတ္တာ, အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိံ သန္ဓာယာဟ. နာနတ္ထာ စေဝ နာနာဗျဉ္ဇနာ စာတိ ဗျဉ္ဇနမ္ပိ နေသံ နာနာ အတ္ထောပိ. တတ္ထ ဗျဉ္ဇနဿ နာနတာ ပါကဋာဝ. အတ္ထော ပန, အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ ဘူမန္တရတော မဟဂ္ဂတာ ဧဝ ဟောတိ ရူပါဝစရာ; အာရမ္မဏတော သတ္တ ပညတ္တိအာရမ္မဏာ. အာကိဉ္စညာ ဘုမ္မန္တရတော မဟဂ္ဂတာ အရူပါဝစရာ; အာရမ္မဏတော န ဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာ. သုညတာ ဘုမ္မန္တရတော ကာမာဝစရာ; အာရမ္မဏတော သင်္ခါရာရမ္မဏာ. ဝိပဿနာ ဟိ ဧတ္ထ သုညတာတိ အဓိပ္ပေတာ. အနိမိတ္တာ ဘုမ္မန္တရတော လောကုတ္တရာ; အာရမ္မဏတော နိဗ္ဗနာရမ္မဏာ. ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ នេះហៅថា អាកិញ្ចញ្ញៈ» គឺឈ្មោះថា អាកិញ្ចញ្ញៈ ព្រោះមិនមានកង្វល់ (កិញ្ចនៈ) គឺអារម្មណ៍។ ពាក្យថា ដោយខ្លួន (អត្តៈ) គឺសូន្យចាកខ្លួន ដែលពោលគឺអត្តភាព រូបកាយ បុគ្គលជាដើម។ ពាក្យថា ដោយរបស់ខ្លួន (អត្តនិយៈ) គឺសូន្យចាករបស់ដែលជារបស់ខ្លួន ដែលពោលគឺគ្រឿងបរិក្ខារមានចីវរជាដើម។ ពាក្យថា អនិមិត្តៈ គឺឈ្មោះថា អនិមិត្តៈ ព្រោះមិនមានរាគនិមិត្តជាដើម លោកពោលសំដៅយកអរហត្តផលសមាបត្តិ។ ពាក្យថា មានអត្ថផ្សេងគ្នាផង មានព្យញ្ជនៈផ្សេងគ្នាផង គឺសូម្បីព្យញ្ជនៈរបស់ធម៌ទាំងនោះក៏ផ្សេងគ្នា សូម្បីអត្ថក៏ផ្សេងគ្នា។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ភាពផ្សេងគ្នានៃព្យញ្ជនៈ រមែងប្រាកដច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ចំណែកឯអត្ថវិញ អប្បមាណាចេតោវិមុត្តិ ដោយចំណែកនៃភូមិ រមែងជាមហគ្គតៈ និងជារូបាវចរៈ ដោយចំណែកនៃអារម្មណ៍ រមែងមានសត្វបញ្ញត្តិជាអារម្មណ៍។ អាកិញ្ចញ្ញាសមាបត្តិ ដោយចំណែកនៃភូមិ ជាមហគ្គតៈ និងជាអរូបាវចរៈ ដោយចំណែកនៃអារម្មណ៍ មាននវត្តព្វារម្មណ៍ (អារម្មណ៍ដែលមិនគប្បីពោលថាជាកាមាវចរៈ អតីតៈ ឬអជ្ឈត្តៈជាដើម)។ សុញ្ញតសមាបត្តិ ដោយចំណែកនៃភូមិ ជាកាមាវចរៈ ដោយចំណែកនៃអារម្មណ៍ មានសង្ខារជាអារម្មណ៍។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ លោកមានបំណងយកវិបស្សនាថាជាសុញ្ញតៈ។ អនិមិត្តសមាបត្តិ ដោយចំណែកនៃភូមិ ជាលោកុត្តរៈ ដោយចំណែកនៃអារម្មណ៍ មានព្រះនិព្វានជាអារម្មណ៍។ ရာဂေါ ခေါ, အာဝုသော, ပမာဏကရဏောတိအာဒီသု ယထာ ပဗ္ဗတပါဒေ ပူတိပဏ္ဏရသဥဒကံ နာမ ဟောတိ ကာဠဝဏ္ဏံ; ဩလောကေန္တာနံ ဗျာမသတဂမ္ဘီရံ ဝိယ ခါယတိ. ယဋ္ဌိံ ဝါ ရဇ္ဇုံ ဝါ ဂဟေတွာ မိနန္တဿ ပိဋ္ဌိပါဒေါတ္ထရဏမတ္တမ္ပိ န ဟောတိ. ဧဝမေဝံ ယာဝ ရာဂါဒယော နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, တာဝ ပုဂ္ဂလံ သဉ္ဇာနိတုံ န သက္ကာ ဟောန္တိ, သောတာပန္နော ဝိယ, သကဒါဂါမီ ဝိယ, အနာဂါမီ ဝိယ စ ခါယတိ. ယဒါ ပနဿ ရာဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တဒါ ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှောတိ ပညာယတိ. ဣတိ ဧတေ ‘‘ဧတ္တကော အယ’’န္တိ ပုဂ္ဂလဿ ပမာဏံ ဒဿေန္တော ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပမာဏကရဏာ နာမ ဝုတ္တာ. ယာဝတာ ခေါ, အာဝုသော, အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိယောတိ ယတ္တကာ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိယော. ကိတ္တကာ ပန တာ? စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရာ, စတ္တာရော မဂ္ဂါ, စတ္တာရိ စ ဖလာနီတိ ဒွါဒသ. တတ္ထ ဗြဟ္မဝိဟာရာ ဖရဏအပ္ပမာဏတာယ အပ္ပမာဏာ. သေသာ ပမာဏကရဏာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန အပ္ပမာဏာ. နိဗ္ဗာနမ္ပိ အပ္ပမာဏမေဝ, စေတောဝိမုတ္တိ ပန န ဟောတိ, တသ္မာ န ဂဟိတံ. အကုပ္ပာတိ အရဟတ္တဖလစေတောဝိမုတ္တိ; သာ ဟိ တာသံ သဗ္ဗဇေဋ္ဌိကာ, တသ္မာ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ ဝုတ္တာ. ရာဂေါ ခေါ, အာဝုသော, ကိဉ္စနောတိ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပုဂ္ဂလံ ကိဉ္စတိ မဒ္ဒတိ ပလိဗုန္ဓတိ. တသ္မာ ကိဉ္စနောတိ ဝုတ္တော. မနုဿာ ကိရ ဂေါဏေဟိ ခလံ မဒ္ဒါပေန္တော ကိဉ္စေဟိ ကပိလ, ကိဉ္စေဟိ ကာဠကာတိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ မဒ္ဒနတ္ထော ကိဉ္စနတ္ထောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒေါသမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော. အာကိဉ္စညာ စေတောဝိမုတ္တိယော နာမ နဝ ဓမ္မာ အာကိဉ္စညာယတနဉ္စ မဂ္ဂဖလာနိ စ. တတ္ထ အာကိဉ္စညာယတနံ [Pg.254] ကိဉ္စနံ အာရမ္မဏံ အဿ နတ္ထီတိ အာကိဉ္စညံ. မဂ္ဂဖလာနိ ကိဉ္စနာနံ မဒ္ဒနာနံ ပလိဗုန္ဓနကိလေသာနံ နတ္ထိတာယ အာကိဉ္စညာနိ. နိဗ္ဗာနမ္ပိ အာကိဉ္စညံ, စေတောဝိမုတ္တိ ပန န ဟောတိ, တသ္မာ န ဂဟိတံ. ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា «ម្នាលអាវុសោ រាគៈជាធម៌ធ្វើនូវប្រមាណ» ដូច្នេះ មានសេចក្តីប្រៀបដូចជាទឹកដែលកើតពីស្លឹកឈើរលួយនៅទៀបជើងភ្នំ មានពណ៌ខ្មៅ កាលបើពួកមនុស្សមើលទៅ តែងប្រាកដដូចជាជ្រៅអស់មួយរយព្យាម ប៉ុន្តែ កាលបើគេយកឈើច្រត់ក្តី ខ្សែក្តី ទៅវាស់មើល ក៏មិនមានជម្រៅសូម្បីត្រឹមតែលិចខ្នងជើងឡើយ។ យ៉ាងនោះឯង កាលបើពួកធម៌មានរាគៈជាដើមមិនទាន់កើតឡើង ដរាបណា ក៏មិនអាចដឹងច្បាស់នូវបុគ្គលបាន ដរាបនោះ បុគ្គលនោះតែងប្រាកដដូចជាព្រះសោតាបន្នៈខ្លះ ដូចជាព្រះសកទាគាមីខ្លះ ដូចជាព្រះអនាគាមីខ្លះ។ តែដល់កាលណា រាគៈជាដើម កើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ ក្នុងកាលនោះ បុគ្គលនោះតែងប្រាកដថា «ជាអ្នកមានរាគៈ ជាអ្នកមានទោសៈ ជាអ្នកមានមោហៈ»។ ព្រោះហេតុនោះ ធម៌មានរាគៈជាដើមទាំងនេះ កាលកើតឡើង តែងបង្ហាញនូវប្រមាណរបស់បុគ្គល ហាក់ដូចជាពោលថា «បុគ្គលនេះមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា «ធម៌ធ្វើនូវប្រមាណ» (បមាណករណៈ)។ បទថា «ម្នាលអាវុសោ អប្បមាណា ចេតោវិមុត្តិ មានត្រឹមណា» សេចក្តីថា អប្បមាណាចេតោវិមុត្តិទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុន្មាន? ឆ្លើយថា មាន ១២ យ៉ាង គឺ ព្រហ្មវិហារ ៤, មគ្គ ៤, និងផល ៤។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ព្រហ្មវិហារទាំងឡាយ ឈ្មោះថា «អប្បមាណៈ» ព្រោះផ្សាយទៅកាន់សត្វទាំងឡាយដោយគ្មានប្រមាណ។ ធម៌ដែលសេសសល់ (មគ្គ និងផល) ឈ្មោះថា «អប្បមាណៈ» ព្រោះមិនមានកិលេសដែលធ្វើនូវប្រមាណ។ សូម្បីព្រះនិព្វានក៏ជាអប្បមាណៈដែរ ប៉ុន្តែមិនមែនជាចេតោវិមុត្តិឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនបានកាន់យក។ បទថា «អកុប្បា» បានដល់ អរហត្តផលចេតោវិមុត្តិ ព្រោះថា អរហត្តផលចេតោវិមុត្តិនោះ ជាធម៌ចម្បងជាងធម៌ទាំងនោះទាំងអស់ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «ជាធម៌ប្រសើរ»។ បទថា «ម្នាលអាវុសោ រាគៈជាគ្រឿងកង្វល់» សេចក្តីថា រាគៈកាលកើតឡើងហើយ តែងបៀតបៀន ជាន់ឈ្លី រួបរឹតនូវបុគ្គល ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «កិញ្ចនៈ» (គ្រឿងកង្វល់)។ ឮថា ពួកមនុស្សកាលឱ្យគោបញ្ជាន់ស្រូវក្នុងលាន តែងនិយាយថា «នែអាក្រហម ចូរជាន់ឈ្លីទៅ, នែអាខ្មៅ ចូរជាន់ឈ្លីទៅ» យ៉ាងនេះ សេចក្តីនៃពាក្យថា «កិញ្ចនៈ» គប្បីដឹងថា មានន័យថា «ការជាន់ឈ្លី» (ការបៀតបៀន)។ សូម្បីក្នុងទោសៈ និងមោហៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ឯ «អាកិញ្ចញ្ញាចេតោវិមុត្តិ» នោះ បានដល់ធម៌ ៩ យ៉ាង គឺ អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ១, មគ្គ ៤, និងផល ៤។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ឈ្មោះថា «អាកិញ្ចញ្ញៈ» ព្រោះមិនមានអារម្មណ៍ជាគ្រឿងកង្វល់ដល់ឈាននោះ។ មគ្គ និងផល ឈ្មោះថា «អាកិញ្ចញ្ញៈ» ព្រោះមិនមានកិលេសជាគ្រឿងកង្វល់ ដែលជាគ្រឿងជាន់ឈ្លី និងរួបរឹត។ សូម្បីព្រះនិព្វានក៏ជាអាកិញ្ចញ្ញៈដែរ ប៉ុន្តែមិនមែនជាចេតោវិមុត្តិឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនបានកាន់យក។ ရာဂေါ ခေါ, အာဝုသော, နိမိတ္တကရဏောတိအာဒီသု ယထာ နာမ ဒွိန္နံ ကုလာနံ သဒိသာ ဒွေ ဝစ္ဆကာ ဟောန္တိ. ယာဝ တေသံ လက္ခဏံ န ကတံ ဟောတိ, တာဝ ‘‘အယံ အသုကကုလဿ ဝစ္ဆကော, အယံ အသုကကုလဿာ’’တိ န သက္ကာ ဟောန္တိ ဇာနိတုံ. ယဒါ ပန တေသံ သတ္တိသူလာဒီသု အညတရံ လက္ခဏံ ကတံ ဟောတိ, တဒါ သက္ကာ ဟောန္တိ ဇာနိတုံ. ဧဝမေဝ ယာဝ ပုဂ္ဂလဿ ရာဂေါ နုပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ န သက္ကာ ဟောတိ ဇာနိတုံ အရိယော ဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝါတိ. ရာဂေါ ပနဿ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ သရာဂေါ နာမ အယံ ပုဂ္ဂလောတိ သဉ္ဇာနနနိမိတ္တံ ကရောန္တော ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ‘‘နိမိတ္တကရဏော’’တိ ဝုတ္တော. ဒေါသမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော. ក្នុងបទទាំងឡាយមានជាអាទិថា «ម្នាលអាវុសោ រាគៈជាធម៌ធ្វើនូវនិមិត្ត» ដូច្នេះ មានសេចក្តីប្រៀបដូចជាកូនគោពីរ ដែលមានរូបរាង និងពណ៌សម្បុរដូចគ្នា ជារបស់ត្រកូលពីរ ដរាបណា គេមិនទាន់ធ្វើសញ្ញាសម្គាល់លើកូនគោទាំងនោះទេ ដរាបនោះ ក៏មិនអាចដឹងបានថា «កូនគោនេះជារបស់ត្រកូលឯណោះ កូនគោនេះជារបស់ត្រកូលឯណោះ» ឡើយ។ លុះដល់កាលណា គេបានធ្វើសញ្ញាសម្គាល់ណាមួយ មានស្នាមលំពែង ឬដែកស៊ុលជាដើម លើកូនគោទាំងនោះហើយ ក្នុងកាលនោះ ទើបអាចដឹងបាន។ យ៉ាងនោះឯង កាលបើបុគ្គលមិនទាន់មានរាគៈកើតឡើងទេ ដរាបណា ក៏មិនអាចដឹងបានថា «បុគ្គលនេះជាព្រះអរិយៈ ឬជាបុថុជ្ជន» ដរាបនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលណារាគៈកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ វាតែងកើតឡើងហាក់ដូចជាធ្វើនូវនិមិត្តជាគ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងថា «បុគ្គលនេះឈ្មោះថា ជាអ្នកមានរាគៈ» ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ហៅថា «ធម៌ធ្វើនូវនិមិត្ត» (និមិត្តករណៈ)។ សូម្បីក្នុងទោសៈ និងមោហៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ အနိမိတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ နာမ တေရသ ဓမ္မာ – ဝိပဿနာ, စတ္တာရော အာရုပ္ပာ, စတ္တာရော မဂ္ဂါ, စတ္တာရိ စ ဖလာနီတိ. တတ္ထ ဝိပဿနာ နိစ္စနိမိတ္တံ သုခနိမိတ္တံ အတ္တနိမိတ္တံ ဥဂ္ဃာဋေတီတိ အနိမိတ္တာ နာမ. စတ္တာရော အာရုပ္ပာ ရူပနိမိတ္တဿ အဘာဝေန အနိမိတ္တာ နာမ. မဂ္ဂဖလာနိ နိမိတ္တကရဏာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန အနိမိတ္တာနိ. နိဗ္ဗာနမ္ပိ အနိမိတ္တမေဝ, တံ ပန စေတောဝိမုတ္တိ န ဟောတိ, တသ္မာ န ဂဟိတံ. အထ ကသ္မာ သုညတာ စေတောဝိမုတ္တိ န ဂဟိတာတိ? သာ, ‘‘သုညာ ရာဂေနာ’’တိအာဒိဝစနတော သဗ္ဗတ္ထ အနုပဝိဋ္ဌာဝ, တသ္မာ ဝိသုံ န ဂဟိတာ. ဧကတ္ထာတိ အာရမ္မဏဝသေန ဧကတ္ထာ. အပ္ပမာဏံ အာကိဉ္စညံ သုညတံ အနိမိတ္တန္တိ ဟိ သဗ္ဗာနေတာနိ နိဗ္ဗာနဿေဝ နာမာနိ. ဣတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန ဧကတ္ထာ. အညသ္မိံ ပန ဌာနေ အပ္ပမာဏာ ဟောန္တိ, အညသ္မိံ အာကိဉ္စညာ အညသ္မိံ သုညတာ အညသ္မိံ အနိမိတ္တာတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန နာနာဗျဉ္ဇနာ. ဣတိ ထေရော ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသီတိ. ឯ «អនិមិត្តាចេតោវិមុត្តិ» នោះ បានដល់ធម៌ ១៣ យ៉ាង គឺ វិបស្សនា ១, អរូបជ្ឈាន ៤, មគ្គ ៤, និងផល ៤។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ វិបស្សនា ឈ្មោះថា «អនិមិត្តៈ» ព្រោះដកចេញនូវនិច្ចនិមិត្ត (សញ្ញាសម្គាល់ថាទៀង) សុខនិមិត្ត (សញ្ញាសម្គាល់ថាជាសុខ) និងអត្តនិមិត្ត (សញ្ញាសម្គាល់ថាជាខ្លួនប្រាណ)។ អរូបជ្ឈានទាំង ៤ ឈ្មោះថា «អនិមិត្តៈ» ព្រោះមិនមានរូបនិមិត្ត។ មគ្គ និងផល ឈ្មោះថា «អនិមិត្តៈ» ព្រោះមិនមានកិលេសដែលធ្វើនូវនិមិត្ត។ សូម្បីព្រះនិព្វានក៏ជាអនិមិត្តៈដែរ ប៉ុន្តែព្រះនិព្វាននោះមិនមែនជាចេតោវិមុត្តិឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនបានកាន់យក។ ចុះហេតុអ្វីបានជាមិនកាន់យក «សុញ្ញតាចេតោវិមុត្តិ» មកពោលក្នុងទីនេះ? ឆ្លើយថា ព្រោះសុញ្ញតាចេតោវិមុត្តិនោះ ចូលទៅផ្សព្វផ្សាយក្នុងធម៌ទាំងពួង ដោយព្រះតម្រាស់មានជាអាទិថា «សូន្យចាករាគៈ» ហេតុនោះ ទើបមិនបានកាន់យកដោយឡែកពីគ្នា។ បទថា «ឯកត្ថា» (មានសេចក្តីតែមួយ) គឺមានសេចក្តីតែមួយដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍។ ព្រោះថា ពាក្យថា អប្បមាណៈ អាកិញ្ចញ្ញៈ សុញ្ញតៈ និងអនិមិត្តៈ ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាឈ្មោះរបស់ព្រះនិព្វានតែម្យ៉ាង។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះទាំងនេះមានសេចក្តីតែមួយ ដោយបរិយាយនេះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកន្លែងដទៃ ធម៌ទាំងឡាយជាអប្បមាណៈខ្លះ ក្នុងកន្លែងដទៃជាអាកិញ្ចញ្ញៈខ្លះ ក្នុងកន្លែងដទៃជាសុញ្ញតៈខ្លះ ក្នុងកន្លែងដទៃជាអនិមិត្តៈខ្លះ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះទាំងនេះទើបមានព្យញ្ជនៈផ្សេងៗគ្នា ដោយបរិយាយនេះ។ ព្រះថេរៈ (ព្រះសារីបុត្ត) បានបញ្ចប់ទេសនានេះ ដោយយថាអនុសន្ធិ យ៉ាងនេះឯង។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ မဟာဝေဒလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយមហាវេទល្លសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၄. စူဠဝေဒလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៤. ការអធិប្បាយចូឡវេទល្លសូត្រ ၄၆၀. ဧဝံ [Pg.255] မေ သုတန္တိ စူဠဝေဒလ္လသုတ္တံ. တတ္ထ ဝိသာခေါ ဥပါသကောတိ ဝိသာခေါတိ ဧဝံနာမကော ဥပါသကော. ယေန ဓမ္မဒိန္နာတိ ယေန ဓမ္မဒိန္နာ နာမ ဘိက္ခုနီ တေနုပသင်္ကမိ. ကော ပနာယံ ဝိသာခေါ? ကာ ဓမ္မဒိန္နာ? ကသ္မာ ဥပသင်္ကမီတိ? ဝိသာခေါ နာမ ဓမ္မဒိန္နာယ ဂိဟိကာလေ ဃရသာမိကော. သော ယဒါ ဘဂဝါ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ ပဝတ္တဝရဓမ္မစက္ကော ယသာဒယော ကုလပုတ္တေ ဝိနေတွာ ဥရုဝေလံ ပတွာ တတ္ထ ဇဋိလသဟဿံ ဝိနေတွာ ပုရာဏဇဋိလေဟိ ခီဏာသဝဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ဗုဒ္ဓဒဿနတ္ထံ ဒွါဒသနဟုတာယ ပရိသာယ သဒ္ဓိံ အာဂတဿ ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တဒါ ရညာ သဒ္ဓိံ အာဂတေသု ဒွါဒသနဟုတေသု ဧကံ နဟုတံ ဥပါသကတ္တံ ပဋိဝေဒေသိ, ဧကာဒသ နဟုတာနိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု သဒ္ဓိံ ရညာ ဗိမ္ဗိသာရေန. အယံ ဥပါသကော တေသံ အညတရော, တေဟိ သဒ္ဓိံ ပဌမဒဿနေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ, ပုန ဧကဒိဝသံ ဓမ္မံ သုတွာ သကဒါဂါမိဖလံ ပတွာ, တတော အပရဘာဂေပိ ဧကဒိဝသံ ဓမ္မံ သုတွာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော. သော အနာဂါမီ ဟုတွာ ဂေဟံ အာဂစ္ဆန္တော ယထာ အညေသု ဒိဝသေသု ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော သိတံ ကုရုမာနော အာဂစ္ဆတိ, ဧဝံ အနာဂန္တွာ သန္တိန္ဒြိယော သန္တမာနသော ဟုတွာ အဂမာသိ. ៤៦០. ព្រះសូត្រមានជាអាទិថា «ឯវំ មេ សុតំ» គឺចូឡវេទល្លសូត្រ។ ក្នុងចូឡវេទល្លសូត្រនោះ បទថា «វិសាខោ ឧបាសកោ» សេចក្តីថា ឧបាសកមានឈ្មោះយ៉ាងនេះថា វិសាខៈ។ បទថា «យេន ធម្មទិន្នា» សេចក្តីថា ភិក្ខុនីឈ្មោះធម្មទិន្នា គង់នៅក្នុងទីណា ឧបាសកនោះក៏ចូលទៅជិតក្នុងទីនោះ។ ចុះវិសាខឧបាសកនេះជាអ្នកណា? នាងធម្មទិន្នាជាអ្នកណា? ហេតុអ្វីបានជាឧបាសកនោះចូលទៅជិត? ឆ្លើយថា វិសាខឧបាសកនោះ គឺជាស្វាមីរបស់នាងធម្មទិន្នា ក្នុងកាលដែលនៅជាគ្រហស្ថ។ ស្វាមីនោះ កាលដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ដឹងនូវអនុត្តរសម្មាសម្ពោធិញាណហើយ ទ្រង់សម្តែងនូវព្រះធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រដ៏ប្រសើរ ទ្រង់ទូន្មានកុលបុត្រទាំងឡាយមានយសកុលបុត្រជាដើម ហើយស្តេចទៅកាន់តំបន់ឧរុវេលា ទ្រង់ទូន្មានពួកជដិលមួយពាន់នាក់ក្នុងទីនោះ រួចស្តេចទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ជាមួយនិងភិក្ខុខីណាស្រពទាំងឡាយដែលធ្លាប់ជាជដិលពីមុន ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ប្រោសព្រះបាទពិម្ពិសារមហារាជ ដែលស្តេចយាងមកដើម្បីគាល់ព្រះអង្គ ព្រមដោយបរិស័ទ ១២ នហុត (១ សែន ២ ម៉ឺននាក់)។ ក្នុងកាលនោះ ក្នុងចំណោមមនុស្ស ១២ នហុត ដែលមកជាមួយព្រះរាជា បរិស័ទ ១ នហុត បានប្រកាសខ្លួនជាឧបាសក ចំណែកបរិស័ទ ១១ នហុត ព្រមទាំងព្រះបាទពិម្ពិសារ បានតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល។ វិសាខឧបាសកនេះ ជាម្នាក់ក្នុងចំណោមឧបាសកទាំងនោះ គាត់បានតម្កល់នៅក្នុងសោតាបត្តិផល ក្នុងការជួបព្រះភក្ត្រព្រះមានព្រះភាគជាលើកដំបូង ជាមួយនិងបរិស័ទទាំងនោះ ក្រោយមក ក្នុងថ្ងៃមួយ គាត់បានស្តាប់ធម៌ហើយ ក៏បានសម្រេចសកទាគាមិផល បន្ទាប់ពីនោះមក ក្នុងថ្ងៃមួយទៀត គាត់បានស្តាប់ធម៌ហើយ ក៏បានតម្កល់នៅក្នុងអនាគាមិផល។ គាត់កាលដែលបានជាព្រះអនាគាមីហើយ ដើរត្រឡប់មកផ្ទះវិញ មិនបានដើរក្រឡេកមើលទីនេះទីនោះ ញញឹមញញែម ដូចជាថ្ងៃមុនៗឡើយ គឺគាត់បានដើរមកដោយមានឥន្ទ្រិយស្ងប់រំងាប់ មានចិត្តស្ងប់រំងាប់។ ဓမ္မဒိန္နာ သီဟပဉ္ဇရံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ ဝီထိံ ဩလောကယမာနာ တဿ အာဂမနာကာရံ ဒိသွာ, ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ စိန္တေတွာ တဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကုရုမာနာ သောပါနသီသေ ဌတွာ ဩလမ္ဗနတ္ထံ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. ဥပါသကော အတ္တနော ဟတ္ထံ သမိဉ္ဇေသိ. သာ ‘‘ပါတရာသဘောဇနကာလေ ဇာနိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. ဥပါသကော ပုဗ္ဗေ တာယ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဘုဉ္ဇတိ. တံ ဒိဝသံ ပန တံ အနပလောကေတွာ ယောဂါဝစရဘိက္ခု ဝိယ ဧကကောဝ ဘုဉ္ဇိ. သာ, ‘‘သာယနှကာလေ ဇာနိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. ဥပါသကော တံဒိဝသံ သိရိဂဗ္ဘံ န ပါဝိသိ, အညံ ဂဗ္ဘံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ ကပ္ပိယမဉ္စကံ ပညပါပေတွာ နိပဇ္ဇိ. ဥပါသိကာ, ‘‘ကိံ နု ခွဿ ဗဟိဒ္ဓါ ပတ္ထနာ အတ္ထိ, ဥဒါဟု ကေနစိဒေဝ ပရိဘေဒကေန ဘိန္နော, ဥဒါဟု မယှေဝ ကောစိ ဒေါသော အတ္ထီ’’တိ ဗလဝဒေါမနဿာ [Pg.256] ဟုတွာ, ‘‘ဧကံ ဒွေ ဒိဝသေ ဝသိတကာလေ သက္ကာ ဉာတု’’န္တိ တဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. នាងធម្មទិន្នា បើកបង្អួចសីហបញ្ជរ សម្លឹងមើលទៅផ្លូវ ឃើញអាការៈនៃការដើរមករបស់គាត់ ក៏គិតថា «តើមានរឿងអ្វីហ្នឹងហ្ន៎?» នាងក៏ដើរទៅទទួលស្វាមី ឈរនៅក្បាលជណ្តើរ ហើយលាតដៃទៅដើម្បីឱ្យគាត់តោង។ ឧបាសកបែរជាបត់ដៃរបស់ខ្លួនទុកវិញ។ នាងគិតថា «ចាំដល់ពេលបរិភោគអាហារពេលព្រឹក សឹមអាត្មាអញដឹង»។ ពីមុនមក ឧបាសកតែងតែបរិភោគអាហារជាមួយនាងរួមគ្នាតែមួយ។ ប៉ុន្តែក្នុងថ្ងៃនោះ គាត់មិនបានសម្លឹងមើលនាងឡើយ ហើយបរិភោគតែម្នាក់ឯង ដូចជាភិក្ខុអ្នកបំពេញយោគាវចរធម៌។ នាងគិតថា «ចាំដល់ពេលល្ងាច សឹមអាត្មាអញដឹង»។ ក្នុងថ្ងៃនោះ ឧបាសកមិនបានចូលទៅក្នុងបន្ទប់សិរីឡើយ គាត់ឱ្យគេរៀបចំបន្ទប់មួយផ្សេងទៀត រៀបចំគ្រែដ៏សមគួរ ហើយក៏សម្រាន្តទៅ។ ឧបាសិកា កើតសេចក្តីតូចចិត្តជាខ្លាំង គិតថា «តើគាត់មានចិត្តប្រាថ្នាស្រីខាងក្រៅ ឬក៏មានអ្នកណាម្នាក់មកញុះញង់ឱ្យបែកបាក់គ្នា ឬមួយក៏អាត្មាអញមានកំហុសឆ្គងអ្វីមួយ?» នាងគិតទៀតថា «បើនៅចាំមើលមួយថ្ងៃពីរថ្ងៃទៀត គង់តែនឹងដឹងជាមិនខាន» នាងក៏ដើរចូលទៅជិតកន្លែងដែលគាត់សម្រាក ក្រាបថ្វាយបង្គំហើយឈរនៅទីនោះ។ ဥပါသကော, ‘‘ကိံ ဓမ္မဒိန္နေ အကာလေ အာဂတာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. အာမ အယျပုတ္တ, အာဂတာမှိ, န တွံ ယထာ ပုရာဏော, ကိံ နု တေ ဗဟိဒ္ဓါ ပတ္ထနာ အတ္ထီတိ? နတ္ထိ ဓမ္မဒိန္နေတိ. အညော ကောစိ ပရိဘေဒကော အတ္ထီတိ? အယမ္ပိ နတ္ထီတိ. ဧဝံ သန္တေ မယှေဝ ကောစိ ဒေါသော ဘဝိဿတီတိ. တုယှမ္ပိ ဒေါသော နတ္ထီတိ. အထ ကသ္မာ မယာ သဒ္ဓိံ ယထာ ပကတိယာ အာလာပသလ္လာပမတ္တမ္ပိ န ကရောထာတိ? သော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ လောကုတ္တရဓမ္မော နာမ ဂရု ဘာရိယော န ပကာသေတတဗ္ဗော, သစေ ခေါ ပနာဟံ န ကထေဿာမိ, အယံ ဟဒယံ ဖာလေတွာ ဧတ္ထေဝ ကာလံ ကရေယျာ’’တိ တဿာနုဂ္ဂဟတ္ထာယ ကထေသိ – ‘‘ဓမ္မဒိန္နေ အဟံ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နာမ အဓိဂတော, တံ အဓိဂတဿ ဧဝရူပါ လောကိယကိရိယာ န ဝဋ္ဋတိ. ယဒိ တွံ ဣစ္ဆသိ, တဝ စတ္တာလီသ ကောဋိယော မမ စတ္တာလီသ ကောဋိယောတိ အသီတိကောဋိဓနံ အတ္ထိ, ဧတ္ထ ဣဿရာ ဟုတွာ မမ မာတိဋ္ဌာနေ ဝါ ဘဂိနိဋ္ဌာနေ ဝါ ဌတွာ ဝသ. တယာ ဒိန္နေန ဘတ္တပိဏ္ဍမတ္တကေန အဟံ ယာပေဿာမိ. အထေဝံ န ကရောသိ, ဣမေ ဘောဂေ ဂဟေတွာ ကုလဂေဟံ ဂစ္ဆ, အထာပိ တေ ဗဟိဒ္ဓါ ပတ္ထနာ နတ္ထိ, အဟံ တံ ဘဂိနိဋ္ဌာနေ ဝါ ဓိတုဋ္ဌာနေ ဝါ ဌပေတွာ ပေါသေဿာမီ’’တိ. ឧបាសកសួរថា «នែធម្មទិន្នា ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមកក្នុងពេលមិនគួរគប្បីយ៉ាងនេះ?» នាងតបថា «ករុណា លោកម្ចាស់ ខ្ញុំមកហើយ លោកម្ចាស់មិនដូចជាពីមុនឡើយ តើលោកម្ចាស់មានចិត្តប្រាថ្នាស្រីខាងក្រៅឬ?» ឧបាសកឆ្លើយថា «មិនមានទេ នែធម្មទិន្នា»។ «តើមានអ្នកណាម្នាក់មកញុះញង់ឱ្យបែកបាក់គ្នាឬ?» «សូម្បីអ្នកញុះញង់នោះ ក៏មិនមានដែរ»។ «បើដូច្នោះ តើខ្ញុំមានកំហុសឆ្គងអ្វីមួយមែនទេ?» «សូម្បីកំហុសរបស់អ្នក ក៏មិនមានដែរ»。 «ចុះហេតុអ្វីបានជាលោកម្ចាស់មិននិយាយរកខ្ញុំ សូម្បីតែពាក្យសន្ទនាធម្មតា ដូចជាពេលមុនៗ?» ឧបាសកគិតថា «លោកុត្តរធម៌នេះ ជាធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ ក្រៃលែង មិនគួរគប្បីសម្តែងចេញឡើយ ប៉ុន្តែបើអាត្មាអញមិនប្រាប់នាងទេ នាងមុខជាធ្លាយទ្រូងស្លាប់ក្នុងទីនេះជាមិនខាន» គាត់ក៏និយាយប្រាប់ដើម្បីអនុគ្រោះដល់នាងថា៖ «នែធម្មទិន្នា ខ្ញុំបានស្តាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះសាស្តា ហើយបានសម្រេចលោកុត្តរធម៌ អាការៈជាគ្រឿងប្រព្រឹត្តបែបលោកិយយ៉ាងនេះ មិនគួរគប្បីដល់អ្នកដែលសម្រេចធម៌នោះឡើយ។ បើអ្នកប្រាថ្នា ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នក ៤០ កោដិ របស់ខ្ញុំ ៤០ កោដិ រួមជា ៨០ កោដិ មាននៅក្នុងផ្ទះនេះ ចូរអ្នកធ្វើជាធំលើទ្រព្យសម្បត្តិទាំង ៨០ កោដិនេះចុះ ហើយរស់នៅក្នុងឋានៈជាម្តាយក្តី ជាប្អូនស្រីក្តី របស់ខ្ញុំចុះ។ ខ្ញុំនឹងចិញ្ចឹមជីវិតដោយគ្រាន់តែអាហារដែលអ្នកផ្តល់ឱ្យប៉ុណ្ណោះ។ បើអ្នកមិនធ្វើដូច្នោះទេ ចូរអ្នកយកទ្រព្យសម្បត្តិទាំងនេះទៅកាន់ផ្ទះត្រកូលរបស់អ្នកចុះ ឬមួយបើអ្នកមិនមានចិត្តប្រាថ្នាបុរសខាងក្រៅទេ ខ្ញុំនឹងតម្កល់អ្នកទុកក្នុងឋានៈជាប្អូនស្រីក្តី ជាកូនស្រីក្តី ហើយចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាអ្នកតទៅ»។ သာ စိန္တေသိ – ‘‘ပကတိပုရိသော ဧဝံ ဝတ္တာ နာမ နတ္ထိ. အဒ္ဓါ ဧတေန လောကုတ္တရဝရဓမ္မော ပဋိဝိဒ္ဓေါ. သော ပန ဓမ္မော ကိံ ပုရိသေဟေဝ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗော, ဥဒါဟု မာတုဂါမောပိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သက္ကောတီ’’တိ ဝိသာခံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧသော ဓမ္မော ပုရိသေဟေဝ လဘိတဗ္ဗော, မာတုဂါမေနပိ သက္ကာ လဒ္ဓု’’န္တိ? ကိံ ဝဒေသိ ဓမ္မဒိန္နေ, ယေ ပဋိပန္နကာ, တေ ဧတဿ ဒါယာဒါ, ယဿ ယဿ ဥပနိဿယော အတ္ထိ, သော သော ဧတံ ပဋိလဘတီတိ. ဧဝံ သန္တေ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာထာတိ. သာဓု ဘဒ္ဒေ, အဟမ္ပိ တံ ဧတသ္မိံယေဝ မဂ္ဂေ ယောဇေတုကာမော, မနံ ပန တေ အဇာနမာနော န ကထေမီတိ တာဝဒေဝ ဗိမ္ဗိသာရဿ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. នាងគិតថា «បុរសធម្មតា មិនដែលនិយាយពាក្យយ៉ាងនេះឡើយ។ ពិតប្រាកដណាស់ លោកម្ចាស់នេះបានត្រាស់ដឹងលោកុត្តរធម៌ដ៏ប្រសើរហើយ។ ចុះធម៌នោះ គឺមានតែបុរសទេឬ ទើបអាចត្រាស់ដឹងបាន ឬមួយសូម្បីតែស្ត្រី ក៏អាចត្រាស់ដឹងបានដែរ?» នាងក៏បានសួរទៅវិសាខឧបាសកយ៉ាងនេះថា៖ «តើធម៌នោះ មានតែបុរសទេឬ ទើបអាចសម្រេចបាន ឬមួយសូម្បីតែស្ត្រី ក៏អាចសម្រេចបានដែរ?» ឧបាសកតបថា «នែធម្មទិន្នា ហេតុអ្វីបានជាអ្នកនិយាយយ៉ាងនេះ ជនទាំងឡាយណាដែលប្រតិបត្តិ ជនទាំងនោះឯងជាអ្នកទទួលមរតកនៃធម៌នោះ បុគ្គលណាមានឧបនិស្ស័យ បុគ្គលនោះឯងរមែងសម្រេចធម៌នោះបាន»។ នាងពោលថា «បើដូច្នោះ សូមលោកម្ចាស់អនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំសាងផ្នួសផងចុះ»។ ឧបាសកតបថា «ប្រពៃហើយ នាងដ៏ចម្រើន សូម្បីខ្ញុំក៏ចង់ឱ្យអ្នកដើរលើផ្លូវនៃការសាងផ្នួសនេះដែរ ប៉ុន្តែដោយសារខ្ញុំមិនទាន់ដឹងចិត្តរបស់អ្នក ទើបមិនបាននិយាយប្រាប់» ក្នុងខណៈនោះឯង វិសាខឧបាសកក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះបាទពិម្ពិសារ ក្រាបថ្វាយបង្គំហើយឈរនៅទីនោះ។ ရာဇာ[Pg.257], ‘‘ကိံ, ဂဟပတိ, အကာလေ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဓမ္မဒိန္နာ, ‘‘မဟာရာဇ, ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဝဒတီတိ. ကိံ ပနဿ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီတိ? အညံ ကိဉ္စိ နတ္ထိ, သောဝဏ္ဏသိဝိကံ ဒေဝ, လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ နဂရဉ္စ ပဋိဇဂ္ဂါပေတုန္တိ. ရာဇာ သောဝဏ္ဏသိဝိကံ ဒတွာ နဂရံ ပဋိဇဂ္ဂါပေသိ. ဝိသာခေါ ဓမ္မဒိန္နံ ဂန္ဓောဒကေန နဟာပေတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကာရာပေတွာ သောဝဏ္ဏသိဝိကာယ နိသီဒါပေတွာ ဉာတိဂဏေန ပရိဝါရာပေတွာ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ ပူဇယမာနော နဂရဝါသနံ ကရောန္တော ဝိယ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဂန္တွာ, ‘‘ဓမ္မဒိန္နံ ပဗ္ဗာဇေထာယျေ’’တိ အာဟ. ဘိက္ခုနိယော ‘‘ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဒေါသေ သဟိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဂဟပတီ’’တိ အာဟံသု. နတ္ထယျေ ကောစိ ဒေါသော, သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇတီတိ. အထေကာ ဗျတ္တာ ထေရီ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ ကေသေ ဩဟာရေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. ဝိသာခေါ, ‘‘အဘိရမယျေ, သွာက္ခာတော ဓမ္မော’’တိ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់សួរថា «ម្នាលគហបតី ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមកក្នុងកាលមិនគួរ (ខុសវេលា) ដូច្នេះ?»។ វិសាខគហបតីក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះមហារាជ នាងធម្មទិន្នាពោលថា 'ខ្ញុំនឹងបួស'»។ ព្រះរាជាត្រាស់សួរថា «ចុះនាងគួរទទួលបានអ្វីខ្លះ?»។ វិសាខគហបតីក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ វត្ថុដទៃទៀតដែលត្រូវការគឺគ្មានទេ នាងគួរទទួលបាននូវគ្រែស្នែងមាស និងគួរឲ្យគេសម្អាតព្រះនគរផង»។ ព្រះរាជាទ្រង់ប្រទានគ្រែស្នែងមាស ហើយបង្គាប់ឲ្យគេសម្អាតព្រះនគរ។ វិសាខឧបាសកបានឲ្យនាងធម្មទិន្នាស្រង់ទឹកអប់ ឲ្យតាក់តែងរាងកាយដោយគ្រឿងអលង្ការទាំងពួង ឲ្យអង្គុយលើគ្រែស្នែងមាស ឲ្យហែហមដោយក្រុមញាតិ ធ្វើការបូជាដោយគ្រឿងក្រអូបនិងផ្កាជាដើម ហាក់ដូចជាធ្វើការញ៉ាំងអ្នកនគរទាំងមូលឲ្យឈ្ងុយឆ្ងប់ រួចទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុនី ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមជួយបំបួសនាងធម្មទិន្នាផង»។ ពួកភិក្ខុនីពោលថា «ម្នាលគហបតី ការអត់ធន់ចំពោះទោសមួយឬពីរដង គឺជាការគួរ»។ វិសាខឧបាសកពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ គ្មានទោសកំហុសណាមួយឡើយ នាងបួសដោយសទ្ធាពិតៗ»។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរីដ៏ឈ្លាសវៃមួយអង្គ បានប្រាប់តចបញ្ចកកម្មដ្ឋាន កោរសក់ ហើយបំបួសនាង។ វិសាខឧបាសកពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមត្រេកអរចុះ ព្រះធម៌ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុកល្អហើយ» រួចថ្វាយបង្គំហើយចៀសចេញទៅ។ တဿာ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ လာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. တေနေဝ ပလိဗုဒ္ဓါ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ ဩကာသံ န လဘတိ. အထာစရိယ-ဥပဇ္ဈာယထေရိယော ဂဟေတွာ ဇနပဒံ ဂန္တွာ အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု စိတ္တရုစိတံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ အာရဒ္ဓါ, အဘိနီဟာရသမ္ပန္နတ္တာ ပန နာတိစိရံ ကိလမိတ္ထ. ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលនាងបួសរួចមក លាភសក្ការៈក៏កើតឡើងដល់នាងយ៉ាងច្រើន។ នាងត្រូវរំខានដោយលាភសក្ការៈនោះឯង ទើបគ្មានឱកាសដើម្បីធ្វើសមណធម៌។ លំដាប់នោះ នាងបាននាំយកពួកព្រះថេរីជាអាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ ទៅកាន់ជនបទ ហើយឲ្យលោកសម្តែងកម្មដ្ឋានដែលជាទីគាប់ចិត្តក្នុងអារម្មណ៍ ៣៨ ប្រការ រួចក៏ចាប់ផ្តើមប្រកបសមណធម៌ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះនាងជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយអភិនីហារ នាងទើបមិនលំបាកអស់កាលយូរឡើយ។ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဟိ သတသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ ပဒုမုတ္တရော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ. တဒါ ဧသာ ဧကသ္မိံ ကုလေ ဒါသီ ဟုတွာ အတ္တနော ကေသေ ဝိက္ကိဏိတွာ သုဇာတတ္ထေရဿ နာမ အဂ္ဂသာဝကဿ ဒါနံ ဒတွာ ပတ္ထနမကာသိ. သာ တာယ ပတ္ထနာဘိနီဟာရသမ္ပတ္တိယာ နာတိစိရံ ကိလမိတ္ထ, ကတိပါဟေနေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ယေနတ္ထေန သာသနေ ပဗ္ဗဇိတာ, သော မတ္ထကံ ပတ္တော, ကိံ မေ ဇနပဒဝါသေန, မယှံ ဉာတကာပိ ပုညာနိ ကရိဿန္တိ, ဘိက္ခုနိသံဃောပိ ပစ္စယေဟိ န ကိလမိဿတိ, ရာဇဂဟံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဂဟေတွာ ရာဇဂဟမေဝ အဂမာသိ. ဝိသာခေါ, ‘‘ဓမ္မဒိန္နာ ကိရ အာဂတာ’’တိ သုတွာ, ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ ဇနပဒံ ဂတာ, ဂန္တွာပိ နစိရဿေဝ ပစ္စာဂတာ, ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿတိ, ဂန္တွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဒုတိယဂမနေန ဘိက္ခုနိဥပဿယံ အဂမာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဝိသာခေါ ဥပါသကော ယေန ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ တေနုပသင်္ကမီ’’တိ. ពិតមែនតែយ៉ាងនោះ ចាប់ពីភទ្រកប្បនេះថយក្រោយទៅ អស់មួយសែនកប្ប ព្រះសាស្តាព្រះនាម បទុមុត្តរៈ ទ្រង់បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក។ ក្នុងកាលនោះ នាងធម្មទិន្នានេះ បានកើតជាស្រីបម្រើក្នុងត្រកូលមួយ បានលក់សក់ក្បាលរបស់ខ្លួន ហើយយកប្រាក់ទៅធ្វើទានថ្វាយដល់ព្រះសុជាតត្ថេរ ជាព្រះអគ្គសាវ័ក រួចធ្វើសេចក្តីប្រាថ្នា។ នាងមិនបានលំបាកអស់កាលយូរឡើយ ព្រោះតែការសម្រេចនូវសេចក្តីប្រាថ្នានិងអភិនីហារនោះ ដោយគ្រាន់តែពីររបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្តផល ហើយគិតថា «ប្រយោជន៍ណាដែលនាំឲ្យអាត្មាអញបួសក្នុងសាសនា ប្រយោជន៍ (គឺព្រះអរហត្តផល) នោះ អាត្មាអញបានដល់នូវទីបំផុតហើយ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយការនៅក្នុងជនបទនេះ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីពួកញាតិរបស់អាត្មាអញក៏នឹងបានធ្វើបុណ្យទាំងឡាយ ឯភិក្ខុនីសង្ឃក៏នឹងមិនលំបាកដោយបច្ច័យទាំងឡាយដែរ អាត្មាអញនឹងទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះវិញ» គិតហើយ ក៏នាំភិក្ខុនីសង្ឃត្រឡប់ទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះវិញ។ វិសាខឧបាសកបានឮថា «ឮថា នាងធម្មទិន្នាភិក្ខុនីមកដល់ហើយ» ក៏គិតថា «នាងបួសហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ទៅកាន់ជនបទ ទៅហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ត្រឡប់មកវិញ តើមានហេតុអ្វីហ្ន៎ អាត្មាអញគួរទៅសួរនាំឲ្យដឹង» គិតហើយ ក៏ទៅកាន់សំណាក់ភិក្ខុនីជាលើកទីពីរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «លំដាប់នោះឯង វិសាខឧបាសក ចូលទៅរកនាងធម្មទិន្នាភិក្ខុនី ដល់ទីកន្លែងដែលនាងនៅ»។ ဧတဒဝေါစာတိ [Pg.258] ဧတံ သက္ကာယောတိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. ကသ္မာ အဝေါစာတိ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဘိရမသိ နာဘိရမသိ, အယျေ’’တိ ဧဝံ ပုစ္ဆနံ နာမ န ပဏ္ဍိတကိစ္စံ, ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ဥပနေတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမိ, ပဉှဗျာကရဏေန တဿာ အဘိရတိံ ဝါ အနဘိရတိံ ဝါ ဇာနိဿာမီတိ, တသ္မာ အဝေါစ. တံ သုတွာဝ ဓမ္မဒိန္နာ အဟံ, အာဝုသော ဝိသာခ, အစိရပဗ္ဗဇိတာ သကာယံ ဝါ ပရကာယံ ဝါ ကုတော ဇာနိဿာမီတိ ဝါ, အညတ္ထေရိယော ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆာတိ ဝါ အဝတွာ ဥပနိက္ခိတ္တံ သမ္ပဋိစ္ဆမာနာ ဝိယ, ဧကပါသကဂဏ္ဌိံ မောစေန္တီ ဝိယ ဂဟနဋ္ဌာနေ ဟတ္ထိမဂ္ဂံ နီဟရမာနာ ဝိယ ခဂ္ဂမုခေန သမုဂ္ဂံ ဝိဝရမာနာ ဝိယ စ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယေ ဌတွာ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇမာနာ, ပဉ္စ ခေါ ဣမေ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဉ္စာတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတိ ဥပါဒါနာနံ ပစ္စယဘူတာ ခန္ဓာတိ ဧဝမာဒိနာ နယေနေတ္ထ ဥပါဒါနက္ခန္ဓကထာ ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေတဗ္ဗာ. သာ ပနေသာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာ ဧဝါတိ တတ္ထ ဝိတ္တာရိတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သက္ကာယသမုဒယာဒီသုပိ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တမေဝ. ពាក្យថា «Etadavocā» សេចក្តីថា វិសាខឧបាសកបានពោលពាក្យមានពាក្យថា «សក្កាយោ» ជាដើមនេះ។ សួរថា ហេតុអ្វីបានជាពោលយ៉ាងនេះ? ឆ្លើយថា ឮថា វិសាខឧបាសកមានសេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ការសួរថា "បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកម្ចាស់ត្រេកអរឬមិនត្រេកអរទេ" ដូច្នេះ មិនមែនជាកិច្ចរបស់អ្នកប្រាជ្ញឡើយ អាត្មាអញនឹងនាំចូលទៅរកឧបាទានក្ខន្ធ ៥ ហើយសួរប្រស្នា អាត្មាអញនឹងដឹងនូវសេចក្តីត្រេកអរ ឬមិនត្រេកអររបស់នាងធម្មទិន្នានោះ ដោយការដោះស្រាយប្រស្នានោះឯង» ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ នាងធម្មទិន្នា លុះបានឮពាក្យនោះហើយ ក៏មិនបានពោលថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខ ខ្ញុំជាអ្នកទើបតែនឹងបួសថ្មីៗ តើនឹងដឹងនូវកាយរបស់ខ្លួន ឬកាយរបស់អ្នកដទៃពីណាបាន សូមអ្នកចូលទៅរកព្រះថេរីដទៃទៀតហើយសួរចុះ» ដូច្នេះឡើយ តែនាងបែរជាហាក់ដូចជាទទួលយកវត្ថុដែលគេដាក់ទុកនៅជិតខ្លួន ហាក់ដូចជាដោះចំណងអន្ទាក់មួយ ហាក់ដូចជានាំយកផ្លូវដំរីចេញពីព្រៃស៊ុបទ្រុប និងហាក់ដូចជាបើកប្រអប់ដោយចុងដាវ នាងបានស្ថិតនៅក្នុងវិស័យនៃបដិសម្ភិទាញាណ ហើយដោះស្រាយប្រស្នា ដោយពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខ ឧបាទានក្ខន្ធទាំងឡាយនេះ មាន ៥ យ៉ាង»។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «pañca» គឺជាបទកំណត់ចំនួនរាប់។ ពាក្យថា «upādānakkhandhā» សេចក្តីថា ពួកខន្ធដែលជាបច្ច័យនៃឧបាទាន ក្នុងទីនេះ គួរពន្យល់សេចក្តីនៃឧបាទានក្ខន្ធកថាឲ្យពិស្តារដោយន័យមានជាអាទិ៍យ៉ាងនេះ។ ក៏ប៉ុន្តែ សេចក្តីពិស្តារនោះ ត្រូវបានសម្តែងទុកក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គរួចហើយ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានសម្តែងពិស្តារក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គនោះឯង។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមាន «sakkāyasamudaya» ជាដើម ពាក្យណាដែលគួរពោល ពាក្យនោះត្រូវបានសម្តែងរួចហើយក្នុងសូត្រនោះៗ ខាងក្រោម។ ဣဒံ ပန စတုသစ္စဗျာကရဏံ သုတွာ ဝိသာခေါ ထေရိယာ အဘိရတဘာဝံ အညာသိ. ယော ဟိ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဥက္ကဏ္ဌိတော ဟောတိ အနဘိရတော, သော ဧဝံ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတပဉှံ သဏ္ဍာသေန ဧကေကံ ပလိတံ ဂဏှန္တော ဝိယ, သိနေရုပါဒတော ဝါလုကံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိယ ဝိဿဇ္ဇေတုံ န သက္ကောတိ. ယသ္မာ ပန ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ လောကေ စန္ဒိမသူရိယာ ဝိယ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပါကဋာနိ, ပရိသမဇ္ဈေ ဂတော ဟိ ဘဂဝါပိ မဟာထေရာပိ သစ္စာနေဝ ပကာသေန္တိ; ဘိက္ခုသံဃောပိ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ကုလပုတ္တေ စတ္တာရိ နာမ ကိံ, စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီတိ ပဉှံ ဥဂ္ဂဏှာပေတိ. အယဉ္စ ဓမ္မဒိန္နာ ဥပါယကောသလ္လေ ဌိတာ ပဏ္ဍိတာ ဗျတ္တာ နယံ ဂဟေတွာ သုတေနပိ ကထေတုံ သမတ္ထာ, တသ္မာ ‘‘န သက္ကာ ဧတိဿာ ဧတ္တာဝတာ သစ္စာနံ ပဋိဝိဒ္ဓဘာဝေါ ဉာတုံ, သစ္စဝိနိဗ္ဘောဂပဉှဗျာကရဏေန သက္ကာ ဉာတု’’န္တိ စိန္တေတွာ ဟေဋ္ဌာ ကထိတာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ပဋိနိဝတ္တေတွာ ဂုဠှံ ကတွာ ဂဏ္ဌိပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆန္တော တညေဝ နု ခေါ, အယျေတိအာဒိမာဟ. លុះបានស្តាប់ការដោះស្រាយអរិយសច្ចទាំងបួននេះហើយ វិសាខឧបាសកក៏ដឹងថានាងធម្មទិន្នាមានសេចក្តីត្រេកអរក្នុងផ្នួសពិតប្រាកដ។ ព្រោះថា បុគ្គលណាដែលអផ្សុក មិនត្រេកអរក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា បុគ្គលនោះមិនអាចដោះស្រាយប្រស្នាដែលគេសួរហើយសួរទៀត ហាក់ដូចជាការដកសក់ស្កូវម្តងមួយសរសៃដោយដង្កៀប ឬហាក់ដូចជាការកាយយកខ្សាច់ចេញពីជើងភ្នំព្រះសុមេរុនោះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះតែអរិយសច្ចទាំងបួននេះ តែងប្រាកដច្បាស់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដូចជាព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យក្នុងលោក ព្រោះថា សូម្បីព្រះមានព្រះភាគ ឬព្រះមហាថេរទាំងឡាយ កាលដែលស្តេចទៅ ឬទៅដល់កណ្តាលជំនុំ ក៏តែងតែសម្តែងតែអរិយសច្ចទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីភិក្ខុសង្ឃ ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលបួសរួចមក ក៏តែងតែឲ្យពួកកុលបុត្រសិក្សានូវប្រស្នាថា «អ្វីដែលហៅថា ៤? គឺអរិយសច្ច ៤» ដូច្នេះដែរ។ ចំណែកឯនាងធម្មទិន្នានេះ ជាអ្នកស្ថិតនៅក្នុងភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងឧបាយ ជាអ្នកប្រាជ្ញ ឈ្លាសវៃ អាចរៀនយកន័យ ហើយសម្តែងបានសូម្បីតែតាមរយៈការចេះដឹង ព្រោះហេតុនោះ វិសាខឧបាសកគិតថា «អាត្មាអញមិនអាចដឹងនូវការចាក់ធ្លុះអរិយសច្ចរបស់នាងត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះបានឡើយ តែអាចដឹងបានដោយការដោះស្រាយប្រស្នាដែលចែកចេញជាចំណែកៗនៃសច្ចៈ» គិតហើយ ក៏ត្រឡប់បង្វែរអរិយសច្ចពីរខាងក្រោម ធ្វើឲ្យលាក់កំបាំង រួចគិតថានឹងសួរប្រស្នាដ៏ជ្រាលជ្រៅ កាលនឹងសួរ ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះឧបាទាននោះឯង...»។ တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ န ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, တညေဝ ဥပါဒါနန္တိ ဥပါဒါနဿ သင်္ခါရက္ခန္ဓေကဒေသဘာဝတော န တံယေဝ ဥပါဒါနံ တေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, နာပိ အညတြ ပဉ္စဟိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေဟိ ဥပါဒါနံ. ယဒိ ဟိ တညေဝ [Pg.259] သိယာ, ရူပါဒိသဘာဝမ္ပိ ဥပါဒါနံ သိယာ. ယဒိ အညတြ သိယာ, ပရသမယေ စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တော အနုသယော ဝိယ ပဏ္ဏတ္တိ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ ဝိယ စ ခန္ဓဝိနိမုတ္တံ ဝါ သိယာ, ဆဋ္ဌော ဝါ ခန္ဓော ပညပေတဗ္ဗော ဘဝေယျ, တသ္မာ ဧဝံ ဗျာကာသိ. တဿာ ဗျာကရဏံ သုတွာ ‘‘အဓိဂတပတိဋ္ဌာ အယ’’န္တိ ဝိသာခေါ နိဋ္ဌမဂမာသိ. န ဟိ သက္ကာ အခီဏာသဝေန အသမ္ဗဒ္ဓေန အဝိတ္ထာယန္တေန ပဒီပသဟဿံ ဇာလေန္တေန ဝိယ ဧဝရူပေါ ဂုဠှော ပဋိစ္ဆန္နော တိလက္ခဏာဟတော ဂမ္ဘီရော ပဉှော ဝိဿဇ္ဇေတုံ. နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ပန, ‘‘အယံ ဓမ္မဒိန္နာ သာသနေ လဒ္ဓပတိဋ္ဌာ အဓိဂတပဋိသမ္ဘိဒါ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တာ ဘဝမတ္ထကေ ဌိတာ မဟာခီဏာသဝါ, သမတ္ထာ မယှံ ပုစ္ဆိတပဉှံ ကထေတုံ, ဣဒါနိ ပန နံ ဩဝတ္တိကသာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တံ ပုစ္ဆန္တော, ကထံ ပနာယျေတိအာဒိမာဟ. ក្នុងការដោះស្រាយប្រស្នានោះ បទថា «na kho, āvuso visākha, taññeva upādānaṃ» សេចក្តីថា ព្រោះឧបាទានជាចំណែកមួយនៃសង្ខារក្ខន្ធ ឧបាទាននោះឯងមិនមែនជាឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នោះឡើយ ហើយក៏មិនមែនមានក្រៅពីឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នោះដែរ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើឧបាទាននោះជាឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នោះមែន សូម្បីតែសភាវៈមានរូបជាដើមក៏ត្រូវជាឧបាទានដែរ។ ប្រសិនបើមានក្រៅពីឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នោះមែន វាក៏ត្រូវតែជាធម៌រួចផុតចាកខន្ធ ដូចជាអនុស័យដែលមិនប្រកបដោយចិត្តក្នុងលទ្ធិដទៃ ឬដូចជាបញ្ញត្តិ ឬដូចជាព្រះនិព្វាន ឬក៏ត្រូវបញ្ញត្តនូវខន្ធទីប្រាំមួយឡើង ព្រោះហេតុនោះ នាងទើបដោះស្រាយយ៉ាងនេះ។ លុះបានស្តាប់ការដោះស្រាយរបស់នាងហើយ វិសាខឧបាសកក៏ដល់នូវការសម្រេចចិត្តថា «ព្រះថេរីអង្គនេះ ជាអ្នកបានសម្រេចនូវទីពឹងហើយ»។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលមិនទាន់អស់អាសវៈ មិនអាចដោះស្រាយប្រស្នាដ៏ជ្រាលជ្រៅ លាក់កំបាំង សម្រេចដោយត្រៃលក្ខណ៍ ហាក់ដូចជាការអុជបំភ្លឺប្រទីបមួយពាន់ ដោយមិនរារែក មិនរុញរាឡើយ។ លុះដល់នូវការសម្រេចចិត្តហើយ ក៏គិតថា «នាងធម្មទិន្នានេះ ជាអ្នកបានសម្រេចទីពឹងក្នុងសាសនា បានសម្រេចបដិសម្ភិទា ដល់នូវវេសារជ្ជញ្ញាណ ស្ថិតនៅលើកំពូលនៃភព ជាព្រះមហាខីណាស្រព នាងអាចដោះស្រាយប្រស្នាដែលអាត្មាអញសួរបាន ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងសួរប្រស្នាដែលទាក់ទងនឹងវដ្តៈ» គិតហើយ កាលនឹងសួរ ទើបពោលពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះធ្វើដូចម្តេច...»។ ၄၆၁. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ အဿုတဝါတိအာဒိ မူလပရိယာယေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ, ‘‘ဣဓေကစ္စော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ. ယံ ရူပံ သော အဟံ, ယော အဟံ တံ ရူပန္တိ ရူပဉ္စ အတ္တဉ္စ အဒွယံ သမနုပဿတိ. သေယျထာပိ နာမ တေလပ္ပဒီပဿ ဈာယတော ယာ အစ္စိ သော ဝဏ္ဏော, ယော ဝဏ္ဏော သာ အစ္စီတိ အစ္စိဉ္စ ဝဏ္ဏဉ္စ အဒွယံ သမနုပဿတိ. ဧဝမေဝ ဣဓေကစ္စော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ…ပေ… အဒွယံ သမနုပဿတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၃၁) ဧဝံ ရူပံ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိပဿနာယ ပဿတိ. ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနန္တိ အရူပံ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ ဆာယာဝန္တံ ရုက္ခံ ဝိယ တံ အတ္တာနံ ရူပဝန္တံ သမနုပဿတိ. အတ္တနိ ဝါ ရူပန္တိ အရူပမေဝ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ ပုပ္ဖသ္မိံ ဂန္ဓံ ဝိယ အတ္တနိ ရူပံ သမနုပဿတိ. ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနန္တိ အရူပမေဝ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ ကရဏ္ဍာယ မဏိံ ဝိယ အတ္တာနံ ရူပသ္မိံ သမနုပဿတိ. ဝေဒနံ အတ္တတောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ៤៦១. ក្នុងការដោះស្រាយប្រស្នានោះ បទមានជាអាទិ៍ថា «assutavā» ត្រូវបានពន្យល់ពិស្តាររួចហើយក្នុងមូលបរិយាយសូត្រ។ បទថា «rūpaṃ attato samanupassati» សេចក្តីថា «បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ តែងយល់ឃើញថារូបជាខ្លួន។ យល់ឃើញថារូបណា គឺខ្លួនអញ ខ្លួនអញណា គឺរូបនោះ គឺយល់ឃើញថារូបនិងខ្លួនមិនមានពីរផ្សេងគ្នាឡើយ។ ប្រៀបដូចជាអណ្តាតភ្លើងនៃប្រទីបប្រេងដែលកំពុងឆេះ អណ្តាតភ្លើងណា គឺពណ៌នោះ ពណ៌ណា គឺអណ្តាតភ្លើងនោះ គឺយល់ឃើញថាអណ្តាតភ្លើងនិងពណ៌មិនមានពីរផ្សេងគ្នាឡើយ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលខ្លះក្នុងលោកនេះ ក៏តែងយល់ឃើញថារូបជាខ្លួន...ល... យល់ឃើញថាមិនមានពីរផ្សេងគ្នាឡើយ យ៉ាងនោះឯង» នាងតែងយល់ឃើញថារូបជាខ្លួន ដោយការយល់ឃើញតាមមិច្ឆាទិដ្ឋិយ៉ាងនេះ។ បទថា «rūpavantaṃ vā attānanti» សេចក្តីថា យល់ឃើញថាអរូបជាខ្លួន ហើយយល់ឃើញថាខ្លួននោះមានរូប ដូចជាដើមឈើដែលមានស្រមោល។ បទថា «attani vā rūpanti» សេចក្តីថា យល់ឃើញថាអរូបហ្នឹងឯងជាខ្លួន ហើយយល់ឃើញថារូបនៅក្នុងខ្លួននោះ ដូចជាក្លិននៅក្នុងផ្កា។ បទថា «rūpasmiṃ vā attānanti» សេចក្តីថា យល់ឃើញថាអរូបហ្នឹងឯងជាខ្លួន ហើយយល់ឃើញថាខ្លួននៅក្នុងរូបនោះ ដូចជាកែវមណីនៅក្នុងប្រអប់។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមាន «vedanaṃ attato» ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ တတ္ထ, ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ သုဒ္ဓရူပမေဝ အတ္တာတိ ကထိတံ. ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ရူပံ, ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ. ဝေဒနံ အတ္တတော… သညံ… သင်္ခါရေ… ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ ဣမေသု သတ္တသု ဌာနေသု [Pg.260] အရူပံ အတ္တာတိ ကထိတံ. ဝေဒနာဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ, အတ္တနိ ဝါ ဝေဒနံ, ဝေဒနာယ ဝါ အတ္တာနန္တိ ဧဝံ စတူသု ခန္ဓေသု တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဝသေန ဒွါဒသသု ဌာနေသု ရူပါရူပမိဿကော အတ္တာ ကထိတော. တတ္ထ ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ… ဝေဒနံ… သညံ… သင်္ခါရေ… ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ ဣမေသု ပဉ္စသု ဌာနေသု ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ကထိတာ, အဝသေသေသု သဿတဒိဋ္ဌီတိ. ဧဝမေတ္ထ ပန္နရသ ဘဝဒိဋ္ဌိယော, ပဉ္စ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိယော ဟောန္တိ. န ရူပံ အတ္တတောတိ ဧတ္ထ ရူပံ အတ္တာတိ န သမနုပဿတိ. အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ပန သမနုပဿတိ. န ရူပဝန္တံ အတ္တာနံ…ပေ… န ဝိညာဏသ္မိံ အတ္တာနန္တိ ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ကေနစိ ပရိယာယေန အတ္တတော န သမနုပဿတိ, သဗ္ဗာကာရေန ပန အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာတိ သမနုပဿတိ. ក្នុងសេចក្តីនោះ ដោយបទថា «rūpaṃ attato samanupassati» ព្រះថេរីសម្តែងថារូបសុទ្ធសាធជាខ្លួន។ ដោយបទថា «rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ, vedanaṃ attato, saññaṃ, saṅkhāre, viññāṇaṃ attato samanupassati» ក្នុងឋានៈទាំង ៧ នេះ ព្រះថេរីសម្តែងថាអរូបជាខ្លួន។ ដោយបទថា «vedanāvantaṃ vā attānaṃ, attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānaṃ» យ៉ាងនេះ ក្នុងខន្ធទាំង ៤ តាមអំណាចនៃខន្ធនីមួយៗមាន ៣ យ៉ាង ក្នុងឋានៈទាំង ១២ ព្រះថេរីសម្តែងថាខ្លួនដែលលាយឡំដោយរូបនិងអរូប។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ក្នុងឋានៈទាំង ៥ មានបទថា «rūpaṃ attato samanupassati... vedanaṃ... saññaṃ... saṅkhāre... viññāṇaṃ attato samanupassati» ព្រះថេរីសម្តែងថាជាឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ក្នុងឋានៈដែលនៅសល់ សម្តែងថាជាសស្សតទិដ្ឋិ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងខន្ធទាំង ៥ នេះ មានភវទិដ្ឋិ ១៥ និងវិភវទិដ្ឋិ ៥។ បទថា «na rūpaṃ attato» ក្នុងទីនេះ សេចក្តីថា មិនយល់ឃើញថារូបជាខ្លួនឡើយ។ តែងយល់ឃើញថាមិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តាវិញ។ បទថា «na rūpavantaṃ attānaṃ...pe... na viññāṇasmiṃ attānaṃ» សេចក្តីថា មិនយល់ឃើញនូវឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នេះថាជាខ្លួន ដោយហេតុណាមួយឡើយ តែងយល់ឃើញដោយគ្រប់អាការៈថា មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តាវិញ។ ဧတ္တာဝတာ ထေရိယာ, ‘‘ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပုရိမပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိယာ ဧတ္တကေန ဂမနံ ဟောတိ, အာဂမနံ ဟောတိ, ဂမနာဂမနံ ဟောတိ, ဝဋ္ဋံ ဝတ္တတီတိ ဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿိတံ. ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိ န ဟောတီတိ ပစ္ဆိမံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိယာ ဧတ္တကေန ဂမနံ န ဟောတိ, အာဂမနံ န ဟောတိ, ဂမနာဂမနံ န ဟောတိ, ဝဋ္ဋံ နာမ န ဝတ္တတီတိ ဝိဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿိတံ. ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ព្រះថេរីកាលដោះស្រាយប្រស្នាមុនថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខ សក្កាយទិដ្ឋិរមែងមានយ៉ាងនេះឯង» ឈ្មោះថាបានសម្តែងញ៉ាំងវដ្តៈឲ្យដល់នូវទីបំផុត ដោយបង្ហាញថា ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ការទៅរមែងមាន ការមកគង់មាន ការទៅនិងការមកគង់មាន វដ្តៈរមែងវិលវល់។ កាលដោះស្រាយប្រស្នាក្រោយថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខ សក្កាយទិដ្ឋិរមែងមិនមានយ៉ាងនេះឯង» ឈ្មោះថាបានសម្តែងញ៉ាំងវិវដ្តៈឲ្យដល់នូវទីបំផុត ដោយបង្ហាញថា ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ការទៅមិនមាន ការមកមិនមាន ការទៅនិងការមកមិនមាន វដ្តៈរមែងមិនវិលវល់ឡើយ។ ၄၆၂. ကတမော ပနာယျေ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ အယံ ပဉှော ထေရိယာ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗော ဘဝေယျ – ‘‘ဥပါသက, တယာ ဟေဋ္ဌာ မဂ္ဂေါ ပုစ္ဆိတော, ဣဓ ကသ္မာ မဂ္ဂမေဝ ပုစ္ဆသီ’’တိ. သာ ပန အတ္တနော ဗျတ္တတာယ ပဏ္ဍိစ္စေန တဿ အဓိပ္ပာယံ သလ္လက္ခေသိ – ‘‘ဣမိနာ ဥပါသကေန ဟေဋ္ဌာ ပဋိပတ္တိဝသေန မဂ္ဂေါ ပုစ္ဆိတော ဘဝိဿတိ, ဣဓ ပန တံ သင်္ခတာသင်္ခတလောကိယလောကုတ္တရသင်္ဂဟိတာသင်္ဂဟိတဝသေန ပုစ္ဆိတုကာမော ဘဝိဿတီ’’တိ. တသ္မာ အပ္ပဋိပုစ္ဆိတွာဝ ယံ ယံ ပုစ္ဆိ, တံ တံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. တတ္ထ သင်္ခတောတိ စေတိတော ကပ္ပိတော ပကပ္ပိတော အာယူဟိတော ကတော နိဗ္ဗတ္တိတော သမာပဇ္ဇန္တေန သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗော. တီဟိ စ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ခန္ဓေဟိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သင်္ဂဟိတောတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ မဂ္ဂေါ သပ္ပဒေသော, တယော ခန္ဓာ နိပ္ပဒေသာ, တသ္မာ အယံ သပ္ပဒေသတ္တာ နဂရံ ဝိယ ရဇ္ဇေန နိပ္ပဒေသေဟိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတော. တတ္ထ သမ္မာဝါစာဒယော တယော သီလမေဝ, တသ္မာ တေ သဇာတိတော သီလက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတာတိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ ပါဠိယံ သီလက္ခန္ဓေတိ ဘုမ္မေန ဝိယ နိဒ္ဒေသော ကတော, အတ္ထော ပန ကရဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သမ္မာဝါယာမာဒီသု ပန [Pg.261] တီသု သမာဓိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အာရမ္မဏေ ဧကဂ္ဂဘာဝေန အပ္ပေတုံ န သက္ကောတိ. ဝီရိယေ ပန ပဂ္ဂဟကိစ္စံ သာဓေန္တေ သတိယာ စ အပိလာပနကိစ္စံ သာဓေန္တိယာ လဒ္ဓူပကာရော ဟုတွာ သက္ကောတိ. ៤៦២. សំណួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ តើដូចម្តេច?» នេះ ព្រះថេរីគួរតែសួរត្រឡប់ទៅវិញហើយទើបដោះស្រាយថា «ម្នាលឧបាសក ឧបាសកបានសួរអំពីមគ្គនៅខាងក្រោមរួចហើយ ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងទីនេះ ឧបាសកសួរចំពោះតែមគ្គដដែលទៀត?»។ ប៉ុន្តែព្រះថេរីនោះ ដោយសារភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃ និងមានប្រាជ្ញារបស់ខ្លួន ក៏បានកំណត់ដឹងនូវបំណងរបស់ឧបាសកនោះថា «ឧបាសកនេះ សួរអំពីមគ្គនៅខាងក្រោមដោយអំណាចនៃបដិបត្តិ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ គាត់ចង់សួរអំពីមគ្គនោះដោយអំណាចនៃការសង្គ្រោះ និងមិនសង្គ្រោះ ក្នុងសង្ខតធម៌ អសង្ខតធម៌ លោកិយធម៌ និងលោកុត្តរធម៌»។ ហេតុនោះ ព្រះថេរីមិនបានសួរត្រឡប់វិញឡើយ ក៏បានដោះស្រាយនូវសំណួរនីមួយៗដែលឧបាសកបានសួរហើយនោះ។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «សង្ខតៈ» គឺធម៌ដែលបច្ច័យតាក់តែង គិត ត្រិះរិះ ប្រឹងប្រែង ធ្វើឡើង បង្កើតឡើង និងជាធម៌ដែលបុគ្គលកាលចូល (សមាបត្តិ) គប្បីចូល។ ក្នុងពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខៈ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ត្រូវសង្គ្រោះដោយខន្ធទាំង ៣ យ៉ាងពិតមែន» នេះ ព្រោះហេតុតែមគ្គជាធម៌មានចំណែកសេសសល់ (សប្បទេសៈ) ចំណែកឯខន្ធទាំង ៣ ជាធម៌មិនមានចំណែកសេសសល់ (និប្បទេសៈ) ហេតុនោះ មគ្គនេះ ព្រោះភាពជាធម៌មានចំណែកសេសសល់ ទើបត្រូវសង្គ្រោះដោយខន្ធទាំង ៣ ដែលមិនមានចំណែកសេសសល់ ដូចជាទីក្រុងដែលត្រូវសង្គ្រោះដោយព្រះរាជាណាចក្រដូច្នោះ។ ក្នុងមគ្គទាំងនោះ មគ្គអង្គទាំង ៣ មានសម្មាវាចាជាដើម គឺសីលហ្នឹងឯង ហេតុនោះ មគ្គអង្គទាំងនោះ ត្រូវសង្គ្រោះដោយសីលក្ខន្ធ ដោយចំណែកនៃជាតិរបស់ខ្លួន។ ព្រោះថា ទោះបីជាក្នុងបាលី លោកសំដែងដោយវិភត្តិទី ៧ (ភុម្មវិភត្តិ) ថា «ក្នុងសីលក្ខន្ធ» ក៏ដោយ ប៉ុន្តែសេចក្តីគប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃករណវិភត្តិ។ ចំណែកឯក្នុងធម៌ទាំង ៣ មានសម្មាវាយាមៈជាដើម សមាធិដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន មិនអាចនឹងតម្កល់ស៊ប់ក្នុងអារម្មណ៍ដោយភាពជាចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយបានឡើយ។ លុះត្រាតែបានទទួលការឧបត្ថម្ភគាំទ្រ កាលបើវីរិយៈបំពេញកិច្ចផ្គរផ្គង់ និងសតិបំពេញកិច្ចមិនឲ្យភ្លេចភ្លាំង ទើបសមាធិនោះអាចតម្កល់ស៊ប់បាន។ တတြာယံ ဥပမာ – ယထာ ဟိ ‘‘နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမာ’’တိ ဥယျာနံ ပဝိဋ္ဌေသု တီသု သဟာယေသု ဧကော သုပုပ္ဖိတံ စမ္ပကရုက္ခံ ဒိသွာ ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာပိ ဂဟေတုံ န သက္ကုဏေယျ. အထဿ ဒုတိယော ဩနမိတွာ ပိဋ္ဌိံ ဒဒေယျ, သော တဿ ပိဋ္ဌိယံ ဌတွာပိ ကမ္ပမာနော ဂဟေတုံ န သက္ကုဏေယျ. အထဿ ဣတရော အံသကူဋံ ဥပနာမေယျ, သော ဧကဿ ပိဋ္ဌိယံ ဌတွာ ဧကဿ အံသကူဋံ ဩလုဗ္ဘ ယထာရုစိ ပုပ္ဖာနိ ဩစိနိတွာ ပိဠန္ဓိတွာ နက္ခတ္တံ ကီဠေယျ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကတော ဥယျာနံ ပဝိဋ္ဌာ တယော သဟာယကာ ဝိယ ဟိ ဧကတော ဇာတာ သမ္မာဝါယာမာဒယော တယော ဓမ္မာ. သုပုပ္ဖိတစမ္ပကော ဝိယ အာရမ္မဏံ. ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာပိ ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တော ဝိယ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အာရမ္မဏေ ဧကဂ္ဂဘာဝေန အပ္ပေတုံ အသက္ကောန္တော သမာဓိ. ပိဋ္ဌိံ ဒတွာ ဩနတသဟာယော ဝိယ ဝါယာမော. အံသကူဋံ ဒတွာ ဌိတသဟာယော ဝိယ သတိ. ယထာ တေသု ဧကဿ ပိဋ္ဌိယံ ဌတွာ ဧကဿ အံသကူဋံ ဩလုဗ္ဘ ဣတရော ယထာရုစိ ပုပ္ဖံ ဂဟေတုံ သက္ကောတိ, ဧဝမေဝံ ဝီရိယေ ပဂ္ဂဟကိစ္စံ သာဓေန္တေ, သတိယာ စ အပိလာပနကိစ္စံ သာဓေန္တိယာ လဒ္ဓုပကာရော သမာဓိ သက္ကောတိ အာရမ္မဏေ ဧကဂ္ဂဘာဝေန အပ္ပေတုံ. တသ္မာ သမာဓိယေဝေတ္ထ သဇာတိတော သမာဓိက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတော. ဝါယာမသတိယော ပန ကိရိယတော သင်္ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ក្នុងសេចក្តីនោះ មានឧបមាដូចតទៅនេះ៖ ដូចជាពួកសំឡាញ់ ៣ នាក់ ចូលទៅកាន់សួនច្បារដោយគិតថា «យើងនឹងលេងក្នុងពិធីបុណ្យនក្សត្រ» ក្នុងចំណោមពួកគេ ម្នាក់បានឃើញដើមចំប៉ាដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយ ទោះបីជាលើកដៃឡើង ក៏មិនអាចបេះផ្កានោះបានឡើយ។ លំដាប់នោះ សំឡាញ់ទី ២ ក៏ឱនខ្នងឲ្យ ជននោះទោះបីជាឈរលើខ្នងរបស់សំឡាញ់នោះ ក៏នៅតែញាប់ញ័រ មិនអាចបេះបានឡើយ។ លំដាប់នោះ សំឡាញ់ម្នាក់ទៀត ក៏បង្អោនស្មាឲ្យ ជននោះឈរលើខ្នងរបស់ម្នាក់ ផ្អែកលើស្មារបស់ម្នាក់ទៀត ក៏បេះផ្កាបានតាមចិត្តប្រាថ្នា យកមកស៊កសៀត ហើយលេងកម្សាន្តក្នុងពិធីបុណ្យនក្សត្រនោះបាន។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីប្រៀបធៀបនេះឲ្យពេញលេញយ៉ាងនេះចុះ។ ព្រោះថា ធម៌ទាំង ៣ មានសម្មាវាយាមៈជាដើម ដែលកើតឡើងជាមួយគ្នា ប្រៀបដូចជាសំឡាញ់ទាំង ៣ នាក់ ដែលចូលទៅកាន់សួនច្បារជាមួយគ្នា។ អារម្មណ៍ ប្រៀបដូចជាដើមចំប៉ាដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយ។ សមាធិ ដែលមិនអាចតម្កល់ស៊ប់ក្នុងអារម្មណ៍ដោយភាពជាចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ ដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនបាន ប្រៀបដូចជាបុរសដែលលើកដៃឡើងហើយ ក៏នៅតែមិនអាចបេះផ្កាបាន។ វាយាមៈ ប្រៀបដូចជាសំឡាញ់ដែលឱនខ្នងឲ្យឈរ។ សតិ ប្រៀបដូចជាសំឡាញ់ដែលបង្អោនស្មាឲ្យផ្អែក។ ក្នុងចំណោមសំឡាញ់ទាំងនោះ ជនម្នាក់ឈរលើខ្នងរបស់ម្នាក់ ផ្អែកលើស្មារបស់ម្នាក់ទៀត ហើយអាចបេះផ្កាបានតាមចិត្តប្រាថ្នាយ៉ាងណា មិញ កាលបើវីរិយៈបំពេញកិច្ចផ្គរផ្គង់ និងសតិបំពេញកិច្ចមិនឲ្យភ្លេចភ្លាំង សមាធិដែលបានទទួលការឧបត្ថម្ភគាំទ្រ ក៏អាចតម្កល់ស៊ប់ក្នុងអារម្មណ៍ដោយភាពជាចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយបាន យ៉ាងនោះឯង។ ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ មានតែសមាធិប៉ុណ្ណោះ ដែលត្រូវសង្គ្រោះដោយសមាធិក្ខន្ធ ដោយចំណែកនៃជាតិរបស់ខ្លួន ចំណែកឯវាយាមៈនិងសតិ ត្រូវសង្គ្រោះដោយអំណាចនៃកិច្ចការ (កិរិយា)។ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္မာသင်္ကပ္ပေသုပိ ပညာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ အာရမ္မဏံ နိစ္ဆေတုံ န သက္ကောတိ, ဝိတက္ကေ ပန အာကောဋေတွာ အာကောဋေတွာ ဒေန္တေ သက္ကောတိ. ကထံ? ယထာ ဟိ ဟေရညိကော ကဟာပဏံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ သဗ္ဗဘာဂေသု ဩလောကေတုကာမော သမာနောပိ န စက္ခုဒလေနေဝ ပရိဝတ္တေတုံ သက္ကောတိ, အင်္ဂုလိပဗ္ဗေဟိ ပန ပရိဝတ္တေတွာ ဣတော စိတော စ ဩလောကေတုံ သက္ကောတိ. ဧဝမေဝ န ပညာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အနိစ္စာဒိဝသေန အာရမ္မဏံ နိစ္ဆေတုံ သက္ကောတိ, အဘိနိရောပနလက္ခဏေန ပန အာဟနနပရိယာဟနနရသေန ဝိတက္ကေန အာကောဋေန္တေန ဝိယ ပရိဝတ္တေန္တေန ဝိယ စ အာဒါယာ ဒိန္နမေဝ ဝိနိစ္ဆေတုံ သက္ကောတိ. တသ္မာ [Pg.262] ဣဓာပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယေဝ သဇာတိတော ပညာက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတာ. သမ္မာသင်္ကပ္ပော ပန ကိရိယတော သင်္ဂဟိတော ဟောတိ. ဣတိ ဣမေဟိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ မဂ္ဂေါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တီဟိ စ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ခန္ဓေဟိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သင်္ဂဟိတော’’တိ. សូម្បីក្នុងសម្មាទិដ្ឋិ និងសម្មាសង្កប្បៈ បញ្ញាដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន ក៏មិនអាចសម្រេចនូវអារម្មណ៍ថា «មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា» បានឡើយ លុះត្រាតែមានវិតក្កៈជួយគោះហើយគោះទៀត (ជួយត្រិះរិះដដែលៗ) ទើបអាចសម្រេចបាន។ តើដូចម្តេច? ដូចជាជាងមាស កាលដាក់កាក់កហាបណៈលើបាតដៃ ទោះបីជាចង់ពិនិត្យមើលគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ក៏មិនអាចផ្អៀងបង្វិលមើលដោយគ្រាន់តែប្រើកែវភ្នែកបានឡើយ លុះត្រាតែប្រើម្រាមដៃបង្វិលចុះបង្វិលឡើង ទើបអាចពិនិត្យមើលខាងនេះខាងនោះបាន។ យ៉ាងណាមិញ បញ្ញាដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន ក៏មិនអាចសម្រេចនូវអារម្មណ៍ដោយអំណាចនៃសេចក្តីមិនទៀងជាដើមបានឡើយ លុះត្រាតែមានវិតក្កៈ ដែលមានលក្ខណៈបង្អោនទៅរកអារម្មណ៍ មានកិច្ចប៉ះទង្គិចនិងញាំញី ជួយគោះដូចជាការបង្វិលចុះបង្វិលឡើង ហើយនាំយកអារម្មណ៍នោះមកប្រគល់ឲ្យ ទើបបញ្ញាអាចសម្រេចបាន យ៉ាងនោះឯង។ ហេតុនោះ សូម្បីក្នុងទីនេះ មានតែសម្មាទិដ្ឋិប៉ុណ្ណោះ ដែលត្រូវសង្គ្រោះដោយបញ្ញាខន្ធ ដោយចំណែកនៃជាតិរបស់ខ្លួន។ ចំណែកឯសម្មាសង្កប្បៈ ត្រូវសង្គ្រោះដោយអំណាចនៃកិច្ចការ (កិរិយា)។ មគ្គរមែងដល់នូវការសង្គ្រោះដោយខន្ធទាំង ៣ យ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលអាវុសោវិសាខៈ អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ត្រូវសង្គ្រោះដោយខន្ធទាំង ៣ យ៉ាងពិតមែន»។ ဣဒါနိ ဧကစိတ္တက္ခဏိကံ မဂ္ဂသမာဓိံ သနိမိတ္တံ သပရိက္ခာရံ ပုစ္ဆန္တော, ကတမော ပနာယျေတိအာဒိမာဟ. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ မဂ္ဂက္ခဏေ စတုကိစ္စသာဓနဝသေန ဥပ္ပန္နာ သတိ, သာ သမာဓိဿ ပစ္စယတ္ထေန နိမိတ္တံ. စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ စတုကိစ္စသာဓနဝသေနေဝ ဥပ္ပန္နံ ဝီရိယံ, တံ ပရိဝါရဋ္ဌေန ပရိက္ခာရော ဟောတိ. တေသံယေဝ ဓမ္မာနန္တိ တေသံ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ. အာသေဝနာတိအာဒီသု ဧကစိတ္တက္ခဏိကာယေဝ အာသေဝနာဒယော ဝုတ္တာတိ. ឥឡូវនេះ ឧបាសកកាលចង់សួរអំពីមគ្គសមាធិដែលមានខណៈចិត្តតែមួយ ព្រមទាំងធម៌ជាប្រធាន (សនិមិត្ត) និងធម៌ជាបរិវារ (សបរិក្ខារ) ទើបពោលពាក្យមានដើមថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះធម៌ដូចម្តេច...»។ ក្នុងការដោះស្រាយសំណួរនោះ សតិបដ្ឋាន ៤ គឺសតិដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការសម្រេចកិច្ច ៤ ក្នុងខណៈនៃមគ្គ សតិនោះឈ្មោះថា «និមិត្ត» ព្រោះមានសេចក្តីថាជាបច្ច័យនៃសមាធិ។ សម្មប្បធាន ៤ គឺវីរិយៈដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃការសម្រេចកិច្ច ៤ នោះឯង វីរិយៈនោះឈ្មោះថា «បរិក្ខារ» ព្រោះមានសេចក្តីថាជាបរិវារ។ ពាក្យថា «នៃធម៌ទាំងឡាយនោះឯង» គឺនៃធម៌ទាំងឡាយដែលសម្បយុត្តដោយមគ្គនោះ។ ក្នុងពាក្យមានជាដើមថា «ការសេពរឿយៗ» គឺលោកសំដៅយកការសេពរឿយៗជាដើម ដែលមានខណៈចិត្តតែមួយប៉ុណ្ណោះ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပန, ‘‘ဧကစိတ္တက္ခဏိကော နာမ မဂ္ဂေါ နတ္ထိ, ‘ဧဝံ ဘာဝေယျ သတ္တ ဝဿာနီ’တိ ဟိ ဝစနတော သတ္တပိ ဝဿာနိ မဂ္ဂဘာဝနာ ဟောတိ, ကိလေသာ ပန လဟု ဆိဇ္ဇန္တာ သတ္တဟိ ဉာဏေဟိ ဆိဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝဒတိ. သော ‘‘သုတ္တံ အာဟရာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. အဒ္ဓါ အညံ အပဿန္တော, ‘‘ယာ တေသံယေဝ ဓမ္မာနံ အာသေဝနာ ဘာဝနာ ဗဟုလီကမ္မ’’န္တိ ဣဒမေဝ သုတ္တံ အာဟရိတွာ, ‘‘အညေန စိတ္တေန အာသေဝတိ, အညေန ဘာဝေတိ, အညေန ဗဟုလီကရောတီ’’တိ ဝက္ခတိ. တတော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ကိံ ပနိဒံ, သုတ္တံ နေယျတ္ထံ နီတတ္ထ’’န္တိ. တတော ဝက္ခတိ – ‘‘နီတတ္ထံ ယထာ သုတ္တံ တထေဝ အတ္ထော’’တိ. တဿ ဣဒံ ဥတ္တရံ – ဧဝံ သန္တေ ဧကံ စိတ္တံ အာသေဝမာနံ ဥပ္ပန္နံ, အပရမ္ပိ အာသေဝမာနံ, အပရမ္ပိ အာသေဝမာနန္တိ ဧဝံ ဒိဝသမ္ပိ အာသေဝနာဝ ဘဝိဿတိ, ကုတော ဘာဝနာ, ကုတော ဗဟုလီကမ္မံ? ဧကံ ဝါ ဘာဝယမာနံ ဥပ္ပန္နံ အပရမ္ပိ ဘာဝယမာနံ အပရမ္ပိ ဘာဝယမာနန္တိ ဧဝံ ဒိဝသမ္ပိ ဘာဝနာဝ ဘဝိဿတိ, ကုတော အာသေဝနာ ကုတော ဗဟုလီကမ္မံ? ဧကံ ဝါ ဗဟုလီကရောန္တံ ဥပ္ပန္နံ, အပရမ္ပိ ဗဟုလီကရောန္တံ, အပရမ္ပိ ဗဟုလီကရောန္တန္တိ ဧဝံ ဒိဝသမ္ပိ ဗဟုလီကမ္မမေဝ ဘဝိဿတိ ကုတော အာသေဝနာ, ကုတော ဘာဝနာတိ. ចំណែកឯពួកវិតណ្ឌវាទី តែងពោលថា «មគ្គដែលមានខណៈចិត្តតែមួយ មិនមានឡើយ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា “បុគ្គលគប្បីចម្រើនយ៉ាងនេះអស់ប្រាំពីរឆ្នាំ” ដូច្នេះ ការចម្រើនមគ្គរមែងមានអស់ប្រាំពីរឆ្នាំ ចំណែកឯកិលេសទាំងឡាយ កាលបើដាច់ស្រឡះយ៉ាងឆាប់រហ័ស រមែងដាច់ស្រឡះដោយញាណទាំង ៧»។ ជននោះ គប្បីត្រូវគេសួរដេញដោលថា «ចូរនាំយកសូត្រមកបង្ហាញមើល»។ ជននោះកាលមិនឃើញសូត្រដទៃ ពិតណាស់ មុខជានឹងនាំយកតែសូត្រនេះឯងមកអាងថា «ការសេពរឿយៗ ការចម្រើន ការធ្វើឲ្យច្រើន នូវធម៌ទាំងឡាយនោះឯង» ហើយនឹងពោលថា «បុគ្គលសេពរឿយៗដោយចិត្តមួយ ចម្រើនដោយចិត្តមួយទៀត ធ្វើឲ្យច្រើនដោយចិត្តមួយទៀត»។ លំដាប់នោះ គប្បីសួរជននោះថា «ចុះសូត្រនេះ ជាសូត្រមានសេចក្តីត្រូវនាំទៅយល់ (នេយ្យត្ថសូត្រ) ឬជាសូត្រមានសេចក្តីពិតប្រាកដស្រាប់ហើយ (នីតត្ថសូត្រ)?»។ បន្ទាប់មក ជននោះនឹងពោលថា «ជាសូត្រមានសេចក្តីពិតប្រាកដស្រាប់ហើយ សេចក្តីយ៉ាងណាក្នុងសូត្រ សេចក្តីក៏មានយ៉ាងនោះឯង»។ ចម្លើយតបចំពោះជននោះគឺ៖ បើកាលជាយ៉ាងនោះ ចិត្តមួយកើតឡើងកាលសេពរឿយៗ ចិត្តមួយទៀតក៏កើតឡើងកាលសេពរឿយៗ ចិត្តមួយទៀតក៏កើតឡើងកាលសេពរឿយៗ យ៉ាងនេះ សូម្បីពេញមួយថ្ងៃ ក៏មានតែការសេពរឿយៗប៉ុណ្ណោះ តើការចម្រើនមានមកពីណា តើការធ្វើឲ្យច្រើនមានមកពីណា? ឬមួយ ចិត្តមួយកើតឡើងកាលចម្រើន ចិត្តមួយទៀតក៏កើតឡើងកាលចម្រើន ចិត្តមួយទៀតក៏កើតឡើងកាលចម្រើន យ៉ាងនេះ សូម្បីពេញមួយថ្ងៃ ក៏មានតែការចម្រើនប៉ុណ្ណោះ តើការសេពរឿយៗមានមកពីណា តើការធ្វើឲ្យច្រើនមានមកពីណា? ឬមួយ ចិត្តមួយកើតឡើងកាលធ្វើឲ្យច្រើន ចិត្តមួយទៀតក៏កើតឡើងកាលធ្វើឲ្យច្រើន ចិត្តមួយទៀតក៏កើតឡើងកាលធ្វើឲ្យច្រើន យ៉ាងនេះ សូម្បីពេញមួយថ្ងៃ ក៏មានតែការធ្វើឲ្យច្រើនប៉ុណ្ណោះ តើការសេពរឿយៗមានមកពីណា តើការចម្រើនមានមកពីណា? အထ ဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘‘ဧကေန စိတ္တေန အာသေဝတိ, ဒွီဟိ ဘာဝေတိ, တီဟိ ဗဟုလီကရောတိ. ဒွီဟိ ဝါ အာသေဝတိ, တီဟိ ဘာဝေတိ, ဧကေန ဗဟုလီကရောတိ[Pg.263]. တီဟိ ဝါ အာသေဝတိ, ဧကေန ဘာဝေတိ, ဒွီဟိ ဗဟုလီကရောတီ’’တိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘မာ သုတ္တံ မေ လဒ္ဓန္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ အဝစ. ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တေန နာမ အာစရိယဿ သန္တိကေ ဝသိတွာ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အတ္ထရသံ ဝိဒိတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧကစိတ္တက္ခဏိကာဝ အယံ အာသေဝနာ, ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ ဘာဝနာ, ဧကစိတ္တက္ခဏိကံ ဗဟုလီကမ္မံ. ခယဂါမိလောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဗဟုလစိတ္တက္ခဏိကော နာမ နတ္ထိ, ‘ဧကစိတ္တက္ခဏိကောယေဝါ’တိ သညာပေတဗ္ဗော. သစေ သဉ္ဇာနာတိ, သဉ္ဇာနာတု, နော စေ သဉ္ဇာနာတိ, ဂစ္ဆ ပါတောဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ ပိဝါဟီ’’တိ ဥယျောဇေတဗ္ဗော. ម៉្យាងទៀត ប្រសិនបើជននោះពោលយ៉ាងនេះថា «បុគ្គលសេពរឿយៗដោយចិត្ត ១ ចម្រើនដោយចិត្ត ២ ធ្វើឲ្យច្រើនដោយចិត្ត ៣ ឬមួយ សេពរឿយៗដោយចិត្ត ២ ចម្រើនដោយចិត្ត ៣ ធ្វើឲ្យច្រើនដោយចិត្ត ១ ឬមួយ សេពរឿយៗដោយចិត្ត ៣ ចម្រើនដោយចិត្ត ១ ធ្វើឲ្យច្រើនដោយចិត្ត ២»។ គប្បីពោលតបទៅជននោះវិញថា «កុំពោលពាក្យផ្ដេសផ្ដាសដោយអាងថា “ខ្ញុំបានសូត្រហើយ” ឡើយ។ ធម្មតាបុគ្គលកាលដោះស្រាយសំណួរ ត្រូវតែនៅអាស្រ័យនឹងសំណាក់គ្រូ រៀនសូត្រព្រះពុទ្ធវចនៈ យល់ដឹងនូវអត្ថរស ទើបគប្បីពោលបាន។ ការសេពរឿយៗនេះ មានខណៈចិត្តតែមួយប៉ុណ្ណោះ ការចម្រើនក៏មានខណៈចិត្តតែមួយ ការធ្វើឲ្យច្រើនក៏មានខណៈចិត្តតែមួយ។ លោកុត្តរមគ្គដែលជាធម៌ទៅកាន់ការអស់ទៅ (នៃកិលេស) ឈ្មោះថាមានខណៈចិត្តច្រើននោះមិនមានឡើយ គឺមានខណៈចិត្តតែមួយប៉ុណ្ណោះ» គប្បីពន្យល់ឲ្យជននោះយល់យ៉ាងនេះ។ ប្រសិនបើគេយល់ព្រម ក៏ឲ្យគេយល់ចុះ ប្រសិនបើគេមិនយល់ព្រមទេ គប្បីដេញគេចេញទៅដោយពាក្យថា «ចូរទៅចុះ ទៅកាន់វត្តតាំងពីព្រលឹម ហើយផឹកបបរទៅ!»។ ၄၆၃. ကတိ ပနာယျေ သင်္ခါရာတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? ယေ သင်္ခါရေ နိရောဓေတွာ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇတိ, တေ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. တေနေဝဿ အဓိပ္ပာယံ ဉတွာ ထေရီ, ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီသု အနေကေသု သင်္ခါရေသု ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ, ကာယသင်္ခါရာဒယောဝ အာစိက္ခန္တီ, တယောမေ, အာဝုသောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကာယပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ကာယေန သင်္ခရီယတိ ကရီယတိ နိဗ္ဗတ္တီယတီတိ ကာယသင်္ခါရော. ဝါစံ သင်္ခရောတိ ကရောတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝစီသင်္ခါရော. စိတ္တပဋိဗဒ္ဓတ္တာ စိတ္တေန သင်္ခရီယတိ ကရီယတိ နိဗ္ဗတ္တီယတီတိ စိတ္တသင်္ခါရော. ကတမော ပနာယျေတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? ဣမေ သင်္ခါရာ အညမညမိဿာ အာလုဠိတာ အဝိဘူတာ ဒုဒ္ဒီပနာ. တထာ ဟိ, ကာယဒွါရေ အာဒါနဂဟဏမုဉ္စနစောပနာနိ ပါပေတွာ ဥပ္ပန္နာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ ဒွါဒသ အကုသလစေတနာတိ ဧဝံ ကုသလာကုသလာ ဝီသတိ စေတနာပိ အဿာသပဿာသာပိ ကာယသင်္ခါရာတွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ဝစီဒွါရေ ဟနုသံစောပနံ ဝစီဘေဒံ ပါပေတွာ ဥပ္ပန္နာ ဝုတ္တပ္ပကာရာဝ ဝီသတိ စေတနာပိ ဝိတက္ကဝိစာရာပိ ဝစီသင်္ခါရောတွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ကာယဝစီဒွါရေသု စောပနံ အပတ္တာ ရဟော နိသိန္နဿ စိန္တယတော ဥပ္ပန္နာ ကုသလာကုသလာ ဧကူနတိံသ စေတနာပိ သညာ စ ဝေဒနာ စာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာပိ စိတ္တသင်္ခါရောတွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ဧဝံ ဣမေ သင်္ခါရာ အညမညမိဿာ အာလုဠိတာ အဝိဘူတာ ဒုဒ္ဒီပနာ. တေ ပါကဋေ ဝိဘူတေ ကတွာ ကထာပေဿာမီတိ ပုစ္ဆတိ. ៤៦៣. ក្នុងពាក្យថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះសង្ខារទាំងឡាយមានប៉ុន្មាន?» នេះ តើឧបាសកសួរអំពីអ្វី? ឧបាសកសួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងសួរអំពីសង្ខារទាំងឡាយណា ដែលបុគ្គលរំលត់ហើយ ទើបចូលកាន់និរោធសមាបត្តិ»។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះថេរីដឹងនូវបំណងរបស់ឧបាសកនោះហើយ ទោះបីជាមានសង្ខារជាច្រើន មានបុញ្ញាភិសង្ខារជាដើម ក៏ដោយ ក៏ចង់សំដែងតែសង្ខារទាំងឡាយមានកាយសង្ខារជាដើមប៉ុណ្ណោះ ទើបពោលពាក្យមានដើមថា «ម្នាលអាវុសោ សង្ខារទាំងឡាយនេះមាន ៣ យ៉ាង...»។ ក្នុងសង្ខារទាំងនោះ ធម៌ដែលទាក់ទងនឹងកាយ គឺកាយ (ករជកាយ) តាក់តែង ធ្វើ បង្កើតឡើង ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «កាយសង្ខារ»។ ធម៌ដែលតាក់តែង ធ្វើ បង្កើតនូវវាចា ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «វចីសង្ខារ»។ ធម៌ដែលទាក់ទងនឹងចិត្ត គឺចិត្តតាក់តែង ធ្វើ បង្កើតឡើង ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «ចិត្តសង្ខារ»។ ក្នុងពាក្យថា «ចុះសង្ខារនីមួយៗ តើដូចម្តេច?» នេះ តើឧបាសកសួរអំពីអ្វី? សង្ខារទាំងឡាយនេះ ច្រឡូកច្រឡំគ្នា ច្របូកច្របល់គ្នា មិនប្រាកដច្បាស់លាស់ ពិបាកនឹងសំដែងឲ្យយល់បាន។ ព្រោះថា កាលបើដល់នូវការកាន់យក ការចាប់យក ការលែង និងការញ៉ាំងកាយឲ្យកម្រើក ក្នុងកាយទ្វារ ចេតនាជាកាមាវចរកុសល ៨ និងអកុសលចេតនា ១២ រួមជាកុសលនិងអកុសលចេតនា ២០ នេះក្តី ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលក្តី តែងហៅថា «កាយសង្ខារ» ដូចគ្នា។ កាលបើដល់នូវការកម្រើកថ្គាម និងការបញ្ចេញវាចា ក្នុងវចីទ្វារ ចេតនា ២០ យ៉ាងដែលមានប្រការពោលរួចហើយក្តី វិតក្កៈនិងវិចារៈក្តី តែងហៅថា «វចីសង្ខារ» ដូចគ្នា។ កាលមិនដល់នូវការកម្រើកក្នុងកាយទ្វារនិងវចីទ្វារ របស់បុគ្គលដែលអង្គុយក្នុងទីស្ងាត់កាលគិតត្រិះរិះ ចេតនាជាកុសលនិងអកុសល ២៩ ក្តី សញ្ញានិងវេទនាទាំងពីរនេះក្តី តែងហៅថា «ចិត្តសង្ខារ» ដូចគ្នា។ សង្ខារទាំងឡាយនេះ ច្រឡូកច្រឡំគ្នា ច្របូកច្របល់គ្នា មិនប្រាកដច្បាស់លាស់ ពិបាកនឹងសំដែងឲ្យយល់បានយ៉ាងនេះ។ ឧបាសកសួរដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងឲ្យព្រះថេរីធ្វើសង្ខារទាំងនោះឲ្យប្រាកដច្បាស់លាស់ ហើយសំដែងប្រាប់»។ ကသ္မာ ပနာယျေတိ ဣဓ ကာယသင်္ခါရာဒိနာမဿ ပဒတ္ထံ ပုစ္ဆတိ. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါတိ ကာယနိဿိတာ, ကာယေ သတိ ဟောန္တိ, အသတိ [Pg.264] န ဟောန္တိ. စိတ္တပ္ပဋိဗဒ္ဓါတိ စိတ္တနိဿိတာ, စိတ္တေ သတိ ဟောန္တိ, အသတိ န ဟောန္တိ. ក្នុងពាក្យថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះហេតុអ្វី...» នេះ ឧបាសកសួរអំពីអត្ថនៃបទនៃឈ្មោះមានកាយសង្ខារជាដើម។ ក្នុងការដោះស្រាយសំណួរនោះ ពាក្យថា «ទាក់ទងនឹងកាយ» គឺអាស្រ័យនឹងកាយ កាលបើកាយមាន សង្ខារទាំងនោះក៏មាន កាលបើកាយមិនមាន សង្ខារទាំងនោះក៏មិនមាន។ ពាក្យថា «ទាក់ទងនឹងចិត្ត» គឺអាស្រ័យនឹងចិត្ត កាលបើចិត្តមាន សង្ខារទាំងនោះក៏មាន កាលបើចិត្តមិនមាន សង្ខារទាំងនោះក៏មិនមាន។ ၄၆၄. ဣဒါနိ ကိံ နု ခေါ ဧသာ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဝလဉ္ဇေတိ, န ဝလဉ္ဇေတိ. စိဏ္ဏဝသီ ဝါ တတ္ထ နော စိဏ္ဏဝသီတိ ဇာနနတ္ထံ ပုစ္ဆန္တော, ကထံ ပနာယျေ, သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိ ဟောတီတိအာဒိမာဟ. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ သမာပဇ္ဇိဿန္တိ ဝါ သမာပဇ္ဇာမီတိ ဝါ ပဒဒွယေန နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိကာလော ကထိတော. သမာပန္နောတိ ပဒေန အန္တောနိရောဓော. တထာ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သစိတ္တကကာလော ကထိတော, ပစ္ဆိမေန အစိတ္တကကာလော. ပုဗ္ဗေဝ တထာ စိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတီတိ နိရောဓသမာပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒကာလေယေဝ, ဧတ္တကံ ကာလံ အစိတ္တကော ဘဝိဿာမီတိ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒစိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတိ. ယံ တံ တထတ္တာယ ဥပနေတီတိ ယံ ဧဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ, တံ ပုဂ္ဂလံ တထတ္တာယ အစိတ္တကဘာဝါယ ဥပနေတိ. ៤៦៤. ឥឡូវនេះ ព្រះវិសាខឧបាសកកាលសួរដើម្បីដឹងថា «តើនាងធម្មទិន្នានេះ តែងសេពនូវសញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិ ឬមិនសេព? នាងមានវសីភាពដែលបានស៊ាំហើយក្នុងនិរោធសមាបត្តិនោះ ឬមិនមានវសីភាពដែលបានស៊ាំហើយ?» ទើបពោលពាក្យជាដើមថា «បពិត្រនាងដ៏មានអាយុ ចុះសញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិ តើមានដូចម្តេច?»។ ក្នុងការដោះស្រាយនូវសំនួរនោះ ដោយពួកបទទាំងពីរថា «samāpajjissanti vā» (នឹងចូល) ឬ «samāpajjāmīti vā» (ខ្ញុំកំពុងចូល) ព្រះនាងពោលសំដៅដល់កាលនៃនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ។ ដោយបទថា «samāpanno» (ចូលហើយ) សំដៅដល់ក្នុងកាលនៃនិរោធ។ ដូចគ្នាដែរ ដោយបទពីរខាងដើម សំដៅដល់កាលដែលមានចិត្ត ដោយបទខាងចុង សំដៅដល់កាលដែលគ្មានចិត្ត។ ពាក្យថា «pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hoti» (ចិត្តដែលបុគ្គលបានចំរើនទុកជាមុនយ៉ាងនោះឯង) គឺក្នុងកាលកំណត់កាលមុននឹងចូលនិរោធសមាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ថា «អាត្មាអញនឹងជាអ្នកមិនមានចិត្តអស់កាលប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» ចិត្តដែលកំណត់កាលនោះ ឈ្មោះថាបានចំរើនហើយ។ ពាក្យថា «yaṃ taṃ tathattāya upaneti» (ចិត្តណាដែលនាំបុគ្គលនោះទៅដើម្បីភាពជាយ៉ាងនោះ) គឺចិត្តណាដែលបានចំរើនហើយយ៉ាងនេះ ចិត្តនោះរមែងនាំបុគ្គលនោះទៅដើម្បីភាពជាយ៉ាងនោះ គឺដើម្បីភាពជាអ្នកមិនមានចិត្ត។ ပဌမံ နိရုဇ္ဈတိ ဝစီသင်္ခါရောတိ သေသသင်္ခါရေဟိ ပဌမံ ဒုတိယဇ္ဈာနေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ. တတော ကာယသင်္ခါရောတိ တတော ပရံ ကာယသင်္ခါရော စတုတ္ထဇ္ဈာနေ နိရုဇ္ဈတိ. တတော စိတ္တသင်္ခါရောတိ တတော ပရံ စိတ္တသင်္ခါရော အန္တောနိရောဓေ နိရုဇ္ဈတိ. ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ ဝါ ဝုဋ္ဌဟာမီတိ ဝါ ပဒဒွယေန အန္တောနိရောဓကာလော ကထိတော. ဝုဋ္ဌိတောတိ ပဒေန ဖလသမာပတ္တိကာလော. တထာ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ အစိတ္တကကာလော ကထိတော, ပစ္ဆိမေန သစိတ္တကကာလော. ပုဗ္ဗေဝ တထာ စိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတီတိ နိရောဓသမာပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒကာလေယေဝ ဧတ္တကံ ကာလံ အစိတ္တကော ဟုတွာ တတော ပရံ သစိတ္တကော ဘဝိဿာမီတိ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒစိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတိ. ယံ တံ တထတ္တာယ ဥပနေတီတိ ယံ ဧဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ, တံ ပုဂ္ဂလံ တထတ္တာယ သစိတ္တကဘာဝါယ ဥပနေတိ. ဣတိ ဟေဋ္ဌာ နိရောဓသမာပဇ္ဇနကာလော ဂဟိတော, ဣဓ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနကာလော. ពាក្យថា «paṭhamaṃ nirujjhati vacīsaṅkhāro» (វចីសង្ខាររមែងរលត់មុនគេ) គឺរលត់មុនគេជាងសង្ខារដែលសេសសល់ ក្នុងទុតិយជ្ឈានហ្នឹងឯង។ ពាក្យថា «tato kāyasaṅkhāro» (បន្ទាប់ពីនោះ កាយសង្ខារក៏រលត់) គឺបន្ទាប់ពីនោះមក កាយសង្ខាររមែងរលត់ក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន។ ពាក្យថា «tato cittasaṅkhāro» (បន្ទាប់ពីនោះ ចិត្តសង្ខារក៏រលត់) គឺបន្ទាប់ពីនោះមក ចិត្តសង្ខាររមែងរលត់ក្នុងកាលនៃនិរោធ។ ដោយបទទាំងពីរថា «vuṭṭhahissanti vā» (នឹងចេញ) ឬ «vuṭṭhahāmīti vā» (ខ្ញុំកំពុងចេញ) ព្រះនាងពោលសំដៅដល់កាលក្នុងកាលនៃនិរោធ។ ដោយបទថា «vuṭṭhito» (ចេញហើយ) សំដៅដល់កាលនៃផលសមាបត្តិ។ ដូចគ្នាដែរ ដោយបទពីរខាងដើម សំដៅដល់កាលដែលគ្មានចិត្ត ដោយបទខាងចុង សំដៅដល់កាលដែលមានចិត្ត។ ពាក្យថា «pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hoti» គឺក្នុងកាលកំណត់កាលមុននឹងចូលនិរោធសមាបត្តិប៉ុណ្ណោះ ថា «អាត្មាអញនឹងជាអ្នកមិនមានចិត្តអស់កាលប្រមាណប៉ុណ្ណេះ បន្ទាប់ពីនោះមក នឹងជាអ្នកមានចិត្តវិញ» ចិត្តដែលកំណត់កាលនោះ ឈ្មោះថាបានចំរើនហើយ។ ពាក្យថា «yaṃ taṃ tathattāya upaneti» គឺចិត្តណាដែលបានចំរើនហើយយ៉ាងនេះ ចិត្តនោះរមែងនាំបុគ្គលនោះទៅដើម្បីភាពជាយ៉ាងនោះ គឺដើម្បីភាពជាអ្នកមានចិត្ត។ យ៉ាងនេះ ក្នុងវារៈខាងក្រោម សំដៅដល់កាលចូលនិរោធសមាបត្តិ ក្នុងវារៈនេះ សំដៅដល់កាលចេញពីនិរោធសមាបត្តិ។ ဣဒါနိ နိရောဓကထံ ကထေတုံ ဝါရောတိ နိရောဓကထာ ကထေတဗ္ဗာ သိယာ, သာ ပနေသာ, ‘‘ဒွီဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ တယော စ သင်္ခါရာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟိ ဝသီဘာဝတာပညာ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဉာဏ’’န္တိ မာတိကံ ဌပေတွာ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကထိတာ. တသ္မာ တတ္ထ ကထိတနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ[Pg.265]. ကော ပနာယံ နိရောဓော နာမ? စတုန္နံ ခန္ဓာနံ ပဋိသင်္ခါ အပ္ပဝတ္တိ. အထ ကိမတ္ထမေတံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ. သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တေ ဥက္ကဏ္ဌိတာ သတ္တာဟံ အစိတ္တကာ ဟုတွာ သုခံ ဝိဟရိဿာမ, ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနံ နာမေတံ, ယဒိဒံ နိရောဓောတိ ဧတဒတ္ထံ သမာပဇ္ဇန္တိ. ឥឡូវនេះ ដល់វារៈដើម្បីសម្តែងនូវនិរោធកថា ហេតុនោះ និរោធកថា គួរតែសម្តែង។ និរោធកថានោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានសម្តែងទុកដោយគ្រប់អាការៈក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ ដោយតម្កល់មាតិកាថា «បញ្ញាដែលមានវសីភាព ព្រោះប្រកបដោយកម្លាំងពីរផង ព្រោះការរម្ងាប់នូវសង្ខារទាំងបីផង ព្រោះញាណចរិយា ១៦ ផង ព្រោះសមាធិចរិយា ៩ ផង ឈ្មោះថា ញាណក្នុងនិរោធសមាបត្តិ»។ ព្រោះហេតុនោះ គប្បីយល់ដឹងតាមន័យដែលបានសម្តែងទុកក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គនោះឯង។ ចុះអ្វីដែលហៅថា និរោធ នេះ? គឺការមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃនាមខន្ធទាំង ៤ ដោយការពិចារណា។ ចុះព្រោះហេតុអ្វី បានជាលោកចូលនិរោធសមាបត្តិនោះ? ព្រោះលោកនឿយណាយក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃសង្ខារទាំងឡាយ ទើបគិតថា «យើងនឹងជាអ្នកមិនមានចិត្តអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ហើយរស់នៅជាសុខ និរោធណាដែលជាការរលត់នេះ ឈ្មោះថាជាទិដ្ឋធម្មនិព្វាន» លោកចូលនិរោធសមាបត្តិដើម្បីប្រយោជន៍នេះឯង។ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စိတ္တသင်္ခါရောတိ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ ဟိ ဖလသမာပတ္တိစိတ္တံ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံသမ္ပယုတ္တံ သညဉ္စ ဝေဒနဉ္စ သန္ဓာယ, ‘‘ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စိတ္တသင်္ခါရော’’တိ အာဟ. တတော ကာယသင်္ခါရောတိ တတော ပရံ ဘဝင်္ဂသမယေ ကာယသင်္ခါရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကိံ ပန ဖလသမာပတ္တိ အဿာသပဿာသေ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ? သမုဋ္ဌာပေတိ. ဣမဿ ပန စတုတ္ထဇ္ဈာနိကာ ဖလသမာပတ္တိ, သာ န သမုဋ္ဌာပေတိ. ကိံ ဝါ ဧတေန ဖလသမာပတ္တိ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဝါ ဟောတု, ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနိကာ ဝါ, သန္တာယ သမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌိတဿ ဘိက္ခုနော အဿာသပဿာသာ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဟောန္တိ. တေသံ အဗ္ဗောဟာရိကဘာဝေါ သဉ္ဇီဝတ္ထေရဝတ္ထုနာ ဝေဒိတဗ္ဗော. သဉ္ဇီဝတ္ထေရဿ ဟိ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ကိံသုကပုပ္ဖသဒိသေ ဝီတစ္စိတင်္ဂါရေ မဒ္ဒမာနဿ ဂစ္ဆတော စီဝရေ အံသုမတ္တမ္ပိ န ဈာယိ, ဥသုမာကာရမတ္တမ္ပိ နာဟောသိ, သမာပတ္တိဖလံ နာမေတန္တိ ဝဒန္တိ. ဧဝမေဝံ သန္တာယ သမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌိတဿ ဘိက္ခုနော အဿာသပဿာသာ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဟောန္တီတိ ဘဝင်္ဂသမယေနေဝေတံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ពាក្យថា «paṭhamaṃ uppajjati cittasaṅkhāro» (ចិត្តសង្ខាររមែងកើតឡើងមុនគេ) ព្រោះថា កាលដែលបុគ្គលចេញពីនិរោធ ផលសមាបត្តិចិត្តរមែងកើតឡើងមុនគេ។ ព្រះនាងពោលសំដៅដល់សញ្ញានិងវេទនាដែលសម្បយុត្តដោយផលសមាបត្តិចិត្តនោះ ទើបពោលថា «ចិត្តសង្ខាររមែងកើតឡើងមុនគេ»។ ពាក្យថា «tato kāyasaṅkhāro» គឺបន្ទាប់ពីនោះមក ក្នុងខណៈនៃភវង្គ កាយសង្ខាររមែងកើតឡើង។ ចុះផលសមាបត្តិ មិនញ៉ាំងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលឲ្យតាំងឡើងទេឬ? ញ៉ាំងឲ្យតាំងឡើងបាន។ ប៉ុន្តែ ផលសមាបត្តិរបស់ព្រះភិក្ខុនេះ ជាផលសមាបត្តិប្រកបដោយចតុត្ថជ្ឈាន ផលសមាបត្តិនោះមិនញ៉ាំងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលឲ្យតាំងឡើងឡើយ។ ឬមួយក៏ថា ផលសមាបត្តិនោះ ទោះបីជាផលសមាបត្តិប្រកបដោយបឋមជ្ឈានក្តី ទុតិយជ្ឈាន តតិយជ្ឈាន ឬចតុត្ថជ្ឈានក្តី កាលដែលភិក្ខុចេញពីសមាបត្តិដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ហើយ ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលទាំងឡាយ រមែងជាធម្មជាតិមិនប្រាកដច្បាស់ (មិនគួរហៅថាមាន)។ ភាពមិនប្រាកដច្បាស់នៃខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលទាំងនោះ គប្បីជ្រាបតាមរឿងរបស់ព្រះសញ្ជីវត្ថេរ។ ព្រោះថា កាលដែលព្រះសញ្ជីវត្ថេរ ចេញពីសមាបត្តិហើយ ដើរជាន់លើរងើកភ្លើងដែលគ្មានអណ្តាត មានពណ៌ដូចជាផ្កាចារ ចីវររបស់លោកសូម្បីតែសរសៃអំបោះមួយសរសៃក៏មិនឆេះ សូម្បីតែអាការៈនៃកំដៅបន្តិចបន្តួចក៏មិនមានឡើយ លោកពោលថា នេះជាអានុភាពនៃផលសមាបត្តិ។ យ៉ាងនោះឯង កាលដែលភិក្ខុចេញពីសមាបត្តិដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ហើយ ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលទាំងឡាយ រមែងជាធម្មជាតិមិនប្រាកដច្បាស់ ហេតុនោះ គប្បីជ្រាបថា ព្រះនាងពោលសំដៅដល់ខណៈនៃភវង្គនោះឯង។ တတော ဝစီသင်္ခါရောတိ တတော ပရံ ကိရိယမယပဝတ္တဝဠဉ္ဇနကာလေ ဝစီသင်္ခါရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကိံ ဘဝင်္ဂံ ဝိတက္ကဝိစာရေ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ? သမုဋ္ဌာပေတိ. တံသမုဋ္ဌာနာ ပန ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝါစံ အဘိသင်္ခါတုံ န သက္ကောန္တီတိ ကိရိယမယပဝတ္တဝဠဉ္ဇနကာလေနေဝတံ ကထိတံ. သုညတော ဖဿောတိအာဒယော သဂုဏေနာပိ အာရမ္မဏေနာပိ ကထေတဗ္ဗာ. သဂုဏေန တာဝ သုညတာ နာမ ဖလသမာပတ္တိ, တာယ သဟဇာတံ ဖဿံ သန္ဓာယ သုညတော ဖဿောတိ ဝုတ္တံ. အနိမိတ္တာပဏိဟိတေသုပိဧသေဝ နယော. အာရမ္မဏေန ပန နိဗ္ဗာနံ ရာဂါဒီဟိ သုညတ္တာ သုညံ နာမ, ရာဂနိမိတ္တာဒီနံ အဘာဝါ အနိမိတ္တံ, ရာဂဒေါသမောဟပ္ပဏိဓီနံ အဘာဝါ အပ္ပဏိဟိတံ. သုညတံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နဖလသမာပတ္တိယံ ဖဿော သုညတော နာမ. အနိမိတ္တာပဏိဟိတေသုပိ ဧသေဝ နယော. ពាក្យថា «tato vacīsaṅkhāro» គឺបន្ទាប់ពីនោះមក ក្នុងកាលដែលប្រព្រឹត្តទៅនៃកិរិយាចិត្ត (ការប្រើប្រាស់កាយវិញ្ញត្តិនិងវចីវិញ្ញត្តិ) វចីសង្ខាររមែងកើតឡើង។ ចុះភវង្គចិត្ត មិនញ៉ាំងវិតក្កនិងវិចារឲ្យតាំងឡើងទេឬ? ញ៉ាំងឲ្យតាំងឡើងបាន។ ប៉ុន្តែ វិតក្កនិងវិចារដែលមានភវង្គចិត្តនោះជាសមុដ្ឋាន មិនអាចតាក់តែងនូវវាចាបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះនាងទើបពោលសំដៅដល់កាលដែលប្រព្រឹត្តទៅនៃកិរិយាចិត្តនោះឯង។ ពាក្យទាំងឡាយជាដើមថា «suññato phasso» (ផស្សៈជាសុញ្ញតៈ) គប្បីពន្យល់ដោយគុណរបស់ខ្លួនផង ដោយអារម្មណ៍ផង។ ជាដំបូង ដោយគុណរបស់ខ្លួន ផលសមាបត្តិ ឈ្មោះថា សុញ្ញតៈ ព្រះនាងពោលសំដៅដល់ផស្សៈដែលកើតរួមគ្នាជាមួយផលសមាបត្តិនោះ ទើបពោលថា «suññato phasso»។ ក្នុងអនិមិត្តផស្សៈ និងអប្បណិហិតផស្សៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកឯដោយអារម្មណ៍ ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា សុញ្ញៈ ព្រោះសូន្យចាករាគៈជាដើម ឈ្មោះថា អនិមិត្ត ព្រោះមិនមានរាគនិមិត្តជាដើម ឈ្មោះថា អប្បណិហិតៈ ព្រោះមិនមានសេចក្តីប្រាថ្នាគឺរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ។ ផស្សៈដែលកើតឡើងក្នុងផលសមាបត្តិ ដែលធ្វើនូវព្រះនិព្វានជាសុញ្ញតៈឲ្យជាអារម្មណ៍ ឈ្មោះថា សុញ្ញតផស្សៈ។ ក្នុងអនិមិត្តផស្សៈ និងអប្បណិហិតផស្សៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ အပရာ [Pg.266] အာဂမနိယကထာ နာမ ဟောတိ, သုညတာ, အနိမိတ္တာ, အပ္ပဏိဟိတာတိ ဟိ ဝိပဿနာပိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု သင်္ခါရေ အနိစ္စတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ အနိစ္စတော ဒိသွာ အနိစ္စတော ဝုဋ္ဌာတိ, တဿ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ အနိမိတ္တာ နာမ ဟောတိ. ယော ဒုက္ခတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဒုက္ခတော ဒိသွာ ဒုက္ခတော ဝုဋ္ဌာတိ, တဿ အပ္ပဏိဟိတာ နာမ. ယော အနတ္တတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ အနတ္တတော ဒိသွာ အနတ္တတော ဝုဋ္ဌာတိ, တဿ သုညတာ နာမ. တတ္ထ အနိမိတ္တဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တော နာမ, အနိမိတ္တမဂ္ဂဿ ဖလံ အနိမိတ္တံ နာမ. အနိမိတ္တဖလသမာပတ္တိသဟဇာတေ ဖဿေ ဖုသန္တေ အနိမိတ္တော ဖဿော ဖုသတီတိ ဝုစ္စတိ. အပ္ပဏိဟိတသုညတေသုပိ ဧသေဝ နယော. အာဂမနိယေန ကထိတေ ပန သုညတော ဝါ ဖဿော အနိမိတ္တော ဝါ ဖဿော အပ္ပဏိဟိတော ဝါ ဖဿောတိ ဝိကပ္ပော အာပဇ္ဇေယျ, တသ္မာ သဂုဏေန စေဝ အာရမ္မဏေန စ ကထေတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ တယော ဖဿာ ဖုသန္တီတိ သမေတိ. មានកថាដែលមកតាមគម្ពីរមួយបែបទៀត ព្រោះថា សូម្បីតែវិបស្សនាក៏លោកហៅថា សុញ្ញតៈ អនិមិត្តៈ និងអប្បណិហិតៈ ដែរ។ ក្នុងវិបស្សនាទាំងនោះ ភិក្ខុណាដែលកំណត់ដឹងនូវសង្ខារទាំងឡាយដោយភាពជាអនិច្ចៈ ឃើញដោយភាពជាអនិច្ចៈ ហើយចេញចាកសង្ខារដោយភាពជាអនិច្ចៈ វុដ្ធានគាមិនីវិបស្សនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា អនិមិត្តៈ។ ភិក្ខុណាដែលកំណត់ដឹងដោយភាពជាទុក្ខ ឃើញដោយភាពជាទុក្ខ ហើយចេញចាកសង្ខារដោយភាពជាទុក្ខ វុដ្ធានគាមិនីវិបស្សនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា អប្បណិហិតៈ។ ភិក្ខុណាដែលកំណត់ដឹងដោយភាពជាអនត្តា ឃើញដោយភាពជាអនត្តា ហើយចេញចាកសង្ខារដោយភាពជាអនត្តា វុដ្ធានគាមិនីវិបស្សនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា សុញ្ញតៈ។ ក្នុងវិបស្សនាទាំងនោះ មគ្គដែលមកដោយអនិមិត្តវិបស្សនា ឈ្មោះថា អនិមិត្តមគ្គ ផលនៃអនិមិត្តមគ្គ ឈ្មោះថា អនិមិត្តផល។ កាលដែលភិក្ខុពាល់ត្រូវនូវផស្សៈដែលកើតរួមគ្នាជាមួយអនិមិត្តផលសមាបត្តិ លោកហៅថា ពាល់ត្រូវនូវអនិមិត្តផស្សៈ។ ក្នុងអប្បណិហិតផស្សៈ និងសុញ្ញតផស្សៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ កាលបើពោលតាមកថាដែលមកតាមគម្ពីរនោះ គប្បីដល់នូវការសង្ស័យថា តើជាសុញ្ញតផស្សៈ ឬជាអនិមិត្តផស្សៈ ឬជាអប្បណិហិតផស្សៈ? ព្រោះហេតុនោះ គប្បីពន្យល់ទាំងដោយគុណរបស់ខ្លួនផង ទាំងដោយអារម្មណ៍ផង។ ព្រោះថាកាលបើពន្យល់យ៉ាងនេះ ទើបស្របគ្នាជាមួយពាក្យថា «ផស្សៈទាំងបីរមែងពាល់ត្រូវ»។ ဝိဝေကနိန္နန္တိအာဒီသု နိဗ္ဗာနံ ဝိဝေကော နာမ, တသ္မိံ ဝိဝေကေ နိန္နံ ဩနတန္တိ ဝိဝေကနိန္နံ. အညတော အာဂန္တွာ ယေန ဝိဝေကော, တေန ဝင်္ကံ ဝိယ ဟုတွာ ဌိတန္တိ ဝိဝေကပေါဏံ. ယေန ဝိဝေကော, တေန ပတမာနံ ဝိယ ဌိတန္တိ ဝိဝေကပဗ္ဘာရံ. ក្នុងបទទាំងឡាយជាដើមថា «vivekaninnaṃ» ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា វិវេកៈ ចិត្តដែលលំអោនទៅ ផ្អៀងទៅរកព្រះនិព្វានជាវិវេកៈនោះ ឈ្មោះថា «vivekaninnaṃ» (មានវិវេកៈជាទីលំអោនទៅ)។ ចិត្តដែលមកពីទីដទៃ ហើយតាំងនៅដូចជាកោងទៅរកទីណាដែលមានវិវេកៈ ឈ្មោះថា «vivekapoṇaṃ» (មានវិវេកៈជាទីផ្អៀងទៅ)។ ចិត្តដែលតាំងនៅដូចជាធ្លាក់ចុះទៅរកទីណាដែលមានវិវេកៈ ឈ្មោះថា «vivekapabbhāraṃ» (មានវិវេកៈជាទីប្រឈមទៅ)។ ၄၆၅. ဣဒါနိ ယာ ဝေဒနာ နိရောဓေတွာ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, တာ ပုစ္ဆိဿာမီတိ ပုစ္ဆန္တော ကတိ ပနာယျေ, ဝေဒနာတိ အာဟ. ကာယိကံ ဝါတိအာဒီသု ပဉ္စဒွါရိကံ သုခံ ကာယိကံ နာမ, မနောဒွါရိကံ စေတသိကံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ သုခန္တိ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. သာတန္တိ တဿေဝ မဓုရဘာဝဒီပကံ ဝေဝစနံ. ဝေဒယိတန္တိ ဝေဒယိတဘာဝဒီပကံ, သဗ္ဗဝေဒနာနံ သာဓာရဏဝစနံ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဌိတိသုခါ ဝိပရိဏာမဒုက္ခာတိအာဒီသု သုခါယ ဝေဒနာယ အတ္ထိဘာဝေါ သုခံ, နတ္ထိဘာဝေါ ဒုက္ခံ. ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ အတ္ထိဘာဝေါ ဒုက္ခံ, နတ္ထိဘာဝေါ သုခံ. အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ ဇာနနဘာဝေါ သုခံ, အဇာနနဘာဝေါ ဒုက္ခန္တိ အတ္ထော. ៤៦៥. ឥឡូវនេះ ព្រះវិសាខឧបាសកកាលចង់សួរថា «តើវេទនាណាខ្លះដែលរលត់ទៅ ហើយចូលនិរោធសមាបត្តិ?» ទើបសួរថា «បពិត្រនាងដ៏មានអាយុ ចុះវេទនាមានប៉ុន្មានយ៉ាង?»។ ក្នុងបទទាំងឡាយជាដើមថា «kāyikaṃ vā» គប្បីជ្រាបថា សុខដែលកើតក្នុងបញ្ចទ្វារ ឈ្មោះថា កាយិកសុខ សុខដែលកើតក្នុងមនោទ្វារ ឈ្មោះថា ចេតសិកសុខ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «sukhaṃ» ជាការសម្តែងនូវសភាវៈ។ បទថា «sātaṃ» ជាវេវចនសព្ទសម្រាប់បង្ហាញនូវភាពផ្អែមល្ហែម (ភាពជាទីគាប់ចិត្ត) នៃសុខវេទនានោះឯង។ បទថា «vedayitaṃ» ជាពាក្យទូទៅសម្រាប់វេទនាទាំងអស់ ដើម្បីបង្ហាញនូវសភាវៈនៃការសោយអារម្មណ៍។ ក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងបទទាំងឡាយជាដើមថា «ṭhitisukhā vipariṇāmadukkhā» សេចក្តីថា ភាពមាននៃសុខវេទនា ឈ្មោះថា សុខ ភាពមិនមាននៃសុខវេទនា ឈ្មោះថា ទុក្ខ។ ភាពមាននៃទុក្ខវេទនា ឈ្មោះថា ទុក្ខ ភាពមិនមាននៃទុក្ខវេទនា ឈ្មោះថា សុខ។ អទុក្ខមសុខវេទនា កាលបើដឹងច្បាស់ ឈ្មោះថា សុខ កាលបើមិនដឹងច្បាស់ ឈ្មោះថា ទុក្ខ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ကိံ အနုသယော အနုသေတီတိ ကတမော အနုသယော အနုသေတိ. အပ္ပဟီနဋ္ဌေန သယိတော ဝိယ ဟောတီတိ အနုသယပုစ္ဆံ ပုစ္ဆတိ. န ခေါ, အာဝုသော [Pg.267] ဝိသာခ, သဗ္ဗာယ သုခါယ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော အနုသေတီတိ န သဗ္ဗာယ သုခါယ ဝေဒနာယ ရာဂါနုသယော အနုသေတိ. န သဗ္ဗာယ သုခါယ ဝေဒနာယ သော အပ္ပဟီနော, န သဗ္ဗံ သုခံ ဝေဒနံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ကိံ ပဟာတဗ္ဗန္တိ အယံ ပဟာနပုစ္ဆာ နာမ. ពាក្យថា «kiṃ anusayo anuseti» សួរថា តើអនុស័យណាដែលដេកត្រាំក្នុងសន្តាន? ព្រោះមិនទាន់លះបង់បាន ទើបហាក់ដូចជាដេកត្រាំនៅ ហេតុនោះ ព្រះវិសាខឧបាសកទើបសួរនូវសំនួរអំពីអនុស័យ។ ពាក្យថា «na kho, āvuso visākha, sabbāya sukhāya vedanāya rāgānusayo anuseti» សេចក្តីថា រាគានុស័យមិនមែនដេកត្រាំក្នុងសុខវេទនាទាំងអស់នោះទេ។ សេចក្តីថា រាគានុស័យនោះ មិនមែនជាធម៌ដែលមិនទាន់លះបង់ក្នុងសុខវេទនាទាំងអស់នោះទេ ហើយក៏មិនមែនកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវសុខវេទនាទាំងអស់នោះដែរ។ ន័យនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងបទទាំងអស់។ សំនួរថា «kiṃ pahātabbaṃ» (តើគួរលះបង់អ្វី?) នេះ ឈ្មោះថា បហានបុច្ឆា (សំនួរអំពីការលះបង់)។ ရာဂံ တေန ပဇဟတီတိ ဧတ္ထ ဧကေနေဝ ဗျာကရဏေန ဒွေ ပုစ္ဆာ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဣဓ ဘိက္ခု ရာဂါနုသယံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ, ဈာနဝိက္ခမ္ဘိတံ ရာဂါနုသယံ တထာ ဝိက္ခမ္ဘိတမေဝ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃာတေတိ. သော အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဟီနောပိ တထာ ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာဝ ပဌမဇ္ဈာနေ နာနုသေတိ နာမ. တေနာဟ – ‘‘န တတ္ထ ရာဂါနုသယော အနုသေတီ’’တိ. တဒါယတနန္တိ တံ အာယတနံ, ပရမဿာသဘာဝေန ပတိဋ္ဌာနဘူတံ အရဟတ္တန္တိ အတ္ထော. ဣတိ အနုတ္တရေသူတိ ဧဝံ အနုတ္တရာ ဝိမောက္ခာတိ လဒ္ဓနာမေ အရဟတ္တေ. ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတောတိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေန္တဿ. ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပိဟာပစ္စယာ ဒေါမနဿန္တိ ပတ္ထနာယ ပဋ္ဌပနမူလကံ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံ ပနေတံ န ပတ္ထနာယ ပဋ္ဌပနမူလကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပတ္ထေတွာ အလဘန္တဿ ပန အလာဘမူလကံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ, ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပိဟာပစ္စယာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဒေါမနဿံ နာမ ဧကန္တေန အကုသလံ, ဣဒံ ပန သေဝိတဗ္ဗံ ဒေါမနဿံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ယောဂိနော ဟိ တေမာသိကံ ဆမာသိကံ ဝါ နဝမာသိကံ ဝါ ပဋိပဒံ ဂဏှန္တိ. တေသု ယော တံ တံ ပဋိပဒံ ဂဟေတွာ အန္တောကာလပရိစ္ဆေဒေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿာမီတိ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော န သက္ကောတိ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလေန ပါပုဏိတုံ, တဿ ဗလဝဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အာဠိန္ဒိကဝါသိမဟာဖုဿဒေဝတ္ထေရဿ ဝိယ အဿုဓာရာ ပဝတ္တန္တိ. ထေရော ကိရ ဧကူနဝီသတိဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေသိ. တဿ, ‘‘ဣမသ္မိံ ဝါရေ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿာမိ, ဣမသ္မိံ ဝါရေ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေဿာမီ’’တိ မာနသံ ဗန္ဓိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တဿေဝ ဧကူနဝီသတိဝဿာနိ အတိက္ကန္တာနိ. ပဝါရဏာဒိဝသေ အာဂတေ ထေရဿ အဿုပါတေန မုတ္တဒိဝသော နာမ နာဟောသိ. ဝီသတိမေ ပန ဝဿေ အရဟတ္တံ ပါဏုဏိ. ពាក្យថា rāgaṃ tena pajahati (បុគ្គលលះបង់រាគៈដោយឈាននោះ) ក្នុងបទនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ដោះស្រាយនូវសំណួរពីរ ដោយការព្យាករណ៍តែមួយ។ ក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុកំចាត់ចោលនូវរាគានុស័យ ហើយចូលបឋមជ្ឈាន ធ្វើរាគានុស័យដែលត្រូវកំចាត់ចេញដោយឈាននោះ ឲ្យជាធម៌ដែលត្រូវកំចាត់ចេញយ៉ាងនោះឯង ហើយចម្រើនវិបស្សនា លះបង់ដោយអនាគាមិមគ្គ។ ភិក្ខុនោះ ទោះបីជាលះបង់រាគានុស័យបានដោយអនាគាមិមគ្គហើយក៏ដោយ ព្រោះតែការកំចាត់ចេញដោយបឋមជ្ឈានយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថាមិនដេកត្រាំក្នុងបឋមជ្ឈានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «na tattha rāgānusayo anusetī» (រាគានុស័យមិនដេកត្រាំក្នុងបឋមជ្ឈាននោះឡើយ)។ បទថា tadāyatananti សេចក្តីថា ទីតាំងនោះ គឺព្រះអរហត្ត ដែលជាទីតាំងបង្អែក ដោយសភាវៈជាទីស្ងប់រម្ងាប់យ៉ាងក្រៃលែង។ បទថា iti anuttaresūti គឺក្នុងព្រះអរហត្ត ដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះថា «អនុត្តរវិមោក្ខ»។ បទថា pihaṃ upaṭṭhāpayatoti សេចក្តីថា ដល់ភិក្ខុអ្នកបង្កើតនូវការប្រាថ្នា។ បទថា uppajjati pihāpaccayā domanassanti សេចក្តីថា ទោមនស្សដែលមានការប្រាថ្នាជាមូលហេតុ តែងកើតឡើងដោយសារការប្រាថ្នា។ ប៉ុន្តែ ទោមនស្សនោះ មិនមែនកើតឡើងដោយមានការប្រាថ្នាជាមូលហេតុផ្ទាល់នោះទេ គឺកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលប្រាថ្នាហើយមិនបាន ដោយមានការមិនបានជាមូលហេតុ ទើបត្រាស់ថា «uppajjati pihāpaccayā» (កើតឡើងព្រោះបច្ច័យគឺការប្រាថ្នា)។ ក្នុងសេចក្តីនោះ ទោះបីជាទោមនស្ស ឈ្មោះថាជាអកុសលដោយចំណែកមួយក៏ដោយ ប៉ុន្តែលោកពោលថា ទោមនស្សនេះជាធម៌គួរគប់រក គួរប្រព្រឹត្តទៅ។ ព្រោះថា យោគីបុគ្គលទាំងឡាយ តែងកាន់យកនូវបដិបទា ៣ ខែ ឬ ៦ ខែ ឬ ៩ ខែ។ ក្នុងយោគីបុគ្គលទាំងនោះ ភិក្ខុណាដែលកាន់យកបដិបទានោះៗ ហើយព្យាយាមប្រឹងប្រែងដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងសម្រេចព្រះអរហត្តក្នុងរវាងកំណត់កាលនេះឯង» តែមិនអាចសម្រេចបានតាមកាលដែលកំណត់ទុក ទោមនស្សដ៏ខ្លាំងក្លាតែងកើតឡើងដល់ភិក្ខុនោះ ទឹកភ្នែកក៏ហូរហាម ដូចជាព្រះមហាសុផុស្សទេវត្ថេរ ដែលគង់នៅអាឡិន្ទកវិហារ។ ឮថា ព្រះថេរៈបានបំពេញគតបច្ចាគតវត្ត អស់រយៈពេល ១៩ ឆ្នាំ។ កាលដែលលោកកំពុងធ្វើសមណធម៌ ដោយតាំងចិត្តថា «ក្នុងវារៈនេះ អាត្មាអញនឹងកាន់យកព្រះអរហត្ត ក្នុងវារៈនេះ អាត្មាអញនឹងធ្វើវិសុទ្ធិបវារណា» ពេលវេលា ១៩ ឆ្នាំក៏កន្លងផុតទៅ។ កាលបើថ្ងៃបវារណាឈានចូលមកដល់ ថ្ងៃដែលព្រះថេរៈមិនស្រក់ទឹកភ្នែក មិនដែលធ្លាប់មានឡើយ។ លុះដល់ឆ្នាំទី ២០ ព្រះថេរៈក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត។ ပဋိဃံ [Pg.268] တေန ပဇဟတီတိ ဧတ္ထ ဒေါမနဿေနေဝ ပဋိဃံ ပဇဟတိ. န ဟိ ပဋိဃေနေဝ ပဋိဃပ္ပဟာနံ, ဒေါမနဿေန ဝါ ဒေါမနဿပ္ပဟာနံ နာမ အတ္ထိ. အယံ ပန ဘိက္ခု တေမာသိကာဒီသု အညတရံ ပဋိပဒံ ဂဟေတွာ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘ပဿ ဘိက္ခု, ကိံ တုယှံ သီလေန ဟီနဋ္ဌာနံ အတ္ထိ, ဥဒါဟု ဝီရိယေန, ဥဒါဟု ပညာယ, နနု တေ သီလံ သုပရိသုဒ္ဓံ ဝီရိယံ သုပဂ္ဂဟိတံ ပညာ သူရာ ဟုတွာ ဝဟတီ’’တိ. သော ဧဝံ ပဋိသဉ္စိက္ခိတွာ, ‘‘န ဒါနိ ပုန ဣမဿ ဒေါမနဿဿ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဒဿာမီ’’တိ ဝီရိယံ ဒဠှံ ကတွာ အန္တောတေမာသေ ဝါ အန္တောဆမာသေ ဝါ အန္တောနဝမာသေ ဝါ အနာဂါမိမဂ္ဂေန တံ သမုဂ္ဃာတေတိ. ဣမိနာ ပရိယာယေန ပဋိဃေနေဝ ပဋိဃံ, ဒေါမနဿေနေဝ ဒေါမနဿံ ပဇဟတိ နာမ. ពាក្យថា paṭighaṃ tena pajahatīti ក្នុងបទនេះ ភិក្ខុលះបង់បដិឃៈដោយទោមនស្សនោះឯង។ ព្រោះថា ការលះបង់បដិឃៈដោយបដិឃៈនោះឯង មិនមានឡើយ ឬការលះបង់ទោមនស្សដោយទោមនស្ស ឈ្មោះថាមិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុនេះ កាន់យកបដិបទាណាមួយ ក្នុងបដិបទាមាន ៣ ខែជាដើម ហើយពិចារណាយ៉ាងនេះថា «មើលចុះ ភិក្ខុ! តើសីលរបស់អ្នកមានកន្លែងខ្វះខាតឬ? ឬមួយក៏វីរិយៈ? ឬមួយក៏បញ្ញា? សីលរបស់អ្នកបរិសុទ្ធណាស់មែនទេ? វីរិយៈរបស់អ្នកក៏ផ្គងឡើងល្អហើយមែនទេ? បញ្ញារបស់អ្នកក៏ក្លៀវក្លាហើយនាំទៅមែនទេ?»។ ភិក្ខុនោះ ពិចារណាយ៉ាងនេះហើយ តាំងចិត្តថា «ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងមិនបណ្តោយឲ្យទោមនស្សនេះកើតឡើងទៀតឡើយ» ហើយធ្វើវីរិយៈឲ្យមាំមួន កាត់ផ្តាច់នូវទោមនស្សនោះដោយអនាគាមិមគ្គ ក្នុងរវាង ៣ ខែ ឬ ៦ ខែ ឬ ៩ ខែ។ ដោយបរិយាយនេះ ឈ្មោះថាលះបង់បដិឃៈដោយបដិឃៈ លះបង់ទោមនស្សដោយទោមនស្ស។ န တတ္ထ ပဋိဃာနုသယော အနုသေတီတိ တတ္ထ ဧဝရူပေ ဒေါမနဿေ ပဋိဃာနုသယော နာနုသေတိ. န တံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပဟီနောဝ တတ္ထ ပဋိဃာနုသယောတိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇံ တေန ပဇဟတီတိ ဣဓ ဘိက္ခု အဝိဇ္ဇာနုသယံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ, ဈာနဝိက္ခမ္ဘိတံ အဝိဇ္ဇာနုသယံ တထာ ဝိက္ခမ္ဘိတမေဝ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃာတေတိ. သော အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဟီနောပိ တထာ ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ နာနုသေတိ နာမ. တေနာဟ – ‘‘န တတ္ထ အဝိဇ္ဇာနုသယော အနုသေတီ’’တိ. ពាក្យថា na tattha paṭighānusayo anusetīti សេចក្តីថា ក្នុងទោមនស្សមានសភាពយ៉ាងនេះ បដិឃានុស័យមិនដេកត្រាំឡើយ។ មិនមែនកើតឡើងដោយប្រារព្ធនូវទោមនស្សនោះទេ សេចក្តីថា បដិឃានុស័យក្នុងទោមនស្សនោះ គឺលោកលះបង់បានហើយ។ ពាក្យថា avijjaṃ tena pajahatīti ក្នុងសាសនានេះ ភិក្ខុកំចាត់ចោលនូវអវិជ្ជាណុស័យ ហើយចូលចតុត្ថជ្ឈាន ធ្វើអវិជ្ជាណុស័យដែលត្រូវកំចាត់ចេញដោយឈាននោះ ឲ្យជាធម៌ដែលត្រូវកំចាត់ចេញយ៉ាងនោះឯង ហើយចម្រើនវិបស្សនា លះបង់ដោយអរហត្តមគ្គ។ ភិក្ខុនោះ ទោះបីជាលះបង់បានដោយអរហត្តមគ្គហើយក៏ដោយ ព្រោះតែការកំចាត់ចេញដោយចតុត្ថជ្ឈានយ៉ាងនោះ ឈ្មោះថាមិនដេកត្រាំក្នុងចតុត្ថជ្ឈានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «na tattha avijjānusayo anusetī» (អវិជ្ជាណុស័យមិនដេកត្រាំក្នុងចតុត្ថជ្ឈាននោះឡើយ)។ ၄၆၆. ဣဒါနိ ပဋိဘာဂပုစ္ဆံ ပုစ္ဆန္တော သုခါယ ပနာယျေတိအာဒိမာဟ. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ ယသ္မာ သုခဿ ဒုက္ခံ, ဒုက္ခဿ စ သုခံ ပစ္စနီကံ, တသ္မာ ဒွီသု ဝေဒနာသု ဝိသဘာဂပဋိဘာဂေါ ကထိတော. ဥပေက္ခာ ပန အန္ဓကာရာ အဝိဘူတာ ဒုဒ္ဒီပနာ, အဝိဇ္ဇာပိ တာဒိသာဝါတိ တေနေတ္ထ သဘာဂပဋိဘာဂေါ ကထိတော. ယတ္တကေသု ပန ဌာနေသု အဝိဇ္ဇာ တမံ ကရောတိ, တတ္တကေသု ဝိဇ္ဇာ တမံ ဝိနောဒေတီတိ ဝိသဘာဂပဋိဘာဂေါ ကထိတော. အဝိဇ္ဇာယ ခေါ, အာဝုသောတိ ဧတ္ထ ဥဘောပေတေ ဓမ္မာ အနာသဝါ လောကုတ္တရာတိ သဘာဂပဋိဘာဂေါဝ ကထိတော. ဝိမုတ္တိယာ ခေါ, အာဝုသောတိ ဧတ္ထ အနာသဝဋ္ဌေန လောကုတ္တရဋ္ဌေန အဗျာကတဋ္ဌေန စ သဘာဂပဋိဘာဂေါဝ ကထိတော. အစ္စယာသီတိ ဧတ္ထ ပဉှံ အတိက္ကမိတွာ ဂတောသီတိ အတ္ထော. နာသက္ခိ ပဉှာနံ ပရိယန္တံ ဂဟေတုန္တိ ပဉှာနံ ပရိစ္ဆေဒပမာဏံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိ, အပ္ပဋိဘာဂဓမ္မဿ ပဋိဘာဂံ ပုစ္ဆိ. နိဗ္ဗာနံ နာမေတံ အပ္ပဋိဘာဂံ[Pg.269], န သက္ကာ နီလံ ဝါ ပီတကံ ဝါတိ ကေနစိ ဓမ္မေန သဒ္ဓိံ ပဋိဘာဂံ ကတွာ ဒဿေတုံ. တဉ္စ တွံ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ပုစ္ဆသီတိ အတ္ထော. ៤៦៦. ឥឡូវនេះ កាលឧបាសកសួរនូវសំណួរប្រៀបធៀប (បដិភាគបុច្ឆា) ទើបត្រាស់ពាក្យមានដើមថា sukhāya panāyye (ម្នាលលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ចុះសុខវេទនា...)។ ក្នុងការឆ្លើយនូវសំណួរនោះ ព្រោះហេតុតែទុក្ខជាសត្រូវនឹងសុខ ហើយសុខក៏ជាសត្រូវនឹងទុក្ខ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងវេទនាទាំងពីរនេះ លោកទើបពោលថាជា «វិសភាគបដិភាគ» (ការប្រៀបធៀបធម៌ដែលមិនដូចគ្នា)។ ចំណែកឯឧបេក្ខា តែងងងឹត មិនប្រាកដច្បាស់ បង្ហាញបានដោយលំបាក សូម្បីអវិជ្ជាក៏មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងធម៌ទាំងពីរនេះ លោកទើបពោលថាជា «សភាគបដិភាគ» (ការប្រៀបធៀបធម៌ដែលមានសភាពដូចគ្នា)។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុន្មានដែលអវិជ្ជាធ្វើនូវសេចក្តីងងឹត វិជ្ជាក៏កំចាត់បង់នូវសេចក្តីងងឹតក្នុងទីមានប្រមាណប៉ុណ្ណោះដែរ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលថាជា «វិសភាគបដិភាគ»។ បទថា avijjāya kho, āvuso ក្នុងបទនេះ ធម៌ទាំងពីរនេះជាធម៌មិនមានអាសវៈ ជាលោកុត្តរៈ ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបពោលថាជា «សភាគបដិភាគ» តែម្យ៉ាង។ បទថា vimuttiyā kho, āvuso ក្នុងបទនេះ ដោយអត្ថថាជាធម៌មិនមានអាសវៈ ដោយអត្ថថាជាលោកុត្តរៈ និងដោយអត្ថថាជាអព្យាក្រឹត លោកទើបពោលថាជា «សភាគបដិភាគ» តែម្យ៉ាង។ បទថា accayāsī សេចក្តីថា អ្នកសួរហួស (កន្លងហួស) នូវសំណួរទៅហើយ។ បទថា nāsakkhi pañhānaṃ pariyantaṃ gahetuṃ សេចក្តីថា មិនអាចកាន់យកនូវការកំណត់ប្រមាណនៃសំណួរបានឡើយ គឺសួររកភាគប្រៀបធៀបនៃធម៌ដែលមិនមានភាគប្រៀបធៀប (អប្បដិភាគធម៌)។ ព្រះនិព្វាននេះ ឈ្មោះថាជាអប្បដិភាគ (មិនមានធម៌ដទៃប្រៀបធៀបបានឡើយ) មិនអាចនឹងយកទៅប្រៀបធៀបជាមួយធម៌ណាមួយថា ពណ៌ខៀវ ឬពណ៌លឿង ជាដើម ដើម្បីបង្ហាញបានឡើយ។ សេចក្តីថា ហើយអ្នកក៏សួរនូវព្រះនិព្វាននោះ ដោយអធិប្បាយយ៉ាងនេះ។ ဧတ္တာဝတာ စာယံ ဥပါသကော ယထာ နာမ သတ္တမေ ဃရေ သလာကဘတ္တံ လဘိတွာ ဂတော ဘိက္ခု သတ္တ ဃရာနိ အတိက္ကမ္မ အဋ္ဌမဿ ဒွါရေ ဌိတော သဗ္ဗာနိပိ သတ္တ ဂေဟာနိ ဝိရဒ္ဓေါဝ န အညာသိ, ဧဝမေဝံ အပ္ပဋိဘာဂဓမ္မဿ ပဋိဘာဂံ ပုစ္ဆန္တော သဗ္ဗာသုပိ သတ္တသု သပ္ပဋိဘာဂပုစ္ဆာသု ဝိရဒ္ဓေါဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. နိဗ္ဗာနောဂဓန္တိ နိဗ္ဗာနဗ္ဘန္တရံ နိဗ္ဗာနံ အနုပဝိဋ္ဌံ. နိဗ္ဗာနပရာယနန္တိ နိဗ္ဗာနံ ပရံ အယနမဿ ပရာ ဂတိ, န တတော ပရံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနံ အဝသာနံ အဿာတိ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ. ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ឧបាសកនេះ ប្រៀបដូចជាភិក្ខុដែលបានទទួលស្លាកភត្តក្នុងផ្ទះទី ៧ ហើយដើរហួសផ្ទះទាំង ៧ ទៅឈរនៅមាត់ទ្វារផ្ទះទី ៨ មិនដឹងថាខ្លួនបានខកខានផ្ទះទាំង ៧ នោះឡើយ យ៉ាងណាមិញ កាលដែលឧបាសកសួររកភាគប្រៀបធៀបនៃធម៌ដែលមិនមានភាគប្រៀបធៀប ឈ្មោះថាជាអ្នកខកខានក្នុងសំណួរដែលមានភាគប្រៀបធៀបទាំង ៧ នោះឯង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ បទថា nibbānogadhanti សេចក្តីថា ចូលទៅកាន់ផ្ទៃក្នុងនៃព្រះនិព្វាន គឺចូលទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។ បទថា nibbānaparāyananti សេចក្តីថា ព្រះនិព្វានជាទីទៅខាងមុខដ៏ក្រៃលែងរបស់ធម៌នោះ គឺមានដំណើរទៅខាងមុខដ៏ប្រសើរ មិនទៅហួសពីព្រះនិព្វាននោះឡើយ។ ព្រះនិព្វានជាទីបំផុត គឺទីបញ្ចប់នៃធម៌នោះ ព្រោះហេតុនោះ ឈ្មោះថា «មានព្រះនិព្វានជាទីបំផុត»។ ၄၆၇. ပဏ္ဍိတာတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာ, ဓာတုကုသလာ အာယတနကုသလာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကုသလာ ဌာနာဋ္ဌာနကုသလာတိ အတ္ထော. မဟာပညာတိ မဟန္တေ အတ္ထေ မဟန္တေ ဓမ္မေ မဟန္တာ နိရုတ္တိယော မဟန္တာနိ ပဋိဘာနာနိ ပရိဂ္ဂဏှနသမတ္ထာယ ပညာယ သမန္နာဂတာ. ယထာ တံ ဓမ္မဒိန္နာယာတိ ယထာ ဓမ္မဒိန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဗျာကတံ, အဟမ္ပိ တံ ဧဝမေဝံ ဗျာကရေယျန္တိ. ဧတ္တာဝတာ စ ပန အယံ သုတ္တန္တော ဇိနဘာသိတော နာမ ဇာတော, န သာဝကဘာသိတော. ယထာ ဟိ ရာဇယုတ္တေဟိ လိခိတံ ပဏ္ဏံ ယာဝ ရာဇမုဒ္ဒိကာယ န လဉ္ဆိတံ ဟောတိ, န တာဝ ရာဇပဏ္ဏန္တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ; လဉ္ဆိတမတ္တံ ပန ရာဇပဏ္ဏံ နာမ ဟောတိ, တထာ, ‘‘အဟမ္ပိ တံ ဧဝမေဝ ဗျာကရေယျ’’န္တိ ဣမာယ ဇိနဝစနမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆိတတ္တာ အယံ သုတ္တန္တော အာဟစ္စဝစနေန ဇိနဘာသိတော နာမ ဇာတော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. ៤៦៧. បទថា paṇḍitā សេចក្តីថា ប្រកបដោយបណ្ឌិតភាព គឺអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងធាតុ ឈ្លាសវៃក្នុងអាយតនៈ ឈ្លាសវៃក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទ ឈ្លាសវៃក្នុងឋានៈនិងអដ្ឋានៈ។ បទថា mahāpaññā សេចក្តីថា ប្រកបដោយបញ្ញាដែលអាចកំណត់ដឹងនូវអត្ថដ៏ធំធេង ធម៌ដ៏ធំធេង និរុត្តិដ៏ធំធេង និងបដិភាណដ៏ធំធេង។ បទថា yathā taṃ dhammadinnāya សេចក្តីថា ធម្មទិន្នាភិក្ខុនីឆ្លើយយ៉ាងណា អាត្មាអញក៏ឆ្លើយយ៉ាងនោះដែរ។ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ ព្រះសូត្រនេះ ឈ្មោះថាជាព្រះពុទ្ធភាសិត មិនមែនជាសាវកភាសិតឡើយ។ ព្រោះថា សំបុត្រដែលពួកមន្ត្រីសរសេរ ដរាបណាមិនទាន់បានបោះត្រារបស់ព្រះរាជាទេ ដរាបនោះក៏មិនទាន់រាប់ថាជាព្រះរាជសារឡើយ លុះតែបោះត្រារួចហើយ ទើបឈ្មោះថាជាព្រះរាជសារ យ៉ាងណាមិញ ព្រោះតែការបោះត្រាដោយព្រះពុទ្ធដីកាថា «អាត្មាអញក៏ឆ្លើយយ៉ាងនោះដែរ» ព្រះសូត្រនេះទើបឈ្មោះថាជាព្រះពុទ្ធភាសិត ដោយព្រះតម្រាស់ផ្ទាល់។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺមានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ စူဠဝေဒလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយចូឡវេទល្លសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၅. စူဠဓမ္မသမာဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៥. ការអធិប្បាយចូឡធម្មសមាទានសូត្រ ၄၆၈. ဧဝံ မေ သုတန္တိ စူဠဓမ္မသမာဒါနသုတ္တံ. တတ္ထ ဓမ္မသမာဒါနာနီတိ ဓမ္မောတိ ဂဟိတဂဟဏာနိ. ပစ္စုပ္ပန္နသုခန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နေ သုခံ, အာယူဟနက္ခဏေ သုခံ [Pg.270] သုကရံ သုခေန သက္ကာ ပူရေတုံ. အာယတိံ ဒုက္ခဝိပါကန္တိ အနာဂတေ ဝိပါကကာလေ ဒုက္ခဝိပါကံ. ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ៤៦៨. ព្រះសូត្រមានដើមថា evaṃ me sutaṃ គឺចូឡធម្មសមាទានសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា dhammasamādānāni ពាក្យថា dhamma គឺការកាន់យកនូវធម៌ដែលខ្លួនបានកាន់យកហើយ។ បទថា paccuppannasukhaṃ សេចក្តីថា សេចក្តីសុខក្នុងបច្ចុប្បន្ន គឺសេចក្តីសុខក្នុងខណៈដែលព្យាយាមប្រឹងប្រែង ធ្វើបានដោយងាយ អាចបំពេញបានដោយងាយ។ បទថា āyatiṃ dukkhavipākaṃ សេចក្តីថា មានផលជាទុក្ខក្នុងអនាគត គឺក្នុងកាលដែលហុចផលក្នុងភពខាងមុខ។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងពួង ដោយវិធីនេះឯង។ ၄၆၉. နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသောတိ ဝတ္ထုကာမေသုပိ ကိလေသကာမေသုပိ ဒေါသော နတ္ထိ. ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇန္တီတိ တေ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေန ပါတဗျတံ ပိဝိတဗ္ဗတံ, ယထာရုစိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. မောဠိဗဒ္ဓါဟီတိ မောဠိံ ကတွာ ဗဒ္ဓကေသာဟိ. ပရိဗ္ဗာဇိကာဟီတိ တာပသပရိဗ္ဗာဇိကာဟိ. ဧဝမာဟံသူတိ ဧဝံ ဝဒန္တိ. ပရိညံ ပညပေန္တီတိ ပဟာနံ သမတိက္ကမံ ပညပေန္တိ. မာလုဝါသိပါဋိကာတိ ဒီဃသဏ္ဌာနံ မာလုဝါပက္ကံ. ဖလေယျာတိ အာတပေန သုဿိတွာ ဘိဇ္ဇေယျ. သာလမူလေတိ သာလရုက္ခဿ သမီပေ. သန္တာသံ အာပဇ္ဇေယျာတိ ကသ္မာ အာပဇ္ဇတိ? ဘဝနဝိနာသဘယာ. ရုက္ခမူလေ ပတိတမာလုဝါဗီဇတော ဟိ လတာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ရုက္ခံ အဘိရုဟတိ. သာ မဟာပတ္တာ စေဝ ဟောတိ ဗဟုပတ္တာ စ, ကောဝိဠာရပတ္တသဒိသေဟိ ပတ္တေဟိ သမန္နာဂတာ. အထ တံ ရုက္ခံ မူလတော ပဋ္ဌာယ ဝိနန္ဓမာနာ သဗ္ဗဝိဋပါနိ သဉ္ဆာဒေတွာ မဟန္တံ ဘာရံ ဇနေတွာ တိဋ္ဌတိ. သာ ဝါတေ ဝါ ဝါယန္တေ ဒေဝေ ဝါ ဝဿန္တေ ဩဃနံ ဇနေတွာ တဿ ရုက္ခဿ သဗ္ဗသာခါပသာခံ ဘဉ္ဇတိ, ဘူမိယံ နိပါတေတိ. တတော တသ္မိံ ရုက္ခေ ပတိဋ္ဌိတဝိမာနံ ဘိဇ္ဇတိ နဿတိ. ဣတိ သာ ဘဝနဝိနာသဘယာ သန္တာသံ အာပဇ္ဇတိ. ៤៦៩. បទថា natthi kāmesu doso សេចក្តីថា ទោសក្នុងវត្ថុកាមទាំងឡាយក្តី ក្នុងកិលេសកាមទាំងឡាយក្តី មិនមានឡើយ។ បទថា pātabyataṃ āpajjanti សេចក្តីថា ជនទាំងនោះ តែងដល់នូវភាពជាអ្នកផឹក ភាពជាអ្នកប្រើប្រាស់តាមចំណង់ចិត្ត ក្នុងវត្ថុកាមទាំងឡាយ ដោយកិលេសកាម។ បទថា moḷibaddhāhi សេចក្តីថា ដោយនាងទាំងឡាយដែលមានសក់ចងជាជើងក្អែក។ បទថា paribbājikāhi សេចក្តីថា ដោយនាងបរិព្វាជិកាជាតាបសី។ បទថា evamāhaṃsu សេចក្តីថា តែងពោលយ៉ាងនេះ。 បទថា pariññaṃ paññapenti សេចក្តីថា តែងបញ្ញត្តនូវការលះបង់ នូវការកន្លងផុត។ បទថា māluvāsipāṭikā សេចក្តីថា ផ្លែសំបួរទុំដែលមានសណ្ឋានវែង។ បទថា phaleyya សេចក្តីថា ស្ងួតដោយកំដៅថ្ងៃហើយក៏ប្រេះចេញ។ បទថា sālamūle សេចក្តីថា ក្នុងទីជិតដើមរាំងភ្នំ។ បទថា santāsaṃ āpajjeyya សួរថា ហេតុអ្វីបានជាដល់នូវសេចក្តីតក់ស្លុត? ឆ្លើយថា ព្រោះខ្លាចការវិនាសនៃវិមាន។ ព្រោះថា វល្លិ៍តែងកើតឡើងពីគ្រាប់សំបួរដែលធ្លាក់ចុះនៅទៀបគល់ឈើ ហើយវារឡើងលើដើមឈើនោះ។ វល្លិ៍នោះ មានស្លឹកធំផង មានស្លឹកច្រើនផង ប្រកបដោយស្លឹកមានសណ្ឋានដូចជាស្លឹកកន្ធំថេត។ គ្រានោះ វល្លិ៍នោះរុំព័ទ្ធដើមឈើនោះតាំងពីគល់ទៅ គ្របដណ្តប់លើមែកធាងទាំងពួង បង្កើតជាទម្ងន់ដ៏ធ្ងន់ហើយស្ថិតនៅ។ កាលបើខ្យល់បក់មកក្តី ឬភ្លៀងធ្លាក់ចុះមកក្តី វល្លិ៍នោះបង្កើតជាដុំដ៏ណែន ក៏បំបាក់នូវមែកតូចមែកធំទាំងពួងនៃដើមឈើនោះ ឲ្យធ្លាក់ចុះមកលើដី។ ពីនោះមក វិមានដែលតាំងនៅលើដើមឈើនោះ ក៏បែកបាក់វិនាសទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ទេវតានោះទើបដល់នូវសេចក្តីតក់ស្លុត ព្រោះខ្លាចការវិនាសនៃវិមាន។ အာရာမဒေဝတာတိ တတ္ထ တတ္ထ ပုပ္ဖာရာမဖလာရာမေသု အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. ဝနဒေဝတာတိ အန္ဓဝနသုဘဂဝနာဒီသု ဝနေသု အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. ရုက္ခဒေဝတာတိ အဘိလက္ခိတေသု နဠေရုပုစိမန္ဒာဒီသု ရုက္ခေသု အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. ဩသဓိတိဏဝနပ္ပတီသူတိ ဟရီတကီအာမလကီအာဒီသု ဩသဓီသု တာလနာဠိကေရာဒီသု တိဏေသု ဝနဇေဋ္ဌကေသု စ ဝနပ္ပတိရုက္ခေသု အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. ဝနကမ္မိကာတိ ဝနေ ကသနလာယနဒါရုအာဟရဏဂေါရက္ခာဒီသု ကေနစိဒေဝ ကမ္မေန ဝါ ဝိစရကမနုဿာ. ဥဒ္ဓရေယျုန္တိ ခါဒေယျုံ. ဝိလမ္ဗိနီတိ ဝါတေန ပဟတပဟတဋ္ဌာနေသု ကေဠိံ ကရောန္တီ ဝိယ ဝိလမ္ဗန္တီ. သုခေါ ဣမိဿာတိ ဧဝရူပါယ မာလုဝါလတာယ သမ္ဖဿောပိ သုခေါ, ဒဿနမ္ပိ သုခံ. အယံ မေ ဒါရကာနံ အာပါနမဏ္ဍလံ ဘဝိဿတိ, ကီဠာဘူမိ ဘဝိဿတိ, ဒုတိယံ [Pg.271] မေ ဝိမာနံ ပဋိလဒ္ဓန္တိ လတာယ ဒဿနေပိ သမ္ဖဿေပိ သောမနဿဇာတာ ဧဝမာဟ. បទថា ārāmadevatā សេចក្តីថា ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅក្នុងសួនផ្កានិងសួនផ្លែឈើនោះៗ។ បទថា vanadevatā សេចក្តីថា ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅក្នុងព្រៃទាំងឡាយ មានព្រៃអន្ធវ័ន និងព្រៃសុភគវ័នជាដើម។ បទថា rukkhadevatā សេចក្តីថា ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅលើដើមឈើដែលគេសម្គាល់ទុក មានដើមស្តៅជាដើម។ បទថា osadhitiṇavanappatīsu សេចក្តីថា ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅក្នុងឱសថទាំងឡាយ មានដើមសមរនិងដើមកន្ទួតព្រៃជាដើម ក្នុងស្មៅទាំងឡាយ មានដើមត្នោតនិងដើមដូងជាដើម និងក្នុងដើមឈើធំៗក្នុងព្រៃ។ បទថា vanakammikā សេចក្តីថា មនុស្សទាំងឡាយដែលដើររកស៊ីក្នុងព្រៃ ដោយការងារណាមួយ មានការភ្ជួររាស់ ការកាប់អុស ការឃ្វាលគោជាដើម។ បទថា uddhareyyuṃ សេចក្តីថា គប្បីស៊ី។ បទថា vilambinī សេចក្តីថា យោលចុះយោលឡើង ដូចជាលេងកម្សាន្តក្នុងទីដែលត្រូវខ្យល់បក់ប៉ះហើយៗ។ បទថា sukho imissā សេចក្តីថា សូម្បីការប៉ះពាល់នូវវល្លិ៍សំបួរមានសភាពយ៉ាងនេះ ក៏នាំមកនូវសេចក្តីសុខ ការមើលឃើញក៏នាំមកនូវសេចក្តីសុខ។ ទេវតានោះមានសេចក្តីត្រេកអរ ទាំងក្នុងការមើលឃើញ ទាំងក្នុងការប៉ះពាល់នូវវល្លិ៍នោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះថា «វល្លិ៍នេះនឹងក្លាយជាមណ្ឌលផឹកស៊ីរបស់កូនៗអាត្មាអញ នឹងក្លាយជាទីលេងកម្សាន្ត អាត្មាអញបានវិមានទីពីរហើយ»។ ဝိဋဘိံ ကရေယျာတိ သာခါနံ ဥပရိ ဆတ္တာကာရေန တိဋ္ဌေယျ. ဩဃနံ ဇနေယျာတိ ဟေဋ္ဌာ ဃနံ ဇနေယျ. ဥပရိ အာရုယှ သကလံ ရုက္ခံ ပလိဝေဌေတွာ ပုန ဟေဋ္ဌာ ဘဿမာနာ ဘူမိံ ဂဏှေယျာတိ အတ္ထော. ပဒါလေယျာတိ ဧဝံ ဩဃနံ ကတွာ ပုန တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မူလာ ဩတိဏ္ဏသာခါဟိ အဘိရုဟမာနာ သဗ္ဗသာခါ ပလိဝေဌေန္တီ မတ္ထကံ ပတွာ တေနေဝ နိယာမေန ပုန ဩရောဟိတွာ စ အဘိရုဟိတွာ စ သကလရုက္ခံ သံသိဗ္ဗိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရန္တီ သဗ္ဗသာခါ ဟေဋ္ဌာ ကတွာ သယံ ဥပရိ ဌတွာ ဝါတေ ဝါ ဝါယန္တေ ဒေဝေ ဝါ ဝဿန္တေ ပဒါလေယျ. ဘိန္ဒေယျာတိ အတ္ထော. ခါဏုမတ္တမေဝ တိဋ္ဌေယျ, တတ္ထ ယံ သာခဋ္ဌကဝိမာနံ ဟောတိ, တံ သာခါသု ဘိဇ္ဇမာနာသု တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇိတွာ သဗ္ဗသာခါသု ဘိန္နာသု သဗ္ဗံ ဘိဇ္ဇတိ. ရုက္ခဋ္ဌကဝိမာနံ ပန ယာဝ ရုက္ခဿ မူလမတ္တမ္ပိ တိဋ္ဌတိ, တာဝ န နဿတိ. ဣဒံ ပန ဝိမာနံ သာခဋ္ဌကံ, တသ္မာ သဗ္ဗသာခါသု သံဘိဇ္ဇမာနာသု ဘိဇ္ဇိတ္ထ. ဒေဝတာ ပုတ္တကေ ဂဟေတွာ ခါဏုကေ ဌိတာ ပရိဒေဝိတုံ အာရဒ္ဓါ. «Viṭabhiṃ kareyyā» គឺ គប្បីស្ថិតនៅខាងលើនៃមែកឈើទាំងឡាយ ដោយអាការៈដូចជាឆត្រ។ «Oghanaṃ janeyyā» គឺ គប្បីធ្វើឲ្យកកកុញ (ញឹកស្អិត) នៅខាងក្រោម។ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ឡើងទៅខាងលើ រុំព័ទ្ធដើមឈើទាំងមូល ហើយធ្លាក់ចុះមកខាងក្រោមវិញ កាន់យកនូវផែនដី។ «Padāleyyā» គឺ កាលបើធ្វើឲ្យកកកុញយ៉ាងនេះហើយ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក រហូតដល់ឫស ឡើងទៅដោយមែកទាំងឡាយដែលធ្លាក់ចុះមក រុំព័ទ្ធមែកទាំងអស់ លុះដល់ចុងបំផុត ហើយចុះមកវិញ និងឡើងទៅវិញដោយលំដាប់នោះឯង រួចចាក់ស្រែះដើមឈើទាំងមូល គ្របដណ្តប់ពីលើ ធ្វើមែកទាំងអស់ឲ្យនៅខាងក្រោម ឯខ្លួនឯង (វល្លិមាលោ) ស្ថិតនៅខាងលើ កាលបើខ្យល់បក់មកក្តី កាលបើភ្លៀងបង្អុរចុះមកក្តី គប្បីបំផ្លិចបំផ្លាញ។ ពាក្យថា «Bhindeyya» (គប្បីទម្លាយ) គឺជាអត្ថន័យនៃពាក្យនោះ។ គប្បីសល់នៅត្រឹមតែគល់ឈើប៉ុណ្ណោះ ក្នុងដើមឈើនោះ វិមានណាដែលតាំងនៅលើមែកឈើ កាលបើមែកឈើទាំងឡាយបាក់បែកទៅ វិមាននោះក៏បាក់បែកក្នុងទីនោះៗដែរ កាលបើមែកទាំងអស់បាក់អស់ហើយ វិមានទាំងអស់ក៏បាក់បែកទៅ។ ចំណែកឯវិមានដែលតាំងនៅលើដើមឈើ ដរាបណាត្រឹមតែឫសនៃដើមឈើនៅមាន សេចក្តីវិនាសក៏មិនទាន់មានដរាបនោះ។ ប៉ុន្តែវិមាននេះ តាំងនៅលើមែកឈើ ហេតុនោះ កាលបើមែកឈើទាំងអស់បាក់បែកទៅ វិមានទាំងអស់ក៏បាក់បែកដែរ។ ទេវតាទាំងឡាយនាំគ្នាយកកូនតូចៗមកឈរនៅលើគល់ឈើ ហើយចាប់ផ្តើមយំសោក។ ၄၇၁. တိဗ္ဗရာဂဇာတိကောတိ ဗဟလရာဂသဘာဝေါ. ရာဂဇံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတီတိ တိဗ္ဗရာဂဇာတိကတ္တာ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ နိမိတ္တံ ဂဏှာတိ. အထဿ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ဒဏ္ဍကမ္မံ အာဏာပေန္တိ. သော အဘိက္ခဏံ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောန္တော ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ, နတွေဝ ဝီတိက္ကမံ ကရောတိ. တိဗ္ဗဒေါသဇာတိကောတိ အပ္ပမတ္တိကေနေဝ ကုပ္ပတိ, ဒဟရသာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဟတ္ထပရာမာသာဒီနိ ကရောန္တောဝ ကထေတိ. သောပိ ဒဏ္ဍကမ္မပစ္စယာ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. မောဟဇာတိကော ပန ဣဓ ကတံ ဝါ ကတတော အကတံ ဝါ အကတတော န သလ္လက္ခေတိ, တာနိ တာနိ ကိစ္စာနိ ဝိရာဓေတိ. သောပိ ဒဏ္ဍကမ္မပစ္စယာ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတိ. ៤៧១. «Tibbarāgajātiko» គឺ មានសភាវៈរាគៈដ៏ក្រាស់ក្រែល។ ពាក្យថា «Rāgajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti» សេចក្តីថា ព្រោះតែខ្លួនជាអ្នកមានសភាវៈរាគៈដ៏ខ្លាំងក្លា ទើបកាន់យកនូវនិមិត្តក្នុងអារម្មណ៍ដែលបានឃើញហើយៗ។ គ្រានោះ ព្រះអាចារ្យ និងព្រះឧបជ្ឈាយ៍ទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុនោះ ក៏បង្គាប់ឲ្យធ្វើទណ្ឌកម្ម។ ភិក្ខុនោះ កាលធ្វើនូវទណ្ឌកម្មជារឿយៗ ក៏ទទួលរងនូវទុក្ខ និងទោមនស្ស ប៉ុន្តែមិនធ្វើនូវការល្មើសឡើយ។ «Tibbadosajātiko» គឺ គ្រាន់តែរឿងបន្តិចបន្តួចក៏ខឹងក្រោធ និយាយទៅរកសាមណេរក្មេងៗ ទាំងមានការប៉ះពាល់ដោយដៃជាដើម។ ភិក្ខុនោះ សូម្បីតែព្រោះហេតុនៃទណ្ឌកម្ម ក៏ទទួលរងនូវទុក្ខ និងទោមនស្សដែរ។ ចំណែកឯបុគ្គលមានសភាវៈមោហៈក្រាស់ ក្នុងលោកនេះ មិនកំណត់ដឹងនូវកិច្ចការដែលធ្វើហើយថាជាការធ្វើហើយ ឬកិច្ចការដែលមិនទាន់ធ្វើថាជាការមិនទាន់ធ្វើឡើយ តែងតែធ្វើឲ្យខូចខាតនូវកិច្ចការនោះៗ។ ភិក្ខុនោះ សូម្បីតែព្រោះហេតុនៃទណ្ឌកម្ម ក៏ទទួលរងនូវទុក្ខ និងទោមនស្សដែរ។ ၄၇၂. န တိဗ္ဗရာဂဇာတိကောတိအာဒီနိ ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ကောစိ တိဗ္ဗရာဂါဒိဇာတိကော ဟောတိ, ကောစိ န တိဗ္ဗရာဂါဒိဇာတိကော? ကမ္မနိယာမေန. ယဿ ဟိ ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ လောဘော ဗလဝါ ဟောတိ, အလောဘော မန္ဒော, အဒေါသာမောဟာ ဗလဝန္တော, ဒေါသမောဟာ [Pg.272] မန္ဒာ, တဿ မန္ဒော အလောဘော လောဘံ ပရိယာဒါတုံ န သက္ကောတိ, အဒေါသာမောဟာ ပန ဗလဝန္တော ဒေါသမောဟေ ပရိယာဒါတုံ သက္ကောန္တိ. တသ္မာ သော တေန ကမ္မေန ဒိန္နပဋိသန္ဓိဝသေန နိဗ္ဗတ္တော လုဒ္ဓေါ ဟောတိ, သုခသီလော အက္ကောဓနော ပညဝါ ဝဇိရူပမဉာဏော. ៤៧២. ពាក្យទាំងឡាយមានជាអាទិថា «Na tibbarāgajātiko» គប្បីជ្រាបដោយណៃយដ៏ផ្ទុយគ្នាដែលបានពោលហើយ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះជាអ្នកមានសភាវៈរាគៈខ្លាំងក្លាជាដើម បុគ្គលខ្លះមិនមែនជាអ្នកមានសភាវៈរាគៈខ្លាំងក្លាជាដើម? ព្រោះតែការកំណត់នៃកម្ម។ ពិពិតមែន ក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើលោភៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯអលោភៈមានកម្លាំងខ្សោយ អទោសៈនិងអមោហៈមានកម្លាំងខ្លាំង ឯទោសៈនិងមោហៈមានកម្លាំងខ្សោយ អលោភៈដ៏ទន់ខ្សោយរបស់បុគ្គលនោះ មិនអាចគ្របសង្កត់លោភៈបានឡើយ ចំណែកឯអទោសៈនិងអមោហៈដែលមានកម្លាំងខ្លាំង អាចគ្របសង្កត់ទោសៈនិងមោហៈបាន។ ហេតុនោះ បុគ្គលនោះ កាលដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃបដិសន្ធិដែលកម្មនោះឲ្យហើយ តែងជាអ្នកមានលោភៈច្រើន ជាអ្នកមានសីលជាសុខ (មានសណ្តាប់ធ្នាប់ល្អ) មិនខឹងក្រោធ មានប្រាជ្ញា និងមានញាណប្រៀបដូចជាវជ្រ។ ယဿ ပန ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ လောဘဒေါသာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, အလောဘာဒေါသာ မန္ဒာ, အမောဟော ဗလဝါ, မောဟော မန္ဒော, သော ပုရိမနယေနေဝ လုဒ္ဓေါ စေဝ ဟောတိ ဒုဋ္ဌော စ, ပညဝါ ပန ဟောတိ ဝဇိရူပမဉာဏော ဒတ္တာဘယတ္ထေရော ဝိယ. ចំណែកឯក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើលោភៈនិងទោសៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯអលោភៈនិងអទោសៈមានកម្លាំងខ្សោយ អមោហៈមានកម្លាំងខ្លាំង ឯមោហៈមានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ ដោយណៃយមុននោះឯង តែងជាអ្នកមានលោភៈច្រើនផង ជាអ្នកប្រទូស្ត (ខឹងងាយ) ផង ប៉ុន្តែជាអ្នកមានប្រាជ្ញា និងមានញាណប្រៀបដូចជាវជ្រ ដូចជាព្រះទត្តាភយត្ថេរ។ ယဿ ပန ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ လောဘာဒေါသမောဟာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, ဣတရေ မန္ဒာ, သော ပုရိမနယေနေဝ လုဒ္ဓေါ စေဝ ဟောတိ ဒန္ဓော စ, သုခသီလကော ပန ဟောတိ အက္ကောဓနော. ចំណែកឯក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើលោភៈ អទោសៈ និងមោហៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯធម៌ក្រៅពីនេះ (អលោភៈ និងអមោហៈ) មានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ ដោយណៃយមុននោះឯង តែងជាអ្នកមានលោភៈច្រើនផង ជាអ្នកយឺតយ៉ាវ (ល្ងង់ខ្លៅ) ផង ប៉ុន្តែជាអ្នកមានសីលជាសុខ (មានសណ្តាប់ធ្នាប់ល្អ) មិនខឹងក្រោធឡើយ (ដូចជាព្រះពាកុលត្ថេរ)។ တထာ ယဿ ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ တယောပိ လောဘဒေါသမောဟာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, အလောဘာဒယော မန္ဒာ, သော ပုရိမနယေနေဝ လုဒ္ဓေါ စေဝ ဟောတိ ဒုဋ္ဌော စ မူဠှော စ. ដូចគ្នាដែរ ក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើធម៌ទាំងបីគឺ លោភៈ ទោសៈ និងមោហៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯធម៌មានអលោភៈជាដើមមានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ ដោយណៃយមុននោះឯង តែងជាអ្នកមានលោភៈច្រើនផង ជាអ្នកប្រទូស្តផង ជាអ្នកវង្វេង (ល្ងង់ខ្លៅ) ផង។ ယဿ ပန ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ အလောဘဒေါသမောဟာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, ဣတရေ မန္ဒာ, သော ပုရိမနယေနေဝ အပ္ပကိလေသော ဟောတိ, ဒိဗ္ဗာရမ္မဏမ္ပိ ဒိသွာ နိစ္စလော, ဒုဋ္ဌော ပန ဟောတိ ဒန္ဓပညော စ. ចំណែកឯក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើអលោភៈ ទោសៈ និងមោហៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯធម៌ក្រៅពីនេះ (លោភៈ អទោសៈ អមោហៈ) មានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ ដោយណៃយមុននោះឯង តែងជាអ្នកមានកិលេសតិច (មិនលោភលន់) សូម្បីឃើញនូវទិព្វារម្មណ៍ក៏មិនញាប់ញ័រ ប៉ុន្តែជាអ្នកប្រទូស្តផង និងជាអ្នកមានប្រាជ្ញាយឺតយ៉ាវផង។ ယဿ ပန ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ အလောဘာဒေါသမောဟာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, ဣတရေ မန္ဒာ, သော ပုရိမနယေနေဝ အလုဒ္ဓေါ စေဝ ဟောတိ သုခသီလကော စ, မူဠှော ပန ဟောတိ. ចំណែកឯក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើអលោភៈ អទោសៈ និងមោហៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯធម៌ក្រៅពីនេះមានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ ដោយណៃយមុននោះឯង តែងជាអ្នកមិនលោភលន់ផង ជាអ្នកមានសីលជាសុខផង ប៉ុន្តែជាអ្នកវង្វេង (ល្ងង់ខ្លៅ)។ တထာ ယဿ ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ အလောဘဒေါသာမောဟာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, ဣတရေ မန္ဒာ, သော ပုရိမနယေနေဝ အလုဒ္ဓေါ စေဝ ဟောတိ ပညဝါ စ, ဒုဋ္ဌော ပန ဟောတိ ကောဓနော. ដូចគ្នាដែរ ក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើអលោភៈ ទោសៈ និងអមោហៈរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯធម៌ក្រៅពីនេះមានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ ដោយណៃយមុននោះឯង តែងជាអ្នកមិនលោភលន់ផង ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាផង ប៉ុន្តែជាអ្នកប្រទូស្ត និងខឹងក្រោធ។ ယဿ [Pg.273] ပန ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ တယောပိ အလောဘာဒယော ဗလဝန္တော ဟောန္တိ, လောဘာဒယော မန္ဒာ, သော မဟာသံဃရက္ခိတတ္ထေရော ဝိယ အလုဒ္ဓေါ အဒုဋ္ဌော ပညဝါ စ ဟောတိ. ចំណែកឯក្នុងខណៈដែលបុគ្គលសន្សំកម្ម បើធម៌ទាំងបីមានអលោភៈជាដើមរបស់បុគ្គលណាមានកម្លាំងខ្លាំង ឯធម៌មានលោភៈជាដើមមានកម្លាំងខ្សោយ បុគ្គលនោះ តែងជាអ្នកមិនលោភលន់ មិនប្រទូស្ត និងមានប្រាជ្ញា ដូចជាព្រះមហាសង្ឃរក្ខិតត្ថេរ។ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺមានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី စူဠဓမ္မသမာဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការពណ៌នានៃចូឡធម្មសមាទានសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၆. မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៦. ការពណ៌នានៃមហាធម្មសមាទានសូត្រ ၄၇၃. ဧဝံ မေ သုတ္တန္တိ မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝံကာမာတိ ဧဝံဣစ္ဆာ. ဧဝံဆန္ဒာတိ ဧဝံအဇ္ဈာသယာ. ဧဝံအဓိပ္ပာယာတိ ဧဝံလဒ္ဓိကာ. တတြာတိ တသ္မိံ အနိဋ္ဌဝဍ္ဎနေ စေဝ ဣဋ္ဌပရိဟာနေ စ. ဘဂဝံမူလကာတိ ဘဂဝါ မူလံ ဧတေသန္တိ ဘဂဝံမူလကာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေ, ဘန္တေ, အမှာကံ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဥပ္ပာဒိတာ, တသ္မိံ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဣမေ ဓမ္မေ ဥပ္ပာဒေတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသိ, ဘဂဝတာ ပန နော ဣမေ ဓမ္မာ ဥပ္ပာဒိတာ. ဘဂဝန္တဉှိ နိဿာယ မယံ ဣမေ ဓမ္မေ အာဇာနာမ ပဋိဝိဇ္ဈာမာတိ ဧဝံ ဘဂဝံမူလကာ နော, ဘန္တေ, ဓမ္မာတိ. ဘဂဝံနေတ္တိကာတိ ဘဂဝါ ဟိ ဓမ္မာနံ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာတိ. ယထာသဘာဝတော ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ နာမံ ဂဟေတွာ ဒဿိတာ ဓမ္မာ ဘဂဝံနေတ္တိကာ နာမ ဟောန္တိ. ဘဂဝံပဋိသရဏာတိ စတုဘူမကာ ဓမ္မာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆမာနာ ဘဂဝတိ ပဋိသရန္တိ နာမာတိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. ပဋိသရန္တီတိ ဩသရန္တိ သမောသရန္တိ. အပိစ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ နိသိန္နဿ ဘဂဝတော ပဋိဝေဓဝသေန ဖဿော အာဂစ္ဆတိ, အဟံ ဘဂဝါ ကိန္နာမောတိ? တွံ ဖုသနဋ္ဌေန ဖဿော နာမ. ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရာ, ဝိညာဏံ အာဂစ္ဆတိ. အဟံ ဘဂဝါ ကိန္နာမန္တိ? တွံ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိညာဏံ နာမာတိ ဧဝံ စတုဘူမကဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝတော ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ နာမံ ဂဏှန္တော ဘဂဝါ ဓမ္မေ ပဋိသရတီတိပိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. ဘဂဝန္တညေဝ ပဋိဘာတူတိ ဘဂဝတောယေဝ ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော ဥပဋ္ဌာတု, တုမှေယေဝ နော ကထေတွာ ဒေထာတိ အတ္ထော. ៤៧៣. ព្រះសូត្រដែលមានពាក្យផ្តើមថា «Evaṃ me suttam» គឺ មហាធម្មសមាទានសូត្រ។ ក្នុងមហាធម្មសមាទានសូត្រនោះ ពាក្យថា «Evaṃkāmā» គឺ មានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «Evaṃchandā» គឺ មានអធ្យាស្រ័យយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «Evaṃadhippāyā» គឺ មានលទ្ធិ (ការយល់ឃើញ) យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «Tatra» គឺ ក្នុងការចម្រើនឡើងនៃអនិដ្ឋារម្មណ៍ និងការសាបសូន្យនៃឥដ្ឋារម្មណ៍នោះ។ ពាក្យថា «Bhagavaṃmūlakā» សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាឫសគល់ (ជាហេតុ) នៃធម៌ទាំងឡាយនោះ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ភគវម្មូលកៈ (មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាឫសគល់)។ នេះជាសេចក្តីអធិប្បាយថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌ទាំងឡាយនេះរបស់ពួកយើង ក្នុងកាលមុន ព្រះកស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធបានឲ្យកើតឡើងហើយ កាលបើព្រះអង្គបរិនិព្វានទៅ ក្នុងចន្លោះពុទ្ធន្តរមួយ គ្មានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ដទៃណាដែលអាចបង្កើតធម៌ទាំងនេះបានឡើយ ប៉ុន្តែព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានបង្កើតធម៌ទាំងនេះដល់ពួកយើង។ ពិពិតមែន ពួកយើងបានដឹង បានចាក់ធ្លុះនូវធម៌ទាំងនេះ ក៏ព្រោះតែអាស្រ័យព្រះដ៏មានព្រះភាគ» យ៉ាងនេះ ទើបឈ្មោះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ធម៌ទាំងឡាយរបស់ពួកយើង មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាឫសគល់»។ ពាក្យថា «Bhagavaṃnettikā» សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគជាអ្នកនាំទៅ ជាអ្នកណែនាំ ជាអ្នកដឹកនាំរឿយៗ នូវធម៌ទាំងឡាយ។ ធម៌ទាំងឡាយដែលព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកនូវឈ្មោះ ហើយបង្ហាញម្តងមួយៗ ទៅតាមសភាវៈពិត ឈ្មោះថា ភគវនេត្តិកៈ (មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាអ្នកដឹកនាំ)។ ពាក្យថា «Bhagavaṃpaṭisaraṇā» សេចក្តីថា ធម៌ក្នុងភូមិទាំងបួន កាលដែលមកកាន់គន្លងនៃសព្វញ្ញុតញ្ញាណ តែងតែប្រមូលផ្តុំ (ចុះស៊ប់) ក្នុងព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា ភគវប្បដិសរណៈ (មានព្រះដ៏មានព្រះភាគជាទីពឹង)។ ពាក្យថា «Paṭisaranti» គឺ ហូរចុះមក ប្រមូលផ្តុំគ្នា។ ម្យ៉ាងទៀត ផស្សៈមកកាន់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដែលគង់នៅលើមហាពោធិមណ្ឌល ដោយអំណាចនៃការចាក់ធ្លុះ (ត្រាស់ដឹង) ទើបសួរថា «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គមានឈ្មោះអ្វី?» ព្រះអង្គត្រាស់ថា «អ្នកមានឈ្មោះថា ផស្សៈ ព្រោះអត្ថថា ប៉ះពាល់»។ វេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ ក៏មកដល់ ហើយសួរថា «បពិត្រព្រះដ៏មានព្រះភាគ ខ្ញុំព្រះអង្គមានឈ្មោះអ្វី?» ព្រះអង្គត្រាស់ថា «អ្នកមានឈ្មោះថា វិញ្ញាណ ព្រោះអត្ថថា ដឹងច្បាស់នូវអារម្មណ៍» យ៉ាងនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគកាលទ្រង់កាន់យកនូវឈ្មោះនៃធម៌ក្នុងភូមិទាំងបួនម្តងមួយៗ ទៅតាមសភាវៈពិត ឈ្មោះថា ទ្រង់ធ្វើនូវធម៌ទាំងឡាយឲ្យជាទីពឹង ហេតុនោះ សូម្បីព្រោះហេតុនេះ ក៏ឈ្មោះថា ភគវប្បដិសរណៈ ដែរ។ ពាក្យថា «Bhagavantaññeva paṭibhātū» សេចក្តីថា សូមឲ្យសេចក្តីនៃភាសិតនោះ ប្រាកដចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគតែម្តង សូមព្រះអង្គសម្តែងប្រាប់ដល់ពួកយើងចុះ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនោះ។ ၄၇၄. သေဝိတဗ္ဗေတိ [Pg.274] နိဿယိတဗ္ဗေ. ဘဇိတဗ္ဗေတိ ဥပဂန္တဗ္ဗေ. ယထာ တံ အဝိဒ္ဒသုနောတိ ယထာ အဝိဒုနော ဗာလဿ အန္ဓပုထုဇ္ဇနဿ. ယထာ တံ ဝိဒ္ဒသုနောတိ ယထာ ဝိဒုနော မေဓာဝိနော ပဏ္ဍိတဿ. ៤៧៤. ពាក្យថា «Sevitabbe» គឺ គប្បីសេពគប់ (គប្បីអាស្រ័យ)។ ពាក្យថា «Bhajitabbe» គឺ គប្បីចូលទៅជិត (គប្បីសេពគប់)។ ពាក្យថា «Yathā taṃ aviddasuno» គឺ ដូចជាបុគ្គលពាលជាអន្ធបុថុជ្ជនដែលមិនដឹង (មិនចេះដឹង)។ ពាក្យថា «Yathā taṃ viddasuno» គឺ ដូចជាបណ្ឌិតដែលមានប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃដែលដឹង (ចេះដឹង)។ ၄၇၅. အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မသမာဒါနန္တိ ပုရိမသုတ္တေ ဥပ္ပဋိပါဋိအာကာရေန မာတိကာ ဌပိတာ, ဣဓ ပန ယထာဓမ္မရသေနေဝ သတ္ထာ မာတိကံ ဌပေသိ. တတ္ထ ဓမ္မသမာဒါနန္တိ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ဓမ္မာနံ ဂဟဏံ. ៤៧៥. ពាក្យថា «Atthi, bhikkhave, dhammasamādānaṃ» សេចក្តីថា ក្នុងសូត្រមុន (ចូឡធម្មសមាទានសូត្រ) ព្រះសាស្តាទ្រង់បានដាក់ចុះនូវមាតិកាដោយអាការៈមិនតាមលំដាប់ ប៉ុន្តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះសាស្តាទ្រង់បានដាក់ចុះនូវមាតិកាទៅតាមរសនៃធម៌ (សភាវៈពិត) តែម្តង។ ក្នុងមាតិកានោះ ពាក្យថា «Dhammasamādānaṃ» គឺ ការកាន់យក (ការសមាទាន) នូវធម៌ទាំងឡាយមានបាណាតិបាតជាដើម។ ၄၇၆. အဝိဇ္ဇာဂတောတိ အဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော. ៤៧៦. ពាក្យថា «Avijjāgato» គឺ ប្រកបដោយអវិជ្ជា។ ၄၇၇. ဝိဇ္ဇာဂတောတိ ဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော ပညဝါ. ៤៧៧. ពាក្យថា «Vijjāgato» គឺ ប្រកបដោយវិជ្ជា មានប្រាជ្ញា។ ၄၇၈. သဟာပိ ဒုက္ခေနာတိ ဧတ္ထ မိစ္ဆာစာရော အဘိဇ္ဈာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ဣမေ တာဝ တယော ပုဗ္ဗစေတနာယ စ အပရစေတနာယ စာတိ ဒွိန္နံ စေတနာနံ ဝသေန ဒုက္ခဝေဒနာ ဟောန္တိ. သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ပန သုခသမ္ပယုတ္တာ ဝါ ဥပေက္ခာသမ္ပယုတ္တာ ဝါ ဟောတိ. သေသာ ပါဏာတိပါတာဒယော သတ္တ တိဿန္နမ္ပိ စေတနာနံ ဝသေန ဒုက္ခဝေဒနာ ဟောန္တိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သဟာပိ ဒုက္ခေန သဟာပိ ဒေါမနဿေနာ’’တိ. ဒေါမနဿမေဝ စေတ္ထ ဒုက္ခန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပရိယေဋ္ဌိံ ဝါ အာပဇ္ဇန္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂပရဘာဂေသု ကာယိကံ ဒုက္ခမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ៤៧៨. ក្នុងពាក្យថា «Sahāpi dukkhena» នេះ ធម៌ទាំងបីគឺ មិច្ឆាចារៈ អភិជ្ឈា និងមិច្ឆាទិដ្ឋិ ក្នុងកាលដំបូង តែងជាទុក្ខវេទនាដោយអំណាចនៃចេតនាពីរគឺ បុព្វចេតនា (ចេតនាមុនធ្វើ) និងអបរចេតនា (ចេតនាក្រោយធ្វើ)។ ចំណែកឯសន្និដ្ឋានកចេតនា (ចេតនាសម្រេច) តែងប្រកបដោយសុខវេទនា ឬប្រកបដោយឧបេក្ខាវេទនា។ ចំណែកឯទុច្ចរិត ៧ ទៀត មានបាណាតិបាតជាដើម តែងជាទុក្ខវេទនាដោយអំណាចនៃចេតនាទាំងបី (បុព្វចេតនា អបរចេតនា និងសន្និដ្ឋានកចេតនា)។ ព្រះអង្គទ្រង់រំលឹកដល់ហេតុនេះ ទើបត្រាស់ថា «Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena» (ទាំងទុក្ខ ទាំងទោមនស្ស)។ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងទីនេះ ទោមនស្សនោះឯងជាទុក្ខ។ ម៉្យាងទៀត សូម្បីតែកាយិកទុក្ខ (ទុក្ខផ្លូវកាយ) ដែលកើតឡើងក្នុងបុព្វភាគ និងអបរភាគ របស់បុគ្គលដែលស្វែងរក (ប្រព្រឹត្តទុច្ចរិត) នោះ ក៏សមគួរដូចគ្នា។ ၄၇၉. သဟာပိ သုခေနာတိ ဧတ္ထ ပါဏာတိပါတော ဖရုသဝါစာ ဗျာပါဒေါတိ ဣမေ တာဝ တယော ပုဗ္ဗစေတနာယ စ အပရစေတနာယ စာတိ ဒွိန္နံ စေတနာနံ ဝသေန သုခဝေဒနာ ဟောန္တိ. သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ပန ဒုက္ခသမ္ပယုတ္တာဝ ဟောတိ. သေသာ သတ္တ တိဿန္နမ္ပိ စေတနာနံ ဝသေန သုခဝေဒနာ ဟောန္တိယေဝ. သဟာပိ သောမနဿေနာတိ သောမနဿမေဝ စေတ္ထ သုခန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗသမင်္ဂိနော ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂပရဘာဂေသု ကာယိကံ သုခမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ៤៧៩. ក្នុងពាក្យថា «Sahāpi sukhena» នេះ ធម៌ទាំងបីគឺ បាណាតិបាត ផរុសវាចា និងព្យាបាទ ក្នុងកាលដំបូង តែងជាសុខវេទនាដោយអំណាចនៃចេតនាពីរគឺ បុព្វចេតនា និងអបរចេតនា។ ចំណែកឯសន្និដ្ឋានកចេតនា តែងប្រកបដោយទុក្ខវេទនាប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯទុច្ចរិត ៧ ទៀត តែងជាសុខវេទនាដោយអំណាចនៃចេតនាទាំងបីពិតមែន។ ពាក្យថា «Sahāpi somanassena» គប្បីជ្រាបថា សោមនស្សនោះឯងជាសុខក្នុងទីនេះ។ ម៉្យាងទៀត សូម្បីតែកាយិកសុខ (សុខផ្លូវកាយ) ដែលកើតឡើងក្នុងបុព្វភាគ និងអបរភាគ របស់បុគ្គលដែលបានជួបប្រទះនឹងឥដ្ឋផោដ្ឋព្វៈ (ការប៉ះពាល់ដែលជាទីគាប់ចិត្ត) នោះ ក៏សមគួរដូចគ្នា។ ၄၈၀. တတိယဓမ္မသမာဒါနေ ဣဓေကစ္စော မစ္ဆဗန္ဓော ဝါ ဟောတိ, မာဂဝိကော ဝါ, ပါဏုပဃာတံယေဝ နိဿာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. တဿ ဂရုဋ္ဌာနိယော ဘိက္ခု အကာမကဿေဝ ပါဏာတိပါတေ အာဒီနဝံ, ပါဏာတိပါတဝိရတိယာ စ အာနိသံသံ ကထေတွာ သိက္ခာပဒံ ဒေတိ. သော ဂဏှန္တောပိ ဒုက္ခိတော ဒေါမနဿိတောဝ ဟုတွာ ဂဏှာတိ. အပရဘာဂေ ကတိပါဟံ ဝီတိနာမေတွာ [Pg.275] ရက္ခိတုံ အသက္ကောန္တောပိ ဒုက္ခိတောဝ ဟောတိ, တဿ ပုဗ္ဗာပရစေတနာ ဒုက္ခသဟဂတာဝ ဟောန္တိ. သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ပန သုခသဟဂတာ ဝါ ဥပေက္ခာသဟဂတာ ဝါတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ပုဗ္ဗဘာဂပရဘာဂစေတနာဝ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ‘‘သဟာပိ ဒုက္ခေန သဟာပိ ဒေါမနဿေနာ’’တိ. ဒေါမနဿမေဝ စေတ္ထ ဒုက္ခန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ៤៨០. ក្នុងការសមាទានធម៌ទីបី ក្នុងលោកនេះ បុគ្គលខ្លះជាអ្នកនេសាទត្រីក្តី ជាព្រានព្រៃក្តី តែងចិញ្ចឹមជីវិតដោយអាស្រ័យការសម្លាប់សត្វប៉ុណ្ណោះ។ ភិក្ខុជាទីគោរពកោតក្រែងរបស់បុគ្គលនោះ ទោះបីបុគ្គលនោះមិនចង់បាន ក៏សម្តែងនូវទោសនៃបាណាតិបាត និងអានិសង្សនៃការវៀរចាកបាណាតិបាត ហើយប្រគល់សិក្ខាបទឲ្យ។ បុគ្គលនោះ សូម្បីតែកាលទទួលយកសិក្ខាបទ ក៏ទទួលយកទាំងទុក្ខ និងទោមនស្សប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ កន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ កាលបើមិនអាចរក្សាសិក្ខាបទបាន ក៏កើតទុក្ខដូចគ្នា ឯបុព្វចេតនា និងអបរចេតនារបស់បុគ្គលនោះ តែងប្រកបដោយទុក្ខប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯសន្និដ្ឋានកចេតនា តែងប្រកបដោយសុខ ឬប្រកបដោយឧបេក្ខា គប្បីជ្រាបសេចក្តីយ៉ាងនេះក្នុងធម៌ទាំងពួង។ ព្រះអង្គទ្រង់រំលឹកដល់បុព្វភាគចេតនា និងអបរភាគចេតនានោះឯង ទើបត្រាស់ពាក្យនេះថា «Sahāpi dukkhena sahāpi domanassena»។ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងទីនេះ ទោមនស្សនោះឯងជាទុក្ខ។ ၄၈၁. စတုတ္ထဓမ္မသမာဒါနေ ဒသသုပိ ပဒေသု တိဿောပိ ပုဗ္ဗဘာဂါပရဘာဂသန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ သုခသမ္ပယုတ္တာ ဟောန္တိယေဝ, တံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ‘‘သဟာပိ သုခေန သဟာပိ သောမနဿေနာ’’တိ. သောမနဿမေဝ စေတ္ထ သုခန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ៤៨១. ក្នុងការសមាទានធម៌ទីបួន ក្នុងបទទាំងដប់ សូម្បីតែចេតនាទាំងបីគឺ បុព្វភាគចេតនា អបរភាគចេតនា និងសន្និដ្ឋានកចេតនា តែងប្រកបដោយសុខវេទនាពិតមែន ព្រះអង្គទ្រង់រំលឹកដល់ហេតុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះថា «Sahāpi sukhena sahāpi somanassena»។ គប្បីជ្រាបថា ក្នុងទីនេះ សោមនស្សនោះឯងជាសុខ។ ၄၈၂. တိတ္တကာလာဗူတိ တိတ္တကရသအလာဗု. ဝိသေန သံသဋ္ဌောတိ ဟလာဟလဝိသေန သမ္ပယုတ္တော မိဿိတော လုဠိတော. နစ္ဆာဒေဿတီတိ န ရုစ္စိဿတိ န တုဋ္ဌိံ ကရိဿတိ. နိဂစ္ဆသီတိ ဂမိဿသိ. အပ္ပဋိသင်္ခါယ ပိဝေယျာတိ တံ အပ္ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပိဝေယျ. ៤៨២. ពាក្យថា «Tittakālābū» គឺ ផ្លែឃ្លោកល្វីង (ទឹកឃ្លោកល្វីង)។ ពាក្យថា «Visena saṃsaṭṭho» គឺ ប្រកបដោយថ្នាំពិសដ៏ខ្លាំងក្លា (ហលាហលពិស) លាយឡំ ច្របូកច្របល់។ ពាក្យថា «Nacchādessati» គឺ មិនគាប់ចិត្ត មិនធ្វើឲ្យត្រេកអរឡើយ។ ពាក្យថា «Nigacchasi» គឺ នឹងទៅដល់ (នឹងដល់)។ ពាក្យថា «Appaṭisaṅkhāya piveyya» គឺ មិនពិចារណាហើយគប្បីផឹកនូវទឹកឃ្លោកល្វីងនោះ។ ၄၈၃. အာပါနီယကံသောတိ အာပါနီယဿ မဓုရပါနကဿ ဘရိတကံသော. ဝဏ္ဏသမ္ပန္နောတိ ပါနကဝဏ္ဏာဒီဟိ သမ္ပန္နဝဏ္ဏော, ကံသေ ပက္ခိတ္တပါနကဝသေန ပါနကကံသောပိ ဧဝံ ဝုတ္တော. ဆာဒေဿတီတိ တဉှိ ဟလာဟလဝိသံ ယတ္ထ ယတ္ထ ပက္ခိတ္တံ ဟောတိ, တဿ တဿေဝ ရသံ ဒေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆာဒေဿတီ’’တိ. ៤៨៣. «អាបានីយកំសោ» បានដល់ ភាជន៍សំរិទ្ធដ៏ពេញដោយទឹកផឹកដ៏ផ្អែមល្ហែម។ «វណ្ណសម្បន្នោ» បានដល់ ភាជន៍សំរិទ្ធដ៏បរិបូណ៌ដោយពណ៌នៃទឹកផឹកជាដើម សូម្បីតែភាជន៍សំរិទ្ធសម្រាប់ផឹក ក៏ហៅយ៉ាងនេះដែរ ដោយអំណាចនៃទឹកផឹកដែលគេដាក់ចូលទៅក្នុងភាជន៍សំរិទ្ធនោះ។ «ឆាទេស្សតិ» ពិតមែនតែ ថ្នាំពិសហលាហលនោះ គេដាក់ចូលទៅក្នុងភាជន៍ណាៗ តែងឲ្យរសដល់ភាជន៍នោះៗឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «ឆាទេស្សតិ»។ ၄၈၄. ပူတိမုတ္တန္တိ မုတ္တမေဝ. ယထာ ဟိ မနုဿဘာဝေါ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ပူတိကာယောတွေဝ, တဒဟုဇာတာပိ ဂလောစိလတာ ပူတိလတာတွေဝ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ တင်္ခဏံ ဂဟိတံ တရုဏမ္ပိ မုတ္တံ ပူတိမုတ္တမေဝ. နာနာဘေသဇ္ဇေဟီတိ ဟရီတကာမလကာဒီဟိ နာနောသဓေဟိ. သုခီ အဿာတိ အရောဂေါ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော သုခီ ဘဝေယျ. ៤៨៤. «ពូតិមុត្តំ» បានដល់ ទឹកមូត្រ (ទឹកនោមគោ) ហ្នឹងឯង។ ដូចជាអត្តភាពរបស់មនុស្ស សូម្បីមានពណ៌ដូចមាស ក៏ហៅថា «កាយស្អុយ» (ពូតិកាយ) ម្យ៉ាងទៀត វល្លិ៍បណ្តូលពេជ្រ សូម្បីតែដុះឡើងក្នុងថ្ងៃនោះ ក៏ហៅថា «វល្លិ៍ស្អុយ» (ពូតិលតា) យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែទឹកមូត្រថ្មីៗ ដែលគេត្រងយកក្នុងខណៈនោះ ក៏ហៅថា «ទឹកមូត្រស្អុយ» (ពូតិមូត្រ) យ៉ាងនោះដែរ។ «ណានាភេសជ្ជេហិ» បានដល់ ដោយឱសថផ្សេងៗ មានផ្លែសមរ និងផ្លែកន្ទួតព្រៃជាដើម។ «សុខី អស្ស» បានដល់ គប្បីជាអ្នកមិនមានរោគ មានសម្បុរដូចមាស និងមានសេចក្តីសុខ។ ၄၈၅. ဒဓိ စ မဓု စာတိ သုပရိသုဒ္ဓံ ဒဓိ စ သုမဓုရံ မဓု စ. ဧကဇ္ဈံ သံသဋ္ဌန္တိ ဧကတော ကတွာ မိဿိတံ အာလုဠိတံ. တဿ တန္တိ တဿ တံ စတုမဓုရဘေသဇ္ဇံ ပိဝတော ရုစ္စေယျ. ဣဒဉ္စ ယံ ဘဂန္ဒရသံသဋ္ဌံ လောဟိတံ ပက္ခန္ဒတိ, န တဿ ဘေသဇ္ဇံ, အာဟာရံ ထမ္ဘေတွာ မဂ္ဂံ အဝလဉ္ဇံ ကရောတိ. ယံ [Pg.276] ပန ပိတ္တသံသဋ္ဌံ လောဟိတံ, တဿေတံ ဘေသဇ္ဇံ သီတလကိရိယာယ ပရိယတ္တဘူတံ. ៤៨៥. «ទធិ ច មធុ ច» បានដល់ ទឹកដោះជូរដ៏ស្អាតស្អំ និងទឹកឃ្មុំដ៏ផ្អែមល្ហែម។ «ឯកជ្ឈំ សំសដ្ឋំ» បានដល់ ការធ្វើរួមគ្នា លាយចូលគ្នា និងកូរឲ្យសព្វ។ «តស្ស តំ» បានដល់ កាលបុរសនោះផឹកនូវថ្នាំជាចតុរមធូនោះ គប្បីគាប់ចិត្ត។ មួយវិញទៀត ឈាមណាដែលលាយដោយខ្ទុះនៃរោគឫសដូងបាត តែងហូរចេញ ថ្នាំនេះមិនមែនជាថ្នាំសម្រាប់ព្យាបាលឈាមនោះទេ ព្រោះវាធ្វើអាហារឲ្យរឹង ហើយធ្វើទ្វារលាមកមិនឲ្យបន្ទោបង់បាន (ទល់លាមក)។ ចំណែកឯឈាមណាដែលលាយដោយប្រមាត់ ថ្នាំនេះជាថ្នាំកម្ចាត់បង់ឈាមនោះបាន ដោយការធ្វើឲ្យត្រជាក់។ ၄၈၆. ဝိဒ္ဓေတိ ဥဗ္ဗိဒ္ဓေ. မေဃဝိဂမေန ဒူရီဘူတေတိ အတ္ထော. ဝိဂတဝလာဟကေတိ အပဂတမေဃေ, ဒေဝေတိ အာကာသေ. အာကာသဂတံ တမဂတန္တိ အာကာသဂတံ တမံ. ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏပရပ္ပဝါဒေတိ ပုထူနံ သမဏဗြာဟ္မဏသင်္ခါတာနံ ပရေသံ ဝါဒေ. အဘိဝိဟစ္စာတိ အဘိဟန္တွာ. ဘာသတေ စ တပတေ စ ဝိရောစတေ စာတိ သရဒကာလေ မဇ္ဈနှိကသမယေ အာဒိစ္စောဝ ဩဘာသံ မုဉ္စတိ တပတိ ဝိဇ္ဇောတတီတိ. ៤៨៦. «វិទ្ធេ» បានដល់ ខ្ពស់ឡើង សេចក្តីថា ទៅឆ្ងាយដោយការប្រាសចេញនៃពពក។ «វិគតវលាហកេ» បានដល់ មានពពកប្រាសចេញហើយ ក្នុងពាក្យថា «ទេវេ» បានដល់ ក្នុងអាកាស។ «អាកាសគតំ តមគតំ» បានដល់ ងងឹតដែលទៅក្នុងអាកាស។ «បុថុសមណព្រាហ្មណបរប្បវាទេ» បានដល់ វាទៈរបស់ជនដទៃ ពោលគឺសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយដ៏ច្រើន។ «អភិវិហច្ចា» បានដល់ កម្ចាត់ចោលហើយ។ «ភាសតេ ច តបតេ ច វិរោចតេ ច» សេចក្តីថា ដូចជាព្រះអាទិត្យក្នុងសម័យថ្ងៃត្រង់នាដូវរំហើយ តែងបញ្ចេញពន្លឺ តែងក្តៅ និងតែងភ្លឺចិញ្ចាច។ ဣဒံ ပန သုတ္တံ ဒေဝတာနံ အတိဝိယ ပိယံ မနာပံ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဒက္ခိဏဒိသာယံ ကိရ ဟတ္ထိဘောဂဇနပဒေ သင်္ဂရဝိဟာရော နာမ အတ္ထိ. တဿ ဘောဇနသာလဒွါရေ သင်္ဂရရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ရတ္တိဘာဂေ ဧကဿ ဒဟရဿ သရဘညဝသေန ဣဒံ သုတ္တံ ဩသာရေန္တဿ သုတွာ သာဓုကာရံ အဒါသိ. ဒဟရော ကိံ ဧသောတိ အာဟ. အဟံ, ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာတိ. ကသ္မိံ ဒေဝတေ ပသန္နာသိ, ကိံ သဒ္ဒေ, ဥဒါဟု သုတ္တေတိ? သဒ္ဒေါ နာမ, ဘန္တေ, ယဿ ကဿစိ ဟောတိယေဝ, သုတ္တေ ပသန္နာမှိ. သတ္ထာရာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ကထိတဒိဝသေ စ အဇ္ဇ စ ဧကဗျဉ္ဇနေပိ နာနံ နတ္ထီတိ. အဿောသိ တွံ ဒေဝတေ သတ္ထာရာ ကထိတဒိဝသေတိ? အာမ, ဘန္တေ. ကတ္ထ ဌိတာ အဿောသီတိ? ဇေတဝနံ, ဘန္တေ, ဂတာမှိ, မဟေသက္ခာသု ပန ဒေဝတာသု အာဂစ္ဆန္တီသု တတ္ထ ဩကာသံ အလဘိတွာ ဣဓေဝ ဌတွာ အဿောသိန္တိ. ဧတ္ထ ဌိတာယ သက္ကာ သုတ္ထု သဒ္ဒေါ သောတုန္တိ? တွံ ပန, ဘန္တေ, မယှံ သဒ္ဒံ သုဏသီတိ? အာမ ဒေဝတေတိ. ဒက္ခိဏကဏ္ဏပဿေ နိသီဒိတွာ ကထနကာလော ဝိယ, ဘန္တေ, ဟောတီတိ. ကိံ ပန ဒေဝတေ သတ္ထု ရူပံ ပဿသီတိ? သတ္ထာ မမေဝ ဩလောကေတီတိ မညမာနာ သဏ္ဌာတုံ န သက္ကောမိ, ဘန္တေတိ. ဝိသေသံ ပန နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ခိတ္ထ ဒေဝတေတိ. ဒေဝတာ တတ္ထေဝ အန္တရဓာယိ. တံ ဒိဝသံ ကိရေသ ဒေဝပုတ္တော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော. ဧဝမိဒံ သုတ္တံ ဒေဝတာနံ ပိယံ မနာပံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. ក៏សូត្រនេះ ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តក្រៃលែងនៃពួកទេវតា។ ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវជាគ្រឿងអាងដូចតទៅនេះ៖ ឮថា ក្នុងទិសទក្សិណ នាជនបទឈ្មោះហត្ថិភោគៈ មានវិហារមួយឈ្មោះសង្គរវិហារ។ ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅលើដើមសង្គរៈ ទៀបទ្វាររោងភត្តនៃវិហារនោះ ក្នុងភាគនៃរាត្រី បានស្តាប់ព្រះភិក្ខុណុមមួយរូបស្វាធ្យាយសូត្រនេះជាសរភញ្ញៈរហូតដល់ចប់ ក៏បានប្រទាននូវសាធុការ។ ភិក្ខុណុមនោះសួរថា «នោះជាអ្នកណា?» ទេវតាឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាជាទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅលើដើមឈើនេះ»។ ភិក្ខុណុមសួរថា «នែទេវតា អ្នកជ្រះថ្លាក្នុងអ្វី ជ្រះថ្លាក្នុងសំឡេង ឬមួយក្នុងសូត្រ?» ទេវតាឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ឈ្មោះថាសំឡេង តែងមានដល់បុគ្គលណាម្នាក់ជាប្រាកដ ប៉ុន្តែខ្ញុំព្រះករុណាជ្រះថ្លាក្នុងសូត្រ ព្រោះសូត្រដែលព្រះសាស្តាគង់ក្នុងវត្តជេតពនហើយសម្តែងក្នុងថ្ងៃនោះ និងសូត្រដែលលោកម្ចាស់សូត្រក្នុងថ្ងៃនេះ សូម្បីតែព្យញ្ជនៈមួយ ក៏មិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាឡើយ»។ ភិក្ខុណុមសួរថា «នែទេវតា ចុះអ្នកបានស្តាប់ក្នុងថ្ងៃដែលព្រះសាស្តាសម្តែងនោះដែរឬ?» ទេវតាឆ្លើយថា «ករុណា បពិត្រលោកម្ចាស់»។ ភិក្ខុណុមសួរថា «អ្នកឈរនៅត្រង់ណា ទើបបានស្តាប់?» ទេវតាឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាបានទៅកាន់វត្តជេតពនដែរ ប៉ុន្តែ កាលពួកទេវតាដែលមានសក្តិធំៗមកដល់ ខ្ញុំព្រះករុណាមិនបានកន្លែងក្នុងទីនោះ ក៏ឈរនៅត្រង់កន្លែងនេះឯងហើយស្តាប់»។ ភិក្ខុណុមសួរថា «កាលឈរនៅត្រង់នេះ អាចស្តាប់ព្រះសូរសៀងរបស់ព្រះសាស្តាបានច្បាស់លាស់ដែរឬ?» ទេវតាឆ្លើយសួរវិញថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះលោកម្ចាស់ស្តាប់ឮសំឡេងរបស់ខ្ញុំព្រះករុណាដែរឬទេ?» ភិក្ខុណុមឆ្លើយថា «អើ ឮណែទេវតា»។ ទេវតាឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សំឡេងនោះឮច្បាស់ ដូចជាកាលដែលព្រះអង្គគង់សម្តែងជិតស្លឹកត្រចៀកខាងស្តាំយ៉ាងនោះឯង»។ ភិក្ខុណុមសួរថា «នែទេវតា ចុះអ្នកមើលឃើញព្រះរូបរបស់ព្រះសាស្តាដែរឬទេ?» ទេវតាឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ កាលខ្ញុំព្រះករុណាសម្គាល់ថា ព្រះសាស្តាសម្លឹងមើលតែខ្ញុំព្រះករុណាម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ ក៏មិនអាចនឹងឈរនៅនឹងបានឡើយ»។ ភិក្ខុណុមសួរថា «នែទេវតា ចុះអ្នកអាចធ្វើគុណវិសេស (មគ្គផល) ឲ្យកើតឡើងបានដែរឬទេ?» ទេវតានោះមិនប្រាថ្នានឹងប្រាប់នូវគុណវិសេសដែលខ្លួនបានសម្រេច ក៏បាត់ខ្លួនទៅក្នុងទីនោះឯង។ ឮថា ក្នុងថ្ងៃដែលព្រះអង្គសម្តែងនោះ ទេវបុត្រនោះបានតាំងនៅក្នុងសោតាបត្តិផលហើយ។ យ៉ាងនេះឯង សូត្រនេះទើបជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តនៃពួកទេវតា។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. មហាធម្មសមាទានសូត្រវណ្ណនា ចប់ហើយ។ ၇. ဝီမံသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៧. វីមំសកសូត្រវណ្ណនា ၄၈၇. ဧဝံ [Pg.277] မေ သုတန္တိ ဝီမံသကသုတ္တံ. တတ္ထ ဝီမံသကေနာတိ တယော ဝီမံသကာ – အတ္ထဝီမံသကော သင်္ခါရဝီမံသကော သတ္ထုဝီမံသကောတိ. တေသု, ‘‘ပဏ္ဍိတာ ဟာဝုသော, မနုဿာ ဝီမံသကာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၂) ဧတ္ထ အတ္ထဝီမံသကော အာဂတော. ‘‘ယတော ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု ဓာတုကုသလော စ ဟောတိ, အာယတနကုသလော စ ဟောတိ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကုသလော စ ဟောတိ, ဌာနာဋ္ဌာနကုသလော စ ဟောတိ, ဧတ္တာဝတာ ခေါ, အာနန္ဒ, ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု ဝီမံသကောတိ အလံ ဝစနာယာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၄) ဧတ္ထ သင်္ခါရဝီမံသကော အာဂတော. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ သတ္ထုဝီမံသကော အဓိပ္ပေတော. စေတောပရိယာယန္တိ စိတ္တဝါရံ စိတ္တပရိစ္ဆေဒံ. သမန္နေသနာတိ ဧသနာ ပရိယေသနာ ဥပပရိက္ခာ. ဣတိ ဝိညာဏာယာတိ ဧဝံ ဝိဇာနနတ္ထာယ. ៤៨៧. ពាក្យថា «ឯវម្មេសុតំ» ជាដើម គឺវីមំសកសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ ត្រង់ពាក្យថា «វីមំសកេន» មានអ្នកពិចារណា (អ្នកស៊ើបសួរ) ៣ ពួក គឺ អ្នកពិចារណាប្រយោជន៍ (អត្ថវីមំសកៈ) ១ អ្នកពិចារណាសង្ខារ (សង្ខារវីមំសកៈ) ១ និងអ្នកពិចារណាព្រះសាស្តា (សត្ថុវីមំសកៈ) ១។ ក្នុងអ្នកពិចារណាទាំង ៣ ពួកនោះ ត្រង់ពាក្យថា «ម្នាលអាវុសោ ពួកមនុស្សជាបណ្ឌិត ជាអ្នកពិចារណា» នេះ សំដៅយកអ្នកពិចារណាប្រយោជន៍។ ត្រង់ពាក្យថា «ម្នាលអានន្ទ កាលណាភិក្ខុជាអ្នកឈ្លាសក្នុងធាតុផង ឈ្លាសក្នុងអាយតនៈផង ឈ្លាសក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទផង ឈ្លាសក្នុងឋានៈនិងអឋានៈផង ម្នាលអានន្ទ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ គួរហៅថា ភិក្ខុជាបណ្ឌិត ជាអ្នកពិចារណាបាន» នេះ សំដៅយកអ្នកពិចារណាសង្ខារ។ ចំណែកឯក្នុងសូត្រនេះ សំដៅយកអ្នកពិចារណាព្រះសាស្តា។ ត្រង់ពាក្យថា «ចេតោបរិយាយំ» បានដល់ វារៈនៃចិត្ត គឺការកំណត់ដឹងចិត្ត (ដោយការបែងចែកមានចិត្តប្រកបដោយរាគៈជាដើម)។ «សមន្នេសនា» បានដល់ ការស្វែងរក ការស្វែងរកជារឿយៗ និងការស៊ើបសួរពិចារណា។ «ឥតិ វិញ្ញាណាយ» បានដល់ ដើម្បីដឹងយ៉ាងនេះ។ ၄၈၈. ဒွီသု ဓမ္မေသု တထာဂတော သမန္နေသိတဗ္ဗောတိ ဣဓ ကလျာဏမိတ္တူပနိဿယံ ဒဿေတိ. မဟာ ဟိ ဧသ ကလျာဏမိတ္တူပနိဿယော နာမ. တဿ မဟန္တဘာဝေါ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ဧကသ္မိံ ဟိ သမယေ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဥပဍ္ဎံ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဟောတိ, ဥပဍ္ဎံ ကလျာဏမိတ္တာနုဘာဝေနာတိ စိန္တေတွာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ နိစ္ဆေတုံ အသက္ကောန္တော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ, – ‘‘ဥပဍ္ဎမိဒံ, ဘန္တေ, ဗြဟ္မစရိယဿ, ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ’’တိ. ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘မာ ဟေဝံ, အာနန္ဒ, မာ ဟေဝံ, အာနန္ဒ, သကလမေဝိဒံ, အာနန္ဒ, ဗြဟ္မစရိယံ ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ, ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ. ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ, အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿတိ, အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရိဿတိ. ကထဉ္စာနန္ဒ, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော…ပေ… အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ, အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရောတိ. ဣဓာနန္ဒ, ဘိက္ခု သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော…ပေ… ဗဟုလီကရောတိ, တဒမိနာပေတံ, အာနန္ဒ, ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ သကလမေဝိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ. မမဉှိ, အာနန္ဒ, ကလျာဏမိတ္တံ အာဂမ္မ ဇာတိဓမ္မာ သတ္တာ ဇာတိယာ ပရိမုစ္စန္တိ. ဇရာဓမ္မာ…ပေ… သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသဓမ္မာ [Pg.278] သတ္တာ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသေဟိ ပရိမုစ္စန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂). ៤៨៨. ត្រង់ពាក្យថា «ទ្វីសុ ធម្មេសុ តថាកតោ សមន្នេសិតព្វោ» នេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវការអាស្រ័យកល្យាណមិត្ត (ដែលជាទីពឹងដ៏មានកម្លាំងនៃអរិយមគ្គ)។ ព្រោះថា ឈ្មោះថាការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តនេះ មានគុណច្រើនណាស់។ ភាពជាធំធេងនៃការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តនោះ គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ៖ ពិតមែនតែ ក្នុងសម័យមួយ ព្រះអានន្ទដ៏មានអាយុ គិតថា «ព្រះព្រហ្មចរិយធម៌ (អរិយមគ្គ) ពាក់កណ្តាលកើតឡើងដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន ពាក់កណ្តាលទៀតកើតឡើងដោយអានុភាពនៃកល្យាណមិត្ត» យ៉ាងនេះ តែមិនអាចសម្រេចចិត្តដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនបាន ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបទូលសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ភាពជាអ្នកមានមិត្តល្អ ភាពជាអ្នកមានសម្លាញ់ល្អ ភាពជាអ្នកមានមិត្តសំឡាញ់លំអោនទៅរកគ្នា នេះជាពាក់កណ្តាលនៃព្រហ្មចរិយធម៌ឬ?»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលអានន្ទ កុំពោលយ៉ាងនោះឡើយ ម្នាលអានន្ទ កុំពោលយ៉ាងនោះឡើយ ម្នាលអានន្ទ ភាពជាអ្នកមានមិត្តល្អ ភាពជាអ្នកមានសម្លាញ់ល្អ ភាពជាអ្នកមានមិត្តសំឡាញ់លំអោនទៅរកគ្នា នេះជាព្រហ្មចរិយធម៌ទាំងមូលតែម្តង។ ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុដែលមានមិត្តល្អ មានសម្លាញ់ល្អ មានមិត្តសំឡាញ់លំអោនទៅរកគ្នា គប្បីសង្ឃឹមទុកនូវហេតុនេះបាន គឺនាងនឹងចម្រើននូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ នឹងធ្វើឲ្យច្រើននូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ។ ម្នាលអានន្ទ ចុះភិក្ខុដែលមានមិត្តល្អ... ចម្រើននូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ ធ្វើឲ្យច្រើននូវអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ តើដូចម្តេច? ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ តែងចម្រើនសម្មាទិដ្ឋិ... ចម្រើនសម្មាសមាធិ ដែលអាស្រ័យវិវេក... ម្នាលអានន្ទ ភិក្ខុដែលមានមិត្តល្អ... តែងធ្វើឲ្យច្រើនយ៉ាងនេះឯង។ ម្នាលអានន្ទ សេចក្តីនោះ គប្បីដឹងតាមបរិយាយនេះចុះ គឺថា ភាពជាអ្នកមានមិត្តល្អ ភាពជាអ្នកមានសម្លាញ់ល្អ ភាពជាអ្នកមានមិត្តសំឡាញ់លំអោនទៅរកគ្នា នេះជាព្រហ្មចរិយធម៌ទាំងមូលតែម្តង។ ម្នាលអានន្ទ ព្រោះថា សត្វទាំងឡាយដែលមានជាតិជាធម្មតា តែងរួចផុតចាកជាតិបាន ព្រោះអាស្រ័យតថាគតដែលជាកល្យាណមិត្ត។ សត្វទាំងឡាយដែលមានជរាជាធម្មតា... មានសោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្ស និងឧបាយាសៈជាធម្មតា តែងរួចផុតចាកសោកៈ បរិទេវៈ ទុក្ខៈ ទោមនស្ស និងឧបាយាសៈបាន ព្រោះអាស្រ័យតថាគតដែលជាកល្យាណមិត្ត»។ ဘိက္ခူနံ ဗာဟိရင်္ဂသမ္ပတ္တိံ ကထေန္တောပိ အာဟ – ‘‘ဗာဟိရံ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂန္တိ ကရိတွာ နာညံ ဧကင်္ဂမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယံ ဧဝံ မဟတော အတ္ထာယ သံဝတ္တတိ, ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ကလျာဏမိတ္တတာ. ကလျာဏမိတ္တတာ, ဘိက္ခဝေ, မဟတော အတ္ထာယ သံဝတ္တတီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၁၃). မဟာစုန္ဒဿ ကိလေသသလ္လေခပဋိပဒံ ကထေန္တောပိ, ‘‘ပရေ ပါပမိတ္တာ ဘဝိဿန္တိ, မယမေတ္ထ ကလျာဏမိတ္တာ ဘဝိဿာမာတိ သလ္လေခေါ ကရဏီယော’’တိ (မ. နိ. ၁.၈၃) အာဟ. မေဃိယတ္ထေရဿ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိယဓမ္မေ ကထေန္တောပိ, ‘‘အပရိပက္ကာယ, မေဃိယ, စေတောဝိမုတ္တိယာ ပဉ္စ ဓမ္မာ ပရိပါကာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, မေဃိယ, ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ’’တိ (ဥဒါ. ၃၁) ကလျာဏမိတ္တူပနိဿယမေဝ ဝိသေသေသိ. ပိယပုတ္တဿ ရာဟုလတ္ထေရဿ အဘိဏှောဝါဒံ ဒေန္တောပိ – សូម្បីកាលទ្រង់សម្តែងនូវការបរិបូណ៌ដោយអង្គខាងក្រៅរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតមិនឃើញអង្គដទៃ សូម្បីតែមួយអង្គ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ធំធេង ដូចជាភាពជាអ្នកមានមិត្តល្អនេះឡើយ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភាពជាអ្នកមានមិត្តល្អ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ធំធេង»។ សូម្បីកាលទ្រង់សម្តែងនូវសល្លេខបដិបទា (បដិបទាគ្រឿងដុសខាត់កិលេស) ដល់ព្រះមហាចុន្ទៈ ក៏ទ្រង់ត្រាស់ថា «ពួកជនដទៃនឹងទៅជាអ្នកមានមិត្តអាក្រក់ ពួកយើងក្នុងសាសនានេះ នឹងទៅជាអ្នកមានមិត្តល្អ ភិក្ខុគប្បីធ្វើនូវសល្លេខធម៌យ៉ាងនេះ»។ សូម្បីកាលទ្រង់សម្តែងនូវធម៌ជាគ្រឿងធ្វើចិត្តវិមុត្តិឲ្យចាស់ក្លា ដល់ព្រះមេឃិយត្ថេរ ក៏ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលមេឃិយៈ ធម៌ ៥ យ៉ាង តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីធ្វើចិត្តវិមុត្តិដែលមិនទាន់ចាស់ក្លា ឲ្យចាស់ក្លាឡើង។ ធម៌ ៥ យ៉ាង តើដូចម្តេច? ម្នាលមេឃិយៈ ភិក្ខុក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកមានមិត្តល្អ...» ព្រះអង្គទ្រង់ធ្វើការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តហ្នឹងឯងឲ្យជាធម៌វិសេស។ សូម្បីកាលទ្រង់ប្រទាននូវឱវាទជារឿយៗ ដល់ព្រះរាហុលត្ថេរជាព្រះរាជបុត្រជាទីស្រឡាញ់ ក៏ទ្រង់ត្រាស់ថា៖ ‘‘မိတ္တေ ဘဇဿု ကလျာဏေ, ပန္တဉ္စ သယနာသနံ; ဝိဝိတ္တံ အပ္ပနိဂ္ဃောသံ, မတ္တညူ ဟောဟိ ဘောဇနေ. «ចូរអ្នកសេពគប់នូវមិត្តដ៏ល្អទាំងឡាយ និងសេនាសនៈដ៏ឆ្ងាយ ដ៏ស្ងាត់ស្ងៀម មិនមានសំឡេងគឹកកង ចូរជាអ្នកដឹងប្រមាណក្នុងភោជន។ စီဝရေ ပိဏ္ဍပါတေ စ, ပစ္စယေ သယနာသနေ; ဧတေသု တဏှံ မာကာသိ, မာ လောကံ ပုနရာဂမီ’’တိ. (သု. နိ. ၃၄၀, ၃၄၁) – កុំធ្វើនូវតណ្ហាក្នុងចីវរ បិណ្ឌបាត បច្ច័យ និងសេនាសនៈទាំងនេះឡើយ កុំគប្បីត្រឡប់មកកាន់លោកនេះវិញឡើយ»។ ကလျာဏမိတ္တူပနိဿယမေဝ သဗ္ဗပဌမံ ကထေသိ. ဧဝံ မဟာ ဧသ ကလျာဏမိတ္တူပနိဿယော နာမ. ဣဓာပိ တံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ဒွီသု ဓမ္မေသု တထာဂတော သမန္နေသိတဗ္ဗောတိ ဒေသနံ အာရဘိ. ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု ဒွီသု ဓမ္မေသု တထာဂတံ ဧသတု ဂဝေသတူတိ အတ္ထော. ဧတေန ဘဂဝါ အယံ မဟာဇစ္စောတိ ဝါ, လက္ခဏသမ္ပန္နောတိ ဝါ, အဘိရူပေါ ဒဿနီယောတိ ဝါ, အဘိညာတော အဘိလက္ခိတောတိ ဝါ, ဣမံ နိဿာယာဟံ စီဝရာဒယော ပစ္စယေ လဘိဿာမီတိ ဝါ, ဧဝံ စိန္တေတွာ မံ နိဿာယ ဝသနကိစ္စံ နတ္ထိ. ယော ပန ဧဝံ သလ္လက္ခေတိ, ‘‘ပဟောတိ မေ ဧသ သတ္ထာ ဟုတွာ သတ္ထုကိစ္စံ သာဓေတု’’န္တိ, သော မံ ဘဇတူတိ သီဟနာဒံ နဒတိ. ဗုဒ္ဓသီဟနာဒေါ ကိရ နာမေသ သုတ္တန္တောတိ. ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តហ្នឹងឯងជាដំបូងបង្អស់។ យ៉ាងនេះឯង ឈ្មោះថាការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តនេះ មានគុណច្រើនណាស់។ សូម្បីក្នុងវីមំសកសូត្រនេះ កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវការអាស្រ័យកល្យាណមិត្តនោះ ក៏ទ្រង់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនាថា «ទ្វីសុ ធម្មេសុ តថាកតោ សមន្នេសិតព្វោ» (ភិក្ខុគប្បីស៊ើបសួររកព្រះតថាគតក្នុងធម៌ ២ យ៉ាង)។ សេចក្តីថា ភិក្ខុជាបណ្ឌិត គប្បីស្វែងរក គប្បីស៊ើបសួររកព្រះតថាគតក្នុងធម៌ ២ យ៉ាង។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងថា កិច្ចនៃការរស់នៅអាស្រ័យតថាគត ដោយការគិតយ៉ាងនេះថា «ព្រះអង្គនេះកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ឬថា ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយលក្ខណៈ ឬថា ទ្រង់មានរូបល្អគួរជាទីគយគន់ ឬថា ទ្រង់ល្បីល្បាញលេចធ្លោ ឬថា ខ្ញុំនឹងបានចីវរជាដើមព្រោះអាស្រ័យព្រះអង្គនេះ» ដូច្នេះ មិនមានឡើយ។ ចំណែកឯភិក្ខុណា កំណត់ដឹងយ៉ាងនេះថា «ព្រះអង្គនេះជាព្រះសាស្តារបស់ខ្ញុំ អាចនឹងធ្វើកិច្ចរបស់ព្រះសាស្តាឲ្យសម្រេចបាន» ភិក្ខុនោះ ចូរសេពគប់តថាគតចុះ ព្រះអង្គទ្រង់បន្លឺនូវសីហនាទយ៉ាងនេះ។ ឮថា ព្រះសូត្រនេះ ឈ្មោះថាពុទ្ធសីហនាទ (សូត្រដែលជាគ្រឿងបន្លឺសីហនាទរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ) គប្បីដឹងយ៉ាងនេះចុះ។ ဣဒါနိ [Pg.279] တေ ဒွေ ဓမ္မေ ဒဿေန္တော စက္ခုသောတဝိညေယျေသူတိ အာဟ. တတ္ထ သတ္ထု ကာယိကော သမာစာရော ဝီမံသကဿ စက္ခုဝိညေယျော ဓမ္မော နာမ. ဝါစသိကော သမာစာရော သောတဝိညေယျော ဓမ္မော နာမ. ဣဒါနိ တေသု သမန္နေသိတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေန္တော ယေ သံကိလိဋ္ဌာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သံကိလိဋ္ဌာတိ ကိလေသသမ္ပယုတ္တာ. တေ စ န စက္ခုသောတဝိညေယျာ. ယထာ ပန ဥဒကေ စလန္တေ ဝါ ပုပ္ဖုဠကေ ဝါ မုဉ္စန္တေ အန္တော မစ္ဆော အတ္ထီတိ ဝိညာယတိ, ဧဝံ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ဝါ ကရောန္တဿ, မုသာဝါဒါဒီနိ ဝါ ဘဏန္တဿ ကာယဝစီသမာစာရေ ဒိသွာ စ သုတွာ စ တံသမုဋ္ဌာပကစိတ္တံ သံကိလိဋ္ဌန္တိ ဝိညာယတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿ ဟိ ကာယဝစီသမာစာရာပိ သံကိလိဋ္ဌာယေဝ နာမ. န တေ တထာဂတဿ သံဝိဇ္ဇန္တီတိ န တေ တထာဂတဿ အတ္ထိ. န ဥပလဗ္ဘန္တီတိ ဧဝံ ဇာနာတီတိ အတ္ထော. နတ္ထိတာယေဝ ဟိ တေ န ဥပလဗ္ဘန္တိ န ပဋိစ္ဆန္နတာယ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ ဧကဒိဝသံ ဣမေသု ဓမ္မေသု ဘိက္ခုသံဃံ ပဝါရေန္တော အာဟ – ‘‘ဟန္ဒ ဒါနိ, ဘိက္ခဝေ, ပဝါရေမိ ဝေါ, န စ မေ ကိဉ္စိ ဂရဟထ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘န ခေါ မယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ကိဉ္စိ ဂရဟာမ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ. ဘဂဝါ ဟိ, ဘန္တေ, အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒေတာ, အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇာနေတာ, အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာ, မဂ္ဂညူ မဂ္ဂဝိဒူ မဂ္ဂကောဝိဒေါ. မဂ္ဂါနုဂါ စ, ဘန္တေ, ဧတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာသမန္နာဂတာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၁၅). ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓါ တထာဂတဿ ကာယဝစီသမာစာရာ. ဥတ္တရောပိ သုဒံ မာဏဝေါ တထာဂတဿ ကာယဝစီဒွါရေ အနာရာဓနီယံ ကိဉ္စိ ပဿိဿာမီတိ သတ္တ မာသေ အနုဗန္ဓိတွာ လိက္ခာမတ္တမ္ပိ န အဒ္ဒသ. မနုဿဘူတော ဝါ ဧသ ဗုဒ္ဓဘူတဿ ကာယဝစီဒွါရေ ကိံ အနာရာဓနီယံ ပဿိဿတိ? မာရောပိ ဒေဝပုတ္တော ဗောဓိသတ္တဿ သတော မဟာဘိနိက္ခမနတော ပဋ္ဌာယ ဆဗ္ဗဿာနိ ဂဝေသမာနော ကိဉ္စိ အနာရာဓနီယံ နာဒ္ဒသ, အန္တမသော စေတောပရိဝိတက္ကမတ္တမ္ပိ. မာရော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘သစဿ ဝိတက္ကိတမတ္တမ္ပိ အကုသလံ ပဿိဿာမိ, တတ္ထေဝ နံ မုဒ္ဓနိ ပဟရိတွာ ပက္ကမိဿာမီ’’တိ. သော ဆဗ္ဗဿာနိ အဒိသွာ ဗုဒ္ဓဘူတမ္ပိ ဧကံ ဝဿံ အနုဗန္ဓိတွာ ကိဉ္စိ ဝဇ္ဇံ အပဿန္တော ဂမနသမယေ ဝန္ဒိတွာ – ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវធម៌ទាំងពីរនោះ ទើបត្រាស់ថា «cakkhusoteviññeyyesu» (ក្នុងធម៌ទាំងឡាយដែលគប្បីដឹងបានដោយចក្ខុ និងសោតៈ)។ ក្នុងពាក្យនោះ កាយសមាចារ (ការប្រព្រឹត្តតាមកាយ) របស់ព្រះសាស្តា ឈ្មោះថាជាធម៌ដែលគប្បីដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណ របស់ភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរ។ វចីសមាចារ (ការប្រព្រឹត្តតាមវាចា) ឈ្មោះថាជាធម៌ដែលគប្បីដឹងបានដោយសោតវិញ្ញាណ។ ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញនូវអាការៈដែលគប្បីស្វែងរកក្នុងធម៌ទាំងនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «ye saṃkiliṭṭhā» (ធម៌ទាំងឡាយណាដែលសៅហ្មង)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា «saṃkiliṭṭhā» បានដល់ កាយកម្ម និងវចីកម្មដែលប្រកបដោយកិលេស។ កាយកម្ម និងវចីកម្មទាំងនោះ មិនមែនជាធម៌ដែលគប្បីដឹងបានដោយចក្ខុ និងសោតៈ (ដោយផ្ទាល់) ឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ដូចជាកាលបើទឹកកម្រើកក្តី ឬពពុះទឹកផុសឡើងក្តី គេរមែងដឹងថា «មានត្រីនៅក្នុងទឹក» យ៉ាងណាមិញ កាលបើបានឃើញក្តី បានឮក្តី នូវកាយសមាចារ និងវចីសមាចារ របស់បុគ្គលអ្នកធ្វើនូវបាណាតិបាតជាដើម ឬនិយាយនូវមុសាវាទជាដើម គេរមែងដឹងថា «ចិត្តដែលជាសមុដ្ឋាននៃកាយវិញ្ញត្តិ និងវចីវិញ្ញត្តិនោះ សៅហ្មងហើយ» ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ព្រោះថា កាយសមាចារ និងវចីសមាចារ របស់បុគ្គលដែលមានចិត្តសៅហ្មងហើយ ក៏ឈ្មោះថា សៅហ្មងដែរ។ ពាក្យថា «na te tathāgatassa saṃvijjanti» សេចក្តីថា កាយសមាចារ និងវចីសមាចារដ៏សៅហ្មងទាំងនោះ មិនមានដល់ព្រះតថាគតឡើយ។ ពាក្យថា «na upalabbhanti» (មិនមានប្រាកដ) សេចក្តីថា ភិក្ខុរមែងដឹងយ៉ាងនេះ នេះជាអធិប្បាយ។ ព្រោះថា ធម៌ទាំងនោះមិនមានប្រាកដ ព្រោះតែមិនមានពិតប្រាកដប៉ុណ្ណោះ មិនមែនព្រោះតែការលាក់បាំងឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ក្នុងថ្ងៃមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបវារណាភិក្ខុសង្ឃក្នុងធម៌ទាំងឡាយនេះ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ តថាគតសូមបវារណាអ្នកទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយកុំបីតិះដៀលតថាគត ដោយកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមកាយ ឬតាមវាចា ណាមួយឡើយ»។ កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ក្រោកឡើងចាកអាសនៈ ធ្វើសំពត់ឧត្តរាសង្គៈឆៀងស្មាម្ខាង ប្រណម្យអញ្ជលីតម្រង់ទៅរកព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំទាំងឡាយ មិនតិះដៀលព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយកម្មដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមកាយ ឬតាមវាចា ណាមួយឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ជាអ្នកញ៉ាំងមគ្គដែលមិនទាន់កើត ឱ្យកើតឡើង ជាអ្នកធ្វើមគ្គដែលមិនទាន់កើតច្បាស់ ឱ្យកើតច្បាស់ ជាអ្នកប្រាប់មគ្គដែលមិនទាន់មានអ្នកប្រាប់ ជាអ្នកដឹងមគ្គ ជាអ្នកជ្រាបច្បាស់នូវមគ្គ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងមគ្គ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ម្យ៉ាងទៀត ពួកសាវ័កក្នុងកាលឥឡូវនេះ ជាអ្នកដើរតាមមគ្គ ជាអ្នកប្រកបដោយមគ្គក្នុងកាលជាខាងក្រោយ»។ កាយសមាចារ និងវចីសមាចារ របស់ព្រះតថាគត ស្អាតបរិសុទ្ធយ៉ាងនេះឯង។ សូម្បីតែឧត្តរមាណព កាលគិតថា «អាត្មាអញនឹងមើលនូវទោសដែលមិនជាទីគាប់ចិត្តណាមួយ ក្នុងកាយទ្វារ និងវចីទ្វាររបស់ព្រះតថាគត» ក៏បានដើរតាមដានអស់រយៈពេល ៧ ខែ តែមិនបានឃើញទោស សូម្បីតែប៉ុនចុងសក់ឡើយ។ ឧត្តរមាណពនោះជាមនុស្ស នឹងមើលឃើញទោសដែលមិនជាទីគាប់ចិត្ត ក្នុងកាយទ្វារ និងវចីទ្វាររបស់ព្រះអង្គដែលជាព្រះពុទ្ធ ដូចម្តេចបាន? សូម្បីតែមារទិវបុត្រ កាលស្វែងរកទោស ចាប់តាំងពីកាលដែលព្រះពោធិសត្វទ្រង់ធ្វើមហាភិនិក្ខមនៈ អស់រយៈពេល ៦ ឆ្នាំ ក៏មិនបានឃើញទោសដែលមិនជាទីគាប់ចិត្តណាមួយឡើយ សូម្បីតែត្រឹមតែតម្រិះក្នុងចិត្ត (ដែលសៅហ្មង) ក៏មិនបានឃើញដែរ។ ឮថា មារបានគិតយ៉ាងនេះថា «ប្រសិនបើអាត្មាអញឃើញអកុសល សូម្បីត្រឹមតែតម្រិះរបស់សិទ្ធត្ថកុមារនោះ អាត្មាអញនឹងវាយក្បាលរបស់សិទ្ធត្ថកុមារនោះក្នុងទីនោះឯង ហើយនឹងចៀសចេញទៅ»។ មារនោះ កាលមិនឃើញទោសអស់រយៈពេល ៦ ឆ្នាំ សូម្បីព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធហើយ ក៏នៅតែដើរតាមដានអស់រយៈពេល ១ ឆ្នាំទៀត កាលបើមិនឃើញទោសបន្តិចបន្តួចឡើយ ក្នុងពេលចៀសចេញទៅ ក៏បានថ្វាយបង្គំហើយ... ‘‘မဟာဝီရ [Pg.280] မဟာပုညံ, ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလံ; သဗ္ဗဝေရဘယာတီတံ, ပါဒေ ဝန္ဒာမိ ဂေါတမ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၅၉) – «បពិត្រព្រះអង្គមានព្យាយាមធំ មានបុណ្យធំ ទ្រង់រុងរឿងដោយឫទ្ធិ និងយស ទ្រង់កន្លងផុតនូវពៀរ និងភ័យទាំងពួង បពិត្រព្រះគោតម ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំនូវព្រះបាទទាំងឡាយរបស់ព្រះអង្គ»។ ဂါထံ ဝတွာ ဂတော. កាលពោលនូវគាថានេះហើយ ក៏ចៀសចេញទៅ។ ဝီတိမိဿာတိ ကာလေ ကဏှာ, ကာလေ သုက္ကာတိ ဧဝံ ဝေါမိဿကာ. ဝေါဒါတာတိ ပရိသုဒ္ဓါ နိက္ကိလေသာ. သံဝိဇ္ဇန္တီတိ ဝေါဒါတာ ဓမ္မာ အတ္ထိ ဥပလဗ္ဘန္တိ. တထာဂတဿ ဟိ ပရိသုဒ္ဓါ ကာယသမာစာရာဒယော. တေနာဟ – ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ အရက္ခေယျာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရော, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော, နတ္ထိ တထာဂတဿ ကာယဒုစ္စရိတံ, ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ, ‘မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’တိ. ပရိသုဒ္ဓဝစီသမာစာရော… ပရိသုဒ္ဓမနောသမာစာရော… ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော, နတ္ထိ တထာဂတဿ မိစ္ဆာဇီဝေါ, ယံ တထာဂတော ရက္ခေယျ, မာ မေ ဣဒံ ပရော အညာသီ’’တိ (အ. နိ. ၇.၅၈). «ពាក្យថា «vītimissā» សេចក្តីថា ក្នុងកាលខ្លះខ្មៅ (សៅហ្មង) ក្នុងកាលខ្លះស (ស្អាត) គឺច្រឡូកច្រឡំគ្នាយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «vodātā» សេចក្តីថា ស្អាតបរិសុទ្ធ មិនមានកិលេសគ្រឿងសៅហ្មង។ ពាក្យថា «saṃvijjanti» សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយដ៏សខ្ចី (ស្អាតបរិសុទ្ធ) មានប្រាកដ គឺរកបាន។ ព្រោះថា កាយសមាចារជាដើម របស់ព្រះតថាគត ស្អាតបរិសុទ្ធណាស់។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ដែលព្រះតថាគតមិនត្រូវរក្សាទាំងឡាយនេះ មាន ៤ យ៉ាង។ ធម៌ ៤ យ៉ាង តើដូចម្តេចខ្លះ? ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគតមានកាយសមាចារដ៏បរិសុទ្ធ កាយទុច្ចរិតណាមួយដែលព្រះតថាគតត្រូវរក្សា ដោយគិតថា «អ្នកដទៃកុំបីដឹងនូវកាយទុច្ចរិតនេះរបស់តថាគតឡើយ» ដូច្នេះ មិនមានដល់ព្រះតថាគតឡើយ។ ព្រះតថាគតមានវចីសមាចារដ៏បរិសុទ្ធ... ព្រះតថាគតមានមនោសមាចារដ៏បរិសុទ្ធ... ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគតមានអាជីវៈដ៏បរិសុទ្ធ មិច្ឆាអាជីវៈណាមួយដែលព្រះតថាគតត្រូវរក្សា ដោយគិតថា «អ្នកដទៃកុំបីដឹងនូវមិច្ឆាអាជីវៈនេះរបស់តថាគតឡើយ» ដូច្នេះ មិនមានដល់ព្រះតថាគតឡើយ»។ ဣမံ ကုသလံ ဓမ္မန္တိ ဣမံ အနဝဇ္ဇံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ. ‘‘အယမာယသ္မာ သတ္ထာ ကိံ နု ခေါ ဒီဃရတ္တံ သမာပန္နော အတိစိရကာလတော ပဋ္ဌာယ ဣမိနာ သမန္နာဂတော, ဥဒါဟု ဣတ္တရသမာပန္နော ဟိယျော ဝါ ပရေ ဝါ ပရသုဝေ ဝါ ဒိဝသေ သမာပန္နော’’တိ ဧဝံ ဂဝေသတူတိ အတ္ထော. ဧကစ္စေန ဟိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝသန္တေန ဗဟု မိစ္ဆာဇီဝကမ္မံ ကတံ, တံ တတ္ထ ကာလာတိက္ကမေ ပညာယတိ, ပါကဋံ ဟောတိ. သော အညတရံ ပစ္စန္တဂါမံ ဝါ သမုဒ္ဒတီရံ ဝါ ဂန္တွာ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေတွာ အာရညကော ဝိယ ဟုတွာ ဝိဟရတိ. မနုဿာ သမ္ဘာဝနံ ဥပ္ပာဒေတွာ တဿ ပဏီတေ ပစ္စယေ ဒေန္တိ. ဇနပဒဝါသိနော ဘိက္ခူ တဿ ပရိဟာရံ ဒိသွာ, ‘‘အတိဒပ္ပိတော ဝတာယံ အာယသ္မာ, ကော နု ခေါ ဧသော’’တိ ပရိဂ္ဂဏှန္တာ, ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ အသုကံ နာမ မိစ္ဆာဇီဝံ ကတွာ ပက္ကန္တဘိက္ခူ’’တိ ဉတွာ န သက္ကာ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထော ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ ကာတုန္တိ သန္နိပတိတွာ ဓမ္မေန သမေန ဥက္ခေပနီယာဒီသု အညတရံ ကမ္မံ ကရောန္တိ. ဧဝရူပါယ ပဋိစ္ဆန္နပဋိပတ္တိယာ အတ္ထိဘာဝံ ဝါ နတ္ထိဘာဝံ ဝါ ဝီမံသာပေတုံ ဧဝမာဟ. «ពាក្យថា «imaṃ kusalaṃ dhammaṃ» បានដល់ អាជីវដ្ឋមកសីលដ៏មិនមានទោសនេះ។ សេចក្តីថា គប្បីស្វែងរកយ៉ាងនេះថា «ព្រះសាស្តាជាអាយុស្មានេះ ទ្រង់បរិបូណ៌ (ដោយសីលនេះ) អស់កាលយូរអង្វែង ចាប់តាំងពីកាលដ៏យូរលង់មកហើយ ឬមួយក៏ទ្រង់ទើបតែបរិបូណ៌ក្នុងកាលបន្តិចបន្តួច គឺក្នុងថ្ងៃម្សិលមិញ ឬថ្ងៃម្សិលម្ង៉ៃ ឬថ្ងៃមុននោះ?» នេះជាអធិប្បាយ។ ព្រោះថា បុគ្គលខ្លះកាលរស់នៅក្នុងទីកន្លែងមួយ បានធ្វើមិច្ឆាអាជីវកម្មជាច្រើន មិច្ឆាអាជីវកម្មនោះ រមែងប្រាកដច្បាស់ក្នុងទីនោះ កាលបើកាលវេលាកន្លងទៅ។ បុគ្គលនោះ ក៏ចៀសទៅកាន់ស្រុកបច្ចន្តគ្រាមណាមួយ ឬឆ្នេរសមុទ្រណាមួយ ហើយសង់សាលាស្លឹកឈើ រស់នៅដូចជាភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងព្រៃ (អារញ្ញិកភិក្ខុ)។ មនុស្សទាំងឡាយ ក៏កើតសេចក្តីកោតសរសើរ ហើយប្រគេននូវបច្ច័យដ៏ប្រណីតៗ ដល់ភិក្ខុនោះ។ ពួកភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងជនបទ បានឃើញការសក្ការៈបូជានោះ ក៏ស៊ើបសួរថា «លោកដ៏មានអាយុនេះ លាក់បាំងខ្លួនណាស់តើ លោកនេះជាអ្នកណា?» កាលបើពិចារណាមើល ក៏ដឹងថា «លោកនេះជាភិក្ខុដែលបានធ្វើមិច្ឆាអាជីវៈឈ្មោះនេះ ក្នុងទីកន្លែងឈ្មោះនេះ ហើយរត់គេចខ្លួនមក» កាលបើដឹងយ៉ាងនេះហើយ ក៏យល់ថា «មិនគប្បីធ្វើឧបោសថកម្ម ឬបវារណាកម្ម ជាមួយភិក្ខុនេះឡើយ» ទើបប្រជុំគ្នា ធ្វើសង្ឃកម្មណាមួយ មានឧក្ខេបនីយកម្មជាដើម ដោយធម៌ ដោយស្មើភាព។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ ដើម្បីឱ្យស៊ើបសួររកសេចក្តីមានពិត ឬមិនមានពិត នៃបដិបត្តិដ៏លាក់បាំងមានសភាពយ៉ាងនេះ។» ဧဝံ ဇာနာတီတိ ဒီဃရတ္တံ သမာပန္နော, န ဣတ္တရသမာပန္နောတိ ဇာနာတိ. အနစ္ဆရိယံ စေတံ. ယံ တထာဂတဿ ဧတရဟိ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တဿ ဒီဃရတ္တံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ [Pg.281] ပရိသုဒ္ဓံ ဘဝေယျ. ယဿ ဗောဓိသတ္တကာလေပိ ဧဝံ အဟောသိ. «ពាក្យថា «evaṃ jānāti» សេចក្តីថា ដឹងថា «ទ្រង់បរិបូណ៌អស់កាលយូរអង្វែង មិនមែនទើបតែបរិបូណ៌ក្នុងកាលបន្តិចបន្តួចឡើយ»។ សេចក្តីដែលអាជីវដ្ឋមកសីល របស់ព្រះតថាគត ដែលទ្រង់បានសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណក្នុងកាលឥឡូវនេះ បរិសុទ្ធអស់កាលយូរអង្វែង នេះមិនមែនជាការអស្ចារ្យឡើយ ព្រោះថា សូម្បីក្នុងកាលដែលព្រះអង្គនៅជាព្រះពោធិសត្វ សីលនោះក៏បរិសុទ្ធអស់កាលយូរអង្វែងយ៉ាងនេះរួចទៅហើយ។» အတီတေ ကိရ ဂန္ဓာရရာဇာ စ ဝေဒေဟရာဇာ စ ဒွေပိ သဟာယကာ ဟုတွာ ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ ရဇ္ဇာနိ ပုတ္တာနံ နိယျာတေတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကသ္မိံ အရညဂါမကေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တိ. ပစ္စန္တော နာမ ဒုလ္လဘလောဏော ဟောတိ. တတော အလောဏံ ယာဂုံ လဘိတွာ ဧကိဿာယ သာလာယ နိသီဒိတွာ ပိဝန္တိ. အန္တရန္တရေ မနုဿာ လောဏစုဏ္ဏံ အာဟရိတွာ ဒေန္တိ. ဧကဒိဝသံ ဧကော ဝေဒေဟိသိဿ ပဏ္ဏေ ပက္ခိပိတွာ လောဏစုဏ္ဏံ အဒါသိ. ဝေဒေဟိသိ ဂဟေတွာ ဥပဍ္ဎံ ဂန္ဓာရိသိဿ-သန္တိကေ ဌပေတွာ ဥပဍ္ဎံ အတ္တနော သန္တိကေ ဌပေသိ. တတော ထောကံ ပရိဘုတ္တာဝသေသံ ဒိသွာ, ‘‘မာ ဣဒံ နဿီ’’တိ ပဏ္ဏေန ဝေဌေတွာ တိဏဂဟနေ ဌပေသိ. ပုန ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ ယာဂုပါနကာလေ သတိံ ကတွာ ဩလောကေန္တော တံ ဒိသွာ ဂန္ဓာရိသိံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘ဣတော ထောကံ ဂဏှထ အာစရိယာ’’တိ အာဟ. ကုတော တေ လဒ္ဓံ ဝေဒေဟိသီတိ? တသ္မိံ ဒိဝသေ ပရိဘုတ္တာဝသေသံ ‘‘မာ နဿီ’’တိ မယာ ဌပိတန္တိ. ဂန္ဓာရိသိ ဂဟေတုံ န ဣစ္ဆတိ, အလောဏကံယေဝ ယာဂုံ ပိဝိတွာ ဝေဒေဟံ ဣသိံ အဝေါစ – «ឮថា ក្នុងអតីតកាល ព្រះរាជាគន្ធារៈ និងព្រះរាជាវិទេហៈ ទាំងពីរព្រះអង្គជាសម្លាញ់នឹងគ្នា បានឃើញទោសក្នុងកាមទាំងឡាយ ក៏ប្រគល់រាជសម្បត្តិដល់បុត្រទាំងឡាយ ហើយសាងផ្នួសជាឥសី និមន្តទៅបិណ្ឌបាតក្នុងស្រុកព្រៃមួយ។ ឯស្រុកបច្ចន្តគ្រាមនោះ ជាកន្លែងដែលរកអំបិលបានដោយកម្រ។ ព្រះឥសីទាំងនោះ កាលបានយ៉ាគូដែលមិនមានអំបិល ក៏គង់ឆាន់ក្នុងសាលាមួយ។ ក្នុងចន្លោះៗ មនុស្សទាំងឡាយបាននាំយកអំបិលម៉ត់មកប្រគេន។ ថ្ងៃមួយ បុរសម្នាក់បានដាក់អំបិលម៉ត់ក្នុងស្លឹកឈើ ប្រគេនដល់វិទេហឥសី។ វិទេហឥសីទទួលយកហើយ បានដាក់ពាក់កណ្តាលទុកក្បែរគន្ធារឥសី ហើយដាក់ពាក់កណ្តាលទុកក្បែរខ្លួន។ បន្ទាប់មក កាលឃើញអំបិលបន្តិចបន្តួចដែលសល់ពីឆាន់ ក៏គិតថា «កុំឱ្យអំបិលនេះវិនាសឡើយ» ទើបខ្ចប់នឹងស្លឹកឈើ យកទៅលាក់ទុកក្នុងគុម្ពស្មៅ។ លុះដល់ថ្ងៃមួយទៀត ក្នុងពេលឆាន់យ៉ាគូ វិទេហឥសីនឹកឃើញ ក៏ទៅរកមើល ឃើញអំបិលនោះហើយ ទើបចូលទៅរកគន្ធារឥសី ពោលថា «បពិត្រលោកគ្រូ សូមយកអំបិលពីទីនេះបន្តិចទៅ»។ គន្ធារឥសីសួរថា «ម្នាលវិទេហឥសី លោកបានអំបិលនេះមកពីណា?» វិទេហឥសីឆ្លើយថា «អំបិលដែលសល់ពីឆាន់ក្នុងថ្ងៃនោះ ខ្ញុំបានទុកដោយគិតថា កុំឱ្យវិនាស»。 គន្ធារឥសីមិនប្រាថ្នានឹងទទួលយកឡើយ ក៏ឆាន់តែយ៉ាគូដែលមិនមានអំបិលនោះឯង ហើយបានពោលទៅកាន់វិទេហឥសីយ៉ាងនេះថា៖» ‘‘ဟိတွာ ဂါမသဟဿာနိ, ပရိပုဏ္ဏာနိ သောဠသ; ကောဋ္ဌာဂါရာနိ ဖီတာနိ, သန္နိဓိံ ဒါနိ ကုဗ္ဗသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၆); «លោកលះបង់នូវស្រុកទាំងឡាយមួយពាន់ និងជង្រុកទាំងឡាយដប់ប្រាំមួយដ៏ពេញបរិបូណ៌ និងស្តុកស្តម្ភហើយ ឥឡូវនេះ លោកមកធ្វើការសន្សំ (អំបិល) វិញឬ?» ဝေဒေဟိသိ အဝေါစ – ‘‘တုမှေ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတာ, ဣဒါနိ ကသ္မာ လောဏစုဏ္ဏမတ္တသန္နိဓိကာရဏာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အနုစ္ဆဝိကံ န ကရောထာ’’တိ? ကိံ မယာ ကတံ ဝေဒေဟိသီတိ? အထ နံ အာဟ – «វិទេហឥសីពោលថា «លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ លះបង់រាជសម្បត្តិហើយសាងផ្នួស ឥឡូវនេះ ហេুটអ្វីបានជាមកធ្វើការមិនសមគួរដល់ផ្នួស ព្រោះតែការសន្សំត្រឹមតែអំបិលម៉ត់បន្តិចបន្តួចនេះ?» គន្ធារឥសីសួរថា «ម្នាលវិទេហឥសី តើខ្ញុំបានធ្វើអ្វីមិនសមគួរ?» គ្រានោះ វិទេហឥសីបានពោលទៅកាន់គន្ធារឥសីនោះថា៖» ‘‘ဟိတွာ ဂန္ဓာရဝိသယံ, ပဟူတဓနဓာရိယံ; ပသာသနတော နိက္ခန္တော, ဣဓ ဒါနိ ပသာသသီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၇); «លោកលះបង់នូវដែនគន្ធារៈ ដែលមានទ្រព្យ និងធញ្ញជាតិដ៏ច្រើន ចេញចាកការគ្រប់គ្រងរាជសម្បត្តិហើយ ឥឡូវនេះ លោកមកគ្រប់គ្រង (ប្រដៅ) ខ្ញុំក្នុងទីនេះវិញឬ?» ဂန္ဓာရော အာဟ – គន្ធារឥសីពោលថា៖ ‘‘ဓမ္မံ ဘဏာမိ ဝေဒေဟ, အဓမ္မော မေ န ရုစ္စတိ; ဓမ္မံ မေ ဘဏမာနဿ, န ပါပမုပလိမ္ပတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၈); «ម្នាលវិទេហៈ ខ្ញុំពោលតែធម៌ (ពាក្យពិត) ប៉ុណ្ណោះ ធម៌មិនពិត (អធម៌) ខ្ញុំមិនពេញចិត្តឡើយ កាលដែលខ្ញុំពោលតែធម៌ បាបរមែងមិនប្រឡាក់ឡូកឡំឡើយ» ဝေဒေဟော [Pg.282] အာဟ – វិទេហឥសីពោលថា៖ ‘‘ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန, ပရော လဘတိ ရုပ္ပနံ; မဟတ္ထိယမ္ပိ စေ ဝါစံ, န တံ ဘာသေယျ ပဏ္ဍိတော’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၉); «សូម្បីតែវាចានោះមានប្រយោជន៍ច្រើនក៏ដោយ ប្រសិនបើបុគ្គលដទៃរមែងក្តៅក្រហាយ (ខឹងសម្បារ) ដោយហេតុណាមួយ អ្នកប្រាជ្ញមិនគប្បីពោលនូវវាចានោះឡើយ» ဂန္ဓာရော အာဟ – គន្ធារឥសីពោលថា៖ ‘‘ကာမံ ရုပ္ပတု ဝါ မာ ဝါ, ဘုသံဝ ဝိကိရီယတု; ဓမ္မံ မေ ဘဏမာနဿ, န ပါပမုပလိမ္ပတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၈၀); «បុគ្គលដទៃនឹងក្តៅក្រហាយក្តី មិនក្តៅក្រហាយក្តី តាមតែចិត្តចុះ ឬនឹងត្រូវកម្ចាត់កម្ចាយទៅដូចជាកន្ទក់ក្តី កាលដែលខ្ញុំពោលតែធម៌ បាបរមែងមិនប្រឡាក់ឡូកឡំឡើយ» တတော ဝေဒေဟိသိ ယဿ သကာပိ ဗုဒ္ဓိ နတ္ထိ, အာစရိယသန္တိကေ ဝိနယံ န သိက္ခတိ, သော အန္ဓမဟိံသော ဝိယ ဝနေ စရတီတိ စိန္တေတွာ အာဟ – លំដាប់នោះ វិទេហឥសីគិតថា «បុគ្គលណាដែលគ្មានប្រាជ្ញាផ្ទាល់ខ្លួន ទាំងមិនបានសិក្សាវិន័យក្នុងសំណាក់នៃគ្រូ បុគ្គលនោះ រមែងដើរទៅដូចជាក្របីខ្វាក់នៅក្នុងព្រៃ» ទើបពោលថា៖ ‘‘နော စေ အဿ သကာ ဗုဒ္ဓိ, ဝိနယော ဝါ သုသိက္ခိတော; ဝနေ အန္ဓမဟိံသောဝ, စရေယျ ဗဟုကော ဇနော. «ប្រសិនបើគ្មានប្រាជ្ញាផ្ទាល់ខ្លួន ឬវិន័យដែលបានសិក្សាដោយល្អទេ ជនទាំងឡាយជាច្រើន គប្បីដើរទៅដូចជាក្របីខ្វាក់នៅក្នុងព្រៃ។ ယသ္မာ စ ပနိဓေကစ္စေ, အာစေရမှိ သုသိက္ခိတာ; တသ္မာ ဝိနီတဝိနယာ, စရန္တိ သုသမာဟိတာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၈၁-၈၂); ម៉្យាងទៀត ព្រោះតែជនខ្លះក្នុងលោកនេះ ជាអ្នកបានសិក្សាដោយល្អក្នុងសំណាក់នៃគ្រូ ព្រោះហេតុនោះ ជនទាំងនោះ ជាអ្នកមានវិន័យដែលបានទូន្មានហើយ រមែងដើរទៅដោយមានចិត្តតម្កល់មាំល្អ» ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဝေဒေဟိသိ အဇာနိတွာ မယာ ကတန္တိ ဂန္ဓာရိသိံ ခမာပေသိ. တေ ဥဘောပိ တပံ စရိတွာ ဗြဟ္မလောကံ အဂမံသု. ဧဝံ တထာဂတဿ ဗောဓိသတ္တကာလေပိ ဒီဃရတ္တံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ပရိသုဒ္ဓံ အဟောသိ. «កាលពោលយ៉ាងនេះហើយ វិទេហឥសីក៏សុំខមាទោសគន្ធារឥសីថា «ខ្ញុំបានធ្វើទៅដោយមិនដឹង» ហើយញ៉ាំងគន្ធារឥសីឱ្យអត់ទោសឱ្យ។ ឥសីទាំងពីរនោះ បានបំពេញតបៈធម៌ ហើយបានទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក។ អាជីវដ្ឋមកសីល របស់ព្រះតថាគត សូម្បីក្នុងកាលដែលនៅជាព្រះពោធិសត្វ ក៏បរិសុទ្ធអស់កាលយូរអង្វែងយ៉ាងនេះឯង។» ဥတ္တဇ္ဈာပန္နော အယမာယသ္မာ ဘိက္ခု ယသပတ္တောတိ အယမာယသ္မာ အမှာကံ သတ္ထာ ဘိက္ခု ဉတ္တံ ပညာတဘာဝံ ပါကဋဘာဝံ အဇ္ဈာပန္နော နု ခေါ, သယဉ္စ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိံ ပတ္တော နု ခေါ နောတိ. တေန စဿ ပညာတဇ္ဈာပန္နဘာဝေန ယသသန္နိဿိတဘာဝေန စ ကိံ ဧကစ္စေ အာဒီနဝါ သန္ဒိဿန္တိ ဥဒါဟု နောတိ ဧဝံ သမန္နေသန္တူတိ ဒဿေတိ. န တာဝ, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝ ဘိက္ခု န ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီသု အဘိညာတဘာဝံ ဝါ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိံ ဝါ အာပန္နော ဟောတိ, တာဝ ဧကစ္စေ မာနာတိမာနာဒယော အာဒီနဝါ န သံဝိဇ္ဇန္တိ ဥပသန္တူပသန္တော ဝိယ သောတာပန္နော ဝိယ သကဒါဂါမီ ဝိယ စ ဝိဟရတိ. အရိယော နု ခေါ ပုထုဇ္ဇနော နု ခေါတိပိ ဉာတုံ န သက္ကာ ဟောတိ. «ពាក្យថា «uttajjhāpanno ayamāyasmā bhikkhu yasapatto» សេចក្តីថា ភិក្ខុរមែងពិចារណាថា «លោកដ៏មានអាយុនេះ ជាព្រះសាស្តារបស់យើង ជាភិក្ខុដែលដល់នូវភាពល្បីល្បាញ ភាពប្រាកដច្បាស់ ឬទេ? ហើយលោកបានដល់នូវការបរិបូណ៌ដោយបរិវារ ឬទេ?» ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវសេចក្តីនេះថា «ចូរស្វែងរកយ៉ាងនេះថា ព្រោះតែភាពល្បីល្បាញ និងការអាស្រ័យនូវយសរបស់ភិក្ខុនោះ តើទោសទាំងឡាយខ្លះរមែងប្រាកដច្បាស់ ឬមិនប្រាកដច្បាស់?» ពាក្យថា «na tāva bhikkhave» សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុមិនទាន់ដល់នូវភាពល្បីល្បាញក្នុងសំណាក់នៃព្រះរាជា និងរាជមហាមាត្យជាដើម ឬមិនទាន់ដល់នូវការបរិបូណ៌ដោយបរិវារត្រឹមណា ទោសទាំងឡាយខ្លះ មានមានះ និងអតិមានះជាដើម ក៏មិនទាន់មានប្រាកដត្រឹមណោះ។ ភិក្ខុនោះ រមែងរស់នៅដូចជាបុគ្គលស្ងប់រម្ងាប់ក្រៃលែង ដូចជាព្រះសោតាបន្ន ឬដូចជាព្រះសកទាគាមី។ សូម្បីតែនឹងដឹងថា «លោកនេះជាព្រះអរិយបុគ្គល ឬជាបុថុជ្ជន?» ក៏មិនអាចដឹងបានឡើយ។» ယတော [Pg.283] စ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ယဒါ ပန ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဉာတော ဟောတိ ပရိဝါရသမ္ပန္နော ဝါ, တဒါ တိဏှေန သိင်္ဂေန ဂေါဂဏံ ဝိဇ္ဈန္တော ဒုဋ္ဌဂေါဏော ဝိယ, မိဂသံဃံ အဘိမဒ္ဒမာနော ဒီပိ ဝိယ စ အညေ ဘိက္ခူ တတ္ထ တတ္ထ ဝိဇ္ဈန္တော အဂါရဝေါ အသဘာဂဝုတ္တိ အဂ္ဂပါဒေန ဘူမိံ ဖုသန္တော ဝိယ စရတိ. ဧကစ္စော ပန ကုလပုတ္တော ယထာ ယထာ ဉာတော ဟောတိ ယသဿီ, တထာ တထာ ဖလဘာရဘရိတော ဝိယ သာလိ သုဋ္ဌုတရံ ဩနမတိ, ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီသု ဥပသင်္ကမန္တေသု အကိဉ္စနဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သမဏသညံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဆိန္နဝိသာဏဥသဘော ဝိယ, စဏ္ဍာလဒါရကော ဝိယ စ သောရတော နိဝါတော နီစစိတ္တော ဟုတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ စေဝ သဒေဝကဿ စ လောကဿ, ဟိတာယ သုခါယ ပဋိပဇ္ဇတိ. ဧဝရူပံ ပဋိပတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘နာဿ ဣဓေကစ္စေ အာဒီနဝါ’’တိ အာဟ. ពាក្យថា Yato ca kho, bhikkhave សេចក្តីថា ក្នុងកាលណា ភិក្ខុខ្លះក្នុងសាសនានេះ ជាអ្នកល្បីល្បាញ ឬមានបរិវារពេញបរិបូណ៌ ក្នុងកាលនោះ ភិក្ខុនោះរមែងដើរទៅ (ប្រព្រឹត្តទៅ) ដូចជាគោសាហាវដែលជល់ហ្វូងគោដោយស្នែងដ៏មុតស្រួច ឬដូចជាខ្លារខិនដែលបៀតបៀនហ្វូងម្រឹគ គឺជល់ (បៀតបៀន) ភិក្ខុដទៃទាំងឡាយក្នុងទីនោះៗ ជាអ្នកគ្មានសេចក្តីគោរព មានការចិញ្ចឹមជីវិតមិនស្មើគ្នា (មិនសមរម្យ) ហាក់ដូចជាដើរជាន់ដីដោយចុងជើង។ ចំណែកឯកុលបុត្រខ្លះ កាលបើល្បីល្បាញ មានយសសក្តិ ដោយហេតុយ៉ាងណាៗ ក៏រមែងឱនលំទោនចុះយ៉ាងក្រៃលែង ដោយហេតុយ៉ាងនោះៗ ដូចជាស្រូវសាលីដែលធ្ងន់ដោយផល កាលបើព្រះរាជា ព្រះរាជមហាមាត្យជាដើម ចូលមកជិត ក៏ពិចារណាឃើញនូវភាពជាអ្នកគ្មានកង្វល់ តាំងទុកនូវសមណសញ្ញា ហើយជាអ្នកស្លូតបូត ឱនលំទោន បន្ទាបខ្លួន ដូចជាគោឧសភៈដែលបាក់ស្នែង ឬដូចជាកូនចណ្ឌាល ហើយប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ភិក្ខុសង្ឃផង ដល់លោកព្រមទាំងទេវតាផង។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកការប្រតិបត្តិមានសភាពយ៉ាងនេះ ទើបត្រាស់ថា «ទោសទាំងឡាយខ្លះក្នុងសាសនានេះ មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ»។ တထာဂတော ပန အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု တာဒီ, သော ဟိ လာဘေပိ တာဒီ, အလာဘေပိ တာဒီ, ယသေပိ တာဒီ, အယသေပိ တာဒီ, ပသံသာယပိ တာဒီ, နိန္ဒာယပိ တာဒီ, သုခေပိ တာဒီ, ဒုက္ခေပိ တာဒီ, တသ္မာ သဗ္ဗာကာရေန နာဿ ဣဓေကစ္စေ အာဒီနဝါ သံဝိဇ္ဇန္တိ. အဘယူပရတောတိ အဘယော ဟုတွာ ဥပရတော, အစ္စန္တူပရတော သတတူပရတောတိ အတ္ထော. န ဝါ ဘယေန ဥပရတောတိပိ အဘယူပရတော. စတ္တာရိ ဟိ ဘယာနိ ကိလေသဘယံ ဝဋ္ဋဘယံ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ဥပဝါဒဘယန္တိ. ပုထုဇ္ဇနော စတူဟိပိ ဘယေဟိ ဘာယတိ. သေက္ခာ တီဟိ, တေသဉှိ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ပဟီနံ, ဣတိ သတ္တ သေက္ခာ ဘယူပရတာ, ခီဏာသဝေါ အဘယူပရတော နာမ, တဿ ဟိ ဧကမ္ပိ ဘယံ နတ္ထိ. ကိံ ပရဝါဒဘယံ နတ္ထီတိ? နတ္ထိ. ပရာနုဒ္ဒယံ ပန ပဋိစ္စ, ‘‘မာဒိသံ ခီဏာသဝံ ပဋိစ္စ သတ္တာ မာ နဿန္တူ’’တိ ဥပဝါဒံ ရက္ခတိ. မူလုပ္ပလဝါပိဝိဟာရဝါသီ ယသတ္ထေရော ဝိယ. ចំណែកព្រះតថាគត ជាអ្នកមានសភាពនឹងធឹងក្នុងលោកធម៌ទាំង ៨ ព្រោះថា ព្រះអង្គមានសភាពនឹងធឹង ទោះក្នុងលាភ ក្នុងអលាភ ក្នុងយស ក្នុងអយស ក្នុងសេចក្តីសរសើរ ក្នុងសេចក្តីនិន្ទា ក្នុងសុខ ក្នុងទុក្ខ ព្រោះហេតុនោះ ទោសទាំងឡាយខ្លះក្នុងសាសនានេះ មិនមានប្រាកដដល់ព្រះអង្គ ដោយប្រការទាំងពួងឡើយ។ ពាក្យថា Abhayūparato សេចក្តីថា ជាអ្នកមិនមានភ័យ ហើយវៀរចាក គឺវៀរចាកដោយដាច់ខាត វៀរចាកជានិច្ច នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ មួយវិញទៀត ដែលហៅថា Abhayūparato ព្រោះមិនមែនវៀរចាកដោយសារខ្លាចភ័យឡើយ។ ព្រោះថា ភ័យមាន ៤ យ៉ាងគឺ កិលេសភ័យ វដ្តភ័យ ទុគ្គតិភ័យ និងឧបវាទភ័យ។ បុថុជ្ជនរមែងខ្លាចភ័យទាំង ៤ យ៉ាងនេះ។ ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយ ខ្លាចភ័យ ៣ យ៉ាង ព្រោះទុគ្គតិភ័យ ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំងនោះបានលះបង់ហើយ ដូច្នេះ ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំង ៧ ពួក ឈ្មោះថាជាអ្នកវៀរចាកព្រោះខ្លាចភ័យ ចំណែកព្រះខីណាស្រព ឈ្មោះថាជាអ្នកវៀរចាកដោយមិនមានភ័យ ព្រោះភ័យសូម្បីតែមួយយ៉ាង ក៏មិនមានដល់ព្រះខីណាស្រពនោះឡើយ។ សួរថា ចុះភ័យគឺការចោទប្រកាន់ពីអ្នកដទៃ មិនមានទេឬ? ឆ្លើយថា មិនមានឡើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះអាស្រ័យសេចក្តីអនុគ្រោះដល់អ្នកដទៃ ដោយគិតថា «សត្វទាំងឡាយកុំបីវិនាស ព្រោះអាស្រ័យបុគ្គលជាខីណាស្រពដូចជាអាត្មាអញឡើយ» ទើបរក្សានូវឧបវាទភ័យ ដូចជាព្រះយសត្ថេរ ដែលគង់នៅក្នុងវត្តមុលុប្បលវាបិវិហារ។ ထေရော ကိရ မူလုပ္ပလဝါပိဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အထဿ ဥပဋ္ဌာကကုလဒွါရံ ပတ္တဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ထဏ္ဍိလပီဌကံ နိဿာယ အာသနံ ပညပေသုံ. အမစ္စဓီတာပိ တံယေဝ ပီဌကံ နိဿာယ ပရတောဘာဂေ နီစတရံ အာသနံ ပညာပေတွာ နိသီဒိ. ဧကော နေဝါသိကော ဘိက္ခု ပစ္ဆာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော ဒွါရေ ဌတွာဝ ဩလောကေန္တော ထေရော အမစ္စဓီတရာ သဒ္ဓိံ ဧကမဉ္စေ နိသိန္နောတိ သလ္လက္ခေတွာ, ‘‘အယံ ပံသုကူလိကော ဝိဟာရေဝ ဥပသန္တူပသန္တော [Pg.284] ဝိယ ဝိဟရတိ, အန္တောဂါမေ ပန ဥပဋ္ဌာယိကာဟိ သဒ္ဓိံ ဧကမဉ္စေ နိသီဒတီ’’တိ စိန္တေတွာ, ‘‘ကိံ နု ခေါ မယာ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကေတွာ တထာသညီဝ ဟုတွာ ပက္ကာမိ. ထေရောပိ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ နိသီဒိ. နေဝါသိကောပိ ကတဘတ္တကိစ္စော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ, ‘‘တံ ပံသုကူလိကံ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဝိဟာရာ နိက္ကဍ္ဎိဿာမီ’’တိ အသညတနီဟာရေန ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပရိဘောဂဃဋတော ဥလုင်္ကေန ဥဒကံ ဂဟေတွာ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တော ပါဒေ ဓောဝိ. ထေရော, ‘‘ကော နု ခေါ အယံ အသညတစာရိကော’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော သဗ္ဗံ ဉတွာ, ‘‘အယံ မယိ မနံ ပဒေါသေတွာ အပါယူပဂေါ မာ အဟောသီ’’တိ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ကဏ္ဏိကာမဏ္ဍလသမီပေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ. နေဝါသိကော ဒုဋ္ဌာကာရေန ဃဋိကံ ဥက္ခိပိတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ အန္တော ပဝိဋ္ဌော ထေရံ အပဿန္တော, ‘‘ဟေဋ္ဌာမဉ္စံ ပဝိဋ္ဌော ဘဝိဿတီ’’တိ ဩလောကေတွာ တတ္ထာပိ အပဿန္တော နိက္ခမိတုံ အာရဘိ. ထေရော ဥက္ကာသိ. ဣတရော ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော ဒိသွာ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဧဝမာဟ – ‘‘ပတိရူပံ တေ, အာဝုသော, ပံသုကူလိက ဧဝံ အာနုဘာဝသမ္ပန္နဿ ဥပဋ္ဌာယိကာယ သဒ္ဓိံ ဧကမဉ္စေ နိသီဒိတု’’န္တိ. ပဗ္ဗဇိတာ နာမ, ဘန္တေ, မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ န ဧကမဉ္စေ နိသီဒန္တိ, တုမှေဟိ ပန ဒုဒ္ဒိဋ္ဌမေတန္တိ. ဧဝံ ခီဏာသဝါ ပရာနုဒ္ဒယာယ ဥပဝါဒံ ရက္ခန္တိ. ឮថា ព្រះថេរៈនោះ បានចូលទៅកាន់ភូមិមុលុប្បលវាបិ ដើម្បីបិណ្ឌបាត។ លុះព្រះថេរៈនោះ ទៅដល់ទ្វារផ្ទះរបស់ត្រកូលឧបដ្ឋាក ពួកឧបដ្ឋាកក៏ទទួលយកသបិត្រ ហើយរៀបចំអាសនៈដោយអាស្រ័យនឹងតាំងឈើដែលគ្មានជើង។ សូម្បីតែកូនស្រីរបស់អាមាត្យ ក៏រៀបចំអាសនៈដ៏ទាបជាង នៅផ្នែកម្ខាងទៀត ដោយអាស្រ័យនឹងតាំងឈើនោះឯង ហើយអង្គុយ។ មានភិក្ខុជាអ្នកនៅក្នុងវត្តម្នាក់ ចូលទៅបិណ្ឌបាតតាមក្រោយ ឈរនៅមាត់ទ្វារសម្លឹងមើលទៅ ឃើញព្រះថេរៈអង្គុយនៅលើគ្រែជាមួយគ្នានឹងកូនស្រីអាមាត្យ ក៏សម្គាល់ថា «លោកអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូលនេះ នៅក្នុងវត្តធ្វើដូចជាស្ងប់ស្ងាត់ក្រៃលែង ប៉ុន្តែនៅក្នុងភូមិ បែរជាអង្គុយលើគ្រែជាមួយគ្នានឹងស្រីឧបដ្ឋាកទៅវិញ» គិតដូច្នេះហើយ ក៏គិតទៀតថា «តើអាត្មាអញមើលច្រឡំឬទេ?» ក៏សម្លឹងមើលចុះឡើងៗជាច្រើនដង នៅតែមានសញ្ញាស្មានយ៉ាងនោះដដែល រួចក៏ដើរចេញទៅ។ ចំណែកព្រះថេរៈ ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅកាន់វត្ត ចូលទៅកាន់កុដិទីសំណាក់ បិទទ្វារហើយអង្គុយនៅ។ ចំណែកភិក្ខុនៅក្នុងវត្តនោះ ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏ទៅកាន់វត្ត គិតថា «អាត្មាអញនឹងសង្កត់សង្កិនភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូលនោះ ហើយបណ្តេញចេញពីវត្ត» ទើបដើរទៅកាន់ទីសំណាក់របស់ព្រះថេរៈ ដោយអាការៈមិនសង្រួម ដងទឹកដោយវែកពីក្អមទឹកប្រើប្រាស់ មកលាងជើងទាំងធ្វើសំឡេងយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះថេរៈពិចារណាថា «តើនរណាណ៎ មានការដើរមិនសង្រួមយ៉ាងនេះ?» ក៏ដឹងរឿងរ៉ាវទាំងអស់ ហើយគិតថា «ភិក្ខុនេះកុំបីប្រទូស្តចិត្តចំពោះអាត្មាអញ ហើយទៅកាន់អបាយឡើយ» ទើបហោះឡើងទៅលើអាកាស អង្គុយពត់ភ្នែននៅជិតរង្វង់ខឿនដំបូលកុដិ។ ភិក្ខុនៅក្នុងវត្តនោះ មានអាការៈខឹងសម្បារ លើកគន្លឹះទ្វារ បើកទ្វារចូលទៅខាងក្នុង មិនឃើញព្រះថេរៈ ក៏គិតថា «ប្រហែលជាចូលទៅក្រោមគ្រែហើយដឹង» លុះឱនមើលទៅ មិនឃើញសូម្បីតែនៅក្នុងទីនោះ ក៏រៀបនឹងដើរចេញទៅវិញ។ ព្រះថេរៈក៏គ្រហែមឡើង។ ភិក្ខុនោះ ងើបមើលទៅខាងលើ ឃើញហើយ មិនអាចអត់ទ្រាំបាន ក៏និយាយយ៉ាងនេះថា «ម្នាលអាវុសោ អ្នកទ្រទ្រង់បង្សុកូល លោកមានអានុភាពដល់ម៉្លឹងហើយ តើគួរគប្បីដែរឬ ដែលអង្គុយលើគ្រែជាមួយគ្នានឹងស្រីឧបដ្ឋាកយ៉ាងនេះ?»។ ព្រះថេរៈតបថា «ម្នាលអាវុសោ ធម្មតាអ្នកបួសទាំងឡាយ មិនដែលអង្គុយលើគ្រែជាមួយគ្នានឹងមាតុគ្រាមឡើយ ប៉ុន្តែការដែលលោកឃើញយ៉ាងនោះ គឺជាការមើលឃើញមិនល្អ (មើលច្រឡំ) ទេ»។ ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយ រមែងរក្សានូវឧបវាទភ័យ ព្រោះសេចក្តីអនុគ្រោះដល់អ្នកដទៃ យ៉ាងនេះឯង។ ခယာ ရာဂဿာတိ ရာဂဿ ခယေနေဝ. ဝီတရာဂတ္တာ ကာမေ န ပဋိသေဝတိ, န ပဋိသင်္ခါယ ဝါရေတွာတိ. တဉ္စေတိ ဧဝံ တထာဂတဿ ကိလေသပ္ပဟာနံ ဉတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဌိတနိသိန္နကာလာဒီသုပိ စတုပရိသမဇ္ဈေ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ နိသီဒိတွာပိ ဣတိပိ သတ္ထာ ဝီတရာဂေါ ဝီတဒေါသော ဝီတမောဟော ဝန္တကိလေသော ပဟီနမလော အဗ္ဘာ မုတ္တပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ သုပရိသုဒ္ဓေါတိ ဧဝံ တထာဂတဿ ကိလေသပ္ပဟာနေ ဝဏ္ဏံ ကထယမာနံ တံ ဝီမံသကံ ဘိက္ခုံ ပရေ ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ စေတိ အတ္ထော. ពាក្យថា Khayā rāgassa សេចក្តីថា ព្រោះតែការអស់ទៅនៃរាគៈប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះភាពជាអ្នកមានរាគៈប្រាសចេញហើយ ទើបមិនសេពនូវកាមទាំងឡាយ មិនមែនព្រោះតែការពិចារណាហើយហាមឃាត់ទុកនោះឡើយ។ ពាក្យថា Tañce សេចក្តីថា កាលបើដឹងនូវការលះបង់កិលេសរបស់ព្រះតថាគតយ៉ាងនេះហើយ ទោះបីក្នុងកាលជាទីឈរ ទីអង្គុយជាដើម ក្នុងទីនោះៗក្តី ទោះបីកាលដែលព្រះអង្គគង់លើធម្មាសនៈដ៏ប្រដាប់តាក់តែងហើយ ក្នុងកណ្តាលបរិស័ទទាំង ៤ ក្តី ថា «ព្រះសាស្តា ជាព្រះប្រាសចាករាគៈ ប្រាសចាកទោស ប្រាសចាកមោហៈ មានកិលេសខ្ជាក់ចោលហើយ មានមន្ទិលលះបង់ហើយ ជាព្រះដ៏បរិសុទ្ធក្រៃលែង ដូចជាព្រះចន្ទពេញវង់ដែលរួចផុតពីពពក» យ៉ាងនេះ ប្រសិនបើជនដទៃទាំងឡាយ សួរនូវភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរនោះ ដែលកំពុងពោលសរសើរគុណក្នុងការលះបង់កិលេសរបស់ព្រះតថាគត យ៉ាងនេះ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ အာကာရာတိ ကာရဏာနိ. အနွယာတိ အနုဗုဒ္ဓိယော. သံဃေ ဝါ ဝိဟရန္တောတိ အပ္ပေကဒါ အပရိစ္ဆိန္နဂဏနဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈေ ဝိဟရန္တော. ဧကော ဝါ ဝိဟရန္တောတိ ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ, တေမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ ဧဝံ ပဋိသလ္လာနေ စေဝ ပါလိလေယျကဝနသဏ္ဍေ စ ဧကကော ဝိဟရန္တော. သုဂတာတိ သုဋ္ဌုဂတာ သုပ္ပဋိပန္နာ ကာရကာ ယုတ္တပယုတ္တာ. ဧဝရူပါပိ ဟိ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ အတ္ထိ. ဒုဂ္ဂတာတိ [Pg.285] ဒုဋ္ဌုဂတာ ဒုပ္ပဋိပန္နာ ကာယဒဠှိဗဟုလာ ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာ. ဧဝရူပါပိ ဧကစ္စေ အတ္ထိ. ဂဏမနုသာသန္တီတိ ဂဏဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓါ ဂဏာရာမာ ဂဏဗဟုလိကာ ဟုတွာ ဂဏံ ပရိဟရန္တိ. ဧဝရူပါပိ ဧကစ္စေ အတ္ထိ. တေသံ ပဋိပက္ခဘူတာ ဂဏတော နိဿဋာ ဝိသံသဋ္ဌာ ဝိပ္ပမုတ္တဝိဟာရိနောပိ အတ္ထိ. ពាក្យថា Ākārā ប្រែថា ហេតុទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Anvayā ប្រែថា ការដឹងតាម ឬការយល់ស្របតាម។ ពាក្យថា Saṅghe vā viharanto សេចក្តីថា ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងកណ្តាលភិក្ខុសង្ឃដែលមានចំនួនមិនអាចកំណត់បាន ក្នុងជួនកាល។ ពាក្យថា Eko vā viharanto សេចក្តីថា ព្រះអង្គគង់នៅតែមួយព្រះអង្គឯង ដូចជាក្នុងកាលដែលព្រះអង្គពួនសម្ងំ ដោយត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតប្រាថ្នានឹងពួនសម្ងំអស់កន្លះខែ... អស់បីខែ» យ៉ាងនេះក្តី ឬគង់នៅតែមួយព្រះអង្គឯងក្នុងព្រៃបាលិលេយ្យកៈក្តី។ ពាក្យថា Sugatā សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលទៅល្អហើយ ប្រតិបត្តិល្អហើយ ធ្វើនូវកិច្ចដែលគួរធ្វើ ព្យាយាមប្រកបដោយធម៌។ ព្រោះថា ភិក្ខុដែលមានសភាពយ៉ាងនេះខ្លះ ក៏មានពិតមែន។ ពាក្យថា Duggatā សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលទៅមិនល្អ ប្រតិបត្តិមិនល្អ គិតតែពីការធ្វើឱ្យកាយធាត់ធំធាត់មាំមួន បោះបង់ចោលនូវកម្មដ្ឋាន។ ភិក្ខុដែលមានសភាពយ៉ាងនេះខ្លះ ក៏មានដែរ។ ពាក្យថា Gaṇamanusāsanti សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាប់ជំពាក់ដោយការចងបក្សពួក ត្រេកអរក្នុងបក្សពួក ចូលចិត្តបង្កើតបក្សពួក ហើយគ្រប់គ្រងបក្សពួក។ ភិក្ខុដែលមានសភាពយ៉ាងនេះខ្លះ ក៏មានដែរ។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាបដិបក្ខនឹងភិក្ខុទាំងនោះ គឺវៀរចាកបក្សពួក មិនច្រឡូកច្រឡំដោយបក្សពួក រស់នៅដោយមិនពាក់ព័ន្ធនឹងបក្សពួក ក៏មានដែរ។ အာမိသေသု သန္ဒိဿန္တီတိ အာမိသဂိဒ္ဓါ အာမိသစက္ခုကာ စတုပစ္စယအာမိသတ္ထမေဝ အာဟိဏ္ဍမာနာ အာမိသေသု သန္ဒိဿမာနကဘိက္ခူပိ အတ္ထိ. အာမိသေန အနုပလိတ္တာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဝိနိဝတ္တမာနသာ အဗ္ဘာ မုတ္တစန္ဒသဒိသာ ဟုတွာ ဝိဟရမာနာပိ အတ္ထိ. နာယမာယသ္မာ တံ တေန အဝဇာနာတီတိ အယံ အာယသ္မာ သတ္ထာ တာယ တာယ ပဋိပတ္တိယာ တံ တံ ပုဂ္ဂလံ နာဝဇာနာတိ, အယံ ပဋိပန္နော ကာရကော, အယံ ဂဏတော နိဿဋော ဝိသံသဋ္ဌော. အယံ အာမိသေန အနုပလိတ္တော ပစ္စယေဟိ ဝိနိဝတ္တမာနသော အဗ္ဘာ မုတ္တော စန္ဒိမာ ဝိယာတိ ဧဝမဿ ဂေဟသိတဝသေန ဥဿာဒနာပိ နတ္ထိ. အယံ ဒုပ္ပဋိပန္နော အကာရကော ကာယဒဠှိဗဟုလော ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနော, အယံ ဂဏဗန္ဓနဗဒ္ဓေါ, အယံ အာမိသဂိဒ္ဓေါ လောလော အာမိသစက္ခုကောတိ ဧဝမဿ ဂေဟသိတဝသေန အပသာဒနာပိ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ကိံ ကထိတံ ဟောတိ? တထာဂတဿ သတ္တေသု တာဒိဘာဝေါ ကထိတော ဟောတိ. အယဉှိ – ពាក្យថា Āmisesu sandissanti សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងឡាយដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងអាមិសៈ មានភ្នែកសម្លឹងមើលតែអាមិសៈ ដើរត្រឡប់ទៅមកដើម្បីតែអាមិសៈគឺបច្ច័យ ៤ ដែលជាអ្នកប្រាកដក្នុងអាមិសៈទាំងឡាយ ក៏មានដែរ។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលមិនប្រឡាក់ប្រឡូកដោយអាមិសៈ មានចិត្តដកថយចាកបច្ច័យទាំង ៤ មានសភាពដូចជាព្រះចន្ទដែលរួចផុតពីពពក ហើយរស់នៅ ក៏មានដែរ។ ពាក្យថា Nāyamāyasmā taṃ tena avajānāti សេចក្តីថា ព្រះសាស្តាជាម្ចាស់នេះ មិនរមែងមើលងាយនូវបុគ្គលនោះៗ ដោយសារការប្រតិបត្តិនោះៗឡើយ គឺថា «ភិក្ខុនេះជាអ្នកប្រតិបត្តិល្អ ធ្វើនូវកិច្ចដែលគួរធ្វើ ជាអ្នកវៀរចាកបក្សពួក មិនច្រឡូកច្រឡំឡើយ ភិក្ខុនេះមិនប្រឡាក់ប្រឡូកដោយអាមិសៈ មានចិត្តដកថយចាកបច្ច័យទាំងឡាយ ដូចជាព្រះចន្ទដែលរួចផុតពីពពក» យ៉ាងនេះ ការលើកតម្កើងដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកអរក្នុងផ្ទះ (លោកិយ) មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត «ភិក្ខុនេះជាអ្នកប្រតិបត្តិមិនល្អ មិនធ្វើនូវកិច្ចដែលគួរធ្វើ គិតតែពីការធ្វើឱ្យកាយធាត់ធំ បោះបង់ចោលនូវកម្មដ្ឋាន ភិក្ខុនេះជាប់ជំពាក់ដោយការចងបក្សពួក ភិក្ខុនេះជាប់ជំពាក់ក្នុងអាមិសៈ ជាអ្នកល្មោភ មានភ្នែកសម្លឹងមើលតែអាមិសៈ» យ៉ាងនេះ ការបង្អាប់បង្អោនដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកអរក្នុងផ្ទះ ក៏មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ ដោយពាក្យនេះ តើព្រះអង្គចង់សម្តែងនូវអ្វី? គឺសម្តែងនូវភាពជាអ្នកមានចិត្តនឹងធឹងរបស់ព្រះតថាគតចំពោះសត្វទាំងឡាយ។ ព្រោះថា ព្រះមុនីអង្គនេះ... ‘‘ဝဓကဿ ဒေဝဒတ္တဿ, စောရဿင်္ဂုလိမာလိနော; ဓနပါလေ ရာဟုလေ စ, သဗ္ဗေသံ သမကော မုနီ’’တိ. (မိ. ပ. ၆.၆.၅); «ព្រះមុនីទ្រង់មានព្រះទ័យស្មើគ្នាចំពោះសត្វទាំងពួង គឺចំពោះព្រះទេវទត្តដែលជាអ្នកសម្លាប់ ចំពោះចោរអង្គុលីមាល ចំពោះដំរីធនបាល និងចំពោះព្រះរាហុល»។ ၄၈၉. တတြ, ဘိက္ခဝေတိ တေသု ဒွီသု ဝီမံသကေသု. ယော, ‘‘ကေ ပနာယသ္မတော အာကာရာ’’တိ ပုစ္ဆာယံ အာဂတော ဂဏ္ဌိဝီမံသကော စ, ယော ‘‘အဘယူပရတော အယမာယသ္မာ’’တိ အာဂတော မူလဝီမံသကော စ. တေသု မူလဝီမံသကေန တထာဂတောဝ ဥတ္တရိ ပဋိပုစ္ဆိတဗ္ဗော. သော ဟိ ပုဗ္ဗေ ပရဿေဝ ကထာယ နိဋ္ဌင်္ဂတော. ပရော စ နာမ ဇာနိတွာပိ ကထေယျ အဇာနိတွာပိ. ဧဝမဿ ကထာ ဘူတာပိ ဟောတိ အဘူတာပိ, တသ္မာ ပရဿေဝ ကထာယ နိဋ္ဌံ အဂန္တွာ တတော ဥတ္တရိ တထာဂတောဝ ပဋိပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ៤៨៩. ពាក្យថា Tatra, bhikkhave សេចក្តីថា ក្នុងបណ្តាជនអ្នកស៊ើបសួរទាំងពីរនាក់នោះ គឺភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរក្នុងចំណុចចងក្រង ដែលមកក្នុងសំណួរថា «តើអាការៈទាំងឡាយរបស់លោកដ៏មានអាយុមានដូចម្តេចខ្លះ?» មួយរូប និងភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរក្នុងចំណុចឫសគល់ ដែលមកក្នុងសំណួរថា «លោកដ៏មានអាយុនេះ ជាអ្នកវៀរចាកព្រោះមិនមានភ័យឬ?» មួយរូប។ ក្នុងបណ្តាភិក្ខុទាំងពីររូបនោះ ភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរក្នុងចំណុចឫសគល់ គួរគប្បីសួរដេញដោលចំពោះព្រះតថាគតឱ្យក្រៃលែងឡើងទៅ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះ កាលពីមុន បានដល់នូវការសម្រេចចិត្តត្រឹមតែពាក្យសម្តីរបស់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។ ធម្មតាអ្នកដទៃ ទោះបីដឹងក៏និយាយ មិនដឹងក៏និយាយ។ កាលបើដូច្នោះ ពាក្យសម្តីរបស់គេ ជួនកាលក៏ពិត ជួនកាលក៏មិនពិត ព្រោះហេតុនោះ មិនគួរសម្រេចចិត្តត្រឹមតែពាក្យសម្តីរបស់អ្នកដទៃឡើយ គឺគួរតែសួរដេញដោលចំពោះព្រះតថាគតឱ្យក្រៃលែងឡើងទៅ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ ဗျာကရမာနောတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ တထာဂတဿ မိစ္ဆာဗျာကရဏံ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ သမ္မာ မိစ္ဆာတိ အဝတွာ ဗျာကရမာနောတွေဝ ဝုတ္တံ. ဧတံ ပထောဟမသ္မိ [Pg.286] ဧတံ ဂေါစရောတိ ဧသ မယှံ ပထော ဧသ ဂေါစရောတိ အတ္ထော. ‘‘ဧတာပါထော’’တိပိ ပါဌော, တဿတ္ထော မယှံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ပရိသုဒ္ဓံ, သွာဟံ တဿ ပရိသုဒ္ဓဘာဝေန ဝီမံသကဿ ဘိက္ခုနော ဉာဏမုခေ ဧတာပါထော, ဧဝံ အာပါထံ ဂစ္ဆာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နော စ တေန တမ္မယောတိ တေနပိ စာဟံ ပရိသုဒ္ဓေန သီလေန န တမ္မယော, န သတဏှော, ပရိသုဒ္ဓသီလတ္တာဝ နိတ္တဏှောဟမသ္မီတိ ဒီပေတိ. ក្នុងពាក្យថា Byākaramāno នេះ ព្រោះហេតុតែការដោះស្រាយខុសឆ្គងរបស់ព្រះតថាគត មិនមានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គមិនត្រាស់ថា «ដោះស្រាយត្រូវ ឬដោះស្រាយខុស» ឡើយ គឺត្រាស់ត្រឹមតែ «កាលដោះស្រាយ» ប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា Etaṃ pathohamasmi etaṃ gocaro សេចក្តីថា នេះជាផ្លូវរបស់អាត្មាអញ នេះជាអារម្មណ៍របស់អាត្មាអញ នេះជាសេចក្តីក្នុងបទនោះ។ សូម្បីតែបទថា «Etāpātho» ក៏ជាបាលីដែរ សេចក្តីនៃបទនោះថា អាជីវដ្ឋមកសីលរបស់អាត្មាអញ បរិសុទ្ធហើយ អាត្មាអញនោះ ព្រោះតែភាពបរិសុទ្ធនៃសីលនោះ ទើបប្រាកដចំពោះមុខញាណរបស់ភិក្ខុអ្នកស៊ើបសួរនោះ គឺពោលថា មកកាន់គន្លងនៃញាណយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា No ca tena tammayo សេចក្តីថា សូម្បីតែbyសីលដ៏បរិសុទ្ធនោះ ក៏អាត្មាអញមិនមែនជាអ្នកជាប់ជំពាក់ដោយសីលនោះ មិនមែនជាអ្នកមានតណ្ហាឡើយ ព្រោះតែសីលដ៏បរិសុទ្ធ ទើបអាត្មាអញជាអ្នកមិនមានតណ្ហា ព្រះអង្គបង្ហាញនូវសេចក្តីនេះ។ ဥတ္တရုတ္တရိံ ပဏီတပဏီတန္တိ ဥတ္တရုတ္တရိံ စေဝ ပဏီတတရဉ္စ ကတွာ ဒေသေတိ. ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂန္တိ ကဏှံ စေဝ သုက္ကဉ္စ, တဉ္စ ခေါ သပ္ပဋိဘာဂံ သဝိပက္ခံ ကတွာ, ကဏှံ ပဋိဗာဟိတွာ သုက္ကန္တိ သုက္ကံ ပဋိဗာဟိတွာ ကဏှန္တိ ဧဝံ သပ္ပဋိဘာဂံ ကတွာ ကဏှသုက္ကံ ဒေသေတိ. ကဏှံ ဒေသေန္တောပိ သဥဿာဟံ သဝိပါကံ ဒေသေတိ, သုက္ကံ ဒေသေန္တောပိ သဥဿာဟံ သဝိပါကံ ဒေသေတိ. အဘိညာယ ဣဓေကစ္စံ ဓမ္မံ ဓမ္မေသု နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတီတိ တသ္မိံ ဒေသိတေ ဓမ္မေ ဧကစ္စံ ပဋိဝေဓဓမ္မံ အဘိညာယ တေန ပဋိဝေဓဓမ္မေန ဒေသနာဓမ္မေ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ. သတ္ထရိ ပသီဒတီတိ ဧဝံ ဓမ္မေ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သော ဘဂဝါတိ သတ္ထရိ ပသီဒတိ. တေန ပန ဘဂဝတာ ယော ဓမ္မော အက္ခာတော, သောပိ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော နိယျာနိကတ္တာ. ယွာဿ တံ ဓမ္မံ ပဋိပန္နော သံဃော, သောပိ သုပ္ပဋိပန္နော ဝင်္ကာဒိဒေါသရဟိတံ ပဋိပဒံ ပဋိပန္နတ္တာတိ ဧဝံ ဓမ္မေ သံဃေပိ ပသီဒတိ. တဉ္စေတိ တံ ဧဝံ ပသန္နံ တတ္ထ တတ္ထ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တံ ဘိက္ခုံ. ពាក្យថា Uttaruttariṃ paṇītapaṇītaṃ សេចក្តីថា ព្រះអង្គសម្តែងឱ្យក្រៃលែងឡើងទៅផង ឱ្យល្អប្រណីតឡើងទៅផង។ ពាក្យថា Kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ សេចក្តីថា ធម៌ខ្មៅផង ធម៌សផង ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គធ្វើធម៌ខ្មៅនិងធម៌សនោះ ឱ្យជាធម៌មានចំណែកប្រៀបធៀបគ្នា គឺមានសភាពជាបដិបក្ខនឹងគ្នា គឺហាមឃាត់ធម៌ខ្មៅហើយសម្តែងធម៌ស ឬហាមឃាត់ធម៌សហើយសម្តែងធម៌ខ្មៅ ព្រះអង្គរមែងសម្តែងធម៌ខ្មៅនិងធម៌ស ដោយធ្វើឱ្យមានចំណែកប្រៀបធៀបគ្នាយ៉ាងនេះ។ ទោះបីកាលសម្តែងធម៌ខ្មៅ ក៏សម្តែងឱ្យឃើញនូវសេចក្តីព្យាយាម និងផលវិបាក ទោះបីកាលសម្តែងធម៌ស ក៏សម្តែងឱ្យឃើញនូវសេចក្តីព្យាយាម និងផលវិបាកដែរ។ ពាក្យថា Abhiññāya idhekaccaṃ dhammaṃ dhammesu niṭṭhaṃ gacchati សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវបដិវេធធម៌ខ្លះ ក្នុងធម៌ដែលព្រះអង្គសម្តែងហើយនោះ ដោយញាណដ៏ក្រៃលែង ហើយដល់នូវការសម្រេចចិត្តក្នុងទេសនាធម៌ ដោយសារបដិវេធធម៌នោះ។ ពាក្យថា Satthari pasīdati សេចក្តីថា លុះដល់នូវការសម្រេចចិត្តក្នុងធម៌យ៉ាងនេះហើយ ក៏រឹតតែជ្រះថ្លាក្នុងព្រះសាស្តាខ្លាំងឡើងថា «ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធពិតមែន»។ មួយវិញទៀត ធម៌ណាដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះត្រាស់សម្តែងហើយ ធម៌នោះក៏ឈ្មោះថាជាធម៌ដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់សម្តែងល្អហើយ ព្រោះជាធម៌នាំសត្វឱ្យចេញចាកទុក្ខ។ ព្រះសង្ឃណាដែលប្រតិបត្តិនូវធម៌នោះរបស់ព្រះអង្គ ព្រះសង្ឃនោះក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រតិបត្តិល្អហើយ ព្រោះជាអ្នកប្រតិបត្តិនូវបដិបទាដែលប្រាសចាកទោសមានវង្កៈ (ភាពវៀចវេរ) ជាដើម ភិក្ខុនោះរមែងជ្រះថ្លាក្នុងធម៌និងព្រះសង្ឃយ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា Tañce សេចក្តីថា នូវភិក្ខុនោះ ដែលជ្រះថ្លាយ៉ាងនេះ ហើយពោលសរសើរគុណនៃព្រះរតនត្រ័យទាំងបី ក្នុងសូត្រនោះៗ។ ၄၉၀. ဣမေဟိ အာကာရေဟီတိ ဣမေဟိ သတ္ထုဝီမံသနကာရဏေဟိ. ဣမေဟိ ပဒေဟီတိ ဣမေဟိ အက္ခရသမ္ပိဏ္ဍနပဒေဟိ. ဣမေဟိ ဗျဉ္ဇနေဟီတိ ဣမေဟိ ဣဓ ဝုတ္တေဟိ အက္ခရေဟိ. သဒ္ဓါ နိဝိဋ္ဌာတိ ဩကပ္ပနာ ပတိဋ္ဌိတာ. မူလဇာတာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝသေန သဉ္ဇာတမူလာ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဟိ သဒ္ဓါယ မူလံ နာမ. အာကာရဝတီတိ ကာရဏံ ပရိယေသိတွာ ဂဟိတတ္တာ သကာရဏာ. ဒဿနမူလိကာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂမူလိကာ. သော ဟိ ဒဿနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဒဠှာတိ ထိရာ. အသံဟာရိယာတိ ဟရိတုံ န သက္ကာ. သမဏေန ဝါတိ သမိတပါပသမဏေန ဝါ. ဗြာဟ္မဏေန ဝါတိ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏေန ဝါ. ဒေဝေန ဝါတိ ဥပပတ္တိဒေဝေန ဝါ. မာရေန ဝါတိ ဝသဝတ္တိမာရေန [Pg.287] ဝါ, သောတာပန္နဿ ဟိ ဝသဝတ္တိမာရေနာပိ သဒ္ဓါ အသံဟာရိယာ ဟောတိ သူရမ္ဗဋ္ဌဿ ဝိယ. ៤៩០. ពាក្យថា Imehi ākārehi សេចក្តីថា ដោយហេតុនៃការពិចារណានូវព្រះសាស្តាទាំងឡាយនេះ។ ពាក្យថា Imehi padehi សេចក្តីថា ដោយបទដែលប្រជុំចុះនូវអក្សរទាំងឡាយនេះ។ ពាក្យថា Imehi byañjanehi សេចក្តីថា ដោយអក្សរទាំងឡាយដែលពោលហើយក្នុងសូត្រនេះ។ ពាក្យថា Saddhā niviṭṭhā សេចក្តីថា សទ្ធាដែលចុះចិត្តស៊ប់តាំងនៅមាំហើយ។ ពាក្យថា Mūlajātā សេចក្តីថា មានឫសកើតឡើងហើយដោយអំណាចនៃសោតាបត្តិមគ្គ។ ព្រោះថាសោតាបត្តិមគ្គ ឈ្មោះថាជាឫសគល់នៃសទ្ធា។ ពាក្យថា Ākāravatī សេចក្តីថា ប្រកបដោយហេតុ ព្រោះតែស្វែងរកហេតុហើយទើបកាន់យក។ ពាក្យថា Dassanamūlikā សេចក្តីថា មានសោតាបត្តិមគ្គជាឫសគល់។ ព្រោះថាសោតាបត្តិមគ្គនោះ តែងហៅថា ទស្សនៈ (ការឃើញ)។ ពាក្យថា Daḷhā សេចក្តីថា មាំមួន។ ពាក្យថា Asaṃhāriyā សេចក្តីថា មិនអាចនឹងរំកិលបានឡើយ។ ពាក្យថា Samaṇena vā សេចក្តីថា ដោយសមណៈដែលមានបាបរំងាប់ហើយក្តី។ ពាក្យថា Brāhmaṇena vā សេចក្តីថា ដោយព្រាហ្មណ៍ដែលមានបាបបន្សាត់ចោលហើយក្តី។ ពាក្យថា Devena vā សេចក្តីថា ដោយឧបបត្តិទេវតាក្តី។ ពាក្យថា Mārena vā សេចក្តីថា ដោយវសវត្តីមារក្តី។ ព្រោះថាសទ្ធារបស់ព្រះសោតាបន្នបុគ្គល សូម្បីតែវសវត្តីមារ ក៏មិនអាចរំកិលបានឡើយ ដូចជាសទ្ធារបស់សូរម្ពដ្ឋៈដូច្នោះឯង។ သော ကိရ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သောတာပန္နော ဟုတွာ ဂေဟံ အာဂတော. အထ မာရော ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ ဗုဒ္ဓရူပံ မာပေတွာ တဿ ဃရဒွါရေ ဌတွာ – ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သာသနံ ပဟိဏိ. သူရော စိန္တေသိ, ‘‘အဟံ ဣဒါနေဝ သတ္ထု သန္တိကာ ဓမ္မံ သုတွာ အာဂတော, ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဥပသင်္ကမိတွာ သတ္ထုသညာယ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. မာရော အာဟ – ‘‘ယံ တေ မယာ, သူရမ္ဗဋ္ဌ, ရူပံ အနိစ္စံ…ပေ… ဝိညာဏံ အနိစ္စန္တိ ကထိတံ, တံ အနုပဓာရေတွာဝ သဟသာ မယာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ တွံ ရူပံ နိစ္စံ…ပေ… ဝိညာဏံ နိစ္စန္တိ ဂဏှာဟီ’’တိ. သူရော စိန္တေသိ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ယံ ဗုဒ္ဓါ အနုပဓာရေတွာ အပစ္စက္ခံ ကတွာ ကိဉ္စိ ကထေယျုံ, အဒ္ဓါ အယံ မယှံ ဝိဗာဓနတ္ထံ မာရော အာဂတော’’တိ. တတော နံ တွံ မာရောတိ အာဟ. သော မုသာဝါဒံ ကာတုံ နာသက္ခိ, အာမ မာရောသ္မီတိ ပဋိဇာနိ. ကသ္မာ အာဂတောသီတိ ဝုတ္တေ တဝ သဒ္ဓါစာလနတ္ထန္တိ အာဟ. ကဏှ ပါပိမ, တွံ တာဝ ဧကကော တိဋ္ဌ, တာဒိသာနံ မာရာနံ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ မမ သဒ္ဓံ စာလေတုံ အသမတ္ထံ, မဂ္ဂေန အာဂတာ သဒ္ဓါ နာမ သိလာပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတသိနေရု ဝိယ အစလာ ဟောတိ, ကိံ တွံ ဧတ္ထာတိ အစ္ဆရံ ပဟရိ. သော ဌာတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝန္တရဓာယိ. ဗြဟ္မုနာ ဝါတိ ဗြဟ္မကာယိကာဒီသု အညတရဗြဟ္မုနာ ဝါ. ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိန္တိ ဧတေ သမဏာဒယော ဌပေတွာ အညေနပိ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ ဟရိတုံ န သက္ကာ. ဓမ္မသမန္နေသနာတိ သဘာဝသမန္နေသနာ. ဓမ္မတာသုသမန္နိဋ္ဌောတိ ဓမ္မတာယ သုသမန္နိဋ္ဌော, သဘာဝေနေဝ သုဋ္ဌု သမန္နေသိတော ဟောတီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ឮថា សូរម្ពដ្ឋៈនោះ បានស្តាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះសាស្តា ហើយបានជាព្រះសោតាបន្ន រួចត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។ គ្រានោះ មារបាននិម្មិតរូបព្រះពុទ្ធដែលប្រដាប់ដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ ហើយឈរនៅទ្វារផ្ទះរបស់គាត់ រួចបញ្ជូនសារទៅថា «ព្រះសាស្តាយាងមកហើយ»។ សូរម្ពដ្ឋៈគិតថា «យើងទើបតែស្តាប់ធម៌ពីសំណាក់ព្រះសាស្តាហើយត្រឡប់មកវិញ តើមានរឿងអ្វីហ្នឹងហ្ន៎?» រួចក៏ចូលទៅជិត ថ្វាយបង្គំដោយសេចក្តីសំគាល់ថាជាព្រះសាស្តា ហើយឈរនៅ។ មារពោលថា «ម្នាលសូរម្ពដ្ឋៈ រូបណាដែលយើងបានពោលប្រាប់អ្នកថា មិនទៀង...បេ... វិញ្ញាណមិនទៀង ពាក្យនោះយើងមិនបានពិចារណាឲ្យល្អិតល្អន់ទេ ទើបពោលទៅយ៉ាងប្រញាប់ប្រញាល់ដូច្នោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ចូរអ្នកកាន់យកនូវរូបថាទៀង...បេ... វិញ្ញាណថាទៀងចុះ»។ សូរម្ពដ្ឋៈគិតថា «ហេតុនេះមិនមែនជាឋានៈឡើយ ដែលព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិនបានពិចារណា មិនបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ហើយ នឹងពោលនូវពាក្យណាមួយនោះ ពិតណាស់ នេះគឺជាមារមកដើម្បីបំផ្លាញសទ្ធារបស់យើងហើយ»។ លំដាប់នោះ គាត់ក៏សួរមារនោះថា «អ្នកឯងជាមារមែនទេ?»។ មារនោះមិនអាចនិយាយកុហកបានឡើយ ក៏ទទួលសារភាពថា «អើ យើងជាមារមែនហើយ»។ កាលបើគាត់សួរថា «អ្នកឯងមកធ្វើអ្វី?» មារក៏ប្រាប់ថា «ដើម្បីញ៉ាំងសទ្ធារបស់អ្នកឲ្យរង្គោះរង្គើ»។ សូរម្ពដ្ឋៈពោលថា «ម្នាលមារមានចិត្តបាបដ៏លាមក ចូរអ្នកឯងម្នាក់ឯងបង្អង់សិនចុះ សូម្បីតែមារបែបដូចជាអ្នកឯងមួយរយ ឬមួយពាន់ ក៏មិនអាចញ៉ាំងសទ្ធារបស់យើងឲ្យរង្គោះរង្គើបានឡើយ សទ្ធាដែលកើតឡើងដោយមគ្គ តែងជាសទ្ធាមិនរង្គោះរង្គើ ដូចជាភ្នំសិនេរុដែលតាំងនៅមាំលើផែនដីថ្មដូច្នោះឯង តើអ្នកឯងមានប្រយោជន៍អ្វីក្នុងទីនេះ?» រួចក៏ផ្ទាត់ម្រាមដៃដេញ។ មារនោះមិនអាចតាំងនៅបាន ក៏បាត់ខ្លួនក្នុងទីនោះឯង។ ពាក្យថា Brahmunā vā សេចក្តីថា ដោយព្រហ្មណាមួយ ក្នុងពួកព្រហ្មជាន់ព្រហ្មកាយិកាជាដើម។ ពាក្យថា Kenaci vā lokasmiṃ សេចក្តីថា លើកលែងតែសមណៈជាដើមទាំងនេះចេញ សូម្បីតែអ្នកដទៃណាមួយក្នុងលោក ក៏មិនអាចរំកិលបានឡើយ។ ពាក្យថា Dhammasamannesanā សេចក្តីថា ការស្វែងរកនូវសភាវៈ។ ពាក្យថា Dhammatāsusamanniṭṭho សេចក្តីថា ជាអ្នកស្វែងរកល្អហើយដោយធម្មតា គឺស្វែងរកល្អហើយដោយសភាវៈផ្ទាល់ខ្លួន នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី ဝီမံသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយសូត្រ ឈ្មោះ វីមំសកសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၈. ကောသမ္ဗိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៨. ការអធិប្បាយសូត្រ ឈ្មោះ កោសម្ពិយសូត្រ ၄၉၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ကောသမ္ဗိယသုတ္တံ. တတ္ထ ကောသမ္ဗိယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တဿ ကိရ နဂရဿ အာရာမပေါက္ခရဏီအာဒီသု တေသု တေသု ဌာနေသု ကောသမ္ဗရုက္ခာဝ ဥဿန္နာ အဟေသုံ, တသ္မာ ကောသမ္ဗီတိ သင်္ခံ အဂမာသိ. ကုသမ္ဗဿ နာမ ဣသိနော အဿမတော အဝိဒူရေ မာပိတတ္တာတိပိ [Pg.288] ဧကေ. ဃောသိတာရာမေတိ ဃောသိတသေဋ္ဌိနာ ကာရိတေ အာရာမေ. ៤៩១. ព្រះសូត្រដែលផ្តើមឡើងដោយពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ នោះ ឈ្មោះថា កោសម្ពិយសូត្រ។ ក្នុងកោសម្ពិយសូត្រនោះ ពាក្យថា Kosambiyaṃ សេចក្តីថា ក្នុងនគរដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ឮថា ក្នុងទីនោះៗ មានអារាម និងស្រះឈូកជាដើម នៃនគរនោះ សំបូរទៅដោយដើមកោសម្ពៈ (ដើមរកា) ទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ នគរនោះទើបបានឈ្មោះថា កោសម្ពី។ ម្យ៉ាងទៀត អាចារ្យខ្លះពោលថា ព្រោះតែនគរនោះត្រូវបានកសាងឡើងក្នុងទីមិនឆ្ងាយពីអាស្រមរបស់ឥសីឈ្មោះ កុសម្ពៈ ទើបហៅថា កោសម្ពី។ ពាក្យថា Ghositārāme សេចក្តីថា ក្នុងអារាមដែលឃោសិតសេដ្ឋីបានសាងសង់ឡើង។ ပုဗ္ဗေ ကိရ အဒ္ဒိလရဋ္ဌံ နာမ အဟောသိ. တတော ကောတူဟလကော နာမ ဒလိဒ္ဒေါ ဆာတကဘယေန သပုတ္တဒါရော ကေဒါရပရိစ္ဆိန္နံ သုဘိက္ခံ ရဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တော ပုတ္တံ ဝဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဆဍ္ဍေတွာ အဂမာသိ. မာတာ နိဝတ္တိတွာ တံ ဂဟေတွာ ဂတာ. တေ ဧကံ ဂေါပါလကဂါမကံ ပဝိသိံသု, ဂေါပါလကာနဉ္စ တဒါ ပဟတပါယသော ပဋိယတ္တော ဟောတိ, တတော ပါယသံ လဘိတွာ ဘုဉ္ဇိံသု. အထ သော ပုရိသော ပဟူတပါယသံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဇိရာပေတုံ အသက္ကောန္တော ရတ္တိဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တတ္ထေဝ သုနခိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ကုက္ကုရော ဇာတော. သော ဂေါပါလကဿ ပိယော အဟောသိ မနာပေါ, ဂေါပါလကော စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌာသိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ကုက္ကုရဿ ဧကံ ပိဏ္ဍံ ဒေတိ. သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ သိနေဟံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဂေါပါလကေန သဒ္ဓိံ ပဏ္ဏသာလမ္ပိ ဂစ္ဆတိ. ឮថា ក្នុងកាលមុន មានដែនមួយឈ្មោះថា អទ្ទិលរដ្ឋ។ ពីដែននោះ មានបុរសកំសត់ម្នាក់ឈ្មោះ កោតូហលកៈ ព្រោះខ្លាចសេចក្តីអត់ឃ្លាន ទើបនាំកូននិងប្រពន្ធធ្វើដំណើរទៅកាន់ដែនដ៏មានភក្សាហារបរិបូរណ៍ឈ្មោះ កេទារបដិច្ឆិន្នៈ កាលដែលមិនអាចបីពរកូនរួច ក៏បោះបង់ចោលកូននោះហើយដើរទៅ។ ចំណែកម្តាយបានត្រឡប់ក្រោយមកវិញ ហើយពរកូននោះដើរទៅ។ ពួកគាត់បានចូលទៅកាន់ភូមិអ្នកឃ្វាលគោមួយ ក្នុងពេលនោះ ពួកអ្នកឃ្វាលគោបានរៀបចំភោជនគឺបាយឃីរយ៉ាងច្រើន ពួកគាត់ក៏បានទទួលបាយឃីរនោះហើយបរិភោគទៅ។ គ្រានោះ បុរសនោះបរិភោគបាយឃីរយ៉ាងច្រើន ហើយមិនអាចរំលាយអាហារបាន ក៏បានធ្វើមរណកាលក្នុងវេលាយប់ ហើយបានទៅចាប់បដិសន្ធិក្នុងផ្ទៃនៃមេឆ្កែក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកឃ្វាលគោនោះឯង កើតជាកូនឆ្កែ។ កូនឆ្កែនោះជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តរបស់អ្នកឃ្វាលគោ ហើយអ្នកឃ្វាលគោនោះតែងតែឧបដ្ឋាកព្រះបច្ចេកពុទ្ធមួយអង្គ។ សូម្បីព្រះបច្ចេកពុទ្ធ កាលដែលធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ តែងប្រទានបាយមួយដុំដល់កូនឆ្កែនោះ។ កូនឆ្កែនោះបានបង្កើតសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងព្រះបច្ចេកពុទ្ធ ហើយតែងតែទៅកាន់សាលាស្លឹកឈើជាមួយអ្នកឃ្វាលគោដែរ។ သော ဂေါပါလကေ အသန္နိဟိတေ ဘတ္တဝေလာယ သယမေဝ ဂန္တွာ ကာလာရောစနတ္ထံ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ ဘုဿတိ, အန္တရာမဂ္ဂေပိ စဏ္ဍမိဂေ ဒိသွာ ဘုဿိတွာ ပလာပေတိ. သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ မုဒုကေန စိတ္တေန ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. တတြဿ ဃောသကဒေဝပုတ္တောတွေဝ နာမံ အဟောသိ. သော ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ကောသမ္ဗိယံ ဧကသ္မိံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိ. တံ အပုတ္တကော သေဋ္ဌိ တဿ မာတာပိတူနံ ဓနံ ဒတွာ ပုတ္တံ ကတွာ အဂ္ဂဟေသိ. အထ သော အတ္တနော ပုတ္တေ ဇာတေ သတ္တက္ခတ္တုံ မာရာပေတုံ ဥပက္ကမိ. သော ပုညဝန္တတာယ သတ္တသုပိ ဌာနေသု မရဏံ အပ္ပတွာ အဝသာနေ ဧကာယ သေဋ္ဌိဓီတာယ ဝေယျတ္တိယေန လဒ္ဓဇီဝိကော အပရဘာဂေ ပိတုအစ္စယေန သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ပတွာ ဃောသိတသေဋ္ဌိ နာမ ဇာတော. အညေပိ ကောသမ္ဗိယံ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိ ပါဝါရိကသေဋ္ဌီတိ ဒွေ သေဋ္ဌိနော သန္တိ. ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ တယော အဟေသုံ. កាលដែលអ្នកឃ្វាលគោមិននៅ កូនឆ្កែនោះតែងតែទៅដោយខ្លួនឯងក្នុងវេលាភត្ត ហើយព្រុសនៅទ្វារបណ្ណសាលាដើម្បីប្រាប់ម៉ោងឆាន់ សូម្បីក្នុងចន្លោះផ្លូវ កាលបើឃើញសត្វសាហាវ ក៏ព្រុសដេញឲ្យរត់ទៅ។ កូនឆ្កែនោះមានចិត្តទន់ភ្លន់ក្នុងព្រះបច្ចេកពុទ្ធ កាលធ្វើមរណកាលទៅ ក៏បានទៅកើតក្នុងទេវលោក។ ក្នុងទេវលោកនោះ ទេវបុត្រនោះមានឈ្មោះថា ឃោសកទេវបុត្រ។ លុះច្យុតពីទេវលោកនោះហើយ ក៏បានមកកើតក្នុងត្រកូលមួយក្នុងក្រុងកោសម្ពី។ សេដ្ឋីម្នាក់ដែលគ្មានកូន បានប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិដល់ម្តាយឪពុករបស់ក្មេងនោះ ហើយសុំយកមកធ្វើជាកូនធម៌។ ក្រោយមក កាលដែលកូនបង្កើតរបស់សេដ្ឋីនោះកើតមក សេដ្ឋីក៏បានព្យាយាមសម្លាប់ក្មេងនោះអស់វារៈ ៧ ដង។ ព្រោះតែខ្លួនជាអ្នកមានបុណ្យ ក្មេងនោះមិនបានដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ក្នុងទីទាំង ៧ នោះឡើយ ហើយក្នុងទីបំផុត ក៏បានរស់រានមានជីវិតដោយសារតែសេចក្តីឆ្លាតវៃរបស់កូនស្រីសេដ្ឋីម្នាក់ ក្រោយមក កាលដែលឪពុកស្លាប់ទៅ ក៏បានទទួលតំណែងជាសេដ្ឋី មានឈ្មោះថា ឃោសិតសេដ្ឋី។ ក្នុងក្រុងកោសម្ពីនោះ នៅមានសេដ្ឋីពីរនាក់ផ្សេងទៀតគឺ កុក្កុដសេដ្ឋី និង បាវារិកសេដ្ឋី។ រួមជាមួយឃោសិតសេដ្ឋីនេះ គឺមានសេដ្ឋី ៣ នាក់។ တေန စ သမယေန တေသံ သဟာယကာနံ သေဋ္ဌီနံ ကုလူပကာ ပဉ္စသတာ ဣသယော ပဗ္ဗတပါဒေ ဝသိံသု. တေ ကာလေန ကာလံ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ မနုဿပထံ အာဂစ္ဆန္တိ. အထေကသ္မိံ ဝါရေ ဂိမှသမယေ မနုဿပထံ [Pg.289] အာဂစ္ဆန္တာ နိရုဒကမဟာကန္တာရံ အတိက္ကမိတွာ ကန္တာရပရိယောသာနေ မဟန္တံ နိဂြောဓရုက္ခံ ဒိသွာ စိန္တေသုံ – ‘‘ယာဒိသော အယံ ရုက္ခော, အဒ္ဓါ ဧတ္ထ မဟေသက္ခာယ ဒေဝတာယ ဘဝိတဗ္ဗံ, သာဓု ဝတဿ, သစေ နော ပါနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဒဒေယျာ’’တိ. ဒေဝတာ ဣသီနံ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ဣမေသံ သင်္ဂဟံ ကရိဿာမီတိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဝိဋပန္တရတော နင်္ဂလသီသမတ္တံ ဥဒကဓာရံ ပဝတ္တေသိ. ဣသိဂဏော ရဇတက္ခန္ဓသဒိသံ ဥဒကဝဋ္ဋိံ ဒိသွာ အတ္တနော ဘာဇနေဟိ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂံ ကတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဒေဝတာယ အမှာကံ ပရိဘောဂဥဒကံ ဒိန္နံ, ဣဒံ ပန အဂါမကံ မဟာအရညံ, သာဓု ဝတဿ, သစေ နော အာဟာရမ္ပိ ဒဒေယျာ’’တိ. ဒေဝတာ ဣသီနံ ဥပသံကပ္ပနဝသေန ဒိဗ္ဗာနိ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဒတွာ သန္တပ္ပေသိ. ဣသယော စိန္တယိံသု – ‘‘ဒေဝတာယ အမှာကံ ပရိဘောဂဥဒကမ္ပိ ဘောဇနမ္ပိ သဗ္ဗံ ဒိန္နံ, သာဓု ဝတဿ, သစေ နော အတ္တာနံ ဒဿေယျာ’’တိ. សម័យនោះឯង មានឥសី ៥០០ រូប ដែលជាអ្នកទទួលបច្ច័យក្នុងត្រកូលរបស់សេដ្ឋីជាមិត្តសម្លាញ់ទាំងនោះ អាស្រ័យនៅទៀបជើងភ្នំ។ ឥសីទាំងនោះតែងតែមកកាន់ស្រុកមនុស្សម្តងម្កាល ដើម្បីសេពនូវរបស់ជូរនិងប្រៃ។ គ្រាមួយ ក្នុងសម័យក្តៅ កាលដែលពួកឥសីធ្វើដំណើរមកកាន់ស្រុកមនុស្ស បានឆ្លងកាត់ផ្លូវលំបាកដ៏ធំដែលគ្មានទឹក លុះដល់ចុងបំផុតនៃផ្លូវលំបាកនោះ បានឃើញដើមជ្រៃធំមួយ ក៏គិតថា «ដើមឈើនេះមានសភាពយ៉ាងណា ពិតណាស់ ក្នុងទីនេះត្រូវតែមានទេវតាមានមហិទ្ធិឫទ្ធិគង់នៅជាមិនខាន ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ប្រសិនបើទេវតាប្រគេនទឹកផឹក ឬអាហារដល់ពួកយើង»។ ទេវតាដឹងនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ពួកឥសីហើយ គិតថា «យើងនឹងធ្វើការសង្គ្រោះដល់ឥសីទាំងឡាយនេះ» ទើបញ៉ាំងខ្សែទឹកដែលមានទំហំប៉ុនចន្ទោលនង្គ័លឲ្យហូរចេញពីចន្លោះមែកឈើ ដោយអានុភាពរបស់ខ្លួន។ ពួកឥសីឃើញខ្សែទឹកដែលមានពណ៌ដូចជាដុំប្រាក់ ក៏យកភាជន៍របស់ខ្លួនទៅត្រងយកទឹកនោះមកប្រើប្រាស់ រួចគិតថា «ទេវតាបានប្រគេនទឹកប្រើប្រាស់ដល់ពួកយើងហើយ ប៉ុន្តែទីនេះជាព្រៃធំដែលគ្មានភូមិករឡើយ ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ប្រសិនបើទេវតាប្រគេនអាហារដល់ពួកយើងទៀត»។ ទេវតាដឹងនូវសេចក្តីត្រិះរិះរបស់ពួកឥសីហើយ ក៏បានប្រគេននូវយាគូ និងខាទនីយៈជាទិព្វជាដើម ញ៉ាំងពួកឥសីឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់។ ពួកឥសីគិតទៀតថា «devatāya amhākaṃ paribhogaudakampi bhojanampi sabbaṃ dinnaṃ, sādhu vatassa, sace no attānaṃ dasseyyā»ti. ទេវតាបានប្រគេនទាំងទឹកប្រើប្រាស់ ទាំងភោជនាហារគ្រប់យ៉ាងដល់ពួកយើងហើយ ឱ! ធ្វើម្តេចហ្ន៎ ប្រសិនបើទេវតានឹងបង្ហាញខ្លួនឲ្យពួកយើងឃើញ»។ ဒေဝတာ တေသံ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ဥပဍ္ဎကာယံ ဒဿေသိ. တေ အာဟံသု – ‘‘ဒေဝတေ, မဟတီ တေ သမ္ပတ္တိ, ကိံ ကမ္မံ ကတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ အဓိဂတာသီ’’တိ? ဘန္တေ, နာတိမဟန္တံ ပရိတ္တကံ ကမ္မံ ကတွာတိ. ဥပဍ္ဎဥပေါသထကမ္မံ နိဿာယ ဟိ ဒေဝတာယ သာ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ. ទេវតាដឹងនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ពួកឥសីនោះហើយ ក៏បង្ហាញខ្លួនពាក់កណ្តាលរាងកាយ។ ពួកឥសីសួរថា «ម្នាលទេវតា សម្បត្តិរបស់អ្នកធំធេងណាស់ តើអ្នកបានធ្វើកម្មអ្វី ទើបបានសម្រេចនូវសម្បត្តិនេះ?»។ ទេវតាតបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំបានធ្វើកម្មបន្តិចបន្តួច មិនធំដុំប៉ុន្មានទេ»។ ព្រោះថា ទេវតានោះបានទទួលសម្បត្តិនោះ ព្រោះអាស្រ័យនឹងការរក្សាសីលឧបោសថពាក់កណ្តាលថ្ងៃ។ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ကိရ ဂေဟေ အယံ ဒေဝပုတ္တော ကမ္မကာရော အဟောသိ. သေဋ္ဌိဿ ဟိ ဂေဟေ ဥပေါသထဒိဝသေသု အန္တမသော ဒါသကမ္မကာရေ ဥပါဒါယ သဗ္ဗော ဇနော ဥပေါသထိကော ဟောတိ. ဧကဒိဝသံ အယံ ကမ္မကာရော ဧကကောဝ ပါတော ဥဋ္ဌာယ ကမ္မန္တံ ဂတော. မဟာသေဋ္ဌိ နိဝါပံ လဘနမနုဿေ သလ္လက္ခေန္တော ဧတဿေဝေကဿ အရညံ ဂတဘာဝံ ဉတွာ အဿ သာယမာသတ္ထာယ နိဝါပံ အဒါသိ. ဘတ္တကာရိကာ ဒါသီ ဧကဿေဝ ဘတ္တံ ပစိတွာ အရညတော အာဂတဿ ဘတ္တံ ဝဍ္ဎေတွာ အဒါသိ, ကမ္မကာရော အာဟ – ‘‘အညေသု ဒိဝသေသု ဣမသ္မိံ ကာလေ ဂေဟံ ဧကသဒ္ဒံ အဟောသိ, အဇ္ဇ အတိဝိယ သန္နိသိန္နံ, ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ? တဿ သာ အာစိက္ခိ – ‘‘အဇ္ဇ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ သဗ္ဗေ မနုဿာ ဥပေါသထိကာ, မဟာသေဋ္ဌိ တုယှေဝေကဿ နိဝါပံ အဒါသီ’’တိ. ဧဝံ အမ္မာတိ? အာမ သာမီတိ. ဣမသ္မိံ ကာလေ ဥပေါသထံ သမာဒိန္နဿ ဥပေါသထကမ္မံ ဟောတိ န ဟောတီတိ မဟာသေဋ္ဌိံ ပုစ္ဆ အမ္မာတိ? တာယ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိတော မဟာသေဋ္ဌိ အာဟ – ‘‘သကလဥပေါသထကမ္မံ န ဟောတိ, ဥပဍ္ဎကမ္မံ ပန ဟောတိ, ဥပေါသထိကော ဟောတူ’’တိ[Pg.290]. ကမ္မကာရော ဘတ္တံ အဘုဉ္ဇိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဥပေါသထိကော ဟုတွာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ နိပဇ္ဇိ. တဿ အာဟာရပရိက္ခီဏကာယဿ ရတ္တိံ ဝါတော ကုပ္ပိ. သော ပစ္စူသသမယေ ကာလံ ကတွာ ဥပဍ္ဎဥပေါသထကမ္မနိဿန္ဒေန မဟာဝဋ္ဋနိအဋဝိယံ နိဂြောဓရုက္ခေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. သော တံ ပဝတ္တိံ ဣသီနံ အာရောစေသိ. ឮថា ទេវបុត្រនេះធ្លាប់ជាកម្មករនៅក្នុងផ្ទះរបស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី។ ព្រោះថានៅក្នុងផ្ទះរបស់សេដ្ឋី ក្នុងថ្ងៃឧបោសថទាំងឡាយ មនុស្សគ្រប់គ្នា សូម្បីតែទាសៈ និងកម្មករជាបំផុត ក៏តែងតែរក្សាសីលឧបោសថដែរ។ ថ្ងៃមួយ កម្មករនេះក្រោកពីព្រលឹមម្នាក់ឯង ហើយទៅធ្វើការងារបាត់ទៅ។ មហាសេដ្ឋីកាលដែលពិនិត្យមើលចំណែកអាហារសម្រាប់មនុស្សទាំងឡាយ ដឹងថាកម្មករម្នាក់នេះទៅព្រៃបាត់ ក៏បានចាត់ចែងចំណែកអាហារសម្រាប់ពេលល្ងាចទុកឲ្យគាត់។ នាងទាសីអ្នកដាំបាយ បានដាំបាយសម្រាប់គាត់ម្នាក់ឯង លុះគាត់ត្រឡប់មកពីព្រៃវិញ ក៏បានដួសបាយប្រគល់ឲ្យគាត់ កម្មករនោះសួរថា «ថ្ងៃដទៃទៀត ក្នុងវេលានេះ ផ្ទះនេះតែងតែមានសំឡេងអ៊ូអែតខ្លាំងណាស់ តែថ្ងៃនេះស្ងាត់ជ្រងំខ្លាំងណាស់ តើមានរឿងអ្វីហ្នឹងហ្ន៎?»។ នាងទាសីនោះប្រាប់គាត់ថា «ថ្ងៃនេះ មនុស្សគ្រប់គ្នាក្នុងផ្ទះនេះរក្សាសីលឧបោសថ មហាសេដ្ឋីបានប្រគល់ចំណែកអាហារឲ្យអ្នកតែម្នាក់ឯងគត់»។ កម្មករសួរថា «មែនឬ នាង?» នាងតបថា «ចាស៎ លោកបង»។ កម្មករពោលថា «នាង ចូរទៅសួរមហាសេដ្ឋីមើល៍ថា កាលបើទទួលសមាទានសីលឧបោសថក្នុងវេលានេះ តើនឹងបានបុណ្យឧបោសថដែរឬទេ?»។ កាលដែលនាងទាសីនោះទៅសួរហើយ មហាសេដ្ឋីក៏ប្រាប់ថា «សីលឧបោសថពេញមួយថ្ងៃគឺមិនបានទេ ប៉ុន្តែបានពាក់កណ្តាល ចូរឲ្យគាត់រក្សាសីលឧបោសថចុះ»។ កម្មករនោះមិនបរិភោគបាយឡើយ ក៏ខ្ពុរមាត់ រួចសមាទានសីលឧបោសថ ហើយទៅកាន់កន្លែងដេករបស់ខ្លួន រួចសម្រាន្តទៅ។ កាលដែលគាត់មានរាងកាយខ្សោះខ្សោយព្រោះខ្វះអាហារ ក្នុងវេលាយប់ ខ្យល់ក្នុងពោះក៏កម្រើកឡើង។ គាត់បានធ្វើមរណកាលក្នុងវេលាជិតភ្លឺ ហើយដោយផលវិបាកនៃសីលឧបោសថពាក់កណ្តាលថ្ងៃនោះ ក៏បានទៅកើតជាទេវបុត្រនៅដើមជ្រៃក្នុងព្រៃមហាវដ្តនី។ ទេវបុត្រនោះបានរៀបរាប់រឿងរ៉ាវនោះប្រាប់ដល់ពួកឥសី។ ဣသယော တုမှေဟိ မယံ ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော, သံဃောတိ အသုတပုဗ္ဗံ သာဝိတာ, ဥပ္ပန္နော နု ခေါ လောကေ ဗုဒ္ဓေါတိ? အာမ, ဘန္တေ, ဥပ္ပန္နောတိ. ဣဒါနိ ကုဟိံ ဝသတီတိ? သာဝတ္ထိံ နိဿာယ ဇေတဝနေ, ဘန္တေတိ. ဣသယော တိဋ္ဌထ တာဝ တုမှေ မယံ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမာတိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကောသမ္ဗိနဂရံ သမ္ပာပုဏိံသု. မဟာသေဋ္ဌိနော, ‘‘ဣသယော အာဂတာ’’တိ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ, ‘‘သွေ အမှာကံ ဘိက္ခံ ဂဏှထ, ဘန္တေ’’တိ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ ဣသိဂဏဿ မဟာဒါနံ အဒံသု. ဣသယော ဘုဉ္ဇိတွာဝ ဂစ္ဆာမာတိ အာပုစ္ဆိံသု. တုမှေ, ဘန္တေ, အညသ္မိံ ကာလေ ဧကမ္ပိ မာသံ ဒွေပိ တယောပိ စတ္တာရောပိ မာသေ ဝသိတွာ ဂစ္ဆထ. ဣမသ္မိံ ပန ဝါရေ ဟိယျော အာဂန္တွာ အဇ္ဇေဝ ဂစ္ဆာမာတိ ဝဒထ, ကိမိဒန္တိ? အာမ ဂဟပတယော ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော, န ခေါ ပန သက္ကာ ဇီဝိတန္တရာယော ဝိဒိတုံ, တေန မယံ တုရိတာ ဂစ္ဆာမာတိ. တေန ဟိ, ဘန္တေ, မယမ္ပိ ဂစ္ဆာမ, အမှေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆထာတိ. တုမှေ အဂါရိယာ နာမ မဟာဇဋာ, တိဋ္ဌထ တုမှေ, မယံ ပုရေတရံ ဂမိဿာမာတိ နိက္ခမိတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဒွေပိ ဒိဝသာနိ အဝသိတွာ တုရိတဂမနေနေဝ သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနဝိဟာရေ သတ္ထု သန္တိကမေဝ အဂမံသု. သတ္ထု မဓုရဓမ္မကထံ သုတွာ သဗ္ဗေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ពួកឥសីសួរថា «ម្នាលទេវតាទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយបានញ៉ាំងពួកយើងឲ្យឮនូវពាក្យដែលមិនធ្លាប់ឮពីមុនមកថា ព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ព្រះពុទ្ធកើតឡើងក្នុងលោកហើយឬហ្ន៎?» ទេវតាក្រាបទូលថា «ករុណា បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះពុទ្ធកើតឡើងហើយ»។ ពួកឥសីសួរថា «ចុះឥឡូវនេះ ព្រះអង្គគង់នៅទីណា?» ទេវតាក្រាបទូលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងវត្តជេតពន អាស្រ័យនឹងក្រុងសាវត្ថី»។ ពួកឥសីពោលថា «អ្នកទាំងឡាយចូរនៅសិនចុះ ពួកយើងនឹងទៅគាល់ព្រះសាស្តា» ហើយមានចិត្តត្រេកអររីករាយក្រៃលែង ចេញដំណើរទៅ ដល់នូវក្រុងកោសម្ពីតាមលំដាប់។ ពួកមហាសេដ្ឋីដឹងថា «ពួកឥសីមកដល់ហើយ» ក៏ធ្វើការទទួលដំណើរ ហើយនិមន្តថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមទទួលភិក្ខារបស់យើងខ្ញុំក្នុងថ្ងៃស្អែក» រួចហើយបានប្រគេនមហាទានដល់ពួកឥសីក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់។ ពួកឥសីឆាន់រួចហើយ ក៏លាថា «ពួកយើងនឹងទៅហើយ»។ ពួកសេដ្ឋីពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ក្នុងកាលដទៃ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយតែងគង់នៅអស់មួយខែខ្លះ ពីរខែខ្លះ បីខែខ្លះ បួនខែខ្លះ ទើបនិមន្តទៅ។ តែថាក្នុងវារៈនេះ លោកម្ចាស់ទើបតែមកដល់កាលពីម្សិលមិញ សូម្បីថ្ងៃនេះក៏ពោលថានឹងទៅវិញភ្លាម តើនេះព្រោះហេតុអ្វី?» ពួកឥសីពោលថា «ម្នាលគហបតីទាំងឡាយ ពិតមែនហើយ ព្រះពុទ្ធកើតឡើងក្នុងលោកហើយ មួយវិញទៀត អន្តរាយនៃជីវិត មិនអាចដឹងបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ពួកយើងទើបប្រញាប់ប្រញាល់ទៅ»។ ពួកសេដ្ឋីពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ បើដូច្នោះមែន ពួកយើងខ្ញុំក៏នឹងទៅដែរ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តទៅជាមួយពួកយើងខ្ញុំតែម្តងទៅ»។ ពួកឥសីពោលថា «អ្នកទាំងឡាយឈ្មោះថាជាគ្រហស្ថ តែងមានកិច្ចការរវល់ចាក់ស្រែះច្រើន អ្នកទាំងឡាយចូរនៅសិនចុះ ពួកយើងនឹងទៅមុន» រួចក៏ចេញដំណើរទៅ មិនឈប់សម្រាកសូម្បីពីរថ្ងៃក្នុងកន្លែងតែមួយឡើយ ដោយការដើរយ៉ាងលឿនប៉ុណ្ណោះ ទៅដល់ក្រុងសាវត្ថី ហើយបានចូលទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះសាស្តាក្នុងវត្តជេតពនតែម្តង។ លុះបានស្តាប់ធម្មកថាដ៏ផ្អែមល្ហែមរបស់ព្រះសាស្តាហើយ ពួកឥសីទាំងអស់គ្នាក៏បានបួស ហើយសម្រេចព្រះអរហត្តផល។ တေပိ တယော သေဋ္ဌိနော ပဉ္စဟိ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ စေဝ ပဋ္ဋုန္နဒုကူလာဒီနိ စ အာဒါယ ကောသမ္ဗိတော နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနသာမန္တေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. သတ္ထာ တိဏ္ဏမ္ပိ သဟာယကာနံ မဓုရဓမ္မကထံ ကထေသိ. တေ ဗလဝသောမနဿဇာတာ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ မဟာဒါနံ အဒံသု. ပုန နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေတိ ဧဝံ အဍ္ဎမာသံ ဒါနံ ဒတွာ, ‘‘အမှာကံ ဇနပဒံ အာဂမနာယ ပဋိညံ ဒေထာ’’တိ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိံသု. ဘဂဝါ, ‘‘သုညာဂါရေ ခေါ ဂဟပတယော တထာဂတာ အဘိရမန္တီ’’တိ အာဟ. ဧတ္တာဝတာ ပဋိညာ ဒိန္နာ နာမ ဟောတီတိ ဂဟပတယော [Pg.291] သလ္လက္ခေတွာ ဒိန္နာ နော ဘဂဝတာ ပဋိညာတိ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ နိက္ခမိတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ယောဇနေ ယောဇနေ ဌာနေ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကောသမ္ဗိံ ပတွာ, ‘‘လောကေ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိ ကထယိံသု. တယောပိ ဇနာ အတ္တနော အတ္တနော အာရာမေ မဟန္တံ ဓနပရိစ္စာဂံ ကတွာ ဘဂဝတော ဝသနတ္ထာယ ဝိဟာရေ ကာရာပယိံသု. တတ္ထ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိနာ ကာရိတော ကုက္ကုဋာရာမော နာမ အဟောသိ. ပါဝါရိကသေဋ္ဌိနာ အမ္ဗဝနေ ကာရိတော ပါဝါရိကမ္ဗဝနော နာမ အဟောသိ. ဃောသိတေန ကာရိတော ဃောသိတာရာမော နာမ အဟောသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဃောသိတသေဋ္ဌိနာ ကာရိတေ အာရာမေ’’တိ. សូម្បីតែសេដ្ឋីទាំងបីនាក់នោះ ក៏នាំយកនូវទឹកដោះថ្លា ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅជាដើមផង នូវសំពត់បដ្តៈ និងសំពត់ទុកូលៈជាដើមផង ដោយរទេះប្រាំរយៗ គ្រឿង ចេញចាកក្រុងកោសម្ពី ទៅដល់ក្រុងសាវត្ថីតាមលំដាប់ ហើយបោះជំរំនៅជិតវត្តជេតពន ចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំហើយ ធ្វើបដិសណ្ឋារៈ រួចអង្គុយក្នុងទីដ៏សមគួរ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម្មកថាដ៏ផ្អែមល្ហែម ដល់សម្លាញ់ទាំងបីនាក់នោះ។ សេដ្ឋីទាំងនោះ មានសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំង និមន្តព្រះសាស្តា ហើយបានប្រគេនមហាទានក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់។ ពួកគាត់បាននិមន្តម្តងទៀត ហើយប្រគេនទានក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ទៀត ដោយវិធីនេះ អស់កន្លះខែ រួចក្រាបទូលថា «សូមព្រះអង្គទទួលសន្យា ដើម្បីយាងទៅកាន់ជនបទរបស់ពួកយើងខ្ញុំ» ហើយក្រាបទាបទាបក្រោមព្រះបាទា។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលគហបតីទាំងឡាយ ព្រះតថាគតទាំងឡាយ តែងត្រេកអរក្នុងផ្ទះដ៏ស្ងាត់»។ កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ពួកគហបតីក៏កំណត់ដឹងថា «ការត្រាស់យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាទ្រង់ប្រទានការសន្យាហើយ» ទើបថ្វាយបង្គំព្រះទសពល រួចចេញដំណើរទៅ ក្នុងចន្លោះផ្លូវ ក្នុងចម្ងាយមួយយោជន៍ៗ បានសាងសង់វត្តមួយៗ ហើយទៅដល់ក្រុងកោសម្ពីតាមលំដាប់ រួចប្រាប់ថា «ព្រះពុទ្ធកើតឡើងក្នុងលោកហើយ»។ ជនទាំងបីនាក់នោះ ក៏បានលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើន ក្នុងអារាមរបស់ខ្លួនៗ ហើយសាងសង់វិហារទាំងឡាយ ដើម្បីជាទីគង់នៅនៃព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ក្នុងវិហារទាំងនោះ វិហារដែលកុក្កុដសេដ្ឋីសាងសង់ ឈ្មោះថា កុក្កុដារាម។ វិហារដែលបាវារិកសេដ្ឋីសាងសង់ក្នុងព្រៃស្វាយ ឈ្មោះថា បាវារិកម្ពវនៈ។ វិហារដែលឃោសិតសេដ្ឋីសាងសង់ ឈ្មោះថា ឃោសិតារាម។ សំដៅយកវិហារនោះឯង ទើបមានពាក្យពោលទុកថា «ក្នុងអារាមដែលឃោសិតសេដ្ឋីសាងសង់»។ ဘဏ္ဍနဇာတာတိအာဒီသု ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဘဏ္ဍနံ နာမ, တံ ဇာတံ ဧတေသန္တိ ဘဏ္ဍနဇာတာ. ဟတ္ထပရာမာသာဒိဝသေန မတ္ထကံ ပတ္တော ကလဟော ဇာတော ဧတေသန္တိ ကလဟဇာတာ. ဝိရုဒ္ဓဘူတံ ဝါဒန္တိ ဝိဝါဒံ, တံ အာပန္နာတိ ဝိဝါဒါပန္နာ. မုခသတ္တီဟီတိ ဝါစာသတ္တီဟိ. ဝိတုဒန္တာတိ ဝိဇ္ဈန္တာ. တေ န စေဝ အညမညံ သညာပေန္တိ န စ သညတ္တိံ ဥပေန္တီတိ တေ အတ္ထဉ္စ ကာရဏဉ္စ ဒဿေတွာ နေဝ အညမညံ ဇာနာပေန္တိ. သစေပိ သညာပေတုံ အာရဘန္တိ, တထာပိ သညတ္တိံ န ဥပေန္တိ, ဇာနိတုံ န ဣစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. နိဇ္ဈတ္တိယာပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ နိဇ္ဈတ္တီတိ သညတ္တိဝေဝစနမေဝေတံ. ကသ္မာ ပနေတေ ဘဏ္ဍနဇာတာ အဟေသုန္တိ? အပ္ပမတ္တကေန ကာရဏေန. ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា «bhaṇḍanajātā» ជាដើម ការឈ្លោះប្រកែកគ្នាក្នុងចំណែកខាងដើមនៃការទាស់ទែង ឈ្មោះថា «bhaṇḍana» (ការប្រកែកគ្នា) សេចក្តីប្រកែកគ្នានោះកើតឡើងហើយដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងនោះ ឈ្មោះថា «bhaṇḍanajātā» (អ្នកកើតការប្រកែកគ្នាហើយ)។ ការទាស់ទែងគ្នាដែលដល់នូវទីបំផុត ដោយអំណាចនៃការចាប់ដៃទាញសក់ជាដើម កើតឡើងហើយដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ហេតុនោះ ភិក្ខុទាំងនោះ ឈ្មោះថា «kalahajātā» (អ្នកកើតការទាស់ទែងគ្នាហើយ)។ ការនិយាយពាក្យដែលផ្ទុយគ្នា ឈ្មោះថា «vivāda» (ការវិវាទ) ភិក្ខុទាំងឡាយដល់នូវការវិវាទនោះ ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «vivādāpannā» (អ្នកដល់នូវការវិវាទ)។ បទថា «mukhasattīhi» សេចក្តីថា ដោយលំពែងគឺមាត់។ បទថា «vitudantā» សេចក្តីថា ចាក់ដោតគ្នាទៅវិញទៅមក។ បទថា «te na ceva aññamaññaṃ saññāpenti na ca saññattiṃ upenti» សេចក្តីថា ភិក្ខុទាំងនោះ បង្ហាញនូវប្រយោជន៍ និងហេតុផលហើយ ក៏មិនអាចធ្វើឲ្យគ្នាទៅវិញទៅមកយល់បានឡើយ។ សូម្បីតែចាប់ផ្តើមធ្វើឲ្យយល់ ក៏មិនដល់នូវការយល់ដឹង គឺមិនចង់ដឹងឡើយ នេះជាអត្ថន័យក្នុងបទនេះ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា «nijjhatti» ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ បទថា «nijjhatti» នេះ ជាវេវចនសព្ទនៃបទថា «saññatti» ហ្នឹងឯង។ សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាភិក្ខុទាំងនោះ កើតការប្រកែកគ្នាទៅវិញ? ឆ្លើយថា ព្រោះតែហេតុបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ។ ဒွေ ကိရ ဘိက္ခူ ဧကသ္မိံ အာဝါသေ ဝသန္တိ ဝိနယဓရော စ သုတ္တန္တိကော စ. တေသု သုတ္တန္တိကော ဘိက္ခု ဧကဒိဝသံ ဝစ္စကုဋိံ ပဝိဋ္ဌော အာစမနဥဒကာဝသေသံ ဘာဇနေ ဌပေတွာဝ နိက္ခမိ. ဝိနယဓရော ပစ္ဆာ ပဝိဋ္ဌော တံ ဥဒကံ ဒိသွာ နိက္ခမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆိ, အာဝုသော, တယာ ဣဒံ ဥဒကံ ဌပိတန္တိ? အာမ, အာဝုသောတိ. တွမေတ္ထ အာပတ္တိဘာဝံ န ဇာနာသီတိ? အာမ န ဇာနာမီတိ. ဟောတိ, အာဝုသော, ဧတ္ထ အာပတ္တီတိ. သစေ ဟောတိ ဒေသေဿာမီတိ. သစေ ပန တေ, အာဝုသော, အသဉ္စိစ္စ အသတိယာ ကတံ, နတ္ထိ တေ အာပတ္တီတိ. သော တဿာ အာပတ္တိယာ အနာပတ္တိဒိဋ္ဌိ အဟောသိ. ឮថា មានភិក្ខុពីររូប គង់នៅក្នុងអាវាសជាមួយគ្នា គឺភិក្ខុទ្រទ្រង់វិន័យ (វិន័យធរ) មួយរូប និងភិក្ខុទ្រទ្រង់ព្រះសូត្រ (សុត្តន្តិកៈ) មួយរូប។ ក្នុងភិក្ខុទាំងពីររូបនោះ ថ្ងៃមួយ ភិក្ខុជាសុត្តន្តិកៈ បានចូលទៅកាន់វច្ចកុដិ ហើយទុកទឹកលាងជម្រះដែលនៅសល់ក្នុងភាជនៈ រួចក៏ចេញមកក្រៅ។ ភិក្ខុជាវិន័យធរ ចូលទៅតាមក្រោយ ឃើញទឹកនោះហើយ ក៏ចេញមកសួរភិក្ខុនោះថា «ម្នាលអាវុសោ ទឹកនេះគឺលោកទុកមែនទេ?» ភិក្ខុសុត្តន្តិកៈឆ្លើយថា «ករុណា អាវុសោ ខ្ញុំទុកមែន»។ វិន័យធរសួរថា «លោកមិនដឹងទេឬថា ការធ្វើបែបនេះជាអាបត្តិ?» សុត្តន្តិកៈឆ្លើយថា «ករុណា ខ្ញុំមិនដឹងទេ»។ វិន័យធរពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ក្នុងរឿងនេះ មានអាបត្តិ»។ សុត្តន្តិកៈពោលថា «បើមានអាបត្តិមែន ខ្ញុំនឹងសម្តែងអាបត្តិនោះ»។ វិន័យធរពោលថា «ម្នាលអាវុសោ តែបើលោកធ្វើដោយមិនមានចេតនា ឬដោយភ្លេចស្មារតី អាបត្តិក៏មិនមានដល់លោកឡើយ»។ ភិក្ខុសុត្តន្តិកៈនោះ ក៏មានសេចក្តីយល់ឃើញថា ខ្លួនមិនមានអាបត្តិ ក្នុងអាបត្តិនោះឡើយ។ ဝိနယဓရော အတ္တနော နိဿိတကာနံ, ‘‘အယံ သုတ္တန္တိကော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇမာနောပိ န ဇာနာတီ’’တိ အာရောစေသိ. တေ တဿ နိဿိတကေ ဒိသွာ – ‘‘တုမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာပိ အာပတ္တိဘာဝံ န ဇာနာတီ’’တိ အာဟံသု. တေ ဂန္တွာ အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ အာရောစေသုံ. သော [Pg.292] ဧဝမာဟ – ‘‘အယံ ဝိနယဓရော ပုဗ္ဗေ ‘အနာပတ္တီ’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ ‘အာပတ္တီ’တိ ဝဒတိ, မုသာဝါဒီ ဧသော’’တိ. တေ ဂန္တွာ, ‘‘တုမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော မုသာဝါဒီ’’တိ ဧဝံ အညမညံ ကလဟံ ဝဍ္ဎယိံသု, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ភិក្ខុជាវិន័យធរ បានប្រាប់ដល់ពួកសិស្សរបស់ខ្លួនថា «ភិក្ខុសុត្តន្តិកៈនេះ សូម្បីត្រូវអាបត្តិហើយ ក៏មិនដឹងខ្លួនដែរ»។ សិស្សរបស់វិន័យធរទាំងនោះ ឃើញសិស្សរបស់ភិក្ខុសុត្តន្តិកៈ ក៏និយាយថា «ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ពួកលោក សូម្បីត្រូវអាបត្តិហើយ ក៏មិនដឹងថាខ្លួនត្រូវអាបត្តិដែរ»។ សិស្សទាំងនោះ ទៅហើយក៏ប្រាប់ដល់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ខ្លួន។ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍នោះ ពោលយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុវិន័យធរនេះ ពីមុននិយាយថា មិនមានអាបត្តិទេ ឥឡូវនេះ បែរជានិយាយថា មានអាបត្តិទៅវិញ ភិក្ខុនេះនិយាយកុហកហើយ»។ សិស្សទាំងនោះ ទៅហើយក៏និយាយថា «ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់ពួកលោក ជាអ្នកនិយាយកុហក» ពួកភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ធ្វើការទាស់ទែងគ្នាឲ្យចម្រើនឡើង ទៅវិញទៅមកយ៉ាងនេះ សំដៅយកហេតុនោះ ទើបមានពាក្យពោលទុកយ៉ាងនេះ។ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ, ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, ကောသမ္ဗိယံ ဘိက္ခူ ဘဏ္ဍနဇာတာ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တဉ္စ ခေါ နေဝ ပိယကမျတာယ န ဘေဒါဓိပ္ပာယေန, အထ ခေါ အတ္ထကာမတာယ ဟိတကာမတာယ. သာမဂ္ဂိကာရကော ကိရေသ ဘိက္ခု, တသ္မာဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယထာ ဣမေ ဘိက္ခူ ဝိဝါဒံ အာရဒ္ဓါ, န သက္ကာ မယာ, နာပိ အညေန ဘိက္ခုနာ သမဂ္ဂါ ကာတုံ, အပ္ပေဝ နာမ သဒေဝကေ လောကေ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော ဘဂဝါ သယံ ဝါ ဂန္တွာ, အတ္တနော ဝါ သန္တိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ဧတေသံ ဘိက္ခူနံ ခန္တိမေတ္တာပဋိသံယုတ္တံ သာရဏီယဓမ္မဒေသနံ ကထေတွာ သာမဂ္ဂိံ ကရေယျာ’’တိ အတ္ထကာမတာယ ဟိတကာမတာယ ဂန္တွာ အဝေါစ. បទថា «bhagavantaṃ etadavoca» សេចក្តីថា បានក្រាបបង្គំទូលនូវពាក្យនេះថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកភិក្ខុក្នុងក្រុងកោសម្ពីនេះ កើតការប្រកែកគ្នាហើយ» ជាដើម។ ការក្រាបបង្គំទូលនោះសោត មិនមែនធ្វើឡើងព្រោះចង់ឲ្យគេស្រឡាញ់ខ្លួន ឬព្រោះបំណងចង់បំបែកបំបាក់ឡើយ គឺធ្វើឡើងព្រោះតែចង់បានប្រយោជន៍ និងចង់បានសេចក្តីសុខ។ ឮថា ភិក្ខុនោះជាអ្នកចង់ធ្វើឲ្យមានសាមគ្គីភាព ព្រោះហេតុនោះ លោកទើបមានគំនិតយ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនេះ ចាប់ផ្តើមវិវាទគ្នាហើយ ខ្ញុំមិនអាចធ្វើឲ្យស្រុះស្រួលគ្នាបានឡើយ សូម្បីភិក្ខុដទៃក៏មិនអាចធ្វើបានដែរ មានតែព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលជាបុគ្គលរកអ្នកប្រៀបផ្ទឹមគ្មានក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក ទ្រង់យាងទៅដោយព្រះអង្គឯងក្តី ឬទ្រង់ហៅភិក្ខុទាំងនោះឲ្យចូលទៅកាន់សំណាក់របស់ព្រះអង្គក្តី ហើយសម្តែងនូវសារណីយធម៌ទេសនា ដែលប្រកបដោយខន្តី និងមេត្តា ដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ដើម្បីធ្វើឲ្យមានសាមគ្គីភាពឡើងវិញ» លោកទើបទៅក្រាបបង្គំទូល ព្រោះចង់បានប្រយោជន៍ និងចង់បានសេចក្តីសុខ។ ၄၉၂. ဆယိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သာရဏီယာတိ ဟေဋ္ဌာ ကလဟဘဏ္ဍနဝသေန ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဆ သာရဏီယာ ဓမ္မာ အာဂတာတိ ဧဝမိဒံ ကောသမ္ဗိယသုတ္တံ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဂတံ ဟောတိ. တတ္ထ သာရဏီယာတိ သရိတဗ္ဗယုတ္တာ အဒ္ဓါနေ အတိက္ကန္တေပိ န ပမုဿိတဗ္ဗာ. ယော တေ ဓမ္မေ ပူရေတိ, တံ သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယံ ကရောန္တီတိ ပိယကရဏာ. ဂရုံ ကရောန္တီတိ ဂရုကရဏာ. သင်္ဂဟာယာတိ သင်္ဂဟဏတ္ထာယ. အဝိဝါဒါယာတိ အဝိဝါဒနတ္ထာယ. သာမဂ္ဂိယာတိ သမဂ္ဂဘာဝတ္ထာယ. ဧကီဘာဝါယာတိ ဧကီဘာဝတ္ထာယ နိန္နာနာကရဏာယ. သံဝတ္တန္တီတိ ဘဝန္တိ. မေတ္တံ ကာယကမ္မန္တိ မေတ္တစိတ္တေန ကတ္တဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ. ဝစီကမ္မမနောကမ္မေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမာနိ ဘိက္ခူနံ ဝသေန အာဂတာနိ, ဂိဟီသုပိ လဗ္ဘန္တိယေဝ. ဘိက္ခူနဉှိ မေတ္တစိတ္တေန အာဘိသမာစာရိကဓမ္မပူရဏံ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ဂိဟီနံ စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဗောဓိဝန္ဒနတ္ထာယ သံဃနိမန္တနတ္ထာယ ဂမနံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏံ အာသနပညာပနံ အနုဂမနန္တိ ဧဝမာဒိကံ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ៤៩២. បទថា «chayime, bhikkhave, dhammā sāraṇīyā» សេចក្តីថា ព្រះសាស្តាទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ ដោយអំណាចនៃការទាស់ទែង និងការប្រកែកគ្នាក្នុងចំណែកខាងក្រោម។ ក្នុងទីនេះ សារណីយធម៌ទាំង ៦ យ៉ាង មកដល់ហើយ យ៉ាងនេះ ព្រះសូត្រឈ្មោះ កោសម្ពិយសូត្រ នេះ ឈ្មោះថា មកដល់ហើយតាមលំដាប់នៃអនុសន្ធិ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «sāraṇīyā» សេចក្តីថា ធម៌ដែលគួររលឹកនឹកដល់ សូម្បីកាលកន្លងទៅយូរហើយ ក៏មិនគួរភ្លេចឡើយ។ ធម៌ទាំងឡាយណា ដែលបុគ្គលបំពេញហើយ តែងធ្វើបុគ្គលនោះឲ្យជាទីស្រឡាញ់នៃសព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ ហេតុនោះ ធម៌ទាំងនោះ ឈ្មោះថា «piyakaraṇā» (ធម៌ធ្វើឲ្យជាទីស្រឡាញ់)។ តែងធ្វើឲ្យជាទីគោរពកោតក្រែង ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «garukaraṇā» (ធម៌ធ្វើឲ្យជាទីគោរព)។ បទថា «saṅgahāya» សេចក្តីថា ដើម្បីការសង្គ្រោះ។ បទថា «avivādāya» សេចក្តីថា ដើម្បីមិនឲ្យមានការវិវាទគ្នា។ បទថា «sāmaggiyā» សេចក្តីថា ដើម្បីភាពជាអ្នកស្រុះស្រួលគ្នា (សាមគ្គីភាព)។ បទថា «ekībhāvāya» សេចក្តីថា ដើម្បីភាពជាធ្លុងមួយ គឺមិនឲ្យមានការបែកបាក់គ្នា។ បទថា «saṃvattanti» សេចក្តីថា តែងប្រព្រឹត្តទៅ គឺរមែងមាន។ បទថា «mettaṃ kāyakammaṃ» សេចក្តីថា កាយកម្មដែលបុគ្គលគប្បីធ្វើដោយមេត្តាចិត្ត។ សូម្បីក្នុងវចីកម្ម និងមនោកម្ម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ធម៌ទាំងនេះ មកដល់ហើយដោយអំណាចនៃភិក្ខុទាំងឡាយ ប៉ុន្តែសូម្បីក្នុងគ្រហស្ថទាំងឡាយ ក៏រមែងបានដូចគ្នា។ ពិតណាស់ ការបំពេញអភិសមាចារិកធម៌ ដោយមេត្តាចិត្ត របស់ភិក្ខុទាំងឡាយ ឈ្មោះថា មេត្តាកាយកម្ម។ ចំណែកឯការដើរទៅដើម្បីថ្វាយបង្គំចេតិយ ដើម្បីថ្វាយបង្គំព្រះស្រីមហាពោធិ ដើម្បីនិមន្តព្រះសង្ឃ និងការឃើញភិក្ខុទាំងឡាយដែលចូលមកកាន់ផ្ទះ ឬភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត ហើយធ្វើការទទួលដំណើរ ការទទួលយកសបាត ការរៀបចំអាសនៈ ការដើរជូនដំណើរជាដើម របស់គ្រហស្ថទាំងឡាយ ឈ្មោះថា មេត្តាកាយកម្ម។ ဘိက္ခူနံ မေတ္တစိတ္တေန အာစာရပညတ္တိသိက္ခာပဒံ, ကမ္မဋ္ဌာနကထနံ ဓမ္မဒေသနာ တေပိဋကမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ. ဂိဟီနဉ္စ, ‘‘စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဂစ္ဆာမ, ဗောဓိဝန္ဒနတ္ထာယ ဂစ္ဆာမ, ဓမ္မဿဝနံ ကရိဿာမ, ပဒီပမာလာပုပ္ဖပူဇံ ကရိဿာမ, တီဏိ သုစရိတာနိ သမာဒါယ ဝတ္တိဿာမ, သလာကဘတ္တာဒီနိ ဒဿာမ, ဝဿာဝါသိကံ ဒဿာမ, အဇ္ဇ သံဃဿ [Pg.293] စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒဿာမ, သံဃံ နိမန္တေတွာ ခါဒနီယာဒီနိ သံဝိဒဟထ, အာသနာနိ ပညာပေထ, ပါနီယံ ဥပဋ္ဌပေထ, သံဃံ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ အာနေထ, ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေတွာ ဆန္ဒဇာတာ ဥဿာဟဇာတာ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောထာ’’တိအာဒိကထနကာလေ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ. ការសម្តែងនូវអាចារប្បញ្ញត្តិសិក្ខាបទ ការប្រាប់កម្មដ្ឋាន ការសម្តែងធម៌ និងការសម្តែងព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដក ដោយមេត្តាចិត្ត របស់ភិក្ខុទាំងឡាយ ឈ្មោះថា មេត្តាវចីកម្ម។ ចំណែកឯក្នុងកាលដែលគ្រហស្ថទាំងឡាយនិយាយពាក្យជាដើមយ៉ាងនេះថា «ពួកយើងចូរទៅថ្វាយបង្គំចេតិយ ពួកយើងចូរទៅថ្វាយបង្គំព្រះស្រីមហាពោធិ ពួកយើងនឹងស្តាប់ធម៌ ពួកយើងនឹងធ្វើការបូជាដោយគ្រឿងប្រទីប និងកម្រងផ្កា ពួកយើងនឹងសមាទាននូវសុចរិតទាំង ៣ ហើយប្រព្រឹត្តតាម ពួកយើងនឹងប្រគេនសលាកភត្តជាដើម ពួកយើងនឹងប្រគេនសំពត់វស្សាវាសិកៈ ថ្ងៃនេះពួកយើងនឹងប្រគេនបច្ច័យ ៤ ដល់ព្រះសង្ឃ ពួកអ្នកចូរនិមន្តព្រះសង្ឃហើយចាត់ចែងខាទនីយភោជនីយាហារជាដើម ចូររៀបចំអាសនៈ ចូរតម្កល់ទឹកឆាន់ ចូរទៅទទួលនិមន្តព្រះសង្ឃមក ចូរឲ្យព្រះសង្ឃគង់លើអាសនៈដែលបានរៀបចំទុក ហើយចូរមានឆន្ទៈ មានសេចក្តីអุตសាហៈ ធ្វើនូវវេយ្យាវច្ចកិច្ចចុះ» ឈ្មោះថា មេត្តាវចីកម្ម។ ဘိက္ခူနံ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီနိ စ ကတွာ ဝိဝိတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ, ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ သုခီ ဟောန္တု, အဝေရာ အဗျာပဇ္ဈာ’’တိ စိန္တနံ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ. ဂိဟီနံ ‘‘အယျာ သုခီ ဟောန္တု, အဝေရာ အဗျာပဇ္ဈာ’’တိ စိန္တနံ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ. ការដែលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្រោកឡើងតាំងពីព្រលឹម ធ្វើការថែទាំរាងកាយ និងធ្វើវត្តមានចេតិយង្គណវត្តជាដើម រួចហើយអង្គុយលើអាសនៈដ៏ស្ងាត់ គិតយ៉ាងនេះថា «សូមឲ្យភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងវត្តនេះ មានសេចក្តីសុខ មិនមានពៀរ មិនមានទុក្ខលំបាកឡើយ» ឈ្មោះថា មេត្តាមនោកម្ម។ ការដែលគ្រហស្ថទាំងឡាយ គិតយ៉ាងនេះថា «សូមឲ្យលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ មានសេចក្តីសុខ មិនមានពៀរ មិនមានទុក្ខលំបាកឡើយ» ឈ្មោះថា មេត្តាមនោកម្ម។ အာဝိ စေဝ ရဟော စာတိ သမ္မုခါ စ ပရမ္မုခါ စ. တတ္ထ နဝကာနံ စီဝရကမ္မာဒီသု သဟာယဘာဝူပဂမနံ သမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ထေရာနံ ပန ပါဒဓောဝနဝန္ဒနဗီဇနဒါနာဒိဘေဒမ္ပိ သဗ္ဗံ သာမီစိကမ္မံ သမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ဥဘယေဟိပိ ဒုန္နိက္ခိတ္တာနံ ဒါရုဘဏ္ဍာဒီနံ တေသု အဝမညံ အကတွာ အတ္တနာ ဒုန္နိက္ခိတ္တာနံ ဝိယ ပဋိသာမနံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ. ဒေဝတ္ထေရော တိဿတ္ထေရောတိ ဧဝံ ပဂ္ဂယှ ဝစနံ သမ္မုခါ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ. ဝိဟာရေ အသန္တံ ပန ပရိပုစ္ဆန္တဿ, ကုဟိံ အမှာကံ ဒေဝတ္ထေရော, အမှာကံ တိဿတ္ထေရော ကဒါ နု ခေါ အာဂမိဿတီတိ ဧဝံ မမာယနဝစနံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ. မေတ္တာသိနေဟသိနိဒ္ဓါနိ ပန နယနာနိ ဥမ္မီလေတွာ သုပ္ပသန္နေန မုခေန ဩလောကနံ သမ္မုခါ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ. ဒေဝတ္ထေရော, တိဿတ္ထေရော အရောဂေါ ဟောတု အပ္ပာဗာဓောတိ သမန္နာဟရဏံ ပရမ္မုခါ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ. បទថា «āvi ceva raho ca» សេចក្តីថា ទាំងចំពោះមុខ និងកំបាំងមុខ។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ ការចូលទៅជួយជាមិត្តក្នុងកិច្ចការមានការកាត់ដេរចីវរជាដើម របស់ភិក្ខុខ្ចី ឈ្មោះថា មេត្តាកាយកម្មចំពោះមុខ។ ចំណែកឯសាមីចិកម្មទាំងអស់ មានការលាងជើង ការថ្វាយបង្គំ និងការបក់ផ្លិតជាដើម ចំពោះព្រះថេរៈទាំងឡាយ ឈ្មោះថា មេត្តាកាយកម្មចំពោះមុខ។ ការដែលភិក្ខុទាំងពីរផ្នែក ឃើញគ្រឿងឈើជាដើម ដែលគេទុកដាក់មិនបានល្អ ហើយមិនធ្វើការមើលងាយដល់បុគ្គលទាំងនោះឡើយ ក៏រៀបចំទុកដាក់ដោយខ្លួនឯង ដូចជាគ្រឿងបរិក្ខារដែលខ្លួនទុកដាក់មិនល្អដែរ ឈ្មោះថា មេត្តាកាយកម្មកំបាំងមុខ។ ការនិយាយលើកតម្កើងពោលថា «ព្រះទេវត្ថេរៈ ព្រះតិស្សត្ថេរៈ» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា មេត្តាវចីកម្មចំពោះមុខ។ ចំណែកឯការនិយាយដោយក្តីស្រឡាញ់រាប់អាន ចំពោះភិក្ខុដែលសួររកព្រះថេរៈដែលមិនគង់នៅក្នុងវត្តថា «តើព្រះទេវត្ថេរៈជាម្ចាស់របស់យើង ព្រះតិស្សត្ថេរៈជាម្ចាស់របស់យើង និមន្តទៅណាហើយ? តើលោកនឹងនិមន្តមកវិញនៅពេលណា?» យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា មេត្តាវចីកម្មកំបាំងមុខ។ ការបើកភ្នែកទាំងឡាយដែលទន់ភ្លន់ដោយជ័រគឺមេត្តា ហើយសម្លឹងមើលដោយផ្ទៃមុខដ៏ស្រស់ស្រាយ ឈ្មោះថា មេត្តាមនោកម្មចំពោះមុខ។ ការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត យ៉ាងនេះថា «សូមឲ្យព្រះទេវត្ថេរៈ ព្រះតិស្សត្ថេរៈ មិនមានរោគ មិនមានជំងឺឡើយ» ឈ្មោះថា មេត្តាមនោកម្មកំបាំងមុខ។ လာဘာတိ စီဝရာဒယော လဒ္ဓပစ္စယာ. ဓမ္မိကာတိ ကုဟနာဒိဘေဒံ မိစ္ဆာဇီဝံ ဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မေန သမေန ဘိက္ခာစရိယဝတ္တေန ဥပ္ပန္နာ. အန္တမသော ပတ္တပရိယာပန္နမတ္တမ္ပီတိ ပစ္ဆိမကောဋိယာ ပတ္တေ ပရိယာပန္နံ ပတ္တဿ အန္တောဂတံ ဒွတ္တိကဋစ္ဆုဘိက္ခာမတ္တမ္ပိ. အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီတိ ဧတ္ထ ဒွေ ပဋိဝိဘတ္တာနိ နာမ အာမိသပဋိဝိဘတ္တံ ပုဂ္ဂလပဋိဝိဘတ္တဉ္စ. တတ္ထ, ‘‘ဧတ္တကံ ဒဿာမိ, ဧတ္တကံ န ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ စိတ္တေန ဝိဘဇနံ အာမိသပဋိဝိဘတ္တံ နာမ. ‘‘အသုကဿ ဒဿာမိ, အသုကဿ န ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ စိတ္တေန ဝိဘဇနံ ပန ပုဂ္ဂလပဋိဝိဘတ္တံ နာမ. တဒုဘယမ္ပိ အကတွာ ယော အပ္ပဋိဝိဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ, အယံ အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီ နာမ. ពាក្យថា លាភា បានដល់ បច្ច័យទាំងឡាយមានចីវរជាដើមដែលបានមក។ ពាក្យថា ធម្មិកា បានដល់ បច្ច័យដែលកើតឡើងដោយធម៌ ដោយស្មើ ដោយវត្តនៃការត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត ដោយវៀរចាកមិច្ឆាជីវៈមានការបោកប្រាស់ជាដើម។ ពាក្យថា អន្តមសោ បត្តបរិយាបន្នមត្តម្បិ បានដល់ សូម្បីត្រឹមតែអាហារដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងសបិត គឺដោយកំណត់យ៉ាងតិចបំផុត សូម្បីតែភិក្ខាប្រមាណពីរឬបីវែកដែលធ្លាក់ទៅក្នុងខាងក្នុងនៃសបិត។ ក្នុងពាក្យថា អប្បដិវិភត្តភោគី នេះ ការបែងចែកមាន ២ យ៉ាងគឺ ការបែងចែកអាមិស និងការបែងចែកបុគ្គល។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ ការបែងចែកដោយចិត្តថា «យើងនឹងឲ្យប៉ុណ្ណេះ យើងនឹងមិនឲ្យប៉ុណ្ណេះ» ឈ្មោះថា ការបែងចែកអាមិស។ ចំណែកការបែងចែកដោយចិត្តថា «យើងនឹងឲ្យដល់ភិក្ខុឈ្មោះនេះ យើងនឹងមិនឲ្យដល់ភិក្ខុឈ្មោះនេះ» ឈ្មោះថា ការបែងចែកបុគ្គល។ ភិក្ខុណា មិនធ្វើការបែងចែកទាំងពីរយ៉ាងនោះ ហើយបរិភោគលាភដែលមិនបានបែងចែក ភិក្ខុនេះឈ្មោះថា «អ្នកបរិភោគមិនបែងចែក»។ သီလဝန္တေဟိ [Pg.294] သဗြဟ္မစာရီဟိ သာဓာရဏဘောဂီတိ ဧတ္ထ သာဓာရဏဘောဂိနော ဣဒံ လက္ခဏံ, ယံ ယံ ပဏီတံ လဗ္ဘတိ, တံ တံ နေဝ လာဘေန လာဘံ ဇိဂီသနာမုခေန ဂိဟီနံ ဒေတိ, န အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇတိ; ပဋိဂ္ဂဏှန္တောဝ သံဃေန သာဓာရဏံ ဟောတူတိ ဂဟေတွာ ဂဏ္ဍိံ ပဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ သံဃသန္တကံ ဝိယ ပဿတိ. ဣဒံ ပန သာရဏီယဓမ္မံ ကော ပူရေတိ, ကော န ပူရေတီတိ? ဒုဿီလော တာဝ န ပူရေတိ. န ဟိ တဿ သန္တကံ သီလဝန္တာ ဂဏှန္တိ. ပရိသုဒ္ဓသီလော ပန ဝတ္တံ အခဏ္ဍေန္တော ပူရေတိ. ក្នុងពាក្យថា សីលវន្តេហិ សព្រហ្មចារីហិ សាធារណភោគី នេះ នេះជាលក្ខណៈរបស់អ្នកបរិភោគជាសាធារណៈ៖ លាភដ៏ផ្ចិតផ្ចង់ណាមួយដែលបានមក ភិក្ខុនោះមិនប្រគល់លាភនោះទៅឲ្យគ្រហស្ថទាំងឡាយដោយចង់បានលាភតបស្នងឡើយ ហើយក៏មិនបរិភោគតែម្នាក់ឯងដែរ។ កាលដែលទទួល ក៏ទទួលដោយគិតថា «សូមឲ្យលាភនេះជាសាធារណៈដល់សង្ឃចុះ» ហើយរមែងមើលឃើញលាភនោះដូចជាជារបស់សង្ឃដែលត្រូវវាយគង (ឬជួង) ហើយទើបបរិភោគរួមគ្នា។ ចុះសារាណីយធម៌នេះ តើនរណាបំពេញ តើនរណាមិនបំពេញ? មុនដំបូង ភិក្ខុទ្រុស្តសីលរមែងមិនបំពេញឡើយ ព្រោះថា ភិក្ខុអ្នកមានសីលទាំងឡាយ រមែងមិនទទួលរបស់របររបស់ភិក្ខុទ្រុស្តសីលនោះឡើយ។ ចំណែកភិក្ខុអ្នកមានសីលដ៏បរិសុទ្ធ រមែងបំពេញដោយមិនឲ្យដាច់វត្តឡើយ។ တတြိဒံ ဝတ္တံ – ယော ဟိ ဩဒိဿကံ ကတွာ မာတု ဝါ ပိတု ဝါ အာစရိယုပဇ္ဈာယာဒီနံ ဝါ ဒေတိ, သော ဒါတဗ္ဗံ ဒေတိ, သာရဏီယဓမ္မော ပနဿ န ဟောတိ, ပလိဗောဓဇဂ္ဂနံ နာမ ဟောတိ. သာရဏီယဓမ္မော ဟိ မုတ္တပလိဗောဓဿေဝ ဝဋ္ဋတိ, တေန ပန ဩဒိဿကံ ဒေန္တေန ဂိလာနဂိလာနုပဋ္ဌာကအာဂန္တုကဂမိကာနဉ္စေဝ နဝပဗ္ဗဇိတဿ စ သံဃာဋိပတ္တဂ္ဂဟဏံ အဇာနန္တဿ ဒါတဗ္ဗံ. ဧတေသံ ဒတွာ အဝသေသံ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ထောကံ ထောကံ အဒတွာ ယော ယတ္တကံ ဂဏှာတိ, တဿ တတ္တကံ ဒါတဗ္ဗံ. အဝသိဋ္ဌေ အသတိ ပုန ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ယံ ယံ ပဏီတံ, တံ တံ ဒတွာ သေသံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ‘‘သီလဝန္တေဟီ’’တိ ဝစနတော ဒုဿီလဿ အဒါတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាវត្ត៖ ភិក្ខុណាធ្វើការចង្អុលបង្ហាញចំពោះ (រំលឹកចំពោះ) ហើយប្រគល់ឲ្យមាតា ឬបិតា ឬអាចារ្យ ឧបជ្ឈាយ៍ជាដើម ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាឲ្យវត្ថុដែលគួរឲ្យ ប៉ុន្តែសារាណីយធម៌មិនមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ នេះឈ្មោះថាជាការថែទាំកង្វល់ (បលិពោធ) ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា សារាណីយធម៌ រមែងសមគួរដល់ភិក្ខុដែលរួចផុតពីកង្វល់ (បលិពោធ) តែប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកភិក្ខុដែលបំពេញសារាណីយធម៌នោះ កាលបើនឹងឲ្យដោយចំពោះ គប្បីឲ្យដល់ភិក្ខុឈឺ ភិក្ខុអ្នកថែទាំភិក្ខុឈឺ ភិក្ខុអាគន្តុកៈ ភិក្ខុអ្នកត្រៀមនឹងធ្វើដំណើរ និងភិក្ខុបួសថ្មីដែលមិនទាន់ស្គាល់ការកាន់យកសង្ឃាដិនិងသបិត។ កាលបើប្រគល់ឲ្យភិក្ខុទាំងនោះហើយ បើមានរបស់ដែលនៅសល់ មិនត្រូវចែកឲ្យបន្តិចបន្តួចចាប់តាំងពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈឡើយ ភិក្ខុណាត្រូវការប៉ុន្មាន គប្បីប្រគល់ឲ្យភិក្ខុនោះប៉ុណ្ណោះ។ កាលបើរបស់ដែលនៅសល់មិនមានទេ គប្បីត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតម្តងទៀត ហើយចាប់តាំងពីអាសនៈរបស់ព្រះថេរៈមក របស់ណាដែលផ្ចិតផ្ចង់ គប្បីប្រគល់របស់នោះៗ ឲ្យរួចហើយ ទើបបរិភោគរបស់ដែលនៅសល់។ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «ជាមួយភិក្ខុអ្នកមានសីលទាំងឡាយ» ដូច្នេះ សូម្បីតែមិនឲ្យដល់ភិក្ខុទ្រុស្តសីល ក៏គួរដែរ។ အယံ ပန သာရဏီယဓမ္မော သုသိက္ခိတာယ ပရိသာယ သုပူရော ဟောတိ, နော အသိက္ခိတာယ ပရိသာယ. သုသိက္ခိတာယ ဟိ ပရိသာယ ယော အညတော လဘတိ, သော န ဂဏှာတိ, အညတော အလဘန္တောပိ ပမာဏယုတ္တမေဝ ဂဏှာတိ, န အတိရေကံ. အယဉ္စ ပန သာရဏီယဓမ္မော ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဒေန္တဿာပိ ဒွါဒသဟိ ဝဿေဟိ ပူရတိ, န တတော ဩရံ. သစေ ဟိ ဒွါဒသမေပိ ဝဿေ သာရဏီယဓမ္မပူရကော ပိဏ္ဍပါတပူရံ ပတ္တံ အာသနသာလာယံ ဌပေတွာ နဟာယိတုံ ဂစ္ဆတိ, သံဃတ္ထေရော စ ကဿေသော ပတ္တောတိ? သာရဏီယဓမ္မပူရကဿာတိ ဝုတ္တေ – ‘‘အာဟရထ န’’န္တိ သဗ္ဗံ ပိဏ္ဍပါတံ ဝိစာရေတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ စ ရိတ္တပတ္တံ ဌပေတိ. အထ သော ဘိက္ခု ရိတ္တပတ္တံ ဒိသွာ, ‘‘မယှံ အသေသေတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိံသူ’’တိ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပာဒေတိ, သာရဏီယဓမ္မော ဘိဇ္ဇတိ, ပုန ဒွါဒသ ဝဿာနိ ပူရေတဗ္ဗော [Pg.295] ဟောတိ, တိတ္ထိယပရိဝါသသဒိသော ဟေသ. သကိံ ခဏ္ဍေ ဇာတေ ပုန ပူရေတဗ္ဗောဝ. ယော ပန, ‘‘လာဘာ ဝတ မေ, သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ, ယဿ မေ ပတ္တဂတံ အနာပုစ္ဆာဝ သဗြဟ္မစာရီ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ သောမနဿံ ဇနေတိ, တဿ ပုဏ္ဏော နာမ ဟောတိ. ចំណែកសារាណីយធម៌នេះ រមែងពេញបានដោយងាយក្នុងបរិស័ទដែលបានសិក្សាល្អហើយ មិនមែនក្នុងបរិស័ទដែលមិនបានសិក្សានោះឡើយ។ ព្រោះថាក្នុងបរិស័ទដែលបានសិក្សាល្អហើយ ភិក្ខុណាបានលាភពីកន្លែងផ្សេង ភិក្ខុនោះរមែងមិនទទួលយកឡើយ សូម្បីតែភិក្ខុដែលមិនបានលាភពីកន្លែងផ្សេង ក៏ទទួលយកត្រឹមតែប្រមាណដ៏សមគួរ មិនទទួលយកឲ្យហួសប្រមាណឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សារាណីយធម៌នេះ សូម្បីតែភិក្ខុដែលត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតម្តងហើយម្តងទៀត ហើយប្រគល់របស់ដែលបានមកៗ ឲ្យទៅនោះ ក៏រមែងពេញដោយកំណត់ ១២ ឆ្នាំ មិនមែនថយចុះជាងនោះឡើយ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើក្នុងឆ្នាំទី ១២ ភិក្ខុអ្នកបំពេញសារាណីយធម៌ ដាក់សបិតដែលពេញដោយបិណ្ឌបាតទុកក្នុងរោងភត្ត ហើយទៅស្រង់ទឹក ព្រះសង្ឃត្ថេរក៏សួរថា «សបិតនេះជារបស់នរណា?» កាលបើមានគេជម្រាបថា «ជារបស់ភិក្ខុអ្នកបំពេញសារាណីយធម៌» ព្រះសង្ឃត្ថេរក៏ពោលថា «ចូរនាំយកសបិតនោះមក» ហើយចាត់ចែងបិណ្ឌបាតទាំងអស់នោះឆាន់រួចហើយ ក៏ដាក់សបិតទទេទុក។ គ្រានោះ ភិក្ខុនោះឃើញសបិតទទេហើយ ក៏កើតទោមនស្សថា «ពួកលោកឆាន់របស់អាត្មាអញមិនឲ្យសល់សោះឡើយ» យ៉ាងនេះ សារាណីយធម៌រមែងដាច់ធ្លាយ ភិក្ខុនោះត្រូវបំពេញសារាណីយធម៌អស់ ១២ ឆ្នាំជាថ្មីម្តងទៀត ព្រោះការបំពេញនេះមានសភាពដូចជាបរិវាសរបស់ពួកអយថ៌ (តិរ្ថិយ)។ កាលបើដាច់ធ្លាយម្តងហើយ ត្រូវតែបំពេញជាថ្មីម្តងទៀត។ ចំណែកភិក្ខុណា បង្កើតសោមនស្សថា «ជាលាភរបស់អាត្មាអញហ្ន៎ អាត្មាអញបានល្អហើយហ្ន៎ ដែលពួកសព្រហ្មចារីឆាន់ចង្ហាន់ដែលនៅក្នុងសបិតរបស់អាត្មាអញ ដោយមិនបាច់សុំអនុញ្ញាតសោះ» យ៉ាងនេះ សារាណីយធម៌របស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថាពេញលេញហើយ។ ဧဝံ ပူရိတသာရဏီယဓမ္မဿ ပန နေဝ ဣဿာ, န မစ္ဆရိယံ ဟောတိ, သော မနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ, သုလဘပစ္စယော; ပတ္တဂတမဿ ဒီယမာနမ္ပိ န ခီယတိ, ဘာဇနီယဘဏ္ဍဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဘဏ္ဍံ လဘတိ, ဘယေ ဝါ ဆာတကေ ဝါ သမ္ပတ္တေ ဒေဝတာ ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇန္တိ. ចំណែកភិក្ខុដែលបានបំពេញសារាណីយធម៌យ៉ាងនេះហើយ រមែងមិនមានសេចក្តីច្រណែន (ឥស្សា) មិនមានសេចក្តីកំណាញ់ (មច្ឆរិយៈ) ឡើយ ភិក្ខុនោះរមែងជាទីស្រឡាញ់របស់មនុស្សទាំងឡាយ ជាអ្នកមានបច្ច័យបានដោយងាយ។ របស់ដែលនៅក្នុងសបិតរបស់ភិក្ខុនោះ សូម្បីតែឲ្យទៅអ្នកដទៃ ក៏មិនចេះអស់ឡើយ ក្នុងកន្លែងចែកភណ្ឌៈ រមែងបានភណ្ឌៈដ៏ប្រសើរ (អគ្គភណ្ឌៈ)។ កាលបើភ័យ ឬទុរភិក្ស (ការអត់ឃ្លាន) មកដល់ ទេវតាទាំងឡាយរមែងខ្វល់ខ្វាយ (ជួយជ្រោមជ្រែង)។ တတြိမာနိ ဝတ္ထူနိ – လေဏဂိရိဝါသီ တိဿတ္ထေရော ကိရ မဟာဂိရိဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝသတိ. ပညာသ မဟာထေရာ နာဂဒီပံ စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တာ ဂိရိဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကိဉ္စိ အလဒ္ဓါ နိက္ခမိံသု. ထေရော ပဝိသန္တော တေ ဒိသွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘လဒ္ဓံ, ဘန္တေ’’တိ? ဝိစရိမှာ, အာဝုသောတိ. သော အလဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ အာဟ – ‘‘ယာဝါဟံ, ဘန္တေ, အာဂစ္ဆာမိ, တာဝ ဣဓေဝ ဟောထာ’’တိ. မယံ, အာဝုသော, ပညာသ ဇနာ ပတ္တတေမနမတ္တမ္ပိ န လဘိမှာတိ. နေဝါသိကာ နာမ, ဘန္တေ, ပဋိဗလာ ဟောန္တိ, အလဘန္တာပိ ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂသဘာဝံ ဇာနန္တီတိ. ထေရာ အာဂမိံသု. ထေရော ဂါမံ ပါဝိသိ. ဓုရဂေဟေယေဝ မဟာဥပါသိကာ ခီရဘတ္တံ သဇ္ဇေတွာ ထေရံ ဩလောကယမာနာ ဌိတာ ထေရဿ ဒွါရံ သမ္ပတ္တဿေဝ ပတ္တံ ပူရေတွာ အဒါသိ. သော တံ အာဒါယ ထေရာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘ဂဏှထ, ဘန္တေ’’တိ သံဃတ္ထေရမာဟ. ထေရော, ‘‘အမှေဟိ ဧတ္တကေဟိ ကိဉ္စိ န လဒ္ဓံ, အယံ သီဃမေဝ ဂဟေတွာ အာဂတော, ကိံ နု ခေါ’’တိ သေသာနံ မုခံ ဩလောကေသိ. ထေရော ဩလောကနာကာရေနေဝ ဉတွာ – ‘‘ဓမ္မေန သမေန လဒ္ဓပိဏ္ဍပါတော, နိက္ကုက္ကုစ္စာ ဂဏှထ ဘန္တေ’’တိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗေသံ ယာဝဒတ္ထံ ဒတွာ အတ္တနာပိ ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇိ. ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជារឿងរ៉ាវទាំងឡាយ៖ ឮថា ព្រះតិស្សត្ថេរ ជាអ្នកនៅក្នុងលេណគិរី (ភ្នំគុហា) អាស្រ័យនឹងមហាកិរិគ្រាម (ភូមិមហាកិរិ) ហើយគង់នៅ។ ព្រះមហាត្ថេរ ៥០ អង្គ កាលដែលធ្វើដំណើរទៅកាន់កោះនាគទ្វីប ដើម្បីថ្វាយបង្គំចេតិយ បានត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិកិរិគ្រាម មិនបានចង្ហាន់បន្តិចសោះ ក៏ចេញទៅ។ ព្រះតិស្សត្ថេរ កាលដែលចូលទៅ (បិណ្ឌបាត) បានឃើញព្រះថេរៈទាំងនោះ ក៏សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ បានចង្ហាន់ខ្លះដែរឬទេ?» ព្រះថេរៈទាំងនោះតបថា «ម្នាលអាវុសោ ពួកយើងបានត្រាច់ទៅហើយ (តែមិនបាន)»។ ព្រះតិស្សត្ថេរដឹងថាពួកលោកមិនបានចង្ហាន់ ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សូមគង់ចាំនៅទីនេះសិន ចាំទាល់តែខ្ញុំករុណាត្រឡប់មកវិញ»។ ព្រះថេរៈទាំងនោះពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ពួកយើងទាំង ៥០ អង្គ សូម្បីតែទឹកលាងសបិត ក៏មិនបានផង»។ ព្រះតិស្សត្ថេរពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ទាំងឡាយ ភិក្ខុអ្នកនៅប្រចាំកន្លែង រមែងមានសមត្ថភាព សូម្បីតែមិនបាន ក៏រមែងស្គាល់សភាពនៃផ្លូវត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតដែរ»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយក៏គង់ចាំនៅ។ ព្រះតិស្សត្ថេរបានចូលទៅកាន់ភូមិ។ ក្នុងផ្ទះដំបូងបង្អស់នោះឯង មហាឧបាសិកាម្នាក់ បានចាត់ចែងចង្ហាន់លាយទឹកដោះស្រស់ ហើយឈររង់ចាំមើលព្រះថេរៈ។ លុះព្រះថេរៈមកដល់ទ្វារផ្ទះភ្លាម នាងក៏បានដាក់ចង្ហាន់ពេញសបិតប្រគេន។ ព្រះថេរៈបានកាន់យកចង្ហាន់នោះ ទៅកាន់សំណាក់នៃព្រះថេរៈទាំងឡាយ ហើយជម្រាបព្រះសង្ឃត្ថេរថា «សូមទទួលយកចុះ បពិត្រលោកម្ចាស់»។ ព្រះសង្ឃត្ថេរគិតថា «ពួកយើងច្រើនអង្គប៉ុណ្ណេះ មិនបានចង្ហាន់បន្តិចសោះឡើយ ចំណែកភិក្ខុនេះ ទៅទទួលយកមកបានយ៉ាងលឿន តើមានហេតុដូចម្តេចហ្ន៎?» ហើយក៏សម្លឹងមើលមុខភិក្ខុដទៃទៀត។ ព្រះតិស្សត្ថេរដឹងដោយអាការៈនៃការសម្លឹងមើលនោះឯង ក៏ជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតនេះ បានមកដោយធម៌ ដោយស្មើ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយទទួលយកដោយមិនបាច់មានសេចក្តីសង្ស័យ (កុក្កុច្ចៈ) ឡើយ» ហើយបានប្រគេនដល់ព្រះថេរៈគ្រប់អង្គតាមលំដាប់ ចាប់តាំងពីព្រះសង្ឃត្ថេរទៅ តាមតម្រូវការ ហើយខ្លួនឯងក៏បានឆាន់តាមតម្រូវការដែរ។ အထ နံ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ထေရာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကဒါ, အာဝုသော, လောကုတ္တရဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈီ’’တိ? နတ္ထိ မေ, ဘန္တေ, လောကုတ္တရဓမ္မောတိ. ဈာနလာဘီသိ, အာဝုသောတိ? ဧတမ္ပိ မေ, ဘန္တေ, နတ္ထီတိ. နနု, အာဝုသော, ပါဋိဟာရိယန္တိ? သာရဏီယဓမ္မော မေ, ဘန္တေ, ပူရိတော, တဿ မေ ဓမ္မဿ ပူရိတကာလတော [Pg.296] ပဋ္ဌာယ သစေပိ ဘိက္ခုသတသဟဿံ ဟောတိ, ပတ္တဂတံ န ခီယတီတိ. သာဓု သာဓု, သပ္ပုရိသ, အနုစ္ဆဝိကမိဒံ တုယှန္တိ. ဣဒံ တာဝ ပတ္တဂတံ န ခီယတီတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု. គ្រានោះ កាលដែលកិច្ចភត្តចប់សព្វគ្រប់ហើយ ព្រះថេរៈទាំងឡាយបានសួរភិក្ខុនោះថា «ម្នាលអាវុសោ លោកបានត្រាស់ដឹងលោកុត្តរធម៌តាំងពីកាលណា?» ភិក្ខុនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ លោកុត្តរធម៌មិនមានដល់ខ្ញុំករុណាឡើយ»។ ព្រះថេរៈសួរថា «ម្នាលអាវុសោ លោកជាអ្នកបានឈានឬ?» ភិក្ខុនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូម្បីតែឈាននោះ ក៏មិនមានដល់ខ្ញុំករុណាឡើយ» ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលអាវុសោ ចុះនេះមិនមែនជាបាដិហារិយ៍ទេឬ?» ភិក្ខុនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សារាណីយធម៌ ខ្ញុំករុណាបានបំពេញហើយ ចាប់តាំងពីកាលដែលសារាណីយធម៌នោះពេញលេញមក សូម្បីតែមានភិក្ខុមួយសែនអង្គ ចង្ហាន់ដែលនៅក្នុងសបិត ក៏មិនចេះអស់ឡើយ» ព្រះថេរៈទាំងឡាយពោលថា «សាធុ សាធុ ម្នាលសប្បុរស ធម៌នេះសមគួរដល់លោកហើយ»។ នេះជារឿងរ៉ាវក្នុងពាក្យថា «ចង្ហាន់ក្នុងសបិតមិនចេះអស់» មុនដំបូង។ အယမေဝ ပန ထေရော စေတိယပဗ္ဗတေ ဂိရိဘဏ္ဍမဟာပူဇာယ ဒါနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ, ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကိံ ဝရဘဏ္ဍ’’န္တိ ပုစ္ဆတိ. ဒွေ သာဋကာ, ဘန္တေတိ. ဧတေ မယှံ ပါပုဏိဿန္တီတိ. တံ သုတွာ အမစ္စော ရညော အာရောစေသိ – ‘‘ဧကော ဒဟရော ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ. ‘‘ဒဟရဿေဝံ စိတ္တံ, မဟာထေရာနံ ပန သုခုမသာဋကာ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ဝတွာ, ‘‘မဟာထေရာနံ ဒဿာမီ’’တိ ဌပေသိ. တဿ ဘိက္ခုသံဃေ ပဋိပါဋိယာ ဌိတေ ဒေန္တဿ မတ္ထကေ ဌပိတာပိ တေ သာဋကာ ဟတ္ထံ နာရောဟန္တိ, အညေဝ အာရောဟန္တိ. ဒဟရဿ ဒါနကာလေ ပန ဟတ္ထံ အာရုဠှာ. သော တဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ အမစ္စဿ မုခံ ဩလောကေတွာ ဒဟရံ နိသီဒါပေတွာ ဒါနံ ဒတွာ သံဃံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒဟရဿ သန္တိကေ နိသီဒိတွာ, ‘‘ကဒါ, ဘန္တေ, ဣမံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတ္ထာ’’တိ အာဟ. သော ပရိယာယေနပိ အသန္တံ အဝဒန္တော, ‘‘နတ္ထိ မယှံ, မဟာရာဇ, လောကုတ္တရဓမ္မော’’တိ အာဟ. နနု, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗေဝ အဝစုတ္ထာတိ? အာမ, မဟာရာဇ, သာရဏီယဓမ္မပူရကော အဟံ, တဿ မေ ဓမ္မဿ ပူရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘာဇနီယဘဏ္ဍဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဘဏ္ဍံ ပါပုဏာတီတိ. သာဓု သာဓု, ဘန္တေ, အနုစ္ဆဝိကမိဒံ တုမှာကန္တိ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. ဣဒံ ဘာဇနီယဘဏ္ဍဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဘဏ္ဍံ ပါပုဏာတီတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု. ព្រះថេរៈអង្គនោះឯង បានទៅកាន់កន្លែងធ្វើទាន ក្នុងពិធីបូជាគិរិភណ្ឌដ៏ធំ នាភ្នំចេតិយ ហើយសួរថា «ក្នុងកន្លែងនេះ តើអ្វីជាភណ្ឌៈដ៏ប្រសើរ?» ពួកជនជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ គឺសំពត់ពីរសំរាប់»។ ព្រះថេរៈពោលថា «សំពត់ទាំងនេះ នឹងធ្លាក់មកដល់អាត្មាអញ»។ អមត្យបានឮពាក្យនោះ ក៏ក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «មានភិក្ខុបួសថ្មីមួយអង្គ ពោលយ៉ាងនេះ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ភិក្ខុបួសថ្មីមានចិត្តលោភលន់យ៉ាងនេះ ចំណែកព្រះមហាត្ថេរទាំងឡាយ ទើបសមគួរនឹងសំពត់ដ៏ល្អិត» ហើយទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការថា «យើងនឹងប្រគេនដល់ព្រះមហាត្ថេរទាំងឡាយ» រួចក៏ទុកសំពត់នោះឡែក។ កាលដែលព្រះសង្ឃគង់តាមលំដាប់ ហើយព្រះរាជាទ្រង់ប្រគេន សូម្បីតែសំពត់ទាំងពីរសំរាប់នោះ ត្រូវបានដាក់ទុកខាងលើ ក៏មិនធ្លាក់ទៅក្នុងដៃរបស់ព្រះមហាត្ថេរទាំងឡាយឡើយ គឺមានតែសំពត់ដទៃទៀតប៉ុណ្ណោះដែលធ្លាក់ទៅក្នុងដៃ។ លុះដល់ពេលប្រគេនដល់ភិក្ខុបួសថ្មី សំពត់ទាំងនោះក៏ធ្លាក់ទៅក្នុងដៃរបស់លោកភ្លាម។ ព្រះរាជាទ្រង់ប្រគេនសំពត់នោះក្នុងដៃរបស់លោក ហើយសម្លឹងមើលមុខអមត្យ រួចទ្រង់ញ៉ាំងភិក្ខុបួសថ្មីនោះឲ្យគង់ ហើយប្រគេនទាន រួចទ្រង់លាព្រះសង្ឃ ហើយគង់នៅជិតភិក្ខុបួសថ្មីនោះ ក៏ក្រាបបង្គំទូលសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ តើលោកម្ចាស់បានត្រាស់ដឹងធម៌នេះតាំងពីកាលណា?» ភិក្ខុបួសថ្មីនោះ មិនចង់ពោលនូវលោកុត្តរធម៌ដែលមិនមានពិត សូម្បីតែដោយបរិយាយ ក៏ពោលថា «បពិត្រមហារាជ លោកុត្តរធម៌មិនមានដល់អាត្មាភាពឡើយ»។ ព្រះរាជាសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ចុះកាលពីមុន លោកម្ចាស់មិនបានពោលថា សំពត់ទាំងនេះនឹងធ្លាក់មកដល់អាត្មាភាពទេឬ?» ភិក្ខុនោះតបថា «ថ្វាយព្រះពរមហារាជ ពិតមែនហើយ អាត្មាភាពជាអ្នកបំពេញសារាណីយធម៌ ចាប់តាំងពីកាលដែលសារាណីយធម៌នោះពេញលេញមក ក្នុងកន្លែងចែកភណ្ឌៈ រមែងបានភណ្ឌៈដ៏ប្រសើរ (អគ្គភណ្ឌៈ)»។ ព្រះរាជាទ្រង់ពោលថា «សាធុ សាធុ បពិត្រលោកម្ចាស់ ធម៌នេះសមគួរដល់លោកម្ចាស់ហើយ» រួចទ្រង់ថ្វាយបង្គំហើយយាងចេញទៅ។ នេះជារឿងរ៉ាវក្នុងពាក្យថា «ក្នុងកន្លែងចែកភណ្ឌៈ រមែងបានភណ្ឌៈដ៏ប្រសើរ»។ ဗြာဟ္မဏတိဿဘယေ ပန ဘာတရဂါမဝါသိနော နာဂတ္ထေရိယာ အနာရောစေတွာဝ ပလာယိံသု. ထေရီ ပစ္စူသကာလေ, ‘‘အတိဝိယ အပ္ပနိဂ္ဃောသော ဂါမော, ဥပဓာရေထ တာဝါ’’တိ ဒဟရဘိက္ခုနိယော အာဟ. တာ ဂန္တွာ သဗ္ဗေသံ ဂတဘာဝံ ဉတွာ အာဂမ္မ ထေရိယာ အာရောစေသုံ. သာ သုတွာ, ‘‘မာ တုမှေ တေသံ ဂတဘာဝံ စိန္တယိတ္ထ, အတ္တနော ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာယောနိသောမနသိကာရေသုယေဝ ယောဂံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ပါရုပိတွာ အတ္တဒွါဒသမာ ဂါမဒွါရေ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ အဋ္ဌာသိ. ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဒွါဒသန္နမ္ပိ ဘိက္ခုနီနံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ, ‘‘အယျေ, အညတ္ထ မာ ဂစ္ဆထ, နိစ္စံ ဣဓေဝ ဧထာ’’တိ အာဟ. ထေရိယာ ပန ကနိဋ္ဌဘာတာ [Pg.297] နာဂတ္ထေရော နာမ အတ္ထိ. သော, ‘‘မဟန္တံ ဘယံ, န သက္ကာ ဣဓ ယာပေတုံ, ပရတီရံ ဂမိဿာမာတိ အတ္တဒွါဒသမောဝ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနာ နိက္ခန္တော ထေရိံ ဒိသွာ ဂမိဿာမီ’’တိ ဘာတရဂါမံ အာဂတော. ထေရီ, ‘‘ထေရာ အာဂတာ’’တိ သုတွာ တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ကိံ အယျာတိ ပုစ္ဆိ. သော တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ. သာ, ‘‘အဇ္ဇ ဧကဒိဝသံ ဝိဟာရေယေဝ ဝသိတွာ သွေဝ ဂမိဿထာ’’တိ အာဟ. ထေရာ ဝိဟာရံ အဂမံသု. ចំណែកកាលដែលភ័យអំពីព្រាហ្មណតិស្សៈកើតឡើង ពួកអ្នកភូមិភាតរគ្រាម បានរត់ភៀសខ្លួនទៅ ដោយមិនបានជម្រាបដល់ព្រះនាងនាគត្ថេរីឡើយ។ ព្រះត្ថេរី ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ បានប្រាប់ពួកភិក្ខុនីក្មេងៗថា «ភូមិស្ងាត់សំឡេងខ្លាំងណាស់ ចូរទៅស៊ើបមើលសិន»។ ភិក្ខុនីទាំងនោះទៅហើយ ដឹងថាអ្នករាល់គ្នាទៅអស់ហើយ ក៏ត្រឡប់មកជម្រាបព្រះត្ថេរី។ ព្រះត្ថេរីបានឮហើយ ក៏ពោលថា «ពួកនាងកុំគិតពីការទៅរបស់ពួកជនទាំងនោះឡើយ ចូរខំប្រឹងប្រែងតែក្នុងការពោលបាលី ការសួរដេញដោល និងការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏សមគួរ (យោនិសោមនសិការ) របស់ខ្លួនចុះ» រួចហើយ លុះដល់វេលាត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាត ក៏គ្រងចីវរ មានខ្លួនជាគម្រប់ ១២ អង្គ ទៅឈរនៅក្រោមដើមជ្រៃក្បែរទ្វារភូមិ។ ទេវតាដែលអាស្រ័យនៅនឹងដើមឈើ បានប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដល់ភិក្ខុនីទាំង ១២ អង្គនោះ ហើយជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ស្រីទាំងឡាយ សូមកុំនិមន្តទៅកន្លែងផ្សេងឡើយ សូមនិមន្តមកទីនេះជាប្រចាំចុះ»។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះត្ថេរីមានប្អូនប្រុសម្នាក់ ឈ្មោះព្រះនាគត្ថេរ។ ព្រះថេរៈនោះគិតថា «ភ័យធំធេងណាស់ មិនអាចរស់នៅទីនេះបានឡើយ អាត្មាអញនឹងទៅកាន់ត្រើយម្ខាង» ហើយមានខ្លួនជាគម្រប់ ១២ អង្គ ចេញពីកន្លែងស្នាក់នៅរបស់ខ្លួន គិតថានឹងទៅសួរសុខទុក្ខព្រះត្ថេរីសិន សឹមទៅ ទើបមកកាន់ភូមិភាតរគ្រាម។ ព្រះត្ថេរីឮថា «ព្រះថេរៈទាំងឡាយនិមន្តមកដល់ហើយ» ក៏ទៅកាន់សំណាក់របស់លោក ហើយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ តើមានការអ្វីដែរ?» ព្រះថេរៈក៏ប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះ។ ព្រះត្ថេរីជម្រាបថា «សូមលោកម្ចាស់គង់នៅក្នុងវិហារនេះមួយថ្ងៃសិន ចាំស្អែកសឹមនិមន្តទៅ»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយក៏បាននិមន្តទៅកាន់វិហារ។ ထေရီ ပုနဒိဝသေ ရုက္ခမူလေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ အာဟ. ထေရော, ‘‘ဝဋ္ဋိဿတိ ထေရီ’’တိ ဝတွာ တုဏှီ အဋ္ဌာသိ. ဓမ္မိကော တာတာ ပိဏ္ဍပါတော ကုက္ကုစ္စံ အကတွာ ပရိဘုဉ္ဇထာတိ. ဝဋ္ဋိဿတိ ထေရီတိ. သာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အာကာသေ ခိပိ, ပတ္တော အာကာသေ အဋ္ဌာသိ. ထေရော, ‘‘သတ္တတာလမတ္တေ ဌိတမ္ပိ ဘိက္ခုနီဘတ္တမေဝ, ထေရီတိ ဝတွာ ဘယံ နာမ သဗ္ဗကာလံ န ဟောတိ, ဘယေ ဝူပသန္တေ အရိယဝံသံ ကထယမာနော, ‘ဘော ပိဏ္ဍပါတိက ဘိက္ခုနီဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝီတိနာမယိတ္ထာ’တိ စိတ္တေန အနုဝဒိယမာနော သန္ထမ္ဘေတုံ န သက္ခိဿာမိ, အပ္ပမတ္တာ ဟောထ ထေရိယော’’တိ မဂ္ဂံ အာရုဟိ. ព្រះត្ថេរី ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ បានត្រាច់ទៅបិណ្ឌបាតនៅក្រោមដើមឈើ ហើយចូលទៅរកព្រះថេរៈ ជម្រាបថា «សូមលោកម្ចាស់ឆាន់ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតនេះចុះ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលត្ថេរី តើគួរដែរឬ?» រួចក៏ឈរស្ងៀម។ ព្រះត្ថេរីជម្រាបថា «ម្នាលប្អូន ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតនេះ បានមកដោយធម៌ សូមលោកម្ចាស់ឆាន់ដោយមិនបាច់មានសេចក្តីសង្ស័យឡើយ»។ ព្រះថេរៈពោលទៀតថា «ម្នាលត្ថេរី តើគួរដែរឬ?» ព្រះត្ថេរីក៏កាន់យកសបិតហើយគ្រវែងទៅលើអាកាស សបិតក៏អណ្តែតនៅលើអាកាស។ ព្រះថេរៈពោលថា «សូម្បីតែសបិតអណ្តែតនៅកម្ពស់ប្រមាណ ៧ ដើមត្នោត ក៏នៅតែជាចង្ហាន់របស់ភិក្ខុនីដដែល ម្នាលត្ថេរី» រួចពោលបន្តថា «ភ័យរមែងមិនមានគ្រប់ពេលឡើយ កាលបើភ័យរលត់ទៅហើយ អាត្មាអញកាលសម្តែងអរិយវង្សធម៌ នឹងត្រូវគេតិះដៀលក្នុងចិត្តថា ‹នែភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់បិណ្ឌបាតធុតង្គ លោកឯងឆាន់ចង្ហាន់របស់ភិក្ខុនី ហើយញ៉ាំងកាលឲ្យកន្លងទៅ› យ៉ាងនេះ អាត្មាអញនឹងមិនអាចទប់ទល់បានឡើយ បពិត្រលោកម្ចាស់ស្រីទាំងឡាយ សូមលោកម្ចាស់ស្រីទាំងឡាយកុំប្រមាទឡើយ» រួចហើយក៏ឡើងកាន់ផ្លូវធ្វើដំណើរទៅ។ ရုက္ခဒေဝတာပိ, ‘‘သစေ ထေရော ထေရိယာ ဟတ္ထတော ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိဿတိ, န နံ နိဝတ္တေဿာမိ, သစေ ပန န ပရိဘုဉ္ဇိဿတိ, နိဝတ္တေဿာမီ’’တိ စိန္တယမာနာ ဌတွာ ထေရဿ ဂမနံ ဒိသွာ ရုက္ခာ ဩရုယှ ပတ္တံ, ဘန္တေ, ဒေထာတိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ထေရံ ရုက္ခမူလံယေဝ အာနေတွာ အာသနံ ပညာပေတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ ကတဘတ္တကိစ္စံ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဒွါဒသ ဘိက္ခုနိယော, ဒွါဒသ စ ဘိက္ခူ သတ္တ ဝဿာနိ ဥပဋ္ဌဟိ. ဣဒံ ဒေဝတာ ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇန္တီတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု, တတြ ဟိ ထေရီ သာရဏီယဓမ္မပူရိကာ အဟောသိ. សូម្បីរុក្ខទេវតា កាលគិតថា «ប្រសិនបើព្រះថេរៈនឹងឆាន់ចង្ហាន់ពីហត្ថរបស់ព្រះថេរី យើងនឹងមិនឃាត់ព្រះថេរៈនោះឡើយ ប្រសិនបើមិនឆាន់ទេ យើងនឹងឃាត់» ហើយឈរមើលការនិមន្តទៅរបស់ព្រះថេរៈ ក៏ចុះចាកដើមឈើ និយាយថា «បពិត្រព្រះករុណា សូមប្រគេនព្រះបាត្រ» ហើយទទួលយកព្រះបាត្រ នាំព្រះថេរៈមកកាន់គល់ឈើនោះឯង រៀបចំអាសនៈ ប្រគេនចង្ហាន់ កាលព្រះថេរៈធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏ញ៉ាំងព្រះថេរៈឲ្យទទួលបដិញ្ញា ហើយបានឧបដ្ឋាកភិក្ខុនី ១២ រូប និងភិក្ខុ ១២ រូប អស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំ។ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ (វត្ថុ) ក្នុងពាក្យថា «devatā ussukkaṃ āpajjanti» (ទេវតាដល់នូវសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយ) ព្រោះថាក្នុងរឿងនោះ ព្រះថេរីជាអ្នកបំពេញសារណីយធម៌។ အခဏ္ဍာနီတိအာဒီသု ယဿ သတ္တသု အာပတ္တိက္ခန္ဓေသု အာဒိမှိ ဝါ အန္တေ ဝါ သိက္ခာပဒံ ဘိန္နံ ဟောတိ, တဿ သီလံ ပရိယန္တေ ဆိန္နသာဋကော ဝိယ ခဏ္ဍံ နာမ. ယဿ ပန ဝေမဇ္ဈေ ဘိန္နံ, တဿ မဇ္ဈေ ဆိဒ္ဒသာဋကော ဝိယ ဆိဒ္ဒံ နာမ ဟောတိ. ယဿ ပန ပဋိပါဋိယာ ဒွေ တီဏိ ဘိန္နာနိ, တဿ ပိဋ္ဌိယံ ဝါ ကုစ္ဆိယံ ဝါ ဥဋ္ဌိတေန ဝိသဘာဂဝဏ္ဏေန ကာဠရတ္တာဒီနံ အညတရဝဏ္ဏာ ဂါဝီ ဝိယ သဗလံ နာမ ဟောတိ. ယဿ ပန အန္တရန္တရာ ဘိန္နာနိ, တဿ [Pg.298] အန္တရန္တရာ ဝိသဘာဂဗိန္ဒုစိတြာ ဂါဝီ ဝိယ ကမ္မာသံ နာမ ဟောတိ. ယဿ ပန သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘိန္နာနိ, တဿ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ နာမ ဟောန္တိ. တာနိ ပနေတာနိ တဏှာဒါသဗျတော မောစေတွာ ဘုဇိဿဘာဝကရဏတော ဘုဇိဿာနိ. ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝိညူဟိ ပသတ္ထတ္တာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ. တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အပရာမဋ္ဌတ္တာ, ‘‘ဣဒံ နာမ တွံ အာပန္နပုဗ္ဗော’’တိ ကေနစိ ပရာမဋ္ဌုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ စ အပရာမဋ္ဌာနိ. ဥပစာရသမာဓိံ ဝါ အပ္ပနာသမာဓိံ ဝါ သံဝတ္တယန္တီတိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. သီလသာမညဂတော ဝိဟရတီတိ တေသု တေသု ဒိသာဘာဂေသု ဝိဟရန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သမာနဘာဝူပဂတသီလော ဝိဟရတိ. သောတာပန္နာဒီနဉှိ သီလံ သမုဒ္ဒန္တရေပိ ဒေဝလောကေပိ ဝသန္တာနံ အညေသံ သောတာပန္နာဒီနံ သီလေန သမာနမေဝ ဟောတိ, နတ္ထိ မဂ္ဂသီလေ နာနတ္တံ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «akhaṇḍāni» ជាដើម សិក្ខាបទក្នុងគំនរអាបត្តិទាំង ៧ របស់ភិក្ខុណា ធ្លាយក្នុងខាងដើម ឬក្នុងខាងចុង សីលរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា «khaṇḍa» (ធ្លាយ) ដូចជាសំពត់ដែលដាច់នៅត្រង់ជាយ។ ចំណែកភិក្ខុណា ធ្លាយក្នុងកណ្តាល សីលរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា «chidda» (ធ្លុះ) ដូចជាសំពត់ដែលធ្លុះនៅចំកណ្តាល។ ចំណែកភិក្ខុណា ធ្លាយសិក្ខាបទ ២ ឬ ៣ តាមលំដាប់ សីលរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា «sabala» (ពពាល) ដូចជាមេគោដែលមានពណ៌មិនដូចគ្នា មានពណ៌ខ្មៅ ឬក្រហមជាដើម កើតឡើងត្រង់ខ្នង ឬត្រង់ពោះ។ ចំណែកភិក្ខុណា ធ្លាយសិក្ខាបទក្នុងចន្លោះៗ សីលរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា «kammāsa» (ពព្រុស) ដូចជាមេគោដែលមានចំណុចពណ៌ខុសៗគ្នាដ៏វិចិត្រក្នុងចន្លោះៗ។ ចំណែកភិក្ខុណា សីលទាំងឡាយមិនធ្លាយដោយប្រការទាំងពួង សីលទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា «akhaṇḍāni» (មិនធ្លាយ) «acchiddāni» (មិនធ្លុះ) «asabalāni» (មិនពពាល) «akammāsāni» (មិនពព្រុស)។ សីលទាំងនោះ ឈ្មោះថា «bhujissāni» (ជាអ្នកជា) ព្រោះញ៉ាំងបុគ្គលឲ្យរួចចាកភាពជាទាសៈនៃតណ្ហា ហើយធ្វើឲ្យមានភាពជាអ្នកជា។ ឈ្មោះថា «viññūpasatthāni» (អ្នកប្រាជ្ញសរសើរ) ព្រោះជាសីលដែលអ្នកប្រាជ្ញមានព្រះពុទ្ធជាដើម ទ្រង់សរសើរហើយ។ ឈ្មោះថា «aparāmaṭṭhāni» (មិនត្រូវតណ្ហានិងទិដ្ឋិស្ទាបអង្អែល) ព្រោះមិនត្រូវតណ្ហានិងទិដ្ឋិស្ទាបអង្អែល និងព្រោះអ្នកណាមួយមិនអាចចោទប្រកាន់បានថា «អ្នកឯងធ្លាប់ត្រូវអាបត្តិនេះឈ្មោះនេះពីមុនមក»។ សីលទាំងឡាយដែលញ៉ាំងឧបចារសមាធិ ឬអប្បនាសមាធិឲ្យប្រព្រឹត្តទៅ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «samādhisaṃvattanikāni» (ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសមាធិ)។ ពាក្យថា «sīlasāmaññagato viharati» សេចក្តីថា ភិក្ខុមានសីលដល់នូវភាពស្មើគ្នា ជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយដែលគង់នៅក្នុងទិសតំបន់នោះៗ។ ព្រោះថាសីលរបស់ព្រះសោតាបន្នៈជាដើម តែងស្មើគ្នាជាមួយនឹងសីលរបស់ព្រះសោតាបន្នៈជាដើមដទៃទៀត ដែលរស់នៅក្នុងសមុទ្រក្តី ក្នុងទេវលោកក្តី មិនមានសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងមគ្គសីលឡើយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកមគ្គសីលនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ယာယံ ဒိဋ္ဌီတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. အရိယာတိ နိဒ္ဒေါသာ. နိယျာတီတိ နိယျာနိကာ. တက္ကရဿာတိ ယော တထာကာရီ ဟောတိ. ဒုက္ခက္ခယာယာတိ သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယတ္ထံ. ဒိဋ္ဌိသာမညဂတောတိ သမာနဒိဋ္ဌိဘာဝံ ဥပဂတော ဟုတွာ ဝိဟရတိ. အဂ္ဂန္တိ ဇေဋ္ဌကံ. သဗ္ဗဂေါပါနသိယော သင်္ဂဏှာတီတိ သင်္ဂါဟိကံ. သဗ္ဗဂေါပါနသီနံ သံဃာဋံ ကရောတီတိ သံဃာဋနိကံ. သံဃာဋနိယန္တိ အတ္ထော. ယဒိဒံ ကူဋန္တိ ယမေတံ ကူဋာဂါရကဏ္ဏိကာသင်္ခါတံ ကူဋံ နာမ. ပဉ္စဘူမိကာဒိပါသာဒါ ဟိ ကူဋဗဒ္ဓါဝ တိဋ္ဌန္တိ. ယသ္မိံ ပတိတေ မတ္တိကံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေ ပတန္တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ယထာ ကူဋံ ကူဋာဂါရဿ, ဧဝံ ဣမေသမ္ပိ သာရဏီယဓမ္မာနံ ယာ အယံ အရိယာ ဒိဋ္ဌိ, သာ အဂ္ဂါ စ သင်္ဂါဟိကာ စ သံဃာဋနိယာ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ពាក្យថា «yāyaṃ diṭṭhi» សេចក្តីថា សម្មាទិដ្ឋិដែលប្រកបដោយមគ្គ។ ពាក្យថា «ariyā» សេចក្តីថា មិនមានទោស។ ពាក្យថា «niyyāti» សេចក្តីថា នាំចេញចាកវដ្តទុក្ខ (niyyānika)។ ពាក្យថា «takkarassāya» សេចក្តីថា បុគ្គលណាធ្វើតាមយ៉ាងនោះ។ ពាក្យថា «dukkhakkhayāya» សេចក្តីថា ដើម្បីការអស់ទៅនៃទុក្ខទាំងពួង។ ពាក្យថា «diṭṭhisāmaññagato» សេចក្តីថា ដល់នូវភាពមានទិដ្ឋិស្មើគ្នា ហើយរស់នៅ។ ពាក្យថា «aggaṃ» សេចក្តីថា ជាធំ (ជាប្រធាន)។ ពាក្យថា «sabbagopānasiyo saṅgaṇhāti» សេចក្តីថា ជាគ្រឿងប្រមូលផ្តុំ។ ពាក្យថា «sabbagopānasīnaṃ saṅghāṭaṃ karoti» គឺធ្វើនូវការជួបជុំគ្នានៃបង្កង់ទាំងពួង ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «saṅghāṭanika» មានន័យថា «saṅghāṭaniya» (ជាទីប្រមូលផ្តុំ)។ ពាក្យថា «yadidaṃ kūṭaṃ» សេចក្តីថា កំពូលណាដែលហៅថាជាចំណុចកណ្តាលនៃដំបូលប្រាសាទ។ ព្រោះថាប្រាសាទមាន ៥ ជាន់ជាដើម តែងតាំងនៅបានដោយសារតែជាប់នឹងកំពូលនោះឯង។ កាលបើកំពូលនោះធ្លាក់ចុះហើយ គ្រឿងសំណង់ទាំងអស់មានដីស្អិតជាដើម ក៏រមែងធ្លាក់ចុះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «evameva kho» សេចក្តីថា ដូចជាកំពូលជាទីប្រមូលផ្តុំនៃដំបូលប្រាសាទយ៉ាងណា ក្នុងបណ្តាសារណីយធម៌ទាំងឡាយនេះ សម្មាទិដ្ឋិដ៏ប្រសើរនេះ ក៏ជាធំផង ជាគ្រឿងប្រមូលផ្តុំផង ជាទីរួមផ្សំផង យ៉ាងនោះឯង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ၄၉၃. ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ယာယံ ဒိဋ္ဌီတိ ဧတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ယာယံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဒိဋ္ဌိ အရိယာ နိယျာနိကာ နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ ဝုတ္တာ, သာ ကထံ ကေန ကာရဏေန နိယျာတီတိ အတ္ထော. ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောဝ ဟောတီတိ ဧတ္တာဝတာပိ ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောယေဝ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. သုပ္ပဏိဟိတံ မေ မာနသန္တိ မယှံ စိတ္တံ သုဋ္ဌု ဌပိတံ. သစ္စာနံ ဗောဓာယာတိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗောဓတ္ထာယ. အရိယန္တိအာဒီသု တံ ဉာဏံ ယသ္မာ အရိယာနံ ဟောတိ, န ပုထုဇ္ဇနာနံ, တသ္မာ အရိယန္တိ ဝုတ္တံ. ယေသံ ပန လောကုတ္တရဓမ္မောပိ အတ္ထိ, တေသံယေဝ ဟောတိ, န [Pg.299] အညေသံ, တသ္မာ လောကုတ္တရန္တိ ဝုတ္တံ. ပုထုဇ္ဇနာနံ ပန အဘာဝတော အသာဓာရဏံ ပုထုဇ္ဇနေဟီတိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သဗ္ဗဝါရေသု. ៤៩៣. ក្នុងបទថា «kathañca, bhikkhave, yāyaṃ diṭṭhi» នេះ សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សម្មាទិដ្ឋិដែលប្រកបដោយសោតាបត្តិមគ្គណា ដែលព្រះអង្គត្រាស់ថា ជាធម៌ដ៏ប្រសើរ នាំចេញចាកទុក្ខ តែងនាំចេញដើម្បីការអស់ទៅនៃទុក្ខទាំងពួងដល់បុគ្គលអ្នកធ្វើតាមយ៉ាងនោះ សម្មាទិដ្ឋិនោះ តែងនាំចេញដោយរបៀបណា ដោយហេតុអ្វី នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា «pariyuṭṭhitacittova hoti» សេចក្តីថា សូម្បីតែចិត្តដែលត្រូវកិលេសគ្របសង្កត់ត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ក៏ឈ្មោះថាជាចិត្តដែលត្រូវកិលេសគ្របសង្កត់ពិតប្រាកដ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ វិធីនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងគ្រប់កន្លែង (ក្នុងវារៈទាំង ៨)។ ពាក្យថា «suppaṇihitaṃ me mānasaṃ» សេចក្តីថា ចិត្តរបស់ខ្ញុំត្រូវបានតម្កល់ទុកយ៉ាងល្អហើយ។ ពាក្យថា «saccānaṃ bodhāya» សេចក្តីថា ដើម្បីការត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចៈទាំង ៤។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានពាក្យថា «ariyaṃ» ជាដើម ញាណនោះ ព្រោះតែកើតមានដល់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយ មិនកើតមានដល់បុថុជ្ជនឡើយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «ariya» (ដ៏ប្រសើរ)។ ចំណែកព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយណាដែលមានលោកុត្តរធម៌ ញាណនោះរមែងកើតមានដល់ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះឯង មិនកើតមានដល់បុគ្គលដទៃឡើយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «lokuttara» (លោកុត្តរៈ)។ ព្រោះតែមិនមានដល់បុថុជ្ជនទាំងឡាយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា «asādhāraṇaṃ puthujjanehi» (មិនទូទៅដល់បុថុជ្ជន)។ វិធីនេះ គប្បីអនុវត្តក្នុងវារៈដែលសេសសល់ទាំង ៦ ផងដែរ។ ၄၉၄. လဘာမိ ပစ္စတ္တံ သမထန္တိ အတ္တနော စိတ္တေ သမထံ လဘာမီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗုတိယမ္ပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ သမထောတိ ဧကဂ္ဂတာ. နိဗ္ဗုတီတိ ကိလေသဝူပသမော. ៤៩៤. ពាក្យថា «labhāmi paccattaṃ samathaṃ» សេចក្តីថា ខ្ញុំបាននូវសមាធិក្នុងចិត្តរបស់ខ្លួន។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា «nibbuti» ក៏មានវិធីយ៉ាងនេះដែរ។ ហើយក្នុងសមថៈនិងនិព្វុតិទាំងពីរនេះ ពាក្យថា «samatha» គឺឯកគ្គតា ចំណែកពាក្យថា «nibbuti» គឺការរលត់ទៅនៃកិលេសទាំងឡាយ។ ၄၉၅. တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာတိ ဧဝရူပါယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ. ៤៩៥. ពាក្យថា «tathārūpāya diṭṭhiyā» សេចក្តីថា ដោយសម្មាទិដ្ឋិដែលប្រកបដោយសោតាបត្តិមគ្គមានសភាពយ៉ាងនេះ។ ၄၉၆. ဓမ္မတာယာတိ သဘာဝေန. ဓမ္မတာ ဧသာတိ သဘာဝေါ ဧသ. ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယတီတိ သံဃကမ္မဝသေန ဝါ ဒေသနာယ ဝါ ဝုဋ္ဌာနံ ဒိဿတိ. အရိယသာဝကော ဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော ဂရုကာပတ္တီသု ကုဋိကာရသဒိသံ, လဟုကာပတ္တီသု သဟသေယျာဒိသဒိသံ အစိတ္တကာပတ္တိံယေဝ အာပဇ္ဇတိ, တမ္ပိ အသဉ္စိစ္စ, နော သဉ္စိစ္စ, အာပန္နံ န ပဋိစ္ဆာဒေတိ. တသ္မာ အထ ခေါ နံ ခိပ္ပမေဝါတိအာဒိမာဟ. ဒဟရောတိ တရုဏော. ကုမာရောတိ န မဟလ္လကော. မန္ဒောတိ စက္ခုသောတာဒီနံ မန္ဒတာယ မန္ဒော. ဥတ္တာနသေယျကောတိ အတိဒဟရတာယ ဥတ္တာနသေယျကော, ဒက္ခိဏေန ဝါ ဝါမေန ဝါ ပဿေန သယိတုံ န သက္ကောတီတိ အတ္ထော. အင်္ဂါရံ အက္ကမိတွာတိ ဣတော စိတော စ ပသာရိတေန ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ ဖုသိတွာ. ဧဝံ ဖုသန္တာနံ ပန မနုဿာနံ န သီဃံ ဟတ္ထော ဈာယတိ, တထာ ဟိ ဧကစ္စေ ဟတ္ထေန အင်္ဂါရံ ဂဟေတွာ ပရိဝတ္တမာနာ ဒူရမ္ပိ ဂစ္ဆန္တိ. ဒဟရဿ ပန ဟတ္ထပါဒါ သုခုမာလာ ဟောန္တိ, သော ဖုဋ္ဌမတ္တေနေဝ ဒယှမာနော စိရီတိ သဒ္ဒံ ကရောန္တော ခိပ္ပံ ပဋိသံဟရတိ, တသ္မာ ဣဓ ဒဟရောဝ ဒဿိတော. မဟလ္လကော စ ဒယှန္တောပိ အဓိဝါသေတိ, အယံ ပန အဓိဝါသေတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာပိ ဒဟရောဝ ဒဿိတော. ဒေသေတီတိ အာပတ္တိပဋိဂ္ဂါဟကေ သဘာဂပုဂ္ဂလေ သတိ ဧကံ ဒိဝသံ ဝါ ရတ္တိံ ဝါ အနဓိဝါသေတွာ ရတ္တိံ စတုရင်္ဂေပိ တမေ သဘာဂဘိက္ခုနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဒေသေတိယေဝ. ៤៩៦. ពាក្យថា «dhammatāya» សេចក្តីថា ដោយសភាវៈ។ ពាក្យថា «dhammatā esā» សេចក្តីថា នេះជាសភាវៈ។ ពាក្យថា «vuṭṭhānaṃ paññāyati» សេចក្តីថា ការចេញចាកអាបត្តិ តែងប្រាកដឡើងដោយអំណាចនៃសង្ឃកម្មក្តី ដោយការសំដែង (ទេសនា) ក្តី។ ព្រោះថាព្រះអរិយសាវ័ក កាលត្រូវអាបត្តិ ក្នុងបណ្តាគរុកាបត្តិ តែងត្រូវអាបត្តិដែលស្រដៀងនឹងកុដិការសិក្ខាបទ (សង្ឃាទិសេស) ឬក្នុងបណ្តាលហុកាបត្តិ តែងត្រូវអាបត្តិដែលស្រដៀងនឹងសហសេយ្យសិក្ខាបទជាដើម ដែលជាអចិត្តកាបត្តិ (អាបត្តិដែលត្រូវដោយមិនមានចេតនា) តែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ សូម្បីតែអាបត្តិនោះ ក៏ត្រូវដោយមិនមានចេតនា មិនមែនត្រូវដោយមានចេតនាឡើយ ហើយកាលបើត្រូវហើយ ក៏មិនលាក់បាំងឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានពាក្យថា «atha kho naṃ khippameva» ជាដើម។ ពាក្យថា «daharo» សេចក្តីថា ក្មេងខ្ចី។ ពាក្យថា «kumāro» សេចក្តីថា មិនមែនជាមនុស្សចាស់។ ពាក្យថា «mando» សេចក្តីថា ជាអ្នកមានឥន្ទ្រិយទន់ខ្សោយ ព្រោះតែភាពទន់ខ្សោយនៃចក្ខុនិងសោតៈជាដើម។ ពាក្យថា «uttānaseyyako» សេចក្តីថា ដេកផ្ងារ ព្រោះតែភាពជាក្មេងខ្ចីពេក មិនអាចដេកផ្អៀងទៅខាងស្តាំ ឬខាងឆ្វេងបានឡើយ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា «aṅgāraṃ akkamitvā» សេចក្តីថា ប៉ះពាល់ដោយដៃ ឬជើងដែលលាតសន្ធឹងទៅខាងនេះខាងនោះ។ ចំណែកមនុស្សធំទាំងឡាយ កាលបើប៉ះពាល់យ៉ាងនេះ ដៃមិនឆាប់រលាកភ្លាមៗឡើយ ព្រោះថា មនុស្សខ្លះយកដៃចាប់រងើកភ្លើងក្រឡាប់ចុះឡើង ហើយដើរទៅកាន់ទីឆ្ងាយក៏មាន។ ចំណែកក្មេងតូច ដៃនិងជើងតែងតែទន់ល្វើយ កាលបើគ្រាន់តែប៉ះភ្លាម ក៏រលាកភ្លាម ហើយស្រែកយំឮសូរ «គិរិ» រួចក៏ដកដៃជើងចេញយ៉ាងរហ័ស ព្រោះហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទើបតែបង្ហាញរូបក្មេងតូចប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត មនុស្សចាស់ សូម្បីតែរលាក ក៏អាចអត់ធន់បាន ចំណែកក្មេងតូចនេះ មិនអាចអត់ធន់បានឡើយ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះអង្គទើបតែបង្ហាញរូបក្មេងតូចប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា «deseti» សេចក្តីថា កាលបើមានបុគ្គលដែលមានសភាវៈស្មើគ្នា (សភាគបុគ្គល) ជាអ្នកទទួលអាបត្តិ ក៏មិនបង្អង់ទុកអស់មួយថ្ងៃ ឬមួយយប់ឡើយ សូម្បីតែក្នុងពេលយប់ដែលមានងងឹតប្រកបដោយអង្គ ៤ ក៏ដោយ ក៏និមន្តទៅកាន់កន្លែងស្នាក់នៅរបស់ភិក្ខុដែលមានសភាវៈស្មើគ្នានោះ ហើយសំដែង (សម្តែងអាបត្តិ) ភ្លាមៗនោះឯង។ ၄၉၇. ဥစ္စာဝစာနီတိ ဥစ္စနီစာနိ. ကိံ ကရဏီယာနီတိ ကိံ ကရောမီတိ ဧဝံ ဝတွာ ကတ္တဗ္ဗကမ္မာနိ. တတ္ထ ဥစ္စကမ္မံ နာမ စီဝရဿ ကရဏံ ရဇနံ စေတိယေ သုဓာကမ္မံ ဥပေါသထာဂါရစေတိယဃရဗောဓိဃရေသု ကတ္တဗ္ဗကမ္မန္တိ ဧဝမာဒိ. အဝစကမ္မံ နာမ ပါဒဓောဝနမက္ခနာဒိခုဒ္ဒကကမ္မံ, အထ ဝါ စေတိယေ [Pg.300] သုဓာကမ္မာဒိ ဥစ္စကမ္မံ နာမ. တတ္ထေဝ ကသာဝပစနဥဒကာနယနကုစ္ဆကရဏ နိယျာသဗန္ဓနာဒိ အဝစကမ္မံ နာမ. ဥဿုက္ကံ အာပန္နော ဟောတီတိ ဥဿုက္ကဘာဝံ ကတ္တဗ္ဗတံ ပဋိပန္နော ဟောတိ. တိဗ္ဗာပေက္ခော ဟောတီတိ ဗဟလပတ္ထနော ဟောတိ. ထမ္ဗဉ္စ အာလုမ္ပတီတိ တိဏဉ္စ အာလုမ္ပမာနာ ခါဒတိ. ဝစ္ဆကဉ္စ အပစိနာတီတိ ဝစ္ဆကဉ္စ အပလောကေတိ. တရုဏဝစ္ဆာ ဟိ ဂါဝီ အရညေ ဧကတော အာဂတံ ဝစ္ဆကံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိပန္နံ ပဟာယ ဒူရံ န ဂစ္ဆတိ, ဝစ္ဆကဿ အာသန္နဋ္ဌာနေ စရမာနာ တိဏံ အာလုမ္ပိတွာ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ ဧကန္တံ ဝစ္ဆကမေဝ စ ဝိလောကေတိ, ဧဝမေဝ သောတာပန္နော ဥစ္စာဝစာနိ ကိံ ကရဏီယာနိ ကရောန္တော တန္နိန္နော ဟောတိ, အသိထိလပူရကော တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဗဟလပတ္ထနော ဟုတွာဝ ကရောတိ. ៤៩៧. ពាក្យថា «uccāvacāni» សេចក្តីថា ធំៗតូចៗ (ខ្ពង់ខ្ពស់និងថោកទាប)។ ពាក្យថា «kiṃkaraṇīyāni» សេចក្តីថា កិច្ចការដែលត្រូវធ្វើដោយនិយាយថា «តើខ្ញុំត្រូវធ្វើអ្វីខ្លះ?»។ ក្នុងកិច្ចការទាំងនោះ កិច្ចការដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ (ឧច្ចកម្ម) គឺការធ្វើនិងការជ្រលក់ចីវរ ការបូកកំបោរនៅព្រះចេតិយ កិច្ចការដែលត្រូវធ្វើក្នុងឧបោសថាគារ វិហារចេតិយ និងវិហារពោធិ៍ជាដើម។ កិច្ចការដ៏ថោកទាប (អវចកម្ម) គឺកិច្ចការតូចតាចមានការលាងជើង និងការលាបប្រេងជើងជាដើម ម៉្យាងទៀត ការបូកកំបោរជាដើមនៅព្រះចេតិយ ឈ្មោះថា ឧច្ចកម្ម ឯការដាំទឹកជ្រលក់ ការដងទឹក ការធ្វើសោ ការចងក្បូនជាដើមក្នុងព្រះចេតិយនោះឯង ឈ្មោះថា អវចកម្ម។ ពាក្យថា «ussukkaṃ āpanno hoti» សេចក្តីថា ដល់នូវសេចក្តីខ្វល់ខ្វាយ គឺប្រតិបត្តិក្នុងកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ។ ពាក្យថា «tibbāpekkhā hoti» សេចក្តីថា មានការប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា។ ពាក្យថា «tabbhañca āluppati» (ឬ thambañca ālumpati) សេចក្តីថា បេះស្មៅស៊ី។ ពាក្យថា «vacchakañca apacināti» សេចក្តីថា សម្លឹងមើលកូនគោ។ ព្រោះថាមេគោដែលមានកូនខ្ចី កាលដើររកស៊ីក្នុងព្រៃ មិនដែលបោះបង់កូនគោដែលមកជាមួយគ្នា ដែលដេកនៅក្នុងកន្លែងមួយ ហើយដើរទៅកាន់ទីឆ្ងាយឡើយ កាលដែលវាកំពុងរកស៊ីនៅក្នុងកន្លែងជិតកូនគោនោះ ក៏បេះស្មៅស៊ីបណ្តើរ ងើបក្បាលឡើងសម្លឹងមើលតែកូនគោរបស់វាម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះយ៉ាងណា ព្រះសោតាបន្នៈ ក៏យ៉ាងនោះឯង កាលធ្វើកិច្ចការតូចធំទាំងឡាយដែលត្រូវធ្វើ តែងមានចិត្តបង្អោនទៅរក (សិក្ខាទាំង ៣) នោះ ជាអ្នកបំពេញមិនឲ្យធូរថយ មានសេចក្តីប្រាថ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា និងមានការប្រាថ្នាយ៉ាងមុតមាំ ហើយធ្វើកិច្ចការនោះដោយពិតប្រាកដ។ တတြိဒံ ဝတ္ထု – မဟာစေတိယေ ကိရ သုဓာကမ္မေ ကရိယမာနေ ဧကော အရိယသာဝကော ဧကေန ဟတ္ထေန သုဓာဘာဇနံ, ဧကေန ကုစ္ဆံ ဂဟေတွာ သုဓာကမ္မံ ကရိဿာမီတိ စေတိယင်္ဂဏံ အာရုဠှော. ဧကော ကာယဒဠှိဗဟုလော ဘိက္ခု ဂန္တွာ ထေရဿ သန္တိကေ အဋ္ဌာသိ. ထေရော အညသ္မိံ သတိ ပပဉ္စော ဟောတီတိ တသ္မာ ဌာနာ အညံ ဌာနံ ဂတော. သောပိ ဘိက္ခု တတ္ထေဝ အဂမာသိ. ထေရော ပုန အညံ ဌာနန္တိ ဧဝံ ကတိပယဋ္ဌာနေ အာဂတံ, – ‘‘သပ္ပုရိသ မဟန္တံ စေတိယင်္ဂဏံ ကိံ အညသ္မိံ ဌာနေ ဩကာသံ န လဘထာ’’တိ အာဟ. န ဣတရော ပက္ကာမီတိ. ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវដូចតទៅនេះ ឮថា កាលដែលគេកំពុងធ្វើការបូកកំបោរនៅមហាចេតិយ មានព្រះអរិយសាវ័កមួយរូប យកដៃម្ខាងកាន់ភាជន៍កំបោរ ដៃម្ខាងទៀតកាន់ដុំដីស្អិត ហើយឡើងទៅកាន់លានព្រះចេតិយដើម្បីធ្វើការបូកកំបោរ។ មានភិក្ខុមួយរូបដែលមានកាយមាំមួន បាននិមន្តទៅឈរក្បែរព្រះថេរៈនោះ។ ព្រះថេរៈគិតថា «កាលបើមានបុគ្គលដទៃនៅជិត ការងារនឹងយឺតយ៉ាវ» ដូច្នេះហើយ ក៏គេចចេញពីកន្លែងនោះទៅកាន់កន្លែងផ្សេង។ សូម្បីភិក្ខុនោះ ក៏និមន្តទៅកាន់កន្លែងនោះដែរ។ ព្រះថេរៈក៏គេចទៅកាន់កន្លែងផ្សេងទៀត ភិក្ខុនោះក៏តាមទៅយ៉ាងនេះអស់ពីរបីកន្លែង ព្រះថេរៈក៏និយាយថា «ម្នាលសប្បុរស លានព្រះចេតិយធំទូលាយណាស់ តើលោកមិនបានឱកាសក្នុងកន្លែងផ្សេងទេឬ?»។ ភិក្ខុក្រៅពីនោះ (ភិក្ខុនោះ) ក៏ចៀសចេញទៅ។ ၄၉၈. ဗလတာယ သမန္နာဂတောတိ ဗလေန သမန္နာဂတော. အဋ္ဌိံ ကတွာတိ အတ္ထိကဘာဝံ ကတွာ, အတ္ထိကော ဟုတွာတိ အတ္ထော. မနသိကတွာတိ မနသ္မိံ ကရိတွာ. သဗ္ဗစေတသာ သမန္နာဟရိတွာတိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဝိက္ခေပံ အကရောန္တော သကလစိတ္တေန သမန္နာဟရိတွာ. ဩဟိတသောတောတိ ဌပိတသောတော. အရိယသာဝကာ ဟိ ပိယဓမ္မဿဝနာ ဟောန္တိ, ဓမ္မဿဝနဂ္ဂံ ဂန္တွာ နိဒ္ဒါယမာနာ ဝါ ယေန ကေနစိ သဒ္ဓိံ သလ္လပမာနာ ဝါ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာ ဝါ န နိသီဒန္တိ, အထ ခေါ အမတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ ဝိယ အတိတ္တာဝ ဟောန္တိ ဓမ္မဿဝနေ, အထ အရုဏံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. ៤៩៨. ពាក្យថា «balatāya samannāgato» សេចក្តីថា ប្រកបដោយកម្លាំង។ ពាក្យថា «aṭṭhiṃ katvā» សេចក្តីថា ធ្វើនូវសេចក្តីគោរពកោតក្រែង គឺមានសេចក្តីគោរពកោតក្រែង នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា «manasikatvā» សេចក្តីថា ធ្វើទុកក្នុងចិត្ត។ ពាក្យថា «sabbacetasā samannāharitvā» សេចក្តីថា មិនធ្វើនូវការខ្ចាត់ខ្ចាយចិត្តសូម្បីតែបន្តិចបន្តួច គឺប្រមូលចិត្តទាំងអស់មកផ្ដោត។ ពាក្យថា «ohitasoto» សេចក្តីថា ផ្ទៀងត្រចៀកស្តាប់ (ផ្ដោតចិត្តទៅលើធម៌ទេសនា)។ ព្រោះថាព្រះអរិយសាវ័កទាំងឡាយ តែងតែជាអ្នកស្រឡាញ់ការស្តាប់ធម៌ កាលបើទៅកាន់ទីស្តាប់ធម៌ហើយ មិនដែលដេកលក់ក្តី និយាយឆ្លើយឆ្លងជាមួយអ្នកណាមួយក្តី ឬមានចិត្តខ្ចាត់ខ្ចាយក្តី ហើយអង្គុយឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ តែងតែជាអ្នកមិនចេះឆ្អែតឆ្អន់ក្នុងការស្តាប់ធម៌ ហាក់បីដូចជាកំពុងបរិភោគនូវទឹកអម្រឹត រហូតទាល់តែអរុណរះឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ၅၀၀. ဓမ္မတာ [Pg.301] သုသမန္နိဋ္ဌာ ဟောတီတိ သဘာဝေါ သုဋ္ဌု သမန္နေသိတော ဟောတိ. သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယာတိ ကရဏဝစနံ, သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကတဉာဏေနာတိ အတ္ထော. ဧဝံ သတ္တင်္ဂသမန္နာဂတောတိ ဧဝံ ဣမေဟိ သတ္တဟိ မဟာပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေဟိ သမန္နာဂတော. အယံ တာဝ အာစရိယာနံ သမာနကထာ. လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟိ ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော နာမ နတ္ထိ. ៥០០. ពាក្យថា «dhammatā susamanniṭṭhā hoti» សេចក្តីថា សភាវៈធម្មជាតិត្រូវបានពិចារណាស្វែងយល់យ៉ាងល្អហើយ។ ពាក្យថា «sotāpattiphalasacchikiriyāya» នេះជាករណវិភត្តិ មានន័យថា ដោយញាណដែលធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា «evaṃ sattaṅgasamannāgato» សេចក្តីថា ប្រកបដោយមហាបច្ចវេក្ខណញាណទាំង ៧ នេះ យ៉ាងនេះ។ នេះជាពាក្យពន្យល់ស្របគ្នា (សមាកថា) របស់ព្រះអាចារ្យទាំងឡាយជាមុនសិន។ ព្រោះថាលោកុត្តរមគ្គដែលឈ្មោះថាមានចិត្តក្ខណៈច្រើននោះ មិនមានឡើយ។ ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပန ဧကစိတ္တက္ခဏိကော နာမ မဂ္ဂေါ နတ္ထိ, ‘‘ဧဝံ ဘာဝေယျ သတ္တ ဝဿာနီ’’တိ ဟိ ဝစနတော သတ္တပိ ဝဿာနိ မဂ္ဂဘာဝနာ ဟောန္တိ. ကိလေသာ ပန လဟု ဆိဇ္ဇန္တာ သတ္တဟိ ဉာဏေဟိ ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဝဒတိ. သော သုတ္တံ အာဟရာတိ ဝတ္တဗ္ဗော, အဒ္ဓါ အညံ သုတ္တံ အပဿန္တော, ‘‘ဣဒမဿ ပဌမံ ဉာဏံ အဓိဂတံ ဟောတိ, ဣဒမဿ ဒုတိယံ ဉာဏံ…ပေ… ဣဒမဿ သတ္တမံ ဉာဏံ အဓိဂတံ ဟောတီ’’တိ ဣမမေဝ အာဟရိတွာ ဒဿေဿတိ. တတော ဝတ္တဗ္ဗော ကိံ ပနိဒံ သုတ္တံ နေယျတ္ထံ နီတတ္ထန္တိ. တတော ဝက္ခတိ – ‘‘နီတတ္ထတ္ထံ, ယထာသုတ္တံ တထေဝ အတ္ထော’’တိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘ဓမ္မတာ သုသမန္နိဋ္ဌာ ဟောတိ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယာတိ ဧတ္ထ ကော အတ္ထော’’တိ? အဒ္ဓါ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယတ္ထောတိ ဝက္ခတိ. တတော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော, ‘‘မဂ္ဂသမင်္ဂီ ဖလံ သစ္ဆိကရောတိ, ဖလသမင်္ဂီ’’တိ. ဇာနန္တော, ‘‘ဖလသမင်္ဂီ သစ္ဆိကရောတီ’’တိ ဝက္ခတိ. တတော ဝတ္တဗ္ဗော, – ‘‘ဧဝံ သတ္တင်္ဂသမန္နာဂတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သောတာပတ္တိဖလသမန္နာဂတော ဟောတီတိ ဣဓ မဂ္ဂံ အဘာဝေတွာ မဏ္ဍူကော ဝိယ ဥပ္ပတိတွာ အရိယသာဝကော ဖလမေဝ ဂဏှိဿတိ. မာ သုတ္တံ မေ လဒ္ဓန္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ အဝစ. ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တေန နာမ အာစရိယသန္တိကေ ဝသိတွာ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အတ္ထရသံ ဝိဒိတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတီ’’တိ. ‘‘ဣမာနိ သတ္တ ဉာဏာနိ အရိယသာဝကဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနေဝ, လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော နာမ နတ္ထိ, ဧကစိတ္တက္ခဏိကောယေဝါ’’တိ သညာပေတဗ္ဗော. သစေ သဉ္ဇာနာတိ သဉ္ဇာနာတု. နော စေ သဉ္ဇာနာတိ, ‘‘ဂစ္ဆ ပါတောဝ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ ပိဝါဟီ’’တိ ဥယျောဇေတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ចំណែកឯបុគ្គលវិតណ្ឌវាទី តែងពោលថា មគ្គដែលមានខណៈចិត្តតែមួយ មិនមានឡើយ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា «គប្បីចម្រើនយ៉ាងនេះអស់ប្រាំពីរឆ្នាំ» ដូច្នេះ ការចម្រើនមគ្គ រមែងមានអស់ប្រាំពីរឆ្នាំផងដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើកិលេសទាំងឡាយត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ដោយរហ័ស រមែងដាច់ដោយញាណទាំងប្រាំពីរ។ បុគ្គលនោះ គួរត្រូវគេពោលបង្គាប់ថា «ចូរនាំយកសូត្រមកបង្ហាញមើល៍» កាលបើមិនឃើញសូត្រដទៃដោយពិតប្រាកដ គាត់មុខជានឹងនាំយកតែសូត្រនេះឯងមកបង្ហាញថា «នេះជាញាណទីមួយដែលបុគ្គលនោះបានសម្រេចហើយ នេះជាញាណទីពីរ...ល... នេះជាញាណទីប្រាំពីរដែលបុគ្គលនោះបានសម្រេចហើយ»។ បន្ទាប់មក គួរពោលសួរគាត់ថា «ចុះសូត្រនេះជាសូត្រមានសេចក្តីត្រូវនាំទៅពន្យល់ (នេយ្យត្ថៈ) ឬជាសូត្រមានសេចក្តីពន្យល់ស្រាប់ហើយ (នីតត្ថៈ)?»។ បន្ទាប់មក គាត់នឹងឆ្លើយថា «ជាសូត្រមានសេចក្តីពន្យល់ស្រាប់ហើយ សេចក្តីពិតប្រាកដក៏មានទៅតាមសូត្រនោះឯង»។ បុគ្គលនោះ គួរត្រូវគេសួរទៀតថា «ក្នុងបទថា "dhammatā susamanniṭṭhā hoti sotāpattiphalasacchikiriyāya" នេះ តើមានសេចក្តីដូចម្តេច?»។ គាត់មុខជានឹងឆ្លើយថា «មានសេចក្តីថា ដើម្បីធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវសោតាបត្តិផល ដោយពិតប្រាកដ»។ លំដាប់នោះ គួរចោទសួរគាត់ថា «តើបុគ្គលអ្នកប្រកបដោយមគ្គ (មគ្គសមង្គី) ធ្វើផលឲ្យជាក់ច្បាស់ ឬក៏បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយផល (ផលសមង្គី) ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់?»។ បើគាត់ដឹង គាត់នឹងឆ្លើយថា «បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយផល ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់»។ បន្ទាប់មក គួរពោលប្រាប់គាត់ថា «ក្នុងសូត្រថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័កដែលប្រកបដោយអង្គប្រាំពីរយ៉ាងនេះឯង ឈ្មោះថាជាអ្នកប្រកបដោយសោតាបត្តិផល" នេះ តើអរិយសាវ័កមិនបានចម្រើនមគ្គ ហើយលោតផ្លោះទៅដូចជាកង្កែប ដើម្បីកាន់យកតែផលតែម្តងឬ? កុំពោលពាក្យផ្តេសផ្តាស គ្រាន់តែដោយគិតថា ខ្លួនបានសូត្រមកហើយនោះឡើយ។ ធម្មតា បុគ្គលកាលនឹងដោះស្រាយបញ្ហា ត្រូវតែនៅអាស្រ័យក្នុងសំណាក់នៃអាចារ្យ រៀនសូត្រព្រះពុទ្ធវចនៈ យល់ដឹងនូវរសនៃសេចក្តី ទើបគប្បីពោលបាន»។ គួរធ្វើឲ្យគាត់យល់ច្បាស់ថា «ញាណទាំងប្រាំពីរនេះ គ្រាន់តែជាបច្ចវេក្ខណញាណរបស់អរិយសាវ័កប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯលោកុត្តរមគ្គ ដែលមានខណៈចិត្តច្រើននោះមិនមានឡើយ មានតែខណៈចិត្តតែមួយប៉ុណ្ណោះ»។ បើគាត់យល់ព្រម ក៏ជាការល្អហើយ។ បើគាត់មិនយល់ព្រមទេ គួរដេញគាត់ទៅថា «ចូរទៅចុះ ចូរចូលទៅកាន់វិហារតាំងពីព្រលឹម ហើយផឹកបបរយ៉ាគូទៅចុះ»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងអដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ឈ្មោះ បបញ្ចសូទនី។ ကောသမ္ဗိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយកោសម្ពិយសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ၉. ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ ៩. ការអធិប្បាយព្រហ្មនិមន្តនិកសូត្រ ၅၀၁. ဧဝံ [Pg.302] မေ သုတန္တိ ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ္တံ. တတ္ထ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ လာမကာ သဿတဒိဋ္ဌိ. ဣဒံ နိစ္စန္တိ ဣဒံ သဟ ကာယေန ဗြဟ္မဋ္ဌာနံ အနိစ္စံ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဝဒတိ. ဓုဝါဒီနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ. တတ္ထ ဓုဝန္တိ ထိရံ. သဿတန္တိ သဒါ ဝိဇ္ဇမာနံ. ကေဝလန္တိ အခဏ္ဍံ သကလံ. အစဝနဓမ္မန္တိ အစဝနသဘာဝံ. ဣဒဉှိ န ဇာယတီတိအာဒီသု ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကောစိ ဇာယနကော ဝါ ဇီယနကော ဝါ မီယနကော ဝါ စဝနကော ဝါ ဥပပဇ္ဇနကော ဝါ နတ္ထီတိ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဣတော စ ပနညန္တိ ဣတော သဟ ကာယကာ ဗြဟ္မဋ္ဌာနာ ဥတ္တရိ အညံ နိဿရဏံ နာမ နတ္ထီတိ ဧဝမဿ ထာမဂတာ သဿတဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ. ဧဝံဝါဒီ ပန သော ဥပရိ တိဿော ဈာနဘူမိယော စတ္တာရော မဂ္ဂါ စတ္တာရိ ဖလာနိ နိဗ္ဗာနန္တိ သဗ္ဗံ ပဋိဗာဟတိ. အဝိဇ္ဇာဂတောတိ အဝိဇ္ဇာယ ဂတော သမန္နာဂတော အညာဏီ အန္ဓီဘူတော. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော နာမ. ៥០១. សូត្រដែលផ្តើមឡើងថា «Evaṃ me sutaṃ» គឺ ព្រហ្មនិមន្តនិកសូត្រ។ ក្នុងសូត្រនោះ បទថា «pāpakaṃ diṭṭhigataṃ» បានដល់ សស្សតទិដ្ឋិដ៏លាមក។ បទថា «idaṃ niccaṃ» គឺគាត់ពោលសំដៅលើព្រហ្មស្ថាន ព្រមទាំងរូបកាយនេះ ដែលជាសភាវៈមិនទៀង ថា «ទៀង»។ បទទាំងឡាយមានបទថា «dhuvaṃ» ជាដើម គឺជាវេវចនៈនៃបទ «niccaṃ» នោះឯង។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «dhuvaṃ» ប្រែថា មាំមួន។ បទថា «sassataṃ» ប្រែថា មាននៅអស់កាលជានិច្ច。 បទថា «kevalaṃ» ប្រែថា មិនដាច់ធ្លាយ គឺទាំងអស់។ បទថា «acavanadhammaṃ» ប្រែថា មានសភាវៈមិនច្យុត។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា «idañhi na jāyati» ជាដើម គាត់ពោលសំដៅថា ក្នុងទីនេះ មិនមាននរណាម្នាក់ដែលកើត ចាស់ ស្លាប់ ច្យុត ឬចាប់បដិសន្ធិឡើយ។ បទថា «ito ca panaññaṃ» គឺសស្សតទិដ្ឋិដ៏មានកម្លាំងកើតឡើងដល់ព្រហ្មនោះយ៉ាងនេះថា «ក្រៅពីព្រហ្មស្ថាន ព្រមទាំងរូបកាយនេះទៅ មិនមានការរំដោះខ្លួនដទៃទៀតឡើយ»។ កាលបើពោលយ៉ាងនេះ ព្រហ្មនោះរមែងបដិសេធធម៌ទាំងអស់ គឺឈានភូមិថ្នាក់ខ្ពស់ទាំងបី មគ្គទាំងបួន ផលទាំងបួន និងព្រះនិព្វាន។ បទថា «avijjāgato» ប្រែថា ដល់នូវអវិជ្ជា គឺប្រកបដោយអវិជ្ជា មិនដឹង ងងឹតងងល់។ បទថា «yatra hi nāma» គឺ «yo nāma» (ព្រហ្មណាឈ្មោះថា...)។ ၅၀၂. အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာရော ပါပိမာတိ မာရော ကထံ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ? သော ကိရ အတ္တနော ဘဝနေ နိသီဒိတွာ ကာလေန ကာလံ သတ္ထာရံ အာဝဇ္ဇေတိ – ‘‘အဇ္ဇ သမဏော ဂေါတမော ကတရသ္မိံ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဝသတီ’’တိ. ဣမသ္မိံ ပန ကာလေ အာဝဇ္ဇန္တော, ‘‘ဥက္ကဋ္ဌံ နိဿာယ သုဘဂဝနေ ဝိဟရတီ’’တိ ဉတွာ, ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ ဂတော’’တိ ဩလောကေန္တော ဗြဟ္မလောကံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ, ‘‘သမဏော ဂေါတမော ဗြဟ္မလောကံ ဂစ္ဆတိ, ယာဝ တတ္ထ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဗြဟ္မဂဏံ မမ ဝိသယာ နာတိက္ကမေတိ, တာဝ ဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနာယံ ဝိဆန္ဒံ ကရိဿာမီ’’တိ သတ္ထု ပဒါနုပဒိကော ဂန္တွာ ဗြဟ္မဂဏဿ အန္တရေ အဒိဿမာနေန ကာယေန အဋ္ဌာသိ. သော, ‘‘သတ္ထာရာ ဗကဗြဟ္မာ အပသာဒိတော’’တိ ဉတွာ ဗြဟ္မုနော ဥပတ္ထမ္ဘော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာရော ပါပိမာ’’တိ. ៥០២. បទថា «atha kho, bhikkhave, māro pāpimā» សួរថា តើមារបានឃើញព្រះមានព្រះភាគដោយរបៀបណា? ឮថា មារនោះអង្គុយនៅក្នុងវិមានរបស់ខ្លួន ហើយពិចារណាដល់ព្រះសាស្តាជាម្តងម្កាលថា «ថ្ងៃនេះ ព្រះសមណគោតម គង់នៅក្នុងភូមិ ឬនិគមណា?»។ ចំណែកឯក្នុងសម័យនោះ កាលដែលមារពិចារណាទៅ ក៏ដឹងថា «ព្រះអង្គគង់នៅក្នុងព្រៃសុភគវ័ន ជិតក្រុងឧក្កដ្ឋា» ហើយក៏ពិនិត្យមើលថា «តើព្រះអង្គយាងទៅណា?» ក៏បានឃើញព្រះអង្គកំពុងយាងទៅកាន់ព្រហ្មលោក។ មារគិតថា «ព្រះសមណគោតមយាងទៅកាន់ព្រហ្មលោក ដរាបណាដែលព្រះអង្គមិនទាន់សម្តែងធម៌កថា ធ្វើឲ្យពួកព្រហ្មលោតផុតចាកវិស័យរបស់អញទេ អញនឹងទៅទីនោះដើម្បីកាត់ផ្តាច់ការសម្តែងធម៌របស់ព្រះអង្គក្នុងកាលនោះឯង» មារក៏បានដើរតាមក្រោយព្រះសាស្តាជាលំដាប់ ទៅឈរនៅក្នុងចំណោមពួកព្រហ្ម ដោយរូបកាយដែលមិនប្រាកដ។ មារនោះដឹងថា «ពកព្រហ្ម ត្រូវព្រះសាស្តាសង្កត់សង្កិនហើយ» ក៏ឈរធ្វើជាបង្អែកដល់ព្រហ្មនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «atha kho, bhikkhave, māro pāpimā»។ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇံ အနွာဝိသိတွာတိ ဧကဿ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇဿ သရီရံ ပဝိသိတွာ. မဟာဗြဟ္မာနံ ပန ဗြဟ္မပုရောဟိတာနံ ဝါ အနွာဝိသိတုံ န သက္ကောတိ. မေတမာသဒေါတိ မာ ဧတံ အပသာဒယိတ္ထ. အဘိဘူတိ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော ဇေဋ္ဌကော. အနဘိဘူတောတိ အညေဟိ အနဘိဘူတော. အညဒတ္ထူတိ ဧကံသဝစနေ [Pg.303] နိပါတော. ဒဿနဝသေန ဒသော, သဗ္ဗံ ပဿတီတိ ဒီပေတိ. ဝသဝတ္တီတိ သဗ္ဗဇနံ ဝသေ ဝတ္တေတိ. ဣဿရောတိ လောကေ ဣဿရော. ကတ္တာ နိမ္မာတာတိ လောကဿ ကတ္တာ စ နိမ္မာတာ စ, ပထဝီဟိမဝန္တသိနေရုစက္ကဝါဠမဟာသမုဒ္ဒစန္ဒိမသူရိယာ စ ဣမိနာ နိမ္မိတာတိ ဒီပေတိ. បទថា «brahmapārisajjaṃ anvāvisitvā» គឺចូលទៅកាន់សរីរៈនៃព្រហ្មបរិស័ទម្នាក់។ ប៉ុន្តែ មារមិនអាចចូលទៅកាន់សរីរៈនៃមហាព្រហ្ម ឬព្រហ្មបុរោហិតទាំងឡាយបានឡើយ។ បទថា «metamāsado» គឺកុំគំរាមកំហែងព្រហ្មនេះឡើយ។ បទថា «abhibhū» គឺព្រហ្មជាធំ ដែលឈរគ្របសង្កត់លើព្រហ្មដទៃ។ បទថា «anabhibhūto» គឺដែលអ្នកដទៃមិនអាចគ្របសង្កត់បាន។ បទថា «aññadatthu» ជាសព្ទនិបាត ក្នុងន័យថា ដោយពិតប្រាកដ។ បទថា «daso» សំដៅលើការឃើញ គឺបង្ហាញសេចក្តីថា ឃើញនូវអ្វីៗទាំងអស់។ បទថា «vasavattī» គឺញ៉ាំងជនទាំងអស់ឲ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន។ បទថា «issaro» គឺមានអំណាចធំក្នុងលោក។ បទថា «kattā nimmātā» គឺអ្នកធ្វើ និងអ្នកបង្កើតលោក គឺបង្ហាញសេចក្តីថា ផែនដី ភ្នំហិមពាន្ត ភ្នំសិនេរុ ចក្រវាឡ មហាសមុទ្រ ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ ត្រូវបានព្រហ្មនេះបង្កើតឡើង។ သေဋ္ဌော သဇိတာတိ အယံ လောကဿ ဥတ္တမော စ သဇိတာ စ. ‘‘တွံ ခတ္တိယော နာမ ဟောဟိ, တွံ ဗြာဟ္မဏော နာမ, ဝေဿော နာမ, သုဒ္ဒေါ နာမ, ဂဟဋ္ဌော နာမ, ပဗ္ဗဇိတော နာမ, အန္တမသော ဩဋ္ဌော ဟောဟိ, ဂေါဏော ဟောဟီ’’တိ ဧဝံ သတ္တာနံ ဝိသဇ္ဇေတာ အယန္တိ ဒဿေတိ. ဝသီ ပိတာ ဘူတဘဗျာနန္တိ အယံ စိဏ္ဏဝသိတာယ ဝသီ, အယံ ပိတာ ဘူတာနဉ္စ ဘဗျာနဉ္စာတိ ဝဒတိ. တတ္ထ အဏ္ဍဇဇလာဗုဇာ သတ္တာ အန္တောအဏ္ဍကောသေ စေဝ အန္တောဝတ္ထိမှိ စ ဘဗျာ နာမ, ဗဟိ နိက္ခန္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘူတာ. သံသေဒဇာ ပဌမစိတ္တက္ခဏေ ဘဗျာ, ဒုတိယတော ပဋ္ဌာယ ဘူတာ. ဩပပါတိကာ ပဌမဣရိယာပထေ ဘဗျာ, ဒုတိယတော ပဋ္ဌာယ ဘူတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ သဗ္ဗေပိ ဧတဿ ပုတ္တာတိ သညာယ, ‘‘ပိတာ ဘူတဘဗျာန’’န္တိ အာဟ. បទថា «seṭṭho sajitā» គឺព្រហ្មនេះជាអ្នកប្រសើរបំផុត និងជាអ្នកចាត់ចែងក្នុងលោក។ បង្ហាញថា ព្រហ្មនេះជាអ្នកចាត់ចែងសត្វទាំងឡាយយ៉ាងនេះថា «អ្នកចូរជាក្សត្រ អ្នកចូរជាព្រាហ្មណ៍ ជាវែស្សៈ ជាសូទ្រៈ ជាគ្រហស្ថ ជាបព្វជិត ដោយហោចទៅ សូម្បីតែជាអូដ្ឋ ឬជាគោ ក៏ចូរជាចុះ»។ បទថា «vasī pitā bhūtabhabyānaṃ» គឺព្រហ្មនេះជាអ្នកស្ទាត់ជំនាញ ព្រោះបានសន្សំភាពស្ទាត់ជំនាញមកហើយ ព្រហ្មនេះជាបិតារបស់សត្វទាំងឡាយដែលកើតរួចហើយ និងសត្វដែលកំពុងកើត។ ក្នុងសត្វទាំងនោះ សត្វដែលកើតក្នុងស៊ុត និងសត្វដែលកើតក្នុងស្បូន កាលស្ថិតនៅក្នុងសំបកស៊ុត និងក្នុងស្បូន ឈ្មោះថា «ភព្វៈ» (កំពុងកើត) ចាប់តាំងពីពេលចេញមកខាងក្រៅ ទើបឈ្មោះថា «ភូតៈ» (កើតរួចហើយ)។ សត្វដែលកើតក្នុងញើសផ្អួរ ក្នុងខណៈចិត្តដំបូង ឈ្មោះថា «ភព្វៈ» ចាប់តាំងពីខណៈចិត្តទីពីរទៅ ឈ្មោះថា «ភូតៈ»។ សត្វដែលកើតឡើងឯកឯង ក្នុងឥរិយាបថដំបូង ឈ្មោះថា «ភព្វៈ» ចាប់តាំងពីឥរិយាបថទីពីរទៅ ឈ្មោះថា «ភូតៈ» គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។ ព្រោះតែមានសេចក្តីសម្គាល់ថា សត្វទាំងអស់នោះជាកូនរបស់ព្រហ្មនេះ ទើបពោលថា «pitā bhūtabhabyānaṃ»។ ပထဝီဂရဟကာတိ ယထာ တွံ ဧတရဟိ, ‘‘အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ’’တိ ပထဝိံ ဂရဟသိ ဇိဂုစ္ဆသိ, ဧဝံ တေပိ ပထဝီဂရဟကာ အဟေသုံ, န ကေဝလံ တွံယေဝါတိ ဒီပေတိ. အာပဂရဟကာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဟီနေ ကာယေ ပတိဋ္ဌိတာတိ စတူသု အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တာ. ပထဝီပသံသကာတိ ယထာ တွံ ဂရဟသိ, ဧဝံ အဂရဟိတွာ, ‘‘နိစ္စာ ဓုဝါ သဿတာ အစ္ဆေဇ္ဇာ အဘေဇ္ဇာ အက္ခယာ’’တိ ဧဝံ ပထဝီပသံသကာ ပထဝိယာ ဝဏ္ဏဝါဒိနော အဟေသုန္တိ ဝဒတိ. ပထဝါဘိနန္ဒိနောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ပထဝိယာ အဘိနန္ဒိနော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ပဏီတေ ကာယေ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. တံ တာဟန္တိ တေန ကာရဏေန တံ အဟံ. ဣင်္ဃာတိ စောဒနတ္ထေ နိပါတော. ဥပါတိဝတ္တိတ္ထောတိ အတိက္ကမိတ္ထ. ‘‘ဥပါတိဝတ္တိတော’’တိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော. ဒဏ္ဍေန ပဋိပ္ပဏာမေယျာတိ စတုဟတ္ထေန မုဂ္ဂရဒဏ္ဍေန ပေါထေတွာ ပလာပေယျ. နရကပပါတေတိ သတပေါရိသေ မဟာသောဗ္ဘေ. ဝိရာဓေယျာတိ ဟတ္ထေန ဂဟဏယုတ္တေ ဝါ ပါဒေန ပတိဋ္ဌာနယုတ္တေ ဝါ ဌာနေ ဂဟဏပတိဋ္ဌာနာနိ ကာတုံ န သက္ကုဏေယျ. နနု တွံ ဘိက္ခု ပဿသီတိ ဘိက္ခု နနု တွံ ဣမံ ဗြဟ္မပရိသံ သန္နိပတိတံ ဩဘာသမာနံ ဝိရောစမာနံ ဇောတယမာနံ ပဿသီတိ ဗြဟ္မုနော ဩဝါဒေ ဌိတာနံ [Pg.304] ဣဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒဿေတိ. ဣတိ ခေါ မံ, ဘိက္ခဝေ, မာရော ပါပိမာ ဗြဟ္မပရိသံ ဥပနေသီတိ, ဘိက္ခဝေ, မာရော ပါပိမာ နနု တွံ ဘိက္ခု ပဿသိ ဗြဟ္မပရိသံ ယသေန စ သိရိယာ စ ဩဘာသမာနံ ဝိရောစမာနံ ဇောတယမာနံ, ယဒိ တွမ္ပိ မဟာဗြဟ္မုနော ဝစနံ အနတိက္ကမိတွာ ယဒေဝ တေ ဗြဟ္မာ ဝဒတိ, တံ ကရေယျာသိ, တွမ္ပိ ဧဝမေဝံ ယသေန စ သိရိယာ စ ဝိရောစေယျာသီတိ ဧဝံ ဝဒန္တော မံ ဗြဟ္မပရိသံ ဥပနေသိ ဥပသံဟရိ. မာ တွံ မညိတ္ထောတိ မာ တွံ မညိ. မာရော တွမသိ ပါပိမာတိ ပါပိမ တွံ မဟာဇနဿ မာရဏတော မာရော နာမ, ပါပကံ လာမကံ မဟာဇနဿ အယသံ ကရဏတော ပါပိမာ နာမာတိ ဇာနာမိ. បទថា «pathavīgarahakā» បង្ហាញសេចក្តីថា ដូចជាអ្នកក្នុងពេលឥឡូវនេះ តែងតិះដៀល ខ្ពើមរអើមផែនដីថា «មិនទៀង ជាទុក្ខ ជាអនត្តា» យ៉ាងណាមិញ ពួកជនអ្នកតិះដៀលផែនដីទាំងនោះ ក៏ធ្លាប់មានមកហើយយ៉ាងនោះដែរ មិនមែនមានតែអ្នកម្នាក់ឯងនោះឡើយ។ សូម្បីក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា «āpagarahakā» ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា «hīne kāye patiṭṭhitā» គឺកើតក្នុងអបាយភូមិទាំងបួន។ បទថា «pathavīpasaṃsakā» ពោលថា ពួកជនមិនតិះដៀលដូចជាអ្នកឡើយ តែងសរសើរផែនដី ពោលសរសើរគុណនៃផែនដីយ៉ាងនេះថា «ទៀងទាត់ ឋិតថេរ ស្ថិតស្ថេរជានិច្ច មិនអាចកាត់ផ្តាច់បាន មិនអាចបំផ្លាញបាន មិនចេះអស់សូន្យ» ដូច្នេះ ក៏ធ្លាប់មានមកហើយ។ បទថា «pathavābhinandino» គឺត្រេកអរក្នុងផែនដី ដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា «paṇīte kāye patiṭṭhitā» គឺកើតក្នុងព្រហ្មលោក។ បទថា «taṃ tāhaṃ» គឺព្រោះហេតុនោះ តថាគតចំពោះអ្នកនោះ។ បទថា «iṅgha» ជាសព្ទនិបាត ក្នុងន័យជម្រុញ។ បទថា «upātivattittho» ប្រែថា កន្លងហួសហើយ។ សូម្បីបទថា «upātivattito» ក៏ជាបាឋៈដែរ មានសេចក្តីដូចគ្នានេះឯង។ បទថា «daṇḍena paṭippaṇāmeyya» គឺគប្បីវាយដោយដំបងត្បាល់ទំហំបួនហត្ថ ហើយដេញឲ្យរត់ទៅ។ បទថា «narakapapāte» គឺក្នុងជ្រោះជ្រៅដ៏ធំ មានជម្រៅស្មើនឹងបុរសមួយរយនាក់។ បទថា «virādheyya» គឺមិនអាចតោងចាប់ក្នុងទីដែលគួរតោងចាប់ដោយដៃ ឬមិនអាចឈរក្នុងទីដែលគួរឈរដោយជើងបានឡើយ។ បទថា «nanu tvaṃ bhikkhu passasi» បង្ហាញនូវឫទ្ធានុភាពរបស់ពួកព្រហ្មដែលស្ថិតនៅក្នុងឱវាទរបស់មហាព្រហ្មយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុ តើអ្នកមិនឃើញពួកព្រហ្មបរិស័ទនេះ ដែលមកប្រជុំគ្នា មានពន្លឺភ្លឺស្វាង រុងរឿង ច្រាលឆ្អៅទេឬ?»។ បទថា «iti kho maṃ, bhikkhave, māro pāpimā brahmaparisaṃ upanesi» មានសេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មារមានចិត្តបាប និយាយយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុ តើអ្នកមិនឃើញពួកព្រហ្មបរិស័ទ ដែលភ្លឺស្វាង រុងរឿង ច្រាលឆ្អៅ ដោយយសនិងសិរីទេឬ? បើអ្នកមិនកន្លងហួសពាក្យរបស់មហាព្រហ្ម ហើយធ្វើតាមពាក្យដែលព្រហ្មប្រាប់អ្នកយ៉ាងណា អ្នកក៏នឹងរុងរឿងដោយយសនិងសិរីយ៉ាងនោះដែរ» កាលនិយាយយ៉ាងនេះ មារក៏បាននាំតថាគតទៅជិតព្រហ្មបរិស័ទ គឺនាំចូលទៅជិត។ បទថា «mā tvaṃ maññittho» គឺកុំគិតឡើយ។ បទថា «māro tvamasi pāpimā» មានសេចក្តីថា «ម្នាលមារមានចិត្តបាប តថាគតស្គាល់អ្នកថា ឈ្មោះថាមារ ព្រោះតែងសម្លាប់មហាជន ឈ្មោះថាមានចិត្តបាប ព្រោះតែងធ្វើនូវអំពើបាបដ៏លាមកដែលជាសត្រូវដល់សេចក្តីចម្រើនរបស់មហាជន»។ ၅၀၃. ကသိဏံ အာယုန္တိ သကလံ အာယုံ. တေ ခေါ ဧဝံ ဇာနေယျုန္တိ တေ ဧဝံ မဟန္တေန တပေါကမ္မေန သမန္နာဂတာ, တွံ ပန ပုရိမဒိဝသေ ဇာတော, ကိံ ဇာနိဿသိ, ယဿ တေ အဇ္ဇာပိ မုခေ ခီရဂန္ဓော ဝါယတီတိ ဃဋ္ဋေန္တော ဝဒတိ. ပထဝိံ အဇ္ဈောသိဿသီတိ ပထဝိံ အဇ္ဈောသာယ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌီဟိ ဂဏှိဿသိ. ဩပသာယိကော မေ ဘဝိဿသီတိ မယှံ သမီပသယော ဘဝိဿသိ, မံ ဂစ္ဆန္တံ အနုဂစ္ဆိဿသိ, ဌိတံ ဥပတိဋ္ဌိဿသိ, နိသိန္နံ ဥပနိသီဒိဿသိ, နိပန္နံ ဥပနိပဇ္ဇိဿသီတိ အတ္ထော. ဝတ္ထုသာယိကောတိ မမ ဝတ္ထုသ္မိံ သယနကော. ယထာကာမကရဏီယော ဗာဟိတေယျောတိ မယာ အတ္တနော ရုစိယာ ယံ ဣစ္ဆာမိ, တံ ကတ္တဗ္ဗော, ဗာဟိတွာ စ ပန ဇဇ္ဈရိကာဂုမ္ဗတောပိ နီစတရော လကုဏ္ဍဋကတရော ကာတဗ္ဗော ဘဝိဿသီတိ အတ္ထော. ៥០៣. បទថា «kasiṇaṃ āyuṃ» គឺអាយុទាំងអស់។ បទថា «te kho evaṃ jāneyyuṃ» គឺមារនិយាយបង្អាប់បង្អោនយ៉ាងនេះថា «ពួកព្រហ្មទាំងនោះ ទើបដឹងថា ព្រហ្មនេះប្រកបដោយតបកម្មដ៏ធំធេងយ៉ាងនេះ ចំណែកឯអ្នកវិញ ទើបតែនឹងកើតកាលពីម្សិលមិញនេះសោះ តើនឹងដឹងអ្វីបាន សូម្បីតែក្លិនទឹកដោះ ក៏នៅតែធុំខ្ជាក់ចេញពីមាត់របស់អ្នករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះដែរ»។ បទថា «pathaviṃ ajjhosissasi» គឺអ្នកនឹងគ្របសង្កត់ លេបត្របាក់ ធ្វើឲ្យសម្រេច ហើយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវផែនដី ដោយអំណាចនៃតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ។ បទថា «opasāyiko me bhavissasi» មានសេចក្តីថា «អ្នកនឹងក្លាយជាអ្នកនៅជិតស្និទ្ធរបស់អញ កាលអញដើរទៅ អ្នកនឹងដើរតាមក្រោយ កាលអញឈរ អ្នកនឹងឈរជិត កាលអញអង្គុយ អ្នកនឹងអង្គុយជិត កាលអញដេក អ្នកនឹងដេកជិត»។ បទថា «vatthusāyiko» គឺអ្នកដេកនៅក្នុងទីកន្លែងរបស់អញ។ បទថា «yathākāmakaraṇīyo bāhiteyyo» មានសេចក្តីថា «អញចង់ធ្វើអ្វីតាមចិត្តប្រាថ្នារបស់អញ អ្នកត្រូវតែធ្វើតាមការចាត់ចែងនោះ ហើយកាលបើអញបន្ទាបបន្ថោកហើយ អ្នកនឹងត្រូវធ្វើឲ្យទាបជាង និងតឿជាង សូម្បីតែគុម្ពឈើពុកផុយ»។ ဣမိနာ ဧသ ဘဂဝန္တံ ဥပလာပေတိ ဝါ အပသာဒေတိ ဝါ. ဥပလာပေတိ နာမ သစေ ခေါ တွံ, ဘိက္ခု, တဏှာဒီဟိ ပထဝိံ အဇ္ဈောသိဿသိ, ဩပသာယိကော မေ ဘဝိဿသိ, မယိ ဂစ္ဆန္တေ ဂမိဿသိ, တိဋ္ဌန္တေ ဌဿသိ, နိသိန္နေ နိသီဒိဿသိ, နိပန္နေ နိပဇ္ဇိဿသိ, အဟံ တံ သေသဇနံ ပဋိဗာဟိတွာ ဝိဿာသိကံ အဗ္ဘန္တရိကံ ကရိဿာမီတိ ဧဝံ တာဝ ဥပလာပေတိ နာမ. သေသပဒေဟိ ပန အပသာဒေတိ နာမ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – သစေ တွံ ပထဝိံ အဇ္ဈောသိဿသိ, ဝတ္ထုသာယိကော မေ ဘဝိဿသိ, မမ ဂမနာဒီနိ အာဂမေတွာ ဂမိဿသိ ဝါ ဌဿသိ ဝါ နိသီဒိဿသိ ဝါ နိပဇ္ဇိဿသိ ဝါ, မမ ဝတ္ထုသ္မိံ မယှံ အာရက္ခံ ဂဏှိဿသိ, အဟံ ပန တံ ယထာကာမံ ကရိဿာမိ ဗာဟိတွာ [Pg.305] စ ဇဇ္ဈရိကာဂုမ္ဗတောပိ လကုဏ္ဍကတရန္တိ ဧဝံ အပသာဒေတိ နာမ. အယံ ပန ဗြဟ္မာ မာနနိဿိတော, တသ္မာ ဣဓ အပသာဒနာဝ အဓိပ္ပေတာ. အာပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ដោយពាក្យនេះ ព្រហ្មនោះឈ្មោះថា លួងលោមផង បង្អាប់បង្អោនផង ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ។ ពាក្យថា លួងលោម គឺមានន័យថា «ម្នាលភិក្ខុ បើសិនជាអ្នករាប់អានផែនដី (ដោយអំណាចតណ្ហាជាដើម) អ្នកនឹងទៅជាអ្នកអាស្រ័យនៅជិតខ្ញុំ កាលបើខ្ញុំទៅ អ្នកក៏ទៅ កាលបើខ្ញុំឈរ អ្នកក៏ឈរ កាលបើខ្ញុំអង្គុយ អ្នកក៏អង្គុយ កាលបើខ្ញុំដេក អ្នកក៏ដេក ខ្ញុំនឹងរារាំងជនដែលសេសសល់ទាំងឡាយ ហើយធ្វើអ្នកឲ្យជាមនុស្សស្និទ្ធស្នាល ជាមនុស្សខាងក្នុង» នេះឈ្មោះថា លួងលោម ជាមុនសិន។ ចំណែកឯបទដែលសេសសល់ ឈ្មោះថា បង្អាប់បង្អោន។ សេចក្តីអធិប្បាយក្នុងបទទាំងនោះមានដូចតទៅ៖ បើសិនជាអ្នករាប់អានផែនដី អ្នកនឹងទៅជាអ្នកអាស្រ័យនៅជិតទីកន្លែងរបស់ខ្ញុំ អ្នកនឹងត្រូវរង់ចាំការទៅជាដើមរបស់ខ្ញុំ ទើបទៅ ឬឈរ ឬអង្គុយ ឬដេក អ្នកនឹងត្រូវធ្វើការរក្សាការពារឲ្យខ្ញុំក្នុងទីកន្លែងរបស់ខ្ញុំ ចំណែកខ្ញុំវិញ នឹងធ្វើចំពោះអ្នកតាមចិត្តប្រាថ្នា គឺនឹងកម្ចាត់បង់អ្នកចេញ ហើយធ្វើអ្នកឲ្យទាបថយជាងគុម្ពោតព្រៃដែលទ្រុឌទ្រោមទៅទៀត នេះឈ្មោះថា បង្អាប់បង្អោន។ ក៏ប៉ុន្តែ ព្រហ្មនេះជាអ្នកអាស្រ័យនូវមានៈ ហេតុនោះ ក្នុងទីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រាថ្នាយកការបង្អាប់បង្អោនតែម្យ៉ាង។ ទោះបីក្នុងបទទាំងឡាយមានអាបោធាតុជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ အပိစ တေ အဟံ ဗြဟ္မေတိ ဣဒါနိ ဘဂဝါ, ‘‘အယံ ဗြဟ္မာ မာနနိဿိတော ‘အဟံ ဇာနာမီ’တိ မညတိ, အတ္တနော ယသေန သမ္မတ္တော သရီရံ ဖုသိတုမ္ပိ သမတ္ထံ ကိဉ္စိ န ပဿတိ, ထောကံ နိဂ္ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဂတိဉ္စ ပဇာနာမီတိ နိပ္ဖတ္တိဉ္စ ပဇာနာမိ. ဇုတိဉ္စာတိ အာနုဘာဝဉ္စ ပဇာနာမိ. ဧဝံ မဟေသက္ခောတိ ဧဝံ မဟာယသော မဟာပရိဝါရော. ក្នុងពាក្យថា «ម្នាលព្រហ្ម ខ្ញុំដឹងច្បាស់នូវ... របស់អ្នក» នេះ គឺឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ព្រហ្មនេះអាស្រ័យនូវមានៈ តែងសម្គាល់ថា “អាត្មាអញដឹងច្បាស់” ស្រវឹងដោយយសរបស់ខ្លួន មិនឃើញអ្វីមួយដែលអាចពាល់ត្រូវសរីរាង្គបានឡើយ គួរតែអាត្មាអញសង្កត់សង្កិនព្រហ្មនេះបន្តិច» ទើបទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវទេសនានេះ។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «ដឹងច្បាស់នូវគតិផង» សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវការកើតឡើង (ផលនៃការកើត)។ បទថា «ដឹងច្បាស់នូវជុតិ (ពន្លឺ) ផង» សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់នូវអានុភាពផង។ បទថា «មានសក្តិធំយ៉ាងនេះ» សេចក្តីថា មានយសធំ មានបរិវារច្រើនយ៉ាងនេះ។ ယာဝတာ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဟရန္တီတိ ယတ္တကေ ဌာနေ စန္ဒိမသူရိယာ ဝိစရန္တိ. ဒိသာ ဘန္တိ ဝိရောစနာတိ ဒိသာသု ဝိရောစမာနာ ဩဘာသန္တိ, ဒိသာ ဝါ တေဟိ ဝိရောစမာနာ ဩဘာသန္တိ. တာဝ သဟဿဓာ လောကောတိ တတ္တကေန ပမာဏေန သဟဿဓာ လောကော, ဣမိနာ စက္ကဝါဠေန သဒ္ဓိံ စက္ကဝါဠသဟဿန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ တေ ဝတ္တတေ ဝသောတိ ဧတ္ထ စက္ကဝါဠသဟဿေ တုယှံ ဝသော ဝတ္တတိ. ပရောပရဉ္စ ဇာနာသီတိ ဧတ္ထ စက္ကဝါဠသဟဿေ ပရောပရေ ဥစ္စနီစေ ဟီနပ္ပဏီတေ သတ္တေ ဇာနာသိ. အထော ရာဂဝိရာဂိနန္တိ န ကေဝလံ, ‘‘အယံ ဣဒ္ဓေါ အယံ ပကတိမနုဿော’’တိ ပရောပရံ, ‘‘အယံ ပန သရာဂေါ အယံ ဝီတရာဂေါ’’တိ ဧဝံ ရာဂဝိရာဂိနမ္ပိ ဇနံ ဇာနာသိ. ဣတ္ထံဘာဝညထာဘာဝန္တိ ဣတ္ထံဘာဝေါတိ ဣဒံ စက္ကဝါဠံ. အညထာဘာဝေါတိ ဣတော သေသံ ဧကူနသဟဿံ. သတ္တာနံ အာဂတိံ ဂတိန္တိ ဧတ္ထ စက္ကဝါဠသဟဿေ ပဋိသန္ဓိဝသေန သတ္တာနံ အာဂတိံ, စုတိဝသေန ဂတိံ စ ဇာနာသိ. တုယှံ ပန အတိမဟန္တောဟမသ္မီတိ သညာ ဟောတိ, သဟဿိဗြဟ္မာ နာမ တွံ, အညေသံ ပန တယာ ဥတ္တရိ ဒွိသဟဿာနံ တိသဟဿာနံ စတုသဟဿာနံ ပဉ္စသဟဿာနံ ဒသသဟဿာနံ သတသဟဿာနဉ္စ ဗြဟ္မာနံ ပမာဏံ နတ္ထိ, စတုဟတ္ထာယ ပိလောတိကာယ ပဋပ္ပမာဏံ ကာတုံ ဝါယမန္တော ဝိယ မဟန္တောသ္မီတိ သညံ ကရောသီတိ နိဂ္ဂဏှာတိ. បទថា «ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ វិលជុំវិញក្នុងទីមានប្រមាណប៉ុន្មាន» សេចក្តីថា ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ តែងត្រឡប់ជុំវិញភ្នំសិនេរុ ក្នុងទីមានប្រមាណប៉ុន្មាន។ បទថា «ញ៉ាំងទិសទាំងឡាយឲ្យភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាច» សេចក្តីថា ញ៉ាំងទិសទាំងឡាយឲ្យរុងរឿង ភ្លឺស្វាង ឬមួយថា ទិសទាំងឡាយដែលព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យទាំងនោះ ញ៉ាំងឲ្យរុងរឿងហើយ តែងភ្លឺស្វាង。 បទថា «លោកមានចំណែកមួយពាន់ត្រឹមនោះ» សេចក្តីថា លោកមួយពាន់ដោយប្រមាណប៉ុណ្ណោះ ពាក្យនេះមានន័យថា ចក្រវាឡមួយពាន់ រួមជាមួយចក្រវាឡនេះផង។ បទថា «អំណាចរបស់អ្នកតែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងលោកនោះ» សេចក្តីថា អំណាចរបស់អ្នកតែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចក្រវាឡមួយពាន់នេះ។ បទថា «អ្នកដឹងច្បាស់នូវសត្វថោកទាប និងឧត្តម» សេចក្តីថា អ្នកដឹងច្បាស់នូវសត្វទាំងឡាយដ៏ថោកទាប និងឧត្តម ខ្ពង់ខ្ពស់ និងទាបថយ ក្នុងចក្រវាឡមួយពាន់នេះ។ បទថា «មួយទៀត ដឹងច្បាស់នូវសត្វដែលមានរាគៈ និងប្រាសចាករាគៈ» សេចក្តីថា មិនមែនដឹងត្រឹមតែសត្វថោកទាប និងឧត្តមថា “បុគ្គលនេះជាសក្កទេវរាជ បុគ្គលនេះជាមនុស្សធម្មតា” ប៉ុណ្ណោះទេ តែអ្នកដឹងច្បាស់នូវជនទាំងឡាយ ទោះបីជាអ្នកមានរាគៈ ឬប្រាសចាករាគៈយ៉ាងនេះថា “បុគ្គលនេះមានរាគៈ បុគ្គលនេះប្រាសចាករាគៈ” ទៀតផង។ បទថា «ដឹងច្បាស់នូវភាពជាយ៉ាងនេះ និងភាពជាយ៉ាងដទៃ» សេចក្តីថា ភាពជាយ៉ាងនេះ គឺចក្រវាឡនេះ។ ភាពជាយ៉ាងដទៃ គឺចក្រវាឡដែលសេសសល់ប្រាំបួនរយហៅកៅសិបប្រាំបួន (៩៩៩) ក្រៅពីចក្រវាឡនេះ។ បទថា «ដឹងច្បាស់នូវការមក និងការទៅរបស់សត្វទាំងឡាយ» សេចក្តីថា អ្នកដឹងច្បាស់នូវការមករបស់សត្វទាំងឡាយដោយអំណាចបដិសន្ធិ និងការទៅរបស់សត្វទាំងឡាយដោយអំណាចចុតី ក្នុងចក្រវាឡមួយពាន់នេះ។ ចំណែកឯអ្នកវិញ តែងមានសេចក្តីសម្គាល់ថា «អាត្មាអញជាអ្នកធំក្រៃលែង» អ្នកឯងឈ្មោះថា សហស្សីព្រហ្ម (ព្រហ្មគ្រប់គ្រងចក្រវាឡមួយពាន់) ប៉ុន្តែប្រមាណនៃព្រហ្មទាំងឡាយដទៃទៀត ដែលក្រៃលែងជាងអ្នក គឺព្រហ្មគ្រប់គ្រងចក្រវាឡពីរពាន់ បីពាន់ បួនពាន់ ប្រាំពាន់ ដប់ពាន់ និងមួយសែនចក្រវាឡ គឺមិនមានឡើយ (មានច្រើនរាប់មិនអស់) អ្នកឯងប្រៀបដូចជាបុគ្គលព្យាយាមវាស់ប្រមាណសំពត់តង់ ដោយសំពត់ចាស់ទំហំបួនហត្ថ ហើយធ្វើសេចក្តីសម្គាល់ថា «អាត្មាអញជាអ្នកធំក្រៃលែង» យ៉ាងនោះឯង ព្រះអង្គទ្រង់សង្កត់សង្កិនព្រហ្មនោះដោយពាក្យយ៉ាងនេះ។ ၅၀၄. ဣဓူပပန္နောတိ ဣဓ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ ဥပပန္နော. တေန တံ တွံ န ဇာနာသီတိ တေန ကာရဏေန တံ ကာယံ တွံ န ဇာနာသိ. နေဝ တေ သမသမောတိ [Pg.306] ဇာနိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ပတွာပိ တယာ သမသမော န ဟောမိ. အဘိညာယာတိ အညာယ. ကုတော နီစေယျန္တိ တယာ နီစတရဘာဝေါ ပန မယှံ ကုတော. ៥០៤. បទថា «កើតក្នុងទីនេះ» សេចក្តីថា កើតក្នុងបឋមជ្ឈានភូមិនេះ ដោយបដិសន្ធិ។ បទថា «ព្រោះហេតុនោះ បានជាអ្នកមិនដឹងនូវពួកនោះ» សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះ ទើបអ្នកមិនដឹងនូវពួកព្រហ្មនោះ។ បទថា «ខ្ញុំមិនមែនស្មើត្រឹមតែអ្នកឡើយ» សេចក្តីថា សូម្បីដល់នូវឋានៈដែលគួរដឹង ក៏ខ្ញុំមិនមែនស្មើត្រឹមតែអ្នកឡើយ (គឺខ្ញុំក្រៃលែងជាងអ្នកទៅទៀត)។ បទថា «ដឹងច្បាស់» សេចក្តីថា ដឹងដោយបញ្ញាដ៏ក្រៃលែង។ បទថា «ការទាបថយ (ជាងអ្នក) នឹងមានមកពីណា» សេចក្តីថា ភាពជាអ្នកទាបថយជាងអ្នក តើនឹងមានមកពីណាដល់ខ្ញុំ។ ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကော ကိရေသ ဗြဟ္မာ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ကာလံ ကတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနဘူမိယံ ဝေဟပ္ဖလဗြဟ္မလောကေ ပဉ္စကပ္ပသတိကံ အာယုံ ဂဟေတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဟေဋ္ဋူပပတ္တိကံ ကတွာ တတိယဇ္ဈာနံ ပဏီတံ ဘာဝေတွာ သုဘကိဏှဗြဟ္မလောကေ စတုသဋ္ဌိကပ္ပံ အာယုံ ဂဟေတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တတ္ထ ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဘာဝေတွာ အာဘဿရေသု အဋ္ဌကပ္ပံ အာယုံ ဂဟေတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနံ ဘာဝေတွာ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ ကပ္ပာယုကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, သော ပဌမကာလေ အတ္တနာ ကတကမ္မဉ္စ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနဉ္စ အညာသိ, ကာလေ ပန ဂစ္ဆန္တေ ဥဘယံ ပမုဿိတွာ သဿတဒိဋ္ဌိံ ဥပ္ပာဒေသိ. တေန နံ ဘဂဝါ, ‘‘တေန တံ တွံ န ဇာနာသိ…ပေ… ကုတော နီစေယျ’’န္တိ အာဟ. ឮថា ព្រហ្មនេះជាអ្នកកើតក្នុងភូមិថ្នាក់ទាបជាលំដាប់ (ច្យុតពីភូមិខ្ពស់មកកើតក្នុងភូមិទាប) កាលដែលព្រះពុទ្ធមិនទាន់ឧបរតឡើង បានបួសជាឥសី ធ្វើកសិណបរិកម្ម ញ៉ាំងសមាបត្តិទាំងឡាយឲ្យកើតឡើង មានឈានមិនសាបសូន្យ ធ្វើកាលកិរិយាហើយ ក៏ទៅកើតក្នុងវេហប្ផលព្រហ្មលោក ដែលជាចតុត្ថជ្ឈានភូមិ មានអាយុប្រមាណប្រាំរយកប្ប។ ព្រហ្មនោះឋិតនៅក្នុងវេហប្ផលភូមិនោះអស់អាយុកាល ហើយប្រាថ្នានូវការកើតក្នុងភូមិថ្នាក់ទាប ចម្រើនតតិយជ្ឈានដ៏ឧត្តម ទើបទៅកើតក្នុងសុភកិណ្ហព្រហ្មលោក មានអាយុប្រមាណហុកសិបបួនកប្ប។ ក្នុងសុភកិណ្ហភូមិនោះ ចម្រើនទុតិយជ្ឈាន ទើបទៅកើតក្នុងអាភស្សរព្រហ្មលោកទាំងឡាយ មានអាយុប្រមាណប្រាំបីកប្ប។ ក្នុងអាភស្សរភូមិនោះ ចម្រើនបឋមជ្ឈាន ទើបទៅកើតក្នុងបឋមជ្ឈានភូមិ ជាព្រហ្មមានអាយុអស់មួយកប្ប ព្រហ្មនោះក្នុងកាលដំបូង តែងដឹងនូវកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ និងកន្លែងដែលខ្លួនកើត ប៉ុន្តែលុះកាលកន្លងទៅជាយូរ ក៏ភ្លេចទាំងពីរយ៉ាងនោះ ហើយបង្កើតសស្សតទិដ្ឋិឡើង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបត្រាស់នឹងព្រហ្មនោះថា «ព្រោះហេតុនោះ បានជាអ្នកមិនដឹងនូវពួកនោះ... ការទាបថយនឹងមានមកពីណា» ដូច្នេះ។ အထ ဗြဟ္မာ စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော မယှံ အာယုဉ္စ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနဉ္စ ပုဗ္ဗေကတကမ္မဉ္စ ဇာနာတိ, ဟန္ဒ နံ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆာမီ’’တိ သတ္ထာရံ အတ္တနော ပုဗ္ဗေကတကမ္မံ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ကထေသိ. លំដាប់នោះ ព្រហ្មបានគិតថា «ព្រះសមណគោតម តែងដឹងនូវអាយុផង ទីកន្លែងកើតផង កម្មដែលអាត្មាអញបានធ្វើក្នុងកាលមុនផង របស់អាត្មាអញ បើដូច្នោះ អាត្មាអញនឹងសួរនូវកម្មដែលបានធ្វើក្នុងកាលមុនចំពោះព្រះអង្គ» ទើបសួរព្រះសាស្តានូវកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើក្នុងកាលមុន។ ព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់សម្តែងប្រាប់។ ပုဗ္ဗေ ကိရေသ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ, ‘‘ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏဿ အန္တံ ကရိဿာမီ’’တိ နိက္ခမ္မ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနလာဘီ ဟုတွာ ဂင်္ဂါတီရေ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေတွာ ဈာနရတိယာ ဝီတိနာမေတိ. တဒါ စ ကာလေန ကာလံ သတ္ထဝါဟာ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ မရုကန္တာရံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. မရုကန္တာရေ ပန ဒိဝါ န သက္ကာ ဂန္တုံ, ရတ္တိံ ဂမနံ ဟောတိ. အထ ပုရိမသကဋဿ အဂ္ဂယုဂေ ယုတ္တဗလိဗဒ္ဒါ ဂစ္ဆန္တာ နိဝတ္တိတွာ အာဂတမဂ္ဂါဘိမုခါဝ အဟေသုံ. ဣတရသကဋာနိ တထေဝ နိဝတ္တိတွာ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ နိဝတ္တိတဘာဝံ ဇာနိံသု. တေသဉ္စ တဒါ ကန္တာရံ အတိက္ကမနဒိဝသော အဟောသိ. သဗ္ဗံ ဒါရုဒကံ ပရိက္ခီဏံ, တသ္မာ, ‘‘နတ္ထိ ဒါနိ အမှာကံ ဇီဝိတ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဂေါဏေ စက္ကေသု ဗန္ဓိတွာ မနုဿာ သကဋပစ္ဆာယာယံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇိံသု[Pg.307]. တာပသောပိ ကာလဿေဝ ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမိတွာ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ နိသိန္နော ဂင်္ဂံ ဩလောကယမာနော အဒ္ဒသ ဂင်္ဂံ မဟတာ ဥဒကောဃေန ဝုယှမာနံ ပဝတ္တိတမဏိက္ခန္ဓံ ဝိယ အာဂစ္ဆန္တိံ. ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣမသ္မိံ လောကေ ဧဝရူပဿ မဓုရောဒကဿ အလာဘေန ကိလိဿမာနာ သတ္တာ’’တိ. သော ဧဝံ အာဝဇ္ဇန္တော မရုကန္တာရေ တံ သတ္ထံ ဒိသွာ, ‘‘ဣမေ သတ္တာ မာ နဿန္တူ’’တိ, ‘‘ဣတော မဟာ ဥဒကက္ခန္ဓော ဆိဇ္ဇိတွာ မရုကန္တာရေ သတ္ထာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတူ’’တိ အဘိညာစိတ္တေန အဓိဋ္ဌာသိ. သဟစိတ္တုပ္ပာဒေန မာတိကာရုဠှံ ဝိယ ဥဒကံ တတ္ထ အဂမာသိ. မနုဿာ ဥဒကသဒ္ဒေန ဝုဋ္ဌာယ ဥဒကံ ဒိသွာ ဟတ္ထတုဋ္ဌာ နှာယိတွာ ပိဝိတွာ ဂေါဏေပိ ပါယေတွာ သောတ္ထိနာ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ အဂမံသု. သတ္ထာ တံ ဗြဟ္မုနော ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တော – ឮថា ក្នុងកាលមុន ព្រហ្មនេះកើតក្នុងត្រកូលមួយ ឃើញទោសក្នុងកាមទាំងឡាយ គិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើនូវទីបំផុតនៃជាតិ ជរា ព្យាធិ និងមរណៈ» ទើបចេញទៅបួសជាឥសី ញ៉ាំងសមាបត្តិទាំងឡាយឲ្យកើតឡើង ជាអ្នកបានសម្រេចឈានជាបាទនៃអភិញ្ញា ឲ្យគេសង់សាលាស្លឹកឈើនៅក្បែរឆ្នេរទន្លេគង្គា ហើយចំណាយពេលកន្លងទៅដោយការត្រេកអរក្នុងឈាន។ ក្នុងកាលនោះ ពួកឈ្មួញរទេះតែងនាំគ្នាកាត់វាលខ្សាច់ ដោយរទេះប្រាំរយគ្រឿង ម្តងម្កាល។ ក្នុងវាលខ្សាច់នោះ មិនអាចធ្វើដំណើរទៅក្នុងពេលថ្ងៃបានឡើយ គឺត្រូវធ្វើដំណើរទៅក្នុងពេលយប់។ គ្រានោះ ពួកគោដែលទឹមនៅនឹមខាងមុខនៃរទេះនាំមុខ កាលដើរៗទៅ ក៏ត្រឡប់ក្រោយ បែរមុខទៅរកផ្លូវដែលទើបនឹងមកវិញ។ រទេះដទៃទៀតក៏ត្រឡប់ក្រោយយ៉ាងនោះដែរ លុះព្រះអរុណរះឡើង ទើបដឹងថាខ្លួនបានត្រឡប់ក្រោយវិញ។ ថ្ងៃនោះ ជាថ្ងៃដែលពួកគេត្រូវឆ្លងផុតវាលខ្សាច់។ ឧស និងទឹកទាំងអស់ក៏អស់រលីង ហេតុនោះ ពួកគេគិតថា «ឥឡូវនេះ ជីវិតរបស់ពួកយើងមិនមានឡើយ» ទើបចងគោទុកនឹងកង់រទេះ ហើយមនុស្សទាំងឡាយក៏ចូលទៅដេកក្នុងម្លប់ខាងក្រោយរទេះ។ ចំណែកឯតាបស ក៏ចេញពីសាលាស្លឹកឈើ តាំងពីព្រលឹម អង្គុយនៅទ្វារសាលាស្លឹកឈើ កាលសម្លឹងមើលទៅទន្លេគង្គា ក៏បានឃើញទន្លេគង្គាដែលហូរមកដោយខ្សែទឹកដ៏ធំ ប្រៀបដូចជាដុំកែវមណីដែលគេបណ្តែតឲ្យអណ្តែតមកយ៉ាងនោះ។ លុះឃើញហើយ ក៏គិតថា «តើមានសត្វទាំងឡាយក្នុងលោកនេះ ដែលលំបាកព្រោះមិនបានទឹកដ៏ផ្អែមល្ហែមមានសភាពយ៉ាងនេះខ្លះដែរឬទេ?» កាលលោកពិចារណាយ៉ាងនេះ ក៏បានឃើញពួកឈ្មួញរទេះនោះក្នុងវាលខ្សាច់ ទើបគិតថា «សូមកុំឲ្យសត្វទាំងឡាយនេះវិនាសឡើយ» ហើយបានអធិដ្ឋានដោយអភិញ្ញាចិត្តថា «សូមឲ្យខ្សែទឹកដ៏ធំកាត់ចេញពីទន្លេគង្គានេះ ហើយហូរតម្រង់ទៅរកពួកឈ្មួញក្នុងវាលខ្សាច់ចុះ»។ ព្រមជាមួយគ្នានឹងចិត្តកើតឡើង ទឹកក៏ហូរទៅកាន់ទីនោះ ប្រៀបដូចជាទឹកដែលហូរចូលទៅក្នុងប្រឡាយយ៉ាងនោះ។ មនុស្សទាំងឡាយភ្ញាក់ឡើងដោយសំឡេងទឹក លុះឃើញទឹកហើយ ក៏មានចិត្តត្រេកអររីករាយ នាំគ្នាស្រង់ទឹក ផឹកទឹក និងឲ្យគោទាំងឡាយផឹកផង ហើយក៏បានទៅដល់កន្លែងដែលខ្លួនប្រាថ្នាដោយសួស្តី។ ព្រះសាស្តា កាលទ្រង់បង្ហាញនូវបុព្វកម្មនោះរបស់ព្រហ្ម ទើបត្រាស់ថា... ‘‘ယံ တွံ အပါယေသိ ဗဟူ မနုဿေ,ပိပါသိတေ ဃမ္မနိ သမ္ပရေတေ; တံ တေ ပုရာဏံ ဝတသီလဝတ္တံ,သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၁) – «អ្នកបានឲ្យមនុស្សជាច្រើន ដែលស្រេកទឹក ត្រូវកំដៅថ្ងៃបៀតបៀនហើយ បានផឹកទឹក (ក្នុងកាលនោះ) ខ្ញុំរលឹកឃើញនូវវត្តសីលវ័តចាស់នោះរបស់អ្នក ដូចជាមនុស្សភ្ញាក់ពីដេក» ដូច្នេះ។ ဣမံ ဂါထမာဟ. ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់នូវគាថានេះ។ အပရသ္မိံ သမယေ တာပသော ဂင်္ဂါတီရေ ပဏ္ဏသာလံ မာပေတွာ အာရညကံ ဂါမံ နိဿာယ ဝသတိ. တေန စ သမယေန စောရာ တံ ဂါမံ ပဟရိတွာ ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ ဂါဝိယော စ ကရမရေ စ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဂါဝေါပိ သုနခါပိ မနုဿာပိ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝန္တိ. တာပသော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ အာဝဇ္ဇန္တော, ‘‘မနုဿာနံ ဘယံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဉတွာ, ‘‘မယိ ပဿန္တေ ဣမေ သတ္တာ မာ နဿန္တူ’’တိ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဘိညာစိတ္တေန စောရာနံ ပဋိပထေ စတုရင်္ဂိနိသေနံ မာပေသိ ကမ္မသဇ္ဇံ အာဂစ္ဆန္တိံ. စောရာ ဒိသွာ, ‘‘ရာဇာ’’တိ တေ မညမာနာ ဝိလောပံ ဆဍ္ဍေတွာ ပက္ကမိံသု. တာပသော ‘‘ယံ ယဿ သန္တကံ, တံ တဿေဝ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ, တံ တထေဝ အဟောသိ. မဟာဇနော သောတ္ထိဘာဝံ ပါပုဏိ. သတ္ထာ ဣဒမ္ပိ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တော – សម័យដទៃទៀត តាបសបានសង់សាលាស្លឹកឈើនៅក្បែរឆ្នេរទន្លេគង្គា ហើយអាស្រ័យនៅក្នុងភូមិដាច់ស្រយាលមួយក្នុងព្រៃ។ សម័យនោះ ពួកចោរបានប្លន់ភូមិនោះ យកទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃ ព្រមទាំងកៀរគោញី និងចាប់មនុស្សក្នុងភូមិធ្វើជាឈ្លើយ ហើយនាំគ្នាទៅ។ ទាំងគោ ទាំងសុនខ ទាំងមនុស្ស តែងស្រែកទ្រហោយំយ៉ាងខ្លាំង។ តាបសបានឮសំឡេងនោះ ពិចារណាថា «តើនេះជាសំឡេងអ្វីហ្ន៎?» ដឹងថា «ភ័យកើតឡើងដល់មនុស្សទាំងឡាយហើយ» ទើបគិតថា «កាលបើខ្ញុំកំពុងមើលឃើញ សូមកុំឲ្យសត្វទាំងឡាយនេះវិនាសឡើយ» ហើយបានចូលកាន់ឈានជាបាទនៃអភិញ្ញា ចេញមកវិញ រួចនិម្មិតកងទ័ពមានអង្គបួនដ៏ប្រដាប់ដោយគ្រឿងសស្ត្រាវុធ កំពុងដើរមក ក្នុងផ្លូវប្រឈមមុខនឹងពួកចោរ ដោយអភិញ្ញាចិត្ត។ ពួកចោរឃើញហើយ សម្គាល់ថា «ស្តេចមកដល់ហើយ» ក៏បោះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិដែលប្លន់បាននោះចោល ហើយរត់គេចខ្លួនបាត់ទៅ។ តាបសបានអធិដ្ឋានថា «ទ្រព្យរបស់បុគ្គលណា សូមឲ្យទៅជាទ្រព្យរបស់បុគ្គលនោះដដែលចុះ» ការនោះក៏បានទៅជាយ៉ាងនោះឯង។ មហាជនក៏បានដល់នូវសេចក្តីសុខសួស្តី។ ព្រះសាស្តា កាលទ្រង់បង្ហាញនូវបុព្វកម្មនេះរបស់ព្រហ្មនោះ ទើបត្រាស់ថា... ‘‘ယံ [Pg.308] ဧဏိကူလသ္မိံ ဇနံ ဂဟီတံ,အမောစယီ ဂယှက နီယမာနံ; တံ တေ ပုရာဏံ ဝတသီလဝတ္တံ,သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၂) – «អ្នកបានជួយដោះលែងពួកជនដែលត្រូវគេចាប់ចង នាំយកទៅជាឈ្លើយ នៅក្បែរឆ្នេរទន្លេឯណិកូល (ក្នុងកាលនោះ) ខ្ញុំរលឹកឃើញនូវវត្តសីលវ័តចាស់នោះរបស់អ្នក ដូចជាមនុស្សភ្ញាក់ពីដេក» ដូច្នេះ។ ဣမံ ဂါထမာဟ. ဧတ္ထ ဧဏိကူလသ္မိန္တိ ဂင်္ဂါတီရေ. ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់នូវគាថានេះ។ បទថា «នៅក្បែរឆ្នេរទន្លេឯណិកូល» សេចក្តីថា នៅក្បែរឆ្នេរទន្លេគង្គា។ ပုန ဧကသ္မိံ သမယေ ဥပရိဂင်္ဂါဝါသိကံ ကုလံ ဟေဋ္ဌာဂင်္ဂါဝါသိကေန ကုလေန သဒ္ဓိံ မိတ္တသန္ထဝံ ကတွာ နာဝါသံဃာဋံ ဗန္ဓိတွာ ဗဟုံ ခါဒနီယဘောဇနီယဉ္စေဝ ဂန္ဓမာလာဒီနိ စ အာရောပေတွာ ဂင်္ဂါသောတေန အာဂစ္ဆတိ. မနုဿာ ခါဒမာနာ ဘုဉ္ဇမာနာ နစ္စန္တာ ဂါယန္တာ ဒေဝဝိမာနေန ဂစ္ဆန္တာ ဝိယ ဗလဝသောမနဿာ အဟေသုံ. ဂင်္ဂေယျကော နာဂေါ ဒိသွာ ကုပိတော, ‘‘ဣမေ မယိ သညမ္ပိ န ကရောန္တိ, ဣဒါနိ နေ သမုဒ္ဒမေဝ ပါပေဿာမီ’’တိ မဟန္တံ အတ္တဘာဝံ မာပေတွာ ဥဒကံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယ ဖဏံ ကတွာ သုဿူကာရံ ကရောန္တော အဋ္ဌာသိ. မဟာဇနော ဒိသွာ ဘီတော ဝိဿရမကာသိ. တာပသော ပဏ္ဏသာလာယ နိသိန္နော သုတွာ, ‘‘ဣမေ ဂါယန္တာ နစ္စန္တာ သောမနဿဇာတာ အာဂစ္ဆန္တိ, ဣဒါနိ ပန ဘယရဝံ ရဝိံသု, ကိံ နု ခေါ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော နာဂရာဇံ ဒိသွာ, ‘‘မယိ ပဿန္တေ ဣမေ သတ္တာ မာ နဿန္တူ’’တိ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ အတ္တဘာဝံ ဝိဇဟိတွာ သုပဏ္ဏဝဏ္ဏံ မာပေတွာ နာဂရာဇဿ ဒဿေသိ. နာဂရာဇာ ဘီတော ဖဏံ သံဟရိတွာ ဥဒကံ ပဝိဋ္ဌော. မဟာဇနော သောတ္ထိဘာဝံ ပါပုဏိ. သတ္ထာ ဣဒမ္ပိ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တော – ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសម័យមួយ ត្រកូលដែលរស់នៅខាងលើទន្លេគង្គា បានធ្វើជាមិត្តស្និទ្ធស្នាលនឹងត្រកូលដែលរស់នៅខាងក្រោមទន្លេគង្គា ហើយបានចងភ្ជាប់ទូកជាក្បូន ផ្ទុកនូវខាទនីយភោជនីយាហារជាច្រើន ព្រមទាំងគ្រឿងក្រអូប និងកម្រងផ្កាជាដើម ហើយធ្វើដំណើរចុះមកតាមខ្សែទឹកទន្លេគង្គា។ មនុស្សទាំងឡាយ កាលកំពុងទំពាស៊ី បរិភោគ រាំច្រៀង ហាក់ដូចជាធ្វើដំណើរទៅដោយវិមានទិព្វ មានសេចក្តីសោមនស្សយ៉ាងខ្លាំង។ នាគឈ្មោះគង្គេយ្យកៈ ឃើញហើយក៏ខឹងក្រោធ គិតថា «មនុស្សទាំងឡាយនេះ មិនធ្វើសេចក្តីសម្គាល់ (កោតក្រែង) ដល់អាត្មាអញសោះ ឥឡូវនេះ អាត្មាអញនឹងនាំពួកគេទៅកាន់សមុទ្រតែម្តង» ទើបនិម្មិតរូបកាយដ៏ធំ បំបែកទឹកជាពីរចំណែក ងើបឡើងពពារពពាក់ ធ្វើសំឡេងគំរាមគួរឲ្យខ្លាច ហើយឈរនៅទីនោះ។ មហាជនឃើញហើយ ក៏ភ័យខ្លាច ស្រែកទ្រហោយំយ៉ាងខ្លាំង។ តាបសអង្គុយនៅក្នុងសាលាស្លឹកឈើ បានឮសំឡេងនោះ ពិចារណាថា «មនុស្សទាំងឡាយនេះ កាលពីមុនច្រៀងរាំមកដោយសេចក្តីសោមនស្ស តែឥឡូវនេះ បែរជាស្រែកដោយសំឡេងភ័យខ្លាច តើមានរឿងអ្វីហ្ន៎?» កាលសម្លឹងមើលទៅឃើញស្តេចនាគ ទើបគិតថា «កាលបើខ្ញុំកំពុងមើលឃើញ សូមកុំឲ្យសត្វទាំងឡាយនេះវិនាសឡើយ» ហើយបានចូលកាន់ឈានជាបាទនៃអភិញ្ញា លះបង់រូបកាយរបស់ខ្លួន រួចនិម្មិតជាសណ្ឋានគ្រុឌ បង្ហាញខ្លួនដល់ស្តេចនាគ។ ស្តេចនាគភ័យខ្លាច ក៏ប្រមូលពពារចុះទៅក្នុងទឹកវិញ។ មហាជនក៏បានដល់នូវសេចក្តីសុខសួស្តី។ ព្រះសាស្តា កាលទ្រង់បង្ហាញនូវបុព្វកម្មនេះរបស់ព្រហ្មនោះ ទើបត្រាស់ថា... ‘‘ဂင်္ဂါယ သောတသ္မိံ ဂဟီတနာဝံ,လုဒ္ဒေန နာဂေန မနုဿကပ္ပာ; အမောစယိတ္ထ ဗလသာ ပသယှ,တံ တေ ပုရာဏံ ဝတသီလဝတ္တံ; သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၃) – «អ្នកបានជួយដោះលែងទូកដែលត្រូវស្តេចនាគដ៏សាហាវ ចាប់ទាញទុកក្នុងខ្សែទឹកទន្លេគង្គា ដើម្បីបំផ្លាញជីវិតមនុស្ស ដោយកម្លាំងដ៏ខ្លាំងក្លា (ក្នុងកាលនោះ) ខ្ញុំរលឹកឃើញនូវវត្តសីលវ័តចាស់នោះរបស់អ្នក ដូចជាមនុស្សភ្ញាក់ពីដេក» ដូច្នេះ។ ဣမံ ဂါထမာဟ. ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់នូវគាថានេះ។ အပရသ္မိံ သမယေ ဧသ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ကေသဝေါ နာမ တာပသော အဟောသိ. တေန သမယေန အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ကပ္ပော နာမ မာဏဝေါ [Pg.309] ကေသဝဿ ဗဒ္ဓစရော အန္တေဝါသိကော ဟုတွာ အာစရိယဿ ကိံကာရပဋိဿာဝီ မနာပစာရီ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နော အတ္ထစရော အဟောသိ. ကေသဝေါ တံ ဝိနာ ဝတ္တိတုံ နာသက္ခိ, တံ နိဿာယေဝ ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ. သတ္ထာ ဣဒမ္ပိ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တော – ក្នុងសម័យដទៃទៀត ព្រះបកព្រហ្មនេះ បានបួសជាឥសី មាននាមថា កេសវតាបស។ ក្នុងសម័យនោះ ព្រះពោធិសត្វរបស់យើង ជាមាណពឈ្មោះ កប្បៈ បានធ្វើជាអន្តេវាសិក មានការប្រព្រឹត្តជាប់ទាក់ទងនឹងកេសវតាបសនោះ ជាអ្នកតែងទទួលស្តាប់បង្គាប់អាចារ្យថា "តើខ្ញុំត្រូវធ្វើការងារអ្វី?" ជាអ្នកប្រព្រឹត្តធ្វើឲ្យគាប់ចិត្ត ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយប្រាជ្ញា និងជាអ្នកប្រព្រឹត្តនូវប្រយោជន៍។ កេសវតាបស មិនអាចរស់នៅវៀរលែងតែពីកប្បមាណពនោះឡើយ តែងអាស្រ័យកប្បមាណពនោះឯង ទើបញ៉ាំងជីវិតឲ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន។ ព្រះសាស្តា កាលនឹងសម្តែងនូវបុព្វកម្មនេះរបស់ព្រះបកព្រហ្មនោះ ទើបត្រាស់ថា— ‘‘ကပ္ပော စ တေ ဗဒ္ဓစရော အဟောသိ,သမ္ဗုဒ္ဓိမန္တံ ဝတိနံ အမညိ; တံ တေ ပုရာဏံ ဝတသီလဝတ္တံ,သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၄) – "ម្នាលព្រហ្ម កប្បមាណព ក៏បានជាអ្នកមានការប្រព្រឹត្តជាប់ទាក់ទងនឹងអ្នក, អ្នកបានសរសើរ (កប្បមាណពនោះ) ថា ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាស្មារតី និងបរិបូណ៌ដោយវត្តប្រតិបត្តិ, តថាគតរលឹកឃើញនូវវត្តសីលចាស់របស់អ្នកនោះ ដូចជាបុរសដែលភ្ញាក់ពីដេកលក់ដូច្នោះឯង"។ ဣမံ ဂါထမာဟ. ព្រះអង្គបានត្រាស់គាថានេះ។ ဧဝံ ဗြဟ္မုနော နာနတ္တဘာဝေသု ကတကမ္မံ သတ္ထာ ပကာသေသိ. သတ္ထရိ ကထေန္တေယေဝ ဗြဟ္မာ သလ္လက္ခေသိ, ဒီပသဟဿေ ဥဇ္ဇလိတေ ရူပါနိ ဝိယ သဗ္ဗကမ္မာနိဿ ပါကဋာနိ အဟေသုံ. သော ပသန္နစိတ္တော ဣမံ ဂါထမာဟ – ព្រះសាស្តា ទ្រង់ធ្វើឲ្យច្បាស់លាស់នូវកម្មដែលព្រះព្រហ្មបានធ្វើហើយក្នុងអត្តភាពផ្សេងៗ យ៉ាងនេះ។ កាលព្រះសាស្តាកំពុងតែត្រាស់សម្តែងនោះឯង ព្រះបកព្រហ្មក៏កំណត់ដឹងបាន កម្មទាំងពួងរបស់ព្រះព្រហ្មនោះ ក៏បានប្រាកដច្បាស់ ដូចជារូបទាំងឡាយប្រាកដច្បាស់ កាលបើប្រទីបមួយពាន់ត្រូវបានអុជបំភ្លឺឡើងដូច្នោះ។ ព្រះព្រហ្មនោះ មានចិត្តជ្រះថ្លាហើយ បានពោលគាថានេះថា— ‘‘အဒ္ဓါ ပဇာနာသိ မမေတမာယုံ,အညမ္ပိ ဇာနာသိ တထာ ဟိ ဗုဒ္ဓေါ; တထာ ဟိ တာယံ ဇလိတာနုဘာဝေါ,ဩဘာသယံ တိဋ္ဌတိ ဗြဟ္မလောက’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၇.၇၅); "ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន តែងដឹងច្បាស់នូវអាយុកាលនេះរបស់ខ្ញុំដោយពិត សូម្បីធម៌ដទៃ (ញេយ្យធម៌) ក៏ទ្រង់ជ្រាបដែរ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គឈ្មោះថា ព្រះពុទ្ធ ព្រោះទ្រង់មានអានុភាពរុងរឿង ញ៉ាំងព្រហ្មលោកទាំងមូលឲ្យភ្លឺស្វាង ស្ថិតនៅយ៉ាងនេះ"។ အထဿ ဘဂဝါ ဥတ္တရိ အသမသမတံ ပကာသေန္တော ပထဝိံ ခေါ အဟံ ဗြဟ္မေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပထဝိယာ ပထဝတ္တေန အနနုဘူတန္တိ ပထဝိယာ ပထဝိသဘာဝေန အနနုဘူတံ အပ္ပတ္တံ. ကိံ ပန တန္တိ? နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ သဗ္ဗသ္မာ သင်္ခတာ နိဿဋတ္တာ ပထဝိသဘာဝေန အပ္ပတ္တံ နာမ. တဒဘိညာယာတိ တံ နိဗ္ဗာနံ ဇာနိတွာ သစ္ဆိကတွာ. ပထဝိံ နာပဟောသိန္တိ ပထဝိံ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနဂါဟေဟိ န ဂဏှိံ. အာပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိတ္ထာရော ပန မူလပရိယာယေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងនូវភាពស្មើដោយព្រះពុទ្ធដែលមិនមានបុគ្គលណាស្មើ ក្រៅពីនេះទៅទៀត ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "ម្នាលព្រហ្ម តថាគតដឹងច្បាស់នូវផែនដី"។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "មិនបានទទួលដឹងដោយភាពជាផែនដីនៃផែនដី" សេចក្តីថា មិនបានទទួលដឹង គឺមិនបានដល់ ដោយសភាវៈនៃផែនដី។ ចុះសភាវៈដែលមិនបានដល់ដោយសភាវៈនៃផែនដីនោះ គឺអ្វី? នេះជាសំណួរ។ គឺព្រះនិព្វាន។ ពិតណាស់ ព្រះនិព្វាននោះ ព្រោះជានិរាសធម៌រលាស់ចេញចាកសង្ខតធម៌ទាំងពួង ទើបឈ្មោះថាមិនបានដល់ដោយសភាវៈនៃផែនដី។ ពាក្យថា "ដឹងច្បាស់នូវធម៌នោះ" សេចក្តីថា ដឹងហើយធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វាននោះ។ ពាក្យថា "តថាគតមិនបានជាផែនដី" សេចក្តីថា តថាគតមិនបានប្រកាន់យកនូវផែនដី ដោយការប្រកាន់មានតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិឡើយ។ សូម្បីក្នុងអាបោធាតុជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលហើយក្នុងមូលបរិយាយសូត្រចុះ។ သစေ ခေါ တေ, မာရိသ, သဗ္ဗဿ သဗ္ဗတ္တေနာတိ ဣဒမေဝ ဗြဟ္မာ အတ္တနော ဝါဒိတာယ သဗ္ဗန္တိ အက္ခရံ နိဒ္ဒိသိတွာ အက္ခရေ ဒေါသံ ဂဏှန္တော အာဟ. သတ္ထာ ပန သက္ကာယံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒတိ, ဗြဟ္မာ သဗ္ဗသဗ္ဗံ သန္ဓာယ. တွံ ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒသိ, ‘‘သဗ္ဗဿ သဗ္ဗတ္တေန အနနုဘူတ’’န္တိ ဝဒသိ, ယဒိ သဗ္ဗံ အနနုဘူတံ နတ္ထိ, အထဿ အနနုဘူတံ အတ္ထိ. မာ ဟေဝ တေ ရိတ္တကမေဝ အဟောသိ [Pg.310] တုစ္ဆကမေဝ အဟောသီတိ တုယှံ ဝစနံ ရိတ္တကံ မာ ဟောတု, တုစ္ဆကံ မာ ဟောတူတိ သတ္ထာရံ မုသာဝါဒေန နိဂ္ဂဏှာတိ. ពាក្យថា "ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន បើដូច្នោះ របស់ទាំងអស់ ដោយភាពជាទាំងអស់របស់អ្នក" នេះ ព្រះព្រហ្មពោលសំដៅយកវាទៈរបស់ខ្លួន ដោយបង្ហាញអក្សរថា "សព្វៈ" ដើម្បីចង់ចាប់កំហុសក្នុងអក្សរនោះ។ ចំណែកព្រះសាស្តា ទ្រង់ត្រាស់ពាក្យថា "សព្វៈ" សំដៅយកសក្កាយៈ ប៉ុន្តែព្រះព្រហ្ម សំដៅយកសព្វៈទាំងអស់ (ទើបពោលថា) "អ្នកពោលថា សព្វៈ អ្នកពោលថា មិនបានដល់ដោយភាពជាទាំងអស់នៃទាំងអស់ ប្រសិនបើពោលថា សព្វៈទាំងអស់មិនបានដល់ គ្មានទេ បើដូច្នោះ សភាវៈដែលមិនបានដល់របស់សព្វៈនោះ គប្បីមាន"។ ពាក្យថា "ពាក្យរបស់អ្នក កុំបីជាពាក្យទទេ កុំបីជាពាក្យសូន្យឡើយ" សេចក្តីថា ពាក្យរបស់អ្នក កុំបីជាពាក្យទទេ កុំបីជាពាក្យសូន្យឡើយ ព្រះព្រហ្មតែងសង្កត់សង្កិនព្រះសាស្តាដោយមុសាវាទយ៉ាងនេះ। သတ္ထာ ပန ဧတသ္မာ ဗြဟ္မုနာ သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန သတသဟဿဂုဏေန ဝါဒီတရော, တသ္မာ အဟံ သဗ္ဗဉ္စ ဝက္ခာမိ, အနနုဘူတဉ္စ ဝက္ခာမိ, သုဏာဟိ မေတိ တဿ ဝါဒမဒ္ဒနတ္ထံ ကာရဏံ အာဟရန္တော ဝိညာဏန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိညာဏန္တိ ဝိဇာနိတဗ္ဗံ. အနိဒဿနန္တိ စက္ခုဝိညာဏဿ အာပါထံ အနုပဂမနတော အနိဒဿနံ နာမ, ပဒဒွယေနပိ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝုတ္တံ. အနန္တန္တိ တယိဒံ ဥပ္ပာဒဝယအန္တရဟိတတ္တာ အနန္တံ နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ – ចំណែកព្រះសាស្តា ទ្រង់ជាអ្នកមានវាទៈក្រៃលែងជាងព្រះព្រហ្មនេះ ដោយមួយរយគុណ មួយពាន់គុណ ឬមួយសែនគុណ ព្រោះហេតុនោះ តថាគតនឹងសម្តែងទាំងសព្វៈ ទាំងសភាវៈដែលមិនបានទទួលដឹង ចូរអ្នកស្តាប់ពាក្យរបស់តថាគតចុះ ព្រះអង្គកាលនឹងនាំមកនូវហេតុដើម្បីសង្កត់សង្កិនវាទៈរបស់ព្រះព្រហ្មនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "វិញ្ញាណ"។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "វិញ្ញាណ" គឺគប្បីដឹងច្បាស់ដោយមគ្គញ្ញាណ ផលញ្ញាណ និងបច្ចវេក្ខណញ្ញាណ ជាធម៌ដាច់ដោយឡែកចាកសង្ខតធម៌ទាំងពួង។ ពាក្យថា "មិនមានទីប្រៀបធៀប" (អនិទស្សនៈ) ព្រោះមិនដល់នូវការប្រាកដដល់ចក្ខុវិញ្ញាណ ទើបឈ្មោះថា អនិទស្សនៈ សូម្បីដោយបទទាំងពីរនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ត្រាស់សំដៅយកព្រះនិព្វាននោះឯង។ ពាក្យថា "មិនមានទីបំផុត" (អនន្តៈ) ព្រោះព្រះនិព្វាននោះ ប្រាសចាកទីបំផុត គឺការកើតឡើង និងការវិនាស ទើបឈ្មោះថា អនន្តៈ។ ពិតណាស់ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះទុកហើយថា— ‘‘အန္တဝန္တာနိ ဘူတာနိ, အသမ္ဘူတံ အနန္တကံ; ဘူတေ အန္တာနိ ဒိဿန္တိ, ဘူတေ အန္တာ ပကာသိတာ’’တိ. "ពួកភូតធម៌ (សង្ខតធម៌) តែងមានទីបំផុត (គឺការកើតឡើង និងការវិនាស) ចំណែកអសង្ខតធម៌ (ព្រះនិព្វាន) មិនមានទីបំផុតឡើយ ទីបំផុតទាំងឡាយតែងប្រាកដក្នុងពួកភូតធម៌ ទីបំផុតទាំងឡាយក្នុងពួកភូតធម៌ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងឲ្យច្បាស់ហើយ"។ သဗ္ဗတောပဘန္တိ သဗ္ဗသော ပဘာသမ္ပန္နံ. နိဗ္ဗာနတော ဟိ အညော ဓမ္မော သပဘတရော ဝါ ဇောတိဝန္တတရော ဝါ ပရိသုဒ္ဓတရော ဝါ ပဏ္ဍရတရော ဝါ နတ္ထိ. သဗ္ဗတော ဝါ တထာ ပဘူတမေဝ, န ကတ္ထစိ နတ္ထီတိ သဗ္ဗတောပဘံ. ပုရတ္ထိမဒိသာဒီသု ဟိ အသုကဒိသာယ နာမ နိဗ္ဗာနံ နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. အထ ဝါ ပဘန္တိ တိတ္ထဿ နာမံ, သဗ္ဗတော ပဘမဿာတိ သဗ္ဗတောပဘံ. နိဗ္ဗာနဿ ကိရ ယထာ မဟာသမုဒ္ဒဿ ယတော ယတော ဩတရိတုကာမာ ဟောန္တိ, တံ တဒေဝ တိတ္ထံ, အတိတ္ထံ နာမ နတ္ထိ. ဧဝမေဝံ အဋ္ဌတိံသာယ ကမ္မဋ္ဌာနေသု ယေန ယေန မုခေန နိဗ္ဗာနံ ဩတရိတုကာမာ ဟောန္တိ, တံ တဒေဝ တိတ္ထံ. နိဗ္ဗာနဿ အတိတ္ထံ နာမ ကမ္မဋ္ဌာနံ နတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ သဗ္ဗတောပဘန္တိ. တံ ပထဝိယာ ပထဝတ္တေနာတိ တံ နိဗ္ဗာနံ ပထဝိယာ ပထဝီသဘာဝေန တတော ပရေသံ အာပါဒီနံ အာပါဒိသဘာဝေန စ အနနုဘူတံ. ဣတိ ယံ တုမှာဒိသာနံ ဝိသယဘူတံ သဗ္ဗတေဘူမကဓမ္မဇာတံ တဿ သဗ္ဗတ္တေန တံ ဝိညာဏံ အနိဒဿနံ အနန္တံ သဗ္ဗတောပတံ အနနုဘူတန္တိ ဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေသိ. ពាក្យថា "មានពន្លឺរុងរឿងដោយប្រការទាំងពួង" (សព្វតោបភៈ) សេចក្តីថា បរិបូណ៌ដោយពន្លឺដោយប្រការទាំងពួង។ ពិតណាស់ ធម៌ដទៃក្រៅពីព្រះនិព្វាន ដែលមានពន្លឺក្រៃលែងជាងក្តី រុងរឿងក្រៃលែងជាងក្តី បរិសុទ្ធក្រៃលែងជាងក្តី សស្អាតក្រៃលែងជាងក្តី មិនមានឡើយ។ ម៉្យាងទៀត ព្រះនិព្វាននោះ ជាធម៌ធំទូលាយក្រៃលែងដោយប្រការទាំងពួង មិនមែនជាថាមិនមានក្នុងទីណាមួយឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សព្វតោបភៈ។ ពិតណាស់ មិនគប្បីពោលឡើយថា ព្រះនិព្វានមិនមានក្នុងទិសនេះៗ មានទិសខាងកើតជាដើម។ ម៉្យាងទៀត ពាក្យថា "បភៈ" នេះ ជាឈ្មោះនៃកំពង់ ព្រះនិព្វាននោះមានកំពង់ជាទីចុះជុំវិញទាំងអស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សព្វតោបភៈ។ តថាគតនឹងពន្យល់ពិស្តារតទៅទៀត៖ ដូចជាមហាសមុទ្រ ពួកជនប្រាថ្នានឹងចុះពីកន្លែងណាៗ កន្លែងនោះៗឯងឈ្មោះថាកំពង់ កំពង់មិនមែនកំពង់មិនមានឡើយ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង ក្នុងកម្មដ្ឋានទាំង ៣៨ ពួកបុគ្គលប្រាថ្នានឹងចុះទៅកាន់ព្រះនិព្វានតាមទ្វារនៃកម្មដ្ឋានណាៗ កម្មដ្ឋាននោះៗឯងឈ្មោះថាកំពង់ជាទីចុះ កម្មដ្ឋានដែលមិនមែនជាកំពង់ជាទីចុះទៅកាន់ព្រះនិព្វាន មិនមានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា "សព្វតោបភៈ"។ ពាក្យថា "មិនបានទទួលដឹងដោយភាពជាផែនដីនៃផែនដី" សេចក្តីថា ព្រះនិព្វាននោះ មិនបានទទួលដឹង គឺមិនបានដល់ ដោយសភាវៈនៃផែនដី និងដោយសភាវៈនៃធាតុដទៃទៀតមានអាបោធាតុជាដើម។ ព្រះអង្គទ្រង់តម្កល់ទុកនូវវាទៈយ៉ាងនេះថា ធម៌ទាំងឡាយណាដែលកើតក្នុងត្រៃភូមិទាំងអស់ ដែលជាវិស័យរបស់បុគ្គលទាំងឡាយមានសភាពដូចជាអ្នកមាននៅ វិញ្ញាណ (ព្រះនិព្វាន) នោះ មិនមែនជាទីប្រៀបធៀប មិនមានទីបំផុត មានពន្លឺរុងរឿងដោយប្រការទាំងពួង និងមិនបានទទួលដឹងដោយភាពជាទាំងអស់នៃធម៌ក្នុងត្រៃភូមិនោះឡើយ។ တတော ဗြဟ္မာ ဂဟိတဂဟိတံ သတ္ထာရာ ဝိဿဇ္ဇာပိတော ကိဉ္စိ ဂဟေတဗ္ဗံ အဒိသွာ လဠိတကံ ကာတုကာမော ဟန္ဒ စရဟိ တေ, မာရိသ, အန္တရဓာယာမီတိ အာဟ. တတ္ထ အန္တရဓာယာမီတိ အဒိဿမာနကပါဋိဟာရိယံ ကရောမီတိ အာဟ. သစေ ဝိသဟသီတိ ယဒိ သက္ကောသိ မယှံ အန္တရဓာယိတုံ, အန္တရဓာယသိ[Pg.311], ပါဋိဟာရိယံ ကရောဟီတိ. နေဝဿု မေ သက္ကောတိ အန္တရဓာယိတုန္တိ မယှံ အန္တရဓာယိတုံ နေဝ သက္ကောတိ. ကိံ ပနေသ ကာတုကာမော အဟောသီတိ? မူလပဋိသန္ဓိံ ဂန္တုကာမော အဟောသိ. ဗြဟ္မာနဉှိ မူလပဋိသန္ဓိကအတ္တဘာဝေါ သုခုမော, အညေသံ အနာပါထော, အဘိသင်္ခတကာယေနေဝ တိဋ္ဌန္တိ. သတ္ထာ တဿ မူလပဋိသန္ဓိံ ဂန္တုံ န အဒါသိ. မူလပဋိသန္ဓိံ ဝါ အဂန္တွာပိ ယေန တမေန အတ္တာနံ အန္တရဓာပေတွာ အဒိဿမာနကော ဘဝေယျ, သတ္ထာ တံ တမံ ဝိနောဒေသိ, တသ္မာ အန္တရဓာယိတုံ နာသက္ခိ. သော အသက္ကောန္တော ဝိမာနေ နိလီယတိ, ကပ္ပရုက္ခေ နိလီယတိ, ဥက္ကုဋိကော နိသီဒတိ. ဗြဟ္မဂဏော ကေဠိမကာသိ – ‘‘ဧသ ခေါ ဗကော ဗြဟ္မာ ဝိမာနေ နိလီယတိ, ကပ္ပရုက္ခေ နိလီယတိ, ဥက္ကုဋိကော နိသီဒတိ, ဗြဟ္မေ တွံ အန္တရဟိတောမှီ’’တိ သညံ ဥပ္ပာဒေသိ နာမာတိ. သော ဗြဟ္မဂဏေန ဥပ္ပဏ္ဍိတော မင်္ကု အဟောသိ. លំដាប់នោះ ព្រះបកព្រហ្ម ត្រូវបានព្រះសាស្តាឲ្យលះបង់នូវសស្សតទិដ្ឋិដែលខ្លួនកាន់យកហើយៗ កាលមិនឃើញទិដ្ឋិណាមួយដែលគប្បីកាន់យកឡើយ ក៏ប្រាថ្នានឹងលាក់ខ្លួន ទើបពោលថា "ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងបាត់ខ្លួនពីលោក"។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "ខ្ញុំនឹងបាត់ខ្លួន" សេចក្តីថា ខ្ញុំនឹងធ្វើបាដិហារិយ៍មិនឲ្យមើលឃើញរូបកាយ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា "ប្រសិនបើអ្នកអាចបាត់ខ្លួនពីតថាគតបាន ចូរបាត់ខ្លួនចុះ ចូរធ្វើបាដិហារិយ៍ចុះ"។ ពាក្យថា "ព្រះព្រហ្មនោះមិនអាចបាត់ខ្លួនពីតថាគតបានឡើយ" សេចក្តីថា មិនអាចបាត់ខ្លួនពីតថាគតបានឡើយ។ ចុះព្រះព្រហ្មនេះប្រាថ្នានឹងធ្វើអ្វី? នេះជាសំណួរ។ ប្រាថ្នានឹងទៅកាន់បដិសន្ធិដើម។ ពិតណាស់ អត្តភាពជាបដិសន្ធិដើមរបស់ព្រហ្មទាំងឡាយ ល្អិតណាស់ មិនប្រាកដដល់ព្រហ្មដទៃឡើយ តែងស្ថិតនៅដោយរូបកាយដែលតាក់តែងហើយប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះសាស្តាមិនបានអនុញ្ញាតឲ្យព្រះព្រហ្មនោះទៅកាន់បដិសន្ធិដើមឡើយ។ ឬសូម្បីមិនទៅកាន់បដិសន្ធិដើម ព្រះព្រហ្មគប្បីធ្វើខ្លួនឲ្យបាត់ទៅមិនឲ្យប្រាកដដោយសេចក្តីងងឹតណា ព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់កំចាត់បង់នូវសេចក្តីងងឹតនោះ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះព្រហ្មទើបមិនអាចបាត់ខ្លួនបានឡើយ។ ព្រះព្រហ្មនោះ កាលមិនអាចបាត់ខ្លួនបាន ក៏ទៅពួនក្នុងវិមាន ទៅពួនក្នុងដើមឈើទិព្វ អង្គុយច្រហោង។ ពួកព្រហ្មបានធ្វើការសើចចំអកថា "ព្រះបកព្រហ្មនេះ ទៅពួនក្នុងវិមាន ពួនក្នុងដើមឈើទិព្វ អង្គុយច្រហោង ម្នាលព្រហ្ម អ្នកបង្កើតសញ្ញាថា 'ខ្ញុំបាត់ខ្លួនហើយ' ឬអ្វី?" យ៉ាងនេះ។ ព្រះព្រហ្មនោះ ត្រូវបានពួកព្រហ្មសើចចំអកឲ្យ ក៏មានមុខស្រពោន (អៀនខ្មាស) ទៅ។ ဧဝံ ဝုတ္တေ အဟံ, ဘိက္ခဝေတိ, ဘိက္ခဝေ, ဧတေန ဗြဟ္မုနာ, ‘‘ဟန္ဒ စရဟိ တေ, မာရိသ, အန္တရဓာယာမီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ တံ အန္တရဓာယိတုံ အသက္ကောန္တံ ဒိသွာ အဟံ ဧတဒဝေါစံ. ဣမံ ဂါထမဘာသိန္တိ ကသ္မာ ဘဂဝါ ဂါထမဘာသီတိ? သမဏဿ ဂေါတမဿ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အတ္ထိဘာဝေါ ဝါ နတ္ထိဘာဝေါ ဝါ ကထံ သက္ကာ ဇာနိတုန္တိ ဧဝံ ဗြဟ္မဂဏဿ ဝစနောကာသော မာ ဟောတူတိ အန္တရဟိတောဝ ဂါထမဘာသိ. ពាក្យថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើពោលយ៉ាងនេះ" សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើព្រះព្រហ្មនោះពោលយ៉ាងនេះថា "ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងបាត់ខ្លួនពីលោក" តថាគតឃើញព្រះព្រហ្មនោះមិនអាចបាត់ខ្លួនបាន ទើបពោលពាក្យនេះ។ ពាក្យថា "តថាគតបានពោលគាថានេះ" សួរថា ហេតុអ្វីព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់គាថា? ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះតម្រិះថា "កុំឲ្យពួកព្រហ្មមានឱកាសពោលពាក្យថា 'តើគប្បីដឹងនូវភាពមាន ឬមិនមានរបស់ព្រះសមណគោតមក្នុងទីនេះដូចម្តេចបាន?' ឡើយ" ទើបព្រះអង្គកាលបាត់ខ្លួននោះឯង បានត្រាស់គាថា។ တတ္ထ ဘဝေဝါဟံ ဘယံ ဒိသွာတိ အဟံ ဘဝေ ဘယံ ဒိသွာယေဝ. ဘဝဉ္စ ဝိဘဝေသိနန္တိ ဣမဉ္စ ကာမဘဝါဒိတိဝိဓမ္ပိ သတ္တဘဝံ ဝိဘဝေသိနံ ဝိဘဝံ ဂဝေသမာနံ ပရိယေသမာနမ္ပိ ပုနပ္ပုနံ ဘဝေယေဝ ဒိသွာ. ဘဝံ နာဘိဝဒိန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ကိဉ္စိ ဘဝံ န အဘိဝဒိံ, န ဂဝေသိန္တိ အတ္ထော. နန္ဒိဉ္စ န ဥပါဒိယိန္တိ ဘဝတဏှံ န ဥပဂဉ္ဆိံ, န အဂ္ဂဟေသိန္တိ အတ္ထော. ဣတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသေန္တော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဒေသနာနုသာရေန ဝိပဿနာဂဗ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ ဒသမတ္တာနိ ဗြဟ္မသဟဿာနိ မဂ္ဂဖလာမတပါနံ ပိဝိံသု. ក្នុងគាថានោះ ពាក្យថា "តថាគតឃើញភ័យក្នុងភព" សេចក្តីថា តថាគតឃើញភ័យក្នុងភពទាំងឡាយនោះឯង។ ពាក្យថា "និងភពរបស់សត្វអ្នកស្វែងរកការមិនមានភព" សេចក្តីថា សូម្បីសត្តភពនេះ ដែលមានប្រការ ៣ មានកាមភពជាដើម របស់សត្វអ្នកស្វែងរកការមិនមានភព គឺស្វែងរកព្រះនិព្វាន សូម្បីស្វែងរក ក៏ឃើញតែក្នុងភពទាំងឡាយរឿយៗ។ ពាក្យថា "មិនសរសើរនូវភព" សេចក្តីថា តថាគតមិនបានសរសើរ គឺមិនបានប្រកាន់យក មិនបានស្វែងរកនូវភពណាមួយ ដោយអំណាចនៃតណ្ហានិងទិដ្ឋិឡើយ។ ពាក្យថា "មិនបានប្រកាន់យកនូវសេចក្តីត្រេកអរ" សេចក្តីថា តថាគតមិនបានចូលទៅជិត មិនបានប្រកាន់យកនូវភវតណ្ហាឡើយ។ ព្រះសាស្តា កាលសម្តែងនូវអរិយសច្ចទាំង ៤ យ៉ាងនេះ ទើបទ្រង់សម្តែងធម៌។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា ព្រះអង្គញ៉ាំងពួកព្រហ្មប្រមាណមួយម៉ឺន ឲ្យកាន់យកវិបស្សនាដោយអនុរូបតាមទេសនា ហើយឲ្យផឹកនូវទឹកអម្រឹតគឺមគ្គនិងផល។ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာတိ အစ္ဆရိယဇာတာ အဗ္ဘုတဇာတာ တုဋ္ဌိဇာတာ စ အဟေသုံ. သမူလံ ဘဝံ ဥဒဗ္ဗဟီတိ ဗောဓိမဏ္ဍေ အတ္တနော တာယ တာယ ဒေသနာယ အညေသမ္ပိ ဗဟူနံ ဒေဝမနုဿာနံ သမူလကံ ဘဝံ ဥဒဗ္ဗဟိ, ဥဒ္ဓရိ ဥပ္ပာဋေသီတိ အတ္ထော. ពាក្យថា "កើតសេចក្តីអស្ចារ្យនិងចម្លែកក្នុងចិត្ត" សេចក្តីថា បានកើតសេចក្តីអស្ចារ្យ កើតសេចក្តីចម្លែកដែលមិនធ្លាប់មាន និងកើតសេចក្តីត្រេកអរ។ ពាក្យថា "ដកឡើងនូវភពព្រមទាំងឫស" សេចក្តីថា ព្រះអង្គទ្រង់ដកឡើង គឺរំលើងចោលនូវភពព្រមទាំងឫសគឺអវិជ្ជានិងតណ្ហា របស់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយដ៏ច្រើនដទៃទៀត ដោយទេសនានោះៗរបស់ព្រះអង្គក្នុងពោធិមណ្ឌល។ ၅၀၅. တသ္မိံ [Pg.312] ပန သမယေ မာရော ပါပိမာ ကောဓာဘိဘူတော ဟုတွာ, ‘‘မယိ ဝိစရန္တေယေဝ သမဏေန ဂေါတမေန ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဒသမတ္တာနိ ဗြဟ္မသဟဿာနိ မမ ဝသံ အတိဝတ္တိတာနီ’’တိ ကောဓာဘိဘူတတာယ အညတရဿ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇဿ သရီရေ အဓိမုစ္စိ, တံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သစေ တွံ ဧဝံ အနုဗုဒ္ဓေါတိ သစေ တွံ ဧဝံ အတ္တနာဝ စတ္တာရိ သစ္စာနိ အနုဗုဒ္ဓေါ. မာ သာဝကေ ဥပနေသီတိ ဂိဟိသာဝကေ ဝါ ပဗ္ဗဇိတသာဝကေ ဝါ တံ ဓမ္မံ မာ ဥပနယသိ. ဟီနေ ကာယေ ပတိဋ္ဌိတာတိ စတူသု အပါယေသု ပတိဋ္ဌိတာ. ပဏီတေ ကာယေ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဗြဟ္မလောကေ ပတိဋ္ဌိတာ. ဣဒံ ကေ သန္ဓာယ ဝဒတိ? ဗာဟိရပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတေ တာပသပရိဗ္ဗာဇကေ. အနုပ္ပန္နေ ဟိ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေ ကုလပုတ္တာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ကဿစိ ကိဉ္စိ အဝိစာရေတွာ ဧကစရာ ဟုတွာ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု, တေ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ. အနက္ခာတံ ကုသလဉှိ မာရိသာတိ ပရေသံ အနက္ခာတံ အနောဝဒနံ ဓမ္မကထာယ အကထနံ ကုသလံ ဧတံ သေယျော. မာ ပရံ ဩဝဒါဟီတိ ကာလေန မနုဿလောကံ, ကာလေန ဒေဝလောကံ, ကာလေန ဗြဟ္မလောကံ, ကာလေန နာဂလောကံ အာဟိဏ္ဍန္တော မာ ဝိစရိ, ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိသိန္နော ဈာနမဂ္ဂဖလသုခေန ဝီတိနာမေဟီတိ. အနာလပနတာယာတိ အနုလ္လပနတာယ. ဗြဟ္မုနော စ အဘိနိမန္တနတာယာတိ ဗကဗြဟ္မုနော စ ဣဒဉှိ, မာရိသ, နိစ္စန္တိအာဒိနာ နယေန သဟ ကာယကေန ဗြဟ္မဋ္ဌာနေန နိမန္တနဝစနေန. တသ္မာတိ တေန ကာရဏေန. ဣမဿ ဝေယျာကရဏဿ ဗြဟ္မနိမန္တနိကံတွေဝ အဓိဝစနံ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဇာတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. ៥០៥. ក្នុងសម័យនោះឯង មារដ៏មានបាប ត្រូវក្រោធគ្របសង្កត់ហើយ គិតថា "កាលដែលយើងកំពុងតែត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកនោះឯង ព្រះសមណគោតមបានសម្តែងធម្មកថា ញ៉ាំងពួកព្រហ្មប្រមាណមួយម៉ឺនឲ្យកន្លងផុតចាកអំណាចរបស់យើងទៅហើយ" ព្រោះភាពជាអ្នកត្រូវក្រោធគ្របសង្កត់នោះ ទើបចូលទៅសណ្ឋិតក្នុងរូបកាយនៃព្រហ្មបារិសជ្ជៈណាម្នាក់ ដើម្បីបង្ហាញនូវការចូលសណ្ឋិតនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះឯង"។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា "ប្រសិនបើអ្នកដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះ" សេចក្តីថា ប្រសិនបើអ្នកដឹងច្បាស់នូវអរិយសច្ចទាំង ៤ ដោយខ្លួនឯងយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា "កុំដឹកនាំពួកសាវ័ក" សេចក្តីថា កុំដឹកនាំគ្រហស្ថសាវ័កក្តី បព្វជិតសាវ័កក្តី ទៅកាន់ធម៌នោះ គឺកុំឲ្យដល់នូវការចាក់ធ្លុះដឹងឡើយ។ ពាក្យថា "តម្កល់នៅក្នុងកាយថោកទាប" សេចក្តីថា តម្កល់នៅក្នុងអបាយភូមិទាំង ៤។ ពាក្យថា "តម្កល់នៅក្នុងកាយដ៏ឧត្តម" សេចក្តីថា តម្កល់នៅក្នុងព្រហ្មលោក។ ពាក្យនេះ ពោលសំដៅយកបុគ្គលណា? សំដៅយកតាបសនិងបរិព្វាជកដែលបួសខាងក្រៅសាសនា។ ពិតណាស់ កាលការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធមិនទាន់មាន ពួកកុលបុត្របានបួសជាតាបស មិនបានរវីរវល់នឹងបុគ្គលណាម្នាក់ឡើយ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តតែម្នាក់ឯង ញ៉ាំងសមាបត្តិទាំងឡាយឲ្យកើតឡើង ហើយបានទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោក ព្រះអង្គត្រាស់ពាក្យនេះសំដៅយកពួកតាបសទាំងនោះ។ ពាក្យថា "ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន ព្រោះការមិនសម្តែងជាការល្អ" សេចក្តីថា ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន ការមិនប្រាប់ មិនប្រដៅ មិនសម្តែងធម្មកថាដល់បុគ្គលដទៃ នេះជាការល្អ នេះជាការប្រសើរ។ ពាក្យថា "កុំប្រដៅបុគ្គលដទៃឡើយ" សេចក្តីថា កុំត្រឡប់ទៅត្រឡប់មកកាន់មនុស្សលោក ទេវលោក ព្រហ្មលោក ឬនាគលោកឡើយ ចូរអង្គុយក្នុងកន្លែងតែមួយ ញ៉ាំងកាលឲ្យកន្លងទៅដោយសុខកើតអំពីឈាន មគ្គ និងផលចុះ នេះជាអធិប្បាយ។ ពាក្យថា "ព្រោះភាពជាអ្នកមិនចង់ឲ្យនិយាយ" សេចក្តីថា ព្រោះមិនចង់ឲ្យសម្តែងធម៌។ ពាក្យថា "និងព្រោះការអញ្ជើញរបស់ព្រហ្ម" សេចក្តីថា និងព្រោះពាក្យអញ្ជើញព្រមទាំងកាយនិងព្រហ្មស្ថានរបស់ព្រះបកព្រហ្ម ដោយពាក្យជាដើមថា "ម្នាលលោកដ៏ចម្រើន ព្រោះព្រហ្មលោកនេះទៀង"។ ពាក្យថា "ព្រោះហេតុនោះ" សេចក្តីថា ព្រោះហេតុនោះឯង។ ឈ្មោះនិងបញ្ញត្តិដែលហៅថាអធិវចនៈថា "ព្រហ្មនិមន្តនិកសូត្រ" នៃវេយ្យាករណៈ (អដ្ឋកថា) នេះ បានកើតឡើងយ៉ាងនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងបាលីទាំងពួង មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថាមជ្ឈិមនិកាយ ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយព្រហ្មនិមន្តនិកសូត្រ ចប់ហើយ។ ၁၀. မာရတဇ္ဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ ១០. ការអធិប្បាយមារតជ្ជនិយសូត្រ ၅၀၆. ဧဝံ မေ သုတန္တိ မာရတဇ္ဇနီယသုတ္တံ. တတ္ထ ကောဋ္ဌမနုပဝိဋ္ဌောတိ ကုစ္ဆိံ ပဝိသိတွာ အန္တာနံ အန္တော အနုပဝိဋ္ဌော, ပက္ကာသယဋ္ဌာနေ နိသိန္နော. ဂရုဂရော ဝိယာတိ ဂရုကဂရုကော ဝိယ ထဒ္ဓေါ ပါသာဏပုဉ္ဇသဒိသော. မာသာစိတံ [Pg.313] မညေတိ မာသဘတ္တံ ဘုတ္တဿ ကုစ္ဆိ ဝိယ မာသပူရိတပသိဗ္ဗကော ဝိယ တိန္တမာသော ဝိယ စာတိ အတ္ထော. ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာတိ သစေ အာဟာရဒေါသေန ဧသ ဂရုဘာဝေါ, အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမိတုံ န သပ္ပာယန္တိ စင်္ကမာ ဩရောဟိတွာ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ ပကတိပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. ပစ္စတ္တံ ယောနိသော မနသာကာသီတိ, ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ အာဝဇ္ဇမာနော အတ္တနောယေဝ ဥပါယေန မနသိ အကာသိ. သစေ ပန ထေရော အတ္တနော သီလံ အာဝဇ္ဇေတွာ, ‘‘ယံ ဟိယျော ဝါ ပရေ ဝါ ပရသုဝေ ဝါ ပရိဘုတ္တံ အဝိပက္ကမတ္ထိ, အညော ဝါ ကောစိ ဝိသဘာဂဒေါသော, သဗ္ဗံ ဇီရတု ဖာသုကံ ဟောတူ’’တိ ဟတ္ထေန ကုစ္ဆိံ ပရာမသိဿ, မာရော ပါပိမာ ဝိလီယိတွာ အဂမိဿ. ထေရော ပန တထာ အကတွာ ယောနိသော မနသိ အကာသိ. မာ တထာဂတံ ဝိဟေသေသီတိ ယထာ ဟိ ပုတ္တေသု ဝိဟေသိတေသု မာတာပိတရော ဝိဟေသိတာဝ ဟောန္တိ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကအန္တေဝါသိကေသု ဝိဟေသိတေသု အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ဝိဟေသိတာဝ, ဇနပဒေ ဝိဟေသိတေ ရာဇာ ဝိဟေသိတောဝ ဟောတိ, ဧဝံ တထာဂတသာဝကေ ဝိဟေသိတေ တထာဂတော ဝိဟေသိတောဝ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘မာ တထာဂတံ ဝိဟေသေသီ’’တိ. ៥០៦. ពាក្យថា Evaṃ me sutaṃ គឺសំដៅលើមារតជ្ជនិយសូត្រ។ ក្នុងមារតជ្ជនិយសូត្រនោះ ពាក្យថា koṭṭhamanupaviṭṭho សេចក្តីថា ចូលទៅក្នុងពោះ គឺចូលទៅក្នុងខាងក្នុងនៃពោះវៀនធំ ហើយអង្គុយនៅក្នុងទីតាំងនៃអាហារថ្មី (ក្រពះ)។ ពាក្យថា garugaro viya សេចក្តីថា ហាក់ដូចជាធ្ងន់ក្រៃលែង គឺរឹងដូចជាគំនរថ្ម។ ពាក្យថា māsācitaṃ maññe សេចក្តីថា ដូចជាពោះរបស់បុគ្គលដែលបរិភោគបាយលាយដោយសណ្តែក ឬដូចជាថង់ដែលពេញដោយសណ្តែក ឬដូចជាសណ្តែកដែលគេត្រាំទឹក នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា vihāraṃ pavisitvā សេចក្តីថា ប្រសិនបើភាពធ្ងន់នេះកើតឡើងដោយសារទោសនៃអាហារ ការដើរចង្ក្រមក្នុងទីវាលមិនសមគួរឡើយ ព្រះថេរៈគិតដូច្នេះហើយ ទើបចុះពីទីចង្ក្រម ចូលទៅកាន់បណ្ណសាលា ហើយគង់លើអាសនៈដែលគេរៀបចំទុកជាប្រក្រតី។ ពាក្យថា paccattaṃ yoniso manasākāsi សេចក្តីថា ព្រះថេរៈបានពិចារណាថា «តើនេះជាអ្វីហ្នឹងហ្ន៎?» ហើយបានធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយដ៏សមគួរចំពោះតែខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើព្រះថេរៈពិចារណាអំពីសីលរបស់ខ្លួនដោយរហ័ស ហើយគិតថា «អាហារណាដែលយើងបានបរិភោគហើយកាលពីម្សិលមិញក្តី ថ្ងៃមុនក្តី ឬថ្ងៃមួយទៀតក្តី ដែលមិនទាន់រលាយ ឬទោសដែលមិនស្មើគ្នាណាមួយផ្សេងទៀតក្តី សូមឲ្យអាហារ និងទោសទាំងអស់នោះរលាយទៅ សូមឲ្យមានសេចក្តីសប្បាយចុះ» ហើយយកដៃស្ទាបពោះ មារមានចិត្តបាបមុខជាស្រុតចុះហើយចេញទៅជាប្រាកដ។ ប៉ុន្តែព្រះថេរៈមិនបានធ្វើដូច្នោះឡើយ លោកបានធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយយោនិសោមនសិការវិញ។ ពាក្យថា mā tathāgataṃ vihesesī សេចក្តីថា ព្រោះថា កាលបើពួកកូនត្រូវគេបៀតបៀន មាតាបិតាក៏ឈ្មោះថាត្រូវគេបៀតបៀនដែរ កាលបើពួកសទ្ធិវិហារិក និងអន្តេវាសិកត្រូវគេបៀតបៀន អាចារ្យនិងឧបជ្ឈាយ៍ក៏ឈ្មោះថាត្រូវគេបៀតបៀនដែរ កាលបើជនបទត្រូវគេបៀតបៀន ព្រះរាជាក៏ឈ្មោះថាត្រូវគេបៀតបៀនដែរ យ៉ាងណាមិញ កាលបើពួកសាវករបស់ព្រះតថាគតត្រូវគេបៀតបៀន ព្រះតថាគតក៏ឈ្មោះថាត្រូវគេបៀតបៀនដែរ យ៉ាងនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះថេរៈពោលថា «ម្នាលមារមានចិត្តបាប អ្នកកុំបៀតបៀនព្រះតថាគតឡើយ»។ ပစ္စဂ္ဂဠေ အဋ္ဌာသီတိ ပတိအဂ္ဂဠေဝ အဋ္ဌာသိ. အဂ္ဂဠံ ဝုစ္စတိ ကဝါဋံ, မုခေန ဥဂ္ဂန္တွာ ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမိတွာ ဗဟိပဏ္ဏသာလာယ ကဝါဋံ နိဿာယ အဋ္ဌာသီတိ အတ္ထော. ពាក្យថា paccaggaḷe aṭṭhāsi សេចក្តីថា បានឈរនៅខាងក្រៅគន្លឹះទ្វារនោះឯង។ គ្រឿងបិទបាំងទ្វារ ហៅថា ស្លាបទ្វារ (កវ៉ាតៈ)។ អត្ថន័យគឺ មារចេញតាមមាត់ ចេញចាកបណ្ណសាលា ហើយឈរផ្អែកនឹងស្លាបទ្វារនៅខាងក្រៅបណ្ណសាលា។ ၅၀၇. ဘူတပုဗ္ဗာဟံ ပါပိမာတိ ကသ္မာ ဣဒံ ဒေသနံ အာရဘိ? ထေရော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အာကာသဋ္ဌကဒေဝတာနံ တာဝ မနုဿဂန္ဓော ယောဇနသတေ ဌိတာနံ အာဗာဓံ ကရောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘ယောဇနသတံ ခေါ ရာဇည မနုဿဂန္ဓော ဒေဝေ ဥဗ္ဗာဓတီ’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၁၅). အယံ ပန မာရော နာဂရိကော ပရိစောက္ခော မဟေသက္ခော အာနုဘာဝသမ္ပန္နော ဒေဝရာဇာ သမာနော မမ ကုစ္ဆိယံ ပဝိသိတွာ အန္တာနံ အန္တော ပက္ကာသယောကာသေ နိသိန္နော အတိဝိယ ပဒုဋ္ဌော ဘဝိဿတိ. ဧဝရူပံ နာမ ဇေဂုစ္ဆံ ပဋိကူလံ ဩကာသံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိတုံ သက္ကောန္တဿ ကိမညံ အကရဏီယံ ဘဝိဿတိ, ကိံ အညံ လဇ္ဇိဿတိ, တွံ မမ ဉာတိကောတိ ပန ဝုတ္တေ မုဒုဘာဝံ အနာပဇ္ဇမာနော နာမ နတ္ထိ, ဟန္ဒဿ [Pg.314] ဉာတိကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ မုဒုကေနေဝ နံ ဥပါယေန ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဣမံ ဒေသနမာရဘိ. ៥០៧. ពាក្យថា Bhūtapubbaṃ ahaṃ pāpima សេចក្តីថា ហេតុអ្វីបានជាព្រះថេរៈចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនានេះ? ឮថា ព្រះថេរៈបានគិតដូច្នេះថា «សូម្បីតែក្លិនមនុស្ស ក៏តែងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដល់ពួកទេវតាដែលស្ថិតនៅក្នុងអាកាស សូម្បីតែនៅក្នុងចម្ងាយមួយរយយោជន៍។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកមកយ៉ាងនេះថា "ម្នាលរាជញ្ញៈ ក្លិនមនុស្សតែងបៀតបៀនពួកទេវតា សូម្បីតែក្នុងចម្ងាយមួយរយយោជន៍"។ ចំណែកឯមារនេះ ជាស្តេចទេវតាដ៏សុភាពរាបសារ ស្អាតស្អំ មានសក្តិធំ ប្រកបដោយអានុភាព បែរជាចូលមកក្នុងពោះរបស់យើង ហើយអង្គុយនៅក្នុងចន្លោះពោះវៀនធំ ត្រង់កន្លែងអាហារថ្មី មុខជាមានចិត្តប្រទូស្តខ្លាំងណាស់មិនខាន។ កាលបើគេអាចចូលទៅអង្គុយក្នុងទីដ៏គួរខ្ពើមរអើម និងគួរស្អប់ខ្ពើមដល់ម៉្លេះ តើនឹងមានអំពើមិនគួរធ្វើឯណាទៀតដែលគេមិនធ្វើ តើគេនឹងខ្មាសអៀនចំពោះអ្វីទៀត? ប៉ុន្តែ បើពោលថា "អ្នកជាញាតិរបស់យើង" នោះ បុគ្គលដែលមិនដល់នូវភាពទន់ភ្លន់ មិនដែលមានឡើយ។ បើដូច្នោះ យើងគួរតែធ្វើឲ្យគេដឹងនូវខ្សែស្រឡាយនៃញាតិ ហើយដោះលែងគេទៅដោយឧបាយដ៏ទន់ភ្លន់វិញ»។ ព្រះថេរៈគិតដូច្នេះហើយ ទើបចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ទេសនានេះ។ သော မေ တွံ ဘာဂိနေယျော ဟောသီတိ သော တွံ တသ္မိံ ကာလေ မယှံ ဘာဂိနေယျော ဟောသိ. ဣဒံ ပဝေဏိဝသေန ဝုတ္တံ. ဒေဝလောကသ္မိံ ပန မာရဿ ပိတု ဝံသော ပိတာမဟဿ ဝံသော ရဇ္ဇံ ကရောန္တော နာမ နတ္ထိ, ပုညဝသေန ဒေဝလောကေ ဒေဝရာဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, ယာဝတာယုကံ ဌတွာ စဝတိ. အညော ဧကော အတ္တနာ ကတေန ကမ္မေန တသ္မိံ ဌာနေ အဓိပတိ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တတိ. ဣတိ အယံ မာရောပိ တဒါ တတော စဝိတွာ ပုန ကုသလံ ကတွာ ဣမသ္မိံ ကာလေ တသ္မိံ အဓိပတိဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ពាក្យថា So me tvaṃ bhāgineyyo hosi សេចក្តីថា ក្នុងកាលនោះ អ្នកជាក្មួយប្រុសរបស់យើង។ ពាក្យនេះពោលដោយអំណាចនៃខ្សែស្រឡាយវង្សត្រកូល។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងទេវលោក វង្សត្រកូលខាងមាតាបិតា ឬវង្សត្រកូលខាងជីតារបស់មារ ដែលសោយរាជ្យបន្តគ្នានោះ មិនដែលមានឡើយ គឺបុគ្គលកើតជាស្តេចទេវតាក្នុងទេវលោកដោយអំណាចបុណ្យ ស្ថិតនៅអស់អាយុកាលហើយក៏ច្យុតទៅ។ បុគ្គលម្នាក់ទៀត ក៏កើតជាធំក្នុងទីនោះដោយកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ។ ហេតុនោះ គួរជ្រាបថា សូម្បីតែមារនេះ ក៏ច្យុតចាកទេវលោកនោះក្នុងកាលនោះ ហើយបានធ្វើកុសលកម្មម្តងទៀត ទើបមកកើតក្នុងឋានៈជាធំក្នុងកាលឥឡូវនេះ។ ဝိဓုရောတိ ဝိဂတဓုရော, အညေဟိ သဒ္ဓိံ အသဒိသောတိ အတ္ထော. အပ္ပကသိရေနာတိ အပ္ပဒုက္ခေန. ပသုပါလကာတိ အဇေဠကပါလကာ. ပထာဝိနောတိ မဂ္ဂပဋိပန္နာ. ကာယေ ဥပစိနိတွာတိ သမန္တတော စိတကံ ဗန္ဓိတွာ. အဂ္ဂိံ ဒတွာ ပက္ကမိံသူတိ ဧတ္တကေန သရီရံ ပရိယာဒါနံ ဂမိဿတီတိ စိတကဿ ပမာဏံ သလ္လက္ခေတွာ စတူသု ဒိသာသု အဂ္ဂိံ ဒတွာ ပက္ကမိံသု. စိတကော ပဒီပသိခါ ဝိယ ပဇ္ဇလိ, ထေရဿ ဥဒကလေဏံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နကာလော ဝိယ အဟောသိ. စီဝရာနိ ပပ္ဖောဋေတွာတိ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိဂတဓူမေ ကိံသုကဝဏ္ဏေ အင်္ဂါရေ မဒ္ဒမာနော စီဝရာနိ ဝိဓုနိတွာ. သရီရေ ပနဿ ဥသုမမတ္တမ္ပိ နာဟောသိ, စီဝရေသု အံသုမတ္တမ္ပိ နဇ္ဈာယိ, သမာပတ္တိဖလံ နာမေတံ. ពាក្យថា Vidhuro សេចក្តីថា មិនមានគូប្រជែង គឺមិនដូចគ្នានឹងអ្នកដទៃឡើយ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា appakasirena សេចក្តីថា ដោយសេចក្តីលំបាកបន្តិចបន្តួច (ដោយមិនលំបាក)។ ពាក្យថា pasupālakā សេចក្តីថា ពួកអ្នកឃ្វាលពពែ និងអ្នកឃ្វាលចៀម។ ពាក្យថា pathāvino សេចក្តីថា ពួកអ្នកដើរតាមផ្លូវ។ ពាក្យថា kāye upacinitvā សេចក្តីថា រៀបចំគំនរឧសព័ទ្ធជុំវិញរាងកាយ។ ពាក្យថា aggiṃ datvā pakkamiṃsu សេចក្តីថា ពួកអ្នកទាំងនោះគិតថា «រាងកាយនឹងវិនាសទៅដោយឧសប៉ុណ្ណេះ» ទើបកំណត់ប្រមាណនៃគំនរឧស រួចដុតភ្លើងទាំងបួនទិស ហើយដើរចេញទៅ។ គំនរឧសបានឆេះសន្ធោសន្ធៅដូចជាអណ្តាតប្រទីប ប៉ុន្តែចំពោះព្រះថេរៈ ហាក់ដូចជាកាលដែលលោកចូលទៅគង់នៅក្នុងគុហាទឹកដូច្នោះឯង។ ពាក្យថា cīvarāni papphoṭetvā សេចក្តីថា ព្រះថេរៈចេញពីសមាបត្តិ ហើយដើរជាន់លើរងើកភ្លើងដែលគ្មានផ្សែង មានពណ៌ដូចផ្កាចារ រួចរលាស់ចីវរទាំងឡាយ។ ប៉ុន្តែ សូម្បីតែកម្តៅបន្តិចបន្តួចក៏មិនមាននៅក្នុងរាងកាយរបស់ព្រះថេរៈឡើយ សូម្បីតែសរសៃអំបោះមួយសរសៃនៅក្នុងចីវរក៏មិនឆេះដែរ នេះជាអានុភាពនៃផលសមាបត្តិ។ ၅၀၈. အက္ကောသထာတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသထ. ပရိဘာသထာတိ ဝါစာယ ပရိဘာသထ. ရောသေထာတိ ဃဋ္ဋေထ. ဝိဟေသေထာတိ ဒုက္ခာပေထ. သဗ္ဗမေတံ ဝါစာယ ဃဋ္ဋနဿေဝ အဓိဝစနံ. ယထာ တံ ဒူသီ မာရောတိ ယထာ ဧတေသံ ဒူသီ မာရော. လဘေထ ဩတာရန္တိ လဘေထ ဆိဒ္ဒံ, ကိလေသုပ္ပတ္တိယာ အာရမ္မဏံ ပစ္စယံ လဘေယျာတိ အတ္ထော. မုဏ္ဍကာတိအာဒီသု မုဏ္ဍေ မုဏ္ဍာတိ သမဏေ စ သမဏာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋေယျ, ဣမေ ပန ဟီဠေန္တာ မုဏ္ဍကာ သမဏကာတိ အာဟံသု. ဣဗ္ဘာတိ ဂဟပတိကာ. ကိဏှာတိ ကဏှာ, ကာဠကာတိ အတ္ထော. ဗန္ဓုပါဒါပစ္စာတိ ဧတ္ထ ဗန္ဓူတိ ဗြဟ္မာ အဓိပ္ပေတော. တဉှိ ဗြာဟ္မဏာ ပိတာမဟောတိ ဝေါဟရန္တိ. ပါဒါနံ [Pg.315] အပစ္စာ ပါဒါပစ္စာ, ဗြဟ္မုနော ပိဋ္ဌိပါဒတော ဇာတာတိ အဓိပ္ပာယော. တေသံ ကိရ အယံ လဒ္ဓိ – ‘‘ဗြာဟ္မဏာ ဗြဟ္မုနော မုခတော နိက္ခန္တာ, ခတ္တိယာ ဥရတော, ဝေဿာ နာဘိတော, သုဒ္ဒါ ဇာဏုတော, သမဏာ ပိဋ္ဌိပါဒတော’’တိ. ៥០៨. ពាក្យថា akkosatha សេចក្តីថា ចូរជេរប្រមាថដោយអក្ខោសវត្ថុ ១០ យ៉ាង។ ពាក្យថា paribhāsatha សេចក្តីថា ចូរគំរាមកំហែងដោយវាចា។ ពាក្យថា rosetha សេចក្តីថា ចូរបៀតបៀន។ ពាក្យថា vihesetha សេចក្តីថា ចូរធ្វើឲ្យលំបាក។ ពាក្យទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាឈ្មោះនៃការប៉ះទង្គិចដោយវាចាប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា yathā taṃ dūsī māro សេចក្តីថា ដូចជាទូសីមារបានធ្វើចំពោះភិក្ខុទាំងនោះ។ ពាក្យថា labhetha otāraṃ សេចក្តីថា គប្បីបាននូវចន្លោះប្រហោង គឺគប្បីបាននូវអារម្មណ៍ជាបច្ច័យដល់ការកើតឡើងនៃកិលេស នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ ក្នុងពាក្យថា muṇḍakā ជាដើមនោះ កាលបើភិក្ខុមានក្បាលកោរ គេគួរហៅថា «អ្នកមានក្បាលកោរ» កាលបើជាសមណៈ គេគួរហៅថា «សមណៈ» ប៉ុន្តែពួកជនទាំងនោះចង់បង្អាប់បង្អោន ទើបហៅថា «ពួកក្បាលកោរចង្រៃ ពួកសមណៈអប្រិយ»។ ពាក្យថា ibbhā គឺពួកគហបតី។ ពាក្យថា kiṇhā គឺខ្មៅ ហ្មងសៅ នេះជាអត្ថន័យក្នុងពាក្យនេះ។ ក្នុងពាក្យថា bandhupādāpaccā នេះ ពាក្យថា bandhu សំដៅយកព្រះព្រហ្ម។ ព្រោះថា ពួកព្រាហ្មណ៍តែងហៅព្រះព្រហ្មនោះថាជាជីតា។ ពាក្យថា pādāpaccā គឺកើតអំពីជើង សេចក្តីថា កើតអំពីខ្នងជើងរបស់ព្រះព្រហ្ម នេះជាអធិប្បាយ។ ឮថា ពួកជនទាំងនោះមានលទ្ធិយ៉ាងនេះថា «ពួកព្រាហ្មណ៍កើតអំពីមាត់របស់ព្រះព្រហ្ម ពួកក្សត្រកើតអំពីទ្រូង ពួកវែស្សៈកើតអំពីផ្ចិត ពួកសុទ្រៈកើតអំពីជង្គង់ ពួកសមណៈកើតអំពីខ្នងជើង»។ ဈာယိနောသ္မာ ဈာယိနောသ္မာတိ ဈာယိနော မယံ ဈာယိနော မယန္တိ. မဓုရကဇာတာတိ အာလသိယဇာတာ. ဈာယန္တီတိ စိန္တယန္တိ. ပဇ္ဈာယန္တီတိအာဒီနိ ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝဍ္ဎိတာနိ. မူသိကံ မဂ္ဂယမာနောတိ သာယံ ဂေါစရတ္ထာယ သုသိရရုက္ခတော နိက္ခန္တံ ရုက္ခသာခါယ မူသိကံ ပရိယေသန္တော. သော ကိရ ဥပသန္တူပသန္တော ဝိယ နိစ္စလောဝ တိဋ္ဌတိ, သမ္ပတ္တကာလေ မူသိကံ သဟသာ ဂဏှာတိ. ကောတ္ထူတိ သိင်္ဂါလော, သောဏောတိပိ ဝဒန္တိ. သန္ဓိသမလသင်္ကဋိရေတိ သန္ဓိမှိ စ သမလေ စ သင်္ကဋိရေ စ. တတ္ထ သန္ဓိ နာမ ဃရသန္ဓိ. သမလော နာမ ဂူထနိဒ္ဓမနပနာဠိ. သင်္ကဋိရံ နာမ သင်္ကာရဋ္ဌာနံ. ဝဟစ္ဆိန္နောတိ ကန္တာရတော နိက္ခန္တော ဆိန္နဝဟော. သန္ဓိသမလသင်္ကဋိရေတိ သန္ဓိမှိ ဝါ သမလေ ဝါ သင်္ကဋိရေ ဝါ. သောပိ ဟိ ဗဒ္ဓဂတ္တော ဝိယ နိစ္စလော ဈာယတိ. ពាក្យថា jhāyinosmā jhāyinosmā សេចក្តីថា «ពួកយើងជាអ្នកចម្រើនឈាន ពួកយើងជាអ្នកចម្រើនឈាន»។ ពាក្យថា madhurakajātā សេចក្តីថា ជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស។ ពាក្យថា jhāyanti សេចក្តីថា គិតសញ្ជឹង។ ពាក្យថា pajjhāyanti ជាដើម គឺពាក្យដែលរីកចម្រើនឡើងដោយអំណាចនៃឧបសគ្គ។ ពាក្យថា mūsikaṃ maggayamāno សេចក្តីថា សត្វទីទុយដែលស្វែងរកកណ្តុរនៅលើមែកឈើ ដែលចេញពីប្រហោងឈើដើម្បីរកចំណីនៅពេលល្ងាច។ ឮថា សត្វទីទុយនោះតែងឈរស្ងៀមមិនកម្រើក ហាក់ដូចជាស្ងប់ស្ងាត់ក្រៃលែង ប៉ុន្តែដល់ពេលសមគួរ ក៏ចាប់កណ្តុរដោយរហ័ស។ ពាក្យថា kotthu គឺសត្វចចក គេហៅថា សុនខព្រៃ ក៏មាន។ ពាក្យថា sandhisamalasaṅkaṭire សេចក្តីថា ក្នុងចន្លោះរបងក្តី ក្នុងលូបង្ហូរលាមកក្តី ក្នុងគំនរសម្រាមក្តី។ ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា sandhi បានដល់ ចន្លោះផ្ទះ។ ពាក្យថា samala បានដល់ លូបង្ហូរលាមក។ ពាក្យថា saṅkaṭira បានដល់ ទីចាក់សម្រាម។ ពាក្យថា vahacchinno បានដល់ សត្វលាដែលបាក់ខ្នង ដែលចេញចាកផ្លូវលំបាក។ ពាក្យថា sandhisamalasaṅkaṭire សេចក្តីថា ក្នុងចន្លោះរបងក្តី ក្នុងលូបង្ហូរលាមកក្តី ឬក្នុងគំនរសម្រាមក្តី។ ព្រោះថាសូម្បីតែសត្វលានោះ ក៏ឈរស្ងៀមសញ្ជឹងគិត ហាក់ដូចជាត្រូវគេចងរាងកាយដូច្នោះឯង។ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တီတိ သစေ မာရော မနုဿာနံ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ ဧဝံ ကရေယျ, မနုဿာနံ အကုသလံ န ဘဝေယျ, မာရဿေဝ ဘဝေယျ. သရီရေ ပန အနဓိမုစ္စိတွာ ဝိသဘာဂဝတ္ထုံ ဝိပ္ပဋိသာရာရမ္မဏံ ဒဿေတိ, တဒါ ကိရ သော ဘိက္ခူ ခိပ္ပံ ဂဟေတွာ မစ္ဆေ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေ ဝိယ, ဇာလံ ဂဟေတွာ မစ္ဆေ ဂဏှန္တေ ဝိယ, လေပယဋ္ဌိံ ဩဍ္ဍေတွာ သကုဏေ ဗန္ဓန္တေ ဝိယ, သုနခေဟိ သဒ္ဓိံ အရညေ မိဂဝံ စရန္တေ ဝိယ, မာတုဂါမေ ဂဟေတွာ အာပါနဘူမိယံ နိသိန္နေ ဝိယ, နစ္စန္တေ ဝိယ, ဂါယန္တေ ဝိယ, ဘိက္ခုနီနံ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု ဝိသဘာဂမနုဿေ နိသိန္နေ ဝိယ, ဌိတေ ဝိယ စ ကတွာ ဒဿေသိ. မနုဿာ အရညဂတာပိ ဝနဂတာပိ ဝိဟာရဂတာပိ ဝိပ္ပဋိသာရာရမ္မဏံ ပဿိတွာ အာဂန္တွာ အညေသံ ကထေန္တိ – ‘‘သမဏာ ဧဝရူပံ အဿမဏကံ အနနုစ္ဆဝိကံ ကရောန္တိ, ဧတေသံ ဒိန္နေ ကုတော ကုသလံ, မာ ဧတေသံ ကိဉ္စိ အဒတ္ထာ’’တိ. ဧဝံ တေ မနုဿာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ သီလဝန္တေ အက္ကောသန္တာ အပုညံ ပသဝိတွာ အပါယပူရကာ အဟေသုံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ. ពាក្យថា nirayaṃ upapajjanti សេចក្តីថា ប្រសិនបើមារចូលសណ្ឋិតក្នុងរាងកាយរបស់មនុស្សទាំងឡាយ ហើយធ្វើការងារយ៉ាងនេះ អកុសលកម្មមិនមានដល់មនុស្សទាំងឡាយឡើយ គឺមានដល់មារតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ មារមិនបានចូលសណ្ឋិតក្នុងរាងកាយឡើយ តែវាបានបង្ហាញនូវវិសភាគវត្ថុ ដែលជាអារម្មណ៍នាំឲ្យកើតសេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្ត។ ឮថា ក្នុងកាលនោះ មារបានធ្វើឲ្យមនុស្សឃើញហាក់ដូចជាពួកភិក្ខុកំពុងចាប់ត្រីយ៉ាងលឿន ដូចជាកាន់សំណាញ់ទៅចាប់ត្រី ដូចជាដាក់បង្គោលជ័រស្អិតដើម្បីចាប់សត្វស្លាប ដូចជាដើរប្រមាញ់សត្វក្នុងព្រៃជាមួយពួកសុនខ ដូចជាចាប់កាន់ដៃស្ត្រីអង្គុយក្នុងកន្លែងផឹកស្រា ដូចជាកំពុងរាំ ដូចជាកំពុងច្រៀង ឬដូចជាធ្វើឲ្យឃើញពួកបុរសមិនសមគួរអង្គុយ ឬឈរនៅក្នុងទីសំណាក់យប់ និងទីសំណាក់ថ្ងៃរបស់ពួកភិក្ខុនី។ មនុស្សទាំងឡាយដែលទៅកាន់ព្រៃក្តី ទៅកាន់ព្រៃឧសក្តី ទៅកាន់វត្តអារាមក្តី កាលបើបានឃើញអារម្មណ៍ដែលនាំឲ្យក្តៅក្រហាយចិត្តនោះហើយ ក៏ត្រឡប់មកប្រាប់អ្នកដទៃថា «ពួកសមណៈធ្វើអំពើមិនសមគួរជាសមណៈ មិនសមរម្យយ៉ាងនេះ តើការថ្វាយទានដល់ពួកលោកនឹងបានបុណ្យពីណា? អ្នករាល់គ្នាកុំប្រគេនអ្វីដល់ពួកលោកឡើយ»។ មនុស្សទាំងនោះ កាលបើជេរប្រមាថពួកភិក្ខុមានសីលក្នុងទីដែលខ្លួនបានឃើញៗ យ៉ាងនេះ ក៏បានសន្សំអកុសល ហើយក្លាយជាអ្នកបំពេញអបាយភូមិ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «តែងទៅកើតក្នុងនរក»។ ၅၀၉. အနွာဝိဋ္ဌာတိ [Pg.316] အာဝဋ္ဋိတာ. ဖရိတွာ ဝိဟရိံသူတိ န ကေဝလံ ဖရိတွာ ဝိဟရိံသု. ကကုသန္ဓဿ ပန ဘဂဝတော ဩဝါဒေ ဌတွာ ဣမေ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနပဒဋ္ဌာနံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. ៥០៩. ពាក្យថា anvāviṭṭhā សេចក្តីថា វិលវល់។ ពាក្យថា pharitvā vihariṃsu សេចក្តីថា មិនមែនគ្រាន់តែផ្សព្វផ្សាយហើយនៅប៉ុណ្ណោះទេ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុទាំងនោះបានស្ថិតនៅក្នុងឱវាទរបស់ព្រះមានព្រះភាគព្រះនាមកកុសន្ធៈ ហើយបានញ៉ាំងព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង ៤ នេះឲ្យកើតឡើង រួចចម្រើនវិបស្សនាដែលមានឈានជាបទដ្ឋាន ហើយបានសម្រេចនូវព្រះអរហត្តផល។ ၅၁၀. အာဂတိံ ဝါ ဂတိံ ဝါတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန အာဂမနဋ္ဌာနံ ဝါ, စုတိဝသေန ဂမနဋ္ဌာနံ ဝါ န ဇာနာမိ. သိယာ စိတ္တဿ အညထတ္တန္တိ သောမနဿဝသေန အညထတ္တံ ဘဝေယျ. သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီတိ ဣဓာပိ ပုရိမနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာ ဟိ ပုဗ္ဗေ ဝိပ္ပဋိသာရကရံ အာရမ္မဏံ ဒဿေတိ, ဧဝမိဓာပိ ပသာဒကရံ. သော ကိရ တဒါ မနုဿာနံ ဒဿနဋ္ဌာနေ ဘိက္ခူ အာကာသေ ဂစ္ဆန္တေ ဝိယ, ဌိတေ ဝိယ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နေ ဝိယ, အာကာသေ သူစိကမ္မံ ကရောန္တေ ဝိယ, ပေါတ္ထကံ ဝါစေန္တေ ဝိယ, အာကာသေ စီဝရံ ပသာရေတွာ ကာယံ ဥတုံ ဂဏှာပေန္တေ ဝိယ, နဝပဗ္ဗဇိတေ အာကာသေန စရန္တေ ဝိယ, တရုဏသာမဏေရေ အာကာသေ ဌတွာ ပုပ္ဖာနိ ဩစိနန္တေ ဝိယ ကတွာ ဒဿေသိ. မနုဿာ အရညဂတာပိ ဝနဂတာပိ ဝိဟာရဂတာပိ ပဗ္ဗဇိတာနံ တံ ပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ အာဂန္တွာ အညေသံ ကထေန္တိ – ‘‘ဘိက္ခူသု အန္တမသော သာမဏေရာပိ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝါ, ဧတေသံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ နာမ ဟောတိ, ဧတေသံ ဒေထ သက္ကရောထာ’’တိ. တတော မနုဿာ ဘိက္ခုသံဃံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သက္ကရောန္တာ ဗဟုံ ပုညံ ကတွာ သဂ္ဂပထပူရကာ အဟေသုံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ. ៥១០. ពាក្យថា āgatiṃ vā gatiṃ vā សេចក្តីថា ខ្ញុំមិនស្គាល់ទីមកដោយអំណាចបដិសន្ធិក្តី ទីទៅដោយអំណាចច្យុតិក្តី។ ពាក្យថា siyā cittassa aññathattaṃ សេចក្តីថា ភាពប្រែប្រួលនៃចិត្តដោយអំណាចសោមនស្សគប្បីមាន។ ពាក្យថា saggaṃ lokaṃ upapajjanti សេចក្តីថា សូម្បីតែក្នុងពាក្យនេះ ក៏គប្បីជ្រាបសេចក្តីដោយន័យមុននោះឯង។ ព្រោះថា ក្នុងពាក្យមុន មារបានបង្ហាញអារម្មណ៍ដែលនាំឲ្យក្តៅក្រហាយចិត្តយ៉ាងណា ក្នុងពាក្យនេះ មារក៏បានបង្ហាញអារម្មណ៍ដែលនាំឲ្យកើតសេចក្តីជ្រះថ្លាយ៉ាងនោះដែរ។ ឮថា ក្នុងកាលនោះ មារបានធ្វើឲ្យមនុស្សឃើញក្នុងទីដែលខ្លួនមើល ហាក់ដូចជាពួកភិក្ខុកំពុងហោះទៅលើអាកាស ដូចជាឈរលើអាកាស ដូចជាអង្គុយពែនភ្នែនលើអាកាស ដូចជាកំពុងដេរចីវរលើអាកាស ដូចជាកំពុងអានគម្ពីរលើអាកាស ដូចជាលាតចីវរលើអាកាសដើម្បីឲ្យរាងកាយត្រូវខ្យល់ ដូចជាពួកភិក្ខុថ្មីកំពុងដើរលើអាកាស ឬដូចជាពួកសាមណេរខ្ចីៗ ឈរលើអាកាសហើយបេះផ្កា។ មនុស្សទាំងឡាយដែលទៅកាន់ព្រៃក្តី ទៅកាន់ព្រៃឧសក្តី ទៅកាន់វត្តអារាមក្តី កាលបើបានឃើញការប្រតិបត្តិនោះរបស់ពួកបព្វជិតហើយ ក៏ត្រឡប់មកប្រាប់អ្នកដទៃថា «ក្នុងពួកភិក្ខុទាំងឡាយ សូម្បីតែពួកសាមណេរ ក៏មានឫទ្ធិធំ មានអានុភាពធំយ៉ាងនេះ ទានដែលបុគ្គលថ្វាយដល់ពួកលោក តែងមានផលច្រើន អ្នករាល់គ្នាចូរប្រគេនទាន និងធ្វើសក្ការៈដល់ពួកលោកចុះ»។ តាំងពីពេលនោះមក មនុស្សទាំងឡាយក៏បានធ្វើសក្ការៈចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃដោយបច្ច័យទាំង ៤ ហើយបានធ្វើបុណ្យជាច្រើន ក្លាយជាអ្នកបំពេញផ្លូវទៅកាន់ឋានសួគ៌។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «តែងទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌»។ ၅၁၁. ဧထ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အသုဘာနုပဿိနော ကာယေ ဝိဟရထာတိ ဘဂဝါ သကလဇမ္ဗုဒီပံ အာဟိဏ္ဍန္တော အန္တမသော ဒွိန္နမ္ပိ တိဏ္ဏမ္ပိ ဘိက္ခူနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ – ៥១១. ពាក្យថា Etha tumhe, bhikkhave, asubhānupassino kāye viharatha សេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ស្តេចទៅកាន់កន្លែងគង់នៅរបស់ភិក្ខុ សូម្បីតែពីរឬបីរូប ដោយការយាងទៅកាន់ជម្ពូទ្វីបទាំងមូល ហើយត្រាស់ថា៖ ‘‘အသုဘသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော မေထုနဓမ္မသမာပတ္တိယာ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ န သမ္ပသာရိယတိ, ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ. «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើភិក្ខុមានចិត្តដែលសន្សំទុកល្អហើយដោយអសុភសញ្ញា ហើយរស់នៅជាច្រើនដោយចិត្តនោះ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះតែងរួញថយ ងាកចេញ វិលត្រឡប់ មិនលាតសន្ធឹងទៅរកការសេពមេថុនធម្មឡើយ ឯឧបេក្ខាក្តី ភាពគួរខ្ពើមរអើមក្តី តែងតាំងនៅជាប្រាកដ។ အာဟာရေ ပဋိကူလသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော ရသတဏှာယ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ [Pg.317] ပတိဝတ္တတိ န သမ္ပသာရိယတိ, ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើភិក្ខុមានចិត្តស៊ប់ស៊ួនហើយដោយអាហារេបដិកូលសញ្ញា តែងនៅដោយច្រើន (ដោយសេចក្ដីសំគាល់នោះ) ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះតែងរួញថយ ថយក្រោយ វិលត្រឡប់ មិនលាតសន្ធឹងទៅរករសតណ្ហាឡើយ ឬក៏ឧបេក្ខា ឬសេចក្ដីខ្ពើមរអើមតែងតាំងនៅ។ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော လောကစိတြေသု စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ န သမ္ပသာရိယတိ, ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတိ. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើភិក្ខុមានចិត្តស៊ប់ស៊ួនហើយដោយសព្វលោកេអនភិរតសញ្ញា តែងនៅដោយច្រើន (ដោយសេចក្ដីសំគាល់នោះ) ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះតែងរួញថយ ថយក្រោយ វិលត្រឡប់ មិនលាតសន្ធឹងទៅរកអារម្មណ៍ដ៏វិចិត្រក្នុងលោកឡើយ ឬក៏ឧបេក្ខា ឬសេចក្ដីខ្ពើមរអើមតែងតាំងនៅ។ အနိစ္စသညာပရိစိတေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော စေတသာ ဗဟုလံ ဝိဟရတော လာဘသက္ကာရသိလောကေ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ ပတိဝတ္တတိ န သမ္ပသာရိယတိ, ဥပေက္ခာ ဝါ ပါဋိကုလျတာ ဝါ သဏ္ဌာတီ’’တိ (အ. နိ. ၇.၄၉) ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ – ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើភិក្ខុមានចិត្តស៊ប់ស៊ួនហើយដោយអនិច្ចសញ្ញា តែងនៅដោយច្រើន (ដោយសេចក្ដីសំគាល់នោះ) ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះតែងរួញថយ ថយក្រោយ វិលត្រឡប់ មិនលាតសន្ធឹងទៅរកលាភសក្ការៈនិងសេចក្ដីសរសើរឡើយ ឬក៏ឧបេក្ខា ឬសេចក្ដីខ្ពើមរអើមតែងតាំងនៅ» (អង្គុត្តរនិកាយ ៧.៤៩) ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញអានិសង្សយ៉ាងនេះហើយ— ဧထ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရထ, အာဟာရေ ပဋိကူလသညိနော သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညိနော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿိနောတိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ကထေသိ. တေပိ ဘိက္ခူ ဣမေသု စတူသု ကမ္မဋ္ဌာနေသု ကမ္မံ ကရောန္တာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဗ္ဗာသဝေ ခေပေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု, ဣမာနိပိ စတ္တာရိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ရာဂသန္တာနိ ဒေါသမောဟသန္တာနိ ရာဂပဋိဃာတာနိ ဒေါသမောဟပဋိဃာတာနိ စာတိ. ទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយមក ចូរពិចារណាឃើញថារបស់មិនល្អក្នុងកាយ ចូរមានសេចក្ដីសំគាល់ក្នុងអាហារថាជារបស់គួរខ្ពើម ចូរមានសេចក្ដីសំគាល់ក្នុងលោកទាំងពួងថាមិនគួរត្រេកអរ ចូរពិចារណាឃើញថាមិនទៀងក្នុងសង្ខារទាំងពួងចុះ»។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងនូវកម្មដ្ឋានទាំង ៤ នេះ។ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ កាលធ្វើនូវកម្មក្នុងកម្មដ្ឋានទាំង ៤ នេះ ចម្រើនវិបស្សនា ធ្វើអាសវៈទាំងពួងឲ្យអស់ទៅ ក៏បានតាំងនៅក្នុងអរហត្តផល។ កម្មដ្ឋានទាំង ៤ នេះ តែងរម្ងាប់រាគៈ រម្ងាប់ទោសៈនិងមោហៈ កម្ចាត់បង់រាគៈ កម្ចាត់បង់ទោសៈនិងមោហៈ យ៉ាងនេះឯង។ ၅၁၂. သက္ခရံ ဂဟေတွာတိ အန္တောမုဋ္ဌိယံ တိဋ္ဌနပမာဏံ ပါသာဏံ ဂဟေတွာ. အယဉှိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေဟိ ဘိက္ခူ အက္ကောသာပေတွာပိ, ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ ဝသေန ဘိက္ခုသံဃဿ လာဘသက္ကာရံ ဥပ္ပာဒါပေတွာပိ, ဩတာရံ အလဘန္တော ဣဒါနိ သဟတ္ထာ ဥပက္ကမိတုကာမော အညတရဿ ကုမာရဿ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ ဧဝရူပံ ပါသာဏံ အဂ္ဂဟေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သက္ခရံ ဂဟေတွာ’’တိ. ៥១២. ពាក្យថា Sakkharaṃ gahetvā សេចក្ដីថា កាន់យកដុំថ្មដែលមានទំហំប៉ុនក្ដាប់ដៃ។ ពិតណាស់ មារឈ្មោះទូសីនេះ សូម្បីតែញ៉ាំងពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីឲ្យជេរប្រទេចពួកភិក្ខុផង សូម្បីតែញ៉ាំងលាភសក្ការៈឲ្យកើតឡើងដល់ភិក្ខុសង្ឃដោយអំណាចនៃពួកព្រាហ្មណ៍និងគហបតីទាំងនោះផង ក៏នៅតែមិនបានឱកាស (ដើម្បីធ្វើឲ្យកើតលោភៈនិងទោមនស្ស) ឥឡូវនេះ ចង់ព្យាយាមដោយដៃរបស់ខ្លួន ទើបចូលសណ្ឋិតក្នុងរាងកាយរបស់កុមារម្នាក់ ហើយកាន់យកដុំថ្មមានសភាពយ៉ាងនោះ។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «sakkharaṃ gahetvā» (កាន់យកដុំថ្ម)។ သီသံ ဝေါ ဘိန္ဒီတိ သီသံ ဘိန္ဒိ, မဟာစမ္မံ ဆိဇ္ဇိတွာ မံသံ ဒွေဓာ အဟောသိ. သက္ခရာ ပနဿ သီသကဋာဟံ အဘိန္ဒိတွာ အဋ္ဌိံ အာဟစ္စေဝ နိဝတ္တာ. နာဂါပလောကိတံ အပလောကေသီတိ ပဟာရသဒ္ဒံ သုတွာ ယထာ နာမ ဟတ္ထိနာဂေါ [Pg.318] ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ အပလောကေတုကာမော ဂီဝံ အပရိဝတ္တေတွာ သကလသရီရေနေဝ နိဝတ္တိတွာ အပလောကေတိ. ဧဝံ သကလသရီရေနေဝ နိဝတ္တိတွာ အပလောကေသိ. ယထာ ဟိ မဟာဇနဿ အဋ္ဌီနိ ကောဋိယာ ကောဋိံ အာဟစ္စ ဌိတာနိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ အင်္ကုသလဂ္ဂါနိ, န ဧဝံ ဗုဒ္ဓါနံ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန သင်္ခလိကာနိ ဝိယ ဧကာဗဒ္ဓါနိ ဟုတွာ ဌိတာနိ, တသ္မာ ပစ္ဆတော အပလောကနကာလေ န သက္ကာ ဟောတိ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေတုံ. ယထာ ပန ဟတ္ထိနာဂေါ ပစ္ဆာဘာဂံ အပလောကေတုကာမော သကလသရီရေနေဝ ပရိဝတ္တတိ, ဧဝံ ပရိဝတ္တိတဗ္ဗံ ဟောတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ယန္တေန ပရိဝတ္တိတာ သုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ သကလသရီရေနေဝ နိဝတ္တိတွာ အပလောကေသိ, အပလောကေတွာ ဌိတော ပန, ‘‘န ဝါယံ ဒူသီ မာရော မတ္တမညာသီ’’တိ အာဟ. တဿတ္ထော, အယံ ဒူသီ မာရော ပါပံ ကရောန္တော နေဝ ပမာဏံ အညာသိ, ပမာဏာတိက္ကန္တမကာသီတိ. ពាក្យថា Sīsaṃ vo bhindī សេចក្ដីថា ធ្វើឲ្យក្បាលបែក គឺស្បែកក្រាស់ដាច់ទៅ សាច់ក៏បែកជាពីរចំណែក។ ចំណែកឯដុំថ្មនោះ មិនបានបំបែកលលាដ៍ក្បាលឡើយ គ្រាន់តែប៉ះត្រូវឆ្អឹងហើយក៏ត្រឡប់ថយក្រោយវិញ។ ពាក្យថា Nāgāpalokitaṃ apalokesi សេចក្ដីថា ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់សំឡេងនៃការគប់នោះហើយ ដូចជាដំរីសារ កាលបើចង់មើលទៅខាងនេះ ឬខាងនោះ តែងមិនបង្វិលកឡើយ គឺបង្វិលខ្លួនទាំងមូលហើយមើលយ៉ាងណា ព្រះអង្គក៏ទ្រង់បង្វិលព្រះកាយទាំងមូលហើយទតមើលយ៉ាងនោះដែរ។ ពិតណាស់ ឆ្អឹងរបស់មហាជនទូទៅ តែងតាំងនៅដោយចុងឆ្អឹងទល់នឹងចុងឆ្អឹង ឆ្អឹងរបស់ព្រះបច្ចេកពុទ្ធទាំងឡាយ តែងតាំងនៅដោយការខ្វែងគ្នាដូចជាខ្នោះទំពក់ ប៉ុន្តែឆ្អឹងរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមិនមែនយ៉ាងនោះទេ។ ឆ្អឹងរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងតាំងនៅជាប់គ្នាតែមួយដូចជាច្រវាក់ ហេតុនោះ ក្នុងពេលទតមើលទៅខាងក្រោយ មិនអាចបង្វិលតែកបានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ដូចជាដំរីសារ កាលចង់មើលទៅខាងក្រោយ តែងបង្វិលខ្លួនទាំងមូលយ៉ាងណា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក៏ត្រូវបង្វិលព្រះកាយយ៉ាងនោះដែរ។ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ (ព្រះនាមកកុសន្ធៈ) ទ្រង់បង្វិលព្រះកាយទាំងមូលទតមើល ដូចជាព្រះពុទ្ធរូបមាសដែលគេបង្វិលដោយយន្ត លុះទ្រង់ទតមើលហើយ ក៏ទ្រង់ឈរត្រាស់ថា «មារឈ្មោះទូសីនេះ មិនដឹងប្រមាណសោះឡើយ»។ សេចក្ដីនៃពាក្យនោះថា មារឈ្មោះទូសីនេះ កាលធ្វើបាប មិនដឹងប្រមាណឡើយ គឺបានធ្វើហួសប្រមាណហើយ។ သဟာပလောကနာယာတိ ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော အပလောကနေနေဝ သဟ တင်္ခဏညေဝ. တမှာ စ ဌာနာ စဝီတိ တမှာ စ ဒေဝဋ္ဌာနာ စုတော, မဟာနိရယံ ဥပပန္နောတိ အတ္ထော. စဝမာနော ဟိ န ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတော စဝတိ, တသ္မာ ဝသဝတ္တိဒေဝလောကံ အာဂန္တွာ စုတော, ‘‘သဟာပလောကနာယာ’’တိ စ ဝစနတော န ဘဂဝတော အပလောကိတတ္တာ စုတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, စုတိကာလဒဿနမတ္တမေဝ ဟေတံ. ဥဠာရေ ပန မဟာသာဝကေ ဝိရဒ္ဓတ္တာ ကုဒါရိယာ ပဟဋံ ဝိယဿ အာယု တတ္ထေဝ ဆိဇ္ဇိတွာ ဂတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တယော နာမဓေယျာ ဟောန္တီတိ တီဏိ နာမာနိ ဟောန္တိ. ဆဖဿာယတနိကောတိ ဆသု ဖဿာယတနေသု ပါဋိယေက္ကာယ ဝေဒနာယ ပစ္စယော. ពាក្យថា Sahāpalokanāyā សេចក្ដីថា ក្នុងខណៈនោះ ជាមួយគ្នានឹងការទតមើលរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគព្រះនាមកកុសន្ធៈនោះឯង។ ពាក្យថា Tamhā ca ṭhānā cavi សេចក្ដីថា ច្យុតចាកទីកន្លែងរបស់ទេវតានោះ ហើយទៅកើតក្នុងមហានរក នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះ។ ពិតណាស់ កាលដែលច្យុត មិនមែនឈរនៅកន្លែងណាមួយហើយច្យុតនោះទេ ហេតុនោះ ទើបមកកាន់វសវត្តីទេវលោកហើយទើបច្យុត។ ម៉្យាងទៀត មិនគប្បីយល់ថា ច្យុតព្រោះតែការទតមើលរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដោយសារតែពាក្យថា «sahāpalokanāyā» នោះឡើយ ព្រោះពាក្យនេះគ្រាន់តែជាការបង្ហាញនូវពេលវេលានៃការច្យុតប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ គប្បីជ្រាបថា ព្រោះតែការប្រទូស្តចំពោះព្រះអគ្គសាវ័កដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម អាយុរបស់មារនោះក៏ដាច់ទៅក្នុងទីនោះភ្លាម ដូចជាត្រូវគេកាប់ដោយកាំបិតផ្គាក់យ៉ាងនោះឯង។ ពាក្យថា Tayo nāmadheyyā honti សេចក្ដីថា មានឈ្មោះ ៣។ ពាក្យថា Chaphassāyataniko សេចក្ដីថា ជាបច្ច័យនៃវេទនាដោយឡែកៗ ក្នុងផស្សាយតនៈទាំង ៦។ သင်္ကုသမာဟတောတိ အယသူလေဟိ သမာဟတော. ပစ္စတ္တဝေဒနိယောတိ သယမေဝ ဝေဒနာဇနကော. သင်္ကုနာ သင်္ကု ဟဒယေ သမာဂစ္ဆေယျာတိ အယသူလေန သဒ္ဓိံ အယသူလံ ဟဒယမဇ္ဈေ သမာဂစ္ဆေယျ. တသ္မိံ ကိရ နိရယေ ဥပပန္နာနံ တိဂါဝုတော အတ္တဘာဝေါ ဟောတိ, ထေရဿာပိ တာဒိသော အဟောသိ. အထဿ ဟိ နိရယပါလာ တာလက္ခန္ဓပမာဏာနိ အယသူလာနိ အာဒိတ္တာနိ သမ္ပဇ္ဇလိတာနိ သဇောတိဘူတာနိ သယမေဝ ဂဟေတွာ ပုနပ္ပုနံ နိဝတ္တမာနာ, – ‘‘ဣမိနာ တေ ဌာနေန စိန္တေတွာ ပါပံ ကတ’’န္တိ ပူဝဒေါဏိယံ [Pg.319] ပူဝံ ကောဋ္ဋေန္တော ဝိယ ဟဒယမဇ္ဈံ ကောဋ္ဋေတွာ, ပဏ္ဏာသ ဇနာ ပါဒါဘိမုခါ ပဏ္ဏာသ ဇနာ သီသာဘိမုခါ ကောဋ္ဋေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာ ပဉ္စဟိ ဝဿသတေဟိ ဥဘော အန္တေ ပတွာ ပုန နိဝတ္တမာနာ ပဉ္စဟိ ဝဿသတေဟိ ဟဒယမဇ္ဈံ အာဂစ္ဆန္တိ. တံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ពាក្យថា Saṅkusamāhato សេចក្ដីថា ត្រូវគេចាក់ដោតដោយលំពែងដែកទាំងឡាយ។ ពាក្យថា Paccattavedanīyo សេចក្ដីថា បង្កើតនូវវេទនាចំពោះខ្លួនឯងផ្ទាល់។ ពាក្យថា Saṅkunā saṅku hadaye samāgaccheyya សេចក្ដីថា លំពែងដែកមួយ គប្បីទង្គិចគ្នាជាមួយលំពែងដែកមួយទៀតចំកណ្ដាលទ្រូង។ ឮថា ពួកសត្វដែលកើតក្នុងនរកនោះ តែងមានរូបកាយប្រវែង ៣ គាវុត សូម្បីតែព្រះថេរៈ (មហាមោគ្គល្លាន កាលកើតជាមារឈ្មោះទូសី) ក៏មានរូបកាយប្រវែងប៉ុណ្ណោះដែរ។ គ្រានោះ ពួកយមបាលកាន់យកលំពែងដែកទាំងឡាយដែលមានទំហំប៉ុនដើមត្នោត ដ៏ក្តៅច្រាលឆ្អៅ ឆេះសន្ធោសន្ធៅ មានរស្មីភ្លឺផ្លេក ដោយខ្លួនឯង ហើយបង្វិលចុះឡើងៗ ញ៉ាំងព្រះថេរៈនោះឲ្យគិតថា «បាបនេះ គឺអ្នកឯងបានគិតហើយធ្វើដោយទ្រូងនេះ» រួចហើយក៏បុកទម្លុះចំកណ្ដាលទ្រូង ដូចជាគេបុកកំបោរក្នុងត្បាល់បុកកំបោរយ៉ាងនោះឯង យមបាល ៥០ នាក់បែរមុខទៅរកជើង យមបាល ៥០ នាក់បែរមុខទៅរកក្បាល នាំគ្នាបុកចាក់ហើយដើរទៅ កាលដើរទៅយ៉ាងនេះ អស់រយៈពេល ៥០០ ឆ្នាំ ទើបទៅដល់ចុងសងខាង រួចហើយត្រឡប់មកវិញ អស់រយៈពេល ៥០០ ឆ្នាំ ទើបមកដល់កណ្ដាលទ្រូងវិញ។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ဝုဋ္ဌာနိမန္တိ ဝိပါကဝုဋ္ဌာနဝေဒနံ. သာ ကိရ မဟာနိရယေ ဝေဒနာတော ဒုက္ခတရာ ဟောတိ, ယထာ ဟိ သိနေဟပါနသတ္တာဟတော ပရိဟာရသတ္တာဟံ ဒုက္ခတရံ, ဧဝံ မဟာနိရယဒုက္ခတော ဥဿဒေ ဝိပါကဝုဋ္ဌာနဝေဒနာ ဒုက္ခတရာတိ ဝဒန္တိ. သေယျထာပိ မစ္ဆဿာတိ ပုရိသသီသဉှိ ဝဋ္ဋံ ဟောတိ, သူလေန ပဟရန္တဿ ပဟာရော ဌာနံ န လဘတိ ပရိဂလတိ, မစ္ဆသီသံ အာယတံ ပုထုလံ, ပဟာရော ဌာနံ လဘတိ, အဝိရဇ္ဈိတွာ ကမ္မကာရဏာ သုကရာ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝရူပံ သီသံ ဟောတိ. ពាក្យថា Vuṭṭhānimanti សេចក្ដីថា វិបាកវុដ្ឋានវេទនា (វេទនាដែលកើតឡើងជាផល)។ ឮថា វេទនានោះ តែងជាទុក្ខខ្លាំងជាងវេទនាក្នុងមហានរកទៅទៀត ដូចជាសប្ដាហ៍ដែលផឹកប្រេង (ដើម្បីព្យាបាល) តែងជាទុក្ខខ្លាំងជាងសប្ដាហ៍ដែលរក្សាខ្លួនយ៉ាងណា ពួកលោកពោលថា វិបាកវុដ្ឋានវេទនាក្នុងឧស្សទនរក តែងជាទុក្ខខ្លាំងជាងទុក្ខក្នុងមហានរកយ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា Seyyathāpi macchassāti សេចក្ដីថា ព្រោះថាក្បាលរបស់មនុស្សតែងមូល កាលបើគេចាក់ដោយលំពែង កន្លែងចាក់តែងមិនចំល្អឡើយ គឺរអិលចេញ ចំណែកឯក្បាលត្រីតែងវែងនិងសំប៉ែត កន្លែងចាក់តែងចំល្អ មិនខុសឡើយ ការធ្វើទារុណកម្មក៏ងាយស្រួល ហេតុនោះ ក្បាល (របស់មារនោះ) ក៏មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ។ ၅၁၃. ဝိဓုရံ သာဝကမာသဇ္ဇာတိ ဝိဓုရံ သာဝကံ ဃဋ္ဋယိတွာ. ပစ္စတ္တဝေဒနာတိ သယမေဝ ပါဋိယေက္ကဝေဒနာဇနကာ. ဤဒိသော နိရယော အာသီတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိရယော ဒေဝဒူတသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗော. ကဏှ-ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆသီတိ ကာဠက-မာရ, ဒုက္ခံ ဝိန္ဒိဿသိ. မဇ္ဈေ သရဿာတိ မဟာသမုဒ္ဒဿ မဇ္ဈေ ဥဒကံ ဝတ္ထုံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တဝိမာနာနိ ကပ္ပဋ္ဌိတိကာနိ ဟောန္တိ, တေသံ ဝေဠုရိယဿ ဝိယ ဝဏ္ဏော ဟောတိ, ပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဇလိတနဠဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ စ နေသံ အစ္စိယော ဇောတန္တိ, ပဘဿရာ ပဘာသမ္ပန္နာ ဟောန္တိ, တေသု ဝိမာနေသု နီလဘေဒါဒိဝသေန နာနတ္တဝဏ္ဏာ အစ္ဆရာ နစ္စန္တိ. ယော ဧတမဘိဇာနာတီတိ ယော ဧတံ ဝိမာနဝတ္ထုံ ဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဧဝမေတ္ထ ဝိမာနပေတဝတ္ထုကေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဒင်္ဂုဋ္ဌေန ကမ္ပယီတိ ဣဒံ ပါသာဒကမ္ပနသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗံ. ယော ဝေဇယန္တံ ပါသာဒန္တိ ဣဒံ စူဠတဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗံ. သက္ကံ သော ပရိပုစ္ဆတီတိ ဣဒမ္ပိ တေနေဝ ဒီပေတဗ္ဗံ. သုဓမ္မာယာဘိတော သဘန္တိ သုဓမ္မသဘာယ သမီပေ, အယံ ပန ဗြဟ္မလောကေ သုဓမ္မသဘာဝ, န တာဝတိံသဘဝနေ. သုဓမ္မသဘာဝိရဟိတော ဟိ ဒေဝလောကော နာမ နတ္ထိ. ៥១៣. ពាក្យថា Vidhuraṃ sāvakamāsajja សេចក្ដីថា បៀតបៀននូវព្រះវិធុរសាវ័ក។ ពាក្យថា Paccattavedanā សេចក្ដីថា បង្កើតនូវវេទនាដោយឡែកៗចំពោះខ្លួនឯង។ ពាក្យថា Īdiso nirayo āsi សេចក្ដីថា ក្នុងទីនេះ គប្បីបង្ហាញរឿងនរកដោយទេវទូតសូត្រ។ ពាក្យថា Kaṇha-dukkhaṃ nigacchasi សេចក្ដីថា ម្នាលមារដ៏ខ្មៅងងឹត អ្នកនឹងបានទទួលនូវទុក្ខដ៏ធំធេង។ ពាក្យថា Majjhe sarassa សេចក្ដីថា ឮថា វិមានទាំងឡាយដែលកើតឡើងដោយយកទឹកជាទីតាំងនៅកណ្ដាលមហាសមុទ្រ តែងតាំងនៅអស់មួយកប្ប វិមានទាំងនោះមានពណ៌ដូចជាកែវពិទូរ្យ ហើយរស្មីនៃវិមានទាំងនោះតែងភ្លឺផ្លេក ដូចជាគំនរភ្លើងដែលឆេះលើព្រៃត្រែងលើកំពូលភ្នំ គឺមានពន្លឺរុងរឿង បរិបូណ៌ដោយរស្មី ក្នុងវិមានទាំងនោះ មានពួកទេវអប្សរដែលមានពណ៌សម្បុរផ្សេងៗគ្នា មានពណ៌ខៀវជាដើម តែងរាំច្រៀង។ ពាក្យថា Yo etamabhijānāti សេចក្ដីថា សាវ័កណាដឹងនូវទីតាំងនៃវិមាននេះ នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះ។ គប្បីជ្រាបសេចក្ដីក្នុងទីនេះ ដោយវិមានវត្ថុនិងបេតវត្ថុចុះ។ ពាក្យថា Pādaṅguṭṭhena kampayi គប្បីបង្ហាញដោយបាសាទកម្បនសូត្រ។ ពាក្យថា Yo vejayantaṃ pāsādaṃ គប្បីបង្ហាញដោយចូឡតណ្ហាសង្ខយវិមុត្តិសូត្រ។ ពាក្យថា Sakkaṃ so paripucchati គប្បីបង្ហាញដោយសូត្រនោះឯង។ ពាក្យថា Sudhammāyābhito sabhaṃ សេចក្ដីថា នៅជិតសុធម្មាសភា ប៉ុន្តែសុធម្មាសភានេះ នៅក្នុងព្រហ្មលោក មិនមែននៅក្នុងតាវតឹង្សភពឡើយ។ ពិតណាស់ ទេវលោកដែលមិនមានសុធម្មាសភា មិនដែលសោះឡើយ។ ဗြဟ္မလောကေ ပဘဿရန္တိ ဗြဟ္မလောကေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပါဒီဟိ သာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ တဿ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နဿ [Pg.320] ဘဂဝတော ဩဘာသံ. ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ဘဂဝါ ဗြဟ္မလောကေ သုဓမ္မာယ ဒေဝသဘာယ သန္နိပတိတွာ, – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကော. ယော ဣဓ အာဂန္တုံ သက္ကုဏေယျာ’’တိ စိန္တေန္တဿေဝ ဗြဟ္မဂဏဿ စိတ္တမညာယ တတ္ထ ဂန္တွာ ဗြဟ္မဂဏဿ မတ္ထကေ နိသိန္နော တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနာဒီနံ အာဂမနံ စိန္တေသိ. တေပိ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပစ္စေကံ ဒိသာသု နိသီဒိံသု, သကလဗြဟ္မလောကော ဧကောဘာသော အဟောသိ. သတ္ထာ စတုသစ္စပ္ပကာသနံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ အနေကာနိ ဗြဟ္မသဟဿာနိ မဂ္ဂဖလေသု ပတိဋ္ဌဟိံသု. တံ သန္ဓာယိမာ ဂါထာ ဝုတ္တာ, သော ပနာယမတ္ထော အညတရဗြဟ္မသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗော. ពាក្យថា Brahmaloke pabhassaraṃ សេចក្ដីថា ពន្លឺរស្មីរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគដែលទ្រង់គង់ចូលតេជោធាតុជាមួយគ្នានឹងពួកសាវ័ក មានព្រះសារីបុត្ត ព្រះមហាមោគ្គល្លាន និងព្រះមហាកស្សបៈជាដើម ក្នុងព្រហ្មលោក។ សេចក្ដីពិស្តារថា សម័យមួយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវចិត្តរបស់ពួកព្រហ្មដែលប្រជុំគ្នាក្នុងសុធម្មាទេវសភាក្នុងព្រហ្មលោក ហើយគិតថា «តើមានសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយដែលមានឫទ្ធិធំយ៉ាងនេះ ដែលអាចមកកាន់ទីនេះបានដែរឬទេ?» ព្រះអង្គក៏ទ្រង់យាងទៅកាន់ទីនោះ ហើយគង់នៅលើក្បាលរបស់ពួកព្រហ្ម ចូលតេជោធាតុ ហើយទ្រង់រំលឹកដល់ការមកដល់របស់ព្រះមហាមោគ្គល្លានជាដើម។ ព្រះថេរៈទាំងនោះក៏បានទៅដល់ ថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា រួចចូលតេជោធាតុ ហើយគង់នៅក្នុងទិសផ្សេងៗគ្នា ព្រហ្មលោកទាំងមូលក៏មានពន្លឺភ្លឺស្វាងតែមួយជាមួយគ្នា។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្ដែងធម៌បង្ហាញនូវអរិយសច្ច ៤ ក្នុងពេលចប់ទេសនា ពួកព្រហ្មជាច្រើនពាន់បានតាំងនៅក្នុងមគ្គនិងផល។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកហេតុនោះ ទើបត្រាស់គាថានេះ សេចក្ដីនោះគប្បីបង្ហាញដោយអញ្ញតរព្រហ្មសូត្រចុះ។ ဝိမောက္ခေန အဖဿယီတိ ဈာနဝိမောက္ခေန ဖုသိ. ဝနန္တိ ဇမ္ဗုဒီပံ. ပုဗ္ဗဝိဒေဟာနန္တိ ပုဗ္ဗဝိဒေဟာနဉ္စ ဒီပံ. ယေ စ ဘူမိသယာ နရာတိ ဘူမိသယာ နရာ နာမ အပရဂေါယာနကာ စ ဥတ္တရကုရုကာ စ. တေပိ သဗ္ဗေ ဖုသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယံ ပန အတ္ထော နန္ဒောပနန္ဒဒမနေန ဒီပေတဗ္ဗော. ဝတ္ထု ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဣဒ္ဓိကထာယ ဝိတ္ထာရိတံ. အပုညံ ပသဝီတိ အပုညံ ပဋိလဘိ. အာသံ မာ အကာသိ ဘိက္ခူသူတိ ဘိက္ခူ ဝိဟေသေမီတိ ဧတံ အာသံ မာ အကာသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ពាក្យថា Vimokkhena aphassayi សេចក្ដីថា បានពាល់ត្រូវដោយឈានវិមោក្ខ។ ពាក្យថា Vanaṃ សេចក្ដីថា ជម្ពូទ្វីប។ ពាក្យថា Pubbavidehānaṃ សេចក្ដីថា និងទ្វីបបុព្វវិទេហៈ។ ពាក្យថា Ye ca bhūmisayā narā សេចក្ដីថា ជនទាំងឡាយណាដែលដេកលើផែនដី គឺពួកអ្នកកោះអបរគោយានៈ និងពួកអ្នកកោះឧត្តរកុរុ។ ពាក្យថា ជនទាំងនោះទាំងអស់ក៏បានពាល់ត្រូវ នេះជាសេចក្ដីក្នុងពាក្យនេះ។ ចំណែកឯសេចក្ដីនេះ គប្បីបង្ហាញដោយការទូន្មាននន្ទោបនន្ទនាគរាជ។ រឿងរ៉ាវទាំងឡាយត្រូវបានពោលពិស្តារហើយក្នុងឥទ្ធិវិធកថា ក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា Apuññaṃ pasavi សេចក្ដីថា បានសន្សំបាប។ ពាក្យថា Āsaṃ mā akāsi bhikkhūsu សេចក្ដីថា កុំធ្វើនូវសេចក្ដីប្រាថ្នានោះថា «យើងនឹងបៀតបៀនភិក្ខុទាំងឡាយ» ឡើយ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ ក្នុងបបញ្ចសូទនី អដ្ឋកថា មជ្ឈិមនិកាយ မာရတဇ္ဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយមារតជ្ជនិយសូត្រ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ ပဉ္စမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. ការអធិប្បាយវគ្គទីប្រាំ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។ မူလပဏ္ဏာသဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ. អដ្ឋកថាមូលបណ្ណាសកៈ ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។
한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ








मराठी








မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi