นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්‍යක් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා.

มชฺฌิมนิกาเย

මජ්ඣිම නිකාය

มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ

මජ්ඣිම පණ්ණාස පාළි (මැදුම් පනස් පෙළ)

๑. คหปติวคฺโค

1. ගහපති වග්ගය (ගෘහපති වර්ගය)

๑. กนฺทรกสุตฺตํ

1. කන්දරක සූත්‍රය

๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ. อถ โข เปสฺโส จ หตฺถาโรหปุตฺโต กนฺทรโก จ ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เปสฺโส หตฺถาโรหปุตฺโต ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. กนฺทรโก ปน ปริพฺพาชโก ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข กนฺทรโก ปริพฺพาชโก ตุณฺหีภูตํ ตุณฺหีภูตํ ภิกฺขุสงฺฆํ อนุวิโลเกตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม, ยาวญฺจิทํ โภตา โคตเมน สมฺมา ภิกฺขุสงฺโฆ ปฏิปาทิโต! เยปิ เต, โภ โคตม, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา เตปิ ภควนฺโต เอตปรมํเยว สมฺมา ภิกฺขุสงฺฆํ ปฏิปาเทสุํ – เสยฺยถาปิ เอตรหิ โภตา โคตเมน สมฺมา ภิกฺขุสงฺโฆ ปฏิปาทิโต. เยปิ เต, โภ โคตม, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา เตปิ ภควนฺโต เอตปรมํเยว สมฺมา ภิกฺขุสงฺฆํ ปฏิปาเทสฺสนฺติ – เสยฺยถาปิ เอตรหิ โภตา โคตเมน สมฺมา ภิกฺขุสงฺโฆ ปฏิปาทิโต’’ติ.

1. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චම්පා නුවර ගග්ගරා පොකුණ අසල මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ සමඟ වැඩවසන සේක. එකල ඇත්ගොව්වාගේ පුත් පෙස්ස සහ කන්දරක නම් පරිබ්‍රාජකයා ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ ඇත්ගොව්වාගේ පුත් පෙස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගෞරවයෙන් වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය. කන්දරක පරිබ්‍රාජකයා වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණේය. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු කථා නිමවා එකත්පසෙක සිට ගත්තේය. එකත්පසෙක සිටි කන්දරක පරිබ්‍රාජකයා නිහඬව වැඩසිටි භික්ෂු සංඝයා දෙස බලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: 'භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ආශ්චර්යයකි! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අද්භූතයකි! භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් භික්ෂු සංඝයා කෙතරම් මැනවින් හික්මවා ඇද්ද! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අතීත කාලයෙහි යම් අර්හත් සම්‍යක් සම්බුදුවරයන් වහන්සේලා වැඩසිටියහ ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා ද භික්ෂු සංඝයා මැනවින් හික්මවූයේ දැන් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා හික්මවා ඇති මේ උසස්ම ආකාරයෙන්ම ය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අනාගත කාලයෙහි යම් අර්හත් සම්‍යක් සම්බුදුවරයන් වහන්සේලා පහළ වන්නාහු ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා ද භික්ෂු සංඝයා මැනවින් හික්මවන්නේ දැන් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා හික්මවා ඇති මේ උසස්ම ආකාරයෙන්ම ය' යනුවෙනි.

๒. ‘‘เอวเมตํ[Pg.2], กนฺทรก, เอวเมตํ, กนฺทรก. เยปิ เต, กนฺทรก, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา เตปิ ภควนฺโต เอตปรมํเยว สมฺมา ภิกฺขุสงฺฆํ ปฏิปาเทสุํ – เสยฺยถาปิ เอตรหิ มยา สมฺมา ภิกฺขุสงฺโฆ ปฏิปาทิโต. เยปิ เต, กนฺทรก, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา เตปิ ภควนฺโต เอตปรมํเยว สมฺมา ภิกฺขุสงฺฆํ ปฏิปาเทสฺสนฺติ – เสยฺยถาปิ เอตรหิ มยา สมฺมา ภิกฺขุสงฺโฆ ปฏิปาทิโต.

2. 'කන්දරක, එය එසේම ය. කන්දරක, එය එසේම ය. කන්දරක, අතීත කාලයෙහි යම් අර්හත් සම්‍යක් සම්බුදුවරයන් වහන්සේලා වැඩසිටියහ ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා ද භික්ෂු සංඝයා මැනවින් හික්මවූයේ දැන් මා විසින් භික්ෂු සංඝයා හික්මවා ඇති මේ උසස්ම ආකාරයෙන්ම ය. කන්දරක, අනාගත කාලයෙහි යම් අර්හත් සම්‍යක් සම්බුදුවරයන් වහන්සේලා පහළ වන්නාහු ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා ද භික්ෂු සංඝයා මැනවින් හික්මවන්නේ දැන් මා විසින් භික්ෂු සංඝයා හික්මවා ඇති මේ උසස්ම ආකාරයෙන්ම ය.'

‘‘สนฺติ หิ, กนฺทรก, ภิกฺขู อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ อรหนฺโต ขีณาสวา วุสิตวนฺโต กตกรณียา โอหิตภารา อนุปฺปตฺตสทตฺถา ปริกฺขีณภวสํโยชนา สมฺมทญฺญา วิมุตฺตา. สนฺติ หิ, กนฺทรก, ภิกฺขู อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ เสกฺขา สนฺตตสีลา สนฺตตวุตฺติโน นิปกา นิปกวุตฺติโน; เต จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺตา วิหรนฺติ. กตเมสุ จตูสุ? อิธ, กนฺทรก, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺส’’นฺติ.

'කන්දරක, මේ භික්ෂු සංඝයා අතර ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, බඹසර වැස නිම කළ, කළ යුතු දේ නිම කළ, බහා තැබූ බර ඇති, උතුම් අර්ථය සාක්ෂාත් කළ, භව සංයෝජන ක්ෂය කළ, මැනවින් දැන කෙලෙස්වලින් මිදුණු රහතන් වහන්සේලා වැඩසිටිති. කන්දරක, මේ භික්ෂු සංඝයා අතර හික්මෙන්නා වූ (සේඛ), මනා සිල් ඇති, මනා පැවතුම් ඇති, ප්‍රඥාවන්ත වූ, ප්‍රඥාවෙන් යුත් පැවතුම් ඇති භික්ෂූන් වහන්සේලා ද වැඩසිටිති. උන්වහන්සේලා සතර සතිපට්ඨානයෙහි මැනවින් පිහිටුවූ සිත් ඇතිව වෙසෙති. ඒ සතර කවරේ ද? කන්දරක, මෙහි භික්ෂුව කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, මනා නුවණින් හා සිහියෙන් යුතුව, ලෝකයෙහි දැඩි ආශාව හා දොම්නස දුරු කොට, කයෙහි කය අනුව බලමින් වෙසෙයි; වේදනාවන්හි වේදනා අනුව බලමින් වෙසෙයි; සිතෙහි සිත අනුව බලමින් වෙසෙයි; ධර්මයන්හි ධර්මයන් අනුව බලමින් වෙසෙයි' යනුවෙන් වදාළ සේක.

๓. เอวํ วุตฺเต, เปสฺโส หตฺถาโรหปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุปญฺญตฺตา จิเม, ภนฺเต, ภควตา จตฺตาโร สติปฏฺฐานา สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย. มยมฺปิ หิ, ภนฺเต, คิหี โอทาตวสนา กาเลน กาลํ อิเมสุ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺตา วิหราม. อิธ มยํ, ภนฺเต, กาเย กายานุปสฺสิโน วิหราม อาตาปิโน สมฺปชานา สติมนฺโต, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ เวทนานุปสฺสิโน วิหราม อาตาปิโน สมฺปชานา สติมนฺโต, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; จิตฺเต [Pg.3] จิตฺตานุปสฺสิโน วิหราม อาตาปิโน สมฺปชานา สติมนฺโต, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสิโน วิหราม อาตาปิโน สมฺปชานา สติมนฺโต, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาวญฺจิทํ, ภนฺเต, ภควา เอวํ มนุสฺสคหเน เอวํ มนุสฺสกสเฏ เอวํ มนุสฺสสาเฐยฺเย วตฺตมาเน สตฺตานํ หิตาหิตํ ชานาติ. คหนญฺเหตํ, ภนฺเต, ยทิทํ มนุสฺสา; อุตฺตานกญฺเหตํ, ภนฺเต, ยทิทํ ปสโว. อหญฺหิ, ภนฺเต, ปโหมิ หตฺถิทมฺมํ สาเรตุํ. ยาวตเกน อนฺตเรน จมฺปํ คตาคตํ กริสฺสติ สพฺพานิ ตานิ สาเฐยฺยานิ กูเฏยฺยานิ วงฺเกยฺยานิ ชิมฺเหยฺยานิ ปาตุกริสฺสติ. อมฺหากํ ปน, ภนฺเต, ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา อญฺญถาว กาเยน สมุทาจรนฺติ อญฺญถาว วาจาย อญฺญถาว เนสํ จิตฺตํ โหติ. อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาวญฺจิทํ, ภนฺเต, ภควา เอวํ มนุสฺสคหเน เอวํ มนุสฺสกสเฏ เอวํ มนุสฺสสาเฐยฺเย วตฺตมาเน สตฺตานํ หิตาหิตํ ชานาติ. คหนญฺเหตํ, ภนฺเต, ยทิทํ มนุสฺสา; อุตฺตานกญฺเหตํ, ภนฺเต, ยทิทํ ปสโว’’ติ.

3. මෙසේ වදාළ කල්හි, ඇත්ගොව්වාගේ පුත්‍ර වූ පේස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය – "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙය ඉතා ආශ්චර්යයකි! ස්වාමීනි, මෙය ඉතා අද්භූතය! ස්වාමීනි, සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිසත්, ශෝක පරිදේවයන් දුරු කිරීම පිණිසත්, දුක් දොම්නස් නැති කිරීම පිණිසත්, ආර්ය මාර්ගයට පැමිණීම පිණිසත්, නිවන සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිණිසත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම සතර සතිපට්ඨානයන් කොතරම් මැනවින් පනවා තිබේ ද! ස්වාමීනි, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි ගිහි අප පවා කලින් කලට මෙම සතර සතිපට්ඨානයන්හි මැනවින් පිහිටුවා ගත් සිතින් යුතුව වාසය කරමු. ස්වාමීනි, මෙහිදී අපි ලෝකය පිළිබඳ අභිජ්ඣා දොමනස්ස දුරු කොට, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, මැනවින් ප්‍රජානනය කරමින්, සිහි ඇතිව, කයෙහි කය අනුව බලමින් (කායානුපස්සනා) වාසය කරමු; වේදනාවන්හි වේදනා අනුව බලමින් (වේදනානුපස්සනා) වාසය කරමු; සිතෙහි සිත අනුව බලමින් (චිත්තානුපස්සනා) වාසය කරමු; ධර්මයන්හි ධර්මයන් අනුව බලමින් (ධම්මානුපස්සනා) වාසය කරමු. ස්වාමීනි, ඉතා ආශ්චර්යයකි! ඉතා අද්භූතය! ස්වාමීනි, මෙලෙස මනුෂ්‍යයන් කෙලෙස් නමැති වනාන්තරයක, කෙලෙස් නමැති කුණුකසළවලින් හා වංචා සහගත බවෙන් යුක්තව සිටියදීත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්වයන්ගේ වැඩ සහ අවැඩ හඳුනන සේක. ස්වාමීනි, මේ මනුෂ්‍යයෝ යනු කෙලෙස් පිරි ගහනයකි; ස්වාමීනි, මේ තිරිසන් සත්ත්වයෝ යනු විවෘත වූවෝ (පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැක්කෝ) ය. ස්වාමීනි, මම දමනය කළ යුතු ඇතෙකු හික්මවීමට සමර්ථ වෙමි. චම්පා නගරය දක්වා ගොස් නැවත එන කාලය ඇතුළත දී එම ඇතා තමා තුළ ඇති සියලු කපටි බව, මායාව, වංචාව සහ කුටිල බව ප්‍රකට කරනු ඇත. නමුත් ස්වාමීනි, අපගේ දාසයන් හෝ පණිවිඩකරුවන් හෝ සේවකයන් හෝ කයින් එක් ආකාරයකට හැසිරෙති, වචනයෙන් තවත් ආකාරයකට පවසති, ඔවුන්ගේ සිත තවත් ආකාරයක වේ. ස්වාමීනි, ආශ්චර්යයකි! අද්භූතය! මනුෂ්‍යයන් මෙලෙස වංචා සහගත බවෙන් හා කෙලෙස්වලින් වැසී සිටියදී පවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්වයන්ගේ හිතසුව පිණිස පවතින දේ හඳුනන සේක. ස්වාමීනි, සැබවින්ම මනුෂ්‍යයෝ යනු ඉතා දුරවබෝධ ගහනයකි; තිරිසන් සත්ත්වයෝ යනු ඉතා පැහැදිලි (විවෘත) පිරිසකි."

๔. ‘‘เอวเมตํ, เปสฺส, เอวเมตํ, เปสฺส. คหนญฺเหตํ, เปสฺส, ยทิทํ มนุสฺสา; อุตฺตานกญฺเหตํ, เปสฺส, ยทิทํ ปสโว. จตฺตาโรเม, เปสฺส, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, เปสฺส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; อิธ ปน, เปสฺส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; อิธ ปน, เปสฺส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; อิธ ปน, เปสฺส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป โหติ นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ. อิเมสํ, เปสฺส, จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล จิตฺตํ อาราเธตี’’ติ?

4. "පේස්ස, එය එසේම ය. පේස්ස, එය එසේම ය. පේස්ස, මේ මනුෂ්‍යයෝ යනු කෙලෙස් පිරි ගහනයකි; පේස්ස, මේ තිරිසන් සත්ත්වයෝ යනු විවෘත වූවෝ ය. පේස්ස, ලෝකයෙහි පුද්ගලයන් වර්ග සතරක් විද්‍යාමාන වෙති. ඒ සතර දෙනා කවරහු ද? පේස්ස, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමා ම තවන්නෙකු (පෙළන්නෙකු) වේ, තමා පෙළීමේ යෙදෙන්නෙකු වේ. පේස්ස, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අනුන් තවන්නෙකු වේ, අනුන් පෙළීමේ යෙදෙන්නෙකු වේ. පේස්ස, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමාත් තවන්නෙකු වේ, තමා පෙළීමේ යෙදෙන්නෙකු ද වේ, එමෙන්ම අනුන් තවන්නෙකු ද වේ, අනුන් පෙළීමේ යෙදෙන්නෙකු ද වේ. පේස්ස, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමා නොතවන්නෙකු වේ, තමා පෙළීමේ නොයෙදෙන්නෙකු ද වේ, අනුන් නොතවන්නෙකු ද වේ, අනුන් පෙළීමේ නොයෙදෙන්නෙකු ද වේ. ඔහු තමාත් නොතවන, අනුනුත් නොතවන බැවින් මේ ආත්මයේදීම තෘෂ්ණා රහිතව, කෙලෙස් නිවාගෙන, සිහිල් බවට පත්ව, සුව විඳිමින්, උතුම් වූ ස්වභාවයෙන් වාසය කරයි. පේස්ස, මේ පුද්ගලයන් සතර දෙනා අතුරින් කවර පුද්ගලයා ඔබගේ සිත සතුටු කරවන්නේ ද?"

‘‘ยฺวายํ, ภนฺเต, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, อยํ เม ปุคฺคโล จิตฺตํ นาราเธติ. โยปายํ, ภนฺเต, ปุคฺคโล ปรนฺตโป ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต[Pg.4], อยมฺปิ เม ปุคฺคโล จิตฺตํ นาราเธติ. โยปายํ, ภนฺเต, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, อยมฺปิ เม ปุคฺคโล จิตฺตํ นาราเธติ. โย จ โข อยํ, ภนฺเต, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ – อยเมว เม ปุคฺคโล จิตฺตํ อาราเธตี’’ติ.

"ස්වාමීනි, යම් මේ පුද්ගලයෙක් තමා ම තවන, තමා පෙළීමේ යෙදෙන්නේ වේ ද, මේ පුද්ගලයා මාගේ සිත සතුටු නොකරයි. ස්වාමීනි, යම් මේ පුද්ගලයෙක් අනුන් තවන, අනුන් පෙළීමේ යෙදෙන්නේ වේ ද, මොහු ද මාගේ සිත සතුටු නොකරයි. ස්වාමීනි, යම් මේ පුද්ගලයෙක් තමාත් තවන, තමා පෙළීමේ යෙදෙන, එමෙන්ම අනුනුත් තවන, අනුන් පෙළීමේ යෙදෙන්නේ වේ ද, මොහු ද මාගේ සිත සතුටු නොකරයි. ස්වාමීනි, යම් පුද්ගලයෙක් තමා ද නොතවන, තමා පෙළීමේ නොයෙදෙන, අනුන් ද නොතවන, අනුන් පෙළීමේ ද නොයෙදෙන, තමාත් අනුනුත් නොපෙළමින් මේ ආත්මයේදීම තෘෂ්ණා රහිතව, කෙලෙස් නිවා, සිහිල් වී, සුව විඳිමින්, උතුම් වූ ස්වභාවයෙන් (බ්‍රහ්මභූතව) වාසය කරයි ද – මාගේ සිත සතුටු කරන්නේ මේ පුද්ගලයා පමණි."

๕. ‘‘กสฺมา ปน เต, เปสฺส, อิเม ตโย ปุคฺคลา จิตฺตํ นาราเธนฺตี’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, ภนฺเต, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต โส อตฺตานํ สุขกามํ ทุกฺขปฏิกฺกูลํ อาตาเปติ ปริตาเปติ – อิมินา เม อยํ ปุคฺคโล จิตฺตํ นาราเธติ. โยปายํ, ภนฺเต, ปุคฺคโล ปรนฺตโป ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต โส ปรํ สุขกามํ ทุกฺขปฏิกฺกูลํ อาตาเปติ ปริตาเปติ – อิมินา เม อยํ ปุคฺคโล จิตฺตํ นาราเธติ. โยปายํ, ภนฺเต, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต โส อตฺตานญฺจ ปรญฺจ สุขกามํ ทุกฺขปฏิกฺกูลํ อาตาเปติ ปริตาเปติ – อิมินา เม อยํ ปุคฺคโล จิตฺตํ นาราเธติ. โย จ โข อยํ, ภนฺเต, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ; โส อตฺตานญฺจ ปรญฺจ สุขกามํ ทุกฺขปฏิกฺกูลํ เนว อาตาเปติ น ปริตาเปติ – อิมินา เม อยํ ปุคฺคโล จิตฺตํ อาราเธติ. หนฺท, จ ทานิ มยํ, ภนฺเต, คจฺฉาม; พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, เปสฺส, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข เปสฺโส หตฺถาโรหปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

5. ”පෙස්ස, එසේ නම් මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා ඔබගේ සිත නොපිනවන්නේ කුමන හේතුවක් නිසාද?” ”ස්වාමීනී, තමා තවන, තමා තැවීමේ පිළිවෙතෙහි නිරත වූ යම් පුද්ගලයෙක් වේද, ඔහු සැප කැමති වූ ද දුක පිළිකුල් කරන්නා වූ ද තමාම තවයි, පීඩාවට පත් කරයි. මේ හේතුවෙන් ඒ පුද්ගලයා මාගේ සිත නොපිනවයි. ස්වාමීනී, අනුන් තවන, අනුන් තැවීමේ පිළිවෙතෙහි නිරත වූ යම් පුද්ගලයෙක් වේද, ඔහු සැප කැමති වූ ද දුක පිළිකුල් කරන්නා වූ ද අනුන් තවයි, පීඩාවට පත් කරයි. මේ හේතුවෙන් ඒ පුද්ගලයා මාගේ සිත නොපිනවයි. ස්වාමීනී, තමාත් තවන, තමා තැවීමේ පිළිවෙතෙහි නිරත වූ, එමෙන්ම අනුනුත් තවන, අනුන් තැවීමේ පිළිවෙතෙහි නිරත වූ යම් පුද්ගලයෙක් වේද, ඔහු සැප කැමති වූ ද දුක පිළිකුල් කරන්නා වූ ද තමා සහ අනුන් යන දෙදෙනාම තවයි, පීඩාවට පත් කරයි. මේ හේතුවෙන් ඒ පුද්ගලයා මාගේ සිත නොපිනවයි. ස්වාමීනී, තමාත් නොතවන, තමා තැවීමේ පිළිවෙතෙහි නිරත නොවන, අනුනුත් නොතවන, අනුන් තැවීමේ පිළිවෙතෙහි නිරත නොවන යම් පුද්ගලයෙක් වේද, ඔහු තමාත් නොතවන අනුනුත් නොතවන සුලු වූයේ, මෙලොවදීම කෙලෙස් සාගින්නෙන් තොරව, නිවුණු, සිසිල් වූ සිතැතිව, සැප විඳිමින්, උතුම් බවට පත් වූ සිතින් යුතුව වාසය කරයි. ඔහු සැප කැමති වූ ද දුක පිළිකුල් කරන්නා වූ ද තමා හෝ අනුන් හෝ නොතවයි, පීඩාවට පත් නොකරයි. මේ හේතුවෙන් ඒ පුද්ගලයා මාගේ සිත පිනවයි. ස්වාමීනී, දැන් අපි යන්නෙමු. අපට බොහෝ වැඩ කටයුතු ඇත, කළ යුතු බොහෝ දේ ඇතැයි” (සැළ කළේය). ”පෙස්ස, ඒ සඳහා දැන් ඔබ කාලය දනියි (ඔබට සුදුසු පරිදි කරන්න)” යැයි (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ). ඉන්පසු ඇත්ගොව්වාගේ පුත් පෙස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව අනුමෝදන් වී, එය පිළිගෙන, අසුනෙන් නැගිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර, පැදකුණු කොට නික්ම ගියේය.

๖. อถ [Pg.5] โข ภควา อจิรปกฺกนฺเต เปสฺเส หตฺถาโรหปุตฺเต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, เปสฺโส หตฺถาโรหปุตฺโต; มหาปญฺโญ, ภิกฺขเว, เปสฺโส หตฺถาโรหปุตฺโต. สเจ, ภิกฺขเว, เปสฺโส หตฺถาโรหปุตฺโต มุหุตฺตํ นิสีเทยฺย ยาวสฺสาหํ อิเม จตฺตาโร ปุคฺคเล วิตฺถาเรน วิภชิสฺสามิ, มหตา อตฺเถน สํยุตฺโต อภวิสฺส. อปิ จ, ภิกฺขเว, เอตฺตาวตาปิ เปสฺโส หตฺถาโรหปุตฺโต มหตา อตฺเถน สํยุตฺโต’’ติ. ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล, เอตสฺส, สุคต, กาโล, ยํ ภควา อิเม จตฺตาโร ปุคฺคเล วิตฺถาเรน วิภเชยฺย. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, ภิกฺขเว, สุณาถ, สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

6. ඉන්පසු, ඇත්ගොව්වාගේ පුත් පෙස්ස නික්ම ගොස් නොබෝ වේලාවකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූහ: ”මහණෙනි, ඇත්ගොව්වාගේ පුත් පෙස්ස පණ්ඩිතයෙකි. මහණෙනි, ඇත්ගොව්වාගේ පුත් පෙස්ස මහා ප්‍රඥාවන්තයෙකි. මහණෙනි, ඉදින් ඇත්ගොව්වාගේ පුත් පෙස්ස, මා මේ පුද්ගලයන් සිව්දෙනා පිළිබඳව විස්තරාත්මකව විග්‍රහ කරන තෙක් මොහොතක් රැඳී සිටියේ නම්, ඔහු මහත් වූ අර්ථයක් (යහපතක්) ලබන්නේය. මහණෙනි, එසේ වුවත්, මේ පමණකින් වුවද ඇත්ගොව්වාගේ පුත් පෙස්ස මහත් වූ අර්ථයක් (යහපතක්) ලැබුවේය.” ”ස්වාමීනී භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මේ ඒ සඳහා කාලයයි. සුගතයන් වහන්ස, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ පුද්ගලයන් සිව්දෙනා පිළිබඳව විස්තරාත්මකව විග්‍රහ කිරීමට මේ සුදුසු කාලයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් එය අසා භික්ෂූන් වහන්සේලා ධාරණය කරගන්නාහුය.” ”මහණෙනි, එසේ නම් හොඳින් අසන්න, මනා කොට මෙනෙහි කරන්න, මම දේශනා කරන්නෙමි.” ”එසේය ස්වාමීනී” කියා ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක -

๗. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อเจลโก โหติ มุตฺตาจาโร หตฺถาปเลขโน นเอหิภทฺทนฺติโก นติฏฺฐภทฺทนฺติโก ; นาภิหฏํ น อุทฺทิสฺสกตํ น นิมนฺตนํ สาทิยติ; โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ น กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ น เอฬกมนฺตรํ น ทณฺฑมนฺตรํ น มุสลมนฺตรํ น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ น คพฺภินิยา น ปายมานาย น ปุริสนฺตรคตาย น สงฺกิตฺตีสุ น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี; น มจฺฉํ น มํสํ น สุรํ น เมรยํ น ถุโสทกํ ปิวติ. โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก, ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก…เป… สตฺตาคาริโก วา โหติ สตฺตาโลปิโก; เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ยาเปติ, ทฺวีหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ…เป… สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ; เอกาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, ทฺวีหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ…เป… สตฺตาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ – อิติ เอวรูปํ อฑฺฒมาสิกํ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. โส สากภกฺโข วา โหติ, สามากภกฺโข วา โหติ, นีวารภกฺโข วา โหติ, ททฺทุลภกฺโข วา โหติ, หฏภกฺโข วา โหติ, กณภกฺโข วา โหติ, อาจามภกฺโข วา โหติ, ปิญฺญากภกฺโข วา โหติ, ติณภกฺโข วา โหติ, โคมยภกฺโข วา [Pg.6] โหติ; วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. โส สาณานิปิ ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ, ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ, ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ, ติรีฏานิปิ ธาเรติ, อชินมฺปิ ธาเรติ, อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ, กุสจีรมฺปิ ธาเรติ, วากจีรมฺปิ ธาเรติ, ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ, เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, วาฬกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, อุลูกปกฺขมฺปิ ธาเรติ; เกสมสฺสุโลจโกปิ โหติ, เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต, อุพฺภฏฺฐโกปิ โหติ อาสนปฏิกฺขิตฺโต, อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต, กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ ; สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ – อิติ เอวรูปํ อเนกวิหิตํ กายสฺส อาตาปนปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

7. "මහණෙනි, තමන්වම තවන්නා වූ, තමන්වම පෙළීමේ පිළිවෙතෙහි නිරත වන්නා වූ පුද්ගලයා යනු කවරෙක් ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිර්වස්ත්‍රව සිටියි; ලෝක සම්මුතීන් ප්‍රතික්ෂේප කරමින් හැසිරෙයි; අනුභව කළ පසු අත ලෙවකයි; 'පින්වත, එන්න' යැයි කී විට නොඑයි; 'පින්වත, සිටින්න' යැයි කී විට නොසිටියි; තමා වෙත ගෙන ආ දෙය හෝ තමා උදෙසාම පිළියෙළ කළ දෙය හෝ ආරාධනා කළ දානයක් හෝ ඔහු පිළිනොගනියි; ඔහු බඳුනක මුවවිටින් (බෙදන දෙය) පිළිනොගනියි; සැළියක මුවවිටින් (බෙදන දෙය) පිළිනොගනියි; උළුවස්ස අතරින් බෙදන දෙය පිළිනොගනියි; ලී දණ්ඩක් අතරින් පිළිනොගනියි; මෝල්ගහක් අතරින් පිළිනොගනියි; දෙදෙනෙකු අනුභව කරද්දී ඔවුන් අතරින් පිළිනොගනියි; ගැබිණියකගෙන් පිළිනොගනියි; කිරි දෙන මවකගෙන් පිළිනොගනියි; පිරිමින් මැද සිටින ස්ත්‍රියකගෙන් පිළිනොගනියි; දානය බෙදන බවට නිවේදනය කළ තැනකින් පිළිනොගනියි; බල්ලෙකු රැක සිටින තැනකින් පිළිනොගනියි; මැස්සන් රංචු ගැසෙන තැනකින් පිළිනොගනියි; ඔහු මස් හෝ මාළු අනුභව නොකරයි; සුරා හෝ මෙරය හෝ කිසිදු මත්පැන් වර්ගයක් පානය නොකරයි; සහල් සේදූ ඇඹුල් දිය පානය නොකරයි. ඔහු එක් නිවසකින් පමණක් පිණ්ඩපාතය ලබන්නෙක් වෙයි; එක් බත් පිඩක් පමණක් අනුභව කරයි; හෝ නිවාස දෙකකින් පමණක් පිණ්ඩපාතය ලබයි; බත් පිඬු දෙකක් පමණක් අනුභව කරයි... මෙසේ නිවාස හතක් සහ බත් පිඬු හතක් දක්වා මෙය සිදු කරයි; එක් කුඩා බඳුනක ආහාරයෙන් යැපෙයි, බඳුන් දෙකක ආහාරයෙන් යැපෙයි... බඳුන් හතක් දක්වා යැපෙයි; දිනකට වරක් ආහාර ගනියි, දින දෙකකට වරක් ආහාර ගනියි... සතියකට වරක් ආහාර ගනියි; මෙලෙස අර්ධ මාසයකට (සති දෙකකට) වරක් පමණක් නියමිත පිළිවෙළකට ආහාර ගැනීමේ පිළිවෙතෙහි නිරතව වාසය කරයි. ඔහු පලා වර්ග හෝ බඩහමු හෝ වන වී හෝ සම් කැබලි හෝ දිය සෙවල හෝ සහල් කුඩු හෝ දිය මතුපිට සෙවල හෝ තල පිටි හෝ තණකොළ හෝ ගොම අනුභව කරන්නෙක් වෙයි; වනයේ අල, මුල් හා ඵලාඵලයෙන් යැපෙයි; ඉබේ වැටුණු ගෙඩි අනුභව කරයි. ඔහු හණ රෙදි හෝ හණ මිශ්‍ර රෙදි හෝ මිනී එතූ රෙදි හෝ පාංශුකූල රෙදි හෝ ගස් පට්ටා රෙදි හෝ අඳුන් දිවි සම් හෝ දිවි සම් කැබලි හෝ කුස තණින් කළ රෙදි හෝ කෙඳිවලින් කළ රෙදි හෝ දැව පතුරු රෙදි හෝ මිනිස් කෙස්වලින් කළ කම්බිලි හෝ සත්ව ලොම්වලින් කළ කම්බිලි හෝ බකමූණු පිහාටුවලින් කළ රෙදි දරයි; කෙස් හා රැවුල් උදුරා දමන්නෙක් වෙයි; කෙස් හා රැවුල් උදුරා දැමීමේ පිළිවෙතෙහි යෙදෙයි; ආසන ප්‍රතික්ෂේප කරමින් නිරතුරුව සිටගෙන සිටින්නෙක් වෙයි; උක්කුටියෙන් සිටීමේ උත්සාහයෙහි යෙදෙමින් උක්කුටිකව සිටින්නෙක් වෙයි; කටු ඇඳන් මත සැතපෙන්නෙක් වෙයි; සවස් වරුව ද ඇතුළුව දිනකට තෙවරක් දියෙහි බැසීමේ පිළිවෙතෙහි නිරතව වාසය කරයි. මෙසේ විවිධාකාරයෙන් ශරීරය තැවීමේ හා පෙළීමේ පිළිවෙතෙහි නිරතව වාසය කරයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා තමන්වම තවන්නා වූ, තමන්වම පෙළීමේ පිළිවෙතෙහි නිරත වන්නා වූ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ."

๘. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรนฺตโป ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โอรพฺภิโก โหติ สูกริโก สากุณิโก มาควิโก ลุทฺโท มจฺฉฆาตโก โจโร โจรฆาตโก โคฆาตโก พนฺธนาคาริโก เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปรนฺตโป ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

8. "මහණෙනි, අනුන්ව තවන්නා වූ, අනුන්ව පෙළීමේ පිළිවෙතෙහි නිරත වන්නා වූ පුද්ගලයා යනු කවරෙක් ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් බැටළුවන් මරන්නෙක් වෙයි; ඌරන් මරන්නෙක්, පක්ෂීන් මරන්නෙක්, වන සතුන් දඩයම් කරන්නෙක්, කෲර දඩයක්කාරයෙක්, මසුන් මරන්නෙක්, සොරෙක්, මිනීමරුවෙක්, ගවයන් මරන්නෙක්, බන්ධනාගාර පාලකයෙක් හෝ කෲර කර්මාන්තයන්හි නිරත වූ වෙනත් යම් අයෙක් වෙයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා අනුන්ව තවන්නා වූ, අනුන්ව පෙළීමේ පිළිවෙතෙහි නිරත වන්නා වූ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ."

๙. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ราชา วา โหติ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต พฺราหฺมโณ วา มหาสาโล. โส ปุรตฺถิเมน นครสฺส นวํ สนฺถาคารํ การาเปตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา ขราชินํ นิวาเสตฺวา สปฺปิเตเลน กายํ อพฺภญฺชิตฺวา มควิสาเณน ปิฏฺฐึ กณฺฑุวมาโน นวํ สนฺถาคารํ ปวิสติ สทฺธึ มเหสิยา พฺราหฺมเณน จ ปุโรหิเตน. โส ตตฺถ อนนฺตรหิตาย ภูมิยา หริตุปลิตฺตาย เสยฺยํ กปฺเปติ. เอกิสฺสาย คาวิยา สรูปวจฺฉาย ยํ เอกสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน ราชา ยาเปติ, ยํ ทุติยสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน มเหสี ยาเปติ, ยํ ตติยสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน พฺราหฺมโณ ปุโรหิโต ยาเปติ[Pg.7], ยํ จตุตฺถสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน อคฺคึ ชุหติ, อวเสเสน วจฺฉโก ยาเปติ. โส เอวมาห – ‘เอตฺตกา อุสภา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา วจฺฉตรา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา วจฺฉตริโย หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา อชา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา อุรพฺภา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, (เอตฺตกา อสฺสา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย), เอตฺตกา รุกฺขา ฉิชฺชนฺตุ ยูปตฺถาย, เอตฺตกา ทพฺภา ลูยนฺตุ พริหิสตฺถายา’ติ. เยปิสฺส เต โหนฺติ ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา เตปิ ทณฺฑตชฺชิตา ภยตชฺชิตา อสฺสุมุขา รุทมานา ปริกมฺมานิ กโรนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

9. “මහණෙනි, තමා තවන්නා වූ ද තමා පෙළීමෙහි නිරත වූ ද, අනුන් තවන්නා වූ ද අනුන් පෙළීමෙහි නිරත වූ ද පුද්ගලයා කවරෙක් ද? මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මුදුන් අභිෂේක ලත් ක්ෂත්‍රිය රජෙක් හෝ මහාසාල බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ වෙයි. ඔහු නගරයට නැගෙනහිරින් අලුත් යාග ශාලාවක් කරවා, කෙස් රැවුල බා, රළු අඳුන් දිවි සමක් හැඳ, ගිතෙල් හා තෙල් සිරුරේ ගල්වා, මුව අඟකින් පිට කසමින්, අග මෙහෙසිය හා පුරෝහිත බ්‍රාහ්මණයා සමඟ යාග ශාලාවට පිවිසෙයි. ඔහු එහි අමු ගොම පිරිබඩ කළ, කිසිදු ඇතිරිල්ලක් නොමැති බිම සැතපෙයි. මවට සමාන වස්සෙකු ඇති එක් එළදෙනකගේ එක් තන පුඩුවක කිරිවලින් රජු යැපෙයි; දෙවන තන පුඩුවේ කිරිවලින් මෙහෙසිය යැපෙයි; තුන්වන තන පුඩුවේ කිරිවලින් පුරෝහිත බ්‍රාහ්මණයා යැපෙයි; සිව්වන තන පුඩුවේ කිරිවලින් ගින්නට පුද පූජා පවත්වයි. ඉතිරි කිරිවලින් වස්සා යැපෙයි. ඔහු මෙසේ පවසයි: ‘යාගය පිණිස මෙපමණ ගොනුන් මරනු ලැබෙත්වා, යාගය පිණිස මෙපමණ වස්සන් මරනු ලැබෙත්වා, යාගය පිණිස මෙපමණ වැස්සියන් මරනු ලැබෙත්වා, යාගය පිණිස මෙපමණ එළුවන් මරනු ලැබෙත්වා, යාගය පිණිස මෙපමණ බැටළුවන් මරනු ලැබෙත්වා, යාග කණු පිණිස මෙපමණ ගස් කපනු ලැබෙත්වා, යාග භූමියෙහි ඇතිරීම පිණිස මෙපමණ කුස තණ නෙලනු ලැබෙත්වා’ යනුවෙනි. ඔහුගේ යම් දාසයෝ හෝ මෙහෙකරුවෝ හෝ කම්කරුවෝ හෝ වෙත් ද, ඔවුහු ද දඬුවමින් තැතිගන්වනු ලැබ, බියෙන් තැතිගන්වනු ලැබ, කඳුළු පිරුණු මුහුණින් යුතුව හඬමින් ඒ කටයුතු කරති. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා තමා තවන්නා වූ ද තමා පෙළීමෙහි නිරත වූ ද, අනුන් තවන්නා වූ ද අනුන් පෙළීමෙහි නිරත වූ ද පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.”

๑๐. ‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ? อิธ, ภิกฺขเว, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺจาชาโต. โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต สทฺธํ ปฏิลภติ. โส เตน สทฺธาปฏิลาเภน สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย, มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย, อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย[Pg.8], มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย, เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา, กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ.

10. “මහණෙනි, තමා නොතවන්නා වූ ද තමා පෙළීමෙහි නිරත නොවූ ද, අනුන් නොතවන්නා වූ ද අනුන් පෙළීමෙහි නිරත නොවූ ද පුද්ගලයා කවරෙක් ද? හෙතෙම තමා ද නොතවමින්, අනුන් ද නොතවමින්, මෙලොවදීම තෘෂ්ණා රහිතව, නිවුණු බවට පත්ව, සිහිල් බවට පත්ව, සුව විඳිමින්, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ආත්මයෙන් යුක්තව වෙසෙයි. මහණෙනි, මෙලොව අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ, විද්‍යාචරණ සම්පන්න වූ, සුගත වූ, ලෝකවිදූ වූ, අනුත්තර පුරිසදම්ම සාරථි වූ, දෙවි මිනිසුන්ට ශාස්තෘ වූ, බුද්ධ වූ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නමක වන තථාගතයන් වහන්සේ ලොව උපදින සේක. උන්වහන්සේ දෙවියන් සහිත වූ, මරුන් සහිත වූ, බඹුන් සහිත වූ ලෝකය ද, මහණ බමුණන් හා රජුන් වැසියන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාව ද තමන් වහන්සේම විශිෂ්ඨ ඥානයෙන් දැන සාක්ෂාත් කොට ප්‍රකාශ කරන සේක. උන්වහන්සේ ආරම්භය යහපත් වූ, මධ්‍යය යහපත් වූ, අවසානය යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යංජන සහිත වූ ධර්මය දේශනා කරන සේක; කේවල පරිපූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන සේක. ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙක් හෝ අන් කිසියම් කුලයක උපන්නෙක් හෝ ඒ ධර්මය අසයි. හෙතෙම ඒ ධර්මය අසා තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගනියි. හෙතෙම ඒ ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව මෙසේ සිතයි: ‘ගිහිගෙය පීඩාකාරී ය, කෙලෙස් දූවිලි පිරුණු මාවතකි; පැවිද්ද අහස මෙන් නිදහස් ය. ගිහිගෙයි වසමින් හක්ගෙඩියක් මෙන් පිරිසිදු වූ, ඒකාන්තයෙන්ම පරිපූර්ණ වූ මේ බ්‍රහ්මචර්යාව රැකීම පහසු නොවේ. මම කෙස් රැවුල බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වන්නේ නම් මැනවි’ යනුවෙනි. හෙතෙම පසු කලෙක ස්වල්ප වූ හෝ මහා වූ හෝ භෝග සම්පත් අතහැර, ස්වල්ප වූ හෝ මහා වූ හෝ නෑ පිරිස අතහැර, කෙස් රැවුල බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වෙයි.”

๑๑. ‘‘โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ภิกฺขูนํ สิกฺขาสาชีวสมาปนฺโน ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ, ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ. อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรติ. อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี โหติ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา. มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส. ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย – อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ. ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ. สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ. โส พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต โหติ, เอกภตฺติโก โหติ รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา; นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต โหติ; มาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ; อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต โหติ; ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ; อามกธญฺญปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ; อามกมํสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ; อิตฺถิกุมาริกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ; ทาสิทาสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ; อเชฬกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ; กุกฺกุฏสูกรปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ; หตฺถิควสฺสวฬวปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ; เขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ; ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ; กยวิกฺกยา ปฏิวิรโต [Pg.9] โหติ; ตุลากูฏกํสกูฏมานกูฏา ปฏิวิรโต โหติ; อุกฺโกฏนวญฺจนนิกติสาจิโยคา ปฏิวิรโต โหติ; เฉทนวธพนฺธนวิปราโมสอาโลปสหสาการา ปฏิวิรโต โหติ.

11. මෙසේ පැවිදි වූ ඔහු, භික්ෂූන්ගේ ශික්ෂා හා ජීවන ක්‍රමය හා එක්වූයේ, සතුන් මැරීම අත්හැර, සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. දඬු මුගුරු හා ආයුධ පසෙක තබා, පව් කිරීමට ලජ්ජා ඇතිව, දයාවෙන් යුක්තව, සියලු සත්වයන් කෙරෙහි හිතානුකම්පාවෙන් යුතුව වාසය කරයි. අන්සතු දේ ගැනීම අත්හැර, අන්සතු දේ ගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. දුන් දෙයම ගන්නා වූ, දුන් දෙයම බලාපොරොත්තු වන්නා වූ ඔහු, සොරකම් නොකිරීමෙන් පිරිසිදු වූ තමා තුළම වාසය කරයි. අබ්‍රහ්මචර්යාව අත්හැර, බ්‍රහ්මචාරීව, උතුම් වූ පිළිවෙත් රකින්නෙක් වෙයි. ග්‍රාමීය ධර්මයක් වූ මෛථුන සේවනයෙන් වැළකී වාසය කරයි. බොරු කීම අත්හැර, බොරු කීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. සත්‍යයම පවසන්නා වූ, සත්‍යයෙන් සත්‍යය ගලපන්නා වූ, ස්ථිර වචන ඇති, විශ්වාස කටයුතු වූ ඔහු ලෝකයා රවටන්නෙක් නොවේ. කේලාම් කීම අත්හැර, කේලාම් කීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. මෙතැනින් අසා මොවුන් බිඳවනු පිණිස අසවල් තැන නොකියයි. අසවල් තැනින් අසා ඔවුන් බිඳවනු පිණිස මොවුන්ට නොකියයි. මෙසේ බිඳුණු අය සමගි කරවන්නෙක් ද, සමගි වූවන්ගේ සමගිය තහවුරු කරන්නෙක් ද වෙයි. සමගියෙහි ඇලුනාවූ, සමගියෙහි රමණය කරන්නාවූ, සමගියෙන් සතුටුවන්නාවූ ඔහු සමගිය ඇතිකරන වචනම පවසයි. රළු වචන කීම අත්හැර, රළු වචන කීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. යම් වචනයක් නිදොස් ද, කනට සුවදායක ද, ප්‍රේමණීය ද, හදවතට දනවන සුළු ද, ශිෂ්ට ද, බොහෝ දෙනා කැමති වන්නා වූ ද, බොහෝ දෙනා මනාප වන්නා වූ ද, එවැනි වචනම පවසයි. හිස් වචන කීම අත්හැර, හිස් වචන කීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. ඔහු සුදුසු කාලයෙහි කතා කරන්නෙක් ද, සත්‍යයම පවසන්නෙක් ද, අර්ථවත් දෙයම පවසන්නෙක් ද, ධර්මයට හා විනයට අනුකූලව පවසන්නෙක් ද වෙයි. සුදුසු කල්හි, කරුණු සහිතව, සීමා සහිතව, අර්ථයෙන් යුක්තව, සිතෙහි තැන්පත් කරගත යුතු වටිනා වචනම පවසයි. ඔහු බීජ හා පැළෑටි වර්ග විනාශ කිරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. එක් වේලක් පමණක් වළඳන්නෙක් වෙයි. රාත්‍රී භෝජනයෙන් හා විකල් භෝජනයෙන් වැළකුණේ වෙයි. නැටුම්, ගැයුම්, වැයුම් හා විසුළු දර්ශන නැරඹීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. මල් මාලා පැළඳීම, සුවඳ විලවුන් දැරීම හා අලංකාර වීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. උස් අසුන් හා මහා අසුන් පරිහරණයෙන් වැළකුණේ වෙයි. රන් රිදී පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. අමු ධාන්‍ය පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. අමු මස් පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. ස්ත්‍රීන් හා කුමාරිකාවන් පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. වැඩකාරියන් හා වැඩකරුවන් පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. එළුවන් හා බැටළුවන් පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. කුකුළන් හා ඌරන් පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. ඇතුන්, ගවයන්, අසුන් හා වෙළඹුන් පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. කෙත්වතු පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. දූත මෙහෙවරෙහි හා පණිවිඩ ගෙන යාමෙහි නිරත වීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. ගනුදෙනු හා වෙළඳාම් කිරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. තරාදිවලින් හොර කිරීම, ලෝහවලින් හොර කිරීම හා මිනුම්වලින් හොර කිරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. අල්ලස් ගැනීම, රැවටීම හා වංචා කිරීම්වලින් වැළකුණේ වෙයි. කැපීම්, කෙටීම්, මැරීම්, සිරකිරීම්, මංපැහැරීම් හා කොල්ලකෑම් ආදී සැහැසිකම්වලින් වැළකුණේ වෙයි.

‘‘โส สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ, สมาทาเยว ปกฺกมติ. เสยฺยถาปิ นาม ปกฺขี สกุโณ เยน เยเนว เฑติ, สปตฺตภาโรว เฑติ; เอวเมว ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ, สมาทาเยว ปกฺกมติ. โส อิมินา อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อนวชฺชสุขํ ปฏิสํเวเทติ.

ඔහු ශරීරය වසා ගැනීමට ප්‍රමාණවත් සිවුරෙන් ද, කුසගින්න නිවා ගැනීමට ප්‍රමාණවත් පිණ්ඩපාතයෙන් ද සතුටු වූයේ වෙයි. ඔහු යම් තැනකට යයි ද, මේ පිරිකර දරාගෙනම යයි. අත්තටු ඇති පක්ෂියෙක් යම් තැනකට පියාසර කරයි ද, පියාපත් බර පමණක් දරාගෙන පියාසර කරන්නාක් මෙන්, භික්ෂුව ද ශරීරය වසා ගැනීමට ප්‍රමාණවත් සිවුරෙන් හා කුස පිරවීමට ප්‍රමාණවත් පිණ්ඩපාතයෙන් සතුටු වෙයි. ඔහු යම් තැනකට යයි ද, ඒ පිරිකර දරාගෙනම යයි. ඔහු මේ උතුම් වූ සීල සමූහයෙන් යුක්තව, තමා තුළම නිදොස් වූ සැපයක් විඳියි.

๑๒. ‘‘โส จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส อิมินา อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อพฺยาเสกสุขํ ปฏิสํเวเทติ.

12. ඔහු ඇසින් රූපයක් දැක එහි නිමිති නොගනියි, අනුව්‍යංජන නොගනියි. යම් හෙයකින් චක්ඛුන්ද්‍රිය අසංවරව වාසය කළහොත්, ඒ හේතුවෙන් අභිජ්ඣා හා දෝමනස්ස වැනි ලාමක අකුසල ධර්මයන් ලුහුබැඳ ඒමට ඉඩ ඇති බැවින්, ඔහු එහි සංවරය පිණිස පිළිපදියි, චක්ඛුන්ද්‍රිය රකියි, චක්ඛුන්ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි. කනින් ශබ්දයක් අසා... නාසයෙන් ගඳ සුවඳ දැන... දිවෙන් රස විඳ... කයෙන් පහස ලබා... සිතින් අරමුණක් දැන එහි නිමිති නොගනියි, අනුව්‍යංජන නොගනියි. යම් හෙයකින් මනින්ද්‍රිය අසංවරව වාසය කළහොත්, ඒ හේතුවෙන් අභිජ්ඣා හා දෝමනස්ස වැනි ලාමක අකුසල ධර්මයන් ලුහුබැඳ ඒමට ඉඩ ඇති බැවින්, ඔහු එහි සංවරය පිණිස පිළිපදියි, මනින්ද්‍රිය රකියි, මනින්ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි. ඔහු මේ උතුම් වූ ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙන් යුක්තව, තමා තුළම කෙලෙසුන්ගෙන් නොකිලුටු වූ සැපයක් විඳියි.

‘‘โส อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ.

ඔහු ඉදිරියට යෑමේදී හා පසුපසට ඒමේදී මනා සිහිනුවණින් යුතුව එය කරයි. ඉදිරිපස බැලීමේදී හා අවට බැලීමේදී සිහිනුවණින් යුතුව කරයි. අත් පා හැකිලීමේදී හා දිගු කිරීමේදී සිහිනුවණින් යුතුව කරයි. සඟළ සිවුර, පාත්‍රය හා සිවුරු දැරීමේදී සිහිනුවණින් යුතුව කරයි. අනුභව කිරීමේදී, පානය කිරීමේදී, කෑමේදී හා රස විඳීමේදී සිහිනුවණින් යුතුව කරයි. මළ මුත්‍ර පහ කිරීමේදී සිහිනුවණින් යුතුව කරයි. ගමන් කිරීමේදී, සිටගෙන සිටීමේදී, වාඩි වී සිටීමේදී, නිදාගැනීමේදී, අවදිවීමේදී, කතා කිරීමේදී හා නිහඬව සිටීමේදී මනා සිහිනුවණින් යුතුව කටයුතු කරයි.

๑๓. ‘‘โส [Pg.10] อิมินา จ อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต, (อิมาย จ อริยาย สนฺตุฏฺฐิยา สมนฺนาคโต,) อิมินา จ อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ, พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี, พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ; ถีนมิทฺธํ ปหาย วิคตถีนมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถีนมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ; อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ; วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ.

13. ‘‘ඔහු මෙම උතුම් සීල සමූහයෙන් යුක්තව, මෙම උතුම් ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙන් යුක්තව, මෙම උතුම් සිහියෙන් හා නුවණින් (සති සම්පජඤ්ඤයෙන්) යුක්තව, වනය, රුක්මුල, පර්වත, කඳුරැලි, ගිරිගුහා, සොහොන්, වනලැහැබ්, එළිමහන් තැන් හා පිදුරු ගොඩවල් වැනි විවේකී සේනාසන ඇසුරු කරයි. ඔහු පිණ්ඩපාතයෙන් පසු, ආහාර අනුභව කොට අවසන් වී, පර්යංකයක් (එරමිණියක්) බැඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, කමටහන ඉදිරිපිට සිහිය පිහිටුවාගෙන හිඳගනියි. ඔහු ලෝකය කෙරෙහි පවත්නා අභිජ්ඣාව (ලෝභය) ප්‍රහාණය කොට, ලෝභයෙන් තොර වූ සිතින් යුක්තව වසයි; අභිජ්ඣාවෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. ව්‍යාපාදය හා ක්‍රෝධය ප්‍රහාණය කොට, තරහ නැති සිතින් යුක්තව, සියලු ප්‍රාණීන් කෙරෙහි හිතානුකම්පාව දක්වමින් වසයි; ව්‍යාපාද දෝෂයෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. ථීනමිද්ධය (කම්මැලිකම හා නිදිමත) ප්‍රහාණය කොට, ථීනමිද්ධයෙන් තොරව, ආලෝක සඤ්ඤාව ඇතිව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව වසයි; ථීනමිද්ධයෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. උද්ධච්චකුක්කුච්චය (නොසන්සුන්කම හා පසුතැවිල්ල) ප්‍රහාණය කොට, සන්සුන් වූ සිතින් යුක්තව වසයි; උද්ධච්චකුක්කුච්චයෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. විචිකිච්ඡාව (සැකය) ප්‍රහාණය කොට, සැකයෙන් එතෙර වූවෙකු ලෙස, කුසල් දහම්හි සැක රහිතව වසයි; විචිකිච්ඡාවෙන් සිත පිරිසිදු කරයි.

‘‘โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ, วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

‘‘ඔහු සිත කිලිටි කරන්නා වූ ද, ප්‍රඥාව දුර්වල කරන්නා වූ ද මේ පංච නීවරණයන් ප්‍රහාණය කොට, කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල් දහම්වලින් වෙන්වම, විතක්ක විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් උපන් පීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. විතක්ක විචාරයන්ගේ සන්සිඳීමෙන්, තමා තුළ ප්‍රසාදය ඇති කරන්නා වූ ද, සිතේ ඒකාග්‍රතාවය ඇති කරන්නා වූ ද, විතක්ක රහිත වූ, විචාර රහිත වූ, සමාධියෙන් උපන් පීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. පීතිය කෙරෙහි ද නොඇලීමෙන්, උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව වසයි, සැපය ද කයෙන් විඳියි. ආර්යයන් වහන්සේලා යම් ධ්‍යානයක් ගැන ‘උපේක්ෂා සහගතව සිහියෙන් යුතුව සැප සේ වසන්නෙකි’යි පවසත් ද, ඒ තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සැපය ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, දුක ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, මීට පෙරම සොමනස් දොමනස්සයන්ගේ අස්තංගම වීමෙන්, දුක් නොවන සැප ද නොවන උපේක්ෂාව නිසා ඇති වූ සිහියේ පාරිශුද්ධිය ඇති චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.

๑๔. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ [Pg.11] ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

14. ‘‘ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්කිලේශ පහවූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර වූ, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි පෙර විසූ ජාතීන් සිහිපත් කිරීමේ ඥානය (පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය) සඳහා සිත යොමු කරයි. ඔහු විවිධ ආකාරයේ පෙර විසූ ජාතීන් සිහිපත් කරයි. එනම්: එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, ජාති තුනක්, ජාති හතරක්, ජාති පහක්, ජාති දසයක්, ජාති විස්සක්, ජාති තිහක්, ජාති හතළිහක්, ජාති පනහක්, ජාති සියයක්, ජාති දහසක්, ජාති ලක්ෂයක් ද, නොයෙක් සංවට්ට කල්පයන් (ලෝකය විනාශ වන කල්ප), නොයෙක් විවට්ට කල්පයන් (ලෝකය හටගන්නා කල්ප), නොයෙක් සංවට්ට-විවට්ට කල්පයන් ද සිහිපත් කරයි. ‘අසවල් තැන මම මෙබඳු නමක් ඇතිව, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් ඇතිව, මෙබඳු පැහැයක් ඇතිව, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැප දුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවර කොට විසීමි. මම එතැනින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහි ද මම මෙබඳු නමක් ඇතිව, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් ඇතිව, මෙබඳු පැහැයක් ඇතිව, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැප දුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවර කොට විසීමි. මම එතැනින් චුතව මෙහි උපන්නෙමි’යි මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව විවිධ වූ පෙර විසූ ජාතීන් සිහිපත් කරයි.

๑๕. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ.

15. ‘‘ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්කිලේශ පහවූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර වූ, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, සත්වයන්ගේ චුති උප්පත්ති පිළිබඳ ඥානය (චුතූපපාත ඥානය) සඳහා සිත යොමු කරයි. ඔහු පිරිසිදු වූ ද, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය ද වූ දිව්‍යමය ඇසින් (දිබ්බචක්ඛු ඥානයෙන්) සත්වයන් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද දකියි. හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, ලස්සන වූ ද, අවලස්සන වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද, කර්මානුරූපව උපදින්නා වූ සත්වයන් මෙසේ හඳුනා ගනියි: ‘පින්වත්නි, මේ සත්වයෝ වනාහි කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, වාග් දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, මනෝ දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන්ට අපහාස කළහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූහ. ඔවුන් කය බිඳී මරණින් පසු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත, නිරයෙහි උපන්නාහ. පින්වත්නි, මේ සත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, වාග් සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, මනෝ සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ, ආර්යයන්ට අපහාස නොකළහ, සම්මා දෘෂ්ටික වූහ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්මයන් සමාදන් වූහ. ඔවුන් කය බිඳී මරණින් පසු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහ’යි මෙසේ පිරිසිදු වූ ද, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය ද වූ දිව්‍යමය ඇසින් සත්වයන් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන ප්‍රණීත, වර්ණවත් හා අවර්ණ, සුගතිගාමී හා දුගතිගාමී සත්වයන් කර්මානුරූපව ගමන් ගන්නා ආකාරය දැනගනියි.

๑๖. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ[Pg.12]. ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส อตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรตี’’ติ.

16. මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, ප්‍රභාස්වර වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහ වූ කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මණ්‍ය වූ කල්හි, ස්ථාවර වූ කල්හි, ආනෙඤ්ජප්‍රාප්ත වූ කල්හි, හෙතෙම ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමේ ඥානය පිණිස සිත මෙහෙයවයි. හෙතෙම ‘මෙය දුක යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. ‘මෙය දුක්ඛ සමුදය යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. ‘මෙය දුක්ඛ නිරෝධය යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. ‘මෙය දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාව යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. ‘මොහු ආශ්‍රවයෝ යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. ‘මෙය ආශ්‍රව සමුදය යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. ‘මෙය ආශ්‍රව නිරෝධය යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. ‘මෙය ආශ්‍රව නිරෝධගාමිනී පටිපදාව යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. මෙසේ දන්නා වූ මෙසේ දක්නා වූ ඔහුගේ සිත කාමාශ්‍රවයෙන් ද මිදෙයි, භවාශ්‍රවයෙන් ද මිදෙයි, අවිද්‍යාශ්‍රවයෙන් ද මිදෙයි. සිත මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන ඥානය පහළ වෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ අත්බැව පිණිස කළ යුතු වෙනත් යමක් නැතැ’යි දැනගනියි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා තමා තවන, තමා තැවීමේ නිරත වූ පුද්ගලයෙකු නොවන බව ද, අනුන් තවන, අනුන් තැවීමේ නිරත වූ පුද්ගලයෙකු නොවන බව ද කියනු ලැබේ. හෙතෙම තමා නොතවන, අනුන් නොතවන බැවින් මේ ආත්මයේදීම කෙලෙස් පිපාසය රහිතව, නිවුණු, සිහිල් වූ, සැප විඳින්නා වූ, උතුම් බවට පත් වූ තමා තුළින්ම වාසය කරයි.

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව ඉතා සතුටින් පිළිගත්හ.

กนฺทรกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ.

පළමු වන කන්දරක සූත්‍රය නිම විය.

๒. อฏฺฐกนาครสุตฺตํ

2. අට්ඨකනාගර සූත්‍රය

๑๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา อานนฺโท เวสาลิยํ วิหรติ เพลุวคามเก. เตน โข ปน สมเยน ทสโม คหปติ อฏฺฐกนาคโร ปาฏลิปุตฺตํ อนุปฺปตฺโต โหติ เกนจิเทว กรณีเยน. อถ โข ทสโม คหปติ อฏฺฐกนาคโร เยน กุกฺกุฏาราโม เยน อญฺญตโร ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ทสโม คหปติ อฏฺฐกนาคโร ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจ – ‘‘กหํ นุ โข, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท เอตรหิ วิหรติ? ทสฺสนกามา หิ มยํ ตํ อายสฺมนฺตํ อานนฺท’’นฺติ. ‘‘เอโส, คหปติ, อายสฺมา อานนฺโท เวสาลิยํ วิหรติ เพลุวคามเก’’ติ. อถ โข ทสโม คหปติ อฏฺฐกนาคโร ปาฏลิปุตฺเต ตํ กรณียํ ตีเรตฺวา เยน เวสาลี เยน เพลุวคามโก เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

17. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ වේසාලි නුවර බෙළුවගාමකයෙහි වාසය කරති. එකල්හි අට්ඨකනාගර වැසි දසම නම් ගෘහපතියා කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා පාටලීපුත්‍ර නගරයට පැමිණ සිටියේය. ඉක්බිති අට්ඨකනාගර වැසි දසම ගෘහපතියා කුක්කුටාරාමයෙහි එක්තරා භික්ෂුවක් වෙත එළඹ, ඒ භික්ෂුවට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් අට්ඨකනාගර වැසි දසම ගෘහපතියා ඒ භික්ෂුවගෙන් මෙසේ ඇසීය: “ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ දැන් කොහි වාසය කරන සේක් ද? අප ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ දැකීමට කැමැත්තෙමු.” එවිට ඒ භික්ෂුව, “ගෘහපතිය, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ වේසාලි නුවර බෙළුවගාමකයෙහි වාසය කරති”යි පැවසීය. ඉක්බිති අට්ඨකනාගර වැසි දසම ගෘහපතියා පාටලීපුත්‍රයෙහි වූ ඒ කටයුත්ත නිමවා වේසාලියෙහි බෙළුවගාමකයෙහි ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ සිටි තැනට එළඹ, උන්වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය.

๑๘. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ทสโม คหปติ อฏฺฐกนาคโร อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต อานนฺท, เตน ภควตา [Pg.13] ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เอกธมฺโม อกฺขาโต ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตญฺเจว จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา จ อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตญฺจ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาตี’’ติ?

18. එකත්පසක හුන් අට්ඨකනාගර වැසි දසම ගෘහපතියා ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, ආනන්දයන් වහන්ස, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් යම් එක් ධර්මයක පිහිටා වාසය කරන, අප්‍රමාදී වූ, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්ත වූ, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව වෙසෙන භික්ෂුවකගේ නොමිදුණු සිත මිදෙන්නේ ද, ක්ෂය නොවූ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වීම කරා යන්නාහු ද, නොපැමිණි අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේමයට (නිවනට) පැමිණෙන්නේ ද, එබඳු වූ එක් ධර්මයක් දේශනා කර තිබේ ද?”

‘‘อตฺถิ โข, คหปติ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เอกธมฺโม อกฺขาโต ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตญฺเจว จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา จ อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตญฺจ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาตี’’ติ.

“ගෘහපතිය, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් යම් ධර්මයක පිහිටා වාසය කරන, අප්‍රමාදී වූ, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්ත වූ, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව වෙසෙන භික්ෂුවකගේ නොමිදුණු සිත මිදෙන්නේ ද, ක්ෂය නොවූ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වීම කරා යන්නාහු ද, නොපැමිණි අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේමයට පැමිණෙන්නේ ද, එබඳු වූ එක් ධර්මයක් දේශනා කර තිබේ.”

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต อานนฺท, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เอกธมฺโม อกฺขาโต ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตญฺเจว จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา จ อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตญฺจ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาตี’’ติ?

“ස්වාමීනි, ආනන්දයන් වහන්ස, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද, යම් ධර්මයක පිහිටා වාසය කරන අප්‍රමාදී වූ, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්ත වූ, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව වෙසෙන භික්ෂුවකගේ නොමිදුණු සිත මිදෙන්නේ ද, ක්ෂය නොවූ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වීම කරා යන්නාහු ද, නොපැමිණි අනුත්තර වූ යෝගක්ඛේමයට පැමිණෙන්නේ ද, ඒ එක් ධර්මය කුමක් ද?”

๑๙. ‘‘อิธ, คหปติ, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อิทมฺปิ ปฐมํ ฌานํ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ. ยํ โข ปน กิญฺจิ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ ตทนิจฺจํ นิโรธธมฺม’นฺติ ปชานาติ. โส ตตฺถ ฐิโต อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ. โน เจ อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ, เตเนว ธมฺมราเคน ตาย ธมฺมนนฺทิยา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยมฺปิ โข, คหปติ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เอกธมฺโม อกฺขาโต ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตญฺเจว จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา จ อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตญฺจ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

19. 'ගෘහපතිය, මෙහි භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු මෙසේ මෙනෙහි කරයි: «මේ ප්‍රථම ධ්‍යානය ද හේතූන්ගෙන් සකස් කරන ලද්දකි, චේතනාවෙන් උපදවන ලද්දකි. යම්කිසිවක් සකස් කරන ලද ද, චේතනාවෙන් උපදවන ලද ද, එය අනිත්‍යය, නිරුද්ධ වන ස්වභාව ඇත්තකි» යි හෙතෙම මැනවින් දැනගනියි. ඔහු එහි පිහිටා ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීමට (රහත් බවට) පැමිණෙයි. ඉදින් ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීමට පත් නොවන්නේ නම්, ඒ ධර්ම රාගය නිසාම, ඒ ධර්ම නන්දිය නිසාම, පංච ඕරම්භාගීය සංයෝජනයන්ගේ ක්ෂය වීමෙන් ඕපපාතිකව (ශුද්ධාවාස බඹලොව) ඉපදී, එහිම පිරිනිවන් පාන්නේය, එම ලෝකයෙන් ආපසු නොඑන ස්වභාව ඇත්තේ වෙයි. ගෘහපතිය, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දක්නා වූ, අර්හත් වූ ඒ සම්‍යක් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද, යමක පිහිටා අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව වෙසෙන භික්ෂුවගේ නොමිදුණු සිත කෙලෙස්වලින් මිදෙන්නේ ද, ක්ෂය නොවූ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වන්නේ ද, පැමිණිය නොහැකි වූ උතුම් යෝගක්ඛේමය සාක්ෂාත් කරන්නේ ද, එවැනි වූ මේ එක් ධර්මයකි.'

๒๐. ‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อิทมฺปิ โข ทุติยํ ฌานํ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ… อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

20. 'නැවත ද ගෘහපතිය, භික්ෂුව විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන් සිත අභ්‍යන්තරයේ පැහැදීම ඇති කරන්නා වූ ...පෙ... දෙවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු මෙසේ මෙනෙහි කරයි: «මේ දෙවන ධ්‍යානය ද හේතූන්ගෙන් සකස් කරන ලද්දකි, චේතනාවෙන් උපදවන ලද්දකි ...පෙ... උතුම් යෝගක්ඛේමය සාක්ෂාත් කරයි» යනුවෙනි.'

‘‘ปุน [Pg.14] จปรํ, คหปติ, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อิทมฺปิ โข ตติยํ ฌานํ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ…เป… อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

"ගෘහපතිය, නැවත ද මහණෙක් ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇල්මෙන්... තෙවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු මෙසේ කල්පනා කරයි: 'මේ තෙවන ධ්‍යානය ද ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් කරන ලද්දකි, සිතින් මෙහෙයවා උපදවා ගන්නා ලද්දකි... (මෙසේ මෙනෙහි කරන්නා වූ ඔහු) අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේමය කරා පැමිණෙයි."

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา …เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อิทมฺปิ โข จตุตฺถํ ฌานํ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ… อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

"ගෘහපතිය, නැවත ද මහණෙක් සැපය ද ප්‍රහීණ කිරීමෙන්... සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු මෙසේ කල්පනා කරයි: 'මේ සිව්වන ධ්‍යානය ද ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් කරන ලද්දකි, සිතින් මෙහෙයවා උපදවා ගන්නා ලද්දකි... අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේමය කරා පැමිණෙයි."

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, ภิกฺขุ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยมฺปิ โข เมตฺตาเจโตวิมุตฺติ อภิสงฺขตา อภิสญฺเจตยิตา. ยํ โข ปน กิญฺจิ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ ตทนิจฺจํ นิโรธธมฺม’นฺติ ปชานาติ. โส ตตฺถ ฐิโต…เป… อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

"ගෘහපතිය, නැවත ද මහණෙක් මෛත්‍රී සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි. එසේම දෙවන, තෙවන හා සිව්වන දිශාව ද (පතුරුවා වාසය කරයි). මෙසේ උඩ, යට, සිරස යන සියලු තැන්හි සියලු සත්වයන් කෙරෙහි තමා උපමා කොට ගෙන, විපුල වූ, මහද්ගත වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, පීඩා රහිත වූ මෛත්‍රී සහගත සිතින් මුළු ලොවම පතුරුවා වාසය කරයි. ඔහු මෙසේ කල්පනා කරයි: 'මේ මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය ද ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් කරන ලද්දකි, සිතින් මෙහෙයවා උපදවා ගන්නා ලද්දකි. යම් කිසිවක් ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් කරන ලද්දේ ද, සිතින් මෙහෙයවා උපදවා ගන්නා ලද්දේ ද, එය අනිත්‍යය, නිරුද්ධ වන සුළුය' කියා මැනවින් දැනගනියි. ඔහු එහි පිහිටා... අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේමය කරා පැමිණෙයි."

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, ภิกฺขุ กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยมฺปิ โข อุเปกฺขาเจโตวิมุตฺติ อภิสงฺขตา อภิสญฺเจตยิตา. ยํ โข ปน กิญฺจิ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ ตทนิจฺจํ นิโรธธมฺม’นฺติ ปชานาติ. โส ตตฺถ ฐิโต… อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

"ගෘහපතිය, නැවත ද මහණෙක් කරුණා සහගත සිතින් ද... මුදිතා සහගත සිතින් ද... උපේක්ෂා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි. එසේම දෙවන, තෙවන හා සිව්වන දිශාව ද (පතුරුවා වාසය කරයි). මෙසේ උඩ, යට, සිරස යන සියලු තැන්හි සියලු සත්වයන් කෙරෙහි තමා උපමා කොට ගෙන, විපුල වූ, මහද්ගත වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, පීඩා රහිත වූ උපේක්ෂා සහගත සිතින් මුළු ලොවම පතුරුවා වාසය කරයි. ඔහු මෙසේ කල්පනා කරයි: 'මේ උපේක්ෂා චේතෝවිමුක්තිය ද ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් කරන ලද්දකි, සිතින් මෙහෙයවා උපදවා ගන්නා ලද්දකි. යම් කිසිවක් ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් කරන ලද්දේ ද, සිතින් මෙහෙයවා උපදවා ගන්නා ලද්දේ ද, එය අනිත්‍යය, නිරුද්ධ වන සුළුය' කියා මැනවින් දැනගනියි. ඔහු එහි පිහිටා... අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේමය කරා පැමිණෙයි."

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยมฺปิ โข อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติ อภิสงฺขตา อภิสญฺเจตยิตา. ยํ โข ปน กิญฺจิ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ ตทนิจฺจํ [Pg.15] นิโรธธมฺม’นฺติ ปชานาติ. โส ตตฺถ ฐิโต…เป… อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

"ගෘහපතිය, නැවත ද මහණෙක් සියලු ආකාරයෙන්ම රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, පටිඝ සංඥාවන් නිරුද්ධ වීමෙන් හා නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් 'අහස අනන්තය' යි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු මෙසේ කල්පනා කරයි: 'මේ ආකාසානඤ්චායතන සමාපත්තිය ද ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් කරන ලද්දකි, සිතින් මෙහෙයවා උපදවා ගන්නා ලද්දකි. යම් කිසිවක් ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් කරන ලද්දේ ද, සිතින් මෙහෙයවා උපදවා ගන්නා ලද්දේ ද, එය අනිත්‍යය, නිරුද්ධ වන සුළුය' කියා මැනවින් දැනගනියි. ඔහු එහි පිහිටා... අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේමය කරා පැමිණෙයි."

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยมฺปิ โข วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติ อภิสงฺขตา อภิสญฺเจตยิตา. ยํ โข ปน กิญฺจิ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ ตทนิจฺจํ นิโรธธมฺม’นฺติ ปชานาติ. โส ตตฺถ ฐิโต…เป… อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาติ.

"ගෘහපතිය, නැවත ද මහණෙක් සියලු ආකාරයෙන්ම ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා 'විඤ්ඤාණය අනන්තය' යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු මෙසේ කල්පනා කරයි: 'මේ විඤ්ඤාණඤ්චායතන සමාපත්තිය ද ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් කරන ලද්දකි, සිතින් මෙහෙයවා උපදවා ගන්නා ලද්දකි. යම් කිසිවක් ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් කරන ලද්දේ ද, සිතින් මෙහෙයවා උපදවා ගන්නා ලද්දේ ද, එය අනිත්‍යය, නිරුද්ධ වන සුළුය' කියා මැනවින් දැනගනියි. ඔහු එහි පිහිටා... අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේමය කරා පැමිණෙයි."

‘‘ปุน จปรํ, คหปติ, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยมฺปิ โข อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติ อภิสงฺขตา อภิสญฺเจตยิตา. ยํ โข ปน กิญฺจิ อภิสงฺขตํ อภิสญฺเจตยิตํ ตทนิจฺจํ นิโรธธมฺม’นฺติ ปชานาติ. โส ตตฺถ ฐิโต อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ. โน เจ อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ, เตเนว ธมฺมราเคน ตาย ธมฺมนนฺทิยา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยมฺปิ โข, คหปติ, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เอกธมฺโม อกฺขาโต ยตฺถ ภิกฺขุโน อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต อวิมุตฺตญฺเจว จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อปริกฺขีณา จ อาสวา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ, อนนุปฺปตฺตญฺจ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ อนุปาปุณาตี’’ติ.

“ගෘහපතිය, නැවත ද භික්ෂුව සර්වප්‍රකාරයෙන්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘කිසිවක් නැත’ යනුවෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු මෙසේ මෙනෙහි කරයි: ‘මේ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තිය ද සකස් කරන ලද්දකි, චේතනාවන් මගින් උපදවන ලද්දකි. සකස් කරන ලද, චේතනාවන් මගින් උපදවන ලද යමක් ඇද්ද, එය අනිත්‍යය, නිරුද්ධ වන ස්වභාවයෙන් යුක්තය’ කියා අවබෝධ කරගනී. ඔහු එහි පිහිටා ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීමට (අර්හත් ඵලයට) පත් වෙයි. ඉදින් ආශ්‍රවයන්ගේ ක්ෂය වීමට පත් නොවන්නේ නම්, ඒ ධර්ම රාගය නිසා ද ඒ ධර්ම නන්දිය (ධර්මයට ඇති ඇල්ම) නිසා ද පංච ඕරම්භාගිය සංයෝජනයන්ගේ ක්ෂය වීමෙන් (සුද්ධාවාස බ්‍රහ්ම ලෝකයක) ඕපපාතිකව උපදින්නේ වෙයි. එහිදීම පිරිනිවන් පාන සුලු වූයේ, ඒ ලෝකයෙන් නැවත නොඑන ස්වභාව ඇත්තේ වෙයි. ගෘහපතිය, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙම එකම ධර්මය දේශනා කරන ලද්දේමය. එහි අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරන භික්ෂුවගේ නොමිදුණු සිත ද මිදෙයි, ක්ෂය නොවූ ආශ්‍රවයෝ ද ක්ෂය වෙති, අත්පත් කර නොගත් උත්තරීතර යෝගක්ඛේම සංඛ්‍යාත අර්හත් ඵලය ද අත්පත් කරගනියි.”

๒๑. เอวํ วุตฺเต, ทสโม คหปติ อฏฺฐกนาคโร อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต อานนฺท, ปุริโส เอกํว นิธิมุขํ คเวสนฺโต สกิเทว เอกาทส นิธิมุขานิ อธิคจฺเฉยฺย; เอวเมว โข อหํ, ภนฺเต, เอกํ อมตทฺวารํ คเวสนฺโต สกิเทว เอกาทส อมตทฺวารานิ อลตฺถํ ภาวนาย. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ปุริสสฺส อคารํ เอกาทสทฺวารํ, โส ตสฺมึ อคาเร อาทิตฺเต เอกเมเกนปิ ทฺวาเรน สกฺกุเณยฺย อตฺตานํ โสตฺถึ กาตุํ; เอวเมว โข อหํ, ภนฺเต, อิเมสํ เอกาทสนฺนํ อมตทฺวารานํ เอกเมเกนปิ อมตทฺวาเรน สกฺกุณิสฺสามิ อตฺตานํ โสตฺถึ กาตุํ. อิเมหิ นาม, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยา อาจริยสฺส อาจริยธนํ ปริเยสิสฺสนฺติ, กิมงฺคํ ปนาหํ อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปูชํ น กริสฺสามี’’ติ[Pg.16]! อถ โข ทสโม คหปติ อฏฺฐกนาคโร ปาฏลิปุตฺตกญฺจ เวสาลิกญฺจ ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ, เอกเมกญฺจ ภิกฺขุํ ปจฺเจกํ ทุสฺสยุเคน อจฺฉาเทสิ, อายสฺมนฺตญฺจ อานนฺทํ ติจีวเรน อจฺฉาเทสิ, อายสฺมโต จ อานนฺทสฺส ปญฺจสตวิหารํ การาเปสีติ.

21. මෙසේ වදාළ කල්හි, අට්ඨක නගරවාසී දසම ගෘහපතියා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනි, ආනන්දයන් වහන්ස, යම්සේ පුරුෂයෙක් එක් නිධි දොරටුවක් සොයමින් සිටියදී එක්වරම නිධි දොරටු එකොළොසක් ලබන්නේ ද, ස්වාමීනි, එසේම මම ද එක් අමෘත ද්වාරයක් සොයමින් සිටියදී එක්වරම භාවනා කිරීම පිණිස අමෘත ද්වාර එකොළොසක් ලදිමි. ස්වාමීනි, යම්සේ පුරුෂයෙකුට දොරටු එකොළොසක් ඇති නිවසක් තිබෙන්නේ ද, ඒ නිවස ගිනිගත් කල්හි ඔහුට එක් දොරටුවකින් හෝ පිටවී තමාගේ ආරක්ෂාව සලසා ගත හැකි වන්නේ ද, ස්වාමීනි, එසේම මට ද මෙම අමෘත ද්වාර එකොළොසෙන් එක් දොරටුවකින් හෝ මාගේ ආරක්ෂාව (සැනසීම) සලසා ගැනීමට හැකි වනු ඇත. ස්වාමීනි, මේ අන්‍ය තීර්ථකයෝ පවා තම ගුරුවරයා වෙනුවෙන් ගුරු පඬුරු සොයන්නාහුය. මම ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට පූජාවක් නොකර සිටින්නේ කෙසේද?” ඉක්බිති අට්ඨක නගරවාසී දසම ගෘහපතියා පාටලීපුත්‍රයෙහි සහ විශාලාවෙහි වසන භික්ෂු සංඝයා රැස් කරවා, ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයෙන් තමාගේ අතින්ම තෘප්තිමත් කරවා, වළඳවා අවසන් කරවීය. එක් එක් භික්ෂුවකට වස්ත්‍ර යුගලය බැගින් පූජා කළේය. ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ට තුන් සිවුරක් පූජා කළේය. ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් උදෙසා පන්සියයක් (කහවණු) අගනා විහාරයක් ද කරවීය.

อฏฺฐกนาครสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ.

දෙවන අට්ඨකනාගර සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๓. เสขสุตฺตํ

3. සේඛ සූත්‍රය

๒๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ กปิลวตฺถุสฺมึ นิคฺโรธาราเม. เตน โข ปน สมเยน กาปิลวตฺถวานํ สกฺยานํ นวํ สนฺถาคารํ อจิรการิตํ โหติ อนชฺฌาวุฏฺฐํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เกนจิ วา มนุสฺสภูเตน. อถ โข กาปิลวตฺถวา สกฺยา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข กาปิลวตฺถวา สกฺยา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, กาปิลวตฺถวานํ สกฺยานํ นวํ สนฺถาคารํ อจิรการิตํ อนชฺฌาวุฏฺฐํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เกนจิ วา มนุสฺสภูเตน. ตํ, ภนฺเต, ภควา ปฐมํ ปริภุญฺชตุ. ภควตา ปฐมํ ปริภุตฺตํ ปจฺฉา กาปิลวตฺถวา สกฺยา ปริภุญฺชิสฺสนฺติ. ตทสฺส กาปิลวตฺถวานํ สกฺยานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข กาปิลวตฺถวา สกฺยา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน นวํ สนฺถาคารํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สพฺพสนฺถรึ สนฺถาคารํ สนฺถริตฺวา อาสนานิ ปญฺญเปตฺวา อุทกมณิกํ อุปฏฺฐเปตฺวา เตลปฺปทีปํ อาโรเปตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข กาปิลวตฺถวา สกฺยา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สพฺพสนฺถรึ สนฺถตํ, ภนฺเต, สนฺถาคารํ, อาสนานิ ปญฺญตฺตานิ, อุทกมณิโก อุปฏฺฐาปิโต, เตลปฺปทีโป อาโรปิโต. ยสฺสทานิ, ภนฺเต[Pg.17], ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ. อถ โข ภควา นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน สนฺถาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา สนฺถาคารํ ปวิสิตฺวา มชฺฌิมํ ถมฺภํ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข ปาเท ปกฺขาเลตฺวา สนฺถาคารํ ปวิสิตฺวา ปจฺฉิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ, ภควนฺตํเยว ปุรกฺขตฺวา. กาปิลวตฺถวาปิ โข สกฺยา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา สนฺถาคารํ ปวิสิตฺวา ปุรตฺถิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปจฺฉิมาภิมุขา นิสีทึสุ, ภควนฺตํเยว ปุรกฺขตฺวา. อถ โข ภควา กาปิลวตฺถเว สกฺเย พหุเทว รตฺตึ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘ปฏิภาตุ ตํ, อานนฺท, กาปิลวตฺถวานํ สกฺยานํ เสโข ปาฏิปโท. ปิฏฺฐิ เม อาคิลายติ; ตมหํ อายมิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญาเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ, ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย, สโต สมฺปชาโน, อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา.

22. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාක්‍ය ජනපදයෙහි කපිලවස්තු පුරයෙහි නිග්‍රෝධාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි කපිලවස්තු වාසී ශාක්‍යයන්ගේ අලුතින් කරවන ලද සන්ථාගාර ශාලාවක් විය. එය මෙතෙක් කිසිදු ශ්‍රමණයකු, බ්‍රාහ්මණයකු හෝ මනුෂ්‍යයකු විසින් පරිභෝජනය කර නොතිබුණි. ඉක්බිති කපිලවස්තු වාසී ශාක්‍යයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ කපිලවස්තු වාසී ශාක්‍යයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, කපිලවස්තු වාසී ශාක්‍යයන්ගේ අලුතින් කරවන ලද, ශ්‍රමණයකු, බ්‍රාහ්මණයකු හෝ කිසිදු මනුෂ්‍යයකු විසින් මෙතෙක් පරිභෝජනය නොකරන ලද සන්ථාගාර ශාලාවක් තිබේ. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය පළමුව පරිභෝජනය කරන සේක්වා. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පළමුව පරිභෝජනය කළ පසු කපිලවස්තු වාසී ශාක්‍යයෝ එය පරිභෝජනය කරන්නාහ. එය කපිලවස්තු වාසී ශාක්‍යයන් හට බොහෝ කාලයක් හිතසුව පිණිස පවතින්නේය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දව එය පිළිගත් සේක. ඉක්බිති කපිලවස්තු වාසී ශාක්‍යයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ එකඟත්වය දැන, අසුනින් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට, පැදකුණු කොට අලුත් සන්ථාගාර ශාලාව වෙත ගියහ. එහි ගොස් මුළු සන්ථාගාරයෙහිම ඇතිරිලි අතුරා, ආසන පනවා, පැන් කළ තබා, තෙල් පහන් දල්වා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක සිට ගත්හ. එකත්පසෙක සිටි කපිලවස්තු වාසී ශාක්‍යයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ස්වාමීනි, සන්ථාගාර ශාලාවෙහි සෑම තැනම ඇතිරිලි අතුරන ලදී, ආසන පනවන ලදී, පැන් කළ තබන ලදී, තෙල් පහන් දල්වන ලදී. ස්වාමීනි, දැන් වඩින්නට සුදුසු කාලය දැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දන්නා සේක්වා.” ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිවුරු හැඳ පෙරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන භික්ෂු සංඝයා සමඟ සන්ථාගාරය වෙත වැඩි සේක. වැඩම කොට පා දොවා සන්ථාගාරයට ඇතුළු වී මැද කුළුණ ඇසුරු කොට පෙරදිගට මුහුණ ලා වැඩසිටි සේක. භික්ෂු සංඝයා ද පා දොවා සන්ථාගාරයට ඇතුළු වී බටහිර බිත්තිය ඇසුරු කොට පෙරදිගට මුහුණ ලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ඉදිරිපසින් වාඩි වූහ. කපිලවස්තු වාසී ශාක්‍යයෝ ද පා දොවා සන්ථාගාරයට ඇතුළු වී පෙරදිග බිත්තිය ඇසුරු කොට බටහිරට මුහුණ ලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ඉදිරිපසින් වාඩි වූහ. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කපිලවස්තු වාසී ශාක්‍යයන් හට බොහෝ වේලාවක් දැහැමි කතාවෙන් කරුණු වටහා දෙමින්, සමාදන් කරවමින්, තෙදවත් කරවමින් හා සතුටු කරවමින් ආයුෂ්මත් ආනන්ද හිමියන් ඇමතූහ: “ආනන්දය, කපිලවස්තු වාසී ශාක්‍යයන් හට ශෛක්‍ෂ ප්‍රතිපදාව විස්තර කරන්න. මාගේ පිට කොන්ද වෙහෙසට පත්ව තිබේ; මම මඳක් එය දිග හරින්නෙමි.” ආයුෂ්මත් ආනන්ද හිමියෝ ද “එසේය, ස්වාමීනි” යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිවුපට සඟළ සිවුර අතුරා, දකුණු ඇලයෙන් සිංහ සෙය්‍යාවෙන් සැතපුණු සේක. එක් පාදයක් මත අනෙක් පාදය මඳක් මෑත් කොට තබා, සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව, පිබිදෙන වේලාව මෙනෙහි කරමින් සැතපුණු සේක.

๒๓. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท มหานามํ สกฺกํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิธ, มหานาม, อริยสาวโก สีลสมฺปนฺโน โหติ, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ, โภชเน มตฺตญฺญู โหติ, ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ, สตฺตหิ สทฺธมฺเมหิ สมนฺนาคโต โหติ, จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี.

23. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද හිමියෝ මහානාම ශාක්‍යයා අමතා මෙසේ වදාළහ: “මහානාමය, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා ශීල සම්පන්න වෙයි, ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවෘත දොරටු ඇත්තෙකු වෙයි, භෝජනයෙහි පමණ දන්නෙකු වෙයි, නිදි වැරීමෙහි යෙදුණෙකු වෙයි, සප්ත සද්ධර්මයෙන් යුක්ත වෙයි, උසස් සිත පිණිස පවතින, මෙලොවදීම සැප විහරණය ලබා දෙන සතර දැහැන කැමති පරිදි, අපහසුවකින් තොරව, නිර්ප්‍රයත්නයෙන් ලබන්නෙකු වෙයි.

๒๔. ‘‘กถญฺจ, มหานาม, อริยสาวโก สีลสมฺปนฺโน โหติ? อิธ, มหานาม, อริยสาวโก สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. เอวํ โข, มหานาม, อริยสาวโก สีลสมฺปนฺโน โหติ.

24. “මහානාමය, ආර්ය ශ්‍රාවකයා කෙසේ නම් ශීල සම්පන්න වන්නේද? මහානාමය, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා ශීලවන්ත වෙයි, පාතිමොක්ඛ සංවරයෙන් සංවරව වාසය කරයි, ආචාර හා ගෝචර දෙකින් යුක්ත වෙයි, අල්ප මාත්‍ර වූ වැරදිවල පවා බිය දකින්නෙකු වෙයි, ශික්ෂාපද සමාදන්ව හික්මෙයි. මහානාමය, ආර්ය ශ්‍රාවකයා ශීල සම්පන්න වන්නේ මෙසේය.

‘‘กถญฺจ, มหานาม, อริยสาวโก อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ? อิธ, มหานาม, อริยสาวโก จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา [Pg.18] ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. เอวํ โข, มหานาม, อริยสาวโก อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ.

“මහානාමයෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ දොරටු ඇත්තෙක් වන්නේ කෙසේද? මහානාමයෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා ඇසින් රූපයක් දැක එහි (ස්ත්‍රී, පුරුෂ ආදී) නිමිති නොගනී, (අතපය, සිනහව ආදී) අනුව්‍යඤ්ජන නොගනී. යම් හෙයකින් චක්ඛුන්ද්‍රිය අසංවරව වාසය කළහොත්, අභිජ්ඣා සහ දෝමනස්ස වැනි ලාමක අකුසල ධර්මයන් තමා පසුපස ලුහුබැඳ එන්නේද, ඒ චක්ඛුන්ද්‍රිය සංවර කරගනු පිණිස ඔහු පිළිපදියි, චක්ඛුන්ද්‍රිය රකියි, චක්ඛුන්ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි. කනින් ශබ්දයක් අසා... නාසයෙන් ගඳ සුවඳ දැන... දිවෙන් රස විඳ... කයින් ස්පර්ශයක් ලබා... සිතින් ධර්මාරම්මණයක් දැන එහි නිමිති නොගනියි, අනුව්‍යඤ්ජන නොගනියි. යම් හෙයකින් මනින්ද්‍රිය අසංවරව වාසය කළහොත්, අභිජ්ඣා සහ දෝමනස්ස වැනි ලාමක අකුසල ධර්මයන් තමා පසුපස ලුහුබැඳ එන්නේද, ඒ මනින්ද්‍රිය සංවර කරගනු පිණිස ඔහු පිළිපදියි, මනින්ද්‍රිය රකියි, මනින්ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි. මහානාමයෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ දොරටු ඇත්තෙක් වන්නේ මෙලෙසිනි.”

‘‘กถญฺจ, มหานาม, อริยสาวโก โภชเน มตฺตญฺญู โหติ? อิธ, มหานาม, อริยสาวโก ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – ‘เนว ทวาย น มทาย น มณฺฑนาย น วิภูสนาย; ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย. อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จา’ติ. เอวํ โข, มหานาม, อริยสาวโก โภชเน มตฺตญฺญู โหติ.

“මහානාමයෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා භෝජනයෙහි මාත්‍රඥ වන්නේ කෙසේද? මහානාමයෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා නුවණින් සලකා බලා නිවැරදිව මෙසේ ආහාර ගනියි: 'විනෝදය පිණිස නොවෙයි, මත්වීම පිණිස නොවෙයි, ශරීරය අලංකාර කරගැනීම පිණිස නොවෙයි, ශරීරය ඔපවත් කරගැනීම පිණිස නොවෙයි; හුදෙක් මේ ශරීරයේ පැවැත්ම පිණිසත්, යැපීම පිණිසත්, බඩගිනි පීඩාව දුරුකර ගැනීම පිණිසත්, බ්‍රහ්මචර්යාවට අනුග්‍රහ පිණිසත් පමණි. මෙසේ මම පැරණි (බඩගිනි) වේදනාව දුරු කරමි, අලුත් (පමණ ඉක්මවා කෑමෙන් ඇතිවන) වේදනාවක් ඇති වීමට ඉඩ නොදෙමි. මට යැපීමද, නිවැරදි බවද, සැපසේ වාසය කිරීමද මෙයින් සැලසේ' යනුවෙනි. මහානාමයෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා භෝජනයෙහි මාත්‍රඥ වන්නේ මෙලෙසිනි.”

‘‘กถญฺจ, มหานาม, อริยสาวโก ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ? อิธ, มหานาม, อริยสาวโก ทิวสํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ, รตฺติยา ปฐมํ ยามํ จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ, รตฺติยา มชฺฌิมํ ยามํ ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปติ, ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย, สโต สมฺปชาโน, อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา, รตฺติยา ปจฺฉิมํ ยามํ ปจฺจุฏฺฐาย จงฺกเมน นิสชฺชาย อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธติ. เอวํ โข, มหานาม, อริยสาวโก ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ.

“මහානාමයෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා නිදි වැරීමේ (පිබිදී සිටීමේ) නිරන්තරයෙන් යෙදෙන්නේ කෙසේද? මහානාමයෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා දහවල් කාලයෙහි සක්මනින් සහ හිඳගැනීමෙන් යුක්තව, සිත ආවරණය කරන (නීවරණ) ධර්මයන්ගෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. රාත්‍රියේ පෙර යමයෙහිද සක්මනින් හා හිඳගැනීමෙන් සිත නීවරණ ධර්මයන්ගෙන් පිරිසිදු කරයි. රාත්‍රියේ මැදියමෙහි දකුණු ඇලයෙන්, වම් පය මත දකුණු පය මඳක් ඉක්මවා තබා, සිහි නුවණින් යුක්තව, අවදි වන වේලාව සිතේ තබාගෙන සීහ සෙය්‍යාවෙන් සැතපෙයි. රාත්‍රියේ පසු යමයෙහි අවදි වී සක්මනින් හා හිඳගැනීමෙන් නීවරණ ධර්මයන්ගෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. මහානාමයෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා නිදි වැරීමේ නිරන්තරයෙන් යෙදෙන්නේ මෙලෙසිනි.”

๒๕. ‘‘กถญฺจ, มหานาม, อริยสาวโก สตฺตหิ สทฺธมฺเมหิ สมนฺนาคโต โหติ? อิธ, มหานาม, อริยสาวโก สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. หิริมา โหติ, หิรียติ กายทุจฺจริเตน วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา. โอตฺตปฺปี โหติ, โอตฺตปฺปติ กายทุจฺจริเตน [Pg.19] วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน, โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา. พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย. เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถา สพฺยญฺชนา เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. สติมา โหติ, ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต, จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต, อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. เอวํ โข, มหานาม, อริยสาวโก สตฺตหิ สทฺธมฺเมหิ สมนฺนาคโต โหติ.

25. “මහානාමයෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා සප්ත සද්ධර්මයෙන් යුක්ත වන්නේ කෙසේද? මහානාමයෙනි, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා ශ්‍රද්ධාවන්තයෙක් වෙයි, තථාගතයන් වහන්සේගේ සම්බුද්ධත්වය මෙසේ විශ්වාස කරයි: 'ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේද අරහං වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථී වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක' යනුවෙනි. ඔහු හිරිගුණයෙන් යුක්ත වෙයි; කාය දුශ්චරිතයට, වාග් දුශ්චරිතයට සහ මනෝ දුශ්චරිතයට ලැජ්ජා වෙයි, ලාමක අකුසල ධර්මයන්ට පැමිණීමට ලැජ්ජා වෙයි. ඔහු ඔතප් ගුණයෙන් යුක්ත වෙයි; කාය දුශ්චරිතයට, වාග් දුශ්චරිතයට සහ මනෝ දුශ්චරිතයට බිය වෙයි, ලාමක අකුසල ධර්මයන්ට පැමිණීමට බිය වෙයි. ඔහු බහුශ්‍රැත වෙයි, අසා දැනගත් දේ දරන්නෙක් වෙයි, ධර්මය රැස් කරන්නෙක් වෙයි. මුල, මැද සහ අග යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ, සර්වසම්පූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ යම් බ්‍රහ්මචර්යාවක් ප්‍රකාශ කරන්නේද, එවැනි ධර්මයන් ඔහු බොහෝ සේ අසා ඇත්තේ වෙයි, දරා සිටින්නේ වෙයි, වචනයෙන් පුරුදු කළේ වෙයි, සිතින් විමසූවේ වෙයි, ප්‍රඥාවෙන් මනාව අවබෝධ කළේ වෙයි. ඔහු අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීමටත්, කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීමටත් පටන් ගත් වීර්යයෙන් යුතුව වාසය කරයි; කුසල ධර්මයන්හි ස්ථාවරව, දැඩි උත්සාහයෙන් හා අත් නොහළ වීර්යයෙන් යුක්ත වෙයි. ඔහු සිහි ඇතිව වසයි; උතුම් වූ සිහි නුවණින් යුක්ත වූ ඔහු, බොහෝ කලකට පෙර කළ දේ සහ කී දේ පවා නැවත නැවත සිහිපත් කරන්නෙක් වෙයි. ඔහු ප්‍රඥාවන්තයෙක් වෙයි; (ස්කන්ධයන්ගේ) ඇතිවීම සහ නැතිවීම අවබෝධ කරගන්නා වූ, ආර්ය වූ, කෙලෙස් විනිවිද යන, දුක කෙළවර කිරීම පිණිස මනාව පවතින ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. මහානාමයෙනි, ආර්ය ශ්‍රාවකයා සප්ත සද්ධර්මයෙන් යුක්ත වන්නේ මෙලෙසිනි.”

๒๖. ‘‘กถญฺจ, มหานาม, อริยสาวโก จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี? อิธ, มหานาม, อริยสาวโก วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ, สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, มหานาม, อริยสาวโก จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี.

26. “මහානාමය, ආර්ය ශ්‍රාවකයා උසස් සිත පිළිබඳ වූ, මෙලොව සැප විහරණයන් වූ සතර ධ්‍යානයන් කැමති පරිදි ලබන්නෙක්, නිදුක්ව ලබන්නෙක්, අපහසුවකින් තොරව ලබන්නෙක් වන්නේ කෙසේද? මහානාමය, මෙහිලා ආර්ය ශ්‍රාවකයා කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට එළඹ වාසය කරයි. විතර්ක විචාරයන්ගේ සන්සිඳීමෙන්, අධ්‍යාත්මික ප්‍රසාදය ඇති...පෙ... ද්විතීය ධ්‍යානයට එළඹ වාසය කරයි. ප්‍රීතිය කෙරෙහිද නොඇල්මෙන්...පෙ... තෘතීය ධ්‍යානයට එළඹ වාසය කරයි. සැපය ප්‍රහීණ කිරීමෙන් හා දුක ප්‍රහීණ කිරීමෙන්, කලින්ම සෝමනස්ස දෝමනස්සයන්ගේ අස්තංගමයෙන්...පෙ... චතුර්ථ ධ්‍යානයට එළඹ වාසය කරයි. මහානාමය, මෙසේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා උසස් සිත පිළිබඳ වූ, මෙලොව සැප විහරණයන් වූ සතර ධ්‍යානයන් කැමති පරිදි ලබන්නෙක්, නිදුක්ව ලබන්නෙක්, අපහසුවකින් තොරව ලබන්නෙක් වෙයි.”

๒๗. ‘‘ยโต โข, มหานาม, อริยสาวโก เอวํ สีลสมฺปนฺโน โหติ, เอวํ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ, เอวํ โภชเน มตฺตญฺญู โหติ, เอวํ ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ, เอวํ สตฺตหิ สทฺธมฺเมหิ สมนฺนาคโต โหติ, เอวํ จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อยํ วุจฺจติ, มหานาม, อริยสาวโก เสโข ปาฏิปโท อปุจฺจณฺฑตาย [Pg.20] สมาปนฺโน, ภพฺโพ อภินิพฺภิทาย, ภพฺโพ สมฺโพธาย, ภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย. เสยฺยถาปิ, มหานาม, กุกฺกุฏิยา อณฺฑานิ อฏฺฐ วา ทส วา ทฺวาทส วา ตานาสฺสุ กุกฺกุฏิยา สมฺมา อธิสยิตานิ สมฺมา ปริเสทิตานิ สมฺมา ปริภาวิตานิ, กิญฺจาปิ ตสฺสา กุกฺกุฏิยา น เอวํ อิจฺฉา อุปฺปชฺเชยฺย – ‘อโห วติเม กุกฺกุฏโปตกา ปาทนขสิขาย วา มุขตุณฺฑเกน วา อณฺฑโกสํ ปทาเลตฺวา โสตฺถินา อภินิพฺภิชฺเชยฺยุ’นฺติ, อถ โข ภพฺพาว เต กุกฺกุฏโปตกา ปาทนขสิขาย วา มุขตุณฺฑเกน วา อณฺฑโกสํ ปทาเลตฺวา โสตฺถินา อภินิพฺภิชฺชิตุํ. เอวเมว โข, มหานาม, ยโต อริยสาวโก เอวํ สีลสมฺปนฺโน โหติ, เอวํ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ, เอวํ โภชเน มตฺตญฺญู โหติ, เอวํ ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ, เอวํ สตฺตหิ สทฺธมฺเมหิ สมนฺนาคโต โหติ, เอวํ จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อยํ วุจฺจติ, มหานาม, อริยสาวโก เสโข ปาฏิปโท อปุจฺจณฺฑตาย สมาปนฺโน, ภพฺโพ อภินิพฺภิทาย, ภพฺโพ สมฺโพธาย, ภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย.

27. “මහානාමය, යම් හෙයකින් ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ සීලසම්පන්න වේද, මෙසේ ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවෘත ද්වාර ඇත්තෙක් වේද, මෙසේ භෝජනයෙහි මාත්‍රඥයෙක් වේද, මෙසේ නිදිවර්ජිතව වීර්ය කරන්නෙක් වේද, මෙසේ සප්ත සද්ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත වේද, මෙසේ උසස් සිත පිළිබඳ වූ මෙලොව සැප විහරණයන් වූ සතර ධ්‍යානයන් කැමති පරිදි, නිදුක්ව, අපහසුවකින් තොරව ලබන්නෙක් වේද, මහානාමය, එවිට මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා ‘පිළිවෙතෙහි යෙදුණු ශෛක්ෂයෙකු’ (සෙඛ පාටිපද) යැයි කියනු ලැබේ. ඔහු (කෙලෙසුන්ගෙන්) නොවැනසුණු බිජුවටක් හා සමානව, අවිද්‍යා අණ්ඩකෝෂය පළාගෙන මතුවීමට සුදුස්සෙකි, සම්බෝධිය (සත්‍යාවබෝධය) පිණිස සුදුස්සෙකි, අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේම සංඛ්‍යාත නිවන අවබෝධ කරගැනීමට සුදුස්සෙකි. මහානාමය, එය මෙබඳු උදාහරණයකි; කිකිළියකගේ බිත්තර අටක් හෝ දහයක් හෝ දොළහක් වේද, ඒ බිත්තර කිකිළිය විසින් මැනවින් රකින ලද, මැනවින් උණුසුම දෙන ලද, මැනවින් සුවඳ ගන්වන ලද (අනුභව කරන ලද) නම්, ඒ කිකිළියට ‘මේ කුකුළු පැටවුන් තමන්ගේ පාද නිය අගින් හෝ මුව තුඩින් හෝ බිත්තර කටුව පළාගෙන සුවසේ මතුවෙත්වා’ යන අදහසක් ඇති නොවුණද, ඒ කුකුළු පැටවුන් තමන්ගේ පාද නිය අගින් හෝ මුව තුඩින් හෝ බිත්තර කටුව පළාගෙන සුවසේ මතුවීමට සුදුසුමය. මහානාමය, එලෙසම යම් කලෙක ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ සීලසම්පන්න වේද, මෙසේ ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවෘත ද්වාර ඇත්තෙක් වේද, මෙසේ භෝජනයෙහි මාත්‍රඥයෙක් වේද, මෙසේ නිදිවර්ජිතව වීර්ය කරන්නෙක් වේද, මෙසේ සප්ත සද්ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත වේද, මෙසේ උසස් සිත පිළිබඳ වූ සතර ධ්‍යානයන් කැමති පරිදි, නිදුක්ව, අපහසුවකින් තොරව ලබන්නෙක් වේද, මහානාමය, එවිට මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා ‘පිළිවෙතෙහි යෙදුණු ශෛක්ෂයෙකු’ යැයි කියනු ලැබේ. ඔහු නොවැනසුණු බිජුවටක් හා සමානව, (අවිද්‍යාව) පළාගෙන මතුවීමට සුදුස්සෙකි, සම්බෝධිය පිණිස සුදුස්සෙකි, අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේමයට (නිවනට) සුදුස්සෙකි.”

๒๘. ‘‘ส โข โส, มหานาม, อริยสาวโก อิมํเยว อนุตฺตรํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ อาคมฺม อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, อยมสฺส ปฐมาภินิพฺภิทา โหติ กุกฺกุฏจฺฉาปกสฺเสว อณฺฑโกสมฺหา.

28. “මහානාමය, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා උපේක්ෂාවෙන් හා සතියෙන් පිරිසිදු වූ මේ අනුත්තර (චතුර්ථ ධ්‍යාන) සමාධියම ඇසුරු කොට අනේකවිධ වූ පූර්වේනිවාසය (පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ) සිහි කරයි. එනම්; එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්...පෙ... මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව අනේකවිධ පූර්වේනිවාසය සිහි කරයි. මෙය කුකුළු පැටවෙකු බිත්තර කටුව පළාගෙන මතුවන්නාක් මෙන්, ඔහුගේ ප්‍රථම මතුවීම (අවිද්‍යා පටලය පළාගෙන ඥානය පහළ වීම) වෙයි.”

‘‘ส โข โส, มหานาม, อริยสาวโก อิมํเย อนุตฺตรํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ อาคมฺม ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ, อยมสฺส ทุติยาภินิพฺภิทา โหติ กุกฺกุฏจฺฉาปกสฺเสว อณฺฑโกสมฺหา.

“මහානාමය, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා උපේක්ෂාවෙන් හා සතියෙන් පිරිසිදු වූ මේ අනුත්තර සමාධියම ඇසුරු කොට, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිවැසින් චුත වන, උපදින, හීන වූ, ප්‍රණීත වූ, යහපත් වර්ණ ඇති, අයහපත් වර්ණ ඇති, සුගතිගාමී වූ, දුගතිගාමී වූ සත්ත්වයන් දකී...පෙ... කර්මානුරූපව මිය යන උපදින සත්ත්වයන් පිළිබඳව දැනගනියි. මෙය කුකුළු පැටවෙකු බිත්තර කටුව පළාගෙන මතුවන්නාක් මෙන්, ඔහුගේ දෙවන මතුවීම වෙයි.”

‘‘ส โข โส, มหานาม, อริยสาวโก อิมํเยว อนุตฺตรํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ อาคมฺม อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยมสฺส ตติยาภินิพฺภิทา โหติ กุกฺกุฏจฺฉาปกสฺเสว อณฺฑโกสมฺหา.

“මහානාමය, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා උපේක්ෂාවෙන් හා සතියෙන් පිරිසිදු වූ මේ අනුත්තර සමාධියම ඇසුරු කොට, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට එයට එළඹ වාසය කරයි. මෙය කුකුළු පැටවෙකු බිත්තර කටුව පළාගෙන මතුවන්නාක් මෙන්, ඔහුගේ තෙවන මතුවීම වෙයි.”

๒๙. ‘‘ยมฺปิ [Pg.21], มหานาม, อริยสาวโก สีลสมฺปนฺโน โหติ, อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ; ยมฺปิ, มหานาม, อริยสาวโก อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหติ, อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ; ยมฺปิ, มหานาม, อริยสาวโก โภชเน มตฺตญฺญู โหติ, อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ; ยมฺปิ, มหานาม, อริยสาวโก ชาคริยํ อนุยุตฺโต โหติ, อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ; ยมฺปิ, มหานาม, อริยสาวโก สตฺตหิ สทฺธมฺเมหิ สมนฺนาคโต โหติ, อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ; ยมฺปิ, มหานาม, อริยสาวโก จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ.

29. “මහානාමය, යම් හෙයකින් ආර්ය ශ්‍රාවකයා සීල සම්පන්න වන්නේද, මෙයද ඔහුගේ ‘චරණය’ (ප්‍රතිපදාව) වන්නේය. මහානාමය, යම් හෙයකින් ආර්ය ශ්‍රාවකයා ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ දොරටු ඇත්තේ වන්නේද, මෙයද ඔහුගේ චරණය වන්නේය. මහානාමය, යම් හෙයකින් ආර්ය ශ්‍රාවකයා ආහාරයෙහි පමණ දන්නා බවින් යුක්ත වන්නේද, මෙයද ඔහුගේ චරණය වන්නේය. මහානාමය, යම් හෙයකින් ආර්ය ශ්‍රාවකයා නිදි වැරීමෙහි (අවදිව සිටීමෙහි) නිරන්තරයෙන් යෙදුණේ වන්නේද, මෙයද ඔහුගේ චරණය වන්නේය. මහානාමය, යම් හෙයකින් ආර්ය ශ්‍රාවකයා සප්ත සද්ධර්මයන්ගෙන් සමන්නාගත වන්නේද, මෙයද ඔහුගේ චරණය වන්නේය. මහානාමය, යම් හෙයකින් ආර්ය ශ්‍රාවකයා ඉතා උසස් සිත පිණිස පවත්නා වූ, මෙලොවදීම සැප විහරණය ලබා දෙන්නා වූ සතර ධ්‍යානයන් කැමති පරිදි ලබන්නේද, අපහසුවකින් තොරව ලබන්නේද, පීඩාවකින් තොරව ලබන්නේද, මෙයද ඔහුගේ චරණය වන්නේය.”

‘‘ยญฺจ โข, มหานาม, อริยสาวโก อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, อิทมฺปิสฺส โหติ วิชฺชาย; ยมฺปิ, มหานาม, อริยสาวโก ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ, อิทมฺปิสฺส โหติ วิชฺชาย. ยมฺปิ, มหานาม, อริยสาวโก อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิทมฺปิสฺส โหติ วิชฺชาย.

“මහානාමය, යම් හෙයකින් ආර්ය ශ්‍රාවකයා නන්වැදෑරුම් වූ පෙර විසූ භවයන් සිහිපත් කරන්නේද, එනම් එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්... මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව නන්වැදෑරුම් පෙර විසූ භවයන් සිහිපත් කරයිද, මෙය ඔහුගේ ‘විද්‍යාව’ වන්නේය. මහානාමය, යම් හෙයකින් ආර්ය ශ්‍රාවකයා පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය ඇසින් චුත වන්නා වූත්, උපදින්නා වූත්, හීන වූත්, ප්‍රණීත වූත්, මනා වර්ණ ඇත්තා වූත්, දුර්වර්ණ වූත්, සුගතිගාමී වූත්, දුගතිගාමී වූත්... කර්මානුරූපව සැරිසරන සත්වයන් දන්නේද, මෙයද ඔහුගේ විද්‍යාව වන්නේය. මහානාමය, යම් හෙයකින් ආර්ය ශ්‍රාවකයා ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයිද, මෙයද ඔහුගේ විද්‍යාව වන්නේය.”

‘‘อยํ วุจฺจติ, มหานาม, อริยสาวโก วิชฺชาสมฺปนฺโน อิติปิ จรณสมฺปนฺโน อิติปิ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน อิติปิ.

“මහානාමය, මේ ආර්ය ශ්‍රාවකයා විද්‍යාවෙන් සම්පන්න වූවෙක් යැයිද, චරණයෙන් සම්පන්න වූවෙක් යැයිද, විද්‍යාචරණයෙන් සම්පන්න වූවෙක් යැයිද කියනු ලැබේ.”

๓๐. ‘‘พฺรหฺมุนาเปสา, มหานาม, สนงฺกุมาเรน คาถา ภาสิตา –

30. “මහානාමය, සනංකුමාර බ්‍රහ්මයා විසින් ද මෙම ගාථාව දේශනා කරන ලදී –”

‘ขตฺติโย เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, เย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส’ติ.

“‘ගෝත්‍රය (පරම්පරාව) ගැන සලකන ජනයා අතර ක්ෂත්‍රියයා ශ්‍රේෂ්ඨ වේ. එහෙත් විද්‍යාචරණ ධර්මයන්ගෙන් සම්පන්න වූ යමෙක් වේද, ඔහු දෙවි මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේය’ කියායි.”

‘‘สา โข ปเนสา, มหานาม, พฺรหฺมุนา สนงฺกุมาเรน คาถา สุคีตา โน ทุคฺคีตา, สุภาสิตา โน ทุพฺภาสิตา, อตฺถสํหิตา โน อนตฺถสํหิตา, อนุมตา ภควตา’’ติ.

“මහානාමය, සනංකුමාර බ්‍රහ්මයා විසින් දේශනා කරන ලද ඒ ගාථාව මනාකොට ගයන ලද්දකි, වැරදි ලෙස ගයන ලද්දක් නොවේ; මනාකොට පවසන ලද්දකි, වැරදි ලෙස පවසන ලද්දක් නොවේ; අර්ථ සහිතය, අනර්ථ සහිත නොවේ; එය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්ද අනුමත කරන ලද්දකි.”

อถ [Pg.22] โข ภควา อุฏฺฐหิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘สาธุ สาธุ, อานนฺท, สาธุ โข ตฺวํ, อานนฺท, กาปิลวตฺถวานํ สกฺยานํ เสขํ ปาฏิปทํ อภาสี’’ติ.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ (සමාපත්තියෙන්) නැගී සිට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: “සාදු, සාදු ආනන්දය! ආනන්දය, ඔබ කිඹුල්වත් පුර වැසි ශාක්‍යයන්ට සේඛ ප්‍රතිපදාව මනාකොට දේශනා කළෙහිය.”

อิทมโวจายสฺมา อานนฺโท. สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อตฺตมนา กาปิลวตฺถวา สกฺยา อายสฺมโต อานนฺทสฺส ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ මෙය දේශනා කළ සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ එය අනුමත කළ සේක. කිඹුල්වත් පුර වැසි ශාක්‍යයෝ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්ගේ දේශනාව කෙරෙහි ඉමහත් සතුටට පත්ව එය පිළිගත්තෝය.

เสขสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ.

තෙවන සේඛ සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๔. โปตลิยสุตฺตํ

4. පෝතලිය සූත්‍රය

๓๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา องฺคุตฺตราเปสุ วิหรติ อาปณํ นาม องฺคุตฺตราปานํ นิคโม. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อาปณํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อาปเณ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยนญฺญตโร วนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมิ ทิวาวิหาราย. ตํ วนสณฺฑํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. โปตลิโยปิ โข คหปติ สมฺปนฺนนิวาสนปาวุรโณ ฉตฺตุปาหนาหิ ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน เยน โส วนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ วนสณฺฑํ อชฺโฌคาเหตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข โปตลิยํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สํวิชฺชนฺติ โข, คหปติ, อาสนานิ; สเจ อากงฺขสิ นิสีทา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, โปตลิโย คหปติ ‘‘คหปติวาเทน มํ สมโณ โคตโม สมุทาจรตี’’ติ กุปิโต อนตฺตมโน ตุณฺหี อโหสิ. ทุติยมฺปิ โข ภควา…เป… ตติยมฺปิ โข ภควา โปตลิยํ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘สํวิชฺชนฺติ โข, คหปติ, อาสนานิ; สเจ อากงฺขสิ นิสีทา’’ติ. ‘‘เอวํ วุตฺเต, โปตลิโย คหปติ คหปติวาเทน มํ สมโณ โคตโม สมุทาจรตี’’ติ กุปิโต อนตฺตมโน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ตยิทํ, โภ โคตม, นจฺฉนฺนํ, ตยิทํ นปฺปติรูปํ, ยํ มํ ตฺวํ คหปติวาเทน สมุทาจรสี’’ติ. ‘‘เต หิ เต, คหปติ, อาการา, เต ลิงฺคา[Pg.23], เต นิมิตฺตา ยถา ตํ คหปติสฺสา’’ติ. ‘‘ตถา หิ ปน เม, โภ โคตม, สพฺเพ กมฺมนฺตา ปฏิกฺขิตฺตา, สพฺเพ โวหารา สมุจฺฉินฺนา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน เต, คหปติ, สพฺเพ กมฺมนฺตา ปฏิกฺขิตฺตา, สพฺเพ โวหารา สมุจฺฉินฺนา’’ติ? ‘‘อิธ เม, โภ โคตม, ยํ อโหสิ ธนํ วา ธญฺญํ วา รชตํ วา ชาตรูปํ วา สพฺพํ ตํ ปุตฺตานํ ทายชฺชํ นิยฺยาตํ, ตตฺถาหํ อโนวาที อนุปวาที ฆาสจฺฉาทนปรโม วิหรามิ. เอวํ โข เม, โภ โคตม, สพฺเพ กมฺมนฺตา ปฏิกฺขิตฺตา, สพฺเพ โวหารา สมุจฺฉินฺนา’’ติ. ‘‘อญฺญถา โข ตฺวํ, คหปติ, โวหารสมุจฺเฉทํ วทสิ, อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย โวหารสมุจฺเฉโท โหตี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, อริยสฺส วินเย โวหารสมุจฺเฉโท โหติ? สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย โวหารสมุจฺเฉโท โหตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, คหปติ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โปตลิโย คหปติ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ.

31. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අංගුත්තරාප ජනපදයෙහි ආපණ නම් වූ අංගුත්තරාපවරුන්ගේ නියම් ගමෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ආපණ නියම් ගමට පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩම කළ සේක. ආපණ නියම් ගමෙහි පිණ්ඩපාතය සඳහා හැසිර, දහවල් ආහාරයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී ආපසු වැඩම කොට, එක්තරා වන ලැහැබක් කරා දිවා විහරණය පිණිස වැඩම කළ සේක. ඒ වන ලැහැබට ඇතුළු වී එක්තරා රුක් මුලක දිවා විහරණය සඳහා වැඩහුන් සේක. පොතලිය ගෘහපතියා ද මනා කොට වස්ත්‍ර හැඳ පෙරවා, කුඩයක් හා පාවහන් ද රැගෙන විවේකීව සක්මන් කරමින් ඒ වන ලැහැබ වෙත පැමිණියේය. වන ලැහැබට ඇතුළු වූ ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණේය. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කටයුතු පිළිසඳර කතා නිමවා ඔහු එක් පසෙක සිටියේය. එක් පසෙක සිටි පොතලිය ගෘහපතියාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “ගෘහපතිය, අසුන් තිබේ; ඉදින් කැමති නම් හිඳගන්න.” මෙසේ වදාළ කල්හි, “ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මට ‘ගෘහපති’ යන නාමයෙන් ඇමතූහ” යි පොතලිය ගෘහපතියා කිපුණේ, අමනාපයට පත්ව නිශ්ශබ්ද විය. දෙවන වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ... පෙ... තෙවන වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පොතලිය ගෘහපතියාට මෙසේ වදාළ සේක: “ගෘහපතිය, අසුන් තිබේ; ඉදින් කැමති නම් හිඳගන්න.” මෙසේ වදාළ කල්හි, “ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මට ‘ගෘහපති’ යන නාමයෙන් ඇමතූහ” යි පොතලිය ගෘහපතියා කිපුණේ, අමනාපයට පත්ව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ මට ‘ගෘහපති’ යන වචනයෙන් ඇමතීම සුදුසු නැත, එය නොගැලපේ.” “ගෘහපතිය, ඔබේ ඒ ආකාරයන්, ඒ ලක්ෂණයන් හා ඒ සලකුණු ගෘහපතියෙකුට පවතින පරිදිම තිබේ.” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ වුවද මා විසින් සියලු කටයුතු අත්හරින ලදී, සියලු ව්‍යවහාරයන් සිඳලන ලදී.” “ගෘහපතිය, ඔබ සියලු කටයුතු අත්හැරියේ කෙසේද? සියලු ව්‍යවහාරයන් සිඳලූයේ කෙසේද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මට යම් ධනයක්, ධාන්‍යයක්, රිදී හෝ රන් තිබුණේ ද, ඒ සියල්ල දරුවන්ට දායාද වශයෙන් පවරා දෙන ලදී. එහිදී මම අනුශාසනා නොකරන්නෙක්, දොස් නොකියන්නෙක්ව, ආහාර හා වස්ත්‍ර පමණක් ප්‍රමුඛ කොට ගෙන වාසය කරමි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මා විසින් සියලු කටයුතු අත්හරින ලද්දේත්, සියලු ව්‍යවහාරයන් සිඳලන ලද්දේත් මෙසේය.” “ගෘහපතිය, ඔබ පවසන්නේ එක් ආකාරයක ව්‍යවහාර සිඳලීමකි. එහෙත් ආර්ය විනයෙහි ව්‍යවහාර සිඳලීම මීට වඩා වෙනස්ය.” “ස්වාමීනී, ආර්ය විනයෙහි ව්‍යවහාර සිඳලීම සිදුවන්නේ කෙසේද? ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආර්ය විනයෙහි ව්‍යවහාර සිඳලීම සිදුවන ආකාරය ගැන මට ධර්මය දේශනා කරනු මැනවි.” “ගෘහපතිය, එසේ නම් අසන්න, මනා කොට මනසෙහි තබා ගන්න; මම පවසන්නෙමි.” “එසේය, ස්වාමීනී” යැයි පොතලිය ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය.

๓๒. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐ โข อิเม, คหปติ, ธมฺมา อริยสฺส วินเย โวหารสมุจฺเฉทาย สํวตฺตนฺติ. กตเม อฏฺฐ? อปาณาติปาตํ นิสฺสาย ปาณาติปาโต ปหาตพฺโพ; ทินฺนาทานํ นิสฺสาย อทินฺนาทานํ ปหาตพฺพํ; สจฺจวาจํ นิสฺสาย มุสาวาโท ปหาตพฺโพ; อปิสุณํ วาจํ นิสฺสาย ปิสุณา วาจา ปหาตพฺพา; อคิทฺธิโลภํ นิสฺสาย คิทฺธิโลโภ ปหาตพฺโพ; อนินฺทาโรสํ นิสฺสาย นินฺทาโรโส ปหาตพฺโพ; อกฺโกธูปายาสํ นิสฺสาย โกธูปายาโส ปหาตพฺโพ; อนติมานํ นิสฺสาย อติมาโน ปหาตพฺโพ. อิเม โข, คหปติ, อฏฺฐ ธมฺมา สํขิตฺเตน วุตฺตา, วิตฺถาเรน อวิภตฺตา, อริยสฺส วินเย โวหารสมุจฺเฉทาย สํวตฺตนฺตี’’ติ. ‘‘เย เม, ภนฺเต, ภควตา อฏฺฐ ธมฺมา สํขิตฺเตน วุตฺตา, วิตฺถาเรน อวิภตฺตา, อริยสฺส วินเย โวหารสมุจฺเฉทาย สํวตฺตนฺติ, สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา อิเม อฏฺฐ ธมฺเม วิตฺถาเรน วิภชตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ‘‘เตน หิ, คหปติ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โปตลิโย คหปติ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

32. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “ගෘහපතිය, ආර්ය විනයෙහි ව්‍යවහාර සිඳලීම පිණිස පවතින ධර්ම අටක් මෙහි වෙති. ඒ අට මොනවාද? ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීම ඇසුරු කොට ප්‍රාණඝාතය අත්හළ යුතුය; දෙන දෙයම ගැනීම ඇසුරු කොට නොදුන් දෙය ගැනීම අත්හළ යුතුය; සත්‍ය වචනය ඇසුරු කොට මුසාවාදය අත්හළ යුතුය; කේලාම් නොකීම ඇසුරු කොට කේලාම් කීම අත්හළ යුතුය; ලෝභ නොවීම ඇසුරු කොට ලෝභය අත්හළ යුතුය; නින්දා අපහාස නොකිරීම ඇසුරු කොට නින්දා අපහාස කිරීම අත්හළ යුතුය; ක්‍රෝධයෙන් හා දැවීමෙන් තොර වීම ඇසුරු කොට ක්‍රෝධය හා දැවෙන ස්වභාවය අත්හළ යුතුය; අහංකාර නොවීම ඇසුරු කොට අහංකාරය අත්හළ යුතුය. ගෘහපතිය, ආර්ය විනයෙහි ව්‍යවහාර සිඳලීම පිණිස පවතින මේ ධර්ම අට කෙටියෙන් පවසන ලදී, විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වන ලද්දේ නැත.” “ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ආර්ය විනයෙහි ව්‍යවහාර සිඳලීම පිණිස පවතින මේ ධර්ම අට කෙටියෙන් වදාරන ලදී, විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වන ලද්දේ නැත. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුකම්පාව උපදවා ගෙන මේ ධර්ම අට විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වන සේක් නම් මැනවි.” “ගෘහපතිය, එසේ නම් අසන්න, මනා කොට මනසෙහි තබා ගන්න; මම පවසන්නෙමි.” “එසේය, ස්වාමීනී” යැයි පොතලිය ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

๓๓. ‘‘‘อปาณาติปาตํ [Pg.24] นิสฺสาย ปาณาติปาโต ปหาตพฺโพ’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เยสํ โข อหํ สํโยชนานํ เหตุ ปาณาติปาตี อสฺสํ, เตสาหํ สํโยชนานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย ปฏิปนฺโน. อหญฺเจว โข ปน ปาณาติปาตี อสฺสํ, อตฺตาปิ มํ อุปวเทยฺย ปาณาติปาตปจฺจยา, อนุวิจฺจาปิ มํ วิญฺญู ครเหยฺยุํ ปาณาติปาตปจฺจยา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา ปาณาติปาตปจฺจยา. เอตเทว โข ปน สํโยชนํ เอตํ นีวรณํ ยทิทํ ปาณาติปาโต. เย จ ปาณาติปาตปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, ปาณาติปาตา ปฏิวิรตสฺส เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ’. ‘อปาณาติปาตํ นิสฺสาย ปาณาติปาโต ปหาตพฺโพ’ติ – อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

33. “‘ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීම ඇසුරු කරගෙන ප්‍රාණඝාතය ප්‍රහාණය කළ යුතුය’ යනුවෙන් මෙසේ වදාරන ලදී. මෙය කුමක් අරභයා වදාරන ලද්දක්ද? ගෘහපතිය, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ නුවණින් සලකයි: ‘යම් සංයෝජන (බැඳීම්) හේතුවෙන් මා ප්‍රාණඝාතයෙහි යෙදෙන්නෙකු වන්නේ නම්, ඒ සංයෝජන ප්‍රහාණය කිරීම පිණිසත්, මුලිනුපුටා දැමීම පිණිසත් මම පිළිපැද සිටිමි. ඉදින් මම ප්‍රාණඝාතයෙහි යෙදෙන්නෙකු වුවහොත්, ප්‍රාණඝාතය කළේ ය යන හේතුවෙන් තමාම තමාට දොස් නගනු ඇත. නුවණැත්තෝ ද විමසා බලා ප්‍රාණඝාතය හේතුවෙන් මට ගර්හා කරනු ඇත. එමෙන්ම ප්‍රාණඝාතය හේතුවෙන් ශරීරය බිඳී මරණින් මතු දුගතියක්ම අපේක්ෂා කළ යුතුය. මේ ප්‍රාණඝාතයම සංයෝජනයකි, මෙයම නීවරණයකි (බාධාවකි). ප්‍රාණඝාතය හේතුවෙන් යම් ආශ්‍රව, පීඩා හා දැවිලි හටගන්නේ නම්, ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකී සිටින්නාට ඒ ආශ්‍රව, පීඩා හා දැවිලි ඇති නොවේ.’ මෙසේ ‘ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීම ඇසුරු කරගෙන ප්‍රාණඝාතය ප්‍රහාණය කළ යුතුය’ යනුවෙන් යමක් වදාරන ලද්දේ නම්, එය වදාරන ලද්දේ මේ කරුණ මුල් කරගෙනය.”

๓๔. ‘‘‘ทินฺนาทานํ นิสฺสาย อทินฺนาทานํ ปหาตพฺพ’นฺติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เยสํ โข อหํ สํโยชนานํ เหตุ อทินฺนาทายี อสฺสํ, เตสาหํ สํโยชนานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย ปฏิปนฺโน. อหญฺเจว โข ปน อทินฺนาทายี อสฺสํ, อตฺตาปิ มํ อุปวเทยฺย อทินฺนาทานปจฺจยา, อนุวิจฺจาปิ มํ วิญฺญู ครเหยฺยุํ อทินฺนาทานปจฺจยา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา อทินฺนาทานปจฺจยา. เอตเทว โข ปน สํโยชนํ เอตํ นีวรณํ ยทิทํ อทินฺนาทานํ. เย จ อทินฺนาทานปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตสฺส เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ’. ‘ทินฺนาทานํ นิสฺสาย อทินฺนาทานํ ปหาตพฺพ’นฺติ – อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

34. “‘දුන් දෙය ගැනීම (අදත්තාදානයෙන් වැළකීම) ඇසුරු කරගෙන සොරකම (අදත්තාදානය) ප්‍රහාණය කළ යුතුය’ යනුවෙන් මෙසේ වදාරන ලදී. මෙය කුමක් අරභයා වදාරන ලද්දක්ද? ගෘහපතිය, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ නුවණින් සලකයි: ‘යම් සංයෝජන හේතුවෙන් මා සොරකමෙහි යෙදෙන්නෙකු වන්නේ නම්, ඒ සංයෝජන ප්‍රහාණය කිරීම පිණිසත්, මුලිනුපුටා දැමීම පිණිසත් මම පිළිපැද සිටිමි. ඉදින් මම සොරකම් කරන්නෙකු වුවහොත්, සොරකම කළේ ය යන හේතුවෙන් තමාම තමාට දොස් නගනු ඇත. නුවණැත්තෝ ද විමසා බලා සොරකම හේතුවෙන් මට ගර්හා කරනු ඇත. එමෙන්ම සොරකම හේතුවෙන් ශරීරය බිඳී මරණින් මතු දුගතියක්ම අපේක්ෂා කළ යුතුය. මේ සොරකමම සංයෝජනයකි, මෙයම නීවරණයකි. සොරකම හේතුවෙන් යම් ආශ්‍රව, පීඩා හා දැවිලි හටගන්නේ නම්, සොරකමෙන් වැළකී සිටින්නාට ඒ ආශ්‍රව, පීඩා හා දැවිලි ඇති නොවේ.’ මෙසේ ‘දුන් දෙය ගැනීම ඇසුරු කරගෙන සොරකම ප්‍රහාණය කළ යුතුය’ යනුවෙන් යමක් වදාරන ලද්දේ නම්, එය වදාරන ලද්දේ මේ කරුණ මුල් කරගෙනය.”

๓๕. ‘‘‘สจฺจวาจํ นิสฺสาย มุสาวาโท ปหาตพฺโพ’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เยสํ โข อหํ สํโยชนานํ เหตุ มุสาวาที อสฺสํ, เตสาหํ สํโยชนานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย ปฏิปนฺโน. อหญฺเจว โข ปน มุสาวาที อสฺสํ, อตฺตาปิ มํ อุปวเทยฺย มุสาวาทปจฺจยา, อนุวิจฺจาปิ มํ วิญฺญู ครเหยฺยุํ มุสาวาทปจฺจยา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา มุสาวาทปจฺจยา. เอตเทว โข ปน สํโยชนํ เอตํ นีวรณํ ยทิทํ [Pg.25] มุสาวาโท. เย จ มุสาวาทปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, มุสาวาทา ปฏิวิรตสฺส เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ’. ‘สจฺจวาจํ นิสฺสาย มุสาวาโท ปหาตพฺโพ’ติ – อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

35. “‘සත්‍ය වචනය ඇසුරු කරගෙන බොරු කීම (මුසාවාදය) ප්‍රහාණය කළ යුතුය’ යනුවෙන් මෙසේ වදාරන ලදී. මෙය කුමක් අරභයා වදාරන ලද්දක්ද? ගෘහපතිය, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ නුවණින් සලකයි: ‘යම් සංයෝජන හේතුවෙන් මා බොරු කියන්නෙකු වන්නේ නම්, ඒ සංයෝජන ප්‍රහාණය කිරීම පිණිසත්, මුලිනුපුටා දැමීම පිණිසත් මම පිළිපැද සිටිමි. ඉදින් මම බොරු කියන්නෙකු වුවහොත්, බොරු කීම හේතුවෙන් තමාම තමාට දොස් නගනු ඇත. නුවණැත්තෝ ද විමසා බලා බොරු කීම හේතුවෙන් මට ගර්හා කරනු ඇත. එමෙන්ම බොරු කීම හේතුවෙන් ශරීරය බිඳී මරණින් මතු දුගතියක්ම අපේක්ෂා කළ යුතුය. මේ බොරු කීමම සංයෝජනයකි, මෙයම නීවරණයකි. බොරු කීම හේතුවෙන් යම් ආශ්‍රව, පීඩා හා දැවිලි හටගන්නේ නම්, බොරු කීමෙන් වැළකී සිටින්නාට ඒ ආශ්‍රව, පීඩා හා දැවිලි ඇති නොවේ.’ මෙසේ ‘සත්‍ය වචනය ඇසුරු කරගෙන බොරු කීම ප්‍රහාණය කළ යුතුය’ යනුවෙන් යමක් වදාරන ලද්දේ නම්, එය වදාරන ලද්දේ මේ කරුණ මුල් කරගෙනය.”

๓๖. ‘‘‘อปิสุณํ วาจํ นิสฺสาย ปิสุณา วาจา ปหาตพฺพา’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เยสํ โข อหํ สํโยชนานํ เหตุ ปิสุณวาโจ อสฺสํ, เตสาหํ สํโยชนานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย ปฏิปนฺโน. อหญฺเจว โข ปน ปิสุณวาโจ อสฺสํ, อตฺตาปิ มํ อุปวเทยฺย ปิสุณวาจาปจฺจยา, อนุวิจฺจาปิ มํ วิญฺญู ครเหยฺยุํ ปิสุณวาจาปจฺจยา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา ปิสุณวาจาปจฺจยา. เอตเทว โข ปน สํโยชนํ เอตํ นีวรณํ ยทิทํ ปิสุณา วาจา. เย จ ปิสุณวาจาปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตสฺส เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ’. ‘อปิสุณํ วาจํ นิสฺสาย ปิสุณา วาจา ปหาตพฺพา’ติ – อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

36. “‘කේලාම් නොකීම ඇසුරු කරගෙන කේලාම් කීම (පිසුණා වාචාව) ප්‍රහාණය කළ යුතුය’ යනුවෙන් මෙසේ වදාරන ලදී. මෙය කුමක් අරභයා වදාරන ලද්දක්ද? ගෘහපතිය, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ නුවණින් සලකයි: ‘යම් සංයෝජන හේතුවෙන් මා කේලාම් කියන්නෙකු වන්නේ නම්, ඒ සංයෝජන ප්‍රහාණය කිරීම පිණිසත්, මුලිනුපුටා දැමීම පිණිසත් මම පිළිපැද සිටිමි. ඉදින් මම කේලාම් කියන්නෙකු වුවහොත්, කේලාම් කීම හේතුවෙන් තමාම තමාට දොස් නගනු ඇත. නුවණැත්තෝ ද විමසා බලා කේලාම් කීම හේතුවෙන් මට ගර්හා කරනු ඇත. එමෙන්ම කේලාම් කීම හේතුවෙන් ශරීරය බිඳී මරණින් මතු දුගතියක්ම අපේක්ෂා කළ යුතුය. මේ කේලාම් කීමම සංයෝජනයකි, මෙයම නීවරණයකි. කේලාම් කීම හේතුවෙන් යම් ආශ්‍රව, පීඩා හා දැවිලි හටගන්නේ නම්, කේලාම් කීමෙන් වැළකී සිටින්නාට ඒ ආශ්‍රව, පීඩා හා දැවිලි ඇති නොවේ.’ මෙසේ ‘කේලාම් නොකීම ඇසුරු කරගෙන කේලාම් කීම ප්‍රහාණය කළ යුතුය’ යනුවෙන් යමක් වදාරන ලද්දේ නම්, එය වදාරන ලද්දේ මේ කරුණ මුල් කරගෙනය.”

๓๗. ‘‘‘อคิทฺธิโลภํ นิสฺสาย คิทฺธิโลโภ ปหาตพฺโพ’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เยสํ โข อหํ สํโยชนานํ เหตุ คิทฺธิโลภี อสฺสํ, เตสาหํ สํโยชนานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย ปฏิปนฺโน. อหญฺเจว โข ปน คิทฺธิโลภี อสฺสํ, อตฺตาปิ มํ อุปวเทยฺย คิทฺธิโลภปจฺจยา, อนุวิจฺจาปิ มํ วิญฺญู ครเหยฺยุํ คิทฺธิโลภปจฺจยา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา คิทฺธิโลภปจฺจยา. เอตเทว โข ปน สํโยชนํ เอตํ นีวรณํ ยทิทํ คิทฺธิโลโภ. เย จ คิทฺธิโลภปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, คิทฺธิโลภา ปฏิวิรตสฺส เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ’. ‘อคิทฺธิโลภํ นิสฺสาย คิทฺธิโลโภ ปหาตพฺโพ’ติ – อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

37. ‘‘ගිජු ලෝභයෙන් තොරවීම ඇසුරු කරගෙන ගිජු ලෝභය ප්‍රහීණ කළ යුතුය’ යැයි මෙසේ වදාරන ලදී. එය වදාරන ලද්දේ කුමක් අරභයාද? ගෘහපතිය, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ නුවණින් කල්පනා කරයි: ‘යම් සංයෝජනයන් හේතුවෙන් මම ගිජු ලෝභ ඇත්තෙකු වන්නෙම්ද, ඒ සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කරනු පිණිස, සහමුලින්ම සිඳලනු පිණිස මම පිළිපන්ව සිටිමි. ඉදින් මම ගිජු ලෝභ ඇත්තෙකු වුවහොත්, ඒ ගිජු ලෝභය හේතුවෙන් මාගේ සිතම මට දොස් නගන්නේය. නුවණැත්තෝද කරුණු විමසා බලා ගිජු ලෝභය නිසා මට ගර්හා කරන්නාහ. ශරීරය බිඳී මරණින් මතු ගිජු ලෝභය හේතුවෙන් දුගතියක්ම අපේක්ෂා කළ යුතුය. මේ ගිජු ලෝභයම සංයෝජනයකි, මෙයම නීවරණයකි. ගිජු ලෝභය හේතුවෙන් යම් ආසව, පීඩා හා දැවිලි උපදින්නේ නම්, ගිජු ලෝභයෙන් වෙන්වූ තැනැත්තාට ඒ ආසව, පීඩා හා දැවිලි ඇති නොවේ.’ ‘ගිජු ලෝභයෙන් තොරවීම ඇසුරු කරගෙන ගිජු ලෝභය ප්‍රහීණ කළ යුතුය’ යැයි යමක් වදාරන ලද්දේ නම්, එය වදාරන ලද්දේ මේ කරුණ අරභයාය.

๓๘. ‘‘‘อนินฺทาโรสํ นิสฺสาย นินฺทาโรโส ปหาตพฺโพ’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เยสํ โข อหํ สํโยชนานํ เหตุ นินฺทาโรสี อสฺสํ, เตสาหํ [Pg.26] สํโยชนานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย ปฏิปนฺโน. อหญฺเจว โข ปน นินฺทาโรสี อสฺสํ, อตฺตาปิ มํ อุปวเทยฺย นินฺทาโรสปจฺจยา, อนุวิจฺจาปิ มํ วิญฺญู ครเหยฺยุํ นินฺทาโรสปจฺจยา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา นินฺทาโรสปจฺจยา. เอตเทว โข ปน สํโยชนํ เอตํ นีวรณํ ยทิทํ นินฺทาโรโส. เย จ นินฺทาโรสปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, อนินฺทาโรสิสฺส เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ’. ‘อนินฺทาโรสํ นิสฺสาย นินฺทาโรโส ปหาตพฺโพ’ติ – อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

38. ‘‘නින්දා අපහාස හා කෝපයෙන් තොරවීම ඇසුරු කරගෙන නින්දා අපහාස හා කෝපය (නින්දාරෝසය) ප්‍රහීණ කළ යුතුය’ යැයි මෙසේ වදාරන ලදී. එය වදාරන ලද්දේ කුමක් අරභයාද? ගෘහපතිය, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ නුවණින් කල්පනා කරයි: ‘යම් සංයෝජනයන් හේතුවෙන් මම නින්දා අපහාස කරන්නෙකු වන්නෙම්ද, ඒ සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කරනු පිණිස, සහමුලින්ම සිඳලනු පිණිස මම පිළිපන්ව සිටිමි. ඉදින් මම නින්දා අපහාස කරන්නෙකු වුවහොත්, ඒ නින්දා අපහාස කිරීම හේතුවෙන් මාගේ සිතම මට දොස් නගන්නේය. නුවණැත්තෝද කරුණු විමසා බලා නින්දා අපහාස කිරීම නිසා මට ගර්හා කරන්නාහ. ශරීරය බිඳී මරණින් මතු නින්දා අපහාස කිරීම හේතුවෙන් දුගතියක්ම අපේක්ෂා කළ යුතුය. මේ නින්දා අපහාස කිරීමම සංයෝජනයකි, මෙයම නීවරණයකි. නින්දා අපහාස කිරීම හේතුවෙන් යම් ආසව, පීඩා හා දැවිලි උපදින්නේ නම්, නින්දා අපහාස කිරීමෙන් වෙන්වූ තැනැත්තාට ඒ ආසව, පීඩා හා දැවිලි ඇති නොවේ.’ ‘නින්දා අපහාස හා කෝපයෙන් තොරවීම ඇසුරු කරගෙන නින්දා අපහාස හා කෝපය ප්‍රහීණ කළ යුතුය’ යැයි යමක් වදාරන ලද්දේ නම්, එය වදාරන ලද්දේ මේ කරුණ අරභයාය.

๓๙. ‘‘‘อกฺโกธูปายาสํ นิสฺสาย โกธูปายาโส ปหาตพฺโพ’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เยสํ โข อหํ สํโยชนานํ เหตุ โกธูปายาสี อสฺสํ, เตสาหํ สํโยชนานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย ปฏิปนฺโน. อหญฺเจว โข ปน โกธูปายาสี อสฺสํ, อตฺตาปิ มํ อุปวเทยฺย โกธูปายาสปจฺจยา, อนุวิจฺจาปิ มํ วิญฺญู ครเหยฺยุํ โกธูปายาสปจฺจยา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา โกธูปายาสปจฺจยา. เอตเทว โข ปน สํโยชนํ เอตํ นีวรณํ ยทิทํ โกธูปายาโส. เย จ โกธูปายาสปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, อกฺโกธูปายาสิสฺส เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ’. ‘อกฺโกธูปายาสํ นิสฺสาย โกธูปายาโส ปหาตพฺโพ’ติ – อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

39. ‘‘ක්‍රෝධයෙන් හා දැඩි පීඩාවෙන් (බද්ධ වෛරයෙන්) තොරවීම ඇසුරු කරගෙන ක්‍රෝධය හා දැඩි පීඩාව (කෝධූපයාසය) ප්‍රහීණ කළ යුතුය’ යැයි මෙසේ වදාරන ලදී. එය වදාරන ලද්දේ කුමක් අරභයාද? ගෘහපතිය, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ නුවණින් කල්පනා කරයි: ‘යම් සංයෝජනයන් හේතුවෙන් මම ක්‍රෝධ කරන්නෙකු වන්නෙම්ද, ඒ සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කරනු පිණිස, සහමුලින්ම සිඳලනු පිණිස මම පිළිපන්ව සිටිමි. ඉදින් මම ක්‍රෝධ කරන්නෙකු වුවහොත්, ඒ ක්‍රෝධ කිරීම හේතුවෙන් මාගේ සිතම මට දොස් නගන්නේය. නුවණැත්තෝද කරුණු විමසා බලා ක්‍රෝධය නිසා මට ගර්හා කරන්නාහ. ශරීරය බිඳී මරණින් මතු ක්‍රෝධ කිරීම හේතුවෙන් දුගතියක්ම අපේක්ෂා කළ යුතුය. මේ ක්‍රෝධය හා දැඩි පීඩාවම සංයෝජනයකි, මෙයම නීවරණයකි. ක්‍රෝධය හා දැඩි පීඩාව හේතුවෙන් යම් ආසව, වෙහෙස හා දැවිලි උපදින්නේ නම්, ක්‍රෝධයෙන් හා දැඩි පීඩාවෙන් වෙන්වූ තැනැත්තාට ඒ ආසව, වෙහෙස හා දැවිලි ඇති නොවේ.’ ‘ක්‍රෝධයෙන් හා දැඩි පීඩාවෙන් තොරවීම ඇසුරු කරගෙන ක්‍රෝධය හා දැඩි පීඩාව ප්‍රහීණ කළ යුතුය’ යැයි යමක් වදාරන ලද්දේ නම්, එය වදාරන ලද්දේ මේ කරුණ අරභයාය.

๔๐. ‘‘‘อนติมานํ นิสฺสาย อติมาโน ปหาตพฺโพ’ติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ, กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ? อิธ, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘เยสํ โข อหํ สํโยชนานํ เหตุ อติมานี อสฺสํ, เตสาหํ สํโยชนานํ ปหานาย สมุจฺเฉทาย ปฏิปนฺโน. อหญฺเจว โข ปน อติมานี อสฺสํ, อตฺตาปิ มํ อุปวเทยฺย อติมานปจฺจยา, อนุวิจฺจาปิ มํ วิญฺญู ครเหยฺยุํ อติมานปจฺจยา, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา อติมานปจฺจยา. เอตเทว โข ปน สํโยชนํ เอตํ นีวรณํ ยทิทํ อติมาโน. เย จ อติมานปจฺจยา อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา, อนติมานิสฺส เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ’. ‘อนติมานํ นิสฺสาย อติมาโน ปหาตพฺโพ’ติ – อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ.

40. ‘‘නිහතමානී බව (අධික මානයක් නැති බව) ඇසුරු කරගෙන අතිමානය ප්‍රහීණ කළ යුතුය’ යැයි මෙසේ වදාරන ලදී. එය වදාරන ලද්දේ කුමක් අරභයාද? ගෘහපතිය, මෙහි ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ නුවණින් කල්පනා කරයි: ‘යම් සංයෝජනයන් හේතුවෙන් මම අතිමානය ඇත්තෙකු වන්නෙම්ද, ඒ සංයෝජනයන් ප්‍රහීණ කරනු පිණිස, සහමුලින්ම සිඳලනු පිණිස මම පිළිපන්ව සිටිමි. ඉදින් මම අතිමානය ඇත්තෙකු වුවහොත්, ඒ අතිමානය හේතුවෙන් මාගේ සිතම මට දොස් නගන්නේය. නුවණැත්තෝද කරුණු විමසා බලා අතිමානය නිසා මට ගර්හා කරන්නාහ. ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අතිමානය හේතුවෙන් දුගතියක්ම අපේක්ෂා කළ යුතුය. මේ අතිමානයම සංයෝජනයකි, මෙයම නීවරණයකි. අතිමානය හේතුවෙන් යම් ආසව, පීඩා හා දැවිලි උපදින්නේ නම්, අතිමානයෙන් තොර තැනැත්තාට ඒ ආසව, පීඩා හා දැවිලි ඇති නොවේ.’ ‘නිහතමානී බව ඇසුරු කරගෙන අතිමානය ප්‍රහීණ කළ යුතුය’ යැයි යමක් වදාරන ලද්දේ නම්, එය වදාරන ලද්දේ මේ කරුණ අරභයාය.

๔๑. ‘‘อิเม [Pg.27] โข, คหปติ, อฏฺฐ ธมฺมา สํขิตฺเตน วุตฺตา, วิตฺถาเรน วิภตฺตา, เย อริยสฺส วินเย โวหารสมุจฺเฉทาย สํวตฺตนฺติ; น ตฺเวว ตาว อริยสฺส วินเย สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ โวหารสมุจฺเฉโท โหตี’’ติ.

41. ‘‘ගෘහපතිය, ආර්ය විනයෙහි ලෞකික ව්‍යවහාරයන් (කටයුතු) සහමුලින්ම සිඳලීම පිණිස පවතින මේ කරුණු අට කෙටියෙන් වදාරන ලදී, විස්තරාත්මකව විග්‍රහ කරන ලදී. එහෙත් එපමණකින්ම ආර්ය විනයෙහි සර්වප්‍රකාරයෙන්ම සියලු ලෞකික කටයුතු සිඳලීම සිදු නොවේ.’’

‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, อริยสฺส วินเย สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ โวหารสมุจฺเฉโท โหติ? สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ โวหารสมุจฺเฉโท โหตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, คหปติ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โปตลิโย คหปติ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

‘‘ස්වාමීනි, ආර්ය විනයෙහි සර්වප්‍රකාරයෙන්ම සියලු ලෞකික කටයුතු සිඳලීම සිදු වන්නේ කෙසේද? ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් පරිදි ආර්ය විනයෙහි සර්වප්‍රකාරයෙන්ම සියලු ලෞකික කටයුතු සිඳලීම සිදු වන්නේද, ඒ ආකාරයට මට ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා.’’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: ‘‘ගෘහපතිය, එසේ නම් හොඳින් අසන්න, මනා කොට මෙනෙහි කරන්න, මම එය දේශනා කරන්නෙමි.’’ ‘‘එසේය ස්වාමීනි’’ යැයි පෝතලිය ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක –

กามาทีนวกถา

කාමයන්හි ආදීනව පිළිබඳ කථාව

๔๒. ‘‘เสยฺยถาปิ, คหปติ, กุกฺกุโร ชิฆจฺฉาทุพฺพลฺยปเรโต โคฆาตกสูนํ ปจฺจุปฏฺฐิโต อสฺส. ตเมนํ ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา อฏฺฐิกงฺกลํ สุนิกฺกนฺตํ นิกฺกนฺตํ นิมฺมํสํ โลหิตมกฺขิตํ อุปสุมฺเภยฺย. ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, อปิ นุ โข โส กุกฺกุโร อมุํ อฏฺฐิกงฺกลํ สุนิกฺกนฺตํ นิกฺกนฺตํ นิมฺมํสํ โลหิตมกฺขิตํ ปเลหนฺโต ชิฆจฺฉาทุพฺพลฺยํ ปฏิวิเนยฺยา’’ติ?

42. “ගෘහපතිය, උපමාවක් කියතොත්, කුසගින්නෙන් හා දුබල බවින් පීඩිත වූ බල්ලෙක් ගව ඝාතකාගාරයක් අසල රැඳී සිටින්නේ යැයි සිතන්න. එවිට දක්ෂ ගව ඝාතකයෙක් හෝ ඔහුගේ අතවැසියෙක් මස් රහිත වූ, ලේ තැවරුණු, හොඳින් සූරා දමන ලද ඇටසැකිල්ලක් ඒ බල්ලා වෙත විසි කරයි. ගෘහපතිය, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? හොඳින් සූරා දමන ලද, මස් රහිත, ලේ තැවරුණු ඒ ඇටසැකිල්ල ලෙවකෑමෙන් ඒ බල්ලා තමාගේ කුසගින්න සහ දුබල බව දුරු කරගන්නේද?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය.”

‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’?

“ඊට හේතුව කුමක්ද?”

‘‘อทุญฺหิ, ภนฺเต, อฏฺฐิกงฺกลํ สุนิกฺกนฺตํ นิกฺกนฺตํ นิมฺมํสํ โลหิตมกฺขิตํ. ยาวเทว ปน โส กุกฺกุโร กิลมถสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺสาติ. เอวเมว โข, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อฏฺฐิกงฺกลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย’ติ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ยายํ อุเปกฺขา นานตฺตา นานตฺตสิตา ตํ อภินิวชฺเชตฺวา, ยายํ อุเปกฺขา เอกตฺตา เอกตฺตสิตา ยตฺถ สพฺพโส โลกามิสูปาทานา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ ตเมวูเปกฺขํ ภาเวติ.

“ස්වාමීනි, මස් රහිත වූ, හොඳින් සූරා දමන ලද, ලේ පමණක් තැවරුණු ඒ ඇටසැකිල්ල ලෙවකෑමෙන් ඒ බල්ලාට අවසානයේ ලැබෙන්නේ වෙහෙස සහ පීඩාව පමණකි. ගෘහපතිය, එපරිද්දෙන්ම ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කාමයන් ඇටසැකිල්ලකට උපමා කරන ලදී. ඒවා බොහෝ දුක් ඇත්තාහ, බොහෝ වෙහෙස ඇත්තාහ, එහි ආදීනවයම වැඩිය’ කියායි. මෙසේ මෙය තත්වූ පරිද්දෙන් මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක, පංච කාම ගුණයන් ඇසුරු කළ විවිධ වූ උපේක්ෂාව බැහැර කර, චතුර්ථ ධ්‍යානය ඇසුරු කළ ඒකත්ව වූ, ලෝකාමිස උපාදානයන් සහමුලින්ම නිරුද්ධ වන්නා වූ ඒ උපේක්ෂාවම වඩයි.”

๔๓. ‘‘เสยฺยถาปิ, คหปติ, คิชฺโฌ วา กงฺโก วา กุลโล วา มํสเปสึ อาทาย อุฑฺฑีเยยฺย. ตเมนํ คิชฺฌาปิ กงฺกาปิ กุลลาปิ อนุปติตฺวา [Pg.28] อนุปติตฺวา วิตจฺเฉยฺยุํ วิสฺสชฺเชยฺยุํ. ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, สเจ โส คิชฺโฌ วา กงฺโก วา กุลโล วา ตํ มํสเปสึ น ขิปฺปเมว ปฏินิสฺสชฺเชยฺย, โส ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย มรณมตฺตํ วา ทุกฺข’’นฺติ?

43. “ගෘහපතිය, උපමාවක් කියතොත්, ගිජුලිහිණියෙක් හෝ කන්කොක්කෙක් හෝ උකුස්සෙක් හෝ මස් වැදැල්ලක් ඩැහැගෙන අහසට පියාසර කරයි. එවිට අනෙකුත් ගිජුලිහිණියන්, කන්කොක්කන් හා උකුස්සන් එම මස් වැදැල්ල උදුරා ගැනීමට ඔහු පසුපස හඹා එමින් කොටන්නටත් පහර දෙන්නටත් පටන් ගනී. ගෘහපතිය, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඉදින් ඒ ගිජුලිහිණියා හෝ කන්කොක්කා හෝ උකුස්සා ඒ මස් වැදැල්ල වහා අත් නොහරින්නේ නම්, ඒ හේතුවෙන් ඔහු මරණයට හෝ මරණය හා සමාන දුක්ඛිත වේදනාවකට හෝ පත් නොවන්නේද?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘เอวเมว โข, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘มํสเปสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย’ติ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ยายํ อุเปกฺขา นานตฺตา นานตฺตสิตา ตํ อภินิวชฺเชตฺวา ยายํ อุเปกฺขา เอกตฺตา เอกตฺตสิตา ยตฺถ สพฺพโส โลกามิสูปาทานา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ ตเมวูเปกฺขํ ภาเวติ.

“ගෘහපතිය, එපරිද්දෙන්ම ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කාමයන් මස් වැදැල්ලකට උපමා කරන ලදී. ඒවා බොහෝ දුක් ඇත්තාහ, බොහෝ වෙහෙස ඇත්තාහ, එහි ආදීනවයම වැඩිය’ කියායි. මෙසේ මෙය තත්වූ පරිද්දෙන් මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක, පංච කාම ගුණයන් ඇසුරු කළ විවිධ වූ උපේක්ෂාව බැහැර කර, චතුර්ථ ධ්‍යානය ඇසුරු කළ ඒකත්ව වූ, ලෝකාමිස උපාදානයන් සහමුලින්ම නිරුද්ධ වන්නා වූ ඒ උපේක්ෂාවම වඩයි.”

๔๔. ‘‘เสยฺยถาปิ, คหปติ, ปุริโส อาทิตฺตํ ติณุกฺกํ อาทาย ปฏิวาตํ คจฺเฉยฺย. ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, สเจ โส ปุริโส ตํ อาทิตฺตํ ติณุกฺกํ น ขิปฺปเมว ปฏินิสฺสชฺเชยฺย ตสฺส สา อาทิตฺตา ติณุกฺกา หตฺถํ วา ทเหยฺย พาหุํ วา ทเหยฺย อญฺญตรํ วา อญฺญตรํ วา องฺคปจฺจงฺคํ ทเหยฺย, โส ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย มรณมตฺตํ วา ทุกฺข’’นฺติ?

44. “ගෘහපතිය, උපමාවක් කියතොත්, මිනිසෙක් ඇවිළෙන තණ හුලක් ගෙන හුළඟට විරුද්ධ දෙසට ගමන් කරයි. ගෘහපතිය, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඉදින් ඒ මිනිසා ඒ ඇවිළෙන තණ හුල වහා අත් නොහරින්නේ නම්, ඒ ඇවිළෙන තණ හුල ඔහුගේ අත හෝ බාහුව හෝ ශරීරයේ වෙනත් අවයවයක් හෝ දවන්නේය. ඒ හේතුවෙන් ඔහු මරණයට හෝ මරණය හා සමාන දුක්ඛිත වේදනාවකට හෝ පත් නොවන්නේද?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘เอวเมว โข, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ติณุกฺกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย’ติ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา…เป… ตเมวูเปกฺขํ ภาเวติ.

“ගෘහපතිය, එපරිද්දෙන්ම ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කාමයන් තණ හුලකට උපමා කරන ලදී. ඒවා බොහෝ දුක් ඇත්තාහ, බොහෝ වෙහෙස ඇත්තාහ, එහි ආදීනවයම වැඩිය’ කියායි. මෙසේ මෙය තත්වූ පරිද්දෙන් මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක... ඒ උපේක්ෂාවම වඩයි.”

๔๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, คหปติ, องฺคารกาสุ สาธิกโปริสา, ปูรา องฺคารานํ วีตจฺจิกานํ วีตธูมานํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ชีวิตุกาโม อมริตุกาโม สุขกาโม ทุกฺขปฺปฏิกฺกูโล. ตเมนํ ทฺเว พลวนฺโต ปุริสา นานาพาหาสุ คเหตฺวา องฺคารกาสุํ อุปกฑฺเฒยฺยุํ. ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, อปิ นุ โส ปุริโส อิติจิติเจว กายํ สนฺนาเมยฺยา’’ติ?

45. “ගෘහපතිය, උපමාවක් කියතොත්, මිනිසෙකුගේ උසට වඩා ගැඹුරු වූ, ගිනි දැල් හා දුම් රහිත, රත් වූ අඟුරුවලින් පිරුණු අඟුරු වළක් තිබේ යැයි සිතන්න. එවිට ජීවත් වීමට කැමති, මැරීමට අකමැති, සැප කැමති, දුකට පිළිකුල් කරන මිනිසෙක් එතැනට පැමිණෙයි. එවිට ශක්තිමත් මිනිසුන් දෙදෙනෙක් ඔහුගේ අත් දෙකෙන් අල්ලාගෙන ඒ අඟුරු වළ දෙසට ඇදගෙන යති. ගෘහපතිය, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඒ මිනිසා ඒ අඟුරු වළෙන් බේරීමට තම ශරීරය මෙපිටටත් එපිටටත් නවනවා නොවේද?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“එසේය, ස්වාමීනි.”

‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’?

“ඊට හේතුව කුමක්ද?”

‘‘วิทิตญฺหิ, ภนฺเต, ตสฺส ปุริสสฺส อิมญฺจาหํ องฺคารกาสุํ ปปติสฺสามิ, ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺฉิสฺสามิ มรณมตฺตํ วา ทุกฺข’’นฺติ. ‘‘เอวเมว โข, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘องฺคารกาสูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย’ติ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา…เป… ตเมวูเปกฺขํ ภาเวติ.

“ස්වාමීනි, ‘මම මේ අඟුරු වළට වැටුණහොත් ඒ හේතුවෙන් මරණයට හෝ මරණය හා සමාන දුක්ඛිත වේදනාවකට පත් වන්නෙමි’ යන කරුණ ඒ මිනිසා දන්නා බැවිනි. ගෘහපතිය, එපරිද්දෙන්ම ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කාමයන් අඟුරු වළකට උපමා කරන ලදී. ඒවා බොහෝ දුක් ඇත්තාහ, බොහෝ වෙහෙස ඇත්තාහ, එහි ආදීනවයම වැඩිය’ කියායි. මෙසේ මෙය තත්වූ පරිද්දෙන් මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක... ඒ උපේක්ෂාවම වඩයි.”

๔๖. ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.29], คหปติ, ปุริโส สุปินกํ ปสฺเสยฺย อารามรามเณยฺยกํ วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ โปกฺขรณิรามเณยฺยกํ. โส ปฏิพุทฺโธ น กิญฺจิ ปฏิปสฺเสยฺย. เอวเมว โข, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สุปินกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย’ติ…เป… ตเมวูเปกฺขํ ภาเวติ.

46. “ගෘහපතිය, උපමාවක් කියතොත්, මිනිසෙක් සිහිනයකින් රමණීය උද්‍යාන, රමණීය වනාන්තර, රමණීය භූමි භාගයන් සහ රමණීය පොකුණු දකියි. ඔහු නින්දෙන් අවදි වූ විට ඉන් කිසිවක් ඔහුට දක්නට නැත. ගෘහපතිය, එපරිද්දෙන්ම ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කාමයන් සිහිනයකට උපමා කරන ලදී. ඒවා බොහෝ දුක් ඇත්තාහ, බොහෝ වෙහෙස ඇත්තාහ, එහි ආදීනවයම වැඩිය’ කියායි... ඒ උපේක්ෂාවම වඩයි.”

๔๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, คหปติ, ปุริโส ยาจิตกํ โภคํ ยาจิตฺวา ยานํ วา โปริเสยฺยํ ปวรมณิกุณฺฑลํ. โส เตหิ ยาจิตเกหิ โภเคหิ ปุรกฺขโต ปริวุโต อนฺตราปณํ ปฏิปชฺเชยฺย. ตเมนํ ชโน ทิสฺวา เอวํ วเทยฺย – ‘โภคี วต, โภ, ปุริโส, เอวํ กิร โภคิโน โภคานิ ภุญฺชนฺตี’ติ. ตเมนํ สามิกา ยตฺถ ยตฺเถว ปสฺเสยฺยุํ ตตฺถ ตตฺเถว สานิ หเรยฺยุํ. ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, อลํ นุ โข ตสฺส ปุริสสฺส อญฺญถตฺตายา’’ติ?

47. “ගෘහපතිය, එය මෙබඳු දෙයකි. යම් පුරුෂයෙක් ණයට ගත් වස්තුවක්, එනම් අලංකාර වාහනයක් හෝ උතුම් මැණික් එබ්බවූ කුණ්ඩලාභරණයක් හෝ ඉල්ලාගෙන, ඒ ණයට ගත් වස්තූන්ගෙන් සැරසී පිරිවර සහිතව වෙළඳ වීදියට පිවිසෙන්නේ යැයි සිතන්න. එවිට ජනයා ඔහු දැක මෙසේ කියන්නාහුය: ‘භවත්නි, මේ පුරුෂයා ඒකාන්තයෙන්ම ධනවතෙකි. සැබවින්ම ධනවන්තයෝ මෙබඳු සැප සම්පත් භුක්ති විඳිති’ යනුවෙනි. එහෙත් එම වස්තූන්හි හිමිකරුවන් ඔහු කොතැනකදී දුටුවත්, එහිදීම තමන් සතු ඒ වස්තූන් ආපසු රැගෙන යන්නාහුය. ගෘහපතිය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? එය එම පුරුෂයාගේ සිතේ කණගාටුවක් හෝ වෙනස් වීමක් ඇතිවීමට හේතුවක් නොවේද?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“එසේය, ස්වාමීනී.”

‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’?

“එයට හේතුව කුමක්ද?”

‘‘สามิโน หิ, ภนฺเต, สานิ หรนฺตี’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยาจิตกูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย’ติ…เป… ตเมวูเปกฺขํ ภาเวติ.

“ස්වාමීනී, හිමිකරුවන් තමන් සතු වස්තූන් රැගෙන ගිය බැවිනි.” “ගෘහපතිය, එලෙසම ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ නුවණින් සලකා බලයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කාමයන් ණයට ගත් වස්තූන් හා සමාන කොට වදාරන ලදහ. ඒවා බොහෝ දුක් බහුල වූ, බොහෝ වෙහෙස බහුල වූ දේවල්ය. මෙහි ඇති ආදිනවයම අධිකය’ යනුවෙනි... (පෙ)... ඔහු එම උපේක්ෂාවම වඩයි.”

๔๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, คหปติ, คามสฺส วา นิคมสฺส วา อวิทูเร ติพฺโพ วนสณฺโฑ. ตตฺรสฺส รุกฺโข สมฺปนฺนผโล จ อุปปนฺนผโล จ, น จสฺสุ กานิจิ ผลานิ ภูมิยํ ปติตานิ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ผลตฺถิโก ผลคเวสี ผลปริเยสนํ จรมาโน. โส ตํ วนสณฺฑํ อชฺโฌคาเหตฺวา ตํ รุกฺขํ ปสฺเสยฺย สมฺปนฺนผลญฺจ อุปปนฺนผลญฺจ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ โข รุกฺโข สมฺปนฺนผโล จ อุปปนฺนผโล จ, นตฺถิ จ กานิจิ ผลานิ ภูมิยํ ปติตานิ. ชานามิ โข ปนาหํ รุกฺขํ อาโรหิตุํ. ยํนูนาหํ อิมํ รุกฺขํ อาโรหิตฺวา ยาวทตฺถญฺจ ขาเทยฺยํ อุจฺฉงฺคญฺจ ปูเรยฺย’นฺติ. โส ตํ รุกฺขํ อาโรหิตฺวา ยาวทตฺถญฺจ ขาเทยฺย อุจฺฉงฺคญฺจ ปูเรยฺย. อถ ทุติโย ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ผลตฺถิโก ผลคเวสี ผลปริเยสนํ จรมาโน ติณฺหํ กุฐารึ อาทาย. โส ตํ วนสณฺฑํ อชฺโฌคาเหตฺวา [Pg.30] ตํ รุกฺขํ ปสฺเสยฺย สมฺปนฺนผลญฺจ อุปปนฺนผลญฺจ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ โข รุกฺโข สมฺปนฺนผโล จ อุปปนฺนผโล จ, นตฺถิ จ กานิจิ ผลานิ ภูมิยํ ปติตานิ. น โข ปนาหํ ชานามิ รุกฺขํ อาโรหิตุํ. ยํนูนาหํ อิมํ รุกฺขํ มูลโต เฉตฺวา ยาวทตฺถญฺจ ขาเทยฺยํ อุจฺฉงฺคญฺจ ปูเรยฺย’นฺติ. โส ตํ รุกฺขํ มูลโตว ฉินฺเทยฺย. ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, อมุโก โย โส ปุริโส ปฐมํ รุกฺขํ อารูฬฺโห สเจ โส น ขิปฺปเมว โอโรเหยฺย ตสฺส โส รุกฺโข ปปตนฺโต หตฺถํ วา ภญฺเชยฺย ปาทํ วา ภญฺเชยฺย อญฺญตรํ วา อญฺญตรํ วา องฺคปจฺจงฺคํ ภญฺเชยฺย, โส ตโตนิทานํ มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย มรณมตฺตํ วา ทุกฺข’’นฺติ?

48. “ගෘහපතිය, එය මෙබඳු දෙයකි. යම් ගමකට හෝ නියම් ගමකට නුදුරු තැනක ගන වනාන්තරයක් තිබේ යැයි සිතන්න. එහි මනාව පල දැරූ, බොහෝ ගෙඩි ඇති වෘක්ෂයක් තිබේ. එහි කිසිදු ගෙඩියක් බිම වැටී නැත. එවිට ගෙඩි සොයන, ගෙඩි අවශ්‍ය වූ පුරුෂයෙක් ඒ වනාන්තරයට පිවිස, මනාව පල දැරූ ඒ වෘක්ෂය දකින්නේය. ඔහුට මෙසේ සිතෙන්නේය: ‘මේ ගස බොහෝ පල දරා ඇත, නමුත් කිසිදු ගෙඩියක් බිම වැටී නැත. මම ගස් නැගීමට දනිමි. එබැවින් මම මේ ගසට නැගී රිසි සේ ගෙඩි අනුභව කර මගේ මල්ලද පුරවා ගනිමි’ කියාය. ඔහු ඒ ගසට නැගී රිසි සේ අනුභව කර මල්ලද පුරවා ගනියි. ඉක්බිති ගෙඩි සොයන දෙවැනි පුරුෂයෙක් මනාව මුවහත් කළ පොරොවක් රැගෙන එතැනට පැමිණෙයි. ඔහුද වනයට පිවිස ඒ ගස දකී. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මේ ගස බොහෝ පල දරා ඇත, නමුත් කිසිදු ගෙඩියක් බිම වැටී නැත. මම ගස් නැගීමට නොදනිමි. එබැවින් මම මේ ගස මුලින් කපා දමා රිසි සේ අනුභව කර මල්ලද පුරවා ගනිමි’ කියාය. ඔහු ඒ ගස මුලින්ම කපා දමන්නේය. ගෘහපතිය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? පළමුව ගසට නැගි ඒ පුරුෂයා වහාම ගසෙන් බැස නොගත්තේ නම්, ඒ ගස ඇද වැටෙන විට ඔහුගේ අතක් හෝ පයක් හෝ වෙනත් අවයවයක් බිඳී යාමෙන් ඔහු මරණයට හෝ මරණය වැනි දැඩි දුකකට පත් නොවන්නේද?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

“එසේය, ස්වාමීනී.”

‘‘เอวเมว โข, คหปติ, อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘รุกฺขผลูปมา กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโย’ติ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ยายํ อุเปกฺขา นานตฺตา นานตฺตสิตา ตํ อภินิวชฺเชตฺวา ยายํ อุเปกฺขา เอกตฺตา เอกตฺตสิตา ยตฺถ สพฺพโส โลกามิสูปาทานา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ ตเมวูเปกฺขํ ภาเวติ.

“ගෘහපතිය, එලෙසම ආර්ය ශ්‍රාවකයා මෙසේ නුවණින් සලකා බලයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් කාමයන් ගසක ඵල හා සමාන කොට වදාරන ලදහ. ඒවා බොහෝ දුක් බහුල වූ, බොහෝ වෙහෙස බහුල වූ දේවල්ය. මෙහි ඇති ආදිනවයම අධිකය’ යනුවෙනි. මෙසේ මෙය තත්වූ පරිදි මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක, නානාත්වය ඇසුරු කළ යම් උපේක්ෂාවක් ඇද්ද එය දුරු කොට, ඒකත්වය ඇසුරු කළ, ලෝකාමිස උපාදානයන් අනුශය රහිතව නිරුද්ධ වන්නා වූ යම් උපේක්ෂාවක් ඇද්ද එම උපේක්ෂාවම වඩයි.”

๔๙. ‘‘ส โข โส, คหปติ, อริยสาวโก อิมํเยว อนุตฺตรํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ อาคมฺม อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

49. “ගෘහපතිය, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා උපේක්ෂාවෙන් උපන් ඒ උතුම් පිරිසිදු සිහිය ඇසුරු කොට, නන්විධ වූ පෙර විසූ භවයන් සිහි කරයි. එනම්, එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්... (පෙ)... මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව නන්විධ වූ පෙර විසූ තැන් සිහි කරයි.”

‘‘ส โข โส, คหปติ, อริยสาวโก อิมํเยว อนุตฺตรํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ อาคมฺม ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ.

“ගෘහපතිය, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා උපේක්ෂාවෙන් උපන් ඒ උතුම් පිරිසිදු සිහිය ඇසුරු කොට, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිව්‍ය චක්ෂුසින්, චුත වන්නා වූ ද උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද ප්‍රණීත වූ ද, ලස්සන වූ ද අවලස්සන වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද දුගතිගාමී වූ ද සත්වයන් දකියි... (පෙ)... කර්මානුරූපව සැරිසරන සත්වයන් පිළිබඳව දැනගනියි.”

‘‘ส โข โส, คหปติ, อริยสาวโก อิมํเยว อนุตฺตรํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ อาคมฺม อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตฺตาวตา โข, คหปติ, อริยสฺส วินเย สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ โวหารสมุจฺเฉโท โหติ.

“ගෘහපතිය, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවකයා උපේක්ෂාවෙන් උපන් ඒ උතුම් පිරිසිදු සිහිය ඇසුරු කොට, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, එයට පැමිණ වාසය කරයි. ගෘහපතිය, ආර්ය විනයෙහි සර්වාකාරයෙන්ම, සියලු අයුරින්ම ගිහි ගනුදෙනු (ව්‍යවහාර) සහමුලින්ම සිඳ දැමීම සිදුවන්නේ මෙපමණකින්මය.”

๕๐. ‘‘ตํ [Pg.31] กึ มญฺญสิ, คหปติ, ยถา อริยสฺส วินเย สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ โวหารสมุจฺเฉโท โหติ, อปิ นุ ตฺวํ เอวรูปํ โวหารสมุจฺเฉทํ อตฺตนิ สมนุปสฺสสี’’ติ? ‘‘โก จาหํ, ภนฺเต, โก จ อริยสฺส วินเย สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ โวหารสมุจฺเฉโท! อารกา อหํ, ภนฺเต, อริยสฺส วินเย สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ โวหารสมุจฺเฉทา. มยญฺหิ, ภนฺเต, ปุพฺเพ อญฺญติตฺถิเย ปริพฺพาชเก อนาชานีเยว สมาเน อาชานียาติ อมญฺญิมฺห, อนาชานีเยว สมาเน อาชานียโภชนํ โภชิมฺห, อนาชานีเยว สมาเน อาชานียฐาเน ฐปิมฺห; ภิกฺขู ปน มยํ, ภนฺเต, อาชานีเยว สมาเน อนาชานียาติ อมญฺญิมฺห, อาชานีเยว สมาเน อนาชานียโภชนํ โภชิมฺห, อาชานีเยว สมาเน อนาชานียฐาเน ฐปิมฺห; อิทานิ ปน มยํ, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิเย ปริพฺพาชเก อนาชานีเยว สมาเน อนาชานียาติ ชานิสฺสาม, อนาชานีเยว สมาเน อนาชานียโภชนํ โภเชสฺสาม, อนาชานีเยว สมาเน อนาชานียฐาเน ฐเปสฺสาม. ภิกฺขู ปน มยํ, ภนฺเต, อาชานีเยว สมาเน อาชานียาติ ชานิสฺสาม อาชานีเยว สมาเน อาชานียโภชนํ โภเชสฺสาม, อาชานีเยว สมาเน อาชานียฐาเน ฐเปสฺสาม. อชเนสิ วต เม, ภนฺเต, ภควา สมเณสุ สมณปฺเปมํ, สมเณสุ สมณปฺปสาทํ, สมเณสุ สมณคารวํ. อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ โข, ภนฺเต, ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

50. “ගෘහපතිය, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ආර්ය විනයෙහි යම් අයුරකින් සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ලෞකික කටයුතු සිඳලීමක් (ව්‍යවහාර සමුච්ඡේදයක්) වේද, එවැනි ව්‍යවහාර සමුච්ඡේදයක් ඔබ තුළ දක්නෙහිද?” “ස්වාමීනි, මම කවරෙක්ද? ආර්ය විනයෙහි සියලු ආකාරයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම සිදුවන ව්‍යවහාර සමුච්ඡේදය මා තුළ කොයින්ද? ස්වාමීනි, මම ආර්ය විනයෙහි සියලු අයුරින් සම්පූර්ණයෙන් සිදුවන ව්‍යවහාර සමුච්ඡේදයෙන් ඉතා දුරස්ව සිටිමි. ස්වාමීනි, අපි මීට පෙර අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් ආජානීය (උතුම්) නොවන්නන්ව සිටියදීත්, ඔවුන් ආජානීයයන් යැයි සිතුවෙමු. ආජානීය නොවන්නන්ට ආජානීයයන්ට සුදුසු භෝජනය පූජා කළෙමු. ආජානීය නොවන්නන්ව ආජානීයයන්ට සුදුසු ස්ථානයන්හි තැබුවෙමු. ස්වාමීනි, එහෙත් අපි භික්ෂූන් වහන්සේලා ආජානීයව සිටියදීත් උන්වහන්සේලා ආජානීය නොවන බව සිතුවෙමු. ආජානීය භික්ෂූන්ට ආජානීය නොවන අයට සුදුසු භෝජනය පූජා කළෙමු. ආජානීය භික්ෂූන්ව ආජානීය නොවන අයට සුදුසු තැන්වල තැබුවෙමු. ස්වාමීනි, දැන් අපි අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් ආජානීය නොවන විට ඔවුන් ආජානීය නොවන බවම දැනගන්නෙමු. ආජානීය නොවන අයට උචිත භෝජනයම දෙන්නෙමු. ආජානීය නොවන අයට උචිත ස්ථානයන්හිම තබන්නෙමු. ස්වාමීනි, භික්ෂූන් වහන්සේලා ආජානීයව සිටින විට උන්වහන්සේලා ආජානීය බවම දැනගන්නෙමු. ආජානීයයන්ට උචිත භෝජනයම පූජා කරන්නෙමු. ආජානීයයන්ට උචිත ස්ථානයන්හිම තබන්නෙමු. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒකාන්තයෙන්ම මා තුළ ශ්‍රමණයන් කෙරෙහි ප්‍රේමයද, ශ්‍රමණයන් කෙරෙහි ප්‍රසාදයද, ශ්‍රමණයන් කෙරෙහි ගෞරවයද ඇති කරවූ සේක. ස්වාමීනි, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනි, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනි, යම් සේ යටිකුරු කර තැබූ දෙයක් උඩුකුරු කර පෙන්වන්නාක් මෙන්ද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කර පෙන්වන්නාක් මෙන්ද, මංමුළා වූවෙකුට මඟ කියා දෙන්නාක් මෙන්ද, ඇස් ඇති අයට රූප දැකීම පිණිස අඳුරේ තෙල් පහනක් දල්වා දරන්නාක් මෙන්ද, එලෙසම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ක්‍රමයෙන් ධර්මය ප්‍රකාශ කරන ලදී. ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේද ධර්මයද භික්ෂු සංඝයාද සරණ යමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස සලකන සේක්වා.”

โปตลิยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ.

සතරවන පෝතලිය සූත්‍රය නිමවා ලද්දේය.

๕. ชีวกสุตฺตํ

5. ජීවක සූත්‍රය

๕๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส อมฺพวเน. อถ โข ชีวโก โกมารภจฺโจ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ[Pg.32]. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ชีวโก โกมารภจฺโจ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘สมณํ โคตมํ อุทฺทิสฺส ปาณํ อารภนฺติ, ตํ สมโณ โคตโม ชานํ อุทฺทิสฺสกตํ มํสํ ปริภุญฺชติ ปฏิจฺจกมฺม’นฺติ. เย เต, ภนฺเต, เอวมาหํสุ – ‘สมณํ โคตมํ อุทฺทิสฺส ปาณํ อารภนฺติ, ตํ สมโณ โคตโม ชานํ อุทฺทิสฺสกตํ มํสํ ปริภุญฺชติ ปฏิจฺจกมฺม’นฺติ, กจฺจิ เต, ภนฺเต, ภควโต วุตฺตวาทิโน, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉตี’’ติ?

51. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ජීවක කෝමාරභච්චයන්ගේ අඹ වනයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ජීවක කෝමාරභච්චයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියේය. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් ජීවක කෝමාරභච්චයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය. “ස්වාමීනි, මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි - ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ උදෙසා සතුන් මරන්නාහුය. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ උදෙසාම කරන ලද බව දැන, තමන් වහන්සේ උදෙසා මරණ ලද ඒ මස් වළඳන සේක’ කියායි. ස්වාමීනි, යම් කෙනෙක් මෙසේ පවසත්ද, එනම් ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ උදෙසා සතුන් මරන්නාහුය, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ උදෙසාම කරන ලද බව දැන, තමන් වහන්සේ උදෙසා මරණ ලද ඒ මස් වළඳන සේක’ කියායි, ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ පරිදිම පවසන්නෝද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් චෝදනා නොකරන්නෝද? ධර්මයට අනුකූලව කරුණු දක්වන්නෝද? ධර්මයට අනුකූලව කරුණු දක්වන ඔවුනට නින්දා අපහාස ලැබිය හැකි කිසිදු කරුණක් නොපැමිණේද?”

๕๒. ‘‘เย เต, ชีวก, เอวมาหํสุ – ‘สมณํ โคตมํ อุทฺทิสฺส ปาณํ อารภนฺติ, ตํ สมโณ โคตโม ชานํ อุทฺทิสฺสกตํ มํสํ ปริภุญฺชติ ปฏิจฺจกมฺม’นฺติ น เม เต วุตฺตวาทิโน, อพฺภาจิกฺขนฺติ จ มํ เต อสตา อภูเตน. ตีหิ โข อหํ, ชีวก, ฐาเนหิ มํสํ อปริโภคนฺติ วทามิ. ทิฏฺฐํ, สุตํ, ปริสงฺกิตํ – อิเมหิ โข อหํ, ชีวก, ตีหิ ฐาเนหิ มํสํ อปริโภคนฺติ วทามิ. ตีหิ โข อหํ, ชีวก, ฐาเนหิ มํสํ ปริโภคนฺติ วทามิ. อทิฏฺฐํ, อสุตํ, อปริสงฺกิตํ – อิเมหิ โข อหํ, ชีวก, ตีหิ ฐาเนหิ มํสํ ปริโภคนฺติ วทามิ.

52. “ජීවක, යම් කෙනෙක් ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ උදෙසා සතුන් මරන්නාහුය, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ උදෙසාම කරන ලද බව දැන, තමන් වහන්සේ උදෙසා මරණ ලද ඒ මස් වළඳන සේක’ යැයි පවසත්ද, ඔවුහු මා පවසන ලද දෙය පවසන්නෝ නොවෙති. ඔවුහු මට අසත්‍යයෙන් හා අභූතයෙන් චෝදනා කරති. ජීවක, කරුණු තුනකින් මස් පරිභෝජනය නොකටයුතු බව මම පවසමි. එනම් දැකීමෙන්, ඇසීමෙන් සහ සැක සිතීමෙන් (තමන් උදෙසාම මැරූ බවට) යන මේ කරුණු තුනෙනි. ජීවක, මම මේ කරුණු තුනෙන් මස් පරිභෝජනය නොකටයුතු බව පවසමි. ජීවක, කරුණු තුනකින් මස් පරිභෝජනය කළ හැකි බව මම පවසමි. එනම් නොදැකීමෙන්, නොඇසීමෙන් සහ සැකයක් නොමැති වීමෙන් යන මේ කරුණු තුනෙනි. ජීවක, මම මේ කරුණු තුනෙන් මස් පරිභෝජනය කළ හැකි බව පවසමි.”

๕๓. ‘‘อิธ, ชีวก, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. ตเมนํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อุปสงฺกมิตฺวา สฺวาตนาย ภตฺเตน นิมนฺเตติ. อากงฺขมาโนว, ชีวก, ภิกฺขุ อธิวาเสติ. โส ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ตสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา นิเวสนํ เตนุปสงฺกมติ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทติ. ตเมนํ โส คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ปิณฺฑปาเตน ปริวิสติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘สาธุ วต มายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ปิณฺฑปาเตน [Pg.33] ปริวิเสยฺยาติ! อโห วต มายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อายติมฺปิ เอวรูเปน ปณีเตน ปิณฺฑปาเตน ปริวิเสยฺยา’ติ – เอวมฺปิสฺส น โหติ. โส ตํ ปิณฺฑปาตํ อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. ตํ กึ มญฺญสิ, ชีวก, อปิ นุ โส ภิกฺขุ ตสฺมึ สมเย อตฺตพฺยาพาธาย วา เจเตติ, ปรพฺยาพาธาย วา เจเตติ, อุภยพฺยาพาธาย วา เจเตตี’’ติ?

53. ජීවක, මෙහි මහණෙක් කිසියම් ගමක හෝ නියම්ගමක හෝ ඇසුරු කරමින් වාසය කරයි. ඔහු මෛත්‍රී සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි. එමෙන්ම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සිව්වන දිශාව ද පතුරුවා වාසය කරයි. මෙසේ උඩ, යට, හරහට, සෑම තැනකදීම, සියලු සතුන් කෙරෙහි තමා හා සමානව, මහත් වූ, උතුම් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ක්‍රෝධ රහිත වූ මෛත්‍රී සහගත සිතින් මුළු ලෝකයම පතුරුවා වාසය කරයි. එසේ වසන ඒ භික්ෂුව වෙත ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙක් හෝ පැමිණ පසු දින දානය සඳහා ආරාධනා කරයි. ජීවක, ඒ භික්ෂුව කැමති නම් එය පිළිගනියි. ඔහු ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන්, පසු දින පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන ඒ ගෘහපතියාගේ හෝ ගෘහපති පුත්‍රයාගේ හෝ නිවසට වඩියි; වැඩම කොට පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩ සිටියි. එවිට ඒ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා හෝ ඒ භික්ෂුවට ප්‍රණීත පිණ්ඩපාතයෙන් සලකයි. එවිට ඒ භික්ෂුවට මෙවැනි සිතක් ඇති නොවේ. ‘මේ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා හෝ මට ප්‍රණීත පිණ්ඩපාතයෙන් සලකන්නේ නම් ඉතා යහපති! මේ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා හෝ මතු කාලයෙහි ද මෙවැනි වූ ප්‍රණීත පිණ්ඩපාතයෙන්ම මට සලකන්නේ නම් ඉතා යහපති!’ කියා ඔහුට මෙවැනි සිතක් ඇති නොවේ. ඔහු ඒ පිණ්ඩපාතය තණ්හාවෙන් තොරව, මුළා නොවී, ගිජු නොවී, එහි ඇති දෝෂය දකිමින්, නිස්සරණ ප්‍රඥාවෙන් යුතුව පරිභෝජනය කරයි. ජීවක, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නේද? ඒ භික්ෂුව ඒ අවස්ථාවේදී තමාට පීඩා පිණිස හෝ අනුන්ට පීඩා පිණිස හෝ දෙපාර්ශවයටම පීඩා පිණිස හෝ සිතන්නේද?

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.”

‘‘นนุ โส, ชีวก, ภิกฺขุ ตสฺมึ สมเย อนวชฺชํเยว อาหารํ อาหาเรตี’’ติ?

“ජීවක, ඒ භික්ෂුව ඒ මොහොතේ වළඳන්නේ නිදොස් වූ ආහාරයක්ම නොවේද?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต. สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘พฺรหฺมา เมตฺตาวิหารี’ติ. ตํ เม อิทํ, ภนฺเต, ภควา สกฺขิทิฏฺโฐ; ภควา หิ, ภนฺเต, เมตฺตาวิหารี’’ติ. ‘‘เยน โข, ชีวก, ราเคน เยน โทเสน เยน โมเหน พฺยาปาทวา อสฺส โส ราโค โส โทโส โส โมโห ตถาคตสฺส ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. สเจ โข เต, ชีวก, อิทํ สนฺธาย ภาสิตํ อนุชานามิ เต เอต’’นฺติ. ‘‘เอตเทว โข ปน เม, ภนฺเต, สนฺธาย ภาสิตํ’’.

“එසේය ස්වාමීනී. ස්වාමීනී, ‘බ්‍රහ්මයා මෛත්‍රී විහරණය ඇත්තෙකැයි’ මා අසා ඇත. ස්වාමීනී, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ඒ පිළිබඳව වූ ප්‍රත්‍යක්ෂ සාක්ෂිකරුවාණෝ වෙති. මක්නිසාද යත් ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෛත්‍රී විහරණය ඇත්තාහුමය.” “ජීවක, යම් රාගයක් නිසා, යම් ද්වේෂයක් නිසා, යම් මෝහයක් නිසා ක්‍රෝධය (ව්‍යාපාදය) ඇති වන්නේද, තථාගතයන් වහන්සේ ඒ රාගය, ඒ ද්වේෂය, ඒ මෝහය ප්‍රහීණ කර ඇත්තාහ, මුලින්ම සිඳ දමා ඇත්තාහ, කරටිය කැපූ තල් ගසක් මෙන් කර ඇත්තාහ, නැවත නූපදනා ස්වභාවයට පත් කර ඇත්තාහ. ජීවක, ඔබ මේ කරුණ අරමුණු කරගෙන පැවසුවේ නම්, මම ඔබේ ඒ ප්‍රකාශය අනුමත කරමි.” “ස්වාමීනී, මා පවසන ලද්දේ ද මෙයම අරමුණු කරගෙනය.”

๕๔. ‘‘อิธ, ชีวก, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. โส กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. ตเมนํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อุปสงฺกมิตฺวา สฺวาตนาย ภตฺเตน นิมนฺเตติ. อากงฺขมาโนว, ชีวก, ภิกฺขุ อธิวาเสติ. โส ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา นิเวสนํ เตนุปสงฺกมติ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทติ. ตเมนํ โส คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ปิณฺฑปาเตน ปริวิสติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘สาธุ วต มายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา ปณีเตน ปิณฺฑปาเตน ปริวิเสยฺยาติ! อโห วต มายํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อายติมฺปิ [Pg.34] เอวรูเปน ปณีเตน ปิณฺฑปาเตน ปริวิเสยฺยา’ติ – เอวมฺปิสฺส น โหติ. โส ตํ ปิณฺฑปาตํ อคถิโต อมุจฺฉิโต อนชฺโฌปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. ตํ กึ มญฺญสิ, ชีวก, อปิ นุ โส ภิกฺขุ ตสฺมึ สมเย อตฺตพฺยาพาธาย วา เจเตติ, ปรพฺยาพาธาย วา เจเตติ, อุภยพฺยาพาธาย วา เจเตตี’’ติ?

54. “ජීවක, මෙහි මහණෙක් කිසියම් ගමක හෝ නියම්ගමක හෝ ඇසුරු කරමින් වාසය කරයි. ඔහු කරුණා සහගත සිතින්... පෙ... මුදිතා සහගත සිතින්... පෙ... උපේක්ෂා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි, එසේම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සිව්වන දිශාව ද පතුරුවා වාසය කරයි. මෙසේ උඩ, යට, හරහට, සෑම තැනකදීම, සියලු සතුන් කෙරෙහි තමා හා සමානව, මහත් වූ, උතුම් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ක්‍රෝධ රහිත වූ උපේක්ෂා සහගත සිතින් මුළු ලෝකයම පතුරුවා වාසය කරයි. එසේ වසන ඒ භික්ෂුව වෙත ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙක් හෝ පැමිණ පසු දින දානය සඳහා ආරාධනා කරයි. ජීවක, ඒ භික්ෂුව කැමති නම් එය පිළිගනියි. ඔහු ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන්, පසු දින පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන ඒ ගෘහපතියාගේ හෝ ගෘහපති පුත්‍රයාගේ හෝ නිවසට වඩියි; වැඩම කොට පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩ සිටියි. එවිට ඒ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා හෝ ඒ භික්ෂුවට ප්‍රණීත පිණ්ඩපාතයෙන් සලකයි. එවිට ඒ භික්ෂුවට මෙවැනි සිතක් ඇති නොවේ. ‘මේ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා හෝ මට ප්‍රණීත පිණ්ඩපාතයෙන් සලකන්නේ නම් ඉතා යහපති! මේ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා හෝ මතු කාලයෙහි ද මෙවැනි වූ ප්‍රණීත පිණ්ඩපාතයෙන්ම මට සලකන්නේ නම් ඉතා යහපති!’ කියා ඔහුට මෙවැනි සිතක් ඇති නොවේ. ඔහු ඒ පිණ්ඩපාතය තණ්හාවෙන් තොරව, මුළා නොවී, ගිජු නොවී, එහි ඇති දෝෂය දකිමින්, නිස්සරණ ප්‍රඥාවෙන් යුතුව පරිභෝජනය කරයි. ජීවක, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නේද? ඒ භික්ෂුව ඒ අවස්ථාවේදී තමාට පීඩා පිණිස හෝ අනුන්ට පීඩා පිණිස හෝ දෙපාර්ශවයටම පීඩා පිණිස හෝ සිතන්නේද?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.”

‘‘นนุ โส, ชีวก, ภิกฺขุ ตสฺมึ สมเย อนวชฺชํเยว อาหารํ อาหาเรตี’’ติ?

“ජීවක, ඒ භික්ෂුව ඒ මොහොතේ වළඳන්නේ නිදොස් වූ ආහාරයක්ම නොවේද?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต. สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘พฺรหฺมา อุเปกฺขาวิหารี’ติ. ตํ เม อิทํ, ภนฺเต, ภควา สกฺขิทิฏฺโฐ; ภควา หิ, ภนฺเต, อุเปกฺขาวิหารี’’ติ. ‘‘เยน โข, ชีวก, ราเคน เยน โทเสน เยน โมเหน วิเหสวา อสฺส อรติวา อสฺส ปฏิฆวา อสฺส โส ราโค โส โทโส โส โมโห ตถาคตสฺส ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม. สเจ โข เต, ชีวก, อิทํ สนฺธาย ภาสิตํ, อนุชานามิ เต เอต’’นฺติ. ‘‘เอตเทว โข ปน เม, ภนฺเต, สนฺธาย ภาสิตํ’’.

“එසේය ස්වාමීනී. ස්වාමීනී, ‘බ්‍රහ්මයා උපේක්ෂා විහරණය ඇත්තෙකැයි’ මා අසා ඇත. ස්වාමීනී, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ඒ පිළිබඳව වූ ප්‍රත්‍යක්ෂ සාක්ෂිකරුවාණෝ වෙති. මක්නිසාද යත් ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උපේක්ෂා විහරණය ඇත්තාහුමය.” “ජීවක, යම් රාගයක් නිසා, යම් ද්වේෂයක් නිසා, යම් මෝහයක් නිසා වෙහෙසීමක් (විහේසා) හෝ නොඇලීමක් (අරති) හෝ ගැටීමක් (පටිඝ) හෝ ඇති වන්නේද, තථාගතයන් වහන්සේ ඒ රාගය, ඒ ද්වේෂය, ඒ මෝහය ප්‍රහීණ කර ඇත්තාහ, මුලින්ම සිඳ දමා ඇත්තාහ, කරටිය කැපූ තල් ගසක් මෙන් කර ඇත්තාහ, මතු නූපදනා ස්වභාවයට පත් කර ඇත්තාහ. ජීවක, ඔබ මේ කරුණ අරමුණු කරගෙන පැවසුවේ නම්, මම ඔබේ ඒ ප්‍රකාශය අනුමත කරමි.” “ස්වාමීනී, මා පවසන ලද්දේ ද මෙයම අරමුණු කරගෙනය.”

๕๕. ‘‘โย โข, ชีวก, ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา อุทฺทิสฺส ปาณํ อารภติ โส ปญฺจหิ ฐาเนหิ พหุํ อปุญฺญํ ปสวติ. ยมฺปิ โส, คหปติ, เอวมาห – ‘คจฺฉถ, อมุกํ นาม ปาณํ อาเนถา’ติ, อิมินา ปฐเมน ฐาเนน พหุํ อปุญฺญํ ปสวติ. ยมฺปิ โส ปาโณ คลปฺปเวฐเกน อานียมาโน ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, อิมินา ทุติเยน ฐาเนน พหุํ อปุญฺญํ ปสวติ. ยมฺปิ โส เอวมาห – ‘คจฺฉถ อิมํ ปาณํ อารภถา’ติ, อิมินา ตติเยน ฐาเนน พหุํ อปุญฺญํ ปสวติ. ยมฺปิ โส ปาโณ อารภิยมาโน ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ, อิมินา จตุตฺเถน ฐาเนน พหุํ อปุญฺญํ ปสวติ. ยมฺปิ โส ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา อกปฺปิเยน อาสาเทติ, อิมินา ปญฺจเมน ฐาเนน พหุํ อปุญฺญํ ปสวติ. โย โข, ชีวก, ตถาคตํ วา ตถาคตสาวกํ วา อุทฺทิสฺส ปาณํ อารภติ โส อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ พหุํ อปุญฺญํ ปสวตี’’ติ.

55. “ජීවක, යම් අයෙක් තථාගතයන් වහන්සේ හෝ තථාගත ශ්‍රාවකයෙකු හෝ උදෙසා සතෙකු මරයිද, ඔහු කරුණු පහකින් බොහෝ අකුසල් රැස් කරගනී. ගෘහපතිය, ඔහු ‘යව්, අසවල් සතා රැගෙන එව්’ යයි පවසයිද, මෙය ඔහු බොහෝ අකුසල් රැස් කරගන්නා පළමු වන කරුණයි. ඒ සතා බෙල්ලෙන් බැඳ ඇදගෙන එනු ලබද්දී යම් දුකක්, දොම්නසක් විඳියිද, මෙය ඔහු බොහෝ අකුසල් රැස් කරගන්නා දෙවන කරුණයි. ඔහු ‘යව්, මේ සතා මරව්’ යයි පවසයිද, මෙය ඔහු බොහෝ අකුසල් රැස් කරගන්නා තෙවන කරුණයි. ඒ සතා මරනු ලබද්දී යම් දුකක්, දොම්නසක් විඳියිද, මෙය ඔහු බොහෝ අකුසල් රැස් කරගන්නා සිව්වන කරුණයි. ඔහු තථාගතයන් වහන්සේට හෝ තථාගත ශ්‍රාවකයෙකුට හෝ අකැප මස් පිළිගන්වා අසතුටට පත් කරයිද, මෙය ඔහු බොහෝ අකුසල් රැස් කරගන්නා පස්වන කරුණයි. ජීවක, යම් අයෙක් තථාගතයන් වහන්සේ හෝ තථාගත ශ්‍රාවකයෙකු හෝ උදෙසා සතෙකු මරයිද, ඔහු මේ කරුණු පහෙන් බොහෝ අකුසල් රැස් කරගනී.”

เอวํ วุตฺเต, ชีวโก โกมารภจฺโจ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! กปฺปิยํ วต, ภนฺเต, ภิกฺขู อาหารํ อาหาเรนฺติ[Pg.35]; อนวชฺชํ วต, ภนฺเต, ภิกฺขู อาหารํ อาหาเรนฺติ. อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, කෝමාරභච්ච ජීවක තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කර සිටියේය: “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඉතා ආශ්චර්යය, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඉතා අද්භූතය! භාග්‍යවතුන් වහන්ස, භික්ෂූන් වහන්සේලා සැබවින්ම කැප වූ ආහාර වළඳති; භාග්‍යවතුන් වහන්ස, භික්ෂූන් වහන්සේලා සැබවින්ම නිවැරදි ආහාර වළඳති. භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඉතා මැනවි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඉතා මැනවි... භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා දරා ගන්නා සේක්වා.”

ชีวกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ.

පස්වන ජීවක සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๖. อุปาลิสุตฺตํ

6. උපාලි සූත්‍රය

๕๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน. เตน โข ปน สมเยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต นาฬนฺทายํ ปฏิวสติ มหติยา นิคณฺฐปริสาย สทฺธึ. อถ โข ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ นาฬนฺทายํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน ปาวาริกมฺพวนํ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข ทีฆตปสฺสึ นิคณฺฐํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘สํวิชฺชนฺติ โข, ตปสฺสิ, อาสนานิ; สเจ อากงฺขสิ นิสีทา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ทีฆตปสฺสึ นิคณฺฐํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กติ ปน, ตปสฺสิ, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต กมฺมานิ ปญฺญเปติ ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา’’ติ?

56. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නාලන්දාවෙහි පාවාරික අඹ වනයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි නිගණ්ඨ නාටපුත්ත විශාල නිගණ්ඨ පිරිසක් සමඟ නාලන්දාවෙහි වසයි. එවිට දීඝතපස්සී නිගණ්ඨ තෙමේ නාලන්දාවෙහි පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, දන් වැළඳීමෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, පාවාරික අඹ වනයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු විය. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතාව නිමවා එකත්පස්ව සිට ගත්තේය. එකත්පස්ව සිටි දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “තපස්සී, අසුන් තිබේ; ඉදින් කැමති නම් හිඳගන්න.” මෙසේ වදාළ කල්හි දීඝතපස්සී නිගණ්ඨ තෙමේ එක්තරා මිටි අසුනක් ගෙන එකත්පස්ව හිඳගත්තේය. එකත්පස්ව හුන් දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයාගෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ විමසූ සේක: “තපස්සී, නිගණ්ඨ නාටපුත්ත තෙමේ අකුසල් කිරීම පිණිස, අකුසල් පැවැත්වීම පිණිස කර්ම කීයක් පනවයිද?”

‘‘น โข, อาวุโส โคตม, อาจิณฺณํ นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส ‘กมฺมํ, กมฺม’นฺติ ปญฺญเปตุํ; ‘ทณฺฑํ, ทณฺฑ’นฺติ โข, อาวุโส โคตม, อาจิณฺณํ นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส ปญฺญเปตุ’’นฺติ.

“පින්වත් ගෝතමයන් වහන්ස, නිගණ්ඨ නාටපුත්තයන්ට ‘කර්මය, කර්මය’ කියා පැනවීමේ සිරිතක් නැත. පින්වත් ගෝතමයන් වහන්ස, නිගණ්ඨ නාටපුත්තයන්ට ‘දණ්ඩය, දණ්ඩය’ කියා පැනවීමේ සිරිතක් ඇත.”

‘‘กติ ปน, ตปสฺสิ, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต ทณฺฑานิ ปญฺญเปติ ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา’’ติ?

“තපස්සී, නිගණ්ඨ නාටපුත්ත තෙමේ අකුසල් කිරීම පිණිස, අකුසල් පැවැත්වීම පිණිස දණ්ඩයන් කීයක් පනවයිද?”

‘‘ตีณิ โข, อาวุโส โคตม, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต ทณฺฑานิ ปญฺญเปติ ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยาติ, เสยฺยถิทํ – กายทณฺฑํ, วจีทณฺฑํ, มโนทณฺฑ’’นฺติ.

“පින්වත් ගෝතමයන් වහන්ස, නිගණ්ඨ නාටපුත්ත තෙමේ අකුසල් කිරීම පිණිස, අකුසල් පැවැත්වීම පිණිස දණ්ඩයන් තුනක් පනවයි. එනම්: කාය දණ්ඩය, වචී දණ්ඩය සහ මනෝ දණ්ඩයයි.”

‘‘กึ ปน, ตปสฺสิ, อญฺญเทว กายทณฺฑํ, อญฺญํ วจีทณฺฑํ, อญฺญํ มโนทณฺฑ’’นฺติ?

“තපස්සී, කාය දණ්ඩය යනු එකකි, වචී දණ්ඩය යනු තවෙකකි, මනෝ දණ්ඩය යනු තවත් එකක්ද?”

‘‘อญฺญเทว, อาวุโส โคตม, กายทณฺฑํ, อญฺญํ วจีทณฺฑํ, อญฺญํ มโนทณฺฑ’’นฺติ.

“පින්වත් ගෝතමයන් වහන්ස, කාය දණ්ඩය වෙනමය, වචී දණ්ඩය වෙනමය, මනෝ දණ්ඩය වෙනමය.”

‘‘อิเมสํ ปน, ตปสฺสิ, ติณฺณํ ทณฺฑานํ เอวํ ปฏิวิภตฺตานํ เอวํ ปฏิวิสิฏฺฐานํ กตมํ ทณฺฑํ นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต มหาสาวชฺชตรํ ปญฺญเปติ ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา[Pg.36], ยทิ วา กายทณฺฑํ, ยทิ วา วจีทณฺฑํ, ยทิ วา มโนทณฺฑ’’นฺติ?

“තපස්සී, මෙසේ බෙදා දක්වන ලද, වෙනස් කොට දක්වන ලද මේ දණ්ඩයන් තුන අතුරින්, අකුසල් කිරීම පිණිස, අකුසල් පැවැත්වීම පිණිස නිගණ්ඨ නාටපුත්ත තෙමේ වඩාත් මහා සාවද්‍ය ලෙස පනවන්නේ කවර දණ්ඩයක්ද? ඒ කාය දණ්ඩයද, වචී දණ්ඩයද නැතහොත් මනෝ දණ්ඩයද?”

‘‘อิเมสํ โข, อาวุโส โคตม, ติณฺณํ ทณฺฑานํ เอวํ ปฏิวิภตฺตานํ เอวํ ปฏิวิสิฏฺฐานํ กายทณฺฑํ นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต มหาสาวชฺชตรํ ปญฺญเปติ ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา, โน ตถา วจีทณฺฑํ, โน ตถา มโนทณฺฑ’’นฺติ.

“පින්වත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙසේ බෙදා දක්වන ලද, වෙනස් කොට දක්වන ලද මේ දණ්ඩයන් තුන අතුරින්, අකුසල් කිරීම පිණිස, අකුසල් පැවැත්වීම පිණිස නිගණ්ඨ නාටපුත්ත තෙමේ කාය දණ්ඩය වඩාත් මහා සාවද්‍ය ලෙස පනවයි; වචී දණ්ඩය හෝ මනෝ දණ්ඩය එසේ පනවන්නේ නැත.”

‘‘กายทณฺฑนฺติ, ตปสฺสิ, วเทสิ’’?

“තපස්සී, ‘කාය දණ්ඩය’ කියා පවසන්නේද?”

‘‘กายทณฺฑนฺติ, อาวุโส โคตม, วทามิ’’.

“පින්වත් ගෝතමයන් වහන්ස, ‘කාය දණ්ඩය’ කියා පවසමි.”

‘‘กายทณฺฑนฺติ, ตปสฺสิ, วเทสิ’’?

“තපස්සී, ‘කාය දණ්ඩය’ කියා පවසන්නේද?”

‘‘กายทณฺฑนฺติ, อาวุโส โคตม, วทามิ’’.

“පින්වත් ගෝතමයන් වහන්ස, ‘කාය දණ්ඩය’ කියා පවසමි.”

‘‘กายทณฺฑนฺติ, ตปสฺสิ, วเทสิ’’?

“තපස්සී, ‘කාය දණ්ඩය’ කියා පවසන්නේද?”

‘‘กายทณฺฑนฺติ, อาวุโส โคตม, วทามี’’ติ.

“පින්වත් ගෝතමයන් වහන්ස, ‘කාය දණ්ඩය’ කියා පවසමි.”

อิติห ภควา ทีฆตปสฺสึ นิคณฺฐํ อิมสฺมึ กถาวตฺถุสฺมึ ยาวตติยกํ ปติฏฺฐาเปสิ.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණය සම්බන්ධයෙන් දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා තෙවන වර දක්වාම ස්ථාවර කරවූ සේක.

๕๗. เอวํ วุตฺเต, ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ตฺวํ ปนาวุโส โคตม, กติ ทณฺฑานิ ปญฺญเปสิ ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา’’ติ?

57. මෙසේ කී කල්හි, දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ඇවැත් ගෞතමයෙනි, ඔබ වහන්සේ අකුසල කර්ම කිරීම පිණිසත්, අකුසල කර්ම පැවැත්ම පිණිසත් දණ්ඩයන් කීයක් පනවනවාද?”

‘‘น โข, ตปสฺสิ, อาจิณฺณํ ตถาคตสฺส ‘ทณฺฑํ, ทณฺฑ’นฺติ ปญฺญเปตุํ; ‘กมฺมํ, กมฺม’นฺติ โข, ตปสฺสิ, อาจิณฺณํ ตถาคตสฺส ปญฺญเปตุ’’นฺติ?

“තපස්විය, ‘දණ්ඩය, දණ්ඩය’ කියා පැනවීම තථාගතයන් වහන්සේගේ සිරිත නොවේ. තපස්විය, ‘කර්මය, කර්මය’ කියා පැනවීමමයි තථාගතයන් වහන්සේගේ සිරිත වන්නේ.”

‘‘ตฺวํ ปนาวุโส โคตม, กติ กมฺมานิ ปญฺญเปสิ ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา’’ติ?

“ඇවැත් ගෞතමයෙනි, එසේනම් ඔබ වහන්සේ අකුසල කර්ම කිරීම පිණිසත්, අකුසල කර්ම පැවැත්ම පිණිසත් කර්මයන් කීයක් පනවනවාද?”

‘‘ตีณิ โข อหํ, ตปสฺสิ, กมฺมานิ ปญฺญเปมิ ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา, เสยฺยถิทํ – กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺม’’นฺติ.

“තපස්විය, අකුසල කර්ම කිරීම පිණිසත්, අකුසල කර්ම පැවැත්ම පිණිසත් මම කර්ම තුනක් පනවමි. එනම්; කාය කර්මය, වචී කර්මය සහ මනෝ කර්මයයි.”

‘‘กึ ปนาวุโส โคตม, อญฺญเทว กายกมฺมํ, อญฺญํ วจีกมฺมํ, อญฺญํ มโนกมฺม’’นฺติ?

“ඇවැත් ගෞතමයෙනි, කාය කර්මය යනු වෙනම එකක්ද, වචී කර්මය යනු වෙනම එකක්ද, මනෝ කර්මය යනු තවත් වෙනම එකක්ද?”

‘‘อญฺญเทว, ตปสฺสิ, กายกมฺมํ, อญฺญํ วจีกมฺมํ, อญฺญํ มโนกมฺม’’นฺติ.

“තපස්විය, කාය කර්මය යනු එකකි, වචී කර්මය යනු තවෙකකි, මනෝ කර්මය යනු තවත් එකකි.”

‘‘อิเมสํ ปนาวุโส โคตม, ติณฺณํ กมฺมานํ เอวํ ปฏิวิภตฺตานํ เอวํ ปฏิวิสิฏฺฐานํ กตมํ กมฺมํ มหาสาวชฺชตรํ ปญฺญเปสิ ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา, ยทิ วา กายกมฺมํ, ยทิ วา วจีกมฺมํ, ยทิ วา มโนกมฺม’’นฺติ?

“ඇවැත් ගෞතමයෙනි, මෙසේ වෙන් වෙන්ව බෙදා දක්වන ලද මේ කර්ම තුන අතුරෙන්, අකුසල කර්ම කිරීමෙහිලා සහ අකුසල කර්ම පැවැත්මෙහිලා ඔබ වහන්සේ වඩාත් මහා සාවද්‍ය යැයි පනවන්නේ කිනම් කර්මයක්ද? ඒ කාය කර්මයද, වචී කර්මයද, නැතහොත් මනෝ කර්මයද?”

‘‘อิเมสํ โข อหํ, ตปสฺสิ, ติณฺณํ กมฺมานํ เอวํ ปฏิวิภตฺตานํ เอวํ ปฏิวิสิฏฺฐานํ มโนกมฺมํ มหาสาวชฺชตรํ ปญฺญเปมิ ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา, โน ตถา กายกมฺมํ, โน ตถา วจีกมฺม’’นฺติ.

“තපස්විය, මෙසේ වෙන් වෙන්ව බෙදා දක්වන ලද මේ කර්ම තුන අතුරෙන්, අකුසල කර්ම කිරීමෙහිලා සහ අකුසල කර්ම පැවැත්මෙහිලා මම මනෝ කර්මයම වඩාත් මහා සාවද්‍ය යැයි පනවමි; කාය කර්මය හෝ වචී කර්මය එසේ (මහා සාවද්‍ය) යැයි පනවනවා නොවේ.”

‘‘มโนกมฺมนฺติ, อาวุโส โคตม, วเทสิ’’?

“ඇවැත් ගෞතමයෙනි, ඔබ පවසන්නේ මනෝ කර්මය කියාද?”

‘‘มโนกมฺมนฺติ, ตปสฺสิ, วทามิ’’.

“තපස්විය, මම පවසන්නේ මනෝ කර්මය කියායි.”

‘‘มโนกมฺมนฺติ, อาวุโส โคตม, วเทสิ’’?

“ඇවැත් ගෞතමයෙනි, ඔබ පවසන්නේ මනෝ කර්මය කියාද?”

‘‘มโนกมฺมนฺติ, ตปสฺสิ, วทามิ’’.

“තපස්විය, මම පවසන්නේ මනෝ කර්මය කියායි.”

‘‘มโนกมฺมนฺติ, อาวุโส โคตม, วเทสิ’’?

“ඇවැත් ගෞතමයෙනි, ඔබ පවසන්නේ මනෝ කර්මය කියාද?”

‘‘มโนกมฺมนฺติ, ตปสฺสิ, วทามี’’ติ.

“තපස්විය, මම පවසන්නේ මනෝ කර්මය කියායි.”

อิติห ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ ภควนฺตํ อิมสฺมึ กถาวตฺถุสฺมึ ยาวตติยกํ ปติฏฺฐาเปตฺวา อุฏฺฐายาสนา เยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ.

මෙසේ දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා මේ සාකච්ඡාවෙහිලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලවා තෙවරක්ම ස්ථිර කරවාගෙන, අසුනෙන් නැගිට නිගණ්ඨ නාටපුත්ත සිටි තැනට ගියේය.

๕๘. เตน [Pg.37] โข ปน สมเยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต มหติยา คิหิปริสาย สทฺธึ นิสินฺโน โหติ พาลกินิยา ปริสาย อุปาลิปมุขาย. อทฺทสา โข นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต ทีฆตปสฺสึ นิคณฺฐํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ; ทิสฺวาน ทีฆตปสฺสึ นิคณฺฐํ เอตทโวจ – ‘‘หนฺท, กุโต นุ ตฺวํ, ตปสฺสิ, อาคจฺฉสิ ทิวา ทิวสฺสา’’ติ? ‘‘อิโต หิ โข อหํ, ภนฺเต, อาคจฺฉามิ สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกา’’ติ. ‘‘อหุ ปน เต, ตปสฺสิ, สมเณน โคตเมน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ? ‘‘อหุ โข เม, ภนฺเต, สมเณน โคตเมน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน เต, ตปสฺสิ, อหุ สมเณน โคตเมน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ? อถ โข ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ ยาวตโก อโหสิ ภควตา สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส อาโรเจสิ. เอวํ วุตฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต ทีฆตปสฺสึ นิคณฺฐํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ สาธุ, ตปสฺสิ! ยถา ตํ สุตวตา สาวเกน สมฺมเทว สตฺถุสาสนํ อาชานนฺเตน เอวเมว ทีฆตปสฺสินา นิคณฺเฐน สมณสฺส โคตมสฺส พฺยากตํ. กิญฺหิ โสภติ ฉโว มโนทณฺโฑ อิมสฺส เอวํ โอฬาริกสฺส กายทณฺฑสฺส อุปนิธาย! อถ โข กายทณฺโฑว มหาสาวชฺชตโร ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา, โน ตถา วจีทณฺโฑ, โน ตถา มโนทณฺโฑ’’ติ.

58. ඒ අවස්ථාවෙහි නිගණ්ඨ නාටපුත්ත, උපාලි ගෘහපතියා ප්‍රමුඛ බාලක ගම්වැසි පිරිස ඇතුළු විශාල ගිහි පිරිසක් සමඟ අසුන්ගෙන සිටියේය. නිගණ්ඨ නාටපුත්ත දුරදීම එන්නා වූ දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා දැක මෙසේ කීවේය: “තපස්විය, මේ මධ්‍යහ්න වේලාවෙහි ඔබ කොහේ සිට එන්නේද?” “ස්වාමීනි, මම ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සමීපයේ සිට එමි.” “තපස්විය, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ කිසියම් කතාබහක් සිදු වූයේද?” “ස්වාමීනි, මට ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ කිසියම් කතාබහක් සිදු විය.” “තපස්විය, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ ඔබ කළ කතාබහ කිනම් ආකාරයේ එකක්ද?” එවිට දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ කළ ඒ සම්පූර්ණ සාකච්ඡාව නිගණ්ඨ නාටපුත්තට සැල කළේය. මෙසේ කී කල්හි නිගණ්ඨ නාටපුත්ත දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයාට මෙසේ කීවේය: “සාධු සාධු තපස්විය! තමන්ගේ ශාස්තෘවරයාගේ ධර්මය මැනවින් දන්නා වූ, බහුශ්‍රැත ශ්‍රාවකයෙකු විසින් පිළිතුරු දිය යුතු ආකාරයටම දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ට පිළිතුරු දී ඇත. මෙතරම් විශාල වූ කාය දණ්ඩය හා සසඳන කල ලාමක වූ මනෝ දණ්ඩය කුමක් වන්නටද! ඇත්ත වශයෙන්ම අකුසල කර්ම කිරීමෙහිලා සහ අකුසල කර්ම පැවැත්මෙහිලා කාය දණ්ඩයමයි වඩාත් මහා සාවද්‍ය වන්නේ; වචී දණ්ඩය හෝ මනෝ දණ්ඩය එසේ වන්නේ නැත.”

๕๙. เอวํ วุตฺเต, อุปาลิ คหปติ นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ สาธุ, ภนฺเต ทีฆตปสฺสี ! ยถา ตํ สุตวตา สาวเกน สมฺมเทว สตฺถุสาสนํ อาชานนฺเตน เอวเมวํ ภทนฺเตน ตปสฺสินา สมณสฺส โคตมสฺส พฺยากตํ. กิญฺหิ โสภติ ฉโว มโนทณฺโฑ อิมสฺส เอวํ โอฬาริกสฺส กายทณฺฑสฺส อุปนิธาย! อถ โข กายทณฺโฑว มหาสาวชฺชตโร ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา, โน ตถา วจีทณฺโฑ, โน ตถา มโนทณฺโฑ. หนฺท จาหํ, ภนฺเต, คจฺฉามิ สมณสฺส โคตมสฺส อิมสฺมึ กถาวตฺถุสฺมึ วาทํ อาโรเปสฺสามิ. สเจ เม สมโณ โคตโม ตถา ปติฏฺฐหิสฺสติ ยถา ภทนฺเตน ตปสฺสินา ปติฏฺฐาปิตํ; เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส ทีฆโลมิกํ เอฬกํ โลเมสุ คเหตฺวา อากฑฺเฒยฺย ปริกฑฺเฒยฺย สมฺปริกฑฺเฒยฺย, เอวเมวาหํ สมณํ โคตมํ วาเทน วาทํ อากฑฺฒิสฺสามิ ปริกฑฺฒิสฺสามิ สมฺปริกฑฺฒิสฺสามิ[Pg.38]. เสยฺยถาปิ นาม พลวา โสณฺฑิกากมฺมกาโร มหนฺตํ โสณฺฑิกากิลญฺชํ คมฺภีเร อุทกรหเท ปกฺขิปิตฺวา กณฺเณ คเหตฺวา อากฑฺเฒยฺย ปริกฑฺเฒยฺย สมฺปริกฑฺเฒยฺย, เอวเมวาหํ สมณํ โคตมํ วาเทน วาทํ อากฑฺฒิสฺสามิ ปริกฑฺฒิสฺสามิ สมฺปริกฑฺฒิสฺสามิ. เสยฺยถาปิ นาม พลวา โสณฺฑิกาธุตฺโต วาลํ กณฺเณ คเหตฺวา โอธุเนยฺย นิทฺธุเนยฺย นิปฺโผเฏยฺย, เอวเมวาหํ สมณํ โคตมํ วาเทน วาทํ โอธุนิสฺสามิ นิทฺธุนิสฺสามิ นิปฺโผเฏสฺสามิ. เสยฺยถาปิ นาม กุญฺชโร สฏฺฐิหายโน คมฺภีรํ โปกฺขรณึ โอคาเหตฺวา สาณโธวิกํ นาม กีฬิตชาตํ กีฬติ, เอวเมวาหํ สมณํ โคตมํ สาณโธวิกํ มญฺเญ กีฬิตชาตํ กีฬิสฺสามิ. หนฺท จาหํ, ภนฺเต, คจฺฉามิ สมณสฺส โคตมสฺส อิมสฺมึ กถาวตฺถุสฺมึ วาทํ อาโรเปสฺสามี’’ติ. ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, คหปติ, สมณสฺส โคตมสฺส อิมสฺมึ กถาวตฺถุสฺมึ วาทํ อาโรเปหิ. อหํ วา หิ, คหปติ, สมณสฺส โคตมสฺส วาทํ อาโรเปยฺยํ, ทีฆตปสฺสี วา นิคณฺโฐ, ตฺวํ วา’’ติ.

59. මෙසේ කී කල, උපාලි ගෘහපතියා නිගණ්ඨ නාතපුත්තට මෙසේ කීවේය. “ස්වාමීනි, දීඝතපස්සී ස්වාමීන් වහන්සේ ඉතා මැනවින් කීවේය. මැනවි! මැනවි! ශාස්තෘ ශාසනය මැනවින් අවබෝධ කරගත් ශ්‍රැතවත් ශ්‍රාවකයෙකු විසින් යම්සේ පිළිතුරු දිය යුතුද, එසේම දීඝතපස්සී ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් හට පිළිතුරු දෙන ලදී. මෙවැනි ඕලාරික (මහත් වූ) කායදණ්ඩයක් හා සසඳන කල, ඉතා අල්ප වූ මනෝදණ්ඩය කවර අගයක් ගනීද? සැබවින්ම පාපකර්ම සිදු කිරීමෙහි ලා සහ පාපකර්ම පැවැත්වීමෙහි ලා කායදණ්ඩයම වඩාත් මහාසාවද්‍ය (මහත් වරද සහිත) වන්නේය. වචීදණ්ඩය හෝ මනෝදණ්ඩය එසේ නොවේ. ස්වාමීනි, මම දැන් යන්නෙමි; මම ගොස් මෙම කරුණ සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ වාද කර ඔහුගේ මතය බිඳ දමන්නෙමි. ඉදින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ දීඝතපස්සී ස්වාමීන් වහන්සේ ඉදිරියේ පෙනී සිටි අයුරින්ම මා ඉදිරියේ ද පෙනී සිටින්නේ නම්, ශක්තිමත් පුරුෂයෙකු දිගු ලොම් ඇති එළුවෙකු ලොම්වලින් අල්ලා එහාට මෙහාට අදියිද, ඒ මේ අතට කරකවයිද, එසේම මම ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේව මගේ වාදයෙන් එහාට මෙහාට අදින්නෙමි, ඒ මේ අතට කරකවන්නෙමි. යම්සේ ශක්තිමත් මත්පැන් පෙරා අවසන් වූ වැඩකරුවෙකු මත්පැන් පෙරන විශාල පැදුරක් ගැඹුරු ජලාශයක දමා එහි කෙළවරින් අල්ලා එහාට මෙහාට අදියිද, ඒ මේ අතට පද්දවයිද, එසේම මම ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේව මගේ වාදයෙන් එහාට මෙහාට අදින්නෙමි, ඒ මේ අතට පද්දවන්නෙමි. යම්සේ ශක්තිමත් බේබද්දෙකු මත්පැන් පෙරනය කෙළවරින් අල්ලා පහළට හා ඉහළට ගසයිද, එසේම මම ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේව මගේ වාදයෙන් පහළට හා ඉහළට ගසමින්, සලිත කරවන්නෙමි. යම්සේ සැට වයස් පිරුණු හස්තිරාජයෙකු ගැඹුරු පොකුණකට බැස 'සාණධෝවික' නම් වූ ක්‍රීඩාවෙහි යෙදෙයිද, එසේම මම ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සමඟ සාණධෝවික ක්‍රීඩාවෙහි යෙදෙන්නාක් මෙන් වාද කරන්නෙමි. ස්වාමීනි, එබැවින් මම දැන් ගොස් මෙම කරුණෙහි ලා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ වාද කර ඔහුගේ මතය බිඳ දමන්නෙමි.” එවිට නිගණ්ඨ නාතපුත්ත මෙසේ කීවේය: “ගෘහපතිය, ඔබ යන්න; ගොස් මෙම කරුණෙහි ලා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ වාද කොට ඔහුගේ මතය බිඳ දමන්න. ගෘහපතිය, මම වුවද, දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා වුවද, නැතහොත් ඔබ වුවද ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ වාද කොට ඔහුගේ මතය බිඳ දැමිය හැකිය.”

๖๐. เอวํ วุตฺเต, ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘น โข เมตํ, ภนฺเต, รุจฺจติ ยํ อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส วาทํ อาโรเปยฺย. สมโณ หิ, ภนฺเต, โคตโม มายาวี อาวฏฺฏนึ มายํ ชานาติ ยาย อญฺญติตฺถิยานํ สาวเก อาวฏฺเฏตี’’ติ. ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, ตปสฺสิ, อนวกาโส ยํ อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ อุปคจฺเฉยฺย. ฐานญฺจ โข เอตํ วิชฺชติ ยํ สมโณ โคตโม อุปาลิสฺส คหปติสฺส สาวกตฺตํ อุปคจฺเฉยฺย. คจฺฉ, ตฺวํ, คหปติ, สมณสฺส โคตมสฺส อิมสฺมึ กถาวตฺถุสฺมึ วาทํ อาโรเปหิ. อหํ วา หิ, คหปติ, สมณสฺส โคตมสฺส วาทํ อาโรเปยฺยํ, ทีฆตปสฺสี วา นิคณฺโฐ, ตฺวํ วา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ทีฆตปสฺสี…เป… ตติยมฺปิ โข ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘น โข เมตํ, ภนฺเต, รุจฺจติ ยํ อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส วาทํ อาโรเปยฺย. สมโณ หิ, ภนฺเต, โคตโม มายาวี อาวฏฺฏนึ มายํ ชานาติ ยาย อญฺญติตฺถิยานํ สาวเก อาวฏฺเฏตี’’ติ. ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, ตปสฺสิ, อนวกาโส ยํ อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ [Pg.39] อุปคจฺเฉยฺย. ฐานญฺจ โข เอตํ วิชฺชติ ยํ สมโณ โคตโม อุปาลิสฺส คหปติสฺส สาวกตฺตํ อุปคจฺเฉยฺย. คจฺฉ ตฺวํ, คหปติ, สมณสฺส โคตมสฺส อิมสฺมึ กถาวตฺถุสฺมึ วาทํ อาโรเปหิ. อหํ วา หิ, คหปติ, สมณสฺส โคตมสฺส วาทํ อาโรเปยฺยํ, ทีฆตปสฺสี วา นิคณฺโฐ, ตฺวํ วา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อุปาลิ คหปติ นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน ปาวาริกมฺพวนํ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุปาลิ คหปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อาคมา นุ ขฺวิธ, ภนฺเต, ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ’’ติ?

60. මෙසේ කී කල, දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා නිගණ්ඨ නාතපුත්තට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ වාද කිරීමට යාම පිළිබඳව මම නොකැමැත්තෙමි. ස්වාමීනි, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මායාවියෙකි; උන්වහන්සේ අන්‍ය තීර්ථක ශ්‍රාවකයන් තම වසඟයට ගන්නා වූ 'ආවර්තනී මායාව' (මිනිසුන් පොළඹවන මායාව) දන්නාහ.” එවිට නිගණ්ඨ නාතපුත්ත මෙසේ කීවේය: “තපස්විය, උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ශ්‍රාවක බවට පත්වීම කිසිසේත් විය නොහැක්කකි, එයට කිසිදු ඉඩක් නැත. එහෙත් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ උපාලි ගෘහපතියාගේ ශ්‍රාවක බවට පත්වීම නම් සිදුවිය හැක්කකි. ගෘහපතිය, ඔබ යන්න; ගොස් මෙම කරුණෙහි ලා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ වාද කොට ඔහුගේ මතය බිඳ දමන්න. ගෘහපතිය, මම වුවද, දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා වුවද, නැතහොත් ඔබ වුවද ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ වාද කොට ඔහුගේ මතය බිඳ දැමිය හැකිය.” දෙවැනි වරටත්... පෙ... තෙවැනි වරටත් දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා නිගණ්ඨ නාතපුත්තට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ වාද කිරීමට යාම පිළිබඳව මම නොකැමැත්තෙමි. ස්වාමීනි, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මායාවියෙකි; උන්වහන්සේ අන්‍ය තීර්ථක ශ්‍රාවකයන් තම වසඟයට ගන්නා වූ 'ආවර්තනී මායාව' දන්නාහ.” නිගණ්ඨ නාතපුත්ත මෙසේ කීවේය: “තපස්විය, උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ශ්‍රාවක බවට පත්වීම කිසිසේත් විය නොහැක්කකි; එහෙත් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ උපාලි ගෘහපතියාගේ ශ්‍රාවක බවට පත්වීම නම් නිසැකවම සිදුවිය හැක්කකි. ගෘහපතිය, ඔබ යන්න; ගොස් මෙම කරුණෙහි ලා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ වාද කොට ඔහුගේ මතය බිඳ දමන්න. මම වුවද, දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා වුවද, නැතහොත් ඔබ වුවද ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ වාද කොට ඔහුගේ මතය බිඳ දැමිය හැකිය.” එවිට උපාලි ගෘහපතියා, “එසේය ස්වාමීනි” යැයි නිගණ්ඨ නාතපුත්තට පිළිතුරු දී අසුනෙන් නැගිට, නිගණ්ඨ නාතපුත්තට වැඳ පැදකුණු කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි පාවාරික අඹ උයන වෙත ගියේය. එහි ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ උපාලි ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: “ස්වාමීනි, දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා මෙහි පැමිණියේද?”

‘‘อาคมา ขฺวิธ, คหปติ, ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ’’ติ.

“ගෘහපතිය, දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා මෙහි පැමිණියේය.”

‘‘อหุ โข ปน เต, ภนฺเต, ทีฆตปสฺสินา นิคณฺเฐน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ?

“ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ හා දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා අතර කිසියම් පිළිසඳර කථාවක් ඇති වූයේද?”

‘‘อหุ โข เม, คหปติ, ทีฆตปสฺสินา นิคณฺเฐน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ.

"ගෘහපතිය, දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා සමඟ මට යම් කතාබහක් ඇති වුණා."

‘‘ยถา กถํ ปน เต, ภนฺเต, อหุ ทีฆตปสฺสินา นิคณฺเฐน สทฺธึ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ?

"ස්වාමීනී, දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා සමඟ ඔබවහන්සේට ඇති වූ ඒ කතාබහ කෙබඳු එකක්ද?"

อถ โข ภควา ยาวตโก อโหสิ ทีฆตปสฺสินา นิคณฺเฐน สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ อุปาลิสฺส คหปติสฺส อาโรเจสิ.

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා සමඟ ඇති වූ ඒ සියලු කතාබහ උපාලි ගෘහපතියාට වදාළ සේක.

๖๑. เอวํ วุตฺเต, อุปาลิ คหปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สาธุ สาธุ, ภนฺเต ตปสฺสี! ยถา ตํ สุตวตา สาวเกน สมฺมเทว สตฺถุสาสนํ อาชานนฺเตน เอวเมวํ ทีฆตปสฺสินา นิคณฺเฐน ภควโต พฺยากตํ. กิญฺหิ โสภติ ฉโว มโนทณฺโฑ อิมสฺส เอวํ โอฬาริกสฺส กายทณฺฑสฺส อุปนิธาย? อถ โข กายทณฺโฑว มหาสาวชฺชตโร ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา, โน ตถา วจีทณฺโฑ, โน ตถา มโนทณฺโฑ’’ติ. ‘‘สเจ โข ตฺวํ, คหปติ, สจฺเจ ปติฏฺฐาย มนฺเตยฺยาสิ สิยา โน เอตฺถ กถาสลฺลาโป’’ติ. ‘‘สจฺเจ อหํ, ภนฺเต, ปติฏฺฐาย มนฺเตสฺสามิ; โหตุ โน เอตฺถ กถาสลฺลาโป’’ติ.

61. මෙසේ වදාළ කල්හි උපාලි ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනී, තපස්වියා ඉතා මැනවින් පවසා තිබේ! තම ශාස්තෘවරයාගේ අනුශාසනාව මැනවින් දන්නා, උගත් ශ්‍රාවකයෙකු පිළිතුරු දිය යුතු ආකාරයටම දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී ඇත. මෙතරම් බරපතළ වූ කායදණ්ඩය සමඟ සසඳන කල, මේ නින්දිත මනෝදණ්ඩය කුමක්ද? ඇත්ත වශයෙන්ම අකුසල් සිදුකිරීමේදීත්, අකුසල් පැවැත්වීමේදීත් වඩාත් බරපතළ වරද වන්නේ කායදණ්ඩයයි. වචීදණ්ඩය හෝ මනෝදණ්ඩය එසේ නොවේ." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "ගෘහපතිය, ඉදින් ඔබ සත්‍යයෙහි පිහිටා සාකච්ඡා කරන්නේ නම්, මේ පිළිබඳව අප අතර කතාබහක් විය හැකිය"යි වදාළ සේක. "ස්වාමීනී, මම සත්‍යයෙහි පිහිටා සාකච්ඡා කරමි; අප අතර මේ පිළිබඳ සාකච්ඡාවක් වේවා"යි ඔහු පැවසීය.

๖๒. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, อิธสฺส นิคณฺโฐ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน สีโตทกปฏิกฺขิตฺโต อุณฺโหทกปฏิเสวี. โส สีโตทกํ อลภมาโน กาลงฺกเรยฺย. อิมสฺส ปน, คหปติ, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต กตฺถูปปตฺตึ ปญฺญเปตี’’ติ?

62. "ගෘහපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මෙලොව දැඩි සේ රෝගාතුර වූ, පීඩාවට පත් වූ, බරපතළ ලෙස ගිලන් වූ නිගණ්ඨයෙකු සීතල ජලය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් උණුසුම් ජලයම පරිහරණය කරයි යැයි සිතන්න. ඔහු සීතල ජලය නොලැබීම නිසා මරණයට පත් වන්නේ නම්, ගෘහපතිය, නිගණ්ඨ නාටපුත්ත මේ පුද්ගලයාගේ උප්පත්තිය කොහි සිදු වන බව පවසන්නේද?"

‘‘อตฺถิ, ภนฺเต, มโนสตฺตา นาม เทวา ตตฺถ โส อุปปชฺชติ’’.

"ස්වාමීනී, 'මනෝසත්ත' නම් වූ දෙවිවරු කොටසක් වෙසෙති; ඔහු එහි උප්පත්තිය ලබයි."

‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’?

"ඊට හේතුව කුමක්ද?"

‘‘อสุ หิ, ภนฺเต[Pg.40], มโนปฏิพทฺโธ กาลงฺกโรตี’’ติ.

"ස්වාමීනී, ඒ පුද්ගලයා මියයන්නේ සිතෙහි බැඳීමක් සහිතව වන බැවිනි."

‘‘มนสิ กโรหิ, คหปติ, มนสิ กริตฺวา โข, คหปติ, พฺยากโรหิ. น โข เต สนฺธิยติ ปุริเมน วา ปจฺฉิมํ, ปจฺฉิเมน วา ปุริมํ. ภาสิตา โข ปน เต, คหปติ, เอสา วาจา – ‘สจฺเจ อหํ, ภนฺเต, ปติฏฺฐาย มนฺเตสฺสามิ, โหตุ โน เอตฺถ กถาสลฺลาโป’’’ติ. ‘‘กิญฺจาปิ, ภนฺเต, ภควา เอวมาห, อถ โข กายทณฺโฑว มหาสาวชฺชตโร ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา, โน ตถา วจีทณฺโฑ, โน ตถา มโนทณฺโฑ’’ติ.

"ගෘහපතිය, හොඳින් කල්පනා කරන්න. ගෘහපතිය, විමසා බලා පිළිතුරු දෙන්න. ඔබේ මුල් ප්‍රකාශය හා පසු ප්‍රකාශය හෝ පසු ප්‍රකාශය හා මුල් ප්‍රකාශය එකිනෙක නොගැලපේ. එසේ වුවත් ගෘහපතිය, ඔබ ‘ස්වාමීනී, මම සත්‍යයෙහි පිහිටා සාකච්ඡා කරමි; අප අතර මේ පිළිබඳ සාකච්ඡාවක් වේවා’යි පැවසුවා නේද?" "ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළද, අකුසල් සිදුකිරීමේදීත්, අකුසල් පැවැත්වීමේදීත් වඩාත් බරපතළ වරද වන්නේ කායදණ්ඩයයි. වචීදණ්ඩය හෝ මනෝදණ්ඩය එසේ නොවේ."

๖๓. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, อิธสฺส นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต จาตุยามสํวรสํวุโต สพฺพวาริวาริโต สพฺพวาริยุตฺโต สพฺพวาริธุโต สพฺพวาริผุโฏ. โส อภิกฺกมนฺโต ปฏิกฺกมนฺโต พหู ขุทฺทเก ปาเณ สงฺฆาตํ อาปาเทติ. อิมสฺส ปน, คหปติ, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต กํ วิปากํ ปญฺญเปตี’’ติ?

63. "ගෘහපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මෙලොව චාතුයාම සංවරයෙන් සංවර වූ, සියලු ජලය (සතුන් ඇතැයි යන හැඟීමෙන්) වැළැක්වූ, සියලු පව් වැළැක්වීමෙන් යුක්ත වූ, සියලු පව් දුරු කළ, සියලු පව් වැළැක්වීමෙන් ස්පර්ශ වූ නිගණ්ඨ නාටපුත්ත ශ්‍රාවකයෙකු ඉදිරියට හෝ පසුපසට යද්දී බොහෝ කුඩා සතුන් විනාශයට පත් කරන්නේ යැයි සිතන්න. ගෘහපතිය, මෙවැනි පුද්ගලයෙකු සම්බන්ධයෙන් නිගණ්ඨ නාටපුත්ත පනවන විපාකය කුමක්ද?"

‘‘อสญฺเจตนิกํ, ภนฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต โน มหาสาวชฺชํ ปญฺญเปตี’’ติ.

"ස්වාමීනී, චේතනාවක් රහිතව සිදුවන දෙයෙහි මහත් වරදක් ඇති බව නිගණ්ඨ නාටපුත්ත පනවන්නේ නැත."

‘‘สเจ ปน, คหปติ, เจเตตี’’ติ?

"ගෘහපතිය, ඉදින් චේතනාවක් සහිතව කළහොත්?"

‘‘มหาสาวชฺชํ, ภนฺเต, โหตี’’ติ.

"ස්වාමීනී, එවිට එය බරපතළ වරදකි."

‘‘เจตนํ ปน, คหปติ, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต กิสฺมึ ปญฺญเปตี’’ติ?

"ගෘහපතිය, නිගණ්ඨ නාටපුත්ත චේතනාව පනවන්නේ කුමන දණ්ඩයක් යටතේද?"

‘‘มโนทณฺฑสฺมึ, ภนฺเต’’ติ.

"ස්වාමීනී, මනෝදණ්ඩය යටතේය."

‘‘มนสิ กโรหิ, คหปติ, มนสิ กริตฺวา โข, คหปติ, พฺยากโรหิ. น โข เต สนฺธิยติ ปุริเมน วา ปจฺฉิมํ, ปจฺฉิเมน วา ปุริมํ. ภาสิตา โข ปน เต, คหปติ, เอสา วาจา – ‘สจฺเจ อหํ, ภนฺเต, ปติฏฺฐาย มนฺเตสฺสามิ; โหตุ โน เอตฺถ กถาสลฺลาโป’’’ติ. ‘‘กิญฺจาปิ, ภนฺเต, ภควา เอวมาห, อถ โข กายทณฺโฑว มหาสาวชฺชตโร ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา, โน ตถา วจีทณฺโฑ, โน ตถา มโนทณฺโฑ’’ติ.

"ගෘහපතිය, හොඳින් කල්පනා කරන්න. ගෘහපතිය, විමසා බලා පිළිතුරු දෙන්න. ඔබේ මුල් ප්‍රකාශය හා පසු ප්‍රකාශය හෝ පසු ප්‍රකාශය හා මුල් ප්‍රකාශය එකිනෙක නොගැලපේ. එසේ වුවත් ගෘහපතිය, ඔබ ‘ස්වාමීනී, මම සත්‍යයෙහි පිහිටා සාකච්ඡා කරමි; අප අතර මේ පිළිබඳ සාකච්ඡාවක් වේවා’යි පැවසුවා නේද?" "ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළද, අකුසල් සිදුකිරීමේදීත්, අකුසල් පැවැත්වීමේදීත් වඩාත් බරපතළ වරද වන්නේ කායදණ්ඩයයි. වචීදණ්ඩය හෝ මනෝදණ්ඩය එසේ නොවේ."

๖๔. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, อยํ นาฬนฺทา อิทฺธา เจว ผีตา จ พหุชนา อากิณฺณมนุสฺสา’’ติ?

64. "ගෘහපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මේ නාලන්දා නගරය සමෘද්ධිමත් වූද, දියුණු වූද, බොහෝ ජනයාගෙන් යුක්ත වූද, මිනිසුන්ගෙන් පිරී ගියා වූද නගරයක් නේද?"

‘‘เอวํ, ภนฺเต, อยํ นาฬนฺทา อิทฺธา เจว ผีตา จ พหุชนา อากิณฺณมนุสฺสา’’ติ.

"එසේය ස්වාමීනී, මේ නාලන්දා නගරය සමෘද්ධිමත්ය, දියුණුය, බොහෝ ජනයාගෙන් යුක්තය, මිනිසුන්ගෙන් පිරී පවතී."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, อิธ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย อุกฺขิตฺตาสิโก. โส เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ ยาวติกา อิมิสฺสา นาฬนฺทาย ปาณา เต เอเกน ขเณน เอเกน มุหุตฺเตน เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กริสฺสามี’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, ปโหติ นุ โข โส ปุริโส ยาวติกา อิมิสฺสา นาฬนฺทาย ปาณา เต เอเกน ขเณน เอเกน มุหุตฺเตน [Pg.41] เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กาตุ’’นฺติ?

"ගෘහපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මෙහි අසිපතක් අමෝරාගත් මිනිසෙකු පැමිණ, ‘මම මේ නාලන්දා නගරයෙහි සිටින සියලු සතුන් එකම මොහොතකින්, එකම නිමේෂයකින් එකම මස් ගොඩක්, එකම මස් ගොඩැල්ලක් කරන්නෙමි’යි පැවසුවහොත්, ගෘහපතිය, ඒ මිනිසාට මේ නාලන්දා නගරයෙහි සිටින සියලු සතුන් එකම මොහොතකින්, එකම නිමේෂයකින් එකම මස් ගොඩක්, එකම මස් ගොඩැල්ලක් කිරීමට හැකි වේද?"

‘‘ทสปิ, ภนฺเต, ปุริสา, วีสมฺปิ, ภนฺเต, ปุริสา, ตึสมฺปิ, ภนฺเต, ปุริสา, จตฺตารีสมฺปิ, ภนฺเต, ปุริสา, ปญฺญาสมฺปิ, ภนฺเต, ปุริสา นปฺปโหนฺติ ยาวติกา อิมิสฺสา นาฬนฺทาย ปาณา เต เอเกน ขเณน เอเกน มุหุตฺเตน เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กาตุํ. กิญฺหิ โสภติ เอโก ฉโว ปุริโส’’ติ!

"ස්වාමීනී, මිනිසුන් දස දෙනෙකුට, විසි දෙනෙකුට, තිස් දෙනෙකුට, හතළිස් දෙනෙකුට හෝ පනස් දෙනෙකුට වුවද මේ නාලන්දා නගරයෙහි සිටින සියලු සතුන් එකම මොහොතකින්, එකම නිමේෂයකින් එකම මස් ගොඩක්, එකම මස් ගොඩැල්ලක් කිරීමට නොහැකිය. එවැනි කලක, එක් නින්දිත මිනිසෙකුට එය කළ හැක්කේ කෙසේද?"

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, อิธ อาคจฺเฉยฺย สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต. โส เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ อิมํ นาฬนฺทํ เอเกน มโนปโทเสน ภสฺมํ กริสฺสามี’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, ปโหติ นุ โข โส สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต อิมํ นาฬนฺทํ เอเกน มโนปโทเสน ภสฺมํ กาตุ’’นฺติ?

"ගෘහපතිය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙහි සෘද්ධිමත් වූ, සිත පිළිබඳ වශීභවයට (හික්මීමට) පත් වූ යම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් පැමිණෙන්නේ නම්, ඔහු මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'මම මේ නාලන්දා නගරය එක් සිතක දූෂ්‍ය කිරීමකින් (ක්‍රෝධයකින්) අළු කර දමමි' කියායි. ගෘහපතිය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? සෘද්ධිමත් වූ, සිත පිළිබඳ වශීභවයට පත් වූ ඒ ශ්‍රමණයා හෝ බ්‍රාහ්මණයා හට මේ නාලන්දා නගරය එක් සිතක දූෂ්‍ය කිරීමකින් අළු කර දැමීමට හැකියාවක් ඇත්තේද?"

‘‘ทสปิ, ภนฺเต, นาฬนฺทา, วีสมฺปิ นาฬนฺทา, ตึสมฺปิ นาฬนฺทา, จตฺตารีสมฺปิ นาฬนฺทา, ปญฺญาสมฺปิ นาฬนฺทา ปโหติ โส สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อิทฺธิมา เจโตวสิปฺปตฺโต เอเกน มโนปโทเสน ภสฺมํ กาตุํ. กิญฺหิ โสภติ เอกา ฉวา นาฬนฺทา’’ติ!

"ස්වාමීනි, සෘද්ධිමත් වූ, සිත පිළිබඳ වශීභවයට පත් වූ ඒ ශ්‍රමණයාට හෝ බ්‍රාහ්මණයාට නාලන්දා වැනි නගර දහයක් වුවද, විස්සක් වුවද, තිහක් වුවද, හතළිහක් වුවද, පනහක් වුවද එක් සිතක දූෂ්‍ය කිරීමකින් අළු කර දැමීමට හැකියාව තිබේ. එසේ තිබියදී එක් සුළු නාලන්දා නගරයක් ගැන කුමන කතාද?"

‘‘มนสิ กโรหิ, คหปติ, มนสิ กริตฺวา โข, คหปติ, พฺยากโรหิ. น โข เต สนฺธิยติ ปุริเมน วา ปจฺฉิมํ, ปจฺฉิเมน วา ปุริมํ. ภาสิตา โข ปน เต, คหปติ, เอสา วาจา – ‘สจฺเจ อหํ, ภนฺเต, ปติฏฺฐาย มนฺเตสฺสามิ; โหตุ โน เอตฺถ กถาสลฺลาโป’’’ติ.

"ගෘහපතිය, මෙනෙහි කරන්න. ගෘහපතිය, හොඳින් මෙනෙහි කර පිළිතුරු දෙන්න. ඔබගේ මුල් ප්‍රකාශය සමඟ පසු ප්‍රකාශය හෝ, පසු ප්‍රකාශය සමඟ මුල් ප්‍රකාශය හෝ නොගැළපේ. එසේ වුවත් ගෘහපතිය, ඔබ මෙසේ පවසා තිබුණි: 'ස්වාමීනි, මම සත්‍යයෙහි පිහිටා සාකච්ඡා කරන්නෙමි. අප අතර මේ පිළිබඳව කථාබහක් ඇති වේවා' කියායි."

‘‘กิญฺจาปิ, ภนฺเต, ภควา เอวมาห, อถ โข กายทณฺโฑว มหาสาวชฺชตโร ปาปสฺส กมฺมสฺส กิริยาย ปาปสฺส กมฺมสฺส ปวตฺติยา, โน ตถา วจีทณฺโฑ, โน ตถา มโนทณฺโฑ’’ติ.

"ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එසේ වදාළ නමුත්, අකුසල කර්මයක් සිදු කිරීමේදී හෝ අකුසල කර්මයක් පැවතීමේදී කාය දණ්ඩයම වඩාත් මහා සාවද්‍ය වේ; වාග් දණ්ඩය හෝ මනෝ දණ්ඩය එතරම් මහා සාවද්‍ය නොවේ."

๖๕. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, สุตํ เต ทณฺฑกีรญฺญํ กาลิงฺคารญฺญํ มชฺฌารญฺญํ มาตงฺคารญฺญํ อรญฺญํ อรญฺญภูต’’นฺติ?

65. "ගෘහපතිය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? දණ්ඩකී අරණ්‍යය, කාලිංග අරණ්‍යය, මජ්ඣ අරණ්‍යය හා මාතංග අරණ්‍යය කලින් ජනාවාසව තිබී පසුව වනාන්තර බවට පත් වූ බවක් ඔබ අසා තිබේද?"

‘‘เอวํ, ภนฺเต, สุตํ เม ทณฺฑกีรญฺญํ กาลิงฺคารญฺญํ มชฺฌารญฺญํ มาตงฺคารญฺญํ อรญฺญํ อรญฺญภูต’’นฺติ.

"එසේය, ස්වාමීනි. දණ්ඩකී අරණ්‍යය, කාලිංග අරණ්‍යය, මජ්ඣ අරණ්‍යය හා මාතංග අරණ්‍යය වනාන්තර බවට පත් වූ බව මම අසා ඇත්තෙමි."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, คหปติ, กินฺติ เต สุตํ เกน ตํ ทณฺฑกีรญฺญํ กาลิงฺคารญฺญํ มชฺฌารญฺญํ มาตงฺคารญฺญํ อรญฺญํ อรญฺญภูต’’นฺติ?

"ගෘහපතිය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ අසා ඇති පරිදි ඒ දණ්ඩකී අරණ්‍යය, කාලිංග අරණ්‍යය, මජ්ඣ අරණ්‍යය හා මාතංග අරණ්‍යය වනාන්තර බවට පත් වූයේ කෙසේද, කුමන හේතුවක් නිසාද?"

‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต, อิสีนํ มโนปโทเสน ตํ ทณฺฑกีรญฺญํ กาลิงฺคารญฺญํ มชฺฌารญฺญํ มาตงฺคารญฺญํ อรญฺญํ อรญฺญภูต’’นฺติ.

"ස්වාමීනි, ඒ දණ්ඩකී අරණ්‍යය, කාලිංග අරණ්‍යය, මජ්ඣ අරණ්‍යය හා මාතංග අරණ්‍යය වනාන්තර බවට පත් වූයේ ඍෂිවරුන්ගේ මනෝ දූෂ්‍යය (සිතෙහි ඇති වූ ක්‍රෝධය) නිසා බව මම අසා ඇත්තෙමි."

‘‘มนสิ กโรหิ, คหปติ, มนสิ กริตฺวา โข, คหปติ, พฺยากโรหิ. น โข เต สนฺธิยติ ปุริเมน วา ปจฺฉิมํ, ปจฺฉิเมน วา ปุริมํ. ภาสิตา โข ปน เต, คหปติ, เอสา วาจา – ‘สจฺเจ อหํ, ภนฺเต, ปติฏฺฐาย มนฺเตสฺสามิ; โหตุ โน เอตฺถ กถาสลฺลาโป’’’ติ.

"ගෘහපතිය, මෙනෙහි කරන්න. ගෘහපතිය, හොඳින් මෙනෙහි කර පිළිතුරු දෙන්න. ඔබගේ මුල් ප්‍රකාශය සමඟ පසු ප්‍රකාශය හෝ, පසු ප්‍රකාශය සමඟ මුල් ප්‍රකාශය හෝ නොගැළපේ. එසේ වුවත් ගෘහපතිය, ඔබ මෙසේ පවසා තිබුණි: 'ස්වාමීනි, මම සත්‍යයෙහි පිහිටා සාකච්ඡා කරන්නෙමි. අප අතර මේ පිළිබඳව කථාබහක් ඇති වේවා' කියායි."

๖๖. ‘‘ปุริเมเนวาหํ[Pg.42], ภนฺเต, โอปมฺเมน ภควโต อตฺตมโน อภิรทฺโธ. อปิ จาหํ อิมานิ ภควโต วิจิตฺรานิ ปญฺหปฏิภานานิ โสตุกาโม, เอวาหํ ภควนฺตํ ปจฺจนีกํ กาตพฺพํ อมญฺญิสฺสํ. อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

66. "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පළමුවෙන්ම වදාළ ඒ උපමාවෙන්ම මම සතුටට පත් වූයෙමි, සෑහීමකට පත් වූයෙමි. එසේ වුවත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ විචිත්‍ර වූ ප්‍රශ්න විසර්ජනයන් ඇසීමට රුචි වූ බැවින්, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට විරුද්ධ වන්නකු සේ පෙනී සිටියෙමි. ස්වාමීනි, ඉතා යහපත්ය! ස්වාමීනි, ඉතා යහපත්ය! ස්වාමීනි, යම් සේ යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කරන්නේද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කරන්නේද, මංමුළා වූවෙකුට මඟ පෙන්වන්නේද, ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වායි අන්ධකාරයෙහි තෙල් පහනක් දල්වන්නේද, එලෙසම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ක්‍රමයෙන් ධර්මය දේශනා කරන ලදී. ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේද, ධර්මයද, මහා සංඝරත්නයද සරණ යමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා."

๖๗. ‘‘อนุวิจฺจการํ โข, คหปติ, กโรหิ, อนุวิจฺจกาโร ตุมฺหาทิสานํ ญาตมนุสฺสานํ สาธุ โหตี’’ติ. ‘‘อิมินาปาหํ, ภนฺเต, ภควโต ภิยฺโยโสมตฺตาย อตฺตมโน อภิรทฺโธ ยํ มํ ภควา เอวมาห – ‘อนุวิจฺจการํ โข, คหปติ, กโรหิ, อนุวิจฺจกาโร ตุมฺหาทิสานํ ญาตมนุสฺสานํ สาธุ โหตี’ติ. มญฺหิ, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยา สาวกํ ลภิตฺวา เกวลกปฺปํ นาฬนฺทํ ปฏากํ ปริหเรยฺยุํ – ‘อุปาลิ อมฺหากํ คหปติ สาวกตฺตํ อุปคโต’ติ. อถ จ ปน มํ ภควา เอวมาห – ‘อนุวิจฺจการํ โข, คหปติ, กโรหิ, อนุวิจฺจกาโร ตุมฺหาทิสานํ ญาตมนุสฺสานํ สาธุ โหตี’ติ. เอสาหํ, ภนฺเต, ทุติยมฺปิ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

67. "ගෘහපතිය, විමසා බලා කටයුතු කරන්න. ඔබ වැනි ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයන් හට විමසා බලා කටයුතු කිරීම යහපත් වේ." "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට 'ගෘහපතිය, විමසා බලා කටයුතු කරන්න. ඔබ වැනි ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයන් හට විමසා බලා කටයුතු කිරීම යහපත් වේ' යැයි වදාළ බැවින් මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි තව තවත් සතුටට හා ප්‍රසාදයට පත් වූයෙමි. ස්වාමීනි, අන්‍ය තීර්ථකයන් මා වැනි ශ්‍රාවකයෙකු ලැබුණේ නම් 'උපාලි ගෘහපතියා අපගේ ශ්‍රාවකභාවයට පත් විය' යැයි පවසමින් මුළු නාලන්දාව පුරාම ධජ ඔසවමින් ප්‍රසිද්ධ කරනු ඇත. එසේ තිබියදීත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට විමසා බලා කටයුතු කිරීමට අවවාද කළ සේක. ස්වාමීනි, මම දෙවනුවත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේද, ධර්මයද, මහා සංඝරත්නයද සරණ යමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා."

๖๘. ‘‘ทีฆรตฺตํ โข เต, คหปติ, นิคณฺฐานํ โอปานภูตํ กุลํ เยน เนสํ อุปคตานํ ปิณฺฑกํ ทาตพฺพํ มญฺเญยฺยาสี’’ติ. ‘‘อิมินาปาหํ, ภนฺเต, ภควโต ภิยฺโยโสมตฺตาย อตฺตมโน อภิรทฺโธ ยํ มํ ภควา เอวมาห – ‘ทีฆรตฺตํ โข เต, คหปติ, นิคณฺฐานํ โอปานภูตํ กุลํ เยน เนสํ อุปคตานํ ปิณฺฑกํ ทาตพฺพํ มญฺเญยฺยาสี’ติ. สุตํ เมตํ, ภนฺเต, สมโณ โคตโม เอวมาห – ‘มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ ทานํ ทาตพฺพํ; มยฺหเมว สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ; มยฺหเมว ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ ทินฺนํ มหปฺผลํ; มยฺหเมว สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผล’นฺติ. อถ จ ปน มํ ภควา นิคณฺเฐสุปิ ทาเน สมาทเปติ. อปิ จ, ภนฺเต, มยเมตฺถ กาลํ ชานิสฺสาม. เอสาหํ, ภนฺเต, ตติยมฺปิ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

68. “ගෘහපතිය, ඔබගේ පවුල දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ නිගණ්ඨයන්ට පැන් පොකුණක් බඳු විය. එබැවින් ඔබ වෙත පැමිණෙන ඒ නිගණ්ඨයන්ට දානය දිය යුතු යැයි ඔබ සිතිය යුතු ය.” “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට මෙසේ වදාළ බැවින් මම පෙරටත් වඩා සතුටු වෙමි, අතිශයින් පැහැදෙමි. ‘ගෘහපතිය, ඔබගේ පවුල දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ නිගණ්ඨයන්ට පැන් පොකුණක් බඳු විය, එබැවින් පැමිණෙන ඔවුන්ට දානය දිය යුතු යැයි සිතන්න’ යනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට වදාළ සේක. ස්වාමීනි, ‘මටම දානය දිය යුතුය, අන් අයට දානය නොදිය යුතුය; මගේ ශ්‍රාවකයන්ටම දානය දිය යුතුය, අන් අයගේ ශ්‍රාවකයන්ට දානය නොදිය යුතුය; මට දෙන දානය මහත්ඵල වේ, අන් අයට දෙන දානය මහත්ඵල නොවේ; මගේ ශ්‍රාවකයන්ට දෙන දානය මහත්ඵල වේ, අන් අයගේ ශ්‍රාවකයන්ට දෙන දානය මහත්ඵල නොවේ’ යැයි ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ පවසන බව මම අසා ඇත්තෙමි. එසේ වුවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිගණ්ඨයන් කෙරෙහි පවා දානයෙහි මා සමාදන් කරවන සේක. ස්වාමීනි, අපි ඒ සඳහා සුදුසු කාලය දැනගන්නෙමු. ස්වාමීනි, මම තෙවන වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, මහා සංඝරත්නය ද සරණ යමි. අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාව දරා ගන්නා සේක්වා.”

๖๙. อถ [Pg.43] โข ภควา อุปาลิสฺส คหปติสฺส อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ, เสยฺยถิทํ – ทานกถํ สีลกถํ สคฺคกถํ, กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ, เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา ภควา อญฺญาสิ อุปาลึ คหปตึ กลฺลจิตฺตํ มุทุจิตฺตํ วินีวรณจิตฺตํ อุทคฺคจิตฺตํ ปสนฺนจิตฺตํ, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ, สมุทยํ, นิโรธํ, มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว อุปาลิสฺส คหปติสฺส ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’นฺติ. อถ โข อุปาลิ คหปติ ทิฏฺฐธมฺโม ปตฺตธมฺโม วิทิตธมฺโม ปริโยคาฬฺหธมฺโม ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิคตกถํกโถ เวสารชฺชปฺปตฺโต อปรปฺปจฺจโย สตฺถุสาสเน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘หนฺท จ ทานิ มยํ, ภนฺเต, คจฺฉาม, พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, คหปติ, กาลํ มญฺญสี’’ติ.

69. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උපාලි ගෘහපතියාට අනුපිළිවෙල කථාව වදාළ සේක. එනම්: දාන කථාව, සීල කථාව, ස්වර්ග කථාව, කාමයන්ගේ ආදීනව, ලාමක බව හා කෙලෙස් සහිත බවත්, නෙක්ඛම්මයේ (අතහැරීමේ) ආනිසංසත් පැහැදිලි කළ සේක. උපාලි ගෘහපතියා සුදුසු සිතින්, මෘදු වූ සිතින්, නීවරණ රහිත සිතින්, ප්‍රබෝධමත් වූ සිතින් හා පැහැදුණු සිතින් සිටින බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැනගත් විට, බුදුවරුන්ටම ආවේණික වූ ඒ උත්කෘෂ්ඨ ධර්ම දේශනාව වන දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ, මාර්ග යන සත්‍ය සතර ප්‍රකාශ කළ සේක. කිලුටු රහිත පිරිසිදු වස්ත්‍රයක් සායම් මැනවින් උරාගන්නා සේම, උපාලි ගෘහපතියාට ද ඒ අසුනේදීම ‘හටගන්නා සුළු ස්වභාවයක් ඇති යමක් වේද, ඒ සියල්ල විනාශ වන සුළු ස්වභාවයෙන් යුක්තය’ යන කෙලෙස් රහිත වූ, මල රහිත වූ ධර්ම චක්ෂුස පහළ විය. ඉක්බිති උපාලි ගෘහපතියා ධර්මය දුටුවේය, ධර්මයට පැමිණියේය, ධර්මය අවබෝධ කළේය, ධර්මය පිරිසිඳ අවබෝධ කළේය, සැකයෙන් එතෙර විය, විචිකිච්ඡාවෙන් තොර විය, විශාරද භාවයට පත් විය, ශාස්තෘ ශාසනයෙහි අන්‍යයන් මත යැපීමෙන් තොර වූවෙකු බවට පත් විය. ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, දැන් අපි යන්නෙමු. අපට බොහෝ කටයුතු ඇත, කළ යුතු දෑ බොහෝය.” “ගෘහපතිය, දැන් ඒ සඳහා සුදුසු කාලය ඔබ දනියි.”

๗๐. อถ โข อุปาลิ คหปติ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน สกํ นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โทวาริกํ อามนฺเตสิ – ‘‘อชฺชตคฺเค, สมฺม โทวาริก, อาวรามิ ทฺวารํ นิคณฺฐานํ นิคณฺฐีนํ, อนาวฏํ ทฺวารํ ภควโต ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. สเจ โกจิ นิคณฺโฐ อาคจฺฉติ ตเมนํ ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘ติฏฺฐ, ภนฺเต, มา ปาวิสิ. อชฺชตคฺเค อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ อุปคโต. อาวฏํ ทฺวารํ นิคณฺฐานํ นิคณฺฐีนํ, อนาวฏํ ทฺวารํ ภควโต ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. สเจ เต, ภนฺเต, ปิณฺฑเกน อตฺโถ, เอตฺเถว ติฏฺฐ, เอตฺเถว เต อาหริสฺสนฺตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โทวาริโก อุปาลิสฺส คหปติสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

70. ඉක්බිති උපාලි ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අනුමෝදනා වී, අසුනෙන් නැගිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ පැදකුණු කොට තම නිවස බලා නික්මුණේය. එහි ගොස් දොරටුපාලයා කැඳවා මෙසේ කීවේය: “යහළු දොරටුපාලය, අද පටන් නිගණ්ඨ නිගණ්ඨිකාවන් සඳහා දොර වසමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ භික්ෂු භික්ෂුණීන්ට ද උපාසක උපාසිකාවන්ට ද දොර විවෘතව තබමි. ඉදින් යම් නිගණ්ඨයෙක් පැමිණියහොත් ඔබ ඔහුට මෙසේ කිව යුතුය: ‘ස්වාමීනි, නවතින්න, ඇතුළු නොවන්න. අද පටන් උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක බවට පත් විය. නිගණ්ඨ නිගණ්ඨිකාවන්ට දොර වැසී ඇත, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ භික්ෂු භික්ෂුණී උපාසක උපාසිකාවන්ට දොර විවෘතය. ස්වාමීනි, ඉදින් ඔබ වහන්සේට දානය අවශ්‍ය නම් මෙතැනම රැඳී සිටින්න. මෙතැනටම දානය ගෙනත් දෙනු ඇත.’” “එසේය ස්වාමීනි” යැයි දොරටුපාලයා උපාලි ගෘහපතියාට පිළිතුරු දුන්නේය.

๗๑. อสฺโสสิ โข ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ – ‘‘อุปาลิ กิร คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ อุปคโต’’ติ. อถ โข ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ เยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต, อุปาลิ กิร คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ อุปคโต’’ติ. ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, ตปสฺสิ[Pg.44], อนวกาโส ยํ อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ อุปคจฺเฉยฺย. ฐานญฺจ โข เอตํ วิชฺชติ ยํ สมโณ โคตโม อุปาลิสฺส คหปติสฺส สาวกตฺตํ อุปคจฺเฉยฺยา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ…เป… ตติยมฺปิ โข ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต …เป… อุปาลิสฺส คหปติสฺส สาวกตฺตํ อุปคจฺเฉยฺยา’’ติ. ‘‘หนฺทาหํ, ภนฺเต, คจฺฉามิ ยาว ชานามิ ยทิ วา อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ อุปคโต ยทิ วา โน’’ติ. ‘‘คจฺฉ ตฺวํ, ตปสฺสิ, ชานาหิ ยทิ วา อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ อุปคโต ยทิ วา โน’’ติ.

71. දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා “උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක බවට පත් වී ඇතැයි” අසා, නිගණ්ඨ නාතපුත්ත වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක බවට පත් වී ඇතැයි මට අසන්නට ලැබුණි.” “තපස්සී, උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ශ්‍රාවකයෙකු වීම කිසිසේත් විය නොහැක්කකි, එයට ඉඩක් නැත. එහෙත් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් උපාලි ගෘහපතියාගේ ශ්‍රාවකයෙකු වීම නම් විය හැකිය.” දෙවන වරටත්... තෙවන වරටත් දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා නිගණ්ඨ නාතපුත්තට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ශ්‍රාවකයෙකු වී ඇතැයි මට අසන්නට ලැබුණි.” “තපස්සී, එය විය නොහැක්කකි...” “ස්වාමීනි, මම ගොස් උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ශ්‍රාවකයෙකු වී ඇත්දැයි දැනගන්නෙමි.” “තපස්සී, ඔබ ගොස් උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ශ්‍රාවකයෙකු වී ඇත්දැයි දැනගන්න.”

๗๒. อถ โข ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ เยน อุปาลิสฺส คหปติสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข โทวาริโก ทีฆตปสฺสึ นิคณฺฐํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ทีฆตปสฺสึ นิคณฺฐํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐ, ภนฺเต, มา ปาวิสิ. อชฺชตคฺเค อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ อุปคโต. อาวฏํ ทฺวารํ นิคณฺฐานํ นิคณฺฐีนํ, อนาวฏํ ทฺวารํ ภควโต ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. สเจ เต, ภนฺเต, ปิณฺฑเกน อตฺโถ, เอตฺเถว ติฏฺฐ, เอตฺเถว เต อาหริสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘น เม, อาวุโส, ปิณฺฑเกน อตฺโถ’’ติ วตฺวา ตโต ปฏินิวตฺติตฺวา เยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํเยว โข, ภนฺเต, ยํ อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ อุปคโต. เอตํ โข เต อหํ, ภนฺเต, นาลตฺถํ น โข เม, ภนฺเต, รุจฺจติ ยํ อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส วาทํ อาโรเปยฺย. สมโณ หิ, ภนฺเต, โคตโม มายาวี อาวฏฺฏนึ มายํ ชานาติ ยาย อญฺญติตฺถิยานํ สาวเก อาวฏฺเฏตีติ. อาวฏฺโฏ โข เต, ภนฺเต, อุปาลิ คหปติ สมเณน โคตเมน อาวฏฺฏนิยา มายายา’’ติ. ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, ตปสฺสิ, อนวกาโส ยํ อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ อุปคจฺเฉยฺย. ฐานญฺจ โข เอตํ วิชฺชติ ยํ สมโณ โคตโม อุปาลิสฺส คหปติสฺส สาวกตฺตํ อุปคจฺเฉยฺยา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํเยว, ภนฺเต…เป… อุปาลิสฺส คหปติสฺส สาวกตฺตํ อุปคจฺเฉยฺยา’’ติ. ตติยมฺปิ โข ทีฆตปสฺสี นิคณฺโฐ นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํเยว โข, ภนฺเต…เป… อุปาลิสฺส คหปติสฺส สาวกตฺตํ อุปคจฺเฉยฺยา’’ติ. ‘‘หนฺท จาหํ[Pg.45], ตปสฺสิ, คจฺฉามิ ยาว จาหํ สามํเยว ชานามิ ยทิ วา อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ อุปคโต ยทิ วา โน’’ติ.

72. ඉක්බිති දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා උපාලි ගෘහපතියාගේ නිවස කරා ගියේය. දොරටුපාලයා ඈත තියාම දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා එනු දැක ඔහුට මෙසේ කීවේය. 'ස්වාමීනි, නවතින්න, ඇතුළු නොවන්න. අද පටන් උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකභාවයට පත්වී සිටියි. නිගණ්ඨ නිගණ්ඨීන් හට දොර වසා ඇති අතර, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ භික්ෂු භික්ෂුණීන් හට ද, උපාසක උපාසිකාවන් හට ද දොර විවෘතව පවතී. ස්වාමීනි, ඉදින් ඔබ වහන්සේට පිණ්ඩපාතයෙන් ප්‍රයෝජනයක් ඇත්නම්, මෙහිම රැඳී සිටින්න. ඔවුහු ඔබ වහන්සේට මෙහිදීම එය පිරිනමන්නාහුය.' 'ඇවැත්නි, මට පිණ්ඩපාතයෙන් ප්‍රයෝජනයක් නැත' යැයි පවසා, ඔහු එතැනින් ආපසු හැරී නිගණ්ඨ නාටපුත්ත වෙත ගියේය. ගොස් නිගණ්ඨ නාටපුත්ත හට මෙසේ කීවේය. 'ස්වාමීනි, උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකභාවයට පත්වූ බව සැබවකි. ස්වාමීනි, මා පෙර කී දෙය ඔබ වහන්සේ පිළිගත්තේ නැත. ස්වාමීනි, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ වනාහි මායාවියෙකි; අන්‍ය තීර්ථකයන්ගේ ශ්‍රාවකයන් වසඟයට ගන්නා වූ 'ආවට්ටනී' මායාව උන්වහන්සේ දන්නා සේක. ස්වාමීනි, ඔබගේ උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් විසින් එම වසඟ කරන මායාවෙන් වසඟයට ගනු ලැබ ඇත.' 'තපස්විය, උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ ශ්‍රාවකයෙකු වීම කිසිසේත්ම විය නොහැක්කකි. එහෙත් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ උපාලි ගෘහපතියාගේ ශ්‍රාවකයෙකු වීම නම් සිදුවිය හැකිය.' දෙවැනි වරට ද දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා නිගණ්ඨ නාටපුත්ත හට මෙසේ කීවේය... (පෙ)... 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ උපාලි ගෘහපතියාගේ ශ්‍රාවකයෙකු වීම නම් සිදුවිය හැකිය.' තෙවැනි වරට ද දීඝතපස්සී නිගණ්ඨයා නිගණ්ඨ නාටපුත්ත හට මෙසේ කීවේය... (පෙ)... 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ උපාලි ගෘහපතියාගේ ශ්‍රාවකයෙකු වීම නම් සිදුවිය හැකිය.' 'තපස්විය, උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකභාවයට පත්වී ඇත්ද නැද්ද යන්න මා විසින්ම දැනගනු පිණිස දැන් මමම එහි යන්නෙමි.'

อถ โข นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต มหติยา นิคณฺฐปริสาย สทฺธึ เยน อุปาลิสฺส คหปติสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข โทวาริโก นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐ, ภนฺเต, มา ปาวิสิ. อชฺชตคฺเค อุปาลิ คหปติ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกตฺตํ อุปคโต. อาวฏํ ทฺวารํ นิคณฺฐานํ นิคณฺฐีนํ, อนาวฏํ ทฺวารํ ภควโต ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. สเจ เต, ภนฺเต, ปิณฺฑเกน อตฺโถ, เอตฺเถว ติฏฺฐ, เอตฺเถว เต อาหริสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม โทวาริก, เยน อุปาลิ คหปติ เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา อุปาลึ คหปตึ เอวํ วเทหิ – ‘นิคณฺโฐ, ภนฺเต, นาฏปุตฺโต มหติยา นิคณฺฐปริสาย สทฺธึ พหิทฺวารโกฏฺฐเก ฐิโต; โส เต ทสฺสนกาโม’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โทวาริโก นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน อุปาลิ คหปติ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อุปาลึ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘นิคณฺโฐ, ภนฺเต, นาฏปุตฺโต มหติยา นิคณฺฐปริสาย สทฺธึ พหิทฺวารโกฏฺฐเก ฐิโต; โส เต ทสฺสนกาโม’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม โทวาริก, มชฺฌิมาย ทฺวารสาลาย อาสนานิ ปญฺญเปหี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โทวาริโก อุปาลิสฺส คหปติสฺส ปฏิสฺสุตฺวา มชฺฌิมาย ทฺวารสาลาย อาสนานิ ปญฺญเปตฺวา เยน อุปาลิ คหปติ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อุปาลึ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘ปญฺญตฺตานิ โข, ภนฺเต, มชฺฌิมาย ทฺวารสาลาย อาสนานิ. ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’’ติ.

ඉක්බිති නිගණ්ඨ නාටපුත්ත විශාල නිගණ්ඨ පිරිසක් සමඟ උපාලි ගෘහපතියාගේ නිවස කරා ගියේය. දොරටුපාලයා ඈත තියාම නිගණ්ඨ නාටපුත්ත එනු දැක මෙසේ කීවේය. 'ස්වාමීනි, නවතින්න, ඇතුළු නොවන්න. අද පටන් උපාලි ගෘහපතියා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකභාවයට පත්වී සිටියි. නිගණ්ඨ නිගණ්ඨීන් හට දොර වසා ඇති අතර, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ භික්ෂු භික්ෂුණීන් හට ද, උපාසක උපාසිකාවන් හට ද දොර විවෘතව පවතී. ස්වාමීනි, ඉදින් ඔබ වහන්සේට පිණ්ඩපාතයෙන් ප්‍රයෝජනයක් ඇත්නම්, මෙහිම රැඳී සිටින්න. ඔවුහු ඔබ වහන්සේට මෙහිදීම එය පිරිනමන්නාහුය.' 'එසේ නම්, පින්වත් දොරටුපාලය, උපාලි ගෘහපතියා වෙත ගොස් මෙසේ කියන්න: ස්වාමීනි, නිගණ්ඨ නාටපුත්ත විශාල නිගණ්ඨ පිරිසක් සමඟ බාහිර දොරටු මණ්ඩපය අසල රැඳී සිටියි; ඔහු ඔබව දැකීමට කැමැත්තෙන් සිටියි.' 'එසේය ස්වාමීනි' යැයි දොරටුපාලයා නිගණ්ඨ නාටපුත්ත හට පිළිතුරු දී, උපාලි ගෘහපතියා වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය. 'ස්වාමීනි, නිගණ්ඨ නාටපුත්ත විශාල නිගණ්ඨ පිරිසක් සමඟ බාහිර දොරටු මණ්ඩපය අසල රැඳී සිටියි; ඔහු ඔබව දැකීමට කැමැත්තෙන් සිටියි.' 'එසේ නම්, පින්වත් දොරටුපාලය, මැද ශාලාවෙහි ආසන පනවන්න.' 'එසේය ස්වාමීනි' යැයි දොරටුපාලයා උපාලි ගෘහපතියාට පිළිතුරු දී, මැද ශාලාවෙහි ආසන පනවා උපාලි ගෘහපතියා වෙත ගොස් මෙසේ සැළ කළේය. 'ස්වාමීනි, මැද ශාලාවෙහි ආසන පනවා ඇත. දැන් ඔබ වහන්සේ ඒ සඳහා සුදුසු කාලය දන්නා සේක (එහි යාමට සූදානම්ය).'

๗๓. อถ โข อุปาลิ คหปติ เยน มชฺฌิมา ทฺวารสาลา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ยํ ตตฺถ อาสนํ อคฺคญฺจ เสฏฺฐญฺจ อุตฺตมญฺจ ปณีตญฺจ ตตฺถ สามํ นิสีทิตฺวา โทวาริกํ อามนฺเตสิ – ‘‘เตน หิ, สมฺม โทวาริก, เยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอวํ วเทหิ – ‘อุปาลิ, ภนฺเต, คหปติ เอวมาห – ปวิส กิร, ภนฺเต, สเจ อากงฺขสี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โทวาริโก อุปาลิสฺส คหปติสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อุปาลิ, ภนฺเต, คหปติ เอวมาห – ‘ปวิส กิร, ภนฺเต, สเจ อากงฺขสี’’’ติ. อถ [Pg.46] โข นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต มหติยา นิคณฺฐปริสาย สทฺธึ เยน มชฺฌิมา ทฺวารสาลา เตนุปสงฺกมิ. อถ โข อุปาลิ คหปติ – ยํ สุทํ ปุพฺเพ ยโต ปสฺสติ นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวาน ตโต ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ยํ ตตฺถ อาสนํ อคฺคญฺจ เสฏฺฐญฺจ อุตฺตมญฺจ ปณีตญฺจ ตํ อุตฺตราสงฺเคน สมฺมชฺชิตฺวา ปริคฺคเหตฺวา นิสีทาเปติ โส – ทานิ ยํ ตตฺถ อาสนํ อคฺคญฺจ เสฏฺฐญฺจ อุตฺตมญฺจ ปณีตญฺจ ตตฺถ สามํ นิสีทิตฺวา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สํวิชฺชนฺติ โข, ภนฺเต, อาสนานิ; สเจ อากงฺขสิ, นิสีทา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต อุปาลึ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘อุมฺมตฺโตสิ ตฺวํ, คหปติ, ทตฺโตสิ ตฺวํ, คหปติ! ‘คจฺฉามหํ, ภนฺเต, สมณสฺส โคตมสฺส วาทํ อาโรเปสฺสามี’ติ คนฺตฺวา มหตาสิ วาทสงฺฆาเฏน ปฏิมุกฺโก อาคโต. เสยฺยถาปิ, คหปติ, ปุริโส อณฺฑหารโก คนฺตฺวา อุพฺภเตหิ อณฺเฑหิ อาคจฺเฉยฺย, เสยฺยถา วา ปน คหปติ ปุริโส อกฺขิกหารโก คนฺตฺวา อุพฺภเตหิ อกฺขีหิ อาคจฺเฉยฺย; เอวเมว โข ตฺวํ, คหปติ, ‘คจฺฉามหํ, ภนฺเต, สมณสฺส โคตมสฺส วาทํ อาโรเปสฺสามี’ติ คนฺตฺวา มหตาสิ วาทสงฺฆาเฏน ปฏิมุกฺโก อาคโต. อาวฏฺโฏสิ โข ตฺวํ, คหปติ, สมเณน โคตเมน อาวฏฺฏนิยา มายายา’’ติ.

73. ඉන්පසු උපාලි ගෘහපතියා මධ්‍යම ද්වාර මණ්ඩපය වෙත ගොස්, එහි වූ අග්‍ර වූ ද, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ද, උත්තම වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද අසුනෙහි තෙමේම හිඳගෙන, දොරටුපාලයා අමතා මෙසේ කීවේය: “එම්බා පින්වත් දොරටුපාලය, එසේ නම් නිගණ්ඨ නාටපුත්තයන් සිටින තැනට ගොස්, නිගණ්ඨ නාටපුත්තයන්ට මෙසේ කියව: ‘ස්වාමීනි, උපාලි ගෘහපතියා මෙසේ කියයි – ස්වාමීනි, ඉදින් ඔබ වහන්සේ කැමති නම් ඇතුළු වනු මැනවි’ කියායි.” “එසේය ස්වාමීනි” යි දොරටුපාලයා උපාලි ගෘහපතියාට පිළිතුරු දී, නිගණ්ඨ නාටපුත්තයන් සිටින තැනට ගොස්, නිගණ්ඨ නාටපුත්තයන්ට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, උපාලි ගෘහපතියා මෙසේ කියයි – ‘ස්වාමීනි, ඉදින් ඔබ වහන්සේ කැමති නම් ඇතුළු වනු මැනවි’ කියායි.” එවිට නිගණ්ඨ නාටපුත්තයන් මහත් වූ නිගණ්ඨ පිරිසක් සමඟ මධ්‍යම ද්වාර මණ්ඩපය වෙත පැමිණියේය. එකල උපාලි ගෘහපතියා, මීට පෙර නිගණ්ඨ නාටපුත්තයන් දුරදීම එනු දුටු විට එතැනින් ඉදිරියට ගොස් පිළිගෙන, එහි වූ අග්‍ර වූ ද, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ද, උත්තම වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද අසුන තම උතුරු සළුවෙන් පිසදමා, ඔහුට සහාය වෙමින් එහි හිඳුවයි. එහෙත් දැන් ඔහු එම අග්‍ර වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, උත්තම වූ, ප්‍රණීත වූ අසුනෙහි තෙමේම හිඳගෙන, නිගණ්ඨ නාටපුත්තයන්ට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, අසුන් තිබේ; ඉදින් ඔබ වහන්සේ කැමති නම් වාඩි වන්න.” මෙසේ කී කල නිගණ්ඨ නාටපුත්තයන් උපාලි ගෘහපතියාට මෙසේ කීවේය: “ගෘහපතිය, ඔබ උමතු වී ඇත! ගෘහපතිය, ඔබ මෝඩයෙකු වී ඇත! ‘ස්වාමීනි, මම ගොස් ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ට වාදාරෝපණය කරන්නෙමි’ යි කියා ගොස්, දැන් මහත් වූ වාද ජාලයක පැටලී ආපසු පැමිණ ඇත. ගෘහපතිය, එය හරියට වෘෂණ කෝෂ කපා දැමීමට ගිය මිනිසෙකු, තම වෘෂණ කෝෂ පවා අහිමි කරගෙන ආපසු එන්නාක් මෙනි; නැතහොත් ගෘහපතිය, ඇස් උදුරා දැමීමට ගිය මිනිසෙකු, තම ඇස් දෙක පවා උදුරා දමනු ලැබ ආපසු එන්නාක් මෙනි. ගෘහපතිය, ඔබත් ‘ස්වාමීනි, මම ගොස් ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ට වාදාරෝපණය කරන්නෙමි’ යි කියා ගොස්, මහත් වූ වාද ජාලයක පැටලී ආපසු පැමිණ ඇත. ගෘහපතිය, ඔබ ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ මිනිසුන් නතු කරගන්නා වූ ආවර්තනී මායාවෙන් නතු කරගනු ලැබ ඇත.”

๗๔. ‘‘ภทฺทิกา, ภนฺเต, อาวฏฺฏนี มายา; กลฺยาณี, ภนฺเต, อาวฏฺฏนี มายา; ปิยา เม, ภนฺเต, ญาติสาโลหิตา อิมาย อาวฏฺฏนิยา อาวฏฺเฏยฺยุํ; ปิยานมฺปิ เม อสฺส ญาติสาโลหิตานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย; สพฺเพ เจปิ, ภนฺเต, ขตฺติยา อิมาย อาวฏฺฏนิยา อาวฏฺเฏยฺยุํ; สพฺเพสานมฺปิสฺส ขตฺติยานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย; สพฺเพ เจปิ, ภนฺเต, พฺราหฺมณา…เป… เวสฺสา…เป… สุทฺทา อิมาย อาวฏฺฏนิยา อาวฏฺเฏยฺยุํ; สพฺเพสานมฺปิสฺส สุทฺทานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย; สเทวโก เจปิ, ภนฺเต, โลโก สมารโก สพฺรหฺมโก สสฺสมณพฺราหฺมณี ปชา สเทวมนุสฺสา อิมาย อาวฏฺฏนิยา อาวฏฺเฏยฺยุํ; สเทวกสฺสปิสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายาติ. เตน หิ, ภนฺเต, อุปมํ เต กริสฺสามิ. อุปมาย ปิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ.

74. “ස්වාමීනි, ඒ ආවර්තනී මායාව ඉතා යහපත්ය; ස්වාමීනි, ඒ ආවර්තනී මායාව ඉතා කල්‍යාණ වේ. ස්වාමීනි, මාගේ ප්‍රිය වූ නෑ සබඳතාවක් ඇති අය මේ ආවර්තනී මායාවෙන් නතු කරනු ලැබෙත් නම්, එය මාගේ ඒ ප්‍රිය වූ නෑ සබඳතාවක් ඇති අයට බොහෝ කල් හිත සුව පිණිස පවතින්නේය. ස්වාමීනි, ඉදින් සියලුම ක්ෂත්‍රියයන් මේ ආවර්තනී මායාවෙන් නතු කරනු ලැබෙත් නම්, එය ඒ සියලුම ක්ෂත්‍රියයන්ට බොහෝ කල් හිත සුව පිණිස පවතින්නේය. ස්වාමීනි, ඉදින් සියලුම බ්‍රාහ්මණයන්... වෛශ්‍යයන්... ක්ෂුද්‍රයන් මේ ආවර්තනී මායාවෙන් නතු කරනු ලැබෙත් නම්, එය ඒ සියලුම ක්ෂුද්‍රයන්ට බොහෝ කල් හිත සුව පිණිස පවතින්නේය. ස්වාමීනි, ඉදින් දෙවියන් සහිත, මාරයන් සහිත, බ්‍රහ්මයන් සහිත ලෝකය ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් සහිත වූ දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාව ද මේ ආවර්තනී මායාවෙන් නතු කරනු ලැබෙත් නම්, එය දෙවියන් සහිත වූ, මාරයන් සහිත වූ, බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ ලෝකයාට ද, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත ප්‍රජාවට ද බොහෝ කල් හිත සුව පිණිස පවතින්නේය. ස්වාමීනි, එසේ නම් මම ඔබට උපමාවක් කියන්නෙමි. මෙලොව ඇතැම් නුවණැති මිනිස්සු උපමාවකින් ද කියන ලද කරුණක අර්ථය වටහා ගනිති.”

๗๕. ‘‘ภูตปุพฺพํ[Pg.47], ภนฺเต, อญฺญตรสฺส พฺราหฺมณสฺส ชิณฺณสฺส วุฑฺฒสฺส มหลฺลกสฺส ทหรา มาณวิกา ปชาปตี อโหสิ คพฺภินี อุปวิชญฺญา. อถ โข, ภนฺเต, สา มาณวิกา ตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘คจฺฉ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, อาปณา มกฺกฏจฺฉาปกํ กิณิตฺวา อาเนหิ, โย เม กุมารกสฺส กีฬาปนโก ภวิสฺสตี’ติ. เอวํ วุตฺเต, โส พฺราหฺมโณ ตํ มาณวิกํ เอตทโวจ – ‘อาคเมหิ ตาว, โภติ, ยาว วิชายติ. สเจ ตฺวํ, โภติ, กุมารกํ วิชายิสฺสสิ, ตสฺสา เต อหํ อาปณา มกฺกฏจฺฉาปกํ กิณิตฺวา อาเนสฺสามิ, โย เต กุมารกสฺส กีฬาปนโก ภวิสฺสติ. สเจ ปน ตฺวํ, โภติ, กุมาริกํ วิชายิสฺสสิ, ตสฺสา เต อหํ อาปณา มกฺกฏจฺฉาปิกํ กิณิตฺวา อาเนสฺสามิ, ยา เต กุมาริกาย กีฬาปนิกา ภวิสฺสตี’ติ. ทุติยมฺปิ โข, ภนฺเต, สา มาณวิกา…เป… ตติยมฺปิ โข, ภนฺเต, สา มาณวิกา ตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘คจฺฉ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, อาปณา มกฺกฏจฺฉาปกํ กิณิตฺวา อาเนหิ, โย เม กุมารกสฺส กีฬาปนโก ภวิสฺสตี’ติ. อถ โข, ภนฺเต, โส พฺราหฺมโณ ตสฺสา มาณวิกาย สารตฺโต ปฏิพทฺธจิตฺโต อาปณา มกฺกฏจฺฉาปกํ กิณิตฺวา อาเนตฺวา ตํ มาณวิกํ เอตทโวจ – ‘อยํ เต, โภติ, อาปณา มกฺกฏจฺฉาปโก กิณิตฺวา อานีโต, โย เต กุมารกสฺส กีฬาปนโก ภวิสฺสตี’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, สา มาณวิกา ตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘คจฺฉ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, อิมํ มกฺกฏจฺฉาปกํ อาทาย เยน รตฺตปาณิ รชตปุตฺโต เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา รตฺตปาณึ รชกปุตฺตํ เอวํ วเทหิ – อิจฺฉามหํ, สมฺม รตฺตปาณิ, อิมํ มกฺกฏจฺฉาปกํ ปีตาวเลปนํ นาม รงฺคชาตํ รชิตํ อาโกฏิตปจฺจาโกฏิตํ อุภโตภาควิมฏฺฐ’นฺติ.

75. “ස්වාමීනි, අතීතයේ එක්තරා දිරාපත් වූ, මහලු වූ, වයෝවෘද්ධ වූ බ්‍රාහ්මණයෙකුට තරුණ මාණවිකාවක වූ බිරිඳක් සිටියාය. ඇය ගර්භණීව, ප්‍රසව කාලය ආසන්නව සිටියාය. ස්වාමීනි, ඉක්බිති ඒ මාණවිකාව ඒ බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ කීවාය: ‘බ්‍රාහ්මණය, ඔබ වෙළඳපොළට ගොස් මගේ දරුවාට සෙල්ලම් කිරීම සඳහා කුඩා වඳුරු පැටවෙකු මිලදී ගෙන එන්න.’ මෙසේ කී විට, ඒ බ්‍රාහ්මණයා ඒ මාණවිකාවට මෙසේ කීවේය: ‘පින්වතිය, ඔබ දරුවා ප්‍රසූත කරන තෙක් මඳක් ඉවසන්න. පින්වතිය, ඉදින් ඔබ පුතෙකු ප්‍රසූත කළහොත්, මම ඔබේ ඒ පුතුට සෙල්ලම් කිරීමට වෙළඳපොළෙන් කුඩා පිරිමි වඳුරු පැටවෙකු මිලදී ගෙන එන්නෙමි. පින්වතිය, ඉදින් ඔබ දියණියක ප්‍රසූත කළහොත්, මම ඔබේ ඒ දියණියට සෙල්ලම් කිරීමට වෙළඳපොළෙන් කුඩා ගැහැණු වඳුරු පැටවෙකු මිලදී ගෙන එන්නෙමි.’ ස්වාමීනි, දෙවැනි වරටත්...පෙ... තුන්වැනි වරටත් ඒ මාණවිකාව ඒ බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ කීවාය: ‘බ්‍රාහ්මණය, ඔබ වෙළඳපොළට ගොස් මගේ දරුවාට සෙල්ලම් කිරීම සඳහා කුඩා වඳුරු පැටවෙකු මිලදී ගෙන එන්න.’ ස්වාමීනි, ඉක්බිති ඒ මාණවිකාව කෙරෙහි දැඩි සෙනෙහසින් හා බැඳුණු සිතින් යුත් ඒ බ්‍රාහ්මණයා, වෙළඳපොළෙන් කුඩා වඳුරු පැටවෙකු මිලදී ගෙනැවිත්, ඒ මාණවිකාවට මෙසේ කීවේය: ‘පින්වතිය, මෙන්න ඔබේ දරුවාට සෙල්ලම් කිරීම සඳහා මම වෙළඳපොළෙන් කුඩා වඳුරු පැටවෙකු මිලදී ගෙන ආවෙමි.’ ස්වාමීනි, මෙසේ කී විට ඒ මාණවිකාව ඒ බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ කීවාය: ‘බ්‍රාහ්මණය, ඔබ මේ වඳුරු පැටවා රැගෙන රත්තපාණි නම් රජක පුත්‍රයා (රජකයාගේ පුත්‍රයා) වෙත යන්න; ගොස් රත්තපාණි රජක පුත්‍රයාට මෙසේ කියන්න—සම්ම රත්තපාණි, මට මේ වඳුරු පැටවා ‘පීතාවලේපන’ නම් කහ පැහැති සායම් පොවා, හොඳින් තළා මැනවින් පිරිසිදු කර, දෙපැත්තම ඔප දමා දෙන්නැයි මම කැමැත්තෙමි’ කියායි.”

‘‘อถ โข, ภนฺเต, โส พฺราหฺมโณ ตสฺสา มาณวิกาย สารตฺโต ปฏิพทฺธจิตฺโต ตํ มกฺกฏจฺฉาปกํ อาทาย เยน รตฺตปาณิ รชกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา รตฺตปาณึ รชกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘อิจฺฉามหํ, สมฺม รตฺตปาณิ, อิมํ มกฺกฏจฺฉาปกํ ปีตาวเลปนํ นาม รงฺคชาตํ รชิตํ อาโกฏิตปจฺจาโกฏิตํ อุภโตภาควิมฏฺฐ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, รตฺตปาณิ รชกปุตฺโต ตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘อยํ โข เต, มกฺกฏจฺฉาปโก รงฺคกฺขโม หิ โข, โน อาโกฏนกฺขโม, โน วิมชฺชนกฺขโม’ติ. เอวเมว โข, ภนฺเต, พาลานํ นิคณฺฐานํ วาโท รงฺคกฺขโม [Pg.48] หิ โข พาลานํ โน ปณฺฑิตานํ, โน อนุโยคกฺขโม, โน วิมชฺชนกฺขโม. อถ โข, ภนฺเต, โส พฺราหฺมโณ อปเรน สมเยน นวํ ทุสฺสยุคํ อาทาย เยน รตฺตปาณิ รชกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา รตฺตปาณึ รชกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘อิจฺฉามหํ, สมฺม รตฺตปาณิ, อิมํ นวํ ทุสฺสยุคํ ปีตาวเลปนํ นาม รงฺคชาตํ รชิตํ อาโกฏิตปจฺจาโกฏิตํ อุภโตภาควิมฏฺฐ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, รตฺตปาณิ รชกปุตฺโต ตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘อิทํ โข เต, ภนฺเต, นวํ ทุสฺสยุคํ รงฺคกฺขมญฺเจว อาโกฏนกฺขมญฺจ วิมชฺชนกฺขมญฺจา’ติ. เอวเมว โข, ภนฺเต, ตสฺส ภควโต วาโท อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส รงฺคกฺขโม เจว ปณฺฑิตานํ โน พาลานํ, อนุโยคกฺขโม จ วิมชฺชนกฺขโม จา’’ติ.

“ස්වාමීනි, ඉක්බිති ඒ මාණවිකාව කෙරෙහි බැඳුණු සිතින් යුත් ඒ බ්‍රාහ්මණයා, ඒ වඳුරු පැටවා රැගෙන රත්තපාණි රජක පුත්‍රයා වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: ‘සම්ම රත්තපාණි, මට මේ වඳුරු පැටවා පීතාවලේපන නම් කහ පැහැති සායම් පොවා, හොඳින් තළා මැනවින් පිරිසිදු කර, දෙපැත්තම ඔප දමා දෙන්නැයි මම කැමැත්තෙමි’ කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ කී විට රත්තපාණි රජක පුත්‍රයා ඒ බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ කීවේය: ‘ස්වාමීනි, ඔබේ මේ වඳුරු පැටවා සායම් පෙවීමට නම් සුදුසුය, නමුත් තැලීමට හෝ ඔප දැමීමට නම් නුසුදුසුය.’ ස්වාමීනි, එමෙන්ම අඥාන නිගණ්ඨයන්ගේ වාදයද අඥානයන්ගේ සිත් ඇදගැනීමට නම් සමත් වෙයි, නමුත් එය ප්‍රඥාවන්තයන් සඳහා නොවෙයි. එය විමර්ශනයට හෝ පිරික්සුමට ඔරොත්තු නොදෙයි. ස්වාමීනි, ඉක්බිති ඒ බ්‍රාහ්මණයා පසු කලෙක අලුත් වස්ත්‍ර යුගලක් රැගෙන රත්තපාණි රජක පුත්‍රයා වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: ‘සම්ම රත්තපාණි, මට මේ අලුත් වස්ත්‍ර යුගල පීතාවලේපන නම් කහ පැහැති සායම් පොවා, හොඳින් තළා මැනවින් පිරිසිදු කර, දෙපැත්තම ඔප දමා දෙන්නැයි මම කැමැත්තෙමි’ කියායි. ස්වාමීනි, මෙසේ කී විට රත්තපාණි රජක පුත්‍රයා ඒ බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ කීවේය: ‘ස්වාමීනි, ඔබේ මේ අලුත් වස්ත්‍ර යුගල සායම් පෙවීමටද, තැලීමටද, ඔප දැමීමටද යන මේ සියල්ලටම සුදුසුය.’ ස්වාමීනි, එමෙන්ම අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය ප්‍රඥාවන්තයන්ගේ සිත් ඇදගැනීමට සමත් වෙයි, එය අඥානයන් සඳහා නොවෙයි. එය විමර්ශනයට මෙන්ම පිරික්සුමටද මැනවින් ඔරොත්තු දෙයි.”

‘‘สราชิกา โข, คหปติ, ปริสา เอวํ ชานาติ – ‘อุปาลิ คหปติ นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส สาวโก’ติ. กสฺส ตํ, คหปติ, สาวกํ ธาเรมา’’ติ? เอวํ วุตฺเต, อุปาลิ คหปติ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, สุโณหิ ยสฺสาหํ สาวโก’’ติ –

“ගෘහපතිය, රජු ඇතුළු පිරිස ඔබව හඳුනන්නේ ‘උපාලි ගෘහපති නිගණ්ඨ නාටපුත්තගේ ශ්‍රාවකයෙකි’ යනුවෙනි. ගෘහපතිය, එසේ නම් අප ඔබව කාගේ ශ්‍රාවකයෙකු ලෙස සලකමුද?” මෙසේ කී විට උපාලි ගෘහපති තෙමේ අසුනෙන් නැගිට, උතුරු සළුව එකාංශ කොට පොරවාගෙන, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින දිශාවට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, නිගණ්ඨ නාටපුත්තට මෙසේ කීවේය: “එසේ නම් ස්වාමීනි, මම කාගේ ශ්‍රාවකයෙකුදැයි අසාගන්න.”

๗๖.

76.

‘‘ธีรสฺส วิคตโมหสฺส, ปภินฺนขีลสฺส วิชิตวิชยสฺส;

อนีฆสฺส สุสมจิตฺตสฺส, วุทฺธสีลสฺส สาธุปญฺญสฺส;

เวสมนฺตรสฺส วิมลสฺส, ภควโต ตสฺส สาวโกหมสฺมิ.

“ධීර වූ, මෝහය දුරු කළා වූ, කෙලෙස් කටු බිඳ දැමූ, දිනිය යුතු මාර පරාජය කළා වූ, පීඩා රහිත වූ, මැනවින් සන්සුන් සිත් ඇති, වැඩුණු සීලයෙන් යුක්ත වූ, යහපත් ප්‍රඥාව ඇති, කෙලෙස් විෂ ඉක්මවා ගිය, නිර්මල වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක් වෙමි මම.”

‘‘อกถํกถิสฺส ตุสิตสฺส, วนฺตโลกามิสสฺส มุทิตสฺส;

กตสมณสฺส มนุชสฺส, อนฺติมสารีรสฺส นรสฺส;

อโนปมสฺส วิรชสฺส, ภควโต ตสฺส สาวโกหมสฺมิ.

“සැක රහිත වූ, සතුටින් පිරුණු, ලෝකාමිසය වමනය කළ (බැහැර කළ), මුදිතාවෙන් යුක්ත වූ, කළ යුතු මහණ දම් නිම කළ, උතුම් මනුෂ්‍යයෙකු වූ, අවසන් ශරීරය දරන්නා වූ, අසහාය නරෝත්තම වූ, උපමාවක් රහිත වූ, කෙලෙස් රජස් රහිත වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක් වෙමි මම.”

‘‘อสํสยสฺส กุสลสฺส, เวนยิกสฺส สารถิวรสฺส;

อนุตฺตรสฺส รุจิรธมฺมสฺส, นิกฺกงฺขสฺส ปภาสกสฺส ;

มานจฺฉิทสฺส วีรสฺส, ภควโต ตสฺส สาวโกหมสฺมิ.

“විමතියක් (සැකයක්) නැති, දක්ෂ වූ, විනයධරයන් අතර උතුම් වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ සාරථියෙකු වැනි වූ, අනුත්තර වූ, රුචිර (පැහැපත්) ධර්මයක් ඇති, සැක රහිත වූ, ප්‍රභාව විහිදුවන්නා වූ, මානය සිඳලූ, වීර්යවන්ත වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක් වෙමි මම.”

‘‘นิสภสฺส อปฺปเมยฺยสฺส, คมฺภีรสฺส โมนปตฺตสฺส;

เขมงฺกรสฺส เวทสฺส, ธมฺมฏฺฐสฺส สํวุตตฺตสฺส;

สงฺคาติคสฺส มุตฺตสฺส, ภควโต ตสฺส สาวโกหมสฺมิ.

උතුම් වෘෂභ රාජයෙකු බඳු වූ, අප්‍රමාණ වූ, ගැඹුරු ගුණ ඇති, මෞනයට (රහත් බවට) පැමිණි, බිය රහිත බව (නිවන) ලබා දෙන, විද්‍යාවෙන් (ඥානයෙන්) යුක්ත වූ, ධර්මයෙහි පිහිටි, සංවර වූ සිත් ඇති, කෙලෙස් බැඳීම් ඉක්මවා ගිය, කෙලෙස්වලින් මිදුණු ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක් මම වෙමි.

‘‘นาคสฺส [Pg.49] ปนฺตเสนสฺส, ขีณสํโยชนสฺส มุตฺตสฺส;

ปฏิมนฺตกสฺส โธนสฺส, ปนฺนธชสฺส วีตราคสฺส;

ทนฺตสฺส นิปฺปปญฺจสฺส, ภควโต ตสฺส สาวโกหมสฺมิ.

උතුම් නාගයෙකු බඳු වූ, ආරණ්‍ය සේනාසනවල වසන, සංයෝජන ක්ෂය කළ, විමුක්තිය ලැබූ, ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දීමෙහි දක්ෂ වූ, කෙලෙස් සේදූ, මාන නැමති කොඩිය හෙළූ, වීතරාගී වූ, දමනය වූ, ප්‍රපංච රහිත වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක් මම වෙමි.

‘‘อิสิสตฺตมสฺส อกุหสฺส, เตวิชฺชสฺส พฺรหฺมปตฺตสฺส;

นฺหาตกสฺส ปทกสฺส, ปสฺสทฺธสฺส วิทิตเวทสฺส;

ปุรินฺททสฺส สกฺกสฺส, ภควโต ตสฺส สาวโกหมสฺมิ.

සත්වන ඉසිවරයාණන් වූ, වංචා රහිත වූ, ත්‍රිවිද්‍යාවෙන් යුක්ත වූ, උතුම් බවට (බ්‍රහ්මත්වයට) පැමිණි, කෙලෙස් සේදූ, පද බෙදීම්හි දක්ෂ වූ, සන්සුන් වූ, දත යුත්ත දත්, දහම් දන් පළමුව ලබා දෙන, ඉවසීමෙන් යුත් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක් මම වෙමි.

‘‘อริยสฺส ภาวิตตฺตสฺส, ปตฺติปตฺตสฺส เวยฺยากรณสฺส;

สติมโต วิปสฺสิสฺส, อนภินตสฺส โน อปนตสฺส;

อเนชสฺส วสิปฺปตฺตสฺส, ภควโต ตสฺส สาวโกหมสฺมิ.

ආර්ය වූ, වඩන ලද සිත් ඇති, පැමිණිය යුතු ගුණයන්ට පැමිණි, අර්ථ විවරණය කරන, සිහි ඇති, විදර්ශනා කරන, කෙලෙස්වලට නොනැමුණු, තෘෂ්ණාවෙන් තොර වූ, වසීප්‍රාප්ත වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක් මම වෙමි.

‘‘สมุคฺคตสฺส ฌายิสฺส, อนนุคตนฺตรสฺส สุทฺธสฺส;

อสิตสฺส หิตสฺส, ปวิวิตฺตสฺส อคฺคปฺปตฺตสฺส;

ติณฺณสฺส ตารยนฺตสฺส, ภควโต ตสฺส สาวโกหมสฺมิ.

මැනවින් උත්සාහවත් වූ (කීර්තිමත් වූ), ධ්‍යාන වඩන, කෙලෙස්වලට අනුව නොයන සිත් ඇති, පිරිසිදු වූ, තෘෂ්ණාවට නතු නොවන, හිතවතෙකු වූ, විවේකී වූ, අග්‍රත්වයට පත් වූ, සසරින් එතෙර වූ, අන්‍යයන් ද එතෙර කරවන ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක් මම වෙමි.

‘‘สนฺตสฺส ภูริปญฺญสฺส, มหาปญฺญสฺส วีตโลภสฺส;

ตถาคตสฺส สุคตสฺส, อปฺปฏิปุคฺคลสฺส อสมสฺส;

วิสารทสฺส นิปุณสฺส, ภควโต ตสฺส สาวโกหมสฺมิ.

ශාන්ත වූ, මහපොළොව වැනි පෘථුල ප්‍රඥා ඇති, මහා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ, ලෝභ රහිත වූ, තථාගත වූ, සුගත වූ, අසම වූ, අසදෘශ වූ, විශාරද වූ, සියුම් ප්‍රඥා ඇති ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක් මම වෙමි.

‘‘ตณฺหจฺฉิทสฺส พุทฺธสฺส, วีตธูมสฺส อนุปลิตฺตสฺส;

อาหุเนยฺยสฺส ยกฺขสฺส, อุตฺตมปุคฺคลสฺส อตุลสฺส;

มหโต ยสคฺคปตฺตสฺส, ภควโต ตสฺส สาวโกหมสฺมี’’ติ.

තෘෂ්ණාව සිඳලූ, බුදු වූ, කෙලෙස් දුම් රහිත වූ, (කෙලෙස්වලින්) නොගෑවුණු, ආහුණෙය්‍ය වූ, පූජනීය වූ, උත්තම පුරුෂ වූ, අසමසම වූ, මහා ගුණ ඇති, යසසින් අග්‍රයට පත් වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක් මම වෙමි.

๗๗. ‘‘กทา สญฺญูฬฺหา ปน เต, คหปติ, อิเม สมณสฺส โคตมสฺส วณฺณา’’ติ? ‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นานาปุปฺผานํ มหาปุปฺผราสิ, ตเมนํ ทกฺโข มาลากาโร วา มาลาการนฺเตวาสี วา วิจิตฺตํ มาลํ คนฺเถยฺย; เอวเมว โข, ภนฺเต, โส ภควา อเนกวณฺโณ อเนกสตวณฺโณ. โก หิ, ภนฺเต, วณฺณารหสฺส วณฺณํ น กริสฺสตี’’ติ? อถ โข นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส ภควโต สกฺการํ อสหมานสฺส ตตฺเถว อุณฺหํ โลหิตํ มุขโต อุคฺคจฺฉีติ.

77. “ගෘහපතිය, ඔබ ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ මේ ගුණ කවදා එක් රැස් කළෙහිද?” (උපාලි මෙසේ කීවේය:) “ස්වාමීනි, දක්ෂ මල්කරුවෙකු හෝ ඔහුගේ අතවැසියෙකු විවිධ මල් සමූහයකින් විසිතුරු මල් මාලාවක් ගොතන්නාක් මෙන්ම, ස්වාමීනි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනේක වූ ගුණ ඇත්තාහ, සිය ගණන් ගුණ ඇත්තාහ. ස්වාමීනි, ප්‍රශංසා කටයුතු තැනැත්තාට කවරෙක් නම් ප්‍රශංසා නොකරන්නේද?” එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ලැබෙන සත්කාරය ඉවසාගත නොහැකි වූ නිගණ්ඨ නාතපුත්තගේ කටින් එසැණින්ම උණු ලේ පිටවිය.

อุปาลิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ.

හයවන උපාලි සූත්‍රය නිම විය.

๗. กุกฺกุรวติกสุตฺตํ

7. කුක්කුරවතික සූත්‍රය (සුනඛ වත රකින්නා පිළිබඳ සූත්‍රය)

๗๘. เอวํ [Pg.50] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกลิเยสุ วิหรติ หลิทฺทวสนํ นาม โกลิยานํ นิคโม. อถ โข ปุณฺโณ จ โกลิยปุตฺโต โควติโก อเจโล จ เสนิโย กุกฺกุรวติโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ปุณฺโณ โกลิยปุตฺโต โควติโก ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. อเจโล ปน เสนิโย กุกฺกุรวติโก ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา กุกฺกุโรว ปลิกุชฺชิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปุณฺโณ โกลิยปุตฺโต โควติโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, อเจโล เสนิโย กุกฺกุรวติโก ทุกฺกรการโก ฉมานิกฺขิตฺตํ โภชนํ ภุญฺชติ. ตสฺส ตํ กุกฺกุรวตํ ทีฆรตฺตํ สมตฺตํ สมาทินฺนํ. ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย’’ติ? ‘‘อลํ, ปุณฺณ, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ปุณฺโณ โกลิยปุตฺโต โควติโก…เป… ตติยมฺปิ โข ปุณฺโณ โกลิยปุตฺโต โควติโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, อเจโล เสนิโย กุกฺกุรวติโก ทุกฺกรการโก ฉมานิกฺขิตฺตํ โภชนํ ภุญฺชติ. ตสฺส ตํ กุกฺกุรวตํ ทีฆรตฺตํ สมตฺตํ สมาทินฺนํ. ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย’’ติ?

78. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෝලිය ජනපදයෙහි හලිද්දවසන නම් වූ කෝලියයන්ගේ නියම් ගමෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ගව වත රකින කෝලිය පුත්‍ර පුණ්ණ ද, නිර්වස්ත්‍රව සුනඛ වත රකින සේනිය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණි කෝලිය පුත්‍ර පුණ්ණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය. නිර්වස්ත්‍ර වූ සුනඛ වත රකින සේනිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී, සතුටු විය යුතු සිහි කටයුතු කථා නිමවා බල්ලෙකු මෙන් වකුටු වී එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ කෝලිය පුත්‍ර පුණ්ණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනි, මේ නිර්වස්ත්‍ර සේනිය සුනඛ වත් රකින්නෙකි, ඉතා දුෂ්කර දෙයක් කරයි. ඔහු බිම දැමූ ආහාර අනුභව කරයි. ඔහු ඒ සුනඛ වත දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ සම්පූර්ණයෙන් සමාදන්ව සිටියි. ඔහුගේ ගතිය කුමක්ද? පරලොව කුමක්ද?' 'පුණ්ණ, මෙය තිබේවා. මගෙන් මෙය විමසන්න එපා.' දෙවනුව ද... තෙවනුව ද කෝලිය පුත්‍ර පුණ්ණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනි, මේ නිර්වස්ත්‍ර සේනිය සුනඛ වත් රකින්නෙකි, ඉතා දුෂ්කර දෙයක් කරයි. බිම දැමූ ආහාර අනුභව කරයි. ඔහු ඒ සුනඛ වත දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ සම්පූර්ණයෙන් සමාදන්ව සිටියි. ඔහුගේ ගතිය කුමක්ද? පරලොව කුමක්ද?'

๗๙. ‘‘อทฺธา โข เต อหํ, ปุณฺณ, น ลภามิ. อลํ, ปุณฺณ, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ เอตํ ปุจฺฉีติ; อปิ จ ตฺยาหํ พฺยากริสฺสามิ. อิธ, ปุณฺณ, เอกจฺโจ กุกฺกุรวตํ ภาเวติ ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ, กุกฺกุรสีลํ ภาเวติ ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ, กุกฺกุรจิตฺตํ ภาเวติ ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ, กุกฺกุรากปฺปํ ภาเวติ ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ. โส กุกฺกุรวตํ ภาเวตฺวา ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ, กุกฺกุรสีลํ ภาเวตฺวา ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ, กุกฺกุรจิตฺตํ ภาเวตฺวา ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ, กุกฺกุรากปฺปํ ภาเวตฺวา ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา กุกฺกุรานํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. สเจ โข ปนสฺส เอวํทิฏฺฐิ โหติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ, สาสฺส โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส โข อหํ, ปุณฺณ, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา. อิติ โข, ปุณฺณ, สมฺปชฺชมานํ [Pg.51] กุกฺกุรวตํ กุกฺกุรานํ สหพฺยตํ อุปเนติ, วิปชฺชมานํ นิรย’’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, อเจโล เสนิโย กุกฺกุรวติโก ปโรทิ, อสฺสูนิ ปวตฺเตสิ.

79. “පුණ්ණ, සැබවින්ම මම ඔබගෙන් (මෙම ප්‍රශ්නය අසන්න එපා කියා) අවසරයක් නොලැබුවෙමි. පුණ්‍ය, එය ප්‍රමාණවත්ය, එය තිබේවා; මගෙන් එය විමසන්න එපා. එසේ වුවත් මම ඔබට එය විස්තර කරන්නෙමි. පුණ්‍ය, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සුනඛ වත (බල්ලන්ගේ වත) සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩයි; සුනඛ සීලය සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩයි; සුනඛ චිත්තය සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩයි; සුනඛ ඉරියව් සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩයි. ඔහු ඒ සුනඛ වත සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩා, සුනඛ සීලය සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩා, සුනඛ චිත්තය සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩා, සුනඛ ඉරියව් සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩා, කය බිඳී මරණයෙන් මතු බල්ලන්ගේ සහභාවයට (බල්ලන් අතර උපතට) පැමිණෙයි. ඉදින් ඔහුට, ‘මම මේ සීලයෙන් හෝ වතින් හෝ තපසින් හෝ බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් දෙවියෙකු හෝ කිසියම් දිව්‍යරාජයෙකු වන්නෙමි’ යි මෙවැනි දෘෂ්ටියක් වෙයි නම්, එය ඔහුගේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටියයි. පුණ්‍ය, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයාට මම ගති දෙකෙන් එකක් පවසමි. එනම් නිරය හෝ තිරිසන් යෝනියයි. මෙසේ පුණ්‍ය, සාර්ථක වන සුනඛ වත බල්ලන්ගේ සහභාවයට පමුණුවයි, අසාර්ථක වුවහොත් (මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය නිසා) නිරයට පමුණුවයි.” මෙසේ වදාළ කල්හි, සුනඛ වත රකින අචේලක සේනිය හඬා වැලපුණේය, කඳුළු සැලුවේය.

อถ โข ภควา ปุณฺณํ โกลิยปุตฺตํ โควติกํ เอตทโวจ – ‘‘เอตํ โข เต อหํ, ปุณฺณ, นาลตฺถํ. อลํ, ปุณฺณ, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’’ติ. ‘‘นาหํ, ภนฺเต, เอตํ โรทามิ ยํ มํ ภควา เอวมาห; อปิ จ เม อิทํ, ภนฺเต, กุกฺกุรวตํ ทีฆรตฺตํ สมตฺตํ สมาทินฺนํ. อยํ, ภนฺเต, ปุณฺโณ โกลิยปุตฺโต โควติโก. ตสฺส ตํ โควตํ ทีฆรตฺตํ สมตฺตํ สมาทินฺนํ. ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย’’ติ? ‘‘อลํ, เสนิย, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ เอตํ ปุจฺฉี’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อเจโล เสนิโย…เป… ตติยมฺปิ โข อเจโล เสนิโย กุกฺกุรวติโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, ปุณฺโณ โกลิยปุตฺโต โควติโก. ตสฺส ตํ โควตํ ทีฆรตฺตํ สมตฺตํ สมาทินฺนํ. ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย’’ติ?

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගව වත රකින කෝලියපුත්‍ර පුණ්‍ය හට මෙසේ වදාළ සේක: “පුණ්ණ, මම ඔබගෙන් (මෙය විමසන්න එපා කියා) අවසරයක් නොලැබුවෙමි. පුණ්‍ය, එය ප්‍රමාණවත්ය, එය තිබේවා; මගෙන් එය විමසන්න එපා.” එවිට අචේලක සේනිය මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට වදාළ ඒ කරුණ ගැන මම නොවෙමි හඬන්නේ. එහෙත් ස්වාමීනි, මා විසින් මේ සුනඛ වත දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ සම්පූර්ණ කොට සමාදන් වී සිටින ලදී. ස්වාමීනි, මේ කෝලියපුත්‍ර පුණ්‍ය ගව වත රකින්නෙකි. ඔහු විසින් ද ඒ ගව වත දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ සම්පූර්ණ කොට සමාදන් වී ඇත. ඔහුගේ ගතිය කුමක්ද? මතු පරලොව කුමක්ද?” “සේනිය, එය ප්‍රමාණවත්ය, එය තිබේවා; මගෙන් එය විමසන්න එපා.” දෙවන වරටත්... (පෙ)... තුන්වන වරටත් සුනඛ වත රකින අචේලක සේනිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසීය: “ස්වාමීනි, මේ කෝලියපුත්‍ර පුණ්‍ය ගව වත රකින්නෙකි. ඔහු විසින් ද ඒ ගව වත දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ සම්පූර්ණ කොට සමාදන් වී ඇත. ඔහුගේ ගතිය කුමක්ද? මතු පරලොව කුමක්ද?”

๘๐. ‘‘อทฺธา โข เต อหํ, เสนิย, น ลภามิ. อลํ, เสนิย, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ เอตํ ปุจฺฉีติ; อปิ จ ตฺยาหํ พฺยากริสฺสามิ. อิธ, เสนิย, เอกจฺโจ โควตํ ภาเวติ ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ, โคสีลํ ภาเวติ ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ, โคจิตฺตํ ภาเวติ ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ, ควากปฺปํ ภาเวติ ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ. โส โควตํ ภาเวตฺวา ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ, โคสีลํ ภาเวตฺวา ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ, โคจิตฺตํ ภาเวตฺวา ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ, ควากปฺปํ ภาเวตฺวา ปริปุณฺณํ อพฺโพกิณฺณํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา คุนฺนํ สหพฺยตํ อุปปชฺชติ. สเจ โข ปนสฺส เอวํทิฏฺฐิ โหติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ, สาสฺส โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส โข อหํ, เสนิย, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา. อิติ โข, เสนิย, สมฺปชฺชมานํ โควตํ คุนฺนํ สหพฺยตํ อุปเนติ, วิปชฺชมานํ นิรย’’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ปุณฺโณ โกลิยปุตฺโต โควติโก ปโรทิ, อสฺสูนิ ปวตฺเตสิ.

80. “සේනිය, සැබවින්ම මම ඔබගෙන් (මෙය විමසන්න එපා කියා) අවසරයක් නොලැබුවෙමි. සේනිය, එය ප්‍රමාණවත්ය, එය තිබේවා; මගෙන් එය විමසන්න එපා. එසේ වුවත් මම ඔබට එය විස්තර කරන්නෙමි. සේනිය, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ගව වත සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩයි; ගව සීලය සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩයි; ගව චිත්තය සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩයි; ගව ඉරියව් සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩයි. ඔහු ඒ ගව වත සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩා, ගව සීලය සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩා, ගව චිත්තය සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩා, ගව ඉරියව් සම්පූර්ණයෙන් ම හා අඛණ්ඩ ව වඩා, කය බිඳී මරණයෙන් මතු ගවයන්ගේ සහභාවයට (ගවයන් අතර උපතට) පැමිණෙයි. ඉදින් ඔහුට, ‘මම මේ සීලයෙන් හෝ වතින් හෝ තපසින් හෝ බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් දෙවියෙකු හෝ කිසියම් දිව්‍යරාජයෙකු වන්නෙමි’ යි මෙවැනි දෘෂ්ටියක් වෙයි නම්, එය ඔහුගේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටියයි. සේනිය, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයාට මම ගති දෙකෙන් එකක් පවසමි. එනම් නිරය හෝ තිරිසන් යෝනියයි. මෙසේ සේනිය, සාර්ථක වන ගව වත ගවයන්ගේ සහභාවයට පමුණුවයි, අසාර්ථක වුවහොත් නිරයට පමුණුවයි.” මෙසේ වදාළ කල්හි, ගව වත රකින කෝලියපුත්‍ර පුණ්‍ය හඬා වැලපුණේය, කඳුළු සැලුවේය.

อถ โข ภควา อเจลํ เสนิยํ กุกฺกุรวติกํ เอตทโวจ – ‘‘เอตํ โข เต อหํ, เสนิย, นาลตฺถํ. อลํ, เสนิย, ติฏฺฐเตตํ; มา มํ [Pg.52] เอตํ ปุจฺฉี’’ติ. ‘‘นาหํ, ภนฺเต, เอตํ โรทามิ ยํ มํ ภควา เอวมาห; อปิ จ เม อิทํ, ภนฺเต, โควตํ ทีฆรตฺตํ สมตฺตํ สมาทินฺนํ. เอวํ ปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; ปโหติ ภควา ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ ยถา อหํ เจวิมํ โควตํ ปชเหยฺยํ, อยญฺเจว อเจโล เสนิโย กุกฺกุรวติโก ตํ กุกฺกุรวตํ ปชเหยฺยา’’ติ. ‘‘เตน หิ, ปุณฺณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ปุณฺโณ โกลิยปุตฺโต โควติโก ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සුනඛ වත රකින අචේලක සේනියට මෙසේ වදාළ සේක: “සේනිය, මම ඔබගෙන් (මෙය විමසන්න එපා කියා) අවසරයක් නොලැබුවෙමි. සේනිය, එය ප්‍රමාණවත්ය, එය තිබේවා; මගෙන් එය විමසන්න එපා.” එවිට පුණ්‍ය මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට වදාළ ඒ කරුණ ගැන මම නොවෙමි හඬන්නේ. එහෙත් ස්වාමීනි, මා විසින් මේ ගව වත දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ සම්පූර්ණ කොට සමාදන් වී සිටින ලදී. ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මෙසේ පැහැදී සිටිමි. මා විසින් මේ ගව වත අත්හැරීමට හැකි වන පරිදි ද, මේ අචේලක සේනිය විසින් ඒ සුනඛ වත අත්හැරීමට හැකි වන පරිදි ද ධර්මය දේශනා කිරීමට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමර්ථ වන සේක.” “පුණ්ණ, එසේ වී නම් සවන් දෙන්න. මැනවින් මෙනෙහි කරන්න. මම දේශනා කරන්නෙමි.” “එසේ ය ස්වාමීනි” යි ගව වත රකින කෝලියපුත්‍ර පුණ්‍ය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:”

๘๑. ‘‘จตฺตาริมานิ, ปุณฺณ, กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อตฺถิ, ปุณฺณ, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ; อตฺถิ, ปุณฺณ, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, ปุณฺณ, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ; อตฺถิ, ปุณฺณ, กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ, กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ.

81. "පුණ්ණය, මා විසින් ස්වයංව විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කර ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසන ලද මේ කර්ම සතරකි. ඒ සතර කවරේද? පුණ්ණය, කළු වූ කළු විපාක සහිත කර්මය ඇත; පුණ්ණය, සුදු වූ සුදු විපාක සහිත කර්මය ඇත; පුණ්ණය, කළු-සුදු මිශ්‍ර වූ කළු-සුදු විපාක සහිත කර්මය ඇත; පුණ්ණය, කළු ද නොවූ සුදු ද නොවූ, කළු-සුදු විපාක රහිත වූ, කර්ම ක්ෂය කිරීම පිණිස පවත්නා වූ කර්මය ඇත."

‘‘กตมญฺจ, ปุณฺณ, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ? อิธ, ปุณฺณ, เอกจฺโจ สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส สพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ สพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ สพฺยาพชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺติ. โส สพฺยาพชฺเฌหิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน สพฺยาพชฺฌํ เวทนํ เวเทติ เอกนฺตทุกฺขํ, เสยฺยถาปิ สตฺตา เนรยิกา. อิติ โข, ปุณฺณ, ภูตา ภูตสฺส อุปปตฺติ โหติ; ยํ กโรติ เตน อุปปชฺชติ, อุปปนฺนเมนํ ผสฺสา ผุสนฺติ. เอวํปาหํ, ปุณฺณ, ‘กมฺมทายาทา สตฺตา’ติ วทามิ. อิทํ วุจฺจติ, ปุณฺณ, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ.

"පුණ්ණය, කළු වූ කළු විපාක සහිත කර්මය යනු කවරේද? පුණ්ණය, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් පීඩාකාරී වූ කාය සංස්කාරයන් රැස් කරයි, පීඩාකාරී වූ වාග් සංස්කාරයන් රැස් කරයි, පීඩාකාරී වූ මනෝ සංස්කාරයන් රැස් කරයි. ඔහු පීඩාකාරී වූ කාය, වාග් සහ මනෝ සංස්කාරයන් රැස් කොට, පීඩාකාරී වූ ලෝකයක උපදියි. පීඩාකාරී වූ ලෝකයක උපන් ඔහුට පීඩාකාරී වූ ස්පර්ශයන් ස්පර්ශ වෙයි. පීඩාකාරී ස්පර්ශයන්ගෙන් පහස ලැබූ ඔහු, නිරයේ උපන් සත්වයන් මෙන් ඒකාන්තයෙන්ම දුක් වූ පීඩාකාරී වේදනාවන් විඳියි. පුණ්ණය, මෙලෙස සිදු වූ කර්මයට අනුරූපව සත්වයාගේ උපත සිදුවෙයි; ඔහු යම් කර්මයක් කරයි ද එයින්ම උපදියි, උපන් පසු ඔහුට ස්පර්ශයන් ස්පර්ශ වෙයි. පුණ්ණය, 'සත්වයන් කර්මය දායාදය කොට ඇත්තාහ' යි මා පවසන්නේ එබැවිනි. පුණ්ණය, මෙය කළු වූ කළු විපාක සහිත කර්මය යයි කියනු ලැබේ."

‘‘กตมญฺจ, ปุณฺณ, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ? อิธ, ปุณฺณ, เอกจฺโจ อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, อพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส อพฺยาพชฺฌํ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, อพฺยาพชฺฌํ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, อพฺยาพชฺฌํ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา อพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ อพฺยาพชฺฌํ โลกํ อุปปนฺนํ [Pg.53] สมานํ อพฺยาพชฺฌา ผสฺสา ผุสนฺติ. โส อพฺยาพชฺเฌหิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน อพฺยาพชฺฌํ เวทนํ เวเทติ เอกนฺตสุขํ, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อิติ โข, ปุณฺณ, ภูตา ภูตสฺส อุปปตฺติ โหติ; ยํ กโรติ เตน อุปปชฺชติ, อุปปนฺนเมนํ ผสฺสา ผุสนฺติ. เอวํปาหํ, ปุณฺณ, ‘กมฺมทายาทา สตฺตา’ติ วทามิ. อิทํ วุจฺจติ, ปุณฺณ, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ.

පුණ්ණ, පිරිසිදු වූ ද පිරිසිදු විපාක ඇති ද කර්මය යනු කුමක්ද? පුණ්ණ, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් පීඩා රහිත වූ කාය සංස්කාරයන් රැස් කරයි, පීඩා රහිත වූ වචී සංස්කාරයන් රැස් කරයි, පීඩා රහිත වූ මනෝ සංස්කාරයන් රැස් කරයි. ඔහු එම පීඩා රහිත වූ කාය, වචී, මනෝ සංස්කාරයන් රැස් කොට පීඩා රහිත වූ ලෝකයක උපත ලබයි. පීඩා රහිත වූ ලෝකයක උපන් ඔහුට පීඩා රහිත වූ ස්පර්ශයන් ස්පර්ශ වෙයි. ඔහු පීඩා රහිත වූ ස්පර්ශයන්ගෙන් ස්පර්ශ වූයේ, සුභකිණ්ණ දෙවිවරුන් මෙන් ඒකාන්ත සැප සහගත වූ වේදනාවන් විඳියි. පුණ්ණ, මෙසේ වනාහි සිදු වූ කර්මය නිසා සත්වයාගේ උපත සිදුවේ; ඔහු යම් කර්මයක් කරයි ද, එයින්ම උපත ලබයි. උපන් ඔහුට ස්පර්ශයන් ස්පර්ශ වෙයි. පුණ්ණ, ‘සත්වයෝ කර්මය උරුමය කොට ඇත්තෝය’ යි මා පවසන්නේ එබැවිනි. පුණ්ණ, මෙය පිරිසිදු වූ ද පිරිසිදු විපාක ඇති ද කර්මය යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘กตมญฺจ, ปุณฺณ, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ? อิธ, ปุณฺณ, เอกจฺโจ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ วจีสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขโรติ. โส สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ กายสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ วจีสงฺขารํ อภิงฺขริตฺวา, สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ มโนสงฺขารํ อภิสงฺขริตฺวา สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ โลกํ อุปปชฺชติ. ตเมนํ สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ โลกํ อุปปนฺนํ สมานํ สพฺยาพชฺฌาปิ อพฺยาพชฺฌาปิ ผสฺสา ผุสนฺติ. โส สพฺยาพชฺเฌหิปิ อพฺยาพชฺเฌหิปิ ผสฺเสหิ ผุฏฺโฐ สมาโน สพฺยาพชฺฌมฺปิ อพฺยาพชฺฌมฺปิ เวทนํ เวเทติ โวกิณฺณสุขทุกฺขํ, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อิติ โข, ปุณฺณ, ภูตา ภูตสฺส อุปปตฺติ โหติ; ยํ กโรติ เตน อุปปชฺชติ. อุปปนฺนเมนํ ผสฺสา ผุสนฺติ. เอวํปาหํ, ปุณฺณ, ‘กมฺมทายาทา สตฺตา’ติ วทามิ. อิทํ วุจฺจติ, ปุณฺณ, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ.

පුණ්ණ, කළු-සුදු මිශ්‍ර වූ ද කළු-සුදු මිශ්‍ර විපාක ඇති ද කර්මය යනු කුමක්ද? පුණ්ණ, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් පීඩා සහිත වූ ද පීඩා රහිත වූ ද කාය සංස්කාරයන් රැස් කරයි, පීඩා සහිත වූ ද පීඩා රහිත වූ ද වචී සංස්කාරයන් රැස් කරයි, පීඩා සහිත වූ ද පීඩා රහිත වූ ද මනෝ සංස්කාරයන් රැස් කරයි. ඔහු එම පීඩා සහිත මෙන්ම පීඩා රහිත වූ කාය, වචී, මනෝ සංස්කාරයන් රැස් කොට පීඩා සහිත මෙන්ම පීඩා රහිත වූ ලෝකයක උපත ලබයි. පීඩා සහිත මෙන්ම පීඩා රහිත වූ ලෝකයක උපන් ඔහුට පීඩා සහිත මෙන්ම පීඩා රහිත වූ ස්පර්ශයන් ස්පර්ශ වෙයි. ඔහු එවැනි ස්පර්ශයන්ගෙන් යුක්ත වූයේ, මනුෂ්‍යයන් ද ඇතැම් දෙවිවරුන් ද ඇතැම් විනිපාතික අසුරයන් ද මෙන් සැප සහ දුක් මිශ්‍ර වූ වේදනාවන් විඳියි. පුණ්ණ, මෙසේ වනාහි සිදු වූ කර්මය නිසා සත්වයාගේ උපත සිදුවේ; ඔහු යම් කර්මයක් කරයි ද, එයින්ම උපත ලබයි. උපන් ඔහුට ස්පර්ශයන් ස්පර්ශ වෙයි. පුණ්ණ, ‘සත්වයෝ කර්මය උරුමය කොට ඇත්තෝය’ යි මා පවසන්නේ එබැවිනි. පුණ්ණ, මෙය කළු-සුදු මිශ්‍ර වූ ද කළු-සුදු මිශ්‍ර විපාක ඇති ද කර්මය යැයි කියනු ලැබේ.

‘‘กตมญฺจ, ปุณฺณ, กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ, กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ? ตตฺร, ปุณฺณ, ยมิทํ กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ ตสฺส ปหานาย ยา เจตนา, ยมิทํ กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ ตสฺส ปหานาย ยา เจตนา, ยมิทํ กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ ตสฺส ปหานาย ยา เจตนา – อิทํ วุจฺจติ, ปุณฺณ, กมฺมํ อกณฺหํ อสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ, กมฺมกฺขยาย สํวตฺตตีติ. อิมานิ โข, ปุณฺณ, จตฺตาริ กมฺมานิ มยา สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวทิตานี’’ติ.

පුණ්ණ, කළු ද නොවන සුදු ද නොවන, කළු-සුදු නොවන විපාක ඇති, කර්ම ක්ෂය කිරීම පිණිස පවතින කර්මය යනු කුමක්ද? පුණ්ණ, කළු වූ කළු විපාක ඇති යම් කර්මයක් වේ ද, එය ප්‍රහීණය කිරීම පිණිස පවතින යම් චේතනාවක් වේ ද, පිරිසිදු වූ පිරිසිදු විපාක ඇති යම් කර්මයක් වේ ද, එය ප්‍රහීණය කිරීම පිණිස පවතින යම් චේතනාවක් වේ ද, කළු-සුදු මිශ්‍ර වූ කළු-සුදු මිශ්‍ර විපාක ඇති යම් කර්මයක් වේ ද, එය ප්‍රහීණය කිරීම පිණිස පවතින යම් චේතනාවක් වේ ද - පුණ්ණ, මෙය කළු ද නොවන සුදු ද නොවන, කළු-සුදු නොවන විපාක ඇති, කර්ම ක්ෂය කිරීම පිණිස පවතින කර්මය යැයි කියනු ලැබේ. පුණ්ණ, මා විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට දේශනා කරන ලද කර්ම සතර මෙයයි.

๘๒. เอวํ วุตฺเต, ปุณฺโณ โกลิยปุตฺโต โควติโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต…เป… อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. อเจโล [Pg.54] ปน เสนิโย กุกฺกุรวติโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต…เป… ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. ‘‘โย โข, เสนิย, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ โส จตฺตาโร มาเส ปริวสติ. จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ, อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อปิ จ เมตฺถ ปุคฺคลเวมตฺตตา วิทิตา’’ติ.

82. මෙසේ වදාළ කල්හි, ගව ව්‍රත රකින කෝලිය පුත්‍ර පුණ්ණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනී, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනී, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනී, යම් සේ... (පෙ)... භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා." එහෙත්, සුනඛ ව්‍රත රකින අචේලක සේනිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනී, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනී, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනී, යම් සේ... (පෙ)... ධර්මය ප්‍රකාශ කරන ලදී. ස්වාමීනී, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද ධර්මය ද භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද සරණ යමි. ස්වාමීනී, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලබන්නට කැමැත්තෙමි." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "සේනිය, යමෙක් මින් පෙර අන්‍ය ලබ්ධිකයෙකුව සිට මේ ධර්ම විනයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව අපේක්ෂා කෙරේද, ඔහු සිවු මසක් පරිවාසයෙහි (පුහුණු කාලයක) විසිය යුතුය. සිවු මසක් ඇවෑමෙන්, පැහැදුණු සිත් ඇති භික්ෂූහු ඔහු පැවිදි කරති, භික්ෂු භාවය සඳහා උපසම්පදා කරති. එසේ වුවත්, මෙහිදී පුද්ගලයන් අතර ඇති වෙනස්කම් මා විසින් දන්නා ලදී."

‘‘สเจ, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยปุพฺพา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขนฺตา ปพฺพชฺชํ อากงฺขนฺตา อุปสมฺปทํ เต จตฺตาโร มาเส ปริวสนฺติ จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย, อหํ จตฺตาริ วสฺสานิ ปริวสิสฺสามิ. จตุนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺตุ, อุปสมฺปาเทนฺตุ ภิกฺขุภาวายา’’ติ. อลตฺถ โข อเจโล เสนิโย กุกฺกุรวติโก ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา เสนิโย เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา เสนิโย อรหตํ อโหสีติ.

"ස්වාමීනී, අන්‍ය ලබ්ධිකයෙකුව සිට මේ ධර්ම විනයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව අපේක්ෂා කරන්නෝ සිවු මසක් පරිවාසයෙහි වසන්නාහු නම්, සිවු මසක් ඇවෑමෙන් භික්ෂූහු ඔවුන් පැවිදි කර උපසම්පදා කරත් නම්, මම සිවු වසරක් පරිවාසයෙහි වසන්නෙමි. සිවු වසරක් ඇවෑමෙන් පැහැදුණු සිත් ඇති භික්ෂූහු මාව පැවිදි කරත්වා, භික්ෂු භාවය සඳහා උපසම්පදා කරත්වා" යි සේනිය පැවසීය. එවිට සුනඛ ව්‍රතධාරී අචේලක සේනිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද ලැබීය, උපසම්පදාව ලැබීය. උපසම්පදා වී නොබෝ කලකින්ම ආයුෂ්මත් සේනියයන් හුදෙකලාව, හුදෙකලා විවේකයෙහි ඇලී, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරමින් - යම් උතුම් අරමුණක් සඳහා කුලපුත්‍රයන් මනාකොට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙත්ද - ඒ නිරුත්තර බ්‍රහ්මචර්යාව කෙළවර වූ අර්හත් ඵලය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කර ඊට පැමිණ වාසය කළේය. "ජාතිය (ඉපදීම) ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ ආත්ම භාවයෙන් පසු තවත් කළ යුතු දෙයක් නැතැ"යි ඔහු අවබෝධ කරගත්තේය. ආයුෂ්මත් සේනියයන් රහතන් වහන්සේලා අතරින් එක් නමක් බවට පත් විය.

กุกฺกุรวติกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ.

සත්වැනි කුක්කුරවතික සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๘. อภยราชกุมารสุตฺตํ

8. අභයරාජකුමාර සූත්‍රය

๘๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข อภโย ราชกุมาโร เยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อภยํ ราชกุมารํ นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เอตทโวจ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ราชกุมาร, สมณสฺส โคตมสฺส วาทํ [Pg.55] อาโรเปหิ. เอวํ เต กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉิสฺสติ – ‘อภเยน ราชกุมาเรน สมณสฺส โคตมสฺส เอวํ มหิทฺธิกสฺส เอวํ มหานุภาวสฺส วาโท อาโรปิโต’’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปนาหํ, ภนฺเต, สมณสฺส โคตมสฺส เอวํ มหิทฺธิกสฺส เอวํ มหานุภาวสฺส วาทํ อาโรเปสฺสามี’’ติ? ‘‘เอหิ ตฺวํ, ราชกุมาร, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา สมณํ โคตมํ เอวํ วเทหิ – ‘ภาเสยฺย นุ โข, ภนฺเต, ตถาคโต ตํ วาจํ ยา สา วาจา ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปา’ติ? สเจ เต สมโณ โคตโม เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากโรติ – ‘ภาเสยฺย, ราชกุมาร, ตถาคโต ตํ วาจํ ยา สา วาจา ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปา’ติ, ตเมนํ ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘อถ กิญฺจรหิ เต, ภนฺเต, ปุถุชฺชเนน นานากรณํ? ปุถุชฺชโนปิ หิ ตํ วาจํ ภาเสยฺย ยา สา วาจา ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปา’ติ. สเจ ปน เต สมโณ โคตโม เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากโรติ – ‘น, ราชกุมาร, ตถาคโต ตํ วาจํ ภาเสยฺย ยา สา วาจา ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปา’ติ, ตเมนํ ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – ‘อถ กิญฺจรหิ เต, ภนฺเต, เทวทตฺโต พฺยากโต – ‘‘อาปายิโก เทวทตฺโต, เนรยิโก เทวทตฺโต, กปฺปฏฺโฐ เทวทตฺโต, อเตกิจฺโฉ เทวทตฺโต’’ติ? ตาย จ ปน เต วาจาย เทวทตฺโต กุปิโต อโหสิ อนตฺตมโน’ติ. อิมํ โข เต, ราชกุมาร, สมโณ โคตโม อุภโตโกฏิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน เนว สกฺขิติ อุคฺคิลิตุํ น สกฺขิติ โอคิลิตุํ. เสยฺยถาปิ นาม ปุริสสฺส อโยสิงฺฆาฏกํ กณฺเฐ วิลคฺคํ, โส เนว สกฺกุเณยฺย อุคฺคิลิตุํ น สกฺกุเณยฺย โอคิลิตุํ; เอวเมว โข เต, ราชกุมาร, สมโณ โคตโม อิมํ อุภโตโกฏิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน เนว สกฺขิติ อุคฺคิลิตุํ น สกฺขิติ โอคิลิตุ’’นฺติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อภโย ราชกุมาโร นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

83. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර කළන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල අභය රාජකුමාරයා නිගණ්ඨ නාතපුත්ත වෙත එළඹියේය; එසේ එළඹ නිගණ්ඨ නාතපුත්තට වැඳ පසෙක හිඳගත්තේය. පසෙක හිඳගත් අභය රාජකුමාරයාට නිගණ්ඨ නාතපුත්ත මෙසේ කීවේය: "කුමාරය, ඔබ ගොතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේට වාදයක් (දෝෂයක්) ආරෝපණය කරන්න. එවිට ඔබ ගැන මෙබඳු යහපත් කීර්ති රාවයක් පැතිර යනු ඇත: 'අභය රාජකුමාරයා විසින් මෙතරම් මහාර්ධි ඇති, මෙතරම් මහානුභාව ඇති ගොතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේට වාදයක් ආරෝපණය කරන ලද්දේය' යනුවෙනි." "ස්වාමීනි, මෙතරම් මහාර්ධි ඇති, මෙතරම් මහානුභාව ඇති ගොතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේට මා වාදයක් ආරෝපණය කරන්නේ කෙසේද?" "කුමාරය, ගොතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ අසන්න: 'ස්වාමීනි, තථාගතයන් වහන්සේ අන්‍යයන්ට අප්‍රිය වූ, අමනාප වූ වචනයක් පවසන සේක්ද?' කියායි. ඉදින් ගොතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මෙසේ ඇසූ කල 'කුමාරය, තථාගතයන් වහන්සේ අන්‍යයන්ට අප්‍රිය වූ, අමනාප වූ වචනයක් පවසන සේක'යි පිළිතුරු දුන්නොත්, එවිට ඔබ මෙසේ කිව යුතුය: 'ස්වාමීනි, එසේ නම් ඔබ වහන්සේත් පෘථග්ජනයාත් අතර ඇති වෙනස කුමක්ද? මන්ද, පෘථග්ජනයා ද අන්‍යයන්ට අප්‍රිය වූ, අමනාප වූ වචන පවසන්නේය' කියායි. ඉදින් ගොතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මෙසේ ඇසූ කල 'කුමාරය, තථාගතයන් වහන්සේ අන්‍යයන්ට අප්‍රිය වූ, අමනාප වූ වචනයක් නොපවසන සේක'යි පිළිතුරු දුන්නොත්, එවිට ඔබ මෙසේ කිව යුතුය: 'ස්වාමීනි, එසේ නම් ඔබ වහන්සේ විසින් දේවදත්ත ගැන "දේවදත්ත අපායගාමී ය, දේවදත්ත නිරයගාමී ය, දේවදත්ත කල්පයක් නිරයෙහි වසන්නේ ය, දේවදත්ත පිළියම් කළ නොහැක්කෙකි"යි ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ ඇයි? ඔබ වහන්සේගේ ඒ වචනය නිසා දේවදත්ත කෝපයට පත් විය, නොසතුටට පත් විය' කියායි. කුමාරය, ඔබ විසින් උභතෝකෝටික (පැති දෙකකින් යුත්) ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල, එය වමාරන්නටවත් ගිලින්නටවත් ගොතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේට නොහැකි වනු ඇත. යම් මිනිසකුගේ උගුරේ යකඩ උලක් පැටලී ඇත්නම්, ඔහුට එය වමාරන්නටවත් ගිලින්නටවත් නොහැකි වන්නා සේම, කුමාරය, ගොතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේට ද මෙම උභතෝකෝටික ප්‍රශ්නය ඇසූ කල වමාරන්නටවත් ගිලින්නටවත් නොහැකි වනු ඇත." අභය රාජකුමාරයා "එසේය ස්වාමීනි"යි නිගණ්ඨ නාතපුත්තට පිළිතුරු දී, අසුනින් නැගිට නිගණ්ඨ නාතපුත්තට වැඳ, ප්‍රදක්ෂිණා කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියේය; එසේ එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ පසෙක හිඳගත්තේය.

๘๔. เอกมนฺตํ นิสินฺนสฺส โข อภยสฺส ราชกุมารสฺส สูริยํ อุลฺโลเกตฺวา เอตทโหสิ – ‘‘อกาโล โข อชฺช ภควโต วาทํ อาโรเปตุํ[Pg.56]. สฺเว ทานาหํ สเก นิเวสเน ภควโต วาทํ อาโรเปสฺสามี’’ติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย อตฺตจตุตฺโถ ภตฺต’’นฺติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข อภโย ราชกุมาโร ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน อภยสฺส ราชกุมารสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อภโย ราชกุมาโร ภควนฺตํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข อภโย ราชกุมาโร ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

84. පසෙක හිඳගත් අභය රාජකුමාරයා සූර්යයා දෙස බලා මෙසේ සිතුවේය: "අද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වාදයක් ආරෝපණය කිරීමට සුදුසු වේලාව නොවේ. මම හෙට මගේ නිවසේදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වාදයක් ආරෝපණය කරන්නෙමි." පසුව ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හෙට දින තවත් තිදෙනකු සමඟ (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සතරවැන්නා කොට) මාගේ නිවසේ දානය පිළිගන්නා සේක්වා." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිහඬව එය පිළිගත් සේක. එකල අභය රාජකුමාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කැමැත්ත දැන අසුනින් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, ප්‍රදක්ෂිණා කොට පිටත්ව ගියේය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන අභය රාජකුමාරයාගේ නිවසට වැඩම කළ සේක; වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි වැඩසිටි සේක. එකල අභය රාජකුමාරයා ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යවලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේව සිය දෑතින්ම පිළිගන්වා සතප්පවා තව වුවමනා දැයි විමසා වැළැක්වීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දානය වැළඳීමෙන් පසු පාත්‍රයෙන් ඉවතට ගත් අත් ඇතිව වැඩසිටින කල්හි, අභය රාජකුමාරයා එක්තරා මිටි අසුනක් ගෙන පසෙක හිඳගත්තේය.

๘๕. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อภโย ราชกุมาโร ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ภาเสยฺย นุ โข, ภนฺเต, ตถาคโต ตํ วาจํ ยา สา วาจา ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปา’’ติ? ‘‘น ขฺเวตฺถ, ราชกุมาร, เอกํเสนา’’ติ. ‘‘เอตฺถ, ภนฺเต, อนสฺสุํ นิคณฺฐา’’ติ. ‘‘กึ ปน ตฺวํ, ราชกุมาร, เอวํ วเทสิ – ‘เอตฺถ, ภนฺเต, อนสฺสุํ นิคณฺฐา’’’ติ? ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, เยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข มํ, ภนฺเต, นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เอตทโวจ – ‘เอหิ ตฺวํ, ราชกุมาร, สมณสฺส โคตมสฺส วาทํ อาโรเปหิ. เอวํ เต กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉิสฺสติ – อภเยน ราชกุมาเรน สมณสฺส โคตมสฺส เอวํ มหิทฺธิกสฺส เอวํ มหานุภาวสฺส วาโท อาโรปิโต’ติ. เอวํ วุตฺเต, อหํ, ภนฺเต, นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ยถา กถํ ปนาหํ, ภนฺเต, สมณสฺส โคตมสฺส เอวํ มหิทฺธิกสฺส เอวํ มหานุภาวสฺส วาทํ อาโรเปสฺสามี’ติ? ‘เอหิ ตฺวํ, ราชกุมาร, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา สมณํ โคตมํ เอวํ วเทหิ – ภาเสยฺย นุ โข, ภนฺเต, ตถาคโต ตํ วาจํ ยา สา วาจา ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปาติ? สเจ เต สมโณ โคตโม เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากโรติ – ภาเสยฺย, ราชกุมาร, ตถาคโต ตํ วาจํ ยา สา วาจา ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปาติ, ตเมนํ ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – อถ กิญฺจรหิ เต, ภนฺเต, ปุถุชฺชเนน นานากรณํ? ปุถุชฺชโนปิ หิ ตํ วาจํ ภาเสยฺย [Pg.57] ยา สา วาจา ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปาติ. สเจ ปน เต สมโณ โคตโม เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากโรติ – น, ราชกุมาร, ตถาคโต ตํ วาจํ ภาเสยฺย ยา สา วาจา ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปาติ, ตเมนํ ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ – อถ กิญฺจรหิ เต, ภนฺเต, เทวทตฺโต พฺยากโต – อาปายิโก เทวทตฺโต, เนรยิโก เทวทตฺโต, กปฺปฏฺโฐ เทวทตฺโต, อเตกิจฺโฉ เทวทตฺโตติ? ตาย จ ปน เต วาจาย เทวทตฺโต กุปิโต อโหสิ อนตฺตมโนติ. อิมํ โข เต, ราชกุมาร, สมโณ โคตโม อุภโตโกฏิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน เนว สกฺขิติ อุคฺคิลิตุํ น สกฺขิติ โอคิลิตุํ. เสยฺยถาปิ นาม ปุริสสฺส อโยสิงฺฆาฏกํ กณฺเฐ วิลคฺคํ, โส เนว สกฺกุเณยฺย อุคฺคิลิตุํ น สกฺกุเณยฺย โอคิลิตุํ; เอวเมว โข เต, ราชกุมาร, สมโณ โคตโม อิมํ อุภโตโกฏิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน เนว สกฺขิติ อุคฺคิลิตุํ น สกฺขิติ โอคิลิตุ’’’นฺติ.

85. එක්පසෙක හුන් අභය රාජකුමාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනී, තථාගතයන් වහන්සේ අන් අයට අප්‍රිය වූ, අමනාප වූ වචනයක් පවසන සේක් ද?” එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, “රාජකුමාරය, මෙයට එක එල්ලේම (එකාන්ත වශයෙන්) පිළිතුරු දිය නොහැකිය” යි වදාළ සේක. “ස්වාමීනී, එසේ නම් නිගණ්ඨයෝ මෙහිදී පරාජයට පත් වූහ.” “රාජකුමාරය, ඔබ ‘ස්වාමීනී, නිගණ්ඨයෝ මෙහිදී පරාජයට පත් වූහ’ යි පවසන්නේ ඇයි?” “ස්වාමීනී, මම නිගණ්ඨ නාතපුත්ත වෙත ගියෙමි. ඔහු වෙත ගොස් වැඳ එකත්පසෙක උන්නෙමි. එසේ හුන් මට නිගණ්ඨ නාතපුත්ත මෙසේ කීවේය: ‘රාජකුමාරය, ඔබ ගොස් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ වාද කරන්න. එවිට මෙසේ ඔබ ගැන යහපත් කීර්ති රාවයක් පැතිරෙනු ඇත—අභය රාජකුමාරයා විසින් මෙතරම් මහත් ඍද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමඟ වාද කර පරාජය කරන ලද්දේය කියා.’ එවිට මා ඇසුවේ එවැනි මහත් බලසම්පන්න උත්තමයෙකු සමඟ මා කෙසේ වාද කරන්නද කියාය. එවිට ඔහු මට මෙසේ උපදෙස් දුන්නේය: ‘රාජකුමාරය, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වෙත ගොස් මෙසේ අසන්න: ස්වාමීනී, තථාගතයන් වහන්සේ අන් අයට අප්‍රිය, අමනාප වචන පවසන සේක් ද? කියා. ඉදින් උන්වහන්සේ පවසනවා යැයි පිළිතුරු දුන්නොත්, පෘථග්ජනයාත් අන් අයට අප්‍රිය දේ පවසන බැවින් ඔබ වහන්සේගේ ඇති විශේෂය කුමක්දැයි අසන්න. ඉදින් පවසන්නේ නැතැයි කීවොත්, දේවදත්තයන් නිරයගාමී වන බවත්, කල්පයක් නිරයේ පැසෙන බවත්, ඔහු සුව කළ නොහැකි තැනැත්තෙකු බවත් ඔබ වහන්සේ වදාළේ ඇයිදැයි අසන්න. ඔබ වහන්සේගේ ඒ වචන නිසා දේවදත්තයන් කෝපයටත් නොසතුටටත් පත් වූයේය’ යි පවසන්න. රාජකුමාරය, ඔබ මෙසේ දෙපැත්ත කැපෙන ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට, උගුරේ හිර වූ යකඩ කටුවක් (සෘංගාටකයක්) වමාරන්නටත් බැරි, ගිලින්නටත් බැරි වන්නා සේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ පත් වනු ඇතැයි නිගණ්ඨ නාතපුත්ත මට පැවසුවේය.”

๘๖. เตน โข ปน สมเยน ทหโร กุมาโร มนฺโท อุตฺตานเสยฺยโก อภยสฺส ราชกุมารสฺส องฺเก นิสินฺโน โหติ. อถ โข ภควา อภยํ ราชกุมารํ เอตทโวจ – ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราชกุมาร, สจายํ กุมาโร ตุยฺหํ วา ปมาทมนฺวาย ธาติยา วา ปมาทมนฺวาย กฏฺฐํ วา กฐลํ วา มุเข อาหเรยฺย, กินฺติ นํ กเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘อาหเรยฺยสฺสาหํ, ภนฺเต. สเจ, ภนฺเต, น สกฺกุเณยฺยํ อาทิเกเนว อาหตฺตุํ, วาเมน หตฺเถน สีสํ ปริคฺคเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน วงฺกงฺคุลึ กริตฺวา สโลหิตมฺปิ อาหเรยฺยํ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถิ เม, ภนฺเต, กุมาเร อนุกมฺปา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ราชกุมาร, ยํ ตถาคโต วาจํ ชานาติ อภูตํ อตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ สา จ ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปา, น ตํ ตถาคโต วาจํ ภาสติ. ยมฺปิ ตถาคโต วาจํ ชานาติ ภูตํ ตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ สา จ ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปา, ตมฺปิ ตถาคโต วาจํ น ภาสติ. ยญฺจ โข ตถาคโต วาจํ ชานาติ ภูตํ ตจฺฉํ อตฺถสํหิตํ สา จ ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปา, ตตฺร กาลญฺญู ตถาคโต โหติ ตสฺสา วาจาย เวยฺยากรณาย. ยํ ตถาคโต วาจํ ชานาติ อภูตํ อตจฺฉํ [Pg.58] อนตฺถสํหิตํ สา จ ปเรสํ ปิยา มนาปา, น ตํ ตถาคโต วาจํ ภาสติ. ยมฺปิ ตถาคโต วาจํ ชานาติ ภูตํ ตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ สา จ ปเรสํ ปิยา มนาปา ตมฺปิ ตถาคโต วาจํ น ภาสติ. ยญฺจ ตถาคโต วาจํ ชานาติ ภูตํ ตจฺฉํ อตฺถสํหิตํ สา จ ปเรสํ ปิยา มนาปา, ตตฺร กาลญฺญู ตถาคโต โหติ ตสฺสา วาจาย เวยฺยากรณาย. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถิ, ราชกุมาร, ตถาคตสฺส สตฺเตสุ อนุกมฺปา’’ติ.

86. එම අවස්ථාවේ දී, උඩුබැලි අතට වැතිර සිටින ලදරු කුමාරයෙක් අභය රාජකුමාරයාගේ උකුළෙහි උන්නේය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අභය රාජකුමාරයාගෙන් මෙසේ ඇසූ සේක: “රාජකුමාරය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඉදින් ඔබගේ හෝ කිරි මවගේ හෝ නොසැලකිලිමත්කම නිසා මෙම දරුවා කටේ ලී කැබැල්ලක් හෝ කැටයක් දමාගතහොත් ඔබ කුමක් කරන්නෙහිද?” “ස්වාමීනී, මම එය ඉවතට ගනිමි. ඉදින් එකවරම එය ගැනීමට නොහැකි වුවහොත්, වම් අතින් හිස අල්ලාගෙන, දකුණු අතේ ඇඟිල්ලක් වක් කර, ලේ වැගිරුණත් එය කෙසේ හෝ ඉවතට ගනිමි. ඒ මක්නිසාද යත්, ස්වාමීනී, මට දරුවා කෙරෙහි අනුකම්පාවක් ඇති බැවිනි.” “රාජකුමාරය, එසේම තථාගතයන් වහන්සේ: (1) අසත්‍ය වූ, නොවූ විරූ, අනර්ථවත් වූ මෙන්ම අන් අයට අප්‍රිය අමනාප වූ යම් වචනයක් වේද, එය වදාරන්නේ නැත. (2) සත්‍ය වූ, වූ විරූ, එහෙත් අනර්ථවත් වූ මෙන්ම අන් අයට අප්‍රිය අමනාප වූ යම් වචනයක් වේද, එයද වදාරන්නේ නැත. (3) සත්‍ය වූ, වූ විරූ, අර්ථවත් වූ එහෙත් අන් අයට අප්‍රිය අමනාප වූ යම් වචනයක් වේද, එය වදාරන්නට තථාගතයන් වහන්සේ සුදුසු කාලය දන්නා සේක. (4) අසත්‍ය වූ, නොවූ විරූ, අනර්ථවත් වූ එහෙත් අන් අයට ප්‍රිය මනාප වූ යම් වචනයක් වේද, එය වදාරන්නේ නැත. (5) සත්‍ය වූ, වූ විරූ, අනර්ථවත් වූ එහෙත් අන් අයට ප්‍රිය මනාප වූ යම් වචනයක් වේද, එයද වදාරන්නේ නැත. (6) සත්‍ය වූ, වූ විරූ, අර්ථවත් වූ මෙන්ම අන් අයට ප්‍රිය මනාප වූ යම් වචනයක් වේද, එය වදාරන්නට තථාගතයන් වහන්සේ සුදුසු කාලය දන්නා සේක. ඒ මක්නිසාද යත්, රාජකුමාරය, තථාගතයන් වහන්සේට සත්වයන් කෙරෙහි මහා අනුකම්පාවක් ඇති බැවිනි.”

๘๗. ‘‘เยเม, ภนฺเต, ขตฺติยปณฺฑิตาปิ พฺราหฺมณปณฺฑิตาปิ คหปติปณฺฑิตาปิ สมณปณฺฑิตาปิ ปญฺหํ อภิสงฺขริตฺวา ตถาคตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉนฺติ, ปุพฺเพว นุ โข, เอตํ, ภนฺเต, ภควโต เจตโส ปริวิตกฺกิตํ โหติ ‘เย มํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ ปุจฺฉิสฺสนฺติ เตสาหํ เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากริสฺสามี’ติ, อุทาหุ ฐานโสเวตํ ตถาคตํ ปฏิภาตี’’ติ?

87. "ස්වාමීනි, යම් ක්ෂත්‍රිය පණ්ඩිතයෝ වේවා, බ්‍රාහ්මණ පණ්ඩිතයෝ වේවා, ගෘහපති පණ්ඩිතයෝ වේවා, ශ්‍රමණ පණ්ඩිතයෝ වේවා ප්‍රශ්න සකස් කරගෙන තථාගතයන් වහන්සේ වෙත පැමිණ විමසන්නාහුද, ස්වාමීනි, 'යම් කෙනෙක් මා වෙත පැමිණ මෙසේ අසන්නාහු නම්, ඔවුන් එසේ ඇසූ කල මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි' යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතේ කලින්ම විචාරයක් තිබේද? නැතහොත් එම පිළිතුර තථාගතයන් වහන්සේට එවෙලේම ක්ෂණිකව වැටහෙන්නේද?"

‘‘เตน หิ, ราชกุมาร, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ, ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชกุมาร, กุสโล ตฺวํ รถสฺส องฺคปจฺจงฺคาน’’นฺติ?

"රාජකුමාරය, එසේ නම් ඒ පිළිබඳව මම ඔබගෙන්ම ප්‍රශ්නයක් අසන්නෙමි. ඔබට සුදුසු යැයි වැටහෙන පරිදි එයට පිළිතුරු දෙන්න. රාජකුමාරය, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ රථයක කොටස් සහ අවයවයන් පිළිබඳව දක්ෂයෙක්ද?"

‘‘เอวํ, ภนฺเต, กุสโล อหํ รถสฺส องฺคปจฺจงฺคาน’’นฺติ.

"එසේය ස්වාමීනි, මම රථයේ කොටස් සහ අවයවයන් පිළිබඳව දක්ෂයෙක්මි."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราชกุมาร, เย ตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กึ นามิทํ รถสฺส องฺคปจฺจงฺค’นฺติ? ปุพฺเพว นุ โข เต เอตํ เจตโส ปริวิตกฺกิตํ อสฺส ‘เย มํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ ปุจฺฉิสฺสนฺติ เตสาหํ เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากริสฺสามี’ติ, อุทาหุ ฐานโสเวตํ ปฏิภาเสยฺยา’’ติ?

"රාජකුමාරය, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? යම් මිනිසුන් ඔබ වෙත පැමිණ 'රථයේ මේ අවයවයට කියන නම කුමක්ද?' කියා ඇසුවහොත්, 'යම් කෙනෙක් මා වෙත පැමිණ මෙසේ අසන්නාහු නම් මම ඔවුන්ට මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි' යි ඔබේ සිතේ කලින්ම අදහසක් තිබේද? නැතහොත් එම පිළිතුර ඔබට එවෙලේම ක්ෂණිකව වැටහෙන්නේද?"

‘‘อหญฺหิ, ภนฺเต, รถิโก สญฺญาโต กุสโล รถสฺส องฺคปจฺจงฺคานํ. สพฺพานิ เม รถสฺส องฺคปจฺจงฺคานิ สุวิทิตานิ. ฐานโสเวตํ มํ ปฏิภาเสยฺยา’’ติ.

"ස්වාමීනි, මම ප්‍රකට රථාචාර්යවරයෙක්මි, රථයේ අවයවයන් පිළිබඳ දක්ෂයෙක්මි. රථයේ සියලු අවයවයන් මා හට හොඳින් වැටහී ඇත. එම පිළිතුර මට එවෙලේම ක්ෂණිකව වැටහෙයි."

‘‘เอวเมว โข, ราชกุมาร, เย เต ขตฺติยปณฺฑิตาปิ พฺราหฺมณปณฺฑิตาปิ คหปติปณฺฑิตาปิ สมณปณฺฑิตาปิ ปญฺหํ อภิสงฺขริตฺวา ตถาคตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉนฺติ, ฐานโสเวตํ ตถาคตํ ปฏิภาติ. ตํ กิสฺส เหตุ? สา หิ, ราชกุมาร, ตถาคตสฺส ธมฺมธาตุ สุปฺปฏิวิทฺธา ยสฺสา ธมฺมธาตุยา สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ฐานโสเวตํ ตถาคตํ ปฏิภาตี’’ติ.

"රාජකුමාරය, එලෙසම ක්ෂත්‍රිය පණ්ඩිතයන් වේවා, බ්‍රාහ්මණ පණ්ඩිතයන් වේවා, ගෘහපති පණ්ඩිතයන් වේවා, ශ්‍රමණ පණ්ඩිතයන් වේවා ප්‍රශ්න සකස් කරගෙන තථාගතයන් වහන්සේ වෙත පැමිණ විමසන විට, එම පිළිතුර තථාගතයන් වහන්සේට එවෙලේම ක්ෂණිකව වැටහෙයි. ඒ කුමන හේතුවක් නිසාද? රාජකුමාරය, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් යම් ධර්ම ධාතුවක් මැනවින් අවබෝධ කරගෙන තිබේද, ඒ ධර්ම ධාතුව මැනවින් අවබෝධ කළ බැවින් එම පිළිතුර තථාගතයන් වහන්සේට එවෙලේම ක්ෂණිකව වැටහෙයි."

เอวํ วุตฺเต, อภโย ราชกุมาโร ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต…เป… อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, අභය රාජකුමාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, ඉතා යහපති! ස්වාමීනි, ඉතා යහපති! ...පෙ... අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා දරා ගන්නා සේක්වා."

อภยราชกุมารสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ.

අටවැනි අභයරාජකුමාර සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๙. พหุเวทนียสุตฺตํ

9. බහු වේදනීය සූත්‍රය

๘๘. เอวํ [Pg.59] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ปญฺจกงฺโค ถปติ เยนายสฺมา อุทายี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อุทายึ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปญฺจกงฺโค ถปติ อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต อุทายิ, เวทนา วุตฺตา ภควตา’’ติ? ‘‘ติสฺโส โข, ถปติ, เวทนา วุตฺตา ภควตา. สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา โข, ถปติ, ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ปญฺจกงฺโค ถปติ อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘น โข, ภนฺเต อุทายิ, ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา; ทฺเว เวทนา วุตฺตา ภควตา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา. ยายํ, ภนฺเต, อทุกฺขมสุขา เวทนา สนฺตสฺมึ เอสา ปณีเต สุเข วุตฺตา ภควตา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี ปญฺจกงฺคํ ถปตึ เอตทโวจ – ‘‘น โข, คหปติ, ทฺเว เวทนา วุตฺตา ภควตา; ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา. สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา โข, ถปติ, ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ปญฺจกงฺโค ถปติ อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘น โข, ภนฺเต อุทายิ, ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา; ทฺเว เวทนา วุตฺตา ภควตา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา. ยายํ, ภนฺเต, อทุกฺขมสุขา เวทนา สนฺตสฺมึ เอสา ปณีเต สุเข วุตฺตา ภควตา’’ติ. ตติยมฺปิ โข อายสฺมา อุทายี ปญฺจกงฺคํ ถปตึ เอตทโวจ – ‘‘น โข, ถปติ, ทฺเว เวทนา วุตฺตา ภควตา; ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา. สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิมา โข, ถปติ, ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา’’ติ. ตติยมฺปิ โข ปญฺจกงฺโค ถปติ อายสฺมนฺตํ อุทายึ เอตทโวจ – ‘‘น โข, ภนฺเต อุทายิ, ติสฺโส เวทนา วุตฺตา ภควตา, ทฺเว เวทนา วุตฺตา ภควตา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา. ยายํ, ภนฺเต, อทุกฺขมสุขา เวทนา สนฺตสฺมึ เอสา ปณีเต สุเข วุตฺตา ภควตา’’ติ. เนว โข สกฺขิ อายสฺมา อุทายี ปญฺจกงฺคํ ถปตึ สญฺญาเปตุํ น ปนาสกฺขิ ปญฺจกงฺโค ถปติ อายสฺมนฺตํ อุทายึ สญฺญาเปตุํ.

88. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයේ වැඩ වසන සේක. එකල පඤ්චකංග වඩු කාර්මිකයා ආයුෂ්මත් උදායි ස්වාමීන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ ආයුෂ්මත් උදායි ස්වාමීන් වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව වාඩි වූ පඤ්චකංග වඩු කාර්මිකයා ආයුෂ්මත් උදායි ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනි උදායි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වේදනා කොපමණ ප්‍රමාණයක් වදාරා තිබේද?" "වඩු කාර්මිකය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වේදනා තුනක් වදාරා ඇත. එනම් සැප වේදනාව, දුක් වේදනාව සහ නොදුක් නොසැප වේදනාවයි. වඩු කාර්මිකය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද වේදනා මේ තුනයි." මෙසේ පැවසූ කල පඤ්චකංග වඩු කාර්මිකයා ආයුෂ්මත් උදායි ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි උදායි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වේදනා තුනක් වදාරා නැත. උන්වහන්සේ වදාරා ඇත්තේ වේදනා දෙකක් පමණි. එනම් සැප වේදනාව සහ දුක් වේදනාවයි. ස්වාමීනි, යම් මේ නොදුක් නොසැප වේදනාවක් ඇද්ද, එය ශාන්ත වූ ද ප්‍රණීත වූ ද සැපයක් ලෙසයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරා ඇත්තේ." දෙවනුවත් ආයුෂ්මත් උදායි ස්වාමීන් වහන්සේ පඤ්චකංග වඩු කාර්මිකයාට මෙසේ කීවේය: "ගෘහපතිය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වේදනා දෙකක් නොව තුනක්ම වදාරා ඇත. එනම් සැප වේදනාව, දුක් වේදනාව සහ නොදුක් නොසැප වේදනාවයි..." දෙවනුවත්... තෙවනුවත් ආයුෂ්මත් උදායි ස්වාමීන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූ අතර, පඤ්චකංග වඩු කාර්මිකයාද තෙවන වරටත් සිය මතයම පැවසීය. ආයුෂ්මත් උදායි ස්වාමීන් වහන්සේට පඤ්චකංග වඩු කාර්මිකයා එකඟ කරවා ගැනීමට නොහැකි වූ අතර, පඤ්චකංග වඩු කාර්මිකයාට ද ආයුෂ්මත් උදායි ස්වාමීන් වහන්සේ එකඟ කරවා ගැනීමට නොහැකි විය."

๘๙. อสฺโสสิ โข อายสฺมา อานนฺโท อายสฺมโต อุทายิสฺส ปญฺจกงฺเคน ถปตินา สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท [Pg.60] เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ยาวตโก อโหสิ อายสฺมโต อุทายิสฺส ปญฺจกงฺเคน ถปตินา สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ. เอวํ วุตฺเต, ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺตญฺเญว โข, อานนฺท, ปริยายํ ปญฺจกงฺโค ถปติ อุทายิสฺส นาพฺภนุโมทิ, สนฺตญฺเญว จ ปน ปริยายํ อุทายี ปญฺจกงฺคสฺส ถปติสฺส นาพฺภนุโมทิ. ทฺเวปานนฺท, เวทนา วุตฺตา มยา ปริยาเยน, ติสฺโสปิ เวทนา วุตฺตา มยา ปริยาเยน, ปญฺจปิ เวทนา วุตฺตา มยา ปริยาเยน, ฉปิ เวทนา วุตฺตา มยา ปริยาเยน, อฏฺฐารสปิ เวทนา วุตฺตา มยา ปริยาเยน, ฉตฺตึสปิ เวทนา วุตฺตา มยา ปริยาเยน, อฏฺฐสตมฺปิ เวทนา วุตฺตา มยา ปริยาเยน. เอวํ ปริยายเทสิโต โข, อานนฺท, มยา ธมฺโม. เอวํ ปริยายเทสิเต โข, อานนฺท, มยา ธมฺเม เย อญฺญมญฺญสฺส สุภาสิตํ สุลปิตํ น สมนุชานิสฺสนฺติ น สมนุมญฺญิสฺสนฺติ น สมนุโมทิสฺสนฺติ เตสเมตํ ปาฏิกงฺขํ – ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหริสฺสนฺติ. เอวํ ปริยายเทสิโต โข, อานนฺท, มยา ธมฺโม. เอวํ ปริยายเทสิเต โข, อานนฺท, มยา ธมฺเม เย อญฺญมญฺญสฺส สุภาสิตํ สุลปิตํ สมนุชานิสฺสนฺติ สมนุมญฺญิสฺสนฺติ สมนุโมทิสฺสนฺติ เตสเมตํ ปาฏิกงฺขํ – สมคฺคา สมฺโมทมานา อวิวทมานา ขีโรทกีภูตา อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺตา วิหริสฺสนฺติ’’.

89. ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ, ආයුෂ්මත් උදායි තෙරණුවන් හා පංචකංග වඩුකාර්මිකයා අතර ඇති වූ මේ කථාබහ ශ්‍රවණය කළහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ, ආයුෂ්මත් උදායි තෙරණුවන් සහ පංචකංග වඩුකාර්මිකයා අතර ඇති වූ ඒ සියලු කථාබහ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. මෙසේ සැළ කළ කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ට මෙසේ වදාළ සේක: “ආනන්දය, පංචකංග වඩුකාර්මිකයා විසින් උදායි තෙරණුවන්ට ඉදිරිපත් කළේ නිවැරදි කරුණක් වුවද උදායි තෙරණුවෝ එය පිළිගත්තේ නැත; එසේම උදායි තෙරණුවන් විසින් පංචකංග වඩුකාර්මිකයාට ඉදිරිපත් කළේ ද නිවැරදි කරුණක් වුවද පංචකංග වඩුකාර්මිකයා එය පිළිගත්තේ නැත. ආනන්දය, මා විසින් පරියාය වශයෙන් (එක්තරා ක්‍රමයකින්) වේදනා දෙකක් ද වදාරන ලදී. පරියාය වශයෙන් වේදනා තුනක් ද, වේදනා පහක් ද, වේදනා හයක් ද, වේදනා දහඅටක් ද, වේදනා තිස්හයක් ද, වේදනා එකසිය අටක් ද මා විසින් වදාරන ලදී. ආනන්දය, මා විසින් මෙසේ පරියාය වශයෙන් ධර්මය දේශනා කරන ලදී. ආනන්දය, මා විසින් මෙසේ පරියාය වශයෙන් ධර්මය දේශනා කළ කල්හි, යම් කෙනෙක් අනෙකා විසින් මැනවින් පවසන ලද, මැනවින් ප්‍රකාශ කරන ලද දෙය පිළිගන්නේ නැත්නම්, එයට එකඟ වන්නේ නැත්නම්, සතුටු වන්නේ නැත්නම්, ඔවුන් අතර කලහ, කෝලාහල හා විවාද හටගෙන මුඛ නමැති අවිවලින් එකිනෙකාට ඇනගනිමින් වාසය කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ යුතුය. එහෙත් ආනන්දය, මා විසින් මෙසේ පරියාය වශයෙන් ධර්මය දේශනා කළ කල්හි, යම් කෙනෙක් අනෙකා විසින් මැනවින් පවසන ලද දෙය පිළිගනිත් නම්, එයට එකඟ වෙත් නම්, සතුටු වෙත් නම්, ඔවුන් සමඟිව, සතුටින්, විවාද නොකරමින්, කිරි සහ දිය මෙන් එක්ව එකිනෙකා කෙරෙහි ප්‍රිය ඇසින් බලමින් වාසය කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ යුතුය.”

๙๐. ‘‘ปญฺจ โข อิเม, อานนฺท, กามคุณา. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา…เป… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา – อิเม โข, อานนฺท, ปญฺจ กามคุณา. ยํ โข, อานนฺท, อิเม ปญฺจ กามคุเณ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ อิทํ วุจฺจติ กามสุขํ.

90. “ආනන්දය, මේ කාමගුණයෝ පසකි. ඒ පස කවරේද? ඇසින් දැකගත යුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වභාව ඇති, කාමය හා සබැඳි, ඇලුම් කටයුතු වූ රූපයෝය; කනින් ඇසිය යුතු වූ... නාසයෙන් විඳිය යුතු වූ... දිවෙන් විඳිය යුතු වූ රසයෝය... කයෙන් ස්පර්ශ කළ යුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වභාව ඇති, කාමය හා සබැඳි, ඇලුම් කටයුතු වූ ස්පර්ශයෝය (ඵොට්ඨබ්බයෝය). ආනන්දය, මොහු පංච කාමගුණයෝ වෙති. ආනන්දය, මේ පංච කාමගුණයන් ඇසුරු කොට යම් සැපයක් හෝ සෝමනස්සයක් උපදීද, මෙය ‘කාම සැපය’ (කාමසුඛය) යයි කියනු ලැබේ.”

‘‘โย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺย – ‘เอตปรมํ สตฺตา สุขํ โสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ, อิทมสฺส นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ[Pg.61]. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“ආනන්දය, යම් කිසිවෙක් ‘සත්ත්වයෝ විඳින පරම සැපය හා සෝමනස්සය මෙය පමණක් යැයි’ පවසන්නේ නම්, මම එය පිළි නොගනිමි. ඒ මන්ද? ආනන්දය, මේ සැපයට වඩා අතිශයින්ම උසස් වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද වෙනත් සැපයක් ඇති බැවිනි. ආනන්දය, මේ සැපයට වඩා අතිශයින්ම උසස් වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද ඒ සැපය කවරේද? ආනන්දය, මෙහි මහණ තෙමේ කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ විචාර සහිත වූ විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ආනන්දය, මේ සැපය පෙර කී සැපයට වඩා අතිශයින්ම උසස් වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද සැපයයි.”

‘‘โย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺย – ‘เอตปรมํ สตฺตา สุขํ โสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ, อิทมสฺส นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“ආනන්දය, යම් කිසිවෙක් ‘සත්ත්වයෝ විඳින පරම සැපය හා සෝමනස්සය මෙය (ප්‍රථම ධ්‍යාන සැපය) පමණක් යැයි’ පවසන්නේ නම්, මම එය පිළි නොගනිමි. ඒ මන්ද? ආනන්දය, මේ සැපයට වඩා අතිශයින්ම උසස් වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද වෙනත් සැපයක් ඇති බැවිනි. ආනන්දය, මේ සැපයට වඩා අතිශයින්ම උසස් වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද ඒ සැපය කවරේද? ආනන්දය, මෙහි මහණ තෙමේ විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්... ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ආනන්දය, මේ සැපය පෙර කී සැපයට වඩා අතිශයින්ම උසස් වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද සැපයයි.”

‘‘โย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺย…เป…. กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“ආනන්දය, යම් කිසිවෙක්... පවසන්නේ නම්, මම එය පිළි නොගනිමි... ආනන්දය, මෙහි සැපයට වඩා අතිශයින්ම උසස් වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද ඒ සැපය කවරේද? ආනන්දය, මෙහි මහණ තෙමේ ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇලීමෙන්... තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ආනන්දය, මේ සැපය පෙර කී සැපයට වඩා අතිශයින්ම උසස් වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද සැපයයි.”

‘‘โย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺย…เป…. กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“ආනන්දය, යම් කිසිවෙක්... පවසන්නේ නම්, මම එය පිළි නොගනිමි... ආනන්දය, මෙහි සැපයට වඩා අතිශයින්ම උසස් වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද ඒ සැපය කවරේද? ආනන්දය, මෙහි මහණ තෙමේ සැපය ද ප්‍රහීණ කිරීමෙන්... චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ආනන්දය, මේ සැපය පෙර කී සැපයට වඩා අතිශයින්ම උසස් වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද සැපයයි.”

‘‘โย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺย…เป…. กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา, ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา, นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“ආනන්දය, යමෙක් මෙසේ කියන්නේ නම්...පෙ... ආනන්දය, ඒ සැපයට වඩා අභිකාන්ත වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අනෙක් සැපය කුමක්ද? ආනන්දය, මෙහි මහණ තෙමේ සර්වප්‍රකාරයෙන්ම රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, පටිඝ සංඥාවන්ගේ අතුරුදහන් වීමෙන්, නානත්ත (විවිධත්ව) සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ‘ආකාශය අනන්තය’ යි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. ආනන්දය, මෙය ඒ සැපයට වඩා අභිකාන්ත වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අනෙක් සැපයයි.”

‘‘โย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺย…เป…. กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“ආනන්දය, යමෙක් මෙසේ කියන්නේ නම්...පෙ... ආනන්දය, ඒ සැපයට වඩා අභිකාන්ත වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අනෙක් සැපය කුමක්ද? ආනන්දය, මෙහි මහණ තෙමේ සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘විඤ්ඤාණය අනන්තය’ යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. ආනන්දය, මෙය ඒ සැපයට වඩා අභිකාන්ත වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අනෙක් සැපයයි.”

‘‘โย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺย…เป…. กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“ආනන්දය, යමෙක් මෙසේ කියන්නේ නම්...පෙ... ආනන්දය, ඒ සැපයට වඩා අභිකාන්ත වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අනෙක් සැපය කුමක්ද? ආනන්දය, මෙහි මහණ තෙමේ සර්වප්‍රකාරයෙන්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘කිසිවක් නැත’ යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. ආනන්දය, මෙය ඒ සැපයට වඩා අභිකාන්ත වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අනෙක් සැපයයි.”

‘‘โย [Pg.62] โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺย…เป…. กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“ආනන්දය, යමෙක් මෙසේ කියන්නේ නම්...පෙ... ආනන්දය, ඒ සැපයට වඩා අභිකාන්ත වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අනෙක් සැපය කුමක්ද? ආනන්දය, මෙහි මහණ තෙමේ සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. ආනන්දය, මෙය ඒ සැපයට වඩා අභිකාන්ත වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අනෙක් සැපයයි.”

‘‘โย โข, อานนฺท, เอวํ วเทยฺย – ‘เอตปรมํ สตฺตา สุขํ โสมนสฺสํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ, อิทมสฺส นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อตฺถานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. กตมญฺจานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ? อิธานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตมฺหา สุขา อญฺญํ สุขํ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.

“ආනන්දය, යමෙක් ‘සත්වයන් විඳින උතුම්ම සැපය හා සෝමනස්සය මෙයයි’ කියා පවසන්නේ නම් මම එය අනුමත නොකරමි. එයට හේතුව කුමක්ද? ආනන්දය, ඒ සැපයට වඩා අභිකාන්ත වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අනෙක් සැපයක් ඇති බැවිනි. ආනන්දය, ඒ සැපයට වඩා අභිකාන්ත වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අනෙක් සැපය කුමක්ද? ආනන්දය, මෙහි මහණ තෙමේ සර්වප්‍රකාරයෙන්ම නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරයි. ආනන්දය, මෙය ඒ සැපයට වඩා අභිකාන්ත වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අනෙක් සැපයයි.”

๙๑. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, อานนฺท, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมโณ โคตโม อาห; ตญฺจ สุขสฺมึ ปญฺญเปติ. ตยิทํ กึสุ, ตยิทํ กถํสู’ติ? เอวํวาทิโน, อานนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘น โข, อาวุโส, ภควา สุขํเยว เวทนํ สนฺธาย สุขสฺมึ ปญฺญเปติ; อปิ จ, อาวุโส, ยตฺถ ยตฺถ สุขํ อุปลพฺภติ ยหึ ยหึ ตํ ตํ ตถาคโต สุขสฺมึ ปญฺญเปตี’’’ติ.

91. “ආනන්දය, අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් මෙසේ පැවසීමට ඉඩකඩ ඇත: ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධය ගැන වදාරති; එය සැපයකැයි පනවති. ඒ සැපය කුමක්ද? එය කෙසේ විය හැකිද?’ යනුවෙනි. ආනන්දය, එසේ පවසන අන්‍යතීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන්ට මෙසේ කිව යුතුය: ‘ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැපය යයි පනවන්නේ සැප වේදනාවම අරභයා නොවේ; ඇවැත්නි, යම් තැනක, යම් ආකාරයකින් සැපයක් (සැනසීමක්) ලබන්නේද, තථාගතයන් වහන්සේ ඒ ඒ තැන සැපය (නිර්වාණ සැපයෙහි කොටසක්) ලෙස පනවති.’”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව කෙරෙහි සතුටු වී එය අනුමෝදන් වූහ.

พหุเวทนียสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ.

නවවැනි බහු වේදනීය සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๑๐. อปณฺณกสุตฺตํ

10. අපණ්ණක සූත්‍රය

๙๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน สาลา นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข สาเลยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ โภ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ สาลํ [Pg.63] อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. อถ โข สาเลยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ; สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ ภควโต สนฺติเก นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

92. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ කොසොල් ජනපදයේ චාරිකාවෙහි වඩිනා සේක්, 'සාලා' නම් වූ කොසොල් වැසියන්ගේ බමුණු ගමට වැඩම කළ සේක. සාලා ගමෙහි වාසය කළ බමුණු ගෘහපතියෝ මෙසේ ඇසූහ: "භවත්නි, ශාක්‍ය කුලයෙන් පැවිදි වූ ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ කොසොල් ජනපදයේ චාරිකාවෙහි වඩිනා සේක්, සාලා ගමට පැමිණ සිටින සේක. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳව මෙබඳු යහපත් කීර්ති රාවයක් පැනනැගී ඇත: 'ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ ද අරහං වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථී වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක.' උන්වහන්සේ දෙවියන් සහිත වූ, මාරයන් සහිත වූ, බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ මේ ලෝකය ද, මහණ බමුණන් සහිත වූ, දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ ප්‍රජාව ද තමන් වහන්සේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට ප්‍රකාශ කරන සේක. උන්වහන්සේ මුල කල්‍යාණ වූ, මැද කල්‍යාණ වූ, අවසානය කල්‍යාණ වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ ධර්මය දේශනා කරන සේක; මුළුමනින්ම පරිපූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන සේක. එබඳු රහතන් වහන්සේලා දැකීම සැබවින්ම යහපත්ය" යනුවෙනි. ඉක්බිති සාලා වැසි බමුණු ගෘහපතියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්තාහ. ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු වූහ; සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා පවත්වා එකත්පසක හිඳගත්තාහ. ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙසට දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කොට එකත්පසක හිඳගත්තාහ. ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි තම නම සහ ගෝත්‍රය පවසා එකත්පසක හිඳගත්තාහ. ඇතැම් කෙනෙක් නිශ්ශබ්දව එකත්පසක හිඳගත්තාහ.

๙๓. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข สาเลยฺยเก พฺราหฺมณคหปติเก ภควา เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ ปน โว, คหปตโย, โกจิ มนาโป สตฺถา ยสฺมึ โว อาการวตี สทฺธา ปฏิลทฺธา’’ติ? ‘‘นตฺถิ โข โน, ภนฺเต, โกจิ มนาโป สตฺถา ยสฺมึ โน อาการวตี สทฺธา ปฏิลทฺธา’’ติ. ‘‘มนาปํ โว, คหปตโย, สตฺถารํ อลภนฺเตหิ อยํ อปณฺณโก ธมฺโม สมาทาย วตฺติตพฺโพ. อปณฺณโก หิ, คหปตโย, ธมฺโม สมตฺโต สมาทินฺโน, โส โว ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. กตโม จ, คหปตโย, อปณฺณโก ธมฺโม’’?

93. එකත්පසක හුන් සාලා වැසි බමුණු ගෘහපතියන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "ගෘහපතියනි, කරුණු සහිත වූ ශ්‍රද්ධාවක් ඇති කර ගැනීමට සමත්, ඔබ කැමති කිසියම් ගුරුවරයෙක් ඔබ වෙත සිටී ද?" "ස්වාමීනී, කරුණු සහිත වූ ශ්‍රද්ධාවක් ඇති කර ගැනීමට සමත්, අප කැමති කිසිදු ගුරුවරයෙක් අප වෙත නැත." "ගෘහපතියනි, ඔබ කැමති ගුරුවරයෙකු නොලබන්නේ නම්, ඔබ විසින් මේ 'අපණ්ණක ධර්මය' (නොවරදින ප්‍රතිපදාව) සමාදන්ව පැවතිය යුතුය. ගෘහපතියනි, අපණ්ණක ධර්මය මැනවින් සමාදන් වූ කල්හි, එය බොහෝ කාලයක් ඔබගේ හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත. ගෘහපතියනි, ඒ අපණ්ණක ධර්මය යනු කුමක්ද?"

๙๔. ‘‘สนฺติ, คหปตโย, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ; นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก; นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา; นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา; นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมา ปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. เตสํเยว โข, คหปตโย, สมณพฺราหฺมณานํ [Pg.64] เอเก สมณพฺราหฺมณา อุชุวิปจฺจนีกวาทา. เต เอวมาหํสุ – ‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ; อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก; อตฺถิ อยํ โลโก, อตฺถิ ปโร โลโก; อตฺถิ มาตา, อตฺถิ ปิตา; อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา; อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมา ปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. ตํ กึ มญฺญถ, คหปตโย – ‘นนุเม สมณพฺราหฺมณา อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา’’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

94. "ගෘහපතියනි, මෙබඳු වාද ඇති, මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති: 'දුන් දෙයෙහි විපාක නැත, යාග පැවැත්වීමෙහි විපාක නැත, පිදිය යුත්තන් පිදීමෙහි විපාක නැත; යහපත් හා අයහපත් කර්මයන්ගේ ඵල විපාක නැත; මෙලොවක් නැත, පරලොවක් නැත; මව නැත, පියා නැත; ඕපපාතික සත්වයෝ නැත; මෙලොව හා පරලොව තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසන, යහපත් මගට පිළිපන් යහපත් ගමන් ඇති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ලෝකයෙහි නැත' යනුවෙනි. ගෘහපතියනි, ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට සෘජුවම විරුද්ධ වාද ඇති වෙනත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. ඔවුහු මෙසේ පවසති: 'දුන් දෙයෙහි විපාක ඇත, යාග පැවැත්වීමෙහි විපාක ඇත, පිදිය යුත්තන් පිදීමෙහි විපාක ඇත; යහපත් හා අයහපත් කර්මයන්ගේ ඵල විපාක ඇත; මෙලොව ඇත, පරලොව ඇත; මව ඇත, පියා ඇත; ඕපපාතික සත්වයෝ ඇත; මෙලොව හා පරලොව තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසන, යහපත් මගට පිළිපන් යහපත් ගමන් ඇති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ලෝකයෙහි සිටිති' යනුවෙනි. ගෘහපතියනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ඔවුනොවුන්ට සෘජුවම විරුද්ධ වූ වාද ඇත්තෝ නොවෙත්ද?" "එසේය, ස්වාමීනී."

๙๕. ‘‘ตตฺร, คหปตโย, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ เตสเมตํ ปาฏิกงฺขํ? ยมิทํ กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ – อิเม ตโย กุสเล ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา ยมิทํ กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ – อิเม ตโย อกุสเล ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา ปสฺสนฺติ อกุสลานํ ธมฺมานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ, กุสลานํ ธมฺมานํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ โวทานปกฺขํ. สนฺตํเยว ปน ปรํ โลกํ ‘นตฺถิ ปโร โลโก’ ติสฺส ทิฏฺฐิ โหติ; สาสฺส โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิ. สนฺตํเยว โข ปน ปรํ โลกํ ‘นตฺถิ ปโร โลโก’ติ สงฺกปฺเปติ; สฺวาสฺส โหติ มิจฺฉาสงฺกปฺโป. สนฺตํเยว โข ปน ปรํ โลกํ ‘นตฺถิ ปโร โลโก’ติ วาจํ ภาสติ; สาสฺส โหติ มิจฺฉาวาจา. สนฺตํเยว โข ปน ปรํ โลกํ ‘นตฺถิ ปโร โลโก’ติ อาห; เย เต อรหนฺโต ปรโลกวิทุโน เตสมยํ ปจฺจนีกํ กโรติ. สนฺตํเยว โข ปน ปรํ โลกํ ‘นตฺถิ ปโร โลโก’ติ ปรํ สญฺญาเปติ ; สาสฺส โหติ อสทฺธมฺมสญฺญตฺติ. ตาย จ ปน อสทฺธมฺมสญฺญตฺติยา อตฺตานุกฺกํเสติ, ปรํ วมฺเภติ. อิติ ปุพฺเพว โข ปนสฺส สุสีลฺยํ ปหีนํ โหติ, ทุสฺสีลฺยํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ – อยญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวาจา อริยานํ ปจฺจนีกตา อสทฺธมฺมสญฺญตฺติ อตฺตุกฺกํสนา ปรวมฺภนา. เอวมสฺสิเม อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา.

95. ‘‘ගෘහපතියෙනි, ඒ සම්බන්ධයෙන් යම් මහණ බමුණෝ ‘දුන් දෙයෙහි විපාක නැත, පූජා පැවැත්වීමෙහි විපාක නැත...පෙ... මේ ලෝකය හා පරලෝකය තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසන, යහපත් මගට පිළිපන් රහතන් වහන්සේලා ලොව නැත’ යන මෙවැනි වාද හා දෘෂ්ටි ඇත්තාහුද, ඔවුන්ගෙන් මෙවැන්නක් බලාපොරොත්තු විය යුතුය: එනම්, යහපත් කාය සුචරිතය, වචී සුචරිතය හා මනෝ සුචරිතය යන මේ ත්‍රිවිධ කුසල් දහම් බැහැර කොට, කාය දුශ්චරිතය, වචී දුශ්චරිතය හා මනෝ දුශ්චරිතය යන මේ අකුසල් දහම් සමාදන්ව පිළිපදිනු ඇත. ඊට හේතුව කුමක්ද? ඒ පින්වත් මහණ බමුණෝ අකුසල් දහම්වල ඇති ආදීනවය, හීන බව හා කිලිටි බව නොදකිති. එසේම කුසල් දහම්වල ඇති නෛෂ්ක්‍රම්‍යයෙහි (අකුසලයෙන් වෙන්වීමේ) ආනිසංසය හා පාරිශුද්ධ පක්ෂය නොදකිති. ඇත්ත වශයෙන්ම පරලෝකයක් තිබියදී ‘පරලෝකයක් නැත’ යනුවෙන් ඔහුට ඇති වන දෘෂ්ටිය මිථ්‍යා දෘෂ්ටියකි. ඇත්ත වශයෙන්ම පරලෝකයක් තිබියදී ‘පරලෝකයක් නැත’ යනුවෙන් කල්පනා කරයි නම් එය ඔහුගේ මිථ්‍යා සංකල්පයයි. ඇත්ත වශයෙන්ම පරලෝකයක් තිබියදී ‘පරලෝකයක් නැත’ යනුවෙන් වචන පවසයි නම් එය ඔහුගේ මිථ්‍යා වාචාවයි. පරලෝකයක් තිබියදී ‘පරලෝකයක් නැත’ යනුවෙන් පවසමින් පරලෝකය දන්නා රහතන් වහන්සේලාට ඔහු විරුද්ධ වෙයි. ඇත්ත වශයෙන්ම පරලෝකයක් තිබියදී ‘පරලෝකයක් නැත’ යනුවෙන් අන්‍යයන්ට ඒත්තු ගන්වයි නම්, එය ඔහුගේ අසද්ධර්ම ප්‍රකාශනයකි. ඒ අසද්ධර්ම ප්‍රකාශනය නිසා ඔහු තමා උසස් කොට සලකයි, අන්‍යයන් හෙළා දකියි. මෙසේ ඔහු තුළ කලින් තිබූ සුචරිතය පිරිහී දුශ්ශීල බව ඇති වෙයි. මේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය, මිථ්‍යා සංකල්පය, මිථ්‍යා වාචාව, ආර්යයන් වහන්සේලාට විරුද්ධ වීම, අසද්ධර්ම ප්‍රකාශනය, තමා උසස් කොට තැකීම හා අනුන් හෙළා දැකීම යන ලාමක අකුසල් දහම් රැසක් මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන හටගනී.’’

‘‘ตตฺร[Pg.65], คหปตโย, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สเจ โข นตฺถิ ปโร โลโก เอวมยํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล กายสฺส เภทา โสตฺถิมตฺตานํ กริสฺสติ; สเจ โข อตฺถิ ปโร โลโก เอวมยํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสติ. กามํ โข ปน มาหุ ปโร โลโก, โหตุ เนสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ; อถ จ ปนายํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล ทิฏฺเฐว ธมฺเม วิญฺญูนํ คารยฺโห – ทุสฺสีโล ปุริสปุคฺคโล มิจฺฉาทิฏฺฐิ นตฺถิกวาโท’ติ. สเจ โข อตฺเถว ปโร โลโก, เอวํ อิมสฺส โภโต ปุริสปุคฺคลสฺส อุภยตฺถ กลิคฺคโห – ยญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม วิญฺญูนํ คารยฺโห, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสติ. เอวมสฺสายํ อปณฺณโก ธมฺโม ทุสฺสมตฺโต สมาทินฺโน, เอกํสํ ผริตฺวา ติฏฺฐติ, ริญฺจติ กุสลํ ฐานํ.

‘‘ගෘහපතියෙනි, ඒ සම්බන්ධයෙන් නුවණැති පුරුෂයෙක් මෙසේ සිතයි: ‘ඉදින් පරලෝකයක් නැති නම්, මේ පුද්ගලයා මරණින් පසු තමාගේ ආරක්ෂාව සලසා ගත්තා (දඬුවමෙන් බේරුණා) වෙයි. නමුත් ඉදින් පරලෝකයක් තිබේ නම්, මේ පුද්ගලයා ශරීරය බිඳී මරණින් පසු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නිරයට පැමිණෙනු ඇත. ඒ මහණ බමුණන් පවසන පරිදි පරලෝකයක් නැතැයි සිතමු, ඔවුන්ගේ කීම සත්‍ය යැයි පවා සිතමු. එසේ වුවත්, මේ පුද්ගලයා ‘දුශ්ශීලයෙක්, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙක්, නාස්තික වාදියෙක්’ යනුවෙන් මෙලොවදීම නුවණැත්තන්ගේ ගැරහීමට ලක් වෙයි. ඉදින් ඇත්ත වශයෙන්ම පරලෝකයක් තිබේ නම්, මේ පුද්ගලයා හට දෙපැත්තෙන්ම අලාභය (පරාජය) සිදුවෙයි. එනම් මෙලොවදී නුවණැත්තන්ගේ ගැරහීමට ලක්වීමත්, මරණින් පසු නිරයට වැටීමත් යන දෙකම ඔහුට හිමිවෙයි. මෙලෙසින් මොහු මේ අපණ්ණක ධර්මය (සෑම විටම නිවැරදි මග) වැරදි ලෙස ග්‍රහණය කරගෙන, ඒකපාර්ශ්වීයව පමණක් සිතමින් කුසල් පක්ෂය අත්හරියි.’’

๙๖. ‘‘ตตฺร, คหปตโย, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อตฺถิ ทินฺนํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ เตสเมตํ ปาฏิกงฺขํ? ยมิทํ กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ – อิเม ตโย อกุสเล ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา ยมิทํ กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ – อิเม ตโย กุสเล ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ปสฺสนฺติ หิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา อกุสลานํ ธมฺมานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ, กุสลานํ ธมฺมานํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ โวทานปกฺขํ. สนฺตํเยว โข ปน ปรํ โลกํ ‘อตฺถิ ปโร โลโก’ ติสฺส ทิฏฺฐิ โหติ; สาสฺส โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ. สนฺตํเยว โข ปน ปรํ โลกํ ‘อตฺถิ ปโร โลโก’ติ สงฺกปฺเปติ; สฺวาสฺส โหติ สมฺมาสงฺกปฺโป. สนฺตํเยว โข ปน ปรํ โลกํ ‘อตฺถิ ปโร โลโก’ติ วาจํ ภาสติ; สาสฺส โหติ สมฺมาวาจา. สนฺตํเยว โข ปน ปรํ โลกํ ‘อตฺถิ ปโร โลโก’ติ อาห; เย เต อรหนฺโต ปรโลกวิทุโน เตสมยํ น ปจฺจนีกํ กโรติ. สนฺตํเยว โข ปน ปรํ โลกํ ‘อตฺถิ ปโร โลโก’ติ ปรํ สญฺญาเปติ; สาสฺส โหติ สทฺธมฺมสญฺญตฺติ. ตาย จ ปน สทฺธมฺมสญฺญตฺติยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ, น ปรํ วมฺเภติ. อิติ ปุพฺเพว โข ปนสฺส ทุสฺสีลฺยํ ปหีนํ โหติ, สุสีลฺยํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ – อยญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา อริยานํ อปจฺจนีกตา สทฺธมฺมสญฺญตฺติ อนตฺตุกฺกํสนา [Pg.66] อปรวมฺภนา. เอวมสฺสิเม อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา.

96. ‘‘ගෘහපතියෙනි, යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් ‘දන් දීමෙහි විපාක ඇත... මේ ලෝකය හා පරලෝකය තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසන යහපත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ලොව වෙසෙති’ යන මෙවැනි වාදයක් හා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් දරත්ද, ඔවුන්ගෙන් මෙවැනි ප්‍රතිඵලයක් අපේක්ෂා කළ හැකිය: එනම් ඔවුන් කාය දුශ්චරිතය, වාග් දුශ්චරිතය හා මනෝ දුශ්චරිතය යන මේ අකුසල ධර්මයන් තුන බැහැර කර, කාය සුචරිතය, වාග් සුචරිතය හා මනෝ සුචරිතය යන මේ කුසල ධර්මයන් තුන සමාදන්ව හැසිරෙනු ඇත යන්නයි. ඊට හේතුව කුමක්ද? ඒ පින්වත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ අකුසල ධර්මයන්හි ආදීනවයත්, පහත් බවත්, කෙලෙස් සහිත බවත් දකිති; එමෙන්ම කුසල ධර්මයන්හි නෙක්ඛම්මයට අදාළ ආනිසංස හා පිරිසිදු පාර්ශ්වය දකිති. සැබවින්ම පරලොවක් පවතිද්දී, ‘පරලොවක් ඇත’ යන දෘෂ්ටිය ඔහුට ඇති වේ නම්, එය ඔහුගේ සම්මා දිට්ඨිය වෙයි. සැබවින්ම පරලොවක් පවතිද්දී, ‘පරලොවක් ඇත’ යැයි ඔහු කල්පනා කරයි නම්, එය ඔහුගේ සම්මා සංකප්පය වෙයි. සැබවින්ම පරලොවක් පවතිද්දී, ‘පරලොවක් ඇත’ යන වචනය පවසයි නම්, එය ඔහුගේ සම්මා වාචාව වෙයි. සැබවින්ම පරලොවක් පවතිද්දී, ‘පරලොවක් ඇත’ යැයි පවසන ඔහු පරලොව දන්නා රහතන් වහන්සේලා සමඟ විරුද්ධත්වයක් ඇති නොකරයි. සැබවින්ම පරලොවක් පවතිද්දී, ‘පරලොවක් ඇත’ යැයි අන් අය හඳුන්වා දෙයි නම්, එය ඔහුගේ සද්ධර්ම හඳුන්වා දීමක් වෙයි. එම සද්ධර්ම හඳුන්වා දීම හේතුවෙන් ඔහු තමා උසස් කර නොගනියි, අන්‍යයන් හෙළා නොදකියි. මෙසේ ඔහු තුළ පෙර තිබූ දුශ්ශීල බව ප්‍රහීණ වී යන අතර, සුචරිතවත් බව (සුසීල බව) ඇති වෙයි. මෙම සම්මා දිට්ඨිය, සම්මා සංකප්පය, සම්මා වාචාව, ආර්යයන් සමඟ විරුද්ධ නොවීම, සද්ධර්ම හඳුන්වා දීම, තමා උසස් නොකිරීම හා අන්‍යයන් හෙළා නොදැකීම යන මේ බොහෝ කුසල ධර්මයෝ සම්මා දිට්ඨිය ප්‍රත්‍ය කරගෙන ඔහු තුළ උපදින්නාහ.’’

‘‘ตตฺร, คหปตโย, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สเจ โข อตฺถิ ปโร โลโก, เอวมยํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสติ. กามํ โข ปน มาหุ ปโร โลโก, โหตุ เนสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ; อถ จ ปนายํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล ทิฏฺเฐว ธมฺเม วิญฺญูนํ ปาสํโส – สีลวา ปุริสปุคฺคโล สมฺมาทิฏฺฐิ อตฺถิกวาโท’ติ. สเจ โข อตฺเถว ปโร โลโก, เอวํ อิมสฺส โภโต ปุริสปุคฺคลสฺส อุภยตฺถ กฏคฺคโห – ยญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม วิญฺญูนํ ปาสํโส, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสติ. เอวมสฺสายํ อปณฺณโก ธมฺโม สุสมตฺโต สมาทินฺโน, อุภยํสํ ผริตฺวา ติฏฺฐติ, ริญฺจติ อกุสลํ ฐานํ.

‘‘ගෘහපතියෙනි, එහිදී නුවණැති පුරුෂයා මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘ඉදින් පරලොවක් ඇත්නම්, මෙම භව්‍ය පුද්ගලයා ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදින්නේය. සැබවින්ම පරලොවක් නැතැයි යම් හෙයකින් කියමු, ඒ පින්වත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ වචනය සත්‍යය යැයි සිතමු; එසේ වුවත් මේ භව්‍ය පුද්ගලයා මෙලොවදීම නුවණැත්තන්ගේ ප්‍රශංසාවට ලක්වෙයි, එනම් - ඔහු සිල්වත් වූ, සම්මා දිට්ඨි ඇති, පරලොව හා කර්මඵල ඇති බව පිළිගන්නා (අත්ථිකවාදී) පුද්ගලයෙකු ලෙසය. ඉදින් පරලොවක් ඇත්නම්, මේ පින්වත් පුද්ගලයාට දෙපසින්ම ජයග්‍රහණය (ජයග්‍රාහී දාමයක්) හිමිවෙයි. එනම් ඔහු මෙලොවදී නුවණැත්තන්ගේ ප්‍රශංසාව ලබන අතර, ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහිද උපදියි. මෙලෙස ඔහු විසින් මෙම අපණ්ණක ධර්මය (නොවරදින ප්‍රතිපදාව) මැනවින් සමාදන් වී පවතින අතර, එය උභය පාර්ශ්වයම වසා පවතින්නේ අකුසල පාර්ශ්වය බැහැර කරමිනි.’’

๙๗. ‘‘สนฺติ, คหปตโย, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘กโรโต การยโต, ฉินฺทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต, โสจยโต โสจาปยโต, กิลมโต กิลมาปยโต, ผนฺทโต ผนฺทาปยโต, ปาณมติปาตยโต, อทินฺนํ อาทิยโต, สนฺธึ ฉินฺทโต, นิลฺโลปํ หรโต, เอกาคาริกํ กโรโต, ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต, ปรทารํ คจฺฉโต, มุสา ภณโต; กโรโต น กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต, ฉินฺทนฺโต เฉทาเปนฺโต, ปจนฺโต ปาเจนฺโต; นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต, ยชนฺโต ยชาเปนฺโต; นตฺถิ ตโตนิทานํ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน นตฺถิ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’ติ. เตสํเยว โข, คหปตโย, สมณพฺราหฺมณานํ เอเก สมณพฺราหฺมณา อุชุวิปจฺจนีกวาทา เต เอวมาหํสุ – ‘กโรโต การยโต, ฉินฺทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต, โสจยโต [Pg.67] โสจาปยโต, กิลมโต กิลมาปยโต, ผนฺทโต ผนฺทาปยโต, ปาณมติปาตยโต, อทินฺนํ อาทิยโต, สนฺธึ ฉินฺทโต, นิลฺโลปํ หรโต, เอกาคาริกํ กโรโต, ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต, ปรทารํ คจฺฉโต, มุสา ภณโต; กโรโต กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, อตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, อตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต, ฉินฺทนฺโต เฉทาเปนฺโต, ปจนฺโต ปาเจนฺโต; อตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, อตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต, ยชนฺโต ยชาเปนฺโต; อตฺถิ ตโตนิทานํ ปุญฺญํ, อตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน อตฺถิ ปุญฺญํ, อตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’ติ. ตํ กึ มญฺญถ, คหปตโย, นนุเม สมณพฺราหฺมณา อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

97. “ගෘහපතියෙනි, ‘යමෙක් (අකුසල්) කරයි ද, කරවයි ද, (අත් පා ආදිය) කපයි ද, කප්පවයි ද, පීඩා කරයි ද, පීඩා කරවයි ද, ශෝක කරවයි ද, ශෝක කරවන්නට සලස්වයි ද, වෙහෙසට පත් කරයි ද, වෙහෙසට පත් කරවයි ද, (තැතිගන්වා) වෙවුලවයි ද, වෙවුලවන්නට සලස්වයි ද, පණ පෙළයි (සතුන් මරයි) ද, නුදුන් දෙය ගනියි (සොරකම් කරයි) ද, ගෙවල් බිඳියි ද, කොල්ලකයි ද, එක් නිවසක් වටලා පැහැර ගනියි ද, මග රැක හිඳ මංකොල්ලකයි ද, පරඹුවන් කරා යයි ද, බොරු කියයි ද; එසේ කරන තැනැත්තාට ඉන් පාපයක් සිදු නොවේ. මුවහත් නිම්වළල්ලක් ඇති සක් අවියකින් මේ මහ පොළොවෙහි වසන සතුන් එකම මස් රැසක්, එකම මස් ගොඩක් කළ ද, ඒ හේතුවෙන් පාපයක් නැත, පාපයක් පැමිණීමක් ද නැත. යමෙක් සතුන් මරමින්, මරවමින්, කපමින්, කප්පවමින්, පීඩා කරමින්, පීඩා කරවමින් ගංගා නදියෙහි දකුණු ඉවුරට ගිය ද, ඒ හේතුවෙන් පාපයක් නැත, පාපයක් පැමිණීමක් ද නැත. යමෙක් දන් දෙමින්, දෙවමින්, යාග පවත්වමින්, පවත්වන්නට සලස්වමින් ගංගා නදියෙහි උතුරු ඉවුරට ගිය ද, ඒ හේතුවෙන් පිනක් නැත, පිනක් පැමිණීමක් ද නැත. දානයෙන්, ඉන්ද්‍රිය දමනයෙන්, ශීල සංයමයෙන් හා සත්‍ය වචනයෙන් පිනක් නැත, පිනක් පැමිණීමක් ද නැත’ යැයි මෙවැනි වාද හා මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. ගෘහපතියෙනි, එම ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට සෘජුවම විරුද්ධ වාද ඇති තවත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. ඔවුහු මෙසේ පවසති: ‘යමෙක් කරයි ද, කරවයි ද, කපයි ද, කප්පවයි ද, පීඩා කරයි ද, පීඩා කරවයි ද, ශෝක කරවයි ද, ශෝක කරවන්නට සලස්වයි ද, වෙහෙසට පත් කරයි ද, වෙහෙසට පත් කරවයි ද, වෙවුලවයි ද, වෙවුලවන්නට සලස්වයි ද, පණ පෙළයි ද, නුදුන් දෙය ගනියි ද, ගෙවල් බිඳියි ද, කොල්ලකයි ද, එක් නිවසක් වටලා පැහැර ගනියි ද, මග රැක හිඳ මංකොල්ලකයි ද, පරඹුවන් කරා යයි ද, බොරු කියයි ද; එසේ කරන තැනැත්තාට ඉන් පාපයක් සිදු වේ. මුවහත් නිම්වළල්ලක් ඇති සක් අවියකින් මේ මහ පොළොවෙහි වසන සතුන් එකම මස් රැසක්, එකම මස් ගොඩක් කළ හොත්, ඒ හේතුවෙන් පාපයක් ඇත, පාපයක් පැමිණීම ද සිදු වේ. යමෙක් සතුන් මරමින්, මරවමින්, කපමින්, කප්පවමින්, පීඩා කරමින්, පීඩා කරවමින් ගංගා නදියෙහි දකුණු ඉවුරට ගිය හොත්, ඒ හේතුවෙන් පාපයක් ඇත, පාපයක් පැමිණීම ද සිදු වේ. යමෙක් දන් දෙමින්, දෙවමින්, යාග පවත්වමින්, පවත්වන්නට සලස්වමින් ගංගා නදියෙහි උතුරු ඉවුරට ගිය හොත්, ඒ හේතුවෙන් පිනක් ඇත, පිනක් පැමිණීම ද සිදු වේ. දානයෙන්, ඉන්ද්‍රිය දමනයෙන්, ශීල සංයමයෙන් හා සත්‍ය වචනයෙන් පිනක් ඇත, පිනක් පැමිණීම ද සිදු වේ’ යනුවෙනි. ගෘහපතියෙනි, මේ සම්බන්ධයෙන් ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? මේ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ එකිනෙකාට සෘජුවම විරුද්ධ වාද ඇත්තෝ නේද?” “එසේය ස්වාමීනි.”

๙๘. ‘‘ตตฺร, คหปตโย, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘กโรโต การยโต, ฉินฺทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต, โสจยโต โสจาปยโต, กิลมโต กิลมาปยโต, ผนฺทโต ผนฺทาปยโต, ปาณมติปาตยโต, อทินฺนํ อาทิยโต, สนฺธึ ฉินฺทโต, นิลฺโลปํ หรโต, เอกาคาริกํ กโรโต, ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต, ปรทารํ คจฺฉโต, มุสา ภณโต; กโรโต น กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต…เป… ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน นตฺถิ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’ติ เตสเมตํ ปาฏิกงฺขํ? ยมิทํ กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ – อิเม ตโย กุสเล ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา ยมิทํ กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ – อิเม ตโย อกุสเล ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา ปสฺสนฺติ อกุสลานํ ธมฺมานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ, กุสลานํ ธมฺมานํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ โวทานปกฺขํ. สนฺตํเยว โข ปน กิริยํ ‘นตฺถิ กิริยา’ ติสฺส ทิฏฺฐิ โหติ; สาสฺส โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิ. สนฺตํเยว โข ปน กิริยํ ‘นตฺถิ กิริยา’ติ สงฺกปฺเปติ; สฺวาสฺส โหติ [Pg.68] มิจฺฉาสงฺกปฺโป. สนฺตํเยว โข ปน กิริยํ ‘นตฺถิ กิริยา’ติ วาจํ ภาสติ; สาสฺส โหติ มิจฺฉาวาจา. สนฺตํเยว โข ปน กิริยํ ‘นตฺถิ กิริยา’ติ อาห, เย เต อรหนฺโต กิริยวาทา เตสมยํ ปจฺจนีกํ กโรติ. สนฺตํเยว โข ปน กิริยํ ‘นตฺถิ กิริยา’ติ ปรํ สญฺญาเปติ; สาสฺส โหติ อสทฺธมฺมสญฺญตฺติ. ตาย จ ปน อสทฺธมฺมสญฺญตฺติยา อตฺตานุกฺกํเสติ, ปรํ วมฺเภติ. อิติ ปุพฺเพว โข ปนสฺส สุสีลฺยํ ปหีนํ โหติ, ทุสฺสีลฺยํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ – อยญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวาจา อริยานํ ปจฺจนีกตา อสทฺธมฺมสญฺญตฺติ อตฺตุกฺกํสนา ปรวมฺภนา. เอวมสฺสิเม อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา.

98. ගෘහපතියෙනි, එහි යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් මෙබඳු වාද ඇතිව මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇතිව සිටිද්ද, එනම්: ‘කරන්නාට, කරවන්නාට, කපන්නාට, කැප්පවන්නාට, තවන්නාට, තැප්පවන්නාට, ශෝක කරන්නාට, ශෝක කරවන්නාට, වෙහෙස වන්නාට, වෙහෙසවන්නාට, වෙවුලන්නාට, වෙවුලවන්නාට, ප්‍රාණඝාත කරන්නාට, සොරකම් කරන්නාට, ගෙවල් බිඳින්නාට, කොල්ලකන්නාට, එක් ගෙයක් පමණක් කොල්ලකන්නාට, මංපහරන්නාට, පරදාර සේවනය කරන්නාට, බොරු කියන්නාට; පවක් සිදු නොවේ. මුවහත් තලයක් සහිත රෝදයකින් මේ පොළොවෙහි සතුන් මරා එකම මස් ගොඩක්, එකම මස් රැසක් කළද, එම හේතුවෙන් පවක් නැත, පවක් පැමිණීමක් නැත. ගංගා නදියෙහි දකුණු ඉවුරට ගොස් සතුන් මරමින්, මරවමින් ගියද... දානයෙන්, ඉන්ද්‍රිය දමනයෙන්, සංයමයෙන්, සත්‍ය වචනයෙන් පිනක් නැත, පිනක් පැමිණීමක් නැත’ යනුවෙනි. ඔවුන් කෙරෙන් මෙය අපේක්ෂා කළ යුතුය: එනම් ඔවුන් කාය සුචරිතය, වාග් සුචරිතය, මනෝ සුචරිතය යන මේ කුසල් දහම් තුන බැහැර කොට, කාය දුශ්චරිතය, වාග් දුශ්චරිතය, මනෝ දුශ්චරිතය යන මේ අකුසල් දහම් තුන සමාදන්ව පවතිනු ඇති බවයි. එයට හේතුව කුමක්ද? ඒ පින්වත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ අකුසල් දහම්වල ආදීනවය, ලාමක බව සහ කෙලෙසීම නොදකිති; කුසල් දහම්වල නෛෂ්ක්‍රම්‍යයෙහි ආනිසංසය සහ පිරිසිදු පක්ෂය නොදකිති. සැබවින්ම ක්‍රියාවක් පවතිද්දී ‘ක්‍රියාවක් නැත’ යනු ඔහුගේ දෘෂ්ටිය වෙයි; එය ඔහුගේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටියයි. සැබවින්ම ක්‍රියාවක් පවතිද්දී ‘ක්‍රියාවක් නැත’ කියා ඔහු කල්පනා කරයි; එය ඔහුගේ මිථ්‍යා සංකල්පයයි. සැබවින්ම ක්‍රියාවක් පවතිද්දී ‘ක්‍රියාවක් නැත’ කියා වචන පවසයි; එය ඔහුගේ මිථ්‍යා වාචාවයි. සැබවින්ම ක්‍රියාවක් පවතිද්දී ‘ක්‍රියාවක් නැත’ යි පවසමින්, ක්‍රියාවක් ඇතැයි පවසන රහතන් වහන්සේලා සමඟ ඔහු විරුද්ධ වෙයි. සැබවින්ම ක්‍රියාවක් පවතිද්දී ‘ක්‍රියාවක් නැත’ කියා අනුන් හඟවයි; එය ඔහුගේ අසද්ධර්ම හැඟවීමයි. ඒ අසද්ධර්ම හැඟවීමෙන් ඔහු තමා උසස් කර ගනියි, අනුන් හෙළා දකියි. මෙසේ ඔහු තුළ කලින් තිබූ සුචරිතය පිරිහී යයි, දුශ්චරිතය මතු වෙයි. මේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය, මිථ්‍යා සංකල්පය, මිථ්‍යා වාචාව, ආර්යයන් සමඟ විරුද්ධ වීම, අසද්ධර්ම හැඟවීම, තමා උසස් කර ගැනීම හා අනුන් හෙළා දැකීම යන මේ නොයෙක් ලාමක අකුසල් දහම් මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ප්‍රත්‍ය කරගෙන හටගනී.

‘‘ตตฺร, คหปตโย, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สเจ โข นตฺถิ กิริยา, เอวมยํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล กายสฺส เภทา โสตฺถิมตฺตานํ กริสฺสติ; สเจ โข อตฺถิ กิริยา เอวมยํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสติ. กามํ โข ปน มาหุ กิริยา, โหตุ เนสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ; อถ จ ปนายํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล ทิฏฺเฐว ธมฺเม วิญฺญูนํ คารยฺโห – ทุสฺสีโล ปุริสปุคฺคโล มิจฺฉาทิฏฺฐิ อกิริยวาโท’ติ. สเจ โข อตฺเถว กิริยา, เอวํ อิมสฺส โภโต ปุริสปุคฺคลสฺส อุภยตฺถ กลิคฺคโห – ยญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม วิญฺญูนํ คารยฺโห, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสติ. เอวมสฺสายํ อปณฺณโก ธมฺโม ทุสฺสมตฺโต สมาทินฺโน, เอกํสํ ผริตฺวา ติฏฺฐติ, ริญฺจติ กุสลํ ฐานํ.

ගෘහපතියෙනි, එහි නුවණැති පුරුෂයෙක් මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘ඉදින් ක්‍රියාවක් නැතිනම්, මේ පින්වත් පුද්ගලයා ශරීරය බිඳී මරණින් මතු තමා සුවපත් කරගනු ඇත. ඉදින් ක්‍රියාවක් පවතී නම්, මේ පින්වත් පුද්ගලයා ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත, නිරයෙහි උපදින්නේය. ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ වචනය සත්‍යයයි ගෙන ක්‍රියාවක් නැතැයි සිතමු; එසේ වුවත් මේ පුද්ගලයා අශීලී පුද්ගලයෙකි, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙකි, අකිරියවාදියෙකි කියා නුවණැත්තන් විසින් මෙලොවදීම ගර්හාවට ලක් කරනු ලබයි. ඉදින් සැබවින්ම ක්‍රියාවක් පවතී නම්, මේ පින්වත් පුද්ගලයාට මෙලොව පණ්ඩිතයන්ගේ ගර්හාවට ලක්වීමත්, පරලොව නිරයෙහි ඉපදීමත් යන දෙකරුණින්ම පරාජයක් අත්වෙයි. මෙසේ ඔහු විසින් වරදවා ගන්නා ලද, වැරදි ලෙස සමාදන් වූ මේ අපණ්ණක ධර්මය එක් පැත්තකට පමණක් බරව පවතින අතර කුසල් පක්ෂය අතහැර දමයි.’

๙๙. ‘‘ตตฺร, คหปตโย, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘กโรโต การยโต, ฉินฺทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต, โสจยโต โสจาปยโต, กิลมโต กิลมาปยโต, ผนฺทโต ผนฺทาปยโต, ปาณมติปาตยโต, อทินฺนํ อาทิยโต, สนฺธึ ฉินฺทโต, นิลฺโลปํ หรโต, เอกาคาริกํ กโรโต, ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต, ปรทารํ คจฺฉโต, มุสา ภณโต; กโรโต กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, อตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, อตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต, ฉินฺทนฺโต [Pg.69] เฉทาเปนฺโต, ปจนฺโต ปาเจนฺโต, อตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, อตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต, ยชนฺโต ยชาเปนฺโต, อตฺถิ ตโตนิทานํ ปุญฺญํ, อตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน อตฺถิ ปุญฺญํ, อตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’ติ เตสเมตํ ปาฏิกงฺขํ? ยมิทํ กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ – อิเม ตโย อกุสเล ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา ยมิทํ กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ – อิเม ตโย กุสเล ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ปสฺสนฺติ หิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา อกุสลานํ ธมฺมานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ, กุสลานํ ธมฺมานํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ โวทานปกฺขํ. สนฺตํเยว โข ปน กิริยํ ‘อตฺถิ กิริยา’ ติสฺส ทิฏฺฐิ โหติ; สาสฺส โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ. สนฺตํเยว โข ปน กิริยํ ‘อตฺถิ กิริยา’ติ สงฺกปฺเปติ; สฺวาสฺส โหติ สมฺมาสงฺกปฺโป. สนฺตํเยว โข ปน กิริยํ ‘อตฺถิ กิริยา’ติ วาจํ ภาสติ; สาสฺส โหติ สมฺมาวาจา. สนฺตํเยว โข ปน กิริยํ ‘อตฺถิ กิริยา’ติ อาห; เย เต อรหนฺโต กิริยวาทา เตสมยํ น ปจฺจนีกํ กโรติ. สนฺตํเยว โข ปน กิริยํ ‘อตฺถิ กิริยา’ติ ปรํ สญฺญาเปติ; สาสฺส โหติ สทฺธมฺมสญฺญตฺติ. ตาย จ ปน สทฺธมฺมสญฺญตฺติยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ, น ปรํ วมฺเภติ. อิติ ปุพฺเพว โข ปนสฺส ทุสฺสีลฺยํ ปหีนํ โหติ, สุสีลฺยํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ – อยญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา อริยานํ อปจฺจนีกตา สทฺธมฺมสญฺญตฺติ อนตฺตุกฺกํสนา อปรวมฺภนา. เอวมสฺสิเม อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา.

99. ‘‘ගෘහපතියෙනි, එහි යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් මෙබඳු වාද ඇත්තෝද, මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇත්තෝද වෙති: 'කරන්නාට, කරවන්නාට, කපන්නාට, කප්පවන්නාට, තවන්නාට, තප්පවන්නාට, ශෝක කරන්නාට, ශෝක කරවන්නාට, වෙහෙසෙන්නාට, වෙහෙසවන්නාට, සැලෙන්නාට, සලවන්නාට, පණ නසන්නාට, සොරකම් කරන්නාට, ගෙවල් බිඳින්නාට, කොල්ලකන්නාට, එක් ගෙයක් පමණක් කොල්ලකන්නාට, මඟ රැක සිට පහර දෙන්නාට, පරදාර සේවනය කරන්නාට, මුසාවාද කියන්නාට; මෙසේ කරන තැනැත්තාට පවක් සිදු වේ. මුවහත් කර ඇති ක්ෂුර චක්‍රයකින් (ආයුධයකින්) යමෙක් මේ පොළොවේ සිටින සතුන් මරා එකම මස් රැසක් කරන්නේ වුවද, එම හේතුවෙන් ඔහුට පවක් සිදුවේ, පවට පැමිණීමක් සිදුවේ. යමෙක් ගංගා නදියේ දකුණු ඉවුරට ගොස් සතුන් මරමින්, මරවමින්, කපමින්, කප්පවමින්, තවමින්, තප්පවමින් ගියද, එම හේතුවෙන් ඔහුට පවක් සිදුවේ, පවට පැමිණීමක් සිදුවේ. යමෙක් ගංගා නදියේ උතුරු ඉවුරට ගොස් දන් දෙමින්, දෙවමින්, පූජා පවත්වමින්, පවත්වවමින් ගියද, එම හේතුවෙන් පිනක් සිදුවේ, පිනට පැමිණීමක් සිදුවේ. දානයෙන්, ඉන්ද්‍රිය දමනයෙන්, සංයමයෙන් හා සත්‍ය වචනයෙන් පිනක් සිදුවේ, පිනට පැමිණීමක් සිදුවේ' යැයි පවසන ඔවුන්ගෙන් මෙවැන්නක් අපේක්ෂා කළ හැකිය: එනම් ඔවුන් කාය දුශ්චරිතය, වාග් දුශ්චරිතය හා මනෝ දුශ්චරිතය යන මේ අකුසල ධර්මයන් සම්පූර්ණයෙන් බැහැර කර, කාය සුචරිතය, වාග් සුචරිතය හා මනෝ සුචරිතය යන මේ කුසල ධර්මයන් සමාදන්ව පිළිපදිනු ඇත. ඒ කවර හෙයින්ද? මක්නිසාද යත්, ඒ පින්වත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ අකුසල ධර්මයන්ගේ ආදීනවයත්, ලාමක බවත්, කෙලෙස් සහිත බවත් දකිති; කුසල ධර්මයන්ගේ නෙක්ඛම්මයෙහි (අකුසලයෙන් බැහැරවීමේ) ආනිසංසත්, පිරිසිදු භාවයත් දකිති. ඇත්ත වශයෙන්ම ක්‍රියාවක් (කර්මඵලයක්) පවතින කල්හි, 'ක්‍රියාවක් ඇත' යනුවෙන් ඔහුට දෘෂ්ටියක් වේද, එය ඔහුගේ සම්මා දිට්ඨිය වේ. ඇත්ත වශයෙන්ම ක්‍රියාවක් පවතින කල්හි, 'ක්‍රියාවක් ඇත' යැයි ඔහු සංකල්පනා කරයිද, එය ඔහුගේ සම්මා සංකල්පය වේ. ඇත්ත වශයෙන්ම ක්‍රියාවක් පවතින කල්හි, 'ක්‍රියාවක් ඇත' යැයි වචන පවසයිද, එය ඔහුගේ සම්මා වාචාව වේ. ඇත්ත වශයෙන්ම ක්‍රියාවක් පවතින කල්හි, 'ක්‍රියාවක් ඇත' යැයි පවසයිද, ඔහු ක්‍රියාව (කර්මඵලය) පිළිගන්නා වූ ඒ රහතන් වහන්සේලා සමඟ විරුද්ධත්වයක් ඇති කර නොගනී. ඇත්ත වශයෙන්ම ක්‍රියාවක් පවතින කල්හි, 'ක්‍රියාවක් ඇත' යැයි අන් අයව දැනුවත් කරයිද, එය සද්ධර්මය දැනුවත් කිරීමක් වේ. එම සද්ධර්මය දැනුවත් කිරීම තුළින් ඔහු තමා උසස් කොට නොදකියි, අන් අය පහත් කොට නොසලකයි. මෙසේ ඔහු තුළ කලින් පැවති දුශ්ශීල බව දුරු වී, සුශීල බව පිහිටයි. මේ සම්මා දිට්ඨිය, සම්මා සංකල්පය, සම්මා වාචාව, ආර්යයන් සමඟ විරුද්ධ නොවීම, සද්ධර්මය දැනුවත් කිරීම, තමා උසස් කොට නොදැකීම හා අන් අය පහත් කොට නොසලකීම යන මේ නොයෙක් කුසල ධර්මයෝ සම්මා දිට්ඨිය ප්‍රත්‍ය කරගෙන හටගනිති.

‘‘ตตฺร, คหปตโย, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สเจ โข อตฺถิ กิริยา, เอวมยํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสติ. กามํ โข ปน มาหุ กิริยา, โหตุ เนสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ; อถ จ ปนายํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล ทิฏฺเฐว ธมฺเม วิญฺญูนํ ปาสํโส – สีลวา ปุริสปุคฺคโล สมฺมาทิฏฺฐิ กิริยวาโท’ติ. สเจ โข อตฺเถว กิริยา, เอวํ อิมสฺส โภโต ปุริสปุคฺคลสฺส อุภยตฺถ กฏคฺคโห – ยญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม วิญฺญูนํ ปาสํโส, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสติ. เอวมสฺสายํ อปณฺณโก ธมฺโม สุสมตฺโต สมาทินฺโน, อุภยํสํ ผริตฺวา ติฏฺฐติ, ริญฺจติ อกุสลํ ฐานํ.

‘‘ගෘහපතියෙනි, එහි නුවණැති පුරුෂයා මෙසේ කල්පනා කරයි: 'සැබවින්ම ක්‍රියාවක් (කර්මඵලයක්) ඇත්නම්, මෙසේ වූ මේ පින්වත් පුද්ගලයා කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදින්නේය. සැබවින්ම ක්‍රියාවක් (කර්මඵලයක්) නැතැයි කියන ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ වචනය සත්‍යය යැයි මදකට සිතමු; එසේ වුවද මේ පුද්ගලයා "සිල්වත් වූ, සම්මා දිට්ඨි ඇති, ක්‍රියාව (කර්මඵලය) පිළිගන්නා වූ පුද්ගලයෙකි" යනුවෙන් මෙලොවදීම නුවණැත්තන්ගේ ප්‍රශංසාවට ලක්වේ.' සැබවින්ම ක්‍රියාවක් (කර්මඵලයක්) පවතී නම්, මෙසේ වූ මේ පින්වත් පුද්ගලයා දෙලොවම ජය ගනී. එනම් මෙලොවදී නුවණැත්තන්ගේ ප්‍රශංසාවට පත්වීම සහ කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපත ලැබීමයි. මෙසේ ඔහු විසින් මැනවින් සමාදන් වූ, මැනවින් සම්පූර්ණ කරන ලද මේ 'අපණ්ණක' (එකාන්ත වූ) ධර්මය දෙපසටම (මෙලොව පරලොව දෙකටම) පැතිර පවතියි, අකුසල පක්ෂය බැහැර කරයි.

๑๐๐. ‘‘สนฺติ[Pg.70], คหปตโย, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘นตฺถิ เหตุ, นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ สํกิเลสาย; อเหตู อปฺปจฺจยา สตฺตา สํกิลิสฺสนฺติ. นตฺถิ เหตุ, นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ วิสุทฺธิยา; อเหตู อปฺปจฺจยา สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ. นตฺถิ พลํ, นตฺถิ วีริยํ, นตฺถิ ปุริสถาโม, นตฺถิ ปุริสปรกฺกโม; สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ ปาณา สพฺเพ ภูตา สพฺเพ ชีวา อวสา อพลา อวีริยา นิยติสํคติภาวปริณตา ฉสฺเววาภิชาตีสุ สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ. เตสํเยว โข, คหปตโย, สมณพฺราหฺมณานํ เอเก สมณพฺราหฺมณา อุชุวิปจฺจนีกวาทา. เต เอวมาหํสุ – ‘อตฺถิ เหตุ, อตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ สํกิเลสาย; สเหตู สปฺปจฺจยา สตฺตา สํกิลิสฺสนฺติ. อตฺถิ เหตุ, อตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ วิสุทฺธิยา; สเหตู สปฺปจฺจยา สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ. อตฺถิ พลํ, อตฺถิ วีริยํ, อตฺถิ ปุริสถาโม, อตฺถิ ปุริสปรกฺกโม; น สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ ปาณา สพฺเพ ภูตา สพฺเพ ชีวา อวสา อพลา อวีริยา นิยติสํคติภาวปริณตา ฉสฺเววาภิชาตีสุ สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ. ตํ กึ มญฺญถ, คหปตโย, นนุเม สมณพฺราหฺมณา อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา’ติ? ‘เอวํ, ภนฺเต’.

100. “ගෘහපතියෙනි, ‘සත්ත්වයන්ගේ කෙලෙසීම පිණිස හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත; හේතු රහිතව ප්‍රත්‍ය රහිතව සත්ත්වයෝ කෙලෙසෙති. සත්ත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත; හේතු රහිතව ප්‍රත්‍ය රහිතව සත්ත්වයෝ පිරිසිදු වෙති. බලයක් නැත, වීර්යයක් නැත, පුරුෂ ශක්තියක් නැත, පුරුෂ පරාක්‍රමයක් නැත; සියලු සත්ත්වයෝ, සියලු ප්‍රාණීහු, සියලු භූතයෝ, සියලු ජීවයෝ වසඟ බවක් නැතිව, බලයක් නැතිව, වීර්යයක් නැතිව, නියතිය, සංගතිය හා ස්වභාවය අනුව විපර්යාසයට පත්ව අභිජාති හයෙහිම සැප දුක් විඳිති’ යනුවෙන් මෙබඳු වාද ඇති, මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. ගෘහපතියෙනි, එම ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ වාදයට සෘජුවම විරුද්ධ වාද ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ද සිටිති. ඔවුහු මෙසේ පවසති: ‘සත්ත්වයන්ගේ කෙලෙසීම පිණිස හේතුවක් ඇත, ප්‍රත්‍යයක් ඇත; හේතු සහිතව ප්‍රත්‍ය සහිතව සත්ත්වයෝ කෙලෙසෙති. සත්ත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස හේතුවක් ඇත, ප්‍රත්‍යයක් ඇත; හේතු සහිතව ප්‍රත්‍ය සහිතව සත්ත්වයෝ පිරිසිදු වෙති. බලයක් ඇත, වීර්යයක් ඇත, පුරුෂ ශක්තියක් ඇත, පුරුෂ පරාක්‍රමයක් ඇත; සියලු සත්ත්වයෝ, සියලු ප්‍රාණීහු, සියලු භූතයෝ, සියලු ජීවයෝ වසඟ බවක් නැතිව, බලයක් නැතිව, වීර්යයක් නැතිව, නියතිය, සංගතිය හා ස්වභාවය අනුව විපර්යාසයට පත්ව අභිජාති හයෙහි සැප දුක් විඳින්නෝ නොවෙති’ යනුවෙනි. ගෘහපතියෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ එකිනෙකාට සෘජුවම විරුද්ධ වාද ඇත්තෝ නොවෙත්ද?” “ස්වාමීනි, එසේය.”

๑๐๑. ‘‘ตตฺร, คหปตโย, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘นตฺถิ เหตุ, นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ สํกิเลสาย; อเหตู อปฺปจฺจยา สตฺตา สํกิลิสฺสนฺติ. นตฺถิ เหตุ, นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ วิสุทฺธิยา; อเหตู อปฺปจฺจยา สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ. นตฺถิ พลํ, นตฺถิ วีริยํ, นตฺถิ ปุริสถาโม, นตฺถิ ปุริสปรกฺกโม; สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ ปาณา สพฺเพ ภูตา สพฺเพ ชีวา อวสา อพลา อวีริยา นิยติสํคติภาวปริณตา ฉสฺเววาภิชาตีสุ สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ เตสเมตํ ปาฏิกงฺขํ? ยมิทํ กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ – อิเม ตโย กุสเล ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา ยมิทํ กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ – อิเม ตโย อกุสเล ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? น หิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา ปสฺสนฺติ อกุสลานํ ธมฺมานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ, กุสลานํ ธมฺมานํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ โวทานปกฺขํ. สนฺตํเยว โข ปน เหตุํ ‘นตฺถิ [Pg.71] เหตู’ ติสฺส ทิฏฺฐิ โหติ; สาสฺส โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิ. สนฺตํเยว โข ปน เหตุํ ‘นตฺถิ เหตู’ติ สงฺกปฺเปติ; สฺวาสฺส โหติ มิจฺฉาสงฺกปฺโป. สนฺตํเยว โข ปน เหตุํ ‘นตฺถิ เหตู’ติ วาจํ ภาสติ; สาสฺส โหติ มิจฺฉาวาจา. สนฺตํเยว โข ปน เหตุํ ‘นตฺถิ เหตู’ติ อาห; เย เต อรหนฺโต เหตุวาทา เตสมยํ ปจฺจนีกํ กโรติ. สนฺตํเยว โข ปน เหตุํ ‘นตฺถิ เหตู’ติ ปรํ สญฺญาเปติ; สาสฺส โหติ อสทฺธมฺมสญฺญตฺติ. ตาย จ ปน อสทฺธมฺมสญฺญตฺติยา อตฺตานุกฺกํเสติ, ปรํ วมฺเภติ. อิติ ปุพฺเพว โข ปนสฺส สุสีลฺยํ ปหีนํ โหติ, ทุสฺสีลฺยํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ – อยญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวาจา อริยานํ ปจฺจนีกตา อสทฺธมฺมสญฺญตฺติ อตฺตานุกฺกํสนา ปรวมฺภนา. เอวมสฺสิเม อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา.

101. “ගෘහපතියෙනි, එහිදී ‘සත්ත්වයන්ගේ කෙලෙසීම පිණිස හේතුවක් නැත... අභිජාති හයෙහි සැප දුක් විඳිති’ යනුවෙන් මෙබඳු වාද ඇති, මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇති යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, ඔවුන් කෙරෙහි මෙය අපේක්ෂා කළ යුතුය: එනම් ඔවුන් කාය සුචරිතය, වචී සුචරිතය, මනෝ සුචරිතය යන මේ කුසල් දහම් තුන බැහැර කොට, කාය දුශ්චරිතය, වචී දුශ්චරිතය, මනෝ දුශ්චරිතය යන මේ අකුසල් දහම් තුන සමාදන්ව හැසිරෙනු ඇත. ඒ කිනම් හේතුවක් නිසාද? ඒ පින්වත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ අකුසල් දහම්හි ආදීනවය, ලාමක බව හා කෙලෙසීම නොදකිති; එමෙන්ම කුසල් දහම්හි (අකුසලයෙන්) නික්මීමේ අනුසස් හා පිරිසිදු පස ද නොදකිති. සැබවින්ම හේතුවක් තිබියදීම ‘හේතුවක් නැත’ යන ඔහුගේ දෘෂ්ටිය මිථ්‍යා දෘෂ්ටියකි. සැබවින්ම හේතුවක් තිබියදීම ‘හේතුවක් නැතැ’යි ඔහු කල්පනා කරයිද, එය ඔහුගේ මිථ්‍යා සංකල්පයයි. සැබවින්ම හේතුවක් තිබියදීම ‘හේතුවක් නැතැ’යි වචනයෙන් පවසයිද, එය ඔහුගේ මිථ්‍යා වාචාවයි. සැබවින්ම හේතුවක් තිබියදීම ‘හේතුවක් නැතැ’යි යමෙක් පවසයිද, ඔහු හේතුවාදී වූ රහතන් වහන්සේලාට විරුද්ධව කටයුතු කරයි. සැබවින්ම හේතුවක් තිබියදීම ‘හේතුවක් නැතැ’යි අනෙකාට හඟවයිද, එය අසද්ධර්මය පැනවීමකි. ඒ අසද්ධර්මය පැනවීමෙන් ඔහු තමා උසස් කොට සලකයි, අනෙකා හෙළා දකී. මෙසේ ඔහුගේ පෙර තිබූ සුචරිතවත් බව පිරිහී යයි, දුශ්චරිතය මතු වෙයි. මේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය, මිථ්‍යා සංකල්පය, මිථ්‍යා වාචාව, ආර්යයන්ට විරුද්ධ වීම, අසද්ධර්මය පැනවීම, තමා උසස් කොට සැලකීම සහ අනෙකා හෙළා දැකීම යන මේ නොයෙක් ලාමක අකුසල් දහම්හු මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ප්‍රත්‍ය කොට ගෙන හටගනිති.”

‘‘ตตฺร, คหปตโย, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สเจ โข นตฺถิ เหตุ, เอวมยํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล กายสฺส เภทา ปรํ มรณา โสตฺถิมตฺตานํ กริสฺสติ; สเจ โข อตฺถิ เหตุ, เอวมยํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสติ. กามํ โข ปน มาหุ เหตุ, โหตุ เนสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ; อถ จ ปนายํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล ทิฏฺเฐว ธมฺเม วิญฺญูนํ คารยฺโห – ทุสฺสีโล ปุริสปุคฺคโล มิจฺฉาทิฏฺฐิ อเหตุกวาโท’ติ. สเจ โข อตฺเถว เหตุ, เอวํ อิมสฺส โภโต ปุริสปุคฺคลสฺส อุภยตฺถ กลิคฺคโห – ยญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม วิญฺญูนํ คารยฺโห, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสติ. เอวมสฺสายํ อปณฺณโก ธมฺโม ทุสฺสมตฺโต สมาทินฺโน, เอกํสํ ผริตฺวา ติฏฺฐติ, ริญฺจติ กุสลํ ฐานํ.

“ගෘහපතියෙනි, එහිදී නුවණැති පුරුෂයා මෙසේ සලකා බලයි: ‘ඉදින් හේතුවක් නැතැයි යන්න සත්‍යයක් නම්, මේ පින්වත් පුද්ගලයා කය බිඳී මරණින් මතු තමා සුරක්ෂිත කර ගනු ඇත (එනම් විපාකයක් නැති බැවින්). ඉදින් හේතුවක් ඇතැයි යන්න සත්‍යයක් නම්, මේ පින්වත් පුද්ගලයා කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත, නිරයෙහි උපදිනු ඇත. ඒ පින්වත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ වචනය සත්‍යයයි ගෙන, හේතුවක් නැතැයි මොහොතකට සිතමු; එසේ වුවද මේ පුද්ගලයා “දුශ්ශීල පුද්ගලයෙකි, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙකි, අහේතුවාදියෙකි” කියා මෙලොවදීම නුවණැත්තන්ගේ ගැරහීමට ලක්වේ. ඉදින් සැබවින්ම හේතුවක් ඇත්නම්, මේ පුද්ගලයාට මෙලොව හා පරලොව යන දෙපසින්ම පරාජය හිමිවේ; එනම් මෙලොවදී නුවණැත්තන්ගෙන් ගැරහුම් ලැබීමත්, කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත, නිරයෙහි ඉපදීමත් යන දෙකයි. මෙසේ ඔහු විසින් වරදවා ගන්නා ලද, වරදවා සමාදන් වූ මේ ධර්මය එක් පැත්තක් පමණක් වසාගෙන පවතියි, කුසල පක්ෂය අත්හැර දමයි.’ (එබැවින් මෙය ‘අපණ්ණක’ හෙවත් නොවරදින පිළිවෙතක් නොවේ.)”

๑๐๒. ‘‘ตตฺร, คหปตโย, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อตฺถิ เหตุ, อตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ สํกิเลสาย; สเหตู สปฺปจฺจยา สตฺตา สํกิลิสฺสนฺติ. อตฺถิ เหตุ, อตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ วิสุทฺธิยา; สเหตู สปฺปจฺจยา สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ. อตฺถิ พลํ, อตฺถิ วีริยํ, อตฺถิ ปุริสถาโม, อตฺถิ ปุริสปรกฺกโม; น สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ ปาณา สพฺเพ ภูตา สพฺเพ ชีวา อวสา อพลา อวีริยา นิยติสํคติภาวปริณตา ฉสฺเววาภิชาตีสุ สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ เตสเมตํ ปาฏิกงฺขํ? ยมิทํ กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ – อิเม ตโย [Pg.72] อกุสเล ธมฺเม อภินิวชฺเชตฺวา ยมิทํ กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ – อิเม ตโย กุสเล ธมฺเม สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ปสฺสนฺติ หิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา อกุสลานํ ธมฺมานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ, กุสลานํ ธมฺมานํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ โวทานปกฺขํ. สนฺตํเยว โข ปน เหตุํ ‘อตฺถิ เหตู’ ติสฺส ทิฏฺฐิ โหติ; สาสฺส โหติ สมฺมาทิฏฺฐิ. สนฺตํเยว โข ปน เหตุํ ‘อตฺถิ เหตู’ติ สงฺกปฺเปติ; สฺวาสฺส โหติ สมฺมาสงฺกปฺโป. สนฺตํเยว โข ปน เหตุํ ‘อตฺถิ เหตู’ติ วาจํ ภาสติ; สาสฺส โหติ สมฺมาวาจา. สนฺตํเยว โข ปน เหตุํ ‘อตฺถิ เหตู’ติ อาห, เย เต อรหนฺโต เหตุวาทา เตสมยํ น ปจฺจนีกํ กโรติ. สนฺตํเยว โข ปน เหตุํ ‘อตฺถิ เหตู’ติ ปรํ สญฺญาเปติ; สาสฺส โหติ สทฺธมฺมสญฺญตฺติ. ตาย จ ปน สทฺธมฺมสญฺญตฺติยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ, น ปรํ วมฺเภติ. อิติ ปุพฺเพว โข ปนสฺส ทุสฺสีลฺยํ ปหีนํ โหติ, สุสีลฺยํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ – อยญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา อริยานํ อปจฺจนีกตา สทฺธมฺมสญฺญตฺติ อนตฺตุกฺกํสนา อปรวมฺภนา. เอวมสฺสิเม อเนเก กุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ สมฺมาทิฏฺฐิปจฺจยา.

102. ගෘහපතියෙනි, එහි යම් ඒ මහණබමුණෝ මෙබඳු වාද ඇත්තාහුද, මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇත්තාහුද: 'සත්වයන්ගේ කෙලෙසීම පිණිස හේතුවක් ඇත, ප්‍රත්‍යයක් ඇත; හේතු සහිතව, ප්‍රත්‍යය සහිතව සත්වයෝ කෙලෙසෙති. සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීම පිණිස හේතුවක් ඇත, ප්‍රත්‍යයක් ඇත; හේතු සහිතව, ප්‍රත්‍යය සහිතව සත්වයෝ පිරිසිදු වෙති. බලයක් ඇත, වීර්යයක් ඇත, පුරුෂ ශක්තියක් ඇත, පුරුෂ පරාක්‍රමයක් ඇත; සියලු සත්වයෝ, සියලු ප්‍රාණීහු, සියලු භූතයෝ, සියලු ජීවයෝ පාලනයකින් තොර වූවෝ නොවෙති, බලයක් නැත්තෝ නොවෙති, වීර්යයක් නැත්තෝ නොවෙති, නියමය, අහඹු සිදුවීම් හෝ ස්වභාවය අනුව පමණක් හැඩගැසෙමින් සවැදෑරුම් අභිජාතීන්හි (නියත ලෙස) සැප දුක් විඳින්නෝ නොවෙති' යි පවසත්ද, ඔවුන් කෙරෙහි මෙය අපේක්ෂා කළ යුතුය: එනම්, යම් මේ කාය දුශ්චරිතය, වාග් දුශ්චරිතය, මනෝ දුශ්චරිතය යන මේ අකුසල ධර්ම තුන බැහැර කොට, යම් මේ කාය සුචරිතය, වාග් සුචරිතය, මනෝ සුචරිතය යන මේ කුසල ධර්ම තුන සමාදන්ව පවතිනු ඇත යන්නයි. එයට හේතුව කුමක්ද? ඒ පින්වත් මහණබමුණෝ අකුසල ධර්මයන්ගේ ආදීනවය, හීන බව සහ කෙලෙසීම දකිති; කුසල ධර්මයන්ගේ නෙක්ඛම්මයෙහි (අකුසලයෙන් වෙන්වීමෙහි) අනුසස් සහ පිරිසිදු බව දකිති. ඇත්තා වූම හේතුව 'හේතුවක් ඇතැ'යි ඔහුට දෘෂ්ටියක් වෙයි; එය ඔහුගේ සම්මා දිට්ඨිය වෙයි. ඇත්තා වූම හේතුව 'හේතුවක් ඇතැ'යි කල්පනා කරයි; එය ඔහුගේ සම්මා සංකල්පය වෙයි. ඇත්තා වූම හේතුව 'හේතුවක් ඇතැ'යි වචනයෙන් පවසයි; එය ඔහුගේ සම්මා වාචාව වෙයි. ඇත්තා වූම හේතුව 'හේතුවක් ඇතැ'යි පවසන ඔහු, හේතුවාදී වූ ඒ රහතන් වහන්සේලා සමඟ විරුද්ධ නොවෙයි. ඇත්තා වූම හේතුව 'හේතුවක් ඇතැ'යි අන්‍යයන්ට හඳුන්වා දෙයි; එය ඔහුගේ සද්ධර්ම දේශනාවක් වෙයි. ඒ සද්ධර්ම දේශනාව හේතුවෙන් ඔහු තමා උසස් කර නොගනී, අන්‍යයන් පහත් කර නොගනී. මෙසේ ඔහු තුළ කලින් පැවති දුශ්ශීල බව දුරු වී යයි, සුශීල බව එළඹ සිටියි. මෙසේ මේ සම්මා දිට්ඨිය, සම්මා සංකල්පය, සම්මා වාචාව, ආර්යයන් සමඟ විරුද්ධ නොවීම, සද්ධර්ම දේශනාව, තමා උසස් කොට නොසැලකීම හා අන්‍යයන් පහත් කොට නොසැලකීම යන බොහෝ වූ කුසල ධර්මයෝ සම්මා දිට්ඨිය ප්‍රත්‍යය කොට ගෙන හටගනිති.

‘‘ตตฺร, คหปตโย, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สเจ โข อตฺถิ เหตุ, เอวมยํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสติ. กามํ โข ปน มาหุ เหตุ, โหตุ เนสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ; อถ จ ปนายํ ภวํ ปุริสปุคฺคโล ทิฏฺเฐว ธมฺเม วิญฺญูนํ ปาสํโส – สีลวา ปุริสปุคฺคโล สมฺมาทิฏฺฐิ เหตุวาโท’ติ. สเจ โข อตฺถิ เหตุ, เอวํ อิมสฺส โภโต ปุริสปุคฺคลสฺส อุภยตฺถ กฏคฺคโห – ยญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม วิญฺญูนํ ปาสํโส, ยญฺจ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสติ. เอวมสฺสายํ อปณฺณโก ธมฺโม สุสมตฺโต สมาทินฺโน, อุภยํสํ ผริตฺวา ติฏฺฐติ, ริญฺจติ อกุสลํ ฐานํ.

ගෘහපතියෙනි, එහි නුවණැති පුරුෂයා මෙසේ කල්පනා කරයි: 'ඉදින් හේතුවක් ඇත්නම්, මේ පින්වත් පුරුෂ පුද්ගලයා ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදින්නේය. ඉදින් ඒ පින්වත් මහණබමුණන්ගේ වචනය සත්‍ය වී, හේතුවක් නැතැයි කියමු; එසේ වුවද මේ පින්වත් පුරුෂ පුද්ගලයා "ශීලවන්ත, සම්මා දිට්ඨි ඇති, හේතුවාදී පුරුෂ පුද්ගලයෙකි" යි මෙලොවදීම නුවණැත්තන්ගේ ප්‍රශංසාවට ලක් වෙයි. ඉදින් හේතුවක් ඇත්නම්, මෙසේ මේ පින්වත් පුරුෂ පුද්ගලයාට දෙපසින්ම ජයග්‍රහණය අත් වෙයි; එනම් මෙලොවදී නුවණැත්තන්ගේ ප්‍රශංසාවට ලක් වීමත්, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි ඉපදීමත් යන දෙකයි. මෙසේ ඔහු විසින් මැනවින් සමාදන් වූ මේ අපණ්ණක ධර්මය (වරදින්නේ නැති ප්‍රතිපදාව) දෙපාර්ශ්වයම වසා පවතියි, අකුසල පක්ෂය බැහැර කරයි.'

๑๐๓. ‘‘สนฺติ, คหปตโย, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘นตฺถิ สพฺพโส อารุปฺปา’ติ. เตสํเยว โข, คหปตโย, สมณพฺราหฺมณานํ เอเก สมณพฺราหฺมณา อุชุวิปจฺจนีกวาทา. เต เอวมาหํสุ – ‘อตฺถิ สพฺพโส อารุปฺปา’ติ. ตํ กึ มญฺญถ, คหปตโย, นนุเม สมณพฺราหฺมณา อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตตฺร[Pg.73], คหปตโย, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – เย โข เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘นตฺถิ สพฺพโส อารุปฺปา’ติ, อิทํ เม อทิฏฺฐํ; เยปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อตฺถิ สพฺพโส อารุปฺปา’ติ, อิทํ เม อวิทิตํ. อหญฺเจว โข ปน อชานนฺโต อปสฺสนฺโต เอกํเสน อาทาย โวหเรยฺยํ – อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญนฺติ, น เมตํ อสฺส ปติรูปํ. เย โข เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘นตฺถิ สพฺพโส อารุปฺปา’ติ, สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ฐานเมตํ วิชฺชติ – เย เต เทวา รูปิโน มโนมยา, อปณฺณกํ เม ตตฺรูปปตฺติ ภวิสฺสติ. เย ปน เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อตฺถิ สพฺพโส อารุปฺปา’ติ, สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ฐานเมตํ วิชฺชติ – เย เต เทวา อรูปิโน สญฺญามยา, อปณฺณกํ เม ตตฺรูปปตฺติ ภวิสฺสติ. ทิสฺสนฺติ โข ปน รูปาธิกรณํ ทณฺฑาทาน-สตฺถาทาน-กลห-วิคฺคห-วิวาท-ตุวํตุวํ-เปสุญฺญ-มุสาวาทา. ‘นตฺถิ โข ปเนตํ สพฺพโส อรูเป’’’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย รูปานํเยว นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ.

103. “ගෘහපතියනි, ‘සියලු ආකාරයෙන්ම අරූප භවයන් නැත’ යන මෙබඳු වාද හා මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. ගෘහපතියනි, ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ වාදයට සෘජුවම ප්‍රතිවිරුද්ධ වාද ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝද සිටිති. ඔවුහු, ‘සියලු ආකාරයෙන්ම අරූප භවයන් ඇත’ යි මෙසේ පවසති. ගෘහපතියනි, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ එකිනෙකාට සෘජුවම ප්‍රතිවිරුද්ධ වාද ඇත්තෝ නොවෙත්ද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “ගෘහපතියනි, එහිදී නුවණැති පුරුෂයෙක් මෙසේ සලකා බලයි: ‘“සියලු ආකාරයෙන්ම අරූප භවයන් නැත” යන මෙබඳු වාද හා දෘෂ්ටි ඇති ඒ භවත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් පවසන දේ මා දැක නැත. එමෙන්ම “සියලු ආකාරයෙන්ම අරූප භවයන් ඇත” යන මෙබඳු වාද හා දෘෂ්ටි ඇති ඒ භවත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් පවසන දේ මා දැනද නැත. මා නොදැන හා නොදැක ඒකාන්තයෙන්ම එක් පක්ෂයක් ගෙන “මෙයම සත්‍යය, අනෙක හිස්ය” කියා පවසන්නේ නම්, එය මට සුදුසු නොවේ. “සියලු ආකාරයෙන්ම අරූප භවයන් නැත” යන වාද හා දෘෂ්ටි ඇති ඒ භවත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ වචනය සත්‍යය වුවහොත්, මනෝමය වූ රූපී දෙවිවරුන් අතර මා ඉපදීම නිසැකවම සිදුවිය හැකි කරුණකි. එහෙත් “සියලු ආකාරයෙන්ම අරූප භවයන් ඇත” යන වාද හා දෘෂ්ටි ඇති ඒ භවත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ වචනය සත්‍යය වුවහොත්, සංඥාමය වූ අරූපී දෙවිවරුන් අතර මා ඉපදීම නිසැකවම සිදුවිය හැකි කරුණකි. තවද රූපය හේතු කොටගෙන දඬු මුගුරු ගැනීම්, ආයුධ ගැනීම්, කලහ, විවාද, ඩබර, චෝදනා, කේලාම් සහ මුසාවාද දක්නට ලැබේ. එහෙත් අරූප ලෝකයෙහි මේ කිසිවක් සර්වප්‍රකාරයෙන්ම නැත.’ ඔහු මෙසේ නුවණින් සලකා රූපයන් කෙරෙහිම කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස හා නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි.”

๑๐๔. ‘‘สนฺติ, คหปตโย, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘นตฺถิ สพฺพโส ภวนิโรโธ’ติ. เตสํเยว โข, คหปตโย, สมณพฺราหฺมณานํ เอเก สมณพฺราหฺมณา อุชุวิปจฺจนีกวาทา. เต เอวมาหํสุ – ‘อตฺถิ สพฺพโส ภวนิโรโธ’ติ. ตํ กึ มญฺญถ, คหปตโย, นนุเม สมณพฺราหฺมณา อญฺญมญฺญสฺส อุชุวิปจฺจนีกวาทา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตตฺร, คหปตโย, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – เย โข เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘นตฺถิ สพฺพโส ภวนิโรโธ’ติ, อิทํ เม อทิฏฺฐํ; เยปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อตฺถิ สพฺพโส ภวนิโรโธ’ติ, อิทํ เม อวิทิตํ. อหญฺเจว โข ปน อชานนฺโต อปสฺสนฺโต เอกํเสน อาทาย โวหเรยฺยํ – อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญนฺติ, น เมตํ อสฺส ปติรูปํ. เย โข เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘นตฺถิ สพฺพโส ภวนิโรโธ’ติ, สเจ เตสํ ภวตํ [Pg.74] สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ฐานเมตํ วิชฺชติ – เย เต เทวา อรูปิโน สญฺญามยา อปณฺณกํ เม ตตฺรูปปตฺติ ภวิสฺสติ. เย ปน เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อตฺถิ สพฺพโส ภวนิโรโธ’ติ, สเจ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สจฺจํ วจนํ, ฐานเมตํ วิชฺชติ – ยํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายิสฺสามิ. เย โข เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘นตฺถิ สพฺพโส ภวนิโรโธ’ติ, เตสมยํ ทิฏฺฐิ สาราคาย สนฺติเก, สํโยคาย สนฺติเก, อภินนฺทนาย สนฺติเก, อชฺโฌสานาย สนฺติเก, อุปาทานาย สนฺติเก. เย ปน เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อตฺถิ สพฺพโส ภวนิโรโธ’ติ, เตสมยํ ทิฏฺฐิ อสาราคาย สนฺติเก, อสํโยคาย สนฺติเก, อนภินนฺทนาย สนฺติเก, อนชฺโฌสานาย สนฺติเก, อนุปาทานาย สนฺติเก’’’ติ. โส อิติ ปฏิสงฺขาย ภวานํเยว นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ.

104. “ගෘහපතියනි, ‘සියලු ආකාරයෙන්ම භව නිරෝධයක් නැත’ යන මෙබඳු වාද හා මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. ගෘහපතියනි, ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ වාදයට සෘජුවම ප්‍රතිවිරුද්ධ වාද ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝද සිටිති. ඔවුහු, ‘සියලු ආකාරයෙන්ම භව නිරෝධයක් ඇත’ යි මෙසේ පවසති. ගෘහපතියනි, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ එකිනෙකාට සෘජුවම ප්‍රතිවිරුද්ධ වාද ඇත්තෝ නොවෙත්ද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “ගෘහපතියනි, එහිදී නුවණැති පුරුෂයෙක් මෙසේ සලකා බලයි: ‘“සියලු ආකාරයෙන්ම භව නිරෝධයක් නැත” යන මෙබඳු වාද හා දෘෂ්ටි ඇති ඒ භවත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් පවසන දේ මා දැක නැත. එමෙන්ම “සියලු ආකාරයෙන්ම භව නිරෝධයක් ඇත” යන මෙබඳු වාද හා දෘෂ්ටි ඇති ඒ භවත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් පවසන දේ මා දැනද නැත. මා නොදැන හා නොදැක ඒකාන්තයෙන්ම එක් පක්ෂයක් ගෙන “මෙයම සත්‍යය, අනෙක හිස්ය” කියා පවසන්නේ නම්, එය මට සුදුසු නොවේ. “සියලු ආකාරයෙන්ම භව නිරෝධයක් නැත” යන වාද හා දෘෂ්ටි ඇති ඒ භවත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ වචනය සත්‍යය වුවහොත්, සංඥාමය වූ අරූපී දෙවිවරුන් අතර මා ඉපදීම නිසැකවම සිදුවිය හැකි කරුණකි. එහෙත් “සියලු ආකාරයෙන්ම භව නිරෝධයක් ඇත” යන වාද හා දෘෂ්ටි ඇති ඒ භවත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ වචනය සත්‍යය වුවහොත්, මා මේ ජීවිතයේදීම පිරිනිවන් පානු ඇත යන කරුණ විද්‍යමාන වේ. “සියලු ආකාරයෙන්ම භව නිරෝධයක් නැත” යන වාද හා දෘෂ්ටි ඇති ඒ භවත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ මේ දෘෂ්ටිය සරාගී වීමටත්, සංයෝගයන්ටත් (බැඳීමටත්), ඇලීමටත්, ගිජු වීමටත්, උපාදානයටත් සමීපය. එහෙත් “සියලු ආකාරයෙන්ම භව නිරෝධයක් ඇත” යන වාද හා දෘෂ්ටි ඇති ඒ භවත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ මේ දෘෂ්ටිය රාගය නැති වීමටත්, බැඳීම්වලින් තොර වීමටත්, නොඇලීමටත්, ගිජු නොවීම පිණිසත්, උපාදානයෙන් තොර වීම පිණිසත් සමීපය.’ ඔහු මෙසේ නුවණින් සලකා භවයන් කෙරෙහිම කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස හා නිරෝධය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි.”

๑๐๕. ‘‘จตฺตาโรเม, คหปตโย, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, คหปตโย, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธ, คหปตโย, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธ, คหปตโย, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธ, คหปตโย, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป โหติ นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ.

105. ‘‘ගෘහපතියෙනි, ලෝකයෙහි පවත්නා වූ මේ පුද්ගලයෝ සතර දෙනෙක් වෙති. ඒ සතර දෙනා කවුරුන්ද? ගෘහපතියෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමා තවන සුලු වෙයි, තමා තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි (දුෂ්කර ක්‍රියා ආදියෙහි) නිරත වූවෙක් වෙයි. ගෘහපතියෙනි, ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අනුන් තවන සුලු වෙයි, අනුන් තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි (හිංසා පීඩා කිරීමෙහි) නිරත වූවෙක් වෙයි. ගෘහපතියෙනි, ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමා තවන සුලු මෙන්ම තමා තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත වූවෙක් ද වෙයි, අනුන් තවන සුලු මෙන්ම අනුන් තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත වූවෙක් ද වෙයි. ගෘහපතියෙනි, ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමා තවන සුලු ද නොවේ, තමා තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත වූවෙක් ද නොවේ; අනුන් තවන සුලු ද නොවේ, අනුන් තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත වූවෙක් ද නොවේ. ඔහු තමා නොතවන, අනුන් නොතවන කෙනෙකු ලෙස මෙලොවදීම කෙලෙස් සාගින්නෙන් තොරව, නිවී සැනසී, ශීතල වී, සුව විඳිමින් ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් සිතින් (ආත්මයෙන්) යුතුව වාසය කරයි.’’

๑๐๖. ‘‘กตโม จ, คหปตโย, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิธ, คหปตโย, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อเจลโก โหติ มุตฺตาจาโร หตฺถาปเลขโน…เป… อิติ เอวรูปํ อเนกวิหิตํ กายสฺส อาตาปนปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, คหปตโย, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

106. ‘‘ගෘහපතියෙනි, තමා තවන සුලු, තමා තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත පුද්ගලයා කවුරුන්ද? ගෘහපතියෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් වස්ත්‍ර රහිතව (අචේලකව) සිටියි, විනයාචාර විධි අත්හැර (සිටගෙන මළමුත්‍ර කිරීම් ආදිය) කරයි, අතින්ම පිරිසිදු කර ගනියි... මෙසේ විවිධ ආකාරයෙන් කයට දුක් දීමේ හා කය දැඩි ලෙස තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරතව වාසය කරයි. ගෘහපතියෙනි, මේ පුද්ගලයා තමා තවන සුලු, තමා තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.’’

‘‘กตโม [Pg.75] จ, คหปตโย, ปุคฺคโล ปรนฺตโป ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิธ, คหปตโย, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โอรพฺภิโก โหติ สูกริโก…เป… เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา. อยํ วุจฺจติ, คหปตโย, ปุคฺคโล ปรนฺตโป ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

‘‘ගෘහපතියෙනි, අනුන් තවන සුලු, අනුන් තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත පුද්ගලයා කවුරුන්ද? ගෘහපතියෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් බැටළුවන් මරන්නෙක් වෙයි, ඌරන් මරන්නෙක් වෙයි... තවද අන් යම් කුරිරු කර්මාන්තවල නිරත පුද්ගලයෝ වෙත්ද, ඔවුහු ද වෙති. ගෘහපතියෙනි, මේ පුද්ගලයා අනුන් තවන සුලු, අනුන් තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.’’

‘‘กตโม จ, คหปตโย, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิธ, คหปตโย, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ราชา วา โหติ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต…เป… เตปิ ทณฺฑตชฺชิตา ภยตชฺชิตา อสฺสุมุขา รุทมานา ปริกมฺมานิ กโรนฺติ. อยํ วุจฺจติ, คหปตโย, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

‘‘ගෘහපතියෙනි, තමා තවන සුලු, තමා තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත වූ මෙන්ම, අනුන් තවන සුලු, අනුන් තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත වූ පුද්ගලයා කවුරුන්ද? ගෘහපතියෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මුදුන් අභිෂේක ලත් ක්ෂත්‍රිය රජෙක් හෝ වෙයි... එම රජුගේ සේවකයෝ හා කම්කරුවෝ පවා දඬුවමින් හා බියෙන් තැති ගැන්වී, කඳුළු පිරුණු මුහුණින් යුතුව හඬමින් රාජකාරි කටයුතු කරති. ගෘහපතියෙනි, මේ පුද්ගලයා තමා තවන සුලු, තමා තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත වූ මෙන්ම අනුන් තවන සුලු, අනුන් තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.’’

‘‘กตโม จ, คหปตโย, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ? อิธ, คหปตโย, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

‘‘ගෘහපතියෙනි, තමා නොතවන, තමා තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත නොවන, අනුන් ද නොතවන, අනුන් තැවීමේ ව්‍යායාමයෙහි නිරත නොවන පුද්ගලයා කවුරුන්ද? ඔහු තමා නොතවන, අනුන් නොතවන කෙනෙකු ලෙස මෙලොවදීම කෙලෙස් සාගින්නෙන් තොරව, නිවී සැනසී, ශීතල වී, සුව විඳිමින් ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් සිතින් යුතුව වාසය කරන්නේ කෙසේද? ගෘහපතියෙනි, මෙලොව අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ තථාගතයන් වහන්සේ උපදින සේක... ඒ මහණ තෙමේ සිත කිලිටි කරන්නා වූ ද ප්‍රඥාව දුර්වල කරන්නා වූ ද මේ පංච නීවරණයන් ප්‍රහීණ කර, කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක විචාර සහිත වූ විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. විතර්ක විචාරයන්ගේ සංසිඳීමෙන්, ඇතුළත පැහැදීම ඇති කරන්නා වූ ද සිතේ ඒකාග්‍ර බව ඇති කරන්නා වූ ද විතර්ක රහිත විචාර රහිත සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ද්විතීය ධ්‍යානයට... තෘතීය ධ්‍යානයට... චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.’’

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. โส เอวํ สมาหิเต [Pg.76] จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อยํ วุจฺจติ, คหปตโย, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรตี’’ติ.

“ගෘහපතියනි, මෙසේ සිත සමාධිමත් වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, දීප්තිමත් වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහ වූ කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මන්‍ය වූ කල්හි, ස්ථාවර වූ කල්හි, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, ඔහු පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහි කිරීමේ ඥානය (පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය) පිණිස සිත මෙහෙයවයි. ඔහු එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක් ආදී වශයෙන් ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව විවිධ වූ පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහි කරයි. මෙසේ සිත සමාධිමත් වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, දීප්තිමත් වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහ වූ කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මන්‍ය වූ කල්හි, ස්ථාවර වූ කල්හි, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, සත්ත්වයන්ගේ චුති උප්පත්ති පිළිබඳ ඥානය (චුතූපපාත ඥානය) පිණිස සිත මෙහෙයවයි. ඔහු පිරිසිදු වූ ද, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගියාවූ ද දිව්‍යමය ඇසින් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, මනා වර්ණ ඇති හා දුර්වර්ණ වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද, කර්මානුරූපව සැරිසරන සත්ත්වයන් දැනගනියි. මෙසේ සිත සමාධිමත් වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, දීප්තිමත් වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහ වූ කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මන්‍ය වූ කල්හි, ස්ථාවර වූ කල්හි, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, ආසවයන් ක්ෂය කිරීමේ ඥානය (ආසවක්ඛය ඥානය) පිණිස සිත මෙහෙයවයි. ඔහු 'මෙය දුක යැයි' තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි... 'මෙය ආසව නිරෝධගාමිනී පටිපදාව යැයි' තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ ඔහුගේ සිත කාමාසවයන්ගෙන් ද මිදෙයි, භවාසවයන්ගෙන් ද මිදෙයි, අවිජ්ජාසවයන්ගෙන් ද මිදෙයි. මිදුණු කල්හි 'මිදුණේය' යන ඥානය ඇති වෙයි. 'ඉපදීම ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි' දැනගනියි. ගෘහපතියනි, මේ පුද්ගලයා තමන් නොතවන්නා වූ, තමන් තැවීමේ යෙදෙන්නෙකු නොවූ, අනුන් නොතවන්නා වූ, අනුන් තැවීමේ යෙදෙන්නෙකු නොවූ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. ඔහු තමන් නොතවන්නා වූ ද, අනුන් නොතවන්නා වූ ද, මෙලොවදීම තෘෂ්ණාවෙන් තොර වූ, කෙලෙස් නිවුණු, සිහිල් වූ, සැප විඳින්නා වූ, උතුම් බවට පත් වූ සිතින් යුතුව වාසය කරයි.”

เอวํ วุตฺเต, สาเลยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสเก โน ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คเต’’ติ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ශාලා ග්‍රාමවාසී බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීහ: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරයි! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරයි! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම්සේ යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කරන්නේද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කරන්නේද, මංමුළා වූවෙකුට මඟ පවසන්නේද, ඇස් ඇති අය රූප දකිත්වා යි අඳුරේ තෙල් පහනක් දල්වන්නේද, එමෙන්ම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය පැහැදිලි කරන ලදී. ඒ අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, මහා සංඝරත්නය ද සරණ යමු. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අප අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයන් ලෙස පිළිගන්නා සේක්වා!”

อปณฺณกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ.

දසවැනි අපණ්ණක සූත්‍රය නිම විය.

คหปติวคฺโค นิฏฺฐิโต ปฐโม.

පළමු ගහපති වර්ගය නිම විය.

ตสฺสุทฺทานํ –

එහි උද්දානය:

กนฺทรนาครเสขวโต จ, โปตลิโย ปุน ชีวกภจฺโจ;

อุปาลิทมโถ กุกฺกุรอภโย, พหุเวทนียาปณฺณกโต ทสโม.

කන්දර සූත්‍රය, අට්ඨකනාගර සූත්‍රය, සේඛපටිපදා සූත්‍රය, පෝතලිය සූත්‍රය, ජීවක සූත්‍රය, උපාලි සූත්‍රය, කුක්කුරවති සූත්‍රය, අභයරාජකුමාර සූත්‍රය, බහුුවේදනීය සූත්‍රය සහ දසවැනි අපණ්ණක සූත්‍රයයි.

๒. ภิกฺขุวคฺโค

2. භික්ඛු වර්ගය

๑. อมฺพลฏฺฐิกราหุโลวาทสุตฺตํ

1. අම්බලට්ඨික රාහුලෝවාද සූත්‍රය

๑๐๗. [Pg.77] เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ราหุโล อมฺพลฏฺฐิกายํ วิหรติ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน อมฺพลฏฺฐิกา เยนายสฺมา ราหุโล เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข อายสฺมา ราหุโล ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน อาสนํ ปญฺญาเปสิ, อุทกญฺจ ปาทานํ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช ปาเท ปกฺขาเลสิ. อายสฺมาปิ โข ราหุโล ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

107. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනන්ට ආහාර දෙන්නා වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවෝ අම්බලට්ඨිකාවෙහි වැඩ වසති. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට අම්බලට්ඨිකාවෙහි ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවෝ වැඩසිටි තැනට වැඩි සේක. ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවෝ ඈතින් වඩින්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, ආසනයක් පැනවූහ; පා සේදීම පිණිස පැන් ද තැබූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැනවූ ආසනයෙහි වැඩ සිටි සේක. වැඩ හිඳ පා සේදූ සේක. ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවෝ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ.

๑๐๘. อถ โข ภควา ปริตฺตํ อุทกาวเสสํ อุทกาธาเน ฐเปตฺวา อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสสิ โน ตฺวํ, ราหุล, อิมํ ปริตฺตํ อุทกาวเสสํ อุทกาธาเน ฐปิต’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวํ ปริตฺตกํ โข, ราหุล, เตสํ สามญฺญํ เยสํ นตฺถิ สมฺปชานมุสาวาเท ลชฺชา’’ติ. อถ โข ภควา ปริตฺตํ อุทกาวเสสํ ฉฑฺเฑตฺวา อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสสิ โน ตฺวํ, ราหุล, ปริตฺตํ อุทกาวเสสํ ฉฑฺฑิต’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวํ ฉฑฺฑิตํ โข, ราหุล, เตสํ สามญฺญํ เยสํ นตฺถิ สมฺปชานมุสาวาเท ลชฺชา’’ติ. อถ โข ภควา ตํ อุทกาธานํ นิกฺกุชฺชิตฺวา อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสสิ โน ตฺวํ, ราหุล, อิมํ อุทกาธานํ นิกฺกุชฺชิต’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวํ นิกฺกุชฺชิตํ โข, ราหุล, เตสํ สามญฺญํ เยสํ นตฺถิ สมฺปชานมุสาวาเท ลชฺชา’’ติ. อถ โข ภควา ตํ อุทกาธานํ อุกฺกุชฺชิตฺวา อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อามนฺเตสิ – ‘‘ปสฺสสิ โน ตฺวํ, ราหุล, อิมํ อุทกาธานํ ริตฺตํ ตุจฺฉ’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวํ ริตฺตํ ตุจฺฉํ โข, ราหุล, เตสํ สามญฺญํ เยสํ นตฺถิ สมฺปชานมุสาวาเท ลชฺชาติ. เสยฺยถาปิ, ราหุล, รญฺโญ นาโค อีสาทนฺโต อุรูฬฺหวา อภิชาโต สงฺคามาวจโร สงฺคามคโต ปุริเมหิปิ ปาเทหิ กมฺมํ กโรติ, ปจฺฉิเมหิปิ ปาเทหิ กมฺมํ กโรติ, ปุริเมนปิ กาเยน กมฺมํ กโรติ, ปจฺฉิเมนปิ กาเยน กมฺมํ กโรติ, สีเสนปิ กมฺมํ กโรติ, กณฺเณหิปิ [Pg.78] กมฺมํ กโรติ, ทนฺเตหิปิ กมฺมํ กโรติ, นงฺคุฏฺเฐนปิ กมฺมํ กโรติ; รกฺขเตว โสณฺฑํ. ตตฺถ หตฺถาโรหสฺส เอวํ โหติ – ‘อยํ โข รญฺโญ นาโค อีสาทนฺโต อุรูฬฺหวา อภิชาโต สงฺคามาวจโร สงฺคามคโต ปุริเมหิปิ ปาเทหิ กมฺมํ กโรติ, ปจฺฉิเมหิปิ ปาเทหิ กมฺมํ กโรติ…เป… นงฺคุฏฺเฐนปิ กมฺมํ กโรติ; รกฺขเตว โสณฺฑํ. อปริจฺจตฺตํ โข รญฺโญ นาคสฺส ชีวิต’นฺติ. ยโต โข, ราหุล, รญฺโญ นาโค อีสาทนฺโต อุรูฬฺหวา อภิชาโต สงฺคามาวจโร สงฺคามคโต ปุริเมหิปิ ปาเทหิ กมฺมํ กโรติ, ปจฺฉิเมหิปิ ปาเทหิ กมฺมํ กโรติ…เป… นงฺคุฏฺเฐนปิ กมฺมํ กโรติ, โสณฺฑายปิ กมฺมํ กโรติ, ตตฺถ หตฺถาโรหสฺส เอวํ โหติ – ‘อยํ โข รญฺโญ นาโค อีสาทนฺโต อุรูฬฺหวา อภิชาโต สงฺคามาวจโร สงฺคามคโต ปุริเมหิปิ ปาเทหิ กมฺมํ กโรติ, ปจฺฉิเมหิปิ ปาเทหิ กมฺมํ กโรติ, ปุริเมนปิ กาเยน กมฺมํ กโรติ, ปจฺฉิเมนปิ กาเยน กมฺมํ กโรติ, สีเสนปิ กมฺมํ กโรติ, กณฺเณหิปิ กมฺมํ กโรติ, ทนฺเตหิปิ กมฺมํ กโรติ, นงฺคุฏฺเฐนปิ กมฺมํ กโรติ, โสณฺฑายปิ กมฺมํ กโรติ. ปริจฺจตฺตํ โข รญฺโญ นาคสฺส ชีวิตํ. นตฺถิ ทานิ กิญฺจิ รญฺโญ นาคสฺส อกรณีย’นฺติ. เอวเมว โข, ราหุล, ยสฺส กสฺสจิ สมฺปชานมุสาวาเท นตฺถิ ลชฺชา, นาหํ ตสฺส กิญฺจิ ปาปํ อกรณียนฺติ วทามิ. ตสฺมาติห เต, ราหุล, ‘หสฺสาปิ น มุสา ภณิสฺสามี’ติ – เอวญฺหิ เต, ราหุล, สิกฺขิตพฺพํ.

108. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැන් බඳුනක ස්වල්ප වූ ජල ප්‍රමාණයක් ඉතිරි කොට ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරුන් ඇමතූහ. “රාහුල, පැන් බඳුනේ ඉතිරි කර ඇති මේ ස්වල්ප වූ ජල ප්‍රමාණය ඔබ දකින්නෙහිද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “රාහුල, දැන දැන බොරු කීමට ලජ්ජා නොවන අයගේ මහණකම ද මෙවැනිම ස්වල්ප වූ දෙයකි.” ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ස්වල්ප වූ ජලය බැහැර කොට ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරුන් අමතා, “රාහුල, බැහැර කරන ලද ඒ ස්වල්ප වූ ජලය ඔබ දකින්නෙහිද?” යි ඇසූහ. “එසේය, ස්වාමීනි.” “රාහුල, දැන දැන බොරු කීමට ලජ්ජා නොවන අයගේ මහණකම ද මෙලෙසම බැහැර කරන ලද්දකි.” ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ පැන් බඳුන යටිකුරු කොට ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරුන් අමතා, “රාහුල, යටිකුරු කරන ලද මේ පැන් බඳුන ඔබ දකින්නෙහිද?” යි ඇසූහ. “එසේය, ස්වාමීනි.” “රාහුල, දැන දැන බොරු කීමට ලජ්ජා නොවන අයගේ මහණකම ද මෙලෙසම යටිකුරු කරන ලද්දකි.” ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ පැන් බඳුන උඩුකුරු කොට ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරුන් අමතා, “රාහුල, හිස් වූ, නිස්සාර වූ මේ පැන් බඳුන ඔබ දකින්නෙහිද?” යි ඇසූහ. “එසේය, ස්වාමීනි.” “රාහුල, දැන දැන බොරු කීමට ලජ්ජා නොවන අයගේ මහණකම ද මෙලෙසම හිස් වූ, නිස්සාර වූ දෙයකි. රාහුල, එය උදාහරණයකින් මෙසේ තේරුම් ගත හැකිය. රිය සකක අක් දණ්ඩක් වැනි දිගු දළ ඇති, මනා ලෙස හැදුණු වැඩුණු, උසස් වංශවත් වූ, යුද්ධයට හුරු වූ, රජුට අයත් මංගල හස්තියෙක් යුධ පිටියට ගිය විට, ඔහු පෙර පාදවලින් ද වැඩ කරයි; පසු පාදවලින් ද වැඩ කරයි; පෙර කයෙන් ද වැඩ කරයි; පසු කයෙන් ද වැඩ කරයි; හිසින් ද වැඩ කරයි; කන්වලින් ද වැඩ කරයි; දළවලින් ද වැඩ කරයි; වලිගයෙන් ද වැඩ කරයි; එහෙත් තම හොඬවැල පමණක් ආරක්ෂා කරගනියි. එවිට ඇත් ගොව්වාට මෙසේ සිතෙයි: ‘රජුගේ මේ මංගල හස්තියා සියලු අවයවවලින් වැඩ කළත් හොඬවැල ආරක්ෂා කරයි. එබැවින් මොහු තවමත් ජීවිතය පරිත්‍යාග කර නැත’ කියායි. රාහුල, යම් කලෙක රජුගේ ඒ මංගල හස්තියා සියලු අවයව මෙන්ම හොඬවැල ද යොදවා වැඩ කරයි ද, එවිට ඇත් ගොව්වාට මෙසේ සිතෙයි: ‘රජුගේ මේ මංගල හස්තියා දැන් ජීවිතය පරිත්‍යාග කර ඇත. දැන් මොහුට කළ නොහැකි කිසිදු දෙයක් නැත’ කියායි. රාහුල, එලෙසම යමෙකුට දැන දැන බොරු කීමට ලජ්ජාවක් නැද්ද, ඔහුට කළ නොහැකි කිසිදු පාපකර්මයක් නැතැයි මම කියමි. එබැවින් රාහුල, ‘මම විහිළුවට පවා බොරු නොකියන්නෙමි’ යි ඔබ හික්මිය යුතුය.”

๑๐๙. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราหุล, กิมตฺถิโย อาทาโส’’ติ? ‘‘ปจฺจเวกฺขณตฺโถ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ราหุล, ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา กาเยน กมฺมํ กตฺตพฺพํ, ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา วาจาย กมฺมํ กตฺตพฺพํ, ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา มนสา กมฺมํ กตฺตพฺพํ. ยเทว ตฺวํ, ราหุล, กาเยน กมฺมํ กตฺตุกาโม อโหสิ, ตเทว เต กายกมฺมํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ นุ โข อหํ อิทํ กาเยน กมฺมํ กตฺตุกาโม อิทํ เม กายกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย – อกุสลํ อิทํ กายกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ? สเจ ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ กาเยน กมฺมํ กตฺตุกาโม อิทํ เม กายกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, อุภยพฺยาพาธายปิ [Pg.79] สํวตฺเตยฺย – อกุสลํ อิทํ กายกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ, เอวรูปํ เต, ราหุล, กาเยน กมฺมํ สสกฺกํ น กรณียํ. สเจ ปน ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ กาเยน กมฺมํ กตฺตุกาโม อิทํ เม กายกมฺมํ เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย – กุสลํ อิทํ กายกมฺมํ สุขุทฺรยํ สุขวิปาก’นฺติ, เอวรูปํ เต, ราหุล, กาเยน กมฺมํ กรณียํ.

109. ‘‘රාහුල, ඔබ මේ පිළිබඳව කුමක් සිතන්නෙහිද? කැඩපතකින් කුමන ප්‍රයෝජනයක් තිබේද?’’ ‘‘ස්වාමීනි, එය තමා දෙස බැලීම (ප්‍රත්‍යවේක්ෂණය) සඳහාය.’’ ‘‘රාහුල, එසේම නැවත නැවත මැනවින් විමසා බලාම කයින් කර්ම කළ යුතුය. නැවත නැවත මැනවින් විමසා බලාම වචනයෙන් කර්ම කළ යුතුය. නැවත නැවත මැනවින් විමසා බලාම මනසින් කර්ම කළ යුතුය. රාහුල, ඔබ කයින් කිසියම් ක්‍රියාවක් කිරීමට අදහස් කරන්නේද, එවිට ඔබේ එම කාය කර්මය මෙසේ විමසා බැලිය යුතුය: ‘මා කයින් කිරීමට අදහස් කරන මෙම ක්‍රියාව මට පීඩා පිණිස පවතීද? අනුන්ට පීඩා පිණිස පවතීද? දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිස පවතීද? මෙය දුක් උපදවන, දුක් විපාක දෙන අකුසල් සහගත කාය කර්මයක්ද?’ කියාය. රාහුල, ඔබ විමසා බලන විට, ‘මා කයින් කිරීමට අදහස් කරන මෙම ක්‍රියාව මට පීඩා පිණිස, අනුන්ට පීඩා පිණිස හෝ දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිස පවතී; මෙය දුක් උපදවන, දුක් විපාක දෙන අකුසල කාය කර්මයකි’ යි දැනගන්නේ නම්, රාහුල, ඔබ එවැනි කාය කර්මයක් කිසිසේත්ම නොකළ යුතුය. ඉදින් රාහුල, ඔබ විමසා බලන විට, ‘මා කයින් කිරීමට අදහස් කරන මෙම ක්‍රියාව මට පීඩා පිණිස නොපවතී, අනුන්ට පීඩා පිණිස නොපවතී, දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිසද නොපවතී; මෙය සැප උපදවන, සැප විපාක දෙන කුසල කාය කර්මයකි’ යි දැනගන්නේ නම්, රාහුල, ඔබ එවැනි කාය කර්මයක් කළ යුතුය.’’

‘‘กโรนฺเตนปิ เต, ราหุล, กาเยน กมฺมํ ตเทว เต กายกมฺมํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ นุ โข อหํ อิทํ กาเยน กมฺมํ กโรมิ อิทํ เม กายกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – อกุสลํ อิทํ กายกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ? สเจ ปน ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ กาเยน กมฺมํ กโรมิ อิทํ เม กายกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – อกุสลํ อิทํ กายกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ, ปฏิสํหเรยฺยาสิ ตฺวํ, ราหุล, เอวรูปํ กายกมฺมํ. สเจ ปน ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ กาเยน กมฺมํ กโรมิ อิทํ เม กายกมฺมํ เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – กุสลํ อิทํ กายกมฺมํ สุขุทฺรยํ สุขวิปาก’นฺติ, อนุปทชฺเชยฺยาสิ ตฺวํ, ราหุล, เอวรูปํ กายกมฺมํ.

‘‘රාහුල, ඔබ කයින් කිසියම් ක්‍රියාවක් කරමින් සිටින විටද, එම කාය කර්මයම මෙසේ විමසා බැලිය යුතුය: ‘මා කයින් කරමින් සිටින මෙම ක්‍රියාව මට පීඩා පිණිස පවතීද? අනුන්ට පීඩා පිණිස පවතීද? දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිස පවතීද? මෙය දුක් උපදවන, දුක් විපාක දෙන අකුසල් සහගත කාය කර්මයක්ද?’ කියාය. රාහුල, ඉදින් ඔබ විමසා බලන විට, ‘මා කයින් කරමින් සිටින මෙම ක්‍රියාව මට පීඩා පිණිස, අනුන්ට පීඩා පිණිස හෝ දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිස පවතී; මෙය දුක් උපදවන, දුක් විපාක දෙන අකුසල කාය කර්මයකි’ යි දැනගන්නේ නම්, රාහුල, ඔබ එවැනි කාය කර්මයකින් වැළකී එය නතර කළ යුතුය. ඉදින් රාහුල, ඔබ විමසා බලන විට, ‘මා කයින් කරමින් සිටින මෙම ක්‍රියාව මට පීඩා පිණිස නොපවතී, අනුන්ට පීඩා පිණිස නොපවතී, දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිසද නොපවතී; මෙය සැප උපදවන, සැප විපාක දෙන කුසල කාය කර්මයකි’ යි දැනගන්නේ නම්, රාහුල, ඔබ එවැනි කාය කර්මයෙහි තවදුරටත් යෙදිය යුතුය (එය වැඩිය යුතුය).’’

‘‘กตฺวาปิ เต, ราหุล, กาเยน กมฺมํ ตเทว เต กายกมฺมํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ นุ โข อหํ อิทํ กาเยน กมฺมํ อกาสึ อิทํ เม กายกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – อกุสลํ อิทํ กายกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ? สเจ โข ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ กาเยน กมฺมํ อกาสึ, อิทํ เม กายกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – อกุสลํ อิทํ กายกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ, เอวรูปํ เต, ราหุล, กายกมฺมํ สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ [Pg.80] เทเสตพฺพํ, วิวริตพฺพํ, อุตฺตานีกาตพฺพํ; เทเสตฺวา วิวริตฺวา อุตฺตานีกตฺวา อายตึ สํวรํ อาปชฺชิตพฺพํ. สเจ ปน ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ กาเยน กมฺมํ อกาสึ อิทํ เม กายกมฺมํ เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – กุสลํ อิทํ กายกมฺมํ สุขุทฺรยํ สุขวิปาก’นฺติ, เตเนว ตฺวํ, ราหุล, ปีติปาโมชฺเชน วิหเรยฺยาสิ อโหรตฺตานุสิกฺขี กุสเลสุ ธมฺเมสุ.

‘‘රාහුල, ඔබ කයින් කිසියම් ක්‍රියාවක් කළ පසුද, එම කාය කර්මයම මෙසේ විමසා බැලිය යුතුය: ‘මා කයින් කළ මෙම ක්‍රියාව මට පීඩා පිණිස පවතීද? අනුන්ට පීඩා පිණිස පවතීද? දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිස පවතීද? මෙය දුක් උපදවන, දුක් විපාක දෙන අකුසල් සහගත කාය කර්මයක්ද?’ කියාය. රාහුල, ඉදින් ඔබ විමසා බලන විට, ‘මා කයින් කළ මෙම ක්‍රියාව මට පීඩා පිණිස, අනුන්ට පීඩා පිණිස හෝ දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිස පවතී; මෙය දුක් උපදවන, දුක් විපාක දෙන අකුසල කාය කර්මයකි’ යි දැනගන්නේ නම්, රාහුල, ඔබ එවැනි කාය කර්මය ශාස්තෘන් වහන්සේ ඉදිරියේ හෝ බුද්ධිමත් සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා ඉදිරියේ ප්‍රකාශ කළ යුතුය, විවෘත කළ යුතුය, මැනවින් පැහැදිලි කළ යුතුය. එසේ ප්‍රකාශ කර, විවෘත කර, මැනවින් පැහැදිලි කර මතු කාලයෙහි සංවරයට පැමිණිය යුතුය. ඉදින් රාහුල, ඔබ විමසා බලන විට, ‘මා කයින් කළ මෙම ක්‍රියාව මට පීඩා පිණිස නොවීය, අනුන්ට පීඩා පිණිස නොවීය, දෙපාර්ශ්වයටම පීඩා පිණිස නොවීය; මෙය සැප උපදවන, සැප විපාක දෙන කුසල කාය කර්මයකි’ යි දැනගන්නේ නම්, රාහුල, ඔබ ඒ පිළිබඳව හටගත් ප්‍රීතියෙන් හා සොම්නසින් යුක්තව, දිවා රෑ දෙක්හි කුසල් දහම්හි හික්මෙමින් වාසය කළ යුතුය.’’

๑๑๐. ‘‘ยเทว ตฺวํ, ราหุล, วาจาย กมฺมํ กตฺตุกาโม อโหสิ, ตเทว เต วจีกมฺมํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ นุ โข อหํ อิทํ วาจาย กมฺมํ กตฺตุกาโม อิทํ เม วจีกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย – อกุสลํ อิทํ วจีกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ? สเจ ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ วาจาย กมฺมํ กตฺตุกาโม อิทํ เม วจีกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย – อกุสลํ อิทํ วจีกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ, เอวรูปํ เต, ราหุล, วาจาย กมฺมํ สสกฺกํ น กรณียํ. สเจ ปน ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ วาจาย กมฺมํ กตฺตุกาโม อิทํ เม วจีกมฺมํ เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย – กุสลํ อิทํ วจีกมฺมํ สุขุทฺรยํ สุขวิปาก’นฺติ, เอวรูปํ เต, ราหุล, วาจาย กมฺมํ กรณียํ.

110. “රාහුල, ඔබ වචනයෙන් යම් ක්‍රියාවක් කිරීමට අදහස් කරන්නේ නම්, එම වචී කර්මය මෙසේ නුවණින් විමසා බැලිය යුතුය: ‘මා වචනයෙන් කිරීමට අදහස් කරන මේ ක්‍රියාව මට පීඩාව පිණිස පවතින්නේ ද? අනුන්ට පීඩාව පිණිස පවතින්නේ ද? තමාට හා අනුන්ට යන දෙපාර්ශවයටම පීඩාව පිණිස පවතින්නේ ද? මෙය දුක් උපදවන, දුක් විපාක දෙන අකුසල වචී කර්මයක් ද?’ කියාය. රාහුල, ඔබ නුවණින් විමසන විට, එම වචී කර්මය තමාට පීඩාව පිණිස හෝ අනුන්ට පීඩාව පිණිස හෝ දෙපාර්ශවයටම පීඩාව පිණිස පවතින අකුසලයක් බවත්, එය දුක් උපදවන, දුක් විපාක දෙන ක්‍රියාවක් බවත් දැනගන්නේ නම්, රාහුල, ඔබ එවැනි වචී කර්මයක් ඒකාන්තයෙන්ම නොකළ යුතුය. ඉදින් ඔබ නුවණින් විමසන විට, එම වචී කර්මය තමාට හෝ අනුන්ට පීඩාව පිණිස නොපවතින බවත්, එය සැප උපදවන, සැප විපාක දෙන කුසල වචී කර්මයක් බවත් දැනගන්නේ නම්, රාහුල, ඔබ එවැනි වචී කර්මය කළ යුතුය.”

‘‘กโรนฺเตนปิ, ราหุล, วาจาย กมฺมํ ตเทว เต วจีกมฺมํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ นุ โข อหํ อิทํ วาจาย กมฺมํ กโรมิ อิทํ เม วจีกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – อกุสลํ อิทํ วจีกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ? สเจ ปน ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ วาจาย กมฺมํ กโรมิ อิทํ เม วจีกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – อกุสลํ อิทํ วจีกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ, ปฏิสํหเรยฺยาสิ ตฺวํ, ราหุล, เอวรูปํ วจีกมฺมํ. สเจ ปน ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ วาจาย กมฺมํ กโรมิ อิทํ เม วจีกมฺมํ [Pg.81] เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – กุสลํ อิทํ วจีกมฺมํ สุขุทฺรยํ สุขวิปาก’นฺติ, อนุปทชฺเชยฺยาสิ, ตฺวํ ราหุล, เอวรูปํ วจีกมฺมํ.

“රාහුල, ඔබ වචනයෙන් යම් ක්‍රියාවක් කරමින් සිටින විටදී ද එම වචී කර්මය මෙසේ නුවණින් විමසා බැලිය යුතුය: ‘මා වචනයෙන් කරමින් සිටින මේ ක්‍රියාව මට පීඩාව පිණිස පවතී ද? අනුන්ට පීඩාව පිණිස පවතී ද? දෙපාර්ශවයටම පීඩාව පිණිස පවතී ද? මෙය දුක් උපදවන, දුක් විපාක දෙන අකුසල වචී කර්මයක් ද?’ කියාය. රාහුල, ඔබ නුවණින් විමසන විට, එම වචී කර්මය තමාට හෝ අනුන්ට හෝ දෙපාර්ශවයටම පීඩාව පිණිස පවතින අකුසලයක් බවත්, එය දුක් උපදවන, දුක් විපාක දෙන ක්‍රියාවක් බවත් දැනගන්නේ නම්, රාහුල, ඔබ එවැනි වචී කර්මයෙන් වැළකිය යුතුය. ඉදින් ඔබ නුවණින් විමසන විට, එම වචී කර්මය තමාට හෝ අනුන්ට හෝ දෙපාර්ශවයටම පීඩාව පිණිස නොපවතින, සැප උපදවන, සැප විපාක දෙන කුසල වචී කර්මයක් බව දැනගන්නේ නම්, රාහුල, ඔබ එවැනි වචී කර්මය තවදුරටත් වැඩිය යුතුය (එයෙහි නිරත විය යුතුය).”

‘‘กตฺวาปิ เต, ราหุล, วาจาย กมฺมํ ตเทว เต วจีกมฺมํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ นุ โข อหํ อิทํ วาจาย กมฺมํ อกาสึ อิทํ เม วจีกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – อกุสลํ อิทํ วจีกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ? สเจ โข ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ วาจาย กมฺมํ อกาสึ อิทํ เม วจีกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – อกุสลํ อิทํ วจีกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ, เอวรูปํ เต, ราหุล, วจีกมฺมํ สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ เทเสตพฺพํ, วิวริตพฺพํ, อุตฺตานีกตฺตพฺพํ; เทเสตฺวา วิวริตฺวา อุตฺตานีกตฺวา อายตึ สํวรํ อาปชฺชิตพฺพํ. สเจ ปน ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ วาจาย กมฺมํ อกาสึ อิทํ เม วจีกมฺมํ เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – กุสลํ อิทํ วจีกมฺมํ สุขุทฺรยํ สุขวิปาก’นฺติ, เตเนว ตฺวํ, ราหุล, ปีติปาโมชฺเชน วิหเรยฺยาสิ อโหรตฺตานุสิกฺขี กุสเลสุ ธมฺเมสุ.

“රාහුල, ඔබ වචනයෙන් යම් ක්‍රියාවක් කර අවසන් වූ පසු ද එම වචී කර්මය මෙසේ නුවණින් විමසා බැලිය යුතුය: ‘මා වචනයෙන් කළ මේ ක්‍රියාව මට පීඩාව පිණිස පවතී ද? අනුන්ට පීඩාව පිණිස පවතී ද? දෙපාර්ශවයටම පීඩාව පිණිස පවතී ද? මෙය දුක් උපදවන, දුක් විපාක දෙන අකුසල වචී කර්මයක් ද?’ කියාය. රාහුල, ඔබ නුවණින් විමසන විට, එය අකුසල වචී කර්මයක් බව දැනගන්නේ නම්, ඔබ එම වචී කර්මය ශාස්තෘන් වහන්සේ ඉදිරියේ හෝ නුවණැති සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා ඉදිරියේ දේශනා කළ යුතුය, විවෘත කළ යුතුය, ප්‍රකට කළ යුතුය. එසේ කොට මින් මත්තට සංවරයෙහි පිහිටිය යුතුය. ඉදින් ඔබ නුවණින් විමසන විට, එම වචී කර්මය තමාට හෝ අනුන්ට පීඩාව පිණිස නොපවතින, සැප උපදවන, සැප විපාක දෙන කුසල වචී කර්මයක් බව දැනගන්නේ නම්, රාහුල, ඔබ ඒ පිළිබඳව හටගත් ප්‍රීති ප්‍රාමෝද්‍යයෙන් යුක්තව, දිවා රාත්‍රී දෙක්හි කුසල ධර්මයන්හි හික්මෙමින් වාසය කළ යුතුය.”

๑๑๑. ‘‘ยเทว ตฺวํ, ราหุล, มนสา กมฺมํ กตฺตุกาโม อโหสิ, ตเทว เต มโนกมฺมํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ นุ โข อหํ อิทํ มนสา กมฺมํ กตฺตุกาโม อิทํ เม มโนกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย – อกุสลํ อิทํ มโนกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ? สเจ ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ มนสา กมฺมํ กตฺตุกาโม อิทํ เม มโนกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย – อกุสลํ อิทํ มโนกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ, เอวรูปํ เต, ราหุล, มนสา กมฺมํ สสกฺกํ น กรณียํ. สเจ ปน ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ [Pg.82] อิทํ มนสา กมฺมํ กตฺตุกาโม อิทํ เม มโนกมฺมํ เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺเตยฺย – กุสลํ อิทํ มโนกมฺมํ สุขุทฺรยํ สุขวิปาก’นฺติ, เอวรูปํ เต, ราหุล, มนสา กมฺมํ กรณียํ.

111. “රාහුලය, ඔබ සිතින් යම් ක්‍රියාවක් (මනෝ කර්මයක්) කිරීමට අදහස් කරන්නේ නම්, ඔබ විසින් එම මනෝ කර්මය මෙසේ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළ යුතුය: ‘මා සිතින් කිරීමට අදහස් කරන මේ ක්‍රියාව මට පීඩාවක් පිණිස පවතී ද? අන් අයට පීඩාවක් පිණිස පවතී ද? තමාට හා අන් අයට යන දෙපිරිසටම පීඩාවක් පිණිස පවතී ද? මෙය දුක උදා කරන, දුක් විපාක දෙන අකුසල මනෝ කර්මයක් ද?’ රාහුලය, ඔබ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන විට, එම මනෝ කර්මය තමාට හෝ අන් අයට හෝ දෙපිරිසටම පීඩාකාරී වන, දුක් විපාක දෙන අකුසලයක් බව වැටහෙන්නේ නම්, එවැනි මනෝ කර්මයක් ඔබ කිසිසේත්ම නොකළ යුතුය. ඉදින් ඔබ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන විට, එම ක්‍රියාව තමාට හෝ අන් අයට හෝ දෙපිරිසටම පීඩාකාරී නොවන, සැප උදා කරන, සැප විපාක දෙන කුසල මනෝ කර්මයක් බව වැටහෙන්නේ නම්, රාහුලය, එවැනි මනෝ කර්මයක් ඔබ විසින් කළ යුතුය.”

‘‘กโรนฺเตนปิ เต, ราหุล, มนสา กมฺมํ ตเทว เต มโนกมฺมํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ นุ โข อหํ อิทํ มนสา กมฺมํ กโรมิ อิทํ เม มโนกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – อกุสลํ อิทํ มโนกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ? สเจ ปน ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ มนสา กมฺมํ กโรมิ อิทํ เม มโนกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – อกุสลํ อิทํ มโนกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ, ปฏิสํหเรยฺยาสิ ตฺวํ, ราหุล, เอวรูปํ มโนกมฺมํ. สเจ ปน ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ มนสา กมฺมํ กโรมิ อิทํ เม มโนกมฺมํ เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – กุสลํ อิทํ มโนกมฺมํ สุขุทฺรยํ สุขวิปาก’นฺติ, อนุปทชฺเชยฺยาสิ ตฺวํ, ราหุล, เอวรูปํ มโนกมฺมํ.

“රාහුලය, ඔබ සිතින් යම් ක්‍රියාවක් කරන අතරතුර ද එම මනෝ කර්මයම මෙසේ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළ යුතුය: ‘මා සිතින් කරන මේ ක්‍රියාව මට පීඩාවක් පිණිස පවතී ද? අන් අයට පීඩාවක් පිණිස පවතී ද? දෙපිරිසටම පීඩාවක් පිණිස පවතී ද? මෙය දුක උදා කරන, දුක් විපාක දෙන අකුසල මනෝ කර්මයක් ද?’ රාහුලය, ඔබ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන විට, එය තමාට හෝ අන් අයට හෝ දෙපිරිසටම පීඩාකාරී වන අකුසලයක් බව වැටහෙන්නේ නම්, ඔබ එවැනි මනෝ කර්මයකින් බැහැර විය යුතුය (එය නැවැත්විය යුතුය). ඉදින් ඔබ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන විට, එය පීඩාකාරී නොවන, සැප විපාක දෙන කුසල මනෝ කර්මයක් බව වැටහෙන්නේ නම්, රාහුලය, ඔබ එවැනි මනෝ කර්මය තවදුරටත් දියුණු කළ යුතුය.”

‘‘กตฺวาปิ เต, ราหุล, มนสา กมฺมํ ตเทว เต มโนกมฺมํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ นุ โข อหํ อิทํ มนสา กมฺมํ อกาสึ อิทํ เม มโนกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – อกุสลํ อิทํ มโนกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ? สเจ โข ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ มนสา กมฺมํ อกาสึ อิทํ เม มโนกมฺมํ อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – อกุสลํ อิทํ มโนกมฺมํ ทุกฺขุทฺรยํ ทุกฺขวิปาก’นฺติ, เอวรูปํ ปน เต, ราหุล, มโนกมฺมํ อฏฺฏียิตพฺพํ หรายิตพฺพํ ชิคุจฺฉิตพฺพํ; อฏฺฏียิตฺวา หรายิตฺวา ชิคุจฺฉิตฺวา อายตึ สํวรํ อาปชฺชิตพฺพํ. สเจ ปน ตฺวํ, ราหุล, ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชาเนยฺยาสิ – ‘ยํ โข อหํ อิทํ มนสา กมฺมํ อกาสึ [Pg.83] อิทํ เม มโนกมฺมํ เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ – กุสลํ อิทํ มโนกมฺมํ สุขุทฺรยํ สุขวิปาก’นฺติ, เตเนว ตฺวํ, ราหุล, ปีติปาโมชฺเชน วิหเรยฺยาสิ อโหรตฺตานุสิกฺขี กุสเลสุ ธมฺเมสุ.

“රාහුලය, ඔබ සිතින් යම් ක්‍රියාවක් කර අවසන් වූ පසුව ද එම මනෝ කර්මයම මෙසේ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කළ යුතුය: ‘මා සිතින් කළ මේ ක්‍රියාව මට පීඩාවක් පිණිස පවතී ද? අන් අයට පීඩාවක් පිණිස පවතී ද? දෙපිරිසටම පීඩාවක් පිණිස පවතී ද? මෙය අකුසල මනෝ කර්මයක් ද?’ රාහුලය, ඔබ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන විට, එය අකුසලයක් බව වැටහෙන්නේ නම්, එවැනි මනෝ කර්මය පිළිබඳව ඔබ ලජ්ජා විය යුතුය, පිළිකුල් කළ යුතුය, කලකිරිය යුතුය. එසේ වී මතු සංවරය පිණිස (නැවත එවැන්නක් සිදු නොකිරීමට) හික්මිය යුතුය. ඉදින් ඔබ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන විට, එය පීඩාකාරී නොවන, සැප විපාක දෙන කුසල මනෝ කර්මයක් බව වැටහෙන්නේ නම්, රාහුලය, ඔබ එම ප්‍රීති ප්‍රමෝදයෙන් යුක්තව ම, දිවා රෑ දෙක්හි කුසල දහම්හි හික්මෙමින් වාසය කළ යුතුය.”

๑๑๒. ‘‘เย หิ เกจิ, ราหุล, อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา กายกมฺมํ ปริโสเธสุํ, วจีกมฺมํ ปริโสเธสุํ, มโนกมฺมํ ปริโสเธสุํ, สพฺเพ เต เอวเมวํ ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา กายกมฺมํ ปริโสเธสุํ, ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา วจีกมฺมํ ปริโสเธสุํ, ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา มโนกมฺมํ ปริโสเธสุํ. เยปิ หิ เกจิ, ราหุล, อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา กายกมฺมํ ปริโสเธสฺสนฺติ, วจีกมฺมํ ปริโสเธสฺสนฺติ, มโนกมฺมํ ปริโสเธสฺสนฺติ, สพฺเพ เต เอวเมวํ ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา กายกมฺมํ ปริโสเธสฺสนฺติ, ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา วจีกมฺมํ ปริโสเธสฺสนฺติ, ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา มโนกมฺมํ ปริโสเธสฺสนฺติ. เยปิ หิ เกจิ, ราหุล, เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา กายกมฺมํ ปริโสเธนฺติ, วจีกมฺมํ ปริโสเธนฺติ, มโนกมฺมํ ปริโสเธนฺติ, สพฺเพ เต เอวเมวํ ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา กายกมฺมํ ปริโสเธนฺติ, ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา วจีกมฺมํ ปริโสเธนฺติ, ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา มโนกมฺมํ ปริโสเธนฺติ. ตสฺมาติห, ราหุล, ‘ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา กายกมฺมํ ปริโสเธสฺสามิ, ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา วจีกมฺมํ ปริโสเธสฺสามิ, ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปจฺจเวกฺขิตฺวา มโนกมฺมํ ปริโสเธสฺสามี’ติ – เอวญฺหิ เต, ราหุล, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ.

112. “රාහුල, අතීත කාලයෙහි යම් මහණ බමුණු කෙනෙක් තම කායකර්මය පිරිසිදු කරගත්තාහු ද, වාක්කර්මය පිරිසිදු කරගත්තාහු ද, මනෝකර්මය පිරිසිදු කරගත්තාහු ද, ඒ සියලු දෙනා ම එසේ කළේ මෙලෙස ම නැවත නැවතත් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින් (විමසා බලමින්) ම ය. රාහුල, අනාගත කාලයෙහි යම් මහණ බමුණු කෙනෙක් තම කායකර්මය පිරිසිදු කරන්නාහු ද, වාක්කර්මය පිරිසිදු කරන්නාහු ද, මනෝකර්මය පිරිසිදු කරන්නාහු ද, ඒ සියලු දෙනා ම එසේ කරනුයේ මෙලෙස ම නැවත නැවතත් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින් ම ය. රාහුල, වර්තමානයෙහි යම් මහණ බමුණු කෙනෙක් තම කායකර්මය පිරිසිදු කරත් ද, වාක්කර්මය පිරිසිදු කරත් ද, මනෝකර්මය පිරිසිදු කරත් ද, ඒ සියලු දෙනා ම එසේ කරන්නේ මෙලෙස ම නැවත නැවතත් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින් ම ය. එබැවින් රාහුල, ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතු ය: 'මම නැවත නැවතත් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින් ම මාගේ කායකර්මය පිරිසිදු කරන්නෙමි, නැවත නැවතත් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින් ම මාගේ වාක්කර්මය පිරිසිදු කරන්නෙමි, නැවත නැවතත් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින් ම මාගේ මනෝකර්මය පිරිසිදු කරන්නෙමි' යනුවෙනි.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา ราหุโล ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටට පත් ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව ඉතා සතුටින් පිළිගත්හ.

อมฺพลฏฺฐิกราหุโลวาทสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ.

පළමු වන අම්බලට්ඨික රාහුලෝවාද සූත්‍රය නිම විය.

๒. มหาราหุโลวาทสุตฺตํ

2. මහා රාහුලෝවාද සූත්‍රය

๑๑๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อายสฺมาปิ โข [Pg.84] ราหุโล ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิ. อถ โข ภควา อปโลเกตฺวา อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อามนฺเตสิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ, ราหุล, รูปํ – อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา – สพฺพํ รูปํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพ’’นฺติ. ‘‘รูปเมว นุ โข, ภควา, รูปเมว นุ โข, สุคตา’’ติ? ‘‘รูปมฺปิ, ราหุล, เวทนาปิ, ราหุล, สญฺญาปิ, ราหุล, สงฺขาราปิ, ราหุล, วิญฺญาณมฺปิ, ราหุลา’’ติ. อถ โข อายสฺมา ราหุโล ‘‘โก นชฺช ภควตา สมฺมุขา โอวาเทน โอวทิโต คามํ ปิณฺฑาย ปวิสิสฺสตี’’ติ ตโต ปฏินิวตฺติตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสีทิ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. อทฺทสา โข อายสฺมา สาริปุตฺโต อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. ทิสฺวาน อายสฺมนฺตํ ราหุลํ อามนฺเตสิ – ‘‘อานาปานสฺสตึ, ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. อานาปานสฺสติ, ราหุล, ภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา’’ติ.

113. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍රය හා සිවුර ද ගෙන සැවැත් නුවරට පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කළ සේක. ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවෝ ද පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍රය හා සිවුර ද ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිටුපසින් ම (අනුගමනය කරමින්) වැඩි සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආපසු හැරී බලා ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවන්ට මෙසේ වදාළ සේක: “රාහුල, අතීත, අනාගත, වර්තමාන වූ ද, තමා තුළ වූ (ආධ්‍යාත්මික) හෝ බාහිර වූ ද, රළු හෝ සියුම් වූ ද, හීන හෝ ප්‍රණීත වූ ද, දුර හෝ ළඟ ඇති වූ ද, යම් කිසි රූපයක් වේ ද, ඒ සියලු රූපයන් ‘මෙය මාගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යි මෙලෙස තත්වූ පරිදි නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතු ය.” “භාග්‍යවතුන් වහන්ස, රූපය පමණක් ම ද? සුගතයන් වහන්ස, රූපය පමණක් ම ද?” “රාහුල, රූපය ද, වේදනාව ද, සංඥාව ද, සංස්කාරයන් ද, විඥානය ද (එසේ ම දැක්ක යුතු ය).” එවිට ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවෝ මෙසේ සිතූහ: “භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙලෙස අභිමුඛ ව අවවාද ලැබ අද කවරෙක් නම් ගමට පිණ්ඩපාතය සඳහා යන්නේ ද?” යි සිතා, එතැනින් ම ආපසු හැරී ගොස් එක්තරා රුක් මුලක පර්යංකයෙන් (එරමිණිය ගොතා) හිඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, කර්මස්ථානය කෙරෙහි අවධානය යොමු කොට (පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා) වැඩ සිටියහ. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරණුවෝ ද එක්තරා රුක් මුලක පර්යංකයෙන් හිඳ කය ඍජුව තබාගෙන කර්මස්ථානය කෙරෙහි අවධානය යොමු කොට වැඩ සිටින ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවන් දැක, උන්වහන්සේට මෙසේ වදාළහ: “රාහුල, ආනාපානසති භාවනාව වඩන්න. රාහුල, වඩන ලද, නැවත නැවත පුරුදු කරන ලද ආනාපානසති භාවනාව මහත් ඵල මහානිසංස ගෙන දෙන්නකි.”

๑๑๔. อถ โข อายสฺมา ราหุโล สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราหุโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กถํ ภาวิตา นุ โข, ภนฺเต, อานาปานสฺสติ, กถํ พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา’’ติ? ‘‘ยํ กิญฺจิ, ราหุล, อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ กกฺขฬํ ขริคตํ อุปาทินฺนํ, เสยฺยถิทํ – เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ กิญฺจิ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ กกฺขฬํ ขริคตํ อุปาทินฺนํ – อยํ วุจฺจติ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา ปถวีธาตุ. ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา ปถวีธาตุ ยา จ พาหิรา ปถวีธาตุ, ปถวีธาตุเรเวสา. ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ – เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ปถวีธาตุยา นิพฺพินฺทติ, ปถวีธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ’’.

114. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවෝ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් සිට නැගී සිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මැනවින් වැඳ එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක සිටි ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසූහ: “ස්වාමීනි, ආනාපානසති භාවනාව කෙසේ වැඩීමෙන් හා කෙසේ බහුලව පුහුණු කිරීමෙන් මහත් ඵල මහානිසංස වේද?” “රාහුල, තමා තුළ ඇති, කෙනෙකුගේ පුද්ගල භාවයට අයත් වූ, තද ගතියෙන් යුතු, රළු වූ, උපාදානය කරගන්නා ලද යම් රූපයක් වේද, එනම්: කෙස්, ලොම්, නිය, දත්, සම, මස්, නහර, ඇට, ඇටමිදුළු, වකුගඩු, හෘදය, අක්මාව, දලබුව, බහ්නාව, පෙනහළු, මහා අන්ත්‍රය, කුඩා අන්ත්‍රය, අතුණුබහන්, අසූචි මෙන්ම, තමා තුළ ඇති වෙනත් යම් තද රළු ස්වභාවයක් ඇත්තා වූ උපාදින්න රූපයක් ඇද්ද, රාහුල, මෙය ආධ්‍යාත්මික පඨවි ධාතුව යැයි කියනු ලැබේ. ආධ්‍යාත්මික පඨවි ධාතුව මෙන්ම බාහිර පඨවි ධාතුව යන මේ දෙකම පඨවි ධාතුවමය. ‘මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙය තත්වූ පරිදි මැනවින් ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. මෙසේ මෙය නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක පඨවි ධාතුව කෙරෙහි කලකිරෙයි, පඨවි ධාතුව කෙරෙහි සිතෙහි ඇලීම දුරු කරයි.”

๑๑๕. ‘‘กตมา [Pg.85] จ, ราหุล, อาโปธาตุ? อาโปธาตุ สิยา อชฺฌตฺติกา, สิยา พาหิรา. กตมา จ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ? ยํ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ อาโป อาโปคตํ อุปาทินฺนํ, เสยฺยถิทํ – ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ กิญฺจิ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ อาโป อาโปคตํ อุปาทินฺนํ – อยํ วุจฺจติ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ. ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ ยา จ พาหิรา อาโปธาตุ อาโปธาตุเรเวสา. ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ – เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา อาโปธาตุยา นิพฺพินฺทติ, อาโปธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ.

115. “රාහුල, ආපෝ ධාතුව යනු කුමක්ද? ආපෝ ධාතුව ආධ්‍යාත්මික විය හැකිය, බාහිර විය හැකිය. රාහුල, ආධ්‍යාත්මික ආපෝ ධාතුව යනු කුමක්ද? තමා තුළ ඇති, කෙනෙකුගේ පුද්ගල භාවයට අයත් වූ, දියර ස්වභාවය ඇති, වැගිරෙන සුළු වූ, උපාදානය කරගන්නා ලද යම් රූපයක් වේද, එනම්: පිත, සෙම, සැරව, ලේ, දඩිය, මේද තෙල, කඳුළු, වුරුණු තෙල, කෙළ, සොටු, සන්ධි මිදුළු, මුත්‍ර මෙන්ම, තමා තුළ ඇති වෙනත් යම් දියර ස්වභාවයක් ඇති උපාදින්න රූපයක් ඇද්ද, රාහුල, මෙය ආධ්‍යාත්මික ආපෝ ධාතුව යැයි කියනු ලැබේ. ආධ්‍යාත්මික ආපෝ ධාතුව මෙන්ම බාහිර ආපෝ ධාතුව යන මේ දෙකම ආපෝ ධාතුවමය. ‘මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙය තත්වූ පරිදි මැනවින් ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. මෙසේ මෙය නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක ආපෝ ධාතුව කෙරෙහි කලකිරෙයි, ආපෝ ධාතුව කෙරෙහි සිතෙහි ඇලීම දුරු කරයි.”

๑๑๖. ‘‘กตมา จ, ราหุล, เตโชธาตุ? เตโชธาตุ สิยา อชฺฌตฺติกา, สิยา พาหิรา. กตมา จ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา เตโชธาตุ? ยํ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ เตโช เตโชคตํ อุปาทินฺนํ, เสยฺยถิทํ – เยน จ สนฺตปฺปติ เยน จ ชีรียติ เยน จ ปริฑยฺหติ เยน จ อสิตปีตขายิตสายิตํ สมฺมา ปริณามํ คจฺฉติ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ กิญฺจิ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ เตโช เตโชคตํ อุปาทินฺนํ – อยํ วุจฺจติ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา เตโชธาตุ. ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา เตโชธาตุ ยา จ พาหิรา เตโชธาตุ เตโชธาตุเรเวสา. ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ – เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา เตโชธาตุยา นิพฺพินฺทติ, เตโชธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ.

116. “රාහුල, තේජෝ ධාතුව යනු කුමක්ද? තේජෝ ධාතුව ආධ්‍යාත්මික විය හැකිය, බාහිර විය හැකිය. රාහුල, ආධ්‍යාත්මික තේජෝ ධාතුව යනු කුමක්ද? තමා තුළ ඇති, කෙනෙකුගේ පුද්ගල භාවයට අයත් වූ, උෂ්ණ ස්වභාවය ඇති, ගිනි ස්වභාවයක් ගත්, උපාදානය කරගන්නා ලද යම් රූපයක් වේද, එනම්: යමකින් තැවෙයිද, යමකින් ශරීරය දිරයිද, යමකින් සිරුර දැවෙයිද, යමකින් කෑ-බී-රස බැලූ ආහාර පාන මැනවින් පැසවයිද මෙන්ම, තමා තුළ ඇති වෙනත් යම් උෂ්ණ ස්වභාවයක් ඇති උපාදින්න රූපයක් ඇද්ද, රාහුල, මෙය ආධ්‍යාත්මික තේජෝ ධාතුව යැයි කියනු ලැබේ. ආධ්‍යාත්මික තේජෝ ධාතුව මෙන්ම බාහිර තේජෝ ධාතුව යන මේ දෙකම තේජෝ ධාතුවමය. ‘මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙය තත්වූ පරිදි මැනවින් ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. මෙසේ මෙය නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක තේජෝ ධාතුව කෙරෙහි කලකිරෙයි, තේජෝ ධාතුව කෙරෙහි සිතෙහි ඇලීම දුරු කරයි.”

๑๑๗. ‘‘กตมา จ, ราหุล, วาโยธาตุ? วาโยธาตุ สิยา อชฺฌตฺติกา, สิยา พาหิรา. กตมา จ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา วาโยธาตุ? ยํ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ วาโย วาโยคตํ อุปาทินฺนํ, เสยฺยถิทํ – อุทฺธงฺคมา วาตา, อโธคมา วาตา, กุจฺฉิสยา วาตา, โกฏฺฐาสยา วาตา, องฺคมงฺคานุสาริโน วาตา, อสฺสาโส ปสฺสาโส, อิติ ยํ วา ปนญฺญมฺปิ กิญฺจิ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ วาโย วาโยคตํ อุปาทินฺนํ – อยํ วุจฺจติ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา วาโยธาตุ. ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา วาโยธาตุ ยา จ พาหิรา วาโยธาตุ วาโยธาตุเรเวสา. ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ[Pg.86], น เมโส อตฺตา’ติ – เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺทติ, วาโยธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ.

117. “රාහුල, වායෝ ධාතුව යනු කුමක්ද? වායෝ ධාතුව ආධ්‍යාත්මික විය හැකිය, බාහිර විය හැකිය. රාහුල, ආධ්‍යාත්මික වායෝ ධාතුව යනු කුමක්ද? තමා තුළ ඇති, කෙනෙකුගේ පුද්ගල භාවයට අයත් වූ, වායූ ස්වභාවය ඇති, වායූන්ගෙන් යුත්, උපාදානය කරගන්නා ලද යම් රූපයක් වේද, එනම්: උඩුකුරු වාතය, යටිකුරු වාතය, කුසෙහි ඇති වාතය, අතුණුවල පවත්නා වාතය, අඟ පසඟ අනුව ගමන් කරන වාතය, ආශ්වාස හා ප්‍රශ්වාසය මෙන්ම, තමා තුළ ඇති වෙනත් යම් වායූ ස්වභාවයක් ඇති උපාදින්න රූපයක් ඇද්ද, රාහුල, මෙය ආධ්‍යාත්මික වායෝ ධාතුව යැයි කියනු ලැබේ. ආධ්‍යාත්මික වායෝ ධාතුව මෙන්ම බාහිර වායෝ ධාතුව යන මේ දෙකම වායෝ ධාතුවමය. ‘මෙය මගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යැයි මෙය තත්වූ පරිදි මැනවින් ප්‍රඥාවෙන් දැකිය යුතුය. මෙසේ මෙය නිවැරදි ප්‍රඥාවෙන් දැක වායෝ ධාතුව කෙරෙහි කලකිරෙයි, වායෝ ධාතුව කෙරෙහි සිතෙහි ඇලීම දුරු කරයි.”

๑๑๘. ‘‘กตมา จ, ราหุล, อากาสธาตุ? อากาสธาตุ สิยา อชฺฌตฺติกา, สิยา พาหิรา. กตมา จ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา อากาสธาตุ? ยํ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ อากาสํ อากาสคตํ อุปาทินฺนํ, เสยฺยถิทํ – กณฺณจฺฉิทฺทํ นาสจฺฉิทฺทํ มุขทฺวารํ, เยน จ อสิตปีตขายิตสายิตํ อชฺโฌหรติ, ยตฺถ จ อสิตปีตขายิตสายิตํ สนฺติฏฺฐติ, เยน จ อสิตปีตขายิตสายิตํ อโธภาคํ นิกฺขมติ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ กิญฺจิ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ อากาสํ อากาสคตํ, อฆํ อฆคตํ, วิวรํ วิวรคตํ, อสมฺผุฏฺฐํ, มํสโลหิเตหิ อุปาทินฺนํ – อยํ วุจฺจติ, ราหุล, อชฺฌตฺติกา อากาสธาตุ. ยา เจว โข ปน อชฺฌตฺติกา อากาสธาตุ ยา จ พาหิรา อากาสธาตุ อากาสธาตุเรเวสา. ตํ ‘เนตํ มม, เนโสหมสฺมิ, น เมโส อตฺตา’ติ – เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา อากาสธาตุยา จิตฺตํ นิพฺพินฺทติ, อากาสธาตุยา จิตฺตํ วิราเชติ.

118. “රාහුල, ආකාශ ධාතුව යනු කුමක්ද? ආකාශ ධාතුව ආධ්‍යාත්මික විය හැකිය, නැතහොත් බාහිර විය හැකිය. රාහුල, ආධ්‍යාත්මික ආකාශ ධාතුව යනු කුමක්ද? තමා තුළ පවත්නා වූ, තමාට අයත් වූ යම් හිස් බවක්, ආකාශ බවක්, උපාදින්න (කර්මජ රූප) බවක් වේද, එනම්: කන් සිදුරු, නාස සිදුරු, මුඛ ද්වාරය සහ ආහාර පාන වර්ග ගිලින සිදුරු ද, එම අනුභව කළ ආහාර පාන රැඳී පවතින තැන් ද, එම ආහාර පාන පහතින් බැහැර වන සිදුරු ද වේ. තවද තමා තුළ පවත්නා වූ, තමාට අයත් වූ යම් හිස් බවක්, ආකාශ බවක්, මස් හා ලේ මගින් ස්පර්ශ නොවූ විවරයක් හෝ සිදුරක් වේද, රාහුල, මෙය ආධ්‍යාත්මික ආකාශ ධාතුව යැයි කියනු ලැබේ. යම් ආධ්‍යාත්මික ආකාශ ධාතුවක් ඇද්ද, යම් බාහිර ආකාශ ධාතුවක් ඇද්ද, මේ සියල්ල ආකාශ ධාතුවමය. එය ‘මෙය මාගේ නොවේ, මම මෙය නොවෙමි, මෙය මාගේ ආත්මය නොවේ’ යනුවෙන් මෙලෙස ඇති සැටියෙන් මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක්ක යුතුය. මෙලෙස ඇති සැටියෙන් මනා ප්‍රඥාවෙන් දැක, ආකාශ ධාතුව කෙරෙහි කලකිරෙයි, ආකාශ ධාතුව කෙරෙහි සිත නොඇලෙයි.”

๑๑๙. ‘‘ปถวีสมํ, ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. ปถวีสมญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต อุปฺปนฺนา มนาปามนาปา ผสฺสา จิตฺตํ น ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราหุล, ปถวิยา สุจิมฺปิ นิกฺขิปนฺติ, อสุจิมฺปิ นิกฺขิปนฺติ, คูถคตมฺปิ นิกฺขิปนฺติ, มุตฺตคตมฺปิ นิกฺขิปนฺติ, เขฬคตมฺปิ นิกฺขิปนฺติ, ปุพฺพคตมฺปิ นิกฺขิปนฺติ, โลหิตคตมฺปิ นิกฺขิปนฺติ, น จ เตน ปถวี อฏฺฏียติ วา หรายติ วา ชิคุจฺฉติ วา; เอวเมว โข ตฺวํ, ราหุล, ปถวีสมํ ภาวนํ ภาเวหิ. ปถวีสมญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต อุปฺปนฺนา มนาปามนาปา ผสฺสา จิตฺตํ น ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ.

119. “රාහුල, පොළොව වැනි භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ පොළොව වැනි භාවනාව වඩන විට, උපන් මනාප වූ හෝ අමනාප වූ ස්පර්ශයන් ඔබේ සිත යටපත් කරගෙන (වෙළාගෙන) නොපවතිනු ඇත. රාහුල, යම්සේ මිනිසුන් පොළොව මත පිරිසිදු දෑ ද දමති, අපිරිසිදු දෑ ද දමති, අසූචි ද දමති, මුත්‍රා ද දමති, කෙළ ද දමති, සැරව ද දමති, ලේ ද දමති; එහෙත් ඒ නිසා පොළොව පීඩාවට පත් නොවේ, ලැජ්ජාවට පත් නොවේ, පිළිකුලක් ද ඇති කර නොගනී. රාහුල, එලෙසම ඔබ පොළොව වැනි භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ පොළොව වැනි භාවනාව වඩන විට, උපන් මනාප වූ හෝ අමනාප වූ ස්පර්ශයන් ඔබේ සිත යටපත් කරගෙන නොපවතිනු ඇත.”

‘‘อาโปสมํ, ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. อาโปสมญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต อุปฺปนฺนา มนาปามนาปา ผสฺสา จิตฺตํ น ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราหุล, อาปสฺมึ สุจิมฺปิ โธวนฺติ, อสุจิมฺปิ โธวนฺติ, คูถคตมฺปิ โธวนฺติ, มุตฺตคตมฺปิ โธวนฺติ, เขฬคตมฺปิ โธวนฺติ, ปุพฺพคตมฺปิ โธวนฺติ, โลหิตคตมฺปิ โธวนฺติ, น จ เตน อาโป อฏฺฏียติ [Pg.87] วา หรายติ วา ชิคุจฺฉติ วา; เอวเมว โข ตฺวํ, ราหุล, อาโปสมํ ภาวนํ ภาเวหิ. อาโปสมญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต อุปฺปนฺนา มนาปามนาปา ผสฺสา จิตฺตํ น ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ.

“රාහුල, ජලය වැනි භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ ජලය වැනි භාවනාව වඩන විට, උපන් මනාප වූ හෝ අමනාප වූ ස්පර්ශයන් ඔබේ සිත යටපත් කරගෙන නොපවතිනු ඇත. රාහුල, යම්සේ මිනිසුන් ජලයෙහි පිරිසිදු දෑ ද සෝදති, අපිරිසිදු දෑ ද සෝදති, අසූචි ද සෝදති, මුත්‍රා ද සෝදති, කෙළ ද සෝදති, සැරව ද සෝදති, ලේ ද සෝදති; එහෙත් ඒ නිසා ජලය පීඩාවට පත් නොවේ, ලැජ්ජාවට පත් නොවේ, පිළිකුලක් ද ඇති කර නොගනී. රාහුල, එලෙසම ඔබ ජලය වැනි භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ ජලය වැනි භාවනාව වඩන විට, උපන් මනාප වූ හෝ අමනාප වූ ස්පර්ශයන් ඔබේ සිත යටපත් කරගෙන නොපවතිනු ඇත.”

‘‘เตโชสมํ, ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. เตโชสมญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต อุปฺปนฺนา มนาปามนาปา ผสฺสา จิตฺตํ น ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราหุล, เตโช สุจิมฺปิ ทหติ, อสุจิมฺปิ ทหติ, คูถคตมฺปิ ทหติ, มุตฺตคตมฺปิ ทหติ, เขฬคตมฺปิ ทหติ, ปุพฺพคตมฺปิ ทหติ, โลหิตคตมฺปิ ทหติ, น จ เตน เตโช อฏฺฏียติ วา หรายติ วา ชิคุจฺฉติ วา; เอวเมว โข ตฺวํ, ราหุล, เตโชสมํ ภาวนํ ภาเวหิ. เตโชสมญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต อุปฺปนฺนา มนาปามนาปา ผสฺสา จิตฺตํ น ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ.

“රාහුල, ගින්න වැනි භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ ගින්න වැනි භාවනාව වඩන විට, උපන් මනාප වූ හෝ අමනාප වූ ස්පර්ශයන් ඔබේ සිත යටපත් කරගෙන නොපවතිනු ඇත. රාහුල, යම්සේ ගින්න පිරිසිදු දෑ ද දවයි, අපිරිසිදු දෑ ද දවයි, අසූචි ද දවයි, මුත්‍රා ද දවයි, කෙළ ද දවයි, සැරව ද දවයි, ලේ ද දවයි; එහෙත් ඒ නිසා ගින්න පීඩාවට පත් නොවේ, ලැජ්ජාවට පත් නොවේ, පිළිකුලක් ද ඇති කර නොගනී. රාහුල, එලෙසම ඔබ ගින්න වැනි භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ ගින්න වැනි භාවනාව වඩන විට, උපන් මනාප වූ හෝ අමනාප වූ ස්පර්ශයන් ඔබේ සිත යටපත් කරගෙන නොපවතිනු ඇත.”

‘‘วาโยสมํ, ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. วาโยสมญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต อุปฺปนฺนา มนาปามนาปา ผสฺสา จิตฺตํ น ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราหุล, วาโย สุจิมฺปิ อุปวายติ, อสุจิมฺปิ อุปวายติ, คูถคตมฺปิ อุปวายติ, มุตฺตคตมฺปิ อุปวายติ, เขฬคตมฺปิ อุปวายติ, ปุพฺพคตมฺปิ อุปวายติ, โลหิตคตมฺปิ อุปวายติ, น จ เตน วาโย อฏฺฏียติ วา หรายติ วา ชิคุจฺฉติ วา; เอวเมว โข ตฺวํ, ราหุล, วาโยสมํ ภาวนํ ภาเวหิ. วาโยสมญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต อุปฺปนฺนา มนาปามนาปา ผสฺสา จิตฺตํ น ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ.

“රාහුල, සුළඟ වැනි භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ සුළඟ වැනි භාවනාව වඩන විට, උපන් මනාප වූ හෝ අමනාප වූ ස්පර්ශයන් ඔබේ සිත යටපත් කරගෙන නොපවතිනු ඇත. රාහුල, යම්සේ සුළඟ පිරිසිදු දෑ ද හමා යයි, අපිරිසිදු දෑ ද හමා යයි, අසූචි මත ද හමා යයි, මුත්‍රා මත ද හමා යයි, කෙළ මත ද හමා යයි, සැරව මත ද හමා යයි, ලේ මත ද හමා යයි; එහෙත් ඒ නිසා සුළඟ පීඩාවට පත් නොවේ, ලැජ්ජාවට පත් නොවේ, පිළිකුලක් ද ඇති කර නොගනී. රාහුල, එලෙසම ඔබ සුළඟ වැනි භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ සුළඟ වැනි භාවනාව වඩන විට, උපන් මනාප වූ හෝ අමනාප වූ ස්පර්ශයන් ඔබේ සිත යටපත් කරගෙන නොපවතිනු ඇත.”

‘‘อากาสสมํ, ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. อากาสสมญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต อุปฺปนฺนา มนาปามนาปา ผสฺสา จิตฺตํ น ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราหุล, อากาโส น กตฺถจิ ปติฏฺฐิโต; เอวเมว โข ตฺวํ, ราหุล, อากาสสมํ ภาวนํ ภาเวหิ. อากาสสมญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต อุปฺปนฺนา มนาปามนาปา ผสฺสา จิตฺตํ น ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ.

“රාහුල, ආකාශය වැනි භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ ආකාශය වැනි භාවනාව වඩන විට, උපන් මනාප වූ හෝ අමනාප වූ ස්පර්ශයන් ඔබේ සිත යටපත් කරගෙන නොපවතිනු ඇත. රාහුල, යම්සේ ආකාශය කිසිදු තැනක නොපිහිටා පවතී ද, රාහුල, එලෙසම ඔබ ආකාශය වැනි භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ ආකාශය වැනි භාවනාව වඩන විට, උපන් මනාප වූ හෝ අමනාප වූ ස්පර්ශයන් ඔබේ සිත යටපත් කරගෙන නොපවතිනු ඇත.”

๑๒๐. ‘‘เมตฺตํ, ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. เมตฺตญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต โย พฺยาปาโท โส ปหียิสฺสติ. กรุณํ, ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. กรุณญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต ยา วิเหสา สา ปหียิสฺสติ. มุทิตํ, ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. มุทิตญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต ยา อรติ สา ปหียิสฺสติ. อุเปกฺขํ[Pg.88], ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. อุเปกฺขญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต โย ปฏิโฆ โส ปหียิสฺสติ. อสุภํ, ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. อสุภญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต โย ราโค โส ปหียิสฺสติ. อนิจฺจสญฺญํ, ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. อนิจฺจสญฺญญฺหิ เต, ราหุล, ภาวนํ ภาวยโต โย อสฺมิมาโน โส ปหียิสฺสติ.

120. “රාහුල, මෛත්‍රී භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ මෛත්‍රී භාවනාව වඩන විට යම් ව්‍යාපාදයක් ඇත්නම් එය දුරු වන්නේය. රාහුල, කරුණා භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ කරුණා භාවනාව වඩන විට යම් හිංසාවක් (විහේසාවක්) ඇත්නම් එය දුරු වන්නේය. රාහුල, මුදිතා භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ මුදිතා භාවනාව වඩන විට යම් නොඇල්මක් (අරතියක්) ඇත්නම් එය දුරු වන්නේය. රාහුල, උපේක්ෂා භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ උපේක්ෂා භාවනාව වඩන විට යම් ගැටීමක් (පටිඝයක්) ඇත්නම් එය දුරු වන්නේය. රාහුල, අසුභ භාවනාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ අසුභ භාවනාව වඩන විට යම් රාගයක් ඇත්නම් එය දුරු වන්නේය. රාහුල, අනිත්‍ය සංඥාව වඩන්න. රාහුල, ඔබ අනිත්‍ය සංඥාව වඩන විට යම් අස්මිමානයක් (මම යන මානයක්) ඇත්නම් එය දුරු වන්නේය.”

๑๒๑. ‘‘อานาปานสฺสตึ, ราหุล, ภาวนํ ภาเวหิ. อานาปานสฺสติ หิ เต, ราหุล, ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. กถํ ภาวิตา จ, ราหุล, อานาปานสฺสติ, กถํ พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา? อิธ, ราหุล, ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส สโตว อสฺสสติ สโตว ปสฺสสติ.

121. “රාහුල, ආනාපානසති භාවනාව වඩන්න. රාහුල, වඩන ලද, බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද ආනාපානසති භාවනාව මහත් ඵල මහානිසංස ගෙන දෙයි. රාහුල, ආනාපානසති භාවනාව කෙසේ වඩන ලද්දේ, කෙසේ බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද්දේ මහත් ඵල මහානිසංස වේද? රාහුල, මෙහි භික්ෂුවක් වනයකට ගොස් හෝ ගසක් මුලකට ගොස් හෝ ශූන්‍යාගාරයකට ගොස් හෝ පළඟක් බැඳගෙන, කය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය ඉදිරිපත් කොට තබාගෙන වාඩි වෙයි. ඔහු සිහියෙන්ම ආශ්වාස කරයි, සිහියෙන්ම ප්‍රශ්වාස කරයි.”

‘‘ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, ทีฆํ วา ปสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ; รสฺสํ วา อสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต ‘รสฺสํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ. ‘สพฺพกายปฺปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘สพฺพกายปฺปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ.

“දීර්ඝ කොට ආශ්වාස කරන විට ‘දීර්ඝ කොට ආශ්වාස කරමි’ යි දැනගනියි. දීර්ඝ කොට ප්‍රශ්වාස කරන විට ‘දීර්ඝ කොට ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි දැනගනියි. කෙටි කොට ආශ්වාස කරන විට ‘කෙටි කොට ආශ්වාස කරමි’ යි දැනගනියි. කෙටි කොට ප්‍රශ්වාස කරන විට ‘කෙටි කොට ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි දැනගනියි. ‘මුළු කයම අත්දකිමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘මුළු කයම අත්දකිමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘කාය සංස්කාරයන් සංසිඳුවමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘කාය සංස්කාරයන් සංසිඳුවමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි.”

‘‘‘ปีติปฺปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘ปีติปฺปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘สุขปฺปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘สุขปฺปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘จิตฺตสงฺขารปฺปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘จิตฺตสงฺขารปฺปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘ปสฺสมฺภยํ จิตฺตสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘ปสฺสมฺภยํ จิตฺตสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ.

“‘ප්‍රීතිය අත්දකිමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘ප්‍රීතිය අත්දකිමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘සැපය අත්දකිමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘සැපය අත්දකිමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘චිත්ත සංස්කාරයන් අත්දකිමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘චිත්ත සංස්කාරයන් අත්දකිමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘චිත්ත සංස්කාරයන් සංසිඳුවමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘චිත්ත සංස්කාරයන් සංසිඳුවමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි.”

‘‘‘จิตฺตปฺปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘จิตฺตปฺปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘อภิปฺปโมทยํ จิตฺตํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘อภิปฺปโมทยํ จิตฺตํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘สมาทหํ จิตฺตํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘สมาทหํ จิตฺตํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘วิโมจยํ จิตฺตํ อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘วิโมจยํ จิตฺตํ ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ.

“‘සිත අත්දකිමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘සිත අත්දකිමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘සිත අතිශයින් සතුටු කරවමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘සිත අතිශයින් සතුටු කරවමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘සිත සමාධිගත කරමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘සිත සමාධිගත කරමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘සිත (ක්ලේශයන්ගෙන්) මුදවමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘සිත මුදවමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි.”

‘‘‘อนิจฺจานุปสฺสี [Pg.89] อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘อนิจฺจานุปสฺสี ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘วิราคานุปสฺสี อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘วิราคานุปสฺสี ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘นิโรธานุปสฺสี อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘นิโรธานุปสฺสี ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี อสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ; ‘ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี ปสฺสสิสฺสามี’ติ สิกฺขติ.

“‘අනිත්‍යය අනුව බලමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘අනිත්‍යය අනුව බලමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘විරාගය අනුව බලමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘විරාගය අනුව බලමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘නිරෝධය අනුව බලමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘නිරෝධය අනුව බලමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘පටිනිස්සග්ගය (අත්හැරීම) අනුව බලමින් ආශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි. ‘පටිනිස්සග්ගය අනුව බලමින් ප්‍රශ්වාස කරමි’ යි හික්මෙයි.”

‘‘เอวํ ภาวิตา โข, ราหุล, อานาปานสฺสติ, เอวํ พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา. เอวํ ภาวิตาย, ราหุล, อานาปานสฺสติยา, เอวํ พหุลีกตาย เยปิ เต จริมกา อสฺสาสา เตปิ วิทิตาว นิรุชฺฌนฺติ โน อวิทิตา’’ติ.

“රාහුල, මෙසේ වඩන ලද, මෙසේ බහුල වශයෙන් පුරුදු කරන ලද ආනාපානසතිය මහත් ඵල මහානිසංස ගෙන දෙයි. රාහුල, මෙසේ ආනාපානසතිය වැඩූ විට, මෙසේ බහුල වශයෙන් පුරුදු කළ විට අවසානයට ඇති වන යම් ඒ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වේද, ඒවා පවා මැනවින් වැටහී ම නිරුද්ධ වී යයි, නොවැටහී නිරුද්ධ නොවේ.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา ราหุโล ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ආයුෂ්මත් රාහුල තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අනුමෝදන් වූහ.

มหาราหุโลวาทสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ.

දෙවනුව කියවුණු මහා රාහුලෝවාද සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๓. จูฬมาลุกฺยสุตฺตํ

3. චූළමාලුක්‍ය සූත්‍රය

๑๒๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมโต มาลุกฺยปุตฺตสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘ยานิมานิ ทิฏฺฐิคตานิ ภควตา อพฺยากตานิ ฐปิตานิ ปฏิกฺขิตฺตานิ – ‘สสฺสโต โลโก’ติปิ, ‘อสสฺสโต โลโก’ติปิ, ‘อนฺตวา โลโก’ติปิ, ‘อนนฺตวา โลโก’ติปิ, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติปิ, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติปิ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ – ตานิ เม ภควา น พฺยากโรติ. ยานิ เม ภควา น พฺยากโรติ ตํ เม น รุจฺจติ, ตํ เม นกฺขมติ. โสหํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺฉิสฺสามิ. สเจ เม ภควา พฺยากริสฺสติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา – เอวาหํ ภควติ พฺรหฺมจริยํ [Pg.90] จริสฺสามิ; โน เจ เม ภควา พฺยากริสฺสติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา – เอวาหํ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามี’’ติ.

122. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල හුදෙකලාව විවේකීව සිටි ආයුෂ්මත් මාලුංක්‍යපුත්ත තෙරුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් මේ දෘෂ්ටිගතයන් පැහැදිලි නොකර, පසෙක තබා, බැහැර කර ඇද්ද—එනම්, ‘ලෝකය සදාකාලිකය’, ‘ලෝකය සදාකාලික නොවේ’, ‘ලෝකය අන්තයක් සහිතය’, ‘ලෝකය අනන්තය’, ‘ජීවය එයමය, ශරීරය එයමය’, ‘ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි’, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පහළ වෙති’, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පහළ නොවෙති’, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පහළ වෙති ද නොවෙති ද යන දෙකම වේ’, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පහළ වන්නේ ද නැත, නොවන්නේ ද නැත’ යන මේ කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට විස්තර කර නොදෙති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේවා මට විස්තර කර නොදීම මට ප්‍රිය නැත, එය මට රුචි නැත. එබැවින් මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස් මේ කරුණ විමසන්නෙමි. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ‘ලෝකය සදාකාලිකය’ කියා හෝ ‘ලෝකය සදාකාලික නොවේ’ කියා හෝ ...පෙ... ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පහළ වන්නේ ද නැත, නොවන්නේ ද නැත’ කියා හෝ විස්තර කර දෙන්නේ නම්, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්නෙමි. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේවා මට විස්තර කර නොදෙන්නේ නම්, මම ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහි බවට පත් වන්නෙමි” යනුවෙනි.

๑๒๓. อถ โข อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ –

123. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මාලුංක්‍යපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකීව සිටීමෙන් නැගිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සකසා වැඳ එකත්පස්ව වාඩි වූහ. එකත්පස්ව වාඩි වූ ආයුෂ්මත් මාලුංක්‍යපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ—

๑๒๔. ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ยานิมานิ ทิฏฺฐิคตานิ ภควตา อพฺยากตานิ ฐปิตานิ ปฏิกฺขิตฺตานิ – ‘สสฺสโต โลโก’ติปิ, ‘อสสฺสโต โลโก’ติปิ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติปิ – ตานิ เม ภควา น พฺยากโรติ. ยานิ เม ภควา น พฺยากโรติ ตํ เม น รุจฺจติ, ตํ เม นกฺขมติ. โสหํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ปุจฺฉิสฺสามิ. สเจ เม ภควา พฺยากริสฺสติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา – เอวาหํ ภควติ, พฺรหฺมจริยํ จริสฺสามิ. โน เจ เม ภควา พฺยากริสฺสติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา – เอวาหํ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสามีติ. สเจ ภควา ชานาติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ, ‘สสฺสโต โลโก’ติ เม ภควา พฺยากโรตุ; สเจ ภควา ชานาติ – ‘อสสฺสโต โลโก’ติ, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ เม ภควา พฺยากโรตุ. โน เจ ภควา ชานาติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา, อชานโต โข ปน อปสฺสโต เอตเทว อุชุกํ โหติ ยทิทํ – ‘น ชานามิ, น ปสฺสามี’ติ. สเจ ภควา ชานาติ – ‘อนฺตวา โลโก’ติ, ‘อนนฺตวา โลโก’ติ เม ภควา พฺยากโรตุ; สเจ ภควา ชานาติ – ‘อนนฺตวา โลโก’ติ, ‘อนนฺตวา โลโก’ติ เม ภควา พฺยากโรตุ. โน เจ ภควา ชานาติ – ‘อนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘อนนฺตวา โลโก’ติ วา, อชานโต โข ปน อปสฺสโต เอตเทว [Pg.91] อุชุกํ โหติ ยทิทํ – ‘น ชานามิ, น ปสฺสามี’ติ. สเจ ภควา ชานาติ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ เม ภควา พฺยากโรตุ; สเจ ภควา ชานาติ – ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ เม ภควา พฺยากโรตุ. โน เจ ภควา ชานาติ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา, อชานโต โข ปน อปสฺสโต เอตเทว อุชุกํ โหติ ยทิทํ – ‘น ชานามิ, น ปสฺสามี’ติ. สเจ ภควา ชานาติ – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ เม ภควา พฺยากโรตุ; สเจ ภควา ชานาติ – ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ เม ภควา พฺยากโรตุ. โน เจ ภควา ชานาติ – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, อชานโต โข ปน อปสฺสโต เอตเทว อุชุกํ โหติ ยทิทํ – ‘น ชานามิ น ปสฺสามี’ติ. สเจ ภควา ชานาติ – ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ เม ภควา พฺยากโรตุ; สเจ ภควา ชานาติ – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ เม ภควา พฺยากโรตุ. โน เจ ภควา ชานาติ – ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, อชานโต โข ปน อปสฺสโต เอตเทว อุชุกํ โหติ ยทิทํ – ‘น ชานามิ, น ปสฺสามี’’’ติ.

124. “ස්වාමීනී, මෙහි හුදෙකලාව විවේකීව සිටින මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් උපන්නා: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් මේ දෘෂ්ටිගත කරුණු ව්‍යකරණය නොකරන ලද්දාහු ද, පසෙක තබන ලද්දාහු ද, ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද්දාහු ද - එනම් ‘ලෝකය ශාස්වතය’ කියා හෝ, ‘ලෝකය අශාස්වතය’ කියා හෝ... පෙ... ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වනුයේත් නොවේ, නොවනුයේත් නොවේ’ කියා හෝ - ඒ කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ව්‍යකරණය නොකරති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් කරුණු මට ව්‍යකරණය නොකරන්නේ ද, එය මට රුචි නැත, මම එය අනුමත නොකරමි. එබැවින් මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ මේ කරුණ විමසන්නෙමි. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ‘ලෝකය ශාස්වතය’ කියා හෝ, ‘ලෝකය අශාස්වතය’ කියා හෝ... පෙ... ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වනුයේත් නොවේ, නොවනුයේත් නොවේ’ කියා හෝ ව්‍යකරණය කරන සේක් නම්, එවිට මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යටතේ බඹසර හැසිරෙන්නෙමි. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ‘ලෝකය ශාස්වතය’ කියා හෝ, ‘ලෝකය අශාස්වතය’ කියා හෝ... පෙ... ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වනුයේත් නොවේ, නොවනුයේත් නොවේ’ කියා හෝ ව්‍යකරණය නොකරන සේක් නම්, එවිට මම ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහිභාවයට පත්වන්නෙමි’ කියායි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ලෝකය ශාස්වතය’ යයි දන්නා සේක් නම්, ‘ලෝකය ශාස්වතය’ කියා මට ව්‍යකරණය කරන සේක්වා; ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ලෝකය අශාස්වතය’ යයි දන්නා සේක් නම්, ‘ලෝකය අශාස්වතය’ කියා මට ව්‍යකරණය කරන සේක්වා. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ලෝකය ශාස්වතය’ කියා හෝ ‘ලෝකය අශාස්වතය’ කියා හෝ නොදන්නා සේක් නම්, නොදන්නා වූ නොදකින්නා වූ තැනැත්තා හට ‘මම නොදනිමි, මම නොදකිමි’ යයි පැවසීමම සෘජු දෙය වෙයි. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ලෝකය අන්තවත්ය’ යයි දන්නා සේක් නම්, ‘ලෝකය අන්තවත්ය’ කියා මට ව්‍යකරණය කරන සේක්වා; ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ලෝකය අනන්තවත්ය’ යයි දන්නා සේක් නම්, ‘ලෝකය අනන්තවත්ය’ කියා මට ව්‍යකරණය කරන සේක්වා. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ලෝකය අන්තවත්ය’ කියා හෝ ‘ලෝකය අනන්තවත්ය’ කියා හෝ නොදන්නා සේක් නම්, නොදන්නා වූ නොදකින්නා වූ තැනැත්තා හට ‘මම නොදනිමි, මම නොදකිමි’ යයි පැවසීමම සෘජු දෙය වෙයි. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ඒ ජීවයම ඒ ශරීරයයි’ කියා දන්නා සේක් නම්, ‘ඒ ජීවයම ඒ ශරීරයයි’ කියා මට ව්‍යකරණය කරන සේක්වා; ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි’ කියා දන්නා සේක් නම්, ‘ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි’ කියා මට ව්‍යකරණය කරන සේක්වා. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ඒ ජීවයම ඒ ශරීරයයි’ කියා හෝ ‘ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි’ කියා හෝ නොදන්නා සේක් නම්, නොදන්නා වූ නොදකින්නා වූ තැනැත්තා හට ‘මම නොදනිමි, මම නොදකිමි’ යයි පැවසීමම සෘජු දෙය වෙයි. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වනුයේය’ කියා දන්නා සේක් නම්, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වනුයේය’ කියා මට ව්‍යකරණය කරන සේක්වා; ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු නොවනුයේය’ කියා දන්නා සේක් නම්, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු නොවනුයේය’ කියා මට ව්‍යකරණය කරන සේක්වා. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වනුයේය’ කියා හෝ ‘නොවනුයේය’ කියා හෝ නොදන්නා සේක් නම්, නොදන්නා වූ නොදකින්නා වූ තැනැත්තා හට ‘මම නොදනිමි, මම නොදකිමි’ යයි පැවසීමම සෘජු දෙය වෙයි. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වනුයේත් නොවනුයේත් වෙයි’ කියා දන්නා සේක් නම්, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වනුයේත් නොවනුයේත් වෙයි’ කියා මට ව්‍යකරණය කරන සේක්වා; ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වනුයේත් නොවේ, නොවනුයේත් නොවේ’ කියා දන්නා සේක් නම්, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වනුයේත් නොවේ, නොවනුයේත් නොවේ’ කියා මට ව්‍යකරණය කරන සේක්වා. ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු වනුයේත් නොවනුයේත් වෙයි’ කියා හෝ ‘වනුයේත් නොවේ, නොවනුයේත් නොවේ’ කියා හෝ නොදන්නා සේක් නම්, නොදන්නා වූ නොදකින්නා වූ තැනැත්තා හට ‘මම නොදනිමි, මම නොදකිමි’ යයි පැවසීමම සෘජු දෙය වෙයි.”

๑๒๕. ‘‘กึ นุ ตาหํ, มาลุกฺยปุตฺต, เอวํ อวจํ – ‘เอหิ ตฺวํ, มาลุกฺยปุตฺต, มยิ พฺรหฺมจริยํ จร, อหํ เต พฺยากริสฺสามิ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘อนนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ตฺวํ วา ปน มํ เอวํ อวจ – อหํ, ภนฺเต, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริสฺสามิ[Pg.92], ภควา เม พฺยากริสฺสติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘อนนฺตวา โลโก’ติ วา, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘อิติ กิร, มาลุกฺยปุตฺต, เนวาหํ ตํ วทามิ – เอหิ ตฺวํ, มาลุกฺยปุตฺต, มยิ พฺรหฺมจริยํ จร, อหํ เต พฺยากริสฺสามิ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา’ติ; นปิ กิร มํ ตฺวํ วเทสิ – อหํ, ภนฺเต, ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริสฺสามิ, ภควา เม พฺยากริสฺสติ – ‘สสฺสโต โลโก’ติ วา ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา’’ติ. เอวํ สนฺเต, โมฆปุริส, โก สนฺโต กํ ปจฺจาจิกฺขสิ?

125. “මාලුක්‍යපුත්ත, මම ඔබට කවදා හෝ මෙසේ කීවෙම් ද? ‘මාලුක්‍යපුත්ත, ඔබ එන්න, මා යටතේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්න; එවිට මම ඔබට ‘ලෝකය සදාකාලිකය’ කියා හෝ, ‘ලෝකය සදාකාලික නොවේ’ කියා හෝ, ‘ලෝකය සීමිතය’ කියා හෝ, ‘ලෝකය අසීමිතය’ කියා හෝ, ‘ජීවය හා ශරීරය එකමය’ කියා හෝ, ‘ජීවය වෙනමය ශරීරය වෙනමය’ කියා හෝ, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු වෙසෙති’ කියා හෝ, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවෙසෙති’ කියා හෝ, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු වෙසෙති මෙන්ම නොවෙසෙති’ කියා හෝ, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු වෙසෙන්නෙත් නැත නොවෙසෙන්නෙත් නැත’ කියා හෝ විසඳා ප්‍රකාශ කරන්නෙමි’ යි කියාද?” “ස්වාමීනි, නැත.” “එසේත් නැතිනම් ඔබ මට මෙසේ කීවෙහි ද? ‘ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්නෙමි; එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ‘ලෝකය සදාකාලිකය’ කියා හෝ, ‘ලෝකය සදාකාලික නොවේ’ කියා හෝ, ‘ලෝකය සීමිතය’ කියා හෝ, ‘ලෝකය අසීමිතය’ කියා හෝ, ‘ජීවය හා ශරීරය එකමය’ කියා හෝ, ‘ජීවය වෙනමය ශරීරය වෙනමය’ කියා හෝ, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු වෙසෙති’ කියා හෝ, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවෙසෙති’ කියා හෝ, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු වෙසෙති මෙන්ම නොවෙසෙති’ කියා හෝ, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු වෙසෙන්නෙත් නැත නොවෙසෙන්නෙත් නැත’ කියා හෝ විසඳා ප්‍රකාශ කරන සේක’ යි කියාද?” “ස්වාමීනි, නැත.” “මාලුක්‍යපුත්ත, මෙසේ බලන කල, මම ඔබට එලෙස පවසා නැත; ඔබ ද මට එලෙස පවසා නැත. හිස් පුරුෂය, මෙසේ තිබියදී ඔබ කවරෙක්ව සිටිමින් කවරක් නම් ප්‍රතික්ෂේප කරන්නෙහි ද?”

๑๒๖. ‘‘โย โข, มาลุกฺยปุตฺต, เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริสฺสามิ ยาว เม ภควา น พฺยากริสฺสติ – ‘‘สสฺสโต โลโก’’ติ วา, ‘‘อสสฺสโต โลโก’’ติ วา…เป… ‘‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วาติ, อพฺยากตเมว ตํ, มาลุกฺยปุตฺต, ตถาคเตน อสฺส, อถ โส ปุคฺคโล กาลํ กเรยฺย. เสยฺยถาปิ, มาลุกฺยปุตฺต, ปุริโส สลฺเลน วิทฺโธ อสฺส สวิเสน คาฬฺหปเลปเนน. ตสฺส มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ภิสกฺกํ สลฺลกตฺตํ อุปฏฺฐเปยฺยุํ. โส เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ อิมํ สลฺลํ อาหริสฺสามิ ยาว น ตํ ปุริสํ ชานามิ เยนมฺหิ วิทฺโธ, ขตฺติโย วา พฺราหฺมโณ วา เวสฺโส วา สุทฺโท วา’ติ; โส เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ อิมํ สลฺลํ อาหริสฺสามิ ยาว น ตํ ปุริสํ ชานามิ เยนมฺหิ วิทฺโธ, เอวํนาโม เอวํโคตฺโต อิติ วา’ติ; โส เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ อิมํ สลฺลํ อาหริสฺสามิ ยาว น ตํ ปุริสํ ชานามิ เยนมฺหิ วิทฺโธ, ทีโฆ วา รสฺโส วา มชฺฌิโม วา’ติ; โส เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ อิมํ สลฺลํ อาหริสฺสามิ ยาว น ตํ ปุริสํ ชานามิ เยนมฺหิ วิทฺโธ, กาโฬ วา สาโม วา มงฺคุรจฺฉวี วา’ติ; โส เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ อิมํ สลฺลํ อาหริสฺสามิ ยาว น ตํ ปุริสํ ชานามิ เยนมฺหิ วิทฺโธ, อมุกสฺมึ คาเม [Pg.93] วา นิคเม วา นคเร วา’ติ; โส เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ อิมํ สลฺลํ อาหริสฺสามิ ยาว น ตํ ธนุํ ชานามิ เยนมฺหิ วิทฺโธ, ยทิ วา จาโป ยทิ วา โกทณฺโฑ’ติ; โส เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ อิมํ สลฺลํ อาหริสฺสามิ ยาว น ตํ ชิยํ ชานามิ ยายมฺหิ วิทฺโธ, ยทิ วา อกฺกสฺส ยทิ วา สณฺหสฺส ยทิ วา นฺหารุสฺส ยทิ วา มรุวาย ยทิ วา ขีรปณฺณิโน’ติ; โส เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ อิมํ สลฺลํ อาหริสฺสามิ ยาว น ตํ กณฺฑํ ชานามิ เยนมฺหิ วิทฺโธ, ยทิ วา คจฺฉํ ยทิ วา โรปิม’นฺติ; โส เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ อิมํ สลฺลํ อาหริสฺสามิ ยาว น ตํ กณฺฑํ ชานามิ เยนมฺหิ วิทฺโธ, ยสฺส ปตฺเตหิ วาชิตํ ยทิ วา คิชฺฌสฺส ยทิ วา กงฺกสฺส ยทิ วา กุลลสฺส ยทิ วา โมรสฺส ยทิ วา สิถิลหนุโน’ติ; โส เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ อิมํ สลฺลํ อาหริสฺสามิ ยาว น ตํ กณฺฑํ ชานามิ เยนมฺหิ วิทฺโธ, ยสฺส นฺหารุนา ปริกฺขิตฺตํ ยทิ วา ควสฺส ยทิ วา มหึสสฺส ยทิ วา เภรวสฺส ยทิ วา เสมฺหารสฺสา’ติ; โส เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ อิมํ สลฺลํ อาหริสฺสามิ ยาว น ตํ สลฺลํ ชานามิ เยนมฺหิ วิทฺโธ, ยทิ วา สลฺลํ ยทิ วา ขุรปฺปํ ยทิ วา เวกณฺฑํ ยทิ วา นาราจํ ยทิ วา วจฺฉทนฺตํ ยทิ วา กรวีรปตฺต’นฺติ – อญฺญาตเมว ตํ, มาลุกฺยปุตฺต, เตน ปุริเสน อสฺส, อถ โส ปุริโส กาลํ กเรยฺย. เอวเมว โข, มาลุกฺยปุตฺต, โย เอวํ วเทยฺย – ‘น ตาวาหํ ภควติ พฺรหฺมจริยํ จริสฺสามิ ยาว เม ภควา น พฺยากริสฺสติ – ‘‘สสฺสโต โลโก’’ติ วา ‘‘อสสฺสโต โลโก’’ติ วา…เป… ‘‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วาติ – อพฺยากตเมว ตํ, มาลุกฺยปุตฺต, ตถาคเตน อสฺส, อถ โส ปุคฺคโล กาลงฺกเรยฺย.

126. “මාලුක්‍යපුත්ත, යමෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම් – ‘ලෝකය සදාකාලිකය’ කියා හෝ ‘ලෝකය අසදාකාලිකය’ කියා හෝ... ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොවන්නේමය, නො නොවන්නේමය’ යන මේ කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට පැහැදිලි කරන තෙක් මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචරියාවේ නොහැසිරෙමි’ කියායි. මාලුක්‍යපුත්ත, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් එය විග්‍රහ නොකරන ලදුවම පවතින්නේය, ඒ අතරතුර ඒ පුද්ගලයා මරණයට පත් වන්නේය. මාලුක්‍යපුත්ත, එය හරියට තද විෂ තැවරූ හීයකින් විදින ලද මිනිසෙකු වැනිය. ඔහුගේ මිත්‍රයන්, අමාත්‍යයන් සහ නෑ සබඳයන් ඔහුට ප්‍රතිකාර කිරීමට ශල්‍ය වෛද්‍යවරයකු කැඳවාගෙන එන්නාහ. එවිට ඒ මිනිසා මෙසේ පවසයි – ‘මට විද්ද මිනිසා ක්ෂත්‍රියයෙක්ද, බ්‍රාහ්මණයෙක්ද, වෛශ්‍යයෙක්ද, නැතහොත් ශූද්‍රයෙක්ද කියා දැනගන්නා තුරු මම මේ හීය ඉවත් කිරීමට ඉඩ නොදෙමි’ කියායි. ඔහු මෙසේද පවසයි – ‘මට විද්ද මිනිසාගේ නම හෝ ගෝත්‍රය දැනගන්නා තුරු මම මේ හීය ඉවත් නොකරමි’; ‘ඔහු උසද, මිටිද, නැතහොත් මධ්‍යම ප්‍රමාණයේද කියා දැනගන්නා තුරු මම මේ හීය ඉවත් නොකරමි’; ‘ඔහුගේ සමේ පැහැය කළුද, තලෙළුද, නැතහොත් රන්වන් පැහැතිද කියා දැනගන්නා තුරු මම මේ හීය ඉවත් නොකරමි’; ‘ඔහු කුමන ගමක, නියම්ගමක හෝ නගරයක වාසය කරන්නෙක්ද කියා දැනගන්නා තුරු මම මේ හීය ඉවත් නොකරමි’; ‘මට විද්ද දුන්න සරල දුන්නක්ද, නැතහොත් මහා දුන්නක්ද (කෝදණ්ඩයක්) කියා දැනගන්නා තුරු මම මේ හීය ඉවත් නොකරමි’; ‘එහි දුනුදිය වරා කෙඳිද, බබිල කෙඳිද, නහරද, මාරු කෙඳිද, නැතහොත් කිරිපැණි වැල්වලින් කළ එකක්ද කියා දැනගන්නා තුරු මම මේ හීය ඉවත් නොකරමි’; ‘ඊතලය සෑදූ ලීය ස්වාභාවිකව වැඩුණු එකක්ද, නැතහොත් වගා කළ එකක්ද කියා දැනගන්නා තුරු මම මේ හීය ඉවත් නොකරමි’; ‘ඊතලයට සවි කර ඇති පියාපත් ගිජුලිහිණියකුගේද, කොකෙකුගේද, උකුස්සෙකුගේද, මයුරෙකුගේද, නැතහොත් සිතිලහනු පක්ෂියෙකුගේද කියා දැනගන්නා තුරු මම මේ හීය ඉවත් නොකරමි’; ‘ඊතලයේ මූට්ටුව බැඳ ඇති නහර ගවයෙකුගේද, මී හරකෙකුගේද, වලසෙකුගේද, නැතහොත් වඳුරෙකුගේද කියා දැනගන්නා තුරු මම මේ හීය ඉවත් නොකරමි’; ‘ඊතලයේ තුඩ සාමාන්‍ය එකක්ද, ක්ෂුරප්‍ර (මුවහත්) එකක්ද, කන් හැඩති එකක්ද, නාරාච (යකඩ) එකක්ද, වත්සදන්ත එකක්ද, නැතහොත් කරවීර පත්‍ර හැඩති එකක්ද කියා දැනගන්නා තුරු මම මේ හීය ඉවත් නොකරමි’ යනුවෙනි. මාලුක්‍යපුත්ත, ඒ මිනිසා මේ කිසිවක් දැනගැනීමට පෙර මිය යන්නේය. මාලුක්‍යපුත්ත, එලෙසම යමෙක් මෙසේ පවසයි නම් – ‘ලෝකය සදාකාලිකය’ ආදී කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට විග්‍රහ කරන තෙක් මම උන්වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචරියාවේ නොහැසිරෙමි’ කියා, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් එය විග්‍රහ නොකරන ලදුවම පවතින්නේය, ඒ අතරතුර ඒ පුද්ගලයා මිය යන්නේය.” photography: { id: 329, translation:

๑๒๗. ‘‘‘สสฺสโต โลโก’ติ, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส อภวิสฺสาติ, เอวํ ‘โน อสสฺสโต โลโก’ติ, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส อภวิสฺสาติ, เอวมฺปิ ‘โน สสฺสโต โลโก’ติ วา, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ วา ทิฏฺฐิยา สติ อตฺเถว ชาติ, อตฺถิ ชรา, อตฺถิ มรณํ, สนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา; เยสาหํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิฆาตํ ปญฺญเปมิ[Pg.94]. ‘อนฺตวา โลโก’ติ, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส อภวิสฺสาติ, เอวํ ‘โน อนนฺตวา โลโก’ติ, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส อภวิสฺสาติ, เอวมฺปิ ‘โน อนฺตวา โลโก’ติ วา, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ, ‘อนนฺตวา โลโก’ติ วา ทิฏฺฐิยา สติ อตฺเถว ชาติ, อตฺถิ ชรา, อตฺถิ มรณํ, สนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา; เยสาหํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิฆาตํ ปญฺญเปมิ. ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส อภวิสฺสาติ, เอวํ ‘โน อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส อภวิสฺสาติ, เอวมฺปิ ‘โน ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ วา, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ วา ทิฏฺฐิยา สติ อตฺเถว ชาติ…เป… นิฆาตํ ปญฺญเปมิ. ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส อภวิสฺสาติ, เอวํ ‘โน น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส อภวิสฺสาติ, เอวมฺปิ ‘โน โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา ทิฏฺฐิยา สติ อตฺเถว ชาติ…เป… เยสาหํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิฆาตํ ปญฺญเปมิ. ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส อภวิสฺสาติ, เอวํ ‘โน เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ พฺรหฺมจริยวาโส อภวิสฺสาติ, เอวมฺปิ ‘โน โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ, มาลุกฺยปุตฺต, ทิฏฺฐิยา สติ, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ วา ทิฏฺฐิยา สติ อตฺเถว ชาติ…เป… เยสาหํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิฆาตํ ปญฺญเปมิ.

127. “මාලුක්‍යපුත්ත, ‘ලෝකය ශාස්වතය’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි බ්‍රහ්මචර්යාවාසය (ශ්‍රේෂ්ඨ ශික්ෂාවෙහි හැසිරීම) වන්නේ යැයි කිවහොත් එය එසේ නොවේ. මාලුක්‍යපුත්ත, ‘ලෝකය අශාස්වතය’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි බ්‍රහ්මචර්යාවාසය වන්නේ යැයි කිවහොත් එයද එසේ නොවේ. මාලුක්‍යපුත්ත, ‘ලෝකය ශාස්වතය’ කියා හෝ ‘ලෝකය අශාස්වතය’ කියා හෝ දෘෂ්ටියක් ඇති කල්හි වුවද, ඉපදීම ඇත්තේමය, ජරාව ඇත්තේමය, මරණය ඇත්තේමය; සෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස හා දැඩි වෙහෙස (උපායාස) ඇත්තාහුමය. මේවායේ විනාශය (සංසිඳීම) මම මේ ආත්මභාවයේදීම පනවමි. මාලුක්‍යපුත්ත, ‘ලෝකය අන්ත සහිතය’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි බ්‍රහ්මචර්යාවාසය වන්නේ යැයි කිවහොත් එය එසේ නොවේ. ‘ලෝකය අනන්තය’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි බ්‍රහ්මචර්යාවාසය වන්නේ යැයි කිවහොත් එයද එසේ නොවේ... මාලුක්‍යපුත්ත, ‘එම ජීවයම එම ශරීරයමය’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි හෝ ‘ජීවය වෙනස්ය, ශරීරය වෙනස්ය’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි හෝ බ්‍රහ්මචර්යාවාසය සිදු නොවේ. එවැනි දෘෂ්ටි ඇති කල්හිද ඉපදීම, ජරාව, මරණය ඇතුළු දුක් ඇත්තේමය. ඒ දුක් මේ ආත්මභාවයේදීම නැති කිරීම මම පනවමි. මාලුක්‍යපුත්ත, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු පවතී’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි හෝ ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු නොපවතී’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි හෝ බ්‍රහ්මචර්යාවාසය සිදු නොවේ... මාලුක්‍යපුත්ත, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු පවතී ද නොපවතී ද’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි හෝ ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු පවතින්නේත් නැත, නොපවතින්නේත් නැත’ යන දෘෂ්ටිය ඇති කල්හි හෝ බ්‍රහ්මචර්යාවාසය සිදු නොවේ. එවැනි දෘෂ්ටි ඇති කල්හිද ඉපදීම, ජරාව, මරණය, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් ඇත්තේමය. මේ ආත්මභාවයේදීම ඒවායේ විනාශය මම පනවමි.”

๑๒๘. ‘‘ตสฺมาติห, มาลุกฺยปุตฺต, อพฺยากตญฺจ เม อพฺยากตโต ธาเรถ; พฺยากตญฺจ เม พฺยากตโต ธาเรถ. กิญฺจ, มาลุกฺยปุตฺต, มยา อพฺยากตํ? ‘สสฺสโต โลโก’ติ มาลุกฺยปุตฺต, มยา อพฺยากตํ; ‘อสสฺสโต โลโก’ติ – มยา อพฺยากตํ; ‘อนฺตวา โลโก’ติ – มยา อพฺยากตํ; ‘อนนฺตวา โลโก’ติ – มยา อพฺยากตํ; ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ – มยา อพฺยากตํ; ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ – มยา อพฺยากตํ; ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ – มยา อพฺยากตํ; ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ [Pg.95] มรณา’ติ – มยา อพฺยากตํ; ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ – มยา อพฺยากตํ; ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ – มยา อพฺยากตํ. กสฺมา เจตํ, มาลุกฺยปุตฺต, มยา อพฺยากตํ? น เหตํ, มาลุกฺยปุตฺต, อตฺถสํหิตํ น อาทิพฺรหฺมจริยกํ น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. ตสฺมา ตํ มยา อพฺยากตํ. กิญฺจ, มาลุกฺยปุตฺต, มยา พฺยากตํ? ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ, มาลุกฺยปุตฺต, มยา พฺยากตํ; ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ – มยา พฺยากตํ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ – มยา พฺยากตํ; ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ – มยา พฺยากตํ. กสฺมา เจตํ, มาลุกฺยปุตฺต, มยา พฺยากตํ? เอตญฺหิ, มาลุกฺยปุตฺต, อตฺถสํหิตํ เอตํ อาทิพฺรหฺมจริยกํ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. ตสฺมา ตํ มยา พฺยากตํ. ตสฺมาติห, มาลุกฺยปุตฺต, อพฺยากตญฺจ เม อพฺยากตโต ธาเรถ; พฺยากตญฺจ เม พฺยากตโต ธาเรถา’’ติ.

128. “මාලුක්‍යපුත්ත, එබැවින් මා විසින් දේශනා නොකරන ලද දේ දේශනා නොකළ දේ ලෙසත්, මා විසින් දේශනා කරන ලද දේ දේශනා කළ දේ ලෙසත් දරාගන්න. මාලුක්‍යපුත්ත, මා විසින් දේශනා නොකරන ලද්දේ කුමක්ද? ‘ලෝකය ශාස්වතය’, ‘ලෝකය අශාස්වතය’, ‘ලෝකය අන්ත සහිතය’, ‘ලෝකය අනන්තය’, ‘එම ජීවයම එම ශරීරයමය’, ‘ජීවය වෙනස්ය, ශරීරය වෙනස්ය’, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු පවතී’, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු නොපවතී’, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු පවතී ද නොපවතී ද’, ‘තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් පසු පවතින්නේත් නැත, නොපවතින්නේත් නැත’ යන මේ දෑ මා විසින් දේශනා නොකරන ලද්දකි. මාලුක්‍යපුත්ත, මා ඒවා දේශනා නොකළේ මන්ද? මාලුක්‍යපුත්ත, එය අර්ථය (වැඩදායක දේ) හා සම්බන්ධ නැති බැවිනි, බ්‍රහ්මචර්යාවට මූලික නොවන බැවිනි, කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස, උපසමය පිණිස, අභිඥාව පිණිස, සම්බෝධිය පිණිස, නිවන පිණිස හේතු නොවන බැවිනි. එබැවින් මම ඒවා දේශනා නොකළෙමි. මාලුක්‍යපුත්ත, මා විසින් දේශනා කරන ලද්දේ කුමක්ද? ‘මෙය දුකයි’ යන්න මා දේශනා කළෙමි, ‘මෙය දුක්ඛ සමුදයයි’ යන්න මා දේශනා කළෙමි, ‘මෙය දුක්ඛ නිරෝධයයි’ යන්න මා දේශනා කළෙමි, ‘මෙය දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි’ යන්න මා දේශනා කළෙමි. මාලුක්‍යපුත්ත, මා ඒවා දේශනා කළේ මන්ද? මක්නිසාද යත් එය අර්ථය හා සම්බන්ධ බැවිනි, බ්‍රහ්මචර්යාවට මූලික වන බැවිනි, කලකිරීමට, විරාගයට, නිරෝධයට, උපසමයට, අභිඥාවට, සම්බෝධියට හා නිවනට හේතු වන බැවිනි. එබැවින් මම ඒවා දේශනා කළෙමි. එම නිසා මාලුක්‍යපුත්ත, මා දේශනා නොකළ දේ නොකළ දේ ලෙසත්, දේශනා කළ දේ කළ දේ ලෙසත් දරාගන්න.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ සිත් ඇති ආයුෂ්මත් මාලුක්‍යපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව කෙරෙහි සතුටු වූහ.

จูฬมาลุกฺยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ.

තුන්වැනි චූළමාලුක්‍යපුත්ත සූත්‍රය නිමා විය.

๔. มหามาลุกฺยสุตฺตํ

4. මහාමාලුක්‍ය සූත්‍රය

๑๒๙. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘ธาเรถ โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, มยา เทสิตานิ ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานี’’ติ?

129. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ආරාමය වූ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි" යි භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක. "ස්වාමීනී" යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "මහණෙනි, මා විසින් දේශනා කරන ලද ඕරම්භාගීය සංයෝජන පහ ඔබලා මතක තබාගෙන සිටින්නෙහිද?"

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา มาลุกฺยปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหํ โข, ภนฺเต, ธาเรมิ ภควตา เทสิตานิ ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานี’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน ตฺวํ, มาลุกฺยปุตฺต, ธาเรสิ มยา เทสิตานิ ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานี’’ติ? ‘‘สกฺกายทิฏฺฐึ โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา โอรมฺภาคิยํ [Pg.96] สํโยชนํ เทสิตํ ธาเรมิ; วิจิกิจฺฉํ โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา โอรมฺภาคิยํ สํโยชนํ เทสิตํ ธาเรมิ; สีลพฺพตปรามาสํ โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา โอรมฺภาคิยํ สํโยชนํ เทสิตํ ธาเรมิ; กามจฺฉนฺทํ โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา โอรมฺภาคิยํ สํโยชนํ เทสิตํ ธาเรมิ; พฺยาปาทํ โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา โอรมฺภาคิยํ สํโยชนํ เทสิตํ ธาเรมิ. เอวํ โข อหํ, ภนฺเต, ธาเรมิ ภควตา เทสิตานิ ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานี’’ติ.

මෙසේ වදාළ කල්හි ආයුෂ්මත් මාලුක්‍යපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ඕරම්භාගීය සංයෝජන පහ මම මතක තබාගෙන සිටිමි." "මාලුක්‍යපුත්ත, මා දේශනා කළ ඕරම්භාගීය සංයෝජන පහ ඔබ මතක තබාගෙන සිටින්නේ කෙසේද?" "ස්වාමීනී, සක්කාය දිට්ඨිය ඕරම්භාගීය සංයෝජනයක් ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ බව මම මතක තබාගෙන සිටිමි. ස්වාමීනී, විචිකිච්ඡාව ඕරම්භාගීය සංයෝජනයක් ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ බව මම මතක තබාගෙන සිටිමි. ස්වාමීනී, සීලබ්බතපරාමාසය ඕරම්භාගීය සංයෝජනයක් ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ බව මම මතක තබාගෙන සිටිමි. ස්වාමීනී, කාමච්ඡන්දය ඕරම්භාගීය සංයෝජනයක් ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ බව මම මතක තබාගෙන සිටිමි. ස්වාමීනී, ව්‍යාපාදය ඕරම්භාගීය සංයෝජනයක් ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ බව මම මතක තබාගෙන සිටිමි. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ඕරම්භාගීය සංයෝජන පහ මම මෙසේ මතක තබාගෙන සිටිමි."

‘‘กสฺส โข นาม ตฺวํ, มาลุกฺยปุตฺต, อิมานิ เอวํ ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ เทสิตานิ ธาเรสิ? นนุ, มาลุกฺยปุตฺต, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อิมินา ตรุณูปเมน อุปารมฺเภน อุปารมฺภิสฺสนฺติ? ทหรสฺส หิ, มาลุกฺยปุตฺต, กุมารสฺส มนฺทสฺส อุตฺตานเสยฺยกสฺส สกฺกาโยติปิ น โหติ, กุโต ปนสฺส อุปฺปชฺชิสฺสติ สกฺกายทิฏฺฐิ? อนุเสตฺเววสฺส สกฺกายทิฏฺฐานุสโย. ทหรสฺส หิ, มาลุกฺยปุตฺต, กุมารสฺส มนฺทสฺส อุตฺตานเสยฺยกสฺส ธมฺมาติปิ น โหติ, กุโต ปนสฺส อุปฺปชฺชิสฺสติ ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา? อนุเสตฺเววสฺส วิจิกิจฺฉานุสโย. ทหรสฺส หิ, มาลุกฺยปุตฺต, กุมารสฺส มนฺทสฺส อุตฺตานเสยฺยกสฺส สีลาติปิ น โหติ, กุโต ปนสฺส อุปฺปชฺชิสฺสติ สีเลสุ สีลพฺพตปรามาโส? อนุเสตฺเววสฺส สีลพฺพตปรามาสานุสโย. ทหรสฺส หิ, มาลุกฺยปุตฺต, กุมารสฺส มนฺทสฺส อุตฺตานเสยฺยกสฺส กามาติปิ น โหติ, กุโต ปนสฺส อุปฺปชฺชิสฺสติ กาเมสุ กามจฺฉนฺโท? อนุเสตฺเววสฺส กามราคานุสโย. ทหรสฺส หิ, มาลุกฺยปุตฺต, กุมารสฺส มนฺทสฺส อุตฺตานเสยฺยกสฺส สตฺตาติปิ น โหติ, กุโต ปนสฺส อุปฺปชฺชิสฺสติ สตฺเตสุ พฺยาปาโท? อนุเสตฺเววสฺส พฺยาปาทานุสโย. นนุ, มาลุกฺยปุตฺต, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อิมินา ตรุณูปเมน อุปารมฺเภน อุปารมฺภิสฺสนฺตี’’ติ? เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตสฺส, ภควา, กาโล, เอตสฺส, สุคต, กาโล ยํ ภควา ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ เทเสยฺย. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หานนฺท, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

"මාලුක්‍යපුත්ත, ඔබ කාහට දේශනා කරන ලද මෙවැනි ඕරම්භාගීය සංයෝජන පහක් ගැනද මේ මතක තබාගෙන සිටින්නේ? මාලුක්‍යපුත්ත, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් මේ කුඩා දරුවා පිළිබඳ උපමාව සහිත චෝදනාවෙන් ඔබට දෝෂාරෝපණය නොකරත්ද? මාලුක්‍යපුත්ත, උඩුකුරුව නිදාගන්නා, ඉතා කුඩා, මෝඩ දරුවෙකුට 'සක්කාය' (ආත්මය) යන හැඟීම පවා ඇති නොවේ. එසේ තිබියදී ඔහුට සක්කාය දිට්ඨියක් කොයින් ඇතිවේද? ඔහු තුළ සක්කාය දිට්ඨි අනුසය පවතින්නේමය. මාලුක්‍යපුත්ත, උඩුකුරුව නිදාගන්නා කුඩා දරුවෙකුට 'ධර්ම' පිළිබඳ හැඟීමක් පවා නැත. එසේ තිබියදී ඔහුට ධර්මයන් කෙරෙහි විචිකිච්ඡාවක් කොයින් ඇතිවේද? ඔහු තුළ විචිකිච්ඡා අනුසය පවතින්නේමය. මාලුක්‍යපුත්ත, උඩුකුරුව නිදාගන්නා කුඩා දරුවෙකුට 'සීල' පිළිබඳ හැඟීමක් පවා නැත. එසේ තිබියදී ඔහුට සීලයන් පිළිබඳ සීලබ්බතපරාමාසයක් කොයින් ඇතිවේද? ඔහු තුළ සීලබ්බතපරාමාස අනුසය පවතින්නේමය. මාලුක්‍යපුත්ත, උඩුකුරුව නිදාගන්නා කුඩා දරුවෙකුට 'කාම' පිළිබඳ හැඟීමක් පවා නැත. එසේ තිබියදී ඔහුට කාමයන් කෙරෙහි කාමච්ඡන්දයක් කොයින් ඇතිවේද? ඔහු තුළ කාමරාග අනුසය පවතින්නේමය. මාලුක්‍යපුත්ත, උඩුකුරුව නිදාගන්නා කුඩා දරුවෙකුට 'සත්ත්ව' යන හැඟීම පවා නැත. එසේ තිබියදී ඔහුට සත්ත්වයන් කෙරෙහි ව්‍යාපාදයක් කොයින් ඇතිවේද? ඔහු තුළ ව්‍යාපාද අනුසය පවතින්නේමය. මාලුක්‍යපුත්ත, අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයන් මේ කුඩා දරුවා පිළිබඳ උපමාවෙන් ඔබට දෝෂාරෝපණය නොකරත්ද?" මෙසේ වදාළ කල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඕරම්භාගීය සංයෝජන පහ දේශනා කිරීමට මෙය සුදුසුම කාලයයි. සුගතයන් වහන්ස, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසා භික්ෂූන් වහන්සේලා එය මතක තබාගනු ඇත." "ආනන්ද, එසේ නම් හොඳින් අසාගන්න, මනාව මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි." "එසේය ස්වාමීනී" කියා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

๑๓๐. ‘‘อิธานนฺท[Pg.97], อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อริยานํ อทสฺสาวี อริยธมฺมสฺส อโกวิโท อริยธมฺเม อวินีโต, สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโต สกฺกายทิฏฺฐิปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ สกฺกายทิฏฺฐิปเรเตน; อุปฺปนฺนาย จ สกฺกายทิฏฺฐิยา นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส สา สกฺกายทิฏฺฐิ ถามคตา อปฺปฏิวินีตา โอรมฺภาคิยํ สํโยชนํ. วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ วิจิกิจฺฉาปเรเตน; อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส สา วิจิกิจฺฉา ถามคตา อปฺปฏิวินีตา โอรมฺภาคิยํ สํโยชนํ. สีลพฺพตปรามาสปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ สีลพฺพตปรามาสปเรเตน; อุปฺปนฺนสฺส จ สีลพฺพตปรามาสสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส โส สีลพฺพตปรามาโส ถามคโต อปฺปฏิวินีโต โอรมฺภาคิยํ สํโยชนํ. กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ กามราคปเรเตน; อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส โส กามราโค ถามคโต อปฺปฏิวินีโต โอรมฺภาคิยํ สํโยชนํ. พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ พฺยาปาทปเรเตน; อุปฺปนฺนสฺส จ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. ตสฺส โส พฺยาปาโท ถามคโต อปฺปฏิวินีโต โอรมฺภาคิยํ สํโยชนํ.

130. ආනන්දයෙනි, ආර්යයන් වහන්සේලා නොදක්නා වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි නොහික්මුණු, සත්පුරුෂයන් නොදක්නා වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අදක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි නොහික්මුණු අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජනයා සක්කායදිට්ඨියෙන් පීඩිත වූ ද, සක්කායදිට්ඨියට වසඟ වූ ද සිතින් වාසය කරයි. ඔහු හටගත්තා වූ සක්කායදිට්ඨියෙන් මිදීමේ මාර්ගය (නිස්සරණය) තතු පරිදි තේරුම් නොගනියි. ඔහු තුළ එම සක්කායදිට්ඨිය තදින් මුල් බැසගත්, ප්‍රහීණය නොකළ ඕරම්භාගිය සංයෝජනයක් බවට පත්වෙයි. (එලෙසම) ඔහු විචිකිච්ඡාවෙන් පීඩිත වූ ද, විචිකිච්ඡාවට වසඟ වූ ද සිතින් වාසය කරයි. හටගත්තා වූ විචිකිච්ඡාවෙන් මිදීමේ මාර්ගය තතු පරිදි තේරුම් නොගනියි. ඔහු තුළ එම විචිකිච්ඡාව තදින් මුල් බැසගත්, ප්‍රහීණය නොකළ ඕරම්භාගිය සංයෝජනයක් බවට පත්වෙයි. සීලබ්බතපරාමාසයෙන් පීඩිත වූ ද, සීලබ්බතපරාමාසයට වසඟ වූ ද සිතින් වාසය කරයි. හටගත්තා වූ සීලබ්බතපරාමාසයෙන් මිදීමේ මාර්ගය තතු පරිදි තේරුම් නොගනියි. ඔහු තුළ එම සීලබ්බතපරාමාසය තදින් මුල් බැසගත්, ප්‍රහීණය නොකළ ඕරම්භාගිය සංයෝජනයක් බවට පත්වෙයි. කාමරාගයෙන් පීඩිත වූ ද, කාමරාගයට වසඟ වූ ද සිතින් වාසය කරයි. හටගත්තා වූ කාමරාගයෙන් මිදීමේ මාර්ගය තතු පරිදි තේරුම් නොගනියි. ඔහු තුළ එම කාමරාගය තදින් මුල් බැසගත්, ප්‍රහීණය නොකළ ඕරම්භාගිය සංයෝජනයක් බවට පත්වෙයි. ව්‍යාපාදයෙන් පීඩිත වූ ද, ව්‍යාපාදයට වසඟ වූ ද සිතින් වාසය කරයි. හටගත්තා වූ ව්‍යාපාදයෙන් මිදීමේ මාර්ගය තතු පරිදි තේරුම් නොගනියි. ඔහු තුළ එම ව්‍යාපාදය තදින් මුල් බැසගත්, ප්‍රහීණය නොකළ ඕරම්භාගිය සංයෝජනයක් බවට පත්වෙයි.

๑๓๑. ‘‘สุตวา จ โข, อานนฺท, อริยสาวโก อริยานํ ทสฺสาวี อริยธมฺมสฺส โกวิโท อริยธมฺเม สุวินีโต, สปฺปุริสานํ ทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส โกวิโท สปฺปุริสธมฺเม สุวินีโต น สกฺกายทิฏฺฐิปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น สกฺกายทิฏฺฐิปเรเตน; อุปฺปนฺนาย จ สกฺกายทิฏฺฐิยา นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส สา สกฺกายทิฏฺฐิ สานุสยา ปหียติ. น วิจิกิจฺฉาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น วิจิกิจฺฉาปเรเตน; อุปฺปนฺนาย จ วิจิกิจฺฉาย นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส สา วิจิกิจฺฉา สานุสยา ปหียติ. น สีลพฺพตปรามาสปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น สีลพฺพตปรามาสปเรเตน; อุปฺปนฺนสฺส จ สีลพฺพตปรามาสสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส โส สีลพฺพตปรามาโส สานุสโย ปหียติ. น กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น กามราคปเรเตน; อุปฺปนฺนสฺส จ กามราคสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส โส กามราโค สานุสโย ปหียติ[Pg.98]. น พฺยาปาทปริยุฏฺฐิเตน เจตสา วิหรติ น พฺยาปาทปเรเตน; อุปฺปนฺนสฺส จ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส โส พฺยาปาโท สานุสโย ปหียติ.

131. ආනන්දයෙනි, ආර්යයන් වහන්සේලා දක්නා වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි දක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයෙහි මනාව හික්මුණු, සත්පුරුෂයන් දක්නා වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි දක්ෂ වූ, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි මනාව හික්මුණු ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා සක්කායදිට්ඨියෙන් පීඩිත වූ ද, සක්කායදිට්ඨියට වසඟ වූ ද සිතින් වාසය නොකරයි. ඔහු හටගන්නා වූ සක්කායදිට්ඨියෙන් මිදීමේ මාර්ගය තතු පරිදි තේරුම් ගනියි. ඔහු තුළ එම සක්කායදිට්ඨිය අනුසය (අනුශය) සහිතව ම ප්‍රහීණ වී යයි. (එලෙසම) ඔහු විචිකිච්ඡාවෙන් පීඩිත වූ ද, විචිකිච්ඡාවට වසඟ වූ ද සිතින් වාසය නොකරයි. හටගන්නා වූ විචිකිච්ඡාවෙන් මිදීමේ මාර්ගය තතු පරිදි තේරුම් ගනියි. ඔහු තුළ එම විචිකිච්ඡාව අනුසය සහිතව ම ප්‍රහීණ වී යයි. සීලබ්බතපරාමාසයෙන් පීඩිත වූ ද, සීලබ්බතපරාමාසයට වසඟ වූ ද සිතින් වාසය නොකරයි. හටගන්නා වූ සීලබ්බතපරාමාසයෙන් මිදීමේ මාර්ගය තතු පරිදි තේරුම් ගනියි. ඔහු තුළ එම සීලබ්බතපරාමාසය අනුසය සහිතව ම ප්‍රහීණ වී යයි. කාමරාගයෙන් පීඩිත වූ ද, කාමරාගයට වසඟ වූ ද සිතින් වාසය නොකරයි. හටගන්නා වූ කාමරාගයෙන් මිදීමේ මාර්ගය තතු පරිදි තේරුම් ගනියි. ඔහු තුළ එම කාමරාගය අනුසය සහිතව ම ප්‍රහීණ වී යයි. ව්‍යාපාදයෙන් පීඩිත වූ ද, ව්‍යාපාදයට වසඟ වූ ද සිතින් වාසය නොකරයි. හටගන්නා වූ ව්‍යාපාදයෙන් මිදීමේ මාර්ගය තතු පරිදි තේරුම් ගනියි. ඔහු තුළ එම ව්‍යාපාදය අනුසය සහිතව ම ප්‍රහීණ වී යයි.

๑๓๒. ‘‘โย, อานนฺท, มคฺโค ยา ปฏิปทา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานาย ตํ มคฺคํ ตํ ปฏิปทํ อนาคมฺม ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา ปชหิสฺสติ วาติ – เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, มหโต รุกฺขสฺส ติฏฺฐโต สารวโต ตจํ อจฺเฉตฺวา เผคฺคุํ อจฺเฉตฺวา สารจฺเฉโท ภวิสฺสตีติ – เนตํ ฐานํ วิชฺชติ; เอวเมว โข, อานนฺท, โย มคฺโค ยา ปฏิปทา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานาย ตํ มคฺคํ ตํ ปฏิปทํ อนาคมฺม ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา ปชหิสฺสติ วาติ – เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

132. ආනන්දයෙනි, යම් මඟක්, යම් පිළිවෙතක් ඕරම්භාගිය සංයෝජන පහ ප්‍රහීණය කිරීම පිණිස පවතී ද, එම මඟට, එම පිළිවෙතට නොපැමිණ (එය අනුගමනය නොකොට) ඒ ඕරම්භාගිය සංයෝජන පහ දැනගන්නේ යයි හෝ, දකින්නේ යයි හෝ, ප්‍රහීණය කරන්නේ යයි හෝ කීම සිදු විය නොහැක්කකි. ආනන්දයෙනි, එය හරවත් වූ මහත් වෘක්ෂයක පොත්ත නොසිඳ, එළය නොසිඳ, අරටුව සිඳිය හැකිය යන්න සිදු විය නොහැක්කාක් මෙනි. ආනන්දයෙනි, එසේම යම් මඟක්, යම් පිළිවෙතක් ඕරම්භාගිය සංයෝජන පහ ප්‍රහීණය කිරීම පිණිස පවතී ද, එම මඟට, එම පිළිවෙතට නොපැමිණ ඒ ඕරම්භාගිය සංයෝජන පහ දැනගන්නේ හෝ, දකින්නේ හෝ, ප්‍රහීණය කරන්නේ හෝ යන්න සිදු විය නොහැක්කකි.

‘‘โย จ โข, อานนฺท, มคฺโค ยา ปฏิปทา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานาย ตํ มคฺคํ ตํ ปฏิปทํ อาคมฺม ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา ปชหิสฺสติ วาติ – ฐานเมตํ วิชฺชติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, มหโต รุกฺขสฺส ติฏฺฐโต สารวโต ตจํ เฉตฺวา เผคฺคุํ เฉตฺวา สารจฺเฉโท ภวิสฺสตีติ – ฐานเมตํ วิชฺชติ; เอวเมว โข, อานนฺท, โย มคฺโค ยา ปฏิปทา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานาย ตํ มคฺคํ ตํ ปฏิปทํ อาคมฺม ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา ปชหิสฺสติ วาติ – ฐานเมตํ วิชฺชติ. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, คงฺคา นที ปูรา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อถ ทุพฺพลโก ปุริโส อาคจฺเฉยฺย – ‘อหํ อิมิสฺสา คงฺคาย นทิยา ติริยํ พาหาย โสตํ เฉตฺวา โสตฺถินา ปารํ คจฺฉิสฺสามี’ติ ; โส น สกฺกุเณยฺย คงฺคาย นทิยา ติริยํ พาหาย โสตํ เฉตฺวา โสตฺถินา ปารํ คนฺตุํ. เอวเมว โข, อานนฺท, เยสํ เกสญฺจิ สกฺกายนิโรธาย ธมฺเม เทสิยมาเน จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ นปฺปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ; เสยฺยถาปิ โส ทุพฺพลโก ปุริโส เอวเมเต ทฏฺฐพฺพา. เสยฺยถาปิ, อานนฺท, คงฺคา นที ปูรา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา. อถ พลวา ปุริโส อาคจฺเฉยฺย – ‘อหํ อิมิสฺสา คงฺคาย นทิยา ติริยํ พาหาย [Pg.99] โสตํ เฉตฺวา โสตฺถินา ปารํ คจฺฉิสฺสามี’ติ; โส สกฺกุเณยฺย คงฺคาย นทิยา ติริยํ พาหาย โสตํ เฉตฺวา โสตฺถินา ปารํ คนฺตุํ. เอวเมว โข, อานนฺท, เยสํ เกสญฺจิ สกฺกายนิโรธาย ธมฺเม เทสิยมาเน จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ; เสยฺยถาปิ โส พลวา ปุริโส เอวเมเต ทฏฺฐพฺพา.

ආනන්දයෙනි, පහත් ලෝකයෙහි බැඳ තබන සංයෝජන (ඔරම්භාගීය සංයෝජන) පහ ප්‍රහාණය කිරීම සඳහා යම් මගක්, යම් පිළිවෙතක් ඇද්ද, එම මග සහ එම පිළිවෙත ඇසුරු කොට ඒ ඔරම්භාගීය සංයෝජන පහ දැනගන්නේ ය, දක්නේ ය, ප්‍රහාණය කරන්නේ ය යන මෙය විද්‍යාමාන වන කරුණකි. ආනන්දයෙනි, එය හරවත් වූ, මනාව පිහිටා ඇති මහා වෘක්ෂයක පොත්ත සිඳ, එළය සිඳ, අරටුව සිඳලිය හැකි බව යම් සේ විද්‍යාමාන වේ ද, ආනන්දයෙනි, එලෙසම ඔරම්භාගීය සංයෝජන පහ ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස යම් මගක්, යම් පිළිවෙතක් ඇද්ද, එම මග සහ එම පිළිවෙත ඇසුරු කොට ඒ ඔරම්භාගීය සංයෝජන පහ දැනගන්නේ ය, දක්නේ ය, ප්‍රහාණය කරන්නේ ය යන මෙය විද්‍යාමාන වෙයි. ආනන්දයෙනි, ගංගා නදිය ජලයෙන් පිරී, ඉවුරට සමව, කපුටෙකුට වුව ද පහසුවෙන් පැන් බිය හැකි මට්ටමට තිබියදී, දුබල මිනිසෙකු පැමිණ 'මම මේ ගංගා නදිය හරහා බාහුවෙන් පීනා සුවසේ එතෙර වන්නෙමි' යි පවසන්නේ නම්, ඔහුට එම ගංගා නදිය හරහා බාහුවෙන් පීනා සුවසේ එතෙර වීමට නොහැකි වන්නා සේම; ආනන්දයෙනි, එලෙසම යම් කිසිවෙකුට සක්කාය නිරෝධය පිණිස ධර්මය දේශනා කරන කල්හි, ඔහුගේ සිත එහි නොබැඳේ නම්, නොපහදී නම්, නොපිහිටයි නම්, නොමිදේ නම්, ඒ පුද්ගලයන් අර දුබල මිනිසා මෙන් දත යුතුය. ආනන්දයෙනි, ගංගා නදිය ජලයෙන් පිරී, ඉවුරට සමව, කපුටෙකුට වුව ද පැන් බිය හැකි මට්ටමට තිබියදී, බලවත් මිනිසෙකු පැමිණ 'මම මේ ගංගා නදිය හරහා බාහුවෙන් පීනා සුවසේ එතෙර වන්නෙමි' යි පවසන්නේ නම්, ඔහුට එම ගංගා නදිය හරහා බාහුවෙන් පීනා සුවසේ එතෙර වීමට හැකි වන්නා සේම; ආනන්දයෙනි, එලෙසම යම් කිසිවෙකුට සක්කාය නිරෝධය පිණිස ධර්මය දේශනා කරන කල්හි, ඔහුගේ සිත එහි බැඳේ නම්, පහදී නම්, පිහිටයි නම්, මිදේ නම්, ඒ පුද්ගලයන් අර බලවත් මිනිසා මෙන් දත යුතුය.

๑๓๓. ‘‘กตโม จานนฺท, มคฺโค, กตมา ปฏิปทา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานาย? อิธานนฺท, ภิกฺขุ อุปธิวิเวกา อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานา สพฺพโส กายทุฏฺฐุลฺลานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ รูปคตํ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ เต ธมฺเม อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปติ. โส เตหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปฏิวาเปตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหรติ – ‘เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพาน’นฺติ. โส ตตฺถ ฐิโต อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ; โน เจ อาสวานํ ขยํ ปาปุณาติ เตเนว ธมฺมราเคน ตาย ธมฺมนนฺทิยา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี, อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยมฺปิ โข, อานนฺท, มคฺโค อยํ ปฏิปทา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานาย.

133. ආනන්දයෙනි, ඔරම්භාගීය සංයෝජන පහ ප්‍රහාණය කිරීමේ මග කුමක්ද? පිළිවෙත කුමක්ද? ආනන්දයෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ උපධි විවේකය තුළින්, අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, සියලු ආකාරයෙන් කායික අලසබව සංසිඳුවා ගැනීමෙන්, කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතක්ක විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් පීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු එහි ඇති රූප, වේදනා, සංඥා, සංස්කාර සහ විඤ්ඤාණය යන මේ ධර්මයන් අනිත්‍ය වශයෙන්, දුක් වශයෙන්, රෝග වශයෙන්, ගෙඩියක් වශයෙන්, හුලක් වශයෙන්, ව්‍යසනයක් වශයෙන්, ආබාධයක් වශයෙන්, පර වශයෙන්, බිඳෙන සුළු බව වශයෙන්, ශුන්‍ය වශයෙන් සහ අනාත්ම වශයෙන් මනාව දක්නට ලබයි. ඔහු එම ධර්මයන්ගෙන් සිත මුදවා ගනියි. එම ධර්මයන්ගෙන් සිත මුදවා ගෙන, 'සියලු සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම වූ, සියලු උපධීන් අත්හැරීම වූ, තණ්හාව ක්ෂය වීම වූ, නොඇලීම වූ, නිරෝධය වූ නිවන ශාන්තය, නිවන ප්‍රණීතය' යි අමෘත ධාතුව වෙත සිත මෙහෙයවයි. ඔහු එහි පිහිටා ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමට පැමිණෙයි. ඉදින් ඔහු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමට පත් නොවන්නේ නම්, එම ධර්ම රාගය නිසාම, එම ධර්ම නන්දිය නිසාම, ඔරම්භාගීය සංයෝජන පහ ක්ෂය වීමෙන් ඕපපාතිකව උපත ලබයි. එහිදීම පිරිනිවන් පාන ඔහු, එම ලෝකයෙන් යළි හැරී නොඑන ස්වභාව ඇත්තෙක් වෙයි. ආනන්දයෙනි, ඔරම්භාගීය සංයෝජන පහ ප්‍රහාණය කිරීමේ මග මෙයයි, පිළිවෙත මෙයයි.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ รูปคตํ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ… อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยมฺปิ โข, อานนฺท, มคฺโค อยํ ปฏิปทา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานาย.

ආනන්දයෙනි, නැවත ද මහණ තෙමේ විතක්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්... (පෙ)... ද්විතීයක ධ්‍යානයට... තෘතීයක ධ්‍යානයට... චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු එහි ඇති රූප, වේදනා, සංඥා, සංස්කාර, විඤ්ඤාණ යන ධර්මයන්... (පෙ)... එම ලෝකයෙන් යළි හැරී නොඑන ස්වභාව ඇත්තෙක් වෙයි. ආනන්දයෙනි, ඔරම්භාගීය සංයෝජන පහ ප්‍රහාණය කිරීමේ මග මෙයයි, පිළිවෙත මෙයයි.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ เวทนาคตํ [Pg.100] สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ…เป… อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยมฺปิ โข, อานนฺท, มคฺโค อยํ ปฏิปทา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานาย.

ආනන්දයෙනි, නැවත ද මහණ තෙමේ සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, පටිඝ සංඥාවන් අස්තයට පත් වීමෙන්, නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන්, 'ආකාශය අනන්තය' යි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු එහි ඇති වේදනා, සංඥා, සංස්කාර, විඤ්ඤාණ යන ධර්මයන්... (පෙ)... එම ලෝකයෙන් යළි හැරී නොඑන ස්වභාව ඇත්තෙක් වෙයි. ආනන්දයෙනි, ඔරම්භාගීය සංයෝජන පහ ප්‍රහාණය කිරීමේ මග මෙයයි, පිළිවෙත මෙයයි.

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ…เป… อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยมฺปิ โข, อานนฺท, มคฺโค อยํ ปฏิปทา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานาย.

“ආනන්දයෙනි, නැවතත් භික්ෂුව සියලු ආකාරයෙන්ම ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘විඤ්ඤාණය අනන්තය’ යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු එහි ඇති වේදනා, සංඥා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ යන මේ ධර්මයන්... (පෙ.)... ඒ ලෝකයෙන් නැවත නොඑන ස්වභාව ඇත්තෙක් වෙයි. ආනන්දයෙනි, ඕරම්භාගිය සංයෝජන පහ ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස මේ ද මඟකි, මේ ද පිළිවෙතකි.”

‘‘ปุน จปรํ, อานนฺท, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส ยเทว ตตฺถ โหติ เวทนาคตํ สญฺญาคตํ สงฺขารคตํ วิญฺญาณคตํ…เป… อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยมฺปิ โข, อานนฺท, มคฺโค อยํ ปฏิปทา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานายา’’ติ.

“ආනන්දයෙනි, නැවතත් භික්ෂුව සියලු ආකාරයෙන්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘කිසිවක් නැත’ යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු එහි ඇති වේදනා, සංඥා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ යන මේ ධර්මයන්... (පෙ.)... ඒ ලෝකයෙන් නැවත නොඑන ස්වභාව ඇත්තෙක් වෙයි. ආනන්දයෙනි, ඕරම්භාගිය සංයෝජන පහ ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස මේ ද මඟකි, මේ ද පිළිවෙතකි.”

‘‘เอโส เจ, ภนฺเต, มคฺโค เอสา ปฏิปทา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปหานาย, อถ กิญฺจรหิ อิเธกจฺเจ ภิกฺขู เจโตวิมุตฺติโน เอกจฺเจ ภิกฺขู ปญฺญาวิมุตฺติโน’’ติ? ‘‘เอตฺถ โข ปเนสาหํ, อานนฺท, อินฺทฺริยเวมตฺตตํ วทามี’’ติ.

“ස්වාමීනි, ඕරම්භාගිය සංයෝජන පහ ප්‍රහාණය කිරීම සඳහා මේ මඟ නම්, මේ පිළිවෙත නම්, එසේ තිබියදීත් මෙහි ඇතැම් භික්ෂූන් චේතෝවිමුක්තිය ලැබූවන් වන්නේත්, ඇතැම් භික්ෂූන් ප්‍රඥාවිමුක්තිය ලැබූවන් වන්නේත් කුමන කරුණක් නිසාද?” “ආනන්දයෙනි, මෙහිදී මා පවසන්නේ ඉන්ද්‍රියන්ගේ වෙනස්කම් (ඉන්ද්‍රියවේමත්තතාව) හේතුවෙන් මෙය සිදුවන බවයි.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව මහත් සේ අගය කළහ.

มหามาลุกฺยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ.

හතරවන මහා මාලුක්‍යපුත්ත සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๕. ภทฺทาลิสุตฺตํ

5. භද්දාලි සූත්‍රය

๑๓๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อหํ โข, ภิกฺขเว, เอกาสนโภชนํ ภุญฺชามิ; เอกาสนโภชนํ โข, อหํ, ภิกฺขเว, ภุญฺชมาโน อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานามิ [Pg.101] อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ. เอถ, ตุมฺเหปิ, ภิกฺขเว, เอกาสนโภชนํ ภุญฺชถ; เอกาสนโภชนํ โข, ภิกฺขเว, ตุมฺเหปิ ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานิสฺสถ อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา ภทฺทาลิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหํ โข, ภนฺเต, น อุสฺสหามิ เอกาสนโภชนํ ภุญฺชิตุํ; เอกาสนโภชนญฺหิ เม, ภนฺเต, ภุญฺชโต สิยา กุกฺกุจฺจํ, สิยา วิปฺปฏิสาโร’’ติ. ‘‘เตน หิ ตฺวํ, ภทฺทาลิ, ยตฺถ นิมนฺติโต อสฺสสิ ตตฺถ เอกเทสํ ภุญฺชิตฺวา เอกเทสํ นีหริตฺวาปิ ภุญฺเชยฺยาสิ. เอวมฺปิ โข ตฺวํ, ภทฺทาลิ, ภุญฺชมาโน เอกาสโน ยาเปสฺสสี’’ติ. ‘‘เอวมฺปิ โข อหํ, ภนฺเต, น อุสฺสหามิ ภุญฺชิตุํ; เอวมฺปิ หิ เม, ภนฺเต, ภุญฺชโต สิยา กุกฺกุจฺจํ, สิยา วิปฺปฏิสาโร’’ติ. อถ โข อายสฺมา ภทฺทาลิ ภควตา สิกฺขาปเท ปญฺญาปิยมาเน ภิกฺขุสงฺเฆ สิกฺขํ สมาทิยมาเน อนุสฺสาหํ ปเวเทสิ. อถ โข อายสฺมา ภทฺทาลิ สพฺพํ ตํ เตมาสํ น ภควโต สมฺมุขีภาวํ อทาสิ, ยถา ตํ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย อปริปูรการี.

134. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහණෙනි’ යි භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. ‘ස්වාමීනි’ යි ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක: ‘මහණෙනි, මම එක් වේලක් පමණක් වැළඳීම (එකාසන භෝජනය) කරමි. මහණෙනි, එක් වේලක් වැළඳීමෙන් මම නීරෝගී බව ද, ගිලන් බවින් තොර බව ද, ශරීරයේ සැහැල්ලු බව ද, ශක්තිය ද, පහසු විහරණය ද අත්දකිමි. මහණෙනි, එන්න, ඔබලා ද එක් වේලක් පමණක් වළඳන්න. මහණෙනි, ඔබලා ද එක් වේලක් වැළඳීමෙන් නීරෝගී බව ද, ගිලන් බවින් තොර බව ද, සැහැල්ලු බව ද, ශක්තිය ද, පහසු විහරණය ද අත්දකිනු ඇත.’ මෙසේ වදාළ කල්හි ආයුෂ්මත් භද්දාලි තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: ‘ස්වාමීනි, මට නම් එක් වේලක් පමණක් වැළඳීමට නොහැකිය. ස්වාමීනි, මා එක් වේලක් වැළඳුවහොත් මට ඒ ගැන සැකයක් හා පසුතැවිල්ලක් ඇති විය හැකිය.’ ‘භද්දාලි, එසේ නම් ඔබ යම් තැනක ආරාධනයක් ලැබුවේ නම්, එහිදී කොටසක් වළඳා තවත් කොටසක් ඉතිරි කරගෙන පසුව වළඳන්න. භද්දාලි, එවිට ඔබ එක් ආසනයක (නියමිත වේලාවක) වැළඳීමෙන් යැපෙන්නෙහි ය.’ ‘ස්වාමීනි, එසේ වැළඳීමට ද මට නොහැකිය. ස්වාමීනි, එසේ වැළඳුවත් මට සැකයක් හා පසුතැවිල්ලක් ඇති වනු ඇත.’ ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශික්ෂා පද පනවද්දී සහ භික්ෂු සංඝයා ශික්ෂාවන් සමාදන් වෙද්දී, ආයුෂ්මත් භද්දාලි තෙරණුවෝ තමන්ට එය කළ නොහැකි බව (නොකැමැත්ත) ප්‍රකාශ කළහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් භද්දාලි තෙරණුවෝ මුළු වස් තුන් මාසය පුරාම, ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ නොකරන අයෙකු මෙන්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවීමට නොපැමිණියහ.

๑๓๕. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ภควโต จีวรกมฺมํ กโรนฺติ – นิฏฺฐิตจีวโร ภควา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมิสฺสตีติ. อถ โข อายสฺมา ภทฺทาลิ เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เตหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ภทฺทาลึ เต ภิกฺขู เอตทโวจุํ – ‘‘อิทํ โข, อาวุโส ภทฺทาลิ, ภควโต จีวรกมฺมํ กรียติ. นิฏฺฐิตจีวโร ภควา เตมาสจฺจเยน จาริกํ ปกฺกมิสฺสติ. อิงฺฆาวุโส ภทฺทาลิ, เอตํ โทสกํ สาธุกํ มนสิ กโรหิ, มา เต ปจฺฉา ทุกฺกรตรํ อโหสี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อายสฺมา ภทฺทาลิ เตสํ ภิกฺขูนํ ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ภทฺทาลิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, โยหํ ภควตา สิกฺขาปเท ปญฺญาปิยมาเน ภิกฺขุสงฺเฆ สิกฺขํ สมาทิยมาเน อนุสฺสาหํ ปเวเทสึ. ตสฺส เม, ภนฺเต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึ สํวรายา’’ติ.

135. එසමයෙහි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා සිවුරු මැසීමේ කටයුතුවල නිරතව සිටියහ. ‘සිවුරු මැසීම අවසන් වූ පසු වස් තුන් මාසය ඇවෑමෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චාරිකාවෙහි වඩිනා සේක’ යි ඔවුහු කල්පනා කළහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් භද්දාලි තෙරණුවෝ ඒ භික්ෂූන් සිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ ඒ භික්ෂූන් සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණහ. පිළිසඳර කතා පවත්වා නිමවා එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් භද්දාලි තෙරණුවන්ට ඒ භික්ෂූහු මෙසේ පැවසූහ: ‘ඇවැත් භද්දාලිය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙනුවෙන් මේ සිවුරු මසන කටයුතු කෙරෙමින් පවතී. සිවුරු මැසීම අවසන් වූ පසු වස් තුන් මාසය ඇවෑමෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චාරිකාවෙහි වඩිනා සේක. ඇවැත් භද්දාලිය, මැනවින් මේ වරද ගැන කල්පනා කරන්න. පසුව මෙය ඔබට වඩාත් අපහසු කරුණක් කර නොගන්න.’ ‘ඇවැත්නි, ඉතා යහපත්’ යයි ආයුෂ්මත් භද්දාලි තෙරණුවෝ ඒ භික්ෂූන්ට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් භද්දාලි තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: ‘ස්වාමීනි, මෝඩයෙකු මෙන්, මුළා වූවෙකු මෙන්, අදක්ෂයෙකු මෙන් මගෙන් වරදක් සිදු විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශික්ෂා පද පනවද්දී සහ භික්ෂු සංඝයා ශික්ෂාවන් සමාදන් වෙද්දී මම උත්සාහ නොකරන බව ප්‍රකාශ කළෙමි. ස්වාමීනි, මගේ ඒ වරද වරදක් ලෙස පිළිගෙන මතු සංවරය පිණිස මට සමාව දෙන සේක්වා!’

‘‘ตคฺฆ [Pg.102] ตฺวํ, ภทฺทาลิ, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยํ ตฺวํ มยา สิกฺขาปเท ปญฺญาปิยมาเน ภิกฺขุสงฺเฆ สิกฺขํ สมาทิยมาเน อนุสฺสาหํ ปเวเทสิ. สมโยปิ โข เต, ภทฺทาลิ, อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสิ – ‘ภควา โข สาวตฺถิยํ วิหรติ, ภควาปิ มํ ชานิสฺสติ – ภทฺทาลิ นาม ภิกฺขุ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย อปริปูรการี’ติ. อยมฺปิ โข เต, ภทฺทาลิ, สมโย อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสิ. สมโยปิ โข เต, ภทฺทาลิ, อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสิ – ‘สมฺพหุลา โข ภิกฺขุ สาวตฺถิยํ วสฺสํ อุปคตา, เตปิ มํ ชานิสฺสนฺติ – ภทฺทาลิ นาม ภิกฺขุ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย อปริปูรการี’ติ. อยมฺปิ โข เต, ภทฺทาลิ, สมโย อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสิ. สมโยปิ โข เต, ภทฺทาลิ, อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสิ – ‘สมฺพหุลา โข ภิกฺขุนิโย สาวตฺถิยํ วสฺสํ อุปคตา, ตาปิ มํ ชานิสฺสนฺติ – ภทฺทาลิ นาม ภิกฺขุ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย อปริปูรการี’ติ. อยมฺปิ โข เต, ภทฺทาลิ, สมโย อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสิ. สมโยปิ โข เต, ภทฺทาลิ, อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสิ – ‘สมฺพหุลา โข อุปาสกา สาวตฺถิยํ ปฏิวสนฺติ, เตปิ มํ ชานิสฺสนฺติ – ภทฺทาลิ นาม ภิกฺขุ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย อปริปูรการี’ติ. อยมฺปิ โข เต, ภทฺทาลิ, สมโย อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสิ. สมโยปิ โข เต, ภทฺทาลิ, อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสิ – ‘สมฺพหุลา โข อุปาสิกา สาวตฺถิยํ ปฏิวสนฺติ, ตาปิ มํ ชานิสฺสนฺติ – ภทฺทาลิ นาม ภิกฺขุ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย อปริปูรการี’ติ. อยมฺปิ โข เต, ภทฺทาลิ, สมโย อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสิ. สมโยปิ โข เต, ภทฺทาลิ, อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสิ – ‘สมฺพหุลา โข นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา สาวตฺถิยํ วสฺสํ อุปคตา, เตปิ มํ ชานิสฺสนฺติ – ภทฺทาลิ นาม ภิกฺขุ สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก เถรญฺญตโร ภิกฺขุ สาสเน สิกฺขาย อปริปูรการี’ติ. อยมฺปิ โข เต, ภทฺทาลิ, สมโย อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสี’’ติ.

“භද්දාලිය, මා විසින් ශික්ෂා පදයක් පනවනු ලබද්දී, භික්ෂු සංඝයා එම ශික්ෂාවන් සමාදන් වෙද්දී, ඔබ යම් උත්සාහයක් නැතිකමක් (අකමැත්තක්) ප්‍රකාශ කළාද, එය සැබවින්ම අඥානයෙකු මෙන්, මුළා වූවෙකු මෙන්, අදක්ෂයෙකු මෙන් ඔබ අතින් සිදු වූ වරදකි. භද්දාලිය, එකල ඔබට මේ කරුණු අවබෝධ නොවීය: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සේක, උන්වහන්සේ ද මා ගැන “භද්දාලි නම් භික්ෂුව ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ නොකරන්නෙකි” යි දැනගන්නා සේක’ යනුයි. භද්දාලිය, ඔබට මේ කරුණ අවබෝධ නොවීය. භද්දාලිය, ඔබට මේ කරුණ ද අවබෝධ නොවීය: ‘බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සැවැත් නුවර වස් සමාදන්ව සිටින සේක, උන්වහන්සේලා ද මා ගැන “භද්දාලි නම් භික්ෂුව ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ නොකරන්නෙකි” යි දැනගන්නා සේක’ යනුයි. භද්දාලිය, ඔබට මේ කරුණ ද අවබෝධ නොවීය. භද්දාලිය, ඔබට මේ කරුණ ද අවබෝධ නොවීය: ‘බොහෝ භික්ෂුණීන් වහන්සේලා සැවැත් නුවර වස් සමාදන්ව සිටින සේක, උන්වහන්සේලා ද මා ගැන “භද්දාලි නම් භික්ෂුව ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ නොකරන්නෙකි” යි දැනගන්නා සේක’ යනුයි. භද්දාලිය, ඔබට මේ කරුණ ද අවබෝධ නොවීය. භද්දාලිය, ඔබට මේ කරුණ ද අවබෝධ නොවීය: ‘බොහෝ උපාසකවරු සැවැත් නුවර වාසය කරති, ඔවුන් ද මා ගැන “භද්දාලි නම් භික්ෂුව ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ නොකරන්නෙකි” යි දැනගන්නාහුය’ යනුයි. භද්දාලිය, ඔබට මේ කරුණ ද අවබෝධ නොවීය. භද්දාලිය, ඔබට මේ කරුණ ද අවබෝධ නොවීය: ‘බොහෝ උපාසිකාවෝ සැවැත් නුවර වාසය කරති, ඔවුන් ද මා ගැන “භද්දාලි නම් භික්ෂුව ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ නොකරන්නෙකි” යි දැනගන්නාහුය’ යනුයි. භද්දාලිය, ඔබට මේ කරුණ ද අවබෝධ නොවීය. භද්දාලිය, ඔබට මේ කරුණ ද අවබෝධ නොවීය: ‘බොහෝ නානා තීර්ථක ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සැවැත් නුවර වස් සමාදන්ව සිටිති, ඔවුන් ද මා ගැන “ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ එක්තරා මහලු භික්ෂුවක් වන භද්දාලි නම් භික්ෂුව ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ නොකරන්නෙකි” යි දැනගන්නාහුය’ යනුයි. භද්දාලිය, ඔබට මේ කරුණ ද අවබෝධ නොවීය.”

‘‘อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, โยหํ ภควตา สิกฺขาปเท ปญฺญาปิยมาเน ภิกฺขุสงฺเฆ สิกฺขํ สมาทิยมาเน อนุสฺสาหํ ปเวเทสึ. ตสฺส เม, ภนฺเต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึ สํวรายา’’ติ. ‘‘ตคฺฆ ตฺวํ, ภทฺทาลิ, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยํ ตฺวํ มยา สิกฺขาปเท [Pg.103] ปญฺญาปิยมาเน ภิกฺขุสงฺเฆ สิกฺขํ สมาทิยมาเน อนุสฺสาหํ ปเวเทสิ’’.

“ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ශික්ෂා පදයක් පනවනු ලබද්දී, භික්ෂු සංඝයා එම ශික්ෂාවන් සමාදන් වෙද්දී, යම් මම අකමැත්තක් ප්‍රකාශ කළෙම්ද, එය අඥානයෙකු මෙන්, මුළා වූවෙකු මෙන්, අදක්ෂයෙකු මෙන් මා අතින් සිදු වූ වරදකි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ ඒ වරද වරදක් ලෙස පිළිගෙන, මතු සංවරය පිණිස මට සමාව දෙන සේක්වා.” “භද්දාලිය, මා විසින් ශික්ෂා පදයක් පනවනු ලබද්දී, භික්ෂු සංඝයා එම ශික්ෂාවන් සමාදන් වෙද්දී, ඔබ යම් අකමැත්තක් ප්‍රකාශ කළාද, එය සැබවින්ම අඥානයෙකු මෙන්, මුළා වූවෙකු මෙන්, අදක්ෂයෙකු මෙන් ඔබ අතින් සිදු වූ වරදකි.”

๑๓๖. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ภทฺทาลิ, อิธสฺส ภิกฺขุ อุภโตภาควิมุตฺโต, ตมหํ เอวํ วเทยฺยํ – ‘เอหิ เม ตฺวํ, ภิกฺขุ, ปงฺเก สงฺกโม โหหี’ติ, อปิ นุ โข โส สงฺกเมยฺย วา อญฺเญน วา กายํ สนฺนาเมยฺย, ‘โน’ติ วา วเทยฺยา’’ติ?

136. “භද්දාලිය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ශාසනයෙහි යම් භික්ෂුවක් උභතෝභාග විමුක්ත (අරූප සමාපත්ති හා මාර්ග ඵල යන දෙපසින්ම මිදුණු) වූයේ නම්, මම ඔහුට මෙසේ කියන්නෙමි: ‘මහණ, මෙහි එන්න, මඩ වගුර තරණය කිරීමට මට ඒදණ්ඩක් (පාලමක්) වන්න’ කියා. එවිට ඔහු එම මඩේ බැසීමට අකමැති වන්නෙහිද? නැතහොත් සිරුර වෙනත් අතකට හරවන්නෙහිද? එසේත් නැතිනම් ‘බැහැ’ යි පවසන්නෙහිද?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“ස්වාමීනි, එය එසේ සිදු නොවේ.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ภทฺทาลิ, อิธสฺส ภิกฺขุ ปญฺญาวิมุตฺโต… กายสกฺขิ… ทิฏฺฐิปฺปตฺโต… สทฺธาวิมุตฺโต… ธมฺมานุสารี… สทฺธานุสารี, ตมหํ เอวํ วเทยฺยํ – ‘เอหิ เม ตฺวํ, ภิกฺขุ, ปงฺเก สงฺกโม โหหี’ติ, อปิ นุ โข โส สงฺกเมยฺย วา อญฺเญน วา กายํ สนฺนาเมยฺย, ‘โน’ติ วา วเทยฺยา’’ติ?

“භද්දාලිය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ශාසනයෙහි යම් භික්ෂුවක් ප්‍රඥා විමුක්ත වූයේ නම්... කායසක්ඛී වූයේ නම්... දිට්ඨිප්පත්ත වූයේ නම්... සද්ධා විමුක්ත වූයේ නම්... ධම්මානුසාරී වූයේ නම්... සද්ධානුසාරී වූයේ නම්, මම ඔහුට මෙසේ කියන්නෙමි: ‘මහණ, මෙහි එන්න, මඩ වගුර තරණය කිරීමට මට ඒදණ්ඩක් වන්න’ කියා. එවිට ඔහු එම මඩේ බැසීමට අකමැති වන්නෙහිද? නැතහොත් සිරුර වෙනත් අතකට හරවන්නෙහිද? එසේත් නැතිනම් ‘බැහැ’ යි පවසන්නෙහිද?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“ස්වාමීනි, එය එසේ සිදු නොවේ.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ภทฺทาลิ, อปิ นุ ตฺวํ, ภทฺทาลิ, ตสฺมึ สมเย อุภโตภาควิมุตฺโต วา โหสิ ปญฺญาวิมุตฺโต วา กายสกฺขิ วา ทิฏฺฐิปฺปตฺโต วา สทฺธาวิมุตฺโต วา ธมฺมานุสารี วา สทฺธานุสารี วา’’ติ?

“භද්දාලිය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? භද්දාලිය, එකල ඔබ උභතෝභාග විමුක්ත වූවෙක්ද, ප්‍රඥා විමුක්ත වූවෙක්ද, කායසක්ඛී වූවෙක්ද, දිට්ඨිප්පත්ත වූවෙක්ද, සද්ධා විමුක්ත වූවෙක්ද, ධම්මානුසාරී වූවෙක්ද, නැතහොත් සද්ධානුසාරී වූවෙක්ද?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ.”

‘‘นนุ ตฺวํ, ภทฺทาลิ, ตสฺมึ สมเย ริตฺโต ตุจฺโฉ อปรทฺโธ’’ติ?

“භද්දාලිය, එකල ඔබ (ආර්ය ගුණයෙන්) හිස් වූ, තුච්ඡ වූ, වරදවා ගත් අයෙකු වූවා නොවේද?”

‘‘เอวํ, ภนฺเต. อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, โยหํ ภควตา สิกฺขาปเท ปญฺญาปิยมาเน ภิกฺขุสงฺเฆ สิกฺขํ สมาทิยมาเน อนุสฺสาหํ ปเวเทสึ. ตสฺส เม, ภนฺเต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึ สํวรายา’’ติ. ‘‘ตคฺฆ ตฺวํ, ภทฺทาลิ, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยํ ตฺวํ มยา สิกฺขาปเท ปญฺญาปิยมาเน ภิกฺขุสงฺเฆ สิกฺขํ สมาทิยมาเน อนุสฺสาหํ ปเวเทสิ. ยโต จ โข ตฺวํ, ภทฺทาลิ, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรสิ, ตํ เต มยํ ปฏิคฺคณฺหาม. วุทฺธิเหสา, ภทฺทาลิ, อริยสฺส วินเย โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ, อายตึ สํวรํ อาปชฺชติ’’.

“ස්වාමීනි, එය එසේමයි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ශික්ෂා පදයක් පනවනු ලබන කල්හි, භික්ෂු සංඝයා ශික්ෂාව සමාදන් වන කල්හි, මම යම් උත්සාහයක් නොදැක්වීමක් (අකීකරුකමක්) ප්‍රකාශ කළෙම්ද, එය මෝඩයෙකු මෙන් ද, මුළා වූවෙකු මෙන් ද, අදක්ෂයෙකු මෙන් ද මගෙන් සිදු වූ වරදකි. ස්වාමීනි, මතු සංවරය පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ ඒ වරද වරදක් ලෙස පිළිගන්නා සේක්වා” යි සැළ කළේය. “භද්දාලිය, සැබවින්ම මා විසින් ශික්ෂා පදයක් පනවනු ලබන කල්හි, භික්ෂු සංඝයා ශික්ෂාව සමාදන් වන කල්හි, තොප යම් උත්සාහයක් නොදැක්වීමක් ප්‍රකාශ කළේ නම්, එය මෝඩයෙකු මෙන් ද, මුළා වූවෙකු මෙන් ද, අදක්ෂයෙකු මෙන් ද තොප අතින් සිදු වූ වරදකි. භද්දාලිය, යම් හෙයකින් තොප වරද වරදක් ලෙස දැක ධර්මානුකූලව පිළියම් කෙරේ ද, අපි තොපගේ ඒ වරද පිළිගනිමු. භද්දාලිය, යමෙක් වරද වරදක් ලෙස දැක ධර්මානුකූලව පිළියම් කොට මතු සංවරයට පැමිණේ ද, මෙය ආර්ය විනයෙහි දියුණුවකි.”

๑๓๗. ‘‘อิธ, ภทฺทาลิ, เอกจฺโจ ภิกฺขุ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย อปริปูรการี โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภเชยฺยํ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. อปฺเปว นามาหํ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกเรยฺย’นฺติ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ [Pg.104] กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. ตสฺส ตถาวูปกฏฺฐสฺส วิหรโต สตฺถาปิ อุปวทติ, อนุวิจฺจปิ วิญฺญู สพฺรหฺมจารี อุปวทนฺติ, เทวตาปิ อุปวทนฺติ, อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ. โส สตฺถาราปิ อุปวทิโต, อนุวิจฺจปิ วิญฺญูหิ สพฺรหฺมจารีหิ อุปวทิโต, เทวตาหิปิ อุปวทิโต, อตฺตนาปิ อตฺตานํ อุปวทิโต น อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกโรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ ตํ, ภทฺทาลิ, โหติ ยถา ตํ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย อปริปูรการิสฺส.

137. “භද්දාලිය, මෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ නොකරන්නෙකු වෙයි. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘මම ආරණ්‍යය, රුක්මුල, පර්වත, කන්දර, ගිරිගුහා, සොහොන්, වනපෙත්, එළිමහන්, පිදුරු ගොඩවල් වැනි විවේකී සේනාසනයක් ඇසුරු කරන්නෙම් නම් මැනවි. එවිට මම උත්තරී මනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ ආර්යයන්ට සුදුසු විශේෂිත ඤාණදර්ශනයක් සාක්ෂාත් කරන්නෙම් නම් මැනවි’ කියායි. ඔහු එවැනි විවේකී සේනාසනයක් ඇසුරු කරයි. එසේ හුදෙකලාව වසන ඔහුට ශාස්තෘන් වහන්සේ ද දොස් පවරති. නුවණැති සබ්‍රහ්මචාරීහු ද කරුණු විමසා බලා දොස් පවරති. දෙවියෝ ද දොස් පවරති. තමා ද තමාට දොස් පවරා ගනී. ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් ද දොස් ලැබූ, නුවණැති සබ්‍රහ්මචාරීන්ගෙන් ද විමසා බලා දොස් ලැබූ, දෙවියන්ගෙන් ද දොස් ලැබූ, තමා විසින් ද තමාට දොස් පවරා ගත් ඒ භික්ෂුව උත්තරී මනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ ආර්යයන්ට සුදුසු විශේෂිත ඤාණදර්ශනයක් සාක්ෂාත් නොකරයි. ඊට හේතුව කුමක්ද? භද්දාලිය, ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ නොකරන්නෙකුට සිදුවන්නේ ඔය ආකාරයම බැවිනි.”

๑๓๘. ‘‘อิธ ปน, ภทฺทาลิ, เอกจฺโจ ภิกฺขุ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย ปริปูรการี โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘ยํนูนาหํ วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภเชยฺยํ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. อปฺเปว นามาหํ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกเรยฺย’นฺติ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. ตสฺส ตถาวูปกฏฺฐสฺส วิหรโต สตฺถาปิ น อุปวทติ, อนุวิจฺจปิ วิญฺญู สพฺรหฺมจารี น อุปวทนฺติ, เทวตาปิ น อุปวทนฺติ, อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ. โส สตฺถาราปิ อนุปวทิโต, อนุวิจฺจปิ วิญฺญูหิ สพฺรหฺมจารีหิ อนุปวทิโต, เทวตาหิปิ อนุปวทิโต, อตฺตนาปิ อตฺตานํ อนุปวทิโต อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สจฺฉิกโรติ. โส วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ ตํ, ภทฺทาลิ, โหติ ยถา ตํ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย ปริปูรการิสฺส.

138. “භද්දාලිය, එහෙත් මෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ කරන්නෙකු වෙයි. ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘මම ආරණ්‍යය, රුක්මුල, පර්වත, කන්දර, ගිරිගුහා, සොහොන්, වනපෙත්, එළිමහන්, පිදුරු ගොඩවල් වැනි විවේකී සේනාසනයක් ඇසුරු කරන්නෙම් නම් මැනවි. එවිට මම උත්තරී මනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ ආර්යයන්ට සුදුසු විශේෂිත ඤාණදර්ශනයක් සාක්ෂාත් කරන්නෙම් නම් මැනවි’ කියායි. ඔහු එවැනි විවේකී සේනාසනයක් ඇසුරු කරයි. එසේ හුදෙකලාව වසන ඔහුට ශාස්තෘන් වහන්සේ දොස් නොපවරති. නුවණැති සබ්‍රහ්මචාරීහු ද කරුණු විමසා බලා දොස් නොපවරති. දෙවියෝ ද දොස් නොපවරති. තමා ද තමාට දොස් පවරා නොගනී. ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් දොස් නොලැබූ, නුවණැති සබ්‍රහ්මචාරීන්ගෙන් ද විමසා බලා දොස් නොලැබූ, දෙවියන්ගෙන් ද දොස් නොලැබූ, තමා විසින් ද තමාට දොස් පවරා නොගත් ඒ භික්ෂුව උත්තරී මනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ ආර්යයන්ට සුදුසු විශේෂිත ඤාණදර්ශනයක් සාක්ෂාත් කරයි. ඒ භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ විචාර සහිත වූ විවේකයෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම දැහැනට පැමිණ වාසය කරයි. ඊට හේතුව කුමක්ද? භද්දාලිය, ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ කරන්නෙකුට සිදුවන්නේ ඔය ආකාරයම බැවිනි.”

๑๓๙. ‘‘ปุน จปรํ, ภทฺทาลิ, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ ตํ, ภทฺทาลิ, โหติ ยถา ตํ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย ปริปูรการิสฺส.

139. “නැවත ද භද්දාලිය, භික්ෂුව විතර්ක විචාරයන්ගේ සන්සිඳීමෙන්, සිත ඇතුළත පැහැදීම ඇති කරන, සිතේ ඒකාග්‍ර බව ඇති, විතර්ක රහිත වූ විචාර රහිත වූ සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති දෙවන දැහැනට පැමිණ වාසය කරයි. ඊට හේතුව කුමක්ද? භද්දාලිය, ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ කරන්නෙකුට සිදුවන්නේ ඔය ආකාරයම බැවිනි.”

‘‘ปุน จปรํ, ภทฺทาลิ, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ, สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ [Pg.105] อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ ตํ, ภทฺทาลิ, โหติ ยถา ตํ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย ปริปูรการิสฺส.

“නැවත ද භද්දාලිය, භික්ෂුව ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇල්මෙන් උපේක්ෂා සහගතව වාසය කරයි. සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්ත වූයේ, කයෙන් සැපයක් ද විඳියි. ‘උපේක්ෂා සහගතව, සිහියෙන් යුතුව සැප විහරණය ඇත්තෙකැයි’ ආර්යයෝ යමෙකු ගැන පවසත් ද, ඒ තුන්වන දැහැනට පැමිණ වාසය කරයි. ඊට හේතුව කුමක්ද? භද්දාලිය, ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ කරන්නෙකුට සිදුවන්නේ ඔය ආකාරයම බැවිනි.”

‘‘ปุน จปรํ, ภทฺทาลิ, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ ตํ, ภทฺทาลิ, โหติ ยถา ตํ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย ปริปูรการิสฺส.

“නැවත ද භද්දාලිය, භික්ෂුව සැපය ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, දුක ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, පළමුකොටම සොම්නස් දොම්නස් දෙක අස්තයට යාමෙන්, දුක් ද නොවන සැප ද නොවන උපේක්ෂාවෙන් හා සිහියෙන් පිරිසිදු වූ සතරවන දැහැනට පැමිණ වාසය කරයි. ඊට හේතුව කුමක්ද? භද්දාලිය, ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ කරන්නෙකුට සිදුවන්නේ ඔය ආකාරයම බැවිනි.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ ตํ, ภทฺทาลิ, โหติ ยถา ตํ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย ปริปูรการิสฺส.

ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර බවට පත් වූ, නොසැලෙන බවට (ආනෙඤ්ජප්‍රාප්ත) පත් වූ කල්හි, පූර්වේනිවාසානුස්සති ඥානය (පෙර විසූ ජාති සිහි කිරීමේ ඥානය) පිණිස සිත මෙහෙයවයි. ඔහු විවිධ ආකාර වූ පූර්වේනිවාසයන් සිහි කරයි. එනම්, එක් ජාතියක්, ජාතීන් දෙකක් ආදී වශයෙන් සියලු ආකාර හා සියලු විස්තර සහිතව විවිධ ආකාර වූ පූර්වේනිවාසයන් සිහි කරයි. භද්දාලිය, එයට හේතුව කුමක්ද? ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාව සම්පූර්ණ කරන්නාට මෙබඳු ප්‍රතිඵලයක් හිමි වන බැවිනි.

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา…เป… วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา…เป… สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ ตํ, ภทฺทาลิ, โหติ ยถา ตํ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย ปริปูรการิสฺส.

ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර බවට පත් වූ, නොසැලෙන බවට පත් වූ කල්හි, සත්වයන්ගේ චුති-උප්පත්ති පිළිබඳ ඥානය පිණිස සිත මෙහෙයවයි. ඔහු පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය ඇසින් (දිබ්බචක්ඛු ඥානයෙන්) චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, ලස්සන වූ ද, අවලස්සන වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද සත්වයන් දකියි. කර්මානුරූපව සැරිසරන සත්වයන් මෙසේ දැනගනියි: 'පින්වත්නි, මේ සත්වයන් වනාහි කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ... අපාය වූ, විනිපාත වූ නිරයට පැමිණියහ. පින්වත්නි, මේ සත්වයන් වනාහි කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ... සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණියහ' යි මෙසේ පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය ඇසින්... කර්මානුරූපව සැරිසරන සත්වයන් දැනගනියි. භද්දාලිය, එයට හේතුව කුමක්ද? ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාව සම්පූර්ණ කරන්නාට මෙබඳු ප්‍රතිඵලයක් හිමි වන බැවිනි.

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ [Pg.106] อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ ตํ, ภทฺทาลิ, โหติ ยถา ตํ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย ปริปูรการิสฺสา’’ติ.

ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර බවට පත් වූ, නොසැලෙන බවට පත් වූ කල්හි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමේ ඥානය පිණිස සිත මෙහෙයවයි. ඔහු 'මේ දුකයි' කියා තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි, 'මේ දුක් ඉපදීමේ හේතුවයි' කියා තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි, 'මේ දුක් නැති කිරීමයි' කියා තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි, 'මේ දුක් නැති කිරීමේ මාවතයි' කියා තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. 'මේවා ආශ්‍රවයන්ය' කියා තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි, 'මේ ආශ්‍රවයන්ගේ හේතුවයි' කියා තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි, 'මේ ආශ්‍රවයන්ගේ නැති කිරීමයි' කියා තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි, 'මේ ආශ්‍රවයන්ගේ නැති කිරීමේ මාවතයි' කියා තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගනියි. මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ ඔහුගේ සිත කාමාශ්‍රවයන්ගෙන් ද මිදෙයි, භවාශ්‍රවයන්ගෙන් ද මිදෙයි, අවිජ්ජාශ්‍රවයන්ගෙන් ද මිදෙයි. මිදුණු කල්හි 'මිදුණේය' යන ඥානය ඇති වෙයි. 'ජාතිය ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි' ඔහු දැනගනියි. භද්දාලිය, එයට හේතුව කුමක්ද? ශාස්තෘ ශාසනයෙහි ශික්ෂාව සම්පූර්ණ කරන්නාට මෙබඳු ප්‍රතිඵලයක් හිමි වන බැවිනි.

๑๔๐. เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา ภทฺทาลิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺจํ ภิกฺขุํ ปสยฺห ปสยฺห การณํ กโรนฺติ? โก ปน, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน มิเธกจฺจํ ภิกฺขุํ โน ตถา ปสยฺห ปสยฺห การณํ กโรนฺตี’’ติ? ‘‘อิธ, ภทฺทาลิ, เอกจฺโจ ภิกฺขุ อภิณฺหาปตฺติโก โหติ อาปตฺติพหุโล. โส ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, น สมฺมา วตฺตติ, น โลมํ ปาเตติ, น เนตฺถารํ วตฺตติ, ‘เยน สงฺโฆ อตฺตมโน โหติ ตํ กโรมี’ติ นาห. ตตฺร, ภทฺทาลิ, ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อภิณฺหาปตฺติโก อาปตฺติพหุโล. โส ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, น สมฺมา วตฺตติ, น โลมํ ปาเตติ, น เนตฺถารํ วตฺตติ, ‘เยน สงฺโฆ อตฺตมโน โหติ ตํ กโรมี’ติ นาห. สาธุ วตายสฺมนฺโต อิมสฺส ภิกฺขุโน ตถา ตถา อุปปริกฺขถ ยถาสฺสิทํ อธิกรณํ น ขิปฺปเมว วูปสเมยฺยาติ. ตสฺส โข เอวํ, ภทฺทาลิ, ภิกฺขุโน ภิกฺขู ตถา ตถา อุปปริกฺขนฺติ ยถาสฺสิทํ อธิกรณํ น ขิปฺปเมว วูปสมฺมติ.

140. මෙසේ වදාළ කල්හි, ආයුෂ්මත් භද්දාලි ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක කෙරෙහි නැවත නැවතත් කරුණු දක්වමින් තදින් නිග්‍රහ කිරීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද? ස්වාමීනි, තවත් ඇතැම් භික්ෂුවක කෙරෙහි එසේ තදින් නිග්‍රහ නොකිරීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?" "භද්දාලිය, මෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් නිතර නිතර ඇවැත්වලට පත්වන, බොහෝ ඇවැත් ඇති අයෙකු වෙයි. භික්ෂූන් විසින් ඔහුට අවවාද කරනු ලබන විට, ඔහු එකක් ඇසූ විට තවෙකක් පවසා කරුණු වසයි, කතාව වෙනතකට යොමු කරයි, ක්‍රෝධය, ද්වේෂය හා නොසතුට පල කරයි. නිවැරදිව පිළිපදින්නේ නැත, යටහත් වන්නේ නැත, ඇවැතින් මිදීමේ පිළිවෙතෙහි හැසිරෙන්නේ නැත, 'සංඝයා සතුටු වන දෙයක් කරමි' යි පවසන්නේ ද නැත. භද්දාලිය, එහිදී භික්ෂූන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: 'ඇවැත්නි, මේ භික්ෂුව නිතර ඇවැත්වලට පත්වන, බොහෝ ඇවැත් ඇති අයෙකි. අවවාද කරන විට ඔහු කරුණු මඟහරියි... සංඝයා සතුටු වන දෙයක් කරමි යි පවසන්නේ ද නැත. පින්වතුනි, මේ භික්ෂුව පිළිබඳව මේ අධිකරණය ඉක්මනින් සංසිඳෙන්නේ නැති ආකාරයට විමසා බලත්වා!' භද්දාලිය, එවිට ඒ භික්ෂූන් ඒ භික්ෂුව පිළිබඳව එම අධිකරණය ඉක්මනින් සංසිඳෙන්නේ නැති ආකාරයට විමසා බලති."

๑๔๑. ‘‘อิธ ปน, ภทฺทาลิ, เอกจฺโจ ภิกฺขุ อภิณฺหาปตฺติโก โหติ อาปตฺติพหุโล. โส ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน นาญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ, พหิทฺธา กถํ น อปนาเมติ, น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ‘เยน สงฺโฆ อตฺตมโน [Pg.107] โหติ ตํ กโรมี’ติ อาห. ตตฺร, ภทฺทาลิ, ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อภิณฺหาปตฺติโก อาปตฺติพหุโล. โส ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน นาญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ, พหิทฺธา กถํ น อปนาเมติ, น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ‘เยน สงฺโฆ อตฺตมโน โหติ ตํ กโรมี’ติ อาห. สาธุ วตายสฺมนฺโต, อิมสฺส ภิกฺขุโน ตถา ตถา อุปปริกฺขถ ยถาสฺสิทํ อธิกรณํ ขิปฺปเมว วูปสเมยฺยาติ. ตสฺส โข เอวํ, ภทฺทาลิ, ภิกฺขุโน ภิกฺขู ตถา ตถา อุปปริกฺขนฺติ ยถาสฺสิทํ อธิกรณํ ขิปฺปเมว วูปสมฺมติ.

141. “භද්දාලිය, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් නිතර ඇවැත් සිදු කර ගන්නා වූ, බොහෝ ඇවැත් සහිත අයෙක් වෙයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් අවවාද කරනු ලබන කල්හි ඔහු එක් කරුණක් තවත් කරුණකින් වසන් නොකරයි; කතාව වෙනතකට යොමු නොකරයි; කෝපය, ද්වේෂය හෝ නොසතුට පළ නොකරයි; මැනවින් පිළිපදියි; මානය දුරු කොට නිහතමානී වෙයි; ඇවතින් මිදීමේ පිළිවෙතෙහි හැසිරෙයි; ‘සංඝයා වහන්සේ යම් කරුණකින් සතුටු වෙත් නම් මම එය කරමි’ යි පවසයි. භද්දාලිය, එහිදී භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘ඇවැත්නි, මේ භික්ෂුව නිතර ඇවැත් සිදු කර ගන්නා වූ, බොහෝ ඇවැත් සහිත අයෙකි. එහෙත් භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් අවවාද කරනු ලබන කල්හි ඔහු කරුණෙන් කරුණ වසන් නොකරයි; කතාව වෙනතකට යොමු නොකරයි; කෝපය, ද්වේෂය හෝ නොසතුට පළ නොකරයි; මැනවින් පිළිපදියි; මානය දුරු කොට නිහතමානී වෙයි; ඇවතින් මිදීමේ පිළිවෙතෙහි හැසිරෙයි; “සංඝයා වහන්සේ යම් කරුණකින් සතුටු වෙත් නම් මම එය කරමි” යි පවසයි. ආයුෂ්මතුනි, මැනවි, මේ භික්ෂුවගේ මේ ප්‍රශ්නය (අධිකරණය) වහා සංසිඳෙන පරිද්දෙන් ඒ ඒ අයුරින් විමසා බලන්න.’ භද්දාලිය, එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා ඒ භික්ෂුව සම්බන්ධයෙන් ඔහුගේ එම අධිකරණය වහා සංසිඳෙන අයුරින් විමසා බලති.”

๑๔๒. ‘‘อิธ, ภทฺทาลิ, เอกจฺโจ ภิกฺขุ อธิจฺจาปตฺติโก โหติ อนาปตฺติพหุโล. โส ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, น สมฺมา วตฺตติ, น โลมํ ปาเตติ, น เนตฺถารํ วตฺตติ, ‘เยน สงฺโฆ อตฺตมโน โหติ ตํ กโรมี’ติ นาห. ตตฺร, ภทฺทาลิ, ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อธิจฺจาปตฺติโก อนาปตฺติพหุโล. โส ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน อญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, น สมฺมา วตฺตติ, น โลมํ ปาเตติ, น เนตฺถารํ วตฺตติ, ‘เยน สงฺโฆ อตฺตมโน โหติ ตํ กโรมี’ติ นาห. สาธุ วตายสฺมนฺโต, อิมสฺส ภิกฺขุโน ตถา ตถา อุปปริกฺขถ ยถาสฺสิทํ อธิกรณํ น ขิปฺปเมว วูปสเมยฺยาติ. ตสฺส โข เอวํ, ภทฺทาลิ, ภิกฺขุโน ภิกฺขู ตถา ตถา อุปปริกฺขนฺติ ยถาสฺสิทํ อธิกรณํ น ขิปฺปเมว วูปสมฺมติ.

142. “භද්දාලිය, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් ඉඳහිට ඇවැත් සිදු කර ගන්නා වූ, බොහෝ ඇවැත් නැති අයෙක් වෙයි. එහෙත් භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් අවවාද කරනු ලබන කල්හි ඔහු එක් කරුණක් තවත් කරුණකින් වසන් කරයි; කතාව වෙනතකට යොමු කරයි; කෝපය, ද්වේෂය හා නොසතුට පළ කරයි; මැනවින් නොපිළිපදියි; මානය දුරු නොකරයි; ඇවතින් මිදීමේ පිළිවෙතෙහි නොහැසිරෙයි; ‘සංඝයා වහන්සේ යම් කරුණකින් සතුටු වෙත් නම් මම එය කරමි’ යි නොපවසයි. භද්දාලිය, එහිදී භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘ඇවැත්නි, මේ භික්ෂුව ඉඳහිට ඇවැත් සිදු කර ගන්නා වූ, බොහෝ ඇවැත් නැති අයෙකි. එහෙත් භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් අවවාද කරනු ලබන කල්හි ඔහු කරුණෙන් කරුණ වසන් කරයි; කතාව වෙනතකට යොමු කරයි; කෝපය, ද්වේෂය හා නොසතුට පළ කරයි; මැනවින් නොපිළිපදියි; මානය දුරු නොකරයි; ඇවතින් මිදීමේ පිළිවෙතෙහි නොහැසිරෙයි; “සංඝයා වහන්සේ යම් කරුණකින් සතුටු වෙත් නම් මම එය කරමි” යි නොපවසයි. ආයුෂ්මතුනි, මැනවි, මේ භික්ෂුවගේ මේ ප්‍රශ්නය (අධිකරණය) වහා සංසිඳෙන්නේ නැති පරිද්දෙන් ඒ ඒ අයුරින් විමසා බලන්න.’ භද්දාලිය, එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා ඒ භික්ෂුව සම්බන්ධයෙන් ඔහුගේ එම අධිකරණය වහා සංසිඳෙන්නේ නැති අයුරින් විමසා බලති.”

๑๔๓. ‘‘อิธ ปน, ภทฺทาลิ, เอกจฺโจ ภิกฺขุ อธิจฺจาปตฺติโก โหติ อนาปตฺติพหุโล. โส ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน นาญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ, น พหิทฺธา กถํ อปนาเมติ, น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ‘เยน สงฺโฆ อตฺตมโน โหติ ตํ กโรมี’ติ อาห. ตตฺร, ภทฺทาลิ, ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อธิจฺจาปตฺติโก อนาปตฺติพหุโล. โส ภิกฺขูหิ วุจฺจมาโน นาญฺเญนญฺญํ ปฏิจรติ, น พหิทฺธา กถํ อปนาเมติ, น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ, สมฺมา วตฺตติ, โลมํ ปาเตติ, เนตฺถารํ วตฺตติ, ‘เยน สงฺโฆ [Pg.108] อตฺตมโน โหติ ตํ กโรมี’ติ อาห. สาธุ วตายสฺมนฺโต, อิมสฺส ภิกฺขุโน ตถา ตถา อุปปริกฺขถ ยถาสฺสิทํ อธิกรณํ ขิปฺปเมว วูปสเมยฺยาติ. ตสฺส โข เอวํ, ภทฺทาลิ, ภิกฺขุโน ภิกฺขู ตถา ตถา อุปปริกฺขนฺติ ยถาสฺสิทํ อธิกรณํ ขิปฺปเมว วูปสมฺมติ.

143. “භද්දාලිය, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් ඉඳහිට ඇවැත් සිදු කර ගන්නා වූ, බොහෝ ඇවැත් නැති අයෙක් වෙයි. භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් අවවාද කරනු ලබන කල්හි ඔහු එක් කරුණක් තවත් කරුණකින් වසන් නොකරයි; කතාව වෙනතකට යොමු නොකරයි; කෝපය, ද්වේෂය හෝ නොසතුට පළ නොකරයි; මැනවින් පිළිපදියි; මානය දුරු කොට නිහතමානී වෙයි; ඇවතින් මිදීමේ පිළිවෙතෙහි හැසිරෙයි; ‘සංඝයා වහන්සේ යම් කරුණකින් සතුටු වෙත් නම් මම එය කරමි’ යි පවසයි. භද්දාලිය, එහිදී භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘ඇවැත්නි, මේ භික්ෂුව ඉඳහිට ඇවැත් සිදු කර ගන්නා වූ, බොහෝ ඇවැත් නැති අයෙකි. එහෙත් භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් අවවාද කරනු ලබන කල්හි ඔහු කරුණෙන් කරුණ වසන් නොකරයි; කතාව වෙනතකට යොමු නොකරයි; කෝපය, ද්වේෂය හෝ නොසතුට පළ නොකරයි; මැනවින් පිළිපදියි; මානය දුරු කොට නිහතමානී වෙයි; ඇවතින් මිදීමේ පිළිවෙතෙහි හැසිරෙයි; “සංඝයා වහන්සේ යම් කරුණකින් සතුටු වෙත් නම් මම එය කරමි” යි පවසයි. ආයුෂ්මතුනි, මැනවි, මේ භික්ෂුවගේ මේ ප්‍රශ්නය (අධිකරණය) වහා සංසිඳෙන පරිද්දෙන් ඒ ඒ අයුරින් විමසා බලන්න.’ භද්දාලිය, එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා ඒ භික්ෂුව සම්බන්ධයෙන් ඔහුගේ එම අධිකරණය වහා සංසිඳෙන අයුරින් විමසා බලති.”

๑๔๔. ‘‘อิธ, ภทฺทาลิ, เอกจฺโจ ภิกฺขุ สทฺธามตฺตเกน วหติ เปมมตฺตเกน. ตตฺร, ภทฺทาลิ, ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สทฺธามตฺตเกน วหติ เปมมตฺตเกน. สเจ มยํ อิมํ ภิกฺขุํ ปสยฺห ปสยฺห การณํ กริสฺสาม – มา ยมฺปิสฺส ตํ สทฺธามตฺตกํ เปมมตฺตกํ ตมฺหาปิ ปริหายี’ติ. เสยฺยถาปิ, ภทฺทาลิ, ปุริสสฺส เอกํ จกฺขุํ, ตสฺส มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ตํ เอกํ จกฺขุํ รกฺเขยฺยุํ – ‘มา ยมฺปิสฺส ตํ เอกํ จกฺขุํ ตมฺหาปิ ปริหายี’ติ; เอวเมว โข, ภทฺทาลิ, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ สทฺธามตฺตเกน วหติ เปมมตฺตเกน. ตตฺร, ภทฺทาลิ, ภิกฺขูนํ เอวํ โหติ – ‘อยํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สทฺธามตฺตเกน วหติ เปมมตฺตเกน. สเจ มยํ อิมํ ภิกฺขุํ ปสยฺห ปสยฺห การณํ กริสฺสาม – มา ยมฺปิสฺส ตํ สทฺธามตฺตกํ เปมมตฺตกํ ตมฺหาปิ ปริหายี’ติ. อยํ โข, ภทฺทาลิ, เหตุ อยํ ปจฺจโย เยน มิเธกจฺจํ ภิกฺขุํ ปสยฺห ปสยฺห การณํ กโรนฺติ. อยํ ปน, ภทฺทาลิ, เหตุ อยํ ปจฺจโย, เยน มิเธกจฺจํ ภิกฺขุํ โน ตถา ปสยฺห ปสยฺห การณํ กโรนฺตี’’ติ.

144. “භද්දාලිය, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් ශ්‍රද්ධාව හා ප්‍රේමය මාත්‍රයක් පමණක් ඇතිව ශාසනයෙහි රැඳී සිටියි. භද්දාලිය, එහිදී භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘ඇවැත්නි, මේ භික්ෂුව ශ්‍රද්ධාව මාත්‍රයකින් හා ප්‍රේමය මාත්‍රයකින් ශාසනයෙහි රැඳී සිටින්නෙකි. ඉදින් අපි මේ භික්ෂුවට නැවත නැවතත් දැඩි ලෙස බලපෑම් කරමින් නිග්‍රහ කරන්නෙමු නම්, ඔහුගේ යම් ඒ ශ්‍රද්ධා මාත්‍රයක් හා ප්‍රේම මාත්‍රයක් ඇද්ද, එයින් පවා ඔහු පිරිහෙන්නට පුළුවන.’ භද්දාලිය, එය හරියට එක ඇසක් පමණක් ඇති මිනිසෙකුගේ මිතුරන්, ඇමතියන් සහ නෑදෑ හිතවතුන් ‘මොහුගේ මේ තිබෙන එකම ඇස පවා මොහුට අහිමි නොවේවා’ යි සිතා ඒ එකම ඇස ආරක්ෂා කරන්නාක් වැන්න. භද්දාලිය, එමෙන්ම මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවක් ශ්‍රද්ධාව මාත්‍රයකින් හා ප්‍රේමය මාත්‍රයකින් ශාසනයෙහි රැඳී සිටියි. එහිදී භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙබඳු අදහසක් ඇති වෙයි: ‘ඇවැත්නි, මේ භික්ෂුව ශ්‍රද්ධාව මාත්‍රයකින් හා ප්‍රේමය මාත්‍රයකින් ශාසනයෙහි රැඳී සිටින්නෙකි. ඉදින් අපි මේ භික්ෂුවට නැවත නැවතත් දැඩි ලෙස බලපෑම් කරමින් නිග්‍රහ කරන්නෙමු නම්, ඔහුගේ යම් ඒ ශ්‍රද්ධා මාත්‍රයක් හා ප්‍රේම මාත්‍රයක් ඇද්ද, එයින් පවා ඔහු පිරිහෙන්නට පුළුවන.’ භද්දාලිය, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවකට නැවත නැවතත් දැඩි ලෙස බලපෑම් කරමින් නිග්‍රහ කිරීමට හේතුව හා ප්‍රත්‍යය මෙයයි. භද්දාලිය, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් භික්ෂුවකට එබඳු වූ දැඩි බලපෑම් කරමින් නිග්‍රහ නොකිරීමට හේතුව හා ප්‍රත්‍යය ද මෙයම වෙයි.”

๑๔๕. ‘‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน ปุพฺเพ อปฺปตรานิ เจว สิกฺขาปทานิ อเหสุํ พหุตรา จ ภิกฺขู อญฺญาย สณฺฐหึสุ? โก ปน, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย เยน เอตรหิ พหุตรานิ เจว สิกฺขาปทานิ โหนฺติ อปฺปตรา จ ภิกฺขู อญฺญาย สณฺฐหนฺตี’ติ? ‘‘เอวเมตํ, ภทฺทาลิ, โหติ สตฺเตสุ หายมาเนสุ, สทฺธมฺเม อนฺตรธายมาเน, พหุตรานิ เจว สิกฺขาปทานิ โหนฺติ อปฺปตรา จ ภิกฺขู อญฺญาย สณฺฐหนฺตีติ. น ตาว, ภทฺทาลิ, สตฺถา สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปติ ยาว น อิเธกจฺเจ อาสวฏฺฐานียา ธมฺมา สงฺเฆ ปาตุภวนฺติ. ยโต จ โข, ภทฺทาลิ, อิเธกจฺเจ อาสวฏฺฐานียา ธมฺมา สงฺเฆ ปาตุภวนฺติ, อถ สตฺถา สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปติ เตสํเยว อาสวฏฺฐานียานํ ธมฺมานํ ปฏิฆาตาย. น ตาว, ภทฺทาลิ, อิเธกจฺเจ อาสวฏฺฐานียา ธมฺมา สงฺเฆ ปาตุภวนฺติ ยาว น สงฺโฆ มหตฺตํ ปตฺโต โหติ. ยโต จ โข, ภทฺทาลิ, สงฺโฆ มหตฺตํ ปตฺโต โหติ, อถ อิเธกจฺเจ [Pg.109] อาสวฏฺฐานียา ธมฺมา สงฺเฆ ปาตุภวนฺติ. อถ สตฺถา สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปติ เตสํเยว อาสวฏฺฐานียานํ ธมฺมานํ ปฏิฆาตาย. น ตาว, ภทฺทาลิ, อิเธกจฺเจ อาสวฏฺฐานียา ธมฺมา สงฺเฆ ปาตุภวนฺติ ยาว น สงฺโฆ ลาภคฺคํ ปตฺโต โหติ, ยสคฺคํ ปตฺโต โหติ, พาหุสจฺจํ ปตฺโต โหติ, รตฺตญฺญุตํ ปตฺโต โหติ. ยโต จ โข, ภทฺทาลิ, สงฺโฆ รตฺตญฺญุตํ ปตฺโต โหติ, อถ อิเธกจฺเจ อาสวฏฺฐานียา ธมฺมา สงฺเฆ ปาตุภวนฺติ, อถ สตฺถา สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปติ เตสํเยว อาสวฏฺฐานียานํ ธมฺมานํ ปฏิฆาตาย.

145. “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අතීතයේ ශික්ෂාපද අල්පව තිබියදීත්, බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා අර්හත් ඵල විමුක්තියෙහි පිහිටීමට හේතුව කුමක්ද? එයට ප්‍රත්‍යය කුමක්ද? ස්වාමීනි, වර්තමානයෙහි ශික්ෂාපද බොහෝ සෙයින් තිබියදීත්, අර්හත් ඵල විමුක්තියෙහි පිහිටන භික්ෂූන් වහන්සේලා අල්ප වීමට හේතුව කුමක්ද? එයට ප්‍රත්‍යය කුමක්ද?” “භද්දාලිය, සත්වයන් පිරිහී යන කල්හි, සද්ධර්මය අතුරුදන් වී යන කල්හි මෙසේ සිදු වේ; එනම් ශික්ෂාපද බොහෝ වන අතර රහත් භාවයෙහි පිහිටන භික්ෂූන් වහන්සේලා අල්ප වෙති. භද්දාලිය, යම් තාක් ශාසනයෙහි ආශ්‍රවයන්ට (කෙලෙස් උපදවීමට) හේතු වන ඇතැම් කරුණු සංඝයා අතර පහළ නොවේද, ඒ තාක් ශාස්තෘන් වහන්සේ ශ්‍රාවකයන් උදෙසා ශික්ෂාපද පනවන්නේ නැත. භද්දාලිය, යම් කලෙක ශාසනයෙහි ආශ්‍රවයන්ට හේතු වන ඇතැම් කරුණු සංඝයා අතර පහළ වේද, එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ ආශ්‍රවයන්ට හේතු වන කරුණු මැඬපැවැත්වීම පිණිසම ශ්‍රාවකයන්ට ශික්ෂාපද පනවන සේක. භද්දාලිය, යම් තාක් සංඝයා පිරිසෙන් මහත් බවට පත් නොවේද, ඒ තාක් ශාසනයෙහි ආශ්‍රවයන්ට හේතු වන ඇතැම් කරුණු පහළ නොවේ. භද්දාලිය, යම් කලෙක සංඝයා පිරිසෙන් මහත් බවට පත් වේද, එවිට ඇතැම් ආශ්‍රවස්ථානීය ධර්මයන් පහළ වන අතර, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒවා මැඬලනු පිණිස ශික්ෂාපද පනවන සේක. භද්දාලිය, යම් තාක් සංඝයා ලාභයෙන් අග්‍ර බවට පත් නොවේද, කීර්තියෙන් අග්‍ර බවට පත් නොවේද, බහුශ්‍රුත භාවයෙන් අග්‍ර බවට පත් නොවේද, චිරකාලීන පැවිද්දන්ගෙන් යුත් රත්නඥ බවට පත් නොවේද, ඒ තාක් ශාසනයෙහි ආශ්‍රවයන්ට හේතු වන ඇතැම් කරුණු පහළ නොවේ. භද්දාලිය, යම් කලෙක සංඝයා රත්නඥ බවට (චිරකාලීන බවට) පත් වේද, එවිට ආශ්‍රවයන්ට හේතු වන ඇතැම් කරුණු සංඝයා අතර පහළ වේ. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ කරුණු මැඬපැවැත්වීම පිණිසම ශ්‍රාවකයන්ට ශික්ෂාපද පනවන සේක.”

๑๔๖. ‘‘อปฺปกา โข ตุมฺเห, ภทฺทาลิ, เตน สมเยน อหุวตฺถ ยทา โว อหํ อาชานียสุสูปมํ ธมฺมปริยายํ เทเสสึ. ตํ สรสิ ภทฺทาลี’’ติ?

146. “භද්දාලිය, මා විසින් ‘ආජානීය අශ්ව පෝතකයා’ (උසස් කුලයේ අශ්ව පැටවා) උපමා කොට ගත් ධර්ම පර්යාය දේශනා කරන සමයෙහි ඔබලා පිරිසෙන් ඉතා අල්ප වූවාහුය. භද්දාලිය, ඔබට එය මතකද?”

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

“ස්වාමීනි, එය මට මතක නැත.”

‘‘ตตฺร, ภทฺทาลิ, กํ เหตุํ ปจฺเจสี’’ติ?

“භද්දාලිය, ඒ සම්බන්ධයෙන් ඔබ සලකන හේතුව කුමක්ද?”

‘‘โส หิ นูนาหํ, ภนฺเต, ทีฆรตฺตํ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย อปริปูรการี อโหสิ’’นฺติ.

“ස්වාමීනි, මා දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ නොකරන්නෙකු වූ බැවින් නිසැකවම එසේ වන්නට ඇතැයි මම සිතමි.”

‘‘น โข, ภทฺทาลิ, เอเสว เหตุ, เอส ปจฺจโย. อปิ จ เม ตฺวํ, ภทฺทาลิ, ทีฆรตฺตํ เจตสา เจโตปริจฺจ วิทิโต – ‘น จายํ โมฆปุริโส มยา ธมฺเม เทสิยมาเน อฏฺฐึ กตฺวา มนสิ กตฺวา สพฺพเจตโส สมนฺนาหริตฺวา โอหิตโสโต ธมฺมํ สุณาตี’ติ. อปิ จ เต อหํ, ภทฺทาลิ, อาชานียสุสูปมํ ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ; ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา ภทฺทาลิ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“භද්දාලිය, හේතුව එයම පමණක් නොවේ, ප්‍රත්‍යය එයම පමණක් නොවේ. එහෙත් භද්දාලිය, මා දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ මගේ සිතින් ඔබේ සිත පිරික්සා මෙසේ දැන සිටියෙමි: ‘මේ මෝඝ පුරුෂයා (හිස් මිනිසා), මා ධර්මය දේශනා කරන කල්හි එය ගෞරවයෙන් පිළිගන්නේ නැත, මෙනෙහි කරන්නේ නැත, මුළු සිතින්ම ධර්මය ග්‍රහණය කරගන්නේ නැත, කන් යොමු කර ධර්මය අසන්නේ නැත’ යනුවෙනි. එසේ වුවද භද්දාලිය, මම ඔබට ඒ ‘ආජානීය අශ්ව පෝතක’ උපමාව සහිත ධර්ම පර්යාය නැවත දේශනා කරන්නෙමි. එයට මැනවින් සවන් දෙන්න, හොඳින් මෙනෙහි කරන්න; මම දේශනා කරන්නෙමි.” “එසේය ස්වාමීනි” යි ආයුෂ්මත් භද්දාලි තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

๑๔๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภทฺทาลิ, ทกฺโข อสฺสทมโก ภทฺรํ อสฺสาชานียํ ลภิตฺวา ปฐเมเนว มุขาธาเน การณํ กาเรติ. ตสฺส มุขาธาเน การณํ การิยมานสฺส โหนฺติเยว วิสูกายิตานิ วิเสวิตานิ วิปฺผนฺทิตานิ กานิจิ กานิจิ, ยถา ตํ อการิตปุพฺพํ การณํ การิยมานสฺส. โส อภิณฺหการณา อนุปุพฺพการณา ตสฺมึ ฐาเน ปรินิพฺพายติ. ยโต โข, ภทฺทาลิ, ภทฺโร อสฺสาชานีโย อภิณฺหการณา อนุปุพฺพการณา ตสฺมึ ฐาเน ปรินิพฺพุโต โหติ, ตเมนํ อสฺสทมโก อุตฺตริ การณํ กาเรติ ยุคาธาเน. ตสฺส ยุคาธาเน การณํ การิยมานสฺส โหนฺติเยว วิสูกายิตานิ วิเสวิตานิ วิปฺผนฺทิตานิ กานิจิ กานิจิ, ยถา ตํ อการิตปุพฺพํ การณํ การิยมานสฺส. โส อภิณฺหการณา อนุปุพฺพการณา ตสฺมึ ฐาเน ปรินิพฺพายติ[Pg.110]. ยโต โข, ภทฺทาลิ, ภทฺโร อสฺสาชานีโย อภิณฺหการณา อนุปุพฺพการณา ตสฺมึ ฐาเน ปรินิพฺพุโต โหติ, ตเมนํ อสฺสทมโก อุตฺตริ การณํ กาเรติ อนุกฺกเม มณฺฑเล ขุรกาเส ธาเว ทวตฺเต ราชคุเณ ราชวํเส อุตฺตเม ชเว อุตฺตเม หเย อุตฺตเม สาขลฺเย. ตสฺส อุตฺตเม ชเว อุตฺตเม หเย อุตฺตเม สาขลฺเย การณํ การิยมานสฺส โหนฺติเยว วิสูกายิตานิ วิเสวิตานิ วิปฺผนฺทิตานิ กานิจิ กานิจิ, ยถา ตํ อการิตปุพฺพํ การณํ การิยมานสฺส. โส อภิณฺหการณา อนุปุพฺพการณา ตสฺมึ ฐาเน ปรินิพฺพายติ. ยโต โข, ภทฺทาลิ, ภทฺโร อสฺสาชานีโย อภิณฺหการณา อนุปุพฺพการณา ตสฺมึ ฐาเน ปรินิพฺพุโต โหติ, ตเมนํ อสฺสทมโก อุตฺตริ วณฺณิยญฺจ ปาณิยญฺจ อนุปฺปเวจฺฉติ. อิเมหิ โข, ภทฺทาลิ, ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภทฺโร อสฺสาชานีโย ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค รญฺโญ องฺคนฺเตว สงฺขฺยํ คจฺฉติ.

147. “භද්දාලිය, දක්ෂ අශ්ව දමකයෙකු උතුම් වූ ආජාන්‍ය අශ්වයෙකු ලැබූ විට ප්‍රථමයෙන්ම කටකලියාව (මුව බැඳීම) හුරු කරවයි. ඔහුට ඒ කටකලියාව හුරු කරන විට, මීට පෙර කිසිදා නොකළ දෙයක් බැවින්, යම් යම් ඇඹරීම්, දැඟලීම් සහ සැලීම් ඇති වෙයි. එසේ වුවත් නිරන්තරයෙන් හුරු කිරීමෙන් සහ අනුපිළිවෙලින් පුහුණු කිරීමෙන් ඔහු ඒ සම්බන්ධව සන්සුන් වෙයි. භද්දාලිය, යම් කලෙක ඒ ආජාන්‍ය අශ්වයා නිරන්තරයෙන් හා අනුපිළිවෙලින් පුහුණු කිරීම නිසා ඒ සම්බන්ධව සන්සුන් වූයේ වෙයිද, එවිට අශ්ව දමකයා ඔහුට ඊටත් වඩා වැඩියෙන් වියගහට හුරු කරවීම කරයි. ඔහුට ඒ වියගහ හුරු කරන විට, මීට පෙර කිසිදා නොකළ දෙයක් බැවින්, යම් යම් ඇඹරීම්, දැඟලීම් සහ සැලීම් ඇති වෙයි. එසේ වුවත් නිරන්තරයෙන් හුරු කිරීමෙන් සහ අනුපිළිවෙලින් පුහුණු කිරීමෙන් ඔහු ඒ සම්බන්ධව සන්සුන් වෙයි. භද්දාලිය, යම් කලෙක ඒ ආජාන්‍ය අශ්වයා නිරන්තරයෙන් හා අනුපිළිවෙලින් පුහුණු කිරීම නිසා ඒ සම්බන්ධව සන්සුන් වූයේ වෙයිද, එවිට අශ්ව දමකයා ඔහුට අනුපිළිවෙලින් පියවර තැබීම, රවුමට දිවීම, කුර තබා දිවීම, වේගයෙන් දිවීම, යුධ ශිල්ප දැක්වීම, රාජකීය ගුණාංග, රාජකීය පරම්පරාව, උතුම් වූ වේගය, උතුම් වූ ජවය සහ උතුම් වූ මෘදු බව යන කරුණුවල පුහුණු කරයි. ඔහුට ඒ උතුම් වේගය, ජවය සහ මෘදු බව පුහුණු කරවන විට, මීට පෙර කිසිදා නොකළ දෙයක් බැවින්, යම් යම් ඇඹරීම්, දැඟලීම් සහ සැලීම් ඇති වෙයි. එසේ වුවත් නිරන්තරයෙන් හුරු කිරීමෙන් සහ අනුපිළිවෙලින් පුහුණු කිරීමෙන් ඔහු ඒ සම්බන්ධව සන්සුන් වෙයි. භද්දාලිය, යම් කලෙක ඒ ආජාන්‍ය අශ්වයා නිරන්තරයෙන් හා අනුපිළිවෙලින් පුහුණු කිරීම නිසා ඒ සම්බන්ධව සන්සුන් වූයේ වෙයිද, එවිට අශ්ව දමකයා ඔහුට ඊටත් වැඩියෙන් වර්ණවත් (ප්‍රණීත) ආහාර සහ පැන් ලබා දෙයි. භද්දාලිය, මෙම අංග දසයකින් සමන්විත වූ උතුම් ආජාන්‍ය අශ්වයා රජුට සුදුසු වූයේ වෙයි, රජුගේ පරිභෝජනයට සුදුසු වූයේ වෙයි, රජුගේ අංගයක් ලෙසම ගණන් ගනු ලබයි.”

‘‘เอวเมว โข, ภทฺทาลิ, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส. กตเมหิ ทสหิ? อิธ, ภทฺทาลิ, ภิกฺขุ อเสขาย สมฺมาทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาสงฺกปฺเปน สมนฺนาคโต โหติ, อเสขาย สมฺมาวาจาย สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมากมฺมนฺเตน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาอาชีเวน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาวายาเมน สมนฺนาคโต โหติ, อเสขาย สมฺมาสติยา สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาสมาธินา สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาญาเณน สมนฺนาคโต โหติ, อเสขาย สมฺมาวิมุตฺติยา สมนฺนาคโต โหติ – อิเมหิ โข, ภทฺทาลิ, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’’ติ.

“එලෙසම භද්දාලිය, ධර්මයන් දසයකින් සමන්විත වූ මහණ තෙමේ ආහුනෙය්‍ය වෙයි (දුර සිට ගෙනෙන පූජාවන්ට සුදුසු වෙයි), පාහුනෙය්‍ය වෙයි (ආගන්තුක සත්කාරයට සුදුසු වෙයි), දක්ඛිණෙය්‍ය වෙයි (දක්ෂිණාවන්ට සුදුසු වෙයි), අඤ්ජලිකරණීය වෙයි (දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමට සුදුසු වෙයි), ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි. ඒ කරුණු දසය මොනවාද? භද්දාලිය, මෙහි මහණ තෙමේ අසේඛ (රහත්) සම්මා දිට්ඨියෙන් සමන්විත වෙයි, අසේඛ සම්මා සංකප්පයෙන් සමන්විත වෙයි, අසේඛ සම්මා වාචාවෙන් සමන්විත වෙයි, අසේඛ සම්මා කම්මන්තයෙන් සමන්විත වෙයි, අසේඛ සම්මා ආජීවයෙන් සමන්විත වෙයි, අසේඛ සම්මා වායාමයෙන් සමන්විත වෙයි, අසේඛ සම්මා සතියෙන් සමන්විත වෙයි, අසේඛ සම්මා සමාධියෙන් සමන්විත වෙයි, අසේඛ සම්මා ඤාණයෙන් සමන්විත වෙයි, අසේඛ සම්මා විමුක්තියෙන් සමන්විත වෙයි. භද්දාලිය, මෙම දස වැදෑරුම් ධර්මයන්ගෙන් සමන්විත වූ මහණ තෙමේ ආහුනෙය්‍ය වෙයි, පාහුනෙය්‍ය වෙයි, දක්ඛිණෙය්‍ය වෙයි, අඤ්ජලිකරණීය වෙයි, ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙත වෙයි.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา ภทฺทาลิ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ආයුෂ්මත් භද්දාලි තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනය ඉතා සතුටින් පිළිගත්තේය.

ภทฺทาลิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ.

පස්වන භද්දාලි සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๖. ลฏุกิโกปมสุตฺตํ

6. ලටුකිකෝපම සූත්‍රය

๑๔๘. เอวํ [Pg.111] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา องฺคุตฺตราเปสุ วิหรติ อาปณํ นาม องฺคุตฺตราปานํ นิคโม. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อาปณํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อาปเณ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยนญฺญตโร วนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมิ ทิวาวิหาราย. ตํ วนสณฺฑํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อายสฺมาปิ โข อุทายี ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อาปณํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อาปเณ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน โส วนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมิ ทิวาวิหาราย. ตํ วนสณฺฑํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข อายสฺมโต อุทายิสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘พหูนํ วต โน ภควา ทุกฺขธมฺมานํ อปหตฺตา, พหูนํ วต โน ภควา สุขธมฺมานํ อุปหตฺตา; พหูนํ วต โน ภควา อกุสลานํ ธมฺมานํ อปหตฺตา, พหูนํ วต โน ภควา กุสลานํ ธมฺมานํ อุปหตฺตา’’ติ. อถ โข อายสฺมา อุทายี สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ.

148. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අංගුත්තරාප ජනපදයෙහි ආපණ නම් වූ අංගුත්තරාපවරුන්ගේ නියම්ගමෙහි වැඩ වසන සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ආපණ නියම්ගමට පිඬු සිඟා වැඩියහ. ආපණ නියම්ගමෙහි පිඬු සිඟා හැසිර, පසුබත පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, දිවා විහරණය (දහවල් කාලය ගත කිරීම) පිණිස එක්තරා වනයක් වෙත වැඩියහ. ඒ වනයට ඇතුළු වී එක්තරා රුක් මුලක දිවා විහරණය සඳහා වැඩ සිටි සේක. ආයුෂ්මත් උදායි තෙමේද පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ආපණ නියම්ගමට පිඬු සිඟා වැඩියේය. ආපණ නියම්ගමෙහි පිඬු සිඟා හැසිර, පසුබත පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, දිවා විහරණය පිණිස ඒ වනයටම ගොස් එක්තරා රුක් මුලක දිවා විහරණය පිණිස වාඩි විය. ඉක්බිති තනිව විවේකීව සිටින ආයුෂ්මත් උදායි තෙරණුවන්ට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැබවින්ම අපගේ බොහෝ වූ දුක් උපදවන ධර්මයන් දුරු කළ සේක, බොහෝ වූ සැප උපදවන ධර්මයන් ලබා දුන් සේක; බොහෝ වූ අකුසල් ධර්මයන් දුරු කළ සේක, බොහෝ වූ කුසල් ධර්මයන් අප වෙත ලබා දුන් සේක.” ඉක්බිති ආයුෂ්මත් උදායි තෙමේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගියේය. එහි ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි විය.

๑๔๙. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อุทายี ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ มยฺหํ, ภนฺเต, รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘พหูนํ วต โน ภควา ทุกฺขธมฺมานํ อปหตฺตา, พหูนํ วต โน ภควา สุขธมฺมานํ อุปหตฺตา; พหูนํ วต โน ภควา อกุสลานํ ธมฺมานํ อปหตฺตา, พหูนํ วต โน ภควา กุสลานํ ธมฺมานํ อุปหตฺตา’ติ. มยญฺหิ, ภนฺเต, ปุพฺเพ สายญฺเจว ภุญฺชาม ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล. อหุ โข โส, ภนฺเต, สมโย ยํ ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘อิงฺฆ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอตํ ทิวาวิกาลโภชนํ ปชหถา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, อหุเทว อญฺญถตฺตํ, อหุเทว โทมนสฺสํ – ‘ยมฺปิ โน สทฺธา คหปติกา ทิวา วิกาเล ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ เทนฺติ ตสฺสปิ โน ภควา ปหานมาห, ตสฺสปิ โน สุคโต ปฏินิสฺสคฺคมาหา’ติ. เต [Pg.112] มยํ, ภนฺเต, ภควติ เปมญฺจ คารวญฺจ หิริญฺจ โอตฺตปฺปญฺจ สมฺปสฺสมานา เอวํ ตํ ทิวาวิกาลโภชนํ ปชหิมฺหา. เต มยํ, ภนฺเต, สายญฺเจว ภุญฺชาม ปาโต จ. อหุ โข โส, ภนฺเต, สมโย ยํ ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘อิงฺฆ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอตํ รตฺตึวิกาลโภชนํ ปชหถา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, อหุเทว อญฺญถตฺตํ อหุเทว โทมนสฺสํ – ‘ยมฺปิ โน อิเมสํ ทฺวินฺนํ ภตฺตานํ ปณีตสงฺขาตตรํ ตสฺสปิ โน ภควา ปหานมาห, ตสฺสปิ โน สุคโต ปฏินิสฺสคฺคมาหา’ติ. ภูตปุพฺพํ, ภนฺเต, อญฺญตโร ปุริโส ทิวา สูเปยฺยํ ลภิตฺวา เอวมาห – ‘หนฺท จ อิมํ นิกฺขิปถ, สายํ สพฺเพว สมคฺคา ภุญฺชิสฺสามา’ติ. ยา กาจิ, ภนฺเต, สงฺขติโย สพฺพา ตา รตฺตึ, อปฺปา ทิวา. เต มยํ, ภนฺเต, ภควติ เปมญฺจ คารวญฺจ หิริญฺจ โอตฺตปฺปญฺจ สมฺปสฺสมานา เอวํ ตํ รตฺตึวิกาลโภชนํ ปชหิมฺหา. ภูตปุพฺพํ, ภนฺเต, ภิกฺขู รตฺตนฺธการติมิสายํ ปิณฺฑาย จรนฺตา จนฺทนิกมฺปิ ปวิสนฺติ, โอลิคลฺเลปิ ปปตนฺติ, กณฺฏกาวาฏมฺปิ อาโรหนฺติ, สุตฺตมฺปิ คาวึ อาโรหนฺติ, มาณเวหิปิ สมาคจฺฉนฺติ กตกมฺเมหิปิ อกตกมฺเมหิปิ, มาตุคาโมปิ เต อสทฺธมฺเมน นิมนฺเตติ. ภูตปุพฺพาหํ, ภนฺเต, รตฺตนฺธการติมิสายํ ปิณฺฑาย จรามิ. อทฺทสา โข มํ, ภนฺเต, อญฺญตรา อิตฺถี วิชฺชนฺตริกาย ภาชนํ โธวนฺตี. ทิสฺวา มํ ภีตา วิสฺสรมกาสิ – ‘อภุมฺเม ปิสาโจ วต ม’นฺติ! เอวํ วุตฺเต, อหํ, ภนฺเต, ตํ อิตฺถึ เอตทโวจํ – ‘นาหํ, ภคินิ, ปิสาโจ; ภิกฺขุ ปิณฺฑาย ฐิโต’ติ. ‘ภิกฺขุสฺส อาตุมารี, ภิกฺขุสฺส มาตุมารี ! วรํ เต, ภิกฺขุ, ติณฺเหน โควิกนฺตเนน กุจฺฉิ ปริกนฺโต, น ตฺเวว วรํ ยํ รตฺตนฺธการติมิสายํ กุจฺฉิเหตุ ปิณฺฑาย จรสี’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ตทนุสฺสรโต เอวํ โหติ – ‘พหูนํ วต โน ภควา ทุกฺขธมฺมานํ อปหตฺตา, พหูนํ วต โน ภควา สุขธมฺมานํ อุปหตฺตา; พหูนํ วต โน ภควา อกุสลานํ ธมฺมานํ อปหตฺตา, พหูนํ วต โน ภควา กุสลานํ ธมฺมานํ อุปหตฺตา’’’ติ.

149. එක් පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් උදායි හිමියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, හුදෙකලාව විවේකීව සිටි මා හට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති විය: 'ඒකාන්තයෙන්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපගේ බොහෝ දුක් සහගත ධර්මයන් බැහැර කර ඇති සේක; බොහෝ සැප සහගත ධර්මයන් අප වෙත ළඟා කර දුන් සේක. බොහෝ අකුසල ධර්මයන් බැහැර කර, බොහෝ කුසල ධර්මයන් අප වෙත ලබා දුන් සේක' කියායි. ස්වාමීනි, අපි පෙර කාලයේ සවස් කාලයේත්, උදෑසන කාලයේත්, දවල් කාලයේත් විකාලයේ (අකාලයේ) ආහාර ගත්තෙමු. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'මහණෙනි, තොප මේ දහවල් විකාල භෝජනය අත්හරින්න' යැයි භික්ෂූන් ඇමතූ එක් සමයක් විය. ස්වාමීනි, එවිට මට සිතේ වෙනස් වීමක් හා දොම්නසක් ඇති විය: 'ශ්‍රද්ධාවන්ත ගෘහපතියන් දහවල් විකාලයෙහි අපට යම් ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය ලබා දෙන්නේ ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එයත් අත්හරින්නට යැයි වදාරති, සුගතයන් වහන්සේ එයත් දුරු කරන්නට යැයි වදාරති' කියායි. ස්වාමීනි, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති ප්‍රේමය ද, ගෞරවය ද, ලජ්ජාව හා බිය ද සලකා එම දහවල් විකාල භෝජනය අත්හැරියෙමු. ස්වාමීනි, ඉන්පසු අපි සවසත් උදෑසනත් පමණක් අනුභව කළෙමු. ස්වාමීනි, නැවතත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'මහණෙනි, තොප මේ රාත්‍රී විකාල භෝජනය ද අත්හරින්න' යැයි භික්ෂූන් ඇමතූ එක් කාලයක් විය. ස්වාමීනි, එවිට මට සිතේ වෙනස් වීමක් හා දොම්නසක් ඇති විය: 'අපගේ මේ ආහාර වේල් දෙකෙන් වඩාත් ප්‍රණීත යැයි සම්මත යම් රාත්‍රී භෝජනයක් වේ ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එයත් අත්හරින්නට යැයි වදාරති, සුගතයන් වහන්සේ එයත් දුරු කරන්නට යැයි වදාරති' කියායි. ස්වාමීනි, පෙර කාලයේ එක් පුරුෂයෙක් දහවල් කාලයේදී ව්‍යංජනයක් ලබා ගෙන මෙසේ කීවේය: 'මෙය තබා ගන්න, සවස අපි හැමෝම එක්ව මෙය අනුභව කරමු' කියායි. ස්වාමීනි, යම් විශේෂයෙන් පිළියෙළ කළ ආහාර තිබේ ද, ඒ සියල්ලම පාහේ සකස් කෙරෙන්නේ රාත්‍රී කාලයේදීය; දහවල් කාලයේදී පිළියෙළ වන්නේ ස්වල්පයකි. ස්වාමීනි, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති ප්‍රේමය, ගෞරවය, ලජ්ජාව හා බිය සලකා එම රාත්‍රී විකාල භෝජනය ද අත්හැරියෙමු. ස්වාමීනි, පෙර කාලයේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඝන අඳුර ඇති රාත්‍රියේ පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙන විට, වැසිකිළි වළවල්වලට ඇතුළු වෙති, අපවිත්‍ර කාණුවල වැටෙති, කටු සහිත වළවල්වලට වැටෙති, නිදා සිටින ගවයන්ගේ ඇඟ මත හැපෙති. අපරාධ කළ හෝ නොකළ හොරුන් හා මංකොල්ලකරුවන් හමුවෙති. ස්ත්‍රීන් ද අසද්ධර්මයෙන් ඔවුන්ට ආරාධනා කරති. ස්වාමීනි, මම ද පෙර දිනෙක ඝන අඳුරු රාත්‍රියේ පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරුණෙමි. ස්වාමීනි, එක් ස්ත්‍රියක් විදුලි කෙටීමක ආලෝකයෙන් භාජනයක් සෝදමින් සිටියදී මාව දුටුවාය. ඇය මාව දැක බියට පත්ව මහ හඬින් කෑගැසුවාය: 'අහෝ මට විපතකි, ඒකාන්තයෙන්ම පිසාචයෙක් මා මරා කන්නට එන්නේය!' කියායි. ස්වාමීනි, එසේ කී කල මම ඒ ස්ත්‍රියට මෙසේ කීවෙමි: 'නැගණියනි, මම පිසාචයෙක් නොවෙමි, මම පිණ්ඩපාතය සඳහා පැමිණි භික්ෂුවක් වෙමි' කියායි. එවිට ඇය මෙසේ කීවාය: 'මේ භික්ෂුවට මවුපියන් නැති වී ඇති සැටියකි! මහණ, තියුණු මස් කපන පිහියකින් තොපගේ බඩ කපා දැමීම මීට වඩා උතුම්ය. මෙලෙස ඝන අඳුරු රාත්‍රියේ කුසගින්න උදෙසා පිණ්ඩපාතයේ හැසිරීම නම් කොහෙත්ම උතුම් නොවේ' කියායි. ස්වාමීනි, එම කරුණ නැවත සිහි කරන මට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති වේ: 'ඒකාන්තයෙන්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපගේ බොහෝ දුක් සහගත ධර්මයන් බැහැර කළ සේක; බොහෝ සැප සහගත ධර්මයන් අප වෙත ළඟා කර දුන් සේක. බොහෝ අකුසල ධර්මයන් බැහැර කර, බොහෝ කුසල ධර්මයන් අප වෙත උදා කර දුන් සේක' කියායි."

๑๕๐. ‘‘เอวเมว ปนุทายิ, อิเธกจฺเจ โมฆปุริสา ‘อิทํ ปชหถา’ติ มยา วุจฺจมานา เต เอวมาหํสุ – ‘กึ ปนิมสฺส อปฺปมตฺตกสฺส โอรมตฺตกสฺส อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ. เต ตญฺเจว นปฺปชหนฺติ, มยิ [Pg.113] จ อปฺปจฺจยํ อุปฏฺฐาเปนฺติ. เย จ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสํ ตํ, อุทายิ, โหติ พลวํ พนฺธนํ, ทฬฺหํ พนฺธนํ, ถิรํ พนฺธนํ, อปูติกํ พนฺธนํ, ถูโล, กลิงฺคโร – เสยฺยถาปิ, อุทายิ, ลฏุกิกา สกุณิกา ปูติลตาย พนฺธเนน พทฺธา ตตฺเถว วธํ วา พนฺธํ วา มรณํ วา อาคเมติ. โย นุ โข, อุทายิ, เอวํ วเทยฺย – ‘เยน สา ลฏุกิกา สกุณิกา ปูติลตาย พนฺธเนน พทฺธา ตตฺเถว วธํ วา พนฺธํ วา มรณํ วา อาคเมติ, ตญฺหิ ตสฺสา อพลํ พนฺธนํ, ทุพฺพลํ พนฺธนํ, ปูติกํ พนฺธนํ, อสารกํ พนฺธน’นฺติ; สมฺมา นุ โข โส, อุทายิ, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. เยน สา, ภนฺเต, ลฏุกิกา สกุณิกา ปูติลตาย พนฺธเนน พทฺธา ตตฺเถว วธํ วา พนฺธํ วา มรณํ วา อาคเมติ, ตญฺหิ ตสฺสา พลวํ พนฺธนํ, ทฬฺหํ พนฺธนํ, ถิรํ พนฺธนํ อปูติกํ พนฺธนํ, ถูโล, กลิงฺคโร’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, อุทายิ, อิเธกจฺเจ โมฆปุริสา ‘อิทํ ปชหถา’ติ มยา วุจฺจมานา เต เอวมาหํสุ – ‘กึ ปนิมสฺส อปฺปมตฺตกสฺส โอรมตฺตกสฺส อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ? เต ตญฺเจว นปฺปชหนฺติ, มยิ จ อปฺปจฺจยํ อุปฏฺฐาเปนฺติ. เย จ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสํ ตํ, อุทายิ, โหติ พลวํ พนฺธนํ, ทฬฺหํ พนฺธนํ, ถิรํ พนฺธนํ, อปูติกํ พนฺธนํ, ถูโล, กลิงฺคโร’’.

150. ‘‘එලෙසම උදායි, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් මෝඝ පුරුෂයෝ ‘මෙය අත්හරින්න’ යැයි මා විසින් කියනු ලබන කල්හි මෙසේ පවසති: ‘මේ ස්වල්ප වූ, අල්ප වූ දෙය ගැන කුමට පවසනවාද? මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අතිශයින්ම තවුස්දම් පුරන්නෙකි (ප්‍රහාණය ගැන වැඩියෙන් කතා කරන්නෙකි)’ යනුවෙනි. ඔවුහු එය අත් නොහරිති; මා කෙරෙහිද ශික්ෂාකාමී භික්ෂූන් කෙරෙහිද නොපහන් බව (අප්‍රසාදය) ඇති කරගනිති. උදායි, එම මෝඝ පුරුෂයන්ට ඒ අල්ප වූ දෙයම බලවත් බන්ධනයකි, දැඩි බන්ධනයකි, ස්ථිර බන්ධනයකි, නොදිරන බන්ධනයකි, මහත් වූ ලී දඬුකඳක් වැනිය. උදායි, එය හරියට වැටහීරී කුරුල්ලෙකු කුණු වූ වැල් පටකින් බැඳී, එහිම විනාශයට හෝ බැඳුමට හෝ මරණයට හෝ පත්වන්නාක් මෙනි. උදායි, යමෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘යම් වැල් පටකින් ඒ වැටහීරී කුරුල්ලා බැඳී එහිම විනාශයට හෝ බැඳුමට හෝ මරණයට හෝ පත්වේද, ඇයට ඒ බන්ධනය අබලවත් බන්ධනයකි, දුබල බන්ධනයකි, කුණු වූ බන්ධනයකි, හරයක් නැති බන්ධනයකි’ කියාය. උදායි, එසේ පවසන්නා මැනවින් පවසන්නෙක් වේද?’’ ‘‘නැත, ස්වාමීනි. ස්වාමීනි, යම් වැල් පටකින් ඒ වැටහීරී කුරුල්ලා බැඳී එහිම විනාශයට හෝ බැඳුමට හෝ මරණයට හෝ පත්වේද, ඇයට එය බලවත් බන්ධනයකි, දැඩි බන්ධනයකි, ස්ථිර බන්ධනයකි, නොදිරන බන්ධනයකි, මහත් වූ ලී දඬුකඳක් වැනිය.’’ ‘‘එලෙසම උදායි, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් මෝඝ පුරුෂයෝ ‘මෙය අත්හරින්න’ යැයි මා පවසන විට ‘මේ අල්ප වූ දෙය ගැන කුමට පවසනවාද? මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අතිශයින්ම තවුස්දම් පුරන්නෙකි’ යැයි පවසති. ඔවුහු එය අත් නොහරිති; මා කෙරෙහිද ශික්ෂාකාමී භික්ෂූන් කෙරෙහිද අප්‍රසාදය ඇති කරගනිති. උදායි, එම මෝඝ පුරුෂයන්ට එය බලවත් බන්ධනයකි, දැඩි බන්ධනයකි, ස්ථිර බන්ධනයකි, නොදිරන බන්ධනයකි, මහත් වූ ලී දඬුකඳක් වැනිය.’’

๑๕๑. ‘‘อิธ ปนุทายิ, เอกจฺเจ กุลปุตฺตา ‘อิทํ ปชหถา’ติ มยา วุจฺจมานา เต เอวมาหํสุ – ‘กึ ปนิมสฺส อปฺปมตฺตกสฺส โอรมตฺตกสฺส ปหาตพฺพสฺส ยสฺส โน ภควา ปหานมาห, ยสฺส โน สุคโต ปฏินิสฺสคฺคมาหา’ติ? เต ตญฺเจว ปชหนฺติ, มยิ จ น อปฺปจฺจยํ อุปฏฺฐาเปนฺติ. เย จ ภิกฺขู สิกฺขากามา เต ตํ ปหาย อปฺโปสฺสุกฺกา ปนฺนโลมา ปรทตฺตวุตฺตา มิคภูเตน เจตสา วิหรนฺติ. เตสํ ตํ, อุทายิ, โหติ อพลํ พนฺธนํ, ทุพฺพลํ พนฺธนํ, ปูติกํ พนฺธนํ, อสารกํ พนฺธนํ – เสยฺยถาปิ, อุทายิ, รญฺโญ นาโค อีสาทนฺโต อุรูฬฺหวา อภิชาโต สงฺคามาวจโร ทฬฺเหหิ วรตฺเตหิ พนฺธเนหิ พทฺโธ อีสกํเยว กายํ สนฺนาเมตฺวา ตานิ พนฺธนานิ สํฉินฺทิตฺวา สํปทาเลตฺวา เยน กามํ ปกฺกมติ. โย นุ โข, อุทายิ, เอวํ วเทยฺย – ‘เยหิ โส รญฺโญ นาโค อีสาทนฺโต อุรูฬฺหวา อภิชาโต สงฺคามาวจโร ทฬฺเหหิ วรตฺเตหิ พนฺธเนหิ พทฺโธ อีสกํเยว กายํ สนฺนาเมตฺวา ตานิ พนฺธนานิ สํฉินฺทิตฺวา สํปทาเลตฺวา เยน กามํ ปกฺกมติ, ตญฺหิ ตสฺส พลวํ พนฺธนํ, ทฬฺหํ พนฺธนํ, ถิรํ พนฺธนํ, อปูติกํ [Pg.114] พนฺธนํ, ถูโล, กลิงฺคโร’ติ; สมฺมา นุ โข โส, อุทายิ, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. เยหิ โส, ภนฺเต, รญฺโญ นาโค อีสาทนฺโต อุรูฬฺหวา อภิชาโต สงฺคามาวจโร ทฬฺเหหิ วรตฺเตหิ พนฺธเนหิ พทฺโธ อีสกํเยว กายํ สนฺนาเมตฺวา ตานิ พนฺธนานิ สํฉินฺทิตฺวา สํปทาเลตฺวา เยน กามํ ปกฺกมติ, ตญฺหิ ตสฺส อพลํ พนฺธนํ…เป… อสารกํ พนฺธน’’นฺติ. ‘‘เอวเมว โข, อุทายิ, อิเธกจฺเจ กุลปุตฺตา ‘อิทํ ปชหถา’ติ มยา วุจฺจมานา เต เอวมาหํสุ – ‘กึ ปนิมสฺส อปฺปมตฺตกสฺส โอรมตฺตกสฺส ปหาตพฺพสฺส ยสฺส โน ภควา ปหานมาห, ยสฺส โน สุคโต ปฏินิสฺสคฺคมาหา’ติ? เต ตญฺเจว ปชหนฺติ, มยิ จ น อปฺปจฺจยํ อุปฏฺฐาเปนฺติ. เย จ ภิกฺขู สิกฺขากามา เต ตํ ปหาย อปฺโปสฺสุกฺกา ปนฺนโลมา ปรทตฺตวุตฺตา มิคภูเตน เจตสา วิหรนฺติ. เตสํ ตํ, อุทายิ, โหติ อพลํ พนฺธนํ, ทุพฺพลํ พนฺธนํ, ปูติกํ พนฺธนํ, อสารกํ พนฺธนํ’’.

151. ‘‘උදායි, මෙහි ඇතැම් කුලපුත්‍රයෝ ‘මෙය අත්හරින්න’ යැයි මා පවසන විට මෙසේ පවසති: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් අල්ප වූ, ස්වල්ප වූ දෙයක් අත්හැරීමට වදාළේ ද, සුගතයන් වහන්සේ යම් දෙයක් අත්හැරීමට වදාළේ ද, එය අත්හැරිය යුත්තේම නොවේදැයි’ පවසති. ඔවුහු එය අත්හරිති. මා කෙරෙහි හෝ ශික්ෂාකාමී භික්ෂූන් කෙරෙහි අප්‍රසාදය ඇති කර නොගනිති. ඔවුහු එය අත්හැර, පහසුවෙන් (උත්සාහ රහිතව), සන්සුන්ව, පරදත්තවෘත්තීව (අනුන් දෙන දෙයින් යැපෙමින්), මුවෙකු බඳු වූ නිදහස් සිතින් වාසය කරති. උදායි, ඔවුන්ට එය අබලවත් බන්ධනයකි, දුබල බන්ධනයකි, දිරාගිය බන්ධනයකි, සාරයක් නැති බන්ධනයකි. උදායි, එය හරියට රිය ඉස වැනි දළ ඇති, මැනවින් වැඩුණු සිරුරක් ඇති, උසස් වර්ගයේ, සටන් බිමෙහි හැසිරෙන, දැඩි හම් පටි බන්ධනවලින් බැඳි රාජකීය හස්තියෙකු, මඳක් සිරුර නමා ඒ බැඳීම් සිඳබිඳ දමා තමන්ට රිසි තැනකට යන්නාක් මෙනි. උදායි, යමෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘යම් දැඩි හම් පටිවලින් ඒ රාජකීය හස්තියා බැඳී සිටියදීත්, මඳක් සිරුර නමා ඒ බැඳීම් සිඳබිඳ දමා තමන්ට රිසි තැනකට යන්නේද, එම බැඳීම් ඔහුට බලවත් බන්ධනයකි, දැඩි බන්ධනයකි... නොදිරන බන්ධනයකි, මහත් වූ ලී දඬුකඳක් වැනිය’ කියාය. උදායි, එසේ පවසන්නා මැනවින් පවසන්නෙක් වේද?’’ ‘‘නැත, ස්වාමීනි. ස්වාමීනි, යම් දැඩි හම් පටිවලින් ඒ රාජකීය හස්තියා බැඳී සිටියත්, සිරුර මඳක් නමා ඒවා සිඳබිඳ දමා තමන් කැමති තැනකට යන්නේද, ඔහුට එම බන්ධනය අබලවත් බන්ධනයකි... හරයක් නැති බන්ධනයකි.’’ ‘‘එලෙසම උදායි, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් කුලපුත්‍රයෝ ‘මෙය අත්හරින්න’ යැයි මා පවසන විට ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් අල්ප වූ දෙයක් අත්හැරීමට වදාළේ ද, සුගතයන් වහන්සේ යම් දෙයක් අත්හැරීමට වදාළේ ද, එය අත්හැරිය යුත්තේම නොවේදැයි’ පවසති. ඔවුහු එය අත්හරිති. මා කෙරෙහි හෝ ශික්ෂාකාමී භික්ෂූන් කෙරෙහි අප්‍රසාදය ඇති කර නොගනිති. ඔවුහු එය අත්හැර, නිදහස්ව, සන්සුන්ව, පරදත්තවෘත්තීව, මුවෙකු බඳු වූ සිතින් වාසය කරති. උදායි, ඔවුන්ට එය අබලවත් බන්ධනයකි, දුබල බන්ධනයකි, දිරාගිය බන්ධනයකි, සාරයක් නැති බන්ධනයකි.’’

๑๕๒. ‘‘เสยฺยถาปิ, อุทายิ, ปุริโส ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโย; ตสฺส’สฺส เอกํ อคารกํ โอลุคฺควิลุคฺคํ กากาติทายึ นปรมรูปํ, เอกา ขโฏปิกา โอลุคฺควิลุคฺคา นปรมรูปา, เอกิสฺสา กุมฺภิยา ธญฺญสมวาปกํ นปรมรูปํ, เอกา ชายิกา นปรมรูปา. โส อารามคตํ ภิกฺขุํ ปสฺเสยฺย สุโธตหตฺถปาทํ มนุญฺญํ โภชนํ ภุตฺตาวึ สีตาย ฉายาย นิสินฺนํ อธิจิตฺเต ยุตฺตํ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘สุขํ วต, โภ, สามญฺญํ, อาโรคฺยํ วต, โภ, สามญฺญํ! โส วตสฺสํ โยหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส น สกฺกุเณยฺย เอกํ อคารกํ โอลุคฺควิลุคฺคํ กากาติทายึ นปรมรูปํ ปหาย, เอกํ ขโฏปิกํ โอลุคฺควิลุคฺคํ นปรมรูปํ ปหาย, เอกิสฺสา กุมฺภิยา ธญฺญสมวาปกํ นปรมรูปํ ปหาย, เอกํ ชายิกํ นปรมรูปํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. โย นุ โข, อุทายิ, เอวํ วเทยฺย – ‘เยหิ โส ปุริโส พนฺธเนหิ พทฺโธ น สกฺโกติ เอกํ อคารกํ โอลุคฺควิลุคฺคํ กากาติทายึ นปรมรูปํ ปหาย, เอกํ ขโฏปิกํ โอลุคฺควิลุคฺคํ นปรมรูปํ ปหาย, เอกิสฺสา กุมฺภิยา ธญฺญสมวาปกํ นปรมรูปํ ปหาย, เอกํ ชายิกํ นปรมรูปํ ปหาย เกสมสฺสุํ [Pg.115] โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ; ตญฺหิ ตสฺส อพลํ พนฺธนํ, ทุพฺพลํ พนฺธนํ, ปูติกํ พนฺธนํ, อสารกํ พนฺธน’นฺติ; สมฺมา นุ โข โส, อุทายิ, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. เยหิ โส, ภนฺเต, ปุริโส พนฺธเนหิ พทฺโธ, น สกฺโกติ เอกํ อคารกํ โอลุคฺควิลุคฺคํ กากาติทายึ นปรมรูปํ ปหาย, เอกํ ขโฏปิกํ โอลุคฺควิลุคฺคํ นปรมรูปํ ปหาย, เอกิสฺสา กุมฺภิยา ธญฺญสมวาปกํ นปรมรูปํ ปหาย, เอกํ ชายิกํ นปรมรูปํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ; ตญฺหิ ตสฺส พลวํ พนฺธนํ, ทฬฺหํ พนฺธนํ, ถิรํ พนฺธนํ, อปูติกํ พนฺธนํ, ถูโล, กลิงฺคโร’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, อุทายิ, อิเธกจฺเจ โมฆปุริสา ‘อิทํ ปชหถา’ติ มยา วุจฺจมานา เต เอวมาหํสุ – ‘กึ ปนิมสฺส อปฺปมตฺตกสฺส โอรมตฺตกสฺส อธิสลฺลิขเตวายํ สมโณ’ติ? เต ตญฺเจว นปฺปชหนฺติ, มยิ จ อปฺปจฺจยํ อุปฏฺฐาเปนฺติ. เย จ ภิกฺขู สิกฺขากามา เตสํ ตํ, อุทายิ, โหติ พลวํ พนฺธนํ, ทฬฺหํ พนฺธนํ, ถิรํ พนฺธนํ, อปูติกํ พนฺธนํ, ถูโล, กลิงฺคโร’’.

152. “උදායි, ඒ මේ වනාහි උපමාවක් වැනිය. යම් කිසි කිසිදු වස්තුවක් නැති, ඉතා දිළිඳු වූ, අසරණ මනුෂ්‍යයෙක් සිටියි. ඔහුට තැනින් තැන කැඩී බිඳී ගිය, කපුටන් ඕනෑම තැනකින් රිංගා ලගින, කිසිදු පෙනුමක් නැති එක් කුඩා පැලක් ඇත්තේය. එමෙන්ම කැඩී බිඳී ගිය, කිසිදු අලංකාරයක් නැති, තල් පටිවලින් වියන ලද එක් ඇඳක් ඇත්තේය. එක් හැලියක දමා ඇති, කිසිදු වටිනාකමක් නැති, බාල වර්ගයේ ධාන්‍ය සහ ලබු-කැකිරි ඇට ස්වල්පයක් ඇත්තේය. කිසිදු රූප ශෝභාවක් නැති එක් බිරිඳක් ඇත්තේය. ඒ දිළිඳු මනුෂ්‍යයා, ආරාමයකට ගොස්, දෑත් දෙපා හොඳින් සෝදාගෙන, ප්‍රණීත භෝජන අනුභව කොට, සිසිල් සෙවණක හිඳ ගෙන, භාවනානුයෝගීව (අධිචිත්තයෙහි) යෙදී සිටින භික්ෂුවක දකින්නේය. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙන්නේය: ‘භවත්නි, ශ්‍රමණ භාවය කොතරම් සැපවත්ද! ශ්‍රමණ භාවය කොතරම් නිරෝගීද! මමත් කෙස් රැවුල් කපා දමා, සිවුරු හැඳගෙන, ගිහි ගෙයින් නික්ම මහණ වෙන්නට ඇත්නම් කොතරම් අගනේද!’ කියාය. එසේ වුවද, ඔහුට තමාගේ ඒ කැඩී බිඳී ගිය කපුටන් ලගින පැල, ඒ ඇඳ, ඒ ධාන්‍ය හැලිය සහ ඒ බිරිඳ අතහැර දමා, කෙස් රැවුල් කපා සිවුරු හැඳගෙන මහණ වීමට ශක්තියක් නැත. උදායි, යමෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම්— ‘යම් බැඳීම්වලින් බැඳී සිටීම නිසා ඒ මිනිසාට තමාගේ ඒ අල්ප වූ ගෙය, ඇඳ, ධාන්‍ය සහ බිරිඳ අතහැර මහණ වීමට නොහැකි වී තිබේද, ඒ බැඳීම ඔහුට බල රහිත බැඳීමකි, දුර්වල බැඳීමකි, දිරාගිය බැඳීමකි, හරයක් නැති බැඳීමකි’ කියා, උදායි, එසේ පවසන්නා නිවැරදි ලෙස පවසන්නෙක් වේද?” “ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේ. ස්වාමීනි, ඒ මිනිසා යම් බැඳීම්වලින් බැඳී සිටීම නිසා මේවා අතහැර මහණ වීමට නොහැකි වී තිබේද, ඒ බැඳීම ඔහුට ඉතා බලවත් බැඳීමකි, ශක්තිමත් බැඳීමකි, ස්ථාවර බැඳීමකි, නොදිරන බැඳීමකි, එය බරපතළ විලංගුවකි.” “එසේමයි උදායි, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් හිස් මිනිසුන්ට (මෝඝ පුරුෂයන්ට) ‘මේ දේ අතහරින්න’ කියා මා පැවසූ විට, ඔවුන් මෙසේ පවසති: ‘මේ වගේ ඉතා සුළු දෙයක්, අල්ප දෙයක් අත්හැරීම ගැන මේ ශ්‍රමණයා ඕනෑවට වඩා තදින් (අධි-සල්ලේඛ) ක්‍රියා කරයි’ කියාය. ඔවුන් ඒ දේ අත්හරින්නේ ද නැත; මා කෙරෙහිත්, ශික්ෂාකාමී භික්ෂූන් කෙරෙහිත් නොපැහැදීමක් ඇති කරගනිති. උදායි, ඔවුන්ට ඒ සුළු දෙයම ඉතා බලවත් බැඳීමක්, ශක්තිමත් බැඳීමක්, ස්ථාවර බැඳීමක්, නොදිරන බැඳීමක් සහ බරපතළ විලංගුවක් බවට පත් වන්නේය.”

๑๕๓. ‘‘เสยฺยถาปิ, อุทายิ, คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค, เนกานํ นิกฺขคณานํ จโย, เนกานํ ธญฺญคณานํ จโย, เนกานํ เขตฺตคณานํ จโย, เนกานํ วตฺถุคณานํ จโย, เนกานํ ภริยคณานํ จโย, เนกานํ ทาสคณานํ จโย, เนกานํ ทาสิคณานํ จโย; โส อารามคตํ ภิกฺขุํ ปสฺเสยฺย สุโธตหตฺถปาทํ มนุญฺญํ โภชนํ ภุตฺตาวึ สีตาย ฉายาย นิสินฺนํ อธิจิตฺเต ยุตฺตํ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘สุขํ วต, โภ, สามญฺญํ, อาโรคฺยํ วต, โภ, สามญฺญํ! โส วตสฺสํ โยหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส สกฺกุเณยฺย เนกานิ นิกฺขคณานิ ปหาย, เนกานิ ธญฺญคณานิ ปหาย, เนกานิ เขตฺตคณานิ ปหาย, เนกานิ วตฺถุคณานิ ปหาย, เนกานิ ภริยคณานิ ปหาย, เนกานิ ทาสคณานิ ปหาย, เนกานิ ทาสิคณานิ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. โย นุ โข, อุทายิ, เอวํ วเทยฺย – ‘เยหิ โส คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา พนฺธเนหิ พทฺโธ, สกฺโกติ เนกานิ นิกฺขคณานิ ปหาย, เนกานิ ธญฺญคณานิ ปหาย, เนกานิ [Pg.116] เขตฺตคณานิ ปหาย, เนกานิ วตฺถุคณานิ ปหาย, เนกานิ ภริยคณานิ ปหาย, เนกานิ ทาสคณานิ ปหาย, เนกานิ ทาสิคณานิ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ, ตญฺหิ ตสฺส พลวํ พนฺธนํ, ทฬฺหํ พนฺธนํ, ถิรํ พนฺธนํ, อปูติกํ พนฺธนํ, ถูโล, กลิงฺคโร’ติ; สมฺมา นุ โข โส, อุทายิ, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต. เยหิ โส, ภนฺเต, คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา พนฺธเนหิ พทฺโธ, สกฺโกติ เนกานิ นิกฺขคณานิ ปหาย, เนกานิ ธญฺญคณานิ ปหาย, เนกานิ เขตฺตคณานิ ปหาย, เนกานิ วตฺถุคณานิ ปหาย, เนกานิ ภริยคณานิ ปหาย, เนกานิ ทาสคณานิ ปหาย, เนกานิ ทาสิคณานิ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ; ตญฺหิ ตสฺส อพลํ พนฺธนํ, ทุพฺพลํ พนฺธนํ, ปูติกํ พนฺธนํ, อสารกํ พนฺธน’’นฺติ. ‘‘เอวเมว โข, อุทายิ, อิเธกจฺเจ กุลปุตฺตา ‘อิทํ ปชหถา’ติ มยา วุจฺจมานา เต เอวมาหํสุ – ‘กึ ปนิมสฺส อปฺปมตฺตกสฺส โอรมตฺตกสฺส ปหาตพฺพสฺส ยสฺส โน ภควา ปหานมาห ยสฺส, โน สุคโต ปฏินิสฺสคฺคมาหา’ติ? เต ตญฺเจว ปชหนฺติ, มยิ จ น อปฺปจฺจยํ อุปฏฺฐาเปนฺติ. เย จ ภิกฺขู สิกฺขากามา เต ตํ ปหาย อปฺโปสฺสุกฺกา ปนฺนโลมา ปรทตฺตวุตฺตา มิคภูเตน เจตสา วิหรนฺติ. เตสํ ตํ, อุทายิ, โหติ อพลํ พนฺธนํ, ทุพฺพลํ พนฺธนํ, ปูติกํ พนฺธนํ, อสารกํ พนฺธนํ’’.

153. “උදායි, උදාහරණයක් ලෙස, සුවිශාල ධනයක් හා සම්පතක් ඇති, රන් නික්ඛ රාශියක්, ධාන්‍ය රාශියක්, කෙත්වතු රාශියක්, නිවාස හා ඉඩකඩම් රාශියක්, භාර්යාවන් රාශියක් මෙන්ම දාස දාසියන් රාශියක් ඇති ගෘහපතියෙකු හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙකු සිටින්නේ යැයි සිතන්න. ඔහු මැනවින් දොවාගත් අත් පා ඇතිව, ප්‍රණීත භෝජන අනුභව කොට, සිසිල් සෙවණක හිඳ, අධිචිත්තයෙහි (සමථ විපස්සනා භාවනාවෙහි) යෙදී සිටින ආරාමයකට වැඩි භික්ෂුවක දකියි. එවිට ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය හැකිය: ‘භවත්නි, ශ්‍රමණ භාවය කෙතරම් සැපයක්ද! භවත්නි, ශ්‍රමණ භාවය කෙතරම් නිරෝගී සුවයක්ද! මමද කෙස් රැවුල් කපා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව පැවිදි වන්නේ නම් කෙතරම් යහපත්ද!’ කියායි. ඔහුට ඒ සුවිශාල රන් නික්ඛ රාශිය, ධාන්‍ය රාශිය, කෙත්වතු රාශිය, නිවාස හා ඉඩකඩම් රාශිය, භාර්යාවන් රාශිය සහ දාස දාසියන් රාශිය අත්හැර, කෙස් රැවුල් කපා කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව පැවිදි වීමට හැකියාව තිබේ. උදායි, යමෙක් මෙසේ පවසන්නේ නම්: ‘යම් බන්ධනයන්ගෙන් බැඳී සිටි ඒ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා තම සුවිශාල ධන ධාන්‍ය, කෙත්වතු, අඹුදරුවන් සහ දාස දාසියන් අත්හැර පැවිදි වීමට සමත් වූයේද, එම බැම්ම ඔහුට ප්‍රබල බැම්මකි, තද බැම්මකි, ස්ථිර බැම්මකි, දිරා නොයන බැම්මකි, ඝන වූ දැවමය දඬුකඳකි’ කියායි. උදායි, ඔහු එසේ පවසන්නේ නම්, ඔහු නිවැරදිව පවසන්නෙක් වේද?” “නැත, ස්වාමීනි. ස්වාමීනි, ඒ ගෘහපතියා හෝ ගෘහපති පුත්‍රයා යම් බන්ධනයන්ගෙන් බැඳී සිටියදීත්, ඒ සියලු සම්පත් අත්හැර පැවිදි වීමට සමත් වූයේ නම්, ඔහුට ඒ බැම්ම අබල බැම්මකි, දුර්වල බැම්මකි, දිරාපත් වූ බැම්මකි, හරයක් නැති බැම්මකි.” “උදායි, එලෙසම මෙලොව ඇතැම් කුලපුත්‍රයන්ට ‘මෙය අත්හරින්න’ යැයි මා පැවසූ විට, ඔවුහු මෙසේ පවසති: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපට අත්හැරීමට පවසන, සුගතයන් වහන්සේ අපට දුරු කිරීමට පවසන මේ ඉතා සුළු වූ, අල්ප වූ දෙයෙහි ඇති වැදගත්කම කුමක්ද?’ කියායි. ඔවුහු එය අත්හරිති; මා කෙරෙහි හෝ ශික්ෂාකාමී භික්ෂූන් කෙරෙහි අප්‍රසාදයක් ඇති කර නොගනිති. ඔවුහු එය අත්හැර දමා, අල්පේච්ඡව, නිස්කාන්සුව, පරහිතකාමීව, අනුන් දෙන දෙයින් යැපෙමින්, වනයේ මුවෙකු බඳු නිදහස් සිතින් යුතුව වෙසෙති. උදායි, ඔවුන්ට ඒ දෙය අබල වූ, දුර්වල වූ, දිරාපත් වූ, සාරයක් නැති බැම්මක්ම වන්නේය.”

๑๕๔. ‘‘จตฺตาโรเม, อุทายิ, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธุทายิ, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุปธิปหานาย ปฏิปนฺโน โหติ อุปธิปฏินิสฺสคฺคาย. ตเมนํ อุปธิปหานาย ปฏิปนฺนํ อุปธิปฏินิสฺสคฺคาย อุปธิปฏิสํยุตฺตา สรสงฺกปฺปา สมุทาจรนฺติ. โส เต อธิวาเสติ, นปฺปชหติ, น วิโนเทติ, น พฺยนฺตีกโรติ, น อนภาวํ คเมติ. อิมํ โข อหํ, อุทายิ, ปุคฺคลํ ‘สํยุตฺโต’ติ วทามิ โน ‘วิสํยุตฺโต’. ตํ กิสฺส เหตุ? อินฺทฺริยเวมตฺตตา หิ เม, อุทายิ, อิมสฺมึ ปุคฺคเล วิทิตา.

154. “උදායි, ලෝකයෙහි විද්‍යමාන වන්නා වූ පුද්ගලයන් සතර දෙනෙක් වෙති. ඒ සතර දෙනා කවුරුන්ද? උදායි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් උපධි (කෙලෙස් උපධි ආදිය) ප්‍රහාණය පිණිස, උපධි අත්හැරීම පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. උපධි ප්‍රහාණය පිණිස, උපධි අත්හැරීම පිණිස පිළිපන් ඔහු තුළ උපධි හා සම්බන්ධ වූ සරසංකල්ප (නැවත නැවත හටගන්නා කෙලෙස් සිතිවිලි) පහළ වෙයි. ඔහු ඒ සිතිවිලි ඉවසයි (පිළිගනියි), ඒවා ප්‍රහාණය නොකරයි, බැහැර නොකරයි, විනාශ නොකරයි, නැවත නූපදනා තත්ත්වයට පත් නොකරයි. උදායි, මම මේ පුද්ගලයා ‘සංයුත්ත’ (කෙලෙස් සහිතව බැඳී සිටින්නෙකු) යැයි පවසමි, ‘විසංයුත්ත’ (කෙලෙස් රහිත වූවෙකු) යැයි නොපවසමි. ඒ කවර හෙයින්ද? උදායි, මේ පුද්ගලයා තුළ ඉන්ද්‍රියයන්ගේ (ඉන්ද්‍රිය පරෝපරියත්ත ඥානයට අනුව) වෙනස්කම් මා දන්නා බැවිනි.”

‘‘อิธ ปนุทายิ, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุปธิปหานาย ปฏิปนฺโน โหติ อุปธิปฏินิสฺสคฺคาย. ตเมนํ อุปธิปหานาย ปฏิปนฺนํ อุปธิปฏินิสฺสคฺคาย อุปธิปฏิสํยุตฺตา สรสงฺกปฺปา สมุทาจรนฺติ. โส เต นาธิวาเสติ, ปชหติ, วิโนเทติ, พฺยนฺตีกโรติ, อนภาวํ คเมติ. อิมมฺปิ โข อหํ, อุทายิ[Pg.117], ปุคฺคลํ ‘สํยุตฺโต’ติ วทามิ โน ‘วิสํยุตฺโต’. ตํ กิสฺส เหตุ? อินฺทฺริยเวมตฺตตา หิ เม, อุทายิ, อิมสฺมึ ปุคฺคเล วิทิตา.

“උදායි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් උපධි ප්‍රහාණය පිණිස, උපධි අත්හැරීම පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. උපධි ප්‍රහාණය පිණිස, උපධි අත්හැරීම පිණිස පිළිපන් ඔහු තුළ උපධි හා සම්බන්ධ වූ සරසංකල්ප පහළ වෙයි. ඔහු ඒ සිතිවිලි නොඉවසයි, ඒවා ප්‍රහාණය කරයි, බැහැර කරයි, විනාශ කරයි, නැවත නූපදනා තත්ත්වයට පත් කරයි. උදායි, මම මේ පුද්ගලයාද ‘සංයුත්ත’ යැයි පවසමි, ‘විසංයුත්ත’ යැයි නොපවසමි. ඒ කවර හෙයින්ද? උදායි, මේ පුද්ගලයා තුළ ඉන්ද්‍රියයන්ගේ වෙනස්කම් මා දන්නා බැවිනි.”

‘‘อิธ ปนุทายิ, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุปธิปหานาย ปฏิปนฺโน โหติ อุปธิปฏินิสฺสคฺคาย. ตเมนํ อุปธิปหานาย ปฏิปนฺนํ อุปธิปฏินิสฺสคฺคาย กทาจิ กรหจิ สติสมฺโมสา อุปธิปฏิสํยุตฺตา สรสงฺกปฺปา สมุทาจรนฺติ; ทนฺโธ, อุทายิ, สตุปฺปาโท. อถ โข นํ ขิปฺปเมว ปชหติ, วิโนเทติ, พฺยนฺตีกโรติ, อนภาวํ คเมติ. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, ปุริโส ทิวสํสนฺตตฺเต อโยกฏาเห ทฺเว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ นิปาเตยฺย; ทนฺโธ, อุทายิ, อุทกผุสิตานํ นิปาโต. อถ โข นํ ขิปฺปเมว ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย. เอวเมว โข, อุทายิ, อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุปธิปหานาย ปฏิปนฺโน โหติ อุปธิปฏินิสฺสคฺคาย. ตเมนํ อุปธิปหานาย ปฏิปนฺนํ อุปธิปฏินิสฺสคฺคาย กทาจิ กรหจิ สติสมฺโมสา อุปธิปฏิสํยุตฺตา สรสงฺกปฺปา สมุทาจรนฺติ; ทนฺโธ, อุทายิ, สตุปฺปาโท. อถ โข นํ ขิปฺปเมว ปชหติ, วิโนเทติ, พฺยนฺตีกโรติ, อนภาวํ คเมติ. อิมมฺปิ โข อหํ, อุทายิ, ปุคฺคลํ ‘สํยุตฺโต’ติ วทามิ โน ‘วิสํยุตฺโต’. ตํ กิสฺส เหตุ? อินฺทฺริยเวมตฺตตา หิ เม, อุทายิ, อิมสฺมึ ปุคฺคเล วิทิตา.

“උදායි, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් උපධි ප්‍රහාණය පිණිස, උපධි අත්හැරීම පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. උපධි ප්‍රහාණය පිණිස, උපධි අත්හැරීම පිණිස පිළිපන් ඒ පුද්ගලයා තුළ සිහිමුළා වීම හේතුවෙන් කලාතුරකින් උපධි හා සබැඳි සිතුවිලි සහ කල්පනා පහළ වෙයි. උදායි, එවිට සිහිය ඉපදීම ප්‍රමාද විය හැක. එහෙත් ඔහු ඉතා ඉක්මනින්ම ඒවා ප්‍රහාණය කරයි, බැහැර කරයි, නැති කර දමයි, නැවත නූපදනා තත්වයට පත් කරයි. උදායි, එය හරියට මුළු දවසක් තිස්සේ රත් වූ යකඩ තැටියක් මතට ජල බින්දු දෙකක් හෝ තුනක් වැටුණාක් වැනි ය. උදායි, ඒ ජල බින්දු වැටීම ප්‍රමාද වුවද, ඒවා ඉතා ඉක්මනින්ම ක්ෂය වී, වියළී යන්නේ ය. උදායි, එපරිද්දෙන්ම මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් උපධි ප්‍රහාණය පිණිස, උපධි අත්හැරීම පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි. උපධි ප්‍රහාණය පිණිස, උපධි අත්හැරීම පිණිස පිළිපන් ඒ පුද්ගලයා තුළ සිහිමුළා වීම හේතුවෙන් කලාතුරකින් උපධි හා සබැඳි සිතුවිලි සහ කල්පනා පහළ වෙයි. එවිට සිහිය ඉපදීම ප්‍රමාද විය හැකි වුවත්, ඔහු ඉතා ඉක්මනින්ම ඒවා ප්‍රහාණය කරයි, බැහැර කරයි, නැති කර දමයි, නැවත නූපදනා තත්වයට පත් කරයි. උදායි, මම මේ පුද්ගලයා ද 'සංයුත්ත' (කෙලෙස් හා බැඳුණු) පුද්ගලයෙකු යැයි කියමි, 'විසංයුත්ත' පුද්ගලයෙකු යැයි නොකියමි. එයට හේතුව කුමක්ද? උදායි, මේ පුද්ගලයා තුළ ඇති ඉන්ද්‍රියයන්ගේ පරිණතභාවයේ වෙනස් බව (ඉන්ද්‍රියවේමත්තතා) මම දන්නා බැවිනි.”

‘‘อิธ ปนุทายิ, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ‘อุปธิ ทุกฺขสฺส มูล’นฺติ – อิติ วิทิตฺวา นิรุปธิ โหติ, อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต. อิมํ โข อหํ, อุทายิ, ปุคฺคลํ ‘วิสํยุตฺโต’ติ วทามิ โน ‘สํยุตฺโต’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อินฺทฺริยเวมตฺตตา หิ เม, อุทายิ, อิมสฺมึ ปุคฺคเล วิทิตา. อิเม โข, อุทายิ, จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

“උදායි, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් 'උපධිය (උපාදානය) දුකට මුල වේ' යයි මෙසේ දැන උපධි රහිත වෙයි, උපධි ක්ෂය වීමෙන් විමුක්තියට පත් වෙයි. උදායි, මම මේ පුද්ගලයා 'විසංයුත්ත' (නොබැඳුණු) පුද්ගලයෙකු යැයි කියමි, 'සංයුත්ත' පුද්ගලයෙකු යැයි නොකියමි. එයට හේතුව කුමක්ද? උදායි, මේ පුද්ගලයා තුළ ඇති ඉන්ද්‍රියයන්ගේ පරිණතභාවයේ වෙනස් බව මම දන්නා බැවිනි. උදායි, ලෝකයෙහි මේ පුද්ගලයන් සතර දෙනා දක්නට ලැබෙති.”

๑๕๕. ‘‘ปญฺจ โข อิเม, อุทายิ, กามคุณา. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม โข, อุทายิ, ปญฺจ กามคุณา. ยํ โข, อุทายิ, อิเม ปญฺจ กามคุเณ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ อิทํ วุจฺจติ กามสุขํ มิฬฺหสุขํ ปุถุชฺชนสุขํ อนริยสุขํ, น เสวิตพฺพํ, น ภาเวตพฺพํ, น พหุลีกาตพฺพํ; ‘ภายิตพฺพํ เอตสฺส สุขสฺสา’ติ วทามิ.

155. “උදායි, මේ පංච කාමගුණයෝ වෙති. ඒ පස් දෙනා කවරහුද? ඇසින් දත යුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වභාව ඇති, කාමය හා සබැඳි, ඇලුම් කටයුතු වූ රූපයෝ ය. කනින් දත යුතු වූ ශබ්දයෝ ය... නාසයෙන් දත යුතු වූ ගන්ධයෝ ය... දිවෙන් දත යුතු වූ රසයෝ ය... කයෙන් දත යුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වභාව ඇති, කාමය හා සබැඳි, ඇලුම් කටයුතු වූ ස්පර්ශයෝ ය. උදායි, මොවුහු පංච කාමගුණයෝ වෙති. උදායි, යම් කෙනෙකුට මේ පංච කාමගුණයන් ඇසුරු කොට යම් සැපයක්, සොම්නසක් උපදී ද, මෙය කාම සැපය කියා ද, අශුචි වැනි (මීළ්හ) සැපය කියා ද, පෘථග්ජන සැපය කියා ද, අනාර්ය සැපය කියා ද කියනු ලැබේ. මෙය සේවනය නොකළ යුතුය, නොවැඩිය යුතුය, බහුලව නොකළ යුතුය. මේ සැපයට බිය විය යුතු යැයි මම කියමි.”

๑๕๖. ‘‘อิธุทายิ[Pg.118], ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ปีติยา จ วิราคา… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, สุขสฺส จ ปหานา… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ วุจฺจติ เนกฺขมฺมสุขํ ปวิเวกสุขํ อุปสมสุขํ สมฺโพธสุขํ, อาเสวิตพฺพํ, ภาเวตพฺพํ, พหุลีกาตพฺพํ; ‘น ภายิตพฺพํ เอตสฺส สุขสฺสา’ติ วทามิ.

156. “උදායි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම... පළමු ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්... දෙවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇලීමෙන්... තෙවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සැපය හා දුක ප්‍රහාණය කිරීමෙන්... සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය නෙක්ඛම්ම සැපය (නික්මීමේ සැපය) කියා ද, පවිවේක සැපය (හුදෙකලා වීමේ සැපය) කියා ද, උපසම සැපය (සංසිඳීමේ සැපය) කියා ද, සම්බෝධ සැපය (අවබෝධයේ සැපය) කියා ද කියනු ලැබේ. මෙය සේවනය කළ යුතුය, වැඩිය යුතුය, බහුලව කළ යුතුය. මේ සැපයට බිය නොවිය යුතු යැයි මම කියමි.”

‘‘อิธุทายิ, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อิทํ โข อหํ, อุทายิ, อิญฺชิตสฺมึ วทามิ. กิญฺจ ตตฺถ อิญฺชิตสฺมึ? ยเทว ตตฺถ วิตกฺกวิจารา อนิรุทฺธา โหนฺติ อิทํ ตตฺถ อิญฺชิตสฺมึ. อิธุทายิ, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อิทมฺปิ โข อหํ, อุทายิ, อิญฺชิตสฺมึ วทามิ. กิญฺจ ตตฺถ อิญฺชิตสฺมึ? ยเทว ตตฺถ ปีติสุขํ อนิรุทฺธํ โหติ อิทํ ตตฺถ อิญฺชิตสฺมึ. อิธุทายิ, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อิทมฺปิ โข อหํ, อุทายิ, อิญฺชิตสฺมึ วทามิ. กิญฺจ ตตฺถ อิญฺชิตสฺมึ? ยเทว ตตฺถ อุเปกฺขาสุขํ อนิรุทฺธํ โหติ อิทํ ตตฺถ อิญฺชิตสฺมึ. อิธุทายิ, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อิทํ โข อหํ, อุทายิ, อนิญฺชิตสฺมึ วทามิ.

“උදායි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම... පළමු ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. උදායි, මම මෙය 'සසල බවක්' (ඉඤ්ජිත) ඇති දෙයක් ලෙස කියමි. එහි ඇති සසල බව කුමක්ද? එහි යම් විතර්ක විචාර කෙනෙක් නිරුද්ධ නොවී පවතිත් ද, එය එහි ඇති සසල බවයි. උදායි, මහණෙක් විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්... දෙවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. උදායි, මම මෙය ද 'සසල බවක්' ඇති දෙයක් ලෙස කියමි. එහි ඇති සසල බව කුමක්ද? එහි යම් ප්‍රීති සැපයක් නිරුද්ධ නොවී පවතී ද, එය එහි ඇති සසල බවයි. උදායි, මහණෙක් ප්‍රීතිය කෙරෙහි නොඇලීමෙන්... තෙවන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. උදායි, මම මෙය ද 'සසල බවක්' ඇති දෙයක් ලෙස කියමි. එහි ඇති සසල බව කුමක්ද? එහි යම් උපේක්ෂා සැපයක් නිරුද්ධ නොවී පවතී ද, එය එහි ඇති සසල බවයි. උදායි, මහණෙක් සැපය ප්‍රහාණය කිරීමෙන්... සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. උදායි, මම මෙය 'නිසල බවක්' (අනිඤ්ජිත) ඇති දෙයක් ලෙස කියමි.”

‘‘อิธุทายิ, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; อิทํ โข อหํ, อุทายิ, ‘อนล’นฺติ วทามิ, ‘ปชหถา’ติ วทามิ, ‘สมติกฺกมถา’ติ วทามิ. โก จ ตสฺส สมติกฺกโม? อิธุทายิ, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ตสฺส สมติกฺกโม; อิทมฺปิ โข อหํ, อุทายิ, ‘อนล’นฺติ วทามิ, ‘ปชหถา’ติ วทามิ, ‘สมติกฺกมถา’ติ วทามิ. โก จ ตสฺส สมติกฺกโม? อิธุทายิ, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ตสฺส สมติกฺกโม; อิทมฺปิ โข อหํ, อุทายิ, ‘อนล’นฺติ วทามิ, ‘ปชหถา’ติ วทามิ, ‘สมติกฺกมถา’ติ วทามิ. โก จ ตสฺส สมติกฺกโม? อิธุทายิ, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ตสฺส สมติกฺกโม; อิทมฺปิ โข อหํ, อุทายิ, ‘อนล’นฺติ วทามิ, ‘ปชหถา’ติ วทามิ, ‘สมติกฺกมถา’ติ วทามิ. โก จ ตสฺส สมติกฺกโม? อิธุทายิ, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ตสฺส สมติกฺกโม; อิทมฺปิ โข อหํ, อุทายิ, ‘อนล’นฺติ [Pg.119] วทามิ, ‘ปชหถา’ติ วทามิ, ‘สมติกฺกมถา’ติ วทามิ. โก จ ตสฺส สมติกฺกโม? อิธุทายิ, ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ตสฺส สมติกฺกโม; อิทมฺปิ โข อหํ, อุทายิ, ‘อนล’นฺติ วทามิ, ‘ปชหถา’ติ วทามิ, ‘สมติกฺกมถา’ติ วทามิ. โก จ ตสฺส สมติกฺกโม? อิธุทายิ, ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ตสฺส สมติกฺกโม; อิทมฺปิ โข อหํ, อุทายิ, ‘อนล’นฺติ วทามิ, ‘ปชหถา’ติ วทามิ, ‘สมติกฺกมถา’ติ วทามิ. โก จ ตสฺส สมติกฺกโม? อิธุทายิ, ภิกฺขุ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ตสฺส สมติกฺกโม; อิทมฺปิ โข อหํ, อุทายิ, ‘อนล’นฺติ วทามิ, ‘ปชหถา’ติ วทามิ, ‘สมติกฺกมถา’ติ วทามิ. โก จ ตสฺส สมติกฺกโม? อิธุทายิ, ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ตสฺส สมติกฺกโม; อิติ โข อหํ, อุทายิ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนสฺสปิ ปหานํ วทามิ. ปสฺสสิ โน ตฺวํ, อุทายิ, ตํ สํโยชนํ อณุํ วา ถูลํ วา ยสฺสาหํ โน ปหานํ วทามี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’ติ.

‘‘උදායි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් කාමයන්ගෙන් වෙන්ව... (පෙ)... ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. උදායි, මම මෙය ‘ප්‍රමාණවත් නොවේ’ යයි කියමි, ‘ප්‍රහාණය කරව්’ යයි කියමි, ‘ඉක්මවා යව්’ යයි කියමි. එය ඉක්මවා යාම කුමක්ද? උදායි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් විතර්ක විචාරයන්ගේ සංසිඳීමෙන්... (පෙ)... ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය එය ඉක්මවා යාමයි. උදායි, මම මෙය ද ‘ප්‍රමාණවත් නොවේ’ යයි කියමි, ‘ප්‍රහාණය කරව්’ යයි කියමි, ‘ඉක්මවා යව්’ යයි කියමි. එය ඉක්මවා යාම කුමක්ද? උදායි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇලීමෙන්... (පෙ)... තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය එය ඉක්මවා යාමයි. උදායි, මම මෙය ද ‘ප්‍රමාණවත් නොවේ’ යයි කියමි, ‘ප්‍රහාණය කරව්’ යයි කියමි, ‘ඉක්මවා යව්’ යයි කියමි. එය ඉක්මවා යාම කුමක්ද? උදායි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් සැපය ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්... (පෙ)... චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය එය ඉක්මවා යාමයි. උදායි, මම මෙය ද ‘ප්‍රමාණවත් නොවේ’ යයි කියමි, ‘ප්‍රහාණය කරව්’ යයි කියමි, ‘ඉක්මවා යව්’ යයි කියමි. එය ඉක්මවා යාම කුමක්ද? උදායි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් සර්වප්‍රකාරයෙන්ම රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, පටිඝ සංඥාවන් අතුරුදහන් වීමෙන්, නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ‘ආකාශය අනන්තය’ යි ආකාශානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය එය ඉක්මවා යාමයි. උදායි, මම මෙය ද ‘ප්‍රමාණවත් නොවේ’ යයි කියමි, ‘ප්‍රහාණය කරව්’ යයි කියමි, ‘ඉක්මවා යව්’ යයි කියමි. එය ඉක්මවා යාම කුමක්ද? උදායි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ආකාශානඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘විඤ්ඤාණය අනන්තය’ යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය එය ඉක්මවා යාමයි. උදායි, මම මෙය ද ‘ප්‍රමාණවත් නොවේ’ යයි කියමි, ‘ප්‍රහාණය කරව්’ යයි කියමි, ‘ඉක්මවා යව්’ යයි කියමි. එය ඉක්මවා යාම කුමක්ද? උදායි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් සර්වප්‍රකාරයෙන්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘කිසිවක් නැත’ යි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය එය ඉක්මවා යාමයි. උදායි, මම මෙය ද ‘ප්‍රමාණවත් නොවේ’ යයි කියමි, ‘ප්‍රහාණය කරව්’ යයි කියමි, ‘ඉක්මවා යව්’ යයි කියමි. එය ඉක්මවා යාම කුමක්ද? උදායි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය එය ඉක්මවා යාමයි. උදායි, මම මෙය ද ‘ප්‍රමාණවත් නොවේ’ යයි කියමි, ‘ප්‍රහාණය කරව්’ යයි කියමි, ‘ඉක්මවා යව්’ යයි කියමි. එය ඉක්මවා යාම කුමක්ද? උදායි, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් සර්වප්‍රකාරයෙන්ම නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරයි. මෙය එය ඉක්මවා යාමයි. උදායි, මෙලෙස මම නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයෙහි පවා ප්‍රහාණය පවසමි. උදායි, යම් සංයෝජනයක ප්‍රහාණය මම නොපවසම් ද, එවැනි කුඩා වූ හෝ විශාල වූ කිසිදු සංයෝජනයක් ඔබ දකින්නෙහි ද?’’ ‘‘ස්වාමීනි, එය එසේ නොවේමය (එවැනි සංයෝජනයක් මම නොදකිමි).’’

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา อุทายี ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. ආයුෂ්මත් උදායි තෙරුණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව කෙරෙහි සතුටු වී එය ප්‍රමෝදයෙන් පිළිගත්තෝය.

ลฏุกิโกปมสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ.

හයවන ලටුකිකෝපම සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๗. จาตุมสุตฺตํ

7. චාතුම සූත්‍රය

๑๕๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา จาตุมายํ วิหรติ อามลกีวเน. เตน โข ปน สมเยน สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานปฺปมุขานิ ปญฺจมตฺตานิ ภิกฺขุสตานิ จาตุมํ อนุปฺปตฺตานิ โหนฺติ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู เนวาสิเกหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปฏิสมฺโมทมานา เสนาสนานิ ปญฺญาปยมานา ปตฺตจีวรานิ ปฏิสามยมานา อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา อเหสุํ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ – ‘‘เก ปเนเต, อานนฺท, อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา, เกวฏฺฏา มญฺเญ มจฺฉวิโลเป’’ติ? ‘‘เอตานิ, ภนฺเต, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานปฺปมุขานิ ปญฺจมตฺตานิ ภิกฺขุสตานิ จาตุมํ [Pg.120] อนุปฺปตฺตานิ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. เต อาคนฺตุกา ภิกฺขู เนวาสิเกหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปฏิสมฺโมทมานา เสนาสนานิ ปญฺญาปยมานา ปตฺตจีวรานิ ปฏิสามยมานา อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา’’ติ. ‘‘เตนหานนฺท, มม วจเนน เต ภิกฺขู อามนฺเตหิ – ‘สตฺถา อายสฺมนฺเต อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา อายสฺมนฺเต อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข เต ภิกฺขู ภควา เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา, เกวฏฺฏา มญฺเญ มจฺฉวิโลเป’’ติ? ‘‘อิมานิ, ภนฺเต, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานปฺปมุขานิ ปญฺจมตฺตานิ ภิกฺขุสตานิ จาตุมํ อนุปฺปตฺตานิ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. เตเม อาคนฺตุกา ภิกฺขู เนวาสิเกหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ปฏิสมฺโมทมานา เสนาสนานิ ปญฺญาปยมานา ปตฺตจีวรานิ ปฏิสามยมานา อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา’’ติ. ‘‘คจฺฉถ, ภิกฺขเว, ปณาเมมิ โว, น โว มม สนฺติเก วตฺถพฺพ’’นฺติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ปกฺกมึสุ.

157. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චාතුමා නම් ගමෙහි නෙල්ලි වනයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි සැරියුත් මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේලා ප්‍රමුඛ පන්සියයක් පමණ වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේව බැහැදැකීම පිණිස චාතුමා ගමට පැමිණ සිටියහ. ඒ ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා නේවාසික භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදෙමින්, සේනාසන පිළියෙල කරමින් සහ පාත්‍ර සිවුරු තැන්පත් කරමින් සිටියදී උස් වූ මහත් ශබ්දයක් ඇති කළහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: "ආනන්දය, මසුන් මරන තැනක ධීවරයන් මෙන් මේ කෑකෝ ගසන මහත් ශබ්දය කාගේද?" "ස්වාමීනී, සැරියුත් මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේලා ප්‍රමුඛ පන්සියයක් පමණ වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේව බැහැදැකීම පිණිස චාතුමා ගමට පැමිණ සිටිති. ඒ ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා නේවාසික භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදෙමින්, සේනාසන පිළියෙල කරමින් සහ පාත්‍ර සිවුරු තැන්පත් කරමින් සිටින නිසා මේ උස් වූ මහත් ශබ්දය ඇති වේ." "ආනන්දය, එසේ නම් මාගේ වචනයෙන් ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙසේ කියන්න: 'ශාස්තෘන් වහන්සේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාට අමතන සේක' කියායි." "එසේය ස්වාමීනී" යැයි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටි තැනට එළඹ, "ශාස්තෘන් වහන්සේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලාට අමතන සේක" යැයි පැවසූහ. "එසේය ඇවැත්නි" යැයි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්ට පිළිතුරු දී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ විමසූ සේක: "මහණෙනි, මසුන් මරන තැනක ධීවරයන් මෙන් ඔබලා මේ සා උස් හඬින් කෑකෝ ගසන්නේ කුමක් නිසාද?" "ස්වාමීනී, සැරියුත් මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේලා ප්‍රමුඛ මේ පන්සියයක් පමණ වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේව බැහැදැකීම පිණිස චාතුමා ගමට පැමිණියහ. ඒ ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා නේවාසික භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදෙමින්, සේනාසන පිළියෙල කරමින් සහ පාත්‍ර සිවුරු තැන්පත් කරමින් සිටින නිසා මේ උස් වූ මහත් ශබ්දය ඇති විය." "මහණෙනි, මෙතැනින් යන්න. මම ඔබලාව බැහැර කරමි. ඔබලා මා අසල නොසිටිය යුතුය." "එසේය ස්වාමීනී" යැයි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය පිළිගෙන, අසුන්වලින් නැගිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර, ප්‍රදක්ෂිණා කොට, සේනාසන අස්පස් කර, පාත්‍ර සිවුරු ද රැගෙන නික්ම ගියහ.

๑๕๘. เตน โข ปน สมเยน จาตุเมยฺยกา สกฺยา สนฺถาคาเร สนฺนิปติตา โหนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน. อทฺทสํสุ โข จาตุเมยฺยกา สกฺยา เต ภิกฺขู ทูรโตว อาคจฺฉนฺเต; ทิสฺวาน เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู เอตทโวจุํ – ‘‘หนฺท, กหํ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต คจฺฉถา’’ติ? ‘‘ภควตา โข, อาวุโส, ภิกฺขุสงฺโฆ ปณามิโต’’ติ. ‘‘เตนหายสฺมนฺโต มุหุตฺตํ นิสีทถ, อปฺเปว นาม มยํ สกฺกุเณยฺยาม ภควนฺตํ ปสาเทตุ’’นฺติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู จาตุเมยฺยกานํ สกฺยานํ ปจฺจสฺโสสุํ. อถ โข จาตุเมยฺยกา สกฺยา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข จาตุเมยฺยกา สกฺยา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อภินนฺทตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ; อภิวทตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต[Pg.121], ภควตา ปุพฺเพ ภิกฺขุสงฺโฆ อนุคฺคหิโต, เอวเมว ภควา เอตรหิ อนุคฺคณฺหาตุ ภิกฺขุสงฺฆํ. สนฺเตตฺถ, ภนฺเต, ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ. เตสํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อลภนฺตานํ สิยา อญฺญถตฺตํ, สิยา วิปริณาโม. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พีชานํ ตรุณานํ อุทกํ อลภนฺตานํ สิยา อญฺญถตฺตํ สิยา วิปริณาโม; เอวเมว โข, ภนฺเต, สนฺเตตฺถ ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ, เตสํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อลภนฺตานํ สิยา อญฺญถตฺตํ, สิยา วิปริณาโม. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, วจฺฉสฺส ตรุณสฺส มาตรํ อปสฺสนฺตสฺส สิยา อญฺญถตฺตํ, สิยา วิปริณาโม; เอวเมว โข, ภนฺเต, สนฺเตตฺถ ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ, เตสํ ภควนฺตํ อปสฺสนฺตานํ สิยา อญฺญถตฺตํ, สิยา วิปริณาโม. อภินนฺทตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ; อภิวทตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ภควตา ปุพฺเพ ภิกฺขุสงฺโฆ อนุคฺคหิโต; เอวเมว ภควา เอตรหิ อนุคฺคณฺหาตุ ภิกฺขุสงฺฆ’’นฺติ.

158. එකල චාතුමා නුවර ශාක්‍යයෝ කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා සන්ථාගාරයෙහි රැස්ව සිටියහ. ඈත සිට වඩින ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා දුටු චාතුමාවාසී ශාක්‍යයෝ, උන්වහන්සේලා වෙත එළඹ මෙසේ ඇසූහ: "ඇවැත්නි, ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා දැන් කොහේ වඩිනවාද?" "පින්වතුනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් භික්ෂු සංඝයා බැහැර කරන ලදී" යි උන්වහන්සේලා පැවසූහ. "එසේ නම් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මොහොතක් රැඳී සිටින සේක්වා. අපට භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිත සතුටු කිරීමට (පැහැදවීමට) හැකි වේදැයි බලමු" යි ශාක්‍යයෝ කීහ. "එසේය පින්වතුනි" යි ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා චාතුමාවාසී ශාක්‍යයන්ට පිළිතුරු දුන්හ. ඉක්බිති චාතුමාවාසී ශාක්‍යයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව වාඩි වූහ. එකත්පස්ව වාඩි වූ චාතුමාවාසී ශාක්‍යයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා කෙරෙහි සතුටු වන සේක්වා; ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිළිගන්නා සේක්වා. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙර භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහ කළාක් මෙන්ම, දැනුදු භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහ කරන සේක්වා. ස්වාමීනි, මේ භික්ෂු සංඝයා අතර ශාසනයට අලුතින් ඇතුළත් වූ, පැවිදි වී වැඩි කලක් නොවූ නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටිති. උන්වහන්සේලාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකීමට නොලැබීමෙන් සිතේ වෙනස් වීමක් හෝ පෙරළියක් ඇති විය හැකිය. ස්වාමීනි, ජලය නොලැබෙන බාල බීජ (පැළෑටි) වලට වෙනස් වීමක් හෝ පෙරළියක් ඇති වන්නා සේම, ස්වාමීනි, එසේම මේ ශාසනයට අලුතින් ඇතුළත් වූ, පැවිදි වී වැඩි කලක් නොවූ නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටිති. උන්වහන්සේලාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකීමට නොලැබීමෙන් සිතේ වෙනස් වීමක් හෝ පෙරළියක් ඇති විය හැකිය. ස්වාමීනි, මව නොදකින ලාබාල වස්සෙකුට වෙනස් වීමක් හෝ පෙරළියක් ඇති වන්නා සේම, ස්වාමීනි, එසේම මේ ශාසනයට අලුතින් ඇතුළත් වූ, පැවිදි වී වැඩි කලක් නොවූ නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටිති. උන්වහන්සේලාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකීමට නොලැබීමෙන් සිතේ වෙනස් වීමක් හෝ පෙරළියක් ඇති විය හැකිය. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා කෙරෙහි සතුටු වන සේක්වා; ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිළිගන්නා සේක්වා. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙර භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහ කළාක් මෙන්ම, දැනුදු භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහ කරන සේක්වා" යි සැළ කළහ.

๑๕๙. อถ โข พฺรหฺมา สหมฺปติ ภควโต เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต ภควโต ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข พฺรหฺมา สหมฺปติ เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภินนฺทตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ; อภิวทตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ภควตา ปุพฺเพ ภิกฺขุสงฺโฆ อนุคฺคหิโต; เอวเมว ภควา เอตรหิ อนุคฺคณฺหาตุ ภิกฺขุสงฺฆํ. สนฺเตตฺถ, ภนฺเต, ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ, เตสํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อลภนฺตานํ สิยา อญฺญถตฺตํ, สิยา วิปริณาโม. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, พีชานํ ตรุณานํ อุทกํ อลภนฺตานํ สิยา อญฺญถตฺตํ, สิยา วิปริณาโม; เอวเมว โข, ภนฺเต, สนฺเตตฺถ ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ, เตสํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อลภนฺตานํ สิยา อญฺญถตฺตํ, สิยา วิปริณาโม. เสยฺยถาปิ ภนฺเต, วจฺฉสฺส ตรุณสฺส มาตรํ อปสฺสนฺตสฺส สิยา อญฺญถตฺตํ, สิยา วิปริณาโม; เอวเมว โข, ภนฺเต, สนฺเตตฺถ ภิกฺขู นวา [Pg.122] อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ, เตสํ ภควนฺตํ อปสฺสนฺตานํ สิยา อญฺญถตฺตํ, สิยา วิปริณาโม. อภินนฺทตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ; อภิวทตุ, ภนฺเต, ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, ภควตา ปุพฺเพ ภิกฺขุสงฺโฆ อนุคฺคหิโต; เอวเมว ภควา เอตรหิ อนุคฺคณฺหาตุ ภิกฺขุสงฺฆ’’นฺติ.

159. එවිට සහම්පතී මහා බ්‍රහ්මයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතෙහි වූ අදහස තම සිතින් දැන, යම් සේ ශක්තිමත් පුරුෂයෙක් හකුළුවන ලද අතක් දිගු කරන්නේද, දිගු කරන ලද අතක් හකුළුවන්නේද, එලෙසම බඹලොවින් අතුරුදන් වී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි පෙනී සිටියේය. ඉක්බිති සහම්පතී මහා බ්‍රහ්මයා තම උතුරු සළුව ඒකාංශ කොට පොරවාගෙන, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙසට දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කොට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා කෙරෙහි සතුටු වන සේක්වා; ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිළිගන්නා සේක්වා. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙර භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහ කළාක් මෙන්ම, දැනුදු භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහ කරන සේක්වා. ස්වාමීනි, මේ භික්ෂු සංඝයා අතර ශාසනයට අලුතින් ඇතුළත් වූ, පැවිදි වී වැඩි කලක් නොවූ නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටිති. උන්වහන්සේලාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකීමට නොලැබීමෙන් සිතේ වෙනස් වීමක් හෝ පෙරළියක් ඇති විය හැකිය. ස්වාමීනි, ජලය නොලැබෙන බාල බීජ වලට වෙනස් වීමක් හෝ පෙරළියක් ඇති වන්නා සේම, ස්වාමීනි, එසේම මේ ශාසනයට අලුතින් ඇතුළත් වූ, පැවිදි වී වැඩි කලක් නොවූ නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටිති. උන්වහන්සේලාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකීමට නොලැබීමෙන් සිතේ වෙනස් වීමක් හෝ පෙරළියක් ඇති විය හැකිය. ස්වාමීනි, මව නොදකින ලාබාල වස්සෙකුට වෙනස් වීමක් හෝ පෙරළියක් ඇති වන්නා සේම, ස්වාමීනි, එසේම මේ ශාසනයට අලුතින් ඇතුළත් වූ, පැවිදි වී වැඩි කලක් නොවූ නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටිති. උන්වහන්සේලාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැකීමට නොලැබීමෙන් සිතේ වෙනස් වීමක් හෝ පෙරළියක් ඇති විය හැකිය. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා කෙරෙහි සතුටු වන සේක්වා; ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිළිගන්නා සේක්වා. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙර භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහ කළාක් මෙන්ම, දැනුදු භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහ කරන සේක්වා" යි සැළ කළේය.

๑๖๐. อสกฺขึสุ โข จาตุเมยฺยกา จ สกฺยา พฺรหฺมา จ สหมฺปติ ภควนฺตํ ปสาเทตุํ พีชูปเมน จ ตรุณูปเมน จ. อถ โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อุฏฺเฐถาวุโส, คณฺหถ ปตฺตจีวรํ. ปสาทิโต ภควา จาตุเมยฺยเกหิ จ สกฺเยหิ พฺรหฺมุนา จ สหมฺปตินา พีชูปเมน จ ตรุณูปเมน จา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต มหาโมคฺคลฺลานสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กินฺติ เต, สาริปุตฺต, อโหสิ มยา ภิกฺขุสงฺเฆ ปณามิเต’’ติ? ‘‘เอวํ โข เม, ภนฺเต, อโหสิ – ‘ภควตา ภิกฺขุสงฺโฆ ปณามิโต. อปฺโปสฺสุกฺโก ทานิ ภควา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํ อนุยุตฺโต วิหริสฺสติ, มยมฺปิ ทานิ อปฺโปสฺสุกฺกา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารมนุยุตฺตา วิหริสฺสามา’’’ติ. ‘‘อาคเมหิ ตฺวํ, สาริปุตฺต, อาคเมหิ ตฺวํ, สาริปุตฺต, ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาร’’นฺติ. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อามนฺเตสิ – ‘‘กินฺติ เต, โมคฺคลฺลาน, อโหสิ มยา ภิกฺขุสงฺเฆ ปณามิเต’’ติ? ‘‘เอวํ โข เม, ภนฺเต, อโหสิ – ‘ภควตา ภิกฺขุสงฺโฆ ปณามิโต. อปฺโปสฺสุกฺโก ทานิ ภควา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํ อนุยุตฺโต วิหริสฺสติ, อหญฺจ ทานิ อายสฺมา จ สาริปุตฺโต ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหริสฺสามา’’’ติ. ‘‘สาธุ สาธุ, โมคฺคลฺลาน! อหํ วา หิ, โมคฺคลฺลาน, ภิกฺขุสงฺฆํ ปริหเรยฺยํ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา วา’’ติ.

160. චාතුමා වැසි ශාක්‍යයන්ට සහ සහම්පති මහා බ්‍රහ්මයාට බීජ උපමාවෙන් සහ වසු පැටවාගේ උපමාවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේව පැහැදවීමට හැකි විය. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: 'ඇවැත්නි, නැගිටින්න. පාත්‍ර සිවුරු ගන්න. චාතුමා වැසි ශාක්‍යයන් සහ සහම්පති මහා බ්‍රහ්මයා විසින් බීජ උපමාවෙන් සහ වසු පැටවාගේ උපමාවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේව පැහැදවූහ.' 'එසේය, ඇවැත්නි' යැයි ඒ භික්ෂූන් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, අසුන්වලින් නැගිට පාත්‍ර සිවුරු ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේගෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ ඇසූ සේක: 'සාරිපුත්ත, මා විසින් භික්ෂු සංඝයා නෙරපා හරිනු ලැබූ විට ඔබට කුමක් සිතුණේද?' 'ස්වාමීනි, මට මෙසේ සිතුණි - භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් භික්ෂු සංඝයා නෙරපා හරින ලදී. දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වගකීම්වලින් තොරව (නිරුත්සාහීව) මේ ආත්මයෙහිම සැප විහරණයෙන් යුක්තව වසන සේක. අපි ද දැන් වගකීම්වලින් තොරව මේ ආත්මයෙහි සැප විහරණයෙන් යුක්තව වසන්නෙමු.' 'සාරිපුත්ත, ඔය සිතුවිල්ල නතර කරන්න! සාරිපුත්ත, ඔය සිතුවිල්ල නතර කරන්න (මේ ආත්මයේ සැප විහරණය පිළිබඳව එවැනි සිතුවිල්ලක් නැවත ඇති කර නොගන්න).' ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ ඇමතූ සේක: 'මොග්ගල්ලාන, මා විසින් භික්ෂු සංඝයා නෙරපා හරිනු ලැබූ විට ඔබට කුමක් සිතුණේද?' 'ස්වාමීනි, මට මෙසේ සිතුණි - භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් භික්ෂු සංඝයා නෙරපා හරින ලදී. දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වගකීම්වලින් තොරව මේ ආත්මයෙහි සැප විහරණයෙන් යුක්තව වසන සේක. දැන් මම සහ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා රැකබලාගන්නෙමු.' 'සාදු! සාදු! මොග්ගල්ලාන. මොග්ගල්ලාන, එක්කෝ මම භික්ෂු සංඝයා රැකබලාගත යුතුයි, නැතහොත් සාරිපුත්ත සහ මොග්ගල්ලාන වන ඔබලා භික්ෂු සංඝයා රැකබලාගත යුතුයි.'

๑๖๑. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ภยานิ อุทโกโรหนฺเต ปาฏิกงฺขิตพฺพานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อูมิภยํ, กุมฺภีลภยํ, อาวฏฺฏภยํ, สุสุกาภยํ – อิมานิ, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ภยานิ อุทโกโรหนฺเต ปาฏิกงฺขิตพฺพานิ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริมานิ ภยานิ [Pg.123] อิเธกจฺเจ ปุคฺคเล อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเต ปาฏิกงฺขิตพฺพานิ. กตมานิ จตฺตาริ? อูมิภยํ, กุมฺภีลภยํ, อาวฏฺฏภยํ, สุสุกาภยํ.

161. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: 'මහණෙනි, දියට බසින තැනැත්තෙකු විසින් අපේක්ෂා කළ යුතු බිය සතරක් වෙයි. ඒ සතර මොනවාද? රළ බිය, කිඹුල් බිය, දිය සුළි බිය සහ මෝර බිය යන මේවායි. මහණෙනි, දියට බසින්නෙකු විසින් මේ බිය සතර අපේක්ෂා කළ යුතුය. මහණෙනි, එසේම මේ ශාසනයෙහි ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූ ඇතැම් පුද්ගලයන් විසින් මේ ධර්ම විනය තුළ අපේක්ෂා කළ යුතු බිය හතරක් වෙයි. ඒ හතර මොනවාද? රළ බිය, කිඹුල් බිය, දිය සුළි බිය සහ මෝර බියයි.'

๑๖๒. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อูมิภยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กุลปุตฺโต สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ – ‘โอติณฺโณมฺหิ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต; อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ. ตเมนํ ตถา ปพฺพชิตํ สมานํ สพฺรหฺมจารี โอวทนฺติ, อนุสาสนฺติ – ‘เอวํ เต อภิกฺกมิตพฺพํ, เอวํ เต ปฏิกฺกมิตพฺพํ, เอวํ เต อาโลกิตพฺพํ, เอวํ เต วิโลกิตพฺพํ, เอวํ เต สมิญฺชิตพฺพํ, เอวํ เต ปสาริตพฺพํ, เอวํ เต สงฺฆาฏิปตฺตจีวรํ ธาเรตพฺพ’นฺติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มยํ โข ปุพฺเพ อคาริยภูตา สมานา อญฺเญ โอวทาม, อนุสาสาม. อิเม ปนมฺหากํ ปุตฺตมตฺตา มญฺเญ, นตฺตมตฺตา มญฺเญ, อมฺเห โอวทิตพฺพํ อนุสาสิตพฺพํ มญฺญนฺตี’ติ. โส สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อูมิภยสฺส ภีโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโต. ‘อูมิภย’นฺติ โข, ภิกฺขเว, โกธุปายาสสฺเสตํ อธิวจนํ.

162. 'මහණෙනි, රළ බිය (ඌමි භය) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් කුලපුත්‍රයෙක් ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව ගිහිගෙයින් නික්ම, ‘මම ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්වලින්, දොම්නසින් සහ උපායාසයෙන් බැස ගත්තෙක්මි, දුකට පත් වූවෙක්මි, දුකින් පීඩිත වූවෙක්මි; මේ මුළු මහත් දුක් රැස අවසන් කිරීමක් සිදුවන්නේ නම් මැනවි’ යැයි සිතා මහණ වෙයි. එසේ මහණ වූ ඔහුට සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා මෙසේ අවවාද කරති, අනුශාසනා කරති: ‘ඔබ මෙසේ ඉදිරියට යා යුතුය, මෙසේ පසුපසට යා යුතුය, මෙසේ කෙලින් බැලිය යුතුය, මෙසේ වටපිට බැලිය යුතුය, මෙසේ අතපය නැමිය යුතුය, මෙසේ අතපය දිගු කළ යුතුය, මෙසේ දෙපට සිවුර, පාත්‍රය සහ සිවුර දැරිය යුතුය’ කියායි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘අපි පෙර ගිහිකාලයේදී අන් අයට අවවාද අනුශාසනා කළෙමු. එහෙත් මොවුන් අපේ පුතුන් වැනි, මුනුබුරන් වැනි අය වුවද අපට අවවාද අනුශාසනා කළ යුතු යැයි සිතති’ කියායි. ඔහු ශික්ෂාව අතහැර ගිහි බවට පත්වෙයි. මහණෙනි, මොහු රළ බියට බිය වී ශික්ෂාව අතහැර ගිහි බවට පත් වූවෙකු යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ‘රළ බිය’ යනු ක්‍රෝධයට සහ අමනාපයට (කෝපයට) කියන නමකි.'

๑๖๓. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, กุมฺภีลภยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กุลปุตฺโต สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ – ‘โอติณฺโณมฺหิ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต; อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ. ตเมนํ ตถา ปพฺพชิตํ สมานํ สพฺรหฺมจารี โอวทนฺติ อนุสาสนฺติ – ‘อิทํ เต ขาทิตพฺพํ, อิทํ เต น ขาทิตพฺพํ; อิทํ เต ภุญฺชิตพฺพํ, อิทํ เต น ภุญฺชิตพฺพํ; อิทํ เต สายิตพฺพํ, อิทํ เต น สายิตพฺพํ; อิทํ เต ปาตพฺพํ, อิทํ เต น ปาตพฺพํ; กปฺปิยํ เต ขาทิตพฺพํ, อกปฺปิยํ เต น ขาทิตพฺพํ; กปฺปิยํ เต ภุญฺชิตพฺพํ, อกปฺปิยํ เต น ภุญฺชิตพฺพํ; กปฺปิยํ เต สายิตพฺพํ, อกปฺปิยํ เต น สายิตพฺพํ; กปฺปิยํ เต ปาตพฺพํ, อกปฺปิยํ เต น ปาตพฺพํ; กาเล เต ขาทิตพฺพํ, วิกาเล เต น ขาทิตพฺพํ; กาเล เต ภุญฺชิตพฺพํ, วิกาเล เต [Pg.124] น ภุญฺชิตพฺพํ; กาเล เต สายิตพฺพํ, วิกาเล เต น สายิตพฺพํ; กาเล เต ปาตพฺพํ, วิกาเล เต น ปาตพฺพ’นฺติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มยํ โข ปุพฺเพ อคาริยภูตา สมานา ยํ อิจฺฉาม ตํ ขาทาม, ยํ น อิจฺฉาม น ตํ ขาทาม; ยํ อิจฺฉาม ตํ ภุญฺชาม, ยํ น อิจฺฉาม น ตํ ภุญฺชาม; ยํ อิจฺฉาม ตํ สายาม, ยํ น อิจฺฉาม น ตํ สายาม; ยํ อิจฺฉาม ตํ ปิวาม, ยํ น อิจฺฉาม น ตํ ปิวาม; กปฺปิยมฺปิ ขาทาม, อกปฺปิยมฺปิ ขาทาม; กปฺปิยมฺปิ ภุญฺชาม, อกปฺปิยมฺปิ ภุญฺชาม; กปฺปิยมฺปิ สายาม, อกปฺปิยมฺปิ สายาม; กปฺปิยมฺปิ ปิวาม, อกปฺปิยมฺปิ ปิวาม; กาเลปิ ขาทาม, วิกาเลปิ ขาทาม; กาเลปิ ภุญฺชาม วิกาเลปิ ภุญฺชาม; กาเลปิ สายาม, วิกาเลปิ สายาม; กาเลปิ ปิวาม, วิกาเลปิ ปิวาม. ยมฺปิ โน สทฺธา คหปติกา ทิวา วิกาเล ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ เทนฺติ ตตฺถปิเม มุขาวรณํ มญฺเญ กโรนฺตี’ติ. โส สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, กุมฺภีลภยสฺส ภีโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโต. ‘กุมฺภีลภย’นฺติ โข, ภิกฺขเว, โอทริกตฺตสฺเสตํ อธิวจนํ.

163. “මහණෙනි, කිඹුල් බිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් කුලපුත්‍රයෙක් ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව, ‘මම ජාතිය, ජරාව, මරණය, සෝකය, පරිදේවය, දුක, දොමනස්සය සහ උපායාසය යන මේවායින් බැස ගත්තෙමි, දුකට පත් වූයෙමි, දුකෙන් පීඩිත වූයෙමි; මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි කෙළවරක් පෙනේ නම් ඉතා යහපති’ යි සිතා ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වෙයි. එසේ මහණ වූ ඔහුට සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා මෙසේ අවවාද කරති, අනුශාසනා කරති: ‘මෙය ඔබ වැළඳිය යුතුය, මෙය ඔබ නොවැළඳිය යුතුය; මෙය ඔබ අනුභව කළ යුතුය, මෙය ඔබ අනුභව නොකළ යුතුය; මෙය ඔබ රස බැලිය යුතුය, මෙය ඔබ රස නොබැලිය යුතුය; මෙය ඔබ පානය කළ යුතුය, මෙය ඔබ පානය නොකළ යුතුය. කැප දේ වැළඳිය යුතුය, අකැප දේ නොවැළඳිය යුතුය; කැප දේ අනුභව කළ යුතුය, අකැප දේ අනුභව නොකළ යුතුය; කැප දේ රස බැලිය යුතුය, අකැප දේ රස නොබැලිය යුතුය; කැප දේ පානය කළ යුතුය, අකැප දේ පානය නොකළ යුතුය. කාලයෙහි (පෙරවරු කාලයේ) වැළඳිය යුතුය, විකාලයෙහි (පස්වරු කාලයේ) නොවැළඳිය යුතුය; කාලයෙහි අනුභව කළ යුතුය, විකාලයෙහි අනුභව නොකළ යුතුය; කාලයෙහි රස බැලිය යුතුය, විකාලයෙහි රස නොබැලිය යුතුය; කාලයෙහි පානය කළ යුතුය, විකාලයෙහි පානය නොකළ යුතුය’ යනුවෙනි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘අපි පෙර ගිහිව සිටියදී යමක් කැමති නම් එය වැළඳුවෙමු, යමක් අකමැති නම් එය නොවැළඳුවෙමු; යමක් කැමති නම් එය අනුභව කළෙමු, යමක් අකමැති නම් එය අනුභව නොකළෙමු; යමක් කැමති නම් එය රස බැලුවෙමු, යමක් අකමැති නම් එය රස නොබැලුවෙමු; යමක් කැමති නම් එය පානය කළෙමු, යමක් අකමැති නම් එය පානය නොකළෙමු. කැප දේ ද වැළඳුවෙමු, අකැප දේ ද වැළඳුවෙමු; කැප දේ ද අනුභව කළෙමු, අකැප දේ ද අනුභව කළෙමු; කැප දේ ද රස බැලුවෙමු, අකැප දේ ද රස බැලුවෙමු; කැප දේ ද පානය කළෙමු, අකැප දේ ද පානය කළෙමු. කාලයෙහි ද වැළඳුවෙමු, විකාලයෙහි ද වැළඳුවෙමු; කාලයෙහි ද අනුභව කළෙමු, විකාලයෙහි ද අනුභව කළෙමු; කාලයෙහි ද රස බැලුවෙමු, විකාලයෙහි ද රස බැලුවෙමු; කාලයෙහි ද පානය කළෙමු, විකාලයෙහි ද පානය කළෙමු. ශ්‍රද්ධාවන්ත ගෘහපතියන් දහවල් විකාලයෙහි පවා ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය ලබා දෙන විට, මොවුහු (සබ්‍රහ්මචාරීන්) මාගේ කට වසන්නාක් මෙන් කරති’ යි ඔහුට සිතෙයි. ඔහු ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහිභාවයට පත්වෙයි. මහණෙනි, මොහු කිඹුල් බියට බිය වී ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහිභාවයට පත් වූවෙක් යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ‘කිඹුල් බිය’ යනු ඕදරිකත්වයට (බඩගෝස්තරවාදී භාවයට හෙවත් ආහාරයෙහි ඇති ගිජුකමට) නමකි.”

๑๖๔. ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อาวฏฺฏภยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กุลปุตฺโต สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ – ‘โอติณฺโณมฺหิ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต; อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ. อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ โส ตตฺถ ปสฺสติ คหปตึ วา คหปติปุตฺตํ วา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตํ สมงฺคีภูตํ ปริจารยมานํ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มยํ โข ปุพฺเพ อคาริยภูตา สมานา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาริมฺหา. สํวิชฺชนฺติ โข ปน เม กุเล โภคา. สกฺกา โภเค จ ภุญฺชิตุํ ปุญฺญานิ จ กาตุ’นฺติ. โส สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาวฏฺฏภยสฺส ภีโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโต. ‘อาวฏฺฏภย’นฺติ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ.

164. “මහණෙනි, දියසුළි බිය යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් කුලපුත්‍රයෙක් ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව, ‘මම ජාතිය, ජරාව, මරණය, සෝකය, පරිදේවය, දුක, දොමනස්සය සහ උපායාසය යන මේවායින් බැස ගත්තෙමි, දුකට පත් වූයෙමි, දුකෙන් පීඩිත වූයෙමි; මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි කෙළවරක් පෙනේ නම් ඉතා යහපති’ යි සිතා ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වෙයි. ඔහු එසේ මහණ වී, පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරව පාත්‍ර සිවුරු ගෙන පිණ්ඩපාතය පිණිස ගමකට හෝ නියම්ගමකට ඇතුළු වෙයි. එහිදී රැක නොගත් කයැතිව, රැක නොගත් වචනයැතිව, එළඹ සිටි සිහියෙන් තොරව, අසංවෘත ඉන්ද්‍රියයන් ඇතිව හැසිරෙන ඔහු, පස්කම් සැපතින් යුක්තව පිනවන ගෘහපතියෙකු හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙකු දකියි. එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘අපි පෙර ගිහිව සිටියදී පස්කම් සැපතින් යුක්තව ඉඳුරන් පිනවූවෙමු. මාගේ පවුලේ භෝග සම්පත් ද තිබේ. එම සම්පත් අනුභව කිරීමටත් පින් කිරීමටත් පුළුවන’ යනුවෙනි. ඔහු ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහිභාවයට පත්වෙයි. මහණෙනි, මොහු දියසුළි බියට බිය වී ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහිභාවයට පත් වූවෙක් යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ‘දියසුළි බිය’ යනු පංච කාම ගුණයන්ට නමකි.”

๑๖๕. ‘‘กตมญฺจ[Pg.125], ภิกฺขเว, สุสุกาภยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ กุลปุตฺโต สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ – ‘โอติณฺโณมฺหิ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต; อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถา’ติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ. อรกฺขิเตเนว กาเยน อรกฺขิตาย วาจาย อนุปฏฺฐิตาย สติยา อสํวุเตหิ อินฺทฺริเยหิ โส ตตฺถ ปสฺสติ มาตุคามํ ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา. ตสฺส มาตุคามํ ทิสฺวา ทุนฺนิวตฺถํ วา ทุปฺปารุตํ วา ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ. โส ราคานุทฺธํเสน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สุสุกาภยสฺส ภีโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโต. ‘สุสุกาภย’นฺติ โข, ภิกฺขเว, มาตุคามสฺเสตํ อธิวจนํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ภยานิ, อิเธกจฺเจ ปุคฺคเล อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิเต ปาฏิกงฺขิตพฺพานี’’ติ.

165. "මහණෙනි, මෝර බිය (මිනීමෝරු බිය) යනු කුමක්ද? මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි ඇතැම් කුලපුත්‍රයෙක් ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව, ‘මම ජාතිය, ජරාව, මරණය, ශෝකය, පරිදේවය, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන්ගෙන් බැසගත්තෙමි; දුකෙහි ගිලුණෙමි; දුකින් පීඩිත වූවෙමි; මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි කෙළවර කිරීමක් පෙනෙන්නේ නම් මැනවි’ යි සිතා ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙයි. එසේ පැවිදි වූ ඔහු පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන පිණ්ඩපාතය පිණිස ගමකට හෝ නියම්ගමකට ඇතුළු වෙයි. ඔහු අරක්ෂිත වූ කයින් ද, අරක්ෂිත වූ වචනයෙන් ද, එළඹ සිටි සිහියෙන් තොරව ද, අසංවුත ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් යුක්තව ද එහි දී නුසුදුසු ලෙස හැඳි හෝ නුසුදුසු ලෙස පෙරවූ ස්ත්‍රියක දකියි. නුසුදුසු ලෙස හැඳි හෝ පෙරවූ ස්ත්‍රිය දැකීමෙන් ඔහුගේ සිතෙහි රාගය උපදියි. ඔහු රාගයෙන් විනාශ වූ සිතින් ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහිභාවයට පත්වෙයි. මහණෙනි, මොහු මෝර බියට බිය වී ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහිභාවයට පත් වූවෙකි යි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, ‘මෝර බිය’ (සුසුකාභය) යනු ස්ත්‍රියට නමකි. මහණෙනි, මේ ශාසනයෙහි ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූ ඇතැම් පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි මේ බිය සතර අපේක්ෂා කළ යුතුය."

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව පිළිගත්හ.

จาตุมสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ.

හත්වැනි වූ චාතුම සූත්‍රය නිම විය.

๘. นฬกปานสุตฺตํ

8. නළකපාන සූත්‍රය

๑๖๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ วิหรติ นฬกปาเน ปลาสวเน. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา กุลปุตฺตา ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา โหนฺติ – อายสฺมา จ อนุรุทฺโธ, อายสฺมา จ ภทฺทิโย, อายสฺมา จ กิมิโล, อายสฺมา จ ภคุ, อายสฺมา จ โกณฺฑญฺโญ, อายสฺมา จ เรวโต, อายสฺมา จ อานนฺโท, อญฺเญ จ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา กุลปุตฺตา. เตน โข ปน สมเยน ภควา ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหติ. อถ โข ภควา เต กุลปุตฺเต [Pg.126] อารพฺภ ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เย เต, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตา มมํ อุทฺทิสฺส สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา, กจฺจิ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อภิรตา พฺรหฺมจริเย’’ติ? เอวํ วุตฺเต, เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. ทุติยมฺปิ โข ภควา เต กุลปุตฺเต อารพฺภ ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เย เต, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตา มมํ อุทฺทิสฺส สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา, กจฺจิ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อภิรตา พฺรหฺมจริเย’’ติ? ทุติยมฺปิ โข เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ. ตติยมฺปิ โข ภควา เต กุลปุตฺเต อารพฺภ ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เย เต, ภิกฺขเว, กุลปุตฺตา มมํ อุทฺทิสฺส สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา, กจฺจิ เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อภิรตา พฺรหฺมจริเย’’ติ? ตติยมฺปิ โข เต ภิกฺขู ตุณฺหี อเหสุํ.

166. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෝසල ජනපදයෙහි නළකපාන නම් ගමෙහි පලාස වනයෙහි වැඩවසන සේක. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් භද්දිය තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් කිමිල තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් භගු තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් කොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් රේවත තෙරුන් වහන්සේ ද, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ ද යන මේ ප්‍රකට වූ බොහෝ කුලපුත්‍රයෝ ද, සෙසු ප්‍රකට කුලපුත්‍රයෝ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වී සිටියහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා එළිමහනෙහි වැඩසිටි සේක. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කුලපුත්‍රයන් අරභයා භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: 'මහණෙනි, යම් ඒ කුලපුත්‍රයෝ මා උදෙසා ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූවෝ ද, මහණෙනි, ඒ භික්ෂූහු බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි ඇලී වෙසෙත් ද?' එසේ වදාළ කල්හි ඒ භික්ෂූහු නිහඬ වූහ. දෙවනුව ද... තෙවනුව ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කුලපුත්‍රයන් අරභයා භික්ෂූන් අමතා, 'මහණෙනි, යම් ඒ කුලපුත්‍රයෝ මා උදෙසා ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූවෝ ද, මහණෙනි, ඒ භික්ෂූහු බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි ඇලී වෙසෙත් ද?' යි විමසූ සේක. දෙවනුව ද තෙවනුව ද ඒ භික්ෂූහු නිහඬ වූහ.

๑๖๗. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ยํนูนาหํ เต กุลปุตฺเต ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ! อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ อามนฺเตสิ – ‘‘กจฺจิ ตุมฺเห, อนุรุทฺธา, อภิรตา พฺรหฺมจริเย’’ติ? ‘‘ตคฺฆ มยํ, ภนฺเต, อภิรตา พฺรหฺมจริเย’’ติ. ‘‘สาธุ สาธุ, อนุรุทฺธา! เอตํ โข, อนุรุทฺธา, ตุมฺหากํ ปติรูปํ กุลปุตฺตานํ สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตานํ ยํ ตุมฺเห อภิรเมยฺยาถ พฺรหฺมจริเย. เยน ตุมฺเห อนุรุทฺธา, ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคตา ปฐเมน วยสา สุสุกาฬเกสา กาเม ปริภุญฺเชยฺยาถ เตน ตุมฺเห, อนุรุทฺธา, ภทฺเรนปิ โยพฺพเนน สมนฺนาคตา ปฐเมน วยสา สุสุกาฬเกสา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา. เต จ โข ปน ตุมฺเห, อนุรุทฺธา, เนว ราชาภินีตา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา, น โจราภินีตา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา, น อิณฏฺฏา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา, น ภยฏฺฏา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา, นาชีวิกาปกตา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา. อปิ จ โขมฺหิ โอติณฺโณ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ, ทุกฺโขติณฺโณ ทุกฺขปเรโต; อปฺเปว นาม อิมสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส อนฺตกิริยา ปญฺญาเยถาติ – นนุ ตุมฺเห, อนุรุทฺธา, เอวํ สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวํ ปพฺพชิเตน จ ปน, อนุรุทฺธา, กุลปุตฺเตน กิมสฺส กรณียํ? วิเวกํ, อนุรุทฺธา, กาเมหิ วิเวกํ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ ปีติสุขํ นาธิคจฺฉติ อญฺญํ วา ตโต สนฺตตรํ, ตสฺส อภิชฺฌาปิ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, พฺยาปาโทปิ จิตฺตํ [Pg.127] ปริยาทาย ติฏฺฐติ, ถีนมิทฺธมฺปิ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจมฺปิ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, วิจิกิจฺฉาปิ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อรตีปิ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ, ตนฺทีปิ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ. วิเวกํ, อนุรุทฺธา, กาเมหิ วิเวกํ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ ปีติสุขํ นาธิคจฺฉติ อญฺญํ วา ตโต สนฺตตรํ’’.

167. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් ඇති විය: "මම ඒ කුලපුත්‍රයන්ගෙන් කරුණු විමසන්නේ නම් මැනවි." ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ තෙරුන් ඇමතූහ: "අනුරුද්ධයෙනි, ඔබලා ශාසන බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි ඇලී (සතුටින්) වසන්නහුද?" "ස්වාමීනි, සැබවින්ම අපි බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි ඇලී වාසය කරමු." "අනුරුද්ධයෙනි, සාධු! සාධු! ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූ ඔබ වැනි කුලපුත්‍රයන්ට බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි ඇලී සිටීම ඉතා සුදුසුයි. අනුරුද්ධයෙනි, යම් ඒ යහපත් යෞවනයකින් යුක්තව, ප්‍රථම වයසේ පසුවන, කළු පැහැති කෙස් ඇති තරුණයන් ලෙස ඔබට කාම සම්පත් භුක්ති විඳිය හැකිව තිබියදීත්, ඔබලා ඒ යහපත් යෞවන වියේදී ම කළු කේසයන්ගෙන් යුක්තව ම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූවාහු ය. අනුරුද්ධයෙනි, ඔබලා පැවිදි වූයේ රජුන් විසින් බලහත්කාරයෙන් යොමු කළ නිසා නොවේ; සොරුන් විසින් බලහත්කාරයෙන් යොමු කළ නිසා නොවේ; ණය බරින් පීඩිතව නොවේ; බියක් නිසා නොවේ; ජීවත් වීමට මඟක් නැති නිසා ද නොවේ. එසේ නොව, 'මම ජාතිය, ජරාව, මරණය, ශෝකය, වැලපීම, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන්ගෙන් බැස ගත්තෙමි, දුකෙහි ගිලුණෙමි, දුකෙන් පීඩිත වූවෙමි; මේ මුළුමනින් ම වූ දුක් රැසෙහි කෙළවර කිරීමක් පෙනෙන්නේ නම් මැනවි' යනුවෙන් සිතා ශ්‍රද්ධාවෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූවාහු නේද?" "එසේ ය ස්වාමීනි." "අනුරුද්ධයෙනි, මෙසේ පැවිදි වූ කුලපුත්‍රයෙකු විසින් කළ යුත්තේ කුමක්ද? අනුරුද්ධයෙනි, යම් පැවිද්දෙකු කාමයන්ගෙන් වෙන් වූ, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන් වූ ප්‍රීතිය හා සුඛය හෝ ඊට වඩා ශාන්ත වූ අරමුණක් අධිගමය නොකරන්නේ නම්, ඔහුගේ සිත දැඩි ලෝභය (අභිජ්ඣාව) විසින් වෙළා ගනු ලබයි, ව්‍යාපාදය විසින් සිත වෙළා ගනු ලබයි, ථීනමිද්ධය විසින් සිත වෙළා ගනු ලබයි, උද්ධච්චකුක්කුච්චය විසින් සිත වෙළා ගනු ලබයි, විචිකිච්ඡාව විසින් සිත වෙළා ගනු ලබයි, (ශාසනය කෙරෙහි) නොඇල්ම විසින් සිත වෙළා ගනු ලබයි, අලසකම විසින් සිත වෙළා ගනු ලබයි. අනුරුද්ධයෙනි, කාමයන්ගෙන් වෙන් වූ, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන් වූ ප්‍රීති-සුඛය හෝ ඊට වඩා ශාන්ත වූ තත්වයක් ඔහුට ලැබෙන්නේ නැත."

‘‘วิเวกํ, อนุรุทฺธา, กาเมหิ วิเวกํ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ ปีติสุขํ อธิคจฺฉติ อญฺญํ วา ตโต สนฺตตรํ, ตสฺส อภิชฺฌาปิ จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, พฺยาปาโทปิ จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, ถีนมิทฺธมฺปิ จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจมฺปิ จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, วิจิกิจฺฉาปิ จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, อรตีปิ จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ, ตนฺทีปิ จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ. วิเวกํ, อนุรุทฺธา, กาเมหิ วิเวกํ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ ปีติสุขํ อธิคจฺฉติ อญฺญํ วา ตโต สนฺตตรํ.

"අනුරුද්ධයෙනි, යම් හෙයකින් මහණෙකු කාමයන්ගෙන් වෙන් වූ, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන් වූ ප්‍රීතිය හා සුඛය හෝ ඊට වඩා ශාන්ත වූ යමක් අධිගමය කරයි නම්, ඔහුගේ සිත අභිජ්ඣාව විසින් වෙළා නොගනී, ව්‍යාපාදය විසින් සිත වෙළා නොගනී, ථීනමිද්ධය විසින් සිත වෙළා නොගනී, උද්ධච්චකුක්කුච්චය විසින් සිත වෙළා නොගනී, විචිකිච්ඡාව විසින් සිත වෙළා නොගනී, නොඇල්ම විසින් සිත වෙළා නොගනී, අලසකම විසින් සිත වෙළා නොගනී. අනුරුද්ධයෙනි, ඔහු කාමයන්ගෙන් වෙන් වූ, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන් වූ ඒ ප්‍රීති-සුඛය හෝ ඊට වඩා ශාන්ත වූ තත්වය ලබන්නේ ය."

๑๖๘. ‘‘กินฺติ โว, อนุรุทฺธา, มยิ โหติ – ‘เย อาสวา สํกิเลสิกา โปโนพฺภวิกา สทรา ทุกฺขวิปากา อายตึ ชาติชรามรณิยา, อปฺปหีนา เต ตถาคตสฺส; ตสฺมา ตถาคโต สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ, สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ, สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ, สงฺขาเยกํ วิโนเทตี’’’ติ? ‘‘น โข โน, ภนฺเต, ภควติ เอวํ โหติ – ‘เย อาสวา สํกิเลสิกา โปโนพฺภวิกา สทรา ทุกฺขวิปากา อายตึ ชาติชรามรณิยา, อปฺปหีนา เต ตถาคตสฺส; ตสฺมา ตถาคโต สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ, สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ, สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ, สงฺขาเยกํ วิโนเทตี’ติ. เอวํ โข โน, ภนฺเต, ภควติ โหติ – ‘เย อาสวา สํกิเลสิกา โปโนพฺภวิกา สทรา ทุกฺขวิปากา อายตึ ชาติชรามรณิยา, ปหีนา เต ตถาคตสฺส; ตสฺมา ตถาคโต สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ, สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ, สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ, สงฺขาเยกํ วิโนเทตี’’’ติ. ‘‘สาธุ สาธุ, อนุรุทฺธา! ตถาคตสฺส, อนุรุทฺธา, เย อาสวา สํกิเลสิกา โปโนพฺภวิกา สทรา ทุกฺขวิปากา อายตึ ชาติชรามรณิยา, ปหีนา เต อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เสยฺยถาปิ, อนุรุทฺธา, ตาโล มตฺถกจฺฉินฺโน อภพฺโพ ปุนวิรูฬฺหิยา; เอวเมว โข, อนุรุทฺธา[Pg.128], ตถาคตสฺส เย อาสวา สํกิเลสิกา โปโนพฺภวิกา สทรา ทุกฺขวิปากา อายตึ ชาติชรามรณิยา, ปหีนา เต อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา; ตสฺมา ตถาคโต สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ, สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ, สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ, สงฺขาเยกํ วิโนเทติ’’.

168. “අනුරුද්ධයෙනි, මා පිළිබඳව ඔබලාට කිනම් අදහසක් ඇති වන්නේද? ‘කෙලෙස් සහිත වූ, නැවත භවය ඇති කරන්නා වූ, දැවීම් සහිත වූ, දුක් විපාක දෙන්නා වූ, මතු ජාති-ජරා-මරණ ඇති කරන්නා වූ යම් ආශ්‍රව කෙනෙක් වෙත්ද, ඒවා තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රහීණ කර නොමැත. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ නුවණින් සලකා යමක් සේවනය කරන සේක, නුවණින් සලකා යමක් ඉවසන සේක, නුවණින් සලකා යමක් දුරු කරන සේක, නුවණින් සලකා යමක් බැහැර කරන සේක’ කියාද?” “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිබඳව අපට එවැනි අදහසක් ඇති නොවේ. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිබඳව අපට ඇති වන අදහස මෙසේය: ‘කෙලෙස් සහිත වූ, නැවත භවය ඇති කරන්නා වූ, දැවීම් සහිත වූ, දුක් විපාක දෙන්නා වූ, මතු ජාති-ජරා-මරණ ඇති කරන්නා වූ යම් ආශ්‍රව කෙනෙක් වෙත්ද, ඒවා තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රහීණ කරන ලද්දාහුය. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ නුවණින් සලකා යමක් සේවනය කරන සේක, නුවණින් සලකා යමක් ඉවසන සේක, නුවණින් සලකා යමක් දුරු කරන සේක, නුවණින් සලකා යමක් බැහැර කරන සේක’ යනුවෙනි.” “සාධු සාධු, අනුරුද්ධයෙනි! අනුරුද්ධයෙනි, කෙලෙස් සහිත වූ, නැවත භවය ඇති කරන්නා වූ, දැවීම් සහිත වූ, දුක් විපාක දෙන්නා වූ, මතු ජාති-ජරා-මරණ ඇති කරන්නා වූ යම් ආශ්‍රව කෙනෙක් වෙත්ද, ඒවා තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රහීණ කරන ලද්දාහුය, මුලින්ම සිඳ දමන ලද්දාහුය, හිස සිඳ දැමූ තල් ගසක් මෙන් කරන ලද්දාහුය, නැති කර දමන ලද්දාහුය, මතු නොඉපදෙන ස්වභාවයට පත් කරන ලද්දාහුය. අනුරුද්ධයෙනි, හිස සිඳ දැමූ තල් ගසක් නැවත වැඩෙන්නට නොහැකි වන්නාක් මෙන්ම, අනුරුද්ධයෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ කෙලෙස් සහිත වූ, නැවත භවය ඇති කරන්නා වූ... මතු නොඉපදෙන ස්වභාවයට පත් කළ සේක. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ නුවණින් සලකා යමක් සේවනය කරන සේක, නුවණින් සලකා යමක් ඉවසන සේක, නුවණින් සලකා යමක් දුරු කරන සේක, නුවණින් සලකා යමක් බැහැර කරන සේක.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อนุรุทฺธา, กํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน ตถาคโต สาวเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน; อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน’’’ติ? ‘‘ภควํมูลกา โน, ภนฺเต, ธมฺมา ภควํเนตฺติกา ภควํปฏิสรณา. สาธุ วต, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว ปฏิภาตุ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ. ภควโต สุตฺวา ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตี’’ติ. ‘‘น โข, อนุรุทฺธา, ตถาคโต ชนกุหนตฺถํ น ชนลปนตฺถํ น ลาภสกฺการสิโลกานิสํสตฺถํ น ‘อิติ มํ ชโน ชานาตู’ติ สาวเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน’ติ. สนฺติ จ โข, อนุรุทฺธา, กุลปุตฺตา สทฺธา อุฬารเวทา อุฬารปาโมชฺชา. เต ตํ สุตฺวา ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรนฺติ. เตสํ ตํ, อนุรุทฺธา, โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย’’.

“අනුරුද්ධයෙනි, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? තථාගතයන් වහන්සේ කිනම් ප්‍රයෝජනයක් අපේක්ෂාවෙන්, කලුරිය කළ ශ්‍රාවකයන්ගේ උප්පත්තීන් පිළිබඳව ‘මොහු අසවල් තැන උපන්නේය, මොහු අසවල් තැන උපන්නේය’ යි ප්‍රකාශ කරන සේක්ද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ධර්ම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුල් කර ගත්තාහුය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මඟ පෙන්වන්නා කොට ගත්තාහුය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිසරණ කොට ගත්තාහුය. ස්වාමීනි, මේ වදාළ කරුණෙහි අර්ථය භාග්‍යවතුන් වහන්සේටම වැටහේවා! භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අසා භික්ෂූහු එය දරා ගන්නාහුය.” “අනුරුද්ධයෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ කලුරිය කළ ශ්‍රාවකයන් ගැන ‘මොහු අසවල් තැන උපන්නේය, මොහු අසවල් තැන උපන්නේය’ යි ප්‍රකාශ කරන්නේ මිනිසුන් රැවටීමටවත්, තොරොම්බල් බස් කීමටවත්, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ලැබීමටවත්, ‘මිනිසුන් මා ගැන මෙසේ දැනගනිත්වා’ යි සිතාගෙනවත් නොවේ. අනුරුද්ධයෙනි, උසස් වූ ප්‍රීතිය හා උසස් වූ සතුට ඇත්තා වූ ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලපුත්‍රයෝ සිටිති. ඔවුහු එය අසා ඒ උතුම් තත්ත්වය ලැබීම පිණිස සිත යොමු කරති. අනුරුද්ධයෙනි, ඔවුන්ගේ එම සිත යොමු කිරීම දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ ඔවුන්ට හිත පිණිස, සුව පිණිස පවතින්නේය.”

๑๖๙. ‘‘อิธานุรุทฺธา, ภิกฺขุ สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ กาลงฺกโต ; โส ภควตา พฺยากโต – อญฺญาย สณฺฐหี’ติ. โส โข ปนสฺส อายสฺมา สามํ ทิฏฺโฐ วา โหติ อนุสฺสวสฺสุโต วา – ‘เอวํสีโล โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺโม โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํปญฺโญ โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํวิหารี โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํวิมุตฺโต โส อายสฺมา อโหสิ อิติปี’ติ. โส ตสฺส สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺโต ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, ภิกฺขุโน ผาสุวิหาโร โหติ.

169. “අනුරුද්ධයෙනි, මෙහි මහණෙක් ‘අසවල් නම් මහණා කලුරිය කළේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු රහත් බවෙහි පිහිටියේ යයි ප්‍රකාශ කළ සේකැ’යි අසයි. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ඔහු විසින් ඇසින් දක්නා ලද්දේ හෝ ඔහු ගැන අසා තිබුණේ හෝ වෙයි: ‘ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මෙබඳු වූ සීලයකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු වූ ධර්මයකින් (සමාධියකින්) යුක්ත වූහ, මෙබඳු වූ ප්‍රඥාවකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු වූ විහරණයකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු වූ විමුක්තියකින් යුක්ත වූහ’ යනුවෙනි. ඔහු ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රැතය, ත්‍යාගය හා ප්‍රඥාව සිහි කරමින් ඒ උතුම් අරමුණ සඳහා සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, මෙසේද භික්ෂුවකට පහසු විහරණයක් (සුවසේ වාසය කිරීමක්) ඇති වෙයි.”

‘‘อิธานุรุทฺธา, ภิกฺขุ สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ กาลงฺกโต; โส ภควตา พฺยากโต – ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา’ติ. โส โข ปนสฺส อายสฺมา สามํ ทิฏฺโฐ วา โหติ อนุสฺสวสฺสุโต วา [Pg.129] – ‘เอวํสีโล โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺโม…เป… เอวํปญฺโญ… เอวํวิหารี… เอวํวิมุตฺโต โส อายสฺมา อโหสิ อิติปี’ติ. โส ตสฺส สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺโต ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, ภิกฺขุโน ผาสุวิหาโร โหติ.

“අනුරුද්ධයෙනි, මෙහි මහණෙක් ‘අසවල් නම් මහණා කලුරිය කළේය, ඔහු ඕරම්භාගිය සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් ඕපපාතිකව (ශුද්ධාවාස බ්‍රහ්ම ලෝකයක) උපන්නේය, එහිදීම පිරිනිවන් පාන්නේය, ඒ ලෝකයෙන් නැවත නොඑන සුලු ස්වභාව ඇත්තේ යයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළ සේකැ’යි අසයි. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ඔහු විසින් ඇසින් දක්නා ලද්දේ හෝ ඔහු ගැන අසා තිබුණේ හෝ වෙයි: ‘ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මෙබඳු වූ සීලයකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු වූ ධර්මයකින්... මෙබඳු වූ ප්‍රඥාවකින්... මෙබඳු වූ විහරණයකින්... මෙබඳු වූ විමුක්තියකින් යුක්ත වූහ’ යනුවෙනි. ඔහු ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රැතය, ත්‍යාගය හා ප්‍රඥාව සිහි කරමින් ඒ උතුම් අරමුණ සඳහා සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, මෙසේද භික්ෂුවකට පහසු විහරණයක් ඇති වෙයි.”

‘‘อิธานุรุทฺธา, ภิกฺขุ สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ กาลงฺกโต; โส ภควตา พฺยากโต – ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’ติ. โส โข ปนสฺส อายสฺมา สามํ ทิฏฺโฐ วา โหติ อนุสฺสวสฺสุโต วา – ‘เอวํสีโล โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺโม…เป… เอวํปญฺโญ… เอวํวิหารี… เอวํวิมุตฺโต โส อายสฺมา อโหสิ อิติปี’ติ. โส ตสฺส สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺโต ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, ภิกฺขุโน ผาสุวิหาโร โหติ.

‘‘අනුරුද්ධයෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුවක් මෙසේ අසයි: ‘අසවල් නම ඇති භික්ෂුව කළුරිය කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු පිළිබඳව මෙසේ වදාළ සේක: සංයෝජන තුනක් ක්ෂය වීමෙන් හා රාග, ද්වේෂ, මෝහයන් තුනී වීමෙන් හෙතෙම සකෘදාගාමී වූයේය. ඔහු එක් වරක් පමණක් මේ ලෝකයට පැමිණ දුක් කෙළවර කරන්නේය’ යනුවෙනි. ඔහු විසින් ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේව සියැසින් දැක හෝ තිබේ, නැතහොත් ‘ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මෙබඳු සීලයකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු ධර්මයකින් (සමාධියකින්) යුක්ත වූහ... මෙබඳු ප්‍රඥාවකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු විහරණයකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු විමුක්තියකින් යුක්ත වූහ’ යනුවෙන් අසා හෝ තිබේ. ඔහු එම ආයුෂ්මතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රැතය, ත්‍යාගය සහ ප්‍රඥාව අනුස්මරණය කරමින් එම උතුම් තත්ත්වය උදෙසා තම සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, මෙලෙසද භික්ෂුවකට පහසු විහරණයක් ඇති වේ.’’

‘‘อิธานุรุทฺธา, ภิกฺขุ สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม ภิกฺขุ กาลงฺกโต; โส ภควตา พฺยากโต – ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ. โส โข ปนสฺส อายสฺมา สามํ ทิฏฺโฐ วา โหติ อนุสฺสวสฺสุโต วา – ‘เอวํสีโล โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺโม…เป… เอวํปญฺโญ… เอวํวิหารี… เอวํวิมุตฺโต โส อายสฺมา อโหสิ อิติปี’ติ. โส ตสฺส สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺโต ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, ภิกฺขุโน ผาสุวิหาโร โหติ.

‘‘අනුරුද්ධයෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුවක් මෙසේ අසයි: ‘අසවල් නම ඇති භික්ෂුව කළුරිය කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු පිළිබඳව මෙසේ වදාළ සේක: සංයෝජන තුනක් ක්ෂය වීමෙන් හෙතෙම සෝවාන් වූයේය. ඔහු අපායට නොවැටෙන සුලු වූ, නිවන කරා නියත වූ, උතුම් සම්බෝධිය පරායනය කොට ඇත්තේය’ යනුවෙනි. ඔහු විසින් ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේව සියැසින් දැක හෝ තිබේ, නැතහොත් ‘ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මෙබඳු සීලයකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු ධර්මයකින් යුක්ත වූහ... මෙබඳු ප්‍රඥාවකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු විහරණයකින් යුක්ත වූහ, මෙබඳු විමුක්තියකින් යුක්ත වූහ’ යනුවෙන් අසා හෝ තිබේ. ඔහු එම ආයුෂ්මතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රැතය, ත්‍යාගය සහ ප්‍රඥාව අනුස්මරණය කරමින් එම උතුම් තත්ත්වය උදෙසා තම සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, මෙලෙසද භික්ෂුවකට පහසු විහරණයක් ඇති වේ.’’

๑๗๐. ‘‘อิธานุรุทฺธา, ภิกฺขุนี สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนามา ภิกฺขุนี กาลงฺกตา; สา ภควตา พฺยากตา – อญฺญาย สณฺฐหี’ติ. สา โข ปนสฺสา ภคินี สามํ ทิฏฺฐา วา โหติ อนุสฺสวสฺสุตา วา – ‘เอวํสีลา สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺมา สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํปญฺญา สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํวิหารินี สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํวิมุตฺตา สา ภคินี อโหสิ อิติปี’ติ. สา ตสฺสา สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺตี ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, ภิกฺขุนิยา ผาสุวิหาโร โหติ.

170. ‘‘අනුරුද්ධයෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුණියක් මෙසේ අසයි: ‘අසවල් නම ඇති භික්ෂුණිය කළුරිය කළාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇය අරහත් ඵලයට පත් වූ බව වදාළ සේක’ යනුවෙනි. ඇය විසින් එම සොහොයුරියව සියැසින් දැක හෝ තිබේ, නැතහොත් ‘එම සොහොයුරිය මෙබඳු සීලයකින් යුක්ත වූවාය, මෙබඳු ධර්මයකින් යුක්ත වූවාය, මෙබඳු ප්‍රඥාවකින් යුක්ත වූවාය, මෙබඳු විහරණයකින් යුක්ත වූවාය, මෙබඳු විමුක්තියකින් යුක්ත වූවාය’ යනුවෙන් අසා හෝ තිබේ. ඇය එම භික්ෂුණියගේ ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රැතය, ත්‍යාගය සහ ප්‍රඥාව අනුස්මරණය කරමින් එම උතුම් තත්ත්වය උදෙසා තම සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, මෙලෙසද භික්ෂුණියකට පහසු විහරණයක් ඇති වේ.’’

‘‘อิธานุรุทฺธา[Pg.130], ภิกฺขุนี สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนามา ภิกฺขุนี กาลงฺกตา; สา ภควตา พฺยากตา – ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายินี อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา’ติ. สา โข ปนสฺสา ภคินี สามํ ทิฏฺฐา วา โหติ อนุสฺสวสฺสุตา วา – ‘เอวํสีลา สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺมา…เป… เอวํปญฺญา… เอวํวิหารินี… เอวํวิมุตฺตา สา ภคินี อโหสิ อิติปี’ติ. สา ตสฺสา สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺตี ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, ภิกฺขุนิยา ผาสุวิหาโร โหติ.

‘‘අනුරුද්ධයෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුණියක් මෙසේ අසයි: ‘අසවල් නම ඇති භික්ෂුණිය කළුරිය කළාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇය පිළිබඳව මෙසේ වදාළ සේක: පහත් කොටසට අයත් සංයෝජන පහ ක්ෂය වීමෙන් ඇය ඕපපාතිකව (ශුද්ධාවාස බඹලොව) උපත ලබා එහිදීම පිරිනිවන් පාන සුලු වූවාය, නැවත ඒ ලෝකයෙන් ආපසු නොඑන ස්වභාව ඇත්තියකි’ යනුවෙනි. ඇය විසින් එම සොහොයුරියව සියැසින් දැක හෝ තිබේ, නැතහොත් ‘එම සොහොයුරිය මෙබඳු සීලයකින් යුක්ත වූවාය, මෙබඳු ධර්මයකින් යුක්ත වූවාය... මෙබඳු ප්‍රඥාවකින් යුක්ත වූවාය, මෙබඳු විහරණයකින් යුක්ත වූවාය, මෙබඳු විමුක්තියකින් යුක්ත වූවාය’ යනුවෙන් අසා හෝ තිබේ. ඇය එම භික්ෂුණියගේ ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රැතය, ත්‍යාගය සහ ප්‍රඥාව අනුස්මරණය කරමින් එම උතුම් තත්ත්වය උදෙසා තම සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, මෙලෙසද භික්ෂුණියකට පහසු විහරණයක් ඇති වේ.’’

‘‘อิธานุรุทฺธา, ภิกฺขุนี สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนามา ภิกฺขุนี กาลงฺกตา; สา ภควตา พฺยากตา – ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามินี สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’ติ. สา โข ปนสฺสา ภคินี สามํ ทิฏฺฐา วา โหติ อนุสฺสวสฺสุตา วา – ‘เอวํสีลา สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺมา…เป… เอวํปญฺญา… เอวํวิหารินี… เอวํวิมุตฺตา สา ภคินี อโหสิ อิติปี’ติ. สา ตสฺสา สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺตี ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, ภิกฺขุนิยา ผาสุวิหาโร โหติ.

‘‘අනුරුද්ධයෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුණියක් මෙසේ අසයි: ‘අසවල් නම ඇති භික්ෂුණිය කළුරිය කළාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇය පිළිබඳව මෙසේ වදාළ සේක: සංයෝජන තුනක් ක්ෂය වීමෙන් හා රාග, ද්වේෂ, මෝහයන් තුනී වීමෙන් ඇය සකෘදාගාමිනියක් වූවාය. ඇය එක් වරක් පමණක් මේ ලෝකයට පැමිණ දුක් කෙළවර කරන්නීය’ යනුවෙනි. ඇය විසින් එම සොහොයුරියව සියැසින් දැක හෝ තිබේ, නැතහොත් ‘එම සොහොයුරිය මෙබඳු සීලයකින් යුක්ත වූවාය, මෙබඳු ධර්මයකින් යුක්ත වූවාය... මෙබඳු ප්‍රඥාවකින් යුක්ත වූවාය, මෙබඳු විහරණයකින් යුක්ත වූවාය, මෙබඳු විමුක්තියකින් යුක්ත වූවාය’ යනුවෙන් අසා හෝ තිබේ. ඇය එම භික්ෂුණියගේ ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රැතය, ත්‍යාගය සහ ප්‍රඥාව අනුස්මරණය කරමින් එම උතුම් තත්ත්වය උදෙසා තම සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, මෙලෙසද භික්ෂුණියකට පහසු විහරණයක් ඇති වේ.’’

‘‘อิธานุรุทฺธา, ภิกฺขุนี สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนามา ภิกฺขุนี กาลงฺกตา; สา ภควตา พฺยากตา – ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. สา โข ปนสฺสา ภคินี สามํ ทิฏฺฐา วา โหติ อนุสฺสวสฺสุตา วา – ‘เอวํสีลา สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺมา… เอวํปญฺญา… เอวํวิหารินี… เอวํวิมุตฺตา สา ภคินี อโหสิ อิติปี’ติ. สา ตสฺสา สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺตี ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, ภิกฺขุนิยา ผาสุวิหาโร โหติ.

‘‘අනුරුද්ධයෙනි, මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුණියක් මෙසේ අසයි: ‘අසවල් නම ඇති භික්ෂුණිය කළුරිය කළාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇය පිළිබඳව මෙසේ වදාළ සේක: සංයෝජන තුනක් ක්ෂය වීමෙන් ඇය සෝවාන් වූවාය. ඇය අපායට නොවැටෙන සුලු වූ, නිවන කරා නියත වූ, උතුම් සම්බෝධිය පරායනය කොට ඇත්තියකි’ යනුවෙනි. ඇය විසින් එම සොහොයුරියව සියැසින් දැක හෝ තිබේ, නැතහොත් ‘එම සොහොයුරිය මෙබඳු සීලයකින්, මෙබඳු ධර්මයකින්, මෙබඳු ප්‍රඥාවකින්, මෙබඳු විහරණයකින්, මෙබඳු විමුක්තියකින් යුක්ත වූවාය’ යනුවෙන් අසා හෝ තිබේ. ඇය එම භික්ෂුණියගේ ශ්‍රද්ධාව, සීලය, ශ්‍රැතය, ත්‍යාගය සහ ප්‍රඥාව අනුස්මරණය කරමින් එම උතුම් තත්ත්වය උදෙසා තම සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, මෙලෙසද භික්ෂුණියකට පහසු විහරණයක් ඇති වේ.’’

๑๗๑. ‘‘อิธานุรุทฺธา, อุปาสโก สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม อุปาสโก กาลงฺกโต; โส ภควตา พฺยากโต – ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา’ติ. โส โข ปนสฺส อายสฺมา สามํ ทิฏฺโฐ วา โหติ อนุสฺสวสฺสุโต วา – ‘เอวํสีโล โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺโม [Pg.131] โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํปญฺโญ โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํวิหารี โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํวิมุตฺโต โส อายสฺมา อโหสิ อิติปี’ติ. โส ตสฺส สทฺธญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺโต ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, อุปาสกสฺส ผาสุวิหาโร โหติ.

171. අනුරුද්ධයෙනි, මෙහි උපාසකයෙක් මෙසේ අසයි - ‘අසවල් නම් උපාසකයා කළුරිය කළේය; පස්වැදෑරුම් ඕරම්භාගීය සංයෝජනයන් ක්ෂය වීමෙන් ඔහු ඕපපාතිකව එහිදී පිරිනිවන් පාන, ඒ ලෝකයෙන් ආපසු නොඑන ස්වභාව ඇත්තෙකැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක’ යනුවෙනි. ඔහු ඒ ආයුෂ්මතුන් තමා විසින්ම දැක තිබේ හෝ ඔහු ගැන අසා තිබේ - ‘ඒ ආයුෂ්මතුන් මෙසේ ද සීලවන්ත විය, මෙසේ ද ධර්මවන්ත විය, මෙසේ ද ප්‍රඥාවන්ත විය, මෙසේ ද විහරණය කරන්නෙකු විය, මෙසේ ද විමුක්තිය ඇත්තෙකු විය’ යනුවෙනි. ඔහු ඔහුගේ ඒ ශ්‍රද්ධාව ද, ශ්‍රුතය ද, ත්‍යාගය ද, ප්‍රඥාව ද අනුස්මරණය කරමින් ඒ තත්ත්වය පිණිස සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, උපාසකයාට මෙය ද සුවසේ වාසය කිරීමකි.

‘‘อิธานุรุทฺธา, อุปาสโก สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม อุปาสโก กาลงฺกโต; โส ภควตา พฺยากโต – ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’ติ. โส โข ปนสฺส อายสฺมา สามํ ทิฏฺโฐ วา โหติ อนุสฺสวสฺสุโต วา – ‘เอวํสีโล โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺโม… เอวํปญฺโญ… เอวํวิหารี… เอวํวิมุตฺโต โส อายสฺมา อโหสิ อิติปี’ติ. โส ตสฺส สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺโต ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, อุปาสกสฺส ผาสุวิหาโร โหติ.

අනුරුද්ධයෙනි, මෙහි උපාසකයෙක් මෙසේ අසයි - ‘අසවල් නම් උපාසකයා කළුරිය කළේය; සංයෝජන තුනක් ක්ෂය වීමෙන් සහ රාග, ද්වේෂ, මෝහයන් තුනී වීමෙන් ඔහු සකෘදාගාමීව, එක් වරක් පමණක් මේ ලෝකයට පැමිණ දුක කෙළවර කරන්නේ යයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක’ යනුවෙනි. ඔහු ඒ ආයුෂ්මතුන් තමා විසින්ම දැක තිබේ හෝ ඔහු ගැන අසා තිබේ - ‘ඒ ආයුෂ්මතුන් මෙසේ ද සීලවන්ත විය, මෙසේ ද ධර්මවන්ත විය, මෙසේ ද ප්‍රඥාවන්ත විය, මෙසේ ද විහරණය කරන්නෙකු විය, මෙසේ ද විමුක්තිය ඇත්තෙකු විය’ යනුවෙනි. ඔහු ඔහුගේ ඒ ශ්‍රද්ධාව ද, සීලය ද, ශ්‍රුතය ද, ත්‍යාගය ද, ප්‍රඥාව ද අනුස්මරණය කරමින් ඒ තත්ත්වය පිණිස සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, උපාසකයාට මෙය ද සුවසේ වාසය කිරීමකි.

‘‘อิธานุรุทฺธา, อุปาสโก สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนาโม อุปาสโก กาลงฺกโต; โส ภควตา พฺยากโต – ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ. โส โข ปนสฺส อายสฺมา สามํ ทิฏฺโฐ วา โหติ อนุสฺสวสฺสุโต วา – ‘เอวํสีโล โส อายสฺมา อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺโม…เป… เอวํปญฺโญ… เอวํวิหารี… เอวํวิมุตฺโต โส อายสฺมา อโหสิ อิติปี’ติ. โส ตสฺส สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺโต ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา อุปาสกสฺส ผาสุวิหาโร โหติ.

අනුරුද්ධයෙනි, මෙහි උපාසකයෙක් මෙසේ අසයි - ‘අසවල් නම් උපාසකයා කළුරිය කළේය; සංයෝජන තුනක් ක්ෂය වීමෙන් ඔහු සෝතාපන්න වූ, අපායට නොවැටෙන ස්වභාව ඇති, නියත වූ, සම්බෝධිය පරායනය කොට ඇති කෙනෙකැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක’ යනුවෙනි. ඔහු ඒ ආයුෂ්මතුන් තමා විසින්ම දැක තිබේ හෝ ඔහු ගැන අසා තිබේ - ‘ඒ ආයුෂ්මතුන් මෙසේ ද සීලවන්ත විය, මෙසේ ද ධර්මවන්ත විය, මෙසේ ද ප්‍රඥාවන්ත විය, මෙසේ ද විහරණය කරන්නෙකු විය, මෙසේ ද විමුක්තිය ඇත්තෙකු විය’ යනුවෙනි. ඔහු ඔහුගේ ඒ ශ්‍රද්ධාව ද, සීලය ද, ශ්‍රුතය ද, ත්‍යාගය ද, ප්‍රඥාව ද අනුස්මරණය කරමින් ඒ තත්ත්වය පිණිස සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, උපාසකයාට මෙය ද සුවසේ වාසය කිරීමකි.

๑๗๒. ‘‘อิธานุรุทฺธา, อุปาสิกา สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนามา อุปาสิกา กาลงฺกตา; สา ภควตา พฺยากตา – ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายินี อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา’ติ. สา โข ปนสฺสา ภคินี สามํ ทิฏฺฐา วา โหติ อนุสฺสวสฺสุตา วา – ‘เอวํสีลา สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺมา… เอวํปญฺญา… เอวํวิหารินี… เอวํวิมุตฺตา สา ภคินี อโหสิ อิติปี’ติ. สา ตสฺสา สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺตี ตทตฺถาย จิตฺตํ [Pg.132] อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, อุปาสิกาย ผาสุวิหาโร โหติ.

172. අනුරුද්ධයෙනි, මෙහි උපාසිකාවක මෙසේ අසයි - ‘අසවල් නම් උපාසිකාව කළුරිය කළාය; පස්වැදෑරුම් ඕරම්භාගීය සංයෝජනයන් ක්ෂය වීමෙන් ඕ ඕපපාතිකව එහිදී පිරිනිවන් පාන, ඒ ලෝකයෙන් ආපසු නොඑන ස්වභාව ඇත්තියකැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක’ යනුවෙනි. ඇය ඒ සොහොයුරිය තමා විසින්ම දැක තිබේ හෝ ඇය ගැන අසා තිබේ - ‘ඒ සොහොයුරිය මෙසේ ද සීලවන්ත විය, මෙසේ ද ධර්මවන්ත විය, මෙසේ ද ප්‍රඥාවන්ත විය, මෙසේ ද විහරණය කරන්නියක විය, මෙසේ ද විමුක්තිය ඇත්තියක විය’ යනුවෙනි. ඇය ඇගේ ඒ ශ්‍රද්ධාව ද, සීලය ද, ශ්‍රුතය ද, ත්‍යාගය ද, ප්‍රඥාව ද අනුස්මරණය කරමින් ඒ තත්ත්වය පිණිස සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, උපාසිකාවට මෙය ද සුවසේ වාසය කිරීමකි.

‘‘อิธานุรุทฺธา, อุปาสิกา สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนามา อุปาสิกา กาลงฺกตา; สา ภควตา พฺยากตา – ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามินี สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’ติ. สา โข ปนสฺสา ภคินี สามํ ทิฏฺฐา วา โหติ อนุสฺสวสฺสุตา วา – ‘เอวํสีลา สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺมา… เอวํปญฺญา… เอวํวิหารินี… เอวํวิมุตฺตา สา ภคินี อโหสิ อิติปี’ติ. สา ตสฺสา สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺตี ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, อุปาสิกาย ผาสุวิหาโร โหติ.

අනුරුද්ධයෙනි, මෙහි උපාසිකාවක මෙසේ අසයි - ‘අසවල් නම් උපාසිකාව කළුරිය කළාය; සංයෝජන තුනක් ක්ෂය වීමෙන් සහ රාග, ද්වේෂ, මෝහයන් තුනී වීමෙන් ඕ සකෘදාගාමීව, එක් වරක් පමණක් මේ ලෝකයට පැමිණ දුක කෙළවර කරන්නීයයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක’ යනුවෙනි. ඇය ඒ සොහොයුරිය තමා විසින්ම දැක තිබේ හෝ ඇය ගැන අසා තිබේ - ‘ඒ සොහොයුරිය මෙසේ ද සීලවන්ත විය, මෙසේ ද ධර්මවන්ත විය, මෙසේ ද ප්‍රඥාවන්ත විය, මෙසේ ද විහරණය කරන්නියක විය, මෙසේ ද විමුක්තිය ඇත්තියක විය’ යනුවෙනි. ඇය ඇගේ ඒ ශ්‍රද්ධාව ද, සීලය ද, ශ්‍රුතය ද, ත්‍යාගය ද, ප්‍රඥාව ද අනුස්මරණය කරමින් ඒ තත්ත්වය පිණිස සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, උපාසිකාවට මෙය ද සුවසේ වාසය කිරීමකි.

‘‘อิธานุรุทฺธา, อุปาสิกา สุณาติ – ‘อิตฺถนฺนามา อุปาสิกา กาลงฺกตา; สา ภควตา พฺยากตา – ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺนา อวินิปาตธมฺมา นิยตา สมฺโพธิปรายณา’ติ. สา โข ปนสฺสา ภคินี สามํ ทิฏฺฐา วา โหติ อนุสฺสวสฺสุตา วา – ‘เอวํสีลา สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํธมฺมา สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํปญฺญา สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํวิหารินี สา ภคินี อโหสิ อิติปิ, เอวํวิมุตฺตา สา ภคินี อโหสิ อิติปี’ติ. สา ตสฺสา สทฺธญฺจ สีลญฺจ สุตญฺจ จาคญฺจ ปญฺญญฺจ อนุสฺสรนฺตี ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรติ. เอวมฺปิ โข, อนุรุทฺธา, อุปาสิกาย ผาสุวิหาโร โหติ.

අනුරුද්ධයෙනි, මෙහි උපාසිකාවක මෙසේ අසයි - ‘අසවල් නම් උපාසිකාව කළුරිය කළාය; සංයෝජන තුනක් ක්ෂය වීමෙන් ඕ සෝතාපන්න වූ, අපායට නොවැටෙන ස්වභාව ඇති, නියත වූ, සම්බෝධිය පරායනය කොට ඇති තැනැත්තියකැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක’ යනුවෙනි. ඇය ඒ සොහොයුරිය තමා විසින්ම දැක තිබේ හෝ ඇය ගැන අසා තිබේ - ‘ඒ සොහොයුරිය මෙසේ ද සීලවන්ත විය, මෙසේ ද ධර්මවන්ත විය, මෙසේ ද ප්‍රඥාවන්ත විය, මෙසේ ද විහරණය කරන්නියක විය, මෙසේ ද විමුක්තිය ඇත්තියක විය’ යනුවෙනි. ඇය ඇගේ ඒ ශ්‍රද්ධාව ද, සීලය ද, ශ්‍රුතය ද, ත්‍යාගය ද, ප්‍රඥාව ද අනුස්මරණය කරමින් ඒ තත්ත්වය පිණිස සිත යොමු කරයි. අනුරුද්ධයෙනි, උපාසිකාවට මෙය ද සුවසේ වාසය කිරීමකි.

‘‘อิติ โข, อนุรุทฺธา, ตถาคโต น ชนกุหนตฺถํ น ชนลปนตฺถํ น ลาภสกฺการสิโลกานิสํสตฺถํ น ‘อิติ มํ ชโน ชานาตู’ติ สาวเก อพฺภตีเต กาลงฺกเต อุปปตฺตีสุ พฺยากโรติ – ‘อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน, อสุ อมุตฺร อุปปนฺโน’ติ. สนฺติ จ โข, อนุรุทฺธา, กุลปุตฺตา สทฺธา อุฬารเวทา อุฬารปาโมชฺชา. เต ตํ สุตฺวา ตทตฺถาย จิตฺตํ อุปสํหรนฺติ. เตสํ ตํ, อนุรุทฺธา, โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

“අනුරුද්ධයෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ මිනිසුන් රැවටීම පිණිස හෝ මිනිසුන්ට චාටු බස් කීම පිණිස හෝ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ලැබීමේ අරමුණින් හෝ ‘මිනිසුන් මාව මේ අයුරින් හඳුනා ගනිත්වා’ යන අදහසින් හෝ කළුරිය කළ, පරලොව ගිය ශ්‍රාවකයන්ගේ උප්පත්තීන් පිළිබඳව - ‘මොහු අසවල් තැන උපන්නේය, අසවල් තැන උපන්නේය’ කියා ප්‍රකාශ නොකරති. අනුරුද්ධයෙනි, උසස් වූ ප්‍රීතියක් හා ප්‍රමෝදයක් ඇති සැදැහැවත් කුලපුත්‍රයෝ සිටිති. ඔවුහු එම දේශනාව අසා ඒ අර්ථය පිණිස සිත යොමු කරති. අනුරුද්ධයෙනි, එය ඔවුන්ට බොහෝ කල් හිත සුව පිණිස පවතියි.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา อนุรุทฺโธ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ ස්වාමීන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව කෙරෙහි සතුටු වී එය අනුමෝදන් වූහ.

นฬกปานสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ.

අටවැනි නළකපාන සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๙. โคลิยานิสุตฺตํ

9. ගෝලියානි සූත්‍රය

๑๗๓. เอวํ [Pg.133] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน โคลิยานิ นาม ภิกฺขุ อารญฺญิโก ปทสมาจาโร สงฺฆมชฺเฌ โอสโฏ โหติ เกนจิเทว กรณีเยน. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต โคลิยานึ ภิกฺขุํ อารพฺภ ภิกฺขู อามนฺเตสิ –

173. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර කලන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයේ වැඩ වසන සේක. එකල වනාහී ලිහිල් පිළිවෙත් ඇති ගෝලියානි නම් වූ ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා සංඝයා මැදට පැමිණ සිටියේය. එහිදී ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ ගෝලියානි භික්ෂුව අරභයා භික්ෂූන් වහන්සේලා අමතා මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน สพฺรหฺมจารีสุ สคารเวน ภวิตพฺพํ สปฺปติสฺเสน. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ สงฺฆคโต สงฺเฆ วิหรนฺโต สพฺรหฺมจารีสุ อคารโว โหติ อปฺปติสฺโส, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน, โย อยมายสฺมา สพฺรหฺมจารีสุ อคารโว โหติ อปฺปติสฺโส’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน สพฺรหฺมจารีสุ สคารเวน ภวิตพฺพํ สปฺปติสฺเสน.

“ඇවැත්නි, සංඝයා වෙත පැමිණ සංඝයා මැද වසන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් විසින් සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා කෙරෙහි ගෞරව සහිතව හා යටහත් පහත් පැවැත්මෙන් යුක්තව විසිය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් සංඝයා වෙත පැමිණි ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි අගෞරවශීලීව හා යටහත් පහත් බවකින් තොරව වෙසෙයි නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. ‘සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි අගෞරවශීලී වූ ද යටහත් පහත් බවකින් තොර වූ ද මේ ආයුෂ්මතුන් හුදෙකලාව වනයේ තමාට රිසි සේ විසීමෙන් ඇති පල කිම?’ යනුවෙන් ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින් සංඝයා වෙත පැමිණ සංඝයා මැද වසන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් විසින් සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි ගෞරව සහිතව හා යටහත් පහත් පැවැත්මෙන් යුක්තව විසිය යුතුය.”

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน อาสนกุสเลน ภวิตพฺพํ – ‘อิติ เถเร จ ภิกฺขู นานุปขชฺช นิสีทิสฺสามิ นเว จ ภิกฺขู น อาสเนน ปฏิพาหิสฺสามี’ติ. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ สงฺฆคโต สงฺเฆ วิหรนฺโต น อาสนกุสโล โหติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน, โย อยมายสฺมา อาสนกุสโล น โหตี’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน อาสนกุสเลน ภวิตพฺพํ.

“ඇවැත්නි, සංඝයා වෙත පැමිණ සංඝයා මැද වසන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් අසුන් පැනවීමේ පිළිවෙත්හි දක්ෂයෙකු විය යුතුය. එනම්, ‘මම වැඩිමහලු භික්ෂූන් වහන්සේලාට අවහිර නොවන සේ වාඩි වෙමි, නවක භික්ෂූන් වහන්සේලාට අසුන් අහිමි නොකරමි’ යනුවෙනි. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් සංඝයා මැද වසන විට අසුන් පැනවීමේ පිළිවෙත්හි දක්ෂයෙකු නොවන්නේ නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. ‘අසුන් පැනවීමේ පිළිවෙත් පවා නොදන්නා මේ ආයුෂ්මතුන් හුදෙකලාව වනයේ තමාට රිසි සේ විසීමෙන් ඇති පල කිම?’ යනුවෙන් ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින් සංඝයා වෙත පැමිණ සංඝයා මැද වසන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් අසුන් පැනවීමේ පිළිවෙත්හි දක්ෂයෙකු විය යුතුය.”

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน อาภิสมาจาริโกปิ ธมฺโม ชานิตพฺโพ. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ สงฺฆคโต สงฺเฆ วิหรนฺโต อาภิสมาจาริกมฺปิ ธมฺมํ น ชานาติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา อาภิสมาจาริกมฺปิ ธมฺมํ [Pg.134] น ชานาตี’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน อาภิสมาจาริโกปิ ธมฺโม ชานิตพฺโพ.

“ඇවැත්නි, සංඝයා වෙත පැමිණ සංඝයා මැද වසන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව විසින් ආභිසමාචාරික ධර්ම (වත්පිළිවෙත්) ද දත යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් සංඝයා මැද වසන විට ආභිසමාචාරික ධර්මයන් පවා නොදන්නේ නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. ‘ආභිසමාචාරික ධර්මයන් පවා නොදන්නා මේ ආයුෂ්මතුන් හුදෙකලාව වනයේ තමාට රිසි සේ විසීමෙන් ඇති පල කිම?’ යනුවෙන් ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින් සංඝයා වෙත පැමිණ සංඝයා මැද වසන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් විසින් ආභිසමාචාරික ධර්ම දත යුතුය.”

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน นาติกาเลน คาโม ปวิสิตพฺโพ นาติทิวา ปฏิกฺกมิตพฺพํ. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ สงฺฆคโต สงฺเฆ วิหรนฺโต อติกาเลน คามํ ปวิสติ อติทิวา ปฏิกฺกมติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา อติกาเลน คามํ ปวิสติ อติทิวา ปฏิกฺกมตี’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน นาติกาเลน คาโม ปวิสิตพฺโพ, นาติทิวา ปฏิกฺกมิตพฺพํ.

“ඇවැත්නි, සංඝයා වෙත පැමිණ සංඝයා මැද වසන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් විසින් ඉතා වේලාසනින් ගමට නොවැදිය යුතුය, ඉතා ප්‍රමාද වී ආපසු නොපැමිණිය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් ඉතා වේලාසනින් ගමට වදියි නම් හෝ ඉතා ප්‍රමාද වී ආපසු එයි නම් හෝ ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. ‘ඉතා වේලාසනින් ගමට වදින, ඉතා ප්‍රමාද වී ආපසු එන මේ ආයුෂ්මතුන් හුදෙකලාව වනයේ තමාට රිසි සේ විසීමෙන් ඇති පල කිම?’ යනුවෙන් ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින් සංඝයා වෙත පැමිණ සංඝයා මැද වසන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් විසින් ඉතා වේලාසනින් ගමට නොවැදිය යුතුය, ඉතා ප්‍රමාද වී ආපසු නොපැමිණිය යුතුය.”

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน น ปุเรภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชิตพฺพํ. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ สงฺฆคโต สงฺเฆ วิหรนฺโต ปุเรภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘อยํ นูนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน วิหรโต วิกาลจริยา พหุลีกตา, ตเมนํ สงฺฆคตมฺปิ สมุทาจรตี’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน น ปุเรภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชิตพฺพํ.

“ඇවැත්නි, සංඝයා වෙත පැමිණ සංඝයා මැද වසන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව විසින් දහවල් ආහාරයට පෙර හෝ පසු හෝ නිවෙස් කරා නොවැදිය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් ආහාරයට පෙර හෝ පසු හෝ නිවෙස් කරා යන්නේ නම් ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. ‘හුදෙකලාව වනයේ තමාට රිසි සේ වසන මේ ආයුෂ්මතා අකාලයේ හැසිරීමේ පුරුද්ද බොහෝ කොට ඇති කරගෙන තිබේ. ඔහු සංඝයා මැද සිටින විට පවා ඒ අයුරින්ම හැසිරෙයි’ යනුවෙන් ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින් සංඝයා වෙත පැමිණ සංඝයා මැද වසන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් විසින් දහවල් ආහාරයට පෙර හෝ පසු හෝ නිවෙස් කරා නොවැදිය යුතුය.”

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน อนุทฺธเตน ภวิตพฺพํ อจปเลน. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ สงฺฆคโต สงฺเฆ วิหรนฺโต อุทฺธโต โหติ จปโล, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘อิทํ นูนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน วิหรโต อุทฺธจฺจํ จาปลฺยํ พหุลีกตํ, ตเมนํ สงฺฆคตมฺปิ สมุทาจรตี’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน อนุทฺธเตน ภวิตพฺพํ อจปเลน.

"ඇවැත්නි, සංඝයා අතරට පැමිණ, සංඝයා සමඟ වාසය කරන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව විසින් උඩඟු නොවූ, තැන්පත් අයෙකු විය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව සංඝයා අතරට පැමිණ සංඝයා සමඟ වාසය කරන කල්හි උඩඟු වූයේ, නොතැන්පත් වූයේ (චපල වූයේ) වේ නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. 'හුදෙකලාව අරණ්‍යයෙහි තමන්ට රිසි සේ වාසය කළ මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ තුළ වූ මෙම උඩඟු බව හා නොතැන්පත් බව බොහෝ සේ පුරුදු කරන ලද්දකි; එය දැන් සංඝයා අතරෙහි සිටියදී පවා ප්‍රකට වන්නේය' යි ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින්, ඇවැත්නි, සංඝයා අතරට පැමිණ සංඝයා සමඟ වාසය කරන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව උඩඟු නොවූ, තැන්පත් අයෙකු විය යුතුය."

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส[Pg.135], ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน อมุขเรน ภวิตพฺพํ อวิกิณฺณวาเจน. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ สงฺฆคโต สงฺเฆ วิหรนฺโต มุขโร โหติ วิกิณฺณวาโจ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา มุขโร วิกิณฺณวาโจ’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน อมุขเรน ภวิตพฺพํ อวิกิณฺณวาเจน.

"ඇවැත්නි, සංඝයා අතරට පැමිණ, සංඝයා සමඟ වාසය කරන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව විසින් වාචාල නොවූ, විසිරුණු (සංවර නැති) කතා නොකරන අයෙකු විය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව සංඝයා අතරට පැමිණ සංඝයා සමඟ වාසය කරන කල්හි වාචාල වූයේ, විසිරුණු කතා ඇත්තෙකු වූයේ වේ නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. 'මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ වාචාලයෙකු, විසිරුණු කතා ඇත්තෙකු වන කල, හුදෙකලාව අරණ්‍යයෙහි තමන්ට රිසි සේ වාසය කිරීමෙන් මොහුට ඇති වූ ප්‍රයෝජනය කිම?' යි ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින්, ඇවැත්නි, සංඝයා අතරට පැමිණ සංඝයා සමඟ වාසය කරන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව වාචාල නොවූ, විසිරුණු කතා නොකරන අයෙකු විය යුතුය."

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน สุวเจน ภวิตพฺพํ กลฺยาณมิตฺเตน. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ สงฺฆคโต สงฺเฆ วิหรนฺโต ทุพฺพโจ โหติ ปาปมิตฺโต, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา ทุพฺพโจ ปาปมิตฺโต’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา สงฺฆคเตน สงฺเฆ วิหรนฺเตน สุวเจน ภวิตพฺพํ กลฺยาณมิตฺเตน.

"ඇවැත්නි, සංඝයා අතරට පැමිණ, සංඝයා සමඟ වාසය කරන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව කීකරු (සුවච) අයෙකු හා කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කරන්නෙකු විය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව සංඝයා අතරට පැමිණ සංඝයා සමඟ වාසය කරන කල්හි අකීකරු (දුව්වච) වූයේ, පාප මිත්‍රයන් ඇත්තෙකු වූයේ වේ නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. 'මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ අකීකරු වූ, පාප මිත්‍රයන් ඇසුරු කරන්නෙකු වන කල, හුදෙකලාව අරණ්‍යයෙහි තමන්ට රිසි සේ වාසය කිරීමෙන් මොහුට ඇති වූ ප්‍රයෝජනය කිම?' යි ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින්, ඇවැත්නි, සංඝයා අතරට පැමිණ සංඝයා සමඟ වාසය කරන ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව කීකරු වූ, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කරන්නෙකු විය යුතුය."

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาเรน ภวิตพฺพํ. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร โหติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาเรน ภวิตพฺพํ.

"ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ දොරටු ඇති (ගුත්තද්වාර) අයෙකු විය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව ඉන්ද්‍රියයන්හි අසංවර වූ දොරටු ඇති අයෙකු වූයේ වේ නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. 'මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ඉන්ද්‍රියයන්හි අසංවර වූ දොරටු ඇති අයෙකු වන කල, හුදෙකලාව අරණ්‍යයෙහි තමන්ට රිසි සේ වාසය කිරීමෙන් මොහුට ඇති වූ ප්‍රයෝජනය කිම?' යි ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින්, ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ දොරටු ඇති අයෙකු විය යුතුය."

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา โภชเน มตฺตญฺญุนา ภวิตพฺพํ. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก โภชเน อมตฺตญฺญู โหติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา โภชเน อมตฺตญฺญู’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา โภชเน มตฺตญฺญุนา ภวิตพฺพํ.

"ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව ආහාරයෙහි පමණ දන්නා (මත්තඤ්ඤූ) අයෙකු විය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව ආහාරයෙහි පමණ නොදන්නා අයෙකු වූයේ වේ නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. 'මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ආහාරයෙහි පමණ නොදන්නා අයෙකු වන කල, හුදෙකලාව අරණ්‍යයෙහි තමන්ට රිසි සේ වාසය කිරීමෙන් මොහුට ඇති වූ ප්‍රයෝජනය කිම?' යි ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින්, ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව ආහාරයෙහි පමණ දන්නා අයෙකු විය යුතුය."

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา ชาคริยํ อนุยุตฺเตน ภวิตพฺพํ. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ ชาคริยํ อนนุยุตฺโต โหติ, ตสฺส [Pg.136] ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา ชาคริยํ อนนุยุตฺโต’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา ชาคริยํ อนุยุตฺเตน ภวิตพฺพํ.

"ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව නිදි වැරීමෙහි (පිබිදී සිටීමේ වීර්යයෙහි) නිරත වූ අයෙකු විය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව නිදි වැරීමෙහි නොයෙදුණේ වේ නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. 'මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ නිදි වැරීමෙහි නොයෙදුණු අයෙකු වන කල, හුදෙකලාව අරණ්‍යයෙහි තමන්ට රිසි සේ වාසය කිරීමෙන් මොහුට ඇති වූ ප්‍රයෝජනය කිම?' යි ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින්, ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව නිදි වැරීමෙහි නිරත වූ අයෙකු විය යුතුය."

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา อารทฺธวีริเยน ภวิตพฺพํ. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ กุสีโต โหติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา กุสีโต’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อารทฺธวีริเยน ภวิตพฺพํ.

"ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව ඇරඹූ වීර්යය ඇති අයෙකු විය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව අලස වූයේ වේ නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. 'මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ අලසයෙකු වන කල, හුදෙකලාව අරණ්‍යයෙහි තමන්ට රිසි සේ වාසය කිරීමෙන් මොහුට ඇති වූ ප්‍රයෝජනය කිම?' යි ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින්, ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව ඇරඹූ වීර්යය ඇති අයෙකු විය යුතුය."

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา อุปฏฺฐิตสฺสตินา ภวิตพฺพํ. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ มุฏฺฐสฺสตี โหติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา มุฏฺฐสฺสตี’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อุปฏฺฐิตสฺสตินา ภวิตพฺพํ.

"ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව එළඹ සිටි සිහිය ඇති අයෙකු විය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව මුළා වූ සිහිය ඇති අයෙකු වූයේ වේ නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. 'මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මුළා වූ සිහිය ඇති අයෙකු වන කල, හුදෙකලාව අරණ්‍යයෙහි තමන්ට රිසි සේ වාසය කිරීමෙන් මොහුට ඇති වූ ප්‍රයෝජනය කිම?' යි ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින්, ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව එළඹ සිටි සිහිය ඇති අයෙකු විය යුතුය."

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา สมาหิเตน ภวิตพฺพํ. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อสมาหิโต โหติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา อสมาหิโต’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา สมาหิเตน ภวิตพฺพํ.

"ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව සමාහිත (එකඟ වූ සිතක් ඇති) අයෙකු විය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව සමාහිත නො වූයේ (නොසන්සුන් සිතක් ඇති අයෙකු වූයේ) වේ නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. 'මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ සමාහිත නො වූ අයෙකු වන කල, හුදෙකලාව අරණ්‍යයෙහි තමන්ට රිසි සේ වාසය කිරීමෙන් මොහුට ඇති වූ ප්‍රයෝජනය කිම?' යි ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින්, ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව සමාහිත අයෙකු විය යුතුය."

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา ปญฺญวตา ภวิตพฺพํ. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ ทุปฺปญฺโญ โหติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา ทุปฺปญฺโญ’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา ปญฺญวตา ภวิตพฺพํ.

"ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව ප්‍රඥාවන්ත අයෙකු විය යුතුය. ඇවැත්නි, ඉදින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව ප්‍රඥා මඳ (දුෂ්ප්‍රාඥ) අයෙකු වූයේ වේ නම්, ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. 'මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ප්‍රඥා මඳ අයෙකු වන කල, හුදෙකලාව අරණ්‍යයෙහි තමන්ට රිසි සේ වාසය කිරීමෙන් මොහුට ඇති වූ ප්‍රයෝජනය කිම?' යි ඔහුට දොස් නගන්නෝ වෙති. එබැවින්, ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව ප්‍රඥාවන්ත අයෙකු විය යුතුය."

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา อภิธมฺเม อภิวินเย โยโค กรณีโย. สนฺตาวุโส, อารญฺญิกํ ภิกฺขุํ อภิธมฺเม อภิวินเย ปญฺหํ ปุจฺฉิตาโร. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อภิธมฺเม อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น สมฺปายติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา อภิธมฺเม อภิวินเย ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น สมฺปายตี’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา [Pg.137] อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อภิธมฺเม อภิวินเย โยโค กรณีโย.

“ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව විසින් අභිධර්මයෙහි සහ අභිවිනයෙහි (ධර්ම විනයෙහි ගැඹුරු අර්ථයන්හි) නිරත විය යුතුය. ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවගෙන් අභිධර්මය සහ අභිවිනය පිළිබඳව ප්‍රශ්න විමසන්නෝ සිටිති. ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවකගෙන් අභිධර්මය හෝ අභිවිනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට, ඔහුට නිසි පිළිතුරු දිය නොහැකි වුවහොත්, ඔහුට මෙසේ දොස් නඟන්නෝ වෙති: 'අභිධර්මය හෝ අභිවිනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට නිසි පිළිතුරු දිය නොහැකි මේ ආයුෂ්මත් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව තනිව ආරණ්‍යයෙහි තමාට රිසි සේ වාසය කිරීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?' යනුවෙනි. එබැවින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව විසින් අභිධර්මයෙහි සහ අභිවිනයෙහි යෙදිය යුතුය.

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา ตตฺถ โยโค กรณีโย. สนฺตาวุโส, อารญฺญิกํ ภิกฺขุํ เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา ตตฺถ ปญฺหํ ปุจฺฉิตาโร. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น สมฺปายติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น สมฺปายตี’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา ตตฺถ โยโค กรณีโย.

“ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව විසින් රූපාවචර ධර්මයන් ඉක්මවා පවතින ශාන්ත වූ අරූපාවචර විමොක්ෂයන්හි (සමාපත්තිවල) නිරත විය යුතුය. ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවගෙන් රූපාවචර ධර්මයන් ඉක්මවා පවතින ශාන්ත වූ අරූපාවචර විමොක්ෂයන් පිළිබඳව ප්‍රශ්න විමසන්නෝ සිටිති. ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවකගෙන් රූපාවචර ධර්මයන් ඉක්මවා පවතින ශාන්ත වූ අරූපාවචර විමොක්ෂයන් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට, ඔහුට නිසි පිළිතුරු දිය නොහැකි වුවහොත්, ඔහුට මෙසේ දොස් නඟන්නෝ වෙති: 'රූපාවචර ධර්මයන් ඉක්මවා පවතින ශාන්ත වූ අරූපාවචර විමොක්ෂයන් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට නිසි පිළිතුරු දිය නොහැකි මේ ආයුෂ්මත් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව තනිව ආරණ්‍යයෙහි තමාට රිසි සේ වාසය කිරීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?' යනුවෙනි. එබැවින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව විසින් රූපාවචර ධර්මයන් ඉක්මවා පවතින ශාන්ත වූ අරූපාවචර විමොක්ෂයන්හි යෙදිය යුතුය.

‘‘อารญฺญิเกนาวุโส, ภิกฺขุนา อุตฺตริ มนุสฺสธมฺเม โยโค กรณีโย. สนฺตาวุโส, อารญฺญิกํ ภิกฺขุํ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺเม ปญฺหํ ปุจฺฉิตาโร. สเจ, อาวุโส, อารญฺญิโก ภิกฺขุ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺเม ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น สมฺปายติ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ‘กึ ปนิมสฺสายสฺมโต อารญฺญิกสฺส เอกสฺสารญฺเญ เสริวิหาเรน โย อยมายสฺมา ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิโต ตมตฺถํ น ชานาตี’ติ – ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. ตสฺมา อารญฺญิเกน ภิกฺขุนา อุตฺตริ มนุสฺสธมฺเม โยโค กรณีโย’’ติ.

“ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව විසින් උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයෙහි (මාර්ග ඵල ධර්මයන්හි) නිරත විය යුතුය. ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවගෙන් උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මය පිළිබඳව ප්‍රශ්න විමසන්නෝ සිටිති. ඇවැත්නි, ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවකගෙන් උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් ඇසූ විට, ඔහුට නිසි පිළිතුරු දිය නොහැකි වුවහොත්, ඔහුට මෙසේ දොස් නඟන්නෝ වෙති: 'යම් අරමුණක් සඳහා පැවිදි වූයේ ද, එම අරමුණ පවා නිසි ලෙස නොදන්නා වූ මේ ආයුෂ්මත් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව තනිව ආරණ්‍යයෙහි තමාට රිසි සේ වාසය කිරීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?' යනුවෙනි. එබැවින් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුව විසින් උත්තරීමනුෂ්‍ය ධර්මයෙහි යෙදිය යුතුය.”

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อารญฺญิเกเนว นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, ภิกฺขุนา อิเม ธมฺมา สมาทาย วตฺติตพฺพา อุทาหุ คามนฺตวิหารินาปี’’ติ? ‘‘อารญฺญิเกนาปิ โข, อาวุโส โมคฺคลฺลาน, ภิกฺขุนา อิเม ธมฺมา สมาทาย วตฺติตพฺพา ปเคว คามนฺตวิหารินา’’ติ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: “ඇවැත්නි, සාරිපුත්තයන් වහන්ස, මේ ධර්මයන් සමාදන්ව පිළිපැදිය යුත්තේ ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් පමණක් ද? නැතහොත් ග්‍රාමවාසී භික්ෂුවක් විසින් ද පිළිපැදිය යුතු ද?” “ඇවැත්නි, මොග්ගල්ලානයන් වහන්ස, මේ ධර්මයන් ආරණ්‍යවාසී භික්ෂුවක් විසින් පවා සමාදන්ව පිළිපැදිය යුතුය. එසේ නම් ග්‍රාමවාසී භික්ෂුවක් ගැන කවර කතා ද?”

โคลิยานิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ.

නවවැනි ගෝලියානි සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๑๐. กีฏาคิริสุตฺตํ

10. කීටාගිරි සූත්‍රය

๑๗๔. เอวํ [Pg.138] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กาสีสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อหํ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตฺเรว รตฺติโภชนา ภุญฺชามิ. อญฺญตฺร โข ปนาหํ, ภิกฺขเว, รตฺติโภชนา ภุญฺชมาโน อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานามิ อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ. เอถ, ตุมฺเหปิ, ภิกฺขเว, อญฺญตฺเรว รตฺติโภชนา ภุญฺชถ. อญฺญตฺร โข ปน, ภิกฺขเว, ตุมฺเหปิ รตฺติโภชนา ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานิสฺสถ อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. อถ โข ภควา กาสีสุ อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน กีฏาคิริ นาม กาสีนํ นิคโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา กีฏาคิริสฺมึ วิหรติ กาสีนํ นิคเม.

174. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ කාසි ජනපදයෙහි චාරිකාවෙහි වැඩම කළ සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: “මහණෙනි, මම රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී සිටිමි. මහණෙනි, රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී සිටින මම, නිරෝගී බව ද, පීඩා රහිත බව ද, ශරීරයේ සැහැල්ලු බව ද, ශක්තිය ද, පහසු විහරණය ද අත්විඳිමි. මහණෙනි, එව බලව්, නුඹලා ද රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී සිටින්න. මහණෙනි, නුඹලා ද රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී සිටින විට නිරෝගී බව ද, පීඩා රහිත බව ද, සැහැල්ලු බව ද, ශක්තිය ද, පහසු විහරණය ද අත්විඳින්නහුය.” “එසේය ස්වාමීනි” යි එම භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කාසි ජනපදයෙහි අනුපිළිවෙලින් චාරිකාවෙහි වඩිමින් කීටාගිරි නම් වූ කාසිවරුන්ගේ නියම් ගමකට වැඩම කළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කීටාගිරි නියම් ගමෙහි වාසය කළ සේක.

๑๗๕. เตน โข ปน สมเยน อสฺสชิปุนพฺพสุกา นาม ภิกฺขู กีฏาคิริสฺมึ อาวาสิกา โหนฺติ. อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู เอตทโวจุํ – ‘‘ภควา โข, อาวุโส, อญฺญตฺเรว รตฺติโภชนา ภุญฺชติ ภิกฺขุสงฺโฆ จ. อญฺญตฺร โข ปนาวุโส, รตฺติโภชนา ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานนฺติ อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ. เอถ, ตุมฺเหปิ, อาวุโส, อญฺญตฺเรว รตฺติโภชนา ภุญฺชถ. อญฺญตฺร โข ปนาวุโส, ตุมฺเหปิ รตฺติโภชนา ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานิสฺสถ อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู เต ภิกฺขู เอตทโวจุํ – ‘‘มยํ โข, อาวุโส, สายญฺเจว ภุญฺชาม ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล. เต มยํ สายญฺเจว ภุญฺชมานา ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานาม อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ. เต มยํ กึ สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวิสฺสาม? สายญฺเจว มยํ ภุญฺชิสฺสาม ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล’’ติ.

175. එකල අස්සජි සහ පුනබ්බසුක නම් වූ භික්ෂූහු කීටාගිරි ජනපදයෙහි වාසය කළහ. එකල බොහෝ භික්ෂූහු අස්සජි සහ පුනබ්බසුක භික්ෂූන් සිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ, අස්සජි සහ පුනබ්බසුක භික්ෂූන්ට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී (විකාල භෝජනයෙන් තොරව) වළඳති. ඇවැත්නි, රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී වැළඳීමෙන්, නීරෝගී බව ද, නිදුක් බව ද, ශරීරයේ සැහැල්ලු බව ද, බලය ද, පහසු විහරණය ද ලබන බව ඔවුහු දනිති. එන්න ඇවැත්නි, ඔබලා ද රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී වළඳන්න. ඇවැත්නි, රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී වළඳන ඔබලා ද නීරෝගී බව, නිදුක් බව, සැහැල්ලු බව, බලය සහ පහසු විහරණය ලබන්නහු ය." මෙසේ පැවසූ කල්හි, අස්සජි සහ පුනබ්බසුක භික්ෂූහු ඒ භික්ෂූන්ට මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත්නි, අපි සවස් කාලයෙහි ද, උදෑසන ද, දහවල් විකාලයෙහි ද වළඳන්නෙමු. සවස ද, උදෑසන ද, දහවල් විකාලයෙහි ද වළඳන අපට නීරෝගී බව, නිදුක් බව, සැහැල්ලු බව, බලය සහ පහසු විහරණය දැනේ. එසේ තිබියදී, අපි ඇස් පනාපිට ඇති මෙම ප්‍රතිඵල (සන්දිට්ඨික) අත්හැර, පසු කාලීනව ලැබෙන ප්‍රතිඵලයක් (කාලික) උදෙසා කුමට ලුහුබඳිමු ද? අපි සවස ද, උදෑසන ද, දහවල් විකාලයෙහි ද වළඳන්නෙමු."

ยโต โข เต ภิกฺขู นาสกฺขึสุ อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู สญฺญาเปตุํ, อถ เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา [Pg.139] เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ มยํ, ภนฺเต, เยน อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิมฺห; อุปสงฺกมิตฺวา อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู เอตทโวจุมฺห – ‘ภควา โข, อาวุโส, อญฺญตฺเรว รตฺติโภชนา ภุญฺชติ ภิกฺขุสงฺโฆ จ; อญฺญตฺร โข ปนาวุโส, รตฺติโภชนา ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานนฺติ อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ. เอถ, ตุมฺเหปิ, อาวุโส, อญฺญตฺเรว รตฺติโภชนา ภุญฺชถ. อญฺญตฺร โข ปนาวุโส, ตุมฺเหปิ รตฺติโภชนา ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานิสฺสถ อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจา’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภนฺเต, อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู อมฺเห เอตทโวจุํ – ‘มยํ โข, อาวุโส, สายญฺเจว ภุญฺชาม ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล. เต มยํ สายญฺเจว ภุญฺชมานา ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานาม อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ. เต มยํ กึ สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวิสฺสาม? สายญฺเจว มยํ ภุญฺชิสฺสาม ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล’ติ. ยโต โข มยํ, ภนฺเต, นาสกฺขิมฺห อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู สญฺญาเปตุํ, อถ มยํ เอตมตฺถํ ภควโต อาโรเจมา’’ติ.

යම් හෙයකින් ඒ භික්ෂූන්ට අස්සජි සහ පුනබ්බසුක භික්ෂූන් ඒත්තු ගැන්වීමට නොහැකි වූයේ ද, ඉක්බිති ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹියහ. එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එක් පසෙක වාඩි වූහ. එක් පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනි, මෙහි අපි අස්සජි සහ පුනබ්බසුක භික්ෂූන් සිටි තැනට එළඹුණෙමු. එළඹ, ඒ භික්ෂූන්ට මෙසේ කීවෙමු: 'ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී වළඳති; ඇවැත්නි, රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී වැළඳීමෙන් නීරෝගී බව, නිදුක් බව, සැහැල්ලු බව, බලය සහ පහසු විහරණය ලබන බව ඔවුහු දනිති. එන්න ඇවැත්නි, ඔබලා ද රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී වළඳන්න. ඇවැත්නි, රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී වළඳන ඔබලා ද නීරෝගී බව, නිදුක් බව, සැහැල්ලු බව, බලය සහ පහසු විහරණය ලබන්නහු ය.' ස්වාමීනි, මෙසේ කී කල්හි අස්සජි සහ පුනබ්බසුක භික්ෂූහු අපට මෙසේ පැවසූහ: 'ඇවැත්නි, අපි සවස් කාලයෙහි ද, උදෑසන ද, දහවල් විකාලයෙහි ද වළඳන්නෙමු. එසේ වළඳන අපට නීරෝගී බව, නිදුක් බව, සැහැල්ලු බව, බලය සහ පහසු විහරණය දැනේ. එසේ තිබියදී, අපි ඇස් පනාපිට ඇති මෙම ප්‍රතිඵල අත්හැර, පසු කාලීන ප්‍රතිඵලයක් උදෙසා කුමට ලුහුබඳිමු ද? අපි සවස ද, උදෑසන ද, දහවල් විකාලයෙහි ද වළඳන්නෙමු.' ස්වාමීනි, යම් හෙයකින් අපට අස්සජි සහ පුනබ්බසුක භික්ෂූන් ඒත්තු ගැන්වීමට නොහැකි වූ බැවින්, අපි මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කරමු."

๑๗๖. อถ โข ภควา อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, มม วจเนน อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู อามนฺเตหิ – ‘สตฺถา อายสฺมนฺเต อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยน อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘สตฺถา อายสฺมนฺเต อามนฺเตตี’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู ภควา เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร, ภิกฺขเว, สมฺพหุลา ภิกฺขู ตุมฺเห อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘ภควา โข, อาวุโส, อญฺญตฺเรว รตฺติโภชนา ภุญฺชติ ภิกฺขุสงฺโฆ จ. อญฺญตฺร โข ปนาวุโส, รตฺติโภชนา ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานนฺติ อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ. เอถ, ตุมฺเหปิ, อาวุโส, อญฺญตฺเรว รตฺติโภชนา ภุญฺชถ. อญฺญตฺร โข ปนาวุโส, ตุมฺเหปิ รตฺติโภชนา ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานิสฺสถ อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจา’ติ. เอวํ วุตฺเต [Pg.140] กิร, ภิกฺขเว, ตุมฺเห เต ภิกฺขู เอวํ อวจุตฺถ – ‘มยํ โข ปนาวุโส, สายญฺเจว ภุญฺชาม ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล. เต มยํ สายญฺเจว ภุญฺชมานา ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานาม อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ. เต มยํ กึ สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวิสฺสาม? สายญฺเจว มยํ ภุญฺชิสฺสาม ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

176. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක් අමතා වදාළ සේක: ‘මහණ, ඔබ ගොස් මාගේ වචනයෙන් අස්සජි-පුනබ්බසුක භික්ෂූන්ට මෙසේ කියන්න - ’ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේලා අමතන සේක’ කියායි.’ ‘එසේය ස්වාමීනී’ යි ඒ භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දී, අස්සජි-පුනබ්බසුක භික්ෂූන් සිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ ඒ අස්සජි-පුනබ්බසුක භික්ෂූන්ට මෙසේ කීවේය: ‘ආයුෂ්මතුනි, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේලා අමතන සේක.’ ‘ඇවැත්නි, එසේය’ යි ඒ අස්සජි-පුනබ්බසුක භික්ෂූන් එම භික්ෂුවට පිළිතුරු දී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එක් පසෙක වාඩි වූහ. එක් පසෙක වාඩි වූ ඒ අස්සජි-පුනබ්බසුක භික්ෂූන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: ‘මහණෙනි, බොහෝ භික්ෂූන් ඔබ වෙත පැමිණ මෙසේ කී බව සැබෑද? - ’ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී සිටිති. ඇවැත්නි, රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී සිටින ඔවුහු නිරෝගී බව ද, දුක් පීඩා රහිත බව ද, ශරීරයේ සැහැල්ලු බව ද, ශක්තිය ද, පහසු විහරණය ද අත්විඳිති. එන්න ඇවැත්නි, ඔබත් රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී සිටින්න. ඇවැත්නි, රාත්‍රී භෝජනයෙන් වැළකී සිටින ඔබට ද නිරෝගී බව, දුක් පීඩා රහිත බව, සැහැල්ලු බව, ශක්තිය සහ පහසු විහරණය අත්විඳිය හැකි වනු ඇත’ කියායි. මහණෙනි, එසේ කී කල ඔබ ඒ භික්ෂූන්ට මෙසේ කීවාහුද? - ’ඇවැත්නි, අපි සවස ද, උදෑසන ද, දහවල් කාලයේ ද විකාලයේ ද අනුභව කරන්නෙමු. සවස, උදෑසන සහ දහවල් විකාලයේ අනුභව කරන අපි නිරෝගී බව ද, දුක් පීඩා රහිත බව ද, සැහැල්ලු බව ද, ශක්තිය ද, පහසු විහරණය ද අත්විඳින්නෙමු. එසේ තිබියදී අපි මේ ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ (වර්තමාන) සැපය අත්හැර, කාලයකින් ලැබෙන (අනාගත) සැපයක් පසුපස කුමට යමුද? අපි සවස ද, උදෑසන ද, දහවල් කාලයේ ද විකාලයේ ද අනුභව කරන්නෙමු’ කියායි.’ ‘එසේය ස්වාමීනී.’

๑๗๗. ‘‘กึ นุ เม ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาถ ยํ กิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตสฺส อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘นนุ เม ตุมฺเห, ภิกฺขเว, เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาถ อิเธกจฺจสฺส ยํ เอวรูปํ สุขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, อิธ ปเนกจฺจสฺส เอวรูปํ สุขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, อิธ ปเนกจฺจสฺส เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, อิธ ปเนกจฺจสฺส เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’.

177. ‘මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා සැප වූ හෝ, දුක් වූ හෝ, දුක්-සැප නොවූ හෝ යම් කිසි වේදනාවක් විඳින්නේ නම්, එමගින් ඔහුගේ අකුසල ධර්මයන් පිරිහී කුසල ධර්මයන් වැඩෙන්නේය කියා මා දහම් දෙසූ බවක් ඔබ දන්නාහුද?’ ‘ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.’ ‘මහණෙනි, මා මෙසේ දහම් දෙසූ බව ඔබ දන්නවා නොවේද? - ’මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයකු මෙබඳු වූ සැප වේදනාවක් විඳින කල්හි ඔහුගේ අකුසල ධර්මයන් වැඩෙයි, කුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි. එහෙත් මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයකු මෙබඳු වූ සැප වේදනාවක් විඳින කල්හි ඔහුගේ අකුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි, කුසල ධර්මයන් වැඩෙයි. මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයකු මෙබඳු වූ දුක් වේදනාවක් විඳින කල්හි ඔහුගේ අකුසල ධර්මයන් වැඩෙයි, කුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි. එහෙත් මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයකු මෙබඳු වූ දුක් වේදනාවක් විඳින කල්හි ඔහුගේ අකුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි, කුසල ධර්මයන් වැඩෙයි. මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයකු මෙබඳු වූ දුක්-සැප නොවූ වේදනාවක් විඳින කල්හි ඔහුගේ අකුසල ධර්මයන් වැඩෙයි, කුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි. එහෙත් මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයකු මෙබඳු වූ දුක්-සැප නොවූ වේදනාවක් විඳින කල්හි ඔහුගේ අකුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි, කුසල ධර්මයන් වැඩෙයි’ කියායි.’ ‘එසේය ස්වාමීනී.’

๑๗๘. ‘‘สาธุ, ภิกฺขเว! มยา เจตํ, ภิกฺขเว, อญฺญาตํ อภวิสฺส อทิฏฺฐํ อวิทิตํ อสจฺฉิกตํ อผสฺสิตํ ปญฺญาย – ‘อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ สุขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวาหํ อชานนฺโต ‘เอวรูปํ สุขํ เวทนํ ปชหถา’ติ วเทยฺยํ; อปิ นุ เม เอตํ, ภิกฺขเว, ปติรูปํ อภวิสฺสา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยสฺมา จ โข เอตํ, ภิกฺขเว, มยา ญาตํ ทิฏฺฐํ วิทิตํ สจฺฉิกตํ ผสฺสิตํ ปญฺญาย – ‘อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ สุขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, ตสฺมาหํ ‘เอวรูปํ สุขํ เวทนํ ปชหถา’ติ วทามิ. มยา เจตํ, ภิกฺขเว, อญฺญาตํ อภวิสฺส อทิฏฺฐํ อวิทิตํ อสจฺฉิกตํ [Pg.141] อผสฺสิตํ ปญฺญาย – ‘อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ สุขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวาหํ อชานนฺโต ‘เอวรูปํ สุขํ เวทนํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ วเทยฺยํ; อปิ นุ เม เอตํ, ภิกฺขเว, ปติรูปํ อภวิสฺสา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยสฺมา จ โข เอตํ, ภิกฺขเว, มยา ญาตํ ทิฏฺฐํ วิทิตํ สจฺฉิกตํ ผสฺสิตํ ปญฺญาย – ‘อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ สุขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, ตสฺมาหํ ‘เอวรูปํ สุขํ เวทนํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ วทามิ.

178. “මහණෙනි, මැනවි! මහණෙනි, ‘මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මෙබඳු සුඛ වේදනාවක් විඳින කල්හි අකුසල ධර්මයන් වැඩෙයි, කුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි’ යන මේ කාරණය මා විසින් ප්‍රඥාවෙන් නොදන්නා ලද්දේ නම්, නොදකින ලද්දේ නම්, ප්‍රකට නොවූයේ නම්, සාක්ෂාත් නොකරන ලද්දේ නම්, ස්පර්ශ නොකරන ලද්දේ නම්, එසේ නොදන්නා මම ‘මෙබඳු සුඛ වේදනාව ප්‍රහීණ කරන්න’ යැයි පවසන්නෙම් නම්, මහණෙනි, එය මට සුදුසු වන්නේද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නොවේමය.” “මහණෙනි, ‘මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මෙබඳු සුඛ වේදනාවක් විඳින කල්හි අකුසල ධර්මයන් වැඩෙයි, කුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි’ යන මේ කාරණය මා විසින් ප්‍රඥාවෙන් දන්නා ලද, දක්නා ලද, ප්‍රකට වූ, සාක්ෂාත් කරන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද නිසාම මම ‘මෙබඳු සුඛ වේදනාව ප්‍රහීණ කරන්න’ යැයි පවසමි. මහණෙනි, ‘මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මෙබඳු සුඛ වේදනාවක් විඳින කල්හි අකුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි, කුසල ධර්මයන් වැඩෙයි’ යන මේ කාරණය මා විසින් ප්‍රඥාවෙන් නොදන්නා ලද්දේ, නොදකින ලද්දේ, ප්‍රකට නොවූයේ, සාක්ෂාත් නොකරන ලද්දේ, ස්පර්ශ නොකරන ලද්දේ වී නම්, එසේ නොදන්නා මම ‘මෙබඳු සුඛ වේදනාවට එළඹ වාසය කරන්න’ යැයි පවසන්නෙම් නම්, මහණෙනි, එය මට සුදුසු වන්නේද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නොවේමය.” “මහණෙනි, ‘මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මෙබඳු සුඛ වේදනාවක් විඳින කල්හි අකුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි, කුසල ධර්මයන් වැඩෙයි’ යන මේ කාරණය මා විසින් ප්‍රඥාවෙන් දන්නා ලද, දක්නා ලද, ප්‍රකට වූ, සාක්ෂාත් කරන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද නිසාම මම ‘මෙබඳු සුඛ වේදනාවට එළඹ වාසය කරන්න’ යැයි පවසමි.”

๑๗๙. ‘‘มยา เจตํ, ภิกฺขเว, อญฺญาตํ อภวิสฺส อทิฏฺฐํ อวิทิตํ อสจฺฉิกตํ อผสฺสิตํ ปญฺญาย – ‘อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวาหํ อชานนฺโต ‘เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ ปชหถา’ติ วเทยฺยํ; อปิ นุ เม เอตํ, ภิกฺขเว, ปติรูปํ อภวิสฺสา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยสฺมา จ โข เอตํ, ภิกฺขเว, มยา ญาตํ ทิฏฺฐํ วิทิตํ สจฺฉิกตํ ผสฺสิตํ ปญฺญาย – ‘อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, ตสฺมาหํ ‘เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ ปชหถา’ติ วทามิ. มยา เจตํ, ภิกฺขเว, อญฺญาตํ อภวิสฺส อทิฏฺฐํ อวิทิตํ อสจฺฉิกตํ อผสฺสิตํ ปญฺญาย – ‘อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวาหํ อชานนฺโต ‘เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ วเทยฺยํ; อปิ นุ เม เอตํ, ภิกฺขเว, ปติรูปํ อภวิสฺสา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยสฺมา จ โข เอตํ, ภิกฺขเว, มยา ญาตํ ทิฏฺฐํ วิทิตํ สจฺฉิกตํ ผสฺสิตํ ปญฺญาย – ‘อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, ตสฺมาหํ ‘เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ วทามิ.

179. “මහණෙනි, ‘මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මෙබඳු දුක්ඛ වේදනාවක් විඳින කල්හි අකුසල ධර්මයන් වැඩෙයි, කුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි’ යන මේ කාරණය මා විසින් ප්‍රඥාවෙන් නොදන්නා ලද්දේ, නොදකින ලද්දේ, ප්‍රකට නොවූයේ, සාක්ෂාත් නොකරන ලද්දේ, ස්පර්ශ නොකරන ලද්දේ වී නම්, එසේ නොදන්නා මම ‘මෙබඳු දුක්ඛ වේදනාව ප්‍රහීණ කරන්න’ යැයි පවසන්නෙම් නම්, මහණෙනි, එය මට සුදුසු වන්නේද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නොවේමය.” “මහණෙනි, ‘මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මෙබඳු දුක්ඛ වේදනාවක් විඳින කල්හි අකුසල ධර්මයන් වැඩෙයි, කුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි’ යන මේ කාරණය මා විසින් ප්‍රඥාවෙන් දන්නා ලද, දක්නා ලද, ප්‍රකට වූ, සාක්ෂාත් කරන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද නිසාම මම ‘මෙබඳු දුක්ඛ වේදනාව ප්‍රහීණ කරන්න’ යැයි පවසමි. මහණෙනි, ‘මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මෙබඳු දුක්ඛ වේදනාවක් විඳින කල්හි අකුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි, කුසල ධර්මයන් වැඩෙයි’ යන මේ කාරණය මා විසින් ප්‍රඥාවෙන් නොදන්නා ලද්දේ, නොදකින ලද්දේ, ප්‍රකට නොවූයේ, සාක්ෂාත් නොකරන ලද්දේ, ස්පර්ශ නොකරන ලද්දේ වී නම්, එසේ නොදන්නා මම ‘මෙබඳු දුක්ඛ වේදනාවට එළඹ වාසය කරන්න’ යැයි පවසන්නෙම් නම්, මහණෙනි, එය මට සුදුසු වන්නේද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නොවේමය.” “මහණෙනි, ‘මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මෙබඳු දුක්ඛ වේදනාවක් විඳින කල්හි අකුසල ධර්මයන් පිරිහෙයි, කුසල ධර්මයන් වැඩෙයි’ යන මේ කාරණය මා විසින් ප්‍රඥාවෙන් දන්නා ලද, දක්නා ලද, ප්‍රකට වූ, සාක්ෂාත් කරන ලද, ස්පර්ශ කරන ලද නිසාම මම ‘මෙබඳු දුක්ඛ වේදනාවට එළඹ වාසය කරන්න’ යැයි පවසමි.”

๑๘๐. ‘‘มยา เจตํ, ภิกฺขเว, อญฺญาตํ อภวิสฺส อทิฏฺฐํ อวิทิตํ อสจฺฉิกตํ อผสฺสิตํ ปญฺญาย – ‘อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, เอวาหํ อชานนฺโต ‘เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ ปชหถา’ติ วเทยฺยํ; อปิ นุ เม เอตํ, ภิกฺขเว, ปติรูปํ อภวิสฺสา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยสฺมา จ โข เอตํ, ภิกฺขเว, มยา ญาตํ ทิฏฺฐํ วิทิตํ สจฺฉิกตํ ผสฺสิตํ ปญฺญาย [Pg.142] – ‘อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตี’ติ, ตสฺมาหํ ‘เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ ปชหถา’ติ วทามิ’’. มยา เจตํ, ภิกฺขเว, อญฺญาตํ อภวิสฺส อทิฏฺฐํ อวิทิตํ อสจฺฉิกตํ อผสฺสิตํ ปญฺญาย – ‘อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, เอวาหํ อชานนฺโต ‘เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ วเทยฺยํ; อปิ นุ เม เอตํ, ภิกฺขเว, ปติรูปํ อภวิสฺสา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘ยสฺมา จ โข เอตํ, ภิกฺขเว, มยา ญาตํ ทิฏฺฐํ วิทิตํ สจฺฉิกตํ ผสฺสิตํ ปญฺญาย – ‘อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตี’ติ, ตสฺมาหํ ‘เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ วทามิ.

180. “මහණෙනි, 'මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මෙබඳු වූ දුක් නොවන සැප නොවන වේදනාවක් විඳින කල්හි, ඔහු තුළ අකුසල ධර්මයෝ වැඩෙන අතර කුසල ධර්මයෝ පිරිහෙති' යන මේ කරුණ මා විසින් ප්‍රඥාවෙන් නොදන්නා ලද්දේ නම්, නොදක්නා ලද්දේ නම්, අවබෝධ නොකරන ලද්දේ නම්, ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකරන ලද්දේ නම්, ස්පර්ශ නොකරන ලද්දේ නම්—මම එසේ නොදැනම 'මෙබඳු වූ දුක් නොවන සැප නොවන වේදනාව ප්‍රහීණ කරවු' යැයි පවසන්නෙම් නම්, මහණෙනි, මාගේ ඒ ප්‍රකාශය සුදුසු වන්නේද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නොවේ.” “මහණෙනි, යම් හෙයකින් මා විසින් මෙය ප්‍රඥාවෙන් දන්නා ලද බැවින්, දක්නා ලද බැවින්, අවබෝධ කරන ලද බැවින්, ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද බැවින් සහ ස්පර්ශ කරන ලද බැවින්—එනම් 'මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මෙබඳු වූ දුක් නොවන සැප නොවන වේදනාවක් විඳින කල්හි, ඔහු තුළ අකුසල ධර්මයෝ වැඩෙන අතර කුසල ධර්මයෝ පිරිහෙති' යන බව මා දන්නා බැවින්—මම 'මෙබඳු වූ දුක් නොවන සැප නොවන වේදනාව ප්‍රහීණ කරවු' යැයි පවසමි. මහණෙනි, 'මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මෙබඳු වූ දුක් නොවන සැප නොවන වේදනාවක් විඳින කල්හි, ඔහු තුළ අකුසල ධර්මයෝ පිරිහෙන අතර කුසල ධර්මයෝ වැඩෙති' යන මේ කරුණ මා විසින් ප්‍රඥාවෙන් නොදන්නා ලද්දේ නම්, නොදක්නා ලද්දේ නම්, අවබෝධ නොකරන ලද්දේ නම්, ප්‍රත්‍යක්ෂ නොකරන ලද්දේ නම්, ස්පර්ශ නොකරන ලද්දේ නම්—මම එසේ නොදැනම 'මෙබඳු වූ දුක් නොවන සැප නොවන වේදනාවට පැමිණ වාසය කරවු' යැයි පවසන්නෙම් නම්, මහණෙනි, මාගේ ඒ ප්‍රකාශය සුදුසු වන්නේද?” “ස්වාමීනි, එය සුදුසු නොවේ.” “මහණෙනි, යම් හෙයකින් මා විසින් මෙය ප්‍රඥාවෙන් දන්නා ලද බැවින්, දක්නා ලද බැවින්, අවබෝධ කරන ලද බැවින්, ප්‍රත්‍යක්ෂ කරන ලද බැවින් සහ ස්පර්ශ කරන ලද බැවින්—එනම් 'මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙකු මෙබඳු වූ දුක් නොවන සැප නොවන වේදනාවක් විඳින කල්හි, ඔහු තුළ අකුසල ධර්මයෝ පිරිහෙන අතර කුසල ධර්මයෝ වැඩෙති' යන බව මා දන්නා බැවින්—මම 'මෙබඳු වූ දුක් නොවන සැප නොවන වේදනාවට පැමිණ වාසය කරවු' යැයි පවසමි.”

๑๘๑. ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, สพฺเพสํเยว ภิกฺขูนํ ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ; น ปนาหํ, ภิกฺขเว, สพฺเพสํเยว ภิกฺขูนํ ‘น อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ. เย เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู อรหนฺโต ขีณาสวา วุสิตวนฺโต กตกรณียา โอหิตภารา อนุปฺปตฺตสทตฺถา ปริกฺขีณภวสํโยชนา สมฺมทญฺญา วิมุตฺตา, ตถารูปานาหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ‘น อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? กตํ เตสํ อปฺปมาเทน. อภพฺพา เต ปมชฺชิตุํ. เย จ โข เต, ภิกฺขเว, ภิกฺขู เสกฺขา อปฺปตฺตมานสา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ ปตฺถยมานา วิหรนฺติ, ตถารูปานาหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขูนํ ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อปฺเปว นามิเม อายสฺมนฺโต อนุโลมิกานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวมานา กลฺยาณมิตฺเต ภชมานา อินฺทฺริยานิ สมนฺนานยมานา – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยุนฺติ! อิมํ โข อหํ, ภิกฺขเว, อิเมสํ ภิกฺขูนํ อปฺปมาทผลํ สมฺปสฺสมาโน ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ.

181. “මහණෙනි, මම සියලුම භික්ෂූන්ට 'අප්‍රමාදයෙන් කටයුතු කළ යුතුය' යි නොපවසමි. එසේම මම සියලුම භික්ෂූන්ට 'අප්‍රමාදයෙන් කටයුතු නොකළ යුතුය' යි ද නොපවසමි. මහණෙනි, යම් ඒ රහත් වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, මඟ බඹසර වැස නිම කළ, කටයුතු නිම කළ, බර බහා තැබූ, ස්වකීය උතුම් අර්ථය අවබෝධ කරගත්, භව සංයෝජනයන් ක්ෂය කළ, මැනවින් දැන මිදුණු භික්ෂූහු වෙත්ද, එබඳු භික්ෂූන්ට 'අප්‍රමාදයෙන් කටයුතු කළ යුතුය' යි මම නොපවසමි. එයට හේතුව කුමක්ද? ඔවුන් විසින් අප්‍රමාදයෙහි කටයුතු කර අවසන්ය. ඔවුහු ප්‍රමාද වීමට නුසුදුස්සෝය. මහණෙනි, යම් ඒ ශෛක්ෂ වූ, රහත් බවට පත් නොවූ, අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේම සංඛ්‍යාත නිවන පතමින් වාසය කරන භික්ෂූහු වෙත්ද, එබඳු භික්ෂූන්ට 'අප්‍රමාදයෙන් කටයුතු කළ යුතුය' යි මම පවසමි. එයට හේතුව කුමක්ද? මේ ආයුෂ්මත්හු සුදුසු සේනාසන පරිහරණය කරමින්, කල්‍යාණ මිතුරන් ඇසුරු කරමින්, ඉන්ද්‍රියයන් මැනවින් මෙහෙයවමින්—යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මැනවින්ම ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වෙත්ද, බඹසරෙහි කෙළවර වූ ඒ අනුත්තර රහත් බව මෙම ආත්මයෙහිම තෙමේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට වාසය කරත්වා යන අදහසින් යුතුව මම එසේ පවසමි. මහණෙනි, මම මේ භික්ෂූන් කෙරෙහි අප්‍රමාදයේ මෙම ප්‍රතිඵලය දක්නා බැවින් 'අප්‍රමාදයෙන් කටයුතු කළ යුතුය' යි පවසමි.”

๑๘๒. ‘‘สตฺติเม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม สตฺต? อุภโตภาควิมุตฺโต, ปญฺญาวิมุตฺโต, กายสกฺขิ, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต, ธมฺมานุสารี, สทฺธานุสารี.

182. “මහණෙනි, ලෝකයෙහි මේ පුද්ගලයෝ සත් දෙනෙක් විද්‍යමාන වෙති. ඒ සත් දෙනා කවරහුද? උභතෝභාගවිමුක්ත පුද්ගලයා, ප්‍රඥාවිමුක්ත පුද්ගලයා, කායසක්ඛි පුද්ගලයා, දිට්ඨිප්පත්ත පුද්ගලයා, සද්ධා විමුක්ත පුද්ගලයා, ධම්මානුසාරී පුද්ගලයා සහ සද්ධානුසාරී පුද්ගලයා යි.”

‘‘กตโม [Pg.143] จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา เต กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต อิมสฺส โข อหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ‘น อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? กตํ ตสฺส อปฺปมาเทน. อภพฺโพ โส ปมชฺชิตุํ.

“මහණෙනි, උභතෝභාගවිමුක්ත පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් රූපයන් ඉක්මවා පවත්නා ඒ ශාන්ත වූ අරූපී විමොක්ෂයන් කයින් ස්පර්ශ කොට වාසය කරයි. ඔහුගේ ආශ්‍රවයෝ ද ප්‍රඥාවෙන් දැක ක්ෂය වූවාහු වෙති. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා උභතෝභාගවිමුක්ත පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ භික්ෂුවට 'අප්‍රමාදයෙන් කටයුතු කළ යුතුය' යි මම නොපවසමි. එයට හේතුව කුමක්ද? ඔහු විසින් අප්‍රමාදයෙහි කටයුතු කර අවසන්ය. ඔහු ප්‍රමාද වීමට නුසුදුස්සෙකි.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺญาวิมุตฺโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา เต น กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ปญฺญาวิมุตฺโต. อิมสฺสปิ โข อหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ‘น อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? กตํ ตสฺส อปฺปมาเทน. อภพฺโพ โส ปมชฺชิตุํ.

“මහණෙනි, ප්‍රඥාවිමුක්ත පුද්ගලයා කවරෙක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් රූපයන් ඉක්මවා පවත්නා ඒ ශාන්ත වූ අරූපී විමොක්ෂයන් කයින් ස්පර්ශ කොට වාසය නොකරයි. එහෙත් ඔහුගේ ආශ්‍රවයෝ ප්‍රඥාවෙන් දැක ක්ෂය වූවාහු වෙති. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා ප්‍රඥාවිමුක්ත පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ භික්ෂුවට ද 'අප්‍රමාදයෙන් කටයුතු කළ යුතුය' යි මම නොපවසමි. එයට හේතුව කුමක්ද? ඔහු විසින් අප්‍රමාදයෙහි කටයුතු කර අවසන්ය. ඔහු ප්‍රමාද වීමට නුසුදුස්සෙකි.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กายสกฺขิ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา เต กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล กายสกฺขิ. อิมสฺส โข อหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อปฺเปว นาม อยมายสฺมา อนุโลมิกานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวมาโน กลฺยาณมิตฺเต ภชมาโน อินฺทฺริยานิ สมนฺนานยมาโน – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาติ! อิมํ โข อหํ, ภิกฺขเว, อิมสฺส ภิกฺขุโน อปฺปมาทผลํ สมฺปสฺสมาโน ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ.

“මහණෙනි, කායසාක්ෂී පුද්ගලයා යනු කවරෙක් ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් රූපී තලයන් ඉක්මවා ගිය, ශාන්ත වූ ඒ අරූපාවචර විමොක්ෂයන් නාම කයෙන් ස්පර්ශ කරමින් වාසය කරයි. ප්‍රඥාවෙන් දැකීම නිසා ඔහුගේ ඇතැම් ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වී යති. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා ‘කායසාක්ෂී’ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මම මේ භික්ෂුවට ‘අප්‍රමාදව කටයුතු කළ යුතුය’ යි පවසමි. එයට හේතුව කුමක් ද? මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ සුදුසු සේනාසන ඇසුරු කරමින්, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් සේවනය කරමින්, ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන් මැනවින් පුහුණු කරමින් - යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයන් මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වෙත් ද, ඒ අනුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාවේ කෙළවර වූ අරහත් ඵලය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට සාක්ෂාත් කරගෙන සම්පූර්ණ කර වාසය කරනු ඇතැයි යන බලාපොරොත්තුවෙනි. මහණෙනි, මේ භික්ෂුව කෙරෙහි මේ අප්‍රමාදයේ ඵලය මැනවින් දැකීම නිසා, ‘අප්‍රමාදව කටයුතු කළ යුතුය’ යි මම පවසමි.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา เต น กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ, ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา โหนฺติ โวจริตา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต. อิมสฺสปิ โข อหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส [Pg.144] เหตุ? อปฺเปว นาม อยมายสฺมา อนุโลมิกานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวมาโน กลฺยาณมิตฺเต ภชมาโน อินฺทฺริยานิ สมนฺนานยมาโน – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาติ! อิมํ โข อหํ, ภิกฺขเว, อิมสฺส ภิกฺขุโน อปฺปมาทผลํ สมฺปสฺสมาโน ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ.

“මහණෙනි, දිට්ඨිප්පත්ත පුද්ගලයා යනු කවරෙක් ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් රූපී තලයන් ඉක්මවා ගිය, ශාන්ත වූ ඒ අරූපාවචර විමොක්ෂයන් නාම කයෙන් ස්පර්ශ කරමින් වාසය නොකරයි. එහෙත් ප්‍රඥාවෙන් දැකීම නිසා ඔහුගේ ඇතැම් ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වී යති. තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්මයන් ඔහු විසින් ප්‍රඥාවෙන් මැනවින් දක්නා ලද්දේ වෙයි, මැනවින් විමසා ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ වෙයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා ‘දිට්ඨිප්පත්ත’ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මම මේ භික්ෂුවට ද ‘අප්‍රමාදව කටයුතු කළ යුතුය’ යි පවසමි. එයට හේතුව කුමක් ද? මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ සුදුසු සේනාසන ඇසුරු කරමින්, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් සේවනය කරමින්, ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන් මැනවින් පුහුණු කරමින් - යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයන් මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වෙත් ද, ඒ අනුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාවේ කෙළවර වූ අරහත් ඵලය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට සාක්ෂාත් කරගෙන සම්පූර්ණ කර වාසය කරනු ඇතැයි යන බලාපොරොත්තුවෙනි. මහණෙනි, මේ භික්ෂුව කෙරෙහි මේ අප්‍රමාදයේ ඵලය මැනවින් දැකීම නිසා, ‘අප්‍රමාදව කටයුතු කළ යුතුය’ යි මම පවසමි.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต. อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา เต น กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ, ตถาคเต จสฺส สทฺธา นิวิฏฺฐา โหติ มูลชาตา ปติฏฺฐิตา. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต. อิมสฺสปิ โข อหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อปฺเปว นาม อยมายสฺมา อนุโลมิกานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวมาโน กลฺยาณมิตฺเต ภชมาโน อินฺทฺริยานิ สมนฺนานยมาโน – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาติ! อิมํ โข อหํ, ภิกฺขเว, อิมสฺส ภิกฺขุโน อปฺปมาทผลํ สมฺปสฺสมาโน ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ.

“මහණෙනි, සද්ධා විමුක්ත පුද්ගලයා යනු කවරෙක් ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් රූපී තලයන් ඉක්මවා ගිය, ශාන්ත වූ ඒ අරූපාවචර විමොක්ෂයන් නාම කයෙන් ස්පර්ශ කරමින් වාසය නොකරයි. එහෙත් ප්‍රඥාවෙන් දැකීම නිසා ඔහුගේ ඇතැම් ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වී යති. තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි ඔහුගේ ශ්‍රද්ධාව බැසගත්තී, මුල් බැසගත්තී, ස්ථාවරව පිහිටියා වෙයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා ‘සද්ධා විමුක්ත’ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මම මේ භික්ෂුවට ද ‘අප්‍රමාදව කටයුතු කළ යුතුය’ යි පවසමි. එයට හේතුව කුමක් ද? මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ සුදුසු සේනාසන ඇසුරු කරමින්, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් සේවනය කරමින්, ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන් මැනවින් පුහුණු කරමින් - යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයන් මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වෙත් ද, ඒ අනුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාවේ කෙළවර වූ අරහත් ඵලය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට සාක්ෂාත් කරගෙන සම්පූර්ණ කර වාසය කරනු ඇතැයි යන බලාපොරොත්තුවෙනි. මහණෙනි, මේ භික්ෂුව කෙරෙහි මේ අප්‍රමාදයේ ඵලය මැනවින් දැකීම නිසා, ‘අප්‍රමාදව කටයුතු කළ යුතුය’ යි මම පවසමි.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ธมฺมานุสารี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา เต น กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ, ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส ธมฺมา ปญฺญาย มตฺตโส นิชฺฌานํ ขมนฺติ, อปิ จสฺส อิเม ธมฺมา โหนฺติ, เสยฺยถิทํ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล ธมฺมานุสารี. อิมสฺสปิ โข อหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อปฺเปว นาม อยมายสฺมา อนุโลมิกานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวมาโน กลฺยาณมิตฺเต ภชมาโน อินฺทฺริยานิ สมนฺนานยมาโน – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาติ[Pg.145]! อิมํ โข อหํ, ภิกฺขเว, อิมสฺส ภิกฺขุโน อปฺปมาทผลํ สมฺปสฺสมาโน ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ.

“මහණෙනි, ධම්මානුසාරී පුද්ගලයා යනු කවරෙක් ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් රූපී තලයන් ඉක්මවා ගිය, ශාන්ත වූ ඒ අරූපාවචර විමොක්ෂයන් නාම කයෙන් ස්පර්ශ කරමින් වාසය නොකරයි. එහෙත් ප්‍රඥාවෙන් දැකීම නිසා ඔහුගේ ඇතැම් ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වී යති. තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්මයන් ප්‍රඥාවෙන් යම් ප්‍රමාණයකට විමසීමට ඔහු කැමති වෙයි. තවද ඔහුට මේ ධර්මයන් ද ඇත්තේය. එනම් - ශ්‍රද්ධින්ද්‍රිය, වීර්යින්ද්‍රිය, සතින්ද්‍රිය, සමාධින්ද්‍රිය, ප්‍රඥින්ද්‍රිය යනුයි. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා ‘ධම්මානුසාරී’ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මම මේ භික්ෂුවට ද ‘අප්‍රමාදව කටයුතු කළ යුතුය’ යි පවසමි. එයට හේතුව කුමක් ද? මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ සුදුසු සේනාසන ඇසුරු කරමින්, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් සේවනය කරමින්, ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන් මැනවින් පුහුණු කරමින් - යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයන් මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වෙත් ද, ඒ අනුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාවේ කෙළවර වූ අරහත් ඵලය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට සාක්ෂාත් කරගෙන සම්පූර්ණ කර වාසය කරනු ඇතැයි යන බලාපොරොත්තුවෙනි. මහණෙනි, මේ භික්ෂුව කෙරෙහි මේ අප්‍රමාදයේ ඵලය මැනවින් දැකීම නිසා, ‘අප්‍රමාදව කටයුතු කළ යුතුය’ යි මම පවසමි.”

‘‘กตโม จ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สทฺธานุสารี? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม รูเป อารุปฺปา เต น กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ, ตถาคเต จสฺส สทฺธามตฺตํ โหติ เปมมตฺตํ, อปิ จสฺส อิเม ธมฺมา โหนฺติ, เสยฺยถิทํ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ปุคฺคโล สทฺธานุสารี. อิมสฺสปิ โข อหํ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อปฺเปว นาม อยมายสฺมา อนุโลมิกานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวมาโน กลฺยาณมิตฺเต ภชมาโน อินฺทฺริยานิ สมนฺนานยมาโน – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยาติ! อิมํ โข อหํ, ภิกฺขเว, อิมสฺส ภิกฺขุโน อปฺปมาทผลํ สมฺปสฺสมาโน ‘อปฺปมาเทน กรณีย’นฺติ วทามิ.

"මහණෙනි, සද්ධානුසාරී පුද්ගලයා යනු කවරෙක්ද? මහණෙනි, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් රූපයන් ඉක්මවා පවත්නා යම් ඒ ශාන්ත වූ අරූප විමොක්ඛයන් කයින් ස්පර්ශ කොට (ලබා) වාසය නොකරයි. එහෙත් ප්‍රඥාවෙන් දැක ඔහුගේ ඇතැම් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී යයි. තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි ඔහුට ශ්‍රද්ධාව හා ප්‍රේමය පමණක් ඇත්තේ වෙයි. එසේ වුවද ඔහුට සද්ධින්ද්‍රිය, විරියින්ද්‍රිය, සතින්ද්‍රිය, සමාධින්ද්‍රිය, පඤ්ඤින්ද්‍රිය යන මෙම ධර්මයන් පවතී. මහණෙනි, මේ පුද්ගලයා සද්ධානුසාරී පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. මහණෙනි, මේ මහණහුට ද අප්‍රමාදීව කටයුතු කළ යුතු යැයි මම පවසමි. එයට හේතුව කුමක්ද? මේ ආයුෂ්මත් තෙමේ අනුලෝමික වූ සේනාසන පරිහරණය කරමින්, කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කරමින්, ඉන්ද්‍රියයන් සමතුලිතව පවත්වා ගන්නේ නම්, යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මනා කොට ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වෙත්ද, ඒ උත්තරීතර බ්‍රහ්මචර්යාවේ අවසානය වූ අර්හත් ඵලය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ඊට පැමිණ වාසය කරන්නේ නම් එය ඉතා මැනවි. මහණෙනි, මම මේ මහණහු කෙරෙහි මේ අප්‍රමාදයේ ඵලය දකිමින්, 'අප්‍රමාදීව කටයුතු කළ යුතු' යැයි පවසමි."

๑๘๓. ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อาทิเกเนว อญฺญาราธนํ วทามิ; อปิ จ, ภิกฺขเว, อนุปุพฺพสิกฺขา อนุปุพฺพกิริยา อนุปุพฺพปฏิปทา อญฺญาราธนา โหติ. กถญฺจ, ภิกฺขเว, อนุปุพฺพสิกฺขา อนุปุพฺพกิริยา อนุปุพฺพปฏิปทา อญฺญาราธนา โหติ? อิธ, ภิกฺขเว, สทฺธาชาโต อุปสงฺกมติ, อุปสงฺกมนฺโต ปยิรุปาสติ, ปยิรุปาสนฺโต โสตํ โอทหติ, โอหิตโสโต ธมฺมํ สุณาติ, สุตฺวา ธมฺมํ ธาเรติ, ธตานํ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขติ, อตฺถํ อุปปริกฺขโต ธมฺมา นิชฺฌานํ ขมนฺติ, ธมฺมนิชฺฌานกฺขนฺติยา สติ ฉนฺโท ชายติ, ฉนฺทชาโต อุสฺสหติ, อุสฺสาเหตฺวา ตุเลติ, ตุลยิตฺวา ปทหติ, ปหิตตฺโต สมาโน กาเยน เจว ปรมสจฺจํ สจฺฉิกโรติ, ปญฺญาย จ นํ อติวิชฺฌ ปสฺสติ. สาปิ นาม, ภิกฺขเว, สทฺธา นาโหสิ; ตมฺปิ นาม, ภิกฺขเว, อุปสงฺกมนํ นาโหสิ; สาปิ นาม, ภิกฺขเว, ปยิรุปาสนา นาโหสิ; ตมฺปิ นาม, ภิกฺขเว, โสตาวธานํ นาโหสิ[Pg.146]; ตมฺปิ นาม, ภิกฺขเว, ธมฺมสฺสวนํ นาโหสิ; สาปิ นาม, ภิกฺขเว, ธมฺมธารณา นาโหสิ; สาปิ นาม, ภิกฺขเว, อตฺถูปปริกฺขา นาโหสิ; สาปิ นาม, ภิกฺขเว, ธมฺมนิชฺฌานกฺขนฺติ นาโหสิ; โสปิ นาม, ภิกฺขเว, ฉนฺโท นาโหสิ; โสปิ นาม, ภิกฺขเว, อุสฺสาโห นาโหสิ; สาปิ นาม, ภิกฺขเว, ตุลนา นาโหสิ; ตมฺปิ นาม, ภิกฺขเว, ปธานํ นาโหสิ. วิปฺปฏิปนฺนาตฺถ, ภิกฺขเว, มิจฺฉาปฏิปนฺนาตฺถ, ภิกฺขเว. กีว ทูเรวิเม, ภิกฺขเว, โมฆปุริสา อปกฺกนฺตา อิมมฺหา ธมฺมวินยา.

183. "මහණෙනි, මම ආරම්භයේදීම අර්හත් ඵලය ලැබිය හැකියැයි පවසන්නේ නැත. මහණෙනි, අර්හත් ඵලයට පැමිණීම සිදු වන්නේ අනුපූර්ව ශික්ෂාවෙන්, අනුපූර්ව ක්‍රියාවෙන් සහ අනුපූර්ව ප්‍රතිපදාවෙනි. මහණෙනි, අනුපූර්ව ශික්ෂාවෙන්, අනුපූර්ව ක්‍රියාවෙන් සහ අනුපූර්ව ප්‍රතිපදාවෙන් අර්හත් ඵලය ලැබෙන්නේ කෙසේද? මහණෙනි, මෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති වූ පුද්ගලයා (ගුරුවරයා වෙත) එළඹෙයි. එළඹෙන ඔහු ඇසුරු කරයි. ඇසුරු කරන ඔහු (ධර්මය ඇසීමට) කන් යොමු කරයි. කන් යොමු කළ ඔහු ධර්මය අසයි. ධර්මය අසා එය මතකයේ දරා ගනියි. මතකයේ දරා ගත් ධර්මයන්ගේ අර්ථය විමසයි. අර්ථය විමසන විට ඔහුට එම ධර්මයන් වැටහෙයි. ධර්මය පිළිබඳ වැටහීම ඇති වන විට (එය ප්‍රගුණ කිරීමට) කැමැත්ත උපදියි. කැමැත්ත උපන් ඔහු උත්සාහ කරයි. උත්සාහ කොට (ධර්මය) සසඳා බලයි. සසඳා බලා වීර්යය වඩා අරඹයි. වීර්යය වඩා සිත් මෙහෙයවූ ඔහු නාම කයින් පරම සත්‍යය ප්‍රත්‍යක්ෂ කරයි, ප්‍රඥාවෙන් එය විනිවිද දකියි. මහණෙනි, (නුඹලාට) ඒ ශ්‍රද්ධාව ද නොවීය. ඒ එළඹීම ද නොවීය. ඒ ඇසුරු කිරීම ද නොවීය. ඒ කන් යොමු කිරීම ද නොවීය. ඒ ධර්ම ශ්‍රවණය ද නොවීය. ඒ ධර්මය දරා ගැනීම ද නොවීය. ඒ අර්ථ විමසීම ද නොවීය. ඒ ධර්මය වැටහීම ද නොවීය. ඒ කැමැත්ත ද නොවීය. ඒ උත්සාහය ද නොවීය. ඒ සසඳා බැලීම ද නොවීය. ඒ වීර්යය වැඩීම ද නොවීය. මහණෙනි, නුඹලා වැරදි මඟකට බැස ගත්තහුය, මිථ්‍යා ප්‍රතිපදාවක නියැලුණහුය. මහණෙනි, මේ හිස් පුරුෂයන් මේ ධර්ම විනයෙන් කොපමණ දුරකට බැහැර වී ඇද්ද!"

๑๘๔. ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, จตุปฺปทํ เวยฺยากรณํ ยสฺสุทฺทิฏฺฐสฺส วิญฺญู ปุริโส นจิรสฺเสว ปญฺญายตฺถํ อาชาเนยฺย. อุทฺทิสิสฺสามิ โว, ภิกฺขเว, อาชานิสฺสถ เม ต’’นฺติ? ‘‘เก จ มยํ, ภนฺเต, เก จ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’’ติ? โยปิ โส, ภิกฺขเว, สตฺถา อามิสครุ อามิสทายาโท อามิเสหิ สํสฏฺโฐ วิหรติ ตสฺส ปายํ เอวรูปี ปโณปณวิยา น อุเปติ – ‘เอวญฺจ โน อสฺส อถ นํ กเรยฺยาม, น จ โน เอวมสฺส น นํ กเรยฺยามา’ติ, กึ ปน, ภิกฺขเว, ยํ ตถาคโต สพฺพโส อามิเสหิ วิสํสฏฺโฐ วิหรติ. สทฺธสฺส, ภิกฺขเว, สาวกสฺส สตฺถุสาสเน ปริโยคาหิย วตฺตโต อยมนุธมฺโม โหติ – ‘สตฺถา ภควา, สาวโกหมสฺมิ; ชานาติ ภควา, นาหํ ชานามี’ติ. สทฺธสฺส, ภิกฺขเว, สาวกสฺส สตฺถุสาสเน ปริโยคาหิย วตฺตโต รุฬฺหนียํ สตฺถุสาสนํ โหติ โอชวนฺตํ. สทฺธสฺส, ภิกฺขเว, สาวกสฺส สตฺถุสาสเน ปริโยคาหิย วตฺตโต อยมนุธมฺโม โหติ – ‘กามํ ตโจ จ นฺหารุ จ อฏฺฐิ จ อวสิสฺสตุ, สรีเร อุปสุสฺสตุ มํสโลหิตํ, ยํ ตํ ปุริสถาเมน ปุริสวีริเยน ปุริสปรกฺกเมน ปตฺตพฺพํ น ตํ อปาปุณิตฺวา วีริยสฺส สณฺฐานํ ภวิสฺสตี’ติ. สทฺธสฺส, ภิกฺขเว, สาวกสฺส สตฺถุสาสเน ปริโยคาหิย วตฺตโต ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ ผลํ ปาฏิกงฺขํ – ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา, สติ วา อุปาทิเสเส อนาคามิตา’’ติ.

184. "මහණෙනි, සිව් පදයකින් යුත් ධර්ම විග්‍රහයක් තිබේ. එය ප්‍රකාශ කළ විට බුද්ධිමත් පුරුෂයෙක් නොබෝ වේලාවකින් ප්‍රඥාවෙන් එහි අර්ථය වටහා ගන්නේය. මහණෙනි, මම එය නුඹලාට ප්‍රකාශ කරන්නෙමි, එය වටහා ගන්නෙහිද?" "ස්වාමීනි, ධර්මය වටහා ගැනීමට තරම් අපි කවරහුද?" "මහණෙනි, යම් ශාස්තෘවරයෙක් ආමිසයට බර වූ, ආමිසයට උරුමකම් කියන, ආමිසයෙහි ඇලුනු කෙනෙක් වුවද, ඔහු සමඟ පවා 'අපට මෙසේ වන්නේ නම් අපි මෙය කරන්නෙමු, මෙසේ නොවන්නේ නම් නොකරන්නෙමු' යැයි මෙවැනි මිල නියම කිරීමක් හෝ කේවල් කිරීමක් සිදු නොවිය යුතුය. එසේ නම් සියලු ආකාරයෙන් ආමිසයෙන් වෙන් වූ තථාගතයන් වහන්සේ ගැන කිව යුත්තේ කුමක්ද? මහණෙනි, ශාස්තෘ ශාසනය විනිවිද දැකීමට පිළිපන් ශ්‍රද්ධාවන්ත ශ්‍රාවකයාට මේ අනුධර්මය (ගුණාංගය) තිබිය යුතුය: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේය, මම ශ්‍රාවකයෙක් වෙමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දන්නා සේක, මම නොදනිමි.' මහණෙනි, ශාස්තෘ ශාසනය විනිවිද දැකීමට පිළිපන් ශ්‍රද්ධාවන්ත ශ්‍රාවකයාට ශාස්තෘ ශාසනය පෝෂ්‍යදායී වෙයි, ඕජාවන්ත වෙයි. මහණෙනි, ශාස්තෘ ශාසනය විනිවිද දැකීමට පිළිපන් ශ්‍රද්ධාවන්ත ශ්‍රාවකයාට මේ අනුධර්මය තිබිය යුතුය: 'සැබවින්ම මාගේ ශරීරයේ සම්, නහර, ඇට පමණක් ඉතිරි වේවා, ශරීරයේ මස් ලේ වියළී යේවා, පුරුෂ වීර්යයෙන්, පුරුෂ ශක්තියෙන්, පුරුෂ පරාක්‍රමයෙන් යමක් ලබා ගත යුතුද, එය නොලබා මාගේ වීර්යයේ නැවතීමක් සිදු නොවන්නේය.' මහණෙනි, ශාස්තෘ ශාසනය විනිවිද දැකීමට පිළිපන් ශ්‍රද්ධාවන්ත ශ්‍රාවකයාට ඵල දෙකකින් එකක් අපේක්ෂා කළ හැකිය: එනම් මෙලොවදීම අර්හත් ඵලය ලැබීම හෝ උපාදාන ඉතිරිව පවතී නම් අනාගාමී බව ලැබීමයි."

อิทมโวจ [Pg.147] ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක. සතුටට පත් වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව සාදරයෙන් පිළිගත්හ.

กีฏาคิริสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ.

දසවැනි කීටාගිරි සූත්‍රය නිම විය.

ภิกฺขุวคฺโค นิฏฺฐิโต ทุติโย.

දෙවැනි භික්ෂු වර්ගය නිම විය.

ตสฺสุทฺทานํ –

එහි ධර්ම සාරාංශය (උද්දානය) මෙසේය –

กุญฺชร-ราหุล-สสฺสตโลโก, มาลุกฺยปุตฺโต จ ภทฺทาลิ-นาโม;

ขุทฺท-ทิชาถ-สหมฺปติยาจํ, นาฬก-รญฺญิกิฏาคิรินาโม.

කුඤ්ජර (මහා රාහුලෝවාද සූත්‍රය), රාහුල (චූළ රාහුලෝවාද සූත්‍රය), සස්සතලෝක (සම්බෝධි සූත්‍රය), මාලුක්‍යපුත්ත සූත්‍රය, භද්දාලි සූත්‍රය, ඛුද්දදජ (ගුලිස්සානි සූත්‍රය), සහම්පති (චාතුම සූත්‍රය), නාළක (නාලිජංගික සූත්‍රය), රඤ්ඤි සහ දසවැනි කීටාගිරි සූත්‍රය යන මේවා එම වර්ගයට ඇතුළත් වේ.

๓. ปริพฺพาชกวคฺโค

3. පරිබ්‍රාජක වර්ගය

๑. เตวิชฺชวจฺฉสุตฺตํ

1. තේවිජ්ජවච්ඡ සූත්‍රය

๑๘๕. เอวํ [Pg.148] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เอกปุณฺฑรีเก ปริพฺพาชการาเม ปฏิวสติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อติปฺปโค โข ตาว เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตุํ; ยํนูนาหํ เยน เอกปุณฺฑรีโก ปริพฺพาชการาโม เยน วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา เยน เอกปุณฺฑรีโก ปริพฺพาชการาโม เยน วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตุ โข, ภนฺเต, ภควา. สฺวาคตํ, ภนฺเต, ภควโต. จิรสฺสํ โข, ภนฺเต, ภควา อิมํ ปริยายมกาสิ ยทิทํ อิธาคมนาย. นิสีทตุ, ภนฺเต, ภควา อิทมาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. วจฺฉโคตฺโตปิ โข ปริพฺพาชโก อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต – ‘สมโณ โคตโม สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี, อปริเส+สํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานาติ, จรโต จ เม ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิต’นฺติ. เย เต, ภนฺเต, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี, อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานาติ, จรโต จ เม ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิต’นฺติ, กจฺจิ เต, ภนฺเต, ภควโต วุตฺตวาทิโน, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉตี’’ติ? ‘‘เย เต, วจฺฉ, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี, อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานาติ, จรโต จ เม ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิต’นฺติ, น เม เต วุตฺตวาทิโน, อพฺภาจิกฺขนฺติ จ ปน มํ อสตา อภูเตนา’’ติ.

185. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වේසාලි නුවර මහා වනයෙහි වූ කූටාගාර ශාලාවෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා 'ඒකපුණ්ඩරීක' නම් වූ පරිබ්‍රාජක ආරාමයෙහි වාසය කරයි. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරව පාත්‍ර සිවුරු ගෙන පිඬු පිණිස වේසාලි නුවරට වැඩම කළ සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් විය: "වේසාලි නුවර පිඬු පිණිස වැඩම කිරීමට තවම වේලාසන වැඩිය. මම ඒකපුණ්ඩරීක පරිබ්‍රාජක ආරාමයෙහි සිටින වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා වෙත යන්නෙම් නම් මැනවි" කියායි. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා සිටි ඒකපුණ්ඩරීක පරිබ්‍රාජක ආරාමය වෙත වැඩම කළ සේක. වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා දුරදීම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වඩිනු දැක උන්වහන්සේට මෙසේ කීය: "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, වඩින සේක්වා. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වැඩමවීම යහපත් වැඩමවීමකි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩමවීමට බොහෝ කලකට පසු අවස්ථාවක් කරගත් සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්ස, වැඩ හිඳිනු මැනව. මේ පනවන ලද අසුනයි." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පනවන ලද අසුනෙහි වැඩහුන් සේක. වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා ද එක්තරා මිටි අසුනක් ගෙන එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීය: "ස්වාමීනි, මට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සර්වඥය, සියල්ල දක්නා සුලුය, ඉතිරි නැති ඥානදර්ශනයක් ඇති බව පිළිගනිති; ඇවිදින විටත්, සිටගෙන සිටින විටත්, නිදා සිටින විටත්, අවදිව සිටින විටත් නිරන්තරයෙන්ම, නොකඩවාම ඥානදර්ශනය උන්වහන්සේට එළඹ සිටින්නේය' කියායි. ස්වාමීනි, යමෙක් මෙසේ කියත්ද, 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සර්වඥය... ඥානදර්ශනය එළඹ සිටින්නේය' කියා, ඔවුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ දෙයම පවසන්නෝද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් චෝදනා නොකරන්නෝද? ධර්මයට අනුකූලව කරුණු දක්වන්නෝද? ධර්මානුකූල වූ ඔවුන්ගේ ඒ ප්‍රකාශය කිසිදු දොසකට හෝ ගැරහීමට ලක් නොවේද?" "වච්ඡය, යමෙක් මෙසේ පවසත්ද, ඔවුහු මා වදාළ දෙය පවසන්නෝ නොවෙති. ඔවුහු අසත්‍ය වූ, නොවූ දෙයකින් මට චෝදනා කරති."

๑๘๖. ‘‘กถํ [Pg.149] พฺยากรมานา ปน มยํ, ภนฺเต, วุตฺตวาทิโน เจว ภควโต อสฺสาม, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺยาม, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺยาม, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ?

186. "ස්වාමීනි, එසේ නම් අප කෙසේ ප්‍රකාශ කළහොත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ දෙයම පවසන්නන් වන්නෙමුද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසත්‍යයෙන් චෝදනා නොකරන්නෙමුද? ධර්මයට අනුකූලව කරුණු දක්වන්නෙමුද? ධර්මානුකූල වූ අපගේ ඒ ප්‍රකාශය කිසිදු දොසකට හෝ ගැරහීමට ලක් නොවේද?"

‘‘‘เตวิชฺโช สมโณ โคตโม’ติ โข, วจฺฉ, พฺยากรมาโน วุตฺตวาที เจว เม อสฺส, น จ มํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺย, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺย, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺย. อหญฺหิ, วจฺฉ, ยาวเทว อากงฺขามิ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. อหญฺหิ, วจฺฉ, ยาวเทว อากงฺขามิ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสามิ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานามิ. อหญฺหิ, วจฺฉ, อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามิ.

"වච්ඡය, 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ත්‍රිවිද්‍යාවෙන් යුක්තය' කියා පවසන්නා මා වදාළ දෙයම පවසන්නෙක් වෙයි. මට අසත්‍යයෙන් චෝදනා නොකරන්නෙක් වෙයි. ධර්මයට අනුකූලව කරුණු දක්වන්නෙක් වෙයි. ධර්මානුකූල වූ ඔහුගේ ඒ ප්‍රකාශය කිසිදු දොසකට හෝ ගැරහීමට ලක් නොවේ. වච්ඡය, මම යම් තාක් කැමති වෙම්ද, ඒ තාක් වූ නොයෙක් ආකාර වූ පෙර ජාති සිහි කරමි. එනම්, එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්... මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව නොයෙක් ආකාර වූ පෙර ජාති සිහි කරමි. වච්ඡය, මම යම් තාක් කැමති වෙම්ද, පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය ඇසින් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, යහපත් වර්ණ ඇත්තා වූ ද, දුර්වර්ණ වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද සත්ත්වයන් දකිමි. කර්මය පරිදි පරලොව යන සත්ත්වයන් පිළිබඳව දැනගනිමි. වච්ඡය, මම ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, එයට පැමිණ වාසය කරමි."

‘‘‘เตวิชฺโช สมโณ โคตโม’ติ โข, วจฺฉ, พฺยากรมาโน วุตฺตวาที เจว เม อสฺส, น จ มํ อภูเตน อพฺภาจิกฺเขยฺย, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากเรยฺย, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺเฉยฺยา’’ติ.

"වච්ඡය, 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ත්‍රිවිද්‍යාවෙන් යුක්තය' කියා පවසන්නා මා වදාළ දෙයම පවසන්නෙක් වෙයි. මට අසත්‍යයෙන් චෝදනා නොකරන්නෙක් වෙයි. ධර්මයට අනුකූලව කරුණු දක්වන්නෙක් වෙයි. ධර්මානුකූල වූ ඔහුගේ ඒ ප්‍රකාශය කිසිදු දොසකට හෝ ගැරහීමට ලක් නොවේ."

เอวํ วุตฺเต, วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ นุ โข, โภ โคตม, โกจิ คิหี คิหิสํโยชนํ อปฺปหาย กายสฺส เภทา ทุกฺขสฺสนฺตกโร’’ติ? ‘‘นตฺถิ โข, วจฺฉ, โกจิ คิหี คิหิสํโยชนํ อปฺปหาย กายสฺส เภทา ทุกฺขสฺสนฺตกโร’’ติ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ගෘහස්ථ බැඳීම් ප්‍රහීණ නොකොට, ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු දුක් කෙළවර කළ කිසිදු ගෘහස්ථයෙක් සිටීද?" "වච්ඡය, ගෘහස්ථ බැඳීම් ප්‍රහීණ නොකොට, ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු දුක් කෙළවර කළ කිසිදු ගෘහස්ථයෙක් නැත."

‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, โกจิ คิหี คิหิสํโยชนํ อปฺปหาย กายสฺส เภทา สคฺคูปโค’’ติ? ‘‘น โข, วจฺฉ, เอกํเยว สตํ น ทฺเว สตานิ น ตีณิ สตานิ น จตฺตาริ สตานิ น ปญฺจ สตานิ, อถ โข ภิยฺโยว เย คิหี คิหิสํโยชนํ อปฺปหาย กายสฺส เภทา สคฺคูปคา’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ගිහි බැඳීම් ප්‍රහාණය නොකර, ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු ස්වර්ගයට ගිය යම් කිසි ගිහියෙක් සිටීද?” “වච්ඡ, ගිහි බැඳීම් ප්‍රහාණය නොකර, ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු ස්වර්ගයට ගිය ගිහියෝ සියයක් නොවෙති, දෙසියයක්, තුන්සියයක්, හාරසියයක්, පන්සියයක් පමණක් නොවෙති, එයටත් වඩා බොහෝ ගිහියෝ සිටිති.”

‘‘อตฺถิ [Pg.150] นุ โข, โภ โคตม, โกจิ อาชีวโก กายสฺส เภทา ทุกฺขสฺสนฺตกโร’’ติ? ‘‘นตฺถิ โข, วจฺฉ, โกจิ อาชีวโก กายสฺส เภทา ทุกฺขสฺสนฺตกโร’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු දුක කෙළවර කළ යම් කිසි ආජීවකයෙක් සිටීද?” “වච්ඡ, ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු දුක කෙළවර කළ කිසිදු ආජීවකයෙක් නැත.”

‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตม, โกจิ อาชีวโก กายสฺส เภทา สคฺคูปโค’’ติ? ‘‘อิโต โข โส, วจฺฉ, เอกนวุโต กปฺโป ยมหํ อนุสฺสรามิ, นาภิชานามิ กญฺจิ อาชีวกํ สคฺคูปคํ อญฺญตฺร เอเกน; โสปาสิ กมฺมวาที กิริยวาที’’ติ. ‘‘เอวํ สนฺเต, โภ โคตม, สุญฺญํ อทุํ ติตฺถายตนํ อนฺตมโส สคฺคูปเคนปี’’ติ? ‘‘เอวํ, วจฺฉ, สุญฺญํ อทุํ ติตฺถายตนํ อนฺตมโส สคฺคูปเคนปี’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු ස්වර්ගයට ගිය යම් කිසි ආජීවකයෙක් සිටීද?” “වච්ඡ, මම මීට කල්ප අනූ එකකට පෙර අතීතය සිහි කරමි. ඒ කාලය පුරාවටම, එක් අයෙකු හැර ස්වර්ගයට ගිය කිසිදු ආජීවකයෙකු ගැන මම නොදනිමි. ඔහුද කර්මවාදී වූ, ක්‍රියාවාදී වූ කෙනෙකි.” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නම් ඒ තීර්ථක ආයතනය (සමූහය) අඩුම තරමින් ස්වර්ගයට යාමෙන් පවා හිස් එකක්ද?” “එසේය වච්ඡ, ඒ තීර්ථක ආයතනය අඩුම තරමින් ස්වර්ගයට යාමෙන් පවා හිස්ය.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනය සතුටින් පිළිගත්තේය.

เตวิชฺชวจฺฉสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ.

පළමුවන තේවිජ්ජවච්ඡ සූත්‍රය නිම විය.

๒. อคฺคิวจฺฉสุตฺตํ

2. අග්ගිවච්ඡගොත්ත සූත්‍රය

๑๘๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ –

187. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු විය. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා පවත්වා එකත්පසෙක හිඳගත්තේය. එකත්පසෙක හුන් වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය:

‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, ‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’’ติ? ‘‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – ‘สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ලෝකය ශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට තිබේද?” “වච්ඡ, 'ලෝකය ශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් මට නැත.”

‘‘กึ ปน, โภ โคตม, ‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’’ติ? ‘‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – ‘อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ලෝකය අශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට තිබේද?” “වච්ඡ, 'ලෝකය අශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් මට නැත.”

‘‘กึ [Pg.151] นุ โข, โภ โคตม, ‘อนฺตวา โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’’ติ? ‘‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – ‘อนฺตวา โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ලෝකය අන්තවත්ය (සීමිතය), මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට තිබේද?” “වච්ඡ, 'ලෝකය අන්තවත්ය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් මට නැත.”

‘‘กึ ปน, โภ โคตม, ‘อนนฺตวา โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’’ติ? ‘‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – ‘อนนฺตวา โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ලෝකය අනන්තවත්ය (සීමා රහිතය), මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට තිබේද?” “වච්ඡ, 'ලෝකය අනන්තවත්ය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් මට නැත.”

‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’’ติ? ‘‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ජීවය එයමය, ශරීරය එයමය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට තිබේද?” “වච්ඡ, 'ජීවය එයමය, ශරීරය එයමය, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් මට නැත.”

‘‘กึ ปน, โภ โคตม, ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’’ติ? ‘‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට තිබේද?” “වච්ඡ, 'ජීවය අනෙකකි, ශරීරය අනෙකකි, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් මට නැත.”

‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’’ติ? ‘‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු ජීවත් වෙති, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට තිබේද?” “වච්ඡ, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු ජීවත් වෙති, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් මට නැත.”

‘‘กึ ปน, โภ โคตม, ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’’ติ? ‘‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු ජීවත් නොවෙති, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට තිබේද?” “වච්ඡ, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු ජීවත් නොවෙති, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් මට නැත.”

‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’’ติ? ‘‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු ජීවත් වෙති, ජීවත් නොද වෙති, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට තිබේද?” “වච්ඡ, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු ජීවත් වෙති, ජීවත් නොද වෙති, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් මට නැත.”

‘‘กึ ปน, โภ โคตม, ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’’ติ? ‘‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු ජීවත් වන්නේත් නැත, ජීවත් නොවන්නේත් නැත, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට තිබේද?” “වච්ඡ, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු ජීවත් වන්නේත් නැත, ජීවත් නොවන්නේත් නැත, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය' යන මෙබඳු දෘෂ්ටියක් මට නැත.”

๑๘๘. ‘‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น [Pg.152] โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ. ‘กึ ปน, โภ โคตม, อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ. ‘กึ นุ โข, โภ โคตม, อนฺตวา โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – อนฺตวา โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ. ‘กึ ปน, โภ โคตม, อนนฺตวา โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – อนนฺตวา โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ. ‘กึ นุ โข, โภ โคตม, ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ. ‘กึ ปน, โภ โคตม, อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ. ‘กึ นุ โข, โภ โคตม, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ.

188. "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ලෝකය ශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් තිබේදැ?"යි විමසූ කල්හි, "වච්ඡ, 'ලෝකය ශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් මට නැතැ"යි වදාළ සේක. "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ලෝකය අශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් තිබේදැ?"යි විමසූ කල්හි, "වච්ඡ, 'ලෝකය අශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් මට නැතැ"යි වදාළ සේක. "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ලෝකය කෙළවරක් සහිතය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් තිබේදැ?"යි විමසූ කල්හි, "වච්ඡ, 'ලෝකය කෙළවරක් සහිතය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් මට නැතැ"යි වදාළ සේක. "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ලෝකය කෙළවරක් රහිතය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් තිබේදැ?"යි විමසූ කල්හි, "වච්ඡ, 'ලෝකය කෙළවරක් රහිතය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් මට නැතැ"යි වදාළ සේක. "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ජීවය ද එයමය, ශරීරය ද එයමය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් තිබේදැ?"යි විමසූ කල්හි, "වච්ඡ, 'ජීවය ද එයමය, ශරීරය ද එයමය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් මට නැතැ"යි වදාළ සේක. "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'ජීවය වෙනමය, ශරීරය වෙනමය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් තිබේදැ?"යි විමසූ කල්හි, "වච්ඡ, 'ජීවය වෙනමය, ශරීරය වෙනමය, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් මට නැතැ"යි වදාළ සේක. "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පවතී, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් තිබේදැ?"යි විමසූ කල්හි, "වච්ඡ, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පවතී, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් මට නැතැ"යි වදාළ සේක.

‘‘‘กึ ปน, โภ โคตม, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ. ‘กึ นุ โข, โภ โคตม, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น โข อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ. ‘กึ ปน, โภ โคตม, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ – เอวํทิฏฺฐิ ภวํ โคตโม’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น โข [Pg.153] อหํ, วจฺฉ, เอวํทิฏฺฐิ – เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ วเทสิ.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොපවතී, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් තිබේදැ?"යි විමසූ කල්හි, "වච්ඡ, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොපවතී, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් මට නැතැ"යි වදාළ සේක. "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පවතී ද නොපවතී ද වේ, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් තිබේදැ?"යි විමසූ කල්හි, "වච්ඡ, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පවතී ද නොපවතී ද වේ, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් මට නැතැ"යි වදාළ සේක. "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පවතින්නේත් නැත, නොපවතින්නේත් නැත, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට මෙවැනි දෘෂ්ටියක් තිබේදැ?"යි විමසූ කල්හි, "වච්ඡ, 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පවතින්නේත් නැත, නොපවතින්නේත් නැත, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් සියල්ල හිස්ය' කියා මෙවැනි දෘෂ්ටියක් මට නැතැ"යි වදාළ සේක.

‘‘กึ ปน โภ โคตโม อาทีนวํ สมฺปสฺสมาโน เอวํ อิมานิ สพฺพโส ทิฏฺฐิคตานิ อนุปคโต’’ติ?

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ කිනම් ආදීනවයක් දකිමින්ද මෙලෙස සියලු අයුරින් මේ දෘෂ්ටිගතයන්ට ඇතුළත් නොවී සිටින්නේ?"

๑๘๙. ‘‘‘สสฺสโต โลโก’ติ โข, วจฺฉ, ทิฏฺฐิคตเมตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ สทุกฺขํ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. ‘อสสฺสโต โลโก’ติ โข, วจฺฉ…เป… ‘อนฺตวา โลโก’ติ โข, วจฺฉ…เป… ‘อนนฺตวา โลโก’ติ โข, วจฺฉ…เป… ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ โข, วจฺฉ…เป… ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ โข, วจฺฉ…เป… ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข, วจฺฉ …เป… ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข, วจฺฉ…เป… ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข, วจฺฉ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข, วจฺฉ, ทิฏฺฐิคตเมตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ สทุกฺขํ สวิฆาตํ สอุปายาสํ สปริฬาหํ, น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ. อิมํ โข อหํ, วจฺฉ, อาทีนวํ สมฺปสฺสมาโน เอวํ อิมานิ สพฺพโส ทิฏฺฐิคตานิ อนุปคโต’’ติ.

189. "වච්ඡ, 'ලෝකය ශාස්වතය' යන්න දෘෂ්ටිගතයකි, දෘෂ්ටි නමැති ඝන වනයකි, දෘෂ්ටි නමැති කතරකි, දෘෂ්ටි නමැති විකටයකි (විකෘතියකි), දෘෂ්ටි නමැති සැලීමකි, දෘෂ්ටි නමැති සංයෝජනයකි. මෙය දුක සහිතය, පීඩාව සහිතය, දැවිල්ල සහිතය, වෙහෙස සහිතය. මෙය නිර්වේදය (කලකිරීම) පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස, උපශමය පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, සම්බෝධිය පිණිස, නිවන පිණිස හේතු නොවේ. වච්ඡ, 'ලෝකය අශාස්වතය' යන්න ද... 'ලෝකය කෙළවරක් සහිතය' යන්න ද... 'ලෝකය කෙළවරක් රහිතය' යන්න ද... 'ජීවය ද එයමය, ශරීරය ද එයමය' යන්න ද... 'ජීවය වෙනමය, ශරීරය වෙනමය' යන්න ද... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පවතී' යන්න ද... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු නොපවතී' යන්න ද... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පවතී ද නොපවතී ද වේ' යන්න ද... 'තථාගතයන් වහන්සේ මරණින් මතු පවතින්නේත් නැත, නොපවතින්නේත් නැත' යන්න ද දෘෂ්ටිගතයකි, දෘෂ්ටි නමැති ඝන වනයකි, දෘෂ්ටි නමැති කතරකි, දෘෂ්ටි නමැති විකටයකි, දෘෂ්ටි නමැති සැලීමකි, දෘෂ්ටි නමැති සංයෝජනයකි. මෙය දුක සහිතය, පීඩාව සහිතය, දැවිල්ල සහිතය, වෙහෙස සහිතය. මෙය නිර්වේදය පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස, උපශමය පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, සම්බෝධිය පිණිස, නිවන පිණිස හේතු නොවේ. වච්ඡ, මම මෙලෙස ආදීනව දකිමින් මේ සියලු දෘෂ්ටිගතයන්ට ඇතුළත් නොවෙමි"යි වදාළ සේක.

‘‘อตฺถิ ปน โภโต โคตมสฺส กิญฺจิ ทิฏฺฐิคต’’นฺติ? ‘‘ทิฏฺฐิคตนฺติ โข, วจฺฉ, อปนีตเมตํ ตถาคตสฺส. ทิฏฺฐญฺเหตํ, วจฺฉ, ตถาคเตน – ‘อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา, อิติ เวทนาย สมุทโย, อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม; อิติ สญฺญา, อิติ สญฺญาย สมุทโย, อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม; อิติ สงฺขารา, อิติ สงฺขารานํ สมุทโย, อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม; อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ. ตสฺมา ตถาคโต สพฺพมญฺญิตานํ สพฺพมถิตานํ สพฺพอหํการมมํการมานานุสยานํ ขยา วิราคา นิโรธา จาคา ปฏินิสฺสคฺคา อนุปาทา วิมุตฺโตติ วทามี’’ติ.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට කිසියම් දෘෂ්ටිගතයක් තිබේ ද?" "වච්ඡ, 'දෘෂ්ටිගතය' යන මෙය තථාගතයන් වහන්සේ විසින් බැහැර කරන ලද්දකි. වච්ඡ, තථාගතයන් වහන්සේ විසින් මෙය දක්නා ලද්දේය: 'මෙය රූපයයි, මෙය රූපයේ හටගැනීමයි, මෙය රූපයේ නිරුද්ධ වීමයි. මෙය වේදනාවයි, මෙය වේදනාවේ හටගැනීමයි, මෙය වේදනාවේ නිරුද්ධ වීමයි. මෙය සංඥාවයි, මෙය සංඥාවේ හටගැනීමයි, මෙය සංඥාවේ නිරුද්ධ වීමයි. මේවා සංස්කාරයෝයි, මේ සංස්කාරයන්ගේ හටගැනීමයි, මේ සංස්කාරයන්ගේ නිරුද්ධ වීමයි. මෙය විඤ්ඤාණයයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ හටගැනීමයි, මෙය විඤ්ඤාණයේ නිරුද්ධ වීමයි' යනුවෙනි. එබැවින් සියලු මඤ්ඤනාවන්ගේ, සියලු මථිතයන්ගේ, සියලු අහංකාර මමංකාර මානානුසයන්ගේ ගෙවී යාමෙන්, නොඇලීමෙන්, නිරුද්ධ වීමෙන්, අත්හැරීමෙන්, සපුරා බැහැර කිරීමෙන්, උපාදාන රහිතව තථාගතයන් වහන්සේ විමුක්ත වූ සේකැයි මම පවසමි."

๑๙๐. ‘‘เอวํ [Pg.154] วิมุตฺตจิตฺโต ปน, โภ โคตม, ภิกฺขุ กุหึ อุปปชฺชตี’’ติ? ‘‘อุปปชฺชตีติ โข, วจฺฉ, น อุเปติ’’. ‘‘เตน หิ, โภ โคตม, น อุปปชฺชตี’’ติ? ‘‘น อุปปชฺชตีติ โข, วจฺฉ, น อุเปติ’’. ‘‘เตน หิ, โภ โคตม, อุปปชฺชติ จ น จ อุปปชฺชตี’’ติ? ‘‘อุปปชฺชติ จ น จ อุปปชฺชตีติ โข, วจฺฉ, น อุเปติ’’. ‘‘เตน หิ, โภ โคตม, เนว อุปปชฺชติ น น อุปปชฺชตี’’ติ? ‘‘เนว อุปปชฺชติ น น อุปปชฺชตีติ โข, วจฺฉ, น อุเปติ’’.

190. “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙසේ විමුක්ත සිත් ඇති මහණෙක් (මරණින් පසු) කොහි උපදී ද?” “වච්ඡ, ‘උපදියි’ යන කරුණ ඔහුට නොගැළපේ.” “එසේ නම් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඔහු නූපදී ද?” “වච්ඡ, ‘නූපදියි’ යන කරුණ ද නොගැළපේ.” “එසේ නම් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඔහු උපදියි ද නූපදියි ද?” “වච්ඡ, ‘උපදියි ද නූපදියි ද’ යන කරුණ ද නොගැළපේ.” “එසේ නම් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඔහු උපදින්නේත් නැත, නූපදින්නේත් නැත යන මෙය ද?” “වච්ඡ, ‘උපදින්නේත් නැත, නූපදින්නේත් නැත’ යන කරුණ ද නොගැළපේ.”

‘‘‘เอวํ วิมุตฺตจิตฺโต ปน, โภ โคตม, ภิกฺขุ กุหึ อุปปชฺชตี’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘อุปปชฺชตีติ โข, วจฺฉ, น อุเปตี’ติ วเทสิ. ‘เตน หิ, โภ โคตม, น อุปปชฺชตี’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘น อุปปชฺชตีติ โข, วจฺฉ, น อุเปตี’ติ วเทสิ. ‘เตน หิ, โภ โคตม, อุปปชฺชติ จ น จ อุปปชฺชตี’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘อุปปชฺชติ จ น จ อุปปชฺชตีติ โข, วจฺฉ, น อุเปตี’ติ วเทสิ. ‘เตน หิ, โภ โคตม, เนว อุปปชฺชติ น น อุปปชฺชตี’ติ อิติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘เนว อุปปชฺชติ น น อุปปชฺชตีติ โข, วจฺฉ, น อุเปตี’ติ วเทสิ. เอตฺถาหํ, โภ โคตม, อญฺญาณมาปาทึ, เอตฺถ สมฺโมหมาปาทึ. ยาปิ เม เอสา โภโต โคตมสฺส ปุริเมน กถาสลฺลาเปน อหุ ปสาทมตฺตา สาปิ เม เอตรหิ อนฺตรหิตา’’ติ. ‘‘อลญฺหิ เต, วจฺฉ, อญฺญาณาย, อลํ สมฺโมหาย. คมฺภีโร หายํ, วจฺฉ, ธมฺโม ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย. โส ตยา ทุชฺชาโน อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺรโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน’’.

“‘භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙසේ විමුක්ත සිත් ඇති මහණෙක් කොහි උපදී ද’ යි ඇසූ විට, ‘වච්ඡ, උපදියි යන කරුණ නොගැළපේ’ යි ඔබ වහන්සේ වදාළහ. ‘එසේ නම් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඔහු නූපදී ද’ යි ඇසූ විට, ‘වච්ඡ, නූපදියි යන කරුණ නොගැළපේ’ යි ඔබ වහන්සේ වදාළහ. ‘එසේ නම් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඔහු උපදියි ද නූපදියි ද’ යි ඇසූ විට, ‘වච්ඡ, උපදියි ද නූපදියි ද යන කරුණ නොගැළපේ’ යි ඔබ වහන්සේ වදාළහ. ‘එසේ නම් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඔහු උපදින්නේත් නැත, නූපදින්නේත් නැත’ යි ඇසූ විට, ‘වච්ඡ, උපදින්නේත් නැත, නූපදින්නේත් නැත යන කරුණ නොගැළපේ’ යි ඔබ වහන්සේ වදාළහ. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මේ කරුණෙහිදී මම නොදැනීමකට පත්වීමි, මුළාවකට පත්වීමි. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මීට පෙර ඔබ වහන්සේ සමඟ කළ සාකච්ඡාවෙන් මා තුළ ඇති වූ යම් පැහැදීමක් වී ද, එය ද දැන් අතුරුදන් විය.” “වච්ඡ, ඔබට නොදැනීමක් ඇති වීමට මෙය ප්‍රමාණවත් ය, මුළාවීමට ද ප්‍රමාණවත් ය. වච්ඡ, මේ ධර්මය වනාහි ගැඹුරු ය, දැකීමට අපහසු ය, අවබෝධ කර ගැනීමට දුෂ්කර ය, ශාන්ත ය, ප්‍රණීත ය, තර්කයෙන් තීරණය කළ නොහැකි ය, සියුම් ය, පණ්ඩිතයන් විසින්ම දත යුතු ය. වෙනත් දෘෂ්ටියක් දරන, වෙනත් මතයක් රුචි කරන, වෙනත් ඇදුරකු ඇසුරු කරන ඔබට මෙය වටහා ගැනීම අපහසු ය.”

๑๙๑. ‘‘เตน หิ, วจฺฉ, ตญฺเญเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ; ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, วจฺฉ, สเจ เต ปุรโต อคฺคิ ชเลยฺย, ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ – ‘อยํ เม ปุรโต อคฺคิ ชลตี’’’ติ? ‘‘สเจ เม, โภ โคตม, ปุรโต อคฺคิ ชเลยฺย, ชาเนยฺยาหํ – ‘อยํ เม ปุรโต อคฺคิ ชลตี’’’ติ.

191. “වච්ඡ, එසේ නම් මම ඔබෙන්ම මේ ගැන විමසන්නෙමි. ඔබට වැටහෙන ආකාරයට ඊට පිළිතුරු දෙන්න. වච්ඡ, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නේ ද? ඉදින් ඔබේ ඉදිරියෙහි ගින්නක් දැල්වෙන්නේ නම්, ‘මේ ගින්න මා ඉදිරියෙහි දැල්වෙයි’ කියා ඔබ දැනගන්නෙහි ද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉදින් මා ඉදිරියෙහි ගින්නක් දැල්වෙන්නේ නම්, ‘මේ ගින්න මා ඉදිරියෙහි දැල්වෙයි’ කියා මම දැනගන්නෙමි.”

‘‘สเจ ปน ตํ, วจฺฉ, เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘โย เต อยํ ปุรโต อคฺคิ ชลติ อยํ อคฺคิ กึ ปฏิจฺจ ชลตี’ติ, เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, วจฺฉ, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘สเจ มํ, โภ โคตม, เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘โย เต อยํ ปุรโต อคฺคิ ชลติ อยํ อคฺคิ กึ ปฏิจฺจ ชลตี’ติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, โภ โคตม, เอวํ พฺยากเรยฺยํ [Pg.155] – ‘โย เม อยํ ปุรโต อคฺคิ ชลติ อยํ อคฺคิ ติณกฏฺฐุปาทานํ ปฏิจฺจ ชลตี’’’ติ.

“වච්ඡ, ඉදින් කිසිවෙක් ඔබෙන් මෙසේ ඇසුවොත් - ‘ඔබ ඉදිරියෙහි දැල්වෙන මේ ගින්න කුමක් නිසා දැල්වේ ද?’ කියා, වච්ඡ, මෙසේ ඇසූ විට ඔබ කුමක් කියා පිළිතුරු දෙන්නෙහි ද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉදින් කිසිවෙක් මාගෙන් මෙසේ ඇසුවොත් - ‘ඔබ ඉදිරියෙහි දැල්වෙන මේ ගින්න කුමක් නිසා දැල්වේ ද?’ කියා, භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙසේ ඇසූ විට මම මෙසේ පිළිතුරු දෙන්නෙමි - ‘මා ඉදිරියෙහි දැල්වෙන මේ ගින්න තණ හා දර නැමති උපාදානය (දැල්වෙන ද්‍රව්‍ය) නිසා දැල්වේ’ කියා යි.”

‘‘สเจ เต, วจฺฉ, ปุรโต โส อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ – ‘อยํ เม ปุรโต อคฺคิ นิพฺพุโต’’’ติ? ‘‘สเจ เม, โภ โคตม, ปุรโต โส อคฺคิ นิพฺพาเยยฺย, ชาเนยฺยาหํ – ‘อยํ เม ปุรโต อคฺคิ นิพฺพุโต’’’ติ.

“වච්ඡ, ඉදින් ඔබ ඉදිරියෙහි ඇති ඒ ගින්න නිවී ගියහොත්, ‘මා ඉදිරියෙහි තිබූ මේ ගින්න නිවී ගියේ ය’ කියා ඔබ දැනගන්නෙහි ද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉදින් මා ඉදිරියෙහි ඇති ඒ ගින්න නිවී ගියහොත්, ‘මා ඉදිරියෙහි තිබූ මේ ගින්න නිවී ගියේ ය’ කියා මම දැනගන්නෙමි.”

‘‘สเจ ปน ตํ, วจฺฉ, เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘โย เต อยํ ปุรโต อคฺคิ นิพฺพุโต โส อคฺคิ อิโต กตมํ ทิสํ คโต – ปุรตฺถิมํ วา ทกฺขิณํ วา ปจฺฉิมํ วา อุตฺตรํ วา’ติ, เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, วจฺฉ, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘น อุเปติ, โภ โคตม, ยญฺหิ โส, โภ โคตม, อคฺคิ ติณกฏฺฐุปาทานํ ปฏิจฺจ อชลิ ตสฺส จ ปริยาทานา อญฺญสฺส จ อนุปหารา อนาหาโร นิพฺพุโต ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉตี’’ติ.

“වච්ඡ, ඉදින් කිසිවෙක් ඔබෙන් මෙසේ ඇසුවොත් - ‘ඔබ ඉදිරියෙහි නිවී ගිය ඒ ගින්න මෙතැනින් කිනම් දිශාවකට ගියේ ද? නැගෙනහිරට ද, දකුණට ද, බටහිරට ද, නැතහොත් උතුරට ද?’ කියා, වච්ඡ, මෙසේ ඇසූ විට ඔබ කුමක් කියා පිළිතුරු දෙන්නෙහි ද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එයට එසේ පැවසිය නොහැක. මන්ද යත්, භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඒ ගින්න යම් තණ හා දර නැමති උපාදානයක් නිසා දැල්වුණේ ද, ඒවා අවසන් වීමෙන් ද අලුතින් දර නොදැමීමෙන් ද ආහාර (ඉන්ධන) නොමැතිව ‘නිවී ගියේ ය’ යන නාමයට පමණක් එය පැමිණෙන්නේ ය.”

๑๙๒. ‘‘เอวเมว โข, วจฺฉ, เยน รูเปน ตถาคตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย ตํ รูปํ ตถาคตสฺส ปหีนํ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวํกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ. รูปสงฺขยวิมุตฺโต โข, วจฺฉ, ตถาคโต คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาฬฺโห – เสยฺยถาปิ มหาสมุทฺโท. อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, น อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, อุปปชฺชติ จ น จ อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, เนว อุปปชฺชติ น น อุปปชฺชตีติ น อุเปติ.

192. “වච්ඡ, එමෙන්ම යම් රූපයකින් තථාගතයන් වහන්සේව පනවන්නේ නම්, ඒ රූපය තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රහීණ කර ඇත, මුල් ඉදිරිපුසා ඇත, තල් කඳක් මෙන් (නැවත ලියලීමට නොහැකි සේ) කර ඇත, අභාවයට පත් කර ඇත, මතු කිසිදා හට නොගන්නා ස්වභාවයට පත් කර ඇත. වච්ඡ, රූප සංඛ්‍යාතයෙන් මිදුණු තථාගතයන් වහන්සේ මහා සමුද්‍රය මෙන් ගැඹුරු ය, අප්‍රමාණ ය, බැසීමට (තේරුම් ගැනීමට) දුෂ්කර ය. (පරිනිර්වාණයෙන් පසු උන්වහන්සේ) ‘නැවත උපදියි’ යන යෙදුම නොගැළපේ, ‘නැවත නූපදියි’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ, ‘උපදියි ද නූපදියි ද’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ, ‘උපදින්නේත් නැත නූපදින්නේත් නැත’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ.”

‘‘ยาย เวทนาย ตถาคตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย สา เวทนา ตถาคตสฺส ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. เวทนาสงฺขยวิมุตฺโต โข, วจฺฉ, ตถาคโต คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาฬฺโห – เสยฺยถาปิ มหาสมุทฺโท. อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, น อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, อุปปชฺชติ จ น จ อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, เนว อุปปชฺชติ น น อุปปชฺชตีติ น อุเปติ.

“වච්ඡ, යම් වේදනාවකින් තථාගතයන් වහන්සේව පනවන්නේ නම්, ඒ වේදනාව තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රහීණ කර ඇත, මුල් ඉදිරිපුසා ඇත, තල් කඳක් මෙන් කර ඇත, අභාවයට පත් කර ඇත, මතු කිසිදා හට නොගන්නා ස්වභාවයට පත් කර ඇත. වච්ඡ, වේදනා සංඛ්‍යාතයෙන් මිදුණු තථාගතයන් වහන්සේ මහා සමුද්‍රය මෙන් ගැඹුරු ය, අප්‍රමාණ ය, බැසීමට දුෂ්කර ය. ‘නැවත උපදියි’ යන යෙදුම නොගැළපේ, ‘නැවත නූපදියි’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ, ‘උපදියි ද නූපදියි ද’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ, ‘උපදින්නේත් නැත නූපදින්නේත් නැත’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ.”

‘‘ยาย สญฺญาย ตถาคตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย สา สญฺญา ตถาคตสฺส ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. สญฺญาสงฺขยวิมุตฺโต โข, วจฺฉ, ตถาคโต คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาฬฺโห – เสยฺยถาปิ มหาสมุทฺโท. อุปปชฺชตีติ [Pg.156] น อุเปติ, น อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, อุปปชฺชติ จ น จ อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, เนว อุปปชฺชติ น น อุปปชฺชตีติ น อุเปติ.

“වච්ඡ, යම් සංඥාවකින් තථාගතයන් වහන්සේව පනවන්නේ නම්, ඒ සංඥාව තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රහීණ කර ඇත, මුල් ඉදිරිපුසා ඇත, තල් කඳක් මෙන් කර ඇත, අභාවයට පත් කර ඇත, මතු කිසිදා හට නොගන්නා ස්වභාවයට පත් කර ඇත. වච්ඡ, සංඥා සංඛ්‍යාතයෙන් මිදුණු තථාගතයන් වහන්සේ මහා සමුද්‍රය මෙන් ගැඹුරු ය, අප්‍රමාණ ය, බැසීමට දුෂ්කර ය. ‘නැවත උපදියි’ යන යෙදුම නොගැළපේ, ‘නැවත නූපදියි’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ, ‘උපදියි ද නූපදියි ද’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ, ‘උපදින්නේත් නැත නූපදින්නේත් නැත’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ.”

‘‘เยหิ สงฺขาเรหิ ตถาคตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย เต สงฺขารา ตถาคตสฺส ปหีนา อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา. สงฺขารสงฺขยวิมุตฺโต โข, วจฺฉ, ตถาคโต คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาฬฺโห – เสยฺยถาปิ มหาสมุทฺโท. อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, น อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, อุปปชฺชติ จ น จ อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, เนว อุปปชฺชติ น น อุปปชฺชตีติ น อุเปติ.

“වච්ඡ, යම් සංස්කාරයන්ගෙන් තථාගතයන් වහන්සේව පනවන්නේ නම්, ඒ සංස්කාරයන් තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රහීණ කර ඇත, මුල් ඉදිරිපුසා ඇත, තල් කඳක් මෙන් කර ඇත, අභාවයට පත් කර ඇත, මතු කිසිදා හට නොගන්නා ස්වභාවයට පත් කර ඇත. වච්ඡ, සංස්කාර සංඛ්‍යාතයෙන් මිදුණු තථාගතයන් වහන්සේ මහා සමුද්‍රය මෙන් ගැඹුරු ය, අප්‍රමාණ ය, බැසීමට දුෂ්කර ය. ‘නැවත උපදියි’ යන යෙදුම නොගැළපේ, ‘නැවත නූපදියි’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ, ‘උපදියි ද නූපදියි ද’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ, ‘උපදින්නේත් නැත නූපදින්නේත් නැත’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ.”

‘‘เยน วิญฺญาเณน ตถาคตํ ปญฺญาปยมาโน ปญฺญาเปยฺย ตํ วิญฺญาณํ ตถาคตสฺส ปหีนํ อุจฺฉินฺนมูลํ ตาลาวตฺถุกตํ อนภาวํกตํ อายตึ อนุปฺปาทธมฺมํ. วิญฺญาณสงฺขยวิมุตฺโต โข, วจฺฉ, ตถาคโต คมฺภีโร อปฺปเมยฺโย ทุปฺปริโยคาฬฺโห – เสยฺยถาปิ มหาสมุทฺโท. อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, น อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, อุปปชฺชติ จ น จ อุปปชฺชตีติ น อุเปติ, เนว อุปปชฺชติ น น อุปปชฺชตีติ น อุเปติ’’.

“වච්ඡ, යම් විඤ්ඤාණයකින් තථාගතයන් වහන්සේව පනවන්නේ නම්, ඒ විඤ්ඤාණය තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රහීණ කර ඇත, මුල් ඉදිරිපුසා ඇත, තල් කඳක් මෙන් කර ඇත, අභාවයට පත් කර ඇත, මතු කිසිදා හට නොගන්නා ස්වභාවයට පත් කර ඇත. වච්ඡ, විඤ්ඤාණ සංඛ්‍යාතයෙන් මිදුණු තථාගතයන් වහන්සේ මහා සමුද්‍රය මෙන් ගැඹුරු ය, අප්‍රමාණ ය, බැසීමට දුෂ්කර ය. ‘නැවත උපදියි’ යන යෙදුම නොගැළපේ, ‘නැවත නූපදියි’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ, ‘උපදියි ද නූපදියි ද’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ, ‘උපදින්නේත් නැත නූපදින්නේත් නැත’ යන යෙදුම ද නොගැළපේ.”

เอวํ วุตฺเต, วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, คามสฺส วา นิคมสฺส วา อวิทูเร มหาสาลรุกฺโข. ตสฺส อนิจฺจตา สาขาปลาสา ปลุชฺเชยฺยุํ, ตจปปฏิกา ปลุชฺเชยฺยุํ, เผคฺคู ปลุชฺเชยฺยุํ ; โส อปเรน สมเยน อปคตสาขาปลาโส อปคตตจปปฏิโก อปคตเผคฺคุโก สุทฺโธ อสฺส, สาเร ปติฏฺฐิโต; เอวเมว โภโต โคตมสฺส ปาวจนํ อปคตสาขาปลาสํ อปคตตจปปฏิกํ อปคตเผคฺคุกํ สุทฺธํ, สาเร ปติฏฺฐิตํ. อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

මෙසේ වදාළ කල්හි වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, උපමාවක් කියතොත්, ගමකට හෝ නියම්ගමකට නොදුරින් විශාල සල් ගසක් තිබේ යැයි සිතමු. එහි අනිත්‍ය ස්වභාවය නිසා අතු පතර හා කොළ පරව වැටෙන්නේ නම්, පොතු ගැලවී යන්නේ නම්, එළය දිරා යන්නේ නම්, කලකදී එම සල් ගස අතු පතර රහිත, පොතු රහිත, එළය රහිතව, පිරිසිදු වූ හරයෙන් පමණක් යුක්තව පවතිනු ඇත. එලෙසම භවත් ගෝතමයන් වහන්සේගේ ධර්ම විනය ද අතු පතර රහිතව, පොතු රහිතව, එළය රහිතව පිරිසිදු හරයෙන් යුක්තව පවතී. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහර ය! ... භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස සලකන සේක්වා!”

อคฺคิวจฺฉสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ.

දෙවන අග්ගිවච්ඡ සූත්‍රය නිම විය.

๓. มหาวจฺฉสุตฺตํ

3. මහාවච්ඡ සූත්‍රය

๑๙๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก เยน ภควา [Pg.157] เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ทีฆรตฺตาหํ โภตา โคตเมน สหกถี. สาธุ เม ภวํ โคตโม สํขิตฺเตน กุสลากุสลํ เทเสตู’’ติ. ‘‘สํขิตฺเตนปิ โข เต อหํ, วจฺฉ, กุสลากุสลํ เทเสยฺยํ, วิตฺถาเรนปิ โข เต อหํ, วจฺฉ, กุสลากุสลํ เทเสยฺยํ; อปิ จ เต อหํ, วจฺฉ, สํขิตฺเตน กุสลากุสลํ เทเสสฺสามิ. ตํ สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

193. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනුන්ට ආහාර දෙන වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු විය යුතු පිළිසඳරෙහි යෙදී එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මා දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ඔබ වහන්සේ සමඟ සාකච්ඡා පවත්වා ඇත. භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ මට සංක්ෂිප්තව කුසල් සහ අකුසල් දේශනා කරන්නේ නම් මැනවි.” “වච්ඡ, මම ඔබට සංක්ෂිප්තව ද කුසල් සහ අකුසල් දේශනා කරන්නෙමි, විස්තර සහිතව ද දේශනා කරන්නෙමි. එහෙත් වච්ඡ, මම ඔබට සංක්ෂිප්තව කුසල් සහ අකුසල් දේශනා කරමි. එය හොඳින් අසන්න, මනසෙහි ධාරණය කරගන්න, මම දේශනා කරන්නෙමි.” “එසේය ස්වාමීනි,” යි වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේ ය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

๑๙๔. ‘‘โลโภ โข, วจฺฉ, อกุสลํ, อโลโภ กุสลํ; โทโส โข, วจฺฉ, อกุสลํ, อโทโส กุสลํ; โมโห โข, วจฺฉ, อกุสลํ, อโมโห กุสลํ. อิติ โข, วจฺฉ, อิเม ตโย ธมฺมา อกุสลา, ตโย ธมฺมา กุสลา.

194. “වච්ඡ, ලෝභය අකුසලයකි, අලෝභය කුසලයකි; වච්ඡ, ද්වේෂය අකුසලයකි, අද්වේෂය කුසලයකි; වච්ඡ, මෝහය අකුසලයකි, අමෝහය කුසලයකි. වච්ඡ, මෙසේ මේ ධර්ම තුන අකුසල් වන අතර මේ ධර්ම තුන කුසල් වේ.”

‘‘ปาณาติปาโต โข, วจฺฉ, อกุสลํ, ปาณาติปาตา เวรมณี กุสลํ; อทินฺนาทานํ โข, วจฺฉ, อกุสลํ, อทินฺนาทานา เวรมณี กุสลํ; กาเมสุมิจฺฉาจาโร โข, วจฺฉ, อกุสลํ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี กุสลํ; มุสาวาโท โข, วจฺฉ, อกุสลํ, มุสาวาทา เวรมณี กุสลํ; ปิสุณา วาจา โข, วจฺฉ, อกุสลํ, ปิสุณาย วาจาย เวรมณี กุสลํ; ผรุสา วาจา โข, วจฺฉ, อกุสลํ, ผรุสาย วาจาย เวรมณี กุสลํ; สมฺผปฺปลาโป โข, วจฺฉ, อกุสลํ, สมฺผปฺปลาปา เวรมณี กุสลํ; อภิชฺฌา โข, วจฺฉ, อกุสลํ, อนภิชฺฌา กุสลํ; พฺยาปาโท โข, วจฺฉ, อกุสลํ, อพฺยาปาโท กุสลํ; มิจฺฉาทิฏฺฐิ โข, วจฺฉ, อกุสลํ สมฺมาทิฏฺฐิ กุสลํ. อิติ โข, วจฺฉ, อิเม ทส ธมฺมา อกุสลา, ทส ธมฺมา กุสลา.

“වච්ඡ, ප්‍රාණඝාතය අකුසලයකි, ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීම කුසලයකි. අදත්තාදානය (සොරකම) අකුසලයකි, අදත්තාදානයෙන් වැළකීම කුසලයකි. කාමයෙහි වරදවා හැසිරීම අකුසලයකි, කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකීම කුසලයකි. මුසාවාදය (බොරු කීම) අකුසලයකි, මුසාවාදයෙන් වැළකීම කුසලයකි. කේලාම් කීම අකුසලයකි, කේලාම් කීමෙන් වැළකීම කුසලයකි. පරුෂ වචනය අකුසලයකි, පරුෂ වචනයෙන් වැළකීම කුසලයකි. හිස් වචන පැවසීම අකුසලයකි, හිස් වචන පැවසීමෙන් වැළකීම කුසලයකි. අභිජ්ඣාව අකුසලයකි, අනභිජ්ඣාව කුසලයකි. ව්‍යාපාදය අකුසලයකි, අව්‍යාපාදය කුසලයකි. මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය අකුසලයකි, සම්මා දෘෂ්ටිය කුසලයකි. වච්ඡ, මෙසේ මේ ධර්ම දසය අකුසල් වන අතර මේ ධර්ම දසය කුසල් වේ.”

‘‘ยโต โข, วจฺฉ, ภิกฺขุโน ตณฺหา ปหีนา โหติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวํกตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมา, โส โหติ ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต’’ติ.

“වච්ඡ, යම් මහණකු විසින් තෘෂ්ණාව ප්‍රහීණ කරනු ලැබුවේ ද, මුල් සිඳ දමනු ලැබුවේ ද, කරටිය කැපූ තල් ගසක් මෙන් කරනු ලැබුවේ ද, නැවත හට නොගන්නා ලෙස විනාශ කරනු ලැබුවේ ද, මතු උපතක් සිදු නොවන ස්වභාවයට පත් කරනු ලැබුවේ ද, ඒ මහණ තෙමේ රහත් වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, බඹසර වැස නිම කළ, කටයුතු නිම කළ, බහා තැබූ බර ඇති, තම පරමාර්ථය සපුරා ගත්, භව සංයෝජනයන් ක්ෂය කළ, මනා කොට අවබෝධ කරගෙන (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදුණු කෙනෙකි.”

๑๙๕. ‘‘ติฏฺฐตุ ภวํ โคตโม. อตฺถิ ปน เต โภโต โคตมสฺส เอกภิกฺขุปิ สาวโก โย อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ [Pg.158] ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ? ‘‘น โข, วจฺฉ, เอกํเยว สตํ น ทฺเว สตานิ น ตีณิ สตานิ น จตฺตาริ สตานิ น ปญฺจ สตานิ, อถ โข ภิยฺโยว เย ภิกฺขู มม สาวกา อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ.

195. “භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පසෙක තබමු. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගෙන සම්පන්නව වසන්නා වූ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ එක් මහණකු හෝ සිටී ද?” “වච්ඡ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගෙන සම්පන්නව වසන්නා වූ මගේ ශ්‍රාවක වූ මහණුන් එක් සියයක් පමණක් නොව, දෙසියයක් නොව, තුන් සියයක් නොව, හාර සියයක් නොව, පන් සියයක් ද නොව, සැබවින්ම ඊටත් වඩා වැඩි පිරිසක් සිටිති.”

‘‘ติฏฺฐตุ ภวํ โคตโม, ติฏฺฐนฺตุ ภิกฺขู. อตฺถิ ปน โภโต โคตมสฺส เอกา ภิกฺขุนีปิ สาวิกา ยา อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ? ‘‘น โข, วจฺฉ, เอกํเยว สตํ น ทฺเว สตานิ น ตีณิ สตานิ น จตฺตาริ สตานิ น ปญฺจ สตานิ, อถ โข ภิยฺโยว ยา ภิกฺขุนิโย มม สาวิกา อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตี’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්සේත් මහණ පිරිසත් පසෙක තබමු. ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගෙන සම්පන්නව වසන්නා වූ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකා වූ එක් මෙහෙණක හෝ සිටී ද?” “වච්ඡ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන් ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගෙන සම්පන්නව වසන්නා වූ මගේ ශ්‍රාවිකා වූ මෙහෙණියන් එක් සියයක් පමණක් නොව, දෙසියයක් නොව, තුන් සියයක් නොව, හාර සියයක් නොව, පන් සියයක් ද නොව, සැබවින්ම ඊටත් වඩා වැඩි පිරිසක් සිටිති.”

‘‘ติฏฺฐตุ ภวํ โคตโม, ติฏฺฐนฺตุ ภิกฺขู, ติฏฺฐนฺตุ ภิกฺขุนิโย. อตฺถิ ปน โภโต โคตมสฺส เอกุปาสโกปิ สาวโก คิหี โอทาตวสโน พฺรหฺมจารี โย ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา’’ติ? ‘‘น โข, วจฺฉ, เอกํเยว สตํ น ทฺเว สตานิ น ตีณิ สตานิ น จตฺตาริ สตานิ น ปญฺจ สตานิ, อถ โข ภิยฺโยว เย อุปาสกา มม สาวกา คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายิโน อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්සේත් මහණ මෙහෙණ පිරිසත් පසෙක තබමු. ඕරම්භාගීය සංයෝජන පස ක්ෂය කිරීමෙන්, ඕපපාතිකව (සුද්ධාවාස බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි) උපත ලබා, එහිදීම පිරිනිවන් පාන්නා වූ, ඒ ලෝකයෙන් ආපසු නොඑන ස්වභාවය ඇති, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි, බ්‍රහ්මචාරීව වසන භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ එක් උපාසකයකු හෝ සිටී ද?” “වච්ඡ, ඕරම්භාගීය සංයෝජන පස ක්ෂය කිරීමෙන්, ඕපපාතිකව උපත ලබා, එහිදීම පිරිනිවන් පාන්නා වූ, ඒ ලෝකයෙන් ආපසු නොඑන ස්වභාවය ඇති, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි, බ්‍රහ්මචාරීව වසන්නා වූ මගේ ශ්‍රාවක වූ උපාසකවරුන් එක් සියයක් පමණක් නොව, දෙසියයක් නොව, තුන් සියයක් නොව, හාර සියයක් නොව, පන් සියයක් ද නොව, සැබවින්ම ඊටත් වඩා වැඩි පිරිසක් සිටිති.”

‘‘ติฏฺฐตุ ภวํ โคตโม, ติฏฺฐนฺตุ ภิกฺขู, ติฏฺฐนฺตุ ภิกฺขุนิโย, ติฏฺฐนฺตุ อุปาสกา คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน. อตฺถิ ปน โภโต โคตมสฺส เอกุปาสโกปิ สาวโก คิหี โอทาตวสโน กามโภคี สาสนกโร โอวาทปฺปฏิกโร โย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิคตกถํกโถ เวสารชฺชปฺปตฺโต อปรปฺปจฺจโย สตฺถุสาสเน วิหรตี’’ติ? ‘‘น โข, วจฺฉ, เอกํเยว สตํ น ทฺเว สตานิ น ตีณิ สตานิ น จตฺตาริ สตานิ น ปญฺจ สตานิ, อถ โข ภิยฺโยว เย อุปาสกา มม สาวกา คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน สาสนกรา โอวาทปฺปฏิกรา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิหรนฺตี’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්සේත්, මහණ මෙහෙණ පිරිසත්, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි බ්‍රහ්මචාරී උපාසකවරුත් පසෙක තබමු. විචිකිච්ඡාවෙන් එතෙර වූ, සැක දුරු කළ, විශාරද බවට පත් වූ, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අන්‍යයන් කෙරෙහි විශ්වාසය නොතබා වසන්නා වූ, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි, කාමභෝගී වූ, ශාසනය පිළිපදින්නා වූ, අවවාදය අනුව ක්‍රියා කරන්නා වූ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ එක් උපාසකයකු හෝ සිටී ද?” “වච්ඡ, විචිකිච්ඡාවෙන් එතෙර වූ, සැක දුරු කළ, විශාරද බවට පත් වූ, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අන්‍යයන් කෙරෙහි විශ්වාසය නොතබා වසන්නා වූ, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි, කාමභෝගී වූ, ශාසනය පිළිපදින්නා වූ, මගේ අවවාදය අනුව ක්‍රියා කරන්නා වූ ශ්‍රාවක වූ උපාසකවරුන් එක් සියයක් පමණක් නොව, දෙසියයක් නොව, තුන් සියයක් නොව, හාර සියයක් නොව, පන් සියයක් ද නොව, සැබවින්ම ඊටත් වඩා වැඩි පිරිසක් සිටිති.”

‘‘ติฏฺฐตุ [Pg.159] ภวํ โคตโม, ติฏฺฐนฺตุ ภิกฺขู, ติฏฺฐนฺตุ ภิกฺขุนิโย, ติฏฺฐนฺตุ อุปาสกา คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน, ติฏฺฐนฺตุ อุปาสกา คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน. อตฺถิ ปน โภโต โคตมสฺส เอกุปาสิกาปิ สาวิกา คิหินี โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินี ยา ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายินี อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา’’ติ? ‘‘น โข, วจฺฉ, เอกํเยว สตํ น ทฺเว สตานิ น ตีณิ สตานิ น จตฺตาริ สตานิ น ปญฺจ สตานิ, อถ โข ภิยฺโยว ยา อุปาสิกา มม สาวิกา คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติกา ตตฺถ ปรินิพฺพายินิโย อนาวตฺติธมฺมา ตสฺมา โลกา’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සිටීවා (මඳකට පසෙක තබමු), භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටිත්වා, භික්ෂුණීන් වහන්සේලා සිටිත්වා, සුදුවත් ඇඳි බ්‍රහ්මචාරී වූ ගිහි උපාසකයෝ සිටිත්වා, සුදුවත් ඇඳි කාමභෝගී වූ ගිහි උපාසකයෝ සිටිත්වා. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාව වූ, සුදුවත් ඇඳි බ්‍රහ්මචාරී වූ, යම් උපාසිකාවක් ඕරම්භාගීය සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන්, (ඒ සුද්ධාවාස බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි) ඕපපාතිකව උපත ලබා එහිම පිරිනිවන් පාන්නී වූ, ඒ ලෝකයෙන් නැවත නොඑන සුලු වූ, එවැනි එක් උපාසිකාවක් හෝ සිටීද?” “වච්ඡ, එක් සියයක්ම පමණක් නොවෙයි, දෙසියයක් නොවෙයි, තුන්සියයක් නොවෙයි, හාරසියයක් නොවෙයි, පන්සියයක් නොවෙයි, ඇත්ත වශයෙන්ම මගේ ශ්‍රාවිකාවන් වූ, සුදුවත් ඇඳි බ්‍රහ්මචාරී වූ, ඕරම්භාගීය සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් ඕපපාතිකව උපත ලබා එහිම පිරිනිවන් පාන්නා වූ, ඒ ලෝකයෙන් නැවත නොඑන සුලු වූ යම් උපාසිකාවෝ වෙත්ද, ඔවුහු ඉතා බොහෝ වන්නාහ.”

‘‘ติฏฺฐตุ ภวํ โคตโม, ติฏฺฐนฺตุ ภิกฺขู, ติฏฺฐนฺตุ ภิกฺขุนิโย, ติฏฺฐนฺตุ อุปาสกา คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน, ติฏฺฐนฺตุ อุปาสกา คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน, ติฏฺฐนฺตุ อุปาสิกา คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย. อตฺถิ ปน โภโต โคตมสฺส เอกุปาสิกาปิ สาวิกา คิหินี โอทาตวสนา กามโภคินี สาสนกรา โอวาทปฺปฏิกรา ยา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิหรตี’’ติ? ‘‘น โข, วจฺฉ, เอกํเยว สตํ น ทฺเว สตานิ น ตีณิ สตานิ น จตฺตาริ สตานิ น ปญฺจ สตานิ, อถ โข ภิยฺโยว ยา อุปาสิกา มม สาวิกา คิหินิโย โอทาตวสนา กามโภคินิโย สาสนกรา โอวาทปฺปฏิกรา ติณฺณวิจฺฉิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุสาสเน วิหรนฺตี’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සිටීවා, භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටිත්වා, භික්ෂුණීන් වහන්සේලා සිටිත්වා, සුදුවත් ඇඳි බ්‍රහ්මචාරී වූ ගිහි උපාසකයෝ සිටිත්වා, සුදුවත් ඇඳි කාමභෝගී වූ ගිහි උපාසකයෝ සිටිත්වා, සුදුවත් ඇඳි බ්‍රහ්මචාරී වූ ගිහි උපාසිකාවෝ සිටිත්වා. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාව වූ, සුදුවත් ඇඳි කාමභෝගී වූ, ශාසනය පිළිපදින්නා වූ, අවවාදයට අනුව ක්‍රියා කරන්නා වූ, සැකය දුරු කළා වූ, විචිකිච්ඡාව පහ කළා වූ, විශාරදත්වයට පත් වූ, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අන්‍යයන් මත යැපීමකින් තොරව (ස්වාධීන ප්‍රඥාවෙන්) වාසය කරන්නා වූ, එවැනි එක් උපාසිකාවක් හෝ සිටීද?” “වච්ඡ, එක් සියයක්ම පමණක් නොවෙයි, දෙසියයක් නොවෙයි, තුන්සියයක් නොවෙයි, හාරසියයක් නොවෙයි, පන්සියයක් නොවෙයි, ඇත්ත වශයෙන්ම මගේ ශ්‍රාවිකාවන් වූ, සුදුවත් ඇඳි කාමභෝගී වූ, ශාසනය පිළිපදින්නා වූ, අවවාදයට අනුව ක්‍රියා කරන්නා වූ, සැකය දුරු කළා වූ, විචිකිච්ඡාව පහ කළා වූ, විශාරදත්වයට පත් වූ, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අන්‍යයන් මත යැපීමකින් තොරව වාසය කරන්නා වූ යම් උපාසිකාවෝ වෙත්ද, ඔවුහු ඉතා බොහෝ වන්නාහ.”

๑๙๖. ‘‘สเจ หิ, โภ โคตม, อิมํ ธมฺมํ ภวํเยว โคตโม อาราธโก อภวิสฺส, โน จ โข ภิกฺขู อาราธกา อภวิสฺสํสุ; เอวมิทํ พฺรหฺมจริยํ อปริปูรํ อภวิสฺส เตนงฺเคน. ยสฺมา จ โข, โภ โคตม, อิมํ ธมฺมํ ภวญฺเจว โคตโม อาราธโก ภิกฺขู จ อาราธกา; เอวมิทํ พฺรหฺมจริยํ ปริปูรํ เตนงฺเคน.

196. “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉදින් මේ ධර්මයෙහි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පමණක්ම ප්‍රතිඵල ලබා (සාර්ථක වී) සිටියදී, භික්ෂූන් වහන්සේලා ප්‍රතිඵල ලබා නොසිටියේ නම්, එවිට මේ බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ කරුණින් අසම්පූර්ණ වන්නට තිබුණි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් හෙයකින් මේ ධර්මයෙහි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද ප්‍රතිඵල ලබා ඇති බැවින් සහ භික්ෂූන් වහන්සේලා ද ප්‍රතිඵල ලබා ඇති බැවින්, ඒ කරුණින් මේ බ්‍රහ්මචර්යාව මෙසේ සම්පූර්ණ වී තිබේ.

‘‘สเจ หิ, โภ โคตม, อิมํ ธมฺมํ ภวญฺเจว โคตโม อาราธโก อภวิสฺส, ภิกฺขู จ อาราธกา อภวิสฺสํสุ, โน จ โข ภิกฺขุนิโย อาราธิกา อภวิสฺสํสุ; เอวมิทํ พฺรหฺมจริยํ อปริปูรํ อภวิสฺส เตนงฺเคน. ยสฺมา จ โข, โภ โคตม, อิมํ ธมฺมํ ภวญฺเจว โคตโม อาราธโก, ภิกฺขู [Pg.160] จ อาราธกา, ภิกฺขุนิโย จ อาราธิกา; เอวมิทํ พฺรหฺมจริยํ ปริปูรํ เตนงฺเคน.

භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉදින් මේ ධර්මයෙහි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සහ භික්ෂූන් වහන්සේලා පමණක් ප්‍රතිඵල ලබා සිටියදී, භික්ෂුණීන් වහන්සේලා ප්‍රතිඵල ලබා නොසිටියේ නම්, එවිට මේ බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ කරුණින් අසම්පූර්ණ වන්නට තිබුණි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් හෙයකින් මේ ධර්මයෙහි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද, භික්ෂූන් වහන්සේලා ද, භික්ෂුණීන් වහන්සේලා ද ප්‍රතිඵල ලබා ඇති බැවින්, ඒ කරුණින් මේ බ්‍රහ්මචර්යාව මෙසේ සම්පූර්ණ වී තිබේ.

‘‘สเจ หิ, โภ โคตม, อิมํ ธมฺมํ ภวญฺเจว โคตโม อาราธโก อภวิสฺส, ภิกฺขู จ อาราธกา อภวิสฺสํสุ, ภิกฺขุนิโย จ อาราธิกา อภวิสฺสํสุ, โน จ โข อุปาสกา คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน อาราธกา อภวิสฺสํสุ; เอวมิทํ พฺรหฺมจริยํ อปริปูรํ อภวิสฺส เตนงฺเคน. ยสฺมา จ โข, โภ โคตม, อิมํ ธมฺมํ ภวญฺเจว โคตโม อาราธโก, ภิกฺขู จ อาราธกา, ภิกฺขุนิโย จ อาราธิกา, อุปาสกา จ คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน อาราธกา; เอวมิทํ พฺรหฺมจริยํ ปริปูรํ เตนงฺเคน.

භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉදින් මේ ධර්මයෙහි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද, භික්ෂූන් වහන්සේලා ද, භික්ෂුණීන් වහන්සේලා ද පමණක් ප්‍රතිඵල ලබා සිටියදී, සුදුවත් ඇඳි බ්‍රහ්මචාරී ගිහි උපාසකයෝ ප්‍රතිඵල ලබා නොසිටියේ නම්, එවිට මේ බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ කරුණින් අසම්පූර්ණ වන්නට තිබුණි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් හෙයකින් මේ ධර්මයෙහි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද, භික්ෂූන් වහන්සේලා ද, භික්ෂුණීන් වහන්සේලා ද, සුදුවත් ඇඳි බ්‍රහ්මචාරී ගිහි උපාසකයෝ ද ප්‍රතිඵල ලබා ඇති බැවින්, ඒ කරුණින් මේ බ්‍රහ්මචර්යාව මෙසේ සම්පූර්ණ වී තිබේ.

‘‘สเจ หิ, โภ โคตม, อิมํ ธมฺมํ ภวญฺเจว โคตโม อาราธโก อภวิสฺส, ภิกฺขู จ อาราธกา อภวิสฺสํสุ, ภิกฺขุนิโย จ อาราธิกา อภวิสฺสํสุ, อุปาสกา จ คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน อาราธกา อภวิสฺสํสุ, โน จ โข อุปาสกา คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน อาราธกา อภวิสฺสํสุ; เอวมิทํ พฺรหฺมจริยํ อปริปูรํ อภวิสฺส เตนงฺเคน. ยสฺมา จ โข, โภ โคตม, อิมํ ธมฺมํ ภวญฺเจว โคตโม อาราธโก, ภิกฺขู จ อาราธกา, ภิกฺขุนิโย จ อาราธิกา, อุปาสกา จ คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน อาราธกา, อุปาสกา จ คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน อาราธกา; เอวมิทํ พฺรหฺมจริยํ ปริปูรํ เตนงฺเคน.

භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉදින් මේ ධර්මයෙහි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද, භික්ෂූන් වහන්සේලා ද, භික්ෂුණීන් වහන්සේලා ද, සුදුවත් ඇඳි බ්‍රහ්මචාරී ගිහි උපාසකයෝ ද පමණක් ප්‍රතිඵල ලබා සිටියදී, සුදුවත් ඇඳි කාමභෝගී ගිහි උපාසකයෝ ප්‍රතිඵල ලබා නොසිටියේ නම්, එවිට මේ බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ කරුණින් අසම්පූර්ණ වන්නට තිබුණි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් හෙයකින් මේ ධර්මයෙහි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද, භික්ෂූන් වහන්සේලා ද, භික්ෂුණීන් වහන්සේලා ද, සුදුවත් ඇඳි බ්‍රහ්මචාරී ගිහි උපාසකයෝ ද, සුදුවත් ඇඳි කාමභෝගී ගිහි උපාසකයෝ ද යන සියලු දෙනාම ප්‍රතිඵල ලබා ඇති බැවින්, ඒ කරුණින් මේ බ්‍රහ්මචර්යාව මෙසේ අතිශයින්ම සම්පූර්ණ වී තිබේ.”

‘‘สเจ หิ, โภ โคตม, อิมํ ธมฺมํ ภวญฺเจว โคตโม อาราธโก อภวิสฺส, ภิกฺขู จ อาราธกา อภวิสฺสํสุ, ภิกฺขุนิโย จ อาราธิกา อภวิสฺสํสุ, อุปาสกา จ คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน อาราธกา อภวิสฺสํสุ, อุปาสกา จ คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน อาราธกา อภวิสฺสํสุ, โน จ โข อุปาสิกา คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย อาราธิกา อภวิสฺสํสุ; เอวมิทํ พฺรหฺมจริยํ อปริปูรํ อภวิสฺส เตนงฺเคน. ยสฺมา จ โข, โภ โคตม, อิมํ ธมฺมํ ภวญฺเจว โคตโม อาราธโก, ภิกฺขู จ อาราธกา, ภิกฺขุนิโย จ อาราธิกา, อุปาสกา จ คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน อาราธกา, อุปาสกา จ คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน อาราธกา, อุปาสิกา จ คิหินิโย โอทาตวสนา [Pg.161] พฺรหฺมจารินิโย อาราธิกา; เอวมิทํ พฺรหฺมจริยํ ปริปูรํ เตนงฺเคน.

“භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ස, ඉදින් භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ෙස් පමණක් ෙමම ධර්මය සාක්ෂාත් කළාහු වුවද, භික්ෂූන් වහන්ෙස්ලා සාක්ෂාත් කළාහු වුවද, භික්ෂුණීන් වහන්ෙස්ලා සාක්ෂාත් කළාහු වුවද, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි බඹසර රකින ගිහි උපාසකවරුන් සාක්ෂාත් කළාහු වුවද, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි කාමභෝගී ගිහි උපාසකවරුන් සාක්ෂාත් කළාහු වුවද, එහෙත් සුදු වස්ත්‍ර හැඳි බඹසර රකින ගිහි උපාසිකාවන් ෙමම ධර්මය සාක්ෂාත් ෙනාකළාහු නම්; එවිට ෙමම බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ කරුණින් අසම්පූර්ණ වනු ඇත. භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ස, යම් ෙහයකින් භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ෙස්ද ෙමම ධර්මය සාක්ෂාත් කරන බැවින්ද, භික්ෂූන් වහන්ෙස්ලාද සාක්ෂාත් කරන බැවින්ද, භික්ෂුණීන් වහන්ෙස්ලාද සාක්ෂාත් කරන බැවින්ද, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි බඹසර රකින ගිහි උපාසකවරුන්ද සාක්ෂාත් කරන බැවින්ද, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි කාමභෝගී ගිහි උපාසකවරුන්ද සාක්ෂාත් කරන බැවින්ද, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි බඹසර රකින ගිහි උපාසිකාවන්ද ෙමම ධර්මය සාක්ෂාත් කරන බැවින්ද; ෙමම බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ කරුණින් සම්පූර්ණ වන්නේය.”

‘‘สเจ หิ, โภ โคตม, อิมํ ธมฺมํ ภวญฺเจว โคตโม อาราธโก อภวิสฺส, ภิกฺขู จ อาราธกา อภวิสฺสํสุ, ภิกฺขุนิโย จ อาราธิกา อภวิสฺสํสุ, อุปาสกา จ คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน อาราธกา อภวิสฺสํสุ, อุปาสกา จ คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน อาราธกา อภวิสฺสํสุ, อุปาสิกา จ คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย อาราธิกา อภวิสฺสํสุ, โน จ โข อุปาสิกา คิหินิโย โอทาตวสนา กามโภคินิโย อาราธิกา อภวิสฺสํสุ; เอวมิทํ พฺรหฺมจริยํ อปริปูรํ อภวิสฺส เตนงฺเคน. ยสฺมา จ โข, โภ โคตม, อิมํ ธมฺมํ ภวญฺเจว โคตโม อาราธโก, ภิกฺขู จ อาราธกา, ภิกฺขุนิโย จ อาราธิกา, อุปาสกา จ คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน อาราธกา, อุปาสกา จ คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน อาราธกา, อุปาสิกา จ คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย อาราธิกา, อุปาสิกา จ คิหินิโย โอทาตวสนา กามโภคินิโย อาราธิกา; เอวมิทํ พฺรหฺมจริยํ ปริปูรํ เตนงฺเคน.

“භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ස, ඉදින් භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ෙස්ද, භික්ෂූන්ද, භික්ෂුණීන්ද, බඹසර රකින ගිහි උපාසකවරුන්ද, කාමභෝගී ගිහි උපාසකවරුන්ද, බඹසර රකින ගිහි උපාසිකාවන්ද ෙමම ධර්මය සාක්ෂාත් කළාහු වුවද, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි කාමභෝගී ගිහි උපාසිකාවන් ෙමම ධර්මය සාක්ෂාත් ෙනාකළාහු නම්; එවිට ෙමම බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ කරුණින් අසම්පූර්ණ වනු ඇත. භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ස, යම් ෙහයකින් භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ෙස්ද ෙමම ධර්මය සාක්ෂාත් කරන බැවින්ද, භික්ෂූන් වහන්ෙස්ලාද, භික්ෂුණීන් වහන්ෙස්ලාද, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි බඹසර රකින ගිහි උපාසකවරුන්ද, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි කාමභෝගී ගිහි උපාසකවරුන්ද, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි බඹසර රකින ගිහි උපාසිකාවන්ද, සුදු වස්ත්‍ර හැඳි කාමභෝගී ගිහි උපාසිකාවන්ද යන ෙමම සැවොම ෙමම ධර්මය සාක්ෂාත් කරන බැවින්; ෙමම බ්‍රහ්මචර්යාව ඒ කරුණින් සම්පූර්ණ වන්නේය.”

๑๙๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, คงฺคา นที สมุทฺทนินฺนา สมุทฺทโปณา สมุทฺทปพฺภารา สมุทฺทํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ, เอวเมวายํ โภโต โคตมสฺส ปริสา สคหฏฺฐปพฺพชิตา นิพฺพานนินฺนา นิพฺพานโปณา นิพฺพานปพฺภารา นิพฺพานํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ. อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ โภโต โคตมสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. ‘‘โย โข, วจฺฉ, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, โส จตฺตาโร มาเส ปริวสติ. จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย; อปิ จ เมตฺถ ปุคฺคลเวมตฺตตา วิทิตา’’ติ. ‘‘สเจ, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยปุพฺพา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขนฺตา ปพฺพชฺชํ, อากงฺขนฺตา อุปสมฺปทํ จตฺตาโร มาเส ปริวสนฺติ, จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย; อหํ จตฺตาริ วสฺสานิ ปริวสิสฺสามิ. จตุนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺตุ อุปสมฺปาเทนฺตุ ภิกฺขุภาวายา’’ติ. อลตฺถ โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อลตฺถ อุปสมฺปทํ.

197. “භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ස, ගංගා නදිය යම්ෙස් සමුද්‍රයට නැඹුරු වූෙය්, සමුද්‍රයට බෑවුම් වූෙය්, සමුද්‍රයට බෑවුම්ව ගලා යන්ෙන්, සමුද්‍රය කරාම යොමු ව පවතිනුෙය්ද, එමෙන්ම භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ෙස්ෙග් ගිහි පැවිදි උභය පාර්ශවයෙන්ම යුත් ෙමම පිරිස නිවනට නැඹුරු වූයේ, නිවනට බෑවුම් වූයේ, නිවනට බෑවුම්ව ගලා යන්ෙන, නිවනම අරමුණු ෙකොට පවතින්ෙන්ය. භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි... මම භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ෙස්ද, ධර්මයද, භික්ෂු සංඝයාද සරණ යමි. මම භවත් ෙගා්තමයන් වහන්ෙස් සමීපයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලබනු කැමැත්තෙමි.” “වච්ඡ, යම් අයෙකු කලින් අන්‍ය තීර්ථකයකුව සිට ෙමම ධර්ම විනයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව කැමති ෙව් නම්, ඔහු සිවු මසක් පරිවාසයෙහි සිටිය යුතුය. සිවු මසක් ඇවෑමෙන් සතුටු වූ සිත් ඇති භික්ෂූහු ඔහු භික්ෂුභාවය පිණිස මහණ කරවති, උපසම්පදා කරවති. එෙස් වුවද මෙහි පුද්ගලයන්ෙග් ශ්‍රද්ධා වීර්යය ආදී ෙවනස්කම් මා විසින් දන්නා ලද්දේය.” “ස්වාමීනි, අන්‍ය තීර්ථකයන්ව සිටි අය ෙමම ධර්ම විනයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව කැමතිව සිවු මසක් පරිවාසෙය් සිටිය යුතු නම්, මම සතර වසරක් පරිවාසයෙහි වසන්නෙමි. සතර වසරක් ඇවෑමෙන් සතුටු වූ සිත් ඇති භික්ෂූහු මා භික්ෂුභාවය පිණිස මහණ කරවත්වා, උපසම්පදා කරවත්වා.” වච්ඡගොත්ත පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලැබූෙය්ය.

อจิรูปสมฺปนฺโน [Pg.162] โข ปนายสฺมา วจฺฉโคตฺโต อทฺธมาสูปสมฺปนฺโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา วจฺฉโคตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยาวตกํ, ภนฺเต, เสเขน ญาเณน เสขาย วิชฺชาย ปตฺตพฺพํ, อนุปฺปตฺตํ ตํ มยา; อุตฺตริ จ เม ภควา ธมฺมํ เทเสตู’’ติ. ‘‘เตน หิ ตฺวํ, วจฺฉ, ทฺเว ธมฺเม อุตฺตริ ภาเวหิ – สมถญฺจ วิปสฺสนญฺจ. อิเม โข เต, วจฺฉ, ทฺเว ธมฺมา อุตฺตริ ภาวิตา – สมโถ จ วิปสฺสนา จ – อเนกธาตุปฏิเวธาย สํวตฺติสฺสนฺติ.

උපසම්පදාවී අඩ මසක් වැනි ෙනාබෝ කලකින් ආයුෂ්මත් වච්ඡගොත්ත ෙතරුණෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්තෝය. එකත්පසක හුන් ආයුෂ්මත් වච්ඡගොත්ත තෙරුණෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවෝය: “ස්වාමීනි, සේඛ පුද්ගලයෙකුගේ ඥානයෙන් හා සේඛ විද්‍යාවෙන් යම් තාක් අවබෝධයක් ලැබිය යුතුද, එය මා විසින් ලඟා කර ගන්නා ලදී. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට මින් මතු තවත් ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා.” “එසේ නම් වච්ඡ, තවත් ධර්ම දෙකක් මතු වඩන්න: එනම් සමථය හා විපස්සනාවයි. වච්ඡ, මින් මතු වඩන ලද මේ සමථය හා විපස්සනාව යන ධර්ම දෙක බොහෝ ධාතූන් විනිවිද දැකීමට (අවබෝධ කිරීමට) හේතු වනු ඇත.”

๑๙๘. ‘‘โส ตฺวํ, วจฺฉ, ยาวเทว อากงฺขิสฺสสิ – ‘อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุภเวยฺยํ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา อสฺสํ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก อสฺสํ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กเรยฺยํ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺเฉยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กเมยฺยํ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมเสยฺยํ, ปริมชฺเชยฺยํ; ยาวพฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิสฺสสิ, สติ สติอายตเน.

198. “වච්ඡ, ඔබ යම් තාක් කැමති වන්නේ නම් - ‘මම නේකවිධ වූ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් අත්විඳින්නෙම් නම් මැනවි; එනම්, එක් අයෙකු වී බොහෝ දෙනෙකු වන්නෙම් නම් මැනවි, බොහෝ දෙනෙකු වී එක් අයෙකු වන්නෙම් නම් මැනවි; පෙනී සිටීම හා නොපෙනී සිටීම කරන්නෙම් නම් මැනවි; බිත්තියක් හරහා, තාප්පයක් හරහා, පර්වතයක් හරහා අහසෙහි මෙන් නොගැටී යන්නෙම් නම් මැනවි; ජලයෙහි මෙන් පොළොවෙහි මතුවීම හා ගිලීම කරන්නෙම් නම් මැනවි; පොළොවෙහි මෙන් ජලයෙහි නොබිඳී ඇවිදින්නෙම් නම් මැනවි; පියාපත් ඇති පක්ෂියෙකු මෙන් අහසෙහි පළක් බැඳ යන්නෙම් නම් මැනවි; මෙතරම් මහත් සෘද්ධි ඇති, මෙතරම් මහත් ආනුභාව ඇති මේ චන්ද්‍ර සූර්යයන් පවා අතින් ස්පර්ශ කරන්නෙම් නම්, පිරිමදින්නෙම් නම් මැනවි; බඹලොව දක්වා වුවද ශරීරයෙන් තමාගේ වසඟයෙහි පවත්වන්නෙම් නම් මැනවි’ කියායි. ඒ සඳහා සුදුසු හේතු පවතින කල්හි, ඒ ඒ සෘද්ධි විෂයෙහි සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාව ඔබ ලබනු ඇත.”

‘‘โส ตฺวํ, วจฺฉ, ยาวเทว อากงฺขิสฺสสิ – ‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุเณยฺยํ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ, เย ทูเร สนฺติเก จา’ติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิสฺสสิ, สติ สติอายตเน.

“වච්ඡ, ඔබ යම් තාක් කැමති වන්නේ නම් - ‘මම පිරිසිදු වූ, මිනිස් කන ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය ශ්‍රෝත ධාතුවෙන් (දිව්‍ය කනෙන්) දිව්‍ය වූ ද මානුෂික වූ ද, දුර වූ ද සමීප වූ ද යන ශබ්ද දෙවර්ගයම අසන්නෙම් නම් මැනවි’ කියායි. ඒ සඳහා සුදුසු හේතු පවතින කල්හි, ඒ ඒ අරමුණෙහි සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාව ඔබ ලබනු ඇත.”

‘‘โส ตฺวํ, วจฺฉ, ยาวเทว อากงฺขิสฺสสิ – ‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชาเนยฺยํ – สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สโทสํ วา จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ วีตโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สโมหํ วา จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ วีตโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ สํขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ วิกฺขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; มหคฺคตํ วา จิตฺตํ มหคฺคตํ [Pg.163] จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ อมหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ สอุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ อนุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; สมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ อสมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ; วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิสฺสสิ, สติ สติอายตเน.

“වච්ඡ, ඔබ යම් තාක් කැමති වන්නේ නම් - ‘මම අන්‍ය සත්වයන්ගේ, අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ සිත මගේ සිතින් පිරිසිඳ දැනගන්නෙම් නම් මැනවි; එනම්, රාග සහිත සිත ‘රාග සහිත සිතක්’ ලෙසත්, රාගයෙන් තොර සිත ‘රාගයෙන් තොර සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නෙම් නම් මැනවි. ද්වේෂ සහිත සිත ‘ද්වේෂ සහිත සිතක්’ ලෙසත්, ද්වේෂයෙන් තොර සිත ‘ද්වේෂයෙන් තොර සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නෙම් නම් මැනවි. මෝහ සහිත සිත ‘මෝහ සහිත සිතක්’ ලෙසත්, මෝහයෙන් තොර සිත ‘මෝහයෙන් තොර සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නෙම් නම් මැනවි. හැකිළුණු සිත ‘හැකිළුණු සිතක්’ ලෙසත්, විසිරුණු සිත ‘විසිරුණු සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නෙම් නම් මැනවි. මහග්ගත වූ සිත ‘මහග්ගත සිතක්’ ලෙසත්, මහග්ගත නොවූ සිත ‘මහග්ගත නොවූ සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නෙම් නම් මැනවි. ලෞකික සඋත්තර සිත ‘සඋත්තර සිතක්’ ලෙසත්, අනුත්තර ලෝකෝත්තර සිත ‘අනුත්තර සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නෙම් නම් මැනවි. සමාහිත වූ සිත ‘සමාහිත සිතක්’ ලෙසත්, අසමාහිත සිත ‘අසමාහිත සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නෙම් නම් මැනවි. කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු සිත ‘මිදුණු සිතක්’ ලෙසත්, නොමිදුණු සිත ‘නොමිදුණු සිතක්’ ලෙසත් දැනගන්නෙම් නම් මැනවි’ කියායි. ඒ සඳහා සුදුසු හේතු පවතින කල්හි, ඒ ඒ අරමුණෙහි සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාව ඔබ ලබනු ඇත.”

‘‘โส ตฺวํ, วจฺฉ, ยาวเทว อากงฺขิสฺสสิ – ‘อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ; อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโนติ; อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิสฺสสิ, สติ สติอายตเน.

“වච්ඡ, ඔබ යම් තාක් කැමති වන්නේ නම් - ‘මම නේකවිධ වූ පූර්වේනිවාසය (පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ) සිහි කරන්නෙම් නම් මැනවි; එනම්, එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, ජාති තුනක්, ජාති හතරක්, ජාති පහක්, ජාති දහයක්, ජාති විස්සක්, ජාති තිහක්, ජාති හතළිහක්, ජාති පනහක්, ජාති සියයක්, ජාති දහසක්, ජාති ලක්ෂයක් ද; බොහෝ වූ සංවට්ට කල්පයන්, බොහෝ වූ විවට්ට කල්පයන්, බොහෝ වූ සංවට්ට විවට්ට කල්පයන් ද සිහි කරන්නෙම් නම් මැනවි. එනම්, අසවල් තැන උපන්නෙමි, එහි මෙබඳු නමකැතිව, මෙබඳු ගෝත්‍රයකැතිව, මෙබඳු වර්ණයකැතිව, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැපදුක් අත්විඳිමින්, මෙතරම් ආයුෂ විඳ සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහි ද මෙබඳු නමකැතිව, මෙබඳු ගෝත්‍රයකැතිව, මෙබඳු වර්ණයකැතිව, මෙබඳු ආහාර ඇතිව, මෙබඳු සැපදුක් අත්විඳිමින්, මෙතරම් ආයුෂ විඳ සිටියෙමි. මම එතැනින් චුතව මෙහි උපන්නෙමි’ කියායි. මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව නේකවිධ පෙර විසූ ජාති සිහි කරන්නෙම් නම් මැනවි’ කියායි. ඒ සඳහා සුදුසු හේතු පවතින කල්හි, ඒ ඒ අරමුණෙහි සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාව ඔබ ලබනු ඇත.”

‘‘โส ตฺวํ, วจฺฉ, ยาวเทว อากงฺขิสฺสสิ – ‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺยํ – อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนาติ; อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต [Pg.164] ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิสฺสสิ, สติ สติอายตเน.

“වච්ඡ, ඔබ යම් තාක් කැමති වන්නේ නම් - ‘මම පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ෂුසින් චුතවන හා උපදින සත්වයන් දකින්නෙම් නම් මැනවි. එනම්, හීන ප්‍රණීත වූ ද, ලස්සන අවලස්සන වූ ද, සුගති දුගතිවලට ගිය වූ ද, කර්මානුරූපව උපත ලබන සත්වයන් පිරිසිඳ දකින්නෙම් නම් මැනවි. එනම්, ‘පින්වත්නි, මේ සත්වයෝ වනාහි කයින් දුශ්චරිතයේ යෙදුණාහ, වචනයෙන් දුශ්චරිතයේ යෙදුණාහ, සිතින් දුශ්චරිතයේ යෙදුණාහ, ආර්යයන් වහන්සේලාට නින්දා අපහාස කළහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූහ. ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුගති, විනිපාත වූ නිරයට පැමිණියහ. පින්වත්නි, මේ සත්වයෝ වනාහි කයින් සුචරිතයේ යෙදුණාහ, වචනයෙන් සුචරිතයේ යෙදුණාහ, සිතින් සුචරිතයේ යෙදුණාහ, ආර්යයන් වහන්සේලාට නින්දා අපහාස නොකළහ, සම්මා දෘෂ්ටික වූහ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූහ. ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණියහ’ කියායි. මෙසේ පිරිසිදු දිව්‍ය චක්ෂුසින් චුතවන උපදින සත්වයන් දකින්නෙම් නම්, කර්මානුරූපව උපත ලබන සත්වයන් දැනගන්නෙම් නම් මැනවි’ කියායි. ඒ සඳහා සුදුසු හේතු පවතින කල්හි, ඒ ඒ අරමුණෙහි සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාව ඔබ ලබනු ඇත.”

‘‘โส ตฺวํ, วจฺฉ, ยาวเทว อากงฺขิสฺสสิ – ‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’นฺติ, ตตฺร ตตฺเรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิสฺสสิ, สติ สติอายตเน’’ติ.

"වච්ඡ, 'ආසවයන් ක්ෂය වීමෙන් ආසව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරන්නෙමි' යි ඔබ යම් තාක් දුරට කැමති වන්නේ නම්, සුදුසු ප්‍රත්‍යයන් ඇති කල්හි ඒ ඒ කරුණු සම්බන්ධයෙන් සාක්ෂාත් කිරීමේ හැකියාවට ඔබ පත්වනු ඇත."

๑๙๙. อถ โข อายสฺมา วจฺฉโคตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข อายสฺมา วจฺฉโคตฺโต เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา วจฺฉโคตฺโต อรหตํ อโหสิ.

199. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් වච්ඡගොත්ත තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාවට ඉතා සතුටු වී, එය අනුමෝදන් වී, අස්නෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට ප්‍රදක්ෂිණා කර පිටත්ව ගියහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් වච්ඡගොත්ත තෙරුන් වහන්සේ හුදෙකලා වූහ, විවේකී වූහ, අප්‍රමාදී වූහ, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්ත වූහ, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව වාසය කරමින් නොබෝ කලකින්ම - යම් උතුම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මනා කොටම ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වෙත්ද, ඒ අනුත්තර වූ බඹසර අවසානය වන රහත් ඵලය මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කළහ. 'ජාතිය ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු මෙබඳු පැවැත්මක් (පුනර්භවයක්) නැතැ'යි උන්වහන්සේ ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට දැනගත්හ. ආයුෂ්මත් වච්ඡගොත්ත තෙරුන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේලා අතරින් එක්නමක වූහ.

๒๐๐. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ภควนฺตํ ทสฺสนาย คจฺฉนฺติ. อทฺทสา โข อายสฺมา วจฺฉโคตฺโต เต ภิกฺขู ทูรโตว อาคจฺฉนฺเต. ทิสฺวาน เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘หนฺท! กหํ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต คจฺฉถา’’ติ? ‘‘ภควนฺตํ โข มยํ, อาวุโส, ทสฺสนาย คจฺฉามา’’ติ. ‘‘เตนหายสฺมนฺโต มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทถ, เอวญฺจ วเทถ – ‘วจฺฉโคตฺโต, ภนฺเต, ภิกฺขุ ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, เอวญฺจ วเทติ – ปริจิณฺโณ เม ภควา, ปริจิณฺโณ เม สุคโต’’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต วจฺฉโคตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อถ โข เต ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อายสฺมา, ภนฺเต, วจฺฉโคตฺโต ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, เอวญฺจ วเทติ – ‘ปริจิณฺโณ เม ภควา, ปริจิณฺโณ เม สุคโต’’’ติ. ‘‘ปุพฺเพว เม, ภิกฺขเว, วจฺฉโคตฺโต ภิกฺขุ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘เตวิชฺโช วจฺฉโคตฺโต [Pg.165] ภิกฺขุ มหิทฺธิโก มหานุภาโว’ติ. เทวตาปิ เม เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ – ‘เตวิชฺโช, ภนฺเต, วจฺฉโคตฺโต ภิกฺขุ มหิทฺธิโก มหานุภาโว’’’ติ.

200. එසමයෙහි බොහෝ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස වඩින්නාහු වෙති. ආයුෂ්මත් වච්ඡගොත්ත තෙරුන් වහන්සේ දුරදීම වඩිනා ඒ භික්ෂූන් දැක, උන්වහන්සේලා වැඩ සිටි තැනට පැමිණ මෙසේ පැවසූහ: "ඇවැත්නි, ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා කොහි වඩින්නාහුද?" "ඇවැත්නි, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස යමු"යි ඔවුහු පැවසූහ. "එසේ නම් ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා මාගේ වචනයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් ශීර්ෂයෙන් නමස්කාර කර මෙසේ පවසන්න: 'ස්වාමීනි, වච්ඡගොත්ත භික්ෂුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් ශීර්ෂයෙන් නමස්කාර කරයි, මෙසේද පවසයි - මා විසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උපස්ථානය (පරිහරණය) කරන ලදහ, මා විසින් සුගතයන් වහන්සේ උපස්ථානය කරන ලදහ'" කියායි. "ඇවැත්නි, එසේය" කියා ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් වච්ඡගොත්ත තෙරුන්ගේ වචනය පිළිගත්තහ. ඉක්බිති ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් වච්ඡගොත්ත තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් ශීර්ෂයෙන් නමස්කාර කරයි, මෙසේද පවසයි - 'මා විසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උපස්ථානය කරන ලදහ, මා විසින් සුගතයන් වහන්සේ උපස්ථානය කරන ලදහ'" කියායි. "මහණෙනි, මම කලින්ම මාගේ සිතින් වච්ඡගොත්ත භික්ෂුවගේ සිත පිරිසිඳ දැනගතිමි: 'වච්ඡගොත්ත භික්ෂුව ත්‍රිවිද්‍යාලාභියෙකි, මහා ඍද්ධි ඇත්තෙකි, මහා ආනුභාව ඇත්තෙකි' කියායි. දෙවිවරුද මට මේ කරුණ පැවසූහ: 'ස්වාමීනි, වච්ඡගොත්ත භික්ෂුව ත්‍රිවිද්‍යාලාභියෙකි, මහා ඍද්ධි ඇත්තෙකි, මහා ආනුභාව ඇත්තෙකි'" කියායි.

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව අනුමෝදන් වූහ.

มหาวจฺฉสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ.

තෙවන මහා වච්ඡ සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๔. ทีฆนขสุตฺตํ

4. දීඝනඛ සූත්‍රය.

๒๐๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต สูกรขตายํ. อถ โข ทีฆนโข ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ทีฆนโข ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อหญฺหิ, โภ โคตม, เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – ‘สพฺพํ เม นกฺขมตี’’’ติ. ‘‘ยาปิ โข เต เอสา, อคฺคิเวสฺสน, ทิฏฺฐิ – ‘สพฺพํ เม นกฺขมตี’ติ, เอสาปิ เต ทิฏฺฐิ นกฺขมตี’’ติ? ‘‘เอสา เจ เม, โภ โคตม, ทิฏฺฐิ ขเมยฺย, ตํปสฺส ตาทิสเมว, ตํปสฺส ตาทิสเมวา’’ติ. ‘‘อโต โข เต, อคฺคิเวสฺสน, พหู หิ พหุตรา โลกสฺมึ เย เอวมาหํสุ – ‘ตํปสฺส ตาทิสเมว, ตํปสฺส ตาทิสเมวา’ติ. เต ตญฺเจว ทิฏฺฐึ นปฺปชหนฺติ อญฺญญฺจ ทิฏฺฐึ อุปาทิยนฺติ. อโต โข เต, อคฺคิเวสฺสน, ตนู หิ ตนุตรา โลกสฺมึ เย เอวมาหํสุ – ‘ตํปสฺส ตาทิสเมว, ตํปสฺส ตาทิสเมวา’ติ. เต ตญฺเจว ทิฏฺฐึ ปชหนฺติ อญฺญญฺจ ทิฏฺฐึ น อุปาทิยนฺติ. สนฺตคฺคิเวสฺสน, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สพฺพํ เม ขมตี’ติ; สนฺตคฺคิเวสฺสน, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สพฺพํ เม นกฺขมตี’ติ; สนฺตคฺคิเวสฺสน, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘เอกจฺจํ เม ขมติ, เอกจฺจํ เม นกฺขมตี’ติ. ตตฺรคฺคิเวสฺสน, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สพฺพํ เม ขมตี’ติ เตสมยํ ทิฏฺฐิ สาราคาย สนฺติเก, สญฺโญคาย สนฺติเก, อภินนฺทนาย สนฺติเก อชฺโฌสานาย สนฺติเก [Pg.166] อุปาทานาย สนฺติเก; ตตฺรคฺคิเวสฺสน เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สพฺพํ เม นกฺขมตี’ติ เตสมยํ ทิฏฺฐิ อสาราคาย สนฺติเก, อสญฺโญคาย สนฺติเก, อนภินนฺทนาย สนฺติเก, อนชฺโฌสานาย สนฺติเก, อนุปาทานาย สนฺติเก’’ติ.

201. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහනුවර ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙහි සූකරඛත ලෙනෙහි වැඩවසන සේක. එකල දීඝනඛ පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු විය. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා පවත්වා එකත්පසෙක සිටියේය. එකත්පසෙක සිටි දීඝනඛ පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මාගේ වාදය මෙසේය, මාගේ දෘෂ්ටිය මෙසේය: 'මට කිසිවක් රුචි නැත' (සියල්ල මට රුචි නොවේ) කියායි." "අග්ගිවෙස්සන, 'මට කිසිවක් රුචි නැත' යන ඔබේ යම් දෘෂ්ටියක් ඇද්ද, ඒ දෘෂ්ටිය පවා ඔබට රුචි නැද්ද?" "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉදින් මට ඒ දෘෂ්ටිය රුචි වන්නේ නම්, එයද එවැනිම වේ, එයද එවැනිම වේ." "අග්ගිවෙස්සන, ලෝකයෙහි 'එයද එවැනිම වේ, එයද එවැනිම වේ' යයි පවසන, එසේ පවසා ඒ දෘෂ්ටියම අත්නොහරින, වෙනත් දෘෂ්ටියක්ද ග්‍රහණය කරගන්නා වූ අයම ලෝකයෙහි අතිශයින් බොහෝය. අග්ගිවෙස්සන, ලෝකයෙහි 'එයද එවැනිම වේ, එයද එවැනිම වේ' යයි පවසා, ඒ දෘෂ්ටිය අත්හරින්නා වූ, වෙනත් දෘෂ්ටියක් ග්‍රහණය නොකරන්නා වූ අයම ලෝකයෙහි අතිශයින් අල්පය. අග්ගිවෙස්සන, 'සියල්ල මට රුචිය' යන වාද ඇති, දෘෂ්ටි ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. අග්ගිවෙස්සන, 'සියල්ල මට රුචි නැත' යන වාද ඇති, දෘෂ්ටි ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. අග්ගිවෙස්සන, 'ඇතැම් දෙයක් මට රුචිය, ඇතැම් දෙයක් මට රුචි නැත' යන වාද ඇති, දෘෂ්ටි ඇති ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ සිටිති. අග්ගිවෙස්සන, එහිදී 'සියල්ල මට රුචිය' යන වාද ඇති, දෘෂ්ටි ඇති යම් ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, ඔවුන්ගේ ඒ දෘෂ්ටිය රාගයට (ඇල්මට) සමීපය, සංයෝගයට (බැඳීමට) සමීපය, අභිනන්දනයට (සතුටට) සමීපය, අධ්‍යොසානයට (බැසගැනීමට) සමීපය, උපාදානයට (ග්‍රහණයට) සමීපය. අග්ගිවෙස්සන, එහිදී 'සියල්ල මට රුචි නැත' යන වාද ඇති, දෘෂ්ටි ඇති යම් ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, ඔවුන්ගේ ඒ දෘෂ්ටිය විරාගයට (රාගය නොමැති වීමට) සමීපය, අසංයෝගයට සමීපය, අනභිනන්දනයට සමීපය, අනධ්‍යොසානයට සමීපය, අනුපාදානයට සමීපය."

๒๐๒. เอวํ วุตฺเต, ทีฆนโข ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อุกฺกํเสติ เม ภวํ โคตโม ทิฏฺฐิคตํ, สมุกฺกํเสติ เม ภวํ โคตโม ทิฏฺฐิคต’’นฺติ. ‘‘ตตฺรคฺคิเวสฺสน, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘เอกจฺจํ เม ขมติ, เอกจฺจํ เม นกฺขมตี’ติ. ยา หิ เตสํ ขมติ สายํ ทิฏฺฐิ สาราคาย สนฺติเก, สญฺโญคาย สนฺติเก, อภินนฺทนาย สนฺติเก, อชฺโฌสานาย สนฺติเก, อุปาทานาย สนฺติเก; ยา หิ เตสํ นกฺขมติ สายํ ทิฏฺฐิ อสาราคาย สนฺติเก, อสญฺโญคาย สนฺติเก, อนภินนฺทนาย สนฺติเก, อนชฺโฌสานาย สนฺติเก, อนุปาทานาย สนฺติเก. ตตฺรคฺคิเวสฺสน, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สพฺพํ เม ขมตี’ติ ตตฺถ วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยา โข เม อยํ ทิฏฺฐิ – สพฺพํ เม ขมตีติ, อิมญฺเจ อหํ ทิฏฺฐึ ถามสา ปรามาสา อภินิวิสฺส โวหเรยฺยํ – อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ; ทฺวีหิ เม อสฺส วิคฺคโห – โย จายํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – สพฺพํ เม นกฺขมตีติ, โย จายํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – เอกจฺจํ เม ขมติ, เอกจฺจํ เม นกฺขมตีติ – อิเมหิ อสฺส ทฺวีหิ วิคฺคโห. อิติ วิคฺคเห สติ วิวาโท, วิวาเท สติ วิฆาโต, วิฆาเต สติ วิเหสา’. อิติ โส วิคฺคหญฺจ วิวาทญฺจ วิฆาตญฺจ วิเหสญฺจ อตฺตนิ สมฺปสฺสมาโน ตญฺเจว ทิฏฺฐึ ปชหติ อญฺญญฺจ ทิฏฺฐึ น อุปาทิยติ. เอวเมตาสํ ทิฏฺฐีนํ ปหานํ โหติ, เอวเมตาสํ ทิฏฺฐีนํ ปฏินิสฺสคฺโค โหติ.

202. මෙසේ වදාළ කල්හි, දීඝනඛ පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මාගේ දෘෂ්ටිය උසස් කොට දක්වන සේක, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මාගේ දෘෂ්ටිය මනා කොට පසසන සේක." "අග්ගිවෙස්සන, එහිදී 'ඇතැම් දෙයක් මට රුචිය, ඇතැම් දෙයක් මට රුචි නැත' යන වාද ඇති, දෘෂ්ටි ඇති යම් ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, ඔවුන්ට යම් දෘෂ්ටියක් රුචි වේද, එය රාගයට සමීපය, සංයෝගයට සමීපය, අභිනන්දනයට සමීපය, අධ්‍යොසානයට සමීපය, උපාදානයට සමීපය. ඔවුන්ට යම් දෘෂ්ටියක් රුචි නොවේද, එය විරාගයට සමීපය, අසංයෝගයට සමීපය, අනභිනන්දනයට සමීපය, අනධ්‍යොසානයට සමීපය, අනුපාදානයට සමීපය. අග්ගිවෙස්සන, එහිදී 'සියල්ල මට රුචිය' යන වාද ඇති, දෘෂ්ටි ඇති යම් ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙත්ද, එහිදී නුවණැති පුරුෂයා මෙසේ සලකයි: 'ඉදින් මම "සියල්ල මට රුචිය" යන මාගේ මේ දෘෂ්ටිය දැඩිව ගෙන, දැඩි ලෙස ස්පර්ශ කොට, බැසගෙන "මෙයම සත්‍යය, අනෙක හිස්ය" කියා ප්‍රකාශ කරන්නේ නම්, එවිට "සියල්ල මට රුචි නැත" යන වාද ඇති ශ්‍රමණයා හෝ බ්‍රාහ්මණයා සමඟ ද, "ඇතැම් දෙයක් මට රුචිය, ඇතැම් දෙයක් මට රුචි නැත" යන වාද ඇති ශ්‍රමණයා හෝ බ්‍රාහ්මණයා සමඟ ද යන මේ දෙදෙනා සමඟම මට ගැටුමක් ඇතිවේ. මෙසේ ගැටුම ඇති කල්හි විවාදය ද, විවාදය ඇති කල්හි පීඩාව ද, පීඩාව ඇති කල්හි වෙහෙස ද ඇතිවේ.' මෙසේ ඔහු තමා තුළ ගැටුම ද, විවාදය ද, පීඩාව ද, වෙහෙස ද දැක ඒ දෘෂ්ටිය ද අත්හරියි, වෙනත් දෘෂ්ටියක් ද ග්‍රහණය නොකරයි. මෙසේ මේ දෘෂ්ටීන් ප්‍රහාණය කිරීම සිදුවේ, මෙසේ මේ දෘෂ්ටීන් අත්හැරීම සිදුවේ."

๒๐๓. ‘‘ตตฺรคฺคิเวสฺสน, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สพฺพํ เม นกฺขมตี’ติ ตตฺถ วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยา โข เม อยํ ทิฏฺฐิ – สพฺพํ เม นกฺขมตี’ติ, อิมญฺเจ อหํ ทิฏฺฐึ ถามสา ปรามาสา อภินิวิสฺส โวหเรยฺยํ – อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ; ทฺวีหิ เม อสฺส วิคฺคโห – โย จายํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ [Pg.167] – สพฺพํ เม ขมตีติ, โย จายํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – เอกจฺจํ เม ขมติ เอกจฺจํ เม นกฺขมตีติ – อิเมหิ อสฺส ทฺวีหิ วิคฺคโห. อิติ วิคฺคเห สติ วิวาโท, วิวาเท สติ วิฆาโต, วิฆาเต สติ วิเหสา’. อิติ โส วิคฺคหญฺจ วิวาทญฺจ วิฆาตญฺจ วิเหสญฺจ อตฺตนิ สมฺปสฺสมาโน ตญฺเจว ทิฏฺฐึ ปชหติ อญฺญญฺจ ทิฏฺฐึ น อุปาทิยติ. เอวเมตาสํ ทิฏฺฐีนํ ปหานํ โหติ, เอวเมตาสํ ทิฏฺฐีนํ ปฏินิสฺสคฺโค โหติ.

203. අග්ගිවෙස්සන, 'මට සියල්ල රුචි නැතැ'යි මෙවැනි වාද හා මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇති යම් මහණ බමුණෝ වෙත්ද, එහිදී බුද්ධිමත් පුරුෂයෙක් මෙසේ මෙනෙහි කරයි: 'මට සියල්ල රුචි නැත යන මාගේ මේ දෘෂ්ටිය මම දැඩි ලෙස ග්‍රහණය කරගෙන, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය කියා ප්‍රකාශ කළහොත්, මට පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු සමඟ ගැටුමක් ඇති විය හැකිය. එනම් 'මට සියල්ල රුචිය' කියා වාද කරන, දෘෂ්ටි ඇති යම් මහණෙකු හෝ බමුණෙකු වේද ඔහු සමඟ සහ 'මට ඇතැම් දේ රුචිය, ඇතැම් දේ රුචි නැත' කියා වාද කරන, දෘෂ්ටි ඇති යම් මහණෙකු හෝ බමුණෙකු වේද ඔහු සමඟය. මෙසේ මේ දෙදෙනා සමඟ ගැටුමක් ඇති වේ. ගැටුමක් ඇති වූ විට විවාද ඇති වේ, විවාද ඇති වූ විට පීඩා ඇති වේ, පීඩා ඇති වූ විට වෙහෙස ඇති වේ.' මෙසේ ඔහු තමා තුළම ගැටුම, විවාදය, පීඩාව සහ වෙහෙස දැක, එම දෘෂ්ටියම ප්‍රහීණ කරයි, වෙනත් දෘෂ්ටියක් ද උපාදානය කර නොගනී. මෙසේ මේ දෘෂ්ටිවල ප්‍රහීණ කිරීම සිදු වේ, මෙසේ මේ දෘෂ්ටිවල අත්හැරීම සිදු වේ.

๒๐๔. ‘‘ตตฺรคฺคิเวสฺสน, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘เอกจฺจํ เม ขมติ, เอกจฺจํ เม นกฺขมตี’ติ ตตฺถ วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘ยา โข เม อยํ ทิฏฺฐิ – เอกจฺจํ เม ขมติ, เอกจฺจํ เม นกฺขมตีติ, อิมญฺเจ อหํ ทิฏฺฐึ ถามสา ปรามาสา อภินิวิสฺส โวหเรยฺยํ – อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ; ทฺวีหิ เม อสฺส วิคฺคโห – โย จายํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – สพฺพํ เม ขมตีติ, โย จายํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – สพฺพํ เม นกฺขมตีติ – อิเมหิ อสฺส ทฺวีหิ วิคฺคโห. อิติ วิคฺคเห สติ วิวาโท, วิวาเท สติ วิฆาโต, วิฆาเต สติ วิเหสา’. อิติ โส วิคฺคหญฺจ วิวาทญฺจ วิฆาตญฺจ วิเหสญฺจ อตฺตนิ สมฺปสฺสมาโน ตญฺเจว ทิฏฺฐึ ปชหติ อญฺญญฺจ ทิฏฺฐึ น อุปาทิยติ. เอวเมตาสํ ทิฏฺฐีนํ ปหานํ โหติ, เอวเมตาสํ ทิฏฺฐีนํ ปฏินิสฺสคฺโค โหติ.

204. අග්ගිවෙස්සන, 'මට ඇතැම් දේ රුචිය, ඇතැම් දේ රුචි නැතැ'යි මෙවැනි වාද හා මෙවැනි දෘෂ්ටි ඇති යම් මහණ බමුණෝ වෙත්ද, එහිදී බුද්ධිමත් පුරුෂයෙක් මෙසේ මෙනෙහි කරයි: 'මට ඇතැම් දේ රුචිය, ඇතැම් දේ රුචි නැත යන මාගේ මේ දෘෂ්ටිය මම දැඩි ලෙස ග්‍රහණය කරගෙන, මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස්ය කියා ප්‍රකාශ කළහොත්, මට පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු සමඟ ගැටුමක් ඇති විය හැකිය. එනම් 'මට සියල්ල රුචිය' කියා වාද කරන, දෘෂ්ටි ඇති යම් මහණෙකු හෝ බමුණෙකු වේද ඔහු සමඟ සහ 'මට සියල්ල රුචි නැත' කියා වාද කරන, දෘෂ්ටි ඇති යම් මහණෙකු හෝ බමුණෙකු වේද ඔහු සමඟය. මෙසේ මේ දෙදෙනා සමඟ ගැටුමක් ඇති වේ. ගැටුමක් ඇති වූ විට විවාද ඇති වේ, විවාද ඇති වූ විට පීඩා ඇති වේ, පීඩා ඇති වූ විට වෙහෙස ඇති වේ.' මෙසේ ඔහු තමා තුළම ගැටුම, විවාදය, පීඩාව සහ වෙහෙස දැක, එම දෘෂ්ටියම ප්‍රහීණ කරයි, වෙනත් දෘෂ්ටියක් ද උපාදානය කර නොගනී. මෙසේ මේ දෘෂ්ටිවල ප්‍රහීණ කිරීම සිදු වේ, මෙසේ මේ දෘෂ්ටිවල අත්හැරීම සිදු වේ.

๒๐๕. ‘‘อยํ โข ปนคฺคิเวสฺสน, กาโย รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสุปจโย อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺโม, อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสิตพฺโพ. ตสฺสิมํ กายํ อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต สมนุปสฺสโต โย กายสฺมึ กายฉนฺโท กายสฺเนโห กายนฺวยตา สา ปหียติ.

205. අග්ගිවෙස්සන, රූපවත් වූ, සතර මහා භූතයන්ගෙන් හටගත්, මවුපියන් නිසා සම්භවය වූ, බත් හා කොමු ආදී කබලිංකාර ආහාරයෙන් පෝෂණය වූ, අනිත්‍ය වූ, ඇඟ පිරිමැදීමෙන් හා පිරිසිදු කිරීමෙන් නඩත්තු කළ යුතු වූ, බිඳෙන හා විසිරෙන ස්වභාවය ඇති මේ ශරීරය; අනිත්‍ය වශයෙන්, දුක් වශයෙන්, රෝගයක් වශයෙන්, ගෙඩියක් වශයෙන්, හුලක් වශයෙන්, විපත්තියක් වශයෙන්, ආබාධයක් වශයෙන්, අන්‍ය දෙයක් වශයෙන්, විනාශ වන දෙයක් වශයෙන්, හිස් දෙයක් වශයෙන් සහ අනාත්ම වශයෙන් දැකිය යුතුය. යමෙක් මේ ශරීරය අනිත්‍ය වශයෙන්, දුක් වශයෙන්, රෝගයක් වශයෙන්, ගෙඩියක් වශයෙන්, හුලක් වශයෙන්, විපත්තියක් වශයෙන්, ආබාධයක් වශයෙන්, අන්‍ය දෙයක් වශයෙන්, විනාශ වන දෙයක් වශයෙන්, හිස් දෙයක් වශයෙන් සහ අනාත්ම වශයෙන් මැනවින් දකින්නේද, ඔහුගේ ශරීරය කෙරෙහි පවත්නා වූ කායඡන්දය, ශරීරයට ඇති ඇල්ම සහ ශරීරයට ඇති බැඳීම පහව යයි.

‘‘ติสฺโส โข อิมา, อคฺคิเวสฺสน, เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. ยสฺมึ, อคฺคิเวสฺสน, สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ[Pg.168], เนว ตสฺมึ สมเย ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ, น อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ; สุขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ. ยสฺมึ, อคฺคิเวสฺสน, สมเย ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, น อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ; ทุกฺขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ. ยสฺมึ, อคฺคิเวสฺสน, สมเย อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวเทติ, เนว ตสฺมึ สมเย สุขํ เวทนํ เวเทติ, น ทุกฺขํ เวทนํ เวเทติ; อทุกฺขมสุขํเยว ตสฺมึ สมเย เวทนํ เวเทติ. สุขาปิ โข, อคฺคิเวสฺสน, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา; ทุกฺขาปิ โข, อคฺคิเวสฺสน, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา; อทุกฺขมสุขาปิ โข, อคฺคิเวสฺสน, เวทนา อนิจฺจา สงฺขตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา ขยธมฺมา วยธมฺมา วิราคธมฺมา นิโรธธมฺมา. เอวํ ปสฺสํ, อคฺคิเวสฺสน, สุตวา อริยสาวโก สุขายปิ เวทนาย นิพฺพินฺทติ, ทุกฺขายปิ เวทนาย นิพฺพินฺทติ, อทุกฺขมสุขายปิ เวทนาย นิพฺพินฺทติ; นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ, วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. เอวํ วิมุตฺตจิตฺโต โข, อคฺคิเวสฺสน, ภิกฺขุ น เกนจิ สํวทติ, น เกนจิ วิวทติ, ยญฺจ โลเก วุตฺตํ เตน โวหรติ, อปรามส’’นฺติ.

අග්ගිවෙස්සන, මේ වේදනාවෝ තිදෙනෙකි. එනම් සුඛ වේදනාව, දුක්ඛ වේදනාව සහ අදුක්ඛමසුඛ වේදනාවයි. අග්ගිවෙස්සන, යම් මොහොතක සුඛ වේදනාවක් විඳින්නේ නම්, ඒ මොහොතේ දුක්ඛ වේදනාවක් හෝ අදුක්ඛමසුඛ වේදනාවක් හෝ විඳින්නේ නැත; ඒ මොහොතේ විඳින්නේ සුඛ වේදනාවම පමණි. අග්ගිවෙස්සන, යම් මොහොතක දුක්ඛ වේදනාවක් විඳින්නේ නම්, ඒ මොහොතේ සුඛ වේදනාවක් හෝ අදුක්ඛමසුඛ වේදනාවක් හෝ විඳින්නේ නැත; ඒ මොහොතේ විඳින්නේ දුක්ඛ වේදනාවම පමණි. අග්ගිවෙස්සන, යම් මොහොතක අදුක්ඛමසුඛ වේදනාවක් විඳින්නේ නම්, ඒ මොහොතේ සුඛ වේදනාවක් හෝ දුක්ඛ වේදනාවක් හෝ විඳින්නේ නැත; ඒ මොහොතේ විඳින්නේ අදුක්ඛමසුඛ වේදනාවම පමණි. අග්ගිවෙස්සන, සුඛ වේදනාව ද අනිත්‍යය, සංඛතය, පටිච්චසමුප්පන්නය, ක්ෂය වන ස්වභාවය ඇත්තකි, වැය වන ස්වභාවය ඇත්තකි, විරාගී වන ස්වභාවය ඇත්තකි, නිරුද්ධ වන ස්වභාවය ඇත්තකි. දුක්ඛ වේදනාව ද අදුක්ඛමසුඛ වේදනාව ද එසේමය. අග්ගිවෙස්සන, මෙසේ දකින ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා සුඛ වේදනාව කෙරෙහි ද කලකිරෙයි, දුක්ඛ වේදනාව කෙරෙහි ද කලකිරෙයි, අදුක්ඛමසුඛ වේදනාව කෙරෙහි ද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නේ ඇලුම් නොකරයි, ඇල්ම පහවීමෙන් කෙලෙසුන්ගෙන් මිදෙයි. මිදුණු කල්හි 'මිදුණෙමි' යන ඥානය ඇති වෙයි. 'ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම විය, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් පසු කළ යුතු කිසිවක් නැතැ'යි ඔහු මැනවින් දැනගනියි. අග්ගිවෙස්සන, මෙසේ මිදුණු සිත් ඇති මහණ තෙමේ කිසිවෙකු සමඟ එකඟ නොවේ, කිසිවෙකු සමඟ විවාද නොකරයි, ලෝකයෙහි සම්මුති වශයෙන් පවත්නා ව්‍යවහාරයන්ගෙන් පමණක් කතා කරයි, ඒවා දැඩිව ග්‍රහණය නොකරයි.

๒๐๖. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควโต ปิฏฺฐิโต ฐิโต โหติ ภควนฺตํ พีชยมาโน. อถ โข อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘เตสํ เตสํ กิร โน ภควา ธมฺมานํ อภิญฺญา ปหานมาห, เตสํ เตสํ กิร โน สุคโต ธมฺมานํ อภิญฺญา ปฏินิสฺสคฺคมาหา’’ติ. อิติ หิทํ อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปฏิสญฺจิกฺขโต อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจิ. ทีฆนขสฺส ปน ปริพฺพาชกสฺส วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ. อถ โข ทีฆนโข ปริพฺพาชโก ทิฏฺฐธมฺโม ปตฺตธมฺโม วิทิตธมฺโม ปริโยคาฬฺหธมฺโม ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิคตกถํกโถ เวสารชฺชปฺปตฺโต อปรปฺปจฺจโย สตฺถุสาสเน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ [Pg.169] อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ – เอวเมว โข โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

206. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පවන් සලමින් උන්වහන්සේගේ පිටුපසින් වැඩ සිටියහ. එකල ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ඒ ධර්මයන් පිළිබඳව මනා නුවණින් දැන ප්‍රහාණය කිරීම ගැන වදාරන සේක; සුගතයන් වහන්සේ ඒ ඒ ධර්මයන් පිළිබඳව මනා නුවණින් දැන අත්හැරීම ගැන වදාරන සේක" යනුවෙනි. මෙසේ ඒ ධර්මයන් මෙනෙහි කරන ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ සිත කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙනම ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේය. දීඝනඛ පරිබ්‍රාජකයාට ද "යම් කිසිවක් හටගන්නා සුළු ද, ඒ සියල්ල විනාශ වන සුළුය" යන කෙලෙස් රජස් විරහිත නිර්මල වූ ධර්ම චක්ෂුස පහළ විය. ඉක්බිති දීඝනඛ පරිබ්‍රාජකයා දුටු දහම් ඇතිව, අවබෝධ කළ දහම් ඇතිව, ප්‍රත්‍යක්ෂ කළ දහම් ඇතිව, දහමට බැසගත් බුද්ධිය ඇතිව, සැක දුරු කොට, විමති රහිතව, විශාරද භාවයට පැමිණ, ශාස්තෘ සාසනයෙහි අන්‍යයන් මත යැපීමෙන් තොරව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරය! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරය! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් සේ යටිකුරු කර තැබූ දෙයක් උඩුකුරු කර පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, වසා තැබූ දෙයක් විවෘත කර පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, මංමුළා වූවකුට මඟ පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, ඇස් ඇති අය රූප දකිත්වායි අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දල්වන්නාක් මෙන් ද, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය දේශනා කරන ලදී. ඒ මම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද ධර්මය ද භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද සරණ යමි. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා."

ทีฆนขสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ.

සතරවන දීඝනඛ සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๕. มาคณฺฑิยสุตฺตํ

5. මාගණ්ඩිය සූත්‍රය

๒๐๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ วิหรติ กมฺมาสธมฺมํ นาม กุรูนํ นิคโม, ภารทฺวาชโคตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส อคฺยาคาเร ติณสนฺถารเก. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย กมฺมาสธมฺมํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. กมฺมาสธมฺมํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน อญฺญตโร วนสณฺโฑ เตนุปสงฺกมิ ทิวาวิหาราย. ตํ วนสณฺฑํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ. อถ โข มาคณฺฑิโย ปริพฺพาชโก ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน เยน ภารทฺวาชโคตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส อคฺยาคารํ เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข มาคณฺฑิโย ปริพฺพาชโก ภารทฺวาชโคตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส อคฺยาคาเร ติณสนฺถารกํ ปญฺญตฺตํ. ทิสฺวาน ภารทฺวาชโคตฺตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘กสฺส นฺวยํ โภโต ภารทฺวาชสฺส อคฺยาคาเร ติณสนฺถารโก ปญฺญตฺโต, สมณเสยฺยานุรูปํ มญฺเญ’’ติ? ‘‘อตฺถิ, โภ มาคณฺฑิย, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตสฺเสสา โภโต โคตมสฺส เสยฺยา ปญฺญตฺตา’’ติ. ‘‘ทุทฺทิฏฺฐํ วต, โภ ภารทฺวาช, อทฺทสาม; ทุทฺทิฏฺฐํ วต, โภ ภารทฺวาช, อทฺทสาม! เย มยํ ตสฺส โภโต โคตมสฺส ภูนหุโน เสยฺยํ อทฺทสามา’’ติ. ‘‘รกฺขสฺเสตํ, มาคณฺฑิย, วาจํ; รกฺขสฺเสตํ[Pg.170], มาคณฺฑิย, วาจํ. พหู หิ ตสฺส โภโต โคตมสฺส ขตฺติยปณฺฑิตาปิ พฺราหฺมณปณฺฑิตาปิ คหปติปณฺฑิตาปิ สมณปณฺฑิตาปิ อภิปฺปสนฺนา วินีตา อริเย ญาเย ธมฺเม กุสเล’’ติ. ‘‘สมฺมุขา เจปิ มยํ, โภ ภารทฺวาช, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ปสฺเสยฺยาม, สมฺมุขาปิ นํ วเทยฺยาม – ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ โน สุตฺเต โอจรตี’’ติ. ‘‘สเจ ตํ โภโต มาคณฺฑิยสฺส อครุ อาโรเจยฺยามิ ตํ สมณสฺส โคตมสฺสา’’ติ. ‘‘อปฺโปสฺสุกฺโก ภวํ ภารทฺวาโช วุตฺโตว นํ วเทยฺยา’’ติ.

207. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුරු රට කම්මාසධම්ම නම් වූ කුරු වැසියන්ගේ නියම් ගමෙහි, භාරද්වාජ ගොත්‍රික බ්‍රාහ්මණයාගේ ගිනිහල් ගෙය තුළ තණ අතුරා පනවන ලද අසුනක වැඩ වසන සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන කම්මාසධම්ම නියම් ගමට පිඬු පිණිස වැඩම කළ සේක. කම්මාසධම්ම ගමෙහි පිඬු පිණිස සැරිසරා, පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී වැඩම කොට, දිවා විහරණය පිණිස එක්තරා වනයකට පැමිණි සේක. ඒ වනයට පිවිස එක්තරා රුක් මුලක දිවා විහරණය සඳහා වැඩ සිටි සේක. එකල මාගණ්ඩිය පරිබ්‍රාජකයා ඇවිදිමින් සැරිසරන්නේ භාරද්වාජ ගොත්‍රික බ්‍රාහ්මණයාගේ ගිනිහල් ගෙය වෙත පැමිණියේය. මාගණ්ඩිය පරිබ්‍රාජකයා භාරද්වාජ ගොත්‍රික බ්‍රාහ්මණයාගේ ගිනිහල් ගෙයෙහි පනවා ඇති තණ අසුන දැක, භාරද්වාජ බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ කීය: "භවත් භාරද්වාජයන්ගේ ගිනිහල් ගෙයෙහි මේ තණ අසුන පනවා ඇත්තේ කා වෙනුවෙන් ද? මෙය ශ්‍රමණයෙකුගේ අසුනකට සමාන යැයි මට සිතේ." "භවත් මාගණ්ඩිය, ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ගෞතම නම් ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නමක් වැඩ වසන සේක. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳව මෙබඳු යහපත් කීර්ති ඝෝෂාවක් පැතිර තිබේ: 'ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අරහත් වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තර පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, දෙවි මිනිසුන්ගේ ශාස්තෘ වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක' යනුවෙනි. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ වෙනුවෙන් මේ අසුන පනවා ඇත." "භවත් භාරද්වාජ, ඒ ජීව වර්ධනය විනාශ කරන්නා වූ භවත් ගෞතමයන්ගේ අසුන දැකීම අපට අයහපත් දසුනකි." "මාගණ්ඩිය, ඔය කතාව පවසන්න එපා. මාගණ්ඩිය, ඔය කතාව පවසන්න එපා. බොහෝ වූ උගත් ක්ෂත්‍රිය පණ්ඩිතයෝ ද, බ්‍රාහ්මණ පණ්ඩිතයෝ ද, ගෘහපති පණ්ඩිතයෝ ද, ශ්‍රමණ පණ්ඩිතයෝ ද ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ කෙරෙහි ඉතා පැහැදී සිටිති. උන්වහන්සේ විසින් ආර්ය වූ න්‍යාය ධර්මයෙහි, කුසල ධර්මයෙහි ඔවුන් හික්මවා තිබේ." "භවත් භාරද්වාජ, ඉදින් අප ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මුහුණට මුහුණ දැක්කා නම්, මුහුණටම මෙසේ පවසන්නෙමු: 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් යනු ජීව වර්ධනය විනාශ කරන්නෙකි' කියාය. එයට හේතුව කුමක්ද? අපගේ ශාස්ත්‍ර ග්‍රන්ථයන්හි එසේ සඳහන් වන බැවිනි." "භවත් මාගණ්ඩියට අපහසුවක් නොවන්නේ නම්, මම ඒ බව ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේට දැනුම් දෙන්නෙමි." "භවත් භාරද්වාජ, මම කී දේ එලෙසින්ම පැවසීමට නොපැකිළෙන්න."

๒๐๘. อสฺโสสิ โข ภควา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย ภารทฺวาชโคตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส มาคณฺฑิเยน ปริพฺพาชเกน สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยน ภารทฺวาชโคตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส อคฺยาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต ติณสนฺถารเก. อถ โข ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ภารทฺวาชโคตฺตํ พฺราหฺมณํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘อหุ ปน เต, ภารทฺวาช, มาคณฺฑิเยน ปริพฺพาชเกน สทฺธึ อิมํเยว ติณสนฺถารกํ อารพฺภ โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ? เอวํ วุตฺเต, ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตเทว โข ปน มยํ โภโต โคตมสฺส อาโรเจตุกามา. อถ จ ปน ภวํ โคตโม อนกฺขาตํเยว อกฺขาสี’’ติ. อยญฺจ หิ ภควโต ภารทฺวาชโคตฺเตน พฺราหฺมเณน สทฺธึ อนฺตรากถา วิปฺปกตา โหติ. อถ โข มาคณฺฑิโย ปริพฺพาชโก ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน เยน ภารทฺวาชโคตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส อคฺยาคารํ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข มาคณฺฑิยํ ปริพฺพาชกํ ภควา เอตทโวจ –

208. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිනිස් සවන් ඉක්මවා ගිය, අතිශයින් පිරිසිදු වූ දිව්‍යමය සෝත ධාතුවෙන් (දිව්‍ය ශ්‍රවණාභිඥානයෙන්), භාරද්වාජගොත්ත බ්‍රාහ්මණයා සහ මාගණ්ඩිය පරිබ්‍රාජකයා අතර ඇති වූ මේ කථාබහ ශ්‍රවණය කළ සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් (ඵලසමාපත්තියෙන්) නැගී සිට, භාරද්වාජගොත්ත බ්‍රාහ්මණයාගේ ගිනි හල යම් තැනක ද එතැනට වැඩම කළ සේක. එසේ වැඩම කොට, පනවන ලද තණ ඇතිරියෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි සේක. එකල්හි භාරද්වාජගොත්ත බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, උන්වහන්සේ සමග සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණේය. පිළිසඳර කතාව නිමවා ඔහු එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක හුන් භාරද්වාජගොත්ත බ්‍රාහ්මණයාගෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ ඇසූ සේක: “භාරද්වාජ, මාගණ්ඩිය පරිබ්‍රාජකයා සමග මේ තණ ඇතිරියම අරභයා ඔබගේ කිසියම් කථාබහක් ඇති වූවාද?” මෙසේ වදාළ කල, භාරද්වාජගොත්ත බ්‍රාහ්මණයා සංවේගයට පත්ව, ලොමුදහගැන්වුණු සිරුරින් යුතුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අප ඔබට පවසන්නට අදහස් කරගෙන සිටියේත් මේ කාරණයමයි. එහෙත් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අප පවසන්නටත් පෙර එය වදාළ සේක.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සහ භාරද්වාජගොත්ත බ්‍රාහ්මණයා අතර වූ මේ අතරමැද කතාව නිම නොවූයේමය. ඒ අතරතුර මාගණ්ඩිය පරිබ්‍රාජකයා සක්මන් කරමින්, ඇවිදිමින් භාරද්වාජගොත්ත බ්‍රාහ්මණයාගේ ගිනි හල වෙත, එනම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී, පිළිසඳර කතාව නිමවා එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක හුන් මාගණ්ඩිය පරිබ්‍රාජකයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

๒๐๙. ‘‘จกฺขุํ [Pg.171] โข, มาคณฺฑิย, รูปารามํ รูปรตํ รูปสมฺมุทิตํ. ตํ ตถาคตสฺส ทนฺตํ คุตฺตํ รกฺขิตํ สํวุตํ, ตสฺส จ สํวราย ธมฺมํ เทเสติ. อิทํ นุ เต เอตํ, มาคณฺฑิย, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’’’ติ? ‘‘เอตเทว โข ปน เม, โภ โคตม, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ โน สุตฺเต โอจรตี’’ติ. ‘‘โสตํ โข, มาคณฺฑิย, สทฺทารามํ…เป… ฆานํ โข, มาคณฺฑิย คนฺธารามํ… ชิวฺหา โข, มาคณฺฑิย, รสารามา รสรตา รสสมฺมุทิตา. สา ตถาคตสฺส ทนฺตา คุตฺตา รกฺขิตา สํวุตา, ตสฺสา จ สํวราย ธมฺมํ เทเสติ. อิทํ นุ เต เอตํ, มาคณฺฑิย, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’’’ติ? ‘‘เอตเทว โข ปน เม, โภ โคตม, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ โน สุตฺเต โอจรตี’’ติ. ‘‘กาโย โข, มาคณฺฑิย, โผฏฺฐพฺพาราโม โผฏฺฐพฺพรโต…เป… มโน โข, มาคณฺฑิย, ธมฺมาราโม ธมฺมรโต ธมฺมสมฺมุทิโต. โส ตถาคตสฺส ทนฺโต คุตฺโต รกฺขิโต สํวุโต, ตสฺส จ สํวราย ธมฺมํ เทเสติ. อิทํ นุ เต เอตํ, มาคณฺฑิย, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’’’ติ? ‘‘เอตเทว โข ปน เม, โภ โคตม, สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ภูนหุ สมโณ โคตโม’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺหิ โน สุตฺเต โอจรตี’’ติ.

209. “මාගණ්ඩිය, ඇස රූපයෙහි ඇලෙයි, රූපයෙහිම රමණය කරයි, රූපයෙන්ම සතුටු වෙයි. තථාගතයන් වහන්සේ ඒ ඇස දමනය කර ඇත, පාලනය කර ඇත, රකිනා ලදුව සංවර කර ඇත. එහි සංවරය පිණිසම උන්වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරති. මාගණ්ඩිය, ඔබ ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වර්ධනය විනාශ කරන්නෙකි’ (භූනහු) යයි පැවසුවේ මේ කරුණ අරභයාද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මා ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වර්ධනය විනාශ කරන්නෙකි’ යයි පැවසුවේ මේ කරුණ අරභයාමයි. ඒ මන්ද යත්, අපගේ ග්‍රන්ථවල (සූත්‍රවල) එලෙස සඳහන් වන බැවිනි.” “මාගණ්ඩිය, කන ශබ්දයෙහි ඇලෙයි... (පෙ)... නාසය ගන්ධයෙහි ඇලෙයි... දිව රසයෙහි ඇලෙයි, රසයෙහිම රමණය කරයි, රසයෙන්ම සතුටු වෙයි. තථාගතයන් වහන්සේ ඒ දිව දමනය කර ඇත, පාලනය කර ඇත, රකිනා ලදුව සංවර කර ඇත. එහි සංවරය පිණිස ධර්මය දේශනා කරති. මාගණ්ඩිය, ඔබ ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වර්ධනය විනාශ කරන්නෙකි’ යයි පැවසුවේ මේ කරුණ අරභයාද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මා ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වර්ධනය විනාශ කරන්නෙකි’ යයි පැවසුවේ මේ කරුණ අරභයාමයි. ඒ මන්ද යත්, අපගේ ග්‍රන්ථවල එලෙස සඳහන් වන බැවිනි.” “මාගණ්ඩිය, කය ස්පර්ශයෙහි ඇලෙයි, ස්පර්ශයෙහිම රමණය කරයි... (පෙ)... මනස ධර්මාරම්මණයන්හි (අරමුණුවල) ඇලෙයි, එහිම රමණය කරයි, එයින්ම සතුටු වෙයි. තථාගතයන් වහන්සේ ඒ මනස දමනය කර ඇත, පාලනය කර ඇත, රකිනා ලදුව සංවර කර ඇත. එහි සංවරය පිණිස ධර්මය දේශනා කරති. මාගණ්ඩිය, ඔබ ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වර්ධනය විනාශ කරන්නෙකි’ යයි පැවසුවේ මේ කරුණ අරභයාද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මා ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වර්ධනය විනාශ කරන්නෙකි’ යයි පැවසුවේ මේ කරුණ අරභයාමයි. ඒ මන්ද යත්, අපගේ ග්‍රන්ථවල එලෙස සඳහන් වන බැවිනි.”

๒๑๐. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มาคณฺฑิย – ‘อิเธกจฺโจ จกฺขุวิญฺเญยฺเยหิ รูเปหิ ปริจาริตปุพฺโพ อสฺส อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ มนาเปหิ ปิยรูเปหิ กามูปสํหิเตหิ รชนีเยหิ, โส อปเรน สมเยน รูปานํเยว สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา รูปตณฺหํ ปหาย รูปปริฬาหํ ปฏิวิโนเทตฺวา วิคตปิปาโส อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต วิหเรยฺย. อิมสฺส ปน เต, มาคณฺฑิย, กิมสฺส วจนีย’’’นฺติ? ‘‘น กิญฺจิ, โภ โคตม’’. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มาคณฺฑิย – ‘อิเธกจฺโจ โสตวิญฺเญยฺเยหิ สทฺเทหิ…เป… ฆานวิญฺเญยฺเยหิ คนฺเธหิ… ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยหิ รเสหิ… กายวิญฺเญยฺเยหิ โผฏฺฐพฺเพหิ ปริจาริตปุพฺโพ อสฺส อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ มนาเปหิ ปิยรูเปหิ กามูปสํหิเตหิ รชนีเยหิ, โส อปเรน สมเยน โผฏฺฐพฺพานํเยว สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา โผฏฺฐพฺพตณฺหํ ปหาย โผฏฺฐพฺพปริฬาหํ ปฏิวิโนเทตฺวา วิคตปิปาโส อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต วิหเรยฺย. อิมสฺส ปน เต, มาคณฺฑิย, กิมสฺส วจนีย’’’นฺติ? ‘‘น กิญฺจิ, โภ โคตม’’.

210. “මාගණ්ඩිය, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? යම් අයෙක් පෙරදී ඇසින් දත හැකි, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූපී වූ, කාමයන්ගෙන් යුක්ත වූ, ඇලීමට හේතු වන්නා වූ රූපයන්ගෙන් පංච කාම සැප විඳ ඇත්ද, ඔහු පසු කාලයකදී එම රූපයන්ගේම හටගැනීමත්, විනාශයත්, ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් තත්ත්වාකාරයෙන් (ඇත්ත ඇති සැටියෙන්) දැන, රූප තණ්හාව ප්‍රහීණ කොට, රූපය නිසා ඇතිවන දැවිල්ල දුරු කොට, තණ්හා පිපාසාවෙන් තොරව, අධ්‍යාත්මිකව සන්සුන් සිත් ඇතිව වෙසෙයි නම්, මාගණ්ඩිය, ඔබ ඔහුට කුමක් පවසන්නෙහිද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඔහුට කිසිවක්ම නොකියමි.” “මාගණ්ඩිය, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? යම් අයෙක් පෙරදී කනින් දත හැකි ශබ්දවලින්... (පෙ)... නාසයෙන් දත හැකි ගන්ධවලින්... දිවෙන් දත හැකි රසවලින්... කයෙන් දත හැකි ස්පර්ශවලින්, එනම් ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූපී වූ, කාමයන්ගෙන් යුක්ත වූ, ඇලීමට හේතු වන්නා වූ ස්පර්ශයන්ගෙන් පංච කාම සැප විඳ ඇත්ද, ඔහු පසු කාලයකදී එම ස්පර්ශයන්ගේම හටගැනීමත්, විනාශයත්, ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් තත්ත්වාකාරයෙන් දැන, ස්පර්ශ තණ්හාව ප්‍රහීණ කොට, ස්පර්ශය නිසා ඇතිවන දැවිල්ල දුරු කොට, තණ්හා පිපාසාවෙන් තොරව, අධ්‍යාත්මිකව සන්සුන් සිත් ඇතිව වෙසෙයි නම්, මාගණ්ඩිය, ඔබ ඔහුට කුමක් පවසන්නෙහිද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඔහුට කිසිවක්ම නොකියමි.”

๒๑๑. ‘‘อหํ [Pg.172] โข ปน, มาคณฺฑิย, ปุพฺเพ อคาริยภูโต สมาโน ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรสึ จกฺขุวิญฺเญยฺเยหิ รูเปหิ อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ มนาเปหิ ปิยรูเปหิ กามูปสํหิเตหิ รชนีเยหิ, โสตวิญฺเญยฺเยหิ สทฺเทหิ…เป… ฆานวิญฺเญยฺเยหิ คนฺเธหิ… ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยหิ รเสหิ… กายวิญฺเญยฺเยหิ โผฏฺฐพฺเพหิ อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ มนาเปหิ ปิยรูเปหิ กามูปสํหิเตหิ รชนีเยหิ. ตสฺส มยฺหํ, มาคณฺฑิย, ตโย ปาสาทา อเหสุํ – เอโก วสฺสิโก, เอโก เหมนฺติโก, เอโก คิมฺหิโก. โส โข อหํ, มาคณฺฑิย, วสฺสิเก ปาสาเท วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส นิปฺปุริเสหิ ตูริเยหิ ปริจารยมาโน น เหฏฺฐาปาสาทํ โอโรหามิ. โส อปเรน สมเยน กามานํเยว สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา กามตณฺหํ ปหาย กามปริฬาหํ ปฏิวิโนเทตฺวา วิคตปิปาโส อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต วิหรามิ. โส อญฺเญ สตฺเต ปสฺสามิ กาเมสุ อวีตราเค กามตณฺหาหิ ขชฺชมาเน กามปริฬาเหน ปริฑยฺหมาเน กาเม ปฏิเสวนฺเต. โส เตสํ น ปิเหมิ, น ตตฺถ อภิรมามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยาหยํ, มาคณฺฑิย, รติ, อญฺญตฺเรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหิ – อปิ ทิพฺพํ สุขํ สมธิคยฺห ติฏฺฐติ – ตาย รติยา รมมาโน หีนสฺส น ปิเหมิ, น ตตฺถ อภิรมามิ.

211. “මාගණ්ඩිය, මම පෙර ගිහිව සිටි කාලයේදී, ඇසින් දතයුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමය හා බැඳුණු, ඇලුම් උපදවන රූපයන්ගෙන් ද; කනින් දතයුතු ශබ්දයන්ගෙන් ද... (පෙ)... නාසයෙන් දතයුතු ගන්ධයන්ගෙන් ද; දිවෙන් දතයුතු රසයන්ගෙන් ද; කයෙන් දතයුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමය හා බැඳුණු, ඇලුම් උපදවන ස්පර්ශයන්ගෙන් ද යන මේ පංචකාම ගුණයන්ගෙන් සමන්විතව, ඒවා අත්විඳිමින් වාසය කළෙමි. මාගණ්ඩිය, එවක මට ප්‍රාසාද තුනක් තිබුණි; එනම් වස්සාන කාලයට එකක් ද, හේමන්ත කාලයට එකක් ද සහ ගිම්හාන කාලයට එකක් ද වශයෙනි. මාගණ්ඩිය, මම වස්සාන කාලයේ මාස හතරෙහි ස්ත්‍රීන් විසින්ම පවත්වනු ලබන තූර්ය වාදනයෙන් පිනවනු ලබමින්, ප්‍රාසාදයෙන් පහළටවත් නොබැස වස්සාන ප්‍රාසාදයෙහිම වාසය කළෙමි. පසුව මම කාමයන්ගේ හටගැනීමත්, විනාශයත්, ඒවායේ ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත් සහ ඒවායින් නික්මීමත් ඇති සැටියෙන්ම දැනගෙන, කාම තණ්හාව ප්‍රහීණ කොට, කාම දැවිල්ල දුරු කොට, තණ්හා පිපාසයෙන් තොරව අධ්‍යාත්මිකව සන්සුන් වූ සිතින් යුතුව වාසය කරමි. කාමයන් කෙරෙහි පහ නොවූ රාගය ඇති, කාම තණ්හාවෙන් පීඩා විඳින, කාම දැවිල්ලෙන් දැවෙන, කාමයන් සේවනය කරන අන්‍ය සත්වයන් මම දකිමි. මම ඔවුන්ගේ ඒ කාමයන් පතන්නේ නැත; එහි නොඇලෙමි. මාගණ්ඩිය, එයට හේතුව කුමක්ද? කාමයන්ගෙන් වෙන් වූ, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන් වූ, දිව්‍ය සැපය පවා අභිබවා පවතින යම් ප්‍රීතියක් ඇද්ද, ඒ ප්‍රීතියෙන් රමණය කරන මම හීන වූ කාමයන් නොපතමි; එහි නොඇලෙමි.”

๒๑๒. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาคณฺฑิย, คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรยฺย จกฺขุวิญฺเญยฺเยหิ รูเปหิ…เป… โผฏฺฐพฺเพหิ อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ มนาเปหิ ปิยรูเปหิ กามูปสํหิเตหิ รชนีเยหิ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย เทวานํ ตาวตึสานํ สหพฺยตํ. โส ตตฺถ นนฺทเน วเน อจฺฉราสงฺฆปริวุโต ทิพฺเพหิ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรยฺย. โส ปสฺเสยฺย คหปตึ วา คหปติปุตฺตํ วา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตํ สมงฺคีภูตํ ปริจารยมานํ.

212. “මාගණ්ඩිය, එය මේ බඳු කරුණකි: මහා ධනවත්, බොහෝ වස්තුව හා සම්පත් ඇති කිසියම් ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙක් පංචකාම ගුණයන්ගෙන් සමන්විතව, ඇසින් දතයුතු රූපයන්ගෙන්... (පෙ)... කයෙන් දතයුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමය හා බැඳුණු, ඇලුම් උපදවන ස්පර්ශයන්ගෙන් යුතුව ඉඳුරන් පිනවමින් වාසය කරන්නේ යැයි සිතන්න. ඔහු කයින් සුචරිතයෙහි හැසිර, වචනයෙන් සුචරිතයෙහි හැසිර, මනසින් සුචරිතයෙහි හැසිර, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත තව්තිසා දෙව්ලොව දෙවියන් අතර උපත ලබන්නේය. ඔහු එහි නන්දන වනයෙහි දිව්‍ය අප්සරාවන් පිරිවරාගෙන, දිව්‍යමය වූ පංචකාම ගුණයන්ගෙන් සමන්විතව පිනවමින් වාසය කරන්නේය. ඔහු පංචකාම ගුණයන්ගෙන් ඉඳුරන් පිනවමින් වසන (මිනිස් ලොව) ගෘහපතියෙකු හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙකු දකින්නේය.”

‘‘ตํ [Pg.173] กึ มญฺญสิ, มาคณฺฑิย, อปิ นุ โส เทวปุตฺโต นนฺทเน วเน อจฺฉราสงฺฆปริวุโต ทิพฺเพหิ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจารยมาโน อมุสฺส คหปติสฺส วา คหปติปุตฺตสฺส วา ปิเหยฺย, มานุสกานํ วา ปญฺจนฺนํ กามคุณานํ มานุสเกหิ วา กาเมหิ อาวฏฺเฏยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ตํ กิสฺส เหตุ? มานุสเกหิ, โภ โคตม, กาเมหิ ทิพฺพกามา อภิกฺกนฺตตรา จ ปณีตตรา จา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข อหํ, มาคณฺฑิย, ปุพฺเพ อคาริยภูโต สมาโน ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรสึ จกฺขุวิญฺเญยฺเยหิ รูเปหิ อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ มนาเปหิ ปิยรูเปหิ กามูปสํหิเตหิ รชนีเยหิ, โสตวิญฺเญยฺเยหิ สทฺเทหิ…เป… ฆานวิญฺเญยฺเยหิ คนฺเธหิ… ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยหิ รเสหิ… กายวิญฺเญยฺเยหิ โผฏฺฐพฺเพหิ อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ มนาเปหิ ปิยรูเปหิ กามูปสํหิเตหิ รชนีเยหิ. โส อปเรน สมเยน กามานํเยว สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา กามตณฺหํ ปหาย กามปริฬาหํ ปฏิวิโนเทตฺวา วิคตปิปาโส อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต วิหรามิ. โส อญฺเญ สตฺเต ปสฺสามิ กาเมสุ อวีตราเค กามตณฺหาหิ ขชฺชมาเน กามปริฬาเหน ปริฑยฺหมาเน กาเม ปฏิเสวนฺเต, โส เตสํ น ปิเหมิ, น ตตฺถ อภิรมามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยาหยํ, มาคณฺฑิย, รติ อญฺญตฺเรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหิ – อปิ ทิพฺพํ สุขํ สมธิคยฺห ติฏฺฐติ – ตาย รติยา รมมาโน หีนสฺส น ปิเหมิ, น ตตฺถ อภิรมามิ.

“මාගණ්ඩිය, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? නන්දන වනයෙහි අප්සරාවන් පිරිවරා දිව්‍යමය පංචකාම සම්පත් විඳින ඒ දිව්‍ය පුත්‍රයා, අර ගෘහපතියාගේ හෝ ගෘහපති පුත්‍රයාගේ මානුෂික වූ පංචකාම සම්පත් පතන්නේද? නැතහොත් මානුෂික කාමයන් කෙරෙහි ඔහුගේ සිත ඇදී යන්නේද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එය කිසිසේත්ම සිදු නොවන්නකි. එයට හේතුව කුමක්ද? භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මානුෂික කාමයන්ට වඩා දිව්‍ය කාමයන් අතිශයින්ම උත්කෘෂ්ට මෙන්ම ප්‍රණීත වන බැවිනි.” “මාගණ්ඩිය, එලෙසම මම ද පෙර ගිහිව සිටි කාලයේදී පංචකාම ගුණයන්ගෙන් සමන්විතව, ඇසින් දතයුතු රූපයන්ගෙන්... (පෙ)... කයෙන් දතයුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමය හා බැඳුණු, ඇලුම් උපදවන ස්පර්ශයන්ගෙන් යුතුව පිනවමින් වාසය කළෙමි. පසුව මම කාමයන්ගේ හටගැනීම, විනාශය, ආශ්වාදය, ආදීනවය හා නික්මීම ඇති සැටියෙන් දැනගෙන, කාම තණ්හාව ප්‍රහීණ කොට, කාම දැවිල්ල දුරු කොට, තණ්හා පිපාසයෙන් තොරව අධ්‍යාත්මිකව සන්සුන් වූ සිතින් යුතුව වාසය කරමි. කාමයන් කෙරෙහි රාගය පහ නොවූ, කාම තණ්හාවෙන් පීඩිත වූ, කාම දැවිල්ලෙන් දැවෙන, කාමයන් සේවනය කරන අන්‍ය සත්වයන් මම දකිමි; මම ඔවුන්ගේ ඒ කාමයන් පතන්නේ නැත; එහි නොඇලෙමි. මාගණ්ඩිය, එයට හේතුව කුමක්ද? කාමයන්ගෙන් වෙන් වූ, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන් වූ, දිව්‍ය සැපය පවා අභිබවා පවතින යම් ප්‍රීතියක් ඇද්ද, ඒ ප්‍රීතියෙන් රමණය කරන මම හීන වූ කාමයන් නොපතමි; එහි නොඇලෙමි.”

๒๑๓. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาคณฺฑิย, กุฏฺฐี ปุริโส อรุคตฺโต ปกฺกคตฺโต กิมีหิ ขชฺชมาโน นเขหิ วณมุขานิ วิปฺปตจฺฉมาโน องฺคารกาสุยา กายํ ปริตาเปยฺย. ตสฺส มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ภิสกฺกํ สลฺลกตฺตํ อุปฏฺฐาเปยฺยุํ. ตสฺส โส ภิสกฺโก สลฺลกตฺโต เภสชฺชํ กเรยฺย. โส ตํ เภสชฺชํ อาคมฺม กุฏฺเฐหิ ปริมุจฺเจยฺย, อโรโค อสฺส สุขี เสรี สยํวสี เยน กามํ คโม. โส อญฺญํ กุฏฺฐึ ปุริสํ ปสฺเสยฺย อรุคตฺตํ ปกฺกคตฺตํ กิมีหิ ขชฺชมานํ นเขหิ วณมุขานิ วิปฺปตจฺฉมานํ องฺคารกาสุยา กายํ ปริตาเปนฺตํ.

213. ‘‘මාගණ්ඩිය, යම්සේ නියපොතු වලින් සිය වණමුඛයන් කසමින්, පණුවන් විසින් කනු ලබන, පැසවූ සිරුරක් ඇති කුෂ්ඨ රෝගී පුරුෂයෙක් ගිනි අඟුරු වළක් මතුපිට සිරුර තවමින් සිටින්නේ ද, ඔහුගේ මිත්‍රයන්, ඇමැතියන් හා නෑදෑ හිතවතුන් ඔහු වෙනුවෙන් ශල්‍යකර්ම දන්නා වෛද්‍යවරයකු පමුණුවන්නේ ය. එම වෛද්‍යවරයා ඔහුට බෙහෙත් කරන්නේ ය. ඔහු ඒ බෙහෙත් හේතුවෙන් කුෂ්ඨ රෝගයෙන් මිදී, නිරෝගීව, සුවපත්ව, නිදහස්ව, තමාට රිසි සේ හැසිරෙන්නෙකු වී තමාට රිසි තැනකට යන්නෙකු වන්නේ ය. එවිට ඔහු පැසවූ සිරුරක් ඇති, පණුවන් විසින් කනු ලබන, නියපොතු වලින් සිය වණමුඛයන් කසමින්, ගිනි අඟුරු වළක් මතුපිට සිරුර තවමින් සිටින වෙනත් කුෂ්ඨ රෝගී පුරුෂයෙකු දකින්නේ ය.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มาคณฺฑิย, อปิ นุ โส ปุริโส อมุสฺส กุฏฺฐิสฺส ปุริสสฺส ปิเหยฺย องฺคารกาสุยา วา เภสชฺชํ ปฏิเสวนาย วา’’ติ? ‘‘โน [Pg.174] หิทํ, โภ โคตม. ตํ กิสฺส เหตุ? โรเค หิ, โภ โคตม, สติ เภสชฺเชน กรณียํ โหติ, โรเค อสติ น เภสชฺเชน กรณียํ โหตี’’ติ. ‘‘เอวเมว โข อหํ, มาคณฺฑิย, ปุพฺเพ อคาริยภูโต สมาโน ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรสึ, จกฺขุวิญฺเญยฺเยหิ รูเปหิ อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ มนาเปหิ ปิยรูเปหิ กามูปสํหิเตหิ รชนีเยหิ, โสตวิญฺเญยฺเยหิ สทฺเทหิ…เป… ฆานวิญฺเญยฺเยหิ คนฺเธหิ… ชิวฺหาวิญฺเญยฺเยหิ รเสหิ… กายวิญฺเญยฺเยหิ โผฏฺฐพฺเพหิ อิฏฺเฐหิ กนฺเตหิ มนาเปหิ ปิยรูเปหิ กามูปสํหิเตหิ รชนีเยหิ. โส อปเรน สมเยน กามานํเยว สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา กามตณฺหํ ปหาย กามปริฬาหํ ปฏิวิโนเทตฺวา วิคตปิปาโส อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต วิหรามิ. โส อญฺเญ สตฺเต ปสฺสามิ กาเมสุ อวีตราเค กามตณฺหาหิ ขชฺชมาเน กามปริฬาเหน ปริฑยฺหมาเน กาเม ปฏิเสวนฺเต. โส เตสํ น ปิเหมิ, น ตตฺถ อภิรมามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยาหยํ, มาคณฺฑิย, รติ, อญฺญตฺเรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหิ – อปิ ทิพฺพํ สุขํ สมธิคยฺห ติฏฺฐติ – ตาย รติยา รมมาโน หีนสฺส น ปิเหมิ, น ตตฺถ อภิรมามิ.

‘‘මාගණ්ඩිය, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? ඒ (සුවපත් වූ) පුරුෂයා අර කුෂ්ඨ රෝගියාගේ ගිනි අඟුරු වළට හෝ බෙහෙත් භාවිතයට ඇලුම් කරන්නේ ද?’’ ‘‘භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. ඒ මන්ද යත්, රෝගයක් ඇති කල්හි බෙහෙත් වලින් කටයුත්තක් ඇත, රෝගයක් නැති කල්හි බෙහෙත් වලින් කටයුත්තක් නැත.’’ ‘‘මාගණ්ඩිය, එලෙසම මම ද පෙර ගිහිව සිටිය දී පංච කාම ගුණයන්ගෙන් යුක්තව, ඇසින් දත යුතු ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමය හා සබැඳි, ඇලුම් කටයුතු රූපයන්ගෙන් ද, කනින් දත යුතු ශබ්දයන්ගෙන් ද... පෙ... නාසයෙන් දත යුතු ගන්ධයන්ගෙන් ද, දිවෙන් දත යුතු රසයන්ගෙන් ද, කයෙන් දත යුතු ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමය හා සබැඳි, ඇලුම් කටයුතු ස්පර්ශයන්ගෙන් ද යුක්තව ඉඳුරන් පිනවූයෙමි. මම පසුව කාමයන්ගේ හටගැනීම ද, විනාශය ද, ආශ්වාදය ද, ආදීනවය ද, ඉන් නික්මීම ද තත්වූ පරිද්දෙන් දැන, කාම තණ්හාව ප්‍රහීණ කර, කාම දැවිල්ල දුරු කොට, පිපාසය රහිතව, ආධ්‍යාත්මිකව සංසිඳුණු සිත් ඇතිව වෙසෙමි. කාමයන් කෙරෙහි පහ නොවූ රාගය ඇති, කාම තණ්හාවෙන් පීඩිත වූ, කාම දැවිල්ලෙන් දැවෙන, කාමයන් සේවනය කරන වෙනත් සත්වයන් මම දකිමි. මම ඔවුන් කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යා නොකරමි, එහි නොඇලෙමි. ඒ මන්ද යත්? මාගණ්ඩිය, කාමයන්ගෙන් තොරව, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් තොරව වූ, දිව්‍යමය සුඛය ද අභිබවා පවතින යම් රතියක් (ධ්‍යාන සුවයක්) වේ ද, ඒ රතියෙන් සතුටු වන මම හීන වූ කාමයන්ට ආශා නොකරමි, එහි නොඇලෙමි.’’

๒๑๔. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาคณฺฑิย, กุฏฺฐี ปุริโส อรุคตฺโต ปกฺกคตฺโต กิมีหิ ขชฺชมาโน นเขหิ วณมุขานิ วิปฺปตจฺฉมาโน องฺคารกาสุยา กายํ ปริตาเปยฺย. ตสฺส มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ภิสกฺกํ สลฺลกตฺตํ อุปฏฺฐาเปยฺยุํ. ตสฺส โส ภิสกฺโก สลฺลกตฺโต เภสชฺชํ กเรยฺย. โส ตํ เภสชฺชํ อาคมฺม กุฏฺเฐหิ ปริมุจฺเจยฺย, อโรโค อสฺส สุขี เสรี สยํวสี เยน กามํ คโม. ตเมนํ ทฺเว พลวนฺโต ปุริสา นานาพาหาสุ คเหตฺวา องฺคารกาสุํ อุปกฑฺเฒยฺยุํ.

214. ‘‘මාගණ්ඩිය, යම්සේ නියපොතු වලින් සිය වණමුඛයන් කසමින්, පණුවන් විසින් කනු ලබන, පැසවූ සිරුරක් ඇති කුෂ්ඨ රෝගී පුරුෂයෙක් ගිනි අඟුරු වළක් මතුපිට සිරුර තවමින් සිටින්නේ ද, ඔහුගේ මිත්‍රයන්, ඇමැතියන් හා නෑදෑ හිතවතුන් ඔහු වෙනුවෙන් ශල්‍යකර්ම දන්නා වෛද්‍යවරයකු පමුණුවන්නේ ය. එම වෛද්‍යවරයා ඔහුට බෙහෙත් කරන්නේ ය. ඔහු ඒ බෙහෙත් හේතුවෙන් කුෂ්ඨ රෝගයෙන් මිදී, නිරෝගීව, සුවපත්ව, නිදහස්ව, තමාට රිසි සේ හැසිරෙන්නෙකු වී තමාට රිසි තැනකට යන්නෙකු වන්නේ ය. එවිට ශක්තිමත් පුරුෂයන් දෙදෙනෙකු ඔහු දෑතින් අල්ලා ගෙන ගිනි අඟුරු වළක් දෙසට ඇදගෙන යන්නේ ය.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มาคณฺฑิย, อปิ นุ โส ปุริโส อิติ จิติเจว กายํ สนฺนาเมยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’? ‘‘อสุ หิ, โภ โคตม, อคฺคิ ทุกฺขสมฺผสฺโส เจว มหาภิตาโป จ มหาปริฬาโห จา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มาคณฺฑิย, อิทาเนว นุ โข โส อคฺคิ ทุกฺขสมฺผสฺโส เจว มหาภิตาโป จ มหาปริฬาโห จ อุทาหุ ปุพฺเพปิ โส อคฺคิ ทุกฺขสมฺผสฺโส เจว มหาภิตาโป จ มหาปริฬาโห จา’’ติ? ‘‘อิทานิ เจว, โภ โคตม, โส อคฺคิ ทุกฺขสมฺผสฺโส เจว มหาภิตาโป [Pg.175] จ มหาปริฬาโห จ, ปุพฺเพปิ โส อคฺคิ ทุกฺขสมฺผสฺโส เจว มหาภิตาโป จ มหาปริฬาโห จ. อสุ จ, โภ โคตม, กุฏฺฐี ปุริโส อรุคตฺโต ปกฺกคตฺโต กิมีหิ ขชฺชมาโน นเขหิ วณมุขานิ วิปฺปตจฺฉมาโน อุปหตินฺทฺริโย ทุกฺขสมฺผสฺเสเยว อคฺคิสฺมึ สุขมิติ วิปรีตสญฺญํ ปจฺจลตฺถา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, มาคณฺฑิย, อตีตมฺปิ อทฺธานํ กามา ทุกฺขสมฺผสฺสา เจว มหาภิตาปา จ มหาปริฬาหา จ, อนาคตมฺปิ อทฺธานํ กามา ทุกฺขสมฺผสฺสา เจว มหาภิตาปา จ มหาปริฬาหา จ, เอตรหิปิ ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ กามา ทุกฺขสมฺผสฺสา เจว มหาภิตาปา จ มหาปริฬาหา จ. อิเม จ, มาคณฺฑิย, สตฺตา กาเมสุ อวีตราคา กามตณฺหาหิ ขชฺชมานา กามปริฬาเหน ปริฑยฺหมานา อุปหตินฺทฺริยา ทุกฺขสมฺผสฺเสสุเยว กาเมสุ สุขมิติ วิปรีตสญฺญํ ปจฺจลตฺถุํ.

‘‘මාගණ්ඩිය, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? ඒ පුරුෂයා එහා මෙහා වෙමින් සිරුර ඉවතට නමන්නේ ද?’’ ‘‘එසේය භවත් ගෞතමයන් වහන්ස.’’ ‘‘ඒ මන්ද යත්?’’ ‘‘භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඒ ගින්න ස්පර්ශයට දුක් සහගත බැවිනි, මහත් දාහයක් හා දැවිල්ලක් ඇති කරන බැවිනි.’’ ‘‘මාගණ්ඩිය, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? ඒ ගින්න ස්පර්ශයට දුක් සහගත වූයේ, මහත් දාහයක් හා දැවිල්ලක් ඇති කළේ දැන් පමණක් ද? නැතහොත් පෙරත් එය එසේම වී ද?’’ ‘‘භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඒ ගින්න දැන් ද ස්පර්ශයට දුක් සහගතය, මහත් දාහයක් හා දැවිල්ලක් සහිතය; පෙර ද ඒ ගින්න ස්පර්ශයට දුක් සහගත විය, මහත් දාහයක් හා දැවිල්ලක් සහිත විය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, පණුවන් කනු ලැබූ, නියපොතු වලින් වණමුඛ කසමින් සිටි, ඉඳුරන් විකෘති වූ ඒ කුෂ්ඨ රෝගී පුරුෂයා දුක් සහිත ස්පර්ශයක් ඇති ගින්නෙහිම 'සුවය' යන විපරීත සංඥාව ලැබීය.’’ ‘‘මාගණ්ඩිය, එලෙසම අතීතයෙහි ද කාමයෝ දුක් ස්පර්ශ සහිත වූහ, මහත් දාහයක් හා දැවිල්ලක් සහිත වූහ. අනාගතයෙහි ද කාමයෝ දුක් ස්පර්ශ සහිත වන්නාහ, මහත් දාහයක් හා දැවිල්ලක් සහිත වන්නාහ. වර්තමානයෙහි ද කාමයෝ දුක් ස්පර්ශ සහිත වෙති, මහත් දාහයක් හා දැවිල්ලක් සහිත වෙති. මාගණ්ඩිය, කාමයන් කෙරෙහි පහ නොවූ රාගය ඇති, කාම තණ්හාවෙන් පීඩිත වූ, කාම දැවිල්ලෙන් දැවෙන මේ සත්වයෝ ඉඳුරන් විකෘති වූ බැවින්, දුක් සහිත ස්පර්ශයක් ඇති කාමයන්හිම 'සුවය' යන විපරීත සංඥාව ලබති.’’

๒๑๕. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาคณฺฑิย, กุฏฺฐี ปุริโส อรุคตฺโต ปกฺกคตฺโต กิมีหิ ขชฺชมาโน นเขหิ วณมุขานิ วิปฺปตจฺฉมาโน องฺคารกาสุยา กายํ ปริตาเปติ. ยถา ยถา โข, มาคณฺฑิย, อสุ กุฏฺฐี ปุริโส อรุคตฺโต ปกฺกคตฺโต กิมีหิ ขชฺชมาโน นเขหิ วณมุขานิ วิปฺปตจฺฉมาโน องฺคารกาสุยา กายํ ปริตาเปติ ตถา ตถา’สฺส ตานิ วณมุขานิ อสุจิตรานิ เจว โหนฺติ ทุคฺคนฺธตรานิ จ ปูติกตรานิ จ, โหติ เจว กาจิ สาตมตฺตา อสฺสาทมตฺตา – ยทิทํ วณมุขานํ กณฺฑูวนเหตุ; เอวเมว โข, มาคณฺฑิย, สตฺตา กาเมสุ อวีตราคา กามตณฺหาหิ ขชฺชมานา กามปริฬาเหน จ ปริฑยฺหมานา กาเม ปฏิเสวนฺติ. ยถา ยถา โข, มาคณฺฑิย, สตฺตา กาเมสุ อวีตราคา กามตณฺหาหิ ขชฺชมานา กามปริฬาเหน จ ปริฑยฺหมานา กาเม ปฏิเสวนฺติ ตถา ตถา เตสํ เตสํ สตฺตานํ กามตณฺหา เจว ปวฑฺฒติ, กามปริฬาเหน จ ปริฑยฺหนฺติ, โหติ เจว สาตมตฺตา อสฺสาทมตฺตา – ยทิทํ ปญฺจกามคุเณ ปฏิจฺจ.

215. ‘‘මාගණ්ඩිය, එය හරියට මෙවැනි දෙයකි. ශරීරය පුරා තුවාල හා බිබිලි සහිත වූ, පණුවන් විසින් කා දමනු ලබන, කුෂ්ඨ රෝගියෙක් තම නියපොතු වලින් තුවාල කසමින් ගිනිකබලකින් ශරීරය තවන්නේ ය. මාගණ්ඩිය, ඒ කුෂ්ඨ රෝගියා යම් යම් ආකාරයකින් තුවාල කසමින් ගිනිකබලෙන් ශරීරය තවයි ද, එලෙසම ඔහුගේ ඒ තුවාල වඩාත් අපවිත්‍ර වෙයි, වඩාත් දුගඳ හමයි, වඩාත් කුණු වී යයි. එසේ වුවද, තුවාල කැසීම හේතුවෙන් ඔහුට යම් සහනයක් හෝ තෘප්තියක් දැනෙයි. මාගණ්ඩිය, එලෙසම කාමයන් කෙරෙහි පහ නොවූ රාගය ඇති, කාම තණ්හාවෙන් පීඩිත වූ, කාම දැවිල්ලෙන් දැවෙන සත්වයෝ කාමයන් පරිභෝජනය කරති. මාගණ්ඩිය, ඔවුන් යම් යම් අයුරින් කාමයන් සේවනය කරද්දී, ඔවුන්ගේ කාම තණ්හාව ද දිනෙන් දින වැඩෙයි, කාම දැවිල්ලෙන් ඔවුන් තව තවත් දැවෙයි. එසේ වුවද පංච කාම ගුණයන් ඇසුරෙන් ඔවුන්ට යම් සහනයක් හෝ ආශ්වාදයක් දැනෙයි.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มาคณฺฑิย, อปิ นุ เต ทิฏฺโฐ วา สุโต วา ราชา วา ราชมหามตฺโต วา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจารยมาโน กามตณฺหํ อปฺปหาย กามปริฬาหํ อปฺปฏิวิโนเทตฺวา วิคตปิปาโส อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต วิหาสิ วา วิหรติ วา วิหริสฺสติ วา’’ติ[Pg.176]? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘สาธุ, มาคณฺฑิย! มยาปิ โข เอตํ, มาคณฺฑิย, เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ ราชา วา ราชมหามตฺโต วา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจารยมาโน กามตณฺหํ อปฺปหาย กามปริฬาหํ อปฺปฏิวิโนเทตฺวา วิคตปิปาโส อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต วิหาสิ วา วิหรติ วา วิหริสฺสติ วา. อถ โข, มาคณฺฑิย, เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา วิคตปิปาสา อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺตา วิหาสุํ วา วิหรนฺติ วา วิหริสฺสนฺติ วา สพฺเพ เต กามานํเยว สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ อสฺสาทญฺจ อาทีนวญฺจ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา กามตณฺหํ ปหาย กามปริฬาหํ ปฏิวิโนเทตฺวา วิคตปิปาสา อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺตา วิหาสุํ วา วิหรนฺติ วา วิหริสฺสนฺติ วา’’ติ. อถ โข ภควา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

‘‘මාගණ්ඩිය, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? කාම තණ්හාව ප්‍රහීණ නොකර, කාම දැවිල්ල දුරු නොකර, තෘෂ්ණාවෙන් තොරව, අධ්‍යාත්මිකව සංසුන් සිත් ඇතිව පංච කාම ගුණයන්ගෙන් සතුටු වෙමින් වාසය කළ රජෙකු හෝ රජ මහා අමාත්‍යවරයෙකු ඔබ දැක තිබේද? නැතහොත් ඒ ගැන අසා තිබේද?’’ ‘‘භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේමය.’’ ‘‘මැනවි මාගණ්ඩිය, මා ද කාම තණ්හාව ප්‍රහීණ නොකර, කාම දැවිල්ල දුරු නොකර, තෘෂ්ණාවෙන් තොරව, සංසුන් සිත් ඇතිව වාසය කළ එවැනි රජෙකු හෝ අමාත්‍යවරයෙකු දැක නැත, අසා ද නැත. මාගණ්ඩිය, යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෙක් තෘෂ්ණාවෙන් තොරව සංසුන් සිත් ඇතිව වාසය කළේ ද, වාසය කරයි ද, වාසය කරන්නේ ද, ඔවුන් ඒ සියල්ලෝම කාමයන්ගේ හටගැනීමත්, විනාශයත්, ආශ්වාදයත්, ආදීනවයත්, නිස්සරණයත් (මිදීමත්) ඇති සැටියෙන් දැන, කාම තණ්හාව ප්‍රහීණ කර, කාම දැවිල්ල දුරු කර තෘෂ්ණාවෙන් තොරව සංසුන් සිත් ඇතිව වාසය කරති.’’ ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ අවස්ථාවේදී මෙම උදානය වදාළ සේක –’’

‘‘อาโรคฺยปรมา ลาภา, นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ;

อฏฺฐงฺคิโก จ มคฺคานํ, เขมํ อมตคามิน’’นฺติ.

‘‘නීරෝගී බව උතුම්ම ලාභයයි. නිවන උතුම්ම සැපයයි. මාර්ගයන් අතරින් අමෘතයට (නිවනට) පමුණුවන ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නිර්භය වූ (අභය වූ) උතුම්ම මාවතයි.’’

๒๑๖. เอวํ วุตฺเต, มาคณฺฑิโย ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยาว สุภาสิตํ จิทํ โภตา โคตเมน – ‘อาโรคฺยปรมา ลาภา, นิพฺพานํ ปรมํ สุข’นฺติ. มยาปิ โข เอตํ, โภ โคตม, สุตํ ปุพฺพกานํ ปริพฺพาชกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘อาโรคฺยปรมา ลาภา, นิพฺพานํ ปรมํ สุข’นฺติ; ตยิทํ, โภ โคตม, สเมตี’’ติ. ‘‘ยํ ปน เต เอตํ, มาคณฺฑิย, สุตํ ปุพฺพกานํ ปริพฺพาชกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘อาโรคฺยปรมา ลาภา, นิพฺพานํ ปรมํ สุข’นฺติ, กตมํ ตํ อาโรคฺยํ, กตมํ ตํ นิพฺพาน’’นฺติ? เอวํ วุตฺเต, มาคณฺฑิโย ปริพฺพาชโก สกาเนว สุทํ คตฺตานิ ปาณินา อโนมชฺชติ – ‘‘อิทนฺตํ, โภ โคตม, อาโรคฺยํ, อิทนฺตํ นิพฺพานํ. อหญฺหิ, โภ โคตม, เอตรหิ อโรโค สุขี, น มํ กิญฺจิ อาพาธตี’’ติ.

216. ‘‘මෙසේ වදාළ කල්හි මාගණ්ඩිය පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: ‘භවත් ගෞතමයෙනි, මෙය ආශ්චර්යයකි, අද්භූතයකි. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් ‘නීරෝගී බව උතුම්ම ලාභයයි, නිවන උතුම්ම සැපයයි’ යනුවෙන් කෙතරම් අලංකාර ලෙස පවසන ලද්දක්ද? මාගණ්ඩිය, ‘නීරෝගී බව උතුම්ම ලාභයයි, නිවන උතුම්ම සැපයයි’ යන මෙම ප්‍රකාශය පෙර සිටි පරිබ්‍රාජක ආචාර්ය මහාචාර්යවරුන් පවසනු මම ද අසා ඇත්තෙමි. භවත් ගෞතමයෙනි, ඔබ වහන්සේ පවසන දෙය මම අසා ඇති කරුණ හා ගැළපෙයි.’ ‘මාගණ්ඩිය, ඔබ පෙර විසූ පරිබ්‍රාජක ආචාර්ය මහාචාර්යවරුන්ගෙන් අසන ලද ඒ නීරෝගී බව කුමක්ද? ඒ නිවන කුමක්ද?’ මෙසේ ඇසූ කල්හි මාගණ්ඩිය පරිබ්‍රාජකයා තමාගේම ශරීරය දෑතින් පිරිමදිමින් මෙසේ කීවේය: ‘භවත් ගෞතමයෙනි, මේ නීරෝගී බවයි, මේ නිවනයි. මන්දයත් මම දැන් නීරෝගීව, සුවසේ වෙසෙමි. මට කිසිදු ආබාධයක් පීඩා නොකරයි.’’’

๒๑๗. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาคณฺฑิย, ชจฺจนฺโธ ปุริโส; โส น ปสฺเสยฺย กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย นีลกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย ปีตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย โลหิตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย สมวิสมํ, น ปสฺเสยฺย ตารกรูปานิ, น ปสฺเสยฺย จนฺทิมสูริเย. โส สุเณยฺย จกฺขุมโต ภาสมานสฺส – ‘เฉกํ วต, โภ[Pg.177], โอทาตํ วตฺถํ อภิรูปํ นิมฺมลํ สุจี’ติ! โส โอทาตปริเยสนํ จเรยฺย. ตเมนํ อญฺญตโร ปุริโส เตลมลิกเตน สาหุฬิจีเรน วญฺเจยฺย – ‘อิทํ เต, อมฺโภ ปุริส, โอทาตํ วตฺถํ อภิรูปํ นิมฺมลํ สุจี’ติ. โส ตํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, ปฏิคฺคเหตฺวา ปารุเปยฺย, ปารุเปตฺวา อตฺตมโน อตฺตมนวาจํ นิจฺฉาเรยฺย – ‘เฉกํ วต, โภ, โอทาตํ วตฺถํ อภิรูปํ นิมฺมลํ สุจี’ติ!

217. ‘‘මාගණ්ඩිය, එය හරියට උපතින් අන්ධ වූ මිනිසෙකු වැනිය. ඔහු කළු සුදු රූප නොදකියි. නිල්, කහ, රතු හෝ මදටිය පැහැති රූප නොදකියි. සම-විසම බව නොදකියි. තාරකා රූප හෝ ඉර හඳ නොදකියි. ඔහු ඇස් පෙනෙන අයෙක් පවසන මෙවැනි වචන අසයි: ‘භවත්නි, මේ සුදු වස්ත්‍රය කෙතරම් අලංකාරද, පිරිසිදුද, නිර්මලද!’ එවිට ඔහු සුදු වස්ත්‍රයක් සොයා යයි. යම් මිනිසෙක් තෙල් හා කිලුටු තැවරුණු රළු රෙදි කැබැල්ලක් දී, ‘පින්වත, මෙන්න ඔබට අලංකාර, පිරිසිදු, නිර්මල සුදු වස්ත්‍රයක්’ යැයි කියා ඔහුව රවටයි. ඔහු එය පිළිගෙන පොරවා ගනියි. ඉන්පසු ඉමහත් සතුටට පත්ව මෙසේ පවසයි: ‘භවත්නි, මේ සුදු වස්ත්‍රය කෙතරම් අලංකාරද, පිරිසිදුද, නිර්මලද!’’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มาคณฺฑิย, อปิ นุ โส ชจฺจนฺโธ ปุริโส ชานนฺโต ปสฺสนฺโต อมุํ เตลมลิกตํ สาหุฬิจีรํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, ปฏิคฺคเหตฺวา ปารุเปยฺย, ปารุเปตฺวา อตฺตมโน อตฺตมนวาจํ นิจฺฉาเรยฺย – ‘เฉกํ วต, โภ, โอทาตํ วตฺถํ อภิรูปํ นิมฺมลํ สุจี’ติ อุทาหุ จกฺขุมโต สทฺธายา’’ติ? ‘‘อชานนฺโต หิ, โภ โคตม, อปสฺสนฺโต โส ชจฺจนฺโธ ปุริโส อมุํ เตลมลิกตํ สาหุฬิจีรํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, ปฏิคฺคเหตฺวา ปารุเปยฺย, ปารุเปตฺวา อตฺตมโน อตฺตมนวาจํ นิจฺฉาเรยฺย – ‘เฉกํ วต, โภ, โอทาตํ วตฺถํ อภิรูปํ นิมฺมลํ สุจี’ติ, จกฺขุมโต สทฺธายา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, มาคณฺฑิย, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อนฺธา อจกฺขุกา อชานนฺตา อาโรคฺยํ, อปสฺสนฺตา นิพฺพานํ, อถ จ ปนิมํ คาถํ ภาสนฺติ – ‘อาโรคฺยปรมา ลาภา, นิพฺพานํ ปรมํ สุข’นฺติ. ปุพฺพเกเหสา, มาคณฺฑิย, อรหนฺเตหิ สมฺมาสมฺพุทฺเธหิ คาถา ภาสิตา –

‘‘මාගන්දිය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නේද? යම් හෙයකින් උපතින්ම අන්ධ වූ පුරුෂයෙක්, තමා දන්නා හෙයින් හෝ දකිනා හෙයින් හෝ තෙල් හා කිලිටු තැවරුණු ඒ රළු ලොම් වස්ත්‍රය පිළිගන්නේද? පිළිගෙන එය පොරවාගන්නේද? පොරවාගෙන සතුටු සිතින් 'පින්වත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම මෙය ඉතා යහපත් සුදු වස්ත්‍රයකි, අතිශයින් ලස්සනය, පිරිසිදුය, නිර්මලය' කියා සතුටු වදන් පවසන්නේද? නැතහොත් ඇස් පෙනෙන අයෙකු කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය නිසා එසේ කරන්නේද?’’ ‘‘භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, උපතින් අන්ධ වූ ඒ පුරුෂයා තමා නොදන්නා හෙයින් හා නොදකිනා හෙයින්, තෙල් හා කිලිටු තැවරුණු ඒ රළු ලොම් වස්ත්‍රය පිළිගෙන, එය පොරවාගෙන, සතුටු සිතින් 'පින්වත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම මෙය ඉතා යහපත් සුදු වස්ත්‍රයකි, අතිශයින් ලස්සනය, පිරිසිදුය, නිර්මලය' කියා පවසන්නේ ඇස් පෙනෙන අයෙකුගේ වචනය කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය නිසාමය.’’ ‘‘මාගන්දිය, එලෙසම අන්‍ය තීර්ථක පරිබ්‍රාජකයෝ ද අන්ධ වෙති, ඇස් නැත්තෝ වෙති. ඔවුහු නිරෝගීභාවය (ආරෝග්‍යය) නොදනිති, නිවන නොදකිති. එසේ වුවද ඔවුහු 'ආරෝග්‍යය උතුම්ම ලාභයයි, නිවන උතුම්ම සැපයයි' යන මෙම ගාථාව පවසති. මාගන්දිය, පෙර වැඩසිටි අරහත් සම්මා සම්බුදුවරුන් විසින් මෙම ගාථාව වදාරන ලදී:’’

‘อาโรคฺยปรมา ลาภา, นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ;

อฏฺฐงฺคิโก จ มคฺคานํ, เขมํ อมตคามิน’นฺติ.

‘නිරෝගීභාවය (ආරෝග්‍යය) උතුම්ම ලාභයයි, නිවන උතුම්ම සැපයයි; මාර්ගයන් අතරින් අෂ්ටාංගික මාර්ගය උතුම්ය, එය නිර්භය වූ අමෘත නිවනට මඟ පෙන්වයි.’

๒๑๘. ‘‘สา เอตรหิ อนุปุพฺเพน ปุถุชฺชนคาถา. อยํ โข ปน, มาคณฺฑิย, กาโย โรคภูโต คณฺฑภูโต สลฺลภูโต อฆภูโต อาพาธภูโต, โส ตฺวํ อิมํ กายํ โรคภูตํ คณฺฑภูตํ สลฺลภูตํ อฆภูตํ อาพาธภูตํ – ‘อิทนฺตํ, โภ โคตม, อาโรคฺยํ, อิทนฺตํ นิพฺพาน’นฺติ วเทสิ. ตญฺหิ เต, มาคณฺฑิย, อริยํ จกฺขุํ นตฺถิ เยน ตฺวํ อริเยน จกฺขุนา อาโรคฺยํ ชาเนยฺยาสิ, นิพฺพานํ ปสฺเสยฺยาสี’’ติ. ‘‘เอวํ ปสนฺโน อหํ โภโต โคตมสฺส! ปโหติ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ ยถาหํ อาโรคฺยํ ชาเนยฺยํ, นิพฺพานํ ปสฺเสยฺย’’นฺติ.

218. ‘‘එම ගාථාව දැන් කාලයාගේ ඇවෑමෙන් පෘථග්ජනයන් අතර පවතින ගාථාවක් බවට පත්ව ඇත. මාගන්දිය, මේ ශරීරය වනාහි රෝගයකි, ගෙඩියකි, හුලකි, පීඩාවකි, ආබාධයකි. එසේ තිබියදීත් රෝගයක්, ගෙඩියක්, හුලක්, පීඩාවක්, ආබාධයක් බඳු වූ මේ ශරීරය පිළිබඳවම ඔබ, 'භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, නිරෝගීභාවය යනු මෙයයි, නිවන යනු මෙයයි' කියා පවසන්නෙහිය. මාගන්දිය, යම් ආර්ය ඇසකින් ඔබ නිරෝගීභාවය දැනගන්නේද, නිවන දකින්නේද, එවැනි ආර්ය ඇසක් ඔබට නැත.’’ ‘‘භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මම ඔබ වහන්සේ කෙරෙහි මෙසේ පැහැදුණෙමි. මට නිරෝගීභාවය දැනගත හැකි වන පරිදිත්, නිවන දැකිය හැකි වන පරිදිත් ධර්මය දේශනා කිරීමට භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ සමර්ථ වන සේක.’’

๒๑๙. ‘‘เสยฺยถาปิ[Pg.178], มาคณฺฑิย, ชจฺจนฺโธ ปุริโส; โส น ปสฺเสยฺย กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย นีลกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย ปีตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย โลหิตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย สมวิสมํ, น ปสฺเสยฺย ตารกรูปานิ, น ปสฺเสยฺย จนฺทิมสูริเย. ตสฺส มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ภิสกฺกํ สลฺลกตฺตํ อุปฏฺฐาเปยฺยุํ. ตสฺส โส ภิสกฺโก สลฺลกตฺโต เภสชฺชํ กเรยฺย. โส ตํ เภสชฺชํ อาคมฺม น จกฺขูนิ อุปฺปาเทยฺย, น จกฺขูนิ วิโสเธยฺย. ตํ กึ มญฺญสิ, มาคณฺฑิย, นนุ โส เวชฺโช ยาวเทว กิลมถสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺสา’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ โคตม’’. ‘‘เอวเมว โข, มาคณฺฑิย, อหญฺเจ เต ธมฺมํ เทเสยฺยํ – ‘อิทนฺตํ อาโรคฺยํ, อิทนฺตํ นิพฺพาน’นฺติ, โส ตฺวํ อาโรคฺยํ น ชาเนยฺยาสิ, นิพฺพานํ น ปสฺเสยฺยาสิ. โส มมสฺส กิลมโถ, สา มมสฺส วิเหสา’’ติ. ‘‘เอวํ ปสนฺโน อหํ โภโต โคตมสฺส. ปโหติ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ ยถาหํ อาโรคฺยํ ชาเนยฺยํ, นิพฺพานํ ปสฺเสยฺย’’นฺติ.

219. ‘‘මාගන්දිය, එය උපතින් අන්ධ වූ මිනිසෙකු බඳුය. ඔහු කළු සුදු රූප නොදකියි, නිල් පැහැති රූප නොදකියි, කහ පැහැති රූප නොදකියි, රතු පැහැති රූප නොදකියි, දම් (මංජිෂ්ඨ) පැහැති රූප නොදකියි, සම-විසම තැන් නොදකියි, තාරකාවන්ගේ රූප නොදකියි, ඉර හඳ නොදකියි. ඔහුගේ මිතුරන් හා නෑදෑ හිතවතුන් ඔහු වෙනුවෙන් දක්ෂ ශල්‍ය වෛද්‍යවරයෙකු පමුණුවන්නාහ. ඒ වෛද්‍යවරයා ඔහුට ප්‍රතිකාර කරයි. එහෙත් එම බෙහෙත් හේතුවෙන් ඔහුගේ ඇස් පෙනීම ඇති නොවන්නේ නම්, ඇස් පිරිසිදු නොවන්නේ නම්, මාගන්දිය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නේද? ඒ වෛද්‍යවරයා පත්වන්නේ පීඩාවට හා වෙහෙසට පමණක් නොවේද?’’ ‘‘එසේය, භවත් ගෝතමයන් වහන්ස.’’ ‘‘මාගන්දිය, එලෙසම මම ඔබට 'නිරෝගීභාවය යනු මෙයයි, නිවන යනු මෙයයි' කියා ධර්මය දේශනා කළද, ඔබ නිරෝගීභාවය හඳුනා නොගන්නේ නම්, නිවන නොදකින්නේ නම්, එය මට වෙහෙසකි, එය මට පීඩාවකි.’’ ‘‘භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මම ඔබ වහන්සේ කෙරෙහි මෙසේ පැහැදුණෙමි. මට නිරෝගීභාවය දැනගත හැකි වන පරිදිත්, නිවන දැකිය හැකි වන පරිදිත් ධර්මය දේශනා කිරීමට භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ සමර්ථ වන සේක.’’

๒๒๐. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาคณฺฑิย, ชจฺจนฺโธ ปุริโส; โส น ปสฺเสยฺย กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย นีลกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย ปีตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย โลหิตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย สมวิสมํ, น ปสฺเสยฺย ตารกรูปานิ, น ปสฺเสยฺย จนฺทิมสูริเย. โส สุเณยฺย จกฺขุมโต ภาสมานสฺส – ‘เฉกํ วต, โภ, โอทาตํ วตฺถํ อภิรูปํ นิมฺมลํ สุจี’ติ! โส โอทาตปริเยสนํ จเรยฺย. ตเมนํ อญฺญตโร ปุริโส เตลมลิกเตน สาหุฬิจีเรน วญฺเจยฺย – ‘อิทํ เต, อมฺโภ ปุริส, โอทาตํ วตฺถํ อภิรูปํ นิมฺมลํ สุจี’ติ. โส ตํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, ปฏิคฺคเหตฺวา ปารุเปยฺย. ตสฺส มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ภิสกฺกํ สลฺลกตฺตํ อุปฏฺฐาเปยฺยุํ. ตสฺส โส ภิสกฺโก สลฺลกตฺโต เภสชฺชํ กเรยฺย – อุทฺธํวิเรจนํ อโธวิเรจนํ อญฺชนํ ปจฺจญฺชนํ นตฺถุกมฺมํ. โส ตํ เภสชฺชํ อาคมฺม จกฺขูนิ อุปฺปาเทยฺย, จกฺขูนิ วิโสเธยฺย. ตสฺส สห จกฺขุปฺปาทา โย อมุสฺมึ เตลมลิกเต สาหุฬิจีเร ฉนฺทราโค โส ปหีเยถ. ตญฺจ นํ ปุริสํ อมิตฺตโตปิ ทเหยฺย, ปจฺจตฺถิกโตปิ ทเหยฺย, อปิ จ ชีวิตา โวโรเปตพฺพํ มญฺเญยฺย – ‘ทีฆรตฺตํ วต, โภ, อหํ อิมินา ปุริเสน เตลมลิกเตน สาหุฬิจีเรน นิกโต วญฺจิโต ปลุทฺโธ – อิทํ เต, อมฺโภ ปุริส, โอทาตํ วตฺถํ [Pg.179] อภิรูปํ นิมฺมลํ สุจี’ติ. เอวเมว โข, มาคณฺฑิย, อหญฺเจ เต ธมฺมํ เทเสยฺยํ – ‘อิทนฺตํ อาโรคฺยํ, อิทนฺตํ นิพฺพาน’นฺติ. โส ตฺวํ อาโรคฺยํ ชาเนยฺยาสิ, นิพฺพานํ ปสฺเสยฺยาสิ. ตสฺส เต สห จกฺขุปฺปาทา โย ปญฺจสุปาทานกฺขนฺเธสุ ฉนฺทราโค โส ปหีเยถ; อปิ จ เต เอวมสฺส – ‘ทีฆรตฺตํ วต, โภ, อหํ อิมินา จิตฺเตน นิกโต วญฺจิโต ปลุทฺโธ. อหญฺหิ รูปํเยว อุปาทิยมาโน อุปาทิยึ, เวทนํเยว อุปาทิยมาโน อุปาทิยึ, สญฺญํเยว อุปาทิยมาโน อุปาทิยึ, สงฺขาเรเยว อุปาทิยมาโน อุปาทิยึ, วิญฺญาณํเยว อุปาทิยมาโน อุปาทิยึ. ตสฺส เม อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ; เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตี’’’ติ. ‘‘เอวํ ปสนฺโน อหํ โภโต โคตมสฺส! ปโหติ เม ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ ยถาหํ อิมมฺหา อาสนา อนนฺโธ วุฏฺฐเหยฺย’’นฺติ.

220. ‘‘මාගණ්ඩිය, උපන්ගෙයි අන්ධ වූ පුරුෂයෙකු සිටින බව සිතන්න. ඔහු කළු හා සුදු රූප නොදකියි; නිල්, කහ, රතු හෝ මදටිය පැහැති රූප නොදකියි; උස් පහත් තැන් නොදකියි; තරු රූප නොදකියි; සඳ සහ හිරු නොදකියි. ඔහු ඇස් පෙනෙන පුද්ගලයෙකු පවසන ‘පින්වත, නිර්මල වූ, පිරිසිදු වූ, ඉතා අලංකාර මේ සුදු වස්ත්‍රය කොතරම් ශ්‍රේෂ්ඨද!’ යන වචනය අසයි. එවිට ඔහු සුදු වස්ත්‍රයක් සොයා යයි. එවිට වෙනත් පුරුෂයෙකු තෙල් හා කිලුටු තැවරුණු රළු වස්ත්‍රයකින් ඔහුව රවටා, ‘පින්වත, මෙන්න ඔබට නිර්මල වූ, පිරිසිදු වූ, ඉතා අලංකාර සුදු වස්ත්‍රයක්’ යැයි පවසයි. ඔහු එය පිළිගෙන පොරවා ගනියි. ඔහුගේ මිතුරන්, ඇමතියන් සහ ලේ නෑයන් ඔහු වෙනුවෙන් වෛද්‍යවරයකු හා ශල්‍ය වෛද්‍යවරයකු කැඳවති. එම වෛද්‍යවරයා ඔහුට වමනය කරවීම, විරේක කරවීම, ඇස් බෙහෙත් ගැල්වීම, යළි යළිත් ඇස් බෙහෙත් ගැල්වීම සහ නස්‍ය කිරීම වැනි ප්‍රතිකාර කරයි. ඔහු එම ඖෂධ නිසා ඇස් පෙනීම ලබයි, ඇස් පිරිසිදු කරගනියි. ඔහුට ඇස් පෙනීම ලැබුණු සැණින්, අර තෙල් හා කිලුටු තැවරුණු රළු වස්ත්‍රය කෙරෙහි වූ යම් ඇල්මක් හා රාගයක් වේද, එය පහව යයි. එසේම අර රවටන ලද පුද්ගලයා කෙරෙහි අමිත්‍රත්වයක් හා හතුරුකමක් ඇති කරගනියි. ‘පින්වත, දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ මේ පුද්ගලයා විසින් තෙල් හා කිලුටු තැවරුණු රළු වස්ත්‍රයක් පෙන්වා, පින්වත මෙන්න ඔබට නිර්මල පිරිසිදු සුදු වස්ත්‍රයක් යැයි පවසා මාව රවටන ලදී, වංචා කරන ලදී, මුළා කරන ලදී’ යැයි සිතමින් ඔහු ජීවිතයෙන් පවා තොර කළ යුත්තෙකු ලෙස දකියි. මාගණ්ඩිය, එලෙසම මම ඔබට ධර්මය දේශනා කළහොත්, ‘මේ නිරෝගී බවයි, මේ නිවනයි’ කියා, එවිට ඔබ නිරෝගී බව දැනගනීවි, නිවන දකීවි. ඔබට ධර්ම ඇස ලැබීමත් සමඟම පංච උපාදානස්කන්ධයන් කෙරෙහි වූ යම් ඇල්මක් හා රාගයක් වේද, එය පහව යයි. තවද ඔබට මෙසේ සිතේවි: ‘පින්වත, දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ මම මේ සිත විසින් රවටනු ලැබුවෙමි, වංචා කරනු ලැබුවෙමි, මුළා කරනු ලැබුවෙමි. මම රූපයම උපාදානය කරමින් ගත්තෙමි, වේදනාවම උපාදානය කරමින් ගත්තෙමි, සංඥාවම උපාදානය කරමින් ගත්තෙමි, සංස්කාරයන්ම උපාදානය කරමින් ගත්තෙමි, විඤ්ඤාණයම උපාදානය කරමින් ගත්තෙමි. මාගේ ඒ උපාදානය ප්‍රත්‍යයෙන් භවය ඇති විය, භවය ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය ඇති විය, ජාතිය ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් හටගත්තාහ. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි හටගැනීම සිදු වේ’ යනුවෙනි.’’ එවිට මාගණ්ඩිය මෙසේ කීවේය: ‘‘භාග්‍යවත් ගෞතමයන් වහන්සේ කෙරෙහි මම මෙසේ පැහැදුනෙමි. භාග්‍යවත් ගෞතමයන් වහන්සේට මම මේ අසුනෙන් නැගිටින විට අන්ධයෙකු නොවන අයුරින් ධර්මය දේශනා කිරීමට හැකියාව ඇත්තේමය.’’

๒๒๑. ‘‘เตน หิ ตฺวํ, มาคณฺฑิย, สปฺปุริเส ภเชยฺยาสิ. ยโต โข ตฺวํ, มาคณฺฑิย, สปฺปุริเส ภชิสฺสสิ ตโต ตฺวํ, มาคณฺฑิย, สทฺธมฺมํ โสสฺสสิ; ยโต โข ตฺวํ, มาคณฺฑิย, สทฺธมฺมํ โสสฺสสิ ตโต ตฺวํ, มาคณฺฑิย, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชิสฺสสิ; ยโต โข ตฺวํ, มาคณฺฑิย, ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชิสฺสสิ ตโต ตฺวํ, มาคณฺฑิย, สามํเยว ญสฺสสิ, สามํ ทกฺขิสฺสสิ – อิเม โรคา คณฺฑา สลฺลา; อิธ โรคา คณฺฑา สลฺลา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. ตสฺส เม อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ; เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ.

221. ‘‘එසේ නම් මාගණ්ඩිය, ඔබ සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කරන්න. මාගණ්ඩිය, ඔබ සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කරන විට සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට ලැබෙනු ඇත. මාගණ්ඩිය, ඔබ සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කරන විට ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපදාවෙහි (ධර්මයට අනුකූලව) හැසිරෙනු ඇත. මාගණ්ඩිය, ඔබ ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපදාවෙහි හැසිරෙන විට, ‘මේවා රෝගයන්ය, මේවා ගෙඩි/පිළිකාවන්ය, මේවා හීසැරයන්ය; මෙහිදී (නිවනෙහි) රෝග, ගෙඩි සහ හීසැරයන් ඉතිරි නොවී නිරුද්ධ වේ’ යැයි ඔබ විසින්ම දැනගනු ඇත, ඔබ විසින්ම දකිනු ඇත. ‘මගේ ඒ උපාදානය නිරුද්ධ වීමෙන් භවය නිරුද්ධ වෙයි, භවය නිරුද්ධ වීමෙන් ජාතිය නිරුද්ධ වෙයි, ජාතිය නිරුද්ධ වීමෙන් ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව, දුක්ඛ, දෝමනස්ස, උපායාසයන් නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ මේ මුළුමනින්ම වූ දුක් රැසෙහි නිරුද්ධ වීම සිදු වේ’ කියාය.’’

๒๒๒. เอวํ วุตฺเต, มาคณฺฑิโย ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ; เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ[Pg.180]. ลเภยฺยาหํ โภโต โคตมสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ. ‘‘โย โข, มาคณฺฑิย, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขติ ปพฺพชฺชํ, อากงฺขติ อุปสมฺปทํ, โส จตฺตาโร มาเส ปริวสติ; จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ, อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย. อปิ จ เมตฺถ ปุคฺคลเวมตฺตตา วิทิตา’’ติ. ‘‘สเจ, ภนฺเต, อญฺญติตฺถิยปุพฺพา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขนฺตา ปพฺพชฺชํ, อากงฺขนฺตา อุปสมฺปทํ จตฺตาโร มาเส ปริวสนฺติ, จตุนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺติ อุปสมฺปาเทนฺติ ภิกฺขุภาวาย; อหํ จตฺตาริ วสฺสานิ ปริวสิสฺสามิ, จตุนฺนํ วสฺสานํ อจฺจเยน อารทฺธจิตฺตา ภิกฺขู ปพฺพาเชนฺตุ, อุปสมฺปาเทนฺตุ ภิกฺขุภาวายา’’ติ. อลตฺถ โข มาคณฺฑิโย ปริพฺพาชโก ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อจิรูปสมฺปนฺโน โข ปนายสฺมา มาคณฺฑิโย เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา มาคณฺฑิโย อรหตํ อโหสีติ.

222. එසේ වදාළ කල්හි මාගණ්ඩිය පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරය! භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරය! භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, යම් සේ යටිකුරු කර තිබූ බඳුනක් උඩුකුරු කරන්නාක් මෙන් ද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කරන්නාක් මෙන් ද, මංමුළා වූවෙකුට මඟ පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, ඇස් ඇත්තවුන්ට රූප දැකීම පිණිස අඳුරේ තෙල් පහනක් දල්වන්නාක් මෙන් ද, භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ක්‍රමවලින් ධර්මය ප්‍රකාශ කරන ලදී. ඒ මම භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද සරණ යමි. මම භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද ලබන්නට කැමැත්තෙමි, උපසම්පදාව ලබන්නට කැමැත්තෙමි." "මාගණ්ඩිය, පෙර වෙනත් ඇදහිල්ලක සිට මෙම ධර්ම විනයෙහි පැවිද්ද හෝ උපසම්පදාව කැමති වන යමෙක් වේ ද, ඔහු සිව් මසක් පරිවාසයෙහි සිටිය යුතුය. සිව් මසක් ඇවෑමෙන් සතුටට පත් වූ සිත් ඇති භික්ෂූහු ඔහු පැවිදි කරති, භික්ෂු භාවය සඳහා උපසම්පදා කරති. එසේ වුව ද, මේ සම්බන්ධයෙන් පුද්ගලයන්ගේ වෙනස්කම් මා විසින් දන්නා ලදී." "ස්වාමීනි, ඉදින් පෙර වෙනත් ඇදහිල්ලක සිටි අය මෙම ධර්ම විනයෙහි පැවිද්ද හෝ උපසම්පදාව කැමති වන විට සිව් මසක් පරිවාසයෙහි සිටිය යුතු නම්, මම සතර වසරක් පරිවාසයෙහි සිටින්නෙමි. සතර වසරක ඇවෑමෙන් සතුටට පත් සිත් ඇති භික්ෂූන් වහන්සේලා මා පැවිදි කරත්වා, භික්ෂු භාවය සඳහා උපසම්පදා කරත්වා." මාගණ්ඩිය පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද ලැබීය, උපසම්පදාව ලැබීය. උපසම්පදා වී නොබෝ කලකින් ම ආයුෂ්මත් මාගණ්ඩිය තෙරුන් වහන්සේ හුදෙකලාව, පිරිසෙන් වෙන්ව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව වසන සේක්, යම් උතුම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මනා කොට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙත් ද, ඒ අනුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාවේ අවසානය වූ රහත් ඵලය මෙලොවදීම තමන්ගේ ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට එයට පැමිණ වාසය කළහ. "ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මෙයින් පසු පැවැත්ම සඳහා කළ යුතු වෙනත් කිසිවක් නැතැ"යි උන්වහන්සේ විශිෂ්ට ඥානයෙන් දත්හ. ආයුෂ්මත් මාගණ්ඩිය තෙරුන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේලා අතරින් එක්නමක් වූහ.

มาคณฺฑิยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ.

පස්වන මාගණ්ඩිය සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๖. สนฺทกสุตฺตํ

6. සන්දක සූත්‍රය

๒๒๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. เตน โข ปน สมเยน สนฺทโก ปริพฺพาชโก ปิลกฺขคุหายํ ปฏิวสติ มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ปริพฺพาชกสเตหิ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อายามาวุโส, เยน เทวกตโสพฺโภ เตนุปสงฺกมิสฺสาม คุหาทสฺสนายา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ เยน เทวกตโสพฺโภ เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน สนฺทโก ปริพฺพาชโก มหติยา [Pg.181] ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ นิสินฺโน โหติ อุนฺนาทินิยา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทาย อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺติยา, เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา. อทฺทสา โข สนฺทโก ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน สกํ ปริสํ สณฺฐาเปสิ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ; อยํ สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก อาคจฺฉติ สมโณ อานนฺโท. ยาวตา โข ปน สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา โกสมฺพิยํ ปฏิวสนฺติ, อยํ เตสํ อญฺญตโร สมโณ อานนฺโท. อปฺปสทฺทกามา โข ปน เต อายสฺมนฺโต อปฺปสทฺทวินีตา อปฺปสทฺทสฺส วณฺณวาทิโน; อปฺเปว นาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ. อถ โข เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ.

223. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොසඹෑ නුවර ඝෝෂිතාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි සන්දක පරිබ්‍රාජකයා පන්සියයක් පමණ වූ විශාල පරිබ්‍රාජක පිරිසක් සමඟ පිලක්ඛ ගුහාවෙහි වාසය කරයි. එවිට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ සවස් කාලයෙහි විවේකයෙන් නැගී සිට භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළහ: "ඇවැත්නි, එන්න, අපි දේවකතසොබ්භය ඇති දෙසට, ගුහාව නැරඹීමට යමු." "එසේය ඇවැත්නි" කියා ඒ භික්ෂූහු ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. ඉන්පසු ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ දේවකතසොබ්භය ඇති දෙසට වැඩි සේක. එකල සන්දක පරිබ්‍රාජකයා මහත් වූ පරිබ්‍රාජක පිරිසක් සමඟ මහත් හඬින්, ඝෝෂා කරමින්, නොයෙක් වැදගැම්මකට නැති තිරශ්චීන කථා කරමින් සිටියේය. එනම්: රජුන් පිළිබඳ කථා, සොරුන් පිළිබඳ කථා, මහා ඇමතියන් පිළිබඳ කථා, සේනාවන් පිළිබඳ කථා, බිය පිළිබඳ කථා, යුද්ධ පිළිබඳ කථා, ආහාර පිළිබඳ කථා, පාන වර්ග පිළිබඳ කථා, වස්ත්‍ර පිළිබඳ කථා, යහන් පිළිබඳ කථා, මල් පිළිබඳ කථා, සුවඳ විලවුන් පිළිබඳ කථා, නෑයන් පිළිබඳ කථා, යාන වාහන පිළිබඳ කථා, ගම් පිළිබඳ කථා, නියම්ගම් පිළිබඳ කථා, නගර පිළිබඳ කථා, ජනපද පිළිබඳ කථා, ස්ත්‍රීන් පිළිබඳ කථා, ශූරයන් පිළිබඳ කථා, වීදි පිළිබඳ කථා, පැන් තොටවල් පිළිබඳ කථා, මියගිය නෑයන් පිළිබඳ කථා, නානාවිධ කථා, ලෝකය පිළිබඳ කථා, මුහුද පිළිබඳ කථා, හටගැනීම හා විනාශය පිළිබඳ කථා යනාදියයි. සන්දක පරිබ්‍රාජකයා දුරදීම වඩිනා වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ දුටුවේය. දැක තමාගේ පිරිස මෙසේ සන්සුන් කළේය: "පින්වත්නි, නිශ්ශබ්ද වන්න, පින්වත්නි, ශබ්ද නොකරන්න. මේ ශ්‍රමණ ගෝතමයන්ගේ ශ්‍රාවක වූ ආනන්ද ශ්‍රමණයන් වහන්සේ වඩිනවා. කොසඹෑ නුවර වසන ශ්‍රමණ ගෝතමයන්ගේ ශ්‍රාවකයන් අතරින් උන්වහන්සේ ද එක්නමකි. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා නිශ්ශබ්දතාවයට කැමති, නිශ්ශබ්දතාවයෙහි හික්මුණු, නිශ්ශබ්දතාවයේ ගුණ පවසන අය වෙති. පිරිස නිශ්ශබ්ද බව දැක්කොත් උන්වහන්සේ අප වෙත වැඩම කළ යුතු යැයි සිතන්නට පුළුවන." ඉන්පසු ඒ පරිබ්‍රාජකයෝ නිශ්ශබ්ද වූහ.

๒๒๔. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน สนฺทโก ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ. อถ โข สนฺทโก ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘เอตุ โข ภวํ อานนฺโท, สฺวาคตํ โภโต อานนฺทสฺส. จิรสฺสํ โข ภวํ อานนฺโท อิมํ ปริยายมกาสิ ยทิทํ อิธาคมนาย. นิสีทตุ ภวํ อานนฺโท, อิทมาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. นิสีทิ โข อายสฺมา อานนฺโท ปญฺญตฺเต อาสเน. สนฺทโกปิ โข ปริพฺพาชโก อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข สนฺทกํ ปริพฺพาชกํ อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ – ‘‘กายนุตฺถ, สนฺทก, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? ‘‘ติฏฺฐเตสา, โภ อานนฺท, กถา ยาย มยํ เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา. เนสา โภโต อานนฺทสฺส กถา ทุลฺลภา ภวิสฺสติ ปจฺฉาปิ สวนาย. สาธุ วต ภวนฺตํเยว อานนฺทํ ปฏิภาตุ สเก อาจริยเก ธมฺมีกถา’’ติ. ‘‘เตน หิ, สนฺทก, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข สนฺทโก ปริพฺพาชโก อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อายสฺมา อานนฺโท เอตทโวจ – ‘‘จตฺตาโรเม[Pg.182], สนฺทก, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อพฺรหฺมจริยวาสา อกฺขาตา จตฺตาริ จ อนสฺสาสิกานิ พฺรหฺมจริยานิ อกฺขาตานิ, ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสล’’นฺติ. ‘‘กตเม ปน เต, โภ อานนฺท, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร อพฺรหฺมจริยวาสา อกฺขาตา, ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสล’’นฺติ?

224. එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ සන්දක පරිබ්‍රාජකයා සිටි තැනට වැඩම කළහ. එවිට සන්දක පරිබ්‍රාජකයා ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ වැඩම කෙරෙත්වා! ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේගේ පැමිණීම යහපත් පැමිණීමකි. ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ මෙහි වැඩම කිරීමට අවස්ථාවක් කර ගත්තේ බොහෝ කලකට පසුවය. ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ අසුන් ගත් වැඩ සිටින සේක්වා, මේ අසුන පනවා ඇත.” ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ පැනවූ අසුනෙහි වැඩ සිටියහ. සන්දක පරිබ්‍රාජකයා ද එක්තරා මිටි අසුනක් ගෙන එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ සන්දක පරිබ්‍රාජකයාගෙන් ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ මෙසේ ඇසූහ: “සන්දක, දැන් ඔබලා කිනම් කතාවකින් යුක්තව මෙහි වාඩි වී සිටින්නහුද? ඔබලා අතරමග නතර කළ කතාව කුමක්ද?” “භවත් ආනන්දයෙනි, අප දැන් කතා කරමින් සිටි ඒ කතාව තිබිය දෙන්න. පසුව වුවද ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට එය අසන්නට ලැබීම අපහසු නොවනු ඇත. ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේටම වැටහෙන, තමන්ගේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ දහම පිළිබඳව දේශනාවක් කරන්නේ නම් මැනවි.” “සන්දක, එසේ නම් අසන්න, හොඳින් මනසට ගන්න, මම පවසන්නෙමි.” “එසේය, භවත්නි” යි සන්දක පරිබ්‍රාජකයා ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය. ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: “සන්දක, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් බ්‍රහ්මචර්යාව නොවන වාසයන් සතරක් වදාරන ලදහ. එසේම අස්වැසිල්ලක් නැති බ්‍රහ්මචර්යාවන් සතරක් ද වදාරන ලදහ. එහිදී නුවණැති පුරුෂයෙක් ඒකාන්තයෙන් බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි නොහැසිරෙයි, හැසිරුණ ද නිවැරදි වූ කුසල ධර්මයක් සම්පූර්ණ කර නොගනියි.” “භවත් ආනන්දයෙනි, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද, නුවණැති පුරුෂයෙකු ඒකාන්තයෙන් බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි නොහැසිරෙන, හැසිරුණ ද නිවැරදි වූ කුසල ධර්මයක් සම්පූර්ණ කර නොගන්නා වූ ඒ බ්‍රහ්මචර්යාව නොවන වාසයන් සතර මොනවාද?”

๒๒๕. ‘‘อิธ, สนฺทก, เอกจฺโจ สตฺถา เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโรโลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺติ. จาตุมหาภูติโก อยํ ปุริโส ยทา กาลงฺกโรติ, ปถวี ปถวีกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, อาโป อาโปกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, เตโช เตโชกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, วาโย วาโยกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, อากาสํ อินฺทฺริยานิ สงฺกมนฺติ. อาสนฺทิปญฺจมา ปุริสา มตํ อาทาย คจฺฉนฺติ, ยาวาฬาหนา ปทานิ ปญฺญายนฺติ. กาโปตกานิ อฏฺฐีนิ ภวนฺติ. ภสฺสนฺตา อาหุติโย; ทตฺตุปญฺญตฺตํ ยทิทํ ทานํ. เตสํ ตุจฺฉา มุสา วิลาโป เย เกจิ อตฺถิกวาทํ วทนฺติ. พาเล จ ปณฺฑิเต จ กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชนฺติ วินสฺสนฺติ น โหนฺติ ปรํ มรณา’ติ.

225. “සන්දක, මෙහි ඇතැම් ශාස්තෘවරයෙක් මෙබඳු වාද ඇත්තේ මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇත්තේ වෙයි: ‘දුන් දෙයෙහි විපාක නැත, මහා යාගයන්හි විපාක නැත, පිදිය යුත්තන් පිදීමෙහි විපාක නැත, යහපත් හෝ අයහපත් කර්මයන්ගේ ඵල විපාක නැත, මෙලොවක් නැත, පරලොවක් නැත, මවට කරන උපකාරවල විපාක නැත, පියාට කරන උපකාරවල විපාක නැත, ඕපපාතිකව උපදින සත්ත්වයෝ නැත, මෙලොව හා පරලොව තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසන, මනා මඟට පිළිපන්, නිවැරදි පිළිවෙතෙහි යෙදුණු මහණ බමුණෝ ලොව නැත. මේ පුරුෂයා සතර මහා භූතයන්ගෙන් සැදුණකි. යම් කලෙක කළුරිය කරයිද, එවිට පඨවි ධාතුව පඨවි කායට (පොළොවට) එක්වෙයි, ආපෝ ධාතුව ආපෝ කායට එක්වෙයි, තේජෝ ධාතුව තේජෝ කායට එක්වෙයි, වායෝ ධාතුව වායෝ කායට එක්වෙයි, ඉන්ද්‍රියයෝ ආකාශයට එක් වෙති. මිනී ඇඳ පස්වැනි කොට ඇති පුරුෂයෝ මළ සිරුර ගෙන යති, සොහොන දක්වා ගුණ පවසති. ඇට පරෙවි පැහැ වැනි වෙයි. පූජාවන් අළු බවට පත්වෙයි. දානය යනු මෝඩයන් විසින් පනවන ලද්දකි. යමෙක් යමක් ඇතැයි පවසත්ද, ඔවුන්ගේ ඒ කතාව හිස් ය, මුසාවකි, නන්දෙඩවීමකි. මෝඩයා වේවා පණ්ඩිතයා වේවා ශරීරය බිඳීමෙන් පසු සිඳී යති, විනාශ වෙති, මරණයෙන් පසු නොවෙති’ යනුවෙනි.”

‘‘ตตฺร, สนฺทก, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโรโลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺติ. จาตุมหาภูติโก อยํ ปุริโส ยทา กาลงฺกโรติ, ปถวี ปถวีกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, อาโป อาโปกายํ [Pg.183] อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, เตโช เตโชกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, วาโย วาโยกายํ อนุเปติ อนุปคจฺฉติ, อากาสํ อินฺทฺริยานิ สงฺกมนฺติ. อาสนฺทิปญฺจมา ปุริสา มตํ อาทาย คจฺฉนฺติ, ยาวาฬาหนา ปทานิ ปญฺญายนฺติ. กาโปตกานิ อฏฺฐีนิ ภวนฺติ. ภสฺสนฺตา อาหุติโย; ทตฺตุปญฺญตฺตํ ยทิทํ ทานํ. เตสํ ตุจฺฉา มุสา วิลาโป เย เกจิ อตฺถิกวาทํ วทนฺติ. พาเล จ ปณฺฑิเต จ กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชนฺติ วินสฺสนฺติ น โหนฺติ ปรํ มรณา’ติ. สเจ อิมสฺส โภโต สตฺถุโน สจฺจํ วจนํ, อกเตน เม เอตฺถ กตํ, อวุสิเตน เม เอตฺถ วุสิตํ. อุโภปิ มยํ เอตฺถ สมสมา สามญฺญํ ปตฺตา, โย จาหํ น วทามิ ‘อุโภ กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชิสฺสาม, วินสฺสิสฺสาม, น ภวิสฺสาม ปรํ มรณา’ติ. อติเรกํ โข ปนิมสฺส โภโต สตฺถุโน นคฺคิยํ มุณฺฑิยํ อุกฺกุฏิกปฺปธานํ เกสมสฺสุโลจนํ โยหํ ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวสนฺโต กาสิกจนฺทนํ ปจฺจนุโภนฺโต มาลาคนฺธวิเลปนํ ธาเรนฺโต ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺโต อิมินา โภตา สตฺถารา สมสมคติโก ภวิสฺสามิ. อภิสมฺปรายํ โสหํ กึ ชานนฺโต กึ ปสฺสนฺโต อิมสฺมึ สตฺถริ พฺรหฺมจริยํ จริสฺสามิ? ‘โส อพฺรหฺมจริยวาโส อย’นฺติ – อิติ วิทิตฺวา ตสฺมา พฺรหฺมจริยา นิพฺพิชฺช ปกฺกมติ. อยํ โข, สนฺทก, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฐโม อพฺรหฺมจริยวาโส อกฺขาโต ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

සන්දකය, එහිදී නුවණැති පුරුෂයෙක් මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘මේ භවත් ශාස්තෘවරයා මෙබඳු වාදයක්, මෙබඳු දෘෂ්ටියක් ඇත්තෙකි. එනම්: දුන් දෙයෙහි විපාක නැත, පූජා කළ දෙයෙහි විපාක නැත, පිදිය යුත්තන් පිදීමෙහි විපාක නැත, හොඳ නරක කර්මයන්ගේ ඵල විපාක නැත, මෙලොවක් නැත, පරලොවක් නැත, මව කියා කෙනෙක් (ඇයට සැලකීමෙන් ලැබෙන විපාක) නැත, පියා කියා කෙනෙක් නැත, ඕපපාතික සත්වයෝ නැත, මෙලොවත් පරලොවත් තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන සාක්ෂාත් කොට ප්‍රකාශ කරන, මනා මඟට පිළිපන් යහපත් පැවැත්මක් ඇති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ලොව නැත. මේ පුරුෂයා සතර මහා භූතයන්ගෙන් සැදුණෙකි. ඔහු මියගිය කල, පඨවි ධාතුව පඨවි කායට (බාහිර පෘථිවි ධාතුවට) එකතු වෙයි, ආපෝ ධාතුව ආපෝ කායට එකතු වෙයි, තේජෝ ධාතුව තේජෝ කායට එකතු වෙයි, වායෝ ධාතුව වායෝ කායට එකතු වෙයි, ඉන්ද්‍රියයෝ අහසට යති. මිනී ඇඳ පස්වැන්න කොට ඇති (මිනී ඇඳත් සමග සතර දෙනෙකු) පුරුෂයෝ මළ සිරුර රැගෙන යති, සොහොන දක්වා ගුණ කතා (හෝ මිනී පා සටහන්) ප්‍රකාශ වෙයි. ඇට පරෙවි පැහැ වැනි වෙයි. දානය අවසානයේ අළු බවට පත් වෙයි. දානය යනු මෝඩයන් විසින් පනවන ලද්දකි. යමෙක් දානයෙහි විපාක ඇතැයි (අත්ථිකවාදය) කියත් ද, ඔවුන්ගේ වචනය හිස් වූ, බොරු වූ, ප්‍රලාපයකි. මෝඩයා වේවා පණ්ඩිතයා වේවා කය බිඳුණු කල සිඳී යති, විනාශ වෙති, මරණින් මතු නොවෙති’ යනුවෙනි. ඉදින් මේ භවත් ශාස්තෘවරයාගේ වචනය සත්‍යයක් නම්, මා මෙහිදී කිසිදු ශ්‍රමණ ධර්මයක් නොපුරාම එය කළාක් බඳු වෙයි, බඹසර නොවැසම වැසුවාක් බඳු වෙයි. මෙහිදී අපි දෙදෙනාම එක හා සමාන වන්නෙමු, එකම තත්ත්වයට පත් වන්නෙමු. මා ‘අපි දෙදෙනාම කය බිඳී මරණින් මතු විනාශ වන්නෙමු’ යයි නොකීවත්, මේ භවත් ශාස්තෘවරයාගේ නිරුවත් බව, හිස මුඩු බව, උක්කුටිකව වසමින් තපස් රැකීම හා කෙස් රැවුල් උදුරා දැමීම යන මේවා අනවශ්‍ය වෙහෙසකි. මන්ද, දරු මුනුබුරන්ගෙන් පිරි ගෙදරක වෙසෙන, කසී සඳුන් පරිහරණය කරන, මල් හා සුවඳ විලවුන් දරන, රන් රිදී පිළිගන්නා වූ මම ද මේ භවත් ශාස්තෘවරයා හා සමාන මරණින් මතු ගතියක් ඇත්තෙකු වන්නෙමි. එසේ නම් මා මරණින් මතු තත්ත්වය ගැන කුමක් දැන, කුමක් දැක මේ ශාස්තෘවරයා යටතේ බඹසර වසන්නද? ‘මේ වනාහි බ්‍රහ්මචරියාවට නොගැලපෙන වාසයකි’ යි වටහාගෙන එම බ්‍රහ්මචරියාව කෙරෙහි කළකිරී එයින් ඉවත් වී යයි. සන්දකය, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද, නුවණැති පුරුෂයෙකු විසින් ඒකාන්තයෙන්ම බඹසර නොවැසිය යුතු වූ, වසන්නේ නම් නිවැරදි වූ කුසල් දහමක් සම්පූර්ණ කළ නොහැකි වූ, පළමු වන අබ්‍රහ්මචරිය වාසය මෙයයි.

๒๒๖. ‘‘ปุน จปรํ, สนฺทก, อิเธกจฺโจ สตฺถา เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ – ‘กโรโต การยโต ฉินฺทโต เฉทาปยโต ปจโต ปาจาปยโต โสจยโต โสจาปยโต กิลมโต กิลมาปยโต ผนฺทโต ผนฺทาปยโต ปาณมติปาตยโต อทินฺนํ อาทิยโต สนฺธึ ฉินฺทโต นิลฺโลปํ หรโต เอกาคาริกํ กโรโต ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต ปรทารํ คจฺฉโต มุสา ภณโต กโรโต น กรียติ ปาปํ. ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต ฉินฺทนฺโต เฉทาเปนฺโต ปจนฺโต ปจาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ [Pg.184] ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต ยชนฺโต ยชาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน นตฺถิ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’ติ.

226. නැවතත් සන්දකය, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශාස්තෘවරයෙක් මෙබඳු වාදයක්, මෙබඳු දෘෂ්ටියක් ඇත්තෙකු වෙයි: ‘පව්කම් කරන්නාට, කරවන්නාට, ශරීර අවයව සිඳින්නාට, සිඳවන්නාට, වධ හිංසා කරන්නාට, කරවන්නාට, ශෝක කරවන්නාට, වෙහෙස කරන්නාට, වෙහෙස කරවන්නාට, සැලෙන්නාට, සැලෙන්නට සලස්වන්නාට, පණ නසන්නාට, සොරකම් කරන්නාට, ගෙවල් බිඳින්නාට, කොල්ලකන්නාට, එක් ගෙයකට පැන සොරකම් කරන්නාට, මඟ රැක සිට පහර දෙන්නාට, පරඹුන් කරා යන්නාට, බොරු කියන්නාට පාපයක් සිදු නොවේ. යමෙක් තියුණු මුවහත් ඇති සක්‍රයකින් (රෝදයකින්) මේ පොළොවේ සිටින සත්වයන් කපා කොටා එකම මස් ගොඩක්, එකම මස් රැසක් කරන්නේ වුවද, ඒ හේතුවෙන් පාපයක් නැත, පාපයක් රැස්වීමක් නැත. යමෙක් ගංගා නදියේ දකුණු ඉවුර දිගේ සතුන් මරමින්, මරවමින්, කපමින්, කප්පවමින්, වධ දෙමින්, වධ දෙවමින් යන්නේ වුවද, ඒ හේතුවෙන් පාපයක් නැත, පාපයක් රැස්වීමක් නැත. යමෙක් ගංගා නදියේ උතුරු ඉවුර දිගේ දන් දෙමින්, දන් දෙවමින්, යාග හෝම කරමින්, කරවමින් යන්නේ වුවද, ඒ හේතුවෙන් පිනක් නැත, පිනක් රැස්වීමක් නැත. දානයෙන්, ඉන්ද්‍රිය දමනයෙන්, සීල සංයමයෙන් හා සත්‍ය වචනයෙන් ලැබෙන පිනක් නැත, පිනක් රැස්වීමක් ද නැත’ යනුවෙනි.

‘‘ตตฺร, สนฺทก, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – กโรโต การยโต ฉินฺทโต เฉทาปยโต ปจโต ปาจาปยโต โสจโต โสจาปยโต กิลมโต กิลมาปยโต ผนฺทโต ผนฺทาปยโต ปาณมติปาตยโต อทินฺนํ อาทิยโต สนฺธึ ฉินฺทโต นิลฺโลปํ หรโต เอกาคาริกํ กโรโต ปริปนฺเถ ติฏฺฐโต ปรทารํ คจฺฉโต มุสา ภณโต กโรโต น กรียติ ปาปํ ขุรปริยนฺเตน เจปิ จกฺเกน โย อิมิสฺสา ปถวิยา ปาเณ เอกํ มํสขลํ เอกํ มํสปุญฺชํ กเรยฺย, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. ทกฺขิณญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย หนนฺโต ฆาเตนฺโต ฉินฺทนฺโต เฉทาเปนฺโต ปจนฺโต ปจาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปาปํ, นตฺถิ ปาปสฺส อาคโม. อุตฺตรญฺเจปิ คงฺคาย ตีรํ คจฺเฉยฺย ททนฺโต ทาเปนฺโต ยชนฺโต ยชาเปนฺโต, นตฺถิ ตโตนิทานํ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม. ทาเนน ทเมน สํยเมน สจฺจวชฺเชน นตฺถิ ปุญฺญํ, นตฺถิ ปุญฺญสฺส อาคโม’ติ. สเจ อิมสฺส โภโต สตฺถุโน สจฺจํ วจนํ, อกเตน เม เอตฺถ กตํ, อวุสิเตน เม เอตฺถ วุสิตํ. อุโภปิ มยํ เอตฺถ สมสมา สามญฺญํ ปตฺตา, โย จาหํ น วทามิ ‘อุภินฺนํ กุรุตํ น กรียติ ปาป’นฺติ. อติเรกํ โข ปนิมสฺส โภโต สตฺถุโน นคฺคิยํ มุณฺฑิยํ อุกฺกุฏิกปฺปธานํ เกสมสฺสุโลจนํ โยหํ ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวสนฺโต กาสิกจนฺทนํ ปจฺจนุโภนฺโต มาลาคนฺธวิเลปนํ ธาเรนฺโต ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺโต อิมินา โภตา สตฺถารา สมสมคติโก ภวิสฺสามิ. อภิสมฺปรายํ โสหํ กึ ชานนฺโต กึ ปสฺสนฺโต อิมสฺมึ สตฺถริ พฺรหฺมจริยํ จริสฺสามิ? ‘โส อพฺรหฺมจริยวาโส อย’นฺติ อิติ วิทิตฺวา ตสฺมา พฺรหฺมจริยา นิพฺพิชฺช ปกฺกมติ. อยํ โข, สนฺทก, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทุติโย อพฺรหฺมจริยวาโส อกฺขาโต ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

‘‘සන්දක, එහිදී නුවණැති පුරුෂයෙක් මෙසේ සලකා බලයි: ‘මේ පින්වත් ශාස්තෘවරයා මෙබඳු වාදයක් ඇති, මෙබඳු දෘෂ්ටියක් ඇති කෙනෙකි—කරන්නාට, කරවන්නාට, සිඳින්නාට, සිඳවන්නාට, පෙළන්නාට, පෙළවන්නාට, ශෝක කරන්නාට, ශෝක කරවන්නාට, ක්ලාන්ත වන්නාට, ක්ලාන්ත කරවන්නාට, වෙවුලන්නාට, වෙවුලවන්නාට, පණ පවා නැති කරන්නාට, නුදුන් දෙය ගන්නාට, ගෙවල් බිඳින්නාට, කොල්ලකන්නාට, තනි ගෙවල් පහර දෙන්නාට, මංපහරන්නාට, පරඹුවන් කරා යන්නාට, මුසාවාද පවසන්නාට—එසේ කරන්නාට පවක් සිදු නොවේ. ඉදින් යමෙක් මුවහත් මුවාවත් සහිත සක්‍රයකින් (රෝදයකින්) මේ පොළොවෙහි සිටින සත්වයන් එකම මස් ගොඩක්, එකම මස් රැසක් කරන්නේ වුවද, ඒ හේතුවෙන් පවක් සිදු නොවේ, පවෙහි ආගමනයක් (පැමිණීමක්) නැත. යමෙක් මරමින්, මරවමින්, සිඳිමින්, සිඳවමින්, පෙළමින්, පෙළවමින් ගංගා නදියේ දකුණු තීරයට යන්නේ වුවද, ඒ හේතුවෙන් පවක් සිදු නොවේ, පවෙහි පැමිණීමක් නැත. යමෙක් දන් දෙමින්, දෙවමින්, පූජා පවත්වමින්, පවත්වවමින් ගංගා නදියේ උතුරු තීරයට යන්නේ වුවද, ඒ හේතුවෙන් පිනක් සිදු නොවේ, පිනෙහි පැමිණීමක් නැත. දානයෙන්, ඉන්ද්‍රිය දමනයෙන්, සංයමයෙන් හා සත්‍ය වචනයෙන් පිනක් සිදු නොවේ, පිනෙහි පැමිණීමක් නැත’ යනුවෙනි. ඉදින් මේ පින්වත් ශාස්තෘවරයාගේ වචනය සත්‍ය නම්, (මේ දහම) පිළි නොපැදි මා විසින් ද එය පිළිපැද්දාක් මෙන් වේ, පිළිපැදි ඔහු විසින් ද එය පිළිපැද්දාක් මෙන් වේ. මෙහිදී අපි දෙදෙනාම එක හා සමාන තත්ත්වයකට පත්ව සිටිමු. එසේ වුවද ‘දෙදෙනා කරන දෙයින් පවක් සිදු නොවේ’ යැයි මම නොකියමි. එහෙත් මේ පින්වත් ශාස්තෘවරයාගේ නිර්වස්ත්‍ර බව, මුඩු බව, උක්කුටිකයෙන් තපස් රැකීම හා කෙස් රැවුල් උදුරා දැමීම වැනි දේ නිෂ්ඵල වූ අතිරික්ත වැඩකි. මම වනාහි දරුවන් සහිත තදබද යහනෙහි වසමින්, කාසික සඳුන් පරිහරණය කරමින්, මල් සුවඳ විලවුන් දරමින්, රන් රිදී පිළිගනිමින් සිටියදීත්, පරලොවදී මේ පින්වත් ශාස්තෘවරයා හා සමාන ගති ඇත්තෙක් වන්නෙමි. එසේ තිබියදී මම කවරක් දැන, කවරක් දැක මේ ශාස්තෘවරයා යටතේ බඹසර හැසිරෙම්ද?’ ඔහු ‘මෙය බ්‍රහ්මචර්යාවට හිතකර නොවන වාසයකි’ යැයි වටහාගෙන, ඒ බ්‍රහ්මචර්යාව කෙරෙහි කළකිරී ඉවත් වී යයි. සන්දක, දැනගන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද, නුවණැති පුරුෂයෙකු විසින් සැබෑ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි නොහැසිරිය යුතු වූ ද, හැසිරෙන්නේ නම් නිවැරදි කුසල් දහමක් සම්පූර්ණ කළ නොහැකි වූ ද, දෙවන අබ්‍රහ්මචර්යාවාසය මෙයයි.’’

๒๒๗. ‘‘ปุน จปรํ, สนฺทก, อิเธกจฺโจ สตฺถา เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ – ‘นตฺถิ เหตุ, นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ สํกิเลสาย; อเหตู อปฺปจฺจยา สตฺตา [Pg.185] สํกิลิสฺสนฺติ; นตฺถิ เหตุ, นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ วิสุทฺธิยา; อเหตู อปฺปจฺจยา สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ; นตฺถิ พลํ, นตฺถิ วีริยํ, นตฺถิ ปุริสถาโม, นตฺถิ ปุริสปรกฺกโม; สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ ปาณา สพฺเพ ภูตา สพฺเพ ชีวา อวสา อพลา อวีริยา นิยติสงฺคติภาวปริณตา ฉสฺเววาภิชาตีสุ สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ.

227. ‘‘නැවතත් සන්දක, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශාස්තෘවරයෙක් මෙබඳු වාදයක් ඇති, මෙබඳු දෘෂ්ටියක් ඇති කෙනෙකි—‘සත්වයන්ගේ කෙලෙසීමට හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත; සත්වයෝ අහේතුකව, අප්‍රත්‍යව කෙලෙසෙති. සත්වයන්ගේ පිරිසිදු වීමට හේතුවක් නැත, ප්‍රත්‍යයක් නැත; සත්වයෝ අහේතුකව, අප්‍රත්‍යව පිරිසිදු වෙති. (සත්වයාට) බලයක් නැත, වීර්යයක් නැත, පුරුෂ ශක්තියක් නැත, පුරුෂ පරාක්‍රමයක් නැත. සියලු සත්වයෝ, සියලු ප්‍රාණීහු, සියලු භූතයෝ, සියලු ජීවයෝ (තමන්ගේ පාලනයක් නොමැතිව) වසඟ වූවෝ වෙති, අබල වූවෝ වෙති, අවීර්ය වූවෝ වෙති. ඔවුහු නියතිය, සංගතිය හා ස්වභාවය අනුව වෙනස් වෙමින් සය වැදගත් අභිජාතීන්හිම සැප දුක් විඳිති’ යනුවෙනි.’’

‘‘ตตฺร, สนฺทก, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – นตฺถิ เหตุ, นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ สํกิเลสาย, อเหตู อปฺปจฺจยา สตฺตา สํกิลิสฺสนฺติ. นตฺถิ เหตุ นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ วิสุทฺธิยา, อเหตู อปฺปจฺจยา สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ. นตฺถิ พลํ, นตฺถิ วีริยํ, นตฺถิ ปุริสถาโม, นตฺถิ ปุริสปรกฺกโม, สพฺเพ สตฺตา สพฺเพ ปาณา สพฺเพ ภูตา สพฺเพ ชีวา อวสา อพลา อวีริยา นิยติสงฺคติภาวปริณตา ฉสฺเววาภิชาตีสุ สุขทุกฺขํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ. สเจ อิมสฺส โภโต สตฺถุโน สจฺจํ วจนํ, อกเตน เม เอตฺถ กตํ, อวุสิเตน เม เอตฺถ วุสิตํ. อุโภปิ มยํ เอตฺถ สมสมา สามญฺญํ ปตฺตา, โย จาหํ น วทามิ ‘อุโภ อเหตู อปฺปจฺจยา วิสุชฺฌิสฺสามา’ติ. อติเรกํ โข ปนิมสฺส โภโต สตฺถุโน นคฺคิยํ มุณฺฑิยํ อุกฺกุฏิกปฺปธานํ เกสมสฺสุโลจนํ โยหํ ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวสนฺโต กาสิกจนฺทนํ ปจฺจนุโภนฺโต มาลาคนฺธวิเลปนํ ธาเรนฺโต ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺโต อิมินา โภตา สตฺถารา สมสมคติโก ภวิสฺสามิ. อภิสมฺปรายํ โสหํ กึ ชานนฺโต กึ ปสฺสนฺโต อิมสฺมึ สตฺถริ พฺรหฺมจริยํ จริสฺสามิ? ‘โส อพฺรหฺมจริยวาโส อย’นฺติ – อิติ วิทิตฺวา ตสฺมา พฺรหฺมจริยา นิพฺพิชฺช ปกฺกมติ. อยํ โข, สนฺทก, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตติโย อพฺรหฺมจริยวาโส อกฺขาโต ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

‘‘සන්දක, එහිදී නුවණැති පුරුෂයෙක් මෙසේ සලකා බලයි: ‘මේ පින්වත් ශාස්තෘවරයා මෙබඳු වාදයක් ඇති, මෙබඳු දෘෂ්ටියක් ඇති කෙනෙකි—සත්වයන්ගේ කෙලෙසීමට හේතුවක් නැත... ඔවුහු සය වැදගත් අභිජාතීන්හිම සැප දුක් විඳිති යනුවෙනි. ඉදින් මේ පින්වත් ශාස්තෘවරයාගේ වචනය සත්‍ය නම්, (මේ දහම) පිළි නොපැදි මා විසින් ද එය පිළිපැද්දාක් මෙන් වේ, පිළිපැදි ඔහු විසින් ද එය පිළිපැද්දාක් මෙන් වේ. මෙහිදී අපි දෙදෙනාම එක හා සමාන තත්ත්වයකට පත්ව සිටිමු. එසේ වුවද ‘අප දෙදෙනාම අහේතුකව හා අප්‍රත්‍යව පිරිසිදු වන්නෙමු’ යැයි මම නොකියමි. එහෙත් මේ පින්වත් ශාස්තෘවරයාගේ නිර්වස්ත්‍ර බව, මුඩු බව, උක්කුටිකයෙන් තපස් රැකීම හා කෙස් රැවුල් උදුරා දැමීම වැනි දේ නිෂ්ඵල වූ අතිරික්ත වැඩකි. මම වනාහි දරුවන් සහිත තදබද යහනෙහි වසමින්, කාසික සඳුන් පරිහරණය කරමින්, මල් සුවඳ විලවුන් දරමින්, රන් රිදී පිළිගනිමින් සිටියදීත්, පරලොවදී මේ පින්වත් ශාස්තෘවරයා හා සමාන ගති ඇත්තෙක් වන්නෙමි. එසේ තිබියදී මම කවරක් දැන, කවරක් දැක මේ ශාස්තෘවරයා යටතේ බඹසර හැසිරෙම්ද?’ ඔහු ‘මෙය බ්‍රහ්මචර්යාවට හිතකර නොවන වාසයකි’ යැයි වටහාගෙන, ඒ බ්‍රහ්මචර්යාව කෙරෙහි කළකිරී ඉවත් වී යයි. සන්දක, දැනගන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද, නුවණැති පුරුෂයෙකු විසින් සැබෑ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි නොහැසිරිය යුතු වූ ද, හැසිරෙන්නේ නම් නිවැරදි කුසල් දහමක් සම්පූර්ණ කළ නොහැකි වූ ද, තෙවන අබ්‍රහ්මචර්යාවාසය මෙයයි.’’

๒๒๘. ‘‘ปุน จปรํ, สนฺทก, อิเธกจฺโจ สตฺถา เอวํวาที โหติ เอวํทิฏฺฐิ – ‘สตฺติเม กายา อกฏา อกฏวิธา อนิมฺมิตา อนิมฺมาตา วญฺฌา กูฏฏฺฐา เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิตา, เต น อิญฺชนฺติ น วิปริณมนฺติ น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺติ นาลํ อญฺญมญฺญสฺส สุขาย วา ทุกฺขาย วา สุขทุกฺขาย วา. กตเม สตฺต? ปถวีกาโย อาโปกาโย เตโชกาโย วาโยกาโย สุเข ทุกฺเข ชีเว สตฺตเม – อิเม สตฺตกายา อกฏา อกฏวิธา อนิมฺมิตา [Pg.186] อนิมฺมาตา วญฺฌา กูฏฏฺฐา เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิตา. เต น อิญฺชนฺติ น วิปริณมนฺติ น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺติ. นาลํ อญฺญมญฺญสฺส สุขาย วา ทุกฺขาย วา สุขทุกฺขาย วา. ตตฺถ นตฺถิ หนฺตา วา ฆาเตตา วา โสตา วา สาเวตา วา วิญฺญาตา วา วิญฺญาเปตา วา. โยปิ ติณฺเหน สตฺเถน สีสํ ฉินฺทติ, น โกจิ กญฺจิ ชีวิตา โวโรเปติ. สตฺตนฺนํตฺเวว กายานมนฺตเรน สตฺถํ วิวรมนุปตติ. จุทฺทส โข ปนิมานิ โยนิปมุขสตสหสฺสานิ สฏฺฐิ จ สตานิ ฉ จ สตานิ ปญฺจ จ กมฺมุโน สตานิ ปญฺจ จ กมฺมานิ ตีณิ จ กมฺมานิ, กมฺเม จ อฑฺฒกมฺเม จ, ทฺวฏฺฐิปฏิปทา, ทฺวฏฺฐนฺตรกปฺปา, ฉฬาภิชาติโย, อฏฺฐ ปุริสภูมิโย, เอกูนปญฺญาส อาชีวกสเต, เอกูนปญฺญาส ปริพฺพาชกสเต, เอกูนปญฺญาส นาคาวาสสเต, วีเส อินฺทฺริยสเต, ตึเส นิรยสเต, ฉตฺตึส รโชธาตุโย, สตฺต สญฺญีคพฺภา, สตฺต อสญฺญีคพฺภา, สตฺต นิคณฺฐิคพฺภา, สตฺต เทวา, สตฺต มานุสา, สตฺต เปสาจา, สตฺต สรา, สตฺต ปวุฏา, สตฺต ปปาตา, สตฺต ปปาตสตานิ, สตฺต สุปินา, สตฺต สุปินสตานิ, จุลฺลาสีติ มหากปฺปิโน สตสหสฺสานิ, ยานิ พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. ตตฺถ นตฺถิ อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา อปริปกฺกํ วา กมฺมํ ปริปาเจสฺสามิ, ปริปกฺกํ วา กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตึ กริสฺสามีติ. เหวํ นตฺถิ โทณมิเต สุขทุกฺเข ปริยนฺตกเต สํสาเร, นตฺถิ หายนวฑฺฒเน, นตฺถิ อุกฺกํสาวกํเส. เสยฺยถาปิ นาม สุตฺตคุเฬ ขิตฺเต นิพฺเพฐิยมานเมว ปเลติ, เอวเมว พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺตี’ติ.

228. “නැවතත් සන්දකය, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශාස්තෘවරයෙක් මෙබඳු වාදයක් හා මෙබඳු දෘෂ්ටියක් දරයි: ‘මේ සප්ත කායෝ (සමූහ හතක්) නොකරන ලද්දාහ, නොකරවන ලද්දාහ, මවන ලද්දෝ නොවෙති, මවා නිම කරන ලද්දෝ නොවෙති, වඳ වූවෝ වෙති, කූටස්ථව (කඳු මුදුනක් සේ නිශ්චලව) පවතිති, ඉන්ද්‍රඛීලයක් සේ ස්ථාවරව පිහිටියෝ වෙති. ඔවුහු සෙලවෙන්නේ නැත, විපරීත වන්නේ නැත, එකිනෙකාට පීඩා කරන්නේ නැත. එකිනෙකාට සැප පිණිස හෝ දුක පිණිස හෝ සැපදුක් දෙකම පිණිස හෝ ක්‍රියා කිරීමට ඔවුන්ට හැකියාවක් නැත. ඒ සප්ත කායෝ කවරහුද? පඨවි කාය (පොළොව), ආපෝ කාය (ජලය), තේජෝ කාය (ගින්න), වායෝ කාය (සුළඟ), සැපය, දුක සහ හත්වැන්න වූ ජීවයයි. මේ සප්ත කායෝ නොකරන ලද්දාහ... ඉන්ද්‍රඛීලයක් සේ ස්ථාවරව පිහිටියෝ වෙති. ඔවුහු සෙලවෙන්නේ නැත, විපරීත වන්නේ නැත, එකිනෙකාට පීඩා නොකරති. එකිනෙකාට සැප පිණිස හෝ දුක පිණිස හෝ සැපදුක් දෙකම පිණිස හෝ ක්‍රියා කිරීමට ඔවුහු අසමත් වෙති. එහි මරන්නෙකු හෝ මරවන්නෙකු නැත, අසන්නෙකු හෝ අස්වන්නෙකු නැත, දැනගන්නෙකු හෝ දන්වන්නෙකු නැත. යමෙක් තියුණු ආයුධයකින් හිසක් සිඳින්නේ වුවද, කිසිවෙක් කිසිවෙකුගේ ජීවිතය තොර නොකරයි. එම ආයුධය ඒ සප්ත කායයන් අතර පවතින විවරයෙන් ඇතුළු වී යනවා පමණි. තවද ප්‍රධාන යෝනි ක්‍රම දහහතර ලක්ෂ හයදහස් හසියයක්ද, පන්සියයක් කර්මයන්ද, පංච කර්මයන්ද, ත්‍රිවිධ කර්මයන්ද, කර්මයක් හා අර්ධ කර්මයක්ද, ප්‍රතිපදා හැටදෙකක්ද, අන්තඃකල්ප හැටදෙකක්ද, අභිජාති හයක්ද, පුරුෂ භූමි අටක්ද, ආජීවක ජීවන වෘත්ති හාරදහස් නවසියයක්ද, පරිබ්‍රාජක හාරදහස් නවසියයක්ද, නාගාවාස හාරදහස් නවසියයක්ද, ඉන්ද්‍රිය දෙදහසක්ද, නිරය තුන්දහසක්ද, රජෝධාතු (කෙලෙස් කුණු) තිස් හයක්ද, සඤ්ඤී ගර්භ හතක්ද, අසඤ්ඤී ගර්භ හතක්ද, නිගණ්ඨි ගර්භ හතක්ද, දිව්‍ය ලෝක හතක්ද, මනුෂ්‍ය ලෝක හතක්ද, පිශාච ලෝක හතක්ද, විල් හතක්ද, ගෙඩි හතක්ද, ප්‍රපාත හතක්ද, ප්‍රපාත හත්සියයක්ද, මහා ස්වප්න හතක්ද, ස්වප්න හත්සියයක්ද, මහා කල්ප අසූ හතර ලක්ෂයක්ද ඇත්තාහ. බාලයෝ මෙන්ම පණ්ඩිතයෝද ඒ කාලය මුළුල්ලේ සංසාරයේ සැරිසරා දුක කෙළවර කරන්නාහ. එහිදී ‘මම මේ සීලයෙන් හෝ වතින් හෝ තපසින් හෝ බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් නොපැසුණු කර්ම පස්වන්නෙමි, නොහොත් පැසුණු කර්ම විඳ විඳ අවසන් කරන්නෙමි’ යන්නක් නැත. සැප දුක් යනු නැලිවලින් මැන දුන් කලක් මෙනි. සංසාරය සීමා කර ඇත. එහි පිරිහීමක් හෝ වැඩීමක් නැත, අඩුවක් හෝ වැඩියක් නැත. යම් සේ නූල් පන්දුවක් විසිකළ විට එය ලිහී යන ප්‍රමාණයටම පෙරළී යයිද, එලෙසම බාලයෝ මෙන්ම පණ්ඩිතයෝද සංසාරයේ සැරිසරා දුක කෙළවර කරන්නාහ’ යනුවෙනි.”

‘‘ตตฺร, สนฺทก, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ – สตฺติเม กายา อกฏา อกฏวิธา อนิมฺมิตา อนิมฺมาตา วญฺฌา กูฏฏฺฐา เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิตา. เต น อิญฺชนฺติ น วิปริณมนฺติ น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺติ. นาลํ อญฺญมญฺญสฺส สุขาย วา ทุกฺขาย วา สุขทุกฺขาย วา. กตเม สตฺต? ปถวีกาโย อาโปกาโย เตโชกาโย วาโยกาโย สุเข ทุกฺเข ชีเว สตฺตเม – อิเม สตฺต กายา อกฏา อกฏวิธา อนิมฺมิตา อนิมฺมาตา วญฺฌา กูฏฏฺฐา เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิตา. เต น อิญฺชนฺติ น วิปริณมนฺติ น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺติ. นาลํ อญฺญมญฺญสฺส สุขาย วา ทุกฺขาย วา สุขทุกฺขาย วา. ตตฺถ นตฺถิ หนฺตา วา [Pg.187] ฆาเตตา วา โสตา วา สาเวตา วา วิญฺญาตา วา วิญฺญาเปตา วา. โยปิ ติณฺเหน สตฺเถน สีสํ ฉินฺทติ, น โกจิ กญฺจิ ชีวิตา โวโรเปติ. สตฺตนฺนํตฺเวว กายานมนฺตเรน สตฺถํ วิวรมนุปตติ. จุทฺทส โข ปนิมานิ โยนิปมุขสตสหสฺสานิ สฏฺฐิ จ สตานิ ฉ จ สตานิ ปญฺจ จ กมฺมุโน สตานิ ปญฺจ จ กมฺมานิ ตีณิ จ กมฺมานิ, กมฺเม จ อฑฺฒกมฺเม จ, ทฺวฏฺฐิปฏิปทา, ทฺวฏฺฐนฺตรกปฺปา, ฉฬาภิชาติโย, อฏฺฐ ปุริสภูมิโย, เอกูนปญฺญาส อาชีวกสเต, เอกูนปญฺญาส ปริพฺพาชกสเต, เอกูนปญฺญาส นาคาวาสสเต, วีเส อินฺทฺริยสเต, ตึเส นิรยสเต, ฉตฺตึส รโชธาตุโย, สตฺต สญฺญีคพฺภา, สตฺต อสญฺญีคพฺภา, สตฺต นิคณฺฐิคพฺภา, สตฺต เทวา, สตฺต มานุสา, สตฺต เปสาจา, สตฺต สรา, สตฺต ปวุฏา, สตฺต ปปาตา, สตฺต ปปาตสตานิ, สตฺต สุปินา, สตฺต สุปินสตานิ, จุลฺลาสีติ มหากปฺปิโน สตสหสฺสานิ, ยานิ พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ. ตตฺถ นตฺถิ อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา อปริปกฺกํ วา กมฺมํ ปริปาเจสฺสามิ, ปริปกฺกํ วา กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตึ กริสฺสามีติ, เหวํ นตฺถิ โทณมิเต สุขทุกฺเข ปริยนฺตกเต สํสาเร, นตฺถิ หายนวฑฺฒเน, นตฺถิ อุกฺกํสาวกํเส. เสยฺยถาปิ นาม สุตฺตคุเฬ ขิตฺเต นิพฺเพฐิยมานเมว ปเลติ, เอวเมว พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺตี’ติ. สเจ ปน อิมสฺส โภโต สตฺถุโน สจฺจํ วจนํ, อกเตน เม เอตฺถ กตํ, อวุสิเตน เม เอตฺถ วุสิตํ. อุโภปิ มยํ เอตฺถ สมสมา สามญฺญํ ปตฺตา, โย จาหํ น วทามิ. ‘อุโภ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามา’ติ. อติเรกํ โข ปนิมสฺส โภโต สตฺถุโน นคฺคิยํ มุณฺฑิยํ อุกฺกุฏิกปฺปธานํ เกสมสฺสุโลจนํ โยหํ ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวสนฺโต กาสิกจนฺทนํ ปจฺจนุโภนฺโต มาลาคนฺธวิเลปนํ ธาเรนฺโต ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺโต อิมินา โภตา สตฺถารา สมสมคติโก ภวิสฺสามิ. อภิสมฺปรายํ โสหํ กึ ชานนฺโต กึ ปสฺสนฺโต อิมสฺมึ สตฺถริ พฺรหฺมจริยํ จริสฺสามิ? ‘โส อพฺรหฺมจริยวาโส อย’นฺติ – อิติ วิทิตฺวา ตสฺมา พฺรหฺมจริยา นิพฺพิชฺช ปกฺกมติ. อยํ โข, สนฺทก, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตุตฺโถ อพฺรหฺมจริยวาโส อกฺขาโต ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

“සන්දකය, එහිදී නුවණැති පුරුෂයෙක් මෙසේ සලකා බලයි: ‘මේ භවත් ශාස්තෘවරයා මෙබඳු වාද ඇත්තෙකි, මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇත්තෙකි: “මේ ස්කන්ධ (කාය) සත කිසිවකු විසින් නොකරන ලද, නොකරවන ලද, නිර්මාණය නොකරන ලද, මවන ලද්දක් නොවන, වඳ වූ, කූටස්ථව පවතින, ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පිහිටා ඇති ඒවාය. ඒවා කම්පා නොවේ, විපරීත නොවේ, ඔවුනොවුන්ට පීඩා නොකරයි. ඔවුනොවුන්ගේ සැප පිණිස හෝ දුක පිණිස හෝ සැපදුක් දෙකම පිණිස හෝ ඒවා ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඒ සත කවරේද? පඨවි කාය, ආපෝ කාය, තේජෝ කාය, වායෝ කාය, සුඛය, දුක්ඛය සහ හත්වැන්න ලෙස ජීවය යන මේ ස්කන්ධ (කාය) සත නොකරන ලද, නොකරවන ලද, නිර්මාණය නොකරන ලද, මවන ලද්දක් නොවන, වඳ වූ, කූටස්ථව පවතින, ඉන්ද්‍රඛීලයක් මෙන් ස්ථාවරව පිහිටා ඇති ඒවාය. ඒවා කම්පා නොවේ, විපරීත නොවේ, ඔවුනොවුන්ට පීඩා නොකරයි. ඔවුනොවුන්ගේ සැප පිණිස හෝ දුක පිණිස හෝ සැපදුක් දෙකම පිණිස හෝ ඒවා ප්‍රමාණවත් නොවේ. එහි මරන්නෙකු හෝ මරවන්නෙකු, අසන්නෙකු හෝ අස්වන්නෙකු, දන්නෙකු හෝ දන්වන්නෙකු නැත. යමෙක් තියුණු ආයුධයකින් හිස සිඳලුවද, කිසිවකු කිසිවකුගේ ජීවිතය තොර නොකරයි. ආයුධය ඒ ස්කන්ධ සත අතර හිදැසින් ගමන් කරනවා පමණි. තවද ප්‍රධාන යෝනි දස ලක්ෂ හාර ලක්ෂයක්ද, හය දහස් හය සියයක්ද, කර්ම පන් සියයක්ද, කර්ම පහක්ද, කර්ම තුනක්ද, කර්මයක් හා අඩ කර්මයක්ද, ප්‍රතිපදාවන් හැට දෙකක්ද, අන්තරකල්ප හැට දෙකක්ද, අභිජාතීන් හයක්ද, පුරුෂ භූමීන් අටක්ද, ආජීවකයන් හාරදහස් නවසියයක්ද, පරිබ්‍රාජකයන් හාරදහස් නවසියයක්ද, නාගාවාසයන් හාරදහස් නවසියයක්ද, ඉන්ද්‍රියයන් දෙදහසක්ද, නිරයන් තුන් දහසක්ද, රජෝධාතූන් තිස් හයක්ද, සසඤ්ඤි ගැබ් හතක්ද, අසඤ්ඤි ගැබ් හතක්ද, නිගණ්ඨ ගැබ් හතක්ද, දේවයන් හතක්ද, මනුෂ්‍යයන් හතක්ද, ප්‍රේතයන් හතක්ද, විල් හතක්ද, ගැට හතක්ද, මහා ප්‍රපාත හතක්ද, කුඩා ප්‍රපාත හත් සියයක්ද, මහා ස්වප්න හතක්ද, කුඩා ස්වප්න හත් සියයක්ද, මහා කල්ප අසූ හතර ලක්ෂයක්ද ඇත්තාහ. බාලයෝද පණ්ඩිතයෝද ඒ කාලය මුළුල්ලේ සසර සැරිසරා දුක් කෙළවර කරන්නාහ. එහිදී මම මේ සීලයෙන් හෝ වතින් හෝ තපසින් හෝ බඹසරින් හෝ නොපැසුණු කර්ම පස්වන්නෙමි, පැසුණු කර්ම අනුභව කොට ගෙවා දමන්නෙමි යන්නක් නැත. මෙසේ මැන තිබෙන ද්‍රෝණයක් මෙන් සැප දුක් නියම කර ඇති, සීමා නියම කළ මේ සංසාරයේ පිරිහීමක් හෝ වැඩීමක් නැත, උස් පහත් වීමක් නැත. නූල් බෝලයක් විසි කළ විට එය දිග හැරෙමින් යන්නාක් මෙන්, බාලයෝද පණ්ඩිතයෝද (සංසාරයේ) සැරිසරා දුක් කෙළවර කරන්නාහ” යනුවෙනි. ඉදින් මේ භවත් ශාස්තෘවරයාගේ වචනය සත්‍යය නම්, මම මෙහි කිසිදු (ශ්‍රමණ ධර්මයක්) නොකොටම එය කරන ලද්දෙක් වෙමි, මම බඹසර නොවැසම වසන ලද්දෙක් වෙමි. මා මේ වාදය ප්‍රකාශ නොකළද, අපි දෙදෙනාම මෙහිදී සම සම වන්නෙමු, සමාන තත්ත්වයට පත් වන්නෙමු. අපි දෙදෙනාම සසර සැරිසරා දුක් කෙළවර කරන්නෙමු. එසේ නම්, දරුවන්ගෙන් පිරුණු නිවසක වෙසෙන, කසී සළු හා සඳුන් පරිහරණය කරන, මල් ගඳ විලවුන් දරන, රන් රිදී පිළිගන්නා වූ මම, පරලොවදී මේ භවත් ශාස්තෘවරයා හා සමාන ගති ඇත්තෙකු වන්නෙමි නම්, මේ ශාස්තෘවරයාගේ නිරුවත් බව, මුඩු බව, උක්කුටිකව සිටීම, කෙස් රැවුල් උදුරා දැමීම යන මේවා අතිරික්ත (වැඩකට නැති) දේවල්ය. එබඳු වූ මම කුමක් දැන, කුමක් දැක මේ ශාස්තෘවරයා යටතේ බඹසර රකින්නෙම්ද?’ ඔහු ‘මේ බඹසර විසීමට නුසුදුසු වාසයෙකි’ යි දැන, ඒ බඹසර කෙරෙහි කළකිරී එයින් ඉවත්ව යයි. සන්දකය, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද, නුවණැති පුරුෂයෙකු ඒකාන්තයෙන්ම බඹසර නොවැසිය යුතු වූ, වසන්නේ නම් නිවැරදි වූ කුසල් දහමක් සම්පූර්ණ කළ නොහැකි වූ සතරවන අබ්‍රහ්මචර්ය වාසය මෙයයි.”

‘‘อิเม [Pg.188] โข เต, สนฺทก, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร อพฺรหฺมจริยวาสา อกฺขาตา ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสล’’นฺติ.

“සන්දකය, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද, නුවණැති පුරුෂයෙකු ඒකාන්තයෙන්ම බඹසර නොවැසිය යුතු වූ, වසන්නේ නම් නිවැරදි වූ කුසල් දහමක් සම්පූර්ණ කළ නොහැකි වූ අබ්‍රහ්මචර්ය වාසයෝ මේ සතර දෙනාම වෙති.”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ อานนฺท, อพฺภุตํ, โภ อานนฺท! ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร อพฺรหฺมจริยวาสาว สมานา ‘อพฺรหฺมจริยวาสา’ติ อกฺขาตา ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลนฺติ. กตมานิ ปน ตานิ, โภ อานนฺท, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาริ อนสฺสาสิกานิ พฺรหฺมจริยานิ อกฺขาตานิ ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสล’’นฺติ?

“පින්වත් ආනන්දයෙනි, ආශ්චර්යයකි! පින්වත් ආනන්දයෙනි, අද්භූතයකි! දන්නා වූ, දක්නා වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් යම් තැනක නුවණැති පුරුෂයෙකු ඒකාන්තයෙන්ම බඹසර නොවැසිය යුතු වූ, වසන්නේ නම් නිවැරදි වූ කුසල් දහමක් සම්පූර්ණ කළ නොහැකි වූ සතරක්ම වූ අබ්‍රහ්මචර්ය වාසයන් ‘අබ්‍රහ්මචර්ය වාසයන්’ ලෙසම වදාරන ලද්දාහුය. පින්වත් ආනන්දයෙනි, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද, නුවණැති පුරුෂයෙකු ඒකාන්තයෙන්ම බඹසර නොවැසිය යුතු වූ, වසන්නේ නම් නිවැරදි වූ කුසල් දහමක් සම්පූර්ණ කළ නොහැකි වූ, සැනසීමක් නැති (අනස්සාසික) ඒ බඹසර වාසයන් සතර කවරේද?”

๒๒๙. ‘‘อิธ, สนฺทก, เอกจฺโจ สตฺถา สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานาติ – ‘จรโต จ เม ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิต’นฺติ. โส สุญฺญมฺปิ อคารํ ปวิสติ, ปิณฺฑมฺปิ น ลภติ, กุกฺกุโรปิ ฑํสติ, จณฺเฑนปิ หตฺถินา สมาคจฺฉติ, จณฺเฑนปิ อสฺเสน สมาคจฺฉติ, จณฺเฑนปิ โคเณน สมาคจฺฉติ, อิตฺถิยาปิ ปุริสสฺสปิ นามมฺปิ โคตฺตมฺปิ ปุจฺฉติ, คามสฺสปิ นิคมสฺสปิ นามมฺปิ มคฺคมฺปิ ปุจฺฉติ. โส ‘กิมิท’นฺติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘สุญฺญํ เม อคารํ ปวิสิตพฺพํ อโหสิ’, เตน ปาวิสึ; ‘ปิณฺฑมฺปิ อลทฺธพฺพํ อโหสิ’, เตน นาลตฺถํ; ‘กุกฺกุเรน ฑํสิตพฺพํ อโหสิ’, เตนมฺหิ ทฏฺโฐ; ‘จณฺเฑน หตฺถินา สมาคนฺตพฺพํ อโหสิ’, เตน สมาคมึ; ‘จณฺเฑน อสฺเสน สมาคนฺตพฺพํ อโหสิ’, เตน สมาคมึ; ‘จณฺเฑน โคเณน สมาคนฺตพฺพํ อโหสิ’, เตน สมาคมึ; ‘อิตฺถิยาปิ ปุริสสฺสปิ นามมฺปิ โคตฺตมฺปิ ปุจฺฉิตพฺพํ อโหสิ’, เตน ปุจฺฉึ; ‘คามสฺสปิ นิคมสฺสปิ นามมฺปิ มคฺคมฺปิ ปุจฺฉิตพฺพํ อโหสิ’, เตน ปุจฺฉินฺติ. ตตฺร, สนฺทก, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานาติ…เป… ‘คามสฺสปิ นิคมสฺสปิ นามมฺปิ มคฺคมฺปิ ปุจฺฉิตพฺพํ อโหสิ, เตน ปุจฺฉิ’นฺติ[Pg.189]. โส ‘อนสฺสาสิกํ อิทํ พฺรหฺมจริย’นฺติ – อิติ วิทิตฺวา ตสฺมา พฺรหฺมจริยา นิพฺพิชฺช ปกฺกมติ. อิทํ โข, สนฺทก, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฐมํ อนสฺสาสิกํ พฺรหฺมจริยํ อกฺขาตํ ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

229. ‘‘සන්දකය, මෙහි ඇතැම් ශාස්තෘවරයෙක් තමා සර්වඥයෙකු හා සර්වදර්ශියෙකු ලෙස හඳුන්වා ගනිමින්, ‘මම ඇවිදින විටත්, සිටගෙන සිටින විටත්, නිදා සිටින විටත්, අවදිව සිටින විටත්, නිරතුරුවම හා නොකඩවාම මා තුළ අශේෂ (සම්පූර්ණ) ඥානදර්ශනය පවතී’ යැයි අසීමිත ඥානදර්ශනයක් ගැන ප්‍රතිඥා දෙයි. එසේ වුවද ඔහු පාළු නිවසකට ඇතුළු වෙයි, පිණ්ඩපාතය නොලැබෙයි, බල්ලෙකු විසින් සපා කනු ලබයි, සැඩ ඇතෙකු, සැඩ අශ්වයෙකු හෝ සැඩ ගොනෙකු මුණගැසෙයි, ස්ත්‍රියකගේ හෝ පුරුෂයෙකුගේ නම හා ගෝත්‍රය විමසයි, ගමක හෝ නියම්ගමක නම හා යන මඟ විමසයි. ‘මේ කුමක්ද?’ කියා ඔහුගෙන් විමසූ විට ඔහු මෙසේ පිළිතුරු දෙයි: ‘මට හිස් නිවසකට ඇතුළු වීමට සිදු වී තිබුණි, එබැවින් මම ඇතුළු වීමි; මට පිණ්ඩපාතය නොලැබීමට සිදු වී තිබුණි, එබැවින් එය නොලැබුණි; බල්ලෙකු විසින් සපා කෑමට නියමිතව තිබුණි, එබැවින් මම සපා කනු ලැබීමි; සැඩ ඇතෙකු, සැඩ අශ්වයෙකු හෝ සැඩ ගොනෙකු මුණගැසීමට නියමිතව තිබුණි, එබැවින් මම ඔවුන් මුණගැසුණෙමි; ස්ත්‍රියකගේ හෝ පුරුෂයෙකුගේ නම හා ගෝත්‍රය ඇසීමට සිදු වී තිබුණි, එබැවින් ඇසුවෙමි; ගමක හෝ නියම්ගමක නම හා මඟ ඇසීමට සිදු වී තිබුණි, එබැවින් ඇසුවෙමි’ කියායි. සන්දකය, ඒ ගැන නුවණැති මිනිසා මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘මේ භවත් ශාස්තෘවරයා සර්වඥයෙකැයි සර්වදර්ශියෙකැයි පවසයි... එහෙත් ඔහුට ගමක නම හෝ මඟ පවා අසන්නට සිදු වෙයි. මෙය අස්වැසිල්ලක් නැති බ්‍රහ්මචර්යාවකි’ යි වටහා ගෙන, එම බ්‍රහ්මචර්යාව කෙරෙහි කළකිරී ඉවත් වෙයි. සන්දකය, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දක්නා වූ, අරහත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්, නුවණැති මිනිසෙකු සැබවින්ම බ්‍රහ්මචර්යාවේ නොහැසිරිය යුතු, හැසිරෙන්නේ නම් නිවැරදි කුසල් දහම සම්පූර්ණ කළ නොහැකි පළමු අස්වැසිල්ලක් නැති බ්‍රහ්මචර්යාව ලෙස දේශනා කරන ලද්දේ මෙයයි.’’

๒๓๐. ‘‘ปุน จปรํ, สนฺทก, อิเธกจฺโจ สตฺถา อนุสฺสวิโก โหติ อนุสฺสวสจฺโจ. โส อนุสฺสเวน อิติหิติหปรมฺปราย ปิฏกสมฺปทาย ธมฺมํ เทเสติ. อนุสฺสวิกสฺส โข ปน, สนฺทก, สตฺถุโน อนุสฺสวสจฺจสฺส สุสฺสุตมฺปิ โหติ ทุสฺสุตมฺปิ โหติ ตถาปิ โหติ อญฺญถาปิ โหติ. ตตฺร, สนฺทก, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา อนุสฺสวิโก อนุสฺสวสจฺโจ โส อนุสฺสเวน อิติหิติหปรมฺปราย ปิฏกสมฺปทาย ธมฺมํ เทเสติ. อนุสฺสวิกสฺส โข ปน สตฺถุโน อนุสฺสวสจฺจสฺส สุสฺสุตมฺปิ โหติ ทุสฺสุตมฺปิ โหติ ตถาปิ โหติ อญฺญถาปิ โหติ’. โส ‘อนสฺสาสิกํ อิทํ พฺรหฺมจริย’นฺติ – อิติ วิทิตฺวา ตสฺมา พฺรหฺมจริยา นิพฺพิชฺช ปกฺกมติ. อิทํ โข, สนฺทก, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทุติยํ อนสฺสาสิกํ พฺรหฺมจริยํ อกฺขาตํ ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

230. ‘‘නැවතත් සන්දකය, මෙහි ඇතැම් ශාස්තෘවරයෙක් අනුශ්‍රවිකයෙක් (පරම්පරා කතා අසන්නෙක්) වෙයි, අනුශ්‍රවය සත්‍ය කොට ගත්තෙක් වෙයි. ඔහු මෙසේ මෙසේ වූ පරම්පරා කතාවෙන් හා පිටක සම්ප්‍රදායෙන් ධර්මය දේශනා කරයි. සන්දකය, අනුශ්‍රවය පදනම් කරගත්, අනුශ්‍රවය සත්‍ය කොට ගත් ශාස්තෘවරයෙකුගේ එම ඇසීම මැනවින් ඇසුණු දෙයක් විය හැකිය, නැතහොත් වැරදි ලෙස ඇසුණු දෙයක් විය හැකිය; එය එසේම විය හැකිය, නැතහොත් වෙනත් ආකාරයක් විය හැකිය. සන්දකය, ඒ ගැන නුවණැති මිනිසා මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘මේ භවත් ශාස්තෘවරයා අනුශ්‍රවිකයෙකි... ඔහුගේ දේශනාව මැනවින් ඇසුණු දෙයක් හෝ වැරදි ලෙස ඇසුණු දෙයක් විය හැකිය. එය සත්‍ය වීමටත් අසත්‍ය වීමටත් ඉඩ ඇත. මෙය අස්වැසිල්ලක් නැති බ්‍රහ්මචර්යාවකි’ යි වටහා ගෙන, එම බ්‍රහ්මචර්යාව කෙරෙහි කළකිරී ඉවත් වෙයි. සන්දකය, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දක්නා වූ, අරහත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද දෙවන අස්වැසිල්ලක් නැති බ්‍රහ්මචර්යාව මෙයයි.’’

๒๓๑. ‘‘ปุน จปรํ, สนฺทก, อิเธกจฺโจ สตฺถา ตกฺกี โหติ วีมํสี. โส ตกฺกปริยาหตํ วีมํสานุจริตํ สยํปฏิภานํ ธมฺมํ เทเสติ. ตกฺกิสฺส โข ปน, สนฺทก, สตฺถุโน วีมํสิสฺส สุตกฺกิตมฺปิ โหติ ทุตฺตกฺกิตมฺปิ โหติ ตถาปิ โหติ อญฺญถาปิ โหติ. ตตฺร, สนฺทก, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา ตกฺกี วีมํสี. โส ตกฺกปริยาหตํ วีมํสานุจริตํ สยํปฏิภานํ ธมฺมํ เทเสติ. ตกฺกิสฺส โข ปน สตฺถุโน วีมํสิสฺส สุตกฺกิตมฺปิ โหติ ทุตฺตกฺกิตมฺปิ โหติ ตถาปิ โหติ อญฺญถาปิ โหติ’. โส ‘อนสฺสาสิกํ อิทํ พฺรหฺมจริย’นฺติ – อิติ วิทิตฺวา ตสฺมา พฺรหฺมจริยา นิพฺพิชฺช ปกฺกมติ. อิทํ โข, สนฺทก, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตติยํ อนสฺสาสิกํ พฺรหฺมจริยํ อกฺขาตํ ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

231. ‘‘නැවතත් සන්දකය, මෙහි ඇතැම් ශාස්තෘවරයෙක් තර්ක කරන්නෙක්, විමසන්නෙක් වෙයි. ඔහු තර්කයෙන් මතු කරගත්, විමසීමෙන් අනුගමනය කළ, ස්වයං වැටහීමෙන් යුත් ධර්මයක් දේශනා කරයි. සන්දකය, තර්ක කරන, විමසන ශාස්තෘවරයෙකුගේ තර්කය මැනවින් තර්ක කරන ලද්දක් විය හැකිය, නැතහොත් වැරදි ලෙස තර්ක කරන ලද්දක් විය හැකිය; එය එසේම විය හැකිය, නැතහොත් වෙනත් ආකාරයක් විය හැකිය. සන්දකය, නුවණැති මිනිසා ඒ ගැන මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘මේ භවත් ශාස්තෘවරයා තර්ක කරන්නෙකි, විමසන්නෙකි... ඔහුගේ තර්කය සත්‍ය වීමටත් අසත්‍ය වීමටත් ඉඩ ඇත. මෙය අස්වැසිල්ලක් නැති බ්‍රහ්මචර්යාවකි’ යි වටහා ගෙන, එම බ්‍රහ්මචර්යාව කෙරෙහි කළකිරී ඉවත් වෙයි. සන්දකය, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දක්නා වූ, අරහත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද තෙවන අස්වැසිල්ලක් නැති බ්‍රහ්මචර්යාව මෙයයි.’’

๒๓๒. ‘‘ปุน [Pg.190] จปรํ, สนฺทก, อิเธกจฺโจ สตฺถา มนฺโท โหติ โมมูโห. โส มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชติ อมราวิกฺเขปํ – ‘เอวนฺติปิ เม โน, ตถาติปิ เม โน, อญฺญถาติปิ เม โน, โนติปิ เม โน, โน โนติปิ เม โน’ติ. ตตฺร, สนฺทก, วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อยํ โข ภวํ สตฺถา มนฺโท โมมูโห. โส มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชติ อมราวิกฺเขปํ – เอวนฺติปิ เม โน, ตถาติปิ เม โน, อญฺญถาติปิ เม โน, โนติปิ เม โน, โน โนติปิ เม โน’ติ. โส ‘อนสฺสาสิกํ อิทํ พฺรหฺมจริย’นฺติ – อิติ วิทิตฺวา ตสฺมา พฺรหฺมจริยา นิพฺพิชฺช ปกฺกมติ. อิทํ โข, สนฺทก, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตุตฺถํ อนสฺสาสิกํ พฺรหฺมจริยํ อกฺขาตํ ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

232. “සන්දකය, නැවතද කියමි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශාස්තෘවරයෙක් මෝඩයෙක්, අතිශයින්ම මුළාවූවෙක් වෙයි. ඒ ශාස්තෘවරයා මෝඩකම නිසාත් මුළා වූ ස්වභාවය නිසාත් ඒ ඒ තැන ප්‍රශ්න විමසන ලද්දේ වාචා වික්ෂේපයට (වචනයෙන් ලිස්සා යාමට), එනම් අමරාවික්ෂේපයට (ආඳා ගති පැවතුමට) පැමිණෙයි - ‘මට මෙසේද නොවෙයි, එසේද නොවෙයි, අන් ආකාරයකින්ද නොවෙයි, නැතැයිද නොවෙයි, නැත්තේ නොවෙයි කියාද මගේ වාදයක් නැත’ යනුවෙනි. සන්දකය, එහිදී නුවණැති පුරුෂයා මෙසේ සලකා බලයි - ‘මේ පින්වත් ශාස්තෘවරයා මෝඩයෙක්, මුළාවූවෙකි. ඔහු මෝඩකම හා මුළාව නිසා ඒ ඒ තැන ප්‍රශ්න ඇසූ කල වාචා වික්ෂේපයට හෙවත් අමරාවික්ෂේපයට පැමිණෙයි...’ ඔහු මෙය අස්වැසිල්ලක් නැති බ්‍රහ්මචර්යාවකැයි දැනගෙන එම බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් කළකිරී ඉවත් වී යයි. සන්දකය, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ සම්‍යක්සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද, නුවණැති පුරුෂයෙකු ඒකාන්තයෙන්ම බඹසර නොවැසිය යුතු වූ, වසන්නේ නම් නිවැරදි කුසල් දහම සම්පූර්ණ කළ නොහැකි වූ සතරවන අස්වැසිල්ලක් නැති බ්‍රහ්මචර්යාව මෙයයි.”

‘‘อิมานิ โข, (ตานิ สนฺทก, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาริ อนสฺสาสิกานิ พฺรหฺมจริยานิ อกฺขาตานิ ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสล’’นฺติ.

“සන්දකය, දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ සම්‍යක්සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද, නුවණැති පුරුෂයෙකු ඒකාන්තයෙන්ම බඹසර නොවැසිය යුතු වූ, වසන්නේ නම් නිවැරදි කුසල් දහම සම්පූර්ණ කළ නොහැකි වූ අස්වැසිල්ලක් නැති බ්‍රහ්මචර්යාවන් සතර මෙයයි.”

‘‘อจฺฉริยํ, โภ อานนฺท, อพฺภุตํ, โภ อานนฺท! ยาวญฺจิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาริ อนสฺสาสิกาเนว พฺรหฺมจริยานิ อนสฺสาสิกานิ พฺรหฺมจริยานีติ อกฺขาตานิ ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ น วเสยฺย, วสนฺโต จ นาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ. โส ปน, โภ อานนฺท, สตฺถา กึ วาที กึ อกฺขายี ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ วเสยฺย, วสนฺโต จ อาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสล’’นฺติ.

“භවත් ආනන්දයන් වහන්ස, ආශ්චර්යයකි! භවත් ආනන්දයන් වහන්ස, අද්භූතයකි! දන්නා වූ දක්නා වූ අර්හත් වූ සම්‍යක්සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අස්වැසිල්ලක් නැති බ්‍රහ්මචර්යාවන් හතරක්ම අස්වැසිල්ලක් නැති බ්‍රහ්මචර්යාවන් ලෙස මෙසේ වදාරන ලදී. එහි නුවණැති පුරුෂයෙක් ඒකාන්තයෙන්ම බඹසර නොවසන්නේය, වසන්නේ නම් නිවැරදි කුසල් දහම සම්පූර්ණ නොකරන්නේය. භවත් ආනන්දයන් වහන්ස, නුවණැති පුරුෂයෙකු ඒකාන්තයෙන් බඹසර විසිය යුතු වූ, වසන්නේ නම් නිවැරදි කුසල් දහම සම්පූර්ණ කළ හැකි වූ ඒ ශාස්තෘවරයා කුමක් පවසන්නෙක්ද, කුමක් ප්‍රකාශ කරන්නෙක්ද?”

๒๓๓. ‘‘อิธ, สนฺทก, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา…เป… โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ [Pg.191] ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยสฺมึ โข, สนฺทก, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารวิเสสํ อธิคจฺฉติ ตตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ วเสยฺย, วสนฺโต จ อาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

233. “සන්දකය, මේ ලෝකයෙහි අර්හත් වූ, සම්‍යක්සම්බුද්ධ වූ, විද්‍යාචරණ සම්පන්න වූ, සුගත වූ, ලෝකවිදූ වූ, අනුත්තර වූ, දමනය කළ යුතු පුරුෂයන් දමනය කිරීමෙහි සාරථි වූ, දෙවි මිනිසුන්ට ශාස්තෘ වූ, බුදු වූ, භාග්‍යවත් වූ තථාගතයන් වහන්සේ උපදින සේක. ...පෙ... උන්වහන්සේ සිත කිලිටි කරන, ප්‍රඥාව දුර්වල කරන මේ පංච නීවරණයන් ප්‍රහීණ කොට, කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල් දහමුන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ විචාර සහිත වූ විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරති. සන්දකය, යම් ශාස්තෘවරයෙකු යටතේ ශ්‍රාවකයා මෙබඳු වූ උදාර විශේෂාධිගමයක් ලබයිද, එහි නුවණැති පුරුෂයා ඒකාන්තයෙන් බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරිය යුතුය, වසන්නේ නම් නිවැරදි කුසල් දහම සම්පූර්ණ කළ හැකිය.”

‘‘ปุน จปรํ, สนฺทก, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป... ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยสฺมึ โข, สนฺทก, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารวิเสสํ อธิคจฺฉติ ตตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ วเสยฺย, วสนฺโต จ อาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

“සන්දකය, නැවතද කියමි, මහණ තෙමේ විතර්ක විචාරයන්ගේ සංසිඳීමෙන් ...පෙ... ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සන්දකය, යම් ශාස්තෘවරයෙකු යටතේ ශ්‍රාවකයා මෙබඳු වූ උදාර විශේෂාධිගමයක් ලබයිද, එහි නුවණැති පුරුෂයා ඒකාන්තයෙන් බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරිය යුතුය, වසන්නේ නම් නිවැරදි කුසල් දහම සම්පූර්ණ කළ හැකිය.”

‘‘ปุน จปรํ, สนฺทก, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยสฺมึ โข, สนฺทก, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารวิเสสํ อธิคจฺฉติ ตตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ วเสยฺย, วสนฺโต จ อาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

“සන්දකය, නැවතද කියමි, මහණ තෙමේ ප්‍රීතිය කෙරෙහිද නොඇලීමෙන් උපේක්ෂා සහිතව වාසය කරයි ...පෙ... තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සන්දකය, යම් ශාස්තෘවරයෙකු යටතේ ශ්‍රාවකයා මෙබඳු වූ උදාර විශේෂාධිගමයක් ලබයිද, එහි නුවණැති පුරුෂයා ඒකාන්තයෙන් බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරිය යුතුය, වසන්නේ නම් නිවැරදි කුසල් දහම සම්පූර්ණ කළ හැකිය.”

‘‘ปุน จปรํ, สนฺทก, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยสฺมึ โข, สนฺทก, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารวิเสสํ อธิคจฺฉติ ตตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ วเสยฺย, วสนฺโต จ อาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

“සන්දකය, නැවතද කියමි, මහණ තෙමේ සැපය ප්‍රහීණ කිරීමෙන්ද, දුක ප්‍රහීණ කිරීමෙන්ද ...පෙ... චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සන්දකය, යම් ශාස්තෘවරයෙකු යටතේ ශ්‍රාවකයා මෙබඳු වූ උදාර විශේෂාධිගමයක් ලබයිද, එහි නුවණැති පුරුෂයා ඒකාන්තයෙන් බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරිය යුතුය, වසන්නේ නම් නිවැරදි කුසල් දහම සම්පූර්ණ කළ හැකිය.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. ยสฺมึ โข, สนฺทก, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารวิเสสํ อธิคจฺฉติ ตตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ วเสยฺย, วสนฺโต จ อาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

“ඔහු මෙසේ සිත සමාධිමත් වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, දීප්තිමත් වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහවූ කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මණ්‍ය වූ කල්හි, ස්ථාවර වූ කල්හි, අකම්ප්‍ය බවට පත් වූ කල්හි, පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහි කිරීමේ ඥානය (පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය) පිණිස සිත යොමු කරයි. ඔහු එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක් ...පෙ... වශයෙන් ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව නේකවිධ පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහි කරයි. සන්දකය, යම් ශාස්තෘවරයෙකු යටතේ ශ්‍රාවකයා මෙබඳු වූ උදාර විශේෂාධිගමයක් ලබයිද, එහි නුවණැති පුරුෂයා ඒකාන්තයෙන් බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරිය යුතුය, වසන්නේ නම් නිවැරදි කුසල් දහම සම්පූර්ණ කළ හැකිය.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. ยสฺมึ โข, สนฺทก, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารวิเสสํ อธิคจฺฉติ [Pg.192] ตตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ วเสยฺย, วสนฺโต จ อาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර වූ, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, සත්වයන්ගේ චුත වීම හා උපත පිළිබඳ ඥානය (චුතූපපාත ඥානය) සඳහා සිත මෙහෙයවයි. ඔහු පිරිසිදු වූ ද, සාමාන්‍ය මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය ද වූ දිව්‍යමය ඇසින් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, මනා වර්ණ ඇති හා දුර්වර්ණ වූ ද, සුගතිගත වූ හා දුර්ගතිගත වූ ද සත්වයන් දකී... ඒ ඒ සත්වයන් තමන්ගේ කර්මානුරූපව උපත ලබන ආකාරය ඔහු මැනවින් දැනගනියි. සන්දකය, යම් ශාස්තෘවරයෙකු යටතේ ශ්‍රාවකයෙක් මෙවැනි උදාර වූ සුවිශේෂී අධිගමයන් ලබන්නේ ද, එහිලා නුවණැති පුරුෂයා ඒකාන්තයෙන්ම උතුම් බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරිය යුතුය. එහි වසමින් න්‍යායසම්පන්න වූ කුසල් දහම් සම්පූර්ණ කළ යුතුය.

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. ยสฺมึ โข, สนฺทก, สตฺถริ สาวโก เอวรูปํ อุฬารวิเสสํ อธิคจฺฉติ ตตฺถ วิญฺญู ปุริโส สสกฺกํ พฺรหฺมจริยํ วเสยฺย, วสนฺโต จ อาราเธยฺย ญายํ ธมฺมํ กุสล’’นฺติ.

ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර වූ, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමේ ඥානය (ආසවක්ඛය ඥානය) පිණිස සිත මෙහෙයවයි. ඔහු 'මෙය දුකයි' කියා ඇති සැටියෙන් (යථාභූතව) දැනගනියි, 'මෙය දුක් සමුදයයි' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, 'මෙය දුක් නිරෝධයයි' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි, 'මෙය දුක් නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි. 'මොහු ආශ්‍රවයෝය' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි... 'මෙය ආශ්‍රව නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගනියි. මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ ඔහුගේ සිත කාමාශ්‍රවයෙන් ද මිදෙයි, භවාශ්‍රවයෙන් ද මිදෙයි, අවිජ්ජාශ්‍රවයෙන් ද මිදෙයි. සිත මිදුණු කල්හි 'මිදුණේය' යන ඥානය ඇති වෙයි. 'ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දෙය කරන ලදී, මින් මතු කළ යුත්තක් නැතැ'යි ඔහු දැනගනියි. සන්දකය, යම් ශාස්තෘවරයෙකු යටතේ ශ්‍රාවකයෙක් මෙවැනි උදාර වූ සුවිශේෂී අධිගමයන් ලබන්නේ ද, එහිලා නුවණැති පුරුෂයා ඒකාන්තයෙන්ම බඹසර වැසිය යුතුය. එහි වසමින් න්‍යායසම්පන්න වූ කුසල් දහම් සම්පූර්ණ කළ යුතුය.

๒๓๔. ‘‘โย ปน โส, โภ อานนฺท, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต ปริภุญฺเชยฺย โส กาเม’’ติ? ‘‘โย โส, สนฺทก, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต อภพฺโพ โส ปญฺจฏฺฐานานิ อชฺฌาจริตุํ. อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทาตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สมฺปชานมุสา ภาสิตุํ, อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สนฺนิธิการกํ กาเม ปริภุญฺชิตุํ, เสยฺยถาปิ ปุพฺเพ อคาริยภูโต. โย โส, สนฺทก, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต อภพฺโพ โส อิมานิ ปญฺจฏฺฐานานิ อชฺฌาจริตุ’’นฺติ.

234. "භවත් ආනන්දයෙනි, යම් ඒ රහත් වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කළ, කළ යුතු දේ නිම කළ, බර බහා තැබූ, උතුම් අර්ථය සාක්ෂාත් කරගත්, භව සංයෝජනයන් ක්ෂය කළ, මැනවින් දැන මිදුණු භික්ෂුවක් වේ ද, උන්වහන්සේ කාමයන් පරිභෝජනය කරන්නේ ද?" "සන්දකය, යම් ඒ රහත් වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ... භික්ෂුවක් වේ ද, උන්වහන්සේ කරුණු පහක් ඉක්මවා කටයුතු කිරීමට අභව්‍ය (නොහැකි) වෙති. ආශ්‍රව ක්ෂය කළ භික්ෂුව සිතාමතා පණ ඇති සතෙකු ජීවිතයෙන් තොර කිරීමට අභව්‍යය; ආශ්‍රව ක්ෂය කළ භික්ෂුව සොර සිතින් නොදුන් දෙය ගැනීමට අභව්‍යය; ආශ්‍රව ක්ෂය කළ භික්ෂුව මෛථුන සේවනයට අභව්‍යය; ආශ්‍රව ක්ෂය කළ භික්ෂුව දැන දැන බොරු කීමට අභව්‍යය; ආශ්‍රව ක්ෂය කළ භික්ෂුව පෙර ගිහිව සිටි කාලයේ මෙන් කාම වස්තූන් රැස්කර තබාගෙන පරිභෝජනය කිරීමට අභව්‍යය. සන්දකය, යම් රහත් වූ... භික්ෂුවක් වේ ද, උන්වහන්සේ මේ කරුණු පහ ඉක්මවා කටයුතු කිරීමට අභව්‍ය වෙති."

๒๓๕. ‘‘โย [Pg.193] ปน โส, โภ อานนฺท, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต ตสฺส จรโต เจว ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ – ‘ขีณา เม อาสวา’’’ติ? ‘‘เตน หิ, สนฺทก, อุปมํ เต กริสฺสามิ; อุปมายปิเธกจฺเจ วิญฺญู ปุริสา ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, สนฺทก, ปุริสสฺส หตฺถปาทา ฉินฺนา; ตสฺส จรโต เจว ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ (ชานาติ – ‘ฉินฺนา เม หตฺถปาทา’ติ, อุทาหุ ปจฺจเวกฺขมาโน ชานาติ – ‘ฉินฺนา เม หตฺถปาทา’’’ติ? ‘‘น โข, โภ อานนฺท, โส ปุริโส สตตํ สมิตํ ชานาติ – ‘ฉินฺนา เม หตฺถปาทา’ ติ.) อปิ จ โข ปน นํ ปจฺจเวกฺขมาโน ชานาติ – ‘ฉินฺนา เม หตฺถปาทา’’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, สนฺทก, โย โส ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต ตสฺส จรโต เจว ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ (ญาณทสฺสนํ น ปจฺจุปฏฺฐิตํ – ‘ขีณา เม อาสวา’ติ;) อปิ จ โข ปน นํ ปจฺจเวกฺขมาโน ชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’’’ติ.

235. "භවත් ආනන්දයෙනි, යම් ඒ රහත් වූ, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ... භික්ෂුවක් වේ ද, උන්වහන්සේ ඇවිදින විට, සිටගෙන සිටින විට, නිදා සිටින විට හෝ අවදිව සිටින විට, 'මාගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ' යන ඥානදර්ශනය නිරන්තරයෙන්ම පවතින්නේ ද?" "සන්දකය, එසේ නම් මම ඔබට උපමාවක් දක්වන්නෙමි; උපමාවකින් පවා ඇතැම් නුවණැති මිනිසුන් දේශනාවෙහි අර්ථය තේරුම් ගනිති. සන්දකය, යම් මිනිසෙකුගේ අත් පා කපා දමා ඇතැයි සිතන්න; ඔහු ඇවිදින විට, සිටගෙන සිටින විට, නිදා සිටින විට හෝ අවදිව සිටින විට, ඔහුට 'මාගේ අත් පා කපා දමා ඇතැයි' යන දැනුම නිරන්තරයෙන්ම පවතින්නේ ද? නැතහොත් ඔහු ඒ පිළිබඳව මෙනෙහි කරන (ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරන) විට එය දැනගන්නේ ද?" "භවත් ආනන්දයෙනි, ඔහුට එය නිරන්තරයෙන්ම පවතින්නේ නැත. නමුත් ඔහු ඒ පිළිබඳව මෙනෙහි කරන විට 'මාගේ අත් පා කපා දමා ඇතැයි' දැනගනියි." "සන්දකය, එලෙසම රහත් වූ... භික්ෂුවකට තමා ඇවිදින විට, සිටගෙන සිටින විට, නිදා සිටින විට හෝ අවදිව සිටින විට, 'මාගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ' යන ඥානදර්ශනය නිරන්තරයෙන්ම පවතින්නේ නැත. නමුත් උන්වහන්සේ ඒ පිළිබඳව මෙනෙහි කරන විට 'මාගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ'යි දැනගනිති."

๒๓๖. ‘‘กีวพหุกา ปน, โภ อานนฺท, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย นิยฺยาตาโร’’ติ? ‘‘น โข, สนฺทก, เอกํเยว สตํ น ทฺเว สตานิ น ตีณิ สตานิ น จตฺตาริ สตานิ น ปญฺจ สตานิ, อถ โข ภิยฺโยว เย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย นิยฺยาตาโร’’ติ. ‘‘อจฺฉริยํ, โภ อานนฺท, อพฺภุตํ, โภ อานนฺท! น จ นาม สธมฺโมกฺกํสนา ภวิสฺสติ, น ปรธมฺมวมฺภนา, อายตเน จ ธมฺมเทสนา ตาว พหุกา จ นิยฺยาตาโร ปญฺญายิสฺสนฺติ. อิเม ปนาชีวกา ปุตฺตมตาย ปุตฺตา อตฺตานญฺเจว อุกฺกํเสนฺติ, ปเร จ วมฺเภนฺติ ตโย เจว นิยฺยาตาโร ปญฺญเปนฺติ, เสยฺยถิทํ – นนฺทํ วจฺฉํ, กิสํ สํกิจฺจํ, มกฺขลึ โคสาล’’นฺติ. อถ โข สนฺทโก ปริพฺพาชโก สกํ ปริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘จรนฺตุ โภนฺโต สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยวาโส. น ทานิ สุกรํ อมฺเหหิ ลาภสกฺการสิโลเก ปริจฺจชิตุ’’นฺติ. อิติ หิทํ สนฺทโก ปริพฺพาชโก สกํ ปริสํ อุยฺโยเชสิ ภควติ พฺรหฺมจริเยติ.

236. “භවත් ආනන්දයෙනි, මේ ධර්ම විනයෙහි සසර දුකින් එතෙර වූවෝ (නික්මුණු අය) කොපමණ සංඛ්‍යාවක් සිටිත්ද?” “සන්දකය, මේ ධර්ම විනයෙහි සසරින් එතෙර වූවෝ සියයක් පමණක් නොවෙති, දෙසියයක්, තුන්සියයක්, හාරසියයක් හෝ පන්සියයක් පමණක් ද නොවෙති. ඇත්ත වශයෙන්ම මේ ධර්ම විනයෙහි සසරින් එතෙර වූවෝ පන්සියයකටත් වඩා බෙහෙවින්ම වැඩි වෙති.” “භවත් ආනන්දයෙනි, මෙය ආශ්චර්යයකි! භවත් ආනන්දයෙනි, මෙය අද්භූතයකි! මෙහි තමන්ගේ ධර්මය හුවා දැක්වීමක් හෝ අන්‍යයන්ගේ ධර්මය පහත් කොට සැලකීමක් නැත. කරුණු සහිතව දීර්ඝ වශයෙන් ධර්ම දේශනා පවත්වන අතර, මෙතරම් විශාල පිරිසක් සසරින් එතෙර වූවෝ ද දක්නට ලැබෙති. එහෙත් පුත්‍රයන් මළ මවකගේ පුත්‍රයන් බඳු මේ ආජීවකයෝ වනාහි තමන්වම උසස් කොට සලකති, අන්‍යයන් පහත් කොට සලකති. ඔවුන් සසරින් එතෙර වූවන් ලෙස පෙන්වා දෙන්නේ නන්දවච්ඡ, කිසසංකිච්ච සහ මක්ඛලි ගෝසාල යන තිදෙනා පමණි.” ඉන්පසු සන්දක පරිබ්‍රාජකයා තමාගේ පිරිස ඇමතීය. “පින්වතුනි, ඔබ ගොස් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්න. අපට දැන් අප ලබන ලාභ, සත්කාර හා කීර්තිය අත්හැරීම පහසු නැත.” මෙසේ සන්දක පරිබ්‍රාජකයා තමාගේ පිරිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත බ්‍රහ්මචර්යාව සඳහා යොමු කළේය.

สนฺทกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ.

හයවන සන්දක සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๗. มหาสกุลุทายิสุตฺตํ

7. මහාසකුලුදායී සූත්‍රය

๒๓๗. เอวํ [Pg.194] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ปริพฺพาชกา โมรนิวาเป ปริพฺพาชการาเม ปฏิวสนฺติ, เสยฺยถิทํ – อนฺนภาโร วรธโร สกุลุทายี จ ปริพฺพาชโก อญฺเญ จ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ปริพฺพาชกา. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อติปฺปโค โข ตาว ราชคเห ปิณฺฑาย จริตุํ. ยํนูนาหํ เยน โมรนิวาโป ปริพฺพาชการาโม เยน สกุลุทายี ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา เยน โมรนิวาโป ปริพฺพาชการาโม เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน สกุลุทายี ปริพฺพาชโก มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ นิสินฺโน โหติ อุนฺนาทินิยา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทาย อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺติยา, เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา. อทฺทสา โข สกุลุทายี ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน สกํ ปริสํ สณฺฐาเปติ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ; มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ. อยํ สมโณ โคตโม อาคจฺฉติ; อปฺปสทฺทกาโม โข ปน โส อายสฺมา อปฺปสทฺทสฺส วณฺณวาที. อปฺเปว นาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ. อถ โข เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ. อถ โข ภควา เยน สกุลุทายี ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ. อถ โข สกุลุทายี ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตุ โข, ภนฺเต, ภควา. สฺวาคตํ, ภนฺเต, ภควโต. จิรสฺสํ โข, ภนฺเต, ภควา อิมํ ปริยายมกาสิ ยทิทํ อิธาคมนาย. นิสีทตุ, ภนฺเต, ภควา; อิทมาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. สกุลุทายีปิ โข ปริพฺพาชโก อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข สกุลุทายึ ปริพฺพาชกํ ภควา เอตทโวจ –

237. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනුන්ට ආහාර දෙන වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල අන්නභාර, වරධර සහ සකුලුදායී යන පරිබ්‍රාජකයන් ඇතුළු ප්‍රසිද්ධ පරිබ්‍රාජකයෝ බොහෝ දෙනෙක් මොනරුන්ට ආහාර දෙන 'මෝරනිවාප' නම් පරිබ්‍රාජක ආරාමයෙහි වාසය කළහ. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන පිණ්ඩපාතය සඳහා රජගහ නුවරට වැඩම කළ සේක. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: 'රජගහ නුවර පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කිරීමට තවමත් වේලා වැඩිය. මම මෝරනිවාප නම් පරිබ්‍රාජක ආරාමයෙහි වසන සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා වෙත වැඩම කරන්නේ නම් මැනවි.' ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෝරනිවාප පරිබ්‍රාජක ආරාමය වෙත වැඩම කළ සේක. එකල සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා මහත් වූ පරිබ්‍රාජක පිරිසක් සමඟින් උස් හඬින් ඝෝෂා කරමින් විවිධ වූ තිරශ්චීන කතාවල (නිෂ්ඵල කතා) නිරත වෙමින් සිටියේය. එනම්, රජුන් පිළිබඳ කතා, සොර සතුරන් පිළිබඳ කතා, ඇමතියන් පිළිබඳ කතා, සේනාවන් පිළිබඳ කතා, බිය පිළිබඳ කතා, යුද්ධ පිළිබඳ කතා, ආහාර පිළිබඳ කතා, පාන වර්ග පිළිබඳ කතා, වස්ත්‍ර පිළිබඳ කතා, සයනාසන පිළිබඳ කතා, මල් මාලා පිළිබඳ කතා, සුවඳ විලවුන් පිළිබඳ කතා, ඥාතීන් පිළිබඳ කතා, යාන වාහන පිළිබඳ කතා, ගම්, නියම්ගම්, නගර හා ජනපද පිළිබඳ කතා, ස්ත්‍රීන් පිළිබඳ කතා, ශූරයන් පිළිබඳ කතා, වීථි පිළිබඳ කතා, තොටුපළවල් පිළිබඳ කතා, මියගිය ඥාතීන් පිළිබඳ කතා, විවිධ වූ නානාවිධ කතා, ලෝකය පිළිබඳ කතා, සාගරය පිළිබඳ කතා මෙන්ම හටගැනීම හා විනාශ වීම පිළිබඳ වූ නිෂ්ඵල කතා ද වේ. සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා දුරදීම වඩින්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක තමාගේ පිරිස මෙසේ සංසුන් කළේය: 'පින්වතුනි, නිශ්ශබ්ද වන්න; පින්වතුනි, ශබ්ද නොකරන්න. මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ වඩින සේක. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයට කැමති, නිශ්ශබ්දතාවයෙහි ගුණ පවසන කෙනෙකි. පිරිස නිශ්ශබ්ද බව දැක උන්වහන්සේ මෙහි වැඩම කරනු ඇතැයි සිතිය හැකිය.' එවිට ඒ පරිබ්‍රාජකයෝ නිශ්ශබ්ද වූහ. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා වෙත වැඩම කළ සේක. එවිට සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: 'ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කරන සේක්වා! ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පැමිණීම යහපත් පැමිණීමකි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩම කිරීමට මෙබඳු අවස්ථාවක් කර ගත්තේ බොහෝ කලකට පසුවය. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටින සේක්වා; මේ අසුන පනවා ඇත.' භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක. සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා ද එක්තරා මිටි අසුනක් ගෙන එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හිඳගත් සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

๒๓๘. ‘‘กายนุตฺถ[Pg.195], อุทายิ, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? ‘‘ติฏฺฐเตสา, ภนฺเต, กถา ยาย มยํ เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา. เนสา, ภนฺเต, กถา ภควโต ทุลฺลภา ภวิสฺสติ ปจฺฉาปิ สวนาย. ปุริมานิ, ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ นานาติตฺถิยานํ สมณพฺราหฺมณานํ กุตูหลสาลายํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘ลาภา วต, โภ, องฺคมคธานํ, สุลทฺธลาภา วต, โภ, องฺคมคธานํ! ตตฺริเม สมณพฺราหฺมณา สงฺฆิโน คณิโน คณาจริยา ญาตา ยสสฺสิโน ติตฺถกรา สาธุสมฺมตา พหุชนสฺส ราชคหํ วสฺสาวาสํ โอสฏา. อยมฺปิ โข ปูรโณ กสฺสโป สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส; โสปิ ราชคหํ วสฺสาวาสํ โอสโฏ. อยมฺปิ โข มกฺขลิ โคสาโล…เป… อชิโต เกสกมฺพโล… ปกุโธ กจฺจายโน… สญฺชโย เพลฏฺฐปุตฺโต… นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส; โสปิ ราชคหํ วสฺสาวาสํ โอสโฏ. อยมฺปิ โข สมโณ โคตโม สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส; โสปิ ราชคหํ วสฺสาวาสํ โอสโฏ. โก นุ โข อิเมสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ สงฺฆีนํ คณีนํ คณาจริยานํ ญาตานํ ยสสฺสีนํ ติตฺถกรานํ สาธุสมฺมตานํ พหุชนสฺส สาวกานํ สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต, กญฺจ ปน สาวกา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺตี’’’ติ?

238. “උදායි, ඔබ දැන් කුමන කතාවක් සඳහා මෙහි රැස්ව සිටින්නෙහිද? ඔබ අතර අතරමග නතර වූ ඒ කතාව කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, අප දැන් පවත්වමින් සිටි ඒ කතාව තිබුණාවේ. ස්වාමීනි, ඒ කතාව පසුව වුවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ශ්‍රවණය කිරීමට අපහසු නොවනු ඇත. ස්වාමීනි, පසුගිය දිනවල විවිධ දෘෂ්ටි ඇති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් කුතූහල ශාලාවෙහි රැස්වී සිටින විට ඔවුන් අතර මෙබඳු කතාවක් ඇති විය: ‘පින්වත්නි, අංග මගධ වැසියන්ට ඒකාන්තයෙන්ම ලාභයකි! අංග මගධ වැසියන් ලැබූවේ උතුම් ලාභයකි! මක්නිසාද යත්, ශ්‍රාවක සමූහයා සිටින, ගණයා සිටින, ගණාචාර්ය වූ, ප්‍රකට වූ, යසස් ඇති, තීර්ථකර වූ, බොහෝ ජනයා විසින් සත්පුරුෂයන් යැයි සම්මත වූ මේ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ රජගහනුවර වස් විසීම පිණිස පැමිණ සිටිති. මේ පූරණ කස්සප තෙමේද ශ්‍රාවක සමූහයා සිටින, ගණයා සිටින, ගණාචාර්ය වූ, ප්‍රකට වූ, යසස් ඇති, තීර්ථකර වූ, බොහෝ ජනයා විසින් සත්පුරුෂයෙකු යැයි සම්මත වූවෙකි. ඔහුද රජගහනුවර වස් විසීම පිණිස පැමිණ සිටියි. මේ මක්ඛලි ගෝසාලද... අජිත කේසකම්බලද... පකුධ කච්චායනද... සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්තද... නිගණ්ඨ නාථපුත්තද ශ්‍රාවක සමූහයා සිටින, ගණයා සිටින, ගණාචාර්ය වූ, ප්‍රකට වූ, යසස් ඇති, තීර්ථකර වූ, බොහෝ ජනයා විසින් සත්පුරුෂයෙකු යැයි සම්මත වූවෙකි. ඔහුද රජගහනුවර වස් විසීම පිණිස පැමිණ සිටියි. මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේද ශ්‍රාවක සමූහයා සිටින, ගණයා සිටින, ගණාචාර්ය වූ, ප්‍රකට වූ, යසස් ඇති, තීර්ථකර වූ, බොහෝ ජනයා විසින් සත්පුරුෂයෙකු යැයි සම්මත වූ සේක. උන්වහන්සේද රජගහනුවර වස් විසීම පිණිස පැමිණ සිටින සේක. ශ්‍රාවක සමූහයා සිටින, ප්‍රකට වූ, යසස් ඇති, බොහෝ දෙනා විසින් සත්පුරුෂයන් යැයි සම්මත වූ මේ පින්වත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් අතරින් කවරෙක් නම් තම ශ්‍රාවකයන් විසින් සත්කාර කරන ලද, ගරු කරන ලද, බහුමාන කරන ලද, පිදුම් ලබන ලද කෙනෙක්ද? එමෙන්ම ශ්‍රාවකයෝ කවරෙකුට සත්කාර ගරුකාර කොට ඔහු ඇසුරු කරමින් වාසය කරද්ද?’ කියායි.”

๒๓๙. ‘‘ตตฺเรกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘อยํ โข ปูรโณ กสฺสโป สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส; โส จ โข สาวกานํ น สกฺกโต น ครุกโต น มานิโต น ปูชิโต, น จ ปน ปูรณํ กสฺสปํ สาวกา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. ภูตปุพฺพํ ปูรโณ กสฺสโป อเนกสตาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ. ตตฺรญฺญตโร ปูรณสฺส กสฺสปสฺส สาวโก สทฺทมกาสิ – ‘‘มา โภนฺโต ปูรณํ กสฺสปํ เอตมตฺถํ ปุจฺฉิตฺถ; เนโส เอตํ ชานาติ; มยเมตํ ชานาม, อมฺเห เอตมตฺถํ ปุจฺฉถ; มยเมตํ ภวนฺตานํ พฺยากริสฺสามา’’ติ. ภูตปุพฺพํ ปูรโณ กสฺสโป [Pg.196] พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺโต น ลภติ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ. เนเต, ภวนฺเต, ปุจฺฉนฺติ, อมฺเห เอเต ปุจฺฉนฺติ; มยเมเตสํ พฺยากริสฺสามา’’ติ. พหู โข ปน ปูรณสฺส กสฺสปสฺส สาวกา วาทํ อาโรเปตฺวา อปกฺกนฺตา – ‘‘น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสิ, อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ, กึ ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ? มิจฺฉาปฏิปนฺโน ตฺวมสิ, อหมสฺมิ สมฺมาปฏิปนฺโน, สหิตํ เม, อสหิตํ เต, ปุเรวจนียํ ปจฺฉา อวจ, ปจฺฉาวจนียํ ปุเร อวจ, อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตํ, อาโรปิโต เต วาโท, นิคฺคหิโตสิ, จร วาทปฺปโมกฺขาย, นิพฺเพเฐหิ วา สเจ ปโหสี’’ติ. อิติ ปูรโณ กสฺสโป สาวกานํ น สกฺกโต น ครุกโต น มานิโต น ปูชิโต, น จ ปน ปูรณํ กสฺสปํ สาวกา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. อกฺกุฏฺโฐ จ ปน ปูรโณ กสฺสโป ธมฺมกฺโกเสนา’’’ติ.

239. “ස්වාමීනි, එහිදී ඇතැම්හු මෙසේ කීහ: ‘මේ පූරණ කස්සප තෙමේ ශ්‍රාවක සමූහයා සිටින, ප්‍රකට වූ, බොහෝ දෙනා සම්මත කළ තීර්ථකරයෙකි. එහෙත් ඔහු තම ශ්‍රාවකයන් විසින් සත්කාර කරන ලද, ගරු කරන ලද, බහුමාන කරන ලද හෝ පිදුම් ලබන ලද කෙනෙක් නොවේ. පූරණ කස්සපගේ ශ්‍රාවකයෝ ඔහුට සත්කාර ගරුකාර කොට ඔහු ඇසුරු කරමින් වාසය නොකරති. පෙර දිනක පූරණ කස්සප සිය ගණනක් වූ පිරිසකට ධර්මය දේශනා කරමින් සිටියේය. එවිට පූරණ කස්සපගේ එක්තරා ශ්‍රාවකයෙක් මෙසේ ශබ්ද කළේය: “පින්වත්නි, පූරණ කස්සපගෙන් මේ කරුණ විමසන්න එපා. මොහු මේ කරුණ දන්නේ නැත. අපි මේ කරුණ දන්නෙමු. අපෙන් මේ කරුණ විමසන්න. අපි පින්වතුන්ට මෙය පැහැදිලි කර දෙන්නෙමු” කියායි. එවිට පූරණ කස්සප දෑත ඔසවා හඬා වැලපෙමින් වළක්වන්නට උත්සාහ කළද එය සාර්ථක වූයේ නැත. ඔහු “පින්වත්නි, නිහඬ වන්න, ශබ්ද කරන්න එපා. මොවුන් විමසන්නේ ඔබගෙන් නොවේ, මොවුන් විමසන්නේ මාගෙනි. මම මොවුන්ට පිළිතුරු දෙන්නෙමි” යි කීවද ඔහුට ඉඩක් නොලැබුණි. පූරණ කස්සපගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ ඔහුට වාද ආරෝපණය කර මෙසේ පවසමින් බැහැරව ගියහ: “ඔබ මේ ධර්ම විනය දන්නේ නැත. මම මේ ධර්ම විනය දනිමි. ඔබ මේ ධර්ම විනය කෙසේ නම් දැනගන්නද? ඔබ වැරදි මඟකට පිළිපන් කෙනෙකි. මම නිවැරදි මඟකට පිළිපන් කෙනෙක් වෙමි. මාගේ වචනය අර්ථ සහිතය, ඔබගේ වචනය අර්ථ රහිතය. පළමුව කිවයුත්ත පසුව කීවෙහිය, පසුව කිවයුත්ත පළමුව කීවෙහිය. ඔබ බොහෝ කාලයක් පුරුදු කළ මතය උඩුයටිකුරු වී ඇත. ඔබගේ වාදය බිඳ දමන ලදී. ඔබ පරාජය කරන ලදී. වාදයෙන් මිදීමට ක්‍රමයක් සොයා යන්න, ඉදින් ඔබට ශක්තියක් ඇත්නම් දැන්ම මෙය ලිහා පෙන්වන්න” කියායි. මෙසේ පූරණ කස්සප තෙමේ ශ්‍රාවකයන් විසින් සත්කාර ගරුකාර බහුමාන පූජා ලබන්නෙක් නොවේ. පූරණ කස්සපගේ ශ්‍රාවකයෝ ඔහු ඇසුරු කරමින් වාසය නොකරති. පූරණ කස්සප තෙමේ ඒකාන්තයෙන්ම ධර්මයේම ස්වභාවයෙන් (සත්‍යයෙන්ම) නින්දා කරන ලද්දෙකි’ කියායි.”

‘‘เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘อยมฺปิ โข มกฺขลิ โคสาโล…เป… อชิโต เกสกมฺพโล… ปกุโธ กจฺจายโน… สญฺชโย เพลฏฺฐปุตฺโต… นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส; โส จ โข สาวกานํ น สกฺกโต น ครุกโต น มานิโต น ปูชิโต, น จ ปน นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ สาวกา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. ภูตปุพฺพํ นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต อเนกสตาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ. ตตฺรญฺญตโร นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส สาวโก สทฺทมกาสิ – มา โภนฺโต นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ เอตมตฺถํ ปุจฺฉิตฺถ; เนโส เอตํ ชานาติ; มยเมตํ ชานาม, อมฺเห เอตมตฺถํ ปุจฺฉถ; มยเมตํ ภวนฺตานํ พฺยากริสฺสามาติ. ภูตปุพฺพํ นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺโต น ลภติ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ. เนเต ภวนฺเต ปุจฺฉนฺติ, อมฺเห เอเต ปุจฺฉนฺติ; มยเมเตสํ พฺยากริสฺสามา’’ติ. พหู โข ปน นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส สาวกา วาทํ อาโรเปตฺวา อปกฺกนฺตา – ‘‘น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสิ, อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ. กึ ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ? มิจฺฉาปฏิปนฺโน ตฺวมสิ. อหมสฺมิ สมฺมาปฏิปนฺโน. สหิตํ เม อสหิตํ เต, ปุเรวจนียํ ปจฺฉา อวจ, ปจฺฉาวจนียํ ปุเร อวจ, อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตํ, อาโรปิโต เต วาโท, นิคฺคหิโตสิ, จร วาทปฺปโมกฺขาย, นิพฺเพเฐหิ [Pg.197] วา สเจ ปโหสี’’ติ. อิติ นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สาวกานํ น สกฺกโต น ครุกโต น มานิโต น ปูชิโต, น จ ปน นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ สาวกา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. อกฺกุฏฺโฐ จ ปน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต ธมฺมกฺโกเสนา’’’ติ.

‘‘ඇතැම්හු මෙසේ කීහ – ‘මේ මක්ඛලි ගෝසාල... පෙ... අජිත කේසකම්බල... පකුධ කච්චායන... සඤ්ජය බෙලට්ඨිපුත්ත... නිගණ්ඨ නාටපුත්ත යන මොවුන් පිරිස් ඇති, ගණයක් ඇති, ගණාචාර්ය වූ, ප්‍රකට වූ, යසස් ඇති, තීර්ථකර වූ, බොහෝ ජනයා විසින් සාධු සම්මත වූවෝ වෙති. එහෙත් ඔහු තම ශ්‍රාවකයන් විසින් සත්කාර කරනු නොලබයි, ගරු කරනු නොලබයි, මානනය කරනු නොලබයි, පිදුම් කරනු නොලබයි. ශ්‍රාවකයෝ නිගණ්ඨ නාටපුත්තට සත්කාර ගරුකාර කරමින් ඔහු ඇසුරු කොට වාසය නොකරති. පෙර දිනෙක නිගණ්ඨ නාටපුත්ත සිය ගණනක් වූ පිරිසක් මැද ධර්මය දේශනා කළේය. එහිදී නිගණ්ඨ නාටපුත්තගේ එක්තරා ශ්‍රාවකයෙක් මෙසේ ශබ්ද කළේය – ‘පින්වතුනි, නිගණ්ඨ නාටපුත්තගෙන් මේ කාරණය විමසන්න එපා; ඔහු මෙය නොදනියි; අපි මෙය දනිමු, අපගෙන් මේ කාරණය විමසන්න; අපි මෙය පින්වතුන්ට පැහැදිලි කර දෙන්නෙමු’ යි කියායි. පෙර දිනෙක නිගණ්ඨ නාටපුත්ත දෑත් ඔසවා හඬමින් මෙසේ කීවත් පලක් නොවීය – ‘පින්වතුනි, නිහඬ වන්න, පින්වතුනි ශබ්ද නොකරන්න; මොවුන් විමසන්නේ ඔබගෙන් නොවෙයි, මොවුන් විමසන්නේ අපගෙන්; අපි මොවුන්ට පිළිතුරු දෙන්නෙමු’ යි කියායි. තවද නිගණ්ඨ නාටපුත්තගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ ඔහුට දෝෂාරෝපණය කර මෙසේ කියා පිරිසෙන් ඉවත්ව ගියහ – ‘ඔබ මේ ධර්ම විනය නොදනියි, මම මේ ධර්ම විනය දනිමි. ඔබ මේ ධර්ම විනය කෙසේ නම් දැනගන්නද? ඔබ වැරදි පිළිවෙතකට බැසගත්තෙකි. මම නිවැරදි පිළිවෙතක සිටිමි. මාගේ වචන අර්ථ සහිතය, ඔබගේ වචන අර්ථ රහිතය. පළමුව කිව යුත්ත පසුව කීවෙහිය, පසුව කිව යුත්ත පළමුව කීවෙහිය. ඔබ බොහෝ කලක් පුරුදු කළ දෙය වෙනස් වී ගියේය. ඔබගේ වාදයෙහි දොස් පෙන්වා දෙන ලදී, ඔබ පරාජය කරන ලදී, දැන් වාදයෙන් නිදහස් වීමට මඟක් සොයාගන්න, ඉදින් ඔබට හැකි නම් එය විසඳන්න’ යි කියායි. මෙසේ නිගණ්ඨ නාටපුත්ත ශ්‍රාවකයන් විසින් සත්කාර කරනු නොලබයි, ගරු කරනු නොලබයි, මානනය කරනු නොලබයි, පිදුම් කරනු නොලබයි. ශ්‍රාවකයෝ නිගණ්ඨ නාටපුත්තට සත්කාර ගරුකාර කරමින් ඔහු ඇසුරු කොට වාසය නොකරති. නිගණ්ඨ නාටපුත්ත ඔහුගේ දහමෙහි ඇති ස්වභාවයෙන්ම නින්දාවට පත්වූවෙක් විය.’’

๒๔๐. ‘‘เอกจฺเจ เอวมาหํสุ – ‘อยมฺปิ โข สมโณ โคตโม สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย จ ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส; โส จ โข สาวกานํ สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต, สมณญฺจ ปน โคตมํ สาวกา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. ภูตปุพฺพํ สมโณ โคตโม อเนกสตาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ. ตตฺรญฺญตโร สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก อุกฺกาสิ. ตเมนาญฺญตโร สพฺรหฺมจารี ชณฺณุเกน ฆฏฺเฏสิ – ‘‘อปฺปสทฺโท อายสฺมา โหตุ, มายสฺมา สทฺทมกาสิ, สตฺถา โน ภควา ธมฺมํ เทเสสี’’ติ. ยสฺมึ สมเย สมโณ โคตโม อเนกสตาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, เนว ตสฺมึ สมเย สมณสฺส โคตมสฺส สาวกานํ ขิปิตสทฺโท วา โหติ อุกฺกาสิตสทฺโท วา. ตเมนํ มหาชนกาโย ปจฺจาสีสมานรูโป ปจฺจุปฏฺฐิโต โหติ – ‘‘ยํ โน ภควา ธมฺมํ ภาสิสฺสติ ตํ โน โสสฺสามา’’ติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุริโส จาตุมฺมหาปเถ ขุทฺทมธุํ อเนลกํ ปีเฬยฺย. ตเมนํ มหาชนกาโย ปจฺจาสีสมานรูโป ปจฺจุปฏฺฐิโต อสฺส. เอวเมว ยสฺมึ สมเย สมโณ โคตโม อเนกสตาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, เนว ตสฺมึ สมเย สมณสฺส โคตมสฺส สาวกานํ ขิปิตสทฺโท วา โหติ อุกฺกาสิตสทฺโท วา. ตเมนํ มหาชนกาโย ปจฺจาสีสมานรูโป ปจฺจุปฏฺฐิโต โหติ – ‘‘ยํ โน ภควา ธมฺมํ ภาสิสฺสติ ตํ โน โสสฺสามา’’ติ. เยปิ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา สพฺรหฺมจารีหิ สมฺปโยเชตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตนฺติ เตปิ สตฺถุ เจว วณฺณวาทิโน โหนฺติ, ธมฺมสฺส จ วณฺณวาทิโน โหนฺติ, สงฺฆสฺส จ วณฺณวาทิโน โหนฺติ, อตฺตครหิโนเยว โหนฺติ อนญฺญครหิโน, ‘‘มยเมวมฺหา อลกฺขิกา มยํ อปฺปปุญฺญา เต มยํ เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิตฺวา นาสกฺขิมฺหา ยาวชีวํ [Pg.198] ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จริตุ’’นฺติ. เต อารามิกภูตา วา อุปาสกภูตา วา ปญฺจสิกฺขาปเท สมาทาย วตฺตนฺติ. อิติ สมโณ โคตโม สาวกานํ สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต, สมณญฺจ ปน โคตมํ สาวกา สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺตี’’’ติ.

240. ‘‘ඇතැම්හු මෙසේ කීහ – ‘මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ද පිරිස් ඇති, ගණයක් ඇති, ගණාචාර්ය වූ, ප්‍රකට වූ, යසස් ඇති, තීර්ථකර වූ, බොහෝ ජනයා විසින් සාධු සම්මත වූ සේක. උන්වහන්සේ තම ශ්‍රාවකයන් විසින් සත්කාර කරනු ලබන, ගරු කරනු ලබන, මානනය කරනු ලබන, පූජා කරනු ලබන සේක. ශ්‍රාවකයෝ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේට සත්කාර ගරුකාර කරමින් උන්වහන්සේ ඇසුරු කොට වාසය කරති. පෙර දිනෙක ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සිය ගණනක් වූ පිරිසක් මැද ධර්මය දේශනා කළ සේක. එහිදී ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ එක්තරා ශ්‍රාවකයෙක් කැස්සේය. එවිට තවත් සබ්‍රහ්මචාරී නමක් ඔහුට දණහිසින් තට්ටු කොට මෙසේ කීවේය – ‘‘ඇවැත්නි, නිහඬ වන්න, ඇවැත්නි ශබ්ද නොකරන්න, අපගේ ශාස්තෘ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරන සේක’’ කියායි. යම් අවස්ථාවක ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සිය ගණනක් පිරිසට ධර්මය දේශනා කරන්නේද, එකල්හි ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් අතර කිවිසුම් හඬක් හෝ කැස්සක හඬක් හෝ ඇති නොවේ. ඒ මහා ජනකාය, ‘‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපට යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක්ද, එය අපි අසන්නෙමු’’ යි අපේක්ෂාවෙන් යුතුව බලා සිටිති. යම්සේ පුරුෂයෙක් සිවුමංසලක හිඳ දෝෂ රහිත පිරිසිදු මී වදයක් මිරිකන්නේද, එවිට මහා ජනකායක් එය බලාපොරොත්තුවෙන් වට වී සිටින්නාක් මෙන්, එලෙසම යම් අවස්ථාවක ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සිය ගණනක් පිරිසට ධර්මය දේශනා කරන්නේද, එකල්හි ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් අතර කිවිසුම් හඬක් හෝ කැස්සක හඬක් හෝ ඇති නොවේ. ඒ මහා ජනකාය, ‘‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපට යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක්ද, එය අපි අසන්නෙමු’’ යි අපේක්ෂාවෙන් යුතුව බලා සිටිති. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ යම් ශ්‍රාවක කෙනෙක් සබ්‍රහ්මචාරීන් සමඟ ගැටී ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහිභාවයට පත් වෙත්ද, ඔවුහු පවා ශාස්තෘන් වහන්සේගේම ගුණ කියති, ධර්මයේ ගුණ කියති, සංඝයාගේ ගුණ කියති. ඔවුහු තමන්ටම ගර්හා කර ගනිමින්, ‘‘අපිම අවාසනාවන්තයෝ වෙමු, අපිම පින් මඳ වූවෝ වෙමු. මෙසේ මැනවින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනයෙහි පැවිදි වී, දිවි හිමියෙන් පරිපූර්ණ වූද පිරිසිදු වූද බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීමට අපට නොහැකි විය’’ යි කියා අන් අයට දොස් නොකියති. ඔවුහු ආරාම සේවකයන් ලෙස හෝ උපාසකයන් ලෙස හෝ පංච ශීලය සමාදන්ව පිළිපදිති. මෙසේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ශ්‍රාවකයන් විසින් සත්කාර කරනු ලබන, ගරු කරනු ලබන, මානනය කරනු ලබන, පූජා කරනු ලබන සේක. ශ්‍රාවකයෝ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේට සත්කාර ගරුකාර කරමින් උන්වහන්සේ ඇසුරු කොට වාසය කරති.’

๒๔๑. ‘‘กติ ปน ตฺวํ, อุทายิ, มยิ ธมฺเม สมนุปสฺสสิ, เยหิ มมํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺตี’’ติ? ‘‘ปญฺจ โข อหํ, ภนฺเต, ภควติ ธมฺเม สมนุปสฺสามิ เยหิ ภควนฺตํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. กตเม ปญฺจ? ภควา หิ, ภนฺเต, อปฺปาหาโร, อปฺปาหารตาย จ วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา อปฺปาหาโร, อปฺปาหารตาย จ วณฺณวาที อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ภควติ ปฐมํ ธมฺมํ สมนุปสฺสามิ เยน ภควนฺตํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ.

241. “උදායි, මා සතු කිනම් ගුණධර්ම දැක මගේ ශ්‍රාවකයෝ මට සත්කාර කරත් ද, ගරු කරත් ද, බුහුමන් කරත් ද, පුද පූජා පවත්වත් ද, එසේ සත්කාර ගරුකාර කොට මාව ඇසුරු කරමින් වාසය කරත් ද?” “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති ගුණධර්ම පහක් දැක ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ ඔබ වහන්සේට සත්කාර කරති, ගරු කරති, බුහුමන් කරති, පුද පූජා පවත්වති, එසේ සත්කාර ගරුකාර කොට ඔබ වහන්සේව ඇසුරු කරමින් වාසය කරති. ඒ පහ මොනවා ද? ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වනාහි අල්පාහාර (අඩු ආහාර ගන්නා) ඇත්තාහ, අල්පාහාර බවෙහි ගුණ වර්ණනා කරන්නාහ. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අල්පාහාර ඇති බවත්, අල්පාහාර බවෙහි ගුණ වර්ණනා කරන බවත් යන මෙය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මා දකින පළමු ගුණධර්මය යි; මේ නිසා ශ්‍රාවකයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සත්කාර කරති, ගරු කරති, බුහුමන් කරති, පුද පූජා පවත්වති, සත්කාර ගරුකාර කොට ඇසුරු කරමින් වාසය කරති.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภควา สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตเรน จีวเรน, อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตเรน จีวเรน, อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ภควติ ทุติยํ ธมฺมํ สมนุปสฺสามิ เยน ภควนฺตํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ.

“ස්වාමීනි, නැවතත් කරුණක් නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ (යන්තමින් හෝ) ලැබුණු පමණ වූ ඕනෑම චීවරයකින් සතුටු වන සේක. එලෙස ලද දෙයකින් සතුටු වීමේ (ඉතරීතර චීවර සන්තුට්ඨියෙහි) ගුණය ද වර්ණනා කරන සේක. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලැබුණු ඕනෑම චීවරයකින් සතුටු වන බැවින් ද, ලද දෙයින් සතුටු වීමේ ගුණය වර්ණනා කරන බැවින් ද, ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මම දකින දෙවන ගුණය මෙයයි. මේ කරුණ නිසා ශ්‍රාවකයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගරු කරති, සත්කාර කරති, බුහුමන් කරති, පූජා පවත්වති. එසේ සත්කාර ගරුකාර කරමින් උන්වහන්සේ ඇසුරු කරමින් වාසය කරති.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภควา สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ภควติ ตติยํ ธมฺมํ สมนุปสฺสามิ เยน ภควนฺตํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ.

“ස්වාමීනි, නැවතත් කරුණක් නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලැබුණු පමණ වූ ඕනෑම පිණ්ඩපාතයකින් සතුටු වන සේක. ලද පිණ්ඩපාතයෙන් සතුටු වීමේ ගුණය ද වර්ණනා කරන සේක. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලැබුණු ඕනෑම පිණ්ඩපාතයකින් සතුටු වන බැවින් ද, ලද දෙයින් සතුටු වීමේ ගුණය වර්ණනා කරන බැවින් ද, ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මම දකින තුන්වන ගුණය මෙයයි. මේ කරුණ නිසා ශ්‍රාවකයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගරු කරති, සත්කාර කරති, බුහුමන් කරති, පූජා පවත්වති. එසේ සත්කාර ගරුකාර කරමින් උන්වහන්සේ ඇසුරු කරමින් වාසය කරති.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภควา สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตเรน เสนาสเนน, อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตเรน เสนาสเนน, อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, อิมํ [Pg.199] โข อหํ, ภนฺเต, ภควติ จตุตฺถํ ธมฺมํ สมนุปสฺสามิ เยน ภควนฺตํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ.

“ස්වාමීනි, නැවතත් කරුණක් නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලැබුණු පමණ වූ ඕනෑම සේනාසනයකින් සතුටු වන සේක. ලද සේනාසනයෙන් සතුටු වීමේ ගුණය ද වර්ණනා කරන සේක. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලැබුණු ඕනෑම සේනාසනයකින් සතුටු වන බැවින් ද, ලද සේනාසනයෙන් සතුටු වීමේ ගුණය වර්ණනා කරන බැවින් ද, ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මම දකින හතරවන ගුණය මෙයයි. මේ කරුණ නිසා ශ්‍රාවකයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගරු කරති, සත්කාර කරති, බුහුමන් කරති, පූජා පවත්වති. එසේ සත්කාර ගරුකාර කරමින් උන්වහන්සේ ඇසුරු කරමින් වාසය කරති.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภควา ปวิวิตฺโต, ปวิเวกสฺส จ วณฺณวาที. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควา ปวิวิตฺโต, ปวิเวกสฺส จ วณฺณวาที, อิมํ โข อหํ, ภนฺเต, ภควติ ปญฺจมํ ธมฺมํ สมนุปสฺสามิ เยน ภควนฺตํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ.

“ස්වාමීනි, නැවතත් කරුණක් නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉතා විවේකීව (හුදකලාව) වසන සේක. විවේකීව වාසය කිරීමේ ගුණය ද වර්ණනා කරන සේක. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විවේකීව වසන බැවින් ද, විවේකයේ ගුණය වර්ණනා කරන බැවින් ද, ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මම දකින පස්වන ගුණය මෙයයි. මේ කරුණ නිසා ශ්‍රාවකයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගරු කරති, සත්කාර කරති, බුහුමන් කරති, පූජා පවත්වති. එසේ සත්කාර ගරුකාර කරමින් උන්වහන්සේ ඇසුරු කරමින් වාසය කරති.”

‘‘อิเม โข อหํ, ภนฺเต, ภควติ ปญฺจ ธมฺเม สมนุปสฺสามิ เยหิ ภควนฺตํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺตี’’ติ.

“ස්වාමීනි, යම් කරුණු නිසා ශ්‍රාවකයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගරු සත්කාර, බුහුමන්, පූජා කරමින්, උන්වහන්සේ ඇසුරු කරමින් වාසය කරයි ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මම දකින කරුණු පහ මේවාය.”

๒๔๒. ‘‘‘อปฺปาหาโร สมโณ โคตโม, อปฺปาหารตาย จ วณฺณวาที’ติ, อิติ เจ มํ, อุทายิ, สาวกา สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ, สนฺติ โข ปน เม, อุทายิ, สาวกา โกสกาหาราปิ อฑฺฒโกสกาหาราปิ เพลุวาหาราปิ อฑฺฒเพลุวาหาราปิ. อหํ โข ปน, อุทายิ, อปฺเปกทา อิมินา ปตฺเตน สมติตฺติกมฺปิ ภุญฺชามิ ภิยฺโยปิ ภุญฺชามิ. ‘อปฺปาหาโร สมโณ โคตโม, อปฺปาหารตาย จ วณฺณวาที’ติ, อิติ เจ มํ, อุทายิ, สาวกา สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ, เย เต, อุทายิ, มม สาวกา โกสกาหาราปิ อฑฺฒโกสกาหาราปิ เพลุวาหาราปิ อฑฺฒเพลุวาหาราปิ น มํ เต อิมินา ธมฺเมน สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ.

242. “‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ඉතා අල්ප ආහාර වැළඳන සේක, අල්ප ආහාර වැළඳීමේ ගුණය වර්ණනා කරන සේක’ කියා සිතා, උදායී, ශ්‍රාවකයන් මට ගරු සත්කාර බුහුමන් පූජා කරන්නේ නම්, මා ඇසුරු කරන්නේ නම් (එය එසේ නොවිය හැකියි). මක්නිසාද යත්, උදායී, කුඩා බඳුනක් (කොසක) පිරුණු ප්‍රමාණයක ආහාර හෝ බඳුනකින් අඩක් හෝ බෙලි ගෙඩියක් හෝ බෙලි ගෙඩි භාගයක් පමණ වූ ආහාර ප්‍රමාණයකින් යැපෙන ශ්‍රාවකයෝ මට සිටිති. නමුත් උදායී, මම ඇතැම් විට මේ පාත්‍රය කට දක්වා පිරුණු (සමතිත්තික) ආහාර ප්‍රමාණයක් ද ඊට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ද වළඳමි. උදායී, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අල්ප ආහාර වැළඳන සේක, අල්ප ආහාරයේ ගුණ වර්ණනා කරන සේක’ කියා යමෙක් සිතන්නේ නම්, බත් කෝප්පයක් හෝ බෙලි ගෙඩියක් පමණ ආහාර වළඳන මගේ ඒ ශ්‍රාවකයෝ මේ අල්ප ආහාරය වැළඳීමේ ගුණය නිසා මට ගරු සත්කාර බුහුමන් නොකළ යුතුමය, මා ඇසුරු කරමින් නොවිසිය යුතුමය.”

‘‘‘สนฺตุฏฺโฐ สมโณ โคตโม อิตรีตเรน จีวเรน, อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที’ติ, อิติ เจ มํ, อุทายิ, สาวกา สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ, สนฺติ โข ปน เม, อุทายิ, สาวกา ปํสุกูลิกา ลูขจีวรธรา เต สุสานา วา สงฺการกูฏา วา ปาปณิกา วา นนฺตกานิ อุจฺจินิตฺวา สงฺฆาฏึ กริตฺวา ธาเรนฺติ. อหํ โข ปนุทายิ, อปฺเปกทา คหปติจีวรานิ ธาเรมิ [Pg.200] ทฬฺหานิ สตฺถลูขานิ อลาพุโลมสานิ. ‘สนฺตุฏฺโฐ สมโณ โคตโม อิตรีตเรน จีวเรน, อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที’ติ, อิติ เจ มํ, อุทายิ, สาวกา สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ, เย เต, อุทายิ, มม สาวกา ปํสุกูลิกา ลูขจีวรธรา เต สุสานา วา สงฺการกูฏา วา ปาปณิกา วา นนฺตกานิ อุจฺจินิตฺวา สงฺฆาฏึ กริตฺวา ธาเรนฺติ, น มํ เต อิมินา ธมฺเมน สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ.

“උදායි, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ලැබෙන යම් පමණ වූ සිවුරකින් සතුටු වන සේක, එසේ ලැබෙන පමණින් සතුටු වීමේ ගුණය වර්ණනා කරන සේක’ යි සිතා මගේ ශ්‍රාවකයෝ මට සත්කාර කරත් නම්, ගරු කරත් නම්, බහුමාන කරත් නම්, පූජා කරත් නම්, එසේ සත්කාර ගරුකාර කොට මා ඇසුරු කරමින් වාසය කරත් නම් (එය එසේ නොවේ). උදායි, පාංශුකූලික වූ රළු සිවුරු දරන්නා වූ මගේ ශ්‍රාවකයෝ සිටිති. ඔවුහු සොහොන් බිම්වලින් හෝ කුණු ගොඩවල්වලින් හෝ වෙළඳසල් අසලින් හෝ වැරණි රෙදි කැබලි එකතු කොට, මසා සඟළ සිවුරු කරගෙන දරති. උදායි, මම වනාහි ඇතැම් විට ගෘහපතියන් විසින් පූජා කරන ලද, දරා සිටීමට පහසු වූ, ලබු මලක කෙඳි මෙන් ඉතා සිනිඳු වූ සිවුරු දරමි. උදායි, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ලැබෙන යම් පමණ වූ සිවුරකින් සතුටු වන සේක, ලැබෙන පමණින් සතුටු වීමේ ගුණය වර්ණනා කරන සේක’ යි සිතා මගේ ශ්‍රාවකයෝ මට සත්කාර ගරුකාර කෙරෙත් නම්, මා ඇසුරු කරමින් වසන්නා වූ පාංශුකූලික වූ රළු සිවුරු දරන ඒ ශ්‍රාවකයෝ මේ කරුණ නිසා මට සත්කාර ගරුකාර නොකරන්නාහ, බහුමාන පූජා නොකරන්නාහ, මා ඇසුරු කරමින් වාසය නොකරන්නාහ.”

‘‘‘สนฺตุฏฺโฐ สมโณ โคตโม อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที’ติ, อิติ เจ มํ, อุทายิ, สาวกา สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ, สนฺติ โข ปน เม, อุทายิ, สาวกา ปิณฺฑปาติกา สปทานจาริโน อุญฺฉาสเก วเต รตา, เต อนฺตรฆรํ ปวิฏฺฐา สมานา อาสเนนปิ นิมนฺติยมานา น สาทิยนฺติ. อหํ โข ปนุทายิ, อปฺเปกทา นิมนฺตเนปิ ภุญฺชามิ สาลีนํ โอทนํ วิจิตกาฬกํ อเนกสูปํ อเนกพฺยญฺชนํ. ‘สนฺตุฏฺโฐ สมโณ โคตโม อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที’ติ, อิติ เจ มํ, อุทายิ, สาวกา สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ, เย เต, อุทายิ, มม สาวกา ปิณฺฑปาติกา สปทานจาริโน อุญฺฉาสเก วเต รตา เต อนฺตรฆรํ ปวิฏฺฐา สมานา อาสเนนปิ นิมนฺติยมานา น สาทิยนฺติ, น มํ เต อิมินา ธมฺเมน สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ.

“උදායි, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ලැබෙන යම් පමණ වූ පිණ්ඩපාතයකින් සතුටු වන සේක, ලැබෙන පමණින් සතුටු වීමේ ගුණය වර්ණනා කරන සේක’ යි සිතා මගේ ශ්‍රාවකයෝ මට සත්කාර කරත් නම්, ගරු කරත් නම්, බහුමාන කරත් නම්, පූජා කරත් නම්, එසේ සත්කාර ගරුකාර කොට මා ඇසුරු කරමින් වාසය කරත් නම් (එය එසේ නොවේ). උදායි, පිණ්ඩපාතක ධුතාංගය රකින්නා වූ, සපදානචාරී වූ, පිණ්ඩපාතය සෙවීමේ වතෙහි ඇලුනු මගේ ශ්‍රාවකයෝ සිටිති. ඔවුහු ගම් මැදට වන් විට ආසනයකින් ඇරයුම් ලැබුණ ද එය පිළි නොගනිති. උදායි, මම වනාහි ඇතැම් විට ඇරයුම් පිළිගෙන, කළු ඇට ඉවත් කළ, නොයෙක් ව්‍යංජන හා සුප වර්ග සහිත ප්‍රණීත ඇල් හාලේ බත් වළඳමි. උදායි, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ලැබෙන යම් පමණ වූ පිණ්ඩපාතයකින් සතුටු වන සේක, ලැබෙන පමණින් සතුටු වීමේ ගුණය වර්ණනා කරන සේක’ යි සිතා මගේ ශ්‍රාවකයෝ මට සත්කාර ගරුකාර කෙරෙත් නම්, මා ඇසුරු කරමින් වසන්නා වූ පිණ්ඩපාතක ධුතාංගය රකින ඒ ශ්‍රාවකයෝ මේ කරුණ නිසා මට සත්කාර ගරුකාර නොකරන්නාහ, බහුමාන පූජා නොකරන්නාහ, මා ඇසුරු කරමින් වාසය නොකරන්නාහ.”

‘‘‘สนฺตุฏฺโฐ สมโณ โคตโม อิตรีตเรน เสนาสเนน, อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที’ติ, อิติ เจ มํ, อุทายิ, สาวกา สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ, สนฺติ โข ปน เม, อุทายิ, สาวกา รุกฺขมูลิกา อพฺโภกาสิกา, เต อฏฺฐมาเส ฉนฺนํ น อุเปนฺติ. อหํ โข ปนุทายิ, อปฺเปกทา กูฏาคาเรสุปิ วิหรามิ อุลฺลิตฺตาวลิตฺเตสุ นิวาเตสุ ผุสิตคฺคเฬสุ ปิหิตวาตปาเนสุ. ‘สนฺตุฏฺโฐ สมโณ โคตโม อิตรีตเรน [Pg.201] เสนาสเนน, อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที’ติ, อิติ เจ มํ, อุทายิ, สาวกา สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ, เย เต, อุทายิ, มม สาวกา รุกฺขมูลิกา อพฺโภกาสิกา เต อฏฺฐมาเส ฉนฺนํ น อุเปนฺติ, น มํ เต อิมินา ธมฺเมน สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ.

“උදායි, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ලැබෙන යම් පමණ වූ සේනාසනයකින් සතුටු වන සේක, ලැබෙන පමණින් සතුටු වීමේ ගුණය වර්ණනා කරන සේක’ යි සිතා මගේ ශ්‍රාවකයෝ මට සත්කාර කරත් නම්, ගරු කරත් නම්, බහුමාන කරත් නම්, පූජා කරත් නම්, එසේ සත්කාර ගරුකාර කොට මා ඇසුරු කරමින් වාසය කරත් නම් (එය එසේ නොවේ). උදායි, රුක්ඛමූලික වූ, අබ්භෝකාසික වූ මගේ ශ්‍රාවකයෝ සිටිති. ඔවුහු වසරේ අට මසක් පුරා වහලක් ඇති තැනකට නොපැමිණෙති. උදායි, මම වනාහි ඇතැම් විට ඇතුළත හා පිටත පිරිබඩ කරන ලද, සුළං රහිත වූ, අගුළු දැමූ දොරවල් හා වැසූ කවුළු ඇති කූටාගාරවල ද වාසය කරමි. උදායි, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ලැබෙන යම් පමණ වූ සේනාසනයකින් සතුටු වන සේක, ලැබෙන පමණින් සතුටු වීමේ ගුණය වර්ණනා කරන සේක’ යි සිතා මගේ ශ්‍රාවකයෝ මට සත්කාර ගරුකාර කෙරෙත් නම්, මා ඇසුරු කරමින් වසන්නා වූ රුක්ඛමූලික හා අබ්භෝකාසික ඒ ශ්‍රාවකයෝ මේ කරුණ නිසා මට සත්කාර ගරුකාර නොකරන්නාහ, බහුමාන පූජා නොකරන්නාහ, මා ඇසුරු කරමින් වාසය නොකරන්නාහ.”

‘‘‘ปวิวิตฺโต สมโณ โคตโม, ปวิเวกสฺส จ วณฺณวาที’ติ, อิติ เจ มํ, อุทายิ, สาวกา สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ, สนฺติ โข ปน เม, อุทายิ, สาวกา อารญฺญิกา ปนฺตเสนาสนา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ อชฺโฌคาเหตฺวา วิหรนฺติ, เต อนฺวทฺธมาสํ สงฺฆมชฺเฌ โอสรนฺติ ปาติโมกฺขุทฺเทสาย. อหํ โข ปนุทายิ, อปฺเปกทา อากิณฺโณ วิหรามิ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ. ‘ปวิวิตฺโต สมโณ โคตโม, ปวิเวกสฺส จ วณฺณวาที’ติ, อิติ เจ มํ, อุทายิ, สาวกา สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ, เย เต, อุทายิ, มม สาวกา อารญฺญกา ปนฺตเสนาสนา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ อชฺโฌคาเหตฺวา วิหรนฺติ เต อนฺวทฺธมาสํ สงฺฆมชฺเฌ โอสรนฺติ ปาติโมกฺขุทฺเทสาย, น มํ เต อิมินา ธมฺเมน สกฺกเรยฺยุํ ครุํ กเรยฺยุํ มาเนยฺยุํ ปูเชยฺยุํ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหเรยฺยุํ.

‘‘උදායි, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ හුදෙකලා වූ සේක, හුදෙකලා බව අගය කරන සේක’ යි යම් හෙයකින් මාගේ ශ්‍රාවකයෝ මට සත්කාර, ගරුකාර, මානන, පූජන කරන්නාහු නම්, එසේ සත්කාර ගරුකාර කොට මා ඇසුරු කරමින් වාසය කරන්නාහු නම්; උදායි, ආරණ්‍යවාසී වූ, හුදෙකලා සේනාසනවල වසන, අන්ත-ප්‍රන්ත වනාන්තර සේනාසනවලට පිවිස වාසය කරන මාගේ ශ්‍රාවකයෝ ද සිටිති. ඔවුහු අඩ මසකට වරක් ප්‍රාතිමෝක්ෂ උදේසය පිණිස සංඝයා මැදට පැමිණෙති. උදායි, මම වනාහි ඇතැම් විට භික්ෂූන්, භික්ෂුණීන්, උපාසකයන්, උපාසිකාවන්, රජුන්, රාජ මහාමාත්‍යයන්, අන්‍ය තීර්ථකයන් හා ඔවුන්ගේ ශ්‍රාවකයන් පිරිවරාගෙන (පිරිස මැද) වාසය කරමි. උදායි, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ හුදෙකලා වූ සේක, හුදෙකලා බව අගය කරන සේක’ යි යම් හෙයකින් මාගේ ශ්‍රාවකයෝ මට සත්කාර, ගරුකාර, මානන, පූජන කරන්නාහු නම්, උදායි, ආරණ්‍යවාසී වූ, හුදෙකලා සේනාසනවල වසන, අන්ත-ප්‍රන්ත වනාන්තර සේනාසනවලට පිවිස වාසය කරන, අඩ මසකට වරක් ප්‍රාතිමෝක්ෂ උදේසය සඳහා සංඝයා මැදට එන මාගේ ඒ ශ්‍රාවකයෝ මේ කරුණ නිසා මට සත්කාර, ගරුකාර, මානන, පූජන නොකරන්නාහුය, සත්කාර ගරුකාර කොට මා ඇසුරු කරමින් වාසය නොකරන්නාහුය.’’

‘‘อิติ โข, อุทายิ, น มมํ สาวกา อิเมหิ ปญฺจหิ ธมฺเมหิ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ.

‘‘උදායි, මෙලෙස මාගේ ශ්‍රාවකයෝ මේ කරුණු පහ නිසා මට සත්කාර නොකරති, ගරුකාර නොකරති, මානන පූජන නොකරති, සත්කාර ගරුකාර කොට මා ඇසුරු කරමින් වාසය නොකරති.’’

๒๔๓. ‘‘อตฺถิ โข, อุทายิ, อญฺเญ จ ปญฺจ ธมฺมา เยหิ ปญฺจหิ ธมฺเมหิ มมํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ. กตเม ปญฺจ? อิธุทายิ, มมํ สาวกา อธิสีเล สมฺภาเวนฺติ – ‘สีลวา สมโณ โคตโม ปรเมน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต’ติ. ยมฺปุทายิ, มมํ สาวกา อธิสีเล สมฺภาเวนฺติ – ‘สีลวา สมโณ โคตโม ปรเมน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต’ติ, อยํ โข, อุทายิ[Pg.202], ปฐโม ธมฺโม เยน มมํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ.

243. ‘‘උදායි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් මට සත්කාර කරන, ගරු කරන, මානන පූජන කරන, සත්කාර ගරුකාර කොට මා ඇසුරු කරමින් වාසය කරන වෙනත් කරුණු පහක් ඇත්තේය. ඒ පහ මොනවාද? උදායි, මෙහිලා මාගේ ශ්‍රාවකයෝ අධිශීලය පිළිබඳ මට ප්‍රශංසා කරති: ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සිල්වත් වන සේක, උත්තරීතර වූ ශීලස්කන්ධයෙන් සමන්නාගත වන සේක’ යනුවෙනි. උදායි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් අධිශීලය ගැන යම් ප්‍රශංසාවක් කෙරෙත්ද, එනම් ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සිල්වත් වන සේක, උත්තරීතර වූ ශීලස්කන්ධයෙන් සමන්නාගත වන සේක’ යන මෙය, උදායි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් මට සත්කාර කරන, ගරු කරන, මානන පූජන කරන, සත්කාර ගරුකාර කොට මා ඇසුරු කරමින් වාසය කරන පළමු වන කරුණයි.’’

๒๔๔. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, มมํ สาวกา อภิกฺกนฺเต ญาณทสฺสเน สมฺภาเวนฺติ – ‘ชานํเยวาห สมโณ โคตโม – ชานามีติ, ปสฺสํเยวาห สมโณ โคตโม – ปสฺสามีติ; อภิญฺญาย สมโณ โคตโม ธมฺมํ เทเสติ โน อนภิญฺญาย; สนิทานํ สมโณ โคตโม ธมฺมํ เทเสติ โน อนิทานํ; สปฺปาฏิหาริยํ สมโณ โคตโม ธมฺมํ เทเสติ โน อปฺปาฏิหาริย’นฺติ. ยมฺปุทายิ, มมํ สาวกา อภิกฺกนฺเต ญาณทสฺสเน สมฺภาเวนฺติ – ‘ชานํเยวาห สมโณ โคตโม – ชานามีติ, ปสฺสํเยวาห สมโณ โคตโม – ปสฺสามีติ; อภิญฺญาย สมโณ โคตโม ธมฺมํ เทเสติ โน อนภิญฺญาย; สนิทานํ สมโณ โคตโม ธมฺมํ เทเสติ โน อนิทานํ; สปฺปาฏิหาริยํ สมโณ โคตโม ธมฺมํ เทเสติ โน อปฺปาฏิหาริย’นฺติ, อยํ โข, อุทายิ, ทุติโย ธมฺโม เยน มมํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ.

244. ‘‘නැවතත් උදායි, මාගේ ශ්‍රාවකයෝ විශිෂ්ට ඥානදර්ශනය පිළිබඳ මට ප්‍රශංසා කරති: ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ දන්නා දෙයම “දනිමි” යි පවසන සේක, දක්නා දෙයම “දකිමි” යි පවසන සේක; ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ විශිෂ්ට ඥානයෙන් යුතුව ධර්මය දේශනා කරන සේක, විශිෂ්ට ඥානයෙන් තොරව නොවෙයි; ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ කරුණු සහිතව (සනිදාන) ධර්මය දේශනා කරන සේක, කරුණු විරහිතව නොවෙයි; ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්ය සහිතව (සප්පාටිහාරිය) ධර්මය දේශනා කරන සේක, ප්‍රාතිහාර්ය විරහිතව නොවෙයි’ යනුවෙනි. උදායි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් විශිෂ්ට ඥානදර්ශනය ගැන යම් ප්‍රශංසාවක් කෙරෙත්ද... මෙය, උදායි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් මට සත්කාර කරන, ගරු කරන, මානන පූජන කරන, සත්කාර ගරුකාර කොට මා ඇසුරු කරමින් වාසය කරන දෙවන කරුණයි.’’

๒๔๕. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, มมํ สาวกา อธิปญฺญาย สมฺภาเวนฺติ – ‘ปญฺญวา สมโณ โคตโม ปรเมน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต; ตํ วต อนาคตํ วาทปถํ น ทกฺขติ, อุปฺปนฺนํ วา ปรปฺปวาทํ น สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคณฺหิสฺสตีติ – เนตํ ฐานํ วิชฺชติ’. ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ, อปิ นุ เม สาวกา เอวํ ชานนฺตา เอวํ ปสฺสนฺตา อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตยฺยุ’’นฺติ?

245. ‘‘නැවතත් උදායි, මාගේ ශ්‍රාවකයෝ අධිප්‍රඥාව පිළිබඳ මට ප්‍රශංසා කරති: ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ප්‍රඥාවන්ත වන සේක, උත්තරීතර ප්‍රඥාස්කන්ධයෙන් යුක්ත වන සේක; උන්වහන්සේ ඉදිරියට එන වාදපථයක් නොදක්නා සේකැයි හෝ, ඉදිරිපත් වන පරවාදයක් ධර්මානුකූලව මැනවින් නිග්‍රහ කරමින් මැඩලීමට නොහැකි වන්නාහුය යන්නක් කිසිසේත්ම සිදු විය නොහැක්කකි’ යනුවෙනි. උදායි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ මාගේ ශ්‍රාවකයෝ අතරතුර මැදින් කතා පවත්වන්නාහුද (බාධා කරන්නාහුද)?’’

‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

‘‘ස්වාමීනී, එය එසේ නොවේමය.’’

‘‘น โข ปนาหํ, อุทายิ, สาวเกสุ อนุสาสนึ ปจฺจาสีสามิ ; อญฺญทตฺถุ มมเยว สาวกา อนุสาสนึ ปจฺจาสีสนฺติ.

‘‘උදායි, මම මාගේ ශ්‍රාවකයන්ගෙන් අනුශාසනා බලාපොරොත්තු නොවෙමි. ඒ වෙනුවට මාගේ ශ්‍රාවකයෝමය මාගෙන් අනුශාසනා බලාපොරොත්තු වන්නේ.’’

‘‘ยมฺปุทายิ, มมํ สาวกา อธิปญฺญาย สมฺภาเวนฺติ – ‘ปญฺญวา สมโณ โคตโม ปรเมน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต; ตํ วต อนาคตํ วาทปถํ น ทกฺขติ, อุปฺปนฺนํ วา ปรปฺปวาทํ น สหธมฺเมน นิคฺคหิตํ นิคฺคณฺหิสฺสตีติ – เนตํ ฐานํ วิชฺชติ’. อยํ โข, อุทายิ, ตติโย ธมฺโม เยน มมํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ.

‘‘උදායි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් අධිප්‍රඥාව ගැන යම් ප්‍රශංසාවක් කෙරෙත්ද, එනම් ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ප්‍රඥාවන්ත වන සේක, උත්තරීතර ප්‍රඥාස්කන්ධයෙන් යුක්ත වන සේක; උන්වහන්සේ ඉදිරියට එන වාදපථයක් නොදක්නා සේකැයි හෝ, ඉදිරිපත් වන පරවාදයක් ධර්මානුකූලව මැනවින් මැඩලීමට නොහැකි වන්නාහුය යන්නක් සිදු විය නොහැක්කකි’ යන මෙය, උදායි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් මට සත්කාර කරන, ගරු කරන, මානන පූජන කරන, සත්කාර ගරුකාර කොට මා ඇසුරු කරමින් වාසය කරන තෙවන කරුණයි.’’

๒๔๖. ‘‘ปุน [Pg.203] จปรํ, อุทายิ, มม สาวกา เยน ทุกฺเขน ทุกฺโขติณฺณา ทุกฺขปเรตา เต มํ อุปสงฺกมิตฺวา ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ปุจฺฉนฺติ, เตสาหํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ, เตสาหํ จิตฺตํ อาราเธมิ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน; เต มํ ทุกฺขสมุทยํ… ทุกฺขนิโรธํ… ทุกฺขนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อริยสจฺจํ ปุจฺฉนฺติ, เตสาหํ ทุกฺขนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อริยสจฺจํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ, เตสาหํ จิตฺตํ อาราเธมิ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน. ยมฺปุทายิ, มม สาวกา เยน ทุกฺเขน ทุกฺโขติณฺณา ทุกฺขปเรตา เต มํ อุปสงฺกมิตฺวา ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ปุจฺฉนฺติ, เตสาหํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ, เตสาหํ จิตฺตํ อาราเธมิ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน. เต มํ ทุกฺขสมุทยํ … ทุกฺขนิโรธํ… ทุกฺขนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อริยสจฺจํ ปุจฺฉนฺติ. เตสาหํ ทุกฺขนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อริยสจฺจํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ. เตสาหํ จิตฺตํ อาราเธมิ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน. อยํ โข, อุทายิ, จตุตฺโถ ธมฺโม เยน มมํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ.

246. “උදායි, තවද මාගේ ශ්‍රාවකයෝ යම් දුකකින් පීඩිතව, දුකට පත්ව, දුකෙන් මඬනා ලද්දාහු මා වෙත පැමිණ දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය පිළිබඳව විමසති. එසේ විමසූ කල මම ඔවුන්ට දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය විස්තර කර දෙමි. ඒ පැනයට පිළිතුරු දීමෙන් මම ඔවුන්ගේ සිත් සතුටු කරමි. ඔවුහු දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්‍යය, දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය සහ දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදා ආර්ය සත්‍යය පිළිබඳව ද මාගෙන් විමසති. එවිට මම ඔවුන්ට ඒ දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදා ආර්ය සත්‍යය විස්තර කර දෙමි. ඒ පැනයට පිළිතුරු දීමෙන් මම ඔවුන්ගේ සිත් සතුටු කරමි. උදායි, යම් කරුණක් නිසා මාගේ ශ්‍රාවකයෝ මට සත්කාර කරද්ද, ගරු කරද්ද, බහුමාන කරද්ද, පූජා කරද්ද, එසේම සත්කාර ගරුකාර කොට මා ඇසුරු කරගෙන වාසය කරද්ද, මෙය සිව්වන කරුණයි.”

๒๔๗. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน ภาเวนฺติ. อิธุทายิ, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ; เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี วิหรติ… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

247. “උදායි, තවද මාගේ ශ්‍රාවකයන් සතර සතිපට්ඨානයන් වඩන ආකාරය පිළිබඳ ප්‍රතිපදාව මා විසින් දේශනා කර ඇත. උදායි, මෙහි භික්ෂුව කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුක්තව, මනා සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව, ලෝකයෙහි දැඩි ලෝභය හා දොම්නස දුරු කොට කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කරයි. වේදනාවන්හි වේදනා අනුව බලමින් වාසය කරයි. සිතෙහි සිත අනුව බලමින් වාසය කරයි. ධර්මයන්හි ධර්ම අනුව බලමින්, කෙලෙස් තවන වීරියෙන්, මනා සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්තව, ලෝකයෙහි දැඩි ලෝභය හා දොම්නස දුරු කොට වාසය කරයි. එහිදී මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ කෙළවර වූ අරහත් ඵලයට පැමිණ වාසය කරති.”

‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา จตฺตาโร สมฺมปฺปธาเน ภาเวนฺติ. อิธุทายิ, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ, วายมติ, วีริยํ อารภติ, จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ, ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ, วายมติ, วีริยํ อารภติ, จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ, ปทหติ; อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ, วายมติ, วีริยํ อารภติ, จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ, ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ, วายมติ, วีริยํ อารภติ, จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ, ปทหติ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

“උදායි, තවද මාගේ ශ්‍රාවකයන් සතර සම්‍යප්‍රධාන වීර්යයන් වඩන ආකාරය පිළිබඳ ප්‍රතිපදාව මා විසින් දේශනා කර ඇත. උදායි, මෙහි භික්ෂුව නූපන් අකුසල ධර්මයන් නූපදවා ගැනීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, උත්සාහ කරයි, වීරිය ආරම්භ කරයි, සිත උත්සාහවත් කරයි, වෙහෙසෙයි. උපන් අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස ද... නූපන් කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම පිණිස ද... උපන් කුසල ධර්මයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස, ඒවා මුළා නොවී පවත්වා ගැනීම පිණිස, වර්ධනය පිණිස, පිරිපුන් බවට පත් කර ගැනීම පිණිස ද කැමැත්ත උපදවයි, උත්සාහ කරයි, වීරිය ආරම්භ කරයි, සිත උත්සාහවත් කරයි, වෙහෙසෙයි. එහිදී මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ කෙළවර වූ අරහත් ඵලයට පැමිණ වාසය කරති.”

‘‘ปุน [Pg.204] จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา จตฺตาโร อิทฺธิปาเท ภาเวนฺติ. อิธุทายิ, ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, วีริยสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, จิตฺตสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

“උදායි, තවද මාගේ ශ්‍රාවකයන් සතර ඉද්ධිපාදයන් වඩන ආකාරය පිළිබඳ ප්‍රතිපදාව මා විසින් දේශනා කර ඇත. උදායි, මෙහි භික්ෂුව ඡන්ද සමාධිය හා ප්‍රධාන වීර්ය සංස්කාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි. වීරිය සමාධිය හා ප්‍රධාන වීර්ය සංස්කාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි. චිත්ත සමාධිය හා ප්‍රධාන වීර්ය සංස්කාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි. වීමංසා සමාධිය හා ප්‍රධාන වීර්ය සංස්කාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ඉද්ධිපාදය වඩයි. එහිදී මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ කෙළවර වූ අරහත් ඵලයට පැමිණ වාසය කරති.”

‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาเวนฺติ. อิธุทายิ, ภิกฺขุ สทฺธินฺทฺริยํ ภาเวติ อุปสมคามึ สมฺโพธคามึ; วีริยินฺทฺริยํ ภาเวติ…เป… สตินฺทฺริยํ ภาเวติ… สมาธินฺทฺริยํ ภาเวติ… ปญฺญินฺทฺริยํ ภาเวติ อุปสมคามึ สมฺโพธคามึ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

“උදායි, තවද මාගේ ශ්‍රාවකයන් පංචේන්ද්‍රියන් වඩන ආකාරය පිළිබඳ ප්‍රතිපදාව මා විසින් දේශනා කර ඇත. උදායි, මෙහි භික්ෂුව කෙලෙස් සන්සිඳවීමට හා අවබෝධයට හේතු වන්නා වූ සද්ධින්ද්‍රිය වඩයි. වීරියින්ද්‍රිය වඩයි... සතින්ද්‍රිය වඩයි... සමාධින්ද්‍රිය වඩයි... කෙලෙස් සන්සිඳවීමට හා අවබෝධයට හේතු වන්නා වූ පඤ්ඤින්ද්‍රිය වඩයි. එහිදී මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ කෙළවර වූ අරහත් ඵලයට පැමිණ වාසය කරති.”

‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา ปญฺจ พลานิ ภาเวนฺติ. อิธุทายิ, ภิกฺขุ สทฺธาพลํ ภาเวติ อุปสมคามึ สมฺโพธคามึ; วีริยพลํ ภาเวติ…เป… สติพลํ ภาเวติ… สมาธิพลํ ภาเวติ… ปญฺญาพลํ ภาเวติ อุปสมคามึ สมฺโพธคามึ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

“උදායි, තවද මාගේ ශ්‍රාවකයන් පංච බලයන් වඩන ආකාරය පිළිබඳ ප්‍රතිපදාව මා විසින් දේශනා කර ඇත. උදායි, මෙහි භික්ෂුව කෙලෙස් සන්සිඳවීමට හා අවබෝධයට හේතු වන්නා වූ සද්ධා බලය වඩයි. වීරිය බලය වඩයි... සති බලය වඩයි... සමාධි බලය වඩයි... කෙලෙස් සන්සිඳවීමට හා අවබෝධයට හේතු වන්නා වූ පඤ්ඤා බලය වඩයි. එහිදී මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ කෙළවර වූ අරහත් ඵලයට පැමිණ වාසය කරති.”

‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา สตฺตโพชฺฌงฺเค ภาเวนฺติ. อิธุทายิ, ภิกฺขุ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ; ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

“උදායි, තවද මාගේ ශ්‍රාවකයන් සප්ත බොජ්ඣංගයන් වඩන අයුරු පිළිබඳව මා විසින් ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කර ඇත. උදායි, මෙහි මහණ තෙමේ විවේකය ඇසුරු කළ, විරාගය ඇසුරු කළ, නිරෝධය ඇසුරු කළ, අත්හැරීම පිණිස පවතින සති සම්බොජ්ඣංගය වඩයි; ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය වඩයි...පෙ... වීරිය සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... පීති සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... පස්සද්ධි සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... සමාධි සම්බොජ්ඣංගය වඩයි... විවේකය ඇසුරු කළ, විරාගය ඇසුරු කළ, නිරෝධය ඇසුරු කළ, අත්හැරීම පිණිස පවතින උපෙක්ඛා සම්බොජ්ඣංගය වඩයි. එහිලා මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ පරතෙරට පැමිණ (රහත් බව ලබා) වාසය කරති.”

‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาเวนฺติ. อิธุทายิ, ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ, สมฺมาสงฺกปฺปํ ภาเวติ, สมฺมาวาจํ ภาเวติ, สมฺมากมฺมนฺตํ ภาเวติ, สมฺมาอาชีวํ ภาเวติ, สมฺมาวายามํ ภาเวติ, สมฺมาสตึ [Pg.205] ภาเวติ, สมฺมาสมาธึ ภาเวติ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

“උදායි, තවද මාගේ ශ්‍රාවකයන් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩන අයුරු පිළිබඳව මා විසින් ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කර ඇත. උදායි, මෙහි මහණ තෙමේ සම්මා දිට්ඨිය වඩයි, සම්මා සංකප්පය වඩයි, සම්මා වාචාව වඩයි, සම්මා කම්මන්තය වඩයි, සම්මා ආජීවය වඩයි, සම්මා වායාමය වඩයි, සම්මා සතිය වඩයි, සම්මා සමාධිය වඩයි. එහිලා මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ පරතෙරට පැමිණ වාසය කරති.”

๒๔๘. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา อฏฺฐ วิโมกฺเข ภาเวนฺติ. รูปี รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ปฐโม วิโมกฺโข; อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ, อยํ ทุติโย วิโมกฺโข; สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ, อยํ ตติโย วิโมกฺโข; สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข; สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข; สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข; สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข; สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

248. “උදායි, තවද මාගේ ශ්‍රාවකයන් අෂ්ට විමොක්ෂයන් වඩන අයුරු පිළිබඳව මා විසින් ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කර ඇත. (තමා තුළ රූපය පිළිබඳ සංඥා ඇතිව) රූපීව බාහිර රූප දකියි, මෙය පළමු විමොක්ෂයයි. අධ්‍යාත්මිකව අරූප සංඥා ඇතිව (තමා තුළ රූප සංඥා නොමැතිව) බාහිර රූප දකියි, මෙය දෙවන විමොක්ෂයයි. ‘ශුභය’ කියාම ඒ කෙරෙහි අධිමුක්ත වෙයි (පැහැදෙයි), මෙය තුන්වන විමොක්ෂයයි. සියලු ආකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවා යාමෙන්, පටිඝ සංඥාවන් අස්තයට යාමෙන්, නානත්ත සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන් ‘ආකාශය අනන්තය’යි ආකාශානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි, මෙය හතරවන විමොක්ෂයයි. සියලු ආකාරයෙන් ආකාශානඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘විඤ්ඤාණය අනන්තය’යි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි, මෙය පස්වන විමොක්ෂයයි. සියලු ආකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා ‘කිසිවක් නැත’ කියා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි, මෙය හයවන විමොක්ෂයයි. සියලු ආකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි, මෙය හත්වන විමොක්ෂයයි. සියලු ආකාරයෙන් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සංඥාවේදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරයි, මෙය අටවන විමොක්ෂයයි. එහිලා මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ පරතෙරට පැමිණ වාසය කරති.”

๒๔๙. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา อฏฺฐ อภิภายตนานิ ภาเวนฺติ. อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ, ปสฺสามี’ติ เอวํ สญฺญี โหติ. อิทํ ปฐมํ อภิภายตนํ.

249. “උදායි, තවද මාගේ ශ්‍රාවකයන් අෂ්ට අභිභායතනයන් වඩන අයුරු පිළිබඳව මා විසින් ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කර ඇත. අධ්‍යාත්මිකව රූප සංඥා ඇති අයෙක් බාහිරව පරීත්ත වූ (කුඩා වූ) සුභ හෝ අසුභ රූප දකියි. ‘ඒ රූප මැඩපවත්වා මම දනිමි, මම දකිමි’ මෙසේ සංඥා පවත්වයි. මෙය පළමු අභිභායතනයයි.”

‘‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ, ปสฺสามี’ติ เอวํ สญฺญี โหติ. อิทํ ทุติยํ อภิภายตนํ.

“අධ්‍යාත්මිකව රූප සංඥා ඇති අයෙක් බාහිරව අප්‍රමාණ වූ (විශාල වූ) සුභ හෝ අසුභ රූප දකියි. ‘ඒ රූප මැඩපවත්වා මම දනිමි, මම දකිමි’ මෙසේ සංඥා පවත්වයි. මෙය දෙවන අභිභායතනයයි.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ, ปสฺสามี’ติ เอวํ สญฺญี โหติ. อิทํ ตติยํ อภิภายตนํ.

“අධ්‍යාත්මිකව අරූප සංඥා ඇති අයෙක් බාහිරව පරීත්ත වූ සුභ හෝ අසුභ රූප දකියි. ‘ඒ රූප මැඩපවත්වා මම දනිමි, මම දකිමි’ මෙසේ සංඥා පවත්වයි. මෙය තුන්වන අභිභායතනයයි.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ, ปสฺสามี’ติ เอวํ สญฺญี โหติ. อิทํ จตุตฺถํ อภิภายตนํ.

“අධ්‍යාත්මිකව අරූප සංඥා ඇති අයෙක් බාහිරව අප්‍රමාණ වූ සුභ හෝ අසුභ රූප දකියි. ‘ඒ රූප මැඩපවත්වා මම දනිමි, මම දකිමි’ මෙසේ සංඥා පවත්වයි. මෙය හතරවන අභිභායතනයයි.”

‘‘อชฺฌตฺตํ [Pg.206] อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม อุมาปุปฺผํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ, เสยฺยถาปิ วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ; เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ, ปสฺสามี’ติ เอวํ สญฺญี โหติ. อิทํ ปญฺจมํ อภิภายตนํ.

“අධ්‍යාත්මිකව අරූප සංඥා ඇති අයෙක් බාහිරව නිල් වූ, නිල් වර්ණ ඇති, නිල් ස්වභාවය පෙනෙන, නිල් පැහැයෙන් බබළන රූප බලයි. නිල් වූ, නිල් වර්ණ ඇති, නිල් පැහැයෙන් යුත්, නිල් පැහැයෙන් බබළන උමා පුෂ්පය යම් සේද, එසේම දෙපැත්තම මටසිලුටු කරන ලද, නිල් වූ, නිල් වර්ණ ඇති, නිල් පැහැයෙන් යුත්, නිල් පැහැයෙන් බබළන බරණැස් සළුව යම් සේද; එලෙසම අධ්‍යාත්මිකව අරූප සංඥා ඇති අයෙක් බාහිරව නිල් වූ, නිල් වර්ණ ඇති, නිල් පැහැයෙන් පෙනෙන, නිල් පැහැයෙන් බබළන රූප බලයි. ‘ඒ රූප මැඩපවත්වා මම දනිමි, මම දකිමි’ මෙසේ සංඥා පවත්වයි. මෙය පස්වන අභිභායතනයයි.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม กณิการปุปฺผํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ, เสยฺยถาปิ วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ; เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ, ปสฺสามี’ติ เอวํ สญฺญี โหติ. อิทํ ฉฏฺฐํ อภิภายตนํ.

‘‘තමා තුළ රූප සංඥා නැතිව, බාහිරව කහ පැහැති වූ, කහ වර්ණ ඇති, කහ පැහැයෙන් පෙනෙන, කහ පැහැති දීප්තියක් ඇති රූප දකී. කහ පැහැති වූ, කහ වර්ණ ඇති, කහ පැහැයෙන් පෙනෙන, කහ පැහැති දීප්තියක් ඇති කිණිහිරියා මලක් යම් සේද, එසේත් නැතිනම් දෙපැත්තම සුමුදු වූ, කහ පැහැති වූ, කහ වර්ණ ඇති, කහ පැහැයෙන් පෙනෙන, කහ පැහැති දීප්තියක් ඇති බරණැස් සළුවක් යම් සේද, එමෙන්ම තමා තුළ රූප සංඥා නැතිව, බාහිරව කහ පැහැති වූ, කහ වර්ණ ඇති, කහ පැහැයෙන් පෙනෙන, කහ පැහැති දීප්තියක් ඇති රූප දකී. ‘ඒවා මැඩපවත්වා මම දනිමි, දකිමි’ යි මෙලෙස සංඥා ඇත්තේ වෙයි. මෙය හයවන අභිභායතනයයි.’’

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม พนฺธุชีวกปุปฺผํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ, เสยฺยถาปิ วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ; เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ, ปสฺสามี’ติ เอวํ สญฺญี โหติ. อิทํ สตฺตมํ อภิภายตนํ.

‘‘තමා තුළ රූප සංඥා නැතිව, බාහිරව රතු පැහැති වූ, රතු වර්ණ ඇති, රතු පැහැයෙන් පෙනෙන, රතු පැහැති දීප්තියක් ඇති රූප දකී. රතු පැහැති වූ, රතු වර්ණ ඇති, රතු පැහැයෙන් පෙනෙන, රතු පැහැති දීප්තියක් ඇති වධ මලක් යම් සේද, එසේත් නැතිනම් දෙපැත්තම සුමුදු වූ, රතු පැහැති වූ, රතු වර්ණ ඇති, රතු පැහැයෙන් පෙනෙන, රතු පැහැති දීප්තියක් ඇති බරණැස් සළුවක් යම් සේද, එමෙන්ම තමා තුළ රූප සංඥා නැතිව, බාහිරව රතු පැහැති වූ, රතු වර්ණ ඇති, රතු පැහැයෙන් පෙනෙන, රතු පැහැති දීප්තියක් ඇති රූප දකී. ‘ඒවා මැඩපවත්වා මම දනිමි, දකිමි’ යි මෙලෙස සංඥා ඇත්තේ වෙයි. මෙය හත්වන අභිභායතනයයි.’’

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม โอสธิตารกา โอทาตา โอทาตวณฺณา โอทาตนิทสฺสนา โอทาตนิภาสา, เสยฺยถาปิ วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โอทาตํ โอทาตวณฺณํ โอทาตนิทสฺสนํ โอทาตนิภาสํ; เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ[Pg.207], ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ อฏฺฐมํ อภิภายตนํ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

‘‘තමා තුළ රූප සංඥා නැතිව, බාහිරව සුදු පැහැති වූ, සුදු වර්ණ ඇති, සුදු පැහැයෙන් පෙනෙන, සුදු පැහැති දීප්තියක් ඇති රූප දකී. සුදු පැහැති වූ, සුදු වර්ණ ඇති, සුදු පැහැයෙන් පෙනෙන, සුදු පැහැති දීප්තියක් ඇති ඔසධී තාරකාව (සිකුරු තරුව) යම් සේද, එසේත් නැතිනම් දෙපැත්තම සුමුදු වූ, සුදු පැහැති වූ, සුදු වර්ණ ඇති, සුදු පැහැයෙන් පෙනෙන, සුදු පැහැති දීප්තියක් ඇති බරණැස් සළුවක් යම් සේද, එමෙන්ම තමා තුළ රූප සංඥා නැතිව, බාහිරව සුදු පැහැති වූ, සුදු වර්ණ ඇති, සුදු පැහැයෙන් පෙනෙන, සුදු පැහැති දීප්තියක් ඇති රූප දකී. ‘ඒවා මැඩපවත්වා මම දනිමි, දකිමි’ යි මෙලෙස සංඥා ඇත්තේ වෙයි. මෙය අටවන අභිභායතනයයි. උදායී, එහිදී මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ කෙළවර වූ පරතෙරට පැමිණ වාසය කරති.’’

๒๕๐. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา ทส กสิณายตนานิ ภาเวนฺติ. ปถวีกสิณเมโก สญฺชานาติ อุทฺธมโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ; อาโปกสิณเมโก สญฺชานาติ…เป… เตโชกสิณเมโก สญฺชานาติ… วาโยกสิณเมโก สญฺชานาติ… นีลกสิณเมโก สญฺชานาติ… ปีตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โลหิตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โอทาตกสิณเมโก สญฺชานาติ… อากาสกสิณเมโก สญฺชานาติ … วิญฺญาณกสิณเมโก สญฺชานาติ อุทฺธมโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

250. ‘‘නැවතත් උදායී, මා විසින් ශ්‍රාවකයන්ට ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කරන ලදී. ඒ ප්‍රතිපදාවෙහි පිහිටි මාගේ ශ්‍රාවකයෝ දස කසිණායතනයන් වඩති. එක් අයෙක් පඨවි කසිණය උඩ, යට, සිරස, බෙදීමක් නොමැතිව, අප්‍රමාණව හඳුනා ගනී. එක් අයෙක් ආපෝ කසිණය හඳුනා ගනී... පෙ... එක් අයෙක් තේජෝ කසිණය හඳුනා ගනී... එක් අයෙක් වායෝ කසිණය හඳුනා ගනී... එක් අයෙක් නීල කසිණය හඳුනා ගනී... එක් අයෙක් පීත කසිණය හඳුනා ගනී... එක් අයෙක් ලෝහිත කසිණය හඳුනා ගනී... එක් අයෙක් ඕදාත කසිණය හඳුනා ගනී... එක් අයෙක් ආකාශ කසිණය හඳුනා ගනී... එක් අයෙක් විඤ්ඤාණ කසිණය උඩ, යට, සිරස, බෙදීමක් නොමැතිව, අප්‍රමාණව හඳුනා ගනී. එහිදී මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ කෙළවර වූ පරතෙරට පැමිණ වාසය කරති.’’

๒๕๑. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา จตฺตาริ ฌานานิ ภาเวนฺติ. อิธุทายิ, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, ทกฺโข นฺหาปโก วา นฺหาปกนฺเตวาสี วา กํสถาเล นฺหานียจุณฺณานิ อากิริตฺวา อุทเกน ปริปฺโผสกํ ปริปฺโผสกํ สนฺเนยฺย, สายํ นฺหานียปิณฺฑิ สฺเนหานุคตา สฺเนหปเรโต สนฺตรพาหิรา ผุฏา สฺเนเหน น จ ปคฺฆริณี; เอวเมว โข, อุทายิ, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ วิเวกเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส วิเวกเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ.

251. ‘‘නැවතත් උදායී, මා විසින් ශ්‍රාවකයන්ට ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කරන ලදී. ඒ ප්‍රතිපදාවෙහි පිහිටි මාගේ ශ්‍රාවකයෝ සතර ධ්‍යානයන් වඩති. උදායී, මෙහි මහණ තෙමේ කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සුඛය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු විවේකයෙන් හටගත් ඒ ප්‍රීති සුඛයෙන් යුතුව මේ කයම තෙත් කරයි, හාත්පසින් තෙත් කරයි, පිරිබුන් කරයි, පතුරුවයි. ඔහුගේ මුළු ශරීරයෙහි විවේකයෙන් හටගත් ඒ ප්‍රීති සුඛයෙන් ස්පර්ශ නොවූ කිසිදු තැනක් නොමැත. උදායී, එය දක්ෂ නානකම්කරුවෙකු හෝ ඔහුගේ අතවැසියෙකු ලෝකඩ තලියක නාන සුණු දමා, පැන් ඉසිමින් පදම් කරන කල, ඒ නාන සුණු ගුලිය ඇතුළත හා පිටත තෙතමනයෙන් ගැල්වී, තෙතමනයෙන් පිරී, තෙතමනයෙන් පැතිර ගියද, ඉන් වතුර වැගිරෙන්නේ නැත. උදායී, එමෙන්ම මහණ තෙමේ විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීති සුඛයෙන් මේ කයම තෙත් කරයි, හාත්පසින් තෙත් කරයි, පිරිබුන් කරයි, පතුරුවයි. ඔහුගේ මුළු ශරීරයෙහි විවේකයෙන් හටගත් ඒ ප්‍රීති සුඛයෙන් ස්පර්ශ නොවූ කිසිදු තැනක් නොමැත.’’

‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ[Pg.208]. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, อุทกรหโท คมฺภีโร อุพฺภิโททโก. ตสฺส เนวสฺส ปุรตฺถิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ปจฺฉิมาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น อุตฺตราย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, น ทกฺขิณาย ทิสาย อุทกสฺส อายมุขํ, เทโว จ น กาเลน กาลํ สมฺมา ธารํ อนุปฺปเวจฺเฉยฺย; อถ โข ตมฺหาว อุทกรหทา สีตา วาริธารา อุพฺภิชฺชิตฺวา ตเมว อุทกรหทํ สีเตน วารินา อภิสนฺเทยฺย ปริสนฺเทยฺย ปริปูเรยฺย ปริปฺผเรยฺย, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต อุทกรหทสฺส สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส. เอวเมว โข, อุทายิ, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ สมาธิเชน ปีติสุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส สมาธิเชน ปีติสุเขน อปฺผุฏํ โหติ.

‘‘නැවතත් උදායි, මහණ තෙමේ විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්, අධ්‍යාත්මයෙහි පැහැදීම ඇති කරන්නා වූ, සිතේ එකඟ බව ඇති, විතර්ක රහිත වූ, විචාර රහිත වූ, සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති දෙවන දැහැනට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු සමාධියෙන් උපන් ඒ ප්‍රීති සුඛයෙන් මේ ශරීරයම තෙමයි, හාත්පසින් තෙමයි, පුරවයි, පතුරුවයි. ඔහුගේ මුළු ශරීරයෙහිම සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීති සුඛයෙන් ස්පර්ශ නොවූ කිසිදු තැනක් නොමැත. උදායි, එය හරියට යටින් මතු වන ජලය ඇති ගැඹුරු විලක් වැනිය. ඒ විලට නැගෙනහිර දිශාවෙන් ජලය ගලා එන මඟක් නැත, බටහිර දිශාවෙන් ජලය ගලා එන මඟක් නැත, උතුරු දිශාවෙන් ජලය ගලා එන මඟක් නැත, දකුණු දිශාවෙන් ජලය ගලා එන මඟක් ද නැත. වැසි වලාකුළු ද කලින් කලට ධාරානිපාත වැසි නොවස්සවයි. එසේ වුවත්, ඒ විලෙන් ම මතු වන සිසිල් දිය දහරාව ඒ විල ම සිසිල් දියෙන් තෙමයි, හාත්පසින් තෙමයි, පුරවයි, පතුරුවයි. මුළු විලෙහි ම සිසිල් දියෙන් ස්පර්ශ නොවූ කිසිදු කොටසක් නොමැත. උදායි, එලෙසම මහණ තෙමේ ද සමාධියෙන් උපන් ඒ ප්‍රීති සුඛයෙන් මේ ශරීරයම තෙමයි, හාත්පසින් තෙමයි, පුරවයි, පතුරුවයි. ඔහුගේ මුළු ශරීරයෙහිම සමාධියෙන් උපන් ප්‍රීති සුඛයෙන් ස්පර්ශ නොවූ කිසිදු තැනක් නොමැත.

‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโต นิมุคฺคโปสีนิ, ตานิ ยาว จคฺคา ยาว จ มูลา สีเตน วารินา อภิสนฺนานิ ปริสนฺนานิ ปริปูรานิ ปริปฺผุฏานิ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวตํ, อุปฺปลานํ วา ปทุมานํ วา ปุณฺฑรีกานํ วา สีเตน วารินา อปฺผุฏํ อสฺส; เอวเมว โข, อุทายิ, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ นิปฺปีติเกน สุเขน อภิสนฺเทติ ปริสนฺเทติ ปริปูเรติ ปริปฺผรติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส นิปฺปีติเกน สุเขน อปฺผุฏํ โหติ.

‘‘නැවතත් උදායි, මහණ තෙමේ ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද නොඇලීමෙන් උපේක්ෂාවෙන් යුක්තව වාසය කරයි. සිහි නුවණින් යුක්ත වූයේ කයෙන් සැපයක් ද විඳියි. යම් දැහැනක් ගැන ආර්යයන් වහන්සේලා ‘උපේක්ෂාවෙන් හා සිහියෙන් යුක්තව සැපසේ වාසය කරන්නෙකි’ යි පවසත් ද, ඒ තුන්වන දැහැනට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු ප්‍රීතිය රහිත වූ ඒ සැපයෙන් මේ ශරීරය ම තෙමයි, හාත්පසින් තෙමයි, පුරවයි, පතුරුවයි. ඔහුගේ මුළු ශරීරයෙහි ම ප්‍රීතිය රහිත වූ ඒ සැපයෙන් ස්පර්ශ නොවූ කිසිදු තැනක් නොමැත. උදායි, එය හරියට නිල් මානෙල් විලක හෝ රතු නෙළුම් විලක හෝ සුදු නෙළුම් විලක, ජලයෙහි ම හටගෙන, ජලයෙහි ම වැඩී, ජලයෙන් මතුපිටට නොපැමිණ ජලය තුළ ම ගිලී පෝෂණය වන සමහර නෙළුම් මල් වැනිය. ඒවා අග සිට මුල දක්වා ම සිසිල් ජලයෙන් තෙමී, හාත්පසින් තෙමී, පිරී, පැතිරී පවතී. ඒ සියලු නෙළුම් මල්වල සිසිල් ජලයෙන් ස්පර්ශ නොවූ කිසිදු අවයවයක් නොමැත. උදායි, එලෙසම මහණ තෙමේ ද ප්‍රීතිය රහිත වූ ඒ සැපයෙන් මේ ශරීරය ම තෙමයි, හාත්පසින් තෙමයි, පුරවයි, පතුරුවයි. ඔහුගේ මුළු ශරීරයෙහි ම ප්‍රීතිය රහිත වූ ඒ සැපයෙන් ස්පර්ශ නොවූ කිසිදු තැනක් නොමැත.

‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, ปุริโส โอทาเตน วตฺเถน สสีสํ ปารุปิตฺวา นิสินฺโน อสฺส, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส โอทาเตน วตฺเถน [Pg.209] อปฺผุฏํ อสฺส; เอวเมว โข, อุทายิ, ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน ผริตฺวา นิสินฺโน โหติ, นาสฺส กิญฺจิ สพฺพาวโต กายสฺส ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตน อปฺผุฏํ โหติ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

‘‘නැවතත් උදායි, මහණ තෙමේ සැපය ද ප්‍රහීණ කිරීමෙන්, දුක ද ප්‍රහීණ කිරීමෙන්, කලින් ම සොම්නස් දොම්නස් නිරුද්ධ වී යාමෙන්, දුක් සැප රහිත වූ උපේක්ෂාවෙන් උපන් සිහියේ පිරිසිදු බව ඇති හතරවන දැහැනට පැමිණ වාසය කරයි. ඔහු ඉතා පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ සිතින් මුළු ශරීරය ම පතුරුවාගෙන වාඩි වී සිටියි. ඔහුගේ මුළු ශරීරයෙහි ම පිරිසිදු වූ ප්‍රභාස්වර සිතින් ස්පර්ශ නොවූ කිසිදු තැනක් නොමැත. උදායි, එය හරියට යම් පුරුෂයෙක් සුදු රෙද්දකින් හිස ද ඇතුළුව මුළු ශරීරය ම වසාගෙන වාඩි වී සිටිනවා වැනිය. ඔහුගේ මුළු ශරීරයෙහි ම සුදු රෙද්දෙන් ආවරණය නොවූ කිසිදු තැනක් නොමැත. උදායි, එලෙසම මහණ තෙමේ ද ඉතා පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ සිතින් මුළු ශරීරය ම පතුරුවාගෙන වාඩි වී සිටියි. ඔහුගේ මුළු ශරීරයෙහි ම පිරිසිදු වූ ප්‍රභාස්වර සිතින් ස්පර්ශ නොවූ කිසිදු තැනක් නොමැත. තවද උදායි, එහිලා මගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාන ශක්තියේ පරතෙරට හා පරිපූර්ණත්වයට පැමිණ වාසය කරති.

๒๕๒. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา เอวํ ปชานนฺติ – ‘อยํ โข เม กาโย รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺโม; อิทญฺจ ปน เม วิญฺญาณํ เอตฺถ สิตํ เอตฺถ ปฏิพทฺธํ’. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน สพฺพาการสมฺปนฺโน; ตตฺริทํ สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา. ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส หตฺเถ กริตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย – ‘อยํ โข มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน สพฺพาการสมฺปนฺโน; ตตฺริทํ สุตฺตํ อาวุตํ นีลํ วา ปีตํ วา โลหิตํ วา โอทาตํ วา ปณฺฑุสุตฺตํ วา’ติ. เอวเมว โข, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา เอวํ ปชานนฺติ – ‘อยํ โข เม กาโย รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺโม; อิทญฺจ ปน เม วิญฺญาณํ เอตฺถ สิตํ เอตฺถ ปฏิพทฺธ’นฺติ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

252. ‘‘උදායි, තවද මා විසින් ශ්‍රාවකයන් හට යම් ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කරන ලද්දේ ද, ඒ අනුව පිළිපදින මාගේ ශ්‍රාවකයෝ මෙසේ මැනවින් දැනගනිති: ‘මාගේ මේ ශරීරය රූපවත් ය, සතර මහා භූතයන්ගෙන් හටගත්තේ ය, මවුපියන්ගේ එකතුවෙන් හටගත්තේ ය, බත් හා පිටි කෑමෙන් වැඩුණේ ය, මෙය අනිත්‍ය වූ ද, සුවඳ විලවුන් ගැල්වීම් හා පිරිමැදීම්වලට යටත් වූ ද, බිඳී යන හා විනාශ වී යන ස්වභාවයෙන් යුක්ත වූ ද එකකි; මාගේ මේ විඤ්ඤාණය ද මෙහි ම රැඳී පවතී, මෙහි ම බැඳී පවතී’ යනුවෙනි. උදායි, එය මැනවින් ඔප දැමූ, අටපට්ටම් වූ, ඉතා නිර්මල වූ, ප්‍රසන්න වූ, සියලු ලක්ෂණයන්ගෙන් යුත් වෛරෝඩි මැණිකක් හා සමාන ය. එහි නිල් වූ හෝ, කහ වූ හෝ, රතු වූ හෝ, සුදු වූ හෝ, පඬු පැහැති වූ හෝ නූලක් අමුණා තිබේ. ඇස් ඇති මිනිසෙකු එය අතට ගෙන මෙසේ විමසා බලන්නේ ය: ‘මේ වෛරෝඩි මැණික ඉතා අලංකාර ය, අටපට්ටම් ය, මැනවින් ඔප දමා ඇත, ඉතා නිර්මල ය, ප්‍රසන්න ය, සියලු අංගයන්ගෙන් යුක්ත ය; මෙහි මේ නිල් හෝ කහ හෝ රතු හෝ සුදු හෝ පඬු පැහැති නූලක් අමුණා ඇත’ යනුවෙනි. උදායි, එලෙසම මා විසින් ශ්‍රාවකයන්ට ප්‍රතිපදාව දේශනා කර ඇති අතර, ඒ අනුව පිළිපදින මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාපාරමී සංඛ්‍යාත උච්චතම ඥානයට පැමිණ වාසය කරති.’’

๒๕๓. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา อิมมฺหา กายา อญฺญํ กายํ อภินิมฺมินนฺติ รูปึ มโนมยํ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, ปุริโส มุญฺชมฺหา อีสิกํ ปพฺพาเหยฺย; ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ มุญฺโช, อยํ อีสิกา; อญฺโญ มุญฺโช, อญฺญา อีสิกา; มุญฺชมฺหาตฺเวว อีสิกา ปพฺพาฬฺหา’ติ. เสยฺยถา วา ปนุทายิ, ปุริโส อสึ โกสิยา ปพฺพาเหยฺย; ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ อสิ, อยํ โกสิ; อญฺโญ อสิ อญฺญา โกสิ; โกสิยาตฺเวว อสิ ปพฺพาฬฺโห’ติ. เสยฺยถา วา, ปนุทายิ, ปุริโส อหึ กรณฺฑา อุทฺธเรยฺย; ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ อหิ, อยํ กรณฺโฑ; อญฺโญ [Pg.210] อหิ, อญฺโญ กรณฺโฑ; กรณฺฑาตฺเวว อหิ อุพฺภโต’ติ. เอวเมว โข, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา อิมมฺหา กายา อญฺญํ กายํ อภินิมฺมินนฺติ รูปึ มโนมยํ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

253. ‘‘උදායි, තවද මා විසින් ශ්‍රාවකයන් හට යම් ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කරන ලද්දේ ද, ඒ අනුව පිළිපදින මාගේ ශ්‍රාවකයෝ මේ ශරීරයෙන් මනෝමය වූ, සියලු අංගප්‍රත්‍යංගයන්ගෙන් යුක්ත වූ, ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් නොඅඩු වූ වෙනත් රූපී කයක් මවති (අභිනිර්මාණය කරති). උදායි, එය මිනිසෙකු මුජ්ජ තණ පතකින් එහි කරල ඉවතට ගන්නාක් මෙනි; එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මේ මුජ්ජ තණ පත ය, මේ එහි කරල ය; මුජ්ජ තණ පත එකකි, කරල තව එකකි; මුජ්ජ තණ පතෙන් ම කරල ඉවතට ගන්නා ලදී’ යනුවෙනි. උදායි, නැතහොත් මිනිසෙකු කඩුවක් එහි කොපුවෙන් ඉවතට ගන්නාක් මෙනි; එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මේ කඩුව ය, මේ එහි කොපුව ය; කඩුව එකකි, කොපුව තව එකකි; කොපුවෙන් ම කඩුව ඉවතට ගන්නා ලදී’ යනුවෙනි. උදායි, එසේත් නැතහොත් මිනිසෙකු හැවෙන් සර්පයෙකු ඉවතට ගන්නාක් මෙනි; එවිට ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මේ සර්පයා ය, මේ හැව ය; සර්පයා එකකි, හැව තව එකකි; හැවෙන් ම සර්පයා ඉවතට ගන්නා ලදී’ යනුවෙනි. උදායි, එලෙසම මා විසින් ශ්‍රාවකයන්ට ප්‍රතිපදාව දේශනා කර ඇති අතර, ඒ අනුව පිළිපදින මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාපාරමී සංඛ්‍යාත උච්චතම ඥානයට පැමිණ වාසය කරති.’’

๒๕๔. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภนฺติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมานา คจฺฉนฺติ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรนฺติ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉนฺติ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมนฺติ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมสนฺติ ปริมชฺชนฺติ, ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตนฺติ. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, ทกฺโข กุมฺภกาโร วา กุมฺภการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตาย มตฺติกาย ยํ ยเทว ภาชนวิกตึ อากงฺเขยฺย ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย; เสยฺยถา วา ปนุทายิ, ทกฺโข ทนฺตกาโร วา ทนฺตการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตสฺมึ ทนฺตสฺมึ ยํ ยเทว ทนฺตวิกตึ อากงฺเขยฺย ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย; เสยฺยถา วา ปนุทายิ, ทกฺโข สุวณฺณกาโร วา สุวณฺณการนฺเตวาสี วา สุปริกมฺมกตสฺมึ สุวณฺณสฺมึ ยํ ยเทว สุวณฺณวิกตึ อากงฺเขยฺย ตํ ตเทว กเรยฺย อภินิปฺผาเทยฺย. เอวเมว โข, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภนฺติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหนฺติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ, ติโรภาวํ; ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมานา คจฺฉนฺติ, เสยฺยถาปิ อากาเส; ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรนฺติ, เสยฺยถาปิ อุทเก; อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉนฺติ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ; อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมนฺติ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ; อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปริมสนฺติ ปริมชฺชนฺติ, ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน [Pg.211] วสํ วตฺเตนฺติ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

254. “නැවතත් උදායී, මා විසින් ශ්‍රාවකයන් හට යම් පිළිවෙතක් දේශනා කරන ලද ද, ඒ අනුව පිළිපදින මාගේ ශ්‍රාවකයෝ විවිධ වූ සෘද්ධි විධීන් අත්විඳිති. එනම්, එක් අයෙකු ව සිට බොහෝ දෙනෙකු වෙති, බොහෝ දෙනෙකු ව සිට එක් අයෙකු වෙති; ප්‍රකට වෙති, නොපෙනී යති; බිත්ති හරහා, පවුරු හරහා, පර්වත හරහා ආකාශයෙහි මෙන් නොගැටී ගමන් කරති; පොළොවෙහි ජලයෙහි මෙන් කිමිදෙමින් හා මතුවෙමින් හැසිරෙති; ජලය මතුපිට පොළොවෙහි මෙන් නොගිලී ගමන් කරති; ආකාශයෙහි පියාපත් ඇති පක්ෂියෙකු මෙන් පළඟක් බැඳගෙන ගමන් කරති; මෙතරම් මහත් සෘද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති මේ චන්ද්‍ර සූර්යයන් පවා දෑතින් පිරිමදිති, ස්පර්ශ කරති; බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වාම ශරීරයෙන් තම වසඟය පවත්වති. උදායී, එය දක්ෂ කුඹල්කරුවෙකු හෝ ඔහුගේ අතවැසියෙකු මනාව පදම් කළ මැටිවලින් තමන් කැමති යම් බඳුන් වර්ගයක් වේද, එය ම සාදා නිම කරන්නාක් මෙනි. උදායී, එය දක්ෂ ඇත්දත් ශිල්පියෙකු හෝ ඔහුගේ අතවැසියෙකු මනාව පදම් කළ ඇත්දළින් තමන් කැමති යම් ඇත්දත් නිර්මාණයක් වේද, එය ම සාදා නිම කරන්නාක් මෙනි. උදායී, එය දක්ෂ ස්වර්ණාභරණ ශිල්පියෙකු හෝ ඔහුගේ අතවැසියෙකු මනාව පදම් කළ රත්‍රන්වලින් තමන් කැමති යම් රන් ආභරණයක් වේද, එය ම සාදා නිම කරන්නාක් මෙනි. එලෙසම උදායී, මා විසින් ශ්‍රාවකයන් හට ඒ පිළිවෙත දේශනා කරන ලද අතර, ඒ අනුව පිළිපදින මාගේ ශ්‍රාවකයෝ විවිධ සෘද්ධි විධීන් අත්විඳිති - එක් අයෙකු ව සිට බොහෝ දෙනෙකු වෙති, බොහෝ දෙනෙකු ව සිට එක් අයෙකු වෙති; ප්‍රකට වෙති, නොපෙනී යති; බිත්ති, පවුරු, පර්වත හරහා ආකාශයෙහි මෙන් නොගැටී ගමන් කරති; පොළොවෙහි ජලයෙහි මෙන් කිමිදෙමින් හා මතුවෙමින් හැසිරෙති; ජලය මතුපිට පොළොවෙහි මෙන් නොගිලී ගමන් කරති; ආකාශයෙහි පක්ෂියෙකු මෙන් පළඟක් බැඳගෙන ගමන් කරති; මහත් සෘද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති හිරු සඳු පවා දෑතින් පිරිමදිති; බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වාම ශරීරයෙන් තම වසඟය පවත්වති. එහිදී මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ පරතෙරට පැමිණ වාසය කරති.”

๒๕๕. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณนฺติ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ, เย ทูเร สนฺติเก จ. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, พลวา สงฺขธโม อปฺปกสิเรเนว จาตุทฺทิสา วิญฺญาเปยฺย; เอวเมว โข, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณนฺติ – ทิพฺเพ จ มานุเส จ, เย ทูเร สนฺติเก จ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

255. “නැවතත් උදායී, මා විසින් ශ්‍රාවකයන් හට යම් පිළිවෙතක් දේශනා කරන ලද ද, ඒ අනුව පිළිපදින මාගේ ශ්‍රාවකයෝ පිරිසිදු වූ, මිනිස් ශ්‍රවණය ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය වූ ශ්‍රවණ ධාතුවෙන් දිව්‍යමය වූත් මානුෂීය වූත්, දුර පිහිටි හා ළඟ පිහිටි යන දෙවර්ගයේම ශබ්දයන් අසති. උදායී, එය ශක්තිමත් හක්ගෙඩි පිඹින්නෙකු ඉතා සුළු වෙහෙසකින් සතර දිශාවටම (තමාගේ හඬ) දැන්විය හැක්කාක් මෙනි. එලෙසම උදායී, මා විසින් ශ්‍රාවකයන් හට ඒ පිළිවෙත දේශනා කරන ලද අතර, ඒ අනුව පිළිපදින මාගේ ශ්‍රාවකයෝ පිරිසිදු වූ, මානුෂීය ශ්‍රවණය ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය වූ ශ්‍රවණ ධාතුවෙන් දිව්‍ය හා මානුෂීය වූ, දුර හා ළඟ වූ සියලු ශබ්දයන් අසති. එහිදී මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ පරතෙරට පැමිණ වාසය කරති.”

๒๕๖. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานนฺติ – สราคํ วา จิตฺตํ ‘สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ ‘วีตราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ; สโทสํ วา จิตฺตํ ‘สโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ, วีตโทสํ วา จิตฺตํ ‘วีตโทสํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ; สโมหํ วา จิตฺตํ ‘สโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ, วีตโมหํ วา จิตฺตํ ‘วีตโมหํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ; สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘สงฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิกฺขิตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ; มหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘มหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ, อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ ‘อมหคฺคตํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ; สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘สอุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ, อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ ‘อนุตฺตรํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ; สมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘สมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ, อสมาหิตํ วา จิตฺตํ ‘อสมาหิตํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ; วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘วิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ, อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, อิตฺถี วา ปุริโส วา ทหโร ยุวา มณฺฑนกชาติโก อาทาเส วา ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อจฺเฉ วา อุทกปตฺเต สกํ มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขมาโน สกณิกํ วา ‘สกณิก’นฺติ ชาเนยฺย, อกณิกํ วา ‘อกณิก’นฺติ ชาเนยฺย; เอวเมว โข, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานนฺติ – สราคํ [Pg.212] วา จิตฺตํ ‘สราคํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ…เป… สโทสํ วา จิตฺตํ… วีตโทสํ วา จิตฺตํ… สโมหํ วา จิตฺตํ… วีตโมหํ วา จิตฺตํ… สงฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ… วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ… มหคฺคตํ วา จิตฺตํ… อมหคฺคตํ วา จิตฺตํ… สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ… อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ… สมาหิตํ วา จิตฺตํ… อสมาหิตํ วา จิตฺตํ… วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ ‘อวิมุตฺตํ จิตฺต’นฺติ ปชานนฺติ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

256. ‘‘උදායී, තවද මා විසින් ශ්‍රාවකයන් හට ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කරන ලද්දේය. එම ප්‍රතිපදාවෙහි මනාව නිරත වූ මාගේ ශ්‍රාවකයෝ, අන්‍ය සත්වයන්ගේ හා අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ සිත් තම සිතින් පිරිසිඳ දැනගනිති. එනම්, රාග සහිත සිත ‘රාග සහිත සිතක්’ ලෙසත්, රාගයෙන් තොර සිත ‘රාගයෙන් තොර සිතක්’ ලෙසත් දැනගනිති. ද්වේෂ සහිත සිත ‘ද්වේෂ සහිත සිතක්’ ලෙසත්, ද්වේෂයෙන් තොර සිත ‘ද්වේෂයෙන් තොර සිතක්’ ලෙසත් දැනගනිති. මෝහ සහිත සිත ‘මෝහ සහිත සිතක්’ ලෙසත්, මෝහයෙන් තොර සිත ‘මෝහයෙන් තොර සිතක්’ ලෙසත් දැනගනිති. හකුළුවාගත් (ලීන වූ) සිත ‘හකුළුවාගත් සිතක්’ ලෙසත්, විසිරුණු සිත ‘විසිරුණු සිතක්’ ලෙසත් දැනගනිති. මහග්ගත (රූපාවචර හා අරූපාවචර) සිත ‘මහග්ගත සිතක්’ ලෙසත්, මහග්ගත නොවන සිත ‘මහග්ගත නොවන සිතක්’ ලෙසත් දැනගනිති. සඋත්තර (ඊට වඩා උසස් සිතක් ඇති) සිත ‘සඋත්තර සිතක්’ ලෙසත්, අනුත්තර (වඩා උසස් සිතක් නැති) සිත ‘අනුත්තර සිතක්’ ලෙසත් දැනගනිති. සමාහිත සිත ‘සමාහිත සිතක්’ ලෙසත්, අසමාහිත සිත ‘අසමාහිත සිතක්’ ලෙසත් දැනගනිති. (කෙලෙසුන්ගෙන්) මිදුණු සිත ‘මිදුණු සිතක්’ ලෙසත්, නොමිදුණු සිත ‘නොමිදුණු සිතක්’ ලෙසත් දැනගනිති. උදායී, එය මෙබඳු උදාහරණයකි; සැරසීමට ප්‍රිය කරන, තරුණ වියේ පසු වන ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයෙකු පිරිසිදු වූ, මනාව ඔප දැමූ කැඩපතක හෝ පැහැදිලි ජලය පිරවූ භාජනයක තම මුහුණේ රූපය බලන්නේ නම්, කැළැල් පවතී නම් ‘කැළැල් සහිත යැයි’ ද, කැළැල් නැති නම් ‘කැළැල් රහිත යැයි’ ද දැනගන්නාක් මෙනි. උදායී, එලෙසම මා විසින් ශ්‍රාවකයන් හට ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කරන ලද්දේය. එම ප්‍රතිපදාවෙහි නිරත වූ මාගේ ශ්‍රාවකයෝ අන්‍ය සත්වයන්ගේ හා අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ සිත් තම සිතින් පිරිසිඳ දැනගනිති... (පෙ)... කෙලෙසුන්ගෙන් නොමිදුණු සිත ‘නොමිදුණු සිතක්’ ලෙස දැනගනිති. තවද එහිදී මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥා කෙළවර පරතෙරට පැමිණ වාසය කරති.’’

๒๕๗. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรนฺติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ, อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, ปุริโส สกมฺหา คามา อญฺญํ คามํ คจฺเฉยฺย, ตมฺหาปิ คามา อญฺญํ คามํ คจฺเฉยฺย; โส ตมฺหา คามา สกํเยว คามํ ปจฺจาคจฺเฉยฺย; ตสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ โข สกมฺหา คามา อญฺญํ คามํ อคจฺฉึ, ตตฺร เอวํ อฏฺฐาสึ เอวํ นิสีทึ เอวํ อภาสึ เอวํ ตุณฺหี อโหสึ; ตมฺหาปิ คามา อมุํ คามํ อคจฺฉึ, ตตฺราปิ เอวํ อฏฺฐาสึ เอวํ นิสีทึ เอวํ อภาสึ เอวํ ตุณฺหี อโหสึ, โสมฺหิ ตมฺหา คามา สกํเยว คามํ ปจฺจาคโต’ติ. เอวเมว โข, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรนฺติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรนฺติ. ตตฺร จ ปน เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

257. ‘‘උදායී, තවද මා විසින් ශ්‍රාවකයන් හට ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කරන ලද්දේය. එම ප්‍රතිපදාවෙහි මනාව නිරත වූ මාගේ ශ්‍රාවකයෝ අනේකවිධ වූ පෙර විසූ භවයන් (පුබ්බේනිවාසානුස්සති) සිහි කරති. එනම් එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, තුනක්, හතරක්, පහක්, දසයක්, විස්සක්, තිහක්, හතළිහක්, පනහක්, ජාති සියයක්, ජාති දහසක්, ජාති ලක්ෂයක් ද, විනාශ වන කල්ප ගණනාවන් ද, හටගන්නා කල්ප ගණනාවන් ද, විනාශ වන හා හටගන්නා කල්ප ගණනාවන් ද සිහි කරති. ‘අසවල් තැන මම මෙබඳු නමක් ඇතිව, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් ඇතිව, මෙබඳු පැහැයක් ඇතිව, මෙබඳු ආහාර ගනිමින්, මෙබඳු සැප දුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයු කාලයක් ඇතිව සිටියෙමි. මම එතැනින් චුත වී අසවල් තැන උපන්නෙමි. එහිදී ද මම මෙබඳු නමක්, මෙබඳු ගෝත්‍රයක්, මෙබඳු පැහැයක්, මෙබඳු ආහාර, මෙබඳු සැප දුක් විඳිමින්, මෙබඳු ආයු කාලයක් සහිතව සිටියෙමි. මම එතැනින් චුත වී මෙහි උපන්නෙමි’ යනුවෙන් මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව අනේකවිධ වූ පෙර විසූ භවයන් සිහි කරති. උදායී, එය මෙබඳු උදාහරණයකි; පුරුෂයෙකු තම ගමෙන් තවත් ගමකට ගොස්, එම ගමෙන් තවත් ගමකට ගොස්, පසුව එම ගමෙන් නැවත තම ගමටම පැමිණෙන්නේ නම්, ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇති වන්නේය; ‘මම මගේ ගමෙන් අසවල් ගමට ගියෙමි. එහිදී මම මෙසේ සිටියෙමි, මෙසේ හිඳගත්තෙමි, මෙසේ කතා කළෙමි, මෙසේ නිශ්ශබ්දව සිටියෙමි. එම ගමෙන් ද අසවල් ගමට ගියෙමි. එහිදී ද මම මෙසේ සිටියෙමි, මෙසේ හිඳගත්තෙමි, මෙසේ කතා කළෙමි, මෙසේ නිශ්ශබ්දව සිටියෙමි. මම දැන් එම ගමෙන් නැවත මාගේම ගමට පැමිණ සිටිමි’ කියායි. උදායී, එලෙසම මා විසින් ශ්‍රාවකයන් හට ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කරන ලද අතර... (පෙ)... මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව අනේකවිධ වූ පෙර විසූ භවයන් සිහි කරති. තවද එහිදී මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥා කෙළවර පරතෙරට පැමිණ වාසය කරති.’’

๒๕๘. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต [Pg.213] ปสฺสนฺติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานนฺติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา; อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสนฺติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานนฺติ. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, ทฺเว อคารา สทฺวารา. ตตฺร จกฺขุมา ปุริโส มชฺเฌ ฐิโต ปสฺเสยฺย มนุสฺเส เคหํ ปวิสนฺเตปิ นิกฺขมนฺเตปิ อนุจงฺกมนฺเตปิ อนุวิจรนฺเตปิ; เอวเมว โข, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสนฺติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานนฺติ…เป… ตตฺร จ ป เม สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ.

258. ‘‘උදායි, තවද මා විසින් මගේ ශ්‍රාවකයන්ට යම් ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කරන ලදද, ඒ ප්‍රතිපදාවෙහි මනාකොට නිරත වන මාගේ ශ්‍රාවකයෝ පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය ඇසින් චුත වන, උපදින, හීන වූද ප්‍රණීත වූද, ලස්සන වූද අවලස්සන වූද, සුගතිගාමී වූද දුගතිගාමී වූද සත්ත්වයන් දකිති; කර්මානුරූපව මිය යන සත්ත්වයන් පිළිබඳව මෙසේ දැන ගනිති: ‘පින්වත්නි, මේ සත්ත්වයෝ වනාහි කයින් දුසිරිතෙහි යෙදුණාහ, වචනයෙන් දුසිරිතෙහි යෙදුණාහ, මනසින් දුසිරිතෙහි යෙදුණාහ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස කළාහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූවාහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූවාහ; ඔවුහු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුගතිය, විනිපාතය වූ නිරයට පැමිණියහ. පින්වත්නි, මේ සත්ත්වයෝ වනාහි කයින් සුසිරිතෙහි යෙදුණාහ, වචනයෙන් සුසිරිතෙහි යෙදුණාහ, මනසින් සුසිරිතෙහි යෙදුණාහ, ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස නොකළාහ, සම්මා දෘෂ්ටික වූවාහ, සම්මා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදන් වූවාහ; ඔවුහු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු සුගතිය වූ ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහ’ යි මෙසේ පිරිසිදු වූ මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය ඇසින් චුත වන උපදින සත්ත්වයන් දකිති, කර්මානුරූපව පරලොව යන සත්ත්වයන් පිළිබඳව දැන ගනිති. උදායි, එය හරියට දොරවල් සහිත ගෙවල් දෙකක් මැද සිටින ඇස් ඇති මිනිසෙකු, ගෙට ඇතුළු වන, පිටවන, ඒ මේ අත ඇවිදින හෝ සැරිසරන මිනිසුන් දකින්නාක් මෙනි. උදායි, එලෙසම මා විසින් මගේ ශ්‍රාවකයන්ට ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කරන ලදී. ඒ ප්‍රතිපදාවෙහි නිරත වන මාගේ ශ්‍රාවකයෝ දිව්‍යමය ඇසින් සත්ත්වයන්ගේ චුති උප්පත්ති දකිති... එහි මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ කෙළවරට (පරතෙරට) පත්ව වාසය කරති.’’

๒๕๙. ‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, ปพฺพตสงฺเขเป อุทกรหโท อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล, ตตฺถ จกฺขุมา ปุริโส ตีเร ฐิโต ปสฺเสยฺย สิปฺปิสมฺพุกมฺปิ สกฺขรกฐลมฺปิ มจฺฉคุมฺพมฺปิ จรนฺตมฺปิ ติฏฺฐนฺตมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘อยํ โข อุทกรหโท อจฺโฉ วิปฺปสนฺโน อนาวิโล, ตตฺริเม สิปฺปิสมฺพุกาปิ สกฺขรกฐลาปิ มจฺฉคุมฺพาปิ จรนฺติปิ ติฏฺฐนฺติปี’ติ. เอวเมว โข, อุทายิ, อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ. ตตฺร จ ปน เม [Pg.214] สาวกา พหู อภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา วิหรนฺติ. อยํ โข, อุทายิ, ปญฺจโม ธมฺโม เยน มม สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ.

259. ‘‘තවද උදායි, මා විසින් මගේ ශ්‍රාවකයන්ට යම් ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කරන ලදද, ඒ ප්‍රතිපදාවෙහි මනාකොට නිරත වන මාගේ ශ්‍රාවකයෝ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමෙන්, ආශ්‍රව රහිත වූ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය මේ ජීවිතයේදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ඊට පැමිණ වාසය කරති. උදායි, එය හරියට කඳු අතර ඇති, පිරිසිදු, පැහැදිලි, නොකැලඹුණු විලක් වැනිය. එහි ඉවුරේ සිටින ඇස් ඇති මිනිසෙකුට සිප්පි බෙල්ලන් ද, බොරළු කැට ද, එහා මෙහා යන හෝ නිසලව සිටින මසුන් ද දැකිය හැකිය. ඔහුට මෙසේ සිතෙයි: ‘මේ විල පිරිසිදුය, පැහැදිලිය, නොකැලඹුණකි; එහි මේ සිප්පි බෙල්ලෝ ද බොරළු කැට ද මසුන් ද සැරිසරති, නිසලව සිටිති’ කියායි. උදායි, එලෙසම මා විසින් මගේ ශ්‍රාවකයන්ට ප්‍රතිපදාවක් දේශනා කරන ලදී. ඒ ප්‍රතිපදාවෙහි නිරත වන මාගේ ශ්‍රාවකයෝ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කොට රහත් බව ලබා වාසය කරති. එහි මාගේ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ අභිඥාවන්ගේ කෙළවරට පත්ව වාසය කරති. උදායි, යම් ධර්මයක් (කරුණක්) නිසා මාගේ ශ්‍රාවකයෝ මට සලකත්ද, ගරු කරත්ද, බහුමාන කරත්ද, පුදත්ද, එසේ සලකා ගරුකොට ඇසුරු කරමින් වාසය කරත්ද, මෙය පස්වන කරුණයි.’’

‘‘อิเม โข, อุทายิ, ปญฺจ ธมฺมา เยหิ มมํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ, สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺตี’’ติ.

‘‘උදායි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් මට සලකන, ගරු කරන, බහුමාන කරන, පුදන, එසේ සලකා ගරුකොට ඇසුරු කරමින් වාසය කරන කරුණු පහ මේවාය.’’

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน สกุลุทายี ปริพฺพาชโก ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව ඉතා සතුටින් පිළිගත්තේය.

มหาสกุลุทายิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ.

සත්වන මහා සකුලුදායී සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๘. สมณมุณฺฑิกสุตฺตํ

8. සමණමුණ්ඩික සූත්‍රය

๒๖๐. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อุคฺคาหมาโน ปริพฺพาชโก สมณมุณฺฑิกาปุตฺโต สมยปฺปวาทเก ตินฺทุกาจีเร เอกสาลเก มลฺลิกาย อาราเม ปฏิวสติ มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ปริพฺพาชกสเตหิ. อถ โข ปญฺจกงฺโค ถปติ สาวตฺถิยา นิกฺขมิ ทิวา ทิวสฺส ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อถ โข ปญฺจกงฺคสฺส ถปติสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อกาโล โข ตาว ภควนฺตํ ทสฺสนาย; ปฏิสลฺลีโน ภควา. มโนภาวนิยานมฺปิ ภิกฺขูนํ อสมโย ทสฺสนาย; ปฏิสลฺลีนา มโนภาวนิยา ภิกฺขู. ยํนูนาหํ เยน สมยปฺปวาทโก ตินฺทุกาจีโร เอกสาลโก มลฺลิกาย อาราโม เยน อุคฺคาหมาโน ปริพฺพาชโก สมณมุณฺฑิกาปุตฺโต เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข ปญฺจกงฺโค ถปติ เยน สมยปฺปวาทโก ตินฺทุกาจีโร เอกสาลโก มลฺลิกาย อาราโม เยน อุคฺคาหมาโน ปริพฺพาชโก สมณมุณฺฑิกาปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ.

260. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල සමණමුණ්ඩිකාගේ පුත් උග්ගාහමාන පරිබ්‍රාජකයා, විවිධ මතවාද දේශනා කරන, තින්දුක වෘක්ෂයන්ගෙන් වට වූ, එක් ශාලාවක් ඇති මල්ලිකා දේවියගේ ආරාමයෙහි පන්සියයක් පමණ වූ විශාල පරිබ්‍රාජක පිරිසක් සමඟ වාසය කරයි. එකල්හි පංචකංග වඩුවා මධ්‍යාහ්න කාලයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස සැවැත් නුවරින් නික්මුණේය. එවිට පංචකංග වඩුවාට මෙසේ සිතුණි: ‘දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීමට සුදුසු කාලය නොවේ; උන්වහන්සේ භාවනායෝගීව (හුදෙකලාව) වැඩ වසන සේක. සිත දියුණු කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා දැකීමටද මෙය සුදුසු කාලය නොවේ; උන්වහන්සේලාද හුදෙකලාව වැඩ වසති. මා විවිධ මතවාද දේශනා කරන, තින්දුක වෘක්ෂයන්ගෙන් වට වූ, මල්ලිකා දේවියගේ ආරාමයේ සිටින සමණමුණ්ඩිකා පුත් උග්ගාහමාන පරිබ්‍රාජකයා වෙත ගියහොත් මැනවි.’ ඉක්බිති පංචකංග වඩුවා උග්ගාහමාන පරිබ්‍රාජකයා සිටි තැනට ගියේය.

เตน โข ปน สมเยน อุคฺคาหมาโน ปริพฺพาชโก สมณมุณฺฑิกาปุตฺโต มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ นิสินฺโน โหติ อุนฺนาทินิยา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทาย อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺติยา, เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ [Pg.215] อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา.

එසමයෙහි 'සමණමුණ්ඩිකා'ගේ පුත්‍ර වූ 'උග්ගාහමාන' නම් පරිබ්‍රාජකයා, මහත් වූ පරිබ්‍රාජක පිරිසක් පිරිවරාගෙන, නිවන් මඟට බාධා පමුණුවන (තිරශ්චීන) විවිධ කතාවලින් යුක්තව, මහත් වූ ඝෝෂාවෙන් හා උස් හඬින් යුතුව වාඩි වී සිටියේය. එනම්: රජුන් පිළිබඳ කතා, සොර සතුරන් පිළිබඳ කතා, මහා ඇමතිවරුන් පිළිබඳ කතා, සේනාවන් පිළිබඳ කතා, බිය පිළිබඳ කතා, යුද්ධ පිළිබඳ කතා, ආහාර පිළිබඳ කතා, පාන වර්ග පිළිබඳ කතා, වස්ත්‍ර පිළිබඳ කතා, ශයනාසන පිළිබඳ කතා, මල් මාලා පිළිබඳ කතා, සුවඳ විලවුන් පිළිබඳ කතා, නෑයන් පිළිබඳ කතා, යාන වාහන පිළිබඳ කතා, ගම් පිළිබඳ කතා, නියම්ගම් පිළිබඳ කතා, නගර පිළිබඳ කතා, ජනපද පිළිබඳ කතා, ස්ත්‍රීන් පිළිබඳ කතා, වීරයන් පිළිබඳ කතා, වීථි පිළිබඳ කතා, ලිං තොටවල් පිළිබඳ කතා, මියගිය නෑයන් පිළිබඳ කතා, නන්වැදුම් කතා, ලෝකය මැවීම පිළිබඳ කතා, සමුද්‍රය පිළිබඳ කතා, මෙලොව දියුණුව හා පිරිහීම පිළිබඳ කතා ආදියයි.

อทฺทสา โข อุคฺคาหมาโน ปริพฺพาชโก สมณมุณฺฑิกาปุตฺโต ปญฺจกงฺคํ ถปตึ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน สกํ ปริสํ สณฺฐาเปสิ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ; อยํ สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก อาคจฺฉติ ปญฺจกงฺโค ถปติ. ยาวตา โข ปน สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา คิหี โอทาตวสนา สาวตฺถิยํ ปฏิวสนฺติ อยํ เตสํ อญฺญตโร ปญฺจกงฺโค ถปติ. อปฺปสทฺทกามา โข ปน เต อายสฺมนฺโต อปฺปสทฺทวินีตา อปฺปสทฺทสฺส วณฺณวาทิโน; อปฺเปว นาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ. อถ โข เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ.

සමණමුණ්ඩිකා පුත්‍ර උග්ගාහමාන පරිබ්‍රාජකයා, පංචකංග වඩුවා ඈතින් එනු දුටුවේය. දැක, තම පිරිස මෙසේ සංසුන් කළේය: 'පින්වතුනි, නිහඬ වන්න. පින්වතුනි, ශබ්ද නොකරන්න. මේ එන්නේ ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙකු වූ පංචකංග වඩුවා ය. සැවැත් නුවර වාසය කරන, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ සුදු වත් ඇඳි ගිහි ශ්‍රාවකයන් අතුරින් මොහු ද එක් අයෙකි. ඒ ආයුෂ්මත්හු නිහඬතාවයට කැමති වෙති, නිහඬතාවයෙහි හික්මුණු අය වෙති, නිහඬතාවයෙහි ගුණ පවසන්නෝ වෙති. පිරිස නිහඬ බව දුටුවහොත්, ඔහු අප වෙත එන්නට සුදුසු යැයි සිතනු ඇත.' එවිට ඒ පරිබ්‍රාජකයෝ නිහඬ වූහ.

๒๖๑. อถ โข ปญฺจกงฺโค ถปติ เยน อุคฺคาหมาโน ปริพฺพาชโก สมณมุณฺฑิกาปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อุคฺคาหมาเนน ปริพฺพาชเกน สมณมุณฺฑิกาปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ปญฺจกงฺคํ ถปตึ อุคฺคาหมาโน ปริพฺพาชโก สมณมุณฺฑิกาปุตฺโต เอตทโวจ – ‘‘จตูหิ โข อหํ, คหปติ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ ปุริสปุคฺคลํ ปญฺญเปมิ สมฺปนฺนกุสลํ ปรมกุสลํ อุตฺตมปตฺติปตฺตํ สมณํ อโยชฺฌํ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, คหปติ, น กาเยน ปาปกมฺมํ กโรติ, น ปาปกํ วาจํ ภาสติ, น ปาปกํ สงฺกปฺปํ สงฺกปฺเปติ, น ปาปกํ อาชีวํ อาชีวติ – อิเมหิ โข อหํ, คหปติ, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ ปุริสปุคฺคลํ ปญฺญเปมิ สมฺปนฺนกุสลํ ปรมกุสลํ อุตฺตมปตฺติปตฺตํ สมณํ อโยชฺฌ’’นฺติ.

261. ඉන්පසු පංචකංග වඩුවා උග්ගාහමාන පරිබ්‍රාජකයා වෙත ගියේය. ගොස්, උග්ගාහමාන පරිබ්‍රාජකයා සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී, පිළිසඳර කතා නිමවා එක් පසෙක වාඩි විය. එක් පසෙක වාඩි වූ පංචකංග වඩුවාට උග්ගාහමාන පරිබ්‍රාජකයා මෙසේ කීවේය: 'ගෘහපතිය, මම කරුණු හතරකින් යුක්ත පුද්ගලයා පූර්ණ කුසල් ඇත්තෙකු ලෙසත්, පරම කුසල් ඇත්තෙකු ලෙසත්, උතුම්ම පැමිණිය යුතු තත්ත්වයට පැමිණි තැනැත්තෙකු ලෙසත්, වාදයෙන් ජයගත නොහැකි ශ්‍රමණයෙකු ලෙසත් පනවමි. ඒ කරුණු හතර මොනවාද? ගෘහපතිය, මෙහිලා පුද්ගලයෙක් කයෙන් පව්කම් නොකරයි ද, ලාමක වචන කතා නොකරයි ද, ලාමක අදහස් ඇති කර නොගනියි ද, ලාමක ජීවිකාවකින් ජීවත් නොවේ ද, ගෘහපතිය, මම මේ කරුණු හතරෙන් යුක්ත පුද්ගලයා පූර්ණ වූ ද, පරම වූ ද කුසල් ඇත්තෙකු ලෙසත්, උතුම්ම තත්ත්වයට පැමිණි, කිසිවෙකුට වාදයෙන් සසල කළ නොහැකි ශ්‍රමණයෙකු ලෙසත් පනවමි.'

อถ โข ปญฺจกงฺโค ถปติ อุคฺคาหมานสฺส ปริพฺพาชกสฺส สมณมุณฺฑิกาปุตฺตสฺส ภาสิตํ เนว อภินนฺทิ นปฺปฏิกฺโกสิ. อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ – ‘‘ภควโต สนฺติเก เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานิสฺสามี’’ติ. อถ โข ปญฺจกงฺโค ถปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ปญฺจกงฺโค ถปติ ยาวตโก อโหสิ อุคฺคาหมาเนน [Pg.216] ปริพฺพาชเกน สมณมุณฺฑิกาปุตฺเตน สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ.

එවිට පංචකංග වඩුවා උග්ගාහමාන පරිබ්‍රාජකයාගේ ඒ කතාව අනුමත කළේ ද නැත, එයට විරුද්ධ වූයේ ද නැත. ඔහු අනුමත කිරීමකින් හෝ විරුද්ධ වීමකින් තොරව, 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවේ මේ කතාවේ අර්ථය විමසන්නෙමි' යි සිතා අස්නෙන් නැගිට පිටත්ව ගියේය. පංචකංග වඩුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගොස්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මැනවින් වැඳ එක් පසෙක වාඩි විය. එක් පසෙක වාඩි වූ පංචකංග වඩුවා උග්ගාහමාන පරිබ්‍රාජකයා සමඟ ඇති වූ සම්පූර්ණ කතාබහ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළේය.

๒๖๒. เอวํ วุตฺเต, ภควา ปญฺจกงฺคํ ถปตึ เอตทโวจ – ‘‘เอวํ สนฺเต โข, ถปติ, ทหโร กุมาโร มนฺโท อุตฺตานเสยฺยโก สมฺปนฺนกุสโล ภวิสฺสติ ปรมกุสโล อุตฺตมปตฺติปตฺโต สมโณ อโยชฺโฌ, ยถา อุคฺคาหมานสฺส ปริพฺพาชกสฺส สมณมุณฺฑิกาปุตฺตสฺส วจนํ. ทหรสฺส หิ, ถปติ, กุมารสฺส มนฺทสฺส อุตฺตานเสยฺยกสฺส กาโยติปิ น โหติ, กุโต ปน กาเยน ปาปกมฺมํ กริสฺสติ, อญฺญตฺร ผนฺทิตมตฺตา! ทหรสฺส หิ, ถปติ, กุมารสฺส มนฺทสฺส อุตฺตานเสยฺยกสฺส วาจาติปิ น โหติ, กุโต ปน ปาปกํ วาจํ ภาสิสฺสติ, อญฺญตฺร โรทิตมตฺตา! ทหรสฺส หิ, ถปติ, กุมารสฺส มนฺทสฺส อุตฺตานเสยฺยกสฺส สงฺกปฺโปติปิ น โหติ, กุโต ปน ปาปกํ สงฺกปฺปํ สงฺกปฺปิสฺสติ, อญฺญตฺร วิกูชิตมตฺตา ! ทหรสฺส หิ, ถปติ, กุมารสฺส มนฺทสฺส อุตฺตานเสยฺยกสฺส อาชีโวติปิ น โหติ, กุโต ปน ปาปกํ อาชีวํ อาชีวิสฺสติ, อญฺญตฺร มาตุถญฺญา! เอวํ สนฺเต โข, ถปติ, ทหโร กุมาโร มนฺโท อุตฺตานเสยฺยโก สมฺปนฺนกุสโล ภวิสฺสติ ปรมกุสโล อุตฺตมปตฺติปตฺโต สมโณ อโยชฺโฌ, ยถา อุคฺคาหมานสฺส ปริพฺพาชกสฺส สมณมุณฺฑิกาปุตฺตสฺส วจนํ.

262. මෙසේ සැළ කළ විට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පංචකංග වඩුවාට මෙසේ වදාළ සේක: 'වඩුව, එසේ නම් උග්ගාහමාන පරිබ්‍රාජකයාගේ කතාවට අනුව, උඩුකුරුව වැතිර සිටින, අසරණ කුඩා බිළිඳා ද පූර්ණ කුසල් ඇත්තෙකු, පරම කුසල් ඇත්තෙකු, උතුම්ම තත්ත්වයට පත් වූ, වාදයෙන් ජයගත නොහැකි ශ්‍රමණයෙකු විය යුතුය. වඩුව, උඩුකුරුව වැතිර සිටින ඒ අසරණ බිළිඳාට 'කය' පිළිබඳ හැඟීමක් පවා නැත, එසේ තිබියදී ඔහු කයෙන් පව්කම් කරන්නේ කෙසේද? ඔහු කරන්නේ අතපය සෙලවීමක් පමණි. වඩුව, ඒ බිළිඳාට 'වචනය' පිළිබඳ හැඟීමක් පවා නැත, එසේ තිබියදී ඔහු ලාමක වචන පවසන්නේ කෙසේද? ඔහු කරන්නේ හැඬීමක් පමණි. වඩුව, ඒ බිළිඳාට 'අදහස්' පිළිබඳ හැඟීමක් පවා නැත, එසේ තිබියදී ඔහු ලාමක අදහස් ඇති කරගන්නේ කෙසේද? ඔහු කරන්නේ කෙඳිරිගෑමක් වැන්නක් පමණි. වඩුව, ඒ බිළිඳාට 'ජීවිකාව' පිළිබඳ හැඟීමක් පවා නැත, එසේ තිබියදී ඔහු ලාමක ජීවිකාවකින් ජීවත් වන්නේ කෙසේද? ඔහු කරන්නේ මවුකිරි බීම පමණි. වඩුව, ඉදින් ඒ පරිබ්‍රාජකයාගේ කතාව සත්‍ය නම්, උඩුකුරුව වැතිර සිටින මේ කුඩා බිළිඳා ද පූර්ණ කුසල් ඇති, පරම කුසල් ඇති, උතුම්ම තත්ත්වයට පත් වූ, වාදයෙන් ජයගත නොහැකි ශ්‍රමණයෙකු විය යුතුය.'

๒๖๓. ‘‘จตูหิ โข อหํ, ถปติ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ ปุริสปุคฺคลํ ปญฺญเปมิ น เจว สมฺปนฺนกุสลํ น ปรมกุสลํ น อุตฺตมปตฺติปตฺตํ สมณํ อโยชฺฌํ, อปิ จิมํ ทหรํ กุมารํ มนฺทํ อุตฺตานเสยฺยกํ สมธิคยฺห ติฏฺฐติ. กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ถปติ, น กาเยน ปาปกมฺมํ กโรติ, น ปาปกํ วาจํ ภาสติ, น ปาปกํ สงฺกปฺปํ สงฺกปฺเปติ, น ปาปกํ อาชีวํ อาชีวติ – อิเมหิ โข อหํ, ถปติ, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ ปุริสปุคฺคลํ ปญฺญเปมิ น เจว สมฺปนฺนกุสลํ น ปรมกุสลํ น อุตฺตมปตฺติปตฺตํ สมณํ อโยชฺฌํ, อปิ จิมํ ทหรํ กุมารํ มนฺทํ อุตฺตานเสยฺยกํ สมธิคยฺห ติฏฺฐติ.

263. “වඩුපතිය, කරුණු සතරකින් යුක්ත වූ පුද්ගලයා, ‘කුසලයෙන් යුක්ත වූවෙක්’ හෝ ‘උතුම් කුසලයෙන් යුක්ත වූවෙක්’ හෝ ‘උත්තම ප්‍රාප්තියට පැමිණි, කිසිවකුටත් පරාජය කළ නොහැකි ශ්‍රමණයෙක්’ ලෙස මම පැනවීමක් නොකරමි. එහෙත් ඔහු පැත්තකට හැරෙන්නටවත් නොදන්නා, උඩුකුරුව වැතිර සිටින කුඩා ළදරුවෙකුට වඩා මඳක් ඉදිරියෙන් සිටින්නෙකු පමණි. ඒ කරුණු සතර කවරේද? වඩුපතිය, මෙහිලා (පුද්ගලයෙක්) කයින් පව්කම් නොකරයි, ලාමක වචන කතා නොකරයි, ලාමක අදහස් කල්පනා නොකරයි, ලාමක ජීවිකාවෙන් කල් නොගෙවයි. වඩුපතිය, මෙකී කරුණු සතරෙන් යුක්ත වූ පුද්ගලයා, කුසලයෙන් යුක්ත වූවෙක් හෝ උතුම් කුසලයෙන් යුක්ත වූවෙක් හෝ උත්තම ප්‍රාප්තියට පැමිණි අපරාජිත ශ්‍රමණයෙක් ලෙස මම පැනවීමක් නොකරමි; ඔහු උඩුකුරුව වැතිර සිටින කුඩා ළදරුවෙකුට වඩා මඳක් ඉදිරියෙන් සිටින්නෙකු පමණි.”

‘‘ทสหิ โข อหํ, ถปติ, ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ ปุริสปุคฺคลํ ปญฺญเปมิ สมฺปนฺนกุสลํ ปรมกุสลํ อุตฺตมปตฺติปตฺตํ สมณํ อโยชฺฌํ. อิเม อกุสลา สีลา; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ. อิโตสมุฏฺฐานา อกุสลา [Pg.217] สีลา; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ. อิธ อกุสลา สีลา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ. เอวํ ปฏิปนฺโน อกุสลานํ สีลานํ นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ.

“වඩුපතිය, කරුණු දසයකින් යුක්ත වූ පුද්ගලයාම ‘කුසලයෙන් යුක්ත වූවෙක්’ ලෙස ද, ‘පරම කුසලයෙන් යුක්ත වූවෙක්’ ලෙස ද, ‘උත්තම ප්‍රාප්තියට පැමිණි අපරාජිත ශ්‍රමණයෙක්’ ලෙස ද මම පනවමි. වඩුපතිය, ‘මේවා අකුසල ශීලයන්ය’ (අකුසල චර්යාවන්ය) කියා දත යුතු බව මම කියමි. ‘මේවා මේ හේතුවෙන් හටගන්නේය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි. ‘මේ අකුසල ශීලයන් මෙහිදී ඉතිරි නැතිව නිරුද්ධ වන්නේය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි. ‘මෙසේ පිළිපදින්නා අකුසල ශීලයන් නිරුද්ධ කිරීම සඳහා පිළිපන්නේය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි.”

‘‘อิเม กุสลา สีลา; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ. อิโตสมุฏฺฐานา กุสลา สีลา; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ. อิธ กุสลา สีลา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ. เอวํ ปฏิปนฺโน กุสลานํ สีลานํ นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ.

“වඩුපතිය, ‘මේවා කුසල ශීලයන්ය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි. ‘මේවා මේ හේතුවෙන් හටගන්නේය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි. ‘මේ කුසල ශීලයන් මෙහිදී ඉතිරි නැතිව නිරුද්ධ වන්නේය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි. ‘මෙසේ පිළිපදින්නා කුසල ශීලයන් නිරුද්ධ කිරීම සඳහා පිළිපන්නේය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි.”

‘‘อิเม อกุสลา สงฺกปฺปา; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ. อิโตสมุฏฺฐานา อกุสลา สงฺกปฺปา; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ. อิธ อกุสลา สงฺกปฺปา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ. เอวํ ปฏิปนฺโน อกุสลานํ สงฺกปฺปานํ นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ.

“වඩුපතිය, ‘මේවා අකුසල සංකල්පනාය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි. ‘මේවා මේ හේතුවෙන් හටගන්නේය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි. ‘මේ අකුසල සංකල්පනා මෙහිදී ඉතිරි නැතිව නිරුද්ධ වන්නේය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි. ‘මෙසේ පිළිපදින්නා අකුසල සංකල්පනා නිරුද්ධ කිරීම සඳහා පිළිපන්නේය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි.”

‘‘อิเม กุสลา สงฺกปฺปา; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ. อิโตสมุฏฺฐานา กุสลา สงฺกปฺปา; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ. อิธ กุสลา สงฺกปฺปา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ. เอวํ ปฏิปนฺโน กุสลานํ สงฺกปฺปานํ นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ; ตมหํ, ถปติ, เวทิตพฺพนฺติ วทามิ.

“වඩුපතිය, ‘මේවා කුසල සංකල්පනාය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි. ‘මේවා මේ හේතුවෙන් හටගන්නේය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි. ‘මේ කුසල සංකල්පනා මෙහිදී ඉතිරි නැතිව නිරුද්ධ වන්නේය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි. ‘මෙසේ පිළිපදින්නා කුසල සංකල්පනා නිරුද්ධ කිරීම සඳහා පිළිපන්නේය’ කියා දත යුතු බව මම කියමි.”

๒๖๔. ‘‘กตเม จ, ถปติ, อกุสลา สีลา? อกุสลํ กายกมฺมํ, อกุสลํ วจีกมฺมํ, ปาปโก อาชีโว – อิเม วุจฺจนฺติ, ถปติ, อกุสลา สีลา.

264. “වඩුපතිය, අකුසල ශීලයන් යනු කවරේද? අකුසල කායකර්මය ද, අකුසල වාක්කර්මය ද, ලාමක වූ වැරදි ආජීවය ද යන මේවා වඩුපතිය, අකුසල ශීලයන් යැයි කියනු ලැබේ.”

‘‘อิเม จ, ถปติ, อกุสลา สีลา กึสมุฏฺฐานา? สมุฏฺฐานมฺปิ เนสํ วุตฺตํ. ‘จิตฺตสมุฏฺฐานา’ติสฺส วจนียํ. กตมํ จิตฺตํ? จิตฺตมฺปิ หิ พหุํ อเนกวิธํ นานปฺปการกํ. ยํ จิตฺตํ สราคํ สโทสํ สโมหํ, อิโตสมุฏฺฐานา อกุสลา สีลา.

“වඩුපතිය, මේ අකුසල ශීලයන් කවර හේතුවකින් හටගන්නේද? ඒවායේ හටගැනීම මෙසේ දක්වන ලදී: ‘සිතින් හටගන්නේය’ යන්න එයට පිළිතුරයි. සිත වනාහි කවරේද? සිත බොහෝය, අනේක විධය, නානාවිධ ආකාර ඇත්තේය. යම් සිතක් රාග සහිත ද, ද්වේෂ සහිත ද, මෝහ සහිත ද වේ නම්, අකුසල ශීලයන් හටගන්නේ මෙකී සිත හේතුවෙනි.”

‘‘อิเม จ, ถปติ, อกุสลา สีลา กุหึ อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ? นิโรโธปิ เนสํ วุตฺโต. อิธ, ถปติ, ภิกฺขุ กายทุจฺจริตํ ปหาย กายสุจริตํ [Pg.218] ภาเวติ, วจีทุจฺจริตํ ปหาย วจีสุจริตํ ภาเวติ, มโนทุจฺจริตํ ปหาย มโนสุจริตํ ภาเวติ, มิจฺฉาชีวํ ปหาย สมฺมาชีเวน ชีวิตํ กปฺเปติ – เอตฺเถเต อกุสลา สีลา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

“වඩුපතිය, මේ අකුසල ශීලයන් ඉතිරි නැතිව කොහිදී නිරුද්ධ වන්නේද? ඒවායේ නිරෝධය ද මෙසේ දක්වන ලදී: වඩුපතිය, මෙහි භික්ෂුව කාය දුශ්චරිතය ප්‍රහීණ කොට කාය සුචරිතය වඩයි, වාග් දුශ්චරිතය ප්‍රහීණ කොට වාග් සුචරිතය වඩයි, මනෝ දුශ්චරිතය ප්‍රහීණ කොට මනෝ සුචරිතය වඩයි, වැරදි ජීවිකාව (මිච්ඡා ආජීවය) ප්‍රහීණ කොට නිවැරදි ජීවිකාවෙන් (සම්මා ආජීවයෙන්) ජීවත් වෙයි. මෙහිදී මේ අකුසල ශීලයන් ඉතිරි නැතිව නිරුද්ධ වී යයි.”

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน, ถปติ, อกุสลานํ สีลานํ นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ? อิธ, ถปติ, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. เอวํ ปฏิปนฺโน โข, ถปติ, อกุสลานํ สีลานํ นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ.

“වඩුපතිය, කෙසේ පිළිපදින තැනැත්තා අකුසල ශීලයන් නිරුද්ධ කිරීම සඳහා පිළිපන්නේ වෙයිද? වඩුපතිය, මෙහි භික්ෂුව නූපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන් නූපදවා ගැනීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, උත්සාහ කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව ගනියි, වෙර වඩයි. උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීම පිණිස... නූපන් කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීම පිණිස... උපන් කුසල ධර්මයන් පවත්වා ගැනීම පිණිස ද, නොනැසී පැවතීම පිණිස ද, වැඩී යාම පිණිස ද, මහත් බවට පත්වීම පිණිස ද, භාවනාව සම්පූර්ණ කිරීම පිණිස ද කැමැත්ත උපදවයි, උත්සාහ කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව ගනියි, වෙර වඩයි. වඩුපතිය, මෙසේ පිළිපදින්නා අකුසල ශීලයන් නිරුද්ධ කිරීම සඳහා පිළිපන්නේ වෙයි.”

๒๖๕. ‘‘กตเม จ, ถปติ, กุสลา สีลา? กุสลํ กายกมฺมํ, กุสลํ วจีกมฺมํ, อาชีวปริสุทฺธมฺปิ โข อหํ, ถปติ, สีลสฺมึ วทามิ. อิเม วุจฺจนฺติ, ถปติ, กุสลา สีลา.

265. ‘‘වඩුවාණෙනි, කුසල ශීලයෝ කවරහුද? කුසල් සහගත කායකර්මය, කුසල් සහගත වචීකර්මය සහ ආජීව පාරිශුද්ධිය ද මා විසින් ශීලයන් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. වඩුවාණෙනි, මොවුහු කුසල ශීලයෝ යයි කියනු ලැබෙති.

‘‘อิเม จ, ถปติ, กุสลา สีลา กึสมุฏฺฐานา? สมุฏฺฐานมฺปิ เนสํ วุตฺตํ. ‘จิตฺตสมุฏฺฐานา’ติสฺส วจนียํ. กตมํ จิตฺตํ? จิตฺตมฺปิ หิ พหุํ อเนกวิธํ นานปฺปการกํ. ยํ จิตฺตํ วีตราคํ วีตโทสํ วีตโมหํ, อิโตสมุฏฺฐานา กุสลา สีลา.

‘‘වඩුවාණෙනි, මේ කුසල ශීලයෝ කුමක් නිසා හටගනිත්ද? ඔවුන්ගේ හටගැනීම (සමුට්ඨානය) ද වදාරන ලද්දේය. 'එය සිත නිසා හටගන්නේය' යන්න පැවසිය යුතුය. ඒ සිත කවරේද? සිත වනාහි බොහෝ වූ, අනේකවිධ වූ, නානාවිධ ප්‍රභේද ඇත්තකි. යම් සිතක් රාගයෙන් තොරද, ද්වේෂයෙන් තොරද, මෝහයෙන් තොරද, මේ කුසල ශීලයෝ එම සිත නිසා හටගනිති.

‘‘อิเม จ, ถปติ, กุสลา สีลา กุหึ อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ? นิโรโธปิ เนสํ วุตฺโต. อิธ, ถปติ, ภิกฺขุ สีลวา โหติ โน จ สีลมโย, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ; ยตฺถสฺส เต กุสลา สีลา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

‘‘වඩුවාණෙනි, මේ කුසල ශීලයෝ කොතැනකදී ඉතිරි නොවී නිරුද්ධ වෙත්ද? ඔවුන්ගේ නිරුද්ධ වීම ද වදාරන ලද්දේය. වඩුවාණෙනි, මෙහි භික්ෂුව ශීලවන්ත වෙයි, එහෙත් ඔහු ඒ ශීලය පමණකින් මැනිය යුත්තෙකු නොවේ (ශීලමය නොවේ). ඔහු එම කුසල ශීලයන් ඉතිරි නොවී නිරුද්ධ වන්නා වූ ඒ චේතෝවිමුක්තිය හා ප්‍රඥාවිමුක්තිය ඇති සැටියෙන් (යථාභූතව) දනී.

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน จ, ถปติ, กุสลานํ สีลานํ นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ? อิธ, ถปติ, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ[Pg.219]; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย…เป… อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย…เป… อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. เอวํ ปฏิปนฺโน โข, ถปติ, กุสลานํ สีลานํ นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ.

‘‘වඩුවාණෙනි, කුසල ශීලයන්ගේ නිරුද්ධිය පිණිස පිළිපන් තැනැත්තා කෙසේ පිළිපන්නේ වෙයිද? වඩුවාණෙනි, මෙහි භික්ෂුව නූපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන්ගේ නූපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව පවත්වයි, උත්සාහ කරයි; උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ද...පෙ... නූපන් කුසල ධර්මයන්ගේ උත්පාදනය පිණිස ද...පෙ... උපන් කුසල ධර්මයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස, ඒවා මුළාවීමකින් තොරව තවදුරටත් වර්ධනය වීම පිණිස, විපුල බව පිණිස, වැඩීම පිණිස හා පූර්ණත්වය පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව පවත්වයි, උත්සාහ කරයි. වඩුවාණෙනි, මෙසේ පිළිපන් තැනැත්තා කුසල ශීලයන්ගේ නිරුද්ධිය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි.

๒๖๖. ‘‘กตเม จ, ถปติ, อกุสลา สงฺกปฺปา? กามสงฺกปฺโป, พฺยาปาทสงฺกปฺโป, วิหึสาสงฺกปฺโป – อิเม วุจฺจนฺติ, ถปติ, อกุสลา สงฺกปฺปา.

266. ‘‘වඩුවාණෙනි, අකුසල සංකල්පයෝ කවරහුද? කාම සංකල්පය, ව්‍යාපාද සංකල්පය, විහිංසා සංකල්පය යන මොවුහු අකුසල සංකල්පයෝ යයි කියනු ලැබෙති.

‘‘อิเม จ, ถปติ, อกุสลา สงฺกปฺปา กึสมุฏฺฐานา? สมุฏฺฐานมฺปิ เนสํ วุตฺตํ. ‘สญฺญาสมุฏฺฐานา’ติสฺส วจนียํ. กตมา สญฺญา? สญฺญาปิ หิ พหู อเนกวิธา นานปฺปการกา. กามสญฺญา, พฺยาปาทสญฺญา, วิหึสาสญฺญา – อิโตสมุฏฺฐานา อกุสลา สงฺกปฺปา.

‘‘වඩුවාණෙනි, මේ අකුසල සංකල්පයෝ කුමක් නිසා හටගනිත්ද? ඔවුන්ගේ හටගැනීම ද වදාරන ලද්දේය. 'එය සංඥාව නිසා හටගන්නේය' යන්න පැවසිය යුතුය. ඒ සංඥාව කවරේද? සංඥාව ද බොහෝ වූ, අනේකවිධ වූ, නානාවිධ ප්‍රභේද ඇත්තකි. කාම සංඥාව, ව්‍යාපාද සංඥාව, විහිංසා සංඥාව යන මේවායින් අකුසල සංකල්පයෝ හටගනිති.

‘‘อิเม จ, ถปติ, อกุสลา สงฺกปฺปา กุหึ อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ? นิโรโธปิ เนสํ วุตฺโต. อิธ, ถปติ, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; เอตฺเถเต อกุสลา สงฺกปฺปา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

‘‘වඩුවාණෙනි, මේ අකුසල සංකල්පයෝ කොතැනකදී ඉතිරි නොවී නිරුද්ධ වෙත්ද? ඔවුන්ගේ නිරුද්ධ වීම ද වදාරන ලද්දේය. වඩුවාණෙනි, මෙහි භික්ෂුව කාමයන්ගෙන් වෙන්ව...පෙ... ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. එහිදී මේ අකුසල සංකල්පයෝ ඉතිරි නොවී නිරුද්ධ වෙති.

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน จ, ถปติ, อกุสลานํ สงฺกปฺปานํ นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ? อิธ, ถปติ, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย…เป… อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย…เป… อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. เอวํ ปฏิปนฺโน โข, ถปติ, อกุสลานํ สงฺกปฺปานํ นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ.

‘‘වඩුවාණෙනි, අකුසල සංකල්පයන්ගේ නිරුද්ධිය පිණිස පිළිපන් තැනැත්තා කෙසේ පිළිපන්නේ වෙයිද? වඩුවාණෙනි, මෙහි භික්ෂුව නූපන් පවිටු අකුසල ධර්මයන්ගේ නූපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව පවත්වයි, උත්සාහ කරයි; උපන් පවිටු අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස ද...පෙ... නූපන් කුසල ධර්මයන්ගේ උත්පාදනය පිණිස ද...පෙ... උපන් කුසල ධර්මයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස, ඒවා මුළාවීමකින් තොරව තවදුරටත් වර්ධනය වීම පිණිස, විපුල බව පිණිස, වැඩීම පිණිස හා පූර්ණත්වය පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, වෑයම් කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව පවත්වයි, උත්සාහ කරයි. වඩුවාණෙනි, මෙසේ පිළිපන් තැනැත්තා අකුසල සංකල්පයන්ගේ නිරුද්ධිය පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි.

๒๖๗. ‘‘กตเม จ, ถปติ, กุสลา สงฺกปฺปา? เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป, อพฺยาปาทสงฺกปฺโป, อวิหึสาสงฺกปฺโป – อิเม วุจฺจนฺติ, ถปติ, กุสลา สงฺกปฺปา.

267. ‘‘වඩුවාණෙනි, කුසල සංකල්පයෝ කවරහුද? නෙක්ඛම්ම සංකල්පය, අව්‍යාපාද සංකල්පය, අවිහිංසා සංකල්පය යන මොවුහු කුසල සංකල්පයෝ යයි කියනු ලැබෙති.

‘‘อิเม จ, ถปติ, กุสลา สงฺกปฺปา กึสมุฏฺฐานา? สมุฏฺฐานมฺปิ เนสํ วุตฺตํ. ‘สญฺญาสมุฏฺฐานา’ติสฺส วจนียํ. กตมา สญฺญา? สญฺญาปิ หิ พหู อเนกวิธา [Pg.220] นานปฺปการกา. เนกฺขมฺมสญฺญา, อพฺยาปาทสญฺญา, อวิหึสาสญฺญา – อิโตสมุฏฺฐานา กุสลา สงฺกปฺปา.

‘‘වඩුවාණෙනි, මේ කුසල සංකල්පයෝ කුමක් නිසා හටගනිත්ද? ඔවුන්ගේ හටගැනීම ද වදාරන ලද්දේය. 'එය සංඥාව නිසා හටගන්නේය' යන්න පැවසිය යුතුය. ඒ සංඥාව කවරේද? සංඥාව ද බොහෝ වූ, අනේකවිධ වූ, නානාවිධ ප්‍රභේද ඇත්තකි. නෙක්ඛම්ම සංඥාව, අව්‍යාපාද සංඥාව, අවිහිංසා සංඥාව යන මේවායින් කුසල සංකල්පයෝ හටගනිති.

‘‘อิเม จ, ถปติ, กุสลา สงฺกปฺปา กุหึ อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ? นิโรโธปิ เนสํ วุตฺโต. อิธ, ถปติ, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; เอตฺเถเต กุสลา สงฺกปฺปา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

‘‘වඩුවාණෙනි, මේ කුසල සංකල්පයෝ කොතැනකදී ඉතිරි නොවී නිරුද්ධ වෙත්ද? ඔවුන්ගේ නිරුද්ධ වීම ද වදාරන ලද්දේය. වඩුවාණෙනි, මෙහි භික්ෂුව විතර්ක විචාරයන්ගේ සංසිඳීමෙන්...පෙ... ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. එහිදී මේ කුසල සංකල්පයෝ ඉතිරි නොවී නිරුද්ධ වෙති.

‘‘กถํ ปฏิปนฺโน จ, ถปติ, กุสลานํ สงฺกปฺปานํ นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ? อิธ, ถปติ, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ; อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย…เป… อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย…เป… อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. เอวํ ปฏิปนฺโน โข, ถปติ, กุสลานํ สงฺกปฺปานํ นิโรธาย ปฏิปนฺโน โหติ.

‘‘වඩුකාර්මිකය, කුසල් සංකල්පයන් නිරුද්ධ කිරීම පිණිස කිනම් ආකාරයකින් පිළිපන්නේ වෙයිද? වඩුකාර්මිකය, මෙහි මහණ තෙමේ නූපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන් නූපදවීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, උත්සාහ කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව අල්ලා ගනියි, වීරිය වඩයි. උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීම පිණිස... (පෙ)... නූපන් කුසල ධර්මයන්ගේ ඉපදීම පිණිස... (පෙ)... උපන් කුසල ධර්මයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස, පිරිහීමක් නොවී තව තවත් වැඩීම පිණිස, විපුලත්වය පිණිස, භාවනාව සම්පූර්ණ කිරීම පිණිස හා පිරිපුන් බව පිණිස කැමැත්ත උපදවයි, උත්සාහ කරයි, වීර්යය ආරම්භ කරයි, සිත දැඩිව අල්ලා ගනියි, වීරිය වඩයි. වඩුකාර්මිකය, මෙසේ පිළිපන් තැනැත්තා කුසල් සංකල්පයන් නිරුද්ධ කිරීම පිණිස පිළිපන්නේ වෙයි.’’

๒๖๘. ‘‘กตเมหิ จาหํ, ถปติ, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ ปุริสปุคฺคลํ ปญฺญเปมิ สมฺปนฺนกุสลํ ปรมกุสลํ อุตฺตมปตฺติปตฺตํ สมณํ อโยชฺฌํ? อิธ, ถปติ, ภิกฺขุ อเสขาย สมฺมาทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาสงฺกปฺเปน สมนฺนาคโต โหติ, อเสขาย สมฺมาวาจาย สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมากมฺมนฺเตน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาอาชีเวน สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาวายาเมน สมนฺนาคโต โหติ, อเสขาย สมฺมาสติยา สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาสมาธินา สมนฺนาคโต โหติ, อเสเขน สมฺมาญาเณน สมนฺนาคโต โหติ, อเสขาย สมฺมาวิมุตฺติยา สมนฺนาคโต โหติ – อิเมหิ โข อหํ, ถปติ, ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคตํ ปุริสปุคฺคลํ ปญฺญเปมิ สมฺปนฺนกุสลํ ปรมกุสลํ อุตฺตมปตฺติปตฺตํ สมณํ อโยชฺฌ’’นฺติ.

268. ‘‘වඩුකාර්මිකය, කුසලයෙන් පිරිපුන් වූ, පරම කුසලයෙන් යුක්ත වූ, උත්තම ප්‍රාප්තියට පැමිණි, පරාජය කළ නොහැකි ශ්‍රමණයෙකු ලෙස මම කිනම් ධර්ම දසයකින් යුක්ත පුද්ගලයා පනවම්ද? වඩුකාර්මිකය, මෙහි මහණ තෙමේ අශෛක්ෂ සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වෙයි, අශෛක්ෂ සම්මා සංකල්පයෙන් යුක්ත වෙයි, අශෛක්ෂ සම්මා වාචාවෙන් යුක්ත වෙයි, අශෛක්ෂ සම්මා කම්මන්තයෙන් යුක්ත වෙයි, අශෛක්ෂ සම්මා ආජීවයෙන් යුක්ත වෙයි, අශෛක්ෂ සම්මා වායාමයෙන් යුක්ත වෙයි, අශෛක්ෂ සම්මා සතියෙන් යුක්ත වෙයි, අශෛක්ෂ සම්මා සමාධියෙන් යුක්ත වෙයි, අශෛක්ෂ සම්මා ඥානයෙන් යුක්ත වෙයි, අශෛක්ෂ සම්මා විමුක්තියෙන් යුක්ත වෙයි. වඩුකාර්මිකය, මේ ධර්ම දසයෙන් යුක්ත වූ පුද්ගලයා කුසලයෙන් පිරිපුන් වූ, පරම කුසලයෙන් යුක්ත වූ, උත්තම ප්‍රාප්තියට පැමිණි, පරාජය කළ නොහැකි ශ්‍රමණයෙකු ලෙස මම පනවමි.’’

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน ปญฺจกงฺโค ถปติ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ පංචකංග වඩුකාර්මික තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව පිළිගෙන අතිශයින් සතුටු විය.

สมณมุณฺฑิกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ.

අටවැනි සමණමුණ්ඩික සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๙. จูฬสกุลุทายิสุตฺตํ

9. චූළසකුලුදායී සූත්‍රය.

๒๖๙. เอวํ [Pg.221] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน สกุลุทายี ปริพฺพาชโก โมรนิวาเป ปริพฺพาชการาเม ปฏิวสติ มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อติปฺปโค โข ตาว ราชคเห ปิณฺฑาย จริตุํ. ยํนูนาหํ เยน โมรนิวาโป ปริพฺพาชการาโม เยน สกุลุทายี ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข ภควา เยน โมรนิวาโป ปริพฺพาชการาโม เตนุปสงฺกมิ.

269. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර ලේනුන්ට අභයදානය දෙන වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල සකුලුදායී පරිබ්‍රාජක තෙමේ මොණරුන්ට අභයදානය දෙන පරිබ්‍රාජක ආරාමයෙහි විශාල වූ පරිබ්‍රාජක පිරිසක් සමඟ වසයි. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරුවෙහි සිවුරු හැඳ පෙරවාගෙන පාත්‍ර සිවුරු ගෙන රජගහ නුවරට පිඬු සිඟා වැඩියහ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් විය: "රජගහ නුවර පිඬු සිඟා වැඩීමට තවමත් වේලාසන වැඩිය. මම මොණරුන්ට අභයදානය දෙන පරිබ්‍රාජක ආරාමයෙහි සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා සිටින තැනට යන්නෙම් නම් මැනවි." ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මොණරුන්ට අභයදානය දෙන පරිබ්‍රාජක ආරාමය දෙසට වැඩම කළ සේක.

เตน โข ปน สมเยน สกุลุทายี ปริพฺพาชโก มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ นิสินฺโน โหติ อุนฺนาทินิยา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทาย อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺติยา, เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา. อทฺทสา โข สกุลุทายี ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน สกํ ปริสํ สณฺฐาเปสิ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ. อยํ สมโณ โคตโม อาคจฺฉติ; อปฺปสทฺทกาโม โข ปน โส อายสฺมา อปฺปสทฺทสฺส วณฺณวาที. อปฺเปว นาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ. อถ โข เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ.

එකල සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා විශාල වූ පරිබ්‍රාජක පිරිසක් සමඟ මහත් ඝෝෂා පවත්වමින්, උස් හඬින් නොයෙක් ආකාර වූ තිරශ්චීන කථාවල (නිවනට බාධා පමුණුවන කථා) යෙදී සිටියේය. එනම්: රජුන් පිළිබඳ කථා, සොරබිය පිළිබඳ කථා, මහා ඇමතියන් පිළිබඳ කථා, සේනාවන් පිළිබඳ කථා, බිය පිළිබඳ කථා, යුද්ධ පිළිබඳ කථා, ආහාර පිළිබඳ කථා, පාන වර්ග පිළිබඳ කථා, වස්ත්‍ර පිළිබඳ කථා, යහන් පිළිබඳ කථා, මල් පිළිබඳ කථා, සුවඳ විලවුන් පිළිබඳ කථා, ඥාතීන් පිළිබඳ කථා, යාන වාහන පිළිබඳ කථා, ගම් පිළිබඳ කථා, නියම්ගම් පිළිබඳ කථා, නගර පිළිබඳ කථා, ජනපද පිළිබඳ කථා, ස්ත්‍රීන් පිළිබඳ කථා, වීරයන් පිළිබඳ කථා, වීථි පිළිබඳ කථා, පැන් තොටවල් පිළිබඳ කථා, මළගිය ඥාතීන් පිළිබඳ කථා, නන් වැදෑරුම් කථා, ලෝකය පිළිබඳ කථා, සාගරය පිළිබඳ කථා, සැප සම්පත් ලැබීම හෝ පිරිහීම පිළිබඳ කථා ආදියයි. සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා දුරදීම වැඩම කරනු ලබන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක තමාගේ පිරිස මෙසේ සංසුන් කළේය: "පින්වතුනි, නිහඬ වන්න, ශබ්ද නොකරන්න. මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ වඩින සේක. ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ නිහඬ බව ප්‍රිය කරන, නිහඬ බවෙහි ගුණ වර්ණනා කරන සේක. පිරිස නිහඬ බව දැක උන්වහන්සේ මෙහි වැඩම කරනු ඇතැයි සිතමි." ඉක්බිති ඒ පරිබ්‍රාජකයෝ නිහඬ වූහ.

๒๗๐. อถ โข ภควา เยน สกุลุทายี ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ. อถ โข สกุลุทายี ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตุ โข, ภนฺเต, ภควา. สฺวาคตํ, ภนฺเต, ภควโต. จิรสฺสํ โข, ภนฺเต, ภควา อิมํ ปริยายมกาสิ ยทิทํ อิธาคมนาย. นิสีทตุ, ภนฺเต, ภควา; อิทมาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. สกุลุทายีปิ โข ปริพฺพาชโก อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข สกุลุทายึ ปริพฺพาชกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กาย นุตฺถ, อุทายิ, เอตรหิ [Pg.222] กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? ‘‘ติฏฺฐเตสา, ภนฺเต, กถา ยาย มยํ เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา. เนสา, ภนฺเต, กถา ภควโต ทุลฺลภา ภวิสฺสติ ปจฺฉาปิ สวนาย. ยทาหํ, ภนฺเต, อิมํ ปริสํ อนุปสงฺกนฺโต โหมิ อถายํ ปริสา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺตี นิสินฺนา โหติ; ยทา จ โข อหํ, ภนฺเต, อิมํ ปริสํ อุปสงฺกนฺโต โหมิ อถายํ ปริสา มมญฺเญว มุขํ อุลฺโลเกนฺตี นิสินฺนา โหติ – ‘ยํ โน สมโณ อุทายี ธมฺมํ ภาสิสฺสติ ตํ โสสฺสามา’ติ; ยทา ปน, ภนฺเต, ภควา อิมํ ปริสํ อุปสงฺกนฺโต โหติ อถาหญฺเจว อยญฺจ ปริสา ภควโต มุขํ อุลฺโลเกนฺตา นิสินฺนา โหม – ‘ยํ โน ภควา ธมฺมํ ภาสิสฺสติ ตํ โสสฺสามา’’’ติ.

270. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා සිටි තැනට වැඩම කළ සේක. එකල්හි සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කරන සේක්වා. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පැමිණීම යහපත් පැමිණීමකි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩම කිරීමට කාලයකට පසු මේ අවස්ථාව සලසා ගත් සේක. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටින සේක්වා; මේ අසුන පනවා ඇත.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක. සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා ද එක්තරා මිටි අසුනක් ගෙන එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව වාඩි වූ සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “උදායී, දැන් ඔබ සැම කුමන කතාවකින් රැස්ව සිටියේද? ඔබ අතර අතරමග නතර වූ කතාව කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, අප දැන් යම් කතාවකින් රැස්ව සිටියෙමුද, එම කතාව පසෙක තිබේවා. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පසුව වුවද එම කතාව ඇසීමට අපහසු නොවනු ඇත. ස්වාමීනි, යම් කලෙක මා මේ පිරිස වෙත නොපැමිණ සිටියෙම්ද, එකල මේ පිරිස නොයෙක් ආකාර වූ තිරිසන් කතා (වැදගැම්මකට නැති කතා) පවසමින් වාඩි වී සිටිති. ස්වාමීනි, යම් කලෙක මා මේ පිරිස වෙත පැමිණෙම්ද, එකල මේ පිරිස ‘උදායී ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අපට යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක්ද, එය අසන්නෙමු’ යි මගේ මුහුණ දෙසම බලාගෙන වාඩි වී සිටිති. ස්වාමීනි, යම් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ පිරිස වෙත වැඩම කරන සේක්ද, එවිට මමත් මේ පිරිසත් ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපට යම් ධර්මයක් දේශනා කරන සේක්ද, එය අසන්නෙමු’ යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛය දෙසම බලාගෙන වාඩි වී සිටිමු.”

๒๗๑. ‘‘เตนหุทายิ, ตํเยเวตฺถ ปฏิภาตุ ยถา มํ ปฏิภาเสยฺยา’’สิ. ‘‘ปุริมานิ, ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานิ สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานมาโน ‘จรโต จ เม ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิต’นฺติ. โส มยา ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน อญฺเญนญฺญํ ปฏิจริ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมสิ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตฺวากาสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํเยว อารพฺภ สติ อุทปาทิ – ‘อโห นูน ภควา, อโห นูน สุคโต! โย อิเมสํ ธมฺมานํ สุกุสโล’’’ติ. ‘‘โก ปน โส, อุทายิ, สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานมาโน ‘จรโต จ เม ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิต’นฺติ, โย ตยา ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน อญฺเญนญฺญํ ปฏิจริ, พหิทฺธา กถํ อปนาเมสิ โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตฺวากาสี’’ติ? ‘นิคณฺโฐ, ภนฺเต, นาฏปุตฺโต’ติ.

271. “එසේ නම් උදායී, යම් කරුණක් මුල් කරගෙන මට දේශනා කළ හැකිද, එවැනි කරුණක් ඔබ ඉදිරිපත් කරන්න.” “ස්වාමීනි, මීට දින කිහිපයකට පෙර, ‘මා ඇවිදින විටත්, සිටගෙන සිටින විටත්, නිදා සිටින විටත්, අවදිව සිටින විටත් නිරන්තරයෙන්ම සර්ව සම්පූර්ණ ඥාන දර්ශනයක් පවතින්නේ ය’ යි පවසමින්, තමා සර්වඥ බවත් සියල්ල දක්නා බවත් ප්‍රකාශ කරන අයෙක් සිටියේය. මා ඔහුගෙන් අතීතය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් විමසූ කල, ඔහු කරුණු පටලවමින් වෙනත් දේ පැවසීය, කතාව පිටතට යොමු කළේය, තවද ක්‍රෝධය, ද්වේෂය සහ නොසතුට ප්‍රකට කළේය. ස්වාමීනි, එවිට මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිබඳවම සිහියක් (ප්‍රසාදයක්) ඇති විය: ‘ඒකාන්තයෙන්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භාග්‍යවත් වන සේක, සුගත වන සේක! මේ ධර්මයන්හි මැනවින් දක්ෂ වන්නේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේමය’ කියායි.” “උදායී, මා ඇවිදින විටත්, සිටගෙන සිටින විටත්, නිදා සිටින විටත්, අවදිව සිටින විටත් නිරන්තරයෙන්ම ඥාන දර්ශනය පවතින්නේ යයි පවසමින් සර්වඥ බව හා සියල්ල දක්නා බව ප්‍රකාශ කළ, ඔබ අතීතය ගැන විමසූ ප්‍රශ්නයට කරුණු පටලවමින් වෙනත් දේ පැවසූ, කතාව වෙනතකට හැරවූ, ක්‍රෝධය, ද්වේෂය සහ නොසතුට ප්‍රකට කළ ඒ තැනැත්තා කවුද?” “ස්වාමීනි, ඒ නිගණ්ඨ නාතපුත්තයි.”

‘‘โย โข, อุทายิ, อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺย, โส วา มํ ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย, ตํ วาหํ ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยํ; โส วา เม ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ ปญฺหสฺส [Pg.223] เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธยฺย, ตสฺส วาหํ ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธยฺยํ.

“උදායී, යමෙක් තමාගේ නේකවිධ වූ පෙර විසූ ජාති සිහි කරන්නේ නම්, එනම් - එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්... වශයෙන් ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව තමාගේ නේකවිධ වූ පෙර විසූ ජාති සිහි කරන්නේ නම්, ඔහු මගෙන් අතීතය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් විමසිය හැකිය, නැතහොත් මම ඔහුගෙන් අතීතය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් විමසිය හැකිය. ඔහු හෝ අතීතය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමෙන් මගේ සිත සතුටු කළ හැකිය, නැතහොත් මම හෝ අතීතය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමෙන් ඔහුගේ සිත සතුටු කරන්නෙමි.”

‘‘โย โข, อุทายิ, ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺย จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺย, โส วา มํ อปรนฺตํ อารพฺภ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย, ตํ วาหํ อปรนฺตํ อารพฺภ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยํ; โส วา เม อปรนฺตํ อารพฺภ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธยฺย, ตสฺส วาหํ อปรนฺตํ อารพฺภ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน จิตฺตํ อาราเธยฺยํ.

“උදායී, යමෙක් මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු දිවැසින් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, මනා වර්ණ ඇත්තා වූ ද, අවර්ණ වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද සත්ත්වයන් දකින්නේ නම්, තවද කර්මානුරූපව මිය යන සත්ත්වයන් පිළිබඳව දැනගන්නේ නම්, ඔහු හෝ මගෙන් අනාගතය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් විමසිය හැකිය, නැතහොත් මම හෝ ඔහුගෙන් අනාගතය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් විමසිය හැකිය. ඔහු හෝ අනාගතය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමෙන් මගේ සිත සතුටු කළ හැකිය, නැතහොත් මම හෝ අනාගතය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමෙන් ඔහුගේ සිත සතුටු කරන්නෙමි.”

‘‘อปิ จ, อุทายิ, ติฏฺฐตุ ปุพฺพนฺโต, ติฏฺฐตุ อปรนฺโต. ธมฺมํ เต เทเสสฺสามิ – อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ; อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌตี’’ติ.

“නමුත් උදායී, අතීතය පසෙක තිබේවා, අනාගතය ද පසෙක තිබේවා. මම ඔබට ධර්මය දේශනා කරන්නෙමි - මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි, මෙහි ඉපදීමෙන් මෙය උපදී; මෙය නැති කල්හි මෙය නොවෙයි, මෙහි නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය නිරුද්ධ වෙයි.”

‘‘อหญฺหิ, ภนฺเต, ยาวตกมฺปิ เม อิมินา อตฺตภาเวน ปจฺจนุภูตํ ตมฺปิ นปฺปโหมิ สาการํ สอุทฺเทสํ อนุสฺสริตุํ, กุโต ปนาหํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสริสฺสามิ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสริสฺสามิ, เสยฺยถาปิ ภควา? อหญฺหิ, ภนฺเต, เอตรหิ ปํสุปิสาจกมฺปิ น ปสฺสามิ, กุโต ปนาหํ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสิสฺสามิ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานิสฺสามิ, เสยฺยถาปิ ภควา? ยํ ปน มํ, ภนฺเต, ภควา เอวมาห – ‘อปิ จ, อุทายิ, ติฏฺฐตุ ปุพฺพนฺโต, ติฏฺฐตุ อปรนฺโต; ธมฺมํ เต เทเสสฺสามิ – อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ; อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌตี’ติ ตญฺจ ปน เม ภิยฺโยโสมตฺตาย น ปกฺขายติ. อปฺเปว นามาหํ, ภนฺเต, สเก อาจริยเก ภควโต จิตฺตํ อาราเธยฺยํ ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณนา’’ติ.

“ස්වාමීනි, මා විසින් මේ ආත්මභාවය තුළ අනුභව කරන ලද යම් පමණ වූ අත්දැකීම් ඇද්ද, ඒවා පවා ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව (නමක් ගොතක් ඇතිව) සිහිපත් කිරීමට මම අසමත් වෙමි. එසේ තිබියදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් සේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව නොයෙක් ආකාර වූ අතීත ජාතීන් සිහිපත් කරන සේක් ද, මම කෙසේ නම් එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක් ආදී වශයෙන් නොයෙක් ආකාර වූ අතීත ජාතීන් සිහිපත් කරන්නෙම්ද? ස්වාමීනි, මම දැන් පංශු පිසාචයෙකු (අපවිත්‍ර තැන්වල වසන පිසාචයෙකු) වත් නොදකිමි. එසේ තිබියදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් සේ පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය ඇසින් චුත වන, උපදින, හීන වූ, ප්‍රණීත වූ, සුන්දර වූ, අවලස්සන වූ, සුගතිගාමී වූ, දුගතිගාමී වූ, කර්මයට අනුරූපව ගමන් කරන සත්වයන් දකින සේක් ද, මම කෙසේ නම් ඒ සත්වයන් දකින්නෙම්ද? ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට මෙසේ වදාළ සේක: 'උදායී, අතීතය තිබුදෙන, අනාගතය තිබුදෙන; මම ඔබට ධර්මය දේශනා කරමි - මෙය ඇති කල්හි මෙය වෙයි, මෙය ඉපදීමෙන් මෙය උපදියි; මෙය නැති කල්හි මෙය නොවෙයි, මෙය නිරුද්ධ වීමෙන් මෙය නිරුද්ධ වෙයි' යනුවෙනි. ඒ වචනය ද මට අතිශයින්ම අපැහැදිලි ය. ස්වාමීනි, මම මගේම ආචාර්යවරුන්ගේ වාදය පිළිබඳ ප්‍රශ්නයකට පිළිතුරු දීමෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිත සතුටු කරන්නට උත්සාහ කළ හොත් මැනවි.”

๒๗๒. ‘‘กินฺติ ปน เต, อุทายิ, สเก อาจริยเก โหตี’’ติ? ‘‘อมฺหากํ, ภนฺเต, สเก อาจริยเก เอวํ โหติ – ‘อยํ ปรโม วณฺโณ, อยํ ปรโม วณฺโณ’’’ติ.

272. “උදායී, ඔබගේ ආචාර්යවාදයේ කුමක් පවසන්නේද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ආචාර්යවාදයේ මෙසේ පවසනු ලැබේ: 'මෙය උතුම්ම වර්ණයයි (ශෝභාවයි), මෙය උතුම්ම වර්ණයයි' යනුවෙනි.”

‘‘ยํ [Pg.224] ปน เต เอตํ, อุทายิ, สเก อาจริยเก เอวํ โหติ – ‘อยํ ปรโม วณฺโณ, อยํ ปรโม วณฺโณ’ติ, กตโม โส ปรโม วณฺโณ’’ติ? ‘‘ยสฺมา, ภนฺเต, วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถิ โส ปรโม วณฺโณ’’ติ.

“උදායී, 'මෙය උතුම්ම වර්ණයයි, මෙය උතුම්ම වර්ණයයි' කියා ඔබගේ ආචාර්යවාදයේ සඳහන් වන ඒ උතුම්ම වර්ණය කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, යම් වර්ණයකට වඩා උසස් වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ වෙනත් වර්ණයක් නැද්ද, එය උතුම්ම වර්ණයයි.”

‘‘กตโม ปน โส ปรโม วณฺโณ ยสฺมา วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถี’’ติ? ‘‘ยสฺมา, ภนฺเต, วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถิ โส ปรโม วณฺโณ’’ติ.

“යම් වර්ණයකට වඩා උසස් වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ වෙනත් වර්ණයක් නැති ඒ උතුම්ම වර්ණය කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, යම් වර්ණයකට වඩා උසස් වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ වෙනත් වර්ණයක් නැද්ද, එය උතුම්ම වර්ණයයි.”

‘‘ทีฆาปิ โข เต เอสา, อุทายิ, ผเรยฺย – ‘ยสฺมา, ภนฺเต, วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถิ โส ปรโม วณฺโณ’ติ วเทสิ, ตญฺจ วณฺณํ น ปญฺญเปสิ. เสยฺยถาปิ, อุทายิ, ปุริโส เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ ยา อิมสฺมึ ชนปเท ชนปทกลฺยาณี ตํ อิจฺฉามิ, ตํ กาเมมี’ติ. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ, ชานาสิ ตํ ชนปทกลฺยาณึ – ขตฺติยี วา พฺราหฺมณี วา เวสฺสี วา สุทฺที วา’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘โน’ติ วเทยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ, ชานาสิ ตํ ชนปทกลฺยาณึ – เอวํนามา เอวํโคตฺตาติ วาติ…เป… ทีฆา วา รสฺสา วา มชฺฌิมา วา กาฬี วา สามา วา มงฺคุรจฺฉวี วาติ… อมุกสฺมึ คาเม วา นิคเม วา นคเร วา’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘โน’ติ วเทยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ, ตํ ตฺวํ อิจฺฉสิ กาเมสี’’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘อามา’ติ วเทยฺย.

“උදායී, ඔබ 'ස්වාමීනි, යම් වර්ණයකට වඩා උසස් වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ වෙනත් වර්ණයක් නැද්ද, එය උතුම්ම වර්ණයයි' කියා පවසන නමුත්, ඒ වර්ණය කුමක්දැයි පැහැදිලි නොකරන්නෙහිය. එබැවින් ඔබේ මේ කතාව දිගු වේලාවක් පැවතිය හැකිය. උදායී, එය හරියට මෙවැනි දෙයකි: මිනිසෙක් මෙසේ පවසයි - 'මම මේ ජනපදයේ සිටින ජනපදකල්‍යාණියට (රූමත්ම තරුණියට) කැමැත්තෙමි, ඇයට ඇලුම් කරමි' කියා. එවිට ඔහුගෙන් මෙසේ අසනු ලැබේ - 'පින්වත, ඔබ කැමති, ඔබ ඇලුම් කරන ඒ ජනපදකල්‍යාණිය ක්ෂත්‍රිය කාන්තාවක්ද, බ්‍රාහ්මණ කාන්තාවක්ද, වෛශ්‍ය කාන්තාවක්ද, නැතහොත් ශුද්‍ර කාන්තාවක්දැයි ඔබ දන්නෙහිද?' කියා. එසේ ඇසූ විට ඔහු 'නැත' යි පවසයි. එවිට ඔහුගෙන් මෙසේ අසනු ලැබේ - 'පින්වත, ඔබ කැමති, ඔබ ඇලුම් කරන ඒ ජනපදකල්‍යාණියගේ නම හෝ ගෝත්‍රය දන්නෙහිද? ...ඇය උසද, මිටිද, මධ්‍යම ප්‍රමාණයේද, කළුද, පැහැපත්ද, රන්වන් පැහැතිද කියා දන්නෙහිද? ...ඇය අසවල් ගමකද, නියම්ගමකද, නැතහොත් නගරයකද වෙසෙන්නේ කියා දන්නෙහිද?' කියා. එසේ ඇසූ විට ඔහු 'නැත' යි පවසයි. එවිට ඔහුගෙන් මෙසේ අසනු ලැබේ - 'පින්වත, එසේ නම් ඔබ කිසිදා නොදන්නා, කිසිදා නොදුටු තැනැත්තියකටද ඔබ කැමති වන්නේ, ඇලුම් කරන්නේ?' කියා. එසේ ඇසූ විට ඔහු 'ඔව්' යයි පවසයි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ – นนุ เอวํ สนฺเต, ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ.

“උදායී, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? එසේ වූ කල, ඒ මිනිසාගේ කතාව පදනමක් නැති හිස් කතාවක් වන්නේ නොවේද?” “ස්වාමීනි, ඒකාන්තයෙන්ම එසේ වූ කල ඒ මිනිසාගේ කතාව පදනමක් රහිත හිස් කතාවක්ම වෙයි.”

‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, อุทายิ, ‘ยสฺมา, ภนฺเต, วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถิ โส ปรโม วณฺโณ’ติ วเทสิ, ตญฺจ วณฺณํ น ปญฺญเปสี’’ติ.

“උදායී, ඔබත් එලෙසම, 'ස්වාමීනි, යම් වර්ණයකට වඩා උසස් වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ වෙනත් වර්ණයක් නැද්ද, එය උතුම්ම වර්ණයයි' කියා පවසන නමුත් ඒ වර්ණය කුමක්දැයි පැහැදිලි නොකරන්නෙහිය.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺโต ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ, เอวํ วณฺโณ อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’’ติ.

“ස්වාමීනි, මනා ජාතිමත් වූ, අටපට්ටම් වූ, මැනවින් ඔප දැමූ, රතු පලසක් මත තබන ලද වෛදූර්ය මාණික්‍යයක් යම් සේ බබළයිද, තේජවන්තව දිදුලයිද, එකී ශෝභාවෙන්ම යුක්ත වූ ආත්මය මරණින් මතු නිරෝගීව පවතින්නේය (යන්න අපගේ වාදයයි).”

๒๗๓. ‘‘ตํ [Pg.225] กึ มญฺญสิ, อุทายิ, โย วา มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺโต ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ, โย วา รตฺตนฺธการติมิสาย กิมิ ขชฺโชปนโก – อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ กตโม วณฺโณ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, ภนฺเต, รตฺตนฺธการติมิสาย กิมิ ขชฺโชปนโก – อยํ อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ.

273. “උදායී, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මනා ජාතිමත් වූ, අටපට්ටම් වූ, මැනවින් ඔප දැමූ, රතු පලසක් මත තබන ලද බබළන, තේජවන්තව දිදුලන ඒ වෛදූර්ය මාණික්‍යයේ ආලෝකය සහ රාත්‍රී මහා අන්ධකාරයෙහි සිටින කදෝපැණියෙකුගේ ආලෝකය යන මේ දෙකෙන් වඩාත් උසස් වූත්, ප්‍රණීත වූත් ආලෝකය කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, රාත්‍රී මහා අන්ධකාරයෙහි සිටින ඒ කදෝපැණියාගේ ආලෝකයම මේ දෙවර්ගයේ ආලෝකයන් අතරින් වඩාත් උසස් වෙයි, ප්‍රණීත වෙයි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ, โย วา รตฺตนฺธการติมิสาย กิมิ ขชฺโชปนโก, โย วา รตฺตนฺธการติมิสาย เตลปฺปทีโป – อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ กตโม วณฺโณ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, ภนฺเต, รตฺตนฺธการติมิสาย เตลปฺปทีโป – อยํ อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ.

“උදායී, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඝන අඳුර ඇති රාත්‍රියක දකින කණාමැදිරියාගේ ආලෝකය සහ ඝන අඳුර ඇති රාත්‍රියක දල්වන ලද තෙල් පහනක ආලෝකය යන මේ දෙකෙන් වඩාත් උසස් වූත්, වඩාත් ප්‍රණීත වූත් ආලෝකය කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, ඝන අඳුර ඇති රාත්‍රියක දල්වන ලද තෙල් පහනක යම් ආලෝකයක් වේද, මෙය මේ ආලෝකයන් දෙකෙන් වඩාත් උසස් මෙන්ම වඩාත් ප්‍රණීතද වේ.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ, โย วา รตฺตนฺธการติมิสาย เตลปฺปทีโป, โย วา รตฺตนฺธการติมิสาย มหาอคฺคิกฺขนฺโธ – อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ กตโม วณฺโณ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, ภนฺเต, รตฺตนฺธการติมิสาย มหาอคฺคิกฺขนฺโธ – อยํ อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ.

“උදායී, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඝන අඳුර ඇති රාත්‍රියක දල්වන ලද තෙල් පහනක ආලෝකය සහ ඝන අඳුර ඇති රාත්‍රියක ඇවිළෙන විශාල ගිනි කඳක ආලෝකය යන මේ දෙකෙන් වඩාත් උසස් වූත්, වඩාත් ප්‍රණීත වූත් ආලෝකය කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, ඝන අඳුර ඇති රාත්‍රියක ඇවිළෙන විශාල ගිනි කඳක යම් ආලෝකයක් වේද, මෙය මේ ආලෝකයන් දෙකෙන් වඩාත් උසස් මෙන්ම වඩාත් ප්‍රණීතද වේ.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ, โย วา รตฺตนฺธการติมิสาย มหาอคฺคิกฺขนฺโธ, ยา วา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว โอสธิตารกา – อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ กตโม วณฺโณ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, ภนฺเต, รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว โอสธิตารกา – อยํ อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ.

“උදායී, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඝන අඳුර ඇති රාත්‍රියක ඇවිළෙන විශාල ගිනි කඳක ආලෝකය සහ රාත්‍රිය නිමවී අලුයම් කාලයෙහි වලාකුළු රහිත පිරිසිදු අහසෙහි පායන ඕෂධී තාරකාවේ ආලෝකය යන මේ දෙකෙන් වඩාත් උසස් වූත්, වඩාත් ප්‍රණීත වූත් ආලෝකය කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, රාත්‍රිය නිමවී අලුයම් කාලයෙහි වලාකුළු රහිත පිරිසිදු අහසෙහි පායන ඕෂධී තාරකාවේ යම් ආලෝකයක් වේද, මෙය මේ ආලෝකයන් දෙකෙන් වඩාත් උසස් මෙන්ම වඩාත් ප්‍රණීතද වේ.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ, ยา วา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว โอสธิตารกา, โย วา ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อภิโท อฑฺฒรตฺตสมยํ จนฺโท – อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ กตโม วณฺโณ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, ภนฺเต, ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อภิโท [Pg.226] อฑฺฒรตฺตสมยํ จนฺโท – อยํ อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ.

“උදායී, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? රාත්‍රිය නිමවී අලුයම් කාලයෙහි වලාකුළු රහිත පිරිසිදු අහසෙහි පායන ඕෂධී තාරකාවේ ආලෝකය සහ පසළොස්වක පොහෝ දිනෙක වලාකුළු රහිත පිරිසිදු අහසෙහි මැදියම් රැයෙහි බබළන චන්ද්‍රයාගේ ආලෝකය යන මේ දෙකෙන් වඩාත් උසස් වූත්, වඩාත් ප්‍රණීත වූත් ආලෝකය කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, පසළොස්වක පොහෝ දිනෙක වලාකුළු රහිත පිරිසිදු අහසෙහි මැදියම් රැයෙහි බබළන චන්ද්‍රයාගේ යම් ආලෝකයක් වේද, මෙය මේ ආලෝකයන් දෙකෙන් වඩාත් උසස් මෙන්ම වඩාත් ප්‍රණීතද වේ.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ, โย วา ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อภิโท อฑฺฒรตฺตสมยํ จนฺโท, โย วา วสฺสานํ ปจฺฉิเม มาเส สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อภิโท มชฺฌนฺหิกสมยํ สูริโย – อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ กตโม วณฺโณ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, ภนฺเต, วสฺสานํ ปจฺฉิเม มาเส สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อภิโท มชฺฌนฺหิกสมยํ สูริโย – อยํ อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ.

“උදායී, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? පසළොස්වක පොහෝ දිනෙක වලාකුළු රහිත පිරිසිදු අහසෙහි මැදියම් රැයෙහි බබළන චන්ද්‍රයාගේ ආලෝකය සහ වස්සාන සෘතුවෙහි අවසාන මාසය වන සරත් සමයෙහි වලාකුළු රහිත පිරිසිදු අහසෙහි මද්දහන් වේලාවෙහි බබළන සූර්යයාගේ ආලෝකය යන මේ දෙකෙන් වඩාත් උසස් වූත්, වඩාත් ප්‍රණීත වූත් ආලෝකය කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, වස්සාන සෘතුවෙහි අවසාන මාසය වන සරත් සමයෙහි වලාකුළු රහිත පිරිසිදු අහසෙහි මද්දහන් වේලාවෙහි බබළන සූර්යයාගේ යම් ආලෝකයක් වේද, මෙය මේ ආලෝකයන් දෙකෙන් වඩාත් උසස් මෙන්ම වඩාත් ප්‍රණීතද වේ.”

‘‘อโต โข เต, อุทายิ, พหู หิ พหุตรา เทวา เย อิเมสํ จนฺทิมสูริยานํ อาภา นานุโภนฺติ, ตฺยาหํ ปชานามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ยสฺมา วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถี’ติ. อถ จ ปน ตฺวํ, อุทายิ, ‘ยฺวายํ วณฺโณ กิมินา ขชฺโชปนเกน นิหีนตโร จ ปติกิฏฺฐตโร จ โส ปรโม วณฺโณ’ติ วเทสิ, ตญฺจ วณฺณํ น ปญฺญเปสี’’ติ. ‘‘อจฺฉิทํ ภควา กถํ, อจฺฉิทํ สุคโต กถ’’นฺติ!

“උදායී, මේ චන්ද්‍ර සූර්යයන්ගේ ආලෝකයෙන් නොබබළන, එහෙත් එම ආලෝකයට වඩා බෙහෙවින්ම වැඩි වූ ආලෝකයක් සහිත දේවතාවෝ සිටිති. ඒ දේවතාවන් පිළිබඳව මම දනිමි. එසේ වුවද 'යම් ආලෝකයකට වඩා උසස් වූ හෝ ප්‍රණීත වූ හෝ වෙනත් ආලෝකයක් නැතැයි' මම පවසන්නේ නැත. එහෙත් උදායී, ඔබ වනාහි 'කණාමැදිරියෙකුටත් වඩා හීන වූද, පහත් වූද යම් ආලෝකයක් වේද, එය පරම ආලෝකය' යැයි පවසන්නෙහිය. එසේම ඒ ආලෝකය කුමක්දැයි පෙන්වා දීමටද ඔබ සමත් නොවන්නෙහිය.” “භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කථාව පුදුම සහගතය! සුගතයන් වහන්සේගේ කථාව පුදුම සහගතය!”

‘‘กึ ปน ตฺวํ, อุทายิ, เอวํ วเทสิ – ‘อจฺฉิทํ ภควา กถํ, อจฺฉิทํ สุคโต กถํ’’’ติ? ‘‘อมฺหากํ, ภนฺเต, สเก อาจริยเก เอวํ โหติ – ‘อยํ ปรโม วณฺโณ, อยํ ปรโม วณฺโณ’ติ. เต มยํ, ภนฺเต, ภควตา สเก อาจริยเก สมนุยุญฺชิยมานา สมนุคฺคาหิยมานา สมนุภาสิยมานา ริตฺตา ตุจฺฉา อปรทฺธา’’ติ.

“උදායී, ඔබ 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කථාව පුදුම සහගතය, සුගතයන් වහන්සේගේ කථාව පුදුම සහගතය' කියා පවසන්නේ කුමන හේතුවක් නිසාද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ආචාර්යවාදයන්හි 'මෙය පරම ආලෝකයයි, මෙය පරම ආලෝකයයි' යනුවෙන් පිළිගැනීමක් තිබුණි. එහෙත් ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අපගේ ආචාර්යවාදය පිළිබඳව විමසන කල්හි, කරුණු පරීක්ෂා කරන කල්හි සහ සාකච්ඡා කරන කල්හි, එම ඉගැන්වීම් හිස් බවත්, බොල් බවත්, වැරදි බවත් අපට වැටහුණි.”

๒๗๔. ‘‘กึ ปนุทายิ, อตฺถิ เอกนฺตสุโข โลโก, อตฺถิ อาการวตี ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อมฺหากํ, ภนฺเต, สเก อาจริยเก เอวํ โหติ – ‘อตฺถิ เอกนฺตสุโข โลโก, อตฺถิ อาการวตี ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’’’ติ.

274. “උදායී, ඒකාන්තයෙන්ම සැප ඇති ලෝකයක් තිබේද? ඒකාන්තයෙන් සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිණිස කරුණු සහිත වූ ප්‍රතිපදාවක් තිබේද?” “ස්වාමීනි, අපගේ ආචාර්යවාදයන්හි 'ඒකාන්ත සැප ඇති ලෝකයක් තිබේ, ඒකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිණිස කරුණු සහිත වූ ප්‍රතිපදාවක් තිබේ' යනුවෙන් සඳහන් වේ.”

‘‘กตมา ปน สา, อุทายิ, อาการวตี ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต [Pg.227] โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, อญฺญตรํ วา ปน ตโปคุณํ สมาทาย วตฺตติ. อยํ โข สา, ภนฺเต, อาการวตี ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ.

“උදායී, ඒකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිණිස පවතින ඒ කරුණු සහිත ප්‍රතිපදාව කුමක්ද?” “ස්වාමීනි, මෙහි ඇතැම් අයෙක් සතුන් මැරීම අතහැර සතුන් මැරීමෙන් වැළකී සිටියි, සොරකම් කිරීම අතහැර සොරකම් කිරීමෙන් වැළකී සිටියි, කාමයෙහි වරදවා හැසිරීම අතහැර කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකී සිටියි, මුසාවාද කීම අතහැර මුසාවාද කීමෙන් වැළකී සිටියි, එසේත් නැතිනම් වෙනත් යම් තපස් ගුණයක් සමාදන්ව හැසිරෙයි. ස්වාමීනි, ඒකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිණිස පවතින කරුණු සහිත ප්‍රතිපදාව මෙයයි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ, ยสฺมึ สมเย ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, เอกนฺตสุขี วา ตสฺมึ สมเย อตฺตา โหติ สุขทุกฺขี วา’’ติ? ‘‘สุขทุกฺขี, ภนฺเต’’.

“උදායී, ඔබ ඒ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? යම් අවස්ථාවක ඔහු සතුන් මැරීම අතහැර සතුන් මැරීමෙන් වැළකී සිටින්නේද, එකල්හි ඔහු ඒකාන්තයෙන්ම සැප විඳින්නෙක් වේද? නැතහොත් සැප මෙන්ම දුකද විඳින්නෙක් වේද?” “ස්වාමීනි, සැප මෙන්ම දුකද විඳින්නෙකි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ, ยสฺมึ สมเย อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, เอกนฺตสุขี วา ตสฺมึ สมเย อตฺตา โหติ สุขทุกฺขี วา’’ติ? ‘‘สุขทุกฺขี, ภนฺเต’’.

“උදායී, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නේද? යම් අවස්ථාවක පුද්ගලයෙකු අදත්තාදානය (නොදුන් දේ ගැනීම) අත්හැර, අදත්තාදානයෙන් වැළකී සිටින්නේ නම්, එම අවස්ථාවේදී ඔහු එකාන්ත සැප ඇත්තෙක් වේද, නැතහොත් සැප දුක් මිශ්‍ර වූවෙක් වේද?” “ස්වාමීනී, සැප දුක් මිශ්‍ර වූවෙකි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ, ยสฺมึ สมเย กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, เอกนฺตสุขี วา ตสฺมึ สมเย อตฺตา โหติ สุขทุกฺขี วา’’ติ? ‘‘สุขทุกฺขี, ภนฺเต’’.

“උදායී, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නේද? යම් අවස්ථාවක පුද්ගලයෙකු කාමමිච්ඡාචාරය අත්හැර, කාමමිච්ඡාචාරයෙන් වැළකී සිටින්නේ නම්, එම අවස්ථාවේදී ඔහු එකාන්ත සැප ඇත්තෙක් වේද, නැතහොත් සැප දුක් මිශ්‍ර වූවෙක් වේද?” “ස්වාමීනී, සැප දුක් මිශ්‍ර වූවෙකි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ, ยสฺมึ สมเย มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, เอกนฺตสุขี วา ตสฺมึ สมเย อตฺตา โหติ สุขทุกฺขี วา’’ติ? ‘‘สุขทุกฺขี, ภนฺเต’’.

“උදායී, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නේද? යම් අවස්ථාවක පුද්ගලයෙකු මුසාවාදය අත්හැර, මුසාවාදයෙන් වැළකී සිටින්නේ නම්, එම අවස්ථාවේදී ඔහු එකාන්ත සැප ඇත්තෙක් වේද, නැතහොත් සැප දුක් මිශ්‍ර වූවෙක් වේද?” “ස්වාමීනී, සැප දුක් මිශ්‍ර වූවෙකි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ, ยสฺมึ สมเย อญฺญตรํ ตโปคุณํ สมาทาย วตฺตติ, เอกนฺตสุขี วา ตสฺมึ สมเย อตฺตา โหติ สุขทุกฺขี วา’’ติ? ‘‘สุขทุกฺขี, ภนฺเต’’.

“උදායී, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නේද? යම් අවස්ථාවක පුද්ගලයෙකු කිසියම් තපස් ගුණයක් (වෘතයක්) සමාදන්ව පිළිපදින්නේ නම්, එම අවස්ථාවේදී ඔහු එකාන්ත සැප ඇත්තෙක් වේද, නැතහොත් සැප දුක් මිශ්‍ර වූවෙක් වේද?” “ස්වාමීනී, සැප දුක් මිශ්‍ර වූවෙකි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อุทายิ, อปิ นุ โข โวกิณฺณสุขทุกฺขํ ปฏิปทํ อาคมฺม เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยา โหตี’’ติ ? ‘‘อจฺฉิทํ ภควา กถํ, อจฺฉิทํ สุคโต กถ’’นฺติ!

“උදායී, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නේද? සැප හා දුක් මිශ්‍ර වූ පිළිවෙතක් අනුගමනය කිරීමෙන් එකාන්ත සැප ඇති ලෝකයක් සාක්ෂාත් කළ හැකිද?” “භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අසිරිමත්ය! සුගතයන් වහන්සේගේ වචනය අසිරිමත්ය!”

‘‘กึ ปน ตฺวํ, อุทายิ, วเทสิ – ‘อจฺฉิทํ ภควา กถํ, อจฺฉิทํ สุคโต กถํ’’’ติ? ‘‘อมฺหากํ, ภนฺเต, สเก อาจริยเก เอวํ โหติ – ‘อตฺถิ เอกนฺตสุโข โลโก, อตฺถิ อาการวตี ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. เต มยํ, ภนฺเต, ภควตา สเก อาจริยเก สมนุยุญฺชิยมานา สมนุคฺคาหิยมานา สมนุภาสิยมานา ริตฺตา ตุจฺฉา อปรทฺธา’’ติ.

“උදායී, ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අසිරිමත්ය, සුගතයන් වහන්සේගේ වචනය අසිරිමත්ය’ කියා ඔබ පවසන්නේ ඇයි?” “ස්වාමීනී, අපගේ ගුරුකුලයෙහි මෙවැනි මතයක් තිබේ: ‘එකාන්ත සැප ඇති ලෝකයක් තිබේ, එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කිරීම සඳහා වූ ක්‍රමානුකූල පිළිවෙතක් තිබේ’ කියායි. ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අපගේ ගුරුකුලයේ මතය පිළිබඳව විමසන විට, කරුණු පිරික්සන විට සහ සාකච්ඡා කරන විට, අප හිස් බව, පලක් නැති බව සහ වැරදි බව පෙනී යයි.”

๒๗๕. ‘‘กึ [Pg.228] ปน, ภนฺเต, อตฺถิ เอกนฺตสุโข โลโก, อตฺถิ อาการวตี ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข, อุทายิ, เอกนฺตสุโข โลโก, อตฺถิ อาการวตี ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ.

275. “නමුත් ස්වාමීනී, එකාන්ත සැප ඇති ලෝකයක් තිබේද? එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා වූ ක්‍රමානුකූල පිළිවෙතක් තිබේද?” “උදායී, එකාන්ත සැප ඇති ලෝකයක් තිබේ. එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා වූ ක්‍රමානුකූල පිළිවෙතක්ද තිබේ.”

‘‘กตมา ปน สา, ภนฺเต, อาการวตี ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ? ‘‘อิธุทายิ, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; ปีติยา จ วิราคา… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ – อยํ โข สา, อุทายิ, อาการวตี ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ.

“ස්වාමීනී, එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා වූ ඒ ක්‍රමානුකූල පිළිවෙත කුමක්ද?” “උදායී, මෙහි මහණ තෙමේ කාමයන්ගෙන් වෙන්වම...පෙ... ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි; විතර්ක විචාරයන්ගේ සන්සිඳීමෙන්... ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි; ප්‍රීතිය කෙරෙහිද නොඇල්මෙන්... තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. උදායී, එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා වූ ක්‍රමානුකූල පිළිවෙත මෙයයි.”

‘‘น โข สา, ภนฺเต, อาการวตี ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยาย, สจฺฉิกโต หิสฺส, ภนฺเต, เอตฺตาวตา เอกนฺตสุโข โลโก โหตี’’ติ. ‘‘น ขฺวาสฺส, อุทายิ, เอตฺตาวตา เอกนฺตสุโข โลโก สจฺฉิกโต โหติ; อาการวตีตฺเวว สา ปฏิปทา เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ.

“ස්වාමීනී, එය එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා වූ පිළිවෙත පමණක් නොවේ. ස්වාමීනී, මෙපමණකින්ම පුද්ගලයා විසින් එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ඇත්තේ වෙයි.” “උදායී, මෙපමණකින්ම ඔහු එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර නැත. මෙය එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා වූ පිළිවෙතක් ලෙස පමණක් තේරුම් ගත යුතුය.”

เอวํ วุตฺเต, สกุลุทายิสฺส ปริพฺพาชกสฺส ปริสา อุนฺนาทินี อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อโหสิ – ‘‘เอตฺถ มยํ อนสฺสาม สาจริยกา, เอตฺถ มยํ อนสฺสาม สาจริยกา! น มยํ อิโต ภิยฺโย อุตฺตริตรํ ปชานามา’’ติ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයාගේ පිරිස, “මෙහිදී අපි අපගේ ගුරුවරුන් සමගම විනාශ වීමු! මෙහිදී අපි අපගේ ගුරුවරුන් සමගම විනාශ වීමු! මීට වඩා උසස් වූ දෙයක් අපි නොදනිමු!” යයි පවසමින් මහත් හඬින් ඝෝෂා කළහ.

อถ โข สกุลุทายี ปริพฺพาชโก เต ปริพฺพาชเก อปฺปสทฺเท กตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิตฺตาวตา ปนาสฺส, ภนฺเต, เอกนฺตสุโข โลโก สจฺฉิกโต โหตี’’ติ? ‘‘อิธุทายิ, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ… อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ยา ตา เทวตา เอกนฺตสุขํ โลกํ อุปปนฺนา ตาหิ เทวตาหิ สทฺธึ สนฺติฏฺฐติ สลฺลปติ สากจฺฉํ สมาปชฺชติ. เอตฺตาวตา ขฺวาสฺส, อุทายิ, เอกนฺตสุโข โลโก สจฺฉิกโต โหตี’’ติ.

ඉක්බිති සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා ඒ පරිබ්‍රාජකයන් නිශ්ශබ්ද කර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනී, එසේ නම් කොපමණකින් එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගත්තේ වේද?” “උදායී, මෙහි මහණ තෙමේ සැපය ප්‍රහීණ කිරීමෙන්...පෙ... සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. එකාන්ත සැප ඇති ලෝකයෙහි උපන් යම් දේවතාවෝ වෙත්ද, ඒ දේවතාවන් සමග ඔහු සිටියි, කතා කරයි, සාකච්ඡා කරයි. උදායී, මෙපමණකින් එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගත්තේ වෙයි.”

๒๗๖. ‘‘เอตสฺส นูน, ภนฺเต, เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู ภควติ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตี’’ติ? ‘‘น โข, อุทายิ, เอกนฺตสุขสฺส โลกสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ. อตฺถิ โข, อุทายิ[Pg.229], อญฺเญว ธมฺมา อุตฺตริตรา จ ปณีตตรา จ เยสํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตี’’ติ.

276. “ස්වාමීනී, එසේ නම් භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්නේ මේ එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිණිසමද?” “උදායී, භික්ෂූන් වහන්සේලා මා යටතේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්නේ එකාන්ත සැප ඇති ලෝකය සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිණිසම නොවේ. උදායී, මීට වඩා ඉතා උසස් වූත්, ඉතා ප්‍රණීත වූත් වෙනත් ධර්මයන් තිබේ. භික්ෂූන් වහන්සේලා මා යටතේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙන්නේ ඒවා සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිණිසයි.”

‘‘กตเม ปน เต, ภนฺเต, ธมฺมา อุตฺตริตรา จ ปณีตตรา จ เยสํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู ภควติ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตี’’ติ? ‘‘อิธุทายิ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา…เป… โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยมฺปิ โข, อุทายิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ’’.

“ස්වාමීනි, යම් ධර්මයන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගනු පිණිස භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙන්නේ ද, ඒ වඩාත් උසස් වූ ද ප්‍රණීත වූ ද ධර්මයන් මොනවාද?” “උදායී, මේ ලෝකයෙහි අරහත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ, සුගත වූ, ලෝකවිදූ වූ, අනුත්තර පුරිසදම්මසාරථි වූ, දෙවි මිනිසුන්ට ශාස්තෘ වූ, බුද්ධ වූ, භාග්‍යවත් වූ තථාගතයන් වහන්සේ උපදින සේක... (පෙ)... උන්වහන්සේ සිත කිලිටි කරන ප්‍රඥාව දුර්වල කරන මේ නීවරණ පහ ප්‍රහීණ කොට, කාමයන්ගෙන් වෙන්ව... (පෙ)... ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරන සේක. උදායී, යම් ධර්මයක් ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගනු පිණිස භික්ෂූන් වහන්සේලා මා යටතේ බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙන්නේ ද, මෙය ද වඩාත් උසස් වූ ද ප්‍රණීත වූ ද ධර්මයකි.”

‘‘ปุน จปรํ, อุทายิ, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยมฺปิ โข, อุทายิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ.

“නැවතත් උදායී, භික්ෂුව විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්... (පෙ)... දෙවන ධ්‍යානය... තුන්වන ධ්‍යානය... සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. උදායී, යම් ධර්මයක් ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගනු පිණිස භික්ෂූන් වහන්සේලා මා යටතේ බ්‍රහ්මචරියාවෙහි හැසිරෙන්නේ ද, මෙය ද වඩාත් උසස් වූ ද ප්‍රණීත වූ ද ධර්මයකි.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. อยมฺปิ โข, อุทายิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ.

“ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේෂ පහවූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර වූ, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, පෙර විසූ ජාති සිහිපත් කිරීමේ ඤාණය (පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඤාණය) සඳහා සිත යොමු කරයි. ඔහු එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්... වශයෙන් මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව විවිධ වූ පෙර විසූ ජාතීන් සිහිපත් කරයි. උදායී, යම් ධර්මයක් සාක්ෂාත් කරනු පිණිස භික්ෂූන් වහන්සේලා මා යටතේ බඹසර හැසිරෙත්ද, මෙයද වඩාත් උසස් වූත්, වඩාත් ප්‍රණීත වූත් ඒ ධර්මයකි.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต…เป… ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. อยมฺปิ โข, อุทายิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ.

“ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේෂ පහවූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර වූ, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, සත්වයන්ගේ චුත වීම හා උපත පිළිබඳ ඤාණය (චුතූපපාත ඤාණය) සඳහා සිත යොමු කරයි. ඔහු පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය වූ චක්ෂුසින් චුත වන්නා වූත්, උපදින්නා වූත්, හීන වූත්, ප්‍රණීත වූත්, ලස්සන වූත්, අවලස්සන වූත්, සුගතිගාමී වූත්, දුගතිගාමී වූත් සත්වයන් දකියි... කර්මානුරූපව මිය යන උපදින සත්වයන් පිළිබඳව නිවැරදිව දැනගනියි. උදායී, යම් ධර්මයක් සාක්ෂාත් කරනු පිණිස භික්ෂූන් වහන්සේලා මා යටතේ බඹසර හැසිරෙත්ද, මෙයද වඩාත් උසස් වූත්, වඩාත් ප්‍රණීත වූත් ඒ ධර්මයකි.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย [Pg.230] จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ… ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ… ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ… ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ. อยมฺปิ โข, อุทายิ, ธมฺโม อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ ยสฺส สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ. อิเม โข, อุทายิ, ธมฺมา อุตฺตริตรา จ ปณีตตรา จ เยสํ สจฺฉิกิริยาเหตุ ภิกฺขู มยิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตี’’ติ.

“ඔහු මෙසේ සිත සමාහිත වූ, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේෂ පහවූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර වූ, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, ආසවයන් ක්ෂය කිරීමේ ඤාණය (ආසවක්ඛය ඤාණය) සඳහා සිත යොමු කරයි. ඔහු 'මේ දුකයි' කියා යථාර්ථය පරිදි දැනගනියි, 'මේ දුක ඇති වීමට හේතුවයි' කියා දැනගනියි... 'මේ දුක නැති කිරීමයි' කියා දැනගනියි, 'මේ දුක නැති කිරීමේ මගයි' කියා යථාර්ථය පරිදි දැනගනියි. 'මේවා ආසවයන්ය' කියා යථාර්ථය පරිදි දැනගනියි, 'මේ ආසවයන්ගේ සමුදයයි' කියා දැනගනියි, 'මේ ආසවයන්ගේ නිරෝධයයි' කියා දැනගනියි, 'මේ ආසවයන්ගේ නිරෝධයට පමුණුවන මගයි' කියා යථාර්ථය පරිදි දැනගනියි. මෙසේ දැනගන්නා වූ, මෙසේ දකින්නා වූ ඔහුගේ සිත කාමාසවයෙන් ද මිදෙයි, භවාසවයෙන් ද මිදෙයි, අවිජ්ජාසවයෙන් ද මිදෙයි. සිත මිදුණු කල්හි 'මිදුණේය' යන ඤාණය ඇති වෙයි. 'ඉපදීම ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් පසු නැවත ඉපදීමක් නැත' කියා ඔහු දැනගනියි. උදායී, මෙයද වඩාත් උසස් වූත්, වඩාත් ප්‍රණීත වූත් ඒ ධර්මයකි. උදායී, භික්ෂූන් වහන්සේලා මා යටතේ බඹසර හැසිරෙන්නේ යම් ධර්මයන් සාක්ෂාත් කරනු පිණිස ද, ඒ උසස් වූත් ප්‍රණීත වූත් ධර්මයන් මේවාය.”

๒๗๗. เอวํ วุตฺเต, สกุลุทายี ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ.

277. මෙසේ වදාළ කල්හි, සකුලුදායී පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “ස්වාමීනි, ඉතා මනහරයි! ස්වාමීනි, ඉතා මනහරයි! ස්වාමීනි, යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කළාක් මෙන් ද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කළාක් මෙන් ද, මංමුලා වූවෙකුට මඟ පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, 'ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වා' යි අඳුරේ තෙල් පහනක් දල්වා තබන්නාක් මෙන් ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් විවිධ ආකාරයෙන් ධර්මය දේශනා කරන ලදී. ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද සරණ යමි. ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලැබීමට කැමැත්තෙමි.”

เอวํ วุตฺเต, สกุลุทายิสฺส ปริพฺพาชกสฺส ปริสา สกุลุทายึ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจุํ – ‘‘มา ภวํ, อุทายิ, สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ จริ; มา ภวํ, อุทายิ, อาจริโย หุตฺวา อนฺเตวาสีวาสํ วสิ. เสยฺยถาปิ นาม อุทกมณิโก หุตฺวา อุทญฺจนิโก อสฺส, เอวํ สมฺปทมิทํ โภโต อุทายิสฺส ภวิสฺสติ. มา ภวํ, อุทายิ, สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ จริ; มา ภวํ, อุทายิ, อาจริโย หุตฺวา อนฺเตวาสีวาสํ วสี’’ติ. อิติ หิทํ สกุลุทายิสฺส ปริพฺพาชกสฺส ปริสา สกุลุทายึ ปริพฺพาชกํ อนฺตรายมกาสิ ภควติ พฺรหฺมจริเยติ.

මෙසේ පැවසූ කල, සකුලුදායි පරිබ්‍රාජකයාගේ පිරිස ඔහුට මෙසේ කීහ: “භවත් උදායිනි, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි නොහැසිරෙන්න. භවත් උදායිනි, ගුරුවරයෙකු වී සිට පසුව තවත් කෙනෙකුගේ අතේවාසිකයෙකු (ගෝලයෙකු) ලෙස වාසය නොකරන්න. එය හරියට විශාල පැන් කළයක්ව තිබී පසුව කුඩා දිය කෝප්පයක් බවට පත්වීමක් වැනිය; භවත් උදායිනි, ඔබටත් සිදුවන්නේ එයමය. භවත් උදායිනි, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි නොහැසිරෙන්න. ගුරුවරයෙකු වී සිට අතේවාසිකයෙකු ලෙස වාසය නොකරන්න.” මෙසේ සකුලුදායි පරිබ්‍රාජකයාගේ පිරිස ඔහුට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යටතේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීමට අන්තරාය කළහ.

จูฬสกุลุทายิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ.

නවවැනි චූළසකුලුදායි සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๑๐. เวขนสสุตฺตํ

10. වෙඛනස සූත්‍රය

๒๗๘. เอวํ [Pg.231] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข เวขนโส ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข เวขนโส ปริพฺพาชโก ภควโต สนฺติเก อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘อยํ ปรโม วณฺโณ, อยํ ปรโม วณฺโณ’’ติ.

278. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි වෙඛනස පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය; පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදුණේය. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු ඒ පිළිසඳර කථාව නිමවා ඔහු එකත්පසක සිටගත්තේය. එකත්පසක සිටි වෙඛනස පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි මෙසේ උදම් ඇනීය: “මේ උත්තම වර්ණයයි, මේ උත්තම වර්ණයයි!”

‘‘กึ ปน ตฺวํ, กจฺจาน, เอวํ วเทสิ – ‘อยํ ปรโม วณฺโณ, อยํ ปรโม วณฺโณ’ติ? กตโม, กจฺจาน, โส ปรโม วณฺโณ’’ติ?

“කච්චානයෙනි, ‘මේ උත්තම වර්ණයයි, මේ උත්තම වර්ණයයි’ කියා ඔබ මෙසේ පවසන්නේ කුමක් නිසාද? කච්චානයෙනි, ඒ උත්තම වර්ණය කුමක්ද?”

‘‘ยสฺมา, โภ โคตม, วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถิ โส ปรโม วณฺโณ’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් වර්ණයකට වඩා උසස් හෝ ප්‍රණීත වෙනත් වර්ණයක් නැද්ද, එය උත්තම වර්ණයයි.”

‘‘กตโม ปน โส, กจฺจาน, วณฺโณ ยสฺมา วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถี’’ติ?

“කච්චානයෙනි, යම් වර්ණයකට වඩා උසස් හෝ ප්‍රණීත වෙනත් වර්ණයක් නැතැයි ඔබ පවසන ඒ වර්ණය කුමක්ද?”

‘‘ยสฺมา, โภ โคตม, วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถิ โส ปรโม วณฺโณ’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් වර්ණයකට වඩා උසස් හෝ ප්‍රණීත වෙනත් වර්ණයක් නැද්ද, එය උත්තම වර්ණයයි.”

‘‘ทีฆาปิ โข เต เอสา, กจฺจาน, ผเรยฺย – ‘ยสฺมา, โภ โคตม, วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถิ โส ปรโม วณฺโณ’ติ วเทสิ, ตญฺจ วณฺณํ น ปญฺญเปสิ. เสยฺยถาปิ, กจฺจาน, ปุริโส เอวํ วเทยฺย – ‘อหํ ยา อิมสฺมึ ชนปเท ชนปทกลฺยาณี, ตํ อิจฺฉามิ ตํ กาเมมี’ติ. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ, ชานาสิ ตํ ชนปทกลฺยาณึ – ขตฺติยี วา พฺราหฺมณี วา เวสฺสี วา สุทฺที วา’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘โน’ติ วเทยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ, ชานาสิ ตํ ชนปทกลฺยาณึ ‘เอวํนามา เอวํโคตฺตาติ วาติ…เป… ทีฆา วา รสฺสา วา มชฺฌิมา วา กาฬี วา สามา วา มงฺคุรจฺฉวี วาติ… อมุกสฺมึ คาเม วา นิคเม วา นคเร วา’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘โน’ติ วเทยฺย. ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อมฺโภ ปุริส, ยํ ตฺวํ น ชานาสิ น ปสฺสสิ, ตํ ตฺวํ อิจฺฉสิ กาเมสี’’’ติ? อิติ ปุฏฺโฐ ‘อามา’ติ วเทยฺย.

“කච්චානයෙනි, ‘භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් වර්ණයකට වඩා උසස් හෝ ප්‍රණීත වෙනත් වර්ණයක් නැද්ද, එය උත්තම වර්ණයයි’ කියා ඔබ පවසන මේ කතාව දිගින් දිගටම පැවතිය හැකිය, නමුත් ඔබ ඒ වර්ණය කුමක්දැයි හඳුන්වා දෙන්නේ නැත. කච්චානයෙනි, එය හරියට පුරුෂයෙකු මෙසේ පවසන්නාක් වැනිය: ‘මම මේ ජනපදයේ සිටින ජනපද කල්‍යාණියට කැමැත්තෙමි, ඇයට ප්‍රේම කරමි.’ එවිට මිනිසුන් ඔහුගෙන් මෙසේ අසන්නාහ: ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ යම් ජනපද කල්‍යාණියකට කැමති නම්, ප්‍රේම කරන්නේ නම්, ඇය ක්ෂත්‍රිය කාන්තාවක්ද, බ්‍රාහ්මණ කාන්තාවක්ද, වෛශ්‍ය කාන්තාවක්ද, නැතහොත් ශුද්‍ර කාන්තාවක්ද කියා ඔබ දන්නවාද?’ මෙසේ ඇසූ විට ඔහු ‘නැත’ යයි පවසන්නේය. නැවත මිනිසුන් ඔහුගෙන් මෙසේ අසන්නාහ: ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ යම් ජනපද කල්‍යාණියකට කැමති නම්, ඇගේ නම හෝ ගෝත්‍රය දන්නවාද? ...පෙ... ඇය උසද, මිටිද, මධ්‍යම ප්‍රමාණයේද, කළුද, රන්වන්ද, දුඹුරු පැහැතිද? ඇය ජීවත් වන්නේ අසවල් ගමේද, නියම්ගමේද, නගරයේද කියා ඔබ දන්නවාද?’ මෙසේ ඇසූ විටද ඔහු ‘නැත’ යයි පවසන්නේය. එවිට මිනිසුන් ඔහුගෙන් මෙසේ අසන්නාහ: ‘එම්බා පුරුෂය, එසේනම් ඔබ කැමති වන්නේ, ප්‍රේම කරන්නේ ඔබ නොදන්නා, ඔබ කවදාවත් නොදුටු තැනැත්තියකටද?’ එවිට ඔහු ‘ඔව්’ යයි පවසන්නේය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กจฺจาน, นนุ เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหีรกตํ [Pg.232] ภาสิตํ สมฺปชฺชตี’’ติ. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, กจฺจาน, ‘ยสฺมา, โภ โคตม, วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถิ โส ปรโม วณฺโณ’ติ วเทสิ; ตญฺจ วณฺณํ น ปญฺญเปสี’’ติ. ‘‘เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺโต ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ, เอวํ วณฺโณ อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’’ติ.

“කච්චානයෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නේද? එසේ වූ කල ඒ පුරුෂයාගේ කථාව පදනමක් නැති හිස් කථාවක් බවට පත් නොවන්නේද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, සැබවින්ම එසේ වූ විට ඒ පුරුෂයාගේ කථාව පදනමක් නැති හිස් කථාවක් බවට පත් වේ.” “කච්චානයෙනි, ඔබත් එසේමය; ‘භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් වර්ණයකට වඩා උසස් හෝ ප්‍රණීත වෙනත් වර්ණයක් නැද්ද, එය උත්තම වර්ණයයි’ කියා පැවසුවද ඒ වර්ණය කුමක්දැයි ඔබ හඳුන්වා දෙන්නේ නැත.” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා අලංකාර වූ, උසස් ජාතියේ, අටපට්ටම් හැඩැති, මැනවින් ඔප දැමූ වෛඩූර්ය මණියක් රතු පලසක් මත තැබූ කල එය දිදුලයිද, බබළයිද, බැබළීමෙන් යුක්ත වේද, මරණයෙන් පසු නිරෝගීව පවතින ආත්මයේ වර්ණයත් එවැනිම වේ.”

๒๗๙. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กจฺจาน, โย วา มณิ เวฬุริโย สุโภ ชาติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺโต ภาสเต จ ตปเต จ วิโรจติ จ, โย วา รตฺตนฺธการติมิสาย กิมิ ขชฺโชปนโก อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ กตโม วณฺโณ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, โภ โคตม, รตฺตนฺธการติมิสาย กิมิ ขชฺโชปนโก, อยํ อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ.

279. “කච්චානයෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නේද? රතු පලසක් මත තැබූ, දිදුලන, බබළන, ඒ අලංකාර වෛඩූර්ය මණියෙහි වර්ණය සහ ගන අඳුරු රාත්‍රියෙහි බබළන කණාමැදිරියෙකුගේ වර්ණය යන දෙකෙන් වඩාත් උසස් හා ප්‍රණීත වර්ණය කුමක්ද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ගන අඳුරු රාත්‍රියෙහි බබළන ඒ කණාමැදිරියාගේ වර්ණය එම වර්ණ දෙක අතරින් වඩාත් උසස් හා ප්‍රණීත වේ.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กจฺจาน, โย วา รตฺตนฺธการติมิสาย กิมิ ขชฺโชปนโก, โย วา รตฺตนฺธการติมิสาย เตลปฺปทีโป, อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ กตโม วณฺโณ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, โภ โคตม, รตฺตนฺธการติมิสาย เตลปฺปทีโป, อยํ อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ.

“කච්චානයෙනි, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නේද? ගන අඳුරු රාත්‍රියෙහි බබළන ඒ කණාමැදිරියාගේ වර්ණය සහ ගන අඳුරු රාත්‍රියෙහි බබළන තෙල් පහනක වර්ණය යන දෙකෙන් වඩාත් උසස් හා ප්‍රණීත වර්ණය කුමක්ද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ගන අඳුරු රාත්‍රියෙහි බබළන ඒ තෙල් පහනෙහි වර්ණය එම වර්ණ දෙක අතරින් වඩාත් උසස් හා ප්‍රණීත වේ.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กจฺจาน, โย วา รตฺตนฺธการติมิสาย เตลปฺปทีโป, โย วา รตฺตนฺธการติมิสาย มหาอคฺคิกฺขนฺโธ, อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ กตโม วณฺโณ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, โภ โคตม, รตฺตนฺธการติมิสาย มหาอคฺคิกฺขนฺโธ, อยํ อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ.

“කච්චාන, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඝන අඳුර පවතින රාත්‍රියක දැල්වෙන තෙල් පහනක ආලෝකය සහ ඝන අඳුරේ දැල්වෙන මහත් ගිනි කඳක ආලෝකය යන මේ දෙකෙන් වඩාත් මනහර හා ප්‍රණීත වන්නේ කුමන ආලෝකයද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඝන අඳුරේ දැල්වෙන මහත් ගිනි කඳෙහි ආලෝකය මේ දෙකෙන් වඩාත් මනහර මෙන්ම වඩාත් ප්‍රණීත වේ” යැයි ඔහු පැවසීය.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กจฺจาน, โย วา รตฺตนฺธการติมิสาย มหาอคฺคิกฺขนฺโธ, ยา วา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว โอสธิตารกา, อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ กตโม วณฺโณ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, โภ โคตม, รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว โอสธิตารกา, อยํ อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กจฺจาน, ยา วา รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว โอสธิตารกา, โย วา ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส วิทฺเธ วิคตวลาหเก [Pg.233] เทเว อภิโท อฑฺฒรตฺตสมยํ จนฺโท, อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ กตโม วณฺโณ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, โภ โคตม, ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อภิโท อฑฺฒรตฺตสมยํ จนฺโท, อยํ อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, กจฺจาน, โย วา ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อภิโท อฑฺฒรตฺตสมยํ จนฺโท, โย วา วสฺสานํ ปจฺฉิเม มาเส สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อภิโท มชฺฌนฺหิกสมยํ สูริโย, อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ กตโม วณฺโณ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, โภ โคตม, วสฺสานํ ปจฺฉิเม มาเส สรทสมเย วิทฺเธ วิคตวลาหเก เทเว อภิโท มชฺฌนฺหิกสมยํ สูริโย – อยํ อิเมสํ อุภินฺนํ วณฺณานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติ. ‘‘อโต โข เต, กจฺจาน, พหู หิ พหุตรา เทวา เย อิเมสํ จนฺทิมสูริยานํ อาภา นานุโภนฺติ, ตฺยาหํ ปชานามิ. อถ จ ปนาหํ น วทามิ – ‘ยสฺมา วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร จ ปณีตตโร จ นตฺถี’ติ. อถ จ ปน ตฺวํ, กจฺจาน, ‘ยฺวายํ วณฺโณ กิมินา ขชฺโชปนเกน นิหีนตโร จ ปติกิฏฺฐตโร จ โส ปรโม วณฺโณ’ติ วเทสิ; ตญฺจ วณฺณํ น ปญฺญเปสิ’’.

‘‘කච්චාන, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? ඉතා තද අඳුරු රැයක ඇවිළෙන විශාල ගිනි කඳක වර්ණය සහ අලුයම් කාලයේ වළාකුළු රහිත නිර්මල අහසෙහි පායා ඇති ඔසධී තාරකාවගේ වර්ණය යන මේ දෙවර්ගයේ වර්ණයන්ගෙන් වඩාත් අභිකාන්ත සහ වඩාත් ප්‍රණීත වන්නේ කුමන වර්ණයද?’’ ‘‘භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, අලුයම් කාලයේ වළාකුළු රහිත නිර්මල අහසෙහි දිදුලන ඔසධී තාරකාවගේ වර්ණය මේ වර්ණ දෙක අතරින් වඩාත් අභිකාන්තය, වඩාත් ප්‍රණීතය.’’ ‘‘කච්චාන, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? අලුයම් කාලයේ නිර්මල අහසෙහි දිදුලන ඔසධී තාරකාවගේ වර්ණය සහ පසළොස්වක පෝය දිනෙක වළාකුළු රහිත අහසෙහි මධ්‍යම රාත්‍රී කාලයේ බබළන චන්ද්‍රයාගේ වර්ණය යන මේ දෙකෙන් වඩාත් අභිකාන්ත සහ වඩාත් ප්‍රණීත වන්නේ කුමන වර්ණයද?’’ ‘‘භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, පසළොස්වක පෝය දිනෙක වළාකුළු රහිත අහසෙහි මධ්‍යම රාත්‍රියේ බබළන චන්ද්‍රයාගේ වර්ණය මේ දෙවර්ගයේ වර්ණයන්ගෙන් වඩාත් අභිකාන්තය, වඩාත් ප්‍රණීතය.’’ ‘‘කච්චාන, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? පසළොස්වක පෝය දිනෙක වළාකුළු රහිත අහසෙහි මධ්‍යම රාත්‍රියේ බබළන චන්ද්‍රයාගේ වර්ණය සහ වැසි සමයේ අවසාන මාසය වූ ශරත් සමයේ, වළාකුළු රහිත නිර්මල අහසෙහි මධ්‍යහ්න කාලයේ බබළන සූර්යයාගේ වර්ණය යන මේ දෙකෙන් වඩාත් අභිකාන්ත සහ වඩාත් ප්‍රණීත වන්නේ කුමන වර්ණයද?’’ ‘‘භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ශරත් සමයේ නිර්මල අහසෙහි මධ්‍යහ්න කාලයේ බබළන සූර්යයාගේ වර්ණය මේ දෙවර්ගයේ වර්ණයන්ගෙන් වඩාත් අභිකාන්තය, වඩාත් ප්‍රණීතය.’’ ‘‘කච්චාන, මේ සූර්යයාගේ සහ චන්ද්‍රයාගේ ආලෝකය පවා අත්නොවිඳින (ඊටත් වඩා දීප්තිමත්) දෙවිවරුන් බොහෝ දෙනෙක් සිටිති. මම ඔවුන් ගැන දනිමි. එසේ දැන සිටියත්, ‘යම් වර්ණයකට වඩා උසස් හෝ ප්‍රණීත වෙනත් වර්ණයක් නැතැයි’ මම නොකියමි. එහෙත් කච්චාන, ඔබ කණාමැදිරියෙකුටත් වඩා හීන වූ, පහත් වූ යම් වර්ණයක් ඇද්ද, එය උතුම්ම වර්ණය යැයි පවසයි. එසේම ඒ වර්ණය කුමක්දැයි පෙන්වා දීමටද ඔබ අපොහොසත් වෙයි.’’

๒๘๐. ‘‘ปญฺจ โข อิเม, กจฺจาน, กามคุณา. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา – อิเม โข, กจฺจาน, ปญฺจ กามคุณา. ยํ โข, กจฺจาน, อิเม ปญฺจ กามคุเณ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ อิทํ วุจฺจติ กามสุขํ. อิติ กาเมหิ กามสุขํ, กามสุขา กามคฺคสุขํ ตตฺถ อคฺคมกฺขายตี’’ติ.

280. ‘‘කච්චාන, මේ පංචකාම ගුණයෝය. ඒ පස මොනවාද? ඇසින් දත යුතු, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමය හා බැඳුණු, ඇලීම ඇති කරන රූපයන්ය; කනින් දත යුතු ශබ්දයන්ය... නාසයෙන් දත යුතු ගන්ධයන්ය... දිවෙන් දත යුතු රසයන්ය... කයෙන් දත යුතු, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමය හා බැඳුණු, ඇලීම ඇති කරන ස්පර්ශයන්ය. කච්චාන, මේවා පංචකාම ගුණයෝය. කච්චාන, යම් හෙයකින් මේ පංචකාම ගුණයන් ඇසුරු කොට ගෙන යම් සැපයක් හෝ සෝමනස්සයක් උපදීද, එය ‘කාම සැපය’ යැයි කියනු ලැබේ. මෙසේ කාමයන්ගෙන් කාම සැපය ඇතිවන අතර, කාම සැපයට වඩා උතුම් වූ අග්‍ර සැපයක් ඇත්තේය. එහිදී ඒ අග්‍ර සැපයම ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි කියනු ලැබේ.’’

เอวํ วุตฺเต, เวขนโส ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, โภ โคตม, อพฺภุตํ, โภ โคตม! ยาว สุภาสิตํ จิทํ โภตา โคตเมน – ‘กาเมหิ กามสุขํ, กามสุขา กามคฺคสุขํ ตตฺถ อคฺคมกฺขายตี’ติ. (‘กาเมหิ, โภ โคตม, กามสุขํ, กามสุขา กามคฺคสุขํ, ตตฺถ อคฺคมกฺขายตี’ติ) – ‘‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, กจฺจาน, ตยา [Pg.234] อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺรโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน – กามา วา กามสุขํ วา กามคฺคสุขํ วา. เย โข เต, กจฺจาน, ภิกฺขู อรหนฺโต ขีณาสวา วุสิตวนฺโต กตกรณียา โอหิตภารา อนุปฺปตฺตสทตฺถา ปริกฺขีณภวสํโยชนา สมฺมทญฺญา วิมุตฺตา เต โข เอตํ ชาเนยฺยุํ – กามา วา กามสุขํ วา กามคฺคสุขํ วา’’ติ.

මෙසේ වදාළ කල්හි වේඛනස පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: ‘‘භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා ආශ්චර්යයකි! භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඉතා පුදුම සහගතය! භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ විසින් මෙය කොතරම් මැනවින් වදාරන ලද්දක්ද: ‘කාමයන්ගෙන් කාම සැපය ඇතිවේ, කාම සැපයට වඩා උතුම් වූ අග්‍ර සැපයක් ඇත්තේය; එහිදී ඒ අග්‍ර සැපයම ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි කියනු ලැබේ’ යන මෙය ඉතා සුභාෂිතය.’’ (‘‘භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, කාමයන්ගෙන් කාම සැපය ඇතිවේ, කාම සැපයට වඩා උතුම් වූ අග්‍ර සැපයක් ඇත්තේය, එහිදී ඒ අග්‍ර සැපයම ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි කියනු ලැබේ’’) ‘‘කච්චාන, වෙනත් දෘෂ්ටියක් ඇති, වෙනත් මතයක් පිළිගන්නා, වෙනත් රුචියක් ඇති, වෙනත් ආකාරයකින් පිළිවෙත් පුරන, වෙනත් ගුරුවරයෙකු අනුගමනය කරන ඔබට කාමයන් හෝ කාම සැපය හෝ ඒ අග්‍ර සැපය හෝ කුමක්දැයි දැනගැනීම සැබවින්ම දුෂ්කරය. කච්චාන, යම් ඒ රහතන් වහන්සේලා ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ සේක්ද, බඹසර වැස නිම කළ සේක්ද, කළ යුතු කටයුතු නිම කළ සේක්ද, කෙලෙස් බර බහා තැබූ සේක්ද, තම අර්ථය සාක්ෂාත් කරගත් සේක්ද, භව සංයෝජනයන් මුළුමනින්ම ක්ෂය කළ සේක්ද, මැනවින් චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගෙන විමුක්තියට පත් වූ සේක්ද, ඒ රහතන් වහන්සේලාම පමණක් කාමයන් හෝ කාම සැපය හෝ ඒ අග්‍ර සැපය හෝ කුමක්දැයි හඳුනා ගන්නාහුය.’’

๒๘๑. เอวํ วุตฺเต, เวขนโส ปริพฺพาชโก กุปิโต อนตฺตมโน ภควนฺตํเยว ขุํเสนฺโต ภควนฺตํเยว วมฺเภนฺโต ภควนฺตํเยว วทมาโน ‘‘สมโณ โคตโม ปาปิโต ภวิสฺสตี’’ติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอวเมว ปนิเธกจฺเจ สมณพฺราหฺมณา อชานนฺตา ปุพฺพนฺตํ, อปสฺสนฺตา อปรนฺตํ อถ จ ปน ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ – ปชานามา’ติ – ปฏิชานนฺติ. เตสมิทํ ภาสิตํ หสฺสกํเยว สมฺปชฺชติ, นามกํเยว สมฺปชฺชติ, ริตฺตกํเยว สมฺปชฺชติ, ตุจฺฉกํเยว สมฺปชฺชตี’’ติ. ‘‘เย โข เต, กจฺจาน, สมณพฺราหฺมณา อชานนฺตา ปุพฺพนฺตํ, อปสฺสนฺตา อปรนฺตํ, ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ – ปชานามา’ติ – ปฏิชานนฺติ; เตสํ โสเยว สหธมฺมิโก นิคฺคโห โหติ. อปิ จ, กจฺจาน, ติฏฺฐตุ ปุพฺพนฺโต, ติฏฺฐตุ อปรนฺโต. เอตุ วิญฺญู ปุริโส อสโฐ อมายาวี อุชุชาติโก, อหมนุสาสามิ อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน นจิรสฺเสว สามญฺเญว ญสฺสติ สามํ ทกฺขิติ – เอวํ กิร สมฺมา พนฺธนา วิปฺปโมกฺโข โหติ, ยทิทํ อวิชฺชา พนฺธนา. เสยฺยถาปิ, กจฺจาน, ทหโร กุมาโร มนฺโท อุตฺตานเสยฺยโก กณฺฐปญฺจเมหิ พนฺธเนหิ พทฺโธ อสฺส สุตฺตพนฺธเนหิ; ตสฺส วุทฺธิมนฺวาย อินฺทฺริยานํ ปริปากมนฺวาย ตานิ พนฺธนานิ มุจฺเจยฺยุํ; โส โมกฺโขมฺหีติ โข ชาเนยฺย โน จ พนฺธนํ. เอวเมว โข, กจฺจาน, เอตุ วิญฺญู ปุริโส อสโฐ อมายาวี อุชุชาติโก, อหมนุสาสามิ, อหํ ธมฺมํ เทเสมิ; ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน นจิรสฺเสว สามญฺเญ ญสฺสติ[Pg.235], สามํ ทกฺขิติ – ‘เอวํ กิร สมฺมา พนฺธนา วิปฺปโมกฺโข โหติ, ยทิทํ อวิชฺชา พนฺธนา’’’ติ.

281. මෙසේ වදාළ කල්හි වේඛනස පරිබ්‍රාජකයා කුපිත වී, නොසතුටු වී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ම ගරහමින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ම නින්දා කරමින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ම දොස් පවරමින් ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් මුළාවට පත් වූයේ වෙයි’ යැයි සිතා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ පෙර අන්තය (අතීතය) නොදන්නාහු, පසු අන්තය (අනාගතය) නොදක්නාහු ම ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැයි දනිමු’ යැයි ප්‍රතිඥා දෙති. ඔවුන්ගේ එම ප්‍රකාශය සිනහවට කරුණක් පමණක් ම වෙයි, වචන මාත්‍රයක් ම වෙයි, හිස් වූවක් ම වෙයි, තුච්ඡ වූවක් ම වෙයි.” “කච්චානය, යම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් පෙර අන්තය නොදන්නාහු, පසු අන්තය නොදක්නාහු ම ‘ජාතිය ක්ෂය විය... දනිමු’ යැයි ප්‍රතිඥා දෙත් ද, ඔවුන් හට එම කරුණ සම්බන්ධයෙන් ම ධර්මානුකූලව නිග්‍රහ කරනු ලැබේ. එහෙත් කච්චානය, පෙර අන්තය තිබුණාවේ, පසු අන්තය තිබුණාවේ. බුද්ධිමත් වූ, කපටි නොවන, මායම් රහිත වූ, සෘජු ගති ඇති පුරුෂයෙක් එත්වා; මම ඔහුට අනුශාසනා කරමි, මම ඔහුට ධර්මය දේශනා කරමි. අනුශාසනා කළ පරිදි පිළිපදින්නා වූ ඔහු නොබෝ කලකින් ම, තමා විසින් ම ශ්‍රමණ භාවය (මඟඵල) දැනගනු ඇත, දක්නාු ඇත; ‘මෙසේ ඒකාන්තයෙන් ම අවිද්‍යා බන්ධනය නැමති බැඳීමෙන් මනා කොට මිදීම සිදුවන්නේ ය’ යැයි ඔහුට වැටහෙනු ඇත. කච්චානය, යම් සේ බිළිඳු වූ, මඳ බුද්ධිය ඇති, උඩුකුරුව වැතිර සිටින කුමාරයෙක් නූල් බැඳුම් පහකින් (අත් පා හා බෙල්ල) බැඳ තිබෙන්නේ ද, ඔහු වැඩෙත්ම, ඉන්ද්‍රියයන් මෝරා යත්ම ඒ බැඳුම් ලිහිල් වී යන්නේ ද, එවිට ඔහු ‘මම මිදුණෙමි’ යි දැනගන්නා නමුත් ඒ බැඳීම ගැන (එකල්හි) නොදන්නේ ය. කච්චානය, එලෙසම බුද්ධිමත් වූ, කපටි නොවන, මායම් රහිත වූ, සෘජු ගති ඇති පුරුෂයෙක් එත්වා; මම ඔහුට අනුශාසනා කරමි, මම ඔහුට ධර්මය දේශනා කරමි. අනුශාසනා කළ පරිදි පිළිපදින්නා වූ ඔහු නොබෝ කලකින් ම තමා විසින් ම ශ්‍රමණ භාවය දැනගනු ඇත, දක්නාු ඇත; ‘මෙසේ ඒකාන්තයෙන් ම අවිද්‍යා බන්ධනය නැමති බැඳීමෙන් මනා කොට මිදීම සිදුවන්නේ ය’ යැයි ඔහුට වැටහෙනු ඇත.”

เอวํ วุตฺเต, เวขนโส ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

මෙසේ වදාළ කල්හි වේඛනස පරිබ්‍රාජකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරයි...පෙ... භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස දරා ගන්නා සේක්වා.”

เวขนสสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ.

දසවැනි වේඛනස සූත්‍රය නිම විය.

ปริพฺพาชกวคฺโค นิฏฺฐิโต ตติโย.

තෙවැනි පරිබ්බාජක වර්ගය නිම විය.

ตสฺสุทฺทานํ –

එහි උද්දානය -

ปุณฺฑรี-อคฺคิสห-กถินาโม, ทีฆนโข ปุน ภารทฺวาชโคตฺโต;

สนฺทกอุทายิมุณฺฑิกปุตฺโต, มณิโก ตถากจฺจาโน วรวคฺโค.

පුණ්ඩරී (තේවිජ්ජ වච්ඡ), අග්ගිවච්ඡ, මහා වච්ඡ, දීඝනඛ, මාගණ්ඩිය, සන්දක, මහා සකුලුදායි, සමණුමුණ්ඩික, චූළ සකුලුදායි සහ වේඛනස යන සූත්‍ර දසය මේ උතුම් වර්ගයට ඇතුළත් වේ.

๔. ราชวคฺโค

4. රාජ වර්ගය

๑. ฆฏิการสุตฺตํ

1. ඝටීකාර සූත්‍රය

๒๘๒. [Pg.236] เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ. อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ ปเทเส สิตํ ปาตฺวากาสิ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ โข เหตุ, โก ปจฺจโย ภควโต สิตสฺส ปาตุกมฺมาย? น อการเณน ตถาคตา สิตํ ปาตุกโรนฺตี’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เอกํสํ จีวรํ กตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย ภควโต สิตสฺส ปาตุกมฺมาย? น อการเณน ตถาคตา สิตํ ปาตุกโรนฺตี’’ติ. ‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, อิมสฺมึ ปเทเส เวคฬิงฺคํ นาม คามนิคโม อโหสิ อิทฺโธ เจว ผีโต จ พหุชโน อากิณฺณมนุสฺโส. เวคฬิงฺคํ โข, อานนฺท, คามนิคมํ กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุปนิสฺสาย วิหาสิ. อิธ สุทํ, อานนฺท, กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อาราโม อโหสิ. อิธ สุทํ, อานนฺท, กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ นิสินฺนโก ภิกฺขุสงฺฆํ โอวทตี’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, ภควา นิสีทตุ เอตฺถ. อยํ ภูมิปเทโส ทฺวีหิ อรหนฺเตหิ สมฺมาสมฺพุทฺเธหิ ปริภุตฺโต ภวิสฺสตี’’ติ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ –

282. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ කොසොල් ජනපදයෙහි චාරිකාවේ වඩිනා සේක. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මඟින් ඉවත් වී එක්තරා ප්‍රදේශයක දී මඳ සිනහවක් පහළ කළ සේක. එවිට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන්ට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ සිනහ පහළ කිරීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද? තථාගතවරු කරුණක් නොමැතිව මඳ සිනහ පහළ නොකරති” යනුවෙනි. ඉන්පසු ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් සිවුර ඒකාංශ කොට පොරවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිටි දෙසට ඇඳිලි බැඳ වැඳ මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිනහ පහළ කිරීමට හේතුව කුමක්ද? ප්‍රත්‍යය කුමක්ද? තථාගතවරු කරුණක් නොමැතිව මඳ සිනහ පහළ නොකරති.” “ආනන්දය, මීට පෙර අතීතයෙහි මේ ප්‍රදේශයෙහි වෙභළිංග නම් වූ සමෘද්ධිමත් වූ, දියුණු වූ, බොහෝ ජනයාගෙන් පිරී ගිය, මනුෂ්‍යයන්ගෙන් ගැවසී ගත් ගම් නියම්ගමක් තිබුණේය. ආනන්දය, අරහත් සම්මා සම්බුදු වූ කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ වෙභළිංග නියම්ගම ඇසුරු කොට වැඩසිටි සේක. ආනන්දය, අරහත් සම්මා සම්බුදු වූ කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ආරාමය තිබුණේ මෙතැනමය. ආනන්දය, අරහත් සම්මා සම්බුදු වූ කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩහිඳ භික්ෂු සංඝයාට අනුශාසනා කළ සේක.” එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් සඟළ සිවුර සිව්පට කොට පනවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, එසේ නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩසිටින සේක්වා. එවිට මේ භූමි ප්‍රදේශය අරහත් සම්මා සම්බුදුවරුන් දෙනමක් විසින් පරිභෝග කරන ලද්දක් වන්නේය.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පනවන ලද අසුනෙහි වැඩසිටි සේක. වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් ඇමතූ සේක:

‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, อิมสฺมึ ปเทเส เวคฬิงฺคํ นาม คามนิคโม อโหสิ อิทฺโธ เจว ผีโต จ พหุชโน อากิณฺณมนุสฺโส. เวคฬิงฺคํ โข, อานนฺท, คามนิคมํ กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุปนิสฺสาย วิหาสิ. อิธ สุทํ, อานนฺท, กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อาราโม อโหสิ. อิธ สุทํ, อานนฺท, กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ นิสินฺนโก ภิกฺขุสงฺฆํ โอวทติ.

“ආනන්දය, මීට පෙර අතීතයෙහි මේ ප්‍රදේශයෙහි වෙභළිංග නම් වූ සමෘද්ධිමත් වූ, දියුණු වූ, බොහෝ ජනයාගෙන් පිරී ගිය, මනුෂ්‍යයන්ගෙන් ගැවසී ගත් ගම් නියම්ගමක් තිබුණේය. ආනන්දය, අරහත් සම්මා සම්බුදු වූ කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ වෙභළිංග නියම්ගම ඇසුරු කොට වැඩසිටි සේක. ආනන්දය, අරහත් සම්මා සම්බුදු වූ කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ආරාමය තිබුණේ මෙතැනමය. ආනන්දය, අරහත් සම්මා සම්බුදු වූ කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩහිඳ භික්ෂු සංඝයාට අනුශාසනා කළ සේක.”

๒๘๓. ‘‘เวคฬิงฺเค โข, อานนฺท, คามนิคเม ฆฏิกาโร นาม กุมฺภกาโร กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อุปฏฺฐาโก อโหสิ [Pg.237] อคฺคุปฏฺฐาโก. ฆฏิการสฺส โข, อานนฺท, กุมฺภการสฺส โชติปาโล นาม มาณโว สหาโย อโหสิ ปิยสหาโย. อถ โข, อานนฺท, ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร โชติปาลํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘อายาม, สมฺม โชติปาล, กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสาม. สาธุสมฺมตญฺหิ เม ตสฺส ภควโต ทสฺสนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’ติ. เอวํ วุตฺเต, อานนฺท, โชติปาโล มาณโว ฆฏิการํ กุมฺภการํ เอตทโวจ – ‘อลํ, สมฺม ฆฏิการ. กึ ปน เตน มุณฺฑเกน สมณเกน ทิฏฺเฐนา’ติ? ทุติยมฺปิ โข, อานนฺท…เป… ตติยมฺปิ โข, อานนฺท, ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร โชติปาลํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘อายาม, สมฺม โชติปาล, กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสาม. สาธุสมฺมตญฺหิ เม ตสฺส ภควโต ทสฺสนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’ติ. ตติยมฺปิ โข, อานนฺท, โชติปาโล มาณโว ฆฏิการํ กุมฺภการํ เอตทโวจ – ‘อลํ, สมฺม ฆฏิการ. กึ ปน เตน มุณฺฑเกน สมณเกน ทิฏฺเฐนา’ติ? ‘เตน หิ, สมฺม โชติปาล, โสตฺติสินานึ อาทาย นทึ คมิสฺสาม สินายิตุ’นฺติ. ‘เอวํ สมฺมา’ติ โข, อานนฺท, โชติปาโล มาณโว ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข, อานนฺท, ฆฏิกาโร จ กุมฺภกาโร โชติปาโล จ มาณโว โสตฺติสินานึ อาทาย นทึ อคมํสุ สินายิตุํ’.

283. “ආනන්දයෙනි, වෙභළිංග නම් වූ ගම් නියම්ගමෙහි අරහත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථායක වූ, අග්‍ර උපස්ථායක වූ ඝටීකාර නම් කුම්භකාරයෙක් (වළං සාදන්නෙක්) සිටියේය. ආනන්දයෙනි, ඝටීකාර කුම්භකාරයාට ජෝතිපාල නම් වූ මානවකයෙක් මිතුරෙකු වූ අතර ඔහු ඉතා ප්‍රිය මිතුරෙක් ද විය. ඉක්බිති ආනන්දයෙනි, ඝටීකාර කුම්භකාර තෙමේ ජෝතිපාල මානවකයා අමතා මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත් ජෝතිපාල මිතුර, එන්න, අපි අරහත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක වැඳපුදා ගැනීමට යමු. අරහත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීම ඉතා යහපත් දෙයකැයි මම සලකමි’ යි කීවේය. ආනන්දයෙනි, මෙසේ කී කල ජෝතිපාල මානවකයා ඝටීකාර කුම්භකාරයාට මෙසේ කීවේය: ‘මිතුර ඝටීකාර, එයින් පලක් නැත. හිස මුඩු කළ ඒ මහණා දැකීමෙන් ඇති පලය කිම?’ ආනන්දයෙනි, දෙවනුවත්... පෙ... තෙවනුවත් ඝටීකාර කුම්භකාර තෙමේ ජෝතිපාල මානවකයාට මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත් ජෝතිපාල මිතුර, එන්න, අපි අරහත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක වැඳපුදා ගැනීමට යමු. අරහත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීම ඉතා යහපත් දෙයකැයි මම සලකමි’ යි කීවේය. තෙවනුවත් ආනන්දයෙනි, ජෝතිපාල මානවකයා ඝටීකාර කුම්භකාරයාට මෙසේ කීවේය: ‘මිතුර ඝටීකාර, එයින් පලක් නැත. හිස මුඩු කළ ඒ මහණා දැකීමෙන් ඇති පලය කිම?’ එවිට ඝටීකාර කුම්භකාර තෙමේ, ‘පින්වත් ජෝතිපාල මිතුර, එසේ නම් ස්නාන ද්‍රව්‍ය ගෙන ස්නානය පිණිස ගඟට යමු’ යි කීවේය. ආනන්දයෙනි, ‘මිතුර, එසේ කරමු’ යි ජෝතිපාල මානවකයා ඝටීකාර කුම්භකාරයාට එකඟ විය. ඉක්බිති ආනන්දයෙනි, ඝටීකාර කුම්භකාරයා ද ජෝතිපාල මානවකයා ද ස්නාන ද්‍රව්‍ය ගෙන ස්නානය පිණිස ගඟට ගියහ.”

๒๘๔. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร โชติปาลํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘อยํ, สมฺม โชติปาล, กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อวิทูเร อาราโม. อายาม, สมฺม โชติปาล, กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสาม. สาธุสมฺมตญฺหิ เม ตสฺส ภควโต ทสฺสนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’ติ. เอวํ วุตฺเต, อานนฺท, โชติปาโล มาณโว ฆฏิการํ กุมฺภการํ เอตทโวจ – ‘อลํ, สมฺม ฆฏิการ. กึ ปน เตน มุณฺฑเกน สมณเกน ทิฏฺเฐนา’ติ? ทุติยมฺปิ โข, อานนฺท…เป… ตติยมฺปิ โข, อานนฺท, ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร โชติปาลํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘อยํ, สมฺม โชติปาล, กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อวิทูเร อาราโม. อายาม, สมฺม โชติปาล, กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ทสฺสนาย [Pg.238] อุปสงฺกมิสฺสาม. สาธุสมฺมตญฺหิ เม ตสฺส ภควโต ทสฺสนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’ติ. ตติยมฺปิ โข, อานนฺท, โชติปาโล มาณโว ฆฏิการํ กุมฺภการํ เอตทโวจ – ‘อลํ, สมฺม ฆฏิการ. กึ ปน เตน มุณฺฑเกน สมณเกน ทิฏฺเฐนา’ติ? อถ โข, อานนฺท, ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร โชติปาลํ มาณวํ โอวฏฺฏิกายํ ปรามสิตฺวา เอตทโวจ – ‘อยํ, สมฺม โชติปาล, กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อวิทูเร อาราโม. อายาม, สมฺม โชติปาล, กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสาม. สาธุสมฺมตญฺหิ เม ตสฺส ภควโต ทสฺสนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’ติ. อถ โข, อานนฺท, โชติปาโล มาณโว โอวฏฺฏิกํ วินิวฏฺเฏตฺวา ฆฏิการํ กุมฺภการํ เอตทโวจ – ‘อลํ, สมฺม ฆฏิการ. กึ ปน เตน มุณฺฑเกน สมณเกน ทิฏฺเฐนา’ติ? อถ โข, อานนฺท, ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร โชติปาลํ มาณวํ สีสํนฺหาตํ เกเสสุ ปรามสิตฺวา เอตทโวจ – ‘อยํ, สมฺม โชติปาล, กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อวิทูเร อาราโม. อายาม, สมฺม โชติปาล, กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสาม. สาธุสมฺมตญฺหิ เม ตสฺส ภควโต ทสฺสนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’ติ. อถ โข, อานนฺท, โชติปาลสฺส มาณวสฺส เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! ยตฺร หิ นามายํ ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร อิตฺตรชจฺโจ สมาโน อมฺหากํ สีสํนฺหาตานํ เกเสสุ ปรามสิตพฺพํ มญฺญิสฺสติ; น วติทํ กิร โอรกํ มญฺเญ ภวิสฺสตี’ติ; ฆฏิการํ กุมฺภการํ เอตทโวจ – ‘ยาวตาโทหิปิ, สมฺม ฆฏิการา’ติ? ‘ยาวตาโทหิปิ, สมฺม โชติปาล. ตถา หิ ปน เม สาธุสมฺมตํ ตสฺส ภควโต ทสฺสนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม ฆฏิการ, มุญฺจ; คมิสฺสามา’ติ.

284. ආනන්දයෙනි, ඉක්බිති ඝටීකාර කුම්භකාර තෙමේ ජෝතිපාල මානවකයා අමතා මෙසේ කීවේය: "පින්වත් ජෝතිපාලයෙනි, අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ ආරාමය නුදුරෙහි පිහිටා තිබේ. පින්වත් ජෝතිපාලයෙනි, එන්න, අපි ඒ අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස එතැනට යමු. ඒ අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම යහපත් බව මම සලකමි." ආනන්දයෙනි, මෙසේ කී කල්හි ජෝතිපාල මානවකයා ඝටීකාර කුම්භකාරයාට මෙසේ කීවේය: "පින්වත් ඝටීකාරයෙනි, එයින් පලක් නැත. ඒ මුඩු මහණා දැකීමෙන් කුමන ප්‍රයෝජනයක්ද?" ආනන්දයෙනි, දෙවැනි වරටත්... (පෙ)... ආනන්දයෙනි, තුන්වැනි වරටත් ඝටීකාර කුම්භකාර තෙමේ ජෝතිපාල මානවකයාට මෙසේ කීවේය: "පින්වත් ජෝතිපාලයෙනි, අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ ආරාමය නුදුරෙහි පිහිටා තිබේ. පින්වත් ජෝතිපාලයෙනි, එන්න, අපි ඒ අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස එතැනට යමු. ඒ අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම යහපත් බව මම සලකමි." තුන්වැනි වරටත් ආනන්දයෙනි, ජෝතිපාල මානවකයා ඝටීකාර කුම්භකාරයාට මෙසේ කීවේය: "පින්වත් ඝටීකාරයෙනි, එයින් පලක් නැත. ඒ මුඩු මහණා දැකීමෙන් කුමන ප්‍රයෝජනයක්ද?" එවිට ආනන්දයෙනි, ඝටීකාර කුම්භකාර තෙමේ ජෝතිපාල මානවකයාගේ ඉණෙහි වූ වස්ත්‍රයෙන් (බඳපටියෙන්) අල්ලා මෙසේ කීවේය: "පින්වත් ජෝතිපාලයෙනි, අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ ආරාමය නුදුරෙහි පිහිටා තිබේ. එන්න, අපි ඒ අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස එතැනට යමු. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම යහපත් බව මම සලකමි." එවිට ආනන්දයෙනි, ජෝතිපාල මානවකයා තමාගේ ඉණෙහි වූ වස්ත්‍රය ලිහාගෙන ඝටීකාර කුම්භකාරයාට මෙසේ කීවේය: "පින්වත් ඝටීකාරයෙනි, එයින් පලක් නැත. ඒ මුඩු මහණා දැකීමෙන් කුමන ප්‍රයෝජනයක්ද?" ඉක්බිති ආනන්දයෙනි, ඝටීකාර කුම්භකාර තෙමේ හිස සෝදා සිටි ජෝතිපාල මානවකයාගේ කෙස් වැටියෙන් අල්ලා මෙසේ කීවේය: "පින්වත් ජෝතිපාලයෙනි, අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ ආරාමය නුදුරෙහි පිහිටා තිබේ. එන්න, අපි ඒ අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස එතැනට යමු. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම යහපත් බව මම සලකමි." එවිට ආනන්දයෙනි, ජෝතිපාල මානවකයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "පින්වතුනි, ඒකාන්තයෙන්ම ආශ්චර්යයකි, පින්වතුනි, ඒකාන්තයෙන්ම අද්භූතයකි! පහත් කුලයක උපන් මේ ඝටීකාර කුම්භකාරයා, හිස සෝදා සිටින අපගේ කෙස් වැටියෙන් පවා අල්ලා ගැනීමට තරම් කාරණයක් ඇතැයි සිතුවේය; සත්තකින්ම මෙය සුළුපටු කාරණයක් නොවිය යුතුය." ඉක්බිති ඔහු ඝටීකාර කුම්භකාරයාට මෙසේ කීවේය: "පින්වත් ඝටීකාරයෙනි, ඔබ මෙපමණ දුරක් (මාව රැගෙන යාමට) උත්සාහ කරන්නේද?" "පින්වත් ජෝතිපාලයෙනි, මෙපමණ දුරක් හෝ මම එසේ කරමි. මන්දයත්, ඒ අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීම එතරම්ම යහපත් බව මම සලකන බැවිනි." "පින්වත් ඝටීකාරයෙනි, එසේ නම් මගේ කෙස් අතහරින්න; අපි යමු."

๒๘๕. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ฆฏิกาโร จ กุมฺภกาโร โชติปาโล จ มาณโว เยน กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. โชติปาโล ปน มาณโว กสฺสเปน [Pg.239] ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, อานนฺท, ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘อยํ เม, ภนฺเต, โชติปาโล มาณโว สหาโย ปิยสหาโย. อิมสฺส ภควา ธมฺมํ เทเสตู’ติ. อถ โข, อานนฺท, กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ฆฏิการญฺจ กุมฺภการํ โชติปาลญฺจ มาณวํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข, อานนฺท, ฆฏิกาโร จ กุมฺภกาโร โชติปาโล จ มาณโว กสฺสเปน ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ.

285. ආනන්දයෙනි, ඉක්බිති ඝටීකාර කුම්භකාරයා සහ ජෝතිපාල මානවකයා අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. එහි පැමිණ ඝටීකාර කුම්භකාර තෙමේ අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය. ජෝතිපාල මානවකයා වනාහි අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචි කථාවෙහි යෙදුණේය. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු ඒ පිළිසඳර කථාව නිම කොට ඔහු ද එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඝටීකාර කුම්භකාර තෙමේ අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, මේ ජෝතිපාල මානවකයා මාගේ යහළුවෙකි, ප්‍රිය මිතුරෙකි. මොහුට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා." ඉක්බිති ආනන්දයෙනි, අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඝටීකාර කුම්භකාරයාට සහ ජෝතිපාල මානවකයාට ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පෙන්වා දුන්හ, (ගුණධර්මයන්හි) සමාදන් කරවූහ, උනන්දු කරවූහ, සතුටු කරවූහ. එවිට ආනන්දයෙනි, ඝටීකාර කුම්භකාරයා සහ ජෝතිපාල මානවකයා අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පෙන්වා දෙනු ලැබ, සමාදන් කරවනු ලැබ, උනන්දු කරවනු ලැබ, සතුටු කරවනු ලැබ, කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඒ දේශනාව ඉතා සතුටින් පිළිගෙන, අනුමෝදන් වී, අසුනෙන් නැගිට, අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ ප්‍රදක්ෂිණා කොට පිටත්ව ගියහ.

๒๘๖. ‘‘อถ โข, อานนฺท, โชติปาโล มาณโว ฆฏิการํ กุมฺภการํ เอตทโวจ – ‘อิมํ นุ ตฺวํ, สมฺม ฆฏิการ, ธมฺมํ สุณนฺโต อถ จ ปน อคารสฺมา อนคาริยํ น ปพฺพชิสฺสสี’ติ? ‘นนุ มํ, สมฺม โชติปาล, ชานาสิ, อนฺเธ ชิณฺเณ มาตาปิตโร โปเสมี’ติ? ‘เตน หิ, สมฺม ฆฏิการ, อหํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามี’ติ. อถ โข, อานนฺท, ฆฏิกาโร จ กุมฺภกาโร โชติปาโล จ มาณโว เยน กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, อานนฺท, ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘อยํ เม, ภนฺเต, โชติปาโล มาณโว สหาโย ปิยสหาโย. อิมํ ภควา ปพฺพาเชตู’ติ. อลตฺถ โข, อานนฺท, โชติปาโล มาณโว กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ.

286. ‘‘ආනන්ද, එකල්හි ජෝතිපාල මානවක තෙමේ ඝටීකාර කුම්භකාරයාට මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත් ඝටීකාරය, ඔබ මේ ධර්මය අසමින් සිටියදීත්, ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි නොවන්නේ මන්ද?’ ‘පින්වත් ජෝතිපාල, මා ඇස් නොපෙනෙන මහලු දෙමාපියන් පෝෂණය කරන බව ඔබ දන්නේ නැද්ද?’ ‘පින්වත් ඝටීකාරය, එසේ නම් මම ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වන්නෙමි.’ ආනන්ද, ඉක්බිති ඝටීකාර කුම්භකාරයා සහ ජෝතිපාල මානවක යන දෙදෙනාම අර්හත් සම්මා සම්බුදු වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ; පැමිණ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්හ. ආනන්ද, එකත්පසක හිඳගත් ඝටීකාර කුම්භකාරයා කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: ‘ස්වාමීනී, මේ ජෝතිපාල මානවකයා මාගේ ඉතා හිතවත් ප්‍රිය යහළුවෙකි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මොහුව පැවිදි කරවන සේක්වා!’ ආනන්ද, ජෝතිපාල මානවකයාට අර්හත් සම්මා සම්බුදු වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලැබුණේය.

๒๘๗. ‘‘อถ โข, อานนฺท, กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อจิรูปสมฺปนฺเน โชติปาเล มาณเว อฑฺฒมาสุปสมฺปนฺเน เวคฬิงฺเค ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน พาราณสี เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน พาราณสี ตทวสริ. ตตฺร สุทํ, อานนฺท, กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย[Pg.240]. อสฺโสสิ โข, อานนฺท, กิกี กาสิราชา – ‘กสฺสโป กิร ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ พาราณสึ อนุปฺปตฺโต พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน มิคทาเย’ติ. อถ โข, อานนฺท, กิกี กาสิราชา ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺรํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเรหิ ภทฺเรหิ ยาเนหิ พาราณสิยา นิยฺยาสิ มหจฺจราชานุภาเวน กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ทสฺสนาย. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยน กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข, อานนฺท, กิกึ กาสิราชานํ กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข, อานนฺท, กิกี กาสิราชา กสฺสเปน ภควตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’ติ. อธิวาเสสิ โข, อานนฺท, กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ตุณฺหีภาเวน. อถ โข, อานนฺท, กิกี กาสิราชา กสฺสปสฺส ภควโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข, อานนฺท, กิกี กาสิราชา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ปณฺฑุปุฏกสฺส สาลิโน วิคตกาฬกํ อเนกสูปํ อเนกพฺยญฺชนํ, กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’นฺติ.

287. ‘‘ආනන්ද, ඉක්බිති අර්හත් සම්මා සම්බුදු වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ජෝතිපාල මානවකයා උපසම්පදා වී වැඩි කලක් නොගොස්, එනම් උපසම්පදාවෙන් අඩ මසක් ගත වූ තැන, වේභලිංගයෙහි කැමති තාක් කල් වැඩසිට බරණැස බලා චාරිකාවෙහි වැඩම කළ සේක. පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි වඩිමින් බරණැසට පැමිණි සේක. ආනන්ද, එහිදී කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩසිටි සේක. ආනන්ද, ‘අර්හත් සම්මා සම්බුදු වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බරණැසට වැඩම කොට ඉසිපතන මිගදායෙහි වැඩසිටින සේකැ’ යි කාසි රජු වූ කිකී රජතුමාට ඇසුණි. ආනන්ද, ඉක්බිති කිකී රජු ඉතා උසස් රථ පිළියෙළ කරවා, උසස් රථයකට නැඟී, රජුට සුදුසු වූ මහත් ආනුභාවයෙන් යුතුව කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක වැඳපුදා ගැනීම පිණිස බරණැසින් පිටත් විය. රථයකින් යා හැකි තාක් දුර රථයෙන් ගොස්, රථයෙන් බැස පයින්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. ආනන්ද, එකත්පසක හිඳගත් කිකී රජුට කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කර දුන් සේක, (ගුණධර්මයන්හි) සමාදන් කරවූ සේක, (ධර්ම පිළිවෙතෙහි) උනන්දු කරවූ සේක, (එහි) සතුටු කරවූ සේක. ආනන්ද, ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කර දී, සමාදන් කරවා, උනන්දු කරවා, සතුටු කරවන ලද කිකී රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: ‘ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහා සංඝරත්නය සමඟ හෙට දිනයෙහි මාගේ දානය ඉවසා වදාරන සේක්වා!’ ආනන්ද, කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය ඉවසා වදාළ සේක. ආනන්ද, එකල්හි කිකී රජු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දානය පිළිගත් බව දැන, අසුනෙන් නැගිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ පැදකුණු කොට නික්ම ගියේය. ආනන්ද, ඉක්බිති කිකී රජු එම රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් පසු පසුදින තම නිවසෙහි, කලු පැහැති ඇට ඉවත් කරන ලද සුවඳැල් සහලින් පිසින ලද බත් සහිතව, විවිධ ව්‍යංජන හා මාළු පිනිවලින් යුත් ප්‍රණීත ආහාර පාන පිළියෙළ කරවා, කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දන්වා යැවීය: ‘ස්වාමීනී, කාලය පැමිණ ඇත, දානය පිළියෙළ කර අවසන් ය’ කියායි.’’

๒๘๘. ‘‘อถ โข, อานนฺท, กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน กิกิสฺส กาสิรญฺโญ นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. อถ โข, อานนฺท, กิกี กาสิราชา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ [Pg.241] โข, อานนฺท, กิกี กาสิราชา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, อานนฺท, กิกี กาสิราชา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา พาราณสิยํ วสฺสาวาสํ; เอวรูปํ สงฺฆสฺส อุปฏฺฐานํ ภวิสฺสตี’ติ. ‘อลํ, มหาราช. อธิวุตฺโถ เม วสฺสาวาโส’ติ. ทุติยมฺปิ โข, อานนฺท… ตติยมฺปิ โข, อานนฺท, กิกี กาสิราชา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘อธิวาเสตุ เม, ภนฺเต, ภควา พาราณสิยํ วสฺสาวาสํ; เอวรูปํ สงฺฆสฺส อุปฏฺฐานํ ภวิสฺสตี’ติ. ‘อลํ, มหาราช. อธิวุตฺโถ เม วสฺสาวาโส’ติ. อถ โข, อานนฺท, กิกิสฺส กาสิรญฺโญ ‘น เม กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อธิวาเสติ พาราณสิยํ วสฺสาวาส’นฺติ อหุเทว อญฺญถตฺตํ, อหุ โทมนสฺสํ. อถ โข, อานนฺท, กิกี กาสิราชา กสฺสปํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เอตทโวจ – ‘อตฺถิ นุ โข, ภนฺเต, อญฺโญ โกจิ มยา อุปฏฺฐากตโร’ติ?

288. “ආනන්දය, ඉක්බිති අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍රය හා සිවුරු ගෙන කාසි රජු වූ කිකීගේ මාලිගාව යම් තැනක ද එතැනට වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලා සමඟ පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩ සිටි සේක. ආනන්දය, එකල්හි කාසි රජු වූ කිකී බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට ප්‍රණීත වූ ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයන්ගෙන් ස්වහස්තයෙන්ම සන්තර්පණය කළේය, නැවත නැවතත් පිළිගැන්වූයේය. ආනන්දය, ඉක්බිති කාසි රජු වූ කිකී, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වළඳා අවසන් කොට පාත්‍රයෙන් අත ඉවතට ගත් බව දැන, එක්තරා මිටි අසුනක් ගෙන එකත්පසක වාඩි විය. ආනන්දය, එකත්පසක වාඩි වූ කාසි රජු වූ කිකී අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බරණැස් නුවර මාගේ වස් වැසීමේ ආරාධනය පිළිගන්නා සේක්වා. එවිට සංඝයා වහන්සේට මෙබඳු වූ උපස්ථානයක් ලැබෙන්නේය’ කියායි. ‘මහරජ, එය ප්‍රමාණවත්ය. මා විසින් වස් වැසීම පිළිගන්නා ලදී (වෙනත් තැනක වස් විසීමට පොරොන්දු වී ඇත)’ යැයි වදාළ සේක. ආනන්දය, දෙවනුවත්... ආනන්දය, තෙවනුවත් කාසි රජු වූ කිකී අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බරණැස් නුවර මාගේ වස් වැසීමේ ආරාධනය පිළිගන්නා සේක්වා. එවිට සංඝයා වහන්සේට මෙබඳු වූ උපස්ථානයක් ලැබෙන්නේය’ කියායි. ‘මහරජ, එය ප්‍රමාණවත්ය. මා විසින් වස් වැසීම පිළිගන්නා ලදී’ යැයි වදාළ සේක. ආනන්දය, එවිට ‘අර්හත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බරණැස් නුවර මාගේ වස් වැසීම පිළිගත්තේ නැතැ’යි කාසි රජු වූ කිකීට මහත් වූ සිතේ වෙනස් වීමක් සහ දොම්නසක් ඇති විය. ආනන්දය, ඉක්බිති කාසි රජු වූ කිකී අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: ‘ස්වාමීනී, මට වඩා උතුම් වූ (වඩාත් හොඳින් උපස්ථාන කරන) වෙනත් කිසිම උපස්ථායකයෙක් සිටීද?’ කියායි.”

‘‘‘อตฺถิ, มหาราช, เวคฬิงฺคํ นาม คามนิคโม. ตตฺถ ฆฏิกาโร นาม กุมฺภกาโร; โส เม อุปฏฺฐาโก อคฺคุปฏฺฐาโก. ตุยฺหํ โข ปน, มหาราช, น เม กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อธิวาเสติ พาราณสิยํ วสฺสาวาสนฺติ อตฺเถว อญฺญถตฺตํ, อตฺถิ โทมนสฺสํ. ตยิทํ ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส นตฺถิ จ น จ ภวิสฺสติ. ฆฏิกาโร โข, มหาราช, กุมฺภกาโร พุทฺธํ สรณํ คโต, ธมฺมํ สรณํ คโต, สงฺฆํ สรณํ คโต. ฆฏิกาโร โข, มหาราช, กุมฺภกาโร ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต. ฆฏิกาโร โข, มหาราช, กุมฺภกาโร พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต, ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต, สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต, อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต. ฆฏิกาโร โข, มหาราช, กุมฺภกาโร ทุกฺเข นิกฺกงฺโข, ทุกฺขสมุทเย นิกฺกงฺโข, ทุกฺขนิโรเธ นิกฺกงฺโข, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย นิกฺกงฺโข. ฆฏิกาโร โข, มหาราช, กุมฺภกาโร เอกภตฺติโก พฺรหฺมจารี สีลวา กลฺยาณธมฺโม. ฆฏิกาโร โข, มหาราช, กุมฺภกาโร นิกฺขิตฺตมณิสุวณฺโณ อเปตชาตรูปรชโต[Pg.242]. ฆฏิกาโร โข, มหาราช, กุมฺภกาโร ปนฺนมุสโล น สหตฺถา ปถวึ ขณติ. ยํ โหติ กูลปลุคฺคํ วา มูสิกุกฺกโร วา ตํ กาเชน อาหริตฺวา ภาชนํ กริตฺวา เอวมาห – ‘‘เอตฺถ โย อิจฺฉติ ตณฺฑุลปฏิภสฺตานิ วา มุคฺคปฏิภสฺตานิ วา กฬายปฏิภสฺตานิ วา นิกฺขิปิตฺวา ยํ อิจฺฉติ ตํ หรตู’’ติ. ฆฏิกาโร โข, มหาราช, กุมฺภกาโร อนฺเธ ชิณฺเณ มาตาปิตโร โปเสติ. ฆฏิกาโร โข, มหาราช, กุมฺภกาโร ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา.

“‘මහරජ, වේගළිංග නම් වූ ගම් නියම්ගමක් ඇත. එහි ඝටීකාර නම් වූ කුඹල්කරුවෙක් සිටී. ඔහු මාගේ උපස්ථායකයා ය, අග්‍ර උපස්ථායකයා ය. මහරජ, “අර්හත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බරණැස් නුවර මාගේ වස් වැසීම පිළිගත්තේ නැතැ”යි ඔබට සිතේ වෙනස් වීමක් සහ දොම්නසක් ඇත්තේමය. එහෙත් ඝටීකාර කුඹල්කරුට එවැනි දොම්නසක් නැත, ඇති වන්නේ ද නැත. මහරජ, ඝටීකාර කුඹල්කරු බුදුන් සරණ ගිය, දහම් සරණ ගිය, සඟ සරණ ගිය අයෙකි. මහරජ, ඝටීකාර කුඹල්කරු සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණු, සොරකම් කිරීමෙන් වැළකුණු, කාමයෙහි වරදවා හැසිරීමෙන් වැළකුණු, මුසාවාදයෙන් වැළකුණු, මදයට හා ප්‍රමාදයට හේතු වන රෑ මේරා ආදී මත්පැන් පානයෙන් වැළකුණු අයෙකි. මහරජ, ඝටීකාර කුඹල්කරු බුදුන් කෙරෙහි නොසැලෙන ප්‍රසාදයෙන් යුක්තය, දහම කෙරෙහි නොසැලෙන ප්‍රසාදයෙන් යුක්තය, සඟුන් කෙරෙහි නොසැලෙන ප්‍රසාදයෙන් යුක්තය, ආර්යයන් වහන්සේලා ප්‍රිය කරන සීලයෙන් යුක්තය. මහරජ, ඝටීකාර කුඹල්කරු දුක පිළිබඳව සැක රහිතය, දුක්ඛ සමුදය පිළිබඳව සැක රහිතය, දුක්ඛ නිරෝධය පිළිබඳව සැක රහිතය, දුක්ඛ නිරෝධයට පමුණුවන මාවත පිළිබඳව සැක රහිතය. මහරජ, ඝටීකාර කුඹල්කරු එක් වේලක් පමණක් වළඳන, බ්‍රහ්මචාරී වූ, සිල්වත් වූ, යහපත් ගුණධර්ම ඇති අයෙකි. මහරජ, ඝටීකාර කුඹල්කරු මැණික් හා ස්වර්ණාභරණ අත්හළ, රන් රිදී පරිහරණයෙන් තොර වූ අයෙකි. මහරජ, ඝටීකාර කුඹල්කරු හෑරීමේ මෙවලම් ඉවත තැබූ, තමන්ගේ අතින් පොළොව නොකණින අයෙකි. යම් තැනක ඉවුරු බිඳීමකින් හෝ මීයන් හෑරූ තැනකින් මැටි ලැබේ ද, ඒවා කදින් රැගෙන අවුත් භාජන සාදා මෙසේ පවසයි: “මෙහි යමෙකු කැමති නම්, සහල් මල්ලක් හෝ මුං මල්ලක් හෝ කඩල මල්ලක් තබා තමන් කැමති භාජනයක් ගෙන යත්වා” කියායි. මහරජ, ඝටීකාර කුඹල්කරු අන්ධ වූ, මහලු වූ තම දෙමාපියන් පෝෂණය කරයි. මහරජ, ඝටීකාර කුඹල්කරු ඕරම්භාගීය සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් (අනාගාමී වී) ඕපපාතිකව එහිම (ශුද්ධාවාස බඹලොව) පිරිනිවන් පාන, ඒ ලෝකයෙන් නැවත නොඑන ස්වභාවය ඇත්තෙකි.’”

๒๘๙. ‘‘‘เอกมิทาหํ, มหาราช, สมยํ เวคฬิงฺเค นาม คามนิคเม วิหรามิ. อถ ขฺวาหํ, มหาราช, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส มาตาปิตโร เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส มาตาปิตโร เอตทโวจํ – ‘‘หนฺท, โก นุ โข อยํ ภคฺคโว คโต’’ติ? ‘‘นิกฺขนฺโต โข เต, ภนฺเต, อุปฏฺฐาโก อนฺโตกุมฺภิยา โอทนํ คเหตฺวา ปริโยคา สูปํ คเหตฺวา ปริภุญฺชา’’ติ. อถ ขฺวาหํ, มหาราช, กุมฺภิยา โอทนํ คเหตฺวา ปริโยคา สูปํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ. อถ โข, มหาราช, ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร เยน มาตาปิตโร เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มาตาปิตโร เอตทโวจ – ‘‘โก กุมฺภิยา โอทนํ คเหตฺวา ปริโยคา สูปํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต’’ติ? ‘‘กสฺสโป, ตาต, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กุมฺภิยา โอทนํ คเหตฺวา ปริโยคา สูปํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต’’ติ? อถ โข, มหาราช, ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, ยสฺส เม กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เอวํ อภิวิสฺสตฺโถ’’ติ. อถ โข, มหาราช, ฆฏิการํ กุมฺภการํ อฑฺฒมาสํ ปีติสุขํ น วิชหติ, สตฺตาหํ มาตาปิตูนํ.

289. “මහාරාජ, එක් සමයක මම වේගළිංග නම් ගම් නියම්ගමෙහි වාසය කළෙමි. මහාරාජ, එකල්හි මම පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන ඝටීකාර කුම්භකාරයාගේ මවුපියන් සිටි තැනට පැමිණියෙමි. පැමිණ ඝටීකාර කුම්භකාරයාගේ මවුපියන්ගෙන් මෙසේ ඇසුවෙමි: ‘පින්වතුනි, මේ භග්ගව තෙමේ කොහි ගියේද?’ ‘ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ උපස්ථායකයා බැහැර ගොස් ඇත. බත් හැළිය ඇතුළත ඇති බත් ද වෑංජන බඳුනෙන් වෑංජන ද ගෙන වළඳනු මැනව’යි ඔවුහු පැවසූහ. මහාරාජ, එකල්හි මම බත් හැළියෙන් බත් ද වෑංජන බඳුනෙන් වෑංජන ද ගෙන වළඳා, අසුනෙන් නැගිට පිටත්ව ගියෙමි. මහාරාජ, ඉන්පසු ඝටීකාර කුම්භකාරයා තම මවුපියන් වෙත පැමිණ මෙසේ ඇසීය: ‘කවුරුන් බත් හැළියෙන් බත් ද වෑංජන බඳුනෙන් වෑංජන ද ගෙන වළඳා අසුනෙන් නැගිට පිටත්ව ගියේද?’ ‘පුතණුවනි, අරහත් වූ සම්‍යන්සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බත් හැළියෙන් බත් ද වෑංජන බඳුනෙන් වෑංජන ද ගෙන වළඳා අසුනෙන් නැගිට වැඩම කළ සේක’යි ඔවුහු කීහ. මහාරාජ, එකල්හි ඝටීකාර කුම්භකාරයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘මට මහත් ලාභයකි, මම මනා ලාභයක් ලද්දෙමි. කාශ්‍යප අරහත් සම්‍යන්සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මා කෙරෙහි මෙතරම් විශ්වාසයක් තැබූ සේක.’ මහාරාජ, ඉන්පසු ඝටීකාර කුම්භකාරයා අඩමසක් පුරාත්, ඔහුගේ මවුපියන් සත් දිනක් පුරාත් ඒ පීති සුඛය අත් නොහළහ.”

๒๙๐. ‘‘‘เอกมิทาหํ, มหาราช, สมยํ ตตฺเถว เวคฬิงฺเค นาม คามนิคเม วิหรามิ. อถ ขฺวาหํ, มหาราช, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน [Pg.243] ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส มาตาปิตโร เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส มาตาปิตโร เอตทโวจํ – ‘‘หนฺท, โก นุ โข อยํ ภคฺคโว คโต’’ติ? ‘‘นิกฺขนฺโต โข เต, ภนฺเต, อุปฏฺฐาโก อนฺโต กโฬปิยา กุมฺมาสํ คเหตฺวา ปริโยคา สูปํ คเหตฺวา ปริภุญฺชา’’ติ. อถ ขฺวาหํ, มหาราช, กโฬปิยา กุมฺมาสํ คเหตฺวา ปริโยคา สูปํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมึ. อถ โข, มหาราช, ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร เยน มาตาปิตโร เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มาตาปิตโร เอตทโวจ – ‘‘โก กโฬปิยา กุมฺมาสํ คเหตฺวา ปริโยคา สูปํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต’’ติ? ‘‘กสฺสโป, ตาต, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กโฬปิยา กุมฺมาสํ คเหตฺวา ปริโยคา สูปํ คเหตฺวา ปริภุญฺชิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต’’ติ. อถ โข, มหาราช, ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, ยสฺส เม กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เอวํ อภิวิสฺสตฺโถ’’ติ. อถ โข, มหาราช, ฆฏิการํ กุมฺภการํ อฑฺฒมาสํ ปีติสุขํ น วิชหติ, สตฺตาหํ มาตาปิตูนํ.

290. “මහාරාජ, එක් සමයක මම එම වේගළිංග නම් ගම් නියම්ගමෙහිම වාසය කළෙමි. මහාරාජ, එකල්හි මම පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන ඝටීකාර කුම්භකාරයාගේ මවුපියන් සිටි තැනට පැමිණියෙමි. පැමිණ ඝටීකාර කුම්භකාරයාගේ මවුපියන්ගෙන් මෙසේ ඇසුවෙමි: ‘පින්වතුනි, මේ භග්ගව තෙමේ කොහි ගියේද?’ ‘ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ උපස්ථායකයා බැහැර ගොස් ඇත. වට්ටිය ඇතුළත ඇති අග්ගලා (කැඳ බත්) ද වෑංජන බඳුනෙන් වෑංජන ද ගෙන වළඳනු මැනව’යි ඔවුහු පැවසූහ. මහාරාජ, එකල්හි මම වට්ටියෙන් අග්ගලා ද වෑංජන බඳුනෙන් වෑංජන ද ගෙන වළඳා, අසුනෙන් නැගිට පිටත්ව ගියෙමි. මහාරාජ, ඉන්පසු ඝටීකාර කුම්භකාරයා තම මවුපියන් වෙත පැමිණ මෙසේ ඇසීය: ‘කවුරුන් වට්ටියෙන් අග්ගලා ද වෑංජන බඳුනෙන් වෑංජන ද ගෙන වළඳා අසුනෙන් නැගිට පිටත්ව ගියේද?’ ‘පුතණුවනි, අරහත් වූ සම්‍යන්සම්බුද්ධ වූ කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වට්ටියෙන් අග්ගලා ද වෑංජන බඳුනෙන් වෑංජන ද ගෙන වළඳා අසුනෙන් නැගිට වැඩම කළ සේක’යි ඔවුහු කීහ. මහාරාජ, එකල්හි ඝටීකාර කුම්භකාරයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘මට මහත් ලාභයකි, මම මනා ලාභයක් ලද්දෙමි. කාශ්‍යප අරහත් සම්‍යන්සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මා කෙරෙහි මෙතරම් විශ්වාසයක් තැබූ සේක.’ මහාරාජ, ඉන්පසු ඝටීකාර කුම්භකාරයා අඩමසක් පුරාත්, ඔහුගේ මවුපියන් සත් දිනක් පුරාත් ඒ පීති සුඛය අත් නොහළහ.”

๒๙๑. ‘‘‘เอกมิทาหํ, มหาราช, สมยํ ตตฺเถว เวคฬิงฺเค นาม คามนิคเม วิหรามิ. เตน โข ปน สมเยน กุฏิ โอวสฺสติ. อถ ขฺวาหํ, มหาราช, ภิกฺขู อามนฺเตสึ – ‘‘คจฺฉถ, ภิกฺขเว, ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส นิเวสเน ติณํ ชานาถา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, มหาราช, เต ภิกฺขู มํ เอตทโวจุํ – ‘‘นตฺถิ โข, ภนฺเต, ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส นิเวสเน ติณํ, อตฺถิ จ ขฺวาสฺส อาเวสเน ติณจฺฉทน’’ นฺติ. ‘‘คจฺฉถ, ภิกฺขเว, ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส อาเวสนํ อุตฺติณํ กโรถา’’ติ. อถ โข เต, มหาราช, ภิกฺขู ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส อาเวสนํ อุตฺติณมกํสุ. อถ โข, มหาราช, ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส มาตาปิตโร เต ภิกฺขู เอตทโวจุํ – ‘‘เก อาเวสนํ อุตฺติณํ กโรนฺตี’’ติ? ‘‘ภิกฺขู, ภคินิ, กสฺสปสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส กุฏิ โอวสฺสตี’’ติ. ‘‘หรถ, ภนฺเต, หรถ, ภทฺรมุขา’’ติ. อถ โข, มหาราช, ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร เยน มาตาปิตโร เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มาตาปิตโร เอตทโวจ – ‘‘เก อาเวสนํ อุตฺติณมกํสู’’ติ? ‘‘ภิกฺขู, ตาต, กสฺสปสฺส กิร ภควโต [Pg.244] อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส กุฏิ โอวสฺสตี’’ติ. อถ โข, มหาราช, ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ลาภา วต เม, สุลทฺธํ วต เม, ยสฺส เม กสฺสโป ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เอวํ อภิวิสฺสตฺโถ’’ติ. อถ โข, มหาราช ฆฏิการํ กุมฺภการํ อฑฺฒมาสํ ปีติสุขํ น วิชหติ, สตฺตาหํ มาตาปิตูนํ. อถ โข, มหาราช, อาเวสนํ สพฺพนฺตํ เตมาสํ อากาสจฺฉทนํ อฏฺฐาสิ, น เทโวติวสฺสิ. เอวรูโป จ, มหาราช, ฆฏิกาโร กุมฺภกาโร’ติ. ‘ลาภา, ภนฺเต, ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส, สุลทฺธา, ภนฺเต, ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส ยสฺส ภควา เอวํ อภิวิสฺสตฺโถ’’’ติ.

291. ‘‘මහරජතුමනි, එක් සමයක මම ඒ වේගළිංග නම් වූ ගම් නියම්ගමෙහිම වාසය කළෙමි. මහරජතුමනි, ඒ දිනවල මගේ කුටිය වැස්සට තෙමෙන්නට විය. එවිට මම භික්ෂූන් අමතා මෙසේ කීවෙමි: ‘මහණෙනි, ඔබලා ගොස් ඝටීකාර කුම්භකාරයාගේ නිවසේ සෙවිලි කිරීමට පිදුරු (තණ) ඇත්දැයි සොයා බලන්න.’ මහරජතුමනි, මෙසේ කී විට ඒ භික්ෂූහු මට මෙසේ කීහ: ‘ස්වාමීනි, ඝටීකාර කුම්භකාරයාගේ නිවසේ පිදුරු නැත. එහෙත් ඔහුගේ කර්මාන්ත ශාලාවෙහි (වැඩපොළෙහි) වහලයට සෙවිලි කළ පිදුරු තිබේ.’ ‘මහණෙනි, එසේ නම් ගොස් ඝටීකාර කුම්භකාරයාගේ කර්මාන්ත ශාලාවේ වහලයේ සෙවිලි කළ පිදුරු ඉවත් කරගෙන එන්න.’ මහරජතුමනි, එවිට ඒ භික්ෂූහු ඝටීකාර කුම්භකාරයාගේ කර්මාන්ත ශාලාවේ වහලය ගලවා පිදුරු රැගෙන ආහ. මහරජතුමනි, එකල්හි ඝටීකාර කුම්භකාරයාගේ මව්පියෝ ඒ භික්ෂූන්ගෙන් මෙසේ ඇසූහ: ‘කවුද අපේ වැඩපොළේ වහලය ගලවන්නේ?’ එවිට භික්ෂූහු, ‘පින්වතිය (සොයුරිය), අර්හත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කුටිය තෙමෙනවා’ යැයි කීහ. ‘ස්වාමීනි, පින්වතුනි, එය අරගෙන යන්න, අරගෙන යන්න’ යැයි ඔවුහු කීහ. මහරජතුමනි, ඉක්බිති ඝටීකාර කුම්භකාරයා තම මව්පියන් සිටි තැනට පැමිණ මෙසේ ඇසුවේය: ‘කවුද අපේ වැඩපොළේ වහලය ගැලෙව්වේ?’ ‘පුතේ, අර්හත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කුටිය තෙමෙනවා කියා භික්ෂූන් වහන්සේලා ඒවා ගෙන ගියා’ යැයි ඔවුහු කීහ. මහරජතුමනි, එවිට ඝටීකාර කුම්භකාරයාට මෙසේ සිතුණි: ‘මට ලාභයකි, මට මහා ලාභයකි! අර්හත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා කෙරෙහි මෙතරම් විශ්වාසයක් (සංස්තවයක්) තැබීම කෙතරම් භාග්‍යයක්ද!’ මහරජතුමනි, ඉක්බිති ඝටීකාර කුම්භකාරයාට අඩමසක් පුරාත්, ඔහුගේ මව්පියන්ට සතියක් පුරාත් ඒ ප්‍රීති සුඛය පහව නොගියේය. මහරජතුමනි, මුළු තුන් මාසයක් පුරාම ඒ වැඩපොළ අහස වහලය කරගෙන (විවෘතව) තිබුණද, වැස්සෙන් තෙමුණේ නැත. මහරජතුමනි, ඝටීකාර කුම්භකාරයා එවැනි ගුණ ඇති අයෙකි.’ ‘ස්වාමීනි, ඝටීකාර කුම්භකාරයාට මහත් ලාභයකි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි මෙතරම් විශ්වාසයක් තැබීම ඝටීකාර කුම්භකාරයාට මහත් වාසනාවකි’ යැයි (කිකී රජතුමා) කීවේය.

๒๙๒. ‘‘อถ โข, อานนฺท, กิกี กาสิราชา ฆฏิการสฺส กุมฺภการสฺส ปญฺจมตฺตานิ ตณฺฑุลวาหสตานิ ปาเหสิ ปณฺฑุปุฏกสฺส สาลิโน ตทุปิยญฺจ สูเปยฺยํ. อถ โข เต, อานนฺท, ราชปุริสา ฆฏิการํ กุมฺภการํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘อิมานิ โข, ภนฺเต, ปญฺจมตฺตานิ ตณฺฑุลวาหสตานิ กิกินา กาสิราเชน ปหิตานิ ปณฺฑุปุฏกสฺส สาลิโน ตทุปิยญฺจ สูเปยฺยํ. ตานิ, ภนฺเต, ปฏิคฺคณฺหถา’ติ. ‘ราชา โข พหุกิจฺโจ พหุกรณีโย. อลํ เม! รญฺโญว โหตู’ติ. สิยา โข ปน เต, อานนฺท, เอวมสฺส – ‘อญฺโญ นูน เตน สมเยน โชติปาโล มาณโว อโหสี’ติ. น โข ปเนตํ, อานนฺท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อหํ เตน สมเยน โชติปาโล มาณโว อโหสิ’’นฺติ.

292. ‘‘ඉක්බිති ආනන්දය, කිකී කාසි රජතුමා ඝටීකාර කුම්භකාරයා වෙත පඬු පැහැති ඇල් සහල් ගැල් පන්සියයක් සහ ඊට සරිලන ව්‍යංජන ද්‍රව්‍ය එවන ලදී. ආනන්දය, එකල්හි රජ පුරුෂයෝ ඝටීකාර කුම්භකාරයා වෙත පැමිණ මෙසේ කීහ: ‘ස්වාමීනි, කිකී කාසි රජතුමා විසින් මේ පඬු පැහැති ඇල් සහල් ගැල් පන්සියය සහ ඊට සරිලන ව්‍යංජන ද්‍රව්‍ය ඔබ වෙත එවන ලදී. ස්වාමීනි, මේවා පිළිගන්නා සේක්වා.’ ‘රජතුමා බොහෝ වැඩ කටයුතු ඇති අයෙකි. මට මේවා ප්‍රමාණවත්ය (අවශ්‍ය නැත). මේවා රජතුමාටම වේවා!’ යැයි ඔහු කීවේය. ආනන්දය, එකල සිටි ඒ ජෝතිපාල මාණවකයා වෙනත් අයෙකැයි ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන. ආනන්දය, එය එසේ නොසිතිය යුතුය. එකල ජෝතිපාල මාණවකයා වූයේ මමයි.’’

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව ඉතා සතුටින් පිළිගත්හ.

ฆฏิการสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ.

පළමු වන ඝටීකාර සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๒. รฏฺฐปาลสุตฺตํ

2. රට්ඨපාල සූත්‍රය

๒๙๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา กุรูสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ถุลฺลโกฏฺฐิกํ นาม กุรูนํ นิคโม ตทวสริ. อสฺโสสุํ โข ถุลฺลโกฏฺฐิกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ [Pg.245] ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต กุรูสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ถุลฺลโกฏฺฐิกํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. อถ โข ถุลฺลโกฏฺฐิกา พฺราหฺมณคหปติกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ภควโต สนฺติเก นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข ถุลฺลโกฏฺฐิเก พฺราหฺมณคหปติเก ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ.

293. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ කුරු රටෙහි චාරිකාවේ වඩිනා සේක්, තුල්ලකොට්ඨිත නම් වූ කුරු රට වැසියන්ගේ නියම් ගමකට වැඩම කළ සේක. තුල්ලකොට්ඨිත වැසි බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන්ට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: 'පින්වත්නි, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ ගෞතම ශ්‍රමණයාණන් වහන්සේ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ කුරු රටෙහි චාරිකා කරමින් තුල්ලකොට්ඨිත ගමට වැඩම කොට ඇත. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ මෙබඳු යහපත් කීර්ති රාවයක් පැන නැගී ඇත: ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ ද අර්හත් වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක යනුවෙනි. උන්වහන්සේ දෙවියන් සහිත වූ, මරුන් සහිත වූ, බඹුන් සහිත වූ, මහණ බමුණන් හා දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ මේ ලෝකය තමන් වහන්සේම විශිෂ්ට ඤාණයෙන් අවබෝධ කරගෙන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට දේශනා කරන සේක. උන්වහන්සේ මුල, මැද, අග යන තුන් තන්හිම යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ ධර්මය දේශනා කරන සේක. කේවල පරිපූර්ණ වූ, අතිශයින්ම පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන සේක. එබඳු රහතන් වහන්සේලා දැකීම ඉතා යහපත්ය.' ඉක්බිති තුල්ලකොට්ඨිත වැසි බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක වාඩි වූහ. ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදී, සතුටු විය යුතු සිහි කටයුතු කථා නිමවා එකත්පසක වාඩි වූහ. ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙසට දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කොට එකත්පසක වාඩි වූහ. ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවෙහි තමන්ගේ නම සහ ගෝත්‍රය පවසා එකත්පසක වාඩි වූහ. ඇතැම් කෙනෙක් නිශ්ශබ්දව එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ තුල්ලකොට්ඨිත වැසි බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන්ට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කොට දුන් සේක, සමාදන් කරවූ සේක, තියුණු කරවූ සේක, සතුටු කරවූ සේක.

๒๙๔. เตน โข ปน สมเยน รฏฺฐปาโล นาม กุลปุตฺโต ตสฺมึเยว ถุลฺลโกฏฺฐิเก อคฺคกุลสฺส ปุตฺโต ติสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ. อถ โข รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยถา ยถา ขฺวาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ, นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’’นฺติ. อถ โข ถุลฺลโกฏฺฐิกา พฺราหฺมณคหปติกา ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ. อถ โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต อจิรปกฺกนฺเตสุ ถุลฺลโกฏฺฐิเกสุ [Pg.246] พฺราหฺมณคหปติเกสุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยถา ยถาหํ, ภนฺเต, ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ, นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. อิจฺฉามหํ, ภนฺเต, เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. ลเภยฺยาหํ, ภนฺเต, ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปทํ. ปพฺพาเชตุ มํ ภควา’’ติ. ‘‘อนุญฺญาโตสิ ปน ตฺวํ, รฏฺฐปาล, มาตาปิตูหิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ? ‘‘น โขหํ, ภนฺเต, อนุญฺญาโต มาตาปิตูหิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ. ‘‘น โข, รฏฺฐปาล, ตถาคตา อนนุญฺญาตํ มาตาปิตูหิ ปุตฺตํ ปพฺพาเชนฺตี’’ติ. ‘‘สฺวาหํ, ภนฺเต, ตถา กริสฺสามิ ยถา มํ มาตาปิตโร อนุชานิสฺสนฺติ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ.

294. එකල්හි රට්ඨපාල නම් කුලපුත්‍රයෙක් ඒ තුල්ලකොට්ඨිත ගමෙහිම ප්‍රභූ පවුලක පුත්‍රයෙක්ව එම පිරිස මැද වාඩි වී සිටියේය. එවිට රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය මා අවබෝධ කරගත් පරිදි, ගිහිගෙයි වසන්නකුට ඒකාන්තයෙන්ම සම්පූර්ණ වූ, ඒකාන්තයෙන්ම පිරිසිදු වූ, ඔප දැමූ සක්ගෙඩියක් බඳු වූ මේ බ්‍රහ්මචර්යාව රැකීම පහසු නොවේ. මම කෙස් රැවුල් කපා දමා, කසාවත් හැඳ පෙරවා, ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වන්නෙම් නම් මැනවි.' ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කරන ලද, සමාදන් කරවන ලද, තියුණු කරවන ලද, සතුටු කරවන ලද තුල්ලකොට්ඨිත වැසි බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අනුමෝදන් වී, හුනස්නෙන් නැගිට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට, ප්‍රදක්ෂිණා කොට පිටව ගියහ. තුල්ලකොට්ඨිත වැසි බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන් පිටව ගොස් නොබෝ වේලාවකින් රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, අභිවාදනය කොට එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය මා අවබෝධ කරගත් පරිදි, ගිහිගෙයි වසන්නෙකුට ඒකාන්තයෙන්ම සම්පූර්ණ වූ, ඒකාන්තයෙන්ම පිරිසිදු වූ, ඔප දැමූ සක්ගෙඩියක් වැනි මේ බ්‍රහ්මචර්යාව රැකීම පහසු නැත. ස්වාමීනී, මම කෙස් රැවුල් කපා දමා, කසාවත් හැඳ පෙරවා, ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වීමට කැමැත්තෙමි. ස්වාමීනී, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අබියස පැවිද්ද ලබන්නෙම් නම්, උපසම්පදාව ලබන්නෙම් නම් මැනවි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාව පැවිදි කරවන සේක්වා.' එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, 'රට්ඨපාල, ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වීමට මව්පියන්ගෙන් අවසර ලැබුණේ දැයි' විමසූ සේක. 'ස්වාමීනී, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට මට මව්පියන්ගෙන් අවසර ලැබී නැත'යි ඔහු කීවේය. 'රට්ඨපාල, තථාගතයන් වහන්සේලා මව්පියන් විසින් අවසර නොදෙන ලද පුත්‍රයන් පැවිදි නොකරති'යි වදාළ සේක. 'ස්වාමීනී, මව්පියන් මට පැවිදි වීමට අවසර දෙන අයුරින් මම කටයුතු කරන්නෙමි'යි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය.

๒๙๕. อถ โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน มาตาปิตโร เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มาตาปิตโร เอตทโวจ – ‘‘อมฺมตาตา, ยถา ยถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ, นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. อิจฺฉามหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. อนุชานาถ มํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส มาตาปิตโร รฏฺฐปาลํ กุลปุตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ตฺวํ โขสิ, ตาต รฏฺฐปาล, อมฺหากํ เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโป สุเขธิโต สุขปริภโต. น ตฺวํ, ตาต รฏฺฐปาล, กสฺสจิ ทุกฺขสฺส ชานาสิ. มรเณนปิ เต มยํ อกามกา วินา ภวิสฺสาม. กึ ปน มยํ [Pg.247] ตํ ชีวนฺตํ อนุชานิสฺสาม อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ? ทุติยมฺปิ โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต…เป… ตติยมฺปิ โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต มาตาปิตโร เอตทโวจ – ‘‘อมฺมตาตา, ยถา ยถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ, นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. อิจฺฉามหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตุํ. อนุชานาถ มํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ. ตติยมฺปิ โข รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส มาตาปิตโร รฏฺฐปาลํ กุลปุตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ตฺวํ โขสิ, ตาต รฏฺฐปาล, อมฺหากํ เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโป สุเขธิโต สุขปริภโต. น ตฺวํ, ตาต รฏฺฐปาล, กสฺสจิ ทุกฺขสฺส ชานาสิ. มรเณนปิ เต มยํ อกามกา วินา ภวิสฺสาม. กึ ปน มยํ ตํ ชีวนฺตํ อนุชานิสฺสาม อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ?

295. එකල්හි රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා අස්නෙන් නැගී සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ පැදකුණු කොට මව්පියන් සිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ මව්පියන්ට මෙසේ කීවේය: "මෑණියනි, පියාණෙනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය මා අවබෝධ කරගන්නා පරිදි, ගිහිගෙයි වසන්නෙකුට ඒකාන්තයෙන්ම පරිපූර්ණ වූ, ඒකාන්තයෙන්ම පිරිසිදු වූ, ලියවන ලද සක් ගෙඩියක් හා සමාන වූ මේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම පහසු නොවේ. මම කෙස් රැවුල් කපා කසාය වස්ත්‍ර හැඳ ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගතව පැවිදි වීමට කැමැත්තෙමි. ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීම සඳහා මට අවසර දෙනු මැනව." මෙසේ කී කල, රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාගේ මව්පියෝ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාට මෙසේ කීහ: "පින්වත් රට්ඨපාල, ඔබ අපගේ එකම පුතණුවන්ය, අපට ප්‍රිය වූ මනාප වූ කෙනෙකි, සැපසේ වැඩුණු, සැපසේ පෝෂණය වූ අයෙකි. පින්වත් රට්ඨපාල, ඔබ කිසිදු දුකක් නොහඳුනන්නෙහිය. ඔබ මියගියහොත් පවා අපි අකමැත්තෙන් වුවද ඔබගෙන් වෙන් වන්නෙමු. එසේ තිබියදී, ඔබ ජීවත්ව සිටියදීම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීම සඳහා අප කෙසේ නම් අවසර දෙන්නෙමුද?" දෙවනුවත් රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා...පෙ... තෙවනුවත් රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා මව්පියන්ට මෙසේ කීවේය: "මෑණියනි, පියාණෙනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය මා අවබෝධ කරගන්නා පරිදි, ගිහිගෙයි වසන්නෙකුට ඒකාන්තයෙන්ම පරිපූර්ණ වූ, ඒකාන්තයෙන්ම පිරිසිදු වූ, ලියවන ලද සක් ගෙඩියක් හා සමාන වූ මේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම පහසු නොවේ. මම කෙස් රැවුල් කපා කසාය වස්ත්‍ර හැඳ ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගතව පැවිදි වීමට කැමැත්තෙමි. ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීම සඳහා මට අවසර දෙනු මැනව." තෙවනුවත් රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාගේ මව්පියෝ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාට මෙසේ කීහ: "පින්වත් රට්ඨපාල, ඔබ අපගේ එකම පුතණුවන්ය, අපට ප්‍රිය වූ මනාප වූ කෙනෙකි, සැපසේ වැඩුණු, සැපසේ පෝෂණය වූ අයෙකි. පින්වත් රට්ඨපාල, ඔබ කිසිදු දුකක් නොහඳුනන්නෙහිය. ඔබ මියගියහොත් පවා අපි අකමැත්තෙන් වුවද ඔබගෙන් වෙන් වන්නෙමු. එසේ තිබියදී, ඔබ ජීවත්ව සිටියදීම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීම සඳහා අප කෙසේ නම් අවසර දෙන්නෙමුද?"

๒๙๖. อถ โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต – ‘‘น มํ มาตาปิตโร อนุชานนฺติ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ ตตฺเถว อนนฺตรหิตาย ภูมิยา นิปชฺชิ – ‘‘อิเธว เม มรณํ ภวิสฺสติ ปพฺพชฺชา วา’’ติ. อถ โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต เอกมฺปิ ภตฺตํ น ภุญฺชิ, ทฺเวปิ ภตฺตานิ น ภุญฺชิ, ตีณิปิ ภตฺตานิ น ภุญฺชิ, จตฺตาริปิ ภตฺตานิ น ภุญฺชิ, ปญฺจปิ ภตฺตานิ น ภุญฺชิ, ฉปิ ภตฺตานิ น ภุญฺชิ, สตฺตปิ ภตฺตานิ น ภุญฺชิ. อถ โข รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส มาตาปิตโร รฏฺฐปาลํ กุลปุตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ตฺวํ โขสิ, ตาต รฏฺฐปาล, อมฺหากํ เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโป สุเขธิโต สุขปริภโต. น ตฺวํ, ตาต รฏฺฐปาล, กสฺสจิ, ทุกฺขสฺส ชานาสิ. มรเณนปิ เต มยํ อกามกา วินา ภวิสฺสาม. กึ ปน มยํ ตํ ชีวนฺตํ อนุชานิสฺสาม อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย. อุฏฺเฐหิ, ตาต รฏฺฐปาล, ภุญฺช จ ปิว จ ปริจาเรหิ จ; ภุญฺชนฺโต ปิวนฺโต ปริจาเรนฺโต กาเม ปริภุญฺชนฺโต ปุญฺญานิ กโรนฺโต อภิรมสฺสุ. น ตํ มยํ อนุชานาม อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย. มรเณนปิ เต มยํ อกามกา วินา ภวิสฺสาม. กึ ปน มยํ ตํ ชีวนฺตํ อนุชานิสฺสาม อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ? เอวํ วุตฺเต, รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ. ทุติยมฺปิ โข รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส มาตาปิตโร [Pg.248] รฏฺฐปาลํ กุลปุตฺตํ เอตทโวจุํ…เป… ทุติยมฺปิ โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ. ตติยมฺปิ โข รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส มาตาปิตโร รฏฺฐปาลํ กุลปุตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ตฺวํ โขสิ, ตาต รฏฺฐปาล, อมฺหากํ เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโป สุเขธิโต สุขปริภโต. น ตฺวํ, ตาต รฏฺฐปาล, กสฺสจิ ทุกฺขสฺส ชานาสิ. มรเณนปิ เต มยํ อกามกา วินา ภวิสฺสาม, กึ ปน มยํ ตํ ชีวนฺตํ อนุชานิสฺสาม อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย. อุฏฺเฐหิ, ตาต รฏฺฐปาล, ภุญฺช จ ปิว จ ปริจาเรหิ จ; ภุญฺชนฺโต ปิวนฺโต ปริจาเรนฺโต กาเม ปริภุญฺชนฺโต ปุญฺญานิ กโรนฺโต อภิรมสฺสุ. น ตํ มยํ อนุชานาม อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย. มรเณนปิ เต มยํ อกามกา วินา ภวิสฺสาม. กึ ปน มยํ ตํ ชีวนฺตํ อนุชานิสฺสาม อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ? ตติยมฺปิ โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ.

296. එවිට රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා, 'මවුපියෝ මට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අවසර නොදෙති'යි සිතා, 'මෙහිදීම මට මරණය හෝ වේවා, නැතහොත් පැවිද්ද හෝ වේවා'යි පවසමින් එතැනම හිස් බිමෙහි වැතිරුණේය. ඉන්පසු රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා එක් වේලක්වත් ආහාර නොගත්තේය. දෙවේලක්... තෙවේලක්... සිව්වේලක්... පස්වේලක්... හයවේලක්... හත්වේලක්ම ආහාර නොගත්තේය. එවිට රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාගේ මවුපියෝ ඔහු වෙත පැමිණ මෙසේ කීහ: 'පින්වත් රට්ඨපාල පුතණුවනි, ඔබ අපගේ ප්‍රිය වූ, මනාප වූ, සැපසේ හැදී වැඩුණු, සැපසේ පෝෂණය වූ එකම පුතණුවන්ය. රට්ඨපාල පුතණුවනි, ඔබ කිසිදු දුකක් අත්විඳ නැත. ඔබ මියගියහොත් අපට අකමැත්තෙන් වුවද ඔබෙන් වෙන් වීමට සිදු වේ. එසේ තිබියදී ඔබ ජීවත්ව සිටියදීම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අපි කෙසේ නම් අවසර දෙමුද? රට්ඨපාල පුතණුවනි, නැගිටින්න. අනුභව කරන්න, පානය කරන්න, සතුටින් වෙසෙන්න. අනුභව කරමින්, පානය කරමින්, සතුටින් වෙසෙමින්, පංච කාම සම්පත් විඳිමින්, පින්කම් කරමින් සතුටින් සිටින්න. අපි ඔබට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අවසර නොදෙමු. ඔබ මියගියහොත් අපට අකමැත්තෙන් වුවද ඔබෙන් වෙන් වීමට සිදු වේ. එසේ තිබියදී ඔබ ජීවත්ව සිටියදීම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අපි කෙසේ නම් අවසර දෙමුද?' මෙසේ කී කල රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා නිශ්ශබ්ද විය. දෙවනුවත් රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාගේ මවුපියෝ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාට මෙසේ කීහ... දෙවනුවත් රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා නිශ්ශබ්ද විය. තෙවනුවත් රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාගේ මවුපියෝ ඔහු වෙත පැමිණ මෙසේ කීහ: 'පින්වත් රට්ඨපාල පුතණුවනි, ඔබ අපගේ ප්‍රිය වූ, මනාප වූ, සැපසේ හැදී වැඩුණු, සැපසේ පෝෂණය වූ එකම පුතණුවන්ය. රට්ඨපාල පුතණුවනි, ඔබ කිසිදු දුකක් අත්විඳ නැත. ඔබ මියගියහොත් අපට අකමැත්තෙන් වුවද ඔබෙන් වෙන් වීමට සිදු වේ. එසේ තිබියදී ඔබ ජීවත්ව සිටියදීම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අපි කෙසේ නම් අවසර දෙමුද? රට්ඨපාල පුතණුවනි, නැගිටින්න. අනුභව කරන්න, පානය කරන්න, සතුටින් වෙසෙන්න. අනුභව කරමින්, පානය කරමින්, සතුටින් වෙසෙමින්, පංච කාම සම්පත් විඳිමින්, පින්කම් කරමින් සතුටින් සිටින්න. අපි ඔබට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අවසර නොදෙමු. ඔබ මියගියහොත් අපට අකමැත්තෙන් වුවද ඔබෙන් වෙන් වීමට සිදු වේ. එසේ තිබියදී ඔබ ජීවත්ව සිටියදීම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අපි කෙසේ නම් අවසර දෙමුද?' එවිටද රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා නිශ්ශබ්දවම සිටියේය.

๒๙๗. อถ โข รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส สหายกา เยน รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา รฏฺฐปาลํ กุลปุตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ตฺวํ โขสิ, สมฺม รฏฺฐปาล, มาตาปิตูนํ เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโป สุเขธิโต สุขปริภโต. น ตฺวํ, สมฺม รฏฺฐปาล, กสฺสจิ ทุกฺขสฺส ชานาสิ. มรเณนปิ เต มาตาปิตโร อกามกา วินา ภวิสฺสนฺติ. กึ ปน เต ตํ ชีวนฺตํ อนุชานิสฺสนฺติ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย. อุฏฺเฐหิ, สมฺม รฏฺฐปาล, ภุญฺช จ ปิว จ ปริจาเรหิ จ; ภุญฺชนฺโต ปิวนฺโต ปริจาเรนฺโต กาเม ปริภุญฺชนฺโต ปุญฺญานิ กโรนฺโต อภิรมสฺสุ. น ตํ มาตาปิตโร อนุชานิสฺสนฺติ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย. มรเณนปิ เต มาตาปิตโร อกามกา วินา ภวิสฺสนฺติ. กึ ปน เต ตํ ชีวนฺตํ อนุชานิสฺสนฺติ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ? เอวํ วุตฺเต, รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ. ทุติยมฺปิ โข… ตติยมฺปิ โข รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส สหายกา รฏฺฐปาลํ กุลปุตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ตฺวํ โขสิ, สมฺม รฏฺฐปาล, มาตาปิตูนํ เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโป สุเขธิโต สุขปริภโต, น ตฺวํ, สมฺม รฏฺฐปาล, กสฺสจิ ทุกฺขสฺส ชานาสิ, มรเณนปิ เต มาตาปิตโร อกามกา วินา ภวิสฺสนฺติ. กึ ปน เต ตํ ชีวนฺตํ อนุชานิสฺสนฺติ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย? อุฏฺเฐหิ, สมฺม รฏฺฐปาล, ภุญฺช จ ปิว จ ปริจาเรหิ จ, ภุญฺชนฺโต ปิวนฺโต ปริจาเรนฺโต กาเม ปริภุญฺชนฺโต ปุญฺญานิ [Pg.249] กโรนฺโต อภิรมสฺสุ. น ตํ มาตาปิตโร อนุชานิสฺสนฺติ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย, มรเณนปิ เต มาตาปิตโร อกามกา วินา ภวิสฺสนฺติ. กึ ปน เต ตํ ชีวนฺตํ อนุชานิสฺสนฺติ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ? ตติยมฺปิ โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต ตุณฺหี อโหสิ.

297. එවිට රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාගේ යහළුවෝ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා සිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාට මෙසේ කීහ: 'යහළු රට්ඨපාල, ඔබ මවුපියන්ගේ ප්‍රිය වූ, මනාප වූ, සැපසේ හැදී වැඩුණු, සැපසේ පෝෂණය වූ එකම පුතණුවන්ය. යහළු රට්ඨපාල, ඔබ කිසිදු දුකක් අත්විඳ නැත. ඔබ මියගියහොත් ඔබේ මවුපියන්ට අකමැත්තෙන් වුවද ඔබෙන් වෙන් වීමට සිදු වනු ඇත. එසේ තිබියදී ඔබ ජීවත්ව සිටියදීම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට ඔවුන් කෙසේ නම් අවසර දෙනු ඇත්ද? යහළු රට්ඨපාල, නැගිටින්න. අනුභව කරන්න, පානය කරන්න, සතුටින් වෙසෙන්න. අනුභව කරමින්, පානය කරමින්, සතුටින් වෙසෙමින්, පංච කාම සම්පත් විඳිමින්, පින්කම් කරමින් සතුටින් සිටින්න. ඔබේ මවුපියෝ ඔබට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අවසර නොදෙනු ඇත. ඔබ මියගියහොත් ඔවුන්ට අකමැත්තෙන් වුවද ඔබෙන් වෙන් වීමට සිදු වේ. එසේ තිබියදී ඔබ ජීවත්ව සිටියදීම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට ඔවුන් කෙසේ නම් අවසර දෙනු ඇත්ද?' මෙසේ කී කල රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා නිශ්ශබ්ද විය. දෙවනුවත්... තෙවනුවත් රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාගේ යහළුවෝ ඔහුට මෙසේ කීහ: 'යහළු රට්ඨපාල, ඔබ මවුපියන්ගේ ප්‍රිය වූ, මනාප වූ, සැපසේ හැදී වැඩුණු, සැපසේ පෝෂණය වූ එකම පුතණුවන්ය. යහළු රට්ඨපාල, ඔබ කිසිදු දුකක් අත්විඳ නැත. ඔබ මියගියහොත් ඔබේ මවුපියන්ට අකමැත්තෙන් වුවද ඔබෙන් වෙන් වීමට සිදු වේ. එසේ තිබියදී ඔබ ජීවත්ව සිටියදීම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට ඔවුන් කෙසේ නම් අවසර දෙනු ඇත්ද? යහළු රට්ඨපාල, නැගිටින්න. අනුභව කරන්න, පානය කරන්න, සතුටින් වෙසෙන්න. අනුභව කරමින්, පානය කරමින්, සතුටින් වෙසෙමින්, පංච කාම සම්පත් විඳිමින්, පින්කම් කරමින් සතුටින් සිටින්න. ඔබේ මවුපියෝ ඔබට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අවසර නොදෙනු ඇත. ඔබ මියගියහොත් ඔවුන්ට අකමැත්තෙන් වුවද ඔබෙන් වෙන් වීමට සිදු වේ. එසේ තිබියදී ඔබ ජීවත්ව සිටියදීම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට ඔවුන් කෙසේ නම් අවසර දෙනු ඇත්ද?' එවිටද රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා නිශ්ශබ්දවම සිටියේය.

๒๙๘. อถ โข รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส สหายกา เยน รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส มาตาปิตโร เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส มาตาปิตโร เอตทโวจุํ – ‘‘อมฺมตาตา, เอโส รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต ตตฺเถว อนนฺตรหิตาย ภูมิยา นิปนฺโน – ‘อิเธว เม มรณํ ภวิสฺสติ ปพฺพชฺชา วา’ติ. สเจ ตุมฺเห รฏฺฐปาลํ กุลปุตฺตํ นานุชานิสฺสถ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย, ตตฺเถว มรณํ อาคมิสฺสติ. สเจ ปน ตุมฺเห รฏฺฐปาลํ กุลปุตฺตํ อนุชานิสฺสถ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย, ปพฺพชิตมฺปิ นํ ทกฺขิสฺสถ. สเจ รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต นาภิรมิสฺสติ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย, กา ตสฺส อญฺญา คติ ภวิสฺสติ? อิเธว ปจฺจาคมิสฺสติ. อนุชานาถ รฏฺฐปาลํ กุลปุตฺตํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชายา’’ติ. ‘‘อนุชานาม, ตาตา, รฏฺฐปาลํ กุลปุตฺตํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย. ปพฺพชิเตน จ ปน มาตาปิตโร อุทฺทสฺเสตพฺพา’’ติ. อถ โข รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส สหายกา เยน รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา รฏฺฐปาลํ กุลปุตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อุฏฺเฐหิ, สมฺม รฏฺฐปาล, อนุญฺญาโตสิ มาตาปิตูหิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย. ปพฺพชิเตน จ ปน เต มาตาปิตโร อุทฺทสฺเสตพฺพา’’ติ.

298. ඉන්පසු රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාගේ යහළුවෝ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාගේ මවුපියන් සිටි තැනට ගියහ. ගොස් ඔවුහු රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාගේ මවුපියන්ට මෙසේ කීහ: “මෑණියනි, පියාණෙනි, රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා ‘මෙතැනදීම මට මරණය හෝ පැවිද්ද හෝ වන්නේය’ යි පවසා හිස් බිමෙහිම වැතිර සිටියි. ඉදින් ඔබ වහන්සේලා රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අවසර නොදෙන්නේ නම්, ඔහු එහිදීම මරණයට පත්වනු ඇත. ඉදින් ඔබ වහන්සේලා රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අවසර දෙන්නේ නම්, පැවිදි වූ පසුව ද ඔබ වහන්සේලාට ඔහුව දැකගත හැකි වනු ඇත. ඉදින් රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා පැවිදි වී එහි නොඇලෙන්නේ නම්, ඔහුට යාමට ඇති වෙනත් මඟක් කුමක්ද? ඔහු නැවත මෙහිම පැමිණෙනු ඇත. එබැවින් රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අවසර දෙනු මැනවි.” එවිට මවුපියෝ, “දරුවනි, රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අපි අවසර දෙමු. එහෙත් පැවිදි වූ පසු ඔහු තම මවුපියන් බැහැදැකිය යුතුය” යි පැවසූහ. ඉන්පසු රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාගේ යහළුවෝ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා සිටි තැනට ගොස් ඔහුට මෙසේ කීහ: “යහළු රට්ඨපාල, නැගිටින්න. මවුපියෝ ඔබට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අවසර දුන්හ. එහෙත් ඔබ පැවිදි වූ පසු මවුපියන් බැහැදැකිය යුතුය.”

๒๙๙. อถ โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต อุฏฺฐหิตฺวา พลํ คาเหตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อนุญฺญาโต อหํ, ภนฺเต, มาตาปิตูหิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย. ปพฺพาเชตุ มํ ภควา’’ติ. อลตฺถ โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต ภควโต [Pg.250] สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ. อถ โข ภควา อจิรูปสมฺปนฺเน อายสฺมนฺเต รฏฺฐปาเล อฑฺฒมาสูปสมฺปนฺเน ถุลฺลโกฏฺฐิเก ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน สาวตฺถิ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน สาวตฺถิ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา รฏฺฐปาโล เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา รฏฺฐปาโล อรหตํ อโหสิ.

299. එවිට රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා නැගිට, ශක්තිය ලබාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගොස්, උන්වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව වාඩි වූ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, මවුපියෝ මට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වීමට අවසර දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා පැවිදි කරන සේක්වා.” රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද ලැබුණි, උපසම්පදාව ද ලැබුණි. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් උපසම්පදා වී නොබෝ කලකින්, එනම් උපසම්පදාවෙන් අඩමසක් ගත වූ පසු, ථුල්ලකෝට්ඨිතයෙහි තමන් වහන්සේ කැමති තාක් කල් වැඩ සිට සැවැත් නුවර බලා චාරිකාවෙහි වැඩියහ. පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි වඩින උන්වහන්සේ සැවැත් නුවරට පැමිණ, එහි ජේතවන නම් වූ අනාථපිණ්ඩික ආරාමයේ වැඩ විසූහ. එකල්හි ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ හුදෙකලාව, විවේකීව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරිය ඇතිව, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව වාසය කරන්නේ, කුලපුත්‍රයන් යම් පරමාර්ථයක් සඳහා මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙත් ද, ඒ උතුම් බ්‍රහ්මචර්යාවේ කෙළවර (අරහත් ඵලය) නොබෝ කලකින්ම මෙලොවදීම තමන්ගේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කරගෙන ඊට පැමිණ වාසය කළහ. “ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු කටයුතු නිම කරන ලදී, මින් මතු කළ යුතු කිසිවක් නැතැ” යි උන්වහන්සේ අවබෝධ කරගත්හ. ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ ද රහතන් වහන්සේලා අතර එක්නමක වූහ.

อถ โข อายสฺมา รฏฺฐปาโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา รฏฺฐปาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิจฺฉามหํ, ภนฺเต, มาตาปิตโร อุทฺทสฺเสตุํ, สเจ มํ ภควา อนุชานาตี’’ติ. อถ โข ภควา อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ มนสากาสิ. ยถา ภควา อญฺญาสิ – ‘‘อภพฺโพ โข รฏฺฐปาโล กุลปุตฺโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติตุ’’นฺติ, อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ รฏฺฐปาลํ เอตทโวจ – ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, รฏฺฐปาล, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข อายสฺมา รฏฺฐปาโล อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ถุลฺลโกฏฺฐิกํ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน ถุลฺลโกฏฺฐิโก ตทวสริ. ตตฺร สุทํ อายสฺมา รฏฺฐปาโล ถุลฺลโกฏฺฐิเก วิหรติ รญฺโญ โกรพฺยสฺส มิคจีเร. อถ โข อายสฺมา รฏฺฐปาโล ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ถุลฺลโกฏฺฐิกํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. ถุลฺลโกฏฺฐิเก สปทานํ ปิณฺฑาย จรมาโน เยน สกปิตุ นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปิตา มชฺฌิมาย ทฺวารสาลาย อุลฺลิขาเปติ. อทฺทสา โข อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปิตา อายสฺมนฺตํ รฏฺฐปาลํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน เอตทโวจ – ‘‘อิเมหิ มุณฺฑเกหิ สมณเกหิ อมฺหากํ เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโป ปพฺพาชิโต’’ติ. อถ โข อายสฺมา รฏฺฐปาโล [Pg.251] สกปิตุ นิเวสเน เนว ทานํ อลตฺถ น ปจฺจกฺขานํ; อญฺญทตฺถุ อกฺโกสเมว อลตฺถ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ญาติทาสี อาภิโทสิกํ กุมฺมาสํ ฉฑฺเฑตุกามา โหติ. อถ โข อายสฺมา รฏฺฐปาโล ตํ ญาติทาสึ เอตทโวจ – ‘‘สเจตํ, ภคินิ, ฉฑฺฑนียธมฺมํ, อิธ เม ปตฺเต อากิรา’’ติ. อถ โข อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ญาติทาสี ตํ อาภิโทสิกํ กุมฺมาสํ อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปตฺเต อากิรนฺตี หตฺถานญฺจ ปาทานญฺจ สรสฺส จ นิมิตฺตํ อคฺคเหสิ.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසෙක හිඳගත්හ. එකත්පසෙක හුන් ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට අවසර දෙන්නේ නම්, මම මගේ මවුපියන් දැකීමට කැමැත්තෙමි." එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ සිත තමන් වහන්සේගේ සිතින් පිරිසිඳ බලා මෙනෙහි කළහ. රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා ශික්ෂාව අත්හැර හීන වූ ගිහිගෙයට පෙරළා ඒමට නොහැකි අයකු බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අවබෝධ කරගත් සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේට මෙසේ වදාළහ: "රට්ඨපාල, ඒ සඳහා දැන් තොප කාලය දනියි (සුදුසු වෙලාවක් බලන්න)." එකල්හි ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ අසුනෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර, ප්‍රදක්ෂිණා කොට, සෙනසුන පිළියෙළ කර, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ථුල්ලකෝට්ඨිතය බලා චාරිකාවෙහි වැඩියහ. අනුපිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි වඩිනා උන්වහන්සේ ථුල්ලකෝට්ඨිතයට පැමිණියහ. එහිදී ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ ථුල්ලකෝට්ඨිතයෙහි කෝරව්‍ය රජුගේ මිගචීර නම් උයනෙහි වැඩසිටියහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරව පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ථුල්ලකෝට්ඨිතයට පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩියහ. ථුල්ලකෝට්ඨිතයෙහි පිළිවෙළින් නිවෙස් කරා පිණ්ඩපාතයෙහි වඩිනා උන්වහන්සේ තමන්ගේ පියාගේ නිවසට වැඩියහ. ඒ අවස්ථාවේදී ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ පියා මැද දොරටු ශාලාවෙහි හිස පීරමින් (කෙස් සකසමින්) සිටියේය. ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ පියා ඈතින් එන ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ දැක මෙසේ කීවේය: "මේ මුඩු මහණුන් විසින් අපගේ ප්‍රියමනාප එකම පුත්‍රයාව මහණ කරවන ලදී." එකල්හි ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ තම පියාගේ නිවසේදී දානයක් හෝ පිළිගැනීමක් (ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් පවා) නොලැබූහ; ලැබුණේ නින්දා අපහාස පමණකි. ඒ අවස්ථාවේදී ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ නෑදෑයකුට අයත් වැඩකාරියක් පෙර දින පිසූ (පිළුණු වූ) කුම්මාසයක් (ධාන්‍ය කැඳක්) බැහැර කිරීමට සූදානම්ව සිටියාය. එවිට ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ එම වැඩකාරියට මෙසේ පැවසූහ: "නැගණිය, ඉදින් එය ඉවත දැමිය යුතු දෙයක් නම්, එය මගේ මේ පාත්‍රයට වත් කරන්න." එකල්හි ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ නෑදෑ වැඩකාරිය එම පිළුණු කුම්මාසය ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ පාත්‍රයට වත් කරන අතරතුර, උන්වහන්සේගේ අත්, පා සහ කටහඬේ ලක්ෂණ හඳුනා ගත්තාය.

๓๐๐. อถ โข อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ญาติทาสี เยนายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส มาตา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส มาตรํ เอตทโวจ – ‘‘ยคฺเฆยฺเย, ชาเนยฺยาสิ – ‘อยฺยปุตฺโต รฏฺฐปาโล อนุปฺปตฺโต’’’ติ. ‘‘สเจ, เช, สจฺจํ ภณสิ, อทาสึ ตํ กโรมี’’ติ. อถ โข อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส มาตา เยนายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปิตา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปิตรํ เอตทโวจ – ‘‘ยคฺเฆ, คหปติ, ชาเนยฺยาสิ – ‘รฏฺฐปาโล กิร กุลปุตฺโต อนุปฺปตฺโต’’’ติ? เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา รฏฺฐปาโล ตํ อาภิโทสิกํ กุมฺมาสํ อญฺญตรํ กุฏฺฏมูลํ นิสฺสาย ปริภุญฺชติ. อถ โข อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปิตา เยนายสฺมา รฏฺฐปาโล เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ รฏฺฐปาลํ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ นาม, ตาต รฏฺฐปาล, อาภิโทสิกํ กุมฺมาสํ ปริภุญฺชิสฺสสิ? นนุ, ตาต รฏฺฐปาล, สกํ เคหํ คนฺตพฺพ’’นฺติ? ‘‘กุโต โน, คหปติ, อมฺหากํ เคหํ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตานํ? อนคารา มยํ, คหปติ. อคมมฺห โข เต, คหปติ, เคหํ, ตตฺถ เนว ทานํ อลตฺถมฺห น ปจฺจกฺขานํ; อญฺญทตฺถุ อกฺโกสเมว อลตฺถมฺหา’’ติ. ‘‘เอหิ, ตาต รฏฺฐปาล, ฆรํ คมิสฺสามา’’ติ. ‘‘อลํ, คหปติ, กตํ เม อชฺช ภตฺตกิจฺจํ’’. ‘‘เตน หิ, ตาต รฏฺฐปาล, อธิวาเสหิ สฺวาตนาย ภตฺต’’นฺติ. อธิวาเสสิ โข อายสฺมา รฏฺฐปาโล ตุณฺหีภาเวน. อถ โข อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปิตา อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส อธิวาสนํ วิทิตฺวา เยน สกํ นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มหนฺตํ หิรญฺญสุวณฺณสฺส ปุญฺชํ การาเปตฺวา กิลญฺเชหิ [Pg.252] ปฏิจฺฉาเทตฺวา อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปุราณทุติยิกา อามนฺเตสิ – ‘‘เอถ ตุมฺเห, วธุโย, เยน อลงฺกาเรน อลงฺกตา ปุพฺเพ รฏฺฐปาลสฺส กุลปุตฺตสฺส ปิยา โหถ มนาปา เตน อลงฺกาเรน อลงฺกโรถา’’ติ.

300. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ නෑදෑ වැඩකාරිය ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ මෑණියන් සිටි තැනට එළඹ, ඇයට මෙසේ පැවසුවාය: "ආර්යාවනි, දැනගන්න; ස්වාමිපුත්‍ර රට්ඨපාලයන් වහන්සේ වැඩම කර සිටිති." "එම්බා තැනැත්තිය, ඉදින් තී පවසන්නේ සත්‍යයක් නම්, මම තී දාසී භාවයෙන් නිදහස් කරමි." ඉක්බිති ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ මෑණියෝ පියාණන් සිටි තැනට ගොස් මෙසේ කීහ: "ගෘහපතිය, දැනගන්න; රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා වැඩම කර සිටින බව කියනු ලැබේ." ඒ අවස්ථාවේදී ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ එම පිළුණු වූ කුම්මාසය එක්තරා බිත්තියක් අසල හිඳ වළඳමින් සිටියහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ පියා උන්වහන්සේ වෙත පැමිණ මෙසේ කීවේය: "රට්ඨපාල පුතණුවනි, ඔබ මෙවැනි පිළුණු වූ කුම්මාසයක් වළඳනවාද? පුතණුවනි, ඔබ තමන්ගේම නිවසට යා යුතු නොවේද?" "ගෘහපතිය, ගිහිගෙය අතහැර පැවිදි වූ අපට ගෙවල් කොහෙන්ද? ගෘහපතිය, අපි නිවාස නැති අය වෙමු. ගෘහපතිය, මම ඔබගේ නිවසට ගියෙමි. එහිදී මට දානයක් හෝ පිළිගැනීමක් නොලැබුණි; ලැබුණේ නින්දා අපහාස පමණකි." "රට්ඨපාල පුතණුවනි, එන්න, අපි නිවසට යමු." "ගෘහපතිය, එයින් පලක් නැත. අද දින මගේ දානමය කටයුත්ත අවසන් විය." "එසේ නම් රට්ඨපාල පුතණුවනි, හෙට දින දානය සඳහා ආරාධනය පිළිගන්න." ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගත්හ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ පියා, උන්වහන්සේ ආරාධනාව පිළිගත් බව දැන, තම නිවසට ගොස් විශාල රන් රිදී ගොඩක් කරවා ඒවා පැදුරු වලින් වසා දැමීය. පසුව ඔහු ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ පැරණි භාර්යාවන් කැඳවා මෙසේ කීවේය: "ලේලියනි, එන්න. මීට පෙර රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයාට ඔබ යම් අලංකාරයකින් ප්‍රියමනාප වූවාද, ඒ අලංකාරයෙන් සැරසෙන්න."

๓๐๑. อถ โข อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปิตา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส กาลํ อาโรเจสิ – ‘‘กาโล, ตาต รฏฺฐปาล, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข อายสฺมา รฏฺฐปาโล ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน สกปิตุ นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปิตา ตํ หิรญฺญสุวณฺณสฺส ปุญฺชํ วิวราเปตฺวา อายสฺมนฺตํ รฏฺฐปาลํ เอตทโวจ – ‘‘อิทํ เต, ตาต รฏฺฐปาล, มาตุ มตฺติกํ ธนํ, อญฺญํ เปตฺติกํ, อญฺญํ ปิตามหํ. สกฺกา, ตาต รฏฺฐปาล, โภเค จ ภุญฺชิตุํ ปุญฺญานิ จ กาตุํ. เอหิ ตฺวํ, ตาต รฏฺฐปาล, หีนายาวตฺติตฺวา โภเค จ ภุญฺชสฺสุ ปุญฺญานิ จ กโรหี’’ติ. ‘‘สเจ เม ตฺวํ, คหปติ, วจนํ กเรยฺยาสิ, อิมํ หิรญฺญสุวณฺณสฺส ปุญฺชํ สกเฏ อาโรเปตฺวา นิพฺพาหาเปตฺวา มชฺเฌคงฺคาย นทิยา โสเต โอปิลาเปยฺยาสิ. ตํ กิสฺส เหตุ? เย อุปฺปชฺชิสฺสนฺติ หิ เต, คหปติ, ตโตนิทานํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ. อถ โข อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปุราณทุติยิกา ปจฺเจกํ ปาเทสุ คเหตฺวา อายสฺมนฺตํ รฏฺฐปาลํ เอตทโวจุํ – ‘‘กีทิสา นาม ตา, อยฺยปุตฺต, อจฺฉราโย ยาสํ ตฺวํ เหตุ พฺรหฺมจริยํ จรสี’’ติ? ‘‘น โข มยํ, ภคินี, อจฺฉรานํ เหตุ พฺรหฺมจริยํ จรามา’’ติ. ‘‘ภคินิวาเทน โน อยฺยปุตฺโต รฏฺฐปาโล สมุทาจรตี’’ติ ตา ตตฺเถว มุจฺฉิตา ปปตึสุ. อถ โข อายสฺมา รฏฺฐปาโล ปิตรํ เอตทโวจ – ‘‘สเจ, คหปติ, โภชนํ ทาตพฺพํ, เทถ; มา โน วิเหเฐถา’’ติ. ‘‘ภุญฺช, ตาต รฏฺฐปาล, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข อายสฺมโต รฏฺฐปาลสฺส ปิตา อายสฺมนฺตํ รฏฺฐปาลํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ.

301. එකල ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ පියාණන්, එම රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් තමන්ගේ නිවසෙහි ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයන් පිළියෙළ කරවා, "ප්‍රිය රට්ඨපාල පුත්‍රය, දැන් වේලාව පැමිණ ඇත, භෝජනය සූදානම්ය" යි ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේට කාලය දැනුම් දුන්නේය. ඉන්පසු ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවාගෙන, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන තමන්ගේ පියාගේ නිවසට වැඩම කළහ. වැඩම කර පනවන ලද අස්නෙහි වැඩ සිටියහ. එවිට ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ පියා, ඒ රන් රිදී රාශිය විවෘත කරවා, ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "ප්‍රිය රට්ඨපාල පුත්‍රය, මෙය ඔබට මවගේ පාර්ශවයෙන් ලැබුණු ධනයයි. මෙය පියාගේ පාර්ශවයෙන් ලැබුණු ධනයයි. මෙය මුතුන්මිත්තන්ගේ පාර්ශවයෙන් ලැබුණු ධනයයි. ප්‍රිය රට්ඨපාල පුත්‍රය, ඔබට භෝග සම්පත් භුක්ති විඳීමටත් පින්කම් කිරීමටත් හැකියාව ඇත. ප්‍රිය රට්ඨපාල පුත්‍රය, එන්න, ඔබ ශික්ෂාව අතහැර හීන වූ ගිහිගෙයට පෙරළා පැමිණ, සම්පත් අනුභව කරමින් පින්කම් කරන්න." එවිට රට්ඨපාලයන් වහන්සේ පිළිතුරු දෙමින්, "ගෘහපතිය, ඉදින් ඔබ මගේ වචනය අසන්නේ නම්, මේ රන් රිදී රාශිය කරත්තවල පටවා ගෙන ගොස් ගංගා නදියේ මැද දියවැල් ඇති තැනක ගිල්වා දමන්න. එයට හේතුව කුමක්ද? ගෘහපතිය, මේ ධනය හේතුවෙන් ඔබට සෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි වෙහෙස (උපායාස) හටගන්නා බැවිනි" යි පැවසූහ. එකල ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ පැරණි බිරියන් උන්වහන්සේගේ පාදවල එල්ලී මෙසේ ඇසූහ: "හිමිපුත්‍රය, ඔබ යම් දෙවඟනන් උදෙසා බඹසර රකින්නේ ද, ඒ දෙවඟනන් කෙබඳු ද?" එවිට රට්ඨපාලයන් වහන්සේ, "සොහොයුරියනි, මම දෙවඟනන් උදෙසා බඹසර නොරකිනු වෙමි" යි වදාළහ. "අපගේ හිමිපුත්‍ර රට්ඨපාලයන් වහන්සේ අපට 'සොහොයුරියන්' යයි ආමන්ත්‍රණය කරන්නේ ය" යි සිතා ඔවුහු එතැනම සිහිමුර්ජා වී වැටුණහ. එකල ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ පියාට මෙසේ පැවසූහ: "ගෘහපතිය, ඉදින් දානය දිය යුත්තේ නම් දෙනු මැනව. අපට පීඩා නොකරන්න." එවිට පියා, "ප්‍රිය රට්ඨපාල පුත්‍රය, වළඳන්න, භෝජනය සූදානම්ය" යි පැවසීය. ඉන්පසු රට්ඨපාලයන් වහන්සේගේ පියා ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයන්ගෙන් ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේට තම දෑතින්ම සත්කාර කොට මැනවින් වැළඳවූයේය.

๓๐๒. อถ โข อายสฺมา รฏฺฐปาโล ภุตฺตาวี โอนีตปตฺตปาณี ฐิตโกว อิมา คาถา อภาสิ –

302. ඉන්පසු ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ වළඳා අවසාන වී, පාත්‍රයෙන් ඉවත් කළ දෑත් ඇතිව, සිටගෙනම මෙම ගාථාවන් දේශනා කළහ:

‘‘ปสฺส [Pg.253] จิตฺตีกตํ พิมฺพํ, อรุกายํ สมุสฺสิตํ;

อาตุรํ พหุสงฺกปฺปํ, ยสฺส นตฺถิ ธุวํ ฐิติ.

"කලාවන්ගෙන් විසිතුරු කරන ලද, වණ (තුවාල) නවයකින් ගොඩනඟන ලද, නිරන්තරයෙන් රෝගී වූ, පෘථග්ජනයන් විසින් බොහෝ සෙයින් මෙනෙහි කරනු ලබන, කිසිදු ස්ථිර පැවැත්මක් නැති මෙම රූපය (ශරීරය) දෙස බලන්න."

‘‘ปสฺส จิตฺตีกตํ รูปํ, มณินา กุณฺฑเลน จ;

อฏฺฐิ ตเจน โอนทฺธํ, สห วตฺเถภิ โสภติ.

"මැණික්වලින් සහ කුණ්ඩලාභරණයෙන් සැරසූ මේ රූපය දෙස බලන්න. ඇට සැකිල්ලක් සමකින් වැසී ඇත. මෙය වස්ත්‍ර ඇඳි විට පමණක් ශෝභන ලෙස පෙනේ."

‘‘อลตฺตกกตา ปาทา, มุขํ จุณฺณกมกฺขิตํ;

อลํ พาลสฺส โมหาย, โน จ ปารคเวสิโน.

"පාද ලාක්ෂා රසයෙන් වර්ණවත් කර ඇත, මුහුණ සුවඳ කුඩුවලින් ආලේප කර ඇත. මෙය අනුවණයන් මුළා කිරීමට ප්‍රමාණවත් වුවද, නිවන සොයන්නා මුළා කිරීමට නම් කිසිසේත් ප්‍රමාණවත් නොවේ."

‘‘อฏฺฐาปทกตา เกสา, เนตฺตา อญฺชนมกฺขิตา;

อลํ พาลสฺส โมหาย, โน จ ปารคเวสิโน.

"හිසකෙස් අට ආකාරයකට සකසා ඇත, ඇස් අඳුන් ආලේප කර ඇත. මෙය අනුවණයන් මුළා කිරීමට ප්‍රමාණවත් වුවද, නිවන සොයන්නා මුළා කිරීමට නම් කිසිසේත් ප්‍රමාණවත් නොවේ."

‘‘อญฺชนีว นวา จิตฺตา, ปูติกาโย อลงฺกโต;

อลํ พาลสฺส โมหาย, โน จ ปารคเวสิโน.

"අලුතින් සායම් කළ අඳුන් බඳුනක් වැනි, විසිතුරු ලෙස අලංකාර කරන ලද මේ කුණු කය, අනුවණයන් මුළා කිරීමට ප්‍රමාණවත් වුවද, නිවන සොයන්නා මුළා කිරීමට නම් කිසිසේත් ප්‍රමාණවත් නොවේ."

‘‘โอทหิ มิคโว ปาสํ, นาสทา วากรํ มิโค;

ภุตฺวา นิวาปํ คจฺฉาม, กนฺทนฺเต มิคพนฺธเก’’ติ.

"මුව වැද්දා උගුල (මලපත) ඇටවීය, නමුත් මුවා උගුලට හසු නොවීය. ඇම කෑමෙන් පසු මුව වැද්දන් වැලපෙද්දී මුවා නික්ම යන්නා සේ අපි ද (ගිහිගෙයින්) නික්ම යමු."

อถ โข อายสฺมา รฏฺฐปาโล ฐิตโกว อิมา คาถา ภาสิตฺวา เยน รญฺโญ โกรพฺยสฺส มิคจีรํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสีทิ.

ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ සිටගෙනම මෙම ගාථාවන් දේශනා කර, කොරව්‍ය රජුගේ මිගාචීර උයන යම් තැනක ද, එතැනට වැඩම කළහ. වැඩම කර එක්තරා රුක් මුලක දිවා විහරණය සඳහා වැඩ සිටියහ.

๓๐๓. อถ โข ราชา โกรพฺโย มิควํ อามนฺเตสิ – ‘‘โสเธหิ, สมฺม มิคว, มิคจีรํ อุยฺยานภูมึ; คจฺฉาม สุภูมึ ทสฺสนายา’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข มิคโว รญฺโญ โกรพฺยสฺส ปฏิสฺสุตฺวา มิคจีรํ โสเธนฺโต อทฺทส อายสฺมนฺตํ รฏฺฐปาลํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสินฺนํ. ทิสฺวาน เยน ราชา โกรพฺโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ โกรพฺยํ เอตทโวจ – ‘‘สุทฺธํ โข เต, เทว, มิคจีรํ. อตฺถิ เจตฺถ รฏฺฐปาโล นาม กุลปุตฺโต อิมสฺมึเยว ถุลฺลโกฏฺฐิเก อคฺคกุลสฺส ปุตฺโต ยสฺส ตฺวํ อภิณฺหํ กิตฺตยมาโน อโหสิ, โส อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ทิวาวิหารํ นิสินฺโน’’ติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม มิคว, อลํ ทานชฺช อุยฺยานภูมิยา. ตเมว ทานิ มยํ ภวนฺตํ รฏฺฐปาลํ ปยิรุปาสิสฺสามา’’ติ. อถ โข ราชา โกรพฺโย ‘‘ยํ ตตฺถ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยตฺตํ ตํ สพฺพํ วิสฺสชฺเชถา’’ติ วตฺวา ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺรํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเรหิ ภทฺเรหิ ยาเนหิ ถุลฺลโกฏฺฐิกมฺหา นิยฺยาสิ [Pg.254] มหจฺจราชานุภาเวน อายสฺมนฺตํ รฏฺฐปาลํ ทสฺสนาย. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว อุสฺสฏาย อุสฺสฏาย ปริสาย เยนายสฺมา รฏฺฐปาโล เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา รฏฺฐปาเลน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ราชา โกรพฺโย อายสฺมนฺตํ รฏฺฐปาลํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ ภวํ รฏฺฐปาล หตฺถตฺถเร นิสีทตู’’ติ. ‘‘อลํ, มหาราช, นิสีท ตฺวํ; นิสินฺโน อหํ สเก อาสเน’’ติ. นิสีทิ ราชา โกรพฺโย ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข ราชา โกรพฺโย อายสฺมนฺตํ รฏฺฐปาลํ เอตทโวจ –

303. ඉක්බිති කෝරබ්‍ය රජතුමා මිගව නම් උද්‍යාන පාලකයා අමතා, "පින්වත් මිගව, මිගචීර උද්‍යාන භූමිය පවිත්‍ර කරන්න; අපි රමණීය භූමිය නැරඹීමට යමු" යි පැවසීය. "එසේය දේවයන් වහන්සැ"යි මිගව උද්‍යාන පාලකයා කෝරබ්‍ය රජුට පිළිතුරු දී, මිගචීර උද්‍යානය පවිත්‍ර කරන අතරතුර එක්තරා රුක් මුලක දිවා විහරණය සඳහා වැඩසිටින ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේව දුටුවේය. දැක කෝරබ්‍ය රජු සිටි තැනට ගොස්, රජතුමාට මෙසේ සැළ කළේය: "දේවයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ මිගචීර උද්‍යානය පවිත්‍ර කරන ලදී. මෙහි මේ ථුල්ලකෝට්ඨිතයෙහිම අග්‍රකුලයක පුත්‍ර වූ, ඔබවහන්සේ නිතර ගුණ වර්ණනා කළ රට්ඨපාල නම් කුලපුත්‍රයා එක්තරා රුක් මුලක දිවා විහරණය සඳහා වැඩසිටිනවා." එවිට රජතුමා, "පින්වත් මිගව, එසේ නම් අදට උද්‍යානය නැරඹීමෙන් පලක් නැත; අපි දැන් ඒ ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේවම බැහැදැකීමට යමු" යි පැවසීය. ඉක්බිති කෝරබ්‍ය රජතුමා එහි පිළියෙළ කර තිබූ සියලුම කෑම් බීම් බෙදා දී, උතුම් යානාවන් සූදානම් කරවා, උතුම් යානාවකට නැගී, මහත් වූ රාජානුභාවයෙන් යුතුව ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ බැහැදැකීම පිණිස ථුල්ලකෝට්ඨිතයෙන් නික්මුණේය. යානාවකින් යා හැකි තාක් දුර ගොස්, යානාවෙන් බැස, ඉතා සම්භාවනීය පිරිවර පිරිවරාගෙන පයින්ම ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ සමග සතුටු සාමීචි පැවැත්වීය. පිළිසඳර කතා නිමවා එකත්පසක සිටි කෝරබ්‍ය රජතුමා ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, මෙහි මේ ඇත් අතුරනය මත වැඩසිටිනු මැනවි." එවිට ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ "මහරජ, එයින් පලක් නැත, ඔබ වාඩි වන්න; මම මගේම අසුනෙහි වාඩි වී සිටිමි" යි වදාළහ. කෝරබ්‍ය රජතුමා පනවන ලද අසුනෙහි වාඩි විය. වාඩි වූ කෝරබ්‍ය රජතුමා ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය:

๓๐๔. ‘‘จตฺตาริมานิ, โภ รฏฺฐปาล, ปาริชุญฺญานิ เยหิ ปาริชุญฺเญหิ สมนฺนาคตา อิเธกจฺเจ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ. กตมานิ จตฺตาริ? ชราปาริชุญฺญํ, พฺยาธิปาริชุญฺญํ, โภคปาริชุญฺญํ, ญาติปาริชุญฺญํ. กตมญฺจ, โภ รฏฺฐปาล, ชราปาริชุญฺญํ? อิธ, โภ รฏฺฐปาล, เอกจฺโจ ชิณฺโณ โหติ วุฑฺโฒ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โขมฺหิ เอตรหิ ชิณฺโณ วุฑฺโฒ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. น โข ปน มยา สุกรํ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส เตน ชราปาริชุญฺเญน สมนฺนาคโต เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อิทํ วุจฺจติ, โภ รฏฺฐปาล, ชราปาริชุญฺญํ. ภวํ โข ปน รฏฺฐปาโล เอตรหิ ทหโร ยุวา สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา. ตํ โภโต รฏฺฐปาลสฺส ชราปาริชุญฺญํ นตฺถิ. กึ ภวํ รฏฺฐปาโล ญตฺวา วา ทิสฺวา วา สุตฺวา วา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต?

304. "පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, මිනිසුන් කෙස් රැවුල් බා, සිවුරු හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වීමට බලපාන පිරිහීම් හෙවත් අලාභයන් සතරක් ඇත. ඒ සතර මොනවාද? එනම්: ජරා පිරිහීම, ව්‍යාධි පිරිහීම, භෝග පිරිහීම සහ ඥාති පිරිහීමයි. පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, ජරා පිරිහීම යනු කුමක්ද? මෙහි ඇතැම් අයෙක් ජරාවට පත්ව, මහලු වී, වයසට ගොස්, ජීවිතයේ අවසාන කාලයට පැමිණ සිටියි. ඔහු මෙසේ සිතයි: 'මම දැන් මහලු වයසට පත්ව සිටිමි. මට අලුතින් ධනය උපයා ගැනීම හෝ ඇති ධනය වැඩි දියුණු කිරීම පහසු නැත. එබැවින් මම කෙස් රැවුල් බා, සිවුරු හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වෙම් නම් මැනවි' කියාය. ඔහු ඒ ජරා පිරිහීම නිසා මහණ වෙයි. පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, මෙය ජරා පිරිහීම යැයි කියනු ලැබේ. නමුත් පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ දැන් තරුණ යොවුන් වියේ පසුවන, කළු කෙස් ඇති, උතුම් යෞවනයෙන් යුත් තරුණයෙකි. ඔබවහන්සේට ඒ ජරා පිරිහීම නැත. එසේ නම් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ කුමක් දැන හෝ කුමක් දැක හෝ කුමක් අසා හෝ මෙසේ ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූයේද?"}, {

‘‘กตมญฺจ, โภ รฏฺฐปาล, พฺยาธิปาริชุญฺญํ? อิธ, โภ รฏฺฐปาล, เอกจฺโจ อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ [Pg.255] – ‘อหํ โขมฺหิ เอตรหิ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. น โข ปน มยา สุกรํ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส เตน พฺยาธิปาริชุญฺเญน สมนฺนาคโต เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อิทํ วุจฺจติ, โภ รฏฺฐปาล, พฺยาธิปาริชุญฺญํ. ภวํ โข ปน รฏฺฐปาโล เอตรหิ อปฺปาพาโธ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย. ตํ โภโต รฏฺฐปาลสฺส พฺยาธิปาริชุญฺญํ นตฺถิ. กึ ภวํ รฏฺฐปาโล ญตฺวา วา ทิสฺวา วา สุตฺวา วา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต?

"පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, ව්‍යාධි පිරිහීම යනු කුමක්ද? මෙහි ඇතැම් අයෙක් රෝගාතුරව, දුකට පත්ව, දැඩි ලෙස ගිලන්ව සිටියි. ඔහු මෙසේ සිතයි: 'මම දැන් දැඩි ලෙස රෝගීව සිටිමි. මට අලුතින් ධනය උපයා ගැනීම හෝ ඇති ධනය වැඩි දියුණු කිරීම පහසු නැත. එබැවින් මම මහණ වෙම් නම් මැනවි' කියාය. ඔහු ඒ ව්‍යාධි පිරිහීම නිසා මහණ වෙයි. පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, මෙය ව්‍යාධි පිරිහීම යැයි කියනු ලැබේ. නමුත් පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ දැන් නිරෝගීව, කිසිදු පීඩාවක් නැතිව, ඉතා හොඳින් ආහාර පැසවන ශක්තියෙන් යුතුව වැඩසිටින සේක. ඔබවහන්සේට ඒ ව්‍යාධි පිරිහීමත් නැත. එසේ නම් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ කුමක් දැන හෝ කුමක් දැක හෝ කුමක් අසා හෝ මෙසේ ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූයේද?"

‘‘กตมญฺจ, โภ รฏฺฐปาล, โภคปาริชุญฺญํ? อิธ, โภ รฏฺฐปาล, เอกจฺโจ อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค. ตสฺส เต โภคา อนุปุพฺเพน ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘อหํ โข ปุพฺเพ อฑฺโฒ อโหสึ มหทฺธโน มหาโภโค. ตสฺส เม เต โภคา อนุปุพฺเพน ปริกฺขยํ คตา. น โข ปน มยา สุกรํ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส เตน โภคปาริชุญฺเญน สมนฺนาคโต เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อิทํ วุจฺจติ, โภ รฏฺฐปาล, โภคปาริชุญฺญํ. ภวํ โข ปน รฏฺฐปาโล อิมสฺมึเยว ถุลฺลโกฏฺฐิเก อคฺคกุลสฺส ปุตฺโต. ตํ โภโต รฏฺฐปาลสฺส โภคปาริชุญฺญํ นตฺถิ. กึ ภวํ รฏฺฐปาโล ญตฺวา วา ทิสฺวา วา สุตฺวา วา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต?

“භවත් රට්ඨපාලයෙනි, භෝගයන්ගේ පිරිහීම (භෝගපාරිජුඤ්ඤය) යනු කුමක්ද? භවත් රට්ඨපාලයෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මහා ධනය ඇති, මහා වස්තුව ඇති, ඉහළ සැප සම්පත් ඇති ධනවතෙක් වෙයි. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ඔහුගේ ඒ භෝග සම්පත් ක්‍රමයෙන් ක්ෂය වීමට පත්වෙයි. එවිට ඔහු මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘මම මීට පෙර බොහෝ වස්තුව ඇති, මහා ධනය ඇති ධනවතෙක්ව සිටියෙමි. මාගේ ඒ සියලු සම්පත් ක්‍රමයෙන් ක්ෂය වී ගියේය. දැන් මට අලුතින් ධනය උපයා ගැනීම හෝ තිබෙන ධනය වර්ධනය කිරීම පහසු නැත. එබැවින් මම කෙස් රැවුල් කපා දමා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව මහණ වන්නේ නම් ඉතා මැනවි’ යනුවෙනි. ඔහු ඒ භෝග පිරිහීම හේතුවෙන් කෙස් රැවුල් කපා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව මහණ වෙයි. භවත් රට්ඨපාලයෙනි, මෙය ‘භෝගපාරිජුඤ්ඤය’ (ධන පිරිහීම) යැයි කියනු ලැබේ. එහෙත් භවත් රට්ඨපාලයන් වනාහි මේ ථුල්ලකොට්ඨිත නියම්ගමෙහිම ඉහළම කුලයක උපන් පුත්‍රයෙකි. භවත් රට්ඨපාලයන්ට එවැනි කිසිදු ධන පිරිහීමක් සිදුව නැත. එසේ නම් භවත් රට්ඨපාලයන් කුමක් දැන හෝ කුමක් දැක හෝ කුමක් අසා හෝ මෙසේ ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූයේද?”

‘‘กตมญฺจ, โภ รฏฺฐปาล, ญาติปาริชุญฺญํ? อิธ, โภ รฏฺฐปาล, เอกจฺจสฺส พหู โหนฺติ มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา. ตสฺส เต ญาตกา อนุปุพฺเพน ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ. โส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘มมํ โข ปุพฺเพ พหู อเหสุํ มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา. ตสฺส เม เต อนุปุพฺเพน ปริกฺขยํ คตา. น โข ปน มยา สุกรํ อนธิคตํ วา โภคํ อธิคนฺตุํ อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กาตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส [Pg.256] เตน ญาติปาริชุญฺเญน สมนฺนาคโต เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อิทํ วุจฺจติ, โภ รฏฺฐปาล, ญาติปาริชุญฺญํ. โภโต โข ปน รฏฺฐปาลสฺส อิมสฺมึเยว ถุลฺลโกฏฺฐิเก พหู มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา. ตํ โภโต รฏฺฐปาลสฺส ญาติปาริชุญฺญํ นตฺถิ. กึ ภวํ รฏฺฐปาโล ญตฺวา วา ทิสฺวา วา สุตฺวา วา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต?

“භවත් රට්ඨපාලයෙනි, ඥාතීන්ගේ පිරිහීම (ඥාතිපාරිජුඤ්ඤය) යනු කුමක්ද? භවත් රට්ඨපාලයෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙකුට බොහෝ වූ මිත්‍ර අමාත්‍යයන් සහ ලේ නෑයන් සිටිති. ඔහුගේ ඒ ඥාති පිරිස කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ක්‍රමයෙන් ක්ෂය වීමට (මිය යාමට) පත්වෙති. එවිට ඔහු මෙසේ කල්පනා කරයි: ‘මීට පෙර මට බොහෝ වූ මිත්‍ර අමාත්‍යයන් සහ ලේ නෑයන් සිටියහ. මාගේ ඒ ඥාතීන් ක්‍රමයෙන් ක්ෂය වී ගියහ. දැන් මට අලුතින් ධනය උපයා ගැනීම හෝ තිබෙන ධනය වර්ධනය කිරීම පහසු නැත. එබැවින් මම කෙස් රැවුල් කපා දමා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව මහණ වන්නේ නම් මැනවි’ යනුවෙනි. ඔහු ඒ ඥාති පිරිහීම හේතුවෙන් කෙස් රැවුල් කපා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව මහණ වෙයි. භවත් රට්ඨපාලයෙනි, මෙය ‘ඥාතිපාරිජුඤ්ඤය’ යැයි කියනු ලැබේ. එහෙත් භවත් රට්ඨපාලයන්ට මේ ථුල්ලකොට්ඨිත නියම්ගමෙහිම බොහෝ මිත්‍ර අමාත්‍යයන් සහ ලේ නෑයන් සිටිති. භවත් රට්ඨපාලයන්ට එවැනි කිසිදු ඥාති පිරිහීමක් සිදුව නැත. එසේ නම් භවත් රට්ඨපාලයන් කුමක් දැන හෝ කුමක් දැක හෝ කුමක් අසා හෝ මෙසේ ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූයේද?”

‘‘อิมานิ โข, โภ รฏฺฐปาล, จตฺตาริ ปาริชุญฺญานิ, เยหิ ปาริชุญฺเญหิ สมนฺนาคตา อิเธกจฺเจ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ. ตานิ โภโต รฏฺฐปาลสฺส นตฺถิ. กึ ภวํ รฏฺฐปาโล ญตฺวา วา ทิสฺวา วา สุตฺวา วา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’’ติ?

“භවත් රට්ඨපාලයෙනි, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයන් කෙස් රැවුල් කපා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව මහණ වීමට බලපාන පිරිහීම් හතර මේවාය. එහෙත් භවත් රට්ඨපාලයන් හට මේ කිසිදු පිරිහීමක් නැත. එසේ නම් භවත් රට්ඨපාලයන් කුමක් දැන හෝ කුමක් දැක හෝ කුමක් අසා හෝ මෙසේ ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූයේද?” යි රජු ඇසීය.

๓๐๕. ‘‘อตฺถิ โข, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร ธมฺมุทฺเทสา อุทฺทิฏฺฐา, เย อหํ ญตฺวา จ ทิสฺวา จ สุตฺวา จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. กตเม จตฺตาโร? ‘อุปนิยฺยติ โลโก อทฺธุโว’ติ โข, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปฐโม ธมฺมุทฺเทโส อุทฺทิฏฺโฐ, ยมหํ ญตฺวา จ ทิสฺวา สุตฺวา จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. ‘อตาโณ โลโก อนภิสฺสโร’ติ โข, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทุติโย ธมฺมุทฺเทโส อุทฺทิฏฺโฐ, ยมหํ ญตฺวา จ ทิสฺวา สุตฺวา จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. ‘อสฺสโก โลโก, สพฺพํ ปหาย คมนีย’นฺติ โข, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตติโย ธมฺมุทฺเทโส อุทฺทิฏฺโฐ, ยมหํ ญตฺวา จ ทิสฺวา สุตฺวา จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. ‘อูโน โลโก อติตฺโต ตณฺหาทาโส’ติ โข, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตุตฺโถ ธมฺมุทฺเทโส อุทฺทิฏฺโฐ, ยมหํ ญตฺวา จ ทิสฺวา สุตฺวา จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต. อิเม โข, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร ธมฺมุทฺเทสา อุทฺทิฏฺฐา, เย อหํ ญตฺวา จ ทิสฺวา สุตฺวา จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’’ติ.

305. “මහාරාජයෙනි, සියල්ල දන්නා වූ, සියල්ල දක්නා වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්ම උද්දේශ හතරක් දේශනා කරන ලදහ. මම ඒවා දැන, දැක සහ අසා ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව මහණ වීමි. ඒ හතර කුමක්ද? (1) ‘ලෝකය (ජරා මරණ කරා) ඇදී යයි, ස්ථිර නැත’ යන මෙය, සියල්ල දන්නා වූ, දක්නා වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද පළමු ධර්ම උද්දේශයයි. මෙය දැන, දැක සහ අසා මම මහණ වීමි. (2) ‘ලෝකය පිළිසරණක් නැත්තකි, අධිපතියෙකු (ආරක්ෂකයෙකු) නැත්තකි’ යන මෙය, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද දෙවන ධර්ම උද්දේශයයි. මෙය දැන, දැක සහ අසා මම මහණ වීමි. (3) ‘ලෝකය තමා සතු කිසිවක් නැත්තකි, සියල්ල හැර දමා යා යුතුය’ යන මෙය, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද තෙවන ධර්ම උද්දේශයයි. මෙය දැන, දැක සහ අසා මම මහණ වීමි. (4) ‘ලෝකය සැමවිටම ඌනය (අසම්පූර්ණය), තෘප්තියක් නැත්තකි, තෘෂ්ණාවට දාසයෙකි’ යන මෙය, සියල්ල දන්නා වූ, දක්නා වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද හතරවන ධර්ම උද්දේශයයි. මහාරාජයෙනි, මම මෙය දැන, දැක සහ අසා මහණ වීමි. මහාරාජයෙනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම උද්දේශ හතර මේවාය. මම මේවා දැන, දැක සහ අසා ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව මහණ වීමි” යි රට්ඨපාලයන් වහන්සේ වදාළහ.

๓๐๖. ‘‘‘อุปนิยฺยติ [Pg.257] โลโก อทฺธุโว’ติ – ภวํ รฏฺฐปาโล อาห. อิมสฺส, โภ รฏฺฐปาล, ภาสิตสฺส กถํ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ? ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ตฺวํ วีสติวสฺสุทฺเทสิโกปิ ปณฺณวีสติวสฺสุทฺเทสิโกปิ หตฺถิสฺมิมฺปิ กตาวี อสฺสสฺมิมฺปิ กตาวี รถสฺมิมฺปิ กตาวี ธนุสฺมิมฺปิ กตาวี ถรุสฺมิมฺปิ กตาวี อูรุพลี พาหุพลี อลมตฺโต สงฺคามาวจโร’’ติ? ‘‘อโหสึ อหํ, โภ รฏฺฐปาล, วีสติวสฺสุทฺเทสิโกปิ ปณฺณวีสติวสฺสุทฺเทสิโกปิ หตฺถิสฺมิมฺปิ กตาวี อสฺสสฺมิมฺปิ กตาวี รถสฺมิมฺปิ กตาวี ธนุสฺมิมฺปิ กตาวี ถรุสฺมิมฺปิ กตาวี อูรุพลี พาหุพลี อลมตฺโต สงฺคามาวจโร. อปฺเปกทาหํ, โภ รฏฺฐปาล, อิทฺธิมาว มญฺเญ น อตฺตโน พเลน สมสมํ สมนุปสฺสามี’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, เอวเมว ตฺวํ เอตรหิ อูรุพลี พาหุพลี อลมตฺโต สงฺคามาวจโร’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ รฏฺฐปาล. เอตรหิ ชิณฺโณ วุฑฺโฒ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต อาสีติโก เม วโย วตฺตติ. อปฺเปกทาหํ, โภ รฏฺฐปาล, ‘อิธ ปาทํ กริสฺสามี’ติ อญฺเญเนว ปาทํ กโรมี’’ติ. ‘‘อิทํ โข ตํ, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สนฺธาย ภาสิตํ – ‘อุปนิยฺยติ โลโก อทฺธุโว’ติ, ยมหํ ญตฺวา จ ทิสฺวา สุตฺวา จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’’ติ. ‘‘อจฺฉริยํ, โภ รฏฺฐปาล, อพฺภุตํ, โภ รฏฺฐปาล! ยาว สุภาสิตํ จิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน – ‘อุปนิยฺยติ โลโก อทฺธุโว’ติ. อุปนิยฺยติ หิ, โภ รฏฺฐปาล, โลโก อทฺธุโว.

306. “‘ලෝකය (ජරා-මරණය කරා) ඇදී යයි, එය අස්ථිරය’ යනුවෙන් පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ වදාළහ. පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, ප්‍රකාශ කරන ලද එම වචනයේ අර්ථය කෙසේ නම් වටහාගත යුතුද?” “මහාරාජයෙනි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ වයස අවුරුදු විස්සක් හෝ විසිපහක් පමණ වන තරුණ අවධියේදී, ඇතුන් හැසිරවීමෙහි දක්ෂ වූ, අශ්වයන් හැසිරවීමෙහි දක්ෂ වූ, රථ හැසිරවීමෙහි දක්ෂ වූ, දුනු ශිල්පයෙහි දක්ෂ වූ, කඩුව හැසිරවීමෙහි දක්ෂ වූ, කලවා බලයෙන් හා බාහු බලයෙන් යුක්ත වූ, ශක්තිමත් වූ, යුධ පිටියේ දක්ෂයෙකු වූවා නේද?” “පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, වයස විස්සක හෝ විසිපහක පමණ කාලයේදී මම ඇතුන්, අශ්වයන් හා රථ හැසිරවීමෙහි දක්ෂ වූ, දුනු ශිල්පයෙහි හා කඩුව හැසිරවීමෙහි දක්ෂ වූ, කලවා බලයෙන් හා බාහු බලයෙන් පිරිපුන්, ශක්තිමත් වූ යුධ පිටියේ දක්ෂයෙකු වූවෙමි. පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, ඇතැම් විට මා සතු වූ ඒ මහා ශක්තිය නිසා මට සෘද්ධි බලයක් ඇත්තාක් මෙන් මට හැඟුණි. මාගේ ශක්තියට සමාන කිසිවෙකු මම එකල නුදුටුවෙමි.” “මහාරාජයෙනි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ දැනුදු පෙර පරිදිම එවැනි කලවා බලයකින්, බාහු බලයකින් යුක්ත වූ, යුධ පිටියේ දක්ෂයෙකු වන්නෙහිද?” “පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. දැන් මම ජරාවට පත් වූ, වයෝවෘද්ධ, මහලු, ජීවිතයේ අවසාන අවධියට පැමිණි අයෙක් වෙමි. මගේ වයස දැන් අසූවකි. පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, ඇතැම් වෙලාවට මම ‘මෙහි පය තබමි’ කියා සිතා තවත් තැනක පය තබමි.” “මහාරාජයෙනි, දන්නා වූ ද දක්නා වූ ද අරහත් වූ සම්‍යන්සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘ලෝකය (ජරා-මරණය කරා) ඇදී යයි, එය අස්ථිරය’ කියා වදාළේ මෙන්න මේ කරුණ අරමුණු කරගෙනය. මම එය දැන, දැක, අසා ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූවෙමි.” “පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, එය ආශ්චර්යයකි! පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, එය අද්භූතය! දන්නා වූ ද දක්නා වූ ද අරහත් වූ සම්‍යන්සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ‘ලෝකය ඇදී යයි, එය අස්ථිරය’ කියා වදාළ එම දේශනය කොතරම් සුභාෂිතද! පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, සැබවින්ම ලෝකය ඇදී යයි, එය අස්ථිරය.”

‘‘สํวิชฺชนฺเต โข, โภ รฏฺฐปาล, อิมสฺมึ ราชกุเล หตฺถิกายาปิ อสฺสกายาปิ รถกายาปิ ปตฺติกายาปิ, อมฺหากํ อาปทาสุ ปริโยธาย วตฺติสฺสนฺติ. ‘อตาโณ โลโก อนภิสฺสโร’ติ – ภวํ รฏฺฐปาโล อาห. อิมสฺส ปน, โภ รฏฺฐปาล, ภาสิตสฺส กถํ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ? ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อตฺถิ เต โกจิ อนุสายิโก อาพาโธ’’ติ? ‘‘อตฺถิ เม, โภ รฏฺฐปาล, อนุสายิโก อาพาโธ. อปฺเปกทา มํ, โภ รฏฺฐปาล, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา ปริวาเรตฺวา ฐิตา โหนฺติ – ‘อิทานิ ราชา โกรพฺโย กาลํ กริสฺสติ, อิทานิ ราชา โกรพฺโย กาลํ กริสฺสตี’’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ลภสิ ตฺวํ [Pg.258] เต มิตฺตามจฺเจ ญาติสาโลหิเต – ‘อายนฺตุ เม โภนฺโต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, สพฺเพว สนฺตา อิมํ เวทนํ สํวิภชถ, ยถาหํ ลหุกตริกํ เวทนํ เวทิเยยฺย’นฺติ – อุทาหุ ตฺวํเยว ตํ เวทนํ เวทิยสี’’ติ? ‘‘นาหํ, โภ รฏฺฐปาล, ลภามิ เต มิตฺตามจฺเจ ญาติสาโลหิเต – ‘อายนฺตุ เม โภนฺโต มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา, สพฺเพว สนฺตา อิมํ เวทนํ สํวิภชถ, ยถาหํ ลหุกตริกํ เวทนํ เวทิเยยฺย’นฺติ. อถ โข อหเมว ตํ เวทนํ เวทิยามี’’ติ. ‘‘อิทํ โข ตํ, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สนฺธาย ภาสิตํ – ‘อตาโณ โลโก อนภิสฺสโร’ติ, ยมหํ ญตฺวา จ ทิสฺวา สุตฺวา จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’’ติ. ‘‘อจฺฉริยํ, โภ รฏฺฐปาล, อพฺภุตํ, โภ รฏฺฐปาล! ยาว สุภาสิตํ จิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน – ‘อตาโณ โลโก อนภิสฺสโร’ติ. อตาโณ หิ, โภ รฏฺฐปาล, โลโก อนภิสฺสโร.

“පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, මේ රජ පවුල සතුව ඇත් සේනා, අස් සේනා, රථ සේනා හා පාබල සේනා ඇත. අපට යම් කරදරයක් පැමිණි කල ඔවුන් අප වටා රැකවල් ලා සිටිති. එහෙත් ඔබ වහන්සේ ‘ලෝකය පිහිටක් රහිතය, පිළිසරණක් රහිතය’ කියා වදාළහ. පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, එම ප්‍රකාශයේ අර්ථය කෙසේ වටහාගත යුතුද?” “මහාරාජයෙනි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබට කිසියම් නිදන්ගත රෝගයක් තිබේද?” “පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, මට කලක් තිස්සේ පවතින වාත රෝගයක් ඇත. පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, ඇතැම් වෙලාවක මගේ මිතුරන්, ඇමතිවරුන් හා ලේ ඥාතීන් මා පිරිවරාගෙන ‘දැන් කෝරව්‍ය රජතුමා මිය යනු ඇත, දැන් කෝරව්‍ය රජතුමා මිය යනු ඇතැ’යි සිතමින් බලා සිටිති.” “මහාරාජයෙනි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? ‘පින්වත් මිත්‍රයෙනි, ඇමතිවරුනි, ඥාතීනි, වඩින්න. මාගේ වේදනාව බෙදාගෙන මා හට පහසුවක් සලසා දෙන්න’ කියා එම මිතුරන්ගෙන් හා ඥාතීන්ගෙන් ඉල්ලා සිටීමට ඔබට හැකිද? නැතිනම් එම වේදනාව ඔබ තනිවම විඳිය යුතුද?” “පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, ‘මිත්‍රයෙනි, ඥාතීනි, මාගේ මේ වේදනාව බෙදාගන්න’ කියා ඉල්ලා සිටීමට මට නොහැකිය. සැබවින්ම ඒ වේදනාව මා තනිවම විඳිය යුතුය.” “මහාරාජයෙනි, දන්නා වූ ද දක්නා වූ ද අරහත් වූ සම්‍යන්සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘ලෝකය පිහිටක් රහිතය, පිළිසරණක් රහිතය’ කියා වදාළේ මේ කරුණ අරමුණු කරගෙනය. මම එය දැන, දැක, අසා ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූවෙමි.” “පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, එය ආශ්චර්යයකි! පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, එය අද්භූතය! දන්නා වූ ද දක්නා වූ ද අරහත් වූ සම්‍යන්සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ‘ලෝකය පිහිටක් රහිතය, පිළිසරණක් රහිතය’ කියා වදාළ එම දේශනය කොතරම් සුභාෂිතද! පින්වත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, සැබවින්ම ලෝකය පිහිටක් රහිතය, පිළිසරණක් රහිතය.”

‘‘สํวิชฺชติ โข, โภ รฏฺฐปาล, อิมสฺมึ ราชกุเล ปหูตํ หิรญฺญสุวณฺณํ ภูมิคตญฺจ เวหาสคตญฺจ. ‘อสฺสโก โลโก, สพฺพํ ปหาย คมนีย’นฺติ – ภวํ รฏฺฐปาโล อาห. อิมสฺส ปน, โภ รฏฺฐปาล, ภาสิตสฺส กถํ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ? ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ยถา ตฺวํ เอตรหิ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรสิ, ลจฺฉสิ ตฺวํ ปรตฺถาปิ – ‘เอวเมวาหํ อิเมเหว ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรมี’ติ, อุทาหุ อญฺเญ อิมํ โภคํ ปฏิปชฺชิสฺสนฺติ, ตฺวํ ปน ยถากมฺมํ คมิสฺสสี’’ติ? ‘‘ยถาหํ, โภ รฏฺฐปาล, เอตรหิ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรมิ, นาหํ ลจฺฉามิ ปรตฺถาปิ – ‘เอวเมว อิเมเหว ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรมี’ติ. อถ โข อญฺเญ อิมํ โภคํ ปฏิปชฺชิสฺสนฺติ; อหํ ปน ยถากมฺมํ คมิสฺสามี’’ติ. ‘‘อิทํ โข ตํ, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สนฺธาย ภาสิตํ – ‘อสฺสโก โลโก, สพฺพํ ปหาย คมนีย’นฺติ, ยมหํ ญตฺวา จ ทิสฺวา จ สุตฺวา จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’’ติ. ‘‘อจฺฉริยํ, โภ รฏฺฐปาล, อพฺภุตํ, โภ รฏฺฐปาล! ยาว สุภาสิตํ จิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน – ‘อสฺสโก โลโก, สพฺพํ ปหาย คมนีย’นฺติ[Pg.259]. อสฺสโก หิ, โภ รฏฺฐปาล, โลโก สพฺพํ ปหาย คมนียํ.

"භවත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, මේ රජකුලය සතුව පොළොව යට නිදන් කළ හා මාලිගාවේ උඩුමහල්වල තැන්පත් කළ බොහෝ රන් රිදී සම්පත් තිබේ. එහෙත් 'ලෝකයාට තමා සතු කිසිවක් නැත, සියල්ල අතහැර යා යුතුය' යි ඔබ වහන්සේ ප්‍රකාශ කළහ. භවත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, ඒ ප්‍රකාශයේ අර්ථය කෙසේ තේරුම් ගත යුතුද?" "මහාරාජ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ දැන් පංචකාම සම්පත්තියෙන් යුක්තව, එයින් සපිරිව ඒවා භුක්ති විඳින්නෙහිය. මතු ලෝකයේදීත් 'මම මෙලෙසම මේ පංචකාම සම්පත්තියෙන් යුක්තව ඒවා භුක්ති විඳින්නෙමි' යි ඔබට කිව හැකිද? නැතහොත් අන් අය මේ සම්පත් උරුම කරගන්නා අතර, ඔබ ඔබගේ කර්මානුරූපව පරලොව යන්නෙහිද?" "භවත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, මා දැන් පංචකාම සම්පත් අනුභව කරන ආකාරයටම මතු ලෝකයේදීත් ඒවා භුක්ති විඳීමට මට නොලැබේ. ඇත්ත වශයෙන්ම අන් අය මේ සම්පත් උරුම කරගනු ඇත; මම මාගේ කර්මානුරූපව පරලොව යන්නෙමි." "මහාරාජ, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ 'ලෝකයාට තමා සතු කිසිවක් නැත, සියල්ල අතහැර යා යුතුය' යි වදාළේ මේ කරුණ නිසාවෙනි. මම එය දැන, දැක, අසා ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව පැවිදි වීමි." "භවත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, එය ඉතා පුදුම සහගතය! අසිරිමත්ය! දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් 'ලෝකයාට තමා සතු කිසිවක් නැත, සියල්ල අතහැර යා යුතුය' යි යනුවෙන් මෙය කෙතරම් මැනවින් වදාරා තිබේද! භවත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, සැබවින්ම ලෝකයාට තමා සතු කිසිවක් නැත, සියල්ල අතහැර යා යුතුය."

‘‘‘อูโน โลโก อติตฺโต ตณฺหาทาโส’ติ – ภวํ รฏฺฐปาโล อาห. อิมสฺส, โภ รฏฺฐปาล, ภาสิตสฺส กถํ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ? ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ผีตํ กุรุํ อชฺฌาวสสี’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ รฏฺฐปาล, ผีตํ กุรุํ อชฺฌาวสามี’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ปุรตฺถิมาย ทิสาย สทฺธายิโก ปจฺจยิโก. โส ตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺย – ‘ยคฺเฆ, มหาราช, ชาเนยฺยาสิ, อหํ อาคจฺฉามิ ปุรตฺถิมาย ทิสาย? ตตฺถทฺทสํ มหนฺตํ ชนปทํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ พหุชนํ อากิณฺณมนุสฺสํ. พหู ตตฺถ หตฺถิกายา อสฺสกายา รถกายา ปตฺติกายา; พหุ ตตฺถ ธนธญฺญํ ; พหุ ตตฺถ หิรญฺญสุวณฺณํ อกตญฺเจว กตญฺจ; พหุ ตตฺถ อิตฺถิปริคฺคโห. สกฺกา จ ตาวตเกเนว พลมตฺเตน อภิวิชินิตุํ. อภิวิชิน, มหาราชา’ติ, กินฺติ นํ กเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘ตมฺปิ มยํ, โภ รฏฺฐปาล, อภิวิชิย อชฺฌาวเสยฺยามา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ปจฺฉิมาย ทิสาย… อุตฺตราย ทิสาย… ทกฺขิณาย ทิสาย… ปรสมุทฺทโต สทฺธายิโก ปจฺจยิโก. โส ตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทยฺย – ‘ยคฺเฆ, มหาราช, ชาเนยฺยาสิ, อหํ อาคจฺฉามิ ปรสมุทฺทโต? ตตฺถทฺทสํ มหนฺตํ ชนปทํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ พหุชนํ อากิณฺณมนุสฺสํ. พหู ตตฺถ หตฺถิกายา อสฺสกายา รถกายา ปตฺติกายา; พหุ ตตฺถ ธนธญฺญํ; พหุ ตตฺถ หิรญฺญสุวณฺณํ อกตญฺเจว กตญฺจ; พหุ ตตฺถ อิตฺถิปริคฺคโห. สกฺกา จ ตาวตเกเนว พลมตฺเตน อภิวิชินิตุํ. อภิวิชิน, มหาราชา’ติ, กินฺติ นํ กเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘ตมฺปิ มยํ, โภ รฏฺฐปาล, อภิวิชิย อชฺฌาวเสยฺยามา’’ติ. ‘‘อิทํ โข ตํ, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สนฺธาย ภาสิตํ – ‘อูโน โลโก อติตฺโต ตณฺหาทาโส’ติ, ยมหํ ญตฺวา จ ทิสฺวา สุตฺวา จ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต’’ติ. ‘‘อจฺฉริยํ, โภ รฏฺฐปาล, อพฺภุตํ, โภ รฏฺฐปาล! ยาว สุภาสิตํ จิทํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน – ‘อูโน โลโก อติตฺโต ตณฺหาทาโส’ติ. อูโน หิ, โภ รฏฺฐปาล, โลโก อติตฺโต ตณฺหาทาโส’’ติ.

"'ලෝකය අසම්පූර්ණය, තෘප්තියක් නැත, තෘෂ්ණාවට දාසයෙකි' යි ඔබ වහන්සේ ප්‍රකාශ කළහ. භවත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, මේ ප්‍රකාශයේ අර්ථය කෙසේ තේරුම් ගත යුතුද?" "මහාරාජ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඔබ සශ්‍රීක වූ කුරු රට පාලනය කරන්නෙහිද?" "එසේය, භවත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, මම සශ්‍රීක කුරු රට පාලනය කරමි." "මහාරාජ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙහි යම් විශ්වාසවන්ත, පිළිගත හැකි මිනිසෙක් නැගෙනහිර දිශාවෙන් පැමිණ ඔබ වෙත එළඹ මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'මහාරාජ, දැනගත මැනව, මම නැගෙනහිර දිශාවෙන් පැමිණියෙමි. එහි ඉතා විශාල, බලවත්, සශ්‍රීක, ජනාකීර්ණ ජනපදයක් මම දුටුවෙමි. එහි බොහෝ ඇත් සේනා, අස් සේනා, රිය සේනා සහ පාබල සේනා සිටිති; බොහෝ ධන ධාන්‍ය තිබේ; තැනූ හා නොතැනූ බොහෝ රන් රිදී තිබේ; බොහෝ ස්ත්‍රීන් සිටිති. දැනට ඔබ සතු සේනාවෙන්ම එය ජයගත හැකිය. එබැවින් මහාරාජ, එය ජයගන්න' කියාය. එවිට ඔබ කුමක් කරන්නෙහිද?" "භවත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, අපි එයද ජයගෙන පාලනය කරන්නෙමු." "මහාරාජ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? බටහිර දිශාවෙන්... උතුරු දිශාවෙන්... දකුණු දිශාවෙන්... මුහුදෙන් එතෙරින් විශ්වාසවන්ත මිනිසෙකු පැමිණ ඔබ වෙත එළඹ මෙසේ පවසන්නේ නම්: 'මහාරාජ, දැනගත මැනව, මම මුහුදෙන් එතෙරින් පැමිණියෙමි. එහි ඉතා විශාල, බලවත්, සශ්‍රීක, ජනාකීර්ණ ජනපදයක් මම දුටුවෙමි... දැනට ඔබ සතු සේනාවෙන්ම එය ජයගත හැකිය. එබැවින් මහාරාජ, එය ජයගන්න' කියාය. එවිට ඔබ කුමක් කරන්නෙහිද?" "භවත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, අපි එයද ජයගෙන පාලනය කරන්නෙමු." "මහාරාජ, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ 'ලෝකය අසම්පූර්ණය, තෘප්තියක් නැත, තෘෂ්ණාවට දාසයෙකි' යි වදාළේ මේ කරුණ නිසාවෙනි. මම එය දැන, දැක, අසා ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව පැවිදි වීමි." "භවත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, එය ඉතා පුදුම සහගතය! අසිරිමත්ය! දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් 'ලෝකය අසම්පූර්ණය, තෘප්තියක් නැත, තෘෂ්ණාවට දාසයෙකි' යි යනුවෙන් මෙය කෙතරම් මැනවින් වදාරා තිබේද! භවත් රට්ඨපාලයන් වහන්ස, සැබවින්ම ලෝකය අසම්පූර්ණය, තෘප්තියක් නැත, තෘෂ්ණාවට දාසයෙකි."

อิทมโวจ [Pg.260] อายสฺมา รฏฺฐปาโล. อิทํ วตฺวา อถาปรํ เอตทโวจ –

ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ මෙය වදාළහ. මෙය වදාරා ඉන්පසු තවදුරටත් මෙසේ වදාළහ:

๓๐๗. ‘‘ปสฺสามิ โลเก สธเน มนุสฺเส,

307. "මම ලෝකයෙහි ධනය ඇති මිනිසුන් දකිමි,"

ลทฺธาน วิตฺตํ น ททนฺติ โมหา;

ลุทฺธา ธนํ สนฺนิจยํ กโรนฺติ,ภิยฺโยว กาเม อภิปตฺถยนฺติ.

ඔවුහු වස්තුව ලැබූවත් මෝහය නිසා දන් නොදෙති. ලෝභයෙන් යුතුව ධනය රැස් කරති, වඩ වඩාත් කාම සම්පත් පතති."

‘‘ราชา ปสยฺหา ปถวึ วิชิตฺวา,สสาครนฺตํ มหิมาวสนฺโต ;

โอรํ สมุทฺทสฺส อติตฺตรูโป,ปารํ สมุทฺทสฺสปิ ปตฺถเยถ.

"බලයෙන් පොළොව ජයගෙන මුහුද කෙළවර කොට ඇති මුළු මහත් පෘථිවියම පාලනය කරන රජෙක් වුවද, මුහුදෙන් මෙපිට සිය රාජ්‍යයෙන් තෘප්තිමත් නොවී, මුහුදෙන් එපිට ඇති රාජ්‍යයද පතන්නේය."

‘‘ราชา จ อญฺเญ จ พหู มนุสฺสา,อวีตตณฺหา มรณํ อุเปนฺติ;

อูนาว หุตฺวาน ชหนฺติ เทหํ,กาเมหิ โลกมฺหิ น หตฺถิ ติตฺติ.

රජතුමා ද අනෙකුත් බොහෝ මිනිස්සු ද නොසන්සිඳුණු තෘෂ්ණාවෙන්ම මරණයට පත් වෙති. ඔවුහු තම අරමුණු අසම්පූර්ණව තිබියදීම ශරීරය අතහැර යති. ලෝකයෙහි කාමයන්ගෙන් තෘප්තිමත් වීමක් නම් කොතැනකවත් නැත්තේමය.

‘‘กนฺทนฺติ นํ ญาตี ปกิริย เกเส,อโหวตา โน อมราติ จาหุ;

วตฺเถน นํ ปารุตํ นีหริตฺวา,จิตํ สมาทาย ตโตฑหนฺติ.

නෑයෝ කෙස් ලිහා දමාගෙන මියගිය තැනැත්තා වෙනුවෙන් හඬති. 'අහෝ, අපේ තැනැත්තා මියගියේය' යි වැලපෙති. පසුව ඔහු වස්ත්‍රයකින් ඔතා ගෙයින් බැහැරට ගෙන ගොස්, දර සෑයක තබා ආදාහනය කරති.

‘‘โส ฑยฺหติ สูเลหิ ตุชฺชมาโน,เอเกน วตฺเถน ปหาย โภเค;

น มียมานสฺส ภวนฺติ ตาณา,ญาตีธ มิตฺตา อถ วา สหายา.

තමා සතු සියලු සම්පත් අතහැර, එකම වස්ත්‍රයකින් පමණක් වැසුණු ඔහු දර සෑය මත දැවෙයි. මියයන තැනැත්තාට නෑයන් හෝ මිතුරන් හෝ යහළුවන් හෝ මෙලොවදී පිහිටක් නොවෙති.

‘‘ทายาทกา ตสฺส ธนํ หรนฺติ,สตฺโต ปน คจฺฉติ เยน กมฺมํ;

น มียมานํ ธนมนฺเวติ กิญฺจิ,ปุตฺตา จ ทารา จ ธนญฺจ รฏฺฐํ.

උරුමකරුවෝ ඔහුගේ ධනය බෙදාගනිති. එහෙත් සත්වයා තමා කළ කර්මය අනුව පරලොව යයි. මියයන තැනැත්තා පස්සේ කිසිදු ධනයක් හෝ දරුවන් හෝ බිරිය හෝ රාජ්‍යය හෝ ලුහුබඳින්නේ නැත.

‘‘น [Pg.261] ทีฆมายุํ ลภเต ธเนน, น จาปิ วิตฺเตน ชรํ วิหนฺติ;

อปฺปํ หิทํ ชีวิตมาหุ ธีรา, อสสฺสตํ วิปฺปริณามธมฺมํ.

ධනයෙන් දීර්ඝායුෂ ලැබිය නොහැකිය. වස්තුවෙන් ජරාව (මහලු බව) දුරු කළ නොහැකිය. මේ ජීවිතය ඉතා ස්වල්ප කාලීන බවත්, අනිත්‍ය බවත්, වෙනස් වන සුලු බවත් පණ්ඩිතයෝ පවසති.

‘‘อฑฺฒา ทลิทฺทา จ ผุสนฺติ ผสฺสํ,พาโล จ ธีโร จ ตเถว ผุฏฺโฐ;

พาโล จ พาลฺยา วธิโตว เสติ,ธีโร จ น เวธติ ผสฺสผุฏฺโฐ.

ධනවත් මෙන්ම දිළිඳු අය ද මරණයේ ස්පර්ශය ලබති. අනුවණයා මෙන්ම පණ්ඩිතයා ද එසේම මරණයට මුහුණ දෙති. අනුවණයා තමාගේම අනුවණකම නිසා බියෙන් වෙවුලමින් මරණයට පත් වෙයි. එහෙත් පණ්ඩිතයා මරණයට මුහුණ දීමේදී කම්පා නොවෙයි.

‘‘ตสฺมา หิ ปญฺญาว ธเนน เสยฺโย,ยาย โวสานมิธาธิคจฺฉติ;

อพฺโยสิตตฺตา หิ ภวาภเวสุ,ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ โมหา.

එබැවින් ධනයට වඩා ප්‍රඥාවම උතුම් වෙයි. යම් ප්‍රඥාවකින් මේ ලෝකයෙහි කෙලෙස් නිමාවට (අර්හත්වයට) පත් වේ ද, ඒ ප්‍රඥාවම ශ්‍රේෂ්ඨය. සසර කෙළවර නොකළ නිසා මෝහයෙන් මුළා වූවෝ විවිධ භවයන්හි පව්කම් කරති.

‘‘อุเปติ คพฺภญฺจ ปรญฺจ โลกํ,สํสารมาปชฺช ปรมฺปราย;

ตสฺสปฺปปญฺโญ อภิสทฺทหนฺโต,อุเปติ คพฺภญฺจ ปรญฺจ โลกํ.

ඔවුහු සසරෙහි සැරිසරමින් නැවත නැවතත් මව්කුසට ද පරලොවට ද පැමිණෙති. අල්ප ප්‍රඥාව ඇති තැනැත්තා ද පවිටු පුද්ගලයන් කෙරෙහි විශ්වාසය තබා නැවත නැවතත් මව්කුසට හා පරලොවට පැමිණෙයි.

‘‘โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหิโต,สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม;

เอวํ ปชา เปจฺจ ปรมฺหิ โลเก,สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม.

සොරකම් කරද්දී අසු වූ සොරා තමා කළ අපරාධය නිසාම දඬුවම් ලබන්නාක් මෙනි. පව්කම් කරන සත්ව සමූහයා ද පරලොව ගිය පසු තමා කළ අකුසල් කර්මයන් නිසාම දුකට පත් වෙති.

‘‘กามาหิ จิตฺรา มธุรา มโนรมา,วิรูปรูเปน มเถนฺติ จิตฺตํ;

อาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวา,ตสฺมา อหํ ปพฺพชิโตมฺหิ ราช.

මහරජතුමනි, කාමයෝ විසිතුරුය, මිහිරිය, මනරම්ය. ඔවුහු නානාවිධ ස්වරූපයෙන් සිත කැළඹීමට පත් කරති. මම කාමගුණයන්හි ආදීනව දුටුවෙමි. එබැවින් මම පැවිදි වීමි.

‘‘ทุมปฺผลาเนว ปตนฺติ มาณวา,ทหรา จ วุฑฺฒา จ สรีรเภทา;

เอตมฺปิ ทิสฺวา ปพฺพชิโตมฺหิ ราช,อปณฺณกํ สามญฺญเมว เสยฺโย’’ติ.

ගසක ගෙඩි වැටෙන්නාක් මෙන්, බාල මහලු සැම දෙනාම ශරීරය බිඳී මරණයට පත් වෙති. මහරජතුමනි, මෙය ද දැක මම පැවිදි වීමි. නිවැරදි වූ ශ්‍රමණ ජීවිතයම උතුම් වන්නේය.

รฏฺฐปาลสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ.

දෙවන රට්ඨපාල සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๓. มฆเทวสุตฺตํ

3. මගදේව සූත්‍රය

๓๐๘. เอวํ [Pg.262] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มิถิลายํ วิหรติ มฆเทวอมฺพวเน. อถ โข ภควา อญฺญตรสฺมึ ปเทเส สิตํ ปาตฺวากาสิ. อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โก นุ โข เหตุ, โก ปจฺจโย ภควโต สิตสฺส ปาตุกมฺมาย? น อการเณน ตถาคตา สิตํ ปาตุกโรนฺตี’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เอกํสํ จีวรํ กตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, ภนฺเต, เหตุ, โก ปจฺจโย ภควโต สิตสฺส ปาตุกมฺมาย? น อการเณน ตถาคตา สิตํ ปาตุกโรนฺตี’’ติ. ‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, อิมิสฺสาเยว มิถิลายํ ราชา อโหสิ มฆเทโว นาม ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺเม ฐิโต มหาราชา; ธมฺมํ จรติ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคเมสุ เจว ชานปเทสุ จ; อุโปสถญฺจ อุปวสติ จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ อฏฺฐมิญฺจ ปกฺขสฺส. อถ โข, อานนฺท, ราชา มฆเทโว พหูนํ วสฺสานํ พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน กปฺปกํ อามนฺเตสิ – ‘ยทา เม, สมฺม กปฺปก, ปสฺเสยฺยาสิ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ, อถ เม อาโรเจยฺยาสี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, กปฺปโก รญฺโญ มฆเทวสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อทฺทสา โข, อานนฺท, กปฺปโก พหูนํ วสฺสานํ พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน รญฺโญ มฆเทวสฺส สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ. ทิสฺวาน ราชานํ มฆเทวํ เอตทโวจ – ‘ปาตุภูตา โข เทวสฺส เทวทูตา, ทิสฺสนฺติ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานี’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม กปฺปก, ตานิ ปลิตานิ สาธุกํ สณฺฑาเสน อุทฺธริตฺวา มม อญฺชลิสฺมึ ปติฏฺฐาเปหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, กปฺปโก รญฺโญ มฆเทวสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตานิ ปลิตานิ สาธุกํ สณฺฑาเสน อุทฺธริตฺวา รญฺโญ มฆเทวสฺส อญฺชลิสฺมึ ปติฏฺฐาเปสิ.

308. මා හට අසන්නට ලැබුණේ මෙසේය: එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිථිලා නුවර මගදේව අඹ වනයෙහි වැඩවසන සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක්තරා ස්ථානයකදී මඳසිනහවක් පහළ කළ සේක. එවිට ආයුෂ්මත් ආනන්ද තේරණුවන්ට මෙසේ සිතුණි: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ මඳසිනහව පහළ වීමට හේතුව කුමක්ද? කරුණක් නොමැතිව තථාගතයන් වහන්සේලා මඳසිනහ පහළ නොකරති.' ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද තේරණුවෝ සිවුර ඒකාංශ කොට පෙරවාගෙන, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙසට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ මෙසේ සැළ කළහ: 'ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මඳසිනහ පහළ කිරීමට හේතුව කුමක්ද? කවර නම් ප්‍රත්‍යයක් නිසාද? කරුණක් නොමැතිව තථාගතයන් වහන්සේලා මඳසිනහ පහළ නොකරති.' ආනන්දය, පෙර කාලයෙහි මේ මිථිලා නුවරම මගදේව නමින් ධාර්මික වූ, ධර්මරාජ වූ, දසකුසල ධර්මයෙහි පිහිටි මහා රජෙක් සිටියේය. ඒ රජතුමා බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන් කෙරෙහි ද, නියම්ගම් වැසියන් කෙරෙහි ද, ජනපද වැසියන් කෙරෙහි ද ධර්මානුකූලව හැසිරුණේය. තවද මාසයක පසළොස්වක, අටවක හා චතුර්දශී යන පෝය දිනවල උපෝසථ ශීලය රැක්කේය. ආනන්දය, බොහෝ වර්ෂ, බොහෝ සියවස් හා බොහෝ දහස් ගණන් වර්ෂ ඇවෑමෙන් මගදේව රජතුමා තම කරණවෑමියා කැඳවා මෙසේ කීවේය: 'පින්වත් කරණවෑමිය, යම් දිනක මගේ හිසෙහි පැසී සුදු වූ කෙස් ගසක් දුටුවහොත්, එවිට මට එය දන්වන්න.' ආනන්දය, 'එසේය දේවයන් වහන්ස' කියා කරණවෑමියා මගදේව රජුට පිළිතුරු දුන්නේය. ආනන්දය, බොහෝ වර්ෂ, සියවස් හා දහස් ගණන් වර්ෂ ඇවෑමෙන්, කරණවෑමියා මගදේව රජුගේ හිසෙහි සුදු වූ කෙස් ගසක් දුටුවේය. එය දැක රජුට මෙසේ සැළ කළේය: 'දේවයන් වහන්ස, දේවදූතයෝ පහළ වූහ. ඔබ වහන්සේගේ හිසෙහි සුදු වූ කෙස් ගසක් පෙනෙන්නට තිබේ.' එවිට රජතුමා, 'පින්වත් කරණවෑමිය, එසේ නම් ඒ සුදු කෙස් ගස අඬුවෙන් මැනවින් ගලවා මගේ දොහොතෙහි තබන්න' යි කීවේය. ආනන්දය, 'එසේය දේවයන් වහන්ස' කියා රජුගේ වචනය පිළිගත් කරණවෑමියා, ඒ සුදු කෙස් ගස අඬුවෙන් මැනවින් ගලවා මගදේව රජුගේ දොහොතෙහි තැබුවේය.

๓๐๙. ‘‘อถ โข, อานนฺท, ราชา มฆเทโว กปฺปกสฺส คามวรํ ทตฺวา เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘ปาตุภูตา โข เม, ตาต กุมาร, เทวทูตา; ทิสฺสนฺติ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ; ภุตฺตา โข ปน เม มานุสกา กามา; สมโย ทิพฺเพ กาเม ปริเยสิตุํ. เอหิ [Pg.263] ตฺวํ, ตาต กุมาร, อิมํ รชฺชํ ปฏิปชฺช. อหํ ปน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. เตน หิ, ตาต กุมาร, ยทา ตฺวมฺปิ ปสฺเสยฺยาสิ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ, อถ กปฺปกสฺส คามวรํ ทตฺวา เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ สาธุกํ รชฺเช สมนุสาสิตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺยาสิ. เยน เม อิทํ กลฺยาณํ วตฺตํ นิหิตํ อนุปฺปวตฺเตยฺยาสิ, มา โข เม ตฺวํ อนฺติมปุริโส อโหสิ. ยสฺมึ โข, ตาต กุมาร, ปุริสยุเค วตฺตมาเน เอวรูปสฺส กลฺยาณสฺส วตฺตสฺส สมุจฺเฉโท โหติ โส เตสํ อนฺติมปุริโส โหติ. ตํ ตาหํ, ตาต กุมาร, เอวํ วทามิ – เยน เม อิทํ กลฺยาณํ วตฺตํ นิหิตํ อนุปฺปวตฺเตยฺยาสิ, มา โข เม ตฺวํ อนฺติมปุริโส อโหสี’ติ. อถ โข, อานนฺท, ราชา มฆเทโว กปฺปกสฺส คามวรํ ทตฺวา เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ สาธุกํ รชฺเช สมนุสาสิตฺวา อิมสฺมึเยว มฆเทวอมฺพวเน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. โส เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหาสิ. กรุณาสหคเตน เจตสา… มุทิตาสหคเตน เจตสา… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหาสิ.

309. “ආනන්ද, එකල්හි මඝදේව රජතුමා කපුවාට උතුම් ගම්වරයක් පරිත්‍යාග කර, තම වැඩිමහල් පුත් කුමරු කැඳවා මෙසේ පැවසුවේය: ‘පිය පුත්‍රය, මට දේවදූතයන් පහළ වී තිබේ. හිසෙහි සුදු කෙස් හටගෙන ඇති බව පෙනෙන්නට තිබේ. මා විසින් මානුෂික කාමයන් භුක්ති විඳින ලදී. දැන් දිව්‍යමය කාමයන් සෙවීමට කාලය පැමිණ තිබේ. පිය පුත්‍රය, ඔබ මෙහි එන්න, මේ රාජ්‍යය භාරගන්න. මම වනාහි කෙස් රැවුල් බා කසාවත් හැඳ ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන්නෙමි. පිය පුත්‍රය, එබැවින් යම් කලෙක ඔබත් ඔබේ හිසෙහි සුදු කෙස් හටගෙන ඇති බව දකින්නෙහි නම්, එකල්හි කපුවාට ගම්වරයක් දී, වැඩිමහල් පුත් කුමරුට රාජ්‍යය මැනවින් පවරා, කෙස් රැවුල් බා කසාවත් හැඳ ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන්න. මා විසින් පවත්වාගෙන එන ලද මේ යහපත් චාරිත්‍රය (කල්‍යාණ වෘත්තය) ඉදිරියට පවත්වාගෙන යන්න. මාගේ මේ පරම්පරාවේ අවසාන පුරුෂයා ඔබ නොවන්න. පිය පුත්‍රය, යම් පුරුෂ පරම්පරාවක මෙවැනි යහපත් චාරිත්‍රයක් සිඳී යන්නේ ද, ඔහු එම පරම්පරාවේ අවසාන පුරුෂයා වෙයි. පිය පුත්‍රය, මම ඔබට මෙසේ පවසමි: මා විසින් පිහිටුවන ලද මේ යහපත් චාරිත්‍රය අනුගමනය කරන්න. මාගේ පරම්පරාවේ අවසාන පුරුෂයා ඔබ නොවන්න.’ ආනන්ද, එකල්හි මඝදේව රජතුමා කපුවාට ගම්වරයක් දී, වැඩිමහල් පුත් කුමරුට මැනවින් රාජ්‍යය පවරා, මේ මඝදේව අඹ වනයෙහි ම කෙස් රැවුල් බා කසාවත් හැඳ ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි විය. ඔහු මෛත්‍රී සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කළේය. එසේම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සිව්වන දිශාව ද පතුරුවා වාසය කළේය. මෙසේ උඩ, යට, සිරස (හරහට) සෑම තැනකම, සෑම සත්වයෙකු කෙරෙහිම තමා හා සමානව, පතළ වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ මෛත්‍රී සහගත සිතින් මුළු ලෝකය ම පතුරුවා වාසය කළේය. කරුණා සහගත සිතින් ද... මුදිතා සහගත සිතින් ද... උපේක්ෂා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කළේය. එසේම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සිව්වන දිශාව ද පතුරුවා වාසය කළේය. මෙසේ උඩ, යට, හරහට, සෑම තැනකම, සෑම සත්වයෙකු කෙරෙහිම තමා හා සමානව, පතළ වූ, මහත් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ උපේක්ෂා සහගත සිතින් මුළු ලෝකය ම පතුරුවා වාසය කළේය.”

‘‘ราชา โข ปนานนฺท, มฆเทโว จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ กุมารกีฬิตํ กีฬิ, จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ โอปรชฺชํ กาเรสิ, จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ, จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ อิมสฺมึเยว มฆเทวอมฺพวเน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต พฺรหฺมจริยมจริ. โส จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมโลกูปโค อโหสิ.

“ආනන්ද, මඝදේව රජතුමා වසර අසූ හතර දහසක් කුමාර ක්‍රීඩාවන්හි නිරත විය. වසර අසූ හතර දහසක් යුවරාජ පදවිය දැරීය. වසර අසූ හතර දහසක් රාජ්‍යය පාලනය කළේය. වසර අසූ හතර දහසක් මේ මඝදේව අඹ වනයෙහි ම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදිව බ්‍රහ්මචරියාවෙහි නිරත විය. ඔහු සතර බ්‍රහ්ම විහරණයන් වඩා, ශරීරය බිඳී මරණින් මතු බඹලොව උපත ලැබුවේය.”

๓๑๐. ‘‘อถ [Pg.264] โข รญฺโญ, อานนฺท, มฆเทวสฺส ปุตฺโต พหูนํ วสฺสานํ พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน กปฺปกํ อามนฺเตสิ – ‘ยทา เม, สมฺม กปฺปก, ปสฺเสยฺยาสิ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ, อถ โข อาโรเจยฺยาสี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, กปฺปโก รญฺโญ มฆเทวสฺส ปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อทฺทสา โข, อานนฺท, กปฺปโก พหูนํ วสฺสานํ พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน รญฺโญ มฆเทวสฺส ปุตฺตสฺส สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ. ทิสฺวาน รญฺโญ มฆเทวสฺส ปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘ปาตุภูตา โข เทวสฺส เทวทูตา; ทิสฺสนฺติ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานี’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม กปฺปก, ตานิ ปลิตานิ สาธุกํ สณฺฑาเสน อุทฺธริตฺวา มม อญฺชลิสฺมึ ปติฏฺฐาเปหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, กปฺปโก รญฺโญ มฆเทวสฺส ปุตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตานิ ปลิตานิ สาธุกํ สณฺฑาเสน อุทฺธริตฺวา รญฺโญ มฆเทวสฺส ปุตฺตสฺส อญฺชลิสฺมึ ปติฏฺฐาเปสิ.

310. “ආනන්ද, ඉක්බිති බොහෝ වසර, බොහෝ සියවස්, බොහෝ දහස් වසර ඇවෑමෙන් මඝදේව රජුගේ පුත්‍රයා කපුවා අමතා මෙසේ පැවසීය: ‘යහළු කපුව, යම් කලෙක මාගේ හිසෙහි සුදු කෙස් හටගෙන ඇති බව ඔබ දකින්නෙහි ද, එකල්හි මට දන්වන්න.’ ‘එසේය, දේවයන් වහන්ස’ යි කපුවා මඝදේව රජුගේ පුත්‍රයාට පිළිතුරු දුන්නේය. ආනන්ද, බොහෝ වසර, බොහෝ සියවස්, බොහෝ දහස් වසර ඇවෑමෙන් මඝදේව රජුගේ පුත්‍රයාගේ හිසෙහි සුදු කෙස් හටගෙන ඇති බව කපුවා දුටුවේය. දැක ඔහු මඝදේව රජුගේ පුත්‍රයාට මෙසේ පැවසීය: ‘දේවයන් වහන්ස, දේවදූතයන් පහළ වී ඇත. හිසෙහි සුදු කෙස් හටගෙන ඇති බව පෙනේ.’ ‘යහළු කපුව, එසේ නම් ඒ සුදු කෙස් මැනවින් අඬුවකින් උගුල්ලා මාගේ දොහොත් අත්ලෙහි තබන්න.’ ආනන්ද, ‘එසේය, දේවයන් වහන්ස’ යි කපුවා මඝදේව රජුගේ පුත්‍රයාට පිළිතුරු දී, ඒ සුදු කෙස් මැනවින් අඬුවකින් උගුල්ලා මඝදේව රජුගේ පුත්‍රයාගේ දොහොත් අත්ලෙහි තැබුවේය.”

‘‘อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มฆเทวสฺส ปุตฺโต กปฺปกสฺส คามวรํ ทตฺวา เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘ปาตุภูตา โข, เม, ตาต กุมาร, เทวทูตา; ทิสฺสนฺติ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ; ภุตฺตา โข ปน เม มานุสกา กามา; สมโย ทิพฺเพ กาเม ปริเยสิตุํ. เอหิ ตฺวํ, ตาต กุมาร, อิมํ รชฺชํ ปฏิปชฺช. อหํ ปน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. เตน หิ, ตาต กุมาร, ยทา ตฺวมฺปิ ปสฺเสยฺยาสิ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ, อถ กปฺปกสฺส คามวรํ ทตฺวา เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ สาธุกํ รชฺเช สมนุสาสิตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺยาสิ. เยน เม อิทํ กลฺยาณํ วตฺตํ นิหิตํ อนุปฺปวตฺเตยฺยาสิ, มา โข เม ตฺวํ อนฺติมปุริโส อโหสิ. ยสฺมึ โข, ตาต กุมาร, ปุริสยุเค วตฺตมาเน เอวรูปสฺส กลฺยาณสฺส วตฺตสฺส สมุจฺเฉโท โหติ โส เตสํ อนฺติมปุริโส โหติ. ตํ ตาหํ, ตาต กุมาร, เอวํ วทามิ – เยน เม อิทํ กลฺยาณํ วตฺตํ นิหิตํ อนุปฺปวตฺเตยฺยาสิ, มา โข เม ตฺวํ อนฺติมปุริโส อโหสี’ติ. อถ โข, อานนฺท, รญฺโญ มฆเทวสฺส ปุตฺโต กปฺปกสฺส คามวรํ ทตฺวา เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ สาธุกํ รชฺเช สมนุสาสิตฺวา อิมสฺมึเยว มฆเทวอมฺพวเน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ [Pg.265] วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. โส เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหาสิ. กรุณาสหคเตน เจตสา… มุทิตาสหคเตน เจตสา… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหาสิ. รญฺโญ โข ปนานนฺท, มฆเทวสฺส ปุตฺโต จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ กุมารกีฬิตํ กีฬิ, จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ โอปรชฺชํ กาเรสิ, จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ, จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ อิมสฺมึเยว มฆเทวอมฺพวเน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต พฺรหฺมจริยมจริ. โส จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมโลกูปโค อโหสิ.

‘‘ආනන්ද, ඉන්පසු මඝදේව රජුගේ පුත් කුමාරයා ද කරණවෑමියාට උතුම් ගම්වරයක් දී, තම වැඩිමහල් පුත් කුමාරයා කැඳවා මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත් පුත්‍රය, මට දේවදූතයන් පහළ වී ඇත; හිසෙහි පැසුණු කෙස් දක්නට ලැබේ. මා විසින් මනුෂ්‍ය ලෝකයට අයත් කාම සම්පත් අනුභව කරන ලදී. දැන් දිව්‍යමය කාමයන් සෙවීමට කාලය පැමිණ ඇත. පින්වත් පුත්‍රය, ඔබ මෙහි එන්න, මේ රාජ්‍යය භාරගන්න. මම වනාහි කෙස් රැවුල් බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන්නෙමි. එබැවින් පින්වත් පුත්‍රය, යම් දිනක ඔබගේ ද හිසෙහි පැසුණු කෙස් දක්නට ලැබේ නම්, එවිට කරණවෑමියාට උතුම් ගම්වරයක් දී, වැඩිමහල් පුත් කුමාරයාට රාජ්‍යය පිළිබඳව මනාව අනුශාසනා කොට, කෙස් රැවුල් බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන්න. මා විසින් පිහිටුවන ලද මේ යහපත් චාරිත්‍රය ඔබ ද දිගටම පවත්වාගෙන යන්න; මාගේ පරම්පරාවේ මෙය අවසන් කරන්නා ඔබ නොවන්න. පින්වත් පුත්‍රය, යම් පරම්පරාවක පිරිමින් සිටියදී මෙවැනි යහපත් චාරිත්‍රයක් සිඳී යයි ද, ඔහු ඒ පරම්පරාවේ අවසාන පුද්ගලයා වෙයි. පින්වත් පුත්‍රය, එබැවින් මම ඔබට මෙසේ කියමි - මා විසින් පිහිටුවන ලද මේ යහපත් චාරිත්‍රය ඔබ ද දිගටම පවත්වාගෙන යන්න; මගේ පරම්පරාවේ අවසාන පුද්ගලයා ඔබ නොවන්න.’ ආනන්ද, ඉක්බිති මඝදේව රජුගේ පුත්‍රයා කරණවෑමියාට ගම්වරයක් දී, වැඩිමහල් පුත් කුමාරයාට රාජ්‍යය පිළිබඳව මනාව අනුශාසනා කොට, මේ මඝදේව අඹ වනයේ දීම කෙස් රැවුල් බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි විය. ඔහු මෙත්තා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කළේය, එසේම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සිව්වන දිශාව ද; මෙසේ උඩ, යට, සිරස, හැම තැනම, සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි තමා හා සමාන කොට, සකල ලෝකයම මහත් වූ, උතුම් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ මෙත්තා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කළේය. කරුණා සහගත සිතින්... මුදිතා සහගත සිතින්... උපේක්ෂා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කළේය, එසේම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සිව්වන දිශාව ද; මෙසේ උඩ, යට, සිරස, හැම තැනම, සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි තමා හා සමාන කොට, සකල ලෝකයම මහත් වූ, උතුම් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ උපේක්ෂා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කළේය. ආනන්ද, මඝදේව රජුගේ ඒ පුත්‍රයා වසර අසූ හතර දහසක් කුමාර ක්‍රීඩාවෙහි නිරත විය, වසර අසූ හතර දහසක් යුවරාජ පදවිය හෙබවීය, වසර අසූ හතර දහසක් රාජ්‍යය පාලනය කළේය. තවද වසර අසූ හතර දහසක් මේ මඝදේව අඹ වනයේම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදිව බඹසරෙහි හැසිරුණේය. ඔහු සතර බඹවිහරණ වඩා, කය බිඳී මරණින් මතු බඹලොව උපන්නේය.

๓๑๑. ‘‘รญฺโญ โข ปนานนฺท, มฆเทวสฺส ปุตฺตปปุตฺตกา ตสฺส ปรมฺปรา จตุราสีติราชสหสฺสานิ อิมสฺมึเยว มฆเทวอมฺพวเน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชึสุ. เต เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรึสุ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหรึสุ. กรุณาสหคเตน เจตสา… มุทิตาสหคเตน เจตสา… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรึสุ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหรึสุ. จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ กุมารกีฬิตํ กีฬึสุ, จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ โอปรชฺชํ กาเรสุํ, จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ รชฺชํ กาเรสุํ, จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ อิมสฺมึเยว มฆเทวอมฺพวเน อคารสฺมา [Pg.266] อนคาริยํ ปพฺพชิตา พฺรหฺมจริยมจรึสุ. เต จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมโลกูปคา อเหสุํ. นิมิ เตสํ ราชา ปจฺฉิมโก อโหสิ ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺเม ฐิโต มหาราชา; ธมฺมํ จรติ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคเมสุ เจว ชานปเทสุ จ; อุโปสถญฺจ อุปวสติ จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ อฏฺฐมิญฺจ ปกฺขสฺส.

311. ‘‘ආනන්ද, මඝදේව රජුගේ පුත්‍ර පෞත්‍ර පරම්පරාවෙහි රජවරු අසූ හතර දහසක් මේ මඝදේව අඹ වනයේ දීම කෙස් රැවුල් බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූහ. ඔවුහු මෙත්තා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කළහ, එසේම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සිව්වන දිශාව ද; මෙසේ උඩ, යට, සිරස, හැම තැනම, සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි තමා හා සමාන කොට, සකල ලෝකයම මහත් වූ, උතුම් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ මෙත්තා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කළහ. කරුණා සහගත සිතින්... මුදිතා සහගත සිතින්... උපේක්ෂා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කළහ, එසේම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සිව්වන දිශාව ද; මෙසේ උඩ, යට, සිරස, හැම තැනම, සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි තමා හා සමාන කොට, සකල ලෝකයම මහත් වූ, උතුම් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ උපේක්ෂා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කළහ. ඔවුහු වසර අසූ හතර දහසක් කුමාර ක්‍රීඩාවෙහි නිරත වූහ, වසර අසූ හතර දහසක් යුවරාජ පදවිය හෙබවූහ, වසර අසූ හතර දහසක් රාජ්‍යය පාලනය කළහ. තවද වසර අසූ හතර දහසක් මේ මඝදේව අඹ වනයේම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදිව බඹසරෙහි හැසිරුණහ. ඔවුහු සතර බඹවිහරණ වඩා, කය බිඳී මරණින් මතු බඹලොව උපන්හ. නිමි රජතුමා ඒ රජවරුන් අතර අවසාන රජු විය. ඔහු ධාර්මික වූ, ධර්මරාජයෙකු වූ, ධර්මයෙහි පිහිටි මහාරාජයෙක් විය. ඔහු බ්‍රාහ්මණයන්, ගෘහපතියන්, නියම්ගම් වැසියන් මෙන්ම ජනපද වැසියන් කෙරෙහි ද ධර්මානුකූලව පිළිපැද්දේය; තවද පක්ෂයේ අටවක දින ද, තුදුස්වක දින ද, පසළොස්වක දින ද යන පෝය දිනවල උපෝසථ සීලය සමාදන්ව විසීය.’’

๓๑๒. ‘‘ภูตปุพฺพํ, อานนฺท, เทวานํ ตาวตึสานํ สุธมฺมายํ สภายํ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรากถา อุทปาทิ – ‘ลาภา วต, โภ, วิเทหานํ, สุลทฺธํ วต, โภ, วิเทหานํ, เยสํ นิมิ ราชา ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺเม ฐิโต มหาราชา; ธมฺมํ จรติ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคเมสุ เจว ชานปเทสุ จ; อุโปสถญฺจ อุปวสติ จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ อฏฺฐมิญฺจ ปกฺขสฺสา’ติ. อถ โข, อานนฺท, สกฺโก เทวานมินฺโท เทเว ตาวตึเส อามนฺเตสิ – ‘อิจฺเฉยฺยาถ โน ตุมฺเห, มาริสา, นิมึ ราชานํ ทฏฺฐุ’นฺติ? ‘อิจฺฉาม มยํ, มาริส, นิมึ ราชานํ ทฏฺฐุ’นฺติ. เตน โข ปน, อานนฺท, สมเยน นิมิ ราชา ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาโต อุโปสถิโก อุปริปาสาทวรคโต นิสินฺโน โหติ. อถ โข, อานนฺท, สกฺโก เทวานมินฺโท – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – เทเวสุ ตาวตึเสสุ อนฺตรหิโต นิมิสฺส รญฺโญ ปมุเข ปาตุรโหสิ. อถ โข, อานนฺท, สกฺโก เทวานมินฺโท นิมึ ราชานํ เอตทโวจ – ‘ลาภา เต, มหาราช, สุลทฺธํ เต, มหาราช. เทวา, มหาราช, ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ กิตฺตยมานรูปา สนฺนิสินฺนา – ‘‘ลาภา วต, โภ, วิเทหานํ, สุลทฺธํ วต, โภ, วิเทหานํ, เยสํ นิมิ ราชา ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺเม ฐิโต มหาราชา; ธมฺมํ จรติ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคเมสุ เจว ชานปเทสุ จ; อุโปสถญฺจ อุปวสติ จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ อฏฺฐมิญฺจ ปกฺขสฺสา’’ติ. เทวา เต, มหาราช, ตาวตึสา ทสฺสนกามา. ตสฺส เต อหํ, มหาราช, สหสฺสยุตฺตํ อาชญฺญรถํ ปหิณิสฺสามิ; อภิรุเหยฺยาสิ, มหาราช, ทิพฺพํ ยานํ อวิกมฺปมาโน’ติ. อธิวาเสสิ โข, อานนฺท, นิมิ ราชา ตุณฺหีภาเวน.

312. “ආනන්දය, පෙර කලෙක තව්තිසා වැසි දෙවියන් සුධම්මා නම් සභා මණ්ඩපයෙහි රැස්ව සිටින විට ඔවුනොවුන් අතර මෙබඳු කථාවක් ඇති විය: ‘පින්වත්නි, විදේහ රට වැසියන්ට ලාභයකි, විදේහ රට වැසියන්ට එය මහත් භාග්‍යයකි. යම් හෙයකින් ඒ වැසියන්ට ධාර්මික වූ, ධර්මරාජ වූ, ධර්මයෙහි පිහිටි නිමි නම් මහරජ කෙනෙක් ඇත්තාහු ද, ඒ රජතුමා බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන් කෙරෙහි ද, නියම්ගම් වැසියන් හා ජනපද වැසියන් කෙරෙහි ද දැහැමින් හැසිරෙයි; පක්ෂයේ අටවක, තුදුස්වක හා පසළොස්වක යන පෝය දිනවල උපෝසථ ශීලය රකියි’ යනුවෙනි. ආනන්දය, එවිට ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා තව්තිසා වැසි දෙවියන් අමතා, ‘පින්වත්නි, ඔබලා නිමි රජතුමා දැකීමට කැමති ද?’ යි ඇසීය. ‘පින්වත, අපි නිමි රජතුමා දැකීමට කැමැත්තෙමු’ යි ඔවුහු කීහ. ආනන්දය, ඒ අවස්ථාවෙහි පසළොස්වක පෝය දිනයක් වූ අතර, නිමි රජතුමා හිස සෝදා නා, උපෝසථිකව මාලිගාවේ උඩුමහලෙහි වැඩ සිටියේය. ඉක්බිති ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා ශක්තිමත් පුරුෂයකු අකුළා තිබූ අතක් දිග හරින්නාක් මෙන් හෝ දිග හැර තිබූ අතක් අකුළන්නාක් මෙන්, ක්ෂණයකින් තව්තිසා දෙවියන් අතරින් අතුරුදන්ව නිමි රජතුමා ඉදිරියෙහි පෙනී සිටියේය. පෙනී සිටි ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා නිමි රජුට මෙසේ කීවේය: ‘මහරජාණෙනි, ඔබට ලාභයකි, මහරජාණෙනි, ඔබට මහත් භාග්‍යයකි. මහරජාණෙනි, තව්තිසා වැසි දෙවියෝ සුධම්මා සභා මණ්ඩපයෙහි රැස්ව ඔබගේ ගුණ වර්ණනා කරමින් සිටිති: “පින්වත්නි, විදේහ රට වැසියන්ට ලාභයකි... පෝය දිනවල උපෝසථ ශීලය රකියි” යනුවෙනි. මහරජාණෙනි, තව්තිසා වැසි දෙවියෝ ඔබ දැකීමට කැමැත්තෙන් සිටිති. මහරජාණෙනි, මම ඔබ උදෙසා සෛන්ධව අශ්වයන් දහසක් යෙදූ ආජාන්‍ය රථය එවන්නෙමි. මහරජාණෙනි, කිසිදු චකිතයකින් තොරව එම දිව්‍ය රථයට ගොඩ වන්න.’ ආනන්දය, නිමි රජතුමා නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගත්තේය.”

๓๑๓. ‘‘อถ [Pg.267] โข, อานนฺท, สกฺโก เทวานมินฺโท นิมิสฺส รญฺโญ อธิวาสนํ วิทิตฺวา – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย, ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – นิมิสฺส รญฺโญ ปมุเข อนฺตรหิโต เทเวสุ ตาวตึเสสุ ปาตุรโหสิ. อถ โข, อานนฺท, สกฺโก เทวานมินฺโท มาตลึ สงฺคาหกํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ ตฺวํ, สมฺม มาตลิ, สหสฺสยุตฺตํ อาชญฺญรถํ โยเชตฺวา นิมึ ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วเทหิ – อยํ เต, มหาราช, สหสฺสยุตฺโต อาชญฺญรโถ สกฺเกน เทวานมินฺเทน เปสิโต; อภิรุเหยฺยาสิ, มหาราช, ทิพฺพํ ยานํ อวิกมฺปมาโน’ติ. ‘เอวํ, ภทฺทนฺตวา’ติ โข, อานนฺท, มาตลิ สงฺคาหโก สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา สหสฺสยุตฺตํ อาชญฺญรถํ โยเชตฺวา นิมึ ราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘อยํ เต, มหาราช, สหสฺสยุตฺโต อาชญฺญรโถ สกฺเกน เทวานมินฺเทน เปสิโต; อภิรุห, มหาราช, ทิพฺพํ ยานํ อวิกมฺปมาโน. อปิ จ, มหาราช, กตเมน ตํ เนมิ, เยน วา ปาปกมฺมา ปาปกานํ กมฺมานํ วิปากํ ปฏิสํเวเทนฺติ, เยน วา กลฺยาณกมฺมา กลฺยาณกมฺมานํ วิปากํ ปฏิสํเวเทนฺตี’ติ? ‘อุภเยเนว มํ, มาตลิ, เนหี’ติ. สมฺปเวเสสิ โข, อานนฺท, มาตลิ, สงฺคาหโก นิมึ ราชานํ สุธมฺมํ สภํ. อทฺทสา โข, อานนฺท, สกฺโก เทวานมินฺโท นิมึ ราชานํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน นิมึ ราชานํ เอตทโวจ – ‘เอหิ โข, มหาราช. สฺวาคตํ, มหาราช. เทวา เต ทสฺสนกามา, มหาราช, ตาวตึสา สุธมฺมายํ สภายํ กิตฺตยมานรูปา สนฺนิสินฺนา – ‘‘ลาภา วต, โภ, วิเทหานํ, สุลทฺธํ วต, โภ, วิเทหานํ, เยสํ นิมิ ราชา ธมฺมิโก ธมฺมราชา ธมฺเม ฐิโต มหาราชา; ธมฺมํ จรติ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคเมสุ เจว ชานปเทสุ จ; อุโปสถญฺจ อุปวสติ จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ อฏฺฐมิญฺจ ปกฺขสฺสา’’ติ. เทวา เต, มหาราช, ตาวตึสา ทสฺสนกามา. อภิรม, มหาราช, เทเวสุ เทวานุภาเวนา’ติ. ‘อลํ, มาริส, ตตฺเถว มํ มิถิลํ ปฏิเนตุ. ตถาหํ ธมฺมํ จริสฺสามิ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคเมสุ เจว ชานปเทสุ จ; อุโปสถญฺจ อุปวสามิ จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ อฏฺฐมิญฺจ ปกฺขสฺสา’ติ.

313. “ආනන්දය, ඉක්බිති ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා නිමි රජුගේ එකඟතාව දැන, ශක්තිමත් පුරුෂයකු අතක් දිග හරින්නාක් හෝ අකුළන්නාක් මෙන් ක්ෂණයකින් නිමි රජු ඉදිරියෙන් අතුරුදන්ව තව්තිසා දෙවියන් අතර පෙනී සිටියේය. ඉක්බිති ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මාතලී රථ සාරථිය අමතා මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත් මාතලී, එන්න, සෛන්ධව අශ්වයන් දහසක් යෙදූ ආජාන්‍ය රථය සූදානම් කරගෙන නිමි රජු වෙත ගොස් මෙසේ කියන්න: “මහරජාණෙනි, සෛන්ධව අශ්වයන් දහසක් යෙදූ මේ ආජාන්‍ය රථය ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා විසින් ඔබ වෙනුවෙන් එවන ලද්දකි; මහරජාණෙනි, කිසිදු චකිතයකින් තොරව මේ දිව්‍ය රථයට ගොඩ වන්න” යනුවෙනි.’ ආනන්දය, මාතලී රථ සාරථියා ‘යහපතැයි දේවයන් වහන්ස’ කියා ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගේ නියෝගය පිළිගෙන, අශ්වයන් දහසක් යෙදූ රථය සූදානම් කර නිමි රජු වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: ‘මහරජාණෙනි, සක් දෙවිඳුන් විසින් ඔබ වෙනුවෙන් එවූ අශ්වයන් දහසක් යෙදූ රථය මෙයයි. මහරජාණෙනි, බියක් සැකක් නැතිව මේ දිව්‍ය රථයට ගොඩ වන්න. එසේම මහරජාණෙනි, මා ඔබව රැගෙන යා යුත්තේ කිනම් මගකින් ද? පව් කළ අය පව්වල විපාක විඳින මගින් ද, නැතහොත් පින් කළ අය පින්වල විපාක විඳින මගින් ද?’ එවිට නිමි රජතුමා ‘මාතලී, මාව ඒ මාවත් දෙකෙන්ම රැගෙන යන්න’ යි කීවේය. ආනන්දය, මාතලී රථ සාරථියා නිමි රජතුමාව සුධම්මා සභා මණ්ඩපයට කැඳවාගෙන ගියේය. ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා දුරදීම එන නිමි රජතුමාව දැක මෙසේ කීවේය: ‘මහරජාණෙනි, වැඩම කළ මැනව. ඔබේ පැමිණීම ඉතා යහපත්ය. මහරජාණෙනි, තව්තිසා වැසි දෙවියෝ ඔබ දැකීමට කැමතිව සුධම්මා සභාවෙහි රැස්ව ඔබගේ ගුණ වර්ණනා කරති: “පින්වත්නි, විදේහ රට වැසියන්ට ලාභයකි... පෝය දිනවල උපෝසථ ශීලය රකියි” යනුවෙනි. මහරජාණෙනි, දෙවියෝ ඔබ දැකීමට කැමැත්තෙන් සිටිති. මහරජාණෙනි, දිව්‍යමය වූ මේ දේව ආනුභාවයෙන් දෙවියන් අතර සතුටින් වසන්න.’ නිමි රජතුමා මෙසේ පිළිතුරු දුන්නේය: ‘පින්වත, එයින් ඵලක් නැත. මා නැවත මිථිලාවටම රැගෙන යන්න. මම පෙර පරිදිම එහිදී බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන් කෙරෙහි ද, නියම්ගම් හා ජනපද වැසියන් කෙරෙහි ද දැහැමින් හැසිරෙන්නෙමි; පක්ෂයේ අටවක, තුදුස්වක හා පසළොස්වක පෝය දිනවල උපෝසථ ශීලය රකින්නෙමි.’”

๓๑๔. ‘‘อถ โข, อานนฺท, สกฺโก เทวานมินฺโท มาตลึ สงฺคาหกํ อามนฺเตสิ – ‘เอหิ ตฺวํ, สมฺม มาตลิ, สหสฺสยุตฺตํ อาชญฺญรถํ โยเชตฺวา นิมึ [Pg.268] ราชานํ ตตฺเถว มิถิลํ ปฏิเนหี’ติ. ‘เอวํ, ภทฺทนฺตวา’ติ โข, อานนฺท, มาตลิ สงฺคาหโก สกฺกสฺส เทวานมินฺทสฺส ปฏิสฺสุตฺวา สหสฺสยุตฺตํ อาชญฺญรถํ โยเชตฺวา นิมึ ราชานํ ตตฺเถว มิถิลํ ปฏิเนสิ. ตตฺร สุทํ, อานนฺท, นิมิ ราชา ธมฺมํ จรติ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคเมสุ เจว ชานปเทสุ จ, อุโปสถญฺจ อุปวสติ จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ อฏฺฐมิญฺจ ปกฺขสฺสาติ. อถ โข, อานนฺท, นิมิ ราชา พหูนํ วสฺสานํ พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน กปฺปกํ อามนฺเตสิ – ‘ยทา เม, สมฺม กปฺปก, ปสฺเสยฺยาสิ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ, อถ เม อาโรเจยฺยาสี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, กปฺปโก นิมิสฺส รญฺโญ ปจฺจสฺโสสิ. อทฺทสา โข, อานนฺท, กปฺปโก พหูนํ วสฺสานํ พหูนํ วสฺสสตานํ พหูนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน นิมิสฺส รญฺโญ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ. ทิสฺวาน นิมึ ราชานํ เอตทโวจ – ‘ปาตุภูตา โข เทวสฺส เทวทูตา; ทิสฺสนฺติ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานี’ติ. ‘เตน หิ, สมฺม กปฺปก, ตานิ ปลิตานิ สาธุกํ สณฺฑาเสน อุทฺธริตฺวา มม อญฺชลิสฺมึ ปติฏฺฐาเปหี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, อานนฺท, กปฺปโก นิมิสฺส รญฺโญ ปฏิสฺสุตฺวา ตานิ ปลิตานิ สาธุกํ สณฺฑาเสน อุทฺธริตฺวา นิมิสฺส รญฺโญ อญฺชลิสฺมึ ปติฏฺฐาเปสิ. อถ โข, อานนฺท, นิมิ ราชา กปฺปกสฺส คามวรํ ทตฺวา เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘ปาตุภูตา โข เม, ตาต กุมาร, เทวทูตา; ทิสฺสนฺติ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ; ภุตฺตา โข ปน เม มานุสกา กามา; สมโย ทิพฺเพ กาเม ปริเยสิตุํ. เอหิ ตฺวํ, ตาต กุมาร, อิมํ รชฺชํ ปฏิปชฺช. อหํ ปน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามิ. เตน หิ, ตาต กุมาร, ยทา ตฺวมฺปิ ปสฺเสยฺยาสิ สิรสฺมึ ปลิตานิ ชาตานิ, อถ กปฺปกสฺส คามวรํ ทตฺวา เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ สาธุกํ รชฺเช สมนุสาสิตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺยาสิ. เยน เม อิทํ กลฺยาณํ วตฺตํ นิหิตํ อนุปฺปวตฺเตยฺยาสิ, มา โข เม ตฺวํ อนฺติมปุริโส อโหสิ. ยสฺมึ โข, ตาต กุมาร, ปุริสยุเค วตฺตมาเน เอวรูปสฺส กลฺยาณสฺส วตฺตสฺส สมุจฺเฉโท โหติ โส เตสํ อนฺติมปุริโส โหติ. ตํ ตาหํ, ตาต กุมาร, เอวํ วทามิ – ‘เยน เม อิทํ กลฺยาณํ วตฺตํ นิหิตํ อนุปฺปวตฺเตยฺยาสิ, มา โข เม ตฺวํ อนฺติมปุริโส อโหสี’ติ.

314. ආනන්දය, ඉක්බිති දෙවියන්ට අධිපති වූ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මාතලී රථ කාරකයා අමතා මෙසේ කීවේය: 'පින්වත් මාතලී, ඔබ මෙහි එන්න. අසුන් දහසක් යෙදූ ආජානීය රථය සූදානම් කර නේමි රජතුමාව නැවත මිථිලා නුවරටම රැගෙන යන්න.' ආනන්දය, මාතලී රථ කාරකයා 'පින්වතුන් වහන්ස, එසේය' කියා ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාට පිළිතුරු දී, අසුන් දහසක් යෙදූ ආජානීය රථය පිළියෙල කර නේමි රජතුමාව නැවත මිථිලාවටම රැගෙන ගියේය. ආනන්දය, එහිදී නේමි රජු බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන් කෙරෙහි ද, නියම්ගම් වැසියන් හා ජනපද වැසියන් කෙරෙහි ද ධර්මානුකූලව හැසිරුණේය. තවද ඔහු පසළොස්වක, අටවක සහ තුදුස්වක යන උපෝසථ දිනවල සිල් සමාදන්ව වාසය කළේය. ආනන්දය, බොහෝ වසර ගණනාවකට, බොහෝ වසර සිය ගණනාවකට, බොහෝ වසර දහස් ගණනාවකට පසු නේමි රජු තම සැරසූකරු අමතා මෙසේ කීවේය: 'පින්වත් සැරසූකරු, යම් දිනක මගේ හිසෙහි සුදු කෙස් හටගෙන ඇති බව ඔබ දුටුවහොත්, එවිට මට දන්වන්න.' ආනන්දය, සැරසූකරු 'දේවයන් වහන්ස, එසේය' කියා නේමි රජුට පිළිතුරු දුන්නේය. ආනන්දය, වසර දහස් ගණනක් ඇවෑමෙන් සැරසූකරු නේමි රජුගේ හිසෙහි සුදු කෙස් හටගෙන ඇති බව දුටුවේය. දැක ඔහු නේමි රජුට මෙසේ කීවේය: 'දේවයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට දේව දූතයන් පෙනී සිට ඇත. හිසෙහි සුදු කෙස් හටගෙන ඇති බව පෙනේ.' 'එසේ නම් පින්වත් සැරසූකරු, ඒ සුදු කෙස් අඬුවකින් මැනවින් ගලවා මගේ දෝතට තබන්න' යැයි රජු කීවේය. ආනන්දය, සැරසූකරු නේමි රජුගේ වචනය අසා, ඒ සුදු කෙස් අඬුවකින් මැනවින් ගලවා නේමි රජුගේ දෝතෙහි තැබීය. ආනන්දය, ඉන්පසු නේමි රජු සැරසූකරුට වටිනා ගමක් තෑගි කොට, තම වැඩිමහල් පුත් කුමරු කැඳවා මෙසේ කීවේය: 'පින්වත් පුත්‍රය, මට දේව දූතයන් පෙනී සිට ඇත. හිසෙහි සුදු කෙස් පෙනෙන්නට තිබේ. මා විසින් මානුෂික කාමයන් අනුභව කර ඇත. දැන් දිව්‍යමය කාමයන් සෙවීමට (පැවිදි වීමට) කාලය පැමිණ ඇත. පුත්‍රය, ඔබ පැමිණ මේ රාජ්‍යය බාරගන්න. මම කෙස් රැවුල් බා කසාය වස්ත්‍ර හැඳ ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන්නෙමි. එබැවින් පුත්‍රය, ඔබත් යම් දිනක හිසෙහි සුදු කෙස් හටගෙන ඇති බව දුටු විට, සැරසූකරුට ගමක් තෑගි කොට, තම වැඩිමහල් පුතාට රාජ්‍යය නිසි ලෙස පවරා, කෙස් රැවුල් බා කසාය වස්ත්‍ර හැඳ ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන්න. මා විසින් පිහිටුවන ලද මේ යහපත් පිළිවෙත (සම්ප්‍රදාය) අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යන්න. ඔබ මගේ පරම්පරාවේ මේ සම්ප්‍රදාය නතර කරන අවසාන පුරුෂයා නොවන්න. පින්වත් පුත්‍රය, යම් පරම්පරාවක මෙවැනි යහපත් සම්ප්‍රදායක් නතර වේද, ඔහු එම පරම්පරාවේ අවසාන පුරුෂයා වෙයි. එබැවින් පුත්‍රය, මම ඔබට මෙසේ කියමි: මා පිහිටුවූ මේ යහපත් පිළිවෙත ඉදිරියට ගෙන යන්න, ඔබ මගේ පරම්පරාවේ අවසාන පුරුෂයා නොවන්න.'

๓๑๕. ‘‘อถ [Pg.269] โข, อานนฺท, นิมิ ราชา กปฺปกสฺส คามวรํ ทตฺวา เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ สาธุกํ รชฺเช สมนุสาสิตฺวา อิมสฺมึเยว มฆเทวอมฺพวเน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. โส เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหาสิ. กรุณาสหคเตน เจตสา… มุทิตาสหคเตน เจตสา… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหาสิ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหาสิ. นิมิ โข, ปนานนฺท, ราชา จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ กุมารกีฬิตํ กีฬิ, จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ โอปรชฺชํ กาเรสิ, จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ รชฺชํ กาเรสิ, จตุราสีติวสฺสสหสฺสานิ อิมสฺมึเยว มฆเทวอมฺพวเน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต พฺรหฺมจริยมจริ. โส จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมโลกูปโค อโหสิ. นิมิสฺส โข ปนานนนฺท, รญฺโญ กฬารชนโก นาม ปุตฺโต อโหสิ. น โส อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. โส ตํ กลฺยาณํ วตฺตํ สมุจฺฉินฺทิ. โส เตสํ อนฺติมปุริโส อโหสิ.

315. ආනන්දය, ඉන්පසු නේමි රජු සැරසූකරුට වටිනා ගමක් තෑගි කොට, තම වැඩිමහල් පුත් කුමරුට රාජ්‍යය නිසි ලෙස පවරා, මේ මඝදේව අඹ වනයේදීම කෙස් රැවුල් බා කසාය වස්ත්‍ර හැඳ ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි විය. ඔහු මෙත්තා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කළේය. එසේම දෙවන, තෙවන හා සිව්වන දිශාවන් ද පතුරුවා වාසය කළේය. මෙසේ උඩ, යට, සිරස යන සෑම තැනකම, මුළු ලෝකයම තමා හා සමානව සලකා, විපුල වූ, මහග්ගත වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛරයක් නැති, ව්‍යාපාදයක් නැති මෙත්තා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කළේය. කරුණා සහගත සිතින් ද... මුදිතා සහගත සිතින් ද... උපේක්ෂා සහගත සිතින් ද එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කළේය, එසේම දෙවන, තෙවන හා සිව්වන දිශාවන් ද පතුරුවා වාසය කළේය. මෙසේ උඩ, යට, සිරස යන සෑම තැනකම, මුළු ලෝකයම තමා හා සමානව සලකා, විපුල වූ, මහග්ගත වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛරයක් නැති, ව්‍යාපාදයක් නැති උපේක්ෂා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කළේය. ආනන්දය, නේමි රජු වසර අසූ හතර දහසක් කුමාර ක්‍රීඩාවල යෙදුණේය. වසර අසූ හතර දහසක් යුවරාජ පදවිය දැරීය. වසර අසූ හතර දහසක් රාජ්‍ය පාලනය කළේය. ඉන්පසු වසර අසූ හතර දහසක් මේ මඝදේව අඹ වනයේම ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදිව බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරුණේය. ඔහු සතර බ්‍රහ්ම විහරණයන් වඩා කය බිඳී මරණයෙන් පසු බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපන්නේය. ආනන්දය, නේමි රජුට කාලාරජනක නමින් පුතෙක් සිටියේය. ඔහු ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූයේ නැත. ඔහු ඒ යහපත් වත (සම්ප්‍රදාය) සිඳ දැමුවේය. ඔහු එම පරම්පරාවේ අවසාන පුරුෂයා විය.

๓๑๖. ‘‘สิยา โข ปน เต, อานนฺท, เอวมสฺส – ‘อญฺโญ นูน เตน สมเยน ราชา มฆเทโว อโหสิ, เยน ตํ กลฺยาณํ วตฺตํ นิหิต’นฺติ. น โข ปเนตํ, อานนฺท, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อหํ เตน สมเยน ราชา มฆเทโว อโหสึ. (อหํ ตํ กลฺยาณํ วตฺตํ นิหินึ,) มยา ตํ กลฺยาณํ วตฺตํ นิหิตํ; ปจฺฉิมา ชนตา อนุปฺปวตฺเตสิ. ตํ โข ปนานนฺท, กลฺยาณํ วตฺตํ น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ยาวเทว พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา. อิทํ โข ปนานนฺท, เอตรหิ มยา กลฺยาณํ วตฺตํ [Pg.270] นิหิตํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. กตมญฺจานนฺท, เอตรหิ มยา กลฺยาณํ วตฺตํ นิหิตํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ. อิทํ โข, อานนฺท, เอตรหิ มยา กลฺยาณํ วตฺตํ นิหิตํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. ตํ โว อหํ, อานนฺท, เอวํ วทามิ – ‘เยน เม อิทํ กลฺยาณํ วตฺตํ นิหิตํ อนุปฺปวตฺเตยฺยาถ, มา โข เม ตุมฺเห อนฺติมปุริสา อหุวตฺถ’. ยสฺมึ โข, อานนฺท, ปุริสยุเค วตฺตมาเน เอวรูปสฺส กลฺยาณสฺส วตฺตสฺส สมุจฺเฉโท โหติ โส เตสํ อนฺติมปุริโส โหติ. ตํ โว อหํ, อานนฺท, เอวํ วทามิ – ‘เยน เม อิทํ กลฺยาณํ วตฺตํ นิหิตํ อนุปฺปวตฺเตยฺยาถ, มา โข เม ตุมฺเห อนฺติมปุริสา อหุวตฺถา’’’ติ.

316. “ආනන්ද, ඔබට මෙසේ සිතෙන්නට පුළුවන: ‘ඒ කාලයේ මේ යහපත් වත්පිළිවෙත පිහිටුවූ මඝදේව රජු අන් කවරෙක් හෝ වන්නට ඇත’ කියාය. ආනන්ද, එය එසේ නොදැක්ක යුතුය. ඒ කාලයේ මඝදේව රජු වූයේ මමය. මා විසින් ඒ යහපත් වත්පිළිවෙත පිහිටුවන ලද අතර, පසුකාලීන ජනයා එම වත්පිළිවෙත අනුගමනය කළහ. නමුත් ආනන්ද, ඒ යහපත් වත්පිළිවෙත ඒකාන්තයෙන්ම කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සන්සිඳීම පිණිස, විශේෂ ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස, නිවන පිණිස හේතු නොවේ; එය පවතින්නේ බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපත ලැබීම පිණිස පමණකි. ආනන්ද, දැන් මා විසින් පිහිටුවා ඇති මේ යහපත් වත්පිළිවෙත වනාහි ඒකාන්තයෙන්ම කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරෝධය පිණිස, සන්සිඳීම පිණිස, විශේෂ ඥානය පිණිස, අවබෝධය පිණිස, නිවන පිණිස පවතී. ආනන්ද, ඒකාන්තයෙන්ම කලකිරීම, නොඇලීම, නිරෝධය, සන්සිඳීම, විශේෂ ඥානය, අවබෝධය සහ නිවන පිණිස පවත්නා දැන් මා විසින් පිහිටුවන ලද ඒ යහපත් වත්පිළිවෙත කුමක්ද? එය මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයම වේ. එනම්: සම්මා දිට්ඨි, සම්මා සංකප්ප, සම්මා වාචා, සම්මා කම්මන්ත, සම්මා ආජීව, සම්මා වායාම, සම්මා සති, සම්මා සමාධි යන්නයි. ආනන්ද, ඒකාන්තයෙන්ම කලකිරීම, නොඇලීම, නිරෝධය, සන්සිඳීම, විශේෂ ඥානය, අවබෝධය සහ නිවන පිණිස පවත්නා දැන් මා විසින් පිහිටුවන ලද යහපත් වත්පිළිවෙත මෙයයි. ආනන්ද, මම ඔබට මෙසේ කියමි: මා විසින් පිහිටුවන ලද මේ යහපත් වත්පිළිවෙත අනුගමනය කරන්න; ඔබ මගේ ශාසනයෙහි අවසාන පුරුෂයන් නොවන්න. ආනන්ද, යම් පුරුෂ පරම්පරාවක් පවතින කල්හි මෙබඳු යහපත් වත්පිළිවෙතක සිඳීයාමක් වේද, ඔහු ඔවුන් අතර අවසාන පුරුෂයා වෙයි. ආනන්ද, මම ඔබට මෙසේ කියමි: මා විසින් පිහිටුවන ලද මේ යහපත් වත්පිළිවෙත අනුගමනය කරන්න; ඔබ මගේ ශාසනයෙහි අවසාන පුරුෂයන් නොවන්න.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව ඉතා කැමැත්තෙන් පිළිගත්හ.

มฆเทวสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ.

තෙවන මඝදේව සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๔. มธุรสุตฺตํ

4. මධුර සූත්‍රය

๓๑๗. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา มหากจฺจาโน มธุรายํ วิหรติ คุนฺทาวเน. อสฺโสสิ โข ราชา มาธุโร อวนฺติปุตฺโต – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, กจฺจาโน มธุรายํ วิหรติ คุนฺทาวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ กจฺจานํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี พหุสฺสุโต จิตฺตกถี กลฺยาณปฏิภาโน วุทฺโธ เจว อรหา จ’. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ. อถ โข ราชา มาธุโร อวนฺติปุตฺโต ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา ภทฺรํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเรหิ ภทฺเรหิ ยาเนหิ มธุราย นิยฺยาสิ มหจฺจราชานุภาเวน อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ ทสฺสนาย. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยนายสฺมา มหากจฺจาโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา [Pg.271] อายสฺมตา มหากจฺจาเนน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา มาธุโร อวนฺติปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตทโวจ – ‘‘พฺราหฺมณา, โภ กจฺจาน, เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺโห อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’ติ. อิธ ภวํ กจฺจาโน กิมกฺขายี’’ติ? ‘‘โฆโสเยว โข เอโส, มหาราช, โลกสฺมึ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺโห อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’ติ. ตทมินาเปตํ, มหาราช, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา โฆโสเยเวโส โลกสฺมึ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

317. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක ආයුෂ්මත් මහා කච්චාන තෙරුන් වහන්සේ මධුරා නුවර ගුන්දාවනයෙහි වැඩවසන සේක. අවන්තිපුත්ත මධුර රජුට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: “පින්වත්නි, කච්චාන ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මධුරා නුවර ගුන්දාවනයෙහි වැඩවසන සේක. ඒ කච්චාන ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ පිළිබඳව මෙබඳු යහපත් කීර්ති රාවයක් පැතිර තිබේ: ‘එතුමාණෝ පණ්ඩිතයෙකි, දක්ෂයෙකි, ප්‍රඥාවන්තයෙකි, බහුශ්‍රැතයෙකි, විචිත්‍ර කථිකයෙකි, මනා ප්‍රතිභානයක් ඇත්තෙකි, වෘද්ධයෙකි, රහතන් වහන්සේ නමකි. එවැනි රහතන් වහන්සේලා දැකීම යහපත් වේ’ කියාය.” ඉක්බිති අවන්තිපුත්ත මධුර රජතුමා ඉතා උතුම් යානාවන් පිළියෙල කරවා, එක් උතුම් යානයකට නැගී, උසස් රාජානුභාවයෙන් යුතුව ආයුෂ්මත් මහා කච්චාන තෙරුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස මධුරා නුවරින් නික්ම ගියේය. යානයෙන් යා හැකි තාක් දුර ගොස්, යානයෙන් බැස පා ගමනින්ම ආයුෂ්මත් මහා කච්චාන තෙරුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ ආයුෂ්මත් මහා කච්චාන තෙරුන් වහන්සේ සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදුණි. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු කථාව නිමවා එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ අවන්තිපුත්ත මධුර රජතුමා ආයුෂ්මත් මහා කච්චාන තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “පින්වත් කච්චාන තෙරුන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේ පවසති: ‘බ්‍රාහ්මණ වර්ණයම ශ්‍රේෂ්ඨයි, අන්‍ය වර්ණ හීනයි; බ්‍රාහ්මණ වර්ණයම ශුක්ල වර්ණයයි, අන්‍ය වර්ණ කළු වර්ණයයි; බ්‍රාහ්මණයෝම පිරිසිදු වෙති, බ්‍රාහ්මණ නොවන අය පිරිසිදු නොවෙති; බ්‍රාහ්මණයෝම මහා බ්‍රහ්මයාගේ ඖරස පුත්‍රයෝය, මුඛයෙන් උපන් අයය, බ්‍රහ්මයාගෙන් උපන් අයය, බ්‍රහ්මයා විසින් මවනු ලැබූ අයය, බ්‍රහ්මයාගේ දායාදකරුවෝය’ කියාය. මේ පිළිබඳව පින්වත් කච්චාන තෙරුන් වහන්සේ පවසන්නේ කුමක්ද?” “මහාරාජය, ලෝකයෙහි පවත්නා ඔය කියමන හුදෙක් ඝෝෂාවක් (ප්‍රචාරයක්) පමණි. එනම් ‘බ්‍රාහ්මණ වර්ණයම ශ්‍රේෂ්ඨයි, අන්‍ය වර්ණ හීනයි... බ්‍රහ්මයාගේ දායාදකරුවෝය’ යන කතාවයි. මහාරාජය, ලෝකයෙහි පවතින ඔය කතාව හුදෙක් ඝෝෂාවක් පමණක් බව මේ ආකාරයෙනුත් වටහාගත යුතුය.”

๓๑๘. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ขตฺติยสฺส เจปิ อิชฺเฌยฺย ธเนน วา ธญฺเญน วา รชเตน วา ชาตรูเปน วา ขตฺติโยปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที… พฺราหฺมโณปิสฺสาสฺส… เวสฺโสปิสฺสาสฺส… สุทฺโทปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที’’ติ? ‘‘ขตฺติยสฺส เจปิ, โภ กจฺจาน, อิชฺเฌยฺย ธเนน วา ธญฺเญน วา รชเตน วา ชาตรูเปน วา ขตฺติโยปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที… พฺราหฺมโณปิสฺสาสฺส… เวสฺโสปิสฺสาสฺส… สุทฺโทปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที’’ติ.

318. ‘‘මහරජ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඉදින් ක්ෂත්‍රියයෙක් ධනයෙන් හෝ ධාන්‍යයෙන් හෝ රිදියෙන් හෝ රනින් හෝ සමෘද්ධිමත් වන්නේ නම්, ඔහු උදෙසා වෙනත් ක්ෂත්‍රියයෙකු වුවද පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, ‘කුමක් කරම්දැ’යි විමසා නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේ නොවේද? එසේම බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ වෛශ්‍යයෙක් හෝ ක්ෂුද්‍රයෙක් හෝ ඔහු වෙනුවෙන් පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේ නොවේද?’’ ‘‘භවත් කච්චානයෙනි, ඉදින් ක්ෂත්‍රියයෙක් ධනයෙන්, ධාන්‍යයෙන්, රිදියෙන් හෝ රනින් සමෘද්ධිමත් වන්නේ නම්, ඔහු වෙනුවෙන් වෙනත් ක්ෂත්‍රියයෙකු වුවද පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේය. එසේම බ්‍රාහ්මණයෙක්, වෛශ්‍යයෙක් හෝ ක්ෂුද්‍රයෙක් වුවද ඔහු වෙනුවෙන් පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේමය.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, พฺราหฺมณสฺส เจปิ อิชฺเฌยฺย ธเนน วา ธญฺเญน วา รชเตน วา ชาตรูเปน วา พฺราหฺมโณปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที… เวสฺโสปิสฺสาสฺส… สุทฺโทปิสฺสาสฺส … ขตฺติโยปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที’’ติ? ‘‘พฺราหฺมณสฺส เจปิ, โภ กจฺจาน, อิชฺเฌยฺย ธเนน วา ธญฺเญน วา รชเตน วา ชาตรูเปน วา พฺราหฺมโณปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที… เวสฺโสปิสฺสาสฺส… สุทฺโทปิสฺสาสฺส [Pg.272]… ขตฺติโยปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที’’ติ.

‘‘මහරජ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඉදින් බ්‍රාහ්මණයෙක් ධනයෙන්, ධාන්‍යයෙන්, රිදියෙන් හෝ රනින් සමෘද්ධිමත් වන්නේ නම්, ඔහු වෙනුවෙන් වෙනත් බ්‍රාහ්මණයෙකු වුවද පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේ නොවේද? එසේම වෛශ්‍යයෙක්, ක්ෂුද්‍රයෙක් හෝ ක්ෂත්‍රියයෙක් ඔහු වෙනුවෙන් පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේ නොවේද?’’ ‘‘භවත් කච්චානයෙනි, ඉදින් බ්‍රාහ්මණයෙක් ධනයෙන්, ධාන්‍යයෙන්, රිදියෙන් හෝ රනින් සමෘද්ධිමත් වන්නේ නම්, ඔහු වෙනුවෙන් වෙනත් බ්‍රාහ්මණයෙකු වුවද, වෛශ්‍යයෙකු වුවද, ක්ෂුද්‍රයෙකු වුවද, ක්ෂත්‍රියයෙකු වුවද පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේමය.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, เวสฺสสฺส เจปิ อิชฺเฌยฺย ธเนน วา ธญฺเญน วา รชเตน วา ชาตรูเปน วา เวสฺโสปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที… สุทฺโทปิสฺสาสฺส… ขตฺติโยปิสฺสาสฺส… พฺราหฺมโณปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที’’ติ? ‘‘เวสฺสสฺส เจปิ, โภ กจฺจาน, อิชฺเฌยฺย ธเนน วา ธญฺเญน วา รชเตน วา ชาตรูเปน วา เวสฺโสปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที… สุทฺโทปิสฺสาสฺส… ขตฺติโยปิสฺสาสฺส… พฺราหฺมโณปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที’’ติ.

‘‘මහරජ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඉදින් වෛශ්‍යයෙක් ධනයෙන්, ධාන්‍යයෙන්, රිදියෙන් හෝ රනින් සමෘද්ධිමත් වන්නේ නම්, ඔහු වෙනුවෙන් වෙනත් වෛශ්‍යයෙකු වුවද පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේ නොවේද? එසේම ක්ෂුද්‍රයෙක්, ක්ෂත්‍රියයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් ඔහු වෙනුවෙන් පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේ නොවේද?’’ ‘‘භවත් කච්චානයෙනි, ඉදින් වෛශ්‍යයෙක් ධනයෙන්, ධාන්‍යයෙන්, රිදියෙන් හෝ රනින් සමෘද්ධිමත් වන්නේ නම්, ඔහු වෙනුවෙන් වෙනත් වෛශ්‍යයෙකු වුවද, ක්ෂුද්‍රයෙකු වුවද, ක්ෂත්‍රියයෙකු වුවද, බ්‍රාහ්මණයෙකු වුවද පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේමය.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, สุทฺทสฺส เจปิ อิชฺเฌยฺย ธเนน วา ธญฺเญน วา รชเตน วา ชาตรูเปน วา สุทฺโทปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที… ขตฺติโยปิสฺสาสฺส… พฺราหฺมโณปิสฺสาสฺส… เวสฺโสปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที’’ติ? ‘‘สุทฺทสฺส เจปิ, โภ กจฺจาน, อิชฺเฌยฺย ธเนน วา ธญฺเญน วา รชเตน วา ชาตรูเปน วา สุทฺโทปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาทีติ… ขตฺติโยปิสฺสาสฺส… พฺราหฺมโณปิสฺสาสฺส… เวสฺโสปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที’’ติ.

‘‘මහරජ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඉදින් ක්ෂුද්‍රයෙක් ධනයෙන්, ධාන්‍යයෙන්, රිදියෙන් හෝ රනින් සමෘද්ධිමත් වන්නේ නම්, ඔහු වෙනුවෙන් වෙනත් ක්ෂුද්‍රයෙකු වුවද පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේ නොවේද? එසේම ක්ෂත්‍රියයෙක්, බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ වෛශ්‍යයෙක් ඔහු වෙනුවෙන් පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේ නොවේද?’’ ‘‘භවත් කච්චානයෙනි, ඉදින් ක්ෂුද්‍රයෙක් ධනයෙන්, ධාන්‍යයෙන්, රිදියෙන් හෝ රනින් සමෘද්ධිමත් වන්නේ නම්, ඔහු වෙනුවෙන් වෙනත් ක්ෂුද්‍රයෙකු වුවද, ක්ෂත්‍රියයෙකු වුවද, බ්‍රාහ්මණයෙකු වුවද, වෛශ්‍යයෙකු වුවද පළමුව පිබිදෙන්නෙක්, පසුව සැතපෙන්නෙක්, නියෝග පිළිපදින්නෙක්, මනාප ලෙස හැසිරෙන්නෙක් සහ ප්‍රිය වචන තෙපලන්නෙක් වන්නේමය.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ยทิ เอวํ สนฺเต, อิเม จตฺตาโร วณฺณา สมสมา โหนฺติ โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ กจฺจาน, เอวํ สนฺเต, อิเม จตฺตาโร วณฺณา สมสมา โหนฺติ. เนสํ เอตฺถ กิญฺจิ นานากรณํ สมนุปสฺสามี’’ติ. ‘‘อิมินาปิ โข เอตํ, มหาราช, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา โฆโส เยเวโส โลกสฺมึ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

‘‘මහරජ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඉදින් මෙසේ ඇති කල්හි, මේ සතර වර්ණයෝ (කුල සතර) එක හා සමාන වෙත්ද, නැතහොත් නොවෙත්ද? මෙහිදී ඔබගේ අදහස කුමක්ද?’’ ‘‘භවත් කච්චානයෙනි, සත්තවශයෙන්ම මෙසේ ඇති කල්හි මේ සතර වර්ණයෝ එක හා සමාන වෙති. ඔවුන් අතර කිසිදු වෙනසක් මම මෙහිදී නොදකිමි.’’ ‘‘මහරජ, ලෝකයෙහි පවතින ‘බ්‍රාහ්මණයාම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ, අන් වර්ණ හීන වේ... බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවෝ වෙති’ යන මෙම ප්‍රකාශය හුදු ඝෝෂාවක් (ප්‍රසිද්ධ කියමනක්) පමණක් බව මේ කරුණින්ද දත යුතුය.’’

๓๑๙. ‘‘ตํ [Pg.273] กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธสฺส ขตฺติโย ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘ขตฺติโยปิ หิ, โภ กจฺจาน, ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย. เอวํ เม เอตฺถ โหติ, เอวญฺจ ปน เม เอตํ อรหตํ สุต’’นฺติ.

319. ‘‘මහරජ, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙහි ක්ෂත්‍රියයෙක් ප්‍රාණාතිපාත කරන්නෙක්, අදත්තාදානය කරන්නෙක්, කාමයෙහි වරදවා හැසිරෙන්නෙක්, මුසාවාද පවසන්නෙක්, පිසුණු බස් කියන්නෙක්, පරුෂ වචන කියන්නෙක්, හිස් වචන තෙපලන්නෙක්, අභිධ්‍යාව ඇත්තෙක්, ව්‍යාපාද සිත් ඇත්තෙක් සහ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙක් වන්නේ නම්, ඔහු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය නම් වූ, දුග්ගති නම් වූ, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදින්නේද, නැතිද? මෙහිදී ඔබගේ අදහස කුමක්ද?’’ ‘‘භවත් කච්චානයෙනි, ක්ෂත්‍රියයෙක් වුවද ප්‍රාණාතිපාත, අදත්තාදාන, කාමයෙහි වරදවා හැසිරීම්, මුසාවාද, පිසුණු බස්, පරුෂ වචන, හිස් වචන, අභිධ්‍යාව, ව්‍යාපාදය සහ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ඇත්තෙක් වේ නම්, ඔහු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත වූ නිරයෙහි උපදින්නේමය. මෙහිදී මාගේ අදහස එසේය, තවද මම මෙය රහතන් වහන්සේලාගෙන්ද අසා ඇත්තෙමි.’’

‘‘สาธุ สาธุ, มหาราช! สาธุ โข เต เอตํ, มหาราช, เอวํ โหติ, สาธุ จ ปน เต เอตํ อรหตํ สุตํ. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธสฺส พฺราหฺมโณ…เป… อิธสฺส เวสฺโส…เป… อิธสฺส สุทฺโท ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘สุทฺโทปิ หิ, โภ กจฺจาน, ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย. เอวํ เม เอตฺถ โหติ, เอวญฺจ ปน เม เอตํ อรหตํ สุต’’นฺติ.

‘‘සාදු! සාදු! මහාරාජයෙනි. මහාරාජයෙනි, ඔබගේ එම අදහස යහපත්ය. රහතන් වහන්සේලාගෙන් ඔබ අසා ඇති ඒ කරුණද යහපත්ය. මහාරාජයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මේ ලෝකයෙහි බ්‍රාහ්මණයෙකු හෝ... වෛශ්‍යයෙකු හෝ... ශුද්‍රයෙකු හෝ ප්‍රාණඝාත කරන්නේ නම්, සොරකම් කරන්නේ නම්... මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ඇත්තෙක් වන්නේ නම්, ඔහු ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදින්නේ නේද? නැතහොත් මේ ගැන ඔබගේ අදහස කෙසේද?’’ ‘‘පින්වත් කච්චානයෙනි, ශුද්‍රයෙකු වුවද ප්‍රාණඝාත කරන්නේ නම්, සොරකම් කරන්නේ නම්... මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ඇත්තෙක් වන්නේ නම්, ඔහු ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු අපාය, දුග්ගති, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපදියි. මේ ගැන මගේ අදහස මෙසේය. රහතන් වහන්සේලාගෙන් මම මෙය මෙසේම අසා ඇත්තෙමි.’’

‘‘สาธุ สาธุ, มหาราช! สาธุ โข เต เอตํ, มหาราช, เอวํ โหติ, สาธุ จ ปน เต เอตํ อรหตํ สุตํ. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ยทิ เอวํ สนฺเต, อิเม จตฺตาโร วณฺณา สมสมา โหนฺติ โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ กจฺจาน, เอวํ สนฺเต, อิเม จตฺตาโร วณฺณา สมสมา โหนฺติ. เนสํ เอตฺถ กิญฺจิ นานากรณํ สมนุปสฺสามี’’ติ. ‘‘อิมินาปิ โข เอตํ, มหาราช, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา โฆโส เยเวโส โลกสฺมึ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

‘‘සාදු! සාදු! මහාරාජයෙනි. මහාරාජයෙනි, ඔබගේ එම අදහස යහපත්ය. රහතන් වහන්සේලාගෙන් ඔබ අසා ඇති ඒ කරුණද යහපත්ය. මහාරාජයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? ඉදින් කරුණු මෙසේ නම්, මේ සතර වර්ණයෝම (කුල සතරම) එක හා සමාන වන්නේ නේද? නැතහොත් මේ ගැන ඔබගේ අදහස කෙසේද?’’ ‘‘පින්වත් කච්චානයෙනි, සැබවින්ම කරුණු මෙසේ නම්, මේ සතර වර්ණයෝම එක හා සමාන වෙති. ඔවුන් අතර කිසිදු වෙනසක් මම මෙහිදී නොදකිමි.’’ ‘‘මහාරාජයෙනි, 'බ්‍රාහ්මණයාම ශ්‍රේෂ්ඨය, අන්‍ය වර්ණයෝ හීනයහ... බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවෝය' යනාදී වශයෙන් ලෝකයෙහි පවතින කතාව හුදු ප්‍රකාශයක් (ශබ්දයක්) පමණක් බව මේ කරුණින්ද දත යුතුය.’’

๓๒๐. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธสฺส ขตฺติโย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต, อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิ [Pg.274] กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘ขตฺติโยปิ หิ, โภ กจฺจาน, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต, อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย. เอวํ เม เอตฺถ โหติ, เอวญฺจ ปน เม เอตํ อรหตํ สุต’’นฺติ.

320. ‘‘මහාරාජයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මේ ලෝකයෙහි ක්ෂත්‍රියයෙකු ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ නම්, සොරකමින් වැළකුණේ නම්, කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකුණේ නම්, මුසාවාදයෙන් වැළකුණේ නම්, පිසුණු බසින් වැළකුණේ නම්, පරුෂ බසින් වැළකුණේ නම්, හිස් කතාවෙන් වැළකුණේ නම්, දැඩි ලෝභයෙන් තොර වූයේ නම්, ව්‍යාපාදයෙන් තොර සිත් ඇත්තේ නම්, සම්මා දිට්ඨි ඇත්තේ නම්, ඔහු ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදින්නේ නේද? නැතහොත් මේ ගැන ඔබගේ අදහස කෙසේද?’’ ‘‘පින්වත් කච්චානයෙනි, ක්ෂත්‍රියයෙකු වුවද ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ නම්, සොරකමින් වැළකුණේ නම්, කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකුණේ නම්, මුසාවාදයෙන් වැළකුණේ නම්, පිසුණු බසින් වැළකුණේ නම්, පරුෂ බසින් වැළකුණේ නම්, හිස් කතාවෙන් වැළකුණේ නම්, දැඩි ලෝභයෙන් තොර වූයේ නම්, අමනාපයෙන් තොර සිත් ඇත්තේ නම්, සම්මා දිට්ඨි ඇත්තෙක් වන්නේ නම්, ඔහු ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදියි. මේ ගැන මගේ අදහස මෙසේය. රහතන් වහන්සේලාගෙන් මම මෙය මෙසේම අසා ඇත්තෙමි.’’

‘‘สาธุ สาธุ, มหาราช! สาธุ โข เต เอตํ, มหาราช, เอวํ โหติ, สาธุ จ ปน เต เอตํ อรหตํ สุตํ. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธสฺส พฺราหฺมโณ, อิธสฺส เวสฺโส, อิธสฺส สุทฺโท ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘สุทฺโทปิ หิ, โภ กจฺจาน, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย. เอวํ เม เอตฺถ โหติ, เอวญฺจ ปน เม เอตํ อรหตํ สุต’’นฺติ.

‘‘සාදු! සාදු! මහාරාජයෙනි. මහාරාජයෙනි, ඔබගේ එම අදහස යහපත්ය. රහතන් වහන්සේලාගෙන් ඔබ අසා ඇති ඒ කරුණද යහපත්ය. මහාරාජයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මේ ලෝකයෙහි බ්‍රාහ්මණයෙකු හෝ වෛශ්‍යයෙකු හෝ ශුද්‍රයෙකු හෝ ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ නම්, සොරකමින් වැළකුණේ නම්... සම්මා දිට්ඨි ඇත්තේ නම්, ඔහු ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදින්නේ නේද? නැතහොත් මේ ගැන ඔබගේ අදහස කෙසේද?’’ ‘‘පින්වත් කච්චානයෙනි, ශුද්‍රයෙකු වුවද ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණේ නම්, සොරකමින් වැළකුණේ නම්... සම්මා දිට්ඨි ඇත්තෙක් වන්නේ නම්, ඔහු ශරීරය බිඳී මරණයෙන් මතු ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපදියි. මේ ගැන මගේ අදහස මෙසේය. රහතන් වහන්සේලාගෙන් මම මෙය මෙසේම අසා ඇත්තෙමි.’’

‘‘สาธุ สาธุ, มหาราช! สาธุ โข เต เอตํ, มหาราช, เอวํ โหติ, สาธุ จ ปน เต เอตํ อรหตํ สุตํ. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ยทิ เอวํ สนฺเต, อิเม จตฺตาโร วณฺณา สมสมา โหนฺติ โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ กจฺจาน, เอวํ สนฺเต, อิเม จตฺตาโร วณฺณา สมสมา โหนฺติ. เนสํ เอตฺถ กิญฺจิ นานากรณํ สมนุปสฺสามี’’ติ. ‘‘อิมินาปิ โข เอตํ, มหาราช, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา โฆโส เยเวโส โลกสฺมึ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

‘‘සාදු! සාදු! මහාරාජයෙනි. මහාරාජයෙනි, ඔබගේ එම අදහස යහපත්ය. රහතන් වහන්සේලාගෙන් ඔබ අසා ඇති ඒ කරුණද යහපත්ය. මහාරාජයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? ඉදින් කරුණු මෙසේ නම්, මේ සතර වර්ණයෝම එක හා සමාන වන්නේ නේද? නැතහොත් මේ ගැන ඔබගේ අදහස කෙසේද?’’ ‘‘පින්වත් කච්චානයෙනි, සැබවින්ම කරුණු මෙසේ නම්, මේ සතර වර්ණයෝම එක හා සමාන වෙති. ඔවුන් අතර කිසිදු වෙනසක් මම මෙහිදී නොදකිමි.’’ ‘‘මහාරාජයෙනි, 'බ්‍රාහ්මණයාම ශ්‍රේෂ්ඨය, අන්‍ය වර්ණයෝ හීනයහ... බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවෝය' යනාදී වශයෙන් ලෝකයෙහි පවතින කතාව හුදු ප්‍රකාශයක් පමණක් බව මේ කරුණින්ද දත යුතුය.’’

๓๒๑. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ ขตฺติโย สนฺธึ วา ฉินฺเทยฺย, นิลฺโลปํ วา หเรยฺย, เอกาคาริกํ วา กเรยฺย, ปริปนฺเถ วา ติฏฺเฐยฺย, ปรทารํ วา คจฺเฉยฺย, ตญฺเจ เต ปุริสา คเหตฺวา ทสฺเสยฺยุํ – ‘อยํ เต, เทว, โจโร อาคุจารี. อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. กินฺติ [Pg.275] นํ กเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘ฆาเตยฺยาม วา, โภ กจฺจาน, ชาเปยฺยาม วา ปพฺพาเชยฺยาม วา ยถาปจฺจยํ วา กเรยฺยาม. ตํ กิสฺส เหตุ? ยา หิสฺส, โภ กจฺจาน, ปุพฺเพ ‘ขตฺติโย’ติ สมญฺญา สาสฺส อนฺตรหิตา; โจโรตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉตี’’ติ.

321. ‘‘මහාරාජයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මේ ලෝකයෙහි ක්ෂත්‍රියයෙකු ගෙවල් බිඳින්නේ නම්, මංකොල්ල කන්නේ නම්, නිවසකට පැන පහර දෙන්නේ නම්, මංපහරන්නේ නම්, පරදාර සේවනය කරන්නේ නම්, ඔබගේ පුරුෂයන් විසින් ඔහුව අල්ලා ගෙනැවිත් 'දේවයන් වහන්ස, මොහු ඔබ වහන්සේගේ සොරෙකි, වරදකරුවෙකි. මොහුට ඔබ වහන්සේ කැමති දඬුවමක් පමුණුවන සේක්වා' යි පවසන්නේ නම්, ඔබ ඔහුට කුමක් කරන්නේද?’’ ‘‘පින්වත් කච්චානයෙනි, අපි ඔහුව මරණයට පත් කරන්නෙමු, නැතහොත් දඩ ගසන්නෙමු, නැතහොත් රටින් පිටුවහල් කරන්නෙමු, නැතහොත් සුදුසු පරිදි දඬුවම් කරන්නෙමු. ඒ මන්ද? පින්වත් කච්චානයෙනි, ඔහුට පෙර තිබූ 'ක්ෂත්‍රිය' යන නාමය අතුරුදහන් වී ඇති බැවිනි. ඔහු හුදෙක් 'සොරෙකු' ලෙසම පමණක් ගණන් ගැනෙයි.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ พฺราหฺมโณ, อิธ เวสฺโส, อิธ สุทฺโท สนฺธึ วา ฉินฺเทยฺย, นิลฺโลปํ วา หเรยฺย, เอกาคาริกํ วา กเรยฺย, ปริปนฺเถ วา ติฏฺเฐยฺย, ปรทารํ วา คจฺเฉยฺย, ตญฺเจ เต ปุริสา คเหตฺวา ทสฺเสยฺยุํ – ‘อยํ เต, เทว, โจโร อาคุจารี. อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’ติ. กินฺติ นํ กเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘ฆาเตยฺยาม วา, โภ กจฺจาน, ชาเปยฺยาม วา ปพฺพาเชยฺยาม วา ยถาปจฺจยํ วา กเรยฺยาม. ตํ กิสฺส เหตุ? ยา หิสฺส, โภ กจฺจาน, ปุพฺเพ ‘สุทฺโท’ติ สมญฺญา สาสฺส อนฺตรหิตา; โจโรตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉตี’’ติ.

"මහාරාජයෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ වහන්සේ කුමක් සිතන්නේද? මෙහිදී බ්‍රාහ්මණයෙකු හෝ වෛශ්‍යයෙකු හෝ ශුද්‍රයෙකු හෝ බිත්ති සිදුරු කර සොරකම් කළහොත්, පැහැර ගැනීමක් කළහොත්, එක් නිවසක් වට කර මංකොල්ල කෑවොත්, මංපහරන්නෙකු ලෙස රැක සිටියහොත් හෝ පරදාර සේවනයේ යෙදුණහොත්, ඔබ වහන්සේගේ රාජපුරුෂයන් ඔහු අල්ලා ගෙනැවිත්, ‘දේවයන් වහන්ස, මොහු ඔබ වහන්සේගේ අපරාධකාර සොරෙකි. මොහුට ඔබ වහන්සේ කැමති දඬුවමක් පමුණුවන සේක්වා’යි පැවසුවහොත්, ඔබ වහන්සේ ඔහුට කුමක් කරන්නේද?" "භවත් කච්චානයෙනි, අපි ඔහුව මරණයට පත් කරන්නෙමු, නැතහොත් දඩ නියම කරන්නෙමු, නැතහොත් රටින් පිටුවහල් කරන්නෙමු, එසේත් නැතහොත් වරදට අනුරූපව දඬුවම් පමුණුවන්නෙමු. එයට හේතුව කුමක්ද? භවත් කච්චානයෙනි, මක්නිසාද යත් ඔහුට පෙර තිබූ ‘ශුද්‍රයා’ යන නාමය දැන් අතුරුදන් වී ඇති බැවිනි; ඔහු දැන් හුදෙක් ‘සොරෙකු’ ලෙසම පමණක් ගණන් ගැනෙන බැවිනි."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ยทิ เอวํ สนฺเต, อิเม จตฺตาโร วณฺณา สมสมา โหนฺติ โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ กจฺจาน, เอวํ สนฺเต, อิเม จตฺตาโร วณฺณา สมสมา โหนฺติ. เนสํ เอตฺถ กิญฺจิ นานากรณํ สมนุปสฺสามี’’ติ. ‘‘อิมินาปิ โข เอตํ, มหาราช, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา โฆโส เยเวโส โลกสฺมึ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

"මහාරාජයෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ වහන්සේ කුමක් සිතන්නේද? මෙසේ වූ කල්හි, මේ සතර වර්ණයන්ම (කුලයන්ම) එක හා සමාන වන්නේද නැද්ද? මේ ගැන ඔබ වහන්සේගේ අදහස කුමක්ද?" "භවත් කච්චානයෙනි, සත්තකින්ම මෙබඳු තත්ත්වයකදී මේ සතර වර්ණයන්ම එක හා සමාන වෙති. ඔවුන් අතර කිසිදු වෙනසක් මම මෙහිදී නොදකිමි." "මහාරාජයෙනි, ‘බ්‍රාහ්මණයන්ම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වෙති, සෙසු වර්ණයෝ හීන වෙති... බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවෝ වෙති’ යනුවෙන් ලෝකයෙහි පවතින මේ ප්‍රකාශය හුදු ප්‍රවාදයක් පමණක් බව මෙම කරුණින් ද වටහා ගත යුතුය."

๓๒๒. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ ขตฺติโย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต อสฺส วิรโต ปาณาติปาตา, วิรโต อทินฺนาทานา, วิรโต มุสาวาทา, รตฺตูปรโต, เอกภตฺติโก, พฺรหฺมจารี, สีลวา, กลฺยาณธมฺโม? กินฺติ นํ กเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘อภิวาเทยฺยาม วา, โภ กจฺจาน, ปจฺจุฏฺเฐยฺยาม วา อาสเนน วา นิมนฺเตยฺยาม อภินิมนฺเตยฺยาม วา นํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ ธมฺมิกํ วา อสฺส รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทเหยฺยาม. ตํ กิสฺส เหตุ? ยา หิสฺส, โภ กจฺจาน, ปุพฺเพ ‘ขตฺติโย’ติ สมญฺญา สาสฺส อนฺตรหิตา; สมโณตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉตี’’ติ.

322. "මහාරාජයෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ වහන්සේ කුමක් සිතන්නේද? මෙහිදී ක්ෂත්‍රියයෙකු කෙස් රවුල් බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වී, ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකී, සොරකමින් වැළකී, මුසාවාදයෙන් වැළකී, විකාල භෝජනයෙන් වැළකී, එක් වේලක් පමණක් වළඳමින්, බ්‍රහ්මචාරීව, සිල්වත්ව, යහපත් ගුණධර්ම ඇතිව වෙසෙන්නේ නම්, ඔබ වහන්සේ ඔහුට කුමක් කරන්නේද?" "භවත් කච්චානයෙනි, අපි ඔහුට වඳින්නෙමු, ඔහු දැක හුනස්නෙන් නැගී සිටින්නෙමු, අසුනකින් නිමන්ත්‍රණය කරන්නෙමු, නැතහොත් සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලන්පස ඖෂධ යන සිව්පසයෙන් ඔහුට ආරාධනා කරන්නෙමු. එමෙන්ම ඔහුට දැහැමි ආරක්ෂාව, රැකවරණය හා ගුප්තිය සලසන්නෙමු. එයට හේතුව කුමක්ද? භවත් කච්චානයෙනි, මක්නිසාද යත් ඔහුට පෙර තිබූ ‘ක්ෂත්‍රියයා’ යන නාමය දැන් අතුරුදන් වී ඇති බැවිනි; ඔහු දැන් හුදෙක් ‘ශ්‍රමණයෙකු’ ලෙසම පමණක් ගණන් ගැනෙන බැවිනි."

‘‘ตํ [Pg.276] กึ มญฺญสิ, มหาราช, อิธ พฺราหฺมโณ, อิธ เวสฺโส, อิธ สุทฺโท เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต อสฺส วิรโต ปาณาติปาตา, วิรโต อทินฺนาทานา วิรโต มุสาวาทา, รตฺตูปรโต, เอกภตฺติโก, พฺรหฺมจารี, สีลวา, กลฺยาณธมฺโม? กินฺติ นํ กเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘อภิวาเทยฺยาม วา, โภ กจฺจาน, ปจฺจุฏฺเฐยฺยาม วา อาสเนน วา นิมนฺเตยฺยาม อภินิมนฺเตยฺยาม วา นํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ ธมฺมิกํ วา อสฺส รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทเหยฺยาม. ตํ กิสฺส เหตุ? ยา หิสฺส, โภ กจฺจาน, ปุพฺเพ ‘สุทฺโท’ติ สมญฺญา สาสฺส อนฺตรหิตา; สมโณตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉตี’’ติ.

"මහාරාජයෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ වහන්සේ කුමක් සිතන්නේද? මෙහිදී බ්‍රාහ්මණයෙකු හෝ වෛශ්‍යයෙකු හෝ ශුද්‍රයෙකු හෝ කෙස් රවුල් බා, කසාවත් හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වී, ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකී, සොරකමින් වැළකී, මුසාවාදයෙන් වැළකී, විකාල භෝජනයෙන් වැළකී, එක් වේලක් පමණක් වළඳමින්, බ්‍රහ්මචාරීව, සිල්වත්ව, යහපත් ගුණධර්ම ඇතිව වෙසෙන්නේ නම්, ඔබ වහන්සේ ඔහුට කුමක් කරන්නේද?" "භවත් කච්චානයෙනි, අපි ඔහුට වඳින්නෙමු, ඔහු දැක හුනස්නෙන් නැගී සිටින්නෙමු, අසුනකින් නිමන්ත්‍රණය කරන්නෙමු, නැතහොත් සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන සහ ගිලන්පස ඖෂධ යන සිව්පසයෙන් ඔහුට ආරාධනා කරන්නෙමු. එමෙන්ම ඔහුට දැහැමි ආරක්ෂාව, රැකවරණය හා ගුප්තිය සලසන්නෙමු. එයට හේතුව කුමක්ද? භවත් කච්චානයෙනි, මක්නිසාද යත් ඔහුට පෙර තිබූ ‘ශුද්‍රයා’ යන නාමය දැන් අතුරුදන් වී ඇති බැවිනි; ඔහු දැන් හුදෙක් ‘ශ්‍රමණයෙකු’ ලෙසම පමණක් ගණන් ගැනෙන බැවිනි."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ยทิ เอวํ สนฺเต, อิเม จตฺตาโร วณฺณา สมสมา โหนฺติ โน วา? กถํ วา เต เอตฺถ โหตี’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, โภ กจฺจาน, เอวํ สนฺเต, อิเม จตฺตาโร วณฺณา สมสมา โหนฺติ. เนสํ เอตฺถ กิญฺจิ นานากรณํ สมนุปสฺสามี’’ติ. ‘‘อิมินาปิ โข เอตํ, มหาราช, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา โฆโส เยเวโส โลกสฺมึ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺโห อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

"මහාරාජයෙනි, මේ පිළිබඳව ඔබ වහන්සේ කුමක් සිතන්නේද? මෙසේ වූ කල්හි, මේ සතර වර්ණයන්ම එක හා සමාන වන්නේද නැද්ද? මේ ගැන ඔබ වහන්සේගේ අදහස කුමක්ද?" "භවත් කච්චානයෙනි, සත්තකින්ම මෙබඳු තත්ත්වයකදී මේ සතර වර්ණයන්ම එක හා සමාන වෙති. ඔවුන් අතර කිසිදු වෙනසක් මම මෙහිදී නොදකිමි." "මහාරාජයෙනි, ‘බ්‍රාහ්මණයන්ම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වෙති, සෙසු වර්ණයෝ හීන වෙති; බ්‍රාහ්මණයන්ම ශුක්ල වර්ණය (පිරිසිදු) වෙති, සෙසු වර්ණයෝ කෘෂ්ණ වර්ණය (අපිරිසිදු) වෙති; බ්‍රාහ්මණයෝම පිරිසිදු වෙති, බ්‍රාහ්මණ නොවන අය පිරිසිදු නොවෙති; බ්‍රාහ්මණයෝම බ්‍රහ්මයාගේ ඖරස පුත්‍රයෝ වෙති, මුඛයෙන් උපන්නෝ වෙති, බ්‍රහ්මයාගෙන් හටගත්තෝ වෙති, බ්‍රහ්මයා විසින් මවන ලද්දෝ වෙති, බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවෝ වෙති’ යනුවෙන් ලෝකයෙහි පවතින මේ ප්‍රකාශය හුදු ප්‍රවාදයක් පමණක් බව මෙම කරුණින් ද වටහා ගත යුතුය."

๓๒๓. เอวํ วุตฺเต, ราชา มาธุโร อวนฺติปุตฺโต อายสฺมนฺตํ มหากจฺจานํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ กจฺจาน, อภิกฺกนฺตํ, โภ กจฺจาน! เสยฺยถาปิ, โภ กจฺจาน, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ; เอวเมวํ โภตา กจฺจาเนน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ กจฺจานํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ กจฺจาโน ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ‘‘มา โข มํ ตฺวํ, มหาราช, สรณํ อคมาสิ. ตเมว ตฺวํ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉ ยมหํ สรณํ คโต’’ติ. ‘‘กหํ ปน, โภ กจฺจาน, เอตรหิ โส [Pg.277] ภควา วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ? ‘‘ปรินิพฺพุโต โข, มหาราช, เอตรหิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ. ‘‘สเจปิ มยํ, โภ กจฺจาน, สุเณยฺยาม ตํ ภควนฺตํ ทสสุ โยชเนสุ, ทสปิ มยํ โยชนานิ คจฺเฉยฺยาม ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ. สเจปิ มยํ, โภ กจฺจาน, สุเณยฺยาม ตํ ภควนฺตํ วีสติยา โยชเนสุ, ตึสาย โยชเนสุ, จตฺตารีสาย โยชเนสุ, ปญฺญาสาย โยชเนสุ, ปญฺญาสมฺปิ มยํ โยชนานิ คจฺเฉยฺยาม ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ. โยชนสเต เจปิ มยํ โภ กจฺจาน, สุเณยฺยาม ตํ ภควนฺตํ, โยชนสตมฺปิ มยํ คจฺเฉยฺยาม ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ. ยโต จ, โภ กจฺจาน, ปรินิพฺพุโต โส ภควา, ปรินิพฺพุตมฺปิ มยํ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ กจฺจาโน ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

323. මෙසේ වදාළ කල්හි, මධුරාපුර අවන්තිපුත්ත රජතුමා ආයුෂ්මත් මහාකච්චාන ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් කච්චානයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! භවත් කච්චානයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! භවත් කච්චානයන් වහන්ස, යම් සේ යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කරන්නේ ද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කරන්නේ ද, මංමුළා වූවෙකුට මග කියා දෙන්නේ ද, ඇස් ඇති අයට රූප දැකීම පිණිස අඳුරේ තෙල් පහනක් දල්වන්නේ ද, එලෙසම භවත් කච්චානයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය පැහැදිලි කරන ලදී. ඒ මම භවත් කච්චානයන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, භික්ෂු සංඝයා ද සරණ යමි. භවත් කච්චානයන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස සලකන සේක්වා!” “මහරජ, ඔබ මා සරණ නොයන්න. මා යම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නමක් සරණ ගියේ ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේම සරණ යන්න.” “භවත් කච්චානයන් වහන්ස, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් කොහේ වැඩ වසන සේක් ද?” “මහරජ, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.” “භවත් කච්චානයන් වහන්ස, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දස යොදුනක් මානයේ වැඩ සිටින බව අප ඇසුවහොත්, ඒ අර්හත් සම්මා සම්බුදු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස අපි දස යොදුනක් වුව ද යන්නෙමු. භවත් කච්චානයන් වහන්ස, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසි යොදුනක, තිස් යොදුනක, සතළිස් යොදුනක හෝ පනස් යොදුනක වැඩ සිටින බව අප ඇසුවහොත්, ඒ අර්හත් සම්මා සම්බුදු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස අපි පනස් යොදුනක් වුව ද යන්නෙමු. භවත් කච්චානයන් වහන්ස, යොදුන් සියයක් මානයේ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටින බව ඇසුවහොත්, ඒ අර්හත් සම්මා සම්බුදු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස අපි යොදුන් සියයක් වුව ද යන්නෙමු. එහෙත් භවත් කච්චානයන් වහන්ස, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා ඇති බැවින්, පිරිනිවන් පා වදාළ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, භික්ෂු සංඝයා ද අපි සරණ යමු. භවත් කච්චානයන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස සලකන සේක්වා!”

มธุรสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ.

හතරවන මධුර සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๕. โพธิราชกุมารสุตฺตํ

5. බෝධිරාජකුමාර සූත්‍රය

๓๒๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ภคฺเคสุ วิหรติ สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย. เตน โข ปน สมเยน โพธิสฺส ราชกุมารสฺส โกกนโท นาม ปาสาโท อจิรการิโต โหติ อนชฺฌาวุฏฺโฐ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เกนจิ วา มนุสฺสภูเตน. อถ โข โพธิ ราชกุมาโร สญฺชิกาปุตฺตํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, สมฺม สญฺชิกาปุตฺต, เยน ภควา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺท, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘โพธิ, ภนฺเต, ราชกุมาโร ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘อธิวาเสตุ กิร, ภนฺเต, ภควา โพธิสฺส ราชกุมารสฺส สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข สญฺชิกาปุตฺโต มาณโว โพธิสฺส ราชกุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ [Pg.278] นิสินฺโน โข สญฺชิกาปุตฺโต มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โพธิ โข ราชกุมาโร โภโต โคตมสฺส ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ. เอวญฺจ วเทติ – ‘อธิวาเสตุ กิร ภวํ โคตโม โพธิสฺส ราชกุมารสฺส สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข สญฺชิกาปุตฺโต มาณโว ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา เยน โพธิ ราชกุมาโร เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โพธึ ราชกุมารํ เอตทโวจ – ‘‘อโวจุมฺห โภโต วจเนน ตํ ภวนฺตํ โคตมํ – ‘โพธิ โข ราชกุมาโร โภโต โคตมสฺส ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ. เอวญฺจ วเทติ – อธิวาเสตุ กิร ภวํ โคตโม โพธิสฺส ราชกุมารสฺส สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’ติ. อธิวุฏฺฐญฺจ ปน สมเณน โคตเมนา’’ติ.

324. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භග්ග ජනපදයෙහි, සුංසුමාරගිරි නම් නුවර, භේසකළා වනයෙහි වූ මිගදායෙහි (මුව වනයෙහි) වැඩ වසන සේක. එසමයෙහි බෝධි රාජකුමාරයාගේ 'කෝකනද' නම් වූ ප්‍රාසාදය අලුතින් සාදා නිම කරන ලද්දක් විය. එය කිසිදු ශ්‍රමණයෙකු හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු හෝ කිසිදු මනුෂ්‍යයෙකු විසින් හෝ මෙතෙක් පරිහරණය කර නොතිබුණි. ඉක්බිති බෝධි රාජකුමාරයා සංජිකාපුත්ත නම් වූ තරුණයා අමතා මෙසේ පැවසීය: “පින්වත් සංජිකාපුත්තය, මෙහි එන්න. ඔබ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට ගොස්, මා වෙනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් සිරසින් නමස්කාර කරන්න. උන්වහන්සේගේ නීරෝගී බව, අල්ප ආබාධ බව, සැහැල්ලු බව, ශක්තිය සහ සුව විහරණය පිළිබඳව මෙසේ විමසන්න: ‘ස්වාමීනි, බෝධි රාජකුමාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පා වැඳ, නීරෝගී බව, නීරෝගී බව, ශක්තිය හා සුව විහරණය විමසා සිටියි’ කියා ය. තවද මෙසේත් පවසන්න: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා සමඟ හෙට දිනයේ බෝධි රාජකුමාරයාගේ දානය පිළිගැනීමට කරුණා කරන සේක්වා!’” සංජිකාපුත්ත තරුණයා “එසේය, ස්වාමීනි” යැයි බෝධි රාජකුමාරයාට පිළිතුරු දී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී, පිළිසඳර කතා නිමවා එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ සංජිකාපුත්ත තරුණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, බෝධි රාජකුමාරයා ඔබ වහන්සේගේ පා සිරසින් නමස්කාර කරයි. උන්වහන්සේගේ නීරෝගී බව, සැහැල්ලු බව, ශක්තිය හා සුව විහරණය පිළිබඳව විමසා සිටියි. තවද, පින්වත් ගෞතමයන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා සමඟ හෙට දින බෝධි රාජකුමාරයාගේ දානය පිළිගැනීමට කරුණා කරන ලෙස ද ඉල්ලා සිටියි.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දව එය පිළිගත් සේක. ඉක්බිති සංජිකාපුත්ත තරුණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිළිගැනීම දැනගෙන, අසුනෙන් නැගිට බෝධි රාජකුමාරයා වෙත ගොස් මෙසේ පැවසීය: “අපි ඔබතුමාගේ වචනයෙන් ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවෙමු: ‘බෝධි රාජකුමාරයා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ පා සිරසින් නමස්කාර කරයි... හෙට දින දානය පිළිගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටියි’ කියා ය. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ එය පිළිගත් සේක.”

๓๒๕. อถ โข โพธิ ราชกุมาโร ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา, โกกนทญฺจ ปาสาทํ โอทาเตหิ ทุสฺเสหิ สนฺถราเปตฺวา ยาว ปจฺฉิมโสปานกเฬวรา, สญฺชิกาปุตฺตํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, สมฺม สญฺชิกาปุตฺต, เยน ภควา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต กาลํ อาโรเจหิ – ‘กาโล, ภนฺเต, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’’นฺติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข สญฺชิกาปุตฺโต มาณโว โพธิสฺส ราชกุมารสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต กาลํ อาโรเจสิ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน โพธิสฺส ราชกุมารสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน โพธิ ราชกุมาโร พหิทฺวารโกฏฺฐเก ฐิโต โหติ ภควนฺตํ อาคมยมาโน. อทฺทสา โข โพธิ ราชกุมาโร ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปุรกฺขตฺวา เยน โกกนโท ปาสาโท เตนุปสงฺกมิ. อถ โข ภควา ปจฺฉิมํ โสปานกเฬวรํ นิสฺสาย อฏฺฐาสิ. อถ โข โพธิ ราชกุมาโร ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิรุหตุ, ภนฺเต, ภควา ทุสฺสานิ, อภิรุหตุ สุคโต ทุสฺสานิ; ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย [Pg.279] สุขายา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา ตุณฺหี อโหสิ. ทุติยมฺปิ โข…เป… ตติยมฺปิ โข โพธิ ราชกุมาโร ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิรุหตุ, ภนฺเต, ภควา. ทุสฺสานิ, อภิรุหตุ สุคโต ทุสฺสานิ; ยํ มม อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ.

325. එකල්හි බෝධි රාජකුමාරයා ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් තමන්ගේ නිවෙසෙහි ප්‍රණීත වූ කෑයුතු දෑ හා බොජුන් පිළියෙල කරවා, කොකනද ප්‍රාසාදය අවසන් පඩිපෙළ දක්වාම සුදු වස්ත්‍රවලින් පාවාඩ එලවා, සඤ්ජිකාපුත්ත නම් මාණවකයා ඇමතුවේය: "පින්වත් සඤ්ජිකාපුත්ත, මෙහි එන්න, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කාලය දැනුම් දෙන්න—'ස්වාමීනී, කාලය පැමිණ ඇත, දානය පිළියෙල කර තිබේ' කියායි." "එසේය පින්වතුනි"යි සඤ්ජිකාපුත්ත මාණවකයා බෝධි රාජකුමාරයාට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කාලය දැනුම් දුන්නේය: "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, කාලය පැමිණ ඇත, දානය පිළියෙල කර තිබේ" කියායි. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරුවෙහි හැඳ පෙරව පාත්‍ර සිවුරු ගෙන බෝධි රාජකුමාරයාගේ නිවෙස කරා වැඩම කළ සේක. ඒ අවස්ථාවෙහි බෝධි රාජකුමාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එනතුරු මඟ බලමින් පිටත ද්වාර මණ්ඩපයෙහි සිටියේය. බෝධි රාජකුමාරයා ඈතින්ම වැඩම කරන භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැක, පෙරගමන් කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර උන්වහන්සේට පෙරටු වෙමින් කොකනද ප්‍රාසාදය වෙත ගියේය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අවසන් පඩිපෙළ අසල නතර වූ සේක. එවිට බෝධි රාජකුමාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වස්ත්‍ර මතින් වැඩම කරන සේක්වා! සුගතයන් වහන්සේ වස්ත්‍ර මතින් වැඩම කරන සේක්වා! එය මට බොහෝ කල් හිතසුව පිණිස පවතින්නේය." මෙසේ කී කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිහඬ වූ සේක. දෙවනුවත්... තෙවනුවත් බෝධි රාජකුමාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වස්ත්‍ර මතින් වැඩම කරන සේක්වා! සුගතයන් වහන්සේ වස්ත්‍ර මතින් වැඩම කරන සේක්වා! එය මට බොහෝ කල් හිතසුව පිණිස පවතින්නේය."

๓๒๖. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อปโลเกสิ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท โพธึ ราชกุมารํ เอตทโวจ – ‘‘สํหรตุ, ราชกุมาร, ทุสฺสานิ; น ภควา เจลปฏิกํ อกฺกมิสฺสติ. ปจฺฉิมํ ชนตํ ตถาคโต อนุกมฺปตี’’ติ. อถ โข โพธิ ราชกุมาโร ทุสฺสานิ สํหราเปตฺวา อุปริโกกนทปาสาเท อาสนานิ ปญฺญเปสิ. อถ โข ภควา โกกนทํ ปาสาทํ อภิรุหิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. อถ โข โพธิ ราชกุมาโร พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข โพธิ ราชกุมาโร ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โพธิ ราชกุมาโร ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มยฺหํ โข, ภนฺเต, เอวํ โหติ – ‘น โข สุเขน สุขํ อธิคนฺตพฺพํ, ทุกฺเขน โข สุขํ อธิคนฺตพฺพ’’’นฺติ.

326. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද හිමියන් දෙස බැලූ සේක. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද හිමියෝ බෝධි රාජකුමාරයාට මෙසේ කීහ: "රාජකුමාරය, වස්ත්‍ර අකුලා ගන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ පාවාඩ මතින් නොවැඩම කරන සේක. තථාගතයන් වහන්සේ මතු පරම්පරාව කෙරෙහි අනුකම්පා කරන සේක." ඉක්බිති බෝධි රාජකුමාරයා වස්ත්‍ර අකුලවා දමා කොකනද ප්‍රාසාදය මතුපිට අසුන් පනවන ලදී. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොකනද ප්‍රාසාදයට වැඩම කර පනවන ලද අසුනෙහි භික්ෂු සංඝයා සමඟ වැඩසිටි සේක. පසුව බෝධි රාජකුමාරයා බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට ප්‍රණීත වූ කෑයුතු දෑ හා බොජුන්වලින් තමන්ගේ අතින්ම වැළඳවූයේය, පැවරුවේය. දන් වළඳා අවසන්ව පාත්‍රයෙන් ඉවතට ගත් අත් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අසල බෝධි රාජකුමාරයා එක් පසෙක පහත් අසුනක් ගෙන වාඩි විය. එක් පසෙක වාඩි වූ බෝධි රාජකුමාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනී, මට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය—'සැපයෙන් සැපය ලැබිය නොහැකිය, දුකෙන්ම සැපය ලැබිය යුතුය' කියායි."

๓๒๗. ‘‘มยฺหมฺปิ โข, ราชกุมาร, ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘น โข สุเขน สุขํ อธิคนฺตพฺพํ, ทุกฺเขน โข สุขํ อธิคนฺตพฺพ’นฺติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, อปเรน สมเยน ทหโรว สมาโน สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา อกามกานํ มาตาปิตูนํ อสฺสุมุขานํ รุทนฺตานํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชึ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน กึกุสลคเวสี อนุตฺตรํ สนฺติวรปทํ ปริเยสมาโน เยน อาฬาโร กาลาโม เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อาฬารํ กาลามํ เอตทโวจํ – ‘อิจฺฉามหํ, อาวุโส กาลาม, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย พฺรหฺมจริยํ จริตุ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ราชกุมาร, อาฬาโร กาลาโม มํ เอตทโวจ – ‘วิหรตายสฺมา, ตาทิโส [Pg.280] อยํ ธมฺโม ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส นจิรสฺเสว สกํ อาจริยกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, นจิรสฺเสว ขิปฺปเมว ตํ ธมฺมํ ปริยาปุณึ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, ตาวตเกเนว โอฏฺฐปหตมตฺเตน ลปิตลาปนมตฺเตน ญาณวาทญฺจ วทามิ, เถรวาทญฺจ ชานามิ ปสฺสามีติ จ ปฏิชานามิ, อหญฺเจว อญฺเญ จ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘น โข อาฬาโร กาลาโม อิมํ ธมฺมํ เกวลํ สทฺธามตฺตเกน สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามีติ ปเวเทติ; อทฺธา อาฬาโร กาลาโม อิมํ ธมฺมํ ชานํ ปสฺสํ วิหรตี’ติ.

327. "රාජකුමාරය, මට ද බුදු වීමට පෙර, බුද්ධත්වයට පත් නොවූ බෝසතෙකු ලෙස සිටියදී මෙසේ සිතුණි—'සැපයෙන් සැපය ලැබිය නොහැකිය, දුකෙන්ම සැපය ලැබිය යුතුය' කියායි. රාජකුමාරය, මම පසු කලෙක තරුණ වයසේදීම, ඉතා කළු වූ කෙස් කළඹින් යුතුව, සුන්දර යොවුන් වියේ පසුවෙමින්, මගේ අකමැති වූ මව්පියන් කඳුළු පිරුණු මුහුණින් යුතුව හඬා වැලපෙද්දී, කෙස් රවුල් කපා දමා, කාසාය වස්ත්‍ර හැඳ ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව පැවිදි වීමි. මම මෙසේ පැවිදි වී කුසල් යනු කුමක්දැයි සොයමින්, අනුත්තර වූ උතුම් ශාන්ති පදය (නිවන) සොයමින් ආළාර කාලාම වෙත ගියෙමි. ගොස් ආළාර කාලාම හට මෙසේ කීවෙමි—'ඇවැත් කාලාම, මම මේ ධර්ම විනයෙහි බ්‍රහ්මචරියාවේ හැසිරීමට කැමැත්තෙමි' කියායි. රාජකුමාරය, එසේ කී කල ආළාර කාලාම මට මෙසේ කීවේය—'ආයුෂ්මතුන් වහන්ස, මෙහි වාසය කරන්න. මේ ධර්මය කෙබඳු ද යත්, නුවණැති පුරුෂයෙකුට වැඩි කල් නොගොස් තමාගේම ආචාර්යවරයාගේ දහම තමාම ප්‍රඥාවෙන් දැන, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කළ හැකිය.' රාජකුමාරය, මම නොබෝ කලකින්ම ඉතා ඉක්මනින් ඒ ධර්මය ඉගෙන ගතිමි. රාජකුමාරය, තොල් සෙලවීමෙන් හා කීමෙන් පමණක් 'මම ඥානවාදය ද දනිමි, තෙරවාදය ද දනිමි, දකිමි'යි මම මෙන්ම අනෙක් අය ද ප්‍රකාශ කළහ. රාජකුමාරය, මට මෙසේ සිතුණි—'ආළාර කාලාම මේ ධර්මය තනිකර ශ්‍රද්ධාවෙන් පමණක් තමාම ප්‍රඥාවෙන් දැන සාක්ෂාත් කොට වාසය කරමියි ප්‍රකාශ නොකරයි; ඒකාන්තයෙන්ම ආළාර කාලාම මේ ධර්මය දැන හා දැක වාසය කරන්නේය' කියායි."

‘‘อถ ขฺวาหํ, ราชกุมาร, เยน อาฬาโร กาลาโม เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อาฬารํ กาลามํ เอตทโวจํ – ‘กิตฺตาวตา โน, อาวุโส กาลาม, อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามีติ ปเวเทสี’ติ ? เอวํ วุตฺเต, ราชกุมาร, อาฬาโร กาลาโม อากิญฺจญฺญายตนํ ปเวเทสิ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘น โข อาฬารสฺเสว กาลามสฺส อตฺถิ สทฺธา, มยฺหํปตฺถิ สทฺธา; น โข อาฬารสฺเสว กาลามสฺส อตฺถิ วีริยํ…เป… สติ… สมาธิ… ปญฺญา, มยฺหํปตฺถิ ปญฺญา. ยํนูนาหํ ยํ ธมฺมํ อาฬาโร กาลาโม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามีติ ปเวเทติ ตสฺส ธมฺมสฺส สจฺฉิกิริยาย ปทเหยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, นจิรสฺเสว ขิปฺปเมว ตํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. อถ ขฺวาหํ, ราชกุมาร, เยน อาฬาโร กาลาโม เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อาฬารํ กาลามํ เอตทโวจํ – ‘เอตฺตาวตา โน, อาวุโส กาลาม, อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทสี’ติ? ‘เอตฺตาวตา โข อหํ, อาวุโส, อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทมี’ติ. ‘อหมฺปิ โข, อาวุโส, เอตฺตาวตา อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามี’ติ. ‘ลาภา โน, อาวุโส, สุลทฺธํ โน, อาวุโส, เย มยํ อายสฺมนฺตํ ตาทิสํ สพฺรหฺมจารึ ปสฺสาม. อิติ ยาหํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทมิ, ตํ ตฺวํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรสิ. ยํ ตฺวํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรสิ, ตมหํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา [Pg.281] อุปสมฺปชฺช ปเวเทมิ. อิติ ยาหํ ธมฺมํ ชานามิ ตํ ตฺวํ ธมฺมํ ชานาสิ; ยํ ตฺวํ ธมฺมํ ชานาสิ ตมหํ ธมฺมํ ชานามิ. อิติ ยาทิโส อหํ, ตาทิโส ตุวํ; ยาทิโส ตุวํ ตาทิโส อหํ. เอหิ ทานิ, อาวุโส, อุโภว สนฺตา อิมํ คณํ ปริหรามา’ติ. อิติ โข, ราชกุมาร, อาฬาโร กาลาโม อาจริโย เม สมาโน (อตฺตโน) อนฺเตวาสึ มํ สมานํ อตฺตนา สมสมํ ฐเปสิ, อุฬาราย จ มํ ปูชาย ปูเชสิ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘นายํ ธมฺโม นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ยาวเทว อากิญฺจญฺญายตนูปปตฺติยา’ติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, ตํ ธมฺมํ อนลงฺกริตฺวา ตสฺมา ธมฺมา นิพฺพิชฺช อปกฺกมึ.

“රාජකුමාරය, ඉක්බිති මම ආළාර කාලාමයන් සිටි තැනට පැමිණියෙමි. පැමිණ ආළාර කාලාමයන්ට මෙසේ කීවෙමි: ‘ඇවැත් කාලාමයෙනි, ඔබ මේ ධර්මය තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ළඟා වී වෙසෙමි’යි කවර ප්‍රමාණයකින් ප්‍රකාශ කරන්නෙහිද?’ රාජකුමාරය, මෙසේ කී කල ආළාර කාලාම තෙමේ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය (ධර්මය ලෙස) ප්‍රකාශ කළේය. රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘ආළාර කාලාමයන්ට පමණක්ම ශ්‍රද්ධාව ඇත්තේ නොවේ, මට ද ශ්‍රද්ධාව ඇත. ආළාර කාලාමයන්ට පමණක්ම වීර්යය... (පෙ)... ස්මෘතිය... සමාධිය... ප්‍රඥාව ඇත්තේ නොවේ, මට ද ප්‍රඥාව ඇත. ආළාර කාලාමයන් යම් ධර්මයක් තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ළඟා වී වෙසෙමි’යි ප්‍රකාශ කෙරේද, ඒ ධර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීම පිණිස මම උත්සාහ කළහොත් මැනවි’ කියායි. රාජකුමාරය, මම වැඩි කල් නොගොස්ම, ඉතා ඉක්මනින්ම ඒ ධර්මය තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ළඟා වී වාසය කළෙමි. ඉක්බිති රාජකුමාරය, මම ආළාර කාලාමයන් වෙත ගොස් මෙසේ කීවෙමි: ‘ඇවැත් කාලාමයෙනි, ඔබ මේ ධර්මය තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ළඟා වී ප්‍රකාශ කරන්නේ මේ ප්‍රමාණයකින්ද?’ ‘ඇවැත්නි, මම මේ ධර්මය තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ළඟා වී ප්‍රකාශ කරන්නේ මේ ප්‍රමාණයකින්ම ය’යි ඔහු කීවේය. ‘ඇවැත්නි, මම ද මේ ධර්මය මේ ප්‍රමාණයකින්ම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ළඟා වී වෙසෙමි’යි මම කීවෙමි. ‘ඇවැත්නි, අපට ලාභයකි, ඇවැත්නි, අපට ඉතා යහපත් ලැබීමකි. යම් හෙයකින් අපි ඔබ වැනි ආයුෂ්මත් වූ මෙබඳු සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් දකිමුද, එය අපට මහත් ලාභයකි. මෙසේ මම යම් ධර්මයක් තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ළඟා වී ප්‍රකාශ කරම්ද, ඔබ ඒ ධර්මයම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ළඟා වී වෙසෙන්නෙහිය. ඔබ යම් ධර්මයක් තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ළඟා වී වෙසෙන්නෙහිද, මම ඒ ධර්මයම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, ළඟා වී ප්‍රකාශ කරමි. මෙසේ මම යම් ධර්මයක් දනිම්ද, ඔබ ද ඒ ධර්මය දන්නෙහිය; ඔබ යම් ධර්මයක් දන්නෙහිද, මම ද ඒ ධර්මය දනිමි. මෙසේ මම යම්බඳු වෙම්ද, ඔබ ද එබඳුමය; ඔබ යම්බඳු වෙන්නෙහිද, මම ද එබඳු වෙමි. එන්න ඇවැත්නි, දැන් අපි දෙදෙනාම එක්ව මේ පිරිස පාලනය කරමු’යි ඔහු කීවේය. රාජකුමාරය, මෙසේ ආළාර කාලාම තෙමේ මාගේ ආචාර්යවරයා වී සිටිමින්, ඔහුගේ අන්තේවාසිකයා වූ මා තමන් හා සමසම තත්ත්වයේ තැබුවේය. උදාර වූ පූජාවකින් ද මට පිදුවේය. රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘මේ ධර්මය කලකිරීම පිණිස, නොඇල්ම පිණිස, නිරුද්ධ වීම පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, සම්බෝධිය පිණිස, නිවන පිණිස පවතින්නේ නොවේ. එය පවතින්නේ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයෙහි උපත ලැබීම පිණිස පමණි’ කියායි. රාජකුමාරය, මම ඒ ධර්මයෙන් සෑහීමකට පත් නොවී, ඒ ධර්මය කෙරෙහි කලකිරී එයින් බැහැරව ගියෙමි.”

๓๒๘. ‘‘โส โข อหํ, ราชกุมาร, กึกุสลคเวสี อนุตฺตรํ สนฺติวรปทํ ปริเยสมาโน เยน อุทโก รามปุตฺโต เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อุทกํ รามปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘อิจฺฉามหํ, อาวุโส, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย พฺรหฺมจริยํ จริตุ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ราชกุมาร, อุทโก รามปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘วิหรตายสฺมา, ตาทิโส อยํ ธมฺโม ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส นจิรสฺเสว สกํ อาจริยกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, นจิรสฺเสว ขิปฺปเมว ตํ ธมฺมํ ปริยาปุณึ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, ตาวตเกเนว โอฏฺฐปหตมตฺเตน ลปิตลาปนมตฺเตน ญาณวาทญฺจ วทามิ, เถรวาทญฺจ ชานามิ ปสฺสามีติ จ ปฏิชานามิ, อหญฺเจว อญฺเญ จ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘น โข ราโม อิมํ ธมฺมํ เกวลํ สทฺธามตฺตเกน สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามีติ ปเวเทสิ; อทฺธา ราโม อิมํ ธมฺมํ ชานํ ปสฺสํ วิหาสี’ติ. อถ ขฺวาหํ, ราชกุมาร, เยน อุทโก รามปุตฺโต เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อุทกํ รามปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘กิตฺตาวตา โน, อาวุโส, ราโม อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามีติ ปเวเทสี’ติ? เอวํ วุตฺเต, ราชกุมาร, อุทโก รามปุตฺโต เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ ปเวเทสิ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘น โข รามสฺเสว อโหสิ สทฺธา, มยฺหํปตฺถิ สทฺธา; น โข รามสฺเสว อโหสิ วีริยํ…เป… สติ… สมาธิ… ปญฺญา, มยฺหํปตฺถิ [Pg.282] ปญฺญา. ยํนูนาหํ ยํ ธมฺมํ ราโม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามีติ ปเวเทติ ตสฺส ธมฺมสฺส สจฺฉิกิริยาย ปทเหยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, นจิรสฺเสว ขิปฺปเมว ตํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสึ.

328. "රාජකුමාරය, එසේ වූ මම කුසලය යනු කුමක්දැයි සොයමින්, අනුත්තර වූ උතුම් ශාන්ති පදය (නිවන) සොයමින්, රාමපුත්ත උදක වෙත ගියෙමි. ගොස් රාමපුත්ත උදක හට මෙසේ කීවෙමි: 'ඇවැත්නි, මම මේ ධර්ම විනයෙහි බ්‍රහ්මචරියාවේ හැසිරීමට කැමැත්තෙමි.' රාජකුමාරය, මෙසේ කී කල රාමපුත්ත උදක මට මෙසේ කීවේය: 'ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මෙහි වසන්න. යම් ධර්මයක නුවණැති පුරුෂයෙක් නොබෝ කලකින්ම තමාගේ ගුරුවරයාගේ ඉගැන්වීම තෙමේම අභිඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, එයට පැමිණ වාසය කරන්නේද, මේ ධර්මය එබඳු එකකි.' රාජකුමාරය, මම නොබෝ කලකින්ම ඉතා ඉක්මනින් ඒ ධර්මය උගත්තෙමි. රාජකුමාරය, එසේ වූ මම තොල් සෙලවූ පමණින් හා කී දේ නැවත කී පමණින්ම 'මම ඥානවාදය ද පවසමි, ස්ථවිරවාදය ද පවසමි; මම දනිමි, මම දකිමි' යි මම මෙන්ම අන් අය ද ප්‍රතිඥා දුන්හ. රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: 'රාම මේ ධර්මය තෙමේම අභිඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, එයට පැමිණ වාසය කරමි යි පැවසුවේ හුදු ශ්‍රද්ධාවකින්ම පමණක් නොවේ. ඒකාන්තයෙන්ම රාම මේ ධර්මය දැනගෙන සහ දැකගෙන වාසය කළේය.' රාජකුමාරය, ඉන්පසු මම රාමපුත්ත උදක වෙත ගොස් ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසුවෙමි: 'ඇවැත්නි, රාම මේ ධර්මය කොපමණකින් තෙමේම අභිඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට වාසය කරමි යි ප්‍රකාශ කළේද?' රාජකුමාරය, මෙසේ ඇසූ කල රාමපුත්ත උදක නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤāයතනය ගැන ප්‍රකාශ කළේය. රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: 'ශ්‍රද්ධාව තිබුණේ රාමට පමණක් නොවේ, මට ද ශ්‍රද්ධාව ඇත. වීර්යය තිබුණේ රාමට පමණක් නොවේ... (පෙ)... සතිය... සමාධිය... ප්‍රඥාව තිබුණේ රාමට පමණක් නොවේ, මට ද ප්‍රඥාව ඇත. රාම යම් ධර්මයක් තෙමේම අභිඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට වාසය කරමි යි ප්‍රකාශ කරයි ද, ඒ ධර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂ කිරීම පිණිස මම උත්සාහ කරන්නේ නම් මැනවි.' රාජකුමාරය, මම නොබෝ කලකින්ම ඉතා ඉක්මනින් ඒ ධර්මය තෙමේම අභිඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, එයට පැමිණ වාසය කළෙමි."

‘‘อถ ขฺวาหํ, ราชกุมาร, เยน อุทโก รามปุตฺโต เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อุทกํ รามปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘เอตฺตาวตา โน, อาวุโส, ราโม อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทสี’ติ? ‘เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ราโม อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทสี’ติ. ‘อหมฺปิ โข, อาวุโส, เอตฺตาวตา อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามี’ติ. ‘ลาภา โน, อาวุโส, สุลทฺธํ โน, อาวุโส, เย มยํ อายสฺมนฺตํ ตาทิสํ สพฺรหฺมจารึ ปสฺสาม. อิติ ยํ ธมฺมํ ราโม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทสิ ตํ ตฺวํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรสิ. ยํ ตฺวํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรสิ ตํ ธมฺมํ ราโม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทสิ. อิติ ยํ ธมฺมํ ราโม อภิญฺญาสิ ตํ ตฺวํ ธมฺมํ ชานาสิ; ยํ ตฺวํ ธมฺมํ ชานาสิ ตํ ธมฺมํ ราโม อภิญฺญาสิ. อิติ ยาทิโส ราโม อโหสิ ตาทิโส ตุวํ, ยาทิโส ตุวํ ตาทิโส ราโม อโหสิ. เอหิ ทานิ, อาวุโส, ตุวํ อิมํ คณํ ปริหรา’ติ. อิติ โข, ราชกุมาร, อุทโก รามปุตฺโต สพฺรหฺมจารี เม สมาโน อาจริยฏฺฐาเน มํ ฐเปสิ, อุฬาราย จ มํ ปูชาย ปูเชสิ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘นายํ ธมฺโม นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ยาวเทว เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปปตฺติยา’ติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, ตํ ธมฺมํ อนลงฺกริตฺวา ตสฺมา ธมฺมา นิพฺพิชฺช อปกฺกมึ.

"රාජකුමාරය, ඉන්පසු මම රාමපුත්ත උදක වෙත ගොස් ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසුවෙමි: 'ඇවැත්නි, රාම මේ ධර්මය කොපමණකින් තෙමේම අභිඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට ප්‍රකාශ කළේද?' 'ඇවැත්නි, රාම මේ ධර්මය මෙපමණකින් තෙමේම අභිඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට ප්‍රකාශ කළේය' (යැයි උදක කීවේය). 'ඇවැත්නි, මම ද මෙපමණකින් මේ ධර්මය තෙමේම අභිඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට වාසය කරමි.' (එවිට ඔහු මෙසේ කීවේය:) 'ඇවැත්නි, අපට ලාභයකි. ඇවැත්නි, ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ වැනි මෙබඳු වූ සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක් දකින්නට ලැබීම අපට මහත් වූ වාසනාවකි. මෙසේ රාම යම් ධර්මයක් තෙමේම අභිඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට ප්‍රකාශ කළේ ද, ඔබ ඒ ධර්මය තෙමේම අභිඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට වාසය කරයි. ඔබ යම් ධර්මයක් තෙමේම අභිඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට වාසය කරයි ද, රාම ඒ ධර්මය තෙමේම අභිඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට ප්‍රකාශ කළේය. මෙසේ රාම යම් ධර්මයක් අභිඥානයෙන් දැනගත්තේද, ඔබ ඒ ධර්මය දනියි. ඔබ යම් ධර්මයක් දනියි ද, රාම ඒ ධර්මය අභිඥානයෙන් දැනගත්තේය. මෙසේ රාම යම් බඳු වූයේ ද, ඔබ ද එබඳුමය. ඔබ යම් බඳු වූයේ ද, රාම ද එබඳු විය. ඇවැත්නි, දැන් එන්න, ඔබ මේ පිරිස මෙහෙයවන්න.' රාජකුමාරය, මෙසේ සබ්‍රහ්මචාරියෙකු වූ රාමපුත්ත උදක මා ගුරු තනතුරෙහි තබා, උතුම් වූ පූජාවෙන් මට පූජා කළේය. රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: 'මේ ධර්මය කලකිරීම පිණිස, නොඇලීම පිණිස, නිරුද්ධ වීම පිණිස, සංසිඳීම පිණිස, අභිඥාව පිණිස, අවබෝධය පිණිස, නිවන පිණිස පවතින්නේ නැත. එය පවතින්නේ හුදෙක් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයෙහි උත්පත්තිය පිණිසම පමණි.' රාජකුමාරය, මම ඒ ධර්මය ගැන සෑහීමකට පත් නොවී, ඒ ධර්මය කෙරෙහි කලකිරී එතැනින් ඉවත් වී ගියෙමි."

๓๒๙. ‘‘โส โข อหํ, ราชกุมาร, กึกุสลคเวสี อนุตฺตรํ สนฺติวรปทํ ปริเยสมาโน, มคเธสุ อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน, เยน อุรุเวลา เสนานิคโม ตทวสรึ. ตตฺถทฺทสํ รมณียํ ภูมิภาคํ, ปาสาทิกญฺจ วนสณฺฑํ, นทีญฺจ สนฺทนฺตึ เสตกํ สุปติตฺถํ, รมณียํ สมนฺตา จ โคจรคามํ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘รมณีโย วต, โภ, ภูมิภาโค, ปาสาทิโก จ วนสณฺโฑ, นทิญฺจ สนฺทนฺตึ เสตกา สุปติตฺถา[Pg.283], รมณียา สมนฺตา จ โคจรคาโม. อลํ วติทํ กุลปุตฺตสฺส ปธานตฺถิกสฺส ปธานายา’ติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, ตตฺเถว นิสีทึ – ‘อลมิทํ ปธานายา’ติ. อปิสฺสุ มํ, ราชกุมาร, ติสฺโส อุปมา ปฏิภํสุ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา.

329. ‘‘රාජකුමාරය, කුසල් යනු කිමෙක්දැයි සොයමින්, අනුත්තර වූ උත්තම ශාන්ති පදය (නිවන) ගවේෂණය කරන්නා වූ මම, මගධ දේශයෙහි පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි හැසිරෙන්නෙම්, උරුවේලාවෙහි සේනානිගම යම් තැනක ද එතැනට පැමිණියෙමි. එහිදී මම සිත්කළු භූමි භාගයක් ද, ප්‍රසාදජනක වන ලැහැබක් ද, පිරිසිදු තොටුපළවල් සහිත, පිරිසිදු ජලය ගලා බස්නා සිත්කළු නදියක් ද, හාත්පසින් වූ ගොදුරු ගම් ද දුටුවෙමි. රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘භවත්නි, භූමි භාගය සැබවින්ම රමණීයයි, වන ලැහැබ ද ප්‍රසාදජනකයි, පිරිසිදු තොටුපළවල් සහිත නදිය ද ගලා බසී, හාත්පස ගොදුරු ගම් ද ඇත. වීර්යය වැඩීමට කැමති කුලපුත්‍රයෙකුට වීර්යය වැඩීම පිණිස මෙය සැබවින්ම සුදුසු ය.’ රාජකුමාරය, ‘වීර්යය වැඩීම පිණිස මෙය සුදුසු ය’යි සිතා මම එහිම අසුන් ගත්තෙමි. රාජකුමාරය, එවිට පෙර නොඇසූ විරූ, අතිශයින්ම පුදුම සහගත වූ උපමා තුනක් මාගේ ඥානයට වැටහුණි.

‘‘เสยฺยถาปิ, ราชกุมาร, อลฺลํ กฏฺฐํ สสฺเนหํ อุทเก นิกฺขิตฺตํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย อุตฺตรารณึ อาทาย – ‘อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตสฺสามิ, เตโช ปาตุกริสฺสามี’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชกุมาร, อปิ นุ โส ปุริโส อมุํ อลฺลํ กฏฺฐํ สสฺเนหํ อุทเก นิกฺขิตฺตํ อุตฺตรารณึ อาทาย อภิมนฺเถนฺโต อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตยฺย, เตโช ปาตุกเรยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, ภนฺเต. ตํ กิสฺส เหตุ? อทุญฺหิ, ภนฺเต, อลฺลํ กฏฺฐํ สสฺเนหํ ตญฺจ ปน อุทเก นิกฺขิตฺตํ, ยาวเทว จ ปน โส ปุริโส กิลมถสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺสา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ราชกุมาร, เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา กาเยน เจว จิตฺเตน จ กาเมหิ อวูปกฏฺฐา วิหรนฺติ, โย จ เนสํ กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามสฺเนโห กามมุจฺฉา กามปิปาสา กามปริฬาโห โส จ อชฺฌตฺตํ น สุปฺปหีโน โหติ, น สุปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ. โอปกฺกมิกา เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ, อภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. โน เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ, อภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. อยํ โข มํ, ราชกุมาร, ปฐมา อุปมา ปฏิภาสิ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา.

‘‘රාජකුමාරය, එය මෙබඳු ය; ජලයෙහි බහා තිබෙන, තෙතමනය සහිත වූ අළුත් ලී කැබැල්ලක් ඇතැයි සිතන්න. එවිට පුරුෂයෙක් ගිනි උත්තරාරණියක් ගෙන, ‘මම ගින්නක් උපදවන්නෙමි, තේජෝ ධාතුව පහළ කරන්නෙමි’යි එන්නේය. රාජකුමාරය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ජලයෙහි බහා ඇති, තෙතමනය සහිත ඒ අළුත් ලී කැබැල්ල ගෙන ගිනි උත්තරාරණියෙන් පිරිමැදීමෙන් ඒ පුරුෂයාට ගින්නක් උපදවන්නට හෝ තේජෝ ධාතුව පහළ කරන්නට හැකි වේද?’’ ‘‘ස්වාමීනි, එය කළ නොහැකිය. ඒ මන්ද යත්? ස්වාමීනි, ඒ ලී කැබැල්ල තෙතමනය සහිත එකකි, එමෙන්ම එය ජලයෙහි බහා ඇත. ඒ පුරුෂයාට ලැබෙන්නේ ක්ලාන්තය හා වෙහෙස පමණි.’’ ‘‘රාජකුමාරය, එලෙසම යම් මහණ කෙනෙක් හෝ බමුණු කෙනෙක් කයින් මෙන්ම සිතින් ද කාමයන්ගෙන් වෙන් නොවී වාසය කරද්ද, ඔවුන්ගේ කාමයන් කෙරෙහි වූ යම් කාමච්ඡන්දයක්, කාමස්නේහයක්, කාම මුළාවක්, කාම පිපාසාවක් හා කාම පරිළාහයක් වේද, එය තමන් තුළ මැනවින් ප්‍රහීණය වී නැති නම්, මැනවින් සන්සිඳී නැති නම්, ඒ පින්වත් මහණ බමුණන් වීර්යය නිසා හටගත් දැඩි වූ, රළු වූ, කටුක වූ දුක් වේදනාවන් වින්දත්, අනුත්තර වූ සම්බෝධිය පිණිස, ඥාන දර්ශනය පිණිස ඔවුහු අභව්‍ය (නුසුදුසු) වෙති. ඒ පින්වත් මහණ බමුණන් වීර්යය නිසා හටගත් එවැනි දුක් වේදනාවන් නොවින්දත්, අනුත්තර වූ සම්බෝධිය පිණිස, ඥාන දර්ශනය පිණිස ඔවුහු අභව්‍ය වෙති. රාජකුමාරය, පෙර නොඇසූ විරූ, අතිශයින්ම පුදුම සහගත වූ මේ පළමු වන උපමාව මාගේ ඥානයට වැටහුණි.’’

๓๓๐. ‘‘อปราปิ โข มํ, ราชกุมาร, ทุติยา อุปมา ปฏิภาสิ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา. เสยฺยถาปิ, ราชกุมาร, อลฺลํ กฏฺฐํ สสฺเนหํ อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย อุตฺตรารณึ อาทาย – ‘อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตสฺสามิ, เตโช ปาตุกริสฺสามี’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชกุมาร, อปิ นุ โส ปุริโส อมุํ อลฺลํ กฏฺฐํ สสฺเนหํ อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตํ อุตฺตรารณึ อาทาย อภิมนฺเถนฺโต อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตยฺย[Pg.284], เตโช ปาตุกเรยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, ภนฺเต. ตํ กิสฺส เหตุ? อทุญฺหิ, ภนฺเต, อลฺลํ กฏฺฐํ สสฺเนหํ กิญฺจาปิ อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตํ, ยาวเทว จ ปน โส ปุริโส กิลมถสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺสา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ราชกุมาร, เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา กาเยน เจว จิตฺเตน จ กาเมหิ วูปกฏฺฐา วิหรนฺติ, โย จ เนสํ กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามสฺเนโห กามมุจฺฉา กามปิปาสา กามปริฬาโห โส จ อชฺฌตฺตํ น สุปฺปหีโน โหติ, น สุปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ. โอปกฺกมิกา เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ, อภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. โน เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ, อภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. อยํ โข มํ, ราชกุมาร, ทุติยา อุปมา ปฏิภาสิ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา.

330. ‘‘රාජකුමාරය, පෙර නොඇසූ විරූ, අතිශයින්ම පුදුම සහගත වූ දෙවන උපමාව ද මාගේ ඥානයට වැටහුණි. රාජකුමාරය, ජලයෙන් බැහැරව ගොඩබිම තබා ඇති, එහෙත් තෙතමනය සහිත වූ අළුත් ලී කැබැල්ලක් ඇතැයි සිතන්න. එවිට පුරුෂයෙක් ගිනි උත්තරාරණියක් ගෙන, ‘මම ගින්නක් උපදවන්නෙමි, තේජෝ ධාතුව පහළ කරන්නෙමි’යි එන්නේය. රාජකුමාරය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ජලයෙන් බැහැරව ගොඩබිම තිබුණ ද, තෙතමනය සහිත ඒ අළුත් ලී කැබැල්ල ගෙන ගිනි උත්තරාරණියෙන් පිරිමැදීමෙන් ඒ පුරුෂයාට ගින්නක් උපදවන්නට හෝ තේජෝ ධාතුව පහළ කරන්නට හැකි වේද?’’ ‘‘ස්වාමීනි, එය කළ නොහැකිය. ඒ මන්ද යත්? ස්වාමීනි, ඒ ලී කැබැල්ල ජලයෙන් බැහැරව ගොඩබිම තිබුණ ද, එය තවමත් තෙතමනය සහිත එකක් බැවිනි. ඒ පුරුෂයාට ලැබෙන්නේ ක්ලාන්තය හා වෙහෙස පමණි.’’ ‘‘රාජකුමාරය, එලෙසම යම් මහණ කෙනෙක් හෝ බමුණු කෙනෙක් කයින් මෙන්ම සිතින් ද කාමයන්ගෙන් වෙන් වී වාසය කළත්, ඔවුන්ගේ කාමයන් කෙරෙහි වූ යම් කාමච්ඡන්දයක්, කාමස්නේහයක්, කාම මුළාවක්, කාම පිපාසාවක් හා කාම පරිළාහයක් වේද, එය තමන් තුළ මැනවින් ප්‍රහීණය වී නැති නම්, මැනවින් සන්සිඳී නැති නම්, ඒ පින්වත් මහණ බමුණන් වීර්යය නිසා හටගත් දැඩි වූ, රළු වූ, කටුක වූ දුක් වේදනාවන් වින්දත්, අනුත්තර වූ සම්බෝධිය පිණිස, ඥාන දර්ශනය පිණිස ඔවුහු අභව්‍ය වෙති. ඒ පින්වත් මහණ බමුණන් වීර්යය නිසා හටගත් එවැනි දුක් වේදනාවන් නොවින්දත්, අනුත්තර වූ සම්බෝධිය පිණිස, ඥාන දර්ශනය පිණිස ඔවුහු අභව්‍ය වෙති. රාජකුමාරය, පෙර නොඇසූ විරූ, අතිශයින්ම පුදුම සහගත වූ මේ දෙවන උපමාව මාගේ ඥානයට වැටහුණි.’’

๓๓๑. ‘‘อปราปิ โข มํ, ราชกุมาร, ตติยา อุปมา ปฏิภาสิ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา. เสยฺยถาปิ, ราชกุมาร, สุกฺขํ กฏฺฐํ โกฬาปํ อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย อุตฺตรารณึ อาทาย – ‘อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตสฺสามิ, เตโช ปาตุกริสฺสามี’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชกุมาร, อปิ นุ โส ปุริโส อมุํ สุกฺขํ กฏฺฐํ โกฬาปํ อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตํ อุตฺตรารณึ อาทาย อภิมนฺเถนฺโต อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตยฺย, เตโช ปาตุกเรยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ตํ กิสฺส เหตุ? อทุญฺหิ, ภนฺเต, สุกฺขํ กฏฺฐํ โกฬาปํ, ตญฺจ ปน อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺต’’นฺติ. ‘‘เอวเมว โข, ราชกุมาร, เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา กาเยน เจว จิตฺเตน จ กาเมหิ วูปกฏฺฐา วิหรนฺติ, โย จ เนสํ กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามสฺเนโห กามมุจฺฉา กามปิปาสา กามปริฬาโห โส จ อชฺฌตฺตํ สุปฺปหีโน โหติ สุปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ. โอปกฺกมิกา เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ, ภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. โน เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา [Pg.285] เวทยนฺติ, ภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. อยํ โข มํ, ราชกุมาร, ตติยา อุปมา ปฏิภาสิ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา. อิมา โข มํ, ราชกุมาร, ติสฺโส อุปมา ปฏิภํสุ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา.

331. ‘‘රාජකුමාරය, මට පෙර නොඇසූ විරූ, මගේ ඥානයෙහි වැටහුණු තුන්වන ආශ්චර්යවත් උපමාව මෙයයි. රාජකුමාරය, ජලයෙන් ඈත ගොඩබිමක තබන ලද, වියළි, යුෂ රහිත ලී කැබැල්ලක් ඇතැයි සිතන්න. එවිට පුරුෂයෙක් ගිනි නිපදවන උපකරණයක් ගෙන ‘මම ගින්නක් ඇති කරන්නෙමි, තේජෝ ධාතුව පහළ කරන්නෙමි’ යි පවසමින් එතැනට පැමිණෙන්නේය. රාජකුමාරය, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ජලයෙන් ඈත ගොඩබිමක තබන ලද ඒ වියළි, යුෂ රහිත ලී කැබැල්ල ගෙන ගිනි නිපදවන උපකරණයෙන් පිරිමැදීමෙන් ඔහුට ගින්නක් නිපදවිය හැකිද? තේජෝ ධාතුව පහළ කළ හැකිද?’’ ‘‘ස්වාමීනී, එසේය.’’ ‘‘ඊට හේතුව කුමක්ද?’’ ‘‘ස්වාමීනී, ඒ ලී කැබැල්ල වියළි එකක්, යුෂ රහිත එකක් වීමත්, එය ජලයෙන් ඈත ගොඩබිමක තබා තිබීමත් යන කරුණු නිසාය.’’ ‘‘රාජකුමාරය, එලෙසම යම් ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් කයෙන් හා සිතින් කාමයන්ගෙන් වෙන්ව වෙසෙද්ද, ඔවුන්ගේ කාමයන් කෙරෙහි පවතින යම් කාමච්ඡන්දයක්, කාම ස්නේහයක්, කාම මූර්ඡාවක්, කාම පිපාසාවක් හා කාම පරිළාහයක් වේද, එය තමන් තුළ මනාව ප්‍රහීණය, මනාව සන්සිඳී ඇත්තේය. එවැනි පින්වත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ උත්සාහය නිසා හටගන්නා වූ දැඩි, තියුණු, රළු, කටුක දුක් වේදනාවන් වින්දද, ඔවුහු ඥානය පිණිස, දර්ශනය පිණිස, අනුත්තර සම්බෝධිය පිණිස සුදුස්සෝම වෙති. ඉදින් ඒ පින්වත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ එවැනි දුක් වේදනාවන් නොවින්දද, ඔවුහු ඥානය පිණිස, දර්ශනය පිණිස, අනුත්තර සම්බෝධිය පිණිස සුදුස්සෝම වෙති. රාජකුමාරය, මට පෙර නොඇසූ විරූ, මගේ ඥානයෙහි වැටහුණු තුන්වන ආශ්චර්යවත් උපමාව මෙයයි. රාජකුමාරය, මට පෙර නොඇසූ විරූ, මගේ ඥානයෙහි වැටහුණු ආශ්චර්යවත් උපමා තුන මේවාය.’’

๓๓๒. ‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ ทนฺเตภิทนฺตมาธาย, ชิวฺหาย ตาลุํ อาหจฺจ, เจตสา จิตฺตํ อภินิคฺคณฺเหยฺยํ อภินิปฺปีเฬยฺยํ อภิสนฺตาเปยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, ทนฺเตภิทนฺตมาธาย, ชิวฺหาย ตาลุํ อาหจฺจ, เจตสา จิตฺตํ อภินิคฺคณฺหามิ อภินิปฺปีเฬมิ อภิสนฺตาเปมิ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, ทนฺเตภิทนฺตมาธาย, ชิวฺหาย ตาลุํ อาหจฺจ, เจตสา จิตฺตํ อภินิคฺคณฺหโต อภินิปฺปีฬยโต อภิสนฺตาปยโต กจฺเฉหิ เสทา มุจฺจนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราชกุมาร, พลวา ปุริโส ทุพฺพลตรํ ปุริสํ สีเส วา คเหตฺวา ขนฺเธ วา คเหตฺวา อภินิคฺคณฺเหยฺย อภินิปฺปีเฬยฺย อภิสนฺตาเปยฺย; เอวเมว โข เม, ราชกุมาร, ทนฺเตภิทนฺตมาธาย, ชิวฺหาย ตาลุํ อาหจฺจ, เจตสา จิตฺตํ อภินิคฺคณฺหโต อภินิปฺปีฬยโต อภิสนฺตาปยโต กจฺเฉหิ เสทา มุจฺจนฺติ. อารทฺธํ โข ปน เม, ราชกุมาร, วีริยํ โหติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต.

332. ‘‘රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම දත් මත දත් තද කොට තබාගෙන, දිවෙන් තල්ල තද කරගෙන, කුසල් සිතින් අකුසල් සිත මැනවින් මැඩපවත්වන්නෙමි, පෙළන්නෙමි, තවන්නෙමි’ කියාය. රාජකුමාරය, මම දත් මත දත් තද කොට තබාගෙන, දිවෙන් තල්ල තද කරගෙන, සිතින් සිත මැනවින් මැඩපැවැත්වූයෙමි, පෙළුවෙමි, තැවුවෙමි. රාජකුමාරය, මා එසේ සිතින් සිත මැඩපවත්වන විට, පෙළන විට, තවන විට මගේ කිහිලිවලින් දහදිය වැගිරුණේය. රාජකුමාරය, එය හරියට ශක්තිමත් පුරුෂයෙකු විසින් වඩාත් දුර්වල පුරුෂයෙකු හිසින් හෝ උරහිසින් අල්ලාගෙන මැනවින් මඩින්නාක් මෙන්, පෙළන්නාක් මෙන්, තවන්නාක් මෙන් විය. රාජකුමාරය, එලෙසම දත් මත දත් තද කොට, දිව තල්ලේ තබා, සිතින් සිත මඩිනා මට කිහිලිවලින් දහදිය වැගිරුණේය. රාජකුමාරය, මාගේ වීර්යය නොපසුබටව අරඹන ලද්දේය, සිහිය මුළා නොවී එළඹ සිටියේය. එහෙත් එම දුෂ්කර ප්‍රධානය (වීර්යය) නිසා වෙහෙසට පත් මාගේ කය දැඩි විය, සන්සුන් නොවීය.’’

๓๓๓. ‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อปฺปาณกํเยว ฌานํ ฌาเยยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ กณฺณโสเตหิ วาตานํ นิกฺขมนฺตานํ อธิมตฺโต สทฺโท โหติ. เสยฺยถาปิ นาม กมฺมารคคฺคริยา ธมมานาย อธิมตฺโต สทฺโท โหติ, เอวเมว โข เม, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ กณฺณโสเตหิ วาตานํ นิกฺขมนฺตานํ อธิมตฺโต สทฺโท โหติ. อารทฺธํ โข ปน เม, ราชกุมาร, วีริยํ โหติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา [Pg.286] สติ อสมฺมุฏฺฐา, สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต.

333. ‘‘රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස රහිත ධ්‍යානයක් වඩන්නෙමි’ කියාය. රාජකුමාරය, මම මුවින් සහ නාසයෙන් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූයෙමි. රාජකුමාරය, මා මුවින් සහ නාසයෙන් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ විට, කන් සිදුරුවලින් පිටවන වාතයෙහි අධික ශබ්දයක් ඇති විය. රාජකුමාරය, එය හරියට කම්මල්කරුවෙකුගේ මයිනහමක් පිඹින විට ඇති වන මහා ශබ්දය වැනිය. රාජකුමාරය, එලෙසම මා මුවින් සහ නාසයෙන් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ විට මගේ කන් සිදුරුවලින් පිටවන වාතයෙහි අධික ශබ්දයක් ඇති විය. රාජකුමාරය, මාගේ වීර්යය නොපසුබටව අරඹන ලද්දේය, සිහිය මුළා නොවී එළඹ සිටියේය. එහෙත් එම දුෂ්කර වීර්යය නිසා වෙහෙසට පත් මගේ කය දැඩි විය, සන්සුන් නොවීය.’’

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อปฺปาณกํเยว ฌานํ ฌาเยยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา วาตา มุทฺธนิ อูหนนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราชกุมาร, พลวา ปุริโส ติณฺเหน สิขเรน มุทฺธนิ อภิมตฺเถยฺย, เอวเมว โข เม, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา วาตา มุทฺธนิ อูหนนฺติ. อารทฺธํ โข ปน เม, ราชกุมาร, วีริยํ โหติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต.

රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: 'මම ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස රහිත වූ (අප්‍රාණක) ධ්‍යානය වඩන්නෙම් නම් මැනවි' යනුවෙනි. රාජකුමාරය, මම මුවින් ද නාසයෙන් ද කන් සිදුරුවලින් ද ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වීමි. රාජකුමාරය, මා එසේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ කල්හි, අධික වූ වාතයෝ හිස් මුදුන පාරවමින් පිටතට ඒමට තැත් කළහ. රාජකුමාරය, ශක්තිමත් පුරුෂයෙකු තියුණු මුවහත ඇති උල් ආයුධයකින් හිස් මුදුන විදින්නාක් මෙන්, මා මුව, නාසය සහ කන් සිදුරුවලින් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ විට අධික වාතයෝ හිස් මුදුන පාරවමින් තදින් පහර දුන්හ. රාජකුමාරය, මාගේ වීර්යය නොසැලී නොපසුබටව පැවතියේය; සිහිය නොමුළාව මැනවින් පිහිටා තිබුණි. එහෙත් ඒ දුෂ්කර වීර්යය නිසා පීඩිත වූ මගේ ශරීරය අතිශයින් දැවෙමින් නොසන්සුන් වූ අතර සංසිඳීමක් නොවීය.

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อปฺปาณกํเยว ฌานํ ฌาเยยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา สีเส สีสเวทนา โหนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราชกุมาร, พลวา ปุริโส ทฬฺเหน วรตฺตกฺขณฺเฑน สีเส สีสเวฐํ ทเทยฺย; เอวเมว โข เม, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา สีเส สีสเวทนา โหนฺติ. อารทฺธํ โข ปน เม, ราชกุมาร, วีริยํ โหติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต.

රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: 'මම ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස රහිත වූ (අප්‍රාණක) ධ්‍යානය වඩන්නෙම් නම් මැනවි' යනුවෙනි. රාජකුමාරය, මම මුවින් ද නාසයෙන් ද කන් සිදුරුවලින් ද ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වීමි. රාජකුමාරය, මා එසේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ කල්හි, හිසෙහි අධික වූ වේදනාවෝ හටගත්තාහ. රාජකුමාරය, ශක්තිමත් පුරුෂයෙකු දැඩි සම් පටියකින් හිස වටා වෙළා තද කරන්නාක් මෙන්, මා මුව, නාසය සහ කන් සිදුරුවලින් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ විට හිසෙහි දැඩි වේදනාවෝ හටගත්තාහ. රාජකුමාරය, මාගේ වීර්යය නොසැලී නොපසුබටව පැවතියේය; සිහිය නොමුළාව මැනවින් පිහිටා තිබුණි. එහෙත් ඒ දුෂ්කර වීර්යය නිසා පීඩිත වූ මගේ ශරීරය අතිශයින් දැවෙමින් නොසන්සුන් වූ අතර සංසිඳීමක් නොවීය.

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อปฺปาณกํเยว ฌานํ ฌาเยยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา วาตา กุจฺฉึ ปริกนฺตนฺติ. เสยฺยถาปิ, ราชกุมาร, ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา ติณฺเหน โควิกนฺตเนน กุจฺฉึ ปริกนฺเตยฺย, เอวเมว โข เม, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา, วาตา กุจฺฉึ ปริกนฺตนฺติ. อารทฺธํ โข ปน เม, ราชกุมาร, วีริยํ โหติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต.

රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: 'මම ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස රහිත වූ (අප්‍රාණක) ධ්‍යානය වඩන්නෙම් නම් මැනවි' යනුවෙනි. රාජකුමාරය, මම මුවින් ද නාසයෙන් ද කන් සිදුරුවලින් ද ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වීමි. රාජකුමාරය, මා එසේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ කල්හි, අධික වූ වාතයෝ කුස (බඩ) කපා දමන්නාක් මෙන් පීඩා කළහ. රාජකුමාරය, දක්ෂ ගව ඝාතකයෙකු හෝ ඔහුගේ අතවැසියෙකු තියුණු පිහියකින් ගවයෙකුගේ කුස කපා දමන්නාක් මෙන්, මා ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ විට අධික වාතයෝ කුස කපා දමන්නාක් මෙන් පීඩා කළහ. රාජකුමාරය, මාගේ වීර්යය නොසැලී නොපසුබටව පැවතියේය; සිහිය නොමුළාව මැනවින් පිහිටා තිබුණි. එහෙත් ඒ දුෂ්කර වීර්යය නිසා පීඩිත වූ මගේ ශරීරය අතිශයින් දැවෙමින් නොසන්සුන් වූ අතර සංසිඳීමක් නොවීය.

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อปฺปาณกํเยว ฌานํ ฌาเยยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ [Pg.287] อธิมตฺโต กายสฺมึ ฑาโห โหติ. เสยฺยถาปิ, ราชกุมาร, ทฺเว พลวนฺโต ปุริสา ทุพฺพลตรํ ปุริสํ นานาพาหาสุ คเหตฺวา องฺคารกาสุยา สนฺตาเปยฺยุํ สมฺปริตาเปยฺยุํ, เอวเมว โข เม, ราชกุมาร, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺโต กายสฺมึ ฑาโห โหติ. อารทฺธํ โข ปน เม, ราชกุมาร, วีริยํ โหติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต.

රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: 'මම ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස රහිත වූ (අප්‍රාණක) ධ්‍යානය වඩන්නෙම් නම් මැනවි' යනුවෙනි. රාජකුමාරය, මම මුවින් ද නාසයෙන් ද කන් සිදුරුවලින් ද ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වීමි. රාජකුමාරය, මා එසේ ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ කල්හි, ශරීරයෙහි අධික දැවිල්ලක් ඇති විය. රාජකුමාරය, ශක්තිමත් පුරුෂයන් දෙදෙනෙකු එක්ව දුබල පුරුෂයෙකුගේ අත් දෙකෙන් අල්ලා ගිනි අඟුරු වළක් මත තබා පුළුස්සන්නාක් මෙන්, මා ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ විට ශරීරයෙහි දැඩි දැවිල්ලක් හටගත්තේය. රාජකුමාරය, මාගේ වීර්යය නොසැලී නොපසුබටව පැවතියේය; සිහිය නොමුළාව මැනවින් පිහිටා තිබුණි. එහෙත් ඒ දුෂ්කර වීර්යය නිසා පීඩිත වූ මගේ ශරීරය අතිශයින් දැවෙමින් නොසන්සුන් වූ අතර සංසිඳීමක් නොවීය.

‘‘อปิสฺสุ มํ, ราชกุมาร, เทวตา ทิสฺวา เอวมาหํสุ – ‘กาลงฺกโต สมโณ โคตโม’ติ. เอกจฺจา เทวตา เอวมาหํสุ – ‘น กาลงฺกโต สมโณ โคตโม, อปิ จ กาลงฺกโรตี’ติ. เอกจฺจา เทวตา เอวมาหํสุ – ‘น กาลงฺกโต สมโณ โคตโม, นาปิ กาลงฺกโรติ. อรหํ สมโณ โคตโม. วิหาโรตฺเวว โส อรหโต เอวรูโป โหตี’ติ.

රාජකුමාරය, සමහර දෙවිවරු මාව දැක 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ කාලක්‍රියා කළහ (මියගියහ)' යි පැවසූහ. තවත් සමහර දෙවිවරු 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මියගොස් නැත, නමුත් දැන් මිය යමින් සිටිති' යි පැවසූහ. තවත් සමහර දෙවිවරු 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මියගොස් නැත, මිය යමින් සිටින්නේ ද නැත. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේ නමකි. රහතන් වහන්සේලාගේ විහරණය මෙබඳු වන්නකි' යි පැවසූහ.

๓๓๔. ‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ สพฺพโส อาหารุปจฺเฉทาย ปฏิปชฺเชยฺย’นฺติ. อถ โข มํ, ราชกุมาร, เทวตา อุปสงฺกมิตฺวา [Pg.288] เอตทโวจุํ – ‘มา โข ตฺวํ, มาริส, สพฺพโส อาหารุปจฺเฉทาย ปฏิปชฺชิ. สเจ โข ตฺวํ, มาริส, สพฺพโส อาหารุปจฺเฉทาย ปฏิปชฺชิสฺสสิ, ตสฺส เต มยํ ทิพฺพํ โอชํ โลมกูเปหิ อชฺโฌหาเรสฺสาม, ตาย ตฺวํ ยาเปสฺสสี’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘อหญฺเจว โข ปน สพฺพโส อชชฺชิตํ ปฏิชาเนยฺยํ. อิมา จ เม เทวตา ทิพฺพํ โอชํ โลมกูเปหิ อชฺโฌหาเรยฺยุํ, ตาย จาหํ ยาเปยฺยํ, ตํ มมสฺส มุสา’ติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, ตา เทวตา ปจฺจาจิกฺขามิ. ‘หล’นฺติ วทามิ.

334. “රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘මම සම්පූර්ණයෙන්ම ආහාර වැළකීමේ පිළිවෙතට පිළිපදින්නෙම් නම් මැනවි’ කියාය. රාජකුමාරය, එවිට දේවතාවෝ මා වෙත පැමිණ මෙසේ කීහ: ‘නිදුකාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ සම්පූර්ණයෙන්ම ආහාර වැළකීමේ පිළිවෙතට පිළිපන් නොවිය මැනව. නිදුකාණන් වහන්ස, ඉදින් ඔබ වහන්සේ සම්පූර්ණයෙන්ම ආහාර වැළකීමේ පිළිවෙතට පිළිපදින්නේ නම්, අපි ඔබ වහන්සේගේ රෝම කූප තුළින් දිව්‍ය ඕජස ශරීරයට ඇතුළු කරන්නෙමු. ඔබ එයින් යැපෙනු ඇත’ කියාය. රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘මම සම්පූර්ණයෙන්ම ආහාර නොගන්නා බවට ප්‍රතිඥා දී සිටියදී, මේ දේවතාවෝ මාගේ රෝම කූප තුළින් දිව්‍ය ඕජස ශරීරයට ඇතුළු කරන්නාහු නම්, මම එයින් යැපෙන්නෙම් නම්, එය මාගේ මුසාවක් වනු ඇත’ කියාය. රාජකුමාරය, මම ඒ දේවතාවන් වළක්වා, ‘එය නොකළ යුතුය’ (ඇති) යැයි පැවසුවෙමි.”

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ โถกํ โถกํ อาหารํ อาหาเรยฺยํ ปสตํ ปสตํ, ยทิ วา มุคฺคยูสํ ยทิ วา กุลตฺถยูสํ ยทิ วา กฬายยูสํ ยทิ วา หเรณุกยูส’นฺติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, โถกํ โถกํ อาหารํ อาหาเรสึ ปสตํ ปสตํ, ยทิ วา มุคฺคยูสํ ยทิ วา กุลตฺถยูสํ ยทิ วา กฬายยูสํ ยทิ วา หเรณุกยูสํ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, โถกํ โถกํ อาหารํ อาหารยโต ปสตํ ปสตํ, ยทิ วา มุคฺคยูสํ ยทิ วา กุลตฺถยูสํ ยทิ วา กฬายยูสํ ยทิ วา หเรณุกยูสํ, อธิมตฺตกสิมานํ ปตฺโต กาโย โหติ. เสยฺยถาปิ นาม อาสีติกปพฺพานิ วา กาฬปพฺพานิ วา, เอวเมวสฺสุ เม องฺคปจฺจงฺคานิ ภวนฺติ ตาเยวปฺปาหารตาย. เสยฺยถาปิ นาม โอฏฺฐปทํ, เอวเมวสฺสุ เม อานิสทํ โหติ ตาเยวปฺปาหารตาย. เสยฺยถาปิ นาม วฏฺฏนาวฬี, เอวเมวสฺสุ เม ปิฏฺฐิกณฺฏโก อุณฺณตาวนโต โหติ ตาเยวปฺปาหารตาย. เสยฺยถาปิ นาม ชรสาลาย โคปานสิโย โอลุคฺควิลุคฺคา ภวนฺติ, เอวเมวสฺสุ เม ผาสุฬิโย โอลุคฺควิลุคฺคา ภวนฺติ ตาเยวปฺปาหารตาย. เสยฺยถาปิ นาม คมฺภีเร อุทปาเน อุทกตารกา คมฺภีรคตา โอกฺขายิกา ทิสฺสนฺติ, เอวเมวสฺสุ เม อกฺขิกูเปสุ อกฺขิตารกา คมฺภีรคตา โอกฺขายิกา ทิสฺสนฺติ ตาเยวปฺปาหารตาย. เสยฺยถาปิ นาม ติตฺตกาลาพุ อามกจฺฉินฺโน วาตาตเปน สํผุฏิโต โหติ สมฺมิลาโต, เอวเมวสฺสุ เม สีสจฺฉวิ สํผุฏิตา โหติ สมฺมิลาตา ตาเยวปฺปาหารตาย. โส โข [Pg.289] อหํ, ราชกุมาร, ‘อุทรจฺฉวึ ปริมสิสฺสามี’ติ ปิฏฺฐิกณฺฏกํเยว ปริคฺคณฺหามิ, ‘ปิฏฺฐิกณฺฏกํ ปริมสิสฺสามี’ติ อุทรจฺฉวึเยว ปริคฺคณฺหามิ. ยาวสฺสุ เม, ราชกุมาร, อุทรจฺฉวิ ปิฏฺฐิกณฺฏกํ อลฺลีนา โหติ ตาเยวปฺปาหารตาย. โส โข อหํ, ราชกุมาร, ‘วจฺจํ วา มุตฺตํ วา กริสฺสามี’ติ ตตฺเถว อวกุชฺโช ปปตามิ ตาเยวปฺปาหารตาย. โส โข อหํ, ราชกุมาร, อิมเมว กายํ อสฺสาเสนฺโต ปาณินา คตฺตานิ อนุมชฺชามิ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, ปาณินา คตฺตานิ อนุมชฺชโต ปูติมูลานิ โลมานิ กายสฺมา ปปตนฺติ ตาเยวปฺปาหารตาย. อปิสฺสุ มํ, ราชกุมาร, มนุสฺสา ทิสฺวา เอวมาหํสุ – ‘กาโฬ สมโณ โคตโม’ติ, เอกจฺเจ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘น กาโฬ สมโณ โคตโม, สาโม สมโณ โคตโม’ติ. เอกจฺเจ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘น กาโฬ สมโณ โคตโม, นปิ สาโม, มงฺคุรจฺฉวิ สมโณ โคตโม’ติ. ยาวสฺสุ เม, ราชกุมาร, ตาว ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต อุปหโต โหติ ตาเยวปฺปาหารตาย.

“රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘මම මුං ඇට යුෂ හෝ කොල්ලු යුෂ හෝ කඩල යුෂ හෝ මෑ ඇට යුෂ හෝ අතලොස්ස බැගින් ඉතා ස්වල්ප වූ ආහාරයක් ගන්නෙම් නම් මැනවි’ කියාය. රාජකුමාරය, මම මුං ඇට යුෂ හෝ කොල්ලු යුෂ හෝ කඩල යුෂ හෝ මෑ ඇට යුෂ හෝ අතලොස්ස බැගින් ඉතා ස්වල්ප වූ ආහාරයක් ගත්තෙමි. රාජකුමාරය, එසේ ඉතා ස්වල්ප වූ ආහාරයක් ගන්නා මාගේ ශරීරය අතිශයින්ම පීඩිත කෘශ භාවයට පත් විය. ඉතා අල්ප වූ ආහාරය නිසා මාගේ අතපය වියළි බට පුරුක් මෙන් හෝ කළු උණ පුරුක් මෙන් විය. මාගේ තට්ටම් ප්‍රදේශය ඔටු පියවරක් මෙන් විය. මාගේ පිටකොන්දේ ඇට පෙළ ඉතා අල්ප වූ ආහාරය නිසා වට කළ පබළු වැලක් මෙන් උස් පහත්ව පෙනුණි. දිරාපත් වූ ශාලාවක පරාල කඩා වැටී විසිරී ගොස් ඇති සේ, ඉතා අල්ප වූ ආහාරය නිසා මාගේ ඉළ ඇට විසිරී පෙනුණි. ගැඹුරු ළිඳක දිය බුබුළු ගැඹුරට ගිලී පෙනෙන්නා සේ, ඉතා අල්ප වූ ආහාරය නිසා මාගේ ඇස් ගුල් තුළ ඇස් ගෙඩි ගැඹුරට ගිලී පෙනුණි. අමු කොට නෙළා ගත් තිත්ත ලබු ගෙඩියක් අව්වෙන් හා හුළඟින් වියළී හැකිළී යන්නා සේ, ඉතා අල්ප වූ ආහාරය නිසා මාගේ හිස් කබලෙහි සම හැකිළී ගියේය. රාජකුමාරය, මම ‘බඩේ සම පිරිමදින්නෙමි’ යි සිතා අත තැබූ කල අසුවන්නේ පිටකොන්දේ ඇටයයි. ‘පිටකොන්දේ ඇටය පිරිමදින්නෙමි’ යි අත තැබූ කල අසුවන්නේ බඩේ සමයි. රාජකුමාරය, ඉතා අල්ප වූ ආහාරය නිසා මාගේ බඩේ සම පිටකොන්දේ ඇටයට ඇලී තිබුණි. රාජකුමාරය, මම ‘මල මූත්‍ර කරන්නෙමි’ යි සිතා නැගී සිට යන විට ඒ ඉතා අල්ප වූ ආහාරය නිසාම එහිම මුණින් අතට ඇද වැටුණෙමි. රාජකුමාරය, මම මේ ශරීරයට සහනයක් ලබා දෙනු පිණිස අතින් මාගේ ශරීරය පිරිමැද්දෙමි. රාජකුමාරය, මා ශරීරය පිරිමදින විට, ඉතා අල්ප වූ ආහාරය නිසා මුල් කුණු වී ගිය ලෝම ශරීරයෙන් ගැලවී වැටුණි. රාජකුමාරය, මිනිසුන් මා දැක මෙසේ කීහ: ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ කළු පැහැතිය’ කියාය. ඇතැම් මිනිසුන් ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ කළු නැත, ශ්‍යාම වර්ණ (දුඹුරු) ය’ කියා කීහ. තවත් සමහරු ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ කළුත් නැත, ශ්‍යාම වර්ණත් නැත, උන්වහන්සේ මඟුරැසිවි (මාළු සමක පැහැය) වන් පැහැයක් ඇත්තාහ’ යි කීහ. රාජකුමාරය, ඉතා අල්ප වූ ආහාරය නිසා මෙතෙක් කල් පැවති ඒ අතිශයින්ම පිරිසිදු, පැහැපත් හා දීප්තිමත් ශරීර වර්ණය මෙසේ විනාශ වී ගියේය.”

๓๓๕. ‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘เย โข เกจิ อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยึสุ, เอตาวปรมํ นยิโต ภิยฺโย. เยปิ หิ เกจิ อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยิสฺสนฺติ, เอตาวปรมํ นยิโต ภิยฺโย. เยปิ หิ เกจิ เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ, เอตาวปรมํ นยิโต ภิยฺโย. น โข ปนาหํ อิมาย กฏุกาย ทุกฺกรการิกาย อธิคจฺฉามิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ; สิยา นุ โข อญฺโญ มคฺโค โพธายา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘อภิชานามิ โข ปนาหํ ปิตุ สกฺกสฺส กมฺมนฺเต สีตาย ชมฺพุจฺฉายาย นิสินฺโน วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตา; สิยา นุ โข เอโส มคฺโค โพธายา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, สตานุสาริ วิญฺญาณํ อโหสิ – ‘เอเสว มคฺโค โพธายา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘กึ นุ โข อหํ ตสฺส สุขสฺส ภายามิ ยํ ตํ สุขํ อญฺญตฺเรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ [Pg.290] ธมฺเมหี’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘น โข อหํ ตสฺส สุขสฺส ภายามิ ยํ ตํ สุขํ อญฺญตฺเรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหี’ติ.

335. ‘‘රාජකුමාරය, එසේ වූ මට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය – ‘අතීත කාලයෙහි යම් මහණ කෙනෙක් හෝ බමුණු කෙනෙක් උත්සාහයෙන් හටගත්, තියුණු වූ, රළු වූ, කටුක වූ දුක් වේදනාවන් වින්දාහු ද, එය පරම උපරිමය වේ; ඉන් එහාට වැඩි වීමක් නැත. අනාගත කාලයෙහි ද යම් මහණ කෙනෙක් හෝ බමුණු කෙනෙක් උත්සාහයෙන් හටගත්, තියුණු වූ, රළු වූ, කටුක වූ දුක් වේදනාවන් විඳින්නාහු ද, එය ද පරම උපරිමය වේ; ඉන් එහාට වැඩි වීමක් නැත. වර්තමානයෙහි ද යම් මහණ කෙනෙක් හෝ බමුණු කෙනෙක් උත්සාහයෙන් හටගත්, තියුණු වූ, රළු වූ, කටුක වූ දුක් වේදනාවන් විඳිත් ද, එය ද පරම උපරිමය වේ; ඉන් එහාට වැඩි වීමක් නැත. එහෙත් මම මේ කටුක වූ දුෂ්කරක්‍රියාවෙන් උත්තරීතර මනුෂ්‍ය ධර්මයට වඩා උසස් වූ, ආර්යයන්ට සුදුසු වූ විශේෂ ඥාන දර්ශනයක් අධිගමනය නොකරමි. බෝධිය (අවබෝධය) පිණිස වෙනත් මඟක් ඇද්ද?’ යනුවෙනි. රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් ඇති විය – ‘පිය රජු වූ ශාක්‍ය රජුගේ (කම්මන්ත) උත්සවය දිනක, සිසිල් දඹ රුක් සෙවණේ හිඳ, කාමයන්ගෙන් වෙන්ව, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්ව, විතර්ක විචාර සහිත වූ, විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කළ අයුරු මට මතකය. මෙය බෝධිය පිණිස මඟ විය හැකිද?’ යනුවෙනි. රාජකුමාරය, එවිට එම සිහිය අනුව යන්නා වූ විඥානයක් මට ඇති විය – ‘මෙයම බෝධිය පිණිස මඟ වේ’ යනුවෙනි. රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් ඇති විය – ‘කාමයන්ගෙන් තොරව, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් තොරව ලබන ඒ (ධ්‍යාන) සැපයට මා බිය විය යුතුද?’ යනුවෙනි. රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය – ‘කාමයන්ගෙන් තොරව, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් තොරව ලබන ඒ (ධ්‍යාන) සැපයට මා බිය නොවිය යුතුමය’ යනුවෙනි.

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘น โข ตํ สุกรํ สุขํ อธิคนฺตุํ เอวํ อธิมตฺตกสิมานํ ปตฺตกาเยน. ยํนูนาหํ โอฬาริกํ อาหารํ อาหาเรยฺยํ โอทนกุมฺมาส’นฺติ. โส โข อหํ, ราชกุมาร, โอฬาริกํ อาหารํ อาหาเรสึ โอทนกุมฺมาสํ. เตน โข ปน มํ, ราชกุมาร, สมเยน ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู ปจฺจุปฏฺฐิตา โหนฺติ – ‘ยํ โข สมโณ โคตโม ธมฺมํ อธิคมิสฺสติ ตํ โน อาโรเจสฺสตี’ติ. ยโต โข อหํ, ราชกุมาร, โอฬาริกํ อาหารํ อาหาเรสึ โอทนกุมฺมาสํ, อถ เม เต ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู นิพฺพิชฺช ปกฺกมึสุ – ‘พาหุลฺลิโก สมโณ โคตโม ปธานวิพฺภนฺโต, อาวตฺโต พาหุลฺลายา’ติ.

‘‘රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් ඇති විය – ‘මෙසේ ඉතාමත් කෘශ වූ සිරුරකින් ඒ සැපය අධිගමනය කිරීම පහසු නැත. මම බත් සහ මුං කැඳ වැනි ඖලාරික (ගොරෝසු) ආහාරයක් අනුභව කළහොත් මැනවි’ යනුවෙනි. රාජකුමාරය, එබැවින් මම බත් සහ මුං කැඳ වැනි ඖලාරික ආහාර අනුභව කළෙමි. රාජකුමාරය, ඒ අවස්ථාවෙහි ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ යම් ධර්මයක් අධිගමනය කරත් ද, එය අපට පවසනු ඇතැයි’ සිතා පස්වග මහණෝ මට උපස්ථාන කරමින් සිටියහ. රාජකුමාරය, යම් කලෙක මම බත් සහ මුං කැඳ වැනි ඖලාරික ආහාර අනුභව කළෙම් ද, එවිට ඒ පස්වග මහණෝ කලකිරීමට පත්ව මා හැර ගියහ. ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් දැන් සැප සම්පත් බහුල කර ගැනීමේ මඟට බැස ඇත, වීර්යය කිරීමෙන් පිරිහී ඇත, ඔහු ප්‍රත්‍ය බහුලත්වය දෙසට හැරී ඇත’ යනුවෙනි.

๓๓๖. ‘‘โส โข อหํ, ราชกุมาร, โอฬาริกํ อาหารํ อาหาเรตฺวา พลํ คเหตฺวา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา… ทุติยํ ฌานํ… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมสึ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. อยํ โข เม, ราชกุมาร, รตฺติยา ปฐเม ยาเม ปฐมา วิชฺชา อธิคตา, อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน – ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

336. ‘‘රාජකුමාරය, මම ඒ ඖලාරික ආහාර අනුභව කොට ශක්තිය ලබාගෙන, කාමයන්ගෙන් වෙන්ව...පෙ... ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කළෙමි. විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්... දෙවන ධ්‍යානය... තෙවන ධ්‍යානය... සිව්වන ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කළෙමි. සිත මෙසේ සමාහිත වූ, පිරිසිදු වූ, දීප්තිමත් වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කර්මයට සුදුසු වූ, ස්ථාවර වූ, අකම්පිත වූ කල්හි මම පෙර විසූ ජාති පිළිබඳව සිහි කරන ඥානය (පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානය) පිණිස සිත මෙහෙයවීමි. මම බොහෝ පෙර විසූ ජාති සිහි කරමි. එනම් – එක් ජාතියක්, ජාතීන් දෙකක්...පෙ... මෙසේ ආකාර සහිතව, උද්දේශ සහිතව සහ බොහෝ ආකාර වූ පෙර විසූ ජාති සිහි කරමි. රාජකුමාරය, රැයෙහි පෙරයම මා විසින් ලබන ලද පළමු විද්‍යාව මෙයයි. අවිද්‍යාව දුරු විය, විද්‍යාව උපන්නාය; අන්ධකාරය විනාශ විය, ආලෝකය උපන්නේය. එය අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, නිවනට මෙහෙයවූ සිත් ඇතිව වාසය කරන්නෙකුට ලැබෙන්නාක් මෙනි.

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมสึ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสามิ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานามิ [Pg.291] …เป… อยํ โข เม, ราชกุมาร, รตฺติยา มชฺฌิเม ยาเม ทุติยา วิชฺชา อธิคตา, อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน – ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

‘‘එසේම සිත සමාහිත වූ, පිරිසිදු වූ, දීප්තිමත් වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කර්මයට සුදුසු වූ, ස්ථාවර වූ, අකම්පිත වූ කල්හි සත්වයන්ගේ චුති උප්පත්ති පිළිබඳ ඥානය (චුතූපපාත ඥානය) පිණිස සිත මෙහෙයවීමි. පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍ය චක්ෂුසින් (දිබ්බචක්ඛු) චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, මනා වර්ණ ඇති හා විරූප වූ ද, සුගතිගාමී හා දුගතිගාමී වූ ද සත්වයන් දුටුවෙමි. කර්මානුරූපව ගමන් කරන්නා වූ සත්වයන් පිළිබඳව මම දැන ගත්තෙමි...පෙ... රාජකුමාරය, රැයෙහි මැදියම මා විසින් ලබන ලද දෙවන විද්‍යාව මෙයයි. අවිද්‍යාව දුරු විය, විද්‍යාව උපන්නාය; අන්ධකාරය විනාශ විය, ආලෝකය උපන්නේය. එය අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, නිවනට මෙහෙයවූ සිත් ඇතිව වාසය කරන්නෙකුට ලැබෙන්නාක් මෙනි.’’

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมสึ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ; ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ…เป… ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ. ตสฺส เม เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจิตฺถ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจิตฺถ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจิตฺถ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ อโหสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสึ. อยํ โข เม, ราชกุมาร, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตติยา วิชฺชา อธิคตา, อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน – ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, ප්‍රභාස්වර වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහ වූ කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මන්‍ය (භාවිතයට සුදුසු) වූ කල්හි, ස්ථාවර වූ කල්හි, නොසැලෙන බවට පත් වූ කල්හි, මම ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කරන ඥානය පිණිස සිත යොමු කළෙමි. ඒ මම 'මෙය දුකයි' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගත්තෙමි... 'මෙය දුක්ඛ නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගත්තෙමි. 'මොහු ආශ්‍රවයෝය' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගත්තෙමි... 'මෙය ආශ්‍රව නිරෝධගාමිනී පටිපදාවයි' කියා ඇති සැටියෙන් දැනගත්තෙමි. මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ මාගේ සිත කාමාශ්‍රවයෙන් ද මිදුණි, භවාශ්‍රවයෙන් ද මිදුණි, අවිජ්ජාශ්‍රවයෙන් ද මිදුණි. මිදුණු කල්හි 'මිදුණේය' යන ඥානය ඇති විය. 'උපත ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ ආත්මභාවය පිණිස තවත් කළ යුතු දෙයක් නැත' කියා දැනගත්තෙමි. රාජකුමාරය, රැයෙහි පැසුළු යාමයෙහි මා විසින් මේ තෙවන විද්‍යාව අවබෝධ කරන ලදී. අවිද්‍යාව දුරු විය, විද්‍යාව උපන්නීය; අන්ධකාරය දුරු විය, ආලෝකය උපන්නේය - ඒ වනාහි අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුක්තව, නිවනට යොමු කළ සිත් ඇතිව වසන්නෙකුට වන්නා සේමය.

๓๓๗. ‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘อธิคโต โข มฺยายํ ธมฺโม คมฺภีโร ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย. อาลยรามา โข ปนายํ ปชา อาลยรตา อาลยสมฺมุทิตา. อาลยรามาย โข ปน ปชาย อาลยรตาย อาลยสมฺมุทิตาย ทุทฺทสํ อิทํ ฐานํ ยทิทํ – อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อิทมฺปิ โข ฐานํ ทุทฺทสํ – ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหากฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ. อหญฺเจว โข ปน ธมฺมํ เทเสยฺยํ, ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุํ, โส มมสฺส กิลมโถ, สา มมสฺส วิเหสา’ติ. อปิสฺสุ มํ, ราชกุมาร, อิมา อนจฺฉริยา คาถาโย ปฏิภํสุ ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา –

337. රාජකුමාරය, එසේ වූ මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: 'මා විසින් අවබෝධ කරගත් මේ ධර්මය වනාහි ගැඹුරුය, දැකීමට අපහසුය, වටහා ගැනීමට දුෂ්කරය, ශාන්තය, ප්‍රණීතය, තර්කයට විෂය නොවන්නකි, සියුම්ය, පණ්ඩිතයන් විසින්ම දත යුත්තකි. එහෙත් මේ සත්ව ප්‍රජාව පංචකාම ආලයෙහි ඇලී සිටින්නීය, ආලයෙහිම රතිය උපදවාගත්තීය, ආලයෙහිම සතුටු වන්නීය. මෙසේ පංචකාම ආලයෙහි ඇලී, රමණය කරමින්, සතුටු වන ප්‍රජාවට 'මේ හේතුවෙන් මේ ඵලය ඇති වේ' යන මේ පටිච්චසමුප්පාදය දැකීම ඉතා දුෂ්කරය. එමෙන්ම සියලු සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම වූ, සියලු උපධීන් අත්හැරීම වූ, තණ්හාව ක්ෂය කිරීම වූ, විරාගය වූ, නිරෝධය වූ නිවන දැකීම ද ඉතා දුෂ්කරය. ඉදින් මම ධර්මය දේශනා කළත්, අන් අය මාගේ ධර්මය වටහා නොගන්නේ නම්, එය මට වෙහෙසකි, එය මට පීඩාවකි.' රාජකුමාරය, එකල්හි මින් පෙර නෑසූ විරූ, අසිරිමත් වූ මේ ගාථාවන් මාගේ සිතට වැටහුණි.

‘กิจฺเฉน เม อธิคตํ, หลํ ทานิ ปกาสิตุํ;

ราคโทสปเรเตหิ, นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ.

'මා විසින් බොහෝ දුක් ගැහැටින් අවබෝධ කරගත් මේ ධර්මය දැන් ප්‍රකාශ කිරීමට සුදුසු නැත; රාගයෙන් හා ද්වේෂයෙන් මිරිකී සිටින්නවුන් හට මේ ධර්මය මැනවින් අවබෝධ කරගත නොහැකිය.

‘ปฏิโสตคามึ นิปุณํ, คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณุํ;

ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ, ตโมขนฺเธน อาวุฏา’ ติ.

'සංසාර ප්‍රවාහයට එදිරිව යන සුළු වූ, සියුම් වූ, ගැඹුරු වූ, දැකීමට අපහසු වූ, අති සියුම් වූ මේ ධර්මය, රාගයෙන් රත් වූ, අවිද්‍යා අන්ධකාරයෙන් වැසුණු පිරිස නොදක්නාහුය.'

‘‘อิติห [Pg.292] เม, ราชกุมาร, ปฏิสญฺจิกฺขโต อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมติ โน ธมฺมเทสนาย.

රාජකුමාරය, මෙසේ මෙනෙහි කරන්නා වූ මාගේ සිත ධර්ම දේශනා කිරීමට නොව, අල්ප උත්සාහයකින් යුක්තව නිහඬව සිටීමටම නැමුණි.

๓๓๘. ‘‘อถ โข, ราชกุมาร, พฺรหฺมุโน สหมฺปติสฺส มม เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เอตทโหสิ – ‘นสฺสติ วต, โภ, โลโก; วินสฺสติ วต, โภ, โลโก. ยตฺร หิ นาม ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมติ โน ธมฺมเทสนายา’ติ. อถ โข, ราชกุมาร, พฺรหฺมา สหมฺปติ – เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมิญฺเชยฺย, เอวเมว – พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มม ปุรโต ปาตุรโหสิ. อถ โข, ราชกุมาร, พฺรหฺมา สหมฺปติ เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยนาหํ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘เทเสตุ, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ, เทเสตุ สุคโต ธมฺมํ. สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา อสฺสวนตาย ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ; ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ. อิทมโวจ, ราชกุมาร, พฺรหฺมา สหมฺปติ; อิทํ วตฺวา อถาปรํ เอตทโวจ –

338. එකල්හි රාජකුමාරය, සහම්පති මහා බ්‍රහ්මයා මාගේ සිතෙහි වූ ඒ අදහස තම සිතින් දැන මෙසේ සිතීය: 'භවත්නි, ලෝකය විනාශ වන්නේය! භවත්නි, ලෝකය සහමුලින්ම විනාශ වන්නේය! අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේගේ සිත ධර්මය දේශනා කිරීමට නොව, නිහඬව සිටීමට නැමී ඇත්තේය.' රාජකුමාරය, එකල්හි සහම්පති බ්‍රහ්මයා ශක්තිමත් මිනිසෙකු නවන ලද අතක් දිග හරින්නාක් මෙන් හෝ දිගු කළ අතක් නවන්නාක් මෙන්, බඹලොවින් අතුරුදහන්ව මා ඉදිරියෙහි පෙනී සිටියේය. ඉක්බිති සහම්පති බ්‍රහ්මයා සිවුර එකාංශ කොට පොරවාගෙන, මා සිටි දිශාවට ඇඳිලි බැඳ මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා! සුගතයන් වහන්ස, ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා! නුවණැසෙහි කෙලෙස් දූවිලි අඩු සත්වයෝ සිටිති. ධර්මය ඇසීමට නොලැබීමෙන් ඔවුහු පිරිහෙති. ධර්මය අවබෝධ කරගන්නෝ ඇති වන්නාහුය.' රාජකුමාරය, සහම්පති බ්‍රහ්මයා මෙය පවසා නැවත මෙසේ ද කීවේය:

‘ปาตุรโหสิ มคเธสุ ปุพฺเพ,ธมฺโม อสุทฺโธ สมเลหิ จินฺติโต;

อปาปุเรตํ อมตสฺส ทฺวารํ,สุณนฺตุ ธมฺมํ วิมเลนานุพุทฺธํ.

'මීට පෙර මගධ දේශයෙහි කෙලෙස් සහිත වූවන් විසින් සිතන ලද අශුද්ධ වූ ධර්මයක් පැවතුණි. එබැවින් අමෘතයේ දොරටුව විවෘත කරන සේක්වා! නිර්මල වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් අවබෝධ කරගත් ධර්මය සත්වයෝ අසත්වා!'

‘เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต,ยถาปิ ปสฺเส ชนตํ สมนฺตโต;

ตถูปมํ ธมฺมมยํ สุเมธ,ปาสาทมารุยฺห สมนฺตจกฺขุ.

'පර්වත මුදුනක වූ විශාල ගල්තලාවක් මත සිටි මිනිසෙකු හාත්පස සිටින ජනයා දකින්නාක් මෙන්, මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ, සමන්තචක්ඛු ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, ධර්මය නමැති ප්‍රාසාදයට නැඟී හාත්පස බලනු මැනවි.'

‘โสกาวติณฺณํ ชนตมเปตโสโก,อเวกฺขสฺสุ ชาติชราภิภูตํ;

อุฏฺเฐหิ วีร, วิชิตสงฺคาม,สตฺถวาห อณณ, วิจร โลเก;

เทสสฺสุ ภควา ธมฺมํ,อญฺญาตาโร ภวิสฺสนฺตี’ติ.

'ශෝක රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ජාති ජරාවන්ගෙන් පීඩිත වූ, ශෝකයට පත් වූ ජනයා දෙස බලනු මැනවි. වීරයන් වහන්ස, යුද්ධයෙන් දිනූවන් වහන්ස, සත්වයන් එතෙර කරවන මඟ පෙන්වන්නන් වහන්ස, ණය රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, නැගී සිටිනු මැනවි! ලෝකයෙහි චාරිකාවේ වඩිනු මැනවි! භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා! එය අවබෝධ කරගන්නා වූ සත්වයෝ වන්නාහුය.'

๓๓๙. ‘‘อถ [Pg.293] ขฺวาหํ, ราชกุมาร, พฺรหฺมุโน จ อชฺเฌสนํ วิทิตฺวา สตฺเตสุ จ การุญฺญตํ ปฏิจฺจ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกสึ. อทฺทสํ โข อหํ, ราชกุมาร, พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต, อปฺเปกจฺเจ น ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต. เสยฺยถาปิ นาม อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโตนิมุคฺคโปสีนิ, อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกานุคฺคตานิ สโมทกํ ฐิตานิ, อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวฑฺฒานิ อุทกา อจฺจุคฺคมฺม ฐิตานิ อนุปลิตฺตานิ อุทเกน, เอวเมว โข อหํ, ราชกุมาร, พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต อทฺทสํ สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย, อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต, อปฺเปกจฺเจ น ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเต. อถ ขฺวาหํ, ราชกุมาร, พฺรหฺมานํ สหมฺปตึ คาถาย ปจฺจภาสึ –

339. ‘‘රාජකුමාරය, ඉක්බිති මම බ්‍රහ්මයාගේ ආරාධනය දැනගෙන, සත්වයන් කෙරෙහි වූ කරුණාව නිසා බුදු ඇසින් (බුද්ධ චක්ඛුයෙන්) ලෝකය දෙස බැලුවෙමි. රාජකුමාරය, බුදු ඇසින් ලෝකය දෙස බලන මම, කෙලෙස් දූවිලි අල්ප වූ සත්වයන් ද, කෙලෙස් දූවිලි බහුල සත්වයන් ද, තියුණු ඉන්ද්‍රියයන් ඇති සත්වයන් ද, මෘදු ඉන්ද්‍රියයන් ඇති සත්වයන් ද, යහපත් ස්වභාවයන් ඇති සත්වයන් ද, අයහපත් ස්වභාවයන් ඇති සත්වයන් ද, පහසුවෙන් අවබෝධ කරවිය හැකි සත්වයන් ද, අපහසුවෙන් අවබෝධ කරවිය හැකි සත්වයන් ද, පරලොව වැරදිවල බිය දකිමින් වෙසෙන සමහර සත්වයන් ද, පරලොව වැරදිවල බිය නොදකිමින් වෙසෙන සමහර සත්වයන් ද දුටුවෙමි. රාජකුමාරය, එය මෙබඳු ය; නිල් මානෙල් විලක හෝ රතු නෙළුම් විලක හෝ සුදු නෙළුම් විලක සමහර නිල් මානෙල්, රතු නෙළුම් හෝ සුදු නෙළුම් ජලයේ හටගෙන, ජලයේ වැඩී, ජලයෙන් මතු නොවී ජලය ඇතුළතම ගිලී පෝෂණය වෙයි. සමහර නිල් මානෙල්, රතු නෙළුම් හෝ සුදු නෙළුම් ජලයේ හටගෙන, ජලයේ වැඩී, ජල මට්ටම හා සමානව පිහිටයි. සමහර නිල් මානෙල්, රතු නෙළුම් හෝ සුදු නෙළුම් ජලයේ හටගෙන, ජලයේ වැඩී, ජලයෙන් ඉහළට නැගී ජලයෙන් නොතැවරී පවතියි. එමෙන්ම රාජකුමාරය, මම බුදු ඇසින් ලෝකය දෙස බලද්දී, කෙලෙස් දූවිලි අල්ප වූ සත්වයන් ද, කෙලෙස් දූවිලි බහුල සත්වයන් ද, තියුණු ඉන්ද්‍රියයන් ඇති සත්වයන් ද, මෘදු ඉන්ද්‍රියයන් ඇති සත්වයන් ද, යහපත් ස්වභාවයන් ඇති සත්වයන් ද, අයහපත් ස්වභාවයන් ඇති සත්වයන් ද, පහසුවෙන් අවබෝධ කරවිය හැකි සත්වයන් ද, අපහසුවෙන් අවබෝධ කරවිය හැකි සත්වයන් ද, පරලොව වැරදිවල බිය දකිමින් වෙසෙන සමහර සත්වයන් ද, පරලොව වැරදිවල බිය නොදකිමින් වෙසෙන සමහර සත්වයන් ද දුටුවෙමි. රාජකුමාරය, ඉක්බිති මම සහම්පතී බ්‍රහ්මයාට ගාථාවකින් මෙසේ පිළිතුරු දුන්නෙමි –

‘อปารุตา เตสํ อมตสฺส ทฺวารา,เย โสตวนฺโต ปมุญฺจนฺตุ สทฺธํ;

วิหึสสญฺญี ปคุณํ น ภาสึ,ธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเม’ติ.

‘කන් ඇති සත්වයෝ (ධර්මය කෙරෙහි) ශ්‍රද්ධාව පිහිටුවා ගනිත්වා, ඔවුන් උදෙසා අමෘතයේ දොරටු විවෘත කරන ලදී. බ්‍රහ්මය, මිනිසුන් අතර ප්‍රගුණ කරන ලද උතුම් වූ ධර්මය දේශනා කිරීම වෙහෙසකර යැයි යන හැඟීමෙන් මම එය පෙරදී ප්‍රකාශ නොකළෙමි’ යනුයි.

๓๔๐. ‘‘อถ โข, ราชกุมาร, พฺรหฺมา สหมฺปติ ‘กตาวกาโส โขมฺหิ ภควตา ธมฺมเทสนายา’ติ มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ.

340. ‘‘රාජකුමාරය, ඉක්බිති සහම්පතී බ්‍රහ්මයා, ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ධර්ම දේශනාව සඳහා අවසර දෙන ලදී’ යැයි මට වැඳ පැදකුණු කොට එතැනම අතුරුදන් විය.

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘กสฺส นุ โข อหํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ? โก อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘อยํ โข อาฬาโร กาลาโม ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ทีฆรตฺตํ อปฺปรชกฺขชาติโก. ยํนูนาหํ อาฬารสฺส กาลามสฺส [Pg.294] ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ; โส อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’ติ. อถ โข มํ, ราชกุมาร, เทวตา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘สตฺตาหกาลงฺกโต, ภนฺเต, อาฬาโร กาลาโม’ติ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘สตฺตาหกาลงฺกโต อาฬาโร กาลาโม’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘มหาชานิโย โข อาฬาโร กาลาโม. สเจ หิ โส อิมํ ธมฺมํ สุเณยฺย, ขิปฺปเมว อาชาเนยฺยา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘กสฺส นุ โข อหํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ? โก อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘อยํ โข อุทโก รามปุตฺโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ทีฆรตฺตํ อปฺปรชกฺขชาติโก. ยํนูนาหํ อุทกสฺส รามปุตฺตสฺส ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ; โส อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’ติ. อถ โข มํ, ราชกุมาร, เทวตา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘อภิโทสกาลงฺกโต, ภนฺเต, อุทโก รามปุตฺโต’ติ. ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ – ‘อภิโทสกาลงฺกโต อุทโก รามปุตฺโต’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘มหาชานิโย โข อุทโก รามปุตฺโต. สเจ หิ โส อิมํ ธมฺมํ สุเณยฺย, ขิปฺปเมว อาชาเนยฺยา’ติ.

‘‘රාජකුමාරය, එවිට මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය – ‘මම මුලින්ම කාට ධර්මය දේශනා කරම්ද? කවරෙක් මේ ධර්මය වහා අවබෝධ කරගනු ඇද්ද?’ රාජකුමාරය, එවිට මට මෙසේ සිතුණි – ‘මේ ආළාර කාලාම පණ්ඩිතයෙකි, දක්ෂයෙකි, බුද්ධිමතෙකි, බොහෝ කලක සිට කෙලෙස් දූවිලි අඩු අයෙකි. මම මුලින්ම ආළාර කාලාම හට ධර්මය දේශනා කරන්නේ නම් මැනවි; ඔහු මේ ධර්මය වහා අවබෝධ කරගනු ඇත.’ රාජකුමාරය, එවිට දෙවියෙක් මා වෙත පැමිණ, ‘ස්වාමීනි, ආළාර කාලාම මියගොස් සත් දිනක් වේ’ යැයි පැවසීය. මට ද ‘ආළාර කාලාම මියගොස් සත් දිනකි’ යන ඥාන දර්ශනය පහළ විය. රාජකුමාරය, එවිට මට මෙසේ සිතුණි – ‘ආළාර කාලාම හට වූයේ මහත් අලාභයකි. ඉදින් ඔහු මේ ධර්මය ඇසුවේ නම් වහා අවබෝධ කරගනු ඇත.’ රාජකුමාරය, එවිට මට නැවතත් මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය – ‘මම මුලින්ම කාට ධර්මය දේශනා කරම්ද? කවරෙක් මේ ධර්මය වහා අවබෝධ කරගනු ඇද්ද?’ එවිට මට මෙසේ සිතුණි – ‘මේ රාමපුත්ත උදක පණ්ඩිතයෙකි, දක්ෂයෙකි, බුද්ධිමතෙකි, බොහෝ කලක සිට කෙලෙස් දූවිලි අඩු අයෙකි. මම මුලින්ම රාමපුත්ත උදක හට ධර්මය දේශනා කරන්නේ නම් මැනවි; ඔහු මේ ධර්මය වහා අවබෝධ කරගනු ඇත.’ රාජකුමාරය, එවිට දෙවියෙක් මා වෙත පැමිණ, ‘ස්වාමීනි, රාමපුත්ත උදක ඊයේ මධ්‍යම රාත්‍රියේ මියගියේය’ යැයි පැවසීය. මට ද ‘රාමපුත්ත උදක ඊයේ මධ්‍යම රාත්‍රියේ මියගියේය’ යන ඥාන දර්ශනය පහළ විය. රාජකුමාරය, එවිට මට මෙසේ සිතුණි – ‘රාමපුත්ත උදක හට වූයේ මහත් අලාභයකි. ඉදින් ඔහු මේ ධර්මය ඇසුවේ නම් වහා අවබෝධ කරගනු ඇත.’

๓๔๑. ‘‘ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘กสฺส นุ โข อหํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ? โก อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘พหุการา โข เม ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู เย มํ ปธานปหิตตฺตํ อุปฏฺฐหึสุ. ยํนูนาหํ ปญฺจวคฺคิยานํ ภิกฺขูนํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺย’นฺติ. ตสฺส มยฺหํ, ราชกุมาร, เอตทโหสิ – ‘กหํ นุ โข เอตรหิ ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู วิหรนฺตี’ติ. อทฺทสํ ขฺวาหํ, ราชกุมาร, ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู พาราณสิยํ วิหรนฺเต อิสิปตเน มิคทาเย. อถ ขฺวาหํ, ราชกุมาร, อุรุเวลายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน พาราณสี เตน จาริกํ ปกฺกมึ.

341. ‘‘රාජකුමාරය, එවිට මට නැවතත් මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය – ‘මම මුලින්ම කාට ධර්මය දේශනා කරම්ද? කවරෙක් මේ ධර්මය වහා අවබෝධ කරගනු ඇද්ද?’ රාජකුමාරය, එවිට මට මෙසේ සිතුණි – ‘ප්‍රධාන වීර්යය වඩන කාලයේ මට උපස්ථාන කළ පස්වග මහණුන් මට බොහෝ උපකාරී වූහ. මම මුලින්ම පස්වග මහණුන්ට ධර්මය දේශනා කරන්නේ නම් මැනවි.’ රාජකුමාරය, එවිට මට මෙසේ සිතුණි – ‘දැන් පස්වග මහණුන් කොහේ වෙසෙත්ද?’ රාජකුමාරය, මම මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු වූ දිවැසින්, පස්වග මහණුන් බරණැස ඉසිපතන මිගදායේ වෙසෙන බව දුටුවෙමි. රාජකුමාරය, ඉක්බිති මම උරුවෙල් දනව්වෙහි රිසි සේ වාසය කොට, බරණැස බලා චාරිකාවෙහි වැඩියෙමි.’’

‘‘อทฺทสา โข มํ, ราชกุมาร, อุปโก อาชีวโก อนฺตรา จ คยํ อนฺตรา จ โพธึ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺนํ. ทิสฺวาน มํ เอตทโวจ – ‘วิปฺปสนฺนานิ โข เต, อาวุโส, อินฺทฺริยานิ, ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต. กํสิ ตฺวํ, อาวุโส, อุทฺทิสฺส ปพฺพชิโต? โก วา เต สตฺถา? กสฺส วา ตฺวํ ธมฺมํ โรเจสี’ติ? เอวํ วุตฺเต, อหํ, ราชกุมาร, อุปกํ อาชีวกํ คาถาหิ อชฺฌภาสึ –

රාජකුමාරය, ගයාවත් බෝධි මූලයත් අතර දීර්ඝ මාර්ගයෙහි වඩිනා වූ මා, උපක නම් ආජීවකයා දුටුවේය. දැක මට මෙසේ කීවේය: 'ඇවැත්නි, ඔබගේ ඉන්ද්‍රියයන් ඉතා පැහැපත්ය, ශරීර වර්ණය පිරිසිදුය, දීප්තිමත්ය. ඇවැත්නි, ඔබ කවුරුන් උදෙසා පැවිදි වූයේද? ඔබගේ ශාස්තෘවරයා කවුද? ඔබ කවුරුන්ගේ ධර්මයක් රුචි කරන්නේද?' මෙසේ කී කල්හි, රාජකුමාරය, මම උපක ආජීවකයාට ගාථාවලින් මෙසේ පිළිතුරු දුන්නෙමි:

‘สพฺพาภิภู [Pg.295] สพฺพวิทูหมสฺมิ,สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺโต;

สพฺพญฺชโห ตณฺหากฺขเย วิมุตฺโต,สยํ อภิญฺญาย กมุทฺทิเสยฺยํ.

මම සියල්ල මැඬපැවැත්වූයේ වෙමි, සියල්ල දන්නා වූයේ වෙමි, සියලු ධර්මයන්හි (කෙලෙස්වලින්) නොඇලුණේ වෙමි. සියල්ල අත්හළ, තණ්හාව ක්ෂය වීමෙන් (නිවනින්) මිදුණු මම, තමන් විසින්ම අවබෝධ කරගත් බැවින් කවරෙකු නම් මාගේ ශාස්තෘවරයා ලෙස දක්වන්නෙම්ද?

‘น เม อาจริโย อตฺถิ, สทิโส เม น วิชฺชติ;

สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ, นตฺถิ เม ปฏิปุคฺคโล.

මට ශාස්තෘවරයෙක් නැත, මට සමාන කෙනෙකු ද නැත. දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි මට සම කළ හැකි පුද්ගලයෙක් ද නැත.

‘อหญฺหิ อรหา โลเก, อหํ สตฺถา อนุตฺตโร;

เอโกมฺหิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโต.

මම මේ ලෝකයෙහි අර්හත් වන්නෙමි, මම අසදෘශ වූ ශාස්තෘවරයා වෙමි. මම තනිවම සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත් වූයෙමි, කෙලෙස් ගිනි නිවා සැනසුණේ වෙමි.

‘ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตตุํ, คจฺฉามิ กาสินํ ปุรํ;

อนฺธีภูตสฺมึ โลกสฺมึ, อาหญฺฉํ อมตทุนฺทุภิ’นฺติ.

දහම් සක් පැවැත්වීම පිණිස මම කාසි ජනපදයෙහි (බරණැස) නුවරට යන්නෙමි. අන්ධභූත වූ (අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු) ලෝකයෙහි මම අමෘත බෙරය (නිවන් බෙරය) වයන්නෙමි.

‘ยถา โข ตฺวํ, อาวุโส, ปฏิชานาสิ อรหสิ อนนฺตชิโน’ติ.

'ඇවැත්නි, ඔබගේ පිළිගැනීම අනුව ඔබ අනන්තය දිනූ 'අනන්තජින' වීමට සුදුසු වන්නෙහිය' යි (උපක කීවේය).

‘มาทิสา เว ชินา โหนฺติ, เย ปตฺตา อาสวกฺขยํ;

ชิตา เม ปาปกา ธมฺมา, ตสฺมาหมุปก ชิโน’ติ.

උපකය, ආසවයන් ක්ෂය කිරීමට පැමිණි මා වැනි උතුමෝ සැබැවින්ම 'ජින' (ජයග්‍රාහකයෝ) වන්නාහ. මා විසින් ලාමක අකුසල ධර්මයන් දිනන ලද බැවින් මම 'ජින' නම් වෙමි.

‘‘เอวํ วุตฺเต, ราชกุมาร, อุปโก อาชีวโก ‘หุเปยฺยปาวุโส’ติ วตฺวา สีสํ โอกมฺเปตฺวา อุมฺมคฺคํ คเหตฺวา ปกฺกามิ.

රාජකුමාරය, මෙසේ කී කල්හි, උපක ආජීවකයා 'ඇවැත්නි, එසේ විය හැකිය' යි පවසා, හිස සලා, අතුරු මගකට පිවිස නික්ම ගියේය.

๓๔๒. ‘‘อถ ขฺวาหํ, ราชกุมาร, อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน พาราณสี อิสิปตนํ มิคทาโย เยน ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมึ. อทฺทสํสุ โข มํ, ราชกุมาร, ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน อญฺญมญฺญํ สณฺฐเปสุํ – ‘อยํ โข, อาวุโส, สมโณ โคตโม อาคจฺฉติ พาหุลฺลิโก ปธานวิพฺภนฺโต อาวตฺโต พาหุลฺลาย. โส เนว อภิวาเทตพฺโพ, น ปจฺจุฏฺฐาตพฺโพ, นาสฺส ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ; อปิ จ โข อาสนํ ฐเปตพฺพํ – สเจ โส อากงฺขิสฺสติ นิสีทิสฺสตี’ติ. ยถา ยถา โข อหํ, ราชกุมาร, ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู อุปสงฺกมึ, ตถา ตถา ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู นาสกฺขึสุ สกาย กติกาย สณฺฐาตุํ. อปฺเปกจฺเจ มํ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหสุํ. อปฺเปกจฺเจ อาสนํ ปญฺญเปสุํ. อปฺเปกจฺเจ ปาโททกํ อุปฏฺฐเปสุํ. อปิ จ โข มํ นาเมน จ อาวุโสวาเทน [Pg.296] จ สมุทาจรนฺติ. เอวํ วุตฺเต, อหํ, ราชกุมาร, ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู เอตทโวจํ – ‘มา, ภิกฺขเว, ตถาคตํ นาเมน จ อาวุโสวาเทน จ สมุทาจรถ ; อรหํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต สมฺมาสมฺพุทฺโธ. โอทหถ, ภิกฺขเว, โสตํ. อมตมธิคตํ. อหมนุสาสามิ, อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมานา นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ. เอวํ วุตฺเต, ราชกุมาร, ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู มํ เอตทโวจุํ – ‘ตายปิ โข ตฺวํ, อาวุโส โคตม, อิริยาย ตาย ปฏิปทาย ตาย ทุกฺกรการิกาย นาชฺฌคมา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ; กึ ปน ตฺวํ เอตรหิ พาหุลฺลิโก ปธานวิพฺภนฺโต อาวตฺโต พาหุลฺลาย อธิคมิสฺสสิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสส’นฺติ? เอวํ วุตฺเต, อหํ, ราชกุมาร, ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู เอตทโวจํ – ‘น, ภิกฺขเว, ตถาคโต พาหุลฺลิโก น ปธานวิพฺภนฺโต น อาวตฺโต พาหุลฺลาย. อรหํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต สมฺมาสมฺพุทฺโธ. โอทหถ, ภิกฺขเว, โสตํ. อมตมธิคตํ. อหมนุสาสามิ, อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมานา นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ. ทุติยมฺปิ โข, ราชกุมาร, ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู มํ เอตทโวจุํ – ‘ตายปิ โข ตฺวํ, อาวุโส โคตม, อิริยาย ตาย ปฏิปทาย ตาย ทุกฺกรการิกาย นาชฺฌคมา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ; กึ ปน ตฺวํ เอตรหิ พาหุลฺลิโก ปธานวิพฺภนฺโต อาวตฺโต พาหุลฺลาย อธิคมิสฺสสิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสส’นฺติ? ทุติยมฺปิ โข อหํ, ราชกุมาร, ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู เอตทโวจํ – ‘น, ภิกฺขเว, ตถาคโต พาหุลฺลิโก น ปธานวิพฺภนฺโต น อาวตฺโต พาหุลฺลาย. อรหํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต สมฺมาสมฺพุทฺโธ. โอทหถ, ภิกฺขเว, โสตํ. อมตมธิคตํ. อหมนุสาสามิ, อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมานา นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ[Pg.297]. ตติยมฺปิ โข, ราชกุมาร, ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู มํ เอตทโวจุํ – ‘ตายปิ โข ตฺวํ, อาวุโส โคตม, อิริยาย ตาย ปฏิปทาย ตาย ทุกฺกรการิกาย นาชฺฌคมา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ; กึ ปน ตฺวํ เอตรหิ พาหุลฺลิโก ปธานวิพฺภนฺโต อาวตฺโต พาหุลฺลาย อธิคมิสฺสสิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสส’นฺติ? เอวํ วุตฺเต, อหํ, ราชกุมาร, ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู เอตทโวจํ – ‘อภิชานาถ เม โน ตุมฺเห, ภิกฺขเว, อิโต ปุพฺเพ เอวรูปํ ปภาวิตเมต’นฺติ ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘อรหํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต สมฺมาสมฺพุทฺโธ. โอทหถ, ภิกฺขเว, โสตํ. อมตมธิคตํ. อหมนุสาสามิ, อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมานา นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’ติ.

342. “රාජකුමාරය, ඉක්බිති මම පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි හැසිරෙමින්, බරණැස ඉසිපතන මිගදායෙහි පස්වග මහණුන් සිටි තැනට පැමිණියෙමි. රාජකුමාරය, පස්වග මහණූ දුරදීම එන්නා වූ මා දැක, ඔවුනොවුන් අතර මෙසේ කතිකාවක් කර ගත්හ: ‘ඇවැත්නි, මේ එන්නේ ප්‍රත්‍ය බහුල කරන, වීර්යයෙන් ගිලිහුණු, සැප විහරණයට (බහුලත්වයට) හැරුණු ශ්‍රමණ ගෞතමයන් ය. ඔහුට වැඳීමක් නොකළ යුතුය, පෙරගමන් නොකළ යුතුය, ඔහුගේ පාත්‍ර සිවුරු පිළි නොගත යුතුය; එහෙත් ඔහුට අසුනක් පැනවිය යුතුය, ඉදින් ඔහු කැමති නම් එහි හිඳ ගනු ඇත’ යනුවෙනි. රාජකුමාරය, මා පස්වග මහණුන් වෙතට යම් යම් අයුරින් පැමිණියෙම්ද, පස්වග මහණූ තමන්ගේ කතිකාවෙහි පිහිටා සිටීමට එලෙසින්ම අපොහොසත් වූහ. ඇතැමෙක් පෙරගමන් කොට මාගේ පාත්‍ර සිවුරු පිළිගත්තෝය. ඇතැමෙක් අසුන් පැනවූහ. ඇතැමෙක් පා දෝනා දිය පිළියෙළ කළහ. එසේ වුවද ඔවුහු මට නමින් සහ ‘ඇවැත්නි’ යන වචනයෙන් කතා කළහ. රාජකුමාරය, එසේ කී කල මම පස්වග මහණුන්ට මෙසේ කීවෙමි: ‘මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේට නමින් හෝ ‘ඇවැත්නි’ යන වචනයෙන් හෝ කතා නොකරන්න. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේය. මහණෙනි, කන් යොමු කරන්න. අමෘතය (නිවන) අවබෝධ කරන ලදී. මම අනුශාසනා කරමි, මම ධර්මය දේශනා කරමි. මා අනුශාසනා කළ පරිදි පිළිපදින්නා වූ තොප, යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙද්ද, උතුම් වූ බ්‍රහ්මචර්යාවේ අවසානය වූ ඒ අර්හත් ඵලය නොබෝ කලකින්ම මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරන්නහුය’ යි කීවෙමි. රාජකුමාරය, මෙසේ කී කල පස්වග මහණූ මට මෙසේ කීහ: ‘ඇවැත් ගෝතමයෙනි, ඔබ ඒ ඉරියව්වෙන්, ඒ පිළිවෙතින්, ඒ දුෂ්කර ක්‍රියාවෙන් පවා උත්තරී මනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ ආර්යයන්ට සුදුසු ඥානදර්ශන විශේෂයක් ලබා නොගත්තෙහිය. එසේ තිබියදී දැන් ප්‍රත්‍ය බහුල කරන, වීර්යයෙන් ගිලිහුණු, සැප විහරණයට හැරුණු ඔබ කෙසේ නම් උත්තරී මනුෂ්‍ය ධර්මයක් වූ ආර්ය ඥානදර්ශන විශේෂයක් අවබෝධ කරන්නෙහිද?’ රාජකුමාරය, මෙසේ කී කල මම පස්වග මහණුන්ට මෙසේ කීවෙමි: ‘මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රත්‍ය බහුල කරන්නෙක් නොවේ, වීර්යයෙන් ගිලිහුණෙක් නොවේ, සැප විහරණයට හැරුණෙක් නොවේ. මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධයහ. මහණෙනි, කන් යොමු කරන්න. අමෘතය අවබෝධ කරන ලදී. මම අනුශාසනා කරමි, මම ධර්මය දේශනා කරමි. මා අනුශාසනා කළ පරිදි පිළිපදින්නා වූ තොප, යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙද්ද, උතුම් වූ බ්‍රහ්මචර්යාවේ අවසානය වූ ඒ අර්හත් ඵලය නොබෝ කලකින්ම මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරන්නහුය’ යි කීවෙමි. රාජකුමාරය, දෙවනුවද පස්වග මහණූ මට එසේම කීහ. දෙවනුවද මම පස්වග මහණුන්ට එසේම කීවෙමි. රාජකුමාරය, තෙවනුවද පස්වග මහණූ මට එසේම කීහ. එසේ කී කල මම පස්වග මහණුන්ට මෙසේ කීවෙමි: ‘මහණෙනි, මීට පෙර කිසි දිනෙක මා මෙබඳු වචනයක් (මා බුදු වූ බවක්) ප්‍රකාශ කළ බවක් ඔබ දන්නෙහිද?’. ‘ස්වාමීනි, එසේ නැත’ යි ඔවුහු කීහ. ‘මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධයහ. මහණෙනි, කන් යොමු කරන්න. අමෘතය අවබෝධ කරන ලදී. මම අනුශාසනා කරමි, මම ධර්මය දේශනා කරමි. මා අනුශාසනා කළ පරිදි පිළිපදින්නා වූ තොප, යම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයෝ මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙද්ද, උතුම් වූ බ්‍රහ්මචර්යාවේ අවසානය වූ ඒ අර්හත් ඵලය නොබෝ කලකින්ම මෙලොවදීම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරන්නහුය’ යි කීවෙමි.”

‘‘อสกฺขึ โข อหํ, ราชกุมาร, ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู สญฺญาเปตุํ. ทฺเวปิ สุทํ, ราชกุมาร, ภิกฺขู โอวทามิ. ตโย ภิกฺขู ปิณฺฑาย จรนฺติ. ยํ ตโย ภิกฺขู ปิณฺฑาย จริตฺวา อาหรนฺติ, เตน ฉพฺพคฺคิยา ยาเปม. ตโยปิ สุทํ, ราชกุมาร, ภิกฺขู โอวทามิ, ทฺเว ภิกฺขู ปิณฺฑาย จรนฺติ. ยํ ทฺเว ภิกฺขู ปิณฺฑาย จริตฺวา อาหรนฺติ เตน ฉพฺพคฺคิยา ยาเปม.

“රාජකුමාරය, පංචවග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලාට (බුද්ධත්වය පිළිබඳව) අවබෝධ කරවන්නට මම සමත් වුණෙමි. රාජකුමාරය, මම භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙනමකට අවවාද කරන විට, භික්ෂූන් වහන්සේලා තුන් නමක් පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩින්නාහ. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා තුන් නම පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කර ගෙන එන යම් ආහාරයක් වේද, එයින් අපි සය නමම යැපුණෙමු. රාජකුමාරය, මම භික්ෂූන් වහන්සේලා තුන් නමකට අවවාද කරන විට, භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙනමක් පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩින්නාහ. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙනම පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කර ගෙන එන යම් ආහාරයක් වේද, එයින් අපි සය නමම යැපුණෙමු.”

๓๔๓. ‘‘อถ โข, ราชกุมาร, ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู มยา เอวํ โอวทิยมานา เอวํ อนุสาสิยมานา นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรึสู’’ติ. เอวํ วุตฺเต, โพธิ ราชกุมาโร ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กีว จิเรน นุ โข, ภนฺเต, ภิกฺขุ ตถาคตํ วินายกํ ลภมาโน – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’’ติ? ‘‘เตน หิ, ราชกุมาร, ตํเยเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ. ยถา เต ขเมยฺย, ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชกุมาร, กุสโล ตฺวํ หตฺถารูฬฺเห องฺกุสคยฺเห สิปฺเป’’ติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต, กุสโล อหํ หตฺถารูฬฺเห องฺกุสคยฺเห สิปฺเป’’ติ[Pg.298]. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราชกุมาร, อิธ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย – ‘โพธิ ราชกุมาโร หตฺถารูฬฺหํ องฺกุสคยฺหํ สิปฺปํ ชานาติ; ตสฺสาหํ สนฺติเก หตฺถารูฬฺหํ องฺกุสคยฺหํ สิปฺปํ สิกฺขิสฺสามี’ติ. โส จสฺส อสฺสทฺโธ; ยาวตกํ สทฺเธน ปตฺตพฺพํ ตํ น สมฺปาปุเณยฺย. โส จสฺส พหฺวาพาโธ; ยาวตกํ อปฺปาพาเธน ปตฺตพฺพํ ตํ น สมฺปาปุเณยฺย. โส จสฺส สโฐ มายาวี; ยาวตกํ อสเฐน อมายาวินา ปตฺตพฺพํ ตํ น สมฺปาปุเณยฺย. โส จสฺส กุสีโต; ยาวตกํ อารทฺธวีริเยน ปตฺตพฺพํ ตํ น สมฺปาปุเณยฺย. โส จสฺส ทุปฺปญฺโญ; ยาวตกํ ปญฺญวตา ปตฺตพฺพํ ตํ น สมฺปาปุเณยฺย. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชกุมาร, อปิ นุ โส ปุริโส ตว สนฺติเก หตฺถารูฬฺหํ องฺกุสคยฺหํ สิปฺปํ สิกฺเขยฺยา’’ติ? ‘‘เอกเมเกนาปิ, ภนฺเต, องฺเคน สมนฺนาคโต โส ปุริโส น มม สนฺติเก หตฺถารูฬฺหํ องฺกุสคยฺหํ สิปฺปํ สิกฺเขยฺย, โก ปน วาโท ปญฺจหงฺเคหี’’ติ!

343. “රාජකුමාරය, ඉන්පසු මා විසින් මෙසේ අවවාද කරනු ලබන, මෙසේ අනුශාසනා කරනු ලබන ඒ පංචවග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලා නොබෝ කලකින්ම, යම් උතුම් අරමුණක් උදෙසා කුලපුත්‍රයන් මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වෙත්ද, අනුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාව කෙළවර කොට ඇති ඒ අර්හත් ඵලය මෙලොවදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට එයට පැමිණ වාසය කළහ.” මෙසේ වදාළ කල්හි, බෝධි රාජකුමාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවේය: “ස්වාමීනි, භික්ෂුවක් තමන්ව හික්මවන්නා වූ තථාගතයන් වහන්සේව ගුරු කොට ලබන විට, යම් උතුම් අරමුණක් උදෙසා කුලපුත්‍රයන් මැනවින් ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙත්ද, ඒ අනුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාව කෙළවර කොට ඇති අර්හත් ඵලය මෙලොවදීම තමන්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට එයට පැමිණ වාසය කිරීමට කොපමණ කලක් ගතවේද?” “රාජකුමාරය, එසේ නම් මම ඒ ගැන ඔබෙන්ම පෙරළා ප්‍රශ්නයක් විමසන්නෙමි. ඔබට රුචි පරිදි එයට පිළිතුරු දෙන්න. රාජකුමාරය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නේද? ඔබ ඇතෙකු පිට හිඳ හෙන්ඩුව හැසිරවීමේ ශිල්පයෙහි දක්ෂයෙක් නේද?” “එසේය ස්වාමීනි, මම ඇතෙකු පිට හිඳ හෙන්ඩුව හැසිරවීමේ ශිල්පයෙහි දක්ෂයෙක්මි.” “රාජකුමාරය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නේද? මෙහි යම් පුරුෂයෙක් ‘බෝධි රාජකුමාරයා ඇත් ශිල්පය හා හෙන්ඩුව හැසිරවීමේ ශිල්පය දනියි; මම ඔහු වෙතින් ඒ ශිල්පය උගනිමි’ යි සිතා පැමිණෙන්නේ යැයි සිතමු. නමුත් ඔහු ශ්‍රද්ධාව නැත්තෙක් (අවිශ්වාසවන්තයෙක්) නම්, ශ්‍රද්ධාවන්තයෙකු විසින් ලැබිය යුතු ඒ ශිල්පය ඔහුට ලැබිය නොහැක. ඔහු බොහෝ ලෙඩ රෝග ඇත්තෙක් නම්, නිරෝගී පුද්ගලයෙකු විසින් ලැබිය යුතු ඒ ශිල්පය ඔහුට ලැබිය නොහැක. ඔහු කපටි, මායාවන් ඇත්තෙක් නම්, අවංක තැනැත්තෙකු විසින් ලැබිය යුතු ඒ ශිල්පය ඔහුට ලැබිය නොහැක. ඔහු අලසයෙක් නම්, වීර්යවන්තයෙකු විසින් ලැබිය යුතු ඒ ශිල්පය ඔහුට ලැබිය නොහැක. ඔහු ප්‍රඥාව අඩු කෙනෙක් නම්, ප්‍රඥාවන්තයෙකු විසින් ලැබිය යුතු ඒ ශිල්පය ඔහුට ලැබිය නොහැක. රාජකුමාරය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නේද? ඒ පුරුෂයාට ඔබ වෙතින් ඇත් ශිල්පය හෝ හෙන්ඩුව හැසිරවීමේ ශිල්පය ඉගෙන ගත හැකි වේද?” “ස්වාමීනි, මෙකී එකම අංගයකින් හෝ යුක්ත වුවහොත් ඒ පුරුෂයාට මා වෙතින් ඒ ශිල්පය ඉගෙන ගත නොහැකිය. එසේ තිබියදී මේ අංග පහෙන්ම යුක්ත වූවෙකු ගැන කවර කථාද!”

๓๔๔. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ราชกุมาร, อิธ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย – ‘โพธิ ราชกุมาโร หตฺถารูฬฺหํ องฺกุสคยฺหํ สิปฺปํ ชานาติ; ตสฺสาหํ สนฺติเก หตฺถารูฬฺหํ องฺกุสคยฺหํ สิปฺปํ สิกฺขิสฺสามี’ติ. โส จสฺส สทฺโธ; ยาวตกํ สทฺเธน ปตฺตพฺพํ ตํ สมฺปาปุเณยฺย. โส จสฺส อปฺปาพาโธ; ยาวตกํ อปฺปาพาเธน ปตฺตพฺพํ ตํ สมฺปาปุเณยฺย. โส จสฺส อสโฐ อมายาวี; ยาวตกํ อสเฐน อมายาวินา ปตฺตพฺพํ ตํ สมฺปาปุเณยฺย. โส จสฺส อารทฺธวีริโย; ยาวตกํ อารทฺธวีริเยน ปตฺตพฺพํ ตํ สมฺปาปุเณยฺย. โส จสฺส ปญฺญวา; ยาวตกํ ปญฺญวตา ปตฺตพฺพํ ตํ สมฺปาปุเณยฺย. ตํ กึ มญฺญสิ, ราชกุมาร, อปิ นุ โส ปุริโส ตว สนฺติเก หตฺถารูฬฺหํ องฺกุสคยฺหํ สิปฺปํ สิกฺเขยฺยา’’ติ? ‘‘เอกเมเกนาปิ, ภนฺเต, องฺเคน สมนฺนาคโต โส ปุริโส มม สนฺติเก หตฺถารูฬฺหํ องฺกุสคยฺหํ สิปฺปํ สิกฺเขยฺย, โก ปน วาโท ปญฺจหงฺเคหี’’ติ! ‘‘เอวเมว โข, ราชกุมาร, ปญฺจิมานิ ปธานิยงฺคานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ราชกุมาร, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ; สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ; อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย; อสโฐ โหติ อมายาวี ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ [Pg.299] วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมาทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิมานิ โข, ราชกุมาร, ปญฺจ ปธานิยงฺคานิ.

344. “රාජකුමාරය, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නේද? මේ ලෝකයෙහි යම් පුරුෂයෙක් මෙසේ සිතමින් පැමිණෙන්නේ යැයි සිතමු: ‘බෝධි රාජකුමාරයා ඇතෙකු පිට නැගී හෙන්ඩුව හැසිරවීමේ ශිල්පය දනියි; මම ඔහු වෙතින් ඒ හස්ති ශිල්පය ඉගෙන ගනිමි’ කියාය. ඔහු ශ්‍රද්ධාවන්තයෙකු නම්, ශ්‍රද්ධාවන්තයෙකු විසින් ලබාගත යුතු වූ ඒ ශිල්පය ඔහු ලබාගන්නේය. ඔහු නිරෝගී අයෙකු නම්, නිරෝගී අයෙකු විසින් ලබාගත යුතු ඒ ශිල්පය ඔහු ලබාගන්නේය. ඔහු කෛරාටික නොවන, මායාවී නොවන (අවංක) අයෙකු නම්, එවැනි අයෙකු විසින් ලබාගත යුතු ඒ ශිල්පය ඔහු ලබාගන්නේය. ඔහු ඇරඹූ වීර්යය ඇති අයෙකු නම්, වීර්යවන්තයෙකු විසින් ලබාගත යුතු ඒ ශිල්පය ඔහු ලබාගන්නේය. ඔහු ප්‍රඥාවන්තයෙකු නම්, ප්‍රඥාවන්තයෙකු විසින් ලබාගත යුතු ඒ ශිල්පය ඔහු ලබාගන්නේය. රාජකුමාරය, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? ඒ පුරුෂයා ඔබ වෙතින් එම හස්ති ශිල්පය ඉගෙන ගන්නේ නොවේද?” “ස්වාමීනී, මෙයින් එකම අංගයකින් වුවද යුක්ත වූ පුරුෂයෙක් මා වෙතින් එම හස්ති ශිල්පය ඉගෙන ගන්නේය. එසේ නම් පංච අංගයකින්ම යුක්ත වූවෙකු ගැන කුමන කතාද!” “රාජකුමාරය, එලෙසම වීර්යය වැඩීමට අදාළ වූ මේ ප්‍රධානියංග (ප්‍රධන් අංග) පසකි. ඒ පස මොනවාද? රාජකුමාරය, මෙහි භික්ෂුව ශ්‍රද්ධාවන්ත වෙයි; ඔහු තථාගතයන් වහන්සේගේ බුද්ධත්වය මෙසේ විශ්වාස කරයි: ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේද අරහං වන සේක, සම්මාසම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක’ යනුවෙනි. (1) ඔහු නිරෝගී වෙයි, රෝගාබාධ රහිත වෙයි. ඉතා ශීතල නොවූ, ඉතා උණුසුම් නොවූ, මධ්‍යස්ථ වූ, වීර්යය වැඩීමට සුදුසු වූ, ආහාර මැනවින් පැසවන්නා වූ ග්‍රහණියකින් (ජඨරාග්නියකින්) යුක්ත වෙයි. (2) ඔහු කෛරාටික නොවූ, මායාවී නොවූ අයෙක් වෙයි. ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි හෝ විඤ්ඤු සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි හෝ තමාගේ ස්වභාවය ඇති සැටියෙන් හෙළි කරන්නෙක් වෙයි. (3) ඔහු අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීමටත්, කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීමටත් පටන් ගත් වීර්යයෙන් යුක්තව වෙසෙයි. ශක්තිමත් වූ, දැඩි පරාක්‍රමයෙන් යුක්ත වූ, කුසල ධර්මයන්හි යෙදීමේ වගකීම අත්නොහරින වීර්යය ඇත්තෙක් වෙයි. (4) ඔහු ප්‍රඥාවන්ත වෙයි. උදයව්‍යය (හටගැනීම හා විනාශය) දැකීමට සමත් වූ, ආර්ය වූ, කෙලෙස් විනිවිද යන, මනා ලෙස දුක් කෙළවර කිරීමට පමුණුවන්නා වූ ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. (5) රාජකුමාරය, මේ වනාහි ප්‍රධානියංග පහයි.”

๓๔๕. ‘‘อิเมหิ, ราชกุมาร, ปญฺจหิ ปธานิยงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ตถาคตํ วินายกํ ลภมาโน – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย สตฺต วสฺสานิ. ติฏฺฐนฺตุ, ราชกุมาร, สตฺต วสฺสานิ. อิเมหิ ปญฺจหิ ปธานิยงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ตถาคตํ วินายกํ ลภมาโน – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย ฉพฺพสฺสานิ… ปญฺจ วสฺสานิ… จตฺตาริ วสฺสานิ… ตีณิ วสฺสานิ… ทฺเว วสฺสานิ… เอกํ วสฺสํ. ติฏฺฐตุ, ราชกุมาร, เอกํ วสฺสํ. อิเมหิ ปญฺจหิ ปธานิยงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ตถาคตํ วินายกํ ลภมาโน – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย สตฺต มาสานิ. ติฏฺฐนฺตุ, ราชกุมาร, สตฺต มาสานิ. อิเมหิ ปญฺจหิ ปธานิยงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ตถาคตํ วินายกํ ลภมาโน – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย ฉ มาสานิ… ปญฺจ มาสานิ… จตฺตาริ มาสานิ… ตีณิ มาสานิ… ทฺเว มาสานิ… เอกํ มาสํ… อฑฺฒมาสํ. ติฏฺฐตุ, ราชกุมาร, อฑฺฒมาโส. อิเมหิ ปญฺจหิ ปธานิยงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ตถาคตํ วินายกํ ลภมาโน – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย สตฺต รตฺตินฺทิวานิ. ติฏฺฐนฺตุ, ราชกุมาร, สตฺต รตฺตินฺทิวานิ. อิเมหิ ปญฺจหิ ปธานิยงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ตถาคตํ วินายกํ ลภมาโน – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา [Pg.300] อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย ฉ รตฺตินฺทิวานิ… ปญฺจ รตฺตินฺทิวานิ… จตฺตาริ รตฺตินฺทิวานิ… ตีณิ รตฺตินฺทิวานิ… ทฺเว รตฺตินฺทิวานิ… เอกํ รตฺตินฺทิวํ. ติฏฺฐตุ, ราชกุมาร, เอโก รตฺตินฺทิโว. อิเมหิ ปญฺจหิ ปธานิยงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ตถาคตํ วินายกํ ลภมาโน สายมนุสิฏฺโฐ ปาโต วิเสสํ อธิคมิสฺสติ, ปาตมนุสิฏฺโฐ สายํ วิเสสํ อธิคมิสฺสตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, โพธิ ราชกุมาโร ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อโห พุทฺโธ, อโห ธมฺโม, อโห ธมฺมสฺส สฺวากฺขาตตา! ยตฺร หิ นาม สายมนุสิฏฺโฐ ปาโต วิเสสํ อธิคมิสฺสติ, ปาตมนุสิฏฺโฐ สายํ วิเสสํ อธิคมิสฺสตี’’ติ!

345. “රාජකුමාරය, මේ පධානියංග (වීර්යය වැඩීමේ අංග) පහෙන් සමන්විත වූ භික්ෂුවක්, හික්මවන්නා වූ තථාගතයන් වහන්සේ නමක ඇසුර ලැබූ කල්හි, යම් උතුම් අරමුණක් උදෙසා කුලපුත්‍රයන් මනා කොට ම ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වෙත් ද, ඒ උත්තරීතර වූ බ්‍රහ්මචර්යාවේ කෙළවර (අර්හත් ඵලය) මෙලොව දී ම තමා ම විශිෂ්ඨ ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වසර හතක් වාසය කරන්නේ ය. රාජකුමාරය, වසර හතක් පසෙක තබමු. මේ පධානියංග පහෙන් සමන්විත වූ භික්ෂුවක්, හික්මවන්නා වූ තථාගතයන් වහන්සේ නමක ලැබූ කල්හි, ඒ උත්තරීතර බ්‍රහ්මචර්යාව කෙළවර කොට වසර හයක්... වසර පහක්... වසර හතරක්... වසර තුනක්... වසර දෙකක්... වසරක් වාසය කරන්නේ ය. රාජකුමාරය, වසරක් පසෙක තබමු. මේ පධානියංග පහෙන් සමන්විත වූ භික්ෂුවක්, හික්මවන්නා වූ තථාගතයන් වහන්සේ නමක ලැබූ කල්හි මාස හතක් වාසය කරන්නේ ය. රාජකුමාරය, මාස හතක් පසෙක තබමු. මේ පධානියංග පහෙන් සමන්විත වූ භික්ෂුවක්, හික්මවන්නා වූ තථාගතයන් වහන්සේ නමක ලැබූ කල්හි මාස හයක්... මාස පහක්... මාස හතරක්... මාස තුනක්... මාස දෙකක්... මාසයක්... අඩ මසක් වාසය කරන්නේ ය. රාජකුමාරය, අඩ මසක් පසෙක තබමු. මේ පධානියංග පහෙන් සමන්විත වූ භික්ෂුවක්, හික්මවන්නා වූ තථාගතයන් වහන්සේ නමක ලැබූ කල්හි සත් අහොරැයක් (දින හතක්) වාසය කරන්නේ ය. රාජකුමාරය, සත් අහොරැයක් පසෙක තබමු. මේ පධානියංග පහෙන් සමන්විත වූ භික්ෂුවක්, හික්මවන්නා වූ තථාගතයන් වහන්සේ නමක ලැබූ කල්හි දින හයක්... දින පහක්... දින හතරක්... දින තුනක්... දින දෙකක්... එක් දිනක් වාසය කරන්නේ ය. රාජකුමාරය, එක් දිනක් ද පසෙක තබමු. මේ පධානියංග පහෙන් සමන්විත වූ භික්ෂුවක්, හික්මවන්නා වූ තථාගතයන් වහන්සේ නමක ලැබූ කල්හි, සවස් කාලයෙහි අනුශාසනා ලැබුවහොත් උදෑසන වන විට විශේෂාධිගමයක් (මඟඵල) ලබන්නේ ය; උදෑසන අනුශාසනා ලැබුවහොත් සවස වන විට විශේෂාධිගමයක් ලබන්නේ ය.” මෙසේ වදාළ කල්හි, බෝධි රාජකුමාරයා භගවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේ ය: “අහෝ බුදු රජාණන් වහන්සේ අසිරිමත් ය! අහෝ ධර්මය අසිරිමත් ය! අහෝ ධර්මයේ මනා කොට දේශනා කළ බව (ස්වක්ඛාත බව) අසිරිමත් ය! යම් හෙයකින් සවස අනුශාසනා ලැබුවහොත් උදෑසන වන විට විශේෂාධිගමයක් ලබන්නේ ද, උදෑසන අනුශාසනා ලැබුවහොත් සවස වන විට විශේෂාධිගමයක් ලබන්නේ ද (එය එතරම් ම අසිරිමත් ය)!”

๓๔๖. เอวํ วุตฺเต, สญฺชิกาปุตฺโต มาณโว โพธึ ราชกุมารํ เอตทโวจ – ‘‘เอวเมว ปนายํ ภวํ โพธิ – ‘อโห พุทฺโธ, อโห ธมฺโม, อโห ธมฺมสฺส สฺวากฺขาตตา’ติ จ วเทติ ; อถ จ ปน น ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉติ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจา’’ติ. ‘‘มา เหวํ, สมฺม สญฺชิกาปุตฺต, อวจ; มา เหวํ, สมฺม สญฺชิกาปุตฺต, อวจ. สมฺมุขา เมตํ, สมฺม สญฺชิกาปุตฺต, อยฺยาย สุตํ, สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ’’. ‘‘เอกมิทํ, สมฺม สญฺชิกาปุตฺต, สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม. อถ โข เม อยฺยา กุจฺฉิมตี เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เม อยฺยา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘โย เม อยํ, ภนฺเต, กุจฺฉิคโต กุมารโก วา กุมาริกา วา โส ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉติ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ ตํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’นฺติ. เอกมิทํ, สมฺม สญฺชิกาปุตฺต, สมยํ ภควา อิเธว ภคฺเคสุ วิหรติ สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน มิคทาเย. อถ โข มํ ธาติ องฺเกน หริตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข มํ ธาติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘อยํ, ภนฺเต, โพธิ ราชกุมาโร ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉติ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ ตํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’นฺติ. เอสาหํ, สมฺม สญฺชิกาปุตฺต, ตติยกมฺปิ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

346. මෙසේ කී කල්හි, සඤ්ජිකාපුත්ත මානවකයා බෝධි රාජකුමාරයාට මෙසේ කීවේය. 'භවත් බෝධි රාජකුමාරයා, "අහෝ බුදු රජාණන් වහන්සේ පුදුමය, අහෝ ධර්මය පුදුමය, අහෝ ධර්මයේ මනා දේශිත බව පුදුමය" යයි පවසයි. එසේ වුවත් ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේවත්, ධර්මයවත්, භික්ෂු සංඝයාවත් සරණ නොයයි.' 'පින්වත් සඤ්ජිකාපුත්ත, එසේ නොකියන්න. පින්වත් සඤ්ජිකාපුත්ත, එසේ නොකියන්න. පින්වත් සඤ්ජිකාපුත්ත, මා මෑණියන්ගේ මුවින්ම මෙය අසා ඇත්තෙමි, ඇය ඉදිරියේදීම පිළිගෙන ඇත්තෙමි. පින්වත් සඤ්ජිකාපුත්ත, එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොසඹෑ නුවර ඝෝෂිතාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ගර්භණීව සිටි මාගේ මෑණියන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියාය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තාය. එකත්පසක හිඳගත් මාගේ මෑණියන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවාය: "ස්වාමීනි, මාගේ කුසෙහි සිටිනා මේ දරුවා, කුමාරයෙකු හෝ කුමාරිකාවක වේවා, ඒ දරුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද ධර්මය ද භික්ෂු සංඝයා ද සරණ යයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස ඔහු (හෝ ඇය) සලකන සේක්වා" යි. පින්වත් සඤ්ජිකාපුත්ත, තවත් එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ භග්ග ජනපදයෙහිම සුංසුමාරගිර නුවර භේසකළා වනයෙහි වූ මිගදායෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි මාගේ කිරිමව මා ඇකයට ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියාය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක සිටගත්තාය. එකත්පසක සිටගත් කිරිමව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවාය: "ස්වාමීනි, මේ බෝධි රාජකුමාරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද ධර්මය ද භික්ෂු සංඝයා ද සරණ යයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මොහුව සලකන සේක්වා" යි. පින්වත් සඤ්ජිකාපුත්ත, ඒ මම දැන් තුන්වැනි වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද ධර්මය ද භික්ෂු සංඝයා ද සරණ යමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා සලකන සේක්වා' යි.

โพธิราชกุมารสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ.

පස්වැනි බෝධිරාජකුමාර සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๖. องฺคุลิมาลสุตฺตํ

6. අංගුලිමාල සූත්‍රය

๓๔๗. เอวํ [Pg.301] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส วิชิเต โจโร องฺคุลิมาโล นาม โหติ ลุทฺโท โลหิตปาณิ หตปหเต นิวิฏฺโฐ อทยาปนฺโน ปาณภูเตสุ. เตน คามาปิ อคามา กตา, นิคมาปิ อนิคมา กตา, ชนปทาปิ อชนปทา กตา. โส มนุสฺเส วธิตฺวา วธิตฺวา องฺคุลีนํ มาลํ ธาเรติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เสนาสนํ สํสาเมตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน โจโร องฺคุลิมาโล เตนทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชิ. อทฺทสาสุํ โข โคปาลกา ปสุปาลกา กสฺสกา ปถาวิโน ภควนฺตํ เยน โจโร องฺคุลิมาโล เตนทฺธานมคฺคปฏิปนฺนํ. ทิสฺวาน ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มา, สมณ, เอตํ มคฺคํ ปฏิปชฺชิ. เอตสฺมึ, สมณ, มคฺเค โจโร องฺคุลิมาโล นาม ลุทฺโท โลหิตปาณิ หตปหเต นิวิฏฺโฐ อทยาปนฺโน ปาณภูเตสุ. เตน คามาปิ อคามา กตา, นิคมาปิ อนิคมา กตา, ชนปทาปิ อชนปทา กตา. โส มนุสฺเส วธิตฺวา วธิตฺวา องฺคุลีนํ มาลํ ธาเรติ. เอตญฺหิ, สมณ, มคฺคํ ทสปิ ปุริสา วีสมฺปิ ปุริสา ตึสมฺปิ ปุริสา จตฺตารีสมฺปิ ปุริสา ปญฺญาสมฺปิ ปุริสา สงฺกริตฺวา สงฺกริตฺวา ปฏิปชฺชนฺติ. เตปิ โจรสฺส องฺคุลิมาลสฺส หตฺถตฺถํ คจฺฉนฺตี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา ตุณฺหีภูโต อคมาสิ. ทุติยมฺปิ โข โคปาลกา…เป… ตติยมฺปิ โข โคปาลกา ปสุปาลกา กสฺสกา ปถาวิโน ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘มา, สมณ, เอตํ มคฺคํ ปฏิปชฺชิ, เอตสฺมึ สมณ มคฺเค โจโร องฺคุลิมาโล นาม ลุทฺโท โลหิตปาณิ หตปหเต นิวิฏฺโฐ อทยาปนฺโน ปาณภูเตสุ, เตน คามาปิ อคามา กตา, นิคมาปิ อนิคมา กตา, ชนปทาปิ อชนปทา กตา. โส มนุสฺเส วธิตฺวา วธิตฺวา องฺคุลีนํ มาลํ ธาเรติ. เอตญฺหิ สมณ มคฺคํ ทสปิ ปุริสา วีสมฺปิ ปุริสา ตึสมฺปิ ปุริสา จตฺตารีสมฺปิ ปุริสา ปญฺญาสมฺปิ ปุริสา สงฺกริตฺวา สงฺกริตฺวา ปฏิปชฺชนฺติ. เตปิ โจรสฺส องฺคุลิมาลสฺส หตฺถตฺถํ คจฺฉนฺตี’’ติ.

347. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි කොසොල් ජනපදයේ පසේනදී රජුගේ විජිතයෙහි අංගුලිමාල නම් වූ දරුණු වූ, ලේ තැවරුණු අත් ඇති, මනුෂ්‍ය ඝාතනයෙහි හා තැලීම් පෙළීම්වල නිරත වූ, සත්වයන් කෙරෙහි දයාවක් නැති සොරුන් විය. ඔහු විසින් ගම්මාන පවා පාළු වූ ගම් බවට පත් කරන ලදී, නියම්ගම් පවා පාළු නියම්ගම් කරන ලදී, ජනපද පවා පාළු ජනපද කරන ලදී. ඔහු මිනිසුන් මරා මරා ඔවුන්ගේ ඇඟිලිවලින් මාලයක් සාදා පැළඳ සිටියේය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරුවෙහි සිවුරු හැඳ පෙරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවර පිඬු පිණිස වැඩි සේක. සැවැත් නුවර පිඬු පිණිස හැසිර, දවල් ආහාරයෙන් පසුව පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, සේනාසනය පිළියෙළ කොට තබා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන අංගුලිමාල සොරා සිටින දිශාවට වූ දීර්ඝ මාවතට පිළිපන් සේක. ගොපල්ලෝ ද, එඬේරෝ ද, ගොවියෝ ද, මගීහු ද අංගුලිමාල සොරා සිටින දිශාවට වැඩි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුටහ. දැක භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීහ: 'මහණෙනි, මේ මාවතෙහි නොයන්න. මහණෙනි, මේ මාවතෙහි අංගුලිමාල නම් වූ දරුණු වූ, ලේ තැවරුණු අත් ඇති, මනුෂ්‍ය ඝාතනයෙහි යෙදුණු, සතුන් කෙරෙහි දයාවක් නැති සොරෙක් සිටියි. ඔහු විසින් ගම් අගම් කරන ලදී, නියම්ගම් අනියම්ගම් කරන ලදී, ජනපද අජනපද කරන ලදී. ඔහු මිනිසුන් මරා මරා ඇඟිලි මාලාවක් දරා සිටියි. මහණෙනි, මේ මාවතෙහි මිනිසුන් දස දෙනෙකු පවා, විසි දෙනෙකු පවා, තිස් දෙනෙකු පවා, හතළිස් දෙනෙකු පවා, පනස් දෙනෙකු පවා කණ්ඩායම් ගැසී එක්ව ගියත්, ඔවුහු පවා අංගුලිමාල සොරාගේ අතට හසු වී විනාශයට පත් වෙති.' මෙසේ කී කල්හි ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දවම වැඩි සේක. දෙවැනි වරටත් ගොපල්ලෝ...පෙ... තෙවැනි වරටත් ගොපල්ලෝ ද, එඬේරෝ ද, ගොවියෝ ද, මගීහු ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: 'මහණෙනි, මේ මාවතෙහි නොයන්න. මහණෙනි, මේ මාවතෙහි අංගුලිමාල නම් සොරා සිටියි... මිනිසුන් දස දෙනෙකු, විසි දෙනෙකු, තිස් දෙනෙකු, හතළිස් දෙනෙකු, පනස් දෙනෙකු එක්ව කණ්ඩායම් ගැසී ගියත්, ඔවුහු පවා අංගුලිමාල සොරාගේ අතට හසු වී විනාශයට පත් වෙති.' (එසේ වුවත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිහඬවම වැඩි සේක.)

๓๔๘. อถ [Pg.302] โข ภควา ตุณฺหีภูโต อคมาสิ. อทฺทสา โข โจโร องฺคุลิมาโล ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! อิมญฺหิ มคฺคํ ทสปิ ปุริสา วีสมฺปิ ปุริสา ตึสมฺปิ ปุริสา จตฺตารีสมฺปิ ปุริสา ปญฺญาสมฺปิ ปุริสา สงฺกริตฺวา สงฺกริตฺวา ปฏิปชฺชนฺติ. เตปิ มม หตฺถตฺถํ คจฺฉนฺติ. อถ จ ปนายํ สมโณ เอโก อทุติโย ปสยฺห มญฺเญ อาคจฺฉติ. ยํนูนาหํ อิมํ สมณํ ชีวิตา โวโรเปยฺย’’นฺติ. อถ โข โจโร องฺคุลิมาโล อสิจมฺมํ คเหตฺวา ธนุกลาปํ สนฺนยฺหิตฺวา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิ. อถ โข ภควา ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ ยถา โจโร องฺคุลิมาโล ภควนฺตํ ปกติยา คจฺฉนฺตํ สพฺพถาเมน คจฺฉนฺโต น สกฺโกติ สมฺปาปุณิตุํ. อถ โข โจรสฺส องฺคุลิมาลสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! อหญฺหิ ปุพฺเพ หตฺถิมฺปิ ธาวนฺตํ อนุปติตฺวา คณฺหามิ, อสฺสมฺปิ ธาวนฺตํ อนุปติตฺวา คณฺหามิ, รถมฺปิ ธาวนฺตํ อนุปติตฺวา คณฺหามิ, มิคมฺปิ ธาวนฺตํ อนุปติตฺวา คณฺหามิ; อถ จ ปนาหํ อิมํ สมณํ ปกติยา คจฺฉนฺตํ สพฺพถาเมน คจฺฉนฺโต น สกฺโกมิ สมฺปาปุณิตุ’’นฺติ! ฐิโตว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ติฏฺฐ, ติฏฺฐ, สมณา’’ติ. ‘‘ฐิโต อหํ, องฺคุลิมาล, ตฺวญฺจ ติฏฺฐา’’ติ. อถ โข โจรสฺส องฺคุลิมาลสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิเม โข สมณา สกฺยปุตฺติยา สจฺจวาทิโน สจฺจปฏิญฺญา. อถ ปนายํ สมโณ คจฺฉํ เยวาห – ‘ฐิโต อหํ, องฺคุลิมาล, ตฺวญฺจ ติฏฺฐา’ติ. ยํนูนาหํ อิมํ สมณํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ.

348. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දව වැඩම කළ සේක. අංගුලිමාල සොරා දුරදීම වඩින්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැක මෙසේ සිතුවේය: 'භවත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම ආශ්චර්යයකි! භවත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම අද්භූතයකි! දස දෙනෙකුගෙන්, විසි දෙනෙකුගෙන්, තිස් දෙනෙකුගෙන්, හතළිස් දෙනෙකුගෙන් හෝ පනස් දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ පුරුෂ කණ්ඩායම් පවා එක්ව මේ මඟෙහි ගමන් කරති. ඔවුන් පවා මාගේ අතට හසුවී විනාශයට පත් වෙති. එසේ වුවද, මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ කිසිදු බියක් නැතිව තනිවම වඩින සේක. මම මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේව ජීවිතයෙන් තොර කරන්නෙමි.' ඉක්බිති අංගුලිමාල සොරා කඩුව සහ පළිහ ගෙන, දුන්න හා ඊතල කෝපුව බැඳගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසුපස හඹා ගියේය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙබඳු වූ සෘද්ධිමය අභිසංස්කාරයක් සිදු කළ සේක; එනම්, අංගුලිමාල සොරා තමාගේ උපරිම වේගයෙන් දිව ගියද, සාමාන්‍ය ගමනින් වැඩම කළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ළඟා වීමට ඔහුට නොහැකි විය. එවිට අංගුලිමාල සොරාට මෙසේ සිතුණි: 'භවත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම ආශ්චර්යයකි! භවත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම අද්භූතයකි! මම මීට පෙර වේගයෙන් දිව යන ඇතෙකු පවා හඹා ගොස් අල්ලා ගත්තෙමි, දුවන අශ්වයෙකු පවා හඹා ගොස් අල්ලා ගත්තෙමි, දුවන රථයක් පවා හඹා ගොස් අල්ලා ගත්තෙමි, දුවන මුවෙකු පවා හඹා ගොස් අල්ලා ගත්තෙමි. එහෙත් සාමාන්‍ය ගමනින් වැඩම කරන මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ පසුපස මාගේ මුළු ශක්තිය යොදා දිව ගියද ළඟා වීමට මට නොහැකිය!' ඔහු එතැනම නැවතී භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: 'ශ්‍රමණයන් වහන්ස, නවතින්න! ශ්‍රමණයන් වහන්ස, නවතින්න!' එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, 'අංගුලිමාල, මම නැවතුණෙමි, ඔබත් නවතින්න' යැයි වදාළ සේක. එවිට අංගුලිමාල සොරා මෙසේ සිතුවේය: 'ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේලා සත්‍යවාදීන්ය, සත්‍යයම ප්‍රතිඥා දෙන්නෝය. එසේ වුවද මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ වඩිමින්ම 'අංගුලිමාල, මම නැවතුණෙමි, ඔබත් නවතින්න' යැයි වදාරති. මම මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේගෙන් මේ ගැන විමසන්නෙමි.'

๓๔๙. อถ โข โจโร องฺคุลิมาโล ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

349. ඉක්බිති අංගුලිමාල සොරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගාථාවකින් මෙසේ සැළ කළේය.

‘‘คจฺฉํ วเทสิ สมณ ฐิโตมฺหิ,มมญฺจ พฺรูสิ ฐิตมฏฺฐิโตติ;

ปุจฺฉามิ ตํ สมณ เอตมตฺถํ,กถํ ฐิโต ตฺวํ อหมฏฺฐิโตมฺหี’’ติ.

'ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වඩින ගමන්ම 'මම නැවතුණෙමි' යැයි වදාරති. එහෙත් (ගමන නවතා) නැවතී සිටින මට 'ඔබ නොනැවතුණේය' යැයි පවසති. ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මම ඔබගෙන් ඒ කරුණ විමසමි. ඔබ නැවතුණේ කෙසේද? මා නොනැවතුණේ කෙසේද?'

‘‘ฐิโต [Pg.303] อหํ องฺคุลิมาล สพฺพทา,สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ;

ตุวญฺจ ปาเณสุ อสญฺญโตสิ,ตสฺมา ฐิโตหํ ตุวมฏฺฐิโตสี’’ติ.

'අංගුලිමාල, මම සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි දණ්ඩනය අත්හැර නිරන්තරයෙන්ම (සංසාර ගමනින්) නැවතී සිටිමි. ඔබ සත්ත්වයන් කෙරෙහි සංවර නොවූවෙහිය. එබැවින් මම නැවතුණෙමි, ඔබ නොනැවතුණේය.'

‘‘จิรสฺสํ วต เม มหิโต มเหสี,มหาวนํ ปาปุณิ สจฺจวาที ;

โสหํ จริสฺสามิ ปหาย ปาปํ,สุตฺวาน คาถํ ตว ธมฺมยุตฺตํ’’.

'මා විසින් පිදිය යුතු වූ, මහා සෘෂී වූ, සත්‍යවාදී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් බොහෝ කලකට පසු මේ මහා වනයට වැඩි සේක. ඔබ වහන්සේගේ ධර්මයෙන් යුත් ගාථාව ශ්‍රවණය කළ මම, පව් අත්හැර ඒකාන්තයෙන්ම දැහැමිව හැසිරෙන්නෙමි.'

อิตฺเวว โจโร อสิมาวุธญฺจ,โสพฺเภ ปปาเต นรเก อกิริ;

อวนฺทิ โจโร สุคตสฺส ปาเท,ตตฺเถว นํ ปพฺพชฺชํ อยาจิ.

මෙසේ පැවසූ සොරා තමාගේ කඩුව සහ ආයුධ ප්‍රපාතයකට හෝ අගාධයකට දැමුවේය. ඉන්පසු සොරා සුගතයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් වැඳ, එතැනදීම පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියේය.

พุทฺโธ จ โข การุณิโก มเหสิ,โย สตฺถา โลกสฺส สเทวกสฺส;

‘ตเมหิ ภิกฺขู’ติ ตทา อโวจ,เอเสว ตสฺส อหุ ภิกฺขุภาโวติ.

සදේවක ලෝකයාට ශාස්තෘ වූ, මහා කරුණාවන්ත වූ, මහා සෘෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ 'මහණ, මෙහි එන්න' යැයි වදාළ සේක. එයම එම අංගුලිමාලයාගේ පැවිදි බව (මහණකම) විය.

๓๕๐. อถ โข ภควา อายสฺมตา องฺคุลิมาเลน ปจฺฉาสมเณน เยน สาวตฺถิ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน สาวตฺถิ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อนฺเตปุรทฺวาเร มหาชนกาโย สนฺนิปติตฺวา อุจฺจาสทฺโท มหาสทฺโท โหติ – ‘‘โจโร เต, เทว, วิชิเต องฺคุลิมาโล นาม ลุทฺโท โลหิตปาณิ หตปหเต นิวิฏฺโฐ อทยาปนฺโน ปาณภูเตสุ. เตน คามาปิ อคามา กตา, นิคมาปิ อนิคมา กตา, ชนปทาปิ อชนปทา กตา. โส มนุสฺเส วธิตฺวา วธิตฺวา องฺคุลีนํ มาลํ ธาเรติ. ตํ เทโว ปฏิเสเธตู’’ติ.

350. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල තෙරුන් වහන්සේ පසුපස වඩින ශ්‍රමණයෙකු ලෙස කැටුව සැවැත් නුවර බලා චාරිකාවේ වැඩි සේක. පිළිවෙළින් චාරිකාවේ වඩින භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවරට පැමිණි සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනාථපිණ්ඩික සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල කොසොල් රජ මාලිගාවේ දොරටුව අසල මහා ජනකායක් රැස්වී මහත් ඝෝෂා පවත්වමින් මෙසේ කීහ: 'දේවයන් වහන්ස, ඔබගේ රාජ්‍යයෙහි අංගුලිමාල නම් වූ දරුණු, ලේ තැවරුණු අත් ඇති, හිංසා පීඩා කරන්නා වූ, සත්ත්වයන් කෙරෙහි දයාවක් නැති සොරා සිටී. ඔහු විසින් ගම් දනව් පාලු කරන ලදී, නියම්ගම් විනාශ කරන ලදී, ජනපද ජනශූන්‍ය කරන ලදී. ඔහු මිනිසුන් මරා මරා ඔවුන්ගේ ඇඟිලිවලින් මාලයක් සාදා පළඳින්නේය. දේවයන් වහන්ස, ඔහුව මැඩපවත්වනු මැනවි.'

อถ [Pg.304] โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ปญฺจมตฺเตหิ อสฺสสเตหิ สาวตฺถิยา นิกฺขมิ ทิวา ทิวสฺส. เยน อาราโม เตน ปาวิสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ เต, มหาราช, ราชา วา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร กุปิโต เวสาลิกา วา ลิจฺฉวี อญฺเญ วา ปฏิราชาโน’’ติ? ‘‘น โข เม, ภนฺเต, ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร กุปิโต, นาปิ เวสาลิกา ลิจฺฉวี, นาปิ อญฺเญ ปฏิราชาโน. โจโร เม, ภนฺเต, วิชิเต องฺคุลิมาโล นาม ลุทฺโท โลหิตปาณิ หตปหเต นิวิฏฺโฐ อทยาปนฺโน ปาณภูเตสุ. เตน คามาปิ อคามา กตา, นิคมาปิ อนิคมา กตา, ชนปทาปิ อชนปทา กตา. โส มนุสฺเส วธิตฺวา วธิตฺวา องฺคุลีนํ มาลํ ธาเรติ. ตาหํ, ภนฺเต, ปฏิเสธิสฺสามี’’ติ. ‘‘สเจ ปน ตฺวํ, มหาราช, องฺคุลิมาลํ ปสฺเสยฺยาสิ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตํ, วิรตํ ปาณาติปาตา, วิรตํ อทินฺนาทานา, วิรตํ มุสาวาทา, เอกภตฺติกํ, พฺรหฺมจารึ, สีลวนฺตํ, กลฺยาณธมฺมํ, กินฺติ นํ กเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘อภิวาเทยฺยาม วา, ภนฺเต, ปจฺจุฏฺเฐยฺยาม วา อาสเนน วา นิมนฺเตยฺยาม, อภินิมนฺเตยฺยาม วา นํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ, ธมฺมิกํ วา อสฺส รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทเหยฺยาม. กุโต ปนสฺส, ภนฺเต, ทุสฺสีลสฺส ปาปธมฺมสฺส เอวรูโป สีลสํยโม ภวิสฺสตี’’ติ?

එකල්හි පසේනදී කොසොල් රජු පන්සියයක් පමණ වූ අශ්ව සේනාව පිරිවරාගෙන මද්දහන් වේලෙහි සැවැත් නුවරින් නික්මුණේය. ඔහු උයන (ජේතවනය) වෙත පැමිණියේය. රථයකින් යා හැකි තාක් දුර රථයෙන් ගොස්, ඉන්පසු රථයෙන් බැස පයින්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියේය. එසේ එළඹ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක හුන් පසේනදී කොසොල් රජුගෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ ඇසූ සේක: "මහාරාජ, මගධයේ සේනිය බිම්බිසාර රජු ඔබ සමඟ අමනාප වීද? නැතහොත් වෛශාලියේ ලිච්ඡවී රජවරුන් ද? එසේත් නැතිනම් වෙනත් සතුරු රජ කෙනෙක්ද?" "ස්වාමීනි, මගධයේ සේනිය බිම්බිසාර රජු හෝ වෛශාලියේ ලිච්ඡවීන් හෝ වෙනත් සතුරු රජවරුන් හෝ මා සමඟ අමනාප වී නැත. ස්වාමීනි, මාගේ රාජ්‍යයෙහි අංගුලිමාල නමින් රෞද්‍ර වූ, ලේ තැවරුණු දෑත් ඇති, හිංසා කිරීමෙහි නියැලුණු, සත්වයන් කෙරෙහි දයාවක් නැති සොරුන් සිටී. ඔහු විසින් ගම් නියම්ගම් හා ජනපද විනාශ කර දමා ඇත. ඔහු මිනිසුන් මරා මරා ඔවුන්ගේ ඇඟිලිවලින් මාලයක් සාදා පළඳින්නේය. ස්වාමීනි, මම ඔහුව මර්දනය කිරීමට යන්නෙමි." "මහාරාජ, ඉදින් ඔබ අංගුලිමාල හිසකෙස් හා රැවුල බා, සිවුරු හැඳ, ගිහිගෙයින් නික්ම සසුන්ගත වී සිටිනුයේ, සතුන් මැරීමෙන් වැළකී, සොරකමෙන් වැළකී, මුසාවාදයෙන් වැළකී, එක් වේලක් පමණක් වළඳමින්, බඹසර රකිමින්, සිල්වත්ව, යහපත් ගුණධර්ම ඇතිව සිටිනු දුටුවහොත් ඔහුට කුමක් කරන්නේද?" "ස්වාමීනි, අපි ඔහුට වඳින්නෙමු, දැක හුනස්නෙන් නැගිටින්නෙමු, ආසනයක් පනවා ආරාධනා කරන්නෙමු, සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන හා ගිලන්පස යන සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කරන්නෙමු. එසේම ඔහුට ධර්මානුකූල ආරක්ෂාව හා රැකවරණය සලසා දෙන්නෙමු. එහෙත් ස්වාමීනි, දුශ්ශීල වූ, පාපී ස්වභාවයක් ඇති ඔහුට මෙවන් වූ සීල සංයමයක් කොහින් ලැබෙන්නද?"

เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา องฺคุลิมาโล ภควโต อวิทูเร นิสินฺโน โหติ. อถ โข ภควา ทกฺขิณํ พาหุํ ปคฺคเหตฺวา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ เอตทโวจ – ‘‘เอโส, มหาราช, องฺคุลิมาโล’’ติ. อถ โข รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อหุเทว ภยํ, อหุ ฉมฺภิตตฺตํ, อหุ โลมหํโส. อถ โข ภควา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ภีตํ สํวิคฺคํ โลมหฏฺฐชาตํ วิทิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ เอตทโวจ – ‘‘มา ภายิ, มหาราช, นตฺถิ เต อิโต ภย’’นฺติ. อถ โข รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ยํ อโหสิ ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส วา โส ปฏิปฺปสฺสมฺภิ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยนายสฺมา องฺคุลิมาโล [Pg.305] เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ องฺคุลิมาลํ เอตทโวจ – ‘‘อยฺโย โน, ภนฺเต, องฺคุลิมาโล’’ติ? ‘‘เอวํ, มหาราชา’’ติ. ‘‘กถํโคตฺโต อยฺยสฺส ปิตา, กถํโคตฺตา มาตา’’ติ? ‘‘คคฺโค โข, มหาราช, ปิตา, มนฺตาณี มาตา’’ติ. ‘‘อภิรมตุ, ภนฺเต, อยฺโย คคฺโค มนฺตาณิปุตฺโต. อหมยฺยสฺส คคฺคสฺส มนฺตาณิปุตฺตสฺส อุสฺสุกฺกํ กริสฺสามิ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาราน’’นฺติ.

එසමයෙහි ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් වාඩි වී සිටියහ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තම දකුණු අත දිගු කොට පසේනදී කොසොල් රජුට "මහාරාජ, මේ අංගුලිමාල යැයි" වදාළ සේක. එවිටම පසේනදී කොසොල් රජුට මහත් බියක් ඇති විය, මුළු සිරුරම වෙවුලා ගියේය, ලොමුදැහැ ගැන්වුණි. කොසොල් රජු බියට පත්ව, තැතිගෙන, ලොමුදැහැ ගැන්වී සිටිනු දුටු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "මහාරාජ, බිය නොවන්න. මොහුගෙන් ඔබට කිසිදු බියක් නැතැයි" වදාළ සේක. එවිට කොසොල් රජුට තිබූ බිය, වෙවුලුම හා ලොමුදැහැ ගැන්වීම පහව ගියේය. ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජු ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස් මෙසේ ඇසුවේය: "ස්වාමීනි, ආර්යයන් වහන්සේ සැබවින්ම අංගුලිමාලද?" "එසේය මහාරාජ" යැයි තෙරුන් වහන්සේ පිළිතුරු දුන්හ. "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ පියා කුමන ගෝත්‍රයකද? මව කුමන ගෝත්‍රයකද?" "මහාරාජ, පියා ගග්ග ගෝත්‍රයට අයත්ය, මව මන්තාණි බැමිණියයි." "ස්වාමීනි, ගග්ග මන්තාණිපුත්ත ආර්යයන් වහන්සේ සසුනෙහි ඇලී වාසය කෙරෙත්වා. මම ඔබ වහන්සේ වෙනුවෙන් සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන හා ගිලන්පස යන සිව්පසය පිළියෙළ කිරීමට උත්සාහ කරන්නෙමි."

๓๕๑. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา องฺคุลิมาโล อารญฺญิโก โหติ ปิณฺฑปาติโก ปํสุกูลิโก เตจีวริโก. อถ โข อายสฺมา องฺคุลิมาโล ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, มหาราช, ปริปุณฺณํ เม จีวร’’นฺติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาวญฺจิทํ, ภนฺเต, ภควา อทนฺตานํ ทเมตา, อสนฺตานํ สเมตา, อปรินิพฺพุตานํ ปรินิพฺพาเปตา. ยญฺหิ มยํ, ภนฺเต, นาสกฺขิมฺหา ทณฺเฑนปิ สตฺเถนปิ ทเมตุํ โส ภควตา อทณฺเฑน อสตฺเถเนว ทนฺโต. หนฺท จ ทานิ มยํ, ภนฺเต, คจฺฉาม; พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ, มหาราช, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

351. එසමයෙහි ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල තෙරුන් වහන්සේ ආරණ්‍යවාසීව, පිණ්ඩපාතයෙන් යැපෙමින්, පාංශුකූල සිවුරු දරමින්, තෙසිවුරුධාරීව වැඩසිටියහ. එවිට ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල තෙරුන් වහන්සේ පසේනදී කොසොල් රජුට මෙසේ වදාළහ: "මහාරාජ, අවශ්‍ය නැත. මා සතුව සිවුරු සම්පූර්ණව තිබේ." ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස් වැඳ එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක හුන් කොසොල් රජු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවේය: "ස්වාමීනි, ඉතා ආශ්චර්යයකි! ස්වාමීනි, ඉතා අද්භූතයකි! ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හික්මවිය නොහැකි වූවන් හික්මවන සේක, අශාන්ත වූවන් ශාන්ත කරවන සේක, කෙලෙස් ගින්නෙන් නොනිවුණු අය නිවාලන සේක. ස්වාමීනි, යමෙකු දඬුවමෙන් හෝ ආයුධයෙන් හෝ හික්මවීමට අපට නොහැකි වූයේද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දඬුවම් නැතිවම, ආයුධ නැතිවම ඔහුව හික්මවූ සේක. ස්වාමීනි, දැන් අපි යන්නෙමු. අපට බොහෝ කටයුතු හා බොහෝ රාජකාරි තිබේ." "මහාරාජ, ඒ සඳහා කාලය ඔබ දනියි." එවිට පසේනදී කොසොල් රජු අසුනෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, ප්‍රදක්ෂිණා කොට නික්ම ගියේය.

อถ โข อายสฺมา องฺคุลิมาโล ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อทฺทสา โข อายสฺมา องฺคุลิมาโล สาวตฺถิยํ สปทานํ ปิณฺฑาย จรมาโน อญฺญตรํ อิตฺถึ มูฬฺหคพฺภํ วิฆาตคพฺภํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กิลิสฺสนฺติ วต, โภ, สตฺตา; กิลิสฺสนฺติ วต, โภ, สตฺตา’’ติ! อถ โข อายสฺมา องฺคุลิมาโล สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา องฺคุลิมาโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ [Pg.306] ปิณฺฑาย ปาวิสึ. อทฺทสํ โข อหํ, ภนฺเต, สาวตฺถิยํ สปทานํ ปิณฺฑาย จรมาโน อญฺญตรํ อิตฺถึ มูฬฺหคพฺภํ วิฆาตคพฺภํ’’. ทิสฺวาน มยฺหํ เอตทโหสิ – ‘‘กิลิสฺสนฺติ วต, โภ, สตฺตา; กิลิสฺสนฺติ วต, โภ, สตฺตา’’ติ!

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල ස්වාමීන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවර පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩියහ. සැවැත් නුවර අනුපිළිවෙලින් පිණ්ඩපාතයෙහි වඩිනා ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල ස්වාමීන් වහන්සේ දරුවා ප්‍රසූත කරගත නොහැකිව දැඩි වේදනාවෙන් පෙළෙන එක්තරා ස්ත්‍රියක දුටුවහ. දැක උන්වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: "භවත්නි, සත්වයෝ ඒකාන්තයෙන්ම පීඩාවට පත්වෙති! භවත්නි, සත්වයෝ ඒකාන්තයෙන්ම පීඩාවට පත්වෙති!" ඉක්බිති ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල ස්වාමීන් වහන්සේ සැවැත් නුවර පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පස්ව වාඩි වූහ. එකත්පස්ව වාඩි වූ ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල ස්වාමීන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, මම අද පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවර පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩියෙමි. ස්වාමීනි, මම සැවැත් නුවර අනුපිළිවෙලින් පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙන විට, දරුවා ප්‍රසූත කරගත නොහැකිව දැඩි වේදනාවෙන් පෙළෙන එක්තරා ස්ත්‍රියක දුටුවෙමි. දැක මට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: 'භවත්නි, සත්වයෝ ඒකාන්තයෙන්ම පීඩාවට පත්වෙති! භවත්නි, සත්වයෝ ඒකාන්තයෙන්ම පීඩාවට පත්වෙති!'"

‘‘เตน หิ ตฺวํ, องฺคุลิมาล, เยน สา อิตฺถี เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ อิตฺถึ เอวํ วเทหิ – ‘ยโตหํ, ภคินิ, ชาโต นาภิชานามิ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตา, เตน สจฺเจน โสตฺถิ เต โหตุ, โสตฺถิ คพฺภสฺสา’’’ติ.

"අංගුලිමාල, එසේ නම් ඔබ ඒ ස්ත්‍රිය සිටින තැනට ගොස් ඇයට මෙසේ පවසන්න: 'නැඟණිය, මම උපන් දා සිට දැන දැන කිසිදු සත්වයකුගේ ජීවිතය තොර කළ බවක් නොදනිමි. ඒ සත්‍ය බලයෙන් ඔබට සෙත් වේවා! කුසෙහි සිටින දරුවාට සෙත් වේවා!'"

‘‘โส หิ นูน เม, ภนฺเต, สมฺปชานมุสาวาโท ภวิสฺสติ. มยา หิ, ภนฺเต, พหู สญฺจิจฺจ ปาณา ชีวิตา โวโรปิตา’’ติ. ‘‘เตน หิ ตฺวํ, องฺคุลิมาล, เยน สา อิตฺถี เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ อิตฺถึ เอวํ วเทหิ – ‘ยโตหํ, ภคินิ, อริยาย ชาติยา ชาโต, นาภิชานามิ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตา, เตน สจฺเจน โสตฺถิ เต โหตุ, โสตฺถิ คพฺภสฺสา’’’ติ.

"ස්වාමීනි, එය මගේ අතින් දැන දැන කියන බොරුවක් වනු ඇත. මක්නිසාද යත් ස්වාමීනි, මා විසින් දැන දැන බොහෝ සත්වයන්ගේ ජීවිත තොර කර තිබේ." "අංගුලිමාල, එසේ නම් ඔබ ඒ ස්ත්‍රිය සිටින තැනට ගොස් ඇයට මෙසේ පවසන්න: 'නැඟණිය, මම ආර්ය ජාතියෙහි උපන් දා සිට දැන දැන කිසිදු සත්වයකුගේ ජීවිතය තොර කළ බවක් නොදනිමි. ඒ සත්‍ය බලයෙන් ඔබට සෙත් වේවා! කුසෙහි සිටින දරුවාට සෙත් වේවා!'"

‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา องฺคุลิมาโล ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยน สา อิตฺถี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ อิตฺถึ เอตทโวจ – ‘‘ยโตหํ, ภคินิ, อริยาย ชาติยา ชาโต, นาภิชานามิ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตา, เตน สจฺเจน โสตฺถิ เต โหตุ, โสตฺถิ คพฺภสฺสา’’ติ. อถ ขฺวาสฺสา อิตฺถิยา โสตฺถิ อโหสิ, โสตฺถิ คพฺภสฺส.

"එසේය ස්වාමීනි"යි ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල ස්වාමීන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ප්‍රතිවචන දී, ඒ ස්ත්‍රිය සිටි තැනට වැඩම කළහ. වැඩම කර ඒ ස්ත්‍රියට මෙසේ පැවසූහ: "නැඟණිය, මම ආර්ය ජාතියෙහි උපන් දා සිට දැන දැන කිසිදු සත්වයකුගේ ජීවිතය තොර කළ බවක් නොදනිමි. ඒ සත්‍ය බලයෙන් ඔබට සෙත් වේවා! කුසෙහි සිටින දරුවාට සෙත් වේවා!" එවිට ඒ ස්ත්‍රියට සෙත් විය, කුසෙහි සිටි දරුවාට ද සෙත් විය.

อถ โข อายสฺมา องฺคุลิมาโล เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา องฺคุลิมาโล อรหตํ อโหสิ.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල ස්වාමීන් වහන්සේ හුදෙකලාව, ජනයාගෙන් වෙන්ව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට මෙහෙයවූ සිත් ඇතිව වාසය කරමින්, නොබෝ කලකින්ම - යම් අරමුණක් උදෙසා කුලපුත්‍රයෝ මනාකොට ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙත් ද, ඒ අතුල්‍ය වූ ශ්‍රේෂ්ඨ බ්‍රහ්මචර්යාවේ කෙළවර (අරහත් ඵලය) මෙලොවදීම තමාගේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කරගෙන ඊට පැමිණ වාසය කළහ. "ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් මතු පැවැත්මක් සඳහා කළ යුතු කිසිවක් නැතැ"යි උන්වහන්සේ අවබෝධ කරගත්හ. ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල ස්වාමීන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේලා අතර එක්නමක් වූහ.

๓๕๒. อถ โข อายสฺมา องฺคุลิมาโล ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน อญฺเญนปิ เลฑฺฑุ ขิตฺโต อายสฺมโต องฺคุลิมาลสฺส กาเย นิปตติ, อญฺเญนปิ [Pg.307] ทณฺโฑ ขิตฺโต อายสฺมโต องฺคุลิมาลสฺส กาเย นิปตติ, อญฺเญนปิ สกฺขรา ขิตฺตา อายสฺมโต องฺคุลิมาลสฺส กาเย นิปตติ. อถ โข อายสฺมา องฺคุลิมาโล ภินฺเนน สีเสน, โลหิเตน คฬนฺเตน, ภินฺเนน ปตฺเตน, วิปฺผาลิตาย สงฺฆาฏิยา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข ภควา อายสฺมนฺตํ องฺคุลิมาลํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน อายสฺมนฺตํ องฺคุลิมาลํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสหิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, อธิวาเสหิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ. ยสฺส โข ตฺวํ, พฺราหฺมณ, กมฺมสฺส วิปาเกน พหูนิ วสฺสานิ พหูนิ วสฺสสตานิ พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ นิรเย ปจฺเจยฺยาสิ ตสฺส ตฺวํ, พฺราหฺมณ, กมฺมสฺส วิปากํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปฏิสํเวเทสี’’ติ. อถ โข อายสฺมา องฺคุลิมาโล รโหคโต ปฏิสลฺลีโน วิมุตฺติสุขํ ปฏิสํเวทิ; ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

352. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල ස්වාමීන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවර පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩියහ. එකල්හි වෙනත් අරමුණකින් විසි කරන ලද මැටි කැටයක් ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල ස්වාමීන් වහන්සේගේ ශරීරයෙහි වැදුණි, තවත් තැනකින් විසි කරන ලද දණ්ඩක් උන්වහන්සේගේ ශරීරයෙහි වැදුණි, තවත් තැනකින් විසි කරන ලද ගල් කැටයක් උන්වහන්සේගේ ශරීරයෙහි වැදුණි. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල ස්වාමීන් වහන්සේ පැළුණු හිසින් යුතුව, වැගිරෙන ලේ ඇතිව, බිඳුණු පාත්‍රයෙන් යුතුව, ඉරුණු සඟළ සිවුරෙන් යුතුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම වඩිනා ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල ස්වාමීන් වහන්සේ දැක මෙසේ වදාළහ: "බ්‍රාහ්මණය, ඉවසන්න! බ්‍රාහ්මණය, ඉවසන්න! බ්‍රාහ්මණය, ඔබ යම් කර්මයක විපාකයෙන් වසර ගණනාවක්, වසර සිය ගණනාවක්, වසර දහස් ගණනාවක් නිරයෙහි පැසෙන්නට තිබුණේ නම්, ඒ කර්මයේ විපාකය ඔබ මේ ආත්මයේදීම අත්විඳින්නෙහිය." ඉක්බිති ආයුෂ්මත් අංගුලිමාල ස්වාමීන් වහන්සේ හුදෙකලා වී විවේකීව විමුක්ති සුවය අත්විඳිමින්, ඒ වේලාවෙහි මෙබඳු උදානයක් පළ කළහ:

‘‘โย ปุพฺเพว ปมชฺชิตฺวา, ปจฺฉา โส นปฺปมชฺชติ;

โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา.

"යමෙක් පෙර පමාව වාසය කර පසුව පමා නොවේ ද, හෙතෙම වළාකුලින් මිදුණු සඳ මෙන් මේ ලෝකය ඒකාලෝක කරයි."

‘‘ยสฺส ปาปํ กตํ กมฺมํ, กุสเลน ปิธียติ ;

โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา.

"යමෙක් තමා කළ පාප කර්මය කුසලයෙන් වසා දමයි ද, හෙතෙම වළාකුලින් මිදුණු සඳ මෙන් මේ ලෝකය ඒකාලෝක කරයි."

‘‘โย หเว ทหโร ภิกฺขุ, ยุญฺชติ พุทฺธสาสเน;

โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา.

"යම් තරුණ භික්ෂුවක් බුද්ධ ශාසනයෙහි වීර්යය වඩයි ද, හෙතෙම වළාකුලින් මිදුණු සඳ මෙන් මේ ලෝකය ඒකාලෝක කරයි."

‘‘ทิสา หิ เม ธมฺมกถํ สุณนฺตุ,ทิสา หิ เม ยุญฺชนฺตุ พุทฺธสาสเน;

ทิสา หิ เม เต มนุชา ภชนฺตุ,เย ธมฺมเมวาทปยนฺติ สนฺโต.

"මාගේ සතුරෝ දහම් කතා අසත්වා, මාගේ සතුරෝ බුද්ධ ශාසනයෙහි නියැළෙත්වා, යම් සත්පුරුෂයෝ දහමෙහි සමාදන් කරවත් ද, මාගේ සතුරෝ ඒ මිනිසුන් ආශ්‍රය කරත්වා."

‘‘ทิสา หิ เม ขนฺติวาทานํ, อวิโรธปฺปสํสีนํ;

สุณนฺตุ ธมฺมํ กาเลน, ตญฺจ อนุวิธียนฺตุ.

"මාගේ සතුරෝ ක්ෂාන්තිය පවසන, අවිරෝධය (මෛත්‍රිය) වර්ණනා කරන උතුමන්ගෙන් සුදුසු කල දහම් අසත්වා, එය අනුව පිළිපදිත්වා."

‘‘น หิ ชาตุ โส มมํ หึเส, อญฺญํ วา ปน กิญฺจิ นํ ;

ปปฺปุยฺย ปรมํ สนฺตึ, รกฺเขยฺย ตสถาวเร.

මාගේ ඒ සතුරෝ කිසිසේත්ම මට හෝ අන් කිසිවෙකුට හෝ හිංසා නොකෙරෙත්වා! ඔවුහු ද උතුම් වූ ශාන්තිය (නිවන) ලබා තැතිගන්නා වූත් නොතැතිගන්නා වූත් සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි මෛත්‍රිය රකිත්වා!

‘‘อุทกญฺหิ [Pg.308] นยนฺติ เนตฺติกา, อุสุการา นมยนฺติ เตชนํ;

ทารุํ นมยนฺติ ตจฺฉกา, อตฺตานํ ทมยนฺติ ปณฺฑิตา.

දිය ඇලවල් තනන්නෝ තමන්ට රුචි ලෙස ජලය ගෙනයති. හී වඩුවෝ හී දඬු නමමින් ඍජු කරති. වඩුවෝ ලී තමන්ට රුචි පරිදි නමති. එලෙසම පණ්ඩිතයෝ තමන්ගේ සිත මෙල්ල කොට හික්මවා ගනිති.

‘‘ทณฺเฑเนเก ทมยนฺติ, องฺกุเสหิ กสาหิ จ;

อทณฺเฑน อสตฺเถน, อหํ ทนฺโตมฺหิ ตาทินา.

ඇතැම් සතුන්ව දඬුවමින් ද, හෙණ්ඩුවෙන් ද, කසයෙන් ද හික්මවති. එහෙත් අෂ්ට ලෝක ධර්මයෙන් කම්පා නොවන ගුණ ඇති ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ මා කෙරෙහි කිසිදු දඬු මුගුරක් හෝ ආයුධයක් හෝ භාවිත නොකරම මා හික්මවූ සේක.

‘‘อหึสโกติ เม นามํ, หึสกสฺส ปุเร สโต;

อชฺชาหํ สจฺจนาโมมฺหิ, น นํ หึสามิ กิญฺจิ นํ.

පෙර හිංසා කරන්නෙකුව සිටි බැවින් මට 'අහිංසක' යන නම තිබුණ ද, සැබවින්ම අද මම 'අහිංසක' යන නමට උචිත වෙමි. මන්ද යත්, මම දැන් කිසිදු සත්ත්වයෙකුට හිංසා නොකරමි.

‘‘โจโร อหํ ปุเร อาสึ, องฺคุลิมาโลติ วิสฺสุโต;

วุยฺหมาโน มโหเฆน, พุทฺธํ สรณมาคมํ.

මම පෙර අංගුලිමාල නමින් ප්‍රකට වූ සොරෙකු වීමි. සසර සැඩපහරට හසුව ගසාගෙන යමින් සිටි මම බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ ගියෙමි.

‘‘โลหิตปาณิ ปุเร อาสึ, องฺคุลิมาโลติ วิสฺสุโต;

สรณคมนํ ปสฺส, ภวเนตฺติ สมูหตา.

පෙර මම අත ලෙයින් තවරා ගත් අංගුලිමාල නමින් ප්‍රකට වූ තැනැත්තෙකු වීමි. මාගේ සරණාගමනයේ අනුභාවය බලනු මැනව, මාගේ භව බන්ධනයන් (තණ්හාව) මුළුමනින්ම උදුරා දමා ඇත.

‘‘ตาทิสํ กมฺมํ กตฺวาน, พหุํ ทุคฺคติคามินํ;

ผุฏฺโฐ กมฺมวิปาเกน, อณโณ ภุญฺชามิ โภชนํ.

දුගතියට පමුණුවන එබඳු වූ බොහෝ අකුසල් කළ ද, (කර්ම විපාකයන් දවන රහත් මඟ ඥානය) ලැබූ බැවින්, දැන් මම කිසිදු ණයකින් තොරව දානය වළඳමි.

‘‘ปมาทมนุยุญฺชนฺติ, พาลา ทุมฺเมธิโน ชนา;

อปฺปมาทญฺจ เมธาวี, ธนํ เสฏฺฐํว รกฺขติ.

ප්‍රඥාව හීන අඥාන මිනිස්සු ප්‍රමාදයෙහි (පව්කම්හි) යෙදෙති. එහෙත් නුවණැත්තා තමාගේ උතුම්ම ධනය ලෙස සලකා අප්‍රමාදය රකියි.

‘‘มา ปมาทมนุยุญฺเชถ, มา กามรติ สนฺถวํ;

อปฺปมตฺโต หิ ฌายนฺโต, ปปฺโปติ วิปุลํ สุขํ.

තොප ප්‍රමාදයට හසු නොවනු. කාම සැපයෙහි ඇලී නොසිටිනු. මන්ද යත්, අප්‍රමාදීව භාවනා කරන්නා උතුම් වූ නිවන් සුවය අත්පත් කරගන්නා බැවිනි.

‘‘สฺวาคตํ นาปคตํ, นยิทํ ทุมฺมนฺติตํ มม;

สํวิภตฺเตสุ ธมฺเมสุ, ยํ เสฏฺฐํ ตทุปาคมํ.

මාගේ පැමිණීම යහපත් පැමිණීමකි. එය අයහපත් එකක් නොවේ. මා ගත් තීරණය වැරදි නැත. මැනවින් බෙදා දක්වන ලද ධර්මයන් අතුරින් උතුම්ම වූ නිර්වාණයට මම පැමිණියෙමි.

‘‘สฺวาคตํ นาปคตํ, นยิทํ ทุมฺมนฺติตํ มม;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสน’’นฺติ.

මාගේ පැමිණීම යහපත් පැමිණීමකි. එය අයහපත් එකක් නොවේ. මා ගත් තීරණය වැරදි නැත. මම ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කළෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය සම්පූර්ණ කළෙමි.

องฺคุลิมาลสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ.

හයවැනි අංගුලිමාල සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๗. ปิยชาติกสุตฺตํ

7. පියජාතික සූත්‍රය

๓๕๓. เอวํ [Pg.309] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน อญฺญตรสฺส คหปติสฺส เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโป กาลงฺกโต โหติ. ตสฺส กาลํกิริยาย เนว กมฺมนฺตา ปฏิภนฺติ น ภตฺตํ ปฏิภาติ. โส อาฬาหนํ คนฺตฺวา กนฺทติ – ‘‘กหํ, เอกปุตฺตก, กหํ, เอกปุตฺตกา’’ติ! อถ โข โส คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ตํ คหปตึ ภควา เอตทโวจ – ‘‘น โข เต, คหปติ, สเก จิตฺเต ฐิตสฺส อินฺทฺริยานิ, อตฺถิ เต อินฺทฺริยานํ อญฺญถตฺต’’นฺติ. ‘‘กิญฺหิ เม, ภนฺเต, อินฺทฺริยานํ นาญฺญถตฺตํ ภวิสฺสติ; มยฺหญฺหิ, ภนฺเต, เอกปุตฺโต ปิโย มนาโป กาลงฺกโต. ตสฺส กาลํกิริยาย เนว กมฺมนฺตา ปฏิภนฺติ, น ภตฺตํ ปฏิภาติ. โสหํ อาฬาหนํ คนฺตฺวา กนฺทามิ – ‘กหํ, เอกปุตฺตก, กหํ, เอกปุตฺตกา’’’ติ! ‘‘เอวเมตํ, คหปติ, เอวเมตํ, คหปติ ! ปิยชาติกา หิ, คหปติ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา’’ติ. ‘‘กสฺส โข นาเมตํ, ภนฺเต, เอวํ ภวิสฺสติ – ‘ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา’ติ? ปิยชาติกา หิ โข, ภนฺเต, อานนฺทโสมนสฺสา ปิยปฺปภวิกา’’ติ. อถ โข โส คหปติ ภควโต ภาสิตํ อนภินนฺทิตฺวา ปฏิกฺโกสิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

353. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමා විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල එක්තරා ගෘහපතියෙකුගේ ඉතා ප්‍රියමනාප වූ එකම පුතු මිය ගියේය. ඒ පුත්‍ර වියෝව හේතුවෙන් ඔහුට කිසිදු වැඩක් කිරීමට හෝ ආහාර ගැනීමට හෝ රුචියක් නොවීය. ඔහු සොහොනට ගොස් 'මගේ පුතේ, ඔබ කොහේද? මගේ පුතේ, ඔබ කොහේද?' කියා හඬා වැලපුණේය. ඉන්පසු ඒ ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වන්දනා කොට එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ ඒ ගෘහපතියාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: 'ගෘහපතිය, ඔබේ ඉන්ද්‍රියයන් ස්වභාවික නැත. ඔබේ ඉන්ද්‍රියයන්ගේ යම් විකෘති බවක් පෙනෙන්නට තිබේ.' එවිට ගෘහපතියා මෙසේ පැවසීය: 'ස්වාමීනි, මාගේ ඉන්ද්‍රියයන් කෙසේ නම් විකෘති නොවී තිබේද? මන්ද යත්, ස්වාමීනි, මාගේ ඉතා ප්‍රියමනාප එකම පුත්‍රයා මිය ගියේය. ඔහුගේ වියෝව නිසා මට කිසිදු කටයුත්තක් කිරීමට හෝ ආහාර ගැනීමට හෝ රුචියක් නැත. මම සොහොනට ගොස් 'මගේ පුතේ ඔබ කොහේද?' කියා හඬා වැලපෙමි.' 'ගෘහපතිය, එය එසේමය. ගෘහපතිය, සෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි වෙහෙස හටගන්නේ ප්‍රිය වූවන් නිසාමය. ඒවා ප්‍රිය වූවන් මුල් කරගෙනම ඇති වේ.' 'ස්වාමීනි, සෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි වෙහෙස ප්‍රිය වූවන්ගෙන් උපදින්නේ යැයි කවුරුන් නම් එලෙස සිතයිද? ස්වාමීනි, ඇත්ත වශයෙන්ම ප්‍රිය වූවන්ගෙන් උපදින්නේ ප්‍රීතිය හා සතුටයි.' මෙසේ පැවසූ ඒ ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අනුමත නොකොට, එය ප්‍රතික්ෂේප කර අසුනෙන් නැගිට පිටව ගියේය.

๓๕๔. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา อกฺขธุตฺตา ภควโต อวิทูเร อกฺเขหิ ทิพฺพนฺติ. อถ โข โส คหปติ เยน เต อกฺขธุตฺตา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อกฺขธุตฺเต เอตทโวจ – ‘‘อิธาหํ, โภนฺโต, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา สมณํ โคตมํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข มํ, โภนฺโต, สมโณ โคตโม เอตทโวจ – ‘น โข เต, คหปติ, สเก จิตฺเต ฐิตสฺส อินฺทฺริยานิ, อตฺถิ เต อินฺทฺริยานํ อญฺญถตฺต’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, อหํ, โภนฺโต, สมณํ โคตมํ เอตทโวจํ – ‘กิญฺหิ เม, ภนฺเต, อินฺทฺริยานํ นาญฺญถตฺตํ ภวิสฺสติ; มยฺหญฺหิ, ภนฺเต, เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโป กาลงฺกโต. ตสฺส กาลํกิริยาย เนว กมฺมนฺตา ปฏิภนฺติ, น ภตฺตํ ปฏิภาติ[Pg.310]. โสหํ อาฬาหนํ คนฺตฺวา กนฺทามิ – กหํ, เอกปุตฺตก, กหํ, เอกปุตฺตกา’ติ! ‘เอวเมตํ, คหปติ, เอวเมตํ, คหปติ! ปิยชาติกา หิ, คหปติ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา’ติ. ‘กสฺส โข นาเมตํ, ภนฺเต, เอวํ ภวิสฺสติ – ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา? ปิยชาติกา หิ โข, ภนฺเต, อานนฺทโสมนสฺสา ปิยปฺปภวิกา’ติ. อถ ขฺวาหํ, โภนฺโต, สมณสฺส โคตมสฺส ภาสิตํ อนภินนฺทิตฺวา ปฏิกฺโกสิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมิ’’นฺติ. ‘‘เอวเมตํ, คหปติ, เอวเมตํ, คหปติ! ปิยชาติกา หิ, คหปติ, อานนฺทโสมนสฺสา ปิยปฺปภวิกา’’ติ. อถ โข โส คหปติ ‘‘สเมติ เม อกฺขธุตฺเตหี’’ติ ปกฺกามิ. อถ โข อิทํ กถาวตฺถุ อนุปุพฺเพน ราชนฺเตปุรํ ปาวิสิ.

354. එම අවස්ථාවේදී බොහෝ දාදු කෙළින්නන් (කෙළිලොල් මිනිසුන්) භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරු ස්ථානයක දාදු ක්‍රීඩා කරමින් සිටියහ. ඉක්බිති ඒ ගෘහපතියා ඒ දාදු කෙළින්නන් සිටි තැනට ගොස් ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: 'පින්වතුනි, මම දැන් ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ හමුවීමට ගොස්, උන්වහන්සේට වැඳ එකත්පස්ව වාඩි වුණෙමි. එක්පසක වාඩි වී සිටි මට ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "ගෘහපතිය, ඔබගේ ඉන්ද්‍රියයන් ස්වකීය සිතෙහි පිහිටා නැත. ඔබගේ ඉන්ද්‍රියයන්ගේ වෙනස් වීමක් (වෙනස් ස්වභාවයක්) පෙනෙන්නට තිබේ" කියායි. පින්වතුනි, එසේ වදාළ විට මම ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේට මෙසේ කීවෙමි: "ස්වාමීනි, මාගේ ඉන්ද්‍රියයන්ගේ වෙනස් වීමක් සිදු නොවන්නේ කෙසේද? මක්නිසාද යත් ස්වාමීනි, මාගේ ප්‍රියමනාප වූ එකම පුත්‍රයා මියගියේය. ඔහුගේ මරණය නිසා මට කිසිදු වැඩක් කිරීමට සිතෙන්නේ නැත, ආහාර ගැනීමට පවා රුචියක් නැත. මම සොහොනට ගොස් 'මාගේ එකම පුත්‍රය, ඔබ කොහේද? මාගේ එකම පුත්‍රය, ඔබ කොහේද?' යි පවසමින් හඬා වැලපෙන්නෙමි" කියායි. එවිට උන්වහන්සේ, "ගෘහපතිය, එය එසේමයි! ගෘහපතිය, එය එසේමයි! ගෘහපතිය, ශෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි ආයාසය (පීඩාව) ප්‍රියයන් නිසාම උපදින්නේය, ප්‍රියයන් මූලික කරගෙනම හටගන්නේය" යි වදාළ සේක. එවිට මම, "ස්වාමීනි, ශෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි පීඩාව ප්‍රියයන් නිසාම හටගන්නේය යන මේ කරුණ කවරෙකුට නම් පිළිගත හැකිද? ස්වාමීනි, ප්‍රීතිය හා සොම්නසමයි ප්‍රියයන් නිසා උපදින්නේ, ප්‍රියයන් මූලික කරගෙනම හටගන්නේ" යැයි කීවෙමි. ඉන්පසු පින්වතුනි, මම ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ ඒ දේශනය සතුටින් පිළි නොගෙන, එයට විරුද්ධ වී, අස්නෙන් නැගිට පිටව ආවෙමි' කියායි. එවිට ඒ දාදු කෙළින්නන් ද, 'ගෘහපතිය, එය එසේමයි! ගෘහපතිය, එය එසේමයි! ප්‍රීතිය හා සොම්නසමයි ප්‍රියයන් නිසා උපදින්නේ, ප්‍රියයන් මූලික කරගෙනම හටගන්නේ' යැයි කීහ. ඉක්බිති ඒ ගෘහපතියා 'මාගේ මතය මේ දාදු කෙළින්නන්ගේ මතය හා ගැළපෙන්නේය' කියා නික්ම ගියේය. පසුව මේ කථා ප්‍රවෘත්තිය පිළිවෙළින් රජ මාළිගාව දක්වා පැතිර ගියේය.

๓๕๕. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล มลฺลิกํ เทวึ อามนฺเตสิ – ‘‘อิทํ เต, มลฺลิเก, สมเณน โคตเมน ภาสิตํ – ‘ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา’’’ติ. ‘‘สเจตํ, มหาราช, ภควตา ภาสิตํ, เอวเมต’’นฺติ. ‘‘เอวเมว ปนายํ มลฺลิกา ยญฺญเทว สมโณ โคตโม ภาสติ ตํ ตเทวสฺส อพฺภนุโมทติ’’. ‘‘สเจตํ, มหาราช, ภควตา ภาสิตํ เอวเมตนฺติ. เสยฺยถาปิ นาม, ยญฺญเทว อาจริโย อนฺเตวาสิสฺส ภาสติ ตํ ตเทวสฺส อนฺเตวาสี อพฺภนุโมทติ – ‘เอวเมตํ, อาจริย, เอวเมตํ, อาจริยา’’’ติ. ‘‘เอวเมว โข ตฺวํ, มลฺลิเก, ยญฺญเทว สมโณ โคตโม ภาสติ ตํ ตเทวสฺส อพฺภนุโมทสิ’’. ‘‘สเจตํ, มหาราช, ภควตา ภาสิตํ เอวเมต’’นฺติ. ‘‘จรปิ, เร มลฺลิเก, วินสฺสา’’ติ. อถ โข มลฺลิกา เทวี นาฬิชงฺฆํ พฺราหฺมณํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, เยน ภควา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘มลฺลิกา, ภนฺเต, เทวี ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘ภาสิตา นุ โข, ภนฺเต, ภควตา เอสา วาจา – ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา’ติ. ยถา เต ภควา พฺยากโรติ ตํ สาธุกํ อุคฺคเหตฺวา มม อาโรเจยฺยาสิ. น หิ ตถาคตา วิตถํ ภณนฺตี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภตี’’ติ โข นาฬิชงฺโฆ พฺราหฺมโณ มลฺลิกาย เทวิยา ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา [Pg.311] เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข นาฬิชงฺโฆ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มลฺลิกา, โภ โคตม, เทวี โภโต โคตมสฺส ปาเท สิรสา วนฺทติ; อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ; เอวญฺจ วเทติ – ‘ภาสิตา นุ โข, ภนฺเต, ภควตา เอสา วาจา – ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา’’’ติ.

355. එවිට කොසොල් රජ පසේනදී මහරජු මල්ලිකා දේවිය අමතා මෙසේ කීවේය: 'මල්ලිකාවෙනි, ඔබේ ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මෙසේ වදාරා තිබෙනවා: "ශෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි පීඩාව ප්‍රියයන් නිසාම උපදින්නේය, ප්‍රියයන් මූලික කරගෙනම හටගන්නේය" කියායි.' එවිට ඇය, 'මහරජතුමනි, එය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් නම්, එය එසේම විය යුතුය' යි කීවාය. 'මේ මල්ලිකාව නම් ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ යමක් වදාරනවාද, ඒ හැම දෙයක්ම එලෙසම අනුමත කරනවා. "මහරජතුමනි, එය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් නම්, එය එසේම විය යුතුය" යි පවසනවා. එය හරියට ගුරුවරයෙකු තම ගෝලයාට යමක් පවසන විට ගෝලයා "ඇදුරුතුමනි, එය එසේමයි; ඇදුරුතුමනි, එය එසේමයි" කියා අනුමත කරන්නා වැනිය. මල්ලිකාවෙනි, එලෙසම ඔබත් ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ යමක් පවසන විට, "මහරජතුමනි, එය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද්දක් නම්, එය එසේම විය යුතුය" කියමින් එයම අනුමත කරනවා. අඥාන මල්ලිකාවෙනි, මෙතැනින් පිටව යන්න, විනාශ වන්න!' එවිට මල්ලිකා දේවිය නාලිජංඝ බ්‍රාහ්මණයා අමතා මෙසේ කීවාය: 'බ්‍රාහ්මණය, මෙහි එන්න. ඔබ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගොස් මාගේ වචනයෙන් උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමස්කාර කරන්න. උන්වහන්සේ නීරෝගීව, අසනීප රහිතව, ශරීර සැහැල්ලුවෙන්, බලවත්ව සහ සුවසේ වෙසෙනවාදැයි විමසන්න. "ස්වාමීනි, මල්ලිකා දේවිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමස්කාර කරන අතර උන්වහන්සේ නීරෝගීව, සුවසේ වෙසෙනවාදැයි විමසන්නී" යයි පවසන්න. තවද මෙසේත් විමසන්න: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් 'ශෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි පීඩාව ප්‍රියයන් නිසාම උපදින්නේය, ප්‍රියයන් මූලික කරගෙනම හටගන්නේය' යන මේ වචනය වදාරන ලද්දේද?" කියායි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔබට ඒ ගැන යම් විස්තරයක් වදාරන්නේද, එය මැනවින් මතක තබාගෙන අවුත් මට පවසන්න. මක්නිසාද යත් තථාගතයන් වහන්සේලා අසත්‍යයක් වදාරන්නේ නැත.' 'එසේය පින්වතිය' කියා නාලිජංඝ බ්‍රාහ්මණයා මල්ලිකා දේවියට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත ගියේය. ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදුණේය. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු වචන කථා කිරීමෙන් පසු ඔහු එක්පසක වාඩි විය. එක්පසක වාඩි වූ නාලිජංඝ බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: 'භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මල්ලිකා දේවිය ගෞතමයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමස්කාර කරන අතර ඔබ වහන්සේ නීරෝගීව, සුවසේ වෙසෙනවාදැයි විමසන්නීය. තවද ඇය මෙසේත් විමසන්නීය: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් 'ශෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස සහ දැඩි පීඩාව ප්‍රියයන් නිසාම උපදින්නේය, ප්‍රියයන් මූලික කරගෙනම හටගන්නේය' යන මේ වචනය වදාරන ලද්දේද?" කියායි.'

๓๕๖. ‘‘เอวเมตํ, พฺราหฺมณ, เอวเมตํ, พฺราหฺมณ! ปิยชาติกา หิ, พฺราหฺมณ, โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกาติ. ตทมินาเปตํ, พฺราหฺมณ, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา. ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ, อิมิสฺสาเยว สาวตฺถิยา อญฺญตริสฺสา อิตฺถิยา มาตา กาลมกาสิ. สา ตสฺสา กาลกิริยาย อุมฺมตฺติกา ขิตฺตจิตฺตา รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห – ‘อปิ เม มาตรํ อทฺทสฺสถ, อปิ เม มาตรํ อทฺทสฺสถา’ติ? อิมินาปิ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกาติ.

356. “බ්‍රාහ්මණය, එය එසේමය. බ්‍රාහ්මණය, එය එසේමය. බ්‍රාහ්මණය, ශෝකය, වැලපීම, දුක, අමනාපය සහ දැඩි ආයාසය (සුසුම්ලෑම) යන මේවා ප්‍රියයන් නිසා හටගන්නා දේ වෙයි, ප්‍රියයන්ගෙන් ප්‍රභවය වන්නා වූ දේ වෙයි. බ්‍රාහ්මණය, ශෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් ප්‍රියයන් නිසා හටගන්නා බවත්, ප්‍රියයන්ගෙන් ප්‍රභවය වන බවත් මේ ක්‍රමයෙන් ද දත යුතුය. බ්‍රාහ්මණය, පෙර දවසක මේ සැවැත් නුවරම එක්තරා ස්ත්‍රියකගේ මව මියගියාය. ඇය තම මවගේ මරණය නිසා උමතු වී, සිහිවිකල් වී, වීථියෙන් වීථියටත් මංසන්ධියෙන් මංසන්ධියටත් ගොස් මෙසේ කීවාය: ‘මගේ මෑණියන් දුටුවාද? මගේ මෑණියන් දුටුවාද?’ යනුවෙනි. බ්‍රාහ්මණය, ශෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් ප්‍රියයන් නිසා හටගන්නා බවත්, ප්‍රියයන්ගෙන් ප්‍රභවය වන බවත් මේ ක්‍රමයෙන් ද දත යුතුය.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ, อิมิสฺสาเยว สาวตฺถิยา อญฺญตริสฺสา อิตฺถิยา ปิตา กาลมกาสิ… ภาตา กาลมกาสิ… ภคินี กาลมกาสิ… ปุตฺโต กาลมกาสิ… ธีตา กาลมกาสิ… สามิโก กาลมกาสิ. สา ตสฺส กาลกิริยาย อุมฺมตฺติกา ขิตฺตจิตฺตา รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห – ‘อปิ เม สามิกํ อทฺทสฺสถ, อปิ เม สามิกํ อทฺทสฺสถา’ติ? อิมินาปิ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกาติ.

“බ්‍රාහ්මණය, පෙර දවසක මේ සැවැත් නුවරම එක්තරා ස්ත්‍රියකගේ පියා මියගියේය... සහෝදරයා මියගියේය... සහෝදරිය මියගියාය... පුත්‍රයා මියගියේය... දියණිය මියගියාය... ස්වාමිපුරුෂයා මියගියේය. ඇය තම ස්වාමිපුරුෂයාගේ මරණය නිසා උමතු වී, සිහිවිකල් වී, වීථියෙන් වීථියටත් මංසන්ධියෙන් මංසන්ධියටත් ගොස් මෙසේ කීවාය: ‘මගේ ස්වාමිපුරුෂයා දුටුවාද? මගේ ස්වාමිපුරුෂයා දුටුවාද?’ යනුවෙනි. බ්‍රාහ්මණය, ශෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් ප්‍රියයන් නිසා හටගන්නා බවත්, ප්‍රියයන්ගෙන් ප්‍රභවය වන බවත් මේ ක්‍රමයෙන් ද දත යුතුය.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ, อิมิสฺสาเยว สาวตฺถิยา อญฺญตรสฺส ปุริสสฺส มาตา กาลมกาสิ. โส ตสฺสา กาลกิริยาย อุมฺมตฺตโก ขิตฺตจิตฺโต รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห – ‘อปิ เม มาตรํ อทฺทสฺสถ, อปิ เม มาตรํ อทฺทสฺสถา’ติ[Pg.312]? อิมินาปิ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกาติ.

“බ්‍රාහ්මණය, පෙර දවසක මේ සැවැත් නුවරම එක්තරා පුරුෂයෙකුගේ මව මියගියාය. ඔහු තම මවගේ මරණය නිසා උමතු වී, සිහිවිකල් වී, වීථියෙන් වීථියටත් මංසන්ධියෙන් මංසන්ධියටත් ගොස් මෙසේ කීවේය: ‘මගේ මෑණියන් දුටුවාද? මගේ මෑණියන් දුටුවාද?’ යනුවෙනි. බ්‍රාහ්මණය, ශෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් ප්‍රියයන් නිසා හටගන්නා බවත්, ප්‍රියයන්ගෙන් ප්‍රභවය වන බවත් මේ ක්‍රමයෙන් ද දත යුතුය.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ, อิมิสฺสาเยว สาวตฺถิยา อญฺญตรสฺส ปุริสสฺส ปิตา กาลมกาสิ… ภาตา กาลมกาสิ… ภคินี กาลมกาสิ… ปุตฺโต กาลมกาสิ… ธีตา กาลมกาสิ… ปชาปติ กาลมกาสิ. โส ตสฺสา กาลกิริยาย อุมฺมตฺตโก ขิตฺตจิตฺโต รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห – ‘อปิ เม ปชาปตึ อทฺทสฺสถ, อปิ เม ปชาปตึ อทฺทสฺสถา’ติ? อิมินาปิ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกาติ.

“බ්‍රාහ්මණය, පෙර දවසක මේ සැවැත් නුවරම එක්තරා පුරුෂයෙකුගේ පියා මියගියේය... සහෝදරයා මියගියේය... සහෝදරිය මියගියාය... පුත්‍රයා මියගියේය... දියණිය මියගියාය... භාර්යාව මියගියාය. ඔහු තම භාර්යාවගේ මරණය නිසා උමතු වී, සිහිවිකල් වී, වීථියෙන් වීථියටත් මංසන්ධියෙන් මංසන්ධියටත් ගොස් මෙසේ කීවේය: ‘මගේ භාර්යාව දුටුවාද? මගේ භාර්යාව දුටුවාද?’ යනුවෙනි. බ්‍රාහ්මණය, ශෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් ප්‍රියයන් නිසා හටගන්නා බවත්, ප්‍රියයන්ගෙන් ප්‍රභවය වන බවත් මේ ක්‍රමයෙන් ද දත යුතුය.”

‘‘ภูตปุพฺพํ, พฺราหฺมณ, อิมิสฺสาเยว สาวตฺถิยา อญฺญตรา อิตฺถี ญาติกุลํ อคมาสิ. ตสฺสา เต ญาตกา สามิกํ อจฺฉินฺทิตฺวา อญฺญสฺส ทาตุกามา. สา จ ตํ น อิจฺฉติ. อถ โข สา อิตฺถี สามิกํ เอตทโวจ – ‘อิเม, มํ, อยฺยปุตฺต, ญาตกา ตฺวํ อจฺฉินฺทิตฺวา อญฺญสฺส ทาตุกามา. อหญฺจ ตํ น อิจฺฉามี’ติ. อถ โข โส ปุริโส ตํ อิตฺถึ ทฺวิธา เฉตฺวา อตฺตานํ อุปฺผาเลสิ – ‘อุโภ เปจฺจ ภวิสฺสามา’ติ. อิมินาปิ โข เอตํ, พฺราหฺมณ, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา’’ติ.

“බ්‍රාහ්මණය, පෙර දවසක මේ සැවැත් නුවරම එක්තරා ස්ත්‍රියක් සිය නෑගෙදරට ගියාය. ඇගේ නෑදෑයෝ ඇයව ඇගේ ස්වාමිපුරුෂයාගෙන් වෙන් කර වෙනත් අයෙකුට පාවා දීමට කැමති වූහ. එහෙත් ඇය එයට අකමැති වූවාය. එවිට ඒ ස්ත්‍රිය සිය ස්වාමිපුරුෂයාට මෙසේ කීවාය: ‘ස්වාමීනි (ආර්ය පුත්‍රය), මගේ මේ නෑදෑයෝ ඔබෙන් මාව වෙන් කර වෙනත් අයෙකුට පාවා දීමට කැමති වෙති. එහෙත් මම ඔහුට අකමැතියි’ යනුවෙනි. එවිට ඒ පුරුෂයා ඒ ස්ත්‍රිය දෙකට කපා ‘අපි දෙදෙනා පරලොවදී එක්වන්නෙමු’ යි සිතා තමාගේ ද බඩ පලා ගත්තේය. බ්‍රාහ්මණය, ශෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් ප්‍රියයන් නිසා හටගන්නා බවත්, ප්‍රියයන්ගෙන් ප්‍රභවය වන බවත් මේ ක්‍රමයෙන් ද දත යුතුය.”

๓๕๗. อถ โข นาฬิชงฺโฆ พฺราหฺมโณ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา เยน มลฺลิกา เทวี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ยาวตโก อโหสิ ภควตา สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ มลฺลิกาย เทวิยา อาโรเจสิ. อถ โข มลฺลิกา เทวี เยน ราชา ปเสนทิ โกสโล เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ เอตทโวจ – ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ปิยา เต วชิรี กุมารี’’ติ? ‘‘เอวํ, มลฺลิเก, ปิยา เม วชิรี กุมารี’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, วชิริยา เต กุมาริยา วิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘วชิริยา เม, มลฺลิเก, กุมาริยา วิปริณามญฺญถาภาวา ชีวิตสฺสปิ สิยา [Pg.313] อญฺญถตฺตํ, กึ ปน เม น อุปฺปชฺชิสฺสนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘อิทํ โข ตํ, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา’ติ.

357. ඉක්බිති නාලිජංඝ බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාවට බෙහෙවින් සතුටු වී, අනුමෝදන් වී, අසුනෙන් නැගිට මල්ලිකා දේවිය යම් තැනක වූවා ද එතැනට ගියේය. එහි ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ ඇති වූ සියලුම කථාබස් මල්ලිකා දේවියට සැළ කළේය. ඉක්බිති මල්ලිකා දේවිය පසේනදී කොසොල් රජු වෙත ගොස් කොසොල් රජුට මෙසේ කීවාය: “මහරජතුමනි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? වජිරී කුමරිය ඔබට ප්‍රිය ද?” “එසේය මල්ලිකා, වජිරී කුමරිය මට ප්‍රියය.” “මහරජතුමනි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? වජිරී කුමරියට කිසියම් විපර්යාසයක් හෝ වෙනස් වීමක් සිදු වුවහොත්, ඔබට ශෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් හටගන්නේ ද?” “මල්ලිකා, මගේ වජිරී කුමරියට විපර්යාසයක් හෝ වෙනස් වීමක් සිදු වුවහොත් මගේ ජීවිතයට පවා වෙනසක් සිදු වන්නේය. එසේ තිබියදී මට ශෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් හට නොගන්නේ කෙසේද?” “මහරජතුමනි, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ‘ශෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් ප්‍රියයන් නිසා හටගන්නා දේ වෙයි, ප්‍රියයන්ගෙන් ප්‍රභවය වන්නා වූ දේ වෙයි’ යනුවෙන් දේශනා කරන ලද්දේ මේ කරුණ නිසාවෙනි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ปิยา เต วาสภา ขตฺติยา’’ติ? ‘‘เอวํ, มลฺลิเก, ปิยา เม วาสภา ขตฺติยา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, วาสภาย เต ขตฺติยาย วิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘วาสภาย เม, มลฺลิเก, ขตฺติยาย วิปริณามญฺญถาภาวา ชีวิตสฺสปิ สิยา อญฺญถตฺตํ, กึ ปน เม น อุปฺปชฺชิสฺสนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘อิทํ โข ตํ, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา’ติ.

“මහරජ, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? වාසභඛත්තියා කුමරිය ඔබට ප්‍රිය ද?” “එසේය මල්ලිකාවනි, වාසභඛත්තියා කුමරිය මට ප්‍රියය.” “මහරජ, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? වාසභඛත්තියා කුමරියගේ වෙනස් වීමෙන් හා විපරීත වීමෙන් ඔබට සෝකය, වැලපීම, දුක, අමනාපය හා දැඩි ආයාසය උපදින්නේද?” “මල්ලිකාවනි, වාසභඛත්තියා කුමරියගේ වෙනස් වීමෙන් හා විපරීත වීමෙන් මාගේ ජීවිතය පවා වෙනස් විය හැකිය. එසේ තිබියදී මට සෝකය, වැලපීම, දුක, අමනාපය හා දැඩි ආයාසය නූපදින්නේ කෙසේද?” “මහරජ, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘සෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් ප්‍රියයන් නිසා උපදින්නාහ, ප්‍රියයන් මූලික කොට ඇත්තාහ’ යි වදාළේ මේ කරුණ නිසාවෙනි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ปิโย เต วิฏฏูโภ เสนาปตี’’ติ? ‘‘เอวํ, มลฺลิเก, ปิโย เม วิฏฏูโภ เสนาปตี’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, วิฏฏูภสฺส เต เสนาปติสฺส วิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘วิฏฏูภสฺส เม, มลฺลิเก, เสนาปติสฺส วิปริณามญฺญถาภาวา ชีวิตสฺสปิ สิยา อญฺญถตฺตํ, กึ ปน เม น อุปฺปชฺชิสฺสนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘อิทํ โข ตํ, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา’ติ.

“මහරජ, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? විඩූඪභ සේනාපතියා ඔබට ප්‍රිය ද?” “එසේය මල්ලිකාවනි, විඩූඪභ සේනාපතියා මට ප්‍රියය.” “මහරජ, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? විඩූඪභ සේනාපතියාගේ වෙනස් වීමෙන් හා විපරීත වීමෙන් ඔබට සෝකය, වැලපීම, දුක, අමනාපය හා දැඩි ආයාසය උපදින්නේද?” “මල්ලිකාවනි, විඩූඪභ සේනාපතියාගේ වෙනස් වීමෙන් හා විපරීත වීමෙන් මාගේ ජීවිතය පවා වෙනස් විය හැකිය. එසේ තිබියදී මට සෝකය, වැලපීම, දුක, අමනාපය හා දැඩි ආයාසය නූපදින්නේ කෙසේද?” “මහරජ, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘සෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් ප්‍රියයන් නිසා උපදින්නාහ, ප්‍රියයන් මූලික කොට ඇත්තාහ’ යි වදාළේ මේ කරුණ නිසාවෙනි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, ปิยา เต อห’’นฺติ? ‘‘เอวํ, มลฺลิเก, ปิยา เมสิ ตฺว’’นฺติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, มยฺหํ เต วิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘ตุยฺหญฺหิ เม, มลฺลิเก, วิปริณามญฺญถาภาวา ชีวิตสฺสปิ สิยา อญฺญถตฺตํ, กึ ปน เม น อุปฺปชฺชิสฺสนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘อิทํ โข ตํ, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา’ติ.

“මහරජ, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මම ඔබට ප්‍රියද?” “එසේය මල්ලිකාවනි, ඔබ මට ප්‍රිය වන්නෙහිය.” “මහරජ, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මාගේ වෙනස් වීමෙන් හා විපරීත වීමෙන් ඔබට සෝකය, වැලපීම, දුක, අමනාපය හා දැඩි ආයාසය උපදින්නේද?” “මල්ලිකාවනි, ඔබේ වෙනස් වීමෙන් හා විපරීත වීමෙන් මාගේ ජීවිතය පවා වෙනස් විය හැකිය. එසේ තිබියදී මට සෝකය, වැලපීම, දුක, අමනාපය හා දැඩි ආයාසය නූපදින්නේ කෙසේද?” “මහරජ, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘සෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් ප්‍රියයන් නිසා උපදින්නාහ, ප්‍රියයන් මූලික කොට ඇත්තාහ’ යි වදාළේ මේ කරුණ නිසාවෙනි.”

‘‘ตํ [Pg.314] กึ มญฺญสิ, มหาราช, ปิยา เต กาสิโกสลา’’ติ? ‘‘เอวํ, มลฺลิเก, ปิยา เม กาสิโกสลา. กาสิโกสลานํ, มลฺลิเก, อานุภาเวน กาสิกจนฺทนํ ปจฺจนุโภม, มาลาคนฺธวิเลปนํ ธาเรมา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, กาสิโกสลานํ เต วิปริณามญฺญถาภาวา อุปฺปชฺเชยฺยุํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘กาสิโกสลานญฺหิ, มลฺลิเก, วิปริณามญฺญถาภาวา ชีวิตสฺสปิ สิยา อญฺญถตฺตํ, กึ ปน เม น อุปฺปชฺชิสฺสนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา’’ติ? ‘‘อิทํ โข ตํ, มหาราช, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สนฺธาย ภาสิตํ – ‘ปิยชาติกา โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา ปิยปฺปภวิกา’’’ติ.

“මහරජ, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? කාසි හා කෝසල ජනපද ඔබට ප්‍රිය ද?” “එසේය මල්ලිකාවනි, මට කාසි හා කෝසල ජනපද ප්‍රියය. මල්ලිකාවනි, ඒ කාසි හා කෝසලයන්ගේ ආනුභාවයෙන් අපි කාසි සදුන් පරිහරණය කරමු, මල් ගඳ විලවුන් දරමු.” “මහරජ, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? කාසි හා කෝසල ජනපදයන්ගේ වෙනස් වීමෙන් හා විපරීත වීමෙන් ඔබට සෝකය, වැලපීම, දුක, අමනාපය හා දැඩි ආයාසය උපදින්නේද?” “මල්ලිකාවනි, කාසි හා කෝසලයන්ගේ වෙනස් වීමෙන් හා විපරීත වීමෙන් මාගේ ජීවිතය පවා වෙනස් විය හැකිය. එසේ තිබියදී මට සෝකය, වැලපීම, දුක, අමනාපය හා දැඩි ආයාසය නූපදින්නේ කෙසේද?” “මහරජ, දන්නා වූ, දක්නා වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘සෝක පරිදේව දුක්ඛ දෝමනස්ස උපායාසයන් ප්‍රියයන් නිසා උපදින්නාහ, ප්‍රියයන් මූලික කොට ඇත්තාහ’ යි වදාළේ මේ කරුණ නිසාවෙනි.”

‘‘อจฺฉริยํ, มลฺลิเก, อพฺภุตํ, มลฺลิเก! ยาวญฺจ โส ภควา ปญฺญาย อติวิชฺฌ มญฺเญ ปสฺสติ. เอหิ, มลฺลิเก, อาจเมหี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส, นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส, นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ.

“මල්ලිකාවනි, ආශ්චර්යයකි! මල්ලිකාවනි, අද්භූතයකි! ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙතරම් දුරට ප්‍රඥාවෙන් විනිවිද දකිමින් සත්‍යය පසක් කරන්නේද? මල්ලිකාවනි, එන්න, මට පැන් (පිරිසිදු වීමට ජලය) දෙන්න.” ඉක්බිති පසේනදී කෝසල මහරජු අසුනින් නැගිට, උතුරු සළුව එකාංශ කොට පොරවාගෙන, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින දිශාවට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, තෙවරක් මෙසේ උදානයක් පළ කළේය: “නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස! නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස! නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස!”

ปิยชาติกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ.

හත්වැනි පියජාතික සූත්‍රය නිම විය.

๘. พาหิติกสุตฺตํ

8. බාහිතිය සූත්‍රය

๓๕๘. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน ปุพฺพาราโม มิคารมาตุปาสาโท เตนุปสงฺกมิ ทิวาวิหาราย. เตน โข ปน สมเยน ราชา ปเสนทิ โกสโล เอกปุณฺฑรีกํ นาคํ อภิรุหิตฺวา สาวตฺถิยา นิยฺยาติ ทิวา ทิวสฺส. อทฺทสา โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน สิริวฑฺฒํ มหามตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘อายสฺมา โน เอโส, สมฺม สิริวฑฺฒ, อานนฺโท’’ติ[Pg.315]. ‘‘เอวํ, มหาราช, อายสฺมา เอโส อานนฺโท’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปาเท สิรสา วนฺทาหิ – ‘ราชา, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปาเท สิรสา วนฺทตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘สเจ กิร, ภนฺเต, อายสฺมโต อานนฺทสฺส น กิญฺจิ อจฺจายิกํ กรณียํ, อาคเมตุ กิร, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท มุหุตฺตํ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข โส ปุริโส รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข โส ปุริโส อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘ราชา, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปาเท สิรสา วนฺทติ; เอวญฺจ วเทติ – ‘สเจ กิร, ภนฺเต, อายสฺมโต อานนฺทสฺส น กิญฺจิ อจฺจายิกํ กรณียํ, อาคเมตุ กิร, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท มุหุตฺตํ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’’ติ. อธิวาเสสิ โข อายสฺมา อานนฺโท ตุณฺหีภาเวน. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ยาวติกา นาคสฺส ภูมิ นาเคน คนฺตฺวา นาคา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘สเจ, ภนฺเต, อายสฺมโต อานนฺทสฺส น กิญฺจิ อจฺจายิกํ กรณียํ, สาธุ, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท เยน อจิรวติยา นทิยา ตีรํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. อธิวาเสสิ โข อายสฺมา อานนฺโท ตุณฺหีภาเวน.

358. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා පාත්‍ර සිවුරු ගෙන සැවැත් නුවරට පිඬු පිණිස වැඩි සේක. සැවැත් නුවර පිඬු පිණිස හැසිර, දහවල් ආහාරයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, දහවල් කාලය ගත කිරීම (දිවා විහරණය) පිණිස මිගාරමාතු ප්‍රාසාදය වූ පූර්වාරාමය වෙත වැඩි සේක. ඒ අවස්ථාවෙහි කොසොල් රජ පසේනදී රජතුමා 'ඒකපුණ්ඩරීක' නම් ඇතා පිට නැගී මද්දහන් වේලාවෙහි සැවැත් නුවරින් පිටතට නික්මෙයි. පසේනදී කොසොල් රජතුමා දුරදීම වඩින්නා වූ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් දැක, සිරිවඩ්ඪ මහාමාත්‍යයා අමතා, "පින්වත් සිරිවඩ්ඪ, මේ වඩින්නේ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් නොවේද?" යි ඇසීය. "එසේය මහා රජතුමනි, ඒ ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝමය" යි ඔහු කීවේය. ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජතුමා එක්තරා පුරුෂයෙකු අමතා මෙසේ කීවේය: "එම්බා පුරුෂය, ඔබ ගොස් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් වෙත එළඹෙන්න. එළඹ මාගේ වචනයෙන් උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිසින් වැඳ, 'ස්වාමීනී, පසේනදී කොසොල් රජතුමා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ගේ පාද පද්මයන් හිසින් වඳියි' කියා පවසන්න. තවද මෙසේත් පවසන්න: 'ස්වාමීනී, ඉදින් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ට කිසියම් හදිසි කටයුත්තක් නැත්නම්, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ අනුකම්පා උපදවා මොහොතක් රැඳී සිටින සේක්වා' කියායි." "එසේය දේවයන් වහන්ස" යි ඒ පුරුෂයා පසේනදී කොසොල් රජතුමාට පිළිතුරු දී, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් වෙත එළඹ, උන්වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක සිටියේය. එකත්පසෙක සිටි ඒ පුරුෂයා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනී, පසේනදී කොසොල් රජතුමා ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිසින් වඳියි. තවද මෙසේ පවසයි: 'ස්වාමීනී, ඉදින් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ට කිසියම් හදිසි කටයුත්තක් නැත්නම්, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ අනුකම්පා උපදවා මොහොතක් රැඳී සිටින සේක්වා' කියායි." ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ නිහඬව එය පිළිගත්හ. ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජතුමා ඇතාට යා හැකි තාක් දුර ඇතා පිටින් ගොස්, ඇතාගෙන් බැස පයින්ම ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් වෙත එළඹ, අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක සිටියේය. එකත්පසෙක සිටි පසේනදී කොසොල් රජතුමා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනී, ඉදින් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ට හදිසි කටයුත්තක් නැත්නම්, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ අනුකම්පා කොට අචිරවතී නදී තීරය වෙත වඩින සේක් නම් මැනවි." ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ නිහඬව එය පිළිගත්හ.

๓๕๙. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน อจิรวติยา นทิยา ตีรํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ยาวติกา นาคสฺส ภูมิ นาเคน คนฺตฺวา นาคา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, อายสฺมา [Pg.316] อานนฺโท หตฺถตฺถเร นิสีทตู’’ติ. ‘‘อลํ, มหาราช. นิสีท ตฺวํ; นิสินฺโน อหํ สเก อาสเน’’ติ. นิสีทิ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต อานนฺท, โส ภควา ตถารูปํ กายสมาจารํ สมาจเรยฺย, ยฺวาสฺส กายสมาจาโร โอปารมฺโภ สมเณหิ พฺราหฺมเณหี’’ติ ? ‘‘น โข, มหาราช, โส ภควา ตถารูปํ กายสมาจารํ สมาจเรยฺย, ยฺวาสฺส กายสมาจาโร โอปารมฺโภ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหี’’ติ.

359. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ අචිරවතී නදී තීරය වෙත වැඩි සේක. එසේ වැඩම කොට එක්තරා රුක් මුලක පනවන ලද අසුනක වැඩ සිටියහ. එවිට පසේනදී කොසොල් රජතුමා ඇතාට යා හැකි තාක් දුර ඇතා පිටින් ගොස්, ඇතාගෙන් බැස පයින්ම ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන් වෙත එළඹ, අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක සිටියේය. එකත්පසෙක සිටි පසේනදී කොසොල් රජතුමා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනී, ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවෝ මේ හස්ති පලස (ඇතු පිට එළන ඇතිරිල්ල) මත වැඩ සිටින සේක්වා." "මහා රජතුමනි, එය අවශ්‍ය නැත. ඔබ වාඩි වන්න. මම මාගේම අසුනෙහි වැඩ සිටිමි" යි තෙරණුවෝ වදාළහ. පසේනදී කොසොල් රජතුමා පනවන ලද අසුනක වාඩි විය. වාඩි වූ පසේනදී කොසොල් රජතුමා ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරණුවන්ට මෙසේ ඇසීය: "ස්වාමීනී ආනන්දයන් වහන්ස, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් කායික හැසිරීමක් (කායකර්මයක්) නිසා මහණ බමුණන් විසින් දෝෂාරෝපණය කරනු ලැබිය හැකි ද, එවැනි කායික හැසිරීමක නියැලෙන සේක් ද?" "මහා රජතුමනි, යම් කායික හැසිරීමක් නිසා නුවණැති මහණ බමුණන් විසින් දෝෂාරෝපණය කරනු ලැබිය හැකි ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එවැනි කායික හැසිරීමක කිසිසේත් නොයෙදෙන සේක."

‘‘กึ ปน, ภนฺเต อานนฺท, โส ภควา ตถารูปํ วจีสมาจารํ…เป… มโนสมาจารํ สมาจเรยฺย, ยฺวาสฺส มโนสมาจาโร โอปารมฺโภ สมเณหิ พฺราหฺมเณหี’’ติ ? ‘‘น โข, มหาราช, โส ภควา ตถารูปํ มโนสมาจารํ สมาจเรยฺย, ยฺวาสฺส มโนสมาจาโร โอปารมฺโภ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหี’’ติ.

"ස්වාමීනී ආනන්දයන් වහන්ස, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් වාචසික හැසිරීමක... (පෙ)... යම් මානසික හැසිරීමක නියැලෙන සේක් ද, යම් හැසිරීමක් නිසා මහණ බමුණන් විසින් දෝෂාරෝපණය කරනු ලැබිය හැකි ද?" "මහා රජතුමනි, යම් මානසික හැසිරීමක් නිසා නුවණැති මහණ බමුණන් විසින් දෝෂාරෝපණය කරනු ලැබිය හැකි ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එවැනි මානසික හැසිරීමක කිසිසේත් නොයෙදෙන සේක."

‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยญฺหิ มยํ, ภนฺเต, นาสกฺขิมฺหา ปญฺเหน ปริปูเรตุํ ตํ, ภนฺเต, อายสฺมตา อานนฺเทน ปญฺหสฺส เวยฺยากรเณน ปริปูริตํ. เย เต, ภนฺเต, พาลา อพฺยตฺตา อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปเรสํ วณฺณํ วา อวณฺณํ วา ภาสนฺติ, น มยํ ตํ สารโต ปจฺจาคจฺฉาม; เย ปน เต, ภนฺเต, ปณฺฑิตา วิยตฺตา เมธาวิโน อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปเรสํ วณฺณํ วา อวณฺณํ วา ภาสนฺติ, มยํ ตํ สารโต ปจฺจาคจฺฉาม’’.

"ස්වාමීනී, එය ආශ්චර්යයකි! ස්වාමීනී, එය අද්භූතයකි! ස්වාමීනී, අප හට ප්‍රශ්නයක් මඟින් යමක් සම්පූර්ණ කර ගැනීමට නොහැකි වූයේ ද, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ විසින් ඒ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමෙන් එය සම්පූර්ණ කරන ලදි. ස්වාමීනී, අඥාන වූ, අදක්ෂ වූ යම් මිනිසුන් පිරිසක් විමසා නොබලා, සොයා නොබලා අන්‍යයන්ගේ ගුණ හෝ අගුණ පවසත් ද, අප එය සාරයක් ලෙස පිළිනොගනිමු. එහෙත් ස්වාමීනී, යම් පණ්ඩිත වූ, දක්ෂ වූ, ප්‍රඥාවන්ත වූ මිනිසුන් පිරිසක් විමසා බලා, මැනවින් සොයා බලා අන්‍යයන්ගේ ගුණ හෝ අගුණ පවසත් ද, අප එය සාරයක් (සත්‍යයක්) ලෙස පිළිගනිමු."

๓๖๐. ‘‘กตโม ปน, ภนฺเต อานนฺท, กายสมาจาโร โอปารมฺโภ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหี’’ติ? ‘‘โย โข, มหาราช, กายสมาจาโร อกุสโล’’.

360. "ස්වාමීනී ආනන්දයන් වහන්ස, නුවණැති මහණ බමුණන් විසින් ගැරහිය යුතු කායික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් කායික හැසිරීමක් අකුසල් සහගත වේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, กายสมาจาโร อกุสโล’’? ‘‘โย โข, มหาราช, กายสมาจาโร สาวชฺโช’’.

"ස්වාමීනී, අකුසල් සහගත කායික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් කායික හැසිරීමක් වරද සහිත වේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, กายสมาจาโร สาวชฺโช’’? ‘‘โย โข, มหาราช, กายสมาจาโร สพฺยาพชฺโฌ’’.

"ස්වාමීනී, වරද සහිත කායික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් කායික හැසිරීමක් පීඩාකාරී වේ ද, එයයි."

‘‘กตโม [Pg.317] ปน, ภนฺเต, กายสมาจาโร สพฺยาพชฺโฌ’’? ‘‘โย โข, มหาราช, กายสมาจาโร ทุกฺขวิปาโก’’.

"ස්වාමීනී, පීඩාකාරී කායික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් කායික හැසිරීමක් දුක් සහගත විපාක ගෙන දේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, กายสมาจาโร ทุกฺขวิปาโก’’? ‘‘โย โข, มหาราช, กายสมาจาโร อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ ตสฺส อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ; เอวรูโป โข, มหาราช, กายสมาจาโร โอปารมฺโภ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหี’’ติ.

"ස්වාමීනී, දුක් සහගත විපාක ගෙන දෙන කායික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් කායික හැසිරීමක් තමාගේ පීඩාව පිණිස පවතී ද, අන්‍යයන්ගේ පීඩාව පිණිස පවතී ද, දෙපාර්ශ්වයේම පීඩාව පිණිස පවතී ද, එයින් අකුසල් දහම් වැඩේ ද, කුසල් දහම් පිරිහේ ද; මහරජ, මෙබඳු වූ කායික හැසිරීම නුවණැති මහණ බමුණන් විසින් ගැරහිය යුත්තකි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต อานนฺท, วจีสมาจาโร…เป… มโนสมาจาโร โอปารมฺโภ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหี’’ติ? ‘‘โย โข, มหาราช, มโนสมาจาโร อกุสโล’’.

"ස්වාමීනී ආනන්දයන් වහන්ස, නුවණැති මහණ බමුණන් විසින් ගැරහිය යුතු වාචසික හැසිරීම ...පෙ... මානසික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් මානසික හැසිරීමක් අකුසල් සහගත වේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, มโนสมาจาโร อกุสโล’’? ‘‘โย โข, มหาราช, มโนสมาจาโร สาวชฺโช’’.

"ස්වාමීනී, අකුසල් සහගත මානසික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් මානසික හැසිරීමක් වරද සහිත වේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, มโนสมาจาโร สาวชฺโช’’? ‘‘โย โข, มหาราช, มโนสมาจาโร สพฺยาพชฺโฌ’’.

"ස්වාමීනී, වරද සහිත මානසික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් මානසික හැසිරීමක් පීඩාකාරී වේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, มโนสมาจาโร สพฺยาพชฺโฌ’’? ‘‘โย โข, มหาราช, มโนสมาจาโร ทุกฺขวิปาโก’’.

"ස්වාමීනී, පීඩාකාරී මානසික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් මානසික හැසිරීමක් දුක් සහගත විපාක ගෙන දේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, มโนสมาจาโร ทุกฺขวิปาโก’’? ‘‘โย โข, มหาราช, มโนสมาจาโร อตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ ตสฺส อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ; เอวรูโป โข, มหาราช, มโนสมาจาโร โอปารมฺโภ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหี’’ติ.

"ස්වාමීනී, දුක් සහගත විපාක ගෙන දෙන මානසික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් මානසික හැසිරීමක් තමාගේ පීඩාව පිණිස පවතී ද, අන්‍යයන්ගේ පීඩාව පිණිස පවතී ද, දෙපාර්ශ්වයේම පීඩාව පිණිස පවතී ද, එයින් අකුසල් දහම් වැඩේ ද, කුසල් දහම් පිරිහේ ද; මහරජ, මෙබඳු වූ මානසික හැසිරීම නුවණැති මහණ බමුණන් විසින් ගැරහිය යුත්තකි."

‘‘กึ นุ โข, ภนฺเต อานนฺท, โส ภควา สพฺเพสํเยว อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานํ วณฺเณตี’’ติ? ‘‘สพฺพากุสลธมฺมปหีโน โข, มหาราช, ตถาคโต กุสลธมฺมสมนฺนาคโต’’ติ.

"ස්වාමීනී ආනන්දයන් වහන්ස, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සියලුම අකුසල් දහම් ප්‍රහීණ කිරීම පසසන සේක් ද?" "මහරජ, තථාගතයන් වහන්සේ සියලු අකුසල් දහම් ප්‍රහීණ කළ සේක, කුසල් දහමින් සමන්නාගත වූ සේක."

๓๖๑. ‘‘กตโม ปน, ภนฺเต อานนฺท, กายสมาจาโร อโนปารมฺโภ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหี’’ติ? ‘‘โย โข, มหาราช, กายสมาจาโร กุสโล’’.

361. "ස්වාමීනී ආනන්දයන් වහන්ස, නුවණැති මහණ බමුණන් විසින් නොගැරහිය යුතු කායික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් කායික හැසිරීමක් කුසල් සහගත වේ ද, එයයි."

‘‘กตโม [Pg.318] ปน, ภนฺเต, กายสมาจาโร กุสโล’’? ‘‘โย โข, มหาราช, กายสมาจาโร อนวชฺโช’’.

"ස්වාමීනී, කුසල් සහගත කායික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් කායික හැසිරීමක් වරද රහිත වේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, กายสมาจาโร อนวชฺโช’’? ‘‘โย โข, มหาราช, กายสมาจาโร อพฺยาพชฺโฌ’’.

"ස්වාමීනී, වරද රහිත කායික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් කායික හැසිරීමක් පීඩාකාරී නොවේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, กายสมาจาโร อพฺยาพชฺโฌ’’? ‘‘โย โข, มหาราช, กายสมาจาโร สุขวิปาโก’’.

"ස්වාමීනී, පීඩාකාරී නොවන කායික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් කායික හැසිරීමක් සැප සහගත විපාක ගෙන දේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, กายสมาจาโร สุขวิปาโก’’?

"ස්වාමීනී, සැප සහගත විපාක ගෙන දෙන කායික හැසිරීම කවරේ ද?"

‘‘โย โข, มหาราช, กายสมาจาโร เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ ตสฺส อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ; เอวรูโป โข, มหาราช, กายสมาจาโร อโนปารมฺโภ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหี’’ติ.

"මහරජ, යම් කායික හැසිරීමක් තමාගේ පීඩාව පිණිස නොපවතී ද, අන්‍යයන්ගේ පීඩාව පිණිස නොපවතී ද, දෙපාර්ශ්වයේම පීඩාව පිණිස නොපවතී ද, එයින් අකුසල් දහම් පිරිහේ ද, කුසල් දහම් වැඩේ ද; මහරජ, මෙබඳු වූ කායික හැසිරීම නුවණැති මහණ බමුණන් විසින් නොගැරහිය යුත්තකි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต อานนฺท, วจีสมาจาโร…เป… มโนสมาจาโร อโนปารมฺโภ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหี’’ติ? ‘‘โย โข, มหาราช, มโนสมาจาโร กุสโล’’.

"ස්වාමීනී ආනන්දයන් වහන්ස, නුවණැති මහණ බමුණන් විසින් නොගැරහිය යුතු වාචසික හැසිරීම ...පෙ... මානසික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් මානසික හැසිරීමක් කුසල් සහගත වේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, มโนสมาจาโร กุสโล’’? ‘‘โย โข, มหาราช, มโนสมาจาโร อนวชฺโช’’.

"ස්වාමීනී, කුසල් සහගත මානසික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් මානසික හැසිරීමක් වරද රහිත වේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, มโนสมาจาโร อนวชฺโช’’? ‘‘โย โข, มหาราช, มโนสมาจาโร อพฺยาพชฺโฌ’’.

"ස්වාමීනී, වරද රහිත මානසික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් මානසික හැසිරීමක් පීඩාකාරී නොවේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, มโนสมาจาโร อพฺยาพชฺโฌ’’? ‘‘โย โข, มหาราช, มโนสมาจาโร สุขวิปาโก’’.

"ස්වාමීනී, පීඩාකාරී නොවන මානසික හැසිරීම කවරේ ද?" "මහරජ, යම් මානසික හැසිරීමක් සැප සහගත විපාක ගෙන දේ ද, එයයි."

‘‘กตโม ปน, ภนฺเต, มโนสมาจาโร สุขวิปาโก’’? ‘‘โย โข, มหาราช, มโนสมาจาโร เนวตฺตพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น ปรพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ, น อุภยพฺยาพาธายปิ สํวตฺตติ. ตสฺส อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ. เอวรูโป โข, มหาราช, มโนสมาจาโร อโนปารมฺโภ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหี’’ติ.

‘‘ස්වාමීනි, සැප විපාක දෙන මනෝ සමාචාරය (සිතේ හැසිරීම) යනු කුමක්ද?’’ ‘‘මහාරාජය, යම් මනෝ සමාචාරයක් තමාගේ පීඩාව පිණිස නොපවතීද, අන්‍යයන්ගේ පීඩාව පිණිස නොපවතීද, දෙපිරිසේම පීඩාව පිණිස නොපවතීද (එය සැප විපාක දෙන මනෝ සමාචාරයයි). එමගින් ඔහු තුළ අකුසල ධර්මයන් පිරිහී යයි, කුසල ධර්මයන් වර්ධනය වේ. මහාරාජය, මෙබඳු මනෝ සමාචාරය නුවණැති ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් දොසක් නොදැක්විය යුත්තකි.’’

‘‘กึ ปน, ภนฺเต อานนฺท, โส ภควา สพฺเพสํเยว กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทํ วณฺเณตี’’ติ? ‘‘สพฺพากุสลธมฺมปหีโน โข, มหาราช, ตถาคโต กุสลธมฺมสมนฺนาคโต’’ติ.

‘‘ස්වාමීනි ආනන්දයන් වහන්ස, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සියලු කුසල ධර්මයන්ගේ සම්පූර්ණ වීම (සමාදන් වීම) පසසන සේක්ද?’’ ‘‘මහාරාජය, තථාගතයන් වහන්සේ සියලු අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කළ සේක, කුසල ධර්මයන්ගෙන් සමන්නාගත (සම්පූර්ණ) වූ සේක.’’

๓๖๒. ‘‘อจฺฉริยํ[Pg.319], ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ยาว สุภาสิตํ จิทํ, ภนฺเต, อายสฺมตา อานนฺเทน. อิมินา จ มยํ, ภนฺเต, อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภาสิเตน อตฺตมนาภิรทฺธา. เอวํ อตฺตมนาภิรทฺธา จ มยํ, ภนฺเต, อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภาสิเตน. สเจ, ภนฺเต, อายสฺมโต อานนฺทสฺส หตฺถิรตนํ กปฺเปยฺย, หตฺถิรตนมฺปิ มยํ อายสฺมโต อานนฺทสฺส ทเทยฺยาม. สเจ, ภนฺเต, อายสฺมโต อานนฺทสฺส อสฺสรตนํ กปฺเปยฺย, อสฺสรตนมฺปิ มยํ อายสฺมโต อานนฺทสฺส ทเทยฺยาม. สเจ, ภนฺเต, อายสฺมโต อานนฺทสฺส คามวรํ กปฺเปยฺย, คามวรมฺปิ มยํ อายสฺมโต อานนฺทสฺส ทเทยฺยาม. อปิ จ, ภนฺเต, มยมฺเปตํ ชานาม – ‘เนตํ อายสฺมโต อานนฺทสฺส กปฺปตี’ติ. อยํ เม, ภนฺเต, พาหิติกา รญฺญา มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน วตฺถนาฬิยา ปกฺขิปิตฺวา ปหิตา โสฬสสมา อายาเมน, อฏฺฐสมา วิตฺถาเรน. ตํ, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ‘‘อลํ, มหาราช, ปริปุณฺณํ เม ติจีวร’’นฺติ.

362. ‘‘ස්වාමීනි, ආශ්චර්යයකි! ස්වාමීනි, අද්භූතයකි! ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ විසින් මෙය ඉතා මැනවින් දේශනා කරන ලදී. ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේගේ මෙම සුභාෂිතයෙන් අපි ඉතා සතුටු වෙමු, පැහැදෙමු. ස්වාමීනි, ඉදින් ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට හස්ති රත්නය කැප වන්නේ නම්, අපි උන්වහන්සේට හස්ති රත්නයක් පූජා කරන්නෙමු. ඉදින් ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට අශ්ව රත්නය කැප වන්නේ නම්, අශ්ව රත්නයක් ද පූජා කරන්නෙමු. ඉදින් ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට උතුම් ග්‍රාම වරයක් කැප වන්නේ නම්, උතුම් ග්‍රාම වරයක් ද පූජා කරන්නෙමු. එසේ වුවද ස්වාමීනි, මේවා ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට කැප නොවන බව අපි දනිමු. ස්වාමීනි, මගධ අධිපති වේදේහීපුත්‍ර අජාතසත්ත රජු විසින් රෙදි බහාලන නලයක බහා එවන ලද, දිගින් දහසය රියනක් හා පළලින් අට රියනක් වූ මෙම ‘බාහිතිය’ වස්ත්‍රය මා සතුව ඇත. ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ මා කෙරෙහි අනුකම්පා උපදවා මෙය පිළිගන්නා සේක්වා.’’ ‘‘මහාරාජය, අවශ්‍ය නැත. මා සතුව තුන් සිවුරු සම්පූර්ණව ඇත.’’

‘‘อยํ, ภนฺเต, อจิรวตี นที ทิฏฺฐา อายสฺมตา เจว อานนฺเทน อมฺเหหิ จ. ยทา อุปริปพฺพเต มหาเมโฆ อภิปฺปวุฏฺโฐ โหติ, อถายํ อจิรวตี นที อุภโต กูลานิ สํวิสฺสนฺทนฺตี คจฺฉติ; เอวเมว โข, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท อิมาย พาหิติกาย อตฺตโน ติจีวรํ กริสฺสติ. ยํ ปนายสฺมโต อานนฺทสฺส ปุราณํ ติจีวรํ ตํ สพฺรหฺมจารีหิ สํวิภชิสฺสติ. เอวายํ อมฺหากํ ทกฺขิณา สํวิสฺสนฺทนฺตี มญฺเญ คมิสฺสติ. ปฏิคฺคณฺหาตุ, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท พาหิติก’’นฺติ. ปฏิคฺคเหสิ โข อายสฺมา อานนฺโท พาหิติกํ.

‘‘ස්වාමීනි, මේ අචිරවතී නදිය ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේත් අපිත් දැක ඇත්තෙමු. කඳු මුදුනට මහ වැසි වැටුණු කල, අචිරවතී නදිය දෙගොඩතලා පිටාර ගලමින් ගලා යයි. එලෙසම ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ මෙම බාහිතිය වස්ත්‍රයෙන් තමන් වහන්සේට තුන් සිවුරක් කරගන්නා සේක. උන්වහන්සේ සතු පැරණි තුන් සිවුර සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා අතර බෙදා දෙන සේක. එවිට අපගේ මේ පූජාව පිටාර ගලන්නාක් මෙන් (බොහෝ දෙනාට පිරිනැමී) වර්ධනය වනු ඇතැයි සිතමි. ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ මේ බාහිතිය වස්ත්‍රය පිළිගන්නා සේක්වා.’’ ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ එම බාහිතිය වස්ත්‍රය පිළිගත්හ.

อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘หนฺท จ ทานิ มยํ, ภนฺเต อานนฺท, คจฺฉาม; พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, มหาราช, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อายสฺมโต อานนฺทสฺส ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

එවිට පසේනදී කොසොල් රජු ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: ‘‘ස්වාමීනි ආනන්දයන් වහන්ස, දැන් අපි යන්නෙමු; අපට බොහෝ වැඩ කටයුතු ඇත.’’ ‘‘මහාරාජය, ඒ සඳහා දැන් සුදුසු කාලය ඔබ දනී.’’ එවිට පසේනදී කොසොල් රජු ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේගේ දේශනාව අනුමෝදන් වී, ඉතා සතුටු වී, අසුනින් නැගිට, ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට, ප්‍රදක්ෂිණා කර පිටත්ව ගියේය.

๓๖๓. อถ [Pg.320] โข อายสฺมา อานนฺโท อจิรปกฺกนฺตสฺส รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ยาวตโก อโหสิ รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน สทฺธึ กถาสลฺลาโป ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ. ตญฺจ พาหิติกํ ภควโต ปาทาสิ. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ลาภา, ภิกฺขเว, รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส, สุลทฺธลาภา, ภิกฺขเว, รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส; ยํ ราชา ปเสนทิ โกสโล ลภติ อานนฺทํ ทสฺสนาย, ลภติ ปยิรุปาสนายา’’ติ.

363. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ පසේනදී කොසොල් රජු නික්ම ගිය නොබෝ වේලාවකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹියහ. එළඹ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පස්ව වාඩි වූහ. එකත්පස්ව වාඩි වූ ආයුෂ්මත් ආනන්දයන් වහන්සේ පසේනදී කොසොල් රජු සමඟ ඇති වූ සියලු කතාබහ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. ඒ බාහිතිය වස්ත්‍රය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළහ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් අමතා මෙසේ වදාළ සේක: ‘‘මහණෙනි, පසේනදී කොසොල් රජුට මහත් ලාභයකි. මහණෙනි, පසේනදී කොසොල් රජුට මෙය උතුම් ලාභයකි. පසේනදී කොසොල් රජුට ආනන්දයන් දැකීමටත්, ඇසුරු කිරීමටත් අවස්ථාව ලැබී ඇත්තේය.’’

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාවට සතුටු සිතින් අනුමෝදන් වූහ.

พาหิติกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ.

අටවැනි බාහිතිය සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๙. ธมฺมเจติยสุตฺตํ

9. ධම්මචේතිය සූත්‍රය

๓๖๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ เมทาฬุปํ นาม สกฺยานํ นิคโม. เตน โข ปน สมเยน ราชา ปเสนทิ โกสโล นครกํ อนุปฺปตฺโต โหติ เกนจิเทว กรณีเยน. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ทีฆํ การายนํ อามนฺเตสิ – ‘‘โยเชหิ, สมฺม การายน, ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ, อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม สุภูมึ ทสฺสนายา’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ทีโฆ การายโน รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ. ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภทฺรํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเรหิ ภทฺเรหิ ยาเนหิ นครกมฺหา นิยฺยาสิ มหจฺจา ราชานุภาเวน. เยน อาราโม เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว อารามํ ปาวิสิ. อทฺทสา โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อาราเม ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน [Pg.321] รุกฺขมูลานิ ปาสาทิกานิ ปสาทนียานิ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ. ทิสฺวาน ภควนฺตํเยว อารพฺภ สติ อุทปาทิ – ‘‘อิมานิ โข ตานิ รุกฺขมูลานิ ปาสาทิกานิ ปสาทนียานิ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ, ยตฺถ สุทํ มยํ ตํ ภควนฺตํ ปยิรุปาสาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ.

364. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාක්‍ය ජනපදයෙහි ‘මේදාළුප’ නම් වූ ශාක්‍ය නිගමයෙහි (නියම්ගමෙහි) වැඩවසන සේක. එකල පසේනදී කොසොල් රජතුමා කිසියම් රාජකාරියක් සඳහා ‘නගරක’ නම් වූ ශාක්‍ය නිගමයට පැමිණ සිටියේය. ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජතුමා දීඝ කාරායන ඇමතියා අමතා මෙසේ කීවේය: “පින්වත් කාරායන, ඉතා යහපත් වූ රථ සූදානම් කරවන්න; අපි රමණීය භූමියක් නැරඹීම සඳහා උයනට යමු.” “එසේය දේවයන් වහන්ස,” යැයි දීඝ කාරායන ඇමතියා පසේනදී කොසොල් රජුට පිළිතුරු දී, ඉතා උසස් රථ සූදානම් කරවා රජුට මෙසේ දන්වා සිටියේය: “දේවයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ උදෙසා ඉතා උසස් රථ සූදානම් කර ඇත. ඒ සඳහා දැන් සුදුසු කාලය ඔබ වහන්සේ දන්නා සේක (යෑමට සූදානම් වනු මැනව).” ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජතුමා උසස් මංගල රථයකට නැගී, ඉතා උසස් වූ අනෙකුත් රථ පිරිවරාගෙන මහත් වූ රාජානුභාවයෙන් යුතුව නගරක නිගමයෙන් පිටත් විය. රජතුමා උයන දෙසට ගමන් කළේය. රථයකින් යා හැකි තාක් දුර රථයෙන් ගොස්, රථයෙන් බැස පයින්ම උයනට ඇතුළු විය. උයනෙහි සක්මන් කරමින් හා එහා මෙහා ඇවිදිමින් සිටි පසේනදී කොසොල් රජතුමා ප්‍රසාදජනක වූ, නෙත් සිත් පිනවන, නිහඬ වූ, ඝෝෂා රහිත වූ, ජන ශුන්‍ය වූ, මිනිසුන්ගේ රහස් කටයුතුවලට උචිත වූ, හුදෙකලාව භාවනා කිරීමට සුදුසු වූ රුක් මුල් දුටුවේය. ඒ දැක රජුට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිබඳව මෙසේ සිහිපත් විය: “අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අප ඇසුරු කරන ප්‍රසාදජනක වූ, නෙත් සිත් පිනවන, නිහඬ වූ, ඝෝෂා රහිත වූ, ජන ශුන්‍ය වූ, රහසිගත බවින් යුත්, හුදෙකලාවට සුදුසු වූ රුක් මුල් මේවාම නොවේද?”

๓๖๕. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ทีฆํ การายนํ อามนฺเตสิ – ‘‘อิมานิ โข, สมฺม การายน, ตานิ รุกฺขมูลานิ ปาสาทิกานิ ปสาทนียานิ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ, ยตฺถ สุทํ มยํ ตํ ภควนฺตํ ปยิรุปาสาม อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ. กหํ นุ โข, สมฺม การายน, เอตรหิ โส ภควา วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ? ‘‘อตฺถิ, มหาราช, เมทาฬุปํ นาม สกฺยานํ นิคโม. ตตฺถ โส ภควา เอตรหิ วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ. ‘‘กีวทูเร ปน, สมฺม การายน, นครกมฺหา เมทาฬุปํ นาม สกฺยานํ นิคโม โหตี’’ติ? ‘‘น ทูเร, มหาราช; ตีณิ โยชนานิ; สกฺกา ทิวสาวเสเสน คนฺตุ’’นฺติ. ‘‘เตน หิ, สมฺม การายน, โยเชหิ ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ, คมิสฺสาม มยํ ตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข ทีโฆ การายโน รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ โยชาเปตฺวา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปฏิเวเทสิ – ‘‘ยุตฺตานิ โข เต, เทว, ภทฺรานิ ภทฺรานิ ยานานิ. ยสฺสทานิ กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภทฺรํ ยานํ อภิรุหิตฺวา ภทฺเรหิ ภทฺเรหิ ยาเนหิ นครกมฺหา เยน เมทาฬุปํ นาม สกฺยานํ นิคโม เตน ปายาสิ. เตเนว ทิวสาวเสเสน เมทาฬุปํ นาม สกฺยานํ นิคมํ สมฺปาปุณิ. เยน อาราโม เตน ปายาสิ. ยาวติกา ยานสฺส ภูมิ ยาเนน คนฺตฺวา ยานา ปจฺโจโรหิตฺวา ปตฺติโกว อารามํ ปาวิสิ.

365. එකල්හි පසේනදී කොසොල් රජතුමා දීඝ කාරායන ඇමතියා අමතා මෙසේ කීවේය: “පින්වත් කාරායන, අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අප ඇසුරු කරන ප්‍රසාදජනක, නෙත් සිත් පිනවන, නිහඬ, ඝෝෂා රහිත, ජන ශුන්‍ය, රහසිගත බවින් යුත්, හුදෙකලාවට සුදුසු රුක් මුල් මේවාය. පින්වත් කාරායන, දැන් ඒ අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොහේ වැඩවසන සේක්ද?” “මහ රජතුමනි, මේදාළුප නමින් ශාක්‍යයන්ගේ නිගමයක් ඇත. අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ දිනවල එහි වැඩවසන සේක.” “පින්වත් කාරායන, නගරක නිගමයේ සිට මේදාළුප නිගමයට කොපමණ දුරක් තිබේද?” “මහ රජතුමනි, එය එතරම් දුර නොවේ; යොදුන් තුනකි. දවසේ ඉතිරි කාලය තුළ එහි යා හැකිය.” “එසේ නම් පින්වත් කාරායන, ඉතා යහපත් රථ සූදානම් කරවන්න; අපි ඒ අරහත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක වැඳපුදා ගැනීම පිණිස යමු.” “එසේය දේවයන් වහන්ස,” යැයි දීඝ කාරායන ඇමතියා පසේනදී කොසොල් රජුට පිළිතුරු දී, ඉතා උසස් රථ සූදානම් කරවා රජුට මෙසේ දන්වා සිටියේය: “දේවයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ උදෙසා ඉතා උසස් රථ සූදානම් කර ඇත. ඒ සඳහා දැන් සුදුසු කාලය ඔබ වහන්සේ දන්නා සේක.” ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජතුමා උසස් මංගල රථයකට නැගී, උසස් රථ පිරිවරාගෙන නගරක නිගමයෙන් පිටත්ව මේදාළුප නම් වූ ශාක්‍ය නිගමය දෙසට ගමන් කළේය. එදිනම හිරු බැස යාමට පෙර රජතුමා මේදාළුප නිගමයට ළඟා විය. එහිදී උයන දෙසට ගමන් කළ රජතුමා රථයකින් යා හැකි තාක් දුර රථයෙන් ගොස්, රථයෙන් බැස පයින්ම ආරාමයට ඇතුළු විය.

๓๖๖. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู อพฺโภกาเส จงฺกมนฺติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู เอตทโวจ – ‘‘กหํ นุ โข, ภนฺเต, เอตรหิ [Pg.322] โส ภควา วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ? ทสฺสนกามา หิ มยํ ตํ ภควนฺตํ อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธ’’นฺติ. ‘‘เอโส, มหาราช, วิหาโร สํวุตทฺวาโร. เตน อปฺปสทฺโท อุปสงฺกมิตฺวา อตรมาโน อาฬินฺทํ ปวิสิตฺวา อุกฺกาสิตฺวา อคฺคฬํ อาโกเฏหิ. วิวริสฺสติ ภควา เต ทฺวาร’’นฺติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ตตฺเถว ขคฺคญฺจ อุณฺหีสญฺจ ทีฆสฺส การายนสฺส ปาทาสิ. อถ โข ทีฆสฺส การายนสฺส เอตทโหสิ – ‘‘รหายติ โข ทานิ ราชา, อิเธว ทานิ มยา ฐาตพฺพ’’นฺติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล เยน โส วิหาโร สํวุตทฺวาโร เตน อปฺปสทฺโท อุปสงฺกมิตฺวา อตรมาโน อาฬินฺทํ ปวิสิตฺวา อุกฺกาสิตฺวา อคฺคฬํ อาโกเฏสิ. วิวริ ภควา ทฺวารํ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล วิหารํ ปวิสิตฺวา ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควโต ปาทานิ มุเขน จ ปริจุมฺพติ, ปาณีหิ จ ปริสมฺพาหติ, นามญฺจ สาเวติ – ‘‘ราชาหํ, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล; ราชาหํ, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล’’ติ.

366. ඒ අවස්ථාවේදී බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා එළිමහනේ සක්මන් කරමින් සිටියහ. ඉක්බිති කොසොල් රජ වූ පසේනදී රජතුමා එම භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටි තැනට පැමිණියේය. එහි පැමිණි රජතුමා ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුදු වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් කොහේද වැඩවසන්නේ? අපි ඒ අර්හත් වූ සම්‍යක් සම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දකින්නට කැමැත්තෙමු." එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙසේ පැවසූහ: "මහාරාජයෙනි, දොර වසා ඇති මේ විහාරය එයයි. ශබ්ද නොනඟා එතැනට ගොස්, කලබල නොවී ආලින්දයට පිවිස, උගුර පාදා (කැස්සක් ඇති කර) දොරට තට්ටු කරන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔබට දොර විවෘත කරනු ඇත." එවිට කොසොල් රජතුමා එම ස්ථානයේදීම තමාගේ කඩුව සහ ඔටුන්න දීඝ කාරායන ඇමතිවරයාට භාර දුන්නේය. එවිට දීඝ කාරායන හට මෙසේ සිතුණි: "රජතුමා දැන් රහසිගතව යමක් කිරීමට යයි, මට දැන් මෙතැනම නැවතී සිටීමට සිදුව ඇත." ඉක්බිති කොසොල් රජතුමා දොර වසා තිබූ ඒ විහාරය වෙත නිහඬව ගොස්, කලබල නොවී ආලින්දයට පිවිස, උගුර පාදා දොරට තට්ටු කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දොර විවෘත කළ සේක. එවිට කොසොල් රජතුමා විහාරය තුළට පිවිස, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මත්තෙහි හිස තබා වැඳ වැටී, උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් මුවින් සිප ගනිමින් දෑතින් පිරිමදින අතරතුර තමාගේ නම මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය: "ස්වාමීනි, මම කොසොල් රජ වූ පසේනදී වෙමි; ස්වාමීනි, මම කොසොල් රජ වූ පසේනදී වෙමි" යනුවෙනි.

๓๖๗. ‘‘กึ ปน ตฺวํ, มหาราช, อตฺถวสํ สมฺปสฺสมาโน อิมสฺมึ สรีเร เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กโรสิ, มิตฺตูปหารํ อุปทํเสสี’’ติ? ‘‘อตฺถิ โข เม, ภนฺเต, ภควติ ธมฺมนฺวโย – ‘โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ’ติ. อิธาหํ, ภนฺเต, ปสฺสามิ เอเก สมณพฺราหฺมเณ ปริยนฺตกตํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺเต ทสปิ วสฺสานิ, วีสมฺปิ วสฺสานิ, ตึสมฺปิ วสฺสานิ, จตฺตารีสมฺปิ วสฺสานิ. เต อปเรน สมเยน สุนฺหาตา สุวิลิตฺตา กปฺปิตเกสมสฺสู ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตา สมงฺคีภูตา ปริจาเรนฺติ. อิธ ปนาหํ, ภนฺเต, ภิกฺขู ปสฺสามิ ยาวชีวํ อาปาณโกฏิกํ ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺเต. น โข ปนาหํ, ภนฺเต, อิโต พหิทฺธา อญฺญํ เอวํ ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ สมนุปสฺสามิ. อยมฺปิ โข เม, ภนฺเต, ภควติ ธมฺมนฺวโย โหติ – ‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ’’ติ.

367. "මහාරාජයෙනි, ඔබ කිනම් අර්ථයක් දැක මේ ශරීරය කෙරෙහි මෙවැනි උසස් ගෞරවයක් දක්වන්නෙහිද, මෙතරම් ලෙන්ගතු බවක් පෙන්වන්නෙහිද?" "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි ධර්මානුකූල වූ මෙවැනි අවබෝධයක් මට ඇත: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්‍යක් සම්බුදු වන සේක, ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද්දකි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ යහපත් මඟෙහි පිළිපන් සේක' යනුවෙනි. ස්වාමීනි, මම මෙලොව ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් දකිමි. ඔවුහු වසර දහයක්, විස්සක්, තිහක් හෝ හතළිහක් පමණ කාලයක් සීමා සහිතව බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙති. පසුව කාලයකදී ඔවුන් මැනවින් ස්නානය කර, විලවුන් ගල්වා, කොණ්ඩය සහ රැවුල සකසාගෙන පංචකාම සම්පත්තියෙන් යුක්තව ඉන්ද්‍රියයන් පිනවමින් සිටිනු පෙනේ. නමුත් ස්වාමීනි, මෙම ශාසනයෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලා ජීවිතාන්තය දක්වාම ඉතා සම්පූර්ණ වූ, ඉතා පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරෙනු මම දකිමි. ස්වාමීනි, මේ ශාසනයෙන් බැහැර මෙවැනි සම්පූර්ණ වූ පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාවක් මම වෙන කොහේවත් නොදකිමි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි ධර්මානුකූල වූ මාගේ ඒ අවබෝධයට මෙය ද එක් කරුණකි: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්‍යක් සම්බුදු වන සේක, ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද්දකි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ යහපත් මඟෙහි පිළිපන් සේක' යනුවෙනි."

๓๖๘. ‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ราชาโนปิ ราชูหิ วิวทนฺติ, ขตฺติยาปิ ขตฺติเยหิ วิวทนฺติ, พฺราหฺมณาปิ พฺราหฺมเณหิ วิวทนฺติ, คหปตโยปิ คหปตีหิ [Pg.323] วิวทนฺติ, มาตาปิ ปุตฺเตน วิวทติ, ปุตฺโตปิ มาตรา วิวทติ, ปิตาปิ ปุตฺเตน วิวทติ, ปุตฺโตปิ ปิตรา วิวทติ, ภาตาปิ ภคินิยา วิวทติ, ภคินีปิ ภาตรา วิวทติ, สหาโยปิ สหาเยน วิวทติ. อิธ ปนาหํ, ภนฺเต, ภิกฺขู ปสฺสามิ สมคฺเค สมฺโมทมาเน อวิวทมาเน ขีโรทกีภูเต อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺเต วิหรนฺเต. น โข ปนาหํ, ภนฺเต, อิโต พหิทฺธา อญฺญํ เอวํ สมคฺคํ ปริสํ สมนุปสฺสามิ. อยมฺปิ โข เม, ภนฺเต, ภควติ ธมฺมนฺวโย โหติ – ‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ’ติ.

368. "තවද ස්වාමීනි, රජවරු රජවරුන් සමඟත්, ක්ෂත්‍රියයෝ ක්ෂත්‍රියයන් සමඟත්, බ්‍රාහ්මණයෝ බ්‍රාහ්මණයන් සමඟත්, ගෘහපතියෝ ගෘහපතියන් සමඟත් විවාද කරති. මව පුතා සමඟත්, පුතා මව සමඟත්, පියා පුතා සමඟත්, පුතා පියා සමඟත්, සහෝදරයා සහෝදරිය සමඟත්, සහෝදරිය සහෝදරයා සමඟත්, මිතුරා මිතුරා සමඟත් විවාද කරති. නමුත් ස්වාමීනි, මෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලා සමගිව, එකිනෙකා කෙරෙහි සතුටු වෙමින්, විවාද නොකරමින්, කිරි සහ ජලය මෙන් මුසු වී, එකිනෙකා දෙස ප්‍රිය ඇසින් බලමින් වාසය කරනු මම දකිමි. ස්වාමීනි, මේ ශාසනයෙන් බැහැර මෙවැනි සමගි වූ පිරිසක් මම වෙන කොහේවත් නොදකිමි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි ධර්මානුකූල වූ මාගේ ඒ අවබෝධයට මෙය ද එක් කරුණකි: 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්‍යක් සම්බුදු වන සේක, ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද්දකි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ යහපත් මඟෙහි පිළිපන් සේක' යනුවෙනි."

๓๖๙. ‘‘ปุน จปราหํ, ภนฺเต, อาราเมน อารามํ, อุยฺยาเนน อุยฺยานํ อนุจงฺกมามิ อนุวิจรามิ. โสหํ ตตฺถ ปสฺสามิ เอเก สมณพฺราหฺมเณ กิเส ลูเข ทุพฺพณฺเณ อุปฺปณฺฑุปฺปณฺฑุกชาเต ธมนิสนฺถตคตฺเต, น วิย มญฺเญ จกฺขุํ พนฺธนฺเต ชนสฺส ทสฺสนาย. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อทฺธา อิเม อายสฺมนฺโต อนภิรตา วา พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ, อตฺถิ วา เตสํ กิญฺจิ ปาปํ กมฺมํ กตํ ปฏิจฺฉนฺนํ; ตถา หิ อิเม อายสฺมนฺโต กิสา ลูขา ทุพฺพณฺณา อุปฺปณฺฑุปฺปณฺฑุกชาตา ธมนิสนฺถตคตฺตา, น วิย มญฺเญ จกฺขุํ พนฺธนฺติ ชนสฺส ทสฺสนายา’ติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘กึ นุ โข ตุมฺเห อายสฺมนฺโต กิสา ลูขา ทุพฺพณฺณา อุปฺปณฺฑุปฺปณฺฑุกชาตา ธมนิสนฺถตคตฺตา, น วิย มญฺเญ จกฺขุํ พนฺธถ ชนสฺส ทสฺสนายา’ติ? เต เอวมาหํสุ – ‘พนฺธุกโรโค โน, มหาราชา’ติ. อิธ ปนาหํ, ภนฺเต, ภิกฺขู ปสฺสามิ หฏฺฐปหฏฺเฐ อุทคฺคุทคฺเค อภิรตรูเป ปีณินฺทฺริเย อปฺโปสฺสุกฺเก ปนฺนโลเม ปรทตฺตวุตฺเต มิคภูเตน เจตสา วิหรนฺเต. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อทฺธา อิเม อายสฺมนฺโต ตสฺส ภควโต สาสเน อุฬารํ ปุพฺเพนาปรํ วิเสสํ ชานนฺติ; ตถา หิ อิเม อายสฺมนฺโต หฏฺฐปหฏฺฐา อุทคฺคุทคฺคา อภิรตรูปา ปีณินฺทฺริยา อปฺโปสฺสุกฺกา ปนฺนโลมา ปรทตฺตวุตฺตา มิคภูเตน เจตสา วิหรนฺตี’ติ. อยมฺปิ โข เม, ภนฺเต, ภควติ ธมฺมนฺวโย โหติ – ‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ’ติ.

369. ‘‘ස්වාමීනී, නැවතත් මා එක් ආරාමයකින් තවත් ආරාමයකටත්, එක් උයනකින් තවත් උයනකටත් ඇවිදින්නෙමි, හැසිරෙන්නෙමි. එහිදී මම වැහැරී ගිය, දිරාගිය පෙනුමැති, දුර්වර්ණ වූ, පඬු පැහැ ගැන්වුණු, නහර ඉලිප්පී ගිය සිරුරු ඇති, දකින ජනයාගේ නෙත් සිත් නොඅදනා සුළු ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් දකිමි. ස්වාමීනී, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘ඒකාන්තයෙන්ම මේ පින්වත්හු අකමැත්තෙන් බඹසර රකිති, නැතහොත් මොවුන් විසින් සඟවන ලද කිසියම් පාපකර්මයක් කර තිබේ. මන්ද යත්, මේ පින්වත්හු වැහැරී, රළු පෙනුමෙන් යුතුව, දුර්වර්ණ වී, පඬු පැහැ ගැන්වී, නහර ඉලිප්පී ගිය සිරුරින් යුතුව, ජනයාගේ නෙත් සිත් නොඅදනා පරිදි සිටින බැවිනි’ කියායි. මම ඔවුන් වෙත ගොස් මෙසේ ඇසුවෙමි: ‘පින්වතුනි, ඔබලා කුමන හේතුවක් නිසා මෙසේ වැහැරී, රළු පෙනුමැතිව, දුර්වර්ණව, නහර ඉලිප්පී ගිය සිරුරින් යුතුව සිටින්නහුද?’ කියායි. එවිට ඔවුහු මෙසේ පැවසූහ: ‘මහාරාජයෙනි, මෙය අපගේ පවුලේ පවතින රෝගයකි’ කියායි. එහෙත් ස්වාමීනී, මෙහි (ශාසනයෙහි) ඉතා සතුටින්, ප්‍රබෝධමත්ව, අතිශයින් ශාසනයෙහි ඇලී වාසය කරන, පිනා ගිය ඉඳුරන් ඇති, ලෞකික දේ කෙරෙහි උත්සාහ රහිත වූ, කෙස් ලොම් සන්සුන් වූ, පරදත්තූපජීවීව මුවෙකු වැනි නිදහස් සිතින් වෙසෙන භික්ෂූන් වහන්සේලා මම දකිමි. ස්වාමීනී, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘ඒකාන්තයෙන්ම මේ පින්වත්හු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පෙරට වඩා උසස් වූ විශේෂයක් (මඟඵල) දනිති. එබැවින් මොවුහු මෙතරම් සතුටින්, ප්‍රබෝධමත්ව, පිනා ගිය ඉඳුරන් ඇතිව, මුවෙකු වැනි නිදහස් සිතින් වෙසෙති’ කියායි. ස්වාමීනී, මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මා තුළ ඇති ධර්මානුකූල නිගමනයයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්මා සම්බුද්ධයහ, ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද්දකි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා මැනවින් පිළිපන් පිරිසකි’ කියායි.’’

๓๗๐. ‘‘ปุน จปราหํ, ภนฺเต, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต; ปโหมิ ฆาเตตายํ วา ฆาเตตุํ, ชาเปตายํ วา ชาเปตุํ, ปพฺพาเชตายํ วา ปพฺพาเชตุํ[Pg.324]. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, อฑฺฑกรเณ นิสินฺนสฺส อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตนฺติ. โสหํ น ลภามิ – ‘มา เม โภนฺโต อฑฺฑกรเณ นิสินฺนสฺส อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตถ, กถาปริโยสานํ เม โภนฺโต อาคเมนฺตู’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตนฺติ. อิธ ปนาหํ, ภนฺเต, ภิกฺขู ปสฺสามิ; ยสฺมึ สมเย ภควา อเนกสตาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ, เนว ตสฺมึ สมเย ภควโต สาวกานํ ขิปิตสทฺโท วา โหติ อุกฺกาสิตสทฺโท วา. ภูตปุพฺพํ, ภนฺเต, ภควา อเนกสตาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ. ตตฺรญฺญตโร ภควโต สาวโก อุกฺกาสิ. ตเมนํ อญฺญตโร สพฺรหฺมจารี ชณฺณุเกน ฆฏฺเฏสิ – ‘อปฺปสทฺโท อายสฺมา โหตุ, มายสฺมา สทฺทมกาสิ; สตฺถา โน ภควา ธมฺมํ เทเสตี’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! อทณฺเฑน วต กิร, โภ, อสตฺเถน เอวํ สุวินีตา ปริสา ภวิสฺสตี’ติ! น โข ปนาหํ, ภนฺเต, อิโต พหิทฺธา อญฺญํ เอวํ สุวินีตํ ปริสํ สมนุปสฺสามิ. อยมฺปิ โข เม, ภนฺเต, ภควติ ธมฺมนฺวโย โหติ – ‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ’ติ.

370. ‘‘ස්වාමීනී, නැවතත් මා අභිෂේක ලත් ක්ෂත්‍රිය රජෙකි. මරණයට සුදුස්සෙකු මරණයට පත් කිරීමට හෝ, දඩ ගැසීමට සුදුස්සෙකුට දඩ ගැසීමට හෝ, රටින් පිටුවහල් කිරීමට සුදුස්සෙකු පිටුවහල් කිරීමට හෝ මට බලය තිබේ. එසේ වුවත් ස්වාමීනී, මා නඩු තීන්දු දෙන සභාවේ වාඩි වී සිටින විට, මිනිස්සු මා කතා කරන අතරතුර මැදින් පැන කතා කරති. ‘පින්වතුනි, මා නඩු තීන්දු දෙන සභාවේ සිටියදී මැදින් කතා නොකරන්න, මා කතාව අවසන් කරන තෙක් ඉවසන්න’ යැයි මා පැවසුවද ඔවුන්ගෙන් මට ඒ සහනය නොලැබේ. ස්වාමීනී, ඔවුන් මා කතා කරන අතරතුර මැදින් පැන කතා කරති. එහෙත් ස්වාමීනී, මම මෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලා දකිමි; භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිය ගණනක් පිරිස මැද දහම් දෙසන මොහොතක, ඒ ශ්‍රාවකයන් අතරින් කැස්ස හඬක් හෝ කිවිසුම් හඬක්වත් නොඇසේ. ස්වාමීනී, පෙර දිනෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිස මැද දහම් දෙසන විට එක් ශ්‍රාවකයෙක් කැස්සේය. එවිට තවත් සබ්‍රහ්මචාරී භික්ෂුවක් දණහිසින් තට්ටු කර, ‘ඇවැත්නි, ශබ්ද නොකරන්න, නිහඬ වන්න; අපගේ ශාස්තෘ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දහම් දෙසති’ යි පැවසූහ. ස්වාමීනී, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘ආශ්චර්යයකි, අද්භූතයකි! දඬු මුගුරු හෝ ආයුධ නොමැතිව පිරිසක් මෙතරම් මැනවින් හික්මවිය හැක්කේ කෙසේද?’ කියායි. ස්වාමීනී, මෙයින් බාහිරව මෙතරම් හොඳින් හික්මුණු වෙනත් පිරිසක් මම කොහේවත් නොදකිමි. ස්වාමීනී, මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මා තුළ ඇති ධර්මානුකූල නිගමනයයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්මා සම්බුද්ධයහ, ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද්දකි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා මැනවින් පිළිපන් පිරිසකි’ කියායි.’’

๓๗๑. ‘‘ปุน จปราหํ, ภนฺเต, ปสฺสามิ อิเธกจฺเจ ขตฺติยปณฺฑิเต นิปุเณ กตปรปฺปวาเท วาลเวธิรูเป. เต ภินฺทนฺตา มญฺเญ จรนฺติ ปญฺญาคเตน ทิฏฺฐิคตานิ. เต สุณนฺติ – ‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อมุกํ นาม คามํ วา นิคมํ วา โอสริสฺสตี’ติ. เต ปญฺหํ อภิสงฺขโรนฺติ – ‘อิมํ มยํ ปญฺหํ สมณํ โคตมํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิสฺสาม. เอวํ เจ โน ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากริสฺสติ, เอวมสฺส มยํ วาทํ อาโรเปสฺสาม; เอวํ เจปิ โน ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากริสฺสติ, เอวมฺปิสฺส มยํ วาทํ อาโรเปสฺสามา’ติ. เต สุณนฺติ – ‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อมุกํ นาม คามํ วา นิคมํ วา โอสโฏ’ติ. เต เยน ภควา เตนุปสงฺกมนฺติ. เต ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เต ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา น เจว ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ, กุโต วาทํ อาโรเปสฺสนฺติ? อญฺญทตฺถุ ภควโต สาวกา สมฺปชฺชนฺติ. อยมฺปิ โข เม, ภนฺเต, ภควติ ธมฺมนฺวโย โหติ – ‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ [Pg.325] ภควา, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ’ติ.

371. ‘‘ස්වාමීනී, නැවතත් මම අනුන්ගේ මත බිඳලීමට දක්ෂ, මයිලක් වුවද විදින තියුණු දුනුවායෙකු වැනි නුවණැති ඇතැම් ක්ෂත්‍රිය පණ්ඩිතයන් දකිමි. ඔවුහු තමන්ගේ ප්‍රඥාවෙන් අනුන්ගේ දෘෂ්ටි කුඩුපට්ටම් කරමින් ඇවිදිති. ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අසවල් ගමට හෝ නියම්ගමට වඩිනවා’ යැයි ඇසූ විට ඔවුහු තර්ක ප්‍රශ්න සකස් කරති. ‘අපි ගොස් ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගෙන් මේ ප්‍රශ්නය අසමු. ඔහු මෙසේ පිළිතුරු දුන්නොත් අපි මෙසේ වාද නගමු; ඔහු මෙසේ පිළිතුරු දුන්නොත් අපි මෙසේ වාද නගමු’ කියා ඔවුහු සැලසුම් කරති. පසුව ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අසවල් ගමට වඩින්නේය’ යි අසා ඔවුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණෙති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්ම කතාවෙන් ඔවුන්ට කරුණු පැහැදිලි කර දී, කුසලෙහි සමාදන් කරවා, උනන්දු කරවා, ප්‍රීතියට පත් කරවයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් දහම් අසා පැහැදුණු ඔවුන් ඔබ වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්නයක්වත් නොඅසති, තවත් වාද නැගීම ගැන කුමන කතාද? අවසානයේ ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේම ශ්‍රාවකයන් බවට පත් වෙති. ස්වාමීනී, මෙය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මා තුළ ඇති ධර්මානුකූල නිගමනයයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්මා සම්බුද්ධයහ, ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද්දකි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා මැනවින් පිළිපන් පිරිසකි’ කියායි.’’

๓๗๒. ‘‘ปุน จปราหํ, ภนฺเต, ปสฺสามิ อิเธกจฺเจ พฺราหฺมณปณฺฑิเต…เป… คหปติปณฺฑิเต…เป… สมณปณฺฑิเต นิปุเณ กตปรปฺปวาเท วาลเวธิรูเป. เต ภินฺทนฺตา มญฺเญ จรนฺติ ปญฺญาคเตน ทิฏฺฐิคตานิ. เต สุณนฺติ – ‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อมุกํ นาม คามํ วา นิคมํ วา โอสริสฺสตี’ติ. เต ปญฺหํ อภิสงฺขโรนฺติ – ‘อิมํ มยํ ปญฺหํ สมณํ โคตมํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิสฺสาม. เอวํ เจ โน ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากริสฺสติ, เอวมสฺส มยํ วาทํ อาโรเปสฺสาม; เอวํ เจปิ โน ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากริสฺสติ, เอวมฺปิสฺส มยํ วาทํ อาโรเปสฺสามา’ติ. เต สุณนฺติ – ‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อมุกํ นาม คามํ วา นิคมํ วา โอสโฏ’ติ. เต เยน ภควา เตนุปสงฺกมนฺติ. เต ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. เต ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา น เจว ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ, กุโต วาทํ อาโรเปสฺสนฺติ? อญฺญทตฺถุ ภควนฺตํเยว โอกาสํ ยาจนฺติ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย. เต ภควา ปพฺพาเชติ. เต ตถาปพฺพชิตา สมานา เอกา วูปกฏฺฐา อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา วิหรนฺตา นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ. เต เอวมาหํสุ – ‘มนํ วต, โภ, อนสฺสาม; มนํ วต, โภ, ปนสฺสาม’. มยญฺหิ ปุพฺเพ อสฺสมณาว สมานา สมณามฺหาติ ปฏิชานิมฺหา, อพฺราหฺมณาว สมานา พฺราหฺมณามฺหาติ ปฏิชานิมฺหา, อนรหนฺโตว สมานา อรหนฺตามฺหาติ ปฏิชานิมฺหา. ‘อิทานิ โขมฺห สมณา, อิทานิ โขมฺห พฺราหฺมณา, อิทานิ โขมฺห อรหนฺโต’ติ. อยมฺปิ โข เม, ภนฺเต, ภควติ ธมฺมนฺวโย โหติ – ‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ’ติ.

372. “ස්වාමීනි, මම මෙහි සූක්ෂ්ම බුද්ධියක් ඇති, අන්‍ය මතවාදයන්හි කෙළ පැමිණි, කෙස් ගසක් පවා විදින දුනුවායෙකු වැනි සමහර බ්‍රාහ්මණ පණ්ඩිතයන්ද... ගෘහපති පණ්ඩිතයන්ද... ශ්‍රමණ පණ්ඩිතයන්ද දකිමි. ඔවුහු තමන්ගේ ප්‍රඥාවෙන් අන්‍යයන්ගේ දෘෂ්ටිවාදයන් බිඳිමින් සැරිසරන්නාක් මැනවි. ‘පින්වත්නි, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අසවල් ගමට හෝ නියම්ගමට වඩිනවාලු’ යැයි ඔවුන්ට අසන්නට ලැබේ. එවිට ඔවුහු මෙසේ ප්‍රශ්න පිළියෙළ කරති: ‘අපි ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ වෙත ගොස් මේ ප්‍රශ්නය අසමු. ඉදින් අප මෙසේ ඇසූ කල උන්වහන්සේ මෙසේ පිළිතුරු දුන්නොත් අපි උන්වහන්සේට මෙසේ වාදාරෝපණය කරමු; ඉදින් උන්වහන්සේ මෙසේ පිළිතුරු දුන්නොත් අපි උන්වහන්සේට මෙසේ වාදාරෝපණය කරමු’ යනුවෙනි. ‘පින්වත්නි, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අසවල් ගමට හෝ නියම්ගමට වැඩම කර ඇතැයි’ ඔවුන්ට අසන්නට ලැබුණු විට, ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණෙති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔවුන්ට දැහැමි කතාවෙන් කරුණු වටහා දෙති, (යහපතෙහි) සමාදන් කරවති, උනන්දු කරවති, ප්‍රබෝධමත් කරවති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් එසේ ධර්ම කතාවෙන් කරුණු පෙන්වා දී, සමාදන් කරවා, උනන්දු කරවා, ප්‍රබෝධමත් කරවනු ලැබූ ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්න පවා නොඅසති; එසේ කල ඔවුන් වාදාරෝපණය කරන්නේ කෙසේද? ඒ වෙනුවට ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන්ම ගිහිගෙන් නික්ම පැවිදි වීමට අවසර පතති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔවුන් පැවිදි කරති. එසේ පැවිදි වූ ඔවුහු හුදෙකලාව, වෙන්ව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරමින්, යම් අරමුණක් සඳහා කුලපුත්‍රයන් මැනවින් ගිහිගෙන් නික්ම පැවිදි වෙත්ද, ඒ අනුත්තර වූ බ්‍රහ්මචර්යාවේ අවසානය (අර්හත් ඵලය) නොබෝ කලකින්ම මේ ජීවිතයේදීම තමන්ගේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් සාක්ෂාත් කරගෙන සම්පූර්ණ කර වාසය කරති. ඔවුහු මෙසේ පවසති: ‘පින්වත්නි, සැබවින්ම අපි විනාශ වන්නට ගියෙමු; සැබවින්ම අපි වැනසෙන්නට ගියෙමු. මක්නිසාද යත් අපි මීට පෙර සැබෑ ශ්‍රමණයන් නොවී ‘අපි ශ්‍රමණයෝ වෙමු’ යැයි කියා ගත්තෙමු, බ්‍රාහ්මණයන් නොවී ‘අපි බ්‍රාහ්මණයෝ වෙමු’ යැයි කියා ගත්තෙමු, රහතන් වහන්සේලා නොවී ‘අපි රහතන් වහන්සේලා වෙමු’ යැයි කියා ගත්තෙමු. දැන් අපි සැබෑ ශ්‍රමණයෝ වෙමු, දැන් අපි සැබෑ බ්‍රාහ්මණයෝ වෙමු, දැන් අපි සැබෑ රහතන් වහන්සේලා වෙමු’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මා තුළ ඇතිවන ධර්මානුගත නිගමනය මෙයයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්මා සම්බුද්ධයහ, ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද්දකි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ මැනවින් පිළිපන් සේක’ යනුවෙනි.”

๓๗๓. ‘‘ปุน จปราหํ, ภนฺเต, อิเม อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย มมภตฺตา มมยานา, อหํ เนสํ ชีวิกาย ทาตา, ยสสฺส อาหตฺตา; อถ [Pg.326] จ ปน โน ตถา มยิ นิปจฺจการํ กโรนฺติ ยถา ภควติ. ภูตปุพฺพาหํ, ภนฺเต, เสนํ อพฺภุยฺยาโต สมาโน อิเม จ อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย วีมํสมาโน อญฺญตรสฺมึ สมฺพาเธ อาวสเถ วาสํ อุปคจฺฉึ. อถ โข, ภนฺเต, อิเม อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย พหุเทว รตฺตึ ธมฺมิยา กถาย วีตินาเมตฺวา, ยโต อโหสิ ภควา ตโต สีสํ กตฺวา มํ ปาทโต กริตฺวา นิปชฺชึสุ. ตสฺส มยฺหํ, ภนฺเต, เอตทโหสิ – ‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! อิเม อิสิทตฺตปุราณา ถปตโย มมภตฺตา มมยานา, อหํ เนสํ ชีวิกาย ทาตา, ยสสฺส อาหตฺตา; อถ จ ปน โน ตถา มยิ นิปจฺจการํ กโรนฺติ ยถา ภควติ. อทฺธา อิเม อายสฺมนฺโต ตสฺส ภควโต สาสเน อุฬารํ ปุพฺเพนาปรํ วิเสสํ ชานนฺตี’ติ. อยมฺปิ โข เม, ภนฺเต, ภควติ ธมฺมนฺวโย โหติ – ‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ’ติ.

373. “ස්වාමීනි, තවද ඉසිදත්ත සහ පුරාණ යන මේ වඩුවෝ මගේ ආහාරයෙන් යැපෙන්නෝය, මගේ යානවාහන පරිහරණය කරන්නෝය. මම ඔවුන්ට ජීවිකාව සලසා දෙන්නෙමි, ඔවුන්ට කීර්තිය ලබා දෙන්නෙමි. එසේ වුවද ඔවුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි දක්වන තරම් උතුම් ගෞරවයක් මා කෙරෙහි දක්වන්නේ නැත. ස්වාමීනි, මීට පෙර මම යුද්ධයකට සැරසී යන අතරතුර මේ ඉසිදත්ත හා පුරාණ යන වඩුවන් පරීක්ෂා කරනු පිණිස එක්තරා පටු ලැඟුම්හලක රාත්‍රිය ගත කළෙමි. ස්වාමීනි, එවිට මේ ඉසිදත්ත හා පුරාණ යන වඩුවෝ රාත්‍රියේ බොහෝ වේලාවක් දැහැමි කතාවෙන් ගත කොට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින දිශාවට හිස හරවා, මා දෙසට දෙපා තබා නිදාගත්තෝය. ස්වාමීනි, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘පින්වත්නි, මෙය නම් ආශ්චර්යයකි, මෙය නම් අද්භූතයකි! මේ ඉසිදත්ත හා පුරාණ වඩුවෝ මගේ ආහාරයෙන් යැපෙති, මගේ යානවාහන පරිහරණය කරති, මම ඔවුන්ගේ ජීවිකාව සපයන්නා වෙමි, කීර්තිය ලබා දෙන්නා වෙමි. එසේ වුවද ඔවුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි දක්වන තරම් උතුම් ගෞරවයක් මා කෙරෙහි දක්වන්නේ නැත. ඒකාන්තයෙන්ම මේ පින්වත්හු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි උතුම් වූ, පෙර නොදත් සුවිශේෂී ධර්මයක් දනිති’ යනුවෙනි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි මා තුළ ඇතිවන ධර්මානුගත නිගමනය මෙයයි: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්මා සම්බුද්ධයහ, ධර්මය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මැනවින් දේශනා කරන ලද්දකි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක සංඝයා වහන්සේ මැනවින් පිළිපන් සේක’ යනුවෙනි.”

๓๗๔. ‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, ภควาปิ ขตฺติโย, อหมฺปิ ขตฺติโย; ภควาปิ โกสโล, อหมฺปิ โกสโล; ภควาปิ อาสีติโก, อหมฺปิ อาสีติโก. ยมฺปิ, ภนฺเต, ภควาปิ ขตฺติโย อหมฺปิ ขตฺติโย, ภควาปิ โกสโล อหมฺปิ โกสโล, ภควาปิ อาสีติโก อหมฺปิ อาสีติโก; อิมินาวารหาเมวาหํ, ภนฺเต, ภควติ ปรมนิปจฺจการํ กาตุํ, มิตฺตูปหารํ อุปทํเสตุํ. หนฺท, จ ทานิ มยํ, ภนฺเต, คจฺฉาม; พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, มหาราช, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺตสฺส รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เอโส, ภิกฺขเว, ราชา ปเสนทิ โกสโล ธมฺมเจติยานิ ภาสิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต. อุคฺคณฺหถ, ภิกฺขเว, ธมฺมเจติยานิ; ปริยาปุณาถ, ภิกฺขเว, ธมฺมเจติยานิ; ธาเรถ, ภิกฺขเว, ธมฺมเจติยานิ. อตฺถสํหิตานิ, ภิกฺขเว, ธมฺมเจติยานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานี’’ติ.

374. “ස්වාමීනි, තවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේද ක්ෂත්‍රියයෙකි, මමද ක්ෂත්‍රියයෙක්මි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේද කෝසල වාසියෙකි, මමද කෝසල වාසියෙක්මි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේද අසූ හැවිරිදිය, මමද අසූ හැවිරිදි වෙමි. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේද මමද ක්ෂත්‍රියයන් වීම, කෝසල වාසීන් වීම සහ අසූ හැවිරිදි වීම යන මේ කරුණු නිසාද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙවැනි උතුම් ගෞරවයක් දැක්වීමටත්, හිතවත්කම ප්‍රකාශ කිරීමටත් මම සුදුසු වෙමි. ස්වාමීනි, දැන් අපි යමු. අපට බොහෝ කටයුතු ඇත, කළ යුතු දෑ බොහෝය.” “මහරජ, දැන් ඔබ ඒ සඳහා සුදුසු කාලය දන්නෙහිය” (යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ). එවිට පසේනදී කෝසල රජු අසුනෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ ප්‍රදක්ෂිණා කොට නික්ම ගියේය. රජු නික්ම ගොස් නොබෝ වේලාවකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා අමතා මෙසේ වදාළහ: “මහණෙනි, මේ පසේනදී කෝසල රජු ධර්ම ස්මාරක (ධර්ම චේතිය) වැනි වචන පවසා අසුනෙන් නැගිට නික්ම ගියේය. මහණෙනි, මේ ධර්ම ස්මාරකයන් ඉගෙන ගන්න; මහණෙනි, මේ ධර්ම ස්මාරකයන් මැනවින් හදාරන්න; මහණෙනි, මේ ධර්ම ස්මාරකයන් ධාරණය කරගන්න. මහණෙනි, මේ ධර්ම ස්මාරකයන් අර්ථවත්ය, උතුම් බ්‍රහ්මචර්යාවේ ආරම්භයට මූලික වන්නාහුය.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව ඉතා සතුටින් පිළිගත්හ.

ธมฺมเจติยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ.

නවවැනි ධම්මචේතිය සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๑๐. กณฺณกตฺถลสุตฺตํ

10. කණ්ණකත්ථල සූත්‍රය

๓๗๕. เอวํ [Pg.327] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อุรุญฺญายํ วิหรติ กณฺณกตฺถเล มิคทาเย. เตน โข ปน สมเยน ราชา ปเสนทิ โกสโล อุรุญฺญํ อนุปฺปตฺโต โหติ เกนจิเทว กรณีเยน. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เยน ภควา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘ราชา, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘อชฺช กิร, ภนฺเต, ราชา ปเสนทิ โกสโล ปจฺฉาภตฺตํ ภุตฺตปาตราโส ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข โส ปุริโส รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ปุริโส ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ราชา, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ; เอวญฺจ วเทติ – ‘อชฺช กิร ภนฺเต, ราชา ปเสนทิ โกสโล ปจฺฉาภตฺตํ ภุตฺตปาตราโส ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’’ติ. อสฺโสสุํ โข โสมา จ ภคินี สกุลา จ ภคินี – ‘‘อชฺช กิร ราชา ปเสนทิ โกสโล ปจฺฉาภตฺตํ ภุตฺตปาตราโส ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ. อถ โข โสมา จ ภคินี สกุลา จ ภคินี ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ภตฺตาภิหาเร อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘‘เตน หิ, มหาราช, อมฺหากมฺปิ วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘โสมา จ, ภนฺเต, ภคินี สกุลา จ ภคินี ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’’’ติ.

375. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුඤ්ඤා නුවර කණ්ණකත්ථල නම් මුව වනයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි පසේනදී කොසොල් රජු යම් කිසි කටයුත්තක් සඳහා උරුඤ්ඤා නුවරට පැමිණ සිටියේය. ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජු එක්තරා පුරුෂයෙකු අමතා මෙසේ කීවේය: 'එම්බා පුරුෂය, මෙහි එන්න. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට ගොස් මාගේ වචනයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් හිසින් නමස්කාර කර, උන්වහන්සේට අල්පාබාධද, අප්පාතංකද, සැහැල්ලු බවක් හා බලයක් ඇත්තේද, සුවසේ වෙසෙන සේක්දැයි විමසන්න - "ස්වාමීනි, පසේනදී කොසොල් රජු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාදයන් හිසින් නමස්කාර කරයි, උන්වහන්සේට අල්පාබාධද, අප්පාතංකද, සැහැල්ලු බවක් හා බලයක් ඇත්තේද, සුවසේ වෙසෙන සේක්දැයි විමසයි" කියායි. තවද මෙසේත් පවසන්න - "ස්වාමීනි, අද පසේනදී කොසොල් රජු උදෑසන ආහාරය ගෙන දහවල් ආහාරයෙන් පසුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස පැමිණෙනු ඇතැයි" කියායි.' 'එසේය දේවයන් වහන්සැ'යි ඒ පුරුෂයා පසේනදී කොසොල් රජුට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට ගොස්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් ඒ පුරුෂයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: 'ස්වාමීනි, පසේනදී කොසොල් රජු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් හිසින් නමස්කාර කරයි. උන්වහන්සේට අල්පාබාධද, අප්පාතංකද, සැහැල්ලු බවක් හා බලයක් ඇත්තේද, සුවසේ වෙසෙන සේක්දැයි විමසයි. තවද මෙසේත් පවසයි - "ස්වාමීනි, අද පසේනදී කොසොල් රජු උදෑසන ආහාරය ගෙන දහවල් ආහාරයෙන් පසුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකගැනීම පිණිස පැමිණෙනු ඇතැයි" කියායි.' සෝමා දේවිය සහ සකුලා දේවිය යන දේවීන් 'අද පසේනදී කොසොල් රජු උදෑසන ආහාරය ගෙන දහවල් ආහාරයෙන් පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීම පිණිස වඩින්නේලු'යි ඇසූහ. ඉක්බිති සෝමා සහ සකුලා යන දේවීන් දෙදෙනා ආහාර පිළිගන්වන අවස්ථාවේදී පසේනදී කොසොල් රජු වෙත ගොස් මෙසේ කීහ: 'මහරජතුමනි, එසේ නම් අපගේ වචනයෙන්ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාදයන් හිසින් නමස්කාර කර, උන්වහන්සේට අල්පාබාධද, අප්පාතංකද, සැහැල්ලු බවක් හා බලයක් ඇත්තේද, සුවසේ වෙසෙන සේක්දැයි විමසන්න - "ස්වාමීනි, සෝමා සහ සකුලා යන දේවීන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් හිසින් නමස්කාර කරති, උන්වහන්සේට අල්පාබාධද, අප්පාතංකද, සැහැල්ලු බවක් හා බලයක් ඇත්තේද, සුවසේ වෙසෙන සේක්දැයි විමසති" කියායි.'

๓๗๖. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ปจฺฉาภตฺตํ ภุตฺตปาตราโส เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ราชา ปเสนทิ โกสโล [Pg.328] ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โสมา จ, ภนฺเต, ภคินี สกุลา จ ภคินี ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’’ติ. ‘‘กึ ปน, มหาราช, โสมา จ ภคินี สกุลา จ ภคินี อญฺญํ ทูตํ นาลตฺถุ’’นฺติ? ‘‘อสฺโสสุํ โข, ภนฺเต, โสมา จ ภคินี สกุลา จ ภคินี – ‘อชฺช กิร ราชา ปเสนทิ โกสโล ปจฺฉาภตฺตํ ภุตฺตปาตราโส ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’ติ. อถ โข, ภนฺเต, โสมา จ ภคินี สกุลา จ ภคินี มํ ภตฺตาภิหาเร อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘เตน หิ, มหาราช, อมฺหากมฺปิ วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – โสมา จ ภคินี สกุลา จ ภคินี ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ, อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’’’ติ. ‘‘สุขินิโย โหนฺตุ ตา, มหาราช, โสมา จ ภคินี สกุลา จ ภคินี’’ติ.

376. ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජු උදෑසන ආහාරය ගෙන දහවල් ආහාරයෙන් පසුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් පසේනදී කොසොල් රජු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: 'ස්වාමීනි, සෝමා සහ සකුලා යන දේවීන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් හිසින් නමස්කාර කරති, උන්වහන්සේට අල්පාබාධද, අප්පාතංකද, සැහැල්ලු බවක් හා බලයක් ඇත්තේද, සුවසේ වෙසෙන සේක්දැයි විමසති.' 'මහරජතුමනි, සෝමා සහ සකුලා දේවීන් හට වෙනත් දූතයෙකු සොයාගත නොහැකි වූයේද?' 'ස්වාමීනි, "අද පසේනදී කොසොල් රජු උදෑසන ආහාරය ගෙන දහවල් ආහාරයෙන් පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීමට වඩින්නේලු" කියා සෝමා සහ සකුලා දේවීන් ඇසූහ. ස්වාමීනි, ඉක්බිති සෝමා සහ සකුලා දේවීන් මා ආහාර ගන්නා තැනට පැමිණ මෙසේ කීහ: "මහරජතුමනි, එසේ නම් අපගේ වචනයෙන්ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාදයන් හිසින් නමස්කාර කර, උන්වහන්සේට අල්පාබාධද, අප්පාතංකද, සැහැල්ලු බවක් හා බලයක් ඇත්තේද, සුවසේ වෙසෙන සේක්දැයි විමසන්න - සෝමා සහ සකුලා දේවීන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් හිසින් නමස්කාර කරති, උන්වහන්සේට අල්පාබාධද, අප්පාතංකද, සැහැල්ලු බවක් හා බලයක් ඇත්තේද, සුවසේ වෙසෙන සේක්දැයි විමසති" කියායි.' 'මහරජතුමනි, ඒ සෝමා සහ සකුලා දේවීන් දෙදෙනා සුවපත් වෙත්වා!' යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

๓๗๗. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต, สมโณ โคตโม เอวมาห – ‘นตฺถิ โส สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา โย สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานิสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’ติ. เย เต, ภนฺเต, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม เอวมาห – นตฺถิ โส สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา โย สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานิสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’ติ; กจฺจิ เต, ภนฺเต, ภควโต วุตฺตวาทิโน, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉตี’’ติ? ‘‘เย เต, มหาราช, เอวมาหํสุ – ‘สมโณ โคตโม เอวมาห – นตฺถิ โส สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา โย สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี อปริเสสํ ญาณทสฺสนํ ปฏิชานิสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’ติ; น เม เต วุตฺตวาทิโน, อพฺภาจิกฺขนฺติ จ ปน มํ เต อสตา อภูเตนา’’ติ.

377. ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, ‘සියල්ල දන්නා, සියල්ල දක්නා වූ, අතිශයින්ම සම්පූර්ණ ඥාන දර්ශනයක් තමන් සතු බවට ප්‍රතිඥා දිය හැකි ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් නැත, එවැනි කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ’ යැයි ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ පැවසූ බව මට අසන්නට ලැබුණි. ස්වාමීනි, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මෙසේ පවසති: සියල්ල දන්නා, සියල්ල දක්නා වූ, අතිශයින්ම සම්පූර්ණ ඥාන දර්ශනයක් ඇතැයි ප්‍රතිඥා දෙන ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් නැත, එය සිදු විය නොහැක්කකි’ යි යම් කෙනෙක් පවසත් ද, ස්වාමීනි, ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළ පරිදිම පවසන්නෝ ද? අසත්‍යයකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අපහාස නොකරන්නෝ ද? ධර්මයට අනුකූලව කරුණු දක්වන්නෝ ද? එසේම ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශයන් මඟින් ධර්මානුකූල වූ කිසිදු වාදයක් නිග්‍රහයට පත් නොවේ ද?” “මහාරාජය, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මෙසේ පවසති: සියල්ල දන්නා, සියල්ල දක්නා වූ, සම්පූර්ණ ඥාන දර්ශනයක් ඇතැයි ප්‍රතිඥා දෙන ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් නැත, එය සිදු විය නොහැක්කකි’ යි යමෙක් පවසත් ද, ඔවුන් මා පැවසූ දෙය පවසන්නෝ නොවෙති. ඔවුහු මා ගැන අසත්‍ය වූ, නොවූ දෙයකින් මට අපහාස කරති.”

๓๗๘. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล วิฏฏูภํ เสนาปตึ อามนฺเตสิ – ‘‘โก นุ โข, เสนาปติ, อิมํ กถาวตฺถุํ ราชนฺเตปุเร อพฺภุทาหาสี’’ติ? ‘‘สญฺชโย, มหาราช, พฺราหฺมโณ อากาสโคตฺโต’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ[Pg.329], อมฺโภ ปุริส, มม วจเนน สญฺชยํ พฺราหฺมณํ อากาสโคตฺตํ อามนฺเตหิ – ‘ราชา ตํ, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล อามนฺเตตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, เทวา’’ติ โข โส ปุริโส รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน สญฺชโย พฺราหฺมโณ อากาสโคตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สญฺชยํ พฺราหฺมณํ อากาสโคตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ราชา ตํ, ภนฺเต, ปเสนทิ โกสโล อามนฺเตตี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สิยา นุ โข, ภนฺเต, ภควตา อญฺญเทว กิญฺจิ สนฺธาย ภาสิตํ, ตญฺจ ชโน อญฺญถาปิ ปจฺจาคจฺเฉยฺย. ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, ภควา อภิชานาติ วาจํ ภาสิตา’’ติ? ‘‘เอวํ โข อหํ, มหาราช, อภิชานามิ วาจํ ภาสิตา – ‘นตฺถิ โส สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา โย สกิเทว สพฺพํ ญสฺสติ, สพฺพํ ทกฺขิติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’’ติ. ‘‘เหตุรูปํ, ภนฺเต, ภควา อาห; สเหตุรูปํ, ภนฺเต, ภควา อาห – ‘นตฺถิ โส สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา โย สกิเทว สพฺพํ ญสฺสติ, สพฺพํ ทกฺขิติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’’ติ. ‘‘จตฺตาโรเม, ภนฺเต, วณฺณา – ขตฺติยา, พฺราหฺมณา, เวสฺสา, สุทฺทา. อิเมสํ นุ โข, ภนฺเต, จตุนฺนํ วณฺณานํ สิยา วิเสโส สิยา นานากรณ’’นฺติ? ‘‘จตฺตาโรเม, มหาราช, วณฺณา – ขตฺติยา, พฺราหฺมณา, เวสฺสา, สุทฺทา. อิเมสํ โข, มหาราช, จตุนฺนํ วณฺณานํ ทฺเว วณฺณา อคฺคมกฺขายนฺติ – ขตฺติยา จ พฺราหฺมณา จ – ยทิทํ อภิวาทนปจฺจุฏฺฐานอญฺชลิกมฺมสามีจิกมฺมานี’’ติ. ‘‘นาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ทิฏฺฐธมฺมิกํ ปุจฺฉามิ; สมฺปรายิกาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ปุจฺฉามิ. จตฺตาโรเม, ภนฺเต, วณฺณา – ขตฺติยา, พฺราหฺมณา, เวสฺสา, สุทฺทา. อิเมสํ นุ โข, ภนฺเต, จตุนฺนํ วณฺณานํ สิยา วิเสโส สิยา นานากรณ’’นฺติ?

378. ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජු විඩූඪභ සෙනෙවියා අමතා මෙසේ ඇසුවේය: “සෙනෙවිය, රජමාලිගය තුළ මෙම කතාව පතුරුවා ඇත්තේ කවුද?” “මහාරාජය, ඒ ආකාශගොත්ත ගෝත්‍රයට අයත් සංජය බ්‍රාහ්මණයා ය.” ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජු එක්තරා පුරුෂයෙකු අමතා, “පින්වත් පුරුෂය, මෙහි එන්න. මාගේ වචනයෙන් ගොස් ආකාශගොත්ත සංජය බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ කියන්න: ‘පින්වත, පසේනදී කොසොල් රජතුමා ඔබ කැඳවයි’ කියා.” “එසේය දේවයන් වහන්ස” යි ඒ පුරුෂයා රජුගේ වචනය පිළිගෙන ආකාශගොත්ත සංජය බ්‍රාහ්මණයා වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: “පින්වත, පසේනදී කොසොල් රජතුමා ඔබ කැඳවයි.” ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසියම් එක් කරුණක් අරමුණු කරගෙන යමක් පැවසූවත්, මිනිසුන් එය වෙනත් ආකාරයකින් තේරුම් ගත්තා විය හැකි ද? ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම ප්‍රකාශය කළ ආකාරය පිළිබඳව කුමක් වදාරන සේක් ද?” “මහාරාජය, මා එම ප්‍රකාශය කළේ මෙලෙස බව මට මතකය: ‘එකවරම සියල්ල දන්නා, සියල්ල දක්නා වූ ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් නැත, එය සිදු විය නොහැක්කකි’ කියායි.” “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරුණු සහිතවම එය වදාළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හේතු යුක්තවම එය දේශනා කළ සේක: ‘එකවරම සියල්ල දන්නා, සියල්ල දක්නා වූ ශ්‍රමණයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් නැත, එය විද්‍යමාන නොවේ’ කියා. ස්වාමීනි, ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර යනුවෙන් කුල සතරක් ඇත. ස්වාමීනි, මේ සිව් කුලයන් අතර කිසියම් විශේෂත්වයක් හෝ වෙනසක් පවතී ද?” “මහාරාජය, ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර යනුවෙන් කුල සතරක් පවතී. මහාරාජය, මේ සිව් කුලයන් අතුරින් ක්ෂත්‍රිය හා බ්‍රාහ්මණ යන කුල ද්විත්වය වැඳුම් පිදුම් ලබන්නට, හුනස්නෙන් නැගිට ගරු කරන්නට, ඇඳිලි බැඳ වැඳීමට හා සත්කාර පැවැත්වීමට සුදුසු බැවින් ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි සලකනු ලැබේ.” “ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මේ විමසන්නේ මෙලොවට අදාළ දෙයක් ගැන නොවේ. ස්වාමීනි, මම පරලොව ජීවිතය සම්බන්ධයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් විමසමි. ස්වාමීනි, ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර යන මේ සිව් කුලයන් අතර පරලොව සම්බන්ධයෙන් කිසියම් විශේෂත්වයක් හෝ වෙනසක් පවතී ද?”

๓๗๙. ‘‘ปญฺจิมานิ, มหาราช, ปธานิยงฺคานิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, มหาราช, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ; อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย; อสโฐ โหติ อมายาวี ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ; อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ [Pg.330] ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ; ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมาทุกฺขกฺขยคามินิยา – อิมานิ โข, มหาราช, ปญฺจ ปธานิยงฺคานิ. จตฺตาโรเม, มหาราช, วณฺณา – ขตฺติยา, พฺราหฺมณา, เวสฺสา, สุทฺทา. เต จสฺสุ อิเมหิ ปญฺจหิ ปธานิยงฺเคหิ สมนฺนาคตา; เอตฺถ ปน เนสํ อสฺส ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. ‘‘จตฺตาโรเม, ภนฺเต, วณฺณา – ขตฺติยา, พฺราหฺมณา, เวสฺสา, สุทฺทา. เต จสฺสุ อิเมหิ ปญฺจหิ ปธานิยงฺเคหิ สมนฺนาคตา; เอตฺถ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส สิยา นานากรณ’’นฺติ? ‘‘เอตฺถ โข เนสาหํ, มหาราช, ปธานเวมตฺตตํ วทามิ. เสยฺยถาปิสฺสุ, มหาราช, ทฺเว หตฺถิทมฺมา วา อสฺสทมฺมา วา โคทมฺมา วา สุทนฺตา สุวินีตา, ทฺเว หตฺถิทมฺมา วา อสฺสทมฺมา วา โคทมฺมา วา อทนฺตา อวินีตา. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, เย เต ทฺเว หตฺถิทมฺมา วา อสฺสทมฺมา วา โคทมฺมา วา สุทนฺตา สุวินีตา, อปิ นุ เต ทนฺตาว ทนฺตการณํ คจฺเฉยฺยุํ, ทนฺตาว ทนฺตภูมึ สมฺปาปุเณยฺยุ’’นฺติ? ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’. ‘‘เย ปน เต ทฺเว หตฺถิทมฺมา วา อสฺสทมฺมา วา โคทมฺมา วา อทนฺตา อวินีตา, อปิ นุ เต อทนฺตาว ทนฺตการณํ คจฺเฉยฺยุํ, อทนฺตาว ทนฺตภูมึ สมฺปาปุเณยฺยุํ, เสยฺยถาปิ เต ทฺเว หตฺถิทมฺมา วา อสฺสทมฺมา วา โคทมฺมา วา สุทนฺตา สุวินีตา’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมว โข, มหาราช, ยํ ตํ สทฺเธน ปตฺตพฺพํ อปฺปาพาเธน อสเฐน อมายาวินา อารทฺธวีริเยน ปญฺญวตา ตํ วต อสฺสทฺโธ พหฺวาพาโธ สโฐ มายาวี กุสีโต ทุปฺปญฺโญ ปาปุณิสฺสตีติ – เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ.

379. “මහාරාජයෙනි, වීර්යය වැඩීමේ (ප්‍රධාන අංග) මේ අංග පහකි. ඒ පහ මොනවාද? මහාරාජයෙනි, මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ ශ්‍රද්ධාවන්ත වෙයි. ඔහු තථාගතයන් වහන්සේගේ බෝධිය මෙසේ අදහා ගනියි: ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේද අරහං වන සේක, සම්මාසම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථී වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක’ යනුවෙනි. ඔහු නිරෝගී වෙයි, රෝගාබාධ රහිත වෙයි. අධික ශීතල හෝ අධික උෂ්ණත්වය නැති, මධ්‍යස්ථ වූ, වීර්යය වැඩීමට සුදුසු වූ, ආහාර මැනවින් පැසවන්නා වූ ජීරණ ශක්තියකින් යුක්ත වෙයි. ඔහු වංචනික නොවූ, කපටි නොවූ, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි හෝ බුද්ධිමත් සබ්‍රහ්මචාරීන් ඉදිරියෙහි හෝ තමා සිටින සැටි ඒ අයුරින්ම විවෘතව දක්වන්නෙකු වෙයි. අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහාණය කිරීමටත්, කුසල ධර්මයන් උපදවා ගැනීමටත් පටන් ගත් වීර්යය ඇතිව, ස්ථිර උත්සාහයෙන් යුතුව, කුසල් දහම්හි බහා නොතැබූ වීර්යය ඇතිව වෙසෙයි. ඔහු ආර්ය වූ, කෙලෙස් විනිවිද යන, දුක් කෙළවර කිරීමට පමුණුවන, ඇතිවීම හා නැතිවීම දක්නා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වෙයි. මහාරාජයෙනි, මේ වනාහි වීර්යය වැඩීමේ අංග පහයි. මහාරාජයෙනි, ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර යනුවෙන් මේ වර්ණ සතරකි. ඔවුන් මේ වීර්යය වැඩීමේ අංග පහෙන් යුක්ත වන්නේ නම්, එය ඔවුන්ට බොහෝ කල් හිත සුව පිණිස පවතින්නේය.” “ස්වාමීනි, ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර යනුවෙන් මේ වර්ණ සතරකි. ඔවුන් මේ අංග පහෙන් යුක්ත වන්නේ නම්, ස්වාමීනි, එහිදී ඔවුන් අතර යම් විශේෂයක් හෝ වෙනසක් තිබේද?” “මහාරාජයෙනි, එහිදී මම ඔවුන්ගේ වීර්යය කිරීමේ ප්‍රභේදය (වෙනස) පවසමි. මහාරාජයෙනි, ඒ මෙබඳුය; මැනවින් හික්මවූ, මැනවින් දමනය කළ ඇතුන් දෙදෙනෙකු හෝ අසුන් දෙදෙනෙකු හෝ ගොනුන් දෙදෙනෙකු සිටින බවත්, එසේම දමනය නොකළ, නොහික්මවූ ඇතුන්, අසුන් හෝ ගොනුන් දෙදෙනෙකු සිටින බවත් සිතන්න. මහාරාජයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? දමනය කළ, මැනවින් හික්මවූ ඒ සත්තු දමනය වූවෙකු පැමිණිය යුතු තත්ත්වයට, දමනය වූවෙකුගේ ක්‍රියාවලියට පැමිණෙන්නාහුද?” “එසේය, ස්වාමීනි.” “එහෙත් දමනය නොකළ, නොහික්මවූ ඒ සත්තු දමනය කළ සතුන් මෙන්, දමනය නොවූවන් ලෙසම දමනය වූවෙකුගේ ක්‍රියාවලියට හෝ තත්ත්වයට පැමිණෙන්නාහුද?” “නැත, ස්වාමීනි.” “මහාරාජයෙනි, එලෙසම ශ්‍රද්ධාවන්ත, නිරෝගී, අවංක, වීර්යවන්ත හා ප්‍රඥාවන්ත පුද්ගලයෙකු විසින් ලැබිය යුතු යමක් වේද, එය අශ්‍රද්ධාවන්ත, රෝගී, කපටි, අලස හා ප්‍රඥාහීන පුද්ගලයෙකු ලබන්නේය යන කරුණ විද්‍යමාන නොවේ.”

๓๘๐. ‘‘เหตุรูปํ, ภนฺเต, ภควา อาห; สเหตุรูปํ, ภนฺเต, ภควา อาห. จตฺตาโรเม, ภนฺเต, วณฺณา – ขตฺติยา, พฺราหฺมณา, เวสฺสา, สุทฺทา. เต จสฺสุ อิเมหิ ปญฺจหิ ปธานิยงฺเคหิ สมนฺนาคตา เต จสฺสุ สมฺมปฺปธานา; เอตฺถ ปน เนสํ, ภนฺเต, สิยา วิเสโส สิยา นานากรณ’’นฺติ? ‘‘เอตฺถ โข เนสาหํ, มหาราช, น กิญฺจิ นานากรณํ วทามิ – ยทิทํ วิมุตฺติยา วิมุตฺตึ. เสยฺยถาปิ, มหาราช, ปุริโส สุกฺขํ สากกฏฺฐํ อาทาย อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตยฺย, เตโช ปาตุกเรยฺย[Pg.331]; อถาปโร ปุริโส สุกฺขํ สาลกฏฺฐํ อาทาย อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตยฺย, เตโช ปาตุกเรยฺย; อถาปโร ปุริโส สุกฺขํ อมฺพกฏฺฐํ อาทาย อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตยฺย, เตโช ปาตุกเรยฺย; อถาปโร ปุริโส สุกฺขํ อุทุมฺพรกฏฺฐํ อาทาย อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตยฺย, เตโช ปาตุกเรยฺย. ตํ กึ มญฺญสิ, มหาราช, สิยา นุ โข เตสํ อคฺคีนํ นานาทารุโต อภินิพฺพตฺตานํ กิญฺจิ นานากรณํ อจฺจิยา วา อจฺจึ, วณฺเณน วา วณฺณํ, อาภาย วา อาภ’’นฺติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’. ‘‘เอวเมว โข, มหาราช, ยํ ตํ เตชํ วีริยา นิมฺมถิตํ ปธานาภินิพฺพตฺตํ, นาหํ ตตฺถ กิญฺจิ นานากรณํ วทามิ – ยทิทํ วิมุตฺติยา วิมุตฺติ’’นฺติ. ‘‘เหตุรูปํ, ภนฺเต, ภควา อาห; สเหตุรูปํ, ภนฺเต, ภควา อาห. กึ ปน, ภนฺเต, อตฺถิ เทวา’’ติ? ‘‘กึ ปน ตฺวํ, มหาราช, เอวํ วเทสิ – ‘กึ ปน, ภนฺเต, อตฺถิ เทวา’’’ติ? ‘‘ยทิ วา เต, ภนฺเต, เทวา อาคนฺตาโร อิตฺถตฺตํ ยทิ วา อนาคนฺตาโร อิตฺถตฺตํ’’? ‘‘เย เต, มหาราช, เทวา สพฺยาพชฺฌา เต เทวา อาคนฺตาโร อิตฺถตฺตํ, เย เต เทวา อพฺยาพชฺฌา เต เทวา อนาคนฺตาโร อิตฺถตฺต’’นฺติ.

380. “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරුණු සහිතවම වදාළ සේක; හේතු සහිතවම වදාළ සේක. ස්වාමීනි, ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර යනුවෙන් මේ වර්ණ සතරකි. ඔවුන් මේ අංග පහෙන් යුක්තව මැනවින් වීර්යය කරන්නේ නම්, එහිදී ඔවුන් අතර යම් විශේෂයක් හෝ වෙනසක් තිබේද?” “මහාරාජයෙනි, එහිදී විමුක්තිය හා විමුක්තිය අතර කිසිදු වෙනසක් මම නොදකිමි. මහාරාජයෙනි, ඒ මෙබඳුය; යම් පුරුෂයෙක් වියළි තේක්ක ලීයක් ගෙන ගින්නක් දල්වයි; තවත් අයෙක් වියළි සල් ලීයක් ගෙන ගින්නක් දල්වයි; තවත් අයෙක් වියළි අඹ ලීයක් ගෙන ගින්නක් දල්වයි; තවත් අයෙක් වියළි දිඹුල් ලීයක් ගෙන ගින්නක් දල්වයි. මහාරාජයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? විවිධ ලී වර්ගවලින් හටගත් ඒ ගිනි අතර, ඒවායේ සිළුවෙහි හෝ වර්ණයෙහි හෝ දීප්තියෙහි යම් වෙනසක් තිබේද?” “නැත, ස්වාමීනි.” “මහාරාජයෙනි, එලෙසම වීර්යයෙන් උපදවා ගත්, උත්සාහයෙන් හටගත් ඒ විමුක්තියෙහි, එක් අයෙකුගේ විමුක්තිය හා තවකෙකුගේ විමුක්තිය අතර කිසිදු වෙනසක් මම නොපවසමි.” “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරුණු සහිතවම වදාළ සේක; හේතු සහිතවම වදාළ සේක. ස්වාමීනි, දෙවියෝ සිටිත්ද?” “මහාරාජයෙනි, ඔබ ඇයි මෙසේ අසන්නේ?” “ස්වාමීනි, ඒ දෙවිවරුන් නැවත උපත පිණිස මෙලොවට පැමිණෙත්ද, නැතහොත් නොපැමිණෙත්ද?” “මහාරාජයෙනි, යම් දෙවි කෙනෙක් ව්‍යාපාද සහිත (කෙලෙස් සහිත) වෙත්ද, ඔවුහු මෙලොවට උපත පිණිස පැමිණෙති. යම් දෙවි කෙනෙක් ව්‍යාපාද රහිත (කෙලෙස් රහිත) වෙත්ද, ඔවුහු මෙලොවට උපත පිණිස නොපැමිණෙති.”

๓๘๑. เอวํ วุตฺเต, วิฏฺฏูโภ เสนาปติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เย เต, ภนฺเต, เทวา สพฺยาพชฺฌา อาคนฺตาโร อิตฺถตฺตํ เต เทวา, เย เต เทวา อพฺยาพชฺฌา อนาคนฺตาโร อิตฺถตฺตํ เต เทเว ตมฺหา ฐานา จาเวสฺสนฺติ วา ปพฺพาเชสฺสนฺติ วา’’ติ?

381. මෙසේ වදාළ කල්හි, විටටූභ සේනාපති තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, යම් දෙවි කෙනෙක් ව්‍යාපාද සහිතව (පීඩා සහිතව) නැවත මේ මිනිස් ලොවට පැමිණෙත්ද, ඒ දෙවිවරුන් විසින් ව්‍යාපාද රහිතව (පීඩා රහිතව) නැවත මේ මිනිස් ලොවට නොපැමිණෙන දෙවිවරුන්ව ඒ ස්ථානයෙන් පහ කිරීමට හෝ නෙරපා හැරීමට හැකිවන්නේද?"

อถ โข อายสฺมโต อานนฺทสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข วิฏฏูโภ เสนาปติ รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปุตฺโต; อหํ ภควโต ปุตฺโต. อยํ โข กาโล ยํ ปุตฺโต ปุตฺเตน มนฺเตยฺยา’’ติ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท วิฏฏูภํ เสนาปตึ อามนฺเตสิ – ‘‘เตน หิ, เสนาปติ, ตํ เยเวตฺถ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ; ยถา เต ขเมยฺย ตถา นํ พฺยากเรยฺยาสิ. ตํ กึ มญฺญสิ, เสนาปติ, ยาวตา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส วิชิตํ ยตฺถ จ ราชา ปเสนทิ โกสโล อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรติ, ปโหติ ตตฺถ ราชา ปเสนทิ โกสโล สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปุญฺญวนฺตํ วา อปุญฺญวนฺตํ วา พฺรหฺมจริยวนฺตํ วา อพฺรหฺมจริยวนฺตํ วา ตมฺหา ฐานา จาเวตุํ วา ปพฺพาเชตุํ วา’’ติ? ‘‘ยาวตา, โภ, รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส วิชิตํ ยตฺถ จ ราชา ปเสนทิ โกสโล อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรติ, ปโหติ ตตฺถ ราชา ปเสนทิ โกสโล [Pg.332] สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปุญฺญวนฺตํ วา อปุญฺญวนฺตํ วา พฺรหฺมจริยวนฺตํ วา อพฺรหฺมจริยวนฺตํ วา ตมฺหา ฐานา จาเวตุํ วา ปพฺพาเชตุํ วา’’ติ.

එවිට ආයුෂ්මත් ආනන්ද හිමියන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: "මේ විටටූභ සේනාපති තෙමේ කොසොල් රට පසේනදී රජතුමාගේ පුත්‍රයෙකි; මම වනාහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පුත්‍රයෙක් වෙමි. මෙය වනාහි පුත්‍රයෙකු තවත් පුත්‍රයෙකු සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට සුදුසු කාලයයි." ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්ද හිමියෝ විටටූභ සේනාපති අමතා මෙසේ වදාළහ: "සේනාපතිය, එසේ නම් මම ඔබෙන් මේ පිළිබඳව පෙරළා ප්‍රශ්නයක් අසන්නෙමි. ඔබට වැටහෙන (කැමති) ආකාරයට ඊට පිළිතුරු දෙන්න. සේනාපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? පසේනදී කොසොල් රජතුමාගේ අණසක පවතින, පසේනදී කොසොල් රජතුමා පාලනය කරන යම් තාක් ප්‍රදේශයක් ඇද්ද, එහි සිටින ශ්‍රමණයෙකු හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු හෝ, පින්වන්තයෙකු හෝ පින් නැත්තෙකු හෝ, බ්‍රහ්මචාරී අයෙකු හෝ අබ්‍රහ්මචාරී අයෙකු හෝ ඒ ස්ථානයෙන් පහ කිරීමට හෝ නෙරපා හැරීමට පසේනදී කොසොල් රජතුමාට හැකිවන්නේද?" "පින්වත, පසේනදී කොසොල් රජතුමාගේ අණසක පවතින, පාලනය කරන ප්‍රදේශයක සිටින ශ්‍රමණයෙකු, බ්‍රාහ්මණයෙකු, පින්වන්තයෙකු, පින් නැත්තෙකු, බ්‍රහ්මචාරී හෝ අබ්‍රහ්මචාරී අයෙකු ඒ ස්ථානයෙන් පහ කිරීමට හෝ නෙරපා හැරීමට පසේනදී කොසොල් රජතුමාට හැකියාව තිබේ."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, เสนาปติ, ยาวตา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อวิชิตํ ยตฺถ จ ราชา ปเสนทิ โกสโล น อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรติ, ตตฺถ ปโหติ ราชา ปเสนทิ โกสโล สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปุญฺญวนฺตํ วา อปุญฺญวนฺตํ วา พฺรหฺมจริยวนฺตํ วา อพฺรหฺมจริยวนฺตํ วา ตมฺหา ฐานา จาเวตุํ วา ปพฺพาเชตุํ วา’’ติ? ‘‘ยาวตา, โภ, รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อวิชิตํ ยตฺถ จ ราชา ปเสนทิ โกสโล น อิสฺสริยาธิปจฺจํ รชฺชํ กาเรติ, น ตตฺถ ปโหติ ราชา ปเสนทิ โกสโล สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปุญฺญวนฺตํ วา อปุญฺญวนฺตํ วา พฺรหฺมจริยวนฺตํ วา อพฺรหฺมจริยวนฺตํ วา ตมฺหา ฐานา จาเวตุํ วา ปพฺพาเชตุํ วา’’ติ.

"සේනාපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? පසේනදී කොසොල් රජතුමාගේ අණසක නොපවතින, පසේනදී කොසොල් රජතුමා පාලනය නොකරන යම් තාක් ප්‍රදේශයක් ඇද්ද, එහි සිටින ශ්‍රමණයෙකු හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු හෝ, පින්වන්තයෙකු හෝ පින් නැත්තෙකු හෝ, බ්‍රහ්මචාරී අයෙකු හෝ අබ්‍රහ්මචාරී අයෙකු හෝ ඒ ස්ථානයෙන් පහ කිරීමට හෝ නෙරපා හැරීමට පසේනදී කොසොල් රජතුමාට හැකිවන්නේද?" "පින්වත, පසේනදී කොසොල් රජතුමාගේ අණසක නොපවතින, පාලනය නොකරන ප්‍රදේශයක සිටින ශ්‍රමණයෙකු, බ්‍රාහ්මණයෙකු, පින්වන්තයෙකු, පින් නැත්තෙකු, බ්‍රහ්මචාරී හෝ අබ්‍රහ්මචාරී අයෙකු ඒ ස්ථානයෙන් පහ කිරීමට හෝ නෙරපා හැරීමට පසේනදී කොසොල් රජතුමාට හැකියාවක් නැත."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, เสนาปติ, สุตา เต เทวา ตาวตึสา’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ. สุตา เม เทวา ตาวตึสา. อิธาปิ โภตา รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน สุตา เทวา ตาวตึสา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, เสนาปติ, ปโหติ ราชา ปเสนทิ โกสโล เทเว ตาวตึเส ตมฺหา ฐานา จาเวตุํ วา ปพฺพาเชตุํ วา’’ติ? ‘‘ทสฺสนมฺปิ, โภ, ราชา ปเสนทิ โกสโล เทเว ตาวตึเส นปฺปโหติ, กุโต ปน ตมฺหา ฐานา จาเวสฺสติ วา ปพฺพาเชสฺสติ วา’’ติ? ‘‘เอวเมว โข, เสนาปติ, เย เต เทวา สพฺยาพชฺฌา อาคนฺตาโร อิตฺถตฺตํ เต เทวา, เย เต เทวา อพฺยาพชฺฌา อนาคนฺตาโร อิตฺถตฺตํ เต เทเว ทสฺสนายปิ นปฺปโหนฺติ; กุโต ปน ตมฺหา ฐานา จาเวสฺสนฺติ วา ปพฺพาเชสฺสนฺติ วา’’ติ?

"සේනාපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? තව්තිසා වැසි දෙවිවරුන් ගැන ඔබ අසා තිබේද?" "එසේය පින්වත, තව්තිසා වැසි දෙවියන් ගැන මා අසා තිබේ. මෙහිදී පසේනදී කොසොල් රජතුමා විසින්ද තව්තිසා වැසි දෙවියන් ගැන අසා තිබේ." "සේනාපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? තව්තිසා වැසි දෙවිවරුන්ව ඒ ස්ථානයෙන් පහ කිරීමට හෝ නෙරපා හැරීමට පසේනදී කොසොල් රජතුමාට හැකිවන්නේද?" "පින්වත, පසේනදී කොසොල් රජතුමාට තව්තිසා වැසි දෙවියන්ව දැක ගැනීමටවත් නොහැකිය. එසේ තිබියදී ඔහු ඔවුන්ව ඒ ස්ථානයෙන් පහ කරන්නේ හෝ නෙරපා හරින්නේ කෙසේද?" "සේනාපතිය, එමෙන්ම ව්‍යාපාද සහිතව (පීඩා සහිතව) නැවත මේ මිනිස් ලොවට පැමිණෙන ඒ දෙවිවරුන්ට, ව්‍යාපාද රහිතව (පීඩා රහිතව) නැවත මේ මිනිස් ලොවට නොපැමිණෙන දෙවිවරුන්ව දැක ගැනීමටවත් නොහැකිය. එසේ තිබියදී ඔවුන්ව ඒ ස්ථානයෙන් පහ කරන්නේ හෝ නෙරපා හරින්නේ කෙසේද?"

๓๘๒. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โกนาโม อยํ, ภนฺเต, ภิกฺขู’’ติ? ‘‘อานนฺโท นาม, มหาราชา’’ติ. ‘‘อานนฺโท วต, โภ, อานนฺทรูโป วต, โภ! เหตุรูปํ, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท อาห; สเหตุรูปํ, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท อาห. กึ ปน, ภนฺเต, อตฺถิ พฺรหฺมา’’ติ? ‘‘กึ ปน ตฺวํ, มหาราช, เอวํ วเทสิ – ‘กึ ปน, ภนฺเต, อตฺถิ พฺรหฺมา’’’ติ? ‘‘ยทิ วา โส, ภนฺเต, พฺรหฺมา อาคนฺตา อิตฺถตฺตํ, ยทิ วา อนาคนฺตา อิตฺถตฺต’’นฺติ? ‘‘โย โส, มหาราช, พฺรหฺมา สพฺยาพชฺโฌ โส พฺรหฺมา อาคนฺตา อิตฺถตฺตํ, โย โส พฺรหฺมา อพฺยาพชฺโฌ โส พฺรหฺมา อนาคนฺตา อิตฺถตฺต’’นฺติ. อถ โข อญฺญตโร ปุริโส ราชานํ ปเสนทึ [Pg.333] โกสลํ เอตทโวจ – ‘‘สญฺชโย, มหาราช, พฺราหฺมโณ อากาสโคตฺโต อาคโต’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล สญฺชยํ พฺราหฺมณํ อากาสโคตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘โก นุ โข, พฺราหฺมณ, อิมํ กถาวตฺถุํ ราชนฺเตปุเร อพฺภุทาหาสี’’ติ? ‘‘วิฏฏูโภ, มหาราช, เสนาปตี’’ติ. วิฏฏูโภ เสนาปติ เอวมาห – ‘‘สญฺชโย, มหาราช, พฺราหฺมโณ อากาสโคตฺโต’’ติ. อถ โข อญฺญตโร ปุริโส ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ เอตทโวจ – ‘‘ยานกาโล, มหาราชา’’ติ.

382. ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: "ස්වාමීනි, මේ භික්ෂුවගේ නම කුමක්ද?" "මහාරාජය, මොහුගේ නම ආනන්දය." "පින්වත, සැබවින්ම ආනන්දයෙකි! සැබවින්ම ආනන්ද ස්වරූපයකි! ස්වාමීනි, ආයුෂ්මත් ආනන්ද හිමියන් කරුණු සහිතව (අර්ථ සහිතව) කරුණු වදාළහ. ස්වාමීනි, සැබවින්ම බ්‍රහ්මයෙක් සිටීද?" "මහාරාජය, ඔබ ඇයි මෙසේ අසන්නේ 'ස්වාමීනි, සැබවින්ම බ්‍රහ්මයෙක් සිටීද?' කියා." "ස්වාමීනි, ඒ බ්‍රහ්මයා නැවත මේ මිනිස් ලොවට පැමිණෙන්නේද නැතිනම් නොපැමිණෙන්නේද යන්න දැනගනු පිණිසයි." "මහාරාජය, යම් බ්‍රහ්මයෙක් ව්‍යාපාද සහිත (පීඩා සහිත) වේද, ඒ බ්‍රහ්මයා නැවත මේ මිනිස් ලොවට පැමිණෙයි. යම් බ්‍රහ්මයෙක් ව්‍යාපාද රහිත (පීඩා රහිත) වේද, ඒ බ්‍රහ්මයා නැවත මේ මිනිස් ලොවට නොපැමිණෙයි." එවිට එක්තරා පුරුෂයෙක් පසේනදී කොසොල් රජතුමාට මෙසේ පැවසීය: "මහාරාජය, ආකාශ ගෝත්‍රයට අයත් සංජය බ්‍රාහ්මණයා පැමිණ සිටී." එවිට පසේනදී කොසොල් රජතුමා ආකාශ ගෝත්‍රික සංජය බ්‍රාහ්මණයාගෙන් මෙසේ ඇසීය: "බ්‍රාහ්මණය, රජ මාළිගය තුළ මේ කථාව මුලින්ම ඇති කළේ කවුද?" "මහාරාජය, ඒ විටටූභ සේනාපතිය." විටටූභ සේනාපති මෙසේ කීවේය: "මහාරාජය, ඒ ආකාශ ගෝත්‍රික සංජය බ්‍රාහ්මණයායි." ඉක්බිති එක්තරා පුරුෂයෙක් පසේනදී කොසොල් රජතුමාට මෙසේ පැවසීය: "මහාරාජය, දැන් පිටත්ව යාමට වේලාවයි."

อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สพฺพญฺญุตํ มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อปุจฺฉิมฺหา, สพฺพญฺญุตํ ภควา พฺยากาสิ; ตญฺจ ปนมฺหากํ รุจฺจติ เจว ขมติ จ, เตน จมฺหา อตฺตมนา. จาตุวณฺณิสุทฺธึ มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อปุจฺฉิมฺหา, จาตุวณฺณิสุทฺธึ ภควา พฺยากาสิ; ตญฺจ ปนมฺหากํ รุจฺจติ เจว ขมติ จ, เตน จมฺหา อตฺตมนา. อธิเทเว มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อปุจฺฉิมฺหา, อธิเทเว ภควา พฺยากาสิ; ตญฺจ ปนมฺหากํ รุจฺจติ เจว ขมติ จ, เตน จมฺหา อตฺตมนา. อธิพฺรหฺมานํ มยํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อปุจฺฉิมฺหา, อธิพฺรหฺมานํ ภควา พฺยากาสิ; ตญฺจ ปนมฺหากํ รุจฺจติ เจว ขมติ จ, เตน จมฺหา อตฺตมนา. ยํ ยเทว จ มยํ ภควนฺตํ อปุจฺฉิมฺหา ตํ ตเทว ภควา พฺยากาสิ; ตญฺจ ปนมฺหากํ รุจฺจติ เจว ขมติ จ, เตน จมฺหา อตฺตมนา. หนฺท, จ ทานิ มยํ, ภนฺเต, คจฺฉาม; พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, มหาราช, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามีติ.

ඉක්බිති කොසොල් රජ පසේනදි මහරජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනි, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් සර්වඥතා ඥානය පිළිබඳව විමසුවෙමු. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සර්වඥතා ඥානය ගැන පැහැදිලි කළ සේක. එය අපට ප්‍රියය, මනාපය, එමෙන්ම ඒ ගැන අපි සතුටු වන්නෙමු. ස්වාමීනි, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් සිවුකුලයේ පිරිසිදුකම පිළිබඳව විමසුවෙමු. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිවුකුලයේ පිරිසිදුකම ගැන පැහැදිලි කළ සේක. එය අපට ප්‍රියය, මනාපය, එමෙන්ම ඒ ගැන අපි සතුටු වන්නෙමු. ස්වාමීනි, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් උසස් දෙවිවරුන් පිළිබඳව විමසුවෙමු. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උසස් දෙවිවරුන් ගැන පැහැදිලි කළ සේක. එය අපට ප්‍රියය, මනාපය, එමෙන්ම ඒ ගැන අපි සතුටු වන්නෙමු. ස්වාමීනි, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් උසස් බ්‍රහ්මයන් පිළිබඳව විමසුවෙමු. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උසස් බ්‍රහ්මයන් ගැන පැහැදිලි කළ සේක. එය අපට ප්‍රියය, මනාපය, එමෙන්ම ඒ ගැන අපි සතුටු වන්නෙමු. ස්වාමීනි, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් යම් යම් කරුණක් විමසුවෙමුද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සෑම කරුණක්ම පැහැදිලි කළ සේක. එය අපට ප්‍රියය, මනාපය, එමෙන්ම ඒ ගැන අපි සතුටු වන්නෙමු. ස්වාමීනි, දැන් අපි යන්නෙමු. අපට බොහෝ වැඩ කටයුතු ඇත, කළ යුතු දේ බොහෝය." "මහරජ, දැන් ඔබ එයට සුදුසු කාලය දන්නේ නම් (එසේ කළ හැකිය)." ඉක්බිති කොසොල් රජ පසේනදි මහරජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනය අතිශයින් සතුටින් පිළිගෙන, අනුමෝදන් වී, අසුනින් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ ප්‍රදක්ෂිණා කොට නික්ම ගියේය.

กณฺณกตฺถลสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ.

දහවන කණ්ණකත්ථල සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

ราชวคฺโค นิฏฺฐิโต จตุตฺโถ.

සිව්වන රාජ වර්ගය නිමාවට පත් විය.

ตสฺสุทฺทานํ –

එහි උද්දානය මෙසේය –

ฆฏิกาโร รฏฺฐปาโล, มฆเทโว มธุริยํ;

โพธิ องฺคุลิมาโล จ, ปิยชาตํ พาหิติกํ;

ธมฺมเจติยสุตฺตญฺจ, ทสมํ กณฺณกตฺถลํ.

ඝටීකාර සූත්‍රය, රට්ඨපාල සූත්‍රය, මඝදේව සූත්‍රය, මධුර සූත්‍රය, බෝධිරාජකුමාර සූත්‍රය, අංගුලිමාල සූත්‍රය, පියජාතික සූත්‍රය, බාහිතික සූත්‍රය, ධම්මචේතිය සූත්‍රය සහ දසවන කණ්ණකත්ථල සූත්‍රයයි.

๕. พฺราหฺมณวคฺโค

5. බ්‍රාහ්මණ වර්ගය

๑. พฺรหฺมายุสุตฺตํ

1. බ්‍රහ්මායු සූත්‍රය

๓๘๓. เอวํ [Pg.334] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา วิเทเหสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. เตน โข ปน สมเยน พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ มิถิลายํ ปฏิวสติ ชิณฺโณ วุฑฺโฒ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, วีสวสฺสสติโก ชาติยา, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย. อสฺโสสิ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ – ‘‘สมโณ ขลุ โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต วิเทเหสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’’ติ.

383. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පන්සියයක් පමණ වූ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ විදේහ ජනපදයෙහි චාරිකාවෙහි හැසිරුණු සේක. එකල බ්‍රහ්මායු නම් බ්‍රාහ්මණයෙක් මිථිලා නුවර වාසය කළේය. ඔහු දිරාපත් වූ, වෘද්ධ වූ, මහලු වූ, වයසින් මුහුකුරා ගිය, ආයු කාලය ඉක්මවා ගිය, අවසාන වයසට පැමිණි, උපතින් වසර එකසිය විස්සක් වූ අයෙකි. ඔහු තුන් වේදයෙහි පරතෙරට පත්, නිඝණ්ඩු හා කේටුභ සහිත වූ ද, අක්ෂර ප්‍රභේද සහිත වූ ද, පස්වන ඉතිහාසය සහිත වූ ද වේද ග්‍රන්ථයන්හි විශාරද වූ, පද දන්නා වූ, ව්‍යාකරණය දන්නා වූ, ලෝකායතන ශාස්ත්‍රය හා මහාපුරුෂ ලක්ෂණ පිළිබඳ මනා ප්‍රවීණත්වයක් ලැබූ අයෙකු විය. බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: "භවත්නි, ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ පන්සියයක් පමණ වූ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ විදේහ ජනපදයෙහි චාරිකාවෙහි හැසිරෙන සේක. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ මෙවැනි යහපත් කීර්ති රාවයක් පැනනැගී ඇත: ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අර්හත් වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, ශාස්තෘ දේවමනුෂ්‍යාණාං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක. උන්වහන්සේ දෙවියන් සහිත, මරුන් සහිත, බඹුන් සහිත මේ ලෝකය ද, මහණ බමුණන් සහිත වූ දෙවි මිනිස් ප්‍රජාව ද තමන් වහන්සේම විශිෂ්ඨ ඥානයෙන් දැන සාක්ෂාත් කොට ප්‍රකාශ කරන සේක. උන්වහන්සේ ආරම්භය යහපත් වූ, මධ්‍යය යහපත් වූ, අවසානය යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ ධර්මය දේශනා කරන සේක; සර්වප්‍රකාරයෙන්ම සම්පූර්ණ වූ ද පිරිසිදු වූ ද බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන සේක. එබඳු රහතන් වහන්සේලා දැකීම සැබවින්ම යහපත් වේ" යනුවෙනි.

๓๘๔. เตน โข ปน สมเยน พฺรหฺมายุสฺส พฺราหฺมณสฺส อุตฺตโร นาม มาณโว อนฺเตวาสี โหติ ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ อุตฺตรํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, ตาต อุตฺตร, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต วิเทเหสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ [Pg.335] โหตี’ติ. เอหิ ตฺวํ, ตาต อุตฺตร, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา สมณํ โคตมํ ชานาหิ ยทิ วา ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ตถา สนฺตํเยว สทฺโท อพฺภุคฺคโต, ยทิ วา โน ตถา; ยทิ วา โส ภวํ โคตโม ตาทิโส, ยทิ วา น ตาทิโส. ตถา มยํ ตํ ภวนฺตํ โคตมํ เวทิสฺสามา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปนาหํ, โภ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ชานิสฺสามิ ยทิ วา ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ตถา สนฺตํเยว สทฺโท อพฺภุคฺคโต, ยทิ วา โน ตถา; ยทิ วา โส ภวํ โคตโม ตาทิโส, ยทิ วา น ตาทิโส’’ติ. ‘‘อาคตานิ โข, ตาต อุตฺตร, อมฺหากํ มนฺเตสุ ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวเยว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ, เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ, หตฺถิรตนํ, อสฺสรตนํ, มณิรตนํ, อิตฺถิรตนํ, คหปติรตนํ, ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท. อหํ โข ปน, ตาต อุตฺตร, มนฺตานํ ทาตา; ตฺวํ มนฺตานํ ปฏิคฺคเหตา’’ติ.

384. එසමයෙහි බ්‍රහ්මායු බමුණාට උත්තර නම් වූ අතේවාසික (ශිෂ්‍ය) මාණවකයෙක් විය. ඔහු වේද තුනෙහි පරතෙරට පත් වූ, නිඝණ්ඩු හා කේටුභ සහිත, අක්ෂර ප්‍රභේද සහිත, ඉතිහාසය පස්වැන්න කොට ඇති ශාස්ත්‍රයන්හි නිපුණ වූ, පද පාඨකයෙක් වූ, ව්‍යාකරණඥයෙක් වූ මෙන්ම ලෝකායත ශාස්ත්‍රය හා මහාපුරුෂ ලක්ෂණ පිළිබඳව දක්ෂයෙක් ද විය. ඉක්බිති බ්‍රහ්මායු බමුණා උත්තර මාණවකයාට මෙසේ කීවේය: 'පින්වත් උත්තර, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ පන්සියයක් පමණ වූ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ විදේහ රටෙහි චාරිකාවෙහි හැසිරෙන සේක. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ මෙබඳු උතුම් කීර්ති රාවයක් පැන නැගී ඇත: 'ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අර්හත් වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක... මෙබඳු රහතන් වහන්සේලා දැකීම සැබවින්ම යහපත්ය.' පින්වත් උත්තර, ඔබ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ වෙත යන්න; ගොස් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ පතළ වී ඇති ඒ කීර්ති රාවය සත්‍ය ද නැද්ද යන්නත්, ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ එවැනි උත්තමයෙක් ද නැද්ද යන්නත් දැනගන්න. එවිට අපට ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ නිවැරදිව දැනගත හැකි වනු ඇත.' 'ස්වාමීනි, ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ පතළ වී ඇති ඒ කීර්ති රාවය සත්‍ය ද නැද්ද යන්නත්, උන්වහන්සේ එවැනි උත්තමයෙක් ද නැද්ද යන්නත් මම කෙසේ නම් දැනගන්න ද?' 'පින්වත් උත්තර, අපගේ මන්ත්‍රයන්හි (වේද ග්‍රන්ථයන්හි) මහාපුරුෂ ලක්ෂණ තිස් දෙකක් සඳහන්ව ඇත. එම ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ මහාපුරුෂයාට උරුම වන්නේ ගති දෙකක් පමණි; වෙනත් ගතියක් නැත. ඉදින් ඔහු ගිහිගෙයි වසන්නේ නම්, ධාර්මික වූ ධර්මරාජ වූ, සතර දිග ජයගත්, ජනපදයන්හි ස්ථාවර භාවයට පත් වූ, සප්ත රත්නයෙන් යුක්ත වූ සක්විති රජෙක් වන්නේය. ඔහුට මේ සප්ත රත්නයන් පහළ වේ: එනම් චක්‍ර රත්නය, ඇත් රත්නය, අස් රත්නය, මණි රත්නය, ස්ත්‍රී රත්නය, ගෘහපති රත්නය සහ සත්වැනිව පරිණායක රත්නයයි. ඔහුට දහසකට වඩා දක්ෂ, වීර, සතුරු සේනාවන් මර්දනය කළ හැකි පුත්‍රයෝ සිටිති. ඔහු මේ සාගරය කෙළවර කොට ඇති පෘථිවිය දඬුවමකින් තොරව, ආයුධයකින් තොරව, ධර්මයෙන් ජයගෙන පාලනය කරයි. ඉදින් ඔහු ගිහිගෙයින් නික්ම අනගාරිකව පැවිදි වන්නේ නම්, ලෝකයෙහි කෙලෙස් වැස්ම විවර කළ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් වන්නේය. පින්වත් උත්තර, මම ඒ මන්ත්‍රයන් උගන්වන්නා වෙමි; ඔබ ඒවා උගන්නා තැනැත්තා වෙයි.'

๓๘๕. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข อุตฺตโร มาณโว พฺรหฺมายุสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา พฺรหฺมายุํ พฺราหฺมณํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา วิเทเหสุ เยน ภควา เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อุตฺตโร มาณโว ภควโต กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ สมนฺเนสิ. อทฺทสา โข อุตฺตโร มาณโว ภควโต กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ, เยภุยฺเยน ถเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห, ปหูตชิวฺหตาย จ. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ปสฺสติ โข เม อยํ อุตฺตโร มาณโว ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ[Pg.336], เยภุยฺเยน ถเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห, ปหูตชิวฺหตาย จา’’ติ. อถ โข ภควา ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ ยถา อทฺทส อุตฺตโร มาณโว ภควโต โกโสหิตํ วตฺถคุยฺหํ. อถ โข ภควา ชิวฺหํ นินฺนาเมตฺวา อุโภปิ กณฺณโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ ; อุโภปิ นาสิกโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ; เกวลมฺปิ นลาฏมณฺฑลํ ชิวฺหาย ฉาเทสิ. อถ โข อุตฺตรสฺส มาณวสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สมนฺนาคโต โข สมโณ โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ. ยํนูนาหํ สมณํ โคตมํ อนุพนฺเธยฺยํ, อิริยาปถมสฺส ปสฺเสยฺย’’นฺติ. อถ โข อุตฺตโร มาณโว สตฺตมาสานิ ภควนฺตํ อนุพนฺธิ ฉายาว อนปายินี.

385. 'එසේය ස්වාමීනි' කියා උත්තර මාණවකයා බ්‍රහ්මායු බමුණාට පිළිතුරු දී, අසුනින් නැගිට බ්‍රහ්මායු බමුණාට වැඳ, ප්‍රදක්ෂිණා කොට විදේහ රටෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින ප්‍රදේශයට නික්ම ගියේය. පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි හැසිරෙමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණි ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදුණේය. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු වචන කතා කොට අවසානයේ එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ උත්තර මාණවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහයෙහි මහාපුරුෂ ලක්ෂණ තිස් දෙක තිබේදැයි සෝදිසි කළේය. උත්තර මාණවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහයෙහි මහාපුරුෂ ලක්ෂණ දෙකක් හැර අනෙක් ලක්ෂණ බොහොමයක් දුටුවේය. ලක්ෂණ දෙකක් පිළිබඳව ඔහුට සැකයක්, විචිකිච්ඡාවක් ඇති විය; ඔහුට ඒ ගැන නිශ්චය කරගත නොහැකි විය, සිත පැහැදුණේ ද නැත. එනම් කොපුවකින් වැසුණු පුරුෂ නිමිත්ත සහ දිගු පළල් වූ දිව යන ලක්ෂණ දෙකයි. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: 'මේ උත්තර මාණවකයා මගේ මහාපුරුෂ ලක්ෂණ තිස් දෙකෙන් දෙකක් හැර අනෙක් සියල්ල දකී. ඔහු ඒ ලක්ෂණ දෙක පිළිබඳව, එනම් කොපුවකින් වැසුණු පුරුෂ නිමිත්ත සහ දිගු පළල් වූ දිව යන කරුණු දෙක ගැන සැක කරයි, විචිකිච්ඡා කරයි, නිශ්චය කරගත නොහැකිව සිටියි.' එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උත්තර මාණවකයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කොපුවකින් වැසුණු පුරුෂ නිමිත්ත දැකිය හැකි වන පරිදි එබඳු සෘද්ධි අභිසංස්කාරයක් කළ සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දිව පිටතට විහිදුවා දෙකන් සිදුරු පිරිමැද්ද සේක; නාස් සිදුරු දෙක ද පිරිමැද්ද සේක; සම්පූර්ණ නළල් තලයම දිවෙන් වැසූ සේක. එකල්හි උත්තර මාණවකයාට මෙසේ සිතුණි: 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සැබවින්ම මහාපුරුෂ ලක්ෂණ තිස් දෙකෙන්ම යුක්ත වන සේක. මම ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ පසුපස ගොස් උන්වහන්සේගේ ඉරියව් නිරීක්ෂණය කරන්නේ නම් මැනවි.' ඉක්බිති උත්තර මාණවකයා නොහැර යන සෙවණැල්ලක් මෙන් මාස හතක් පුරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසුපස ගියේය.

๓๘๖. อถ โข อุตฺตโร มาณโว สตฺตนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน วิเทเหสุ เยน มิถิลา เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน มิถิลา เยน พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา พฺรหฺมายุํ พฺราหฺมณํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อุตฺตรํ มาณวํ พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ, ตาต อุตฺตร, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ตถา สนฺตํเยว สทฺโท อพฺภุคฺคโต, โน อญฺญถา? กจฺจิ ปน โส ภวํ โคตโม ตาทิโส, โน อญฺญาทิโส’’ติ? ‘‘ตถา สนฺตํเยว, โภ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สทฺโท อพฺภุคฺคโต, โน อญฺญถา; ตาทิโสว โส ภวํ โคตโม, โน อญฺญาทิโส. สมนฺนาคโต จ โส ภวํ โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ.

386. ඉක්බිති උත්තර මාණවකයා සත් මසක් ඇවෑමෙන් විදේහ ජනපදයෙහි මිථිලා නුවර යම් තැනක ද, එහි චාරිකාවෙහි වැඩියේ ය. පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි හැසිරෙන්නේ මිථිලාවෙහි බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා යම් තැනක ද, එතැනට පැමිණියේ ය. පැමිණ බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාට අභිවාදනය කොට එකත්පසක හිඳගත්තේ ය. එකත්පසක හුන් උත්තර මාණවකයාගෙන් බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා මෙසේ ඇසුවේ ය: “පින්වත් උත්තර, ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ ව යම් කීර්ති ශබ්දයක් පැතිර ගියේ ද, එය සැබවින් ම පවත්නා වූ ගුණාංගයන්ට අනුකූල ද? නැතහොත් අන් අයුරකින් ද? ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ඒ හා සමාන ම ද? නැතහොත් වෙනස් ද?” “භවතුනි, ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ ව යම් කීර්ති ශබ්දයක් පැතිර ගියේ ද, එය සැබවින් ම පවත්නා වූ ගුණාංගයන්ට අනුකූල ය, අන් අයුරකින් නොවේ. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ එබඳු ම ය, අන්‍ය අයුරකින් නොවේ. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ දෙතිස් මහාපුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් සමන්නාගත වන සේක.”

‘‘สุปฺปติฏฺฐิตปาโท โข ปน ภวํ โคตโม; อิทมฺปิ ตสฺส โภโต โคตมสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මනා කොට පිහිටි පාද ඇත්තාහ. මහාපුරුෂ වූ ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ මෙය ද එක් මහාපුරුෂ ලක්ෂණයකි.”

‘‘เหฏฺฐา โข ปน ตสฺส โภโต โคตมสฺส ปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ පතුල්හි දහසක් අර ඇති, නිමි වළලු හා පෙකණි සහිත වූ, සෑම අතින් ම පරිපූර්ණ වූ චක්‍ර ලක්ෂණ පිහිටා තිබේ.”

‘‘อายตปณฺหิ [Pg.337] โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ දික් වූ විලුම් ඇත්තාහ.”

‘‘ทีฆงฺคุลิ โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ දික් වූ ඇඟිලි ඇත්තාහ.”

‘‘มุทุตลุนหตฺถปาโท โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මෘදු වූත්, තරුණ වූත් අත්පා ඇත්තාහ.”

‘‘ชาลหตฺถปาโท โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ජාලාකාර අත්පා ඇත්තාහ.”

‘‘อุสฺสงฺขปาโท โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ උස් වූ ගොප් ඇට ඇත්තාහ.”

‘‘เอณิชงฺโฆ โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ එණි මුවකුගේ බඳු කෙණ්ඩ ඇත්තාහ.”

‘‘ฐิตโก โข ปน โส ภวํ โคตโม อโนนมนฺโต อุโภหิ ปาณิตเลหิ ชณฺณุกานิ ปริมสติ ปริมชฺชติ…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ කෙළින් සිටගෙන ම, නොනැමී දෙඅත්ලෙන් දණමඬල පිරිමදින සේක.”

‘‘โกโสหิตวตฺถคุยฺโห โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ කොපුවකින් වැසුණු පුරුෂ නිමිත්ත ඇත්තාහ.”

‘‘สุวณฺณวณฺโณ โข ปน โส ภวํ โคตโม กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ රන්වන් පැහැති ශරීරයක් සහ රන්වන් පැහැති සිවියක් ඇත්තාහ.”

‘‘สุขุมจฺฉวิ โข ปน โส ภวํ โคตโม. สุขุมตฺตา ฉวิยา รโชชลฺลํ กาเย น อุปลิมฺปติ…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ඉතා සියුම් සිවියක් ඇත්තාහ. සිවියෙහි සියුම් බව නිසා සිරුරෙහි දූවිලි හෝ කුණු නොතැවරේ.”

‘‘เอเกกโลโม โข ปน โส ภวํ โคตโม; เอเกกานิ โลมานิ โลมกูเปสุ ชาตานิ…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ එක් එක් ලෝම කූපයක එක එක ම ලෝමය බැගින් ඇත්තාහ.”

‘‘อุทฺธคฺคโลโม โข ปน โส ภวํ โคตโม; อุทฺธคฺคานิ โลมานิ ชาตานิ นีลานิ อญฺชนวณฺณานิ กุณฺฑลาวฏฺฏานิ ทกฺขิณาวฏฺฏกชาตานิ…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ උඩු අතට හැරුණු ලෝම ඇත්තාහ. ඒ ලෝම නිල් පැහැතිය, අඳුන් පැහැතිය, දකුණට කැරකුණු වළලු මෙන් පිහිටා ඇත.”

‘‘พฺรหฺมุชุคตฺโต โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ බ්‍රහ්මයාගේ මෙන් ඍජු වූ ශරීරයක් ඇත්තාහ.”

‘‘สตฺตุสฺสโท โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සප්ත උත්සද (පිරුණු තැන් හතක්) ඇත්තාහ.”

‘‘สีหปุพฺพทฺธกาโย โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සිංහයකුගේ පූර්වාර්ධය වැනි කයක් ඇත්තාහ.”

‘‘จิตนฺตรํโส โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිරුණු පිට මැදක් ඇත්තාහ.”

‘‘นิคฺโรธปริมณฺฑโล โข ปน โส ภวํ โคตโม; ยาวตกฺวสฺส กาโย ตาวตกฺวสฺส พฺยาโม, ยาวตกฺวสฺส พฺยาโม ตาวตกฺวสฺส กาโย…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ නුග රුකක වටප්‍රමාණය මෙන් පරිමණ්ඩල වූ සිරුරක් ඇත්තාහ. උන්වහන්සේගේ ශරීරය යම් පමණ උස ද, බඹය (පිරිවෙණ) ද එපමණ ම ය; බඹය යම් පමණ ද, ශරීරයේ උස ද එපමණ ම ය.”

‘‘สมวฏฺฏกฺขนฺโธ โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මනා කොට වට වූ ස්කන්ධ ඇත්තාහ.”

‘‘รสคฺคสคฺคี โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ රස නහර අග්‍ර කොට ඇත්තාහ.”

‘‘สีหหนุ [Pg.338] โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සිංහ හනුවක් ඇත්තාහ.”

‘‘จตฺตาลีสทนฺโต โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ හතළිහක් දත් ඇත්තාහ.”

‘‘สมทนฺโต โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සම වූ දත් ඇත්තාහ.”

‘‘อวิรฬทนฺโต โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සිදුරු රහිත වූ දත් ඇත්තාහ.”

‘‘สุสุกฺกทาโฐ โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ඉතා සුදු වූ දළ ඇත්තාහ.”

‘‘ปหูตชิวฺโห โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පෘථුල වූ දිවක් ඇත්තාහ.”

‘‘พฺรหฺมสฺสโร โข ปน โส ภวํ โคตโม กรวิกภาณี…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ බ්‍රහ්ම ස්වර ඇත්තාහ, කරවික පක්ෂියකු මෙන් මිහිරි ලෙස කතා කරන සේක.”

‘‘อภินีลเนตฺโต โข ปน โส ภวํ โคตโม…

“ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ඉතා නිල් වූ නෙත් ඇත්තාහ.”

‘‘โคปขุโม โข ปน โส ภวํ โคตโม…

භවත් ෙගෞතමයන් වහන්ෙස් වහු පැටවකුෙග් ඇසිපිය වැනි (මනහර) ඇසිපිය ඇත්තාහ.

‘‘อุณฺณา โข ปนสฺส โภโต โคตมสฺส ภมุกนฺตเร ชาตา โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา…

භවත් ෙගෞතමයන් වහන්ෙස්ෙග් බැම ෙදක අතර සුදු වූ, මෘදු වූ, කපු පුළුන් වැනි ඌර්ණ ෙරෝම ධාතුවක් පිහිටා තිෙබ්.

‘‘อุณฺหีสสีโส โข ปน โส ภวํ โคตโม; อิทมฺปิ ตสฺส โภโต โคตมสฺส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

භවත් ෙගෞතමයන් වහන්ෙස් උෂ්ණීෂයක් (හිස පැළඳි රන් පටක්) බඳු වූ ශීර්ෂයකින් යුක්තය. මහා පුරුෂයකු වූ ඒ භවත් ෙගෞතමයන් වහන්ෙස්ෙග් මෙයද එක් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයකි.

‘‘อิเมหิ โข, โภ, โส ภวํ โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต.

පින්වත, භවත් ෙගෞතමයන් වහන්ෙස් මෙකී ෙදතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ෙගන් සමන්නාගත වන ෙසේක.

๓๘๗. ‘‘คจฺฉนฺโต โข ปน โส ภวํ โคตโม ทกฺขิเณเนว ปาเทน ปฐมํ ปกฺกมติ. โส นาติทูเร ปาทํ อุทฺธรติ, นาจฺจาสนฺเน ปาทํ นิกฺขิปติ; โส นาติสีฆํ คจฺฉติ, นาติสณิกํ คจฺฉติ; น จ อทฺทุเวน อทฺทุวํ สงฺฆฏฺเฏนฺโต คจฺฉติ, น จ โคปฺผเกน โคปฺผกํ สงฺฆฏฺเฏนฺโต คจฺฉติ. โส คจฺฉนฺโต น สตฺถึ อุนฺนาเมติ, น สตฺถึ โอนาเมติ; น สตฺถึ สนฺนาเมติ, น สตฺถึ วินาเมติ. คจฺฉโต โข ปน ตสฺส โภโต โคตมสฺส อธรกาโยว อิญฺชติ, น จ กายพเลน คจฺฉติ. อปโลเกนฺโต โข ปน โส ภวํ โคตโม สพฺพกาเยเนว อปโลเกติ; โส น อุทฺธํ อุลฺโลเกติ, น อโธ โอโลเกติ; น จ วิเปกฺขมาโน คจฺฉติ, ยุคมตฺตญฺจ เปกฺขติ; ตโต จสฺส อุตฺตริ อนาวฏํ ญาณทสฺสนํ ภวติ. โส อนฺตรฆรํ ปวิสนฺโต น กายํ อุนฺนาเมติ[Pg.339], น กายํ โอนาเมติ; น กายํ สนฺนาเมติ, น กายํ วินาเมติ. โส นาติทูเร นาจฺจาสนฺเน อาสนสฺส ปริวตฺตติ, น จ ปาณินา อาลมฺพิตฺวา อาสเน นิสีทติ, น จ อาสนสฺมึ กายํ ปกฺขิปติ. โส อนฺตรฆเร นิสินฺโน สมาโน น หตฺถกุกฺกุจฺจํ อาปชฺชติ, น ปาทกุกฺกุจฺจํ อาปชฺชติ; น อทฺทุเวน อทฺทุวํ อาโรเปตฺวา นิสีทติ; น จ โคปฺผเกน โคปฺผกํ อาโรเปตฺวา นิสีทติ; น จ ปาณินา หนุกํ อุปทหิตฺวา นิสีทติ. โส อนฺตรฆเร นิสินฺโน สมาโน น ฉมฺภติ น กมฺปติ น เวธติ น ปริตสฺสติ. โส อฉมฺภี อกมฺปี อเวธี อปริตสฺสี วิคตโลมหํโส. วิเวกวตฺโต จ โส ภวํ โคตโม อนฺตรฆเร นิสินฺโน โหติ. โส ปตฺโตทกํ ปฏิคฺคณฺหนฺโต น ปตฺตํ อุนฺนาเมติ, น ปตฺตํ โอนาเมติ; น ปตฺตํ สนฺนาเมติ, น ปตฺตํ วินาเมติ. โส ปตฺโตทกํ ปฏิคฺคณฺหาติ นาติโถกํ นาติพหุํ. โส น ขุลุขุลุการกํ ปตฺตํ โธวติ, น สมฺปริวตฺตกํ ปตฺตํ โธวติ, น ปตฺตํ ภูมิยํ นิกฺขิปิตฺวา หตฺเถ โธวติ; หตฺเถสุ โธเตสุ ปตฺโต โธโต โหติ, ปตฺเต โธเต หตฺถา โธตา โหนฺติ. โส ปตฺโตทกํ ฉฑฺเฑติ นาติทูเร นาจฺจาสนฺเน, น จ วิจฺฉฑฺฑยมาโน. โส โอทนํ ปฏิคฺคณฺหนฺโต น ปตฺตํ อุนฺนาเมติ, น ปตฺตํ โอนาเมติ; น ปตฺตํ สนฺนาเมติ, น ปตฺตํ วินาเมติ. โส โอทนํ ปฏิคฺคณฺหาติ นาติโถกํ นาติพหุํ. พฺยญฺชนํ โข ปน ภวํ โคตโม พฺยญฺชนมตฺตาย อาหาเรติ, น จ พฺยญฺชเนน อาโลปํ อตินาเมติ. ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ โข ภวํ โคตโม มุเข อาโลปํ สมฺปริวตฺเตตฺวา อชฺโฌหรติ; น จสฺส กาจิ โอทนมิญฺชา อสมฺภินฺนา กายํ ปวิสติ, น จสฺส กาจิ โอทนมิญฺชา มุเข อวสิฏฺฐา โหติ; อถาปรํ อาโลปํ อุปนาเมติ. รสปฏิสํเวที โข ปน โส ภวํ โคตโม อาหารํ อาหาเรติ, โน จ รสราคปฏิสํเวที.

387. භවත් ෙගෞතමයන් වහන්ෙස් වඩිනා කල්හි පළමුෙවන්ම දකුණු පය තබා වඩින ෙසේක. උන්වහන්ෙස් පය ඉතා ඈතට ඔසවා ෙනාතබති, ඉතා මෑතින්ද ෙනාතබති. ඉතා ෙව්ගෙයන්ද ෙනාවඩිති, ඉතා ෙසමින්ද ෙනාවඩිති. දණහිසින් දණහිස ෙනාගැෙටන පරිදිත්, විලුඹින් විලුඹ ෙනාගැෙටන පරිදිත් වඩින ෙසේක. උන්වහන්ෙස් වඩිනා කල්හි කලවා ඔසවන්ෙනේ ෙහෝ පහත් කරන්ෙනේ ෙහෝ එකිනෙකට පටලවන්ෙනේ ෙහෝ ෙවනතකට නමන්ෙනේ ෙහෝ ෙනාෙව්. භවත් ෙගෞතමයන් වහන්ෙස් වඩිනා විට සිරුෙර් යට ෙකාටස පමණක් චලනය වන අතර, ශරීර බලෙයන් (ෙවෙහස වී) ෙනාවඩිති. භවත් ෙගෞතමයන් වහන්ෙස් ආපසු හැරී බලන විට මුළු සිරුෙරන්ම හැරී බලන ෙසේක. උන්වහන්ෙස් උඩ ෙනාබලති, පහත ෙනාබලති. වටපිට බලමින් ෙනාවඩිති, වියගහක් පමණ දුර (ඉදිරිය) බලමින් වඩින ෙසේක. ඉන් ඔබ්බට උන්වහන්ෙස් උෙදසා ආවරණ රහිත වූ ඥානදර්ශනය පවතී. උන්වහන්ෙස් නිවසක් තුළට වඩින විට සිරුර ඔසවන්ෙනේ ෙහෝ පහත් කරන්ෙනේ ෙහෝ ඉදිරියට නමන්ෙනේ ෙහෝ පස්සට නමන්ෙනේ ෙහෝ ෙනාෙව්. උන්වහන්ෙස් ආසනයට ඉතා ඈතින් ෙහෝ ඉතා මෑතින් ෙහෝ ෙනාසිට ආසනය ෙදසට හැෙරති. අතින් ආධාර ෙගන ආසනය මත වැඩ ෙනාසිටිති. ආසනය මතට සිරුර අතහැර (පහර ෙදන්නාක් ෙමන්) වැඩ ෙනාසිටිති. උන්වහන්ෙස් නිවසක් තුළ වැඩසිටින විට අතපය ෙලලවීම් ආදී වැරදි ඉරියව්වලට පත් ෙනාවෙති. දණහිස මත දණහිස තබාෙගන ෙහෝ විලුඹ මත විලුඹ තබාෙගන ෙහෝ වැඩ ෙනාසිටිති. නිකටට අත තබාෙගන වැඩ ෙනාසිටිති. උන්වහන්ෙස් නිවසක් තුළ වැඩසිටින විට බිය ෙනාවෙති, තැති ෙනාගනිති, ෙවවුලන්ෙනේ නැත, පීඩාවට පත් ෙනාවෙති. උන්වහන්ෙස් බිය රහිතව, තැති ෙනාෙගන, කම්පනය ෙනාවී, ෙරෝෙමෝද්ගමනයෙන් තොරව වැඩසිටින ෙසේක. භවත් ෙගෞතමයන් වහන්ෙස් නිවසක් තුළ වැඩසිටින විට විෙව්කය (නිවන) ෙකෙරහි නැඹුරු වූ සිත් ඇත්තාහ. උන්වහන්ෙස් පාත්‍රය ෙස්දීමට පැන් පිළිගන්නා විට පාත්‍රය ඔසවන්ෙනේ ෙහෝ පහත් කරන්ෙනේ ෙහෝ ඉදිරියට ෙහෝ පස්සට නමන්ෙනේ ෙහෝ ෙනාෙව්. උන්වහන්ෙස් පාත්‍රයට ඉතා අල්ප ෙනාවූද, ඉතා අධික ෙනාවූද ප්‍රමාණයට පැන් පිළිගනිති. උන්වහන්ෙස් 'ඛුලු ඛුලු' හඬ ෙනානගමින් පාත්‍රය ෙසෝදති. පාත්‍රය එහා ෙමහා කරකවමින් ෙනාෙසෝදති. පාත්‍රය ෙපාළොෙව් තබා අත් ෙනාෙසෝදති; අත් ෙසෝදා නිම වූ විට පාත්‍රය ෙසෝදා නිම වී ඇති අතර, පාත්‍රය ෙසෝදා නිම වූ විට අත් ෙසෝදා නිම වී පවතී. උන්වහන්ෙස් පාත්‍රය ෙස්දූ පැන් ඉතා ඈතට ෙහෝ ඉතා මෑතට ෙහෝ විසිරෙන පරිදි ෙහෝ බැහැර ෙනාකරති. උන්වහන්ෙස් බත් පිළිගන්නා විට පාත්‍රය ඔසවන්ෙනේ ෙහෝ පහත් කරන්ෙනේ ෙහෝ ඉදිරියට ෙහෝ පස්සට නමන්ෙනේ ෙහෝ ෙනාෙව්. උන්වහන්ෙස් ඉතා අල්ප ෙනාවූද, ඉතා අධික ෙනාවූද ප්‍රමාණයට බත් පිළිගනිති. භවත් ෙගෞතමයන් වහන්ෙස් ව්‍යංජන පිළිගන්නා විට ව්‍යංජන ප්‍රමාණයට සරිලන ෙසේ පිළිගනිති. ව්‍යංජන පමණට වඩා වැඩියෙන් ෙගන බත් පිඬ ඉක්මවා ෙනායති. භවත් ෙගෞතමයන් වහන්ෙස් බත් පිඬ මුව තුළ ෙදතුන් වතාවක් ෙපරළා වළඳති. කිසිදු බත් ඇටයක් ෙනාහැපී සිරුරට ඇතුළු ෙනාෙව්. මුව තුළ කිසිදු බත් ඇටයක් ඉතිරි ෙනාෙව්. ඉන්පසු උන්වහන්ෙස් තවත් බත් පිඬක් මුවට ගනිති. භවත් ෙගෞතමයන් වහන්ෙස් ආහාරෙය් රසය විඳිමින් වළඳන මුත්, රසයට ඇලුම් කරමින් (තෘෂ්ණාෙවන්) ආහාර ෙනාවළඳන ෙසේක.

‘‘อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ โข ปน โส ภวํ โคตโม อาหารํ อาหาเรติ – เนว ทวาย, น มทาย น มณฺฑนาย น วิภูสนาย, ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย, วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย – ‘อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จา’ติ[Pg.340]. โส ภุตฺตาวี ปตฺโตทกํ ปฏิคฺคณฺหนฺโต น ปตฺตํ อุนฺนาเมติ, น ปตฺตํ โอนาเมติ; น ปตฺตํ สนฺนาเมติ, น ปตฺตํ วินาเมติ. โส ปตฺโตทกํ ปฏิคฺคณฺหาติ นาติโถกํ นาติพหุํ. โส น ขุลุขุลุการกํ ปตฺตํ โธวติ, น สมฺปริวตฺตกํ ปตฺตํ โธวติ, น ปตฺตํ ภูมิยํ นิกฺขิปิตฺวา หตฺเถ โธวติ; หตฺเถสุ โธเตสุ ปตฺโต โธโต โหติ, ปตฺเต โธเต หตฺถา โธตา โหนฺติ. โส ปตฺโตทกํ ฉฑฺเฑติ นาติทูเร นาจฺจาสนฺเน, น จ วิจฺฉฑฺฑยมาโน. โส ภุตฺตาวี น ปตฺตํ ภูมิยํ นิกฺขิปติ นาติทูเร นาจฺจาสนฺเน, น จ อนตฺถิโก ปตฺเตน โหติ, น จ อติเวลานุรกฺขี ปตฺตสฺมึ. โส ภุตฺตาวี มุหุตฺตํ ตุณฺหี นิสีทติ, น จ อนุโมทนสฺส กาลมตินาเมติ. โส ภุตฺตาวี อนุโมทติ, น ตํ ภตฺตํ ครหติ, น อญฺญํ ภตฺตํ ปฏิกงฺขติ; อญฺญทตฺถุ ธมฺมิยา กถาย ตํ ปริสํ สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ. โส ตํ ปริสํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมติ. โส นาติสีฆํ คจฺฉติ, นาติสณิกํ คจฺฉติ, น จ มุจฺจิตุกาโม คจฺฉติ; น จ ตสฺส โภโต โคตมสฺส กาเย จีวรํ อจฺจุกฺกฏฺฐํ โหติ น จ อจฺโจกฺกฏฺฐํ, น จ กายสฺมึ อลฺลีนํ น จ กายสฺมา อปกฏฺฐํ; น จ ตสฺส โภโต โคตมสฺส กายมฺหา วาโต จีวรํ อปวหติ; น จ ตสฺส โภโต โคตมสฺส กาเย รโชชลฺลํ อุปลิมฺปติ. โส อารามคโต นิสีทติ ปญฺญตฺเต อาสเน. นิสชฺช ปาเท ปกฺขาเลติ; น จ โส ภวํ โคตโม ปาทมณฺฑนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. โส ปาเท ปกฺขาเลตฺวา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส เนว อตฺตพฺยาพาธาย เจเตติ, น ปรพฺยาพาธาย เจเตติ, น อุภยพฺยาพาธาย เจเตติ; อตฺตหิตปรหิตอุภยหิตสพฺพโลกหิตเมว โส ภวํ โคตโม จินฺเตนฺโต นิสินฺโน โหติ. โส อารามคโต ปริสติ ธมฺมํ เทเสติ, น ตํ ปริสํ อุสฺสาเทติ, น ตํ ปริสํ อปสาเทติ; อญฺญทตฺถุ ธมฺมิยา กถาย ตํ ปริสํ สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ.

භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අෂ්ටාංගයකින් යුක්තව ආහාර වළඳති. එනම් විනෝදය පිණිස නොවේ, මත් වීම පිණිස නොවේ, රූපය ඔපවත් කරනු පිණිස නොවේ, ශරීරය සැරසීම පිණිස නොවේ. හුදෙක් මේ ශරීරයේ පැවැත්ම පිණිස ද, යැපීම පිණිස ද, කුසගිනි පීඩාව සංසිඳුවා ගැනීම පිණිස ද, බ්‍රහ්මචරියාවට අනුග්‍රහ පිණිස ද පමණි. 'මම මෙසේ පැරණි වේදනාවන් දුරු කරමි, අලුත් වේදනාවන් ඇති වීමට ඉඩ නොදෙමි, මගේ ජීවිත පැවැත්ම නිවැරදිව හා පහසුවෙන් සිදුවනු ඇත' යනුවෙන් උන්වහන්සේ සලකති. උන්වහන්සේ වැළඳීමෙන් පසු පාත්‍රය සේදීම සඳහා ජලය පිළිගන්නා විට පාත්‍රය ඉහළට හෝ පහළට නොනමති, ඇතුළට හෝ පිටතට නොනමති. උන්වහන්සේ පාත්‍රයට ඉතා ස්වල්පයක් ද නොවූ, ඉතා වැඩි ද නොවූ පමණට ජලය පිළිගනිති. උන්වහන්සේ පාත්‍රය සෝදන විට 'ඛුලු ඛුලු' හඬ නොනංවති. පාත්‍රය කැරකැවෙමින් නොසෝදති. පාත්‍රය බිම තබා දෑත් නොසෝදති. දෑත් සෝදා අවසන් වන විට පාත්‍රය ද සෝදා අවසන් වී ඇත, පාත්‍රය සෝදා අවසන් වන විට දෑත් ද සෝදා අවසන් වී ඇත. උන්වහන්සේ පාත්‍රය සේදූ ජලය ඉවතලන විට ඉතා ඈතට හෝ ඉතා මෑතට හෝ නොදමති, ජලය විසුරුවා හරින්නේ ද නැත. වැළඳීමෙන් පසු උන්වහන්සේ පාත්‍රය බිම තබන විට ඉතා ඈතින් හෝ ඉතා මෑතින් හෝ නොතබති. උන්වහන්සේ පාත්‍රය කෙරෙහි ඇල්මක් නැත්තේද නොවේ, පාත්‍රය අධික ලෙස ආරක්ෂා කරන්නේද නොවේ. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ වැළඳීමෙන් පසු මොහොතක් නිශ්ශබ්දව වැඩසිටින නමුත් අනුමෝදනාව සඳහා වූ කාලය ඉක්මවා නොයති. උන්වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදු කරන විට එම ආහාරයට ගරහන්නේ නැත, වෙනත් ආහාරයක් පතන්නේද නැත. උන්වහන්සේ ඒකාන්තයෙන්ම ධර්ම කථාවෙන් එම පිරිසට කරුණු දක්වති, සමාදන් කරවති, උනන්දු කරවති, ප්‍රීතියට පත් කරවති. උන්වහන්සේ එම පිරිස ධර්ම කථාවෙන් සමාදන් කරවා, උනන්දු කරවා, ප්‍රීතියට පත් කරවා අසුනින් නැගිට වැඩම කරති. උන්වහන්සේ ඉතා වේගයෙන් හෝ ඉතා සෙමින් වැඩම නොකරති. පිරිසෙන් මිදී යාමේ අදහසින් වැඩම නොකරති. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ සිරුරේ සිවුර ඉතා ඉහළට හෝ ඉතා පහළට හෝ ඇඳ නැත. එය සිරුරට ඉතා ඇලී හෝ සිරුරෙන් ඉතා ඈත් වී හෝ නැත. සුළඟින් උන්වහන්සේගේ සිවුර සිරුරෙන් ඉවතට නොයයි. උන්වහන්සේගේ සිරුරේ කුණු දුහුවිලි නොතැවරේ. ආරාමයට වැඩම කළ උන්වහන්සේ පැනවූ අසුනක වැඩ හිඳිති. වැඩ හිඳ පාද දෝවනය කරති. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පාද සැරසීම සඳහා කාලය වැය නොකරති. උන්වහන්සේ පාද දෝවනය කර පර්යංකය බැඳ, ශරීරය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය ඉදිරියට පමුණුවාගෙන වැඩ හිඳිති. උන්වහන්සේ තමාට පීඩා පිණිස හෝ අනුන්ට පීඩා පිණිස හෝ දෙපාර්ශවයටම පීඩා පිණිස හෝ කිසිවක් නොසිතති. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ තමාගේ යහපත, අනුන්ගේ යහපත, දෙපාර්ශවයේම යහපත හා මුළු ලෝකයාගේම යහපත පමණක්ම සිතමින් වැඩ හිඳිති. ආරාමයට පැමිණි උන්වහන්සේ පිරිසට ධර්මය දේශනා කරති. උන්වහන්සේ එම පිරිස අනවශ්‍ය ලෙස වර්ණනා කරන්නේ හෝ පහත් කරන්නේ හෝ නැත. ඒකාන්තයෙන්ම ධර්ම කථාවෙන් එම පිරිසට කරුණු දක්වති, සමාදන් කරවති, උනන්දු කරවති, ප්‍රීතියට පත් කරවති.

‘‘อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต โข ปนสฺส โภโต โคตมสฺส มุขโต โฆโส นิจฺฉรติ – วิสฺสฏฺโฐ จ, วิญฺเญยฺโย จ, มญฺชุ จ, สวนีโย จ, พินฺทุ จ, อวิสารี จ, คมฺภีโร จ, นินฺนาที จ. ยถาปริสํ โข ปน โส ภวํ [Pg.341] โคตโม สเรน วิญฺญาเปติ, น จสฺส พหิทฺธา ปริสาย โฆโส นิจฺฉรติ. เต เตน โภตา โคตเมน ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมนฺติ อวโลกยมานาเยว อวิชหิตตฺตา. อทฺทสาม โข มยํ, โภ, ตํ ภวนฺตํ โคตมํ คจฺฉนฺตํ, อทฺทสาม ฐิตํ, อทฺทสาม อนฺตรฆรํ ปวิสนฺตํ, อทฺทสาม อนฺตรฆเร นิสินฺนํ ตุณฺหีภูตํ, อทฺทสาม อนฺตรฆเร ภุญฺชนฺตํ, อทฺทสาม ภุตฺตาวึ นิสินฺนํ ตุณฺหีภูตํ, อทฺทสาม ภุตฺตาวึ อนุโมทนฺตํ, อทฺทสาม อารามํ คจฺฉนฺตํ, อทฺทสาม อารามคตํ นิสินฺนํ ตุณฺหีภูตํ, อทฺทสาม อารามคตํ ปริสติ ธมฺมํ เทเสนฺตํ. เอทิโส จ เอทิโส จ โส ภวํ โคตโม, ตโต จ ภิยฺโย’’ติ.

භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ මුඛයෙන් පිටවන ස්වරය අෂ්ටාංගයකින් යුක්තය. එනම් එම ස්වරය ඉතා පැහැදිලිය, පහසුවෙන් වටහාගත හැකිය, මිහිරිය, ශ්‍රවණය කිරීමට ප්‍රියය, සම්පූර්ණය, විසුරුණු බවක් නැත, ගම්භීරය, දෝංකාර දෙයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිරිසට ගැලපෙන පරිදි ස්වරය මෙහෙයවා කරුණු වටහා දෙති. උන්වහන්සේගේ හඬ පිරිසෙන් පිටතට ඇසෙන්නේ නැත. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කර දෙන ලද, සමාදන් කරවන ලද, උනන්දු කරවන ලද හා ප්‍රීතියට පත් කරන ලද ඒ ජනයා අසුන්වලින් නැගිට උන්වහන්සේ කෙරෙහි වූ ඇල්ම නිසාම ආපසු හැරී බලමින් පිටව යති. පින්වත, අපි ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ වඩින ආකාරය දුටුවෙමු, නැවතී සිටින ආකාරය දුටුවෙමු, ගම තුළට පිවිසෙන ආකාරය දුටුවෙමු, ගම තුළ නිශ්ශබ්දව වැඩ හිඳින ආකාරය දුටුවෙමු, ගම තුළ දානය වළඳන ආකාරය දුටුවෙමු, වැළඳීමෙන් පසු නිශ්ශබ්දව වැඩ හිඳින ආකාරය දුටුවෙමු, වැළඳීමෙන් පසු අනුමෝදනාව කරන ආකාරය දුටුවෙමු, ආරාමයට වඩින ආකාරය දුටුවෙමු, ආරාමයට වැඩම කර නිශ්ශබ්දව වැඩ හිඳින ආකාරය දුටුවෙමු, ආරාමයට වැඩම කර පිරිසට ධර්මය දේශනා කරන ආකාරය දුටුවෙමු. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මෙවැනි වූ ද, මෙවැනි වූ ද ගුණ ඇත්තෙකි. උන්වහන්සේ මීටත් වඩා බෙහෙවින් ගුණවත්ය.

๓๘๘. เอวํ วุตฺเต, พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนติ –

388. මෙසේ කී කල්හි, බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා අසුනින් නැගිට, සිවුර එක උරයකට දමාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින දිශාවට දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කර තෙවරක් මේ උදානය පළ කළේය.

‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ.

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

‘‘อปฺเปว นาม มยํ กทาจิ กรหจิ เตน โภตา โคตเมน สมาคจฺเฉยฺยาม? อปฺเปว นาม สิยา โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ!

අපට කිසියම් දිනක ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මුණගැසීමට හැකිවේ නම් මැනවි. අපට උන්වහන්සේ සමඟ කිසියම් ධර්ම සාකච්ඡාවක නිරත වීමට හැකි වන්නේ නම් ඉතා අගනේය.

๓๘๙. อถ โข ภควา วิเทเหสุ อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน มิถิลา ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา มิถิลายํ วิหรติ มฆเทวมฺพวเน. อสฺโสสุํ โข มิถิเลยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต วิเทเหสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ มิถิลํ อนุปฺปตฺโต, มิถิลายํ วิหรติ มฆเทวมฺพวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ [Pg.342] ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’’ติ.

389. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විදේහ රටෙහි අනුපිළිවෙලින් චාරිකාවෙහි හැසිරෙන සේක්, මිථිලා නුවර යම් තැනක ද එතැනට වැඩම කළ සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිථිලා නුවර මඝදේව අඹ වනයෙහි වැඩසිටි සේක. මිථිලා නුවර වැසි බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ මෙසේ ඇසූහ: "භවත්නි, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ පන්සියයක් පමණ වූ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ විදේහ රටෙහි චාරිකාවෙහි හැසිරෙමින් මිථිලාවට පැමිණ, මිථිලා නුවර මඝදේව අඹ වනයෙහි වැඩසිටින සේක. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ මෙබඳු කල්‍යාණ කීර්ති ඝෝෂාවක් පැන නැගී ඇත: 'ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කාරණයෙන් ද අරහත් වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තර පුරිසදම්ම සාරථි වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක' යනුවෙනි. උන්වහන්සේ දෙවියන් සහිත වූ, මරුන් සහිත වූ, බඹුන් සහිත වූ, මහණ බමුණන් සහිත වූ මේ ලෝකය ද, දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ ප්‍රජාව ද තමන් වහන්සේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට දේශනා කරන සේක. උන්වහන්සේ මුල කල්‍යාණ වූ, මැද කල්‍යාණ වූ, කෙළවර කල්‍යාණ වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යංජන සහිත වූ ධර්මය දේශනා කරන සේක. සියල්ලෙන් සම්පූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන සේක. මෙබඳු රහතන් වහන්සේලා දැකීම ඒකාන්තයෙන්ම යහපත් වන්නේය" යනුවෙනි.

อถ โข มิถิเลยฺยกา พฺราหฺมณคหปติกา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ภควโต สนฺติเก นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

ඉක්බිති මිථිලා නුවර වැසි බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු වූහ; සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු කථා නිමවා එකත්පසෙක වාඩි වූහ. ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙසට ඇඳිලි බැඳ නමස්කාර කොට එකත්පසෙක වාඩි වූහ. ඇතැම් කෙනෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි තමන්ගේ නම සහ ගෝත්‍රය පවසා එකත්පසෙක වාඩි වූහ. ඇතැම් කෙනෙක් නිශ්ශබ්දව එකත්පසෙක වාඩි වූහ.

๓๙๐. อสฺโสสิ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต มิถิลํ อนุปฺปตฺโต, มิถิลายํ วิหรติ มฆเทวมฺพวเน’’ติ. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ สมฺพหุเลหิ สาวเกหิ สทฺธึ เยน มฆเทวมฺพวนํ เตนุปสงฺกมิ. อถ โข พฺรหฺมายุโน พฺราหฺมณสฺส อวิทูเร อมฺพวนสฺส เอตทโหสิ – ‘‘น โข เมตํ ปติรูปํ โยหํ ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิโต สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ อญฺญตรํ มาณวกํ อามนฺเตสิ – ‘‘เอหิ ตฺวํ, มาณวก, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน สมณํ โคตมํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ – ‘พฺรหฺมายุ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ ภวนฺตํ โคตมํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘พฺรหฺมายุ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ ชิณฺโณ วุฑฺโฒ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, วีสวสฺสสติโก ชาติยา, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย. ยาวตา, โภ, พฺราหฺมณคหปติกา มิถิลายํ ปฏิวสนฺติ, พฺรหฺมายุ เตสํ พฺราหฺมโณ อคฺคมกฺขายติ – ยทิทํ โภเคหิ; พฺรหฺมายุ เตสํ พฺราหฺมโณ อคฺคมกฺขายติ – ยทิทํ มนฺเตหิ; พฺรหฺมายุ เตสํ พฺราหฺมโณ อคฺคมกฺขายติ – ยทิทํ อายุนา เจว ยสสา จ. โส โภโต โคตมสฺส ทสฺสนกาโม’’’ติ.

390. බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා මෙසේ ඇසීය: "භවත්නි, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මිථිලාවට පැමිණ, මිථිලා නුවර මඝදේව අඹ වනයෙහි වැඩසිටින සේක" යනුවෙනි. ඉක්බිති බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා බොහෝ අතවැසියන් සමඟ මඝදේව අඹ වනය යම් තැනක ද එතැනට පැමිණියේය. ඉක්බිති අඹ වනයට නුදුරු තැනකදී බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය: "පූර්වයෙහි දැනුම් දීමක් නොකොට මා ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ දැකීමට යාම සුදුසු නොවේ" යනුවෙනි. එවිට බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා එක්තරා මාණවකයෙකු ඇමතීය: "පින්වත් මාණවකය, මෙහි එව, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට ගොස්, මාගේ වචනයෙන් ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේගෙන් අල්ප ආබාධ බව, අල්ප දුක් බව, කයෙහි සැහැල්ලු බව, ශක්තිය සහ පහසු විහරණය පිළිබඳව විමසන්න - 'භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ අල්ප ආබාධ බව, අල්ප දුක් බව, කයෙහි සැහැල්ලු බව, ශක්තිය සහ පහසු විහරණය පිළිබඳව විමසයි' යනුවෙනි. තවද මෙසේත් පවසන්න - 'භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා දිරූ, මහලු, වයෝවෘද්ධ, කාලය ඉක්මවා ගිය, අවසාන වයසට පැමිණි, උපතින් වසර එකසිය විස්සක් වූ තැනැත්තෙකි. ඔහු නිඝණ්ඩු, කේටුභ සහිත වූ, අක්ෂර ප්‍රභේද සහිත වූ, ඉතිහාසය පස්වැනි කොට ඇති ත්‍රිවේදයෙහි කෙළවරට ගිය, පද හදාරන ලද, ව්‍යාකරණ දත්, ලෝකායත ශාස්ත්‍රයෙහි සහ මහාපුරිස ලක්ෂණ පිළිබඳ විශාරද වූවෙකි. භවත්නි, මිථිලා නුවර වසන බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියන් අතුරින් බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා වස්තුවෙන් අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ; බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා මන්ත්‍ර විද්‍යාවෙන් අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ; බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා ආයුෂයෙන් මෙන්ම කීර්තියෙන් ද අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ. ඔහු භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ දැකීමට කැමති වෙයි' යනුවෙනි."

‘‘เอวํ[Pg.343], โภ’’ติ โข โส มาณวโก พฺรหฺมายุสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิโต โข โส มาณวโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘พฺรหฺมายุ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ ภวนฺตํ โคตมํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ; เอวญฺจ วเทติ – ‘พฺรหฺมายุ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ ชิณฺโณ วุฑฺโฒ มหลฺลโก อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, วีสวสฺสสติโก ชาติยา, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย. ยาวตา, โภ, พฺราหฺมณคหปติกา มิถิลายํ ปฏิวสนฺติ, พฺรหฺมายุ เตสํ พฺราหฺมโณ อคฺคมกฺขายติ – ยทิทํ โภเคหิ; พฺรหฺมายุ เตสํ พฺราหฺมโณ อคฺคมกฺขายติ – ยทิทํ มนฺเตหิ; พฺรหฺมายุ เตสํ พฺราหฺมโณ อคฺคมกฺขายติ – ยทิทํ อายุนา เจว ยสสา จ. โส โภโต โคตมสฺส ทสฺสนกาโม’’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ, มาณว, พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ กาลํ มญฺญตี’’ติ. อถ โข โส มาณวโก เยน พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา พฺรหฺมายุํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘กตาวกาโส โขมฺหิ ภวตา สมเณน โคตเมน. ยสฺสทานิ ภวํ กาลํ มญฺญตี’’ติ.

"එසේය, පින්වතුනි" යි ඒ මාණවකයා බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු විය. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා පවත්වා නිමවා එකත්පසක සිටියේය. එකත්පසක සිටි ඒ මාණවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ නීරෝගී බව, අල්ප ආබාධ බව, සැහැල්ලු බව, ශක්තිය සහ පහසු විහරණය පිළිබඳව විමසා සිටියි. තවද මෙසේ පවසයි— 'භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා දිරාගිය, මහලු, වයෝවෘද්ධ, ගමනාන්තයට පැමිණි, අවසන් වයසට පත්, උපතින් වසර එකසිය විස්සක් වූ, වේදත්‍රයෙහි පරතෙරට පත්, නිඝණ්ඩු, කේටුභ, අක්ඛරප්පභේද සහ පස්වැන්න වූ ඉතිහාසය සහිත වේදයෙහි කෙළ පැමිණි, පද පාඨ දත්, ව්‍යාකරණ දත්, ලෝකායතන සහ මහාපුරුෂ ලක්ෂණ පිළිබඳ විශාරදයෙකි. භවත්නි, මිථිලා නුවර වසන යම්තාක් බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ වෙත්ද, ඒ සියල්ලන් අතර බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා සම්පත් අතින් අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ; මන්ත්‍ර (වේදය) අතින් ද අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ; ආයුෂයෙන් හා යසසින් ද අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ. ඔහු භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ දැකීමට කැමති වෙයි'" යනුවෙනි. "මාණවකය, බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා දැන් එයට සුදුසු කාලය යැයි සිතන්නේ නම් (එය ඔහුගේ කැමැත්තයි)" යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. ඉක්බිති ඒ මාණවකයා බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: "පින්වතුනි, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් අවසර දෙන ලදී. දැන් ඔබ වහන්සේ එයට සුදුසු කාලය යැයි සිතන්නේ නම් (වැඩිය මැනව)."

๓๙๑. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข สา ปริสา พฺรหฺมายุํ พฺราหฺมณํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน โอรมิย โอกาสมกาสิ ยถา ตํ ญาตสฺส ยสสฺสิโน. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ ตํ ปริสํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, โภ! นิสีทถ ตุมฺเห สเก อาสเน. อิธาหํ สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติเก นิสีทิสฺสามี’’ติ.

391. ඉක්බිති බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. ඒ පිරිස දුරදීම බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා එනු දුටුවෝය. දැක, ප්‍රසිද්ධ වූ යසස් ඇති උත්තමයෙකුට ඉඩ දෙන්නාක් මෙන් පසෙකට වී ඉඩ සැලසූහ. එවිට බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා ඒ පිරිසට මෙසේ කීවේය: "පින්වතුනි, කමක් නැත. ඔබ සැම තම තමන්ගේ ආසනවල හිඳගන්න. මම මෙහි ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සමීපයේ වාඩි වන්නෙමි."

อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ ภควโต [Pg.344] กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ สมนฺเนสิ. อทฺทสา โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ ภควโต กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ, เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห, ปหูตชิวฺหตาย จ. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

ඉක්බිති බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු විය. සතුටු විය යුතු, සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතා පවත්වා එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරයෙහි දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ තිබේදැයි පරීක්ෂා කළේය. බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරයෙහි දෙකක් හැර අන් සියලු දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන් බොහෝ දුරට දුටුවේය. ලක්ෂණ දෙකක් පිළිබඳව ඔහු සැක කළේය, විමති ඇති කර ගත්තේය, තීරණයකට පැමිණිය නොහැකි විය, ඒ පිළිබඳ පැහැදීමක් ඇති නොවීය. එනම්, කොපුවකින් වැසුණු ලිංග ප්‍රදේශය (කෝසෝහිත වත්ථගුය්හ) සහ දිවෙහි විශාලත්වය (පහූත ජිව්හතා) පිළිබඳවයි. ඉක්බිති බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගාථාවලින් මෙසේ සැළ කළේය:

‘‘เย เม ทฺวตฺตึสาติ สุตา, มหาปุริสลกฺขณา;

ทุเว เตสํ น ปสฺสามิ, โภโต กายสฺมึ โคตม.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මහා පුරුෂ ලක්ෂණ තිස් දෙකක් ඇතැයි මම අසා ඇත්තෙමි. ඔබ වහන්සේගේ ශරීරයෙහි එම ලක්ෂණ අතරින් දෙකක් මම නොදකිමි."

‘‘กจฺจิ โกโสหิตํ โภโต, วตฺถคุยฺหํ นรุตฺตม;

นารีสมานสวฺหยา, กจฺจิ ชิวฺหา น ทสฺสกา.

"නරෝත්තමයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ රහස් අවයවය කොපුවකින් වැසී පවතීද? ස්ත්‍රී ලිංගික නාමයකින් හඳුන්වන ඔබ වහන්සේගේ දිව (පිටතට) නොපෙන්වන්නේද?"

‘‘กจฺจิ ปหูตชิวฺโหสิ, ยถา ตํ ชานิยามเส;

นินฺนามเยตํ ปหูตํ, กงฺขํ วินย โน อิเส.

"සෘෂිවරයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේට මහා විශාල දිවක් තිබේද? අපට එය දැනගත හැකි වන පරිදි, ඒ මහා දිව පිටතට විහිදා දක්වා අපගේ සැකය දුරු කළ මැනව."

‘‘ทิฏฺฐธมฺมหิตตฺถาย, สมฺปรายสุขาย จ;

กตาวกาสา ปุจฺฉาม, ยํ กิญฺจิ อภิปตฺถิต’’นฺติ.

"මෙලොව යහපත පිණිසත්, පරලොව සැප පිණිසත්, අවසර ලැබුණහොත් අප කැමති ඕනෑම කරුණක් විමසන්නෙමු."

๓๙๒. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ปสฺสติ โข เม อยํ พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ, เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห, ปหูตชิวฺหตาย จา’’ติ. อถ โข ภควา ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ ยถา อทฺทส พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ ภควโต โกโสหิตํ วตฺถคุยฺหํ. อถ โข ภควา ชิวฺหํ นินฺนาเมตฺวา อุโภปิ กณฺณโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ; อุโภปิ นาสิกโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ; เกวลมฺปิ นลาฏมณฺฑลํ ชิวฺหาย ฉาเทสิ. อถ โข ภควา พฺรหฺมายุํ พฺราหฺมณํ คาถาหิ ปจฺจภาสิ –

392. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: "මේ බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා මාගේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් දෙකක් හැර අන් සියල්ල බොහෝ දුරට දකියි. ලක්ෂණ දෙකක් පිළිබඳව ඔහු සැක කරයි, විමති ඇති කරයි, තීරණයකට පැමිණිය නොහැකිව පසුවෙයි; එනම් කොපුවකින් වැසුණු ලිංග ප්‍රදේශය සහ දිවෙහි විශාලත්වය පිළිබඳවයි." ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කොපුවකින් වැසුණු ලිංග ප්‍රදේශය පෙනෙන පරිදි එබඳු වූ සෘද්ධි අභිසංස්කාරයක් කළ සේක. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දිව පිටතට විහිදා කන් සිදුරු දෙකම ස්පර්ශ කළ සේක, පිරිමැද්ද සේක; නාස් පුඩු දෙකම ස්පර්ශ කළ සේක, පිරිමැද්ද සේක; මුළු නළල් තලයම දිවෙන් වැසූ සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාට ගාථාවලින් මෙසේ පිළිතුරු වදාළ සේක:

‘‘เย เต ทฺวตฺตึสาติ สุตา, มหาปุริสลกฺขณา;

สพฺเพ เต มม กายสฺมึ, มา เต กงฺขาหุ พฺราหฺมณ.

"බ්‍රාහ්මණය, ඔබ යම් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ තිස් දෙකක් ගැන අසා ඇත්ද, ඒ සියල්ල මාගේ ශරීරයෙහි පවතී. බ්‍රාහ්මණය, ඒ ගැන සැකයක් ඇති කර නොගන්න."

‘‘อภิญฺเญยฺยํ อภิญฺญาตํ, ภาเวตพฺพญฺจ ภาวิตํ;

ปหาตพฺพํ ปหีนํ เม, ตสฺมา พุทฺโธสฺมิ พฺราหฺมณ.

"බ්‍රාහ්මණය, විශේෂ ඥානයෙන් දැනගත යුතු දේ (දුක්ඛ සච්ච) මම දැනගත්තෙමි, වැඩිය යුතු දේ (මග්ග සච්ච) වැඩුවෙමි, ප්‍රහාණය කළ යුතු දේ (සමුදය සච්ච) මා විසින් ප්‍රහාණය කරන ලදී. එබැවින් බ්‍රාහ්මණය, මම බුද්ධ වෙමි."

‘‘ทิฏฺฐธมฺมหิตตฺถาย[Pg.345], สมฺปรายสุขาย จ;

กตาวกาโส ปุจฺฉสฺสุ, ยํ กิญฺจิ อภิปตฺถิต’’นฺติ.

"මෙලොව යහපත පිණිසත්, පරලොව සැප පිණිසත්, අවසර දී ඇති බැවින් ඔබ කැමති ඕනෑම කරුණක් විමසන්න."

๓๙๓. อถ โข พฺรหฺมายุสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กตาวกาโส โขมฺหิ สมเณน โคตเมน. กึ นุ โข อหํ สมณํ โคตมํ ปุจฺเฉยฺยํ – ‘ทิฏฺฐธมฺมิกํ วา อตฺถํ สมฺปรายิกํ วา’’’ติ. อถ โข พฺรหฺมายุสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘กุสโล โข อหํ ทิฏฺฐธมฺมิกานํ อตฺถานํ. อญฺเญปิ มํ ทิฏฺฐธมฺมิกํ อตฺถํ ปุจฺฉนฺติ. ยํนูนาหํ สมณํ โคตมํ สมฺปรายิกํเยว อตฺถํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

393. එවිට බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: “ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ විසින් මට (ප්‍රශ්න ඇසීමට) අවස්ථාව ලබා දෙන ලද්දෙමි. මම ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේගෙන් මෙලොව අභිවෘද්ධිය පිළිබඳව විමසන්නෙම් ද, නැතහොත් පරලොව අභිවෘද්ධිය පිළිබඳව විමසන්නෙම් ද?” ඉන්පසු බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ සිතුණි: “මම මෙලොව අභිවෘද්ධිය පිළිබඳ කරුණුෙහි දක්ෂයෙක් වෙමි. අන් අය ද මාගෙන් මෙලොව අභිවෘද්ධිය පිළිබඳව ම විමසති. එබැවින් මම ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේගෙන් පරලොව අභිවෘද්ධිය පිළිබඳව ම විමසන්නෙම් නම් මැනවි.” ඉක්බිති බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා ගාථාවලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය:

‘‘กถํ โข พฺราหฺมโณ โหติ, กถํ ภวติ เวทคู;

เตวิชฺโช โภ กถํ โหติ, โสตฺถิโย กินฺติ วุจฺจติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෙකු වන්නේ කෙසේ ද? වේදගූ (විද්‍යාවන්ගේ කෙළවරට පත් වූවෙකු) වන්නේ කෙසේ ද? භවත්නි, ත්‍රිවිද්‍යාලාභියෙකු (තේවිජ්ජ) වන්නේ කෙසේ ද? සෝත්ථිය (සෙත් ඇත්තෙකු) යැයි කියනු ලබන්නේ කවරෙකුට ද?”

‘‘อรหํ โภ กถํ โหติ, กถํ ภวติ เกวลี;

มุนิ จ โภ กถํ โหติ, พุทฺโธ กินฺติ ปวุจฺจตี’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, රහතන් වහන්සේ නමක වන්නේ කෙසේ ද? කේවලී (සියලු ගුණයෙන් පිරිපුන් වූවෙකු) වන්නේ කෙසේ ද? භවත්නි, මුනිවරයෙකු වන්නේ කෙසේ ද? බුද්ධ යැයි කියනු ලබන්නේ කවරෙකුට ද?”

๓๙๔. อถ โข ภควา พฺรหฺมายุํ พฺราหฺมณํ คาถาหิ ปจฺจภาสิ –

394. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාට ගාථාවලින් මෙසේ පිළිතුරු දුන් සේක:

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ โย เวทิ, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, อภิญฺญา โวสิโต มุนิ.

“යමෙක් පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ (පූර්වේනිවාසානුස්මෘතිය) දන්නේ ද, දෙව්ලොව හා අපාය දකින්නේ ද, ජාතිය (ඉපදීම) ක්ෂය කිරීමට පැමිණියේ ද, විශිෂ්ට ඥානයෙන් යුතුව කෙළවරට පත් වූ ඒ තැනැත්තා මුනිවරයෙකි.”

‘‘จิตฺตํ วิสุทฺธํ ชานาติ, มุตฺตํ ราเคหิ สพฺพโส;

ปหีนชาติมรโณ, พฺรหฺมจริยสฺส เกวลี;

ปารคู สพฺพธมฺมานํ, พุทฺโธ ตาที ปวุจฺจตี’’ติ.

“සියලු අයුරින් රාගයෙන් මිදුණු, පිරිසිදු වූ සිත යමෙක් දන්නේ ද, ප්‍රහීණ කළ ජාති මරණ ඇත්තා වූ ද, බ්‍රහ්මචර්යාව සම්පූර්ණ කළා වූ ද, සියලු ධර්මයන්ගේ පරතෙරට පත් වූ, එබඳු තාදී ගුණයෙන් යුත් උත්තමයා ‘බුද්ධ’ යැයි කියනු ලැබේ.”

เอวํ วุตฺเต, พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควโต ปาทานิ มุเขน จ ปริจุมฺพติ, ปาณีหิ จ ปริสมฺพาหติ, นามญฺจ สาเวติ – ‘‘พฺรหฺมายุ อหํ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ; พฺรหฺมายุ อหํ, โภ โคตม, พฺราหฺมโณ’’ติ. อถ โข สา ปริสา อจฺฉริยพฺภุตจิตฺตชาตา อโหสิ – ‘‘อจฺฉริยํ วต, โภ, อพฺภุตํ วต, โภ! ยตฺร หิ นามายํ พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ ญาโต ยสสฺสี เอวรูปํ ปรมนิปจฺจการํ กริสฺสตี’’ติ. อถ โข ภควา พฺรหฺมายุํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘อลํ, พฺราหฺมณ, อุฏฺฐห นิสีท ตฺวํ สเก อาสเน ยโต เต มยิ จิตฺตํ ปสนฺน’’นฺติ. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ อุฏฺฐหิตฺวา สเก อาสเน นิสีทิ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා අසුනෙන් නැගිට, උත්තරාසංගය ඒකාංශ කොට පොරවාගෙන, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් අසල හිස තබා වැඳ වැටී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් මුවින් සිප ගත්තේය; දෑතින් පිරිමැද්දේය; තම නම ද ප්‍රකාශ කළේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මම බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා වෙමි; භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මම බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා වෙමි” යනුවෙනි. එවිට ඒ පිරිසට අතිශය පුදුමයක් හා මවිතයක් ඇති විය: “භවත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම පුදුමයකි! භවත්නි, ඒකාන්තයෙන්ම අසිරිමත්ය! යශස් ඇති, ප්‍රකට වූ මේ බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා මෙවැනි උසස් වූ නිහතමානී ගෞරවයක් දක්වන්නේය!” එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ වදාළ සේක: “බ්‍රාහ්මණය, දැන් ඇති, නැගිටින්න. ඔබ මා කෙරෙහි සිත පැහැදුවේ යම් හෙයකින් ද, එබැවින් ඔබේ අසුනෙහි වාඩි වන්න.” එවිට බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා නැගිට තම අසුනෙහි වාඩි විය.

๓๙๕. อถ [Pg.346] โข ภควา พฺรหฺมายุสฺส พฺราหฺมณสฺส อนุปุพฺพึ กถํ กเถสิ, เสยฺยถิทํ – ทานกถํ, สีลกถํ, สคฺคกถํ; กามานํ อาทีนวํ โอการํ สํกิเลสํ เนกฺขมฺเม อานิสํสํ ปกาเสสิ. ยทา ภควา อญฺญาสิ พฺรหฺมายุํ พฺราหฺมณํ กลฺลจิตฺตํ มุทุจิตฺตํ วินีวรณจิตฺตํ อุทคฺคจิตฺตํ ปสนฺนจิตฺตํ, อถ ยา พุทฺธานํ สามุกฺกํสิกา ธมฺมเทสนา ตํ ปกาเสสิ – ทุกฺขํ, สมุทยํ, นิโรธํ, มคฺคํ. เสยฺยถาปิ นาม สุทฺธํ วตฺถํ อปคตกาฬกํ สมฺมเทว รชนํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, เอวเมว พฺรหฺมายุสฺส พฺราหฺมณสฺส ตสฺมึเยว อาสเน วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาทิ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ ทิฏฺฐธมฺโม ปตฺตธมฺโม วิทิตธมฺโม ปริโยคาฬฺหธมฺโม ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิคตกถํกโถ เวสารชฺชปฺปตฺโต อปรปฺปจฺจโย สตฺถุสาสเน ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ – เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ. อธิวาเสตุ จ เม ภวํ โคตโม สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ.

395. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාට අනුපිළිවෙල කථාව වදාළ සේක. එනම්: දාන කථාව, සීල කථාව, ස්වර්ග කථාව යනාදියයි. කාමයන්ගේ ආදීනවය, ලාමක බව හා කෙලෙස් සහිත බව ද, නෙක්ඛම්මයෙහි (කාමයෙන් වෙන්වීමේ) ආනිසංස ද ප්‍රකාශ කළ සේක. බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාගේ සිත ධර්මය පිළිගැනීමට සුදුසු වූ, මෘදු වූ, නීවරණයෙන් තොර වූ, ප්‍රබෝධවත් වූ, ප්‍රසන්න වූ එකක් බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැනගත් සේක. එවිට බුදුවරුන්ගේ අසාධාරණ (විශේෂිත) ධර්ම දේශනය වූ දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ සහ මාර්ග යන සත්‍ය සතර ප්‍රකාශ කළ සේක. කිලුටු ඉවත් වූ පිරිසිදු වස්ත්‍රයක් සායම් මැනවින් උරාගන්නාක් මෙන්, බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාට එම අසුනේදීම “හටගන්නා ස්වභාවය ඇති යම් කිසිවක් වේ ද, ඒ සියල්ල විනාශ වන ස්වභාවය ඇත්තේ ය” යන කෙලෙස් රහිත වූ, නිර්මල වූ ධර්ම චක්ෂුස පහළ විය. එවිට ධර්මය දුටු, ධර්මයට පැමිණි, ධර්මය අවබෝධ කළ, ධර්මයෙහි බැසගත්, සැකයෙන් එතෙර වූ, විමති දුරු කළ, විශාරද බවට පත් වූ, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අන්‍යයන් මත යැපීමෙන් තොර වූ බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් සේ යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කර පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, වැසී තිබූ දෙයක් විවෘත කර පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, මංමුළා වූවෙකුට මග කියා දෙන්නාක් මෙන් ද, ‘ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වා’ යි අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දල්වන්නාක් මෙන් ද, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් අයුරින් ධර්මය පැහැදිලි කළ සේක. ඒ මම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ද සරණ යමි. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස පිළිගන්නා සේක්වා. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා සමඟ හෙට දිනයේ මාගේ භෝජනය පිළිගැනීමට කැමති වන සේක්වා.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිහඬව එය පිළිගත් සේක. එවිට බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිළිගැනීම දැන, අසුනෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කොට ප්‍රදක්ෂිණා කර පිටව ගියේය. ඉන්පසු බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා එම රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් තම නිවසෙහි ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය පිළියෙළ කරවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වේලාව සැළ කළේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කාලය පැමිණ ඇත, දානය පිළියෙළ කර අවසන් ය” යනුවෙනි.

อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน พฺรหฺมายุสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ สตฺตาหํ พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ. อถ โข ภควา ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน วิเทเหสุ จาริกํ ปกฺกามิ. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต กาลมกาสิ. อถ โข สมฺพหุลา [Pg.347] ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘พฺรหฺมายุ, ภนฺเต, พฺราหฺมโณ กาลงฺกโต. ตสฺส กา คติ, โก อภิสมฺปราโย’’ติ? ‘‘ปณฺฑิโต, ภิกฺขเว, พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ ปจฺจปาทิ ธมฺมสฺสานุธมฺมํ, น จ มํ ธมฺมาธิกรณํ วิเหเสสิ. พฺรหฺมายุ, ภิกฺขเว, พฺราหฺมโณ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี, อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา’’ติ.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පෙරවා, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයාගේ නිවස වෙත වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි භික්ෂු සංඝයා සමඟ වැඩ සිටි සේක. එකල්හි බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා සත් දිනක් මුළුල්ලේ බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයන්ගෙන් තමන්ගේ ම අතින් මැනවින් සත්කාර කළේය, වැළඳවූයේය. ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සත් දින ඇවෑමෙන් විදේහ ජනපදයෙහි චාරිකාවේ වැඩම කළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ නොබෝ කලකින් බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා කාලක්‍රියා කළේය. එකල්හි බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, උන්වහන්සේට අභිවාදනය කොට එකත්පසක වාඩි වූහ. එකත්පසක වාඩි වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: "ස්වාමීනි, බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා මිය ගියේය. ඔහුගේ ගතිය කුමක්ද? පරලොව උපත කුමක්ද?" "මහණෙනි, බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා පණ්ඩිතයෙකි, ධර්මයට අනුකූල වූ ප්‍රතිපදාවෙහි නිරත විය, ධර්මය සම්බන්ධ කාරණාවලදී මට වෙහෙසක් නොකළේය. මහණෙනි, බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණයා ඕරම්භාගිය සංයෝජන පහ ක්ෂය කිරීමෙන් ඕපපාතිකව (ශුද්ධාවාස බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි) උපන්නේය. එහිදීම පිරිනිවන් පාන්නේය, ඒ ලෝකයෙන් යළි ආපසු නොඑන ස්වභාව ඇත්තේය."

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. සතුටු වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව මැනවින් පිළිගත්හ.

พฺรหฺมายุสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ.

පළමුවන බ්‍රහ්මායු සූත්‍රය නිම විය.

๒. เสลสุตฺตํ

2. සේල සූත්‍රය

๓๙๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา องฺคุตฺตราเปสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อฑฺฒเตฬเสหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน อาปณํ นาม องฺคุตฺตราปานํ นิคโม ตทวสริ. อสฺโสสิ โข เกณิโย ชฏิโล – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต องฺคุตฺตราเปสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อฑฺฒเตฬเสหิ ภิกฺขุสเตหิ อาปณํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’’ติ.

396. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක්දහස් දෙසිය පණසක් පමණ වූ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ අංගුත්තරාප ජනපදයෙහි චාරිකාවේ හැසිරෙමින්, අංගුත්තරාප වැසියන්ගේ 'ආපණ' නම් වූ නියම් ගමට වැඩම කළ සේක. "පින්වත්නි, ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ එක්දහස් දෙසිය පණසක් පමණ වූ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ අංගුත්තරාප ජනපදයෙහි චාරිකා කරමින් ආපණ නියම් ගමට වැඩම කොට සිටිති" යි කේණිය ජටිලයාට අසන්නට ලැබුණි. එම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ මෙබඳු යහපත් කීර්ති රාවයක් පැතිර ගොස් තිබුණි: "ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේද අරහං වන සේක, සම්මාසම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භගවා වන සේක. උන්වහන්සේ දෙවියන් සහිත වූ, මාරයන් සහිත වූ, බ්‍රහ්මයන් සහිත වූ, මහණ බමුණන් සහිත වූ මේ ලෝකය ද, දෙවි මිනිසුන් සහිත වූ ප්‍රජාව ද තමන් වහන්සේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන, සාක්ෂාත් කොට ප්‍රකාශ කරන සේක. උන්වහන්සේ මුල, මැද, අග යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ ධර්මය දේශනා කරන සේක. සර්වප්‍රකාරයෙන්ම සම්පූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන සේක. එබඳු රහතන් වහන්සේලා දැකීම ඒකාන්තයෙන්ම යහපත් වන්නේය" යනුවෙනි.

อถ โข เกณิโย ชฏิโล เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา [Pg.348] เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข เกณิยํ ชฏิลํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ. อถ โข เกณิโย ชฏิโล ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อธิวาเสตุ เม ภวํ โคตโม สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภควา เกณิยํ ชฏิลํ เอตทโวจ – ‘‘มหา โข, เกณิย, ภิกฺขุสงฺโฆ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ, ตฺวญฺจ พฺราหฺมเณสุ อภิปฺปสนฺโน’’ติ. ทุติยมฺปิ โข เกณิโย ชฏิโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิญฺจาปิ โข, โภ โคตม, มหา ภิกฺขุสงฺโฆ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ, อหญฺจ พฺราหฺมเณสุ อภิปฺปสนฺโน; อธิวาเสตุ เม ภวํ โคตโม สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. ทุติยมฺปิ โข ภควา เกณิยํ ชฏิลํ เอตทโวจ – ‘‘มหา โข, เกณิย, ภิกฺขุสงฺโฆ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ, ตฺวญฺจ พฺราหฺมเณสุ อภิปฺปสนฺโน’’ติ. ตติยมฺปิ โข เกณิโย ชฏิโล ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กิญฺจาปิ โข, โภ โคตม, มหา ภิกฺขุสงฺโฆ อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานิ, อหญฺจ พฺราหฺมเณสุ อภิปฺปสนฺโน; อธิวาเสตุ เม ภวํ โคตโม สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน. อถ โข เกณิโย ชฏิโล ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา เยน สโก อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มิตฺตามจฺเจ ญาติสาโลหิเต อามนฺเตสิ – ‘‘สุณนฺตุ เม โภนฺโต, มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา; สมโณ เม โคตโม นิมนฺติโต สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. เยน เม กายเวยฺยาวฏิกํ กเรยฺยาถา’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข เกณิยสฺส ชฏิลสฺส มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา เกณิยสฺส ชฏิลสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อปฺเปกจฺเจ อุทฺธนานิ ขณนฺติ, อปฺเปกจฺเจ กฏฺฐานิ ผาเลนฺติ, อปฺเปกจฺเจ ภาชนานิ โธวนฺติ, อปฺเปกจฺเจ อุทกมณิกํ ปติฏฺฐาเปนฺติ, อปฺเปกจฺเจ อาสนานิ ปญฺญเปนฺติ. เกณิโย ปน ชฏิโล สามํเยว มณฺฑลมาลํ ปฏิยาเทติ.

ඉක්බිති කේණිය ජටිල තවුසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචි කතා පැවැත්වීය. පිළිසඳර කතා නිමවා ඔහු එක් පසෙක වාඩි විය. එක් පසෙක වාඩි වූ කේණිය ජටිලයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්ම කථාවෙන් කරුණු පැහැදිලි කළහ, (යහපතෙහි) සමාදන් කරවූහ, උනන්දු කරවූහ, සතුටු කරවූහ. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්ම කථාවෙන් කරුණු වටහා ගත්, (යහපතෙහි) සමාදන් වූ, උනන්දු වූ හා සතුටට පත් වූ කේණිය ජටිල තවුසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලා සමඟ හෙට දින මාගේ දානය පිළිගන්නා සේක්වා." මෙසේ කී විට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කේණිය ජටිලයාට මෙසේ වදාළහ: "කේණිය, භික්ෂු සංඝයා බොහෝය, එක්දහස් දෙසිය පනස් නමක් (1250) භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටිති. තවද ඔබ බමුණන් කෙරෙහි බෙහෙවින් පැහැදුණු අයෙකි." දෙවන වරටත් කේණිය ජටිල තවුසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ, භික්ෂු සංඝයා බොහෝ වුවත්, එක්දහස් දෙසිය පනස් නමක් වුවත්, මම බමුණන් කෙරෙහි පැහැදුණු අයෙකු වුවත්, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා සමඟ හෙට දින මාගේ දානය පිළිගන්නා සේක්වා." දෙවන වරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කේණිය ජටිලයාට මෙසේ වදාළහ: "කේණිය, භික්ෂු සංඝයා බොහෝය, එක්දහස් දෙසිය පනස් නමක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සිටිති. තවද ඔබ බමුණන් කෙරෙහි බෙහෙවින් පැහැදුණු අයෙකි." තුන්වන වරටත් කේණිය ජටිල තවුසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ ඇයැද සිටියේය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ, භික්ෂු සංඝයා බොහෝ වුවත්... භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා සමඟ හෙට දින මාගේ දානය පිළිගන්නා සේක්වා." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගත්හ. ඉක්බිති කේණිය ජටිල තවුසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ එකඟතාව දැනගෙන, අසුනෙන් නැගිට තමාගේ ආශ්‍රමයට ගියේය. එහිදී ඔහු තම මිතුරන්, ඇමතියන් සහ නෑදෑ හිතවතුන් අමතා මෙසේ කීවේය: "පින්වත් මිතුරු ඇමතිවරුනි, නෑදෑ හිතවතුනි, මාගේ වචනයට සවන් දෙන්න. මා විසින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේට භික්ෂු සංඝයා සමඟ හෙට දින දානයට ආරාධනා කරන ලදී. එබැවින් මට ශාරීරික ශ්‍රමයෙන් උදව් වන්න." "එසේය භවත්නි" යි පවසා කේණිය ජටිලයාගේ වචනය පිළිගත් එම පිරිස අතරින් ඇතැම්හු උඳුන් හෑරූහ, ඇතැම්හු දර පැළූහ, ඇතැම්හු භාජන සේදූහ, ඇතැම්හු පැන් කළ තැබූහ, ඇතැම්හු අසුන් පැනවූහ. කේණිය ජටිල තවුසාම මණ්ඩපය සකස් කළේය.

๓๙๗. เตน โข ปน สมเยน เสโล พฺราหฺมโณ อาปเณ ปฏิวสติ ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ[Pg.349], ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย, ตีณิ จ มาณวกสตานิ มนฺเต วาเจติ. เตน โข ปน สมเยน เกณิโย ชฏิโล เสเล พฺราหฺมเณ อภิปฺปสนฺโน โหติ. อถ โข เสโล พฺราหฺมโณ ตีหิ มาณวกสเตหิ ปริวุโต ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน เยน เกณิยสฺส ชฏิลสฺส อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข เสโล พฺราหฺมโณ เกณิยสฺส ชฏิลสฺส อสฺสเม อปฺเปกจฺเจ อุทฺธนานิ ขณนฺเต, อปฺเปกจฺเจ กฏฺฐานิ ผาเลนฺเต, อปฺเปกจฺเจ ภาชนานิ โธวนฺเต, อปฺเปกจฺเจ อุทกมณิกํ ปติฏฺฐาเปนฺเต, อปฺเปกจฺเจ อาสนานิ ปญฺญเปนฺเต, เกณิยํ ปน ชฏิลํ สามํเยว มณฺฑลมาลํ ปฏิยาเทนฺตํ. ทิสฺวาน เกณิยํ ชฏิลํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โภโต เกณิยสฺส อาวาโห วา ภวิสฺสติ วิวาโห วา ภวิสฺสติ มหายญฺโญ วา ปจฺจุปฏฺฐิโต, ราชา วา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร นิมนฺติโต สฺวาตนาย สทฺธึ พลกาเยนา’’ติ? ‘‘น เม, โภ เสล, อาวาโห ภวิสฺสติ นปิ วิวาโห ภวิสฺสติ นปิ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร นิมนฺติโต สฺวาตนาย สทฺธึ พลกาเยน; อปิ จ โข เม มหายญฺโญ ปจฺจุปฏฺฐิโต. อตฺถิ, โภ, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต องฺคุตฺตราเปสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ อฑฺฒเตฬเสหิ ภิกฺขุสเตหิ อาปณํ อนุปฺปตฺโต. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. โส เม นิมนฺติโต สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนา’’ติ.

397. එසමයෙහි සේල නම් බමුණෙක් ආපණ නියම්ගමෙහි වාසය කරයි. ඔහු නිඝණ්ඩු, කේටුභ, අක්ඛරප්පභේද සහ පස්වැනි ඉතිහාසය සහිත ත්‍රිවේදයෙහි කෙළ පැමිණි, පද පාඨ දන්නා, ව්‍යාකරණ දන්නා, ලෝකායත ශාස්ත්‍රයෙහි හා මහා පුරුෂ ලක්ෂණ පිළිබඳ විශාරද වූ අයෙකි. ඔහු තරුණ බමුණන් තුන්සියයකට වේද මන්ත්‍ර උගන්වයි. එම කාලයෙහි කේණිය ජටිල තවුසා සේල බමුණා කෙරෙහි බෙහෙවින් පැහැදී සිටියේය. ඉක්බිති සේල බමුණා තරුණ බමුණන් තුන්සියය පිරිවරාගෙන ඇවිදින්නේ කේණිය ජටිලයාගේ ආශ්‍රමයට පැමිණියේය. සේල බමුණා කේණිය ජටිලයාගේ ආශ්‍රමයේදී ඇතැම් පිරිස් උඳුන් හාරන අයුරු ද, දර පළන අයුරු ද, භාජන සෝදන අයුරු ද, පැන් කළ තබන අයුරු ද, අසුන් පනවන අයුරු ද දුටුවේය. කේණිය ජටිලයාම මණ්ඩපය සකස් කරන අයුරු ද දුටුවේය. දැක කේණිය ජටිලයාගෙන් මෙසේ ඇසුවේය: "භවත් කේණියට ආවාහ මංගල්‍යයක් ද? විවාහ මංගල්‍යයක් ද? නැතහොත් මහා යාගයක් සූදානම් කර තිබේද? එසේත් නැතිනම් මාගධ දේශයේ සේනිය බිම්බිසාර රජුට සේනාව සමඟ හෙට දින දානයට ආරාධනා කළාද?" "භවත් සේලය, මට ආවාහ මංගල්‍යයක් හෝ විවාහ මංගල්‍යයක් නැත. සේනිය බිම්බිසාර රජුටද ආරාධනා කළේ නැත. එහෙත් මට මහා යාගයක් සූදානම්ව පවතී. භවත් සේලය, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ශාක්‍ය පුත්‍ර ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ එක්දහස් දෙසිය පනස් නමකගෙන් යුත් මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ දැන් ආපණ නියම්ගමට වැඩම කර සිටිති. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ මෙවැනි යහපත් කීර්ති රාවයක් පැතිර පවතී: 'ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අර්හත්ය, සම්මා සම්බුද්ධය, විජ්ජාචරණ සම්පන්නය, සුගතය, ලෝකවිදූය, අනුත්තර පුරිසදම්මසාරථිය, දෙවි මිනිසුන්ගේ ශාස්තෘය, බුද්ධය, භාග්‍යවත්ය' යනුවෙනි. උන්වහන්සේට හෙට දින දානය සඳහා භික්ෂු සංඝයා සමඟ ආරාධනා කළෙමි."

‘‘พุทฺโธติ – โภ เกณิย, วเทสิ’’?

"භවත් කේණිය, ඔබ 'බුද්ධ' කියා පැවසුවාද?"

‘‘พุทฺโธติ – โภ เสล, วทามิ’’.

"භවත් සේලය, මම 'බුද්ධ' කියා පැවසුවෙමි."

‘‘พุทฺโธติ – โภ เกณิย, วเทสิ’’?

"භවත් කේණිය, ඔබ 'බුද්ධ' කියා පැවසුවාද?"

‘‘พุทฺโธติ – โภ เสล, วทามี’’ติ.

“භවත් සේල, ‘බුදුරජාණන් වහන්සේ’ යැයි මම පවසමි” යි (කේණිය පැවසීය).

๓๙๘. อถ โข เสลสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โฆโสปิ โข เอโส ทุลฺลโภ โลกสฺมึ – ยทิทํ ‘พุทฺโธ’ติ. อาคตานิ โข ปนมฺหากํ มนฺเตสุ ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส [Pg.350] ทฺเวเยว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ, เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ, หตฺถิรตนํ, อสฺสรตนํ, มณิรตนํ, อิตฺถิรตนํ, คหปติรตนํ, ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท’’.

398. එවිට සේල බමුණාට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් ඇති විය: “ලෝකයෙහි ‘බුදුරජාණන් වහන්සේ’ යන ශබ්දය පවා අසන්නට ලැබීම අතිශයින් දුර්ලභය. මහා පුරුෂ ලක්ෂණ තිස් දෙකක් අපගේ වේද මන්ත්‍රයන්හි සඳහන්ව ඇත. එම ලක්ෂණවලින් සමන්විත මහා පුරුෂයෙකුට හිමිවිය හැකි ගති දෙකක් පමණක් වන අතර වෙනත් ගතියක් නැත. ඉදින් ඔහු ගිහිගෙයි වසන්නේ නම්, සතර දිග ජයගත්, දැහැමි වූ, ධර්මරාජ වූ, සත් රුවනින් සමන්විත සක්විති රජෙක් වෙයි. එම රජුට සක් රුවන, ඇත් රුවන, අස් රුවන, මණි රුවන, ස්ත්‍රී රුවන, ගෘහපති රුවන සහ සත්වැනිව පරිණායක රුවන යන සත් රුවන හිමි වෙයි. ඔහුට දහසකට වඩා වීර සම්පන්න, අනුන්ගේ සේනා මඩින පුත්තු වෙති. ඔහු සාගරය කෙළවර කොට ඇති මුළු පෘථිවියම දඬුවමකින් තොරව, අවියකින් තොරව, ධර්මයෙන් ජයගෙන පාලනය කරයි. ඉදින් ඔහු ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වන්නේ නම්, ලෝකයේ (කෙලෙස්) වැස්ම ඉවත් කළ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් වෙයි.”

‘‘กหํ ปน, โภ เกณิย, เอตรหิ โส ภวํ โคตโม วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ? เอวํ วุตฺเต, เกณิโย ชฏิโล ทกฺขิณํ พาหุํ ปคฺคเหตฺวา เสลํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘เยเนสา, โภ เสล, นีลวนราชี’’ติ. อถ โข เสโล พฺราหฺมโณ ตีหิ มาณวกสเตหิ สทฺธึ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ. อถ โข เสโล พฺราหฺมโณ เต มาณวเก อามนฺเตสิ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต อาคจฺฉนฺตุ ปเท ปทํ นิกฺขิปนฺตา; ทุราสทา หิ เต ภควนฺโต สีหาว เอกจรา. ยทา จาหํ, โภ, สมเณน โคตเมน สทฺธึ มนฺเตยฺยํ, มา เม โภนฺโต อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตถ. กถาปริโยสานํ เม ภวนฺโต อาคเมนฺตู’’ติ. อถ โข เสโล พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เสโล พฺราหฺมโณ ภควโต กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ สมนฺเนสิ.

“භවත් කේණිය, අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ දැන් කොහි වැඩවසන සේක්ද?” මෙසේ ඇසූ කල කේණිය ජටිලයා සිය දකුණු අත ඔසවා සේල බමුණාට මෙසේ කීය: “භවත් සේල, අන්න අර පෙනෙන නිල්වන් වන පෙතෙහි උන්වහන්සේ වැඩවසන සේක.” ඉක්බිති සේල බමුණා මාණවකයන් තුන්සියයක් සමග භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. එහිදී සේල බමුණා මාණවකයන් ඇමතීය: “පින්වත්නි, ශබ්ද නොකර, පියවරෙන් පියවර තබමින් පැමිණෙන්න; තනිව හැසිරෙන සිංහයන් මෙන් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා කරා ළඟාවීම දුෂ්කරය. පින්වත්නි, මා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සමග සාකච්ඡා කරන විට මාගේ කතාව අතරතුර මැදින් කතා නොකරන්න. මාගේ කතාව අවසන් වනතුරු ඔබලා බලා සිටින්න.” ඉක්බිති සේල බමුණා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, උන්වහන්සේ සමග සතුටු සාමීචියේ යෙදුණේය. පිළිසඳර කතා නිමවා ඔහු එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ සේල බමුණා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරයෙහි මහා පුරුෂ ලක්ෂණ තිස් දෙක තිබේදැයි පරීක්ෂා කළේය.

อทฺทสา โข เสโล พฺราหฺมโณ ภควโต กาเย ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ, เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต จ วตฺถคุยฺเห, ปหูตชิวฺหตาย จ. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘ปสฺสติ โข เม อยํ เสโล พฺราหฺมโณ ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ, เยภุยฺเยน ฐเปตฺวา ทฺเว. ทฺวีสุ มหาปุริสลกฺขเณสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ – โกโสหิเต [Pg.351] จ วตฺถคุยฺเห, ปหูตชิวฺหตาย จา’’ติ. อถ โข ภควา ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสิ, ยถา อทฺทส เสโล พฺราหฺมโณ ภควโต โกโสหิตํ วตฺถคุยฺหํ. อถ โข ภควา ชิวฺหํ นินฺนาเมตฺวา อุโภปิ กณฺณโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ; อุโภปิ นาสิกโสตานิ อนุมสิ ปฏิมสิ; เกวลมฺปิ นลาฏมณฺฑลํ ชิวฺหาย ฉาเทสิ. อถ โข เสลสฺส พฺราหฺมณสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สมนฺนาคโต โข สมโณ โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ ปริปุณฺเณหิ, โน อปริปุณฺเณหิ; โน จ โข นํ ชานามิ พุทฺโธ วา โน วา. สุตํ โข ปน เมตํ พฺราหฺมณานํ วุทฺธานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘เย เต ภวนฺติ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา เต สเก วณฺเณ ภญฺญมาเน อตฺตานํ ปาตุกโรนฺตี’ติ. ยํนูนาหํ สมณํ โคตมํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถเวยฺย’’นฺติ.

සේල බමුණා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරයෙහි ලක්ෂණ දෙකක් හැර සෙසු මහා පුරුෂ ලක්ෂණ දුටුවේය. ලක්ෂණ දෙකක් පිළිබඳව ඔහුට සැකයක්, විචිකිච්ඡාවක් ඇති වූ අතර තීරණයකට එළඹීමට හෝ පැහැදීමට නොහැකි විය. එනම් කොපුවකින් වැසුණු පුරුෂ ලිංගය සහ මහා දිව යන කරුණු දෙකයි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් විය: “මේ සේල බමුණා මාගේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ දෙකක් හැර අන් සියල්ල දකියි. කොපුවකින් වැසුණු පුරුෂ ලිංගය සහ දිගු දිව යන කරුණු දෙක කෙරෙහි ඔහු සැක කරයි.” එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සේල බමුණාට කොපුවකින් වැසුණු පුරුෂ ලිංගය දැකිය හැකි පරිදි එබඳු සෘද්ධි අභිසංස්කාරයක් කළ සේක. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිය දිව පිටතට විහිදුවා කන් සිදුරු දෙකම පිරිමැද්ද සේක; නාස් පුඩු දෙකම පිරිමැද්ද සේක; මුළු නළල් තලයම දිවෙන් වැසූ සේක. එවිට සේල බමුණාට මෙසේ සිතුණි: “ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ තිස් දෙකෙන්ම පරිපූර්ණ වන සේක. එහෙත් උන්වහන්සේ බුදු කෙනෙක්ද නැද්ද යන්න මම තවම නොදනිමි. නමුත් ගුරු පරම්පරාවෙන් එන වයෝවෘද්ධ බමුණන් පවසනු මම අසා ඇත්තෙමි: ‘යම් කෙනෙක් අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වන්නේද, ඔවුහු තමන්ගේ ගුණ වර්ණනා කරන විට තමන්ගේ තත්ත්වය හෙළි කරති’ කියාය. මම ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ඉදිරියේ සුදුසු ගාථාවලින් උන්වහන්සේට ප්‍රශංසා කරන්නෙම් නම් මැනවි.”

๓๙๙. อถ โข เสโล พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ สมฺมุขา สารุปฺปาหิ คาถาหิ อภิตฺถวิ –

399. ඉක්බිති සේල බමුණා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියේ උන්වහන්සේට උචිත ගාථාවලින් මෙසේ ප්‍රශංසා කළේය:

‘‘ปริปุณฺณกาโย สุรุจิ, สุชาโต จารุทสฺสโน;

สุวณฺณวณฺโณสิ ภควา, สุสุกฺกทาโฐสิ วีริยวา.

“භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ පරිපූර්ණ ශරීරයක් ඇති, ඉතා ශෝභන වූ, මැනවින් උපන්, දැකීමට ප්‍රියජනක තැනැත්තෙකි. රන්වන් පැහැති සිරුරක් ඇති ඔබ වහන්සේ ඉතා සුදු පැහැති දත් ඇති, වීර්යවන්ත කෙනෙකි.”

‘‘นรสฺส หิ สุชาตสฺส, เย ภวนฺติ วิยญฺชนา;

สพฺเพ เต ตว กายสฺมึ, มหาปุริสลกฺขณา.

“මැනවින් උපන් මනුෂ්‍යයෙකුට හිමිවිය යුතු යම් ලක්ෂණ ඇද්ද, ඒ සියලු මහා පුරුෂ ලක්ෂණ ඔබ වහන්සේගේ ශරීරයෙහි ඇත්තේය.”

‘‘ปสนฺนเนตฺโต สุมุโข, พฺรหา อุชุ ปตาปวา;

มชฺเฌ สมณสงฺฆสฺส, อาทิจฺโจว วิโรจสิ.

“පැහැදුණු දෑස් ඇති, ශෝභන මුහුණක් ඇති, උසස් වූ, ඍජු වූ, තේජවන්ත වූ ඔබ වහන්සේ ශ්‍රමණ සංඝයා මැද හිරු මෙන් බබළන සේක.”

‘‘กลฺยาณทสฺสโน ภิกฺขุ, กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ;

กึ เต สมณภาเวน, เอวํ อุตฺตมวณฺณิโน.

“යහපත් පෙනුමක් ඇති, රන්වන් පැහැති සමක් ඇති භික්ෂුවක වූ ඔබ වහන්සේට මෙවැනි උතුම් වර්ණයකින් යුක්තව සිටියදී මහණකමින් ඇති ඵලය කිම?”

‘‘ราชา อรหสิ ภวิตุํ, จกฺกวตฺตี รเถสโภ;

จาตุรนฺโต วิชิตาวี, ชมฺพุสณฺฑสฺส อิสฺสโร.

“ඔබ වහන්සේ සක්විති රජෙකු වීමට සුදුසුය, රියැදුරන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨය, සිව් මහා සාගරය දක්වා දිනූ ජම්බුද්වීපයට අධිපති රජෙකු වීමට සුදුසුය.”

‘‘ขตฺติยา โภคิราชาโน, อนุยนฺตา ภวนฺตุ เต;

ราชาภิราชา มนุชินฺโท, รชฺชํ กาเรหิ โคตม’’.

“පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, භෝග සම්පත් ඇති ක්ෂත්‍රිය රජවරු ඔබ වහන්සේගේ අනුගාමිකයෝ වෙත්වා. මනුෂ්‍යයන්ට අධිපති, රජුන්ගේත් රජ වූ සක්විති රජෙකු වී රාජ්‍යය කළ මැනව.”

‘‘ราชาหมสฺมิ [Pg.352] เสลาติ, ธมฺมราชา อนุตฺตโร;

ธมฺเมน จกฺกํ วตฺเตมิ, จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ’’.

“සේල, මම වනාහි රජෙක් වෙමි, අනුත්තර වූ ධර්මරාජයා වෙමි. ධර්මයෙන් ධර්ම චක්‍රය පවත්වමි. ඒ චක්‍රය කිසිවෙකුට ආපසු හැරවිය නොහැක.”

‘‘สมฺพุทฺโธ ปฏิชานาสิ, ธมฺมราชา อนุตฺตโร;

‘ธมฺเมน จกฺกํ วตฺเตมิ’, อิติ ภาสสิ โคตม.

'ගෞතමයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ සම්මා සම්බුද්ධ යැයි ප්‍රතිඥා දෙන සේක. අනුත්තර වූ ධර්ම රාජයාණන් වහන්සේ බව ද, 'ධර්මයෙන් ධර්ම චක්‍රය පවත්වමි' යැයි ද පවසන සේක.'

‘‘โก นุ เสนาปติ โภโต, สาวโก สตฺถุรนฺวโย;

โก เต ตมนุวตฺเตติ, ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ’’.

'භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ සේනාපතියා කවුද? ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අනුගාමී වූ ඒ ශ්‍රාවකයා කවුද? ඔබ වහන්සේ පැවැත්වූ ඒ ධර්ම චක්‍රය ඔබ වහන්සේගෙන් පසුව පවත්වන්නේ කවුද?'

‘‘มยา ปวตฺติตํ จกฺกํ, (เสลาติ ภควา ธมฺมจกฺกํ อนุตฺตรํ;

สาริปุตฺโต อนุวตฺเตติ, อนุชาโต ตถาคตํ.

(භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:) 'සේලය, මා විසින් පවත්වන ලද අනුත්තර වූ ධර්ම චක්‍රය, තථාගතයන් වහන්සේ අනුව උපන් සාරිපුත්තයන් විසින් පවත්වනු ලබයි.'

‘‘อภิญฺเญยฺยํ อภิญฺญาตํ, ภาเวตพฺพญฺจ ภาวิตํ;

ปหาตพฺพํ ปหีนํ เม, ตสฺมา พุทฺโธสฺมิ พฺราหฺมณ.

'බ්‍රාහ්මණය, විශිෂ්ට ඥානයෙන් දත යුතු දේ මා විසින් දන්නා ලදී. වැඩිය යුතු දේ වඩන ලදී. ප්‍රහීණ කළ යුතු දේ ප්‍රහීණ කරන ලදී. එබැවින් බ්‍රාහ්මණය, මම බුදු වෙමි.'

‘‘วินยสฺสุ มยิ กงฺขํ, อธิมุจฺจสฺสุ พฺราหฺมณ;

ทุลฺลภํ ทสฺสนํ โหติ, สมฺพุทฺธานํ อภิณฺหโส.

'බ්‍රාහ්මණය, මා කෙරෙහි ඇති සැකය දුරු කරව. මා කෙරෙහි අධිමොක්ඛය (විශ්වාසය) ඇති කරව. සම්මා සම්බුදුවරුන් නිතර දැකීමට ලැබීම ලොව ඉතා දුර්ලභ කරුණකි.'

‘‘เยสํ เว ทุลฺลโภ โลเก, ปาตุภาโว อภิณฺหโส;

โสหํ พฺราหฺมณ สมฺพุทฺโธ, สลฺลกตฺโต อนุตฺตโร.

'යම් බුදුවරුන්ගේ පහළ වීම ලෝකයෙහි ඉතා දුර්ලභ ද, බ්‍රාහ්මණය, මම ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙමි. අනුත්තර වූ, කෙලෙස් හී උදුරා දමන මහා වෛද්‍යවරයා වෙමි.'

‘‘พฺรหฺมภูโต อติตุโล, มารเสนปฺปมทฺทโน;

สพฺพามิตฺเต วสี กตฺวา, โมทามิ อกุโตภโย’’.

‘‘මම බ්‍රහ්මභූත වූ, අසමසම වූ, මාර සේනාව මර්දනය කළා වූ උත්තමයෙක්මි. සියලු සතුරන් වසඟයට ගෙන, කිසිදු බියක් නැතිව මම සතුටු වෙමි’’.

‘‘อิมํ โภนฺโต นิสาเมถ, ยถา ภาสติ จกฺขุมา;

สลฺลกตฺโต มหาวีโร, สีโหว นทตี วเน.

‘‘පින්වතුනි, පසැස් ඇති, කෙලෙස් හුල් උදුරා දැමූ, මහා වීර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වනයෙහි සිංහයෙකු සේ ගර්ජනා කරමින් පවසන මේ වචනයට සවන් දෙන්න.

‘‘พฺรหฺมภูตํ อติตุลํ, มารเสนปฺปมทฺทนํ;

โก ทิสฺวา นปฺปสีเทยฺย, อปิ กณฺหาภิชาติโก.

‘‘බ්‍රහ්මභූත වූ, අසමසම වූ, මාර සේනාව මර්දනය කළා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, හීන කුලයක උපන් අයෙකු වුවද, කවරෙකු නම් ප්‍රසාදයට පත් නොවන්නේද?

‘‘โย มํ อิจฺฉติ อนฺเวตุ, โย วา นิจฺฉติ คจฺฉตุ;

อิธาหํ ปพฺพชิสฺสามิ, วรปญฺญสฺส สนฺติเก’’.

‘‘යමෙක් මට කැමති නම් මා අනුව එත්වා, අකමැති කෙනෙක් වේ නම් යත්වා; මම වනාහි උතුම් ප්‍රඥාවන්ත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වන්නෙමි’’.

‘‘เอตญฺเจ รุจฺจติ โภโต, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสนํ ;

มยมฺปิ ปพฺพชิสฺสาม, วรปญฺญสฺส สนฺติเก’’.

‘‘ඉදින් පින්වත් ඔබ වහන්සේට මේ සම්මා සම්බුද්ධ ශාසනය රුචි වන්නේ නම්, අපි ද ඒ උතුම් ප්‍රඥාවන්ත බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වන්නෙමු’’.

‘‘พฺราหฺมณา ติสตา อิเม, ยาจนฺติ ปญฺชลีกตา;

พฺรหฺมจริยํ จริสฺสาม, ภควา ตว สนฺติเก’’.

‘‘භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මේ තුන්සියයක් බ්‍රාහ්මණයෝ දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, ඔබ වහන්සේ සමීපයෙහි උතුම් බඹසර හැසිරීමට අවසර පතති’’.

‘‘สฺวากฺขาตํ [Pg.353] พฺรหฺมจริยํ, (เสลาติ ภควา สนฺทิฏฺฐิกมกาลิกํ;

ยตฺถ อโมฆา ปพฺพชฺชา, อปฺปมตฺตสฺส สิกฺขโต’’ติ.

‘‘සේලය, බඹසර මැනවින් දේශනා කරන ලද්දකි. එය මෙලොවදීම දැකිය හැකිය, කල් නොයවා විපාක දෙයි. එහි නොපමාව හික්මෙන්නාට පැවිද්ද නිෂ්ඵල නොවේ’’ යයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

อลตฺถ โข เสโล พฺราหฺมโณ สปริโส ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปทํ.

සේල බ්‍රාහ්මණයා පිරිස සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි මහණ උපසම්පදාව ලැබීය.

๔๐๐. อถ โข เกณิโย ชฏิโล ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก อสฺสเม ปณีตํ ขาทนียํ โภชนียํ ปฏิยาทาเปตฺวา ภควโต กาลํ อาโรจาเปสิ – ‘‘กาโล, โภ โคตม, นิฏฺฐิตํ ภตฺต’’นฺติ. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน เกณิยสฺส ชฏิลสฺส อสฺสโม เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน. อถ โข เกณิโย ชฏิโล พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ, สมฺปวาเรสิ. อถ โข เกณิโย ชฏิโล ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข เกณิยํ ชฏิลํ ภควา อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิ –

400. ඉක්බිති කේණිය ජටිලයා ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් තම අසපුවෙහි ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය පිළියෙළ කරවා, ‘‘පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, දානය සූදානම් ය, දැන් කාලයයි’’ කියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දැන්වීය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරව පාත්‍ර සිවුරු ගෙන කේණිය ජටිලයාගේ අසපුවට වැඩි සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි භික්ෂු සංඝයා සමඟ වැඩ සිටි සේක. එකල කේණිය ජටිලයා බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයෙන් ස්වහස්තයෙන්ම සන්තර්පණය කළේය, වැළඳීමෙන් වැළැක්වූයේය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැළඳීම අවසන් කොට පාත්‍රයෙන් අත ඉවතට ගත් බව දැනගත් කේණිය ජටිලයා මිටි අසුනක් ගෙන එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හිඳගත් කේණිය ජටිලයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ ගාථාවලින් අනුමෝදනාව කළ සේක –

‘‘อคฺคิหุตฺตมุขา ยญฺญา, สาวิตฺตี ฉนฺทโส มุขํ;

ราชา มุขํ มนุสฺสานํ, นทีนํ สาคโร มุขํ.

‘‘යාගයන් අතර අග්නිහෝත්‍රය (ගිනි පිදීම) ප්‍රධාන වේ. ඡන්දස අතර සාවිත්‍රී ගාථාව ප්‍රධාන වේ. මනුෂ්‍යයන් අතර රජු ප්‍රධාන වේ. ගංගාවන් අතර සාගරය ප්‍රධාන වේ.

‘‘นกฺขตฺตานํ มุขํ จนฺโท, อาทิจฺโจ ตปตํ มุขํ;

ปุญฺญํ อากงฺขมานานํ, สงฺโฆ เว ยชตํ มุข’’นฺติ.

‘‘නැකත් තරු අතර චන්ද්‍රයා ප්‍රධාන වේ. තේජස පතුරුවන්නන් අතර සූර්යයා ප්‍රධාන වේ. පින් කැමතිව දන් දෙන දායකයන්ට සංඝයා වහන්සේම අග්‍ර වෙති’’.

อถ โข ภควา เกณิยํ ชฏิลํ อิมาหิ คาถาหิ อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කේණිය ජටිලයාට මේ ගාථාවලින් අනුමෝදනා කොට අසුනෙන් නැගිට වැඩම කළ සේක.

อถ โข อายสฺมา เสโล สปริโส เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว – ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ – พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสิ. อญฺญตโร โข ปนายสฺมา เสโล สปริโส อรหตํ อโหสิ. อถ โข อายสฺมา เสโล สปริโส เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ จีวรํ กตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ภควนฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සේල හිමියන් පිරිස සමඟ හුදෙකලාව, අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුක්තව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරමින් නොබෝ කලකින්ම, යම් උතුම් අර්ථයක් සඳහා කුලපුත්‍රයන් ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වෙත්ද, ඒ අනුත්තර වූ බඹසර අවසානය වන අර්හත් ඵලය මෙලොවදීම තමාගේම විශිෂ්ට ප්‍රඥාවෙන් සාක්ෂාත් කරගෙන වාසය කළහ. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදි, කළ යුතු දේ කරන ලදි, මින් මතු කළ යුතු කිසිවක් නැත’ යි උන්වහන්සේ අවබෝධ කරගත්හ. ආයුෂ්මත් සේල හිමියෝ පිරිස සමඟ රහතන් වහන්සේලා අතර එක් නමක් වූහ. පසුව ආයුෂ්මත් සේල හිමියෝ පිරිස සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, සිවුර ඒකාංශ කොට දොහොත් මුදුන් දී වන්දනා කරමින් මේ ගාථාවලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ –

‘‘ยํ [Pg.354] ตํ สรณมาคมฺม, อิโต อฏฺฐมิ จกฺขุมา;

สตฺตรตฺเตน ภควา, ทนฺตมฺห ตว สาสเน.

‘‘පසැස් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අපි ඔබ වහන්සේ සරණ ගොස් අදට අට දිනකි. මේ සත් දිනක් තුළ ඔබ වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අපි දමනය වූවෙමු.

‘‘ตุวํ พุทฺโธ ตุวํ สตฺถา, ตุวํ มาราภิภู มุนิ;

ตุวํ อนุสเย เฉตฺวา, ติณฺโณ ตาเรสิมํ ปชํ.

‘‘ඔබ වහන්සේ බුදුන් වහන්සේය, ඔබ වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේය, ඔබ වහන්සේ මාරයා මැඩලූ මුණිවරයාණෝය. ඔබ වහන්සේ අනුසය කෙලෙස් සිඳලූ සේක, තෙමේම සසරින් එතෙර වී මේ ලෝක සත්වයාද එතෙර කරවන සේක.

‘‘อุปธี เต สมติกฺกนฺตา, อาสวา เต ปทาลิตา;

สีโหว อนุปาทาโน, ปหีนภยเภรโว.

‘‘ඔබ වහන්සේ උපධීන් ඉක්මවා ගිය සේක, ආසවයන් සිඳ දැමූ සේක. කිසිදු උපාදානයක් නැතිව සිංහයෙකු මෙන් බිය හා තැතිගැනීම් ප්‍රහීණ කළ සේක.

‘‘ภิกฺขโว ติสตา อิเม, ติฏฺฐนฺติ ปญฺชลีกตา;

ปาเท วีร ปสาเรหิ, นาคา วนฺทนฺตุ สตฺถุโน’’ติ.

‘‘මේ තුන්සියයක් භික්ෂූහු දොහොත් මුදුන් දී වැඳ සිටිති. මහා වීරයාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් දිගු කළ මැනව. මේ රහතන් වහන්සේලා ශාස්තෘන් වහන්සේට වන්දනා කරත්වා’’.

เสลสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ.

දෙවන සේල සූත්‍රය නිම විය.

๓. อสฺสลายนสุตฺตํ

3. අස්සලායන සූත්‍රය.

๔๐๑. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน นานาเวรชฺชกานํ พฺราหฺมณานํ ปญฺจมตฺตานิ พฺราหฺมณสตานิ สาวตฺถิยํ ปฏิวสนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน. อถ โข เตสํ พฺราหฺมณานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข สมโณ โคตโม จาตุวณฺณึ สุทฺธึ ปญฺญเปติ. โก นุ โข ปโหติ สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’’นฺติ? เตน โข ปน สมเยน อสฺสลายโน นาม มาณโว สาวตฺถิยํ ปฏิวสติ ทหโร, วุตฺตสิโร, โสฬสวสฺสุทฺเทสิโก ชาติยา, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย. อถ โข เตสํ พฺราหฺมณานํ เอตทโหสิ – ‘‘อยํ โข อสฺสลายโน มาณโว สาวตฺถิยํ ปฏิวสติ ทหโร, วุตฺตสิโร, โสฬสวสฺสุทฺเทสิโก ชาติยา, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู…เป… อนวโย. โส โข ปโหติ สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’’นฺติ.

401. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි විවිධ ජනපදවලින් පැමිණි පන්සියයක් පමණ වූ බ්‍රාහ්මණයෝ කිසියම් කාර්යයක් සඳහා සැවැත් නුවර වාසය කළහ. එවිට ඒ බ්‍රාහ්මණයන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: “මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සිව්කුලයේම පිරිසිදු බව (සතර වර්ණයන්ගේම ශුද්ධිය) පනවති. මේ කරුණෙහිලා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සමඟ වාද කිරීමට සමත් වන්නේ කවුද?” කියායි. එකල අස්සලායන නම් මාණවකයෙක් (තරුණ බ්‍රාහ්මණයෙක්) සැවැත් නුවර වාසය කළේය. ඔහු තරුණය, මුඩු කළ හිසැතිය, වයසින් දහසය හැවිරිදි වූවෙකි. ඔහු අභිධාන ශාස්ත්‍රය, අලංකාර ශාස්ත්‍රය, ශබ්ද ශාස්ත්‍රය සහ පස්වැනි විද්‍යාව වූ ඉතිහාසය සහිත තෛ‍්‍රවේදයෙහි පරතෙර පත්, පද පාඨ දන්නා වූ, ව්‍යාකරණයෙහි කෙළ පැමිණි, ලෝකායත ශාස්ත්‍රය හා මහා පුරුෂ ලක්ෂණ විද්‍යාවෙහි මනා නිපුණත්වයක් ඇත්තෙක් විය. එවිට ඒ බ්‍රාහ්මණයන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: “සැවැත් නුවර වසන මේ අස්සලායන මාණවකයා තරුණය, ... මහා පුරුෂ ලක්ෂණ විද්‍යාවෙහි මනා නිපුණත්වයක් ඇත්තෙකි. ඔහු ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සමඟ මේ කරුණෙහිලා වාද කිරීමට සමත් වන්නේය” කියායි.

อถ โข เต พฺราหฺมณา เยน อสฺสลายโน มาณโว เตนุปงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา อสฺสลายนํ มาณวํ เอตทโวจุํ – ‘‘อยํ, โภ อสฺสลายน[Pg.355], สมโณ โคตโม จาตุวณฺณึ สุทฺธึ ปญฺญเปติ. เอตุ ภวํ อสฺสลายโน สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตู’’ติ.

ඉක්බිති ඒ බ්‍රාහ්මණයෝ අස්සලායන මාණවකයා සිටි තැනට ගොස්, ඔහුට මෙසේ කීහ: “භවත් අස්සලායනයෙනි, මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සිව්කුලයේම පිරිසිදු බව පනවති. එබැවින් භවත් අස්සලායන තෙමේ වැඩම කරත්වා; ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සමඟ මේ කරුණෙහිලා වාද කරත්වා” කියායි.

เอวํ วุตฺเต, อสฺสลายโน มาณโว เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ธมฺมวาที; ธมฺมวาทิโน จ ปน ทุปฺปฏิมนฺติยา ภวนฺติ. นาหํ สกฺโกมิ สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’’นฺติ. ทุติยมฺปิ โข เต พฺราหฺมณา อสฺสลายนํ มาณวํ เอตทโวจุํ – ‘‘อยํ, โภ อสฺสลายน, สมโณ โคตโม จาตุวณฺณึ สุทฺธึ ปญฺญเปติ. เอตุ ภวํ อสฺสลายโน สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ. จริตํ โข ปน โภตา อสฺสลายเนน ปริพฺพาชก’’นฺติ. ทุติยมฺปิ โข อสฺสลายโน มาณโว เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ธมฺมวาที; ธมฺมวาทิโน จ ปน ทุปฺปฏิมนฺติยา ภวนฺติ. นาหํ สกฺโกมิ สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’’นฺติ. ตติยมฺปิ โข เต พฺราหฺมณา อสฺสลายนํ มาณวํ เอตทโวจุํ – ‘‘อยํ, โภ อสฺสลายน, สมโณ โคตโม จาตุวณฺณึ สุทฺธึ ปญฺญเปติ. เอตุ ภวํ อสฺสลายโน สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ. จริตํ โข ปน โภตา อสฺสลายเนน ปริพฺพาชกํ. มา ภวํ อสฺสลายโน อยุทฺธปราชิตํ ปราชยี’’ติ.

මෙසේ කී කල අස්සලායන මාණවකයා ඒ බ්‍රාහ්මණයන්ට මෙසේ කීවේය: “පින්වත්නි, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සැබවින්ම ධර්මවාදී (තර්කානුකූලව කරුණු දක්වන) කෙනෙකි. ධර්මවාදීන් සමඟ වාද කිරීම දුෂ්කරය. එබැවින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සමඟ මේ කරුණෙහිලා වාද කිරීමට මම අපොහොසත් වෙමි.” දෙවනුව ද ඒ බ්‍රාහ්මණයෝ අස්සලායන මාණවකයාට මෙසේ කීහ: “භවත් අස්සලායනයෙනි, මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සිව්කුලයේම පිරිසිදු බව පනවති. ... භවත් අස්සලායන තෙමේ පරිබ්‍රාජක ශිල්පය (වාද විද්‍යාව) ද හදාරා ඇත්තේය.” දෙවනුව ද අස්සලායන මාණවකයා ... “ධර්මවාදීන් සමඟ වාද කිරීම දුෂ්කරය. මම එයට අපොහොසත් වෙමි” යි කීවේය. තෙවනුව ද ඒ බ්‍රාහ්මණයෝ අස්සලායන මාණවකයාට මෙසේ කීහ: “... භවත් අස්සලායන තෙමේ වාද විද්‍යාව හදාරා ඇත්තේය. භවත් අස්සලායනයෙනි, සටන් නොකරම පරාජය වූවෙකු නොවන්න” කියායි.

เอวํ วุตฺเต, อสฺสลายโน มาณโว เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ‘‘อทฺธา โข อหํ ภวนฺโต น ลภามิ. สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ธมฺมวาที; ธมฺมวาทิโน จ ปน ทุปฺปฏิมนฺติยา ภวนฺติ. นาหํ สกฺโกมิ สมเณน โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุนฺติ. อปิ จาหํ ภวนฺตานํ วจเนน คมิสฺสามี’’ติ.

මෙසේ කී කල අස්සලායන මාණවකයා ඒ බ්‍රාහ්මණයන්ට මෙසේ කීවේය: “පින්වත්නි, සැබවින්ම මට ඔබලාගෙන් මිදීමක් නැති බව පෙනේ. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සැබවින්ම ධර්මවාදී කෙනෙකි, ධර්මවාදීන් සමඟ වාද කිරීම දුෂ්කරය. මේ කරුණෙහිලා ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ සමඟ වාද කිරීමට මම අපොහොසත් වෙමි. එසේ වුවද පින්වතුන්ගේ වචනය නිසා මම එහි යන්නෙමි” කියායි.

๔๐๒. อถ โข อสฺสลายโน มาณโว มหตา พฺราหฺมณคเณน สทฺธึ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อสฺสลายโน มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘พฺราหฺมณา, โภ โคตม, เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺโห อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมโณว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา [Pg.356] โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’ติ. อิธ ภวํ โคตโม กิมาหา’’ติ? ‘‘ทิสฺสนฺติ โข ปน, อสฺสลายน, พฺราหฺมณานํ พฺราหฺมณิโย อุตุนิโยปิ คพฺภินิโยปิ วิชายมานาปิ ปายมานาปิ. เต จ พฺราหฺมณิโยนิชาว สมานา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺโห อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’’’ติ. ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ โคตโม เอวมาห, อถ ขฺเวตฺถ พฺราหฺมณา เอวเมตํ มญฺญนฺติ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

402. ඉක්බිති අස්සලායන මාණවකයා විශාල බ්‍රාහ්මණ පිරිසක් සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගොස්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණේය. පිළිසඳර කතා පවත්වා නිමවා එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ අස්සලායන මාණවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේ පවසති: ‘බ්‍රාහ්මණ වංශයම ශ්‍රේෂ්ඨය, අනෙක් වංශයෝ හීනයහ. බ්‍රාහ්මණ වංශයම ශුක්ල (සුදු) වර්ණයය, අනෙක් වංශයෝ කෘෂ්ණ (කළු) වර්ණයය. බ්‍රාහ්මණයෝම පිරිසිදු වෙති, බ්‍රාහ්මණ නොවන අය පිරිසිදු නොවෙති. බ්‍රාහ්මණයෝම බ්‍රහ්මයාගේ ළයෙහි උපන්, මුඛයෙන් උපන් ඖරස පුත්‍රයෝය; බ්‍රහ්මයාගෙන් උපන්, බ්‍රහ්මයා විසින් මවන ලද, බ්‍රහ්මයාගේ දායාද හිමිකරුවෝය’ කියායි. මේ සම්බන්ධයෙන් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ කුමක් පවසන සේක්ද?” “අස්සලායනය, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ බ්‍රාහ්මණ කාන්තාවන්ට ඔසප් වීම් ඇති වන බව ද, ඔවුන් ගැබ් ගන්නා බව ද, දරුවන් වදන බව ද, කිරි දෙන බව ද දක්නට ලැබේ. ඔවුනුත් බ්‍රාහ්මණ කාන්තාවන්ගේ යෝනියෙන්ම උපන් අයව සිටිද්දී ‘බ්‍රාහ්මණ වංශයම ශ්‍රේෂ්ඨය, ... බ්‍රහ්මයාගේ දායාද හිමිකරුවෝය’ යි පවසන්නාහුද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ එසේ ප්‍රකාශ කළත්, එසේ වුවද බ්‍රාහ්මණයෝ මේ සම්බන්ධයෙන් ‘බ්‍රාහ්මණ වංශයම ශ්‍රේෂ්ඨය, අනෙක් වංශයෝ හීනයහ ... බ්‍රහ්මයාගේ දායාද හිමිකරුවෝය’ කියාම සලකති” යි (අස්සලායන) කීවේය.

๔๐๓. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อสฺสลายน, สุตํ เต – ‘โยนกมฺโพเชสุ อญฺเญสุ จ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ ทฺเวว วณฺณา – อยฺโย เจว ทาโส จ; อยฺโย หุตฺวา ทาโส โหติ, ทาโส หุตฺวา อยฺโย โหตี’’’ติ? ‘‘เอวํ, โภ, สุตํ ตํ เม – ‘โยนกมฺโพเชสุ อญฺเญสุ จ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ ทฺเวว วณฺณา – อยฺโย เจว ทาโส จ; อยฺโย หุตฺวา ทาโส โหติ, ทาโส หุตฺวา อยฺโย โหตี’’’ติ. ‘‘เอตฺถ, อสฺสลายน, พฺราหฺมณานํ กึ พลํ, โก อสฺสาโส ยเทตฺถ พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ? ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ โคตโม เอวมาห, อถ ขฺเวตฺถ พฺราหฺมณา เอวเมตํ มญฺญนฺติ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

403. “අස්සලායනය, ඔබ මේ පිළිබඳව කුමක් සිතන්නෙහිද? ‘යෝන සහ කම්බෝජ වැනි ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදවල ඇත්තේ වර්ණ (කුල) දෙකක් පමණි; එනම් ස්වාමියා සහ දාසයා ය. එහි ස්වාමියා වී පසුව දාසයෙකු විය හැකිය, දාසයා වී පසුව ස්වාමියෙකු විය හැකිය’ යනුවෙන් ඔබ අසා තිබේද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේය. ‘යෝන සහ කම්බෝජ වැනි ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදවල ඇත්තේ වර්ණ දෙකක් පමණි; එනම් ස්වාමියා සහ දාසයා ය. එහි ස්වාමියා වී දාසයෙකු විය හැකිය, දාසයා වී ස්වාමියෙකු විය හැකිය’ යනුවෙන් මම අසා ඇත්තෙමි.” “අස්සලායනය, එසේ තිබියදී, ‘බ්‍රාහ්මණයන්ම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ, අනෙක් වර්ණ හීන වේ... බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවන් වේ’ යැයි බ්‍රාහ්මණයන් පවසන දෙයෙහි ඇති බලය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ විශ්වාසය කුමක්ද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ එසේ පැවසුවද, එහෙත් බ්‍රාහ්මණයන් මේ කාරණය සම්බන්ධයෙන් ‘බ්‍රාහ්මණයන්ම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ, අනෙක් වර්ණ හීන වේ... බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවන් වේ’ යැයි මෙසේම සිතති.”

๔๐๔. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อสฺสลายน, ขตฺติโยว นุ โข ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย, โน พฺราหฺมโณ? เวสฺโสว นุ โข…เป… สุทฺโทว นุ โข ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย, โน พฺราหฺมโณ’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม. ขตฺติโยปิ หิ, โภ [Pg.357] โคตม, ปาณาติปาตี อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย. พฺราหฺมโณปิ หิ, โภ โคตม…เป… เวสฺโสปิ หิ, โภ โคตม…เป… สุทฺโทปิ หิ, โภ โคตม…เป… สพฺเพปิ หิ, โภ โคตม, จตฺตาโร วณฺณา ปาณาติปาติโน อทินฺนาทายิโน กาเมสุมิจฺฉาจาริโน มุสาวาทิโน ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สมฺผปฺปลาปิโน อภิชฺฌาลู พฺยาปนฺนจิตฺตา มิจฺฉาทิฏฺฐี กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺยุ’’นฺติ. ‘‘เอตฺถ, อสฺสลายน, พฺราหฺมณานํ กึ พลํ, โก อสฺสาโส ยเทตฺถ พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ? ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ โคตโม เอวมาห, อถ ขฺเวตฺถ พฺราหฺมณา เอวเมตํ มญฺญนฺติ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

404. “අස්සලායනය, ඔබ මේ පිළිබඳව කුමක් සිතන්නෙහිද? ක්ෂත්‍රියයෙකු පමණක් ප්‍රාණාඝාත කරන්නේ නම්, සොරකම් කරන්නේ නම්, කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි යෙදෙන්නේ නම්, බොරු පවසන්නේ නම්, කේලාම් කියන්නේ නම්, පරුෂ වචන පවසන්නේ නම්, හිස් වචන දොඩන්නේ නම්, දැඩි ලෝභයෙන් යුක්ත නම්, ව්‍යාපාද සහිත සිතක් ඇත්නම්, මිත්‍යා දෘෂ්ටික නම්, ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයට පැමිණෙන්නේද, බ්‍රාහ්මණයා එසේ නොවන්නේද? වෛශ්‍යයෙකු... ශුද්‍රයෙකු පමණක් ප්‍රාණාඝාත කරන්නේ නම්... මිත්‍යා දෘෂ්ටික නම්, ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයට පැමිණෙන්නේද, බ්‍රාහ්මණයා එසේ නොවන්නේද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. ක්ෂත්‍රියයෙකු වුවද, පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, ප්‍රාණාඝාත ආදී අකුසල් කරන්නේ නම්, ඔහු මරණින් මතු නිරයට පැමිණෙයි. බ්‍රාහ්මණයෙකු වුවද... වෛශ්‍යයෙකු වුවද... ශුද්‍රයෙකු වුවද... පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, සිව් වර්ණයටම අයත් සියල්ලෝම ප්‍රාණාඝාත, සොරකම, කාමමිථ්‍යාචාරය, බොරු කීම, කේලාම් කීම, පරුෂ වචනය, හිස් වචනය, දැඩි ලෝභය, ව්‍යාපාදය සහ මිත්‍යා දෘෂ්ටිය යන අකුසලයන්හි යෙදෙන්නේ නම්, කය බිඳී මරණින් මතු අපාය, දුර්ගති, විනිපාත වූ නිරයට පැමිණෙති.” “අස්සලායනය, එසේ තිබියදී, ‘බ්‍රාහ්මණයන්ම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ... බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවන් වේ’ යැයි බ්‍රාහ්මණයන් පවසන දෙයෙහි ඇති බලය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ විශ්වාසය කුමක්ද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ එසේ පැවසුවද, එහෙත් බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේම සිතති.”

๔๐๕. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อสฺสลายน, พฺราหฺมโณว นุ โข ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต มุสาวาทา ปฏิวิรโต ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย, โน ขตฺติโย โน เวสฺโส, โน สุทฺโท’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม! ขตฺติโยปิ หิ, โภ โคตม, ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต มุสาวาทา ปฏิวิรโต ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต สมฺมาทิฏฺฐิ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย. พฺราหฺมโณปิ หิ, โภ โคตม…เป… เวสฺโสปิ หิ, โภ โคตม…เป… สุทฺโทปิ หิ, โภ โคตม…เป… สพฺเพปิ หิ, โภ โคตม, จตฺตาโร วณฺณา ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรตา ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรตา สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรตา อนภิชฺฌาลู อพฺยาปนฺนจิตฺตา สมฺมาทิฏฺฐี กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺยุ’’นฺติ. ‘‘เอตฺถ, อสฺสลายน[Pg.358], พฺราหฺมณานํ กึ พลํ, โก อสฺสาโส ยเทตฺถ พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ? ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ โคตโม เอวมาห, อถ ขฺเวตฺถ พฺราหฺมณา เอวเมตํ มญฺญนฺติ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

405. “අස්සලායනය, ඔබ මේ පිළිබඳව කුමක් සිතන්නෙහිද? බ්‍රාහ්මණයෙකු පමණක් ප්‍රාණාඝාතයෙන් වැළකී, සොරකමෙන් වැළකී, කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකී, බොරු කීමෙන් වැළකී, කේලාම් කීමෙන් වැළකී, පරුෂ වචනයෙන් වැළකී, හිස් වචනයෙන් වැළකී, දැඩි ලෝභය නැතිව, ව්‍යාපාද රහිත සිතින් යුක්තව, සම්මා දිට්ඨි ඇතිව සිටින්නේ නම්, ඔහු පමණක් කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණෙන්නේද? ක්ෂත්‍රියයා, වෛශ්‍යයා හෝ ශුද්‍රයා එසේ නොවන්නේද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. ක්ෂත්‍රියයෙකු වුවද, භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ප්‍රාණාඝාත ආදී අකුසල්වලින් වැළකී... සම්මා දිට්ඨි ඇතිව සිටින්නේ නම්, ඔහු මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණෙයි. බ්‍රාහ්මණයෙකු වුවද... වෛශ්‍යයෙකු වුවද... ශුද්‍රයෙකු වුවද... භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, සිව් වර්ණයටම අයත් සියල්ලෝම ප්‍රාණාඝාතයෙන් වැළකී... සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වන්නේ නම්, කය බිඳී මරණින් මතු සුගති සංඛ්‍යාත ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණෙති.” “අස්සලායනය, එසේ තිබියදී, ‘බ්‍රාහ්මණයන්ම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ... බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවන් වේ’ යැයි බ්‍රාහ්මණයන් පවසන දෙයෙහි ඇති බලය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ විශ්වාසය කුමක්ද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ එසේ පැවසුවද, එහෙත් බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේම සිතති.”

๔๐๖. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อสฺสลายน, พฺราหฺมโณว นุ โข ปโหติ อสฺมึ ปเทเส อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตุํ, โน ขตฺติโย, โน เวสฺโส โน สุทฺโท’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม! ขตฺติโยปิ หิ, โภ โคตม, ปโหติ อสฺมึ ปเทเส อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตุํ; พฺราหฺมโณปิ หิ, โภ โคตม… เวสฺโสปิ หิ, โภ โคตม… สุทฺโทปิ หิ, โภ โคตม… สพฺเพปิ หิ, โภ โคตม, จตฺตาโร วณฺณา ปโหนฺติ อสฺมึ ปเทเส อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตุ’’นฺติ. ‘‘เอตฺถ, อสฺสลายน, พฺราหฺมณานํ กึ พลํ, โก อสฺสาโส ยเทตฺถ พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ? ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ โคตโม เอวมาห, อถ ขฺเวตฺถ พฺราหฺมณา เอวเมตํ มญฺญนฺติ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

406. “අස්සලායන, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ප්‍රදේශයෙහි වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ මෙත් සිත වැඩීමට සමත් වන්නේ බ්‍රාහ්මණයා පමණක්ද? ක්ෂත්‍රියයාට හෝ වෛශ්‍යයාට හෝ ශුද්‍රයාට එය කළ නොහැකිද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ක්ෂත්‍රියයා ද මේ ප්‍රදේශයෙහි වෛර රහිත, ව්‍යාපාද රහිත මෙත් සිත වැඩීමට සමත් වෙයි; භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයා ද... භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, වෛශ්‍යයා ද... භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ශුද්‍රයා ද... භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, සතර වර්ණයටම අයත් සියල්ලෝම මේ ප්‍රදේශයෙහි වෛර රහිත, ව්‍යාපාද රහිත මෙත් සිත වැඩීමට සමත් වෙති.” “අස්සලායන, එසේ නම් 'බ්‍රාහ්මණයාම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ, අන් වර්ණයෝ හීන වෙති... බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවෝ වෙති' යි බ්‍රාහ්මණයන් පවසන කාරණයෙහි ඔවුන්ට ඇති බලය කුමක්ද? ඇති අස්වැසිල්ල කුමක්ද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ එසේ වදාළ ද, එතෙකුදු වුවත් බ්‍රාහ්මණයෝ නම් 'බ්‍රාහ්මණයාම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ, අන් වර්ණයෝ හීන වෙති... බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවෝ වෙති' යි මෙසේම සිතති.”

๔๐๗. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อสฺสลายน, พฺราหฺมโณว นุ โข ปโหติ โสตฺติสินานึ อาทาย นทึ คนฺตฺวา รโชชลฺลํ ปวาเหตุํ, โน ขตฺติโย, โน เวสฺโส, โน สุทฺโท’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม! ขตฺติโยปิ หิ, โภ โคตม, ปโหติ โสตฺติสินานึ อาทาย นทึ คนฺตฺวา รโชชลฺลํ ปวาเหตุํ, พฺราหฺมโณปิ หิ, โภ โคตม… เวสฺโสปิ หิ, โภ โคตม… สุทฺโทปิ หิ, โภ โคตม… สพฺเพปิ หิ, โภ โคตม, จตฺตาโร วณฺณา ปโหนฺติ โสตฺติสินานึ อาทาย นทึ คนฺตฺวา รโชชลฺลํ ปวาเหตุ’’นฺติ. ‘‘เอตฺถ, อสฺสลายน, พฺราหฺมณานํ กึ พลํ, โก อสฺสาโส ยเทตฺถ พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ? ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ โคตโม เอวมาห, อถ ขฺเวตฺถ พฺราหฺมณา เอวเมตํ มญฺญนฺติ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

407. “අස්සලායන, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? නදියට ගොස් ස්නාන පිරිකර ගෙන සිරුරේ කුණු දුහුවිලි සෝදා හැරීමට සමත් වන්නේ බ්‍රාහ්මණයා පමණක්ද? ක්ෂත්‍රියයාට හෝ වෛශ්‍යයාට හෝ ශුද්‍රයාට එය කළ නොහැකිද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ක්ෂත්‍රියයා ද ස්නාන පිරිකර ගෙන නදියට ගොස් සිරුරේ කුණු දුහුවිලි සෝදා හැරීමට සමත් වෙයි; භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයා ද... භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, වෛශ්‍යයා ද... භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ශුද්‍රයා ද... භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, සතර වර්ණයටම අයත් සියල්ලෝම ස්නාන පිරිකර ගෙන නදියට ගොස් සිරුරේ කුණු දුහුවිලි සෝදා හැරීමට සමත් වෙති.” “අස්සලායන, එසේ නම් 'බ්‍රාහ්මණයාම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ, අන් වර්ණයෝ හීන වෙති... බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවෝ වෙති' යි බ්‍රාහ්මණයන් පවසන කාරණයෙහි ඔවුන්ට ඇති බලය කුමක්ද? ඇති අස්වැසිල්ල කුමක්ද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ එසේ වදාළ ද, එතෙකුදු වුවත් බ්‍රාහ්මණයෝ නම් 'බ්‍රාහ්මණයාම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ, අන් වර්ණයෝ හීන වෙති... බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවෝ වෙති' යි මෙසේම සිතති.”

๔๐๘. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อสฺสลายน, อิธ ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต นานาชจฺจานํ ปุริสานํ ปุริสสตํ สนฺนิปาเตยฺย – ‘อายนฺตุ โภนฺโต เย [Pg.359] ตตฺถ ขตฺติยกุลา พฺราหฺมณกุลา ราชญฺญกุลา อุปฺปนฺนา, สากสฺส วา สาลสฺส วา สลฬสฺส วา จนฺทนสฺส วา ปทุมกสฺส วา อุตฺตรารณึ อาทาย, อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตนฺตุ, เตโช ปาตุกโรนฺตุ. อายนฺตุ ปน โภนฺโต เย ตตฺถ จณฺฑาลกุลา เนสาทกุลา เวนกุลา รถการกุลา ปุกฺกุสกุลา อุปฺปนฺนา, สาปานโทณิยา วา สูกรโทณิยา วา รชกโทณิยา วา เอรณฺฑกฏฺฐสฺส วา อุตฺตรารณึ อาทาย, อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตนฺตุ, เตโช ปาตุกโรนฺตู’ติ.

408. “අස්සලායන, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙහි මූර්ධාවිෂික්ත ක්ෂත්‍රිය රජෙක් විවිධ ජාතීන්ට අයත් පුරුෂයන් සියයක් රැස් කර මෙසේ පවසන්නේ යැයි සිතමු: 'පින්වත්නි, මෙහි සිටින ක්ෂත්‍රිය කුලවල, බ්‍රාහ්මණ කුලවල හෝ රජ කුලවල උපන් අය ඉදිරියට පැමිණෙත්වා! ඔවුහු තේක්ක ලීයෙන් හෝ සල් ලීයෙන් හෝ දේවදාර ලීයෙන් හෝ සඳුන් ලීයෙන් හෝ පදුමක ලීයෙන් කළ මතුපිට ගිනිගෑමේ ලීයක් (උත්තරාරණියක්) ගෙන ගින්න උපදවත්වා, තේජෝ ධාතුව පහළ කරත්වා! පින්වත්නි, මෙහි සිටින චණ්ඩාල කුලවල, වැදි කුලවල, වේණු කුලවල, රථකාර කුලවල හෝ පුක්කුස කුලවල උපන් අය ද ඉදිරියට පැමිණෙත්වා! ඔවුහු බල්ලන්ට වතුර බොන ඔරුවලින් හෝ ඌරන්ට කෑම දෙන ඔරුවලින් හෝ රජකයන්ගේ බඳුන්වලින් හෝ එඬරු ලීයෙන් කළ මතුපිට ගිනිගෑමේ ලීයක් ගෙන ගින්න උපදවත්වා, තේජෝ ධාතුව පහළ කරත්වා!' යි මෙසේ පවසා පිරිස රැස් කරවන්නේ යැයි සිතමු.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อสฺสลายน, โย เอวํ นุ โข โส ขตฺติยกุลา พฺราหฺมณกุลา ราชญฺญกุลา อุปฺปนฺเนหิ สากสฺส วา สาลสฺส วา สลฬสฺส วา จนฺทนสฺส วา ปทุมกสฺส วา อุตฺตรารณึ อาทาย อคฺคิ อภินิพฺพตฺโต, เตโช ปาตุกโต, โส เอว นุ ขฺวาสฺส อคฺคิ อจฺจิมา เจว วณฺณวา จ ปภสฺสโร จ, เตน จ สกฺกา อคฺคินา อคฺคิกรณียํ กาตุํ; โย ปน โส จณฺฑาลกุลา เนสาทกุลา เวนกุลา รถการกุลา ปุกฺกุสกุลา อุปฺปนฺเนหิ สาปานโทณิยา วา สูกรโทณิยา วา รชกโทณิยา วา เอรณฺฑกฏฺฐสฺส วา อุตฺตรารณึ อาทาย อคฺคิ อภินิพฺพตฺโต, เตโช ปาตุกโต สฺวาสฺส อคฺคิ น เจว อจฺจิมา น จ วณฺณวา น จ ปภสฺสโร, น จ เตน สกฺกา อคฺคินา อคฺคิกรณียํ กาตุ’’นฺติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม! โยปิ หิ โส, โภ โคตม, ขตฺติยกุลา พฺราหฺมณกุลา ราชญฺญกุลา อุปฺปนฺเนหิ สากสฺส วา สาลสฺส วา สลฬสฺส วา จนฺทนสฺส วา ปทุมกสฺส วา อุตฺตรารณึ อาทาย อคฺคิ อภินิพฺพตฺโต, เตโช ปาตุกโต สฺวาสฺส อคฺคิ อจฺจิมา เจว วณฺณวา จ ปภสฺสโร จ, เตน จ สกฺกา อคฺคินา อคฺคิกรณียํ กาตุํ; โยปิ โส จณฺฑาลกุลา เนสาทกุลา เวนกุลา รถการกุลา ปุกฺกุสกุลา อุปฺปนฺเนหิ สาปานโทณิยา วา สูกรโทณิยา วา รชกโทณิยา วา เอรณฺฑกฏฺฐสฺส วา อุตฺตรารณึ อาทาย อคฺคิ อภินิพฺพตฺโต, เตโช ปาตุกโต, สฺวาสฺส อคฺคิ อจฺจิมา เจว วณฺณวา จ ปภสฺสโร จ, เตน จ สกฺกา อคฺคินา อคฺคิกรณียํ กาตุํ. สพฺโพปิ หิ, โภ โคตม, อคฺคิ อจฺจิมา เจว วณฺณวา จ ปภสฺสโร จ, สพฺเพนปิ สกฺกา [Pg.360] อคฺคินา อคฺคิกรณียํ กาตุ’’นฺติ. ‘‘เอตฺถ, อสฺสลายน, พฺราหฺมณานํ กึ พลํ, โก อสฺสาโส ยเทตฺถ พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺโห อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’’’ติ? ‘‘กิญฺจาปิ ภวํ โคตโม เอวมาห, อถ ขฺเวตฺถ พฺราหฺมณา เอวเมตํ มญฺญนฺติ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’’’ติ.

“අස්සලායන, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? ක්ෂත්‍රිය කුලයක හෝ බ්‍රාහ්මණ කුලයක හෝ රාජන්‍ය කුලයක උපන් අයෙකු තේක්ක, සල්, පයිනස්, සඳුන් හෝ නෙළුම් ලීයෙන් ගිනි ඇවිලවීමේ උපකරණයක් ගෙන ගින්නක් නිපදවූයේ නම්, ඒ ගින්න පමණක් දැල්ලෙන්, වර්ණයෙන් හා දීප්තියෙන් යුක්ත වන්නේද? එම ගින්නෙන් පමණක් ගින්නෙන් කළ යුතු වැඩ කළ හැකි වන්නේද? තවද, චණ්ඩාල, වැදි, නළකරු, රථකරු හෝ පුක්කුස කුලයක උපන් අයෙකු බල්ලන් ආහාර ගන්නා ඔරුවකින් හෝ ඌරන් ආහාර ගන්නා ඔරුවකින් හෝ රෙදි අපුල්ලන්නන්ගේ ඔරුවකින් හෝ එඬරු ලීයෙන් ගිනි ඇවිලවීමේ උපකරණයක් ගෙන ගින්නක් නිපදවූයේ නම්, ඒ ගින්න දැල්ලෙන්, වර්ණයෙන් හා දීප්තියෙන් තොර වන්නේද? එම ගින්නෙන් ගින්නෙන් කළ යුතු වැඩ කළ නොහැකි වන්නේද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, උසස් කුලයක උපන් අයෙකු වුවද එම ලීවලින් ගින්නක් නිපදවූයේ නම්, ඒ ගින්න දැල්ලෙන්, වර්ණයෙන් හා දීප්තියෙන් යුක්ත වන අතරම එයින් ගින්නෙන් කළ යුතු වැඩද කළ හැකිය. එමෙන්ම පහත් කුලයක උපන් අයෙකු වුවද එම ද්‍රව්‍යවලින් ගින්නක් නිපදවූයේ නම්, ඒ ගින්නද දැල්ලෙන්, වර්ණයෙන් හා දීප්තියෙන් යුක්ත වන අතරම එයින්ද ගින්නෙන් කළ යුතු වැඩ කළ හැකිය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, සියලු ගිනි දැල්ලෙන්, වර්ණයෙන් හා දීප්තියෙන් යුක්ත වන අතර සියලුම ගිනිවලින් ගින්නෙන් කළ යුතු වැඩ කළ හැකිය.” “අස්සලායන, එසේ නම් ‘බ්‍රාහ්මණයාම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ, අනෙක් වර්ණ හීන වේ; බ්‍රාහ්මණයාම සුදු වර්ණය වේ, අනෙක් වර්ණ කළු වේ; බ්‍රාහ්මණයන්ම පිරිසිදු වේ, බ්‍රාහ්මණ නොවන අය පිරිසිදු නොවේ; බ්‍රාහ්මණයෝම බ්‍රහ්මයාගේ ළයෙහි උපන් මුඛයෙන් ජනිත වූ බ්‍රහ්ම නිර්මිත බ්‍රහ්ම දායාද වූ පුත්‍රයෝ වෙති’ යි බ්‍රාහ්මණයන් පවසන විට, ඔවුන්ට ඇති බලය කුමක්ද? ඔවුන්ගේ පදනම කුමක්ද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ එසේ පැවසුවද, බ්‍රාහ්මණයෝ මේ සම්බන්ධයෙන් සිතන්නේ ‘බ්‍රාහ්මණයාම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ... බ්‍රහ්ම දායාද වූ පුත්‍රයෝ වෙති’ යනුවෙනි.”

๔๐๙. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อสฺสลายน, อิธ ขตฺติยกุมาโร พฺราหฺมณกญฺญาย สทฺธึ สํวาสํ กปฺเปยฺย, เตสํ สํวาสมนฺวาย ปุตฺโต ชาเยถ; โย โส ขตฺติยกุมาเรน พฺราหฺมณกญฺญาย ปุตฺโต อุปฺปนฺโน, สิยา โส มาตุปิ สทิโส ปิตุปิ สทิโส, ‘ขตฺติโย’ติปิ วตฺตพฺโพ ‘พฺราหฺมโณ’ติปิ วตฺตพฺโพ’’ติ? ‘‘โย โส, โภ โคตม, ขตฺติยกุมาเรน พฺราหฺมณกญฺญาย ปุตฺโต อุปฺปนฺโน, สิยา โส มาตุปิ สทิโส ปิตุปิ สทิโส, ‘ขตฺติโย’ติปิ วตฺตพฺโพ ‘พฺราหฺมโณ’ติปิ วตฺตพฺโพ’’ติ.

409. “අස්සලායන, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මෙහි ක්ෂත්‍රිය තරුණයෙකු බ්‍රාහ්මණ තරුණියක සමඟ වාසය කළහොත්, ඔවුන්ගේ ඒ වාසය නිසා පුතෙකු උපන්නේ නම්, ක්ෂත්‍රිය තරුණයාට දාව බ්‍රාහ්මණ තරුණිය කුස උපන් ඒ පුත්‍රයා මවටත් සමාන වේද, පියාටත් සමාන වේද? ඔහුට ‘ක්ෂත්‍රියයා’ කියාත් කිව යුතුද, ‘බ්‍රාහ්මණයා’ කියාත් කිව යුතුද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ක්ෂත්‍රිය තරුණයාට දාව බ්‍රාහ්මණ තරුණිය කුස උපන් ඒ පුත්‍රයා මවටත් පියාටත් සමාන වේ. ඔහු ‘ක්ෂත්‍රියයා’ කියාත් හැඳින්විය හැකිය, ‘බ්‍රාහ්මණයා’ කියාත් හැඳින්විය හැකිය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อสฺสลายน, อิธ พฺราหฺมณกุมาโร ขตฺติยกญฺญาย สทฺธึ สํวาสํ กปฺเปยฺย, เตสํ สํวาสมนฺวาย ปุตฺโต ชาเยถ; โย โส พฺราหฺมณกุมาเรน ขตฺติยกญฺญาย ปุตฺโต อุปฺปนฺโน, สิยา โส มาตุปิ สทิโส ปิตุปิ สทิโส, ‘ขตฺติโย’ติปิ วตฺตพฺโพ ‘พฺราหฺมโณ’ติปิ วตฺตพฺโพ’’ติ? ‘‘โย โส, โภ โคตม, พฺราหฺมณกุมาเรน ขตฺติยกญฺญาย ปุตฺโต อุปฺปนฺโน, สิยา โส มาตุปิ สทิโส ปิตุปิ สทิโส, ‘ขตฺติโย’ติปิ วตฺตพฺโพ ‘พฺราหฺมโณ’ติปิ วตฺตพฺโพ’’ติ.

“අස්සලායන, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මෙහි බ්‍රාහ්මණ තරුණයෙකු ක්ෂත්‍රිය තරුණියක සමඟ වාසය කළහොත්, ඔවුන්ගේ ඒ වාසය නිසා පුතෙකු උපන්නේ නම්, බ්‍රාහ්මණ තරුණයාට දාව ක්ෂත්‍රිය තරුණිය කුස උපන් ඒ පුත්‍රයා මවටත් සමාන වේද, පියාටත් සමාන වේද? ඔහුට ‘ක්ෂත්‍රියයා’ කියාත් කිව යුතුද, ‘බ්‍රාහ්මණයා’ කියාත් කිව යුතුද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණ තරුණයාට දාව ක්ෂත්‍රිය තරුණිය කුස උපන් ඒ පුත්‍රයා මවටත් පියාටත් සමාන වේ. ඔහු ‘ක්ෂත්‍රියයා’ කියාත් හැඳින්විය හැකිය, ‘බ්‍රාහ්මණයා’ කියාත් හැඳින්විය හැකිය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อสฺสลายน อิธ วฬวํ คทฺรเภน สมฺปโยเชยฺยุํ, เตสํ สมฺปโยคมนฺวาย กิโสโร ชาเยถ; โย โส วฬวาย คทฺรเภน กิโสโร อุปฺปนฺโน, สิยา โส มาตุปิ สทิโส ปิตุปิ สทิโส, ‘อสฺโส’ติปิ วตฺตพฺโพ ‘คทฺรโภ’ติปิ วตฺตพฺโพ’’ติ? ‘‘กุณฺฑญฺหิ โส, โภ โคตม, อสฺสตโร โหติ. อิทํ หิสฺส, โภ โคตม, นานากรณํ [Pg.361] ปสฺสามิ; อมุตฺร จ ปเนสานํ น กิญฺจิ นานากรณํ ปสฺสามี’’ติ.

“අස්සලායන, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මෙහි වෙළඹක බූරුවෙකු සමඟ එක් කළහොත්, ඔවුන්ගේ ඒ එක්වීම නිසා පැටවෙකු උපන්නේ නම්, වෙළඹට දාව බූරුවාගෙන් උපන් ඒ පැටවා මවටත් සමාන වේද, පියාටත් සමාන වේද? ඔහුට ‘අශ්වයා’ කියාත් කිව යුතුද, ‘බූරුවා’ කියාත් කිව යුතුද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, උන් දෙදෙනාගේ එකතුවෙන් උපදින්නේ මිශ්‍ර ජාතියක් වූ ‘අශ්වතර්’ (කෝවේර) පැටවෙකි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, මේ අවස්ථාවේදී නම් පැහැදිලි වෙනසක් මම දකිමි. නමුත් පෙර කී මිනිසුන් සම්බන්ධ කරුණු දෙකේදී (ක්ෂත්‍රිය හා බ්‍රාහ්මණ) කිසිදු වෙනසක් මම නොදකිමි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อสฺสลายน, อิธาสฺสุ ทฺเว มาณวกา ภาตโร สอุทริยา, เอโก อชฺฌายโก อุปนีโต เอโก อนชฺฌายโก อนุปนีโต. กเมตฺถ พฺราหฺมณา ปฐมํ โภเชยฺยุํ สทฺเธ วา ถาลิปาเก วา ยญฺเญ วา ปาหุเน วา’’ติ? ‘‘โย โส, โภ โคตม, มาณวโก อชฺฌายโก อุปนีโต ตเมตฺถ พฺราหฺมณา ปฐมํ โภเชยฺยุํ สทฺเธ วา ถาลิปาเก วา ยญฺเญ วา ปาหุเน วา. กิญฺหิ, โภ โคตม, อนชฺฌายเก อนุปนีเต ทินฺนํ มหปฺผลํ ภวิสฺสตี’’ติ?

“අස්සලායන, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මෙහි එකම මවකගේ කුසින් උපන් බ්‍රාහ්මණ තරුණ සහෝදරයන් දෙදෙනෙකු සිටින බව සිතන්න. ඉන් එක් අයෙකු වේදය හදාරා කෙළ පැමිණියෙකි. අනෙක් තැනැත්තා වේදය හදාරා නැත. මේ දෙදෙනාගෙන් බ්‍රාහ්මණයන් විසින් ප්‍රථමයෙන් ආහාර දිය යුත්තේ (මළගියවුන් වෙනුවෙන් දෙන දානයකදී, මංගල දානයකදී, යාගයකදී හෝ අමුත්තන් උදෙසා දෙන දානයකදී) කාහටද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඒ දෙදෙනා අතරින් වේදය හදාරා කෙළ පැමිණි තරුණයාටම බ්‍රාහ්මණයන් විසින් ප්‍රථමයෙන් දානය දිය යුතුය. මන්ද යත් භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, වේදය නොදත්, නූගත් අයෙකුට දෙන දෙයෙහි මහත් ඵලයක් කෙසේ නම් ලැබිය හැකිද?”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อสฺสลายน, อิธาสฺสุ ทฺเว มาณวกา ภาตโร สอุทริยา, เอโก อชฺฌายโก อุปนีโต ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม, เอโก อนชฺฌายโก อนุปนีโต สีลวา กลฺยาณธมฺโม. กเมตฺถ พฺราหฺมณา ปฐมํ โภเชยฺยุํ สทฺเธ วา ถาลิปาเก วา ยญฺเญ วา ปาหุเน วา’’ติ? ‘‘โย โส, โภ โคตม, มาณวโก อนชฺฌายโก อนุปนีโต สีลวา กลฺยาณธมฺโม ตเมตฺถ พฺราหฺมณา ปฐมํ โภเชยฺยุํ สทฺเธ วา ถาลิปาเก วา ยญฺเญ วา ปาหุเน วา. กิญฺหิ, โภ โคตม, ทุสฺสีเล ปาปธมฺเม ทินฺนํ มหปฺผลํ ภวิสฺสตี’’ติ?

“අස්සලායන, ඔබ මේ පිළිබඳව කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙහි එකම මවකගේ කුසින් උපන් සහෝදරයන් දෙදෙනෙකු සිටින්නේ යැයි සිතමු. එක් අයෙක් වේදය හදාරා ඇති, උපනයනය කරන ලද, නමුත් දුශ්ශීල වූ පාපී ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත අයෙකි. අනෙක් තැනැත්තා වේදය හදාරා නැති, උපනයනය නොකරන ලද, නමුත් සිල්වත් වූ යහපත් ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත අයෙකි. බ්‍රාහ්මණයෝ මේ දෙදෙනා අතරින් කවරෙකුට ශ්‍රාද්ධ භෝජනයකදී හෝ, කිරිපිඬු දානයකදී (තාලිපාකයකදී) හෝ, යාගයකදී හෝ ආගන්තුක සත්කාරයකදී හෝ පළමුවෙන් අනුභව කරවන්නාහුද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, වේදය හදාරා නැති, උපනයනය නොකළත්, සිල්වත් වූ යහපත් ගතිගුණ ඇති ඒ තරුණයාටම බ්‍රාහ්මණයෝ එවැනි අවස්ථාවලදී පළමුවෙන් අනුභව කරවන්නාහුය. මන්ද යත්, භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, දුශ්ශීල වූ පාපී ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත අයෙකුට දෙන ලද දෙය කෙසේ නම් මහත්ඵල වන්නෙහිද?”

‘‘ปุพฺเพ โข ตฺวํ, อสฺสลายน, ชาตึ อคมาสิ; ชาตึ คนฺตฺวา มนฺเต อคมาสิ; มนฺเต คนฺตฺวา ตเป อคมาสิ; ตเป คนฺตฺวา จาตุวณฺณึ สุทฺธึ ปจฺจาคโต, ยมหํ ปญฺญเปมี’’ติ. เอวํ วุตฺเต, อสฺสลายโน มาณโว ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิ.

“අස්සලායන, පළමුව ඔබ කුලය (ජාතිය) පිළිබඳව තර්ක කළෙහිය; කුලය අතහැර වේදය (මන්ත්‍ර) පිළිබඳව තර්ක කළෙහිය; වේදය අතහැර තපස පිළිබඳව තර්ක කළෙහිය; තපසද අතහැර දැන් මා පවසන සතර වර්ණයන්ගේම පාරිශුද්ධිය පිළිබඳ කරුණටම පැමිණ සිටින්නෙහිය.” මෙසේ වදාළ කල්හි, අස්සලායන මානවකයා නිශ්ශබ්දව, මලානිකව, කරබාගෙන, බිම බලාගෙන, කල්පනා කරමින්, පිළිතුරක් දිය නොහැකිව හුන්නේය.

๔๑๐. อถ โข ภควา อสฺสลายนํ มาณวํ ตุณฺหีภูตํ มงฺกุภูตํ ปตฺตกฺขนฺธํ อโธมุขํ ปชฺฌายนฺตํ อปฺปฏิภานํ วิทิตฺวา อสฺสลายนํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘ภูตปุพฺพํ, อสฺสลายน, สตฺตนฺนํ พฺราหฺมณิสีนํ อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ สมฺมนฺตานํ เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ โหติ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’ติ. อสฺโสสิ โข[Pg.362], อสฺสลายน, อสิโต เทวโล อิสิ – ‘สตฺตนฺนํ กิร พฺราหฺมณิสีนํ อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ สมฺมนฺตานํ เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ – พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ…เป… พฺรหฺมทายาทา’ติ. อถ โข, อสฺสลายน, อสิโต เทวโล อิสิ เกสมสฺสุํ กปฺเปตฺวา มญฺชิฏฺฐวณฺณานิ ทุสฺสานิ นิวาเสตฺวา ปฏลิโย อุปาหนา อารุหิตฺวา ชาตรูปมยํ ทณฺฑํ คเหตฺวา สตฺตนฺนํ พฺราหฺมณิสีนํ ปตฺถณฺฑิเล ปาตุรโหสิ. อถ โข, อสฺสลายน, อสิโต เทวโล อิสิ สตฺตนฺนํ พฺราหฺมณิสีนํ ปตฺถณฺฑิเล จงฺกมมาโน เอวมาห – ‘หนฺท, โก นุ โข อิเม ภวนฺโต พฺราหฺมณิสโย คตา ; หนฺท, โก นุ โข อิเม ภวนฺโต พฺราหฺมณิสโย คตา’ติ? อถ โข, อสฺสลายน, สตฺตนฺนํ พฺราหฺมณิสีนํ เอตทโหสิ – ‘โก นายํ คามณฺฑลรูโป วิย สตฺตนฺนํ พฺราหฺมณิสีนํ ปตฺถณฺฑิเล จงฺกมมาโน เอวมาห – ‘หนฺท, โก นุ โข อิเม ภวนฺโต พฺราหฺมณิสโย คตา; หนฺท, โก นุ โข อิเม ภวนฺโต พฺราหฺมณิสโย คตาติ? หนฺท, นํ อภิสปามา’ติ. อถ โข, อสฺสลายน, สตฺต พฺราหฺมณิสโย อสิตํ เทวลํ อิสึ อภิสปึสุ – ‘ภสฺมา, วสล, โหหิ; ภสฺมา, วสล, โหหี’ติ. ยถา ยถา โข, อสฺสลายน, สตฺต พฺราหฺมณิสโย อสิตํ เทวลํ อิสึ อภิสปึสุ ตถา ตถา อสิโต เทวโล อิสิ อภิรูปตโร เจว โหติ ทสฺสนียตโร จ ปาสาทิกตโร จ. อถ โข, อสฺสลายน, สตฺตนฺนํ พฺราหฺมณิสีนํ เอตทโหสิ – ‘โมฆํ วต โน ตโป, อผลํ พฺรหฺมจริยํ. มยญฺหิ ปุพฺเพ ยํ อภิสปาม – ภสฺมา, วสล, โหหิ; ภสฺมา, วสล, โหหีติ ภสฺมาว ภวติ เอกจฺโจ. อิมํ ปน มยํ ยถา ยถา อภิสปาม ตถา ตถา อภิรูปตโร เจว โหติ ทสฺสนียตโร จ ปาสาทิกตโร จา’ติ. ‘น ภวนฺตานํ โมฆํ ตโป, นาผลํ พฺรหฺมจริยํ. อิงฺฆ ภวนฺโต, โย มยิ มโนปโทโส ตํ ปชหถา’ติ. ‘โย ภวติ มโนปโทโส ตํ ปชหาม. โก นุ ภวํ โหตี’ติ? ‘สุโต นุ ภวตํ – อสิโต เทวโล อิสี’ติ? ‘เอวํ, โภ’. ‘โส ขฺวาหํ, โภ, โหมี’ติ. อถ โข, อสฺสลายน, สตฺต พฺราหฺมณิสโย อสิตํ เทวลํ อิสึ อภิวาเทตุํ อุปกฺกมึสุ.

410. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අස්සලායන මානවකයා නිශ්ශබ්දව, මලානිකව, කරබාගෙන, බිම බලාගෙන, කල්පනා කරමින්, පිළිතුරක් දිය නොහැකිව සිටිනු දැක ඔහුට මෙසේ වදාළ සේක: “අස්සලායන, අතීතයේ එක් කලෙක ආරණ්‍යයක කොළ සෙවිලි කළ කුටිවල වාසය කරමින් සාකච්ඡා කරමින් සිටි බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරුන් සත්දෙනෙකුට මෙබඳු ලාමක දෘෂ්ටියක් ඇති විය: ‘බ්‍රාහ්මණයාම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ, අනෙක් වර්ණයෝ හීනය... ඔහු බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවෝය’ කියායි. අස්සලායන, අසිත දේවල නම් ඍෂිවරයාට, ‘ආරණ්‍යයක කොළ සෙවිලි කළ කුටිවල වාසය කරන බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරුන් සත්දෙනෙකුට බ්‍රාහ්මණයාම ශ්‍රේෂ්ඨය... කියා මෙබඳු ලාමක දෘෂ්ටියක් ඇති වී තිබේ’ යන්න ඇසුණි. එවිට අස්සලායන, අසිත දේවල ඍෂිවරයා කෙස් රැවුල් සකසා, රත් පැහැයට හුරු (මංජිට්ඨ) වස්ත්‍ර හැඳ, පාවහන් යුගලක් ලා, රන් සැරයටියක් ගෙන ඒ බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරුන් සත්දෙනාගේ අංගනයේ පෙනී සිටියේය. අස්සලායන, අසිත දේවල ඍෂිවරයා ඒ ඍෂිවරුන්ගේ අංගනයේ සක්මන් කරමින් මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත් බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරු කොහේ ගියෝද? පින්වත් බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරු කොහේ ගියෝද?’ අස්සලායන, එවිට ඒ බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරුන් සත්දෙනාට මෙසේ සිතුණි: ‘බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරුන් සත්දෙනෙකුගේ අංගනයේ මේ ගම් වැදිබාලයෙකු මෙන් සක්මන් කරමින්, “පින්වත් බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරු කොහේ ගියෝද?” කියා පවසන මොහු කවරෙක්ද? මොහුට සාප කරමු.’ ඉන්පසු අස්සලායන, ඒ බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරු සත්දෙනා අසිත දේවල ඍෂිවරයාට මෙසේ සාප කළහ: ‘වසලය, අළු වී පලයන්! වසලය, අළු වී පලයන්!’ අස්සලායන, ඒ බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරුන් යම් තාක් සාප කළත්, අසිත දේවල ඍෂිවරයා වඩ වඩාත් රූමත් විය, දැකීමට ප්‍රියජනක විය, ප්‍රසාදජනක විය. අස්සලායන, එවිට ඒ බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරුන් සත්දෙනාට මෙසේ සිතුණි: ‘අපගේ තපස නිෂ්ඵල වී ඇත, අපගේ බ්‍රහ්මචර්යාව අඵල වී ඇත. මන්ද යත්, අප මීට පෙර යමෙකුට “වසලය, අළු වී පලයන්!” කියා සාප කළ විට ඔහු අළු වී ගියේය. නමුත් මේ තැනැත්තාට අප සාප කරන තරමට ඔහු වඩාත් රූමත් වෙයි, දැකීමට ප්‍රියජනක වෙයි, ප්‍රසාදජනක වෙයි.’ එවිට අසිත දේවල ඍෂිවරයා කීවේ, ‘පින්වතුනි, ඔබගේ තපස නිෂ්ඵල නැත, බ්‍රහ්මචර්යාව අඵල නැත. පින්වතුනි, මා කෙරෙහි ඇති කරගත් ඒ සිතේ ද්වේෂය අත්හරින්න’ කියායි. ‘පින්වත, ඔබ කෙරෙහි වූ ඒ ද්වේෂය අපි අත්හරින්නෙමු. නමුත් ඔබ කවරෙක්ද?’ ‘පින්වතුනි, ඔබ අසිත දේවල ඍෂි ගැන අසා තිබේද?’ ‘එසේය පින්වත.’ ‘පින්වතුනි, ඒ මමයි.’ ඉන්පසු අස්සලායන, ඒ බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරු සත්දෙනා අසිත දේවල ඍෂිවරයාට වැඳ නමස්කාර කළහ.

๔๑๑. ‘‘อถ [Pg.363] โข, อสฺสลายน, อสิโต เทวโล อิสิ สตฺต พฺราหฺมณิสโย เอตทโวจ – ‘สุตํ เมตํ, โภ, สตฺตนฺนํ กิร พฺราหฺมณิสีนํ อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ สมฺมนฺตานํ เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ – พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺโห อญฺโญ วณฺโณ; พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’ติ. ‘เอวํ, โภ’.

411. “ඉන්පසු අස්සලායන, අසිත දේවල ඍෂිවරයා ඒ බ්‍රාහ්මණ ඍෂිවරුන් සත්දෙනාට මෙසේ පැවසීය: ‘පින්වතුනි, ආරණ්‍යයක කොළ සෙවිලි කළ කුටිවල වාසය කරන ඍෂිවරුන් සත්දෙනෙකුට මෙබඳු ලාමක දෘෂ්ටියක් ඇති වී තිබෙන බව මට ඇසුණි: “බ්‍රාහ්මණයාම ශ්‍රේෂ්ඨ වර්ණය වේ, අනෙක් වර්ණයෝ හීනය; බ්‍රාහ්මණයාම පිරිසිදු (ශුක්ල) වර්ණය වේ, අනෙක් වර්ණයෝ කළු (කෘෂ්ණ) වර්ණය වේ; බ්‍රාහ්මණයෝම පිරිසිදු වෙති, බ්‍රාහ්මණ නොවන අය පිරිසිදු නොවෙති; බ්‍රාහ්මණයෝම බ්‍රහ්මයාගේ ඖරස පුත්‍රයෝය, ඔහුගේ මුවින් උපන්නෝය, බ්‍රහ්මයාගෙන් ජනිත වූවෝය, බ්‍රහ්මයා විසින් මවන ලද්දෝය, බ්‍රහ්මයාගේ උරුමකරුවෝය” කියායි.’ එවිට ඔවුහු ‘එසේය පින්වත’ යි පිළිතුරු දුන්හ.”

‘‘‘ชานนฺติ ปน โภนฺโต – ยา ชนิกา มาตา พฺราหฺมณํเยว อคมาสิ, โน อพฺราหฺมณ’นฺติ? ‘โน หิทํ, โภ’.

“‘පින්වතුනි, ඔබලා දන්නවාද—ඔබව බිහි කළ මව බ්‍රාහ්මණයෙකු හා මිස බ්‍රාහ්මණ නොවන අයෙකු සමඟ එක් නොවූ බව?’ ‘නැත පින්වත, එය අපි නොදනිමු.’”

‘‘‘ชานนฺติ ปน โภนฺโต – ยา ชนิกามาตุ มาตา ยาว สตฺตมา มาตุมาตามหยุคา พฺราหฺมณํเยว อคมาสิ, โน อพฺราหฺมณ’นฺติ? ‘โน หิทํ, โภ’.

“භවතුන්ලා දන්නවාද - තමන් වැදූ මවගේ මව ආදී වශයෙන් මව් පාර්ශවයෙන් සත්වැනි පරම්පරාව දක්වාම (ඔවුන්) බ්‍රාහ්මණයෙකු සමඟ මිස අබ්‍රාහ්මණයෙකු සමඟ සබඳතා පවත්වා නැති බව?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඒ බවක් අප නොදනිමු.”

‘‘‘ชานนฺติ ปน โภนฺโต – โย ชนโก ปิตา พฺราหฺมณึเยว อคมาสิ, โน อพฺราหฺมณิ’นฺติ? ‘โน หิทํ, โภ’.

“භවතුන්ලා දන්නවාද - තමන් වැදූ පියා බ්‍රාහ්මණ කාන්තාවක සමඟ මිස අබ්‍රාහ්මණ කාන්තාවක සමඟ සබඳතා පවත්වා නැති බව?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඒ බවක් අප නොදනිමු.”

‘‘‘ชานนฺติ ปน โภนฺโต – โย ชนกปิตุ ปิตา ยาว สตฺตมา ปิตุปิตามหยุคา พฺราหฺมณึเยว อคมาสิ, โน อพฺราหฺมณิ’นฺติ? ‘โน หิทํ, โภ’.

“භවතුන්ලා දන්නවාද - තමන් වැදූ පියාගේ පියා ආදී වශයෙන් පිය පාර්ශවයෙන් සත්වැනි පරම්පරාව දක්වාම (ඔවුන්) බ්‍රාහ්මණ කාන්තාවන් සමඟ මිස අබ්‍රාහ්මණ කාන්තාවන් සමඟ සබඳතා පවත්වා නැති බව?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඒ බවක් අප නොදනිමු.”

‘‘‘ชานนฺติ ปน โภนฺโต – ยถา คพฺภสฺส อวกฺกนฺติ โหตี’ติ ? ‘ชานาม มยํ, โภ – ยถา คพฺภสฺส อวกฺกนฺติ โหติ. อิธ มาตาปิตโร จ สนฺนิปติตา โหนฺติ, มาตา จ อุตุนี โหติ, คนฺธพฺโพ จ ปจฺจุปฏฺฐิโต โหติ; เอวํ ติณฺณํ สนฺนิปาตา คพฺภสฺส อวกฺกนฺติ โหตี’ติ.

“භවතුන්ලා දන්නවාද - මව්කුසක පිළිසිඳ ගැනීමක් සිදුවන්නේ කෙසේද කියා?” “පින්වත, අපි එය දනිමු. මෙහිදී මවුපියන් එක්වීම සිදුවිය යුතුය, මව සෘතුමතී (සරු කාලයේ) විය යුතුය, ගන්ධබ්බයා (ප්‍රතිසන්ධි සිත රැගත් සත්වයා) ද එළඹ සිටිය යුතුය. මෙසේ මේ කරුණු තුනේ එකතුවෙන් කුසක පිළිසිඳ ගැනීමක් සිදුවේ.”

‘‘‘ชานนฺติ ปน โภนฺโต – ตคฺฆ, โส คนฺธพฺโพ ขตฺติโย วา พฺราหฺมโณ วา เวสฺโส วา สุทฺโท วา’ติ? ‘น มยํ, โภ, ชานาม – ตคฺฆ โส คนฺธพฺโพ ขตฺติโย วา พฺราหฺมโณ วา เวสฺโส วา สุทฺโท วา’ติ. ‘เอวํ สนฺเต, โภ, ชานาถ – เก ตุมฺเห โหถา’ติ? ‘เอวํ สนฺเต, โภ, น มยํ ชานาม [Pg.364] – เก มยํ โหมา’ติ. เต หิ นาม, อสฺสลายน, สตฺต พฺราหฺมณิสโย อสิเตน เทวเลน อิสินา สเก ชาติวาเท สมนุยุญฺชียมานา สมนุคฺคาหียมานา สมนุภาสียมานา น สมฺปายิสฺสนฺติ; กึ ปน ตฺวํ เอตรหิ มยา สกสฺมึ ชาติวาเท สมนุยุญฺชียมาโน สมนุคฺคาหียมาโน สมนุภาสียมาโน สมฺปายิสฺสสิ, เยสํ ตฺวํ สาจริยโก น ปุณฺโณ ทพฺพิคาโห’’ติ.

“භවතුන්ලා දන්නවාද - සැබවින්ම ඒ එළඹ සිටින ගන්ධබ්බයා ක්ෂත්‍රියයෙක්ද, බ්‍රාහ්මණයෙක්ද, වෛශ්‍යයෙක්ද නැතහොත් ශුද්‍රයෙක්ද කියා?” “පින්වත, ඒ එළඹ සිටින ගන්ධබ්බයා ක්ෂත්‍රියයෙක්ද, බ්‍රාහ්මණයෙක්ද, වෛශ්‍යයෙක්ද නැතහොත් ශුද්‍රයෙක්ද කියා අපි සැබවින්ම නොදනිමු.” “පින්වත, එසේ ඇති කල්හි ඔබලා කවුරුන්දැයි ඔබලා දන්නවාද?” “පින්වත, එසේ ඇති කල්හි අප කවුරුන්දැයි අප නොදනිමු.” “අස්සලායන, අසිත දේවල සෘෂිවරයා විසින් තමන්ගේ ජාතිවාදය පිළිබඳව කරුණු විමසන කල්හි, ප්‍රශ්න කරන කල්හි, සාකච්ඡා කරන කල්හි ඒ බ්‍රාහ්මණ සෘෂිවරු සත්දෙනා පවා නිසි පිළිතුරු දීමට අපොහොසත් වූහ. එසේ තිබියදී මා විසින් දැන් ඔබේ ජාතිවාදය ගැන විමසන විට, විග්‍රහ කරන විට ඔබ කෙසේ නම් නිසි පිළිතුරු දෙන්නෙහිද? ඔබ ඔබේ ගුරුවරුන් සමඟ වුවත් ඒ සෘෂිවරුන්ගේ හැන්ද අල්ලන පුණ්ණ තරම්වත් නොවන්නේය.”

เอวํ วุตฺเต, อสฺสลายโน มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

මෙසේ වදාළ කල්හි අස්සලායන මාණවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! ඉතා මැනවි! ...පෙ... භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා.”

อสฺสลายนสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ.

තුන්වැනි අස්සලායන සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๔. โฆฏมุขสุตฺตํ

4. ඝෝටමුඛ සූත්‍රය

๔๑๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ อายสฺมา อุเทโน พาราณสิยํ วิหรติ เขมิยมฺพวเน. เตน โข ปน สมเยน โฆฏมุโข พฺราหฺมโณ พาราณสึ อนุปฺปตฺโต โหติ เกนจิเทว กรณีเยน. อถ โข โฆฏมุโข พฺราหฺมโณ ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมมาโน อนุวิจรมาโน เยน เขมิยมฺพวนํ เตนุปสงฺกมิ. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อุเทโน อพฺโภกาเส จงฺกมติ. อถ โข โฆฏมุโข พฺราหฺมโณ เยนายสฺมา อุเทโน เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา อุเทเนน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา อายสฺมนฺตํ อุเทนํ จงฺกมนฺตํ อนุจงฺกมมาโน เอวมาห – ‘‘อมฺโภ สมณ, ‘นตฺถิ ธมฺมิโก ปริพฺพโช’ – เอวํ เม เอตฺถ โหติ. ตญฺจ โข ภวนฺตรูปานํ วา อทสฺสนา, โย วา ปเนตฺถ ธมฺโม’’ติ.

412. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී: එක් කලෙක ආයුෂ්මත් උදේන ස්වාමීන් වහන්සේ බරණැස ඛේමිය අඹ වනයේ වැඩවසන සේක. එකල්හි ඝෝටමුඛ නම් බ්‍රාහ්මණයෙක් කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා බරණැසට පැමිණ සිටියේය. ඉක්බිති ඝෝටමුඛ බ්‍රාහ්මණයා විවේක සුවයෙන් ඇවිදින්නේ ඛේමිය අඹ වනය දෙසට පැමිණියේය. ඒ අවස්ථාවේ ආයුෂ්මත් උදේන ස්වාමීන් වහන්සේ එළිමහනේ සක්මන් කරමින් සිටි සේක. ඝෝටමුඛ බ්‍රාහ්මණයා ආයුෂ්මත් උදේන ස්වාමීන් වහන්සේ වෙත ගොස් උන්වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියේ යෙදුණේය. පිළිසඳර කතා නිමවා, සක්මන් කරමින් සිටි උදේන ස්වාමීන් වහන්සේ පසුපසින් සක්මන් කරමින් මෙසේ කීවේය: “පින්වත් ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ‘ධාර්මික වූ පැවිදි ජීවිතයක් නැත’ යන අදහස මට තිබේ. එය ඔබ වැනි උතුමන් දැකීමට නොලැබීම නිසා හෝ මෙහි ඇති ධර්මය වටහා නොගැනීම නිසා විය හැකිය.”

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อุเทโน จงฺกมา โอโรหิตฺวา วิหารํ ปวิสิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. โฆฏมุโขปิ โข พฺราหฺมโณ จงฺกมา โอโรหิตฺวา วิหารํ ปวิสิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ. เอกมนฺตํ ฐิตํ โข โฆฏมุขํ พฺราหฺมณํ อายสฺมา อุเทโน เอตทโวจ – ‘‘สํวิชฺชนฺติ โข, พฺราหฺมณ, อาสนานิ. สเจ อากงฺขสิ, นิสีทา’’ติ. ‘‘เอตเทว โข ปน มยํ [Pg.365] โภโต อุเทนสฺส อาคมยมานา (น) นิสีทาม. กถญฺหิ นาม มาทิโส ปุพฺเพ อนิมนฺติโต อาสเน นิสีทิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ? อถ โข โฆฏมุโข พฺราหฺมโณ อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โฆฏมุโข พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อุเทนํ เอตทโวจ – ‘‘อมฺโภ สมณ, ‘นตฺถิ ธมฺมิโก ปริพฺพโช’ – เอวํ เม เอตฺถ โหติ. ตญฺจ โข ภวนฺตรูปานํ วา อทสฺสนา, โย วา ปเนตฺถ ธมฺโม’’ติ. ‘‘สเจ โข ปน เม ตฺวํ, พฺราหฺมณ, อนุญฺเญยฺยํ อนุชาเนยฺยาสิ, ปฏิกฺโกสิตพฺพญฺจ ปฏิกฺโกเสยฺยาสิ; ยสฺส จ ปน เม ภาสิตสฺส อตฺถํ น ชาเนยฺยาสิ, มมํเยว ตตฺถ อุตฺตริ ปฏิปุจฺเฉยฺยาสิ – ‘อิทํ, โภ อุเทน, กถํ, อิมสฺส กฺวตฺโถ’ติ? เอวํ กตฺวา สิยา โน เอตฺถ กถาสลฺลาโป’’ติ. ‘‘อนุญฺเญยฺยํ ขฺวาหํ โภโต อุเทนสฺส อนุชานิสฺสามิ, ปฏิกฺโกสิตพฺพญฺจ ปฏิกฺโกสิสฺสามิ; ยสฺส จ ปนาหํ โภโต อุเทนสฺส ภาสิตสฺส อตฺถํ น ชานิสฺสามิ, ภวนฺตํเยว ตตฺถ อุเทนํ อุตฺตริ ปฏิปุจฺฉิสฺสามิ – ‘อิทํ, โภ อุเทน, กถํ, อิมสฺส กฺวตฺโถ’ติ? เอวํ กตฺวา โหตุ โน เอตฺถ กถาสลฺลาโป’’ติ.

මෙසේ කී කල්හි ආයුෂ්මත් උදේන ස්වාමීන් වහන්සේ සක්මනින් බැස විහාරයට වැඩම කොට පනවන ලද අසනක වැඩසිටි සේක. ඝෝටමුඛ බ්‍රාහ්මණයා ද සක්මනින් බැස විහාරයට ඇතුළු වී එකත්පස්ව සිට ගත්තේය. එකත්පස්ව සිටි ඝෝටමුඛ බ්‍රාහ්මණයාට ආයුෂ්මත් උදේන ස්වාමීන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “බ්‍රාහ්මණය, මෙහි ආසන තිබේ. ඉදින් ඔබ කැමති නම් හිඳගන්න.” “පින්වත් උදේනයන් වහන්ස, අප බලාපොරොත්තුවෙන් සිටියේ ඔබවහන්සේගේ ඒ ආරාධනයයි. මා වැනි අයෙකුට පෙර ආරාධනා නොලැබ ආසනයක වාඩි වීම සුදුසු යැයි සිතිය හැක්කේ කෙසේද?” ඉක්බිති ඝෝටමුඛ බ්‍රාහ්මණයා එක්තරා මිටි අසුනක් ගෙන එකත්පස්ව හිඳගත්තේය. එසේ හිඳගත් ඝෝටමුඛ බ්‍රාහ්මණයා ආයුෂ්මත් උදේන ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: “පින්වත් ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ‘ධාර්මික වූ පැවිදි ජීවිතයක් නැත’ යන අදහස මට තිබේ. එය ඔබ වැනි උතුමන් දැකීමට නොලැබීම නිසා හෝ මෙහි ඇති ධර්මය වටහා නොගැනීම නිසා විය හැකිය.” “බ්‍රාහ්මණය, ඉදින් මා පවසන කරුණු අතරින් අනුමත කළ යුතු දේ ඔබ අනුමත කරන්නේ නම්, ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතු දේ ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ නම්, එමෙන්ම මා පවසන යම් කරුණක අර්ථය ඔබට පැහැදිලි නැතිනම් ‘භවත් උදේනයන් වහන්ස, මෙය කෙසේද? මෙහි අර්ථය කුමක්ද?’ කියා මගෙන් නැවත විමසන්නේ නම්, එසේ කිරීමෙන් අප අතර සාකච්ඡාවක් පැවැත්විය හැකිය.” “භවත් උදේනයන් වහන්ස, මම ඔබවහන්සේ පවසන කරුණු අතරින් අනුමත කළ යුතු දේ අනුමත කරමි, ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතු දේ ප්‍රතික්ෂේප කරමි. යම් කරුණක අර්ථය මට පැහැදිලි නැතිනම් ‘භවත් උදේනයන් වහන්ස, මෙය කෙසේද? මෙහි අර්ථය කුමක්ද?’ කියා ඔබවහන්සේගෙන්ම විමසන්නෙමි. එසේ කිරීමෙන් අප අතර ධර්ම සාකච්ඡාව සිදුවේවා.”

๔๑๓. ‘‘จตฺตาโรเม, พฺราหฺมณ, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป โหติ นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ. อิเมสํ, พฺราหฺมณ, จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล จิตฺตํ อาราเธตี’’ติ?

413. “බ්‍රාහ්මණය, ලෝකයෙහි දක්නට ලැබෙන, පවත්නා වූ පුද්ගලයෝ සිව්දෙනෙක් වෙති. ඒ සිව්දෙනා කවුරුන්ද? බ්‍රාහ්මණය, මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමාට තැවුල් දෙන්නෙක් වෙයි, තමා තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූවෙක් වෙයි. බ්‍රාහ්මණය, තවත් ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අනුන්ට තැවුල් දෙන්නෙක් වෙයි, අනුන් තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූවෙක් වෙයි. බ්‍රාහ්මණය, තවත් ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමාටත් තැවුල් දෙන්නෙක් වෙයි, තමා තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූවෙක් වෙයි; එමෙන්ම අනුන්ටත් තැවුල් දෙන්නෙක් වෙයි, අනුන් තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූවෙක් වෙයි. බ්‍රාහ්මණය, තවත් ඇතැම් පුද්ගලයෙක් තමාටත් තැවුල් නොදෙන්නෙක් වෙයි, තමා තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූවෙක් නොවෙයි; අනුන්ටත් තැවුල් නොදෙන්නෙක් වෙයි, අනුන් තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූවෙක් නොවෙයි. ඔහු තමාටත් අනුන්ටත් තැවුල් නොදෙන්නෙකු ලෙස, මෙලොවදීම කෙලෙස් සාගින්න නිවුණු, දැවිලි සංසිඳුණු, සිසිල් වූ, සැප විඳින්නෙකු වී, ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් වූ සිතින් යුතුව වාසය කරයි. බ්‍රාහ්මණය, මේ පුද්ගලයන් සිව්දෙනා අතුරින් කවර පුද්ගලයෙක් ඔබගේ සිත පිනවන්නේද?”

‘‘ยฺวายํ, โภ อุเทน, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต อยํ เม ปุคฺคโล จิตฺตํ นาราเธติ; โยปายํ, โภ อุเทน, ปุคฺคโล ปรนฺตโป ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต อยมฺปิ เม ปุคฺคโล จิตฺตํ นาราเธติ; โยปายํ, โภ อุเทน, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต [Pg.366] ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต อยมฺปิ เม ปุคฺคโล จิตฺตํ นาราเธติ; โย จ โข อยํ, โภ อุเทน, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ. อยเมว เม ปุคฺคโล จิตฺตํ อาราเธตี’’ติ.

“භවත් උදේනයන් වහන්ස, යම් පුද්ගලයෙක් තමාට තැවුල් දෙන්නේ, තමා තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූයේ වෙයිද, මේ පුද්ගලයා මගේ සිත නොපිනවයි. භවත් උදේනයන් වහන්ස, යම් පුද්ගලයෙක් අනුන්ට තැවුල් දෙන්නේ, අනුන් තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූයේ වෙයිද, මේ පුද්ගලයාද මගේ සිත නොපිනවයි. භවත් උදේනයන් වහන්ස, යම් පුද්ගලයෙක් තමාටත් අනුන්ටත් තැවුල් දෙන්නේ, දෙපිරිසම තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූයේ වෙයිද, මේ පුද්ගලයාද මගේ සිත නොපිනවයි. භවත් උදේනයන් වහන්ස, යම් පුද්ගලයෙක් තමාටත් අනුන්ටත් තැවුල් නොදෙන්නේ, කිසිවෙකු තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත නොවූයේ වෙයිද, ඔහු තමාටත් අනුන්ටත් තැවුල් නොදෙන්නෙකු ලෙස මෙලොවදීම කෙලෙස් සාගින්න නිවුණු, දැවිලි සංසිඳුණු, සිසිල් වූ, සැප විඳින්නෙකු වී, ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් වූ සිතින් යුතුව වාසය කරයි. මේ පුද්ගලයාම මාගේ සිත පිනවයි.”

‘‘กสฺมา ปน เต, พฺราหฺมณ, อิเม ตโย ปุคฺคลา จิตฺตํ นาราเธนฺตี’’ติ? ‘‘ยฺวายํ, โภ อุเทน, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต โส อตฺตานํ สุขกามํ ทุกฺขปฏิกฺกูลํ อาตาเปติ ปริตาเปติ; อิมินา เม อยํ ปุคฺคโล จิตฺตํ นาราเธติ. โยปายํ, โภ อุเทน, ปุคฺคโล ปรนฺตโป ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต โส ปรํ สุขกามํ ทุกฺขปฏิกฺกูลํ อาตาเปติ ปริตาเปติ; อิมินา เม อยํ ปุคฺคโล จิตฺตํ นาราเธติ. โยปายํ, โภ อุเทน, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต โส อตฺตานญฺจ ปรญฺจ สุขกามํ ทุกฺขปฏิกฺกูลํ อาตาเปติ ปริตาเปติ; อิมินา เม อยํ ปุคฺคโล จิตฺตํ นาราเธติ. โย จ โข อยํ, โภ อุเทน, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ, โส อตฺตานญฺจ ปรญฺจ สุขกามํ ทุกฺขปฏิกฺกูลํ เนว อาตาเปติ น ปริตาเปติ; อิมินา เม อยํ ปุคฺคโล จิตฺตํ อาราเธตี’’ติ.

“බ්‍රාහ්මණය, කුමන කරුණක් නිසා මේ පුද්ගලයන් තිදෙනා ඔබගේ සිත නොපිනවන්නේද?” “භවත් උදේනයන් වහන්ස, යම් පුද්ගලයෙක් තමාට තැවුල් දෙන්නේ, තමා තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූයේ වෙයිද, ඔහු සැප කැමති වූ, දුක පිළිකුල් කරන තමාටම දුක් දෙයි, දැඩි ලෙස තවයි; මේ කරුණ නිසා මේ පුද්ගලයා මාගේ සිත නොපිනවයි. භවත් උදේනයන් වහන්ස, යම් පුද්ගලයෙක් අනුන්ට තැවුල් දෙන්නේ, අනුන් තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූයේ වෙයිද, ඔහු සැප කැමති වූ, දුක පිළිකුල් කරන අනුන්ට දුක් දෙයි, දැඩි ලෙස තවයි; මේ කරුණ නිසා මේ පුද්ගලයා මාගේ සිත නොපිනවයි. භවත් උදේනයන් වහන්ස, යම් පුද්ගලයෙක් තමාටත් අනුන්ටත් තැවුල් දෙන්නේ, දෙපිරිසම තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූයේ වෙයිද, ඔහු සැප කැමති වූ, දුක පිළිකුල් කරන තමාටත් අනුන්ටත් දුක් දෙයි, දැඩි ලෙස තවයි; මේ කරුණ නිසා මේ පුද්ගලයා මාගේ සිත නොපිනවයි. භවත් උදේනයන් වහන්ස, යම් පුද්ගලයෙක් තමාටත් අනුන්ටත් තැවුල් නොදෙන්නේ, කිසිවෙකු තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත නොවූයේ වෙයිද, ඔහු තමාටත් අනුන්ටත් තැවුල් නොදෙන්නෙකු ලෙස මෙලොවදීම කෙලෙස් සාගින්න නිවුණු, දැවිලි සංසිඳුණු, සිසිල් වූ, සැප විඳින්නෙකු වී, ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් වූ සිතින් යුතුව වාසය කරයි. ඔහු සැප කැමති වූ, දුක පිළිකුල් කරන තමාට හෝ අනුන්ට දුක් නොදෙයි, දැඩි ලෙස නොතවයි; මේ කරුණ නිසා මේ පුද්ගලයා මාගේ සිත පිනවයි.”

๔๑๔. ‘‘ทฺเวมา, พฺราหฺมณ, ปริสา. กตมา ทฺเว? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺจา ปริสา สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ ปุตฺตภริยํ ปริเยสติ, ทาสิทาสํ ปริเยสติ, เขตฺตวตฺถุํ ปริเยสติ, ชาตรูปรชตํ ปริเยสติ.

414. “බ්‍රාහ්මණය, මේ පිරිස් දෙවර්ගයකි. ඒ දෙවර්ගය කවරේද? බ්‍රාහ්මණය, මෙහි ඇතැම් පිරිසක් මැණික් හා කුණ්ඩලාභරණ කෙරෙහි දැඩි සේ ඇලී ගැලී, අඹුදරුවන් සොයයි, දැසිදසුන් සොයයි, කෙත්වතු සොයයි, රන්රිදී සොයයි.”

‘‘อิธ ปน, พฺราหฺมณ, เอกจฺจา ปริสา อสารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ ปุตฺตภริยํ ปหาย, ทาสิทาสํ ปหาย, เขตฺตวตฺถุํ ปหาย, ชาตรูปรชตํ ปหาย, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา. สฺวายํ, พฺราหฺมณ, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต [Pg.367] นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ. อิธ กตมํ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, ปุคฺคลํ กตมาย ปริสาย พหุลํ สมนุปสฺสสิ – ยา จายํ ปริสา สารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ ปุตฺตภริยํ ปริเยสติ ทาสิทาสํ ปริเยสติ เขตฺตวตฺถุํ ปริเยสติ ชาตรูปรชตํ ปริเยสติ, ยา จายํ ปริสา อสารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ ปุตฺตภริยํ ปหาย ทาสิทาสํ ปหาย เขตฺตวตฺถุํ ปหาย ชาตรูปรชตํ ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา’’ติ?

“බ්‍රාහ්මණය, තවත් ඇතැම් පිරිසක් මැණික් හා කුණ්ඩලාභරණ කෙරෙහි දැඩි ලෙස නොඇලී, අඹුදරුවන් අතහැර, දැසිදසුන් අතහැර, කෙත්වතු අතහැර, රන්රිදී අතහැර, ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වූහ. බ්‍රාහ්මණය, එවැනි පුද්ගලයෙක් තමාටත් තැවුල් නොදෙන්නෙක් වෙයි, තමා තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූවෙක් නොවෙයි; අනුන්ටත් තැවුල් නොදෙන්නෙක් වෙයි, අනුන් තැවීමේ ව්‍රතයන්හි නිරත වූවෙක් නොවෙයි. ඔහු තමාටත් අනුන්ටත් තැවුල් නොදෙන්නෙකු ලෙස මෙලොවදීම කෙලෙස් සාගින්න නිවුණු, දැවිලි සංසිඳුණු, සිසිල් වූ, සැප විඳින්නෙකු වී, ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් වූ සිතින් යුතුව වාසය කරයි. බ්‍රාහ්මණය, මෙහිදී ඔබ කවර පුද්ගලයෙකු කවර පිරිසක් අතර බහුලව දකින්නෙහිද? මැණික් හා කුණ්ඩලාභරණයන්හි දැඩි සේ ඇලී ගැලී, අඹුදරුවන්, දැසිදසුන්, කෙත්වතු හා රන්රිදී සොයන පිරිස අතරද? නැතහොත් මැණික් හා කුණ්ඩලාභරණයන්හි දැඩි ලෙස නොඇලී, අඹුදරුවන්, දැසිදසුන්, කෙත්වතු හා රන්රිදී අතහැර ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූ පිරිස අතරද?”

‘‘ยฺวายํ, โภ อุเทน, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ; อิมาหํ ปุคฺคลํ ยายํ ปริสา อสารตฺตรตฺตา มณิกุณฺฑเลสุ ปุตฺตภริยํ ปหาย ทาสิทาสํ ปหาย เขตฺตวตฺถุํ ปหาย ชาตรูปรชตํ ปหาย อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา อิมิสฺสํ ปริสายํ พหุลํ สมนุปสฺสามี’’ติ.

“භවත් උදේන ස්වාමීනි, යම් පුද්ගලයෙක් තමා පෙළන්නේ නැද්ද, තමා පෙළීමෙහි නිරත නොවන්නේද, අනුන් පෙළන්නේ නැද්ද, අනුන් පෙළීමෙහි නිරත නොවන්නේද, ඔහු තමා නොපෙළන අනුන් නොපෙළන සුළු වූ, මේ ආත්මයෙහිම කෙලෙස් සාගින්න නිවුණු, කෙලෙස් ගින්න නිවී සිසිල් වූ, සැප විඳින, උතුම් බ්‍රහ්ම ස්වභාවයට පත් වූ සිතින් යුතුව වෙසෙයි. මැණික් හා කුණ්ඩලාභරණ කෙරෙහි දැඩි ඇල්මක් නැති, අඹුදරුවන් අතහැර, දාස දාසියන් අතහැර, කෙත්වතු අතහැර, රන් රිදී අතහැර, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූ මේ පිරිස අතරෙහි මෙබඳු පුද්ගලයන් මම බොහෝ සෙයින් දකිමි.”

‘‘อิทาเนว โข ปน เต, พฺราหฺมณ, ภาสิตํ – ‘มยํ เอวํ อาชานาม – อมฺโภ สมณ, นตฺถิ ธมฺมิโก ปริพฺพโช, เอวํ เม เอตฺถ โหติ. ตญฺจ โข ภวนฺตรูปานํ วา อทสฺสนา, โย วา ปเนตฺถ ธมฺโม’’’ติ. ‘‘อทฺธา เมสา, โภ อุเทน, สานุคฺคหา วาจา ภาสิตา. ‘อตฺถิ ธมฺมิโก ปริพฺพโช’ – เอวํ เม เอตฺถ โหติ. เอวญฺจ ปน มํ ภวํ อุเทโน ธาเรตุ. เย จ เม โภตา อุเทเนน จตฺตาโร ปุคฺคลา สํขิตฺเตน วุตฺตา วิตฺถาเรน อวิภตฺตา, สาธุ เม ภวํ, อุเทโน อิเม จตฺตาโร ปุคฺคเล วิตฺถาเรน วิภชตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติ. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โฆฏมุโข พฺราหฺมโณ อายสฺมโต อุเทนสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อายสฺมา อุเทโน เอตทโวจ –

“පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, මීට සුළු මොහොතකට පෙර ඔබ පැවසුවේ ‘පින්වත් ශ්‍රමණයනි, ධාර්මික පැවිද්දෙක් නැත, ඒ ගැන මගේ අදහස එබඳුය. එය ඔබ වහන්සේ වැනි උතුමන් දැකීමට නොලැබීම නිසා හෝ මෙහි ඇති ධර්මය නොදන්නා නිසා හෝ විය හැක’ යනුවෙනි.” “භවත් උදේන ස්වාමීනි, සැබවින්ම මා එම වචනය පැවසුවේ කරුණු සහිතවය. ‘ධාර්මික පැවිද්දෙක් ඇත’ යනුවෙන් දැන් මට වැටහේ. භවත් උදේන ස්වාමීන් වහන්සේ මා කෙරෙහි එබඳු අදහසක් දරන සේක්වා. භවත් උදේන ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් සංක්ෂිප්තව පවසන ලද, විස්තරාත්මකව බෙදා නොදක්වන ලද ඒ පුද්ගලයන් සතර දෙනා පිළිබඳව, මට අනුකම්පා කොට විස්තරාත්මකව බෙදා දක්වන සේක්වා.” “පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, එසේ නම් අසන්න, හොඳින් මෙනෙහි කරන්න, මම පවසන්නෙමි” යි වදාළ සේක. “එසේය ස්වාමීනි” යි ඝෝටමුඛ බ්‍රාහ්මණයෝ ආයුෂ්මත් උදේන ස්වාමීන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්හ. ආයුෂ්මත් උදේන ස්වාමීන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක;

๔๑๕. ‘‘กตโม จ, พฺราหฺมณ, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อเจลโก โหติ มุตฺตาจาโร หตฺถาปเลขโน นเอหิภทฺทนฺติโก นติฏฺฐภทฺทนฺติโก, นาภิหฏํ น อุทฺทิสฺสกตํ น นิมนฺตนํ สาทิยติ. โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น เอฬกมนฺตรํ, น ทณฺฑมนฺตรํ, น มุสลมนฺตรํ, น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ, น คพฺภินิยา, น ปายมานาย[Pg.368], น ปุริสนฺตรคตาย, น สงฺกิตฺตีสุ, น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ, น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี, น มจฺฉํ น มํสํ, น สุรํ น เมรยํ น ถุโสทกํ ปิวติ. โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก, ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก…เป… สตฺตาคาริโก วา โหติ สตฺตาโลปิโก; เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ยาเปติ, ทฺวีหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ…เป… สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ; เอกาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, ทฺวีหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ…เป… สตฺตาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ – อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกํ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. โส สากภกฺโข วา โหติ, สามากภกฺโข วา โหติ, นีวารภกฺโข วา โหติ, ททฺทุลภกฺโข วา โหติ, หฏภกฺโข วา โหติ, กณภกฺโข วา โหติ, อาจามภกฺโข วา โหติ, ปิญฺญากภกฺโข วา โหติ, ติณภกฺโข วา โหติ, โคมยภกฺโข วา โหติ, วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. โส สาณานิปิ ธาเรติ, มสาณานิปิ ธาเรติ, ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ, ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ, ติรีฏานิปิ ธาเรติ, อชินมฺปิ ธาเรติ, อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ, กุสจีรมฺปิ ธาเรติ, วากจีรมฺปิ ธาเรติ, ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ, เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, วาฬกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, อุลูกปกฺขมฺปิ ธาเรติ; เกสมสฺสุโลจโกปิ โหติ เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต, อุพฺภฏฺฐโกปิ โหติ อาสนปฏิกฺขิตฺโต, อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต, กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ; สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ – อิติ เอวรูปํ อเนกวิหิตํ กายสฺส อาตาปนปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อยํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

415. “පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, තමා පෙළන්නා වූ, තමා පෙළීමෙහි නිරත වූ පුද්ගලයා කවරේ ද? පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් නිර්වස්ත්‍රව වෙසෙයි, විනය සම්මත ක්‍රියාවන් අතහැර හැසිරෙයි, අතින් මලපහ පිසදමයි, ‘ස්වාමීනි වැඩම කළ මැනව’ කීවත් නොපැමිණෙයි, ‘ස්වාමීනි වැඩ සිටිනු මැනව’ කීවත් නොසිටියි. ඉදිරිපත් කරන ලද ආහාර හෝ තමා උදෙසාම පිළියෙළ කළ ආහාර හෝ ආරාධනා කර පිළිගන්වන ආහාර හෝ ඔහු පිළි නොගනියි. ඔහු හැළියකින් බෙදා දෙන දෙය පිළි නොගනියි, පැසකින් බෙදා දෙන දෙය පිළි නොගනියි, එළිපත්ත අතරින් දෙන දෙය, දණ්ඩක් අතරින් දෙන දෙය, මෝල්ගසක් අතරින් දෙන දෙය පිළි නොගනියි. දෙදෙනෙකු අනුභව කරද්දී ඉන් එක් අයෙකු නැගිට දෙන දෙය පිළි නොගනියි, ගැබ්බර කාන්තාවකගෙන්, දරුවෙකුට කිරි පොවන කාන්තාවකගෙන්, පුරුෂයෙකු කරා යන කාන්තාවකගෙන් දෙන දෙය පිළි නොගනියි. සම්මාදම් කළ තැන්වලින් දෙන දෙය පිළි නොගනියි, බල්ලෙකු රැක සිටින තැනින් හෝ මැස්සන් රංචු ගැසී සිටින තැනින් දෙන දෙය පිළි නොගනියි. මස් මාළු අනුභව නොකරයි, සුරා පානය හෝ මත්පැන් වර්ග හෝ කාඩි දියර නොබොයි. ඔහු එක් ගෙයකින් පමණක් පිණ්ඩපාතය ගෙන එක් බත් පිඩක් පමණක් අනුභව කරයි, නැතහොත් ගෙවල් දෙකකින් ගෙන බත් පිඬු දෙකක් පමණක් අනුභව කරයි... මෙලෙස ගෙවල් හතක් හා බත් පිඬු හතක් දක්වා අනුභව කරයි. එක් කුඩා බඳුනක ආහාරයෙන් යැපෙයි, බඳුන් දෙකක ආහාරයෙන් යැපෙයි... බඳුන් හතක ආහාරයෙන් යැපෙයි. දිනක් හැර දිනක් ආහාර ගනියි, දෙදිනක් හැර දෙදිනක් ආහාර ගනියි... සත් දිනක් හැර සත් දිනක් ආහාර ගනියි. මෙලෙස අර්ධ මාසයකට වරක් ආහාර ගැනීමේ පිළිවෙතෙහි නිරතව වෙසෙයි. ඔහු පලා වර්ග අනුභව කරයි, බඩ අමු, වන සහල්, හම් කැබලි, පාසි, සහල් කුඩු, දහයියා, බත් දිය, තල පිඬු, තණකොළ හෝ ගොම අනුභව කරයි. වනයේ අල මුල් හා ගෙඩි වර්ග ආහාර කොට ගනිමින්, ඉබේ වැටුණු ගෙඩි අනුභව කරමින් යැපෙයි. ඔහු හණ රෙදි, හණ හා වෙනත් නූල් මිශ්‍ර රෙදි, මළ සිරුරු වැසූ රෙදි, පාංශුකූල රෙදි, ගස් පට්ටා රෙදි, අඳුන් දිවි සම්, අඳුන් දිවි සම් කැබලිවලින් කළ වස්ත්‍ර, කුස තණ රෙදි, රුක් පට්ටා රෙදි, ලෑලිවලින් කළ වස්ත්‍ර, මිනිස් කෙස්වලින් කළ කම්බිලි, සත්ව ලොම්වලින් කළ කම්බිලි හෝ බකමූණු පිහාටුවලින් කළ වස්ත්‍ර දරයි. කෙස් රැවුල් උදුරා දමන අයෙක් වෙයි, කෙස් රැවුල් උදුරා දැමීමේ පිළිවෙතෙහි නිරත වෙයි. ආසන ප්‍රතික්ෂේප කර දිගටම සිටගෙනම සිටින්නෙක් වෙයි, උක්කුටිකයෙන් හිඳීමෙහි නිරත වෙයි, කටු ඇතිරිලි මත නිදියයි, සවස් වරුවේ තෙවන වරටත් ජලයට බැසීමේ පිළිවෙතෙහි නිරත වෙයි. මෙලෙස විවිධාකාර වූ ශරීරය තවන, පෙළන පිළිවෙත්වල නිරතව වෙසෙයි. පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, මොහු තමා පෙළන, තමා පෙළීමෙහි නිරත වූ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.”

๔๑๖. ‘‘กตโม จ, พฺราหฺมณ, ปุคฺคโล ปรนฺตโป ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปุคฺคโล โอรพฺภิโก โหติ สูกริโก สากุณิโก มาควิโก ลุทฺโท มจฺฉฆาตโก โจโร โจรฆาตโก โคฆาตโก พนฺธนาคาริโก – เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา. อยํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, ปุคฺคโล ปรนฺตโป ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

416. “පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, අනුන් පෙළන්නා වූ, අනුන් පෙළීමෙහි නිරත වූ පුද්ගලයා කවරේ ද? පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් බැටළුවන් මරන්නෙක් වෙයි, ඌරන් මරන්නෙක්, පක්ෂීන් මරන්නෙක්, මුවන් මරන්නෙක්, දරුණු වැද්දෙක්, මසුන් මරන්නෙක්, සොරෙක්, මිනී මරන්නෙක්, ගවයන් මරන්නෙක්, හිරගෙවල් භාරව කටයුතු කරන්නෙක් හෝ වෙනත් ඕනෑම ක්‍රෑර කර්මාන්තයක යෙදෙන්නෙක් වෙයි. පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, මොහු අනුන් පෙළන, අනුන් පෙළීමෙහි නිරත වූ පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.”

๔๑๗. ‘‘กตโม [Pg.369] จ, พฺราหฺมณ, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิธ, พฺราหฺมณ, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ราชา วา โหติ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต, พฺราหฺมโณ วา มหาสาโล. โส ปุรตฺถิเมน นครสฺส นวํ สนฺถาคารํ การาเปตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา ขราชินํ นิวาเสตฺวา สปฺปิเตเลน กายํ อพฺภญฺชิตฺวา มควิสาเณน ปิฏฺฐึ กณฺฑุวมาโน นวํ สนฺถาคารํ ปวิสติ สทฺธึ มเหสิยา พฺราหฺมเณน จ ปุโรหิเตน. โส ตตฺถ อนนฺตรหิตาย ภูมิยา หริตุปลิตฺตาย เสยฺยํ กปฺเปติ. เอกิสฺสาย คาวิยา สรูปวจฺฉาย ยํ เอกสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน ราชา ยาเปติ, ยํ ทุติยสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน มเหสี ยาเปติ, ยํ ตติยสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน พฺราหฺมโณ ปุโรหิโต ยาเปติ, ยํ จตุตฺถสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน อคฺคึ ชุหติ, อวเสเสน วจฺฉโก ยาเปติ. โส เอวมาห – ‘เอตฺตกา อุสภา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา วจฺฉตรา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา วจฺฉตริโย หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา อชา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย’, เอตฺตกา อุรพฺภา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา อสฺสา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา รุกฺขา ฉิชฺชนฺตุ ยูปตฺถาย, เอตฺตกา ทพฺภา ลูยนฺตุ พริหิสตฺถายา’ติ. เยปิสฺส เต โหนฺติ ‘ทาสา’ติ วา ‘เปสฺสา’ติ วา ‘กมฺมกรา’ติ วา เตปิ ทณฺฑตชฺชิตา ภยตชฺชิตา อสฺสุมุขา รุทมานา ปริกมฺมานิ กโรนฺติ. อยํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

417. බ්‍රාහ්මණය, තමා තවන්නා වූ, තමා තැවීමේ නිරත වන්නා වූ ද, අනුන් තවන්නා වූ, අනුන් තැවීමේ නිරත වන්නා වූ ද පුද්ගලයා කවරේද? බ්‍රාහ්මණය, මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මුද්ධාවසික්ත ක්‍ෂත්‍රිය රජෙක් හෝ මහාසාල බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ වෙයි. ඔහු නගරයට නැගෙනහිරින් අලුත් යාග ශාලාවක් කරවා, කෙස් රැවුල් බා, මුව සම් හැඳ, ගිතෙල් මිශ්‍ර තෙලින් ඇඟ ගල්වා, මුව අඟකින් පිට කසමින්, අග්‍ර මහේෂිකාව හා පුරෝහිත බ්‍රාහ්මණයන් සමඟ අලුත් යාග ශාලාවට පිවිසෙයි. ඔහු එහි කිසිදු අතුරා නැති, අලුත් ගොම පිරිවැඩ ගෑ බිම නිදාගනියි. එකම වර්ණයේ වස්සෙකු සිටින එක් එළදෙනකගේ එක් තනයක ඇති කිරිවලින් රජු යැපෙයි. දෙවන තනයේ කිරිවලින් අග්‍ර මහේෂිකාව යැපෙයි. තෙවන තනයේ කිරිවලින් පුරෝහිත බ්‍රාහ්මණයා යැපෙයි. සිව්වන තනයේ කිරිවලින් ගින්නට හෝම කරයි. ඉතිරි කිරිවලින් වස්සා යැපෙයි. ඔහු මෙසේ පවසයි: 'යාගය පිණිස මෙපමණ වෘෂභයන් නසත්වා, යාගය පිණිස මෙපමණ වස්සන් නසත්වා, යාගය පිණිස මෙපමණ වැස්සියන් නසත්වා, යාගය පිණිස මෙපමණ එළුවන් නසත්වා, යාගය පිණිස මෙපමණ බැටළුවන් නසත්වා, යාගය පිණිස මෙපමණ අශ්වයන් නසත්වා, යාග කණු පිණිස මෙපමණ ගස් කපත්වා, යාග භූමියෙහි ඇතිරීම පිණිස මෙපමණ දබ්බ තණ කපත්වා' යි. ඔහුගේ යම් දාසයෝ හෝ මෙහෙකරුවෝ හෝ කම්කරුවෝ හෝ වෙත්ද, ඔවුහු ද දණ්ඩෙන් හා බියෙන් තැතිගන්වනු ලැබූවෝ, කඳුළු පිරුණු මුහුණින් යුතුව හඬමින් ඒ කටයුතු කරති. බ්‍රාහ්මණය, මේ පුද්ගලයා තමා තවන්නා වූ, තමා තැවීමේ නිරත වන්නා වූ ද, අනුන් තවන්නා වූ, අනුන් තැවීමේ නිරත වන්නා වූ ද පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ.

๔๑๘. ‘‘กตโม จ, พฺราหฺมณ, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ? อิธ, พฺราหฺมณ, ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ [Pg.370] ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺจาชาโต. โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต สทฺธํ ปฏิลภติ. โส เตน สทฺธาปฏิลาเภน สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘สมฺพาโธ ฆราวาโส รโชปโถ อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย, อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย, เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ภิกฺขูนํ สิกฺขาสาชีวสมาปนฺโน ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ.

418. බ්‍රාහ්මණය, තමා නොතවන්නා වූ, තමා තැවීමේ නිරත නොවන්නා වූ ද, අනුන් නොතවන්නා වූ, අනුන් තැවීමේ නිරත නොවන්නා වූ ද පුද්ගලයා කවරේද? තමා හෝ අනුන් හෝ නොතවන ඒ පුද්ගලයා මේ ජීවිතයේදීම තෘෂ්ණා නැතිව, නිවුණු, සිසිල් වූ, සැප විඳින සුළු වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ සිතින් යුක්තව වෙසෙයි. බ්‍රාහ්මණය, මෙලොව අරහත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වූ, සුගත වූ, ලෝකවිදූ වූ, අනුත්තර පුරිසදම්මසාරථි වූ, දෙවිමිනිසුන්ට ශාස්තෘ වූ, බුද්ධ වූ, භාග්‍යවත් වූ තථාගතයන් වහන්සේ උපදින සේක. උන්වහන්සේ දෙවියන් සහිත, මරුන් සහිත, බඹුන් සහිත වූ මේ ලෝකය ද, මහණ බමුණන් සහිත වූ දෙවිමිනිස් ප්‍රජාව ද තමන් වහන්සේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට ප්‍රත්‍යක්ෂ කරවා වදාරන සේක. උන්වහන්සේ ආරම්භය යහපත් වූ, මධ්‍යය යහපත් වූ, අවසානය යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සහිත වූ ධර්මය දේශනා කරන සේක. සර්වප්‍රකාරයෙන්ම පරිපූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන සේක. ඒ ධර්මය ගෘහපතියෙක් හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙක් හෝ වෙනත් කුලයක උපන් අයෙක් හෝ අසයි. ඔහු ඒ ධර්මය අසා තථාගතයන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගනියි. ඔහු ඒ ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත වූයේ මෙසේ කල්පනා කරයි: 'ගිහිගෙය පීඩා සහිතය, කෙලෙස් රජස් උපදින මාවතකි. පැවිද්ද අහස මෙන් නිදහස්ය. ගිහිගෙයි වසන්නෙකුට සර්වප්‍රකාරයෙන්ම පරිපූර්ණ වූ, සර්වප්‍රකාරයෙන්ම පිරිසිදු වූ, මැනවින් ඔප දැමූ හක්ගෙඩියක් වැනි වූ මේ බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම පහසු නැත. මම කෙස් රැවුල් බා, කසාය වස්ත්‍ර හැඳ, ගිහිගෙන් නික්ම අනාගාරිකව පැවිදි වන්නෙම් නම් ඉතා මැනවි' කියාය. ඔහු පසු කලෙක ස්වල්ප වූ හෝ මහත් වූ හෝ භෝග සම්පත් අතහැර, ස්වල්ප වූ හෝ මහත් වූ හෝ නෑ පිරිස අතහැර, කෙස් රැවුල් බා, කසාය වස්ත්‍ර හැඳ ගිහිගෙන් නික්ම අනාගාරිකව පැවිදි වෙයි. ඔහු මෙසේ පැවිදිව භික්ෂූන්ගේ ශික්ෂා හා ජීවන ක්‍රමයට ඇතුළත් වූයේ, සතුන් මැරීම අතහැර ප්‍රාණාතපාතයෙන් වැළකුණේ වෙයි. දඬු මුගුරු හා ආයුධ අත්හළ, ලජ්ජා ඇත්තා වූ, දයාවන්ත වූ, සියලු ප්‍රාණීන් කෙරෙහි හිතානුකම්පීව වෙසෙයි.

‘‘อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี. อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรติ.

සොරකම් කිරීම අතහැර, නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. දුන් දෙයම ගන්නා සුළු වූ, දුන් දෙයම අපේක්ෂා කරන සුළු වූ, සොරකම් නොකරන පිරිසිදු සිතින් යුතුව වෙසෙයි.

‘‘อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี โหติ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา.

අබ්‍රහ්මචර්යාව අතහැර බ්‍රහ්මචාරී වෙයි. මෛථුනය නම් වූ ග්‍රාම්‍ය ධර්මයෙන් වෙන්ව, පාපයෙන් දුරස්ව හැසිරෙන සුළු වෙයි.

‘‘มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส.

මුසාවාදය අතහැර, බොරු කීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. සත්‍යය පවසන, සත්‍යයෙහි පිහිටි, ස්ථිර කථා ඇති, විශ්වාස කටයුතු වචන ඇති, ලෝකයා නොරවටන සුළු වෙයි.

‘‘ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ; อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย. อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา, สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

කේලාම් කීම අතහැර, කේලාම් කීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. මොවුන් බේද කරනු පිණිස මෙතැනින් අසා එතැන නොකියන, ඔවුන් බේද කරනු පිණිස එතැනින් අසා මෙතැන නොකියන, මෙසේ බේද වූවන් සමගි කරවන්නා වූ ද, සමගි වූවන් දිරිමත් කරන්නා වූ ද, සමගියට ඇලුම් කරන, සමගියෙහි රමණය කරන, සමගිය දැක සතුටු වන, සමගිය ඇති කරන වදන් පවසන්නෙකු වෙයි.

‘‘ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ. ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

ඔහු රුදුරු (ඵරුස) වචනය අත්හැර, රුදුරු වචනයෙන් වැළකුණේ වෙයි. යම් වචනයක් නිදොස් ද, කනට සුව දෙන සුළු ද, ප්‍රේමණීය ද, හදවතට පිවිසෙන්නා වූ ද (හද බැඳගන්නා වූ ද), ශිෂ්ට ද, බොහෝ දෙනාට ප්‍රිය ද, බොහෝ දෙනාගේ මනාපය දිනූ ද, එවැනි වචනම ඔහු කතා කරන්නේ වෙයි.

‘‘สมฺผปฺปลาปํ [Pg.371] ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ.

ඔහු හිස් ප්‍රලාප අත්හැර, හිස් ප්‍රලාපයෙන් වැළකුණේ වෙයි. සුදුසු කාලයෙහි කතා කරන, සත්‍යය කතා කරන, අර්ථවත් දෙය කතා කරන, ධර්මය කතා කරන, විනය කතා කරන ඔහු, සුදුසු කාලයෙහි කරුණු සහිත වූ, සීමා ඇති, අර්ථය හා සම්ප්‍රයුක්ත වූ, සිතෙහි තැන්පත් කර ගැනීමට වටිනා වචනම කතා කරන්නේ වෙයි.

‘‘โส พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต โหติ. เอกภตฺติโก โหติ รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา. นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต โหติ. มาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ. อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต โหติ. ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อามกธญฺญปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อามกมํสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อิตฺถิกุมาริกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. ทาสิทาสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. อเชฬกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. กุกฺกุฏสูกรปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. หตฺถิควสฺสวฬวปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. เขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ. กยวิกฺกยา ปฏิวิรโต โหติ. ตุลากูฏกํสกูฏมานกูฏา ปฏิวิรโต โหติ. อุกฺโกฏนวญฺจนนิกติสาจิโยคา ปฏิวิรโต โหติ. เฉทนวธพนฺธนวิปราโมสอาโลปสหสาการา ปฏิวิรโต โหติ.

ඔහු බීජ හා පැළෑටි සමූහය විනාශ කිරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. එක් වේලක් පමණක් වළඳන, රාත්‍රී භෝජනයෙන් හා විකාල භෝජනයෙන් වැළකුණේ වෙයි. නැටුම්, ගැයුම්, වැයුම් හා විසුළු දර්ශන නැරඹීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. මල්, සුවඳ විලවුන් දැරීම, සැරසීම හා විභූෂණයෙන් වැළකුණේ වෙයි. උස් අසුන් හා මහා අසුන් පරිහරණයෙන් වැළකුණේ වෙයි. රන් රිදී පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. අමු ධාන්‍ය පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. අමු මස් පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. ස්ත්‍රීන් හා කුමරියන් පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. දැසි දසුන් පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. එළු බැටළුවන් පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. කුකුළන් හා ඌරන් පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. ඇතුන්, ගවයන්, අසුන් හා වෙළඹුන් පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. කෙත් වතු පිළිගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි. දූත මෙහෙවර හා පණිවුඩ හුවමාරු කටයුතුවලින් වැළකුණේ වෙයි. විකිණීම් හා මිලදී ගැනීම්වලින් වැළකුණේ වෙයි. තරාදිවලින් වංචා කිරීම, රන් රිදී ආදියෙන් වංචා කිරීම හා මිනුම්වලින් වංචා කිරීම්වලින් වැළකුණේ වෙයි. අල්ලස් ගැනීම, රවටා වංචා කිරීම හා කපටිකම්වලින් වැළකුණේ වෙයි. අත් පා කැපීම, මැරීම, බැඳ තැබීම, මංකොල්ලකෑම, ගම් නියම්ගම් පැහැරීම හා සාහසික ක්‍රියාවලින් වැළකුණේ වෙයි.

‘‘โส สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน, กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ สมาทาเยว ปกฺกมติ. เสยฺยถาปิ นาม ปกฺขี สกุโณ เยน เยเนว เฑติ สปตฺตภาโรว เฑติ, เอวเมว ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน, กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ สมาทาเยว ปกฺกมติ. โส อิมินา อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อนวชฺชสุขํ ปฏิสํเวเทติ.

ඔහු කය පරිහරණයට අවශ්‍ය සිවුරෙන් ද, කුස රැක ගැනීමට අවශ්‍ය පිණ්ඩපාතයෙන් ද සතුටු වූයේ (සන්තෝෂ වූයේ) වෙයි. ඔහු යම් යම් දිසාවකට යයි ද, ඒ සියලු පිරිකර රැගෙනම යයි. පියාපත් ඇති පක්ෂියෙක් යම් තැනකට පියාඹා යයි ද, ඒ පියාපත් බර පමණක් ඇතිව පියාඹා යන්නාක් මෙන්, භික්ෂුව ද ශරීරය පරිහරණයට අවශ්‍ය සිවුරෙන් හා කුස රැක ගැනීමට අවශ්‍ය පිණ්ඩපාතයෙන් සතුටු වෙයි. ඔහු යම් තැනකට යයි ද, ඒ පිරිකර ද රැගෙනම යයි. හෙතෙම මේ උතුම් වූ සීලක්ඛන්ධයෙන් සමන්නාගත වූයේ, තමා තුළ උපදනා නිවැරදි වූ සුවය විඳින්නේය.

๔๑๙. ‘‘โส จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญายน น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ [Pg.372] มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส อิมินา อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อพฺยาเสกสุขํ ปฏิสํเวเทติ.

419. ඔහු ඇසින් රූපයක් දැක එහි නිමිති ග්‍රහණය නොකරයි, අනුව්‍යඤ්ජන (අනු ලක්ෂණ) ග්‍රහණය නොකරයි. යම් හෙයකින් චක්ඛුන්ද්‍රිය අසංවරව වාසය කරන්නහුට දැඩි ලෝභය (අභිජ්ඣා) හා දොම්නස යන ලාමක අකුසල ධර්මයන් ලුහුබැඳ ඒමට ඉඩ ඇත්නම්, එය සංවර කර ගැනීම පිණිස පිළිපදියි, චක්ඛුන්ද්‍රිය රකියි, චක්ඛුන්ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි. කනින් ශබ්දයක් අසා... නාසයෙන් ගඳ සුවඳ ආඝ්‍රාණය කර... දිවෙන් රස විඳ... කයෙන් ස්පර්ශය ලැබ... මනසින් අරමුණක් දැන එහි නිමිති ග්‍රහණය නොකරයි, අනුව්‍යඤ්ජන ග්‍රහණය නොකරයි. යම් හෙයකින් මනින්ද්‍රිය අසංවරව වාසය කරන්නහුට දැඩි ලෝභය හා දොම්නස යන ලාමක අකුසල ධර්මයන් ලුහුබැඳ ඒමට ඉඩ ඇත්නම්, එය සංවර කර ගැනීම පිණිස පිළිපදියි, මනින්ද්‍රිය රකියි, මනින්ද්‍රියෙහි සංවරයට පැමිණෙයි. හෙතෙම මේ උතුම් වූ ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙන් යුක්ත වූයේ, තමා තුළ කෙලෙසුන්ගෙන් නොකැළැඹුණු (අබ්‍යාසේක) පිරිසිදු සුවය විඳියි.

‘‘โส อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ.

ඔහු ඉදිරියට යෑමේදී හා ආපසු ඒමේදී මනා සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව (සම්පජානකාරීව) කටයුතු කරයි. ඉදිරිය බැලීමේදී හා අවට බැලීමේදී නුවණින් කටයුතු කරයි. අතපය හැකිළීමේදී හා දිගු කිරීමේදී නුවණින් කටයුතු කරයි. සඟළ සිවුර, පාත්‍රය හා සිවුරු දැරීමේදී නුවණින් කටයුතු කරයි. අනුභව කිරීමේදී, පානය කිරීමේදී, සැපීමේදී හා රස විඳීමේදී නුවණින් කටයුතු කරයි. මලමුත්‍ර පහ කිරීමේදී නුවණින් කටයුතු කරයි. යෑමේදී, සිටගෙන සිටීමේදී, හිඳගැනීමේදී, නිදාගැනීමේදී, පිබිදීමේදී, කතා කිරීමේදී හා නිශ්ශබ්දව සිටීමේදී මනා සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව කටයුතු කරයි.

‘‘โส อิมินา จ อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต, (อิมาย จ อริยาย สนฺตุฏฺฐิยา สมนฺนาคโต,) อิมินา จ อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา, อุชุํ กายํ ปณิธาย, ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ; พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี, พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ; ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถีนมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถีนมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ; อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ; วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ.

ඒ භික්ෂුව මේ උතුම් වූ සීල සමූහයෙන් යුක්ත වූයේ ද, (මේ උතුම් වූ සතුටෙන් යුක්ත වූයේ ද,) මේ උතුම් වූ ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙන් යුක්ත වූයේ ද, මේ උතුම් වූ සිහියෙන් හා නුවණින් යුක්ත වූයේ ද, වනය, රුක්මුල, පර්වත, කන්දර, ගිරිගුහා, සොහොන, වනලැහැබ, එළිමහන, පිදුරු ගොඩ වැනි විවේකී සේනාසන ඇසුරු කරයි. ඔහු පසුබත් කාලයෙහි පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී, පර්යංකය බැඳ, කය කෙළින් තබාගෙන, කර්මස්ථානය අභිමුඛ කොට සිහිය පිහිටුවාගෙන හිඳියි. ඔහු ලෝකයෙහි දැඩි ලෝභය (අභිජ්ඣාව) ප්‍රහාණය කොට ලෝභයෙන් තොර වූ සිතින් වාසය කරයි; ලෝභයෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. ව්‍යාපාදය ප්‍රහාණය කොට, ව්‍යාපාදයෙන් තොර වූ සිතින් යුක්තව, සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි හිතානුකම්පීව වාසය කරයි; ව්‍යාපාදයෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. ථීනමිද්ධය ප්‍රහාණය කොට, ථීනමිද්ධයෙන් තොරව, ආලෝක සංඥාවෙන් යුක්තව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව වාසය කරයි; ථීනමිද්ධයෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. උද්ධච්චකුක්කුච්චය ප්‍රහාණය කොට, නොසැලෙන සිතින් යුක්තව, තමා තුළ සංසිඳුණු සිතින් වාසය කරයි; උද්ධච්චකුක්කුච්චයෙන් සිත පිරිසිදු කරයි. විචිකිච්ඡාව ප්‍රහාණය කොට, විචිකිච්ඡාවෙන් එතෙර වූයේ, කුසල් දහම්හි සැක රහිත වූයේ වාසය කරයි; විචිකිච්ඡාවෙන් සිත පිරිසිදු කරයි.

‘‘โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ[Pg.373], ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา, อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

ඔහු සිත කිලිටි කරන්නා වූ ද, ප්‍රඥාව දුර්වල කරන්නා වූ ද මේ නීවරණ පහ ප්‍රහාණය කොට, කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල් දහම්වලින් වෙන්වම, විතර්ක සහිත වූ විචාර සහිත වූ විවේකයෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. විතර්ක විචාරයන් සංසිඳීමෙන්, තමා තුළ මනා පැහැදීමක් ඇති කරන්නා වූ, සිතේ ඒකාග්‍රතාවය ඇති කරන්නා වූ, විතර්ක රහිත විචාර රහිත සමාධියෙන් හටගත් ප්‍රීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. ප්‍රීතිය කෙරෙහි ද විරාගයෙන්, උපේක්ෂාවෙන් යුක්තව, සිහියෙන් හා නුවණින් යුතුව වාසය කරයි; ශරීරයෙන් සැපයක් ද විඳියි. ආර්යයන් වහන්සේලා යම් ධ්‍යානයක් ගැන 'උපේක්ෂාවෙන් හා සිහියෙන් යුක්තව සැපසේ වාසය කරයි' යි පවසත් ද, ඒ තෘතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. සැපය ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, දුක ද ප්‍රහාණය කිරීමෙන්, පෙරම සොමනස් දොමනස් නැති වී යාමෙන්, දුක් නොවන සැප නොවන උපේක්ෂාව හා සිහිය පිරිසිදු බව ඇති චතුර්ථ ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.

๔๒๐. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ, อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต; โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต; โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

420. ඔහු මෙසේ සිත සමාධිගත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, දීප්තිමත් වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහ වූ කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මණ්‍ය වූ කල්හි, ස්ථාවර වූ කල්හි, අකම්පිත බවට පැමිණි කල්හි, පෙර විසූ ජාති සිහිපත් කිරීමේ ඥානය සඳහා සිත යොමු කරයි. ඔහු එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්, ජාති තුනක්, ජාති හතරක්, ජාති පහක්, ජාති දහයක්, ජාති විස්සක්, ජාති තිහක්, ජාති හතළිහක්, ජාති පනහක්, ජාති සියයක්, ජාති දහසක්, ජාති ලක්ෂයක් වශයෙන් ද, බොහෝ සංවට්ට කල්පයන්, බොහෝ විවට්ට කල්පයන්, බොහෝ සංවට්ට-විවට්ට කල්පයන් ද වශයෙන් නොයෙක් ආකාර වූ පෙර විසූ ජාති සිහිපත් කරයි: 'අසවල් තැන මම මෙබඳු නමක් ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු ගෝත්‍රයක් ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු වර්ණයක් ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු ආහාර ඇත්තෙක් වීමි, මෙබඳු සැප දුක් විඳින්නෙක් වීමි, මෙබඳු ආයුෂ කෙළවරක් ඇත්තෙක් වීමි; මම එතැනින් චුතව අසවල් තැන උපන්නෙමි; එහිදී ද මම මෙබඳු නමක් ඇත්තෙක් වීමි... එතැනින් චුතව මෙහි උපන්නෙමි' යි මෙසේ ආකාර සහිතව, විස්තර සහිතව නොයෙක් ආකාර වූ පෙර විසූ ජාති සිහිපත් කරයි.

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา…เป… อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา…เป… อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ.

ඔහු මෙසේ සිත සමාධිගත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, දීප්තිමත් වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහ වූ කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මණ්‍ය වූ කල්හි, ස්ථාවර වූ කල්හි, අකම්පිත බවට පැමිණි කල්හි, සත්ත්වයන්ගේ චුත වීම හා උපත පිළිබඳ ඥානය සඳහා සිත යොමු කරයි. ඔහු පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය වූ ඇසින් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, ලස්සන වූ ද, අවලස්සන වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද සත්ත්වයන් දකියි; කර්මය පරිදි මිය ගොස් උපදින සත්ත්වයන් හඳුනා ගනියි: 'පින්වත්නි, මේ සත්ත්වයෝ ඒකාන්තයෙන්ම කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත වූහ... ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස කරන්නෝ වූහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෝ වූහ, මිථ්‍යා දෘෂ්ටි කර්ම සමාදානයෙන් යුක්ත වූහ; ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු අපාය නම් වූ, දුගතිය නම් වූ, විනිපාත නම් වූ නිරයෙහි උපන්නාහ. පින්වත්නි, මේ සත්ත්වයෝ වනාහි කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත වූහ... ආර්යයන් වහන්සේලාට අපහාස නොකරන්නෝ වූහ, සම්‍යක් දෘෂ්ටිකයෝ වූහ, සම්‍යක් දෘෂ්ටි කර්ම සමාදානයෙන් යුක්ත වූහ; ඔවුහු කය බිඳී මරණින් මතු සුගති නම් වූ ස්වර්ග ලෝකයෙහි උපන්නාහ' යි මෙසේ පිරිසිදු වූ මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය වූ ඇසින් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, ලස්සන වූ ද, අවලස්සන වූ ද, සුගතිගාමී වූ ද, දුගතිගාමී වූ ද සත්ත්වයන් දකියි; කර්මය පරිදි මිය ගොස් උපදින සත්ත්වයන් හඳුනා ගනියි.

‘‘โส [Pg.374] เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ; ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาติ.

ඔහු මෙසේ සිත සමාධිගත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර වූ, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමේ ඥානය පිණිස සිත මෙහෙයවයි. ඔහු 'මෙය දුකය' කියා ඇති සැටියෙන් දැන ගනියි. 'මෙය දුක් ඇතිවීමේ හේතුවය' කියා ඇති සැටියෙන් දැන ගනියි. 'මෙය දුක් නැති කිරීමය' කියා ඇති සැටියෙන් දැන ගනියි. 'මෙය දුක් නැති කිරීමේ මඟය' කියා ඇති සැටියෙන් දැන ගනියි. 'මේවා ආශ්‍රවයෝය' කියා ඇති සැටියෙන් දැන ගනියි. 'මෙය ආශ්‍රවයන් ඇතිවීමේ හේතුවය' කියා ඇති සැටියෙන් දැන ගනියි. 'මෙය ආශ්‍රවයන් නැති කිරීමය' කියා ඇති සැටියෙන් දැන ගනියි. 'මෙය ආශ්‍රවයන් නැති කිරීමේ මඟය' කියා ඇති සැටියෙන් දැන ගනියි. මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ ඔහුගේ සිත කාමාශ්‍රවයෙන් ද මිදෙයි, භවාශ්‍රවයෙන් ද මිදෙයි, අවිද්‍යාශ්‍රවයෙන් ද මිදෙයි. සිත මිදුණු කල්හි 'මිදුණේය' යන ඥානය ඇති වෙයි. 'ඉපදීම ක්ෂය විය, බඹසර වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ ආත්මභාවය පිණිස මින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැත' කියා දැන ගනියි.

‘‘อยํ วุจฺจติ, พฺราหฺมณ, ปุคฺคโล เนวตฺตนฺตโป นาตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรตี’’ติ.

බ්‍රාහ්මණය, මේ පුද්ගලයා තමා තවන්නෙකු නොවන, තමා පෙළීමේ නිරත නොවන, අනුන් තවන්නෙකු නොවන, අනුන් පෙළීමේ නිරත නොවන පුද්ගලයා යැයි කියනු ලැබේ. ඔහු තමා නොතවන්නෙකු වූ, අනුන් නොතවන්නෙකු වූ, මෙලොවදීම කෙලෙස් පිපාසය නැති වූ, නිවුණු, සිහිල් වූ, සුව විඳින, උතුම් වූ ස්වභාවයට පත් වූ තමා (සිත) සමඟ වාසය කරයි.

๔๒๑. เอวํ วุตฺเต, โฆฏมุโข พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อุเทนํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ อุเทน, อภิกฺกนฺตํ, โภ อุเทน! เสยฺยถาปิ, โภ อุเทน, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ – เอวเมวํ โภตา อุเทเนน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ อุเทนํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ อุเทโน ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ. ‘‘มา โข มํ ตฺวํ, พฺราหฺมณ, สรณํ อคมาสิ. ตเมว ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาหิ ยมหํ สรณํ คโต’’ติ. ‘‘กหํ ปน, โภ อุเทน, เอตรหิ โส ภวํ โคตโม วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ? ‘‘ปรินิพฺพุโต โข, พฺราหฺมณ, เอตรหิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ.

421. මෙසේ වදාළ කල්හි, ඝෝටමුඛ බ්‍රාහ්මණයා ආයුෂ්මත් උදේන තෙරුන්ට මෙසේ පැවසීය: 'භවත් උදේන වහන්ස, ඉතා මැනවි! භවත් උදේන වහන්ස, ඉතා මැනවි! භවත් උදේන වහන්ස, යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කරන්නාක් මෙන් ද, වැසී තිබූ දෙයක් විවෘත කරන්නාක් මෙන් ද, මංමුළා වූවෙකුට මඟ පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, ඇස් ඇත්තවුන් රූප දකිත්වා යි අඳුරේ තෙල් පහනක් දල්වන්නාක් මෙන් ද, භවත් උදේන වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය ප්‍රකාශ කරන ලදී. මම භවත් උදේන වහන්සේ ද, ධර්මය ද, භික්ෂු සංඝයා ද සරණ යමි. අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස භවත් උදේන වහන්සේ මා පිළිගන්නා සේක්වා.' 'බ්‍රාහ්මණය, ඔබ මා සරණ නොයන්න. මම යම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නමක් සරණ ගියෙම් ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේම සරණ යන්න.' 'භවත් උදේන වහන්ස, ඒ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ දැන් කොහි වැඩ වසන සේක් ද?' 'බ්‍රාහ්මණය, ඒ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.'

‘‘สเจปิ มยํ, โภ อุเทน, สุเณยฺยาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสสุ โยชเนสุ, ทสปิ มยํ โยชนานิ คจฺเฉยฺยาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย [Pg.375] อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ. สเจปิ มยํ, โภ อุเทน, สุเณยฺยาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ วีสติยา โยชเนสุ… ตึสาย โยชเนสุ… จตฺตารีสาย โยชเนสุ… ปญฺญาสาย โยชเนสุ, ปญฺญาสมฺปิ มยํ โยชนานิ คจฺเฉยฺยาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ. โยชนสเต เจปิ มยํ, โภ อุเทน, สุเณยฺยาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ, โยชนสตมฺปิ มยํ คจฺเฉยฺยาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ.

භවත් උදේන වහන්ස, ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ යොදුන් දහයක දුරකින් වැඩ වසන බව අපට අසන්නට ලැබුණේ නම්, ඒ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ දැක බලා ගැනීම පිණිස අපි යොදුන් දහයක් වුව ද යන්නෙමු. භවත් උදේන වහන්ස, ඉදින් ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ යොදුන් විස්සක... තිහක... හතළිහක... පනහක දුරින් වැඩ වසන බව අපට අසන්නට ලැබුණේ නම්, යොදුන් පනහක් වුව ද අපි ඒ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ දැක බලා ගැනීම පිණිස යන්නෙමු. භවත් උදේන වහන්ස, ඉදින් යොදුන් සියයක දුරින් වුව ද ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ වැඩ වසන බව අප ඇසුවහොත්, ඒ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදු වූ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ දැක බලා ගැනීම පිණිස අපි යොදුන් සියයක් වුව ද යන්නෙමු.

‘‘ยโต จ โข, โภ อุเทน, ปรินิพฺพุโต โส ภวํ โคตโม, ปรินิพฺพุตมฺปิ มยํ ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ อุเทโน ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ. อตฺถิ จ เม, โภ อุเทน, องฺคราชา เทวสิกํ นิจฺจภิกฺขํ ททาติ, ตโต อหํ โภโต อุเทนสฺส เอกํ นิจฺจภิกฺขํ ททามี’’ติ. ‘‘กึ ปน เต, พฺราหฺมณ, องฺคราชา เทวสิกํ นิจฺจภิกฺขํ ททาตี’’ติ? ‘‘ปญฺจ, โภ อุเทน, กหาปณสตานี’’ติ. ‘‘น โข โน, พฺราหฺมณ, กปฺปติ ชาตรูปรชตํ ปฏิคฺคเหตุ’’นฺติ. ‘‘สเจ ตํ โภโต อุเทนสฺส น กปฺปติ วิหารํ โภโต อุเทนสฺส การาเปสฺสามี’’ติ. ‘‘สเจ โข เม ตฺวํ, พฺราหฺมณ, วิหารํ, การาเปตุกาโม, ปาฏลิปุตฺเต สงฺฆสฺส อุปฏฺฐานสาลํ การาเปหี’’ติ. ‘‘อิมินาปาหํ โภโต อุเทนสฺส ภิยฺโยโสมตฺตาย อตฺตมโน อภิรทฺโธ ยํ มํ ภวํ อุเทโน สงฺเฆ ทาเน สมาทเปติ. เอสาหํ, โภ อุเทน, เอติสฺสา จ นิจฺจภิกฺขาย อปราย จ นิจฺจภิกฺขาย ปาฏลิปุตฺเต สงฺฆสฺส อุปฏฺฐานสาลํ การาเปสฺสามี’’ติ. อถ โข โฆฏมุโข พฺราหฺมโณ เอติสฺสา จ นิจฺจภิกฺขาย อปราย จ นิจฺจภิกฺขาย ปาฏลิปุตฺเต สงฺฆสฺส อุปฏฺฐานสาลํ การาเปสิ. สา เอตรหิ ‘โฆฏมุขี’ติ วุจฺจตีติ.

භවත් උදේන වහන්ස, යම් හෙයකින් ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාළ සේක් ද, එබැවින් පිරිනිවන් පා වදාළ ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, භික්ෂු සංඝයා ද අපි සරණ යමු. අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස භවත් උදේන වහන්සේ මා පිළිගන්නා සේක්වා. භවත් උදේන වහන්ස, අංග රජතුමා මට දිනපතා නිත්‍ය දීමනාවක් ලබා දෙයි. එයින් එක් නිත්‍ය දීමනාවක් මම භවත් උදේන වහන්සේට පිරිනමමි.' 'බ්‍රාහ්මණය, අංග රජතුමා ඔබට දිනපතා ලබා දෙන නිත්‍ය දීමනාව කොපමණ ද?' 'භවත් උදේන වහන්ස, කහාපණ පන්සියයකි.' 'බ්‍රාහ්මණය, රන් රිදී පිළිගැනීම අපට කැප නැත.' 'ඉදින් එය භවත් උදේන වහන්සේට කැප නැති නම්, මම භවත් උදේන වහන්සේ වෙනුවෙන් විහාරයක් කරවන්නෙමි.' 'බ්‍රාහ්මණය, ඉදින් ඔබ මට විහාරයක් කරවීමට කැමති නම්, පාටලීපුත්‍ර නුවර සංඝයා උදෙසා උපස්ථාන ශාලාවක් කරවන්න.' 'භවත් උදේන වහන්සේ මා සංඝයා උදෙසා කෙරෙන දානයක සමාදන් කරවීම ගැන මම මෙයින් බෙහෙවින්ම සතුටු වෙමි, ප්‍රසන්න වෙමි. භවත් උදේන වහන්ස, මම මේ නිත්‍ය දීමනාවෙනුත් තවත් නිත්‍ය දීමනාවකිනුත් පාටලීපුත්‍ර නුවර සංඝයා උදෙසා උපස්ථාන ශාලාවක් කරවන්නෙමි.' ඉක්බිති ඝෝටමුඛ බ්‍රාහ්මණයා ඒ නිත්‍ය දීමනාවත් තවත් නිත්‍ය දීමනාවකුත් යොදවා පාටලීපුත්‍ර නුවර සංඝයා උදෙසා උපස්ථාන ශාලාවක් කරවීය. එය දැන් 'ඝෝටමුඛී' නමින් හැඳින්වේ.

โฆฏมุขสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ.

හතරවන ඝෝටමුඛ සූත්‍රය නිම විය.

๕. จงฺกีสุตฺตํ

5. චංකී සූත්‍රය

๔๒๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน โอปาสาทํ นาม โกสลานํ [Pg.376] พฺราหฺมณคาโม ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา โอปาสาเท วิหรติ อุตฺตเรน โอปาสาทํ เทววเน สาลวเน. เตน โข ปน สมเยน จงฺกี พฺราหฺมโณ โอปาสาทํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. อสฺโสสุํ โข โอปาสาทกา พฺราหฺมณคหปติกา – ‘‘สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ โอปาสาทํ อนุปฺปตฺโต, โอปาสาเท วิหรติ อุตฺตเรน โอปาสาทํ เทววเน สาลวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. สาธุ โข ปน ตถารูปานํ อรหตํ ทสฺสนํ โหตี’’ติ.

422. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ කොසොල් ජනපදයෙහි චාරිකාවෙහි වඩිනා සේක්, ඕපාසාද නම් වූ කොසොල් බමුණු ගමකට වැඩම කළ සේක. එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඕපාසාද ගමට උතුරු දෙසින් පිහිටි දෙවවනය නම් වූ සල් වනයේ වැඩ වසන සේක. එකල චංකී බමුණා බොහෝ ජනයාගෙන් පිරුණු, තණ, දර හා දියෙන් යුත්, ධාන්‍යයෙන් පිරි, රජුගේ පරිභෝජනයට සුදුසු වූ, කොසොල් රජ පසේනදී විසින් පිරිනමන ලද රාජ දායයක් වූ, උත්තම දීමනාවක් වූ ඕපාසාද ගමයෙහි අධිපතිව වාසය කරයි. ඕපාසාද වැසි බමුණුගෘහපතියෝ මෙසේ ඇසූහ: "භවත්නි, ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ කොසොල් ජනපදයෙහි චාරිකාවෙහි වඩිනා සේක් ඕපාසාද ගමට පැමිණ, ඕපාසාද ගමට උතුරු දෙසින් පිහිටි දෙවවනය නම් වූ සල් වනයේ වැඩ වසන සේක. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ මෙබඳු යහපත් කීර්ති රාවයක් පැතිර ගොස් ඇත්තේය: 'ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණෙන් ද අර්හත් වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වන සේක' යනුවෙනි. උන්වහන්සේ දෙවියන් සහිත, මරුන් සහිත, බඹුන් සහිත වූ ද, ශ්‍රමණ බමුණන් සහිත වූ ද, දෙවි මිනිස් ප්‍රජාව සහිත මේ ලෝකය තමන් වහන්සේම විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන සාක්ෂාත් කර ප්‍රකාශ කරන සේක. උන්වහන්සේ ආරම්භය යහපත් වූ, මධ්‍යය යහපත් වූ, අවසානය යහපත් වූ, අර්ථ සහිත වූ, ව්‍යඤ්ජන සම්පන්න වූ ධර්මය දේශනා කරන සේක; සර්වප්‍රකාරයෙන්ම සම්පූර්ණ වූ, පිරිසිදු වූ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන සේක. එබඳු රහතන් වහන්සේලා දැකීම ඒකාන්තයෙන්ම යහපත්ය" යනුවෙනි.

๔๒๓. อถ โข โอปาสาทกา พฺราหฺมณคหปติกา โอปาสาทา นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา อุตฺตเรนมุขา คจฺฉนฺติ เยน เทววนํ สาลวนํ. เตน โข ปน สมเยน จงฺกี พฺราหฺมโณ อุปริปาสาเท ทิวาเสยฺยํ อุปคโต. อทฺทสา โข จงฺกี พฺราหฺมโณ โอปาสาทเก พฺราหฺมณคหปติเก โอปาสาทา นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูเต อุตฺตเรน มุขํ เยน เทววนํ สาลวนํ เตนุปสงฺกมนฺเต. ทิสฺวา ขตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘กึ นุ โข, โภ ขตฺเต, โอปาสาทกา พฺราหฺมณคหปติกา โอปาสาทา นิกฺขมิตฺวา สงฺฆสงฺฆี คณีภูตา อุตฺตเรนมุขา คจฺฉนฺติ เยน เทววนํ สาลวน’’นฺติ? ‘‘อตฺถิ, โภ จงฺกี, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ โอปาสาทํ อนุปฺปตฺโต, โอปาสาเท วิหรติ อุตฺตเรน โอปาสาทํ เทววเน สาลวเน. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. ตเมเต ภวนฺตํ [Pg.377] โคตมํ ทสฺสนาย คจฺฉนฺตี’’ติ. ‘‘เตน หิ, โภ ขตฺเต, เยน โอปาสาทกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา โอปาสาทเก พฺราหฺมณคหปติเก เอวํ วเทหิ – ‘จงฺกี, โภ, พฺราหฺมโณ เอวมาห – อาคเมนฺตุ กิร โภนฺโต, จงฺกีปิ พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข โส ขตฺโต จงฺกิสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน โอปาสาทกา พฺราหฺมณคหปติกา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา โอปาสาทเก พฺราหฺมณคหปติเก เอตทโวจ – ‘‘จงฺกี, โภ, พฺราหฺมโณ เอวมาห – ‘อาคเมนฺตุ กิร โภนฺโต, จงฺกีปิ พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’’ติ.

423. ඉක්බිති ඕපාසාද වැසි බමුණුගෘහපතියෝ ඕපාසාද ගමෙන් පිටත්ව, කණ්ඩායම් වශයෙන් එක් රැස්ව, උතුරු දෙසට මුහුණ ලා දෙවවනය නම් වූ සල් වනය දෙසට යන්නාහ. එකල චංකී බමුණා ප්‍රාසාදයේ ඉහළ මාලයේ දිවා විවේකය සඳහා සැතපී සිටියේය. චංකී බමුණා ඕපාසාද වැසි බමුණුගෘහපතියන් ඕපාසාද ගමෙන් පිටත්ව, කණ්ඩායම් වශයෙන් එක් රැස්ව, උතුරු දෙසට මුහුණ ලා දෙවවනය නම් වූ සල් වනය දෙසට යනු දුටුවේය. දැක සිය ඇමතියා අමතා මෙසේ ඇසුවේය: "භවත් ඇමතිය, ඕපාසාද වැසි බමුණුගෘහපතියන් ඕපාසාද ගමෙන් පිටත්ව, කණ්ඩායම් වශයෙන් එක් රැස්ව, උතුරු දෙසට මුහුණ ලා දෙවවනය නම් වූ සල් වනය දෙසට යන්නේ මක්නිසාද?" "පින්වත් චංකී බමුණ, ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ කොසොල් ජනපදයේ චාරිකාවෙහි වඩිනා සේක් ඕපාසාද ගමට පැමිණ, ඕපාසාද ගමට උතුරු දෙසින් පිහිටි දෙවවනය නම් වූ සල් වනයේ වැඩ වසන සේක. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ මෙබඳු යහපත් කීර්ති රාවයක් පැතිර ගොස් ඇත්තේය: 'ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණෙන් ද අර්හත් වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණසම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වන සේක' යනුවෙනි. මොවුහු ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ දැකීම පිණිස යන්නාහ." "භවත් ඇමතිය, එසේ නම් ඕපාසාද වැසි බමුණුගෘහපතියන් සිටින තැනට ගොස් ඔවුන්ට මෙසේ පවසන්න: 'භවත්නි, චංකී බමුණා මෙසේ පවසයි - කරුණාකර භවතුන් මොහොතක් රැඳී සිටිත්වා, චංකී බමුණා ද ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ දැකීම පිණිස පැමිණෙන්නේය' යනුවෙනි." "එසේය පින්වතුනි" යි ඒ ඇමතියා චංකී බමුණාට පිළිතුරු දී, ඕපාසාද වැසි බමුණුගෘහපතියන් සිටින තැනට ගොස් ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: "භවත්නි, චංකී බමුණා මෙසේ පවසයි - 'කරුණාකර භවතුන් මොහොතක් රැඳී සිටිත්වා, චංකී බමුණා ද ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ දැකීම පිණිස පැමිණෙන්නේය' යනුවෙනි."

๔๒๔. เตน โข ปน สมเยน นานาเวรชฺชกานํ พฺราหฺมณานํ ปญฺจมตฺตานิ พฺราหฺมณสตานิ โอปาสาเท ปฏิวสนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน. อสฺโสสุํ โข เต พฺราหฺมณา – ‘‘จงฺกี กิร พฺราหฺมโณ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ. อถ โข เต พฺราหฺมณา เยน จงฺกี พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา จงฺกึ พฺราหฺมณํ เอตทโวจุํ – ‘‘สจฺจํ กิร ภวํ จงฺกี สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตี’’ติ? ‘‘เอวํ โข เม, โภ, โหติ – ‘อหํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามี’’’ติ. ‘‘มา ภวํ จงฺกี สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิ. น อรหติ ภวํ จงฺกี สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; สมโณตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ จงฺกึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ภวญฺหิ จงฺกี อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. ยมฺปิ ภวํ จงฺกี อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ จงฺกี สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; สมโณตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ จงฺกึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. ภวญฺหิ จงฺกี อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค…เป… ภวญฺหิ จงฺกี ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย…เป… ภวญฺหิ จงฺกี อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต [Pg.378] พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย…เป… ภวญฺหิ จงฺกี สีลวา วุทฺธสีลี วุทฺธสีเลน สมนฺนาคโต…เป… ภวญฺหิ จงฺกี กลฺยาณวาโจ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา…เป… ภวญฺหิ จงฺกี พหูนํ อาจริยปาจริโย, ตีณิ มาณวกสตานิ มนฺเต วาเจติ…เป… ภวญฺหิ จงฺกี รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… ภวญฺหิ จงฺกี พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต อปจิโต…เป… ภวญฺหิ จงฺกี โอปาสาทํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ. ยมฺปิ ภวํ จงฺกี โอปาสาทํ อชฺฌาวสติ สตฺตุสฺสทํ สติณกฏฺโฐทกํ สธญฺญํ ราชโภคฺคํ รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ ราชทายํ พฺรหฺมเทยฺยํ, อิมินาปงฺเคน น อรหติ ภวํ จงฺกี สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; สมโณตฺเวว โคตโม อรหติ ภวนฺตํ จงฺกึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

424. එසමයෙහි විවිධ ජනපදවලින් පැමිණි පන්සියයක් පමණ වූ බ්‍රාහ්මණයෝ කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා ඕපාසාද ගමෙහි වාසය කළහ. එම බ්‍රාහ්මණයන්ට “චංකී බ්‍රාහ්මණයා ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ බැහැදැකීමට යනවාලු” යි අසන්නට ලැබුණි. එවිට ඒ බ්‍රාහ්මණයෝ චංකී බ්‍රාහ්මණයා සිටි තැනට ගොස් ඔහුට මෙසේ කීහ: “පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයන් වහන්සේ ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ බැහැදැකීමට යනවා යන කතාව සත්‍යයක් ද?” “පින්වතුනි, එසේ ය, මට ‘මම ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ බැහැදැකීමට යන්නෙමි’ යි අදහසක් තිබේ.” “පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ බැහැදැකීමට නොයන්න. ඔබ වහන්සේ ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ බැහැදැකීමට යාම සුදුසු නැත; ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේම ය ඔබ වහන්සේ බැහැදැකීමට පැමිණිය යුත්තේ. මන්ද යත්, පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයා මව් පසින් මෙන්ම පිය පසින් ද මනා උපතක් ඇත්තෙකි. සත්වැනි පියමහ පරම්පරාව දක්වාම පිරිසිදු මව්කුසකින් උපන්නෙකි. ජාතිය පිළිබඳ කිසිදු දෝෂාරෝපණයකට හෝ නින්දාවකට ලක් නොවූවෙකි. යම් හෙයකින් පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයා මව් පසින් හා පිය පසින් මෙසේ පිරිසිදු උපතක් ඇත්තේ වේ ද, මේ කරුණ නිසාම ඔබ වහන්සේ ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ බැහැදැකීමට යාම සුදුසු නැත; ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේම ඔබ වහන්සේ බැහැදැකීමට පැමිණිය යුත්තේ ය. පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයා මහා ධනවත් ය, බොහෝ වස්තු සම්පත් ඇත්තෙකි... පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයා නිඝණ්ඩු, කේටුභ, අක්ෂර ප්‍රභේද සහිත වූ, පස්වැනි ඉතිහාසය සහිත වූ වේදත්‍රයෙහි කෙළවරට පත්වූවෙකි. පද දන්නෙකි, ව්‍යාකරණ දන්නෙකි, ලෝකායතනය හා මහාපුරුෂ ලක්ෂණ පිළිබඳව ද මනා නිපුණත්වයක් ඇත්තෙකි... පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයා අභිරූපී ය, දර්ශනීය ය, ප්‍රසාදජනක ය, උත්තම වර්ණ සෞන්දර්යයෙන් යුක්ත ය, බ්‍රහ්ම වර්ණයෙන් හා බ්‍රහ්මයා බඳු ශරීරයෙන් යුක්ත ය, දර්ශනය ප්‍රියජනක ය... පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයා සිල්වත් ය, උසස් වූ සීලයෙන් යුක්ත ය... පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයා යහපත් වචන ඇත්තෙකි, මිහිරි කටහඬක් ඇත්තෙකි, විනීත වූ ද, පිරිසිදු වූ ද, නිරවුල් වූ ද, අර්ථය මැනවින් අවබෝධ කර දෙන්නා වූ ද වචනයෙන් යුක්ත ය... පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයා බොහෝ දෙනාට ගුරු වූ ද ගුරුන්ටත් ගුරු වූ ද අයෙකි. ඔහු මානවකයන් තුන්සියයකට වේද මන්ත්‍ර උගන්වයි... පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයා කොසොල් රජු වූ පසේනදී රජතුමා විසින් ද සත්කාර කරන ලද, ගරු කරන ලද, මනා කොට පුදන ලද, බුහුමන් ලබන අයෙකි... පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයා පෝක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා විසින් ද සත්කාර කරන ලද, ගරු කරන ලද, පුදන ලද, බුහුමන් ලබන අයෙකි... පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයා සත්වයන්ගෙන් පිරීගිය, තණ දර ජලය හා ධාන්‍ය බහුල වූ, පසේනදී කොසොල් රජතුමා විසින් පූජා කරන ලද රාජ දීමනාවක් වන ‘ඕපාසාද’ ගම පාලනය කරමින් එහි වාසය කරයි. පින්වත් චංකී බ්‍රාහ්මණයා මෙවන් ගුණාංගයන්ගෙන් යුක්ත බැවින්, ඔබ වහන්සේ ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ බැහැදැකීමට යාම සුදුසු නැත; ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේම ය ඔබ වහන්සේ බැහැදැකීමට පැමිණිය යුත්තේ.”

๔๒๕. เอวํ วุตฺเต, จงฺกี พฺราหฺมโณ เต พฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ‘‘เตน หิ, โภ, มมปิ สุณาถ, ยถา มยเมว อรหาม ตํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; นตฺเวว อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน. ยมฺปิ, โภ, สมโณ โคตโม อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน, อิมินาปงฺเคน น อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; อถ โข มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ปหูตํ หิรญฺญสุวณฺณํ โอหาย ปพฺพชิโต ภูมิคตญฺจ เวหาสฏฺฐญฺจ…เป… สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ทหโรว สมาโน ยุวา สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต…เป… สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อกามกานํ [Pg.379] มาตาปิตูนํ อสฺสุมุขานํ รุทนฺตานํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต…เป… สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต พฺรหฺมวณฺณี พฺรหฺมวจฺฉสี อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย…เป… สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม สีลวา อริยสีลี กุสลสีลี กุสเลน สีเลน สมนฺนาคโต…เป… สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม กลฺยาณวาโจ กลฺยาณวากฺกรโณ โปริยา วาจาย สมนฺนาคโต วิสฺสฏฺฐาย อเนลคลาย อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยา…เป… สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม พหูนํ อาจริยปาจริโย…เป… สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ขีณกามราโค วิคตจาปลฺโล…เป… สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม กมฺมวาที กิริยวาที อปาปปุเรกฺขาโร พฺรหฺมญฺญาย ปชาย…เป… สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อุจฺจา กุลา ปพฺพชิโต อสมฺภินฺนา ขตฺติยกุลา…เป… สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม อฑฺฒา กุลา ปพฺพชิโต มหทฺธนา มหาโภคา…เป… สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ ติโรรฏฺฐา ติโรชนปทา สํปุจฺฉิตุํ อาคจฺฉนฺติ…เป… สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ อเนกานิ เทวตาสหสฺสานิ ปาเณหิ สรณํ คตานิ…เป… สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ…เป… สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต…เป… สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ ราชา มาคโธ เสนิโย พิมฺพิสาโร สปุตฺตทาโร ปาเณหิ สรณํ คโต…เป… สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ ราชา ปเสนทิ โกสโล สปุตฺตทาโร ปาเณหิ สรณํ คโต…เป… สมณํ ขลุ, โภ, โคตมํ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ สปุตฺตทาโร ปาเณหิ สรณํ คโต…เป… สมโณ ขลุ, โภ, โคตโม โอปาสาทํ อนุปฺปตฺโต โอปาสาเท วิหรติ อุตฺตเรน โอปาสาทํ เทววเน สาลวเน. เย โข เต สมณา วา พฺราหฺมณา วา อมฺหากํ คามกฺเขตฺตํ อาคจฺฉนฺติ, อติถี โน เต โหนฺติ. อติถี โข ปนมฺเหหิ สกฺกาตพฺพา ครุกาตพฺพา มาเนตพฺพา ปูเชตพฺพา. ยมฺปิ สมโณ โคตโม โอปาสาทํ อนุปฺปตฺโต [Pg.380] โอปาสาเท วิหรติ อุตฺตเรน โอปาสาทํ เทววเน สาลวเน, อติถิมฺหากํ สมโณ โคตโม. อติถิ โข ปนมฺเหหิ สกฺกาตพฺโพ ครุกาตพฺโพ มาเนตพฺโพ ปูเชตพฺโพ. อิมินาปงฺเคน น อรหติ โส ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; อถ โข มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ. เอตฺตเก โข อหํ, โภ, ตสฺส โภโต โคตมสฺส วณฺเณ ปริยาปุณามิ, โน จ โข โส ภวํ โคตโม เอตฺตกวณฺโณ; อปริมาณวณฺโณ หิ โส ภวํ โคตโม. เอกเมเกนปิ เตน องฺเคน สมนฺนาคโต น อรหติ, โส, ภวํ โคตโม อมฺหากํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุํ; อถ โข มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุนฺติ. เตน หิ, โภ, สพฺเพว มยํ สมณํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสามา’’ติ.

425. මෙසේ කී කල්හි චංකී බ්‍රාහ්මණයා ඒ බ්‍රාහ්මණයන්ට මෙසේ පැවසීය: “පින්වත්නි, එසේ නම් මා පවසන දෙයටත් සවන් දෙන්න. අපම එම ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ බැහැදැකීමට යාම කෙතරම් සුදුසු ද යත්, ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අපව බැහැදැකීමට පැමිණීම කිසිසේත් සුදුසු නොවේ. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මවුපසින් හා පියපසින් යන දෙපසින්ම මනා උපතක් ඇති සේක; සත්වැනි මුතුන්මිත්තන් දක්වා පිරිසිදු මාතෘ කුසයකින් උපන් බැවින් ජාතිය පිළිබඳ වාදයකින් බැහැර කළ නොහැකි, දොස් පැවරිය නොහැකි සේක. පින්වත්නි, යම් හෙයකින් ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ දෙපසින්ම මනා උපතක් ඇති බැවින් ද, මේ කරුණ නිසා ද ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අපව බැහැදැකීමට පැමිණීම සුදුසු නොවන අතර, අපම ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ බැහැදැකීමට යාම සුදුසු වන්නේය. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ පොළොව යට නිදන් කළා වූ ද අහස උසට ගොඩගැසූ වූ ද බොහෝ රන් රිදී ධනය අතහැර පැවිදි වූ සේක. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ තරුණ වියේදීම, කළු කෙස් ඇතිව, යොවුන් වියේ ඉතා සොඳුරු ප්‍රථම වයසේ පසුවෙද්දී ගිහිගෙය අතහැර පැවිදි වූ සේක. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අකමැත්තෙන් කඳුළු පිරුණු මුහුණින් හඬා වැලපෙන මවුපියන් සිටියදීම, කෙස් රැවුල් බා කසා වත් හැඳ ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වූ සේක. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අතිශය රූමත්ය, දර්ශනීයය, ප්‍රසාදජනකය, උතුම් වූ ශරීර වර්ණයෙන් යුක්තය, බ්‍රහ්මයෙකු බඳු වර්ණයක් හා බ්‍රහ්මයෙකු බඳු සිරුරක් ඇති දර්ශනය කරන්නන්ට ප්‍රියජනක තැනැත්තෙකි. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ සීලවන්තය, ආර්ය වූ කුසල සීලයෙන් යුක්තය. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ කල්‍යාණ වචන කතා කරන, යහපත් උච්චාරණයක් ඇති, ආචාරශීලී වූ ද, පැහැදිලි වූ ද, නොපැකිළෙන වූ ද, අර්ථය මැනවින් වැටහෙන සුලු වචනයෙන් යුක්ත සේක. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ බොහෝ දෙනාගේ ආචාර්යවරයා හා ආචාර්යවරුන්ගේ ද ආචාර්යවරයා වන සේක. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ ක්ෂය වූ කාමරාග ඇත්තෙකි, චපල බවින් තොර වූ සේක. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ කර්මවාදී වූ, ක්‍රියාවාදී වූ, බ්‍රාහ්මණ ප්‍රජාව කෙරෙහි පාපී අදහසක් නැතිව යහපතම පෙරදැරි කරගත් සේක. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ උසස් කුලයකින්, නොකිලිටි ක්ෂත්‍රිය වංශයකින් නික්ම පැවිදි වූ සේක. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ බොහෝ ධන ධාන්‍ය හා වස්තුව ඇති ධනවත් කුලයකින් පැවිදි වූ සේක. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්න විමසීමට බැහැර රටවලින් හා බැහැර ජනපදවලින් ජනයා පැමිණෙති. පින්වත්නි, දේවතාවුන් දහස් ගණනක් දිවි හිමියෙන් ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ සරණ ගොස් සිටිති. පින්වත්නි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිබඳව මෙසේ කල්‍යාණ කීර්ති රාවයක් පැන නැඟී තිබේ: ‘ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අර්හත්ය, සම්මා සම්බුද්ධය, විජ්ජාචරණ සම්පන්නය, සුගතය, ලෝකවිදූය, අනුත්තරෝ පුරිසදම්ම සාරථිය, සත්ථා දේව මනුස්සානංය, බුද්ධය, භාග්‍යවත්ය’ යනුවෙනි. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත සේක. පින්වත්නි, මගධ දේශාධිපති සේනිය බිම්බිසාර රජතුමා ද, කොසොල් දේශාධිපති පසේනදී රජතුමා ද, පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා ද අඹුදරුවන් සමඟ දිවි හිමියෙන් ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ සරණ ගොස් සිටිති. පින්වත්නි, ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ ඕපාසාද ග්‍රාමයට පැමිණ එහි උතුරු දෙසෙහි වූ දේව වනය නම් සල් උයනේ වැඩවසන සේක. යම් ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් අපගේ ගම් සීමාවට පැමිණෙත් ද, ඔවුහු අපගේ අමුත්තෝ වෙති. අමුත්තන්ට අප විසින් සත්කාර කළ යුතුය, ගරුකළ යුතුය, බහුමාන කළ යුතුය, පිදිය යුතුය. ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ ද ඕපාසාදයට පැමිණ ඇති බැවින් අපගේ අමුත්තෙකි. අමුත්තෙකු වන බැවින් අප විසින් උන්වහන්සේට සත්කාර, ගෞරව හා බුහුමන් කළ යුතුමය. මේ කරුණ නිසා ද ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අපව බැහැදැකීමට පැමිණීම නුසුදුසුය; අපම ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ බැහැදැකීමට යාම සුදුසුය. පින්වත්නි, ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ ගුණ මම මෙපමණක් දනිමි. එහෙත් ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මෙපමණක්ම ගුණ ඇති කෙනෙක් නොවේ; උන්වහන්සේ අප්‍රමාණ ගුණ ඇත්තෙකි. මෙකී ගුණාංග අතරින් එකක් වුවද ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අපව බැහැදැකීමට පැමිණීම නුසුදුසු බවටත්, අපම උන්වහන්සේ බැහැදැකීමට යාම සුදුසු බවටත් ප්‍රමාණවත්ය. එසේ නම් පින්වත්නි, අපි හැමදෙනාම ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ බැහැදැකීමට යමු” යි කීවේය. එවිට ඒ බ්‍රාහ්මණයෝ “පින්වත, එසේ නම් අපි සියල්ලෝම ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ බැහැදැකීමට යමු” යි පැවසූහ.

๔๒๖. อถ โข จงฺกี พฺราหฺมโณ มหตา พฺราหฺมณคเณน สทฺธึ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เตน โข ปน สมเยน ภควา วุทฺเธหิ วุทฺเธหิ พฺราหฺมเณหิ สทฺธึ กิญฺจิ กิญฺจิ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา นิสินฺโน โหติ. เตน โข ปน สมเยน กาปฏิโก นาม มาณโว ทหโร วุตฺตสิโร โสฬสวสฺสุทฺเทสิโก ชาติยา, ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ, ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย ตสฺสํ ปริสายํ นิสินฺโน โหติ. โส วุทฺธานํ วุทฺธานํ พฺราหฺมณานํ ภควตา สทฺธึ มนฺตยมานานํ อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตติ. อถ โข ภควา กาปฏิกํ มาณวํ อปสาเทติ – ‘‘มายสฺมา ภารทฺวาโช วุทฺธานํ วุทฺธานํ พฺราหฺมณานํ มนฺตยมานานํ อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตตุ. กถาปริโยสานํ อายสฺมา ภารทฺวาโช อาคเมตู’’ติ. เอวํ วุตฺเต, จงฺกี พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มา ภวํ โคตโม กาปฏิกํ มาณวํ อปสาเทสิ. กุลปุตฺโต จ กาปฏิโก มาณโว, พหุสฺสุโต จ กาปฏิโก มาณโว, ปณฺฑิโต จ กาปฏิโก มาณโว, กลฺยาณวากฺกรโณ จ กาปฏิโก มาณโว, ปโหติ จ กาปฏิโก มาณโว โภตา โคตเมน สทฺธึ อสฺมึ วจเน ปฏิมนฺเตตุ’’นฺติ. อถ โข ภควโต [Pg.381] เอตทโหสิ – ‘‘อทฺธา โข กาปฏิกสฺส มาณวสฺส เตวิชฺชเก ปาวจเน กถา ภวิสฺสติ. ตถา หิ นํ พฺราหฺมณา สํปุเรกฺขโรนฺตี’’ติ. อถ โข กาปฏิกสฺส มาณวสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ยทา เม สมโณ โคตโม จกฺขุํ อุปสํหริสฺสติ, อถาหํ สมณํ โคตมํ ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ. อถ โข ภควา กาปฏิกสฺส มาณวสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เยน กาปฏิโก มาณโว เตน จกฺขูนิ อุปสํหาสิ.

426. එකල්හි සන්කී බ්‍රාහ්මණයා මහත් බ්‍රාහ්මණ පිරිසක් සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණේය. පිළිසඳර කතා නිමවා ඔහු එකත්පස්ව වාඩි විය. ඒ අවස්ථාවෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වයෝවෘද්ධ බ්‍රාහ්මණයන් සමඟ යම් යම් පිළිසඳර කතාවන් නිමවා වැඩසිටියහ. එකල කාපටික නම් වූ, වයස අවුරුදු දහසයක් පමණ වූ, මුඩු කළ හිස ඇති තරුණ මාණවකයෙක් එහි විය. ඔහු නිඝණ්ඩු, කේටුභ, අක්ෂරප්පභේද ඇතුළු පස්වැනි ඉතිහාසය සහිත ත්‍රිවේදයෙහි කෙළවරට ගිය, පද දත්, ව්‍යාකරණ දත්, ලෝකායත හා මහාපුරුෂ ලක්ෂණ පිළිබඳ විශාරදයෙක් විය. ඔහු වයෝවෘද්ධ බ්‍රාහ්මණයන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සාකච්ඡා කරන අතරතුර විටින් විට බාධා කරමින් කතා කළේය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කාපටික මාණවකයාට මෙසේ දොස් පැවරූහ: "ආයුෂ්මත් භාරද්වාජ, වයෝවෘද්ධ බ්‍රාහ්මණයන් සාකච්ඡා කරන අතරතුර විටින් විට මැදට පැන කතා නොකරන්න. සාකච්ඡාව නිමවන තුරු ආයුෂ්මත් භාරද්වාජ ඉවසන්න." මෙසේ කී විට සන්කී බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කාපටික මාණවකයාට දොස් නොපවරන්න. කාපටික මාණවකයා කුලපුත්‍රයෙකි, බහුශ්‍රැතයෙකි, පණ්ඩිතයෙකි, යහපත් කථිකත්වය ඇත්තෙකි. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සමඟ මේ කාරණය පිළිබඳව පිළිසඳරෙහි යෙදීමට ඔහුට හැකියාව ඇත." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: "සැබවින්ම කාපටික මාණවකයාට ත්‍රිවේද ශාස්ත්‍රය පිළිබඳ යම් දැනුමක් තිබිය යුතුය. එබැවිනි බ්‍රාහ්මණයෝ ඔහු මෙලෙස ඉදිරිපත් කරන්නේ." එකල කාපටික මාණවකයාට ද මෙසේ සිතුණි: "ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මා දෙස බලන විට මම උන්වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්නයක් අසමි." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කාපටික මාණවකයාගේ සිතේ අදහස දැන ඔහු දෙස බැලූහ.

๔๒๗. อถ โข กาปฏิกสฺส มาณวสฺส เอตทโหสิ – ‘‘สมนฺนาหรติ โข มํ สมโณ โคตโม. ยํนูนาหํ สมณํ โคตมํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ. อถ โข กาปฏิโก มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ยทิทํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ โปราณํ มนฺตปทํ อิติหิติหปรมฺปราย ปิฏกสมฺปทาย, ตตฺถ จ พฺราหฺมณา เอกํเสน นิฏฺฐํ คจฺฉนฺติ – ‘อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญ’นฺติ. อิธ ภวํ โคตโม กิมาหา’’ติ? ‘‘กึ ปน, ภารทฺวาช, อตฺถิ โกจิ พฺราหฺมณานํ เอกพฺราหฺมโณปิ โย เอวมาห – ‘อหเมตํ ชานามิ, อหเมตํ ปสฺสามิ. อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญ’’’นฺติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘กึ ปน, ภารทฺวาช, อตฺถิ โกจิ พฺราหฺมณานํ เอกาจริโยปิ, เอกาจริยปาจริโยปิ, ยาว สตฺตมา อาจริยมหยุคาปิ, โย เอวมาห – ‘อหเมตํ ชานามิ, อหเมตํ ปสฺสามิ. อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญ’’’นฺติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘กึ ปน, ภารทฺวาช, เยปิ เต พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เตปิ เอวมาหํสุ – ‘มยเมตํ ชานาม, มยเมตํ ปสฺสาม. อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญ’’’นฺติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

427. එවිට කාපටික මාණවකයාට මෙසේ සිතුණි: "ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ දැන් මා කෙරෙහි අවධානය යොමු කරති. මම උන්වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්නයක් ඇසුවොත් මැනවි." ඉක්බිති කාපටික මාණවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ පරම්පරාගතව පැවත එන, පිටක සම්ප්‍රදාය අනුව එන ඉපැරණි මන්ත්‍ර පද සම්බන්ධයෙන් බ්‍රාහ්මණයෝ 'මෙයම සත්‍යය, අනෙක් දේ හිස්ය' කියා ඒකාන්තයෙන්ම නිගමනයකට පැමිණෙති. මේ සම්බන්ධයෙන් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පවසන්නේ කුමක්ද?" "භාරද්වාජ, බ්‍රාහ්මණයන් අතර 'මම මෙය දනිමි, මම මෙය දකිමි, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් දේ හිස්ය' කියා පවසන එකදු බ්‍රාහ්මණයෙක්වත් සිටීද?" "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නැත." "භාරද්වාජ, බ්‍රාහ්මණයන් අතර හත්වැනි ගුරු පරම්පරාව දක්වා වූ යම් ගුරුවරයෙක් හෝ ගුරුන්ගේ ගුරුවරයෙක් හෝ 'මම මෙය දනිමි, මම මෙය දකිමි, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් දේ හිස්ය' කියා පවසන්නෙක් සිටීද?" "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නැත." "භාරද්වාජ, ඉපැරණි බ්‍රාහ්මණ සෘෂිවරුන් වූ, මන්ත්‍ර සම්පාදනය කළ, මන්ත්‍ර ප්‍රචලිත කළ, අද කාලයේ බ්‍රාහ්මණයන් විසින් අනුගමනය කරනු ලබන අට්ඨක, වාමක, වාමදේව, වෙස්සාමිත්ත, යමතග්ගි, අංගීරස, භාරද්වාජ, වාසෙට්ඨ, කස්සප සහ භගු යන සෘෂිවරුන් පවා 'අපි මෙය දනිමු, අපි මෙය දකිමු, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් දේ හිස්ය' කියා පවසා තිබේද?" "භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නැත."

‘‘อิติ กิร, ภารทฺวาช, นตฺถิ โกจิ พฺราหฺมณานํ เอกพฺราหฺมโณปิ โย เอวมาห – ‘อหเมตํ ชานามิ, อหเมตํ ปสฺสามิ. อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญ’นฺติ; นตฺถิ โกจิ พฺราหฺมณานํ เอกาจริโยปิ เอกาจริยปาจริโยปิ, ยาว สตฺตมา อาจริยมหยุคาปิ, โย เอวมาห – ‘อหเมตํ [Pg.382] ชานามิ, อหเมตํ ปสฺสามิ. อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญ’นฺติ; เยปิ เต พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เตปิ น เอวมาหํสุ – ‘มยเมตํ ชานาม, มยเมตํ ปสฺสาม. อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญ’นฺติ.

"එසේ නම් භාරද්වාජ, 'මම මෙය දනිමි, මම මෙය දකිමි, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් දේ හිස්ය' කියා පවසන එකදු බ්‍රාහ්මණයෙක්වත් නැත. හත්වැනි ගුරු පරම්පරාව දක්වා වූ එකදු ගුරුවරයෙක් හෝ ගුරුන්ගේ ගුරුවරයෙක්වත් නැත. එමෙන්ම එම වේද මන්ත්‍ර නිපදවූ හා ප්‍රචලිත කළ අට්ඨක, වාමක, වාමදේව, වෙස්සාමිත්ත, යමතග්ගි, අංගීරස, භාරද්වාජ, වාසෙට්ඨ, කස්සප සහ භගු යන සෘෂිවරුන් පවා 'අපි මෙය දනිමු, අපි මෙය දකිමු, මෙයම සත්‍යය, අනෙක් දේ හිස්ය' කියා පවසා නැත."

๔๒๘. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภารทฺวาช, อนฺธเวณิ ปรมฺปราสํสตฺตา ปุริโมปิ น ปสฺสติ มชฺฌิโมปิ น ปสฺสติ ปจฺฉิโมปิ น ปสฺสติ; เอวเมว โข, ภารทฺวาช, อนฺธเวณูปมํ มญฺเญ พฺราหฺมณานํ ภาสิตํ สมฺปชฺชติ – ปุริโมปิ น ปสฺสติ มชฺฌิโมปิ น ปสฺสติ ปจฺฉิโมปิ น ปสฺสติ. ตํ กึ มญฺญสิ, ภารทฺวาช, นนุ เอวํ สนฺเต พฺราหฺมณานํ อมูลิกา สทฺธา สมฺปชฺชตี’’ติ? ‘‘น ขฺเวตฺถ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา สทฺธาเยว ปยิรุปาสนฺติ, อนุสฺสวาเปตฺถ พฺราหฺมณา ปยิรุปาสนฺตี’’ติ. ‘‘ปุพฺเพว โข ตฺวํ, ภารทฺวาช, สทฺธํ อคมาสิ, อนุสฺสวํ อิทานิ วเทสิ. ปญฺจ โข อิเม, ภารทฺวาช, ธมฺมา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทฺเวธา วิปากา. กตเม ปญฺจ? สทฺธา, รุจิ, อนุสฺสโว, อาการปริวิตกฺโก, ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติ – อิเม โข, ภารทฺวาช, ปญฺจ ธมฺมา ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทฺเวธา วิปากา. อปิ จ, ภารทฺวาช, สุสทฺทหิตํเยว โหติ, ตญฺจ โหติ ริตฺตํ ตุจฺฉํ มุสา; โน เจปิ สุสทฺทหิตํ โหติ, ตญฺจ โหติ ภูตํ ตจฺฉํ อนญฺญถา. อปิ จ, ภารทฺวาช, สุรุจิตํเยว โหติ…เป… สฺวานุสฺสุตํเยว โหติ…เป… สุปริวิตกฺกิตํเยว โหติ…เป… สุนิชฺฌายิตํเยว โหติ, ตญฺจ โหติ ริตฺตํ ตุจฺฉํ มุสา; โน เจปิ สุนิชฺฌายิตํ โหติ, ตญฺจ โหติ ภูตํ ตจฺฉํ อนญฺญถา. สจฺจมนุรกฺขตา, ภารทฺวาช, วิญฺญุนา ปุริเสน นาลเมตฺถ เอกํเสน นิฏฺฐํ คนฺตุํ – ‘อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

428. “භාරද්වාජ, එය හරියට එක් අයෙකුට පසුව තවත් අයෙකු බැගින් එකිනෙකා අල්ලාගෙන යන අන්ධ පේළියක් (අන්ධවේණියක්) වැනිය. එහි පළමු වැන්නා ද නොදකියි, මැද සිටින්නා ද නොදකියි, අවසාන තැනැත්තා ද නොදකියි. භාරද්වාජ, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ මේ ප්‍රකාශය ද අන්ධ පේළියක් බඳු යැයි මම හිතමි. එහි පළමු වැන්නා ද නොදකියි, මැද සිටින්නා ද නොදකියි, අවසාන තැනැත්තා ද නොදකියි. භාරද්වාජ, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? මෙසේ ඇති කල බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ශ්‍රද්ධාව පදනමක් නොමැති (අමූලික) එකක් බවට පත්වන්නේ නොවේද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙහිදී බ්‍රාහ්මණයන් ශ්‍රද්ධාවෙන් ම පමණක් මෙයට ගරු කරන්නේ නැත. බ්‍රාහ්මණයෝ අනුශ්‍රවය (පරම්පරාගත ශ්‍රවණය) නිසා ද මෙයට ගරු කරති.” “භාරද්වාජ, ඔබ පළමුව ශ්‍රද්ධාව ගැන කතා කළා, දැන් අනුශ්‍රවය ගැන කතා කරනවා. භාරද්වාජ, මේ කරුණු පහ වර්තමාන ජීවිතයේ දී ම ආකාර දෙකකින් විපාක දෙයි. ඒ පහ මොනවාද? ශ්‍රද්ධාව, රුචිය (කැමැත්ත), අනුශ්‍රවය, ආකාර පරිවිතර්කය (හේතු සහිත කල්පනාව) සහ දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තිය (දෘෂ්ටියක් පිළිබඳව කල්පනා කර ඉවසීම) යන මේවායි. භාරද්වාජ, මේ කරුණු පහ මෙලොවදීම ආකාර දෙකකින් විපාක දෙයි. භාරද්වාජ, ඇතැම් විට යමක් පිළිබඳව දැඩි ශ්‍රද්ධාවක් තිබුණ ද එය හිස්, තුච්ඡ, අසත්‍ය විය හැකිය. ඇතැම් විට යමක් කෙරෙහි දැඩි ශ්‍රද්ධාවක් නොතිබුණ ද එය සත්‍ය, තථ්‍ය, නිවැරදි විය හැකිය. එමෙන්ම භාරද්වාජ, යමක් කෙරෙහි දැඩි රුචියක් තිබුණ ද... හොඳින් ඇසී තිබුණ ද... හොඳින් කල්පනා කර තිබුණ ද... හොඳින් විමසා බලා තිබුණ ද, එය හිස්, තුච්ඡ, අසත්‍ය විය හැකිය. ඇතැම් විට එය හොඳින් විමසා බලා නොතිබුණ ද සත්‍ය, තථ්‍ය, නිවැරදි විය හැකිය. භාරද්වාජ, සත්‍යය ආරක්ෂා කරන්නා වූ නුවණැති පුරුෂයා විසින්, ‘මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස් ය’ කියා මෙහිදී ඒකාන්ත නිගමනයකට පැමිණීම සුදුසු නොවේ.”

๔๒๙. ‘‘กิตฺตาวตา ปน, โภ โคตม, สจฺจานุรกฺขณา โหติ, กิตฺตาวตา สจฺจมนุรกฺขติ? สจฺจานุรกฺขณํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘สทฺธา เจปิ, ภารทฺวาช, ปุริสสฺส โหติ; ‘เอวํ เม สทฺธา’ติ – อิติ วทํ สจฺจมนุรกฺขติ, นตฺเวว ตาว เอกํเสน นิฏฺฐํ คจฺฉติ – ‘อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญ’นฺติ [Pg.383] ( ). รุจิ เจปิ, ภารทฺวาช, ปุริสสฺส โหติ…เป… อนุสฺสโว เจปิ, ภารทฺวาช, ปุริสสฺส โหติ…เป… อาการปริวิตกฺโก เจปิ, ภารทฺวาช, ปุริสสฺส โหติ…เป… ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติ เจปิ, ภารทฺวาช, ปุริสสฺส โหติ; ‘เอวํ เม ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺตี’ติ – อิติ วทํ สจฺจมนุรกฺขติ, นตฺเวว ตาว เอกํเสน นิฏฺฐํ คจฺฉติ – ‘อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญ’นฺติ. เอตฺตาวตา โข, ภารทฺวาช, สจฺจานุรกฺขณา โหติ, เอตฺตาวตา สจฺจมนุรกฺขติ, เอตฺตาวตา จ มยํ สจฺจานุรกฺขณํ ปญฺญเปม; น ตฺเวว ตาว สจฺจานุโพโธ โหตี’’ติ.

429. “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, කොපමණකින් සත්‍යය ආරක්ෂා කිරීම වෙයිද? සත්‍යය ආරක්ෂා කරන්නේ කෙසේද? සත්‍යය ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳව අපි භවත් ගෝතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු.” “භාරද්වාජ, යම් පුරුෂයෙකුට ශ්‍රද්ධාවක් ඇත්තේ නම්, ‘මට මෙවැනි ශ්‍රද්ධාවක් ඇතැයි’ පවසමින් ඔහු සත්‍යය ආරක්ෂා කරයි. එහෙත් ‘මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස් ය’ කියා ඒකාන්ත නිගමනයකට එතෙක් ඔහු පැමිණෙන්නේ නැත. භාරද්වාජ, සත්‍යය ආරක්ෂා කිරීම යනු මෙපමණකි. මේ ආකාරයෙන් ඔහු සත්‍යය ආරක්ෂා කරයි. සත්‍යය ආරක්ෂා කිරීම ලෙස අප පනවන්නේ මෙයයි. එහෙත් එය සත්‍යය අවබෝධ කිරීම (සච්චානුබෝධය) නොවේ. භාරද්වාජ, යම් පුරුෂයෙකුට රුචියක් ඇත්තේ නම්... අනුශ්‍රවයක් ඇත්තේ නම්... ආකාර පරිවිතර්කයක් ඇත්තේ නම්... දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තියක් ඇත්තේ නම්, ‘මගේ දෘෂ්ටි නිජ්ඣානක්ඛන්තිය මෙසේ යැයි’ පවසමින් ඔහු සත්‍යය ආරක්ෂා කරයි. එහෙත් ‘මෙයම සත්‍යය, අන් සියල්ල හිස් ය’ කියා ඒකාන්ත නිගමනයකට එතෙක් ඔහු පැමිණෙන්නේ නැත. භාරද්වාජ, සත්‍යය ආරක්ෂා කිරීම යනු මෙපමණකි. මේ ආකාරයෙන් ඔහු සත්‍යය ආරක්ෂා කරයි. සත්‍යය ආරක්ෂා කිරීම ලෙස අප පනවන්නේ මෙයයි. එහෙත් එයින් තවමත් සත්‍යය අවබෝධ වන්නේ නැත.”

๔๓๐. ‘‘เอตฺตาวตา, โภ โคตม, สจฺจานุรกฺขณา โหติ, เอตฺตาวตา สจฺจมนุรกฺขติ, เอตฺตาวตา จ มยํ สจฺจานุรกฺขณํ เปกฺขาม. กิตฺตาวตา ปน, โภ โคตม, สจฺจานุโพโธ โหติ, กิตฺตาวตา สจฺจมนุพุชฺฌติ? สจฺจานุโพธํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘อิธ, ภารทฺวาช, ภิกฺขุ อญฺญตรํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ. ตเมนํ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อุปสงฺกมิตฺวา ตีสุ ธมฺเมสุ สมนฺเนสติ – โลภนีเยสุ ธมฺเมสุ, โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ, โมหนีเยสุ ธมฺเมสุ. อตฺถิ นุ โข อิมสฺสายสฺมโต ตถารูปา โลภนียา ธมฺมา ยถารูเปหิ โลภนีเยหิ ธมฺเมหิ ปริยาทินฺนจิตฺโต อชานํ วา วเทยฺย – ชานามีติ, อปสฺสํ วา วเทยฺย – ปสฺสามีติ, ปรํ วา ตทตฺถาย สมาทเปยฺย ยํ ปเรสํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายาติ? ตเมนํ สมนฺเนสมาโน เอวํ ชานาติ – ‘นตฺถิ โข อิมสฺสายสฺมโต ตถารูปา โลภนียา ธมฺมา ยถารูเปหิ โลภนีเยหิ ธมฺเมหิ ปริยาทินฺนจิตฺโต อชานํ วา วเทยฺย – ชานามีติ, อปสฺสํ วา วเทยฺย – ปสฺสามีติ, ปรํ วา ตทตฺถาย สมาทเปยฺย ยํ ปเรสํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. ตถารูโป โข ปนิมสฺสายสฺมโต กายสมาจาโร ตถารูโป วจีสมาจาโร ยถา ตํ อลุทฺธสฺส. ยํ โข ปน อยมายสฺมา ธมฺมํ เทเสติ, คมฺภีโร โส ธมฺโม ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ [Pg.384] สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย; น โส ธมฺโม สุเทสิโย ลุทฺเธนา’’’ติ.

430. “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙපමණකින් සත්‍යය ආරක්ෂා කිරීම වෙයි. මේ ආකාරයෙන් කෙනෙක් සත්‍යය ආරක්ෂා කරයි. සත්‍යය ආරක්ෂා කිරීමක් ලෙස අප ද මෙය දකිමු. එහෙත් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, කොපමණකින් සත්‍යය අවබෝධ කිරීම වෙයිද? සත්‍යය අවබෝධ කරන්නේ කෙසේද? සත්‍යය අවබෝධ කිරීම පිළිබඳව අපි භවත් ගෝතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු.” “භාරද්වාජ, මෙහි භික්ෂුවක් යම් ගමක හෝ නියම්ගමක ඇසුරු කරමින් වාසය කරයි. එවිට ගෘහපතියෙකු හෝ ගෘහපති පුත්‍රයෙකු ඔහු වෙත පැමිණ ලෝභනීය ධර්ම, ද්වේෂණීය ධර්ම සහ මෝහනීය ධර්ම යන කරුණු තුන පිළිබඳව ඔහු පිරික්සයි. ‘මේ ආයුෂ්මතුන් තුළ ලෝභයෙන් මඩනා ලද සිතක් ඇත්තේද? එවැනි ලෝභනීය ධර්මයන්ගෙන් මැඩුණු සිතක් ඇතිව, ඔහු තමා නොදන්නා දෙය දනිමියි පවසන්නේද, නොදකින දෙය දකිමියි පවසන්නේද, නැතහොත් අනුන්හට දීර්ඝ කාලයක් අහිත පිණිස දුක් පිණිස පවතින දේ සඳහා ඔවුන්ව පොළඹවන්නේද?’ කියා පිරික්සයි. ඔහු මෙසේ පිරික්සන විට මෙසේ දැන ගනියි: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් තුළ ලෝභයෙන් මඩනා ලද සිතක් නැත. නොදැන දැනගතිමි කියා හෝ නොදැක දැකගතිමි කියා හෝ ඔහු පවසන්නේ නැත. අනුන්හට දීර්ඝ කාලයක් අහිත පිණිස දුක් පිණිස පවතින දේ සඳහා ඔහු පොළඹවන්නේද නැත. මේ ආයුෂ්මතුන්ගේ කායික පැවැත්ම සහ වාචසික පැවැත්ම ලෝභයක් නැති අයෙකුගේ බඳුය. එමෙන්ම මේ ආයුෂ්මතුන් දේශනා කරන ධර්මය ගම්භීරය, දැකීමට අපහසුය, අවබෝධ කර ගැනීමට අපහසුය, ශාන්තය, ප්‍රණීතය, තර්කයෙන් විෂය නොවන සුළුය, සියුම්ය, පණ්ඩිතයන් විසින් දත යුතුය. ලෝභයෙන් යුත් අයෙකුට මෙවැනි ධර්මයක් මෙතරම් මැනවින් දේශනා කළ නොහැකිය’ කියා ඔහු දැන ගනියි.”

๔๓๑. ‘‘ยโต นํ สมนฺเนสมาโน วิสุทฺธํ โลภนีเยหิ ธมฺเมหิ สมนุปสฺสติ ตโต นํ อุตฺตริ สมนฺเนสติ โทสนีเยสุ ธมฺเมสุ. อตฺถิ นุ โข อิมสฺสายสฺมโต ตถารูปา โทสนียา ธมฺมา ยถารูเปหิ โทสนีเยหิ ธมฺเมหิ ปริยาทินฺนจิตฺโต อชานํ วา วเทยฺย – ชานามีติ, อปสฺสํ วา วเทยฺย – ปสฺสามีติ, ปรํ วา ตทตฺถาย สมาทเปยฺย ยํ ปเรสํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายาติ? ตเมนํ สมนฺเนสมาโน เอวํ ชานาติ – ‘นตฺถิ โข อิมสฺสายสฺมโต ตถารูปา โทสนียา ธมฺมา ยถารูเปหิ โทสนีเยหิ ธมฺเมหิ ปริยาทินฺนจิตฺโต อชานํ วา วเทยฺย – ชานามีติ, อปสฺสํ วา วเทยฺย – ปสฺสามีติ, ปรํ วา ตทตฺถาย สมาทเปยฺย ยํ ปเรสํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. ตถารูโป โข ปนิมสฺสายสฺมโต กายสมาจาโร ตถารูโป วจีสมาจาโร ยถา ตํ อทุฏฺฐสฺส. ยํ โข ปน อยมายสฺมา ธมฺมํ เทเสติ, คมฺภีโร โส ธมฺโม ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย; น โส ธมฺโม สุเทสิโย ทุฏฺเฐนา’’’ติ.

431. “යම් විටක ඔහු විමසා බලා එම භික්ෂුව ලෝභය උපදවන ධර්මයන්ගෙන් පිරිසිදු බව දකින්නේද, එවිට ඔහු මීළඟට එම භික්ෂුව ද්වේෂය උපදවන ධර්මයන් සම්බන්ධයෙන් විමසා බලයි: ‘මනස ද්වේෂයෙන් යටපත් වූ කෙනෙකු නොදැන සිටියදී “මම දනිමි” කියා හෝ, නොදැක සිටියදී “මම දකිමි” කියා හෝ පවසන්නාක් මෙන් ද, අන්‍යයන්ට දීර්ඝ කාලයක් අහිත පිණිස හා දුක පිණිස පවතින දේ අනුගමනය කිරීමට පොළඹවන්නාක් මෙන් ද, මේ ආයුෂ්මතුන් තුළ එවැනි ද්වේෂ සහගත ධර්මයන් පවතීද?’ ඔහු විමසා බලන විට මෙසේ දැනගනී: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් තුළ එවැනි ද්වේෂ සහගත ධර්මයන් නැත. මොහුගේ කායික පැවැත්ම හා වාචික පැවැත්ම ද්වේෂයෙන් තොර වූ කෙනෙකුගේ මෙනි. තවද, මෙම ආයුෂ්මතුන් දේශනා කරන ධර්මය ගැඹුරුය, දැකීමට අපහසුය, අවබෝධ කිරීමට දුෂ්කරය, ශාන්තය, ප්‍රණීතය, තර්කයට විෂය නොවන සූක්ෂ්ම වූවකි, නුවණැත්තන් විසින්ම දත යුත්තකි. ද්වේෂයෙන් යුත් කෙනෙකුට මෙබඳු ධර්මයක් දේශනා කළ නොහැකිය’ යනුවෙනි.”

๔๓๒. ‘‘ยโต นํ สมนฺเนสมาโน วิสุทฺธํ โทสนีเยหิ ธมฺเมหิ สมนุปสฺสติ, ตโต นํ อุตฺตริ สมนฺเนสติ โมหนีเยสุ ธมฺเมสุ. อตฺถิ นุ โข อิมสฺสายสฺมโต ตถารูปา โมหนียา ธมฺมา ยถารูเปหิ โมหนีเยหิ ธมฺเมหิ ปริยาทินฺนจิตฺโต อชานํ วา วเทยฺย – ชานามีติ, อปสฺสํ วา วเทยฺย – ปสฺสามีติ, ปรํ วา ตทตฺถาย สมาทเปยฺย ยํ ปเรสํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายาติ? ตเมนํ สมนฺเนสมาโน เอวํ ชานาติ – ‘นตฺถิ โข อิมสฺสายสฺมโต ตถารูปา โมหนียา ธมฺมา ยถารูเปหิ โมหนีเยหิ ธมฺเมหิ ปริยาทินฺนจิตฺโต อชานํ วา วเทยฺย – ชานามีติ, อปสฺสํ วา วเทยฺย – ปสฺสามีติ, ปรํ วา ตทตฺถาย สมาทเปยฺย ยํ ปเรสํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. ตถารูโป โข ปนิมสฺสายสฺมโต กายสมาจาโร ตถารูโป วจีสมาจาโร ยถา ตํ อมูฬฺหสฺส. ยํ โข ปน อยมายสฺมา ธมฺมํ เทเสติ, คมฺภีโร โส ธมฺโม ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต [Pg.385] อตกฺกาวจโร นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย; น โส ธมฺโม สุเทสิโย มูฬฺเหนา’’’ติ.

432. “යම් විටක ඔහු විමසා බලා එම භික්ෂුව ද්වේෂය උපදවන ධර්මයන්ගෙන් පිරිසිදු බව දකින්නේද, එවිට ඔහු මීළඟට එම භික්ෂුව මෝහය උපදවන ධර්මයන් සම්බන්ධයෙන් විමසා බලයි: ‘මනස මෝහයෙන් යටපත් වූ කෙනෙකු නොදැන සිටියදී “මම දනිමි” කියා හෝ, නොදැක සිටියදී “මම දකිමි” කියා හෝ පවසන්නාක් මෙන් ද, අන්‍යයන්ට දීර්ඝ කාලයක් අහිත පිණිස හා දුක පිණිස පවතින දේ අනුගමනය කිරීමට පොළඹවන්නාක් මෙන් ද, මේ ආයුෂ්මතුන් තුළ එවැනි මෝහ සහගත ධර්මයන් පවතීද?’ ඔහු විමසා බලන විට මෙසේ දැනගනී: ‘මේ ආයුෂ්මතුන් තුළ එවැනි මෝහ සහගත ධර්මයන් නැත. මොහුගේ කායික පැවැත්ම හා වාචික පැවැත්ම මෝහයෙන් තොර වූ කෙනෙකුගේ මෙනි. තවද, මෙම ආයුෂ්මතුන් දේශනා කරන ධර්මය ගැඹුරුය, දැකීමට අපහසුය, අවබෝධ කිරීමට දුෂ්කරය, ශාන්තය, ප්‍රණීතය, තර්කයට විෂය නොවන සූක්ෂ්ම වූවකි, නුවණැත්තන් විසින්ම දත යුත්තකි. මෝහයෙන් යුත් කෙනෙකුට මෙබඳු ධර්මයක් දේශනා කළ නොහැකිය’ යනුවෙනි.”

‘‘ยโต นํ สมนฺเนสมาโน วิสุทฺธํ โมหนีเยหิ ธมฺเมหิ สมนุปสฺสติ; อถ ตมฺหิ สทฺธํ นิเวเสติ, สทฺธาชาโต อุปสงฺกมติ, อุปสงฺกมนฺโต ปยิรุปาสติ, ปยิรุปาสนฺโต โสตํ โอทหติ, โอหิตโสโต ธมฺมํ สุณาติ, สุตฺวา ธมฺมํ ธาเรติ, ธตานํ ธมฺมานํ อตฺถํ อุปปริกฺขติ, อตฺถํ อุปปริกฺขโต ธมฺมา นิชฺฌานํ ขมนฺติ, ธมฺมนิชฺฌานกฺขนฺติยา สติ ฉนฺโท ชายติ, ฉนฺทชาโต อุสฺสหติ, อุสฺสหิตฺวา ตุเลติ, ตุลยิตฺวา ปทหติ, ปหิตตฺโต สมาโน กาเยน เจว ปรมสจฺจํ สจฺฉิกโรติ ปญฺญาย จ นํ อติวิชฺฌ ปสฺสติ. เอตฺตาวตา โข, ภารทฺวาช, สจฺจานุโพโธ โหติ, เอตฺตาวตา สจฺจมนุพุชฺฌติ, เอตฺตาวตา จ มยํ สจฺจานุโพธํ ปญฺญเปม; น ตฺเวว ตาว สจฺจานุปฺปตฺติ โหตี’’ติ.

“භාරද්වාජය, යම් විටක ඔහු විමසා බලා එම භික්ෂුව මෝහය උපදවන ධර්මයන්ගෙන් ද පිරිසිදු බව දකින්නේද; එවිට ඔහු එම භික්ෂුව කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව පිහිටුවයි. ශ්‍රද්ධාව ඇති වූ විට ඔහු භික්ෂුව කරා එළඹෙයි. එළඹී ඇසුරු කරයි (උවටැන් කරයි). ඇසුරු කරන විට (දහම් ඇසීමට) කන් යොමු කරයි. කන් යොමු කර ධර්මය ශ්‍රවණය කරයි. ශ්‍රවණය කර ධර්මය දරා ගනී. දරා ගත් ධර්මයේ අර්ථය විමසා බලයි. අර්ථය විමසා බලන විට එම ධර්මයන් විමර්ශනයට එකඟ වෙයි (ඉවසුම් දෙයි). ධර්ම විමර්ශනයට එකඟ වූ විට (වැඩීමට) උනන්දුව (ඡන්දය) උපදියි. උනන්දුව ඇති වූ විට වීර්යය කරයි. වීර්යය කළ විට (අර්ථය හා කරුණු) තුලනය කර බලයි. තුලනය කළ විට ප්‍රධාන වීර්යය වඩා අරඹයි. එසේ වීර්යයෙන් කැපවී සිටින ඔහු නාම කයෙන් උත්තරීතර සත්‍යය සාක්ෂාත් කරයි, ප්‍රඥාවෙන් එය විනිවිද දැක අවබෝධ කරයි. භාරද්වාජය, මෙපමණකින් සත්‍යය අවබෝධ කිරීම (සත්‍යයානුබෝධය) වෙයි. මෙපමණකින් කෙනෙකු සත්‍යය අවබෝධ කරයි. අපි සත්‍යය අවබෝධ කිරීම මෙසේ පනවමු. එහෙත් එය සත්‍යයට පැමිණීම (සත්‍යයානුප්පත්ති) නම් නොවේ.”

๔๓๓. ‘‘เอตฺตาวตฺตา, โภ โคตม, สจฺจานุโพโธ โหติ, เอตฺตาวตา สจฺจมนุพุชฺฌติ, เอตฺตาวตา จ มยํ สจฺจานุโพธํ เปกฺขาม. กิตฺตาวตา ปน, โภ โคตม, สจฺจานุปฺปตฺติ โหติ, กิตฺตาวตา สจฺจมนุปาปุณาติ? สจฺจานุปฺปตฺตึ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘เตสํเย, ภารทฺวาช, ธมฺมานํ อาเสวนา ภาวนา พหุลีกมฺมํ สจฺจานุปฺปตฺติ โหติ. เอตฺตาวตา โข, ภารทฺวาช, สจฺจานุปฺปตฺติ โหติ, เอตฺตาวตา สจฺจมนุปาปุณาติ, เอตฺตาวตา จ มยํ สจฺจานุปฺปตฺตึ ปญฺญเปมา’’ติ.

433. “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙපමණකින් සත්‍යය අවබෝධ කිරීම වෙයි, මෙපමණකින් සත්‍යය අවබෝධ කරයි. අපිත් සත්‍යය අවබෝධ කිරීම මෙසේම දකිමු. නමුත් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, සත්‍යයට පැමිණීම (සත්‍යයානුප්පත්ති) සිදු වන්නේ කොපමණකින්ද? සත්‍යයට සම්පූර්ණයෙන් පැමිණෙන්නේ කෙසේද? සත්‍යයට පැමිණීම ගැන අපි භවත් ගෝතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු.” “භාරද්වාජය, එම ධර්මයන්ම (ශ්‍රද්ධාවේ සිට වීර්යය දක්වා වූ ධර්මයන්) ඇසුරු කිරීමෙන්, වැඩීමෙන් හා බහුල වශයෙන් පුහුණු කිරීමෙන් සත්‍යයට පැමිණීම සිදු වෙයි. භාරද්වාජය, මෙපමණකින් සත්‍යයට පැමිණීම වෙයි, මෙපමණකින් සත්‍යයට සම්පූර්ණයෙන් පැමිණෙයි, අපි සත්‍යයට පැමිණීම මෙසේ පනවමු.”

๔๓๔. ‘‘เอตฺตาวตา, โภ โคตม, สจฺจานุปฺปตฺติ โหติ, เอตฺตาวตา สจฺจมนุปาปุณาติ, เอตฺตาวตา จ มยํ สจฺจานุปฺปตฺตึ เปกฺขาม. สจฺจานุปฺปตฺติยา ปน, โภ โคตม, กตโม ธมฺโม พหุกาโร? สจฺจานุปฺปตฺติยา พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘สจฺจานุปฺปตฺติยา โข, ภารทฺวาช, ปธานํ พหุการํ. โน เจตํ ปทเหยฺย, นยิทํ สจฺจมนุปาปุเณยฺย. ยสฺมา จ โข ปทหติ ตสฺมา สจฺจมนุปาปุณาติ. ตสฺมา สจฺจานุปฺปตฺติยา ปธานํ พหุการ’’นฺติ.

434. “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, මෙපමණකින් සත්‍යයට පැමිණීම වෙයි, මෙපමණකින් සත්‍යයට පැමිණෙයි, අපිත් සත්‍යයට පැමිණීම මෙසේම දකිමු. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, සත්‍යයට පැමිණීම සඳහා වඩාත්ම උපකාරී වන ධර්මය කුමක්ද? සත්‍යයට පැමිණීම සඳහා මහත් සේ උපකාරී වන ධර්මය ගැන අපි භවත් ගෝතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු.” “භාරද්වාජය, සත්‍යයට පැමිණීම සඳහා වීර්යය (ප්‍රධාන වීර්යය) මහත් සේ උපකාරී වෙයි. ඉදින් කෙනෙකු වීර්යය නොකරන්නේ නම් ඔහු සත්‍යයට නොපැමිණෙයි. කෙනෙකු වීර්යය කරන නිසාම සත්‍යයට පැමිණෙයි. එබැවින් සත්‍යයට පැමිණීම සඳහා වීර්යය මහත් සේ උපකාරී වන ධර්මයයි.”

‘‘ปธานสฺส ปน, โภ โคตม, กตโม ธมฺโม พหุกาโร? ปธานสฺส พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘ปธานสฺส โข, ภารทฺวาช, ตุลนา [Pg.386] พหุการา. โน เจตํ ตุเลยฺย, นยิทํ ปทเหยฺย. ยสฺมา จ โข ตุเลติ ตสฺมา ปทหติ. ตสฺมา ปธานสฺส ตุลนา พหุการา’’ติ.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, වීර්යය වැඩීමට (ප්‍රධානයට) වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය කුමක්ද? වීර්යය වැඩීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය පිළිබඳව අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු." "භාරද්වාජය, වීර්යය වැඩීමට වඩාත් උපකාරී වන්නේ විමසා බැලීමයි (තුලනයයි). ඉදින් යමෙක් විමසා නොබලන්නේ නම් ඔහු වීර්යය නොකරයි. යම් හෙයකින් විමසා බලන්නේද, ඒ නිසාම වීර්යය කරයි. එබැවින් වීර්යය වැඩීමට විමසා බැලීම වඩාත් උපකාරී වේ."

‘‘ตุลนาย ปน, โภ โคตม, กตโม ธมฺโม พหุกาโร? ตุลนาย พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘ตุลนาย โข, ภารทฺวาช, อุสฺสาโห พหุกาโร. โน เจตํ อุสฺสเหยฺย, นยิทํ ตุเลยฺย. ยสฺมา จ โข อุสฺสหติ ตสฺมา ตุเลติ. ตสฺมา ตุลนาย อุสฺสาโห พหุกาโร’’ติ.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, විමසා බැලීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය කුමක්ද? විමසා බැලීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය පිළිබඳව අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු." "භාරද්වාජය, විමසා බැලීමට වඩාත් උපකාරී වන්නේ උත්සාහයයි. ඉදින් යමෙක් උත්සාහ නොකරන්නේ නම් ඔහු විමසා නොබලයි. යම් හෙයකින් උත්සාහ කරන්නේද, ඒ නිසාම විමසා බලයි. එබැවින් විමසා බැලීමට උත්සාහය වඩාත් උපකාරී වේ."

‘‘อุสฺสาหสฺส ปน, โภ โคตม, กตโม ธมฺโม พหุกาโร? อุสฺสาหสฺส พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘อุสฺสาหสฺส โข, ภารทฺวาช, ฉนฺโท พหุกาโร. โน เจตํ ฉนฺโท ชาเยถ, นยิทํ อุสฺสเหยฺย. ยสฺมา จ โข ฉนฺโท ชายติ ตสฺมา อุสฺสหติ. ตสฺมา อุสฺสาหสฺส ฉนฺโท พหุกาโร’’ติ.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, උත්සාහ කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය කුමක්ද? උත්සාහ කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය පිළිබඳව අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු." "භාරද්වාජය, උත්සාහ කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන්නේ කැමැත්තයි (ඡන්දයයි). ඉදින් කැමැත්තක් ඇති නොවන්නේ නම් ඔහු උත්සාහ නොකරයි. යම් හෙයකින් කැමැත්තක් ඇති වන්නේද, ඒ නිසාම උත්සාහ කරයි. එබැවින් උත්සාහ කිරීමට කැමැත්ත වඩාත් උපකාරී වේ."

‘‘ฉนฺทสฺส ปน, โภ โคตม, กตโม ธมฺโม พหุกาโร? ฉนฺทสฺส พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘ฉนฺทสฺส โข, ภารทฺวาช, ธมฺมนิชฺฌานกฺขนฺติ พหุการา. โน เจเต ธมฺมา นิชฺฌานํ ขเมยฺยุํ, นยิทํ ฉนฺโท ชาเยถ. ยสฺมา จ โข ธมฺมา นิชฺฌานํ ขมนฺติ ตสฺมา ฉนฺโท ชายติ. ตสฺมา ฉนฺทสฺส ธมฺมนิชฺฌานกฺขนฺติ พหุการา’’ติ.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කැමැත්ත ඇති කර ගැනීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය කුමක්ද? කැමැත්ත ඇති කර ගැනීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය පිළිබඳව අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු." "භාරද්වාජය, කැමැත්ත ඇති කර ගැනීමට වඩාත් උපකාරී වන්නේ ධර්මය විමසා බලා රුචි වීමයි (ධර්ම නිජ්ඣානක්ඛන්තියයි). ඉදින් ඒ ධර්මයන් විමසා බැලීම නොඉවසන්නේ නම් (රුචි නොකරන්නේ නම්), ඔහුට කැමැත්ත ඇති නොවේ. යම් හෙයකින් ධර්මය විමසා බලා ඉවසන්නේද, ඒ නිසාම කැමැත්ත ඇති වේ. එබැවින් කැමැත්ත ඇති කර ගැනීමට ධර්මය විමසා බලා රුචි වීම වඩාත් උපකාරී වේ."

‘‘ธมฺมนิชฺฌานกฺขนฺติยา ปน, โภ โคตม, กตโม ธมฺโม พหุกาโร? ธมฺมนิชฺฌานกฺขนฺติยา พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘ธมฺมนิชฺฌานกฺขนฺติยา โข, ภารทฺวาช, อตฺถูปปริกฺขา พหุการา. โน เจตํ อตฺถํ อุปปริกฺเขยฺย, นยิทํ ธมฺมา นิชฺฌานํ ขเมยฺยุํ. ยสฺมา จ โข อตฺถํ อุปปริกฺขติ ตสฺมา ธมฺมา นิชฺฌานํ ขมนฺติ. ตสฺมา ธมฺมนิชฺฌานกฺขนฺติยา อตฺถูปปริกฺขา พหุการา’’ติ.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ධර්මය විමසා බලා රුචි වීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය කුමක්ද? ධර්මය විමසා බලා රුචි වීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය පිළිබඳව අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු." "භාරද්වාජය, ධර්මය විමසා බලා රුචි වීමට වඩාත් උපකාරී වන්නේ අර්ථය පරීක්ෂා කිරීමයි. ඉදින් ඔහු අර්ථය පරීක්ෂා නොකරන්නේ නම්, ධර්මයන් විමසා බැලීමට රුචි නොවේ. යම් හෙයකින් අර්ථය පරීක්ෂා කරන්නේද, ඒ නිසාම ධර්මයන් විමසා බැලීමට රුචි වේ. එබැවින් ධර්මය විමසා බලා රුචි වීමට අර්ථය පරීක්ෂා කිරීම වඩාත් උපකාරී වේ."

‘‘อตฺถูปปริกฺขาย ปน, โภ โคตม, กตโม ธมฺโม พหุกาโร? อตฺถูปปริกฺขาย พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘อตฺถูปปริกฺขาย โข, ภารทฺวาช, ธมฺมธารณา พหุการา. โน เจตํ ธมฺมํ ธาเรยฺย, นยิทํ อตฺถํ อุปปริกฺเขยฺย. ยสฺมา จ โข ธมฺมํ ธาเรติ ตสฺมา อตฺถํ อุปปริกฺขติ. ตสฺมา อตฺถูปปริกฺขาย ธมฺมธารณา พหุการา’’ติ.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අර්ථය පරීක්ෂා කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය කුමක්ද? අර්ථය පරීක්ෂා කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය පිළිබඳව අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු." "භාරද්වාජය, අර්ථය පරීක්ෂා කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන්නේ ධර්මය දරා ගැනීමයි. ඉදින් ඔහු ධර්මය දරා නොගන්නේ නම්, අර්ථය පරීක්ෂා නොකරයි. යම් හෙයකින් ධර්මය දරා ගන්නේද, ඒ නිසාම අර්ථය පරීක්ෂා කරයි. එබැවින් අර්ථය පරීක්ෂා කිරීමට ධර්මය දරා ගැනීම වඩාත් උපකාරී වේ."

‘‘ธมฺมธารณาย ปน, โภ โคตม, กตโม ธมฺโม พหุกาโร? ธมฺมธารณาย พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘ธมฺมธารณาย [Pg.387] โข, ภารทฺวาช, ธมฺมสฺสวนํ พหุการํ. โน เจตํ ธมฺมํ สุเณยฺย, นยิทํ ธมฺมํ ธาเรยฺย. ยสฺมา จ โข ธมฺมํ สุณาติ ตสฺมา ธมฺมํ ธาเรติ. ตสฺมา ธมฺมธารณาย ธมฺมสฺสวนํ พหุการ’’นฺติ.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ධර්මය දරා ගැනීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය කුමක්ද? ධර්මය දරා ගැනීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය පිළිබඳව අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු." "භාරද්වාජය, ධර්මය දරා ගැනීමට වඩාත් උපකාරී වන්නේ ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමයි. ඉදින් ඔහු ධර්මය ශ්‍රවණය නොකරන්නේ නම්, ධර්මය දරා නොගනියි. යම් හෙයකින් ධර්මය ශ්‍රවණය කරන්නේද, ඒ නිසාම ධර්මය දරා ගනියි. එබැවින් ධර්මය දරා ගැනීමට ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීම වඩාත් උපකාරී වේ."

‘‘ธมฺมสฺสวนสฺส ปน, โภ โคตม, กตโม ธมฺโม พหุกาโร? ธมฺมสฺสวนสฺส พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘ธมฺมสฺสวนสฺส โข, ภารทฺวาช, โสตาวธานํ พหุการํ. โน เจตํ โสตํ โอทเหยฺย, นยิทํ ธมฺมํ สุเณยฺย. ยสฺมา จ โข โสตํ โอทหติ ตสฺมา ธมฺมํ สุณาติ. ตสฺมา ธมฺมสฺสวนสฺส โสตาวธานํ พหุการ’’นฺติ.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය කුමක්ද? ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය පිළිබඳව අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු." "භාරද්වාජය, ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන්නේ කන් යොමු කිරීමයි. ඉදින් ඔහු කන් යොමු නොකරන්නේ නම්, ධර්මය ශ්‍රවණය නොකරයි. යම් හෙයකින් කන් යොමු කරන්නේද, ඒ නිසාම ධර්මය ශ්‍රවණය කරයි. එබැවින් ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට කන් යොමු කිරීම වඩාත් උපකාරී වේ."

‘‘โสตาวธานสฺส ปน, โภ โคตม, กตโม ธมฺโม พหุกาโร? โสตาวธานสฺส พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘โสตาวธานสฺส โข, ภารทฺวาช, ปยิรุปาสนา พหุการา. โน เจตํ ปยิรุปาเสยฺย, นยิทํ โสตํ โอทเหยฺย. ยสฺมา จ โข ปยิรุปาสติ ตสฺมา โสตํ โอทหติ. ตสฺมา โสตาวธานสฺส ปยิรุปาสนา พหุการา’’ติ.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කන් යොමු කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය කුමක්ද? කන් යොමු කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය පිළිබඳව අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු." "භාරද්වාජය, කන් යොමු කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන්නේ ඇසුරු කිරීමයි (පයිරුපාසනයයි). ඉදින් ඔහු ඇසුරු නොකරන්නේ නම්, කන් යොමු නොකරයි. යම් හෙයකින් ඇසුරු කරන්නේද, ඒ නිසාම කන් යොමු කරයි. එබැවින් කන් යොමු කිරීමට ඇසුරු කිරීම වඩාත් උපකාරී වේ."

‘‘ปยิรุปาสนาย ปน, โภ โคตม, กตโม ธมฺโม พหุกาโร? ปยิรุปาสนาย พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘ปยิรุปาสนาย โข, ภารทฺวาช, อุปสงฺกมนํ พหุการํ. โน เจตํ อุปสงฺกเมยฺย, นยิทํ ปยิรุปาเสยฺย. ยสฺมา จ โข อุปสงฺกมติ ตสฺมา ปยิรุปาสติ. ตสฺมา ปยิรุปาสนาย อุปสงฺกมนํ พหุการ’’นฺติ.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඇසුරු කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය කුමක්ද? ඇසුරු කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන ධර්මය පිළිබඳව අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු." "භාරද්වාජය, ඇසුරු කිරීමට වඩාත් උපකාරී වන්නේ එළඹීමයි (උපසංකමනයයි). ඉදින් ඔහු ළඟා නොවන්නේ නම් (නොපැමිණෙන්නේ නම්), ඇසුරු නොකරයි. යම් හෙයකින් ළඟා වන්නේද, ඒ නිසාම ඇසුරු කරයි. එබැවින් ඇසුරු කිරීමට එළඹීම වඩාත් උපකාරී වේ."

‘‘อุปสงฺกมนสฺส ปน, โภ โคตม, กตโม ธมฺโม พหุกาโร? อุปสงฺกมนสฺส พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ ปุจฺฉามา’’ติ. ‘‘อุปสงฺกมนสฺส โข, ภารทฺวาช, สทฺธา พหุการา. โน เจตํ สทฺธา ชาเยถ, นยิทํ อุปสงฺกเมยฺย. ยสฺมา จ โข สทฺธา ชายติ ตสฺมา อุปสงฺกมติ. ตสฺมา อุปสงฺกมนสฺส สทฺธา พหุการา’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, (ගුරුවරයෙකු වෙත) පැමිණීමට වඩාත්ම උපකාරී වන ධර්මය කුමක්ද? පැමිණීමට වඩාත්ම උපකාරී වන ධර්මය ගැන අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසමු.” “භාරද්වාජ, (ගුරුවරයෙකු වෙත) පැමිණීමට ශ්‍රද්ධාව වඩාත්ම උපකාරී වේ. ඉදින් ශ්‍රද්ධාව උපදින්නේ නැතිනම්, ඔහු නොපැමිණෙන්නේය. යම් හෙයකින් ශ්‍රද්ධාව උපදීද, ඒ නිසාම ඔහු පැමිණෙයි. එබැවින් පැමිණීමට ශ්‍රද්ධාව වඩාත්ම උපකාරී වේ.”

๔๓๕. ‘‘สจฺจานุรกฺขณํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ อปุจฺฉิมฺห, สจฺจานุรกฺขณํ ภวํ โคตโม พฺยากาสิ; ตญฺจ ปนมฺหากํ รุจฺจติ เจว ขมติ จ เตน จมฺห อตฺตมนา. สจฺจานุโพธํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ อปุจฺฉิมฺห, สจฺจานุโพธํ ภวํ โคตโม พฺยากาสิ; ตญฺจ ปนมฺหากํ รุจฺจติ เจว ขมติ จ เตน จมฺห อตฺตมนา. สจฺจานุปฺปตฺตึ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ อปุจฺฉิมฺห, สจฺจานุปฺปตฺตึ ภวํ โคตโม พฺยากาสิ; ตญฺจ ปนมฺหากํ รุจฺจติ เจว ขมติ จ เตน จมฺห อตฺตมนา[Pg.388]. สจฺจานุปฺปตฺติยา พหุการํ ธมฺมํ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ อปุจฺฉิมฺห, สจฺจานุปฺปตฺติยา พหุการํ ธมฺมํ ภวํ โคตโม พฺยากาสิ; ตญฺจ ปนมฺหากํ รุจฺจติ เจว ขมติ จ เตน จมฺห อตฺตมนา. ยํยเทว จ มยํ ภวนฺตํ โคตมํ อปุจฺฉิมฺห ตํตเทว ภวํ โคตโม พฺยากาสิ; ตญฺจ ปนมฺหากํ รุจฺจติ เจว ขมติ จ เตน จมฺห อตฺตมนา. มยญฺหิ, โภ โคตม, ปุพฺเพ เอวํ ชานาม – ‘เก จ มุณฺฑกา สมณกา อิพฺภา กณฺหา พนฺธุปาทาปจฺจา, เก จ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโร’ติ? อชเนสิ วต เม ภวํ โคตโม สมเณสุ สมณเปมํ, สมเณสุ สมณปสาทํ, สมเณสุ สมณคารวํ. อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

435. “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අපි සත්‍යය ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳව ඔබ වහන්සේගෙන් විමසුවෙමු, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සත්‍යය ආරක්ෂා කිරීම ගැන පහදා දුන් සේක. එය අපට රුචි වෙයි, අපි එය අනුමත කරමු, ඒ ගැන අපි ඉතා සතුටු වෙමු. අපි සත්‍යය අවබෝධ කර ගැනීම ගැන භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසුවෙමු, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සත්‍යය අවබෝධ කර ගැනීම ගැන පහදා දුන් සේක. එය අපට රුචි වෙයි, අපි එය අනුමත කරමු, ඒ ගැන අපි ඉතා සතුටු වෙමු. අපි සත්‍යයට පැමිණීම (සත්‍යය සාක්ෂාත් කිරීම) ගැන භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසුවෙමු, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ සත්‍යයට පැමිණීම ගැන පහදා දුන් සේක. එය අපට රුචි වෙයි, අපි එය අනුමත කරමු, ඒ ගැන අපි ඉතා සතුටු වෙමු. සත්‍යයට පැමිණීමට වඩාත්ම උපකාරී වන ධර්මය ගැන අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් විමසුවෙමු, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ඒ ගැන පහදා දුන් සේක. එය අපට රුචි වෙයි, අපි එය අනුමත කරමු, ඒ ගැන අපි ඉතා සතුටු වෙමු. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අප විමසූ සැම ප්‍රශ්නයකටම ඔබ වහන්සේ පිළිතුරු දුන් සේක. ඒ ගැන අපි සතුටු වෙමු. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, පෙරදී අපි මෙසේ සිතුවෙමු: ‘මේ හිස මුඩු කළ ශ්‍රමණයෝ, කළු වර්ණ ඇති, බ්‍රහ්මයාගේ පාදවලින් උපන් පහත් සේවකයෝ ධර්මය අවබෝධ කරගන්නේ කෙසේද?’ කියායි. සැබවින්ම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මා තුළ ශ්‍රමණයන් කෙරෙහි ප්‍රේමයද, ශ්‍රමණයන් කෙරෙහි පැහැදීමද, ශ්‍රමණයන් කෙරෙහි ගෞරවයද උපදවාලූ සේක. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! ...පෙ... අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මා පිළිගන්නා සේක්වා.”

จงฺกีสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ.

පස්වන චංකී සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๖. เอสุการีสุตฺตํ

6. ඒසුකාරී සූත්‍රය

๔๓๖. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข เอสุการี พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เอสุการี พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘พฺราหฺมณา, โภ โคตม, จตสฺโส ปาริจริยา ปญฺญเปนฺติ – พฺราหฺมณสฺส ปาริจริยํ ปญฺญเปนฺติ, ขตฺติยสฺส ปาริจริยํ ปญฺญเปนฺติ, เวสฺสสฺส ปาริจริยํ ปญฺญเปนฺติ, สุทฺทสฺส ปาริจริยํ ปญฺญเปนฺติ. ตตฺริทํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณสฺส ปาริจริยํ ปญฺญเปนฺติ – ‘พฺราหฺมโณ วา พฺราหฺมณํ ปริจเรยฺย, ขตฺติโย วา พฺราหฺมณํ ปริจเรยฺย, เวสฺโส วา พฺราหฺมณํ ปริจเรยฺย, สุทฺโท วา พฺราหฺมณํ ปริจเรยฺยา’ติ. อิทํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณสฺส ปาริจริยํ ปญฺญเปนฺติ. ตตฺริทํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ขตฺติยสฺส ปาริจริยํ ปญฺญเปนฺติ – ‘ขตฺติโย วา ขตฺติยํ ปริจเรยฺย, เวสฺโส วา ขตฺติยํ ปริจเรยฺย, สุทฺโท วา ขตฺติยํ ปริจเรยฺยา’ติ. อิทํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ขตฺติยสฺส ปาริจริยํ ปญฺญเปนฺติ. ตตฺริทํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา เวสฺสสฺส ปาริจริยํ ปญฺญเปนฺติ – ‘เวสฺโส วา เวสฺสํ ปริจเรยฺย, สุทฺโท วา เวสฺสํ ปริจเรยฺยา’ติ. อิทํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา เวสฺสสฺส ปาริจริยํ ปญฺญเปนฺติ[Pg.389]. ตตฺริทํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา สุทฺทสฺส ปาริจริยํ ปญฺญเปนฺติ – ‘สุทฺโทว สุทฺทํ ปริจเรยฺย. โก ปนญฺโญ สุทฺทํ ปริจริสฺสตี’ติ? อิทํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา สุทฺทสฺส ปาริจริยํ ปญฺญเปนฺติ. พฺราหฺมณา, โภ โคตม, อิมา จตสฺโส ปาริจริยา ปญฺญเปนฺติ. อิธ ภวํ โคตโม กิมาหา’’ติ?

436. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේපිඬු සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල ඒසුකාරී බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවීමට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී, පිළිසඳර කතා නිමවා එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හුන් ඒසුකාරී බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ සේවය කිරීමේ ක්‍රම හතරක් පනවති. බ්‍රාහ්මණයා උදෙසා සේවය කිරීම, ක්ෂත්‍රියයා උදෙසා සේවය කිරීම, වෛශ්‍යයා උදෙසා සේවය කිරීම සහ ශුද්‍රයා උදෙසා සේවය කිරීම ලෙසයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එහිදී බ්‍රාහ්මණයන් බ්‍රාහ්මණයා උදෙසා පනවන සේවය මෙසේය: බ්‍රාහ්මණයෙකුට බ්‍රාහ්මණයෙකු, ක්ෂත්‍රියයෙකු, වෛශ්‍යයෙකු හෝ ශුද්‍රයෙකු සේවය කළ යුතුය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන් බ්‍රාහ්මණයා උදෙසා පනවන සේවය මෙයයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන් ක්ෂත්‍රියයා උදෙසා පනවන සේවය මෙසේය: ක්ෂත්‍රියයෙකුට ක්ෂත්‍රියයෙකු, වෛශ්‍යයෙකු හෝ ශුද්‍රයෙකු සේවය කළ යුතුය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන් ක්ෂත්‍රියයා උදෙසා පනවන සේවය මෙයයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන් වෛශ්‍යයා උදෙසා පනවන සේවය මෙසේය: වෛශ්‍යයෙකුට වෛශ්‍යයෙකු හෝ ශුද්‍රයෙකු සේවය කළ යුතුය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන් වෛශ්‍යයා උදෙසා පනවන සේවය මෙයයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන් ශුද්‍රයා උදෙසා පනවන සේවය මෙසේය: ශුද්‍රයෙකුට සේවය කළ යුත්තේ ශුද්‍රයෙකුම පමණි. වෙන කවරෙකු නම් ශුද්‍රයෙකුට සේවය කරන්නේද? භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන් ශුද්‍රයා උදෙසා පනවන සේවය මෙයයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ මේ සේවාවන් හතර පනවති. මේ සම්බන්ධයෙන් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පවසන්නේ කුමක්ද?”

๔๓๗. ‘‘กึ ปน, พฺราหฺมณ, สพฺโพ โลโก พฺราหฺมณานํ เอตทพฺภนุชานาติ – ‘อิมา จตสฺโส ปาริจริยา ปญฺญเปนฺตู’’’ติ ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, ปุริโส ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโย. ตสฺส อกามสฺส พิลํ โอลคฺเคยฺยุํ – ‘อิทํ เต, อมฺโภ ปุริส, มํสํ ขาทิตพฺพํ, มูลญฺจ อนุปฺปทาตพฺพ’นฺติ. เอวเมว โข, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา อปฺปฏิญฺญาย เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ, อถ จ ปนิมา จตสฺโส ปาริจริยา ปญฺญเปนฺติ. นาหํ, พฺราหฺมณ, ‘สพฺพํ ปริจริตพฺพ’นฺติ วทามิ; นาหํ, พฺราหฺมณ, ‘สพฺพํ น ปริจริตพฺพ’นฺติ วทามิ. ยํ หิสฺส, พฺราหฺมณ, ปริจรโต ปาริจริยาเหตุ ปาปิโย อสฺส น เสยฺโย, นาหํ ตํ ‘ปริจริตพฺพ’นฺติ วทามิ; ยญฺจ ขฺวาสฺส, พฺราหฺมณ, ปริจรโต ปาริจริยาเหตุ เสยฺโย อสฺส น ปาปิโย ตมหํ ‘ปริจริตพฺพ’นฺติ วทามิ. ขตฺติยํ เจปิ, พฺราหฺมณ, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ยํ วา เต ปริจรโต ปาริจริยาเหตุ ปาปิโย อสฺส น เสยฺโย, ยํ วา เต ปริจรโต ปาริจริยาเหตุ เสยฺโย อสฺส น ปาปิโย; กเมตฺถ ปริจเรยฺยาสี’ติ, ขตฺติโยปิ หิ, พฺราหฺมณ, สมฺมา พฺยากรมาโน เอวํ พฺยากเรยฺย – ‘ยญฺหิ เม ปริจรโต ปาริจริยาเหตุ ปาปิโย อสฺส น เสยฺโย, นาหํ ตํ ปริจเรยฺยํ; ยญฺจ โข เม ปริจรโต ปาริจริยาเหตุ เสยฺโย อสฺส น ปาปิโย ตมหํ ปริจเรยฺย’นฺติ. พฺราหฺมณํ เจปิ, พฺราหฺมณ…เป… เวสฺสํ เจปิ, พฺราหฺมณ…เป… สุทฺทํ เจปิ, พฺราหฺมณ, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘ยํ วา เต ปริจรโต ปาริจริยาเหตุ ปาปิโย อสฺส น เสยฺโย, ยํ วา เต ปริจรโต ปาริจริยาเหตุ เสยฺโย อสฺส น ปาปิโย; กเมตฺถ ปริจเรยฺยาสี’ติ, สุทฺโทปิ หิ, พฺราหฺมณ, สมฺมา พฺยากรมาโน เอวํ พฺยากเรยฺย – ‘ยญฺหิ เม ปริจรโต ปาริจริยาเหตุ ปาปิโย อสฺส น เสยฺโย, นาหํ ตํ ปริจเรยฺยํ; ยญฺจ โข เม ปริจรโต ปาริจริยาเหตุ เสยฺโย อสฺส น ปาปิโย ตมหํ ปริจเรยฺย’นฺติ. นาหํ, พฺราหฺมณ, ‘อุจฺจากุลีนตา เสยฺยํโส’ติ วทามิ, น ปนาหํ, พฺราหฺมณ, ‘อุจฺจากุลีนตา ปาปิยํโส’ติ [Pg.390] วทามิ; นาหํ, พฺราหฺมณ, ‘อุฬารวณฺณตา เสยฺยํโส’ติ วทามิ, น ปนาหํ, พฺราหฺมณ, ‘อุฬารวณฺณตา ปาปิยํโส’ติ วทามิ; นาหํ, พฺราหฺมณ, ‘อุฬารโภคตา เสยฺยํโส’ติ วทามิ, น ปนาหํ, พฺราหฺมณ, ‘อุฬารโภคตา ปาปิยํโส’ติ วทามิ.

437. “බ්‍රාහ්මණය, බ්‍රාහ්මණයන් විසින් පනවනු ලබන මේ සතර ආකාර වූ මෙහෙවර (සේවාවන්) සිදු කළ යුතු බවට මුළු ලෝකයම එකඟ වන්නේද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ.” “බ්‍රාහ්මණය, එය මෙබඳු උදාහරණයක් වැනිය. දිළිඳු වූ, කිසිදු වස්තුවක් නැති, අසරණ මිනිසෙකු සිටී යැයි සිතමු. ඔහුගේ අකමැත්තෙන් වුවද ඔහුට මස් කොටසක් පවරා, ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ මේ මස් අනුභව කළ යුතුය, ඒ සඳහා මිලක් ද ගෙවිය යුතුය’ යි බලහත්කාරයෙන් මස් පංගුවක් පවරන්නේ යම් සේද; බ්‍රාහ්මණය, එලෙසම බ්‍රාහ්මණයෝ ද එම ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ එකඟතාවයකින් තොරවම මේ සතර ආකාර මෙහෙවර පනවති. බ්‍රාහ්මණය, සෑම කෙනෙකුටම උපස්ථාන (මෙහෙවර) කළ යුතු යැයි මම නොකියමි. එසේම සෑම කෙනෙකුටම උපස්ථාන නොකළ යුතු යැයි ද මම නොකියමි. බ්‍රාහ්මණය, යමෙකුට උපස්ථාන කිරීම හේතුවෙන් යමෙකු පිරිහීමට පත්වේ නම්, යහපතක් (උසස් බවක්) සිදු නොවේ නම්, එවැනි තැනැත්තාට උපස්ථාන කළ යුතු යැයි මම නොකියමි. බ්‍රාහ්මණය, යමෙකුට උපස්ථාන කිරීම හේතුවෙන් යමෙකු යහපතට (උසස් තත්ත්වයකට) පත්වේ නම්, පිරිහීමට පත් නොවේ නම්, එවැනි තැනැත්තාට උපස්ථාන කළ යුතු යැයි මම වදාරමි. බ්‍රාහ්මණය, ඉදින් ක්ෂත්‍රියයෙකුගෙන් මෙසේ විමසුවහොත් - ‘පින්වත, යමෙකුට උපස්ථාන කිරීම නිසා ඔබ පිරිහීමට පත්වන්නේද, යහපතක් සිදු නොවන්නේද, නැතහොත් යමෙකුට උපස්ථාන කිරීම නිසා ඔබ යහපතට පත්වන්නේද, පිරිහීමට පත් නොවන්නේද, ඔබ මෙයින් කවරෙකුට උපස්ථාන කරන්නෙහිද?’ කියා ය. බ්‍රාහ්මණය, නිවැරදිව පිළිතුරු දෙන්නේ නම් එම ක්ෂත්‍රියයා මෙසේ පවසනු ඇත - ‘යමෙකුට උපස්ථාන කිරීම නිසා මා පිරිහෙන්නේ නම්, යහපතක් සිදු නොවන්නේ නම්, මම ඔහුට උපස්ථාන නොකරමි. යමෙකුට උපස්ථාන කිරීම නිසා මා යහපතට පත්වන්නේ නම්, පිරිහෙන්නේ නැත්නම්, මම ඔහුට උපස්ථාන කරමි’ කියායි. බ්‍රාහ්මණය, බ්‍රාහ්මණයෙකුගෙන් හෝ... වෛශ්‍යයෙකුගෙන් හෝ... ශුද්‍රයෙකුගෙන් හෝ මෙසේ විමසුවහොත් - ‘යමෙකුට උපස්ථාන කිරීම නිසා ඔබ පිරිහීමට පත්වන්නේද, යහපතක් සිදු නොවන්නේද, නැතහොත් යමෙකුට උපස්ථාන කිරීම නිසා ඔබ යහපතට පත්වන්නේද, පිරිහීමට පත් නොවන්නේද, ඔබ මෙයින් කවරෙකුට උපස්ථාන කරන්නෙහිද?’ කියා ය. බ්‍රාහ්මණය, නිවැරදිව පිළිතුරු දෙන්නේ නම් එම ශුද්‍රයා පවා මෙසේ පවසනු ඇත - ‘යමෙකුට උපස්ථාන කිරීම නිසා මා පිරිහෙන්නේ නම්, යහපතක් සිදු නොවන්නේ නම්, මම ඔහුට උපස්ථාන නොකරමි. යමෙකුට උපස්ථාන කිරීම නිසා මා යහපතට පත්වන්නේ නම්, පිරිහෙන්නේ නැත්නම්, මම ඔහුට උපස්ථාන කරමි’ කියායි. බ්‍රාහ්මණය, උසස් කුලයක උපන් නිසාම කෙනෙකු උසස් යැයි මම නොකියමි. එසේම බ්‍රාහ්මණය, උසස් කුලයක උපන් නිසාම කෙනෙකු පහත් යැයි ද මම නොකියමි. බ්‍රාහ්මණය, මහා රූප සම්පත්තිය නිසාම කෙනෙකු උසස් යැයි මම නොකියමි, එසේම මහා රූප සම්පත්තිය නිසාම කෙනෙකු පහත් යැයි ද මම නොකියමි. බ්‍රාහ්මණය, මහා භෝග සම්පත්තිය (ධනය) නිසාම කෙනෙකු උසස් යැයි මම නොකියමි, එසේම මහා භෝග සම්පත්තිය නිසාම කෙනෙකු පහත් යැයි ද මම නොකියමි."

๔๓๘. ‘‘อุจฺจากุลีโนปิ หิ, พฺราหฺมณ, อิเธกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปิสุณาวาโจ โหติ, ผรุสาวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ, อภิชฺฌาลุ โหติ, พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ. ตสฺมา ‘น อุจฺจากุลีนตา เสยฺยํโส’ติ วทามิ. อุจฺจากุลีโนปิ หิ, พฺราหฺมณ, อิเธกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, อนภิชฺฌาลุ โหติ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ. ตสฺมา ‘น อุจฺจากุลีนตา ปาปิยํโส’ติ วทามิ.

438. “බ්‍රාහ්මණය, මේ ලෝකයෙහි උසස් කුලයක උපන් ඇතැම් තැනැත්තෙක් පවා සතුන් මරන්නෙක් වෙයි, සොරකම් කරන්නෙක් වෙයි, කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි යෙදෙන්නෙක් වෙයි, බොරු කියන්නෙක්, කේලාම් කියන්නෙක්, රළු වචන පවසන්නෙක්, හිස් වචන පවසන්නෙක් වෙයි. ලෝභයෙන් යුක්ත වන්නෙක්, ව්‍යාපාද සහිත සිත් ඇත්තෙක් සහ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙකු වෙයි. එබැවින් කුලවත් බව නිසාම යමෙකු උසස් යැයි මම නොකියමි. බ්‍රාහ්මණය, මේ ලෝකයෙහි උසස් කුලයක උපන් ඇතැම් තැනැත්තෙක් සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණෙක් වෙයි, සොරකම් කිරීමෙන් වැළකුණෙක් වෙයි, කාමමිථ්‍යාචාරයෙන් වැළකුණෙක් වෙයි, බොරු කීමෙන්, කේලාම් කීමෙන්, රළු වචනයෙන් හා හිස් වචනයෙන් වැළකුණෙක් වෙයි. ලෝභය නැත්තෙක්, ව්‍යාපාද නැති සිත් ඇත්තෙක් සහ සම්මා දෘෂ්ටිකයෙකු වෙයි. එබැවින් කුලවත් බව නිසාම යමෙකු පහත් යැයි මම නොකියමි."

๔๓๙. ‘‘อุฬารวณฺโณปิ หิ, พฺราหฺมณ…เป… อุฬารโภโคปิ หิ, พฺราหฺมณ, อิเธกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ. ตสฺมา ‘น อุฬารโภคตา เสยฺยํโส’ติ วทามิ. อุฬารโภโคปิ หิ, พฺราหฺมณ, อิเธกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ. ตสฺมา ‘น อุฬารโภคตา ปาปิยํโส’ติ วทามิ. นาหํ, พฺราหฺมณ, ‘สพฺพํ ปริจริตพฺพ’นฺติ วทามิ, น ปนาหํ, พฺราหฺมณ, ‘สพฺพํ น ปริจริตพฺพ’นฺติ วทามิ. ยํ หิสฺส, พฺราหฺมณ, ปริจรโต ปาริจริยาเหตุ สทฺธา วฑฺฒติ, สีลํ วฑฺฒติ, สุตํ วฑฺฒติ, จาโค วฑฺฒติ, ปญฺญา วฑฺฒติ, ตมหํ ‘ปริจริตพฺพ’นฺติ (วทามิ. ยํ หิสฺส, พฺราหฺมณ, ปริจรโต ปาริจริยาเหตุ น สทฺธา วฑฺฒติ, น สีลํ วฑฺฒติ, น สุตํ วฑฺฒติ, น จาโค วฑฺฒติ, น ปญฺญา วฑฺฒติ, นาหํ ตํ ‘ปริจริตพฺพ’นฺติ) วทามี’’ติ.

439. “බ්‍රාහ්මණය, මහා රූප සම්පත්තිය ඇති තැනැත්තා පිළිබඳවද එසේමය... බ්‍රාහ්මණය, මහා භෝග සම්පත්තිය ඇති ඇතැම් තැනැත්තෙක් සතුන් මරන්නෙකු... (පෙ)... මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙකු විය හැක. එබැවින් භෝග සම්පත්තිය නිසාම යමෙකු උසස් යැයි මම නොකියමි. බ්‍රාහ්මණය, මහා භෝග සම්පත්තිය ඇති ඇතැම් තැනැත්තෙක් සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණෙකු... (පෙ)... සම්මා දෘෂ්ටිකයෙකු විය හැක. එබැවින් භෝග සම්පත්තිය නිසාම යමෙකු පහත් යැයි මම නොකියමි. බ්‍රාහ්මණය, මම සෑම කෙනෙකුටම උපස්ථාන කළ යුතු යැයි නොකියමි, එසේම සෑම කෙනෙකුටම උපස්ථාන නොකළ යුතු යැයි ද මම නොකියමි. බ්‍රාහ්මණය, යමෙකුට උපස්ථාන කිරීම හේතුවෙන් යමෙකුගේ ශ්‍රද්ධාව වැඩේ නම්, ශීලය වැඩේ නම්, ශ්‍රැතය (ධර්ම ඥානය) වැඩේ නම්, ත්‍යාගය වැඩේ නම්, ප්‍රඥාව වැඩේ නම්, එවැනි තැනැත්තාට උපස්ථාන කළ යුතු යැයි මම වදාරමි. බ්‍රාහ්මණය, යමෙකුට උපස්ථාන කිරීම හේතුවෙන් යමෙකුගේ ශ්‍රද්ධාව, ශීලය, ශ්‍රැතය, ත්‍යාගය හෝ ප්‍රඥාව නොවැඩේ නම්, එවැනි තැනැත්තාට උපස්ථාන කළ යුතු යැයි මම නොකියමි.”

๔๔๐. เอวํ วุตฺเต, เอสุการี พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘พฺราหฺมณา, โภ โคตม, จตฺตาริ ธนานิ ปญฺญเปนฺติ – พฺราหฺมณสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปนฺติ, ขตฺติยสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปนฺติ, เวสฺสสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปนฺติ, สุทฺทสฺส [Pg.391] สนฺธนํ ปญฺญเปนฺติ. ตตฺริทํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปนฺติ ภิกฺขาจริยํ; ภิกฺขาจริยญฺจ ปน พฺราหฺมโณ สนฺธนํ อติมญฺญมาโน อกิจฺจการี โหติ โคโปว อทินฺนํ อาทิยมาโนติ. อิทํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา พฺราหฺมณสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปนฺติ. ตตฺริทํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ขตฺติยสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปนฺติ ธนุกลาปํ; ธนุกลาปญฺจ ปน ขตฺติโย สนฺธนํ อติมญฺญมาโน อกิจฺจการี โหติ โคโปว อทินฺนํ อาทิยมาโนติ. อิทํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ขตฺติยสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปนฺติ. ตตฺริทํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา เวสฺสสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปนฺติ กสิโครกฺขํ; กสิโครกฺขญฺจ ปน เวสฺโส สนฺธนํ อติมญฺญมาโน อกิจฺจการี โหติ โคโปว อทินฺนํ อาทิยมาโนติ. อิทํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา เวสฺสสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปนฺติ. ตตฺริทํ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา สุทฺทสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปนฺติ อสิตพฺยาภงฺคึ; อสิตพฺยาภงฺคิญฺจ ปน สุทฺโท สนฺธนํ อติมญฺญมาโน อกิจฺจการี โหติ โคโปว อทินฺนํ อาทิยมาโนติ. อิทํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา สุทฺทสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปนฺติ. พฺราหฺมณา, โภ โคตม, อิมานิ จตฺตาริ ธนานิ ปญฺญเปนฺติ. อิธ ภวํ โคตโม กิมาหา’’ติ?

440. මෙසේ වදාළ කල්හි, ඒසුකාරී බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ ස්වකීය ධන වර්ග හතරක් පනවති. එනම් බ්‍රාහ්මණයාගේ ධනය, ක්ෂත්‍රියයාගේ ධනය, වෛශ්‍යයාගේ ධනය සහ ශුද්‍රයාගේ ධනයයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එහිදී බ්‍රාහ්මණයෝ බ්‍රාහ්මණයාගේ ධනය ලෙස පනවන්නේ පිණ්ඩපාතයේ හැසිරීමයි. බ්‍රාහ්මණයෙක් පිණ්ඩපාතයේ හැසිරීම නම් වූ තමාගේ ඒ ධනය නොසලකා හරින්නේ නම්, ඔහු නොදුන් දෙයක් සොරා ගන්නා රකින්නෙකු (ගොපල්ලෙකු) මෙන් තමාට අයත් නොවන කාර්යයක් කරන්නෙකු වෙයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ බ්‍රාහ්මණයාගේ ධනය ලෙස පනවන්නේ මෙයයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එහිදී බ්‍රාහ්මණයෝ ක්ෂත්‍රියයාගේ ධනය ලෙස පනවන්නේ දුන්න හා හී කැලැත්තයි. ක්ෂත්‍රියයෙක් දුන්න හා හී කැලැත්ත නම් වූ තමාගේ ඒ ධනය නොසලකා හරින්නේ නම්, ඔහු නොදුන් දෙයක් සොරා ගන්නා රකින්නෙකු මෙන් තමාට අයත් නොවන කාර්යයක් කරන්නෙකු වෙයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ ක්ෂත්‍රියයාගේ ධනය ලෙස පනවන්නේ මෙයයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එහිදී බ්‍රාහ්මණයෝ වෛශ්‍යයාගේ ධනය ලෙස පනවන්නේ ගොවිතැන හා ගව පාලනයයි. වෛශ්‍යයෙක් ගොවිතැන හා ගව පාලනය නම් වූ තමාගේ ඒ ධනය නොසලකා හරින්නේ නම්, ඔහු නොදුන් දෙයක් සොරා ගන්නා රකින්නෙකු මෙන් තමාට අයත් නොවන කාර්යයක් කරන්නෙකු වෙයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ වෛශ්‍යයාගේ ධනය ලෙස පනවන්නේ මෙයයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එහිදී බ්‍රාහ්මණයෝ ශුද්‍රයාගේ ධනය ලෙස පනවන්නේ දෑකැත්ත හා කර තබා යන බර (කද) පැනවීමයි. ශුද්‍රයෙක් දෑකැත්ත හා කද නම් වූ තමාගේ ඒ ධනය නොසලකා හරින්නේ නම්, ඔහු නොදුන් දෙයක් සොරා ගන්නා රකින්නෙකු මෙන් තමාට අයත් නොවන කාර්යයක් කරන්නෙකු වෙයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ ශුද්‍රයාගේ ධනය ලෙස පනවන්නේ මෙයයි. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ මේ ධන වර්ග හතර පනවති. මේ සම්බන්ධයෙන් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ කුමක් වදාරන සේක්ද?”

๔๔๑. ‘‘กึ ปน, พฺราหฺมณ, สพฺโพ โลโก พฺราหฺมณานํ เอตทพฺภนุชานาติ – ‘อิมานิ จตฺตาริ ธนานิ ปญฺญเปนฺตู’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, ปุริโส ทลิทฺโท อสฺสโก อนาฬฺหิโย. ตสฺส อกามสฺส พิลํ โอลคฺเคยฺยุํ – ‘อิทํ เต, อมฺโภ ปุริส, มํสํ ขาทิตพฺพํ, มูลญฺจ อนุปฺปทาตพฺพ’นฺติ. เอวเมว โข, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมณา อปฺปฏิญฺญาย เตสํ สมณพฺราหฺมณานํ, อถ จ ปนิมานิ จตฺตาริ ธนานิ ปญฺญเปนฺติ. อริยํ โข อหํ, พฺราหฺมณ, โลกุตฺตรํ ธมฺมํ ปุริสสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปมิ. โปราณํ โข ปนสฺส มาตาเปตฺติกํ กุลวํสํ อนุสฺสรโต ยตฺถ ยตฺเถว อตฺตภาวสฺส อภินิพฺพตฺติ โหติ เตน เตเนว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. ขตฺติยกุเล เจ อตฺตภาวสฺส อภินิพฺพตฺติ โหติ ‘ขตฺติโย’ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ; พฺราหฺมณกุเล เจ อตฺตภาวสฺส อภินิพฺพตฺติ โหติ ‘พฺราหฺมโณ’ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ; เวสฺสกุเล เจ อตฺตภาวสฺส อภินิพฺพตฺติ โหติ ‘เวสฺโส’ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ; สุทฺทกุเล เจ อตฺตภาวสฺส อภินิพฺพตฺติ โหติ ‘สุทฺโท’ตฺเวว [Pg.392] สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เสยฺยถาปิ, พฺราหฺมณ, ยํยเทว ปจฺจยํ ปฏิจฺจ อคฺคิ ชลติ เตน เตเนว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. กฏฺฐญฺเจ ปฏิจฺจ อคฺคิ ชลติ ‘กฏฺฐคฺคิ’ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ; สกลิกญฺเจ ปฏิจฺจ อคฺคิ ชลติ ‘สกลิกคฺคิ’ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ; ติณญฺเจ ปฏิจฺจ อคฺคิ ชลติ ‘ติณคฺคิ’ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ; โคมยญฺเจ ปฏิจฺจ อคฺคิ ชลติ ‘โคมยคฺคิ’ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมว โข อหํ, พฺราหฺมณ, อริยํ โลกุตฺตรํ ธมฺมํ ปุริสสฺส สนฺธนํ ปญฺญเปมิ. โปราณํ โข ปนสฺส มาตาเปตฺติกํ กุลวํสํ อนุสฺสรโต ยตฺถ ยตฺเถว อตฺตภาวสฺส อภินิพฺพตฺติ โหติ เตน เตเนว สงฺขฺยํ คจฺฉติ.

441. “බ්‍රාහ්මණය, මුළු ලෝකයාම බ්‍රාහ්මණයන්ගේ මේ පැනවීම, එනම් ‘මේ ධන වර්ග හතර පනවන්නැයි’ අනුමත කරන්නේද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ.” “බ්‍රාහ්මණය, එය හරියට කිසිවක් නැති, ඉතා දිළිඳු මිනිසෙකුට ඔහුගේ අකමැත්තෙන් වුවද මස් කැබැල්ලක් පටවා ‘එම්බා පුරුෂය, ඔබ මේ මස් අනුභව කළ යුතුය, මෙයට මිල ද ගෙවිය යුතුය’ යැයි පවසන්නාක් මෙනි. බ්‍රාහ්මණය, එලෙසම බ්‍රාහ්මණයෝ ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ අනුමැතියකින් තොරවම මේ ධන හතර පනවති. බ්‍රාහ්මණය, මම නම් පුද්ගලයාගේ ස්වකීය ධනය ලෙස පනවන්නේ ආර්ය වූ ලෝකෝත්තර ධර්මයයි. එහෙත් යමෙක් මව්පියන්ගෙන් පැවත එන පැරණි කුල පරම්පරාව සිහිපත් කරන්නේ නම්, ඔහු යම් යම් කුලයක උපත ලබන්නේද ඒ අනුවම හඳුන්වනු ලැබේ. ක්ෂත්‍රිය කුලයක උපත ලබන්නේ නම් ‘ක්ෂත්‍රිය’ යනුවෙන්ම හඳුන්වනු ලැබේ. බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලබන්නේ නම් ‘බ්‍රාහ්මණ’ යනුවෙන්ම හඳුන්වනු ලැබේ. වෛශ්‍ය කුලයක උපත ලබන්නේ නම් ‘වෛශ්‍ය’ යනුවෙන්ම හඳුන්වනු ලැබේ. ශුද්‍ර කුලයක උපත ලබන්නේ නම් ‘ශුද්‍ර’ යනුවෙන්ම හඳුන්වනු ලැබේ. බ්‍රාහ්මණය, එය හරියට යම් යම් ප්‍රත්‍යයක් නිසා ගින්න ඇවිළෙන්නේද, ඒ අනුවම එය හඳුන්වනු ලබන්නාක් මෙනි. දර නිසා ගින්න ඇවිළෙන්නේ නම් ‘දර ගින්න’ යනුවෙන් හැඳින්වේ. පතුරු නිසා ගින්න ඇවිළෙන්නේ නම් ‘පතුරු ගින්න’ යනුවෙන් හැඳින්වේ. තණකොළ නිසා ගින්න ඇවිළෙන්නේ නම් ‘තණ ගින්න’ යනුවෙන් හැඳින්වේ. ගොම නිසා ගින්න ඇවිළෙන්නේ නම් ‘ගොම ගින්න’ යනුවෙන් හැඳින්වේ. බ්‍රාහ්මණය, එලෙසම මම පුද්ගලයාගේ ස්වකීය ධනය ලෙස ආර්ය වූ ලෝකෝත්තර ධර්මය පනවමි. එහෙත් මව්පියන්ගෙන් පැවත එන පැරණි කුල පරම්පරාව සිහිපත් කරන තැනැත්තා, යම් යම් කුලයක උපත ලබන්නේද ඒ අනුවම හඳුන්වනු ලැබේ.”

‘‘ขตฺติยกุเล เจ อตฺตภาวสฺส อภินิพฺพตฺติ โหติ ‘ขตฺติโย’ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ; พฺราหฺมณกุเล เจ อตฺตภาวสฺส อภินิพฺพตฺติ โหติ ‘พฺราหฺมโณ’ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ; เวสฺสกุเล เจ อตฺตภาวสฺส อภินิพฺพตฺติ โหติ ‘เวสฺโส’ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ; สุทฺทกุเล เจ อตฺตภาวสฺส อภินิพฺพตฺติ โหติ ‘สุทฺโท’ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ.

“ක්ෂත්‍රිය කුලයක උපත ලැබුවේ නම් ‘ක්ෂත්‍රිය’ යනුවෙන්ම හඳුන්වනු ලැබේ. බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබුවේ නම් ‘බ්‍රාහ්මණ’ යනුවෙන්ම හඳුන්වනු ලැබේ. වෛශ්‍ය කුලයක උපත ලැබුවේ නම් ‘වෛශ්‍ය’ යනුවෙන්ම හඳුන්වනු ලැබේ. ශුද්‍ර කුලයක උපත ලැබුවේ නම් ‘ශුද්‍ර’ යනුවෙන්ම හඳුන්වනු ලැබේ.”

‘‘ขตฺติยกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, โส จ ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, อพฺรหฺมจริยา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, อนภิชฺฌาลุ โหติ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

‘‘බ්‍රාහ්මණය, ඉදින් ක්ෂත්‍රිය කුලයෙන් නික්ම යමෙක් ගිහිගෙයින් වෙන්ව මහණ වූයේ වෙයි ද, ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනය ඇසුරු කොට සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි ද, නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වැළකුණේ වෙයි ද, අබ්‍රහ්මචර්යාවෙන් වැළකුණේ වෙයි ද, මුසාවාදයෙන් වැළකුණේ වෙයි ද, කේලාම් කීමෙන් වැළකුණේ වෙයි ද, පරුෂ වචනයෙන් වැළකුණේ වෙයි ද, හිස් වචනයෙන් වැළකුණේ වෙයි ද, දැඩි ලෝභයෙන් තොර වූයේ වෙයි ද, ද්වේෂයෙන් තොර සිත් ඇත්තේ වෙයි ද, සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි ද, ඔහු කුසල් වූ න්‍යාය ධර්මය සම්පූර්ණ කරන්නෙක් වෙයි.

‘‘พฺราหฺมณกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, โส จ ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

‘‘බ්‍රාහ්මණය, ඉදින් බ්‍රාහ්මණ කුලයෙන් නික්ම යමෙක් ගිහිගෙයින් වෙන්ව මහණ වූයේ වෙයි ද, ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනය ඇසුරු කොට සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි ද... (පෙ)... සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි ද, ඔහු කුසල් වූ න්‍යාය ධර්මය සම්පූර්ණ කරන්නෙක් වෙයි.

‘‘เวสฺสกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, โส จ ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

‘‘බ්‍රාහ්මණය, ඉදින් වෛශ්‍ය කුලයෙන් නික්ම යමෙක් ගිහිගෙයින් වෙන්ව මහණ වූයේ වෙයි ද, ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනය ඇසුරු කොට සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි ද... (පෙ)... සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි ද, ඔහු කුසල් වූ න්‍යාය ධර්මය සම්පූර්ණ කරන්නෙක් වෙයි.

‘‘สุทฺทกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, โส จ ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

‘‘බ්‍රාහ්මණය, ඉදින් ශුද්‍ර කුලයෙන් නික්ම යමෙක් ගිහිගෙයින් වෙන්ව මහණ වූයේ වෙයි ද, ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනය ඇසුරු කොට සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි ද... (පෙ)... සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි ද, ඔහු කුසල් වූ න්‍යාය ධර්මය සම්පූර්ණ කරන්නෙක් වෙයි.

๔๔๒. ‘‘ตํ [Pg.393] กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมโณว นุ โข ปโหติ อสฺมึ ปเทเส อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตุํ, โน ขตฺติโย โน เวสฺโส โน สุทฺโท’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม. ขตฺติโยปิ หิ, โภ โคตม, ปโหติ อสฺมึ ปเทเส อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตุํ; พฺราหฺมโณปิ หิ, โภ โคตม… เวสฺโสปิ หิ, โภ โคตม… สุทฺโทปิ หิ, โภ โคตม… สพฺเพปิ หิ, โภ โคตม, จตฺตาโร วณฺณา ปโหนฺติ อสฺมึ ปเทเส อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ เมตฺตจิตฺตํ ภาเวตุ’’นฺติ. ‘‘เอวเมว โข, พฺราหฺมณ, ขตฺติยกุลา เจปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, โส จ ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

442. ‘‘බ්‍රාහ්මණය, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? යම් ප්‍රදේශයක වෛර රහිත වූ, ව්‍යාපාද රහිත වූ මෙත් සිත වැඩීමට බ්‍රාහ්මණයෙකුට පමණක් හැකි ද, ක්ෂත්‍රියයෙකුට හෝ වෛශ්‍යයෙකුට හෝ ශුද්‍රයෙකුට නොහැකි ද?’’ ‘‘භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ක්ෂත්‍රියයා ද ඒ ප්‍රදේශයෙහි වෛර රහිත, ව්‍යාපාද රහිත මෙත් සිත වැඩීමට සමර්ථ වෙයි. බ්‍රාහ්මණයා ද... වෛශ්‍යයා ද... ශුද්‍රයා ද... භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, සතර වර්ණයෝම ඒ ප්‍රදේශයෙහි වෛර රහිත, ව්‍යාපාද රහිත මෙත් සිත වැඩීමට සමර්ථ වෙති.’’ ‘‘බ්‍රාහ්මණය, එලෙසම ඉදින් ක්ෂත්‍රිය කුලයෙන් නික්ම ගිහිගෙයින් වෙන්ව මහණ වූයේ වෙයි ද, ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනය ඇසුරු කොට සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි ද... (පෙ)... සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි ද, ඔහු කුසල් වූ න්‍යාය ධර්මය සම්පූර්ණ කරන්නෙක් වෙයි.

‘‘พฺราหฺมณกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ… เวสฺสกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ… สุทฺทกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, โส จ ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

‘‘බ්‍රාහ්මණය, ඉදින් බ්‍රාහ්මණ කුලයෙන් නික්ම හෝ... වෛශ්‍ය කුලයෙන් නික්ම හෝ... ශුද්‍ර කුලයෙන් නික්ම හෝ යමෙක් ගිහිගෙයින් වෙන්ව මහණ වූයේ වෙයි ද, ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනය ඇසුරු කොට සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි ද... (පෙ)... සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි ද, ඔහු කුසල් වූ න්‍යාය ධර්මය සම්පූර්ණ කරන්නෙක් වෙයි.

๔๔๓. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, พฺราหฺมโณว นุ โข ปโหติ โสตฺติสินานึ อาทาย นทึ คนฺตฺวา รโชชลฺลํ ปวาเหตุํ, โน ขตฺติโย โน เวสฺโส โน สุทฺโท’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม. ขตฺติโยปิ หิ, โภ โคตม, ปโหติ โสตฺติสินานึ อาทาย นทึ คนฺตฺวา รโชชลฺลํ ปวาเหตุํ; พฺราหฺมโณปิ หิ, โภ โคตม… เวสฺโสปิ หิ, โภ โคตม … สุทฺโทปิ หิ, โภ โคตม… สพฺเพปิ หิ, โภ โคตม, จตฺตาโร วณฺณา ปโหนฺติ โสตฺติสินานึ อาทาย นทึ คนฺตฺวา รโชชลฺลํ ปวาเหตุ’’นฺติ. ‘‘เอวเมว โข, พฺราหฺมณ, ขตฺติยกุลา เจปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, โส จ ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

443. ‘‘බ්‍රාහ්මණය, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? ස්නානය සඳහා ගන්නා සුවඳ කුඩු ආදිය ගෙන ගඟට ගොස් කුණු දුහුවිලි සෝදා හැරීමට සමර්ථ වන්නේ බ්‍රාහ්මණයෙකු පමණක් ද, ක්ෂත්‍රියයෙකුට හෝ වෛශ්‍යයෙකුට හෝ ශුද්‍රයෙකුට එය කළ නොහැකි ද?’’ ‘‘භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ක්ෂත්‍රියයා ද සුවඳ කුඩු ගෙන ගඟට ගොස් කුණු දුහුවිලි සෝදා හැරීමට සමර්ථ වෙයි. බ්‍රාහ්මණයා ද... වෛශ්‍යයා ද... ශුද්‍රයා ද... භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, සතර වර්ණයටම අයත් සියල්ලෝම සුවඳ කුඩු ගෙන ගඟට ගොස් කුණු දුහුවිලි සෝදා හැරීමට සමර්ථ වෙති.’’ ‘‘බ්‍රාහ්මණය, එලෙසම ඉදින් ක්ෂත්‍රිය කුලයෙන් නික්ම ගිහිගෙයින් වෙන්ව මහණ වූයේ වෙයි ද, ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනය ඇසුරු කොට සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි ද... (පෙ)... සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි ද, ඔහු කුසල් වූ න්‍යාය ධර්මය සම්පූර්ණ කරන්නෙක් වෙයි.

‘‘พฺราหฺมณกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ… เวสฺสกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ… สุทฺทกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, โส จ ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ.

‘‘බ්‍රාහ්මණය, ඉදින් බ්‍රාහ්මණ කුලයෙන් නික්ම හෝ... වෛශ්‍ය කුලයෙන් නික්ම හෝ... ශුද්‍ර කුලයෙන් නික්ම හෝ යමෙක් ගිහිගෙයින් වෙන්ව මහණ වූයේ වෙයි ද, ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනය ඇසුරු කොට සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණේ වෙයි ද... (පෙ)... සම්මා දිට්ඨියෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි ද, ඔහු කුසල් වූ න්‍යාය ධර්මය සම්පූර්ණ කරන්නෙක් වෙයි.

๔๔๔. ‘‘ตํ [Pg.394] กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, อิธ ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต นานาชจฺจานํ ปุริสานํ ปุริสสตํ สนฺนิปาเตยฺย – ‘อายนฺตุ โภนฺโต เย ตตฺถ ขตฺติยกุลา พฺราหฺมณกุลา ราชญฺญกุลา อุปฺปนฺนา สากสฺส วา สาลสฺส วา สลฬสฺส วา จนฺทนสฺส วา ปทุมกสฺส วา อุตฺตรารณึ อาทาย อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตนฺตุ, เตโช ปาตุกโรนฺตุ; อายนฺตุ ปน โภนฺโต เย ตตฺถ จณฺฑาลกุลา เนสาทกุลา เวนกุลา รถการกุลา ปุกฺกุสกุลา อุปฺปนฺนา สาปานโทณิยา วา สูกรโทณิยา วา รชกโทณิยา วา เอรณฺฑกฏฺฐสฺส วา อุตฺตรารณึ อาทาย อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตนฺตุ, เตโช ปาตุกโรนฺตู’’’ติ?

444. ‘‘බ්‍රාහ්මණය, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? මෙහි මුදුන් අභිෂේකය ලැබූ ක්ෂත්‍රිය රජෙක් විවිධ ජාතීන්ට අයත් මිනිසුන් සියයක් රැස් කර මෙසේ පවසන්නේ යැයි සිතන්න: ‘පින්වත්නි, මෙහි සිටින යම් ක්ෂත්‍රිය කුලවල, බ්‍රාහ්මණ කුලවල හෝ රාජ කුලවල උපන් පුරුෂයෝ වෙත් ද, ඔවුහු ශාක ලීයෙන් හෝ සල් ලීයෙන් හෝ දේවදාර ලීයෙන් හෝ සඳුන් ලීයෙන් හෝ පියුම් ලීයෙන් හෝ ගිනි නිපදවන යට ලීය ගෙන ගිනි නිපදවත්වා, ගිනි සිළුව ඇති කරත්වා. පින්වත්නි, තවද මෙහි සිටින යම් සැඩොල් කුලවල, වැදි කුලවල, වේණු කුලවල, රථකර කුලවල හෝ පුක්කුස කුලවල උපන් පුරුෂයෝ වෙත් ද, ඔවුහු බල්ලන්ට කෑම දෙන ඔරුවකින් හෝ ඌරන්ට කෑම දෙන ඔරුවකින් හෝ රෙදි අපුල්ලන්නන්ගේ ඔරුවකින් හෝ එඬරු ලීයකින් හෝ ගිනි නිපදවන යට ලීය ගෙන ගිනි නිපදවත්වා, ගිනි සිළුව ඇති කරත්වා’ කියායි.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, พฺราหฺมณ, โย เอวํ นุ โข โส ขตฺติยกุลา พฺราหฺมณกุลา ราชญฺญกุลา อุปฺปนฺเนหิ สากสฺส วา สาลสฺส วา สลฬสฺส วา จนฺทนสฺส วา ปทุมกสฺส วา อุตฺตรารณึ อาทาย อคฺคิ อภินิพฺพตฺโต เตโช ปาตุกโต โส เอว นุ ขฺวาสฺส อคฺคิ อจฺจิมา เจว วณฺณวา จ ปภสฺสโร จ เตน จ สกฺกา อคฺคินา อคฺคิกรณียํ กาตุํ; โย ปน โส จณฺฑาลกุลา เนสาทกุลา เวนกุลา รถการกุลา ปุกฺกุสกุลา อุปฺปนฺเนหิ สาปานโทณิยา วา สูกรโทณิยา วา รชกโทณิยา วา เอรณฺฑกฏฺฐสฺส วา อุตฺตรารณึ อาทาย อคฺคิ อภินิพฺพตฺโต เตโช ปาตุกโต สฺวาสฺส อคฺคิ น เจว อจฺจิมา น จ วณฺณวา น จ ปภสฺสโร น จ เตน สกฺกา อคฺคินา อคฺคิกรณียํ กาตุ’’นฺติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม. โยปิ หิ โส, โภ โคตม, ขตฺติยกุลา พฺราหฺมณกุลา ราชญฺญกุลา อุปฺปนฺเนหิ สากสฺส วา สาลสฺส วา สลฬสฺส วา จนฺทนสฺส วา ปทุมกสฺส วา อุตฺตรารณึ อาทาย อคฺคิ อภินิพฺพตฺโต เตโช ปาตุกโต สฺวาสฺส อคฺคิ อจฺจิมา เจว วณฺณวา จ ปภสฺสโร จ เตน จ สกฺกา อคฺคินา อคฺคิกรณียํ กาตุํ; โยปิ โส จณฺฑาลกุลา เนสาทกุลา เวนกุลา รถการกุลา ปุกฺกุสกุลา อุปฺปนฺเนหิ สาปานโทณิยา วา สูกรโทณิยา วา รชกโทณิยา วา เอรณฺฑกฏฺฐสฺส วา อุตฺตรารณึ อาทาย อคฺคิ อภินิพฺพตฺโต เตโช ปาตุกโต สฺวาสฺส อคฺคิ อจฺจิมา เจว วณฺณวา จ ปภสฺสโร จ เตน จ สกฺกา อคฺคินา อคฺคิกรณียํ กาตุํ. สพฺโพปิ หิ, โภ โคตม, อคฺคิ อจฺจิมา เจว วณฺณวา จ ปภสฺสโร จ สพฺเพนปิ สกฺกา อคฺคินา อคฺคิกรณียํ กาตุ’’นฺติ.

“බ්‍රාහ්මණය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ක්ෂත්‍රිය කුලයකින් හෝ බ්‍රාහ්මණ කුලයකින් හෝ රාජකීය කුලයකින් හෝ පැමිණි අයෙක් තේක්ක ලීයකින් හෝ සල් ලීයකින් හෝ දේවදාර ලීයකින් හෝ සඳුන් ලීයකින් හෝ පියුම් ලීයකින් හෝ කළ ගිනි නිපදවන දණ්ඩක් ගෙන ගින්නක් මතු කරගත්තේ නම්, තේජෝ ධාතුව පහළ කරගත්තේ නම්, ඒ ගින්න පමණක්මද දැල්ල සහිත, වර්ණවත් හා දීප්තිමත් වන්නේ? එම ගින්නෙන් පමණක්මද ගින්නෙන් කළ යුතු කටයුතු කළ හැක්කේ? එසේම යම් චණ්ඩාල කුලයකින්, වැදි කුලයකින්, බට වැඩ කරන්නන්ගේ කුලයකින්, රථ සාදන්නන්ගේ කුලයකින් හෝ කුණු කසළ ශෝධක කුලයකින් පැමිණි අයෙක්, බල්ලන්ට කෑම දෙන ඔරුවකින් හෝ ඌරන්ට කෑම දෙන ඔරුවකින් හෝ රෙදි අපුල්ලන්නන්ගේ ඔරුවකින් හෝ එඬරු ලීයකින් කළ ගිනි නිපදවන දණ්ඩක් ගෙන ගින්නක් මතු කරගත්තේ නම්, තේජෝ ධාතුව පහළ කරගත්තේ නම්, ඒ ගින්න දැල්ලක් රහිත, වර්ණයක් රහිත, දීප්තියක් රහිත වන්නේද? එම ගින්නෙන් ගින්නෙන් කළ යුතු කටයුතු කළ නොහැකි වන්නේද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ හෝ රාජකීය කුලයකින් පැමිණි අයෙකු උසස් ලීයකින් උපදවන ගින්න දැල්ල සහිතය, වර්ණවත්ය, දීප්තිමත්ය, එමෙන්ම එයින් ගින්නෙන් කළ යුතු කටයුතු කළ හැකිය. එසේම චණ්ඩාල, වැදි, බට වැඩ කරන්නන්ගේ, රථ සාදන්නන්ගේ හෝ කුණු කසළ ශෝධක කුලයකින් පැමිණි අයෙකු පහත් ද්‍රව්‍යයකින් උපදවන ගින්නද දැල්ල සහිතය, වර්ණවත්ය, දීප්තිමත්ය, එමෙන්ම එයින්ද ගින්නෙන් කළ යුතු කටයුතු කළ හැකිය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, සැබවින්ම සියලුම ගින්න දැල්ල සහිතය, වර්ණවත්ය, දීප්තිමත්ය. සියලුම ගින්නෙන් ගින්නෙන් කළ යුතු කටයුතු කළ හැකිය.”

‘‘เอวเมว [Pg.395] โข, พฺราหฺมณ, ขตฺติยกุลา เจปิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, โส จ ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ. พฺราหฺมณกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ… เวสฺสกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ… สุทฺทกุลา เจปิ, พฺราหฺมณ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต โหติ, โส จ ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ อาคมฺม ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, อพฺรหฺมจริยา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, อนภิชฺฌาลุ โหติ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสล’’นฺติ.

“බ්‍රාහ්මණය, එමෙන්ම යම් ක්ෂත්‍රිය කුලයකින් පැමිණි අයෙක් ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වූයේ නම්, ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ වදාළ ධර්ම විනය අනුව ප්‍රාණාතිපාතයෙන් වැළකී සිටින්නේ නම්... පේ... සම්මා දිට්ඨි ඇත්තෙක් වන්නේ නම්, ඔහු කුසල් දහම්හි හා නිවැරදි ප්‍රතිපත්තියෙහි පිහිටන්නෙක් වේ. බ්‍රාහ්මණය, බ්‍රාහ්මණ කුලයකින් හෝ... බ්‍රාහ්මණය, වෛශ්‍ය කුලයකින් හෝ... බ්‍රාහ්මණය, ශුද්‍ර කුලයකින් හෝ පැමිණි අයෙක් ගිහිගෙයින් නික්ම ශාසනයෙහි පැවිදි වූයේ නම්, ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ වදාළ ධර්ම විනය අනුව ප්‍රාණාතිපාතයෙන් වැළකී සිටින්නේ නම්, අදත්තාදානයෙන් වැළකී සිටින්නේ නම්, අබ්‍රහ්මචර්යාවෙන් වැළකී සිටින්නේ නම්, මුසාවාදයෙන් වැළකී සිටින්නේ නම්, පිසුණු වචනයෙන් වැළකී සිටින්නේ නම්, පරුෂ වචනයෙන් වැළකී සිටින්නේ නම්, සම්ඵප්ප්‍රලාපයෙන් වැළකී සිටින්නේ නම්, දැඩි ලෝභය රහිත වූයේ නම්, ව්‍යාපාදයෙන් තොර සිත් ඇත්තෙක් වූයේ නම්, සම්මා දිට්ඨි ඇත්තෙක් වූයේ නම්, ඔහු කුසල් දහම්හි හා නිවැරදි ප්‍රතිපත්තියෙහි පිහිටන්නෙක් වේ.”

เอวํ วุตฺเต, เอสุการี พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม…เป… อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

මෙසේ වදාළ කල්හි, ඒසූකාරී බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! ... භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අද පටන් මා දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස පිළිගන්නා සේක්වා!”

เอสุการีสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ.

හයවන ඒසූකාරී සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๗. ธนญฺชานิสุตฺตํ

7. ධනඤ්ජානි සූත්‍රය

๔๔๕. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สาริปุตฺโต ทกฺขิณาคิริสฺมึ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ. อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ ราชคเห วสฺสํวุฏฺโฐ เยน ทกฺขิณาคิริ เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ตํ ภิกฺขุํ อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ – ‘‘กจฺจาวุโส, ภควา อโรโค จ พลวา จา’’ติ? ‘‘อโรโค จาวุโส, ภควา พลวา จา’’ติ. ‘‘กจฺจิ ปนาวุโส, ภิกฺขุสงฺโฆ อโรโค จ พลวา จา’’ติ? ‘‘ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข, อาวุโส, อโรโค จ พลวา จา’’ติ. ‘‘เอตฺถ, อาวุโส, ตณฺฑุลปาลิทฺวาราย ธนญฺชานิ นาม พฺราหฺมโณ อตฺถิ. กจฺจาวุโส[Pg.396], ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ อโรโค จ พลวา จา’’ติ? ‘‘ธนญฺชานิปิ โข, อาวุโส, พฺราหฺมโณ อโรโค จ พลวา จา’’ติ. ‘‘กจฺจิ ปนาวุโส, ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ อปฺปมตฺโต’’ติ? ‘‘กุโต ปนาวุโส, ธนญฺชานิสฺส พฺราหฺมณสฺส อปฺปมาโท? ธนญฺชานิ, อาวุโส, พฺราหฺมโณ ราชานํ นิสฺสาย พฺราหฺมณคหปติเก วิลุมฺปติ, พฺราหฺมณคหปติเก นิสฺสาย ราชานํ วิลุมฺปติ. ยาปิสฺส ภริยา สทฺธา สทฺธกุลา อานีตา สาปิ กาลงฺกตา; อญฺญาสฺส ภริยา อสฺสทฺธา อสฺสทฺธกุลา อานีตา’’. ‘‘ทุสฺสุตํ วตาวุโส, อสฺสุมฺห, ทุสฺสุตํ วตาวุโส, อสฺสุมฺห; เย มยํ ธนญฺชานึ พฺราหฺมณํ ปมตฺตํ อสฺสุมฺห. อปฺเปว จ นาม มยํ กทาจิ กรหจิ ธนญฺชานินา พฺราหฺมเณน สทฺธึ สมาคจฺเฉยฺยาม, อปฺเปว นาม สิยา โกจิเทว กถาสลฺลาโป’’ติ?

445. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර කලන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. ඒ අවධියෙහි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ දක්ෂිණාගිරි ජනපදයෙහි චාරිකාවේ යෙදී සිටියහ. ඉක්බිති රජගහ නුවර වස් විසූ එක්තරා භික්ෂුවක් දක්ෂිණාගිරියෙහි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ. පැමිණ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදුණහ. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු පිළිසඳර කතාව නිමවා උන්වහන්සේ එක් පසෙක වාඩි වූහ. එක් පසෙක වාඩි වූ ඒ භික්ෂුවගෙන් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ මෙසේ විමසූහ: "ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිරෝගීව, සුවසේ වැඩවසන සේක් ද?" "ඇවැත්නි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිරෝගීව, සුවසේ වැඩවසන සේක." "ඇවැත්නි, භික්ෂු සංඝයා නිරෝගීව, සුවසේ වෙසෙත් ද?" "ඇවැත්නි, භික්ෂු සංඝයා ද නිරෝගීව, සුවසේ වෙසෙති." "ඇවැත්නි, එහි තණ්ඩුලපාලි ද්වාරය අසල ධනඤ්ජානි නමින් බමුණෙක් වෙසෙයි. ඇවැත්නි, ඒ ධනඤ්ජානි බමුණා නිරෝගීව, සුවසේ සිටී ද?" "ඇවැත්නි, ධනඤ්ජානි බමුණා ද නිරෝගීව, සුවසේ සිටියි." "ඇවැත්නි, ධනඤ්ජානි බමුණා අප්‍රමාදීව (දහමෙහි හැසිරෙමින්) සිටී ද?" "ඇවැත්නි, ධනඤ්ජානි බමුණාට කොහෙන්ද අප්‍රමාදයක්? ඇවැත්නි, ධනඤ්ජානි බමුණා රජු ඇසුරු කරමින් බමුණු ගෘහපතියන්ව පීඩාවට පත් කරයි (කොල්ලකයි), බමුණු ගෘහපතියන් ඇසුරු කරමින් රජුව රවටයි. ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලයකින් ගෙනෙන ලද ඔහුගේ ශ්‍රද්ධාවන්ත බිරිඳ ද මිය ගියාය; දැන් ඔහු ශ්‍රද්ධාව නැති කුලයකින් ශ්‍රද්ධාව නැති බිරිඳක් ගෙනැවිත් සිටියි." "ඇවැත්නි, අපට අසන්නට ලැබුණේ සැබවින්ම නරක ආරංචියකි. ඇවැත්නි, අපට අසන්නට ලැබුණේ සැබවින්ම අසන්නට අකැමැති දෙයකි. එනම් ධනඤ්ජානි බමුණා ප්‍රමාදීව වෙසෙන බවයි. යම් දවසක අපට ධනඤ්ජානි බමුණා හමුවුවහොත් ඔහු සමඟ කිසියම් පිළිසඳරක් කිරීමට හැකි වෙතොත් මැනවි."

๔๔๖. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ทกฺขิณาคิริสฺมึ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน ราชคหํ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน ราชคหํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ อายสฺมา สาริปุตฺโต ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. เตน โข ปน สมเยน ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ พหินคเร คาโว โคฏฺเฐ ทุหาเปติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ราชคเห ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ เตนุปสงฺกมิ. อทฺทสา โข ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อิโต, โภ สาริปุตฺต, ปโย, ปียตํ ตาว ภตฺตสฺส กาโล ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘อลํ, พฺราหฺมณ. กตํ เม อชฺช ภตฺตกิจฺจํ. อมุกสฺมึ เม รุกฺขมูเล ทิวาวิหาโร ภวิสฺสติ. ตตฺถ อาคจฺเฉยฺยาสี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ ปจฺฉาภตฺตํ ภุตฺตปาตราโส เยนายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สาริปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ธนญฺชานึ พฺราหฺมณํ อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ – ‘‘กจฺจาสิ, ธนญฺชานิ, อปฺปมตฺโต’’ติ? ‘‘กุโต, โภ สาริปุตฺต, อมฺหากํ อปฺปมาโท เยสํ โน มาตาปิตโร [Pg.397] โปเสตพฺพา, ปุตฺตทาโร โปเสตพฺโพ, ทาสกมฺมกรา โปเสตพฺพา, มิตฺตามจฺจานํ มิตฺตามจฺจกรณียํ กาตพฺพํ, ญาติสาโลหิตานํ ญาติสาโลหิตกรณียํ กาตพฺพํ, อติถีนํ อติถิกรณียํ กาตพฺพํ, ปุพฺพเปตานํ ปุพฺพเปตกรณียํ กาตพฺพํ, เทวตานํ เทวตากรณียํ กาตพฺพํ, รญฺโญ ราชกรณียํ กาตพฺพํ, อยมฺปิ กาโย ปีเณตพฺโพ พฺรูเหตพฺโพ’’ติ?

446. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ දක්ෂිණාගිරි ජනපදයෙහි කැමති තාක් කල් වැඩසිට, රජගහ නුවර බලා චාරිකාවෙහි වැඩියහ. පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි වඩිමින් උන්වහන්සේ රජගහ නුවරට පැමිණි සේක. එහිදී ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ රජගහ නුවර කලන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩසිටියහ. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ පෙරවරුවෙහි සිවුරු හැඳ පොරවා, පාත්‍රය ද රැගෙන රජගහ නුවරට පිඬු පිණිස වැඩියහ. ඒ අවස්ථාවෙහි ධනඤ්ජානි බමුණා නගරයෙන් පිටත ගව හාලක ගවයින්ගෙන් කිරි දොවමින් සිටියේය. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ රජගහ නුවර පිඬු පිණිස හැසිර, දන් වළඳා අවසන්ව ධනඤ්ජානි බමුණා සිටි තැනට වැඩියහ. ධනඤ්ජානි බමුණා ඈතින්ම වඩින ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේව දුටුවේය. දැක ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ වෙත පැමිණ මෙසේ කීවේය: "භවත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, මෙහි වැඩම කර මඳක් නැවුම් කිරි පානය කරන සේක්වා. දානය සඳහා වේලාව පැමිණෙන තෙක් මෙහි රැඳෙනු මැනවි." "පින්වත් බමුණ, එයින් පලක් නැත. මා අද දවල් දානය වළඳා අවසන්ය. මා අසවල් ගස මුල දහවල් කාලය ගත කරන්නෙමි. එහි පැමිණෙන්න." "යහපති, භවතුන් වහන්ස" යි ධනඤ්ජානි බමුණා ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය. ඉක්බිති ධනඤ්ජානි බමුණා දහවල් ආහාරය ගැනීමෙන් පසුව ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී, පිළිසඳර කතාව නිමවා එක් පසෙක වාඩි විය. එක් පසෙක වාඩි වූ ධනඤ්ජානි බමුණාගෙන් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ මෙසේ විමසූහ: "ධනඤ්ජානි, ඔබ අප්‍රමාදීව (ධර්මයෙහි) හැසිරෙන්නෙහි ද?" "භවත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, අප වැනි අයට කොහෙන්ද අප්‍රමාදයක්? අප විසින් මව්පියන් පෝෂණය කළ යුතුය, අඹුදරුවන් පෝෂණය කළ යුතුය, දැසි දස කම්කරුවන් පෝෂණය කළ යුතුය, යහළු මිත්‍රාදීන් වෙනුවෙන් යුතුකම් කළ යුතුය, ඥාති හිතමිත්‍රාදීන් වෙනුවෙන් යුතුකම් කළ යුතුය, අමුත්තන්ට සංග්‍රහ කළ යුතුය, මියගිය ඥාතීන් වෙනුවෙන් පින් දිය යුතුය, දෙවියන් උදෙසා පුද පූජා කළ යුතුය, රජු උදෙසා කළ යුතු රාජකාරී ඉටු කළ යුතුය. එමෙන්ම මේ ශරීරය ද පෝෂණය කොට නඩත්තු කළ යුතුය."

๔๔๗. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, อิเธกจฺโจ มาตาปิตูนํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, ตเมนํ อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ นิรยํ นิรยปาลา อุปกฑฺเฒยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส ‘อหํ โข มาตาปิตูนํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสึ, มา มํ นิรยํ นิรยปาลา’ติ, มาตาปิตโร วา ปนสฺส ลเภยฺยุํ ‘เอโส โข อมฺหากํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสิ, มา นํ นิรยํ นิรยปาลา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ สาริปุตฺต. อถ โข นํ วิกฺกนฺทนฺตํเยว นิรเย นิรยปาลา ปกฺขิเปยฺยุํ’’.

447. ‘‘ධනංජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මව්පියන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරෙන්නේ, අධාර්මිකව (නොමනා ලෙස) ක්‍රියා කරන්නේ නම්, ඒ අධර්මචාරී හා විෂමචාරී හැසිරීම හේතුවෙන් නිරය පාලකයෝ ඔහුව නිරයට ඇදගෙන යන්නාහුය. එවිට ඔහුට, ‘මම මව්පියන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණෙමි, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළෙමි; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මා නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් (නිරයෙන් මිදීමට) අවස්ථාවක් ලැබේද? නොහොත් ඔහුගේ මව්පියන්ට, ‘මොහු අප උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණේය, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළේය; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මොහුව නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද?’’ ‘‘පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේමය. නිරය පාලකයෝ ඔහු විලාප තබද්දීම නිරයෙහි ඇද දමන්නාහුය.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, อิเธกจฺโจ ปุตฺตทารสฺส เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, ตเมนํ อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ นิรยํ นิรยปาลา อุปกฑฺเฒยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส ‘อหํ โข ปุตฺตทารสฺส เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสึ, มา มํ นิรยํ นิรยปาลา’ติ, ปุตฺตทาโร วา ปนสฺส ลเภยฺย ‘เอโส โข อมฺหากํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสิ มา นํ นิรยํ นิรยปาลา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ สาริปุตฺต. อถ โข นํ วิกฺกนฺทนฺตํเยว นิรเย นิรยปาลา ปกฺขิเปยฺยุํ’’.

‘‘ධනංජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අඹුදරුවන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරෙන්නේ, අධාර්මිකව ක්‍රියා කරන්නේ නම්, ඒ අධර්මචාරී හා විෂමචාරී හැසිරීම හේතුවෙන් නිරය පාලකයෝ ඔහුව නිරයට ඇදගෙන යන්නාහුය. එවිට ඔහුට, ‘මම අඹුදරුවන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණෙමි, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළෙමි; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මා නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද? නොහොත් ඔහුගේ අඹුදරුවන්ට, ‘මොහු අප උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණේය, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළේය; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මොහුව නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද?’’ ‘‘පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේමය. නිරය පාලකයෝ ඔහු විලාප තබද්දීම නිරයෙහි ඇද දමන්නාහුය.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, อิเธกจฺโจ ทาสกมฺมกรโปริสสฺส เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, ตเมนํ อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ นิรยํ นิรยปาลา อุปกฑฺเฒยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส ‘อหํ โข ทาสกมฺมกรโปริสสฺส เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสึ, มา มํ นิรยํ นิรยปาลา’ติ, ทาสกมฺมกรโปริสา วา ปนสฺส ลเภยฺยุํ ‘เอโส โข อมฺหากํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสิ, มา นํ นิรยํ นิรยปาลา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ สาริปุตฺต. อถ โข นํ วิกฺกนฺทนฺตํเยว นิรเย นิรยปาลา ปกฺขิเปยฺยุํ’’.

‘‘ධනංජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දාස මෙහෙකරුවන් හා කම්කරුවන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරෙන්නේ, අධාර්මිකව ක්‍රියා කරන්නේ නම්, ඒ අධර්මචාරී හා විෂමචාරී හැසිරීම හේතුවෙන් නිරය පාලකයෝ ඔහුව නිරයට ඇදගෙන යන්නාහුය. එවිට ඔහුට, ‘මම දාස මෙහෙකරුවන් හා කම්කරුවන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණෙමි, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළෙමි; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මා නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද? නොහොත් ඔහුගේ ඒ දාස මෙහෙකරු කම්කරුවන්ට, ‘මොහු අප උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණේය, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළේය; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මොහුව නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද?’’ ‘‘පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේමය. නිරය පාලකයෝ ඔහු විලාප තබද්දීම නිරයෙහි ඇද දමන්නාහුය.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, อิเธกจฺโจ มิตฺตามจฺจานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, ตเมนํ อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ นิรยํ [Pg.398] นิรยปาลา อุปกฑฺเฒยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส ‘อหํ โข มิตฺตามจฺจานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสึ, มา มํ นิรยํ นิรยปาลา’ติ, มิตฺตามจฺจา วา ปนสฺส ลเภยฺยุํ ‘เอโส โข อมฺหากํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสิ, มา นํ นิรยํ นิรยปาลา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ สาริปุตฺต. อถ โข นํ วิกฺกนฺทนฺตํเยว นิรเย นิรยปาลา ปกฺขิเปยฺยุํ’’.

‘‘ධනංජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මිත්‍රයන් හා හිතවතුන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරෙන්නේ, අධාර්මිකව ක්‍රියා කරන්නේ නම්, ඒ අධර්මචාරී හා විෂමචාරී හැසිරීම හේතුවෙන් නිරය පාලකයෝ ඔහුව නිරයට ඇදගෙන යන්නාහුය. එවිට ඔහුට, ‘මම මිත්‍රයන් හා හිතවතුන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණෙමි, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළෙමි; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මා නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද? නොහොත් ඔහුගේ ඒ මිත්‍ර හිතවතුන්ට, ‘මොහු අප උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණේය, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළේය; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මොහුව නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද?’’ ‘‘පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේමය. නිරය පාලකයෝ ඔහු විලාප තබද්දීම නිරයෙහි ඇද දමන්නාහුය.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, อิเธกจฺโจ ญาติสาโลหิตานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, ตเมนํ อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ นิรยํ นิรยปาลา อุปกฑฺเฒยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส ‘อหํ โข ญาติสาโลหิตานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสึ, มา มํ นิรยํ นิรยปาลา’ติ, ญาติสาโลหิตา วา ปนสฺส ลเภยฺยุํ ‘เอโส โข อมฺหากํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสิ, มา นํ นิรยํ นิรยปาลา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ สาริปุตฺต. อถ โข นํ วิกฺกนฺทนฺตํเยว นิรเย นิรยปาลา ปกฺขิเปยฺยุํ’’.

‘‘ධනංජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ඥාති ලේ නෑයන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරෙන්නේ, අධාර්මිකව ක්‍රියා කරන්නේ නම්, ඒ අධර්මචාරී හා විෂමචාරී හැසිරීම හේතුවෙන් නිරය පාලකයෝ ඔහුව නිරයට ඇදගෙන යන්නාහුය. එවිට ඔහුට, ‘මම ඥාති ලේ නෑයන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණෙමි, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළෙමි; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මා නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද? නොහොත් ඔහුගේ ඒ ඥාති ලේ නෑයන්ට, ‘මොහු අප උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණේය, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළේය; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මොහුව නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද?’’ ‘‘පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේමය. නිරය පාලකයෝ ඔහු විලාප තබද්දීම නිරයෙහි ඇද දමන්නාහුය.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, อิเธกจฺโจ อติถีนํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, ตเมนํ อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ นิรยํ นิรยปาลา อุปกฑฺเฒยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส ‘อหํ โข อติถีนํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสึ, มา มํ นิรยํ นิรยปาลา’ติ, อติถี วา ปนสฺส ลเภยฺยุํ ‘เอโส โข อมฺหากํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสิ, มา นํ นิรยํ นิรยปาลา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ สาริปุตฺต. อถ โข นํ วิกฺกนฺทนฺตํเยว นิรเย นิรยปาลา ปกฺขิเปยฺยุํ’’.

‘‘ධනංජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ආගන්තුක අමුත්තන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරෙන්නේ, අධාර්මිකව ක්‍රියා කරන්නේ නම්, ඒ අධර්මචාරී හා විෂමචාරී හැසිරීම හේතුවෙන් නිරය පාලකයෝ ඔහුව නිරයට ඇදගෙන යන්නාහුය. එවිට ඔහුට, ‘මම ආගන්තුක අමුත්තන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණෙමි, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළෙමි; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මා නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද? නොහොත් ඒ ආගන්තුක අමුත්තන්ට, ‘මොහු අප උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණේය, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළේය; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මොහුව නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද?’’ ‘‘පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේමය. නිරය පාලකයෝ ඔහු විලාප තබද්දීම නිරයෙහි ඇද දමන්නාහුය.’’

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, อิเธกจฺโจ ปุพฺพเปตานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, ตเมนํ อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ นิรยํ นิรยปาลา อุปกฑฺเฒยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส ‘อหํ โข ปุพฺพเปตานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสึ, มา มํ นิรยํ นิรยปาลา’ติ, ปุพฺพเปตา วา ปนสฺส ลเภยฺยุํ ‘เอโส โข อมฺหากํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสิ, มา นํ นิรยํ นิรยปาลา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ สาริปุตฺต. อถ โข นํ วิกฺกนฺทนฺตํเยว นิรเย นิรยปาลา ปกฺขิเปยฺยุํ’’.

‘‘ධනංජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? මෙලොව ඇතැම් පුද්ගලයෙක් පරලොව ගිය පූර්ව නෑයන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරෙන්නේ, අධාර්මිකව ක්‍රියා කරන්නේ නම්, ඒ අධර්මචාරී හා විෂමචාරී හැසිරීම හේතුවෙන් නිරය පාලකයෝ ඔහුව නිරයට ඇදගෙන යන්නාහුය. එවිට ඔහුට, ‘මම පරලොව ගිය පූර්ව නෑයන් උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණෙමි, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළෙමි; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මා නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද? නොහොත් ඒ පූර්ව නෑයන්ට (නෑයින් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නන්ට), ‘මොහු අප උදෙසා අධර්මයේ හැසිරුණේය, අධාර්මිකව ක්‍රියා කළේය; එබැවින් නිරය පාලකයෙනි, මොහුව නිරයට නොගෙනයන්න’ යැයි කීමෙන් අවස්ථාවක් ලැබේද?’’ ‘‘පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේමය. නිරය පාලකයෝ ඔහු විලාප තබද්දීම නිරයෙහි ඇද දමන්නාහුය.’’

‘‘ตํ [Pg.399] กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, อิเธกจฺโจ เทวตานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, ตเมนํ อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ นิรยํ นิรยปาลา อุปกฑฺเฒยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส ‘อหํ โข เทวตานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสึ, มา มํ นิรยํ นิรยปาลา’ติ, เทวตา วา ปนสฺส ลเภยฺยุํ ‘เอโส โข อมฺหากํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสิ, มา นํ นิรยํ นิรยปาลา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ สาริปุตฺต. อถ โข นํ วิกฺกนฺทนฺตํเยว นิรเย นิรยปาลา ปกฺขิเปยฺยุํ’’.

“ධනංජානි, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් දෙවියන් උදෙසා අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඒ අධර්මචාරී විෂමචාරී හැසිරීම හේතුවෙන් නිරයපාලයෝ ඔහුව නිරයට ඇදගෙන යන්නාහුය. ‘මම දෙවියන් වෙනුවෙන් අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරුණෙමි, නිරයපාලයෙනි, මා නිරයට ගෙන නොයන්න’ කියා පවසමින් ඔහුට (එයින් ගැළවීමට) අවස්ථාවක් ලැබිය හැකිද? නොඑසේ නම්, ‘මොහු අප වෙනුවෙන් අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරුණේය, නිරයපාලයෙනි, මොහු නිරයට ගෙන නොයන්න’ කියා දෙවියන්ට හෝ (ඔහු වෙනුවෙන් සහනයක්) ලබා දිය හැකිද?” “භවත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. නිරයපාලයෝ වනාහි හඬා වැලපෙන ඔහුව නිරයෙහිම දමන්නාහුය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, อิเธกจฺโจ รญฺโญ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, ตเมนํ อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ นิรยํ นิรยปาลา อุปกฑฺเฒยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส ‘อหํ โข รญฺโญ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสึ, มา มํ นิรยํ นิรยปาลา’ติ, ราชา วา ปนสฺส ลเภยฺย ‘เอโส โข อมฺหากํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสิ, มา นํ นิรยํ นิรยปาลา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ สาริปุตฺต. อถ โข นํ วิกฺกนฺทนฺตํเยว นิรเย นิรยปาลา ปกฺขิเปยฺยุํ’’.

“ධනංජානි, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් රජු උදෙසා අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඒ අධර්මචාරී විෂමචාරී හැසිරීම හේතුවෙන් නිරයපාලයෝ ඔහුව නිරයට ඇදගෙන යන්නාහුය. ‘මම රජු වෙනුවෙන් අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරුණෙමි, නිරයපාලයෙනි, මා නිරයට ගෙන නොයන්න’ කියා පවසමින් ඔහුට අවස්ථාවක් ලැබිය හැකිද? නොඑසේ නම්, ‘මොහු අප වෙනුවෙන් අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරුණේය, නිරයපාලයෙනි, මොහු නිරයට ගෙන නොයන්න’ කියා රජුට හෝ ඔහු වෙනුවෙන් සහනයක් ලබා දිය හැකිද?” “භවත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. නිරයපාලයෝ වනාහි හඬා වැලපෙන ඔහුව නිරයෙහිම දමන්නාහුය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, อิเธกจฺโจ กายสฺส ปีณนาเหตุ พฺรูหนาเหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, ตเมนํ อธมฺมจริยาวิสมจริยาเหตุ นิรยํ นิรยปาลา อุปกฑฺเฒยฺยุํ. ลเภยฺย นุ โข โส ‘อหํ โข กายสฺส ปีณนาเหตุ พฺรูหนาเหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสึ, มา มํ นิรยํ นิรยปาลา’ติ, ปเร วา ปนสฺส ลเภยฺยุํ ‘เอโส โข กายสฺส ปีณนาเหตุ พฺรูหนาเหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อโหสิ, มา นํ นิรยํ นิรยปาลา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ สาริปุตฺต. อถ โข นํ วิกฺกนฺทนฺตํเยว นิรเย นิรยปาลา ปกฺขิเปยฺยุํ’’.

“ධනංජානි, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ශරීරය පිනවීම හා පෝෂණය කිරීම උදෙසා අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඒ අධර්මචාරී විෂමචාරී හැසිරීම හේතුවෙන් නිරයපාලයෝ ඔහුව නිරයට ඇදගෙන යන්නාහුය. ‘මම ශරීරය පිනවීම හා පෝෂණය කිරීම උදෙසා අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරුණෙමි, නිරයපාලයෙනි, මා නිරයට ගෙන නොයන්න’ කියා පවසමින් ඔහුට අවස්ථාවක් ලැබිය හැකිද? නොඑසේ නම්, ‘මොහු ශරීරය පිනවීම හා පෝෂණය කිරීම උදෙසා අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරුණේය, නිරයපාලයෙනි, මොහු නිරයට ගෙන නොයන්න’ කියා අන් අයට හෝ ඔහු වෙනුවෙන් සහනයක් ලබා දිය හැකිද?” “භවත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. නිරයපාලයෝ වනාහි හඬා වැලපෙන ඔහුව නිරයෙහිම දමන්නාහුය.”

๔๔๘. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, โย วา มาตาปิตูนํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, โย วา มาตาปิตูนํ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส; กตมํ เสยฺโย’’ติ? ‘‘โย หิ, โภ สาริปุตฺต, มาตาปิตูนํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, น ตํ เสยฺโย; โย จ โข, โภ สาริปุตฺต, มาตาปิตูนํ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส, ตเทเวตฺถ เสยฺโย. อธมฺมจริยาวิสมจริยาหิ, โภ สาริปุตฺต, ธมฺมจริยาสมจริยา เสยฺโย’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข, ธนญฺชานิ, อญฺเญสํ เหตุกา ธมฺมิกา [Pg.400] กมฺมนฺตา, เยหิ สกฺกา มาตาปิตโร เจว โปเสตุํ, น จ ปาปกมฺมํ กาตุํ, ปุญฺญญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปชฺชิตุํ.

448. “ධනංජානි, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? යමෙක් මවුපියන් උදෙසා අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේද, එසේම යමෙක් මවුපියන් උදෙසා ධර්මචාරීව, සමචාරීව හැසිරෙන්නේද, (මේ දෙදෙනාගෙන්) කවරෙක් උතුම් වේද?” “භවත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, යමෙක් මවුපියන් උදෙසා අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේද ඔහු උතුම් නොවේ. යමෙක් මවුපියන් උදෙසා ධර්මචාරීව, සමචාරීව හැසිරෙන්නේද ඔහුම උතුම් වේ. භවත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, අධර්මචාරී විෂමචාරී හැසිරීමට වඩා ධර්මචාරී සමචාරී හැසිරීමම උතුම් වන්නේය.” “ධනංජානි, පව්කම් නොකොට, මවුපියන් පෝෂණය කිරීමටත් පුණ්‍ය ප්‍රතිපදාවක හැසිරීමටත් හැකි වූ වෙනත් සාධාරණ වූ ධාර්මික කර්මාන්ත ඇත්තේමය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, โย วา ปุตฺตทารสฺส เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, โย วา ปุตฺตทารสฺส เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส; กตมํ เสยฺโย’’ติ? ‘‘โย หิ, โภ สาริปุตฺต, ปุตฺตทารสฺส เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, น ตํ เสยฺโย; โย จ โข, โภ สาริปุตฺต, ปุตฺตทารสฺส เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส, ตเทเวตฺถ เสยฺโย. อธมฺมจริยาวิสมจริยาหิ, โภ สาริปุตฺต, ธมฺมจริยาสมจริยา เสยฺโย’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข, ธนญฺชานิ, อญฺเญสํ เหตุกา ธมฺมิกา กมฺมนฺตา เยหิ สกฺกา ปุตฺตทารญฺเจว โปเสตุํ, น จ ปาปกมฺมํ กาตุํ, ปุญฺญญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปชฺชิตุํ.

“ධනංජානි, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? යමෙක් අඹුදරුවන් උදෙසා අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේද, එසේම යමෙක් අඹුදරුවන් උදෙසා ධර්මචාරීව, සමචාරීව හැසිරෙන්නේද, (මේ දෙදෙනාගෙන්) කවරෙක් උතුම් වේද?” “භවත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, යමෙක් අඹුදරුවන් උදෙසා අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේද ඔහු උතුම් නොවේ. යමෙක් අඹුදරුවන් උදෙසා ධර්මචාරීව, සමචාරීව හැසිරෙන්නේද ඔහුම උතුම් වේ. භවත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, අධර්මචාරී විෂමචාරී හැසිරීමට වඩා ධර්මචාරී සමචාරී හැසිරීමම උතුම් වන්නේය.” “ධනංජානි, පව්කම් නොකොට, අඹුදරුවන් පෝෂණය කිරීමටත් පුණ්‍ය ප්‍රතිපදාවක හැසිරීමටත් හැකි වූ වෙනත් සාධාරණ වූ ධාර්මික කර්මාන්ත ඇත්තේමය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, โย วา ทาสกมฺมกรโปริสสฺส เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, โย วา ทาสกมฺมกรโปริสสฺส เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส; กตมํ เสยฺโย’’ติ? ‘‘โย หิ, โภ สาริปุตฺต, ทาสกมฺมกรโปริสสฺส เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, น ตํ เสยฺโย; โย จ โข, โภ สาริปุตฺต, ทาสกมฺมกรโปริสสฺส เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส, ตเทเวตฺถ เสยฺโย. อธมฺมจริยาวิสมจริยาหิ, โภ สาริปุตฺต, ธมฺมจริยาสมจริยา เสยฺโย’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข, ธนญฺชานิ, อญฺเญสํ เหตุกา ธมฺมิกา กมฺมนฺตา, เยหิ สกฺกา ทาสกมฺมกรโปริเส เจว โปเสตุํ, น จ ปาปกมฺมํ กาตุํ, ปุญฺญญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปชฺชิตุํ.

“ධනංජානි, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? යමෙක් දාස කම්කරු සේවකයින් උදෙසා අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේද, එසේම යමෙක් දාස කම්කරු සේවකයින් උදෙසා ධර්මචාරීව, සමචාරීව හැසිරෙන්නේද, (මේ දෙදෙනාගෙන්) කවරෙක් උතුම් වේද?” “භවත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, යමෙක් දාස කම්කරු සේවකයින් උදෙසා අධර්මචාරීව, විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේද ඔහු උතුම් නොවේ. යමෙක් දාස කම්කරු සේවකයින් උදෙසා ධර්මචාරීව, සමචාරීව හැසිරෙන්නේද ඔහුම උතුම් වේ. භවත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, අධර්මචාරී විෂමචාරී හැසිරීමට වඩා ධර්මචාරී සමචාරී හැසිරීමම උතුම් වන්නේය.” “ධනංජානි, පව්කම් නොකොට, දාස කම්කරු සේවකයින් පෝෂණය කිරීමටත් පුණ්‍ය ප්‍රතිපදාවක හැසිරීමටත් හැකි වූ වෙනත් සාධාරණ වූ ධාර්මික කර්මාන්ත ඇත්තේමය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, โย วา มิตฺตามจฺจานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, โย วา มิตฺตามจฺจานํ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส; กตมํ เสยฺโย’’ติ? ‘‘โย หิ, โภ สาริปุตฺต, มิตฺตามจฺจานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, น ตํ เสยฺโย; โย จ โข, โภ สาริปุตฺต, มิตฺตามจฺจานํ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส, ตเทเวตฺถ เสยฺโย. อธมฺมจริยาวิสมจริยาหิ, โภ สาริปุตฺต, ธมฺมจริยาสมจริยา เสยฺโย’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข, ธนญฺชานิ, อญฺเญสํ เหตุกา ธมฺมิกา กมฺมนฺตา, เยหิ สกฺกา มิตฺตามจฺจานญฺเจว มิตฺตามจฺจกรณียํ กาตุํ, น จ ปาปกมฺมํ กาตุํ, ปุญฺญญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปชฺชิตุํ.

“ධනඤ්ජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? යමෙක් මිත්‍ර අමාත්‍යයන් උදෙසා අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, සහ යමෙක් මිත්‍ර අමාත්‍යයන් උදෙසා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්; මේ දෙදෙනාගෙන් වඩා උතුම් වන්නේ කවුද?” “භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, යමෙක් මිත්‍ර අමාත්‍යයන් උදෙසා අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහු උතුම් නොවේ. භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, යමෙක් මිත්‍ර අමාත්‍යයන් උදෙසා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහුම මෙහිදී උතුම් වේ. භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරීමට වඩා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරීම උතුම්ය.” “ධනඤ්ජානි, මිත්‍ර අමාත්‍යයන් වෙනුවෙන් ඉටු කළ යුතු යුතුකම් ඉටු කිරීමට හැකි වූත්, පාපකර්ම කිරීමට සිදු නොවන්නා වූත්, පින්වත් පිළිවෙතෙහි හැසිරිය හැකි වූත් වෙනත් ධාර්මික වූ කටයුතු ඇත්තේමය.”

‘‘ตํ [Pg.401] กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, โย วา ญาติสาโลหิตานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, โย วา ญาติสาโลหิตานํ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส; กตมํ เสยฺโย’’ติ? ‘‘โย หิ, โภ สาริปุตฺต, ญาติสาโลหิตานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, น ตํ เสยฺโย; โย จ โข, โภ สาริปุตฺต, ญาติสาโลหิตานํ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส, ตเทเวตฺถ เสยฺโย. อธมฺมจริยาวิสมจริยาหิ, โภ สาริปุตฺต, ธมฺมจริยาสมจริยา เสยฺโย’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข, ธนญฺชานิ, อญฺเญสํ เหตุกา ธมฺมิกา กมฺมนฺตา, เยหิ สกฺกา ญาติสาโลหิตานญฺเจว ญาติสาโลหิตกรณียํ กาตุํ, น จ ปาปกมฺมํ กาตุํ, ปุญฺญญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปชฺชิตุํ.

“ධනඤ්ජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? යමෙක් නෑදෑ හිතවතුන් උදෙසා අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, සහ යමෙක් නෑදෑ හිතවතුන් උදෙසා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්; මේ දෙදෙනාගෙන් වඩා උතුම් වන්නේ කවුද?” “භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, යමෙක් නෑදෑ හිතවතුන් උදෙසා අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහු උතුම් නොවේ. භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, යමෙක් නෑදෑ හිතවතුන් උදෙසා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහුම මෙහිදී උතුම් වේ. භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරීමට වඩා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරීම උතුම්ය.” “ධනඤ්ජානි, නෑදෑ හිතවතුන් වෙනුවෙන් ඉටු කළ යුතු යුතුකම් ඉටු කිරීමට හැකි වූත්, පාපකර්ම කිරීමට සිදු නොවන්නා වූත්, පින්වත් පිළිවෙතෙහි හැසිරිය හැකි වූත් වෙනත් ධාර්මික වූ කටයුතු ඇත්තේමය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, โย วา อติถีนํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, โย วา อติถีนํ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส; กตมํ เสยฺโย’’ติ? ‘‘โย หิ, โภ สาริปุตฺต, อติถีนํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, น ตํ เสยฺโย; โย จ โข, โภ สาริปุตฺต, อติถีนํ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส, ตเทเวตฺถ เสยฺโย. อธมฺมจริยาวิสมจริยาหิ, โภ สาริปุตฺต, ธมฺมจริยาสมจริยา เสยฺโย’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข, ธนญฺชานิ, อญฺเญสํ เหตุกา ธมฺมิกา กมฺมนฺตา, เยหิ สกฺกา อติถีนญฺเจว อติถิกรณียํ กาตุํ, น จ ปาปกมฺมํ กาตุํ, ปุญฺญญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปชฺชิตุํ.

“ධනඤ්ජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? යමෙක් ආගන්තුකයන් උදෙසා අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, සහ යමෙක් ආගන්තුකයන් උදෙසා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්; මේ දෙදෙනාගෙන් වඩා උතුම් වන්නේ කවුද?” “භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, යමෙක් ආගන්තුකයන් උදෙසා අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහු උතුම් නොවේ. භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, යමෙක් ආගන්තුකයන් උදෙසා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහුම මෙහිදී උතුම් වේ. භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරීමට වඩා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරීම උතුම්ය.” “ධනඤ්ජානි, ආගන්තුකයන් වෙනුවෙන් ඉටු කළ යුතු යුතුකම් ඉටු කිරීමට හැකි වූත්, පාපකර්ම කිරීමට සිදු නොවන්නා වූත්, පින්වත් පිළිවෙතෙහි හැසිරිය හැකි වූත් වෙනත් ධාර්මික වූ කටයුතු ඇත්තේමය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, โย วา ปุพฺพเปตานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, โย วา ปุพฺพเปตานํ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส; กตมํ เสยฺโย’’ติ? ‘‘โย หิ, โภ สาริปุตฺต, ปุพฺพเปตานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, น ตํ เสยฺโย; โย จ โข, โภ สาริปุตฺต, ปุพฺพเปตานํ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส, ตเทเวตฺถ เสยฺโย. อธมฺมจริยาวิสมจริยาหิ, โภ สาริปุตฺต, ธมฺมจริยาสมจริยา เสยฺโย’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข, ธนญฺชานิ, อญฺเญสํ เหตุกา ธมฺมิกา กมฺมนฺตา, เยหิ สกฺกา ปุพฺพเปตานญฺเจว ปุพฺพเปตกรณียํ กาตุํ, น จ ปาปกมฺมํ กาตุํ, ปุญฺญญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปชฺชิตุํ.

“ධනඤ්ජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? යමෙක් පරලොව ගිය ඥාතීන් උදෙසා අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, සහ යමෙක් පරලොව ගිය ඥාතීන් උදෙසා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්; මේ දෙදෙනාගෙන් වඩා උතුම් වන්නේ කවුද?” “භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, යමෙක් පරලොව ගිය ඥාතීන් උදෙසා අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහු උතුම් නොවේ. භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, යමෙක් පරලොව ගිය ඥාතීන් උදෙසා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහුම මෙහිදී උතුම් වේ. භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරීමට වඩා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරීම උතුම්ය.” “ධනඤ්ජානි, පරලොව ගිය ඥාතීන් වෙනුවෙන් ඉටු කළ යුතු යුතුකම් ඉටු කිරීමට හැකි වූත්, පාපකර්ම කිරීමට සිදු නොවන්නා වූත්, පින්වත් පිළිවෙතෙහි හැසිරිය හැකි වූත් වෙනත් ධාර්මික වූ කටයුතු ඇත්තේමය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, โย วา เทวตานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, โย วา เทวตานํ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส; กตมํ [Pg.402] เสยฺโย’’ติ? ‘‘โย หิ, โภ สาริปุตฺต, เทวตานํ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, น ตํ เสยฺโย; โย จ โข, โภ สาริปุตฺต, เทวตานํ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส, ตเทเวตฺถ เสยฺโย. อธมฺมจริยาวิสมจริยาหิ, โภ สาริปุตฺต, ธมฺมจริยาสมจริยา เสยฺโย’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข, ธนญฺชานิ, อญฺเญสํ เหตุกา ธมฺมิกา กมฺมนฺตา, เยหิ สกฺกา เทวตานญฺเจว เทวตากรณียํ กาตุํ, น จ ปาปกมฺมํ กาตุํ, ปุญฺญญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปชฺชิตุํ.

“ධනඤ්ජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? යමෙක් දෙවියන් උදෙසා අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, සහ යමෙක් දෙවියන් උදෙසා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්; මේ දෙදෙනාගෙන් වඩා උතුම් වන්නේ කවුද?” “භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, යමෙක් දෙවියන් උදෙසා අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහු උතුම් නොවේ. භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, යමෙක් දෙවියන් උදෙසා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහුම මෙහිදී උතුම් වේ. භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරීමට වඩා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරීම උතුම්ය.” “ධනඤ්ජානි, දෙවියන් වෙනුවෙන් ඉටු කළ යුතු යුතුකම් ඉටු කිරීමට හැකි වූත්, පාපකර්ම කිරීමට සිදු නොවන්නා වූත්, පින්වත් පිළිවෙතෙහි හැසිරිය හැකි වූත් වෙනත් ධාර්මික වූ කටයුතු ඇත්තේමය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, โย วา รญฺโญ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, โย วา รญฺโญ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส; กตมํ เสยฺโย’’ติ? ‘‘โย หิ, โภ สาริปุตฺต, รญฺโญ เหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, น ตํ เสยฺโย; โย จ โข, โภ สาริปุตฺต, รญฺโญ เหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส, ตเทเวตฺถ เสยฺโย. อธมฺมจริยาวิสมจริยาหิ, โภ สาริปุตฺต, ธมฺมจริยาสมจริยา เสยฺโย’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข, ธนญฺชานิ, อญฺเญสํ เหตุกา ธมฺมิกา กมฺมนฺตา, เยหิ สกฺกา รญฺโญ เจว ราชกรณียํ กาตุํ, น จ ปาปกมฺมํ กาตุํ, ปุญฺญญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปชฺชิตุํ.

“ධනඤ්ජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? යමෙක් රජු උදෙසා අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, සහ යමෙක් රජු උදෙසා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්; මේ දෙදෙනාගෙන් වඩා උතුම් වන්නේ කවුද?” “භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, යමෙක් රජු උදෙසා අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහු උතුම් නොවේ. භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, යමෙක් රජු උදෙසා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහුම මෙහිදී උතුම් වේ. භවත් ශාරීපුත්‍රයෙනි, අධර්මචාරීව හා විෂමචාරීව හැසිරීමට වඩා ධර්මචාරීව හා සමචාරීව හැසිරීම උතුම්ය.” “ධනඤ්ජානි, රජු වෙනුවෙන් ඉටු කළ යුතු යුතුකම් ඉටු කිරීමට හැකි වූත්, පාපකර්ම කිරීමට සිදු නොවන්නා වූත්, පින්වත් පිළිවෙතෙහි හැසිරිය හැකි වූත් වෙනත් ධාර්මික වූ කටයුතු ඇත්තේමය.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, โย วา กายสฺส ปีณนาเหตุ พฺรูหนาเหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, โย วา กายสฺส ปีณนาเหตุ พฺรูหนาเหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส; กตมํ เสยฺโย’’ติ? ‘‘โย หิ, โภ สาริปุตฺต, กายสฺส ปีณนาเหตุ พฺรูหนาเหตุ อธมฺมจารี วิสมจารี อสฺส, น ตํ เสยฺโย; โย จ โข, โภ สาริปุตฺต, กายสฺส ปีณนาเหตุ พฺรูหนาเหตุ ธมฺมจารี สมจารี อสฺส, ตเทเวตฺถ เสยฺโย. อธมฺมจริยาวิสมจริยาหิ, โภ สาริปุตฺต, ธมฺมจริยาสมจริยา เสยฺโย’’ติ. ‘‘อตฺถิ โข, ธนญฺชานิ, อญฺเญสํ เหตุกา ธมฺมิกา กมฺมนฺตา, เยหิ สกฺกา กายญฺเจว ปีเณตุํ พฺรูเหตุํ, น จ ปาปกมฺมํ กาตุํ, ปุญฺญญฺจ ปฏิปทํ ปฏิปชฺชิตุ’’นฺติ.

“ධනංජානි, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නෙහිද? යමෙක් ශරීරය පිනවනු පිණිස හා පෝෂණය කරනු පිණිස අධාර්මිකව හා අසමාන ලෙස (විෂම ලෙස) හැසිරෙන්නේ නම්, එමෙන්ම යමෙක් ශරීරය පිනවනු පිණිස හා පෝෂණය කරනු පිණිස ධාර්මිකව හා සමාන ලෙස (සමව) හැසිරෙන්නේ නම්; මෙයින් වඩාත් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ කවුද?” “පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, යමෙක් ශරීරය පිනවනු පිණිස හා පෝෂණය කරනු පිණිස අධාර්මිකව හා විෂම ලෙස හැසිරෙන්නේ නම්, ඔහු ශ්‍රේෂ්ඨ නොවේ. එහෙත් පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, යමෙක් ශරීරය පිනවනු පිණිස හා පෝෂණය කරනු පිණිස ධාර්මිකව හා සමව හැසිරෙන්නේ නම්, මෙහි ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ ඔහුම පමණි. පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, අධාර්මික හා විෂම හැසිරීමට වඩා ධාර්මික හා සමබර හැසිරීමම ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේය.” “ධනංජානි, ශරීරය පිනවීමටත්, පෝෂණය කිරීමටත් හැකි, එමෙන්ම පව්කම් නොකරම පින්වත් පිළිවෙත් පුරන්නට හැකි වෙනත් ධාර්මික කටයුතු (ක්‍රම) ඇත්තේමය.”

๔๔๙. อถ โข ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. อถ โข ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ อปเรน สมเยน อาพาธิโก อโหสิ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. อถ โข ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ [Pg.403] – ‘‘เอหิ ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, เยน ภควา เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ – ‘ธนญฺชานิ, ภนฺเต, พฺราหฺมโณ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. โส ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’ติ. เยน จายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกม; อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปาเท สิรสา วนฺทาหิ – ‘ธนญฺชานิ, ภนฺเต, พฺราหฺมโณ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. โส อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปาเท สิรสา วนฺทตี’ติ. เอวญฺจ วเทหิ – ‘สาธุ กิร, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ธนญฺชานิสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข โส ปุริโส ธนญฺชานิสฺส พฺราหฺมณสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ปุริโส ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ธนญฺชานิ, ภนฺเต, พฺราหฺมโณ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. โส ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. เยน จายสฺมา สาริปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ปุริโส อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ธนญฺชานิ, ภนฺเต, พฺราหฺมโณ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. โส อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปาเท สิรสา วนฺทติ, เอวญฺจ วเทติ – ‘สาธุ กิร, ภนฺเต, อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ธนญฺชานิสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’’ติ. อธิวาเสสิ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ตุณฺหีภาเวน.

449. එකල්හි ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ වචන කෙරෙහි ඉමහත් සතුටට පත්ව, අනුමෝදන් වී අසුනෙන් නැගිට පිටත්ව ගියේය. ඉන්පසු කලකදී ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා රෝගාතුරව, දැඩි පීඩාවට පත්ව, මරණාසන්නව ගිලන් විය. එවිට ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා එක්තරා පුරුෂයෙකු අමතා මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත් පුරුෂය, මෙහි එන්න. ඔබ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනට ගොස්, මාගේ වචනයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිසින් වැඳ මෙසේ පවසන්න: ‘ස්වාමීනී, ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා රෝගාතුරව, පීඩාවට පත්ව, දැඩි ලෙස ගිලන්ව සිටියි. ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් හිසින් වැඳ නමස්කාර කරයි’ යනුවෙනි. තවද ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ වැඩසිටින තැනටද ගොස්, මා වෙනුවෙන් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ පාදයන් හිසින් වැඳ මෙසේ පවසන්න: ‘ස්වාමීනී, ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා රෝගාතුරව, පීඩාවට පත්ව, දැඩි ලෙස ගිලන්ව සිටියි. ඔහු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ පාදයන් හිසින් වැඳ නමස්කාර කරයි’ යනුවෙනි. මෙසේද පවසන්න: ‘ස්වාමීනී, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ අනුකම්පා උපදවා ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයාගේ නිවසට වැඩම කරන්නේ නම් ඉතා යහපත්ය’ කියායි.’ ‘එසේය ස්වාමීනී’ යැයි ඒ පුරුෂයා ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයාට පිළිතුරු දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගියේය. ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ පුරුෂයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනී, ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා රෝගාතුරව, පීඩාවට පත්ව, දැඩි ලෙස ගිලන්ව සිටියි. ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් හිසින් වැඳ නමස්කාර කරයි.’ පසුව ඔහු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගොස් උන්වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය. එකත්පසෙක වාඩි වූ ඒ පුරුෂයා ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනී, ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා රෝගාතුරව, පීඩාවට පත්ව, දැඩි ලෙස ගිලන්ව සිටියි. ඔහු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ පාදයන් හිසින් වැඳ නමස්කාර කරයි. තවද ඔහු මෙසේද පවසයි: ‘ස්වාමීනී, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ අනුකම්පා උපදවා ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයාගේ නිවසට වැඩම කරන්නේ නම් ඉතා යහපත්ය’ කියායි.’ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ නිහඬව ඒ ඇරයුම පිළිගත් සේක.

๔๕๐. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เยน ธนญฺชานิสฺส พฺราหฺมณสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. นิสชฺช โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ธนญฺชานึ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ – ‘‘กจฺจิ เต, ธนญฺชานิ, ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนียํ? กจฺจิ ทุกฺขา เวทนา ปฏิกฺกมนฺติ, โน อภิกฺกมนฺติ? ปฏิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน อภิกฺกโม’’ติ? ‘‘น เม, โภ สาริปุตฺต, ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ. อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม. เสยฺยถาปิ, โภ สาริปุตฺต, พลวา ปุริโส ติณฺเหน สิขเรน มุทฺธนิ อภิมตฺเถยฺย; เอวเมว โข[Pg.404], โภ สาริปุตฺต, อธิมตฺตา วาตา มุทฺธนิ จ อูหนนฺติ. น เม, โภ สาริปุตฺต, ขมนียํ, น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ. อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม. เสยฺยถาปิ, โภ สาริปุตฺต, พลวา ปุริโส ทฬฺเหน วรตฺตกฺขณฺเฑน สีเส สีสเวฐํ ทเทยฺย; เอวเมว โข, โภ สาริปุตฺต, อธิมตฺตา สีเส สีสเวทนา. น เม, โภ สาริปุตฺต, ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ. อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม. เสยฺยถาปิ, โภ สาริปุตฺต, ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา ติณฺเหน โควิกนฺตเนน กุจฺฉึ ปริกนฺเตยฺย; เอวเมว โข, โภ สาริปุตฺต, อธิมตฺตา วาตา กุจฺฉึ ปริกนฺตนฺติ. น เม, โภ สาริปุตฺต, ขมนียํ, น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ. อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม. เสยฺยถาปิ, โภ สาริปุตฺต, ทฺเว พลวนฺโต ปุริสา ทุพฺพลตรํ ปุริสํ นานาพาหาสุ คเหตฺวา องฺคารกาสุยา สนฺตาเปยฺยุํ สมฺปริตาเปยฺยุํ; เอวเมว โข, โภ สาริปุตฺต, อธิมตฺโต กายสฺมึ ฑาโห. น เม, โภ สาริปุตฺต, ขมนียํ น ยาปนียํ. พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺติ. อภิกฺกโมสานํ ปญฺญายติ, โน ปฏิกฺกโม’’ติ.

450. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ සිවුරු හැඳ පෙරවා, පාත්‍රය හා සිවුර ගෙන ධනඤ්ජානි බ්‍රාහ්මණයාගේ නිවස යම් තැනකද එතැනට වැඩි සේක. වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටියහ. වැඩ සිටි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ ධනඤ්ජානි බ්‍රාහ්මණයාට මෙසේ වදාළ සේක: "ධනඤ්ජානි, ඔබට (රෝගය) ඉවසිය හැකිද? ඔබට යැපිය හැකිද? දුක් වේදනාවෝ අඩු වෙත්ද? වැඩි නොවී පවතිත්ද? වේදනාවන්ගේ අඩුවීමක් මිස වැඩිවීමක් පෙනෙන්නට තිබේද?" එවිට බ්‍රාහ්මණයා මෙසේ කීය: "පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, මට ඉවසිය නොහැක, මට යැපිය නොහැක. මාගේ දුක් වේදනාවෝ අතිශයින්ම වැඩි වෙති, අඩු නොවෙති. වේදනාවන්ගේ වැඩිවීමක් මිස අඩුවීමක් පෙනෙන්නට නැත. පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, ශක්තිමත් පුරුෂයෙකු මුවහත් ආයුධයකින් හිස පලන්නාක් මෙන්, මාගේ හිසෙහි දරුණු වාත වේදනාවෝ හටගනිති. පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, මට ඉවසිය නොහැක, යැපිය නොහැක... වේදනාවන්ගේ වැඩිවීමක් මිස අඩුවීමක් පෙනෙන්නට නැත. පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, ශක්තිමත් පුරුෂයෙකු දැඩි සම් පටියකින් හිස වටා වෙළන්නාක් මෙන්, මාගේ හිසෙහි දරුණු හිසරදයක් පවතී. පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, මට ඉවසිය නොහැක, යැපිය නොහැක... වේදනාවන්ගේ වැඩිවීමක් මිස අඩුවීමක් පෙනෙන්නට නැත. පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, දක්ෂ ගව ඝාතකයෙකු හෝ ඔහුගේ අතවැසියෙකු මුවහත් ගව ඝාතක පිහියකින් කුස පලන්නාක් මෙන්, මාගේ කුසෙහි දරුණු වාත වේදනාවෝ පාරති. පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, මට ඉවසිය නොහැක, යැපිය නොහැක... වේදනාවන්ගේ වැඩිවීමක් මිස අඩුවීමක් පෙනෙන්නට නැත. පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, ශක්තිමත් පුරුෂයන් දෙදෙනෙකු දුර්වල පුරුෂයෙකු අත්වලින් අල්ලාගෙන ගිනි අඟුරු වළක දමා පුළුස්සන්නාක් මෙන්, මාගේ කයෙහි දැඩි දැවිල්ලක් පවතී. පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, මට ඉවසිය නොහැක, මට යැපිය නොහැක. මාගේ දුක් වේදනාවෝ අතිශයින්ම වැඩි වෙති, අඩු නොවෙති. වේදනාවන්ගේ වැඩිවීමක් මිස අඩුවීමක් පෙනෙන්නට නැත."

๔๕๑. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, กตมํ เสยฺโย – นิรโย วา ติรจฺฉานโยนิ วา’’ติ? ‘‘นิรยา, โภ สาริปุตฺต, ติรจฺฉานโยนิ เสยฺโย’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, กตมํ เสยฺโย – ติรจฺฉานโยนิ วา เปตฺติวิสโย วา’’ติ? ‘‘ติรจฺฉานโยนิยา, โภ สาริปุตฺต, เปตฺติวิสโย เสยฺโย’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, กตมํ เสยฺโย – เปตฺติวิสโย วา มนุสฺสา วา’’ติ? ‘‘เปตฺติวิสยา, โภ สาริปุตฺต, มนุสฺสา เสยฺโย’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, กตมํ เสยฺโย – มนุสฺสา วา จาตุมหาราชิกา วา เทวา’’ติ? ‘‘มนุสฺเสหิ[Pg.405], โภ สาริปุตฺต, จาตุมหาราชิกา เทวา เสยฺโย’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, กตมํ เสยฺโย – จาตุมหาราชิกา วา เทวา ตาวตึสา วา เทวา’’ติ? ‘‘จาตุมหาราชิเกหิ, โภ สาริปุตฺต, เทเวหิ ตาวตึสา เทวา เสยฺโย’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, กตมํ เสยฺโย – ตาวตึสา วา เทวา ยามา วา เทวา’’ติ? ‘‘ตาวตึเสหิ, โภ สาริปุตฺต, เทเวหิ ยามา เทวา เสยฺโย’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, กตมํ เสยฺโย – ยามา วา เทวา ตุสิตา วา เทวา’’ติ? ‘‘ยาเมหิ, โภ สาริปุตฺต, เทเวหิ ตุสิตา เทวา เสยฺโย’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, กตมํ เสยฺโย – ตุสิตา วา เทวา นิมฺมานรตี วา เทวา’’ติ? ‘‘ตุสิเตหิ, โภ สาริปุตฺต, เทเวหิ นิมฺมานรตี เทวา เสยฺโย’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, กตมํ เสยฺโย – นิมฺมานรตี วา เทวา ปรนิมฺมิตวสวตฺตี วา เทวา’’ติ? ‘‘นิมฺมานรตีหิ, โภ สาริปุตฺต, เทเวหิ ปรนิมฺมิตวสวตฺตี เทวา เสยฺโย’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ธนญฺชานิ, กตมํ เสยฺโย ปรนิมฺมิตวสวตฺตี วา เทวา พฺรหฺมโลโก วา’’ติ? ‘‘‘พฺรหฺมโลโก’ติ – ภวํ สาริปุตฺโต อาห; ‘พฺรหฺมโลโก’ติ – ภวํ สาริปุตฺโต อาหา’’ติ.

451. "ධනඤ්ජානි, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? නිරයද තිරිසන් යෝනියද යන මෙයින් වඩා උතුම් වන්නේ කුමක්ද?" "පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, නිරයට වඩා තිරිසන් යෝනිය උතුම්ය." "ධනඤ්ජානි, තිරිසන් යෝනියද ප්‍රේත ලෝකයද යන මෙයින් වඩා උතුම් වන්නේ කුමක්ද?" "පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, තිරිසන් යෝනියට වඩා ප්‍රේත ලෝකය උතුම්ය." "ධනඤ්ජානි, ප්‍රේත ලෝකයද මිනිස් ලොවද යන මෙයින් වඩා උතුම් වන්නේ කුමක්ද?" "පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, ප්‍රේත ලෝකයට වඩා මිනිස් ලොව උතුම්ය." "ධනඤ්ජානි, මිනිස් ලොවද චාතුම්මහාරාජික දෙව්ලොවද යන මෙයින් වඩා උතුම් වන්නේ කුමක්ද?" "පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, මිනිස් ලොවට වඩා චාතුම්මහාරාජික දෙවිවරු උතුම්ය." "ධනඤ්ජානි, චාතුම්මහාරාජික දෙව්ලොවද තාවතිංස දෙව්ලොවද යන මෙයින් වඩා උතුම් වන්නේ කුමක්ද?" "පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, චාතුම්මහාරාජික දෙවිවරුන්ට වඩා තාවතිංස දෙවිවරු උතුම්ය." "ධනඤ්ජානි, තාවතිංස දෙව්ලොවද යාම දෙව්ලොවද යන මෙයින් වඩා උතුම් වන්නේ කුමක්ද?" "පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, තාවතිංස දෙවිවරුන්ට වඩා යාම දෙවිවරු උතුම්ය." "ධනඤ්ජානි, යාම දෙව්ලොවද තුසිත දෙව්ලොවද යන මෙයින් වඩා උතුම් වන්නේ කුමක්ද?" "පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, යාම දෙවිවරුන්ට වඩා තුසිත දෙවිවරු උතුම්ය." "ධනඤ්ජානි, තුසිත දෙව්ලොවද නිම්මාණරතී දෙව්ලොවද යන මෙයින් වඩා උතුම් වන්නේ කුමක්ද?" "පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, තුසිත දෙවිවරුන්ට වඩා නිම්මාණරතී දෙවිවරු උතුම්ය." "ධනඤ්ජානි, නිම්මාණරතී දෙව්ලොවද පරනිම්මිතවසවත්ති දෙව්ලොවද යන මෙයින් වඩා උතුම් වන්නේ කුමක්ද?" "පින්වත් සාරිපුත්තයන් වහන්ස, නිම්මාණරතී දෙවිවරුන්ට වඩා පරනිම්මිතවසවත්ති දෙවිවරු උතුම්ය." "ධනඤ්ජානි, පරනිම්මිතවසවත්ති දෙව්ලොවද බ්‍රහ්ම ලෝකයද යන මෙයින් වඩා උතුම් වන්නේ කුමක්ද?" "සාරිපුත්තයන් වහන්සේ 'බ්‍රහ්ම ලෝකය' කියා වදාළ සේක; සාරිපුත්තයන් වහන්සේ 'බ්‍රහ්ම ලෝකය' කියා වදාළ සේක."

อถ โข อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิเม โข พฺราหฺมณา พฺรหฺมโลกาธิมุตฺตา. ยํนูนาหํ ธนญฺชานิสฺส พฺราหฺมณสฺส พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสยฺย’’นฺติ. ‘‘พฺรหฺมานํ เต, ธนญฺชานิ, สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสสฺสามิ; ตํ สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ – ‘‘กตโม จ, ธนญฺชานิ, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโค? อิธ, ธนญฺชานิ, ภิกฺขุ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. อยํ โข, ธนญฺชานิ, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโค’’.

එවිට ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්සේට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: "මේ බ්‍රාහ්මණයෝ බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි ඇලුම් කරන්නෝ වෙති. මම ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයාට බ්‍රහ්මයන් හා එක්ව වාසය කිරීම සඳහා වූ මාර්ගය දේශනා කරන්නෙම් නම් මැනවි" යනුවෙනි. ඉන්පසු උන්වහන්සේ, "ධනංජානි, බ්‍රහ්මයන් හා එක්ව වාසය කිරීමේ මාර්ගය මම ඔබට දේශනා කරන්නෙමි. එයට හොඳින් සවන් දෙන්න, මැනවින් මෙනෙහි කරන්න, මම දේශනා කරන්නෙමි" යි පැවසූහ. "එසේය, පින්වතුන් වහන්ස" යි ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය. ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ: "ධනංජානි, බ්‍රහ්මයන් හා එක්ව වාසය කිරීමේ මාර්ගය කවරේද? ධනංජානි, මෙහි භික්ෂුව මෛත්‍රී සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි; එමෙන්ම දෙවැනි දිශාවද, එමෙන්ම තෙවැනි දිශාවද, එමෙන්ම සිව්වැනි දිශාවද පතුරුවා වාසය කරයි. මෙසේ උඩ, යට, සිරස (තිරස්ව) ද, සෑම තැනකම, සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි තමා මෙන් සලකා, විපුල වූ, මහද්ගත වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ක්‍රෝධ රහිත වූ මෛත්‍රී සහගත සිතින් මුළු ලෝකයම පතුරුවා වාසය කරයි. ධනංජානි, බ්‍රහ්මයන් හා එක්ව වාසය කිරීමේ මාර්ගය මෙයයි."

๔๕๒. ‘‘ปุน จปรํ, ธนญฺชานิ, ภิกฺขุ กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. อยํ โข, ธนญฺชานิ, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโค’’ติ. เตน หิ, โภ สาริปุตฺต, มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ – ‘ธนญฺชานิ[Pg.406], ภนฺเต, พฺราหฺมโณ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน. โส ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’ติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ธนญฺชานึ พฺราหฺมณํ สติ อุตฺตริกรณีเย หีเน พฺรหฺมโลเก ปติฏฺฐาเปตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ. อถ โข ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ อจิรปกฺกนฺเต อายสฺมนฺเต สาริปุตฺเต กาลมกาสิ, พฺรหฺมโลกญฺจ อุปปชฺชิ.

452. "නැවතත් ධනංජානි, භික්ෂුව කරුණා සහගත සිතින්... (පෙ)... මුදිතා සහගත සිතින්... උපේක්ෂා සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි; එමෙන්ම දෙවැනි දිශාවද, එමෙන්ම තෙවැනි දිශාවද, එමෙන්ම සිව්වැනි දිශාවද පතුරුවා වාසය කරයි. මෙසේ උඩ, යට, සිරස ද, සෑම තැනකම, සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි තමා මෙන් සලකා, විපුල වූ, මහද්ගත වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ක්‍රෝධ රහිත වූ උපේක්ෂා සහගත සිතින් මුළු ලෝකයම පතුරුවා වාසය කරයි. ධනංජානි, බ්‍රහ්මයන් හා එක්ව වාසය කිරීමේ මාර්ගය මෙයයි." "පින්වත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්ස, එසේ නම් මාගේ වචනයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමා නමස්කාර කරනු මැනවි. 'ස්වාමීනි, ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා දැඩි සේ ගිලන්ව, දුකට පත්ව සිටී; ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමා නමස්කාර කරයි' යනුවෙන් දන්වනු මැනවි." ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්සේ, ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයාට මත්තෙහි කටයුතු (මගපල අවබෝධය) ඉතිරිව තිබියදීම, ඔහුව හීන වූ බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි පිහිටුවා අසුනින් නැගිට වැඩම කළහ. ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්සේ වැඩම කර නොබෝ වේලාවකින් ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා කළුරිය කර බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපන්නේය.

๔๕๓. อถ โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘เอโส, ภิกฺขเว, สาริปุตฺโต ธนญฺชานึ พฺราหฺมณํ สติ อุตฺตริกรณีเย หีเน พฺรหฺมโลเก ปติฏฺฐาเปตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต’’ติ. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ, เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ธนญฺชานิ, ภนฺเต, พฺราหฺมโณ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน, โส ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทตี’’ติ. ‘‘กึ ปน ตฺวํ สาริปุตฺต ธนญฺชานึ พฺราหฺมณํ สติ อุตฺตริกรณีเย หีเน พฺรหฺมโลเก ปติฏฺฐาเปตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต’’ติ? ‘‘มยฺหํ โข, ภนฺเต, เอวํ อโหสิ – ‘อิเม โข พฺราหฺมณา พฺรหฺมโลกาธิมุตฺตา, ยํนูนาหํ ธนญฺชานิสฺส พฺราหฺมณสฺส พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสยฺย’นฺติ. ‘‘กาลงฺกโตจ, สาริปุตฺต, ธนญฺชานิ พฺราหฺมโณ, พฺรหฺมโลกญฺจ อุปปนฺโน’’ติ.

453. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා අමතා, "මහණෙනි, මේ ශාරීපුත්‍ර තෙමේ ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයාට මත්තෙහි කටයුතු ඉතිරිව තිබියදීම, ඔහුව හීන වූ බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි පිහිටුවා අසුනින් නැගිට වැඩම කර ඇතැ"යි වදාළ සේක. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට එළඹ, උන්වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හිඳගත් ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍රයන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනි, ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා දැඩි සේ ගිලන්ව, දුකට පත්ව සිටී; ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමා නමස්කාර කළේය." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "ශාරීපුත්‍රය, ඔබ මත්තෙහි කටයුතු ඉතිරිව තිබියදීම ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා හීන වූ බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි පිහිටුවා අසුනින් නැගිට ආවේ මන්ද?" යි විමසූහ. "ස්වාමීනි, මට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: 'මේ බ්‍රාහ්මණයෝ බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි ඇලුම් කරන්නෝ වෙති, එබැවින් මම ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයාට බ්‍රහ්මයන් හා එක්ව වාසය කිරීමේ මාර්ගය දේශනා කරන්නෙමි'" යි පැවසූහ. "ශාරීපුත්‍රය, ධනංජානි බ්‍රාහ්මණයා කළුරිය කළේය, ඔහු බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපන්නේය" යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

ธนญฺชานิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ.

සත්වැනි ධනංජානි සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๘. วาเสฏฺฐสุตฺตํ

8. වාශෙට්ඨ සූත්‍රය

๔๕๔. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พฺราหฺมณมหาสาลา อิจฺฉานงฺคเล ปฏิวสนฺติ, เสยฺยถิทํ – จงฺกี พฺราหฺมโณ, ตารุกฺโข พฺราหฺมโณ, โปกฺขรสาติ พฺราหฺมโณ, ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ, โตเทยฺโย พฺราหฺมโณ, อญฺเญ จ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พฺราหฺมณมหาสาลา. อถ โข วาเสฏฺฐภารทฺวาชานํ มาณวานํ ชงฺฆาวิหารํ อนุจงฺกมนฺตานํ อนุวิจรนฺตานํ อยมนฺตรากถา [Pg.407] อุทปาทิ – ‘‘กถํ, โภ, พฺราหฺมโณ โหตี’’ติ? ภารทฺวาโช มาณโว เอวมาห – ‘‘ยโต โข, โภ, อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกฺกุฏฺโฐ ชาติวาเทน – เอตฺตาวตา โข, โภ, พฺราหฺมโณ โหตี’’ติ. วาเสฏฺโฐ มาณโว เอวมาห – ‘‘ยโต โข, โภ, สีลวา จ โหติ วตฺตสมฺปนฺโน จ – เอตฺตาวตา โข, โภ, พฺราหฺมโณ โหตี’’ติ. เนว โข อสกฺขิ ภารทฺวาโช มาณโว วาเสฏฺฐํ มาณวํ สญฺญาเปตุํ, น ปน อสกฺขิ วาเสฏฺโฐ มาณโว ภารทฺวาชํ มาณวํ สญฺญาเปตุํ. อถ โข วาเสฏฺโฐ มาณโว ภารทฺวาชํ มาณวํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ โข, โภ ภารทฺวาช, สมโณ โคตโม สกฺยปุตฺโต สกฺยกุลา ปพฺพชิโต อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ. ตํ โข ปน ภวนฺตํ โคตมํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อายาม, โภ ภารทฺวาช, เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา สมณํ โคตมํ เอตมตฺถํ ปุจฺฉิสฺสาม. ยถา โน สมโณ โคตโม พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข ภารทฺวาโช มาณโว วาเสฏฺฐสฺส มาณวสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

454. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි. එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉච්ඡානංගල ගමෙහි ඉච්ඡානංගල වන ලැහැබෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ඉච්ඡානංගල ගමෙහි ප්‍රසිද්ධ වූ, මහත් ධන සම්පත් ඇති බොහෝ බ්‍රාහ්මණයෝ වාසය කළහ. එනම්, චංකී බ්‍රාහ්මණයා, තාරුක්ඛ බ්‍රාහ්මණයා, පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා, ජාණුස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා, තෝදෙය්‍ය බ්‍රාහ්මණයා සහ තවත් ප්‍රසිද්ධ වූ, මහත් ධන සම්පත් ඇති බ්‍රාහ්මණයෝ ය. එකල්හි වාසෙට්ඨ හා භාරද්වාජ යන මානවකයන් දෙදෙනා සක්මන් කරමින්, ඇවිදිමින් සිටින විට ඔවුන් අතර මෙබඳු කථාවක් ඇති විය. ‘පින්වත, බ්‍රාහ්මණයෙකු වන්නේ කෙසේ ද?’ යනුවෙනි. එහිදී භාරද්වාජ මානවකයා මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත, යමෙක් මව් පසින් හා පිය පසින් යන දෙපසින්ම මැනවින් උපත ලැබුවේ ද, සත්වැනි මුතුන්මිත්තා දක්වා පිරිසිදු පෙළපතක් ඇත්තේ ද, උපත පිළිබඳ කිසිදු දෝෂාරෝපණයකට හෝ අවඥාවකට ලක් නොවන්නේ ද, පින්වත, මෙපමණකින් ඔහු බ්‍රාහ්මණයෙකු වේ’ යනුවෙනි. වාසෙට්ඨ මානවකයා මෙසේ කීවේය: ‘පින්වත, යමෙක් සිල්වත් වේ ද, වත්පිළිවෙත් සම්පූර්ණ කරන්නෙක් වේ ද, පින්වත, මෙපමණකින් ඔහු බ්‍රාහ්මණයෙකු වේ’ යනුවෙනි. භාරද්වාජ මානවකයාට වාසෙට්ඨ මානවකයා එකඟ කරවා ගැනීමට නොහැකි විය. එමෙන්ම වාසෙට්ඨ මානවකයාට ද භාරද්වාජ මානවකයා එකඟ කරවා ගැනීමට නොහැකි විය. එකල්හි වාසෙට්ඨ මානවකයා භාරද්වාජ මානවකයා ඇමතීය: ‘පින්වත් භාරද්වාජය, ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්ම පැවිදි වූ, ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ මේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ඉච්ඡානංගල ගමෙහි ඉච්ඡානංගල වන ලැහැබෙහි වැඩවසන සේක. ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳ මෙබඳු යහපත් කීර්ති රාවයක් පැතිර පවතී: “ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ ද අරහං වන සේක, සම්මා සම්බුද්ධ වන සේක, විජ්ජාචරණ සම්පන්න වන සේක, සුගත වන සේක, ලෝකවිදූ වන සේක, අනුත්තරෝ පුරිසදම්මසාරථි වන සේක, සත්ථා දේවමනුස්සානං වන සේක, බුද්ධ වන සේක, භාග්‍යවත් වන සේක” යනුවෙනි. පින්වත් භාරද්වාජය, අපි යමු, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ වෙත පැමිණෙමු; පැමිණ උන්වහන්සේගෙන් මේ කරුණ විමසමු. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ අපට යම් සේ විස්තර කර දෙන සේක් ද, එය එසේම පිළිගනිමු’යි කීවේය. ‘පින්වත, එසේ ය’යි භාරද්වාජ මානවකයා වාසෙට්ඨ මානවකයාට පිළිතුරු දුන්නේය.

๔๕๕. อถ โข วาเสฏฺฐภารทฺวาชา มาณวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วาเสฏฺโฐ มาณโว ภควนฺตํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

455. ඉන්පසු වාසෙට්ඨ හා භාරද්වාජ මානවකයන් දෙදෙනා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියහ; පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචිෙහි යෙදුණහ. සතුටු විය යුතු, සිහිපත් කළ යුතු කථාව නිමවා ඔවුහු එකත්පසක හිඳගත්හ. එකත්පසක හුන් වාසෙට්ඨ මානවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගාථාවලින් මෙසේ සැළ කළේය.

‘‘อนุญฺญาตปฏิญฺญาตา, เตวิชฺชา มยมสฺมุโภ;

อหํ โปกฺขรสาติสฺส, ตารุกฺขสฺสายํ มาณโว.

“අපි දෙදෙනාම (ගුරුවරුන් විසින්) අනුමත කරන ලද, තමන් විසින්ම පිළිගන්නා ලද, ත්‍රිවේදය දන්නා තෙවිජ්ජා බ්‍රාහ්මණයෝ වෙමු. මම පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයාගේ ශිෂ්‍යයා වෙමි, මොහු තාරුක්ඛ බ්‍රාහ්මණයාගේ ශිෂ්‍යයා වේ.

‘‘เตวิชฺชานํ ยทกฺขาตํ, ตตฺร เกวลิโนสฺมเส;

ปทกสฺมา เวยฺยากรณา, ชปฺเป อาจริยสาทิสา;

เตสํ โน ชาติวาทสฺมึ, วิวาโท อตฺถิ โคตม.

ත්‍රිවේදය දන්නවුන් විසින් යමක් දේශනා කරන ලද්දේ ද, එහි අපි කෙළ පැමිණියෝ වෙමු. පද බෙදීමෙහි ද, ව්‍යාකරණයෙහි ද, මන්ත‍්‍ර ජප කිරීමෙහි ද අපි අපගේ ගුරුවරුන් හා සමාන වෙමු. ගෞතමයන් වහන්ස, උපත පිළිබඳව අප අතර විවාදයක් ඇත.

‘‘ชาติยา [Pg.408] พฺราหฺมโณ โหติ, ภารทฺวาโช อิติ ภาสติ;

อหญฺจ กมฺมุนา พฺรูมิ, เอวํ ชานาหิ จกฺขุม.

උපතින්ම බ්‍රාහ්මණයෙකු වන බව භාරද්වාජ කියයි. මම කියන්නේ ක්‍රියාවෙන් (කර්මයෙන්) බ්‍රාහ්මණයෙකු වන බවයි. පසැස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මෙය මෙසේ වටහා ගන්න.

‘‘เต น สกฺโกม ญาเปตุํ, อญฺญมญฺญํ มยํ อุโภ;

ภวนฺตํ ปุฏฺฐุมาคมา, สมฺพุทฺธํ อิติ วิสฺสุตํ.

අප දෙදෙනාට එකිනෙකා එකඟ කරවා ගැනීමට නොහැකි විය. එබැවින් සම්මා සම්බුද්ධ යැයි ප්‍රසිද්ධ වූ ඔබ වහන්සේගෙන් විමසනු පිණිස අපි පැමිණියෙමු.

‘‘จนฺทํ ยถา ขยาตีตํ, เปจฺจ ปญฺชลิกา ชนา;

วนฺทมานา นมสฺสนฺติ, โลกสฺมึ โคตมํ.

අඩුවෙමින් පවතින අවධිය ඉක්මවා ගිය (පිරුණු) චන්ද්‍රයාට මිනිසුන් ඇඳිලි බැඳ වඳින්නාක් මෙන්, ලෝකයෙහි ගෞතමයන් වහන්සේට ඇඳිලි බැඳ නමස්කාර කරමින් වඳිති.

‘‘จกฺขุํ โลเก สมุปฺปนฺนํ, มยํ ปุจฺฉาม โคตมํ;

ชาติยา พฺราหฺมโณ โหติ, อุทาหุ ภวติ กมฺมุนา ;

อชานตํ โน ปพฺรูหิ, ยถา ชาเนมุ พฺราหฺมณ’’นฺติ.

ලෝකයෙහි පහළ වූ ඇසක් බඳු වූ ගෞතමයන් වහන්සේගෙන් අපි විමසමු. බ්‍රාහ්මණයෙකු වන්නේ උපතින් ද, නැතහොත් ක්‍රියාවෙන් (කර්මයෙන්) ද? නොදන්නා අපට බ්‍රාහ්මණයා හඳුනාගත හැකි පරිදි එය පවසා වදාරනු මැනවි.”

๔๕๖.

456.

‘‘เตสํ โว อหํ พฺยกฺขิสฺสํ, (วาเสฏฺฐาติ ภควา)อนุปุพฺพํ ยถาตถํ;

ชาติวิภงฺคํ ปาณานํ, อญฺญมญฺญาหิ ชาติโย.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: “වාසෙට්ඨය, මම තොපට සත්වයන්ගේ ජාති (වර්ග) බෙදීම ඒ ඒ සත්වයන්ට අනුව පිළිවෙළින් විස්තර කරන්නෙමි. මන්ද යත්, සත්වයන්ගේ ජාතීන් එකිනෙකාට වෙනස් බැවිනි.

‘‘ติณรุกฺเขปิ ชานาถ, น จาปิ ปฏิชานเร;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เตสํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

තෘණ හා වෘක්ෂයන් ද දනුව. ඔවුහු ‘අපි অমুক ජාතියක වෙමු’යි නොදන්නා මුත්, ඔවුන්ගේ උපතින්ම ඇති වූ වෙනස් ලකුණු (ස්වරූප) ඇත. මන්ද යත්, ඔවුන්ගේ ජාතීන් එකිනෙකාට වෙනස් බැවිනි.

‘‘ตโต กีเฏ ปฏงฺเค จ, ยาว กุนฺถกิปิลฺลิเก;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เตสํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

එසේම කුඩා පණුවන්ගේ සිට පළඟැටියන් සහ කුඩා කූඹින් දක්වා ද දනුව. ඔවුන්ගේ උපතින්ම ඇති වූ වෙනස් ලකුණු ඇත. මන්ද යත්, ඔවුන්ගේ ජාතීන් එකිනෙකාට වෙනස් බැවිනි.

‘‘จตุปฺปเทปิ ชานาถ, ขุทฺทเก จ มหลฺลเก;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เตสํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

කුඩා හා විශාල වූ සිවුපාවුන් ද දනුව. ඔවුන්ගේ උපතින්ම ඇති වූ වෙනස් ලකුණු ඇත. මන්ද යත්, ඔවුන්ගේ ජාතීන් එකිනෙකාට වෙනස් බැවිනි.

‘‘ปาทุทเรปิ ชานาถ, อุรเค ทีฆปิฏฺฐิเก;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เตสํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

බඩගා යන, දිගු පිටක් ඇති සර්පයන් ද දනුව. ඔවුන්ගේ උපතින්ම ඇති වූ වෙනස් ලකුණු ඇත. මන්ද යත්, ඔවුන්ගේ ජාතීන් එකිනෙකාට වෙනස් බැවිනි.

‘‘ตโต มจฺเฉปิ ชานาถ, อุทเก วาริโคจเร;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เตสํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

එසේම ජලයෙහි හැසිරෙන මසුන් ද දනුව. ඔවුන්ගේ උපතින්ම ඇති වූ වෙනස් ලකුණු ඇත. මන්ද යත්, ඔවුන්ගේ ජාතීන් එකිනෙකාට වෙනස් බැවිනි.

‘‘ตโต ปกฺขีปิ ชานาถ, ปตฺตยาเน วิหงฺคเม;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เตสํ, อญฺญมญฺญา หิ ชาติโย.

එසේම පියාපත්වලින් අහසේ යන පක්ෂීන් ද දනුව. ඔවුන්ගේ උපතින්ම ඇති වූ වෙනස් ලකුණු ඇත. මන්ද යත්, ඔවුන්ගේ ජාතීන් එකිනෙකාට වෙනස් බැවිනි.

‘‘ยถา เอตาสุ ชาตีสุ, ลิงฺคํ ชาติมยํ ปุถุ;

เอวํ นตฺถิ มนุสฺเสสุ, ลิงฺคํ ชาติมยํ ปุถุ.

මේ සත්ව ජාතීන් කෙරෙහි ජාතිමය වූ වෙනස් ලකුණු බොහෝ සෙයින් පවතින්නාක් මෙන්, මිනිසුන් කෙරෙහි ජාතිමය වූ (උපතින්ම උරුම වූ ශාරීරික) වෙනස් ලකුණු පවතින්නේ නැත.

‘‘น [Pg.409] เกเสหิ น สีเสหิ, น กณฺเณหิ น อกฺขีหิ;

น มุเขน น นาสาย, น โอฏฺเฐหิ ภมูหิ วา.

මිනිසුන්ගේ කෙස්වලින් හෝ හිසෙන් හෝ කන්වලින් හෝ ඇස්වලින් හෝ මුඛයෙන් හෝ නාසයෙන් හෝ තොල්වලින් හෝ බැමවලින් හෝ එවැනි වෙනසක් නැත.

‘‘น คีวาย น อํเสหิ, น อุทเรน น ปิฏฺฐิยา;

น โสณิยา น อุรสา, น สมฺพาเธ น เมถุเน.

බෙල්ලෙන් හෝ උරහිස්වලින් හෝ බඩෙන් හෝ පිටෙන් හෝ උකුළෙන් හෝ ළය ප්‍රදේශයෙන් හෝ ලිංග ප්‍රදේශයෙන් හෝ මෛථුන ක්‍රියාවෙන් හෝ එවැනි වෙනසක් නැත.

‘‘น หตฺเถหิ น ปาเทหิ, นงฺคุลีหิ นเขหิ วา;

น ชงฺฆาหิ น อูรูหิ, น วณฺเณน สเรน วา;

ลิงฺคํ ชาติมยํ เนว, ยถา อญฺญาสุ ชาติสุ.

අත්වලින් හෝ පයවලින් හෝ ඇඟිලිවලින් හෝ නියපොතුවලින් හෝ කෙණ්ඩාවලින් හෝ කලවාවලින් හෝ වර්ණයෙන් හෝ හඬින් හෝ මිනිසුන් අතර එවැනි වෙනසක් නැත. අනෙක් සත්ව ජාතීන් කෙරෙහි පවතින ජාතිමය වූ (ශාරීරික) වෙනස් ලකුණු මිනිසුන් කෙරෙහි කිසිසේත්ම නැත.”

๔๕๗.

457.

‘‘ปจฺจตฺตญฺจ สรีเรสุ, มนุสฺเสสฺเวตํ น วิชฺชติ;

โวการญฺจ มนุสฺเสสุ, สมญฺญาย ปวุจฺจติ.

මිනිස් සිරුරු තුළ (සත්ව විශේෂයන්හි මෙන්) ජාතිමය වශයෙන් වෙන් වූ වෙනස්කම් නොමැත. මිනිසුන් අතර පවතින බෙදීම් හුදු ව්‍යවහාරය සඳහා පනවනු ලැබූ නම් පමණි.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, โครกฺขํ อุปชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, กสฺสโก โส น พฺราหฺมโณ.

වාසෙට්ඨය, මිනිසුන් අතර යමෙක් ගව පාලනයෙන් හෝ ගොවිතැනින් ජීවත් වේ ද, ඔහු ගොවියෙකි; ඔහු බ්‍රාහ්මණයෙකු නොවන බව මෙසේ දැනගන්න.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, ปุถุสิปฺเปน ชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, สิปฺปิโก โส น พฺราหฺมโณ.

වාසෙට්ඨය, මිනිසුන් අතර යමෙක් විවිධ ශිල්පයන්ගෙන් ජීවත් වේ ද, ඔහු ශිල්පියෙකි; ඔහු බ්‍රාහ්මණයෙකු නොවන බව මෙසේ දැනගන්න.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, โวหารํ อุปชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, วาณิโช โส น พฺราหฺมโณ.

වාසෙට්ඨය, මිනිසුන් අතර යමෙක් වෙළඳාමෙන් ජීවත් වේ ද, ඔහු වෙළෙන්දෙකි; ඔහු බ්‍රාහ්මණයෙකු නොවන බව මෙසේ දැනගන්න.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, ปรเปสฺเสน ชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, เปสฺสโก โส น พฺราหฺมโณ.

වාසෙට්ඨය, මිනිසුන් අතර යමෙක් අනුන්ගේ මෙහෙකාරකමින් ජීවත් වේ ද, ඔහු සේවකයෙකි; ඔහු බ්‍රාහ්මණයෙකු නොවන බව මෙසේ දැනගන්න.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, อทินฺนํ อุปชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, โจโร เอโส น พฺราหฺมโณ.

වාසෙට්ඨය, මිනිසුන් අතර යමෙක් සොරකමින් (අන්සතු දෑ ගැනීමෙන්) ජීවත් වේ ද, ඔහු සොරෙකි; ඔහු බ්‍රාහ්මණයෙකු නොවන බව මෙසේ දැනගන්න.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, อิสฺสตฺถํ อุปชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, โยธาชีโว น พฺราหฺมโณ.

වාසෙට්ඨය, මිනිසුන් අතර යමෙක් යුධ ශිල්පයෙන් (දුනු ශිල්පයෙන්) ජීවත් වේ ද, ඔහු සෙබළෙකි; ඔහු බ්‍රාහ්මණයෙකු නොවන බව මෙසේ දැනගන්න.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, โปโรหิจฺเจน ชีวติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, ยาชโก โส น พฺราหฺมโณ.

වාසෙට්ඨය, මිනිසුන් අතර යමෙක් පුරෝහිත කමින් (යාග පැවැත්වීමෙන්) ජීවත් වේ ද, ඔහු යාග පවත්වන්නෙකි; ඔහු බ්‍රාහ්මණයෙකු නොවන බව මෙසේ දැනගන්න.

‘‘โย หิ โกจิ มนุสฺเสสุ, คามํ รฏฺฐญฺจ ภุญฺชติ;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, ราชา เอโส น พฺราหฺมโณ.

වාසෙට්ඨය, මිනිසුන් අතර යමෙක් ගම් දනව් පාලනය කරමින් භුක්ති විඳියි ද, ඔහු රජෙකි; ඔහු බ්‍රාහ්මණයෙකු නොවන බව මෙසේ දැනගන්න.

‘‘น [Pg.410] จาหํ พฺราหฺมณํ พฺรูมิ, โยนิชํ มตฺติสมฺภวํ;

โภวาทิ นาม โส โหติ, สเจ โหติ สกิญฺจโน;

อกิญฺจนํ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

මව්කුසින් උපන් පමණින් හෝ මව් පාර්ශවයෙන් පැමිණි කුලය නිසා මම කෙනෙකු බ්‍රාහ්මණයෙකු යැයි නොකියමි. කෙලෙස් සහිත නම් ඔහු හුදු ‘භෝවාදී’ (භවත්නි කියා අමතන්නෙකු) පමණක් වේ. කෙලෙස් රහිත වූ, කිසිදු බැඳීමක් නැති උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

๔๕๘.

458.

‘‘สพฺพสํโยชนํ เฉตฺวา, โย เว น ปริตสฺสติ;

สงฺคาติคํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

සියලු සංයෝජනයන් සිඳලූ, කිසිදු තැතිගැනීමක් නැති, බැඳීම් ඉක්මවා ගිය, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘เฉตฺวา นทฺธึ วรตฺตญฺจ, สนฺทานํ สหนุกฺกมํ;

อุกฺขิตฺตปลิฆํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

ක්‍රෝධය නමැති රැහැන ද, තණ්හාව නමැති වරපට ද, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය නමැති මලපුඩුව ද සිඳලූ, අවිද්‍යාව නමැති අගුල ඉවත් කළ, චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කළ ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘อกฺโกสํ วธพนฺธญฺจ, อทุฏฺโฐ โย ติติกฺขติ;

ขนฺตีพลํ พลานีกํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

නින්දා අපහාස ද, හිංසා පීඩා හා සිරගත කිරීම් ද ද්වේෂයකින් තොරව ඉවසන, ඉවසීමම බලය හා සේනාව කරගත් ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘อกฺโกธนํ วตวนฺตํ, สีลวนฺตํ อนุสฺสทํ;

ทนฺตํ อนฺติมสารีรํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

ක්‍රෝධ නොකරන, වත් පිළිවෙත් රකින, සිල්වත් වූ, තණ්හාවෙන් තොර වූ, ඉඳුරන් දමනය කළ, අවසන් ආත්මභාවය දරන ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘วาริโปกฺขรปตฺเตว, อารคฺเคริว สาสโป;

โย น ลิมฺปติ กาเมสุ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

නෙළුම් පතෙහි රැඳී නොතිබෙන ජලය මෙන් ද, ඉදිකටු තුඩෙහි රැඳී නොතිබෙන අබ ඇටය මෙන් ද, කාමයන්හි නොඇලෙන ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘โย ทุกฺขสฺส ปชานาติ, อิเธว ขยมตฺตโน;

ปนฺนภารํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

මෙලොවදීම තමාගේ සියලු දුක් කෙළවර වූ බව අවබෝධ කළ, ස්කන්ධ භාරය බිම තැබූ, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘คมฺภีรปญฺญํ เมธาวึ, มคฺคามคฺคสฺส โกวิทํ;

อุตฺตมตฺถมนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

ගැඹුරු ප්‍රඥාව ඇති, නුවණැති, නිවැරදි මග සහ වැරදි මග පිළිබඳ දක්ෂ වූ, උතුම් වූ අරහත් ඵලයට පැමිණි ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘อสํสฏฺฐํ คหฏฺเฐหิ, อนาคาเรหิ จูภยํ;

อโนกสาริมปฺปิจฺฉํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

ගිහියන් සමඟ හෝ පැවිද්දන් සමඟ හෝ නොඇලෙන, වාසස්ථාන පිළිබඳ ආශාවක් නැති, අල්පේච්ඡ වූ ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘นิธาย ทณฺฑํ ภูเตสุ, ตเสสุ ถาวเรสุ จ;

โย น หนฺติ น ฆาเตติ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

තැතිගන්නා වූ (පෘථග්ජන) හෝ නොසැලෙන (රහත්) සියලු සත්වයන් කෙරෙහි දණ්ඩනය අත්හළ, සතුන් නොමරන්නා වූ ද, නොමරවන්නා වූ ද ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘อวิรุทฺธํ วิรุทฺเธสุ, อตฺตทณฺเฑสุ นิพฺพุตํ;

สาทาเนสุ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

විරුද්ධ වන්නන් අතර අවිරුද්ධ වූ, කෙලෙස් දඬුවම් දරන්නන් අතර ශාන්ත වූ, උපාදාන සහිත වූවන් අතර උපාදාන රහිත වූ ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘ยสฺส ราโค จ โทโส จ, มาโน มกฺโข จ โอหิโต;

สาสโปริว อารคฺคา, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

ඉදිකටු තුඩකින් අබ ඇටයක් ගිලිහී යන්නාක් මෙන්, යමෙකු කෙරෙන් රාගය ද, ද්වේෂය ද, මානය හා ගුණමකු බව ද ඉවත් වී ඇද්ද, ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

๔๕๙.

459.

‘‘อกกฺกสํ [Pg.411] วิญฺญาปนึ, คิรํ สจฺจํ อุทีรเย;

ยาย นาภิสชฺเช กิญฺจิ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

රළු නොවන, අරුත් වටහා දෙන, සත්‍ය වූ, කිසිවෙකුට රිදවීමක් නොකරන වචන පවසන ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘โย จ ทีฆํ ว รสฺสํ วา, อณุํ ถูลํ สุภาสุภํ;

โลเก อทินฺนํ นาเทติ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

ලෝකයෙහි දිග වූ හෝ කෙටි වූ, කුඩා වූ හෝ විශාල වූ, යහපත් වූ හෝ අයහපත් වූ, නුදුන් දෙයක් සොරකමින් නොගන්නා ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘อาสา ยสฺส น วิชฺชนฺติ, อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ;

นิราสาสํ วิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

මෙලොව හෝ පරලොව පිළිබඳව යමෙකුට ආශාවන් නොමැති ද, තෘෂ්ණාවෙන් තොරවූ, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘ยสฺสาลยา น วิชฺชนฺติ, อญฺญาย อกถํกถึ;

อมโตคธํ อนุปฺปตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

යමෙකුට කිසිදු ඇල්මක් නැති ද, අවබෝධයෙන් යුතුව සැක දුරුකළ, අමෘත මහා නිවනට පැමිණි ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘โยธปุญฺญญฺจ ปาปญฺจ, อุโภ สงฺคํ อุปจฺจคา;

อโสกํ วิรชํ สุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

මෙලොවදී පින් සහ පව් යන දෙවැදෑරුම් ඇලීම් ඉක්මවා ගිය, ශෝක රහිත වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, පිරිසිදු ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘จนฺทํ ว วิมลํ สุทฺธํ, วิปฺปสนฺนํ อนาวิลํ;

นนฺทีภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

නිර්මල චන්ද්‍රයා මෙන් පිරිසිදු වූ, මනා කොට පැහැදුණු, කෙලෙස් මල රහිත වූ, භවය කෙරෙහි ඇල්ම ක්ෂය කළ ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘โย อิมํ ปลิปถํ ทุคฺคํ, สํสารํ โมหมจฺจคา;

ติณฺโณ ปารงฺคโต ฌายี, อเนโช อกถํกถี;

อนุปาทาย นิพฺพุโต, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

මෝහය නමැති දුර්ගම මාවත ද සංසාරය ද තරණය කළ, සතර ඕඝයන්ගෙන් එතෙර වූ, දැහැනින් යුතු, තෘෂ්ණාව හා සැකය රහිත වූ, උපාදාන රහිතව පිරිනිවුණු ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘โยธกาเม ปหนฺตฺวาน, อนาคาโร ปริพฺพเช;

กามภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

මෙලොව කාමයන් ප්‍රහීණ කොට, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූ, කාමයන් හා භවය ක්ෂය කළ ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘โยธตณฺหํ ปหนฺตฺวาน, อนาคาโร ปริพฺพเช;

ตณฺหาภวปริกฺขีณํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

මෙලොව තෘෂ්ණාව ප්‍රහීණ කොට, ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූ, තෘෂ්ණාව හා භවය ක්ෂය කළ ඒ උත්තමයාම මම බ්‍රාහ්මණයෙකැයි කියමි.

‘‘หิตฺวา มานุสกํ โยคํ, ทิพฺพํ โยคํ อุปจฺจคา;

สพฺพโยควิสํยุตฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

මානුෂික වූ යෝගයන් (පඤ්ච කාම ගුණයන්) අත්හැර, දිව්‍යමය වූ යෝගයන් ඉක්මවා ගිය, සියලු යෝගයන්ගෙන් විමුක්ත වූ ඒ තැනැත්තා මම බ්‍රාහ්මණයා යැයි කියමි.

‘‘หิตฺวา รติญฺจ อรตึ, สีตีภูตํ นิรูปธึ;

สพฺพโลกาภิภุํ วีรํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

පඤ්ච කාම ගුණයන්හි ඇල්ම (රතිය) සහ කුසල් දහම්හි නොඇල්ම (අරතිය) අත්හැර දැමූ, ශීතල වූ (කෙලෙස් ගිනි නිවුණු), කෙලෙස් උපධි රහිත වූ, සියලු ලෝකය මැඩපවත්වා සිටින වීර්යවන්ත ඒ තැනැත්තා මම බ්‍රාහ්මණයා යැයි කියමි.

‘‘จุตึ โย เวทิ สตฺตานํ, อุปปตฺติญฺจ สพฺพโส;

อสตฺตํ สุคตํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

සත්වයන්ගේ චුතිය ද උප්පත්තිය ද සෑම අයුරින්ම දන්නා වූ, තණ්හාවෙන් නොඇලුණා වූ, සුගත වූ, චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කළ ඒ තැනැත්තා මම බ්‍රාහ්මණයා යැයි කියමි.

‘‘ยสฺส คตึ น ชานนฺติ, เทวา คนฺธพฺพมานุสา;

ขีณาสวํ อรหนฺตํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

යමෙකුගේ ගතිය (පරලොව උපත) දෙවියෝ ද, ගාන්ධර්වයෝ ද, මිනිස්සු ද නොදනිත් ද, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහතන් වහන්සේ වන ඒ තැනැත්තා මම බ්‍රාහ්මණයා යැයි කියමි.

‘‘ยสฺส [Pg.412] ปุเร จ ปจฺฉา จ, มชฺเฌ จ นตฺถิ กิญฺจนํ;

อกิญฺจนํ อนาทานํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

යමෙකුට අතීත, අනාගත හෝ වර්තමාන යන කාලත්‍රයට අයත් ස්කන්ධයන් කෙරෙහි කිසිදු කෙලෙස් බාධාවක් (කිඤ්චනයක්) නැද්ද, කෙලෙස් රහිත වූ, දැඩිව ගැනීමක් (අනාදානයක්) නොමැති ඒ තැනැත්තා මම බ්‍රාහ්මණයා යැයි කියමි.

‘‘อุสภํ ปวรํ วีรํ, มเหสึ วิชิตาวินํ;

อเนชํ นฺหาตกํ พุทฺธํ, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

උතුම් වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, වීර වූ, මහා සෘෂි වූ (සිල් ආදී ගුණයන් සොයන්නා වූ), කෙලෙස් සතුරන් දිනූ, තෘෂ්ණා රහිත වූ, කෙලෙස් සෝදා හළ, අවබෝධය ලැබූ ඒ තැනැත්තා මම බ්‍රාහ්මණයා යැයි කියමි.

‘‘ปุพฺเพนิวาสํ โย เวทิ, สคฺคาปายญฺจ ปสฺสติ;

อโถ ชาติกฺขยํ ปตฺโต, ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.

යමෙක් පෙර විසූ භවයන් දනී ද, ස්වර්ගය හා අපාය දකී ද, ජාතිය (ඉපදීම) කෙළවර කිරීමට පැමිණියේ ද, එවැනි ගුණයෙන් යුත් තැනැත්තා මම බ්‍රාහ්මණයා යැයි කියමි.

๔๖๐.

460.

‘‘สมญฺญา เหสา โลกสฺมึ, นามโคตฺตํ ปกปฺปิตํ;

สมฺมุจฺจา สมุทาคตํ, ตตฺถ ตตฺถ ปกปฺปิตํ.

ලෝකයෙහි නම හා ගෝත්‍රය යනු පනවන ලද සම්මුතියක් පමණි. ඒ ඒ තැන්වලදී ජනයා විසින් සම්මත කරගන්නා ලද බැවින් එය සම්මුතියෙන් හටගත් දෙයකි.

‘‘ทีฆรตฺตานุสยิตํ, ทิฏฺฐิคตมชานตํ;

อชานนฺตา โน ปพฺรุนฺติ, ชาติยา โหติ พฺราหฺมโณ.

මේ බව නොදන්නා වූ අයට බොහෝ කලක් තිස්සේ සිතෙහි වැරදි දෘෂ්ටියක් මුල් බැස පවතී. එලෙස සත්‍යය නොදන්නාහු උපතින්ම බ්‍රාහ්මණයෙකු වේ යැයි පවසති.

‘‘น ชจฺจา พฺราหฺมโณ โหติ, น ชจฺจา โหติ อพฺราหฺมโณ ;

กมฺมุนา พฺราหฺมโณ โหติ, กมฺมุนา โหติ อพฺราหฺมโณ.

උපතින් බ්‍රාහ්මණයෙකු නොවේ, උපතින් අබ්‍රාහ්මණයෙකු ද නොවේ. කෙනෙකු බ්‍රාහ්මණයෙකු වන්නේ ද ක්‍රියාවෙනි, අබ්‍රාහ්මණයෙකු වන්නේ ද තමා කරන ක්‍රියාවෙනි.

‘‘กสฺสโก กมฺมุนา โหติ, สิปฺปิโก โหติ กมฺมุนา;

วาณิโช กมฺมุนา โหติ, เปสฺสโก โหติ กมฺมุนา.

ක්‍රියාවෙන් ගොවියෙකු වේ, ක්‍රියාවෙන් ශිල්පියෙකු වේ, ක්‍රියාවෙන් වෙළෙන්දෙකු වේ, ක්‍රියාවෙන් මෙහෙකරුවෙකු ද වේ.

‘‘โจโรปิ กมฺมุนา โหติ, โยธาชีโวปิ กมฺมุนา;

ยาชโก กมฺมุนา โหติ, ราชาปิ โหติ กมฺมุนา.

සොරෙකු වන්නේ ද ක්‍රියාවෙනි, සෙබළෙකු වන්නේ ද ක්‍රියාවෙනි, යාග කරන්නෙකු වන්නේ ද ක්‍රියාවෙනි, රජෙකු වන්නේ ද ක්‍රියාවෙනි.

‘‘เอวเมตํ ยถาภูตํ, กมฺมํ ปสฺสนฺติ ปณฺฑิตา;

ปฏิจฺจสมุปฺปาททสฺสา, กมฺมวิปากโกวิทา.

පටිච්චසමුප්පාදය දකින්නා වූ ද, කර්ම විපාකයන්හි දක්ෂ වූ ද පණ්ඩිතයෝ මෙලෙස කර්මය ඇති සැටියෙන් (යථාභූතව) දකිති.

‘‘กมฺมุนา วตฺตติ โลโก, กมฺมุนา วตฺตติ ปชา;

กมฺมนิพนฺธนา สตฺตา, รถสฺสาณีว ยายโต.

කර්මය හේතුවෙන් ලෝකය පවතී, කර්මය හේතුවෙන් සත්වයෝ පවතිති. ගමන් කරන රථයේ රෝදය අකු ඇණයෙන් බැඳී පවතින්නාක් මෙන් සත්වයෝ කර්මයට බැඳී පවතිති.

‘‘ตเปน พฺรหฺมจริเยน, สํยเมน ทเมน จ;

เอเตน พฺราหฺมโณ โหติ, เอตํ พฺราหฺมณมุตฺตมํ.

තපසින් ද, බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් ද, ඉන්ද්‍රිය සංයමයෙන් ද, දමනයෙන් ද බ්‍රාහ්මණයෙකු වේ. මෙය උතුම් බ්‍රාහ්මණ ගුණයයි.

‘‘ตีหิ วิชฺชาหิ สมฺปนฺโน, สนฺโต ขีณปุนพฺภโว;

เอวํ วาเสฏฺฐ ชานาหิ, พฺรหฺมา สกฺโก วิชานต’’นฺติ.

ත්‍රිවිද්‍යාවෙන් යුත්, ශාන්ත වූ, නැවත උපතක් නැති ඒ තැනැත්තා, වාසෙට්ඨය, නුවණැත්තන් විසින් බ්‍රහ්මයා කියා ද සක්‍රයා කියා ද හඳුන්වනු ලබන බව දැනගන්න.

๔๖๑. เอวํ [Pg.413] วุตฺเต, วาเสฏฺฐภารทฺวาชา มาณวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ – เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอเต มยํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสเก โน ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คเต’’ติ.

461. මෙසේ වදාළ කල්හි වාසෙට්ඨ සහ භාරද්වාජ මාණවකයෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීහ: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මැනවි! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යම් සේ යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කරන්නාක් මෙන් ද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කරන්නාක් මෙන් ද, මංමුළා වූවෙකුට මග පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වායි අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දල්වන්නාක් මෙන් ද, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය පැහැදිලි කරන ලද්දේය. අපි භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, මහා සංඝරත්නය ද සරණ යමු. අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයන් ලෙස භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ අපව පිළිගන්නා සේක්වා.”

วาเสฏฺฐสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ.

අටවන වාසෙට්ඨ සූත්‍රය නිමාවට පත් විය.

๙. สุภสุตฺตํ

9. සුභ සූත්‍රය.

๔๖๒. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. เตน โข ปน สมเยน สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต สาวตฺถิยํ ปฏิวสติ อญฺญตรสฺส คหปติสฺส นิเวสเน เกนจิเทว กรณีเยน. อถ โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ยสฺส คหปติสฺส นิเวสเน ปฏิวสติ ตํ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, คหปติ – ‘อวิวิตฺตา สาวตฺถี อรหนฺเตหี’ติ. กํ นุ ขฺวชฺช สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปยิรุปาเสยฺยามา’’ติ? ‘‘อยํ, ภนฺเต, ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ ปยิรุปาสสฺสู’’ติ. อถ โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ตสฺส คหปติสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘พฺราหฺมณา, โภ โคตม, เอวมาหํสุ – ‘คหฏฺโฐ อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ, น ปพฺพชิโต อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสล’นฺติ. อิธ ภวํ โคตโม กิมาหา’’ติ?

462. මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනාථපිණ්ඩික සිටුතුමාගේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල තෝදෙය්‍ය බ්‍රාහ්මණයාගේ පුත් සුභ මාණවකයා කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා සැවැත් නුවර එක්තරා ගෘහපතියෙකුගේ නිවසේ නතර වී සිටියේය. එවිට සුභ මාණවකයා එම ගෘහපතියාට මෙසේ කීවේය: “ගෘහපතිය, සැවැත් නුවර රහතන් වහන්සේලාගෙන් හිස් නොවන බව මම අසා ඇත්තෙමි. අද අප කුමන ශ්‍රමණයෙකු හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු කරා ගොස් ඇසුරු කළ යුතු ද?” එවිට ගෘහපතියා “පින්වත, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරා ගොස් ඇසුරු කරන්න” යැයි කීවේය. ඉන්පසු සුභ මාණවකයා එම ගෘහපතියාගේ වචනය පිළිගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගොස්, උන්වහන්සේ සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදී, සතුටු සාමීචි කතා පවත්වා එකත්පසක හිඳගත්තේය. එකත්පසක හිඳගත් සුභ මාණවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේ පවසති: ‘ගිහියාම කුසල වූ න්‍යාය ධර්මය සම්පූර්ණ කරන්නෙක් වේ, පැවිද්දා එය සම්පූර්ණ කරන්නෙක් නොවේ’ කියායි. මේ පිළිබඳව භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පවසන්නේ කුමක්ද?”

๔๖๓. ‘‘วิภชฺชวาโท โข อหเมตฺถ, มาณว; นาหเมตฺถ เอกํสวาโท. คิหิสฺส วาหํ, มาณว, ปพฺพชิตสฺส วา มิจฺฉาปฏิปตฺตึ น วณฺเณมิ. คิหี วา [Pg.414] หิ, มาณว, ปพฺพชิโต วา มิจฺฉาปฏิปนฺโน มิจฺฉาปฏิปตฺตาธิกรณเหตุ น อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสลํ. คิหิสฺส วาหํ, มาณว, ปพฺพชิตสฺส วา สมฺมาปฏิปตฺตึ วณฺเณมิ. คิหี วา หิ, มาณว, ปพฺพชิโต วา สมฺมาปฏิปนฺโน สมฺมาปฏิปตฺตาธิกรณเหตุ อาราธโก โหติ ญายํ ธมฺมํ กุสล’’นฺติ.

463. “මාණවකය, මේ පිළිබඳව මම බෙදා වෙන් කර දක්වන (විභජ්ජවාදී) කෙනෙක් වෙමි. මේ පිළිබඳව මම එක එල්ලේම (එකාංශවාදීව) පිළිතුරු නොදෙමි. මාණවකය, ගිහියෙකුගේ හෝ පැවිද්දෙකුගේ වැරදි පිළිවෙත (මිථ්‍යා ප්‍රතිපත්තිය) මම වර්ණනා නොකරමි. ගිහියෙකු හෝ පැවිද්දෙකු වැරදි පිළිවෙතෙහි නියැලුණහොත්, ඒ වැරදි පිළිවෙත හේතුවෙන් කුසල වූ න්‍යාය ධර්මය සම්පූර්ණ කරන්නෙකු නොවේ. මාණවකය, ගිහියෙකුගේ හෝ පැවිද්දෙකුගේ නිවැරදි පිළිවෙත (සම්මා ප්‍රතිපත්තිය) මම වර්ණනා කරමි. ගිහියෙකු හෝ වේවා පැවිද්දෙකු හෝ වේවා නිවැරදි පිළිවෙතෙහි නියැලුණහොත්, ඒ නිවැරදි පිළිවෙත හේතුවෙන් කුසල වූ න්‍යාය ධර්මය සම්පූර්ණ කරන්නෙක් වන්නේය.”

‘‘พฺราหฺมณา, โภ โคตม, เอวมาหํสุ – ‘มหฏฺฐมิทํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ ฆราวาสกมฺมฏฺฐานํ มหปฺผลํ โหติ; อปฺปฏฺฐมิทํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ ปพฺพชฺชา กมฺมฏฺฐานํ อปฺปผลํ โหตี’ติ. อิธ ภวํ โคตโม กิมาหา’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ මෙසේ පවසති: ‘මහා අර්ථ ඇති, මහා කෘත්‍ය ඇති, මහත් වූ වගකීම් ඇති, මහා ආරම්භයන් ඇති මේ ගිහිගෙයි විසීම නම් වූ කර්මාන්තය මහත් ඵල ඇත්තේ වෙයි. ස්වල්ප අර්ථ ඇති, ස්වල්ප කෘත්‍ය ඇති, ස්වල්ප වූ වගකීම් ඇති, ස්වල්ප ආරම්භයන් ඇති මේ පැවිදිකම නම් වූ කර්මාන්තය ස්වල්ප ඵල ඇත්තේ වෙයි’ යනුවෙනි. මේ සම්බන්ධයෙන් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ කුමක් පවසන සේක් ද?”

‘‘เอตฺถาปิ โข อหํ, มาณว, วิภชฺชวาโท; นาหเมตฺถ เอกํสวาโท. อตฺถิ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ; อตฺถิ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ; อตฺถิ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ; อตฺถิ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ. กตมญฺจ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ? กสิ โข, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ. กตมญฺจ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ? กสิเยว โข, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ. กตมญฺจ, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ? วณิชฺชา โข, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ. กตมญฺจ มาณว, กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ? วณิชฺชาเยว โข, มาณว, กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ.

“මානවකය, මම මේ සම්බන්ධයෙන් විභජ්ජවාදියෙක් (බෙදා දක්වා පවසන්නෙක්) වෙමි; මම මෙහිදී ඒකාන්ත වශයෙන් (එක එල්ලේම) පවසන්නෙක් නොවෙමි. මානවකය, මහා අර්ථ ඇති, මහා කෘත්‍ය ඇති, මහත් වගකීම් ඇති, මහා ආරම්භයන් ඇති යම් කර්මාන්තයක් ඇද්ද, එය අසාර්ථක වුවහොත් (විපත්තියට පත් වුවහොත්) ස්වල්ප ඵල ඇත්තේ වෙයි. මානවකය, මහා අර්ථ ඇති, මහා කෘත්‍ය ඇති, මහත් වගකීම් ඇති, මහා ආරම්භයන් ඇති යම් කර්මාන්තයක් ඇද්ද, එය සාර්ථක වුවහොත් (සම්පත්තියට පත් වුවහොත්) මහත් ඵල ඇත්තේ වෙයි. මානවකය, ස්වල්ප අර්ථ ඇති, ස්වල්ප කෘත්‍ය ඇති, ස්වල්ප වගකීම් ඇති, ස්වල්ප ආරම්භයන් ඇති යම් කර්මාන්තයක් ඇද්ද, එය අසාර්ථක වුවහොත් ස්වල්ප ඵල ඇත්තේ වෙයි. මානවකය, ස්වල්ප අර්ථ ඇති, ස්වල්ප කෘත්‍ය ඇති, ස්වල්ප වගකීම් ඇති, ස්වල්ප ආරම්භයන් ඇති යම් කර්මාන්තයක් ඇද්ද, එය සාර්ථක වුවහොත් මහත් ඵල ඇත්තේ වෙයි. මානවකය, මහා අර්ථ ඇති... අසාර්ථක වූ විට ස්වල්ප ඵල දෙන ඒ කර්මාන්තය කුමක්ද? මානවකය, ගොවිතැන මහා අර්ථ ඇති, මහා කෘත්‍ය ඇති, මහත් වගකීම් ඇති, මහා ආරම්භයන් ඇති කර්මාන්තයකි. එය අසාර්ථක වූ විට ස්වල්ප ඵල ඇත්තේ වෙයි. මානවකය, මහා අර්ථ ඇති... සාර්ථක වූ විට මහත් ඵල දෙන ඒ කර්මාන්තය කුමක්ද? මානවකය, ගොවිතැනම මහා අර්ථ ඇති, මහා කෘත්‍ය ඇති, මහත් වගකීම් ඇති, මහා ආරම්භයන් ඇති කර්මාන්තයකි. එය සාර්ථක වූ විට මහත් ඵල ඇත්තේ වෙයි. මානවකය, ස්වල්ප අර්ථ ඇති... අසාර්ථක වූ විට ස්වල්ප ඵල දෙන ඒ කර්මාන්තය කුමක්ද? මානවකය, වෙළඳාම ස්වල්ප අර්ථ ඇති, ස්වල්ප කෘත්‍ය ඇති, ස්වල්ප වගකීම් ඇති, ස්වල්ප ආරම්භයන් ඇති කර්මාන්තයකි. එය අසාර්ථක වූ විට ස්වල්ප ඵල ඇත්තේ වෙයි. මානවකය, ස්වල්ප අර්ථ ඇති... සාර්ථක වූ විට මහත් ඵල දෙන ඒ කර්මාන්තය කුමක්ද? මානවකය, වෙළඳාමම ස්වල්ප අර්ථ ඇති, ස්වල්ප කෘත්‍ය ඇති, ස්වල්ප වගකීම් ඇති, ස්වල්ප ආරම්භයන් ඇති කර්මාන්තයකි. එය සාර්ථක වූ විට මහත් ඵල ඇත්තේ වෙයි.”

๔๖๔. ‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, กสิ กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ; เอวเมว โข, มาณว, ฆราวาสกมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ [Pg.415] อปฺปผลํ โหติ. เสยฺยถาปิ, มาณว, กสิเยว กมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ; เอวเมว โข, มาณว, ฆราวาสกมฺมฏฺฐานํ มหฏฺฐํ มหากิจฺจํ มหาธิกรณํ มหาสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ. เสยฺยถาปิ, มาณว, วณิชฺชา กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ; เอวเมว โข, มาณว, ปพฺพชฺชา กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ วิปชฺชมานํ อปฺปผลํ โหติ. เสยฺยถาปิ, มาณว, วณิชฺชาเยว กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหติ; เอวเมว โข, มาณว, ปพฺพชฺชา กมฺมฏฺฐานํ อปฺปฏฺฐํ อปฺปกิจฺจํ อปฺปาธิกรณํ อปฺปสมารมฺภํ สมฺปชฺชมานํ มหปฺผลํ โหตี’’ติ.

464. “මානවකය, යම් සේ මහා අර්ථ ඇති, මහා කෘත්‍ය ඇති, මහත් වගකීම් ඇති, මහා ආරම්භයන් ඇති ගොවිතැන් කර්මාන්තය අසාර්ථක වූ විට ස්වල්ප ඵල ඇත්තේ වේද, එලෙසම මානවකය, මහා අර්ථ ඇති, මහා කෘත්‍ය ඇති, මහත් වගකීම් ඇති, මහා ආරම්භයන් ඇති ගිහිගෙයි විසීම නම් වූ කර්මාන්තය ද අසාර්ථක වූ විට ස්වල්ප ඵල ඇත්තේ වෙයි. මානවකය, යම් සේ මහා අර්ථ ඇති... ගොවිතැන් කර්මාන්තයම සාර්ථක වූ විට මහත් ඵල ඇත්තේ වේද, එලෙසම මානවකය, මහා අර්ථ ඇති... ගිහිගෙයි විසීම නම් වූ කර්මාන්තය ද සාර්ථක වූ විට මහත් ඵල ඇත්තේ වෙයි. මානවකය, යම් සේ ස්වල්ප අර්ථ ඇති, ස්වල්ප කෘත්‍ය ඇති, ස්වල්ප වගකීම් ඇති, ස්වල්ප ආරම්භයන් ඇති වෙළඳාම නම් වූ කර්මාන්තය අසාර්ථක වූ විට ස්වල්ප ඵල ඇත්තේ වේද, එලෙසම මානවකය, ස්වල්ප අර්ථ ඇති, ස්වල්ප කෘත්‍ය ඇති, ස්වල්ප වගකීම් ඇති, ස්වල්ප ආරම්භයන් ඇති පැවිදිකම නම් වූ කර්මාන්තය ද අසාර්ථක වූ විට ස්වල්ප ඵල ඇත්තේ වෙයි. මානවකය, යම් සේ ස්වල්ප අර්ථ ඇති... වෙළඳාමම සාර්ථක වූ විට මහත් ඵල ඇත්තේ වේද, එලෙසම මානවකය, ස්වල්ප අර්ථ ඇති... පැවිදිකම නම් වූ කර්මාන්තය ද සාර්ථක වූ විට මහත් ඵල ඇත්තේ වෙයි.”

‘‘พฺราหฺมณา, โภ โคตม, ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนายา’’ติ. ‘‘เย เต, มาณว, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนาย – สเจ เต อครุ – สาธุ เต ปญฺจ ธมฺเม อิมสฺมึ ปริสติ ภาสสฺสู’’ติ. ‘‘น โข เม, โภ โคตม, ครุ ยตฺถสฺสุ ภวนฺโต วา นิสินฺโน ภวนฺตรูโป วา’’ติ. ‘‘เตน หิ, มาณว, ภาสสฺสู’’ติ. ‘‘สจฺจํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ปฐมํ ธมฺมํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนาย. ตปํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ทุติยํ ธมฺมํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนาย. พฺรหฺมจริยํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ตติยํ ธมฺมํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนาย. อชฺเฌนํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา จตุตฺถํ ธมฺมํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนาย. จาคํ โข, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ปญฺจมํ ธมฺมํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนาย. พฺราหฺมณา, โภ โคตม, อิเม ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย, กุสลสฺส อาราธนายาติ. อิธ ภวํ โคตโม กิมาหา’’ติ?

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ පින් සිදු කර ගැනීම පිණිසත්, කුසල් සම්පාදනය කර ගැනීම පිණිසත් කරුණු පහක් පනවති.” “මානවකය, බ්‍රාහ්මණයන් පින් සිදු කර ගැනීම පිණිසත් කුසල් සම්පාදනය කර ගැනීම පිණිසත් යම් කරුණු පහක් පනවන්නේ ද, ඉදින් ඔබට අපහසුවක් නැත්නම් එම කරුණු පහ මෙම පිරිස මැද පවසන්න.” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ වැනි උතුමන් සහ සෙසු අය වැඩ සිටින මෙවැනි පිරිසක් ඉදිරියේ [එය] පැවසීමට මට අපහසුවක් නැත.” “එසේ නම් මානවකය, එය පවසන්න.” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ පින් සිදු කර ගැනීම පිණිසත් කුසල් සම්පාදනය කර ගැනීම පිණිසත් සත්‍යය පළමු වන කරුණ ලෙස පනවති. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ තපස දෙවන කරුණ ලෙස පනවති. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ බ්‍රහ්මචර්යාව තෙවන කරුණ ලෙස පනවති. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ [වේද] හැදෑරීම සිව්වන කරුණ ලෙස පනවති. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ ත්‍යාගය (පරිත්‍යාගය) පස්වන කරුණ ලෙස පනවති. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ පින් සිදු කර ගැනීම පිණිසත් කුසල් සම්පාදනය කර ගැනීම පිණිසත් පනවන කරුණු පහ මේවාය. මේ සම්බන්ධයෙන් භවත් ගෝතමයන් වහන්සේ කුමක් වදාරන සේක් ද?”

๔๖๕. ‘‘กึ ปน, มาณว, อตฺถิ โกจิ พฺราหฺมณานํ เอกพฺราหฺมโณปิ โย เอวมาห – ‘อหํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา วิปากํ ปเวเทมี’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘กึ ปน, มาณว, อตฺถิ โกจิ พฺราหฺมณานํ เอกาจริโยปิ เอกาจริยปาจริโยปิ ยาว สตฺตมา อาจริยมหยุคาปิ โย เอวมาห – ‘อหํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา [Pg.416] วิปากํ ปเวเทมี’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’. ‘‘กึ ปน, มาณว, เยปิ เต พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ, เตปิ เอวมาหํสุ – ‘มยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา วิปากํ ปเวเทมา’’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

465. “මානවකය, එසේ නම්, ‘මම මේ කරුණු පහේ විපාකය මා විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසමි’ යි පවසන එකම බ්‍රාහ්මණයෙකුවත් බ්‍රාහ්මණයන් අතර සිටී ද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ (එවැන්නෙක් නැත).” “මානවකය, එසේ නම්, බ්‍රාහ්මණයන් අතර එකම ආචාර්යවරයෙකු හෝ ආචාර්ය-ප්‍රාචාර්ය පරම්පරා හතක් දක්වා වූ එකම ගුරු පරම්පරාවක හෝ ‘මම මේ කරුණු පහේ විපාකය මා විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසමි’ යි පවසන කෙනෙකු සිටී ද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ.” “මානවකය, එසේ නම්, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ යම් ඒ පුරාණ ඍෂිවරයෝ මන්ත්‍රයන් කළාහු ද, මන්ත්‍රයන් පවත්වාගෙන ආවාහු ද, ඔවුන් විසින් ගායනා කරන ලද, පවසන ලද, එක්රැස් කරන ලද ඒ පැරණි මන්ත්‍ර පාඨයන් බ්‍රාහ්මණයෝ දැනුදු අනුකරණය කරමින් ගායනා කරති, අනුකරණය කරමින් පවසති, පවසන ලද දේ පවසති, හදාරවන ලද දේ හදාරවති—එනම් අට්ඨක, වාමක, වාමදේව, වෙස්සාමිත්ත, යමතග්ගි, අංගීරස, භාරද්වාජ, වාසෙට්ඨ, කස්සප සහ භගු යන මොවුහු ද—‘අපි මේ කරුණු පහේ විපාකය අප විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසමු’ යි මෙසේ පැවසූවාහු ද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ.”

‘‘อิติ กิร, มาณว, นตฺถิ โกจิ พฺราหฺมณานํ เอกพฺราหฺมโณปิ โย เอวมาห – ‘อหํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา วิปากํ ปเวเทมี’ติ; นตฺถิ โกจิ พฺราหฺมณานํ เอกาจริโยปิ เอกาจริยปาจริโยปิ ยาว สตฺตมา อาจริยมหยุคาปิ โย เอวมาห – ‘อหํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา วิปากํ ปเวเทมี’ติ; เยปิ เต พฺราหฺมณานํ ปุพฺพกา อิสโย มนฺตานํ กตฺตาโร มนฺตานํ ปวตฺตาโร, เยสมิทํ เอตรหิ พฺราหฺมณา โปราณํ มนฺตปทํ คีตํ ปวุตฺตํ สมิหิตํ, ตทนุคายนฺติ ตทนุภาสนฺติ ภาสิตมนุภาสนฺติ วาจิตมนุวาเจนฺติ, เสยฺยถิทํ – อฏฺฐโก วามโก วามเทโว เวสฺสามิตฺโต ยมตคฺคิ องฺคีรโส ภารทฺวาโช วาเสฏฺโฐ กสฺสโป ภคุ. เตปิ น เอวมาหํสุ – ‘มยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ธมฺมานํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา วิปากํ ปเวเทมา’ติ.

“මානවකය, ඒ අනුව, බ්‍රාහ්මණයන් අතර ‘මම මේ කරුණු පහේ විපාකය මා විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසමි’ යි කියන එකම බ්‍රාහ්මණයෙකු හෝ නැත; ආචාර්යවරයෙකු හෝ ආචාර්ය-ප්‍රාචාර්ය පරම්පරා හතක් දක්වා වූ කිසිදු ගුරු පරම්පරාවක එවැනි අයෙකු ද නැත; මන්ත්‍රයන් කළා වූ, මන්ත්‍රයන් පවත්වාගෙන ආවා වූ, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ යම් ඒ පුරාණ ඍෂිවරයෝ වූවාහු ද—එනම් අට්ඨක, වාමක, වාමදේව, වෙස්සාමිත්ත, යමතග්ගි, අංගීරස, භාරද්වාජ, වාසෙට්ඨ, කස්සප සහ භගු යන මොවුහු ද—ඔවුහු පවා ‘අපි මේ කරුණු පහේ විපාකය අප විසින්ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට පවසමු’ යි මෙසේ නොකීවාහුය.”

‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, อนฺธเวณิ ปรมฺปราสํสตฺตา ปุริโมปิ น ปสฺสติ มชฺฌิโมปิ น ปสฺสติ ปจฺฉิโมปิ น ปสฺสติ; เอวเมว โข, มาณว, อนฺธเวณูปมํ มญฺเญ พฺราหฺมณานํ ภาสิตํ สมฺปชฺชติ – ปุริโมปิ น ปสฺสติ มชฺฌิโมปิ น ปสฺสติ ปจฺฉิโมปิ น ปสฺสตี’’ติ.

“මානවකය, එය හරියට එකිනෙකා අල්ලාගෙන සිටින අන්ධ පේළියක් වැනිය; එහි මුලින්ම සිටින තැනැත්තා ද නොදකියි, මැද සිටින තැනැත්තා ද නොදකියි, අන්තිමට සිටින තැනැත්තා ද නොදකියි. මානවකය, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ මේ ප්‍රකාශය ද අන්ධ පේළියකට සමාන යැයි මම සිතමි; එහි මුල සිටින්නා ද නොදකියි, මැද සිටින්නා ද නොදකියි, අග සිටින්නා ද නොදකියි.”

๔๖๖. เอวํ วุตฺเต, สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภควตา อนฺธเวณูปเมน วุจฺจมาโน กุปิโต อนตฺตมโน ภควนฺตํเยว ขุํเสนฺโต ภควนฺตํเยว วมฺเภนฺโต ภควนฺตํเยว วทมาโน – ‘สมโณ โคตโม ปาปิโต ภวิสฺสตี’ติ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘พฺราหฺมโณ, โภ โคตม, โปกฺขรสาติ โอปมญฺโญ สุภควนิโก เอวมาห – ‘เอวเมว [Pg.417] ปนิเธกจฺเจ สมณพฺราหฺมณา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ ปฏิชานนฺติ. เตสมิทํ ภาสิตํ หสฺสกํเยว สมฺปชฺชติ, นามกํเยว สมฺปชฺชติ, ริตฺตกํเยว สมฺปชฺชติ, ตุจฺฉกํเยว สมฺปชฺชติ. กถญฺหิ นาม มนุสฺสภูโต อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สจฺฉิ วา กริสฺสตีติ – เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’’ติ?

466. මෙසේ වදාළ කල්හි, තෝදෙය්‍ය බමුණාගේ පුත්‍ර වූ සුභ මාණවකයා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් අන්ධයන්ගේ පේළිය පිළිබඳ උපමාවෙන් කරුණු දැක්වූ බැවින් කිපී, නොසතුටු වී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේටම දොස් පවරමින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේටම නින්දා කරමින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේටම අපහාස කරමින් — 'ශ්‍රමණ ගෝතමයන් වහන්සේ නින්දාවට පත් වනු ඇතැයි' සිතා — භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, උපමඤ්ඤ ගෝත්‍රයට අයත්, සුභගවනයෙහි අධිපති වූ පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා මෙසේ පවසයි: 'මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ උත්තරීමනුස්සධර්ම වූ, ආර්යයන්ට සුදුසු වූ සුවිශේෂී ඥාන දර්ශනයක් තමන් සතු යැයි පිළින කරති. ඔවුන්ගේ ඒ කතාව හුදෙක් සිනහවට කරුණකි, එය හුදු වචන මාත්‍රයක් පමණි, එය හිස් දෙයකි, එය නිසරු දෙයකි. මනුෂ්‍යයෙකු වී සිටිමින් කෙසේ නම් උත්තරීමනුස්සධර්ම වූ, ආර්යයන්ට සුදුසු වූ සුවිශේෂී ඥාන දර්ශනයක් දැනගන්නේ හෝ දකින්නේ හෝ සාක්ෂාත් කරන්නේ හෝ ද? එබඳු කරුණක් විද්‍යමාන නොවේ' කියායි."

‘‘กึ ปน, มาณว, พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ โอปมญฺโญ สุภควนิโก สพฺเพสํเยว สมณพฺราหฺมณานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาตี’’ติ? ‘‘สกายปิ หิ, โภ โคตม, ปุณฺณิกาย ทาสิยา พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ โอปมญฺโญ สุภควนิโก เจตสา เจโต ปริจฺจ น ปชานาติ, กุโต ปน สพฺเพสํเยว สมณพฺราหฺมณานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานิสฺสตี’’ติ?

“මාණවකය, එසේ නම් උපමඤ්ඤ ගෝත්‍රික වූ, සුභගවනයෙහි අධිපති පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා සියලු ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ සිත් තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ දැනගන්නේද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා තම පුණ්ණිකා නම් දාසියගේ සිත පවා තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ නොදන්නේය. එසේ තිබියදී ඔහු කෙසේ නම් සියලු ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ සිත් තමාගේ සිතින් පිරිසිඳ දැනගන්නේද?”

‘‘เสยฺยถาปิ, มาณว, ชจฺจนฺโธ ปุริโส น ปสฺเสยฺย กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย นีลกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย ปีตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย โลหิตกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, น ปสฺเสยฺย สมวิสมํ, น ปสฺเสยฺย ตารกรูปานิ, น ปสฺเสยฺย จนฺทิมสูริเย. โส เอวํ วเทยฺย – ‘นตฺถิ กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, นตฺถิ กณฺหสุกฺกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; นตฺถิ นีลกานิ รูปานิ, นตฺถิ นีลกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; นตฺถิ ปีตกานิ รูปานิ, นตฺถิ ปีตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; นตฺถิ โลหิตกานิ รูปานิ, นตฺถิ โลหิตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; นตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, นตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; นตฺถิ สมวิสมํ, นตฺถิ สมวิสมสฺส ทสฺสาวี; นตฺถิ ตารกรูปานิ, นตฺถิ ตารกรูปานํ ทสฺสาวี; นตฺถิ จนฺทิมสูริยา, นตฺถิ จนฺทิมสูริยานํ ทสฺสาวี. อหเมตํ น ชานามิ, อหเมตํ น ปสฺสามิ; ตสฺมา ตํ นตฺถี’ติ. สมฺมา นุ โข โส, มาณว, วทมาโน วเทยฺยา’’ติ?

“මාණවකය, එය උපමාවකින් මෙසේ තේරුම් ගත හැකිය. උපතින්ම අන්ධ වූ පුරුෂයෙක් කළු සුදු පැහැයන් නොදකින්නේ නම්, නිල් පැහැයන් නොදකින්නේ නම්, කහ පැහැයන් නොදකින්නේ නම්, රතු පැහැයන් නොදකින්නේ නම්, මංජිට්ඨ පැහැයන් නොදකින්නේ නම්, සම හා විෂම තැන් නොදකින්නේ නම්, තරු රූප නොදකින්නේ නම්, සඳ හිරු දෙදෙනා නොදකින්නේ නම්; ඔහු මෙසේ කියන්නේය: 'කළු සුදු පැහැයන් කියා දෙයක් නැත, කළු සුදු පැහැයන් දකින්නෙක්ද නැත. නිල් පැහැයන් නැත, ඒවා දකින්නෙක්ද නැත. කහ පැහැයන් නැත, ඒවා දකින්නෙක්ද නැත. රතු පැහැයන් නැත, ඒවා දකින්නෙක්ද නැත. මංජිට්ඨ පැහැයන් නැත, ඒවා දකින්නෙක්ද නැත. සම විෂම තැන් නැත, ඒවා දකින්නෙක්ද නැත. තරු රූප නැත, ඒවා දකින්නෙක්ද නැත. සඳ හිරු නැත, ඒවා දකින්නෙක්ද නැත. මම මේවා නොදනිමි, මම මේවා නොදකිමි, එබැවින් එබඳු දෑ නැත' කියායි. මාණවකය, මෙසේ පවසන ඒ පුරුෂයා නිවැරදිව පවසන්නෙක් වන්නේද?”

‘‘โน หิทํ, โภ โคตม. อตฺถิ กณฺหสุกฺกานิ รูปานิ, อตฺถิ กณฺหสุกฺกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; อตฺถิ นีลกานิ รูปานิ, อตฺถิ นีลกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; อตฺถิ ปีตกานิ รูปานิ, อตฺถิ ปีตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; อตฺถิ โลหิตกานิ รูปานิ, อตฺถิ โลหิตกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; อตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานิ รูปานิ, อตฺถิ มญฺชิฏฺฐกานํ รูปานํ ทสฺสาวี; อตฺถิ สมวิสมํ, อตฺถิ สมวิสมสฺส ทสฺสาวี; อตฺถิ ตารกรูปานิ, อตฺถิ ตารกรูปานํ ทสฺสาวี[Pg.418]; อตฺถิ จนฺทิมสูริยา, อตฺถิ จนฺทิมสูริยานํ ทสฺสาวี. ‘อหเมตํ น ชานามิ, อหเมตํ น ปสฺสามิ; ตสฺมา ตํ นตฺถี’ติ; น หิ โส, โภ โคตม, สมฺมา วทมาโน วเทยฺยา’’ติ.

“භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේ. කළු සුදු පැහැයන් ඇත, ඒවා දකින්නෝද වෙති. නිල් පැහැයන් ඇත, ඒවා දකින්නෝද වෙති... සඳ හිරු දෙදෙනා ඇත, ඒවා දකින්නෝද වෙති. 'මම මේවා නොදනිමි, මම මේවා නොදකිමි, එබැවින් එබඳු දෑ නැත' කියා ඔහු පවසන්නේ නම්, භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඔහු නිවැරදිව පවසන්නෙක් නොවේ.”

‘‘เอวเมว โข, มาณว, พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ โอปมญฺโญ สุภควนิโก อนฺโธ อจกฺขุโก. โส วต อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สจฺฉิ วา กริสฺสตีติ – เนตํ ฐานํ วิชฺชติ’’.

“මාණවකය, එපරිද්දෙන්ම උපමඤ්ඤ ගෝත්‍රික වූ, සුභගවනයෙහි අධිපති පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා අන්ධයෙකි, ඇස් නැත්තෙකි. ඔහු උත්තරීමනුස්සධර්ම වූ, ආර්යයන්ට සුදුසු වූ සුවිශේෂී ඥාන දර්ශනයක් දැනගනු ඇතැයි හෝ දකිනු ඇතැයි හෝ සාක්ෂාත් කරනු ඇතැයි යන කරුණ කිසිසේත්ම විද්‍යමාන නොවේ.”

๔๖๗. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มาณว, เย เต โกสลกา พฺราหฺมณมหาสาลา, เสยฺยถิทํ – จงฺกี พฺราหฺมโณ ตารุกฺโข พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ พฺราหฺมโณ ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ปิตา จ เต โตเทยฺโย, กตมา เนสํ เสยฺโย, ยํ วา เต สมฺมุจฺจา วาจํ ภาเสยฺยุํ ยํ วา อสมฺมุจฺจา’’ติ? ‘‘สมฺมุจฺจา, โภ โคตม’’.

467. “මාණවකය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නේද? කොසොල් ජනපදයෙහි වෙසෙන චංකී බ්‍රාහ්මණයා, තාරුක්ඛ බ්‍රාහ්මණයා, පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා, ජාණුස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා සහ ඔබේ පියා වන තෝදෙය්‍ය බ්‍රාහ්මණයා වැනි ප්‍රසිද්ධ මහාසාල බ්‍රාහ්මණයන් ලෝක සම්මුතියට අනුව කථා කිරීම ශ්‍රේෂ්ඨද? නැතහොත් ලෝක සම්මුතිය ඉක්මවා කථා කිරීම ශ්‍රේෂ්ඨද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ලෝක සම්මුතියට අනුව කථා කිරීම ශ්‍රේෂ්ඨයි.”

‘‘กตมา เนสํ เสยฺโย, ยํ วา เต มนฺตา วาจํ ภาเสยฺยุํ ยํ วา อมนฺตา’’ติ? ‘‘มนฺตา, โภ โคตม’’.

“ඔවුන් නුවණින් පිරික්සා කථා කිරීම ශ්‍රේෂ්ඨද? නැතහොත් පිරික්සීමක් නොකර කථා කිරීම ශ්‍රේෂ්ඨද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, නුවණින් පිරික්සා කථා කිරීම ශ්‍රේෂ්ඨයි.”

‘‘กตมา เนสํ เสยฺโย, ยํ วา เต ปฏิสงฺขาย วาจํ ภาเสยฺยุํ ยํ วา อปฺปฏิสงฺขายา’’ติ? ‘‘ปฏิสงฺขาย, โภ โคตม’’.

“ඔවුන් විමසා බලා කථා කිරීම ශ්‍රේෂ්ඨද? නැතහොත් නොවිමසා කථා කිරීම ශ්‍රේෂ්ඨද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, විමසා බලා කථා කිරීම ශ්‍රේෂ්ඨයි.”

‘‘กตมา เนสํ เสยฺโย, ยํ วา เต อตฺถสํหิตํ วาจํ ภาเสยฺยุํ ยํ วา อนตฺถสํหิต’’นฺติ? ‘‘อตฺถสํหิตํ, โภ โคตม’’.

“ඔවුන් අර්ථවත් දෙයක් කථා කිරීම ශ්‍රේෂ්ඨද? නැතහොත් අනර්ථවත් දෙයක් කථා කිරීම ශ්‍රේෂ්ඨද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, අර්ථවත් දෙයක් කථා කිරීම ශ්‍රේෂ්ඨයි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มาณว, ยทิ เอวํ สนฺเต, พฺราหฺมเณน โปกฺขรสาตินา โอปมญฺเญน สุภควนิเกน สมฺมุจฺจา วาจา ภาสิตา อสมฺมุจฺจา’’ติ ? ‘‘อสมฺมุจฺจา, โภ โคตม’’.

“මාණවකය, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නේද? කරුණු එසේ නම්, උපමඤ්ඤ ගෝත්‍රික පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා විසින් කරන ලද ඒ ප්‍රකාශය ලෝක සම්මුතියට අනුකූල වූවක්ද? නැතහොත් සම්මුතියට පටහැනි වූවක්ද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එය සම්මුතියට පටහැනි වූ ප්‍රකාශයකි.”

‘‘มนฺตา วาจา ภาสิตา อมนฺตา วา’’ติ? ‘‘อมนฺตา, โภ โคตม’’.

“එය නුවණින් පිරික්සා කරන ලද ප්‍රකාශයක්ද? නැතහොත් පිරික්සීමක් නොමැතිව කරන ලද ප්‍රකාශයක්ද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එය පිරික්සීමක් නොකර කරන ලද ප්‍රකාශයකි.”

‘‘ปฏิสงฺขาย วาจา ภาสิตา อปฺปฏิสงฺขายา’’ติ? ‘‘อปฺปฏิสงฺขาย, โภ โคตม’’.

“එම ප්‍රකාශය කරන ලද්දේ විමසා බැලීමෙන් පසුවද, නැතහොත් විමසා බැලීමකින් තොරවද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, විමසා බැලීමකින් තොරවය.”

‘‘อตฺถสํหิตา วาจา ภาสิตา อนตฺถสํหิตา’’ติ? ‘‘อนตฺถสํหิตา, โภ โคตม’’.

“එම ප්‍රකාශය අර්ථය හා සම්බන්ධද, නැතහොත් අර්ථය හා සම්බන්ධ නොවේද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය අර්ථය හා සම්බන්ධ නැති (අනර්ථවත්) ප්‍රකාශයකි.”

‘‘ปญฺจ [Pg.419] โข อิเม, มาณว, นีวรณา. กตเม ปญฺจ? กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถีนมิทฺธนีวรณํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ – อิเม โข, มาณว, ปญฺจ นีวรณา. อิเมหิ โข มาณว, ปญฺจหิ นีวรเณหิ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ โอปมญฺโญ สุภควนิโก อาวุโต นิวุโต โอผุโฏ ปริโยนทฺโธ. โส วต อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สจฺฉิ วา กริสฺสตีติ – เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

“මාණවකය, මේ නීවරණ ධර්ම පහකි. ඒ පහ මොනවාද? කාමච්ඡන්ද නීවරණය, ව්‍යාපාද නීවරණය, ථීනමිද්ධ නීවරණය, උද්ධච්චකුක්කුච්ච නීවරණය සහ විචිකිච්ඡා නීවරණයයි. මාණවකය, මේ නීවරණ පහයි. මාණවකය, ඕපමඤ්ඤ ගෝත්‍රයට අයත්, සුභගවන ප්‍රදේශය පාලනය කරන මේ පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා මෙම නීවරණ පහෙන් වැසී, අවහිර වී, මුවා වී, හාත්පසින්ම වෙලී පවතී. ඔහු මිනිස් දහමට එහා ගිය ආර්යයන්ට උචිත වූ උසස් ඥාන දර්ශනයක් දැනගන්නේ හෝ දකින්නේ හෝ සාක්ෂාත් කරන්නේය යන මේ කරුණ කිසිසේත් විය නොහැක්කකි.”

๔๖๘. ‘‘ปญฺจ โข อิเม, มาณว, กามคุณา. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหา วิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา – อิเม โข, มาณว, ปญฺจ กามคุณา. อิเมหิ โข, มาณว, ปญฺจหิ กามคุเณหิ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ โอปมญฺโญ สุภควนิโก คถิโต มุจฺฉิโต อชฺโฌปนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ. โส วต อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สจฺฉิ วา กริสฺสตีติ – เนตํ ฐานํ วิชฺชติ.

468. “මාණවකය, මේ පංච කාම ගුණයෝය. ඒ පහ මොනවාද? ඇසින් දතයුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමය හා බැඳුණු, ඇලීමට හේතු වන්නා වූ රූපයෝය. කනින් දතයුතු වූ ශබ්දයෝය... නාසයෙන් දතයුතු වූ ගන්ධයෝය... දිවෙන් දතයුතු වූ රසයෝය... ශරීරයෙන් දතයුතු වූ, ඉෂ්ට වූ, කාන්ත වූ, මනාප වූ, ප්‍රිය ස්වරූප වූ, කාමය හා බැඳුණු, ඇලීමට හේතු වන්නා වූ ස්පර්ශයෝය. මාණවකය, මේවා පංච කාම ගුණයෝ වෙති. මාණවකය, ඕපමඤ්ඤ ගෝත්‍රයට අයත්, සුභගවන ප්‍රදේශය පාලනය කරන මේ පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණයා, මේ පංච කාම ගුණයන් කෙරෙහි දැඩිව බැඳී, මුළා වී, ගිලී, එහි ආදීනව නොදකිමින්, එයින් නිදහස් වීමේ ප්‍රඥාවෙන් තොරව ඒවා පරිභෝජනය කරයි. ඔහු මිනිස් දහමට එහා ගිය ආර්යයන්ට උචිත වූ උසස් ඥාන දර්ශනයක් දැනගන්නේ හෝ දකින්නේ හෝ සාක්ෂාත් කරන්නේය යන මේ කරුණ කිසිසේත් විය නොහැක්කකි.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มาณว, ยํ วา ติณกฏฺฐุปาทานํ ปฏิจฺจ อคฺคึ ชาเลยฺย ยํ วา นิสฺสฏฺฐติณกฏฺฐุปาทานํ อคฺคึ ชาเลยฺย, กตโม นุ ขฺวาสฺส อคฺคิ อจฺจิมา เจว วณฺณวา จ ปภสฺสโร จา’’ติ? ‘‘สเจ ตํ, โภ โคตม, ฐานํ นิสฺสฏฺฐติณกฏฺฐุปาทานํ อคฺคึ ชาเลตุํ, สฺวาสฺส อคฺคิ อจฺจิมา เจว วณฺณวา จ ปภสฺสโร จา’’ติ. ‘‘อฏฺฐานํ โข เอตํ, มาณว, อนวกาโส ยํ นิสฺสฏฺฐติณกฏฺฐุปาทานํ อคฺคึ ชาเลยฺย อญฺญตฺร อิทฺธิมตา. เสยฺยถาปิ, มาณว, ติณกฏฺฐุปาทานํ ปฏิจฺจ อคฺคิ ชลติ ตถูปมาหํ, มาณว, อิมํ ปีตึ วทามิ ยายํ ปีติ ปญฺจ กามคุเณ ปฏิจฺจ. เสยฺยถาปิ, มาณว, นิสฺสฏฺฐติณกฏฺฐุปาทาโน อคฺคิ ชลติ ตถูปมาหํ, มาณว, อิมํ ปีตึ วทามิ ยายํ ปีติ อญฺญตฺเรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหิ.

“මාණවකය, මේ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? යම් ගින්නක් තණ හෝ ලී දර උපයෝගී කරගෙන දල්වන්නේද, තවත් ගින්නක් එවැනි තණ හෝ ලී දර කිසිවක් නොමැතිව දල්වන්නේද, මෙයින් කිනම් ගින්නක් වඩාත් දැල්ලෙන් යුක්ත, පැහැපත් සහ ප්‍රභාශ්වර වන්නේද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, තණ හෝ ලී දර රහිතව ගින්නක් දැල්විය හැකි අවස්ථාවක් තිබේ නම්, ඒ ගින්න වඩාත් දැල්ලෙන් යුක්ත, පැහැපත් සහ ප්‍රභාශ්වර වන්නේය.” “මාණවකය, ඍද්ධිමත් අයෙකුට හැර, තණ හෝ ලී දර නැතිව ගින්නක් දැල්වීම සිදු විය නොහැක්කකි, එයට අවකාශයක් නැත. මාණවකය, තණ හෝ ලී දර නිසා ගින්නක් දැල්වෙන්නේ යම් සේද, පංච කාම ගුණයන් නිසා යම් ප්‍රීතියක් උපදීද, මම එය එම ගින්නට සමාන යැයි කියමි. මාණවකය, තණ හෝ ලී දර නොමැතිව ගින්නක් දැල්වෙන්නේ යම් සේද, කාමයන්ගෙන් වෙන්ව, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්ව යම් ප්‍රීතියක් උපදීද, මම එය එම ගින්නට සමාන යැයි කියමි.”

‘‘กตมา จ, มาณว, ปีติ อญฺญตฺเรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหิ? อิธ, มาณว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยมฺปิ โข, มาณว, ปีติ อญฺญตฺเรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ [Pg.420] ธมฺเมหิ. ปุน จปรํ, มาณว, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยมฺปิ โข, มาณว, ปีติ อญฺญตฺเรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหิ.

“මාණවකය, කාමයන්ගෙන් තොරව, අකුසලයන්ගෙන් තොරව උපදින ඒ ප්‍රීතිය කුමක්ද? මාණවකය, මේ ශාසනයෙහි මහණෙක් කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්වම... ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මාණවකය, මෙයද කාමයන්ගෙන් තොරව, අකුසලයන්ගෙන් තොරව උපදින ප්‍රීතියයි. නැවතත් මාණවකය, මහණෙක් විතර්ක විචාරයන් සංසිඳවීමෙන්... ද්විතීය ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි. මාණවකය, මෙයද කාමයන්ගෙන් තොරව, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් තොරව උපදින ප්‍රීතියයි.”

๔๖๙. ‘‘เย เต, มาณว, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย, กตเมตฺถ พฺราหฺมณา ธมฺมํ มหปฺผลตรํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนายา’’ติ? ‘‘เยเม, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย, จาคเมตฺถ พฺราหฺมณา ธมฺมํ มหปฺผลตรํ ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนายา’’ติ.

469. “මාණවකය, බ්‍රාහ්මණයෝ පින් සිදුකර ගැනීම පිණිසත්, කුසල් දහම් සම්පූර්ණ කිරීම පිණිසත් ධර්මයන් පහක් පනවති. ඒ අතුරින් කිනම් ධර්මයක් වඩාත් මහත්ඵලදායී ලෙස බ්‍රාහ්මණයන් පනවන්නේද?” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ පින් සිදුකර ගැනීම පිණිසත්, කුසල් දහම් සම්පූර්ණ කිරීම පිණිසත් ධර්මයන් පහක් පනවති. ඒ අතුරින් ත්‍යාගය (පරිත්‍යාගය) වඩාත් මහත්ඵලදායී ධර්මය ලෙස බ්‍රාහ්මණයෝ පනවති.”

‘‘ตํ กิ มญฺญสิ, มาณว, อิธ อญฺญตรสฺส พฺราหฺมณสฺส มหายญฺโญ ปจฺจุปฏฺฐิโต อสฺส. อถ ทฺเว พฺราหฺมณา อาคจฺเฉยฺยุํ – ‘อิตฺถนฺนามสฺส พฺราหฺมณสฺส มหายญฺญํ อนุภวิสฺสามา’ติ. ตตฺเรกสฺส พฺราหฺมณสฺส เอวมสฺส – ‘อโห วต! อหเมว ลเภยฺยํ ภตฺตคฺเค อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑํ, น อญฺโญ พฺราหฺมโณ ลเภยฺย ภตฺตคฺเค อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑ’นฺติ. ฐานํ โข ปเนตํ, มาณว, วิชฺชติ ยํ อญฺโญ พฺราหฺมโณ ลเภยฺย ภตฺตคฺเค อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑํ, น โส พฺราหฺมโณ ลเภยฺย ภตฺตคฺเค อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑํ. ‘อญฺโญ พฺราหฺมโณ ลภติ ภตฺตคฺเค อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑํ, นาหํ ลภามิ ภตฺตคฺเค อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑ’นฺติ – อิติ โส กุปิโต โหติ อนตฺตมโน. อิมสฺส ปน, มาณว, พฺราหฺมณา กึ วิปากํ ปญฺญเปนฺตี’’ติ? ‘‘น ขฺเวตฺถ, โภ โคตม, พฺราหฺมณา เอวํ ทานํ เทนฺติ – ‘อิมินา ปโร กุปิโต โหตุ อนตฺตมโน’ติ. อถ ขฺเวตฺถ พฺราหฺมณา อนุกมฺปาชาติกํเยว ทานํ เทนฺตี’’ติ. ‘‘เอวํ สนฺเต, โข, มาณว, พฺราหฺมณานํ อิทํ ฉฏฺฐํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ โหติ – ยทิทํ อนุกมฺปาชาติก’’นฺติ. ‘‘เอวํ สนฺเต, โภ โคตม, พฺราหฺมณานํ อิทํ ฉฏฺฐํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ โหติ – ยทิทํ อนุกมฺปาชาติก’’นฺติ.

"මහණව, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නේද? මෙහි යම් බ්‍රාහ්මණයෙකු විසින් මහා යාගයක් සූදානම් කර ඇතැයි සිතන්න. එවිට 'අසවල් බ්‍රාහ්මණයාගේ මහා යාගය අනුභව කරන්නෙමු' යි සිතා බ්‍රාහ්මණයෝ දෙදෙනෙක් පැමිණෙති. එහිදී එක් බ්‍රාහ්මණයෙකුට මෙවැනි සිතුවිල්ලක් ඇති විය හැකිය: 'අහෝ, මටම දාන ශාලාවේ උතුම් ආසනය, උතුම් පැන් සහ උතුම් ආහාර ලැබේවා! වෙනත් බ්‍රාහ්මණයෙකුට දාන ශාලාවේ උතුම් ආසනය, උතුම් පැන් සහ උතුම් ආහාර නොලැබේවා!' යනුවෙනි. මහණව, එම බ්‍රාහ්මණයාට නොව වෙනත් බ්‍රාහ්මණයෙකුට දාන ශාලාවේ උතුම් ආසනය, උතුම් පැන් සහ උතුම් ආහාර ලැබීමටත්, මේ බ්‍රාහ්මණයාට ඒවා නොලැබීමටත් ඉඩක් ඇත්තේය. එවිට, 'අනෙක් බ්‍රාහ්මණයා උතුම් ආසනය, උතුම් පැන් සහ උතුම් ආහාර ලබයි, මට ඒවා නොලැබේ' යි සිතා ඔහු කුපිත වෙයි, නොසතුටට පත්වෙයි. මහණව, බ්‍රාහ්මණයෝ මෙයට කිනම් විපාකයක් පවසත්ද?" "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ 'මෙනිසා අනෙකා කුපිත වේවා, නොසතුටට පත් වේවා' යි සිතා මෙවැනි දාන පිරිනමන්නේ නැත. බ්‍රාහ්මණයෝ දාන පිරිනමන්නේ අනුකම්පා සහගත සිතින්මය." "මහණව, එසේ නම් බ්‍රාහ්මණයන්ගේ මෙම සවැනි පුණ්‍යක්‍රියා වස්තුව වනුයේ අනුකම්පාවම නේද?" "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එසේ පවතින විට බ්‍රාහ්මණයන්ගේ සවැනි පුණ්‍යක්‍රියා වස්තුව වනුයේ අනුකම්පාවම වේ."

‘‘เย เต, มาณว, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย, อิเม ตฺวํ ปญฺจ ธมฺเม กตฺถ พหุลํ สมนุปสฺสสิ – คหฏฺเฐสุ วา ปพฺพชิเตสุ วา’’ติ? ‘‘เยเม, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย, อิมาหํ ปญฺจ ธมฺเม ปพฺพชิเตสุ [Pg.421] พหุลํ สมนุปสฺสามิ อปฺปํ คหฏฺเฐสุ. คหฏฺโฐ หิ, โภ โคตม, มหฏฺโฐ มหากิจฺโจ มหาธิกรโณ มหาสมารมฺโภ, น สตตํ สมิตํ สจฺจวาที โหติ; ปพฺพชิโต โข ปน, โภ โคตม, อปฺปฏฺโฐ อปฺปกิจฺโจ อปฺปาธิกรโณ อปฺปสมารมฺโภ, สตตํ สมิตํ สจฺจวาที โหติ. คหฏฺโฐ หิ, โภ โคตม, มหฏฺโฐ มหากิจฺโจ มหาธิกรโณ มหาสมารมฺโภ น สตตํ สมิตํ ตปสฺสี โหติ… พฺรหฺมจารี โหติ… สชฺฌายพหุโล โหติ… จาคพหุโล โหติ; ปพฺพชิโต โข ปน, โภ โคตม, อปฺปฏฺโฐ อปฺปกิจฺโจ อปฺปาธิกรโณ อปฺปสมารมฺโภ สตตํ สมิตํ ตปสฺสี โหติ… พฺรหฺมจารี โหติ… สชฺฌายพหุโล โหติ… จาคพหุโล โหติ. เยเม, โภ โคตม, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย, อิมาหํ ปญฺจ ธมฺเม ปพฺพชิเตสุ พหุลํ สมนุปสฺสามิ อปฺปํ คหฏฺเฐสู’’ติ.

"මහණව, බ්‍රාහ්මණයන් විසින් පින් රැස් කිරීම පිණිසත් කුසල් වඩා ගැනීම පිණිසත් පණවන ලද යම් ධර්ම පහක් ඇද්ද, එම ධර්ම පහ ඔබ වැඩියෙන් දකින්නේ ගිහියන් අතරද නැතහොත් පැවිද්දන් අතරද?" "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන් විසින් පින් රැස් කිරීම පිණිසත් කුසල් වඩා ගැනීම පිණිසත් පණවන ලද යම් ධර්ම පහක් ඇද්ද, එම ධර්ම පහ මම වැඩියෙන් දකින්නේ පැවිද්දන් අතරය, ගිහියන් අතර දකින්නේ අල්ප වශයෙනි. මක්නිසාද යත්, භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ගිහියා බොහෝ වගකීම් ඇති, බොහෝ කටයුතු ඇති, බොහෝ ගැටලු ඇති, බොහෝ ප්‍රයත්නයන් දරන අයෙකු වන බැවින් ඔහු නිතරම හා නොකඩවා සත්‍යවාදී නොවේ. එහෙත් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, පැවිද්දා අල්ප වගකීම් ඇති, අල්ප කටයුතු ඇති, අල්ප ගැටලු ඇති, අල්ප ප්‍රයත්නයන් දරන අයෙකු බැවින් ඔහු නිතරම හා නොකඩවා සත්‍යවාදී වෙයි. භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ගිහියා බොහෝ වගකීම් හා කටයුතු ඇති බැවින් ඔහු නිතරම හා නොකඩවා තපස් රකින්නෙකු, බ්‍රහ්මචාරීව හැසිරෙන්නෙකු, බොහෝ සජ්ඣායනා කරන්නෙකු හෝ බොහෝ පරිත්‍යාග කරන්නෙකු නොවේ. එහෙත් පැවිද්දා අල්ප වගකීම් හා කටයුතු ඇති බැවින් ඔහු නිතරම හා නොකඩවා තපස් රකින්නෙකු, බ්‍රහ්මචාරීව හැසිරෙන්නෙකු, බොහෝ සජ්ඣායනා කරන්නෙකු සහ බොහෝ පරිත්‍යාග කරන්නෙකු වෙයි. එබැවින් භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයන් විසින් පණවන ලද මේ ධර්ම පහ මම පැවිද්දන් අතර වැඩියෙන් දකිමි, ගිහියන් අතර දකින්නේ අල්ප වශයෙනි."

‘‘เย เต, มาณว, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย จิตฺตสฺสาหํ เอเต ปริกฺขาเร วทามิ – ยทิทํ จิตฺตํ อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ ตสฺส ภาวนาย. อิธ, มาณว, ภิกฺขุ สจฺจวาที โหติ. โส ‘สจฺจวาทีมฺหี’ติ ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ. ยํ ตํ กุสลูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ, จิตฺตสฺสาหํ เอตํ ปริกฺขารํ วทามิ – ยทิทํ จิตฺตํ อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ ตสฺส ภาวนาย. อิธ, มาณว, ภิกฺขุ ตปสฺสี โหติ…เป… พฺรหฺมจารี โหติ…เป… สชฺฌายพหุโล โหติ…เป… จาคพหุโล โหติ. โส ‘จาคพหุโลมฺหี’ติ ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ. ยํ ตํ กุสลูปสํหิตํ ปาโมชฺชํ, จิตฺตสฺสาหํ เอตํ ปริกฺขารํ วทามิ – ยทิทํ จิตฺตํ อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ ตสฺส ภาวนาย. เย เต มาณว, พฺราหฺมณา, ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย, จิตฺตสฺสาหํ เอเต ปริกฺขาเร วทามิ – ยทิทํ จิตฺตํ อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ ตสฺส ภาวนายา’’ติ.

"මහණව, බ්‍රාහ්මණයන් විසින් පින් රැස් කිරීම පිණිසත් කුසල් වඩා ගැනීම පිණිසත් පණවන ලද යම් ධර්ම පහක් ඇද්ද, මම ඒවා වෛරයෙන් තොර වූ, ව්‍යාපාදයෙන් තොර වූ සිත දියුණු කිරීම පිණිස පවතින සිතේ පිරිවර (උපකරණ) ලෙස පවසමි. මහණව, මෙහි මහණෙක් සත්‍යවාදී වෙයි. ඔහු 'මම සත්‍යවාදී වෙමි' යි අර්ථය කෙරෙහි සතුටක් ලබයි, ධර්මය කෙරෙහි සතුටක් ලබයි, ධර්මය හා සම්බන්ධ වූ ප්‍රාමෝද්‍යයක් ලබයි. කුසලයට සම්බන්ධ වූ ඒ ප්‍රාමෝද්‍යය, වෛරයෙන් තොර වූ ව්‍යාපාදයෙන් තොර වූ සිත දියුණු කිරීම පිණිස පවතින සිතේ පිරිවරක් ලෙස මම පවසමි. මහණව, මෙහි මහණෙක් තපස් රකින්නෙක් වෙයි...පෙ... බ්‍රහ්මචාරී වෙයි...පෙ... බොහෝ සජ්ඣායනා කරන්නෙක් වෙයි...පෙ... බොහෝ පරිත්‍යාග කරන්නෙක් වෙයි. ඔහු 'මම බොහෝ පරිත්‍යාග කරන්නෙක් වෙමි' යි අර්ථය කෙරෙහි සතුටක් ලබයි, ධර්මය කෙරෙහි සතුටක් ලබයි, ධර්මය හා සම්බන්ධ වූ ප්‍රාමෝද්‍යයක් ලබයි. කුසලයට සම්බන්ධ වූ ඒ ප්‍රාමෝද්‍යය, වෛරයෙන් තොර වූ ව්‍යාපාදයෙන් තොර වූ සිත දියුණු කිරීම පිණිස පවතින සිතේ පිරිවරක් ලෙස මම පවසමි. මහණව, බ්‍රාහ්මණයන් විසින් පින් රැස් කිරීම පිණිසත් කුසල් වඩා ගැනීම පිණිසත් පණවන ලද යම් ධර්ම පහක් ඇද්ද, මම ඒවා වෛරයෙන් තොර වූ ව්‍යාපාදයෙන් තොර වූ සිත දියුණු කිරීම පිණිස පවතින සිතේ පිරිවර ලෙස පවසමි."

๔๗๐. เอวํ วุตฺเต, สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม – ‘สมโณ โคตโม พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ ชานาตี’’’ติ.

470. මෙසේ වදාළ කල්හි, තෝදෙය්‍ය බ්‍රාහ්මණයාගේ පුත් සුභ මාණවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: "භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, 'ශ්‍රමණ ගෝතමයන් වහන්සේ බ්‍රහ්මයා සමඟ එක්ව වසන මාර්ගය දන්නා සේක' යන මේ වචනය මා අසා ඇත."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, มาณว, อาสนฺเน อิโต นฬการคาโม, น ยิโต ทูเร นฬการคาโม’’ติ?

"මහණව, ඔබ මේ ගැන කුමක් සිතන්නේද? මෙතැන් සිට නළකාර ග්‍රාමය ආසන්නයේද? මෙතැන් සිට නළකාර ග්‍රාමය නුදුරේද?"

‘‘เอวํ, โภ, อาสนฺเน อิโต นฬการคาโม[Pg.422], น ยิโต ทูเร นฬการคาโม’’ติ.

"එසේය, පින්වත, මෙතැන් සිට නළකාර ග්‍රාමය ආසන්නය, මෙතැන් සිට නළකාර ග්‍රාමය නුදුරුය."

‘‘ตํ, กึ มญฺญสิ มาณว, อิธสฺส ปุริโส นฬการคาเม ชาตวทฺโธ ; ตเมนํ นฬการคามโต ตาวเทว อวสฏํ นฬการคามสฺส มคฺคํ ปุจฺเฉยฺยุํ; สิยา นุ โข, มาณว, ตสฺส ปุริสสฺส นฬการคาเม ชาตวทฺธสฺส นฬการคามสฺส มคฺคํ ปุฏฺฐสฺส ทนฺธายิตตฺตํ วา วิตฺถายิตตฺตํ วา’’ติ?

“මානවකය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? මේ නළකාර ගමෙහි (බට වැටවල් හෝ පැදුරු වියන්නන්ගේ ගම්මානයෙහි) ඉපිද එහිම හැදී වැඩුණු මිනිසෙකු සිටින බව උපකල්පනය කරමු. එම ගමෙන් බැහැර වූ සැණින් යමෙක් ඔහුගෙන් නළකාර ගමට යන මාර්ගය කුමක්දැයි විමසුවහොත්, ඒ නළකාර ගමෙහි ඉපිද හැදී වැඩුණු ඒ මිනිසාට තමා හැදී වැඩුණු ගමට යන මාර්ගය පැවසීමේදී යම් ප්‍රමාවක් හෝ පැකිළීමක් ඇති වේ යැයි ඔබ සිතන්නෙහිද?”

‘‘โน หิทํ, โภ โคตม’’.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එය එසේ නොවේමය.”

‘‘ตํ กิสฺส เหตุ’’?

“එයට හේතුව කුමක්ද?”

‘‘อมุ หิ, โภ โคตม, ปุริโส นฬการคาเม ชาตวทฺโธ. ตสฺส สพฺพาเนว นฬการคามสฺส มคฺคานิ สุวิทิตานี’’ติ. ‘‘สิยา นุ โข, มาณว, ตสฺส ปุริสสฺส นฬการคาเม ชาตวทฺธสฺส นฬการคามสฺส มคฺคํ ปุฏฺฐสฺส ทนฺธายิตตฺตํ วา วิตฺถายิตตฺตํ วาติ, น ตฺเวว ตถาคตสฺส พฺรหฺมโลกํ วา พฺรหฺมโลกคามินึ วา ปฏิปทํ ปุฏฺฐสฺส ทนฺธายิตตฺตํ วา วิตฺถายิตตฺตํ วา. พฺรหฺมานญฺจาหํ, มาณว, ปชานามิ พฺรหฺมโลกญฺจ พฺรหฺมโลกคามินิญฺจ ปฏิปทํ; ยถาปฏิปนฺโน จ พฺรหฺมโลกํ อุปปนฺโน ตญฺจ ปชานามี’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඒ මිනිසා එම නළකාර ගමෙහිම ඉපිද හැදී වැඩුණු අයෙකි. ඔහුට නළකාර ගමට යන සියලු මාවත් හොඳින් හුරුපුරුදුය.” “මානවකය, නළකාර ගමෙහි ඉපිද හැදී වැඩුණු ඒ මිනිසාට තමාගේ ගමට යන මාර්ගය පැවසීමේදී යම් ප්‍රමාවක් හෝ පැකිළීමක් ඇති වීමට ඉඩක් තිබුණද, බ්‍රහ්ම ලෝකය ගැන හෝ බ්‍රහ්ම ලෝකයට යන මාර්ගය වන ප්‍රතිපදාව ගැන විමසූ කල තථාගතයන් වහන්සේට එවැනි කිසිදු ප්‍රමාවක් හෝ පැකිළීමක් ඇති නොවේ. මානවකය, මම මහා බ්‍රහ්මයා ද දනිමි, බ්‍රහ්ම ලෝකය ද දනිමි, බ්‍රහ්ම ලෝකය කරා යන මාර්ගය ද දනිමි. යම් ප්‍රතිපදාවක පිහිටා බ්‍රහ්ම ලෝකයේ උපත ලබන්නේද, ඒ ප්‍රතිපදාව ද මම මනාව දනිමි.”

‘‘สุตํ เมตํ, โภ โคตม – ‘สมโณ โคตโม พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตี’ติ. สาธุ เม ภวํ โคตโม พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตู’’ติ.

“භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ බ්‍රහ්මයන් හා එක්ව වාසය කිරීම (බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපත ලැබීම) පිණිස වූ මාර්ගය දේශනා කරන සේකැ’යි මම අසා ඇත්තෙමි. එබැවින් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ බ්‍රහ්මයන් හා එක්ව වාසය කිරීමට හේතු වන ඒ මාර්ගය මට දේශනා කරන සේක්වා!”

‘‘เตน หิ, มาณว, สุณาหิ, สาธุกํ มนสิ กโรหิ, ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ โภ’’ติ โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“මානවකය, එසේ නම් හොඳින් සවන් දෙන්න, මනාව මෙනෙහි කරන්න, මම එය දේශනා කරන්නෙමි.” “එසේය, ස්වාමීනි,” යි තොදෙය්‍ය බමුණාගේ පුත් සුභ මානවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිතුරු දුන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

๔๗๑. ‘‘กตโม จ, มาณว, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโค? อิธ, มาณว, ภิกฺขุ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. เอวํ ภาวิตาย โข, มาณว, เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติ. เสยฺยถาปิ, มาณว, พลวา สงฺขธโม อปฺปกสิเรเนว จาตุทฺทิสา วิญฺญาเปยฺย ; เอวเมว โข, มาณว…เป… เอวํ ภาวิตาย โข, มาณว, เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติ. อยมฺปิ โข, มาณว, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโค. ‘‘ปุน [Pg.423] จปรํ, มาณว, ภิกฺขุ กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ, ตถา ทุติยํ, ตถา ตติยํ, ตถา จตุตฺถํ; อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาพชฺเฌน ผริตฺวา วิหรติ. เอวํ ภาวิตาย โข, มาณว, อุเปกฺขาย เจโตวิมุตฺติยา ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติ. เสยฺยถาปิ, มาณว, พลวา สงฺขธโม อปฺปกสิเรเนว จาตุทฺทิสา วิญฺญาเปยฺย; เอวเมว โข, มาณว…เป… เอวํ ภาวิตาย โข, มาณว, อุเปกฺขาย เจโตวิมุตฺติยา ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ, น ตํ ตตฺราวติฏฺฐติ. อยมฺปิ โข, มาณว, พฺรหฺมานํ สหพฺยตาย มคฺโค’’ติ.

471. “මානවකය, බ්‍රහ්මයන් හා එක්ව වාසය කිරීම පිණිස වූ ඒ මාර්ගය කුමක්ද? මානවකය, මෙහිලා භික්ෂුව මෛත්‍රී සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි, එලෙසම දෙවන දිශාව ද, තෙවන දිශාව ද, සිව්වන දිශාව ද පතුරුවා වාසය කරයි. මෙසේ උඩ, යට, සිරස යන සෑම දිශාවකම, සෑම සත්වයෙකු කෙරෙහිම තමා උපමා කරගනිමින්, මුළු ලෝකය පුරාම පැතිරී ගිය, මහත් වූ, උතුම් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ක්‍රෝධ රහිත වූ මෛත්‍රී සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කරයි. මානවකය, මෙසේ මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය වැඩූ කල්හි, යම් ප්‍රමාණ කළ හැකි (කාමාවචර) කර්මයක් ඇද්ද, එය එම මහාගගත සිතෙහි ඉතිරි නොවේ, එහි රැඳී නොපවතී. මානවකය, එය හරියට ශක්තිමත් හක්ගෙඩි පිඹින්නෙකු ඉතා පහසුවෙන්ම සතර දිශාවටම තමාගේ හඬ ඇසෙන්නට සලස්වන්නාක් මෙනි. මානවකය, එලෙසම මෙසේ වැඩූ මෛත්‍රී චේතෝවිමුක්තිය ඇති කල්හි ප්‍රමාණ කළ හැකි කර්මය එහි ඉතිරි නොවේ. මානවකය, මෙය ද බ්‍රහ්මයන් හා එක්ව වාසය කිරීමට ඇති මාර්ගයකි. තවද මානවකය, භික්ෂුව කරුණා සහගත සිතින්... මුදිතා සහගත සිතින්... උපේක්ෂා සහගත සිතින් එක් දිශාවක්... උඩ, යට, සිරස යන සෑම දිශාවකම, සෑම සත්වයෙකු කෙරෙහිම තමා උපමා කරගනිමින්, මුළු ලෝකය පුරාම පැතිරී ගිය, මහත් වූ, උතුම් වූ, අප්‍රමාණ වූ, වෛර රහිත වූ, ක්‍රෝධ රහිත වූ උපේක්ෂා සහගත සිතින් පතුරුවා වාසය කරයි. මානවකය, මෙසේ උපේක්ෂා චේතෝවිමුක්තිය වැඩූ කල්හි ප්‍රමාණ කළ හැකි කර්මය එහි ඉතිරි නොවේ, එහි රැඳී නොපවතී. මානවකය, එය හරියට ශක්තිමත් හක්ගෙඩි පිඹින්නෙකු පහසුවෙන් සිව් දිශාවට හඬ පතුරුවන්නාක් මෙනි. මානවකය, මෙය ද බ්‍රහ්මයන් හා එක්ව වාසය කිරීමට ඇති මාර්ගයකි.”

๔๗๒. เอวํ วุตฺเต, สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ – เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตํ. หนฺท, จ ทานิ มยํ, โภ โคตม, คจฺฉาม; พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตฺวํ, มาณว, กาลํ มญฺญสี’’ติ. อถ โข สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ.

472. මෙසේ වදාළ කල්හි තොදෙය්‍ය බමුණාගේ පුත් සුභ මානවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මනහරයි! ඉතා මනහරයි! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කළාක් මෙන් ද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කළාක් මෙන් ද, මංමුළා වූවෙකුට මඟ කියා දුන්නාක් මෙන් ද, ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වායි අඳුරේ තෙල් පහනක් දැල්වූවාක් මෙන් ද, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය පැහැදිලි කළ සේක. මම භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, මහා සංඝරත්නය ද සරණ යමි. අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස මා පිළිගන්නා සේක්වා. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, දැන් අප යා යුතුය. අපට බොහෝ වැඩ කටයුතු ඇත්තේය.” “මානවකය, දැන් ඒ සඳහා සුදුසු කාලය ඔබ දනියි.” එවිට තොදෙය්‍ය පුත්‍ර සුභ මානවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේශනාව ඉතා සතුටින් පිළිගෙන, අනුමෝදන් වී, අසුනින් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වන්දනා කොට ප්‍රදක්ෂිණා කර නික්ම ගියේය.

เตน โข ปน สมเยน ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ สพฺพเสเตน วฬวาภิรเถน สาวตฺถิยา นิยฺยาติ ทิวา ทิวสฺส. อทฺทสา โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ สุภํ มาณวํ โตเทยฺยปุตฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวาน สุภํ มาณวํ โตเทยฺยปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘หนฺท, กุโต นุ ภวํ ภารทฺวาโช อาคจฺฉติ ทิวา ทิวสฺสา’’ติ? ‘‘อิโต หิ โข อหํ, โภ[Pg.424], อาคจฺฉามิ สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, ภวํ ภารทฺวาโช, สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ปณฺฑิโต มญฺเญติ’’? ‘‘โก จาหํ, โภ, โก จ สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ชานิสฺสามิ? โสปิ นูนสฺส ตาทิโสว โย สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ชาเนยฺยา’’ติ. ‘‘อุฬาราย ขลุ, ภวํ ภารทฺวาโช, สมณํ โคตมํ ปสํสาย ปสํสตี’’ติ. ‘‘โก จาหํ, โภ, โก จ สมณํ โคตมํ ปสํสิสฺสามิ? ปสตฺถปสตฺโถว โส ภวํ โคตโม เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสานํ. เย จิเม, โภ, พฺราหฺมณา ปญฺจ ธมฺเม ปญฺญเปนฺติ ปุญฺญสฺส กิริยาย กุสลสฺส อาราธนาย; จิตฺตสฺเสเต สมโณ โคตโม ปริกฺขาเร วเทติ – ยทิทํ จิตฺตํ อเวรํ อพฺยาพชฺฌํ ตสฺส ภาวนายา’’ติ.

එසමයෙහි ජාණුස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා සියලු අංගයන් ශ්වේත වර්ණ වූ, වෙළඹුන් යෙදූ රථයකින් මධ්‍යහ්න කාලයෙහි සැවැත් නුවරින් පිටතට යයි. ජාණුස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා තෝදෙය්‍යගේ පුත් සුභ මාණවකයා ඈතින් එනු දැක, ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසීය. “භවත් භාරද්වාජයෙනි, ඔබ මේ මධ්‍යහ්න කාලයේ කොහි සිට එන්නෙහිද?” “පින්වත, මම මේ එන්නේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ හමුවේ සිටය.” “භවත් භාරද්වාජයෙනි, ඒ ගැන ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ප්‍රඥා පාටවය ගැන ඔබ උන්වහන්සේ පණ්ඩිතයෙකැයි සිතන්නෙහිද?” “පින්වත, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ප්‍රඥා පාටවය දැනගැනීමට මම කවරෙක්ද? ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ප්‍රඥා සම්පත්තිය වටහාගත හැක්කේ උන්වහන්සේ හා සමාන අයෙකුටම පමණක් විය යුතුය.” “භවත් භාරද්වාජයෙනි, ඔබ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේට ඉතා ඉහළ ප්‍රශංසාවකින් ප්‍රශංසා කරන්නෙහිය.” “පින්වත, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේට ප්‍රශංසා කිරීමට මම කවරෙක්ද? ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ප්‍රශංසනීය උතුමන් විසින්ම ප්‍රශංසා කරන ලද, දෙවිමිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨතමයාණෝමය. පින්වත, බ්‍රාහ්මණයන් විසින් පුණ්‍ය ක්‍රියාවන් සඳහාත් කුසල් සම්පාදනය සඳහාත් පනවන ලද යම් ධර්ම පහක් වේද; ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ ඒවා වෛරී නොවන, පීඩාකාරී නොවන මෙත් සිත වැඩීම පිණිස චිත්ත පරික්ඛාර (සිතේ උපකරණ) ලෙස හඳුන්වන සේක.”

เอวํ วุตฺเต, ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ สพฺพเสตา วฬวาภิรถา โอโรหิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘ลาภา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส, สุลทฺธลาภา รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ยสฺส วิชิเต ตถาคโต วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติ.

මෙසේ කී කල්හි, ජාණුස්සෝණි බ්‍රාහ්මණයා සියලු අංගයන් ශ්වේත වර්ණ වූ ඒ රථයෙන් බැස, සිවුර ඒකාංශ කොට පොරවාගෙන, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින දිශාවට ඇඳිලි බැඳ මෙසේ උදානයක් පළ කළේය: “පසේනදී කොසොල් රජුට ඒකාන්තයෙන්ම ලාභයකි, පසේනදී කොසොල් රජුට ඒකාන්තයෙන්ම උතුම් ලාභයකි; යම් රජෙකුගේ රාජ්‍යයෙහි අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේ වැඩවසන සේක්ද (එය මහා ලාභයකි).”

สุภสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ.

නවවැනි වූ සුභ සූත්‍රය නිමවාය.

๑๐. สงฺคารวสุตฺตํ

10. සංගාරව සූත්‍රය

๔๗๓. เอวํ เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ. เตน โข ปน สมเยน ธนญฺชานี นาม พฺราหฺมณี จญฺจลิกปฺเป ปฏิวสติ อภิปฺปสนฺนา พุทฺเธ จ ธมฺเม จ สงฺเฆ จ. อถ โข ธนญฺชานี พฺราหฺมณี อุปกฺขลิตฺวา ติกฺขตฺตุํ อุทานํ อุทาเนสิ – ‘‘นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ.

473. මා හට මෙසේ අසන්නට ලැබුණි: එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ කොසොල් ජනපදයෙහි චාරිකාවේ වැඩම කළ සේක. එසමයෙහි ධනඤ්ජානී නම් බ්‍රාහ්මණියක් චඤ්චලිකප්ප ගමෙහි වාසය කළාය. ඇය බුදුන් කෙරෙහි ද, දහම් කෙරෙහි ද, සඟුන් කෙරෙහි ද අතිශයින්ම පැහැදුණු තැනැත්තියකි. එක් දිනක ධනඤ්ජානී බ්‍රාහ්මණිය (පයින් යද්දී) පැකිලී වැටී, තෙවරක්ම මෙසේ උදානයක් පළ කළාය: “ඒ භාග්‍යවත් වූ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධයන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා! ඒ භාග්‍යවත් වූ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධයන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා! ඒ භාග්‍යවත් වූ අර්හත් වූ සම්මා සම්බුද්ධයන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා!”

เตน โข ปน สมเยน สงฺคารโว นาม มาณโว จญฺจลิกปฺเป ปฏิวสติ ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ สากฺขรปฺปเภทานํ อิติหาสปญฺจมานํ[Pg.425], ปทโก, เวยฺยากรโณ, โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนวโย. อสฺโสสิ โข สงฺคารโว มาณโว ธนญฺชานิยา พฺราหฺมณิยา เอวํ วาจํ ภาสมานาย. สุตฺวา ธนญฺชานึ พฺราหฺมณึ เอตทโวจ – ‘‘อวภูตาว อยํ ธนญฺชานี พฺราหฺมณี, ปรภูตาว อยํ ธนญฺชานี พฺราหฺมณี, วิชฺชมานานํ (เตวิชฺชานํ) พฺราหฺมณานํ, อถ จ ปน ตสฺส มุณฺฑกสฺส สมณกสฺส วณฺณํ ภาสิสฺสตี’’ติ. ‘‘น หิ ปน ตฺวํ, ตาต ภทฺรมุข, ตสฺส ภควโต สีลปญฺญาณํ ชานาสิ. สเจ ตฺวํ, ตาต ภทฺรมุข, ตสฺส ภควโต สีลปญฺญาณํ ชาเนยฺยาสิ, น ตฺวํ, ตาต ภทฺรมุข, ตํ ภควนฺตํ อกฺโกสิตพฺพํ ปริภาสิตพฺพํ มญฺเญยฺยาสี’’ติ. ‘‘เตน หิ, โภติ, ยทา สมโณ โคตโม จญฺจลิกปฺปํ อนุปฺปตฺโต โหติ อถ เม อาโรเจยฺยาสี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภทฺรมุขา’’ติ โข ธนญฺชานี พฺราหฺมณี สงฺคารวสฺส มาณวสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

එසමයෙහි සංගාරව නම් මාණවකයෙක් චඤ්චලිකප්ප ගමෙහි වාසය කළේය. ඔහු නිඝණ්ඩු, කේටුභ, අක්ෂර ප්‍රභේද සහිත වූ ඉතිහාසය පස්වැනි කොට ඇති ත්‍රිවේදයෙහි පරතෙරට පත්, පද පාඨ දන්නා, ව්‍යාකරණයෙහි දක්ෂ, ලෝකායත ශාස්ත්‍රයෙහි හා මහා පුරුෂ ලක්ෂණ ශාස්ත්‍රයෙහි නිපුණ අයෙකි. ධනඤ්ජානී බ්‍රාහ්මණිය මෙසේ ප්‍රකාශ කරනු සංගාරව මාණවකයා ඇසුවේය. අසා ඔහු ධනඤ්ජානී බ්‍රාහ්මණියට මෙසේ කීවේය: “මේ ධනඤ්ජානී බ්‍රාහ්මණිය විනාශ වී ඇත, මේ ධනඤ්ජානී බ්‍රාහ්මණිය අවාසනාවන්ත වී ඇත; මන්ද යත් ත්‍රිවේදය දන්නා බ්‍රාහ්මණයන් සිටියදී, ඇය අර මුඩු ශ්‍රමණයාගේ ගුණ වර්ණනා කරන්නීය.” “පින්වත් මාණවකය, ඔබ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සීල ප්‍රඥාවන් නොදන්නෙහිය. පින්වත් මාණවකය, ඉදින් ඔබ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සීල ප්‍රඥාවන් දැන සිටියේ නම්, කිසිසේත්ම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආක්‍රෝෂ කළ යුතු හෝ පරිභව කළ යුතු අයෙකු ලෙස නොසිතන්නෙහිය.” “පින්වතිය, එසේ නම් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ චඤ්චලිකප්ප ගමට පැමිණි කල්හි මට ඒ බව දන්වන්න.” “පින්වත් මාණවකය, ඉතා හොඳයි” කියා ධනඤ්ජානී බ්‍රාහ්මණිය සංගාරව මාණවකයාට පිළිතුරු දුන්නාය.

อถ โข ภควา โกสเลสุ อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน จญฺจลิกปฺปํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา จญฺจลิกปฺเป วิหรติ โตเทยฺยานํ พฺราหฺมณานํ อมฺพวเน. อสฺโสสิ โข ธนญฺชานี พฺราหฺมณี – ‘‘ภควา กิร จญฺจลิกปฺปํ อนุปฺปตฺโต, จญฺจลิกปฺเป วิหรติ โตเทยฺยานํ พฺราหฺมณานํ อมฺพวเน’’ติ. อถ โข ธนญฺชานี พฺราหฺมณี เยน สงฺคารโว มาณโว เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา สงฺคารวํ มาณวํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ตาต ภทฺรมุข, โส ภควา จญฺจลิกปฺปํ อนุปฺปตฺโต, จญฺจลิกปฺเป วิหรติ โตเทยฺยานํ พฺราหฺมณานํ อมฺพวเน. ยสฺสทานิ, ตาต ภทฺรมุข, กาลํ มญฺญสี’’ติ.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොසොල් ජනපදයෙහි පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි වඩිමින් චඤ්චලිකප්ප ගමට පැමිණි සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චඤ්චලිකප්ප වැසි තෝදෙය්‍ය බ්‍රාහ්මණයන්ගේ අඹ වනයෙහි වැඩසිටි සේක. “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චඤ්චලිකප්ප ගමට පැමිණ තෝදෙය්‍ය බ්‍රාහ්මණයන්ගේ අඹ වනයෙහි වැඩවෙසෙන සේකැයි” ධනඤ්ජානී බ්‍රාහ්මණියට අසන්නට ලැබුණි. ඉක්බිති ධනඤ්ජානී බ්‍රාහ්මණිය සංගාරව මාණවකයා වෙත ගොස් මෙසේ කීවාය: “පින්වත් මාණවකය, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චඤ්චලිකප්ප ගමට පැමිණ තෝදෙය්‍ය බ්‍රාහ්මණයන්ගේ අඹ වනයෙහි වැඩසිටින සේක. පින්වත් මාණවකය, දැන් ඒ සඳහා සුදුසු කාලය යයි ඔබ සිතන්නේ නම් (එහි යන්න).”

๔๗๔. ‘‘เอวํ, โภ’’ติ โข สงฺคารโว มาณโว ธนญฺชานิยา พฺราหฺมณิยา ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สงฺคารโว มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺติ โข, โภ โคตม, เอเก สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมาภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา, อาทิพฺรหฺมจริยํ ปฏิชานนฺติ. ตตฺร, โภ โคตม, เย [Pg.426] เต สมณพฺราหฺมณา ทิฏฺฐธมฺมาภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา, อาทิพฺรหฺมจริยํ ปฏิชานนฺติ, เตสํ ภวํ โคตโม กตโม’’ติ? ‘‘ทิฏฺฐธมฺมาภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตานํ, อาทิพฺรหฺมจริยํ ปฏิชานนฺตานมฺปิ โข อหํ, ภารทฺวาช, เวมตฺตํ วทามิ. สนฺติ, ภารทฺวาช, เอเก สมณพฺราหฺมณา อนุสฺสวิกา. เต อนุสฺสเวน ทิฏฺฐธมฺมาภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา, อาทิพฺรหฺมจริยํ ปฏิชานนฺติ; เสยฺยถาปิ พฺราหฺมณา เตวิชฺชา. สนฺติ ปน, ภารทฺวาช, เอเก สมณพฺราหฺมณา เกวลํ สทฺธามตฺตเกน ทิฏฺฐธมฺมาภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา, อาทิพฺรหฺมจริยํ ปฏิชานนฺติ; เสยฺยถาปิ ตกฺกี วีมํสี. สนฺติ, ภารทฺวาช, เอเก สมณพฺราหฺมณา ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํเยว ธมฺมํ อภิญฺญาย ทิฏฺฐธมฺมาภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา, อาทิพฺรหฺมจริยํ ปฏิชานนฺติ. ตตฺร, ภารทฺวาช, เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํเยว ธมฺมํ อภิญฺญาย ทิฏฺฐธมฺมาภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา, อาทิพฺรหฺมจริยํ ปฏิชานนฺติ, เตสาหมสฺมิ. ตทมินาเปตํ, ภารทฺวาช, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา เย เต สมณพฺราหฺมณา ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํเยว ธมฺมํ อภิญฺญาย ทิฏฺฐธมฺมาภิญฺญาโวสานปารมิปฺปตฺตา, อาทิพฺรหฺมจริยํ ปฏิชานนฺติ, เตสาหมสฺมิ.

474. ‘‘, ’            ;       .  ,       .         : ‑‑  ,         ,      .   ,                           ? ‑‑,                . ,     (    ) .                ;   (  )  . ,                 ;        . ,            ,        . ,     . ,                           ’’

๔๗๕. ‘‘อิธ เม, ภารทฺวาช, ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺธสฺส โพธิสตฺตสฺเสว สโต เอตทโหสิ – ‘สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, อปเรน สมเยน ทหโรว สมาโน สุสุกาฬเกโส ภทฺเรน โยพฺพเนน สมนฺนาคโต ปฐเมน วยสา อกามกานํ มาตาปิตูนํ อสฺสุมุขานํ รุทนฺตานํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชึ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน กึกุสลคเวสี อนุตฺตรํ สนฺติวรปทํ ปริเยสมาโน เยน อาฬาโร กาลาโม เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อาฬารํ กาลามํ เอตทโวจํ – ‘อิจฺฉามหํ, อาวุโส กาลาม, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย พฺรหฺมจริยํ จริตุ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภารทฺวาช, อาฬาโร กาลาโม มํ เอตทโวจ – ‘วิหรตายสฺมา. ตาทิโส อยํ ธมฺโม ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส นจิรสฺเสว สกํ อาจริยกํ สยํ [Pg.427] อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, นจิรสฺเสว ขิปฺปเมว ตํ ธมฺมํ ปริยาปุณึ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, ตาวตเกเนว โอฏฺฐปหตมตฺเตน ลปิตลาปนมตฺเตน ‘ญาณวาทญฺจ วทามิ, เถรวาทญฺจ ชานามิ, ปสฺสามี’ติ จ ปฏิชานามิ, อหญฺเจว อญฺเญ จ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘น โข อาฬาโร กาลาโม อิมํ ธมฺมํ เกวลํ สทฺธามตฺตเกน สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามีติ ปเวเทติ; อทฺธา อาฬาโร กาลาโม อิมํ ธมฺมํ ชานํ ปสฺสํ วิหรตี’ติ.

475. ‑‑,    ,           : ‘  ,    .    .     ,  ,           .    ,   ,      ’ . ,     ,     ,   ,  ,      ,         .    , ‘  ’ ,          .      : ‘ ,       ’ . ,        : ‘  .                 ,    ’ . ,        . ,    ,      ‘  ,    , ’        . ,    : ‘               .     ,     ’’

‘‘อถ ขฺวาหํ, ภารทฺวาช, เยน อาฬาโร กาลาโม เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อาฬารํ กาลามํ เอตทโวจํ – ‘กิตฺตาวตา โน, อาวุโส กาลาม, อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามีติ ปเวเทสี’ติ? เอวํ วุตฺเต, ภารทฺวาช, อาฬาโร กาลาโม อากิญฺจญฺญายตนํ ปเวเทสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘น โข อาฬารสฺเสว กาลามสฺส อตฺถิ สทฺธา, มยฺหํปตฺถิ สทฺธา; น โข อาฬารสฺเสว กาลามสฺส อตฺถิ วีริยํ…เป… สติ… สมาธิ… ปญฺญา, มยฺหํปตฺถิ ปญฺญา. ยํนูนาหํ ยํ ธมฺมํ อาฬาโร กาลาโม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามีติ ปเวเทติ ตสฺส ธมฺมสฺส สจฺฉิกิริยาย ปทเหยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, นจิรสฺเสว ขิปฺปเมว ตํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. อถ ขฺวาหํ, ภารทฺวาช, เยน อาฬาโร กาลาโม เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อาฬารํ กาลามํ เอตทโวจํ – ‘เอตฺตาวตา โน, อาวุโส กาลาม, อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทสี’ติ? ‘เอตฺตาวตา โข อหํ, อาวุโส, อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทมี’ติ. ‘อหมฺปิ โข, อาวุโส, เอตฺตาวตา อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามี’ติ. ‘ลาภา โน, อาวุโส, สุลทฺธํ โน, อาวุโส, เย มยํ อายสฺมนฺตํ ตาทิสํ สพฺรหฺมจารึ ปสฺสาม. อิติ ยาหํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทมิ ตํ ตฺวํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรสิ; ยํ ตฺวํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรสิ ตมหํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทมิ. อิติ ยาหํ ธมฺมํ ชานามิ ตํ ตฺวํ ธมฺมํ ชานาสิ, ยํ ตฺวํ ธมฺมํ ชานาสิ ตมหํ ธมฺมํ ชานามิ[Pg.428]. อิติ ยาทิโส อหํ ตาทิโส ตุวํ, ยาทิโส ตุวํ ตาทิโส อหํ. เอหิ ทานิ, อาวุโส, อุโภว สนฺตา อิมํ คณํ ปริหรามา’ติ. อิติ โข, ภารทฺวาช, อาฬาโร กาลาโม อาจริโย เม สมาโน อตฺตโน อนฺเตวาสึ มํ สมานํ อตฺตนา สมสมํ ฐเปสิ, อุฬาราย จ มํ ปูชาย ปูเชสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘นายํ ธมฺโม นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ยาวเทว อากิญฺจญฺญายตนูปปตฺติยา’ติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, ตํ ธมฺมํ อนลงฺกริตฺวา ตสฺมา ธมฺมา นิพฺพิชฺช อปกฺกมึ.

‘‘භාරද්වාජ, එවිට මම ආළාර කාලාමයන් සිටි තැනට පැමිණියෙමි. පැමිණ ආළාර කාලාමයන්ට මෙසේ කීවෙමි: ‘ඇවැත්නි කාලාම, ඔබ කොපමණ ප්‍රමාණයකින් මේ ධර්මය තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, එයට පැමිණ වාසය කරමි’යි පවසන්නෙහිද?’ භාරද්වාජ, මෙසේ කී කල ආළාර කාලාමයෝ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තිය ගැන ප්‍රකාශ කළහ. භාරද්වාජ, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘ශ්‍රද්ධාව ඇත්තේ ආළාර කාලාමයන්ට පමණක් නොවේ, මට ද ශ්‍රද්ධාව ඇත. වීර්යය... (පෙ)... ස්මෘතිය... සමාධිය... ප්‍රඥාව ඇත්තේ ආළාර කාලාමයන්ට පමණක් නොවේ, මට ද ප්‍රඥාව ඇත. යම් ධර්මයක් ආළාර කාලාමයෝ තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, එයට පැමිණ වාසය කරමි’යි පවසද්ද, ඒ ධර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂ කරනු පිණිස මම උත්සාහ කළහොත් මැනවි’ කියායි. භාරද්වාජ, මම නොබෝ කලකින්ම ඉතා ඉක්මනින් ඒ ධර්මය තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, එයට පැමිණ වාසය කළෙමි. භාරද්වාජ, ඉන්පසු මම ආළාර කාලාමයන් සිටි තැනට ගොස් මෙසේ ඇසුවෙමි: ‘ඇවැත්නි කාලාම, ඔබ මේ ධර්මය තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට, එයට පැමිණ ප්‍රකාශ කරන්නේ මේ ප්‍රමාණයටම පමණක්ද?’ ‘ඇවැත්නි, මම මේ ධර්මය තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට ප්‍රකාශ කරන්නේ මේ ප්‍රමාණයටම පමණි’ (යැයි ඔහු කීවේය). ‘ඇවැත්නි, මම ද මේ ධර්මය තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට මේ ප්‍රමාණයටම වාසය කරමි’ (යැයි මම කීවෙමි). ‘ඇවැත්නි, අපට ලාභයකි, ඇවැත්නි, අපට මෙය මහත් භාග්‍යයකි, ඔබ වැනි මෙබඳු වූ ආයුෂ්මත් සබ්‍රහ්මචාරියෙකු දැකීමට ලැබීම. මෙසේ යම් ධර්මයක් මම තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට ප්‍රකාශ කරම්ද, ඒ ධර්මයම ඔබ ද තමාම විශිෂ්ට ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට වාසය කරන්නෙහිය. ඔබ යම් ධර්මයක් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට වාසය කරන්නෙහිද, මම ද ඒ ධර්මයම ප්‍රකාශ කරමි. මෙසේ මම යම් ධර්මයක් දනිම්ද, ඔබ ද ඒ ධර්මය දන්නෙහිය. ඔබ යම් ධර්මයක් දන්නෙහිද, මම ද ඒ ධර්මය දනිමි. මෙසේ මම යම්බඳු වෙම්ද, ඔබ ද එබඳුමය. ඔබ යම්බඳු වෙද්ද, මම ද එබඳුම වෙමි. එන්න ඇවැත්නි, දැන් අපි දෙදෙනාම එක්ව මේ පිරිස පාලනය කරමු’ (යැයි ඔහු කීවේය). භාරද්වාජ, මෙසේ මාගේ ගුරුවරයා වූ ආළාර කාලාමයෝ ස්වකීය අතේවාසිකයා වූ මා තමන් හා සමාන තත්ත්වයෙහි තැබූහ. එමෙන්ම උදාර වූ පූජාවකින් මට පූජා කළහ. භාරද්වාජ, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: ‘මේ ධර්මය කලකිරීම පිණිස හෝ, නොඇලීම පිණිස හෝ, නිරුද්ධිය පිණිස හෝ, සංසිඳීම පිණිස හෝ, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස හෝ, අවබෝධය පිණිස හෝ, නිවන් පිණිස හෝ පවතින්නේ නැත. එය පවතින්නේ හුදෙක් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයෙහි ඉපදීම පිණිස පමණි.’ භාරද්වාජ, මම ඒ ධර්මය ප්‍රමාණවත් නැතැයි සලකා, ඒ ධර්මය කෙරෙහි කලකිරී එතැනින් බැහැරව ගියෙමි.

๔๗๖. ‘‘โส โข อหํ, ภารทฺวาช, กึกุสลคเวสี อนุตฺตรํ สนฺติวรปทํ ปริเยสมาโน เยน อุทโก รามปุตฺโต เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อุทกํ รามปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘อิจฺฉามหํ, อาวุโส, อิมสฺมึ ธมฺมวินเย พฺรหฺมจริยํ จริตุ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภารทฺวาช, อุทโก รามปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘วิหรตายสฺมา. ตาทิโส อยํ ธมฺโม ยตฺถ วิญฺญู ปุริโส นจิรสฺเสว สกํ อาจริยกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยา’ติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, นจิรสฺเสว ขิปฺปเมว ตํ ธมฺมํ ปริยาปุณึ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, ตาวตเกเนว โอฏฺฐปหตมตฺเตน ลปิตลาปนมตฺเตน ‘ญาณวาทญฺจ วทามิ, เถรวาทญฺจ ชานามิ, ปสฺสามี’ติ จ ปฏิชานามิ, อหญฺเจว อญฺเญ จ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘น โข ราโม อิมํ ธมฺมํ เกวลํ สทฺธามตฺตเกน สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามีติ ปเวเทสิ; อทฺธา ราโม อิมํ ธมฺมํ ชานํ ปสฺสํ วิหาสี’ติ. อถ ขฺวาหํ, ภารทฺวาช, เยน อุทโก รามปุตฺโต เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อุทกํ รามปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘กิตฺตาวตา โน, อาวุโส, ราโม อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามีติ ปเวเทสี’ติ? เอวํ วุตฺเต, ภารทฺวาช, อุทโก รามปุตฺโต เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ ปเวเทสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘น โข รามสฺเสว อโหสิ สทฺธา, มยฺหํปตฺถิ สทฺธา; น โข รามสฺเสว อโหสิ วีริยํ…เป… สติ… สมาธิ… ปญฺญา, มยฺหํปตฺถิ ปญฺญา. ยํนูนาหํ ยํ ธมฺมํ ราโม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช [Pg.429] วิหรามีติ ปเวเทสิ ตสฺส ธมฺมสฺส สจฺฉิกิริยาย ปทเหยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, นจิรสฺเสว ขิปฺปเมว ตํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสึ.

476. "භාරද්වාජ, ඒ මම 'කුසල් යනු කුමක්ද' කියා සොයමින්, අනුත්තර වූ ශාන්ත වූ උත්තම පදය (නිවන) සොයමින්, උදක රාමපුත්ත සිටි තැනට ගියෙමි. එහි ගොස් උදක රාමපුත්තට මෙසේ කීවෙමි: 'ඇවැත්නි, මම මේ ධර්ම විනයෙහි බඹසර හැසිරීමට කැමැත්තෙමි.' භාරද්වාජ, මා මෙසේ කී කල උදක රාමපුත්ත මට මෙසේ කීය: 'ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ මෙහි වාසය කරන්න. යම් ධර්මයක නුවණැති පුරුෂයෙකුට නොබෝ කලකින් ම තම ආචාර්යවරයාගේ දහම තමා ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කළ හැකි ද, මේ ධර්මය එවැනි ස්වභාවයකින් යුක්තය.' භාරද්වාජ, මම නොබෝ කලකින් ම ඉතා ඉක්මනින් ඒ ධර්මය ඉගෙන ගත්තෙමි. භාරද්වාජ, ඒ මම තොල් සෙලවූ පමණින්, කටපාඩම් කර කී පමණින් 'මම ඥානවාදය ද දනිමි, ස්ථවිරවාදය ද දනිමි, මම දනිමි, මම දකිමි' යි මා ද මෙන්ම අන් අය ද පිළිගන්නා මට්ටමට පත් වුණෙමි. භාරද්වාජ, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: 'රාම තෙමේ මේ ධර්මය හුදෙක් ශ්‍රද්ධා මාත්‍රයකින් පමණක් තමා ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කරමි'යි ප්‍රකාශ කළේ නොවේ. ඒකාන්තයෙන් ම රාම තෙමේ මේ ධර්මය දැන, දැක වාසය කළේය.' භාරද්වාජ, පසුව මම උදක රාමපුත්ත වෙත ගොස් මෙසේ විමසුවෙමි: 'ඇවැත්නි රාම, රාම තෙමේ මේ ධර්මය කොපමණකින් තමා ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට, වාසය කරමි'යි ප්‍රකාශ කළේ ද?' භාරද්වාජ, මෙසේ ඇසූ කල උදක රාමපුත්ත නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සමාපත්තිය ගැන ප්‍රකාශ කළේය. භාරද්වාජ, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: 'රාමට පමණක් ශ්‍රද්ධාව තිබුණා නොවේ, මට ද ශ්‍රද්ධාව ඇත. රාමට පමණක් වීර්යය... සතිය... සමාධිය... ප්‍රඥාව තිබුණා නොවේ, මට ද ප්‍රඥාව ඇත. රාම තෙමේ යම් ධර්මයක් තමා ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට, වාසය කරමි'යි ප්‍රකාශ කරයි ද, ඒ ධර්මය සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිණිස මම උත්සාහ කළහොත් මැනවි.' භාරද්වාජ, මම නොබෝ කලකින් ම ඉතා ඉක්මනින් ඒ ධර්මය තමා ම විශිෂ්ට ඥානයෙන් අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට, එයට පැමිණ වාසය කළෙමි."

‘‘อถ ขฺวาหํ, ภารทฺวาช, เยน อุทโก รามปุตฺโต เตนุปสงฺกมึ; อุปสงฺกมิตฺวา อุทกํ รามปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘เอตฺตาวตา โน, อาวุโส, ราโม อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทสี’ติ? ‘เอตฺตาวตา โข, อาวุโส, ราโม อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทสี’ติ. ‘อหมฺปิ โข, อาวุโส, เอตฺตาวตา อิมํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรามี’ติ. ‘ลาภา โน, อาวุโส, สุลทฺธํ โน, อาวุโส, เย มยํ อายสฺมนฺตํ ตาทิสํ สพฺรหฺมจารึ ปสฺสาม. อิติ ยํ ธมฺมํ ราโม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทสิ ตํ ตฺวํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรสิ; ยํ ตฺวํ ธมฺมํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรสิ ตํ ธมฺมํ ราโม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช ปเวเทสิ. อิติ ยํ ธมฺมํ ราโม อภิญฺญาสิ ตํ ตฺวํ ธมฺมํ ชานาสิ, ยํ ตฺวํ ธมฺมํ ชานาสิ ตํ ธมฺมํ ราโม อภิญฺญาสิ. อิติ ยาทิโส ราโม อโหสิ ตาทิโส ตุวํ, ยาทิโส ตุวํ ตาทิโส ราโม อโหสิ. เอหิ ทานิ, อาวุโส, ตุวํ อิมํ คณํ ปริหรา’ติ. อิติ โข, ภารทฺวาช, อุทโก รามปุตฺโต สพฺรหฺมจารี เม สมาโน อาจริยฏฺฐาเน มํ ฐเปสิ, อุฬาราย จ มํ ปูชาย ปูเชสิ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘นายํ ธมฺโม นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ยาวเทว เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปปตฺติยา’ติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, ตํ ธมฺมํ อนลงฺกริตฺวา ตสฺมา ธมฺมา นิพฺพิชฺช อปกฺกมึ.

"භාරද්වාජ, පසුව මම උදක රාමපුත්ත වෙත ගොස් මෙසේ කීවෙමි: 'ඇවැත්නි රාම, රාම තෙමේ මේ ධර්මය මෙපමණකින් ම අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට ප්‍රකාශ කළේ ද?' එවිට ඔහු කීවේ, 'ඇවැත්නි, රාම තෙමේ මෙපමණකින් ම අවබෝධ කොට ප්‍රකාශ කළේය' කියායි. එවිට මම 'ඇවැත්නි, මම ද මෙපමණකින් ම මේ ධර්මය අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට වාසය කරමි'යි කීවෙමි. 'ඇවැත්නි, ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ වැනි මෙබඳු සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේ නමක දැකීමට ලැබීම අපට ලාභයකි, අපට මහත් යහපතකි. මෙසේ රාම තෙමේ යම් ධර්මයක් තමා ම අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට ප්‍රකාශ කළේ ද, ඔබ වහන්සේ ද ඒ ධර්මය තමා ම අවබෝධ කොට, සාක්ෂාත් කොට වාසය කරන සේක. ඔබ වහන්සේ යම් ධර්මයක් අවබෝධ කොට වාසය කරන සේක ද, රාම තෙමේ ද ඒ ධර්මය ම අවබෝධ කොට ප්‍රකාශ කළේය. මෙසේ රාම තෙමේ යම් ධර්මයක් දැන සිටියේ ද ඔබත් එය දන්නා සේක. ඔබ යමක් දන්නා සේක ද රාම තෙමේ ද එය දැන සිටියේය. රාම යම්බඳු වූයේ ද ඔබ වහන්සේ ද එබඳු ම වන සේක. ඔබ වහන්සේ යම්බඳු ද රාම ද එබඳු ම විය. ඇවැත්නි, දැන් එන්න, ඔබ වහන්සේ මේ පිරිස මෙහෙයවන්න.' භාරද්වාජ, මෙසේ උදක රාමපුත්ත තෙමේ මාගේ සබ්‍රහ්මචාරියෙකු වී සිටිමින් ම, මාව ගුරු තනතුරෙහි තබා ගත්තේය. උසස් පූජාවන්ගෙන් මට පූජා කළේය. භාරද්වාජ, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: 'මේ ධර්මය කලකිරීම පිණිස, විරාගය පිණිස, නිරෝධය පිණිස, උපසමය පිණිස, විශිෂ්ට ඥානය පිණිස, සම්බෝධිය පිණිස හෝ නිවන පිණිස පවතින්නක් නොවේ. මෙය පවතින්නේ හුදෙක් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයෙහි උපත ලැබීම පිණිස පමණි.' භාරද්වාජ, මම ඒ ධර්මය ප්‍රමාණවත් නොවන බව දැක, ඒ ධර්මය කෙරෙහි කලකිරී එතැනින් නික්ම ගියෙමි."

๔๗๗. ‘‘โส โข อหํ, ภารทฺวาช, กึกุสลคเวสี อนุตฺตรํ สนฺติวรปทํ ปริเยสมาโน มคเธสุ อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน อุรุเวฬา เสนานิคโม ตทวสรึ. ตตฺถทฺทสํ รมณียํ ภูมิภาคํ, ปาสาทิกญฺจ วนสณฺฑํ, นทิญฺจ สนฺทนฺตึ เสตกํ สุปติตฺถํ รมณียํ, สมนฺตา จ โคจรคามํ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘รมณีโย วต, โภ, ภูมิภาโค, ปาสาทิโก จ วนสณฺโฑ, นที จ สนฺทติ เสตกา สุปติตฺถา รมณียา, สมนฺตา จ โคจรคาโม. อลํ วติทํ กุลปุตฺตสฺส ปธานตฺถิกสฺส ปธานายา’ติ[Pg.430]. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, ตตฺเถว นิสีทึ – ‘อลมิทํ ปธานายา’ติ. อปิสฺสุ มํ, ภารทฺวาช, ติสฺโส อุปมา ปฏิภํสุ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา.

477. “භාරද්වාජය, ඒ මම ‘කුසලය යනු කිමක්දැයි’ සොයමින්, අනුත්තර වූ උතුම් ශාන්ත පදය (නිවන) සොයමින් මගධ ජනපදයෙහි පිළිවෙළින් චාරිකාවෙහි හැසිරෙන්නේ, උරුවේලාවෙහි සේනානිගම නම් ස්ථානයට පැමිණියෙමි. එහි මනරම් භූමි භාගයක්ද, ප්‍රසාදජනක වනයක්ද, පිරිසිදු දිය ඇති මනා තොටුපළවල් සහිත ගලා බස්නා (නේරංජරා) නදියද, හාත්පස පිහිටි ගොදුරු ගම්ද දුටුවෙමි. භාරද්වාජය, එකල්හි මට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: ‘භවත්නි, මේ භූමි භාගය ඒකාන්තයෙන්ම රමණීයයි; වනය ප්‍රසාදජනකයි; නදිය පිරිසිදු සිහිල් දියෙන් යුක්තව ගලා බසියි, මනාව පිහිටි තොටුපළවල් ඇත; හාත්පස ගොදුරු ගම්ද ඇත. වීර්යය වැඩීමට කැමති කුලපුත්‍රයෙකුට වීර්යය වැඩීම පිණිස මෙය ඉතා සුදුසු ස්ථානයකි.’ භාරද්වාජය, ‘වීර්යය වැඩීමට මෙය සුදුසුයි’ කියා මම එතැනම හිඳගත්තෙමි. එවිට භාරද්වාජය, පෙර නොඇසූ විරූ අසිරිමත් උපමා තුනක් මගේ ඥානයට වැටහුණි.”

‘‘เสยฺยถาปิ, ภารทฺวาช, อลฺลํ กฏฺฐํ สสฺเนหํ อุทเก นิกฺขิตฺตํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย อุตฺตรารณึ อาทาย – ‘อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตสฺสามิ, เตโช ปาตุกริสฺสามี’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, ภารทฺวาช, อปิ นุ โส ปุริโส อมุํ อลฺลํ กฏฺฐํ สสฺเนหํ อุทเก นิกฺขิตฺตํ อุตฺตรารณึ อาทาย อภิมนฺเถนฺโต อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตยฺย, เตโช ปาตุกเรยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม. ตํ กิสฺส เหตุ? อทุญฺหิ, โภ โคตม, อลฺลํ กฏฺฐํ สสฺเนหํ, ตญฺจ ปน อุทเก นิกฺขิตฺตํ; ยาวเทว จ ปน โส ปุริโส กิลมถสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺสา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภารทฺวาช, เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา กาเยน เจว จิตฺเตน จ กาเมหิ อวูปกฏฺฐา วิหรนฺติ, โย จ เนสํ กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามสฺเนโห กามมุจฺฉา กามปิปาสา กามปริฬาโห โส จ อชฺฌตฺตํ น สุปฺปหีโน โหติ น สุปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, โอปกฺกมิกา เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ, อภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. โน จปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ อภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. อยํ โข มํ, ภารทฺวาช, ปฐมา อุปมา ปฏิภาสิ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา.

“භාරද්වාජය, එය හරියට ජලයෙහි දමන ලද, තෙතමනය සහිත, සාරය සහිත (අමු) දර කැබැල්ලක් වැනිය. එවිට මිනිසෙක් ගිනි නිපදවන උත්තරාරණියක් රැගෙන, ‘මම ගින්නක් නිපදවන්නෙමි, තේජෝ ධාතුව පහළ කරන්නෙමි’ කියා පැමිණෙන්නේය. භාරද්වාජය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ජලයෙහි දමන ලද, සාරය සහිත ඒ අමු දර කැබැල්ල උත්තරාරණියෙන් පිරිමැදීමෙන් ඒ මිනිසාට ගින්නක් නිපදවිය හැකිද? තේජෝ ධාතුව පහළ කළ හැකිද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එය කළ නොහැකිය. ඒ මන්ද යත්? භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඒ ලී කැබැල්ල සාරය සහිත අමු ලීයක් වන බැවිනි, එය ජලයෙහිද දමා ඇති බැවිනි. ඒ මිනිසාට ලැබෙන්නේ වෙහෙසක් හා පීඩාවක් පමණි.” “භාරද්වාජය, එමෙන්ම යම් මහණ කෙනෙක් හෝ බමුණු කෙනෙක් කයින් මෙන්ම සිතින්ද කාමයන්ගෙන් වෙන් නොවී වාසය කරද්ද, ඔවුන්ගේ කාමයන් කෙරෙහි වූ යම් කාමච්ඡන්දයක්, කාම සෙනෙහසක්, කාම මූර්ඡාවක්, කාම පිපාසාවක් හා කාම පරිළාහයක් ඇද්ද, එය තමන් තුළ මනාව ප්‍රහීණය වී නැති නම්, මනාව සංසිඳී නැති නම්, ඒ පින්වත් මහණ බමුණෝ (තපස්) උත්සාහය නිසා හටගන්නා වූ දැඩි, රළු, කටුක දුක් වේදනාවන් වින්දත්, ඔවුන් ඥානය පිණිස, දැක්ම පිණිස, අනුත්තර වූ සම්බෝධිය පිණිස නුසුදුස්සෝම වෙති. ඒ පින්වත් මහණ බමුණෝ එබඳු දුක් වේදනාවන් නොවින්දත්, ඔවුන් ඥානය පිණිස, දැක්ම පිණිස, අනුත්තර වූ සම්බෝධිය පිණිස නුසුදුස්සෝම වෙති. භාරද්වාජය, පෙර නොඇසූ විරූ මේ පළමු උපමාව මගේ ඥානයට වැටහුණි.”

๔๗๘. ‘‘อปราปิ โข มํ, ภารทฺวาช, ทุติยา อุปมา ปฏิภาสิ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา. เสยฺยถาปิ, ภารทฺวาช, อลฺลํ กฏฺฐํ สสฺเนหํ อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย อุตฺตรารณึ อาทาย – ‘อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตสฺสามิ, เตโช ปาตุกริสฺสามี’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, ภารทฺวาช, อปิ นุ โส ปุริโส อมุํ อลฺลํ กฏฺฐํ สสฺเนหํ อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตํ อุตฺตรารณึ อาทาย อภิมนฺเถนฺโต อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตยฺย เตโช ปาตุกเรยฺยา’’ติ? ‘‘โน หิทํ, โภ โคตม. ตํ กิสฺส เหตุ? อทุญฺหิ, โภ โคตม, อลฺลํ กฏฺฐํ สสฺเนหํ, กิญฺจาปิ อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตํ; ยาวเทว จ ปน โส ปุริโส กิลมถสฺส วิฆาตสฺส [Pg.431] ภาคี อสฺสา’’ติ. ‘‘เอวเมว โข, ภารทฺวาช, เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา กาเยน เจว จิตฺเตน จ กาเมหิ วูปกฏฺฐา วิหรนฺติ, โย จ เนสํ กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามสฺเนโห กามมุจฺฉา กามปิปาสา กามปริฬาโห โส จ อชฺฌตฺตํ น สุปฺปหีโน โหติ น สุปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, โอปกฺกมิกา เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ, อภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. โน เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ, อภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. อยํ โข มํ, ภารทฺวาช, ทุติยา อุปมา ปฏิภาสิ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา.

478. “භාරද්වාජය, මට පෙර නොඇසූ විරූ දෙවන උපමාවක්ද වැටහුණි. භාරද්වාජය, එය හරියට ජලයෙන් බැහැරව ගොඩබිම තබන ලද, තෙතමනය සහිත, සාරය සහිත (අමු) දර කැබැල්ලක් වැනිය. එවිට මිනිසෙක් උත්තරාරණියක් රැගෙන, ‘මම ගින්නක් නිපදවන්නෙමි, තේජෝ ධාතුව පහළ කරන්නෙමි’ කියා පැමිණෙන්නේය. භාරද්වාජය, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ජලයෙන් බැහැරව ගොඩබිම තබන ලද මුත්, සාරය සහිත ඒ අමු දර කැබැල්ල උත්තරාරණියෙන් පිරිමැදීමෙන් ඒ මිනිසාට ගින්නක් නිපදවිය හැකිද? තේජෝ ධාතුව පහළ කළ හැකිද?” “භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එය කළ නොහැකිය. ඒ මන්ද යත්? භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඒ ලී කැබැල්ල ජලයෙන් බැහැරව ගොඩබිම තිබුණත් එය සාරය සහිත අමු ලීයක් වන බැවිනි. ඒ මිනිසාට ලැබෙන්නේ වෙහෙසක් හා පීඩාවක් පමණි.” “භාරද්වාජය, එමෙන්ම යම් මහණ කෙනෙක් හෝ බමුණු කෙනෙක් කයින් මෙන්ම සිතින්ද කාමයන්ගෙන් වෙන්ව වාසය කළත්, ඔවුන්ගේ කාමයන් කෙරෙහි වූ යම් කාමච්ඡන්දයක්, කාම සෙනෙහසක්, කාම මූර්ඡාවක්, කාම පිපාසාවක් හා කාම පරිළාහයක් ඇද්ද, එය තමන් තුළ මනාව ප්‍රහීණය වී නැති නම්, මනාව සංසිඳී නැති නම්, ඒ පින්වත් මහණ බමුණෝ උත්සාහය නිසා හටගන්නා වූ දැඩි, රළු, කටුක දුක් වේදනාවන් වින්දත්, ඔවුන් ඥානය පිණිස, දැක්ම පිණිස, අනුත්තර වූ සම්බෝධිය පිණිස නුසුදුස්සෝම වෙති. ඒ පින්වත් මහණ බමුණෝ එබඳු දුක් වේදනා නොවින්දත්, ඔවුන් ඥානය පිණිස, දැක්ම පිණිස, අනුත්තර වූ සම්බෝධිය පිණිස නුසුදුස්සෝම වෙති. භාරද්වාජය, පෙර නොඇසූ විරූ මේ දෙවන උපමාව මගේ ඥානයට වැටහුණි.”

๔๗๙. ‘‘อปราปิ โข มํ, ภารทฺวาช, ตติยา อุปมา ปฏิภาสิ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา. เสยฺยถาปิ, ภารทฺวาช, สุกฺขํ กฏฺฐํ โกฬาปํ อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย อุตฺตรารณึ อาทาย – ‘อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตสฺสามิ, เตโช ปาตุกริสฺสามี’ติ. ตํ กึ มญฺญสิ, ภารทฺวาช, อปิ นุ โส ปุริโส อมุํ สุกฺขํ กฏฺฐํ โกฬาปํ อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตํ อุตฺตรารณึ อาทาย อภิมนฺเถนฺโต อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตยฺย, เตโช ปาตุกเรยฺยา’’ติ? ‘‘เอวํ โภ โคตม. ตํ กิสฺส เหตุ? อทุญฺหิ, โภ โคตม, สุกฺขํ กฏฺฐํ โกฬาปํ, ตญฺจ ปน อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺต’’นฺติ. ‘‘เอวเมว โข, ภารทฺวาช, เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา กาเยน เจว จิตฺเตน จ กาเมหิ วูปกฏฺฐา วิหรนฺติ, โย จ เนสํ กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามสฺเนโห กามมุจฺฉา กามปิปาสา กามปริฬาโห โส จ อชฺฌตฺตํ สุปฺปหีโน โหติ สุปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, โอปกฺกมิกา เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ, ภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. โน เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ, ภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย. อยํ โข มํ, ภารทฺวาช, ตติยา อุปมา ปฏิภาสิ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา. อิมา โข มํ, ภารทฺวาช, ติสฺโส อุปมา ปฏิภํสุ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา.

479. ‘‘භාරද්වාජ, මීට පෙර කිසිදා අසා නොමැති, මගේ ඥානයට වැටහුණු තුන්වන පුදුම සහගත උපමාව මෙයයි. භාරද්වාජ, යම්සේ ජලයෙන් ඈත ගොඩබිමක තබන ලද, වියළි වූ, යුෂ (අලෙය) සිඳී ගිය ලී කැබැල්ලක් ඇද්ද, එවිට පුරුෂයෙක් ‘මම ගින්නක් නිපදවන්නෙමි, තේජෝ ධාතුව පහළ කරන්නෙමි’ යි පවසමින් ගිනි පීරක් (ගිනි නිපදවන ලීයක්) රැගෙන එන්නේද, භාරද්වාජ, ඒ පිළිබඳව ඔබ කුමක් සිතන්නෙහිද? ඒ පුරුෂයා ජලයෙන් ඈත ගොඩබිමක තබන ලද ඒ වියළි වූ, යුෂ සිඳී ගිය ලී කැබැල්ල ගෙන ගිනි පීරෙන් පිරිමදින කල්හි ඔහුට ගින්නක් නිපදවිය හැකිද? තේජෝ ධාතුව පහළ කළ හැකිද?’’ ‘‘භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, එසේය. ඒ මන්ද යත්, භවත් ගෝතමයන් වහන්ස, ඒ ලී කැබැල්ල වියළි වූවක් මෙන්ම යුෂ සිඳී ගිය එකක් වන බැවිනුත්, එය ජලයෙන් ඈත ගොඩබිමක තබන ලද්දක් බැවිනුත්ය.’’ ‘‘භාරද්වාජ, එලෙසම යම් ශ්‍රමණ කෙනෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් කයෙන් මෙන්ම සිතින්ද කාමයන්ගෙන් වෙන්ව වෙසෙත්ද, ඔවුන් තුළ කාමයන් කෙරෙහි වන යම් කාමච්ඡන්දයක්, කාම ස්නේහයක්, කාම මුර්ඡාවක්, කාම පිපාසයක් හා කාම පරිළාහයක් (දැවිල්ලක්) ඇත්ද, එය ඔවුන්ගේ අභ්‍යන්තරයෙන් මැනවින් ප්‍රහීණ වී ඇත්නම්, මැනවින් සංසිඳී ඇත්නම්; ඒ පින්වත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් වීර්යය නිසා හටගන්නා වූ දැඩි වූ, රළු වූ, කටුක වූ දුක් වේදනාවන් වින්දත්, ඔවුන් ඥානය පිණිස, දැකීම පිණිස, අනුත්තර වූ සම්බෝධිය පිණිස සුදුස්සෝම වෙති. ඉදින් ඒ පින්වත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් වීර්යය නිසා හටගන්නා වූ දැඩි වූ, රළු වූ, කටුක වූ දුක් වේදනාවන් නොවින්දත්, ඔවුන් ඥානය පිණිස, දැකීම පිණිස, අනුත්තර වූ සම්බෝධිය පිණිස සුදුස්සෝම වෙති. භාරද්වාජ, මීට පෙර කිසිදා අසා නොමැති, මගේ ඥානයට වැටහුණු තුන්වන පුදුම සහගත උපමාව මෙයයි. භාරද්වාජ, මීට පෙර කිසිදා අසා නොමැති මෙම පුදුම සහගත උපමා තුන මට වැටහුණි.’’

๔๘๐. ‘‘ตสฺส [Pg.432] มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ ทนฺเตภิทนฺตมาธาย, ชิวฺหาย ตาลุํ อาหจฺจ, เจตสา จิตฺตํ อภินิคฺคณฺเหยฺยํ อภินิปฺปีเฬยฺยํ อภิสนฺตาเปยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, ทนฺเตภิทนฺตมาธาย, ชิวฺหาย ตาลุํ อาหจฺจ, เจตสา จิตฺตํ อภินิคฺคณฺหามิ อภินิปฺปีเฬมิ อภิสนฺตาเปมิ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, ทนฺเตภิทนฺตมาธาย, ชิวฺหาย ตาลุํ อาหจฺจ, เจตสา จิตฺตํ อภินิคฺคณฺหโต อภินิปฺปีฬยโต อภิสนฺตาปยโต กจฺเฉหิ เสทา มุจฺจนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภารทฺวาช, พลวา ปุริโส ทุพฺพลตรํ ปุริสํ สีเส วา คเหตฺวา ขนฺเธ วา คเหตฺวา อภินิคฺคณฺเหยฺย อภินิปฺปีเฬยฺย อภิสนฺตาเปยฺย, เอวเมว โข เม, ภารทฺวาช, ทนฺเตภิทนฺตมาธาย, ชิวฺหาย ตาลุํ อาหจฺจ, เจตสา จิตฺตํ อภินิคฺคณฺหโต อภินิปฺปีฬยโต อภิสนฺตาปยโต กจฺเฉหิ เสทา มุจฺจนฺติ. อารทฺธํ โข ปน เม, ภารทฺวาช, วีริยํ โหติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา; สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต.

480. ‘‘භාරද්වාජ, එවිට මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම දත් ඇඳි තද කරගෙන, දිවෙන් තල්ල තද කරගෙන, සිතින් (කුසල් සිතින්) සිත (අකුසල් සිත) මැනවින් මැඩපවත්වන්නෙමි, පීඩාවට පත් කරන්නෙමි, තවන්නෙමි’ කියායි. භාරද්වාජ, ඒ මම දත් ඇඳි තද කරගෙන, දිවෙන් තල්ල තද කරගෙන, සිතින් සිත මඩින්නෙමි, පීඩාවට පත් කරන්නෙමි, තවන්නෙමි. භාරද්වාජ, එසේ දත් ඇඳි තද කරගෙන, දිවෙන් තල්ල තද කරගෙන, සිතින් සිත මඩින, පීඩාවට පත් කරන, තවන මගේ කිහිලිවලින් දහඩිය වැගිරෙයි. භාරද්වාජ, යම්සේ ශක්තිමත් පුරුෂයෙක් දුබල පුරුෂයෙකුගේ හිසින් හෝ උරහිසින් අල්ලාගෙන මැනවින් මඩින්නේද, පීඩාවට පත් කරන්නේද, තවන්නේද; භාරද්වාජ, එලෙසම මා දත් ඇඳි තද කරගෙන, දිවෙන් තල්ල තද කරගෙන, සිතින් සිත මඩින, පීඩාවට පත් කරන, තවන කල්හි මගේ කිහිලිවලින් දහඩිය වැගිරෙයි. භාරද්වාජ, මාගේ වීර්යය නොපසුබටව අරඹන ලදී, සිහිය මුළා නොවී මැනවින් පිහිටා තිබුණි. එහෙත් ඒ දුෂ්කර වීර්යය නිසා පීඩාවට පත් වූ මාගේ ශරීරය දැඩි විය (ක්ලාන්ත විය), සංසිඳුණේ නැත.’’

๔๘๑. ‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อปฺปาณกํเยว ฌานํ ฌาเยยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ กณฺณโสเตหิ วาตานํ นิกฺขมนฺตานํ อธิมตฺโต สทฺโท โหติ. เสยฺยถาปิ นาม กมฺมารคคฺคริยา ธมมานาย อธิมตฺโต สทฺโท โหติ, เอวเมว โข เม, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ กณฺณโสเตหิ วาตานํ นิกฺขมนฺตานํ อธิมตฺโต สทฺโท โหติ. อารทฺธํ โข ปน เม, ภารทฺวาช, วีริยํ โหติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา; สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต.

481. ‘‘භාරද්වාජ, එවිට මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස රහිත වූ ධ්‍යානය (අපාණක ධ්‍යානය) වඩන්නෙමි’ කියායි. භාරද්වාජ, ඒ මම මුඛයෙන් හා නාසයෙන් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස කිරීම නැවැත්වූවෙමි. භාරද්වාජ, මා මුඛයෙන් හා නාසයෙන් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස කිරීම නැවැත්වූ කල්හි, කන් සිදුරුවලින් පිටවන වාතයේ දැඩි ශබ්දයක් ඇති විය. භාරද්වාජ, කම්මල්කරුවෙකුගේ මයිනහමක් පිඹින විට යම්සේ දැඩි ශබ්දයක් ඇති වන්නේද; භාරද්වාජ, එලෙසම මා මුඛයෙන් හා නාසයෙන් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස කිරීම නැවැත්වූ කල්හි, මගේ කන් සිදුරුවලින් පිටවන වාතයේ දැඩි ශබ්දයක් ඇති විය. භාරද්වාජ, මාගේ වීර්යය නොපසුබටව අරඹන ලදී, සිහිය මුළා නොවී මැනවින් පිහිටා තිබුණි. එහෙත් ඒ දුෂ්කර වීර්යය නිසා පීඩාවට පත් වූ මාගේ ශරීරය දැඩි විය, සංසිඳුණේ නැත.’’

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อปฺปาณกํเยว ฌานํ ฌาเยยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา วาตา มุทฺธนิ อูหนนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภารทฺวาช, พลวา ปุริโส, ติณฺเหน สิขเรน มุทฺธนิ อภิมตฺเถยฺย, เอวเมว โข เม, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต [Pg.433] จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา วาตา มุทฺธนิ อูหนนฺติ. อารทฺธํ โข ปน เม, ภารทฺวาช, วีริยํ โหติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา; สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต.

භාරද්වාජ, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මම ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස රහිත වූ ධ්‍යානය (අප්පාණක ධ්‍යානය) වඩන්නෙම් නම් මැනවි." භාරද්වාජ, එසේ සිතූ මම මුඛයෙන් ද නාසයෙන් ද කන්වලින් ද ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වීමි. භාරද්වාජ, මා මුඛයෙන්, නාසයෙන් හා කන්වලින් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ කල්හි, ඉතා ප්‍රබල වාතයෝ හිස් මුදුන පසාරු කරගෙන යන්නාක් මෙන් වූහ. භාරද්වාජ, ශක්තිමත් පුරුෂයෙකු තියුණු ආයුධයකින් හිස් මුදුන පසාරු කරන්නාක් මෙන් ම, භාරද්වාජ, මා මුඛයෙන්, නාසයෙන් හා කන්වලින් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ කල්හි ඉතා ප්‍රබල වාතයෝ හිස් මුදුන පසාරු කරගෙන යන්නාක් මෙන් වූහ. භාරද්වාජ, මාගේ වීර්යය නොසැලී බලවත්ව පැවතියේය, සිහිය මුළා නොවී මැනවින් පිහිටියේය. එසේ වුව ද ඒ දුෂ්කර වීර්යය නිසා ම පීඩාවට පත් මාගේ ශරීරය දැඩිව වෙහෙසට පත් වූයේය, සංසිඳීමට පත් නොවූයේය.

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อปฺปาณกํเยว ฌานํ ฌาเยยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา สีเส สีสเวทนา โหนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภารทฺวาช, พลวา ปุริโส ทฬฺเหน วรตฺตกฺขณฺเฑน สีเส สีสเวฐํ ทเทยฺย, เอวเมว โข, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา สีเส สีสเวทนา โหนฺติ. อารทฺธํ โข ปน เม, ภารทฺวาช, วีริยํ โหติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา; สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต.

භාරද්වාජ, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මම ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස රහිත වූ ධ්‍යානය ම වඩන්නෙම් නම් මැනවි." භාරද්වාජ, එසේ සිතූ මම මුඛයෙන් ද නාසයෙන් ද කන්වලින් ද ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වීමි. භාරද්වාජ, මා මුඛයෙන්, නාසයෙන් හා කන්වලින් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ කල්හි, හිසෙහි ඉතා දැඩි හිසරදයක් හටගත්තේය. භාරද්වාජ, ශක්තිමත් පුරුෂයෙකු තද හම් පටියකින් හිස වටා තදින් වෙළන්නාක් මෙන් ම, භාරද්වාජ, මා මුඛයෙන්, නාසයෙන් හා කන්වලින් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ කල්හි හිසෙහි ඉතා දැඩි හිසරදයක් හටගත්තේය. භාරද්වාජ, මාගේ වීර්යය නොසැලී බලවත්ව පැවතියේය, සිහිය මුළා නොවී මැනවින් පිහිටියේය. එසේ වුව ද ඒ දුෂ්කර වීර්යය නිසා ම පීඩාවට පත් මාගේ ශරීරය දැඩිව වෙහෙසට පත් වූයේය, සංසිඳීමට පත් නොවූයේය.

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อปฺปาณกํเยว ฌานํ ฌาเยยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา วาตา กุจฺฉึ ปริกนฺตนฺติ. เสยฺยถาปิ, ภารทฺวาช, ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา ติณฺเหน โควิกนฺตเนน กุจฺฉึ ปริกนฺเตยฺย, เอวเมว โข เม, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา วาตา กุจฺฉึ ปริกนฺตนฺติ. อารทฺธํ โข ปน เม, ภารทฺวาช, วีริยํ โหติ อสลฺลีนํ อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา; สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต.

භාරද්වාජ, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මම ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස රහිත වූ ධ්‍යානය ම වඩන්නෙම් නම් මැනවි." භාරද්වාජ, එසේ සිතූ මම මුඛයෙන් ද නාසයෙන් ද කන්වලින් ද ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වීමි. භාරද්වාජ, මා මුඛයෙන්, නාසයෙන් හා කන්වලින් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ කල්හි, කුස තුළ ඉතා ප්‍රබල වාතයෝ බඩවැල් කපා දමන්නාක් මෙන් හැසිරුණාහ. භාරද්වාජ, දක්ෂ ගව ඝාතකයෙකු හෝ ගව ඝාතක අතවැසියෙකු හෝ තියුණු ගව මස් කපන පිහියකින් ගවයෙකුගේ කුස කපා දමන්නාක් මෙන් ම, භාරද්වාජ, මා මුඛයෙන්, නාසයෙන් හා කන්වලින් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ කල්හි කුස තුළ ඉතා ප්‍රබල වාතයෝ බඩවැල් කපා දමන්නාක් මෙන් හැසිරුණාහ. භාරද්වාජ, මාගේ වීර්යය නොසැලී බලවත්ව පැවතියේය, සිහිය මුළා නොවී මැනවින් පිහිටියේය. එසේ වුව ද ඒ දුෂ්කර වීර්යය නිසා ම පීඩාවට පත් මාගේ ශරීරය දැඩිව වෙහෙසට පත් වූයේය, සංසිඳීමට පත් නොවූයේය.

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ อปฺปาณกํเยว ฌานํ ฌาเยยฺย’นฺติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, มุขโต จ [Pg.434] นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺโต กายสฺมึ ฑาโห โหติ. เสยฺยถาปิ, ภารทฺวาช, ทฺเว พลวนฺโต ปุริสา ทุพฺพลตรํ ปุริสํ นานาพาหาสุ คเหตฺวา องฺคารกาสุยา สนฺตาเปยฺยุํ สมฺปริตาเปยฺยุํ, เอวเมว โข เม, ภารทฺวาช, มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺโต กายสฺมึ ฑาโห โหติ. อารทฺธํ โข ปน เม, ภารทฺวาช, วีริยํ โหติ อสลฺลีนํ, อุปฏฺฐิตา สติ อสมฺมุฏฺฐา, สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ, เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต. อปิสฺสุ มํ, ภารทฺวาช, เทวตา ทิสฺวา เอวมาหํสุ – ‘กาลงฺกโต สมโณ โคตโม’ติ. เอกจฺจา เทวตา เอวมาหํสุ – ‘น กาลงฺกโต สมโณ โคตโม, อปิ จ กาลงฺกโรตี’ติ. เอกจฺจา เทวตา เอวมาหํสุ – ‘น กาลงฺกโต สมโณ โคตโม, นาปิ กาลงฺกโรติ; อรหํ สมโณ โคตโม, วิหาโรตฺเวว โส อรหโต เอวรูโป โหตี’ติ.

භාරද්වාජ, එවිට මට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මම ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස රහිත වූ ධ්‍යානය ම වඩන්නෙම් නම් මැනවි." භාරද්වාජ, එසේ සිතූ මම මුඛයෙන් ද නාසයෙන් ද කන්වලින් ද ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වීමි. භාරද්වාජ, මා මුඛයෙන්, නාසයෙන් හා කන්වලින් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ කල්හි, ශරීරයෙහි අධික දැවිල්ලක් හටගත්තේය. භාරද්වාජ, ශක්තිමත් පුරුෂයන් දෙදෙනෙකු දුර්වල පුරුෂයෙකුගේ අත්වලින් අල්ලාගෙන ගිනි අඟුරු වළක් මත තබා පුළුස්සන්නාක් මෙන් හෝ දැඩි සේ තවන්නාක් මෙන් ම, භාරද්වාජ, මා මුඛයෙන්, නාසයෙන් හා කන්වලින් ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස වැළැක්වූ කල්හි ශරීරයෙහි අධික දැවිල්ලක් හටගත්තේය. භාරද්වාජ, මාගේ වීර්යය නොසැලී බලවත්ව පැවතියේය, සිහිය මුළා නොවී මැනවින් පිහිටියේය. එසේ වුව ද ඒ දුෂ්කර වීර්යය නිසා ම පීඩාවට පත් මාගේ ශරීරය දැඩිව වෙහෙසට පත් වූයේය, සංසිඳීමට පත් නොවූයේය. භාරද්වාජ, එකල ඇතැම් දේවතාවෝ මාව දැක මෙසේ කීහ: "ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ කාලක්‍රියා කළහ (අභාවප්‍රාප්ත වූහ)." ඇතැම් දේවතාවෝ මෙසේ කීහ: "ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ කාලක්‍රියා නොකළහ, නමුත් දැන් කාලක්‍රියා කරති." තවත් ඇතැම් දේවතාවෝ මෙසේ කීහ: "ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ කාලක්‍රියා කළේ ද නැත, කාලක්‍රියා කරන්නේ ද නැත. ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේ නමකි. රහතන් වහන්සේ නමකගේ මෙබඳු විහරණය (වැසීම) මෙසේ ම වන්නේය."

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ สพฺพโส อาหารุปจฺเฉทาย ปฏิปชฺเชยฺย’นฺติ. อถ โข มํ, ภารทฺวาช, เทวตา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘มา โข ตฺวํ, มาริส, สพฺพโส อาหารุปจฺเฉทาย ปฏิปชฺชิ. สเจ โข ตฺวํ, มาริส, สพฺพโส อาหารุปจฺเฉทาย ปฏิปชฺชิสฺสสิ, ตสฺส เต มยํ ทิพฺพํ โอชํ โลมกูเปหิ อชฺโฌหาเรสฺสาม. ตาย ตฺวํ ยาเปสฺสสี’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘อหญฺเจว โข ปน สพฺพโส อชชฺชิตํ ปฏิชาเนยฺยํ, อิมา จ เม เทวตา ทิพฺพํ โอชํ โลมกูเปหิ อชฺโฌหาเรยฺยุํ, ตาย จาหํ ยาเปยฺยํ. ตํ มมสฺส มุสา’ติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, ตา เทวตา ปจฺจาจิกฺขามิ, ‘หล’นฺติ วทามิ.

භාරද්වාජ, එවිට මට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය. 'මම සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ආහාර වැළඳීම නතර කර (ආහාර සිඳලමින්) පිළිපදින්නෙම් නම් මැනවි' කියායි. භාරද්වාජ, එවිට දෙවියෝ මා වෙත පැමිණ මෙසේ කීහ: 'නිදුකාණනි, ඔබ සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ආහාර වැළඳීම නතර නොකරන්න. පින්වත, ඉදින් ඔබ සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ආහාර වැළඳීම නතර කරන්නෙහි නම්, අපි ඔබගේ රෝම කූප තුළින් දිව්‍ය ඕජස ශරීරගත කරන්නෙමු. ඔබ එයින් යැපෙන්නෙහි ය' කියායි. භාරද්වාජ, එවිට මට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: 'ඉදින් මම සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ආහාර නොවැළඳීමට ප්‍රතිඥා දී සිටියදී, මේ දෙවියෝ මගේ රෝම කූප තුළින් දිව්‍ය ඕජස ශරීරගත කරන්නාහු නම්, මම එයින් යැපෙන්නෙම් නම්, එය මට මුසාවක් වන්නේ ය' කියායි. භාරද්වාජ, එහෙයින් මම 'එපා' යැයි පවසමින් ඒ දෙවියන්ව ප්‍රතික්ෂේප කළෙමි.

‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘ยํนูนาหํ โถกํ โถกํ อาหารํ อาหาเรยฺยํ ปสตํ ปสตํ, ยทิ วา มุคฺคยูสํ, ยทิ วา กุลตฺถยูสํ, ยทิ วา กฬายยูสํ, ยทิ วา หเรณุกยูส’นฺติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, โถกํ โถกํ อาหารํ อาหาเรสึ ปสตํ ปสตํ, ยทิ วา มุคฺคยูสํ, ยทิ วา กุลตฺถยูสํ, ยทิ วา กฬายยูสํ, ยทิ วา หเรณุกยูสํ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, โถกํ โถกํ อาหารํ [Pg.435] อาหารยโต ปสตํ ปสตํ, ยทิ วา มุคฺคยูสํ, ยทิ วา กุลตฺถยูสํ, ยทิ วา กฬายยูสํ, ยทิ วา หเรณุกยูสํ, อธิมตฺตกสิมานํ ปตฺโต กาโย โหติ. เสยฺยถาปิ นาม อาสีติกปพฺพานิ วา กาฬปพฺพานิ วา, เอวเมวสฺสุ เม องฺคปจฺจงฺคานิ ภวนฺติ ตาเยวปฺปาหารตาย; เสยฺยถาปิ นาม โอฏฺฐปทํ, เอวเมวสฺสุ เม อานิสทํ โหติ ตาเยวปฺปาหารตาย; เสยฺยถาปิ นาม วฏฺฏนาวฬี, เอวเมวสฺสุ เม ปิฏฺฐิกณฺฏโก อุณฺณตาวนโต โหติ ตาเยวปฺปาหารตาย; เสยฺยถาปิ นาม ชรสาลาย โคปานสิโย โอลุคฺควิลุคฺคา ภวนฺติ, เอวเมวสฺสุ เม ผาสุฬิโย โอลุคฺควิลุคฺคา ภวนฺติ ตาเยวปฺปาหารตาย; เสยฺยถาปิ นาม คมฺภีเร อุทปาเน อุทกตารกา คมฺภีรคตา โอกฺขายิกา ทิสฺสนฺติ, เอวเมวสฺสุ เม อกฺขิกูเปสุ อกฺขิตารกา คมฺภีรคตา โอกฺขายิกา ทิสฺสนฺติ ตาเยวปฺปาหารตาย; เสยฺยถาปิ นาม ติตฺตกาลาพุ อามกจฺฉินฺโน วาตาตเปน สํผุฏิโต โหติ สมฺมิลาโต, เอวเมวสฺสุ เม สีสจฺฉวิ สํผุฏิตา โหติ สมฺมิลาตา ตาเยวปฺปาหารตาย. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, ‘อุทรจฺฉวึ ปริมสิสฺสามี’ติ ปิฏฺฐิกณฺฏกํเยว ปริคฺคณฺหามิ, ‘ปิฏฺฐิกณฺฏกํ ปริมสิสฺสามี’ติ อุทรจฺฉวึเยว ปริคฺคณฺหามิ; ยาวสฺสุ เม, ภารทฺวาช, อุทรจฺฉวิ ปิฏฺฐิกณฺฏกํ อลฺลีนา โหติ ตาเยวปฺปาหารตาย. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, ‘วจฺจํ วา มุตฺตํ วา กริสฺสามี’ติ ตตฺเถว อวกุชฺโช ปปตามิ ตาเยวปฺปาหารตาย. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, อิมเมว กายํ อสฺสาเสนฺโต ปาณินา คตฺตานิ อนุมชฺชามิ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, ปาณินา คตฺตานิ อนุมชฺชโต ปูติมูลานิ โลมานิ กายสฺมา ปปตนฺติ ตาเยวปฺปาหารตาย. อปิสฺสุ มํ, ภารทฺวาช, มนุสฺสา ทิสฺวา เอวมาหํสุ – ‘กาโฬ สมโณ โคตโม’ติ. เอกจฺเจ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘น กาโฬ สมโณ โคตโม, สาโม สมโณ โคตโม’ติ. เอกจฺเจ มนุสฺสา เอวมาหํสุ – ‘น กาโฬ สมโณ โคตโม นปิ สาโม, มงฺคุรจฺฉวิ สมโณ โคตโม’ติ; ยาวสฺสุ เม, ภารทฺวาช, ตาว ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต อุปหโต โหติ ตาเยวปฺปาหารตาย.

භාරද්වාජ, මට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: 'මම මුං ඇට තැම්බූ දිය හෝ, කොල්ලු තැම්බූ දිය හෝ, කඩල තැම්බූ දිය හෝ, මෑ ඇට තැම්බූ දිය හෝ වේවා, ඉතා ස්වල්ප වශයෙන් මිටක් පමණ වන ආහාර වැළඳුවෙම් නම් මැනවි' කියායි. භාරද්වාජ, මම මුං ඇට තැම්බූ දිය හෝ, කොල්ලු තැම්බූ දිය හෝ, කඩල තැම්බූ දිය හෝ, මෑ ඇට තැම්බූ දිය හෝ වේවා, ඉතා ස්වල්ප වශයෙන් මිටක් බැගින් ආහාර වැළඳුවෙමි. භාරද්වාජ, එසේ ඉතා ස්වල්ප වශයෙන් ආහාර වැළඳීම නිසා මාගේ ශරීරය අතිශයින්ම කෘශභාවයට පත් විය. අසූ පර්වයක් ඇති වියළී ගිය උණ පුරුක් මෙන් හෝ කළු උණ පුරුක් මෙන් මාගේ අතපය විය. අල්ප ආහාරය නිසාම මාගේ පස්ස පැත්ත ඔටු පියවරක් මෙන් විය. අල්ප ආහාරය නිසාම මාගේ පිටකොන්ද පබළු වැලක් මෙන් උස් පහත්ව ගැ ගැසී තිබුණි. අල්ප ආහාරය නිසාම දිරාගිය ශාලාවක විසිරුණු පරාල මෙන් මාගේ ඉල ඇට විසිරී පෙනුණි. අල්ප ආහාරය නිසාම ගැඹුරු ළිඳක දිය රළ ගැඹුරට ගිලී පෙනෙන්නාක් මෙන්, මාගේ ඇස් ගුල් තුළ ඇස් ගෙඩි ගැඹුරට ගිලී පෙනුණි. අල්ප ආහාරය නිසාම අමුවෙන් නෙළා අව් සුළඟින් මැලවී ගිය තිත්ත ලබු ගෙඩියක් සේ මාගේ හිස්කබලෙහි සම ද හැකිළී මැලවී ගියේය. භාරද්වාජ, මම 'කුසෙහි සම පිරිමදින්නෙමි' යි අල්ලා ගත් විට පිටකොන්දේ ඇටයම අසු වෙයි. 'පිටකොන්දේ ඇටය පිරිමදින්නෙමි' යි අල්ලා ගත් විට කුසෙහි සමම අසු වෙයි. භාරද්වාජ, අල්ප ආහාරය නිසා ඒ තරමටම මාගේ කුසෙහි සම පිටකොන්දේ ඇටයට ඇලී තිබුණි. භාරද්වාජ, මම 'මල හෝ මූත්‍ර කරන්නෙමි' යි යන විට අල්ප ආහාරය නිසාම එතැනම මුහුණින් ඇද වැටුණෙමි. භාරද්වාජ, මම මේ ශරීරය සනසවනු පිණිස අතින් මාගේ අඟපසඟ පිරිමැද්දෙමි. භාරද්වාජ, අතින් අඟපසඟ පිරිමදින විට අල්ප ආහාරය නිසා මුල් කුණු වී ගිය ලොම් ශරීරයෙන් ගිලිහී වැටුණි. භාරද්වාජ, මිනිස්සු මාව දැක 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් කළු වර්ණ යැ'යි කීහ. ඇතැම් මිනිස්සු 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් කළු නැත, තලෙලු වර්ණ යැ'යි කීහ. තවත් ඇතැම් මිනිස්සු 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් කළුත් නැත, තලෙලුත් නැත, මගුරැවන් වර්ණ යැ'යි කීහ. භාරද්වාජ, අල්ප ආහාරය නිසා ඒ තරමටම මාගේ ප්‍රභාස්වරව තිබූ සමෙහි පැහැය විනාශ වී ගියේය.

๔๘๒. ‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘เย โข เกจิ อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยึสุ[Pg.436], เอตาวปรมํ, นยิโต ภิยฺโย; เยปิ หิ เกจิ อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยิสฺสนฺติ, เอตาวปรมํ, นยิโต ภิยฺโย; เยปิ หิ เกจิ เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติพฺพา ขรา กฏุกา เวทนา เวทยนฺติ, เอตาวปรมํ, นยิโต ภิยฺโย. น โข ปนาหํ อิมาย กฏุกาย ทุกฺกรการิกาย อธิคจฺฉามิ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ. สิยา นุ โข อญฺโญ มคฺโค โพธายา’ติ? ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘อภิชานามิ โข ปนาหํ ปิตุ สกฺกสฺส กมฺมนฺเต สีตาย ชมฺพุจฺฉายาย นิสินฺโน วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตา. สิยา นุ โข เอโส มคฺโค โพธายา’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, สตานุสาริ วิญฺญาณํ อโหสิ – ‘เอเสว มคฺโค โพธายา’ติ. ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘กึ นุ โข อหํ ตสฺส สุขสฺส ภายามิ ยํ ตํ สุขํ อญฺญตฺเรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหี’ติ? ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘น โข อหํ ตสฺส สุขสฺส ภายามิ ยํ ตํ สุขํ อญฺญตฺเรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหี’ติ.

482. “භාරද්වාජ, මට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: ‘අතීත කාලයෙහි යම් ශ්‍රමණ හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් තමන්ගේ වීර්යය නිසා හටගත් තියුණු, රළු, කටුක දුක් වේදනා වින්දාහු ද, ඒවා මෙපමණමය, එයින් වැඩි යමක් නැත. අනාගත කාලයෙහි යම් ශ්‍රමණ හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් තමන්ගේ වීර්යය නිසා හටගත් තියුණු, රළු, කටුක දුක් වේදනා විඳින්නාහු ද, ඒවා මෙපමණමය, එයින් වැඩි යමක් නැත. වර්තමාන කාලයෙහි යම් ශ්‍රමණ හෝ බ්‍රාහ්මණ කෙනෙක් තමන්ගේ වීර්යය නිසා හටගත් තියුණු, රළු, කටුක දුක් වේදනා විඳිත් ද, ඒවා මෙපමණමය, එයින් වැඩි යමක් නැත. එහෙත් මම මේ කටුක වූ දුෂ්කර ක්‍රියාවෙන් මිනිස් දහමට වඩා උතුම් වූ ආර්යයන්ට ප්‍රත්‍යක්ෂ වන ඥාන දර්ශන විශේෂයක් නොලැබුවෙමි. සම්බෝධිය සඳහා වෙනත් මඟක් තිබිය හැකි ද?’ භාරද්වාජ, එවිට මට මෙවැනි සිතිවිල්ලක් ඇති විය: ‘මගේ පියාණන් වන ශාක්‍ය රජුගේ (වප් මඟුල්) කටයුත්තකදී, සිසිල් දඹ රුක් සෙවණේ හිඳිමින් කාමයන්ගෙන් වෙන්ව, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වෙන්ව, විතක්ක විචාර සහිත, විවේකයෙන් හටගත් පීතිය හා සැපය ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවැදී වාසය කළ බව මට මතක ය. මෙය සම්බෝධිය සඳහා මඟ විය හැකි ද?’ භාරද්වාජ, එවිට මට සිහිය අනුව ගලා ගිය දැනීමක් ඇති විය: ‘මෙයම සම්බෝධිය සඳහා මඟයි’ කියා ය. භාරද්වාජ, එවිට මට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: ‘කාමයන්ගෙන් තොර, අකුසල ධර්මයන්ගෙන් තොර වූ ඒ සැපයට මම බිය විය යුතු ද?’ භාරද්වාජ, එවිට මට මෙසේ සිතුණි: ‘මම ඒ සැපයට බිය නොවෙමි’ කියා ය.”

๔๘๓. ‘‘ตสฺส มยฺหํ, ภารทฺวาช, เอตทโหสิ – ‘น โข ตํ สุกรํ สุขํ อธิคนฺตุํ เอวํ อธิมตฺตกสิมานํ ปตฺตกาเยน. ยํนูนาหํ โอฬาริกํ อาหารํ อาหาเรยฺยํ โอทนกุมฺมาส’นฺติ. โส โข อหํ, ภารทฺวาช, โอฬาริกํ อาหารํ อาหาเรสึ โอทนกุมฺมาสํ. เตน โข ปน มํ, ภารทฺวาช, สมเยน ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู ปจฺจุปฏฺฐิตา โหนฺติ – ‘ยํ โข สมโณ โคตโม ธมฺมํ อธิคมิสฺสติ ตํ โน อาโรเจสฺสตี’ติ. ยโต โข อหํ, ภารทฺวาช, โอฬาริกํ อาหารํ อาหาเรสึ โอทนกุมฺมาสํ, อถ เม เต ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู นิพฺพิชฺช ปกฺกมึสุ – ‘พาหุลฺลิโก สมโณ โคตโม ปธานวิพฺภนฺโต อาวตฺโต พาหุลฺลายา’ติ.

483. “භාරද්වාජ, මට මෙවැනි අදහසක් ඇති විය: ‘මෙසේ අතිශයින් වැහැරී ගිය ශරීරයකින් ඒ සැපය ලබා ගැනීම පහසු නැත. මම බත්, කොල්ලු වැනි ගොරෝසු ආහාරයක් ගන්නේ නම් මැනවි’ කියා ය. භාරද්වාජ, මම බත්, කොල්ලු වැනි ගොරෝසු ආහාර අනුභව කළෙමි. භාරද්වාජ, එකල පස්වග මහණුන් ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් යම් ධර්මයක් අවබෝධ කරගන්නේ ද එය අපට පවසනු ඇතැයි’ සිතමින් මට උපස්ථාන කරමින් සිටියහ. භාරද්වාජ, මම බත්, කොල්ලු වැනි ගොරෝසු ආහාර අනුභව කළ විට, ඒ පස්වග මහණුන් ‘ශ්‍රමණ ගෞතමයන් ප්‍රත්‍ය බහුලව සොයන්නෙකි, ප්‍රධන් වීර්යයෙන් ගිලිහුණෙකි, සැප විහරණයට හැරුණෙකි’ කියා කලකිරීමට පත්ව මා අතහැර නික්ම ගියහ.”

‘‘โส โข อหํ, ภารทฺวาช, โอฬาริกํ อาหารํ อาหาเรตฺวา พลํ คเหตฺวา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ [Pg.437] สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ… ตติยํ ฌานํ… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหาสึ.

“භාරද්වාජ, මම ගොරෝසු ආහාර අනුභව කර ශක්තිය ලබාගෙන, කාමයන්ගෙන් වෙන්ව... (පෙ) ... ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවැදී වාසය කළෙමි. විතක්ක විචාර සංසිඳීමෙන් සිත තුළ පැහැදීම ඇති කරන, සිතේ ඒකාග්‍රතාවය ඇති, විතක්ක විචාර රහිත, සමාධියෙන් හටගත් පීතිය හා සැපය ඇති ද්විතීය ධ්‍යානය ද... තෘතීය ධ්‍යානය ද... චතුර්ථ ධ්‍යානය ද උපදවාගෙන වාසය කළෙමි.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมสึ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรามิ. อยํ โข เม, ภารทฺวาช, รตฺติยา ปฐเม ยาเม ปฐมา วิชฺชา อธิคตา, อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน; ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

“මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර වූ, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, මම පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහි කිරීමේ ඥානය සඳහා සිත යොමු කළෙමි. මම විවිධ වූ පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළවල් සිහි කරමි. එනම්, එක් ජාතියක්, ජාති දෙකක්... (පෙ) ... මෙසේ ආකාර සහිතව, උද්දේශ සහිතව විවිධ වූ පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ සිහි කරමි. භාරද්වාජ, රාත්‍රියේ ප්‍රථම යාමයේදී මා විසින් මේ ප්‍රථම විද්‍යාව ලබා ගන්නා ලදී. අවිද්‍යාව දුරු විය, විද්‍යාව පහළ විය. අඳුර දුරු විය, ආලෝකය පහළ විය. ඒ වනාහි අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරන්නෙකුට ලැබෙන්නාක් මෙනි.”

๔๘๔. ‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมสึ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสามิ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานามิ…เป… อยํ โข เม, ภารทฺวาช, รตฺติยา มชฺฌิเม ยาเม ทุติยา วิชฺชา อธิคตา, อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน; ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต.

484. “මෙසේ සිත සමාහිත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ, ප්‍රභාස්වර වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, උපක්ලේශ පහ වූ, මෘදු වූ, කර්මණ්‍ය වූ, ස්ථාවර වූ, අකම්පිත බවට පත් වූ කල්හි, සත්වයන්ගේ චුති උප්පත්ති ඥානය සඳහා සිත යොමු කළෙමි. මම පිරිසිදු වූ, මිනිස් ඇස ඉක්මවා ගිය දිව්‍යමය වූ ඇසින් චුත වන්නා වූ ද, උපදින්නා වූ ද, හීන වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, මනා වර්ණ ඇති හා දුර්වර්ණ වූ ද, සුගතිගාමී හා දුගතිගාමී වූ ද සත්වයන් දුටුවෙමි. සත්වයන් කර්මානුරූපව මිය යන හා උපදින ආකාරය දැන ගත්තෙමි... (පෙ) ... භාරද්වාජ, රාත්‍රියේ මධ්‍යම යාමයේදී මා විසින් මේ දෙවන විද්‍යාව ලබා ගන්නා ලදී. අවිද්‍යාව දුරු විය, විද්‍යාව පහළ විය. අඳුර දුරු විය, ආලෝකය පහළ විය. ඒ වනාහි අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුතුව වාසය කරන්නෙකුට ලැබෙන්නාක් මෙනි.”

‘‘โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมสึ. โส ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ; ‘อิเม อาสวา’ติ ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, ‘อยํ อาสวสมุทโย’ติ ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, ‘อยํ อาสวนิโรโธ’ติ ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ, ‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ยถาภูตํ อพฺภญฺญาสึ. ตสฺส เม เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจิตฺถ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจิตฺถ, อวิชฺชาสวาปิ [Pg.438] จิตฺตํ วิมุจฺจิตฺถ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ อโหสิ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ อพฺภญฺญาสึ. อยํ โข เม, ภารทฺวาช, รตฺติยา ปจฺฉิเม ยาเม ตติยา วิชฺชา อธิคตา, อวิชฺชา วิหตา, วิชฺชา อุปฺปนฺนา; ตโม วิหโต, อาโลโก อุปฺปนฺโน; ยถา ตํ อปฺปมตฺตสฺส อาตาปิโน ปหิตตฺตสฺส วิหรโต’’ติ.

“මෙසේ සිත සමාධිගත වූ කල්හි, පිරිසිදු වූ කල්හි, ප්‍රභාස්වර වූ කල්හි, කෙලෙස් රහිත වූ කල්හි, උපක්ලේශ පහ වූ කල්හි, මෘදු වූ කල්හි, කර්මණ්‍ය වූ කල්හි, ස්ථාවරව අකම්ප්‍ය භාවයට පත් වූ කල්හි, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමේ ඥානය (ආසවක්ඛය ඥානය) පිණිස මම සිත යොමු කළෙමි. මම ‘මේ දුක යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගත්තෙමි. ‘මේ දුක ඇති වීමේ හේතුව යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගත්තෙමි. ‘මේ දුක් නිරුද්ධ කිරීම යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගත්තෙමි. ‘මේ දුක් නිරුද්ධ කිරීමේ මාවත යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගත්තෙමි. ‘මේවා ආශ්‍රවයෝ යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගත්තෙමි. ‘මේ ආශ්‍රවයන්ගේ හටගැනීම යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගත්තෙමි. ‘මේ ආශ්‍රවයන්ගේ නිරුද්ධ කිරීම යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගත්තෙමි. ‘මේ ආශ්‍රවයන් නිරුද්ධ කිරීමේ මාවත යැ’යි තත්ත්වාකාරයෙන් දැනගත්තෙමි. මෙසේ දන්නා වූ, මෙසේ දක්නා වූ මාගේ සිත කාමාශ්‍රවයෙන් ද මිදුණේය, භවාශ්‍රවයෙන් ද මිදුණේය, අවිද්‍යාශ්‍රවයෙන් ද මිදුණේය. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන ඥානය ඇති විය. ‘ජාතිය (ඉපදීම) ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මේ ආත්මභාවය පිණිස තව කළ යුතු දෙයක් නැතැ’යි මම දැනගත්තෙමි. භාරද්වාජය, රාත්‍රියෙහි පශ්චිම යාමයෙහි දී මා විසින් මේ තුන්වැනි විද්‍යාව ලබාගන්නා ලදී. අවිද්‍යාව දුරු විය, විද්‍යාව උපන්නාය. අඳුර දුරු විය, ආලෝකය උපන්නේය. එය අප්‍රමාදීව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුක්තව, නිවනට යොමු කළ සිතින් යුක්තව වෙසෙන උත්තමයෙකුට ලැබෙන්නාක් මෙනි.”

๔๘๕. เอวํ วุตฺเต, สงฺคารโว มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อฏฺฐิตวตํ โภโต โคตมสฺส ปธานํ อโหสิ, สปฺปุริสวตํ โภโต โคตมสฺส ปธานํ อโหสิ; ยถา ตํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. กึ นุ โข, โภ โคตม, อตฺถิ เทวา’’ติ ? ‘‘ฐานโส เมตํ, ภารทฺวาช, วิทิตํ ยทิทํ – อธิเทวา’’ติ. ‘‘กึ นุ โข, โภ โคตม, ‘อตฺถิ เทวา’ติ ปุฏฺโฐ สมาโน ‘ฐานโส เมตํ, ภารทฺวาช, วิทิตํ ยทิทํ อธิเทวา’ติ วเทสิ. นนุ, โภ โคตม, เอวํ สนฺเต ตุจฺฉา มุสา โหตี’’ติ? ‘‘‘อตฺถิ เทวา’ติ, ภารทฺวาช, ปุฏฺโฐ สมาโน ‘อตฺถิ เทวา’ติ โย วเทยฺย, ‘ฐานโส เม วิทิตา’ติ โย วเทยฺย; อถ ขฺเวตฺถ วิญฺญุนา ปุริเสน เอกํเสน นิฏฺฐํ คนฺตพฺพํ ยทิทํ – ‘อตฺถิ เทวา’’’ติ. ‘‘กิสฺส ปน เม ภวํ โคตโม อาทิเกเนว น พฺยากาสี’’ติ ? ‘‘อุจฺเจน สมฺมตํ โข เอตํ, ภารทฺวาช, โลกสฺมึ ยทิทํ – ‘อตฺถิ เทวา’’’ติ.

485. මෙසේ වදාළ කල්හි, සංගාරව මාණවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ වීරිය නොසැලෙන ව්‍රතයක් බඳු විය. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ වීරිය සත්පුරුෂ ව්‍රතයක් බඳු විය. අර්හත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට එය එසේම විය යුතුය. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, දෙවියෝ සිටිත් ද?” “භාරද්වාජය, මෙය කරුණු සහිතව දන්නා ලද්දකි, එනම් අධිදේවයන් (දෙවියන්) සිටින බවයි.” “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ‘දෙවියෝ සිටිත් ද?’ කියා ඇසූ කල්හි, ‘භාරද්වාජය, මෙය කරුණු සහිතව දන්නා ලද්දකි, එනම් දෙවියන් සිටින බවයි’ කියා ඔබ වහන්සේ පවසන්නේ ඇයි? භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ කීම හිස් වූ මුසාවක් නොවේද?” “භාරද්වාජය, ‘දෙවියෝ සිටිත් ද?’ කියා ඇසූ කල්හි, ‘දෙවියෝ සිටිත්’ යැයි යමෙකු පවසන්නේ නම් හෝ ‘මම එය කරුණු සහිතව දනිමි’ යැයි පවසන්නේ නම්, ප්‍රඥාවන්ත පුරුෂයෙකු විසින් ‘දෙවියෝ සිටිත්’ යන්න ඒකාන්තයෙන්ම නිගමනය කළ යුතුය.” “භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ඇයි මට මුලදීම සෘජුවම පිළිතුරක් නොදුන්නේ?” “භාරද්වාජය, ලෝකයෙහි ‘දෙවියෝ සිටිත්’ යන කරුණ උස් හඬින් (ප්‍රසිද්ධියේ) සම්මත වූවකි.”

๔๘๖. เอวํ วุตฺเต, สงฺคารโว มาณโว ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ, โภ โคตม! เสยฺยถาปิ, โภ โคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย – จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ – เอวเมวํ โภตา โคตเมน อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ [Pg.439] ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

486. මෙසේ වදාළ කල්හි සංගාරව මාණවකයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා යහපත්ය! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා යහපත්ය! භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කළාක් මෙන්, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කළාක් මෙන්, මංමුළා වූවෙකුට මඟ පෙන්වන්නාක් මෙන්, ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වායි අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දල්වන්නාක් මෙන්, භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය පැහැදිලි කරන ලදී. මම ඒ භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, මහා සංඝරත්නය ද සරණ යමි. භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ මා අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස පිළිගන්නා සේක්වා!”

สงฺคารวสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ.

දසවැනි සංගාරව සූත්‍රය නිම විය.

พฺราหฺมณวคฺโค นิฏฺฐิโต ปญฺจโม.

පස්වැනි බ්‍රාහ්මණ වර්ගය නිම විය.

ตสฺสุทฺทานํ –

එහි උද්දානය මෙසේය:

พฺรหฺมายุ เสลสฺสลายโน, โฆฏมุโข จ พฺราหฺมโณ;

จงฺกี เอสุ ธนญฺชานิ, วาเสฏฺโฐ สุภคารโวติ.

බ්‍රහ්මායු, සේල, අස්සලායන, ඝෝටමුඛ බ්‍රාහ්මණ සූත්‍රය, චංකී, ඒසුධාරී, ධනංජානි, වාසෙට්ඨ, සුභ සහ සංගාරව සූත්‍රය ද වේ.

อิทํ วคฺคานมุทฺทานํ –

වර්ගයන්හි උද්දානය මෙසේය:

วคฺโค คหปติ ภิกฺขุ, ปริพฺพาชกนามโก;

ราชวคฺโค พฺราหฺมโณติ, ปญฺจ มชฺฌิมอาคเม.

ගහපති වර්ගය, භික්ඛු වර්ගය, පරිබ්බාජක වර්ගය, රාජ වර්ගය සහ බ්‍රාහ්මණ වර්ගය යන මේ වර්ග පහ මජ්ඣිම නිකායෙහි (මජ්ඣිම පණ්ණාසකයෙහි) අන්තර්ගත වේ.

มชฺฌิมปณฺณาสกํ สมตฺตํ.

මජ්ඣිම පණ්ණාසකය අවසන් විය.