1

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Homenagem a Ele, o Abençoado, o Digno, o Perfeitamente Iluminado.

---

ทีฆนิกาเย

No Dīgha Nikāya

---

สีลกฺขนฺธวคฺคฏฺฐกถา

Comentário ao Sīlakkhandhavagga

---

คนฺถารมฺภกถา

Prólogo

---

กรุณาสีตลหทยํ[Pg.1], ปญฺญาปชฺโชตวิหตโมหตมํ;

สนรามรโลกครุํ, วนฺเท สุคตํ คติวิมุตฺตํ.

Presto homenagem ao Bem-Irido, cujo coração é refrescado pela compaixão, que destruiu a escuridão da ignorância com a lâmpada da sabedoria, que é o mestre do mundo com seus humanos e divindades, e que está liberto dos destinos de existência.

---

พุทฺโธปิ พุทฺธภาวํ, ภาเวตฺวา เจว สจฺฉิกตฺวา จ;

ยํ อุปคโต คตมลํ, วนฺเท ตมนุตฺตรํ ธมฺมํ.

Presto homenagem a esse Dhamma supremo, livre de impurezas, cultivando e realizando o qual até mesmo o Buda alcançou o estado de Buda.

---

สุคตสฺส โอรสานํ, ปุตฺตานํ มารเสนมถนานํ;

อฏฺฐนฺนมฺปิ สมูหํ, สิรสา วนฺเท อริยสงฺฆํ.

Com minha cabeça, presto homenagem à Nobre Sangha, a assembleia dos oito tipos de indivíduos nobres, filhos legítimos do Bem-Irido, que destroem o exército de Mara.

---

อิติ เม ปสนฺนมติโน, รตนตฺตยวนฺทนามยํ ปุญฺญํ;

ยํ สุวิหตนฺตราโย, หุตฺวา ตสฺสานุภาเวน.

Assim, pelo poder do mérito gerado por mim, de mente serena, ao prestar homenagem à Tríplice Joia, que todos os meus obstáculos sejam completamente destruídos.

---

ทีฆสฺส ทีฆสุตฺตงฺกิตสฺส, นิปุณสฺส อาคมวรสฺส;

พุทฺธานุพุทฺธสํวณฺณิตสฺส, สทฺธาวหคุณสฺส.

Da excelente e sutil coleção de longos discursos, marcada por extensos suttas, elogiada pelo Buda e por seus nobres discípulos iluminados, e dotada da qualidade de inspirar fé,

---

อตฺถปฺปกาสนตฺถํ, อฏฺฐกถา อาทิโต วสิสเตหิ;

ปญฺจหิ ยา สงฺคีตา, อนุสงฺคีตา จ ปจฺฉาปิ.

para esclarecer o seu significado, este comentário, que foi originalmente recitado por quinhentos arhats no Primeiro Concílio, e posteriormente recitado novamente nos concílios seguintes,

---

สีหฬทีปํ ปน อาภตาถ, วสินา มหามหินฺเทน;

ฐปิตา สีหฬภาสาย, ทีปวาสีนมตฺถาย.

e que foi trazido para a ilha do Ceilão pelo venerável Mahinda, o arhat de mente controlada, e preservado na língua cingalesa para o benefício dos habitantes da ilha.

---

อปเนตฺวาน [Pg.2] ตโตหํ, สีหฬภาสํ มโนรมํ ภาสํ;

ตนฺตินยานุจฺฉวิกํ, อาโรเปนฺโต วิคตโทสํ.

Removendo dali a língua cingalesa e vertendo-o para uma linguagem agradável, livre de falhas e em perfeita conformidade com o estilo e método dos textos canônicos,

---

สมยํ อวิโลเมนฺโต, เถรานํ เถรวํสปทีปานํ;

สุนิปุณวินิจฺฉยานํ, มหาวิหาเร นิวาสีนํ.

sem contradizer a tradição dos anciãos do Mahāvihāra, que são faróis da linhagem dos anciãos e possuidores de julgamentos extremamente sutis e precisos,

---

หิตฺวา ปุนปฺปุนาคตมตฺถํ, อตฺถํ ปกาสยิสฺสามิ;

สุชนสฺส จ ตุฏฺฐตฺถํ, จิรฏฺฐิตตฺถญฺจ ธมฺมสฺส.

descartando as explicações repetitivas, revelarei o verdadeiro significado para o contentamento das pessoas de bem e para a longa preservação do Dhamma.

---

สีลกถา ธุตธมฺมา, กมฺมฏฺฐานานิ เจว สพฺพานิ;

จริยาวิธานสหิโต, ฌานสมาปตฺติวิตฺถาโร.

A exposição sobre a moralidade, as práticas ascéticas, todos os objetos de meditação, juntamente com as diretrizes para os diferentes temperamentos, e a explicação detalhada das absorções e realizações meditativas,

---

สพฺพา จ อภิญฺญาโย, ปญฺญาสงฺกลนนิจฺฉโย เจว;

ขนฺธธาตายตนินฺทฺริยานิ, อริยานิ เจว จตฺตาริ.

todos os conhecimentos superiores, a análise e determinação da sabedoria, os agregados, os elementos, as bases dos sentidos, as faculdades, bem como as quatro nobres...

---

สจฺจานิ ปจฺจยาการเทสนา, สุปริสุทฺธนิปุณนยา;

อวิมุตฺตตนฺติมคฺคา, วิปสฺสนา ภาวนา เจว.

Verdades, o ensinamento sobre a originação dependente com seus métodos extremamente puros e sutis, e o cultivo da visão meditativa profunda, que não se desvia do caminho dos textos canônicos,

---

อิติ ปน สพฺพํ ยสฺมา, วิสุทฺธิมคฺเค มยา สุปริสุทฺธํ;

วุตฺตํ ตสฺมา ภิยฺโย, น ตํ อิธ วิจารยิสฺสามิ.

visto que tudo isso já foi por mim exposto de forma extremamente clara no Visuddhimagga, portanto, não irei tratar desses assuntos detalhadamente aqui.

---

‘‘มชฺเฌ วิสุทฺธิมคฺโค, เอส จตุนฺนมฺปิ อาคมานญฺหิ;

ฐตฺวา ปกาสยิสฺสติ, ตตฺถ ยถา ภาสิตํ อตฺถํ’’.

"Situando-se no centro das quatro coleções de discursos, este Visuddhimagga esclarecerá o significado conforme foi ensinado nelas."

---

อิจฺเจว กโต ตสฺมา, ตมฺปิ คเหตฺวาน สทฺธิเมตาย;

อฏฺฐกถาย วิชานถ, ทีฆาคมนิสฺสิตํ อตฺถนฺติ.

Com esse pensamento ele foi composto; portanto, tomando também aquele trabalho e utilizando-o junto com este comentário, compreendam o significado contido no Dīgha Nikāya.

---

นิทานกถา

Narrativa Introdutória

---

ตตฺถ ทีฆาคโม นาม สีลกฺขนฺธวคฺโค, มหาวคฺโค, ปาถิกวคฺโคติ วคฺคโต ติวคฺโค โหติ; สุตฺตโต จตุตฺตึสสุตฺตสงฺคโห. ตสฺส วคฺเคสุ สีลกฺขนฺธวคฺโค อาทิ, สุตฺเตสุ พฺรหฺมชาลํ. พฺรหฺมชาลสฺสาปิ ‘‘เอวํ [Pg.3] เม สุต’’นฺติอาทิกํ อายสฺมตา อานนฺเทน ปฐมมหาสงฺคีติกาเล วุตฺตํ นิทานมาทิ.

A esse respeito, o chamado Dīgha Nikāya consiste em três seções por divisão: o Sīlakkhandhavagga, o Mahāvagga e o Pāthikavagga; e, por discursos, é uma compilação de trinta e quatro suttas. Entre suas seções, o Sīlakkhandhavagga é a primeira; entre os discursos, o Brahmajāla Sutta é o primeiro. E, do próprio Brahmajāla Sutta, a introdução que começa com 'Assim ouvi', proferida pelo venerável Ānanda no momento do Primeiro Grande Concílio, é o começo.

---

ปฐมมหาสงฺคีติกถา

A História do Primeiro Grande Concílio

---

ปฐมมหาสงฺคีติ นาม เจสา กิญฺจาปิ วินยปิฏเก ตนฺติมารูฬฺหา, นิทานโกสลฺลตฺถํ ปน อิธาปิ เอวํ เวทิตพฺพา. ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนญฺหิ อาทึ กตฺวา ยาว สุภทฺทปริพฺพาชกวินยนา กตพุทฺธกิจฺเจ, กุสินารายํ อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน ยมกสาลานมนฺตเร วิสาขปุณฺณมทิวเส ปจฺจูสสมเย อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุเต ภควติ โลกนาเถ, ภควโต ธาตุภาชนทิวเส สนฺนิปติตานํ สตฺตนฺนํ ภิกฺขุสตสหสฺสานํ สงฺฆตฺเถโร อายสฺมา มหากสฺสโป สตฺตาหปรินิพฺพุเต ภควติ สุภทฺเทน วุฑฺฒปพฺพชิเตน – ‘‘อลํ, อาวุโส, มา โสจิตฺถ, มา ปริเทวิตฺถ, สุมุตฺตา มยํ เตน มหาสมเณน, อุปทฺทุตา จ โหม – ‘อิทํ โว กปฺปติ, อิทํ โว น กปฺปตี’ติ, อิทานิ ปน มยํ ยํ อิจฺฉิสฺสาม, ตํ กริสฺสาม, ยํ น อิจฺฉิสฺสาม น ตํ กริสฺสามา’’ติ (จูฬว. ๔๓๗) วุตฺตวจนมนุสฺสรนฺโต, อีทิสสฺส จ สงฺฆสนฺนิปาตสฺส ปุน ทุลฺลภภาวํ มญฺญมาโน, ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ปาปภิกฺขู ‘อตีตสตฺถุกํ ปาวจน’นฺติ มญฺญมานา ปกฺขํ ลภิตฺวา นจิรสฺเสว สทฺธมฺมํ อนฺตรธาเปยฺยุํ, ยาว จ ธมฺมวินโย ติฏฺฐติ, ตาว อนตีตสตฺถุกเมว ปาวจนํ โหติ. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา –

Embora este Primeiro Grande Concílio tenha sido registrado no Vinaya Piṭaka, no entanto, para o propósito de proficiência na introdução histórica, ele deve ser compreendido aqui também desta maneira. Tendo realizado os deveres de um Buda, começando com o giro da Roda do Dhamma até a conversão do asceta errante Subhadda, quando o Abençoado, o Protetor do Mundo, alcançou o parinibbāna através do elemento de nibbāna sem resíduo de apego, ao amanhecer no dia de lua cheia do mês de Visākha, entre o par de árvores sāl no bosque de sāl dos Mallas em Upavattana, perto de Kusinārā; no dia da distribuição das relíquias do Abençoado, o ancião da Sangha, o venerável Mahākassapa, entre os setecentos mil monges que haviam se reunido, lembrando-se das palavras ditas por Subhadda, que havia se ordenado na velhice, apenas sete dias após o parinibbāna do Abençoado: 'Basta, amigos! Não se lamentem, não chorem! Estamos bem livres daquele Grande Asceta. Éramos incomodados por ele dizendo: "Isto é permitido para vocês, isto não é permitido para vocês". Mas agora faremos o que quisermos, e o que não quisermos, não faremos'; e considerando que uma assembleia da Sangha como esta seria difícil de se obter novamente, pensou: 'É bem possível que monges mal-intencionados, pensando "o ensinamento não tem mais mestre", formem facções e façam com que o verdadeiro Dhamma desapareça em pouco tempo. Mas enquanto o Dhamma e o Vinaya permanecerem, o ensinamento continuará a ter um mestre. Pois isto foi dito pelo Abençoado:'

---

‘โย โว, อานนฺท, มยา ธมฺโม จ วินโย จ เทสิโต ปญฺญตฺโต, โส โว มมจฺจเยน สตฺถา’ติ (ที. นิ. ๒.๒๑๖).

'Ānanda, o Dhamma e o Vinaya que ensinei e prescrevi para vocês serão o seu mestre após a minha partida.'

---

‘ยํนูนาหํ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคาเยยฺยํ, ยถยิทํ สาสนํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ’.

'E se eu recitasse o Dhamma e o Vinaya, para que este ensinamento seja duradouro e permaneça por muito tempo?'

---

ยญฺจาหํ ภควตา –

E visto que eu fui honrado pelo Abençoado —

---

‘ธาเรสฺสสิ ปน เม ตฺวํ, กสฺสป, สาณานิ ปํสุกูลานิ นิพฺพสนานี’ติ (สํ. นิ. ๒.๑๕๔) วตฺวา จีวเร สาธารณปริโภเคน.

— quando Ele disse: 'Kassapa, você usará as minhas vestes de trapos descartados feitas de cânhamo?', honrando-me com o uso compartilhado de Suas vestes;

---

‘อหํ, ภิกฺขเว, ยาวเทว อากงฺขามิ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ [Pg.4] ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรามิ; กสฺสโปปิ, ภิกฺขเว, ยาวเทว, อากงฺขติ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรตี’ติ (สํ. นิ. ๒.๑๕๒).

'Monges, sempre que desejo, afastado dos prazeres sensoriais, afastado das qualidades inábeis, entro e permaneço no primeiro jhana, que é acompanhado por pensamento aplicado e sustentado, com o êxtase e a felicidade nascidos do afastamento. Kassapa também, monges, sempre que deseja, afastado dos prazeres sensoriais, afastado das qualidades inábeis, entra e permanece no primeiro jhana, que é acompanhado por pensamento aplicado e sustentado, com o êxtase e a felicidade nascidos do afastamento.'

---

เอวมาทินา นเยน นวานุปุพฺพวิหารฉฬภิญฺญาปฺปเภเท อุตฺตริมนุสฺสธมฺเม อตฺตนา สมสมฏฺฐปเนน จ อนุคฺคหิโต, ตถา อากาเส ปาณึ จาเลตฺวา อลคฺคจิตฺตตาย เจว จนฺโทปมปฏิปทาย จ ปสํสิโต, ตสฺส กิมญฺญํ อาณณฺยํ ภวิสฺสติ. นนุ มํ ภควา ราชา วิย สกกวจอิสฺสริยานุปฺปทาเนน อตฺตโน กุลวํสปฺปติฏฺฐาปกํ ปุตฺตํ ‘สทฺธมฺมวํสปฺปติฏฺฐาปโก เม อยํ ภวิสฺสตี’ติ, มนฺตฺวา อิมินา อสาธารเณน อนุคฺคเหน อนุคฺคเหสิ, อิมาย จ อุฬาราย ปสํสาย ปสํสีติ จินฺตยนฺโต ธมฺมวินยสงฺคายนตฺถํ ภิกฺขูนํ อุสฺสาหํ ชเนสิ. ยถาห –

Desta e de outras maneiras, fui favorecido pelo Abençoado, que me colocou em pé de igualdade Consigo mesmo nos estados humanos superiores, que consistem nas nove realizações meditativas sucessivas e nos seis tipos de conhecimento direto; fui também elogiado por ter uma mente desapegada, como uma mão que se move no ar sem se prender a nada, e por uma prática comparável à lua. Que outra obrigação restaria para mim? Pensando: 'Não é verdade que o Abençoado me favoreceu com este privilégio extraordinário e me elogiou com este grande elogio, assim como um rei que, ao conceder sua própria armadura e soberania ao seu filho que perpetuará a linhagem real, pensa: "Este meu filho estabelecerá a linhagem real", pensando: "Este Kassapa estabelecerá a linhagem do verdadeiro Dhamma"?', ele despertou o entusiasmo dos monges para a recitação do Dhamma e do Vinaya. Como foi dito:

---

‘‘อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘เอกมิทาหํ, อาวุโส, สมยํ ปาวาย กุสินารํ อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหี’’ติ (จูฬว. ๔๓๗) สพฺพํ สุภทฺทกณฺฑํ วิตฺถารโต เวทิตพฺพํ. อตฺถํ ปนสฺส มหาปรินิพฺพานาวสาเน อาคตฏฺฐาเนเยว กถยิสฺสาม.

'Então o venerável Mahākassapa dirigiu-se aos monges: "Uma vez, amigos, eu estava viajando na estrada de Pāvā para Kusinārā com uma grande comunidade de monges, cerca de quinhentos monges..."' Todo o episódio de Subhadda deve ser compreendido em detalhes. Explicaremos o seu significado no local onde ele ocorre, no final do Mahāparinibbāna Sutta.

---

ตโต ปรํ อาห –

Depois disso, he disse:

---

‘‘หนฺท มยํ, อาวุโส, ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายาม, ปุเร อธมฺโม ทิปฺปติ, ธมฺโม ปฏิพาหิยฺยติ; ปุเร อวินโย ทิปฺปติ, วินโย ปฏิพาหิยฺยติ; ปุเร อธมฺมวาทิโน พลวนฺโต โหนฺติ, ธมฺมวาทิโน ทุพฺพลา โหนฺติ, ปุเร อวินยวาทิโน พลวนฺโต โหนฺติ, วินยวาทิโน ทุพฺพลา โหนฺตี’’ติ (จูฬว. ๔๓๗).

'Venham, amigos, vamos recitar o Dhamma e o Vinaya, antes que o não-Dhamma seja promovido e o Dhamma seja rejeitado; antes que o não-Vinaya seja promovido e o Vinaya seja rejeitado; antes que os que ensinam o não-Dhamma se tornem fortes e os que ensinam o Dhamma se tornem fracos; antes que os que ensinam o não-Vinaya se tornem fortes e os que ensinam o Vinaya se tornem fracos.'

---

ภิกฺขู อาหํสุ – ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, เถโร ภิกฺขู อุจฺจินตู’’ติ. เถโร ปน สกลนวงฺคสตฺถุสาสนปริยตฺติธเร ปุถุชฺชนโสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามิ สุกฺขวิปสฺสก ขีณาสวภิกฺขู อเนกสเต, อเนกสหสฺเส จ [Pg.5] วชฺเชตฺวา ติปิฏกสพฺพปริยตฺติปฺปเภทธเร ปฏิสมฺภิทาปฺปตฺเต มหานุภาเว เยภุยฺเยน ภควโต เอตทคฺคํ อาโรปิเต เตวิชฺชาทิเภเท ขีณาสวภิกฺขูเยว เอกูนปญฺจสเต ปริคฺคเหสิ. เย สนฺธาย อิทํ วุตฺตํ – ‘‘อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป เอเกนูนานิ ปญฺจ อรหนฺตสตานิ อุจฺจินี’’ติ (จูฬว. ๔๓๗).

Os monges disseram: 'Sendo assim, venerável senhor, que o ancião escolha os monges.' O ancião, no entanto, deixando de lado centenas e milhares de monges — fossem eles pessoas comuns, que entraram na correnteza, que retornam uma vez, que não retornam, ou arhats de visão seca —, embora fossem conhecedores de todo o ensinamento de nove partes do Mestre, selecionou apenas quatrocentos e noventa e nove arhats que dominavam todas as divisões do Tipiṭaka, que haviam alcançado os conhecimentos analíticos, que possuíam grande poder espiritual, que em sua maioria haviam sido declarados pelo Abençoado como os mais destacados em suas respectivas áreas, e que possuíam os três conhecimentos superiores, etc. Foi em referência a eles que se disse: 'Então o venerável Mahākassapa escolheu quatrocentos e noventa e nove arhats.'

---

กิสฺส ปน เถโร เอเกนูนมกาสีติ? อายสฺมโต อานนฺทตฺเถรสฺส โอกาสกรณตฺถํ. เตนหายสฺมตา สหาปิ, วินาปิ, น สกฺกา ธมฺมสงฺคีตึ กาตุํ. โส หายสฺมา เสกฺโข สกรณีโย, ตสฺมา สหาปิ น สกฺกา. ยสฺมา ปนสฺส กิญฺจิ ทสพลเทสิตํ สุตฺตเคยฺยาทิกํ อปฺปจฺจกฺขํ นาม นตฺถิ. ยถาห –

Por que o ancião deixou uma vaga em aberto? Para dar uma oportunidade ao venerável ancião Ānanda. Pois, com aquele venerável ou sem ele, não seria possível realizar a recitação do Dhamma. Por um lado, aquele venerável ainda era um aprendiz com tarefas a realizar para alcançar a libertação, portanto, com ele ainda nesse estado não seria apropriado realizar o concílio. Por outro lado, sem ele também não seria possível, pois não havia nenhum ensinamento — suttas, geyyas, etc. — ensinado por Aquele das Dez Forças que não fosse conhecido diretamente por ele. Como foi dito:

---

‘‘ทฺวาสีติ พุทฺธโต คณฺหึ, ทฺเว สหสฺสานิ ภิกฺขุโต;

จตุราสีติ สหสฺสานิ, เย เม ธมฺมา ปวตฺติโน’’ติ. (เถรคา. ๑๐๒๗);

'Recebi oitenta e duas mil seções do Dhamma do Buda, e duas mil dos monges; assim, são oitenta e quatro mil as seções do Dhamma que estão ativas em minha mente.'

---

ตสฺมา วินาปิ น สกฺกา.

Portanto, sem ele também não seria possível.

---

ยทิ เอวํ เสกฺโขปิ สมาโน ธมฺมสงฺคีติยา พหุการตฺตา เถเรน อุจฺจินิตพฺโพ อสฺส, อถ กสฺมา น อุจฺจินิโตติ? ปรูปวาทวิวชฺชนโต. เถโร หิ อายสฺมนฺเต อานนฺเท อติวิย วิสฺสตฺโถ อโหสิ, ตถา หิ นํ สิรสฺมึ ปลิเตสุ ชาเตสุปิ ‘น วายํ กุมารโก มตฺตมญฺญาสี’ติ, (สํ. นิ. ๒.๑๕๔) กุมารกวาเทน โอวทติ. สกฺยกุลปฺปสุโต จายสฺมา ตถาคตสฺส ภาตา จูฬปิตุปุตฺโต. ตตฺถ เกจิ ภิกฺขู ฉนฺทาคมนํ วิย มญฺญมานา – ‘‘พหู อเสกฺขปฏิสมฺภิทาปฺปตฺเต ภิกฺขู ฐเปตฺวา อานนฺทํ เสกฺขปฏิสมฺภิทาปฺปตฺตํ เถโร อุจฺจินี’’ติ อุปวเทยฺยุํ. ตํ ปรูปวาทํ ปริวชฺเชนฺโต, ‘อานนฺทํ วินา ธมฺมสงฺคีตึ น สกฺกา กาตุํ, ภิกฺขูนํเยว นํ อนุมติยา คเหสฺสามี’ติ น อุจฺจินิ.

Se é assim, mesmo sendo um aprendiz, por ser de grande ajuda para a recitação do Dhamma, ele deveria ter sido escolhido pelo ancião. Então, por que não foi escolhido? Para evitar as críticas alheias. Pois o ancião era extremamente íntimo do venerável Ānanda, tanto que, mesmo quando cabelos brancos já haviam surgido na cabeça de Ānanda, o ancião ainda o aconselhava chamando-o de 'jovem', dizendo: 'Este jovem não conhece a sua própria medida'. Além disso, o venerável Ānanda era nascido do clã Sakya, irmão do Tathāgata e filho de Seu tio paterno. Diante disso, alguns monges poderiam criticar, pensando que houve favoritismo: 'Deixando de lado muitos monges que são arhats e alcançaram os conhecimentos analíticos, o ancião escolheu Ānanda, que é apenas um aprendiz'. Para evitar essa crítica alheia, pensando: 'Não é possível realizar a recitação do Dhamma sem Ānanda, mas eu o aceitarei somente com o consentimento dos próprios monges', ele não o escolheu inicialmente.

---

อถ สยเมว ภิกฺขู อานนฺทสฺสตฺถาย เถรํ ยาจึสุ. ยถาห –

Então, por iniciativa própria, os monges rogaram ao ancião em favor de Ānanda. Como foi dito:

---

‘‘ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ มหากสฺสปํ เอตทโวจุํ – ‘อยํ, ภนฺเต, อายสฺมา อานนฺโท กิญฺจาปิ เสกฺโข อภพฺโพ ฉนฺทา โทสา โมหา ภยา อคตึ คนฺตุํ, พหุ จาเนน ภควโต สนฺติเก ธมฺโม จ วินโย จ ปริยตฺโต, เตน หิ, ภนฺเต, เถโร อายสฺมนฺตมฺปิ [Pg.6] อานนฺทํ อุจฺจินตู’ติ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป อายสฺมนฺตมฺปิ อานนฺทํ อุจฺจินี’’ติ (จูฬว. ๔๓๗).

'Os monges disseram ao venerável Mahākassapa: "Venerável senhor, embora este venerável Ānanda ainda seja um aprendiz, ele é incapaz de agir por favoritismo, aversão, ilusão ou medo. Além disso, ele aprendeu muito do Dhamma e do Vinaya diretamente na presença do Abençoado. Sendo assim, venerável senhor, que o ancião escolha também o venerável Ānanda." Então, o venerável Mahākassapa escolheu também o venerável Ānanda.'

---

เอวํ ภิกฺขูนํ อนุมติยา อุจฺจินิเตน เตนายสฺมตา สทฺธึ ปญฺจเถรสตานิ อเหสุํ.

Assim, com aquele venerável escolhido mediante o consentimento dos monges, completou-se o número de quinhentos anciãos.

---

อถ โข เถรานํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘กตฺถ นุ โข มยํ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคาเยยฺยามา’’ติ? อถ โข เถรานํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ‘‘ราชคหํ โข มหาโคจรํ ปหูตเสนาสนํ, ยํนูน มยํ ราชคเห วสฺสํ วสนฺตา ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคาเยยฺยาม, น อญฺเญ ภิกฺขู ราชคเห วสฺสํ อุปคจฺเฉยฺยุ’’นฺติ (จูฬว. ๔๓๗).

Então, ocorreu aos monges anciãos: 'Onde deveríamos recitar o Dhamma e o Vinaya?' E ocorreu-lhes: 'Rājagaha é uma grande área para esmola e possui acomodações abundantes. E se passássemos o período de chuvas em Rājagaha para recitar o Dhamma e o Vinaya, e nenhum outro monge passasse o período de chuvas em Rājagaha?'

---

กสฺมา ปน เนสํ เอตทโหสิ? ‘‘อิทํ ปน อมฺหากํ ถาวรกมฺมํ, โกจิ วิสภาคปุคฺคโล สงฺฆมชฺฌํ ปวิสิตฺวา อุกฺโกเฏยฺยา’’ติ. อถายสฺมา มหากสฺสโป ญตฺติทุติเยน กมฺเมน สาเวสิ –

Por que lhes ocorreu esse pensamento? Pensaram: 'Para que este nosso trabalho de longo prazo não seja perturbado por alguma pessoa dissidente que entre no meio da Sangha.' Então, o venerável Mahākassapa fez um anúncio formal através de um procedimento com uma moção e uma resolução:

---

‘‘สุณาตุ เม, อาวุโส สงฺโฆ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ สงฺโฆ อิมานิ ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ สมฺมนฺเนยฺย ราชคเห วสฺสํ วสนฺตานิ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายิตุํ, น อญฺเญหิ ภิกฺขูหิ ราชคเห วสฺสํ วสิตพฺพ’’นฺติ. เอสา ญตฺติ.

'Ouça-me, amigos da Sangha. Se a Sangha estiver pronta, que a Sangha autorize estes quinhentos monges a passarem o período de chuvas em Rājagaha para recitar o Dhamma e o Vinaya, e que nenhum outro monge passe o período de chuvas em Rājagaha.' Esta é a moção.

---

‘‘สุณาตุ เม, อาวุโส สงฺโฆ, สงฺโฆ อิมานิ ปญฺจภิกฺขุสตานิ สมฺมนฺน’’ติ ‘ราชคเห วสฺสํ วสนฺตานิ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายิตุํ, น อญฺเญหิ ภิกฺขูหิ ราชคเห วสฺสํ วสิตพฺพนฺติ. ยสฺสายสฺมโต ขมติ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ สมฺมุติ’ ราชคเห วสฺสํ วสนฺตานํ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายิตุํ, น อญฺเญหิ ภิกฺขูหิ ราชคเห วสฺสํ วสิตพฺพนฺติ, โส ตุณฺหสฺส; ยสฺส นกฺขมติ, โส ภาเสยฺย.

'Ouça-me, amigos da Sangha. A Sangha autoriza estes quinhentos monges a passarem o período de chuvas em Rājagaha para recitar o Dhamma e o Vinaya, e determina que nenhum outro monge passe o período de chuvas em Rājagaha. Qualquer venerável que aprove a autorização destes quinhentos monges para passarem o período de chuvas em Rājagaha para recitar o Dhamma e o Vinaya, e a determinação de que nenhum outro monge passe o período de chuvas em Rājagaha, que permaneça em silêncio. Aquele que não aprova, que fale.'

---

‘‘สมฺมตานิ สงฺเฆน อิมานิ ปญฺจภิกฺขุสตานิ ราชคเห วสฺสํ วสนฺตานิ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายิตุํ, น อญฺเญหิ ภิกฺขูหิ ราชคเห วสฺสํ วสิตพฺพนฺติ, ขมติ สงฺฆสฺส, ตสฺมา ตุณฺหี, เอวเมตํ ธารยามี’’ติ (จูฬว. ๔๓๘).

“O Sangha aprova que estes quinhentos bhikkhus residam em Rajagaha durante o período de chuvas (vassa) para recitar o Dhamma e o Vinaya, e que nenhum outro bhikkhu resida em Rajagaha durante o vassa. Isso é aceitável para o Sangha; por isso, está em silêncio. Assim eu considero esta decisão [aprovada]”.

---

อยํ [Pg.7] ปน กมฺมวาจา ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานโต เอกวีสติเม ทิวเส กตา. ภควา หิ วิสาขปุณฺณมายํ ปจฺจูสสมเย ปรินิพฺพุโต, อถสฺส สตฺตาหํ สุวณฺณวณฺณํ สรีรํ คนฺธมาลาทีหิ ปูชยึสุ. เอวํ สตฺตาหํ สาธุกีฬนทิวสา นาม อเหสุํ. ตโต สตฺตาหํ จิตกาย อคฺคินา ฌายิ, สตฺตาหํ สตฺติปญฺชรํ กตฺวา สนฺธาคารสาลายํ ธาตุปูชํ กรึสูติ, เอกวีสติ ทิวสา คตา. เชฏฺฐมูลสุกฺกปกฺขปญฺจมิยํเยว ธาตุโย ภาชยึสุ. เอตสฺมึ ธาตุภาชนทิวเส สนฺนิปติตสฺส มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส สุภทฺเทน วุฑฺฒปพฺพชิเตน กตํ อนาจารํ อาโรเจตฺวา วุตฺตนเยเนว จ ภิกฺขู อุจฺจินิตฺวา อยํ กมฺมวาจา กตา.

Esta proclamação formal (kammavācā), no entanto, foi realizada no vigésimo primeiro dia após o Parinibbana do Tathāgata. Pois o Abençoado alcançou o Parinibbana ao amanhecer no dia de lua cheia de Visākha; então, por sete dias, prestaram homenagens ao seu corpo de cor dourada com perfumes, guirlandas e outras oferendas. Assim, esses sete dias foram chamados de dias de celebração sagrada (sādhukīḷana). Depois disso, por sete dias, o corpo foi consumido pelo fogo na pira funerária. Por mais sete dias, tendo feito uma cerca de lanças, realizaram a adoração das relíquias no salão de assembleias; assim, transcorreram vinte e um dias. No quinto dia da quinzena clara do mês de Jeṭṭhamūla, as relíquias foram distribuídas. Nesse dia da distribuição das relíquias, tendo relatado ao grande Sangha de bhikkhus ali reunido a conduta imprópria cometida por Subhadda, que havia se ordenado na velhice, e tendo selecionado os bhikkhus da maneira já descrita, o Ancião realizou esta kammavācā.

---

อิมญฺจ ปน กมฺมวาจํ กตฺวา เถโร ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส, อิทานิ ตุมฺหากํ จตฺตาลีส ทิวสา โอกาโส กโต, ตโต ปรํ ‘อยํ นาม โน ปลิโพโธ อตฺถี’ติ, วตฺตุํ น ลพฺภา, ตสฺมา เอตฺถนฺตเร ยสฺส โรคปลิโพโธ วา อาจริยุปชฺฌายปลิโพโธ วา มาตาปิตุปลิโพโธ วา อตฺถิ, ปตฺตํ วา ปน ปจิตพฺพํ, จีวรํ วา กาตพฺพํ, โส ตํ ปลิโพธํ ฉินฺทิตฺวา ตํ กรณียํ กโรตู’’ติ.

E, tendo realizado esta kammavācā, o Ancião dirigiu-se aos bhikkhus: “Amigos, agora vos é concedido um período de quarenta dias livres. Depois disso, não será permitido dizer: ‘Tenho este ou aquele impedimento (palibodha)’. Portanto, neste intervalo, quem quer que tenha o impedimento de uma doença, o impedimento de deveres para com mestres e preceptores, ou o impedimento de deveres para com os pais, ou se uma tigela precisa ser cozida, ou uma veste precisa ser confeccionada, que corte esse impedimento e realize o que deve ser feito [para a recitação]”.

---

เอวญฺจ ปน วตฺวา เถโร อตฺตโน ปญฺจสตาย ปริสาย ปริวุโต ราชคหํ คโต. อญฺเญปิ มหาเถรา อตฺตโน อตฺตโน ปริวาเร คเหตฺวา โสกสลฺลสมปฺปิตํ มหาชนํ อสฺสาเสตุกามา ตํ ตํ ทิสํ ปกฺกนฺตา. ปุณฺณตฺเถโร ปน สตฺตสตภิกฺขุปริวาโร ‘ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานฏฺฐานํ อาคตาคตํ มหาชนํ อสฺสาเสสฺสามี’ติ กุสินารายํเยว อฏฺฐาสิ.

Tendo falado assim, o Ancião, cercado por sua comitiva de quinhentos seguidores, partiu para Rājagaha. Outros grandes anciãos também, levando suas respectivas comitivas, partiram para diversas direções, desejando consolar a grande multidão transpassada pela flecha do sofrimento. O Ancião Puṇṇa, porém, com uma comitiva de setecentos bhikkhus, pensando: 'Consolarei a grande multidão que chega continuamente ao local do Parinibbana do Tathāgata', permaneceu na própria Kusinārā.

---

อายสฺมา อานนฺโท ยถา ปุพฺเพ อปรินิพฺพุตสฺส, เอวํ ปรินิพฺพุตสฺสาปิ ภควโต สยเมว ปตฺตจีวรมาทาย ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ เยน สาวตฺถิ เตน จาริกํ ปกฺกามิ. คจฺฉโต คจฺฉโต ปนสฺส ปริวารา ภิกฺขู คณนปถํ วีติวตฺตา. เตนายสฺมตา คตคตฏฺฐาเน มหาปริเทโว อโหสิ. อนุปุพฺเพน ปน สาวตฺถิมนุปฺปตฺเต เถเร สาวตฺถิวาสิโน มนุสฺสา ‘‘เถโร กิร อาคโต’’ติ สุตฺวา คนฺธมาลาทิหตฺถา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา – ‘‘ภนฺเต, อานนฺท, ปุพฺเพ ภควตา สทฺธึ อาคจฺฉถ, อชฺช กุหึ ภควนฺตํ [Pg.8] ฐเปตฺวา อาคตตฺถา’’ติอาทีนิ วทมานา ปโรทึสุ. พุทฺธสฺส ภควโต ปรินิพฺพานทิวเส วิย มหาปริเทโว อโหสิ.

O Venerável Ānanda, assim como fazia antes, quando o Abençoado ainda não havia alcançado o Parinibbana, também após o Parinibbana tomou por si mesmo a tigela e as vestes do Abençoado e partiu em viagem rumo a Sāvatthī com quinhentos bhikkhus. À medida que avançava, sua comitiva de bhikkhus cresceu além de qualquer contagem. Por onde quer que o venerável passasse, havia grande lamentação. Quando, no devido curso, o Ancião chegou a Sāvatthī, os habitantes de Sāvatthī, ouvindo dizer que o Ancião havia chegado, saíram ao seu encontro com perfumes, guirlandas e outras oferendas nas mãos e, chorando, disseram: “Venerável Ānanda, antes vínheis junto com o Abençoado; hoje, onde deixastes o Abençoado para vir até aqui?”. Houve uma grande lamentação, tal como no dia do Parinibbana do Buda Abençoado.

---

ตตฺร สุทํ อายสฺมา อานนฺโท อนิจฺจตาทิปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยากถาย ตํ มหาชนํ สญฺญาเปตฺวา เชตวนํ ปวิสิตฺวา ทสพเลน วสิตคนฺธกุฏึ วนฺทิตฺวา ทฺวารํ วิวริตฺวา มญฺจปีฐํ นีหริตฺวา ปปฺโผเฏตฺวา คนฺธกุฏึ สมฺมชฺชิตฺวา มิลาตมาลากจวรํ ฉฑฺเฑตฺวา มญฺจปีฐํ อติหริตฺวา ปุน ยถาฐาเน ฐเปตฺวา ภควโต ฐิตกาเล กรณียํ วตฺตํ สพฺพมกาสิ. กุรุมาโน จ นฺหานโกฏฺฐกสมฺมชฺชนอุทกุปฏฺฐาปนาทิกาเลสุ คนฺธกุฏึ วนฺทิตฺวา – ‘‘นนุ ภควา, อยํ ตุมฺหากํ นฺหานกาโล, อยํ ธมฺมเทสนากาโล, อยํ ภิกฺขูนํ โอวาททานกาโล, อยํ สีหเสยฺยกปฺปนกาโล, อยํ มุขโธวนกาโล’’ติอาทินา นเยน ปริเทวมาโนว อกาสิ, ยถา ตํ ภควโต คุณคณามตรสญฺญุตาย ปติฏฺฐิตเปโม เจว อขีณาสโว จ อเนเกสุ จ ชาติสตสหสฺเสสุ อญฺญมญฺญสฺสูปการสญฺชนิตจิตฺตมทฺทโว. ตเมนํ อญฺญตรา เทวตา – ‘‘ภนฺเต, อานนฺท, ตุมฺเห เอวํ ปริเทวมานา กถํ อญฺเญ อสฺสาเสสฺสถา’’ติ สํเวเชสิ. โส ตสฺสา วจเนน สํวิคฺคหทโย สนฺถมฺภิตฺวา ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานโต ปภุติ ฐานนิสชฺชพหุลตฺตา อุสฺสนฺนธาตุกํ กายํ สมสฺสาเสตุํ ทุติยทิวเส ขีรวิเรจนํ ปิวิตฺวา วิหาเรเยว นิสีทิ. ยํ สนฺธาย สุเภน มาณเวน ปหิตํ มาณวกํ เอตทโวจ –

Ali, o Venerável Ānanda, tendo consolado aquela grande multidão com uma palestra sobre o Dhamma associada à impermanência, entrou em Jetavana, prestou homenagens à cabana perfumada (gandhakuṭi) onde residira o Possuidor das Dez Forças, abriu a porta, retirou o leito e o assento, sacudiu-os, varreu a gandhakuṭi, descartou as flores murchas e o lixo, trouxe de volta o leito e o assento, colocando-os em suas posições originais, e realizou todos os deveres que costumavam ser feitos quando o Abençoado estava vivo. E, ao fazê-lo, nos momentos de varrer a casa de banho, preparar a água e outras tarefas, prestava homenagens à gandhakuṭi e, chorando copiosamente, dizia: “Abençoado, não é esta a hora do vosso banho? Não é esta a hora da vossa instrução do Dhamma? Não é esta a hora de dar exortação aos bhikkhus? Não é esta a hora do vosso repouso de leão? Não é esta a hora de lavar o vosso rosto?”. Ele agia assim chorando amargamente, devido ao seu amor profundamente estabelecido pela sua apreciação das qualidades sublimes do Abençoado, por ainda ser um aprendiz (sekha) que não eliminara as impurezas mentais, e pela ternura de mente cultivada pelo auxílio mútuo ao longo de centenas de milhares de existências. Então, uma certa divindade o exortou para despertar nele o senso de urgência espiritual (saṃvega): “Venerável Ānanda, se vós chorais dessa maneira, como podereis consolar os outros?”. Comovido pelas palavras da divindade, ele fortaleceu seu coração. Desde o Parinibbana do Tathāgata, devido ao excesso de tempo em pé e sentado, seus elementos corporais estavam desregulados; para aliviar seu corpo, no segundo dia, ele tomou um purgante de leite e permaneceu sentado no próprio mosteiro. Referindo-se a isso, ele disse ao jovem enviado pelo jovem Subha:

---

‘‘อกาโล, โข มาณวก, อตฺถิ เม อชฺช เภสชฺชมตฺตา ปีตา, อปฺเปว นาม สฺเวปิ อุปสงฺกเมยฺยามา’’ติ (ที. นิ. ๑.๔๔๗).

“Não é o momento adequado, jovem, pois hoje tomei uma dose de remédio. Certamente poderemos ir amanhã, se houver tempo e oportunidade”.

---

ทุติยทิวเส เจตกตฺเถเรน ปจฺฉาสมเณน คนฺตฺวา สุเภน มาณเวน ปุฏฺโฐ อิมสฺมึ ทีฆนิกาเย สุภสุตฺตํ นาม ทสมํ สุตฺตํ อภาสิ.

No dia seguinte, tendo ido acompanhado pelo Ancião Cetaka como seu assistente, e sendo questionado pelo jovem Subha, ele proferiu o Subha Sutta, o décimo discurso deste Dīgha Nikāya.

---

อถ อานนฺทตฺเถโร เชตวนมหาวิหาเร ขณฺฑผุลฺลปฺปฏิสงฺขรณํ การาเปตฺวา อุปกฏฺฐาย วสฺสูปนายิกาย ภิกฺขุสงฺฆํ โอหาย ราชคหํ คโต [Pg.9] ตถา อญฺเญปิ ธมฺมสงฺคาหกา ภิกฺขูติ. เอวญฺหิ คเต, เต สนฺธาย จ อิทํ วุตฺตํ – ‘‘อถ โข เถรา ภิกฺขู ราชคหํ อคมํสุ, ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายิตุ’’นฺติ (จูฬว. ๔๓๘). เต อาสฬฺหีปุณฺณมายํ อุโปสถํ กตฺวา ปาฏิปททิวเส สนฺนิปติตฺวา วสฺสํ อุปคจฺฉึสุ.

Então, o Ancião Ānanda, após providenciar os reparos das partes danificadas e desgastadas no grande mosteiro de Jetavana, com a aproximação do período de chuvas (vassa), deixou o Sangha de bhikkhus e partiu para Rājagaha; da mesma forma, outros bhikkhus recitadores do Dhamma também o fizeram. De fato, referindo-se à partida deles, foi dito: “Então, os anciãos bhikkhus foram para Rājagaha a fim de recitar o Dhamma e o Vinaya”. Eles realizaram o Uposatha no dia de lua cheia de Āsāḷhī e, reunindo-se no primeiro dia da quinzena escura, iniciaram o retiro do período de chuvas (vassa).

---

เตน โข ปน สมเยน ราชคหํ ปริวาเรตฺวา อฏฺฐารส มหาวิหารา โหนฺติ, เต สพฺเพปิ ฉฑฺฑิตปติตอุกฺลาปา อเหสุํ. ภควโต หิ ปรินิพฺพาเน สพฺเพปิ ภิกฺขู อตฺตโน อตฺตโน ปตฺตจีวรมาทาย วิหาเร จ ปริเวเณ จ ฉฑฺเฑตฺวา อคมํสุ. ตตฺถ กติกวตฺตํ กุรุมานา เถรา ภควโต วจนปูชนตฺถํ ติตฺถิยวาทปริโมจนตฺถญฺจ – ‘ปฐมํ มาสํ ขณฺฑผุลฺลปฺปฏิสงฺขรณํ กโรมา’ติ จินฺเตสุํ. ติตฺถิยา หิ เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา สตฺถริ ฐิเตเยว วิหาเร ปฏิชคฺคึสุ, ปรินิพฺพุเต ฉฑฺเฑสุํ, กุลานํ มหาธนปริจฺจาโค วินสฺสตี’’ติ. เตสญฺจ วาทปริโมจนตฺถํ จินฺเตสุนฺติ วุตฺตํ โหติ. เอวํ จินฺตยิตฺวา จ ปน กติกวตฺตํ กรึสุ. ยํ สนฺธาย วุตฺตํ –

Naquele tempo, ao redor de Rājagaha, havia dezoito grandes mosteiros, e todos eles estavam abandonados, deteriorados e sujos. Pois, com o Parinibbana do Abençoado, todos os bhikkhus haviam pegado suas respectivas tigelas e vestes, abandonado os mosteiros e seus pátios, e partido. Ali, os Anciãos, desejando cumprir seu compromisso mútuo, para honrar as palavras do Abençoado e evitar as críticas dos sectários de outras seitas, pensaram: 'Dediquemos o primeiro mês para reparar as partes danificadas e desgastadas'. Pois os sectários de outras seitas poderiam dizer: “Os discípulos do asceta Gotama cuidavam dos mosteiros apenas enquanto o Mestre estava vivo; agora que ele alcançou o Parinibbana, eles os abandonaram, e a grande renúncia de riqueza das famílias devotas está sendo desperdiçada”. Significa que eles planejaram isso para se libertarem de tais críticas. Tendo refletido dessa maneira, estabeleceram um compromisso mútuo. Referindo-se a isso, foi dito:

---

‘‘อถ โข เถรานํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ – ภควตา, โข อาวุโส, ขณฺฑผุลฺลปฺปฏิสงฺขรณํ วณฺณิตํ, หนฺท มยํ, อาวุโส, ปฐมํ มาสํ ขณฺฑผุลฺลปฺปฏิสงฺขรณํ กโรม, มชฺฌิมํ มาสํ สนฺนิปติตฺวา ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายิสฺสามา’’ติ (จูฬว. ๔๓๘).

“Então, ocorreu este pensamento aos anciãos bhikkhus: ‘Amigos, o Abençoado elogiou a reparação das partes danificadas e desgastadas. Vamos, amigos, dedicar o primeiro mês para reparar as partes danificadas e desgastadas e, no mês do meio, reunirmo-nos para recitar o Dhamma e o Vinaya’”.

---

เต ทุติยทิวเส คนฺตฺวา ราชทฺวาเร อฏฺฐํสุ. ราชา อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา – ‘‘กึ ภนฺเต, อาคตตฺถา’’ติ อตฺตนา กตฺตพฺพกิจฺจํ ปุจฺฉิ. เถรา อฏฺฐารส มหาวิหารปฏิสงฺขรณตฺถาย หตฺถกมฺมํ ปฏิเวเทสุํ. ราชา หตฺถกมฺมการเก มนุสฺเส อทาสิ. เถรา ปฐมํ มาสํ สพฺพวิหาเร ปฏิสงฺขราเปตฺวา รญฺโญ อาโรเจสุํ – ‘‘นิฏฺฐิตํ, มหาราช, วิหารปฏิสงฺขรณํ, อิทานิ ธมฺมวินยสงฺคหํ กโรมา’’ติ. ‘‘สาธุ ภนฺเต วิสฏฺฐา กโรถ, มยฺหํ อาณาจกฺกํ, ตุมฺหากญฺจ ธมฺมจกฺกํ โหตุ, อาณาเปถ, ภนฺเต, กึ กโรมี’’ติ. ‘‘สงฺคหํ กโรนฺตานํ ภิกฺขูนํ สนฺนิสชฺชฏฺฐานํ มหาราชา’’ติ. ‘‘กตฺถ กโรมิ, ภนฺเต’’ติ? ‘‘เวภารปพฺพตปสฺเส สตฺตปณฺณิ คุหาทฺวาเร กาตุํ ยุตฺตํ มหาราชา’’ติ. ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ โข ราชา อชาตสตฺตุ วิสฺสกมฺมุนา [Pg.10] นิมฺมิตสทิสํ สุวิภตฺตภิตฺติถมฺภโสปานํ, นานาวิธมาลากมฺมลตากมฺมวิจิตฺตํ, อภิภวนฺตมิว ราชภวนวิภูตึ, อวหสนฺตมิว เทววิมานสิรึ, สิริยา นิเกตนมิว เอกนิปาตติตฺถมิว จ เทวมนุสฺสนยนวิหํคานํ, โลกรามเณยฺยกมิว สมฺปิณฺฑิตํ ทฏฺฐพฺพสารมณฺฑํ มณฺฑปํ การาเปตฺวา วิวิธกุสุมทาโมลมฺพกวินิคฺคลนฺตจารุวิตานํ นานารตนวิจิตฺตมณิโกฏฺฏิมตลมิว จ, นํ นานาปุปฺผูปหารวิจิตฺตสุปรินิฏฺฐิตภูมิกมฺมํ พฺรหฺมวิมานสทิสํ อลงฺกริตฺวา, ตสฺมึ มหามณฺฑเป ปญฺจสตานํ ภิกฺขูนํ อนคฺฆานิ ปญฺจ กปฺปิยปจฺจตฺถรณสตานิ ปญฺญเปตฺวา, ทกฺขิณภาคํ นิสฺสาย อุตฺตราภิมุขํ เถราสนํ, มณฺฑปมชฺเฌ ปุรตฺถาภิมุขํ พุทฺธสฺส ภควโต อาสนารหํ ธมฺมาสนํ ปญฺญเปตฺวา, ทนฺตขจิตํ พีชนิญฺเจตฺถ ฐเปตฺวา, ภิกฺขุสงฺฆสฺส อาโรจาเปสิ – ‘‘นิฏฺฐิตํ, ภนฺเต, มม กิจฺจ’’นฺติ.

No dia seguinte, eles foram e pararam junto à porta do palácio. O rei aproximou-se, prestou-lhes homenagem e perguntou: “Veneráveis, por que viestes?”, indagando sobre o que lhe cabia fazer. Os Anciãos informaram-no sobre a necessidade de mão de obra para reparar os dezoito grandes mosteiros. O rei forneceu os trabalhadores. Os Anciãos, tendo feito reparar todos os mosteiros durante o primeiro mês, informaram ao rei: “Grande rei, a reparação dos mosteiros está concluída. Agora realizaremos a recitação coletiva do Dhamma e do Vinaya”. O rei respondeu: “Muito bem, veneráveis, realizai-a com total confiança. Que o meu poder político (āṇācakka) e o vosso poder do Dhamma (dhammacakka) prevaleçam. Ordenai, veneráveis, o que devo fazer?”. Os Anciãos disseram: “Grande rei, um local de assembleia para os bhikkhus que realizarão a recitação”. O rei perguntou: “Onde devo construí-lo, veneráveis?”. Os Anciãos responderam: “Grande rei, é apropriado construí-lo na encosta do Monte Vebhāra, na entrada da caverna Sattapaṇṇi”. Dizendo “Muito bem, veneráveis”, o rei Ajātasattu mandou construir um pavilhão semelhante a uma criação de Vissakamma, com paredes, colunas e escadarias perfeitamente proporcionadas, adornado com variados trabalhos de flores e trepadeiras, como se superasse o esplendor do palácio real, como se zombasse da glória de uma mansão celestial, como a própria morada da beleza, como um porto de pouso único para os olhos semelhantes a pássaros de deuses e humanos, como se todo o encanto do mundo estivesse ali reunido, um pavilhão magnífico de se ver. Tendo-o decorado como uma mansão de Brahma, com um belo dossel do qual pendiam diversas guirlandas de flores, e um piso semelhante a um mosaico de gemas preciosas, com o solo perfeitamente acabado e decorado com variadas oferendas de flores, ele dispôs naquele grande pavilhão quinhentos assentos de valor inestimável com coberturas apropriadas para os quinhentos bhikkhus. Ele preparou o assento do Ancião no lado sul, voltado para o norte, e no centro do pavilhão, voltado para o leste, preparou o assento do Dhamma, digno do Buda Abençoado, colocando ali um leque adornado com marfim. Então, mandou informar ao Sangha de bhikkhus: “Veneráveis, o meu dever está concluído”.

---

ตสฺมิญฺจ ปน ทิวเส เอกจฺเจ ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ สนฺธาย เอวมาหํสุ – ‘‘อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ เอโก ภิกฺขุ วิสฺสคนฺธํ วายนฺโต วิจรตี’’ติ. เถโร ตํ สุตฺวา อิมสฺมึ ภิกฺขุสงฺเฆ อญฺโญ วิสฺสคนฺธํ วายนฺโต วิจรณกภิกฺขุ นาม นตฺถิ. อทฺธา เอเต มํ สนฺธาย วทนฺตีติ สํเวคํ อาปชฺชิ. เอกจฺเจ นํ อาหํสุเยว – ‘‘สฺเว อาวุโส, อานนฺท, สนฺนิปาโต, ตฺวญฺจ เสกฺโข สกรณีโย, เตน เต น ยุตฺตํ สนฺนิปาตํ คนฺตุํ, อปฺปมตฺโต โหหี’’ติ.

E, naquele mesmo dia, alguns bhikkhus, referindo-se ao Venerável Ānanda, disseram: “Neste Sangha de bhikkhus, há um bhikkhu que caminha exalando o odor de carne crua (vissagandha)”. O Ancião, ao ouvir isso, pensou: “Neste Sangha de bhikkhus, não há outro bhikkhu que caminhe exalando o odor de carne crua senão eu. Certamente eles estão falando de mim”. Ele foi tomado por um profundo senso de urgência espiritual (saṃvega). Alguns chegaram a lhe dizer diretamente: “Amigo Ānanda, amanhã é a assembleia, e tu ainda és um aprendiz (sekha) com tarefas a realizar. Portanto, não te é adequado ir à assembleia. Sê diligente!”.

---

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท – ‘สฺเว สนฺนิปาโต, น โข เมตํ ปติรูปํ ยฺวาหํ เสกฺโข สมาโน สนฺนิปาตํ คจฺเฉยฺย’นฺติ, พหุเทว รตฺตึ กายคตาย สติยา วีตินาเมตฺวา รตฺติยา ปจฺจูสสมเย จงฺกมา โอโรหิตฺวา วิหารํ ปวิสิตฺวา ‘‘นิปชฺชิสฺสามี’’ติ กายํ อาวชฺเชสิ, ทฺเว ปาทา ภูมิโต มุตฺตา, อปตฺตญฺจ สีสํ พิมฺโพหนํ, เอตสฺมึ อนฺตเร อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจิ. อยญฺหิ อายสฺมา จงฺกเมน พหิ วีตินาเมตฺวา วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ อสกฺโกนฺโต จินฺเตสิ – ‘‘นนุ มํ ภควา เอตทโวจ – ‘กตปุญฺโญสิ ตฺวํ, อานนฺท, ปธานมนุยุญฺช, ขิปฺปํ โหหิสิ อนาสโว’ติ (ที. นิ. ๒.๒๐๗). พุทฺธานญฺจ กถาโทโส นาม นตฺถิ, มม ปน อจฺจารทฺธํ วีริยํ, เตน เม จิตฺตํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺตติ. หนฺทาหํ วีริยสมตํ โยเชมี’’ติ, จงฺกมา โอโรหิตฺวา ปาทโธวนฏฺฐาเน ฐตฺวา ปาเท โธวิตฺวา [Pg.11] วิหารํ ปวิสิตฺวา มญฺจเก นิสีทิตฺวา, ‘‘โถกํ วิสฺสมิสฺสามี’’ติ กายํ มญฺจเก อปนาเมสิ. ทฺเว ปาทา ภูมิโต มุตฺตา, สีสํ พิมฺโพหนมปฺปตฺตํ, เอตสฺมึ อนฺตเร อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ, จตุอิริยาปถวิรหิตํ เถรสฺส อรหตฺตํ. เตน ‘‘อิมสฺมึ สาสเน อนิปนฺโน อนิสินฺโน อฏฺฐิโต อจงฺกมนฺโต โก ภิกฺขุ อรหตฺตํ ปตฺโต’’ติ วุตฺเต ‘‘อานนฺทตฺเถโร’’ติ วตฺตุํ วฏฺฏติ.

Então, o Venerável Ānanda, pensando: ‘Amanhã é a assembleia. Não seria adequado que eu fosse à assembleia sendo ainda um aprendiz (sekha)’, passou grande parte da noite praticando a atenção plena estabelecida no corpo. Ao amanhecer, descendo do caminho de caminhada meditativa (caṅkama), entrou em seus aposentos e, pensando “Vou me deitar”, inclinou o corpo. Seus dois pés já haviam deixado o chão e sua cabeça ainda não tocara o travesseiro; nesse breve intervalo, sua mente libertou-se das impurezas mentais (āsavas) sem qualquer apego. Pois este venerável, incapaz de alcançar a distinção espiritual passando o tempo fora no caminho de caminhada, pensou: “Não foi isto que o Abençoado me disse: ‘Tu és alguém de méritos acumulados, Ānanda; empenha-te no esforço e logo te tornarás livre das impurezas’? E não há erro nas palavras dos Budas. No entanto, meu esforço tem sido excessivo, e por isso minha mente se inclina para a agitação. Ora, equilibrarei o esforço e a concentração”. Tendo descido do caminho de caminhada, parou no local de lavar os pés, lavou-os, entrou em seus aposentos, sentou-se no leito e, pensando “Vou descansar um pouco”, deitou o corpo no leito. Seus dois pés deixaram o chão e sua cabeça ainda não tocara o travesseiro; nesse breve intervalo, sua mente libertou-se das impurezas mentais sem apego. O Ancião alcançou o estado de Arahant livre das quatro posturas tradicionais. Por isso, quando se pergunta: “Nesta Dispensação, qual bhikkhu alcançou o estado de Arahant sem estar deitado, sentado, em pé ou caminhando?”, é correto responder: “O Ancião Ānanda”.

---

อถ เถรา ภิกฺขู ทุติยทิวเส ปญฺจมิยํ กาฬปกฺขสฺส กตภตฺตกิจฺจา ปตฺตจีวรํ ปฏิสาเมตฺวา ธมฺมสภายํ สนฺนิปตึสุ. อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อรหา สมาโน สนฺนิปาตํ อคมาสิ. กถํ อคมาสิ? ‘‘อิทานิมฺหิ สนฺนิปาตมชฺฌํ ปวิสนารโห’’ติ หฏฺฐตุฏฺฐจิตฺโต เอกํสํ จีวรํ กตฺวา พนฺธนา มุตฺตตาลปกฺกํ วิย, ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺตชาติมณิ วิย, วิคตวลาหเก นเภ สมุคฺคตปุณฺณจนฺโท วิย, พาลาตปสมฺผสฺสวิกสิตเรณุปิญฺชรคพฺภํ ปทุมํ วิย จ, ปริสุทฺเธน ปริโยทาเตน สปฺปเภน สสฺสิรีเกน จ มุขวเรน อตฺตโน อรหตฺตปฺปตฺตึ อาโรจยมาโน วิย อคมาสิ. อถ นํ ทิสฺวา อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส เอตทโหสิ – ‘‘โสภติ วต โภ อรหตฺตปฺปตฺโต อานนฺโท, สเจ สตฺถา ธเรยฺย, อทฺธา อชฺชานนฺทสฺส สาธุการํ ทเทยฺย, หนฺท, ทานิสฺสาหํ สตฺถารา ทาตพฺพํ สาธุการํ ททามี’’ติ, ติกฺขตฺตุํ สาธุการมทาสิ.

Então, no segundo dia [após a realização do estado de arahant pelo elder Ānanda], no quinto dia da quinzena escura [do mês de Sāvaṇa], os bhikkhus elders, tendo terminado sua refeição e guardado suas tigelas e mantos, reuniram-se no salão do Dhamma. Então, o venerável Ānanda, sendo agora um arahant, dirigiu-se à assembleia. Como ele foi? Pensando: "Agora sou digno de entrar no meio da assembleia", com o coração extremamente alegre e satisfeito, arrumando o manto sobre um ombro, ele foi como se estivesse anunciando sua própria realização do estado de arahant com seu semblante nobre — extremamente puro, limpo, radiante e glorioso — como um fruto maduro de palmeira que se desprende de seu talo, como uma gema preciosa autêntica colocada sobre um tapete de lã amarelo-claro, como a lua cheia surgindo em um céu sem nuvens, e como uma flor de lótus cujo interior dourado e cheio de pólen se abre ao toque do sol nascente. Então, ao vê-lo, o venerável Mahākassapa pensou: "Como brilha belamente o venerável Ānanda, que alcançou o estado de arahant! Se o Mestre estivesse vivo, certamente hoje daria uma aclamação de aprovação (sādhukāra) a Ānanda. Pois bem, agora eu mesmo darei a ele a aclamação de aprovação que deveria ser dada pelo Mestre." Assim pensando, ele proclamou a aclamação de aprovação três vezes.

---

มชฺฌิมภาณกา ปน วทนฺติ – ‘‘อานนฺทตฺเถโร อตฺตโน อรหตฺตปฺปตฺตึ ญาเปตุกาโม ภิกฺขูหิ สทฺธึ นาคโต, ภิกฺขู ยถาวุฑฺฒํ อตฺตโน อตฺตโน ปตฺตาสเน นิสีทนฺตา อานนฺทตฺเถรสฺส อาสนํ ฐเปตฺวา นิสินฺนา. ตตฺถ เกจิ เอวมาหํสุ – ‘เอตํ อาสนํ กสฺสา’ติ? ‘อานนฺทสฺสา’ติ. ‘อานนฺโท ปน กุหึ คโต’ติ? ตสฺมึ สมเย เถโร จินฺเตสิ – ‘อิทานิ มยฺหํ คมนกาโล’ติ. ตโต อตฺตโน อานุภาวํ ทสฺเสนฺโต ปถวิยํ นิมุชฺชิตฺวา อตฺตโน อาสเนเยว อตฺตานํ ทสฺเสสี’’ติ, อากาเสน คนฺตฺวา นิสีทีติปิ เอเก. ยถา วา ตถา วา โหตุ. สพฺพถาปิ ตํ ทิสฺวา อายสฺมโต มหากสฺสปสฺส สาธุการทานํ ยุตฺตเมว.

No entanto, os recitadores do Majjhima Nikāya (Majjhimabhāṇakā) dizem: "O elder Ānanda, desejando tornar conhecida sua realização do estado de arahant, não foi junto com os bhikkhus. Os bhikkhus, sentando-se em seus respectivos assentos designados de acordo com a senioridade, sentaram-se deixando vago o assento do elder Ānanda. Ali, alguns perguntaram: 'De quem é este assento?' 'É de Ānanda.' 'Mas para onde foi Ānanda?' Naquele momento, o elder pensou: 'Agora é o momento de eu ir.' Então, demonstrando seu poder espiritual, mergulhando na terra, ele se fez aparecer diretamente em seu próprio assento." Outros dizem que ele foi pelo ar e se sentou. Seja de uma forma ou de outra, em todo caso, ao vê-lo, foi inteiramente apropriado que o venerável Mahākassapa lhe desse a aclamação de aprovação.

---

เอวํ อาคเต ปน ตสฺมึ อายสฺมนฺเต มหากสฺสปตฺเถโร ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส, กึ ปฐมํ สงฺคายาม, ธมฺมํ วา วินยํ วา’’ติ? ภิกฺขู [Pg.12] อาหํสุ – ‘‘ภนฺเต, มหากสฺสป, วินโย นาม พุทฺธสาสนสฺส อายุ. วินเย ฐิเต สาสนํ ฐิตํ นาม โหติ. ตสฺมา ปฐมํ วินยํ สงฺคายามา’’ติ. ‘‘กํ ธุรํ กตฺวา’’ติ? ‘‘อายสฺมนฺตํ อุปาลิ’’นฺติ. ‘‘กึ อานนฺโท นปฺปโหตี’’ติ? ‘‘โน นปฺปโหติ’’. อปิ จ โข ปน สมฺมาสมฺพุทฺโธ ธรมาโนเยว วินยปริยตฺตึ นิสฺสาย อายสฺมนฺตํ อุปาลึ เอตทคฺเค ฐเปสิ – ‘‘เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ วินยธรานํ ยทิทํ อุปาลี’’ติ (อ. นิ. ๑.๒๒๘). ‘ตสฺมา อุปาลิตฺเถรํ ปุจฺฉิตฺวา วินยํ สงฺคายามา’ติ.

Quando aquele venerável assim chegou, o elder Mahākassapa dirigiu-se aos bhikkhus: "Veneráveis, o que recitaremos primeiro: o Dhamma ou o Vinaya?" Os bhikkhus responderam: "Venerável senhor, Mahākassapa, o Vinaya é a própria vida da Dispensação do Buda (Buddhasāsana). Estando o Vinaya estabelecido, a Dispensação permanece estabelecida. Portanto, recitemos primeiro o Vinaya." "Tendo quem como líder?" "O venerável Upāli." "Será que Ānanda não é capaz?" "Não é que ele não seja capaz. No entanto, o próprio Buda Perfeitamente Iluminado, enquanto ainda vivia, baseando-se no domínio do Vinaya, estabeleceu o venerável Upāli na posição mais proeminente: 'Monjes, o principal entre os meus discípulos bhikkhus que dominam o Vinaya é Upāli'. Portanto, tendo interrogado o elder Upāli, recitemos o Vinaya."

---

ตโต เถโร วินยํ ปุจฺฉนตฺถาย อตฺตนาว อตฺตานํ สมฺมนฺนิ. อุปาลิตฺเถโรปิ วิสฺสชฺชนตฺถาย สมฺมนฺนิ. ตตฺรายํ ปาฬิ – อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป สงฺฆํ ญาเปสิ –

Depois disso, o elder, para interrogar sobre o Vinaya, designou a si mesmo. O elder Upāli também se designou para responder. Aqui está o texto canônico (pāḷi): Então, o venerável Mahākassapa informou o Sangha:

---

‘‘สุณาตุ เม, อาวุโส, สงฺโฆ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ,อหํ อุปาลึ วินยํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ.

"Que o Sangha me ouça, veneráveis. Se for oportuno para o Sangha, eu interrogaria Upāli sobre o Vinaya."

---

อายสฺมาปิ อุปาลิ สงฺฆํ ญาเปสิ –

O venerável Upāli também informou o Sangha:

---

‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ,อหํ อายสฺมตา มหากสฺสเปน วินยํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชยฺย’’นฺติ. (จูฬว. ๔๓๙);

"Que o Sangha me ouça, veneráveis senhores. Se for oportuno para o Sangha, eu, sendo interrogado pelo venerável Mahākassapa sobre o Vinaya, responderia."

---

เอวํ อตฺตานํ สมฺมนฺนิตฺวา อายสฺมา อุปาลิ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ จีวรํ กตฺวา เถเร ภิกฺขู วนฺทิตฺวา ธมฺมาสเน นิสีทิ ทนฺตขจิตํ พีชนึ คเหตฺวา, ตโต มหากสฺสปตฺเถโร เถราสเน นิสีทิตฺวา อายสฺมนฺตํ อุปาลึ วินยํ ปุจฺฉิ. ‘‘ปฐมํ อาวุโส, อุปาลิ, ปาราชิกํ กตฺถ ปญฺญตฺต’’นฺติ? ‘‘เวสาลิยํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กํ อารพฺภา’’ติ? ‘‘สุทินฺนํ กลนฺทปุตฺตํ อารพฺภา’’ติ. ‘‘กิสฺมึ วตฺถุสฺมิ’’นฺติ? ‘‘เมถุนธมฺเม’’ติ.

Tendo se designado dessa forma, o venerável Upāli, levantando-se de seu assento, arrumou o manto sobre um ombro, prestou homenagem aos bhikkhus anciãos e sentou-se no assento do Dhamma (dhammāsana), segurando um leque incrustado de marfim. Em seguida, o elder Mahākassapa, sentando-se no assento dos anciãos, interrogou o venerável Upāli sobre o Vinaya: "Venerável Upāli, onde foi estabelecido o primeiro Pārājika?" "Em Vesālī, venerável senhor." "A respeito de quem?" "A respeito de Sudinna, filho de Kalandaka." "Sobre qual assunto?" "Sobre a relação sexual (methunadhamma)."

---

‘‘อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป อายสฺมนฺตํ อุปาลึ ปฐมสฺส ปาราชิกสฺส วตฺถุมฺปิ ปุจฺฉิ, นิทานมฺปิ ปุจฺฉิ, ปุคฺคลมฺปิ ปุจฺฉิ, ปญฺญตฺติมฺปิ ปุจฺฉิ, อนุปญฺญตฺติมฺปิ ปุจฺฉิ, อาปตฺติมฺปิ ปุจฺฉิ, อนาปตฺติมฺปิ ปุจฺฉิ’’ (จูฬว. ๔๓๙). ปุฏฺโฐ ปุฏฺโฐ อายสฺมา อุปาลิ วิสฺสชฺเชสิ.

"Então, o venerável Mahākassapa interrogou o venerável Upāli sobre a matéria (vatthu) do primeiro Pārājika, a origem (nidāna), a pessoa (puggala), a regra original (paññatti), a regra secundária (anupaññatti), a ofensa (āpatti) e a não ofensa (anāpatti)." Sendo interrogado sobre cada ponto, o venerável Upāli respondeu.

---

กึ ปเนตฺถ ปฐมปาราชิเก กิญฺจิ อปเนตพฺพํ วา ปกฺขิปิตพฺพํ วา อตฺถิ นตฺถีติ? อปเนตพฺพํ นตฺถิ. พุทฺธสฺส หิ ภควโต ภาสิเต อปเนตพฺพํ นาม นตฺถิ. น หิ ตถาคตา เอกพฺยญฺชนมฺปิ นิรตฺถกํ วทนฺติ. สาวกานํ ปน เทวตานํ [Pg.13] วา ภาสิเต อปเนตพฺพมฺปิ โหติ, ตํ ธมฺมสงฺคาหกตฺเถรา อปนยึสุ. ปกฺขิปิตพฺพํ ปน สพฺพตฺถาปิ อตฺถิ, ตสฺมา ยํ ยตฺถ ปกฺขิปิตุํ ยุตฺตํ, ตํ ปกฺขิปึสุเยว. กึ ปน ตนฺติ? ‘เตน สมเยนา’ติ วา, ‘เตน โข ปน สมเยนา’ติ วา, ‘อถ โขติ วา’, ‘เอวํ วุตฺเตติ’ วา, ‘เอตทโวจา’ติ วา, เอวมาทิกํ สมฺพนฺธวจนมตฺตํ. เอวํ ปกฺขิปิตพฺพยุตฺตํ ปกฺขิปิตฺวา ปน – ‘‘อิทํ ปฐมปาราชิก’’นฺติ ฐเปสุํ. ปฐมปาราชิเก สงฺคหมารูฬฺเห ปญฺจ อรหนฺตสตานิ สงฺคหํ อาโรปิตนเยเนว คณสชฺฌายมกํสุ – ‘‘เตน สมเยน พุทฺโธ ภควา เวรญฺชายํ วิหรตี’’ติ. เตสํ สชฺฌายารทฺธกาเลเยว สาธุการํ ททมานา วิย มหาปถวี อุทกปริยนฺตํ กตฺวา อกมฺปิตฺถ.

Mas há algo a ser removido ou inserido neste primeiro Pārājika? Não há nada a ser removido. Pois nas palavras proferidas pelo Buda, o Abençoado, não há nada que deva ser removido. De fato, os Tathāgatas não proferem sequer uma única sílaba sem significado. No entanto, naquilo que é proferido por discípulos ou divindades, pode haver algo a ser removido, e os elders que compilaram o Dhamma removeram tais partes. Mas o que deve ser inserido existe em todos os casos; portanto, onde era apropriado inserir algo, eles de fato o inseriram. E o que é isso? Apenas palavras de conexão como 'Naquela ocasião' (tena samayena), 'Naquela ocasião, de fato' (tena kho pana samayena), 'Então' (atha kho), 'Quando isso foi dito' (evaṃ vutte), 'Disse isto' (etadavoca), e assim por diante. Tendo inserido o que era apropriado inserir, eles estabeleceram: "Este é o primeiro Pārājika". Quando o primeiro Pārājika foi incluído na compilação, os quinhentos Arahants realizaram a recitação conjunta (gaṇasajjhāya) exatamente da maneira como foi incluído na compilação: "Naquela ocasião, o Buda, o Abençoado, residia em Verañjā...". No exato momento em que iniciaram a recitação, a grande terra, tendo as águas como limite, tremeu, como se estivesse dando sua aprovação (sādhukāra).

---

เอเตเนว นเยน เสสานิ ตีณิ ปาราชิกานิ สงฺคหํ อาโรเปตฺวา ‘‘อิทํ ปาราชิกกณฺฑ’’นฺติ ฐเปสุํ. เตรส สงฺฆาทิเสสานิ ‘‘เตรสก’’นฺติ ฐเปสุํ. ทฺเว สิกฺขาปทานิ ‘‘อนิยตานี’’ติ ฐเปสุํ. ตึส สิกฺขาปทานิ ‘‘นิสฺสคฺคิยานิ ปาจิตฺติยานี’’ติ ฐเปสุํ. ทฺเวนวุติ สิกฺขาปทานิ ‘‘ปาจิตฺติยานี’’ติ ฐเปสุํ. จตฺตาริ สิกฺขาปทานิ ‘‘ปาฏิเทสนียานี’’ติ ฐเปสุํ. ปญฺจสตฺตติ สิกฺขาปทานิ ‘‘เสขิยานี’’ติ ฐเปสุํ. สตฺต ธมฺเม ‘‘อธิกรณสมถา’’ติ ฐเปสุํ. เอวํ สตฺตวีสาธิกานิ ทฺเว สิกฺขาปทสตานิ ‘‘มหาวิภงฺโค’’ติ กิตฺเตตฺวา ฐเปสุํ. มหาวิภงฺคาวสาเนปิ ปุริมนเยเนว มหาปถวี อกมฺปิตฺถ.

Pelo mesmo método, tendo incluído na compilação os outros três Pārājikas, eles os estabeleceram como "Esta é a seção dos Pārājikas" (pārājikakaṇḍa). Estabeleceram as treze regras Saṅghādisesa como "A seção das treze" (terasaka). Estabeleceram as duas regras de treinamento como "As regras indeterminadas" (aniyata). Estabeleceram as trinta regras de treinamento como "As regras Pācittiya com renúncia" (nissaggiya pācittiya). Estabeleceram as noventa e duas regras de treinamento como "As regras Pācittiya" (pācittiya). Estabeleceram as quatro regras de treinamento como "As regras que devem ser confessadas" (pāṭidesanīya). Estabeleceram as setenta e cinco regras de treinamento como "As regras de conduta" (sekhiya). Estabeleceram os sete ensinamentos como "Os métodos para a resolução de litígios" (adhikaraṇasamatha). Assim, tendo proclamado as duzentas e vinte e sete regras de treinamento como "O Grande Vibhaṅga" (Mahāvibhaṅga), eles as estabeleceram. Ao término do Mahāvibhaṅga, a grande terra tremeu exatamente da mesma maneira descrita anteriormente.

---

ตโต ภิกฺขุนีวิภงฺเค อฏฺฐ สิกฺขาปทานิ ‘‘ปาราชิกกณฺฑํ นาม อิท’’นฺติ ฐเปสุํ. สตฺตรส สิกฺขาปทานิ ‘‘สตฺตรสก’’นฺติ ฐเปสุํ. ตึส สิกฺขาปทานิ ‘‘นิสฺสคฺคิยานิ ปาจิตฺติยานี’’ติ ฐเปสุํ. ฉสฏฺฐิสตสิกฺขาปทานิ ‘‘ปาจิตฺติยานี’’ติ ฐเปสุํ. อฏฺฐ สิกฺขาปทานิ ‘‘ปาฏิเทสนียานี’’ติ ฐเปสุํ. ปญฺจสตฺตติ สิกฺขาปทานิ ‘‘เสขิยานี’’ติ ฐเปสุํ. สตฺต ธมฺเม ‘‘อธิกรณสมถา’’ติ ฐเปสุํ. เอวํ ตีณิ สิกฺขาปทสตานิ จตฺตาริ จ สิกฺขาปทานิ ‘‘ภิกฺขุนีวิภงฺโค’’ติ กิตฺเตตฺวา – ‘‘อยํ อุภโต วิภงฺโค นาม จตุสฏฺฐิภาณวาโร’’ติ ฐเปสุํ. อุภโตวิภงฺคาวสาเนปิ วุตฺตนเยเนว มหาปถวิกมฺโป อโหสิ.

Depois disso, no Bhikkhunī Vibhaṅga (Análise das Regras das Monjas), estabeleceram as oito regras de treinamento como "Esta é a seção dos Pārājikas". Estabeleceram as dezessete regras de treinamento como "A seção das dezessete" (sattarasaka). Estabeleceram as trinta regras de treinamento como "As regras Pācittiya com renúncia". Estabeleceram as cento e sessenta e seis regras de treinamento como "As regras Pācittiya". Estabeleceram as oito regras de treinamento como "As regras que devem ser confessadas". Estabeleceram as setenta e cinco regras de treinamento como "As regras de conduta". Estabeleceram os sete ensinamentos como "Os métodos para a resolução de litígios". Assim, tendo proclamado as trezentas e quatro regras de treinamento como "O Bhikkhunī Vibhaṅga", eles estabeleceram: "Esta é a dupla Análise (Ubhato Vibhaṅga), que consiste em sessenta e quatro seções de recitação (bhāṇavāra)". Ao término da dupla Análise, houve um tremor da grande terra exatamente da maneira descrita.

---

เอเตเนวุปาเยน อสีติภาณวารปริมาณํ ขนฺธกํ, ปญฺจวีสติภาณวารปริมาณํ ปริวารญฺจ สงฺคหํ อาโรเปตฺวา ‘‘อิทํ วินยปิฏกํ นามา’’ติ ฐเปสุํ[Pg.14]. วินยปิฏกาวสาเนปิ วุตฺตนเยเนว มหาปถวิกมฺโป อโหสิ. ตํ อายสฺมนฺตํ อุปาลึ ปฏิจฺฉาเปสุํ – ‘‘อาวุโส, อิมํ ตุยฺหํ นิสฺสิตเก วาเจหี’’ติ. วินยปิฏกสงฺคหาวสาเน อุปาลิตฺเถโร ทนฺตขจิตํ พีชนึ นิกฺขิปิตฺวา ธมฺมาสนา โอโรหิตฺวา เถเร ภิกฺขู วนฺทิตฺวา อตฺตโน ปตฺตาสเน นิสีทิ.

Por esse mesmo método, tendo incluído na compilação o Khandhaka, que mede oitenta seções de recitação (bhāṇavāra), e o Parivāra, que mede vinte e cinco seções de recitação, eles os estabeleceram como "Este é o Vinaya Piṭaka". Ao término do Vinaya Piṭaka, houve um tremor da grande terra exatamente da maneira descrita. Eles confiaram o Vinaya Piṭaka ao venerável Upāli, dizendo: "Venerável, ensina isto aos teus discípulos dependentes (nissitaka)". Ao término da compilação do Vinaya Piṭaka, o elder Upāli, depondo o leque incrustado de marfim, desceu do assento do Dhamma, prestou homenagem aos bhikkhus anciãos e sentou-se em seu próprio assento.

---

วินยํ สงฺคายิตฺวา ธมฺมํ สงฺคายิตุกาโม อายสฺมา มหากสฺสโป ภิกฺขู ปุจฺฉิ – ‘‘ธมฺมํ สงฺคายนฺเต หิ กํ ปุคฺคลํ ธุรํ กตฺวา ธมฺโม สงฺคายิตพฺโพ’’ติ? ภิกฺขู – ‘‘อานนฺทตฺเถรํ ธุรํ กตฺวา’’ติ อาหํสุ.

Tendo recitado o Vinaya, o venerável Mahākassapa, desejando recitar o Dhamma, perguntou aos bhikkhus: "Ao recitarmos o Dhamma, tendo qual pessoa como líder deve o Dhamma ser recitado?" Os bhikkhus disseram: "Tendo o elder Ānanda como líder."

---

อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป สงฺฆํ ญาเปสิ –

Então, o venerável Mahākassapa informou o Sangha:

---

‘‘สุณาตุ เม, อาวุโส, สงฺโฆ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ,อหํ อานนฺทํ ธมฺมํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ;

"Que o Sangha me ouça, veneráveis. Se for oportuno para o Sangha, eu interrogaria Ānanda sobre o Dhamma."

---

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท สงฺฆํ ญาเปสิ –

Então, o venerável Ānanda informou o Sangha:

---

‘‘สุณาตุ เม, ภนฺเต, สงฺโฆ, ยทิ สงฺฆสฺส ปตฺตกลฺลํ,อหํ อายสฺมตา มหากสฺสเปน ธมฺมํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชยฺย’’นฺติ;

"Que o Sangha me ouça, veneráveis senhores. Se for oportuno para o Sangha, eu, sendo interrogado pelo venerável Mahākassapa sobre o Dhamma, responderia."

---

อถ โข อายสฺมา อานนฺโท อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ จีวรํ กตฺวา เถเร ภิกฺขู วนฺทิตฺวา ธมฺมาสเน นิสีทิ ทนฺตขจิตํ พีชนึ คเหตฺวา. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป ภิกฺขู ปุจฺฉิ – ‘‘กตรํ, อาวุโส, ปิฏกํ ปฐมํ สงฺคายามา’’ติ? ‘‘สุตฺตนฺตปิฏกํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘สุตฺตนฺตปิฏเก จตสฺโส สงฺคีติโย, ตาสุ ปฐมํ กตรํ สงฺคีติ’’นฺติ? ‘‘ทีฆสงฺคีตึ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ทีฆสงฺคีติยํ จตุตึส สุตฺตานิ, ตโย วคฺคา, เตสุ ปฐมํ กตรํ วคฺค’’นฺติ? ‘‘สีลกฺขนฺธวคฺคํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘สีลกฺขนฺธวคฺเค เตรส สุตฺตนฺตา, เตสุ ปฐมํ กตรํ สุตฺต’’นฺติ? ‘‘พฺรหฺมชาลสุตฺตํ นาม ภนฺเต, ติวิธสีลาลงฺกตํ, นานาวิธมิจฺฉาชีวกุห ลปนาทิวิทฺธํสนํ, ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิชาลวินิเวฐนํ, ทสสหสฺสิโลกธาตุกมฺปนํ, ตํ ปฐมํ สงฺคายามา’’ติ.

Então, o venerável Ānanda, levantando-se de seu assento, arrumou o manto sobre um ombro, prestou homenagem aos bhikkhus anciãos e sentou-se no assento do Dhamma, segurando o leque incrustado de marfim. Em seguida, o venerável Mahākassapa perguntou aos bhikkhus: "Veneráveis, qual Piṭaka recitaremos primeiro?" "O Suttanta Piṭaka, venerável senhor." "No Suttanta Piṭaka há quatro coleções (saṅgīti); entre elas, qual recitaremos primeiro?" "A coleção longa (Dīgha Saṅgīti), venerável senhor." "Na coleção longa há trinta e quatro suttas e três seções (vagga); entre elas, qual seção recitaremos primeiro?" "A seção sobre o grupo da moralidade (Sīlakkhandhavagga), venerável senhor." "Na seção sobre o grupo da moralidade há treze suttas; entre eles, qual sutta recitaremos primeiro?" "O Brahmajāla Sutta, venerável senhor, que é adornado com o triplo grupo da moralidade, que destrói os vários tipos de meios de vida incorretos, como a hipocrisia e a lisonja, que desfaz a rede das sessenta e duas visões errôneas, e que faz tremer os dez mil sistemas de mundos; recitemos esse primeiro."

---

อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ, ‘‘พฺรหฺมชาลํ, อาวุโส อานนฺท, กตฺถ ภาสิต’’นฺติ? ‘‘อนฺตรา จ, ภนฺเต, ราชคหํ อนฺตรา จ นาฬนฺทํ ราชาคารเก อมฺพลฏฺฐิกาย’’นฺติ. ‘‘กํ อารพฺภา’’ติ[Pg.15]? ‘‘สุปฺปิยญฺจ ปริพฺพาชกํ, พฺรหฺมทตฺตญฺจ มาณว’’นฺติ. ‘‘กิสฺมึ วตฺถุสฺมิ’’นฺติ? ‘‘วณฺณาวณฺเณ’’ติ. อถ โข อายสฺมา มหากสฺสโป อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ พฺรหฺมชาลสฺส นิทานมฺปิ ปุจฺฉิ, ปุคฺคลมฺปิ ปุจฺฉิ, วตฺถุมฺปิ ปุจฺฉิ (จูฬว. ๔๔๐). อายสฺมา อานนฺโท วิสฺสชฺเชสิ. วิสฺสชฺชนาวสาเน ปญฺจ อรหนฺตสตานิ คณสชฺฌายมกํสุ. วุตฺตนเยเนว จ ปถวิกมฺโป อโหสิ.

Então, o venerável Mahākassapa disse isto ao venerável Ānanda: "Venerável Ānanda, onde foi proferido o Brahmajāla Sutta?" "Entre Rājagaha e Nāḷandā, venerável senhor, no pavilhão real em Ambalaṭṭhikā." "A respeito de quem?" "A respeito do asceta errante Suppiya e do jovem Brahmadatta." "Sobre qual assunto?" "Sobre o elogio e a censura (vaṇṇāvaṇṇa)." Então, o venerável Mahākassapa interrogou o venerável Ānanda sobre a origem, a pessoa e a matéria do Brahmajāla Sutta. O venerável Ānanda respondeu. Ao término das respostas, os quinhentos Arahants realizaram a recitação conjunta. E, exatamente da maneira descrita, houve um tremor da terra.

---

เอวํ พฺรหฺมชาลํ สงฺคายิตฺวา ตโต ปรํ ‘‘สามญฺญผลํ, ปนาวุโส อานนฺท, กตฺถ ภาสิต’’นฺติอาทินา นเยน ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนานุกฺกเมน สทฺธึ พฺรหฺมชาเลน สพฺเพปิ เตรส สุตฺตนฺเต สงฺคายิตฺวา – ‘‘อยํ สีลกฺขนฺธวคฺโค นามา’’ติ กิตฺเตตฺวา ฐเปสุํ.

Tendo assim recitado o Brahmajāla Sutta, depois disso, por meio do método de perguntas e respostas na devida ordem, começando com 'E o Sāmaññaphala Sutta, venerável Ānanda, onde foi proferido?', eles recitaram todos os treze suttas junto com o Brahmajāla Sutta e, proclamando 'Esta é a seção sobre o grupo da moralidade' (Sīlakkhandhavagga), os estabeleceram.

---

ตทนนฺตรํ มหาวคฺคํ, ตทนนฺตรํ ปาถิกวคฺคนฺติ, เอวํ ติวคฺคสงฺคหํ จตุตึสสุตฺตปฏิมณฺฑิตํ จตุสฏฺฐิภาณวารปริมาณํ ตนฺตึ สงฺคายิตฺวา ‘‘อยํ ทีฆนิกาโย นามา’’ติ วตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ปฏิจฺฉาเปสุํ – ‘‘อาวุโส, อิมํ ตุยฺหํ นิสฺสิตเก วาเจหี’’ติ.

Imediatamente depois disso, o Mahāvagga, e imediatamente depois disso, o Pāthikavagga. Tendo assim recitado o text canônico (tanti) que compreende as três seções, adornado com trinta e quatro suttas e medindo sessenta e quatro seções de recitação (bhāṇavāra), eles declararam: 'Este é o Dīgha Nikāya' e o confiaram ao venerável Ānanda, dizendo: 'Venerável, ensina isto aos teus discípulos dependentes.'

---

ตโต อนนฺตรํ อสีติภาณวารปริมาณํ มชฺฌิมนิกายํ สงฺคายิตฺวา ธมฺมเสนาปติสาริปุตฺตตฺเถรสฺส นิสฺสิตเก ปฏิจฺฉาเปสุํ – ‘‘อิมํ ตุมฺเห ปริหรถา’’ติ.

Imediatamente depois disso, tendo recitado o Majjhima Nikāya, que mede oitenta seções de recitação (bhāṇavāra), eles o confiaram aos discípulos dependentes do elder Sāriputta, o General do Dhamma (Dhammasenāpati), dizendo: 'Preservai e mantende isto.'

---

ตโต อนนฺตรํ สตภาณวารปริมาณํ สํยุตฺตนิกายํ สงฺคายิตฺวา มหากสฺสปตฺเถรํ ปฏิจฺฉาเปสุํ – ‘‘ภนฺเต, อิมํ ตุมฺหากํ นิสฺสิตเก วาเจถา’’ติ.

Imediatamente após isso, tendo recitado o Saṃyutta Nikāya, que mede cem bhāṇavāras, eles o confiaram ao Venerável Mahākassapa, dizendo: 'Venerável Senhor, por favor, faça com que os seus discípulos recitem este [texto].'

---

ตโต อนนฺตรํ วีสติภาณวารสตปริมาณํ องฺคุตฺตรนิกายํ สงฺคายิตฺวา อนุรุทฺธตฺเถรํ ปฏิจฺฉาเปสุํ – ‘‘อิมํ ตุมฺหากํ นิสฺสิตเก วาเจถา’’ติ.

Imediatamente após isso, tendo recitado o Aṅguttara Nikāya, que mede cento e vinte bhāṇavāras, eles o confiaram ao Venerável Anuruddha, dizendo: 'Por favor, faça com que os seus discípulos recitem este [texto].'

---

ตโต อนนฺตรํ ธมฺมสงฺคหวิภงฺคธาตุกถาปุคฺคลปญฺญตฺติกถาวตฺถุยมกปฏฺฐานํ อภิธมฺโมติ วุจฺจติ. เอวํ สํวณฺณิตํ สุขุมญาณโคจรํ ตนฺตึ สงฺคายิตฺวา – ‘‘อิทํ อภิธมฺมปิฏกํ นามา’’ติ วตฺวา ปญฺจ อรหนฺตสตานิ สชฺฌายมกํสุ. วุตฺตนเยเนว ปถวิกมฺโป อโหสีติ.

Imediatamente após isso, os textos Dhammasaṅgaṇī, Vibhaṅga, Dhātukathā, Puggalapaññatti, Kathāvatthu, Yamaka e Paṭṭhāna são chamados de Abhidhamma. Tendo recitado esse texto canônico assim descrito, que é o domínio da sabedoria sutil, e tendo declarado: 'Este é o chamado Abhidhamma Piṭaka', os quinhentos Arahants realizaram a recitação conjunta. Da mesma maneira descrita anteriormente, ocorreu um terremoto.

---

ตโต ปรํ ชาตกํ, นิทฺเทโส, ปฏิสมฺภิทามคฺโค, อปทานํ, สุตฺตนิปาโต, ขุทฺทกปาโฐ, ธมฺมปทํ, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, วิมานวตฺถุ, เปตวตฺถุ, เถรคาถา[Pg.16], เถรีคาถาติ อิมํ ตนฺตึ สงฺคายิตฺวา ‘‘ขุทฺทกคนฺโถ นามาย’’นฺติ จ วตฺวา ‘‘อภิธมฺมปิฏกสฺมึเยว สงฺคหํ อาโรปยึสู’’ติ ทีฆภาณกา วทนฺติ. มชฺฌิมภาณกา ปน ‘‘จริยาปิฏกพุทฺธวํเสหิ สทฺธึ สพฺพมฺเปตํ ขุทฺทกคนฺถํ นาม สุตฺตนฺตปิฏเก ปริยาปนฺน’’นฺติ วทนฺติ.

Depois disso, tendo recitado este texto canônico composto pelo Jātaka, Niddesa, Paṭisambhidāmagga, Apadāna, Suttanipāta, Khuddakapāṭha, Dhammapada, Udāna, Itivuttaka, Vimānavatthu, Petavatthu, Theragāthā e Therīgāthā, e tendo declarado: 'Este é o chamado Khuddakagantha', os recitadores do Dīgha Nikāya afirmam: 'Eles o incluíram no próprio Abhidhamma Piṭaka'. No entanto, os recitadores do Majjhima Nikāya afirmam: 'Junto com o Cariyāpiṭaka e o Buddhavaṃsa, toda essa coleção chamada Khuddakagantha está incluída no Suttanta Piṭaka'.

---

เอวเมตํ สพฺพมฺปิ พุทฺธวจนํ รสวเสน เอกวิธํ, ธมฺมวินยวเสน ทุวิธํ, ปฐมมชฺฌิมปจฺฉิมวเสน ติวิธํ. ตถา ปิฏกวเสน. นิกายวเสน ปญฺจวิธํ, องฺควเสน นววิธํ, ธมฺมกฺขนฺธวเสน จตุราสีติสหสฺสวิธนฺติ เวทิตพฺพํ.

Assim, deve-se entender que toda esta palavra do Buddha é de um único tipo quanto ao sabor; de dois tipos quanto ao Dhamma e Vinaya; de três tipos quanto ao início, meio e fim; e da mesma forma quanto aos Piṭakas; de cinco tipos quanto aos Nikāyas; de nove tipos quanto aos membros; e de oitenta e quatro mil tipos quanto aos grupos de ensinamentos.

---

กถํ รสวเสน เอกวิธํ? ยญฺหิ ภควตา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา ยาว อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ, เอตฺถนฺตเร ปญฺจจตฺตาลีสวสฺสานิ เทวมนุสฺสนาคยกฺขาทโย อนุสาสนฺเตน วา ปจฺจเวกฺขนฺเตน วา วุตฺตํ, สพฺพํ ตํ เอกรสํ วิมุตฺติรสเมว โหติ. เอวํ รสวเสน เอกวิธํ.

Como ela é de um único tipo quanto ao sabor? Pois tudo o que foi dito pelo Abençoado desde o momento em que alcançou a suprema e perfeita iluminação até o momento em que entrou no Parinibbāna através do elemento de Nibbāna sem resíduo — durante esse intervalo de quarenta e cinco anos, seja instruindo devas, humanos, nāgas, yakkhas e outros, ou refletindo —, tudo isso possui um único sabor, que é o sabor da libertação. Assim ela é de um único tipo quanto ao sabor.

---

กถํ ธมฺมวินยวเสน ทุวิธํ? สพฺพเมว เจตํ ธมฺโม เจว วินโย จาติ สงฺขฺยํ คจฺฉติ. ตตฺถ วินยปิฏกํ วินโย, อวเสสํ พุทฺธวจนํ ธมฺโม. เตเนวาห ‘‘ยนฺนูน มยํ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคาเยยฺยามา’’ติ (จูฬว. ๔๓๗). ‘‘อหํ อุปาลึ วินยํ ปุจฺเฉยฺยํ, อานนฺทํ ธมฺมํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ จ. เอวํ ธมฺมวินยวเสน ทุวิธํ.

Como ela é de dois tipos quanto ao Dhamma e Vinaya? Pois toda ela é classificada como Dhamma e Vinaya. Nela, o Vinaya Piṭaka é o Vinaya, e o restante da palavra do Buddha é o Dhamma. Por isso foi dito: 'E se nós recitássemos o Dhamma e o Vinaya?' e 'Eu questionarei Upāli sobre o Vinaya, e Ānanda sobre o Dhamma'. Assim ela é de dois tipos quanto ao Dhamma e Vinaya.

---

กถํ ปฐมมชฺฌิมปจฺฉิมวเสน ติวิธํ? สพฺพเมว หิทํ ปฐมพุทฺธวจนํ, มชฺฌิมพุทฺธวจนํ, ปจฺฉิมพุทฺธวจนนฺติ ติปฺปเภทํ โหติ. ตตฺถ –

Como ela é de três tipos quanto ao início, meio e fim? Pois toda ela se divide em três: a primeira palavra do Buddha, a palavra intermediária do Buddha e a última palavra do Buddha. Nelas —

---

‘‘อเนกชาติสํสารํ, สนฺธาวิสฺสํ อนิพฺพิสํ;

คหการํ คเวสนฺโต, ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนํ.คหการก ทิฏฺโฐสิ, ปุน เคหํ น กาหสิ;

สพฺพา เต ผาสุกา ภคฺคา, คหกูฏํ วิสงฺขตํ;

วิสงฺขารคตํ จิตฺตํ, ตณฺหานํ ขยมชฺฌคา’’ติ. (ธ. ป. ๑๕๓-๕๔);

'Através de incontáveis nascimentos no saṃsāra, transmigrei sem encontrar o que buscava, procurando o construtor desta casa; doloroso é renascer repetidamente. Ó construtor da casa, tu foste visto! Não construirás a casa novamente. Todas as tuas vigas estão quebradas, a cumeeira foi destruída. Minha mente alcançou o incondicionado; atingiu o fim dos desejos.'

---

อิทํ ปฐมพุทฺธวจนํ. เกจิ ‘‘ยทา หเว ปาตุภวนฺติ ธมฺมา’’ติ (มหาว. ๑) ขนฺธเก อุทานคาถํ วทนฺติ. เอสา ปน ปาฏิปททิวเส สพฺพญฺญุภาวปฺปตฺตสฺส โสมนสฺสมยญาเณน ปจฺจยาการํ ปจฺจเวกฺขนฺตสฺส อุปฺปนฺนา อุทานคาถาติ เวทิตพฺพา.

Esta é a primeira palavra do Buddha. Alguns afirmam que o verso de exclamação solene no Khandhaka, que começa com 'Quando, na verdade, os fenômenos se manifestam', é a primeira palavra. No entanto, deve-se entender que este verso de exclamação solene surgiu no primeiro dia após a lua cheia, quando Aquele que alcançou a omnisciência refletia sobre a originação dependente com uma sabedoria repleta de alegria.

---

ยํ [Pg.17] ปน ปรินิพฺพานกาเล อภาสิ – ‘‘หนฺท ทานิ, ภิกฺขเว, อามนฺตยามิ โว, วยธมฺมา สงฺขารา, อปฺปมาเทน สมฺปาเทถา’’ติ (ที. นิ. ๒.๒๑๘) อิทํ ปจฺฉิมพุทฺธวจนํ. อุภินฺนมนฺตเร ยํ วุตฺตํ, เอตํ มชฺฌิมพุทฺธวจนํ นาม. เอวํ ปฐมมชฺฌิมปจฺฉิมพุทฺธวจนวเสน ติวิธํ.

Por outro lado, o que Ele falou no momento do Parinibbāna: 'Vede agora, monges, eu vos exorto: as coisas condicionadas são sujeitas à decadência; empenhai-vos com diligência!' — esta é a última palavra do Buddha. O que foi dito no intervalo entre ambas é chamado de palavra intermediária do Buddha. Assim ela é de três tipos quanto à primeira, intermediária e última palavra do Buddha.

---

กถํ ปิฏกวเสน ติวิธํ? สพฺพมฺปิ เจตํ วินยปิฏกํ สุตฺตนฺตปิฏกํ อภิธมฺมปิฏกนฺติ ติปฺปเภทเมว โหติ. ตตฺถ ปฐมสงฺคีติยํ สงฺคีตญฺจ อสงฺคีตญฺจ สพฺพมฺปิ สโมธาเนตฺวา อุภยานิ ปาติโมกฺขานิ, ทฺเว วิภงฺคา, ทฺวาวีสติ ขนฺธกา, โสฬสปริวาราติ – อิทํ วินยปิฏกํ นาม. พฺรหฺมชาลาทิจตุตฺตึสสุตฺตสงฺคโห ทีฆนิกาโย, มูลปริยายสุตฺตาทิทิยฑฺฒสตทฺเวสุตฺตสงฺคโห มชฺฌิมนิกาโย, โอฆตรณสุตฺตาทิสตฺตสุตฺตสหสฺสสตฺตสตทฺวาสฏฺฐิสุตฺตสงฺคโห สํยุตฺตนิกาโย, จิตฺตปริยาทานสุตฺตาทินวสุตฺตสหสฺสปญฺจสตสตฺตปญฺญาสสุตฺตสงฺคโห องฺคุตฺตรนิกาโย, ขุทฺทกปาฐ-ธมฺมปท-อุทาน-อิติวุตฺตก-สุตฺตนิปาต-วิมานวตฺถุ-เปตวตฺถุ-เถรคาถา-เถรีคาถา-ชาตก-นิทฺเทส-ปฏิสมฺภิทามคฺค-อปทาน-พุทฺธวํส-จริยาปิฏกวเสน ปนฺนรสปฺปเภโท ขุทฺทกนิกาโยติ อิทํ สุตฺตนฺตปิฏกํ นาม. ธมฺมสงฺคโห, วิภงฺโค, ธาตุกถา, ปุคฺคลปญฺญตฺติ, กถาวตฺถุ, ยมกํ, ปฏฺฐานนฺติ – อิทํ อภิธมฺมปิฏกํ นาม. ตตฺถ –

Como ela é de três tipos quanto aos Piṭakas? Pois toda ela se divide em três: Vinaya Piṭaka, Suttanta Piṭaka e Abhidhamma Piṭaka. Neles, reunindo tudo o que foi recitado e o que não foi recitado no Primeiro Concílio, a saber: ambos os Pātimokkhas, os dois Vibhaṅgas, os vinte e dois Khandhakas e os dezesseis Parivāras — este é o chamado Vinaya Piṭaka. O Dīgha Nikāya, que reúne trinta e quatro suttas começando com o Brahmajāla; o Majjhima Nikāya, que reúne cento e cinquenta e dois suttas começando com o Mūlapariyāya; o Saṃyutta Nikāya, que reúne sete mil setecentos e sessenta e dois suttas começando com o Oghataraṇa; o Aṅguttara Nikāya, que reúne nove mil quinhentos e cinquenta e sete suttas começando com o Cittapariyādāna; e o Khuddaka Nikāya, que possui quinze divisões: Khuddakapāṭha, Dhammapada, Udāna, Itivuttaka, Suttanipāta, Vimānavatthu, Petavatthu, Theragāthā, Therīgāthā, Jātaka, Niddesa, Paṭisambhidāmagga, Apadāna, Buddhavaṃsa e Cariyāpiṭaka — este é o chamado Suttanta Piṭaka. O Dhammasaṅgaha, Vibhaṅga, Dhātukathā, Puggalapaññatti, Kathāvatthu, Yamaka e Paṭṭhāna — este é o chamado Abhidhamma Piṭaka. Neles —

---

‘‘วิวิธวิเสสนยตฺตา, วินยนโต เจว กายวาจานํ;

วินยตฺถวิทูหิ อยํ, วินโย วินโยติ อกฺขาโต’’.

'Por possuir métodos diversos e especiais, e por disciplinar o corpo e a fala, este [texto] é declarado como Vinaya por aqueles que conhecem o significado de Vinaya.'

---

วิวิธา หิ เอตฺถ ปญฺจวิธปาติโมกฺขุทฺเทสปาราชิกาทิ สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธมาติกา วิภงฺคาทิปฺปเภทา นยา. วิเสสภูตา จ ทฬฺหีกมฺมสิถิลกรณปฺปโยชนา อนุปญฺญตฺตินยา. กายิกวาจสิกอชฺฌาจารนิเสธนโต เจส กายํ วาจญฺจ วิเนติ, ตสฺมา วิวิธนยตฺตา วิเสสนยตฺตา กายวาจานํ วินยนโต เจว วินโยติ อกฺขาโต. เตเนตเมตสฺส วจนตฺถโกสลฺลตฺถํ วุตฺตํ –

Pois nele há diversos métodos, tais como as divisões da recitação quíntupla do Pātimokkha, os sete grupos de ofensas que começam com as Pārājikas, as Mātikas, os Vibhaṅgas, entre outros. E há métodos especiais de regulamentações suplementares que servem para fortalecer ou abrandar as regras. E por proibir as transgressões físicas e verbais, ele disciplina o corpo e a fala. Portanto, devido aos seus métodos diversos, aos seus métodos especiais e por disciplinar o corpo e a fala, ele é declarado como Vinaya. Por essa razão, para demonstrar a habilidade na explicação do significado desta palavra, foi dito:

---

‘‘วิวิธวิเสสนยตฺตา, วินยนโต เจว กายวาจานํ;

วินยตฺถวิทูหิ อยํ, วินโย วินโยติ อกฺขาโต’’ติ.

'Por possuir métodos diversos e especiais, e por disciplinar o corpo e a fala, este [texto] é declarado como Vinaya por aqueles que conhecem o significado de Vinaya.'

---

อิตรํ [Pg.18] ปน –

Por outro lado, quanto ao outro [texto]:

---

‘‘อตฺถานํ สูจนโต สุวุตฺตโต, สวนโตถ สูทนโต;

สุตฺตาณา สุตฺตสภาคโต จ, สุตฺตนฺติ อกฺขาตํ.

'Por indicar os significados, por ser bem falado, por produzir frutos, por jorrar benefícios, por proteger bem e por compartilhar da natureza de um fio condutor, ele é declarado como Sutta.'

---

ตญฺหิ อตฺตตฺถปรตฺถาทิเภเท อตฺเถ สูเจติ. สุวุตฺตา เจตฺถ อตฺถา, เวเนยฺยชฺฌาสยานุโลเมน วุตฺตตฺตา. สวติ เจตํ อตฺเถ สสฺสมิว ผลํ, ปสวตีติ วุตฺตํ โหติ. สูทติ เจตํ เธนุ วิย ขีรํ, ปคฺฆราเปตีติ วุตฺตํ โหติ. สุฏฺฐุ จ เน ตายติ, รกฺขตีติ วุตฺตํ โหติ. สุตฺตสภาคญฺเจตํ, ยถา หิ ตจฺฉกานํ สุตฺตํ ปมาณํ โหติ, เอวเมตมฺปิ วิญฺญูนํ. ยถา จ สุตฺเตน สงฺคหิตานิ ปุปฺผานิ น วิกิรียนฺติ, น วิทฺธํสียนฺติ, เอวเมว เตน สงฺคหิตา อตฺถา. เตเนตเมตสฺส วจนตฺถโกสลฺลตฺถํ วุตฺตํ –

Pois ele indica os significados e benefícios, tais como o próprio bem, o bem dos outros, entre outros. E nele os significados são bem falados, por terem sido proferidos de acordo com a inclinação daqueles que devem ser guiados. Ele também produz benefícios assim como uma plantação produz frutos; isto é, ele os gera. Ele jorra benefícios assim como uma vaca jorra leite; isto é, ele os faz fluir. E ele os protege bem; isto é, ele os guarda. E ele compartilha da natureza de um fio condutor, pois assim como o fio de prumo é o padrão para os carpinteiros, este [texto] também o é para os sábios. E assim como as flores unidas por um fio não se espalham nem se destroem, da mesma forma são os significados unidos por ele. Por essa razão, para demonstrar a habilidade na explicação do significado desta palavra, foi dito:

---

‘‘อตฺถานํ สูจนโต, สุวุตฺตโต สวนโตถ สูทนโต;

สุตฺตาณา สุตฺตสภาคโต จ, สุตฺตนฺติ อกฺขาต’’นฺติ.

'Por indicar os significados, por ser bem falado, por produzir frutos, por jorrar benefícios, por proteger bem e por compartilhar da natureza de um fio condutor, ele é declarado como Sutta.'

---

อิตโร ปน –

Por outro lado, quanto ao outro [texto]:

---

‘‘ยํ เอตฺถ วุฑฺฒิมนฺโต, สลกฺขณา ปูชิตา ปริจฺฉินฺนา;

วุตฺตาธิกา จ ธมฺมา, อภิธมฺโม เตน อกฺขาโต’’.

'Porque nele são ensinados fenômenos que são exaltados, dotados de suas próprias características, reverenciados, delimitados e superiores, ele é declarado como Abhidhamma.'

---

อยญฺหิ อภิสทฺโท วุฑฺฒิลกฺขณปูชิตปริจฺฉินฺนาธิเกสุ ทิสฺสติ. ตถา เหส ‘‘พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ, โน ปฏิกฺกมนฺตี’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๓.๓๘๙) วุฑฺฒิยํ อาคโต. ‘‘ยา ตา รตฺติโย อภิญฺญาตา อภิลกฺขิตา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๔๙) สลกฺขเณ. ‘‘ราชาภิราชา มนุชินฺโท’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๒.๓๙๙) ปูชิเต. ‘‘ปฏิพโล วิเนตุํ อภิธมฺเม อภิวินเย’’ติอาทีสุ (มหาว. ๘๕) ปริจฺฉินฺเน. อญฺญมญฺญสงฺกรวิรหิเต ธมฺเม จ วินเย จาติ วุตฺตํ โหติ. ‘‘อภิกฺกนฺเตน วณฺเณนา’’ติอาทีสุ (วิ. ว. ๘๑๙) อธิเก.

Pois o prefixo 'abhi' é visto nos sentidos de crescimento, característica distintiva, reverenciado, delimitado e superior. Assim, ele aparece no sentido de crescimento em passagens como: 'Minhas sensações dolorosas estão aumentando, não diminuindo'. No sentido de característica distintiva, em: 'Aquelas noites que são conhecidas e marcadas'. No sentido de reverenciado, em: 'O rei dos reis, o governante dos homens'. No sentido de delimitado, em: 'Capaz de instruir no Abhidhamma e no Abhivinaya', o que significa no Dhamma e no Vinaya livres de mútua confusão. E no sentido de superior, em: 'Com uma beleza sublime'.

---

เอตฺถ จ ‘‘รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ’’ (ธ. ส. ๒๕๑), ‘‘เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรตี’’ติอาทินา (วิภ. ๖๔๒) นเยน วุฑฺฒิมนฺโตปิ ธมฺมา วุตฺตา. ‘‘รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา’’ติอาทินา (ธ. ส. ๑) นเยน อารมฺมณาทีหิ ลกฺขณียตฺตา [Pg.19] สลกฺขณาปิ. ‘‘เสกฺขา ธมฺมา, อเสกฺขา ธมฺมา, โลกุตฺตรา ธมฺมา’’ติอาทินา (ธ. ส. ติกมาติกา ๑๑, ทุกมาติกา ๑๒) นเยน ปูชิตาปิ, ปูชารหาติ อธิปฺปาโย. ‘‘ผสฺโส โหติ, เวทนา โหตี’’ติอาทินา (ธ. ส. ๑) นเยน สภาวปริจฺฉินฺนตฺตา ปริจฺฉินฺนาปิ. ‘‘มหคฺคตา ธมฺมา, อปฺปมาณา ธมฺมา (ธ. ส. ติกมาติกา ๑๑), อนุตฺตรา ธมฺมา’’ติอาทินา (ธ. ส. ทุกมาติกา ๑๑) นเยน อธิกาปิ ธมฺมา วุตฺตา. เตเนตเมตสฺส วจนตฺถโกสลฺลตฺถํ วุตฺตํ –

E nele, fenômenos que são exaltados são ensinados através de métodos como: 'Ele desenvolve o caminho para o renascimento na esfera da matéria sutil' e 'Ele habita preenchendo uma direção com a mente imbuída de amor-bondade'. Fenômenos dotados de suas próprias características são ensinados através de métodos como: 'Seja um objeto visível ou um objeto sonoro', por serem caracterizados por seus objetos e outros fatores. Fenômenos reverenciados são ensinados através de métodos como: 'Fenômenos de quem está em treinamento, fenômenos de quem concluiu o treinamento, fenômenos supramundanos', significando que são dignos de reverência. Fenômenos delimitados são ensinados através de métodos como: 'Ocorre o contato, ocorre a sensação', por serem definidos por suas próprias naturezas intrínsecas. E fenômenos superiores são ensinados através de métodos como: 'Fenômenos elevados, fenômenos imensuráveis, fenômenos insuperáveis'. Por essa razão, para demonstrar a habilidade na explicação do significado desta palavra, foi dito:

---

‘‘ยํ เอตฺถ วุฑฺฒิมนฺโต, สลกฺขณา ปูชิตา ปริจฺฉินฺนา;

วุตฺตาธิกา จ ธมฺมา, อภิธมฺโม เตน อกฺขาโต’’ติ.

'Porque nele são ensinados fenômenos que são exaltados, dotados de suas próprias características, reverenciados, delimitados e superiores, ele é declarado como Abhidhamma.'

---

ยํ ปเนตฺถ อวิสิฏฺฐํ, ตํ –

Quanto ao que não foi diferenciado neles, isso:

---

‘‘ปิฏกํ ปิฏกตฺถวิทู, ปริยตฺติพฺภาชนตฺถโต อาหุ;

เตน สโมธาเนตฺวา, ตโยปิ วินยาทโย เญยฺยา’’.

'Aqueles que conhecem o significado de Piṭaka dizem que Piṭaka tem o sentido de aprendizado das escrituras e de recipiente. Combinando os termos com este, os três, a começar pelo Vinaya, devem ser conhecidos.'

---

ปริยตฺติปิ หิ ‘‘มา ปิฏกสมฺปทาเนนา’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๓.๖๖) ปิฏกนฺติ วุจฺจติ. ‘‘อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย กุทาลปิฏกมาทายา’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๓.๗๐) ยํ กิญฺจิ ภาชนมฺปิ. ตสฺมา ‘ปิฏกํ ปิฏกตฺถวิทู ปริยตฺติภาชนตฺถโต อาหุ.

Pois o aprendizado das escrituras também é chamado de 'piṭaka' em passagens como: 'Não vos guieis pela autoridade das escrituras'. E qualquer tipo de recipiente também é chamado de 'piṭaka' em passagens como: 'Então viria um homem trazendo uma enxada e um cesto'. Portanto: 'Aqueles que conhecem o significado de Piṭaka dizem que Piṭaka tem o sentido de aprendizado das escrituras e de recipiente'.

---

อิทานิ ‘เตน สโมธาเนตฺวา ตโยปิ วินยาทโย เญยฺยา’ติ, เตน เอวํ ทุวิธตฺเถน ปิฏกสทฺเทน สห สมาสํ กตฺวา วินโย จ โส ปิฏกญฺจ ปริยตฺติภาวโต, ตสฺส ตสฺส อตฺถสฺส ภาชนโต จาติ วินยปิฏกํ, ยถาวุตฺเตเนว นเยน สุตฺตนฺตญฺจ ตํ ปิฏกญฺจาติ สุตฺตนฺตปิฏกํ, อภิธมฺโม จ โส ปิฏกญฺจาติ อภิธมฺมปิฏกนฺติ. เอวเมเต ตโยปิ วินยาทโย เญยฺยา.

Agora, quanto a 'Combinando os termos com este, os três, a começar pelo Vinaya, devem ser conhecidos': fazendo um composto com a palavra 'piṭaka', que possui esse duplo significado, temos: o Vinaya que é também um Piṭaka — por ser o aprendizado das escrituras e por ser o recipiente para os seus respectivos significados —, sendo assim o 'Vinaya Piṭaka'. Da mesma maneira descrita, o Suttanta que é também um Piṭaka é o 'Suttanta Piṭaka'. E o Abhidhamma que é também um Piṭaka é o 'Abhidhamma Piṭaka'. Assim, estes três, a começar pelo Vinaya, devem ser conhecidos.

---

เอวํ ญตฺวา จ ปุนปิ เตสุเยว ปิฏเกสุ นานปฺปการโกสลฺลตฺถํ –

E tendo compreendido isso, para obter uma habilidade ainda maior de várias maneiras em relação a esses mesmos Piṭakas:

---

‘‘เทสนาสาสนกถาเภทํ เตสุ ยถารหํ;

สิกฺขาปฺปหานคมฺภีรภาวญฺจ ปริทีปเย.ปริยตฺติเภทํ สมฺปตฺตึ, วิปตฺติญฺจาปิ ยํ ยหึ;

ปาปุณาติ ยถา ภิกฺขุ, ตมฺปิ สพฺพํ วิภาวเย’’.

'Deve-se explicar detalhadamente, conforme apropriado, as distinções de ensinamento, instrução e discurso neles, bem como o treinamento, o abandono e a profundidade. Deve-se também esclarecer as distinções de aprendizado, o sucesso e o fracasso que um monge alcança em cada um deles.'

---

ตตฺรายํ ปริทีปนา วิภาวนา จ. เอตานิ หิ ตีณิ ปิฏกานิ ยถากฺกมํ อาณาโวหารปรมตฺถเทสนา, ยถาปราธยถานุโลมยถาธมฺมสาสนานิ, สํวราสํวรทิฏฺฐิวินิเวฐนนามรูปปริจฺเฉทกถาติ จ วุจฺจนฺติ. เอตฺถ [Pg.20] หิ วินยปิฏกํ อาณารเหน ภควตา อาณาพาหุลฺลโต เทสิตตฺตา อาณาเทสนา, สุตฺตนฺตปิฏกํ โวหารกุสเลน ภควตา โวหารพาหุลฺลโต เทสิตตฺตา โวหารเทสนา, อภิธมฺมปิฏกํ ปรมตฺถกุสเลน ภควตา ปรมตฺถพาหุลฺลโต เทสิตตฺตา ปรมตฺถเทสนาติ วุจฺจติ.

Aqui está a explicação detalhada e o esclarecimento. Pois estes três Piṭakas são chamados, respectivamente, de: ensinamento de autoridade, ensinamento de linguagem convencional e ensinamento de verdade última; instrução conforme as ofensas, instrução conforme a inclinação e instrução conforme a realidade dos fenômenos; e discurso sobre restrição e não restrição, discurso sobre o desatar de visões e discurso sobre a delimitação de mente e matéria. Neles, o Vinaya Piṭaka é chamado de ensinamento de autoridade porque foi ensinado pelo Abençoado, que é digno de autoridade, com uma predominância de autoridade; o Suttanta Piṭaka é chamado de ensinamento de linguagem convencional porque foi ensinado pelo Abençoado, que é mestre na linguagem convencional, com uma predominância de linguagem convencional; e o Abhidhamma Piṭaka é chamado de ensinamento de verdade última porque foi ensinado pelo Abençoado, que é mestre na verdade última, com uma predominância de verdade última.

---

ตถา ปฐมํ – ‘เย เต ปจุราปราธา สตฺตา, เต ยถาปราธํ เอตฺถ สาสิตา’ติ ยถาปราธสาสนํ, ทุติยํ – ‘อเนกชฺฌาสยานุสยจริยาธิมุตฺติกา สตฺตา ยถานุโลมํ เอตฺถ สาสิตา’ติ ยถานุโลมสาสนํ, ตติยํ – ‘ธมฺมปุญฺชมตฺเต ‘‘อหํ มมา’’ติ สญฺญิโน สตฺตา ยถาธมฺมํ เอตฺถ สาสิตา’ติ ยถาธมฺมสาสนนฺติ วุจฺจติ.

Assim, o primeiro [o Vinaya Piṭaka] é chamado de 'instrução de acordo com as faltas' (yathāparādhasāsana), pois nele os seres que possuem muitas faltas são instruídos de acordo com suas respectivas faltas. O segundo [o Suttanta Piṭaka] é chamado de 'instrução de acordo com a inclinação' (yathānulomasāsana), pois nele os seres que possuem diversas inclinações, tendências latentes, temperamentos e convicções são instruídos de acordo com suas respectivas inclinações. O terceiro [o Abhidhamma Piṭaka] é chamado de 'instrução de acordo com a realidade' (yathādhammasāsana), pois nele os seres que percebem 'eu' e 'meu' naquilo que é apenas um mero acúmulo de fenômenos são instruídos de acordo com a verdadeira natureza das coisas.

---

ตถา ปฐมํ – อชฺฌาจารปฏิปกฺขภูโต สํวราสํวโร เอตฺถ กถิโตติ สํวราสํวรกถา. สํวราสํวโรติ ขุทฺทโก เจว มหนฺโต จ สํวโร, กมฺมากมฺมํ วิย, ผลาผลํ วิย จ, ทุติยํ – ‘‘ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิปฏิปกฺขภูตา ทิฏฺฐิวินิเวฐนา เอตฺถ กถิตา’’ติ ทิฏฺฐิวินิเวฐนกถา, ตติยํ – ‘‘ราคาทิปฏิปกฺขภูโต นามรูปปริจฺเฉโท เอตฺถ กถิโต’’ติ นามรูปปริจฺเฉทกถาติ วุจฺจติ.

Da mesma forma, o primeiro é chamado de 'discurso sobre a contenção e a não-contenção' (saṃvarāsaṃvarakathā), pois nele é exposta a contenção e a não-contenção, que é o oposto da transgressão de conduta. 'Contenção e não-contenção' refere-se à contenção menor e maior, assim como se diz 'ações menores e maiores' (kammākamma) ou 'frutos menores e maiores' (phalāphala). O segundo é chamado de 'discurso sobre o desatar de visões' (diṭṭhiviniveṭhanakathā), pois nele é exposto o desatar de visões errôneas, que é o oposto das sessenta e duas visões errôneas. O terceiro é chamado de 'discurso sobre a distinção entre mente e matéria' (nāmarūpaparicchedakathā), pois nele é exposta a distinção entre mente e matéria, que é o oposto da cobiça e demais impurezas.

---

ตีสุปิ เจเตสุ ติสฺโส สิกฺขา, ตีณิ ปหานานิ, จตุพฺพิโธ จ คมฺภีรภาโว เวทิตพฺโพ. ตถา หิ วินยปิฏเก วิเสเสน อธิสีลสิกฺขา วุตฺตา, สุตฺตนฺตปิฏเก อธิจิตฺตสิกฺขา, อภิธมฺมปิฏเก อธิปญฺญาสิกฺขา.

E nestes três [Piṭakas], devem ser compreendidos os três treinamentos, os três abandonos e a natureza profunda de quatro aspectos. Pois, especificamente, no Vinaya Piṭaka é ensinado o treinamento na virtude superior (adhisīlasikkhā); no Suttanta Piṭaka, o treinamento na mente superior (adhicittasikkhā); e no Abhidhamma Piṭaka, o treinamento na sabedoria superior (adhipaññāsikkhā).

---

วินยปิฏเก จ วีติกฺกมปฺปหานํ, กิเลสานํ วีติกฺกมปฏิปกฺขตฺตา สีลสฺส. สุตฺตนฺตปิฏเก ปริยุฏฺฐานปฺปหานํ, ปริยุฏฺฐานปฏิปกฺขตฺตา สมาธิสฺส. อภิธมฺมปิฏเก อนุสยปฺปหานํ, อนุสยปฏิปกฺขตฺตา ปญฺญาย. ปฐเม จ ตทงฺคปฺปหานํ, อิตเรสุ วิกฺขมฺภนสมุจฺเฉทปฺปหานานิ. ปฐเม จ ทุจฺจริตสํกิเลสปฺปหานํ, อิตเรสุ ตณฺหาทิฏฺฐิสํกิเลสปฺปหานํ.

No Vinaya Piṭaka, ensina-se o abandono da transgressão (vītikkamappahāna), pois a virtude é o oposto da transgressão das impurezas. No Suttanta Piṭaka, ensina-se o abandono da manifestação ativa das impurezas (pariyuṭṭhānappahāna), pois a concentração é o oposto de tal manifestação. No Abhidhamma Piṭaka, ensina-se o abandono das tendências latentes (anusayappahāna), pois a sabedoria é o oposto das tendências latentes. E no primeiro [Piṭaka], ensina-se o abandono temporário por substituição dos fatores opostos (tadaṅgappahāna); nos outros dois, os abandonos por supressão (vikkhambhana) e por erradicação (samuccheda). No primeiro, ensina-se o abandono da impureza da má conduta (duccaritasaṅkilesa); nos outros dois, o abandono das impurezas do desejo e das visões errôneas (taṇhādiṭṭhisaṅkilesa).

---

เอกเมกสฺมิญฺเจตฺถ จตุพฺพิโธปิ ธมฺมตฺถเทสนา ปฏิเวธคมฺภีรภาโว เวทิตพฺโพ. ตตฺถ ธมฺโมติ ตนฺติ. อตฺโถติ ตสฺสาเยว อตฺโถ. เทสนาติ ตสฺสา มนสา ววตฺถาปิตาย ตนฺติยา เทสนา. ปฏิเวโธติ ตนฺติยา ตนฺติอตฺถสฺส จ ยถาภูตาวโพโธ. ตีสุปิ เจเตสุ เอเต ธมฺมตฺถเทสนาปฏิเวธา. ยสฺมา สสาทีหิ วิย มหาสมุทฺโท [Pg.21] มนฺทพุทฺธีหิ ทุกฺโขคาฬฺหา อลพฺภเนยฺยปติฏฺฐา จ, ตสฺมา คมฺภีรา. เอวํ เอกเมกสฺมึ เอตฺถ จตุพฺพิโธปิ คมฺภีรภาโว เวทิตพฺโพ.

E em cada um deles, deve-se compreender a profundidade quádrupla do texto (dhamma), do significado (attha), da exposição (desanā) e da penetração (paṭivedha). Aqui, 'texto' (dhamma) refere-se às escrituras sagradas (tanti). 'Significado' (attha) refere-se ao sentido desse mesmo texto. 'Exposição' (desanā) refere-se à proclamação desse texto conforme estruturado na mente [do Buddha]. 'Penetração' (paṭivedha) refere-se à compreensão correta, tal como ela é, tanto do texto quanto de seu significado. Nestes três [Piṭakas], estes quatro—texto, significado, exposição e penetração—são profundos porque, assim como o grande oceano é difícil de adentrar e não oferece apoio para animais pequenos como lebres, eles são difíceis de penetrar e não oferecem base firme para aqueles de inteligência fraca. Assim, em cada um deles, deve-se compreender a profundidade quádrupla.

---

อปโร นโย, ธมฺโมติ เหตุ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘เหตุมฺหิ ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิทา’’ติ. อตฺโถติ เหตุผลํ, วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘เหตุผเล ญาณํ อตฺถปฏิสมฺภิทา’’ติ (วิภ. ๗๒๐). เทสนาติ ปญฺญตฺติ, ยถา ธมฺมํ ธมฺมาภิลาโปติ อธิปฺปาโย. อนุโลมปฏิโลมสงฺเขปวิตฺถาราทิวเสน วา กถนํ. ปฏิเวโธติ อภิสมโย, โส จ โลกิยโลกุตฺตโร วิสยโต อสมฺโมหโต จ, อตฺถานุรูปํ ธมฺเมสุ, ธมฺมานุรูปํ อตฺเถสุ, ปญฺญตฺติปถานุรูปํ ปญฺญตฺตีสุ อวโพโธ. เตสํ เตสํ วา ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตธมฺมานํ ปฏิวิชฺฌิตพฺโพ สลกฺขณสงฺขาโต อวิปรีตสภาโว.

Outro método: 'texto' (dhamma) significa causa (hetu). Pois foi dito: 'O conhecimento acerca da causa é a discriminação analítica do Dhamma' (dhammapaṭisambhidā). 'Significado' (attha) significa o efeito da causa (hetuphala). Pois foi dito: 'O conhecimento acerca do efeito da causa é a discriminação analítica do significado' (atthapaṭisambhidā). 'Exposição' (desanā) significa designação conceitual (paññatti), isto é, a expressão correta dos fenômenos de acordo com sua natureza real; ou a pregação por meio de ordem direta, ordem inversa, de forma resumida, detalhada, etc. 'Penetração' (paṭivedha) significa a realização espiritual (abhisamaya), que é tanto mundana quanto supramundana, caracterizada pelo objeto e pela ausência de delusão, sendo a compreensão das causas em conformidade com seus efeitos, dos efeitos em conformidade com suas causas, e das designações em conformidade com o caminho das designações conceituais. Ou ainda, refere-se à natureza real e inalterada, conhecida como característica individual (salakkhaṇa), a ser penetrada em cada um dos respectivos fenômenos ensinados aqui e ali.

---

อิทานิ ยสฺมา เอเตสุ ปิฏเกสุ ยํ ยํ ธมฺมชาตํ วา อตฺถชาตํ วา, ยา จายํ ยถา ยถา ญาเปตพฺโพ อตฺโถ โสตูนํ ญาณสฺส อภิมุโข โหติ, ตถา ตถา ตทตฺถโชติกา เทสนา, โย เจตฺถ อวิปรีตาวโพธสงฺขาโต ปฏิเวโธ, เตสํ เตสํ วา ธมฺมานํ ปฏิวิชฺฌิตพฺโพ สลกฺขณสงฺขาโต อวิปรีตสภาโว. สพฺพมฺเปตํ อนุปจิตกุสลสมฺภาเรหิ ทุปฺปญฺเญหิ สสาทีหิ วิย มหาสมุทฺโท ทุกฺโขคาฬฺหํ อลพฺภเนยฺยปติฏฺฐญฺจ, ตสฺมา คมฺภีรํ. เอวมฺปิ เอกเมกสฺมึ เอตฺถ จตุพฺพิโธปิ คมฺภีรภาโว เวทิตพฺโพ.

Agora, visto que nestes Piṭakas, qualquer que seja o conjunto de causas (dhammajāta) ou o conjunto de efeitos (atthajāta), e de qualquer maneira que o significado a ser conhecido se apresente ao intelecto dos ouvintes, dessa mesma maneira ocorre a exposição que ilumina tal significado; e qualquer que seja a penetração aqui contida, conhecida como a compreensão correta, ou a natureza real e inalterada conhecida como característica individual a ser penetrada naqueles respectivos fenômenos—tudo isso é difícil de adentrar e não oferece base firme para os de pouca sabedoria que não acumularam os acúmulos de mérito, assim como o grande oceano é para as lebres; portanto, é profundo. Dessa maneira também, deve-se compreender a profundidade quádrupla em cada um deles.

---

เอตฺตาวตา จ –

E, com isso:

---

‘‘เทสนาสาสนกถา, เภทํ เตสุ ยถารหํ;

สิกฺขาปฺปหานคมฺภีร, ภาวญฺจ ปริทีปเย’’ติ –

"Deve-se iluminar, neles, conforme apropriado, a distinção de exposição, instrução e discurso, bem como o treinamento, o abandono e a natureza profunda."

---

อยํ คาถา วุตฺตตฺถาว โหติ.

Este verso tem o significado já explicado.

---

‘‘ปริยตฺติเภทํ สมฺปตฺตึ, วิปตฺติญฺจาปิ ยํ ยหึ;

ปาปุณาติ ยถา ภิกฺขุ, ตมฺปิ สพฺพํ วิภาวเย’’ติ –

"Deve-se também explicar tudo isso: a distinção no aprendizado das escrituras, o sucesso e também o fracasso que um monge alcança, de que maneira e em qual [Piṭaka]."

---

เอตฺถ ปน ตีสุ ปิฏเกสุ ติวิโธ ปริยตฺติเภโท ทฏฺฐพฺโพ. ติสฺโส หิ ปริยตฺติโย – อลคทฺทูปมา, นิสฺสรณตฺถา, ภณฺฑาคาริกปริยตฺตีติ.

Aqui, nos três Piṭakas, deve-se observar uma distinção tríplice no aprendizado das escrituras. Pois existem três tipos de aprendizado: o semelhante à captura de uma cobra (alagaddūpamā), o que visa à libertação (nissaraṇatthā) e o semelhante ao do guardião do tesouro (bhaṇḍāgārikapariyatti).

---

ตตฺถ ยา ทุคฺคหิตา, อุปารมฺภาทิเหตุ ปริยาปุฏา, อยํ อลคทฺทูปมา. ยํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ปุริโส อลคทฺทตฺถิโก อลคทฺทคเวสี [Pg.22] อลคทฺทปริเยสนํ จรมาโน, โส ปสฺเสยฺย มหนฺตํ อลคทฺทํ, ตเมนํ โภเค วา นงฺคุฏฺเฐ วา คณฺเหยฺย, ตสฺส โส อลคทฺโท ปฏิปริวตฺติตฺวา หตฺเถ วา พาหายํ วา อญฺญตรสฺมึ วา องฺคปจฺจงฺเค ฑํเสยฺย, โส ตโต นิทานํ มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย, มรณมตฺตํ วา ทุกฺขํ. ตํ กิสฺส เหตุ? ทุคฺคหิตตฺตา, ภิกฺขเว, อลคทฺทสฺส. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเธกจฺเจ โมฆปุริสา ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ, สุตฺตํ…เป… เวทลฺลํ, เต ตํ ธมฺมํ ปริยาปุณิตฺวา เตสํ ธมฺมานํ ปญฺญาย อตฺถํ น อุปปริกฺขนฺติ, เตสํ เต ธมฺมา ปญฺญาย อตฺถํ อนุปปริกฺขตํ น นิชฺฌานํ ขมนฺติ, เต อุปารมฺภานิสํสา เจว ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ, อิติวาทปฺปโมกฺขานิสํสา จ, ยสฺส จตฺถาย ธมฺมํ ปริยาปุณนฺติ, ตญฺจสฺส อตฺถํ นานุโภนฺติ, เตสํ เต ธมฺมา ทุคฺคหิตา ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ทุคฺคหิตตฺตา, ภิกฺขเว, ธมฺมาน’’นฺติ (ม. นิ. ๑.๒๓๘).

Entre eles, o aprendizado que é mal compreendido, estudado com o propósito de criticar os outros, etc., é o semelhante à captura de uma cobra. Referindo-se a isso, foi dito: 'Suponham, monges, que um homem que precisa de uma cobra, que busca uma cobra, que anda à procura de uma cobra, veja uma grande cobra e a agarre pelo corpo ou pela cauda. Essa cobra então se viraria e o picaria na mão, no braço ou em qualquer outro membro, e por causa disso ele sofreria a morte ou uma dor mortal. Por que isso? Devido à má captura da cobra, monges. Da mesma forma, monges, aqui alguns homens tolos aprendem o Dhamma—discursos... etc... perguntas e respostas—e, tendo aprendido esse Dhamma, não examinam o significado desses ensinamentos com sabedoria. Não examinando o significado com sabedoria, esses ensinamentos não se tornam claros para eles através da reflexão profunda. Eles aprendem o Dhamma apenas com o propósito de criticar os outros e para se defenderem em debates, e não desfrutam do benefício para o qual se aprende o Dhamma. Esses ensinamentos, por terem sido mal compreendidos, resultam em seu malefício e sofrimento por muito tempo. Por que isso? Devido à má compreensão dos ensinamentos, monges.'

---

ยา ปน สุคฺคหิตา สีลกฺขนฺธาทิปาริปูรึเยว อากงฺขมาเนน ปริยาปุฏา, น อุปารมฺภาทิเหตุ, อยํ นิสฺสรณตฺถา. ยํ สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘เตสํ เต ธมฺมา สุคฺคหิตา ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย สํวตฺตนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? สุคฺคหิตตฺตา, ภิกฺขเว, ธมฺมาน’’นฺติ (ม. นิ. ๑.๒๓๙).

Por outro lado, o aprendizado que é bem compreendido, estudado por quem deseja apenas o aperfeiçoamento do grupo da virtude, etc., e não com o propósito de criticar os outros, etc., é o que visa à libertação. Referindo-se a isso, foi dito: 'Esses ensinamentos, por terem sido bem compreendidos, resultam em seu benefício e felicidade por muito tempo. Por que isso? Devido à boa compreensão dos ensinamentos, monges.'

---

ยํ ปน ปริญฺญาตกฺขนฺโธ ปหีนกิเลโส ภาวิตมคฺโค ปฏิวิทฺธากุปฺโป สจฺฉิกตนิโรโธ ขีณาสโว เกวลํ ปเวณีปาลนตฺถาย วํสานุรกฺขณตฺถาย ปริยาปุณาติ, อยํ ภณฺฑาคาริกปริยตฺตีติ.

E o aprendizado que aquele que compreendeu plenamente os agregados, abandonou as impurezas, desenvolveu o caminho, penetrou o inabalável, realizou a cessação e destruiu as máculas [um arahant] estuda, unicamente com o propósito de preservar a tradição e proteger a linhagem, é o semelhante ao do guardião do tesouro.

---

วินเย ปน สุปฺปฏิปนฺโน ภิกฺขุ สีลสมฺปทํ นิสฺสาย ติสฺโส วิชฺชา ปาปุณาติ, ตาสํเยว จ ตตฺถ ปเภทวจนโต. สุตฺเต สุปฺปฏิปนฺโน สมาธิสมฺปทํ นิสฺสาย ฉ อภิญฺญา ปาปุณาติ, ตาสํเยว จ ตตฺถ ปเภทวจนโต. อภิธมฺเม สุปฺปฏิปนฺโน ปญฺญาสมฺปทํ นิสฺสาย จตสฺโส ปฏิสมฺภิทา ปาปุณาติ, ตาสญฺจ ตตฺเถว ปเภทวจนโต, เอวเมเตสุ สุปฺปฏิปนฺโน ยถากฺกเมน อิมํ วิชฺชาตฺตยฉฬภิญฺญาจตุปฺปฏิสมฺภิทาเภทํ สมฺปตฺตึ ปาปุณาติ.

O monge que pratica corretamente no Vinaya, apoiando-se na perfeição da virtude (sīlasampadā), alcança os três conhecimentos superiores (vijjā), pois a classificação destes é exposta especificamente ali. Aquele que pratica corretamente no Sutta, apoiando-se na perfeição da concentração (samādhisampadā), alcança os seis conhecimentos diretos (abhiññā), pois a classificação destes é exposta especificamente ali. Aquele que pratica corretamente no Abhidhamma, apoiando-se na perfeição da sabedoria (paññāsampadā), alcança as quatro discriminações analíticas (paṭisambhidā), pois a classificação destas é exposta especificamente ali. Assim, quem pratica corretamente nestes três Piṭakas alcança, sucessivamente, este sucesso que consiste nos três conhecimentos superiores, nos seis conhecimentos diretos e nas quatro discriminações analíticas.

---

วินเย ปน ทุปฺปฏิปนฺโน อนุญฺญาตสุขสมฺผสฺสอตฺถรณปาวุรณาทิผสฺสสามญฺญโต ปฏิกฺขิตฺเตสุ อุปาทินฺนกผสฺสาทีสุ อนวชฺชสญฺญี โหติ. วุตฺตมฺปิ [Pg.23] เหตํ – ‘‘ตถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ, ยถา เย เม อนฺตรายิกา ธมฺมา อนฺตรายิกา วุตฺตา ภควตา, เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายา’’ติ (ม. นิ. ๑.๒๓๔). ตโต ทุสฺสีลภาวํ ปาปุณาติ. สุตฺเต ทุปฺปฏิปนฺโน – ‘‘จตฺตาโร เม, ภิกฺขเว, ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๔.๕) อธิปฺปายํ อชานนฺโต ทุคฺคหิตํ คณฺหาติ, ยํ สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘อตฺตนา ทุคฺคหิเตน อมฺเห เจว อพฺภาจิกฺขติ, อตฺตานญฺจ ขณติ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวตี’’ติ (ม. นิ. ๑.๒๓๖). ตโต มิจฺฉาทิฏฺฐิตํ ปาปุณาติ. อภิธมฺเม ทุปฺปฏิปนฺโน ธมฺมจินฺตํ อติธาวนฺโต อจินฺเตยฺยานิปิ จินฺเตติ. ตโต จิตฺตกฺเขปํ ปาปุณาติ, วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อจินฺเตยฺยานิ, น จินฺเตตพฺพานิ, ยานิ จินฺเตนฺโต อุมฺมาทสฺส วิฆาตสฺส ภาคี อสฺสา’’ติ (อ. นิ. ๔.๗๗). เอวเมเตสุ ทุปฺปฏิปนฺโน ยถากฺกเมน อิมํ ทุสฺสีลภาว มิจฺฉาทิฏฺฐิตา จิตฺตกฺเขปเภทํ วิปตฺตึ ปาปุณาตี’’ติ.

Por outro lado, aquele que pratica incorretamente no Vinaya, devido à semelhança do toque com o de tapetes e mantas confortáveis permitidos, passa a perceber como inofensivos os toques proibidos, como o toque de uma mulher. Pois foi dito: 'Assim compreendo o Dhamma ensinado pelo Abençoado: que as coisas ditas obstrutivas pelo Abençoado não são capazes de obstruir aquele que as pratica'. Com isso, ele cai na imoralidade (dussīlabhāva). Aquele que pratica incorretamente no Sutta, não compreendendo a intenção em trechos como 'Existem estes quatro tipos de pessoas, monges, que se encontram no mundo', adota uma visão errônea por má compreensão. Referindo-se a isso, foi dito: 'Por sua própria má compreensão, ele nos calunia, destrói a si mesmo e gera muito demérito'. Com isso, ele cai na visão errônea (micchādiṭṭhitā). Aquele que pratica incorretamente no Abhidhamma, indo além dos limites ao contemplar a natureza das coisas, pensa sobre o impensável. Com isso, ele cai na loucura ou perturbação mental (cittakkhepa). Pois foi dito: 'Existem estes quatro impensáveis, monges, sobre os quais não se deve pensar; aquele que pensa sobre eles incorrerá na loucura e na frustração'. Assim, quem pratica incorretamente nestes três Piṭakas cai, sucessivamente, nesta ruína que consiste na imoralidade, na visão errônea e na perturbação mental.

---

เอตฺตาวตา จ –

E, com isso:

---

‘‘ปริยตฺติเภทํ สมฺปตฺตึ, วิปตฺติญฺจาปิ ยํ ยหึ;

ปาปุณาติ ยถา ภิกฺขุ, ตมฺปิ สพฺพํ วิภาวเย’’ติ –

"Deve-se também explicar tudo isso: a distinção no aprendizado das escrituras, o sucesso e também o fracasso que um monge alcança, de que maneira e em qual [Piṭaka]."

---

อยมฺปิ คาถา วุตฺตตฺถาว โหติ. เอวํ นานปฺปการโต ปิฏกานิ ญตฺวา เตสํ วเสเนตํ พุทฺธวจนํ ติวิธนฺติ ญาตพฺพํ.

Este verso também tem o significado já explicado. Assim, tendo compreendido os Piṭakas de diversas maneiras, deve-se saber que, por meio deles, a palavra do Buddha é tríplice.

---

กถํ นิกายวเสน ปญฺจวิธํ? สพฺพเมว เจตํ ทีฆนิกาโย, มชฺฌิมนิกาโย, สํยุตฺตนิกาโย, องฺคุตฺตรนิกาโย, ขุทฺทกนิกาโยติ ปญฺจปฺปเภทํ โหติ. ตตฺถ กตโม ทีฆนิกาโย? ติวคฺคสงฺคหานิ พฺรหฺมชาลาทีนิ จตุตฺตึส สุตฺตานิ.

Como ela é quíntupla por meio dos Nikāyas? Toda ela é dividida em cinco partes: Dīgha Nikāya, Majjhima Nikāya, Saṃyutta Nikāya, Aṅguttara Nikāya e Khuddaka Nikāya. Entre eles, o que é o Dīgha Nikāya? São os trinta e quatro discursos, como o Brahmajāla Sutta e outros, reunidos em três seções (vaggas).

---

‘‘จตุตฺตึเสว สุตฺตนฺตา, ติวคฺโค ยสฺส สงฺคโห;

เอส ทีฆนิกาโยติ, ปฐโม อนุโลมิโก’’ติ.

"Apenas trinta e quatro discursos, cuja coleção possui três seções; este é o Dīgha Nikāya, o primeiro, cujo nome é perfeitamente adequado."

---

กสฺมา ปเนส ทีฆนิกาโยติ วุจฺจติ? ทีฆปฺปมาณานํ สุตฺตานํ สมูหโต นิวาสโต จ. สมูหนิวาสา หิ นิกาโยติ วุจฺจนฺติ. ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกนิกายมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํ จิตฺตํ, ยถยิทํ, ภิกฺขเว[Pg.24], ติรจฺฉานคตา ปาณา’’ (สํ. นิ. ๒.๑๐๐). โปณิกนิกาโย จิกฺขลฺลิกนิกาโยติ เอวมาทีนิ เจตฺถ สาธกานิ สาสนโต โลกโต จ. เอวํ เสสานมฺปิ นิกายภาเว วจนตฺโถ เวทิตพฺโพ.

Mas por que este é chamado de Dīgha Nikāya? Porque é uma coleção (samūha) e uma morada (nivāsa) de discursos longos (dīghappamāṇa). Pois uma coleção ou morada é chamada de 'nikāya'. 'Não vejo, monges, nenhum outro grupo (nikāya) tão diverso quanto este grupo de animais'. Expressões como 'poṇikanikāya' e 'cikkhallikanikāya' servem aqui como evidências, tanto das escrituras quanto do uso comum no mundo. Da mesma forma, deve-se compreender o significado do termo 'nikāya' para os demais grupos.

---

กตโม มชฺฌิมนิกาโย? มชฺฌิมปฺปมาณานิ ปญฺจทสวคฺคสงฺคหานิ มูลปริยายสุตฺตาทีนิ ทิยฑฺฒสตํ ทฺเว จ สุตฺตานิ.

O que é o Majjhima Nikāya? São os discursos de extensão média, reunidos em quinze seções, começando com o Mūlapariyāya Sutta e outros, totalizando cento e cinquenta e dois discursos.

---

‘‘ทิยฑฺฒสตสุตฺตนฺตา, ทฺเว จ สุตฺตานิ ยตฺถ โส;

นิกาโย มชฺฌิโม ปญฺจ, ทสวคฺคปริคฺคโห’’ติ.

"Aquele no qual há cento e cinquenta e dois discursos, compreendendo quinze seções, é o Majjhima Nikāya."

---

กตโม สํยุตฺตนิกาโย? เทวตาสํยุตฺตาทิวเสน กถิตานิ โอฆตรณาทีนิ สตฺต สุตฺตสหสฺสานิ สตฺต จ สุตฺตสตานิ ทฺวาสฏฺฐิ จ สุตฺตานิ.

O que é o Saṃyutta Nikāya? São os sete mil setecentos e sessenta e dois discursos, como o Oghataraṇa Sutta e outros, ensinados por meio do Devatā Saṃyutta, etc.

---

‘‘สตฺตสุตฺตสหสฺสานิ, สตฺตสุตฺตสตานิ จ;

ทฺวาสฏฺฐิ เจว สุตฺตนฺตา, เอโส สํยุตฺตสงฺคโห’’ติ.

"Sete mil setecentos e sessenta e dois discursos; esta é a coleção do Saṃyutta Nikāya."

---

กตโม องฺคุตฺตรนิกาโย? เอเกกองฺคาติเรกวเสน กถิตานิ จิตฺตปริยาทานาทีนิ นว สุตฺตสหสฺสานิ ปญฺจ สุตฺตสตานิ สตฺตปญฺญาสญฺจ สุตฺตานิ.

O que é o Aṅguttara Nikāya? São os nove mil quinhentos e cinquenta e sete discursos, como o Cittapariyādana Sutta e outros, ensinados por meio do acréscimo sucessivo de um fator por vez.

---

‘‘นว สุตฺตสหสฺสานิ, ปญฺจ สุตฺตสตานิ จ;

สตฺตปญฺญาส สุตฺตานิ, สงฺขฺยา องฺคุตฺตเร อย’’นฺติ.

"Nove mil quinhentos e cinquenta e sete discursos; esta é a contagem no Aṅguttara Nikāya."

---

กตโม ขุทฺทกนิกาโย? สกลํ วินยปิฏกํ, อภิธมฺมปิฏกํ, ขุทฺทกปาฐาทโย จ ปุพฺเพ ทสฺสิตา ปญฺจทสปฺปเภทา, ฐเปตฺวา จตฺตาโร นิกาเย อวเสสํ พุทฺธวจนํ.

O que é o Khuddaka Nikāya? É todo o Vinaya Piṭaka, o Abhidhamma Piṭaka, as quinze divisões mostradas anteriormente, como o Khuddakapāṭha e outros, e o restante da palavra do Buddha, excluindo os quatro Nikāyas.

---

‘‘ฐเปตฺวา จตุโรเปเต, นิกาเย ทีฆอาทิเก;

ตทญฺญํ พุทฺธวจนํ, นิกาโย ขุทฺทโก มโต’’ติ.

"Excluindo estes quatro Nikāyas, começando com o Dīgha, o restante da palavra do Buddha é considerado o Khuddaka Nikāya."

---

เอวํ นิกายวเสน ปญฺจวิธํ.

Assim, ela é quíntupla por meio dos Nikāyas.

---

กถํ องฺควเสน นววิธํ? สพฺพเมว หิทํ สุตฺตํ, เคยฺยํ, เวยฺยากรณํ, คาถา, อุทานํ, อิติวุตฺตกํ, ชาตกํ, อพฺภุตธมฺมํ, เวทลฺลนฺติ นวปฺปเภทํ โหติ. ตตฺถ อุภโตวิภงฺคนิทฺเทสขนฺธกปริวารา, สุตฺตนิปาเต มงฺคลสุตฺตรตนสุตฺตนาลกสุตฺตตุวฏฺฏกสุตฺตานิ จ อญฺญมฺปิ จ สุตฺตนามกํ ตถาคตวจนํ [Pg.25] สุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. สพฺพมฺปิ สคาถกํ สุตฺตํ เคยฺยนฺติ เวทิตพฺพํ. วิเสเสน สํยุตฺตเก สกโลปิ สคาถวคฺโค, สกลมฺปิ อภิธมฺมปิฏกํ, นิคฺคาถกํ สุตฺตํ, ยญฺจ อญฺญมฺปิ อฏฺฐหิ องฺเคหิ อสงฺคหิตํ พุทฺธวจนํ, ตํ เวยฺยากรณนฺติ เวทิตพฺพํ. ธมฺมปทํ, เถรคาถา, เถรีคาถา, สุตฺตนิปาเต โนสุตฺตนามิกา สุทฺธิกคาถา จ คาถาติ เวทิตพฺพา. โสมนสฺสญฺญาณมยิกคาถา ปฏิสํยุตฺตา ทฺเวอสีติ สุตฺตนฺตา อุทานนฺติ เวทิตพฺพํ. ‘‘วุตฺตญฺเหตํ ภควตา’’ติอาทินยปฺปวตฺตา ทสุตฺตรสตสุตฺตนฺตา อิติวุตฺตกนฺติ เวทิตพฺพํ. อปณฺณกชาตกาทีนิ ปญฺญาสาธิกานิ ปญฺจชาตกสตานิ ‘ชาตก’นฺติ เวทิตพฺพํ. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, อจฺฉริยา อพฺภุตา ธมฺมา อานนฺเท’’ติอาทินยปฺปวตฺตา (ที. นิ. ๒.๒๐๙) สพฺเพปิ อจฺฉริยพฺภุตธมฺมปฏิสํยุตฺตสุตฺตนฺตา อพฺภุตธมฺมนฺติ เวทิตพฺพํ. จูฬเวทลฺล-มหาเวทลฺล-สมฺมาทิฏฺฐิ-สกฺกปญฺห-สงฺขารภาชนิย-มหาปุณฺณมสุตฺตาทโย สพฺเพปิ เวทญฺจ ตุฏฺฐิญฺจ ลทฺธา ลทฺธา ปุจฺฉิตสุตฺตนฺตา เวทลฺลนฺติ เวทิตพฺพํ. เอวํ องฺควเสน นววิธํ.

Como é de nove tipos de acordo com os membros (aṅgas)? Pois toda esta palavra do Buddha possui nove divisões, a saber: Sutta (Discursos), Geyya (Mistura de prosa e verso), Veyyākaraṇa (Explicações), Gāthā (Versos), Udāna (Exclamações inspiradas), Itivuttaka (Ditos do Buddha), Jātaka (Histórias de vidas passadas), Abbhutadhamma (Maravilhas e prodígios) e Vedalla (Ensinamentos em forma de perguntas e respostas). Entre estes, deve-se entender como 'Sutta': os dois Vibhaṅgas (Ubhatovibhaṅga), o Niddesa, os Khandhakas, o Parivāra, e no Suttanipāta, o Maṅgala Sutta, o Ratana Sutta, o Nālaka Sutta, o Tuvaṭṭaka Sutta, bem como qualquer outra palavra do Tathāgata que leve o nome de 'sutta'. Todo sutta acompanhado de versos deve ser entendido como 'Geyya'; especialmente, todo o Sagāthāvagga no Saṃyutta Nikāya. Todo o Abhidhamma Piṭaka, os suttas sem versos e qualquer outra palavra do Buddha não incluída nos outros oito membros devem ser entendidos como 'Veyyākaraṇa'. O Dhammapada, o Theragāthā, o Therīgāthā e os versos puros no Suttanipāta que não levam o nome de 'sutta' devem ser entendidos como 'Gāthā'. Os oitenta e dois suttas associados a versos nascidos de conhecimento e alegria devem ser entendidos como 'Udāna'. Os cento e dez suttas que começam com a fórmula 'Assim foi dito pelo Abençoado' devem ser entendidos como 'Itivuttaka'. As quinhentas e cinquenta histórias de nascimentos anteriores, começando com o Apaṇṇaka Jātaka, devem ser entendidas como 'Jātaka'. Todos os suttas associados a coisas maravilhosas e extraordinárias, que começam com a fórmula 'Monjes, existem estas quatro qualidades maravilhosas e extraordinárias em Ānanda', devem ser entendidos como 'Abbhutadhamma'. Suttas como o Cūḷavedalla, Mahāvedalla, Sammādiṭṭhi, Sakkapañha, Saṅkhārabhājaniya, Mahāpuṇṇama e todos os outros suttas que foram perguntados após obter repetidamente sabedoria e satisfação devem ser entendidos como 'Vedalla'. Assim é de nove tipos de acordo com os membros.

---

กถํ ธมฺมกฺขนฺธวเสน จตุราสีติสหสฺสวิธํ? สพฺพเมว เจตํ พุทฺธวจนํ –

Como é de oitenta e quatro mil tipos de acordo com as seções do Dhamma (dhammakkhandhas)? Pois toda esta palavra do Buddha é assim descrita:

---

‘‘ทฺวาสีติ พุทฺธโต คณฺหึ, ทฺเว สหสฺสานิ ภิกฺขุโต;

จตุราสีติ สหสฺสานิ, เย เม ธมฺมา ปวตฺติโน’’ติ.

“Recebi oitenta e dois mil do Buddha, e dois mil dos monges; assim, são oitenta e quatro mil os ensinamentos que fluem em minha mente.”

---

เอวํ ปริทีปิตธมฺมกฺขนฺธวเสน จตุราสีติสหสฺสปฺปเภทํ โหติ. ตตฺถ เอกานุสนฺธิกํ สุตฺตํ เอโก ธมฺมกฺขนฺโธ. ยํ อเนกานุสนฺธิกํ, ตตฺถ อนุสนฺธิวเสน ธมฺมกฺขนฺธคณนา. คาถาพนฺเธสุ ปญฺหาปุจฺฉนํ เอโก ธมฺมกฺขนฺโธ, วิสฺสชฺชนํ เอโก. อภิธมฺเม เอกเมกํ ติกทุกภาชนํ, เอกเมกญฺจ จิตฺตวารภาชนํ, เอกเมโก ธมฺมกฺขนฺโธ. วินเย อตฺถิ วตฺถุ, อตฺถิ มาติกา, อตฺถิ ปทภาชนียํ, อตฺถิ อนฺตราปตฺติ, อตฺถิ อาปตฺติ, อตฺถิ อนาปตฺติ, อตฺถิ ติกจฺเฉโท. ตตฺถ เอกเมโก โกฏฺฐาโส เอกเมโก ธมฺมกฺขนฺโธติ เวทิตพฺโพ. เอวํ ธมฺมกฺขนฺธวเสน จตุราสีติสหสฺสวิธํ.

Assim, de acordo com as seções do Dhamma conforme explicadas, há oitenta e quatro mil divisões. Entre estas, um sutta com uma única conexão (tópico) constitui uma seção do Dhamma. Aquele que possui múltiplas conexões, a contagem das seções do Dhamma é feita de acordo com o número de conexões. Nas composições em verso, a pergunta formulada é uma seção do Dhamma, e a resposta é outra. No Abhidhamma, cada classificação de tríades (tika) e díades (duka), e cada classificação de processos mentais (cittavāra), constitui uma seção do Dhamma. No Vinaya, há a história de origem (vatthu), a matriz (mātikā), a análise das palavras (padabhājanīya), as ofensas intermediárias (antarāpatti), as ofensas (āpatti), as não-ofensas (anāpatti) e a divisão das tríades (tikacchedo). Ali, cada seção individual deve ser entendida como uma seção do Dhamma. Assim é de oitenta e quatro mil tipos de acordo com as seções do Dhamma.

---

เอวเมตํ อเภทโต รสวเสน เอกวิธํ, เภทโต ธมฺมวินยาทิวเสน ทุวิธาทิเภทํ พุทฺธวจนํ สงฺคายนฺเตน มหากสฺสปปฺปมุเขน วสีคเณน ‘‘อยํ [Pg.26] ธมฺโม, อยํ วินโย, อิทํ ปฐมพุทฺธวจนํ, อิทํ มชฺฌิมพุทฺธวจนํ, อิทํ ปจฺฉิมพุทฺธวจนํ, อิทํ วินยปิฏกํ, อิทํ สุตฺตนฺตปิฏกํ, อิทํ อภิธมฺมปิฏกํ, อยํ ทีฆนิกาโย…เป… อยํ ขุทฺทกนิกาโย, อิมานิ สุตฺตาทีนิ นวงฺคานิ, อิมานิ จตุราสีติ ธมฺมกฺขนฺธสหสฺสานี’’ติ, อิมํ ปเภทํ ววตฺถเปตฺวาว สงฺคีตํ. น เกวลญฺจ อิมเมว, อญฺญมฺปิ อุทฺทานสงฺคห-วคฺคสงฺคห-เปยฺยาลสงฺคห-เอกกนิปาต-ทุกนิปาตาทินิปาตสงฺคห-สํยุตฺตสงฺคห-ปณฺณาสสงฺคหาทิ-อเนกวิธํ ตีสุ ปิฏเกสุ สนฺทิสฺสมานํ สงฺคหปฺปเภทํ ววตฺถเปตฺวา เอว สตฺตหิ มาเสหิ สงฺคีตํ.

Assim, esta palavra do Buddha, que é de um único tipo sem distinção quanto ao sabor (rasa), e de múltiplos tipos com distinções como Dhamma e Vinaya, foi recitada pelo grupo de mestres de si mesmos (vasīgaṇa) liderados pelo venerável Mahākassapa, tendo estabelecido claramente esta classificação: 'Este é o Dhamma, este é o Vinaya; esta é a primeira palavra do Buddha, esta é a palavra intermediária do Buddha, esta é a última palavra do Buddha; este é o Vinaya Piṭaka, este é o Suttanta Piṭaka, este é o Abhidhamma Piṭaka; este é o Dīgha Nikāya... e este é o Khuddaka Nikāya; estes são os nove membros que começam com os Suttas; estas são as oitenta e quatro mil seções do Dhamma'. E não apenas isso, mas também estabelecendo claramente as várias outras formas de compilação visíveis nos três Piṭakas, tais como a compilação de resumos (uddāna), de seções (vagga), de repetições (peyyāla), de seções numéricas como o Livro de Um (Ekakanipāta), o Livro de Dois (Dukanipāta), a compilação de agrupados (saṃyutta), de grupos de cinquenta (paṇṇāsa) e assim por diante, eles realizaram a recitação conjunta ao longo de sete meses.

---

สงฺคีติปริโยสาเน จสฺส – ‘‘อิทํ มหากสฺสปตฺเถเรน ทสพลสฺส สาสนํ ปญฺจวสฺสสหสฺสปริมาณกาลํ ปวตฺตนสมตฺถํ กต’’นฺติ สญฺชาตปฺปโมทา สาธุการํ วิย ททมานา อยํ มหาปถวี อุทกปริยนฺตํ กตฺวา อเนกปฺปการํ กมฺปิ สงฺกมฺปิ สมฺปกมฺปิ สมฺปเวธิ, อเนกานิ จ อจฺฉริยานิ ปาตุรเหสุนฺติ, อยํ ปฐมมหาสงฺคีติ นาม. ยา โลเก –

E ao término dessa recitação conjunta — como se estivesse expressando aprovação e imensa alegria pelo fato de que 'este ensinamento do Possuidor das Dez Forças foi tornado capaz de durar por um período de cinco mil anos pelo Ancião Mahākassapa' — esta grande terra, limitada pelas águas, tremeu, estremeceu, chacoalhou e oscilou violentamente de muitas maneiras, e muitos prodígios se manifestaram. Esta é conhecida como a Primeira Grande Recitação Conjunta. No mundo, ela —

---

‘‘สเตหิ ปญฺจหิ กตา, เตน ปญฺจสตาติ จ;

เถเรเหว กตตฺตา จ, เถริกาติ ปวุจฺจตี’’ติ.

“É chamada de 'Dos Quinhentos' por ter sido realizada por quinhentos monges, e de 'Dos Anciãos' (Therikā) por ter sido realizada exclusivamente por anciãos (theras).”

---

๑. พฺรหฺมชาลสุตฺตวณฺณนา

1. Exposição do Brahmajāla Sutta

---

ปริพฺพาชกกถาวณฺณนา

Exposição da Conversa sobre os Ascetas Errantes

---

อิมิสฺสา [Pg.27] ปฐมมหาสงฺคีติยา วตฺตมานาย วินยสงฺคหาวสาเน สุตฺตนฺตปิฏเก อาทินิกายสฺส อาทิสุตฺตํ พฺรหฺมชาลํ ปุจฺฉนฺเตน อายสฺมตา มหากสฺสเปน – ‘‘พฺรหฺมชาลํ, อาวุโส อานนฺท, กตฺถ ภาสิต’’นฺติ, เอวมาทิวุตฺตวจนปริโยสาเน ยตฺถ จ ภาสิตํ, ยญฺจารพฺภ ภาสิตํ, ตํ สพฺพํ ปกาเสนฺโต อายสฺมา อานนฺโท เอวํ เม สุตนฺติอาทิมาห. เตน วุตฺตํ ‘‘พฺรหฺมชาลสฺสาปิ เอวํ เม สุตนฺติอาทิกํ อายสฺมตา อานนฺเทน ปฐมมหาสงฺคีติกาเล วุตฺตํ นิทานมาที’’ติ.

Enquanto esta Primeira Grande Recitação Conjunta estava em andamento, ao término da compilação do Vinaya, o venerável Mahākassapa, ao perguntar sobre o Brahmajāla Sutta, o primeiro sutta do primeiro Nikāya do Suttanta Piṭaka, disse: 'Onde, amigo Ānanda, foi proferido o Brahmajāla Sutta?'. Ao final dessas palavras, o venerável Ānanda, revelando tudo — onde foi proferido e a respeito de quem foi proferido —, disse: 'Assim ouvi' (evaṃ me sutaṃ) e assim por diante. Por isso foi dito: 'O início da introdução do Brahmajāla Sutta, começando com "Assim ouvi", foi proferido pelo venerável Ānanda no momento da Primeira Grande Recitação Conjunta'.

---

๑. ตตฺถ เอวนฺติ นิปาตปทํ. เมติอาทีนิ นามปทานิ. ปฏิปนฺโน โหตีติ เอตฺถ ปฏีติ อุปสคฺคปทํ, โหตีติ อาขฺยาตปทนฺติ. อิมินา ตาว นเยน ปทวิภาโค เวทิตพฺโพ.

1. Nessa frase, 'evaṃ' é uma partícula indeclinável (nipāta). 'Me' e as palavras seguintes são nomes/pronomes (nāma). Na expressão 'paṭipanno hoti', 'paṭi' é um prefixo (upasagga) e 'hoti' é um verbo conjugado (ākhyāta). Desse modo, primeiramente, deve-se compreender a divisão das palavras.

---

อตฺถโต ปน เอวํ-สทฺโท ตาว อุปมูปเทสสมฺปหํสนครหณวจนสมฺปฏิคฺคหาการนิทสฺสนาวธารณาทิอเนกตฺถปฺปเภโท. ตถาเหส – ‘‘เอวํ ชาเตน มจฺเจน, กตฺตพฺพํ กุสลํ พหุ’’นฺติ (ธ. ป. ๕๓) เอวมาทีสุ อุปมายํ อาคโต. ‘‘เอวํ เต อภิกฺกมิตพฺพํ, เอวํ เต ปฏิกฺกมิตพฺพ’’นฺติอาทีสุ (อ. นิ. ๔.๑๒๒) อุปเทเส. ‘‘เอวเมตํ ภควา, เอวเมตํ สุคตา’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๓.๖๖) สมฺปหํสเน. ‘‘เอวเมวํ ปนายํ วสลี ยสฺมึ วา ตสฺมึ วา ตสฺส มุณฺฑกสฺส สมณกสฺส วณฺณํ ภาสตี’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๑.๑๘๗) ครหเณ. ‘‘เอวํ, ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุ’’นฺติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๑) วจนสมฺปฏิคฺคเห. ‘‘เอวํ พฺยา โข อหํ, ภนฺเต, ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามี’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๓๙๘) อากาเร. ‘‘เอหิ ตฺวํ, มาณวก, เยน สมโณ อานนฺโท เตนุปสงฺกม, อุปสงฺกมิตฺวา มม วจเนน สมณํ อานนฺทํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ. ‘‘สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต ภวนฺตํ อานนฺทํ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตี’’ติ. ‘‘เอวญฺจ วเทหิ, สาธุ กิร ภวํ อานนฺโท เยน สุภสฺส [Pg.28] มาณวสฺส โตเทยฺยปุตฺตสฺส นิเวสนํ, เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ อุปาทายา’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๑.๔๔๕) นิทสฺสเน. ‘‘ตํ กึ มญฺญถ, กาลามา, อิเม ธมฺมา กุสลา วา อกุสลา วาติ? อกุสลา, ภนฺเต. สาวชฺชา วา อนวชฺชา วาติ? สาวชฺชา, ภนฺเต. วิญฺญุครหิตา วา วิญฺญุปฺปสตฺถา วาติ? วิญฺญุครหิตา, ภนฺเต. สมตฺตา สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ โน วา, กถํ โว เอตฺถ โหตีติ? สมตฺตา, ภนฺเต, สมาทินฺนา อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺติ, เอวํ โน เอตฺถ โหตี’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๓.๖๖) อวธารเณ. สฺวายมิธ อาการนิทสฺสนาวธารเณสุ ทฏฺฐพฺโพ.

Quanto ao significado, a palavra 'evaṃ' possui múltiplos sentidos, tais como comparação (upamā), instrução (upadesa), alegria/aprovação (sampahaṃsana), censura (garaha), aceitação de palavras (vacanasampaṭiggaha), modo/maneira (ākāra), ilustração (nidassana), ênfase/determinação (avadhāraṇa), entre outros. De fato, ela aparece no sentido de comparação em passagens como: 'Assim como um mortal que nasceu deve realizar muitas ações benéficas'. No sentido de instrução em: 'Assim deves avançar, assim deves recuar'. No sentido de aprovação em: 'Assim é, Abençoado; assim é, Bem-aventurado'. No sentido de censura em: 'Dessa mesma maneira esta mulher de baixa casta fala elogios daquele asceta de cabeça raspada onde quer que seja'. No sentido de aceitação de palavras em: '"Sim, Senhor", responderam aqueles monges ao Abençoado'. No sentido de modo em: 'Dessa maneira, Senhor, eu compreendo o Dhamma ensinado pelo Abençoado'. No sentido de ilustração em: 'Vem, jovem, vai até onde está o asceta Ānanda e, em meu nome, pergunta-lhe se está livre de doenças, livre de aflições, se tem vigor, força e uma vida confortável. Diz-lhe: "O jovem Subha, filho de Todeyya, pergunta ao venerável Ānanda se está livre de doenças..." E diz-lhe também: "Seria bom se o venerável Ānanda, por compaixão, viesse à residência do jovem Subha, filho de Todeyya"'. No sentido de determinação em: '"O que pensais, Kālāmas? Esses ensinamentos são benéficos ou prejudiciais?" "Prejudiciais, Senhor." "São censuráveis ou louváveis?" "Censuráveis, Senhor." "Quando adotados e praticados, levam ao dano e ao sofrimento ou não? Qual é a vossa opinião sobre isso?" "Quando adotados e praticados, Senhor, levam ao dano e ao sofrimento. É assim que pensamos sobre isso"'. Aqui, neste contexto, a palavra deve ser vista nos sentidos de modo, ilustração e determinação.

---

ตตฺถ อาการตฺเถน เอวํ-สทฺเทน เอตมตฺถํ ทีเปติ, นานานยนิปุณมเนกชฺฌาสยสมุฏฺฐานํ, อตฺถพฺยญฺชนสมฺปนฺนํ, วิวิธปาฏิหาริยํ, ธมฺมตฺถเทสนาปฏิเวธคมฺภีรํ, สพฺพสตฺตานํ สกสกภาสานุรูปโต โสตปถมาคจฺฉนฺตํ ตสฺส ภควโต วจนํ สพฺพปฺปกาเรน โก สมตฺโถ วิญฺญาตุํ, สพฺพถาเมน ปน โสตุกามตํ ชเนตฺวาปิ ‘เอวํ เม สุตํ’ มยาปิ เอเกนากาเรน สุตนฺติ.

Ali, com a palavra 'evaṃ' no sentido de modo, revela-se o seguinte significado: 'Quem seria capaz de compreender de todas as maneiras a palavra do Abençoado, que é sutil através de vários métodos, originada de diversas inclinações mentais, dotada de sentido e expressão, cheia de variados milagres, profunda no Dhamma, no sentido, no ensinamento e na penetração, e que chega ao canal auditivo de todos os seres de acordo com suas respectivas línguas? No entanto, tendo gerado o desejo de ouvir com todo o meu esforço, "assim foi ouvido por mim", ou seja, foi ouvido por mim de uma determinada maneira'.

---

นิทสฺสนตฺเถน – ‘‘นาหํ สยมฺภู, น มยา อิทํ สจฺฉิกต’’นฺติ อตฺตานํ ปริโมเจนฺโต – ‘เอวํ เม สุตํ’, ‘มยาปิ เอวํ สุต’นฺติ อิทานิ วตฺตพฺพํ สกลํ สุตฺตํ นิทสฺเสติ.

No sentido de ilustração, isentando-se de qualquer pretensão ao dizer: 'Eu não sou o autoiluminado (sayambhū), isso não foi realizado por mim mesmo', ele ilustra todo o sutta que está prestes a ser proferido ao dizer: 'Assim ouvi', ou 'Assim também foi ouvido por mim'.

---

อวธารณตฺเถน – ‘‘เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, มม สาวกานํ ภิกฺขูนํ พหุสฺสุตานํ ยทิทํ อานนฺโท, คติมนฺตานํ, สติมนฺตานํ, ธิติมนฺตานํ, อุปฏฺฐากานํ ยทิทํ อานนฺโท’’ติ (อ. นิ. ๑.๒๒๓). เอวํ ภควตา – ‘‘อายสฺมา อานนฺโท อตฺถกุสโล, ธมฺมกุสโล, พฺยญฺชนกุสโล, นิรุตฺติกุสโล, ปุพฺพาปรกุสโล’’ติ (อ. นิ. ๕.๑๖๙). เอวํ ธมฺมเสนาปตินา จ ปสตฺถภาวานุรูปํ อตฺตโน ธารณพลํ ทสฺเสนฺโต สตฺตานํ โสตุกามตํ ชเนติ – ‘เอวํ เม สุตํ’, ตญฺจ โข อตฺถโต วา พฺยญฺชนโต วา อนูนมนธิกํ, เอวเมว น อญฺญถา ทฏฺฐพฺพ’’นฺติ.

No sentido de determinação (avadhāraṇa), ele gera nos seres o desejo de ouvir ao demonstrar sua própria capacidade de retenção, em conformidade com os elogios que recebeu do Abençoado: 'Monjes, o principal entre os meus discípulos monges que são de grande conhecimento é Ānanda; entre os de boa conduta, os de memória firme, os de firmeza e os assistentes é Ānanda'; e também do General do Dhamma (Sāriputta): 'O venerável Ānanda é habilidoso no sentido, habilidoso no Dhamma, habilidoso na expressão, habilidoso na linguagem e habilidoso no que vem antes e depois'. Assim, ele diz: 'Assim ouvi, e isso não é menor nem maior, seja no sentido ou na expressão; deve ser visto exatamente assim, e não de outra maneira'.

---

เม-สทฺโท ตีสุ อตฺเถสุ ทิสฺสติ. ตถา หิสฺส – ‘‘คาถาภิคีตํ เม อโภชเนยฺย’’นฺติอาทีสุ (สุ. นิ. ๘๑) มยาติ อตฺโถ. ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา สงฺขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตู’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๔.๘๘) มยฺหนฺติ อตฺโถ. ‘‘ธมฺมทายาทา เม, ภิกฺขเว[Pg.29], ภวถา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๒๙) มมาติ อตฺโถ. อิธ ปน มยา สุตนฺติ จ, มม สุตนฺติ จ อตฺถทฺวเย ยุชฺชติ.

A palavra 'me' é vista em três sentidos. De fato, em passagens como 'O que foi cantado em versos não deve ser comido por mim', ela tem o sentido de 'por mim' (mayā). Em 'Seria bom, Senhor, se o Abençoado me ensinasse o Dhamma de forma breve', ela tem o sentido de 'para mim' (mayhaṃ). Em 'Monjes, sede meus herdeiros do Dhamma', ela tem o sentido de 'meu' (mama). Aqui, no entanto, ela se aplica a ambos os significados: 'foi ouvido por mim' (mayā sutaṃ) e 'o meu ouvir' (mama sutaṃ).

---

สุตนฺติ อยํ สุต-สทฺโท สอุปสคฺโค จ อนุปสคฺโค จ – คมนวิสฺสุตกิลินฺน-อุปจิตานุโยค-โสตวิญฺเญยฺย-โสตทฺวารานุสาร-วิญฺญาตาทิอเนกตฺถปฺปเภโท, ตถา หิสฺส ‘‘เสนาย ปสุโต’’ติอาทีสุ คจฺฉนฺโตติ อตฺโถ. ‘‘สุตธมฺมสฺส ปสฺสโต’’ติอาทีสุ (อุทา. ๑๑) วิสฺสุตธมฺมสฺสาติ อตฺโถ. ‘‘อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺสา’’ติอาทีสุ (ปาจิ. ๖๕๗) กิลินฺนากิลินฺนสฺสาติ อตฺโถ. ‘‘ตุมฺเหหิ ปุญฺญํ ปสุตํ อนปฺปก’’นฺติอาทีสุ (ขุ. ปา. ๗.๑๒) อุปจิตนฺติ อตฺโถ. ‘‘เย ฌานปสุตา ธีรา’’ติอาทีสุ (ธ. ป. ๑๘๑) ฌานานุยุตฺตาติ อตฺโถ. ‘ทิฏฺฐํ สุตํ มุต’นฺติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๒๔๑) โสตวิญฺเญยฺยนฺติ อตฺโถ. ‘‘สุตธโร สุตสนฺนิจโย’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๓๓๙) โสตทฺวารานุสารวิญฺญาตธโรติ อตฺโถ. อิธ ปนสฺส โสตทฺวารานุสาเรน อุปธาริตนฺติ วา อุปธารณนฺติ วาติ อตฺโถ. ‘เม’ สทฺทสฺส หิ ‘มยา’ติ อตฺเถ สติ ‘เอวํ มยา สุตํ’ โสตทฺวารานุสาเรน อุปธาริตนฺติ ยุชฺชติ. ‘มมา’ติ อตฺเถ สติ เอวํ มม สุตํ โสตทฺวารานุสาเรน อุปธารณนฺติ ยุชฺชติ.

A palavra 'suta' (em 'sutaṃ'), com ou sem prefixo, possui múltiplos significados, tais como: ir (gamana), famoso (vissuta), úmido/apegado (kilinna), acumulado (upacita), dedicado/praticante (anuyoga), cognoscível pelo ouvido (sotaviññeyya), compreendido seguindo o canal auditivo (sotadvārānusāraviññāta), entre outros. De fato, em passagens como 'senāya pasuto' (dedicado ao exército), ela significa 'ir' (gacchanta). Em 'sutadhammassa passato' (daquele que vê o Dhamma conhecido), significa 'famoso' (vissuta). Em 'avassutā avassutassa' (a apegada com o apegado), significa 'úmido/apegado' (kilinna). Em 'tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ' (por vós foi acumulado muito mérito), significa 'acumulado' (upacita). Em 'ye jhānapasutā dhīrā' (os sábios dedicados à meditação), significa 'dedicado' (anuyutta). Em 'diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ' (o visto, o ouvido, o percebido), significa 'cognoscível pelo ouvido' (sotaviññeyya). Em 'sutadharo sutasannicayo' (retentor do que foi ouvido, acumulador do que foi ouvido), significa 'aquele que retém o que foi compreendido seguindo o canal auditivo'. Aqui, no entanto, seu significado é 'retido através do canal auditivo' ou 'a retenção através do canal auditivo'. Pois, se a palavra 'me' tiver o sentido de 'por mim' (mayā), a expressão 'assim foi ouvido por mim' (evaṃ mayā sutaṃ) se ajusta como 'retido por mim através do canal auditivo'. Se tiver o sentido de 'meu' (mama), a expressão 'assim é o meu ouvir' (evaṃ mama sutaṃ) se ajusta como 'a minha retenção através do canal auditivo'.

---

เอวเมเตสุ ตีสุ ปเทสุ เอวนฺติ โสตวิญฺญาณาทิวิญฺญาณกิจฺจนิทสฺสนํ. เมติ วุตฺตวิญฺญาณสมงฺคิปุคฺคลนิทสฺสนํ. สุตนฺติ อสฺสวนภาวปฏิกฺเขปโต อนูนาธิกาวิปรีตคฺคหณนิทสฺสนํ. ตถา เอวนฺติ ตสฺสา โสตทฺวารานุสาเรน ปวตฺตาย วิญฺญาณวีถิยา นานปฺปกาเรน อารมฺมเณ ปวตฺติภาวปฺปกาสนํ. เมติ อตฺตปฺปกาสนํ. สุตนฺติ ธมฺมปฺปกาสนํ. อยญฺเหตฺถ สงฺเขโป – ‘‘นานปฺปกาเรน อารมฺมเณ ปวตฺตาย วิญฺญาณวีถิยา มยา น อญฺญํ กตํ, อิทํ ปน กตํ, อยํ ธมฺโม สุโต’’ติ.

Assim, destas três palavras, 'evaṃ' indica a função da consciência, a começar pela consciência auditiva. 'Me' indica a pessoa dotada da referida consciência. 'Sutaṃ', por rejeitar o estado de não ter ouvido, indica a apreensão correta, sem omissão, sem acréscimo e sem distorção. Da mesma forma, 'evaṃ' manifesta a ocorrência de várias maneiras no objeto por parte daquele processo cognitivo mental que ocorre seguindo a porta do ouvido. 'Me' manifesta a si mesmo. 'Sutaṃ' manifesta o Dhamma. Pois este é o resumo aqui: 'Pelo processo cognitivo que ocorreu de várias maneiras no objeto, nada mais foi feito por mim; isto, porém, foi feito: este Dhamma foi ouvido'.

---

ตถา เอวนฺติ นิทฺทิสิตพฺพธมฺมปฺปกาสนํ. เมติ ปุคฺคลปฺปกาสนํ. สุตนฺติ ปุคฺคลกิจฺจปฺปกาสนํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ. ‘‘ยํ สุตฺตํ นิทฺทิสิสฺสามิ, ตํ มยา เอวํ สุต’’นฺติ.

Da mesma forma, 'evaṃ' manifesta o Dhamma a ser exposto. 'Me' manifesta a pessoa. 'Sutaṃ' manifesta a atividade da pessoa. Isto é o que se quer dizer: 'O sutta que irei expor, este foi por mim assim ouvido'.

---

ตถา เอวนฺติ ยสฺส จิตฺตสนฺตานสฺส นานาการปฺปวตฺติยา นานตฺถพฺยญฺชนคฺคหณํ โหติ, ตสฺส นานาการนิทฺเทโส. เอวนฺติ หิ อยมาการปญฺญตฺติ. เมติ กตฺตุนิทฺเทโส. สุตนฺติ วิสยนิทฺเทโส. เอตฺตาวตา นานาการปฺปวตฺเตน [Pg.30] จิตฺตสนฺตาเนน ตํ สมงฺคิโน กตฺตุ วิสยคฺคหณสนฺนิฏฺฐานํ กตํ โหติ.

Da mesma forma, 'evaṃ' é a indicação dos vários modos daquela corrente mental cuja ocorrência de vários modos resulta na apreensão de vários significados e formulações. Pois 'evaṃ' é uma designação de modo. 'Me' é a indicação do agente. 'Sutaṃ' é a indicação do objeto. Por meio disso tudo, estabelece-se a determinação da apreensão do objeto pelo agente dotado daquela corrente mental que ocorre de vários modos.

---

อถวา เอวนฺติ ปุคฺคลกิจฺจนิทฺเทโส. สุตนฺติ วิญฺญาณกิจฺจนิทฺเทโส. เมติ อุภยกิจฺจยุตฺตปุคฺคลนิทฺเทโส. อยํ ปเนตฺถ สงฺเขโป, ‘‘มยา สวนกิจฺจวิญฺญาณสมงฺคินา ปุคฺคเลน วิญฺญาณวเสน ลทฺธสวนกิจฺจโวหาเรน สุต’’นฺติ.

Ou então, 'evaṃ' é a indicação da atividade da pessoa. 'Sutaṃ' é a indicação da atividade da consciência. 'Me' é a indicação da pessoa dotada de ambas as atividades. Este é o resumo aqui: 'Por mim, uma pessoa dotada da consciência que realiza a função de ouvir, através da consciência que obteve a designação de realizar a função de ouvir, foi ouvido'.

---

ตตฺถ เอวนฺติ จ เมติ จ สจฺจิกฏฺฐปรมตฺถวเสน อวิชฺชมานปญฺญตฺติ. กิญฺเหตฺถ ตํ ปรมตฺถโต อตฺถิ, ยํ เอวนฺติ วา เมติ วา นิทฺเทสํ ลเภถ? สุตนฺติ วิชฺชมานปญฺญตฺติ. ยญฺหิ ตํ เอตฺถ โสเตน อุปลทฺธํ, ตํ ปรมตฺถโต วิชฺชมานนฺติ. ตถา ‘เอว’นฺติ จ, เมติ จ, ตํ ตํ อุปาทาย วตฺตพฺพโต อุปาทาปญฺญตฺติ. ‘สุต’นฺติ ทิฏฺฐาทีนิ อุปนิธาย วตฺตพฺพโต อุปนิธาปญฺญตฺติ. เอตฺถ จ เอวนฺติ วจเนน อสมฺโมหํ ทีเปติ. น หิ สมฺมูฬฺโห นานปฺปการปฏิเวธสมตฺโถ โหติ. ‘สุต’นฺติ วจเนน สุตสฺส อสมฺโมสํ ทีเปติ. ยสฺส หิ สุตํ สมฺมุฏฺฐํ โหติ, น โส กาลนฺตเรน มยา สุตนฺติ ปฏิชานาติ. อิจฺจสฺส อสมฺโมเหน ปญฺญาสิทฺธิ, อสมฺโมเสน ปน สติสิทฺธิ. ตตฺถ ปญฺญาปุพฺพงฺคมาย สติยา พฺยญฺชนาวธารณสมตฺถตา, สติปุพฺพงฺคมาย ปญฺญาย อตฺถปฏิเวธสมตฺถตา. ตทุภยสมตฺถตาโยเคน อตฺถพฺยญฺชนสมฺปนฺนสฺส ธมฺมโกสสฺส อนุปาลนสมตฺถโต ธมฺมภณฺฑาคาริกตฺตสิทฺธิ.

Entre estas, 'evaṃ' e 'me' são designações de coisas não existentes do ponto de vista da verdade última e do sentido real. Pois o que existe aqui em termos de realidade última que pudesse receber a indicação de 'evaṃ' ou 'me'? 'Sutaṃ' é uma designação de algo existente. Pois aquilo que aqui é apreendido pelo ouvido existe em termos de realidade última. Da mesma forma, 'evaṃ' e 'me', por serem expressos dependendo de vários fenômenos, são designações dependentes. 'Sutaṃ', por ser expresso em comparação com o que é visto, etc., é uma designação comparativa. E aqui, com a palavra 'evaṃ', ele mostra a não-ilusão. Pois quem está confuso não é capaz de compreender de várias maneiras. Com a palavra 'sutaṃ', ele mostra o não-esquecimento do que foi ouvido. Pois aquele para quem o que foi ouvido foi esquecido não pode admitir, em outro momento, 'isso foi ouvido por mim'. Assim, através da não-ilusão, realiza-se a sabedoria; através do não-esquecimento, realiza-se a atenção plena. Entre estas, através da atenção plena precedida pela sabedoria, há a capacidade de reter as palavras; através da sabedoria precedida pela atenção plena, há a capacidade de compreender o significado. Pela união da capacidade de ambas, devido à capacidade de proteger o tesouro do Dhamma, que é dotado de significado e formulação, realiza-se o estado de tesoureiro do Dhamma.

---

อปโร นโย, เอวนฺติ วจเนน โยนิโส มนสิการํ ทีเปติ. อโยนิโส มนสิกโรโต หิ นานปฺปการปฏิเวธาภาวโต. สุตนฺติ วจเนน อวิกฺเขปํ ทีเปติ, วิกฺขิตฺตจิตฺตสฺส สวนาภาวโต. ตถา หิ วิกฺขิตฺตจิตฺโต ปุคฺคโล สพฺพสมฺปตฺติยา วุจฺจมาโนปิ ‘‘น มยา สุตํ, ปุน ภณถา’’ติ ภณติ. โยนิโส มนสิกาเรน เจตฺถ อตฺตสมฺมาปณิธึ ปุพฺเพ จ กตปุญฺญตํ สาเธติ, สมฺมา อปฺปณิหิตตฺตสฺส ปุพฺเพ อกตปุญฺญสฺส วา ตทภาวโต. อวิกฺเขเปน สทฺธมฺมสฺสวนํ สปฺปุริสูปนิสฺสยญฺจ สาเธติ. น หิ วิกฺขิตฺตจิตฺโต โสตุํ สกฺโกติ, น จ สปฺปุริเส อนุปสฺสยมานสฺส สวนํ อตฺถีติ.

Outro método: com a palavra 'evaṃ', ele mostra a atenção sábia. Pois para quem aplica a atenção de forma incorreta, não há compreensão de várias maneiras. Com a palavra 'sutaṃ', ele mostra a não-distração, pois para quem tem a mente distraída, não há audição. Pois uma pessoa com a mente distraída, mesmo que lhe falem com toda a perfeição, diz: 'Não ouvi, falem novamente'. E aqui, através da atenção sábia, ele realiza o correto direcionamento de si mesmo e o mérito feito no passado, pois para quem tem a mente mal direcionada ou não fez méritos no passado, estes não existem. Através da não-distração, ele realiza a audição do verdadeiro Dhamma e a associação com pessoas íntegras. Pois quem tem a mente distraída não é capaz de ouvir, e para quem não se apoia em pessoas íntegras, não há audição.

---

อปโร [Pg.31] นโย, ยสฺมา เอวนฺติ ยสฺส จิตฺตสนฺตานสฺส นานาการปฺปวตฺติยา นานตฺถพฺยญฺชนคฺคหณํ โหติ, ตสฺส นานาการนิทฺเทโสติ วุตฺตํ, โส จ เอวํ ภทฺทโก อากาโร น สมฺมาอปฺปณิหิตตฺตโน ปุพฺเพ อกตปุญฺญสฺส วา โหติ, ตสฺมา เอวนฺติ อิมินา ภทฺทเกนากาเรน ปจฺฉิมจกฺกทฺวยสมฺปตฺติมตฺตโน ทีเปติ. สุตนฺติ สวนโยเคน ปุริมจกฺกทฺวยสมฺปตฺตึ. น หิ อปฺปติรูปเทเส วสโต สปฺปุริสูปนิสฺสยวิรหิตสฺส วา สวนํ อตฺถิ. อิจฺจสฺส ปจฺฉิมจกฺกทฺวยสิทฺธิยา อาสยสุทฺธิสิทฺธา โหติ, ปุริมจกฺกทฺวยสิทฺธิยา ปโยคสุทฺธิ, ตาย จ อาสยสุทฺธิยา อธิคมพฺยตฺติสิทฺธิ, ปโยคสุทฺธิยา อาคมพฺยตฺติสิทฺธิ. อิติ ปโยคาสยสุทฺธสฺส อาคมาธิคมสมฺปนฺนสฺส วจนํ อรุณุคฺคํ วิย สูริยสฺส อุทยโต โยนิโส มนสิกาโร วิย จ กุสลกมฺมสฺส อรหติ ภควโต วจนสฺส ปุพฺพงฺคมํ ภวิตุนฺติ ฐาเน นิทานํ ฐเปนฺโต – ‘‘เอวํ เม สุต’’นฺติอาทิมาห.

Outro método: visto que foi dito que 'evaṃ' é a indicação dos vários modos da corrente mental cuja ocorrência de vários modos resulta na apreensão de vários significados e formulações, e esse modo tão excelente não ocorre para quem tem a mente mal direcionada ou não fez méritos no passado, portanto, com este excelente modo 'evaṃ', ele mostra a sua própria realização do último par de rodas. Com 'sutaṃ', através da aplicação do ouvir, ele mostra a realização do primeiro par de rodas. Pois para quem vive em um lugar inadequado ou carece de associação com pessoas íntegras, não há audição. Assim, pela realização do último par de rodas, a pureza de inclinação é realizada por ele; pela realização do primeiro par de rodas, a pureza de esforço; e por aquela pureza de inclinação, realiza-se a proficiência na realização; pela pureza de esforço, a proficiência nas escrituras. Assim, a palavra daquele que é puro em esforço e inclinação, e dotado de escrituras e realização, assim como o amanhecer é o precursor do nascer do sol, e a atenção sábia é a precursora da ação benéfica, é digna de ser a precursora da palavra do Abençoado. Estabelecendo a introdução no lugar apropriado, ele disse: 'Assim por mim foi ouvido', etc.

---

อปโร นโย, ‘เอว’นฺติ อิมินา นานปฺปการปฏิเวธทีปเกน วจเนน อตฺตโน อตฺถปฏิภานปฏิสมฺภิทาสมฺปตฺติสพฺภาวํ ทีเปติ. ‘สุต’นฺติ อิมินา โสตพฺพปฺปเภทปฏิเวธทีปเกน ธมฺมนิรุตฺติปฏิสมฺภิทาสมฺปตฺติสพฺภาวํ. ‘เอว’นฺติ จ อิทํ โยนิโส มนสิการทีปกํ วจนํ ภาสมาโน – ‘‘เอเต มยา ธมฺมา มนสานุเปกฺขิตา, ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา’’ติ ทีเปติ. ‘สุต’นฺติ อิทํ สวนโยคทีปกํ วจนํ ภาสมาโน – ‘‘พหู มยา ธมฺมา สุตา ธาตา วจสา ปริจิตา’’ติ ทีเปติ. ตทุภเยนาปิ อตฺถพฺยญฺชนปาริปูรึ ทีเปนฺโต สวเน อาทรํ ชเนติ. อตฺถพฺยญฺชนปริปุณฺณญฺหิ ธมฺมํ อาทเรน อสฺสุณนฺโต มหตา หิตา ปริพาหิโร โหตีติ, ตสฺมา อาทรํ ชเนตฺวา สกฺกจฺจํ อยํ ธมฺโม โสตพฺโพติ.

Outro método: com esta palavra 'evaṃ', que mostra a compreensão de várias maneiras, ele mostra a presença em si mesmo da realização das análises detalhadas do significado e da inteligência expressiva. Com 'sutaṃ', que mostra a compreensão das divisões do que deve ser ouvido, ele mostra a presença da realização das análises detalhadas do Dhamma e da linguagem. E ao proferir esta palavra 'evaṃ', que mostra a atenção sábia, ele mostra: 'Estes ensinamentos foram por mim examinados mentalmente e bem compreendidos pela visão'. Ao proferir esta palavra 'sutaṃ', que mostra a aplicação do ouvir, ele mostra: 'Muitos ensinamentos foram por mim ouvidos, retidos e familiarizados pela fala'. Mostrando por ambos a plenitude do significado e da formulação, ele gera respeito no ouvir. Pois quem não ouve com respeito o Dhamma que é perfeito em significado e formulação fica excluído de um grande benefício. Portanto, gerando respeito, este Dhamma deve ser ouvido com reverência.

---

‘‘เอวํ เม สุต’’นฺติ อิมินา ปน สกเลน วจเนน อายสฺมา อานนฺโท ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมํ อตฺตโน อทหนฺโต อสปฺปุริสภูมึ อติกฺกมติ. สาวกตฺตํ ปฏิชานนฺโต สปฺปุริสภูมึ โอกฺกมติ. ตถา อสทฺธมฺมา จิตฺตํ วุฏฺฐาเปติ, สทฺธมฺเม จิตฺตํ ปติฏฺฐาเปติ. ‘‘เกวลํ สุตเมเวตํ มยา, ตสฺเสว ภควโต วจน’’นฺติ ทีเปนฺโต อตฺตานํ ปริโมเจติ, สตฺถารํ อปทิสติ, ชินวจนํ อปฺเปติ, ธมฺมเนตฺตึ ปติฏฺฐาเปติ.

Mas com toda esta frase 'Assim por mim foi ouvido', o venerável Ānanda, não atribuindo a si mesmo o Dhamma proclamado pelo Tathāgata, transcende o terreno das pessoas não íntegras. Ao declarar o seu estado de discípulo, ele entra no terreno das pessoas íntegras. Da mesma forma, ele eleva a mente acima do falso ensinamento e estabelece a mente no verdadeiro Dhamma. Mostrando que 'Isto foi apenas ouvido por mim, é a própria palavra do Abençoado', ele se liberta, aponta para o Mestre, atribui a palavra ao Conquistador e estabelece a diretriz do Dhamma.

---

อปิจ [Pg.32] ‘‘เอวํ เม สุต’’นฺติ อตฺตนา อุปฺปาทิตภาวํ อปฺปฏิชานนฺโต ปุริมวจนํ วิวรนฺโต – ‘‘สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตมิทํ มยา ตสฺส ภควโต จตุเวสารชฺชวิสารทสฺส ทสพลธรสฺส อาสภฏฺฐานฏฺฐายิโน สีหนาทนาทิโน สพฺพสตฺตุตฺตมสฺส ธมฺมิสฺสรสฺส ธมฺมราชสฺส ธมฺมาธิปติโน ธมฺมทีปสฺส ธมฺมสรณสฺส สทฺธมฺมวรจกฺกวตฺติโน สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วจนํ, น เอตฺถ อตฺเถ วา ธมฺเม วา ปเท วา พฺยญฺชเน วา กงฺขา วา วิมติ วา กาตพฺพา’’ติ สพฺเพสํ เทวมนุสฺสานํ อิมสฺมึ ธมฺเม อสฺสทฺธิยํ วินาเสติ, สทฺธาสมฺปทํ อุปฺปาเทติ. เตเนตํ วุจฺจติ –

Além disso, não reivindicando ter criado ele mesmo o ensinamento com as palavras 'Assim por mim foi ouvido', e revelando a palavra anterior, ele indica: 'Isto foi recebido diretamente por mim da presença daquele Abençoado, o Buda perfeitamente iluminado, que é destemido com as quatro formas de destemor, portador dos dez poderes, que permanece na posição suprema, que ruge o rugido do leão, o supremo entre todos os seres sencientes, o senhor do Dhamma, o rei do Dhamma, o soberano do Dhamma, a lâmpada do Dhamma, o refúgio do Dhamma, aquele que gira a excelente roda do verdadeiro Dhamma. Não se deve ter dúvida ou hesitação aqui, seja quanto ao significado, ao ensinamento, à palavra ou à formulação'. Assim, ele destrói a falta de fé de todos os deuses e humanos neste Dhamma e gera a perfeição da fé. Por isso foi dito:

---

‘‘วินาสยติ อสฺสทฺธํ, สทฺธํ วฑฺเฒติ สาสเน;

เอวํ เม สุตมิจฺเจวํ, วทํ โคตมสาวโก’’ติ.

'Destrói a falta de fé, aumenta a fé na Dispensação; proferindo assim "Assim por mim foi ouvido", fala o discípulo de Gotama'.

---

เอกนฺติ คณนปริจฺเฉทนิทฺเทโส. สมยนฺติ ปริจฺฉินฺนนิทฺเทโส. เอกํ สมยนฺติ อนิยมิตปริทีปนํ. ตตฺถ สมยสทฺโท –

A palavra 'ekaṃ' é a indicação de uma delimitação numérica. A palavra 'samayaṃ' é a indicação do que é delimitado. A expressão 'ekaṃ samayaṃ' é a indicação de um tempo não especificado. Ali, a palavra 'samaya':

---

‘‘สมวาเย ขเณ กาเล, สมูเห เหตุทิฏฺฐิสุ;

ปฏิลาเภ ปหาเน จ, ปฏิเวเธ จ ทิสฺสติ’’.

'Na harmonia de condições, na oportunidade, no tempo, na assembleia, na causa e na visão, na obtenção, no abandono e na penetração é vista'.

---

ตถา หิสฺส – ‘‘อปฺเปวนาม สฺเวปิ อุปสงฺกเมยฺยาม กาลญฺจ สมยญฺจ อุปาทายา’’ติ เอวมาทีสุ (ที. นิ. ๑.๔๔๗) สมวาโย อตฺโถ. ‘‘เอโกว โข ภิกฺขเว, ขโณ จ สมโย จ พฺรหฺมจริยวาสายา’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๘.๒๙) ขโณ. ‘‘อุณฺหสมโย ปริฬาหสมโย’’ติอาทีสุ (ปาจิ. ๓๕๘) กาโล. ‘‘มหาสมโย ปวนสฺมิ’’นฺติอาทีสุ (ที. นิ. ๒.๓๓๒) สมูโห. ‘‘สมโยปิ โข เต, ภทฺทาลิ, อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสิ, ภควา โข สาวตฺถิยํ วิหรติ, ภควาปิ มํ ชานิสฺสติ, ภทฺทาลิ นาม ภิกฺขุ สตฺถุสาสเน สิกฺขาย อปริปูรการี’ติ. อยมฺปิ โข, เต ภทฺทาลิ, สมโย อปฺปฏิวิทฺโธ อโหสี’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๒.๑๓๕) เหตุ. ‘‘เตน โข ปน สมเยน อุคฺคหมาโน ปริพฺพาชโก สมณมุณฺฑิกาปุตฺโต สมยปฺปวาทเก ตินฺทุกาจีเร เอกสาลเก มลฺลิกาย อาราเม ปฏิวสตี’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๒.๒๖๐) ทิฏฺฐิ.

Pois assim, para esta palavra: em passagens como 'Talvez possamos ir amanhã também, dependendo do tempo e da ocasião', o significado é conjunção de causas. Em passagens como 'Monges, há apenas uma única oportunidade e ocasião para viver a vida santa', o significado é oportunidade. Em passagens como 'a estação quente, a estação abafada', o significado é tempo. Em passagens como 'A grande assembleia na floresta', o significado é assembleia. Em passagens como 'Bhaddāli, a causa também não foi penetrada por ti: "O Abençoado reside em Sāvatthī, e o Abençoado saberá sobre mim: o monge chamado Bhaddāli não cumpre plenamente o treinamento na Dispensação do Mestre". Esta causa também, Bhaddāli, não foi penetrada por ti', o significado é causa. Em passagens como 'Naquela ocasião, o andarilho Uggāhamāna, filho de Samaṇamuṇdkā, residia no parque de Mallikā, que possuía um único salão cercado por árvores Tinduka, onde as visões eram debatidas', o significado é visão.

---

‘‘ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ โย อตฺโถ, โย จตฺโถ สมฺปรายิโก;

อตฺถาภิสมยา ธีโร, ปณฺฑิโตติ ปวุจฺจตี’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๑๒๘) –

'O benefício que é visível nesta vida, e o benefício que pertence à vida futura; pela obtenção desses benefícios, o sábio é chamado de pessoa sábia'.

---

อาทีสุ [Pg.33] ปฏิลาโภ. ‘‘สมฺมา มานาภิสมยา อนฺตมกาสิ ทุกฺขสฺสา’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๗.๙) ปหานํ. ‘‘ทุกฺขสฺส ปีฬนฏฺโฐ สงฺขตฏฺโฐ สนฺตาปฏฺโฐ วิปริณามฏฺโฐ อภิสมยฏฺโฐ’’ติอาทีสุ (ปฏิ. ๑๐๘) ปฏิเวโธ. อิธ ปนสฺส กาโล อตฺโถ. เตน สํวจฺฉรอุตุมาสฑฺฒมาสรตฺติทิวปุพฺพณฺหมชฺฌนฺหิกสายนฺหปฐมมชฺฌิ-มปจฺฉิมยามมุหุตฺตาทีสุ กาลปฺปเภทภูเตสุ สมเยสุ เอกํ สมยนฺติ ทีเปติ.

Em tais passagens, o significado é obtenção. Em passagens como 'Pelo completo abandono do orgulho, ele pôs fim ao sofrimento', o significado é abandono. Em passagens como 'O significado de opressão do sofrimento, o significado de condicionado, o significado de queima, o significado de mudança, o significado de penetração', o significado é penetração. Mas aqui, seu significado é tempo. Por isso, entre os tempos que consistem em divisões do tempo, tais como ano, estação, mês, quinzena, noite, dia, manhã, meio-dia, tarde, primeira vigília, vigília média, última vigília, momento, etc., que são várias divisões do tempo, ele mostra 'em certa ocasião'.

---

ตตฺถ กิญฺจาปิ เอเตสุ สํวจฺฉราทีสุ สมเยสุ ยํ ยํ สุตฺตํ ยสฺมึ ยสฺมึ สํวจฺฉเร อุตุมฺหิ มาเส ปกฺเข รตฺติภาเค วา ทิวสภาเค วา วุตฺตํ, สพฺพํ ตํ เถรสฺส สุวิทิตํ สุววตฺถาปิตํ ปญฺญาย. ยสฺมา ปน – ‘‘เอวํ เม สุตํ’’ อสุกสํวจฺฉเร อสุกอุตุมฺหิ อสุกมาเส อสุกปกฺเข อสุกรตฺติภาเค อสุกทิวสภาเค วาติ เอวํ วุตฺเต น สกฺกา สุเขน ธาเรตุํ วา อุทฺทิสิตุํ วา อุทฺทิสาเปตุํ วา, พหุ จ วตฺตพฺพํ โหติ, ตสฺมา เอเกเนว ปเทน ตมตฺถํ สโมธาเนตฺวา ‘‘เอกํ สมย’’นฺติ อาห. เย วา อิเม คพฺโภกฺกนฺติสมโย, ชาติสมโย, สํเวคสมโย, อภินิกฺขมนสมโย, ทุกฺกรการิกสมโย, มารวิชยสมโย, อภิสมฺโพธิสมโย ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารสมโย, เทสนาสมโย, ปรินิพฺพานสมโยติ, เอวมาทโย ภควโต เทวมนุสฺเสสุ อติวิย ปกาสา อเนกกาลปฺปเภทา เอว สมยา. เตสุ สมเยสุ เทสนาสมยสงฺขาตํ เอกํ สมยนฺติ ทีเปติ. โย จายํ ญาณกรุณากิจฺจสมเยสุ กรุณากิจฺจสมโย, อตฺตหิตปรหิตปฏิปตฺติสมเยสุ ปรหิตปฏิปตฺติสมโย, สนฺนิปติตานํ กรณียทฺวยสมเยสุ ธมฺมิกถาสมโย เทสนาปฏิปตฺติสมเยสุ เทสนาสมโย, เตสุปิ สมเยสุ อญฺญตรํ สมยํ สนฺธาย ‘‘เอกํ สมย’’นฺติ อาห.

Ali, embora, entre estes tempos como ano, etc., qual sutta foi dito em qual ano, estação, mês, quinzena, parte da noite ou parte do dia, tudo isso era bem conhecido e bem determinado pela sabedoria do Ancião; no entanto, visto que, se fosse dito assim: 'Assim por mim foi ouvido em tal ano, em tal estação, em tal mês, em tal quinzena, em tal parte da noite, em tal parte do dia', não seria fácil de reter, recitar ou fazer recitar, e haveria muito a ser dito, por isso, reunindo esse significado em uma única expressão, ele disse 'em certa ocasião'. Ou ainda, estes tempos do Abençoado: a ocasião da concepção, a ocasião do nascimento, a ocasião da urgência espiritual, a ocasião da grande renúncia, a ocasião das práticas austeras, a ocasião da vitória sobre Māra, a ocasião da iluminação perfeita, a ocasião de residir no bem-estar visível nesta vida, a ocasião do ensinamento, a ocasião do parinibbāna, tais ocasiões do Abençoado, extremamente célebres entre deuses e humanos, que são de fato muitas divisões de tempo; entre essas ocasiões, ele mostra 'em certa ocasião' referindo-se àquela conhecida como a ocasião do ensinamento. E entre as ocasiões de atividade de sabedoria e compaixão, aquela que é a ocasião de atividade de compaixão; entre as ocasiões de prática para o próprio benefício e para o benefício alheio, aquela que é a ocasião de prática para o benefício alheio; entre as ocasiões dos dois deveres daqueles que se reuniram, aquela que é a ocasião da palestra sobre o Dhamma; entre as ocasiões de ensinamento e prática, aquela que é a ocasião de ensinamento; mesmo entre essas ocasiões, referindo-se a uma determinada ocasião, ele disse 'em certa ocasião'.

---

กสฺมา ปเนตฺถ ยถา อภิธมฺเม ‘‘ยสฺมึ สมเย กามาวจร’’นฺติ (ธ. ส. ๑) จ, อิโต อญฺเญสุ จ สุตฺตปเทสุ – ‘‘ยสฺมึ สมเย, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหี’’ติ จ ภุมฺมวจนนิทฺเทโส กโต, วินเย จ – ‘‘เตน สมเยน พุทฺโธ ภควา’’ติ กรณวจเนน, ตถา อกตฺวา ‘‘เอกํ สมย’’นฺติ อุปโยควจนนิทฺเทโส กโตติ? ตตฺถ ตถา อิธ จ อญฺญถา อตฺถสมฺภวโต. ตตฺถ หิ อภิธมฺเม อิโต อญฺเญสุ สุตฺตปเทสุ จ อธิกรณตฺโถ [Pg.34] ภาเวน ภาวลกฺขณตฺโถ จ สมฺภวติ. อธิกรณญฺหิ กาลตฺโถ, สมูหตฺโถ จ สมโย, ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตานํ ผสฺสาทิธมฺมานํ ขณสมวายเหตุสงฺขาตสฺส จ สมยสฺส ภาเวน เตสํ ภาโว ลกฺขียติ, ตสฺมา ตทตฺถโชตนตฺถํ ตตฺถ ภุมฺมวจนนิทฺเทโส กโต.

Mas por que aqui, ao contrário do Abhidhamma onde se usa a indicação no caso locativo (bhummavacana), como em 'yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ' ('em qual ocasião, [um estado] do plano sensorial...'), e em outras passagens dos Suttas, como 'yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi' ('em qual ocasião, monges, um monge, afastado dos prazeres sensoriais...'), e no Vinaya onde se usa o caso instrumental (karaṇavacana), como em 'tena samayena buddho bhagavā' ('naquela ocasião, o Abençoado Buda...'), foi feita a indicação no caso acusativo (upayogavacana) como 'ekaṃ samayaṃ' ('em certa ocasião')? Porque lá aquele sentido é apropriado, e aqui um sentido diferente é apropriado. Pois lá, no Abhidhamma e em outras passagens dos Suttas, o sentido de locativo (adhikaraṇattha) e o sentido de caracterização de uma ação por outra (bhāvalakkhaṇattha) são apropriados. De fato, 'samaya' como tempo ou como assembleia é o suporte (adhikaraṇa) dos estados como o contato (phassa) ali mencionados; e pela existência de 'samaya' (definido como momento, conjunção ou causa), a existência daqueles estados é caracterizada. Portanto, para iluminar esse significado, a indicação no caso locativo foi usada lá.

---

วินเย จ เหตุอตฺโถ กรณตฺโถ จ สมฺภวติ. โย หิ โส สิกฺขาปทปญฺญตฺติสมโย สาริปุตฺตาทีหิปิ ทุพฺพิญฺเญยฺโย, เตน สมเยน เหตุภูเตน กรณภูเตน จ สิกฺขาปทานิ ปญฺญาปยนฺโต สิกฺขาปทปญฺญตฺติเหตุญฺจ อเปกฺขมาโน ภควา ตตฺถ ตตฺถ วิหาสิ, ตสฺมา ตทตฺถโชตนตฺถํ ตตฺถ กรณวจเนน นิทฺเทโส กโต.

E no Vinaya, o sentido causal (hetuattha) e o sentido instrumental (karaṇattha) são apropriados. Pois aquela ocasião de promulgação de uma regra de treinamento, que é difícil de compreender até mesmo para Sāriputta e outros — com aquela ocasião agindo como causa e instrumento, o Abençoado, promulgando as regras de treinamento e considerando a causa para sua promulgação, habitou em vários lugares. Portanto, para iluminar esse significado, a indicação foi feita lá com o caso instrumental.

---

อิธ ปน อญฺญสฺมิญฺจ เอวํ ชาติเก อจฺจนฺตสํโยคตฺโถ สมฺภวติ. ยญฺหิ สมยํ ภควา อิมํ อญฺญํ วา สุตฺตนฺตํ เทเสสิ, อจฺจนฺตเมว ตํ สมยํ กรุณาวิหาเรน วิหาสิ, ตสฺมา ตทตฺถโชตนตฺถํ อิธ อุปโยควจนนิทฺเทโส กโตติ.

Mas aqui, e em outras passagens deste tipo, o sentido de conexão contínua ou duração (accantasaṃyogattha) é apropriado. Pois durante todo o tempo em que o Abençoado ensinou este ou outro Sutta, continuamente ao longo de todo esse tempo, Ele habitou na morada da compaixão (karuṇāvihāra). Portanto, para iluminar esse significado, a indicação no caso acusativo foi feita aqui.

---

เตเนตํ วุจฺจติ –

Por isso, diz-se o seguinte:

---

‘‘ตํ ตํ อตฺถมเปกฺขิตฺวา, ภุมฺเมน กรเณน จ;

อญฺญตฺร สมโย วุตฺโต, อุปโยเคน โส อิธา’’ติ.

“Considerando este ou aquele significado, em outros lugares 'samaya' é expresso no locativo ou no instrumental; mas aqui, ele é expresso no acusativo.”

---

โปราณา ปน วณฺณยนฺติ – ‘‘ตสฺมึ สมเย’’ติ วา, ‘‘เตน สมเยนา’’ติ วา, ‘‘เอกํ สมย’’นฺติ วา, อภิลาปมตฺตเภโท เอส, สพฺพตฺถ ภุมฺมเมวตฺโถติ. ตสฺมา ‘‘เอกํ สมย’’นฺติ วุตฺเตปิ ‘‘เอกสฺมึ สมเย’’ติ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

Os antigos, porém, explicam: quer se diga 'tasmiṃ samaye', 'tena samayena' ou 'ekaṃ samayaṃ', trata-se apenas de uma diferença de expressão; em todos os casos, o significado é de fato o locativo. Portanto, mesmo quando se diz 'ekaṃ samayaṃ', o significado deve ser entendido como 'ekasmiṃ samaye' ('em uma ocasião').

---

ภควาติ ครุ. ครุญฺหิ โลเก ภควาติ วทนฺติ. อยญฺจ สพฺพคุณวิสิฏฺฐตาย สพฺพสตฺตานํ ครุ, ตสฺมา ภควาติ เวทิตพฺโพ. โปราเณหิปิ วุตฺตํ –

'Bhagavā' significa venerável (garu). Pois, no mundo, chama-se uma pessoa venerável de 'bhagavā'. E este [Buda], devido à sua preeminência em todas as virtudes, é venerável para todos os seres; portanto, deve ser conhecido como 'Bhagavā'. Também foi dito pelos antigos:

---

‘‘ภควาติ วจนํ เสฏฺฐํ, ภควาติ วจนมุตฺตมํ;

ครุ คารวยุตฺโต โส, ภควา เตน วุจฺจตี’’ติ.

“A palavra 'Bhagavā' é excelente, a palavra 'Bhagavā' é suprema. Ele é venerável e dotado de respeito; por isso Ele é chamado de 'Bhagavā'.”

---

อปิ จ –

Além disso:

---

‘‘ภาคฺยวา ภคฺควา ยุตฺโต, ภเคหิ จ วิภตฺตวา;

ภตฺตวา วนฺตคมโน, ภเวสุ ภควา ตโต’’ติ.

“Ele possui boa fortuna (bhāgyavā), quebrou as impurezas (bhaggavā), é dotado de bênçãos (bhagehi yutto), divide o Dhamma (vibhattavā), frequenta os estados elevados (bhattavā) e abandonou o ir para novos devires (vantagamano bhavesu); por isso Ele é chamado de 'Bhagavā'.”

---

อิมิสฺสา [Pg.35] คาถาย วเสนสฺส ปทสฺส วิตฺถารอตฺโถ เวทิตพฺโพ. โส จ วิสุทฺธิมคฺเค พุทฺธานุสฺสตินิทฺเทเส วุตฺโตเยว.

O significado detalhado desta palavra deve ser compreendido por meio deste verso. E isso já foi explicado no Visuddhimagga, na exposição sobre a recordação do Buda (buddhānussatiniddesa).

---

เอตฺตาวตา เจตฺถ เอวํ เม สุตนฺติ วจเนน ยถาสุตํ ธมฺมํ ทสฺเสนฺโต ภควโต ธมฺมกายํ ปจฺจกฺขํ กโรติ. เตน ‘‘นยิทํ อติกฺกนฺตสตฺถุกํ ปาวจนํ, อยํ โว สตฺถา’’ติ สตฺถุ อทสฺสเนน อุกฺกณฺฐิตํ ชนํ สมสฺสาเสติ.

Aqui, com as palavras 'evaṃ me sutaṃ' ('assim ouvi'), mostrando o Dhamma conforme foi ouvido, ele torna manifesto o corpo do Dhamma (dhammakāya) do Abençoado. Com isso, ele consola as pessoas que estão angustiadas por não verem o Mestre, mostrando: 'Este ensinamento não é um cujo Mestre faleceu; este é o seu Mestre'.

---

เอกํ สมยํ ภควาติ วจเนน ตสฺมึ สมเย ภควโต อวิชฺชมานภาวํ ทสฺเสนฺโต รูปกายปรินิพฺพานํ สาเธติ. เตน ‘‘เอวํวิธสฺส นาม อริยธมฺมสฺส เทสโก ทสพลธโร วชิรสงฺฆาต สมานกาโย โสปิ ภควา ปรินิพฺพุโต, เกน อญฺเญน ชีวิเต อาสา ชเนตพฺพา’’ติ ชีวิตมทมตฺตํ ชนํ สํเวเชติ, สทฺธมฺเม จสฺส อุสฺสาหํ ชเนติ.

Com as palavras 'ekaṃ samayaṃ bhagavā' ('em certa ocasião, o Abençoado'), mostrando a não existência do Abençoado naquele momento [do concílio], ele estabelece o parinibbāna do corpo físico (rūpakāya). Com isso, ele desperta um senso de urgência espiritual (saṃvega) nas pessoas inebriadas com o orgulho da vida, mostrando: 'Até mesmo aquele Abençoado, o mestre de tão nobre Dhamma, que possuía os dez poderes e cujo corpo era firme como o diamante, alcançou o parinibbāna; quem mais deveria nutrir apego pela vida?', e gera nelas entusiasmo pelo Verdadeiro Dhamma.

---

เอวนฺติ จ ภณนฺโต เทสนาสมฺปตฺตึ นิทฺทิสติ. เม สุตนฺติ สาวกสมฺปตฺตึ. เอกํ สมยนฺติ กาลสมฺปตฺตึ. ภควาติ เทสกสมฺปตฺตึ.

Ao dizer 'evaṃ' ('assim'), ele indica a perfeição do ensinamento (desanāsampatti). Com 'me sutaṃ' ('ouvi'), a perfeição do ouvinte (sāvakasampatti). Com 'ekaṃ samayaṃ' ('em certa ocasião'), a perfeição do tempo (kālasampatti). Com 'bhagavā' ('o Abençoado'), a perfeição do mestre (desakasampatti).

---

อนฺตรา จ ราชคหํ อนฺตรา จ นาฬนฺทนฺติ อนฺตรา-สทฺโท การณขณจิตฺตเวมชฺฌวิวราทีสุ ทิสฺสติ. ‘‘ตทนฺตรํ โก ชาเนยฺย อญฺญตฺร ตถาคตา’’ติ (อ. นิ. ๖.๔๔) จ, ‘‘ชนา สงฺคมฺม มนฺเตนฺติ มญฺจ ตญฺจ กิมนฺตร’’นฺติ (สํ. นิ. ๑.๒๒๘) จ อาทีสุ หิ การเณ อนฺตรา-สทฺโท. ‘‘อทฺทส มํ, ภนฺเต, อญฺญตรา อิตฺถี วิชฺชนฺตริกาย ภาชนํ โธวนฺตี’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๒.๑๔๙) ขเณ. ‘‘ยสฺสนฺตรโต น สนฺติ โกปา’’ติอาทีสุ (อุทา. ๒๐) จิตฺเต. ‘‘อนฺตรา โวสานมาปาที’’ติอาทีสุ (จูฬว. ๓๕๐) เวมชฺเฌ. ‘‘อปิ จายํ, ภิกฺขเว, ตโปทา ทฺวินฺนํ มหานิรยานํ อนฺตริกาย อาคจฺฉตี’’ติอาทีสุ (ปารา. ๒๓๑) วิวเร. สฺวายมิธ วิวเร วตฺตติ, ตสฺมา ราชคหสฺส จ นาฬนฺทาย จ วิวเรติ เอวเมตฺถตฺโถ เวทิตพฺโพ. อนฺตรา-สทฺเทน ปน ยุตฺตตฺตา อุปโยควจนํ กตํ. อีทิเสสุ จ ฐาเนสุ อกฺขรจินฺตกา ‘‘อนฺตรา คามญฺจ นทิญฺจ ยาตี’’ติ เอวํ เอกเมว อนฺตราสทฺทํ ปยุชฺชนฺติ, โส ทุติยปเทนปิ โยเชตพฺโพ โหติ, อโยชิยมาเน อุปโยควจนํ น ปาปุณาติ. อิธ ปน โยเชตฺวาเยว วุตฺโตติ.

Na frase 'antarā ca rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ' ('entre Rajagaha e Nalanda'), a palavra 'antarā' é vista nos sentidos de causa, momento, mente, meio, intervalo/espaço, entre outros. No sentido de causa em 'Quem, exceto o Tathāgata, saberia a causa disso?' e 'As pessoas se reúnem e cochicham: qual é a causa entre mim e você?'. No sentido de momento em 'Senhor, uma certa mulher me viu no momento de um relâmpago, enquanto lavava uma vasilha'. No sentido de mente em 'Aquele em cuja mente não existem raivas'. No sentido de meio em 'No meio, ele chegou ao fim'. No sentido de intervalo/espaço em 'Além disso, monges, este rio Tapodā corre pelo espaço entre dois grandes infernos'. Aqui, ela é usada no sentido de intervalo/espaço (vivara); portanto, o significado aqui deve ser entendido como 'no espaço entre Rajagaha e Nalanda'. Devido à associação com a palavra 'antarā', usou-se o caso acusativo. Em tais casos, os gramáticos usam uma única palavra 'antarā', como em 'antarā gāmañca nadiñca yāti' ('ele vai entre a vila e o rio'), a qual deve ser conectada também com o segundo termo; se não for conectada, o caso acusativo não se aplicaria. Aqui, porém, ela foi dita conectando-a diretamente.

---

อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน [Pg.36] โหตีติ อทฺธานสงฺขาตํ มคฺคํ ปฏิปนฺโน โหติ, ‘‘ทีฆมคฺค’’นฺติ อตฺโถ. อทฺธานคมนสมยสฺส หิ วิภงฺเค ‘‘อฑฺฒโยชนํ คจฺฉิสฺสามีติ ภุญฺชิตพฺพ’’นฺติอาทิวจนโต (ปาจิ. ๒๑๘) อฑฺฒโยชนมฺปิ อทฺธานมคฺโค โหติ. ราชคหโต ปน นาฬนฺทา โยชนเมว.

'Addhānamaggappaṭipanno hoti' significa que ele havia entrado em uma estrada chamada 'addhāna' (longa jornada); o significado é 'uma longa estrada'. Pois na análise sobre o momento de empreender uma jornada, devido à passagem 'aquele que pretende caminhar meia yojana pode comer [refeições em grupo]', até mesmo meia yojana é considerada uma estrada de jornada (addhānamagga). Mas de Rajagaha a Nalanda a distância é de exatamente uma yojana.

---

มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธินฺติ ‘มหตา’ติ คุณมหตฺเตนปิ มหตา, สงฺขฺยามหตฺเตนปิ มหตา. โส หิ ภิกฺขุสงฺโฆ คุเณหิปิ มหา อโหสิ, อปฺปิจฺฉตาทิคุณสมนฺนาคตตฺตา. สงฺขฺยายปิ มหา, ปญฺจสตสงฺขฺยตฺตา. ภิกฺขูนํ สงฺโฆ ‘ภิกฺขุสงฺโฆ’, เตน ภิกฺขุสงฺเฆน. ทิฏฺฐิสีลสามญฺญสงฺฆาตสงฺขาเตน สมณคเณนาติ อตฺโถ. สทฺธินฺติ เอกโต.

Na frase 'mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ' ('junto com uma grande comunidade de monges'), 'grande' (mahatā) significa grande tanto em termos de grandeza de virtudes quanto em grandeza de número. Pois aquela comunidade de monges era grande em virtudes, sendo dotada de qualidades como o contentamento com pouco, etc. Também era grande em número, consistindo de quinhentos monges. Uma comunidade de monges é 'bhikkhusaṅgha'; com essa comunidade de monges. O significado é: com um grupo de ascetas unidos pela comunhão de visão e virtude. 'Saddhiṃ' significa juntos.

---

ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหีติ ปญฺจมตฺตา เอเตสนฺติ ปญฺจมตฺตานิ. มตฺตาติ ปมาณํ วุจฺจติ, ตสฺมา ยถา ‘‘โภชเน มตฺตญฺญู’’ติ วุตฺเต ‘‘โภชเน มตฺตํ ชานาติ, ปมาณํ ชานาตี’’ติ อตฺโถ โหติ, เอวมิธาปิ – ‘‘เตสํ ภิกฺขุสตานํ ปญฺจมตฺตา ปญฺจปมาณ’’นฺติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ภิกฺขูนํ สตานิ ภิกฺขุสตานิ, เตหิ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ.

Na frase 'pañcamattehi bhikkhusatehi' ('com cerca de quinhentos monges'), aqueles cuja medida é cinco são 'pañcamatta'. 'Mattā' significa medida ou limite. Portanto, assim como quando se diz 'bhojane mattaññū' ('aquele que conhece a medida no comer'), o significado é 'ele conhece a medida no alimento, ele conhece o limite', o mesmo ocorre aqui: 'a medida daquelas centenas de monges é cinco [centenas], cinco é o limite' — assim deve ser visto o significado. Centenas de monges são 'bhikkhusatāni'; com aqueles cerca de quinhentos monges.

---

สุปฺปิโยปิ โข ปริพฺพาชโกติ สุปฺปิโยติ ตสฺส นามํ. ปิ-กาโร มคฺคปฺปฏิปนฺนสภาคตาย ปุคฺคลสมฺปิณฺฑนตฺโถ. โข-กาโร ปทสนฺธิกโร, พฺยญฺชนสิลิฏฺฐตาวเสน วุตฺโต. ปริพฺพาชโกติ สญฺชยสฺส อนฺเตวาสี ฉนฺนปริพฺพาชโก. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ‘‘ยทา ภควา ตํ อทฺธานมคฺคํ ปฏิปนฺโน, ตทา สุปฺปิโยปิ ปริพฺพาชโก ปฏิปนฺโน อโหสี’’ติ. อตีตกาลตฺโถ เหตฺถ โหติ-สทฺโท.

Na frase 'suppiyopi kho paribbājako' ('e também o andarilho Suppiya'), 'Suppiya' é o seu nome. A partícula 'pi' ('também') tem o sentido de agrupar indivíduos, devido ao fato de compartilharem a mesma condição de viajar pela estrada. A partícula 'kho' é um conector de palavras, usada para a harmonia das sílabas. 'Paribbājaka' significa um andarilho coberto com manto, um discípulo de Sañjaya. Isto é o que se quer dizer: 'Quando o Abençoado entrou naquela estrada de jornada, então o andarilho Suppiya também entrou nela'. Aqui, a palavra 'hoti' tem o sentido de tempo passado.

---

สทฺธึ อนฺเตวาสินา พฺรหฺมทตฺเตน มาณเวนาติ – เอตฺถ อนฺเต วสตีติ อนฺเตวาสี. สมีปจาโร สนฺติกาวจโร สิสฺโสติ อตฺโถ. พฺรหฺมทตฺโตติ ตสฺส นามํ. มาณโวติ สตฺโตปิ โจโรปิ ตรุโณปิ วุจฺจติ.

Na frase 'saddhiṃ antevāsinā brahmadattena māṇavena' ('junto com seu discípulo, o jovem Brahmadatta'): aqui, 'antevāsī' significa aquele que habita perto [do mestre]. O significado é um aluno que transita por perto, um discípulo. 'Brahmadatta' é o seu nome. 'Māṇava' é usado para se referir a um ser, a um ladrão ou a um jovem.

---

‘‘โจทิตา เทวทูเตหิ, เย ปมชฺชนฺติ มาณวา;

เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ, หีนกายูปคา นรา’’ติ. (ม. นิ. ๓.๒๗๑) –

“Aqueles seres (māṇavā) que, advertidos pelos mensageiros divinos, são negligentes; esses homens lamentam por muito tempo, tendo caído em um estado inferior de existência.”

---

อาทีสุ [Pg.37] หิ สตฺโต มาณโวติ วุตฺโต. ‘‘มาณเวหิปิ สมาคจฺฉนฺติ กตกมฺเมหิปิ อกตกมฺเมหิปี’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๒.๑๔๙) โจโร. ‘‘อมฺพฏฺโฐ มาณโว, องฺคโก มาณโว’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๑.๓๑๖) ตรุโณ ‘มาณโว’ติ วุตฺโต. อิธาปิ อยเมวตฺโถ. อิทญฺหิ วุตฺตํ โหติ – พฺรหฺมทตฺเตน นาม ตรุณนฺเตวาสินา สทฺธินฺติ.

Pois em passagens como [a anterior], 'māṇava' é expresso no sentido de um ser. Em passagens como 'Eles também se encontram com ladrões (māṇavehi), tanto os que cometeram crimes quanto os que não cometeram', significa um ladrão. Em passagens como 'Ambaṭṭha, o jovem (māṇavo), Angaka, o jovem', significa um jovem. Aqui também se aplica este mesmo significado [de jovem]. Pois isto é o que se quer dizer: 'junto com seu jovem discípulo chamado Brahmadatta'.

---

ตตฺราติ ตสฺมึ อทฺธานมคฺเค, เตสุ วา ทฺวีสุ ชเนสุ. สุทนฺติ นิปาตมตฺตํ. อเนกปริยาเยนาติ ปริยาย-สทฺโท ตาว วารเทสนาการเณสุ วตฺตติ. ‘‘กสฺส นุ โข, อานนฺท, อชฺช ปริยาโย ภิกฺขุนิโย โอวทิตุ’’นฺติอาทีสุ (ม. นิ. ๓.๓๙๘) หิ วาเร ปริยายสทฺโท วตฺตติ. ‘‘มธุปิณฺฑิกปริยาโยตฺเวว นํ ธาเรหี’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๒๐๕) เทสนายํ. ‘‘อิมินาปิ โข, เต ราชญฺญ, ปริยาเยน เอวํ โหตู’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๒.๔๑๑) การเณ. สฺวายมิธาปิ การเณ วตฺตติ, ตสฺมา อยเมตฺถ อตฺโถ – ‘‘อเนกวิเธน การเณนา’’ติ, ‘‘พหูหิ การเณหี’’ติ วุตฺตํ โหติ.

'Tatra' significa naquela estrada de jornada, ou entre aquelas duas pessoas. 'Sudaṃ' é uma mera partícula. Na expressão 'anekapariyāyena' ('de muitas maneiras'), a palavra 'pariyāya' é usada nos sentidos de vez/turno, ensinamento e causa. Em passagens como 'De quem é a vez (pariyāyo) hoje, Ananda, de exortar as monjas?', a palavra 'pariyāya' é usada no sentido de vez/turno. Em passagens como 'Guarde este ensinamento como o Discurso da Bola de Mel (pariyāya)', ela é usada no sentido de ensinamento. Em passagens como 'Por esta razão (pariyāyena) também, nobre, que seja assim', ela é usada no sentido de causa. Aqui também ela é usada no sentido de causa; portanto, este é o significado aqui: 'por muitos tipos de razões', ou seja, 'por muitas causas'.

---

พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสตีติ อวณฺณวิรหิตสฺส อปริมาณวณฺณสมนฺนาคตสฺสาปิ พุทฺธสฺส ภควโต – ‘‘ยํ โลเก ชาติวุฑฺเฒสุ กตฺตพฺพํ อภิวาทนาทิสามีจิกมฺมํ ‘สามคฺคิรโส’ติ วุจฺจติ, ตํ สมณสฺส โคตมสฺส นตฺถิ ตสฺมา อรสรูโป สมโณ โคตโม, นิพฺโภโค, อกิริยวาโท, อุจฺเฉทวาโท, เชคุจฺฉี, เวนยิโก, ตปสฺสี, อปคพฺโภ. นตฺถิ สมณสฺส โคตมสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺโม อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส. ตกฺกปริยาหตํ สมโณ โคตโม ธมฺมํ เทเสติ, วีมํสานุจริตํ, สยํปฏิภานํ. สมโณ โคตโม น สพฺพญฺญู, น โลกวิทู, น อนุตฺตโร, น อคฺคปุคฺคโล’’ติ. เอวํ ตํ ตํ อการณเมว การณนฺติ วตฺวา ตถา ตถา อวณฺณํ โทสํ นินฺทํ ภาสติ.

A expressão 'buddhassa avaṇṇaṃ bhāsati' ('fala em desfavor do Buda') refere-se ao Buda, o Abençoado, que é livre de imperfeições e dotado de imensuráveis qualidades, [sobre quem ele diz]: 'Aquele comportamento respeitoso, como o saudar, que deve ser feito no mundo para com os mais velhos por nascimento, é chamado de "essência da harmonia"; isso não existe no asceta Gotama. Portanto, o asceta Gotama é desprovido de sensibilidade, sem usufruto, um pregador da não ação, um pregador do aniquilamento, asqueroso, um destruidor, um asceta rigoroso, alguém sem renascimento. Não há estado sobre-humano, nem distinção de conhecimento e visão digna dos nobres, no asceta Gotama. O asceta Gotama ensina um Dhamma forjado pelo raciocínio, acompanhado de investigação, de sua própria inspiração. O asceta Gotama não é onisciente, não é conhecedor do mundo, não é supremo, não é a pessoa mais excelente'. Assim, apresentando este ou aquele falso motivo como se fosse uma razão real, ele fala em desfavor, com censura e crítica, de várias maneiras.

---

ยถา จ พุทฺธสฺส, เอวํ ธมฺมสฺสาปิ ตํ ตํ อการณเมว การณโต วตฺวา – ‘‘สมณสฺส โคตมสฺส ธมฺโม ทุรกฺขาโต, ทุปฺปฏิเวทิโต, อนิยฺยานิโก, อนุปสมสํวตฺตนิโก’’ติ ตถา ตถา อวณฺณํ ภาสติ.

E assim como em relação ao Buda, também em relação ao Dhamma, apresentando este ou aquele falso motivo como se fosse uma razão real, [ele diz]: 'O Dhamma do asceta Gotama é mal proclamado, mal compreendido, não conduz à libertação, não é conducente à paz' — assim ele fala em desfavor de várias maneiras.

---

ยถา [Pg.38] จ ธมฺมสฺส, เอวํ สงฺฆสฺสาปิ ยํ วา ตํ วา อการณเมว การณโต วตฺวา – ‘‘มิจฺฉาปฏิปนฺโน สมณสฺส โคตมสฺส สาวกสงฺโฆ, กุฏิลปฏิปนฺโน, ปจฺจนีกปฏิปทํ อนนุโลมปฏิปทํ อธมฺมานุโลมปฏิปทํ ปฏิปนฺโน’’ติ ตถา ตถา อวณฺณํ ภาสติ.

E assim como em relação ao Dhamma, também em relação ao Sangha, apresentando qualquer falso motivo como se fosse uma razão real, [ele diz]: 'A comunidade de discípulos do asceta Gotama pratica de forma incorreta, pratica de forma tortuosa, pratica de forma oposta, pratica de forma não condizente, pratica de forma incompatível com o Dhamma' — assim ele fala em desfavor de várias maneiras.

---

อนฺเตวาสี ปนสฺส – ‘‘อมฺหากํ อาจริโย อปรามสิตพฺพํ ปรามสติ, อนกฺกมิตพฺพํ อกฺกมติ, สฺวายํ อคฺคึ คิลนฺโต วิย, หตฺเถน อสิธารํ ปรามสนฺโต วิย, มุฏฺฐินา สิเนรุํ ปทาเลตุกาโม วิย, กกจทนฺตปนฺติยํ กีฬมาโน วิย, ปภินฺนมทํ จณฺฑหตฺถึ หตฺเถน คณฺหนฺโต วิย จ วณฺณารหสฺเสว รตนตฺตยสฺส อวณฺณํ ภาสมาโน อนยพฺยสนํ ปาปุณิสฺสติ. อาจริเย โข ปน คูถํ วา อคฺคึ วา กณฺฏกํ วา กณฺหสปฺปํ วา อกฺกมนฺเต, สูลํ วา อภิรูหนฺเต, หลาหลํ วา วิสํ ขาทนฺเต, ขาโรทกํ วา ปกฺขลนฺเต, นรกปปาตํ วา ปปตนฺเต, น อนฺเตวาสินา ตํ สพฺพมนุกาตพฺพํ โหติ. กมฺมสฺสกา หิ สตฺตา อตฺตโน กมฺมานุรูปเมว คตึ คจฺฉนฺติ. เนว ปิตา ปุตฺตสฺส กมฺเมน คจฺฉติ, น ปุตฺโต ปิตุ กมฺเมน, น มาตา ปุตฺตสฺส, น ปุตฺโต มาตุยา, น ภาตา ภคินิยา, น ภคินี ภาตุ, น อาจริโย อนฺเตวาสิโน, น อนฺเตวาสี อาจริยสฺส กมฺเมน คจฺฉติ. มยฺหญฺจ อาจริโย ติณฺณํ รตนานํ อวณฺณํ ภาสติ, มหาสาวชฺโช โข ปนาริยูปวาโทติ. เอวํ โยนิโส อุมฺมุชฺชิตฺวา อาจริยวาทํ มทฺทมาโน สมฺมาการณเมว การณโต อปทิสนฺโต อเนกปริยาเยน ติณฺณํ รตนานํ วณฺณํ ภาสิตุมารทฺโธ, ยถา ตํ ปณฺฑิตชาติโก กุลปุตฺโต’’. เตน วุตฺตํ – ‘‘สุปฺปิยสฺส ปน ปริพฺพาชกสฺส อนฺเตวาสี พฺรหฺมทตฺโต มาณโว อเนกปริยาเยน พุทฺธสฺส วณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส วณฺณํ ภาสตี’’ติ.

Mas o seu discípulo [de Suppiya], o jovem Brahmadatta, pensou: "Nosso mestre toca no que não deve ser tocado, pisa no que não deve ser pisado. Ele é como alguém que engole fogo, como quem toca a lâmina de uma espada com a mão, como quem deseja quebrar o Monte Sineru com o punho, como quem brinca com os dentes de uma serra, ou como quem agarra com a mão um elefante feroz no auge do cio. Ao falar em desfavor da Tríplice Joia, que é digna apenas de louvor, ele alcançará a ruína e a destruição. Se o mestre pisa em fezes, em fogo, em espinhos ou em uma cobra negra, ou se sobe em uma estaca, consome o veneno halāhala, cai em uma torrente áspera ou se lança em um abismo do inferno, o discípulo não deve imitá-lo em tudo isso. Pois os seres são donos de suas próprias ações; eles vão para o seu destino de acordo com suas próprias ações. Nem o pai vai pelo kamma do filho, nem o filho pelo kamma do pai; nem a mãe pelo do filho, nem o filho pelo da mãe; nem o irmão pelo da irmã, nem a irmã pelo do irmão; nem o mestre pelo do discípulo, nem o discípulo vai pelo kamma do mestre. E o meu mestre fala em desfavor das Três Joias, mas a difamação dos Nobres é uma grande ofensa." Assim, emergindo sabiamente [daquela má ação], refutando a doutrina do mestre e apresentando apenas as razões corretas de forma lógica, ele começou a falar em louvor das Três Joias de muitas maneiras, assim como faria um jovem de boa família que é sábio por natureza. Por isso foi dito: "Mas o jovem Brahmadatta, discípulo do andarilho Suppiya, de muitas maneiras falava em louvor ao Buda, falava em louvor ao Dhamma, falava em louvor ao Sangha".

---

ตตฺถ วณฺณนฺติ วณฺณ-สทฺโท สณฺฐาน-ชาติ-รูปายตน-การณ-ปมาณ-คุณ-ปสํสาทีสุ ทิสฺสติ. ตตฺถ ‘‘มหนฺตํ สปฺปราชวณฺณํ อภินิมฺมินิตฺวา’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๑.๑๔๒) สณฺฐานํ วุจฺจติ. ‘‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีโน อญฺโญ วณฺโณ’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๒.๔๐๒) ชาติ. ‘‘ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๑.๓๐๓) รูปายตนํ.

Ali, na palavra "vaṇṇa" (louvor/cor/aparência), o termo "vaṇṇa" é visto nos sentidos de forma, casta, base visual, causa, medida, qualidade, louvor, entre outros. Ali, em passagens como "tendo criado a forma de um grande rei das serpentes", refere-se à forma. Em passagens como "Apenas a casta dos brâmanes é excelente, as outras castas são inferiores", refere-se à casta. Em passagens como "dotado da mais excelente beleza de tez", refere-se à base visual.

---

‘‘น [Pg.39] หรามิ น ภญฺชามิ, อารา สิงฺฆามิ วาริชํ;

อถ เกน นุ วณฺเณน, คนฺธตฺเถโนติ วุจฺจตี’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๓๔) –

"Não levo, não quebro; de longe apenas sinto o aroma do lótus na água. Então, por qual razão sou chamado de ladrão de fragrância?"

---

อาทีสุ การณํ. ‘‘ตโย ปตฺตสฺส วณฺณา’’ติอาทีสุ (ปารา. ๖๐๒) ปมาณํ. ‘‘กทา สญฺญูฬฺหา ปน, เต คหปติ, อิเม สมณสฺส โคตมสฺส วณฺณา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๒.๗๗) คุโณ. ‘‘วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสตี’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๒.๑๓๕) ปสํสา. อิธ คุโณปิ ปสํสาปิ. อยํ กิร ตํ ตํ ภูตเมว การณํ อปทิสนฺโต อเนกปริยาเยน รตนตฺตยสฺส คุณูปสญฺหิตํ ปสํสํ อภาสิ. ตตฺถ – ‘‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติอาทินา (ปารา. ๑) นเยน, ‘‘เย ภิกฺขเว, พุทฺเธ ปสนฺนา อคฺเค เต ปสนฺนา’’ติอาทินา ‘‘เอกปุคฺคโล, ภิกฺขเว, โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ…เป… อสโม อสมสโม’’ติอาทินา (อ. นิ. ๑.๑๗๔) จ นเยน พุทฺธสฺส วณฺโณ เวทิตพฺโพ. ‘‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม’’ติ (ที. นิ. ๒.๑๕๙) จ ‘‘อาลยสมุคฺฆาโต วฏฺฏุปจฺเฉโท’’ติ (อิติ. ๙๐, อ. นิ. ๔.๓๔) จ, ‘‘เย ภิกฺขเว, อริเย อฏฺฐงฺคิเก มคฺเค ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา’’ติ จ เอวมาทีหิ นเยหิ ธมฺมสฺส วณฺโณ เวทิตพฺโพ. ‘‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ’’ติ (ที. นิ. ๒.๑๕๙) จ, ‘‘เย, ภิกฺขเว, สงฺเฆ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา’’ติ (อ. นิ. ๔.๓๔) จ เอวมาทีหิ ปน นเยหิ สงฺฆสฺส วณฺโณ เวทิตพฺโพ. ปโหนฺเตน ปน ธมฺมกถิเกน ปญฺจนิกาเย นวงฺคํ สตฺถุสาสนํ จตุราสีติธมฺมกฺขนฺธสหสฺสานิ โอคาหิตฺวา พุทฺธาทีนํ วณฺโณ ปกาเสตพฺโพ. อิมสฺมิญฺหิ ฐาเน พุทฺธาทีนํ คุเณ ปกาเสนฺโต อติตฺเถน ปกฺขนฺโท ธมฺมกถิโกติ น สกฺกา วตฺตุํ. อีทิเสสุ หิ ฐาเนสุ ธมฺมกถิกสฺส ถาโม เวทิตพฺโพ. พฺรหฺมทตฺโต ปน มาณโว อนุสฺสวาทิมตฺตสมฺพนฺธิเตน อตฺตโน ถาเมน รตนตฺตยสฺส วณฺณํ ภาสติ.

Em tais passagens, significa causa. Em passagens como "Há três tamanhos de tigela", significa medida. Em passagens como "Quando, ó chefe de família, foram compostas por ti estas qualidades do asceta Gotama?", significa qualidade. Em passagens como "Ele fala o louvor daquele que é digno de louvor", significa louvor. Aqui, significa tanto qualidade quanto louvor. Diz-se que este jovem, apontando cada causa real, expressou de muitas maneiras o louvor associado às qualidades da Tríplice Joia. Ali, o louvor ao Buda deve ser compreendido por meio de métodos como "Assim também é o Abençoado: um Arahant, perfeitamente desperto...", e "Aqueles, monges, que têm fé no Buda, têm fé no supremo...", e "Um único indivíduo, monges, ao surgir no mundo, surge... inigualável, igual ao inigualável...". O louvor ao Dhamma deve ser compreendido por meio de métodos como "O Dhamma é bem exposto pelo Abençoado...", "a erradicação do apego, o corte do ciclo de existências...", e "Aqueles, monges, que têm fé no Nobre Caminho Óctuplo, têm fé no supremo...". E o louvor ao Sangha deve ser compreendido por meio de métodos como "O Sangha de discípulos do Abençoado pratica bem...", e "Aqueles, monges, que têm fé no Sangha, têm fé no supremo...". Um pregador do Dhamma capaz deve mergulhar nos cinco Nikayas, no ensinamento de nove partes do Mestre e nas oitenta e quatro mil seções do Dhamma para revelar o louvor ao Buda e aos demais. Pois, neste caso, não se pode dizer que um pregador do Dhamma que revela as qualidades do Buda e dos demais seja alguém que entrou por um porto inadequado. Pois em tais situações a capacidade do pregador do Dhamma deve ser conhecida. Mas o jovem Brahmadatta falou o louvor da Tríplice Joia de acordo com sua própria capacidade, que estava ligada apenas ao que ouvira por tradição oral e coisas semelhantes.

---

อิติห เต อุโภ อาจริยนฺเตวาสีติ เอวํ เต ทฺเว อาจริยนฺเตวาสิกา. อญฺญมญฺญสฺสาติ อญฺโญ อญฺญสฺส. อุชุวิปจฺจนีกวาทาติ อีสกมฺปิ อปริหริตฺวา อุชุเมว วิวิธปจฺจนีกวาทา, อเนกวารํ วิรุทฺธวาทา เอว หุตฺวาติ อตฺโถ. อาจริเยน หิ รตนตฺตยสฺส อวณฺเณ ภาสิเต อนฺเตวาสี วณฺณํ ภาสติ, ปุน อิตโร อวณฺณํ, อิตโร วณฺณนฺติ เอวํ อาจริโย สารผลเก วิสรุกฺขอาณึ อาโกฏยมาโน วิย [Pg.40] ปุนปฺปุนํ รตนตฺตยสฺส อวณฺณํ ภาสติ. อนฺเตวาสี ปน สุวณฺณรชตมณิมยาย อาณิยา ตํ อาณึ ปฏิพาหยมาโน วิย ปุนปฺปุนํ รตนตฺตยสฺส วณฺณํ ภาสติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อุชุวิปจฺจนีกวาทา’’ติ.

"Assim, ambos, mestre e discípulo" significa esses dois, o mestre e o discípulo. "Um do outro" significa mutuamente. "Em oposição direta um ao outro" significa que, sem recuar nem um pouco, eles mantinham visões diretamente opostas e contraditórias de várias maneiras, sendo repetidamente opositores em seus discursos. Pois, quando o mestre falava em desfavor da Tríplice Joia, o discípulo falava em louvor; novamente, o outro falava em desfavor, e o outro em louvor. Assim, o mestre, como quem crava uma estaca de madeira venenosa em uma tábua de madeira nobre, repetidamente falava em desfavor da Tríplice Joia. Mas o discípulo, como quem rebate aquela estaca com uma estaca feita de ouro, prata e joias, repetidamente falava em louvor da Tríplice Joia. Por isso foi dito: "em oposição direta um ao outro".

---

ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธา โหนฺติ ภิกฺขุสงฺฆญฺจาติ ภควนฺตญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ ปจฺฉโต ปจฺฉโต ทสฺสนํ อวิชหนฺตา อิริยาปถานุพนฺธเนน อนุพนฺธา โหนฺติ, สีสานุโลกิโน หุตฺวา อนุคตา โหนฺตีติ อตฺโถ.

"Seguiam de perto o Abençoado e a comunidade de monges" significa que eles seguiam logo atrás do Abençoado e da comunidade de monges, sem perdê-los de vista, acompanhando seus passos, seguindo-os com os olhos atentos.

---

กสฺมา ปน ภควา ตํ อทฺธานํ ปฏิปนฺโน? กสฺมา จ สุปฺปิโย อนุพนฺโธ? กสฺมา จ โส รตนตฺตยสฺส อวณฺณํ ภาสตีติ? ภควา ตาว ตสฺมึ กาเล ราชคหปริวตฺตเกสุ อฏฺฐารสสุ มหาวิหาเรสุ อญฺญตรสฺมึ วสิตฺวา ปาโตว สรีรปฺปฏิชคฺคนํ กตฺวา ภิกฺขาจารเวลายํ ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต ราชคเห ปิณฺฑาย จรติ. โส ตํ ทิวสํ ภิกฺขุสงฺฆสฺส สุลภปิณฺฑปาตํ กตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต ภิกฺขุสงฺฆํ ปตฺตจีวรํ คาหาเปตฺวา – ‘‘นาฬนฺทํ คมิสฺสามี’’ติ, ราชคหโต นิกฺขมิตฺวา ตํ อทฺธานํ ปฏิปนฺโน. สุปฺปิโยปิ โข ตสฺมึ กาเล ราชคหปริวตฺตเก อญฺญตรสฺมึ ปริพฺพาชการาเม วสิตฺวา ปริพฺพาชกปริวุโต ราชคเห ภิกฺขาย จรติ. โสปิ ตํ ทิวสํ ปริพฺพาชกปริสาย สุลภภิกฺขํ กตฺวา ภุตฺตปาตราโส ปริพฺพาชเก ปริพฺพาชกปริกฺขารํ คาหาเปตฺวา – นาฬนฺทํ คมิสฺสามิจฺเจว ภควโต ตํ มคฺคํ ปฏิปนฺนภาวํ อชานนฺโตว อนุพนฺโธ. สเจ ปน ชาเนยฺย นานุพนฺเธยฺย. โส อชานิตฺวาว คจฺฉนฺโต คีวํ อุกฺขิปิตฺวา โอโลกยมาโน ภควนฺตํ อทฺทส พุทฺธสิริยา โสภมานํ รตฺตกมฺพลปริกฺขิตฺตมิว ชงฺคมกนกคิริสิขรํ.

Mas por que o Abençoado empreendeu essa longa jornada? E por que Suppiya o seguiu? E por que ele falou em desfavor da Tríplice Joia? Quanto ao Abençoado, naquela época, tendo residido em um dos dezoito grandes mosteiros ao redor de Rājagaha, de manhã cedo realizou os cuidados corporais e, na hora da esmola, cercado pela comunidade de monges, caminhou por Rājagaha em busca de esmolas. Tendo assegurado esmolas fáceis para a comunidade de monges naquele dia, após a refeição, ao retornar da coleta de esmolas, fez com que a comunidade de monges pegasse suas tigelas e mantos e, pensando "Irei para Nāḷandā", partiu de Rājagaha e empreendeu aquela jornada. Suppiya também, naquela época, tendo residido em um dos mosteiros de andarilhos ao redor de Rājagaha, cercado por andarilhos, caminhava por Rājagaha em busca de esmolas. Ele também, tendo obtido esmolas fáceis para o seu grupo de andarilhos naquele dia e tomado sua refeição matinal, fez com que os andarilhos pegassem seus pertences e, pensando "Irei para Nāḷandā", seguiu o mesmo caminho, sem saber que o Abençoado havia empreendido aquela jornada. Se ele soubesse, não o teria seguido. Indo sem saber, ao erguer o pescoço e olhar, ele viu o Abençoado brilhando com a glória búdica, como o pico de uma montanha de ouro em movimento envolto em um manto vermelho.

---

ตสฺมึ กิร สมเย ทสพลสฺส สรีรโต นิกฺขมิตฺวา ฉพฺพณฺณรสฺมิโย สมนฺตา อสีติหตฺถปฺปมาเณ ปเทเส อาธาวนฺติ วิธาวนฺติ รตนาเวฬรตนทามรตนจุณฺณวิปฺปกิณฺณํ วิย, ปสาริตรตนจิตฺตกญฺจนปฏมิว, รตฺตสุวณฺณรสนิสิญฺจมานมิว, อุกฺกาสตนิปาตสมากุลมิว, นิรนฺตรวิปฺปกิณฺณกณิการปุปฺผมิว วายุเวคกฺขิตฺตจีนปิฏฺฐจุณฺณมิว, อินฺทธนุวิชฺชุลตาตาราคณปฺปภาวิสรวิปฺผุริตวิจฺฉริตมิว จ ตํ วนนฺตรํ โหติ.

Naquele momento, diz-se que os raios de seis cores, emanando do corpo do Possuidor das Dez Forças, corriam de um lado para o outro em todas as direções, num raio de oitenta côvados, como se estivessem espalhados diademas de joias, guirlandas de joias e pó de joias, como um tecido de ouro estendido, adornado com joias multicoloridas, como se estivesse sendo derramado ouro líquido avermelhado, como se estivesse repleto de uma chuva de meteoros caindo, como flores de kaṇikāra espalhadas densamente sem intervalos, como pó fino soprado pela força do vento; e aquele interior da floresta tornou-se como se estivesse brilhando e resplandecendo com o esplendor de arco-íris, relâmpagos e constelações de estrelas.

---

อสีติ [Pg.41] อนุพฺยญฺชนานุรญฺชิตญฺจ ปน ภควโต สรีรํ วิกสิตกมลุปฺปลมิว, สรํ สพฺพปาลิผุลฺลมิว ปาริจฺฉตฺตกํ, ตารามรีจิวิกสิตมิว, คคนตลํ สิริยา อวหสนฺตมิว, พฺยามปฺปภาปริกฺเขปวิลาสินี จสฺส ทฺวตฺตึสวรลกฺขณมาลา คนฺเถตฺวา ฐปิตทฺวตฺตึสจนฺทมาลาย ทฺวตฺตึสสูริยมาลาย ปฏิปาฏิยา ฐปิตทฺวตฺตึสจกฺกวตฺติทฺวตฺตึสสกฺกเทวราชทฺวตฺตึสมหาพฺรหฺมานํ สิรึ สิริยา อภิภวนฺติมิว. ตญฺจ ปน ภควนฺตํ ปริวาเรตฺวา ฐิตา ภิกฺขู สพฺเพว อปฺปิจฺฉา สนฺตุฏฺฐา ปวิวิตฺตา อสํสฏฺฐา โจทกา ปาปครหิโน วตฺตาโร วจนกฺขมา สีลสมฺปนฺนา สมาธิปญฺญาวิมุตฺติวิมุตฺติญฺญาณทสฺสนสมฺปนฺนา. เตสํ มชฺเฌ ภควา รตฺตกมฺพลปาการปริกฺขิตฺโต วิย กญฺจนถมฺโภ, รตฺตปทุมสณฺฑมชฺฌคตา วิย สุวณฺณนาวา, ปวาฬเวทิกาปริกฺขิตฺโต วิย อคฺคิกฺขนฺโธ, ตาราคณปริวาริโต วิย ปุณฺณจนฺโท มิคปกฺขีนมฺปิ จกฺขูนิ ปีณยติ, ปเคว เทวมนุสฺสานํ. ตสฺมิญฺจ ปน ทิวเส เยภุยฺเยน อสีติมหาเถรา เมฆวณฺณํ ปํสุกูลํ เอกํสํ กริตฺวา กตฺตรทณฺฑํ อาทาย สุวมฺมวมฺมิตา วิย คนฺธหตฺถิโน วิคตโทสา วนฺตโทสา ภินฺนกิเลสา วิชฏิตชฏา ฉินฺนพนฺธนา ภควนฺตํ ปริวารยึสุ. โส สยํ วีตราโค วีตราเคหิ, สยํ วีตโทโส วีตโทเสหิ, สยํ วีตโมโห วีตโมเหหิ, สยํ วีตตณฺโห วีตตณฺเหหิ, สยํ นิกฺกิเลโส นิกฺกิเลเสหิ, สยํ พุทฺโธ อนุพุทฺเธหิ ปริวาริโต; ปตฺตปริวาริตํ วิย เกสรํ, เกสรปริวาริตา วิย กณฺณิกา, อฏฺฐนาคสหสฺสปริวาริโต วิย ฉทฺทนฺโต นาคราชา, นวุติหํสสหสฺสปริวาริโต วิย ธตรฏฺโฐ หํสราชา, เสนงฺคปริวาริโต วิย จกฺกวตฺติราชา, เทวคณปริวาริโต วิย สกฺโก เทวราชา, พฺรหฺมคณปริวาริโต วิย หาริโต มหาพฺรหฺมา, อปริมิตกาลสญฺจิตปุญฺญพลนิพฺพตฺตาย อจินฺเตยฺยาย อโนปมาย พุทฺธลีลาย จนฺโท วิย คคนตลํ ตํ มคฺคํ ปฏิปนฺโน โหติ.

E o corpo do Abençoado, adornado com as oitenta marcas secundárias, era como um lago cheio de lótus vermelhos e azuis desabrochados, como uma árvore pāricchattaka em plena floração, como o firmamento brilhando com o fulgor das estrelas, como se zombasse de tudo isso com sua beleza. E a sua grinalda de trinta e duas marcas excelentes de um grande homem, resplandecente com a aura de um braço de extensão, superava com sua glória a glória de trinta e duas luas dispostas em fileira, de trinta e dois sóis, ou de trinta e dois reis que giram a roda, trinta e dois Sakka, reis dos deuses, ou trinta e dois Grandes Brahmas dispostos em ordem. E os monges que estavam ao redor do Abençoado eram todos de poucos desejos, contentes, solitários, desapegados, admoestadores do mal, censores do pecado, conselheiros benévolos, pacientes diante das palavras alheias, dotados de virtude, dotados de concentração, sabedoria, libertação e do conhecimento e visão da libertação. No meio deles, o Abençoado era como um pilar de ouro cercado por uma muralha de mantos vermelhos, como um barco de ouro no meio de um grupo de lótus vermelhos, como uma fogueira cercada por um parapeito de coral, como a lua cheia cercada por uma constelação de estrelas, deleitando os olhos até mesmo dos animais e pássaros, quanto mais dos deuses e humanos. E naquele dia, a maioria dos oitenta grandes anciãos, vestindo mantos de trapos de cor de nuvem de chuva sobre um ombro, segurando seus cajados, como elefantes de fragrância bem protegidos por armaduras, livres de impurezas, tendo expelido as impurezas, tendo destruído as máculas, tendo desfeito os emaranhados, tendo cortado os laços, cercavam o Abençoado. Ele mesmo livre de cobiça cercado por aqueles livres de cobiça, livre de aversão cercado por aqueles livres de aversão, livre de ilusão cercado por aqueles livres de ilusão, livre de desejo cercado por aqueles livres de desejo, livre de máculas cercado por aqueles livres de máculas, ele mesmo desperto cercado por aqueles que despertaram seguindo-o; como o pólen cercado por pétalas, como o receptáculo do lótus cercado por pólen, como o rei dos elefantes Chaddanta cercado por oito mil elefantes, como o rei dos gansos Dhataraṭṭho cercado por noventa mil gansos, como um rei que gira a roda cercado por seu exército de quatro divisões, como Sakka, o rei dos deuses, cercado pela multidão de deuses, como o Grande Brahma Hārita cercado pela multidão de Brahmas; com a inimaginável e incomparável majestade búdica nascida do poder do mérito acumulado ao longo de incontáveis eras, como a lua cruzando o firmamento, ele percorria aquele caminho.

---

อเถวํ ภควนฺตํ อโนปมาย พุทฺธลีลาย คจฺฉนฺตํ ภิกฺขู จ โอกฺขิตฺตจกฺขู สนฺตินฺทฺริเย สนฺตมานเส อุปรินเภ ฐิตํ ปุณฺณจนฺทํ วิย ภควนฺตํเยว นมสฺสมาเน ทิสฺวาว ปริพฺพาชโก อตฺตโน ปริสํ อวโลเกสิ. สา โหติ กาชทณฺฑเก โอลมฺเพตฺวา คหิโตลุคฺควิลุคฺคปิฏฺฐกติทณฺฑโมรปิญฺฉมตฺติกาปตฺตปสิพฺพกกุณฺฑิกาทิอเนกปริกฺขารภารภริตา[Pg.42]. ‘‘อสุกสฺส หตฺถา โสภณา, อสุกสฺส ปาทา’’ติ เอวมาทินิรตฺถกวจนา มุขรา วิกิณฺณวาจา อทสฺสนียา อปาสาทิกา. ตสฺส ตํ ทิสฺวา วิปฺปฏิสาโร อุทปาทิ.

Então, ao ver o Abençoado caminhando com aquela incomparável majestade búdica, e os monges com os olhos baixos, faculdades serenas, mentes pacíficas, prestando homenagem apenas ao Abençoado que era como a lua cheia no céu, o andarilho olhou para o seu próprio grupo. Este grupo estava carregado com o fardo de muitos pertences, tais como assentos de madeira quebrados e desgastados, tripés, espanadores de penas de pavão, tigelas de argila, bolsas e jarros de água pendurados em varas de carregar. Eles eram barulhentos, tagarelas com palavras inúteis como "As mãos de fulano são bonitas, os pés de beltrano são bonitos", desagradáveis de se ver e sem graça. Ao ver isso, surgiu nele o remorso.

---

อิทานิ เตน ภควโต วณฺโณ วตฺตพฺโพ ภเวยฺย. ยสฺมา ปเนส ลาภสกฺการหานิยา เจว ปกฺขหานิยา จ นิจฺจมฺปิ ภควนฺตํ อุสูยติ. อญฺญติตฺถิยานญฺหิ ยาว พุทฺโธ โลเก นุปฺปชฺชติ, ตาวเทว ลาภสกฺการา นิพฺพตฺตนฺติ, พุทฺธุปฺปาทโต ปน ปฏฺฐาย ปริหีนลาภสกฺการา โหนฺติ, สูริยุคฺคมเน ขชฺโชปนกา วิย นิสฺสิรีกตํ อาปชฺชนฺติ. อุปติสฺสโกลิตานญฺจ สญฺชยสฺส สนฺติเก ปพฺพชิตกาเลเยว ปริพฺพาชกา มหาปริสา อเหสุํ, เตสุ ปน ปกฺกนฺเตสุ สาปิ เตสํ ปริสา ภินฺนา. อิติ อิเมหิ ทฺวีหิ การเณหิ อยํ ปริพฺพาชโก ยสฺมา นิจฺจมฺปิ ภควนฺตํ อุสูยติ, ตสฺมา ตํ อุสูยวิสุคฺคารํ อุคฺคิรนฺโต รตนตฺตยสฺส อวณฺณเมว ภาสตีติ เวทิตพฺโพ.

Agora, nesta ocasião, aquele asceta errante deveria falar em louvor ao Abençoado. No entanto, como ele sempre inveja o Abençoado devido ao declínio de seus ganhos e honras, bem como ao declínio de seus seguidores, ele faz o oposto. Pois, para os heréticos de outras seitas, enquanto o Buda não surge no mundo, somente até esse momento surgem ganhos e honras; mas a partir do surgimento do Buda, eles perdem seus ganhos e honras, tornando-se desprovidos de esplendor como vaga-lumes ao nascer do sol. Além disso, na época em que Upatissa e Kolita se ordenaram sob Sañjaya, os ascetas errantes tinham uma grande assembleia; mas quando eles partiram, aquela assembleia deles também se dividiu. Assim, por estas duas razões, como este asceta errante sempre inveja o Abençoado, deve-se entender que, vomitando o veneno de sua inveja, ele fala apenas em desfavor da Joia Tríplice.

---

๒. อถ โข ภควา อมฺพลฏฺฐิกายํ ราชาคารเก เอกรตฺติวาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนาติ ภควา ตาย พุทฺธลีลาย คจฺฉมาโน อนุปุพฺเพน อมฺพลฏฺฐิกาทฺวารํ ปาปุณิตฺวา สูริยํ โอโลเกตฺวา – ‘‘อกาโล ทานิ คนฺตุํ, อตฺถสมีปํ คโต สูริโย’’ติ อมฺพลฏฺฐิกายํ ราชาคารเก เอกรตฺติวาสํ อุปคจฺฉิ.

2. A frase 'Então, o Abençoado estabeleceu-se para passar uma noite na casa real de Ambalaṭṭhikā junto com a comunidade de monges' significa que o Abençoado, caminhando com aquela graça búdica, chegou gradualmente à entrada de Ambalaṭṭhikā. Olhando para o sol, ele considerou: 'Agora não é o momento de prosseguir viagem, o sol está prestes a se pôr', e assim se estabeleceu para passar uma noite na casa real em Ambalaṭṭhikā.

---

ตตฺถ อมฺพลฏฺฐิกาติ รญฺโญ อุยฺยานํ. ตสฺส กิร ทฺวารสมีเป ตรุณอมฺพรุกฺโข อตฺถิ, ตํ ‘‘อมฺพลฏฺฐิกา’’ติ วทนฺติ. ตสฺส อวิทูเร ภวตฺตา อุยฺยานมฺปิ อมฺพลฏฺฐิกา ตฺเวว สงฺขฺยํ คตํ. ตํ ฉายูทกสมฺปนฺนํ ปาการปริกฺขิตฺตํ สุโยชิตทฺวารํ มญฺชุสา วิย สุคุตฺตํ. ตตฺถ รญฺโญ กีฬนตฺถํ ปฏิภานจิตฺตวิจิตฺตํ อคารํ อกํสุ. ตํ ‘‘ราชาคารก’’นฺติ วุจฺจติ.

Nesse contexto, 'Ambalaṭṭhikā' refere-se ao parque do rei. Diz-se que perto de sua entrada havia uma jovem mangueira, a qual chamavam de 'Ambalaṭṭhikā'. Por estar situado próximo a ela, o próprio parque também passou a ser conhecido pelo nome de 'Ambalaṭṭhikā'. Esse parque era dotado de sombra e água abundante, cercado por um muro, com portões bem ajustados e muito bem protegido como uma caixa de joias. Ali, para o divertimento do rei, construíram um pavilhão decorado com pinturas artísticas e criativas. Esse pavilhão é chamado de 'rājāgāraka' (casa real).

---

สุปฺปิโยปิ โขติ สุปฺปิโยปิ ตสฺมึ ฐาเน สูริยํ โอโลเกตฺวา – ‘‘อกาโล ทานิ คนฺตุํ, พหู ขุทฺทกมหลฺลกา ปริพฺพาชกา, พหุปริสฺสโย จ อยํ มคฺโค โจเรหิปิ วาฬยกฺเขหิปิ วาฬมิเคหิปิ. อยํ โข ปน สมโณ โคตโม อุยฺยานํ ปวิฏฺโฐ, สมณสฺส จ โคตมสฺส วสนฏฺฐาเน [Pg.43] เทวตา อารกฺขํ คณฺหนฺติ, หนฺทาหมฺปิ อิธ เอกรตฺติวาสํ อุปคนฺตฺวา สฺเวว คมิสฺสามี’’ติ ตเทวุยฺยานํ ปาวิสิ. ตโต ภิกฺขุสงฺโฆ ภควโต วตฺตํ ทสฺเสตฺวา อตฺตโน อตฺตโน วสนฏฺฐานํ สลฺลกฺเขสิ. ปริพฺพาชโกปิ อุยฺยานสฺส เอกปสฺเส ปริพฺพาชกปริกฺขาเร โอตาเรตฺวา วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ อตฺตโน ปริสาย. ปาฬิยมารูฬฺหวเสเนว ปน – ‘‘สทฺธึ อตฺตโน อนฺเตวาสินา พฺรหฺมทตฺเตน มาณเวนา’’ติ วุตฺตํ.

A expressão 'Também o asceta errante Suppiya' significa que Suppiya também, olhando para o sol naquele lugar, pensou: 'Agora não é momento de viajar; há muitos ascetas errantes, jovens e velhos, e este caminho é cheio de perigos devido a ladrões, demônios ferozes e feras selvagens. Este asceta Gotama entrou no parque, e no local onde o asceta Gotama reside, as divindades oferecem proteção. Pois bem, eu também passarei uma noite aqui e partirei somente amanhã.' Assim, ele entrou no mesmo parque. Depois disso, a comunidade de monges, tendo prestado os devidos deveres ao Abençoado, escolheu seus respectivos locais de repouso. O asceta errante também, em um lado do parque, fez descarregar os utensílios dos ascetas errantes e estabeleceu-se para passar a noite junto com seus seguidores. No entanto, de acordo com o texto registrado no Cânon, diz-se apenas: 'junto com seu jovem discípulo Brahmadatta'.

---

เอวํ วาสํ อุปคโต ปน โส ปริพฺพาชโก รตฺติภาเค ทสพลํ โอโลเกสิ. ตสฺมิญฺจ สมเย สมนฺตา วิปฺปกิณฺณตารกา วิย ปทีปา ชลนฺติ, มชฺเฌ ภควา นิสินฺโน โหติ, ภิกฺขุสงฺโฆ จ ภควนฺตํ ปริวาเรตฺวา. ตตฺถ เอกภิกฺขุสฺสปิ หตฺถกุกฺกุจฺจํ วา ปาทกุกฺกุจฺจํ วา อุกฺกาสิตสทฺโท วา ขิปิตสทฺโท วา นตฺถิ. สา หิ ปริสา อตฺตโน จ สิกฺขิตสิกฺขตาย สตฺถริ จ คารเวนาติ ทฺวีหิ การเณหิ นิวาเต ปทีปสิขา วิย นิจฺจลา สนฺนิสินฺนาว อโหสิ. ปริพฺพาชโก ตํ วิภูตึ ทิสฺวา อตฺตโน ปริสํ โอโลเกสิ. ตตฺถ เกจิ หตฺถํ ขิปนฺติ, เกจิ ปาทํ, เกจิ วิปฺปลปนฺติ, เกจิ นิลฺลาลิตชิวฺหา ปคฺฆริตเขฬา, ทนฺเต ขาทนฺตา กากจฺฉมานา ฆรุฆรุปสฺสาสิโน สยนฺติ. โส รตนตฺตยสฺส คุณวณฺเณ วตฺตพฺเพปิ อิสฺสาวเสน ปุน อวณฺณเมว อารภิ. พฺรหฺมทตฺโต ปน วุตฺตนเยเนว วณฺณํ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ตตฺราปิ สุทํ สุปฺปิโย ปริพฺพาชโก’’ติ สพฺพํ วตฺตพฺพํ. ตตฺถ ตตฺราปีติ ตสฺมิมฺปิ, อมฺพลฏฺฐิกายํ อุยฺยาเนติ อตฺโถ.

Tendo se estabelecido assim para passar a noite, aquele asceta errante olhou para Aquele das Dez Forças durante a noite. Naquele momento, lâmpadas brilhavam ao redor como estrelas espalhadas no céu; o Abençoado estava sentado no meio, circundado pela comunidade de monges. Ali, não havia sequer um único monge com movimentos inquietos de mãos ou pés, nem som de pigarro ou espirro. Pois aquela assembleia, devido a duas razões — seu próprio treinamento disciplinado e seu profundo respeito pelo Mestre —, permanecia perfeitamente sentada e imóvel, como a chama de uma lâmpada em um local sem vento. O asceta errante, ao ver aquele esplendor, olhou para seus próprios seguidores. Ali, alguns jogavam as mãos, outros os pés, alguns falavam dormindo, outros dormiam com a língua para fora e salivando, rangendo os dentes, roncando alto e respirando pesadamente. Embora devesse falar em louvor às qualidades da Joia Tríplice, ele, movido pela inveja, começou novamente a falar apenas em desfavor dela. Brahmadatta, por outro lado, da maneira já mencionada, falou em louvor. Por isso foi dito: 'Também ali, o asceta errante Suppiya...', e todo o restante deve ser dito. Nesse contexto, 'também ali' significa 'também naquele parque de Ambalaṭṭhikā'.

---

๓. สมฺพหุลานนฺติ พหุกานํ. ตตฺถ วินยปริยาเยน ตโย ชนา ‘‘สมฺพหุลา’’ติ วุจฺจนฺติ. ตโต ปรํ สงฺโฆ. สุตฺตนฺตปริยาเยน ปน ตโย ตโยว ตโต ปฏฺฐาย สมฺพหุลา. อิธ สุตฺตนฺตปริยาเยน ‘‘สมฺพหุลา’’ติ เวทิตพฺพา. มณฺฑลมาเฬติ กตฺถจิ ทฺเว กณฺณิกา คเหตฺวา หํสวฏฺฏกจฺฉนฺเนน กตา กูฏาคารสาลาปิ ‘‘มณฺฑลมาโฬ’’ติ วุจฺจติ, กตฺถจิ เอกํ กณฺณิกํ คเหตฺวา ถมฺภปนฺตึ ปริกฺขิปิตฺวา กตา อุปฏฺฐานสาลาปิ ‘‘มณฺฑลมาโฬ’’ติ วุจฺจติ. อิธ ปน นิสีทนสาลา ‘‘มณฺฑลมาโฬ’’ติ เวทิตพฺโพ. สนฺนิสินฺนานนฺติ นิสชฺชนวเสน. สนฺนิปติตานนฺติ สโมธานวเสน. อยํ สงฺขิยธมฺโมติ สงฺขิยา วุจฺจติ กถา[Pg.44], กถาธมฺโมติ อตฺโถ. อุทปาทีติ อุปฺปนฺโน. กตโม ปน โสติ? อจฺฉริยํ อาวุโสติ เอวมาทิ. ตตฺถ อนฺธสฺส ปพฺพตาโรหณํ วิย นิจฺจํ น โหตีติ อจฺฉริยํ. อยํ ตาว สทฺทนโย. อยํ ปน อฏฺฐกถานโย – อจฺฉราโยคฺคนฺติ อจฺฉริยํ. อจฺฉรํ ปหริตุํ ยุตฺตนฺติ อตฺโถ. อภูตปุพฺพํ ภูตนฺติ อพฺภุตํ. อุภยํ เปตํ วิมฺหยสฺเสวาธิวจนํ. ยาวญฺจิทนฺติ ยาว จ อิทํ เตน สุปฺปฏิวิทิตตาย อปฺปเมยฺยตฺตํ ทสฺเสติ.

3. 'De muitos' (sambahulānaṃ) significa de um grande número. Ali, de acordo com o método do Vinaya, três pessoas são chamadas de 'vários' (sambahulā); acima disso, é uma 'comunidade' (saṅgha). Mas, de acordo com o método do Suttanta, três são apenas 'três', e a partir de quatro em diante são chamados de 'vários'. Aqui, deve-se entender 'vários' de acordo com o método do Suttanta. Quanto a 'no pavilhão circular' (maṇḍalamāḷa): em alguns lugares, um salão com teto pontiagudo construído com duas cumeeiras e coberto com um telhado curvo como o peito de um ganso também é chamado de 'maṇḍalamāḷa'; em outros lugares, um salão de recepção construído com uma única cumeeira e cercado por uma fileira de pilares também é chamado de 'maṇḍalamāḷa'. Aqui, no entanto, deve-se entender como o salão de reunião. 'Sentados' (sannisinnānaṃ) refere-se ao ato de sentar-se. 'Reunidos' (sannipatitānaṃ) refere-se ao ato de se congregarem. 'Este assunto de conversa' (saṅkhiyadhamma) — 'saṅkhiyā' refere-se à conversa, significando o assunto da conversa. 'Surgiu' (udapādi) significa que se originou. E qual era esse assunto? 'É maravilhoso, amigos...', e assim por diante. Ali, aquilo que não acontece constantemente, como um cego subindo uma montanha, é chamado de 'maravilhoso' (acchariya). Este é o método gramatical. Mas este é o método do Comentário: aquilo que é digno de um estalar de dedos é 'maravilhoso' (acchariya), significando que é apropriado estalar os dedos em aprovação. Aquilo que nunca aconteceu antes e agora aconteceu é 'extraordinário' (abbhuta). Ambos os termos são sinônimos para algo que causa espanto. 'Até que ponto...' (yāvañcidaṃ) divide-se em 'yāva ca idaṃ', e com isso demonstra-se a imensurabilidade de sua perfeita compreensão.

---

เตน ภควตา ชานตา…เป… สุปฺปฏิวิทิตาติ เอตฺถายํ สงฺเขปตฺโถ. โย โส ภควา สมตึส ปารมิโย ปูเรตฺวา สพฺพกิเลเส ภญฺชิตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ, เตน ภควตา เตสํ เตสํ สตฺตานํ อาสยานุสยํ ชานตา, หตฺถตเล ฐปิตํ อามลกํ วิย สพฺพเญยฺยธมฺมํ ปสฺสตา.

Na frase 'Por aquele Abençoado que sabe... perfeitamente compreendido', este é o significado resumido: Aquele Abençoado que, tendo completado as trinta perfeições e destruído todas as impurezas mentais, alcançou o supremo e perfeito despertar; por aquele Abençoado que conhece as inclinações e tendências latentes de cada um dos seres, e que vê todas as coisas cognoscíveis tão claramente quanto uma fruta mirobálana colocada na palma da mão.

---

อปิ จ ปุพฺเพนิวาสาทีหิ ชานตา, ทิพฺเพน จกฺขุนา ปสฺสตา. ตีหิ วิชฺชาหิ ฉหิ วา ปน อภิญฺญาหิ ชานตา, สพฺพตฺถ อปฺปฏิหเตน สมนฺตจกฺขุนา ปสฺสตา. สพฺพธมฺมชานนสมตฺถาย วา ปญฺญาย ชานตา, สพฺพสตฺตานํ จกฺขุวิสยาตีตานิ ติโรกุฏฺฏาทิคตานิปิ รูปานิ อติวิสุทฺเธน มํสจกฺขุนา ปสฺสตา. อตฺตหิตสาธิกาย วา สมาธิปทฏฺฐานาย ปฏิเวธปญฺญาย ชานตา, ปรหิตสาธิกาย กรุณาปทฏฺฐานาย เทสนาปญฺญาย ปสฺสตา.

Além disso, que sabe por meio do conhecimento de vidas passadas e outros conhecimentos diretos, e que vê com o olho divino; que sabe por meio dos três conhecimentos claros ou dos seis conhecimentos superiores; que vê com o olho universal, desobstruído em relação a todas as coisas; ou que sabe por meio da sabedoria capaz de conhecer todos os fenômenos; que vê, com seu olho físico extremamente puro, as formas físicas de todos os seres que estão além do alcance da visão comum, mesmo aquelas situadas atrás de paredes e outros obstáculos; ou que sabe por meio da sabedoria da penetração, que realiza o próprio benefício e tem a concentração como sua causa próxima; e que vê por meio da sabedoria do ensinamento, que realiza o benefício dos outros e tem a compaixão como sua causa próxima.

---

อรีนํ หตตฺตา ปจฺจยาทีนญฺจ อรหตฺตา อรหตา. สมฺมา สามญฺจ สพฺพธมฺมานํ พุทฺธตฺตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อนฺตรายิกธมฺเม วา ชานตา, นิยฺยานิกธมฺเม ปสฺสตา, กิเลสารีนํ หตตฺตา อรหตา. สมฺมา สามญฺจ สพฺพธมฺมานํ พุทฺธตฺตา สมฺมาสมฺพุทฺเธนาติ. เอวํ จตูเวสารชฺชวเสน จตูหากาเรหิ โถมิเตน สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตา นานชฺฌาสยตา สุปฺปฏิวิทิตา ยาว จ สุฏฺฐุ ปฏิวิทิตา.

Ele é o Arahant por ter destruído os inimigos das impurezas mentais e por ser digno de receber as oferendas de requisitos; e é o Sammāsambuddha por ter compreendido todos os fenômenos de forma correta e por si mesmo. Ou ainda, por ser aquele que conhece os fatores obstrutivos e vê os fatores que conduzem à libertação, sendo o Arahant devido à destruição dos inimigos das impurezas, e o Sammāsambuddha por ter compreendido todos os fenômenos de forma correta e por si mesmo. Assim, por aquele que é louvado de quatro maneiras, de acordo com os quatro tipos de destemor, a diversidade de inclinações e a diversidade de desejos dos seres foram perfeitamente compreendidas, sim, muito bem compreendidas.

---

อิทานิสฺส สุปฺปฏิวิทิตภาวํ ทสฺเสตุํ อยญฺหีติอาทิมาห. อิทํ วุตฺตํ โหติ ยา จ อยํ ภควตา ‘‘ธาตุโส, ภิกฺขเว, สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ. อตีตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทึสุ สมึสุ, หีนาธิมุตฺติกา [Pg.45] หีนาธิมุตฺติเกหิ…เป… กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทึสุ สมึสุ, อนาคตมฺปิ โข, ภิกฺขเว, อทฺธานํ…เป… สํสนฺทิสฺสนฺติ สเมสฺสนฺติ, เอตรหิปิ โข, ภิกฺขเว, ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ ธาตุโสว สตฺตา สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, หีนาธิมุตฺติกา หีนาธิมุตฺติเกหิ…เป… กลฺยาณาธิมุตฺติกา กลฺยาณาธิมุตฺติเกหิ สทฺธึ สํสนฺทนฺติ สเมนฺตี’’ติ เอวํ สตฺตานํ นานาธิมุตฺติกตา, นานชฺฌาสยตา, นานาทิฏฺฐิกตา, นานาขนฺติตา, นานารุจิตา, นาฬิยา มินนฺเตน วิย ตุลาย ตุลยนฺเตน วิย จ นานาธิมุตฺติกตาญาเณน สพฺพญฺญุตญฺญาเณน วิทิตา, สา ยาว สุปฺปฏิวิทิตา. ทฺเวปิ นาม สตฺตา เอกชฺฌาสยา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. เอกสฺมึ คนฺตุกาเม เอโก ฐาตุกาโม โหติ, เอกสฺมึ ปิวิตุกาเม เอโก ภุญฺชิตุกาโม. อิเมสุ จาปิ ทฺวีสุ อาจริยนฺเตวาสีสุ อยญฺหิ ‘‘สุปฺปิโย ปริพฺพาชโก…เป… ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธา โหนฺติ ภิกฺขุสงฺฆญฺจา’’ติ. ตตฺถ อิติหเมติ อิติห อิเม, เอวํ อิเมติ อตฺโถ. เสสํ วุตฺตนยเมว.

Agora, para mostrar o fato de que isso foi perfeitamente compreendido, ele proferiu a frase que começa com 'Pois este...'. Isto é o que foi dito: 'Monges, os seres se associam e se unem de acordo com seus elements (temperamentos). Aqueles de inclinações inferiores se associam e se unem com os de inclinações inferiores; aqueles de boas inclinações se associam e se unem com os de boas inclinações. No passado, monges, os seres se associaram e se uniram de acordo com seus elementos... No futuro, monges, os seres se associarão e se unirão... E também agora, no presente, os seres se associam e se unem de acordo com seus elementos...' Assim, a diversidade de inclinações, de desejos, de visões, de preferências e de gostos dos seres foi conhecida pelo conhecimento da diversidade de inclinações, que é a própria omnisciência, como se estivesse medindo com um recipiente ou pesando com uma balança; isso foi perfeitamente compreendido. Até mesmo duas pessoas com a mesma inclinação são difíceis de encontrar no mundo: quando uma deseja ir, a outra deseja ficar; quando uma deseja beber, a outra deseja comer. E entre estes dois, mestre e discípulo, 'o asceta errante Suppiya... seguia de perto o Abençoado e a comunidade de monges'. Nesse contexto, 'itihame' divide-se em 'itiha ime', significando 'assim estes'. O restante deve ser entendido da mesma maneira já explicada.

---

๔. อถ โข ภควา เตสํ ภิกฺขูนํ อิมํ สงฺขิยธมฺมํ วิทิตฺวาติ เอตฺถ วิทิตฺวาติ สพฺพญฺญุตญฺญาเณน ชานิตฺวา. ภควา หิ กตฺถจิ มํสจกฺขุนา ทิสฺวา ชานาติ – ‘‘อทฺทสา โข ภควา มหนฺตํ ทารุกฺขนฺธํ คงฺคาย นทิยา โสเตน วุยฺหมาน’’นฺติอาทีสุ (สํ. นิ. ๔.๒๔๑) วิย. กตฺถจิ ทิพฺพจกฺขุนา ทิสฺวา ชานาติ – ‘‘อทฺทสา โข ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน ตา เทวตาโย สหสฺสสฺเสว ปาฏลิคาเม วตฺถูนิ ปริคณฺหนฺติโย’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๒.๑๕๒) วิย. กตฺถจิ ปกติโสเตน สุตฺวา ชานาติ – ‘‘อสฺโสสิ โข ภควา อายสฺมโต อานนฺทสฺส สุภทฺเทน ปริพฺพาชเกน สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาป’’นฺติอาทีสุ (ที. นิ. ๒.๒๑๓) วิย. กตฺถจิ ทิพฺพโสเตน สุตฺวา ชานาติ – ‘‘อสฺโสสิ โข ภควา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย สนฺธานสฺส คหปติสฺส นิคฺโรเธน ปริพฺพาชเกน สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาป’’นฺติอาทีสุ (ที. นิ. ๓.๕๔) วิย. อิธ ปน สพฺพญฺญุตญฺญาเณน สุตฺวา อญฺญาสิ. กึ กโรนฺโต อญฺญาสิ? ปจฺฉิมยามกิจฺจํ, กิจฺจญฺจ นาเมตํ สาตฺถกํ, นิรตฺถกนฺติ ทุวิธํ โหติ. ตตฺถ นิรตฺถกกิจฺจํ ภควตา โพธิปลฺลงฺเกเยว อรหตฺตมคฺเคน สมุคฺฆาตํ กตํ. สาตฺถกํเยว ปน [Pg.46] ภควโต กิจฺจํ โหติ. ตํ ปญฺจวิธํ – ปุเรภตฺตกิจฺจํ, ปจฺฉาภตฺตกิจฺจํ, ปุริมยามกิจฺจํ, มชฺฌิมยามกิจฺจํ, ปจฺฉิมยามกิจฺจนฺติ.

4. Na frase 'Então, o Abençoado, tendo conhecido este assunto de conversa daqueles monges...', la palavra 'tendo conhecido' (viditvā) significa saber por meio de seu conhecimento omnisciente. Pois, em alguns casos, o Abençoado sabe ao ver com seu olho físico, como na passagem: 'O Abençoado viu um grande tronco de madeira sendo arrastado pela correnteza do rio Gange...'. Em outros casos, ele sabe ao ver com o olho divino, como na passagem: 'O Abençoado viu, com seu olho divino puro e sobre-humano, milhares de divindades tomando posse de terrenos na vila de Pāṭali...'. Em outros casos, ele sabe ao ouvir com seu ouvido comum, como na passagem: 'O Abençoado ouviu esta conversa do venerável Ānanda com o asceta errante Subhadda...'. Em outros casos, ele sabe ao ouvir com o ouvido divino, como na passagem: 'O Abençoado ouviu, com seu elemento de ouvido divino puro e sobre-humano, esta conversa do chefe de família Sandhāna com o asceta errante Nigrodha...'. Aqui, no entanto, ele soube ao ouvir por meio de seu conhecimento omnisciente. O que ele estava fazendo quando soube? Ele estava realizando os deveres do último período da noite. E esses deveres são de dois tipos: benéficos e inúteis. Desses, os deveres inúteis foram completamente erradicados pelo Abençoado logo no trono da iluminação por meio do caminho do arahantado. Portanto, os deveres do Abençoado são apenas benéficos. Eles são de cinco tipos: os deveres de antes da refeição, os deveres de depois da refeição, os deveres do primeiro período da noite, os deveres do período do meio da noite e os deveres do último período da noite.

---

ตตฺริทํ ปุเรภตฺตกิจฺจํ –

Desses, este é o dever de antes da refeição:

---

ภควา หิ ปาโตว อุฏฺฐาย อุปฏฺฐากานุคฺคหตฺถํ สรีรผาสุกตฺถญฺจ มุขโธวนาทิสรีรปริกมฺมํ กตฺวา ยาว ภิกฺขาจารเวลา ตาว วิวิตฺตาสเน วีตินาเมตฺวา, ภิกฺขาจารเวลายํ นิวาเสตฺวา กายพนฺธนํ พนฺธิตฺวา จีวรํ ปารุปิตฺวา ปตฺตมาทาย กทาจิ เอกโก, กทาจิ ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต, คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสติ; กทาจิ ปกติยา, กทาจิ อเนเกหิ ปาฏิหาริเยหิ วตฺตมาเนหิ. เสยฺยถิทํ, ปิณฺฑาย ปวิสโต โลกนาถสฺส ปุรโต ปุรโต คนฺตฺวา มุทุคตวาตา ปถวึ โสเธนฺติ, วลาหกา อุทกผุสิตานิ มุญฺจนฺตา มคฺเค เรณุํ วูปสเมตฺวา อุปริ วิตานํ หุตฺวา ติฏฺฐนฺติ, อปเร วาตา ปุปฺผานิ อุปสํหริตฺวา มคฺเค โอกิรนฺติ, อุนฺนตา ภูมิปฺปเทสา โอนมนฺติ, โอนตา อุนฺนมนฺติ, ปาทนิกฺเขปสมเย สมาว ภูมิ โหติ, สุขสมฺผสฺสานิ ปทุมปุปฺผานิ วา ปาเท สมฺปฏิจฺฉนฺติ. อินฺทขีลสฺส อนฺโต ฐปิตมตฺเต ทกฺขิณปาเท สรีรโต ฉพฺพณฺณรสฺมิโย นิกฺขมิตฺวา สุวณฺณรสปิญฺชรานิ วิย จิตฺรปฏปริกฺขิตฺตานิ วิย จ ปาสาทกูฏาคาราทีนิ อลงฺกโรนฺติโย อิโต จิโต จ ธาวนฺติ, หตฺถิอสฺสวิหงฺคาทโย สกสกฏฺฐาเนสุ ฐิตาเยว มธุเรนากาเรน สทฺทํ กโรนฺติ, ตถา เภริวีณาทีนิ ตูริยานิ มนุสฺสานญฺจ กายูปคานิ อาภรณานิ. เตน สญฺญาเณน มนุสฺสา ชานนฺติ – ‘‘อชฺช ภควา อิธ ปิณฺฑาย ปวิฏฺโฐ’’ติ. เต สุนิวตฺถา สุปารุตา คนฺธปุปฺผาทีนิ อาทาย ฆรา นิกฺขมิตฺวา อนฺตรวีถึ ปฏิปชฺชิตฺวา ภควนฺตํ คนฺธปุปฺผาทีหิ สกฺกจฺจํ ปูเชตฺวา วนฺทิตฺวา – ‘‘อมฺหากํ, ภนฺเต, ทส ภิกฺขู, อมฺหากํ วีสติ, ปญฺญาสํ…เป… สตํ เทถา’’ติ ยาจิตฺวา ภควโตปิ ปตฺตํ คเหตฺวา อาสนํ ปญฺญเปตฺวา สกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาเตน ปฏิมาเนนฺติ. ภควา กตภตฺตกิจฺโจ เตสํ สตฺตานํ จิตฺตสนฺตานานิ โอโลเกตฺวา ตถา ธมฺมํ เทเสติ, ยถา เกจิ สรณคมเนสุ ปติฏฺฐหนฺติ, เกจิ ปญฺจสุ สีเลสุ, เกจิ โสตาปตฺติสกทาคามิอนาคามิผลานํ อญฺญตรสฺมึ; เกจิ ปพฺพชิตฺวา อคฺคผเล อรหตฺเตติ. เอวํ มหาชนํ อนุคฺคเหตฺวา อุฏฺฐายาสนา วิหารํ คจฺฉติ. ตตฺถ [Pg.47] คนฺตฺวา มณฺฑลมาเฬ ปญฺญตฺตวรพุทฺธาสเน นิสีทติ, ภิกฺขูนํ ภตฺตกิจฺจปริโยสานํ อาคมยมาโน. ตโต ภิกฺขูนํ ภตฺตกิจฺจปริโยสาเน อุปฏฺฐาโก ภควโต นิเวเทติ. อถ ภควา คนฺธกุฏึ ปวิสติ. อิทํ ตาว ปุเรภตฺตกิจฺจํ.

O Abençoado, tendo se levantado bem cedo pela manhã, para beneficiar o monge atendente e para o conforto de seu próprio corpo, tendo realizado os cuidados corporais, como lavar o rosto, etc., passou o tempo em um assento solitário até a hora de sair em busca de esmolas. Na hora de buscar esmolas, tendo ajustado a veste interna, amarrado o cinto, colocado a veste externa e tomado a tigela, às vezes sozinho, às vezes cercado pela comunidade de monges, entrava na aldeia ou cidade para receber esmolas; às vezes de maneira comum, às vezes acompanhado de vários milagres. A saber: soprando à frente do Protetor do Mundo que entrava para receber esmolas, ventos suaves limpavam o chão; as nuvens, derramando gotículas de água, assentavam a poeira no caminho e permaneciam acima como um dossel; outros ventos traziam flores e as espalhavam pelo caminho; as partes elevadas do solo se abaixavam, e as partes baixas se elevavam; no momento em que ele dava o passo, a terra tornava-se perfeitamente plana, ou flores de lótus de toque agradável acolhiam seus pés. Assim que o pé direito era colocado dentro do portal da cidade, raios de seis cores emanavam de seu corpo e, como se fossem banhados em ouro líquido ou cercados por tecidos coloridos, corriam para cá e para lá, adornando os palácios, torres e outros edifícios; elefantes, cavalos, pássaros e outros animais, permanecendo em seus respectivos lugares, emitiam sons de maneira melodiosa; o mesmo ocorria com os tambores, harpas e outros instrumentos musicais, bem como com os ornamentos usados no corpo das pessoas. Por esse sinal, as pessoas sabiam: "Hoje o Abençoado entrou aqui para receber esmolas." Elas, bem vestidas e cobertas, pegando perfumes, flores, etc., saíam de suas casas, entravam na rua principal, prestavam homenagem respeitosa ao Abençoado com perfumes, flores, etc., e reverenciando-o, pediam: "Senhor, por favor, conceda-nos dez monges, a nós vinte, em torno de cinquenta... e assim por diante... cem monges", e tendo solicitado isso, tomavam também a tigela do Abençoado, preparavam um assento e o serviam respeitosamente com comida de esmola. O Abençoado, tendo terminado sua refeição, examinava o fluxo mental daqueles seres e ensinava o Dhamma de tal maneira que alguns se estabeleciam nos refúgios, alguns nos cinco preceitos, alguns em um dos frutos de entrada na corrente, de retorno único ou de não retorno; alguns, tendo se ordenado, alcançavam o fruto supremo do estado de Arhat. Tendo assim beneficiado a multidão, ele se levantava de seu assento e ia para o mosteiro. Tendo chegado lá, sentava-se no excelente assento do Buda preparado no pavilhão circular, aguardando o término da refeição dos monges. Então, ao término da refeição dos monges, o atendente informava ao Abençoado. Em seguida, o Abençoado entrava na cabana perfumada. Este é, primeiramente, o dever de antes do meio-dia.

---

อถ ภควา เอวํ กตปุเรภตฺตกิจฺโจ คนฺธกุฏิยา อุปฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา ปาทปีเฐ ฐตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ โอวทติ – ‘‘ภิกฺขเว, อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ, ทุลฺลโภ พุทฺธุปฺปาโท โลกสฺมึ, ทุลฺลโภ มนุสฺสตฺตปฏิลาโภ, ทุลฺลภา สมฺปตฺติ, ทุลฺลภา ปพฺพชฺชา, ทุลฺลภํ สทฺธมฺมสฺสวน’’นฺติ. ตตฺถ เกจิ ภควนฺตํ กมฺมฏฺฐานํ ปุจฺฉนฺติ. ภควาปิ เตสํ จริยานุรูปํ กมฺมฏฺฐานํ เทติ. ตโต สพฺเพปิ ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา อตฺตโน อตฺตโน รตฺติฏฺฐานทิวาฏฺฐานานิ คจฺฉนฺติ. เกจิ อรญฺญํ, เกจิ รุกฺขมูลํ, เกจิ ปพฺพตาทีนํ อญฺญตรํ, เกจิ จาตุมหาราชิกภวนํ…เป… เกจิ วสวตฺติภวนนฺติ. ตโต ภควา คนฺธกุฏึ ปวิสิตฺวา สเจ อากงฺขติ, ทกฺขิเณน ปสฺเสน สโต สมฺปชาโน มุหุตฺตํ สีหเสยฺยํ กปฺเปติ. อถ สมสฺสาสิตกาโย วุฏฺฐหิตฺวา ทุติยภาเค โลกํ โวโลเกติ. ตติยภาเค ยํ คามํ วา นิคมํ วา อุปนิสฺสาย วิหรติ ตตฺถ มหาชโน ปุเรภตฺตํ ทานํ ทตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ สุนิวตฺโถ สุปารุโต คนฺธปุปฺผาทีนิ อาทาย วิหาเร สนฺนิปตติ. ตโต ภควา สมฺปตฺตปริสาย อนุรูเปน ปาฏิหาริเยน คนฺตฺวา ธมฺมสภายํ ปญฺญตฺตวรพุทฺธาสเน นิสชฺช ธมฺมํ เทเสติ กาลยุตฺตํ สมยยุตฺตํ, อถ กาลํ วิทิตฺวา ปริสํ อุยฺโยเชติ, มนุสฺสา ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา ปกฺกมนฺติ. อิทํ ปจฺฉาภตฺตกิจฺจํ.

Então o Abençoado, tendo assim realizado os deveres de antes do meio-dia, sentando-se perto da cabana perfumada, lavando os pés e de pé sobre o estrado para os pés, exortava a comunidade de monges: "Monges, empenhem-se com diligência. Rara é a aparição de um Buda no mundo; raro é obter a existência humana; rara é a oportunidade favorável; rara é a ordenação; raro é ouvir o verdadeiro Dhamma." Entre eles, alguns perguntavam ao Abençoado sobre o tema de meditação. O Abençoado também lhes dava o tema de meditação adequado ao temperamento de cada um. Depois disso, todos reverenciavam o Abençoado e partiam para os seus respectivos locais de permanência diurna e noturna. Alguns iam para a floresta, alguns para o pé de uma árvore, alguns para uma das montanhas, etc., alguns para a morada dos quatro grandes reis... e assim por diante... alguns para a morada dos deuses que controlam as criações alheias. Então o Abençoado entrava na cabana perfumada e, se desejasse, deitava-se sobre o lado direito, atento e plenamente consciente, descansando por um momento na postura do leão. Então, tendo o corpo revigorado, ele se levantava e, na segunda parte da tarde, examinava o mundo. Na terceira parte, as pessoas da aldeia ou cidade perto da qual ele residia, tendo oferecido doações antes do meio-dia, reuniam-se no mosteiro à tarde, bem vestidas e cobertas, trazendo perfumes, flores, etc. Então o Abençoado, dirigindo-se com um milagre apropriado para a assembleia reunida, sentava-se no excelente assento do Buda preparado no salão do Dhamma e ensinava o Dhamma de forma oportuna e adequada à ocasião. Em seguida, sabendo o momento apropriado, ele dispensava a assembleia, e as pessoas reverenciavam o Abençoado e partiam. Este é o dever de depois do meio-dia.

---

โส เอวํ นิฏฺฐิตปจฺฉาภตฺตกิจฺโจ สเจ คตฺตานิ โอสิญฺจิตุกาโม โหติ, พุทฺธาสนา วุฏฺฐาย นฺหานโกฏฺฐกํ ปวิสิตฺวา อุปฏฺฐาเกน ปฏิยาทิตอุทเกน คตฺตานิ อุตุํ คณฺหาเปติ. อุปฏฺฐาโกปิ พุทฺธาสนํ อาเนตฺวา คนฺธกุฏิปริเวเณ ปญฺญเปติ. ภควา สุรตฺตทุปฏฺฏํ นิวาเสตฺวา กายพนฺธนํ พนฺธิตฺวา อุตฺตราสงฺคํ เอกํสํ กริตฺวา ตตฺถ คนฺตฺวา นิสีทติ เอกโกว มุหุตฺตํ ปฏิสลฺลีโน, อถ ภิกฺขู ตโต ตโต อาคมฺม ภควโต อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺติ. ตตฺถ เอกจฺเจ ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ, เอกจฺเจ กมฺมฏฺฐานํ, เอกจฺเจ [Pg.48] ธมฺมสฺสวนํ ยาจนฺติ. ภควา เตสํ อธิปฺปายํ สมฺปาเทนฺโต ปุริมยามํ วีตินาเมติ. อิทํ ปุริมยามกิจฺจํ.

Ele, tendo assim concluído os deveres de depois do meio-dia, se desejasse banhar o corpo, levantava-se do assento do Buda, entrava na sala de banho e fazia com que seu corpo fosse refrescado com a água preparada pelo atendente. O atendente também trazia o assento do Buda e o preparava no pátio da cabana perfumada. O Abençoado, vestindo uma veste de duas camadas bem tingida de vermelho, amarrando o cinto e colocando a veste superior sobre um ombro, ia até lá e sentava-se sozinho, permanecendo em retiro por um momento. Então os monges, vindo de vários lugares, aproximavam-se para prestar serviços ao Abençoado. Ali, alguns faziam perguntas, alguns pediam temas de meditação, alguns solicitavam ouvir o Dhamma. O Abençoado, satisfazendo os desejos deles, passava a primeira vigília da noite. Este é o dever da primeira vigília da noite.

---

ปุริมยามกิจฺจปริโยสาเน ปน ภิกฺขูสุ ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา ปกฺกนฺเตสุ สกลทสสหสฺสิโลกธาตุเทวตาโย โอกาสํ ลภมานา ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ, ยถาภิสงฺขตํ อนฺตมโส จตุรกฺขรมฺปิ. ภควา ตาสํ เทวตานํ ปญฺหํ วิสฺสชฺเชนฺโต มชฺฌิมยามํ วีตินาเมติ. อิทํ มชฺฌิมยามกิจฺจํ.

Ao término dos deveres da primeira vigília, quando os monges reverenciavam o Abençoado e partiam, as divindades de todos os dez mil sistemas mundiais, obtendo a oportunidade, aproximavam-se do Abençoado e faziam perguntas previamente preparadas, mesmo que consistissem em apenas quatro sílabas. O Abençoado, respondendo às perguntas daquelas divindades, passava a vigília média da noite. Este é o dever da vigília média da noite.

---

ปจฺฉิมยามํ ปน ตโย โกฏฺฐาเส กตฺวา ปุเรภตฺตโต ปฏฺฐาย นิสชฺชาย ปีฬิตสฺส สรีรสฺส กิลาสุภาวโมจนตฺถํ เอกํ โกฏฺฐาสํ จงฺกเมน วีตินาเมติ. ทุติยโกฏฺฐาเส คนฺธกุฏึ ปวิสิตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สโต สมฺปชาโน สีหเสยฺยํ กปฺเปติ. ตติยโกฏฺฐาเส ปจฺจุฏฺฐาย นิสีทิตฺวา ปุริมพุทฺธานํ สนฺติเก ทานสีลาทิวเสน กตาธิการปุคฺคลทสฺสนตฺถํ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกติ. อิทํ ปจฺฉิมยามกิจฺจํ.

Dividindo a última vigília da noite em três partes, ele passava uma parte caminhando de um lado para o outro para aliviar a fadiga do corpo cansado de ficar sentado desde antes do meio-dia. Na segunda parte, entrando na cabana perfumada, deitava-se sobre o lado direito, atento e plenamente consciente, na postura do leão. Na terceira parte, levantando-se e sentando-se, ele examinava o mundo com o olho do Buda para ver as pessoas que realizaram atos meritórios sob os Budas anteriores por meio de generosidade, moralidade, etc. Este é o dever da última vigília da noite.

---

ตสฺมึ ปน ทิวเส ภควา ปุเรภตฺตกิจฺจํ ราชคเห ปริโยสาเปตฺวา ปจฺฉาภตฺเต มคฺคํ อาคโต, ปุริมยาเม ภิกฺขูนํ กมฺมฏฺฐานํ กเถตฺวา, มชฺฌิมยาเม เทวตานํ ปญฺหํ วิสฺสชฺเชตฺวา, ปจฺฉิมยาเม จงฺกมํ อารุยฺห จงฺกมมาโน ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ อิมํ สพฺพญฺญุตญฺญาณํ อารพฺภ ปวตฺตํ กถํ สพฺพญฺญุตญฺญาเณเนว สุตฺวา อญฺญาสีติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ปจฺฉิมยามกิจฺจํ กโรนฺโต อญฺญาสี’’ติ.

Naquele dia, o Abençoado, tendo concluído os deveres de antes do meio-dia em Rājagaha, viajou pela estrada à tarde; na primeira vigília, ensinou o tema de meditação aos monges; na vigília média, respondeu às perguntas das divindades; e na última vigília, enquanto subia ao caminho de caminhada e andava, ouviu e conheceu, por meio de sua própria onisciência, a conversa de quinhentos monges sobre a sua onisciência. Por isso foi dito: "Ele soube enquanto realizava o dever da última vigília da noite."

---

ญตฺวา จ ปนสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิเม ภิกฺขู มยฺหํ สพฺพญฺญุตญฺญาณํ อารพฺภ คุณํ กเถนฺติ, เอเตสญฺจ สพฺพญฺญุตญฺญาณกิจฺจํ น ปากฏํ, มยฺหเมว ปากฏํ. มยิ ปน คเต เอเต อตฺตโน กถํ นิรนฺตรํ อาโรเจสฺสนฺติ, ตโต เนสํ อหํ ตํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา ติวิธํ สีลํ วิภชนฺโต, ทฺวาสฏฺฐิยา ฐาเนสุ อปฺปฏิวตฺติยํ สีหนาทํ นทนฺโต, ปจฺจยาการํ สโมธาเนตฺวา พุทฺธคุเณ ปากเฏ กตฺวา, สิเนรุํ อุกฺขิเปนฺโต วิย สุวณฺณกูเฏน นภํ ปหรนฺโต วิย จ ทสสหสฺสิโลกธาตุกมฺปนํ พฺรหฺมชาลสุตฺตนฺตํ อรหตฺตนิกูเฏน นิฏฺฐาเปนฺโต เทเสสฺสามิ, สา เม เทสนา ปรินิพฺพุตสฺสาปิ ปญฺจวสฺสสหสฺสานิ สตฺตานํ อมตมหานิพฺพานํ สมฺปาปิกา ภวิสฺสตี’’ติ. เอวํ จินฺเตตฺวา เยน มณฺฑลมาโฬ เตนุปสงฺกมีติ[Pg.49]. เยนาติ เยน ทิสาภาเคน, โส อุปสงฺกมิตพฺโพ. ภุมฺมตฺเถ วา เอตํ กรณวจนํ, ยสฺมึ ปเทเส โส มณฺฑลมาโฬ, ตตฺถ คโตติ อยเมตฺถ อตฺโถ.

E tendo sabido disso, este pensamento lhe ocorreu: "Estes monges estão falando sobre as qualidades da minha onisciência, mas a função da onisciência não é clara para eles; é clara apenas para mim. Quando eu for até lá, eles relatarão sua conversa continuamente. Então, tomando isso como a origem da ocasião, analisando a tríplice moralidade, rugindo o rugido do leão irrefutável em sessenta e duas posições, sintetizando o modo de condicionalidade e tornando claras as qualidades do Buda; como se estivesse erguendo o Monte Sineru ou golpeando o céu com um martelo de ouro, ensinarei o Discurso da Rede de Brahma (Brahmajāla Sutta), que faz tremer os dez mil sistemas mundiais, coroando-o com o ápice do estado de Arhat. Esse meu ensinamento, mesmo após o meu parinibbāna, conduzirá os seres ao imortal e grande Nibbāna por cinco mil anos." Tendo pensado assim, ele se dirigiu para onde ficava o pavilhão circular. "Por onde" significa a direção pela qual se deve aproximar. Ou este caso instrumental é usado no sentido locativo, significando "ele foi ao lugar onde estava o pavilhão circular". Este é o significado aqui.

---

ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทีติ พุทฺธกาเล กิร ยตฺถ ยตฺถ เอโกปิ ภิกฺขุ วิหรติ สพฺพตฺถ พุทฺธาสนํ ปญฺญตฺตเมว โหติ. กสฺมา? ภควา กิร อตฺตโน สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา ผาสุกฏฺฐาเน วิหรนฺเต มนสิ กโรติ – ‘‘อสุโก มยฺหํ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา คโต, สกฺขิสฺสติ นุ โข วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ โน วา’’ติ. อถ นํ ปสฺสติ กมฺมฏฺฐานํ วิสฺสชฺเชตฺวา อกุสลวิตกฺกํ วิตกฺกยมานํ, ตโต ‘‘กถญฺหิ นาม มาทิสสฺส สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา วิหรนฺตํ อิมํ กุลปุตฺตํ อกุสลวิตกฺกา อภิภวิตฺวา อนมตคฺเค วฏฺฏทุกฺเข สํสาเรสฺสนฺตี’’ติ ตสฺส อนุคฺคหตฺถํ ตตฺเถว อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา ตํ กุลปุตฺตํ โอวทิตฺวา อากาสํ อุปฺปติตฺวา ปุน อตฺตโน วสนฏฺฐานเมว คจฺฉติ. อเถวํ โอวทิยมานา เต ภิกฺขู จินฺตยึสุ – ‘‘สตฺถา อมฺหากํ มนํ ชานิตฺวา อาคนฺตฺวา อมฺหากํ สมีเป ฐิตํเยว อตฺตานํ ทสฺเสติ’’. ตสฺมึ ขเณ – ‘‘ภนฺเต, อิธ นิสีทถ, อิธ นิสีทถา’’ติ อาสนปริเยสนํ นาม ภาโรติ. เต อาสนํ ปญฺญเปตฺวาว วิหรนฺติ. ยสฺส ปีฐํ อตฺถิ, โส ตํ ปญฺญเปติ. ยสฺส นตฺถิ, โส มญฺจํ วา ผลกํ วา กฏฺฐํ วา ปาสาณํ วา วาลุกปุญฺชํ วา ปญฺญเปติ. ตํ อลภมานา ปุราณปณฺณานิปิ สงฺกฑฺฒิตฺวา ตตฺถ ปํสุกูลํ ปตฺถริตฺวา ฐเปนฺติ. อิธ ปน รญฺโญ นิสีทนาสนเมว อตฺถิ, ตํ ปปฺโผเฏตฺวา ปญฺญเปตฺวา ปริวาเรตฺวา เต ภิกฺขู ภควโต อธิมุตฺติกญาณมารพฺภ คุณํ โถมยมานา นิสีทึสุ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีที’’ติ.

"Sentou-se no assento preparado." Diz-se que, no tempo do Buda, onde quer que vivesse mesmo um único monge, um assento para o Buda estava sempre preparado. Por quê? Diz-se que o Abençoado trazia à mente aqueles que, tendo recebido dele um tema de meditação, viviam em um lugar confortável, pensando: "Fulano partiu levando um tema de meditação de minha presença; será ele capaz de alcançar a distinção espiritual ou não?" Se ele o via abandonando o tema de meditação e alimentando pensamentos prejudiciais, então, pensando: "Como é possível que este filho de boa família, vivendo após receber um tema de meditação de um mestre como eu, seja dominado por pensamentos prejudiciais e continue a vagar no sofrimento do ciclo de renascimentos sem início discernível?", para beneficiá-lo, ele se manifestava ali mesmo, exortava aquele filho de boa família, subia ao ar e retornava à sua própria morada. Sendo assim exortados, os monges pensavam: "O Mestre, conhecendo a nossa mente, vem e se manifesta de pé bem perto de nós. Naquele momento, dizer: \"Senhor, sente-se aqui, sente-se aqui\" e ter que procurar por um assento é um fardo." Por isso, eles viviam mantendo sempre um assento preparado. Aquele que tinha um estrado de madeira, preparava-o. Aquele que não tinha, preparava um leito, uma tábua, um pedaço de madeira, uma pedra ou um monte de areia. Se não conseguissem nada disso, juntavam folhas secas e, estendendo sobre elas o manto de trapos (paṃsukūla), colocavam-no ali. Aqui, porém, havia o próprio assento do rei; tendo-o espanado, preparado e cercado, os monges sentaram-se louvando as qualidades do conhecimento das inclinações alheias (adhimuttikañāṇa) do Abençoado. Referindo-se a isso, foi dito: "Sentou-se no assento preparado."

---

เอวํ นิสินฺโน ปน ชานนฺโตเยว กถาสมุฏฺฐาปนตฺถํ ภิกฺขู ปุจฺฉิ. เต จสฺส สพฺพํ กถยึสุ. เตน วุตฺตํ – ‘‘นิสชฺช โข ภควา’’ติอาทิ. ตตฺถ กาย นุตฺถาติ กตมาย นุ กถาย สนฺนิสินฺนา ภวถาติ อตฺโถ. กาย เนตฺถาติปิ ปาฬิ, ตสฺสา กตมาย นุ เอตฺถาติ อตฺโถ กาย โนตฺถาติปิ ปาฬิ. ตสฺสาปิ ปุริโมเยว อตฺโถ.

Tendo-se sentado assim, embora já soubesse, ele perguntou aos monges para dar início à conversa. E eles lhe contaram tudo. Por isso foi dito: "Tendo se sentado, o Abençoado...", etc. Ali, "kāya nuttha" significa "com qual conversa vocês estavam sentados reunidos?". Há também a leitura "kāya nettha", cujo significado é "com qual [conversa] aqui [vocês estavam reunidos]". Há também a leitura "kāya nottha", cujo significado é o mesmo da primeira.

---

อนฺตรากถาติ[Pg.50], กมฺมฏฺฐานมนสิการอุทฺเทสปริปุจฺฉาทีนํ อนฺตรา อญฺญา เอกา กถา. วิปฺปกตาติ, มม อาคมนปจฺจยา อปรินิฏฺฐิตา สิขํ อปฺปตฺตา. เตน กึ ทสฺเสติ? ‘‘นาหํ ตุมฺหากํ กถาภงฺคตฺถํ อาคโต, อหํ ปน สพฺพญฺญุตาย ตุมฺหากํ กถํ นิฏฺฐาเปตฺวา มตฺถกปฺปตฺตํ กตฺวา ทสฺสามีติ อาคโต’’ติ นิสชฺเชว สพฺพญฺญุปวารณํ ปวาเรติ. อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา, อถ ภควา อนุปฺปตฺโตติ เอตฺถาปิ อยมธิปฺปาโย. อยํ ภนฺเต อมฺหากํ ภควโต สพฺพญฺญุตญฺญาณํ อารพฺภ คุณกถา วิปฺปกตา, น ราชกถาทิกา ติรจฺฉานกถา, อถ ภควา อนุปฺปตฺโต; ตํ โน อิทานิ นิฏฺฐาเปตฺวา เทเสถาติ.

"Conversa intermediária" significa outra conversa que ocorre no intervalo de atividades como a atenção ao tema de meditação, a recitação e as perguntas sobre o significado. "Inacabada" significa não concluída, que não atingiu o ápice devido à minha chegada. O que ele mostra com isso? "Não vim para interromper a conversa de vocês; pelo contrário, vim para, por meio da minha onisciência, concluir a conversa de vocês e levá-la ao ápice." Assim, logo ao sentar-se, ele faz o convite da onisciência. Na frase 'Esta, Senhor, é a nossa conversa intermediária que ficou inacabada, e então o Abençoado chegou', a intenção é esta: "Senhor, esta nossa conversa inacabada era sobre as qualidades da onisciência do Abençoado, e não uma conversa fútil como sobre reis, etc. Então o Abençoado chegou; por favor, conclua-a agora e ensine-nos."

---

เอตฺตาวตา จ ยํ อายสฺมตา อานนฺเทน กมลกุวลยุชฺชลวิมลสาธุรสสลิลาย โปกฺขรณิยา สุขาวตรณตฺถํ นิมฺมลสิลาตลรจนวิลาสโสภิตรตนโสปานํ, วิปฺปกิณฺณมุตฺตาตลสทิสวาลุกากิณฺณปณฺฑรภูมิภาคํ ติตฺถํ วิย สุวิภตฺตภิตฺติวิจิตฺรเวทิกาปริกฺขิตฺตสฺส นกฺขตฺตปถํ ผุสิตุกามตาย วิย, วิชมฺภิตสมุสฺสยสฺส ปาสาทวรสฺส สุขาโรหณตฺถํ ทนฺตมยสณฺหมุทุผลกกญฺจนลตาวินทฺธมณิคณปฺปภาสมุทยุชฺชลโสภํ โสปานํ วิย, สุวณฺณวลยนูปุราทิสงฺฆฏฺฏนสทฺทสมฺมิสฺสิตกถิตหสิตมธุรสฺสรเคหชนวิจริตสฺส อุฬาริสฺสริวิภวโสภิตสฺส มหาฆรสฺส สุขปฺปเวสนตฺถํ สุวณฺณรชตมณิมุตฺตปวาฬาทิชุติวิสฺสรวิชฺโชติตสุปฺปติฏฺฐิตวิสาลทฺวารพาหํ มหาทฺวารํ วิย จ อตฺถพฺยญฺชนสมฺปนฺนสฺส พุทฺธคุณานุภาวสํสูจกสฺส อิมสฺส สุตฺตสฺส สุขาวคหณตฺถํ กาลเทสเทสกวตฺถุปริสาปเทสปฏิมณฺฑิตํ นิทานํ ภาสิตํ, ตสฺสตฺถวณฺณนา สมตฺตาติ.

E, até aqui, a introdução (nidāna) que foi proferida pelo Venerável Ānanda — a qual é como um porto de acesso fácil a um lago de lótus cujas águas são límpidas, doces e brilhantes com lótus azuis e vermelhos, possuindo uma escadaria de joias adornada com o esplendor de lajes de pedra pura, e uma margem de areia branca que se assemelha a uma superfície salpicada de pérolas; e que é como uma escadaria para subir facilmente a um magnífico palácio que se ergue alto como se quisesse tocar o caminho das estrelas, resplandecente com o brilho de uma multidão de joias entrelaçadas com trepadeiras de ouro sobre degraus de marfim macios e polidos; e que é como um grande portal para entrar facilmente em uma grande mansão, gloriosa com imensa riqueza e poder, onde transitam pessoas da casa cujas vozes doces e risos se misturam ao som do tilintar de braceletes e tornozeleiras de ouro, com um amplo portal firmemente estabelecido e iluminado pelo brilho difuso de ouro, prata, gemas, pérolas e corais — [essa introdução], adornada com a indicação de tempo, lugar, instrutor, tema e assembleia, foi proferida para a fácil compreensão deste sutta, que é dotado de sentido e formulação e que manifesta o poder das qualidades do Buddha. A explicação do seu significado está concluída.

---

๕. อิทานิ – ‘‘มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร อวณฺณํ ภาเสยฺยุ’’นฺติอาทินา นเยน ภควตา นิกฺขิตฺตสฺส สุตฺตสฺส วณฺณนาย โอกาโส อนุปฺปตฺโต. สา ปเนสา สุตฺตวณฺณนา. ยสฺมา สุตฺตนิกฺเขปํ วิจาเรตฺวา วุจฺจมานา ปากฏา โหติ, ตสฺมา สุตฺตนิกฺเขปํ ตาว วิจารยิสฺสาม. จตฺตาโร หิ สุตฺตนิกฺเขปา – อตฺตชฺฌาสโย, ปรชฺฌาสโย, ปุจฺฉาวสิโก, อฏฺฐุปฺปตฺติโกติ.

5. Agora, chegou a oportunidade para a explicação do sutta exposto pelo Abençoado por meio do método que se inicia com: "Se outros, ó monges, falarem mal de mim...". E esta explicação do sutta, visto que se torna clara quando proferida após examinar a ocasião de sua apresentação, por isso examinaremos primeiro a ocasião de apresentação do sutta. Pois existem quatro ocasiões de apresentação de um sutta: por inclinação própria (attajjhāsayo), por inclinação alheia (parajjhāsayo), em resposta a uma pergunta (pucchāvasiko) e devido a um acontecimento surgido (aṭṭhuppattiko).

---

ตตฺถ [Pg.51] ยานิ สุตฺตานิ ภควา ปเรหิ อนชฺฌิฏฺโฐ เกวลํ อตฺตโน อชฺฌาสเยเนว กเถสิ; เสยฺยถิทํ, อากงฺเขยฺยสุตฺตํ, วตฺถสุตฺตํ, มหาสติปฏฺฐานํ, มหาสฬายตนวิภงฺคสุตฺตํ, อริยวํสสุตฺตํ, สมฺมปฺปธานสุตฺตนฺตหารโก, อิทฺธิปาทอินฺทฺริยพลโพชฺฌงฺคมคฺคงฺคสุตฺตนฺตหารโกติ เอวมาทีนิ; เตสํ อตฺตชฺฌาสโย นิกฺเขโป.

Entre estes, os suttas que o Abençoado expôs sem ser solicitado por outros, unicamente por sua própria inclinação, tais como: o Ākaṅkheyya Sutta, o Vattha Sutta, o Mahāsatipaṭṭhāna, o Mahāsaḷāyatanavibhaṅga Sutta, o Ariyavaṃsa Sutta, a série de suttas sobre os Esforços Corretos, e a série de suttas sobre as bases do poder espiritual, faculdades, poderes, fatores do despertar e fatores do caminho; para estes, a ocasião de apresentação é por inclinação própria.

---

ยานิ ปน ‘‘ปริปกฺกา โข ราหุลสฺส วิมุตฺติปริปาจนิยา ธมฺมา; ยํนูนาหํ ราหุลํ อุตฺตรึ อาสวานํ ขเย วิเนยฺย’’นฺติ; (สํ. นิ. ๔.๑๒๑) เอวํ ปเรสํ อชฺฌาสยํ ขนฺตึ มนํ อภินีหารํ พุชฺฌนภาวญฺจ อเวกฺขิตฺวา ปรชฺฌาสยวเสน กถิตานิ; เสยฺยถิทํ, จูฬราหุโลวาทสุตฺตํ, มหาราหุโลวาทสุตฺตํ, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนํ, ธาตุวิภงฺคสุตฺตนฺติ เอวมาทีนิ; เตสํ ปรชฺฌาสโย นิกฺเขโป.

Por outro lado, aqueles suttas expostos após considerar a inclinação, a preferência, a mentalidade, a aspiração e a capacidade de compreensão de outros, como: "As qualidades que amadurecem a libertação de Rāhula estão maduras; e se eu guiasse Rāhula ainda mais rumo à destruição das impurezas?"; assim, tendo observado a inclinação, a aceitação, a mente, a aspiração e a capacidade de compreender de outros, foram proferidos em virtude da inclinação alheia; tais como: o Cūḷarāhulovāda Sutta, o Mahārāhulovāda Sutta, o Dhammacakkappavattana, o Dhātuvibhaṅga Sutta, e outros semelhantes; para estes, a ocasião de apresentação é por inclinação alheia.

---

ภควนฺตํ ปน อุปสงฺกมิตฺวา จตสฺโส ปริสา, จตฺตาโร วณฺณา, นาคา, สุปณฺณา, คนฺธพฺพา, อสุรา, ยกฺขา, มหาราชาโน, ตาวตึสาทโย เทวา, มหาพฺรหฺมาติ เอวมาทโย – ‘‘โพชฺฌงฺคา โพชฺฌงฺคา’’ติ, ภนฺเต, วุจฺจนฺติ. ‘‘นีวรณา นีวรณา’’ติ, ภนฺเต, วุจฺจนฺติ; ‘‘อิเม นุ โข, ภนฺเต, ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา’’. ‘‘กึ สูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐ’’นฺติอาทินา นเยน ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ. เอวํ ปุฏฺเฐน ภควตา ยานิ กถิตานิ โพชฺฌงฺคสํยุตฺตาทีนิ, ยานิ วา ปนญฺญานิปิ เทวตาสํยุตฺต-มารสํยุตฺต-พฺรหฺมสํยุตฺต-สกฺกปญฺห-จูฬเวทลฺล-มหาเวทลฺล-สามญฺญผล-อาฬวก-สูจิโลม-ขรโลมสุตฺตาทีนิ; เตสํ ปุจฺฉาวสิโก นิกฺเขโป.

Porém, quando as quatro assembleias, as quatro castas, os nāgas, os garuḍas, os gandhabbas, os asuras, os yakkhas, os grandes reis, os devas de Tāvatiṃsa e de outros reinos, e Mahābrahmā, tendo se aproximado do Abençoado, fazem perguntas desta maneira: 'Senhor, diz-se "fatores do despertar, fatores do despertar"...', 'Senhor, diz-se "obstáculos, obstáculos"...', 'Senhor, seriam estes os cinco agregados de apego?', 'Qual é a melhor riqueza de um homem aqui neste mundo?', e assim por diante. Aqueles suttas expostos pelo Abençoado quando assim questionado, como o Bojjhaṅgasaṃyutta e outros, ou ainda outros como o Devatāsaṃyutta, o Mārasaṃyutta, o Brahmasaṃyutta, o Sakkapañha Sutta, o Cūḷavedalla Sutta, o Mahāvedalla Sutta, o Sāmaññaphala Sutta, o Āḷavaka Sutta, o Sūciloma Sutta, o Kharaloma Sutta, e outros semelhantes; para estes, a ocasião de apresentação é em resposta a uma pergunta.

---

ยานิ ปน ตานิ อุปฺปนฺนํ การณํ ปฏิจฺจ กถิตานิ, เสยฺยถิทํ – ธมฺมทายาทํ, จูฬสีหนาทํ, จนฺทูปมํ, ปุตฺตมํสูปมํ, ทารุกฺขนฺธูปมํ, อคฺคิกฺขนฺธูปมํ, เผณปิณฺฑูปมํ, ปาริจฺฉตฺตกูปมนฺติ เอวมาทีนิ; เตสํ อฏฺฐุปฺปตฺติโก นิกฺเขโป.

Por outro lado, aqueles suttas que foram expostos em decorrência de uma circunstância surgida, tais como: o Dhammadāyāda, o Cūḷasīhanāda, o Candūpama, o Puttamaṃsūpama, o Dārukkhandhūpama, o Aggikkhandhūpama, o Pheṇapiṇḍūpama, o Pāricchattakūpama, e outros semelhantes; para estes, a ocasião de apresentação é devido a um acontecimento surgido.

---

เอวเมเตสุ จตูสุ นิกฺเขเปสุ อิมสฺส สุตฺตสฺส อฏฺฐุปฺปตฺติโก นิกฺเขโป. อฏฺฐุปฺปตฺติยา หิ อิทํ ภควตา นิกฺขิตฺตํ. กตราย อฏฺฐุปฺปตฺติยา? วณฺณาวณฺเณ. อาจริโย รตนตฺตยสฺส อวณฺณํ อภาสิ, อนฺเตวาสี วณฺณํ. อิติ อิมํ วณฺณาวณฺณํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา เทสนากุสโล ภควา – ‘‘มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร อวณฺณํ ภาเสยฺยุ’’นฺติ เทสนํ อารภิ. ตตฺถ มมนฺติ[Pg.52], สามิวจนํ, มมาติ อตฺโถ. วาสทฺโท วิกปฺปนตฺโถ. ปเรติ, ปฏิวิรุทฺธา สตฺตา. ตตฺราติ เย อวณฺณํ วทนฺติ เตสุ.

Assim, entre estas quatro ocasiões de apresentação, a deste sutta é devido a um acontecimento surgido. Pois este sutta foi exposto pelo Abençoado devido a um acontecimento surgido. Qual acontecimento surgido? O elogio e o vitupério. O mestre proferiu vitupérios contra a Tríplice Joia, e o discípulo proferiu elogios. Assim, tomando este elogio e vitupério como o acontecimento surgido, o Abençoado, hábil em ensinar, iniciou a instrução: 'Se outros, ó monges, falarem mal de mim...'. Ali, 'mamaṃ' é o caso genitivo, significando 'de mim'. A palavra 'vā' tem o sentido de alternativa. 'Pare' refere-se a seres opositores. 'Tatra' significa entre aqueles que proferem vitupérios.

---

น อาฆาโตติอาทีหิ กิญฺจาปิ เตสํ ภิกฺขูนํ อาฆาโตเยว นตฺถิ, อถ โข อายตึ กุลปุตฺตานํ อีทิเสสุปิ ฐาเนสุ อกุสลุปฺปตฺตึ ปฏิเสเธนฺโต ธมฺมเนตฺตึ ฐเปติ. ตตฺถ อาหนติ จิตฺตนฺติ ‘อาฆาโต’; โกปสฺเสตํ อธิวจนํ. อปฺปตีตา โหนฺติ เตน อตุฏฺฐา อโสมนสฺสิกาติ อปฺปจฺจโย; โทมนสฺสสฺเสตํ อธิวจนํ. เนว อตฺตโน น ปเรสํ หิตํ อภิราธยตีติ อนภิรทฺธิ; โกปสฺเสตํ อธิวจนํ. เอวเมตฺถ ทฺวีหิ ปเทหิ สงฺขารกฺขนฺโธ, เอเกน เวทนากฺขนฺโธติ ทฺเว ขนฺธา วุตฺตา. เตสํ วเสน เสสานมฺปิ สมฺปยุตฺตธมฺมานํ การณํ ปฏิกฺขิตฺตเมว.

Com as palavras 'não deve haver ressentimento' e seguintes, embora aqueles monges não tivessem ressentimento algum, contudo, para evitar o surgimento de estados prejudiciais em filhos de boa família em tais situações no futuro, o Abençoado estabelece a diretriz do Dhamma. Ali, 'āghāto' (ressentimento) é aquilo que golpeia a mente; este é um sinônimo para a raiva. 'Appaccayo' (descontentamento) significa que, por causa disso, eles se tornam infelizes, insatisfeitos e sem alegria; este é um sinônimo para a dor mental. 'Anabhiraddhi' (descontentamento hostil) significa que não satisfaz nem o próprio bem nem o alheio; este é um sinônimo para a raiva. Assim, aqui, por meio de dois termos, o aggregate das formações mentais é mencionado, e por meio de um, o agregado da sensação; assim, dois agregados são expostos. Por meio deles, a causa dos demais estados mentais associados também é rejeitada.

---

เอวํ ปฐเมน นเยน มโนปโทสํ นิวาเรตฺวา, ทุติเยน นเยน ตตฺถ อาทีนวํ ทสฺเสนฺโต อาห – ‘‘ตตฺร เจ ตุมฺเห อสฺสถ กุปิตา วา อนตฺตมนา วา, ตุมฺหํ เยวสฺส เตน อนฺตราโย’’ติ. ตตฺถ ‘ตตฺร เจ ตุมฺเห อสฺสถา’ติ เตสุ อวณฺณภาสเกสุ, ตสฺมึ วา อวณฺเณ ตุมฺเห ภเวยฺยาถ เจ; ยทิ ภเวยฺยาถาติ อตฺโถ. ‘กุปิตา’ โกเปน, อนตฺตมนา โทมนสฺเสน. ‘ตุมฺหํ เยวสฺส เตน อนฺตราโย’ติ ตุมฺหากํเยว เตน โกเปน, ตาย จ อนตฺตมนตาย ปฐมชฺฌานาทีนํ อนฺตราโย ภเวยฺย.

Tendo assim evitado a corrupção mental pelo primeiro método, mostrando o perigo contido nela pelo segundo método, o Abençoado disse: 'Se ali vós ficásseis irados ou descontentes, isso seria um obstáculo para vós mesmos'. Ali, 'se ali vós ficásseis' significa se vós reagísseis assim em relação àqueles que proferem vitupérios, ou diante daquele vitupério; 'se fôsseis' é o significado. 'Irados' refere-se à raiva, e 'descontentes' refere-se à dor mental. 'Isso seria um obstáculo para vós mesmos' significa que, por causa daquela raiva e daquele descontentamento, haveria um obstáculo para vós mesmos em relação ao primeiro jhana e aos demais estados superiores.

---

เอวํ ทุติเยน นเยน อาทีนวํ ทสฺเสตฺวา, ตติเยน นเยน วจนตฺถสลฺลกฺขณมตฺเตปิ อสมตฺถตํ ทสฺเสนฺโต – ‘‘อปิ นุ ตุมฺเห ปเรส’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ ปเรสนฺติ เยสํ เกสํ จิ. กุปิโต หิ เนว พุทฺธปจฺเจกพุทฺธอริยสาวกานํ, น มาตาปิตูนํ, น ปจฺจตฺถิกานํ สุภาสิตทุพฺภาสิตสฺส อตฺถํ อาชานาติ. ยถาห –

Tendo assim mostrado o perigo pelo segundo método, demonstrando pelo terceiro método a incapacidade de discernir até mesmo o significado das palavras, o Abençoado disse: 'Será que vós poderíeis de outros...' e assim por diante. Ali, 'de outros' significa de quaisquer pessoas. Pois quem está irado não compreende o significado nem das palavras bem ditas nem das mal ditas de Buddhas, Paccekabuddhas, discípulos nobres, pais ou inimigos. Como foi dito:

---

‘‘กุทฺโธ อตฺถํ น ชานาติ, กุทฺโธ ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธํ ตมํ ตทา โหติ, ยํ โกโธ สหเต นรํ.

'O homem irado não conhece o significado, o homem irado não enxerga o Dhamma; uma escuridão cega se estabelece quando a raiva domina o homem.

---

อนตฺถชนโน โกโธ, โกโธ จิตฺตปฺปโกปโน;

ภยมนฺตรโต ชาตํ, ตํ ชโน นาวพุชฺฌตี’’ติ. (อ. นิ. ๗.๖๔);

A raiva gera o malefício, a raiva perturba a mente; o perigo surge de dentro, mas as pessoas não percebem isso.'

---

เอวํ [Pg.53] สพฺพถาปิ อวณฺเณ มโนปโทสํ นิเสเธตฺวา อิทานิ ปฏิปชฺชิตพฺพาการํ ทสฺเสนฺโต – ‘‘ตตฺร ตุมฺเหหิ อภูตํ อภูตโต’’ติอาทิมาห.

Tendo assim evitado de todas as formas a corrupção mental diante do vitupério, agora, mostrando o modo como se deve agir, o Abençoado disse: 'Ali, o que for falso deve por vós ser desfeito como falso...' e assim por diante.

---

ตตฺถ ตตฺร ตุมฺเหหีติ, ตสฺมึ อวณฺเณ ตุมฺเหหิ. อภูตํ อภูตโต นิพฺเพเฐตพฺพนฺติ ยํ อภูตํ, ตํ อภูตภาเวเนว อปเนตพฺพํ. กถํ? อิติเปตํ อภูตนฺติอาทินา นเยน. ตตฺรายํ โยชนา – ‘‘ตุมฺหากํ สตฺถา น สพฺพญฺญู, ธมฺโม ทุรกฺขาโต, สงฺโฆ ทุปฺปฏิปนฺโน’’ติอาทีนิ สุตฺวา น ตุณฺหี ภวิตพฺพํ. เอวํ ปน วตฺตพฺพํ – ‘‘อิติ เปตํ อภูตํ, ยํ ตุมฺเหหิ วุตฺตํ, ตํ อิมินาปิ การเณน อภูตํ, อิมินาปิ การเณน อตจฺฉํ, ‘นตฺถิ เจตํ อมฺเหสุ’, ‘น จ ปเนตํ อมฺเหสุ สํวิชฺชติ’, สพฺพญฺญูเยว อมฺหากํ สตฺถา, สฺวากฺขาโต ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน สงฺโฆ, ตตฺร อิทญฺจิทญฺจ การณ’’นฺติ. เอตฺถ จ ทุติยํ ปทํ ปฐมสฺส, จตุตฺถญฺจ ตติยสฺส เววจนนฺติ เวทิตพฺพํ. อิทญฺจ อวณฺเณเยว นิพฺเพฐนํ กาตพฺพํ, น สพฺพตฺถ. ยทิ หิ ‘‘ตฺวํ ทุสฺสีโล, ตวาจริโย ทุสฺสีโล, อิทญฺจิทญฺจ ตยา กตํ, ตวาจริเยน กต’’นฺติ วุตฺเต ตุณฺหีภูโต อธิวาเสติ, อาสงฺกนีโย โหติ. ตสฺมา มโนปโทสํ อกตฺวา อวณฺโณ นิพฺเพเฐตพฺโพ. ‘‘โอฏฺโฐสิ, โคโณสี’’ติอาทินา ปน นเยน ทสหิ อกฺโกสวตฺถูหิ อกฺโกสนฺตํ ปุคฺคลํ อชฺฌุเปกฺขิตฺวา อธิวาสนขนฺติเยว ตตฺถ กาตพฺพา.

Ali, 'ali, por vós' significa por vós diante daquele vitupério. 'O que for falso deve ser desfeito como falso' significa que o que for inverídico deve ser removido precisamente como inverídico. Como? Pelo método que se inicia com: 'Por esta razão isto é falso...'. Aqui está a aplicação: ao ouvir afirmações como 'vosso mestre não é onisciente, o Dhamma foi mal exposto, o Sangha pratica incorretamente', não se deve permanecer em silêncio. Em vez disso, deve-se falar assim: 'Por esta razão isto é falso; o que foi dito por vós é falso também por este motivo, é incorreto também por este motivo; "isto não existe em nós", "isto não se encontra em nós"; nosso mestre é de fato onisciente, o Dhamma é bem exposto, o Sangha pratica corretamente, e por esta e aquela razão isto é assim'. E deve-se compreender que aqui a segunda frase é um sinônimo da primeira, e a quarta é um sinônimo da terceira. E este esclarecimento deve ser feito apenas no caso de vitupério, não em todas as situações. Pois se alguém permanece em silêncio e consente quando lhe dizem 'tu és imoral, teu mestre é imoral, isto e aquilo foi feito por ti, foi feito por teu mestre', torna-se suspeito. Portanto, sem gerar corrupção mental, o vitupério deve ser esclarecido. No entanto, quando alguém insulta com as dez bases de insulto, por meio de expressões como 'tu és um camelo, tu és um boi', deve-se ignorar a pessoa e praticar apenas a paciência de suportar (adhivāsanakhanti).

---

๖. เอวํ อวณฺณภูมิยํ ตาทิลกฺขณํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ วณฺณภูมิยํ ทสฺเสตุํ ‘‘มมํ วา, ภิกฺขเว, ปเร วณฺณํ ภาเสยฺยุ’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ ปเรติ เย เกจิ ปสนฺนา เทวมนุสฺสา. อานนฺทนฺติ เอเตนาติ อานนฺโท, ปีติยา เอตํ อธิวจนํ. สุมนสฺส ภาโว โสมนสฺสํ, เจตสิกสุขสฺเสตํ อธิวจนํ. อุปฺปิลาวิโน ภาโว อุปฺปิลาวิตตฺตํ. กสฺส อุปฺปิลาวิตตฺตนฺติ? เจตโสติ. อุทฺธจฺจาวหาย อุปฺปิลาปนปีติยา เอตํ อธิวจนํ. อิธาปิ ทฺวีหิ ปเทหิ สงฺขารกฺขนฺโธ, เอเกน เวทนากฺขนฺโธ วุตฺโต.

6. Tendo assim mostrado a característica de tal pessoa diante do vitupério, agora, para mostrá-la diante do elogio, o Abençoado disse: 'Se outros, ó monges, falarem bem de mim...' e assim por diante. Ali, 'outros' refere-se a quaisquer devas ou humanos que tenham confiança. 'Alegram-se por meio disso, logo é alegria (ānando)'; este é um sinônimo para o arrebatamento (pīti). 'O estado de uma mente boa é a felicidade (somanassa)'; este é um sinônimo para o prazer mental. 'O estado de flutuar é a elação (uppilāvitatta)'. Elação de quê? Da mente. Este é um sinônimo para o arrebatamento que causa elação, o qual conduz à agitação. Aqui também, por meio de dois termos, o agregado das formações mentais é mencionado, e por meio de um, o agregado da sensação.

---

เอวํ ปฐมนเยน อุปฺปิลาวิตตฺตํ นิวาเรตฺวา, ทุติเยน ตตฺถ อาทีนวํ ทสฺเสนฺโต – ‘‘ตตฺร เจ ตุมฺเห อสฺสถา’’ติอาทิมาห. อิธาปิ ตุมฺหํ เยวสฺส เตน อนฺตราโยติ เตน อุปฺปิลาวิตตฺเตน ตุมฺหากํเยว ปฐมชฺฌานาทีนํ [Pg.54] อนฺตราโย ภเวยฺยาติ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. กสฺมา ปเนตํ วุตฺตํ? นนุ ภควตา –

Tendo assim evitado a elação pelo primeiro método, mostrando o perigo contido nela pelo segundo método, o Abençoado disse: 'Se ali vós ficásseis...' e assim por diante. Aqui também, 'isso seria um obstáculo para vós mesmos' significa que, por causa daquela elação, haveria um obstáculo para vós mesmos em relação ao primeiro jhana e aos demais estados superiores; assim deve ser compreendido o significado. Mas por que isso foi dito? Acaso o Abençoado não disse:

---

‘‘พุทฺโธติ กิตฺตยนฺตสฺส, กาเย ภวติ ยา ปีติ;

วรเมว หิ สา ปีติ, กสิเณนาปิ ชมฺพุทีปสฺส.

'Para quem proclama "Buddha!", o arrebatamento que surge no corpo; esse arrebatamento é de fato melhor do que todo o continente de Jambudīpa.

---

ธมฺโมติ กิตฺตยนฺตสฺส, กาเย ภวติ ยา ปีติ;

วรเมว หิ สา ปีติ, กสิเณนาปิ ชมฺพุทีปสฺส.

Para quem proclama "Dhamma!", o arrebatamento que surge no corpo; esse arrebatamento é de fato melhor do que todo o continente de Jambudīpa.

---

สงฺโฆติ กิตฺตยนฺตสฺส, กาเย ภวติ ยา ปีติ;

วรเมว หิ สา ปีติ, กสิเณนาปิ ชมฺพุทีปสฺสา’’ติ จ.

Para quem proclama "Sangha!", o arrebatamento que surge no corpo; esse arrebatamento é de fato melhor do que todo o continente de Jambudīpa".

---

‘‘เย, ภิกฺขเว, พุทฺเธ ปสนฺนา, อคฺเค เต ปสนฺนา’’ติ จ เอวมาทีหิ อเนกสเตหิ สุตฺเตหิ รตนตฺตเย ปีติโสมนสฺสเมว วณฺณิตนฺติ. สจฺจํ วณฺณิตํ, ตํ ปน เนกฺขมฺมนิสฺสิตํ. อิธ – ‘‘อมฺหากํ พุทฺโธ, อมฺหากํ ธมฺโม’’ติอาทินา นเยน อายสฺมโต ฉนฺนสฺส อุปฺปนฺนสทิสํ เคหสฺสิตํ ปีติโสมนสฺสํ อธิปฺเปตํ. อิทญฺหิ ฌานาทิปฏิลาภาย อนฺตรายกรํ โหติ. เตเนวายสฺมา ฉนฺโนปิ ยาว พุทฺโธ น ปรินิพฺพายิ, ตาว วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ นาสกฺขิ, ปรินิพฺพานกาเล ปญฺญตฺเตน ปน พฺรหฺมทณฺเฑน ตชฺชิโต ตํ ปีติโสมนสฺสํ ปหาย วิเสสํ นิพฺพตฺเตสิ. ตสฺมา อนฺตรายกรํเยว สนฺธาย อิทํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. อยญฺหิ โลภสหคตา ปีติ. โลโภ จ โกธสทิโสว. ยถาห –

E: 'Ó monges, aqueles que têm confiança no Buddha têm confiança no que é supremo', e por muitas centenas de suttas como estes, o arrebatamento e a felicidade em relação à Tríplice Joia são elogiados. É verdade que são elogiados, mas isso se baseia na renúncia. Aqui, o que se pretende é o arrebatamento e a felicidade baseados na vida doméstica, semelhantes aos que surgiram no Venerável Channa desta maneira: 'Nosso Buddha, nosso Dhamma...'. Pois isso constitui um obstáculo para a obtenção do jhana e dos demais estados superiores. Por esta mesma razão, o Venerável Channa, enquanto o Buddha não havia alcançado o Parinibbana, não foi capaz de produzir distinção espiritual. No entanto, no momento do Parinibbana, sendo admoestado pelo castigo de Brahmā que fora decretado, ele abandonou aquele arrebatamento e felicidade baseados na vida doméstica e produziu distinção espiritual. Portanto, deve-se compreender que isso foi dito referindo-se apenas àquilo que causa obstáculo. Pois este arrebatamento é acompanhado pela cobiça. E a cobiça é semelhante à raiva. Como foi dito:

---

‘‘ลุทฺโธ อตฺถํ น ชานาติ, ลุทฺโธ ธมฺมํ น ปสฺสติ;

อนฺธํ ตมํ ตทา โหติ, ยํ โลโภ สหเต นรํ.

'O homem cobiçoso não conhece o significado, o homem cobiçoso não enxerga o Dhamma; uma escuridão cega se estabelece quando a cobiça domina o homem.

---

อนตฺถชนโน โลโภ, โลโภ จิตฺตปฺปโกปโน;

ภยมนฺตรโต ชาตํ, ตํ ชโน นาวพุชฺฌตี’’ติ. (อิติวุ. ๘๘);

A cobiça gera o malefício, a cobiça perturba a mente; o perigo surge de dentro, mas as pessoas não percebem isso.'

---

ตติยวาโร ปน อิธ อนาคโตปิ อตฺถโต อาคโต เยวาติ เวทิตพฺโพ. ยเถว หิ กุทฺโธ, เอวํ ลุทฺโธปิ อตฺถํ น ชานาตีติ.

Porém, deve-se compreender que a terceira seção, embora não apareça explicitamente aqui, está presente em termos de significado. Pois, assim como quem está irado, quem está cobiçoso também não conhece o significado.

---

ปฏิปชฺชิตพฺพาการทสฺสนวาเร ปนายํ โยชนา – ‘‘ตุมฺหากํ สตฺถา สพฺพญฺญู อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม สฺวากฺขาโต, สงฺโฆ สุปฺปฏิปนฺโน’’ติอาทีนิ สุตฺวา น ตุณฺหี ภวิตพฺพํ. เอวํ ปน ปฏิชานิตพฺพํ – ‘‘อิติเปตํ ภูตํ[Pg.55], ยํ ตุมฺเหหิ วุตฺตํ, ตํ อิมินาปิ การเณน ภูตํ, อิมินาปิ การเณน ตจฺฉํ. โส หิ ภควา อิติปิ อรหํ, อิติปิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ; ธมฺโม อิติปิ สฺวากฺขาโต, อิติปิ สนฺทิฏฺฐิโก; สงฺโฆ อิติปิ สุปฺปฏิปนฺโน, อิติปิ อุชุปฺปฏิปนฺโน’’ติ. ‘‘ตฺวํ สีลวา’’ติ ปุจฺฉิเตนาปิ สเจ สีลวา, ‘‘สีลวาหมสฺมี’’ติ ปฏิชานิตพฺพเมว. ‘‘ตฺวํ ปฐมสฺส ฌานสฺส ลาภี…เป… อรหา’’ติ ปุฏฺเฐนาปิ สภาคานํ ภิกฺขูนํเยว ปฏิชานิตพฺพํ. เอวญฺหิ ปาปิจฺฉตา เจว ปริวชฺชิตา โหติ, สาสนสฺส จ อโมฆตา ทีปิตา โหตีติ. เสสํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

No que diz respeito à seção que mostra a maneira de praticar, esta é a aplicação do significado: ao ouvir palavras como 'O vosso mestre é onisciente, digno, perfeitamente iluminado por si mesmo; o Dhamma é bem proclamado; o Sangha é de boa conduta', não se deve permanecer em silêncio. Em vez disso, deve-se reconhecer desta forma: 'Isso é um fato; o que dizeis é real por esta razão, é verdadeiro por esta razão. Pois aquele Abençoado é, por tal razão, digno, por tal razão, perfeitamente iluminado; o Dhamma é, por tal razão, bem proclamado, por tal razão, visível aqui e agora; o Sangha é, por tal razão, de boa conduta, por tal razão, de conduta reta'. Mesmo quando alguém é questionado: 'És virtuoso?', se for virtuoso, deve de fato admitir: 'Sou virtuoso'. Quando questionado: 'És um realizador do primeiro jhana... pe... um arahant?', deve-se admitir isso apenas a monges afins. Pois, agindo assim, evita-se o desejo maligno e demonstra-se a eficácia da Dispensação. O restante deve ser compreendido da mesma maneira já explicada.

---

จูฬสีลวณฺณนา

Explicação sobre a Pequena Moralidade (Cūḷasīla)

---

๗. อปฺปมตฺตกํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเวติ โก อนุสนฺธิ? อิทํ สุตฺตํ ทฺวีหิ ปเทหิ อาพทฺธํ วณฺเณน จ อวณฺเณน จ. ตตฺถ อวณฺโณ – ‘‘อิติ เปตํ อภูตํ อิติ เปตํ อตจฺฉ’’นฺติ, เอตฺเถว อุทกนฺตํ ปตฺวา อคฺคิวิย นิวตฺโต. วณฺโณ ปน ภูตํ ภูตโต ปฏิชานิตพฺพํ – ‘‘อิติ เปตํ ภูต’’นฺติ เอวํ อนุวตฺตติเยว. โส ปน ทุวิโธ พฺรหฺมทตฺเตน ภาสิตวณฺโณ จ ภิกฺขุสงฺเฆน อจฺฉริยํ อาวุโสติอาทินา นเยน อารทฺธวณฺโณ จ. เตสุ ภิกฺขุสงฺเฆน วุตฺตวณฺณสฺส อุปริ สุญฺญตาปกาสเน อนุสนฺธึ ทสฺเสสฺสติ. อิธ ปน พฺรหฺมทตฺเตน วุตฺตวณฺณสฺส อนุสนฺธึ ทสฺเสตุํ ‘‘อปฺปมตฺตกํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว’’ติ เทสนา อารทฺธา.

7. Qual é a conexão de 'Isso é algo insignificante, ó monges'? Este sutta está vinculado a dois termos: o elogio e o vitupério. Quanto ao vitupério, ele cessa ali mesmo, como o fogo ao atingir a borda da água, em passagens como 'Por tal razão isso é falso, por tal razão isso é inverídico'. O elogio, porém, continua, devendo o fato ser reconhecido como fato: 'Por tal razão isso é real'. Esse elogio é de duas espécies: o elogio proferido por Brahmadatta e o elogio iniciado pela comunidade de monges com palavras como 'Que maravilhoso, amigos!'. Entre estes, o Abençoado mostrará a conexão do elogio proferido pela comunidade de monges mais adiante, na seção que expõe a vacuidade. Aqui, no entanto, para mostrar a conexão do elogio proferido por Brahmadatta, iniciou-se o ensinamento com 'Isso é algo insignificante, ó monges'.

---

ตตฺถ อปฺปมตฺตกนฺติ ปริตฺตสฺส นามํ. โอรมตฺตกนฺติ ตสฺเสว เววจนํ. มตฺตาติ วุจฺจติ ปมาณํ. อปฺปํ มตฺตา เอตสฺสาติ อปฺปมตฺตกํ. โอรํ มตฺตา เอตสฺสาติ โอรมตฺตกํ. สีลเมว สีลมตฺตกํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ‘อปฺปมตฺตกํ โข, ปเนตํ ภิกฺขเว, โอรมตฺตกํ สีลมตฺตกํ’ นาม เยน ‘‘ตถาคตสฺส วณฺณํ วทามี’’ติ อุสฺสาหํ กตฺวาปิ วณฺณํ วทมาโน ปุถุชฺชโน วเทยฺยาติ. ตตฺถ สิยา – นนุ อิทํ สีลํ นาม โยคิโน อคฺควิภูสนํ? ยถาหุ โปราณา –

Ali, 'appamattaka' é um nome para o que é pequeno. 'Oramattaka' é um sinônimo deste mesmo termo. 'Mattā' refere-se à medida. Aquilo que tem uma medida pequena é 'appamattaka'. Aquilo que tem uma medida inferior é 'oramattaka'. A própria moralidade é referida como 'sīlamattaka' (mera moralidade). O que se quer dizer é: 'Isso é algo insignificante, ó monges, de pouca importância, mera moralidade', aquilo que um homem comum, mesmo esforçando-se para elogiar o Tathāgata, mencionaria ao proferir seu elogio. Diante disso, poderia haver a seguinte objeção: 'Mas não é esta moralidade o ornamento supremo do praticante?' Como disseram os antigos:

---

‘‘สีลํ โยคิสฺส’ลงฺกาโร, สีลํ โยคิสฺส มณฺฑนํ;

สีเลหิ’ลงฺกโต โยคี, มณฺฑเน อคฺคตํ คโต’’ติ.

'A moralidade é o adorno do praticante, a moralidade é a sua ornamentação; adornado com as virtudes da moralidade, o praticante alcança a supremacia em sua ornamentação.'

---

ภควตาปิ [Pg.56] จ อเนเกสุ สุตฺตสเตสุ สีลํ มหนฺตเมว กตฺวา กถิตํ. ยถาห – ‘‘อากงฺเขยฺย เจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ‘สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จสฺสํ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จา’ติ, สีเลสฺเววสฺส ปริปูรการี’’ติ (ม. นิ. ๑.๖๕) จ.

E também pelo Abençoado, em centenas de suttas, a moralidade foi descrita como algo de grande magnitude. Como Ele disse: 'Se, ó monges, um monge desejar: "Que eu seja querido e agradável aos meus companheiros de vida santa, respeitado e estimado por eles", ele deve ser um cumpridor perfeito das regras de moralidade' e assim por diante.

---

‘‘กิกีว อณฺฑํ, จมรีว วาลธึ;

ปิยํว ปุตฺตํ, นยนํว เอกกํ.ตเถว สีลํ, อนุรกฺขมานา;

สุเปสลา โหถ, สทา สคารวา’’ติ จ.

'Como a ave kikī protege seu ovo, como o iaque protege sua cauda, como uma mãe protege seu filho querido, ou como alguém protege seu único olho; da mesma forma, protegendo a moralidade, sede sempre virtuosos e cheios de respeito.'

---

‘‘น ปุปฺผคนฺโธ ปฏิวาตเมติ;

น จนฺทนํ ตคฺครมลฺลิกา วา.สตญฺจ คนฺโธ ปฏิวาตเมติ;

สพฺพา ทิสา สปฺปุริโส ปวายติ.

'O perfume das flores não vai contra o vento, nem o do sândalo, do tagara ou do jasmim. Mas o perfume dos virtuosos vai contra o vento; o homem de bem sopra em todas as direções.

---

จนฺทนํ ตครํ วาปิ, อุปฺปลํ อถ วสฺสิกี;

เอเตสํ คนฺธชาตานํ, สีลคนฺโธ อนุตฺตโร.

Sândalo, tagara, lótus azul ou jasmim espanhol; entre todas essas variedades de fragrâncias, o perfume da moralidade é supremo.

---

อปฺปมตฺโต อยํ คนฺโธ, ยฺวายํ ตครจนฺทนํ;

โย จ สีลวตํ คนฺโธ, วาติ เทเวสุ อุตฺตโม.

Fraco é este perfume que provém do tagara e do sândalo; mas o perfume daqueles que possuem moralidade sopra como o mais excelente até mesmo entre os deuses.

---

เตสํ สมฺปนฺนสีลานํ, อปฺปมาทวิหารินํ;

สมฺมทญฺญา วิมุตฺตานํ, มาโร มคฺคํ น วินฺทตี’’ติ จ. (ธ. ป. ๕๗);

Daqueles que são perfeitos em moralidade, que vivem em diligência e que são libertos pelo conhecimento correto, Māra não encontra o caminho.' (Dhp 57);

---

‘‘สีเล ปติฏฺฐาย นโร สปญฺโญ, จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาวยํ;

อาตาปี นิปโก ภิกฺขุ, โส อิมํ วิชฏเย ชฏ’’นฺติ จ. (สํ. นิ. ๑.๒๓);

'O homem sábio, estabelecido na moralidade, desenvolvendo a mente e a sabedoria, sendo um monge ardente e prudente, ele desembaraça este emaranhado.' (SN 1.23);

---

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เย เกจิ พีชคามภูตคามา วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ, สพฺเพ เต ปถวึ นิสฺสาย, ปถวิยํ ปติฏฺฐาย; เอวเมเต พีชคามภูตคามา วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลํ นิสฺสาย สีเล ปติฏฺฐาย สตฺตโพชฺฌงฺเค ภาเวนฺโต สตฺตโพชฺฌงฺเค พหุลีกโรนฺโต วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ ปาปุณาติ ธมฺเมสู’’ติ (สํ. นิ. ๕.๑๕๐) จ. เอวํ อญฺญานิปิ อเนกานิ สุตฺตานิ ทฏฺฐพฺพานิ. เอวมเนเกสุ สุตฺตสเตสุ สีลํ มหนฺตเมว กตฺวา กถิตํ. ตํ ‘‘กสฺมา [Pg.57] อิมสฺมึ ฐาเน อปฺปมตฺตก’’นฺติ อาหาติ? อุปริ คุเณ อุปนิธาย. สีลญฺหิ สมาธึ น ปาปุณาติ, สมาธิ ปญฺญํ น ปาปุณาติ, ตสฺมา อุปริมํ อุปนิธาย เหฏฺฐิมํ โอรมตฺตกํ นาม โหติ. กถํ สีลํ สมาธึ น ปาปุณาติ? ภควา หิ อภิสมฺโพธิโต สตฺตเม สํวจฺฉเร สาวตฺถินคร – ทฺวาเร กณฺฑมฺพรุกฺขมูเล ทฺวาทสโยชเน รตนมณฺฑเป โยชนปฺปมาเณ รตนปลฺลงฺเก นิสีทิตฺวา ติโยชนิเก ทิพฺพเสตจฺฉตฺเต ธาริยมาเน ทฺวาทสโยชนาย ปริสาย อตฺตาทานปริทีปนํ ติตฺถิยมทฺทนํ – ‘‘อุปริมกายโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, เหฏฺฐิมกายโต อุทกธารา ปวตฺตติ…เป… เอเกกโลมกูปโต อคฺคิกฺขนฺโธ ปวตฺตติ, เอเกกโลมกูปโต อุทกธารา ปวตฺตติ, ฉนฺนํ วณฺณาน’’นฺติอาทินยปฺปวตฺตํ ยมกปาฏิหาริยํ ทสฺเสติ. ตสฺส สุวณฺณวณฺณสรีรโต สุวณฺณวณฺณา รสฺมิโย อุคฺคนฺตฺวา ยาว ภวคฺคา คจฺฉนฺติ, สกลทสสหสฺสจกฺกวาฬสฺส อลงฺกรณกาโล วิย โหติ, ทุติยา ทุติยา รสฺมิโย ปุริมาย ปุริมาย ยมกยมกา วิย เอกกฺขเณ วิย ปวตฺตนฺติ.

'Assim como, ó monges, quaisquer sementes e plantas que crescem, prosperam e se expandem, todas o fazem apoiando-se na terra, estabelecidas na terra; da mesma forma, ó monges, o monge, apoiando-se na moralidade, estabelecido na moralidade, desenvolvendo os sete fatores da iluminação, cultivando os sete fatores da iluminação, alcança o crescimento, a prosperidade e a expansão nos ensinamentos.' (SN 5.150). Assim também muitos outros suttas devem ser considerados. Desse modo, em centenas de suttas, a moralidade foi descrita como algo de grande magnitude. Por que, então, neste lugar ela é chamada de 'insignificante'? Em comparação com as qualidades superiores. Pois a moralidade não alcança a concentração, e a concentração não alcança a sabedoria; portanto, em comparação com o que é superior, o que é inferior é chamado de insignificante. Como a moralidade não alcança a concentração? No sétimo ano após a sua iluminação, o Abençoado, sentado em um pavilhão de joias de doze iojanas de extensão, sob a árvore de manga de Kaṇḍamba, próximo aos portões da cidade de Sāvatthī, em um trono de joias de uma iojana de tamanho, enquanto um guarda-sol divino de três iojanas era sustentado sobre Ele, diante de uma assembleia de doze iojanas, realizou o Duplo Milagre para subjugar os heréticos e demonstrar Seus próprios poderes, milagre este que ocorreu da seguinte maneira: 'Do seu corpo superior emanava uma massa de fogo, e do seu corpo inferior emanava uma corrente de água... pe... de cada poro de sua pele emanava uma massa de fogo, e de cada poro de sua pele emanava uma corrente de água, em seis cores'. De Seu corpo de cor dourada, raios dourados subiam até o topo da existência, assemelhando-se à ornamentação de todo o sistema de dez mil mundos; raios sucessivos emanavam como pares gêmeos dos anteriores, parecendo ocorrer em um único instante.

---

ทฺวินฺนญฺจ จิตฺตานํ เอกกฺขเณ ปวตฺติ นาม นตฺถิ. พุทฺธานํ ปน ภควนฺตานํ ภวงฺคปริวาสสฺส ลหุกตาย ปญฺจหากาเรหิ อาจิณฺณวสิตาย จ, ตา เอกกฺขเณ วิย ปวตฺตนฺติ. ตสฺสา ตสฺสา ปน รสฺมิยา อาวชฺชนปริกมฺมาธิฏฺฐานานิ วิสุํ วิสุํเยว.

E, de fato, não existe a ocorrência de duas mentes em um único instante. No entanto, devido à rapidez do fluxo do bhavaṅga dos Budas, os Abençoados, e ao seu domínio perfeito cultivado de cinco maneiras, esses raios parecem emanar em um único instante. Contudo, os processos de advertência, preparação e determinação para cada um desses raios ocorrem separadamente.

---

นีลรสฺมิอตฺถาย หิ ภควา นีลกสิณํ สมาปชฺชติ, ปีตรสฺมิอตฺถาย ปีตกสิณํ, โลหิตโอทาตรสฺมิอตฺถาย โลหิตโอทาตกสิณํ, อคฺคิกฺขนฺธตฺถาย เตโชกสิณํ, อุทกธารตฺถาย อาโปกสิณํ สมาปชฺชติ. สตฺถา จงฺกมติ, นิมฺมิโต ติฏฺฐติ วา นิสีทติ วา เสยฺยํ วา กปฺเปตีติ สพฺพํ วิตฺถาเรตพฺพํ. เอตฺถ เอกมฺปิ สีลสฺส กิจฺจํ นตฺถิ, สพฺพํ สมาธิกิจฺจเมว. เอวํ สีลํ สมาธึ น ปาปุณาติ.

Pois, para produzir o raio azul, o Abençoado entra no kasina azul; para o raio amarelo, no kasina amarelo; para os raios vermelho e branco, nos kasinas vermelho e branco; para a massa de fogo, no kasina de fogo; e para a corrente de água, no kasina de água. O Mestre caminha de um lado para o outro, enquanto a forma criada por Ele permanece de pé, senta-se ou deita-se — tudo isso deve ser detalhado. Nisto, não há sequer uma única função que pertença à moralidade; tudo é puramente função da concentração. Assim, a moralidade não alcança a concentração.

---

ยํ ปน ภควา กปฺปสตสหสฺสาธิกานิ จตฺตาริ อสงฺขฺเยยฺยานิ ปารมิโย ปูเรตฺวา, เอกูนตึสวสฺสกาเล จกฺกวตฺติสิรีนิวาสภูตา ภวนา นิกฺขมฺม อโนมานทีตีเร ปพฺพชิตฺวา, ฉพฺพสฺสานิ ปธานโยคํ กตฺวา, วิสาขปุณฺณมายํ อุรุเวลคาเม สุชาตาย ทินฺนํ ปกฺขิตฺตทิพฺโพชํ มธุปายาสํ ปริภุญฺชิตฺวา, สายนฺหสมเย ทกฺขิณุตฺตเรน โพธิมณฺฑํ ปวิสิตฺวา [Pg.58] อสฺสตฺถทุมราชานํ ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา, ปุพฺพุตฺตรภาเค ฐิโต ติณสนฺถารํ สนฺถริตฺวา, ติสนฺธิปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา, จตุรงฺคสมนฺนาคตํ เมตฺตากมฺมฏฺฐานํ ปุพฺพงฺคมํ กตฺวา, วีริยาธิฏฺฐานํ อธิฏฺฐาย, จุทฺทสหตฺถปลฺลงฺกวรคโต สุวณฺณปีเฐ ฐปิตํ รชตกฺขนฺธํ วิย ปญฺญาสหตฺถํ โพธิกฺขนฺธํ ปิฏฺฐิโต กตฺวา, อุปริ มณิฉตฺเตน วิย โพธิสาขาย ธาริยมาโน, สุวณฺณวณฺเณ จีวเร ปวาฬสทิเสสุ โพธิองฺกุเรสุ ปตมาเนสุ, สูริเย อตฺถํ อุปคจฺฉนฺเต มารพลํ วิธมิตฺวา, ปฐมยาเม ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสริตฺวา, มชฺฌิมยาเม ทิพฺพจกฺขุํ วิโสเธตฺวา, ปจฺจูสกาเล สพฺพพุทฺธานมาจิณฺเณ ปจฺจยากาเร ญาณํ โอตาเรตฺวา, อานาปานจตุตฺถชฺฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา, ตเทว ปาทกํ กตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา, มคฺคปฏิปาฏิยา อธิคเตน จตุตฺถมคฺเคน สพฺพกิเลเส เขเปตฺวา สพฺพพุทฺธคุเณ ปฏิวิชฺฌิ, อิทมสฺส ปญฺญากิจฺจํ. เอวํ สมาธิ ปญฺญํ น ปาปุณาติ.

Por outro lado, o fato de o Abençoado — após preencher as perfeições por quatro incontáveis e cem mil éons, tendo partido aos vinte e nove anos de idade de Seus palácios que eram a morada da glória de um imperador universal, tendo se ordenado às margens do rio Anomā, praticado o esforço supremo por seis anos, consumido na lua cheia de Visākha o arroz-doce com leite infundido com essência divina oferecido por Sujātā na aldeia de Uruvelā, entrado no Bodhimaṇḍa ao entardecer pelo caminho de sul a norte, circunvacionado a majestosa árvore Bodhi três vezes em sinal de respeito, permanecido de pé no lado nordeste, estendido o assento de grama, assumido a postura meditativa de pernas cruzadas com três dobras, estabelecido a meditação sobre a bondade amorosa dotada de quatro fatores como preliminar, feito a firme determinação de esforço heróico, sentado no excelente trono de quatorze côvados com o tronco da árvore Bodhi de cinquenta côvados às Suas costas como uma coluna de prata erguida sobre um pedestal de ouro, sendo protegido pelos ramos da árvore Bodhi como se estivesse sob um dossel de joias, enquanto brotos da árvore Bodhi semelhantes a corais caíam sobre Suas vestes douradas, derrotado as forças de Māra ao pôr do sol, recordado de Suas existências passadas na primeira vigília da noite, purificado o olho divino na vigília média, direcionado Seu conhecimento na vigília da madrugada para a originação dependente conforme o costume de todos os Budas, alcançado o quarto jhana da respiração, feito deste a base para desenvolver a visão libertadora e, por meio do quarto caminho alcançado em sucessão de caminhos, destruído todas as defecções mentais e penetrado em todas as qualidades de um Buda — tudo isso é a função da sabedoria. Assim, a concentração não alcança a sabedoria.

---

ตตฺถ ยถา หตฺเถ อุทกํ ปาติยํ อุทกํ น ปาปุณาติ, ปาติยํ อุทกํ ฆเฏ อุทกํ น ปาปุณาติ, ฆเฏ อุทกํ โกลมฺเพ อุทกํ น ปาปุณาติ, โกลมฺเพ อุทกํ จาฏิยํ อุทกํ น ปาปุณาติ, จาฏิยํ อุทกํ มหากุมฺภิยํ อุทกํ น ปาปุณาติ, มหากุมฺภิยํ อุทกํ กุโสพฺเภ อุทกํ น ปาปุณาติ, กุโสพฺเภ อุทกํ กนฺทเร อุทกํ น ปาปุณาติ, กนฺทเร อุทกํ กุนฺนทิยํ อุทกํ น ปาปุณาติ, กุนฺนทิยํ อุทกํ ปญฺจมหานทิยํ อุทกํ น ปาปุณาติ, ปญฺจมหานทิยํ อุทกํ จกฺกวาฬมหาสมุทฺเท อุทกํ น ปาปุณาติ, จกฺกวาฬมหาสมุทฺเท อุทกํ สิเนรุปาทเก มหาสมุทฺเท อุทกํ น ปาปุณาติ. ปาติยํ อุทกํ อุปนิธาย หตฺเถ อุทกํ ปริตฺตํ…เป… สิเนรุปาทกมหาสมุทฺเท อุทกํ อุปนิธาย จกฺกวาฬมหาสมุทฺเท อุทกํ ปริตฺตํ. อิติ อุปรูปริ อุทกํ พหุกํ อุปาทาย เหฏฺฐา เหฏฺฐา อุทกํ ปริตฺตํ โหติ.

A esse respeito, assim como a água na mão não se compara à água em uma bacia, a água em uma bacia não se compara à água em um pote, a água em um pote não se compara à água em um grande vaso de cozimento, a água em um vaso de cozimento não se compara à água em uma jarra de barro, a água em uma jarra de barro não se compara à água em um grande reservatório de água, a água em um grande reservatório não se compara à água em uma pequena lagoa, a água em uma pequena lagoa não se compara à água em um desfiladeiro, a água em um desfiladeiro não se compara à água em um pequeno rio, a água em um pequeno rio não se compara à água nos cinco grandes rios, a água nos cinco grandes rios não se compara à água no grande oceano que circunda o mundo, e a água no grande oceano que circunda o mundo não se compara à água do grande oceano na base do Monte Sineru. Em comparação com a água na bacia, a água na mão é insignificante... pe... em comparação com a água do grande oceano na base do Monte Sineru, a água no oceano que circunda o mundo é insignificante. Assim, tomando a água que está sucessivamente acima como abundante, a água que está sucessivamente abaixo torna-se insignificante.

---

เอวเมว อุปริ อุปริ คุเณ อุปาทาย เหฏฺฐา เหฏฺฐา สีลํ อปฺปมตฺตกํ โอรมตฺตกนฺติ เวทิตพฺพํ. เตนาห – ‘‘อปฺปมตฺตกํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, โอรมตฺตกํ สีลมตฺตก’’นฺติ.

Da mesma forma, tomando as qualidades sucessivamente superiores, a moralidade que está abaixo deve ser compreendida como insignificante e de pouca importância. Por isso Ele disse: 'Isso é algo insignificante, ó monges, de pouca importância, mera moralidade'.

---

เยน ปุถุชฺชโนติ, เอตฺถ –

Sobre a expressão 'pela qual o homem comum (puthujjana)', aqui se diz:

---

‘‘ทุเว ปุถุชฺชนา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;

อนฺโธ ปุถุชฺชโน เอโก, กลฺยาเณโก ปุถุชฺชโน’’ติ.

'Dois tipos de homens comuns foram descritos pelo Buda, o parente do Sol: o homem comum cego (andho puthujjano) e o homem comum virtuoso (kalyāṇo puthujjano).'

---

ตตฺถ [Pg.59] ยสฺส ขนฺธธาตุอายตนาทีสุ อุคฺคหปริปุจฺฉาสวนธารณปจฺจเวกฺขณานิ นตฺถิ, อยํ อนฺธปุถุชฺชโน. ยสฺส ตานิ อตฺถิ, โส กลฺยาณปุถุชฺชโน. ทุวิโธปิ ปเนส –

Entre estes, aquele que carece de estudo, questionamento, audição, memorização e reflexão sobre os agregados (khandha), elementos (dhātu), bases dos sentidos (āyatana) e assim por diante, é chamado de homem comum cego. Aquele que possui essas qualidades é o homem comum virtuoso. E este homem comum, de ambos os tipos, é assim chamado:

---

‘‘ปุถูนํ ชนนาทีหิ, การเณหิ ปุถุชฺชโน;

ปุถุชฺชนนฺโตคธตฺตา, ปุถุวายํ ชโน อิติ’’.

'Ele é chamado de homem comum (puthujjano) devido a causas como a geração de uma multidão de impurezas; por estar incluído na grande massa de pessoas comuns; ou porque este povo está separado dos nobres (ariya).'

---

โส หิ ปุถูนํ นานปฺปการานํ กิเลสาทีนํ ชนนาทีหิ การเณหิ ปุถุชฺชโน. ยถาห –

Pois ele é chamado de homem comum devido a causas como a geração de uma multidão de impurezas de vários tipos. Como foi dito:

---

‘‘ปุถุ กิเลเส ชเนนฺตีติ ปุถุชฺชนา, ปุถุ อวิหตสกฺกายทิฏฺฐิกาติ ปุถุชฺชนา, ปุถุ สตฺถารานํ มุขุลฺโลกิกาติ ปุถุชฺชนา, ปุถุ สพฺพคตีหิ อวุฏฺฐิตาติ ปุถุชฺชนา, ปุถุ นานาภิสงฺขาเร อภิสงฺขโรนฺตีติ ปุถุชฺชนา, ปุถุ นานาโอเฆหิ วุยฺหนฺติ, ปุถุ สนฺตาเปหิ สนฺตปฺปนฺติ, ปุถุ ปริฬาเหหิ ปริฑยฺหนฺติ, ปุถุ ปญฺจสุ กามคุเณสุ รตฺตา คิทฺธา คถิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา ลคฺคา ลคฺคิตา ปลิพุทฺธาติ ปุถุชฺชนา, ปุถุ ปญฺจหิ นีวรเณหิ อาวุตา นิวุตา โอวุตา ปิหิตา ปฏิจฺฉนฺนา ปฏิกุชฺชิตาติ ปุถุชฺชนา’’ติ. ปุถูนํ คณนปถมตีตานํ อริยธมฺมปรมฺมุขานํ นีจธมฺมสมาจารานํ ชนานํ อนฺโตคธตฺตาปิ ปุถุชฺชโน, ปุถุวายํ วิสุํเยว สงฺขฺยํ คโต วิสํสฏฺโฐ สีลสุตาทิคุณยุตฺเตหิ อริเยหิ ชเนหีติ ปุถุชฺชโนติ.

“São chamados de pessoas comuns (puthujjanas) porque geram muitas impurezas; são pessoas comuns porque possuem muitas visões de identidade não eliminadas; são pessoas comuns porque olham para os rostos de muitos mestres; são pessoas comuns porque não se ergueram de todos os destinos de existência; são pessoas comuns porque realizam muitas e variadas formações volitivas; são arrastados por muitas e variadas correntes; são atormentados por muitos e variados tormentos; são queimados por muitas e variadas febres de impurezas; são pessoas comuns porque são apegados, cobiçosos, amarrados, fascinados, obcecados, presos, enredados e obstruídos pelos cinco prazeres sensoriais; são pessoas comuns porque são obstruídos, impedidos, envolvidos, fechados, cobertos e obscurecidos pelos cinco obstáculos.” Também é chamado de pessoa comum por estar incluído entre a multidão incontável de pessoas que dão as costas ao Nobre Dhamma e praticam condutas inferiores; ou ainda, porque este grupo de pessoas é considerado separado e não misturado com os Nobres que são dotados de virtude, aprendizado e outras qualidades.

---

ตถาคตสฺสาติ อฏฺฐหิ การเณหิ ภควา ตถาคโต. ตถา อาคโตติ ตถาคโต, ตถา คโตติ ตถาคโต, ตถลกฺขณํ อาคโตติ ตถาคโต, ตถธมฺเม ยาถาวโต อภิสมฺพุทฺโธติ ตถาคโต, ตถทสฺสิตาย ตถาคโต, ตถวาทิตาย ตถาคโต, ตถาการิตาย ตถาคโต, อภิภวนฏฺเฐน ตถาคโตติ.

Quanto ao termo 'Tathāgata': o Abençoado é chamado de Tathāgata por oito razões. Ele é o Tathāgata porque veio da mesma maneira; é o Tathāgata porque foi da mesma maneira; é o Tathāgata porque chegou às características reais; é o Tathāgata porque despertou plenamente para as coisas como elas realmente são; é o Tathāgata por ver as coisas como elas realmente são; é o Tathāgata por falar aquilo que é real; é o Tathāgata por agir de acordo com o que fala; e é o Tathāgata no sentido de superar tudo.

---

กถํ ภควา ตถา อาคโตติ ตถาคโต? ยถา สพฺพโลกหิตาย อุสฺสุกฺกมาปนฺนา ปุริมกา สมฺมาสมฺพุทฺธา อาคตา, ยถา วิปสฺสี ภควา อาคโต, ยถา สิขี ภควา, ยถา เวสฺสภู ภควา, ยถา กกุสนฺโธ ภควา, ยถา โกณาคมโน ภควา, ยถา กสฺสโป ภควา อาคโต. กึ วุตฺตํ โหติ? เยน อภินีหาเรน เอเต [Pg.60] ภควนฺโต อาคตา, เตเนว อมฺหากมฺปิ ภควา อาคโต. อถ วา ยถา วิปสฺสี ภควา…เป… ยถา กสฺสโป ภควา ทานปารมึ ปูเรตฺวา, สีลเนกฺขมฺมปญฺญาวีริยขนฺติสจฺจอธิฏฺฐานเมตฺตาอุเปกฺขาปารมึ ปูเรตฺวา, อิมา ทส ปารมิโย, ทส อุปปารมิโย, ทส ปรมตฺถปารมิโยติ สมตึสปารมิโย ปูเรตฺวา องฺคปริจฺจาคํ, นยนธนรชฺชปุตฺตทารปริจฺจาคนฺติ อิเม ปญฺจ มหาปริจฺจาเค ปริจฺจชิตฺวา ปุพฺพโยคปุพฺพจริยธมฺมกฺขานญาตตฺถจริยาทโย ปูเรตฺวา พุทฺธิจริยาย โกฏึ ปตฺวา อาคโต; ตถา อมฺหากมฺปิ ภควา อาคโต. อถ วา ยถา วิปสฺสี ภควา…เป… กสฺสโป ภควา จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน, จตฺตาโร สมฺมปฺปธาเน, จตฺตาโร อิทฺธิปาเท, ปญฺจินฺทฺริยานิ, ปญฺจ พลานิ, สตฺต โพชฺฌงฺเค, อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาเวตฺวา พฺรูเหตฺวา อาคโต, ตถา อมฺหากมฺปิ ภควา อาคโต. เอวํ ตถา อาคโตติ ตถาคโต.

Como o Abençoado é o Tathāgata por ter vindo da mesma maneira (tathā āgato)? Assim como os perfeitamente Despertados do passado, que se empenharam pelo bem de todo o mundo, vieram; como o Abençoado Vipassī veio, como o Abençoado Sikhī, como o Abençoado Vessabhū, como o Abençoado Kakusandha, como o Abençoado Koṇāgamana, como o Abençoado Kassapa veio. O que se quer dizer com isso? Com a mesma aspiração resoluta com que esses Abençoados vieram, com essa mesma aspiração o nosso Abençoado também veio. Ou ainda, assim como o Abençoado Vipassī... [pe]... o Abençoado Kassapa veio após preencher a perfeição da generosidade, as perfeições da virtude, renúncia, sabedoria, energia, paciência, verdade, determinação, amor-bondade e equanimidade — preenchendo estas dez perfeições, dez perfeições médias e dez perfeições supremas, totalizando as trinta perfeições; após realizar as cinco grandes renúncias, a saber, a renúncia de membros, de olhos, de riquezas, do reino, e de esposa e filhos; após cumprir os esforços anteriores, a conduta anterior, o ensino do Dhamma, a conduta em benefício dos parentes, etc., e alcançar o ápice da conduta búdica; assim também o nosso Abençoado veio. Ou ainda, assim como o Abençoado Vipassī... [pe]... o Abençoado Kassapa veio após desenvolver e cultivar os quatro estabelecimentos da atenção plena, os quatro esforços corretos, as quatro bases do poder espiritual, as cinco faculdades, as cinco forças, os sete fatores do despertar e o nobre caminho óctuplo; assim também o nosso Abençoado veio. Desse modo, Ele é o Tathāgata por ter vindo da mesma maneira.

---

‘‘ยเถว โลกมฺหิ วิปสฺสิอาทโย,สพฺพญฺญุภาวํ มุนโย อิธาคตา;

ตถา อยํ สกฺยมุนีปิ อาคโต,ตถาคโต วุจฺจติ เตน จกฺขุมา’’ติ.

“Assim como no mundo os sábios como Vipassī e outros alcançaram o estado de onisciência; assim também este Sábio dos Sakyas veio. Por isso, Aquele que possui visão é chamado de Tathāgata.”

---

เอวํ ตถา อาคโตติ ตถาคโต.

Desse modo, Ele é o Tathāgata por ter vindo da mesma maneira.

---

กถํ ตถา คโตติ ตถาคโต? ยถา สมฺปติชาโต วิปสฺสี ภควา คโต…เป… กสฺสโป ภควา คโต.

Como Ele é o Tathāgata por ter ido da mesma maneira (tathā gato)? Assim como o recém-nascido Abençoado Vipassī foi... [pe]... o Abençoado Kassapa foi.

---

กถญฺจ โส ภควา คโต? โส หิ สมฺปติ ชาโตว สเมหิ ปาเทหิ ปถวิยํ ปติฏฺฐาย อุตฺตราภิมุโข สตฺตปทวีติหาเรน คโต. ยถาห – ‘‘สมฺปติชาโต โข, อานนฺท, โพธิสตฺโต สเมหิ ปาเทหิ ปติฏฺฐหิตฺวา อุตฺตราภิมุโข สตฺตปทวีติหาเรน คจฺฉติ, เสตมฺหิ ฉตฺเต อนุธาริยมาเน สพฺพา จ ทิสา อนุวิโลเกติ, อาสภึ วาจํ ภาสติ – ‘อคฺโคหมสฺมิ โลกสฺส, เชฏฺโฐหมสฺมิ โลกสฺส, เสฏฺโฐหมสฺมิ โลกสฺส, อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’ติ’’ (ที. นิ. ๒.๓๑).

E como esse Abençoado foi? Pois Ele, logo ao nascer, firmando-se com os pés planos sobre a terra, voltado para o norte, deu sete passos. Conforme foi dito: 'Logo ao nascer, Ānanda, o Bodisatva, firmando-se com os pés planos, voltado para o norte, caminha dando sete passos enquanto um guarda-sol branco é sustentado sobre Ele, examina todas as direções e profere estas palavras solenes: “Eu sou o topo do mundo, eu sou o mais excelente do mundo, eu sou o supremo do mundo; este é o meu último nascimento, agora não haverá mais existência futura”'.

---

ตญฺจสฺส [Pg.61] คมนํ ตถํ อโหสิ? อวิตถํ อเนเกสํ วิเสสาธิคมานํ ปุพฺพนิมิตฺตภาเวน. ยญฺหิ โส สมฺปติชาโตว สเมหิ ปาเทหิ ปติฏฺฐหิ. อิทมสฺส จตุริทฺธิปาทปฏิลาภสฺส ปุพฺพนิมิตฺตํ.

E esse caminhar dele foi real e infalível, servindo como um presságio para a realização de muitas qualidades distintas. Pois o fato de Ele, recém-nascido, ter se firmado com os pés planos foi o presságio para a sua obtenção das quatro bases do poder espiritual.

---

อุตฺตราภิมุขภาโว ปน สพฺพโลกุตฺตรภาวสฺส ปุพฺพนิมิตฺตํ.

O fato de estar voltado para o norte foi o presságio para o seu estado de estar acima de todo o mundo.

---

สตฺตปทวีติหาโร, สตฺตโพชฺฌงฺครตนปฏิลาภสฺส.

O dar de sete passos foi o presságio para a obtenção das sete joias dos fatores do despertar.

---

‘‘สุวณฺณทณฺฑา วีติปตนฺติ จามรา’’ติ, เอตฺถ วุตฺตจามรุกฺเขโป ปน สพฺพติตฺถิยนิมฺมทฺทนสฺส.

“Abanadores com cabos de ouro agitam-se de um lado para o outro” — aqui, o agitar dos abanadores foi o presságio para a subjugação de todos os heréticos.

---

เสตจฺฉตฺตธารณํ, อรหตฺตวิมุตฺติวรวิมลเสตจฺฉตฺตปฏิลาภสฺส.

O sustentar do guarda-sol branco foi o presságio para a obtenção do excelente e imaculado guarda-sol branco da libertação do estado de Arhat.

---

สตฺตมปทูปริ ฐตฺวา สพฺพทิสานุวิโลกนํ, สพฺพญฺญุตานาวรณญาณปฏิลาภสฺส.

O olhar para todas as direções após parar no sétimo passo foi o presságio para a obtenção do conhecimento desobstruído da onisciência.

---

อาสภิวาจาภาสนํ อปฺปฏิวตฺติยวรธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนสฺส ปุพฺพนิมิตฺตํ.

O proferir das palavras solenes foi o presságio para o giro da excelente Roda do Dhamma que não pode ser revertida.

---

ตถา อยํ ภควาปิ คโต, ตญฺจสฺส คมนํ ตถํ อโหสิ, อวิตถํ, เตสํเยว วิเสสาธิคมานํ ปุพฺพนิมิตฺตภาเวน.

Assim também o nosso Abençoado foi, e esse caminhar dele foi real e infalível, servindo como presságio para a realização dessas mesmas qualidades distintas.

---

เตนาหุ โปราณา –

Por isso disseram os antigos:

---

‘‘มุหุตฺตชาโตว ควมฺปตี ยถา,สเมหิ ปาเทหิ ผุสี วสุนฺธรํ;

โส วิกฺกมี สตฺต ปทานิ โคตโม,เสตญฺจ ฉตฺตํ อนุธารยุํ มรู.

“Assim como um touro líder recém-nascido toca a terra com as patas firmes; assim Gotama deu sete passos sobre a terra, enquanto os deuses sustentavam o guarda-sol branco.

---

คนฺตฺวาน โส สตฺต ปทานิ โคตโม,ทิสา วิโลเกสิ สมา สมนฺตโต;

อฏฺฐงฺคุเปตํ คิรมพฺภุทีรยิ,สีโห ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต’’ติ.

Tendo dado esses sete passos, Gotama olhou para todas as direções ao redor; e proferiu uma voz dotada de oito qualidades excelentes, como um leão no topo de uma montanha.”

---

เอวํ ตถา คโตติ ตถาคโต.

Desse modo, Ele é o Tathāgata por ter ido da mesma maneira.

---

อถ วา ยถา วิปสฺสี ภควา…เป… ยถา กสฺสโป ภควา, อยมฺปิ ภควา ตเถว เนกฺขมฺเมน กามจฺฉนฺทํ ปหาย คโต, อพฺยาปาเทน พฺยาปาทํ, อาโลกสญฺญาย ถินมิทฺธํ, อวิกฺเขเปน อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ, ธมฺมววตฺถาเนน วิจิกิจฺฉํ ปหาย ญาเณน อวิชฺชํ ปทาเลตฺวา, ปาโมชฺเชน [Pg.62] อรตึ วิโนเทตฺวา, ปฐมชฺฌาเนน นีวรณกวาฏํ อุคฺฆาเฏตฺวา, ทุติยชฺฌาเนน วิตกฺกวิจารํ วูปสเมตฺวา, ตติยชฺฌาเนน ปีตึ วิราเชตฺวา, จตุตฺถชฺฌาเนน สุขทุกฺขํ ปหาย, อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติยา รูปสญฺญาปฏิฆสญฺญานานตฺตสญฺญาโย สมติกฺกมิตฺวา, วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติยา อากาสานญฺจายตนสญฺญํ, อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติยา วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติยา อากิญฺจญฺญายตนสญฺญํ สมติกฺกมิตฺวา คโต.

Ou ainda, assim como o Abençoado Vipassī... [pe]... o Abençoado Kassapa, assim também o nosso Abençoado foi da mesma maneira: tendo abandonado o desejo sensorial através da renúncia; a malevolência através da não-malevolência; a preguiça e o torpor através da percepção de luz; a agitação e a preocupação através da não-dispersão; a dúvida através da definição dos fenômenos; tendo destruído a ignorância com o conhecimento; tendo dissipado o descontentamento com a alegria; tendo aberto as portas dos obstáculos com o primeiro jhana; tendo acalmado o pensamento aplicado e sustentado com o segundo jhana; tendo desvanecido o êxtase com o terceiro jhana; tendo abandonado o prazer e a dor com o quarto jhana; tendo transcendido as percepções de forma, de resistência e de diversidade com a realização da esfera do espaço infinito; tendo transcendido a percepção da esfera do espaço infinito com a realização da esfera da consciência infinita; tendo transcendido a percepção da esfera da consciência infinita com a realização da esfera do nada; e tendo transcendido a percepção da esfera do nada com a realização da esfera da nem percepção, nem não-percepção, Ele foi.

---

อนิจฺจานุปสฺสนาย นิจฺจสญฺญํ ปหาย, ทุกฺขานุปสฺสนาย สุขสญฺญํ, อนตฺตานุปสฺสนาย อตฺตสญฺญํ, นิพฺพิทานุปสฺสนาย นนฺทึ, วิราคานุปสฺสนาย ราคํ, นิโรธานุปสฺสนาย สมุทยํ, ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสนาย อาทานํ, ขยานุปสฺสนาย ฆนสญฺญํ, วยานุปสฺสนาย อายูหนํ, วิปริณามานุปสฺสนาย ธุวสญฺญํ, อนิมิตฺตานุปสฺสนาย นิมิตฺตํ, อปฺปณิหิตานุปสฺสนาย ปณิธึ, สุญฺญตานุปสฺสนาย อภินิเวสํ, อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย สาราทานาภินิเวสํ, ยถาภูตญาณทสฺสเนน สมฺโมหาภินิเวสํ, อาทีนวานุปสฺสนาย อาลยาภินิเวสํ, ปฏิสงฺขานุปสฺสนาย อปฺปฏิสงฺขํ, วิวฏฺฏานุปสฺสนาย สํโยคาภินิเวสํ, โสตาปตฺติมคฺเคน ทิฏฺเฐกฏฺเฐ กิเลเส ภญฺชิตฺวา, สกทาคามิมคฺเคน โอฬาริเก กิเลเส ปหาย, อนาคามิมคฺเคน อณุสหคเต กิเลเส สมุคฺฆาเฏตฺวา, อรหตฺตมคฺเคน สพฺพกิเลเส สมุจฺฉินฺทิตฺวา คโต. เอวมฺปิ ตถา คโตติ ตถาคโต.

Tendo abandonado a percepção de permanência através da contemplação da impermanência; a percepção de felicidade através da contemplação do sofrimento; a percepção de eu através da contemplação do não-eu; o deleite através da contemplação do desencanto; a cobiça através da contemplação do desapego; o surgimento através da contemplação da cessação; o apego através da contemplação do abandono; a percepção de solidez através da contemplação do esgotamento; o acúmulo através da contemplação do declínio; a percepção de estabilidade através da contemplação da mudança; o sinal através da contemplação do sem-sinal; o anseio através da contemplação do sem-anseio; a insistence dogmática através da contemplação do vazio; a insistência em tomar o insubstancial como substancial através da contemplação dos fenômenos com sabedoria superior; a insistência na ilusão através do conhecimento e visão das coisas como elas são; a insistência no apego ao refúgio mundano através da contemplação do perigo; a falta de reflexão através da contemplação reflexiva; a insistência na união com o ciclo através da contemplação da libertação; tendo destruído as impurezas associadas à visão incorreta através do caminho da entrada na corrente; tendo abandonado as impurezas grosseiras através do caminho do retorno único; tendo erradicado as impurezas sutis latentes através do caminho do não-retorno; e tendo cortado inteiramente todas as impurezas através do caminho do estado de Arhat, Ele foi. Desse modo também, Ele é o Tathāgata por ter ido da mesma maneira.

---

กถํ ตถลกฺขณํ อาคโตติ ตถาคโต?ปถวีธาตุยา กกฺขฬตฺตลกฺขณํ ตถํ อวิตถํ. อาโปธาตุยา ปคฺฆรณลกฺขณํ. เตโชธาตุยา อุณฺหตฺตลกฺขณํ. วาโยธาตุยา วิตฺถมฺภนลกฺขณํ. อากาสธาตุยา อสมฺผุฏฺฐลกฺขณํ. วิญฺญาณธาตุยา วิชานนลกฺขณํ.

Como Ele é o Tathāgata por ter chegado às características reais (tathalakkhaṇaṃ āgato)? A característica de solidez do elemento terra é real e infalível. A característica de fluidez do elemento água [é real e infalível]. A característica de calor do elemento fogo [é real e infalível]. A característica de sustentação do elemento ar [é real e infalível]. A característica de não-contato do elemento espaço [é real e infalível]. A característica de cognição do elemento consciência é real e infalível.

---

รูปสฺส รุปฺปนลกฺขณํ. เวทนาย เวทยิตลกฺขณํ. สญฺญาย สญฺชานนลกฺขณํ. สงฺขารานํ อภิสงฺขรณลกฺขณํ. วิญฺญาณสฺส วิชานนลกฺขณํ.

A característica de deformação da forma [é real e infalível]. A característica de sentir da sensação [é real e infalível]. A característica de reconhecer da percepção [é real e infalível]. A característica de condicionar das formações volitivas [é real e infalível]. A característica de cognição da consciência [é real e infalível].

---

วิตกฺกสฺส [Pg.63] อภินิโรปนลกฺขณํ. วิจารสฺส อนุมชฺชนลกฺขณํ ปีติยา ผรณลกฺขณํ. สุขสฺส สาตลกฺขณํ. จิตฺเตกคฺคตาย อวิกฺเขปลกฺขณํ. ผสฺสสฺส ผุสนลกฺขณํ.

A característica de direcionamento do pensamento aplicado [é real e infalível]. A característica de exame contínuo do pensamento sustentado [é real e infalível]. A característica de difusão do êxtase [é real e infalível]. A característica de gratificação da felicidade [é real e infalível]. A característica de não-dispersão da unifocalidade mental [é real e infalível]. A característica de contato do contato mental [é real e infalível].

---

สทฺธินฺทฺริยสฺส อธิโมกฺขลกฺขณํ. วีริยินฺทฺริยสฺส ปคฺคหลกฺขณํ. สตินฺทฺริยสฺส อุปฏฺฐานลกฺขณํ. สมาธินฺทฺริยสฺส อวิกฺเขปลกฺขณํ. ปญฺญินฺทฺริยสฺส ปชานนลกฺขณํ.

A característica de convicção da faculdade da fé [é real e infalível]. A característica de sustentação da faculdade da energia [é real e infalível]. A característica de estabelecimento da faculdade da atenção plena [é real e infalível]. A característica de não-dispersão da faculdade da concentração [é real e infalível]. A característica de compreender claramente da faculdade da sabedoria [é real e infalível].

---

สทฺธาพลสฺส อสฺสทฺธิเย อกมฺปิยลกฺขณํ. วีริยพลสฺส โกสชฺเช, สติพลสฺส มุฏฺฐสฺสจฺเจ. สมาธิพลสฺส อุทฺธจฺเจ, ปญฺญาพลสฺส อวิชฺชาย อกมฺปิยลกฺขณํ.

A característica de inabalabilidade diante da falta de fé da força da fé [é real e infalível]. A característica de inabalabilidade diante da preguiça da força da energia [é real e infalível]; a característica de inabalabilidade diante do esquecimento da força da atenção plena [é real e infalível]. A característica de inabalabilidade diante da agitação da força da concentração [é real e infalível]; a característica de inabalabilidade diante da ignorância da força da sabedoria é real e infalível.

---

สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฏฺฐานลกฺขณํ. ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ปวิจยลกฺขณํ. วีริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ปคฺคหลกฺขณํ. ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ผรณลกฺขณํ. ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส วูปสมลกฺขณํ. สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อวิกฺเขปลกฺขณํ. อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ปฏิสงฺขานลกฺขณํ.

A característica de estabelecimento do fator do despertar da atenção plena [é real e infalível]. A característica de investigação do fator do despertar da investigação dos fenômenos [é real e infalível]. A característica de sustentação do fator do despertar da energia [é real e infalível]. A característica de difusão do fator do despertar do êxtase [é real e infalível]. A característica de tranquilidade do fator do despertar da serenidade [é real e infalível]. A característica de não-dispersão do fator do despertar da concentração [é real e infalível]. A característica de reflexão equânime do fator do despertar da equanimidade [é real e infalível].

---

สมฺมาทิฏฺฐิยา ทสฺสนลกฺขณํ. สมฺมาสงฺกปฺปสฺส อภินิโรปนลกฺขณํ. สมฺมาวาจาย ปริคฺคหลกฺขณํ. สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมุฏฺฐานลกฺขณํ. สมฺมาอาชีวสฺส โวทานลกฺขณํ. สมฺมาวายามสฺส ปคฺคหลกฺขณํ. สมฺมาสติยา อุปฏฺฐานลกฺขณํ. สมฺมาสมาธิสฺส อวิกฺเขปลกฺขณํ.

A característica de visão da visão correta [é real e infalível]. A característica de direcionamento do pensamento correto [é real e infalível]. A característica de acolhimento da fala correta [é real e infalível]. A característica de originar ações corretas da ação correta [é real e infalível]. A característica de purificação do meio de vida correto [é real e infalível]. A característica de sustentação do esforço correto [é real e infalível]. A característica de estabelecimento da atenção plena correta [é real e infalível]. A característica de não-dispersão da concentração correta [é real e infalível].

---

อวิชฺชาย อญฺญาณลกฺขณํ. สงฺขารานํ เจตนาลกฺขณํ. วิญฺญาณสฺส วิชานนลกฺขณํ. นามสฺส นมนลกฺขณํ. รูปสฺส รุปฺปนลกฺขณํ. สฬายตนสฺส อายตนลกฺขณํ. ผสฺสสฺส ผุสนลกฺขณํ. เวทนาย เวทยิตลกฺขณํ. ตณฺหาย เหตุลกฺขณํ. อุปาทานสฺส คหณลกฺขณํ. ภวสฺส อายูหนลกฺขณํ. ชาติยา นิพฺพตฺติลกฺขณํ. ชราย ชีรณลกฺขณํ. มรณสฺส จุติลกฺขณํ.

A característica de não-conhecimento da ignorância [é real e infalível]. A característica de volição das formações [é real e infalível]. A característica de cognição da consciência [é real e infalível]. A característica de inclinação do nome [é real e infalível]. A característica de deformação da forma [é real e infalível]. A característica de base das seis bases dos sentidos [é real e infalível]. A característica de contato do contato [é real e infalível]. A característica de sentir da sensação [é real e infalível]. A característica de causa do desejo [é real e infalível]. A característica de apego do apego [é real e infalível]. A característica de acumulação do devir [é real e infalível]. A característica de nascimento do nascimento [é real e infalível]. A característica de envelhecimento do envelhecimento [é real e infalível]. A característica de morte da morte [é real e infalível].

---

ธาตูนํ สุญฺญตาลกฺขณํ. อายตนานํ อายตนลกฺขณํ. สติปฏฺฐานานํ อุปฏฺฐานลกฺขณํ. สมฺมปฺปธานานํ ปทหนลกฺขณํ. อิทฺธิปาทานํ อิชฺฌนลกฺขณํ. อินฺทฺริยานํ อธิปติลกฺขณํ. พลานํ อกมฺปิยลกฺขณํ. โพชฺฌงฺคานํ นิยฺยานลกฺขณํ. มคฺคสฺส เหตุลกฺขณํ.

A característica de vacuidade dos elementos [é real e infalível]. A característica de base das bases dos sentidos [é real e infalível]. A característica de estabelecimento dos estabelecimentos da atenção plena [é real e infalível]. A característica de esforço dos esforços corretos [é real e infalível]. A característica de realização das bases do poder espiritual [é real e infalível]. A característica de dominância das faculdades [é real e infalível]. A característica de inabalabilidade das forças [é real e infalível]. A característica de libertação dos fatores do despertar [é real e infalível]. A característica de causa do caminho [é real e infalível].

---

สจฺจานํ [Pg.64] ตถลกฺขณํ. สมถสฺส อวิกฺเขปลกฺขณํ. วิปสฺสนาย อนุปสฺสนาลกฺขณํ. สมถวิปสฺสนานํ เอกรสลกฺขณํ. ยุคนทฺธานํ อนติวตฺตนลกฺขณํ.

A característica de realidade das verdades [é real e infalível]. A característica de não-dispersão da tranquilidade [é real e infalível]. A característica de contemplação contínua da introspecção [é real e infalível]. A característica de sabor único da tranquilidade e introspecção [é real e infalível]. A característica de não-superação mútua de sua união em par [é real e infalível].

---

สีลวิสุทฺธิยา สํวรลกฺขณํ. จิตฺตวิสุทฺธิยา อวิกฺเขปลกฺขณํ. ทิฏฺฐิวิสุทฺธิยา ทสฺสนลกฺขณํ.

A característica de contenção da purificação da virtude [é real e infalível]. A característica de não-dispersão da purificação da mente [é real e infalível]. A característica de visão da purificação da visão [é real e infalível].

---

ขเย ญาณสฺส สมุจฺเฉทนลกฺขณํ. อนุปฺปาเท ญาณสฺส ปสฺสทฺธิลกฺขณํ.

A característica de erradicação do conhecimento no esgotamento das impurezas [é real e infalível]. A característica de tranquilização do conhecimento no não-surgimento das impurezas [é real e infalível].

---

ฉนฺทสฺส มูลลกฺขณํ. มนสิการสฺส สมุฏฺฐาปนลกฺขณํ. ผสฺสสฺส สโมธานลกฺขณํ. เวทนาย สโมสรณลกฺขณํ. สมาธิสฺส ปมุขลกฺขณํ. สติยา อาธิปเตยฺยลกฺขณํ. ปญฺญาย ตตุตฺตริยลกฺขณํ. วิมุตฺติยา สารลกฺขณํ… อมโตคธสฺส นิพฺพานสฺส ปริโยสานลกฺขณํ ตถํ อวิตถํ. เอวํ ตถลกฺขณํ ญาณคติยา อาคโต อวิรชฺฌิตฺวา ปตฺโต อนุปฺปตฺโตติ ตถาคโต. เอวํ ตถลกฺขณํ อาคโตติ ตถาคโต.

O desejo tem a característica de ser a raiz. A atenção tem a característica de originar. O contato tem a característica de reunir. A sensação tem a característica de convergir. A concentração tem a característica de liderança. A atenção plena tem a característica de soberania. A sabedoria tem a característica de ser superior a isso. A libertação tem a característica de ser o cerne... O Nibbāna, que mergulha no imortal, tem a característica de ser o fim; isso é real, não ilusório. Assim, por ter vindo a essa característica real através do curso do conhecimento, tendo alcançado sem desvio, tendo atingido, tendo plenamente alcançado, Ele é o Tathāgata. Assim, por ter vindo à característica real, Ele é o Tathāgata.

---

กถํ ตถธมฺเม ยาถาวโต อภิสมฺพุทฺโธติ ตถาคโต? ตถธมฺมา นาม จตฺตาริ อริยสจฺจานิ. ยถาห – ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ตถานิ อวิตถานิ อนญฺญถานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ ภิกฺขเว, ตถเมตํ อวิตถเมตํ อนญฺญถเมต’’นฺติ (สํ. นิ. ๕.๑๐๙๐) วิตฺถาโร. ตานิ จ ภควา อภิสมฺพุทฺโธ, ตสฺมา ตถานํ ธมฺมานํ อภิสมฺพุทฺธตฺตา ตถาคโตติ วุจฺจติ. อภิสมฺพุทฺธตฺโถ เหตฺถ คตสทฺโท.

Como Ele é o Tathāgata por ter compreendido plenamente as coisas reais como elas realmente são? As chamadas 'coisas reais' são as Quatro Nobres Verdades. Como foi dito: 'Monges, estas quatro coisas são reais, não ilusórias, não de outra forma. Quais quatro? "Isto é o sofrimento", monges, isto é real, isto é não ilusório, isto é não de outra forma...' detalhadamente. E o Abençoado compreendeu plenamente essas verdades; portanto, por ter compreendido plenamente as coisas reais, Ele é chamado de 'Tathāgata'. Aqui, a palavra 'gata' tem o significado de 'compreendido plenamente'.

---

อปิ จ ชรามรณสฺส ชาติปจฺจยสมฺภูตสมุทาคตฏฺโฐ ตโถ อวิตโถ อนญฺญโถ…เป…, สงฺขารานํ อวิชฺชาปจฺจยสมฺภูตสมุทาคตฏฺโฐ ตโถ อวิตโถ อนญฺญโถ…เป…, ตถา อวิชฺชาย สงฺขารานํ ปจฺจยฏฺโฐ, สงฺขารานํ วิญฺญาณสฺส ปจฺจยฏฺโฐ…เป…, ชาติยา ชรามรณสฺส ปจฺจยฏฺโฐ ตโถ อวิตโถ อนญฺญโถ. ตํ สพฺพํ ภควา อภิสมฺพุทฺโธ, ตสฺมาปิ ตถานํ ธมฺมานํ อภิสมฺพุทฺธตฺตา ตถาคโตติ วุจฺจติ. เอวํ ตถธมฺเม ยาถาวโต อภิสมฺพุทฺโธติ ตถาคโต.

Além disso, o fato de o envelhecimento e morte surgir e se originar tendo o nascimento como condição é real, não ilusório, não de outra forma... [pe]... o fato de as formações surgirem e se originarem tendo a ignorância como condição é real, não ilusório, não de outra forma... [pe]... assim também, o fato de a ignorância ser a condição para as formações, o fato de as formações serem a condição para a consciência... [pe]... o fato de o nascimento ser a condição para o envelhecimento e morte é real, não ilusório, não de outra forma. O Abençoado compreendeu plenamente tudo isso; portanto, também por ter compreendido plenamente as coisas reais, Ele é chamado de 'Tathāgata'. Assim, Ele é o Tathāgata por ter compreendido plenamente as coisas reais como elas realmente são.

---

กถํ ตถทสฺสิตาย ตถาคโต? ภควา ยํ สเทวเก โลเก…เป…, สเทวมนุสฺสาย ปชาย อปริมาณาสุ โลกธาตูสุ อปริมาณานํ [Pg.65] สตฺตานํ จกฺขุทฺวาเร อาปาถมาคจฺฉนฺตํ รูปารมฺมณํ นาม อตฺถิ, ตํ สพฺพาการโต ชานาติ ปสฺสติ. เอวํ ชานตา ปสฺสตา จ, เตน ตํ อิฏฺฐานิฏฺฐาทิวเสน วา ทิฏฺฐสุตมุตวิญฺญาเตสุ ลพฺภมานกปทวเสน วา. ‘‘กตมํ ตํ รูปํ รูปายตนํ? ยํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย วณฺณนิภา สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ นีลํ ปีตก’’นฺติอาทินา (ธ. ส. ๖๑๖) นเยน อเนเกหิ นาเมหิ เตรสหิ วาเรหิ ทฺเวปญฺญาสาย นเยหิ วิภชฺชมานํ ตถเมว โหติ, วิตถํ นตฺถิ. เอส นโย โสตทฺวาราทีสุปิ อาปาถํ อาคจฺฉนฺเตสุ สทฺทาทีสุ. วุตฺตญฺเจตํ ภควตา – ‘‘ยํ ภิกฺขเว, สเทวกสฺส โลกสฺส…เป… สเทวมนุสฺสาย ปชาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา, ตมหํ ชานามิ. ตมหํ อพฺภญฺญาสึ, ตํ ตถาคตสฺส วิทิตํ, ตํ ตถาคโต น อุปฏฺฐาสี’’ติ (อ. นิ. ๔.๒๔). เอวํ ตถทสฺสิตาย ตถาคโต. ตตฺถ ตถทสฺสี อตฺเถ ตถาคโตติ ปทสมฺภโว เวทิตพฺโพ.

Como Ele é o Tathāgata por ver as coisas como elas realmente são? O Abençoado conhece e vê em todos os aspectos qualquer objeto visual que entra no campo de visão de seres incontáveis em mundos incontáveis, no mundo com seus devas... [pe]... entre a progênie de devas e humanos. Por Ele conhecer e ver dessa maneira, quer seja por meio do agradável e desagradável, quer seja por meio dos termos aplicáveis entre o visto, ouvido, sentido e conhecido: 'Qual é essa forma que é a base da forma? Aquela forma que, dependendo dos quatro grandes elementos, é cor e brilho, visível, com impacto, azul, amarela...' etc. Quando analisada através de muitos nomes, treze seções e cinquenta e dois métodos, ela é exatamente assim, não há falsidade. Este mesmo método se aplica aos sons, etc., que entram no campo do ouvido, etc. E isto foi dito pelo Abençoado: 'Monges, aquilo que é visto, ouvido, sentido, conhecido, alcançado, buscado, examinado pela mente pelo mundo com seus devas... [pe]... pela progênie de devas e humanos, isso eu conheço. Isso eu compreendi diretamente, isso é conhecido pelo Tathāgata, mas o Tathāgata não se apegou a isso.' Assim, Ele é o Tathāgata por ver as coisas como elas realmente são. Nesse contexto, a derivação da palavra 'Tathāgata' no sentido de 'Aquele que vê o real' deve ser compreendida.

---

กถํ ตถวาทิตาย ตถาคโต? ยํ รตฺตึ ภควา โพธิมณฺเฑ อปราชิตปลฺลงฺเก นิสินฺโน ติณฺณํ มารานํ มตฺถกํ มทฺทิตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ, ยญฺจ รตฺตึ ยมกสาลานมนฺตเร อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายิ, เอตฺถนฺตเร ปญฺจจตฺตาลีสวสฺสปริมาเณ กาเล ปฐมโพธิยาปิ มชฺฌิมโพธิยาปิ ปจฺฉิมโพธิยาปิ ยํ ภควตา ภาสิตํ – สุตฺตํ, เคยฺยํ…เป… เวทลฺลํ, ตํ สพฺพํ อตฺถโต จ พฺยญฺชนโต จ อนุปวชฺชํ, อนูนมนธิกํ, สพฺพาการปริปุณฺณํ, ราคมทนิมฺมทนํ, โทสโมหมทนิมฺมทนํ. นตฺถิ ตตฺถ วาลคฺคมตฺตมฺปิ อวกฺขลิตํ, สพฺพํ ตํ เอกมุทฺทิกาย ลญฺฉิตํ วิย, เอกนาฬิยา มิตํ วิย, เอกตุลาย ตุลิตํ วิย จ, ตถเมว โหติ อวิตถํ อนญฺญถํ. เตนาห – ‘‘ยญฺจ, จุนฺท, รตฺตึ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ รตฺตึ อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ, ยํ เอตสฺมึ อนฺตเร ภาสติ ลปติ นิทฺทิสติ, สพฺพํ ตํ ตเถว โหติ, โน อญฺญถา. ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจตี’’ติ (อ. นิ. ๔.๒๓). คทตฺโถ เหตฺถ คตสทฺโท. เอวํ ตถวาทิตาย ตถาคโต.

Como Ele é o Tathāgata por falar a verdade? Desde a noite em que o Abençoado, sentado no trono invencível no assento da iluminação, tendo esmagado a cabeça dos três Māras, compreendeu plenamente a insuperável iluminação perfeita, até a noite em que Ele passou totalmente ao parinibbāna no elemento Nibbāna sem resíduo de apego entre as árvores sāl gêmeas — nesse intervalo de tempo de quarenta e cinco anos, seja no início, no meio ou no fim de sua iluminação, tudo o que foi falado pelo Abençoado — discursos, cantos... [pe]... análises — tudo isso é irrepreensível tanto no significado quanto na letra, sem falta, sem excesso, perfeito em todos os aspectos, esmagando a embriaguez da cobiça, esmagando a embriaguez da aversão e da ilusão. Não há ali sequer a largura de um fio de cabelo de desvio. Tudo isso é exatamente real, não ilusório, não de outra forma, como se estivesse marcado com um único selo real, medido com uma única medida, ou pesado com uma única balança. Por isso foi dito: 'Cunda, na noite em que o Tathāgata compreende plenamente a insuperável iluminação perfeita, e na noite em que Ele passa totalmente ao parinibbāna no elemento Nibbāna sem resíduo de apego, tudo o que Ele fala, profere e expõe nesse intervalo é exatamente assim, não de outra forma. Portanto, Ele é chamado de "Tathāgata".' Aqui, a palavra 'gata' tem o significado de 'falar'. Assim, Ele é o Tathāgata por falar a verdade.

---

อปิ [Pg.66] จ อาคทนํ อาคโท, วจนนฺติ อตฺโถ. ตโย อวิปรีโต อาคโท อสฺสาติ, ท-การสฺส ต-การํ กตฺวา ตถาคโตติ เอวเมตสฺมึ อตฺเถ ปทสิทฺธิ เวทิตพฺพา.

Além disso, 'āgadana' é 'āgada', que significa 'fala'. Aquele cuja fala é real e não distorcida é 'tathāgada'; substituindo a letra 'da' pela letra 'ta', obtém-se 'tathāgato'. Assim deve ser compreendida a formação da palavra neste sentido.

---

กถํ ตถาการิตาย ตถาคโต? ภควโต หิ วาจาย กาโย อนุโลเมติ, กายสฺสปิ วาจา, ตสฺมา ยถาวาที ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที จ โหติ. เอวํภูตสฺส จสฺส ยถาวาจา, กาโยปิ ตถา คโต ปวตฺโตติ อตฺโถ. ยถา จ กาโย, วาจาปิ ตถา คตา ปวตฺตาติ ตถาคโต. เตเนวาห – ‘‘ยถาวาที, ภิกฺขเว, ตถาคโต ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. อิติ ยถาวาที ตถาการี ยถาการี ตถาวาที. ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจตี’’ติ (อ. นิ. ๔.๒๓). เอวํ ตถาการิตาย ตถาคโต.

Como Ele é o Tathāgata por agir de acordo com o que fala? Pois as ações corporais do Abençoado estão em conformidade com as suas palavras, e as suas palavras estão em conformidade com as suas ações corporais; portanto, Ele age como fala e fala como age. Sendo assim, assim como é a sua palavra, o seu corpo também agiu e procedeu de acordo; e assim como é o seu corpo, a sua palavra também agiu e procedeu de acordo; daí 'Tathāgata'. Por isso mesmo foi dito: 'Monges, como o Tathāgata fala, assim Ele age; como Ele age, assim Ele fala. Assim, Ele age como fala e fala como age. Portanto, Ele é chamado de "Tathāgata".' Assim, Ele é o Tathāgata por agir de acordo com o que fala.

---

กถํ อภิภวนฏฺเฐน ตถาคโต? อุปริ ภวคฺคํ เหฏฺฐา อวีจึ ปริยนฺตํ กตฺวา ติริยํ อปริมาณาสุ โลกธาตูสุ สพฺพสตฺเต อภิภวติ สีเลนปิ สมาธินาปิ ปญฺญายปิ วิมุตฺติยาปิ, วิมุตฺติญาณทสฺสเนนปิ น ตสฺส ตุลา วา ปมาณํ วา อตฺถิ; อตุโล อปฺปเมยฺโย อนุตฺตโร ราชาติราชา เทวเทโว สกฺกานํ อติสกฺโก พฺรหฺมานํ อติพฺรหฺมา. เตนาห – ‘‘สเทวเก, ภิกฺขเว, โลเก…เป… สเทวมนุสฺสาย ปชาย ตถาคโต อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี, ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจตี’’ติ.

Como Ele é o Tathāgata no sentido de superar tudo? Tendo como limite o topo da existência acima, o inferno Avīci abaixo, e transversalmente em mundos incontáveis, Ele supera todos os seres através da virtude, da concentração, da sabedoria, da libertação e do conhecimento e visão da libertação. Não há comparação nem medida para Ele; Ele é incomparável, imensurável, insuperável, o rei dos reis, o deus dos deuses, o Sakka supremo entre os Sakkas, o Brahmā supremo entre os Brahmās. Por isso foi dito: 'Monges, no mundo com seus devas... [pe]... entre a progênie de devas e humanos, o Tathāgata é o vencedor, invicto, o vidente de tudo, o soberano. Portanto, Ele é chamado de "Tathāgata".'

---

ตตฺเรวํ ปทสิทฺธิ เวทิตพฺพา. อคโท วิย อคโท. โก ปเนส? เทสนาวิลาสมโย เจว ปุญฺญุสฺสโย จ. เตน เหส มหานุภาโว ภิสกฺโก ทิพฺพาคเทน สปฺเป วิย สพฺพปรปฺปวาทิโน สเทวกญฺจ โลกํ อภิภวติ. อิติ สพฺพาโลกาภิภวเน ตโถ อวิปรีโต เทสนาวิลาสมโย เจว ปุญฺญุสฺสโย จ อคโท อสฺสาติ. ท-การสฺส ต-การํ กตฺวา ตถาคโตติ เวทิตพฺโพ. เอวํ อภิภวนฏฺเฐน ตถาคโต.

Nesse contexto, a formação da palavra deve ser compreendida da seguinte forma: 'agada' é como um antídoto. O que é isso? É a beleza de sua exposição de ensinamentos e o acúmulo de seus méritos. Pois, por meio disso, assim como um médico de grande poder supera as serpentes com um antídoto divino, Ele supera todos os proponentes de outras doutrinas e o mundo com seus devas. Assim, na superação de todo o mundo, o Seu antídoto — que consiste na beleza de sua exposição de ensinamentos e no acúmulo de seus méritos — é real e não distorcido. Substituindo a letra 'da' pela letra 'ta', obtém-se 'tathāgato'. Assim deve ser compreendido. Assim, Ele é o Tathāgata no sentido de superar tudo.

---

อปิ จ ตถาย คโตติปิ ตถาคโต, ตถํ คโตติปิ ตถาคโต. คโตติ อวคโต, อตีโต ปตฺโต ปฏิปนฺโนติ อตฺโถ.

Além disso, Ele é o Tathāgata por ter ido por meio do real, e Ele é o Tathāgata por ter ido ao real. 'Gata' significa compreendido, transcendido, alcançado ou praticado.

---

ตตฺถ [Pg.67] สกลโลกํ ตีรณปริญฺญาย ตถาย คโต อวคโตติ ตถาคโต. โลกสมุทยํ ปหานปริญฺญาย ตถาย คโต อตีโตติ ตถาคโต. โลกนิโรธํ สจฺฉิกิริยาย ตถาย คโต ปตฺโตติ ตถาคโต. โลกนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ตถํ คโต ปฏิปนฺโนติ ตถาคโต. เตน วุตฺตํ ภควตา –

Nesse contexto, Ele é o Tathāgata por ter ido — isto é, compreendido — por meio do conhecimento pleno da investigação de forma real em relação a todo o mundo. Ele é o Tathāgata por ter ido — isto é, transcendido — por meio do conhecimento pleno do abandono de forma real em relação à origem do mundo. Ele é o Tathāgata por ter ido — isto é, alcançado — por meio da realização de forma real em relação à cessação do mundo. Ele é o Tathāgata por ter ido — isto é, praticado — de forma real em relação ao caminho que leva à cessação do mundo. Por isso foi dito pelo Abençoado:

---

‘‘โลโก, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธ, โลกสฺมา ตถาคโต วิสํยุตฺโต. โลกสมุทโย, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธ, โลกสมุทโย ตถาคตสฺส ปหีโน. โลกนิโรโธ, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธ, โลกนิโรโธ ตถาคตสฺส สจฺฉิกโต. โลกนิโรธคามินี ปฏิปทา, ภิกฺขเว, ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา, โลกนิโรธคามินี ปฏิปทา ตถาคตสฺส ภาวิตา. ยํ ภิกฺขเว, สเทวกสฺส โลกสฺส…เป… สพฺพํ ตํ ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธํ. ตสฺมา, ตถาคโตติ วุจฺจตี’’ติ (อ. นิ. ๔.๒๓).

"Monges, o mundo foi plenamente compreendido pelo Tathāgata; o Tathāgata está desapegado do mundo. A origem do mundo, monges, foi plenamente compreendida pelo Tathāgata; a origem do mundo foi abandonada pelo Tathāgata. A cessação do mundo, monges, foi plenamente compreendida pelo Tathāgata; a cessação do mundo foi realizada pelo Tathāgata. O caminho que leva à cessação do mundo, monges, foi plenamente compreendido pelo Tathāgata; o caminho que leva à cessação do mundo foi desenvolvido pelo Tathāgata. Monges, tudo o que é visto, ouvido... [pe]... pelo mundo com seus devas, tudo isso foi plenamente compreendido pelo Tathāgata. Portanto, Ele é chamado de 'Tathāgata'."

---

ตสฺสปิ เอวํ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อิทมฺปิ จ ตถาคตสฺส ตถาคตภาวทีปเน มุขมตฺตเมว. สพฺพากาเรน ปน ตถาคโตว ตถาคตสฺส ตถาคตภาวํ วณฺเณยฺย.

O significado disso também deve ser compreendido dessa maneira. E esta explicação detalhada é apenas um vislumbre para ilustrar a natureza de Tathāgata do Tathāgata. Contudo, em todos os aspects, somente o próprio Tathāgata poderia descrever plenamente a natureza de Tathāgata do Tathāgata.

---

กตมญฺจ ตํ ภิกฺขเวติ เยน อปฺปมตฺตเกน โอรมตฺตเกน สีลมตฺตเกน ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺย, ตํ กตมนฺติ ปุจฺฉติ? ตตฺถ ปุจฺฉา นาม อทิฏฺฐโชตนา ปุจฺฉา, ทิฏฺฐสํสนฺทนา ปุจฺฉา, วิมติจฺเฉทนา ปุจฺฉา, อนุมติปุจฺฉา, กเถตุกมฺยตา ปุจฺฉาติ ปญฺจวิธา โหติ.

"E o que é isso, monges?" Com esta frase, Ele pergunta: "Qual é essa mera virtude insignificante, de nível inferior, pela qual um homem comum, ao elogiar o Tathāgata, o elogiaria?" Nesse contexto, as perguntas são de cinco tipos: a pergunta para iluminar o que não foi visto, a pergunta para comparar o que foi visto, a pergunta para cortar a dúvida, a pergunta para obter consentimento e a pergunta pelo desejo de expor.

---

ตตฺถ กตมา อทิฏฺฐโชตนา ปุจฺฉา? ปกติยา ลกฺขณํ อญฺญาตํ โหติ, อทิฏฺฐํ อตุลิตํ อตีริตํ อวิภูตํ อวิภาวิตํ, ตสฺส ญาณาย ทสฺสนาย ตุลนาย ตีรณาย วิภาวนาย ปญฺหํ ปุจฺฉติ, อยํ อทิฏฺฐโชตนา ปุจฺฉา.

Entre elas, o que é a pergunta para iluminar o que não foi visto? Por natureza, a característica de algo é desconhecida, não vista, não pesada, não decidida, não manifestada, não esclarecida; para conhecê-la, vê-la, pesá-la, decidi-la e esclarecê-la, faz-se uma pergunta. Esta é a pergunta para iluminar o que não foi visto.

---

กตมา ทิฏฺฐสํสนฺทนา ปุจฺฉา? ปกติยา ลกฺขณํ ญาตํ โหติ, ทิฏฺฐํ ตุลิตํ ตีริตํ วิภูตํ วิภาวิตํ, ตสฺส อญฺเญหิ ปณฺฑิเตหิ สทฺธึ สํสนฺทนตฺถาย ปญฺหํ ปุจฺฉติ, อยํ ทิฏฺฐสํสนฺทนา ปุจฺฉา.

O que é a pergunta para comparar o que foi visto? Por natureza, a característica de algo é conhecida, vista, pesada, decidida, manifestada, esclarecida; para compará-la com outros sábios, faz-se uma pergunta. Esta é a pergunta para comparar o que foi visto.

---

กตมา [Pg.68] วิมติจฺเฉทนา ปุจฺฉา? ปกติยา สํสยปกฺขนฺโท โหติ, วิมติปกฺขนฺโท, ทฺเวฬฺหกชาโต, ‘‘เอวํ นุ โข, น นุ โข, กินฺนุ โข, กถํ นุ โข’’ติ. โส วิมติจฺเฉทนตฺถาย ปญฺหํ ปุจฺฉติ. อยํ วิมติจฺเฉทนา ปุจฺฉา.

O que é a pergunta para cortar a dúvida? Por natureza, a pessoa caiu na dúvida, caiu na hesitação, está dividida em duas mentes: 'Será assim? Não será assim? O que será? Como será?'. Ela faz uma pergunta para cortar a dúvida. Esta é a pergunta para cortar a dúvida.

---

กตมา อนุมติปุจฺฉา? ภควา ภิกฺขูนํ อนุมติยา ปญฺหํ ปุจฺฉติ – ‘‘ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ. อนิจฺจํ, ภนฺเต. ยํ ปนานิจฺจํ, ทุกฺขํ วา ตํ สุขํ วาติ? ทุกฺขํ ภนฺเตติ (มหาว. ๒๑) สพฺพํ วตฺตพฺพํ, อยํ อนุมติปุจฺฉา.

O que é a pergunta para obter consentimento? O Abençoado faz uma pergunta para obter o consentimento dos monges: 'O que pensam, monges, a forma é permanente ou impermanente?' 'Impermanente, Senhor.' 'E aquilo que é impermanente é sofrimento ou felicidade?' 'Sofrimento, Senhor.' Tudo isso deve ser dito. Esta é a pergunta para obter consentimento.

---

กตมา กเถตุกมฺยตา ปุจฺฉา? ภควา ภิกฺขูนํ กเถตุกมฺยตาย ปญฺหํ ปุจฺฉติ. จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, สติปฏฺฐานา. กตเม จตฺตาโร?…เป… อฏฺฐิเม ภิกฺขเว มคฺคงฺคา. กตเม อฏฺฐาติ, อยํ กเถตุกมฺยตา ปุจฺฉา.

O que é a pergunta pelo desejo de expor? O Abençoado faz uma pergunta aos monges devido ao Seu desejo de expor: 'Monges, existem estes quatro estabelecimentos da atenção plena. Quais quatro?... [pe]... Monges, existem estes oito fatores do caminho. Quais oito?' Esta é a pergunta pelo desejo de expor.

---

อิติ อิมาสุ ปญฺจสุ ปุจฺฉาสุ อทิฏฺฐสฺส ตาว กสฺสจิ ธมฺมสฺส อภาวโต ตถาคตสฺส อทิฏฺฐโชตนา ปุจฺฉา นตฺถิ. ‘‘อิทํ นาม อญฺเญหิ ปณฺฑิเตหิ สมณพฺราหฺมเณหิ สทฺธึ สํสนฺทิตฺวา เทเสสฺสามี’’ติ สมนฺนาหารสฺเสว อนุปฺปชฺชนโต ทิฏฺฐสํสนฺทนา ปุจฺฉาปิ นตฺถิ. ยสฺมา ปน พุทฺธานํ เอกธมฺเมปิ อาสปฺปนา ปริสปฺปนา นตฺถิ, โพธิมณฺเฑเยว สพฺพา กงฺขา ฉินฺนา; ตสฺมา วิมติจฺเฉทนา ปุจฺฉาปิ นตฺถิเยว. อวเสสา ปน ทฺเว ปุจฺฉา พุทฺธานํ อตฺถิ, ตาสุ อยํ กเถตุกมฺยตา ปุจฺฉา นาม.

Assim, entre estas cinco perguntas, primeiramente, como não há nenhuma coisa que não tenha sido vista pelo Tathāgata, não há para Ele a pergunta para iluminar o que não foi visto. Como não surge Nele o pensamento de 'vou comparar isto com outros sábios, ascetas e brâmanes, e então ensinarei', também não há para Ele a pergunta para comparar o que foi visto. E como para os Budas não há hesitação ou oscilação em relação a nenhuma coisa, tendo todas as dúvidas sido cortadas no próprio assento da iluminação, a pergunta para cortar a dúvida também não existe de modo algum. No entanto, as duas perguntas restantes existem para os Budas; entre elas, esta é a chamada pergunta pelo desejo de expor.

---

๘. อิทานิ ตํ กเถตุกมฺยตาย ปุจฺฉาย ปุจฺฉิตมตฺถํ กเถตุํ ‘‘ปาณาติปาตํ ปหายา’’ติอาทิมาห.

8. Agora, para expor o assunto perguntado por meio da pergunta pelo desejo de expor, Ele disse: 'Abandonando a destruição da vida...' etc.

---

ตตฺถ ปาณสฺส อติปาโต ปาณาติปาโต, ปาณวโธ, ปาณฆาโตติ วุตฺตํ โหติ. ปาโณติ เจตฺถ โวหารโต สตฺโต, ปรมตฺถโต ชีวิตินฺทฺริยํ, ตสฺมึ ปน ปาเณ ปาณสญฺญิโน ชีวิตินฺทฺริยุปจฺเฉทกอุปกฺกมสมุฏฺฐาปิกา กายวจีทฺวารานํ อญฺญตรทฺวารปฺปวตฺตา วธกเจตนา ปาณาติปาโต. โส คุณวิรหิเตสุ ติรจฺฉานคตาทีสุ ปาเณสุ ขุทฺทเก ปาเณ อปฺปสาวชฺโช, มหาสรีเร มหาสาวชฺโช, กสฺมา? ปโยคมหนฺตตาย. ปโยคสมตฺเตปิ วตฺถุมหนฺตตาย. คุณวนฺเตสุ มนุสฺสาทีสุ อปฺปคุเณ ปาเณ อปฺปสาวชฺโช, มหาคุเณ มหาสาวชฺโช. สรีรคุณานํ ปน สมภาเว สติ กิเลสานํ อุปกฺกมานญฺจ มุทุตาย อปฺปสาวชฺโช, ติพฺพตาย มหาสาวชฺโชติ เวทิตพฺโพ.

Ali, a queda rápida de um ser vivo, ou a intenção que causa essa queda rápida, é a destruição da vida (pāṇātipāto); significa matar um ser vivo. Aqui, 'ser vivo' (pāṇa) significa um ser (satta) em termos de designação convencional (vohāra); em termos de realidade última (paramatthato), é a faculdade da vida (jīvitindriya). Mas em relação a esse ser vivo, a intenção de matar (vadhakacetanā) de alguém que percebe o ser como tal, que origina o esforço para cortar a faculdade da vida, ocorrendo através de uma das portas do corpo ou da fala, é chamada de destruição da vida (pāṇātipāto). Esta é de menor culpa (appasāvajjo) quando se trata de seres desprovidos de virtudes, como animais e outros, se o ser for pequeno; e de maior culpa (mahāsāvajjo) se o ser tiver um corpo grande. Por quê? Devido à magnitude do esforço (payoga). Mesmo quando o esforço é igual, deve-se à magnitude do objeto (vatthu). Entre os seres virtuosos, como os seres humanos e outros, é de menor culpa quando o ser possui pouca virtude, e de maior culpa quando possui grande virtude. No entanto, quando o tamanho do corpo e as virtudes são iguais, é de menor culpa devido à brandura das defilements (kilesa) e do esforço (upakkama), e de maior culpa devido à intensidade deles; assim deve ser entendido.

---

ตสฺส [Pg.69] ปญฺจ สมฺภารา โหนฺติ – ปาโณ, ปาณสญฺญิตา, วธกจิตฺตํ, อุปกฺกโม, เตน มรณนฺติ. ฉ ปโยคา – สาหตฺถิโก, อาณตฺติโก, นิสฺสคฺคิโย, ถาวโร, วิชฺชามโย, อิทฺธิมโยติ. อิมสฺมึ ปนตฺเถ วิตฺถาริยมาเน อติวิย ปปญฺโจ โหติ, ตสฺมา ตํ น วิตฺถารยาม, อญฺญญฺจ เอวรูปํ. อตฺถิเกหิ ปน สมนฺตปาสาทิกํ วินยฏฺฐกถํ โอโลเกตฺวา คเหตพฺพํ.

Para isso, há cinco fatores (sambhārā): um ser vivo (pāṇo), a percepção de que é um ser vivo (pāṇasaññitā), a mente com intenção de matar (vadhakacittaṃ), o esforço (upakkamo) e a morte decorrente disso (tena maraṇaṃ). Há seis métodos de ação (payogā): por si mesmo (sāhatthiko), por comando (āṇattiko), por lançamento (nissaggiyo), por meios permanentes (thāvaro), por ciências ou mantras (vijjāmayo) e por poderes psíquicos (iddhimayo). Se este assunto fosse detalhado, haveria uma proliferação excessiva de palavras; portanto, não o detalhamos aqui, nem outros assuntos semelhantes. Aqueles que desejam detalhes devem consultar e aprender com o Samantapāsādikā, o comentário do Vinaya.

---

ปหายาติ อิมํ ปาณาติปาตเจตนาสงฺขาตํ ทุสฺสีลฺยํ ปชหิตฺวา. ปฏิวิรโตติ ปหีนกาลโต ปฏฺฐาย ตโต ทุสฺสีลฺยโต โอรโต วิรโตว. นตฺถิ ตสฺส วีติกฺกมิสฺสามีติ จกฺขุโสตวิญฺเญยฺยา ธมฺมา ปเคว กายิกาติ อิมินาว นเยน อญฺเญสุปิ เอวรูเปสุ ปเทสุ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

'Tendo abandonado' (pahāya) significa tendo renunciado a esta má conduta moral (dussīlya) conhecida como a intenção de destruir a vida. 'Abstém-se' (paṭivirato) significa que, a partir do momento do abandono, a pessoa está de fato afastada e abstida daquela má conduta moral. Para ele, não existem estados mentais cognoscíveis pelo olho ou pelo ouvido com a intenção de transgredir, muito menos ações corporais. Desta mesma maneira, o significado deve ser entendido em outras passagens semelhantes.

---

สมโณติ ภควา สมิตปาปตาย ลทฺธโวหาโร. โคตโมติ โคตฺตวเสน. น เกวลญฺจ ภควาเยว ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, ภิกฺขุสงฺโฆปิ ปฏิวิรโต, เทสนา ปน อาทิโต ปฏฺฐาย เอวํ อาคตา, อตฺถํ ปน ทีเปนฺเตน ภิกฺขุสงฺฆวเสนาปิ ทีเปตุํ วฏฺฏติ.

O Abençoado é chamado de 'Asceta' (samaṇo) porque ele acalmou o mal (samitapāpatāya). Ele é chamado de 'Gotama' em virtude de sua linhagem familiar (gottavasena). E não apenas o Abençoado se abstém da destruição da vida, mas a comunidade de monges (bhikkhusaṅgha) também se abstém. No entanto, o ensinamento foi transmitido dessa forma desde o início. Mas, ao explicar o significado, é apropriado explicá-lo também em relação à comunidade de monges.

---

นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถติ ปรูปฆาตตฺถาย ทณฺฑํ วา สตฺถํ วา อาทาย อวตฺตนโต นิกฺขิตฺตทณฺโฑ เจว นิกฺขิตฺตสตฺโถ จาติ อตฺโถ. เอตฺถ จ ฐเปตฺวา ทณฺฑํ สพฺพมฺปิ อวเสสํ อุปกรณํ สตฺตานํ วิเหฐนภาวโต สตฺถนฺติ เวทิตพฺพํ. ยํ ปน ภิกฺขู กตฺตรทณฺฑํ วา ทนฺตกฏฺฐํ วา วาสึ ปิปฺผลิกํ วา คเหตฺวา วิจรนฺติ, น ตํ ปรูปฆาตตฺถาย. ตสฺมา นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ.

'Tendo deitado o bastão, tendo deitado a arma' (nihitadaṇḍo nihitasattho) significa que ele depôs o bastão e depôs a arma, pois não os carrega com o propósito de ferir os outros. E aqui, excetuando o bastão, qualquer outro instrumento restante deve ser entendido como 'arma' (sattha) devido à sua capacidade de ferir os seres. Quanto ao bastão de caminhada, ao palito de dente, à faca de cortar palito ou à pequena faca de unhas que os monges carregam consigo ao caminhar, estes não servem para ferir os outros. Portanto, ele ainda é classificado unicamente como 'aquele que deitou o bastão e deitou a arma'.

---

ลชฺชีติ ปาปชิคุจฺฉนลกฺขณาย ลชฺชาย สมนฺนาคโต. ทยาปนฺโนติ ทยํ เมตฺตจิตฺตตํ อาปนฺโน. สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปีติ; สพฺเพ ปาณภูเต หิเตน อนุกมฺปโก. ตาย ทยาปนฺนตาย สพฺเพสํ ปาณภูตานํ หิตจิตฺตโกติ อตฺโถ. วิหรตีติ อิริยติ ยเปติ ยาเปติ ปาเลติ[Pg.70]. อิติ วา หิ, ภิกฺขเวติ เอวํ วา ภิกฺขเว. วา สทฺโท อุปริ ‘‘อทินฺนาทานํ ปหายา’’ติอาทีนิ อเปกฺขิตฺวา วิกปฺปตฺโถ วุตฺโต, เอวํ สพฺพตฺถ ปุริมํ วา ปจฺฉิมํ วา อเปกฺขิตฺวา วิกปฺปภาโว เวทิตพฺโพ.

'Escrupuloso' (lajjī) significa dotado de vergonha moral, que tem como característica a aversão ao mal. 'Compassivo' (dayāpanno) significa que alcançou a compaixão, um estado mental de amor bondoso (mettā). 'Simpático ao bem-estar de todos os seres vivos' (sabbapāṇabhūtahitānukampī) significa aquele que se compadece de todos os seres vivos visando o bem-estar deles. Devido a essa compaixão, ele tem uma mente voltada para o bem-estar de todos os seres vivos; este é o significado. 'Dentre eles habita' (viharati) significa que ele se move, vive, mantém a vida e se protege. 'Ou assim, monges' (iti vā hi, bhikkhave) significa 'ou desta maneira, monges'. A palavra 'ou' (vā) é dita com o sentido de alternativa (vikappattha), tendo em vista os preceitos seguintes, como 'tendo abandonado o tomar do que não foi dado', etc. Assim, em todos os casos, a natureza alternativa deve ser entendida tendo em vista o preceito anterior ou o posterior.

---

อยํ ปเนตฺถ สงฺเขโป – ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน เอวํ วเทยฺย – ‘‘สมโณ โคตโม ปาณํ น หนติ, น ฆาเตติ, น ตตฺถ สมนุญฺโญ โหติ, วิรโต อิมสฺมา ทุสฺสีลฺยา; อโห, วต เร พุทฺธคุณา มหนฺตา’’ติ, อิติ มหนฺตํ อุสฺสาหํ กตฺวา วณฺณํ วตฺตุกาโมปิ อปฺปมตฺตกํ โอรมตฺตกํ อาจารสีลมตฺตกเมว วกฺขติ. อุปริ อสาธารณภาวํ นิสฺสาย วณฺณํ วตฺตุํ น สกฺขิสฺสติ. น เกวลญฺจ ปุถุชฺชโนว โสตาปนฺนสกทาคามิอนาคามิอรหนฺโตปิ ปจฺเจกพุทฺธาปิ น สกฺโกนฺติเยว; ตถาคโตเยว ปน สกฺโกติ, ตํ โว อุปริ วกฺขามีติ, อยเมตฺถ สาธิปฺปายา อตฺถวณฺณนา. อิโต ปรํ ปน อปุพฺพปทเมว วณฺณยิสฺสาม.

Aqui está o resumo deste assunto: 'Monges, quando um homem comum (puthujjano) elogia o Tathāgata, ele diria assim: "O asceta Gotama não mata seres vivos, não faz com que sejam mortos, não aprova tal ato, abstendo-se desta má conduta. Oh, quão grandiosas são as qualidades do Buda!"'. Assim, mesmo desejando elogiar com grande entusiasmo, ele falará apenas de coisas insignificantes, de menor importância, meramente sobre a conduta moral comum (sīla). Ele não será capaz de elogiar baseando-se nas qualidades extraordinárias e incomuns superiores. E não apenas o homem comum é incapaz, mas também o que entrou na corrente (sotāpanna), o que retorna uma vez (sakadāgāmi), o que não retorna (anāgāmi), o arahant e até mesmo os Budas Pacceka são incapazes; somente o próprio Tathāgata é capaz, e eu lhes direi isso mais adiante. Esta é a explicação detalhada do significado aqui. Doravante, explicaremos apenas os termos que ainda não foram abordados.

---

อทินฺนาทานํ ปหายาติ เอตฺถ อทินฺนสฺส อาทานํ อทินฺนาทานํ, ปรสํหรณํ, เถยฺยํ, โจริกาติ วุตฺตํ โหติ. ตตฺถ อทินฺนนฺติ ปรปริคฺคหิตํ, ยตฺถ ปโร ยถากามการิตํ อาปชฺชนฺโต อทณฺฑารโห อนุปวชฺโช จ โหติ. ตสฺมึ ปรปริคฺคหิเต ปรปริคฺคหิตสญฺญิโน, ตทาทายกอุปกฺกมสมุฏฺฐาปิกา เถยฺยเจตนา อทินฺนาทานํ. ตํ หีเน ปรสนฺตเก อปฺปสาวชฺชํ, ปณีเต มหาสาวชฺชํ, กสฺมา? วตฺถุปณีตตาย. วตฺถุสมตฺเต สติ คุณาธิกานํ สนฺตเก วตฺถุสฺมึ มหาสาวชฺชํ. ตํ ตํ คุณาธิกํ อุปาทาย ตโต ตโต หีนคุณสฺส สนฺตเก วตฺถุสฺมึ อปฺปสาวชฺชํ.

Em 'tendo abandonado o tomar do que não foi dado' (adinnādānaṃ pahāya), o ato de tomar o que não foi dado é adinnādāna; significa apropriar-se da propriedade alheia, roubo, furto. Ali, 'o que não foi dado' (adinna) refere-se à propriedade alheia, sobre a qual o proprietário pode agir conforme sua vontade sem ser passível de punição ou censura. Em relação a essa propriedade alheia, a intenção de roubar (theyyacetanā) de alguém que a percebe como propriedade alheia, a qual origina o esforço para tomá-la, é chamada de adinnādāna. Esse ato é de menor culpa quando se trata de propriedade alheia de baixo valor, e de maior culpa quando é de alto valor. Por quê? Devido ao valor do objeto. Sendo o valor do objeto igual, é de maior culpa quando o objeto pertence a pessoas de virtudes superiores. Tomando como referência cada pessoa de virtude superior, é de menor culpa quando pertence a alguém de virtude inferior a essa.

---

ตสฺส ปญฺจ สมฺภารา โหนฺติ – ปรปริคฺคหิตํ, ปรปริคฺคหิตสญฺญิตา, เถยฺยจิตฺตํ, อุปกฺกโม, เตน หรณนฺติ. ฉ ปโยคา – สาหตฺถิกาทโยว. เต จ โข ยถานุรูปํ เถยฺยาวหาโร, ปสยฺหาวหาโร, ปฏิจฺฉนฺนาวหาโร, ปริกปฺปาวหาโร, กุสาวหาโรติ อิเมสํ อวหารานํ วเสน ปวตฺตา, อยเมตฺถ สงฺเขโป. วิตฺถาโร ปน สมนฺตปาสาทิกายํ วุตฺโต.

Para isso, há cinco fatores (sambhārā): propriedade alheia (parapariggahitaṃ), a percepção de que é propriedade alheia (parapariggahitasaññitā), a mente com intenção de roubar (theyyacittaṃ), o esforço (upakkamo) e a remoção decorrente disso (tena haraṇaṃ). Há seis métodos de ação (payogā), que são os mesmos descritos anteriormente, começando pelo esforço pessoal (sāhatthika). E estes ocorrem de acordo com as circunstâncias, através de métodos de roubo como: roubo por furto oculto (theyyāvahāro), roubo por força ou violência (pasayhāvahāro), roubo de bens ocultos (paṭicchannāvahāro), roubo por estratagema (parikappāvahāro) e roubo por troca de bilhetes ou fraude (kusāvahāro). Este é o resumo aqui. Os detalhes, porém, foram expostos no Samantapāsādikā.

---

ทินฺนเมว [Pg.71] อาทิยตีติ ทินฺนาทายี. จิตฺเตนปิ ทินฺนเมว ปฏิกงฺขตีติ ทินฺนปาฏิกงฺขี. เถเนตีติ เถโน. น เถเนน อเถเนน. อเถนตฺตาเยว สุจิภูเตน. อตฺตนาติ อตฺตภาเวน. อเถนํ สุจิภูตํ อตฺตานํ กตฺวา วิหรตีติ วุตฺตํ โหติ. เสสํ ปฐมสิกฺขาปเท วุตฺตนเยเนว โยเชตพฺพํ. ยถา จ อิธ, เอวํ สพฺพตฺถ.

'Aquele que toma apenas o que é dado' (dinnādāyī) significa que ele toma somente o que foi oferecido. 'Aquele que deseja apenas o que é dado' (dinnapāṭikaṅkhī) significa que, mesmo mentalmente, ele deseja apenas o que é dado. 'Aquele que rouba' é um ladrão (theno). 'Não ladrão' (athena) significa aquele que não rouba. 'Por ser um não ladrão, ele é puro'. 'Consigo mesmo' (attanā) significa com sua própria individualidade (attabhāva). Significa que ele vive tendo feito de si mesmo um não ladrão, alguém puro. O restante deve ser aplicado da mesma maneira descrita no primeiro preceito. E assim como aqui, deve ser feito em todos os preceitos.

---

อพฺรหฺมจริยนฺติ อเสฏฺฐจริยํ. พฺรหฺมํ เสฏฺฐํ อาจารํ จรตีติ พฺรหฺมจารี. อาราจารีติ อพฺรหฺมจริยโต ทูรจารี. เมถุนาติ ราคปริยุฏฺฐานวเสน สทิสตฺตา เมถุนกาติ ลทฺธโวหาเรหิ ปฏิเสวิตพฺพโต เมถุนาติ สงฺขฺยํ คตา อสทฺธมฺมา. คามธมฺมาติ คามวาสีนํ ธมฺมา.

'Não celibato' (abrahmacariya) significa conduta não nobre. 'Aquele que pratica a conduta nobre (brahma)' é um celibatário (brahmacārī). 'Aquele que vive afastado' (ārācārī) significa aquele que vive longe da conduta não celibatária. 'Intercurso sexual' (methuna) refere-se à prática inadequada (asaddhamma) que é chamada de 'methuna' porque deve ser praticada por um par (mithuna) — homem e mulher assim designados — que se assemelham devido à manifestação da luxúria. 'Prática vulgar' (gāmadhamma) significa a conduta dos habitantes de vilas (leigos).

---

๙. มุสาวาทํ ปหายาติ เอตฺถ มุสาติ วิสํวาทนปุเรกฺขารสฺส อตฺถภญฺชนโก วจีปโยโค กายปโยโค, วา วิสํวาทนาธิปฺปาเยน ปนสฺส ปรวิสํวาทกกายวจีปโยคสมุฏฺฐาปิกา เจตนา มุสาวาโท.

9. Em 'tendo abandonado a fala falsa' (musāvādaṃ pahāya), 'falso' (musā) refere-se ao esforço verbal ou corporal de alguém que visa enganar e que destrói o bem-estar alheio. Ou, de outra forma, a intenção que origina o esforço corporal ou verbal para enganar os outros, com o propósito de ludibriar, é chamada de fala falsa (musāvādo).

---

อปโร นโย, ‘มุสา’ติ อภูตํ อตจฺฉํ วตฺถุ. ‘วาโท’ติ ตสฺส ภูตโต ตจฺฉโต วิญฺญาปนํ. ลกฺขณโต ปน อตถํ วตฺถุํ ตถโต ปรํ วิญฺญาเปตุกามสฺส ตถาวิญฺญตฺติสมุฏฺฐาปิกา เจตนา มุสาวาโท. โส ยมตฺถํ ภญฺชติ, ตสฺส อปฺปตาย อปฺปสาวชฺโช, มหนฺตตาย มหาสาวชฺโช.

Outro método: 'falso' (musā) significa uma coisa inexistente, inverídica. 'Fala' (vāda) significa fazer com que os outros a compreendam como existente e verdadeira. Em termos de característica, a intenção que origina a expressão (viññatti) para fazer com que outra pessoa compreenda uma coisa inverídica como verdadeira, por parte de quem deseja que assim seja compreendida, é chamada de fala falsa (musāvādo). Ela é de menor culpa quando o bem-estar que destrói é pequeno, e de maior culpa quando esse bem-estar é grande.

---

อปิ จ คหฏฺฐานํ อตฺตโน สนฺตกํ อทาตุกามตาย นตฺถีติอาทินยปฺปวตฺโต อปฺปสาวชฺโช, สกฺขินา หุตฺวา อตฺถภญฺชนตฺถํ วุตฺโต มหาสาวชฺโช, ปพฺพชิตานํ อปฺปกมฺปิ เตลํ วา สปฺปึ วา ลภิตฺวา หสาธิปฺปาเยน – ‘‘อชฺช คาเม เตลํ นที มญฺเญ สนฺทตี’’ติ ปูรณกถานเยน ปวตฺโต อปฺปสาวชฺโช, อทิฏฺฐํเยว ปน ทิฏฺฐนฺติอาทินา นเยน วทนฺตานํ มหาสาวชฺโช.

Além disso, para os leigos, a mentira dita por não querer dar algo de sua propriedade, como dizer 'não tenho', é de menor culpa. Mas a mentira dita ao atuar como testemunha com o propósito de destruir o bem-estar de alguém é de maior culpa. Para os renunciantes, quando recebem mesmo uma pequena quantidade de óleo ou manteiga clarificada e, com a intenção de brincar, dizem de forma exagerada: 'Hoje na vila o óleo corre como um rio, eu acho!', isso é de menor culpa. No entanto, para aqueles que dizem ter visto o que de fato não viram, é de maior culpa.

---

ตสฺส จตฺตาโร สมฺภารา โหนฺติ – อตถํ วตฺถุ, วิสํวาทนจิตฺตํ, ตชฺโช วายาโม, ปรสฺส ตทตฺถวิชานนนฺติ. เอโก ปโยโค สาหตฺถิโกว. โส กาเยน วา กายปฏิพทฺเธน วา วาจาย วา ปรวิสํวาทนกิริยากรเณน ทฏฺฐพฺโพ. ตาย เจ กิริยาย ปโร ตมตฺถํ ชานาติ, อยํ กิริยสมุฏฺฐาปิกเจตนากฺขเณเยว มุสาวาทกมฺมุนา พชฺฌติ.

Para isso, há quatro fatores (sambhārā): uma coisa inverídica (atathaṃ vatthu), a mente com intenção de enganar (visaṃvādanacittaṃ), o esforço correspondente (tajjo vāyāmo) e a compreensão do significado por parte do outro (parassa tadatthavijānanaṃ). Há apenas um método de ação (payogo), que é o pessoal (sāhatthika). Este deve ser visto como a realização de uma ação enganosa através do corpo, de algo ligado ao corpo, ou da fala. Se, por meio dessa ação, a outra pessoa compreende o significado, o agente fica vinculado ao kamma de fala falsa no exato momento da intenção que originou a ação.

---

ยสฺมา [Pg.72] ปน ยถา กายกายปฏิพทฺธวาจาหิ ปรํ วิสํวาเทติ, ตถา ‘‘อิทมสฺส ภณาหี’’ติ อาณาเปนฺโตปิ ปณฺณํ ลิขิตฺวา ปุรโต นิสฺสชฺชนฺโตปิ, ‘‘อยมตฺโถ เอวํ ทฏฺฐพฺโพ’’ติ กุฑฺฑาทีสุ ลิขิตฺวา ฐเปนฺโตปิ. ตสฺมา เอตฺถ อาณตฺติกนิสฺสคฺคิยถาวราปิ ปโยคา ยุชฺชนฺติ, อฏฺฐกถาสุ ปน อนาคตตฺตา วีมํสิตฺวา คเหตพฺพา.

No entanto, visto que se pode enganar os outros através do corpo, de algo ligado ao corpo ou da fala, o mesmo ocorre quando se ordena a alguém dizendo 'diga isto a ele', ou quando se escreve uma carta e a deixa diante de alguém, ou quando se escreve em paredes e outros locais dizendo 'este assunto deve ser visto desta forma'. Portanto, os métodos por comando (āṇattika), por lançamento (nissaggiya) e permanentes (thāvara) também são aplicáveis aqui; contudo, por não estarem explícitos nos comentários antigos, devem ser aceitos após cuidadosa reflexão.

---

สจฺจํ วทตีติ สจฺจวาที. สจฺเจน สจฺจํ สนฺทหติ ฆเฏตีติ สจฺจสนฺโธ. น อนฺตรนฺตรา มุสา วทตีติ อตฺโถ. โย หิ ปุริโส กทาจิ มุสา วทติ, กทาจิ สจฺจํ, ตสฺส มุสาวาเทน อนฺตริตตฺตา สจฺจํ สจฺเจน น ฆฏียติ; ตสฺมา โส น สจฺจสนฺโธ. อยํ ปน น ตาทิโส, ชีวิตเหตุปิ มุสา อวตฺวา สจฺเจน สจฺจํ สนฺทหติ เยวาติ สจฺจสนฺโธ.

'Aquele que fala a verdade' é um falador da verdade (saccavādī). 'Aquele que une a verdade com a verdade' é o confiável (saccasandho), significando que ele não mente de tempos em tempos. Pois o homem que às vezes mente e às vezes fala a verdade, por ter sua verdade interrompida pela mentira, não une a verdade com a verdade; portanto, ele não é um 'saccasandho'. Mas este não é assim; mesmo por causa de sua vida ele não mente, unindo sempre a verdade com a verdade; por isso ele é chamado de 'saccasandho'.

---

เถโตติ ถิโร ถิรกโถติ อตฺโถ. เอโก หิ ปุคฺคโล หลิทฺทิราโค วิย, ถุสราสิมฺหิ นิขาตขาณุ วิย, อสฺสปิฏฺเฐ ฐปิตกุมฺภณฺฑมิว จ น ถิรกโถ โหติ, เอโก ปาสาณเลขา วิย, อินฺทขีโล วิย จ ถิรกโถ โหติ, อสินา สีสํ ฉินฺทนฺเตปิ ทฺเว กถา น กเถติ, อยํ วุจฺจติ เถโต.

'Firme' (theto) significa estável, de fala firme. Pois um indivíduo pode não ser firme em sua fala, assemelhando-se a uma tintura de açafrão, a uma estaca fincada em um monte de palha, ou a uma abóbora colocada no lombo de um cavalo. Outro indivíduo é firme em sua fala, assemelhando-se a uma inscrição na rocha ou a um pilar de pedra (indakhīla); mesmo que cortem sua cabeça com uma espada, ele não diz duas palavras contraditórias. Este é chamado de 'firme' (theto).

---

ปจฺจยิโกติ ปตฺติยายิตพฺพโก, สทฺธายิตพฺพโกติ อตฺโถ. เอกจฺโจ หิ ปุคฺคโล น ปจฺจยิโก โหติ, ‘‘อิทํ เกน วุตฺตํ, อสุเกนา’’ติ วุตฺเต ‘‘มา ตสฺส วจนํ สทฺทหถา’’ติ วตฺตพฺพตํ อาปชฺชติ. เอโก ปจฺจยิโก โหติ, ‘‘อิทํ เกน วุตฺตํ, อสุเกนา’’ติ วุตฺเต ‘‘ยทิ เตน วุตฺตํ, อิทเมว ปมาณํ, อิทานิ อุปปริกฺขิตพฺพํ นตฺถิ, เอวเมว อิท’’นฺติ วตฺตพฺพตํ อาปชฺชติ, อยํ วุจฺจติ ปจฺจยิโก. อวิสํวาทโก โลกสฺสาติ ตาย สจฺจวาทิตาย โลกํ น วิสํวาเทตีติ อตฺโถ.

'Confiável' (paccayiko) significa digno de confiança, alguém em quem se pode acreditar. Pois um certo indivíduo não é confiável; quando se pergunta 'quem disse isto?' e a resposta é 'fulano', as pessoas dizem 'não acreditem nas palavras dele'. Outro indivíduo é confiável; quando se pergunta 'quem disse isto?' and a resposta é 'fulano', as pessoas dizem 'se foi dito por ele, isso é a própria autoridade, não há necessidade de investigar agora, é exatamente assim'. Este é chamado de 'confiável' (paccayiko). 'Aquele que não engana o mundo' (avisaṃvādako lokassa) significa que, devido à sua veracidade, ele não ludibria as pessoas do mundo; este é o significado.

---

ปิสุณํ วาจํ ปหายาติอาทีสุ ยาย วาจาย ยสฺส ตํ วาจํ ภาสติ, ตสฺส หทเย อตฺตโน ปิยภาวํ, ปรสฺส จ สุญฺญภาวํ กโรติ, สา ปิสุณา วาจา.

Nas passagens que começam com 'tendo abandonado a fala maliciosa' (pisuṇaṃ vācaṃ pahāya), a fala pela qual alguém, ao proferi-la a outrem, gera no coração deste o afeto por si mesmo e a rejeição pelo outro, é chamada de fala maliciosa (pisuṇā vācā).

---

ยาย ปน อตฺตานมฺปิ ปรมฺปิ ผรุสํ กโรติ, ยา วาจา สยมฺปิ ผรุสา, เนว กณฺณสุขา น หทยงฺคมา, อยํ ผรุสา วาจา.

Por outro lado, a fala pela qual alguém torna a si mesmo e ao outro ásperos, e que em si mesma é rude, não sendo agradável ao ouvido nem tocando o coração, é chamada de fala áspera (pharusā vācā).

---

เยน [Pg.73] สมฺผํ ปลปติ นิรตฺถกํ, โส สมฺผปฺปลาโป.

Aquela fala pela qual se tagarela tolamente sobre coisas inúteis e sem sentido é chamada de conversa fútil (samphappalāpo).

---

เตสํ มูลภูตา เจตนาปิ ปิสุณวาจาทินาเมว ลภติ, สา เอว จ อิธาธิปฺเปตาติ.

A intenção que serve de base para essas ações também recebe o nome de fala maliciosa, etc., e é precisamente essa intenção que se quer significar aqui.

---

ตตฺถ สํกิลิฏฺฐจิตฺตสฺส ปเรสํ วา เภทาย อตฺตโน ปิยกมฺยตาย วา กายวจีปโยคสมุฏฺฐาปิกา เจตนา ปิสุณวาจา. สา ยสฺส เภทํ กโรติ, ตสฺส อปฺปคุณตาย อปฺปสาวชฺชา, มหาคุณตาย มหาสาวชฺชา.

Ali, a intenção de alguém com a mente corrompida, que origina o esforço corporal ou verbal para causar a divisão entre outros ou para obter afeto para si mesmo, é chamada de fala maliciosa (pisuṇā vācā). Ela é de menor culpa quando a pessoa cuja divisão é causada possui pouca virtude, e de maior culpa quando possui grande virtude.

---

ตสฺสา จตฺตาโร สมฺภารา – ภินฺทิตพฺโพ ปโร, ‘‘อิติ อิเม นานา ภวิสฺสนฺติ, วินา ภวิสฺสนฺตี’’ติ เภทปุเรกฺขารตา วา, ‘‘อิติ อหํ ปิโย ภวิสฺสามิ วิสฺสาสิโก’’ติ ปิยกมฺยตา วา, ตชฺโช วายาโม, ตสฺส ตทตฺถวิชานนนฺติ. อิเมสํ เภทายาติ, เยสํ อิโตติ วุตฺตานํ สนฺติเก สุตํ เตสํ เภทาย.

Para ela, há quatro fatores (sambhārā): a outra pessoa a ser dividida; a intenção de causar a divisão, pensando 'assim eles se separarão, ficarão divididos', ou o desejo de ser amado, pensando 'assim serei querido e confiável'; o esforço correspondente; e a compreensão do significado por parte da outra pessoa. 'Para dividi-los' (imesaṃ bhedāya) significa para causar a divisão daqueles de quem se ouviu algo, conforme expresso por 'tendo ouvido daqui'.

---

ภินฺนานํ วา สนฺธาตาติ ทฺวินฺนํ มิตฺตานํ วา สมานุปชฺฌายกาทีนํ วา เกนจิเทว การเณน ภินฺนานํ เอกเมกํ อุปสงฺกมิตฺวา ‘‘ตุมฺหากํ อีทิเส กุเล ชาตานํ เอวํ พหุสฺสุตานํ อิทํ น ยุตฺต’’นฺติอาทีนิ วตฺวา สนฺธานํ กตฺตา อนุกตฺตา. อนุปฺปทาตาติ สนฺธานานุปฺปทาตา. ทฺเว ชเน สมคฺเค ทิสฺวา – ‘‘ตุมฺหากํ เอวรูเป กุเล ชาตานํ เอวรูเปหิ คุเณหิ สมนฺนาคตานํ อนุจฺฉวิกเมต’’นฺติอาทีนิ วตฺวา ทฬฺหีกมฺมํ กตฺตาติ อตฺโถ. สมคฺโค อาราโม อสฺสาติ สมคฺคาราโม. ยตฺถ สมคฺคา นตฺถิ, ตตฺถ วสิตุมฺปิ น อิจฺฉตีติ อตฺโถ. สมคฺคราโมติปิ ปาฬิ, อยเมเวตฺถ อตฺโถ. สมคฺครโตติ สมคฺเคสุ รโต, เต ปหาย อญฺญตฺถ คนฺตุมฺปิ น อิจฺฉตีติ อตฺโถ. สมคฺเค ทิสฺวาปิ สุตฺวาปิ นนฺทตีติ สมคฺคนนฺที, สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตาติ ยา วาจา สตฺเต สมคฺเคเยว กโรติ, ตํ สามคฺคิคุณปริทีปิกเมว วาจํ ภาสติ, น อิตรนฺติ.

Aquele que reconcilia os que estão divididos (bhinnānaṃ vā sandhātā) significa que, aproximando-se de dois amigos ou de pessoas que compartilham o mesmo preceptor, etc., que se dividiram por algum motivo, ele diz: 'Para vós, nascidos em tal família e tão instruídos, isto não é adequado', tornando-se assim um reconciliador e um promotor da união. 'Aquele que incentiva' (anuppadātā) significa aquele que apoia a reconciliação. Ao ver duas pessoas em harmonia, ele diz: 'Para vós, nascidos em tal família e dotados de tais virtudes, isto é apropriado', agindo assim para fortalecer a união. 'Aquele que se deleita na harmonia' (samaggārāmo) significa aquele cujo prazer está naqueles que estão unidos; onde não há harmonia, ele não deseja sequer residir. A leitura 'samaggarāmo' também existe e tem o mesmo significado. 'Aquele que tem prazer na harmonia' (samaggarato) significa que ele se deleita com os que estão unidos, não desejando deixá-los para ir a outro lugar. 'Aquele que se alegra com a harmonia' (samagganandī) significa que ele se alegra ao ver ou ouvir sobre pessoas unidas. 'Aquele que fala palavras que promovem a harmonia' (samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā) significa que ele profere apenas palavras que unem os seres, evidenciando as qualidades da concórdia, e não o contrário.

---

ปรสฺส มมฺมจฺเฉทกกายวจีปโยคสมุฏฺฐาปิกา เอกนฺตผรุสเจตนา ผรุสาวาจา. ตสฺสา อาวิภาวตฺถมิทํ วตฺถุ – เอโก กิร ทารโก มาตุวจนํ อนาทิยิตฺวา อรญฺญํ คจฺฉติ, ตํ มาตา นิวตฺเตตุมสกฺโกนฺตี – ‘‘จณฺฑา ตํ มหึสี อนุพนฺธตู’’ติ อกฺโกสิ. อถสฺส ตเถว อรญฺเญ มหึสี [Pg.74] อุฏฺฐาสิ. ทารโก ‘‘ยํ มม มาตา มุเขน กเถสิ, ตํ มา โหตุ, ยํ จิตฺเตน จินฺเตสิ ตํ โหตู’’ติ, สจฺจกิริยมกาสิ. มหึสี ตตฺเถว พทฺธา วิย อฏฺฐาสิ. เอวํ มมฺมจฺเฉทโกปิ ปโยโค จิตฺตสณฺหตาย น ผรุสา วาจา โหติ. มาตาปิตโร หิ กทาจิ ปุตฺตเก เอวํ วทนฺติ – ‘‘โจรา โว ขณฺฑาขณฺฑํ กโรนฺตู’’ติ, อุปฺปลปตฺตมฺปิ จ เนสํ อุปริ ปตนฺตํ น อิจฺฉนฺติ. อาจริยุปชฺฌายา จ กทาจิ นิสฺสิตเก เอวํ วทนฺติ – ‘‘กึ อิเม อหิรีกา อโนตฺตปฺปิโน จรนฺติ, นิทฺธมถ เน’’ติ, อถ จ เนสํ อาคมาธิคมสมฺปตฺตึ อิจฺฉนฺติ. ยถา จ จิตฺตสณฺหตาย ผรุสา วาจา น โหติ, เอวํ วจนสณฺหตาย อผรุสา วาจา น โหติ. น หิ มาราเปตุกามสฺส – ‘‘อิมํ สุขํ สยาเปถา’’ติ วจนํ อผรุสา วาจา โหติ, จิตฺตผรุสตาย ปเนสา ผรุสา วาจาว. สา ยํ สนฺธาย ปวตฺติตา, ตสฺส อปฺปคุณตาย อปฺปสาวชฺชา, มหาคุณตาย มหาสาวชฺชา. ตสฺสา ตโย สมฺภารา – อกฺโกสิตพฺโพ ปโร, กุปิตจิตฺตํ, อกฺโกสนาติ.

A linguagem áspera (pharusāvācā) é a intenção extremamente rude que origina ações corporais ou verbais que ferem profundamente o íntimo de outrem. Para ilustrar isso, há esta história: diz-se que um menino, ignorando as palavras de sua mãe, foi para a floresta. A mãe, incapaz de detê-lo, amaldiçoou-o: 'Que uma búfala selvagem te persiga!'. Logo em seguida, uma búfala de fato surgiu na floresta diante dele. O menino fez um ato de verdade (saccakiriya): 'O que minha mãe proferiu com a boca, que não aconteça; mas o que ela pensou com o coração, que se realize!'. A búfala parou imediatamente ali, como se estivesse amarrada. Assim, mesmo que a expressão pareça ferir profundamente, devido à suavidade da mente, ela não constitui linguagem áspera. Pois os pais às vezes dizem aos filhos: 'Que os ladrões vos cortem em pedaços!', mas não desejam que sequer uma pétala de lótus caia sobre eles. Da mesma forma, professores e preceptores às vezes dizem aos seus discípulos: 'Por que estes andam sem vergonha e sem temor moral? Expulsai-os!', mas, ainda assim, desejam o sucesso deles no aprendizado das escrituras e na realização espiritual. E assim como pela suavidade da mente a fala não é áspera, pela mera suavidade das palavras a fala não deixa de ser áspera. Pois as palavras de quem deseja mandar matar alguém, dizendo 'fazei este dormir confortavelmente', não constituem linguagem suave; devido à aspereza da mente, trata-se de linguagem áspera. Essa linguagem áspera, dependendo de quem é o alvo, é de menor gravidade se dirigida a alguém de poucas virtudes, e de grande gravidade se dirigida a alguém de grandes virtudes. Seus três fatores constituintes são: outra pessoa a ser insultada, uma mente irada e o ato de insultar.

---

เนลาติ เอลํ วุจฺจติ โทโส, นาสฺสา เอลนฺติ เนลา, นิทฺโทสาติ อตฺโถ. ‘‘เนลงฺโค เสตปจฺฉาโท’’ติ, (อุทา. ๖๕) เอตฺถ วุตฺตเนลํ วิย. กณฺณสุขาติ พฺยญฺชนมธุรตาย กณฺณานํ สุขา, สูจิวิชฺฌนํ วิย กณฺณสูลํ น ชเนติ. อตฺถมธุรตาย สกลสรีเร โกปํ อชเนตฺวา เปมํ ชเนตีติ เปมนียา. หทยํ คจฺฉติ, อปฺปฏิหญฺญมานา สุเขน จิตฺตํ ปวิสตีติ หทยงฺคมา. คุณปริปุณฺณตาย ปุเร ภวาติ โปรี ปุเร สํวฑฺฒนารี วิย สุกุมาราติปิ โปรี. ปุรสฺส เอสาติปิ โปรี. นครวาสีนํ กถาติ อตฺโถ. นครวาสิโน หิ ยุตฺตกถา โหนฺติ. ปิติมตฺตํ ปิตาติ วทนฺติ, ภาติมตฺตํ ภาตาติ วทนฺติ, มาติมตฺตํ มาตาติ วทนฺติ. เอวรูปี กถา พหุโน ชนสฺส กนฺตา โหตีติ พหุชนกนฺตา. กนฺตภาเวเนว พหุโน ชนสฺส มนาปา จิตฺตวุฑฺฒิกราติ พหุชนมนาปา.

'Irrepreensível' (nelā): 'ela' significa defeito ou culpa; aquilo que não tem defeito é 'nelā', ou seja, sem falhas. É como o termo 'nela' na passagem 'de membros sem falhas, sob um dossel branco' (nelaṅgo setapacchādo). 'Agradável ao ouvido' (kaṇṇasukhā) significa que, pela doçura de suas sílabas, agrada aos ouvidos, não causando dor como a picada de uma agulha. 'Amável' (pemanīyā) significa que, pela doçura de seu significado, gera afeição em vez de provocar ira no corpo. 'Que vai ao coração' (hadayaṅgamā) significa que entra suavemente na mente sem ser obstruída pela raiva. 'Urbana' (porī) significa que provém da cidade (pure bhavā) por ser plena de virtudes; ou é chamada 'porī' por ser delicada como uma jovem criada na cidade; ou ainda porque pertence à cidade, significando a linguagem dos habitantes da cidade. Pois os habitantes da cidade usam uma fala apropriada: chamam de 'pai' a quem tem a idade de um pai, de 'irmão' a quem tem a idade de um irmão, e de 'mãe' a quem tem a idade de uma mãe. Sendo essa fala querida por muitas pessoas, é chamada 'querida por muitos' (bahujanakantā). E por ser agradável, elevando e alegrando a mente de muitos, é chamada 'agradável a muitos' (bahujanamanāpā).

---

อนตฺถวิญฺญาปิกา กายวจีปโยคสมุฏฺฐาปิกา อกุสลเจตนา สมฺผปฺปลาโป. โส อาเสวนมนฺทตาย อปฺปสาวชฺโช, อาเสวนมหนฺตตาย มหาสาวชฺโช, ตสฺส ทฺเว สมฺภารา – ภารตยุทฺธสีตาหรณาทินิรตฺถกกถาปุเรกฺขารตา, ตถารูปี กถา กถนญฺจ.

A conversa fútil (samphappalāpo) é a intenção prejudicial que origina ações corporais ou verbais que correspondem ao que é inútil ou sem proveito. Ela é de menor gravidade quando praticada raramente, e de grande gravidade quando praticada repetidamente. Seus dois fatores constituintes são: a intenção de proferir conversas inúteis, tais como as guerras dos Bharatas ou o rapto de Sita, e o ato de proferir tal conversa.

---

กาเลน [Pg.75] วทตีติ กาลวาที วตฺตพฺพยุตฺตกาลํ สลฺลกฺเขตฺวา วทตีติ อตฺโถ. ภูตํ ตถํ ตจฺฉํ สภาวเมว วทตีติ ภูตวาที. ทิฏฺฐธมฺมิกสมฺปรายิกตฺถสนฺนิสฺสิตเมว กตฺวา วทตีติ อตฺถวาที. นวโลกุตฺตรธมฺมสนฺนิสฺสิตํ กตฺวา วทตีติ ธมฺมวาที สํวรวินยปหานวินยสนฺนิสฺสิตํ กตฺวา วทตีติ วินยวาที.

'Aquele que fala no momento oportuno' (kālavādī) significa que ele fala após observar o tempo apropriado para o que deve ser dito. 'Aquele que fala a verdade' (bhūtavādī) significa que ele fala o que é real, verdadeiro, genuíno e de acordo com a natureza das coisas. 'Aquele que fala sobre o que é benéfico' (atthavādī) significa que ele fala baseando-se apenas no bem-estar desta vida e da próxima. 'Aquele que fala sobre o Dhamma' (dhammavādī) significa que ele fala baseando-se no Dhamma supramundano de nove aspectos. 'Aquele que fala sobre a Disciplina' (vinayavādī) significa que ele fala baseando-se na disciplina de restrição (saṃvara-vinaya) e na disciplina de abandono (pahāna-vinaya).

---

นิธานํ วุจฺจติ ฐปโนกาโส, นิธานมสฺสา อตฺถีติ นิธานวตี. หทเย นิธาตพฺพยุตฺตกํ วาจํ ภาสิตาติ อตฺโถ. กาเลนาติ เอวรูปึ ภาสมาโนปิ จ – ‘‘อหํ นิธานวตึ วาจํ ภาสิสฺสามี’’ติ น อกาเลน ภาสติ, ยุตฺตกาลํ ปน อเปกฺขิตฺวาว ภาสตีติ อตฺโถ. สาปเทสนฺติ สอุปมํ, สการณนฺติ อตฺโถ. ปริยนฺตวตินฺติ ปริจฺเฉทํ ทสฺเสตฺวา ยถาสฺสา ปริจฺเฉโท ปญฺญายติ, เอวํ ภาสตีติ อตฺโถ. อตฺถสํหิตนฺติ อเนเกหิปิ นเยหิ วิภชนฺเตน ปริยาทาตุํ อสกฺกุเณยฺยตาย อตฺถสมฺปนฺนํ ภาสติ. ยํ วา โส อตฺถวาที อตฺถํ วทติ, เตน อตฺเถน สหิตตฺตา อตฺถสํหิตํ วาจํ ภาสติ, น อญฺญํ นิกฺขิปิตฺวา อญฺญํ ภาสตีติ วุตฺตํ โหติ.

'Tesouro' (nidhāna) refere-se a um local de armazenamento; aquela cuja fala possui um tesouro é 'nidhānavatī', o que significa que ele profere palavras dignas de serem guardadas no coração. 'No momento oportuno' (kālenā) significa que, mesmo ao proferir tais palavras, ele não fala fora de hora pensando 'vou falar palavras dignas de serem guardadas', mas fala apenas observando o momento adequado. 'Com ilustrações' (sāpadesaṃ) significa acompanhado de metáforas e razões. 'Com limites' (pariyantavatī) significa que ele fala mostrando a delimitação do assunto, de modo que o limite de seu discurso fique claro. 'Conectado com o benefício' (atthasaṃhitaṃ) significa que ele profere palavras ricas em significado, impossíveis de serem esgotadas mesmo quando analisadas sob múltiplos aspectos. Ou ainda, como ele é um orador do que é benéfico (atthavādī), qualquer que seja o benefício de que fale, ele profere palavras que contêm esse mesmo benefício, não deixando de lado um assunto para falar de outro despropositadamente.

---

๑๐. พีชคามภูตคามสมารมฺภาติ มูลพีชํ ขนฺธพีชํ ผฬุพีชํ อคฺคพีชํ พีชพีชนฺติ ปญฺจวิธสฺส พีชคามสฺส เจว, ยสฺส กสฺสจิ นีลติณรุกฺขาทิกสฺส ภูตคามสฺส จ สมารมฺภา, เฉทนเภทนปจนาทิภาเวน วิโกปนา ปฏิวิรโตติ อตฺโถ.

10. 'Abster-se de danificar sementes e plantas' (bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato) significa abster-se de destruir ou danificar — seja cortando, quebrando, cozinhando, etc. — os cinco tipos de propagação de plantas (bījagāma): por raiz (mūlabīja), por caule (khandhabīja), por nó ou articulação (phaḷubīja), por broto ou ponta (aggabīja) e por semente propriamente dita (bījabīja); bem como qualquer comunidade de plantas vivas (bhūtagāma), como grama verde, árvores e afins.

---

เอกภตฺติโกติ ปาตราสภตฺตํ สายมาสภตฺตนฺติ ทฺเว ภตฺตานิ, เตสุ ปาตราสภตฺตํ อนฺโตมชฺฌนฺหิเกน ปริจฺฉินฺนํ, อิตรํ มชฺฌนฺหิกโต อุทฺธํ อนฺโต อรุเณน. ตสฺมา อนฺโตมชฺฌนฺหิเก ทสกฺขตฺตุํ ภุญฺชมาโนปิ เอกภตฺติโกว โหติ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘เอกภตฺติโก’’ติ.

'Aquele que faz apenas uma refeição por dia' (ekabhattiko): existem duas refeições, a refeição da manhã (pātarāsabhatta) e a refeição da noite (sāyamāsabhatta). Dessas duas, a refeição da manhã é delimitada pelo período anterior ao meio-dia; a outra ocorre após o meio-dia até o amanhecer. Portanto, mesmo que alguém coma dez vezes antes do meio-dia, ainda assim é considerado como tendo feito apenas uma refeição diária (no período permitido). É em referência a isso que se diz 'ekabhattiko'.

---

รตฺติยา โภชนํ รตฺติ, ตโต อุปรโตติ รตฺตูปรโต. อติกฺกนฺเต มชฺฌนฺหิเก ยาว สูริยตฺถงฺคมนา โภชนํ วิกาลโภชนํ นาม. ตโต วิรตตฺตา วิรโต วิกาลโภชนา. กทา วิรโต? อโนมานทีตีเร ปพฺพชิตทิวสโต ปฏฺฐาย.

'Aquele que se abstém de comer à noite' (rattūparato) refere-se à refeição noturna, da qual ele se abstém. Comer após o meio-dia até o pôr do sol é chamado de 'refeição fora do horário apropriado' (vikālabhojana). Por abster-se disso, ele é 'aquele que se abstém de comer fora do horário apropriado' (virato vikālabhojanā). Desde quando ele se abstém? Desde o dia de sua ordenação às margens do rio Anoma.

---

สาสนสฺส อนนุโลมตฺตา วิสูกํ ปฏาณีภูตํ ทสฺสนนฺติ วิสูกทสฺสนํ. อตฺตนา นจฺจนนจฺจาปนาทิวเสน นจฺจา จ คีตา จ วาทิตา จ อนฺตมโส [Pg.76] มยูรนจฺจาทิวเสนปิ ปวตฺตานํ นจฺจาทีนํ วิสูกภูตา ทสฺสนา จาติ นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา. นจฺจาทีนิ หิ อตฺตนา ปโยเชตุํ วา ปเรหิ ปโยชาเปตุํ วา ปยุตฺตานิ ปสฺสิตุํ วา เนว ภิกฺขูนํ น ภิกฺขุนีนญฺจ วฏฺฏนฺติ.

'Espetáculos inadequados' (visūkadassana) são exibições contrárias ou opostas aos ensinamentos por serem incompatíveis com a Dispensação (Sāsana). 'Abster-se de dança, canto, música instrumental e de assistir a espetáculos inadequados' (naccagītavāditavisūkadassanā) inclui dançar, cantar e tocar instrumentos por si mesmo, ou fazer outros dançarem, cantarem e tocarem, bem como assistir a exibições que sejam contrárias à prática, mesmo que seja a dança de pavões e afins. Pois não é apropriado para monges (bhikkhus) nem para monjas (bhikkhunis) realizar danças e outras performances, fazer com que outros as realizem, ou assistir a elas quando realizadas.

---

มาลาทีสุ มาลาติ ยํ กิญฺจิ ปุปฺผํ. คนฺธนฺติ ยํ กิญฺจิ คนฺธชาตํ. วิเลปนนฺติ ฉวิราคกรณํ. ตตฺถ ปิฬนฺธนฺโต ธาเรติ นาม, อูนฏฺฐานํ ปูเรนฺโต มณฺเฑติ นาม, คนฺธวเสน ฉวิราควเสน จ สาทิยนฺโต วิภูเสติ นาม. ฐานํ วุจฺจติ การณํ. ตสฺมา ยาย ทุสฺสีลฺยเจตนาย ตานิ มาลาธารณาทีนิ มหาชโน กโรติ, ตโต ปฏิวิรโตติ อตฺโถ.

Dentre os itens como guirlandas, etc., 'guirlanda' (mālā) refere-se a qualquer tipo de flor. 'Perfume' (gandha) refere-se a qualquer tipo de substância aromática. 'Cosmético' (vilepana) refere-se a unguentos que embelezam a pele. Nesse contexto, colocar flores é chamado de 'usar' (dhāreti); preencher imperfeições da pele é chamado de 'adornar' (maṇḍeti); e comprazer-se com o aroma ou com o embelezamento da pele é chamado de 'enfeitar-se' (vibhūseti). 'Ocasião' (ṭhāna) significa causa ou motivo. Portanto, o significado é que ele se abstém daquela intenção mundana e contrária à virtude com a qual a maioria das pessoas usa guirlandas, perfumes e cosméticos.

---

อุจฺจาสยนํ วุจฺจติ ปมาณาติกฺกนฺตํ. มหาสยนนฺติ อกปฺปิยปจฺจตฺถรณํ. ตโต วิรโตติ อตฺโถ.

'Leito alto' (uccāsayana) refere-se àquele que excede as medidas permitidas. 'Leito grande' (mahāsayana) refere-se ao uso de coberturas ou lençóis não permitidos para os monges. O significado é que ele se abstém de ambos.

---

ชาตรูปนฺติ สุวณฺณํ. รชตนฺติ กหาปโณ, โลหมาสโก, ชตุมาสโก, ทารุมาสโกติ เย โวหารํ คจฺฉนฺติ. ตสฺส อุภยสฺสาปิ ปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต, เนว นํ อุคฺคณฺหาติ, น อุคฺคณฺหาเปติ, น อุปนิกฺขิตฺตํ สาทิยตีติ อตฺโถ.

'Ouro' (jātarūpa) significa o metal ouro. 'Prata' (rajata) refere-se a moedas (kahāpaṇa), moedas de bronze (lohamāsako), moedas de laca (jatumāsako) ou moedas de madeira (dārumāsako) que são usadas no comércio. O significado é que ele se abstém de aceitar ambos; ele próprio não os recebe, não faz com que outros os recebam, nem consente que sejam guardados ou depositados em seu nome.

---

อามกธญฺญปฏิคฺคหณาติ, สาลิวีหิยวโคธูมกงฺคุวรกกุทฺรูสกสงฺขาตสฺส สตฺตวิธสฺสาปิ อามกธญฺญสฺส ปฏิคฺคหณา. น เกวลญฺจ เอเตสํ ปฏิคฺคหณเมว, อามสนมฺปิ ภิกฺขูนํ น วฏฺฏติเยว. อามกมํสปฏิคฺคหณาติ เอตฺถ อญฺญตฺร โอทิสฺส อนุญฺญาตา อามกมํสมจฺฉานํ ปฏิคฺคหณเมว ภิกฺขูนํ น วฏฺฏติ, โน อามสนํ.

'Aceitar grãos crus' (āmakadhaññapaṭiggahaṇā) refere-se a aceitar os sete tipos de grãos crus: arroz de colina (sāli), arroz comum (vīhi), cevada (yava), trigo (godhūma), milhete (kaṅgu), feijão (varaka) e centeio silvestre (kudrūsaka). Não apenas aceitá-los é proibido, mas até mesmo tocá-los (āmasanampi) não é de forma alguma apropriado para os monges. Quanto a 'aceitar carne crua' (āmakamaṃsapaṭiggahaṇā), exceto nos casos especificamente permitidos, aceitar carne ou peixe crus não é apropriado para os monges, embora tocá-los não seja proibido.

---

อิตฺถิกุมาริกปฏิคฺคหณาติ เอตฺถ อิตฺถีติ ปุริสนฺตรคตา, อิตรา กุมาริกา นาม, ตาสํ ปฏิคฺคหณมฺปิ อามสนมฺปิ อกปฺปิยเมว.

Em 'aceitar mulheres e moças' (itthikumārikapaṭiggahaṇā), 'mulher' (itthī) refere-se àquela que já se uniu a um homem; as demais são chamadas de 'moças' (kumārikā). Tanto aceitá-las quanto tocá-las é inteiramente inapropriado.

---

ทาสิทาสปฏิคฺคหณาติ เอตฺถ ทาสิทาสวเสเนว เตสํ ปฏิคฺคหณํ น วฏฺฏติ. ‘‘กปฺปิยการกํ ทมฺมิ, อารามิกํ ทมฺมี’’ติ เอวํ วุตฺเต ปน วฏฺฏติ.

Em 'aceitar escravas e escravos' (dāsidāsapaṭiggahaṇā), não é apropriado aceitá-los sob a condição ou título de escravos. No entanto, se o doador disser: 'Ofereço um assistente leigo (kappiyakāraka)' ou 'Ofereço um assistente do monastério (ārāmika)', então é apropriado aceitar.

---

อเชฬกาทีสุ เขตฺตวตฺถุปริโยสาเนสุ กปฺปิยากปฺปิยนโย วินยวเสน อุปปริกฺขิตพฺโพ. ตตฺถ เขตฺตํ นาม ยสฺมึ ปุพฺพณฺณํ รุหติ. วตฺถุ นาม ยสฺมึ อปรณฺณํ รุหติ. ยตฺถ วา อุภยมฺปิ รุหติ, ตํ เขตฺตํ. ตทตฺถาย [Pg.77] อกตภูมิภาโค วตฺถุ. เขตฺตวตฺถุสีเสน เจตฺถ วาปิตฬากาทีนิปิ สงฺคหิตาเนว.

Desde cabras e ovelhas até campos e terras (khettavatthu), o que é permitido e o que não é permitido deve ser examinado de acordo com as regras da Disciplina (Vinaya). Ali, 'campo' (khetta) é o local onde crescem os cereais. 'Terra' (vatthu) é o local onde crescem as leguminosas. Ou, onde ambos crescem, chama-se 'campo'. Um terreno ainda não cultivado destinado a esse fim é chamado de 'terra'. Sob o título de campos e terras, reservatórios de água, tanques e afins também estão incluídos.

---

ทูเตยฺยํ วุจฺจติ ทูตกมฺมํ, คิหีนํ ปหิตํ ปณฺณํ วา สาสนํ วา คเหตฺวา ตตฺถ ตตฺถ คมนํ. ปหิณคมนํ วุจฺจติ ฆรา ฆรํ เปสิตสฺส ขุทฺทกคมนํ. อนุโยโค นาม ตทุภยกรณํ. ตสฺมา ทูเตยฺยปหิณคมนานํ อนุโยคาติ. เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

'Atuar como mensageiro' (dūteyya) refere-se ao trabalho de mensageiro, que consiste em receber cartas ou mensagens verbais enviadas por leigos e ir de um lugar a outro. 'Ir em comissões' (pahiṇagamana) refere-se a viagens curtas quando enviado de casa em casa. 'Engajamento' (anuyogo) significa a prática de ambos. Portanto, a expressão 'abster-se de atuar como mensageiro e de ir em comissões' deve ser compreendida dessa maneira.

---

กยวิกฺกยาติ กยา จ วิกฺกยา จ. ตุลากูฏาทีสุ กูฏนฺติ วญฺจนํ. ตตฺถ ตุลากูฏํ นาม รูปกูฏํ องฺคกูฏํ, คหณกูฏํ, ปฏิจฺฉนฺนกูฏนฺติ จตุพฺพิธํ โหติ. ตตฺถ รูปกูฏํ นาม ทฺเว ตุลา สมรูปา กตฺวา คณฺหนฺโต มหติยา คณฺหาติ, ททนฺโต ขุทฺทิกาย เทติ. องฺคกูฏํ นาม คณฺหนฺโต ปจฺฉาภาเค หตฺเถน ตุลํ อกฺกมติ, ททนฺโต ปุพฺพภาเค. คหณกูฏํ นาม คณฺหนฺโต มูเล รชฺชุํ คณฺหาติ, ททนฺโต อคฺเค. ปฏิจฺฉนฺนกูฏํ นาม ตุลํ สุสิรํ กตฺวา อนฺโต อยจุณฺณํ ปกฺขิปิตฺวา คณฺหนฺโต ตํ ปจฺฉาภาเค กโรติ, ททนฺโต อคฺคภาเค.

'Compra e venda' (kayavikkaya) significa comprar e vender. Em termos como 'trapaça com balanças' (tulākūṭa), 'trapaça' (kūṭa) significa engano ou fraude. A trapaça com balanças é de quatro tipos: trapaça por aparência (rūpakūṭa), trapaça corporal (aṅgakūṭa), trapaça por manuseio (gahaṇakūṭa) e trapaça oculta (paṭicchannakūṭa). Dessas, a 'trapaça por aparência' consiste em fazer duas balanças ou pesos de aparência idêntica e, ao receber mercadorias, usar o peso maior, e ao dar, usar o menor. A 'trapaça corporal' consiste em, ao receber, pressionar a balança com a mão na parte traseira, e ao dar, na parte dianteira. A 'trapaça por manuseio' consiste em, ao receber, segurar a corda perto da base da balança, e ao dar, perto da ponta. A 'trapaça oculta' consiste em fazer uma balança oca, colocar limalha de ferro em seu interior e, ao receber, inclinar a limalha para a parte traseira, e ao dar, para a parte dianteira.

---

กํโส วุจฺจติ สุวณฺณปาติ, ตาย วญฺจนํ กํสกูฏํ. กถํ? เอกํ สุวณฺณปาตึ กตฺวา อญฺญา ทฺเว ติสฺโส โลหปาติโย สุวณฺณวณฺเณ กโรติ, ตโต ชนปทํ คนฺตฺวา กิญฺจิเทว อฑฺฒํ กุลํ ปวิสิตฺวา – ‘‘สุวณฺณภาชนานิ กิณถา’’ติ วตฺวา อคฺเฆ ปุจฺฉิเต สมคฺฆตรํ ทาตุกามา โหนฺติ. ตโต เตหิ – ‘‘กถํ อิเมสํ สุวณฺณภาโว ชานิตพฺโพ’’ติ วุตฺเต, ‘‘วีมํสิตฺวา คณฺหถา’’ติ สุวณฺณปาตึ ปาสาเณ ฆํสิตฺวา สพฺพา ปาติโย ทตฺวา คจฺฉติ.

'Kaṃsa' refere-se a uma tigela de ouro; enganar com ela é a 'trapaça com metal dourado' (kaṃsakūṭa). Como isso é feito? O trapaceiro faz uma tigela de ouro genuíno e duas ou três tigelas de bronze com cor de ouro. Em seguida, vai ao interior, entra na casa de uma família rica e diz: 'Comprem vasilhas de ouro!'. Quando lhe perguntam o preço, ele finge querer vendê-las por um valor muito baixo. Quando os compradores perguntam: 'Como podemos ter certeza de que são de ouro?', ele responde: 'Testem-nas antes de comprar', esfrega a tigela de ouro genuíno em uma pedra de toque para provar e, depois, entrega todas as tigelas (incluindo as falsas) e vai embora.

---

มานกูฏํ นาม หทยเภทสิขาเภทรชฺชุเภทวเสน ติวิธํ โหติ. ตตฺถ หทยเภโท สปฺปิเตลาทิมินนกาเล ลพฺภติ. ตานิ หิ คณฺหนฺโต เหฏฺฐาฉิทฺเทน มาเนน – ‘‘สณิกํ อาสิญฺจา’’ติ วตฺวา อนฺโตภาชเน พหุํ ปคฺฆราเปตฺวา คณฺหาติ, ททนฺโต ฉิทฺทํ ปิธาย สีฆํ ปูเรตฺวา เทติ.

A 'trapaça com medidas de capacidade' (mānakūṭa) é de três tipos: por alteração do fundo ou interior (hadayabheda), por alteração do topo ou nivelamento (sikhābheda) e por alteração da corda de medição (rajjubheda). Dessas, a 'alteração do fundo' ocorre ao medir manteiga clarificada (ghee), óleo e afins. Pois, ao receber esses produtos, o trapaceiro usa uma medida com um furo no fundo e diz 'despeje devagar', permitindo que uma grande quantidade escorra para o seu próprio recipiente embaixo; ao dar, ele tapa o furo, enche a medida rapidamente e a entrega.

---

สิขาเภโท ติลตณฺฑุลาทิมินนกาเล ลพฺภติ. ตานิ หิ คณฺหนฺโต สณิกํ สิขํ อุสฺสาเปตฺวา คณฺหาติ, ททนฺโต เวเคน ปูเรตฺวา สิขํ ฉินฺทนฺโต เทติ.

A alteração do topo [do monte de grãos] (sikhābheda) ocorre no momento de medir gergelim, arroz, etc. Pois, ao recebê-los, a pessoa os pega elevando lentamente o topo [acumulando-os]; ao dá-los, ela os dá rapidamente, enchendo o recipiente e cortando [nivelando] o topo.

---

รชฺชุเภโท [Pg.78] เขตฺตวตฺถุมินนกาเล ลพฺภติ. ลญฺชํ อลภนฺตา หิ เขตฺตํ อมหนฺตมฺปิ มหนฺตํ กตฺวา มินนฺติ.

A alteração por meio da corda (rajjubheda) ocorre no momento de medir campos e terrenos. Pois os agrimensores, quando não recebem suborno, medem um campo que não é grande fazendo-o parecer grande.

---

อุกฺโกฏนาทีสุ อุกฺโกฏนนฺติ อสฺสามิเก สามิเก กาตุํ ลญฺชคฺคหณํ. วญฺจนนฺติ เตหิ เตหิ อุปาเยหิ ปเรสํ วญฺจนํ. ตตฺริทเมกํ วตฺถุ – เอโก กิร ลุทฺทโก มิคญฺจ มิคโปตกญฺจ คเหตฺวา อาคจฺฉติ, ตเมโก ธุตฺโต – ‘‘กึ โภ, มิโค อคฺฆติ, กึ มิคโปตโก’’ติ อาห. ‘‘มิโค ทฺเว กหาปเณ, มิคโปตโก เอก’’นฺติ จ วุตฺเต เอกํ กหาปณํ ทตฺวา มิคโปตกํ คเหตฺวา โถกํ คนฺตฺวา นิวตฺโต – ‘‘น เม โภ, มิคโปตเกน อตฺโถ, มิคํ เม เทหี’’ติ อาห. เตน หิ – ทฺเว กหาปเณ เทหีติ. โส อาห – ‘‘นนุ เต โภ, มยา ปฐมํ เอโก กหาปโณ ทินฺโน’’ติ? ‘‘อาม, ทินฺโน’’ติ. ‘‘อิทํ มิคโปตกํ คณฺห, เอวํ โส จ กหาปโณ, อยญฺจ กหาปณคฺฆนโก มิคโปตโกติ ทฺเว กหาปณา ภวิสฺสนฺตี’’ติ. โส ‘‘การณํ วทตี’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา มิคโปตกํ คเหตฺวา มิคํ อทาสีติ. นิกตีติ โยควเสน วา มายาวเสน วา อปามงฺคํ ปามงฺคนฺติ, อมณึ มณินฺติ, อสุวณฺณํ สุวณฺณนฺติ กตฺวา ปติรูปเกน วญฺจนํ. สาจิโยโคติ กุฏิลโยโค, เอเตสํเยว อุกฺโกฏนาทีนเมตํ นามํ. ตสฺมา – อุกฺโกฏนสาจิโยโค, วญฺจนสาจิโยโค, นิกติสาจิโยโคติ, เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. เกจิ อญฺญํ ทสฺเสตฺวา อญฺญสฺส ปริวตฺตนํ สาจิโยโคติ วทนฺติ. ตํ ปน วญฺจเนเนว สงฺคหิตํ.

Entre os termos como suborno (ukkoṭana), etc., 'suborno' é o ato de receber suborno para tornar proprietários aqueles que não o são. 'Engano' (vañcana) é ludibriar os outros por meio de diversos artifícios. Sobre isso, há esta história: diz-se que um caçador vinha trazendo um cervo grande e um filhote de cervo. Um trapaceiro lhe perguntou: 'Meu caro, quanto vale o cervo grande e quanto vale o filhote?' Quando lhe foi dito: 'O cervo grande vale duas moedas (kahāpaṇas) e o filhote vale uma', o trapaceiro deu uma moeda, pegou o filhote, caminhou um pouco e voltou, dizendo: 'Meu caro, não tenho utilidade para o filhote, dê-me o cervo grande'. O caçador disse: 'Se for assim, dê-me duas moedas'. O trapaceiro respondeu: 'Mas, meu caro, não lhe dei primeiro uma moeda?' 'Sim, deu', disse o caçador. 'Então pegue este filhote de volta. Assim, aquela primeira moeda que dei e este filhote que vale uma moeda somam duas moedas'. O caçador, pensando 'ele está argumentando corretamente', aceitou o filhote de volta e entregou-lhe o cervo grande. 'Fraude' (nikati) é enganar com uma imitação por meio de feitiçaria ou ilusionismo, fazendo o que não é um ornamento parecer um ornamento, o que não é uma joia parecer uma joia, e o que não é ouro parecer ouro. 'Conduta tortuosa' (sāciyoga) é a conduta desonesta; este é apenas outro nome para o suborno, etc. Portanto, o significado aqui deve ser visto como: conduta tortuosa por suborno, conduta tortuosa por engano e conduta tortuosa por fraude. Alguns dizem que mostrar uma coisa e trocá-la por outra é conduta tortuosa (sāciyoga). No entanto, isso já está incluído no próprio engano (vañcana).

---

เฉทนาทีสุ เฉทนนฺติ หตฺถจฺเฉทนาทิ. วโธติ มารณํ. พนฺโธติ รชฺชุพนฺธนาทีหิ พนฺธนํ. วิปราโมโสติ หิมวิปราโมโส, คุมฺพวิปราโมโสติ ทุวิโธ. ยํ หิมปาตสมเย หิเมน ปฏิจฺฉนฺนา หุตฺวา มคฺคปฺปฏิปนฺนํ ชนํ มุสนฺติ, อยํ หิมวิปราโมโส. ยํ คุมฺพาทีหิ ปฏิจฺฉนฺนา มุสนฺติ, อยํ คุมฺพวิปราโมโส. อาโลโป วุจฺจติ คามนิคมาทีนํ วิโลปกรณํ. สหสากาโรติ สาหสิกกิริยา. เคหํ ปวิสิตฺวา มนุสฺสานํ อุเร สตฺถํ ฐเปตฺวา อิจฺฉิตภณฺฑานํ คหณํ. เอวเมตสฺมา เฉทน…เป… สหสาการา ปฏิวิรโต สมโณ โคตโมติ. อิติ วา หิ, ภิกฺขเว, ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส วณฺณํ วทมาโน วเทยฺยาติ.

Entre os termos como mutilação (chedana), etc., 'mutilação' é a amputação de mãos, etc. 'Morte' (vadha) é o ato de matar. 'Aprisionamento' (bandha) é o ato de prender com cordas, etc. 'Roubo por emboscada' (viparāmosa) é de dois tipos: emboscada sob a neve (himaviparāmosa) e emboscada nos arbustos (gumbaviparāmosa). Quando os ladrões se escondem sob a neve durante a queda de neve e roubam os viajantes na estrada, isso é chamado de emboscada sob a neve. Quando se escondem em arbustos, etc., para roubar, isso é chamado de emboscada nos arbustos. 'Pilhagem' (ālopo) refere-se ao saque de vilas, cidades, etc. 'Ato de violência' (sahasākāra) é uma ação violenta, como entrar em uma casa, colocar uma arma contra o peito das pessoas e tomar os bens desejados. Assim, 'o asceta Gotama se abstém de mutilar, matar, aprisionar, roubar por emboscada, pilhar e cometer atos de violência'. É assim, monges, que o homem comum, ao elogiar o Tathāgata, falaria.

---

เอตฺตาวตา จูฬสีลํ นิฏฺฐิตํ โหติ.

Com isso, conclui-se a Pequena Seção sobre a Moralidade (Cūḷasīla).

---

มชฺฌิมสีลวณฺณนา

Explicação da Média Seção sobre a Moralidade (Majjhimasīla)

---

๑๑. อิทานิ [Pg.79] มชฺฌิมสีลํ วิตฺถาเรนฺโต ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต’’ติอาทิมาห. ตตฺรายํ อนุตฺตานปทวณฺณนา. สทฺธาเทยฺยานีติ กมฺมญฺจ ผลญฺจ อิธโลกญฺจ ปรโลกญฺจ สทฺทหิตฺวา ทินฺนานิ. ‘อยํ เม ญาตี’ติ วา, ‘มิตฺโต’ติ วา, อิทํ ปฏิกริสฺสติ, อิทํ วา เตน กตปุพฺพนฺติ วา, เอวํ น ทินฺนานีติ อตฺโถ. เอวํ ทินฺนานิ หิ น สทฺธาเทยฺยานิ นาม โหนฺติ. โภชนานีติ เทสนาสีสมตฺตเมตํ, อตฺถโต ปน สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา จีวรานิ ปารุปิตฺวา เสนาสนานิ เสวมานา คิลานเภสชฺชํ ปริภุญฺชมานาติ สพฺพเมตํ วุตฺตเมว โหติ.

11. Agora, detalhando a Média Seção sobre a Moralidade, o Abençoado proferiu as palavras que começam com 'Ou como alguns veneráveis senhores...'. Nelas, esta é a explicação dos termos obscuros. 'Oferecidos com fé' (saddhādeyyāni) refere-se a dádivas oferecidas com fé no kamma, em seus frutos, neste mundo e no próximo. O significado é que elas não são oferecidas pensando: 'Este é meu parente', ou 'Este é meu amigo', ou 'Ele retribuirá este favor', ou 'Ele já fez isso por mim no passado'. Pois as dádivas oferecidas com tais pensamentos não são chamadas de 'oferecidas com fé'. O termo 'alimentos' (bhojanāni) é apenas um exemplo principal da instrução; em termos de significado, comer alimentos oferecidos com fé, vestir mantos, usar assentos e leitos, e usufruir de medicamentos para os enfermos — tudo isso já está implicitamente dito.

---

เสยฺยถิทนฺติ นิปาโต. ตสฺสตฺโถ กตโม โส พีชคามภูตคาโม, ยสฺส สมารมฺภํ อนุยุตฺตา วิหรนฺตีติ. ตโต ตํ ทสฺเสนฺโต มูลพีชนฺติอาทิมาห. ตตฺถ มูลพีชํ นาม หลิทฺทิ, สิงฺคิเวรํ, วจา, วจตฺตํ, อติวิสา, กฏุกโรหิณี, อุสีรํ, ภทฺทมุตฺตกนฺติ เอวมาทิ. ขนฺธพีชํ นาม อสฺสตฺโถ, นิคฺโรโธ, ปิลกฺโข, อุทุมฺพโร, กจฺฉโก, กปิตฺถโนติ เอวมาทิ. ผฬุพีชํ นาม อุจฺฉุ, นโฬ, เวฬูติ เอวมาทิ. อคฺคพีชํ นาม อชฺชกํ, ผณิชฺชกํ, หิริเวรนฺติ เอวมาทิ. พีชพีชํ นาม ปุพฺพณฺณํ อปรณฺณนฺติ เอวมาทิ. สพฺพญฺเหตํ รุกฺขโต วิโยชิตํ วิรุหนสมตฺถเมว ‘‘พีชคาโม’’ติ วุจฺจติ. รุกฺขโต ปน อวิโยชิตํ อสุกฺขํ ‘‘ภูตคาโม’’ติ วุจฺจติ. ตตฺถ ภูตคามสมารมฺโภ ปาจิตฺติยวตฺถุ, พีชคามสมารมฺโภ ทุกฺกฏวตฺถูติ เวทิตพฺโพ.

A palavra 'a saber' (seyyathidaṃ) é uma partícula. Seu significado é: 'Qual é esse grupo de sementes (bījagāma) e grupo de plantas (bhūtagāma) cuja destruição eles continuam praticando?' Para mostrar isso, o Abençoado proferiu as palavras que começam com 'propagadas por raízes' (mūlabīja). Ali, 'propagadas por raízes' refere-se a plantas como açafrão, gengibre, cálamo, cálamo-aromático, ativisā, kaṭukarohiṇī, usīra, bhaddamuttaka, etc. 'Propagadas por estacas de tronco' (khandhabīja) refere-se a árvores como assattha, nigrodha, pilakkha, udumbara, kacchaka, kapitthana, etc. 'Propagadas por nós' (phaḷubīja) refere-se a plantas como cana-de-açúcar, junco, bambu, etc. 'Propagadas por brotos' (aggabīja) refere-se a plantas como ajjaka, phaṇijjaka, hirivera, etc. 'Propagadas por sementes' (bījabīja) refere-se a cereais (pubbaṇṇa), leguminosas (aparaṇṇa), etc. Tudo o que é separado da árvore, mas ainda é capaz de germinar, é chamado de 'grupo de sementes' (bījagāma). O que não é separado da árvore e não está seco é chamado de 'grupo de plantas' (bhūtagāma). Deve-se entender que a destruição do grupo de plantas (bhūtagāma) é matéria para uma ofensa Pācittiya, e a destruição do grupo de sementes (bījagāma) é matéria para uma ofensa Dukkaṭa.

---

๑๒. สนฺนิธิการปริโภคนฺติ สนฺนิธิกตสฺส ปริโภคํ. ตตฺถ ทุวิธา กถา, วินยวเสน จ สลฺเลขวเสน จ. วินยวเสน ตาว ยํ กิญฺจิ อนฺนํ อชฺช ปฏิคฺคหิตํ อปรชฺชุ สนฺนิธิการกํ โหติ, ตสฺส ปริโภเค ปาจิตฺติยํ. อตฺตนา ลทฺธํ ปน สามเณรานํ ทตฺวา, เตหิ ลทฺธํ ฐปาเปตฺวา ทุติยทิวเส ภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ, สลฺเลโข ปน น โหติ.

12. 'Usufruir de coisas armazenadas' (sannidhikāraparibhoga) significa o uso de algo que foi guardado. Sobre isso, há dois tipos de explicação: de acordo com o Vinaya e de acordo com a ascese (sallekha). De acordo com o Vinaya, qualquer alimento recebido hoje que seja guardado para o dia seguinte torna-se armazenado; consumi-lo resulta em uma ofensa Pācittiya. No entanto, se o monge der o alimento que ele próprio recebeu aos noviços e fizer com que eles o guardem, é permitido comê-lo no dia seguinte, mas isso não constitui a prática de ascese (sallekha).

---

ปานสนฺนิธิมฺหิปิ เอเสว นโย. ตตฺถ ปานํ นาม อมฺพปานาทีนิ อฏฺฐ ปานานิ, ยานิ จ เตสํ อนุโลมานิ. เตสํ วินิจฺฉโย สมนฺตปาสาทิกายํ วุตฺโต.

O mesmo método se aplica ao armazenamento de bebidas (pānasannidhi). Ali, 'bebidas' refere-se às oito bebidas permitidas, como suco de manga, etc., e àquelas que lhes são equivalentes (anuloma). A decisão detalhada sobre elas foi explicada no Samantapāsādikā.

---

วตฺถสนฺนิธิมฺหิ [Pg.80] อนธิฏฺฐิตํ อวิกปฺปิตํ สนฺนิธิ จ โหติ, สลฺเลขญฺจ โกเปติ, อยํ ปริยายกถา. นิปฺปริยายโต ปน ติจีวรสนฺตุฏฺเฐน ภวิตพฺพํ, จตุตฺถํ ลภิตฺวา อญฺญสฺส ทาตพฺพํ. สเจ ยสฺส กสฺสจิ ทาตุํ น สกฺโกติ, ยสฺส ปน ทาตุกาโม โหติ, โส อุทฺเทสตฺถาย วา ปริปุจฺฉตฺถาย วา คโต, อาคตมตฺเต ทาตพฺพํ, อทาตุํ น วฏฺฏติ. จีวเร ปน อปฺปโหนฺเต สติยา ปจฺจาสาย อนุญฺญาตกาลํ ฐเปตุํ วฏฺฏติ. สูจิสุตฺตจีวรการกานํ อลาเภน ตโต ปรมฺปิ วินยกมฺมํ กตฺวา ฐเปตุํ วฏฺฏติ. ‘‘อิมสฺมึ ชิณฺเณ ปุน อีทิสํ กุโต ลภิสฺสามี’’ติ ปน ฐเปตุํ น วฏฺฏติ, สนฺนิธิ จ โหติ, สลฺเลขญฺจ โกเปติ.

No armazenamento de roupas (vatthasannidhi), qualquer peça de roupa que não tenha sido determinada (anadhiṭṭhita) nem compartilhada formalmente (avikappita) constitui armazenamento e viola a ascese (sallekha); esta é a explicação indireta (pariyāyakathā). Diretamente (nippariyāyato), o monge deve contentar-se com os três mantos (ticīvara); se receber um quarto, deve dá-lo a outro. Se não puder dá-lo a qualquer pessoa imediatamente, mas houver alguém a quem deseja dar, e essa pessoa tiver saído para estudar ou fazer perguntas, o manto deve ser entregue assim que ela retornar; não é permitido retê-lo. No entanto, se o tecido para o manto for insuficiente, é permitido guardá-lo durante o período permitido na expectativa de obter o restante. Se não for possível encontrar agulha, linha ou costureiros de mantos, é permitido guardá-lo mesmo além desse período, após realizar o procedimento do Vinaya (vinayakamma). Mas não é permitido guardá-lo pensando: 'Quando este se desgastar, onde encontrarei outro igual?'; fazer isso constitui armazenamento e viola a ascese.

---

ยานสนฺนิธิมฺหิ ยานํ นาม วยฺหํ, รโถ, สกฏํ, สนฺทมานิกา, สิวิกา, ปาฏงฺกีติ; เนตํ ปพฺพชิตสฺส ยานํ. อุปาหนา ปน ปพฺพชิตสฺส ยานํเยว. เอกภิกฺขุสฺส หิ เอโก อรญฺญตฺถาย, เอโก โธตปาทกตฺถายาติ, อุกฺกํสโต ทฺเว อุปาหนสงฺฆาฏา วฏฺฏนฺติ. ตติยํ ลภิตฺวา อญฺญสฺส ทาตพฺโพ. ‘‘อิมสฺมึ ชิณฺเณ อญฺญํ กุโต ลภิสฺสามี’’ติ หิ ฐเปตุํ น วฏฺฏติ, สนฺนิธิ จ โหติ, สลฺเลขญฺจ โกเปติ.

No armazenamento de veículos (yānasannidhi), 'veículo' refere-se a carruagem coberta, carruagem, carroça, liteira, palanquim e liteira de pano; estes não são veículos adequados para um ordenado. No entanto, as sandálias (upāhanā) são de fato o veículo do ordenado. Para um único monge, no máximo dois pares de sandálias são permitidos: um par para usar na floresta e outro para proteger os pés limpos. Se ele obtiver um terceiro par, deve dá-lo a outro. Pois não é permitido guardá-lo pensando: 'Quando este se desgastar, onde encontrarei outro?'; fazer isso constitui armazenamento e viola a ascese.

---

สยนสนฺนิธิมฺหิ สยนนฺติ มญฺโจ. เอกสฺส ภิกฺขุโน เอโก คพฺเภ, เอโก ทิวาฐาเนติ อุกฺกํสโต ทฺเว มญฺจา วฏฺฏนฺติ. ตโต อุตฺตริ ลภิตฺวา อญฺญสฺส ภิกฺขุโน วา คณสฺส วา ทาตพฺโพ; อทาตุํ น วฏฺฏติ. สนฺนิธิ จ โหติ, สลฺเลขญฺจ โกเปติ.

No armazenamento de leitos (sayanasannidhi), 'leito' refere-se a catre. Para um único monge, no máximo dois catres são permitidos: um no quarto e outro no local de repouso diurno. Se ele obtiver mais do que isso, deve dá-lo a outro monge ou à comunidade (gaṇa); não é permitido retê-lo. Fazer isso constitui armazenamento e viola a ascese.

---

คนฺธสนฺนิธิมฺหิ ภิกฺขุโน กณฺฑุกจฺฉุฉวิโทสาทิอาพาเธ สติ คนฺธา วฏฺฏนฺติ. เต คนฺเธ อาหราเปตฺวา ตสฺมึ โรเค วูปสนฺเต อญฺเญสํ วา อาพาธิกานํ ทาตพฺพา, ทฺวาเร ปญฺจงฺคุลิฆรธูปนาทีสุ วา อุปเนตพฺพา. ‘‘ปุน โรเค สติ ภวิสฺสนฺตี’’ติ ปน ฐเปตุํ น วฏฺฏติ, สนฺนิธิ จ โหติ, สลฺเลขญฺจ โกเปติ.

No armazenamento de perfumes (gandhasannidhi), se um monge tiver uma enfermidade como coceira, sarna, infecção de pele, etc., os perfumes são permitidos. Tendo obtido esses perfumes, uma vez curada a enfermidade, eles devem ser dados a outros enfermos ou aplicados em tarefas como fazer marcas de cinco dedos na porta ou defumar as acomodações. Mas não é permitido guardá-los pensando: 'Eles serão úteis se a doença voltar'; fazer isso constitui armazenamento e viola a ascese.

---

อามิสนฺติ วุตฺตาวเสสํ ทฏฺฐพฺพํ. เสยฺยถิทํ, อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ – ‘‘ตถารูเป กาเล อุปการาย ภวิสฺสตี’’ติ ติลตณฺฑุลมุคฺคมาสนาฬิเกรโลณมจฺฉมํสวลฺลูรสปฺปิเตลคุฬภาชนาทีนิ อาหราเปตฺวา ฐเปติ. โส วสฺสกาเล กาลสฺเสว สามเณเรหิ ยาคุํ ปจาเปตฺวา ปริภุญฺชิตฺวา ‘‘สามเณร, อุทกกทฺทเม ทุกฺขํ คามํ ปวิสิตุํ, คจฺฉ อสุกํ กุลํ [Pg.81] คนฺตฺวา มยฺหํ วิหาเร นิสินฺนภาวํ อาโรเจหิ; อสุกกุลโต ทธิอาทีนิ อาหรา’’ติ เปเสติ. ภิกฺขูหิ – ‘‘กึ, ภนฺเต, คามํ ปวิสิสฺสถา’’ติ วุตฺเตปิ, ‘‘ทุปฺปเวโส, อาวุโส, อิทานิ คาโม’’ติ วทติ. เต – ‘‘โหตุ, ภนฺเต, อจฺฉถ ตุมฺเห, มยํ ภิกฺขํ ปริเยสิตฺวา อาหริสฺสามา’’ติ คจฺฉนฺติ. อถ สามเณโรปิ ทธิอาทีนิ อาหริตฺวา ภตฺตญฺจ พฺยญฺชนญฺจ สมฺปาเทตฺวา อุปเนติ, ตํ ภุญฺชนฺตสฺเสว อุปฏฺฐากา ภตฺตํ ปหิณนฺติ, ตโตปิ มนาปํ มนาปํ ภุญฺชติ. อถ ภิกฺขู ปิณฺฑปาตํ คเหตฺวา อาคจฺฉนฺติ, ตโตปิ มนาปํ มนาปํ คีวายามกํ ภุญฺชติเยว. เอวํ จตุมาสมฺปิ วีตินาเมติ. อยํ วุจฺจติ – ‘‘ภิกฺขุ มุณฺฑกุฏุมฺพิกชีวิกํ ชีวติ, น สมณชีวิก’’นฺติ. เอวรูโป อามิสสนฺนิธิ นาม โหติ.

'Bens materiais' (āmisa) refere-se ao restante do que foi mencionado. Por exemplo, um monge pensa: 'Isso será útil em tal momento', e manda trazer e armazena potes de gergelim, arroz, feijão-mungo, feijão-preto, coco, sal, peixe, carne, carne seca, manteiga clarificada, óleo, melaço, etc. Durante a estação chuvosa, bem cedo, ele faz os noviços prepararem mingau, consome-o e diz: 'Noviço, é difícil entrar na vila por causa da água e da lama. Vá àquela família e diga que estou no mosteiro; traga coalhada, etc., daquela família'. Mesmo quando os outros monges perguntam: 'Venerável Senhor, o senhor entrará na vila?', ele diz: 'É difícil entrar na vila agora, amigos'. Eles dizem: 'Tudo bem, Venerável Senhor, permaneça aqui; nós buscaremos esmolas e as traremos'. E eles vão. Então o noviço traz a coalhada, etc., prepara a refeição e os acompanhamentos e os serve. Enquanto ele está comendo, seus apoiadores enviam comida, e ele come o que há de mais saboroso dali também. Depois, os monges retornam com a esmola de comida, e ele come o que há de mais saboroso dali também, até fartar-se completamente. Dessa forma, ele passa os quatro meses da estação chuvosa. Diz-se que tal monge 'vive a vida de um chefe de família careca, não a vida de um asceta'. Este é o chamado armazenamento de bens materiais (āmisasannidhi).

---

ภิกฺขุโน ปน วสนฏฺฐาเน เอกา ตณฺฑุลนาฬิ, เอโก คุฬปิณฺโฑ, จตุภาคมตฺตํ สปฺปีติ เอตฺตกํ นิเธตุํ วฏฺฏติ, อกาเล สมฺปตฺตโจรานํ อตฺถาย. เต หิ เอตฺตกมฺปิ อามิสปฏิสนฺถารํ อลภนฺตา ชีวิตาปิ โวโรเปยฺยุํ, ตสฺมา สเจ เอตฺตกํ นตฺถิ, อาหราเปตฺวาปิ ฐเปตุํ วฏฺฏติ. อผาสุกกาเล จ ยเทตฺถ กปฺปิยํ, ตํ อตฺตนาปิ ปริภุญฺชิตุํ วฏฺฏติ. กปฺปิยกุฏิยํ ปน พหุํ ฐเปนฺตสฺสาปิ สนฺนิธิ นาม นตฺถิ. ตถาคตสฺส ปน ตณฺฑุลนาฬิอาทีสุ วา ยํ กิญฺจิ จตุรตนมตฺตํ วา ปิโลติกขณฺฑํ ‘‘อิทํ เม อชฺช วา สฺเว วา ภวิสฺสตี’’ติ ฐปิตํ นาม นตฺถิ.

No entanto, no local de residência do monge, é permitido guardar uma medida (nāḷi) de arroz, um pedaço de melaço e cerca de um quarto de medida de manteiga clarificada para o caso de ladrões que cheguem fora de hora. Pois, se eles não receberem sequer essa hospitalidade material, podem até tirar a vida do monge. Portanto, se ele não tiver essa quantidade, é permitido mandar trazer e guardá-la. Em tempos de enfermidade, o que for permitido (kappiya) dentre essas coisas pode ser consumido pelo próprio monge. No entanto, mesmo que se guarde muito na cabana permitida (kappiyakuṭi), isso não constitui armazenamento proibido. Mas, para o Tathāgata, nunca houve o armazenamento de sequer uma medida de arroz, etc., ou de um pedaço de pano de quatro côvados, pensando: 'Isto será para mim hoje ou amanhã'.

---

๑๓. วิสูกทสฺสเนสุ นจฺจํ นาม ยํ กิญฺจิ นจฺจํ, ตํ มคฺคํ คจฺฉนฺเตนาปิ คีวํ ปสาเรตฺวา ทฏฺฐุํ น วฏฺฏติ. วิตฺถารวินิจฺฉโย ปเนตฺถ สมนฺตปาสาทิกายํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. ยถา เจตฺถ, เอวํ สพฺเพสุ สิกฺขาปทปฏิสํยุตฺเตสุ สุตฺตปเทสุ. อิโต ปรญฺหิ เอตฺตกมฺปิ อวตฺวา ตตฺถ ตตฺถ ปโยชนมตฺตเมว วณฺณยิสฺสามาติ.

13. Em relação a assistir a espetáculos (visūkadassana), 'dança' (nacca) refere-se a qualquer tipo de dança; mesmo um monge que caminha pela estrada não deve esticar o pescoço para olhá-la. A decisão detalhada sobre isso deve ser entendida conforme o método explicado no Samantapāsādikā. Assim como aqui, o mesmo se aplica a todas as passagens dos Suttas relacionadas às regras de treinamento (sikkhāpada). Doravante, sem repetir sequer isso, explicaremos apenas o significado necessário em cada passagem correspondente.

---

เปกฺขนฺติ นฏสมชฺชํ. อกฺขานนฺติ ภารตยุชฺฌนาทิกํ. ยสฺมึ ฐาเน กถียติ, ตตฺถ คนฺตุมฺปิ น วฏฺฏติ. ปาณิสฺสรนฺติ กํสตาฬํ, ปาณิตาฬนฺติปิ วทนฺติ. เวตาฬนฺติ ฆนตาฬํ, มนฺเตน มตสรีรุฏฺฐาปนนฺติปิ เอเก. กุมฺภถูณนฺติ จตุรสฺสอมฺพณกตาฬํ, กุมฺภสทฺทนฺติปิ เอเก. โสภนกนฺติ นฏานํ [Pg.82] อพฺโภกฺกิรณํ, โสภนกรํ วา, ปฏิภานจิตฺตนฺติ วุตฺตํ โหติ. จณฺฑาลนฺติ อโยคุฬกีฬา, จณฺฑาลานํ สาณโธวนกีฬาติปิ วทนฺติ. วํสนฺติ เวฬุํ อุสฺสาเปตฺวา กีฬนํ.

'Espetáculos' (pekkha) refere-se a apresentações teatrais de atores. 'Recitações' (akkhāna) refere-se a narrativas como a batalha do Bhārata, etc.; não é permitido sequer ir ao local onde são recitadas. 'Música de palmas' (pāṇissara) refere-se ao som de gongo de bronze; alguns também chamam de bater palmas. 'Música de vetāla' (vetāla) refere-se ao som de pratos de metal; alguns dizem que é a ressurreição de cadáveres por meio de mantras. 'Música de tambor-pote' (kumbhathūṇa) refere-se ao som de um tambor em forma de vaso quadrangular; alguns dizem que é o som de bater em potes de argila. 'Espetáculos de arte' (sobhanaka) refere-se a oferendas feitas por atores aos deuses, ou a pinturas e esculturas criativas. 'Jogos de caṇḍālas' (caṇḍāla) refere-se a jogos com bolas de ferro; alguns dizem que é o jogo de lavar cânhamo dos caṇḍālas. 'Acrobacias com bambu' (vaṃsa) refere-se a acrobacias erguendo um bambu.

---

โธวนนฺติ อฏฺฐิโธวนํ, เอกจฺเจสุ กิร ชนปเทสุ กาลงฺกเต ญาตเก น ฌาเปนฺติ, นิขณิตฺวา ฐเปนฺติ. อถ เนสํ ปูติภูตํ กายํ ญตฺวา นีหริตฺวา อฏฺฐีนิ โธวิตฺวา คนฺเธหิ มกฺเขตฺวา ฐเปนฺติ. เต นกฺขตฺตกาเล เอกสฺมึ ฐาเน อฏฺฐีนิ ฐเปตฺวา เอกสฺมึ ฐาเน สุราทีนิ ฐเปตฺวา โรทนฺตา ปริเทวนฺตา สุรํ ปิวนฺติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ – ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, ทกฺขิเณสุ ชนปเทสุ อฏฺฐิโธวนํ นาม, ตตฺถ โหติ อนฺนมฺปิ ปานมฺปิ ขชฺชมฺปิ โภชฺชมฺปิ เลยฺยมฺปิ เปยฺยมฺปิ นจฺจมฺปิ คีตมฺปิ วาทิตมฺปิ. อตฺเถตํ, ภิกฺขเว, โธวนํ, เนตํ นตฺถีติ วทามี’’ติ (อ. นิ. ๑๐.๑๐๗). เอกจฺเจ ปน อินฺทชาเลน อฏฺฐิโธวนํ โธวนนฺติปิ วทนฺติ.

A expressão 'lavagem' (dhovana) refere-se à lavagem de ossos (aṭṭhidhovana). Diz-se que, em certas regiões, quando os parentes falecem, as pessoas não os cremam, mas os enterram. Mais tarde, sabendo que os corpos já se decompuseram, elas os exumam, lavam os ossos, ungem-nos com perfumes e os guardam. Durante as festividades, colocam os ossos em um lugar e, em outro, colocam bebidas alcoólicas e afins, e, chorando e lamentando, bebem a bebida. Isso também foi dito pelo Abençoado: 'Monges, nas regiões do sul existe uma cerimônia chamada lavagem de ossos. Nela há comida, bebida, alimentos sólidos, alimentos macios, alimentos para lamber, alimentos para sorver, dança, canto e música instrumental. Existe tal lavagem, monges; não digo que ela não exista' (AN 10.107). Alguns, porém, dizem que a 'lavagem de ossos' se refere à exibição ilusória de ossos por meio de truques de mágica (indajāla).

---

หตฺถิยุทฺธาทีสุ ภิกฺขุโน เนว หตฺถิอาทีหิ สทฺธึ ยุชฺฌิตุํ, น เต ยุชฺฌาเปตุํ, น ยุชฺฌนฺเต ทฏฺฐุํ วฏฺฏติ. นิพฺพุทฺธนฺติ มลฺลยุทฺธํ. อุยฺโยธิกนฺติ ยตฺถ สมฺปหาโร ทิสฺสติ. พลคฺคนฺติ พลคณนฏฺฐานํ. เสนาพฺยูหนฺติ เสนานิเวโส, สกฏพฺยูหาทิวเสน เสนาย นิเวสนํ. อนีกทสฺสนนฺติ – ‘‘ตโย หตฺถี ปจฺฉิมํ หตฺถานีก’’นฺติอาทินา (ปาจิ. ๓๒๔) นเยน วุตฺตสฺส อนีกสฺส ทสฺสนํ.

Em relação a combates de elefantes e afins (hatthiyuddha), não é apropriado para um monge lutar com elefantes e outros animais, nem fazê-los lutar, nem assisti-los lutando. 'Nibbuddha' refere-se à luta livre (luta de pugilistas). 'Uyyodhika' refere-se ao local onde se vê um combate ou batalha. 'Balagga' refere-se ao local de contagem das tropas. 'Senābyūha' refere-se ao desdobramento militar, a disposição do exército em forma de fileira de carruagens e afins. 'Anīkadassana' refere-se à inspeção das forças militares, conforme ensinado na passagem: 'Três elefantes constituem a força mínima de elefantes' (Pacittiya 324) e assim por diante.

---

๑๔. ปมาโท เอตฺถ ติฏฺฐตีติ ปมาทฏฺฐานํ. ชูตญฺจ ตํ ปมาทฏฺฐานญฺจาติ ชูตปฺปมาทฏฺฐานํ. เอเกกาย ปนฺติยา อฏฺฐ อฏฺฐ ปทานิ อสฺสาติ อฏฺฐปทํ ทสปเทปิ เอเสว นโย. อากาสนฺติ อฏฺฐปททสปเทสุ วิย อากาเสเยว กีฬนํ. ปริหารปถนฺติ ภูมิยํ นานาปถมณฺฑลํ กตฺวา ตตฺถ ตตฺถ ปริหริตพฺพํ, ปถํ ปริหรนฺตานํ กีฬนํ. สนฺติกนฺติ สนฺติกกีฬนํ. เอกชฺฌํ ฐปิตา สาริโย วา สกฺขราโย วา อจาเลนฺตา นเขเนว อปเนนฺติ จ อุปเนนฺติ จ, สเจ ตตฺถ กาจิ จลติ, ปราชโย โหติ, เอวรูปาย กีฬาเยตํ อธิวจนํ. ขลิกนฺติ ชูตผลเก ปาสกกีฬนํ. ฆฏิกา วุจฺจติ ทีฆทณฺฑเกน รสฺสทณฺฑกํ ปหรณกีฬนํ. สลากหตฺถนฺติ ลาขาย วา มญฺชิฏฺฐิกาย วา ปิฏฺโฐทเกน วา สลากหตฺถํ เตเมตฺวา – ‘‘กึ [Pg.83] โหตู’’ติ ภูมิยํ วา ภิตฺติยํ วา ตํ ปหริตฺวา หตฺถิอสฺสาทิรูปทสฺสนกีฬนํ. อกฺขนฺติ คุฬกีฬา. ปงฺคจีรํ วุจฺจติ ปณฺณนาฬิกํ, ตํ ธมนฺตา กีฬนฺติ. วงฺกกนฺติ คามทารกานํ กีฬนกํ ขุทฺทกนงฺคลํ. โมกฺขจิกา วุจฺจติ สมฺปริวตฺตนกีฬา, อากาเส วา ทณฺฑกํ คเหตฺวา ภูมิยํ วา สีสํ ฐเปตฺวา เหฏฺฐุปริยภาเวน ปริวตฺตนกีฬาติ วุตฺตํ โหติ. จิงฺคุลิกํ วุจฺจติ ตาลปณฺณาทีหิ กตํ วาตปฺปหาเรน ปริพฺภมนจกฺกํ. ปตฺตาฬฺหกํ วุจฺจติ ปณฺณนาฬิกา. ตาย วาลุกาทีนิ มินนฺตา กีฬนฺติ. รถกนฺติ ขุทฺทกรถํ. ธนุกนฺติ ขุทฺทกธนุเมว. อกฺขริกา วุจฺจติ อากาเส วา ปิฏฺฐิยํ วา อกฺขรชานนกีฬา. มเนสิกา นาม มนสา จินฺติตชานนกีฬา. ยถาวชฺชํ นาม กาณกุณิขุชฺชาทีนํ ยํ ยํ วชฺชํ, ตํ ตํ ปโยเชตฺวา ทสฺสนกีฬา.

14. Chama-se 'base para a negligência' (pamādaṭṭhāna) porque a negligência (pamāda) reside ali. 'Jogo que é base para a negligência' (jūtappamādaṭṭhāna) significa que é tanto um jogo quanto uma base para a negligência. 'Tabuleiro de oito casas' (aṭṭhapada) refere-se a um tabuleiro que possui oito casas em cada fileira; o mesmo método se aplica ao tabuleiro de dez casas (dasapada). 'No ar' (ākāsa) refere-se a jogar apenas no ar, como se fosse em um tabuleiro de oito ou dez casas. 'Caminho de desvio' (parihārapatha) refere-se ao jogo de desenhar vários círculos e caminhos no chão e jogar desviando-se ou percorrendo o caminho que deve ser evitado. 'Santika' refere-se ao jogo de palitos ou pedrinhas (santikakīḷana), no qual peças ou pedregulhos são colocados juntos em um monte e, sem movê-los, são retirados ou aproximados usando apenas a unha; se alguma peça se mover, há derrota; este é o nome para tal tipo de jogo. 'Khalika' refere-se ao jogo de dados em um tabuleiro de jogo. 'Ghaṭikā' refere-se ao jogo de rebater um bastão curto com um bastão longo (jogo de bétula ou bete). 'Salākahattha' refere-se a molhar um feixe de fibras de palmeira em laca, rubia ou água de farinha e, perguntando 'o que será?', batê-lo no chão ou na parede para mostrar figuras de elefantes, cavalos, etc. 'Akkha' refere-se ao jogo de gude ou sementes redondas. 'Paṅgacīra' refere-se a uma flauta de folha, que eles tocam soprando. 'Vaṅkaka' refere-se a um pequeno arado de brinquedo usado pelas crianças da aldeia. 'Mokkhacikā' refere-se a acrobacias ou cambalhotas; significa girar de cabeça para baixo, seja segurando uma barra no ar, seja colocando a cabeça no chão. 'Ciṅgulika' refere-se a um catavento feito de folhas de palmeira e afins, que gira com a força do vento. 'Pattāḷhaka' refere-se a uma medida feita de folhas; com ela, brincam de medir areia e afins. 'Rathaka' refere-se a uma pequena carruagem de brinquedo. 'Dhanuka' refere-se a um pequeno arco de brinquedo. 'Akkharikā' refere-se ao jogo de adivinhar letras escritas no ar ou nas costas de alguém. 'Manesikā' refere-se ao jogo de adivinhar os pensamentos de outra pessoa. 'Yathāvajja' refere-se ao jogo de imitar ou encenar os defeitos físicos de outros, como cegos, manetas, corcundas, etc.

---

๑๕. อาสนฺทินฺติ ปมาณาติกฺกนฺตาสนํ. อนุยุตฺตา วิหรนฺตีติ อิทํ อเปกฺขิตฺวา ปน สพฺพปเทสุ อุปโยควจนํ กตํ. ปลฺลงฺโกติ ปาเทสุ วาฬรูปานิ ฐเปตฺวา กโต. โคนโกติ ทีฆโลมโก มหาโกชโว, จตุรงฺคุลาธิกานิ กิร ตสฺส โลมานิ. จิตฺตกนฺติ วานวิจิตฺตํ อุณฺณามยตฺถรณํ. ปฏิกาติ อุณฺณามโย เสตตฺถรโณ. ปฏลิกาติ ฆนปุปฺผโก อุณฺณามยตฺถรโณ. โย อามลกปตฺโตติปิ วุจฺจติ. ตูลิกาติ ติณฺณํ ตูลานํ อญฺญตรปุณฺณา ตูลิกา. วิกติกาติ สีหพฺยคฺฆาทิรูปวิจิตฺโร อุณฺณามยตฺถรโณ. อุทฺทโลมีติ อุภยโตทสํ อุณฺณามยตฺถรณํ, เกจิ ‘‘เอกโตอุคฺคตปุปฺผ’’นฺติ วทนฺติ. เอกนฺตโลมีติ เอกโตทสํ อุณฺณามยตฺถรณํ. เกจิ ‘‘อุภโตอุคฺคตปุปฺผ’’นฺติ วทนฺติ. กฏฺฏิสฺสนฺติ รตนปริสิพฺพิตํ โกเสยฺยกฏฺฏิสฺสมยปจฺจตฺถรณํ. โกเสยฺยนฺติ รตนปริสิพฺพิตเมว โกสิยสุตฺตมยปจฺจตฺถรณํ. สุทฺธโกเสยฺยํ ปน วฏฺฏตีติ วินเย วุตฺตํ. ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ ปน ‘‘ฐเปตฺวา ตูลิกํ สพฺพาเนว โคนกาทีนิ รตนปริสิพฺพิตานิ น วฏฺฏนฺตี’’ติ วุตฺตํ.

15. 'Āsandī' refere-se a um assento que excede as medidas permitidas. Tendo em vista a expressão 'eles vivem dedicados a' (anuyuttā viharanti), o caso acusativo foi empregado em todos esses termos. 'Pallaṅka' (divã ou trono) é um assento feito com figuras de feras (como leões ou tigres) esculpidas em seus pés. 'Gonaka' é um grande tapete de lã de pelo longo; diz-se que seus pelos têm mais de quatro polegadas de comprimento. 'Cittaka' é uma cobertura de lã tecida com desenhos variados e artísticos. 'Paṭikā' é uma cobertura de lã branca. 'Paṭalikā' é uma cobertura de lã espessa bordada com flores densas, também chamada de 'āmalakapattoti' (com padrões de folhas de groselha-da-índia). 'Tūlikā' é um colchão preenchido com um de três tipos de pluma ou algodão. 'Vikatikā' é uma cobertura de lã bordada com figuras de leões, tigres, etc. 'Uddalomī' é uma cobertura de lã com franjas em ambos os lados; alguns dizem que possui flores salientes em um dos lados. 'Ekantalomī' é uma cobertura de lã com franjas em apenas um lado; alguns dizem que possui flores salientes em ambos os lados. 'Kaṭṭissa' é uma cobertura tecida com fios de seda e ouro ou prata, bordada com joias. 'Koseyya' é uma cobertura de seda bordada com joias. No entanto, a seda pura (suddhakoseyya) é permitida, conforme declarado no Vinaya. Mas no Comentário do Dīgha Nikāya é dito: 'Com exceção do colchão de plumas (tūlikā), todas essas coberturas, como o gonaka, se forem bordadas com joias, não são permitidas'.

---

กุตฺตกนฺติ โสฬสนฺนํ นาฏกิตฺถีนํ ฐตฺวา นจฺจนโยคฺคํ อุณฺณามยตฺถรณํ. หตฺถตฺถรํ อสฺสตฺถรนฺติ หตฺถิอสฺสปิฏฺฐีสุ อตฺถรณอตฺถรกาเยว. รถตฺถเรปิ เอเสว นโย. อชินปฺปเวณีติ อชินจมฺเมหิ มญฺจปฺปมาเณน สิพฺพิตฺวา กตา [Pg.84] ปเวณี. กทลีมิคปวรปจฺจตฺถรณนฺติ กทลีมิคจมฺมํ นาม อตฺถิ, เตน กตํ ปวรปจฺจตฺถรณํ; อุตฺตมปจฺจตฺถรณนฺติ อตฺโถ. ตํ กิร เสตวตฺถสฺส อุปริ กทลีมิคจมฺมํ ปตฺถริตฺวา สิพฺเพตฺวา กโรนฺติ. สอุตฺตรจฺฉทนฺติ สห อุตฺตรจฺฉเทน, อุปริพทฺเธน รตฺตวิตาเนน สทฺธินฺติ อตฺโถ. เสตวิตานมฺปิ เหฏฺฐา อกปฺปิยปจฺจตฺถรเณ สติ น วฏฺฏติ, อสติ ปน วฏฺฏติ. อุภโตโลหิตกูปธานนฺติ สีสูปธานญฺจ ปาทูปธานญฺจาติ มญฺจสฺส อุภโตโลหิตกํ อุปธานํ, เอตํ น กปฺปติ. ยํ ปน เอกเมว อุปธานํ อุโภสุ ปสฺเสสุ รตฺตํ วา โหติ ปทุมวณฺณํ วา วิจิตฺรํ วา, สเจ ปมาณยุตฺตํ, วฏฺฏติ. มหาอุปธานํ ปน ปฏิกฺขิตฺตํ. อโลหิตกานิ ทฺเวปิ วฏฺฏนฺติเยว. ตโต อุตฺตริ ลภิตฺวา อญฺเญสํ ทาตพฺพานิ. ทาตุํ อสกฺโกนฺโต มญฺเจ ติริยํ อตฺถริตฺวา อุปริ ปจฺจตฺถรณํ ทตฺวา นิปชฺชิตุมฺปิ ลภติ. อาสนฺทีอาทีสุ ปน วุตฺตนเยเนว ปฏิปชฺชิตพฺพํ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘อนุชานามิ, ภิกฺขเว, อาสนฺทิยา ปาเท ฉินฺทิตฺวา ปริภุญฺชิตุํ, ปลฺลงฺกสฺส วาเฬ ภินฺทิตฺวา ปริภุญฺชิตุํ, ตูลิกํ วิชเฏตฺวา พิมฺโพหนํ กาตุํ, อวเสสํ ภุมฺมตฺถรณํ กาตุ’’นฺติ (จูฬว. ๒๙๗).

'Kuttaka' é um tapete de lã grande o suficiente para que dezesseis dançarinas fiquem de pé e dancem sobre ele. 'Hatthatthara' e 'assatthara' são coberturas estendidas sobre o lombo de elefantes e cavalos, respectivamente. O mesmo método se aplica às coberturas de carruagens (rathatthara). 'Ajinappaveṇī' é uma cobertura feita de peles de antílope costuradas no tamanho de um leito. 'Kadalīmigapavarapaccattharaṇa' refere-se a uma excelente cobertura feita de pele de antílope kadalī; significa uma cobertura suprema. Diz-se que a fazem estendendo a pele do antílope kadalī sobre um tecido branco e costurando-os. 'Sauttaracchada' significa com um dossel superior; refere-se a estar junto com um dossel vermelho fixado acima. Mesmo um dossel branco não é permitido se houver uma cobertura não permitida por baixo; mas se não houver, é permitido. 'Ubhatolohitakūpadhāna' refere-se a um travesseiro vermelho em ambas as extremidades do leito — a saber, um travesseiro para a cabeça e outro para os pés; isso não é permitido. No entanto, se houver um único travesseiro que seja vermelho, cor de lótus ou decorado em ambos os lados, e se for do tamanho adequado, é permitido. Um travesseiro grande, contudo, é rejeitado. Dois travesseiros que não sejam vermelhos são permitidos. Se alguém obtiver mais do que isso, deve dá-los a outros. Se não puder dá-los, pode estendê-los transversalmente na cama, colocar uma cobertura por cima e deitar-se. Em relação a assentos altos (āsandī) e afins, deve-se agir da maneira descrita. Pois foi dito: 'Monges, eu permito que usem um assento alto (āsandī) após cortarem seus pés, que usem um divã (pallaṅka) após quebrarem as figuras de animais, que façam um travesseiro (bimbohana) após desmancharem um colchão de plumas (tūlikā), e que usem o restante como cobertura de chão (bhummattharaṇa)' (Cūḷavagga 297).

---

๑๖. อุจฺฉาทนาทีสุ มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขนฺตทารกานํ สรีรคนฺโธ ทฺวาทสวสฺสปตฺตกาเล นสฺสติ, เตสํ สรีรทุคฺคนฺธหรณตฺถาย คนฺธจุณฺณาทีหิ อุจฺฉาเทนฺติ, เอวรูปํ อุจฺฉาทนํ น วฏฺฏติ. ปุญฺญวนฺเต ปน ทารเก อูรูสุ นิปชฺชาเปตฺวา เตเลน มกฺเขตฺวา หตฺถปาทอูรุนาภิอาทีนํ สณฺฐานสมฺปาทนตฺถํ ปริมทฺทนฺติ, เอวรูปํ ปริมทฺทนํ น วฏฺฏติ.

16. Em relação à fricção corporal (ucchādana) e afins: o odor corporal natural das crianças recém-nascidas do ventre materno desaparece quando completam doze anos de idade. Para remover o mau odor corporal, as pessoas as esfregam com pós perfumados e afins. Tal tipo de fricção (ucchādana) não é permitido para os monges. Além disso, deitam as crianças de famílias afortunadas em seus colos, untam-nas com óleo e as massageiam para moldar adequadamente as mãos, pés, coxas, umbigo, etc. Esse tipo de massagem (parimaddana) não é permitido.

---

นฺหาปนนฺติ เตสํเยว ทารกานํ คนฺธาทีหิ นฺหาปนํ. สมฺพาหนนฺติ มหามลฺลานํ วิย หตฺถปาเท มุคฺคราทีหิ ปหริตฺวา พาหุวฑฺฒนํ. อาทาสนฺติ ยํ กิญฺจิ อาทาสํ ปริหริตุํ น วฏฺฏติ. อญฺชนนฺติ อลงฺการญฺชนเมว. มาลาติ พทฺธมาลา วา อพทฺธมาลา วา. วิเลปนนฺติ ยํ กิญฺจิ ฉวิราคกรณํ. มุขจุณฺณํ มุขเลปนนฺติ มุเข กาฬปีฬกาทีนํ หรณตฺถาย มตฺติกกกฺกํ เทนฺติ, เตน โลหิเต จลิเต สาสปกกฺกํ เทนฺติ, เตน โทเส ขาทิเต ติลกกฺกํ เทนฺติ, เตน โลหิเต สนฺนิสินฺเน หลิทฺทิกกฺกํ เทนฺติ, เตน ฉวิวณฺเณ อารูฬฺเห มุขจุณฺณเกน มุขํ จุณฺเณนฺติ, ตํ สพฺพํ น วฏฺฏติ.

'Nhāpana' (banho) refere-se a dar banho nessas mesmas crianças com água perfumada e afins. 'Sambāhana' (massagem vigorosa) refere-se a golpear as mãos e os pés com martelos de madeira ou bastões, como fazem os grandes lutadores, para aumentar o tamanho dos membros. 'Ādāsa' (espelho): não é permitido carregar ou possuir qualquer tipo de espelho. 'Añjana' (colírio) refere-se ao colírio usado para adorno. 'Mālā' (guirlanda) refere-se tanto a guirlandas amarradas quanto a flores soltas. 'Vilepana' (unguento) refere-se a qualquer cosmético usado para embelezar a pele. 'Mukhacuṇṇa' e 'mukhalepana' (pó facial e unguento facial): para remover manchas pretas ou espinhas no rosto, aplica-se uma pasta de argila (mattikakakka). Quando o sangue é estimulado por isso, aplica-se uma pasta de mostarda (sāsapakakka). Quando as impurezas são consumidas por isso, aplica-se uma pasta de gergelim (tilakakka). Quando o sangue se acalma, aplica-se uma pasta de açafrão-da-terra (haliddikakka). Quando a tez melhora, polvilha-se o rosto com pó facial (mukhacuṇṇa). Tudo isso não é permitido.

---

หตฺถพนฺธาทีสุ [Pg.85] หตฺเถ วิจิตฺรสงฺขกปาลาทีนิ พนฺธิตฺวา วิจรนฺติ, ตํ วา อญฺญํ วา สพฺพมฺปิ หตฺถาภรณํ น วฏฺฏติ, อปเร สิขํ พนฺธิตฺวา วิจรนฺติ. สุวณฺณจีรกมุตฺตลตาทีหิ จ ตํ ปริกฺขิปนฺติ; ตํ สพฺพํ น วฏฺฏติ. อปเร จตุหตฺถทณฺฑํ วา อญฺญํ วา ปน อลงฺกตทณฺฑกํ คเหตฺวา วิจรนฺติ, ตถา อิตฺถิปุริสรูปาทิวิจิตฺตํ เภสชฺชนาฬิกํ สุปริกฺขิตฺตํ วามปสฺเส โอลคฺคิตํ; อปเร กณฺณิกรตนปริกฺขิตฺตโกสํ อติติขิณํ อสึ, ปญฺจวณฺณสุตฺตสิพฺพิตํ มกรทนฺตกาทิวิจิตฺตํ ฉตฺตํ, สุวณฺณรชตาทิวิจิตฺรา โมรปิญฺฉาทิปริกฺขิตฺตา อุปาหนา, เกจิ รตนมตฺตายามํ จตุรงฺคุลวิตฺถตํ เกสนฺตปริจฺเฉทํ ทสฺเสตฺวา เมฆมุเข วิชฺชุลตํ วิย นลาเฏ อุณฺหีสปฏฺฏํ พนฺธนฺติ, จูฬามณึ ธาเรนฺติ, จามรวาลพีชนึ ธาเรนฺติ, ตํ สพฺพํ น วฏฺฏติ.

Em relação a adornos de mão (hatthabandha) e afins: as pessoas andam por aí usando conchas coloridas, pulseiras e afins nas mãos. Nem isso nem qualquer outro adorno de mão é permitido. Outros andam por aí com o cabelo preso em um coque (sikha), envolvendo-o com fitas de ouro, cordões de pérolas e afins; tudo isso não é permitido. Outros andam por aí carregando um bastão de quatro côvados ou algum outro bastão decorado. Da mesma forma, carregar um tubo de remédio (bhesajjanāḷika) decorado com figuras de mulheres, homens, etc., bem protegido e pendurado do lado esquerdo. Outros carregam uma espada extremamente afiada com uma bainha adornada com joias e ouro. Ou um guarda-sol costurado com fios de cinco cores e decorado com desenhos de monstros marinhos (makara) ou entalhes de marfim. Ou sandálias decoradas com ouro, prata, etc., e ornamentadas com penas de pavão. Alguns, mostrando o limite do cabelo, amarram uma faixa (uṇhīsapaṭṭa) na testa, como um relâmpago na borda de uma nuvem, medindo um côvado de comprimento e quatro polegadas de largura. Eles usam uma joia de crista (cūḷāmaṇi) ou carregam um leque de cauda de ique (cāmaravālabījanī). Tudo isso não é permitido.

---

๑๗. อนิยฺยานิกตฺตา สคฺคโมกฺขมคฺคานํ ติรจฺฉานภูตา กถาติ ติรจฺฉานกถา. ตตฺถ ราชานํ อารพฺภ มหาสมฺมโต มนฺธาตา ธมฺมาโสโก เอวํ มหานุภาโวติอาทินา นเยน ปวตฺตา กถา ราชกถา. เอส นโย โจรกถาทีสุ. เตสุ อสุโก ราชา อภิรูโป ทสฺสนีโยติอาทินา นเยน เคหสฺสิตกถาว ติรจฺฉานกถา โหติ. โสปิ นาม เอวํ มหานุภาโว ขยํ คโตติ เอวํ ปวตฺตา ปน กมฺมฏฺฐานภาเว ติฏฺฐติ. โจเรสุ มูลเทโว เอวํ มหานุภาโว, เมฆมาโล เอวํ มหานุภาโวติ เตสํ กมฺมํ ปฏิจฺจ อโห สูราติ เคหสฺสิตกถาว ติรจฺฉานกถา. ยุทฺเธปิ ภารตยุทฺธาทีสุ อสุเกน อสุโก เอวํ มาริโต, เอวํ วิทฺโธติ กามสฺสาทวเสเนว กถา ติรจฺฉานกถา. เตปิ นาม ขยํ คตาติ เอวํ ปวตฺตา ปน สพฺพตฺถ กมฺมฏฺฐานเมว โหติ. อปิ จ อนฺนาทีสุ เอวํ วณฺณวนฺตํ คนฺธวนฺตํ รสวนฺตํ ผสฺสสมฺปนฺนํ ขาทิมฺห ภุญฺชิมฺหาติ กามสฺสาทวเสน กเถตุํ น วฏฺฏติ. สาตฺถกํ ปน กตฺวา ปุพฺเพ เอวํ วณฺณาทิสมฺปนฺนํ อนฺนํ ปานํ วตฺถํ สยนํ มาลํ คนฺธํ สีลวนฺตานํ อทมฺห, เจติเย ปูชํ กริมฺหาติ กเถตุํ วฏฺฏติ. ญาติกถาทีสุ ปน ‘‘อมฺหากํ ญาตกา สูรา สมตฺถา’’ติ วา ‘‘ปุพฺเพ มยํ เอวํ วิจิตฺเรหิ ยาเนหิ วิจริมฺหา’’ติ วา อสฺสาทวเสน วตฺตุํ น วฏฺฏติ. สาตฺถกํ ปน กตฺวา ‘‘เตปิ โน ญาตกา ขยํ คตา’’ติ วา ‘‘ปุพฺเพ มยํ เอวรูปา อุปาหนา สงฺฆสฺส อทมฺหา’’ติ วา กเถตุํ วฏฺฏติ. คามกถาปิ สุนิวิฏฺฐทุนฺนิวิฏฺฐสุภิกฺขทุพฺภิกฺขาทิวเสน วา ‘‘อสุกคามวาสิโน สูรา สมตฺถา’’ติ [Pg.86] วา เอวํ อสฺสาทวเสน น วฏฺฏติ. สาตฺถกํ ปน กตฺวา ‘‘สทฺธา ปสนฺนา’’ติ วา ‘‘ขยวยํ คตา’’ติ วา วตฺตุํ วฏฺฏติ. นิคมนครชนปทกถาทีสุปิ เอเสว นโย.

17. Chama-se 'conversa fútil' (tiracchānakathā, literalmente 'conversa animal') porque obstrui os caminhos para o céu e para a libertação, não conduzindo à saída do sofrimento (aniyyānikattā). Entre essas, a conversa sobre reis (rājakathā), iniciada com base em reis, como: 'O rei Mahāsammata, o rei Mandhātā, o rei Dhammāsoka eram de tão grande poder', e assim por diante, é chamada de conversa sobre reis. O mesmo método se aplica à conversa sobre ladrões (corakathā) e afins. Entre elas, a conversa baseada no apego doméstico (gehassitakathā), como: 'Aquele rei é belo e agradável de se ver', e assim por diante, é conversa fútil. No entanto, a conversa que prossegue assim: 'Mesmo ele, de tão grande poder, chegou à destruição (khayaṃ gato)', serve como tema de meditação (kammaṭṭhāna). Em relação a ladrões: a conversa baseada no apego doméstico sobre suas ações, como: 'Mūladeva era de tão grande poder, Meghamāla era de tão grande poder; oh, como eram corajosos!', é conversa fútil. Em relação a batalhas: a conversa baseada no prazer sensorial (kāmassādavasena) sobre guerras como a guerra dos Bhāratas, como: 'Fulano foi morto por beltrano desta maneira, transpassado daquela maneira', é conversa fútil. Mas se prosseguir assim: 'Mesmo eles chegaram à destruição', então, em todos os casos, torna-se um tema de meditação. Além disso, em relação a comida e afins, não é apropriado falar por prazer sensorial, dizendo: 'Comemos e desfrutamos de comida tão bela, perfumada, saborosa e macia'. Mas, tornando a conversa benéfica (sātthakaṃ katvā), é apropriado dizer: 'No passado, oferecemos tal comida, bebida, vestimenta, leito, guirlanda e perfume excelentes aos virtuosos, e fizemos oferendas no santuário (cetiya)'. Em relação à conversa sobre parentes (ñātikathā) e afins, não é apropriado falar por prazer, dizendo: 'Nossos parentes são corajosos e capazes', ou 'No passado, viajávamos em carruagens tão belas'. Mas, tornando-a benéfica, é apropriado dizer: 'Mesmo esses nossos parentes chegaram à destruição', ou 'No passado, oferecemos tais sandálias ao Saṅgha'. A conversa sobre aldeias (gāmakathā) também, baseada no prazer, como se são bem planejadas ou mal planejadas, prósperas ou assoladas pela fome, ou dizendo 'Os habitantes daquela aldeia são corajosos e capazes', não é apropriada. Mas, tornando-a benéfica, é apropriado dizer: 'Eles são cheios de fé e devotos', ou 'Eles chegaram à destruição'. O mesmo método se aplica à conversa sobre vilas (nigama), cidades (nagara) e províncias (janapada).

---

อิตฺถิกถาปิ วณฺณสณฺฐานาทีนิ ปฏิจฺจ อสฺสาทวเสน น วฏฺฏติ, สทฺธา ปสนฺนา ขยวยํ คตาติ เอวเมว วฏฺฏติ. สูรกถาปิ ‘นนฺทิมิตฺโต นาม โยโธ สูโร อโหสี’ติ อสฺสาทวเสน น วฏฺฏติ. สทฺโธ อโหสิ ขยํ คโตติ เอวเมว วฏฺฏติ. วิสิขากถาปิ ‘‘อสุกา วิสิขา สุนิวิฏฺฐา ทุนฺนิวิฏฺฐา สูรา สมตฺถา’’ติ อสฺสาทวเสน น วฏฺฏติ. สทฺธา ปสนฺนา ขยวยํ คตาติ เอวเมว วฏฺฏติ.

Conversas sobre mulheres, quando baseadas no apego à sua aparência física, formas e afins, por mero prazer, não são apropriadas; mas falar no sentido de 'ela tinha fé, era devota e agora faleceu (passou pela destruição e declínio)', assim sim é apropriado. Conversas sobre heróis, como 'o guerreiro chamado Nandimitta era muito corajoso', por mero prazer, não são apropriadas; mas falar 'ele era cheio de fé e faleceu', assim sim é apropriado. Conversas sobre ruas, como 'tal rua é bem planejada, mal planejada, cheia de pessoas corajosas e capazes', por mero prazer, não são apropriadas; mas falar 'as pessoas de lá tinham fé, eram devotas e faleceram', assim sim é apropriado.

---

กุมฺภฏฺฐานกถาติ อุทกฏฺฐานกถา, อุทกติตฺถกถาติปิ วุจฺจติ, กุมฺภทาสิกถา วา, สาปิ ‘‘ปาสาทิกา นจฺจิตุํ คายิตุํ เฉกา’’ติ อสฺสาทวเสน น วฏฺฏติ; สทฺธา ปสนฺนาติอาทินา นเยเนว วฏฺฏติ. ปุพฺพเปตกถาติ อตีตญาติกถา. ตตฺถ วตฺตมานญาติกถาสทิโส วินิจฺฉโย.

'Conversa sobre locais de água' (kumbhaṭṭhānakathā) refere-se a conversas sobre fontes de água ou portos de água, ou também sobre servas que carregam potes de água. Esta também, se for por mero prazer, como 'ela é graciosa, habilidosa em dançar e cantar', não é apropriada; mas falar no sentido de 'ela tem fé, é devota', etc., assim sim é apropriado. 'Conversa sobre os falecidos' (pubbapetakathā) refere-se a conversas sobre parentes do passado. O julgamento a esse respeito é semelhante ao das conversas sobre parentes vivos.

---

นานตฺตกถาติ ปุริมปจฺฉิมกถาหิ วิมุตฺตา อวเสสา นานาสภาวา นิรตฺถกกถา. โลกกฺขายิกาติ อยํ โลโก เกน นิมฺมิโต, อสุเกน นาม นิมฺมิโต. กาโก เสโต, อฏฺฐีนํ เสตตฺตา; พลากา รตฺตา. โลหิตสฺส รตฺตตฺตาติ เอวมาทิกา โลกายตวิตณฺฑสลฺลาปกถา.

'Conversa sobre assuntos diversos' (nānattakathā) refere-se a conversas inúteis sobre vários tópicos de naturezas diversas que restam, excluindo as conversas mencionadas antes e depois. 'Especulações sobre a origem do mundo' (lokakkhāyikā) refere-se a conversas como 'quem criou este mundo? Foi criado por tal divindade', ou 'o corvo é branco porque seus ossos são brancos; a garça é vermelha porque seu sangue é vermelho', e outras conversas de debates sofistas e materialistas.

---

สมุทฺทกฺขายิกา นาม กสฺมา สมุทฺโท สาคโร? สาครเทเวน ขโต, ตสฺมา สาคโร. ขโต เมติ หตฺถมุทฺทาย สยํ นิเวทิตตฺตา ‘‘สมุทฺโท’’ติ เอวมาทิกา นิรตฺถกา สมุทฺทกฺขายนกถา. ภโวติ วุฑฺฒิ. อภโวติ หานิ. อิติ ภโว, อิติ อภโวติ ยํ วา ตํ วา นิรตฺถกการณํ วตฺวา ปวตฺติตกถา อิติภวาภวกถา.

'Especulações sobre o oceano' (samuddakkhāyikā) refere-se a conversas inúteis sobre o oceano, tais como: 'Por que o oceano é chamado de sāgara? Porque foi escavado pelo rei Sāgara, por isso é sāgara. Foi escavado por mim', indicando isso com gestos de mão, por isso é chamado 'samudda'. 'Bhava' significa crescimento e prosperidade. 'Abhava' significa declínio e perda. 'Conversa sobre a existência e a não-existência' (itibhavābhavakathā) é a conversa que se desenvolve apresentando qualquer argumento inútil, dizendo 'assim é a prosperidade, assim é o declínio'.

---

๑๘. วิคฺคาหิกกถาติ วิคฺคหกถา, สารมฺภกถา. ตตฺถ สหิตํ เมติ มยฺหํ วจนํ สหิตํ สิลิฏฺฐํ อตฺถยุตฺตํ การณยุตฺตนฺติ อตฺโถ. อสหิตํ เตติ ตุยฺหํ วจนํ อสหิตํ อสิลิฏฺฐํ. อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตนฺติ ยํ ตุยฺหํ ทีฆรตฺตาจิณฺณวเสน สุปฺปคุณํ, ตํ มยฺหํ เอกวจเนเนว วิปราวตฺตํ ปริวตฺติตฺวา ฐิตํ, น กิญฺจิ ชานาสีติ อตฺโถ.

18. 'Conversa de disputa' (viggāhikakathā) significa conversa de debate hostil, conversa de confronto arrogante. Nela, 'minhas palavras são consistentes' (sahitaṃ me) significa 'minhas palavras são coerentes, conectadas, benéficas e lógicas'. 'Suas palavras são inconsistentes' (asahitaṃ te) significa 'suas palavras são incoerentes e desconexas'. 'O que você praticou foi refutado' (adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ) significa 'aquilo que você praticou e dominou por muito tempo foi refutado e revertido por apenas uma palavra minha, e agora você não sabe nada'.

---

อาโรปิโต [Pg.87] เต วาโทติ มยา ตว โทโส อาโรปิโต. จร วาทปฺปโมกฺขายาติ โทสโมจนตฺถํ จร, วิจร; ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา สิกฺขาติ อตฺโถ. นิพฺเพเฐหิ วา สเจ ปโหสีติ อถ สยํ ปโหสิ, อิทานิเมว นิพฺเพเฐหีติ.

'Sua tese foi refutada' (āropito te vādo) significa 'eu apontei uma falha em seu argumento'. 'Vagueie para se livrar da acusação' (cara vādappamokkhāyā) significa 'vagueie para se livrar dessa falha; vá aqui e ali para aprender mais'. 'Resolva isso, se for capaz' (nibbeṭhehi vā sace pahosī) significa 'se você for capaz de resolver isso por si mesmo, resolva-o agora mesmo'.

---

๑๙. ทูเตยฺยกถายํ อิธ คจฺฉาติ อิโต อสุกํ นาม ฐานํ คจฺฉ. อมุตฺราคจฺฉาติ ตโต อสุกํ นาม ฐานํ อาคจฺฉ. อิทํ หราติ อิโต อิทํ นาม หร. อมุตฺร อิทํ อาหราติ อสุกฏฺฐานโต อิทํ นาม อิธ อาหร. สงฺเขปโต ปน อิทํ ทูเตยฺยํ นาม ฐเปตฺวา ปญฺจ สหธมฺมิเก รตนตฺตยสฺส อุปการปฏิสํยุตฺตญฺจ คิหีสาสนํ อญฺเญสํ น วฏฺฏติ.

19. Em relação a agir como mensageiro (dūteyyakathā): 'vá aqui' significa 'vá daqui para tal lugar'. 'Venha de lá' significa 'venha daquele lugar para tal lugar'. 'Leve isto' significa 'leve este objeto daqui'. 'Traga aquilo de lá' significa 'traga aquele objeto daquele lugar para cá'. Em resumo, agir como mensageiro (dūteyya) não é apropriado, exceto para os cinco tipos de companheiros de vida espiritual (sahadhammika) e exceto mensagens de leigos que estejam relacionadas ao benefício das Três Joias; para outros leigos, enviar qualquer outra mensagem não é apropriado.

---

๒๐. กุหกาติอาทีสุ ติวิเธน กุหนวตฺถุนา โลกํ กุหยนฺติ, วิมฺหาปยนฺตีติ กุหกา. ลาภสกฺการตฺถิกา หุตฺวา ลปนฺตีติ ลปกา. นิมิตฺตํ สีลเมเตสนฺติ เนมิตฺติกา. นิปฺเปโส สีลเมเตสนฺติ นิปฺเปสิกา. ลาเภน ลาภํ นิชิคีสนฺติ มคฺคนฺติ ปริเยสนฺตีติ ลาเภน ลาภํ นิชิคีสิตาโร. กุหนา, ลปนา, เนมิตฺติกตา, นิปฺเปสิกตา, ลาเภน ลาภํ นิชิคีสนตาติ เอตาหิ สมนฺนาคตานํ ปุคฺคลานํ เอตํ อธิวจนํ. อยเมตฺถ สงฺเขโป. วิตฺถาเรน ปเนตา กุหนาทิกา วิสุทฺธิมคฺเค สีลนิทฺเทเสเยว ปาฬิญฺจ อฏฺฐกถญฺจ อาหริตฺวา ปกาสิตาติ.

20. Nos termos como 'enganadores' (kuhaka) e afins: aqueles que enganam ou impressionam as pessoas por meio de três tipos de artifícios de engano são 'enganadores' (kuhakā). Aqueles que falam de forma bajuladora com o desejo de obter ganhos e honras são 'bajuladores' (lapakā). Aqueles cujo hábito é fazer sinais ou dar pistas são 'sinalizadores' (nemittikā). Aqueles cujo hábito é depreciar ou rebaixar os outros são 'depreciadores' (nippesikā). Aqueles que buscam obter mais ganhos por meio de pequenos ganhos são 'buscadores de lucro sobre lucro' (lābhāna lābhaṃ nijigīsitāro). Estes termos são designações para pessoas dotadas de engano (kuhanā), bajulação (lapanā), sinalização (nemittikatā), depreciação (nippesikatā) e busca de lucro sobre lucro (lābhāna lābhaṃ nijigīsanatā). Este é o resumo aqui. Em detalhes, esses enganos e afins foram explicados no Visuddhimagga, no capítulo sobre a virtude (Sīlaniddesa), citando tanto os textos canônicos quanto os comentários.

---

เอตฺตาวตา มชฺฌิมสีลํ นิฏฺฐิตํ โหติ.

Com isso, a seção sobre a moralidade média (majjhimasīla) está concluída.

---

มหาสีลวณฺณนา

Explicação sobre a Grande Moralidade (Mahāsīla)

---

๒๑. อิโต ปรํ มหาสีลํ โหติ. องฺคนฺติ หตฺถปาทาทีสุ เยน เกนจิ เอวรูเปน องฺเคน สมนฺนาคโต ทีฆายุ ยสวา โหตีติอาทินยปฺปวตฺตํ องฺคสตฺถํ. นิมิตฺตนฺติ นิมิตฺตสตฺถํ. ปณฺฑุราชา กิร ติสฺโส มุตฺตาโย มุฏฺฐิยํ กตฺวา เนมิตฺติกํ ปุจฺฉิ – ‘‘กึ เม หตฺเถ’’ติ? โส อิโต จิโต จ วิโลเกสิ, ตสฺมิญฺจ สมเย ฆรโคลิกาย มกฺขิกา คยฺหนฺตี มุตฺตา, โส ‘‘มุตฺตา’’ติ อาห. ปุน ‘‘กตี’’ติ ปุฏฺโฐ กุกฺกุฏสฺส ติกฺขตฺตุํ รวนฺตสฺส สทฺทํ สุตฺวา ‘‘ติสฺโส’’ติ อาห. เอวํ ตํ ตํ อาทิสิตฺวา นิมิตฺตมนุยุตฺตา วิหรนฺติ.

21. Depois disso vem a Grande Moralidade (mahāsīla). 'Membros' (aṅga) refere-se ao tratado sobre os membros corporais (aṅgasattha), que ensina que uma pessoa dotada de certas características nas mãos, pés, etc., terá vida longa ou grande fama. 'Sinais' (nimitta) refere-se ao tratado sobre sinais (nimittasattha). Diz-se que o rei Paṇḍu colocou três pérolas em seu punho fechado e perguntou ao adivinho (nemittika): 'O que está na minha mão?'. O adivinho olhou para cá e para lá; naquele momento, uma mosca que havia sido capturada por uma lagartixa doméstica escapou (muttā). O adivinho disse: 'Pérolas' (muttā). Perguntado novamente: 'Quantas?', ele ouviu o som de um galo cantando três vezes e disse: 'Três'. Assim, interpretando vários sinais, eles se dedicam à adivinhação por sinais.

---

อุปฺปาตนฺติ [Pg.88] อสนิปาตาทีนํ มหนฺตานํ อุปฺปติตํ, ตญฺหิ ทิสฺวา ‘‘อิทํ ภวิสฺสติ, เอวํ ภวิสฺสตี’’ติ อาทิสนฺติ. สุปินนฺติ โย ปุพฺพณฺหสมเย สุปินํ ปสฺสติ, เอวํ วิปาโก โหติ; โย อิทํ นาม ปสฺสติ, ตสฺส อิทํ นาม โหตีติอาทินา นเยน สุปินกํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. ลกฺขณนฺติ อิมินา ลกฺขเณน สมนฺนาคโต ราชา โหติ, อิมินา อุปราชาติอาทิกํ. มูสิกจฺฉินฺนนฺติ อุนฺทูรขายิตํ. เตนาปิ หิ อหเต วา วตฺเถ อนหเต วา วตฺเถ อิโต ปฏฺฐาย เอวํ ฉินฺเน อิทํ นาม โหตีติ อาทิสนฺติ. อคฺคิโหมนฺติ เอวรูเปน ทารุนา เอวํ หุเต อิทํ นาม โหตีติ อคฺคิชุหนํ. ทพฺพิโหมาทีนิปิ อคฺคิโหมาเนว, เอวรูปาย ทพฺพิยา อีทิเสหิ กณาทีหิ หุเต อิทํ นาม โหตีติ เอวํ ปวตฺติวเสน ปน วิสุํ วุตฺตานิ.

'Presságios' (uppāta) refere-se à queda de grandes fenômenos como raios e afins. Ao verem isso, eles predizem: 'Isto acontecerá, aquilo acontecerá'. 'Sonhos' (supina) refere-se ao tratado sobre sonhos (supinaka), que ensina que se alguém tem um sonho pela manhã, o resultado será tal; se sonha com tal coisa, tal coisa acontecerá. 'Marcas corporais' (lakkhaṇa) refere-se ao tratado que mostra que quem tem tal marca será rei, quem tem tal marca será vice-rei, etc. 'Roído por ratos' (mūsikachinna) refere-se ao tratado sobre as roupas roídas por ratos. Pois, se uma roupa nova ou velha for roída a partir de tal ponto e de tal maneira, eles predizem que tal coisa acontecerá. 'Oblações ao fogo' (aggihoma) refere-se ao ato de oferecer sacrifícios ao fogo, ensinando que se for oferecido com tal tipo de lenha e de tal maneira, tal resultado ocorrerá. 'Oblações com colher' (dabbihoma) e afins também são formas de oblações ao fogo, mas são mencionadas separadamente porque envolvem oferecer com tal tipo de colher e com ingredientes como farelo de arroz, etc., para obter tal resultado.

---

ตตฺถ กโณติ กุณฺฑโก. ตณฺฑุลาติ สาลิอาทีนญฺเจว ติณชาตีนญฺจ ตณฺฑุลา. สปฺปีติ โคสปฺปิอาทิกํ. เตลนฺติ ติลเตลาทิกํ. สาสปาทีนิ ปน มุเขน คเหตฺวา อคฺคิมฺหิ ปกฺขิปนํ, วิชฺชํ ปริชปฺปิตฺวา ชุหนํ วา มุขโหมํ. ทกฺขิณกฺขกชณฺณุโลหิตาทีหิ ชุหนํ โลหิตโหมํ. องฺควิชฺชาติ ปุพฺเพ องฺคเมว ทิสฺวา พฺยากรณวเสน องฺคํ วุตฺตํ, อิธ องฺคุลฏฺฐึ ทิสฺวา วิชฺชํ ปริชปฺปิตฺวา อยํ กุลปุตฺโต วา โน วา, สิรีสมฺปนฺโน วา โน วาติอาทิพฺยากรณวเสน องฺควิชฺชา วุตฺตา. วตฺถุวิชฺชาติ ฆรวตฺถุอารามวตฺถาทีนํ คุณโทสสลฺลกฺขณวิชฺชา. มตฺติกาทิวิเสสํ ทิสฺวาปิ หิ วิชฺชํ ปริชปฺปิตฺวา เหฏฺฐา ปถวิยํ ตึสรตนมตฺเต, อากาเส จ อสีติรตนมตฺเต ปเทเส คุณโทสํ ปสฺสนฺติ. ขตฺตวิชฺชาติ อพฺเภยฺยมาสุรกฺขราชสตฺถาทิสตฺถํ. สิววิชฺชาติ สุสาเน ปวิสิตฺวา สนฺติกรณวิชฺชา, สิงฺคาลรุตวิชฺชาติปิ วทนฺติ. ภูตวิชฺชาติ ภูตเวชฺชมนฺโต. ภูริวิชฺชาติ ภูริฆเร วสนฺเตน อุคฺคเหตพฺพมนฺโต. อหิวิชฺชาติ สปฺปทฏฺฐติกิจฺฉนวิชฺชา เจว สปฺปาวฺหายนวิชฺชา จ. วิสวิชฺชาติ ยาย, ปุราณวิสํ วา รกฺขนฺติ, นววิสํ วา กโรนฺติ วิสวนฺตเมว วา. วิจฺฉิกวิชฺชาติ วิจฺฉิกทฏฺฐติกิจฺฉนวิชฺชา. มูสิกวิชฺชายปิ [Pg.89] เอเสว นโย. สกุณวิชฺชาติ สปกฺขกอปกฺขกทฺวิปทจตุปฺปทานํ รุตคตาทิวเสน สกุณญาณํ. วายสวิชฺชาติ กากรุตญาณํ, ตํ วิสุญฺเญว สตฺถํ, ตสฺมา วิสุํ วุตฺตํ.

Nesse contexto, 'farelo' (kaṇa) significa farelo de arroz (kuṇḍako). 'Grãos' (taṇḍula) refere-se aos grãos de arroz-sali ou de vários tipos de gramíneas. 'Ghee' (sappi) refere-se ao ghee de vaca e afins. 'Óleo' (tela) refere-se ao óleo de gergelim e afins. 'Oblação com a boca' (mukhahoma) é o ato de pegar sementes de mostarda e afins com a boca e jogá-las no fogo, ou recitar um mantra e fazer a oferenda. 'Oblação de sangue' (lohitahoma) é a oferenda feita com o sangue da clavícula direita, do joelho direito, etc. 'Ciência dos membros' (aṅgavijjā) foi explicada antes como a leitura dos membros corporais; aqui, refere-se a olhar para os ossos dos dedos ou para o corpo inteiro, recitar um mantra e predizer se a pessoa é de família nobre ou não, se é afortunada ou não. 'Ciência dos locais' (vatthuvijjā) é a ciência de discernir as qualidades e defeitos de locais para casas, jardins, etc. Pois, mesmo olhando para a qualidade do solo, etc., e recitando um mantra, eles conseguem ver as qualidades e defeitos até trinta côvados abaixo da terra e oitenta côvados no ar. 'Ciência da política' (khattavijjā) refere-se a tratados como o Abbheyya, Māsurakkha, Rājasatta, etc. 'Ciência de Shiva' (sivavijjā) é a ciência de realizar rituais de apaziguamento entrando em cemitérios; alguns dizem que é a ciência de interpretar o uivo dos chacais. 'Exorcismo' (bhūtavijjā) refere-se a mantras para controlar espíritos e fantasmas. 'Ciência da terra' (bhūrivijjā) refere-se a mantras que devem ser aprendidos por quem vive em casas subterrâneas. 'Ciência das serpentes' (ahivijjā) refere-se tanto à ciência de curar picadas de cobra quanto à de invocar cobras. 'Ciência dos venenos' (visavijjā) é aquela pela qual eles neutralizam venenos antigos, produzem novos venenos ou fazem o veneno ser expelido. 'Ciência dos escorpiões' (vicchikavijjā) é a ciência de curar picadas de escorpião. O mesmo se aplica à 'ciência dos ratos' (mūsikavijjā). 'Ciência das aves' (sakuṇavijjā) é o conhecimento sobre aves baseado nos sons e movimentos de criaturas com asas, sem asas, bípedes e quadrúpedes. 'Ciência dos corvos' (vāyasavijjā) é o conhecimento sobre o grasnar dos corvos; como este é um tratado separado, foi mencionado separadamente pelo Abençoado.

---

ปกฺกชฺฌานนฺติ ปริปากคตจินฺตา. อิทานิ ‘‘อยํ เอตฺตกํ ชีวิสฺสติ, อยํ เอตฺตก’’นฺติ เอวํ ปวตฺตํ อาทิฏฺฐญาณนฺติ อตฺโถ. สรปริตฺตาณนฺติ สรรกฺขณํ, ยถา อตฺตโน อุปริ น อาคจฺฉติ, เอวํ กรณวิชฺชา. มิคจกฺกนฺติ อิทํ สพฺพสงฺคาหิกํ สพฺพสกุณจตุปฺปทานํ รุตญาณวเสน วุตฺตํ.

'Previsão do tempo de vida' (pakkajjhāna) significa a reflexão sobre a maturidade da vida. O significado é o conhecimento preditivo que se desenvolve dizendo: 'Este viverá tanto tempo, aquele viverá tanto tempo'. 'Proteção contra flechas' (saraparittāṇa) significa a proteção contra flechas, a ciência de agir de modo que nenhuma flecha caia sobre si mesmo. 'O ciclo dos animais' (migacakka) é um tratado abrangente ensinado com base no conhecimento dos sons de todas as aves e quadrúpedes.

---

๒๒. มณิลกฺขณาทีสุ เอวรูโป มณิ ปสตฺโถ, เอวรูโป อปสตฺโถ, สามิโน อาโรคฺยอิสฺสริยาทีนํ เหตุ โหติ, น โหตีติ, เอวํ วณฺณสณฺฐานาทิวเสน มณิอาทีนํ ลกฺขณํ อนุยุตฺตา วิหรนฺตีติ อตฺโถ. ตตฺถ อาวุธนฺติ ฐเปตฺวา อสิอาทีนิ อวเสสํ อาวุธํ. อิตฺถิลกฺขณาทีนิปิ ยมฺหิ กุเล เต อิตฺถิปุริสาทโย วสนฺติ, ตสฺส วุฑฺฒิหานิวเสเนว เวทิตพฺพานิ. อชลกฺขณาทีสุ ปน เอวรูปานํ อชาทีนํ มํสํ ขาทิตพฺพํ, เอวรูปานํ น ขาทิตพฺพนฺติ อยํ วิเสโส เวทิตพฺโพ.

22. Nos tratados sobre as marcas de gemas (maṇilakkhaṇa) e afins, o significado é que eles se dedicam a examinar as marcas de gemas e afins com base em sua cor, forma, etc., dizendo: 'Tal gema é excelente, tal gema não é excelente; ela trará saúde, poder e afins para o seu dono, ou não trará'. Nesse contexto, 'armas' (āvudha) refere-se a outras armas, excluindo espadas e afins. As marcas de mulheres (itthilakkhaṇa) e afins devem ser compreendidas em termos de prosperidade ou declínio da família na qual essas mulheres, homens e afins vivem. No entanto, nos tratados sobre as marcas de cabras (ajalakkhaṇa) e afins, deve-se compreender esta distinção: 'a carne de tais cabras deve ser comida, a carne de tais cabras não deve ser comida'.

---

อปิ เจตฺถ โคธาย ลกฺขเณ จิตฺตกมฺมปิฬนฺธนาทีสุปิ เอวรูปาย โคธาย สติ อิทํ นาม โหตีติ อยํ วิเสโส เวทิตพฺโพ. อิทญฺเจตฺถ วตฺถุ – เอกสฺมึ กิร วิหาเร จิตฺตกมฺเม โคธํ อคฺคึ ธมมานํ อกํสุ. ตโต ปฏฺฐาย ภิกฺขูนํ มหาวิวาโท ชาโต. เอโก อาคนฺตุกภิกฺขุ ตํ ทิสฺวา มกฺเขสิ. ตโต ปฏฺฐาย วิวาโท มนฺทีภูโต โหติ. กณฺณิกลกฺขณํ ปิฬนฺธนกณฺณิกายปิ เคหกณฺณิกายปิ วเสน เวทิตพฺพํ. กจฺฉปลกฺขณํ โคธาลกฺขณสทิสเมว. มิคลกฺขณํ สพฺพสงฺคาหิกํ สพฺพจตุปฺปทานํ ลกฺขณวเสน วุตฺตํ.

Além disso, no tratado sobre as marcas de lagartos (godhālakkhaṇa), deve-se compreender esta distinção: mesmo em pinturas, esculturas ou ornamentos, se houver a figura de tal lagarto, tal resultado ocorrerá. E aqui está a história sobre isso: diz-se que em certo mosteiro, em uma pintura ou escultura, fizeram a figura de um lagarto soprando fogo. A partir de então, surgiu uma grande disputa entre os monges. Um monge visitante viu aquilo e removeu a figura. A partir de então, a disputa diminuiu. As marcas de ornamentos de orelha ou de cumeeiras de casas (kaṇṇikālakkhaṇa) devem ser compreendidas tanto em relação aos ornamentos de orelha quanto às cumeeiras de casas. As marcas de tartarugas (kacchapalakkhaṇa) são semelhantes às marcas de lagartos. As marcas de animais selvagens (migalakkhaṇa) é um tratado abrangente ensinado com base nas marcas de todos os quadrúpedes.

---

๒๓. รญฺญํ นิยฺยานํ ภวิสฺสตีติ อสุกทิวเส อสุกนกฺขตฺเตน อสุกสฺส นาม รญฺโญ นิคฺคมนํ ภวิสฺสตีติ เอวํ ราชูนํ ปวาสคมนํ พฺยากโรติ. เอส นโย สพฺพตฺถ. เกวลํ ปเนตฺถ อนิยฺยานนฺติ วิปฺปวุตฺถานํ ปุน อาคมนํ. อพฺภนฺตรานํ รญฺญํ อุปยานํ ภวิสฺสติ, พาหิรานํ รญฺญํ อปยานนฺติ อนฺโตนคเร อมฺหากํ ราชา ปฏิวิรุทฺธํ พหิราชานํ อุปสงฺกมิสฺสติ, ตโต ตสฺส ปฏิกฺกมนํ ภวิสฺสตีติ เอวํ รญฺญํ อุปยานาปยานํ [Pg.90] พฺยากโรติ. ทุติยปเทปิ เอเสว นโย. ชยปราชยา ปากฏาเยว.

23. 'Haverá a partida dos reis' (raññaṃ niyyānaṃ bhavissati) significa que em tal dia, sob tal constelação, tal rei sairá para a batalha ou para viajar para fora de seu território; assim ele prediz a partida dos reis. Este método se aplica a todos os casos. No entanto, especificamente aqui, 'aniyyāna' significa o retorno dos reis que estavam ausentes. 'Haverá a aproximação dos reis internos e a retirada dos reis externos' (abbhantarānaṃ raññaṃ upayānaṃ bhavissati, bāhirānaṃ raññaṃ apayānaṃ) significa que o nosso rei, que está dentro da cidade, se aproximará do rei externo hostil, e por causa disso, o rei externo terá que se retirar; assim ele prediz a aproximação e a retirada dos reis. O mesmo método se aplica à segunda frase. Vitória e derrota (jayaparājaya) são autoexplicativas.

---

๒๔. จนฺทคฺคาหาทโย อสุกทิวเส ราหุ จนฺทํ คเหสฺสตีติ พฺยากรณวเสเนว เวทิตพฺพา. อปิ จ นกฺขตฺตสฺส องฺคารกาทิคาหสมาโยโคปิ นกฺขตฺตคาโหเยว. อุกฺกาปาโตติ อากาสโต อุกฺกานํ ปตนํ. ทิสาฑาโหติ ทิสากาลุสิยํ อคฺคิสิขธูมสิขาทีหิ อากุลภาโว วิย. เทวทุทฺรภีติ สุกฺขวลาหกคชฺชนํ. อุคฺคมนนฺติ อุทยนํ. โอกฺกมนนฺติ อตฺถงฺคมนํ. สํกิเลสนฺติ อวิสุทฺธตา. โวทานนฺติ วิสุทฺธตา. เอวํ วิปาโกติ โลกสฺส เอวํ วิวิธสุขทุกฺขาวโห.

24. Eclipses lunares (candaggāha) e afins devem ser compreendidos por meio de predições como: 'Em tal dia, Rahu capturará a lua'. Além disso, a conjunção de uma constelação com planetas como Marte e afins também é chamada de eclipse estelar (nakkhattagāha). 'Queda de meteoros' (ukkāpāta) é a queda de luzes semelhantes a tochas vindas do céu. 'Incêndio das direções' (disāḍāho) é o obscurecimento das direções, como se estivessem perturbadas por chamas de fogo e colunas de fumaça. 'Tambores dos deuses' (devadundubhi) é o trovão de nuvens secas sem chuva. 'Uggamana' significa o nascer (dos corpos celestes). 'Okkamana' significa o pôr. 'Saṅkilesa' significa a impureza (dos corpos celestes). 'Vodāna' significa a pureza. 'Terá tal resultado' (evaṃvipāko) significa que trará vários tipos de felicidade e sofrimento para o mundo dos seres vivos.

---

๒๕. สุวุฏฺฐิกาติ เทวสฺส สมฺมาธารานุปฺปเวจฺฉนํ. ทุพฺพุฏฺฐิกาติ อวคฺคาโห, วสฺสวิพนฺโธติ วุตฺตํ โหติ. มุทฺทาติ หตฺถมุทฺทา. คณนา วุจฺจติ อจฺฉิทฺทกคณนา. สงฺขานนฺติ สงฺกลนสฏุปฺปาทนาทิวเสน ปิณฺฑคณนา. ยสฺส สา ปคุณา โหติ, โส รุกฺขมฺปิ ทิสฺวา เอตฺตกานิ เอตฺถ ปณฺณานีติ ชานาติ. กาเวยฺยนฺติ ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, กวี. กตเม จตฺตาโร? จินฺตากวิ, สุตกวิ, อตฺถกวิ, ปฏิภานกวี’’ติ (อ. นิ. ๔.๒๓๑). อิเมสํ จตุนฺนํ กวีนํ อตฺตโน จินฺตาวเสน วา; ‘‘เวสฺสนฺตโร นาม ราชา อโหสี’’ติอาทีนิ สุตฺวา สุตวเสน วา; อิมสฺส อยํ อตฺโถ, เอวํ ตํ โยเชสฺสามีติ เอวํ อตฺถวเสน วา; กิญฺจิเทว ทิสฺวา ตปฺปฏิภาคํ กตฺตพฺพํ กริสฺสามีติ เอวํ ฐานุปฺปตฺติกปฏิภานวเสน วา; ชีวิกตฺถาย กพฺยกรณํ. โลกายตํ วุตฺตเมว.

25. 'Abundância de chuva' (suvuṭṭhikā) significa a concessão contínua e adequada de correntes de água pela chuva. 'Escassez de chuva' (dubbuṭṭhikā) significa a retenção de chuva, ou seja, o impedimento da chuva. 'Aritmética digital' (muddā) significa contar dobrando os dedos. 'Contagem' (gaṇanā) refere-se à contagem contínua. 'Aritmética mental' (saṅkhāna) significa a contagem de somas por meio de adição, separação e afins. Aquele que domina essa contagem de somas, ao olhar para uma árvore, sabe: 'Há tantas folhas nesta árvore'. 'Poesia' (kāveyya) refere-se ao que foi dito no Anguttara Nikaya: 'Monges, existem estes quatro tipos de poetas. Quais quatro? O poeta por reflexão (cintākavi), o poeta por tradição (sutakavi), o poeta por significado (atthakavi) e o poeta por inspiração (paṭibhānakavi)'. A composição de poemas para ganhar a vida por parte desses quatro tipos de poetas pode ser feita: por meio de sua própria reflexão; ou por meio do que ouviram, como ao ouvir 'havia um rei chamado Vessantara' e afins; ou por meio do significado, thinking 'este é o significado desta palavra, assim eu o conectarei'; ou por meio de inspiração rápida que surge no momento, pensando ao ver algo 'farei algo semelhante a isso'. 'Lokāyata' já foi explicado.

---

๒๖. อาวาหนํ นาม อิมสฺส ทารกสฺส อสุกกุลโต อสุกนกฺขตฺเตน ทาริกํ อาเนถาติ อาวาหกรณํ. วิวาหนนฺติ อิมํ ทาริกํ อสุกสฺส นาม ทารกสฺส อสุกนกฺขตฺเตน เทถ, เอวมสฺสา วุฑฺฒิ ภวิสฺสตีติ วิวาหกรณํ. สํวรณนฺติ สํวรณํ นาม ‘อชฺช นกฺขตฺตํ สุนฺทรํ, อชฺเชว สมคฺคา โหถ, อิติ โว วิโยโค น ภวิสฺสตี’ติ เอวํ สมคฺคกรณํ. วิวรณํ นาม ‘สเจ วิยุชฺชิตุกามตฺถ, อชฺเชว วิยุชฺชถ[Pg.91], อิติ โว ปุน สํโยโค น ภวิสฺสตี’ติ เอวํ วิสํโยคกรณํ. สงฺกิรณนฺติ ‘อุฏฺฐานํ วา อิณํ วา ทินฺนํ ธนํ อชฺช สงฺกฑฺฒถ, อชฺช สงฺกฑฺฒิตญฺหิ ตํ ถาวรํ โหตี’ติ เอวํ ธนปิณฺฑาปนํ. วิกิรณนฺติ ‘สเจ ปโยคอุทฺธาราทิวเสน ธนํ ปโยชิตุกามตฺถ, อชฺช ปโยชิตํ ทิคุณจตุคฺคุณํ โหตี’ติ เอวํ ธนปโยชาปนํ. สุภคกรณนฺติ ปิยมนาปกรณํ วา สสฺสิรีกกรณํ วา. ทุพฺภคกรณนฺติ ตพฺพิปรีตํ. วิรุทฺธคพฺภกรณนฺติ วิรุทฺธสฺส วิลีนสฺส อฏฺฐิตสฺส มตสฺส คพฺภสฺส กรณํ. ปุน อวินาสาย เภสชฺชทานนฺติ อตฺโถ. คพฺโภ หิ วาเตน, ปาณเกหิ, กมฺมุนา จาติ ตีหิ การเณหิ วินสฺสติ. ตตฺถ วาเตน วินสฺสนฺเต นิพฺพาปนียํ สีตลํ เภสชฺชํ เทติ, ปาณเกหิ วินสฺสนฺเต ปาณกานํ ปฏิกมฺมํ กโรติ, กมฺมุนา วินสฺสนฺเต ปน พุทฺธาปิ ปฏิพาหิตุํ น สกฺโกนฺติ.

26. Chama-se 'trazer a noiva' (āvāhana) o ato de trazer uma moça de determinada família para este rapaz sob determinada constelação auspiciosa, ou seja, realizar o casamento (ou escolher um dia favorável para isso). 'Dar a noiva' (vivāhana) significa dar esta moça para o rapaz de tal nome sob tal constelação, dizendo: 'assim haverá prosperidade para ela', ou seja, realizar a entrega da noiva (ou escolher um dia favorável para isso). 'Unir' (saṃvaraṇa) significa promover a harmonia, dizendo: 'Hoje a constelação é favorável, unam-se hoje mesmo, assim não haverá separação entre vocês', ou seja, realizar a reconciliação (ou escolher um dia favorável para isso). 'Separar' (vivaraṇa) significa promover a separação, dizendo: 'Se desejam se separar, separem-se hoje mesmo, assim não haverá união novamente entre vocês', ou seja, realizar o divórcio (ou escolher um dia favorável para isso). 'Acumular' (saṅkiraṇa) significa reunir riquezas, dizendo: 'Reúnam hoje os rendimentos agrícolas ou as riquezas emprestadas como dívida, pois o que for reunido hoje será duradouro', ou seja, fazer a acumulação de riquezas (ou escolher um dia favorável para isso). 'Dispersar' (vikiraṇa) significa investir riquezas, dizendo: 'Se desejam investir riquezas por meio de comércio ou empréstimo a juros, o que for investido hoje renderá o dobro ou o quádruplo', ou seja, fazer o investimento de riquezas (ou escolher um dia favorável para isso). 'Tornar afortunado' (subhagakaraṇa) significa tornar alguém amado e agradável, ou trazer-lhe esplendor. 'Tornar desafortunado' (dubbhagakaraṇa) é o oposto disso. 'Prevenir o aborto' (viruddhagabbhakaraṇa) significa tratar o feto que está instável, prestes a se desintegrar ou morrer, para que se estabilize; o significado é dar medicamentos para evitar a sua perda. Pois o feto pode ser destruído por três causas: pelo vento (gases), por vermes ou pelo karma. Dessas causas, se for destruído pelo vento, dá-se um remédio calmante e refrescante; se for destruído por vermes, faz-se um tratamento contra os vermes; mas se for destruído pelo karma, nem mesmo os Budas são capazes de impedir.

---

ชิวฺหานิพนฺธนนฺติ มนฺเตน ชิวฺหาย พนฺธกรณํ. หนุสํหนนนฺติ มุขพนฺธมนฺเตน ยถา หนุกํ จาเลตุํ น สกฺโกนฺติ, เอวํ พนฺธกรณํ. หตฺถาภิชปฺปนนฺติ หตฺถานํ ปริวตฺตนตฺถํ มนฺตชปฺปนํ. ตสฺมึ กิร มนฺเต สตฺตปทนฺตเร ฐตฺวา ชปฺปิเต อิตโร หตฺเถ ปริวตฺเตตฺวา ขิปติ. กณฺณชปฺปนนฺติ กณฺเณหิ สทฺทํ อสฺสวนตฺถาย วิชฺชาย ชปฺปนํ. ตํ กิร ชปฺปิตฺวา วินิจฺฉยฏฺฐาเน ยํ อิจฺฉติ, ตํ ภณติ, ปจฺจตฺถิโก ตํ น สุณาติ, ตโต ปฏิวจนํ สมฺปาเทตุํ น สกฺโกติ. อาทาสปญฺหนฺติ อาทาเส เทวตํ โอตาเรตฺวา ปญฺหปุจฺฉนํ. กุมาริกปญฺหนฺติ กุมาริกาย สรีเร เทวตํ โอตาเรตฺวา ปญฺหปุจฺฉนํ. เทวปญฺหนฺติ ทาสิยา สรีเร เทวตํ โอตาเรตฺวา ปญฺหปุจฺฉนํ. อาทิจฺจุปฏฺฐานนฺติ ชีวิกตฺถาย อาทิจฺจปาริจริยา. มหตุปฏฺฐานนฺติ ตเถว มหาพฺรหฺมปาริจริยา. อพฺภุชฺชลนนฺติ มนฺเตน มุขโต อคฺคิชาลานีหรณํ. สิริวฺหายนนฺติ ‘‘เอหิ สิริ, มยฺหํ สิเร ปติฏฺฐาหี’’ติ เอวํ สิเรน สิริยา อวฺหายนํ.

'Paralisar a língua' (jivhānibandhana) significa prender a língua por meio de mantras. 'Paralisar a mandíbula' (hanusaṃhanana) significa prender a boca por meio de um mantra de modo que não consigam mover a mandíbula. 'Desviar as mãos' (hatthābhijappana) significa recitar mantras para fazer com que as mãos que seguram armas se desviem. Diz-se que, ao recitar esse mantra a uma distância de sete passos do oponente, este desvia as mãos e deixa cair as armas. 'Sussurrar no ouvido' (kaṇṇajappana) significa recitar um encantamento para que os outros não ouçam os sons com os ouvidos. Diz-se que, após recitá-lo, no tribunal de justiça, fala-se o que se deseja e o oponente não ouve, não sendo capaz de formular uma resposta. 'Consultar o espelho' (ādāsapañha) significa obter respostas a perguntas invocando uma divindade em um espelho. 'Consultar uma jovem' (kumārikapañha) significa obter respostas invocando uma divindade no corpo de uma jovem. 'Consultar um médium' (devapañha) significa obter respostas invocando uma divindade no corpo de uma serva. 'Adorar o sol' (ādiccupaṭṭhāna) significa prestar culto ao sol para obter o sustento. 'Adorar o Grande' (mahatupaṭṭhāna) significa, do mesmo modo, prestar culto ao Grande Brahma. 'Cuspir fogo' (abbhujjalana) significa expelir chamas de fogo pela boca por meio de mantras. 'Invocar a deusa da fortuna' (sirivhāyana) significa invocar a fortuna sobre a cabeça, dizendo: 'Venha, Siri (fortuna), estabeleça-se em minha cabeça'.

---

๒๗. สนฺติกมฺมนฺติ เทวฏฺฐานํ คนฺตฺวา สเจ เม อิทํ นาม สมิชฺฌิสฺสติ, ตุมฺหากํ อิมินา จ อิมินา จ อุปหารํ กริสฺสามีติ สมิทฺธิกาเล กตฺตพฺพํ สนฺติปฏิสฺสวกมฺมํ. ตสฺมึ ปน สมิทฺเธ ตสฺส กรณํ ปณิธิกมฺมํ นาม. ภูริกมฺมนฺติ ภูริฆเร วสิตฺวา คหิตมนฺตสฺส ปโยคกรณํ. วสฺสกมฺมํ โวสฺสกมฺมนฺติ เอตฺถ วสฺโสติ ปุริโส, โวสฺโสติ ปณฺฑโก. อิติ โวสฺสสฺส [Pg.92] วสฺสกรณํ วสฺสกมฺมํ, วสฺสสฺส โวสฺสกรณํ โวสฺสกมฺมํ. ตํ ปน กโรนฺโต อจฺฉนฺทิกภาวมตฺตํ ปาเปติ, น ลิงฺคํ อนฺตรธาเปตุํ สกฺโกติ. วตฺถุกมฺมนฺติ อกตวตฺถุสฺมึ เคหปติฏฺฐาปนํ. วตฺถุปริกมฺมนฺติ ‘‘อิทญฺจิทญฺจาหรถา’’ติ วตฺวา วตฺถุพลิกมฺมกรณํ. อาจมนนฺติ อุทเกน มุขสุทฺธิกรณํ. นฺหาปนนฺติ อญฺเญสํ นฺหาปนํ. ชุหนนฺติ เตสํ อตฺถาย อคฺคิชุหนํ. วมนนฺติ โยคํ ทตฺวา วมนกรณํ. วิเรจเนปิ เอเสว นโย. อุทฺธํวิเรจนนฺติ อุทฺธํ โทสานํ นีหรณํ. อโธวิเรจนนฺติ อโธ โทสานํ นีหรณํ. สีสวิเรจนนฺติ สิโรวิเรจนํ. กณฺณเตลนฺติ กณฺณานํ พนฺธนตฺถํ วา วณหรณตฺถํ วา เภสชฺชเตลปจนํ. เนตฺตตปฺปนนฺติ อกฺขิตปฺปนเตลํ. นตฺถุกมฺมนฺติ เตเลน โยเชตฺวา นตฺถุกรณํ. อญฺชนนฺติ ทฺเว วา ตีณิ วา ปฏลานิ นีหรณสมตฺถํ ขารญฺชนํ. ปจฺจญฺชนนฺติ นิพฺพาปนียํ สีตลเภสชฺชญฺชนํ. สาลากิยนฺติ สลากเวชฺชกมฺมํ. สลฺลกตฺติยนฺติ สลฺลกตฺตเวชฺชกมฺมํ. ทารกติกิจฺฉา วุจฺจติ โกมารภจฺจเวชฺชกมฺมํ. มูลเภสชฺชานํ อนุปฺปาทนนฺติ อิมินา กายติกิจฺฉนํ ทสฺเสติ. โอสธีนํ ปฏิโมกฺโขติ ขาราทีนิ ทตฺวา ตทนุรูเป วเณ คเต เตสํ อปนยนํ.

27. 'Fazer promessas' (santikamma) significa ir a um santuário de divindades e dizer: 'Se este meu desejo se realizar, farei tal e tal oferenda a vocês', sendo este o voto de oferenda a ser cumprido no momento da realização. O ato de cumprir essa promessa quando o desejo se realiza chama-se 'cumprimento de promessa' (paṇidhikamma). 'Feitiçaria da terra' (bhūrikamma) significa habitar em uma casa subterrânea e praticar rituais com os mantras aprendidos. Quanto a 'tornar viril' (vassakamma) e 'tornar impotente' (vossakamma): aqui, 'vassa' significa homem e 'vossa' significa eunuco. Assim, transformar um eunuco em homem é 'vassakamma', e transformar um homem em eunuco é 'vossakamma'. No entanto, quem realiza isso apenas faz com que o homem perca o desejo por mulheres, mas não é capaz de fazer desaparecer os órgãos genitais. 'Consagrar o terreno' (vatthukamma) significa estabelecer uma casa em um terreno onde antes não havia construção. 'Preparar o terreno' (vatthuparikamma) significa realizar rituais de oferenda aos espíritos da terra, dizendo: 'Tragam isto e aquilo'. 'Purificar a boca' (ācamana) significa limpar a boca com água (recitando mantras). 'Dar banhos' (nhāpana) significa dar banhos cerimoniais em outros. 'Fazer oferendas de fogo' (juhana) significa realizar sacrifícios de fogo para o benefício de outros. 'Provocar o vômito' (vamana) significa causar o vômito administrando um emético. O mesmo método se aplica à 'purgação' (virecana). 'Purgação para cima' (uddhaṃvirecana) significa expelir as impurezas (como fleuma e bile) por cima. 'Purgação para baixo' (adhovirecana) significa expelir as impurezas por baixo. 'Purgação da cabeça' (sīsavirecana) significa limpar as impurezas da cabeça. 'Óleo para os ouvidos' (kaṇṇatela) significa preparar óleo medicinal para os ouvidos, seja para curar feridas ou para restaurar os ouvidos. 'Colírio calmante' (nettatappana) significa aplicar óleo para aliviar o calor nos olhos. 'Tratamento nasal' (natthukamma) significa aplicar remédio pelo nariz misturado com óleo. 'Colírio cáustico' (añjana) significa aplicar um colírio forte capaz de remover duas ou três camadas de catarata nos olhos. 'Colírio refrescante' (paccañjana) significa aplicar um colírio medicinal calmante e refrescante. 'Cirurgia ocular' (sālākiya) refere-se ao tratamento de doenças nos olhos por meio de agulhas. 'Cirurgia geral' (sallakattiya) refere-se ao tratamento médico para extrair espinhos ou flechas encravadas. O tratamento de doenças infantis é chamado de 'pediatria' (komārabhacca). Com a expressão 'administrar medicamentos de raiz' (mūlabhesajjānaṃ anuppādana), mostra-se a prática da medicina geral do corpo. 'Retirar os medicamentos' (osadhīnaṃ paṭimokkho) significa remover as substâncias aplicadas (como cáusticos) depois que a ferida correspondente foi curada.

---

เอตฺตาวตา มหาสีลํ นิฏฺฐิตํ โหติ.

Com isso, conclui-se a Grande Seção sobre a Moralidade (Mahāsīla).

---

ปุพฺพนฺตกปฺปิกสสฺสตวาทวณฺณนา

Explicação sobre as Teorias Eternistas que Especulam sobre o Passado (Pubbantakappikasassatavāda)

---

๒๘. เอวํ พฺรหฺมทตฺเตน วุตฺตวณฺณสฺส อนุสนฺธิวเสน ติวิธํ สีลํ วิตฺถาเรตฺวา อิทานิ ภิกฺขุสงฺเฆน วุตฺตวณฺณสฺส อนุสนฺธิวเสน – ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, อญฺเญว ธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา’’ติอาทินา นเยน สุญฺญตาปกาสนํ อารภิ. ตตฺถ ธมฺมาติ คุเณ, เทสนายํ, ปริยตฺติยํ, นิสฺสตฺเตติ เอวมาทีสุ ธมฺมสทฺโท วตฺตติ.

28. Tendo detalhado a tríplice moralidade por meio da conexão com as qualidades mencionadas pelo jovem Brahmadatta, agora, por meio da conexão com as qualidades mencionadas pela comunidade de monges, o Buda iniciou a exposição sobre a vacuidade através do método que começa com: 'Há, monges, outras qualidades profundas, difíceis de ver...'. Ali, na palavra 'dhammā', o termo 'dhamma' é empregado nos sentidos de qualidade, ensinamento, escrituras sagradas e ausência de um ser autônomo, entre outros.

---

‘‘น หิ ธมฺโม อธมฺโม จ, อุโภ สมวิปากิโน;

อธมฺโม นิรยํ เนติ, ธมฺโม ปาเปติ สุคฺคติ’’นฺติ. (เถรคา. ๓๐๔);

'Pois o Dhamma e o não-Dhamma não produzem o mesmo resultado; o não-Dhamma conduz ao inferno, enquanto o Dhamma leva a um destino feliz.' (Theragāthā 304);

---

อาทีสุ หิ คุเณ ธมฺมสทฺโท. ‘‘ธมฺมํ, โว ภิกฺขเว, เทเสสฺสามิ อาทิกลฺยาณ’’นฺติอาทีสุ (ม. นิ. ๓.๔๒๐) เทสนายํ. ‘‘อิธ ภิกฺขุ ธมฺมํ ปริยาปุณาติ สุตฺตํ[Pg.93], เคยฺย’’นฺติอาทีสุ (อ. นิ. ๕.๗๓) ปริยตฺติยํ. ‘‘ตสฺมึ โข ปน สมเย ธมฺมา โหนฺติ, ขนฺธา โหนฺตี’’ติอาทีสุ (ธ. ส. ๑๒๑) นิสฺสตฺเต. อิธ ปน คุเณ วตฺตติ. ตสฺมา อตฺถิ, ภิกฺขเว, อญฺเญว ตถาคตสฺส คุณาติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

Pois em passagens como esta, a palavra 'dhamma' refere-se a 'qualidade'. Em passagens como: 'Monges, eu lhes ensinarei o Dhamma, que é belo no início...', refere-se a 'ensinamento'. Em passagens como: 'Aqui, um monge aprende o Dhamma: os discursos, os cantos...', refere-se a 'escrituras sagradas'. Em passagens como: 'Naquele momento, existem fenômenos, existem agregados...', refere-se a 'ausência de um ser autônomo'. Mas aqui, refere-se a 'qualidade'. Portanto, o significado aqui deve ser entendido como: 'Há, monges, outras qualidades do Tathāgata'.

---

คมฺภีราติ มหาสมุทฺโท วิย มกสตุณฺฑสูจิยา อญฺญตฺร ตถาคตา อญฺเญสํ ญาเณน อลพฺภเนยฺยปติฏฺฐา, คมฺภีรตฺตาเยว ทุทฺทสา. ทุทฺทสตฺตาเยว ทุรนุโพธา. นิพฺพุตสพฺพปริฬาหตฺตา สนฺตา, สนฺตารมฺมเณสุ ปวตฺตนโตปิ สนฺตา. อติตฺติกรณฏฺเฐน ปณีตา, สาทุรสโภชนํ วิย. อุตฺตมญาณวิสยตฺตา น ตกฺเกน อวจริตพฺพาติ อตกฺกาวจรา. นิปุณาติ สณฺหสุขุมสภาวตฺตา. พาลานํ อวิสยตฺตา, ปณฺฑิเตหิเยว เวทิตพฺพาติ ปณฺฑิตเวทนียา.

'Profundas' (gambhīrā) significa que, assim como o grande oceano não pode ter seu fundo alcançado pela ponta da tromba de um mosquito, da mesma forma, exceto pelo Tathāgata, essas qualidades não podem ser totalmente alcançadas pelo conhecimento de outros; e, por serem profundas, são 'difíceis de ver' (duddasā). Por serem difíceis de ver, são 'difíceis de compreender' (duranubodhā). São 'pacíficas' (santā) por terem extinguido toda a queimação das aflições, e também por se voltarem para objetos pacíficos. São 'sublimes' (paṇītā) no sentido de trazerem uma satisfação insaciável, assim como um alimento de sabor excelente. São 'além do raciocínio lógico' (atakkāvacarā) porque, sendo o domínio do conhecimento supremo, não podem ser alcançadas pelo mero raciocínio. São 'sutis' (nipuṇā) por terem uma natureza extremamente fina e delicada. E são 'a serem experimentadas pelos sábios' (paṇḍitavedanīyā) porque, não sendo o domínio dos tolos, devem ser conhecidas apenas pelos sábios.

---

เย ตถาคโต สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทตีติ เย ธมฺเม ตถาคโต อนญฺญเนยฺโย หุตฺวา สยเมว อภิวิสิฏฺเฐน ญาเณน ปจฺจกฺขํ กตฺวา ปเวเทติ, ทีเปติ, กเถติ, ปกาเสตีติ อตฺโถ. เยหีติ เยหิ คุณธมฺเมหิ. ยถาภุจฺจนฺติ ยถาภูตํ. วณฺณํ สมฺมา วทมานา วเทยฺยุนฺติ ตถาคตสฺส วณฺณํ วตฺตุกามา สมฺมา วเทยฺยุํ, อหาเปตฺวา วตฺตุํ สกฺกุเณยฺยุนฺติ อตฺโถ. กตเม จ ปน เต ธมฺมา ภควตา เอวํ โถมิตาติ? สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ยทิ เอวํ, กสฺมา พหุวจนนิทฺเทโส กโตติ? ปุถุจิตฺตสมาโยคโต เจว, ปุถุอารมฺมณโต จ. ตญฺหิ จตูสุ ญาณสมฺปยุตฺตมหากิริยจิตฺเตสุ ลพฺภติ, น จสฺส โกจิ ธมฺโม อารมฺมณํ นาม น โหติ. ยถาห – ‘‘อตีตํ สพฺพํ ชานาตีติ สพฺพญฺญุตญฺญาณํ, ตตฺถ อาวรณํ นตฺถีติ อนาวรณญาณ’’นฺติอาทิ (ปฏิ. ม. ๑.๑๒๐). อิติ ปุถุจิตฺตสมาโยคโต ปุนปฺปุนํ อุปฺปตฺติวเสน ปุถุอารมฺมณโต จ พหุวจนนิทฺเทโส กโตติ.

'Que o Tathāgata, tendo conhecido por si mesmo com conhecimento direto e realizado, torna conhecidos' significa as qualidades que o Tathāgata, sem depender de outros, realizou diretamente por si mesmo através de seu conhecimento excelente e tornou conhecidas, explicou, declarou e manifestou. 'Pelas quais' (yehī) refere-se a essas qualidades excelentes. 'De acordo com a realidade' (yathābhuccaṃ) significa conforme as coisas realmente são. 'Aqueles que elogiam corretamente falariam de seu louvor' significa que aqueles que desejam proclamar as qualidades do Tathāgata falariam corretamente, sendo capazes de falar sem omitir nada. 'E quais são essas qualidades assim elogiadas pelo Abençoado?' Trata-se do conhecimento da omnisciência (sabbaññutaññāṇa). 'Se é assim, por que foi usado o plural?' Devido à sua associação com muitas mentes e por ter muitos objetos. Pois esse conhecimento é obtido nos quatro tipos de mente funcional grandiosa associados ao conhecimento, e não há nenhum fenômeno que não seja seu objeto. Como foi dito: 'Conhece todo o passado — este é o conhecimento da omnisciência; nele não há obstrução — este é o conhecimento desobstruído', etc. Assim, o plural foi usado devido à associação com muitas mentes, ao surgimento repetido e por ter muitos objetos.

---

‘‘อญฺเญวา’’ติ อิทํ ปเนตฺถ ววตฺถาปนวจนํ, ‘‘อญฺเญว, น ปาณาติปาตา เวรมณิอาทโย. คมฺภีราว น อุตฺตานา’’ติ เอวํ สพฺพปเทหิ โยเชตพฺพํ. สาวกปารมีญาณญฺหิ คมฺภีรํ, ปจฺเจกโพธิญาณํ ปน ตโต คมฺภีรตรนฺติ ตตฺถ ววตฺถานํ นตฺถิ, สพฺพญฺญุตญฺญาณญฺจ ตโตปิ คมฺภีรตรนฺติ ตตฺถาปิ ววตฺถานํ นตฺถิ, อิโต ปนญฺญํ คมฺภีรตรํ นตฺถิ; ตสฺมา คมฺภีรา วาติ ววตฺถานํ ลพฺภติ. ตถา ทุทฺทสาว ทุรนุโพธา วาติ สพฺพํ เวทิตพฺพํ.

A palavra 'apenas outras' (aññeva) é um termo de delimitação exclusiva, devendo ser aplicada a todos os termos da seguinte forma: 'apenas outras qualidades, não a abstenção de tirar a vida, etc.; apenas profundas, não superficiais'. Pois o conhecimento da perfeição dos discípulos é profundo; o conhecimento dos Budas Pacientes é ainda mais profundo do que aquele, de modo que ali não há delimitação; e o conhecimento da omnisciência é ainda mais profundo do que este último, de modo que ali também não há delimitação (no sentido de haver algo além), mas não existe outro conhecimento mais profundo do que este. Portanto, a delimitação 'apenas profundas' (gambhīrāva) é apropriada para ele. O mesmo deve ser entendido para 'apenas difíceis de ver' e 'apenas difíceis de compreender'.

---

กตเม [Pg.94] จ เต ภิกฺขเวติ อยํ ปน เตสํ ธมฺมานํ กเถตุกมฺยตา ปุจฺฉา. สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณาติอาทิ ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ. กสฺมา ปเนตํ เอวํ อารทฺธนฺติ เจ? พุทฺธานญฺหิ จตฺตาริ ฐานานิ ปตฺวา คชฺชิตํ มหนฺตํ โหติ, ญาณํ อนุปวิสติ, พุทฺธญาณสฺส มหนฺตภาโว ปญฺญายติ, เทสนา คมฺภีรา โหติ, ติลกฺขณาหตา, สุญฺญตาปฏิสํยุตฺตา. กตมานิ จตฺตาริ? วินยปญฺญตฺตึ, ภูมนฺตรํ, ปจฺจยาการํ, สมยนฺตรนฺติ. ตสฺมา – ‘‘อิทํ ลหุกํ, อิทํ ครุกํ, อิทํ สเตกิจฺฉํ, อิทํ อเตกิจฺฉํ, อยํ อาปตฺติ, อยํ อนาปตฺติ, อยํ เฉชฺชคามินี, อยํ วุฏฺฐานคามินี, อยํ เทสนาคามินี, อยํ โลกวชฺชา, อยํ ปณฺณตฺติวชฺชา, อิมสฺมึ วตฺถุสฺมึ อิทํ ปญฺญเปตพฺพ’’นฺติ ยํ เอวํ โอติณฺเณ วตฺถุสฺมึ สิกฺขาปทปญฺญาปนํ นาม, ตตฺถ อญฺเญสํ ถาโม วา พลํ วา นตฺถิ; อวิสโย เอส อญฺเญสํ, ตถาคตสฺเสว วิสโย. อิติ วินยปญฺญตฺตึ ปตฺวา พุทฺธานํ คชฺชิตํ มหนฺตํ โหติ, ญาณํ อนุปวิสติ…เป… สุญฺญตาปฏิสํยุตฺตาติ.

'E quais são essas qualidades, monges?' Esta é uma pergunta motivada pelo desejo de expor essas qualidades. 'Há, monges, alguns ascetas e brâmanes...' é a resposta à pergunta. 'Mas por que isso foi iniciado desta maneira?' Pois, quando os Budas chegam a quatro tópicos, o seu rugido de proclamação é grandioso, o seu conhecimento penetra profundamente, a grandeza do conhecimento búdico torna-se evidente, e o ensinamento é profundo, marcado pelas três características e associado à vacuidade. Quais são os quatro? A promulgação da disciplina (Vinaya), as diferentes esferas de existência, a originação dependente e as diferentes visões filosóficas. Portanto, quando surge um caso e se estabelece uma regra de treinamento, dizendo: 'Esta ofensa é leve, esta é grave, esta é curável, esta é incurável, isto é uma ofensa, isto não é uma ofensa, isto leva à expulsão, isto requer reabilitação, isto requer confissão, isto é censurável pelo mundo, isto é censurável por decreto; neste caso, esta regra deve ser estabelecida' — em tal promulgação de regras de treinamento, outros não têm força nem poder. Isso está além do alcance de outros; é o domínio exclusivo do Tathāgata. Assim, ao chegar à promulgação da disciplina, o rugido dos Budas é grandioso, o seu conhecimento penetra profundamente... [até] associado à vacuidade.

---

ตถา อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา นาม…เป… อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค นาม, ปญฺจ ขนฺธา นาม, ทฺวาทส อายตนานิ นาม, อฏฺฐารส ธาตุโย นาม, จตฺตาริ อริยสจฺจานิ นาม, พาวีสตินฺทฺริยานิ นาม, นว เหตู นาม, จตฺตาโร อาหารา นาม, สตฺต ผสฺสา นาม, สตฺต เวทนา นาม, สตฺต สญฺญา นาม, สตฺต เจตนา นาม, สตฺต จิตฺตานิ นาม. เอเตสุ เอตฺตกา กามาวจรา ธมฺมา นาม, เอตฺตกา รูปาวจรอรูปาวจรปริยาปนฺนา ธมฺมา นาม, เอตฺตกา โลกิยา ธมฺมา นาม, เอตฺตกา โลกุตฺตรา ธมฺมา นามาติ จตุวีสติสมนฺตปฏฺฐานํ อนนฺตนยํ อภิธมฺมปิฏกํ วิภชิตฺวา กเถตุํ อญฺเญสํ ถาโม วา พลํ วา นตฺถิ, อวิสโย เอส อญฺเญสํ, ตถาคตสฺเสว วิสโย. อิติ ภูมนฺตรปริจฺเฉทํ ปตฺวา พุทฺธานํ คชฺชิตํ มหนฺตํ โหติ, ญาณํ อนุปวิสติ…เป… สุญฺญตาปฏิสํยุตฺตาติ.

Da mesma forma: 'Estes são os quatro estabelecimentos da atenção plena... [até] o nobre caminho óctuplo, os cinco agregados, as doze bases dos sentidos, os dezoito elementos, as quatro nobres verdades, as vinte e duas faculdades, as nove causas, os quatro alimentos, os sete contatos, as sete sensações, as sete percepções, as sete volições, as sete mentes. Entre estes, tantos são fenômenos da esfera dos desejos, tantos são fenômenos das esferas da matéria sutil e imaterial e incluídos no mundo, tantos são fenômenos mundanos, tantos são fenômenos supramundanos' — para analisar e expor o Abhidhamma Piṭaka, que possui infinitos métodos através dos vinte e quatro sistemas de relações (Paṭṭhāna), outros não têm força nem poder. Isso está além do alcance de outros; é o domínio exclusivo do Tathāgata. Assim, ao chegar à classificação das esferas de existência, o rugido dos Budas é grandioso, o seu conhecimento penetra profundamente... [até] associado à vacuidade.

---

ตถา อยํ อวิชฺชา สงฺขารานํ นวหากาเรหิ ปจฺจโย โหติ, อุปฺปาโท หุตฺวา ปจฺจโย โหติ, ปวตฺตํ หุตฺวา, นิมิตฺตํ, อายูหนํ, สํโยโค, ปลิโพโธ, สมุทโย, เหตุ, ปจฺจโย หุตฺวา ปจฺจโย โหติ, ตถา สงฺขาราทโย วิญฺญาณาทีนํ. ยถาห – ‘‘กถํ ปจฺจยปริคฺคเห ปญฺญา ธมฺมฏฺฐิติญาณํ? อวิชฺชา สงฺขารานํ อุปฺปาทฏฺฐิติ จ ปวตฺตฏฺฐิติ จ, นิมิตฺตฏฺฐิติ [Pg.95] จ, อายูหนฏฺฐิติ จ, สํโยคฏฺฐิติ จ, ปลิโพธฏฺฐิติ จ, สมุทยฏฺฐิติ จ, เหตุฏฺฐิติ จ, ปจฺจยฏฺฐิติ จ, อิเมหิ นวหากาเรหิ อวิชฺชา ปจฺจโย, สงฺขารา ปจฺจยสมุปฺปนฺนา, อุโภเปเต ธมฺมา ปจฺจยสมุปฺปนฺนาติ ปจฺจยปริคฺคเห ปญฺญา ธมฺมฏฺฐิติญาณํ. อตีตมฺปิ อทฺธานํ, อนาคตมฺปิ อทฺธานํ อวิชฺชา สงฺขารานํ อุปฺปาทฏฺฐิติ จ…เป… ชาติ ชรามรณสฺส อุปฺปาทฏฺฐิติ จ…เป… ปจฺจยฏฺฐิติ จ, อิเมหิ นวหากาเรหิ ชาติ ปจฺจโย, ชรามรณํ ปจฺจยสมุปฺปนฺนํ, อุโภเปเต ธมฺมา ปจฺจยสมุปฺปนฺนาติ ปจฺจยปริคฺคเห ปญฺญา ธมฺมฏฺฐิติญาณ’’นฺติ (ปฏิ. ม. ๑.๔๕). เอวมิมํ ตสฺส ตสฺส ธมฺมสฺส ตถา ตถา ปจฺจยภาเวน ปวตฺตํ ติวฏฺฏํ ติยทฺธํ ติสนฺธึ จตุสงฺเขปํ วีสตาการํ ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ วิภชิตฺวา กเถตุํ อญฺเญสํ ถาโม วา พลํ วา นตฺถิ, อวิสโย เอส อญฺเญสํ, ตถาคตสฺเสว วิสโย, อิติ ปจฺจยาการํ ปตฺวา พุทฺธานํ คชฺชิตํ มหนฺตํ โหติ, ญาณํ อนุปวิสติ…เป… สุญฺญตาปฏิสํยุตฺตาติ.

Da mesma forma, esta ignorância é condição para as formações de nove maneiras: sendo o surgimento, sendo a continuidade, o sinal, o esforço, a associação, o impedimento, o co-surgimento, a causa e a condição de suporte. Assim também as formações e demais fatores são para a consciência e demais fatores. Como foi dito: 'Como a sabedoria na apreensão das condições é o conhecimento da estabilidade do Dhamma (dhammaṭṭhitiñāṇa)? A ignorância é para as formações a estabilidade do surgimento, a estabilidade da continuidade, a estabilidade do sinal, a estabilidade do esforço, a estabilidade da associação, a estabilidade do impedimento, a estabilidade do co-surgimento, a estabilidade da causa e a estabilidade da condição de suporte. Através destas nove maneiras, a ignorância é a condição, as formações são originadas condicionalmente, e ambos os fenômenos são originados condicionalmente. Esta sabedoria na apreensão das condições é o conhecimento da estabilidade do Dhamma. No tempo passado e no tempo futuro, a ignorância é para as formações a estabilidade do surgimento... [pe]... o nascimento é para o envelhecimento e morte a estabilidade do surgimento... [pe]... a estabilidade da condição de suporte. Através destas nove maneiras, o nascimento é a condição, o envelhecimento e morte são originados condicionalmente, e ambos os fenômenos são originados condicionalmente. Esta sabedoria na apreensão das condições é o conhecimento da estabilidade do Dhamma' (Paṭis. I, 45). Assim, para analisar e expor esta originação dependente que opera através da condição de cada respectivo fenômeno de tal e tal maneira, com seus três ciclos, três períodos de tempo, três conexões, quatro seções e vinte modos, outros não possuem a força ou o poder; isso está além do alcance de outros, sendo domínio exclusivo do Tathāgata. Assim, ao alcançar o modo de condições, o rugido dos Budas é grandioso, o conhecimento penetra... [pe]... associado com a vacuidade.

---

ตถา จตฺตาโร ชนา สสฺสตวาทา นาม, จตฺตาโร เอกจฺจสสฺสตวาทา, จตฺตาโร อนฺตานนฺติกา, จตฺตาโร อมราวิกฺเขปิกา, ทฺเว อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา, โสฬส สญฺญีวาทา, อฏฺฐ อสญฺญีวาทา, อฏฺฐ เนวสญฺญีนาสญฺญีวาทา, สตฺต อุจฺเฉทวาทา, ปญฺจ ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา นาม. เต อิทํ นิสฺสาย อิทํ คณฺหนฺตีติ ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ ภินฺทิตฺวา นิชฺชฏํ นิคฺคุมฺพํ กตฺวา กเถตุํ อญฺเญสํ ถาโม วา พลํ วา นตฺถิ, อวิสโย เอส อญฺเญสํ, ตถาคตสฺเสว วิสโย. อิติ สมยนฺตรํ ปตฺวา พุทฺธานํ คชฺชิตํ มหนฺตํ โหติ, ญาณํ อนุปวิสติ, พุทฺธญาณสฺส มหนฺตตา ปญฺญายติ, เทสนา คมฺภีรา โหติ, ติลกฺขณาหตา, สุญฺญตาปฏิสํยุตฺตาติ.

Da mesma forma, há quatro tipos de pessoas chamadas eternalistas (sassatavāda), quatro eternalistas parciais (ekaccasassatavāda), quatro limitacionistas e infinitistas (antānantika), quatro evasivos (amarāvikkhepika), dois originistas fortuitos (adhiccasamuppannika), dezesseis que defendem a percepção consciente após a morte (saññīvāda), oito que defendem a não percepção consciente após a morte (asaññīvāda), oito que defendem a nem percepção nem não percepção após a morte (nevasaññīnāsaññīvāda), sete aniquilacionistas (ucchedavāda) e cinco que defendem o Nibbāna na vida presente (diṭṭhadhammanibbānavāda). Baseando-se nisso, eles adotam essas visões errôneas. Para analisar e expor essas sessenta e duas visões errôneas, desfazendo o emaranhado e limpando o matagal, outros não têm a força ou o poder; isso está além do alcance de outros, sendo domínio exclusivo do Tathāgata. Assim, ao alcançar as doutrinas alheias, o rugido dos Budas é grandioso, o conhecimento penetra, a grandiosidade do conhecimento do Buda é manifestada, o ensinamento é profundo, marcado pelas três características e associado com a vacuidade.

---

อิมสฺมึ ปน ฐาเน สมยนฺตรํ ลพฺภติ, ตสฺมา สพฺพญฺญุตญฺญาณสฺส มหนฺตภาวทสฺสนตฺถํ เทสนาย จ สุญฺญตาปกาสนวิภาวนตฺถํ สมยนฺตรํ อนุปวิสนฺโต ธมฺมราชา – ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, เอเก สมณพฺราหฺมณา’’ติ เอวํ ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ อารภิ.

Neste lugar, no entanto, encontra-se uma doutrina alheia. Por isso, para mostrar a grandiosidade do conhecimento da omnisciência e para esclarecer a revelação da vacuidade no ensinamento, o Rei do Dhamma, penetrando nas doutrinas alheias, iniciou a resposta à pergunta desta maneira: 'Há, monges, alguns ascetas e brâmanes'.

---

๒๙. ตตฺถ สนฺตีติ อตฺถิ สํวิชฺชนฺติ อุปลพฺภนฺติ. ภิกฺขเวติ อาลปนวจนํ. เอเกติ เอกจฺเจ. สมณพฺราหฺมณาติ ปพฺพชฺชูปคตภาเวน สมณา, ชาติยา พฺราหฺมณา. โลเกน วา สมณาติ จ พฺราหฺมณาติ จ เอวํ สมฺมตา. ปุพฺพนฺตํ กปฺเปตฺวา วิกปฺเปตฺวา คณฺหนฺตีติ ปุพฺพนฺตกปฺปิกา. ปุพฺพนฺตกปฺโป วา [Pg.96] เอเตสํ อตฺถีติ ปุพฺพนฺตกปฺปิกา. ตตฺถ อนฺโตติ อยํ สทฺโท อนฺตอพฺภนฺตรมริยาทลามกปรภาคโกฏฺฐาเสสุ ทิสฺสติ. ‘‘อนฺตปูโร อุทรปูโร’’ติอาทีสุ หิ อนฺเต อนฺตสทฺโท. ‘‘จรนฺติ โลเก ปริวารฉนฺนา อนฺโต อสุทฺธา พหิ โสภมานา’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๑.๑๒๒) อพฺภนฺตเร. ‘‘กายพนฺธนสฺส อนฺโต ชีรติ (จูฬว. ๒๗๘). ‘‘สา หริตนฺตํ วา ปนฺถนฺตํ วา เสลนฺตํ วา อุทกนฺตํ วา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๓๐๔) มริยาทายํ. ‘‘อนฺตมิทํ, ภิกฺขเว, ชีวิกานํ ยทิทํ ปิณฺโฑลฺย’’นฺติอาทีสุ (สํ. นิ. ๓.๘๐) ลามเก. ‘‘เอเสวนฺโต ทุกฺขสฺสา’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๒.๕๑) ปรภาเค. สพฺพปจฺจยสงฺขโย หิ ทุกฺขสฺส ปรภาโค โกฏีติ วุจฺจติ. ‘‘สกฺกาโย โข, อาวุโส, เอโก อนฺโต’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๖.๖๑) โกฏฺฐาเส. สฺวายํ อิธาปิ โกฏฺฐาเส วตฺตติ.

29. Ali, 'santi' significa existem, são encontrados, são percebidos. 'Bhikkhave' é um termo de vocativo. 'Eke' significa alguns. 'Samaṇabrāhmaṇā' refere-se àqueles que são ascetas por terem adotado a vida sem lar, e brâmanes por nascimento; ou que são assim designados pelo mundo como ascetas e brâmanes. Aqueles que especulam, fantasiam sobre o passado e se apegam a isso são chamados de 'pubbantakappikā' (especuladores do passado); ou: aqueles que possuem especulações sobre o passado são 'pubbantakappikā'. Ali, a palavra 'anta' é vista nos sentidos de intestino, interior, limite, inferior, extremo e parte. Pois em passagens como 'cheio de intestinos, cheio de estômago', a palavra 'anta' significa intestino. Em passagens como 'Eles andam no mundo cercados por comitivas, impuros por dentro (anto), brilhando por fora', significa interior. Em passagens como 'A ponta (anto) do cinto se desgasta' e 'Ela alcança o limite da grama verde, o limite do caminho, o limite da rocha ou o limite da água', significa limite. Em passagens como 'Monges, este é o mais baixo (anta) dos meios de subsistência, a saber, a esmola', significa inferior. Em passagens como 'Este é o fim (anto) do sofrimento', significa extremo. Pois a destruição de todas as condições é chamada de extremo ou ápice do sofrimento. Em passagens como 'A identidade, amigo, é uma parte (anto)', significa parte. Esta mesma palavra aqui também se aplica no sentido de parte.

---

กปฺปสทฺโทปิ – ‘‘ติฏฺฐตุ, ภนฺเต ภควา กปฺปํ’’ (ที. นิ. ๒.๑๖๗), ‘‘อตฺถิ กปฺโป นิปชฺชิตุํ’’ (อ. นิ. ๘.๘๐), ‘‘กปฺปกเตน อกปฺปกตํ สํสิพฺพิตํ โหตี’’ติ, (ปาจิ. ๓๗๑) เอวํ อายุกปฺปเลสกปฺปวินยกปฺปาทีสุ สมฺพหุเลสุ อตฺเถสุ วตฺตติ. อิธ ตณฺหาทิฏฺฐีสุ วตฺตตีติ เวทิตพฺโพ. วุตฺตมฺปิ เจตํ – ‘‘กปฺปาติ ทฺเว กปฺปา, ตณฺหากปฺโป จ ทิฏฺฐิกปฺโป จา’’ติ (มหานิ. ๒๘). ตสฺมา ตณฺหาทิฏฺฐิวเสน อตีตํ ขนฺธโกฏฺฐาสํ กปฺเปตฺวา ปกปฺเปตฺวา ฐิตาติ ปุพฺพนฺตกปฺปิกาติ เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. เตสํ เอวํ ปุพฺพนฺตํ กปฺเปตฺวา ฐิตานํ ปุนปฺปุนํ อุปฺปชฺชนวเสน ปุพฺพนฺตเมว อนุคตา ทิฏฺฐีติ ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโน. เต เอวํทิฏฺฐิโน ตํ ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ อาคมฺม ปฏิจฺจ อญฺญมฺปิ ชนํ ทิฏฺฐิคติกํ กโรนฺตา อเนกวิหิตานิ อธิมุตฺติปทานิ อภิวทนฺติ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ.

A palavra 'kappa' também se aplica a muitos significados, como em 'Que o Abençoado, Senhor, permaneça por um ciclo de vida (kappa)', 'há uma maneira (kappo) para deitar-se' e 'o que foi feito de forma permitida (kappakata) é costurado com o que não foi feito de forma permitida', referindo-se assim a ciclo de vida (āyukappa), pequena causa (lesakappa), regra de disciplina (vinayakappa), etc. Aqui, deve-se entender que ela se aplica ao desejo e às visões errôneas. Pois isto também foi dito: 'Especulações (kappā) são de dois tipos: a especulação do desejo (taṇhākappa) e a especulação das visões errôneas (diṭṭhikappa)'. Portanto, por força do desejo e das visões errôneas, aqueles que permanecem especulando e fantasiando sobre a porção dos agregados passados são chamados de 'pubbantakappikā'; assim deve ser entendido o significado aqui. Para aqueles que assim permanecem especulando sobre o passado, por força do surgimento repetido, a visão errônea que segue apenas o passado é chamada de 'pubbantānudiṭṭhī' (seguidores de visões sobre o passado). Eles, que possuem tais visões, tendo como objeto, alcançando e dependendo daquele passado, tornando também outras pessoas adeptas de visões errôneas, proferem várias declarações de convicção através de dezoito bases.

---

ตตฺถ อเนกวิหิตานีติ อเนกวิธานิ. อธิมุตฺติปทานีติ อธิวจนปทานิ. อถ วา ภูตํ อตฺถํ อภิภวิตฺวา ยถาสภาวโต อคฺคเหตฺวา ปวตฺตนโต อธิมุตฺติโยติ ทิฏฺฐิโย วุจฺจนฺติ. อธิมุตฺตีนํ ปทานิ อธิมุตฺติปทานิ, ทิฏฺฐิทีปกานิ วจนานีติ อตฺโถ. อฏฺฐารสหิ วตฺถูหีติ อฏฺฐารสหิ การเณหิ.

Ali, 'anekavihitāni' significa de vários tipos. 'Adhimuttipadāni' significa termos de designação. Ou então, por ocorrerem sobrepondo-se à realidade factual e não a apreendendo de acordo com a sua natureza real, as visões errôneas são chamadas de 'adhimuttis' (convicções). Os termos dessas convicções são 'adhimuttipadāni', o que significa palavras que expressam visões errôneas. 'Através de dezoito bases' significa através de dezoito causas.

---

๓๐. อิทานิ [Pg.97] เยหิ อฏฺฐารสหิ วตฺถูหิ อภิวทนฺติ, เตสํ กเถตุกมฺยตาย ปุจฺฉาย ‘‘เต จ โข โภนฺโต’’ติอาทินา นเยน ปุจฺฉิตฺวา ตานิ วตฺถูนิ วิภชิตฺวา ทสฺเสตุํ ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว’’ติอาทิมาห. ตตฺถ วทนฺติ เอเตนาติ วาโท, ทิฏฺฐิคตสฺเสตํ อธิวจนํ. สสฺสโต วาโท เอเตสนฺติ สสฺสตวาทา, สสฺสตทิฏฺฐิโนติ อตฺโถ. เอเตเนว นเยน อิโต ปเรสมฺปิ เอวรูปานํ ปทานํ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจาติ รูปาทีสุ อญฺญตรํ อตฺตาติ จ โลโกติ จ คเหตฺวา ตํ สสฺสตํ อมรํ นิจฺจํ ธุวํ ปญฺญเปนฺติ. ยถาห – ‘‘รูปํ อตฺตา เจว โลโก จ สสฺสโต จาติ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ ตถา เวทนํ, สญฺญํ, สงฺขาเร, วิญฺญาณํ อตฺตา เจว โลโก จ สสฺสโต จาติ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺตี’’ติ.

30. Agora, desejando expor aquelas dezoito bases pelas quais eles proferem suas visões, tendo perguntado de uma maneira que começa com 'E esses senhores...', para analisar e mostrar essas bases, o Buda disse a passagem que começa com 'Há, monges...'. Ali, aquilo através do qual eles falam é chamado de doutrina (vāda), que é um sinônimo para visão errônea. Aqueles cuja doutrina é que tudo é eterno são os eternalistas (sassatavāda), o que significa que possuem a visão eternalista. Por esta mesma maneira, o significado dos termos subsequentes deste tipo também deve ser entendido. 'O eu e o mundo são eternos' significa que, tomando um ou outro dos agregados, como a forma, etc., como o eu e o mundo, eles os declaram como eternos, imortais, permanentes e constantes. Como foi dito: 'Eles declaram o eu e o mundo dizendo: "A forma é o eu e o mundo, e é eterna"; e da mesma forma declaram o eu e o mundo em relação à sensação, à percepção, às formações e à consciência, dizendo: "A consciência é o eu e o mundo, e é eterna"'.

---

๓๑. อาตปฺปมนฺวายาติอาทีสุ วีริยํ กิเลสานํ อาตาปนภาเวน อาตปฺปนฺติ วุตฺตํ. ตเทว ปทหนวเสน ปธานํ. ปุนปฺปุนํ ยุตฺตวเสน อนุโยโคติ. เอวํ ติปฺปเภทํ วีริยํ อนฺวาย อาคมฺม ปฏิจฺจาติ อตฺโถ. อปฺปมาโท วุจฺจติ สติยา อวิปฺปวาโส. สมฺมา มนสิกาโรติ อุปายมนสิกาโร, ปถมนสิกาโร, อตฺถโต ญาณนฺติ วุตฺตํ โหติ. ยสฺมิญฺหิ มนสิกาเร ฐิตสฺส ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ ญาณํ อิชฺฌติ, อยํ อิมสฺมึ ฐาเน มนสิกาโรติ อธิปฺเปโต. ตสฺมา วีริยญฺจ สติญฺจ ญาณญฺจ อาคมฺมาติ อยเมตฺถ สงฺเขปตฺโถ. ตถารูปนฺติ ตถาชาติกํ. เจโตสมาธินฺติ จิตฺตสมาธึ. ผุสตีติ วินฺทติ ปฏิลภติ. ยถา สมาหิเต จิตฺเตติ เยน สมาธินา สมฺมา อาหิเต สุฏฺฐุ ฐปิเต จิตฺตมฺหิ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสนฺติอาทีนํ อตฺโถ วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺโต.

31. Em passagens como 'por meio do ardor' (ātappam anvāya), o esforço é chamado de 'ardor' (ātappa) por causa de sua natureza de queimar as defecções. Esse mesmo esforço é chamado de 'empenho' (padhāna) por força de se esforçar. E é chamado de 'aplicação' (anuyoga) por força de se aplicar repetidamente. Assim, o significado é: seguindo, alcançando e dependendo deste esforço de três tipos. A diligência (appamāda) é definida como a não separação da atenção plena (sati). 'Atenção correta' (sammā manasikāra) significa atenção com meios adequados, atenção no caminho correto; em termos de significado real, refere-se ao conhecimento (ñāṇa). Pois a atenção na qual o iogue se estabelece e pela qual o conhecimento da recordação de vidas passadas é realizado é o que se entende aqui por 'atenção'. Portanto, o significado resumido aqui é: 'tendo alcançado o esforço, a atenção plena e o conhecimento'. 'De tal natureza' (tathārūpa) significa daquela mesma classe. 'Concentração da mente' (cetosamādhi) significa a concentração da mente. 'Alcança' (phusati) significa experimenta, obtém. 'Quando a mente está concentrada' (yathā samāhite citte) significa quando a mente está bem estabelecida, perfeitamente fixada por aquela concentração. O significado de passagens como 'várias vidas passadas' foi explicado no Visuddhimagga.

---

โส เอวมาหาติ โส เอวํ ฌานานุภาวสมฺปนฺโน หุตฺวา ทิฏฺฐิคติโก เอวํ วทติ. วญฺโฌติ วญฺฌปสุวญฺฌตาลาทโย วิย อผโล กสฺสจิ อชนโกติ. เอเตน ‘‘อตฺตา’’ติ จ ‘‘โลโก’’ติ จ คหิตานํ ฌานาทีนํ รูปาทิชนกภาวํ ปฏิกฺขิปติ. ปพฺพตกูฏํ วิย ฐิโตติ กูฏฏฺโฐ. เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโตติ เอสิกฏฺฐายี วิย หุตฺวา ฐิโตติ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต. ยถา สุนิขาโต เอสิกตฺถมฺโภ นิจฺจโล ติฏฺฐติ, เอวํ ฐิโตติ อตฺโถ. อุภเยนปิ โลกสฺส วินาสาภาวํ ทีเปติ. เกจิ ปน อีสิกฏฺฐายิฏฺฐิโตติ ปาฬึ วตฺวา มุญฺเช อีสิกา วิย ฐิโตติ วทนฺติ[Pg.98]. ตตฺรายมธิปฺปาโย – ยทิทํ ชายตีติ วุจฺจติ, ตํ มุญฺชโต อีสิกา วิย วิชฺชมานเมว นิกฺขมติ. ยสฺมา จ อีสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต, ตสฺมา เตว สตฺตา สนฺธาวนฺติ, อิโต อญฺญตฺถ คจฺฉนฺตีติ อตฺโถ.

'Ele diz assim' significa que ele, tendo se tornado dotado do poder do jhana e sendo um adepto de visões errôneas, fala desta maneira. 'Estéril' (vañjha) significa sem frutos, como um animal estéril ou uma palmeira estéril, não gerando nenhum resultado para ninguém. Por meio disso, ele rejeita a capacidade dos jhanas e demais estados — que são tomados como 'o eu' e 'o mundo' — de gerar a forma e outros agregados. 'Firme como o pico de uma montanha' (kūṭaṭṭha) significa estabelecido como o pico de uma montanha. 'Firme como um pilar de portal' (esikaṭṭhāyiṭṭhita) significa permanecendo firme como um pilar de portal. O significado é: estabelecido de forma imóvel, assim como um pilar de portal bem fincado permanece imóvel. Por ambos os termos, ele mostra a indestrutibilidade do mundo. Alguns, no entanto, recitam o texto como 'īsikaṭṭhāyiṭṭhito' e dizem que significa 'estabelecido como o talo interno dentro da grama muñja'. Ali, esta é a intenção deles: aquilo que se diz que nasce emerge como algo que já existia originalmente, assim como o talo interno da grama muñja. E porque está estabelecido como o talo interno, portanto esses mesmos seres transmigram e vão daqui para outro lugar; este é o significado.

---

สํสรนฺตีติ อปราปรํ สญฺจรนฺติ. จวนฺตีติ เอวํ สงฺขฺยํ คจฺฉนฺติ. ตถา อุปปชฺชนฺตีติ. อฏฺฐกถายํ ปน ปุพฺเพ ‘‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จา’’ติ วตฺวา อิทานิ เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺตีติอาทินา วจเนน อยํ ทิฏฺฐิคติโก อตฺตนาเยว อตฺตโน วาทํ ภินฺทติ, ทิฏฺฐิคติกสฺส ทสฺสนํ นาม น นิพทฺธํ, ถุสราสิมฺหิ นิขาตขาณุ วิย จญฺจลํ, อุมฺมตฺตกปจฺฉิยํ ปูวขณฺฑคูถโคมยาทีนิ วิย เจตฺถ สุนฺทรมฺปิ อสุนฺทรมฺปิ โหติ เยวาติ วุตฺตํ. อตฺถิตฺเวว สสฺสติสมนฺติ เอตฺถ สสฺสตีติ นิจฺจํ วิชฺชมานตาย มหาปถวึว มญฺญติ, ตถา สิเนรุปพฺพตจนฺทิมสูริเย. ตโต เตหิ สมํ อตฺตานํ มญฺญมานา อตฺถิ ตฺเวว สสฺสติสมนฺติ วทนฺติ.

'Transmigram' (saṃsaranti) significa que vagam repetidamente de uma existência para outra. 'Falecem' (cavanti) significa que entram nessa designação. Da mesma forma, 'renascem' (upapajjanti) significa que entram na designação de renascer. No comentário, no entanto, diz-se que, tendo afirmado anteriormente 'o eu e o mundo são eternos', agora, com a declaração 'e esses seres transmigram...', este adepto de visões errôneas contradiz a sua própria doutrina por si mesmo. Pois a visão de um adepto de visões errôneas não é firme; é instável como uma estaca fincada em uma pilha de casca de arroz. E diz-se que nesta visão errônea há tanto coisas boas quanto ruins, assim como na cesta de um louco há pedaços de bolo, fezes, esterco de vaca e coisas semelhantes. Na passagem 'existe como algo eterno' (atthi tveva sassatisamaṃ), ele considera o eu como a grande terra, devido à sua existência permanente, e da mesma forma como o Monte Sineru, a lua e o sol. Portanto, considerando o eu como igual a eles, eles dizem: 'existe como algo eterno'.

---

อิทานิ สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จาติอาทิกาย ปฏิญฺญาย สาธนตฺถํ เหตุํ ทสฺเสนฺโต ‘‘ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ อาตปฺปมนฺวายา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อิมินามหํ เอตํ ชานามีติ อิมินา วิเสสาธิคเมน อหํ เอตํ ปจฺจกฺขโต ชานามิ, น เกวลํ สทฺธามตฺตเกเนว วทามีติ ทสฺเสติ, มกาโร ปเนตฺถ ปทสนฺธิกรณตฺถํ วุตฺโต. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ฐานนฺติ จตูหิ วตฺถูหีติ วตฺถุสทฺเทน วุตฺเตสุ จตูสุ ฐาเนสุ อิทํ ปฐมํ ฐานํ, อิทํ ชาติสตสหสฺสมตฺตานุสฺสรณํ ปฐมํ การณนฺติ อตฺโถ.

Agora, para provar a proposição inicial de que 'o eu e o mundo são eternos', mostrando a razão, o Buda disse a passagem que começa com 'Por que razão? Pois eu, por meio do ardor...'. Ali, na frase 'por meio disso eu sei isto' (iminā 'maṃ etaṃ jānāmi), ele mostra: 'por meio desta realização especial, eu sei isto por experiência direta, não falo meramente por mera fé'. A letra 'm' aqui é inserida para fins de conjunção eufônica de palavras. 'Monges, esta é a primeira base' significa que, entre as quatro bases mencionadas pela palavra 'bases', esta é a primeira base; o significado é que esta recordação de até cem mil vidas é a primeira causa.

---

๓๒-๓๓. อุปริ วารทฺวเยปิ เอเสว นโย. เกวลญฺหิ อยํ วาโร อเนกชาติสตสหสฺสานุสฺสรณวเสน วุตฺโต. อิตเร ทสจตฺตาลีสสํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺปานุสฺสรณวเสน. มนฺทปญฺโญ หิ ติตฺถิโย อเนกชาติสตสหสฺสมตฺตํ อนุสฺสรติ, มชฺฌิมปญฺโญ ทสสํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺปานิ, ติกฺขปญฺโญ จตฺตาลีสํ, น ตโต อุทฺธํ.

32-33. Nas duas seções seguintes também se aplica este mesmo método. Pois a única diferença é que esta primeira seção foi dita por força da recordação de muitas centenas de milhares de vidas. As outras duas foram ditas por força da recordação de dez e quarenta ciclos de contração e expansão do mundo, respectivamente. Pois um sectário de sabedoria fraca recorda apenas cerca de muitas centenas de milhares de vidas; um de sabedoria média recorda dez ciclos de contração e expansão do mundo; e um de sabedoria afiada recorda quarenta, mas não além disso.

---

๓๔. จตุตฺถวาเร ตกฺกยตีติ ตกฺกี, ตกฺโก วา อสฺส อตฺถีติ ตกฺกี. ตกฺเกตฺวา วิตกฺเกตฺวา ทิฏฺฐิคาหิโน เอตํ อธิวจนํ. วีมํสาย สมนฺนาคโตติ วีมํสี. วีมํสา นาม ตุลนา รุจฺจนา ขมนา. ยถา หิ ปุริโส ยฏฺฐิยา อุทกํ วีมํสิตฺวา โอตรติ, เอวเมว โย ตุลยิตฺวา รุจฺจิตฺวา [Pg.99] ขมาเปตฺวา ทิฏฺฐึ คณฺหาติ, โส ‘‘วีมํสี’’ติ เวทิตพฺโพ. ตกฺกปริยาหตนฺติ ตกฺเกน ปริยาหตํ, เตน เตน ปริยาเยน ตกฺเกตฺวาติ อตฺโถ. วีมํสานุจริตนฺติ ตาย วุตฺตปฺปการาย วีมํสาย อนุจริตํ. สยํปฏิภานนฺติ อตฺตโน ปฏิภานมตฺตสญฺชาตํ. เอวมาหาติ สสฺสตทิฏฺฐึ คเหตฺวา เอวํ วทติ.

34. No quarto caso, 'aquele que raciocina é um raciocinador (takkī)', ou 'aquele que possui raciocínio é um raciocinador'. Esta é uma designação para quem se apega a uma visão após raciocinar e refletir detalhadamente. 'Aquele que é dotado de investigação é um investigador (vīmaṃsī)'. A chamada 'investigação' consiste em ponderar, aprovar e aceitar. Assim como um homem, após sondar a água com uma vara, nela entra, da mesma forma, aquele que, tendo ponderado, aprovado e aceitado, adota uma visão, deve ser conhecido como 'investigador'. 'Batido pelo raciocínio' (takkapariyāhata) significa martelado pelo pensamento, isto é, raciocinado através deste ou daquele método. 'Conduzido pela investigação' (vīmaṃsānucarita) significa acompanhado por aquela investigação do tipo mencionado anteriormente. 'Auto-evidente' (sayaṃpaṭibhāna) significa surgido apenas da própria intuição. 'Assim ele diz' significa que, tendo adotado a visão eternista, ele fala dessa maneira.

---

ตตฺถ จตุพฺพิโธ ตกฺกี – อนุสฺสุติโก, ชาติสฺสโร, ลาภี, สุทฺธตกฺกิโกติ. ตตฺถ โย ‘‘เวสฺสนฺตโร นาม ราชา อโหสี’’ติอาทีนิ สุตฺวา ‘‘เตน หิ ยทิ เวสฺสนฺตโรว ภควา, สสฺสโต อตฺตา’’ติ ตกฺกยนฺโต ทิฏฺฐึ คณฺหาติ, อยํ อนุสฺสุติโก นาม. ทฺเว ติสฺโส ชาติโย สริตฺวา – ‘‘อหเมว ปุพฺเพ อสุกสฺมึ นาม อโหสึ, ตสฺมา สสฺสโต อตฺตา’’ติ ตกฺกยนฺโต ชาติสฺสรตกฺกิโก นาม. โย ปน ลาภิตาย ‘‘ยถา เม อิทานิ อตฺตา สุขี โหติ, อตีเตปิ เอวํ อโหสิ, อนาคเตปิ ภวิสฺสตี’’ติ ตกฺกยิตฺวา ทิฏฺฐึ คณฺหาติ, อยํ ลาภีตกฺกิโก นาม. ‘‘เอวํ สติ อิทํ โหตี’’ติ ตกฺกมตฺเตเนว คณฺหนฺโต ปน สุทฺธตกฺกิโก นาม.

Entre eles, há quatro tipos de raciocinadores: o tradicionalista (anussutiko), o que se lembra de vidas passadas (jātissaro), o baseado em ganhos (lābhī) e o puro lógico (suddhatakkiko). Entre eles, aquele que, tendo ouvido dizer que 'houve um rei chamado Vessantara' e coisas semelhantes, raciocina: 'Se assim for, se o próprio Vessantara é o Abençoado, então o eu é eterno', e adota essa visão, este é chamado de tradicionalista. Aquele que, lembrando-se de duas ou três vidas passadas, raciocina: 'Eu mesmo fui fulano de tal no passado; portanto, o eu é eterno', é chamado de raciocinador que se lembra de vidas passadas. Por outro lado, aquele que, devido à obtenção de prazeres, raciocina: 'Assim como meu eu é feliz agora, também foi no passado e será no futuro', e adota essa visão, este é chamado de raciocinador baseado em ganhos. Mas aquele que adota a visão apenas por meio do raciocínio puro, pensando: 'Sendo assim, isto ocorre', é chamado de puro lógico.

---

๓๕. เอเตสํ วา อญฺญตเรนาติ เอเตสํเยว จตุนฺนํ วตฺถูนํ อญฺญตเรน เอเกน วา ทฺวีหิ วา ตีหิ วา. นตฺถิ อิโต พหิทฺธาติ อิเมหิ ปน วตฺถูหิ พหิ อญฺญํ เอกํ การณมฺปิ สสฺสตปญฺญตฺติยา นตฺถีติ อปฺปฏิวตฺติยํ สีหนาทํ นทติ.

35. 'Ou por qualquer um destes' significa por qualquer uma dessas quatro razões, seja por uma, duas ou três delas. 'Não há nada além disso' significa que, fora dessas razões, não existe nenhuma outra causa para a proclamação do eternismo. Assim, o Buda ruge o seu rugido de leão incontestável.

---

๓๖. ตยิทํ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปชานาตีติ ภิกฺขเว, ตํ อิทํ จตุพฺพิธมฺปิ ทิฏฺฐิคตํ ตถาคโต นานปฺปการโต ชานาติ. ตโต ตํ ปชานนาการํ ทสฺเสนฺโต อิเม ทิฏฺฐิฏฺฐานาติอาทิมาห. ตตฺถ ทิฏฺฐิโยว ทิฏฺฐิฏฺฐานา นาม. อปิ จ ทิฏฺฐีนํ การณมฺปิ ทิฏฺฐิฏฺฐานเมว. ยถาห ‘‘กตมานิ อฏฺฐ ทิฏฺฐิฏฺฐานานิ? ขนฺธาปิ ทิฏฺฐิฏฺฐานํ, อวิชฺชาปิ, ผสฺโสปิ, สญฺญาปิ, วิตกฺโกปิ, อโยนิโสมนสิกาโรปิ, ปาปมิตฺโตปิ, ปรโตโฆโสปิ ทิฏฺฐิฏฺฐาน’’นฺติ. ‘‘ขนฺธา เหตุ, ขนฺธา ปจฺจโย ทิฏฺฐิฏฺฐานํ อุปาทาย สมุฏฺฐานฏฺเฐน, เอวํ ขนฺธาปิ ทิฏฺฐิฏฺฐานํ. อวิชฺชา เหตุ…เป… ปาปมิตฺโต เหตุ. ปรโตโฆโส เหตุ, ปรโตโฆโส ปจฺจโย ทิฏฺฐิฏฺฐานํ อุปาทาย สมุฏฺฐานฏฺเฐน, เอวํ ปรโตโฆโสปิ ทิฏฺฐิฏฺฐาน’’นฺติ (ปฏิ. ม. ๑.๑๒๔). เอวํคหิตาติ ทิฏฺฐิสงฺขาตา ตาว [Pg.100] ทิฏฺฐิฏฺฐานา – ‘‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จา’’ติ เอวํคหิตา อาทินฺนา, ปวตฺติตาติ อตฺโถ. เอวํปรามฏฺฐาติ นิราสงฺกจิตฺตตาย ปุนปฺปุนํ อามฏฺฐา ปรามฏฺฐา, ‘อิทเมว สจฺจํ, โมฆมญฺญ’นฺติ ปรินิฏฺฐาปิตา. การณสงฺขาตา ปน ทิฏฺฐิฏฺฐานา ยถา คยฺหมานา ทิฏฺฐิโย สมุฏฺฐาเปนฺติ, เอวํ อารมฺมณวเสน จ ปวตฺตนวเสน จ อาเสวนวเสน จ คหิตา. อนาทีนวทสฺสิตาย ปุนปฺปุนํ คหณวเสน ปรามฏฺฐา. เอวํคติกาติ เอวํ นิรยติรจฺฉานเปตฺติวิสยคติกานํ อญฺญตรคติกา. เอวํ อภิสมฺปรายาติ อิทํ ปุริมปทสฺเสว เววจนํ, เอวํวิธปรโลกาติ วุตฺตํ โหติ.

36. 'Isto, monges, o Tathāgata compreende' significa: monges, o Tathāgata compreende essa visão quádrupla de várias maneiras. Para mostrar o modo dessa compreensão, ele disse: 'Estes pontos de vista...' (ime diṭṭhiṭṭhānā). Aqui, as próprias visões são chamadas de 'pontos de vista' (diṭṭhiṭṭhāna). Além disso, a causa das visões também é chamada de 'ponto de vista'. Como foi dito: 'Quais são os oito pontos de vista? Os agregados são um ponto de vista, a ignorância também, o contato também, a percepção também, o pensamento aplicado também, a atenção inadequada também, as más amizades também, e a voz de outrem também é um ponto de vista. Os agregados são a causa, os agregados são a condição para o ponto de vista, no sentido de surgimento por apego; assim, os agregados também são um ponto de vista. A ignorância é a causa... o mau amigo é a causa. A voz de outrem é a causa, a voz de outrem é a condição para o ponto de vista, no sentido de surgimento por apego; assim, a voz de outrem também é um ponto de vista.' 'Assim adotados' significa que os pontos de vista conhecidos como visões são adotados, assumidos e postos em movimento como 'o eu e o mundo são eternos'. 'Assim apegados' significa repetidamente tocados e apegados com uma mente livre de hesitação, estabelecidos como 'somente isto é a verdade, qualquer outra coisa é tolice'. Por outro lado, os pontos de vista conhecidos como causas, na medida em que são adotados, dão origem a visões; assim, eles são adotados por meio do objeto, por meio da ocorrência e por meio da repetição. Eles são apegados por meio da adoção repetida devido ao fato de não se ver o perigo neles. 'Têm tal destino' (evaṃgatikā) significa que eles têm um dos destinos como o inferno, o reino animal ou o reino dos fantasmas famintos. 'Têm tal existência futura' (evaṃ abhisamparāyā) é um sinônimo do termo anterior; significa 'têm tal mundo futuro'.

---

ตญฺจ ตถาคโต ปชานาตีติ น เกวลญฺจ ตถาคโต สการณํ สคติกํ ทิฏฺฐิคตเมว ปชานาติ, อถ โข ตญฺจ สพฺพํ ปชานาติ, ตโต จ อุตฺตริตรํ สีลญฺเจว สมาธิญฺจ สพฺพญฺญุตญฺญาณญฺจ ปชานาติ. ตญฺจ ปชานนํ น ปรามสตีติ ตญฺจ เอวํวิธํ อนุตฺตรํ วิเสสํ ปชานนฺโตปิ อหํ ปชานามีติ ตณฺหาทิฏฺฐิมานปรามาสวเสน ตญฺจ น ปรามสติ. อปรามสโต จสฺส ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตาติ เอวํ อปรามสโต จสฺส อปรามาสปจฺจยา สยเมว อตฺตนาเยว เตสํ ปรามาสกิเลสานํ นิพฺพุติ วิทิตา. ปากฏํ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส นิพฺพานนฺติ ทสฺเสติ.

'E isso o Tathāgata compreende' significa: o Tathāgata não apenas compreende a visão errônea junto com sua causa e seu destino, mas compreende tudo isso e, além disso, compreende a moralidade, a concentração e a sabedoria onisciente. 'E, compreendendo isso, ele não se apega' significa que, embora compreenda essa distinção insuperável, ele não se apega a ela através do apego do desejo, da visão ou do orgulho, pensando 'eu compreendo'. 'E por não se apegar, a extinção é conhecida por si mesmo' significa que, para aquele que não se apega dessa forma, devido à ausência de apego, a extinção das impurezas do apego é conhecida por si mesmo, diretamente. Isso mostra que o Nibbāna do Tathāgata é evidente para os monges.

---

อิทานิ ยถาปฏิปนฺเนน ตถาคเตน สา นิพฺพุติ อธิคตา, ตํ ปฏิปตฺตึ ทสฺเสตุํ ยาสุ เวทนาสุ รตฺตา ติตฺถิยา ‘‘อิธ สุขิโน ภวิสฺสาม, เอตฺถ สุขิโน ภวิสฺสามา’’ติ ทิฏฺฐิคหนํ ปวิสนฺติ, ตาสํเยว เวทนานํ วเสน กมฺมฏฺฐานํ อาจิกฺขนฺโต เวทนานํ สมุทยญฺจาติอาทิมาห. ตตฺถ ยถาภูตํ วิทิตฺวาติ ‘‘อวิชฺชาสมุทยา เวทนาสมุทโยติ ปจฺจยสมุทยฏฺเฐน เวทนากฺขนฺธสฺส อุทยํ ปสฺสติ, ตณฺหาสมุทยา เวทนาสมุทโยติ ปจฺจยสมุทยฏฺเฐน เวทนากฺขนฺธสฺส อุทยํ ปสฺสติ, กมฺมสมุทยา เวทนาสมุทโยติ ปจฺจยสมุทยฏฺเฐน เวทนากฺขนฺธสฺส อุทยํ ปสฺสติ, ผสฺสสมุทยา เวทนาสมุทโยติ ปจฺจยสมุทยฏฺเฐน เวทนากฺขนฺธสฺส อุทยํ ปสฺสติ (ปฏิ. ม. ๑.๕๐). นิพฺพตฺติลกฺขณํ ปสฺสนฺโตปิ เวทนากฺขนฺธสฺส อุทยํ ปสฺสตี’’ติ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ลกฺขณานํ วเสน เวทนานํ สมุทยํ ยถาภูตํ วิทิตฺวา; ‘‘อวิชฺชานิโรธา เวทนานิโรโธติ ปจฺจยนิโรธฏฺเฐน เวทนากฺขนฺธสฺส วยํ ปสฺสติ, ตณฺหานิโรธา เวทนานิโรโธติ ปจฺจยนิโรธฏฺเฐน เวทนากฺขนฺธสฺส วยํ ปสฺสติ[Pg.101], กมฺมนิโรธา เวทนานิโรโธติ ปจฺจยนิโรธฏฺเฐน เวทนากฺขนฺธสฺส วยํ ปสฺสติ, ผสฺสนิโรธา เวทนานิโรโธติ ปจฺจยนิโรธฏฺเฐน เวทนากฺขนฺธสฺส วยํ ปสฺสติ. วิปริณามลกฺขณํ ปสฺสนฺโตปิ เวทนากฺขนฺธสฺส วยํ ปสฺสตี’’ติ (ปฏิ. ม. ๑.๕๐) อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ลกฺขณานํ วเสน เวทนานํ อตฺถงฺคมํ ยถาภูตํ วิทิตฺวา, ‘‘ยํ เวทนํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขํ โสมนสฺสํ, อยํ เวทนาย อสฺสาโท’’ติ (สํ. นิ. ๓.๒๖) เอวํ อสฺสาทญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา, ‘‘ยํ เวทนา อนิจฺจา ทุกฺขา วิปริณามธมฺมา, อยํ เวทนาย อาทีนโว’’ติ เอวํ อาทีนวญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา, ‘‘โย เวทนาย ฉนฺทราควินโย ฉนฺทราคปฺปหานํ, อิทํ เวทนาย นิสฺสรณ’’นฺติ เอวํ นิสฺสรณญฺจ ยถาภูตํ วิทิตฺวา วิคตฉนฺทราคตาย อนุปาทาโน อนุปาทาวิมุตฺโต, ภิกฺขเว, ตถาคโต; ยสฺมึ อุปาทาเน สติ กิญฺจิ อุปาทิเยยฺย, อุปาทินฺนตฺตา จ ขนฺโธ ภเวยฺย, ตสฺส อภาวา กิญฺจิ ธมฺมํ อนุปาทิยิตฺวาว วิมุตฺโต ภิกฺขเว ตถาคโตติ.

Agora, para mostrar a prática pela qual o Tathāgata alcançou essa extinção, e ensinando o tema de meditação por meio daquelas mesmas sensações nas quais os sectários estão apegados — pensando 'seremos felizes aqui, seremos felizes ali' e entrando na selva de visões —, ele disse: 'E a origem das sensações...' (vedanānaṃ samudayañca). Aqui, 'tendo compreendido como realmente é' significa: 'Com o surgimento da ignorância, há o surgimento da sensação' — assim ele vê o surgimento do agregado da sensação no sentido de surgimento condicionado; 'com o surgimento do desejo, há o surgimento da sensação'; 'com o surgimento do kamma, há o surgimento da sensação'; 'com o surgimento do contato, há o surgimento da sensação'. Aquele que vê a característica de nascimento também vê o surgimento do agregado da sensação. Tendo compreendido como realmente é a origem das sensações por meio dessas cinco características; 'Com a cessação da ignorância, há a cessação da sensação' — assim ele vê o desaparecimento do agregado da sensação no sentido de cessação condicionada; 'com a cessação do desejo, há a cessação da sensação'; 'com a cessação do kamma, há a cessação da sensação'; 'com a cessação do contato, há a cessação da sensação'. Aquele que vê a característica de mudança também vê o desaparecimento do agregado da sensação. Tendo compreendido como realmente é o desaparecimento das sensações por meio dessas cinco características; 'O prazer e a alegria que surgem dependendo de uma sensação, esta é a gratificação (assādo) da sensação' — tendo compreendido assim a gratificação como ela realmente é; 'O fato de que as sensações são impermanentes, dolorosas e sujeitas à mudança, este é o perigo (ādīnavo) da sensação' — tendo compreendido assim o perigo como ele realmente é; 'A remoção e o abandono do desejo e da cobiça em relação à sensação, este é o escape (nissaraṇa) da sensação' — tendo compreendido assim o escape como ele realmente é; por estar livre do desejo e da cobiça, sem apego, o Tathāgata está liberto pelo não-apego, monges. Se houvesse apego, ele se apegaria a algo, e devido a esse apego, haveria um agregado; devido à ausência disso, sem se apegar a nenhuma coisa, o Tathāgata está liberto.

---

๓๗. อิเม โข เต, ภิกฺขเวติ เย เต อหํ – ‘‘กตเม, จ เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา คมฺภีรา’’ติ อปุจฺฉึ, ‘‘อิเม โข เต, ภิกฺขเว, ตญฺจ ตถาคโต ปชานาติ ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานาตี’’ติ เอวํ นิทฺทิฏฺฐา สพฺพญฺญุตญฺญาณธมฺมา คมฺภีรา ทุทฺทสา…เป… ปณฺฑิตเวทนียาติ เวทิตพฺพา. เยหิ ตถาคตสฺส เนว ปุถุชฺชโน, น โสตาปนฺนาทีสุ อญฺญตโร วณฺณํ ยถาภูตํ วตฺตุํ สกฺโกติ, อถ โข ตถาคโตว ยถาภูตํ วณฺณํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺยาติ เอวํ ปุจฺฉมาเนนาปิ สพฺพญฺญุตญฺญาณเมว ปุฏฺฐํ, นิยฺยาเตนฺเตนาปิ ตเทว นิยฺยาติตํ, อนฺตรา ปน ทิฏฺฐิโย วิภตฺตาติ.

37. 'Estes de fato, monges' refere-se àqueles sobre os quais perguntei: 'Quais são, monges, as qualidades profundas?'. 'Estes de fato, monges, o Tathāgata compreende, e compreende o que está além disso' — assim indicadas, as qualidades do conhecimento onisciente devem ser conhecidas como profundas, difíceis de ver... a serem experimentadas pelos sábios. Por meio das quais nem um homem comum, nem qualquer um dos nobres, como um que entrou na corrente, é capaz de proclamar o louvor do Tathāgata como ele realmente é; pelo contrário, apenas o próprio Tathāgata, ao proclamar o louvor como ele realmente é, poderia proclamá-lo corretamente. Assim, mesmo ao perguntar, foi apenas sobre o conhecimento onisciente que se perguntou; ao concluir, foi apenas esse mesmo conhecimento que foi apresentado; no entanto, no intervalo, as visões foram detalhadas.

---

ปฐมภาณวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

O comentário sobre a primeira seção de recitação está concluído.

---

เอกจฺจสสฺสตวาทวณฺณนา

Comentário sobre a Doutrina do Eternismo Parcial

---

๓๘. เอกจฺจสสฺสติกาติ เอกจฺจสสฺสตวาทา. เต ทุวิธา โหนฺติ – สตฺเตกจฺจสสฺสติกา, สงฺขาเรกจฺจสสฺสติกาติ. ทุวิธาปิ อิธ คหิตาเยว.

38. 'Eternistas parciais' (ekaccasassatikā) significa aqueles que defendem o eternismo parcial. Eles são de dois tipos: eternistas parciais em relação aos seres (sattekaccasassatikā) e eternistas parciais em relação às formações (saṅkhārekaccasassatikā). Ambos os tipos estão incluídos aqui.

---

๓๙. ยนฺติ นิปาตมตฺตํ. กทาจีติ กิสฺมิญฺจิ กาเล. กรหจีติ ตสฺเสว เววจนํ. ทีฆสฺส อทฺธุโนติ ทีฆสฺส กาลสฺส. อจฺจเยนาติ อติกฺกเมน[Pg.102]. สํวฏฺฏตีติ วินสฺสติ. เยภุยฺเยนาติ เย อุปริพฺรหฺมโลเกสุ วา อรูเปสุ วา นิพฺพตฺตนฺติ, ตทวเสเส สนฺธาย วุตฺตํ. ฌานมเนน นิพฺพตฺตตฺตา มโนมยา. ปีติ เตสํ ภกฺโข อาหาโรติ ปีติภกฺขา. อตฺตโนว เตสํ ปภาติ สยํปภา. อนฺตลิกฺเข จรนฺตีติ อนฺตลิกฺขจรา. สุเภสุ อุยฺยานวิมานกปฺปรุกฺขาทีสุ ติฏฺฐนฺตีติ, สุภฏฺฐายิโน สุภา วา มโนรมฺมวตฺถาภรณา หุตฺวา ติฏฺฐนฺตีติ สุภฏฺฐายิโน. จิรํ ทีฆมทฺธานนฺติ อุกฺกํเสน อฏฺฐ กปฺเป.

39. A palavra 'yaṃ' é apenas uma partícula gramatical. 'Em algum momento' (kadāci) significa em algum tempo. 'Alguma vez' (karahaci) é um sinônimo da palavra anterior. 'De um longo período' (dīghassa addhuno) significa de um longo tempo. 'Com o passar de' (accayena) significa após o transcurso de. 'Se contrai' (saṃvaṭṭati) significa que se destrói. 'Na maior parte' (yebhuyyena) refere-se aos seres restantes, excluindo aqueles que renascem nos mundos de Brahma superiores ou nos reinos sem forma. 'Feitos de mente' (manomayā) porque nasceram devido à mente de jhana. 'Alimentados pelo êxtase' (pītibhakkhā) porque o êxtase é o seu alimento e sustento. 'Auto-luminosos' (sayaṃpabhā) porque possuem seu próprio brilho. 'Viajam pelo espaço' (antalikkhacarā) porque se movem no céu. 'Permanecem na beleza' (subhaṭṭhāyino) porque habitam em belos jardins, mansões celestiais, árvores que realizam desejos, etc.; ou 'permanecem na beleza' porque existem sendo belos, com roupas e ornamentos encantadores. 'Por um longo, longo tempo' significa, no máximo, por oito grandes eras cósmicas.

---

๔๐. วิวฏฺฏตีติ สณฺฐาติ. สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานนฺติ ปกติยา นิพฺพตฺตสตฺตานํ นตฺถิตาย สุญฺญํ, พฺรหฺมกายิกภูมิ นิพฺพตฺตตีติ อตฺโถ. ตสฺส กตฺตา วา กาเรตา วา นตฺถิ, วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตนเยน ปน กมฺมปจฺจยอุตุสมุฏฺฐานา รตนภูมิ นิพฺพตฺตติ. ปกตินิพฺพตฺติฏฺฐาเนสุเยว เจตฺถ อุยฺยานกปฺปรุกฺขาทโย นิพฺพตฺตนฺติ. อถ สตฺตานํ ปกติยา วสิตฏฺฐาเน นิกนฺติ อุปฺปชฺชติ, เต ปฐมชฺฌานํ ภาเวตฺวา ตโต โอตรนฺติ, ตสฺมา อถ โข อญฺญตโร สตฺโตติอาทิมาห. อายุกฺขยา วา ปุญฺญกฺขยา วาติ เย อุฬารํ ปุญฺญกมฺมํ กตฺวา ยตฺถ กตฺถจิ อปฺปายุเก เทวโลเก นิพฺพตฺตนฺติ, เต อตฺตโน ปุญฺญพเลน ฐาตุํ น สกฺโกนฺติ, ตสฺส ปน เทวโลกสฺส อายุปฺปมาเณเนว จวนฺตีติ อายุกฺขยา จวนฺตีติ วุจฺจนฺติ. เย ปน ปริตฺตํ ปุญฺญกมฺมํ กตฺวา ทีฆายุกเทวโลเก นิพฺพตฺตนฺติ, เต ยาวตายุกํ ฐาตุํ น สกฺโกนฺติ, อนฺตราว จวนฺตีติ ปุญฺญกฺขยา จวนฺตีติ วุจฺจนฺติ. ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐตีติ กปฺปํ วา อุปฑฺฒกปฺปํ วา.

40. 'Se expande' (vivaṭṭati) significa que se estabelece. 'A mansão vazia de Brahma' significa que está vazia devido à ausência de seres que normalmente ali nascem; isto é, o reino dos parceiros de Brahma surge. Não há criador ou instigador para isso; no entanto, conforme o método descrito no Visuddhimagga, a terra preciosa surge condicionada pelo kamma e gerada pela temperatura. E aqui, nos locais de nascimento natural, surgem jardins, árvores que realizam desejos, etc. Então, surge nos seres um desejo de habitar em seu lugar natural; eles, tendo desenvolvido o primeiro jhana, descem de lá. Por isso, ele disse: 'Então, um certo ser...' (atha kho aññataro satto). 'Seja pelo fim da vida, seja pelo fim do mérito' significa: aqueles que, tendo realizado um mérito grandioso, renascem em algum mundo celestial de vida curta, não conseguem permanecer ali apenas pela força de seu mérito, mas falecem de acordo com o tempo de vida daquele mundo celestial; estes são chamados de 'falecidos pelo fim da vida'. Por outro lado, aqueles que, tendo realizado um mérito pequeno, renascem em um mundo celestial de vida longa, não conseguem permanecer ali por toda a extensão da vida, mas falecem antes do tempo; estes são chamados de 'falecidos pelo fim do mérito'. 'Permanece por um longo tempo' significa por um ciclo cósmico ou por meio ciclo cósmico.

---

๔๑. อนภิรตีติ อปรสฺสาปิ สตฺตสฺส อาคมนปตฺถนา. ยา ปน ปฏิฆสมฺปยุตฺตา อุกฺกณฺฐิตา, สา พฺรหฺมโลเก นตฺถิ. ปริตสฺสนาติ อุพฺพิชฺชนา ผนฺทนา, สา ปเนสา ตาสตสฺสนา, ตณฺหาตสฺสนา, ทิฏฺฐิตสฺสนา, ญาณตสฺสนาติ จตุพฺพิธา โหติ. ตตฺถ ‘‘ชาตึ ปฏิจฺจ ภยํ ภยานกํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํโส เจตโส อุตฺราโส. ชรํ… พฺยาธึ… มรณํ ปฏิจฺจ…เป… อุตฺราโส’’ติ (วิภ. ๙๒๑) อยํ ตาสตสฺสนา นาม. ‘‘อโห วต อญฺเญปิ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺเฉยฺยุ’’นฺติ (ที. นิ. ๓.๓๘) อยํ ตณฺหาตสฺสนา นาม. ‘‘ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมวา’’ติ อยํ ทิฏฺฐิตสฺสนา นาม. ‘‘เตปิ ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนํ [Pg.103] สุตฺวา เยภุยฺเยน ภยํ สํเวคํ สนฺตาสํ อาปชฺชนฺตี’’ติ (อ. นิ. ๔.๓๓) อยํ ญาณตสฺสนา นาม. อิธ ปน ตณฺหาตสฺสนาปิ ทิฏฺฐิตสฺสนาปิ วฏฺฏติ. พฺรหฺมวิมานนฺติ อิธ ปน ปฐมาภินิพฺพตฺตสฺส อตฺถิตาย สุญฺญนฺติ น วุตฺตํ. อุปปชฺชนฺตีติ อุปปตฺติวเสน อุปคจฺฉนฺติ. สหพฺยตนฺติ สหภาวํ.

41. Descontentamento (anabhirati) é o anseio pela vinda de outro ser. No entanto, aquele tédio associado à aversão não existe no mundo de Brahma. Agitação (paritassanā) é a perturbação e o tremor mental; ela é de quatro tipos: agitação por medo (tāsatassanā), agitação por desejo (taṇhātassanā), agitação por visões (diṭṭhitassanā) e agitação por conhecimento (ñāṇatassanā). Ali, 'em dependência do nascimento, surge o medo, o pavor, a rigidez corporal, o arrepiamento dos pelos e o terror mental; em dependência da velhice, da doença e da morte... surge o terror' — isso é chamado de agitação por medo. 'Oh, oxalá outros seres também viessem a este estado [de existência de Brahma]!' — isso é chamado de agitação por desejo. 'Apenas a flutuação da agitação' — isso é chamado de agitação por visões. 'Eles também, ao ouvirem a exposição do Dhamma do Tathāgata, geralmente experimentam medo, urgência espiritual (saṃvega) e pavor' — isso é chamado de agitação por conhecimento. Mas aqui, tanto a agitação por desejo quanto a agitação por visões são apropriadas. 'Mansão de Brahma' (brahmavimāna): aqui, devido à presença daquele que primeiro renasceu ali, não se diz que ela está vazia. 'Eles renascem' (upapajjanti) significa que eles se aproximam por meio do renascimento. 'Companhia' (sahabyatā) significa o estado de estar junto.

---

๔๒. อภิภูติ อภิภวิตฺวา ฐิโต เชฏฺฐโกหมสฺมีติ. อนภิภูโตติ อญฺเญหิ อนภิภูโต. อญฺญทตฺถูติ เอกํสวจเน นิปาโต. ทสฺสนวเสน ทโส, สพฺพํ ปสฺสามีติ อตฺโถ. วสวตฺตีติ สพฺพํ ชนํ วเส วตฺเตมิ. อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตาติ อหํ โลเก อิสฺสโร, อหํ โลกสฺส กตฺตา จ นิมฺมาตา จ, ปถวี – หิมวนฺต-สิเนรุ-จกฺกวาฬ-มหาสมุทฺท-จนฺทิม-สูริยา มยา นิมฺมิตาติ. เสฏฺโฐ สชิตาติ อหํ โลกสฺส อุตฺตโม จ สชิตา จ, ‘‘ตฺวํ ขตฺติโย นาม โหหิ, ตฺวํ พฺราหฺมโณ, เวสฺโส, สุทฺโท, คหฏฺโฐ, ปพฺพชิโต นาม. อนฺตมโส ตฺวํ โอฏฺโฐ โหหิ, โคโณ โหหี’’ติ ‘‘เอวํ สตฺตานํ สํวิสเชตา อห’’นฺติ มญฺญติ. วสี ปิตา ภูตภพฺยานนฺติ (ที. นิ. ๑.๑๗) อหมสฺมิ จิณฺณวสิตาย วสี, อหํ ปิตา ภูตานญฺจ ภพฺยานญฺจาติ มญฺญติ. ตตฺถ อณฺฑชชลาพุชา สตฺตา อนฺโตอณฺฑโกเส เจว อนฺโตวตฺถิมฺหิ จ ภพฺยา นาม, พหิ นิกฺขนฺตกาลโต ปฏฺฐาย ภูตา นาม. สํเสทชา ปฐมจิตฺตกฺขเณ ภพฺยา, ทุติยโต ปฏฺฐาย ภูตา. โอปปาติกา ปฐมอิริยาปเถ ภพฺยา, ทุติยโต ปฏฺฐาย ภูตาติ เวทิตพฺพา. เต สพฺเพปิ มยฺหํ ปุตฺตาติ สญฺญาย ‘‘อหํ ปิตา ภูตภพฺยาน’’นฺติ มญฺญติ.

42. O Conquistador (abhibhū) significa aquele que permanece tendo dominado os outros, pensando: 'Eu sou o mais excelente'. Inconquistável (anabhibhūto) significa não dominado por outros. Certamente (aññadatthu) é uma partícula usada no sentido de certeza absoluta. Aquele que vê (daso) é assim chamado devido à sua capacidade de ver; o significado é 'eu vejo tudo'. Aquele que exerce controle (vasavattī) significa 'eu faço com que todos os seres ajam sob o meu controle'. O Senhor, o Criador, o Construtor (issaro kattā nimmātā) significa 'eu sou o senhor do mundo, eu sou o criador e o construtor do mundo; a terra, o Himalaia, o monte Sineru, o sistema de mundos, o grande oceano, a lua e o sol foram criados por mim'. O Mais Excelente, o Distribuidor (seṭṭho sajitā) significa 'eu sou o mais elevado do mundo e o seu ordenador'. Ele pensa: 'Tu serás um nobre (khattiya), tu serás um brâmane, um comerciante (vessa), um trabalhador (sudda), um chefe de família, um renunciante. E, no limite inferior, tu serás um camelo, tu serás um boi' — assim ele pensa: 'Eu sou o distribuidor dos seres'. O Soberano, o Pai daqueles que existem e daqueles que virão a ser (vasī pitā bhūtabhabyānaṃ) significa 'eu sou o soberano devido ao meu domínio perfeito exercido, eu sou o pai daqueles que já nasceram e daqueles que estão para nascer'. Ali, entre os seres nascidos de ovos (aṇḍaja) e nascidos de útero (jalābuja), enquanto estão dentro da casca do ovo ou dentro do útero, são chamados de 'aqueles que estão para nascer' (bhabya); a partir do momento em que saem para fora, são chamados de 'aqueles que já nasceram' (bhūta). Os nascidos da umidade (saṃsedaja), no primeiro momento de consciência, são 'aqueles que estão para nascer'; a partir do segundo momento, são 'aqueles que já nasceram'. Os de nascimento espontâneo (opapātika), na primeira postura corporal, são 'aqueles que estão para nascer'; a partir da segunda postura, são 'aqueles que já nasceram'. Assim deve ser entendido. Com a percepção de que 'todos eles são meus filhos', ele pensa: 'Eu sou o pai daqueles que existem e daqueles que virão a ser'.

---

อิทานิ การณโต สาเธตุกาโม – ‘‘มยา อิเม สตฺตา นิมฺมิตา’’ติ ปฏิญฺญํ กตฺวา ‘‘ตํ กิสฺส เหตู’’ติอาทิมาห. อิตฺถตฺตนฺติ อิตฺถภาวํ, พฺรหฺมภาวนฺติ อตฺโถ. อิมินา มยนฺติ อตฺตโน กมฺมวเสน จุตาปิ อุปปนฺนาปิ จ เกวลํ มญฺญนามตฺเตเนว ‘‘อิมินา มยํ นิมฺมิตา’’ติ มญฺญมานา วงฺกจฺฉิทฺเท วงฺกอาณี วิย โอนมิตฺวา ตสฺเสว ปาทมูลํ คจฺฉนฺตีติ.

Agora, desejando provar isso por meio de uma razão, tendo feito a afirmação 'esses seres foram criados por mim', ele disse: 'Por qual razão...?' e assim por diante. 'A este estado' (itthatta) significa este estado de ser, o estado de Brahma; este é o significado. 'Por este nós [fomos criados]': embora tenham falecido e renascido devido ao seu próprio kamma, meramente por causa de uma falsa suposição, pensando 'fomos criados por este [Brahma]', eles se curvam como uma cavilha torta em um orifício torto e vão diretamente aos pés daquele mesmo Brahma.

---

๔๓. วณฺณวนฺตตโร จาติ วณฺณวนฺตตโร, อภิรูโป ปาสาทิโกติ อตฺโถ. มเหสกฺขตโรติ อิสฺสริยปริวารวเสน มหายสตโร.

43. E mais belo (vaṇṇavantataro ca) significa mais belo, de aparência excelente, inspirador de serenidade; este é o significado. De maior poder (mahesakkhataro) significa de maior glória devido ao seu poder e comitiva.

---

๔๔. ฐานํ [Pg.104] โข ปเนตนฺติ การณํ โข ปเนตํ. โส ตโต จวิตฺวา อญฺญตฺร น คจฺฉติ, อิเธว อาคจฺฉติ, ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. อคารสฺมาติ เคหา. อนคาริยนฺติ ปพฺพชฺชํ. ปพฺพชฺชา หิ ยสฺมา อคารสฺส หิ ตํ กสิโครกฺขาทิกมฺมํ ตตฺถ นตฺถิ, ตสฺมา อนคาริยนฺติ วุจฺจติ. ปพฺพชตีติ อุปคจฺฉติ. ตโต ปรํ นานุสฺสรตีติ ตโต ปุพฺเพนิวาสา ปรํ น สรติ, สริตุํ อสกฺโกนฺโต ตตฺถ ฐตฺวา ทิฏฺฐึ คณฺหาติ.

44. É possível que (ṭhānaṃ kho panetaṃ) significa 'esta é a razão'. Aquele ser, tendo falecido dali, não vai para outro lugar, mas vem para cá [o mundo humano]; referindo-se a isso, foi dito. 'Da vida doméstica' (agārasmā) significa da casa. 'Para a vida sem lar' (anagāriyaṃ) significa para a vida monástica. Pois na vida monástica não existem as atividades benéficas para a vida doméstica, tais como a agricultura e a pecuária; por isso, ela é chamada de 'sem lar' (anagāriya). 'Ele sai' (pabbajati) significa que ele entra. 'Além disso, ele não se lembra' (tato paraṃ nānussarati) significa que ele não se lembra de nada além daquela existência anterior onde viveu; sendo incapaz de se lembrar, ele se detém ali e adota uma visão errônea.

---

นิจฺโจติอาทีสุ ตสฺส อุปปตฺตึ อปสฺสนฺโต นิจฺโจติ วทติ, มรณํ อปสฺสนฺโต ธุโวติ, สทาภาวโต สสฺสโตติ, ชราวเสนาปิ วิปริณามสฺส อภาวโต อวิปริณามธมฺโมติ. เสสเมตฺถ ปฐมวาเร อุตฺตานเมวาติ.

Nas palavras 'eterno' (nicca) e assim por diante: não vendo o renascimento daquele Brahma, ele diz que ele é 'eterno'; não vendo a sua morte, diz que ele é 'estável' (dhuva); por estar sempre presente, diz que ele é 'perpétuo' (sassata); e por não haver alteração mesmo sob a influência da velhice, diz que ele é 'de natureza imutável' (avipariṇāmadhamma). O restante nesta primeira seção é autoexplicativo.

---

๔๕-๔๖. ทุติยวาเร ขิฑฺฑาย ปทุสฺสนฺติ วินสฺสนฺตีติ ขิฑฺฑาปโทสิกา, ปทูสิกาติปิ ปาฬึ ลิขนฺติ, สา อฏฺฐกถายํ นตฺถิ. อติเวลนฺติ อติกาลํ, อติจิรนฺติ อตฺโถ. หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนาติ หสฺสรติ ธมฺมญฺเจว ขิฑฺฑารติธมฺมญฺจ สมาปนฺนา อนุยุตฺตา, เกฬิหสฺสสุขญฺเจว กายิกวาจสิกกีฬาสุขญฺจ อนุยุตฺตา, วุตฺตปฺปการรติธมฺมสมงฺคิโน หุตฺวา วิหรนฺตีติ อตฺโถ.

45-46. Na segunda seção: aqueles que se corrompem e perecem devido ao divertimento são chamados de 'corrompidos pelo divertimento' (khiḍḍāpadosikā). Alguns escrevem o texto em Pali como 'padūsikā', mas isso não se encontra no comentário. 'Excessivamente' (ativelaṃ) significa além do tempo apropriado, por muito tempo; este é o significado. 'Entregues aos prazeres do riso e do divertimento' (hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā) significa que eles entraram e se dedicaram tanto ao prazer do riso quanto ao prazer do divertimento; dedicados ao prazer da brincadeira e do riso, bem como ao prazer dos jogos físicos e verbais, eles vivem dotados dos tipos de prazer descritos; este é o significado.

---

สติ สมฺมุสฺสตีติ ขาทนียโภชนีเยสุ สติ สมฺมุสฺสติ. เต กิร ปุญฺญวิเสสาธิคเตน มหนฺเตน อตฺตโน สิริวิภเวน นกฺขตฺตํ กีฬนฺตา ตาย สมฺปตฺติมหนฺตตาย – ‘‘อาหารํ ปริภุญฺชิมฺห, น ปริภุญฺชิมฺหา’’ติปิ น ชานนฺติ. อถ เอกาหาราติกฺกมนโต ปฏฺฐาย นิรนฺตรํ ขาทนฺตาปิ ปิวนฺตาปิ จวนฺติเยว, น ติฏฺฐนฺติ. กสฺมา? กมฺมชเตชสฺส พลวตาย, กรชกายสฺส มนฺทตาย, มนุสฺสานญฺหิ กมฺมชเตโช มนฺโท, กรชกาโย พลวา. เตสํ เตชสฺส มนฺทตาย กรชกายสฺส พลวตาย สตฺตาหมฺปิ อติกฺกมิตฺวา อุณฺโหทกอจฺฉยาคุอาทีหิ สกฺกา วตฺถุํ อุปตฺถมฺเภตุํ. เทวานํ ปน เตโช พลวา โหติ, กรชํ มนฺทํ. เต เอกํ อาหารเวลํ อติกฺกมิตฺวาว สณฺฐาตุํ น สกฺโกนฺติ. ยถา นาม คิมฺหานํ มชฺฌนฺหิเก ตตฺตปาสาเณ ฐปิตํ ปทุมํ วา อุปฺปลํ วา สายนฺหสมเย ฆฏสเตนาปิ สิญฺจิยมานํ ปากติกํ น โหติ, วินสฺสติเยว. เอวเมว ปจฺฉา นิรนฺตรํ ขาทนฺตาปิ ปิวนฺตาปิ จวนฺติเยว, น [Pg.105] ติฏฺฐนฺติ. เตนาห ‘‘สติยา สมฺโมสา เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺตี’’ติ. กตเม ปน เต เทวาติ? อิเม เทวาติ อฏฺฐกถายํ วิจารณา นตฺถิ, ‘‘เทวานํ กมฺมชเตโช พลวา โหติ, กรชํ มนฺท’’นฺติ อวิเสเสน วุตฺตตฺตา ปน เย เกจิ กพฬีการาหารูปชีวิโน เทวา เอวํ กโรนฺติ, เตเยว จวนฺตีติ เวทิตพฺพา. เกจิ ปนาหุ – ‘‘นิมฺมานรติปรนิมฺมิตวสวตฺติโน เต เทวา’’ติ. ขิฑฺฑาปทุสฺสนมตฺเตเนว เหเต ขิฑฺฑาปโทสิกาติ วุตฺตา. เสสเมตฺถ ปุริมนเยเนว เวทิตพฺพํ.

A atenção se perde (sati sammussati) significa que a atenção em relação aos alimentos se perde. Diz-se que esses deuses, ao celebrarem um festival com o grande esplendor e riqueza obtidos por seus méritos especiais, devido à grandeza dessa prosperidade, nem sequer sabem se comeram ou não. Então, a partir do momento em que perdem uma única refeição, mesmo que comam ou bebam continuamente depois disso, eles falecem e não conseguem sobreviver. Por quê? Devido à força do fogo digestivo nascido do kamma (kammajateja) e à fragilidade do corpo físico (karajakāya). Nos seres humanos, o fogo digestivo nascido do kamma é fraco, e o corpo físico é forte. Devido à fraqueza do fogo digestivo e à força do corpo físico, mesmo após passar sete dias sem comer, é possível sustentar o corpo com água morna, caldo de arroz claro, etc. Nos deuses, porém, o fogo digestivo é forte e o corpo físico é frágil. Se eles perderem uma única refeição, não conseguem se restabelecer. Assim como um lótus rosa ou azul colocado sobre uma rocha aquecida ao meio-dia de verão, mesmo que seja regado com cem jarros de água ao entardecer, não volta ao seu estado normal e simplesmente murcha; da mesma forma, mesmo que comam ou bebam continuamente depois, eles falecem e não conseguem sobreviver. Por isso foi dito: 'Devido à perda da atenção, esses deuses falecem daquele corpo'. Mas quem são esses deuses? Não há uma investigação detalhada no comentário dizendo 'são estes deuses'. No entanto, como foi dito de forma geral que 'o fogo digestivo dos deuses é forte e o corpo físico é frágil', deve-se entender que quaisquer deuses que vivam de alimento sólido e ajam dessa forma, esses mesmos falecem. Alguns, contudo, dizem: 'Esses deuses são os deuses Nimmānarati e Paranimmitavasavatti'. Eles são chamados de 'corrompidos pelo divertimento' (khiḍḍāpadosikā) meramente por perecerem devido ao divertimento excessivo. O restante aqui deve ser entendido da mesma maneira que o método anterior.

---

๔๗-๔๘. ตติยวาเร มเนน ปทุสฺสนฺติ วินสฺสนฺตีติ มโนปโทสิกา, เอเต จาตุมหาราชิกา. เตสุ กิร เอโก เทวปุตฺโต – นกฺขตฺตํ กีฬิสฺสามีติ สปริวาโร รเถน วีถึ ปฏิปชฺชติ, อถญฺโญ นิกฺขมนฺโต ตํ ปุรโต คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา – ‘โภ อยํ กปโณ’, อทิฏฺฐปุพฺพํ วิย เอตํ ทิสฺวา – ‘‘ปีติยา อุทฺธุมาโต วิย ภิชฺชมาโน วิย จ คจฺฉตี’’ติ กุชฺฌติ. ปุรโต คจฺฉนฺโตปิ นิวตฺติตฺวา ตํ กุทฺธํ ทิสฺวา – กุทฺธา นาม สุวิทิตา โหนฺตีติ กุทฺธภาวมสฺส ญตฺวา – ‘‘ตฺวํ กุทฺโธ, มยฺหํ กึ กริสฺสสิ, อยํ สมฺปตฺติ มยา ทานสีลาทีนํ วเสน ลทฺธา, น ตุยฺหํ วเสนา’’ติ ปฏิกุชฺฌติ. เอกสฺมิญฺหิ กุทฺเธ อิตโร อกุทฺโธ รกฺขติ, อุโภสุ ปน กุทฺเธสุ เอกสฺส โกโธ อิตรสฺส ปจฺจโย โหติ. ตสฺสปิ โกโธ อิตรสฺส ปจฺจโย โหตีติ อุโภ กนฺทนฺตานํเยว โอโรธานํ จวนฺติ. อยเมตฺถ ธมฺมตา. เสสํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

47-48. Na terceira seção: aqueles que se corrompem e perecem devido à mente [irada] são chamados de 'corrompidos pela mente' (manopadosikā); estes pertencem ao reino dos quatro grandes reis (cātumahārājikā). Diz-se que, entre eles, um filho de deus (devaputta), pensando 'vou celebrar o festival', entra na avenida em uma carruagem com sua comitiva. Then, outro deus, ao sair de sua mansão e vê-lo indo à frente, fica irado, pensando: 'Ei, este miserável está indo como se estivesse inflado de alegria e prestes a explodir, tendo visto essa prosperidade como se nunca a tivesse visto antes'. Aquele que ia à frente, virando-se e vendo o outro irado — sabendo que os irados são facilmente reconhecíveis, e assim percebendo o seu estado de ira — fica irado de volta, dizendo: 'Tu estás irado, mas o que podes fazer contra mim? Esta prosperidade foi obtida por mim por meio de generosidade, moralidade, etc., e não por tua causa'. Pois se apenas um estiver irado e o outro não estiver irado, este último o protege de falecer. Mas quando ambos estão irados, a raiva de um torna-se a condição para a raiva do outro, e a raiva deste último torna-se a condição para a raiva do primeiro; assim, ambos falecem enquanto suas consortes choram. Esta é a lei natural neste caso. O restante deve ser entendido da mesma maneira que o método descrito.

---

๔๙-๕๒. ตกฺกีวาเท อยํ จกฺขาทีนํ เภทํ ปสฺสติ, จิตฺตํ ปน ยสฺมา ปุริมํ ปุริมํ ปจฺฉิมสฺส ปจฺฉิมสฺส ปจฺจยํ ทตฺวาว นิรุชฺฌติ, ตสฺมา จกฺขาทีนํ เภทโต พลวตรมฺปิ จิตฺตสฺส เภทํ น ปสฺสติ. โส ตํ อปสฺสนฺโต ยถา นาม สกุโณ เอกํ รุกฺขํ ชหิตฺวา อญฺญสฺมึ นิลียติ, เอวเมว อิมสฺมึ อตฺตภาเว ภินฺเน จิตฺตํ อญฺญตฺร คจฺฉตีติ คเหตฺวา เอวมาห. เสสเมตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

49-52. Na seção sobre o pensador (takkī): este vê a dissolução do olho e dos outros sentidos físicos. No entanto, como a mente anterior cessa somente após dar condição à mente posterior, ele não vê a dissolução da mente, que é ainda mais rápida e sutil do que a dissolução do olho, etc. Não vendo isso, ele adota a visão de que, assim como um pássaro deixa uma árvore e pousa em outra, da mesma forma, quando este corpo físico se dissolve, a mente vai para outro lugar; e assim ele fala. O restante aqui deve ser entendido da mesma maneira que o método descrito.

---

อนฺตานนฺตวาทวณฺณนา

Exposição sobre a Doutrina do Finito e do Infinito (Antānantavāda)

---

๕๓. อนฺตานนฺติกาติ อนฺตานนฺตวาทา, อนฺตํ วา อนนฺตํ วา อนฺตานนฺตํ วา เนวนฺตานานนฺตํ วา อารพฺภ ปวตฺตวาทาติ อตฺโถ.

53. Finitistas e infinitistas (antānantikā) significa aqueles que sustentam a doutrina do finito e do infinito; o significado é que eles propõem teorias baseadas no fato de o mundo ser finito, infinito, tanto finito quanto infinito, ou nem finito nem infinito.

---

๕๔-๖๐. อนฺตสญฺญี [Pg.106] โลกสฺมึ วิหรตีติ ปฏิภาคนิมิตฺตํ จกฺกวาฬปริยนฺตํ อวฑฺเฒตฺวา ตํ – ‘‘โลโก’’ติ คเหตฺวา อนฺตสญฺญี โลกสฺมึ วิหรติ, จกฺกวาฬปริยนฺตํ กตฺวา วฑฺฒิตกสิโณ ปน อนนฺตสญฺญี โหติ, อุทฺธมโธ อวฑฺเฒตฺวา ปน ติริยํ วฑฺเฒตฺวา อุทฺธมโธ อนฺตสญฺญี, ติริยํ อนนฺตสญฺญี. ตกฺกีวาโท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. อิเม จตฺตาโรปิ อตฺตนา ทิฏฺฐปุพฺพานุสาเรเนว ทิฏฺฐิยา คหิตตฺตา ปุพฺพนฺตกปฺปิเกสุ ปวิฏฺฐา.

54-60. Ele vive com a percepção do finito no mundo (antasaññī lokasmiṃ viharati) significa que, sem expandir o sinal equivalente (paṭibhāganimitta) até o limite do sistema de mundos, ele toma esse sinal como sendo o 'mundo' e vive com a percepção do finito no mundo. Por outro lado, aquele que expandiu o kasiṇa até o limite do sistema de mundos vive com a percepção do infinito. Aquele que, sem expandir o sinal para cima e para baixo, expandiu-o horizontalmente, vive com a percepção do finito para cima e para baixo, e com a percepção do infinito horizontalmente. A seção sobre o pensador deve ser entendida da mesma maneira que o método descrito. Todos esses quatro, por terem adotado suas visões meramente seguindo o que viram anteriormente, estão incluídos entre aqueles que especulam sobre o passado (pubbantakappika).

---

อมราวิกฺเขปวาทวณฺณนา

Exposição sobre a Doutrina da Evasiva Sinuosa (Amarāvikkhepavāda)

---

๖๑. น มรตีติ อมรา. กา สา? เอวนฺติปิ เม โนติอาทินา นเยน ปริยนฺตรหิตา ทิฏฺฐิคติกสฺส ทิฏฺฐิ เจว วาจา จ. วิวิโธ เขโปติ วิกฺเขโป, อมราย ทิฏฺฐิยา วาจาย จ วิกฺเขโปติ อมราวิกฺเขโป, โส เอเตสํ อตฺถีติ อมราวิกฺเขปิกา, อปโร นโย – อมรา นาม เอกา มจฺฉชาติ, สา อุมฺมุชฺชนนิมุชฺชนาทิวเสน อุทเก สนฺธาวมานา คเหตุํ น สกฺกาติ, เอวเมว อยมฺปิ วาโท อิโตจิโต จ สนฺธาวติ, คาหํ น อุปคจฺฉตีติ อมราวิกฺเขโปติ วุจฺจติ. โส เอเตสํ อตฺถีติ อมราวิกฺเขปิกา.

61. Aquilo que não cessa é chamado de amarā. O que é isso? É a visão e a fala sem limites daquele que possui visões errôneas, expressas por meio de métodos como 'Eu não penso assim, nem penso de outra forma', etc. Vários tipos de oscilação é chamado de vikkhepa. A oscilação por meio de uma visão e fala que não cessam é chamada de evasiva sinuosa (amarāvikkhepa). Aqueles que possuem essa oscilação são chamados de evasivos sinuosos (amarāvikkhepikā). Outro método: amarā é o nome de uma espécie de peixe. Quando ele nada na água, subindo e descendo, não é possível capturá-lo. Da mesma forma, esta doutrina corre de um lado para o outro e não se deixa capturar; por isso, é chamada de evasiva sinuosa (amarāvikkhepa). Aqueles que possuem essa doutrina são chamados de evasivos sinuosos (amarāvikkhepikā).

---

๖๒. ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาตีติ ทส กุสลกมฺมปเถ ยถาภูตํ นปฺปชานาตีติ อตฺโถ. อกุสเลปิ ทส อกุสลกมฺมปถาว อธิปฺเปตา. โส มมสฺส วิฆาโตติ ‘‘มุสา มยา ภณิต’’นฺติ วิปฺปฏิสารุปฺปตฺติยา มม วิฆาโต อสฺส, ทุกฺขํ ภเวยฺยาติ อตฺโถ. โส มมสฺส อนฺตราโยติ โส มม สคฺคสฺส เจว มคฺคสฺส จ อนฺตราโย อสฺส. มุสาวาทภยา มุสาวาทปริเชคุจฺฉาติ มุสาวาเท โอตฺตปฺเปน เจว หิริยา จ. วาจาวิกฺเขปํ อาปชฺชตีติ วาจาย วิกฺเขปํ อาปชฺชติ. กีทิสํ? อมราวิกฺเขปํ, อปริยนฺตวิกฺเขปนฺติ อตฺโถ.

62. Ele não compreende conforme a realidade: 'Isto é benéfico' (idaṃ kusalanti yathābhūtaṃ nappajānāti) significa que ele não compreende conforme a realidade os dez caminhos de ação benéfica. Em relação ao não benéfico, também se referem aos dez caminhos de ação não benéfica. 'Isso seria um tormento para mim' (so mamassa vighāto) significa: 'Eu menti' — devido ao surgimento do remorso, isso seria um tormento para mim, seria doloroso; este é o significado. 'Isso seria um obstáculo para mim' (so mamassa antarāyo) significa que isso seria um obstáculo tanto para o meu renascimento celestial quanto para o Caminho. 'Por medo da mentira, por aversão à mentira' significa devido ao temor moral (ottappa) e à vergonha moral (hiri) em relação à mentira. 'Ele recorre à evasiva na fala' (vācāvikkhepaṃ āpajjati) significa que ele recorre à oscilação na fala. De que tipo? Uma evasiva sinuosa (amarāvikkhepa), que significa uma evasiva sem limites; este é o significado.

---

เอวนฺติปิ เม โนติอาทีสุ เอวนฺติปิ เม โนติ อนิยมิตวิกฺเขโป. ตถาติปิ เม โนติ ‘‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จา’’ติ วุตฺตํ สสฺสตวาทํ ปฏิกฺขิปติ. อญฺญถาติปิ เม โนติ สสฺสตโต อญฺญถา วุตฺตํ เอกจฺจสสฺสตํ ปฏิกฺขิปติ. โนติปิ เม โนติ – ‘‘น [Pg.107] โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ วุตฺตํ อุจฺเฉทํ ปฏิกฺขิปติ. โน โนติปิ เม โนติ ‘‘เนว โหติ น น โหตี’’ติ วุตฺตํ ตกฺกีวาทํ ปฏิกฺขิปติ. สยํ ปน ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ วา ‘‘อกุสล’’นฺติ วา ปุฏฺโฐ น กิญฺจิ พฺยากโรติ. ‘‘อิทํ กุสล’’นฺติ ปุฏฺโฐ ‘‘เอวนฺติปิ เม โน’’ติ วทติ. ตโต ‘‘กึ อกุสล’’นฺติ วุตฺเต ‘‘ตถาติปิ เม โน’’ติ วทติ. ‘‘กึ อุภยโต อญฺญถา’’ติ วุตฺเต ‘‘อญฺญถาติปิ เม โน’’ติ วทติ. ตโต ‘‘ติวิเธนาปิ น โหติ, กึ เต ลทฺธี’’ติ วุตฺเต ‘‘โนติปิ เม โน’’ติ วทติ. ตโต ‘‘กึ โน โนติ เต ลทฺธี’’ติ วุตฺเต ‘‘โน โนติปิ เม โน’’ติ เอวํ วิกฺเขปเมว อาปชฺชติ, เอกสฺมิมฺปิ ปกฺเข น ติฏฺฐติ.

Nas passagens que começam com 'Nem mesmo assim é para mim' (evantipi me no), a expressão 'Nem mesmo assim é para mim' refere-se a uma evasão indeterminada (aniyamitavikkhepo). Com a frase 'Nem de tal modo é para mim' (tathātipi me no), ele rejeita a doutrina do eternalismo (sassatavāda), expressa como 'o eu e o mundo são eternos'. Com a frase 'Nem de outro modo é para mim' (aññathātipi me no), ele rejeita o eternalismo parcial (ekaccasassata), que é afirmado de forma diferente do eternalismo completo. Com a frase 'Nem assim não é para mim' (notipi me no), ele rejeita o aniquilacionismo (ucchedavāda), expresso como 'o Tathāgata não existe após a morte'. Com a frase 'Nem não é que não seja para mim' (no notipi me no), ele rejeita a doutrina dos racionalistas (takkīvāda), expressa como 'o Tathāgata nem existe nem não existe após a morte'. Mas ele próprio, quando questionado se 'isto é benéfico' ou 'prejudicial', não responde nada de forma definitiva. Quando questionado 'isto é benéfico?', ele diz: 'Nem mesmo assim é para mim'. Depois, quando lhe perguntam 'então é prejudicial?', ele diz: 'Nem de tal modo é para mim'. Quando lhe perguntam 'é diferente de ambos?', ele diz: 'Nem de outro modo é para mim'. Depois, quando lhe perguntam 'não é de nenhuma dessas três formas, qual é a sua visão?', ele diz: 'Nem assim não é para mim'. Depois, quando lhe perguntam 'a sua visão é "não, não é"?', ele diz: 'Nem não é que não seja para mim'. Assim, ele recorre apenas à evasão e não se posiciona em nenhum lado.

---

๖๓. ฉนฺโท วา ราโค วาติ อชานนฺโตปิ สหสา กุสลเมว ‘‘กุสล’’นฺติ วตฺวา อกุสลเมว ‘‘อกุสล’’นฺติ วตฺวา มยา อสุกสฺส นาม เอวํ พฺยากตํ, กึ ตํ สุพฺยากตนฺติ อญฺเญ ปณฺฑิเต ปุจฺฉิตฺวา เตหิ – ‘‘สุพฺยากตํ, ภทฺรมุข, กุสลเมว ตยา กุสลํ, อกุสลเมว อกุสลนฺติ พฺยากต’’นฺติ วุตฺเต นตฺถิ มยา สทิโส ปณฺฑิโตติ เอวํ เม ตตฺถ ฉนฺโท วา ราโค วา อสฺสาติ อตฺโถ. เอตฺถ จ ฉนฺโท ทุพฺพลราโค, ราโค พลวราโค. โทโส วา ปฏิโฆ วาติ กุสลํ ปน ‘‘อกุสล’’นฺติ, อกุสลํ วา ‘‘กุสล’’นฺติ วตฺวา อญฺเญ ปณฺฑิเต ปุจฺฉิตฺวา เตหิ – ‘‘ทุพฺยากตํ ตยา’’ติ วุตฺเต เอตฺตกมฺปิ นาม น ชานามีติ ตตฺถ เม อสฺส โทโส วา ปฏิโฆ วาติ อตฺโถ. อิธาปิ โทโส ทุพฺพลโกโธ, ปฏิโฆ พลวโกโธ.

63. Quanto à expressão 'desejo ou cobiça' (chando vā rāgo vā): mesmo sem saber claramente, se ele responder apressadamente declarando o benéfico como 'benéfico' e o prejudicial como 'prejudicial', e depois perguntar a outros sábios: 'Eu respondi assim a tal pessoa; será que foi bem respondido?', e eles disserem: 'Foi bem respondido, meu caro, você declarou o benéfico como benéfico e o prejudicial como prejudicial', ele pensará: 'Não há sábio igual a mim'. O significado é que, devido a essa resposta correta, surgiria nele desejo ou cobiça. Aqui, 'desejo' (chando) é cobiça fraca, e 'cobiça' (rāgo) é cobiça forte. Quanto à expressão 'aversão ou hostilidade' (doso vā paṭigho vā): se ele declarar o benéfico como 'prejudicial' ou o prejudicial como 'benéfico', e depois perguntar a outros sábios, e eles disserem: 'Foi mal respondido por você', ele pensará: 'Eu nem sequer sei isso!'. O significado é que, devido a essa resposta errada, surgiria nele aversão ou hostilidade. Aqui também, 'aversão' (doso) é raiva fraca, e 'hostilidade' (paṭigho) é raiva forte.

---

ตํ มมสฺส อุปาทานํ, โส มมสฺส วิฆาโตติ ตํ ฉนฺทราคทฺวยํ มม อุปาทานํ อสฺส, โทสปฏิฆทฺวยํ วิฆาโต. อุภยมฺปิ วา ทฬฺหคฺคหณวเสน อุปาทานํ, วิหนนวเสน วิฆาโต. ราโค หิ อมุญฺจิตุกามตาย อารมฺมณํ คณฺหาติ ชลูกา วิย. โทโส วินาเสตุกามตาย อาสีวิโส วิย. อุโภปิ เจเต สนฺตาปกฏฺเฐน วิหนนฺติ เยวาติ ‘‘อุปาทาน’’นฺติ จ ‘‘วิฆาโต’’ติ จ วุตฺตา. เสสํ ปฐมวารสทิสเมว.

A frase 'Isso seria um apego para mim, aquilo seria um tormento para mim' (taṃ mamassa upādānaṃ, so mamassa vighāto) significa que a dupla desejo e cobiça seria o meu apego, e a dupla aversão e hostilidade seria o meu tormento. Ou ainda, ambos são chamados de 'apego' devido ao ato de agarrar firmemente, e de 'tormento' devido ao ato de afligir. Pois a cobiça, por não querer soltar, agarra o objeto como uma sanguessuga; a aversão, por querer destruir, agarra o objeto como uma cobra venenosa. E ambos afligem devido à sua natureza abrasadora; por isso, são chamados de 'apego' e 'tormento'. O restante é idêntico ao primeiro caso.

---

๖๔. ปณฺฑิตาติ [Pg.108] ปณฺฑิจฺเจน สมนฺนาคตา. นิปุณาติ สณฺหสุขุมพุทฺธิโน สุขุมอตฺถนฺตรํ ปฏิวิชฺฌนสมตฺถา. กตปรปฺปวาทาติ วิญฺญาตปรปฺปวาทา เจว ปเรหิ สทฺธึ กตวาทปริจยา จ. วาลเวธิรูปาติ วาลเวธิธนุคฺคหสทิสา. เต ภินฺทนฺตา มญฺเญติ วาลเวธิ วิย วาลํ สุขุมานิปิ ปเรสํ ทิฏฺฐิคตานิ อตฺตโน ปญฺญาคเตน ภินฺทนฺตา วิย จรนฺตีติ อตฺโถ. เต มํ ตตฺถาติ เต สมณพฺราหฺมณา มํ เตสุ กุสลากุสเลสุ. สมนุยุญฺเชยฺยุนฺติ ‘‘กึ กุสลํ, กึ อกุสลนฺติ อตฺตโน ลทฺธึ วทา’’ติ ลทฺธึ ปุจฺเฉยฺยุํ. สมนุคาเหยฺยุนฺติ ‘‘อิทํ นามา’’ติ วุตฺเต ‘‘เกน การเณน เอตมตฺถํ คาเหยฺยุ’’นฺติ การณํ ปุจฺเฉยฺยุํ. สมนุภาเสยฺยุนฺติ ‘‘อิมินา นาม การเณนา’’ติ วุตฺเต การเณ โทสํ ทสฺเสตฺวา ‘‘น ตฺวํ อิทํ ชานาสิ, อิทํ ปน คณฺห, อิทํ วิสฺสชฺเชหี’’ติ เอวํ สมนุยุญฺเชยฺยุํ. น สมฺปาเยยฺยนฺติ น สมฺปาเทยฺยํ, สมฺปาเทตฺวา กเถตุํ น สกฺกุเณยฺยนฺติ อตฺโถ. โส มมสฺส วิฆาโตติ ยํ ตํ ปุนปฺปุนํ วตฺวาปิ อสมฺปายนํ นาม, โส มม วิฆาโต อสฺส, โอฏฺฐตาลุชิวฺหาคลโสสนทุกฺขเมว อสฺสาติ อตฺโถ. เสสเมตฺถาปิ ปฐมวารสทิสเมว.

64. 'Sábios' (paṇḍitā) significa dotados de sabedoria. 'Sutis' (nipuṇā) refere-se àqueles de intelecto refinado e penetrante, capazes de compreender os significados mais sutis. 'Que debatem as doutrinas alheias' (kataparappavādā) são aqueles que conhecem as visões dos outros e têm experiência em debater com eles. 'Semelhantes a arqueiros que fendem cabelos' (vālavedhirūpā) significa que são como arqueiros capazes de atingir um fio de cabelo. A expressão 'eles andam como se fendessem [as visões alheias]' (te bhindantā maññe) significa que, assim como um arqueiro fende um fio de cabelo, eles andam como se fendessem as visões sutis dos outros com a sua própria sabedoria. 'Eles a mim, nessas questões' (te maṃ tattha) refere-se àqueles ascetas e brâmanes em relação ao que é benéfico e prejudicial. 'Poderiam interrogar-me' (samanuyuñjeyyunti) significa que poderiam perguntar pela minha visão: 'Diga-nos qual é a sua visão: o que é benéfico e o que é prejudicial?'. 'Poderiam examinar-me' (samanuggāheyyunti) significa que, se eu respondesse 'é isto', eles perguntariam pela razão: 'Por qual razão você adota esse significado?'. 'Poderiam refutar-me' (samanubhāseyyunti) significa que, se eu respondesse 'por tal razão', eles apontariam a falha na razão apresentada e me pressionariam dizendo: 'Você não entende isso; adote isto, abandone aquilo'. 'Eu não seria capaz de responder satisfatoriamente' (na sampāyeyyanti) significa que eu não conseguiria formular uma resposta adequada. 'Isso seria um tormento para mim' (so mamassa vighātoti) significa que essa incapacidade de responder satisfatoriamente, mesmo após falar repetidamente, seria o meu tormento, resultando apenas no sofrimento do ressecamento dos lábios, do palato, da língua e da garganta. O restante aqui também é idêntico ao primeiro caso.

---

๖๕-๖๖. มนฺโทติ มนฺทปญฺโญ อปญฺญสฺเสเวตํ นามํ. โมมูโหติ อติสมฺมูฬฺโห. โหติ ตถาคโตติอาทีสุ สตฺโต ‘‘ตถาคโต’’ติ อธิปฺเปโต. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. อิเมปิ จตฺตาโร ปุพฺเพ ปวตฺตธมฺมานุสาเรเนว ทิฏฺฐิยา คหิตตฺตา ปุพฺพนฺตกปฺปิเกสุ ปวิฏฺฐา.

65-66. 'Tolo' (mando) significa de pouca sabedoria; este é um termo para quem carece de sabedoria. 'Extremamente confuso' (momūho) significa profundamente iludido. Nas passagens como 'o Tathāgata existe [após a morte]', o termo 'Tathāgata' refere-se ao ser (satto). O restante aqui é evidente por si mesmo. Esses quatro também, por terem se apegado a visões de acordo com teorias anteriormente existentes, são incluídos entre os que especulam sobre o passado (pubbantakappikā).

---

อธิจฺจสมุปฺปนฺนวาทวณฺณนา

Explicação da Doutrina do Surgimento Fortuito (Adhiccasamuppannavāda)

---

๖๗. ‘‘อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จา’’ติ ทสฺสนํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ. ตํ เอเตสํ อตฺถีติ อธิจฺจสมุปฺปนฺนิกา. อธิจฺจสมุปฺปนฺนนฺติ อการณสมุปฺปนฺนํ.

67. A visão de que 'o eu e o mundo surgem fortuitamente' (adhiccasamuppanno attā ca loko cā) é chamada de surgimento fortuito. Aqueles que possuem essa visão são chamados de proponentes do surgimento fortuito (adhiccasamuppannikā). 'Surgido fortuitamente' (adhiccasamuppannanti) significa surgido sem causa (akāraṇasamuppannaṃ).

---

๖๘-๗๓. อสญฺญสตฺตาติ เทสนาสีสเมตํ, อจิตฺตุปฺปาทา รูปมตฺตกอตฺตภาวาติ อตฺโถ. เตสํ เอวํ อุปฺปตฺติ เวทิตพฺพา – เอกจฺโจ หิ ติตฺถายตเน ปพฺพชิตฺวา วาโยกสิเณ ปริกมฺมํ กตฺวา จตุตฺถชฺฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา ฌานา วุฏฺฐาย – ‘‘จิตฺเต โทสํ ปสฺสติ, จิตฺเต สติ หตฺถจฺเฉทาทิทุกฺขญฺเจว [Pg.109] สพฺพภยานิ จ โหนฺติ, อลํ อิมินา จิตฺเตน, อจิตฺตกภาโวว สนฺโต’’ติ, เอวํ จิตฺเต โทสํ ปสฺสิตฺวา อปริหีนชฺฌาโน กาลํ กตฺวา อสญฺญสตฺเตสุ นิพฺพตฺตติ, จิตฺตมสฺส จุติจิตฺตนิโรเธน อิเธว นิวตฺตติ, รูปกฺขนฺธมตฺตเมว ตตฺถ ปาตุภวติ. เต ตตฺถ ยถา นาม ชิยาเวคกฺขิตฺโต สโร ยตฺตโก ชิยาเวโค, ตตฺตกเมว อากาเส คจฺฉติ. เอวเมว ฌานเวคกฺขิตฺตา อุปปชฺชิตฺวา ยตฺตโก ฌานเวโค, ตตฺตกเมว กาลํ ติฏฺฐนฺติ, ฌานเวเค ปน ปริหีเน ตตฺถ รูปกฺขนฺโธ อนฺตรธายติ, อิธ ปน ปฏิสนฺธิสญฺญา อุปฺปชฺชติ. ยสฺมา ปน ตาย อิธ อุปฺปนฺนสญฺญาย เตสํ ตตฺถ จุติ ปญฺญายติ, ตสฺมา ‘‘สญฺญุปฺปาทา จ ปน เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺตี’’ติ วุตฺตํ. สนฺตตายาติ สนฺตภาวาย. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. ตกฺกีวาโทปิ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพติ.

68-73. O termo 'seres inconscientes' (asaññasattā) é o título da exposição; o significado é seres que não têm surgimento de mente (acittuppādā) e cuja existência consiste apenas de matéria (rūpamattakaattabhāvā). O renascimento deles deve ser compreendido assim: um certo indivíduo, tendo se ordenado em uma seita ascética, pratica a meditação no kasina do ar, alcança o quarto jhana e, ao emergir do jhana, vê as falhas na mente: 'Quando a mente existe, ocorrem sofrimentos como a amputação das mãos e todos os tipos de perigos. Basta de mente! O estado sem mente é pacífico'. Tendo visto as falhas na mente dessa forma, ele morre com o jhana intacto e renasce entre os seres inconscientes. A mente dele cessa aqui mesmo com a cessação da mente de morte, e apenas o agregado da matéria se manifesta lá. Lá, eles permanecem assim: como uma flecha disparada pela força de uma corda de arco viaja no espaço apenas enquanto dura o impulso da corda. Da mesma forma, impulsionados pela força do jhana, eles renascem e permanecem lá apenas enquanto dura a força do jhana. Mas quando a força do jhana se esgota, o agregado da matéria desaparece lá, e aqui surge a percepção de renascimento. E como a morte deles daquele reino se torna evidente através do surgimento da percepção aqui, o Abençoado disse: 'Com o surgimento da percepção, aqueles devas decaem daquele corpo'. 'Para a continuidade' (santatāyāti) significa para o estado de existência. O restante aqui é evidente por si mesmo. A visão dos racionalistas (takkīvāda) também deve ser compreendeda da mesma maneira que foi explicada anteriormente.

---

อปรนฺตกปฺปิกวณฺณนา

Explicação sobre os que Especulam sobre o Futuro (Aparantakappika)

---

๗๔. เอวํ อฏฺฐารส ปุพฺพนฺตกปฺปิเก ทสฺเสตฺวา อิทานิ จตุจตฺตารีสํ อปรนฺตกปฺปิเก ทสฺเสตุํ – ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อนาคตโกฏฺฐาสสงฺขาตํ อปรนฺตํ กปฺเปตฺวา คณฺหนฺตีติ อปรนฺตกปฺปิกา, อปรนฺตกปฺโป วา เอเตสํ อตฺถีติ อปรนฺตกปฺปิกา. เอวํ เสสมฺปิ ปุพฺเพ วุตฺตปฺปการนเยเนว เวทิตพฺพํ.

74. Tendo mostrado os dezoito que especulam sobre o passado, agora, para mostrar os quarenta e quatro que especulam sobre o futuro, o Buda proferiu a passagem que começa com: 'Há, monges...'. Nela, aqueles que especulam e adotam visões sobre o futuro, que é a porção futura, são chamados de 'os que especulam sobre o futuro' (aparantakappikā); ou aqueles que têm especulações sobre o futuro são chamados de aparantakappikā. O restante deve ser compreendido da mesma maneira explicada anteriormente.

---

สญฺญีวาทวณฺณนา

Explicação da Doutrina dos que Afirmam a Existência de Percepção Pós-Morte (Saññīvāda)

---

๗๕. อุทฺธมาฆาตนิกาติ อาฆาตนํ วุจฺจติ มรณํ, อุทฺธมาฆาตนา อตฺตานํ วทนฺตีติ อุทฺธมาฆาตนิกา. สญฺญีติ ปวตฺโต วาโท, สญฺญีวาโท, โส เอเตสํ อตฺถีติ สญฺญีวาทา.

75. Na palavra 'aqueles que especulam sobre o pós-morte' (uddhamāghātanikā), 'morte' (āghātana) refere-se ao falecimento; aqueles que afirmam a existência do eu após a morte são chamados de uddhamāghātanikā. 'Dotado de percepção' (saññī) é a doutrina que afirma que o eu possui percepção; aqueles que sustentam essa doutrina são chamados de saññīvādā.

---

๗๖-๗๗. รูปี อตฺตาติอาทีสุ กสิณรูปํ ‘‘อตฺตา’’ติ ตตฺถ ปวตฺตสญฺญญฺจสฺส ‘‘สญฺญา’’ติ คเหตฺวา วา อาชีวกาทโย วิย ตกฺกมตฺเตเนว วา ‘‘รูปี อตฺตา โหติ, อโรโค ปรํ มรณา สญฺญี’’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ตตฺถ อโรโคติ นิจฺโจ. อรูปสมาปตฺตินิมิตฺตํ ปน ‘‘อตฺตา’’ติ สมาปตฺติสญฺญญฺจสฺส ‘‘สญฺญา’’ติ คเหตฺวา วา นิคณฺฐาทโย วิย ตกฺกมตฺเตเนว วา ‘‘อรูปี อตฺตา โหติ, อโรโค ปรํ มรณา สญฺญี’’ติ นํ ปญฺญเปนฺติ. ตติยา ปน มิสฺสกคาหวเสน ปวตฺตา ทิฏฺฐิ. จตุตฺถา ตกฺกคาเหเนว. ทุติยจตุกฺกํ [Pg.110] อนฺตานนฺติกวาเท วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. ตติยจตุกฺเก สมาปนฺนกวเสน เอกตฺตสญฺญี, อสมาปนฺนกวเสน นานตฺตสญฺญี, ปริตฺตกสิณวเสน ปริตฺตสญฺญี, วิปุลกสิณวเสน อปฺปมาณสญฺญีติ เวทิตพฺพา. จตุตฺถจตุกฺเก ปน ทิพฺเพน จกฺขุนา ติกจตุกฺกชฺฌานภูมิยํ นิพฺพตฺตมานํ ทิสฺวา ‘‘เอกนฺตสุขี’’ติ คณฺหาติ. นิรเย นิพฺพตฺตมานํ ทิสฺวา ‘‘เอกนฺตทุกฺขี’’ติ. มนุสฺเสสุ นิพฺพตฺตมานํ ทิสฺวา ‘‘สุขทุกฺขี’’ติ. เวหปฺผลเทเวสุ นิพฺพตฺตมานํ ทิสฺวา ‘‘อทุกฺขมสุขี’’ติ คณฺหาติ. วิเสสโต หิ ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณลาภิโน ปุพฺพนฺตกปฺปิกา โหนฺติ, ทิพฺพจกฺขุกา อปรนฺตกปฺปิกาติ.

76-77. Nas passagens como 'o eu possui forma' (rūpī attā), eles tomam a forma do kasina como o 'eu' e a percepção que surge nela como a 'percepção' do eu, ou, como os Ājīvikas e outros, apenas por meio de especulação, declaram: 'o eu possui forma, é imutável (arogo) após a morte e possui percepção'. Aqui, 'imutável' (arogo) significa eterno (nicco). Por outro lado, tomando o objeto da realização sem forma como o 'eu' e a percepção da realização como a 'percepção' do eu, ou, como os Nigaṇṭhas e outros, apenas por meio de especulação, declaram: 'o eu é sem forma, é imutável após a morte e possui percepção'. A terceira visão surge devido a um apego misto (que o eu possui forma e é sem forma). A quarta surge apenas por meio de especulação (que o eu nem possui forma nem é sem forma). O segundo grupo de quatro deve ser compreendido da mesma maneira explicada na seção sobre as doutrinas dos limites do mundo (antānantikavāda). No terceiro grupo de quatro, deve-se compreender: 'com percepção unitária' (ekattasaññī) devido ao estado de absorção meditativa; 'com percepção diversa' (nānattasaññī) devido ao estado de não absorção; 'com percepção limitada' (parittasaññī) devido ao kasina limitado; 'com percepção ilimitada' (appamāṇasaññī) devido ao kasina ilimitado. No quarto grupo de quatro, ao ver com o olho divino um ser renascendo nos planos do terceiro e quarto jhanas, ele adota a visão de que o eu 'é exclusivamente feliz' (ekantasukhī). Ao ver um ser renascendo no inferno, ele adota a visão de que o eu 'é exclusivamente infeliz' (ekantadukkhī). Ao ver um ser renascendo entre os humanos, ele adota a visão de que o eu 'é feliz e infeliz' (sukhadukkhī). Ao ver um ser renascendo entre os devas Vehapphala, ele adota a visão de que o eu 'é nem feliz nem infeliz' (adukkhamasukhī). Pois, especialmente, aqueles que obtêm o conhecimento da recordação de vidas passadas tendem a especular sobre o passado (pubbantakappikā), enquanto aqueles que possuem o olho divino tendem a especular sobre o futuro (aparantakappikā).

---

อสญฺญีวาทวณฺณนา

Explicação da Doutrina dos que Afirmam a Inexistência de Percepção Pós-Morte (Asaññīvāda)

---

๗๘-๘๓. อสญฺญีวาโท สญฺญีวาเท อาทิมฺหิ วุตฺตานํ ทฺวินฺนํ จตุกฺกานํ วเสน เวทิตพฺโพ. ตถา เนวสญฺญีนาสญฺญีวาโท. เกวลญฺหิ ตตฺถ ‘‘สญฺญี อตฺตา’’ติ คณฺหนฺตานํ ตา ทิฏฺฐิโย, อิธ ‘‘อสญฺญี’’ติ จ ‘‘เนวสญฺญีนาสญฺญี’’ติ จ. ตตฺถ น เอกนฺเตน การณํ ปริเยสิตพฺพํ. ทิฏฺฐิคติกสฺส หิ คาโห อุมฺมตฺตกปจฺฉิสทิโสติ วุตฺตเมตํ.

78-83. A doutrina dos que afirmam a inexistência de percepção (asaññīvādo) deve ser compreendida por meio dos dois primeiros grupos de quatro explicados na doutrina dos que afirmam a percepção. O mesmo se aplica à doutrina dos que afirmam que o eu nem possui nem não possui percepção (nevasaññīnāsaññīvādo). A única diferença é que, enquanto lá as visões daqueles que se apegam afirmam 'o eu possui percepção', aqui elas afirmam 'o eu não possui percepção' e 'o eu nem possui nem não possui percepção'. Nessas visões, não se deve buscar uma causa lógica estrita. Pois o apego de um adepto de visões errôneas é como a cesta de um louco; isso já foi dito.

---

อุจฺเฉทวาทวณฺณนา

Explicação da Doutrina do Aniquilamento (Ucchedavāda)

---

๘๔. อุจฺเฉทวาเท สโตติ วิชฺชมานสฺส. อุจฺเฉทนฺติ อุปจฺเฉทํ. วินาสนฺติ อทสฺสนํ. วิภวนฺติ ภาววิคมํ. สพฺพาเนตานิ อญฺญมญฺญเววจนาเนว. ตตฺถ ทฺเว ชนา อุจฺเฉททิฏฺฐึ คณฺหนฺติ, ลาภี จ อลาภี จ. ลาภี อรหโต ทิพฺเพน จกฺขุนา จุตึ ทิสฺวา อุปปตฺตึ อปสฺสนฺโต, โย วา จุติมตฺตเมว ทฏฺฐุํ สกฺโกติ, น อุปปาตํ; โส อุจฺเฉททิฏฺฐึ คณฺหาติ. อลาภี จ ‘‘โก ปรโลกํ น ชานาตี’’ติ กามสุขคิทฺธตาย วา. ‘‘ยถา รุกฺขโต ปณฺณานิ ปติตานิ น ปุน วิรุหนฺติ, เอวเมว สตฺตา’’ติอาทินา ตกฺเกน วา อุจฺเฉทํ คณฺหาติ. อิธ ปน ตณฺหาทิฏฺฐีนํ วเสน ตถา จ อญฺญถา จ วิกปฺเปตฺวาว อิมา สตฺต ทิฏฺฐิโย อุปฺปนฺนาติ เวทิตพฺพา.

84. Na doutrina do aniquilamento (ucchedavāda), a palavra 'existente' (sato) significa do que existe. 'Aniquilamento' (uccheda) significa interrupção. 'Destruição' (vināsa) significa desaparecimento. 'Inexistência' (vibhava) significa a cessação do estado de ser. Todos esses termos são sinônimos entre si. Lá, dois tipos de pessoas adotam a visão do aniquilamento: os que obtiveram realizações e os que não as obtiveram. O que obteve realizações, ao ver com o olho divino a morte de um ser mas não ver o seu renascimento, ou aquele que é capaz de ver apenas a morte mas não o renascimento, adota a visão do aniquilamento. O que não obteve realizações adota a visão do aniquilamento pensando 'quem conhece o outro mundo?', ou devido à avidez pelos prazeres sensoriais, ou por meio de raciocínio, como: 'assim como as folhas que caem de uma árvore não voltam a crescer, da mesma forma são os seres'. Mas aqui, deve-se compreender que essas sete visões surgiram devido à influência do desejo e das visões errôneas, sendo concebidas de uma forma ou de outra.

---

๘๕. ตตฺถ รูปีติ รูปวา. จาตุมหาภูติโกติ จตุมหาภูตมโย. มาตาปิตูนํ เอตนฺติ มาตาเปตฺติกํ. กึ ตํ? สุกฺกโสณิตํ. มาตาเปตฺติเก [Pg.111] สมฺภูโต ชาโตติ มาตาเปตฺติกสมฺภโว. อิติ รูปกายสีเสน มนุสฺสตฺตภาวํ ‘‘อตฺตา’’ติ วทติ. อิตฺเถเกติ อิตฺถํ เอเก เอวเมเกติ อตฺโถ.

85. Lá, 'dotado de forma' (rūpī) significa que possui corpo físico. 'Composto pelos quatro grandes elementos' (cātumahābhūtiko) significa feito dos quatro grandes elementos. 'Proveniente de pai e mãe' (mātāpettika) significa pertencente aos pais. O que é isso? O sêmen e o sangue. 'Gerado por pai e mãe' (mātāpettikasambhavo) significa nascido e desenvolvido a partir daquilo que provém dos pais. Assim, tomando o corpo físico como principal, ele declara a existência humana como o 'eu'. 'Assim dizem alguns' (ittheke) significa 'assim alguns dizem'.

---

๘๖. ทุติโย ตํ ปฏิกฺขิปิตฺวา ทิพฺพตฺตภาวํ วทติ. ทิพฺโพติ เทวโลเก สมฺภูโต. กามาวจโรติ ฉ กามาวจรเทวปริยาปนฺโน. กพฬีการํ อาหารํ ภกฺขตีติ กพฬีการาหารภกฺโข.

86. O segundo proponente, rejeitando aquela visão, afirma a existência de um eu divino. 'Divino' (dibbo) significa nascido no mundo dos devas. 'Do reino dos sentidos' (kāmāvacaro) significa pertencente aos seis céus do reino dos sentidos. 'Que se alimenta de comida sólida' (kabaḷīkārāhārabhakkho) significa que consome alimento físico em porções.

---

๘๗. มโนมโยติ ฌานมเนน นิพฺพตฺโต. สพฺพงฺคปจฺจงฺคีติ สพฺพงฺคปจฺจงฺคยุตฺโต. อหีนินฺทฺริโยติ ปริปุณฺณินฺทฺริโย. ยานิ พฺรหฺมโลเก อตฺถิ, เตสํ วเสน อิตเรสญฺจ สณฺฐานวเสเนตํ วุตฺตํ.

87. 'Feito de mente' (manomayo) significa gerado pela mente de jhana. 'Com todos os membros e partes' (sabbaṅgapaccaṅgī) significa dotado de todos os membros maiores e menores. 'Com faculdades intactas' (ahīnindriyo) significa com faculdades sensoriais completas. Isso é dito em relação àquelas faculdades que existem no mundo de Brahma e em relação à forma das demais faculdades.

---

๘๘-๙๒. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมาติอาทีนํ อตฺโถ วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺโต. อากาสานญฺจายตนูปโคติอาทีสุ ปน อากาสานญฺจายตนภวํ อุปคโตติ, เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

88-92. O significado de passagens como 'com a completa superação das percepções de forma' (sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā) é explicado no Visuddhimagga. Nas passagens como 'aquele que alcançou a esfera do espaço infinito' (ākāsānañcāyatanūpago), o significado deve ser compreendido como 'aquele que renasceu na existência da esfera do espaço infinito'. O restante aqui é evidente por si mesmo.

---

ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทวณฺณนา

Explicação da Doutrina do Nibbāna na Vida Presente (Diṭṭhadhammanibbānavāda)

---

๙๓. ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาเท ทิฏฺฐธมฺโมติ ปจฺจกฺขธมฺโม วุจฺจติ, ตตฺถ ตตฺถ ปฏิลทฺธตฺตภาวสฺเสตํ อธิวจนํ. ทิฏฺฐธมฺเม นิพฺพานํ ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ, อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว ทุกฺขวูปสมนนฺติ อตฺโถ. ตํ วทนฺตีติ ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาทา. ปรมทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานนฺติ ปรมํ ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ อุตฺตมนฺติ อตฺโถ.

93. Na doutrina do Nibbāna na vida presente (diṭṭhadhammanibbānavāda), 'vida presente' (diṭṭhadhammo) refere-se à reality diretamente perceptível; este é um termo para a existência obtida em cada plano de existência. 'Nibbāna na vida presente' (diṭṭhadhammanibbāna) significa o apaziguamento do sofrimento nesta mesma existência. Aqueles que afirmam isso são chamados de proponentes do Nibbāna na vida presente (diṭṭhadhammanibbānavādā). 'Nibbāna supremo na vida presente' (paramadiṭṭhadhammanibbāna) significa o Nibbāna mais excelente na vida presente.

---

๙๔. ปญฺจหิ กามคุเณหีติ มนาปิยรูปาทีหิ ปญฺจหิ กามโกฏฺฐาเสหิ พนฺธเนหิ วา. สมปฺปิโตติ สุฏฺฐุ อปฺปิโต อลฺลีโน หุตฺวา. สมงฺคีภูโตติ สมนฺนาคโต. ปริจาเรตีติ เตสุ กามคุเณสุ ยถาสุขํ อินฺทฺริยานิ จาเรติ สญฺจาเรติ อิโตจิโต จ อุปเนติ. อถ วา ลฬติ รมติ กีฬติ. เอตฺถ จ ทุวิธา กามคุณา – มานุสกา เจว ทิพฺพา จ. มานุสกา มนฺธาตุกามคุณสทิสา ทฏฺฐพฺพา, ทิพฺพา ปรนิมฺมิตวสวตฺติเทวราชสฺส กามคุณสทิสาติ. เอวรูเป กาเม อุปคตานญฺหิ เต ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานสมฺปตฺตึ ปญฺญเปนฺติ.

94. “Por meio de cinco cordas de prazeres sensoriais” (pañcahi kāmaguṇehi) significa por meio de cinco porções de desejos sensoriais ou amarras, que consistem em formas agradáveis e assim por diante. “Fixado” (samappito) significa bem fixado, apegado. “Dotado” (samaṅgībhūto) significa provido de. “Diverte-se” (paricāreti) significa que ele faz os sentidos vagarem, circularem e os conduz para cá e para lá naquelas cordas de prazeres sensoriais, conforme o seu prazer; ou então, deleita-se, regozija-se e brinca. E aqui, as cordas de prazeres sensoriais são de dois tipos: humanas e divinas. As humanas devem ser consideradas semelhantes às cordas de prazeres sensoriais do rei Mandhātu; as divinas, semelhantes às do rei dos devas Paranimmitavasavatti. Pois, para aqueles que alcançaram tais prazeres sensoriais, eles declaram isso como a realização do Nibbāna nesta mesma vida.

---

๙๕. ทุติยวาเร [Pg.112] หุตฺวา อภาวฏฺเฐน อนิจฺจา ปฏิปีฬนฏฺเฐน ทุกฺขา, ปกติชหนฏฺเฐน วิปริณามธมฺมาติ เวทิตพฺพา. เตสํ วิปริณามญฺญถาภาวาติ เตสํ กามานํ วิปริณามสงฺขาตา อญฺญถาภาวา, ยมฺปิ เม อโหสิ, ตมฺปิ เม นตฺถีติ วุตฺตนเยน อุปฺปชฺชนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา. ตตฺถ อนฺโตนิชฺฌายนลกฺขโณ โสโก, ตนฺนิสฺสิตลาลปฺปนลกฺขโณ ปริเทโว, กายปฺปฏิปีฬนลกฺขณํ ทุกฺขํ, มโนวิฆาตลกฺขณํ โทมนสฺสํ, วิสาทลกฺขโณ อุปายาโส, วิวิจฺเจว กาเมหีติอาทีนมตฺโถ วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺโต.

95. No segundo turno, deve-se entender que eles são impermanentes (aniccā) no sentido de deixarem de existir após terem vindo a ser; dolorosos (dukkhā) no sentido de opressão constante; e sujeitos à mudança (vipariṇāmadhammā) no sentido de abandonarem sua natureza original. “Devido à mudança e alteração deles” (tesaṃ vipariṇāmaññathābhāvā) significa devido à alteração conhecida como a mudança daqueles prazeres sensoriais; conforme o método dito: 'o que eu costumava ter, isso também não tenho mais', surgem a tristeza, a lamentação, a dor, o sofrimento mental e o desespero. Entre estes, a tristeza (soko) tem a característica de queimar internamente; a lamentação (paridevo) tem a característica de chorar alto com base nessa tristeza; a dor (dukkhaṃ) tem a característica de oprimir o corpo; o sofrimento mental (domanassaṃ) tem a característica de afligir a mente; o desespero (upāyāso) tem a característica de abatimento. O significado de 'afastado dos prazeres sensoriais' (vivicceva kāmehi) e assim por diante foi explicado por mim no Visuddhimagga.

---

๙๖. วิตกฺกิตนฺติ อภินิโรปนวเสน ปวตฺโต วิตกฺโก. วิจาริตนฺติ อนุมชฺชนวเสน ปวตฺโต วิจาโร. เอเตเนตนฺติ เอเตน วิตกฺกิเตน จ วิจาริเตน จ เอตํ ปฐมชฺฌานํ โอฬาริกํ สกณฺฑกํ วิย ขายติ.

96. “Com pensamento aplicado” (vitakkitaṃ) refere-se ao pensamento aplicado (vitakka) que ocorre por meio do direcionamento da mente ao objeto. “Com pensamento sustentado” (vicāritaṃ) refere-se ao pensamento sustentado (vicāra) que ocorre por meio do exame contínuo do objeto. “Por isso, isto” (etenetaṃ) significa que, por causa desse pensamento aplicado e desse pensamento sustentado, este primeiro jhana parece grosseiro, como se estivesse cheio de espinhos.

---

๙๗-๙๘. ปีติคตนฺติ ปีติเยว. เจตโส อุปฺปิลาวิตตฺตนฺติ จิตฺตสฺส อุปฺปิลภาวกรณํ. เจตโส อาโภโคติ ฌานา วุฏฺฐาย ตสฺมึ สุเข ปุนปฺปุนํ จิตฺตสฺส อาโภโค มนสิกาโร สมนฺนาหาโรติ. เสสเมตฺถ ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานวาเท อุตฺตานเมว.

97-98. “Associado ao êxtase” (pītigataṃ) é o próprio êxtase. “Exultação da mente” (cetaso uppilāvitattaṃ) significa o que torna a mente flutuante ou elevada. “Inclinação da mente” (cetaso ābhogo) significa que, após emergir do jhana, ocorre a repetida inclinação, atenção e direcionamento da mente para aquela felicidade. O restante nesta seção sobre a doutrina do Nibbāna na vida presente é evidente.

---

เอตฺตาวตา สพฺพาปิ ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิโย กถิตา โหนฺติ. ยาสํ สตฺเตว อุจฺเฉททิฏฺฐิโย, เสสา สสฺสตทิฏฺฐิโย.

Até aqui, todas as sessenta e duas visões errôneas foram expostas. Dessas, apenas sete são visões de aniquilação (ucchedadiṭṭhi), e as restantes são visões de eternismo (sassatadiṭṭhi).

---

๑๐๐-๑๐๔. อิทานิ – ‘‘อิเมหิ โข เต, ภิกฺขเว’’ติ อิมินา วาเรน สพฺเพปิ เต อปรนฺตกปฺปิเก เอกชฺฌํ นิยฺยาเตตฺวา สพฺพญฺญุตญฺญาณํ วิสฺสชฺเชติ. ปุน – ‘‘อิเมหิ, โข เต ภิกฺขเว’’ติอาทินา วาเรน สพฺเพปิ เต ปุพฺพนฺตาปรนฺตกปฺปิเก เอกชฺฌํ นิยฺยาเตตฺวา ตเทว ญาณํ วิสฺสชฺเชติ. อิติ ‘‘กตเม จ เต, ภิกฺขเว, ธมฺมา’’ติอาทิมฺหิ ปุจฺฉมาโนปิ สพฺพญฺญุตญฺญาณเมว ปุจฺฉิตฺวา วิสฺสชฺชมาโนปิ สตฺตานํ อชฺฌาสยํ ตุลาย ตุลยนฺโต วิย สิเนรุปาทโต วาลุกํ อุทฺธรนฺโต วิย ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตานิ อุทฺธริตฺวา สพฺพญฺญุตญฺญาณเมว วิสฺสชฺเชติ. เอวมยํ ยถานุสนฺธิวเสน เทสนา อาคตา.

100-104. Agora, com a seção que começa com “Por meio destas, ó monges” (imehi kho te, bhikkhave), tendo agrupado todos os especuladores do futuro (aparantakappika) em um só grupo, Ele expõe o conhecimento da omnisciência. Novamente, com a seção que começa com “Por meio destas, ó monges”, tendo agrupado todos os especuladores do passado e do futuro (pubbantāparantakappika) em um só grupo, Ele expõe esse mesmo conhecimento. Assim, embora tenha perguntado no início: “E quais, ó monges, são esses ensinamentos?”, Ele perguntou apenas sobre o conhecimento da omnisciência e, ao responder, como se estivesse pesando as inclinações dos seres em uma balança, ou como se estivesse extraindo areia da base do Monte Sineru, tendo extraído as sessenta e duas visões errôneas, Ele expõe apenas o conhecimento da omnisciência. Assim, este ensinamento surgiu de acordo com a conexão natural (yathānusandhi).

---

ตโย หิ สุตฺตสฺส อนุสนฺธี – ปุจฺฉานุสนฺธิ, อชฺฌาสยานุสนฺธิ, ยถานุสนฺธีติ. ตตฺถ ‘‘เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ – กึ นุ [Pg.113] โข, ภนฺเต, โอริมํ ตีรํ, กึ ปาริมํ ตีรํ, โก มชฺเฌ สํสีโท, โก ถเล อุสฺสาโท, โก มนุสฺสคฺคาโห, โก อมนุสฺสคฺคาโห, โก อาวฏฺฏคฺคาโห, โก อนฺโตปูติภาโว’’ติ (สํ. นิ. ๔.๒๔๑) เอวํ ปุจฺฉนฺตานํ ภควตา วิสฺสชฺชิตสุตฺตวเสน ปุจฺฉานุสนฺธิ เวทิตพฺโพ.

Pois há três tipos de conexões (anusandhi) em um sutta: a conexão por pergunta (pucchānusandhi), a conexão por inclinação mental (ajjhāsayānusandhi) e a conexão natural (yathānusandhi). Entre elas, a conexão por pergunta deve ser entendida por meio do sutta respondido pelo Abençoado àqueles que perguntam da seguinte forma: “Quando isso foi dito, um certo monge disse ao Abençoado: ‘O que, Senhor, é a margem de cá? O que é a margem de lá? O que é afundar no meio? O que é encalhar na terra firme? O que é ser pego por seres humanos? O que é ser pego por seres não humanos? O que é ser pego por um redemoinho? O que é tornar-se podre por dentro?’”

---

อถ โข อญฺญตรสฺส ภิกฺขุโน เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ – ‘‘อิติ กิร โภ รูปํ อนตฺตา…, เวทนา…, สญฺญา…, สงฺขารา …, วิญฺญาณํ อนตฺตา, อนตฺตกตานิ กิร กมฺมานิ กมตฺตานํ ผุสิสฺสนฺตี’’ติ. อถ โข ภควา ตสฺส ภิกฺขุโน เจตสา เจโต ปริวิตกฺกมญฺญาย ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ, ยํ อิเธกจฺโจ โมฆปุริโส อวิทฺวา อวิชฺชาคโต ตณฺหาธิปเตยฺเยน เจตสา สตฺถุสาสนํ อติธาวิตพฺพํ มญฺเญยฺย – ‘‘อิติ กิร โภ รูปํ อนตฺตา…เป… ผุสิสฺสนฺตี’’ติ. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเว, รูปํ นิจฺจํ วา อนิจฺจํ วา’’ติ (ม. นิ. ๓.๑๐). เอวํ ปเรสํ อชฺฌาสยํ วิทิตฺวา ภควตา วุตฺตสุตฺตวเสน อชฺฌาสยานุสนฺธิ เวทิตพฺโพ.

Então, na mente de um certo monge surgiu o seguinte pensamento: “Assim, parece que a forma é não-eu... a sensação... a percepção... as formações mentais... a consciência é não-eu. Sendo assim, quais eus serão tocados por ações realizadas pelo não-eu?”. Então o Abençoado, conhecendo com sua própria mente o pensamento na mente daquele monge, dirigiu-se aos monges: “É possível, ó monges, que algum homem tolo aqui, sendo ignorante, imerso na ignorância, com a mente sob o domínio do desejo, pense em ultrapassar o ensinamento do Mestre, pensando: ‘Assim, parece que a forma é não-eu... [etc.]... quais eus serão tocados?’. O que acham, monges, a forma é permanente ou impermanente?”. Tendo assim conhecido a inclinação dos outros, a conexão por inclinação mental (ajjhāsayānusandhi) deve ser entendida por meio do sutta proferido pelo Abençoado.

---

เยน ปน ธมฺเมน อาทิมฺหิ เทสนา อุฏฺฐิตา, ตสฺส ธมฺมสฺส อนุรูปธมฺมวเสน วา ปฏิปกฺขวเสน วา เยสุ สุตฺเตสุ อุปริ เทสนา อาคจฺฉติ, เตสํ วเสน ยถานุสนฺธิ เวทิตพฺโพ. เสยฺยถิทํ, อากงฺเขยฺยสุตฺเต เหฏฺฐา สีเลน เทสนา อุฏฺฐิตา, อุปริ ฉ อภิญฺญา อาคตา. วตฺถสุตฺเต เหฏฺฐา กิเลเสน เทสนา อุฏฺฐิตา, อุปริ พฺรหฺมวิหารา อาคตา. โกสมฺพกสุตฺเต เหฏฺฐา ภณฺฑเนน อุฏฺฐิตา, อุปริ สารณียธมฺมา อาคตา. กกจูปเม เหฏฺฐา อกฺขนฺติยา อุฏฺฐิตา, อุปริ กกจูปมา อาคตา. อิมสฺมิมฺปิ พฺรหฺมชาเล เหฏฺฐา ทิฏฺฐิวเสน เทสนา อุฏฺฐิตา, อุปริ สุญฺญตาปกาสนํ อาคตํ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เอวมยํ ยถานุสนฺธิวเสน เทสนา อาคตา’’ติ.

Por outro lado, a conexão natural (yathānusandhi) deve ser entendida por meio daqueles suttas nos quais, tendo a exposição começado no início com um determinado ensinamento, a exposição subsequente prossegue de acordo com um ensinamento adequado ou oposto a ele. Como segue: no Ākaṅkheyya Sutta, a exposição começa abaixo com a virtude (sīla), e acima surgem os seis conhecimentos diretos (abhiññā). No Vattha Sutta, começa abaixo com as impurezas (kilesa), e acima surgem as moradas divinas (brahmavihāra). No Kosambaka Sutta, começa abaixo com a disputa (bhaṇḍana), e acima surgem as qualidades que promovem a concórdia (sāraṇīyadhamma). No Kakacūpama Sutta, começa abaixo com a impaciência (akkhanti), e acima surge o símile da serra (kakacūpamā). Também neste Brahmajāla Sutta, a exposição começa abaixo por meio das visões errôneas (diṭṭhi), e acima surge a revelação do vazio (suññatāpakāsana). Por isso foi dito: “Assim, este ensinamento surgiu de acordo com a conexão natural”.

---

ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตวารวณฺณนา

Explicação da Seção sobre a Agitação e o Anseio

---

๑๐๕-๑๑๗. อิทานิ มริยาทวิภาคทสฺสนตฺถํ – ‘‘ตตฺร ภิกฺขเว’’ติอาทิกา เทสนา อารทฺธา. ตทปิ เตสํ ภวตํ สมณพฺราหฺมณานํ อชานตํ อปสฺสตํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมวาติ เยน ทิฏฺฐิอสฺสาเทน [Pg.114] ทิฏฺฐิสุเขน ทิฏฺฐิเวทยิเตน เต โสมนสฺสชาตา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ เตสํ ภวนฺตานํ สมณพฺราหฺมณานํ ยถาภูตํ ธมฺมานํ สภาวํ อชานนฺตานํ อปสฺสนฺตานํ เวทยิตํ ตณฺหาคตานํ เกวลํ ตณฺหาคตานํเยว ตํ เวทยิตํ, ตญฺจ โข ปเนตํ ปริตสฺสิตวิปฺผนฺทิตเมว. ทิฏฺฐิสงฺขาเตน เจว ตณฺหาสงฺขาเตน จ ปริตสฺสิเตน วิปฺผนฺทิตเมว จลิตเมว กมฺปิตเมว ถุสราสิมฺหิ นิขาตขาณุสทิสํ, น โสตาปนฺนสฺส ทสฺสนมิว นิจฺจลนฺติ ทสฺเสติ. เอส นโย เอกจฺจสสฺสตวาทาทีสุปิ.

105-117. Agora, para mostrar a demarcação dos limites, inicia-se a exposição que começa com “Ali, ó monges” (tatra bhikkhave). “Isso também, para esses senhores ascetas e brâmanes que não sabem e não veem, é apenas a sensação daqueles imersos no desejo, uma agitação e anseio” (tadapi tesaṃ bhavataṃ...): por meio daquele prazer da visão, felicidade da visão e sensação da visão, eles se tornam alegres e declaram o eu e o mundo como eternos por meio de quatro bases; isso também, para esses senhores ascetas e brâmanes que não sabem e não veem a natureza das coisas como ela realmente é, é uma sensação imersa no desejo, puramente imersa no desejo. E isso é apenas agitação e anseio. Mostra-se que é agitado, movido e trêmulo devido ao anseio conhecido como visão e desejo, semelhante a uma estaca fincada em um monte de casca de arroz, e não imóvel como a visão de um que entrou na corrente (sotāpanna). Este método também se aplica ao eternismo parcial e às outras visões.

---

ผสฺสปจฺจยวารวณฺณนา

Explicação da Seção sobre a Condição do Contato

---

๑๑๘-๑๓๐. ปุน – ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา’’ติอาทิ ปรมฺปรปจฺจยทสฺสนตฺถํ อารทฺธํ. ตตฺถ ตทปิ ผสฺสปจฺจยาติ เยน ทิฏฺฐิอสฺสาเทน ทิฏฺฐิสุเขน ทิฏฺฐิเวทยิเตน เต โสมนสฺสชาตา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, ตทปิ ตณฺหาทิฏฺฐิปริผนฺทิตํ เวทยิตํ ผสฺสปจฺจยาติ ทสฺเสติ. เอส นโย สพฺพตฺถ.

118-130. Novamente, a seção que começa com “Ali, ó monges, aqueles ascetas e brâmanes que são eternistas” é iniciada para mostrar a cadeia de condições. Ali, “isso também é condicionado pelo contato” (tadapi phassapaccayā) mostra que, por meio daquele prazer da visão, felicidade da visão e sensação da visão, eles se tornam alegres e declaram o eu e o mundo como eternos por meio de quatro bases; essa sensação, que é uma flutuação do desejo e da visão, é condicionada pelo contato. Este método se aplica a todos os casos.

---

๑๓๑-๑๔๓. อิทานิ ตสฺส ปจฺจยสฺส ทิฏฺฐิเวทยิเต พลวภาวทสฺสนตฺถํ ปุน – ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ เต วต อญฺญตฺร ผสฺสาติ เต วต สมณพฺราหฺมณา ตํ เวทยิตํ วินา ผสฺเสน ปฏิสํเวทิสฺสนฺตีติ การณเมตํ นตฺถีติ. ยถา หิ ปตโต เคหสฺส อุปตฺถมฺภนตฺถาย ถูณา นาม พลวปจฺจโย โหติ, น ตํ ถูณาย อนุปตฺถมฺภิตํ ฐาตุํ สกฺโกติ, เอวเมว ผสฺโสปิ เวทนาย พลวปจฺจโย, ตํ วินา อิทํ ทิฏฺฐิเวทยิตํ นตฺถีติ ทสฺเสติ. เอส นโย สพฺพตฺถ.

131-143. Agora, para mostrar a força daquela condição na sensação da visão, Ele diz novamente a seção que começa com “Ali, ó monges, aqueles ascetas e brâmanes que são eternistas”. Ali, “que eles, de fato, sem contato” (te vata aññatra phassā) significa que não há possibilidade de que esses ascetas e brâmanes experimentem essa sensação sem o contato. Pois, assim como para sustentar uma casa prestes a desabar, um pilar é uma condição forte, e sem ser sustentada por esse pilar ela não pode ficar de pé; da mesma forma, o contato é uma condição forte para a sensação, e mostra-se que sem ele essa sensação da visão não existe. Este método se aplica a todos os casos.

---

ทิฏฺฐิคติกาธิฏฺฐานวฏฺฏกถาวณฺณนา

Explicação da Exposição sobre o Ciclo de Existência Baseado nas Visões Errôneas

---

๑๔๔. อิทานิ ตตฺร ภิกฺขเว, เย เต สมณพฺราหฺมณา สสฺสตวาทา สสฺสตํ อตฺตานญฺจ โลกญฺจ ปญฺญเปนฺติ จตูหิ วตฺถูหิ, เยปิ เต สมณพฺราหฺมณา เอกจฺจสสฺสติกาติอาทินา นเยน สพฺพทิฏฺฐิเวทยิตานิ สมฺปิณฺเฑติ. กสฺมา? อุปริ ผสฺเส ปกฺขิปนตฺถาย. กถํ? สพฺเพ เต ฉหิ ผสฺสายตเนหิ ผุสฺส ผุสฺส ปฏิสํเวเทนฺตีติ. ตตฺถ ฉ ผสฺสายตนานิ นาม – จกฺขุผสฺสายตนํ, โสตผสฺสายตนํ, ฆานผสฺสายตนํ, ชิวฺหาผสฺสายตนํ, กายผสฺสายตนํ, มโนผสฺสายตนนฺติ อิมานิ ฉ. สญฺชาติ-สโมสรณ-การณ-ปณฺณตฺติมตฺตตฺเถสุ หิ อยํ [Pg.115] อายตนสทฺโท ปวตฺตติ. ตตฺถ – ‘‘กมฺโพโช อสฺสานํ อายตนํ, คุนฺนํ ทกฺขิณาปโถ’’ติ สญฺชาติยํ ปวตฺตติ, สญฺชาติฏฺฐาเนติ อตฺโถ. ‘‘มโนรเม อายตเน, เสวนฺติ นํ วิหงฺคมา’’ติ (อ. นิ. ๕.๓๘) สโมสรเณ. ‘‘สติ สติอายตเน’’ติ (อ. นิ. ๓.๑๐๒) การเณ. ‘‘อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ สมฺมนฺตี’’ติ (สํ. นิ. ๑.๒๕๕) ปณฺณตฺติมตฺเต. สฺวายมิธ สญฺชาติอาทิอตฺถตฺตเยปิ ยุชฺชติ. จกฺขาทีสุ หิ ผสฺสปญฺจมกา ธมฺมา สญฺชายนฺติ สโมสรนฺติ, ตานิ จ เตสํ การณนฺติ อายตนานิ. อิธ ปน ‘‘จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ, ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส’’ติ (สํ. นิ. ๒.๔๓) อิมินา นเยน ผสฺสสีเสเนว เทสนํ อาโรเปตฺวา ผสฺสํ อาทึ กตฺวา ปจฺจยปรมฺปรํ ทสฺเสตุํ ผสฺสายตนาทีนิ วุตฺตานิ.

144. Agora, Ele reúne todas as sensações associadas às visões por meio do método: “Ali, ó monges, aqueles ascetas e brâmanes que são eternistas, que declaram o eu e o mundo como eternos por meio de quatro bases, e também aqueles ascetas e brâmanes que são eternistas parciais” e assim por diante. Por quê? Para introduzi-las no contato mais adiante. Como? “Todos eles experimentam sensações tocando repetidamente por meio das seis bases do contato”. Ali, as seis bases do contato (phassāyatana) são: a base do contato visual, a base do contato auditivo, a base do contato olfativo, a base do contato gustativo, a base do contato tátil e a base do contato mental; estas são as seis. Pois a palavra “āyatana” é empregada nos sentidos de origem, reunião, causa e mera designação. Entre eles: “Kamboja é a origem (āyatana) dos cavalos, a região do sul é a origem do gado” — aqui é empregada no sentido de origem (sañjāti), significando o local de nascimento. “As aves recorrem a uma árvore agradável (āyatane)” — no sentido de reunião (samosaraṇa). “Havendo a causa adequada (āyatane)” — no sentido de causa (kāraṇa). “Eles habitam em cabanas de folhas na região da floresta (araññāyatane)” — no sentido de mera designação (paṇṇattimatta). E esta palavra aqui se aplica a todos os três primeiros sentidos. Pois nos olhos e demais faculdades, os estados mentais que têm o contato como o quinto (phassapañcamakā dhammā) nascem e se reúnem, e aquelas faculdades são a causa deles; por isso são chamadas de “āyatana”. Mas aqui, por meio do método: “Dependendo do olho e das formas, surge a consciência visual; o encontro dos três é o contato”, tendo estruturado a exposição com o contato como o elemento principal, as bases do contato e demais fatores foram ditas para mostrar a cadeia de condições começando com o contato.

---

ผุสฺส ผุสฺส ปฏิสํเวเทนฺตีติ ผุสิตฺวา ผุสิตฺวา ปฏิสํเวเทนฺติ. เอตฺถ จ กิญฺจาปิ อายตนานํ ผุสนกิจฺจํ วิย วุตฺตํ, ตถาปิ น เตสํ ผุสนกิจฺจตา เวทิตพฺพา. น หิ อายตนานิ ผุสนฺติ, ผสฺโสว ตํ ตํ อารมฺมณํ ผุสติ, อายตนานิ ปน ผสฺเส อุปนิกฺขิปิตฺวา ทสฺสิตานิ; ตสฺมา สพฺเพ เต ฉ ผสฺสายตนสมฺภเวน ผสฺเสน รูปาทีนิ อารมฺมณานิ ผุสิตฺวา ตํ ทิฏฺฐิเวทนํ ปฏิสํเวทยนฺตีติ เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

“Tocando repetidamente, eles experimentam” (phussa phussa paṭisaṃvedenti) significa que, tendo tocado repetidamente, eles experimentam. E aqui, embora tenha sido expresso como se tocar fosse a função das bases, no entanto, não se deve entender que a função de tocar pertence a elas. Pois as bases não tocam; é apenas o contato (phassa) que toca o respectivo objeto. As bases, contudo, são mostradas em associação com o contato; portanto, deve-se entender o significado aqui da seguinte forma: todos eles, por meio do contato nascido das seis bases do contato, tendo tocado os objetos como formas e assim por diante, experimentam aquela sensação associada à visão.

---

เตสํ เวทนาปจฺจยา ตณฺหาติอาทีสุ เวทนาติ ฉ ผสฺสายตนสมฺภวา เวทนา. สา รูปตณฺหาทิเภทาย ตณฺหาย อุปนิสฺสยโกฏิยา ปจฺจโย โหติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เตสํ เวทนาปจฺจยา ตณฺหา’’ติ. สา ปน จตุพฺพิธสฺส อุปาทานสฺส อุปนิสฺสยโกฏิยา เจว สหชาตโกฏิยา จ ปจฺจโย โหติ. ตถา อุปาทานํ ภวสฺส. ภโว ชาติยา อุปนิสฺสยโกฏิยา ปจฺจโย โหติ.

Nas passagens como “Para eles, condicionada pela sensação, surge a avidez” (tesaṃ vedanāpaccayā taṇhā), a “sensação” (vedanā) é a sensação nascida das seis bases do contato. Ela serve como condição para a avidez — que se divide em avidez por formas e assim por diante — sob o aspecto de suporte decisivo (upanissaya). Por isso foi dito: “Para eles, condicionada pela sensação, surge a avidez”. Ela, no entanto, serve como condição para os quatro tipos de apego (upādāna) tanto sob o aspecto de suporte decisivo quanto sob o aspecto de coexistência (sahajāta). Da mesma forma, o apego é condição para o devir (bhava). E o devir é condição para o nascimento (jāti) sob o aspecto de suporte decisivo.

---

ชาตีติ ปเนตฺถ สวิการา ปญฺจกฺขนฺธา ทฏฺฐพฺพา, ชาติ ชรามรณสฺส เจว โสกาทีนญฺจ อุปนิสฺสยโกฏิยา ปจฺจโย โหติ. อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถารโต ปน ปฏิจฺจสมุปฺปาทกถา วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตา. อิธ ปนสฺส ปโยชนมตฺตเมว เวทิตพฺพํ. ภควา หิ วฏฺฏกถํ กเถนฺโต – ‘‘ปุริมา, ภิกฺขเว, โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชาย, ‘อิโต ปุพฺเพ อวิชฺชา นาโหสิ, อถ ปจฺฉา สมภวี’ติ เอวญฺเจตํ, ภิกฺขเว, วุจฺจติ, อถ จ ปน ปญฺญายติ ‘‘อิทปฺปจฺจยา อวิชฺชา’’ติ (อ. นิ. ๑๐.๖๑) เอวํ อวิชฺชาสีเสน วา, ปุริมา, ภิกฺขเว, โกฏิ [Pg.116] น ปญฺญายติ ภวตณฺหาย…เป… ‘‘อิทปฺปจฺจยา ภวตณฺหา’’ติ (อ. นิ. ๑๐.๖๒) เอวํ ตณฺหาสีเสน วา, ปุริมา, ภิกฺขเว, โกฏิ น ปญฺญายติ ภวทิฏฺฐิยา…เป… ‘‘อิทปฺปจฺจยา ภวทิฏฺฐี’’ติ เอวํ ทิฏฺฐิสีเสน วา กเถสิ’’. อิธ ปน ทิฏฺฐิสีเสน กเถนฺโต เวทนาราเคน อุปฺปชฺชมานา ทิฏฺฐิโย กเถตฺวา เวทนามูลกํ ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ กเถสิ. เตน อิทํ ทสฺเสติ – ‘‘เอวเมเต ทิฏฺฐิคติกา, อิทํ ทสฺสนํ คเหตฺวา ตีสุ ภเวสุ จตูสุ โยนีสุ ปญฺจสุ คตีสุ สตฺตสุ วิญฺญาณฏฺฐิตีสุ นวสุ สตฺตาวาเสสุ อิโต เอตฺถ เอตฺโต อิธาติ สนฺธาวนฺตา สํสรนฺตา ยนฺเต ยุตฺตโคโณ วิย, ถมฺเภ อุปนิพทฺธกุกฺกุโร วิย, วาเตน วิปฺปนฺนฏฺฐนาวา วิย จ วฏฺฏทุกฺขเมว อนุปริวตฺตนฺติ, วฏฺฏทุกฺขโต สีสํ อุกฺขิปิตุํ น สกฺโกนฺตี’’ติ.

Neste contexto, em relação ao termo 'nascimento' (jāti), devem ser compreendidos os cinco agregados sujeitos a modificações. O nascimento é uma condição para o envelhecimento e morte, bem como para a dor, etc., na modalidade de limite extremo de apoio decisivo (upanissaya). Este é o resumo aqui; a explicação detalhada sobre a originação dependente (paṭiccasamuppāda), contudo, foi exposta por mim no Visuddhimagga. Aqui, entretanto, deve-se compreender apenas a sua aplicação. Pois o Abençoado, ao expor o discurso sobre o ciclo de existências (vaṭṭa), disse: 'Monges, o limite anterior da ignorância não é discernido, de modo que se possa dizer: "Antes disso a ignorância não existia, mas depois ela surgiu". Embora isso seja dito, monges, ainda assim se discerne: "Com isso como condição, a ignorância surge"'. Assim Ele ensinou tendo a ignorância como ponto de partida (cabeça). 'Monges, o limite anterior do desejo por existência não é discernido... "Com isso como condição, o desejo por existência surge"'. Assim Ele ensinou tendo o desejo como ponto de partida. 'Monges, o limite anterior da visão de existência não é discernido... "Com isso como condição, a visão de existência surge"'. Assim Ele ensinou tendo a visão como ponto de partida. Mas aqui, ensinando com a visão como ponto de partida, tendo exposto as visões que surgem devido ao apego à sensação, Ele expôs a originação dependente fundamentada na sensação. Com isso, Ele mostra o seguinte: 'Assim, esses que possuem visões especulativas, apegando-se a essa visão, correndo e vagando pelas três existências, pelas quatro matrizes, pelos cinco destinos, pelas sete estações da consciência e pelas nove moradas dos seres, daqui para lá, de lá para cá, giram apenas no sofrimento do ciclo de existências, como um boi atado a um moinho de moagem, como um cão amarrado a um poste, ou como um barco à deriva pelo vento; eles não são capazes de erguer a cabeça para fora do sofrimento do ciclo'.

---

วิวฏฺฏกถาทิวณฺณนา

A Explicação do Discurso sobre a Cessação do Ciclo (Vivaṭṭa), etc.

---

๑๔๕. เอวํ ทิฏฺฐิคติกาธิฏฺฐานํ วฏฺฏํ กเถตฺวา อิทานิ ยุตฺตโยคภิกฺขุอธิฏฺฐานํ กตฺวา วิวฏฺฏํ ทสฺเสนฺโต – ‘‘ยโต โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขู’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ยโตติ ยทา. ฉนฺนํ ผสฺสายตนานนฺติ เยหิ ฉหิ ผสฺสายตเนหิ ผุสิตฺวา ปฏิสํเวทยมานานํ ทิฏฺฐิคติกานํ วฏฺฏํ วตฺตติ, เตสํเยว ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ. สมุทยนฺติอาทีสุ อวิชฺชาสมุทยา จกฺขุสมุทโยติอาทินา เวทนากมฺมฏฺฐาเน วุตฺตนเยน ผสฺสายตนานํ สมุทยาทโย เวทิตพฺพา. ยถา ปน ตตฺถ ‘‘ผสฺสสมุทยา ผสฺสนิโรธา’’ติ วุตฺตํ, เอวมิธ, ตํ จกฺขาทีสุ – ‘‘อาหารสมุทยา อาหารนิโรธา’’ติ เวทิตพฺพํ. มนายตเน ‘‘นามรูปสมุทยา นามรูปนิโรธา’’ติ.

145. Tendo assim exposto o ciclo de existências (vaṭṭa) que é a base para aqueles que têm visões especulativas, agora, estabelecendo a base para o monge dedicado à prática espiritual e mostrando a cessação do ciclo (vivaṭṭa), Ele disse: 'Quando, monges, um monge...', e assim por diante. Aqui, 'yato' significa 'quando'. 'Das seis bases do contato' (channaṃ phassāyatanānaṃ) refere-se a essas mesmas seis bases do contato pelas quais, ao tocar e experimentar, o ciclo continua para aqueles que têm visões especulativas. Nas palavras 'surgimento', etc., o surgimento e os demais aspectos das bases do contato devem ser compreendidos de acordo com o método exposto no tema de meditação sobre a sensação (vedanā), como em 'com o surgimento da ignorância, há o surgimento do olho', e assim por diante. No entanto, assim como lá foi dito 'com o surgimento do contato, há o surgimento; com a cessação do contato, há a cessação', aqui, em relação ao olho, etc., deve ser compreendido como 'com o surgimento do alimento, há o surgimento; com a cessação do alimento, há a cessação'. Em relação à base da mente (manāyatana), deve ser compreendido como 'com o surgimento do nome-e-forma, há o surgimento; com a cessação do nome-e-forma, há a cessação'.

---

อุตฺตริตรํ ปชานาตีติ ทิฏฺฐิคติโก ทิฏฺฐิเมว ชานาติ. อยํ ปน ทิฏฺฐิญฺจ ทิฏฺฐิโต จ อุตฺตริตรํ สีลสมาธิปญฺญาวิมุตฺตินฺติ ยาว อรหตฺตา ชานาติ. โก เอวํ ชานาตีติ? ขีณาสโว ชานาติ, อนาคามี, สกทาคามี, โสตาปนฺโน, พหุสฺสุโต, คนฺถธโร ภิกฺขุ ชานาติ, อารทฺธวิปสฺสโก ชานาติ. เทสนา ปน อรหตฺตนิกูเฏเนว นิฏฺฐาปิตาติ.

'Compreende o que está além' (uttaritaraṃ pajānāti) significa que aquele que tem visões especulativas conhece apenas a visão. Este monge, porém, conhece tanto a visão quanto aquilo que está além da visão, a saber: a moralidade, a concentração, a sabedoria e a libertação, até o estado de Arahant. Quem conhece assim? O destruidor das máculas (arahant) conhece, o não-retornante (anāgāmī), o que retorna uma vez (sakadāgāmī), o que entra na corrente (sotāpanno), o monge de grande conhecimento que preserva as escrituras conhece, e aquele que iniciou a prática da visão profunda (vipassanā) conhece. No entanto, o ensinamento foi concluído tendo o estado de Arahant como o ápice.

---

๑๔๖. เอวํ [Pg.117] วิวฏฺฏํ กเถตฺวา อิทานิ ‘‘เทสนาชาลวิมุตฺโต ทิฏฺฐิคติโก นาม นตฺถี’’ติ ทสฺสนตฺถํ ปุน – ‘‘เย หิ เกจิ, ภิกฺขเว’’ติ อารภิ. ตตฺถ อนฺโตชาลีกตาติ อิมสฺส มยฺหํ เทสนาชาลสฺส อนฺโตเยว กตา. เอตฺถ สิตา วาติ เอตสฺมึ มม เทสนาชาเล สิตา นิสฺสิตา อวสิตาว. อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺตีติ กึ วุตฺตํ โหติ? เต อโธ โอสีทนฺตาปิ อุทฺธํ อุคฺคจฺฉนฺตาปิ มม เทสนาชาเล สิตาว หุตฺวา โอสีทนฺติ จ อุคฺคจฺฉนฺติ จ. เอตฺถ ปริยาปนฺนาติ เอตฺถ มยฺหํ เทสนาชาเล ปริยาปนฺนา, เอเตน อาพทฺธา อนฺโตชาลีกตา จ หุตฺวา อุมฺมุชฺชมานา อุมฺมุชฺชนฺติ, น เหตฺถ อสงฺคหิโต ทิฏฺฐิคติโก นาม อตฺถีติ.

146. Tendo assim exposto a cessação do ciclo (vivaṭṭa), agora, para mostrar que 'não existe ninguém com visões especulativas que tenha escapado da rede do ensinamento', Ele começou novamente com: 'Quaisquer que sejam, monges...'. Aqui, 'apanhados na rede' (antojālīkatā) significa colocados dentro desta minha rede do ensinamento. 'Nela contidos' (ettha sitā vā) significa apoiados, dependentes e fixados nesta minha rede do ensinamento. 'Ao emergirem, eles emergem' (ummujjamānā ummujjanti): o que isso significa? Quer eles afundem para baixo, quer subam para cima, eles afundem e sobem permanecendo dependentes da minha rede do ensinamento. 'Nela incluídos' (ettha pariyāpannā) significa incluídos nesta minha rede do ensinamento; estando atados por ela e apanhados dentro dela, ao emergirem, eles emergem. Pois não há ninguém com visões especulativas aqui que não tenha sido capturado.

---

สุขุมจฺฉิเกนาติ สณฺหอจฺฉิเกน สุขุมจฺฉิทฺเทนาติ อตฺโถ. เกวฏฺโฏ วิย หิ ภควา, ชาลํ วิย เทสนา, ปริตฺตอุทกํ วิย ทสสหสฺสิโลกธาตุ, โอฬาริกา ปาณา วิย ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิคติกา. ตสฺส ตีเร ฐตฺวา โอโลเกนฺตสฺส โอฬาริกานํ ปาณานํ อนฺโตชาลีกตภาวทสฺสนํ วิย ภควโต สพฺพทิฏฺฐิคตานํ เทสนาชาลสฺส อนฺโตกตภาวทสฺสนนฺติ เอวเมตฺถ โอปมฺมสํสนฺทนํ เวทิตพฺพํ.

'De malhas finas' (sukhumacchikena) significa com furos delicados e pequenos, com aberturas sutis. Pois o Abençoado é como um pescador, o ensinamento é como a rede, o sistema de dez mil mundos é como a pequena quantidade de água, e os sessenta e dois tipos de pessoas com visões especulativas são como as grandes criaturas aquáticas. Assim como o pescador, de pé na margem, observa e vê que as grandes criaturas aquáticas estão presas dentro da rede, da mesma forma deve-se compreender a visão do Abençoado de que todos aqueles que possuem visões especulativas estão contidos dentro da rede do ensinamento. Assim deve ser compreendida a correspondência da metáfora neste contexto.

---

๑๔๗. เอวํ อิมาหิ ทฺวาสฏฺฐิยา ทิฏฺฐีหิ สพฺพทิฏฺฐีนํ สงฺคหิตตฺตา สพฺเพสํ ทิฏฺฐิคติกานํ เอตสฺมึ เทสนาชาเล ปริยาปนฺนภาวํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ อตฺตโน กตฺถจิ อปริยาปนฺนภาวํ ทสฺเสนฺโต – ‘‘อุจฺฉินฺนภวเนตฺติโก, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺส กาโย’’ติอาทิมาห. ตตฺถ นยนฺติ เอตายาติ เนตฺติ. นยนฺตีติ คีวาย พนฺธิตฺวา อากฑฺฒนฺติ, รชฺชุยา เอตํ นามํ. อิธ ปน เนตฺติสทิสตาย ภวตณฺหา เนตฺตีติ อธิปฺเปตา. สา หิ มหาชนํ คีวาย พนฺธิตฺวา ตํ ตํ ภวํ เนติ อุปเนตีติ ภวเนตฺติ. อรหตฺตมคฺคสตฺเถน อุจฺฉินฺนา ภวเนตฺติ อสฺสาติ อุจฺฉินฺนภวเนตฺติโก.

147. Tendo assim mostrado que, por estarem todas as visões incluídas nessas sessenta e duas visões, todos aqueles que possuem visões especulativas estão contidos nesta rede do ensinamento, agora, para mostrar que Ele próprio não está contido em lugar algum, Ele disse: 'Monges, o corpo do Tathāgata tem o canal para a existência cortado', e assim por diante. Nesse contexto, 'netti' é aquilo pelo qual eles conduzem (nayanti). 'Conduzem' significa que amarram pelo pescoço e arrastam; este é um nome para uma corda. Mas aqui, devido à sua semelhança com uma corda, o desejo por existência (bhavataṇhā) é o que se quer dizer por 'netti'. Pois ele amarra a grande multidão de seres pelo pescoço e os conduz, os arrasta para esta ou aquela existência; por isso é chamado de 'canal para a existência' (bhavanetti). Aquele cuja corda do desejo que conduz à existência foi cortada pela espada do caminho do Arahant é chamado de 'aquele que tem o canal para a existência cortado' (ucchinnabhavanettiko).

---

กายสฺส เภทา อุทฺธนฺติ กายสฺส เภทโต อุทฺธํ. ชีวิตปริยาทานาติ ชีวิตสฺส สพฺพโส ปริยาทินฺนตฺตา ปริกฺขีณตฺตา, ปุน อปฺปฏิสนฺธิกภาวาติ อตฺโถ. น ตํ ทกฺขนฺตีติ ตํ ตถาคตํ. เทวา วา มนุสฺสา วา น ทกฺขิสฺสนฺติ, อปณฺณตฺติกภาวํ คมิสฺสตีติ อตฺโถ.

'Com a dissolução do corpo, adiante' (kāyassa bhedā uddhaṃ) significa após a dissolução do corpo. 'Com o esgotamento da vida' (jīvitapariyādānā) significa devido ao esgotamento completo e término da faculdade da vida, o que significa que não haverá mais renascimento. 'Não o verão' (na taṃ dakkhanti) significa que nem deuses nem humanos verão esse Tathāgata; o significado é que Ele entrará em um estado além de qualquer designação (apaṇṇattikabhāva).

---

เสยฺยถาปิ[Pg.118], ภิกฺขเวติ, อุปมายํ ปน อิทํ สํสนฺทนํ. อมฺพรุกฺโข วิย หิ ตถาคตสฺส กาโย, รุกฺเข ชาตมหาวณฺโฏ วิย ตํ นิสฺสาย ปุพฺเพ ปวตฺตตณฺหา. ตสฺมึ วณฺเฏ อุปนิพทฺธา ปญฺจปกฺกทฺวาทสปกฺกอฏฺฐารสปกฺกปริมาณา อมฺพปิณฺฑี วิย ตณฺหาย สติ ตณฺหูปนิพนฺธนา หุตฺวา อายตึ นิพฺพตฺตนกา ปญฺจกฺขนฺธา ทฺวาทสายตนานิ อฏฺฐารส ธาตุโย. ยถา ปน ตสฺมึ วณฺเฏ ฉินฺเน สพฺพานิ ตานิ อมฺพานิ ตทนฺวยานิ โหนฺติ, ตํเยว วณฺฏํ อนุคตานิ, วณฺฏจฺเฉทา ฉินฺนานิ เยวาติ อตฺโถ; เอวเมว เย ภวเนตฺติวณฺฏสฺส อนุปจฺฉินฺนตฺตา อายตึ อุปฺปชฺเชยฺยุํ ปญฺจกฺขนฺธา ทฺวาทสายตนานิ อฏฺฐารสธาตุโย, สพฺเพ เต ธมฺมา ตทนฺวยา โหนฺติ ภวเนตฺตึ อนุคตา, ตาย ฉินฺนาย ฉินฺนา เยวาติ อตฺโถ.

Na metáfora 'Como se, monges...' (seyyathāpi, bhikkhave), esta é a correspondência: o corpo do Tathāgata é como uma mangueira; o desejo que existia anteriormente, dependendo dele, é como o grande talo que cresce na árvore. Assim como o cacho de mangas — contendo cinco, doze ou dezoito mangas maduras — está preso àquele talo, da mesma forma, quando há desejo, os cinco agregados, as doze bases dos sentidos e as dezoito propriedades que surgirão no futuro estão presos ao desejo. E assim como, quando aquele talo é cortado, todas as mangas que dependiam dele caem junto com ele, seguindo o próprio talo, significando que estão cortadas devido ao corte do talo; exatamente da mesma forma, os cinco agregados, as doze bases dos sentidos e as dezoito propriedades que surgiriam no futuro devido ao fato de o talo do canal para a existência não ter sido cortado, todos esses phenomena dependem dele e seguem o canal para a existência; quando este é cortado, eles também são cortados.

---

ยถา ปน ตสฺมิมฺปิ รุกฺเข มณฺฑูกกณฺฏกวิสสมฺผสฺสํ อาคมฺม อนุปุพฺเพน สุสฺสิตฺวา มเต – ‘‘อิมสฺมึ ฐาเน เอวรูโป นาม รุกฺโข อโหสี’’ติ โวหารมตฺตเมว โหติ, น ตํ รุกฺขํ โกจิ ปสฺสติ, เอวํ อริยมคฺคสมฺผสฺสํ อาคมฺม ตณฺหาสิเนหสฺส ปริยาทินฺนตฺตา อนุปุพฺเพน สุสฺสิตฺวา วิย ภินฺเน อิมสฺมึ กาเย, กายสฺส เภทา อุทฺธํ ชีวิตปริยาทานา น ตํ ทกฺขนฺติ, ตถาคตมฺปิ เทวมนุสฺสา น ทกฺขิสฺสนฺติ, เอวรูปสฺส นาม กิร สตฺถุโน อิทํ สาสนนฺติ โวหารมตฺตเมว ภวิสฺสตีติ อนุปาทิเสสนิพฺพานธาตุํ ปาเปตฺวา เทสนํ นิฏฺฐเปสิ.

E assim como, quando aquela árvore, devido ao contato com o veneno do espinho de um sapo, seca gradualmente e morre, resta apenas a expressão convencional: 'Neste lugar existia uma árvore com tais características', mas ninguém mais vê aquela árvore; da mesma forma, devido ao contato com o nobre caminho, o 'óleo' do desejo se esgota e, como se secasse gradualmente, quando este corpo se dissolve, após a dissolução do corpo e com o esgotamento da vida, eles não o verão; deuses e humanos não verão o Tathāgata, e restará apenas a expressão convencional: 'Diz-se que este era o ensinamento de um mestre com tais características'. Tendo assim conduzido o ensinamento ao elemento do Nibbāna sem resíduo (anupādisesa-nibbānadhātu), Ele concluiu o discurso.

---

๑๔๘. เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโทติ เอวํ ภควตา อิมสฺมึ สุตฺเต วุตฺเต เถโร อาทิโต ปฏฺฐาย สพฺพํ สุตฺตํ สมนฺนาหริตฺวา เอวํ พุทฺธพลํ ทีเปตฺวา กถิตสุตฺตสฺส น ภควตา นามํ คหิตํ, หนฺทสฺส นามํ คณฺหาเปสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ.

148. 'Quando isso foi dito, o venerável Ānanda...' (evaṃ vutte āyasmā ānando): tendo o Abençoado assim proferido este sutta, o ancião, trazendo à mente todo o sutta desde o início, pensou: 'Embora o poder do Buda tenha sido demonstrado de tal maneira neste sutta exposto, o Abençoado ainda não lhe deu um nome. Ora, farei com que Ele dê um nome a este sutta.' Pensando assim, ele disse isso ao Abençoado.

---

ตสฺมาติห ตฺวนฺติอาทีสุ อยมตฺถโยชนา – อานนฺท, ยสฺมา อิมสฺมึ ธมฺมปริยาเย อิธตฺโถปิ ปรตฺโถปิ วิภตฺโต, ตสฺมาติห ตฺวํ อิมํ ธมฺมปริยายํ ‘‘อตฺถชาล’’นฺติปิ นํ ธาเรหิ; ยสฺมา ปเนตฺถ พหู ตนฺติธมฺมา กถิตา, ตสฺมา ‘‘ธมฺมชาล’’นฺติปิ นํ ธาเรหิ; ยสฺมา จ เอตฺถ เสฏฺฐฏฺเฐน พฺรหฺมํ สพฺพญฺญุตญฺญาณํ วิภตฺตํ, ตสฺมา ‘‘พฺรหฺมชาล’’นฺติปิ นํ ธาเรหิ; ยสฺมา เอตฺถ ทฺวาสฏฺฐิทิฏฺฐิโย วิภตฺตา, ตสฺมา ‘‘ทิฏฺฐิชาล’’นฺติปิ นํ ธาเรหิ; ยสฺมา ปน อิมํ ธมฺมปริยายํ สุตฺวา เทวปุตฺตมารมฺปิ ขนฺธมารมฺปิ มจฺจุมารมฺปิ กิเลสมารมฺปิ [Pg.119] สกฺกา มทฺทิตุํ, ตสฺมา ‘‘อนุตฺตโร สงฺคามวิชโยติปิ นํ ธาเรหี’’ติ.

Nas passagens que começam com 'Portanto, tu...' (tasmātiha tvaṃ), esta é a conexão do significado: 'Ānanda, uma vez que nesta exposição do Dhamma (dhammapariyāya) tanto o benefício nesta vida quanto o benefício na vida futura foram detalhados, portanto, tu deves lembrar desta exposição do Dhamma também como a "Rede de Benefícios" (Atthajāla). E uma vez que aqui foram expostos muitos ensinamentos textuais (tantidhammā), deves lembrá-la também como a "Rede do Dhamma" (Dhammajāla). E uma vez que aqui, no sentido de ser excelente, a sublime omnisciência (brahmaṃ sabbaññutaññāṇaṃ) foi detalhada, deves lembrá-la também como a "Rede Suprema" (Brahmajāla). E uma vez que aqui as sessenta e duas visões foram detalhadas, deves lembrá-la também como a "Rede de Visões" (Diṭṭhijāla). E uma vez que, ao ouvir esta exposição do Dhamma, é possível subjugar o Mara como ser celestial, o Mara dos agregados, o Mara da morte, o Mara das impurezas mentais e o Mara das formações volitivas, portanto, deves lembrá-la também como a "Incomparável Vitória na Batalha" (Anuttaro Saṅgāmavijayo)'.

---

อิทมโวจ ภควาติ อิทํ นิทานาวสานโต ปภุติ ยาว ‘‘อนุตฺตโร สงฺคามวิชโยติปิ นํ ธาเรหี’’ติ สกลํ สุตฺตนฺตํ ภควา ปเรสํ ปญฺญาย อลพฺภเนยฺยปติฏฺฐํ ปรมคมฺภีรํ สพฺพญฺญุตญฺญาณํ ปกาเสนฺโต สูริโย วิย อนฺธการํ ทิฏฺฐิคตมหนฺธการํ วิธมนฺโต อโวจ.

'Isso disse o Abençoado' (idamavoca bhagavā): o Abençoado proferiu todo este suttanta, desde o final da introdução até 'deves lembrá-la também como a Incomparável Vitória na Batalha', revealing a suprema e profunda omnisciência que não pode ser alcançada pela sabedoria de outros, dissipando a grande escuridão das visões especulativas assim como o sol dissipa as trevas.

---

๑๔๙. อตฺตมนา เต ภิกฺขูติ เต ภิกฺขู อตฺตมนา สกมนา, พุทฺธคตาย ปีติยา อุทคฺคจิตฺตา หุตฺวาติ วุตฺตํ โหติ. ภควโต ภาสิตนฺติ เอวํ วิจิตฺรนยเทสนาวิลาสยุตฺตํ อิทํ สุตฺตํ กรวีกรุตมญฺชุนา กณฺณสุเขน ปณฺฑิตชนหทยานํ อมตาภิเสกสทิเสน พฺรหฺมสฺสเรน ภาสมานสฺส ภควโต วจนํ. อภินนฺทุนฺติ อนุโมทึสุ เจว สมฺปฏิจฺฉึสุ จ. อยญฺหิ อภินนฺทสทฺโท – ‘‘อภินนฺทติ อภิวทตี’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๓.๕) ตณฺหายมฺปิ อาคโต. ‘‘อนฺนเมวาภินนฺทนฺติ, อุภเย เทวมานุสา’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๑.๔๓) อุปคมเนปิ.

149. 'Aqueles monges ficaram satisfeitos' (attamanā te bhikkhū) significa que aqueles monges ficaram com a mente satisfeita, com o coração elevado pela alegria direcionada ao Buda. 'As palavras do Abençoado' (bhagavato bhāsitaṃ) refere-se a este sutta dotado da beleza de variados métodos de ensinamento, proferido pela voz sublime (brahmassara) do Abençoado, que é melodiosa como o canto do pássaro Karavīka, agradável aos ouvidos e semelhante a uma aspersão de néctar nos corações dos sábios. 'Regozijaram-se' (abhinanduṃ) significa que eles tanto se alegraram quanto aceitaram com devoção. Pois esta palavra 'abhinandati' aparece no sentido de desejo em passagens como 'ele se regozija e acolhe'; e no sentido de aproximar-se em passagens como 'Tanto deuses quanto humanos aproximam-se apenas do alimento'.

---

‘‘จิรปฺปวาสึ ปุริสํ, ทูรโต โสตฺถิมาคตํ;

ญาติมิตฺตา สุหชฺชา จ, อภินนฺทนฺติ อาคต’’นฺติ. (ธ. ป. ๒๑๙);

'Quando um homem que esteve ausente por muito tempo retorna em segurança de longe, seus parentes, amigos e bem-querentes regozijam-se com o seu retorno.' (Dhp. 219);

---

อาทีสุ สมฺปฏิจฺฉเนปิ. ‘‘อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๒๐๕) อนุโมทเนปิ. สฺวายมิธ อนุโมทนสมฺปฏิจฺฉเนสุ ยุชฺชติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อภินนฺทุนฺติ อนุโมทึสุ เจว สมฺปฏิจฺฉึสุ จา’’ติ.

E em outras passagens, aparece no sentido de aceitação. Em passagens como 'tendo se regozijado e apreciado', aparece no sentido de regozijo (anumodana). Aqui, esta palavra se aplica tanto ao regozijo quanto à aceitação. Por isso foi dito: '"regozijaram-se" significa que eles tanto se alegraram quanto aceitaram com devoção'.

---

สุภาสิตํ สุลปิตํ, ‘‘สาธุ สาธู’’ติ ตาทิโน;

อนุโมทมานา สิรสา, สมฺปฏิจฺฉึสุ ภิกฺขโวติ.

Os monges, regozijando-se com o que foi bem dito e bem falado por Aquele que é imperturbável (tādino), dizendo 'Muito bem, muito bem' (sādhu sādhu), aceitaram-no curvando a cabeça.

---

อิมสฺมิญฺจ ปน เวยฺยากรณสฺมินฺติ อิมสฺมึ นิคฺคาถกสุตฺเต. นิคฺคาถกตฺตา หิ อิทํ เวยฺยากรณนฺติ วุตฺตํ.

'E enquanto esta exposição detalhada estava sendo proferida' (imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ) significa neste sutta sem versos (niggāthakasutte). Pois, por não conter versos, este sutta é chamado de 'veyyākaraṇa' (exposição detalhada).

---

ทสสหสฺสี โลกธาตูติ ทสสหสฺสจกฺกวาฬปริมาณา โลกธาตุ. อกมฺปิตฺถาติ น สุตฺตปริโยสาเนเยว อกมฺปิตฺถาติ เวทิตพฺพา. ภญฺญมาเนติ หิ วุตฺตํ. ตสฺมา ทฺวาสฏฺฐิยา ทิฏฺฐิคเตสุ วินิเวเฐตฺวา เทสิยมาเนสุ [Pg.120] ตสฺส ตสฺส ทิฏฺฐิคตสฺส ปริโยสาเน ปริโยสาเนติ ทฺวาสฏฺฐิยา ฐาเนสุ อกมฺปิตฺถาติ เวทิตพฺพา.

'O sistema de dez mil mundos' (dasasahassī lokadhātu) significa o sistema de mundos com a extensão de dez mil universos (cakkavāḷa). 'Tremeu' (akampittha): não se deve compreender que tremeu apenas no final do sutta. Pois foi dito 'enquanto estava sendo proferido' (bhaññamāne). Portanto, deve-se compreender que, à medida que as sessenta e duas visões especulativas eram desfeitas e expostas, ao final de cada uma dessas visões, a terra tremeu; ou seja, tremeu em sessenta e duas ocasiões.

---

ตตฺถ อฏฺฐหิ การเณหิ ปถวีกมฺโป เวทิตพฺโพ – ธาตุกฺโขเภน, อิทฺธิมโต อานุภาเวน, โพธิสตฺตสฺส คพฺโภกฺกนฺติยา, มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมเนน, สมฺโพธิปฺปตฺติยา, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเนน, อายุสงฺขาโรสฺสชฺชเนน, ปรินิพฺพาเนนาติ. เตสํ วินิจฺฉยํ – ‘‘อฏฺฐ โข อิเม, อานนฺท, เหตู อฏฺฐ ปจฺจยา มหโต ภูมิจาลสฺส ปาตุภาวายา’’ติ เอวํ มหาปรินิพฺพาเน อาคตาย ตนฺติยา วณฺณนากาเล วกฺขาม. อยํ ปน มหาปถวี อปเรสุปิ อฏฺฐสุ ฐาเนสุ อกมฺปิตฺถ – มหาภินิกฺขมเน, โพธิมณฺฑูปสงฺกมเน, ปํสุกูลคฺคหเณ, ปํสุกูลโธวเน, กาฬการามสุตฺเต, โคตมกสุตฺเต, เวสฺสนฺตรชาตเก, อิมสฺมึ พฺรหฺมชาเลติ. ตตฺถ มหาภินิกฺขมนโพธิมณฺฑูปสงฺกมเนสุ วีริยพเลน อกมฺปิตฺถ. ปํสุกูลคฺคหเณ ทฺวิสหสฺสทีปปริวาเร จตฺตาโร มหาทีเป ปหาย ปพฺพชิตฺวา สุสานํ คนฺตฺวา ปํสุกูลํ คณฺหนฺเตน ทุกฺกรํ ภควตา กตนฺติ อจฺฉริยเวคาภิหตา อกมฺปิตฺถ. ปํสุกูลโธวนเวสฺสนฺตรชาตเกสุ อกาลกมฺปเนน อกมฺปิตฺถ. กาฬการามโคตมกสุตฺเตสุ – ‘‘อหํ สกฺขี ภควา’’ติ สกฺขิภาเวน อกมฺปิตฺถ. อิมสฺมึ ปน พฺรหฺมชาเล ทฺวาสฏฺฐิยา ทิฏฺฐิคเตสุ วิชเฏตฺวา นิคฺคุมฺพํ กตฺวา เทสิยมาเนสุ สาธุการทานวเสน อกมฺปิตฺถาติ เวทิตพฺพา.

Tendo em vista isso, o tremor da terra deve ser conhecido por oito causas: pela perturbação dos elementos, pelo poder de alguém dotado de poderes psíquicos, pela descida do Bodisatva ao ventre materno, pelo seu nascimento do ventre materno, pelo alcance da iluminação perfeita, pelo girar da Roda do Dhamma, pela renúncia ao princípio vital e pelo Parinibbana. Explicaremos a análise detalhada dessas causas no momento do comentário sobre o texto canônico que aparece no Mahāparinibbāna Sutta: 'Existem, de fato, ó Ananda, estas oito causas, estas oito condições para o surgimento de um grande terremoto'. No entanto, esta grande terra também tremeu em outras oito ocasiões: na Grande Renúncia, na aproximação ao assento da iluminação, na coleta de trapos de sepultura, na lavagem dos trapos de sepultura, no Kāḷakārāma Sutta, no Gotamaka Sutta, no Vessantara Jātaka e neste Brahmajāla Sutta. Dessas ocasiões, na Grande Renúncia e na aproximação ao assento da iluminação, ela tremeu devido à força do esforço. Na coleta de trapos de sepultura, ela tremeu, atingida por um impulso de admiração, pois o Abençoado realizou uma tarefa difícil ao renunciar ao mundo, abandonando as quatro grandes ilhas cercadas por duas mil ilhas menores, e indo ao cemitério para coletar os trapos de sepultura. Na lavagem dos trapos de sepultura e no Vessantara Jātaka, ela tremeu de forma extraordinária. No Kāḷakārāma Sutta e no Gotamaka Sutta, ela tremeu como testemunha, como se dissesse: 'Eu sou testemunha, ó Abençoado'. E neste Brahmajāla Sutta, deve-se entender que ela tremeu como uma forma de aplauso enquanto as sessenta e duas visões errôneas eram desfeitas, desembaraçadas e expostas de forma clara.

---

น เกวลญฺจ เอเตสุ ฐาเนสุเยว ปถวี อกมฺปิตฺถ, อถ โข ตีสุ สงฺคเหสุปิ มหามหินฺทตฺเถรสฺส อิมํ ทีปํ อาคนฺตฺวา โชติวเน นิสีทิตฺวา ธมฺมํ เทสิตทิวเสปิ อกมฺปิตฺถ. กลฺยาณิยวิหาเร จ ปิณฺฑปาติยตฺเถรสฺส เจติยงฺคณํ สมฺมชฺชิตฺวา ตตฺเถว นิสีทิตฺวา พุทฺธารมฺมณํ ปีตึ คเหตฺวา อิมํ สุตฺตนฺตํ อารทฺธสฺส สุตฺตปริโยสาเน อุทกปริยนฺตํ กตฺวา อกมฺปิตฺถ. โลหปาสาทสฺส ปาจีนอมฺพลฏฺฐิกฏฺฐานํ นาม อโหสิ. ตตฺถ นิสีทิตฺวา ทีฆภาณกตฺเถรา พฺรหฺมชาลสุตฺตํ อารภึสุ, เตสํ สชฺฌายปริโยสาเนปิ อุทกปริยนฺตเมว กตฺวา ปถวี อกมฺปิตฺถาติ.

E a terra não tremeu apenas nessas ocasiões, mas também durante os três Concílios, e também no dia em que o Venerável Mahinda, tendo vindo a esta ilha, sentou-se no bosque Jotivana e expôs o Dhamma. E no Kalyāṇiya Vihāra, quando o Venerável Piṇḍapātiya, tendo varrido o pátio da estupa, sentou-se ali mesmo, gerou alegria tendo o Buda como objeto de meditação e recitou este Sutta; ao término do Sutta, a terra tremeu até o limite das águas. Havia um lugar chamado Pācīna-ambalaṭṭhika perto do Lohapāsāda. Sentando-se ali, os anciãos recitadores do Dīgha Nikāya começaram a recitar o Brahmajāla Sutta; ao término de sua recitação, a terra tremeu, estendendo-se até o limite das águas.

---

เอวํ [Pg.121] ยสฺสานุภาเวน, อกมฺปิตฺถ อเนกโส;

เมทนี สุตฺตเสฏฺฐสฺส, เทสิตสฺส สยมฺภุนา.

Assim, pelo poder deste excelente Sutta ensinado pelo Auto-iluminado, a terra tremeu por diversas vezes.

---

พฺรหฺมชาลสฺส ตสฺสีธ, ธมฺมํ อตฺถญฺจ ปณฺฑิตา;

สกฺกจฺจํ อุคฺคเหตฺวาน, ปฏิปชฺชนฺตุ โยนิโสติ.

Que os sábios aqui, tendo aprendido cuidadosamente o texto e o significado deste Brahmajāla, pratiquem-no com atenção sábia.

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim, no Sumaṅgalavilāsinī, o comentário do Dīgha Nikāya,

---

พฺรหฺมชาลสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

está concluída a explicação do Brahmajāla Sutta.

---

๒. สามญฺญผลสุตฺตวณฺณนา

2. Explicação do Sāmaññaphala Sutta

---

ราชามจฺจกถาวณฺณนา

Explicação da história do rei e seus ministros

---

๑๕๐. เอวํ [Pg.122] เม สุตํ…เป… ราชคเหติ สามญฺญผลสุตฺตํ. ตตฺรายํ อปุพฺพปทวณฺณนา – ราชคเหติ เอวํนามเก นคเร. ตญฺหิ มนฺธาตุมหาโควินฺทาทีหิ ปริคฺคหิตตฺตา ราชคหนฺติ วุจฺจติ. อญฺเญปิ เอตฺถ ปกาเร วณฺณยนฺติ, กึ เตหิ? นามมตฺตเมตํ ตสฺส นครสฺส. ตํ ปเนตํ พุทฺธกาเล จ จกฺกวตฺติกาเล จ นครํ โหติ, เสสกาเล สุญฺญํ โหติ ยกฺขปริคฺคหิตํ, เตสํ วสนวนํ หุตฺวา ติฏฺฐติ. วิหรตีติ อวิเสเสน อิริยาปถทิพฺพพฺรหฺมอริยวิหาเรสุ อญฺญตรวิหารสมงฺคิปริทีปนเมตํ. อิธ ปน ฐานคมนนิสชฺชสยนปฺปเภเทสุ อิริยาปเถสุ อญฺญตรอิริยาปถสมาโยคปริทีปนํ. เตน ฐิโตปิ คจฺฉนฺโตปิ นิสินฺโนปิ สยาโนปิ ภควา วิหรติ เจว เวทิตพฺโพ. โส หิ เอกํ อิริยาปถพาธนํ อญฺเญน อิริยาปเถน วิจฺฉินฺทิตฺวา อปริปตนฺตํ อตฺตภาวํ หรติ ปวตฺเตติ, ตสฺมา วิหรตีติ วุจฺจติ.

150. 'Assim ouvi... em Rājagaha' é o Sāmaññaphala Sutta. Nele, esta é a explicação das palavras não explicadas anteriormente: 'em Rājagaha' significa na cidade com este nome. Pois ela é chamada de Rājagaha porque foi ocupada por reis como Mandhātu, Mahāgovinda e outros. Outros explicam isso de maneiras diferentes, mas de que servem tais explicações? Este é apenas o nome daquela cidade. No entanto, esta cidade é uma cidade próspera no tempo de um Buda e no tempo de um monarca universal; em outros tempos, fica deserta, ocupada por espíritos, tornando-se uma floresta onde eles habitam. 'Residia' indica, de modo geral, a posse de uma das moradas, como as posturas físicas, a morada divina, a morada de Brahma ou a morada nobre. Mas aqui, refere-se especificamente à associação com uma das posturas físicas, divididas em: de pé, caminhando, sentado e deitado. Portanto, deve-se entender que o Abençoado residia quer estivesse de pé, caminhando, sentado ou deitado. Pois ele mantém e sustenta o corpo físico sem que este colapse, aliviando o desconforto de uma postura por meio de outra; por isso se diz 'residia'.

---

ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส อมฺพวเนติ อิทมสฺส ยํ โคจรคามํ อุปนิสฺสาย วิหรติ, ตสฺส สมีปนิวาสนฏฺฐานปริทีปนํ. ตสฺมา – ราชคเห วิหรติ ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส อมฺพวเนติ ราชคหสมีเป ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส อมฺพวเน วิหรตีติ เอวเมตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. สมีปตฺเถ เหตํ ภุมฺมวจนํ. ตตฺถ ชีวตีติ ชีวโก, กุมาเรน ภโตติ โกมารภจฺโจ. ยถาห – ‘‘กึ ภเณ, เอตํ กาเกหิ สมฺปริกิณฺณนฺติ? ทารโก เทวาติ. ชีวติ ภเณติ? ชีวติ, เทวาติ. เตน หิ, ภเณ ตํ ทารกํ อมฺหากํ อนฺเตปุรํ เนตฺวา ธาตีนํ เทถ โปเสตุนฺติ. ตสฺส ชีวตีติ ชีวโกติ นามํ อกํสุ. กุมาเรน โปสาปิโตติ โกมารภจฺโจติ นามํ อกํสู’’ติ (มหาว. ๓๒๘) อยํ ปเนตฺถ สงฺเขโป. วิตฺถาเรน ปน ชีวกวตฺถุขนฺธเก อาคตเมว. วินิจฺฉยกถาปิสฺส สมนฺตปาสาทิกาย วินยฏฺฐกถายํ วุตฺตา.

'No bosque de mangas de Jīvaka Komārabhacca' indica o local de residência próximo à vila de esmolas onde ele residia. Portanto, o significado de 'residia em Rājagaha, no bosque de mangas de Jīvaka Komārabhacca' deve ser entendido como 'residia no bosque de mangas de Jīvaka Komārabhacca, próximo a Rājagaha'. Pois o caso locativo aqui é usado no sentido de proximidade. Ali, ele é chamado de 'Jīvaka' porque 'ele vive'. Ele é chamado de 'Komārabhacca' porque foi criado pelo príncipe. Como foi dito: 'O que é aquilo, meus caros, cercado por corvos? É um bebê, senhor. Ele está vivo, meus caros? Ele está vivo, senhor. Sendo assim, meus caros, levem o bebê para o nosso palácio interno e deem-no às amas para que o criem. Como ele estava vivo, deram-lhe o nome de Jīvaka. E porque foi criado pelo príncipe, deram-lhe o nome de Komārabhacca.' Este é o resumo aqui. Em detalhes, a história de Jīvaka é encontrada no Khandhaka. E a análise detalhada sobre isso também foi dita por mim no Samantapāsādikā, o comentário do Vinaya.

---

อยํ [Pg.123] ปน ชีวโก เอกสฺมึ สมเย ภควโต โทสาภิสนฺนํ กายํ วิเรเจตฺวา สิเวยฺยกํ ทุสฺสยุคํ ทตฺวา วตฺถานุโมทนาปริโยสาเน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐาย จินฺเตสิ – ‘‘มยา ทิวสสฺส ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ พุทฺธุปฏฺฐานํ คนฺตพฺพํ, อิทญฺจ เวฬุวนํ อติทูเร, มยฺหํ ปน อมฺพวนํ อุยฺยานํ อาสนฺนตรํ, ยํนูนาหํ เอตฺถ ภควโต วิหารํ กาเรยฺย’’นฺติ. โส ตสฺมึ อมฺพวเน รตฺติฏฺฐานทิวาฐานเลณกุฏิมณฺฑปาทีนิ สมฺปาเทตฺวา ภควโต อนุจฺฉวิกํ คนฺธกุฏึ การาเปตฺวา อมฺพวนํ อฏฺฐารสหตฺถุพฺเพเธน ตมฺพปฏฺฏวณฺเณน ปากาเรน ปริกฺขิปาเปตฺวา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ สจีวรภตฺเตน สนฺตปฺเปตฺวา ทกฺขิโณทกํ ปาเตตฺวา วิหารํ นิยฺยาเตสิ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส อมฺพวเน’’ติ.

Certa vez, este Jīvaka, tendo purgado o corpo do Abençoado que estava sobrecarregado de humores, ofereceu-lhe um par de tecidos finos do reino de Sivi e, ao final do sermão de agradecimento pela doação de roupas, estabeleceu-se no fruto de Sotāpanna. Ele então pensou: 'Eu devo ir prestar serviços ao Buda duas ou três vezes por dia, mas este mosteiro de Veḷuvana é muito distante. O meu bosque de mangas, contudo, é muito mais próximo. E se eu construísse um mosteiro para o Abençoado aqui?' Ele preparou naquele bosque de mangas locais para a noite e para o dia, cavernas, cabanas, pavilhões, etc., e mandou construir uma cabana perfumada adequada para o Abençoado. Ele cercou o bosque de mangas com um muro de dezoito côvados de altura, com a cor de placas de cobre. Tendo satisfeito a comunidade de monges liderada pelo Buda com refeições e mantos, ele derramou a água de doação e ofereceu o mosteiro. Referindo-se a isso, foi dito: 'no bosque de mangas de Jīvaka Komārabhacca'.

---

อฑฺฒเตฬเสหิ ภิกฺขุสเตหีติ อฑฺฒสเตน อูเนหิ เตรสหิ ภิกฺขุสเตหิ. ราชาติอาทีสุ ราชติ อตฺตโน อิสฺสริยสมฺปตฺติยา จตูหิ สงฺคหวตฺถูหิ มหาชนํ รญฺเชติ วฑฺเฒตีติ ราชา. มคธานํ อิสฺสโรติ มาคโธ. อชาโตเยว รญฺโญ สตฺตุ ภวิสฺสตีติ เนมิตฺตเกหิ นิทฺทิฏฺโฐติ อชาตสตฺตุ.

'Com doze centenas e meia de monges' significa treze centenas de monges menos a metade de uma centena. Nas palavras 'rei' e outras: ele é chamado de 'rei' porque brilha com sua própria prosperidade e poder, e porque agrada e faz prosperar o povo por meio das quatro bases de simpatia. Ele é chamado de 'Māgadha' porque é o governante dos Magadhas. Ele é chamado de 'Ajātasattu' porque os astrólogos previram: 'Mesmo antes de nascer, ele será o inimigo do rei.'

---

ตสฺมึ กิร กุจฺฉิคเต เทวิยา เอวรูโป โทหโฬ อุปฺปชฺชิ – ‘‘อโห วตาหํ รญฺโญ ทกฺขิณพาหุโลหิตํ ปิเวยฺย’’นฺติ, สา ‘‘ภาริเย ฐาเน โทหโฬ อุปฺปนฺโน, น สกฺกา กสฺสจิ อาโรเจตุ’’นฺติ ตํ กเถตุํ อสกฺโกนฺตี กิสา ทุพฺพณฺณา อโหสิ. ตํ ราชา ปุจฺฉิ – ‘‘ภทฺเท, ตุยฺหํ อตฺตภาโว น ปกติวณฺโณ, กึ การณ’’นฺติ? ‘‘มา ปุจฺฉ, มหาราชาติ’’. ‘‘ภทฺเท, ตฺวํ อตฺตโน อชฺฌาสยํ มยฺหํ อกเถนฺตี กสฺส กเถสฺสสี’’ติ ตถา ตถา นิพนฺธิตฺวา กถาเปสิ. สุตฺวา จ – ‘‘พาเล, กึ เอตฺถ ตุยฺหํ ภาริยสญฺญา อโหสี’’ติ เวชฺชํ ปกฺโกสาเปตฺวา สุวณฺณสตฺถเกน พาหุํ ผาลาเปตฺวา สุวณฺณสรเกน โลหิตํ คเหตฺวา อุทเกน สมฺภินฺทิตฺวา ปาเยสิ. เนมิตฺตกา ตํ สุตฺวา – ‘‘เอส คพฺโภ รญฺโญ สตฺตุ ภวิสฺสติ, อิมินา ราชา หญฺญิสฺสตี’’ติ พฺยากรึสุ. เทวี สุตฺวา – ‘‘มยฺหํ กิร กุจฺฉิโต นิกฺขนฺโต ราชานํ มาเรสฺสตี’’ติ คพฺภํ ปาเตตุกามา อุยฺยานํ คนฺตฺวา กุจฺฉึ มทฺทาเปสิ, คพฺโภ น ปตติ. สา ปุนปฺปุนํ คนฺตฺวา ตเถว กาเรสิ. ราชา กิมตฺถํ อยํ [Pg.124] อภิณฺหํ อุยฺยานํ คจฺฉตีติ ปริวีมํสนฺโต ตํ การณํ สุตฺวา – ‘‘ภทฺเท, ตว กุจฺฉิยํ ปุตฺโตติ วา ธีตาติ วา น ปญฺญายติ, อตฺตโน นิพฺพตฺตทารกํ เอวมกาสีติ มหา อคุณราสิปิ โน ชมฺพุทีปตเล อาวิภวิสฺสติ, มา ตฺวํ เอวํ กโรหี’’ติ นิวาเรตฺวา อารกฺขํ อทาสิ. สา คพฺภวุฏฺฐานกาเล ‘‘มาเรสฺสามี’’ติ จินฺเตสิ. ตทาปิ อารกฺขมนุสฺสา ทารกํ อปนยึสุ. อถาปเรน สมเยน วุฑฺฒิปฺปตฺตํ กุมารํ เทวิยา ทสฺเสสุํ. สา ตํ ทิสฺวาว ปุตฺตสิเนหํ อุปฺปาเทสิ, เตน นํ มาเรตุํ นาสกฺขิ. ราชาปิ อนุกฺกเมน ปุตฺตสฺส โอปรชฺชมทาสิ.

Diz-se que, quando ele entrou no ventre materno, surgiu na rainha o seguinte desejo de grávida: 'Ah, se eu pudesse beber o sangue do braço direito do rei!' Pensando: 'Surgiu um desejo por algo terrível, não posso contar a ninguém', e sendo incapaz de falar sobre isso, ela ficou magra e pálida. O rei perguntou-lhe: 'Querida, sua aparência física não está normal. Qual é a razão?' 'Não pergunte, Majestade.' 'Querida, se você não contar o seu desejo para mim, a quem contará?' Pressionando-a repetidamente dessa maneira, ele a fez falar. Ouvindo isso, ele disse: 'Tola, por que você achou isso algo tão grave?' Ele mandou chamar o médico, fez um corte no braço com uma pequena lâmina de ouro, colheu o sangue em uma taça de ouro, misturou-o com água e deu para ela beber. Os astrólogos, ao ouvirem sobre isso, previram: 'Este feto será o inimigo do rei; o rei será morto por ele.' A rainha, ao ouvir isso, thinking: 'Dizem que o que sair do meu ventre matará o rei', desejou abortar. Ela foi ao jardim e mandou massagear seu ventre, mas o feto não caiu. Ela foi repetidas vezes e fez o mesmo. O rei, investigando por que ela ia frequentemente ao jardim, descobriu o motivo e disse: 'Querida, ainda nem se sabe se é um filho ou uma filha em seu ventre. Se você fizer isso com a criança que vai nascer de você, uma grande infâmia se espalhará sobre nós em toda a terra de Jambudīpa. Não faça isso!' Tendo-a impedido, ele providenciou proteção para ela. No momento do parto, ela pensou: 'Eu o matarei.' Mas, mesmo nessa ocasião, os guardas levaram o bebê embora. Mais tarde, quando o príncipe cresceu, eles o apresentaram à rainha. Assim que o viu, ela sentiu amor de mãe por ele e, por isso, não pôde matá-lo. O rei também, gradualmente, concedeu ao filho o cargo de vice-rei.

---

อเถกสฺมึ สมเย เทวทตฺโต รโหคโต จินฺเตสิ – ‘‘สาริปุตฺตสฺส ปริสา มหาโมคฺคลฺลานสฺส ปริสา มหากสฺสปสฺส ปริสาติ, เอวมิเม วิสุํ วิสุํ ธุรา, อหมฺปิ เอกํ ธุรํ นีหรามี’’ติ. โส ‘‘น สกฺกา วินา ลาเภน ปริสํ อุปฺปาเทตุํ, หนฺทาหํ ลาภํ นิพฺพตฺเตมี’’ติ จินฺเตตฺวา ขนฺธเก อาคตนเยน อชาตสตฺตุํ กุมารํ อิทฺธิปาฏิหาริเยน ปสาเทตฺวา สายํ ปาตํ ปญฺจหิ รถสเตหิ อุปฏฺฐานํ อาคจฺฉนฺตํ อติวิสฺสตฺถํ ญตฺวา เอกทิวสํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ – ‘‘ปุพฺเพ โข, กุมาร, มนุสฺสา ทีฆายุกา, เอตรหิ อปฺปายุกา, เตน หิ ตฺวํ กุมาร, ปิตรํ หนฺตฺวา ราชา โหหิ, อหํ ภควนฺตํ หนฺตฺวา พุทฺโธ ภวิสฺสามี’’ติ กุมารํ ปิตุวเธ อุยฺโยเชติ.

Então, em certa ocasião, Devadatta, estando a sós, pensou: 'A assembleia de Sāriputta é grande, a de Mahāmoggallāna é grande, a de Mahākassapa é grande. Assim, cada um deles lidera seu próprio grupo. Eu também deveria liderar um grupo.' Ele pensou: 'Não é possível reunir uma assembleia sem obter ganhos. Deixe-me, então, gerar ganhos.' Conforme o método descrito no Khandhaka, ele inspirou fé no príncipe Ajātasattu por meio de milagres de poder psíquico. Sabendo que o príncipe, que vinha prestar-lhe homenagens de manhã e à tarde com quinhentas carruagens, confiava nele plenamente, aproximou-se dele um dia e disse: 'No passado, ó príncipe, os seres humanos tinham vida longa; hoje em dia, eles têm vida curta. Portanto, ó príncipe, mate seu pai e torne-se rei, e eu matarei o Abençoado e me tornarei o Buda.' Assim, ele instigou o príncipe a cometer o parricídio.

---

โส – ‘‘อยฺโย เทวทตฺโต มหานุภาโว, เอตสฺส อวิทิตํ นาม นตฺถี’’ติ อูรุยา โปตฺถนิยํ พนฺธิตฺวา ทิวา ทิวสฺส ภีโต อุพฺพิคฺโค อุสฺสงฺกี อุตฺรสฺโต อนฺเตปุรํ ปวิสิตฺวา วุตฺตปฺปการํ วิปฺปการํ อกาสิ. อถ นํ อมจฺจา คเหตฺวา อนุยุญฺชิตฺวา – ‘‘กุมาโร จ หนฺตพฺโพ, เทวทตฺโต จ, สพฺเพ จ ภิกฺขู หนฺตพฺพา’’ติ สมฺมนฺตยิตฺวา รญฺโญ อาณาวเสน กริสฺสามาติ รญฺโญ อาโรเจสุํ.

Ele, pensando: 'O venerável Devadatta possui grande poder, não há nada que ele não saiba', amarrou uma adaga na coxa e, em plena luz do dia, amedrontado, ansioso, desconfiado e aterrorizado, entrou no palácio interno e agiu de maneira suspeita. Então os ministros o capturaram, interrogaram-no e, tendo deliberado: 'O príncipe deve ser morto, Devadatta deve ser morto, e todos os monges devem ser mortos', decidiram: 'Agiremos de acordo com a ordem do rei', e relataram o ocorrido ao rei.

---

ราชา เย อมจฺจา มาเรตุกามา อเหสุํ, เตสํ ฐานนฺตรานิ อจฺฉินฺทิตฺวา, เย น มาเรตุกามา, เต อุจฺเจสุ ฐาเนสุ ฐเปตฺวา กุมารํ ปุจฺฉิ – ‘‘กิสฺส ปน ตฺวํ, กุมาร, มํ มาเรตุกาโมสี’’ติ? ‘‘รชฺเชนมฺหิ, เทว, อตฺถิโก’’ติ. ราชา ตสฺส รชฺชํ อทาสิ.

O rei destituiu de seus cargos os ministros que queriam matar o príncipe, Devadatta e os monges, e promoveu a altos cargos aqueles que não queriam matá-los. Então ele perguntou ao príncipe: 'Por que, ó príncipe, você queria me matar?' 'Eu desejava o reino, Majestade.' O rei, então, entregou-lhe o reino.

---

โส [Pg.125] มยฺหํ มโนรโถ นิปฺผนฺโนติ เทวทตฺตสฺส อาโรเจสิ. ตโต นํ โส อาห – ‘‘ตฺวํ สิงฺคาลํ อนฺโตกตฺวา เภริปริโยนทฺธปุริโส วิย สุกิจฺจการิมฺหีติ มญฺญสิ, กติปาเหเนว เต ปิตา ตยา กตํ อวมานํ จินฺเตตฺวา สยเมว ราชา ภวิสฺสตี’’ติ. อถ, ภนฺเต, กึ กโรมีติ? มูลฆจฺจํ ฆาเตหีติ. นนุ, ภนฺเต, มยฺหํ ปิตา น สตฺถวชฺโฌติ? อาหารุปจฺเฉเทน นํ มาเรหีติ. โส ปิตรํ ตาปนเคเห ปกฺขิปาเปสิ, ตาปนเคหํ นาม กมฺมกรณตฺถาย กตํ ธูมฆรํ. ‘‘มม มาตรํ ฐเปตฺวา อญฺญสฺส ทฏฺฐุํ มา เทถา’’ติ อาห. เทวี สุวณฺณสรเก ภตฺตํ ปกฺขิปิตฺวา อุจฺฉงฺเคนาทาย ปวิสติ. ราชา ตํ ภุญฺชิตฺวา ยาเปติ. โส – ‘‘มยฺหํ ปิตา กถํ ยาเปตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา – ‘‘มยฺหํ มาตุ อุจฺฉงฺคํ กตฺวา ปวิสิตุํ มา เทถา’’ติ อาห. ตโต ปฏฺฐาย เทวี โมฬิยํ ปกฺขิปิตฺวา ปวิสติ. ตมฺปิ สุตฺวา ‘‘โมฬึ พนฺธิตฺวา ปวิสิตุํ มา เทถา’’ติ. ตโต สุวณฺณปาทุกาสุ ภตฺตํ ฐเปตฺวา ปิทหิตฺวา ปาทุกา อารุยฺห ปวิสติ. ราชา เตน ยาเปติ. ปุน ‘‘กถํ ยาเปตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ตมตฺถํ สุตฺวา ‘‘ปาทุกา อารุยฺห ปวิสิตุมฺปิ มา เทถา’’ติ อาห. ตโต ปฏฺฐาย เทวี คนฺโธทเกน นฺหายิตฺวา สรีรํ จตุมธุเรน มกฺเขตฺวา ปารุปิตฺวา ปวิสติ. ราชา ตสฺสา สรีรํ เลหิตฺวา ยาเปติ. ปุน ปุจฺฉิตฺวา ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา ‘‘อิโต ปฏฺฐาย มยฺหํ มาตุ ปเวสนํ นิวาเรถา’’ติ อาห. เทวี ทฺวารมูเล ฐตฺวา ‘‘สามิ, พิมฺพิสาร, เอตํ ทหรกาเล มาเรตุํ น อทาสิ, อตฺตโน สตฺตุํ อตฺตนาว โปเสสิ, อิทํ ปน ทานิ เต ปจฺฉิมทสฺสนํ, นาหํ อิโต ปฏฺฐาย ตุมฺเห ปสฺสิตุํ ลภามิ, สเจ มยฺหํ โทโส อตฺถิ, ขมถ เทวา’’ติ โรทิตฺวา กนฺทิตฺวา นิวตฺติ.

Ele relatou a Devadatta: 'Meu desejo foi realizado.' Diante disso, Devadatta lhe disse: 'Você pensa que agiu bem, como um homem que cobre um tambor tendo colocado um chacal dentro dele? Em poucos dias, seu pai, pensando na ofensa que você cometeu contra ele, voltará a ser rei por si mesmo.' Ajātasattu perguntou: 'Então, senhor, o que devo fazer?' Devadatta respondeu: 'Mate-o cortando-o pela raiz.' Ajātasattu disse: 'Mas, senhor, meu pai não deve ser morto por armas, não é?' Devadatta disse: 'Mate-o privando-o de comida.' Ele então colocou seu pai na casa de aquecimento, que é uma casa de fumaça feita para tortura. Ele ordenou: 'Não permitam que ninguém, exceto minha mãe, o veja.' A rainha colocava comida em uma tigela de ouro, escondia-a sob suas vestes e entrava. O rei comia e sobrevivia. Ajātasattu perguntou: 'Como meu pai sobrevive?' Ao ouvir o que acontecia, ordenou: 'Não permitam que minha mãe entre com algo escondido sob as vestes.' A partir de então, a rainha escondia a comida em seu coque de cabelo e entrava. Ouvindo isso, ele ordenou: 'Não permitam que ela entre com o cabelo preso.' Então, ela colocava comida em sandálias de ouro, cobria-as, calçava-as e entrava. O rei sobrevivia com isso. Ele perguntou novamente: 'Como ele sobrevive?' Ao ouvir o fato, ordenou: 'Não permitam que ela entre calçando sandálias.' A partir de então, a rainha banhava-se com água perfumada, ungia o corpo com os quatro doces, cobria-se com um manto e entrava. O rei sobrevivia lambendo o corpo dela. Perguntando novamente e ouvindo o que acontecia, ele ordenou: 'A partir de agora, impeçam a entrada de minha mãe.' A rainha, de pé junto à porta da prisão, disse: 'Meu senhor Bimbisāra, quando este filho era pequeno, você não permitiu que o matassem; você mesmo criou seu próprio inimigo. Esta é agora a última vez que o vejo. A partir de hoje, não poderei mais vê-lo. Se cometi alguma falta, perdoe-me, senhor.' Chorando e lamentando-se, ela se retirou.

---

ตโต ปฏฺฐาย รญฺโญ อาหาโร นตฺถิ. ราชา มคฺคผลสุเขน จงฺกเมน ยาเปติ. อติวิย อสฺส อตฺตภาโว วิโรจติ. โส – ‘‘กถํ, เม ภเณ, ปิตา ยาเปตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘จงฺกเมน, เทว, ยาเปติ; อติวิย จสฺส อตฺตภาโว วิโรจตี’’ติ สุตฺวา ‘จงฺกมํ ทานิสฺส หาเรสฺสามี’ติ จินฺเตตฺวา – ‘‘มยฺหํ ปิตุ ปาเท ขุเรน ผาเลตฺวา โลณเตเลน มกฺเขตฺวา ขทิรงฺคาเรหิ วีตจฺจิเตหิ ปจถา’’ติ นฺหาปิเต เปเสสิ. ราชา เต ทิสฺวา – ‘‘นูน มยฺหํ ปุตฺโต เกนจิ สญฺญตฺโต ภวิสฺสติ, อิเม มม มสฺสุกรณตฺถายาคตา’’ติ [Pg.126] จินฺเตสิ. เต คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา อฏฺฐํสุ. ‘กสฺมา อาคตตฺถา’ติ จ ปุฏฺฐา ตํ สาสนํ อาโรเจสุํ. ‘‘ตุมฺหากํ รญฺโญ มนํ กโรถา’’ติ จ วุตฺตา ‘นิสีท, เทวา’ติ วตฺวา จ ราชานํ วนฺทิตฺวา – ‘‘เทว, มยํ รญฺโญ อาณํ กโรม, มา อมฺหากํ กุชฺฌิตฺถ, นยิทํ ตุมฺหาทิสานํ ธมฺมราชูนํ อนุจฺฉวิก’’นฺติ วตฺวา วามหตฺเถน โคปฺผเก คเหตฺวา ทกฺขิณหตฺเถน ขุรํ คเหตฺวา ปาทตลานิ ผาเลตฺวา โลณเตเลน มกฺเขตฺวา ขทิรงฺคาเรหิ วีตจฺจิเตหิ ปจึสุ. ราชา กิร ปุพฺเพ เจติยงฺคเณ สอุปาหโน อคมาสิ, นิสชฺชนตฺถาย ปญฺญตฺตกฏสารกญฺจ อโธเตหิ ปาเทหิ อกฺกมิ, ตสฺสายํ นิสฺสนฺโทติ วทนฺติ. รญฺโญ พลวเวทนา อุปฺปนฺนา. โส – ‘‘อโห พุทฺโธ, อโห ธมฺโม, อโห สงฺโฆ’’ติ อนุสฺสรนฺโตเยว เจติยงฺคเณ ขิตฺตมาลา วิย มิลายิตฺวา จาตุมหาราชิกเทวโลเก เวสฺสวณสฺส ปริจารโก ชนวสโภ นาม ยกฺโข หุตฺวา นิพฺพตฺติ.

A partir de então, o rei não tinha mais comida. O rei sobrevivia caminhando em meditação, sustentado pela felicidade dos caminhos e frutos. Sua aparência brilhava extraordinariamente. Ajātasattu perguntou: 'Meus homens, como meu pai sobrevive?' Ao ouvir: 'Majestade, ele sobrevive caminhando em meditação, e sua aparência brilha extraordinariamente', ele pensou: 'Agora vou impedi-lo de caminhar.' Ele enviou barbeiros, ordenando: 'Cortem as solas dos pés de meu pai com uma navalha, untem-nas com óleo salgado e as assem sobre brasas ardentes de madeira khadira.' O rei, ao vê-los, pensou: 'Certamente meu filho foi aconselhado por alguém; estes homens vieram para aparar minha barba.' Eles se aproximaram, prestaram homenagem e ficaram de pé. Quando perguntados: 'Por que vieram?', relataram a ordem. O rei disse: 'Façam a vontade do seu rei.' Eles disseram: 'Sente-se, majestade', e após homenagearem o rei, disseram: 'Majestade, estamos cumprindo a ordem do rei, não se ire contra nós. Isto não é digno de reis justos como vós.' Segurando os tornozelos dele com a mão esquerda e a navalha com a mão direita, cortaram as solas de seus pés, untaram-nas com óleo salgado e as assaram sobre brasas ardentes de madeira khadira. Diz-se que, no passado, o rei havia caminhado com calçados no pátio de um santuário e pisado com os pés sujos sobre uma esteira estendida para os monges se sentarem; dizem que este sofrimento foi o resultado dessa ação. Uma dor intensa surgiu no rei. Relembrando continuamente: 'Oh, o Buda! Oh, o Dhamma! Oh, a Sangha!', ele murchou como uma guirlanda de flores jogada no pátio de um santuário e renasceu no reino dos Quatro Reis Celestiais como um yakkha chamado Janavasabha, assistente do rei Vessavaṇa.

---

ตํ ทิวสเมว อชาตสตฺตุสฺส ปุตฺโต ชาโต, ปุตฺตสฺส ชาตภาวญฺจ ปิตุมตภาวญฺจ นิเวเทตุํ ทฺเว เลขา เอกกฺขเณเยว อาคตา. อมจฺจา – ‘‘ปฐมํ ปุตฺตสฺส ชาตภาวํ อาโรเจสฺสามา’’ติ ตํ เลขํ รญฺโญ หตฺเถ ฐเปสุํ. รญฺโญ ตงฺขเณเยว ปุตฺตสิเนโห อุปฺปชฺชิตฺวา สกลสรีรํ โขเภตฺวา อฏฺฐิมิญฺชํ อาหจฺจ อฏฺฐาสิ. ตสฺมึ ขเณ ปิตุคุณมญฺญาสิ – ‘‘มยิ ชาเตปิ มยฺหํ ปิตุ เอวเมว สิเนโห อุปฺปนฺโน’’ติ. โส – ‘‘คจฺฉถ, ภเณ, มยฺหํ ปิตรํ วิสฺสชฺเชถา’’ติ อาห. ‘‘กึ วิสฺสชฺชาเปถ, เทวา’’ติ อิตรํ เลขํ หตฺเถ ฐปยึสุ.

Naquele mesmo dia, nasceu o filho de Ajātasattu. Duas cartas chegaram exatamente no mesmo momento para anunciar o nascimento do filho e a morte do pai. Os ministros decidiram: 'Primeiro anunciaremos o nascimento do filho', e colocaram essa carta na mão do rei. Naquele exato momento, o amor pelo filho surgiu no rei, agitando todo o seu corpo e penetrando até a medula dos ossos. Naquele instante, ele compreendeu as qualidades de seu pai: 'Quando eu nasci, o mesmo amor deve ter surgido em meu pai.' Ele disse: 'Ide, meus homens, e libertai meu pai.' Os ministros disseram: 'Por que ordenar a libertação dele, majestade?', e colocaram a outra carta em sua mão.

---

โส ตํ ปวตฺตึ สุตฺวา โรทมาโน มาตุสมีปํ คนฺตฺวา – ‘‘อโหสิ นุ, โข, อมฺม, มยฺหํ ปิตุ มยิ ชาเต สิเนโห’’ติ? สา อาห – ‘‘พาลปุตฺต, กึ วเทสิ, ตว ทหรกาเล องฺคุลิยา ปีฬกา อุฏฺฐหิ. อถ ตํ โรทมานํ สญฺญาเปตุํ อสกฺโกนฺตา ตํ คเหตฺวา วินิจฺฉยฏฺฐาเน นิสินฺนสฺส ตว ปิตุ สนฺติกํ อคมํสุ. ปิตา เต องฺคุลึ มุเข ฐเปสิ. ปีฬกา มุเขเยว ภิชฺชิ. อถ โข ปิตา ตว สิเนเหน ตํ โลหิตมิสฺสกํ ปุพฺพํ อนิฏฺฐุภิตฺวาว อชฺโฌหริ. เอวรูโป เต ปิตุ สิเนโห’’ติ. โส โรทิตฺวา ปริเทวิตฺวา ปิตุ สรีรกิจฺจํ อกาสิ.

Ao ouvir essa notícia, ele foi chorando até sua mãe e perguntou: 'Mãe, meu pai sentia amor por mim quando eu nasci?' Ela respondeu: 'Filho tolo, o que você está dizendo? Quando você era pequeno, surgiu um abscesso no seu dedo. Como não conseguíamos acalmá-lo enquanto você chorava, nós o levamos até seu pai, que estava sentado no tribunal de julgamento. Seu pai colocou o seu dedo na boca dele. O abscesso estourou dentro da própria boca dele. Então, por amor a você, seu pai engoliu aquele pus misturado com sangue, sem sequer cuspi-lo. Tal era o amor de seu pai por você.' Ele chorou, lamentou-se e realizou os ritos fúnebres de seu pai.

---

เทวทตฺโตปิ [Pg.127] อชาตสตฺตุํ อุปสงฺกมิตฺวา – ‘‘ปุริเส, มหาราช, อาณาเปหิ, เย สมณํ โคตมํ ชีวิตา โวโรเปสฺสนฺตี’’ติ วตฺวา เตน ทินฺเน ปุริเส เปเสตฺวา สยํ คิชฺฌกูฏํ อารุยฺห ยนฺเตน สิลํ ปวิชฺฌิตฺวา นาฬาคิริหตฺถึ มุญฺจาเปตฺวาปิ เกนจิ อุปาเยน ภควนฺตํ มาเรตุํ อสกฺโกนฺโต ปริหีนลาภสกฺกาโร ปญฺจ วตฺถูนิ ยาจิตฺวา ตานิ อลภมาโน เตหิ ชนํ สญฺญาเปสฺสามีติ สงฺฆเภทํ กตฺวา สาริปุตฺตโมคฺคลฺลาเนสุ ปริสํ อาทาย ปกฺกนฺเตสุ อุณฺหโลหิตํ มุเขน ฉฑฺเฑตฺวา นวมาเส คิลานมญฺเจ นิปชฺชิตฺวา วิปฺปฏิสารชาโต – ‘‘กุหึ เอตรหิ สตฺถา วสตี’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘เชตวเน’’ติ วุตฺเต มญฺจเกน มํ อาหริตฺวา สตฺถารํ ทสฺเสถาติ วตฺวา อาหริยมาโน ภควโต ทสฺสนารหสฺส กมฺมสฺส อกตตฺตา เชตวเน โปกฺขรณีสมีเปเยว ทฺเวธา ภินฺนํ ปถวึ ปวิสิตฺวา มหานิรเย ปติฏฺฐิโตติ. อยเมตฺถ สงฺเขโป. วิตฺถารกถานโย ขนฺธเก อาคโต. อาคตตฺตา ปน สพฺพํ น วุตฺตนฺติ. เอวํ อชาโตเยว รญฺโญ สตฺตุ ภวิสฺสตีติ เนมิตฺตเกหิ นิทฺทิฏฺโฐติ อชาตสตฺตุ.

Devadatta também se aproximou de Ajātasattu e disse: 'Grande rei, ordene a homens que tirem a vida do asceta Gotama.' Tendo enviado os homens fornecidos pelo rei, e ele próprio tendo subido ao Pico dos Abutres para rolar uma rocha por meio de um mecanismo, e até mesmo tendo soltado o elefante Nālāgiri, ele foi incapaz de matar o Abençoado por qualquer meio. Tendo perdido seus ganhos e honras, ele pediu cinco regras e, não as obtendo, pensou: 'Com estas convencerei as pessoas', causando assim um racha na Sangha. Quando os veneráveis Sāriputta e Moggallāna partiram levando a assembleia de volta, Devadatta vomitou sangue quente pela boca. Tendo ficado deitado em um leito de enfermo por nove meses, cheio de remorso, ele perguntou: 'Onde o Mestre reside agora?' Ao ouvir 'Em Jetavana', ele disse: 'Levem-me em uma maca e mostrem-me o Mestre.' Enquanto era carregado, por não ter realizado ações que o tornassem digno de ver o Abençoado, a terra se fendeu em duas bem perto do lago em Jetavana, e ele entrou nela, estabelecendo-se no grande inferno Avīci. Este é o resumo aqui. O relato detalhado é encontrado no Khandhaka. Como já foi detalhado lá, nem tudo foi dito aqui. Assim, por ter sido predito pelos astrólogos que 'mesmo antes de nascer, ele será o inimigo do rei', ele é chamado de Ajātasattu.

---

เวเทหิปุตฺโตติ อยํ โกสลรญฺโญ ธีตาย ปุตฺโต, น วิเทหรญฺโญ. เวเทหีติ ปน ปณฺฑิตาธิวจนเมตํ. ยถาห – ‘‘เวเทหิกา คหปตานี (ม. นิ. ๑.๒๒๖), อยฺโย อานนฺโท เวเทหมุนี’’ติ (สํ. นิ. ๒.๑๕๔). ตตฺรายํ วจนตฺโถ – วิทนฺติ เอเตนาติ เวโท, ญาณสฺเสตํ อธิวจนํ. เวเทน อีหติ ฆฏติ วายมตีติ เวเทหี. เวเทหิยา ปุตฺโต เวเทหิปุตฺโต.

'Vedehiputta' significa que ele era filho da filha do rei de Kosala, e não do rei de Videha. 'Vedehī', no entanto, é um sinônimo para uma mulher sábia. Como foi dito: 'A dona de casa Vedehikā', e 'O venerável Ānanda, o sábio de Videha'. Aqui está a análise do significado das palavras: 'vedo' é aquilo pelo qual se conhece; este é um sinônimo para sabedoria. Aquela que se esforça, se empenha e se exercita com sabedoria é chamada de 'vedehī'. O filho de uma mulher sábia é 'vedehiputto'.

---

ตทหูติ ตสฺมึ อหุ, ตสฺมึ ทิวเสติ อตฺโถ. อุปวสนฺติ เอตฺถาติ อุโปสโถ, อุปวสนฺตีติ สีเลน วา อนสเนน วา อุเปตา หุตฺวา วสนฺตีติ อตฺโถ. อยํ ปเนตฺถ อตฺถุทฺธาโร – ‘‘อายามาวุโส, กปฺปิน, อุโปสถํ คมิสฺสามา’’ติอาทีสุ ปาติโมกฺขุทฺเทโส อุโปสโถ. ‘‘เอวํ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคโต โข, วิสาเข, อุโปสโถ อุปวุตฺโถ’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๘.๔๓) สีลํ. ‘‘สุทฺธสฺส เว สทา ผคฺคุ, สุทฺธสฺสุโปสโถ สทา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๗๙) อุปวาโส. ‘‘อุโปสโถ นาม นาคราชา’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๒.๒๔๖) ปญฺญตฺติ[Pg.128]. ‘‘น, ภิกฺขเว, ตทหุโปสเถ สภิกฺขุกา อาวาสา’’ติอาทีสุ (มหาว. ๑๘๑) อุปวสิตพฺพทิวโส. อิธาปิ โสเยว อธิปฺเปโต. โส ปเนส อฏฺฐมี จาตุทฺทสี ปนฺนรสีเภเทน ติวิโธ. ตสฺมา เสสทฺวยนิวารณตฺถํ ปนฺนรเสติ วุตฺตํ. เตเนว วุตฺตํ – ‘‘อุปวสนฺติ เอตฺถาติ อุโปสโถ’’ติ.

'Tadahū' significa 'naquele dia'. 'Uposatho' é o dia em que as pessoas observam o preceito; 'upavasanti' significa que vivem dotadas de virtude ou de jejum. Aqui está a extração de significados: em passagens como 'Vinde, amigo Kappina, iremos ao uposatha', 'uposatha' refere-se à recitação do Pātimokkha. Em passagens como 'Assim, Visākhā, o uposatha dotado de oito fatores é observado', refere-se à virtude. Em passagens como 'Para o puro, é sempre o festival Phaggu; para o puro, é sempre o uposatha', refere-se à prática de jejum. Em passagens como 'O rei dos elefantes chamado Uposatha', refere-se a uma designação. Em passagens como 'Monges, no dia do uposatha, não se deve ir de um mosteiro com monges...', refere-se ao dia a ser observado. Aqui também, este último significado é o pretendido. Esse dia de uposatha é de três tipos, dividido em oitavo dia, décimo quarto dia e décimo quinto dia. Portanto, para excluir os outros dois, foi dito 'no décimo quinto'. Por isso foi dito: 'O dia em que as pessoas observam o preceito é o uposatha'.

---

โกมุทิยาติ กุมุทวติยา. ตทา กิร กุมุทานิ สุปุปฺผิตานิ โหนฺติ, ตานิ เอตฺถ สนฺตีติ โกมุที. จาตุมาสินิยาติ จาตุมาสิยา, สา หิ จตุนฺนํ มาสานํ ปริโยสานภูตาติ จาตุมาสี. อิธ ปน จาตุมาสินีติ วุจฺจติ. มาสปุณฺณตาย อุตุปุณฺณตาย สํวจฺฉรปุณฺณตาย ปุณฺณา สมฺปุณฺณาติ ปุณฺณา. มา อิติ จนฺโท วุจฺจติ, โส เอตฺถ ปุณฺโณติ ปุณฺณมา. เอวํ ปุณฺณาย ปุณฺณมายาติ อิมสฺมึ ปททฺวเย จ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

'Komudiyā' significa a noite abundante em lírios d'água. Diz-se que, naquela época, os lírios d'água estão em plena floração; como eles estão presentes nesta noite, ela é chamada de 'komudī'. 'Cātumāsiniyā' significa o fim do período de quatro meses, pois essa noite marca o término de quatro meses da estação chuvosa; por isso é chamada de 'cātumāsī'. Aqui, no entanto, é chamada de 'cātumāsinī'. É chamada de 'puṇṇā' por ser a plenitude do mês, a plenitude da estação e a plenitude do ano. A lua é chamada de 'mā', e como ela está cheia nesta noite, ela é chamada de 'puṇṇamā'. Assim deve ser entendido o significado destas duas palavras: 'puṇṇāya puṇṇamāyā'.

---

ราชามจฺจปริวุโตติ เอวรูปาย รชตฆฏวินิคฺคตาหิ ขีรธาราหิ โธวิยมานทิสาภาคาย วิย, รชตวิมานวิจฺจุเตหิ มุตฺตาวฬิสุมนกุสุมทามเสตทุกูลกุมุทวิสเรหิ สมฺปริกิณฺณาย วิย จ, จตุรุปกฺกิเลสวิมุตฺตปุณฺณจนฺทปฺปภาสมุทโยภาสิตาย รตฺติยา ราชามจฺเจหิ ปริวุโตติ อตฺโถ. อุปริปาสาทวรคโตติ ปาสาทวรสฺส อุปริคโต. มหารเห สมุสฺสิตเสตจฺฉตฺเต กญฺจนาสเน นิสินฺโน โหติ. กสฺมา นิสินฺโน? นิทฺทาวิโนทนตฺถํ. อยญฺหิ ราชา ปิตริ อุปกฺกนฺตทิวสโต ปฏฺฐาย – ‘‘นิทฺทํ โอกฺกมิสฺสามี’’ติ นิมีลิตมตฺเตสุเยว อกฺขีสุ สตฺติสตอพฺภาหโต วิย กนฺทมาโนเยว ปพุชฺฌิ. กิเมตนฺติ จ วุตฺเต, น กิญฺจีติ วทติ. เตนสฺส อมนาปา นิทฺทา, อิติ นิทฺทาวิโนทนตฺถํ นิสินฺโน. อปิ จ ตสฺมึ ทิวเส นกฺขตฺตํ สงฺฆุฏฺฐํ โหติ. สพฺพํ นครํ สิตฺตสมฺมฏฺฐํ วิปฺปกิณฺณวาลุกํ ปญฺจวณฺณกุสุมลาชปุณฺณฆฏปฏิมณฺฑิตฆรทฺวารํ สมุสฺสิตธชปฏากวิจิตฺรสมุชฺชลิตทีปมาลาลงฺกตสพฺพทิสาภาคํ วีถิสภาเคน รจฺฉาสภาเคน นกฺขตฺตกีฬํ อนุภวมาเนน มหาชเนน สมากิณฺณํ โหติ. อิติ นกฺขตฺตทิวสตายปิ นิสินฺโนติ วทนฺติ. เอวํ ปน วตฺวาปิ – ‘‘ราชกุลสฺส นาม สทาปิ นกฺขตฺตเมว, นิทฺทาวิโนทนตฺถํเยว ปเนส นิสินฺโน’’ติ สนฺนิฏฺฐานํ กตํ.

'Rājāmaccaparivuto' significa cercado por ministros reais em uma noite que parecia lavada em todas as direções por correntes de leite jorrando de um vaso de prata, e como se estivesse repleta de fios de pérolas, guirlandas de jasmim, mantos de seda branca e lírios d'água brancos caindo de uma mansão celestial de prata, iluminada pelo brilho da lua cheia livre das quatro imperfeições. 'Uparipāsādavaragato' significa que ele havia subido ao topo de um magnífico palácio. Ele estava sentado em um trono de ouro sob um guarda-sol branco erguido, digno de um grande homem. Por que ele estava sentado? Para afastar o sono. Pois, desde o dia em que atentou contra a vida de seu pai, assim que fechava os olhos pensando 'vou dormir', o rei acordava gritando como se estivesse sendo trespassado por cem lanças. Quando lhe perguntavam 'O que é isso?', ele não dizia nada. Por isso, seu sono era desagradável, e ele se sentava para afastar o sono. Além disso, naquele dia, um festival havia sido proclamado. Toda a cidade estava limpa e varrida, com areia espalhada, as portas das casas decoradas com flores de cinco cores, arroz estourado e vasos cheios de água, e todas as direções adornadas com bandeiras e estandartes erguidos e fileiras de lâmpadas brilhantes. Estava repleta de uma grande multidão desfrutando desfrutando do festival pelas ruas principais e secundárias. Dizem que ele estava sentado também por ser o dia do festival. No entanto, embora isso tenha sido dito, a conclusão final é: 'Para a família real, é sempre dia de festival; ele estava sentado ali apenas para afastar o sono'.

---

อุทานํ [Pg.129] อุทาเนสีติ อุทาหารํ อุทาหริ, ยถา หิ ยํ เตลํ มานํ คเหตุํ น สกฺโกติ, วิสฺสนฺทิตฺวา คจฺฉติ, ตํ อวเสโกติ วุจฺจติ. ยญฺจ ชลํ ตฬากํ คเหตุํ น สกฺโกติ, อชฺโฌตฺถริตฺวา คจฺฉติ, ตํ โอโฆติ วุจฺจติ; เอวเมว ยํ ปีติวจนํ หทยํ คเหตุํ น สกฺโกติ, อธิกํ หุตฺวา อนฺโต อสณฺฐหิตฺวา พหินิกฺขมติ, ตํ อุทานนฺติ วุจฺจติ. เอวรูปํ ปีติมยํ วจนํ นิจฺฉาเรสีติ อตฺโถ.

'Udānaṃ udānesi' significa que ele proferiu uma declaração inspirada. Assim como o óleo que não cabe em um recipiente transborda e escorre, o que é chamado de 'avaseka'; e assim como a água que não cabe em um reservatório transborda e corre, o que é chamado de 'ogha'; da mesma forma, as palavras nascidas da alegria que o coração não consegue conter, tornando-se excessivas e não permanecendo no interior, saem para o exterior, o que é chamado de 'udāna'. O significado é que ele proferiu tais palavras cheias de alegria.

---

โทสินาติ โทสาปคตา, อพฺภา, มหิกา, ธูโม, รโช, ราหูติ อิเมหิ ปญฺจหิ อุปกฺกิเลเสหิ วิรหิตาติ วุตฺตํ โหติ. ตสฺมา รมณียาติอาทีนิ ปญฺจ โถมนวจนานิ. สา หิ มหาชนสฺส มนํ รมยตีติ รมณียา. วุตฺตโทสวิมุตฺตาย จนฺทปฺปภาย โอภาสิตตฺตา อติวิย สุรูปาติ อภิรูปา. ทสฺสิตุํ ยุตฺตาติ ทสฺสนียา. จิตฺตํ ปสาเทตีติ ปาสาทิกา. ทิวสมาสาทีนํ ลกฺขณํ ภวิตุํ ยุตฺตาติ ลกฺขญฺญา.

'Dosinā' significa livre de defeitos; ou seja, livre das cinco imperfeições: nuvens, névoa, fumaça, poeira e o eclipse de Rāhu. Portanto, as cinco palavras que começam com 'ramaṇīyā' são termos de louvor. Ela é chamada de 'ramaṇīyā' porque encanta a mente das pessoas. É chamada de 'abhirūpā' porque é extremamente formosa, iluminada pelo brilho do luar livre das imperfeições mencionadas. É chamada de 'dassanīyā' porque é apropriada para ser contemplada. É chamada de 'pāsādikā' porque purifica e alegra a mente. É chamada de 'lakkhaññā' porque é adequada para marcar os dias, meses, etc.

---

กํ นุ ขฺวชฺชาติ กํ นุ โข อชฺช. สมณํ วา พฺราหฺมณํ วาติ สมิตปาปตาย สมณํ. พาหิตปาปตาย พฺราหฺมณํ. ยํ โน ปยิรุปาสโตติ วจนพฺยตฺตโย เอส, ยํ อมฺหากํ ปญฺหปุจฺฉนวเสน ปยิรุปาสนฺตานํ มธุรํ ธมฺมํ สุตฺวา จิตฺตํ ปสีเทยฺยาติ อตฺโถ. อิติ ราชา อิมินา สพฺเพนปิ วจเนน โอภาสนิมิตฺตกมฺมํ อกาสิ. กสฺส อกาสีติ? ชีวกสฺส. กิมตฺถํ? ภควโต ทสฺสนตฺถํ. กึ ภควนฺตํ สยํ ทสฺสนาย อุปคนฺตุํ น สกฺโกตีติ? อาม, น สกฺโกติ. กสฺมา? มหาปราธตาย.

“A quem hoje...” significa “a quem de fato hoje?”. “Um asceta ou um brâmane”: ele é chamado de asceta (samaṇa) por ter pacificado o mal, e de brâmane (brāhmaṇa) por ter afastado o mal. “A quem nós prestamos homenagem” é uma inversão gramatical; o significado é: “aquele a quem nós, ao nos aproximarmos para fazer perguntas, ouvindo o seu doce Dhamma, nosso coração se purifique”. Assim, o rei, com todas essas palavras, fez uma alusão indireta (um sinal). Para quem ele fez isso? Para Jīvaka. Com que propósito? Para ver o Abençoado. Será que ele mesmo não podia ir ver o Abençoado? Sim, ele não podia. Por quê? Por causa de sua grande ofensa.

---

เตน หิ ภควโต อุปฏฺฐาโก อริยสาวโก อตฺตโน ปิตา มาริโต, เทวทตฺโต จ ตเมว นิสฺสาย ภควโต พหุํ อนตฺถมกาสิ, อิติ มหาปราโธ เอส, ตาย มหาปราธตาย สยํ คนฺตุํ น สกฺโกติ. ชีวโก ปน ภควโต อุปฏฺฐาโก, ตสฺส ปิฏฺฐิฉายาย ภควนฺตํ ปสฺสิสฺสามีติ โอภาสนิมิตฺตกมฺมํ อกาสิ. กึ ชีวโก ปน – ‘‘มยฺหํ อิทํ โอภาสนิมิตฺตกมฺม’’นฺติ ชานาตีติ? อาม ชานาติ. อถ กสฺมา ตุณฺหี อโหสีติ? วิกฺเขปปจฺเฉทนตฺถํ.

Pois ele havia matado seu próprio pai, que era um nobre discípulo e assistente do Abençoado; além disso, Devadatta, apoiando-se nele, causou muitos danos ao Abençoado. Assim, esta era uma grande ofensa e, por causa dessa grande ofensa, ele mesmo não podia ir. Jīvaka, porém, era um assistente do Abençoado; pensando: 'Sob a proteção de Jīvaka, verei o Abençoado', o rei fez essa alusão indireta. Mas será que Jīvaka sabia: 'Esta alusão indireta é dirigida a mim'? Sim, ele sabia. Então, por que ele permaneceu em silêncio? Para evitar a interrupção de suas palavras.

---

ตสฺสญฺหิ ปริสติ ฉนฺนํ สตฺถารานํ อุปฏฺฐากา พหู สนฺนิปติตา, เต อสิกฺขิตานํ ปยิรุปาสเนน สยมฺปิ อสิกฺขิตาว. เต มยิ ภควโต คุณกถํ [Pg.130] อารทฺเธ อนฺตรนฺตรา อุฏฺฐายุฏฺฐาย อตฺตโน สตฺถารานํ คุณํ กเถสฺสนฺติ, เอวํ เม สตฺถุ คุณกถา ปริโยสานํ น คมิสฺสติ. ราชา ปน อิเมสํ กุลูปเก อุปสงฺกมิตฺวา คหิตาสารตาย เตสํ คุณกถาย อนตฺตมโน หุตฺวา มํ ปฏิปุจฺฉิสฺสติ, อถาหํ นิพฺพิกฺเขปํ สตฺถุ คุณํ กเถตฺวา ราชานํ สตฺถุ สนฺติกํ คเหตฺวา คมิสฺสามีติ ชานนฺโตว วิกฺเขปปจฺเฉทนตฺถํ ตุณฺหี อโหสีติ.

Pois naquela assembleia estavam reunidos muitos ministros que eram assistentes dos seis mestres heréticos; por se associarem a mestres sem treinamento, eles próprios também eram destituídos de treinamento. Pensou Jīvaka: 'Se eu começar a falar sobre as qualidades do Abençoado, eles se levantarão repetidamente para exaltar as qualidades de seus próprios mestres; assim, o elogio ao meu Mestre não chegará ao fim. Mas o rei, tendo se aproximado dos mestres desses ministros e percebido que eles não têm essência real, ficará insatisfeito com os elogios a eles e me perguntará novamente. Então, sem qualquer interrupção, falarei sobre as qualidades do Mestre e levarei o rei à presença do Mestre'. Sabendo disso perfeitamente, ele permaneceu em silêncio para evitar a interrupção de suas palavras.

---

เตปิ อมจฺจา เอวํ จินฺเตสุํ – ‘‘อชฺช ราชา ปญฺจหิ ปเทหิ รตฺตึ โถเมติ, อทฺธา กิญฺจิ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิตฺวา ธมฺมํ โสตุกาโม, ยสฺส เจส ธมฺมํ สุตฺวา ปสีทิสฺสติ, ตสฺส จ มหนฺตํ สกฺการํ กริสฺสติ, ยสฺส ปน กุลูปโก สมโณ ราชกุลูปโก โหติ, ภทฺทํ ตสฺสา’’ติ.

Aqueles ministros também pensaram assim: 'Hoje o rei elogia a noite com os cinco termos. Certamente ele deseja se aproximar de algum asceta ou brâmane, fazer-lhe perguntas e ouvir o Dhamma. E aquele por cujo Dhamma ele se inspirar, a ele o rei prestará grande homenagem. E para aquele cujo mestre asceta se tornar o mestre da família real, isso será excelente'.

---

๑๕๑-๑๕๒. เต เอวํ จินฺเตตฺวา – ‘‘อหํ อตฺตโน กุลูปกสมณสฺส วณฺณํ วตฺวา ราชานํ คเหตฺวา คมิสฺสามิ, อหํ คมิสฺสามี’’ติ อตฺตโน อตฺตโน กุลูปกานํ วณฺณํ กเถตุํ อารทฺธา. เตนาห – ‘‘เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ราชามจฺโจ’’ติอาทิ. ตตฺถ ปูรโณติ ตสฺส สตฺถุปฏิญฺญสฺส นามํ. กสฺสโปติ โคตฺตํ. โส กิร อญฺญตรสฺส กุลสฺส เอกูนทาสสตํ ปูรยมาโน ชาโต, เตนสฺส ปูรโณติ นามํ อกํสุ. มงฺคลทาสตฺตา จสฺส ‘‘ทุกฺกฏ’’นฺติ วตฺตา นตฺถิ, อกตํ วา น กตนฺติ. โส ‘‘กิมหํ เอตฺถ วสามี’’ติ ปลายิ. อถสฺส โจรา วตฺถานิ อจฺฉินฺทึสุ, โส ปณฺเณน วา ติเณน วา ปฏิจฺฉาเทตุมฺปิ อชานนฺโต ชาตรูเปเนว เอกํ คามํ ปาวิสิ. มนุสฺสา ตํ ทิสฺวา ‘‘อยํ สมโณ อรหา อปฺปิจฺโฉ, นตฺถิ อิมินา สทิโส’’ติ ปูวภตฺตาทีนิ คเหตฺวา อุปสงฺกมนฺติ. โส – ‘‘มยฺหํ สาฏกํ อนิวตฺถภาเวน อิทํ อุปฺปนฺน’’นฺติ ตโต ปฏฺฐาย สาฏกํ ลภิตฺวาปิ น นิวาเสสิ, ตเทว ปพฺพชฺชํ อคฺคเหสิ, ตสฺส สนฺติเก อญฺเญปิ อญฺเญปีติ ปญฺจสตมนุสฺสา ปพฺพชึสุ. ตํ สนฺธายาห – ‘‘ปูรโณ กสฺสโป’’ติ.

151-152. Tendo pensado assim, cada um deles planejou: 'Eu falarei sobre as qualidades do meu próprio mestre asceta e levarei o rei comigo', e começaram a elogiar seus respectivos mestres. Por isso foi dito: 'Quando isso foi dito, um certo ministro do rei...', etc. Ali, 'Pūraṇa' é o nome daquele que se autoproclamava mestre, e 'Kassapa' é o seu clã. Diz-se que ele nasceu completando o número de cem escravos (sendo o nonagésimo nono) em uma certa família; por isso, deram-lhe o nome de 'Pūraṇa' (Aquele que completa). E por ser considerado um escravo auspicioso, ninguém lhe dizia 'isso foi mal feito', nem reclamava do que ele deixava de fazer. Ele pensou: 'Por que eu deveria continuar vivendo aqui?' e fugiu. No caminho, ladrões roubaram suas roupas. Sem saber como se cobrir nem mesmo com folhas ou capim, ele entrou em uma aldeia completamente nu, no estado em que nasceu. As pessoas, ao vê-lo, pensaram: 'Este asceta é um arahant de poucos desejos, não há ninguém igual a ele', e se aproximaram trazendo bolos, arroz e outros alimentos. Ele pensou: 'Tudo isso me foi oferecido pelo fato de eu não vestir roupas'. A partir de então, mesmo quando obtinha roupas, ele não as vestia, adotando essa mesma nudez como sua vida ascética. Na sua presença, cerca de quinhentas pessoas também se tornaram ascetas. Referindo-se a ele, foi dito: 'Pūraṇa Kassapa'.

---

ปพฺพชิตสมูหสงฺขาโต สงฺโฆ อสฺส อตฺถีติ สงฺฆี. สฺเวว คโณ อสฺส อตฺถีติ คณี. อาจารสิกฺขาปนวเสน ตสฺส คณสฺส อาจริโยติ คณาจริโย. ญาโตติ ปญฺญาโต ปากโฏ. ‘‘อปฺปิจฺโฉ [Pg.131] สนฺตุฏฺโฐ. อปฺปิจฺฉตาย วตฺถมฺปิ น นิวาเสตี’’ติ เอวํ สมุคฺคโต ยโส อสฺส อตฺถีติ ยสสฺสี. ติตฺถกโรติ ลทฺธิกโร. สาธุสมฺมโตติ อยํ สาธุ, สุนฺทโร, สปฺปุริโสติ เอวํ สมฺมโต. พหุชนสฺสาติ อสฺสุตวโต อนฺธพาลปุถุชฺชนสฺส. ปพฺพชิตโต ปฏฺฐาย อติกฺกนฺตา พหู รตฺติโย ชานาตีติ รตฺตญฺญู. จิรํ ปพฺพชิตสฺส อสฺสาติ จิรปพฺพชิโต, อจิรปพฺพชิตสฺส หิ กถา โอกปฺปนียา น โหติ, เตนาห ‘‘จิรปพฺพชิโต’’ติ. อทฺธคโตติ อทฺธานํ คโต, ทฺเว ตโย ราชปริวฏฺเฏ อตีโตติ อธิปฺปาโย. วโยอนุปฺปตฺโตติ ปจฺฉิมวยํ อนุปฺปตฺโต. อิทํ อุภยมฺปิ – ‘‘ทหรสฺส กถา โอกปฺปนียา น โหตี’’ติ เอตํ สนฺธาย วุตฺตํ.

“Líder de uma comunidade” (saṅghī) significa que ele possui uma comunidade, que é um grupo de ascetas. “Líder de um grupo” (gaṇī) significa que ele possui esse mesmo grupo. “Mestre de um grupo” (gaṇācariyo) significa que ele é o mestre daquele grupo por instruí-los em sua conduta. “Famoso” (ñāto) significa bem conhecido e célebre. “Célebre” (yasassī) significa que ele possui uma fama amplamente difundida, tal como: 'Ele tem poucos desejos e é contente; por ter poucos desejos, nem mesmo veste roupas'. “Fundador de uma seita” (titthakaro) significa criador de uma doutrina. “Considerado virtuoso” (sādhusammato) significa que ele é considerado bom, excelente, um homem de bem. “Pela multidão” (bahujanassa) refere-se às pessoas comuns, cegas e tolas, que nunca ouviram o Dhamma. “De longa experiência” (rattaññū) significa que ele conhece muitas noites que se passaram desde a sua ordenação. “Ordenado há muito tempo” (cirapabbajito) significa que sua ordenação ocorreu há muito tempo; pois as palavras de quem se ordenou recentemente não inspiram confiança, por isso foi dito 'ordenado há muito tempo'. “Que percorreu o caminho da vida” (addhagato) significa que ele avançou no tempo, tendo testemunhado a transição de dois ou três reinados. “Que atingiu a idade avançada” (vayoanuppatto) significa que ele chegou à última fase da vida. Ambos os termos foram ditos tendo em vista que 'as palavras de um jovem não inspiram confiança'.

---

ตุณฺหี อโหสีติ สุวณฺณวณฺณํ มธุรรสํ อมฺพปกฺกํ ขาทิตุกาโม ปุริโส อาหริตฺวา หตฺเถ ฐปิตํ กาชรปกฺกํ ทิสฺวา วิย ฌานาภิญฺญาทิคุณยุตฺตํ ติลกฺขณพฺภาหตํ มธุรํ ธมฺมกถํ โสตุกาโม ปุพฺเพ ปูรณสฺส ทสฺสเนนาปิ อนตฺตมโน อิทานิ คุณกถาย สุฏฺฐุตรํ อนตฺตมโน หุตฺวา ตุณฺหี อโหสิ. อนตฺตมโน สมาโนปิ ปน ‘‘สจาหํ เอตํ ตชฺเชตฺวา คีวายํ คเหตฺวา นีหราเปสฺสามิ, ‘โย โย กเถสิ, ตํ ตํ ราชา เอวํ กโรตี’ติ ภีโต อญฺโญปิ โกจิ กิญฺจิ น กเถสฺสตี’’ติ อมนาปมฺปิ ตํ กถํ อธิวาเสตฺวา ตุณฺหี เอว อโหสิ. อถญฺโญ – ‘‘อหํ อตฺตโน กุลูปกสฺส วณฺณํ กเถสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา วตฺตุํ อารภิ. เตน วุตฺตํ – อญฺญตโรปิ โขติอาทิ. ตํ สพฺพํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

“Permaneceu em silêncio”: assim como um homem que deseja comer uma manga madura, de cor dourada e sabor doce, mas fica insatisfeito ao ver uma fruta amarga colocada em sua mão; da mesma forma, o rei, desejando ouvir um doce discurso sobre o Dhamma dotado de qualidades como os jhanas e os conhecimentos diretos, e marcado pelas três características da existência, já estava insatisfeito apenas por ver Pūraṇa anteriormente, e agora, ao ouvir o elogio de suas falsas qualidades, ficou ainda mais insatisfeito e permaneceu em silêncio. No entanto, mesmo insatisfeito, ele pensou: 'Se eu ameaçar este ministro, segurá-lo pelo pescoço e mandá-lo embora, os outros ministros ficarão com medo, pensando: "O rei faz isso com qualquer um que fale", e ninguém mais dirá nada'. Assim, tolerando aquela conversa desagradável, ele permaneceu em silêncio. Então, outro ministro, pensando: 'Eu falarei sobre as qualidades do meu próprio mestre', começou a falar. Por isso foi dito: 'E um outro...', etc. Tudo isso deve ser compreendido da mesma maneira já explicada.

---

เอตฺถ ปน มกฺขลีติ ตสฺส นามํ. โคสาลาย ชาตตฺตา โคสาโลติ ทุติยํ นามํ. ตํ กิร สกทฺทมาย ภูมิยา เตลฆฏํ คเหตฺวา คจฺฉนฺตํ – ‘‘ตาต, มา ขลี’’ติ สามิโก อาห. โส ปมาเทน ขลิตฺวา ปติตฺวา สามิกสฺส ภเยน ปลายิตุํ อารทฺโธ. สามิโก อุปธาวิตฺวา ทุสฺสกณฺเณ อคฺคเหสิ. โส สาฏกํ ฉฑฺเฑตฺวา อเจลโก หุตฺวา ปลายิ. เสสํ ปูรณสทิสเมว.

Aqui, 'Makkhali' é o seu nome. 'Gosāla' é o seu segundo nome, por ter nascido em um estábulo. Diz-se que, enquanto ele caminhava carregando um pote de óleo sobre um terreno lamacento, seu mestre lhe disse: 'Meu caro, não escorregue (mā khali)'. Por negligência, ele escorregou e caiu. Com medo de seu mestre, ele começou a fugir. O mestre correu atrás dele e o segurou pela ponta da roupa. Ele, porém, abandonou sua roupa e fugiu completamente nu. O restante de sua história é exatamente igual à de Pūraṇa.

---

๑๕๓. อชิโตติ ตสฺส นามํ. เกสกมฺพลํ ธาเรตีติ เกสกมฺพโล. อิติ นามทฺวยํ สํสนฺทิตฺวา อชิโต เกสกมฺพโลติ วุจฺจติ[Pg.132]. ตตฺถ เกสกมฺพโล นาม มนุสฺสเกเสหิ กตกมฺพโล. ตโต ปฏิกิฏฺฐตรํ วตฺถํ นาม นตฺถิ. ยถาห – ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ ตนฺตาวุตานํ วตฺถานํ, เกสกมฺพโล เตสํ ปฏิกิฏฺโฐ อกฺขายติ. เกสกมฺพโล, ภิกฺขเว, สีเต สีโต, อุณฺเห อุณฺโห, ทุพฺพณฺโณ ทุคฺคนฺโธ ทุกฺขสมฺผสฺโส’’ติ (อ. นิ. ๓.๑๓๘).

153. 'Ajita' é o seu nome. Ele é chamado de 'Kesakambala' porque usava uma manta feita de cabelo humano. Combinando os dois nomes, ele é chamado de Ajita Kesakambala. Ali, 'manta de cabelo' (kesakambala) refere-se a uma manta tecida com cabelos humanos. Não existe vestimenta mais desprezível do que essa. Como o Abençoado disse: 'Monges, de todas as vestimentas tecidas, a manta de cabelo é considerada a pior de todas. Monges, a manta de cabelo é fria no frio, quente no calor, tem cor desagradável, cheiro ruim e é áspera ao toque'.

---

๑๕๔. ปกุโธติ ตสฺส นามํ. กจฺจายโนติ โคตฺตํ. อิติ นามโคตฺตํ สํสนฺทิตฺวา ปกุโธ กจฺจายโนติ วุจฺจติ. สีตุทกปฏิกฺขิตฺตโก เอส, วจฺจํ กตฺวาปิ อุทกกิจฺจํ น กโรติ, อุณฺโหทกํ วา กญฺชิยํ วา ลภิตฺวา กโรติ, นทึ วา มคฺโคทกํ วา อติกฺกมฺม – ‘‘สีลํ เม ภินฺน’’นฺติ วาลิกถูปํ กตฺวา สีลํ อธิฏฺฐาย คจฺฉติ. เอวรูโป นิสฺสิรีกลทฺธิโก เอส.

154. 'Pakudha' é o seu nome. 'Kaccāyana' é o seu clã. Combinando o nome e o clã, ele é chamado de Pakudha Kaccāyana. Ele evitava o uso de água fria; mesmo após evacuar, não fazia a higiene com água, a menos que obtivesse água quente ou água de arroz fermentada. Se cruzasse um rio ou água no caminho, pensava: 'Minha virtude foi violada', e então construía uma estupa de areia, restabelecia seus votos e prosseguia. Tal era a sua doutrina desprovida de esplendor.

---

๑๕๕. สญฺจโยติ ตสฺส นามํ. เพลฏฺฐสฺส ปุตฺโตติ เพลฏฺฐปุตฺโต.

155. 'Sanjaya' é o seu nome. 'Belaṭṭhaputta' significa que ele era filho de Belaṭṭha.

---

๑๕๖. อมฺหากํ คณฺฐนกิเลโส ปลิพนฺธนกิเลโส นตฺถิ, กิเลสคณฺฐรหิตา มยนฺติ เอวํวาทิตาย ลทฺธนามวเสน นิคณฺโฐ. นาฏสฺส ปุตฺโต นาฏปุตฺโต.

156. Ele é chamado de 'Nigaṇṭha' (sem amarras) devido ao nome que obteve por costumar dizer: 'Não temos as impurezas que nos atam nem as impurezas que nos prendem; somos livres dos nós das impurezas'. 'Nāṭaputta' significa que ele era filho de Nāṭa.

---

โกมารภจฺจชีวกกถาวณฺณนา

A Explicação da História de Jīvaka Komārabhacca

---

๑๕๗. อถ โข ราชาติ ราชา กิร เตสํ วจนํ สุตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อหํ ยสฺส ยสฺส วจนํ น โสตุกาโม, โส โส เอว กเถสิ. ยสฺส ปนมฺหิ วจนํ โสตุกาโม, เอส นาควสํ ปิวิตฺวา ฐิโต สุปณฺโณ วิย ตุณฺหีภูโต, อนตฺโถ วต เม’’ติ. อถสฺส เอตทโหสิ – ‘‘ชีวโก อุปสนฺตสฺส พุทฺธสฺส ภควโต อุปฏฺฐาโก, สยมฺปิ อุปสนฺโต, ตสฺมา วตฺตสมฺปนฺโน ภิกฺขุ วิย ตุณฺหีภูโตว นิสินฺโน, น เอส มยิ อกเถนฺเต กเถสฺสติ, หตฺถิมฺหิ โข ปน มทฺทนฺเต หตฺถิสฺเสว ปาโท คเหตพฺโพ’’ติ เตน สทฺธึ สยํ มนฺเตตุมารทฺโธ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อถ โข ราชา’’ติ. ตตฺถ กึ ตุณฺหีติ เกน การเณน ตุณฺหี. อิเมสํ อมจฺจานํ อตฺตโน อตฺตโน กุลูปกสมณสฺส วณฺณํ กเถนฺตานํ มุขํ นปฺปโหติ[Pg.133]. กึ ยถา เอเตสํ, เอวํ ตว กุลูปกสมโณ นตฺถิ, กึ ตฺวํ ทลิทฺโท, น เต มม ปิตรา อิสฺสริยํ ทินฺนํ, อุทาหุ อสฺสทฺโธติ ปุจฺฉติ.

157. “Então o rei...”: diz-se que o rei, ouvindo as palavras deles, pensou: 'Aqueles cujas palavras eu não desejo ouvir são exatamente os que falaram. Mas aquele cujas palavras desejo ouvir permanece em silêncio, como um garuda que ficou paralisado após beber gordura de naga. Que infortúnio o meu!'. Então ele pensou: 'Jīvaka é o assistente do Abençoado Buda, que é pacificado, e ele próprio também é pacificado. Por isso, ele está sentado em silêncio, como um monge perfeito em seus deveres. Ele não falará a menos que eu comece a falar. Mas quando um elefante está pisoteando, deve-se segurar o próprio pé do elefante'. Assim, ele começou a conversar diretamente com ele. Por isso foi dito: 'Então o rei...'. Ali, 'por que em silêncio?' significa 'por qual razão você está em silêncio?'. O rei pergunta: 'A boca desses ministros não cessa de elogiar seus respectivos mestres ascetas. Será que, assim como eles, você não tem um mestre asceta? Você é pobre? Meu pai não lhe concedeu riqueza e poder? Ou você é desprovido de fé?'.

---

ตโต ชีวกสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อยํ ราชา มํ กุลูปกสมณสฺส คุณํ กถาเปติ, น ทานิ เม ตุณฺหีภาวสฺส กาโล, ยถา โข ปนิเม ราชานํ วนฺทิตฺวา นิสินฺนาว อตฺตโน กุลูปกสมณานํ คุณํ กถยึสุ, น มยฺหํ เอวํ สตฺถุคุเณ กเถตุํ ยุตฺต’’นฺติ อุฏฺฐายาสนา ภควโต วิหาราภิมุโข ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา ทสนขสโมธานสมุชฺชลํ อญฺชลึ สิรสิ ปคฺคเหตฺวา – ‘‘มหาราช, มา มํ เอวํ จินฺตยิตฺถ, ‘อยํ ยํ วา ตํ วา สมณํ อุปสงฺกมตี’ติ, มม สตฺถุโน หิ มาตุกุจฺฉิโอกฺกมเน, มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมเน, มหาภินิกฺขมเน, สมฺโพธิยํ, ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตเน จ, ทสสหสฺสิโลกธาตุ กมฺปิตฺถ, เอวํ ยมกปาฏิหาริยํ อกาสิ, เอวํ เทโวโรหณํ, อหํ สตฺถุโน คุเณ กถยิสฺสามิ, เอกคฺคจิตฺโต สุณ, มหาราชา’’ติ วตฺวา – ‘‘อยํ เทว, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ตํ โข ปน ภควนฺตนฺติ อิตฺถมฺภูตาขฺยานตฺเถ อุปโยควจนํ, ตสฺส โข ปน ภควโตติ อตฺโถ. กลฺยาโณติ กลฺยาณคุณสมนฺนาคโต, เสฏฺโฐติ วุตฺตํ โหติ. กิตฺติสทฺโทติ กิตฺติเยว. ถุติโฆโส วา. อพฺภุคฺคโตติ สเทวกํ โลกํ อชฺโฌตฺถริตฺวา อุคฺคโต. กินฺติ? ‘‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… ภควา’’ติ.

Então Jīvaka pensou: 'Este rei quer que eu fale sobre as qualidades do meu mestre asceta; agora não é hora de eu permanecer em silêncio. No entanto, embora estes ministros tenham permanecido sentados após prestar homenagem ao rei para falar sobre as qualidades de seus mestres, não é apropriado que eu fale sobre as qualidades do meu Mestre dessa maneira'. Então, levantando-se de seu assento, voltando-se em direção ao mosteiro do Abençoado, ele prestou homenagem com as cinco partes do corpo tocando o chão e, erguendo as mãos unidas sobre a cabeça, brilhantes com a união de suas dez unhas, disse: 'Ó grande rei, não pense de mim: "Este homem se aproxima de qualquer asceta comum". Pois, na descida do meu Mestre ao ventre materno, no seu nascimento, na sua grande renúncia, na sua iluminação e no girar da roda do Dhamma, o sistema de dez mil mundos tremeu. Ele realizou o duplo milagre e a descida do mundo dos devas. Eu falarei sobre as qualidades do meu Mestre; ouça com a mente concentrada, ó grande rei!'. Tendo dito isso, ele declarou: 'Este Abençoado, ó rei, é um arahant, perfeitamente iluminado...', etc. Ali, 'a esse Abençoado' (taṃ kho pana bhagavantaṃ) é o caso acusativo usado para descrever um estado de coisas; o significado é 'daquele Abençoado'. 'Excelente' (kalyāṇo) significa dotado de excelentes qualidades, supremo. 'Fama' (kittisaddo) refere-se à própria reputação ou ao som de louvor. 'Espalhou-se' (abbhuggato) significa que surgiu e se difundiu, cobrindo todo o mundo com seus devas. Como? 'Assim é o Abençoado: um arahant, perfeitamente iluminado... até... o Abençoado'.

---

ตตฺรายํ ปทสมฺพนฺโธ – โส ภควา อิติปิ อรหํ อิติปิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… อิติปิ ภควาติ. อิมินา จ อิมินา จ การเณนาติ วุตฺตํ โหติ. ตตฺถ อารกตฺตา อรีนํ, อรานญฺจ หตตฺตา, ปจฺจยาทีนํ อรหตฺตา, ปาปกรเณ รหาภาวาติ, อิเมหิ ตาว การเณหิ โส ภควา อรหนฺติ เวทิตพฺโพติอาทินา นเยน มาติกํ นิกฺขิปิตฺวา สพฺพาเนว เจตานิ ปทานิ วิสุทฺธิมคฺเค พุทฺธานุสฺสตินิทฺเทเส วิตฺถาริตานีติ ตโต เนสํ วิตฺถาโร คเหตพฺโพ.

Ali, esta é a conexão das palavras: 'Aquele Abençoado é um arahant por esta razão, perfeitamente iluminado por esta razão... até... o Abençoado por esta razão'. O significado é: 'por esta e por aquela razão'. Ali, por estar distante das impurezas, por ter destruído os inimigos (as impurezas), por ter quebrado os raios da roda do samsara, por ser digno de receber os requisitos e por não realizar o mal em segredo; por essas razões, primeiramente, deve-se saber que o Abençoado é um 'arahant'. Tendo estabelecido a matriz dessa maneira, todos esses termos foram detalhadamente explicados no Visuddhimagga, na seção sobre a Recordação do Buda (Buddhānussatiniddesa). Portanto, a explicação detalhada deles deve ser obtida a partir de lá.

---

ชีวโก ปน เอกเมกสฺส ปทสฺส อตฺถํ นิฏฺฐาเปตฺวา – ‘‘เอวํ, มหาราช, อรหํ มยฺหํ สตฺถา, เอวํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ…เป… เอวํ ภควา’’ติ วตฺวา – ‘‘ตํ, เทโว, ภควนฺตํ ปยิรุปาสตุ, อปฺเปว นาม เทวสฺส ตํ ภควนฺตํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺยา’’ติ อาห. เอตฺถ จ ตํ เทโว ปยิรุปาสตูติ วทนฺโต ‘‘มหาราช, ตุมฺหาทิสานญฺหิ สเตนปิ สหสฺเสนปิ สตสหสฺเสนปิ ปุฏฺฐสฺส [Pg.134] มยฺหํ สตฺถุโน สพฺเพสํ จิตฺตํ คเหตฺวา กเถตุํ ถาโม จ พลญฺจ อตฺถิ, วิสฺสตฺโถ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺเฉยฺยาสิ มหาราชา’’ติ อาห.

Jīvaka, após concluir a explicação do significado de cada um dos atributos, disse: 'Assim, ó grande rei, o meu mestre é o Arahaṃ (digno), assim ele é o Sammāsambuddho (perfeitamente desperto)... pe... assim ele é o Bhagavā (Abençoado). Que Vossa Majestade se aproxime do Abençoado; talvez, ao se aproximar do Abençoado, a mente de Vossa Majestade se purifique com fé.' E aqui, ao dizer 'Que Vossa Majestade se aproxime dele', Jīvaka quis dizer: 'Ó grande rei, mesmo que cem, mil ou cem mil pessoas como vós fizessem perguntas ao meu mestre, ele tem a capacidade e a força de responder capturando a mente de todos. Aproxime-se sem temor e faça suas perguntas, ó grande rei.'

---

รญฺโญปิ ภควโต คุณกถํ สุณนฺตสฺส สกลสรีรํ ปญฺจวณฺณาย ปีติยา นิรนฺตรํ ผุฏํ อโหสิ. โส ตงฺขณญฺเญว คนฺตุกาโม หุตฺวา – ‘‘อิมาย โข ปน เวลาย มยฺหํ ทสพลสฺส สนฺติกํ คจฺฉโต น อญฺโญ โกจิ ขิปฺปํ ยานานิ โยเชตุํ สกฺขิสฺสติ อญฺญตฺร ชีวกา’’ติ จินฺเตตฺวา – ‘‘เตน หิ, สมฺม ชีวก, หตฺถิยานานิ กปฺปาเปหี’’ติ อาห.

Enquanto o rei ouvia o discurso sobre as qualidades do Abençoado, todo o seu corpo foi continuamente preenchido por uma alegria de cinco tipos (pañcavaṇṇā pīti). Desejando partir naquele exato momento, ele pensou: 'A esta hora tardia, se eu for ao encontro Daquele que possui as Dez Forças (Dasabala), ninguém além de Jīvaka será capaz de preparar rapidamente as montarias.' Assim, ele disse: 'Sendo assim, caro Jīvaka, prepara as montarias de elefantes.'

---

๑๕๘. ตตฺถ เตน หีติ อุยฺโยชนตฺเถ นิปาโต. คจฺฉ, สมฺม ชีวกาติ วุตฺตํ โหติ. หตฺถิยานานีติ อเนเกสุ อสฺสรถาทีสุ ยาเนสุ วิชฺชมาเนสุปิ หตฺถิยานํ อุตฺตมํ; อุตฺตมสฺส สนฺติกํ อุตฺตมยาเนเนว คนฺตพฺพนฺติ จ, อสฺสยานรถยานานิ สสทฺทานิ, ทูรโตว เตสํ สทฺโท สุยฺยติ, หตฺถิยานสฺส ปทานุปทํ คจฺฉนฺตาปิ สทฺทํ น สุณนฺติ. นิพฺพุตสฺส ปน โข ภควโต สนฺติเก นิพฺพุเตเหว ยาเนหิ คนฺตพฺพนฺติ จ จินฺตยิตฺวา หตฺถิยานานีติ อาห.

158. Aqui, 'tena hi' é uma partícula usada no sentido de exortação. Significa 'Vá, caro Jīvaka'. Quanto a 'hatthiyānāni' (montarias de elefantes): embora existissem diversos veículos, como carruagens puxadas por cavalos, a montaria de elefante é a mais nobre; e deve-se ir ao encontro do mais nobre com o mais nobre dos veículos. Além disso, as carruagens de cavalos e carros de guerra são barulhentos, e o seu ruído é ouvido de longe, ao passo que mesmo aqueles que seguem passo a passo atrás de um elefante não ouvem ruído. Pensando também que se deve ir à presença do Abençoado, que é pacificado (nibbuta), em veículos silenciosos e pacificados, ele disse 'montarias de elefantes'.

---

ปญฺจมตฺตานิ หตฺถินิกาสตานีติ ปญฺจ กเรณุสตานิ. กปฺปาเปตฺวาติ อาโรหณสชฺชานิ กาเรตฺวา. อาโรหณียนฺติ อาโรหณโยคฺคํ, โอปคุยฺหนฺติ อตฺโถ. กึ ปเนส รญฺญา วุตฺตํ อกาสิ อวุตฺตนฺติ? อวุตฺตํ. กสฺมา? ปณฺฑิตตาย. เอวํ กิรสฺส อโหสิ – ราชา อิมาย เวลาย คจฺฉามีติ วทติ, ราชาโน จ นาม พหุปจฺจตฺถิกา. สเจ อนฺตรามคฺเค โกจิ อนฺตราโย โหติ, มมฺปิ ครหิสฺสนฺติ – ‘‘ชีวโก ราชา เม กถํ คณฺหาตีติ อกาเลปิ ราชานํ คเหตฺวา นิกฺขมตี’’ติ. ภควนฺตมฺปิ ครหิสฺสนฺติ ‘‘สมโณ โคตโม, ‘มยฺหํ กถา วตฺตตี’ติ กาลํ อสลฺลกฺเขตฺวาว ธมฺมํ กเถตี’’ติ. ตสฺมา ยถา เนว มยฺหํ, น ภควโต, ครหา อุปฺปชฺชติ; รญฺโญ จ รกฺขา สุสํวิหิตา โหติ, ตถา กริสฺสามี’’ติ.

'Pañcamattāni hatthinikāsatāni' refere-se a quinhentas fêmeas de elefante. 'Kappāpetvā' significa mandar prepará-las para a montaria. 'Ārohaṇīyaṃ' significa adequado para montar, isto é, a montaria real (opaguyhaṃ). Mas será que ele fez o que foi ordenado pelo rei ou o que não foi ordenado? O que não foi ordenado. Por quê? Por causa de sua sabedoria. Pois ele pensou: 'O rei diz que vai partir a esta hora, e os reis têm muitos inimigos. Se houver algum perigo no caminho, as pessoas me culparão, dizendo: "Jīvaka, sabendo que o rei segue o seu conselho, levou o rei para fora a uma hora imprópria." Também culparão o Abençoado, dizendo: "O asceta Gotama, pensando apenas que o seu discurso está sendo ouvido, prega o Dhamma sem observar a hora apropriada." Portanto, agirei de tal modo que nenhuma culpa recaia sobre mim ou sobre o Abençoado, e a proteção do rei esteja bem assegurada.'

---

ตโต อิตฺถิโย นิสฺสาย ปุริสานํ ภยํ นาม นตฺถิ, ‘สุขํ อิตฺถิปริวุโต คมิสฺสามี’ติ ปญฺจ หตฺถินิกาสตานิ กปฺปาเปตฺวา ปญฺจ อิตฺถิสตานิ ปุริสเวสํ คาหาเปตฺวา – ‘‘อสิโตมรหตฺถา ราชานํ ปริวาเรยฺยาถา’’ติ วตฺวา ปุน จินฺเตสิ – ‘‘อิมสฺส รญฺโญ อิมสฺมึ อตฺตภาเว มคฺคผลานํ [Pg.135] อุปนิสฺสโย นตฺถิ, พุทฺธา จ นาม อุปนิสฺสยํ ทิสฺวาว ธมฺมํ กเถนฺติ. หนฺทาหํ, มหาชนํ สนฺนิปาตาเปมิ, เอวญฺหิ สติ สตฺถา กสฺสจิเทว อุปนิสฺสเยน ธมฺมํ เทเสสฺสติ, สา มหาชนสฺส อุปการาย ภวิสฺสตี’’ติ. โส ตตฺถ ตตฺถ สาสนํ เปเสสิ, เภรึ จราเปสิ – ‘‘อชฺช ราชา ภควโต สนฺติกํ คจฺฉติ, สพฺเพ อตฺตโน วิภวานุรูเปน รญฺโญ อารกฺขํ คณฺหนฺตู’’ติ.

Então, pensando: 'Não há perigo para os homens vindo de mulheres; irei confortavelmente cercado por mulheres', ele mandou preparar quinhentas fêmeas de elefante e fez quinhentas mulheres vestirem-se com trajes masculinos, dizendo-lhes: 'Armadas com espadas e lanças, cercai o rei.' Depois, pensou novamente: 'Este rei, nesta existência, não possui a condição de apoio (upanissaya) para os Caminhos e Frutos, e os Budas pregam o Dhamma somente após verem uma condição de apoio. Ora, reunirei uma grande multidão de pessoas. Se assim for, o Mestre pregará o Dhamma devido à condição de apoio de alguém na multidão, e isso será de grande benefício para o povo.' Ele enviou mensagens por toda parte e mandou anunciar com tambores: 'Hoje o rei vai à presença do Abençoado. Que todos, de acordo com suas posses, juntem-se para proteger o rei.'

---

ตโต มหาชโน จินฺเตสิ – ‘‘ราชา กิร สตฺถุทสฺสนตฺถํ คจฺฉติ, กีทิสี วต โภ ธมฺมเทสนา ภวิสฺสติ, กึ โน นกฺขตฺตกีฬาย, ตตฺเถว คมิสฺสามา’’ติ. สพฺเพ คนฺธมาลาทีนิ คเหตฺวา รญฺโญ อาคมนํ อากงฺขมานา มคฺเค อฏฺฐํสุ. ชีวโกปิ รญฺโญ ปฏิเวเทสิ – ‘‘กปฺปิตานิ โข เต, เทว, หตฺถิยานานิ, ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสี’’ติ. ตตฺถ ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสีติ อุปจารวจนเมตํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ‘‘ยํ ตยา อาณตฺตํ, ตํ มยา กตํ, อิทานิ ตฺวํ ยสฺส คมนสฺส วา อคมนสฺส วา กาลํ มญฺญสิ, ตเทว อตฺตโน รุจิยา กโรหี’’ติ.

Então a multidão pensou: 'Diz-se que o rei vai ver o Mestre. Que maravilhosa deve ser a pregação do Dhamma! De que nos servem os jogos do festival? Iremos para lá também.' Todos eles, munidos de perfumes, guirlandas e outras oferendas, aguardavam na estrada a saída do rei. Jīvaka também informou ao rei: 'As montarias de elefantes estão preparadas para Vossa Majestade; fazei agora o que considerardes oportuno.' Aqui, 'fazei agora o que considerardes oportuno' (yassa dāni kālaṃ maññasi) é uma fórmula de cortesia. O que se quer dizer é: 'O que foi ordenado por Vossa Majestade foi realizado por mim. Agora, quer considereis tempo de ir ou de não ir, fazei conforme a vossa própria vontade.'

---

๑๕๙. ปจฺเจกา อิตฺถิโยติ ปาฏิเยกฺกา อิตฺถิโย, เอเกกิสฺสา หตฺถินิยา เอเกกํ อิตฺถินฺติ วุตฺตํ โหติ. อุกฺกาสุ ธาริยมานาสูติ ทณฺฑทีปิกาสุ ธาริยมานาสุ. มหจฺจ ราชานุภาเวนาติ มหตา ราชานุภาเวน. มหจฺจาติปิ ปาฬิ, มหติยาติ อตฺโถ, ลิงฺควิปริยาโย เอส. ราชานุภาโว วุจฺจติ ราชิทฺธิ. กา ปนสฺส ราชิทฺธิ? ติโยชนสตานํ ทฺวินฺนํ มหารฏฺฐานํ อิสฺสริยสิรี. ตสฺส หิ อสุกทิวสํ ราชา ตถาคตํ อุปสงฺกมิสฺสตีติ ปฐมตรํ สํวิทหเน อสติปิ ตงฺขณญฺเญว ปญฺจ อิตฺถิสตานิ ปุริสเวสํ คเหตฺวา ปฏิมุกฺกเวฐนานิ อํเส อาสตฺตขคฺคานิ มณิทณฺฑโตมเร คเหตฺวา นิกฺขมึสุ. ยํ สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘ปจฺเจกา อิตฺถิโย อาโรเปตฺวา’’ติ.

159. 'Paccekā itthiyo' refere-se a mulheres individualmente, ou seja, uma mulher em cada fêmea de elefante. 'Ukkāsu dhāriyamānāsu' significa enquanto se carregavam tochas (lâmpadas em bastões). 'Mahacca rājānubhāvena' significa com grande majestade real. Há também a leitura 'mahaccā', que significa 'mahatiyā' (grande), sendo uma variação de gênero gramatical. A majestade real é chamada de 'rājiddhi' (poder real). E qual era o seu poder real? A glória da soberania sobre dois grandes reinos (Aṅga e Magadha) que se estendiam por trezentas iojanas. Pois, embora não houvesse planejamento prévio para o rei visitar o Tathāgata naquele dia, naquele exato momento quinhentas mulheres vestiram-se de homens, usando turbantes, com espadas a tiracolo nos ombros e empunhando lanças com cabos adornados de joias, e marcharam. É a isso que se refere a frase: 'tendo montado mulheres individualmente'.

---

อปราปิ โสฬสสหสฺสขตฺติยนาฏกิตฺถิโย ราชานํ ปริวาเรสุํ. ตาสํ ปริยนฺเต ขุชฺชวามนกกิราตาทโย. ตาสํ ปริยนฺเต อนฺเตปุรปาลกา วิสฺสาสิกปุริสา. เตสํ ปริยนฺเต วิจิตฺรเวสวิลาสิโน สฏฺฐิสหสฺสมตฺตา มหามตฺตา. เตสํ ปริยนฺเต วิวิธาลงฺการปฏิมณฺฑิตา นานปฺปการอาวุธหตฺถา [Pg.136] วิชฺชาธรตรุณา วิย นวุติสหสฺสมตฺตา รฏฺฐิยปุตฺตา. เตสํ ปริยนฺเต สตคฺฆนิกานิ นิวาเสตฺวา ปญฺจสตคฺฆนิกานิ เอกํสํ กตฺวา สุนฺหาตา สุวิลิตฺตา กญฺจนมาลาทินานาภรณโสภิตา ทสสหสฺสมตฺตา พฺราหฺมณา ทกฺขิณหตฺถํ อุสฺสาเปตฺวา ชยสทฺทํ โฆสนฺตา คจฺฉนฺติ. เตสํ ปริยนฺเต ปญฺจงฺคิกานิ ตูริยานิ. เตสํ ปริยนฺเต ธนุปนฺติปริกฺเขโป. ตสฺส ปริยนฺเต หตฺถิฆฏา. หตฺถีนํ ปริยนฺเต คีวาย คีวํ ปหรมานา อสฺสปนฺติ. อสฺสปริยนฺเต อญฺญมญฺญํ สงฺฆฏฺฏนรถา. รถปริยนฺเต พาหาย พาหํ ปหรยมานา โยธา. เตสํ ปริยนฺเต อตฺตโน อตฺตโน อนุรูปาย อาภรณสมฺปตฺติยา วิโรจมานา อฏฺฐารส เสนิโย. อิติ ยถา ปริยนฺเต ฐตฺวา ขิตฺโต สโร ราชานํ น ปาปุณาติ, เอวํ ชีวโก โกมารภจฺโจ รญฺโญ ปริสํ สํวิทหิตฺวา อตฺตนา รญฺโญ อวิทูเรเนว คจฺฉติ – ‘‘สเจ โกจิ อุปทฺทโว โหติ, ปฐมตร รญฺโญ ชีวิตทานํ ทสฺสามี’’ติ. อุกฺกานํ ปน เอตฺตกานิ สตานิ วา สหสฺสานิ วาติ ปริจฺเฉโท นตฺถีติ เอวรูปึ ราชิทฺธึ สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘มหจฺจราชานุภาเวน เยน ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส อมฺพวนํ, เตน ปายาสี’’ติ.

Outras dezesseis mil dançarinas da casta kshatriya cercavam o rei. Na periferia delas, mulheres corcundas, anãs, caçadoras (kirātas) e outras. Na periferia delas, os guardas de confiança do palácio. Na periferia deles, cerca de sessenta mil ministros em trajes esplêndidos e vistosos. Na periferia deles, cerca de noventa mil jovens nobres do reino, adornados com ornamentos diversos e empunhando vários tipos de armas, assemelhando-se a jovens Vidyādharas. Na periferia deles, cerca de dez mil brâmanes, bem banhados e perfumados, vestindo mantos no valor de cem moedas e trazendo sobre um dos ombros mantos no valor de quinhentas moedas, resplandecentes com guirlandas de ouro e outros adornos, que caminhavam erguendo a mão direita e proclamando brados de vitória. Na periferia deles, músicos com instrumentos de cinco tipos. Na periferia deles, uma linha protetora de arqueiros. Na periferia desta, uma manada de elefantes. Na periferia dos elefantes, uma fileira de cavalos marchando pescoço com pescoço. Na periferia dos cavalos, carruagens que se tocavam mutuamente. Na periferia das carruagens, soldados marchando ombro a ombro. Na periferia deles, as dezoito corporações de ofício, brilhando com seus respectivos e apropriados ornamentos. Assim, de modo que uma flecha disparada da extremidade externa não pudesse atingir o rei, Jīvaka Komārabhacca organizou a comitiva real, caminhando ele próprio bem próximo ao rei, pensando: 'Se surgir algum perigo, serei o primeiro a dar a vida pelo rei.' Não havia limite para as centenas ou milhares de tochas. Foi em referência a esse poder real que se disse: 'com grande majestade real, partiu em direção ao bosque de mangueiras de Jīvaka Komārabhacca'.

---

อหุเทว ภยนฺติ เอตฺถ จิตฺตุตฺราสภยํ, ญาณภยํ, อารมฺมณภยํ, โอตฺตปฺปภยนฺติ จตุพฺพิธํ ภยํ, ตตฺถ ‘‘ชาตึ ปฏิจฺจ ภยํ ภยานก’’นฺติอาทินา นเยน วุตฺตํ จิตฺตุตฺราสภยํ นาม. ‘‘เตปิ ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา เยภุยฺเยน ภยํ สํเวคํ สนฺตาสํ อาปชฺชนฺตี’’ติ (สํ. นิ. ๓.๗๘) เอวมาคตํ ญาณภยํ นาม. ‘‘เอตํ นูน ตํ ภยเภรวํ อาคจฺฉตี’’ติ (ม. นิ. ๑.๔๙) เอตฺถ วุตฺตํ อารมฺมณภยํ นาม.

Na expressão 'Ahudeva bhayaṃ' (surgiu de fato o medo), o medo é de quatro tipos: o medo do pânico mental (cittutrāsabhayaṃ), o medo do conhecimento (ñāṇabhayaṃ), o medo do objeto (ārammaṇabhayaṃ) e o medo do temor moral (ottappabhayaṃ). Entre estes, o medo mencionado na passagem 'dependente do nascimento, o medo é aterrorizante...' é chamado de medo do pânico mental. Aquele que aparece em 'Eles também, ao ouvirem a pregação do Dhamma do Tathāgata, em sua maioria caem em medo, comoção e pavor' é chamado de medo do conhecimento. Aquele mencionado em 'Este é certamente aquele perigo terrível que se aproxima...' é chamado de medo do objeto.

---

‘‘ภีรุํ ปสํสนฺติ, น หิ ตตฺถ สูรํ;

ภยา หิ สนฺโต, น กโรนฺติ ปาป’’นฺติ. (สํ. นิ. ๑.๓๓);

'Eles elogiam aquele que teme, não o audaz ali; pois, por medo, os virtuosos não cometem o mal.'

---

อิทํ โอตฺตปฺปภยํ นาม. เตสุ อิธ จิตฺตุตฺราสภยํ, อหุ อโหสีติ อตฺโถ. ฉมฺภิตตฺตนฺติ ฉมฺภิตสฺส ภาโว. สกลสรีรจลนนฺติ อตฺโถ. โลมหํโสติ โลมหํสนํ, อุทฺธํ ฐิตโลมตาติ อตฺโถ. โส ปนายํ โลมหํโส ธมฺมสฺสวนาทีสุ ปีติอุปฺปตฺติกาเล ปีติยาปิ โหติ[Pg.137]. ภีรุกชาติกานํ สมฺปหารปิสาจาทิทสฺสเนสุ ภเยนาปิ. อิธ ภยโลมหํโสติ เวทิตพฺโพ.

Este é chamado de medo do temor moral (ottappabhayaṃ). Dentre estes, o que ocorreu aqui foi o medo do pânico mental; 'ahu' significa 'ocorreu'. 'Chambhitatta' é o estado de paralisia ou tremor, significando o tremor de todo o corpo. 'Lomahaṃsa' é o arrepiar dos pelos, significando os pelos em pé. Este arrepiar de pelos ocorre devido à alegria (pīti) no momento de ouvir o Dhamma, etc. Ocorre também devido ao medo em pessoas de natureza covarde ao presenciarem combates, fantasmas, etc. Aqui, deve ser entendido como arrepios causados pelo medo.

---

กสฺมา ปเนส ภีโตติ? อนฺธกาเรนาติ เอเก วทนฺติ. ราชคเห กิร ทฺวตฺตึส มหาทฺวารานิ, จตุสฏฺฐิ ขุทฺทกทฺวารานิ. ชีวกสฺส อมฺพวนํ ปาการสฺส จ คิชฺฌกูฏสฺส จ อนฺตรา โหติ. โส ปาจีนทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ปพฺพตจฺฉายาย ปาวิสิ, ตตฺถ ปพฺพตกูเฏน จนฺโท ฉาทิโต, ปพฺพตจฺฉายาย จ รุกฺขจฺฉายาย จ อนฺธการํ อโหสีติ, ตมฺปิ อการณํ. ตทา หิ อุกฺกานํ สตสหสฺสานมฺปิ ปริจฺเฉโท นตฺถิ.

Mas por que ele ficou com medo? Alguns dizem que foi por causa da escuridão. Diz-se que em Rājagaha há trinta e duas portas principais e sessenta e quatro portas secundárias. O bosque de mangueiras de Jīvaka fica entre a muralha da cidade e o Gijjhakūṭa (Pico dos Abutres). O rei saiu pela porta leste e entrou na sombra da montanha; ali, a lua estava encoberta pelo pico da montanha e, devido à sombra da montanha e à sombra das árvores, fez-se escuridão. No entanto, essa não é a razão. Pois, naquele momento, não havia limite sequer para centenas de milhares de tochas.

---

อยํ ปน อปฺปสทฺทตํ นิสฺสาย ชีวเก อาสงฺกาย ภีโต. ชีวโก กิรสฺส อุปริปาสาเทเยว อาโรเจสิ – ‘‘มหาราช อปฺปสทฺทกาโม ภควา, อปฺปสทฺเทเนว อุปสงฺกมิตพฺโพ’’ติ. ตสฺมา ราชา ตูริยสทฺทํ นิวาเรสิ. ตูริยานิ เกวลํ คหิตมตฺตาเนว โหนฺติ, วาจมฺปิ อุจฺจํ อนิจฺฉารยมานา อจฺฉราสญฺญาย คจฺฉนฺติ. อมฺพวเนปิ กสฺสจิ ขิปิตสทฺโทปิ น สุยฺยติ. ราชาโน จ นาม สทฺทาภิรตา โหนฺติ. โส ตํ อปฺปสทฺทตํ นิสฺสาย อุกฺกณฺฐิโต ชีวเกปิ อาสงฺกํ อุปฺปาเทสิ. ‘‘อยํ ชีวโก มยฺหํ อมฺพวเน อฑฺฒเตฬสานิ ภิกฺขุสตานี’’ติ อาห. เอตฺถ จ ขิปิตสทฺทมตฺตมฺปิ น สุยฺยติ, อภูตํ มญฺเญ, เอส วญฺเจตฺวา มํ นครโต นีหริตฺวา ปุรโต พลกายํ อุปฏฺฐเปตฺวา มํ คณฺหิตฺวา อตฺตนา ฉตฺตํ อุสฺสาเปตุกาโม. อยญฺหิ ปญฺจนฺนํ หตฺถีนํ พลํ ธาเรติ. มม จ อวิทูเรเนว คจฺฉติ, สนฺติเก จ เม อาวุธหตฺโถ เอกปุริโสปิ นตฺถิ. อโห วต เม อนตฺโถ’’ติ. เอวํ ภายิตฺวา จ ปน อภีโต วิย สนฺธาเรตุมฺปิ นาสกฺขิ. อตฺตโน ภีตภาวํ ตสฺส อาวิ อกาสิ. เตน วุตฺตํ. ‘‘อถ โข ราชา…เป… น นิคฺโฆโส’’ติ. ตตฺถ สมฺมาติ วยสฺสาภิลาโป เอส, กจฺจิ มํ วยสฺสาติ วุตฺตํ โหติ. น ปลมฺเภสีติ ยํ นตฺถิ ตํ อตฺถีติ วตฺวา กจฺจิ มํ น วิปฺปลมฺภยสิ. นิคฺโฆโสติ กถาสลฺลาปนิคฺโฆโส.

Na verdade, ele ficou com medo devido ao silêncio absoluto, suspeitando de Jīvaka. Pois Jīvaka lhe dissera ainda no andar superior do palácio: 'Ó grande rei, o Abençoado deseja o silêncio; deve-se aproximar dele em silêncio.' Por isso, o rei proibiu o som dos instrumentos musicais. Os instrumentos eram apenas carregados e, sem emitir nenhuma palavra em voz alta, eles caminhavam guiando-se por estalos de dedos. No bosque de mangueiras, não se ouvia sequer o som de um espirro. E os reis, por natureza, são apegados ao ruído. Ele, inquieto por causa daquele silêncio, gerou suspeitas em relação a Jīvaka: 'Este Jīvaka me disse que há doze centenas e meia de monges no meu bosque de mangueiras. No entanto, não se ouve sequer o som de um espirro. Creio que isso é falso; ele me enganou, tirou-me da cidade, colocou um exército à frente e quer me capturar para ele próprio erguer o guarda-sol branco (reinar). Pois ele possui a força de cinco elefantes. E caminha bem próximo a mim, enquanto ao meu lado não há um único homem armado. Oh, que desgraça a minha!' Sentindo tal medo, ele não conseguiu sequer disfarçar como se não estivesse temeroso. Ele revelou seu estado de medo a Jīvaka. Por isso foi dito: 'Então o rei... pe... nenhum ruído'. Aqui, 'samma' é uma forma de tratamento entre pessoas de mesma idade, significando 'por acaso, meu amigo...'. 'Na palambhesi' significa 'não me enganas?', isto é, dizendo que há algo que não existe. 'Nigghosa' refere-se ao ruído de conversação.

---

มา ภายิ, มหาราชาติ ชีวโก – ‘‘อยํ ราชา มํ น ชานาติ ‘นายํ ปรํ ชีวิตา โวโรเปตี’ติ; สเจ โข ปน นํ น อสฺสาเสสฺสามิ, วินสฺเสยฺยา’’ติ [Pg.138] จินฺตยิตฺวา ทฬฺหํ กตฺวา สมสฺสาเสนฺโต ‘‘มา ภายิ มหาราชา’’ติ วตฺวา ‘‘น ตํ เทวา’’ติอาทิมาห. อภิกฺกมาติ อภิมุโข กม คจฺฉ, ปวิสาติ อตฺโถ. สกึ วุตฺเต ปน ทฬฺหํ น โหตีติ ตรมาโนว ทฺวิกฺขตฺตุํ อาห. เอเต มณฺฑลมาเฬ ทีปา ฌายนฺตีติ มหาราช, โจรพลํ นาม น ทีเป ชาเลตฺวา ติฏฺฐติ, เอเต จ มณฺฑลมาเฬ ทีปา ชลนฺติ. เอตาย ทีปสญฺญาย ยาหิ มหาราชาติ วทติ.

'Não temais, ó grande rei.' Jīvaka pensou: 'Este rei não me conhece, não sabe que eu jamais tiraria a vida de outro ser; mas se eu não o tranquilizar, ele poderá morrer de susto.' Pensando assim, para encorajá-lo firmemente, disse: 'Não temais, ó grande rei', e prosseguiu dizendo: 'Não é assim, Majestade...'. 'Abhikkama' significa 'vá em frente, entre'. Como dizer apenas uma vez não traria firmeza, ele o disse duas vezes, apressadamente. 'Aquelas lâmpadas estão acesas no pavilhão circular' significa: 'Ó grande rei, um bando de ladrões não costuma ficar com lâmpadas acesas. E estas lâmpadas estão brilhando no pavilhão circular. Segui, ó grande rei, guiado pelo sinal destas lâmpadas', disse ele.

---

สามญฺญผลปุจฺฉาวณฺณนา

Explicação da Pergunta sobre os Frutos da Vida Ascética (Sāmaññaphala)

---

๑๖๐. นาคสฺส ภูมีติ ยตฺถ สกฺกา หตฺถึ อภิรูฬฺเหน คนฺตุํ, อยํ นาคสฺส ภูมิ นาม. นาคา ปจฺโจโรหิตฺวาติ วิหารสฺส พหิทฺวารโกฏฺฐเก หตฺถิโต โอโรหิตฺวา. ภูมิยํ ปติฏฺฐิตสมกาลเมว ปน ภควโต เตโช รญฺโญ สรีรํ ผริ. อถสฺส ตาวเทว สกลสรีรโต เสทา มุจฺจึสุ, สาฏกา ปีเฬตฺวา อปเนตพฺพา วิย อเหสุํ. อตฺตโน อปราธํ สริตฺวา มหาภยํ อุปฺปชฺชิ. โส อุชุกํ ภควโต สนฺติกํ คนฺตุํ อสกฺโกนฺโต ชีวกํ หตฺเถ คเหตฺวา อารามจาริกํ จรมาโน วิย ‘‘อิทํ เต สมฺม ชีวก สุฏฺฐุ การิตํ อิทํ สุฏฺฐุ การิต’’นฺติ วิหารสฺส วณฺณํ ภณมาโน อนุกฺกเมน เยน มณฺฑลมาฬสฺส ทฺวารํ เตนุปสงฺกมิ, สมฺปตฺโตติ อตฺโถ.

160. "O terreno do elefante" (nāgassa bhūmī) significa o lugar onde é possível ir montado em um elefante; este é chamado de terreno do elefante. "Tendo descido dos elefantes" (nāgā paccorohitvā) significa ter descido do elefante no portal externo do monastério. No exato momento em que ele pisou na terra, o poder espiritual (tejo) do Abençoado envolveu o corpo do rei. Imediatamente, o suor brotou de todo o seu corpo, de modo que suas vestes pareciam que precisavam ser espremidas e removidas. Lembrando-se de sua própria ofensa, um grande medo surgiu nele. Sendo incapaz de ir diretamente à presença do Abençoado, ele segurou Jīvaka pela mão e, como se estivesse passeando pelo monastério, elogiou o vihāra dizendo: "Isto foi muito bem construído por você, caro Jīvaka, isto foi muito bem construído!" Assim, passo a passo, ele se aproximou de onde ficava a entrada do pavilhão circular (maṇḍalamāḷa); "chegou" é o significado.

---

กหํ ปน สมฺมาติ กสฺมา ปุจฺฉีติ. เอเก ตาว ‘‘อชานนฺโต’’ติ วทนฺติ. อิมินา กิร ทหรกาเล ปิตรา สทฺธึ อาคมฺม ภควา ทิฏฺฐปุพฺโพ, ปจฺฉา ปน ปาปมิตฺตสํสคฺเคน ปิตุฆาตํ กตฺวา อภิมาเร เปเสตฺวา ธนปาลํ มุญฺจาเปตฺวา มหาปราโธ หุตฺวา ภควโต สมฺมุขีภาวํ น อุปคตปุพฺโพติ อสญฺชานนฺโต ปุจฺฉตีติ. ตํ อการณํ, ภควา หิ อากิณฺณวรลกฺขโณ อนุพฺยญฺชนปฏิมณฺฑิโต ฉพฺพณฺณาหิ รสฺมีหิ สกลํ อารามํ โอภาเสตฺวา ตาราคณปริวุโต วิย ปุณฺณจนฺโท ภิกฺขุคณปริวุโต มณฺฑลมาฬมชฺเฌ นิสินฺโน, ตํ โก น ชาเนยฺย. อยํ ปน อตฺตโน อิสฺสริยลีลาย ปุจฺฉติ. ปกติ เหสา ราชกุลานํ, ยํ ชานนฺตาปิ อชานนฺตา วิย ปุจฺฉนฺติ. ชีวโก ปน ตํ สุตฺวา – ‘อยํ ราชา ปถวิยํ ฐตฺวา กุหึ ปถวีติ, นภํ อุลฺโลเกตฺวา กุหึ จนฺทิมสูริยาติ, สิเนรุมูเล ฐตฺวา [Pg.139] กุหึ สิเนรูติ วทมาโน วิย ทสพลสฺส ปุรโต ฐตฺวา กุหึ ภควา’ติ ปุจฺฉติ. ‘‘หนฺทสฺส ภควนฺตํ ทสฺเสสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ‘‘เอโส มหาราชา’’ติอาทิมาห. ปุรกฺขโตติ ปริวาเรตฺวา นิสินฺนสฺส ปุรโต นิสินฺโน.

Por que ele perguntou: "Mas onde, caro [Jīvaka], [está o Abençoado]?" Alguns dizem: "Porque ele não sabia". Diz-se que, quando era jovem, ele viera com seu pai e já vira o Abençoado antes; mas depois, devido à associação com maus amigos, tendo cometido o parricídio, enviado assassinos e soltado o elefante Dhanapāla, ele cometera uma grande ofensa e não se aproximara mais da presença do Abençoado, por isso perguntou por não reconhecê-lo. Isso não faz sentido. Pois o Abençoado, dotado de todas as excelentes marcas principais e adornado com as marcas secundárias, iluminando todo o monastério com raios de seis cores, estava sentado no meio do pavilhão circular, cercado pela comunidade de monges como a lua cheia cercada por uma multidão de estrelas; quem não o reconheceria? No entanto, ele perguntou devido à sua postura de governante. Pois é a natureza das famílias reais perguntar como se não soubessem, mesmo quando sabem. Jīvaka, ao ouvir isso, pensou: "Este rei, estando de pé sobre a terra, pergunta 'onde está a terra?'; olhando para o céu, pergunta 'onde estão o sol e a lua?'; de pé na base do monte Sineru, pergunta 'onde está o Sineru?'; assim ele pergunta, diante do Possuidor das Dez Forças, 'onde está o Abençoado?'". Pensando: "Pois bem, eu lhe mostrarei o Abençoado", ele estendeu as mãos em reverência (añjali) na direção do Abençoado e disse: "Aquele ali, ó grande rei...", e assim por diante. "Colocado à frente" (purakkhato) significa sentado à frente da comunidade de monges que o cercava.

---

๑๖๑. เยน ภควา เตนุปสงฺกมีติ ยตฺถ ภควา ตตฺถ คโต, ภควโต สนฺติกํ อุปคโตติ อตฺโถ. เอกมนฺตํ อฏฺฐาสีติ ภควนฺตํ วา ภิกฺขุสํฆํ วา อสงฺฆฏฺฏยมาโน อตฺตโน ฐาตุํ อนุจฺฉวิเก เอกสฺมึ ปเทเส ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอโกว อฏฺฐาสิ. ตุณฺหีภูตํ ตุณฺหีภูตนฺติ ยโต ยโต อนุวิโลเกติ, ตโต ตโต ตุณฺหีภูตเมวาติ อตฺโถ. ตตฺถ หิ เอกภิกฺขุสฺสปิ หตฺถกุกฺกุจฺจํ วา ปาทกุกฺกุจฺจํ วา ขิปิตสทฺโท วา นตฺถิ, สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิตํ นาฏกปริวารํ ภควโต อภิมุเข ฐิตํ ราชานํ วา ราชปริสํ วา เอกภิกฺขุปิ น โอโลเกสิ. สพฺเพ ภควนฺตํเยว โอโลกยมานา นิสีทึสุ.

161. "Aproximou-se de onde estava o Abençoado" significa que ele foi para onde o Abençoado estava, aproximando-se da presença do Abençoado; este é o significado. "Permaneceu a um lado" (ekamantaṃ aṭṭhāsi) significa que, sem esbarrar no Abençoado ou na comunidade de monges, ele reverenciou o Abençoado e permaneceu de pé, sozinho, em um local apropriado para si. "Silenciosa, silenciosa" (tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ) significa que, para onde quer que ele olhasse, tudo estava em absoluto silêncio; este é o significado. Pois ali, nem mesmo um único monge exibia movimentos inquietos com as mãos ou com os pés, nem havia o som de um espirro. Nenhum monge sequer olhou para o rei ou para a comitiva real que estava diante do Abençoado, adornada com todos os ornamentos e acompanhada por dançarinos. Todos permaneciam sentados olhando apenas para o Abençoado.

---

ราชา เตสํ อุปสเม ปสีทิตฺวา วิคตปงฺกตาย วิปฺปสนฺนรหทมิว อุปสนฺตินฺทฺริยํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปุนปฺปุนํ อนุวิโลเกตฺวา อุทานํ อุทาเนสิ. ตตฺถ อิมินาติ เยน กายิเกน จ วาจสิเกน จ มานสิเกน จ สีลูปสเมน ภิกฺขุสงฺโฆ อุปสนฺโต, อิมินา อุปสเมนาติ ทีเปติ. ตตฺถ ‘‘อโห วต เม ปุตฺโต ปพฺพชิตฺวา อิเม ภิกฺขู วิย อุปสนฺโต ภเวยฺยา’’ติ นยิทํ สนฺธาย เอส เอวมาห. อยํ ปน ภิกฺขุสงฺฆํ ทิสฺวา ปสนฺโน ปุตฺตํ อนุสฺสริ. ทุลฺลภญฺหิ ลทฺธา อจฺฉริยํ วา ทิสฺวา ปิยานํ ญาติมิตฺตาทีนํ อนุสฺสรณํ นาม โลกสฺส ปกติเยว. อิติ ภิกฺขุสงฺฆํ ทิสฺวา ปุตฺตํ อนุสฺสรมาโน เอส เอวมาห.

O rei, inspirado pela tranquilidade deles, olhou repetidamente para a comunidade de monges cujos sentidos estavam pacificados, como um lago límpido livre de lama, e proferiu uma declaração inspirada (udāna). Ali, com a palavra "por esta" (iminā), ele indica: "por esta pacificação da virtude física, verbal e mental pela qual a comunidade de monges é pacificada". No entanto, ele não disse isso com a intenção de dizer: "Oh, que meu filho, tendo se ordenado, seja pacificado como estes monges!". Em vez disso, ao ver a comunidade de monges e sentir-se inspirado, ele se lembrou de seu filho. Pois é a natureza do mundo que, ao obter algo difícil de conseguir ou ao ver algo maravilhoso, as pessoas se lembrem de seus entes queridos, parentes e amigos. Assim, ao ver a comunidade de monges, lembrando-se de seu filho, ele falou dessa maneira.

---

อปิ จ ปุตฺเต อาสงฺกาย ตสฺส อุปสมํ อิจฺฉมาโน เปส เอวมาห. เอวํ กิรสฺส อโหสิ, ปุตฺโต เม ปุจฺฉิสฺสติ – ‘‘มยฺหํ ปิตา ทหโร. อยฺยโก เม กุหิ’’นฺติ. โส ‘‘ปิตรา เต ฆาติโต’’ติ สุตฺวา ‘‘อหมฺปิ ปิตรํ ฆาเตตฺวา รชฺชํ กาเรสฺสามี’’ติ มญฺญิสฺสติ. อิติ ปุตฺเต อาสงฺกาย ตสฺส อุปสมํ อิจฺฉมาโน เปส เอวมาห. กิญฺจาปิ หิ เอส เอวมาห. อถ โข นํ ปุตฺโต ฆาเตสฺสติเยว. ตสฺมิญฺหิ วํเส ปิตุวโธ ปญฺจปริวฏฺเฏ คโต. อชาตสตฺตุ พิมฺพิสารํ ฆาเตสิ, อุทโย อชาตสตฺตุํ[Pg.140]. ตสฺส ปุตฺโต มหามุณฺฑิโก นาม อุทยํ. ตสฺส ปุตฺโต อนุรุทฺโธ นาม มหามุณฺฑิกํ. ตสฺส ปุตฺโต นาคทาโส นาม อนุรุทฺธํ. นาคทาสํ ปน – ‘‘วํสจฺเฉทกราชาโน อิเม, กึ อิเมหี’’ติ รฏฺฐวาสิโน กุปิตา ฆาเตสุํ.

Além disso, por suspeita em relação ao seu filho e desejando a pacificação dele, ele falou dessa maneira. Pois ele pensou assim: "Meu filho me perguntará: 'Meu pai é jovem. Onde está meu avô?'. Ao ouvir que 'ele foi morto por seu pai', ele pensará: 'Eu também matarei meu pai e governarei o reino'". Assim, por suspeita em relação ao seu filho e desejando a pacificação dele, ele falou dessa maneira. No entanto, embora ele tenha dito isso, seu filho de fato o mataria. Pois, nessa dinastia, o parricídio ocorreu por cinco gerações consecutivas. Ajātasattu matou Bimbisāra; Udaya matou Ajātasattu. O filho deste, chamado Mahāmuṇḍika, matou Udaya. O filho deste, chamado Anuruddha, matou Mahāmuṇḍika. O filho deste, chamado Nāgadāsa, matou Anuruddha. Quanto a Nāgadāsa, os habitantes do reino, enfurecidos, o mataram pensando: "Estes reis são destruidores da dinastia, de que nos servem?".

---

อคมา โข ตฺวนฺติ กสฺมา เอวมาห? ภควา กิร รญฺโญ วจีเภเท อกเตเยว จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ราชา อาคนฺตฺวา ตุณฺหี นิรโว ฐิโต, กึ นุ โข จินฺเตสี’’ติ. อถสฺส จิตฺตํ ญตฺวา – ‘‘อยํ มยา สทฺธึ สลฺลปิตุํ อสกฺโกนฺโต ภิกฺขุสงฺฆํ อนุวิโลเกตฺวา ปุตฺตํ อนุสฺสริ, น โข ปนายํ มยิ อนาลปนฺเต กิญฺจิ กเถตุํ สกฺขิสฺสติ, กโรมิ เตน สทฺธึ กถาสลฺลาป’’นฺติ. ตสฺมา รญฺโญ วจนานนฺตรํ ‘‘อคมา โข ตฺวํ, มหาราช, ยถาเปม’’นฺติ อาห. ตสฺสตฺโถ – มหาราช, ยถา นาม อุนฺนเม วุฏฺฐํ อุทกํ เยน นินฺนํ เตน คจฺฉติ, เอวเมว ตฺวํ ภิกฺขุสงฺฆํ อนุวิโลเกตฺวา เยน เปมํ เตน คโตติ.

Por que ele disse: "Você foi de fato [conduzido pelo seu afeto]" (agamā kho tvaṃ)? O Abençoado, antes mesmo de o rei proferir qualquer palavra, pensou: "Este rei veio, permaneceu em silêncio e sem fazer barulho; o que será que ele está pensando?". Então, conhecendo a mente dele, pensou: "Sendo incapaz de conversar comigo, ele olhou para a comunidade de monges e lembrou-se de seu filho. No entanto, se eu não falar com ele, ele não conseguirá dizer nada. Deixe-me iniciar uma conversa com ele". Por isso, imediatamente após as palavras do rei, ele disse: "Você foi de fato conduzido, ó grande rei, pelo seu afeto (yathāpemaṃ)". O significado é: Ó grande rei, assim como a água da chuva que cai em um lugar elevado corre para onde é baixo, da mesma forma você, ao olhar para a comunidade de monges, foi para onde estava o seu afeto.

---

อถ รญฺโญ เอตทโหสิ – ‘‘อโห อจฺฉริยา พุทฺธคุณา, มยา สทิโส ภควโต อปราธการโก นาม นตฺถิ, มยา หิสฺส อคฺคุปฏฺฐาโก ฆาติโต, เทวทตฺตสฺส จ กถํ คเหตฺวา อภิมารา เปสิตา, นาฬาคิริ มุตฺโต, มํ นิสฺสาย เทวทตฺเตน สิลา ปวิทฺธา, เอวํ มหาปราธํ นาม มํ อาลปโต ทสพลสฺส มุขํ นปฺปโหติ; อโห ภควา ปญฺจหากาเรหิ ตาทิลกฺขเณ สุปฺปติฏฺฐิโต. เอวรูปํ นาม สตฺถารํ ปหาย พหิทฺธา น ปริเยสิสฺสามา’’ติ โส โสมนสฺสชาโต ภควนฺตํ อาลปนฺโต ‘‘ปิโย เม, ภนฺเต’’ติอาทิมาห.

Então o rei pensou: "Oh, quão admiráveis são as qualidades do Buda! Não há ninguém que tenha ofendido tanto o Abençoado quanto eu. Pois eu matei o seu principal assistente (seu pai, Bimbisāra), e, seguindo o conselho de Devadatta, enviei arqueiros assassinos, soltei o elefante Nālāgiri e, por minha causa, Devadatta rolou uma rocha contra ele. Apesar de eu ter cometido tão grandes ofensas, a boca do Possuidor das Dez Forças não se fecha para falar comigo; oh, o Abençoado está perfeitamente estabelecido na qualidade de equanimidade (tādilakkhaṇa) sob cinco aspectos! Jamais abandonarei um mestre como este para procurar outro fora de seu ensinamento". Assim, cheio de alegria, dirigindo-se ao Abençoado, ele disse: "Meu filho é querido para mim, Senhor...", e assim por diante.

---

๑๖๒. ภิกฺขุสงฺฆสฺส อญฺชลึ ปณาเมตฺวาติ เอวํ กิรสฺส อโหสิ ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา อิโตจิโต จ คนฺตฺวา ภิกฺขุสงฺฆํ วนฺทนฺเตน จ ภควา ปิฏฺฐิโต กาตพฺโพ โหติ, ครุกาโรปิ เจส น โหติ. ราชานํ วนฺทิตฺวา อุปราชานํ วนฺทนฺเตนปิ หิ รญฺโญ อคารโว กโต โหติ. ตสฺมา ภควนฺตํ วนฺทิตฺวา ฐิตฏฺฐาเนเยว ภิกฺขุสงฺฆสฺส อญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. กญฺจิเทว เทสนฺติ กญฺจิ โอกาสํ.

162. "Tendo saudado a comunidade de monges com as mãos unidas" (bhikkhusaṅghassa añjaliṃ paṇāmetvā): pois ele pensou assim: "Se eu reverenciar o Abençoado e depois for de um lado para o outro para reverenciar a comunidade de monges, terei de dar as costas ao Abençoado, o que não seria demonstrar o devido respeito. Pois mesmo quando alguém reverencia o rei e depois reverencia o vice-rei, isso constitui uma falta de respeito ao rei". Por isso, tendo reverenciado o Abençoado, do próprio lugar onde estava de pé, ele saudou a comunidade de monges com as mãos unidas e sentou-se a um lado. "A um certo lugar" (kañcideva desaṃ) significa a um certo espaço.

---

อถสฺส [Pg.141] ภควา ปญฺหปุจฺฉเน อุสฺสาหํ ชเนนฺโต อาห – ‘‘ปุจฺฉ, มหาราช, ยทากงฺขสี’’ติ. ตสฺสตฺโถ – ‘‘ปุจฺฉ ยทิ อากงฺขสิ, น เม ปญฺหวิสฺสชฺชเน ภาโร อตฺถิ’’. อถ วา ‘‘ปุจฺฉ, ยํ อากงฺขสิ, สพฺพํ เต วิสฺสชฺเชสฺสามี’’ติ สพฺพญฺญุปวารณํ ปวาเรสิ, อสาธารณํ ปจฺเจกพุทฺธอคฺคสาวกมหาสาวเกหิ. เต หิ ยทากงฺขสีติ น วทนฺติ, สุตฺวา เวทิสฺสามาติ วทนฺติ. พุทฺธา ปน – ‘‘ปุจฺฉ, อาวุโส, ยทากงฺขสี’’ติ (สํ. นิ. ๑.๒๓๗), วา ‘‘ปุจฺฉ, มหาราช, ยทากงฺขสี’’ติ วา,

Então, o Abençoado, encorajando-o a fazer perguntas, disse: "Pergunte, ó grande rei, o que desejar". O significado é: "Pergunte se desejar, não há dificuldade para mim em responder às perguntas". Ou ainda: "Pergunte o que desejar, eu lhe responderei tudo". Assim, ele fez o convite da omnisciência (sabbaññupavāraṇa), que não é comum aos Paccekabudas, aos discípulos principais ou aos grandes discípulos. Pois estes não dizem "pergunte o que desejar", mas dizem "ouviremos e então saberemos". Os Budas, no entanto, dizem: "Pergunte, amigo, o que desejar", ou "Pergunte, ó grande rei, o que desejar", ou:

---

‘‘ปุจฺฉ, วาสว, มํ ปญฺหํ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ;

ตสฺส ตสฺเสว ปญฺหสฺส, อหํ อนฺตํ กโรมิ เต’’ติ. (ที. นิ. ๒.๓๕๖) วา;

"Pergunte-me, ó Vāsava, qualquer questão que desejar em sua mente; para cada uma dessas perguntas, eu lhe darei a resposta final."

---

เตน หิ ตฺวํ, ภิกฺขุ, สเก อาสเน นิสีทิตฺวา ปุจฺฉ, ยทากงฺขสีติ วา,

"Portanto, monge, sentando-se em seu próprio assento, pergunte o que desejar."

---

‘‘พาวริสฺส จ ตุยฺหํ วา, สพฺเพสํ สพฺพสํสยํ;

กตาวกาสา ปุจฺฉวฺโห, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉถา’’ติ. (สุ. นิ. ๑๐๓๖) วา;

"Seja sobre as dúvidas de Bāvarī ou as suas, de todas as dúvidas de todos; tendo recebido permissão, perguntem o que quer que desejem em suas mentes."

---

‘‘ปุจฺฉ มํ, สภิย, ปญฺหํ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ;

ตสฺส ตสฺเสว ปญฺหสฺส, อหํ อนฺตํ กโรมิ เต’’ติ. (สุ. นิ. ๕๑๗) วา;

"Pergunte-me, ó Sabhiya, qualquer questão que desejar em sua mente; para cada uma dessas perguntas, eu lhe darei a resposta final."

---

เตสํ เตสํ ยกฺขนรินฺทเทวสมณพฺราหฺมณปริพฺพาชกานํ สพฺพญฺญุปวารณํ ปวาเรนฺติ. อนจฺฉริยญฺเจตํ, ยํ ภควา พุทฺธภูมึ ปตฺวา เอตํ ปวารณํ ปวาเรยฺย. โย โพธิสตฺตภูมิยํ ปเทสญาเณ ฐิโต –

Assim eles fazem o convite da omnisciência a vários yakkhas, reis, deuses, ascetas, brâmanes e andarilhos. E não é de se admirar que o Abençoado, tendo alcançado o estado de Buda, fizesse tal convite. Mas mesmo quando estava no estado de Bodisatva, estabelecido no conhecimento parcial (padesañāṇa):

---

‘‘โกณฺฑญฺญ, ปญฺหานิ วิยากโรหิ;

ยาจนฺติ ตํ อิสโย สาธุรูปา.โกณฺฑญฺญ, เอโส มนุเชสุ ธมฺโม;

ยํ วุทฺธมาคจฺฉติ เอส ภาโร’’ติ. (ชา. ๒.๑๗.๖๐);

"Koṇḍañña, responda às perguntas; os sábios de boa conduta lhe pedem. Koṇḍañña, este é o costume entre os homens: que este fardo recaia sobre aquele que é mais maduro em sabedoria."

---

เอวํ สกฺกาทีนํ อตฺถาย อิสีหิ ยาจิโต –

Assim, tendo sido solicitado pelos sábios para o benefício de Sakka e outros:

---

‘‘กตาวกาสา ปุจฺฉนฺตุ โภนฺโต,ยํ กิญฺจิ ปญฺหํ มนสาภิปตฺถิตํ;

อหญฺหิ ตํ ตํ โว วิยากริสฺสํ,ญตฺวา สยํ โลกมิมํ ปรญฺจา’’ติ. (ชา. ๒.๑๗.๖๑);

"Tendo recebido permissão, que os senhores perguntem qualquer questão que desejem em suas mentes; pois eu responderei a cada uma delas para vocês, tendo eu mesmo compreendido este mundo e o outro."

---

เอวํ [Pg.142] สรภงฺคกาเล. สมฺภวชาตเก จ สกลชมฺพุทีปํ ติกฺขตฺตุํ วิจริตฺวา ปญฺหานํ อนฺตกรํ อทิสฺวา สุจิรเตน พฺราหฺมเณน, ปญฺหํ ปุฏฺฐุํ โอกาเส การิเต ชาติยา สตฺตวสฺสิโก รถิกาย ปํสุํ กีฬนฺโต ปลฺลงฺกมาภุชิตฺวา อนฺตรวีถิยํ นิสินฺโนว –

Assim foi no tempo de Sarabhaṅga. E no Sambhava Jātaka, tendo percorrido toda a Jambudīpa por três vezes sem encontrar ninguém capaz de pôr fim às suas perguntas, quando o brâmane Sucirata lhe deu a oportunidade de fazer perguntas, o jovem Sambhava, que tinha apenas sete anos de idade e brincava na poeira da estrada, sentou-se de pernas cruzadas no meio do caminho e disse:

---

‘‘ตคฺฆ เต อหมกฺขิสฺสํ, ยถาปิ กุสโล ตถา;

ราชา จ โข ตํ ชานาติ, ยทิ กาหติ วา น วา’’ติ. (ชา. ๑.๑๖.๑๗๒);

"Certamente eu lhe explicarei, assim como um perito faria; mas o rei sabe se agirá de acordo ou não."

---

สพฺพญฺญุปวารณํ ปวาเรสิ.

Assim ele fez o convite da omnisciência.

---

๑๖๓. เอวํ ภควตา สพฺพญฺญุปวารณาย ปวาริตาย อตฺตมโน ราชา ปญฺหํ ปุจฺฉนฺโต – ‘‘ยถา นุ โข อิมานิ, ภนฺเต’’ติอาทิมาห. ตตฺถ สิปฺปเมว สิปฺปายตนํ. ปุถุสิปฺปายตนานีติ พหูนิ สิปฺปานิ. เสยฺยถิทนฺติ กตเม ปน เต. หตฺถาโรหาติอาทีหิ เย ตํ ตํ สิปฺปํ นิสฺสาย ชีวนฺติ, เต ทสฺเสติ. อยญฺหิ อสฺสาธิปฺปาโย – ‘‘ยถา อิเมสํ สิปฺปูปชีวีนํ ตํ ตํ สิปฺปํ นิสฺสาย สนฺทิฏฺฐิกํ สิปฺปผลํ ปญฺญายติ. สกฺกา นุ โข เอวํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญาเปตุ’’นฺติ. ตสฺมา สิปฺปายตนานิ อาหริตฺวา สิปฺปูปชีวิโน ทสฺเสติ.

163. Assim, tendo o Abençoado feito o convite da omnisciência, o rei, satisfeito em seu coração, fazendo a pergunta, disse: "Assim como estes, Senhor...", e assim por diante. Ali, o próprio ofício (sippa) é chamado de ramo de atividade (sippāyatana). "Muitos ramos de atividade" (puthusippāyatanāni) significa muitos ofícios. "A saber" (seyyathidaṃ) significa quais são eles. Com os termos "condutores de elefantes" (hatthārohā), etc., ele mostra aqueles que vivem dependendo de seus respectivos ofícios. Pois esta era a sua intenção: "Assim como para estes que vivem de seus ofícios, o fruto visível de seu ofício é evidente ao dependerem de seus respectivos ofícios, seria possível demonstrar de forma semelhante um fruto visível da vida ascética (sāmaññaphala)?". Por isso, apresentando os ramos de atividade, o rei mostra aqueles que vivem de seus ofícios.

---

ตตฺถ หตฺถาโรหาติ สพฺเพปิ หตฺถาจริยหตฺถิเวชฺชหตฺถิเมณฺฑาทโย ทสฺเสติ. อสฺสาโรหาติ สพฺเพปิ อสฺสาจริยอสฺสเวชฺชอสฺสเมณฺฑาทโย. รถิกาติ สพฺเพปิ รถาจริยรถโยธรถรกฺขาทโย. ธนุคฺคหาติ ธนุอาจริยา อิสฺสาสา. เจลกาติ เย ยุทฺเธ ชยธชํ คเหตฺวา ปุรโต คจฺฉนฺติ. จลกาติ อิธ รญฺโญ ฐานํ โหตุ, อิธ อสุกมหามตฺตสฺสาติ เอวํ เสนาพฺยูหการกา. ปิณฺฑทายกาติ สาหสิกมหาโยธา. เต กิร ปรเสนํ ปวิสิตฺวา ปรสีสํ ปิณฺฑมิว เฉตฺวา เฉตฺวา ทยนฺติ, อุปฺปติตฺวา อุปฺปติตฺวา นิคฺคจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. เย วา สงฺคามมชฺเฌ โยธานํ ภตฺตปาตึ คเหตฺวา ปริวิสนฺติ, เตสมฺเปตํ นามํ. อุคฺคา ราชปุตฺตาติ อุคฺคตุคฺคตา สงฺคามาวจรา ราชปุตฺตา. ปกฺขนฺทิโนติ เย ‘‘กสฺส สีสํ วา อาวุธํ วา อาหรามา’’ติ [Pg.143] ‘‘วตฺวา อสุกสฺสา’’ติ วุตฺตา สงฺคามํ ปกฺขนฺทิตฺวา ตเทว อาหรนฺติ, อิเม ปกฺขนฺทนฺตีติ ปกฺขนฺทิโน. มหานาคาติ มหานาคา วิย มหานาคา, หตฺถิอาทีสุปิ อภิมุขํ อาคจฺฉนฺเตสุ อนิวตฺติตโยธานเมตํ อธิวจนํ. สูราติ เอกนฺตสูรา, เย สชาลิกาปิ สจมฺมิกาปิ สมุทฺทํ ตริตุํ สกฺโกนฺติ. จมฺมโยธิโนติ เย จมฺมกญฺจุกํ วา ปวิสิตฺวา สรปริตฺตาณจมฺมํ วา คเหตฺวา ยุชฺฌนฺติ. ทาสิกปุตฺตาติ พลวสิเนหา ฆรทาสโยธา. อาฬาริกาติ ปูวิกา. กปฺปกาติ นฺหาปิกา. นฺหาปกาติ เย นฺหาเปนฺติ. สูทาติ ภตฺตการกา. มาลาการาทโย ปากฏาเยว. คณกาติ อจฺฉิทฺทกปาฐกา. มุทฺทิกาติ หตฺถมุทฺทาย คณนํ นิสฺสาย ชีวิโน. ยานิ วา ปนญฺญานิปีติ อยการทนฺตการจิตฺตการาทีนิ. เอวํคตานีติ เอวํ ปวตฺตานิ. เต ทิฏฺเฐว ธมฺเมติ เต หตฺถาโรหาทโย ตานิ ปุถุสิปฺปายตนานิ ทสฺเสตฺวา ราชกุลโต มหาสมฺปตฺตึ ลภมานา สนฺทิฏฺฐิกเมว สิปฺปผลํ อุปชีวนฺติ. สุเขนฺตีติ สุขิตํ กโรนฺติ. ปีเณนฺตีติ ปีณิตํ ถามพลูเปตํ กโรนฺติ. อุทฺธคฺคิกาทีสุ อุปริ ผลนิพฺพตฺตนโต อุทฺธํ อคฺคมสฺสา อตฺถีติ อุทฺธคฺคิกา. สคฺคํ อรหตีติ โสวคฺคิกา. สุโข วิปาโก อสฺสาติ สุขวิปากา. สุฏฺฐุ อคฺเค รูปสทฺทคนฺธรสโผฏฺฐพฺพอายุวณฺณสุขยสอาธิปเตยฺยสงฺขาเต ทส ธมฺเม สํวตฺเตติ นิพฺพตฺเตตีติ สคฺคสํวตฺตนิกา. ตํ เอวรูปํ ทกฺขิณํ ทานํ ปติฏฺฐเปนฺตีติ อตฺโถ. สามญฺญผลนฺติ เอตฺถ ปรมตฺถโต มคฺโค สามญฺญํ. อริยผลํ สามญฺญผลํ. ยถาห – ‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, สามญฺญํ? อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. เสยฺยถิทํ, สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, สามญฺญํ. กตมานิ จ, ภิกฺขเว, สามญฺญผลานิ? โสตาปตฺติผลํ…เป… อรหตฺตผล’’นฺติ (สํ. นิ. ๕.๓๕). ตํ เอส ราชา น ชานาติ. อุปริ อาคตํ ปน ทาสกสฺสโกปมํ สนฺธาย ปุจฺฉติ.

Aqui, 'soldados montados em elefantes' (hatthārohā) refere-se a todos os mestres de elefantes, guerreiros em elefantes, médicos de elefantes, tratadores de elefantes, etc. 'Soldados montados a cavalo' (assārohā) refere-se a todos os mestres de cavalos, guerreiros a cavalo, médicos de cavalos, tratadores de cavalos, etc. 'Guerreiros de carruagem' (rathikā) refere-se a todos os mestres de carruagem, guerreiros de carruagem, guardas de carruagem, etc. 'Arqueiros' (dhanuggahā) refere-se aos mestres de arco e aos arqueiros. 'Portadores de estandarte' (celakā) são aqueles que vão à frente na batalha segurando a bandeira da vitória. 'Organizadores de tropas' (calakā) são os estrategistas militares que dizem: 'Que a posição do rei seja aqui, que a posição de tal ministro seja ali'. 'Provedores de sustento' (piṇḍadāyakā) são os grandes guerreiros audazes. Diz-se que eles entram no exército inimigo, cortam as cabeças dos inimigos repetidamente como se fossem pedaços de carne (ou frutos de palmeira), saltam e escapam; este é o significado. Ou então, refere-se àqueles que, no meio da batalha, carregam as tigelas de comida e servem os soldados. 'Nobres príncipes' (uggā rājaputtā) são os príncipes ilustres que frequentam os campos de batalha. 'Invasores' (pakkhandino) são aqueles que, após perguntarem 'De quem devemos trazer a cabeça ou a arma?' e receberem a resposta 'De fulano', invadem a batalha e trazem exatamente isso; por invadirem (pakkhandanti), são chamados de 'pakkhandino'. 'Grandes heróis' (mahānāgā) são aqueles que são como grandes elefantes de combate; é uma designação para os guerreiros que não recuam mesmo quando elefantes e outras forças avançam contra eles. 'Bravos' (sūrā) são os guerreiros extremamente corajosos que, mesmo vestindo armaduras de malha e portando escudos de couro, são capazes de cruzar o oceano. 'Guerreiros de escudo' (cammayodhinā) são aqueles que lutam vestindo túnicas de couro ou portando escudos de couro para proteção contra flechas. 'Filhos de servas' (dāsikaputtā) são os guerreiros que são servos domésticos com forte devoção ao seu senhor. 'Confeiteiros' (āḷārikā) são os fabricantes de bolos. 'Barbeiros' (kappakā) são os cabeleireiros. 'Banhistas' (nhāpakā) são aqueles que dão banho. 'Cozinheiros' (sūdā) são os preparadores de arroz. Os fabricantes de guirlandas (mālākārā), etc., são bem conhecidos. 'Contadores' (gaṇakā) são os astrólogos ou matemáticos que recitam os textos de cálculo sem interrupção. 'Calculadores manuais' (muddikā) são aqueles que vivem da arte de calcular usando as articulações dos dedos. 'Ou quaisquer outros' refere-se a ferreiros, entalhadores de marfim, pintores, etc. 'Dessa natureza' significa que funcionam ou existem dessa maneira. 'Nesta presente vida' significa que esses profissionais (montadores de elefantes, etc.), demonstrando essas diversas habilidades práticas, obtêm grande riqueza da corte real e vivem desfrutando do fruto visível de seu ofício. 'Trazem felicidade' significa que tornam as pessoas felizes. 'Satisfazem' significa que tornam as pessoas contentes e cheias de vigor e força. Em relação a 'uddhaggikā' (que eleva), etc.: por produzir frutos no mundo celestial superior, tem um fruto excelente ou elevado como uma chama; por isso é chamada de 'uddhaggikā'. Por ser digna do céu (sagga), é chamada de 'sovaggikā' (celestial). Por ter um resultado feliz, é chamada de 'sukhavipākā' (de resultado feliz). Por conduzir e produzir dez excelentes qualidades, a saber: formas, sons, aromas, sabores, contatos táteis, longevidade, beleza, felicidade, fama e soberania, é chamada de 'saggasaṃvattanikā' (que conduz ao céu). O significado é que eles estabelecem tal doação meritória (dakkhiṇa). Aqui, em 'fruto da vida ascética' (sāmaññaphala), no sentido último, o Caminho (magga) é a vida ascética (sāmañña). O fruto nobre (ariyaphala) é o fruto da vida ascética (sāmaññaphala). Como foi dito: 'E o que, monges, é a vida ascética? É este Nobre Caminho Óctuplo, a saber: visão correta... pe... concentração correta. Isto, monges, é chamado de vida ascética. E quais são os frutos da vida ascética? O fruto da entrada na corrente... pe... o fruto do estado de arahant.' O rei não conhece isso. No entanto, ele pergunta referindo-se às metáforas do servo e do agricultor que aparecem mais adiante.

---

อถ ภควา ปญฺหํ อวิสฺสชฺเชตฺวาว จินฺเตสิ – ‘‘อิเม พหู อญฺญติตฺถิยสาวกา ราชามจฺจา อิธาคตา, เต กณฺหปกฺขญฺจ สุกฺกปกฺขญฺจ ทีเปตฺวา กถียมาเน อมฺหากํ ราชา มหนฺเตน อุสฺสาเหน อิธาคโต, ตสฺสาคตกาลโต ปฏฺฐาย สมโณ โคตโม สมณโกลาหลํ สมณภณฺฑนเมว [Pg.144] กเถตีติ อุชฺฌายิสฺสนฺติ, น สกฺกจฺจํ ธมฺมํ โสสฺสนฺติ, รญฺญา ปน กถียมาเน อุชฺฌายิตุํ น สกฺขิสฺสนฺติ, ราชานเมว อนุวตฺติสฺสนฺติ. อิสฺสรานุวตฺตโก หิ โลโก. ‘หนฺทาหํ รญฺโญว ภารํ กโรมี’ติ รญฺโญ ภารํ กโรนฺโต ‘‘อภิชานาสิ โน ตฺว’’นฺติอาทิมาห.

Então, o Abençoado, antes de responder à pergunta, pensou: 'Muitos ministros reais que são seguidores de outras seitas vieram aqui. Se eu expuser o ensinamento mostrando o lado sombrio e o lado luminoso, eles criticarão, dizendo: "Nosso rei veio aqui com grande esforço, mas desde o momento de sua chegada, o asceta Gotama fala apenas sobre as disputas e contendas dos ascetas". Eles não ouvirão o Dhamma com respeito. Mas se o próprio rei falar, eles não poderão criticar; eles apenas seguirão o rei. Pois o mundo segue os governantes. Ora, eu assumirei a responsabilidade pelo próprio rei". Assumindo a responsabilidade pelo rei, Ele disse: "Você se lembra...?" e assim por diante.

---

๑๖๔. ตตฺถ อภิชานาสิ โน ตฺวนฺติ อภิชานาสิ นุ ตฺวํ. อยญฺจ โน-สทฺโท ปรโต ปุจฺฉิตาติ ปเทน โยเชตพฺโพ. อิทญฺหิ วุตฺตํ โหติ – ‘‘มหาราช, ตฺวํ อิมํ ปญฺหํ อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตา นุ, อภิชานาสิ จ นํ ปุฏฺฐภาวํ, น เต สมฺมุฏฺฐ’’นฺติ. สเจ เต อครูติ สเจ ตุยฺหํ ยถา เต พฺยากรึสุ, ตถา อิธ ภาสิตุํ ภาริยํ น โหติ, ยทิ น โกจิ อผาสุกภาโว อตฺถิ, ภาสสฺสูติ อตฺโถ. น โข เม ภนฺเตติ กึ สนฺธายาห? ปณฺฑิตปติรูปกานญฺหิ สนฺติเก กเถตุํ ทุกฺขํ โหติ, เต ปเท ปเท อกฺขเร อกฺขเร โทสเมว วทนฺติ. เอกนฺตปณฺฑิตา ปน กถํ สุตฺวา สุกถิตํ ปสํสนฺติ, ทุกฺกถิเตสุ ปาฬิปทอตฺถพฺยญฺชเนสุ ยํ ยํ วิรุชฺฌติ, ตํ ตํ อุชุกํ กตฺวา เทนฺติ. ภควตา จ สทิโส เอกนฺตปณฺฑิโต นาม นตฺถิ. เตนาห – ‘‘น โข เม, ภนฺเต, ครุ; ยตฺถสฺส ภควา นิสินฺโน ภควนฺตรูโป วา’’ติ.

164. Aqui, 'abhijānāsi no tvaṃ' significa 'você se lembra?'. E esta palavra 'no' deve ser conectada com a palavra 'pucchitā' que vem depois. Pois isto é o que se quer dizer: 'Ó grande rei, você já perguntou sobre esta questão a outros ascetas e brâmanes? Você se lembra de ter perguntado isso, ou você se esqueceu?'. 'Se não for um fardo para você' (sace te agarū) significa: se não for difícil ou incômodo para você relatar aqui como eles responderam, se não houver nenhum desconforto, por favor, fale. Com que intenção ele disse: 'Não é um fardo para mim, Senhor'? Pois é difícil falar na presença de falsos sábios; eles apontam falhas a cada palavra, a cada sílaba. Os verdadeiros sábios, porém, ao ouvirem um discurso, elogiam o que foi bem dito; e naquilo que foi mal dito, seja nas palavras em pali, no significado ou nas expressões, o que quer que esteja incorreto, eles corrigem e tornam reto. E não existe nenhum sábio absoluto comparável ao Abençoado. Por isso ele disse: 'Não é um fardo para mim, Senhor, onde quer que o Abençoado ou alguém semelhante ao Abençoado esteja sentado'.

---

ปูรณกสฺสปวาทวณฺณนา

Explicação da Doutrina de Pūraṇa Kassapa

---

๑๖๕. เอกมิทาหนฺติ เอกํ อิธ อหํ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวาติ สมฺโมทชนกํ สริตพฺพยุตฺตกํ กถํ ปริโยสาเปตฺวา.

165. 'Ekam idaṃ' significa 'uma vez, aqui, eu'. 'Tendo trocado palavras de cortesia e saudações amigáveis' significa tendo concluído uma conversa que gera alegria e que é digna de ser lembrada.

---

๑๖๖. ‘‘กโรโต โข, มหาราช, การยโต’’ติอาทีสุ กโรโตติ สหตฺถา กโรนฺตสฺส. การยโตติ อาณตฺติยา กาเรนฺตสฺส. ฉินฺทโตติ ปเรสํ หตฺถาทีนิ ฉินฺทนฺตสฺส. ปจโตติ ปเร ทณฺเฑน ปีเฬนฺตสฺส. โสจยโตติ ปรสฺส ภณฺฑหรณาทีหิ โสจยโต. โสจาปยโตติ โสกํ สยํ กโรนฺตสฺสปิ ปเรหิ การาเปนฺตสฺสปิ[Pg.145]. กิลมโตติ อาหารุปจฺเฉทพนฺธนาคารปฺปเวสนาทีหิ สยํ กิลมนฺตสฺสปิ ปเรหิ กิลมาเปนฺตสฺสปิ. ผนฺทโต ผนฺทาปยโตติ ปรํ ผนฺทนฺตํ ผนฺทนกาเล สยมฺปิ ผนฺทโต ปรมฺปิ ผนฺทาปยโต. ปาณมติปาตาปยโตติ ปาณํ หนนฺตสฺสปิ หนาเปนฺตสฺสปิ. เอวํ สพฺพตฺถ กรณการณวเสเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

166. Nas passagens que começam com 'Para quem age, ó grande rei, ou faz agir': 'para quem age' (karoto) refere-se a quem age com as próprias mãos. 'Para quem faz agir' (kārayato) refere-se a quem ordena que outros ajam. 'Para quem corta' (chindato) refere-se a quem corta as mãos, etc., de outros. 'Para quem tortura' (pacato) refere-se a quem aflige os outros com um bastão. 'Para quem causa aflição' (socayato) refere-se a quem causa tristeza a outrem por meio do roubo de seus bens, etc. 'Para quem faz causar aflição' (socāpayato) refere-se tanto a quem causa tristeza por si mesmo quanto a quem faz outros causarem. 'Para quem causa cansaço' (kilamato) refere-se a quem se desgasta a si mesmo por meio da privação de comida, aprisionamento, etc., ou faz outros se desgastarem. 'Para quem treme ou faz tremer' (phandato phandāpayato) refere-se a quem treme por si mesmo no momento da agitação ou faz outro tremer. 'Para quem destrói a vida ou faz destruir' (pāṇamatipātāpayato) refere-se a quem mata um ser vivo por si mesmo ou faz outro matá-lo. Assim, em todos os casos, o significado deve ser entendido de acordo com a ação direta ou a causação da ação.

---

สนฺธินฺติ ฆรสนฺธึ. นิลฺโลปนฺติ มหาวิโลปํ. เอกาคาริกนฺติ เอกเมว ฆรํ ปริวาเรตฺวา วิลุปฺปนํ. ปริปนฺเถติ อาคตาคตานํ อจฺฉินฺทนตฺถํ มคฺเค ติฏฺฐโต. กโรโต น กรียติ ปาปนฺติ ยํ กิญฺจิ ปาปํ กโรมีติ สญฺญาย กโรโตปิ ปาปํ น กรียติ, นตฺถิ ปาปํ. สตฺตา ปน ปาปํ กโรมาติ เอวํสญฺญิโน โหนฺตีติ ทีเปติ. ขุรปริยนฺเตนาติ ขุรเนมินา, ขุรธารสทิสปริยนฺเตน วา. เอกํ มํสขลนฺติ เอกํ มํสราสึ. ปุญฺชนฺติ ตสฺเสว เววจนํ. ตโตนิทานนฺติ เอกมํสขลกรณนิทานํ.

'Arrombando' (sandhiṃ) significa abrir um buraco na parede de uma casa. 'Saqueando' (nillopaṃ) significa um grande saque. 'Assaltando uma única casa' (ekāgārikaṃ) significa cercar e saquear uma única casa. 'Montando emboscadas' (paripanthe) refere-se a quem fica na estrada para roubar os transeuntes. 'Para quem age, nenhum mal é feito' mostra que, mesmo que alguém aja com a intenção de cometer um mal, nenhum mal é realmente cometido; o mal não existe. No entanto, os seres pensam: 'Estamos cometendo um mal'. 'Com uma roda de navalhas' (khurapariyantena) significa com um aro de navalhas, ou com uma borda afiada como uma navalha. 'Um único monte de carne' (ekaṃ maṃsakhalaṃ) significa uma única pilha de carne. 'Pilha' (puñjaṃ) é apenas um sinônimo de 'khala'. 'Em consequência disso' (tatonidānaṃ) significa tendo como causa a criação de um único monte de carne.

---

ทกฺขิณนฺติ ทกฺขิณตีเร มนุสฺสา กกฺขฬา ทารุณา, เต สนฺธาย ‘‘หนนฺโต’’ติอาทิมาห. อุตฺตรตีเร สตฺตา สทฺธา โหนฺติ ปสนฺนา พุทฺธมามกา ธมฺมมามกา สงฺฆมามกา, เต สนฺธาย ททนฺโตติอาทิมาห. ตตฺถ ยชนฺโตติ มหายาคํ กโรนฺโต. ทเมนาติ อินฺทฺริยทเมน อุโปสถกมฺเมน วา. สํยเมนาติ สีลสํยเมน. สจฺจวชฺเชนาติ สจฺจวจเนน. อาคโมติ อาคมนํ, ปวตฺตีติ อตฺโถ. สพฺพถาปิ ปาปปุญฺญานํ กิริยเมว ปฏิกฺขิปติ.

'A margem sul' (dakkhiṇaṃ): as pessoas na margem sul do rio Ganga são rudes e cruéis; referindo-se a elas, ele disse 'matando', etc. Na margem norte, os seres são cheios de fé, devotos, dedicados ao Buda, dedicados ao Dhamma, dedicados ao Sangha; referindo-se a eles, ele disse 'doando', etc. Aqui, 'oferecendo sacrifícios' (yajanto) significa realizar um grande sacrifício. 'Pelo autocontrole' (damena) significa pelo controle dos sentidos ou pela prática do Uposatha. 'Pela contenção' (saṃyamena) significa pela contenção moral (sīla). 'Pela verdade' (saccavajjena) significa por falar a verdade. 'Retorno' (āgamo) significa vinda ou ocorrência. De todas as maneiras, ele nega a própria realidade da ação (kiriya) do mal e do bem.

---

อมฺพํ ปุฏฺโฐ ลพุชํ พฺยากโรติ นาม, โย กีทิโส อมฺโพ กีทิสานิ วา อมฺพสฺส ขนฺธปณฺณปุปฺผผลานีติ วุตฺเต เอทิโส ลพุโช เอทิสานิ วา ลพุชสฺส ขนฺธปณฺณปุปฺผผลานีติ พฺยากโรติ. วิชิเตติ อาณาปวตฺติเทเส. อปสาเทตพฺพนฺติ วิเหเฐตพฺพํ. อนภินนฺทิตฺวาติ ‘‘สาธุ สาธู’’ติ เอวํ ปสํสํ อกตฺวา. อปฺปฏิกฺโกสิตฺวาติ พาลทุพฺภาสิตํ ตยา ภาสิตนฺติ เอวํ อปฺปฏิพาหิตฺวา. อนุคฺคณฺหนฺโตติ สารโต อคฺคณฺหนฺโต. อนิกฺกุชฺชนฺโตติ สารวเสเนว อิทํ นิสฺสรณํ, อยํ ปรมตฺโถติ หทเย อฏฺฐเปนฺโต. พฺยญฺชนํ ปน เตน อุคฺคหิตญฺเจว นิกฺกุชฺชิตญฺจ.

Diz-se que alguém 'responde sobre uma fruta-pão quando lhe perguntam sobre uma manga' quando, ao ser questionado sobre como é uma mangueira ou como são o seu tronco, folhas, flores e frutos, responde que a fruta-pão é assim, ou que o tronco, folhas, flores e frutos da fruta-pão são assados. 'No reino' (vijite) significa no território onde sua autoridade se estende. 'Deve ser rejeitado' (apasādetabbaṃ) significa deve ser punido ou molestado. 'Sem aprovar' (anabhinanditvā) significa sem elogiar dizendo 'Muito bem, muito bem!'. 'Sem rejeitar' (appaṭikkositvā) significa sem refutar dizendo 'Tolo, você falou mal!'. 'Sem acolher' (anuggaṇhanto) significa sem aceitar como essencial. 'Sem guardar' (anikkujjanto) significa sem fixar no coração, pensando: 'Isto é a libertação, este é o significado supremo'. No entanto, as palavras literais ditas por Pūraṇa foram por ele memorizadas e guardadas na mente.

---

มกฺขลิโคสาลวาทวณฺณนา

Explicação da Doutrina de Makkhali Gosāla

---

๑๖๗-๑๖๙. มกฺขลิวาเท [Pg.146] ปจฺจโยติ เหตุเววจนเมว, อุภเยนาปิ วิชฺชมานเมว กายทุจฺจริตาทีนํ สํกิเลสปจฺจยํ, กายสุจริตาทีนญฺจ วิสุทฺธิปจฺจยํ ปฏิกฺขิปติ. อตฺตกาเรติ อตฺตกาโร. เยน อตฺตนา กตกมฺเมน อิเม สตฺตา เทวตฺตมฺปิ มารตฺตมฺปิ พฺรหฺมตฺตมฺปิ สาวกโพธิมฺปิ ปจฺเจกโพธิมฺปิ สพฺพญฺญุตมฺปิ ปาปุณนฺติ, ตมฺปิ ปฏิกฺขิปติ. ทุติยปเทน ยํ ปรการํ ปรสฺส โอวาทานุสาสนึ นิสฺสาย ฐเปตฺวา มหาสตฺตํ อวเสโส ชโน มนุสฺสโสภคฺยตํ อาทึ กตฺวา ยาว อรหตฺตํ ปาปุณาติ, ตํ ปรการํ ปฏิกฺขิปติ. เอวมยํ พาโล ชินจกฺเก ปหารํ เทติ นาม. นตฺถิ ปุริสกาเรติ เยน ปุริสกาเรน สตฺตา วุตฺตปฺปการา สมฺปตฺติโย ปาปุณนฺติ, ตมฺปิ ปฏิกฺขิปติ. นตฺถิ พลนฺติ ยมฺหิ อตฺตโน พเล ปติฏฺฐิตา สตฺตา วีริยํ กตฺวา ตา สมฺปตฺติโย ปาปุณนฺติ, ตํ พลํ ปฏิกฺขิปติ. นตฺถิ วีริยนฺติอาทีนิ สพฺพานิ ปุริสการเววจนาเนว. ‘‘อิทํ โน วีริเยน อิทํ ปุริสถาเมน, อิทํ ปุริสปรกฺกเมน ปวตฺต’’นฺติ เอวํ ปวตฺตวจนปฏิกฺเขปกรณวเสน ปเนตานิ วิสุํ อาทิยนฺติ.

167-169. Na doutrina de Makkhali, 'condição' (paccaya) é apenas um sinônimo de 'causa' (hetu). Por meio de ambos os termos, ele nega a causa real da impureza (como a má conducto corporal, etc.) e a causa real da purificação (como a boa conduta corporal, etc.). 'Ação própria' (attakāra) refere-se à ação realizada por si mesmo. Ele nega aquela ação realizada por si mesmo pela qual os seres alcançam o estado de divindade, o estado de Mara, o estado de Brahma, a iluminação de um discípulo, a iluminação de um Buda Pacceka ou a omnisciência. Com o segundo termo ('ação alheia', parakāra), ele nega aquela ação alheia baseada no conselho e instrução de outros, pela qual as pessoas comuns (exceto o Grande Ser, o Bodisatva) alcançam desde a glória humana até o estado de arahant. Assim, este tolo desfere um golpe contra a autoridade do Buda (jinacakka). 'Não há esforço humano' (natthi purisakāra) nega o esforço humano pelo qual os seres alcançam as mencionadas realizações. 'Não há força' (natthi bala) nega aquela força própria na qual os seres se apoiam para fazer esforço e alcançar essas realizações. 'Não há energia' (natthi vīriya), etc., são todos sinônimos de esforço humano (purisakāra). No entanto, esses termos são tomados separadamente para negar as afirmações comuns das pessoas, tais como: 'Isto ocorreu por nossa energia, isto por nossa força humana, isto por nosso vigor humano'.

---

สพฺเพ สตฺตาติ โอฏฺฐโคณคทฺรภาทโย อนวเสเส ปริคฺคณฺหาติ. สพฺเพ ปาณาติ เอกินฺทฺริโย ปาโณ, ทฺวินฺทฺริโย ปาโณติอาทิวเสน วทติ. สพฺเพ ภูตาติ อณฺฑโกสวตฺถิโกเสสุ ภูเต สนฺธาย วทติ. สพฺเพ ชีวาติ สาลิยวโคธุมาทโย สนฺธาย วทติ. เตสุ หิ โส วิรูหนภาเวน ชีวสญฺญี. อวสา อพลา อวีริยาติ เตสํ อตฺตโน วโส วา พลํ วา วีริยํ วา นตฺถิ. นิยติสงฺคติภาวปริณตาติ เอตฺถ นิยตีติ นิยตา. สงฺคตีติ ฉนฺนํ อภิชาตีนํ ตตฺถ ตตฺถ คมนํ. ภาโวติ สภาโวเยว. เอวํ นิยติยา จ สงฺคติยา จ ภาเวน จ ปริณตา นานปฺปการตํ ปตฺตา. เยน หิ ยถา ภวิตพฺพํ, โส ตเถว ภวติ. เยน น ภวิตพฺพํ, โส น ภวตีติ ทสฺเสติ. ฉสฺเววาภิชาตีสูติ ฉสุ เอว อภิชาตีสุ ฐตฺวา สุขญฺจ ทุกฺขญฺจ ปฏิสํเวเทนฺติ. อญฺญา สุขทุกฺขภูมิ นตฺถีติ ทสฺเสติ.

'Todos os seres' (sabbe sattā) abrange todos os seres sem exceção, como camelos, bois, jumentos, etc. 'Todos os seres vivos' (sabbe pāṇā) refere-se a seres com um único sentido, com dois sentidos, etc. 'Todas os seres gerados' (sabbe bhūtā) refere-se aos seres nascidos de ovos ou de úteros. 'Todas as almas' (sabbe jīvā) refere-se a plantas como arroz, cevada, trigo, etc. Pois, devido ao seu crescimento, ele tinha a percepção de que possuíam vida (jīva). 'Sem poder, sem força, sem energia' significa que eles não têm controle próprio, nem força, nem esforço. Aqui, em 'desenvolvidos pelo destino, pela associação e pela natureza': 'destino' (niyati) significa fatalidade. 'Associação' (saṅgati) significa o renascimento em uma das seis classes de nascimento (abhijāti). 'Natureza' (bhāva) significa a própria disposição natural. Assim, desenvolvidos pelo destino, pela associação e pela natureza, eles alcançam vários estados. Ele mostra que o que deve acontecer a alguém de determinada maneira acontece exatamente assim; o que não deve acontecer, não acontece. 'Apenas nas seis classes de nascimento' mostra que, permanecendo apenas nessas seis classes de nascimento, eles experimentam o prazer e a dor. Ele mostra que não há outro plano para experimentar o prazer e a dor.

---

โยนิปมุขสตสหสฺสานีติ ปมุขโยนีนํ อุตฺตมโยนีนํ จุทฺทสสตสหสฺสานิ อญฺญานิ จ สฏฺฐิสตานิ อญฺญานิ จ ฉสตานิ. ปญฺจ จ กมฺมุโน [Pg.147] สตานีติ ปญฺจกมฺมสตานิ จ. เกวลํ ตกฺกมตฺตเกน นิรตฺถกํ ทิฏฺฐึ ทีเปติ. ปญฺจ จ กมฺมานิ ตีณิ จ กมฺมานีติอาทีสุปิ เอเสว นโย. เกจิ ปนาหุ – ‘‘ปญฺจ จ กมฺมานีติ ปญฺจินฺทฺริยวเสน ภณติ. ตีณีติ กายกมฺมาทิวเสนา’’ติ. กมฺเม จ อุปฑฺฒกมฺเม จาติ เอตฺถ ปนสฺส กายกมฺมญฺจ วจีกมฺมญฺจ กมฺมนฺติ ลทฺธิ, มโนกมฺมํ อุปฑฺฒกมฺมนฺติ. ทฺวฏฺฐิปฏิปทาติ ทฺวาสฏฺฐิ ปฏิปทาติ วทติ. ทฺวฏฺฐนฺตรกปฺปาติ เอกสฺมึ กปฺเป จตุสฏฺฐิ อนฺตรกปฺปา นาม โหนฺติ. อยํ ปน อญฺเญ ทฺเว อชานนฺโต เอวมาห.

“Yonipamukhasatasahassāni” (um milhão e cem mil matrizes principais de nascimento) refere-se a um milhão e quatrocentas mil matrizes principais ou superiores, mais outras seis mil e outras seiscentas. “Pañca ca kammuno satāni” (e quinhentos karmas) refere-se a quinhentos karmas. Ele expõe uma visão sem sentido baseada em mera especulação. O mesmo método se aplica a passagens como “cinco karmas, três karmas”, etc. Alguns, porém, dizem: “Ele diz ‘cinco karmas’ referindo-se às cinco faculdades, e ‘três’ referindo-se às ações do corpo, etc.” Quanto a “no karma e no meio-karma”, a sua doutrina é que a ação corporal e a ação verbal constituem o karma completo, enquanto a ação mental é o meio-karma. “Dvaṭṭhipaṭipadā” significa que ele fala de sessenta e duas práticas. “Dvaṭṭhantarakappā” (sessenta e dois intervalos de éons): em um único éon existem sessenta e quatro intervalos de éons (antarakappas); ele, porém, ignorando os outros dois, disse isso.

---

ฉฬาภิชาติโยติ กณฺหาภิชาติ, นีลาภิชาติ, โลหิตาภิชาติ, หลิทฺทาภิชาติ, สุกฺกาภิชาติ, ปรมสุกฺกาภิชาตีติ อิมา ฉ อภิชาติโย วทติ. ตตฺถ โอรพฺภิกา, สากุณิกา, มาควิกา, สูกริกา, ลุทฺทา, มจฺฉฆาตกา โจรา, โจรฆาตกา, พนฺธนาคาริกา, เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา, อยํ กณฺหาภิชาตีติ (อ. นิ. ๖.๕๗) วทติ. ภิกฺขู นีลาภิชาตีติ วทติ, เต กิร จตูสุ ปจฺจเยสุ กณฺฏเก ปกฺขิปิตฺวา ขาทนฺติ. ‘‘ภิกฺขู กณฺฏกวุตฺติกา’’ติ (อ. นิ. ๖.๕๗) อยญฺหิสฺส ปาฬิเยว. อถ วา กณฺฏกวุตฺติกา เอว นาม เอเก ปพฺพชิตาติ วทติ. โลหิตาภิชาติ นาม นิคณฺฐา เอกสาฏกาติ วทติ. อิเม กิร ปุริเมหิ ทฺวีหิ ปณฺฑรตรา. คิหี โอทาตวสนา อเจลกสาวกา หลิทฺทาภิชาตีติ วทติ. เอวํ อตฺตโน ปจฺจยทายเก นิคณฺเฐหิปิ เชฏฺฐกตเร กโรติ. อาชีวกา อาชีวกินิโย สุกฺกาภิชาตีติ วทติ. เต กิร ปุริเมหิ จตูหิ ปณฺฑรตรา. นนฺโท, วจฺโฉ, กิโส, สงฺกิจฺโฉ, มกฺขลิโคสาโล, ปรมสุกฺกาภิชาตีติ (อ. นิ. ๖.๕๗) วทติ. เต กิร สพฺเพหิ ปณฺฑรตรา.

“Chaḷābhijātiyo” (as seis classes de nascimento) refere-se ao nascimento negro, nascimento azul, nascimento vermelho, nascimento amarelo, nascimento branco e nascimento extremamente branco; ele fala dessas seis classes de nascimento. Entre elas, os matadores de ovelhas, caçadores de aves, caçadores de animais selvagens, matadores de porcos, caçadores, pescadores, ladrões, carrascos, carcereiros ou quaisquer outros que realizem ações cruéis pertencem ao “nascimento negro”. Ele diz que os monges pertencem ao “nascimento azul”, pois diz-se que eles consomem os quatro requisitos inserindo neles os espinhos do desejo. “Os monges têm um modo de vida espinhoso” é a própria formulação de seu texto. Ou então, ele diz que certos ascetas chamados “kaṇṭakavuttikā” (de conduta espinhosa) pertencem a essa classe. Ele diz que os Niganthas que usam uma única veste pertencem ao “nascimento vermelho”. Diz-se que estes são mais puros do que os das duas classes anteriores. Ele diz que os leigos vestidos de branco que são discípulos dos ascetas nus pertencem ao “nascimento amarelo”. Assim, ele torna os seus próprios doadores de requisitos ainda mais elevados do que os Niganthas. Ele diz que os Ājīvakas e as Ājīvakinīs pertencem ao “nascimento branco”. Diz-se que estes são mais puros do que os das quatro classes anteriores. Ele diz que Nanda, Vaccha, Kisa, Saṅkicca e Makkhali Gosāla pertencem ao “nascimento extremamente branco”. Diz-se que estes são os mais puros de todos.

---

อฏฺฐ ปุริสภูมิโยติ มนฺทภูมิ, ขิฑฺฑาภูมิ, ปทวีมํสภูมิ, อุชุคตภูมิ, เสกฺขภูมิ, สมณภูมิ, ชินภูมิ, ปนฺนภูมีติ อิมา อฏฺฐ ปุริสภูมิโยติ วทติ. ตตฺถ ชาตทิวสโต ปฏฺฐาย สตฺตทิวเส สมฺพาธฏฺฐานโต นิกฺขนฺตตฺตา สตฺตา มนฺทา โหนฺติ โมมูหา, อยํ มนฺทภูมีติ วทติ. เย ปน ทุคฺคติโต อาคตา โหนฺติ, เต อภิณฺหํ โรทนฺติ เจว วิรวนฺติ จ, สุคติโต อาคตา ตํ อนุสฺสริตฺวา หสนฺติ, อยํ ขิฑฺฑาภูมิ นาม. มาตาปิตูนํ หตฺถํ วา ปาทํ วา มญฺจํ วา ปีฐํ วา คเหตฺวา ภูมิยํ ปทนิกฺขิปนํ ปทวีมํสภูมิ นาม. ปทสา คนฺตุํ สมตฺถกาเล อุชุคตภูมิ นาม. สิปฺปานิ สิกฺขิตกาเล [Pg.148] เสกฺขภูมิ นาม. ฆรา นิกฺขมฺม ปพฺพชิตกาเล สมณภูมิ นาม. อาจริยํ เสวิตฺวา ชานนกาเล ชินภูมิ นาม. ภิกฺขุ จ ปนฺนโก ชิโน น กิญฺจิ อาหาติ เอวํ อลาภึ สมณํ ปนฺนภูมีติ วทติ.

“Aṭṭha purisabhūmiyo” (os oito estágios do homem) refere-se ao estágio infantil, estágio de brincar, estágio de testar os passos, estágio de andar ereto, estágio de aprendizado, estágio de ascetismo, estágio de vitória e estágio de declínio; ele fala desses oito estágios do homem. Entre eles, a partir do dia do nascimento, durante sete dias, por terem saído do estreito útero materno, os seres são fracos e extremamente confusos; ele chama isso de “estágio infantil”. Aqueles que vieram de um estado de sofrimento choram e gritam constantemente, enquanto os que vieram de um estado feliz sorriem ao se lembrarem dele; este é o chamado “estágio de brincar”. Segurar a mão ou o pé dos pais, ou a cama, ou a cadeira, e tentar dar passos no chão é o chamado “estágio de testar os passos”. O tempo em que se é capaz de andar a pé é o chamado “estágio de andar ereto”. O tempo de aprender as artes é o “estágio de aprendizado”. O tempo de deixar o lar e se tornar um asceta é o “estágio de ascetismo”. O tempo de compreender após servir a um mestre é o “estágio de vitória”. E um monge idoso, prostrado, que não diz nada; assim, ele chama o asceta que nada obtém de “estágio de declínio”.

---

เอกูนปญฺญาส อาชีวกสเตติ เอกูนปญฺญาสอาชีวกวุตฺติสตานิ. ปริพฺพาชกสเตติ ปริพฺพาชกปพฺพชฺชาสตานิ. นาคาวาสสเตติ นาคมณฺฑลสตานิ. วีเส อินฺทฺริยสเตติ วีสตินฺทฺริยสตานิ. ตึเส นิรยสเตติ ตึส นิรยสตานิ. รโชธาตุโยติ รชโอกิรณฏฺฐานานิ, หตฺถปิฏฺฐิปาทปิฏฺฐาทีนิ สนฺธาย วทติ. สตฺต สญฺญีคพฺภาติ โอฏฺฐโคณคทฺรภอชปสุมิคมหึเส สนฺธาย วทติ. สตฺต อสญฺญีคพฺภาติ สาลิวีหิยวโคธูมกงฺคุวรกกุทฺรูสเก สนฺธาย วทติ. นิคณฺฐิคพฺภาติ คณฺฐิมฺหิ ชาตคพฺภา, อุจฺฉุเวฬุนฬาทโย สนฺธาย วทติ. สตฺต เทวาติ พหู เทวา. โส ปน สตฺตาติ วทติ. มนุสฺสาปิ อนนฺตา, โส สตฺตาติ วทติ. สตฺต ปิสาจาติ ปิสาจา มหนฺตมหนฺตา สตฺตาติ วทติ. สราติ มหาสรา, กณฺณมุณฺฑรถการอโนตตฺตสีหปฺปปาตฉทฺทนฺตมนฺทากินีกุณาลทเห คเหตฺวา วทติ.

“Ekūnapaññāsa ājīvakasate” (quarenta e nove centenas de meios de vida dos Ājīvakas) significa quarenta e nove centenas de modos de vida dos Ājīvakas. “Paribbājakasate” (cento de ascetas errantes) significa quarenta e nove centenas de ordenações de ascetas errantes. “Nāgāvāsasate” (cento de moradas de Nagas) significa quarenta e nove centenas de territórios de Nagas. “Vīse indriyasate” (vinte centenas de faculdades) significa duas mil faculdades. “Tiṃse nirayasate” (trinta centenas de infernos) significa três mil infernos. “Rajodhātuyo” (elementos de poeira) refere-se aos locais onde a poeira se acumula, como as costas das mãos, as costas dos pés, etc. “Satta saññīgabbhā” (sete tipos de úteros conscientes) refere-se a camelos, vacas, jumentos, cabras, ovelhas, cervos e búfalos. “Satta asaññīgabbhā” (sete tipos de úteros inconscientes) refere-se ao arroz vermelho, arroz comum, cevada, trigo, painço, painço-preto e centeio. “Nigaṇṭhigabbhā” (úteros com nós) refere-se àqueles que se originam de nós, como a cana-de-açúcar, o bambu, o junco, etc. “Satta devā” (sete deuses): embora existam muitos deuses, ele diz que são apenas sete. Embora os seres humanos também sejam infinitos, ele diz que são apenas sete. “Satta pisācā” (sete demônios): embora os demônios sejam extremamente numerosos, ele diz que são apenas sete. “Sarā” (lagos) refere-se aos grandes lagos; ele fala deles tomando como referência os lagos Kaṇṇamuṇḍa, Rathakāra, Anotatta, Sīhappapāta, Chaddanta, Mandākinī e Kuṇāla.

---

ปวุฏาติ คณฺฐิกา. ปปาตาติ มหาปปาตา. ปปาตสตานีติ ขุทฺทกปปาตสตานิ. สุปินาติ มหาสุปินา. สุปินสตานีติ ขุทฺทกสุปินสตานิ. มหากปฺปิโนติ มหากปฺปานํ. ตตฺถ เอกมฺหา มหาสรา วสฺสสเต วสฺสสเต กุสคฺเคน เอกํ อุทกพินฺทุํ นีหริตฺวา สตฺตกฺขตฺตุํ ตมฺหิ สเร นิรุทเก กเต เอโก มหากปฺโปติ วทติ. เอวรูปานํ มหากปฺปานํ จตุราสีติสตสหสฺสานิ เขเปตฺวา พาเล จ ปณฺฑิเต จ ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรนฺตีติ อยมสฺส ลทฺธิ. ปณฺฑิโตปิ กิร อนฺตรา วิสุชฺฌิตุํ น สกฺโกติ. พาโลปิ ตโต อุทฺธํ น คจฺฉติ.

“Pavuṭā” significa protuberâncias. “Papātā” significa grandes abismos. “Papātasatāni” (centenas de abismos) significa setecentas pequenas fendas. “Supinā” significa grandes sonhos. “Supinasatāni” (centenas de sonhos) significa setecentos pequenos sonhos. “Mahākappino” refere-se a grandes éons. Entre estes, ele diz que um grande éon é o tempo que leva para esvaziar completamente um grande lago sete vezes, retirando dele uma única gota de água com a ponta de uma folha de grama kusa a cada cem anos. A sua doutrina é que, após transcorrerem oito milhões e quatrocentas mil de tais grandes éons, tanto os tolos quanto os sábios porão fim ao sofrimento. Diz-se que nem mesmo o sábio pode se purificar antes desse tempo, e o tolo também não vai além disso.

---

สีเลนาติ อเจลกสีเลน วา อญฺเญน วา เยน เกนจิ. วเตนาติ ตาทิเสเนว วเตน. ตเปนาติ ตโปกมฺเมน. อปริปกฺกํ ปริปาเจติ นาม, โย ‘‘อหํ ปณฺฑิโต’’ติ อนฺตรา วิสุชฺฌติ. ปริปกฺกํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตึ กโรติ นาม โย ‘‘อหํ พาโล’’ติ วุตฺตปริมาณํ กาลํ อติกฺกมิตฺวา ยาติ. เหวํ นตฺถีติ เอวํ นตฺถิ. ตญฺหิ อุภยมฺปิ น สกฺกา [Pg.149] กาตุนฺติ ทีเปติ. โทณมิเตติ โทเณน มิตํ วิย. สุขทุกฺเขติ สุขทุกฺขํ. ปริยนฺตกเตติ วุตฺตปริมาเณน กาเลน กตปริยนฺเต. นตฺถิ หายนวฑฺฒเนติ นตฺถิ หายนวฑฺฒนานิ. น สํสาโร ปณฺฑิตสฺส หายติ, น พาลสฺส วฑฺฒตีติ อตฺโถ. อุกฺกํสาวกํเสติ อุกฺกํสาวกํสา. หายนวฑฺฒนานเมตํ อธิวจนํ.

“Sīlena” (por meio da virtude) significa pela virtude dos ascetas nus ou por qualquer outra virtude. “Vatena” (por meio de votos) significa por tais votos. “Tapena” (por meio de penitência) significa por práticas ascéticas. Aquele que pensa “eu sou sábio” e tenta se purificar antes do tempo diz-se que “amadurece o karma que ainda não está maduro”. Aquele que pensa “eu sou tolo” e segue adiante ultrapassando o período de tempo mencionado diz-se que “elimina o karma maduro ao experimentá-lo repetidamente”. “Hevaṃ natthi” (isso não existe) significa que não é assim. Ele mostra que nenhuma dessas duas coisas é possível de ser feita. “Doṇamite” (medido por um doṇa) significa como se fosse medido por uma cesta de medição. “Sukhadukkhe” refere-se à felicidade e ao sofrimento. “Pariyantakate” (limitado) significa que tem o seu limite estabelecido pelo período de tempo mencionado. “Natthi hāyanavaḍḍhane” (não há diminuição nem aumento) significa que não há diminuição nem aumento. O significado é que o samsara não diminui para o sábio, nem aumenta para o tolo. “Ukkaṃsāvakaṃse” significa excesso ou deficiência. Este é um sinônimo para diminuição e aumento.

---

อิทานิ ตมตฺถํ อุปมาย สาเธนฺโต ‘‘เสยฺยถาปิ นามา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ สุตฺตคุเฬติ เวเฐตฺวา กตสุตฺตคุเฬ. นิพฺเพฐิยมานเมว ปเลตีติ ปพฺพเต วา รุกฺขคฺเค วา ฐตฺวา ขิตฺตํ สุตฺตปฺปมาเณน นิพฺเพฐิยมานเมว คจฺฉติ, สุตฺเต ขีเณ ตตฺเถว ติฏฺฐติ, น คจฺฉติ. เอวเมว วุตฺตกาลโต อุทฺธํ น คจฺฉตีติ ทสฺเสติ.

Agora, para provar esse ponto por meio de uma analogia, ele diz “assim como”, etc. Ali, “suttaguḷe” (um novelo de linha) significa um novelo feito enrolando-se a linha. “Nibbeṭhiyamānameva paleti” (desenrola-se até o fim) significa que, se for lançado estando-se no topo de uma montanha ou de uma árvore, ele vai apenas se desenrolando de acordo com o comprimento da linha; quando a linha acaba, ele para ali mesmo e não vai mais adiante. Da mesma forma, ele mostra que não se vai além do período de tempo mencionado.

---

อชิตเกสกมฺพลวาทวณฺณนา

Explicação da Doutrina de Ajita Kesakambala

---

๑๗๐-๑๗๒. อชิตวาเท นตฺถิ ทินฺนนฺติ ทินฺนผลาภาวํ สนฺธาย วทติ. ยิฏฺฐํ วุจฺจติ มหายาโค. หุตนฺติ ปเหณกสกฺกาโร อธิปฺเปโต. ตมฺปิ อุภยํ ผลาภาวเมว สนฺธาย ปฏิกฺขิปติ. สุกตทุกฺกฏานนฺติ สุกตทุกฺกฏานํ, กุสลากุสลานนฺติ อตฺโถ. ผลํ วิปาโกติ ยํ ผลนฺติ วา วิปาโกติ วา วุจฺจติ, ตํ นตฺถีติ วทติ. นตฺถิ อยํ โลโกติ ปรโลเก ฐิตสฺส อยํ โลโก นตฺถิ, นตฺถิ ปโร โลโกติ อิธ โลเก ฐิตสฺสาปิ ปโร โลโก นตฺถิ, สพฺเพ ตตฺถ ตตฺเถว อุจฺฉิชฺชนฺตีติ ทสฺเสติ. นตฺถิ มาตา นตฺถิ ปิตาติ เตสุ สมฺมาปฏิปตฺติมิจฺฉาปฏิปตฺตีนํ ผลาภาววเสน วทติ. นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกาติ จวิตฺวา อุปปชฺชนกา สตฺตา นาม นตฺถีติ วทติ.

170-172. Na doutrina de Ajita, “não há doação” é dito referindo-se à ausência de fruto da doação. “Yiṭṭha” refere-se a um grande sacrifício. “Huta” refere-se à oferenda de hospitalidade. Ele rejeita ambas as coisas referindo-se à ausência de frutos delas. “Sukatadukkaṭānaṃ” (de ações bem ou mal feitas) significa de ações benéficas e prejudiciais. “Phalaṃ vipāko” (fruto e resultado) significa que aquilo que é chamado de fruto ou resultado não existe. “Não existe este mundo” significa que para quem está no outro mundo, este mundo não existe; “não existe o outro mundo” significa que para quem está neste mundo, o outro mundo não existe. Ele mostra que todos são aniquilados ali mesmo. “Não há mãe, não há pai” é dito referindo-se à ausência de frutos da conduta correta ou incorreta para com eles. “Não há seres de nascimento espontâneo” significa que não existem seres que renascem após a morte.

---

จาตุมหาภูติโกติ จตุมหาภูตมโย. ปถวี ปถวิกายนฺติ อชฺฌตฺติกปถวีธาตุ พาหิรปถวีธาตุํ. อนุเปตีติ อนุยายติ. อนุปคจฺฉตีติ ตสฺเสว เววจนํ. อนุคจฺฉตีติปิ อตฺโถ. อุภเยนาปิ อุเปติ, อุปคจฺฉตีติ ทสฺเสติ. อาปาทีสุปิ เอเสว นโย. อินฺทฺริยานีติ มนจฺฉฏฺฐานิ อินฺทฺริยานิ อากาสํ ปกฺขนฺทนฺติ. อาสนฺทิปญฺจมาติ นิปนฺนมญฺเจน ปญฺจมา, มญฺโจ เจว จตฺตาโร มญฺจปาเท คเหตฺวา ฐิตา จตฺตาโร ปุริสา จาติ อตฺโถ. ยาวาฬาหนาติ ยาว สุสานา. ปทานีติ ‘อยํ เอวํ สีลวา [Pg.150] อโหสิ, เอวํ ทุสฺสีโล’ติอาทินา นเยน ปวตฺตานิ คุณาคุณปทานิ, สรีรเมว วา เอตฺถ ปทานีติ อธิปฺเปตํ. กาโปตกานีติ กโปตวณฺณานิ, ปาราวตปกฺขวณฺณานีติ อตฺโถ. ภสฺสนฺตาติ ภสฺมนฺตา, อยเมว วา ปาฬิ. อาหุติโยติ ยํ ปเหณกสกฺการาทิเภทํ ทินฺนทานํ, สพฺพํ ตํ ฉาริกาวสานเมว โหติ, น ตโต ปรํ ผลทายกํ หุตฺวา คจฺฉตีติ อตฺโถ. ทตฺตุปญฺญตฺตนฺติ ทตฺตูหิ พาลมนุสฺเสหิ ปญฺญตฺตํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ‘พาเลหิ อพุทฺธีหิ ปญฺญตฺตมิทํ ทานํ, น ปณฺฑิเตหิ. พาลา เทนฺติ, ปณฺฑิตา คณฺหนฺตี’ติ ทสฺเสติ.

“Cātumahābhūtiko” (composto pelos quatro grandes elementos) significa feito dos quatro grandes elementos. “A terra retorna ao elemento terra” significa que o elemento terra interno retorna ao elemento terra externo. “Anupeti” (retorna) significa que segue. “Anupagacchati” é um sinônimo para o mesmo termo. Também significa que segue. Por meio de ambos os termos, ele mostra que retorna ou aproxima-se. O mesmo método se aplica à água, etc. “As faculdades” refere-se às faculdades dos sentidos, tendo a mente como a sexta, as quais se dissolvem no espaço. “Tendo a maca como a quinta” significa a maca onde o corpo jaz como a quinta, sendo a maca e os quatro homens que a carregam segurando os seus quatro pés. “Yāvāḷahana” significa até o cemitério. “Padāni” (as palavras) refere-se às palavras de elogio ou censura proferidas, tais como “este homem era virtuoso, aquele era imoral”, etc.; ou então, refere-se ao próprio corpo físico. “Kāpotakāni” significa da cor de pombas, ou seja, da cor das asas de pombas. “Bhassantā” significa que terminam em cinzas; ou esta é a própria leitura do texto. “Āhutiyo” (as oferendas) significa que qualquer doação feita, como oferendas de hospitalidade, etc., tudo isso termina apenas em cinzas, não indo além disso para produzir frutos. “Dattupaññattaṃ” (prescrito por tolos) significa prescrito por pessoas tolas e ignorantes. O que se quer dizer é: “Esta doação foi prescrita por tolos sem sabedoria, não por sábios. Ele mostra que os tolos dão e os sábios recebem.”

---

ตตฺถ ปูรโณ ‘‘กโรโต น กรียติ ปาป’’นฺติ วทนฺโต กมฺมํ ปฏิพาหติ. อชิโต ‘‘กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชตี’’ติ วทนฺโต วิปากํ ปฏิพาหติ. มกฺขลิ ‘‘นตฺถิ เหตู’’ติ วทนฺโต อุภยํ ปฏิพาหติ. ตตฺถ กมฺมํ ปฏิพาหนฺเตนาปิ วิปาโก ปฏิพาหิโต โหติ, วิปากํ ปฏิพาหนฺเตนาปิ กมฺมํ ปฏิพาหิตํ โหติ. อิติ สพฺเพเปเต อตฺถโต อุภยปฺปฏิพาหกา อเหตุกวาทา เจว อกิริยวาทา จ นตฺถิกวาทา จ โหนฺติ.

Entre eles, Pūraṇa, ao dizer “para quem age, nenhum mal é feito”, nega o karma. Ajita, ao dizer “com a dissolução do corpo, ele é aniquilado”, nega o resultado. Makkhali, ao dizer “não há causa”, nega ambos. Entre eles, por aquele que nega o karma, o resultado também é negado; por aquele que nega o resultado, o karma também é negado. Assim, todos eles, em termos de significado, negam ambos, sendo proponentes da doutrina da ausência de causa, da doutrina da inação e da doutrina do niilismo.

---

เย วา ปน เตสํ ลทฺธึ คเหตฺวา รตฺติฏฺฐาเน ทิวาฐาเน นิสินฺนา สชฺฌายนฺติ วีมํสนฺติ, เตสํ ‘‘กโรโต น กรียติ ปาปํ, นตฺถิ เหตุ, นตฺถิ ปจฺจโย, มโต อุจฺฉิชฺชตี’’ติ ตสฺมึ อารมฺมเณ มิจฺฉาสติ สนฺติฏฺฐติ, จิตฺตํ เอกคฺคํ โหติ, ชวนานิ ชวนฺติ, ปฐมชวเน สเตกิจฺฉา โหนฺติ, ตถา ทุติยาทีสุ, สตฺตเม พุทฺธานมฺปิ อเตกิจฺฉา อนิวตฺติโน อริฏฺฐกณฺฏกสทิสา. ตตฺถ โกจิ เอกํ ทสฺสนํ โอกฺกมติ, โกจิ ทฺเว, โกจิ ตีณิปิ, เอกสฺมึ โอกฺกนฺเตปิ, ทฺวีสุ ตีสุ โอกฺกนฺเตสุปิ, นิยตมิจฺฉาทิฏฺฐิโกว โหติ; ปตฺโต สคฺคมคฺคาวรณญฺเจว โมกฺขมคฺคาวรณญฺจ, อภพฺโพ ตสฺสตฺตภาวสฺส อนนฺตรํ สคฺคมฺปิ คนฺตุํ, ปเคว โมกฺขํ. วฏฺฏขาณุ นาเมส สตฺโต ปถวิโคปโก, เยภุยฺเยน เอวรูปสฺส ภวโต วุฏฺฐานํ นตฺถิ.

E quanto àqueles que, adotando a visão deles, sentam-se em seus locais de repouso noturno ou diurno para recitar e investigar, neles se estabelece a falsa atenção em relação a esse objeto mental: “para quem age, nenhum mal é feito; não há causa, não há condição; o morto é aniquilado”. O seu pensamento torna-se focado e os momentos de impulsão mental ocorrem. No primeiro momento de impulsão, eles ainda são curáveis; o mesmo ocorre no segundo, etc. Mas no sétimo momento de impulsão, eles se tornam incuráveis mesmo para os Budas, incapazes de retroceder, assemelhando-se ao monge Ariṭṭha e ao noviço Kaṇṭaka. Entre eles, alguns caem em uma única visão, outros em duas, e outros em todas as três. Quer caiam em uma, em duas ou em três, tornam-se pessoas de visão incorreta fixa; alcançaram o obstáculo ao caminho para o céu e o obstáculo ao caminho para a libertação. São incapazes de ir para o céu imediatamente após essa existência, quanto mais para a libertação. Tal ser é chamado de “toco do samsara” e “guardião da terra”. Geralmente, não há saída da existência para alguém desse tipo.

---

‘‘ตสฺมา อกลฺยาณชนํ, อาสีวิสมิโวรคํ;

อารกา ปริวชฺเชยฺย, ภูติกาโม วิจกฺขโณ’’ติ.

“Portanto, a pessoa má, como uma serpente venenosa; deve ser evitada de longe por quem deseja a prosperidade e é sábio.”

---

ปกุธกจฺจายนวาทวณฺณนา

Explicação da Doutrina de Pakudha Kaccāyana

---

๑๗๓-๑๗๕. ปกุธวาเท [Pg.151] อกฏาติ อกตา. อกฏวิธาติ อกตวิธานา. เอวํ กโรหีติ เกนจิ การาปิตาปิ น โหนฺตีติ อตฺโถ. อนิมฺมิตาติ อิทฺธิยาปิ น นิมฺมิตา. อนิมฺมาตาติ อนิมฺมาปิตา, เกจิ อนิมฺมาเปตพฺพาติ ปทํ วทนฺติ, ตํ เนว ปาฬิยํ, น อฏฺฐกถายํ ทิสฺสติ. วญฺฌาทิปทตฺตยํ วุตฺตตฺถเมว. น อิญฺชนฺตีติ เอสิกตฺถมฺโภ วิย ฐิตตฺตา น จลนฺติ. น วิปริณมนฺตีติ ปกตึ น ชหนฺติ. น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺตีติ น อญฺญมญฺญํ อุปหนนฺติ. นาลนฺติ น สมตฺถา. ปถวิกาโยติอาทีสุ ปถวีเยว ปถวิกาโย, ปถวิสมูโห วา. ตตฺถาติ เตสุ ชีวสตฺตเมสุ กาเยสุ. สตฺตนฺนํ ตฺเวว กายานนฺติ ยถา มุคฺคราสิอาทีสุ ปหตํ สตฺถํ มุคฺคาทีนํ อนฺตเรน ปวิสติ, เอวํ สตฺตนฺนํ กายานํ อนฺตเรน ฉิทฺเทน วิวเรน สตฺถํ ปวิสติ. ตตฺถ อหํ อิมํ ชีวิตา โวโรเปมีติ เกวลํ สญฺญามตฺตเมว โหตีติ ทสฺเสติ.

173-175. Na doutrina de Pakudha, 'não criados' (akaṭā) significa não feitos. 'Não ordenados' (akaṭavidhā) significa sem uma ordenação feita; o significado é que eles não são causados a serem feitos por ninguém que diga 'faça assim'. 'Não criados' (animmitā) significa não criados mesmo por poder psíquico. 'Não causados a serem criados' (animmātā) significa não causados a serem criados por outrem; alguns dizem a palavra 'animmāpetabbā', mas ela não é vista nem no texto Pāli nem no Comentário. A tríade de palavras que começa com 'estéril' (vañjhā) tem o mesmo significado já mencionado. 'Não se movem' (na iñjanti) significa que não oscilam, por estarem firmes como um pilar de portal. 'Não se transformam' (na vipariṇamanti) significa que não abandonam sua própria natureza. 'Não obstruem uns aos outros' (na aññamaññaṃ byābādhenti) significa que não prejudicam uns aos outros. 'Incapazes' (nālaṃ) significa que não são capazes. Em expressões como 'o corpo da terra' (pathavīkāyo), a própria terra é o corpo da terra, ou o agregado de terra. 'Lá' (tattha) significa naqueles corpos, sendo a alma o sétimo. 'Apenas entre os sete corpos' significa que, assim como uma arma golpeada em uma pilha de feijões-mungo entra pelo espaço entre os feijões, da mesma forma a arma entra pelo espaço, abertura ou fenda entre os sete corpos. Mostra que, nisso, pensar 'eu privo este da vida' é apenas uma mera percepção.

---

นิคณฺฐนาฏปุตฺตวาทวณฺณนา

Explicação da Doutrina de Nigaṇṭha Nāṭaputta

---

๑๗๖-๑๗๘. นาฏปุตฺตวาเท จาตุยามสํวรสํวุโตติ จตุโกฏฺฐาเสน สํวเรน สํวุโต. สพฺพวาริวาริโต จาติ วาริตสพฺพอุทโก ปฏิกฺขิตฺตสพฺพสีโตทโกติ อตฺโถ. โส กิร สีโตทเก สตฺตสญฺญี โหติ, ตสฺมา น ตํ วฬญฺเชติ. สพฺพวาริยุตฺโตติ สพฺเพน ปาปวารเณน ยุตฺโต. สพฺพวาริธุโตติ สพฺเพน ปาปวารเณน ธุตปาโป. สพฺพวาริผุโฏติ สพฺเพน ปาปวารเณน ผุฏฺโฐ. คตตฺโตติ โกฏิปฺปตฺตจิตฺโต. ยตตฺโตติ สํยตจิตฺโต. ฐิตตฺโตติ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต. เอตสฺส วาเท กิญฺจิ สาสนานุโลมมฺปิ อตฺถิ, อสุทฺธลทฺธิตาย ปน สพฺพา ทิฏฺฐิเยว ชาตา.

176-178. Na doutrina de Nāṭaputta, 'restringido pela restrição quádrupla' (cātuyāmasaṃvarasaṃvuto) significa restringido por uma restrição de quatro partes. 'Evita toda água' (sabbavārivārito) significa que ele evita toda água fria, tendo rejeitado o uso de toda água fria. Diz-se que ele percebe seres vivos na água fria, por isso não a utiliza. 'Dotado de toda prevenção' (sabbavāriyutto) significa dotado de toda prevenção do mal. 'Livre de todo o mal' (sabbavāridhuto) significa que ele sacudiu todo o mal por meio de toda prevenção do mal. 'Tocado por toda prevenção' (sabbavāriphuṭo) significa tocado por toda prevenção do mal. 'De si mesmo alcançado' (gatatto) significa de mente que atingiu o ápice. 'De si mesmo controlado' (yatatto) significa de mente controlada. 'De si mesmo estabelecido' (ṭhitatto) significa de mente bem estabelecida. Em sua doutrina há algo que está de acordo com o Ensinamento, mas devido à sua visão impura, todas as suas visões tornaram-se meras visões incorretas.

---

สญฺจยเพลฏฺฐปุตฺตวาทวณฺณนา

Explicação da Doutrina de Sañcaya Belaṭṭhaputta

---

๑๗๙-๑๘๑. สญฺจยวาโท อมราวิกฺเขเป วุตฺตนโย เอว.

179-181. A doutrina de Sañcaya segue o mesmo método já explicado na seção sobre a evasão equívoca (amarāvikkhepa).

---

ปฐมสนฺทิฏฺฐิกสามญฺญผลวณฺณนา

Explicação do Primeiro Fruto Visível da Vida Ascética

---

๑๘๒. โสหํ[Pg.152], ภนฺเตติ โส อหํ ภนฺเต, วาลุกํ ปีเฬตฺวา เตลํ อลภมาโน วิย ติตฺถิยวาเทสุ สารํ อลภนฺโต ภควนฺตํ ปุจฺฉามีติ อตฺโถ.

182. 'Eu, Senhor' (sohaṃ, bhante) significa: 'Eu, Senhor, como alguém que espreme areia e não obtém óleo, não encontrando essência nas doutrinas dos heréticos, pergunto ao Abençoado'.

---

๑๘๓. ยถา เต ขเมยฺยาติ ยถา เต รุจฺเจยฺย. ทาโสติ อนฺโตชาตธนกฺกีตกรมรานีตสามํทาสพฺโยปคตานํ อญฺญตโร. กมฺมกาโรติ อนลโส กมฺมกรณสีโลเยว. ทูรโต ทิสฺวา ปฐมเมว อุฏฺฐหตีติ ปุพฺพุฏฺฐายี. เอวํ อุฏฺฐิโต สามิโน อาสนํ ปญฺญเปตฺวา ปาทโธวนาทิกตฺตพฺพกิจฺจํ กตฺวา ปจฺฉา นิปตติ นิสีทตีติ ปจฺฉานิปาตี. สามิกมฺหิ วา สยนโต อวุฏฺฐิเต ปุพฺเพเยว วุฏฺฐาตีติ ปุพฺพุฏฺฐายี. ปจฺจูสกาลโต ปฏฺฐาย ยาว สามิโน รตฺตึ นิทฺโทกฺกมนํ, ตาว สพฺพกิจฺจานิ กตฺวา ปจฺฉา นิปตติ, เสยฺยํ กปฺเปตีติ ปจฺฉานิปาตี. กึ กโรมิ, กึ กโรมีติ เอวํ กึการเมว ปฏิสุณนฺโต วิจรตีติ กึ การปฏิสฺสาวี. มนาปเมว กิริยํ กโรตีติ มนาปจารี. ปิยเมว วทตีติ ปิยวาที. สามิโน ตุฏฺฐปหฏฺฐํ มุขํ อุลฺโลกยมาโน วิจรตีติ มุขุลฺโลกโก.

183. 'Como lhe parecer adequado' (yathā te khameyya) significa como lhe agradar. 'Um servo' (dāso) refere-se a um dentre os nascidos em casa, comprados com dinheiro, capturados em guerra ou que se tornaram servos por si mesmos. 'Um trabalhador' (kammakāro) é aquele que não é preguiçoso e tem o hábito de trabalhar. 'Aquele que se levanta antes' (pubbuṭṭhāyī) é quem, vendo o mestre de longe, levanta-se primeiro. Tendo se levantado assim, prepara o assento para o mestre, realiza os deveres necessários como lavar os pés e depois se senta ou se deita; por isso é chamado de 'aquele que se deita depois' (pacchānipātī). Ou ainda, 'aquele que se levanta antes' (pubbuṭṭhāyī) é quem se levanta antes mesmo de o mestre acordar de seu leito. E, desde o amanhecer até o mestre ir dormir à noite, realiza todos os deveres e depois se deita para dormir; por isso é chamado de 'aquele que se deita depois' (pacchānipātī). Aquele que anda por aí atendendo prontamente e perguntando 'o que devo fazer? o que devo fazer?' é chamado de 'atento às ordens' (kiṃkārapaṭissāvī). Aquele que age apenas de modo agradável é 'de conduta agradável' (manāpacārī). Aquele que fala apenas palavras amáveis é 'de fala amável' (piyavādī). Aquele que anda olhando para o rosto alegre e satisfeito do mestre é 'aquele que busca o olhar do mestre' (mukhullokako).

---

เทโว มญฺเญติ เทโว วิย. โส วตสฺสาหํ ปุญฺญานิ กเรยฺยนฺติ โส วต อหํ เอวรูโป อสฺสํ, ยทิ ปุญฺญานิ กเรยฺยนฺติ อตฺโถ. ‘‘โส วตสฺส’สฺส’’นฺติปิ ปาโฐ, อยเมวตฺโถ. ยํนูนาหนฺติ สเจ ทานํ ทสฺสามิ, ยํ ราชา เอกทิวสํ เทติ, ตโต สตภาคมฺปิ ยาวชีวํ น สกฺขิสฺสามิ ทาตุนฺติ ปพฺพชฺชายํ อุสฺสาหํ กตฺวา เอวํ จินฺตนภาวํ ทสฺเสติ.

'Como um deus, creio' (devo maññe) significa como um deus. 'Oxalá eu fizesse méritos' (so vatassāhaṃ puññāni kareyyaṃ) significa: 'Oxalá eu me tornasse assim, se fizesse méritos'. Há também a leitura 'so vatassa'ssaṃ', que tem o mesmo significado. 'E se eu...' (yaṃnūnāhaṃ) mostra o estado de reflexão de quem, gerando entusiasmo pela vida monástica, pensa: 'Se eu der esmolas, não serei capaz de dar, ao longo de toda a minha vida, nem mesmo a centésima parte do que o rei dá em um único dia; portanto, irei me ordenar'.

---

กาเยน สํวุโตติ กาเยน ปิหิโต หุตฺวา อกุสลสฺส ปเวสนทฺวารํ ถเกตฺวาติ อตฺโถ. เอเสว นโย เสสปททฺวเยปิ. ฆาสจฺฉาทนปรมตายาติ ฆาสจฺฉาทเนน ปรมตาย อุตฺตมตาย, เอตทตฺถมฺปิ อเนสนํ ปหาย อคฺคสลฺเลเขน สนฺตุฏฺโฐติ อตฺโถ. อภิรโต ปวิเวเกติ ‘‘กายวิเวโก จ วิเวกฏฺฐกายานํ, จิตฺตวิเวโก จ เนกฺขมฺมาภิรตานํ, ปรมโวทานปฺปตฺตานํ อุปธิวิเวโก จ นิรุปธีนํ ปุคฺคลานํ วิสงฺขารคตาน’’นฺติ เอวํ วุตฺเต ติวิเธปิ วิเวเก รโต; คณสงฺคณิกํ [Pg.153] ปหาย กาเยน เอโก วิหรติ, จิตฺตกิเลสสงฺคณิกํ ปหาย อฏฺฐสมาปตฺติวเสน เอโก วิหรติ, ผลสมาปตฺตึ วา นิโรธสมาปตฺตึ วา ปวิสิตฺวา นิพฺพานํ ปตฺวา วิหรตีติ อตฺโถ. ยคฺเฆติ โจทนตฺเถ นิปาโต.

'Restringido no corpo' (kāyena saṃvuto) significa estar protegido no corpo, tendo fechado a porta de entrada para o que é prejudicial (akusala). O mesmo método se aplica às outras duas expressões. 'Satisfeito apenas com alimento e vestuário' (ghāsacchādanaparamatāya) significa considerar o alimento e o vestuário como o máximo ou o supremo; o significado é que, mesmo para esse propósito, ele abandona a busca incorreta de meios de subsistência (anesana) e contenta-se com a mais alta austeridade (sallekha). 'Dedicado à reclusão' (abhirato paviveke) significa deleitar-se nos três tipos de reclusão, conforme dito: 'a reclusão física (kāyaviveka) para aqueles cujos corpos estão na reclusão; a reclusão mental (cittaviveka) para aqueles que se deleitam na renúncia e alcançaram a suprema pureza; e a reclusão das aquisições (upadhiviveka) para as pessoas livres de aquisições que alcançaram o incondicionado'. O significado é que ele abandona a associação com o grupo e vive fisicamente só; abandona a associação com as impurezas mentais e vive só por meio das oito realizações meditativas; ou entra na realização do fruto (phalasamāpatti) ou na realização da cessação (nirodhasamāpatti) e vive tendo alcançado o Nibbāna. 'Certamente' (yagghe) é uma partícula usada no sentido de exortação.

---

๑๘๔. อาสเนนปิ นิมนฺเตยฺยามาติ นิสินฺนาสนํ ปปฺโผเฏตฺวา อิธ นิสีทถาติ วเทยฺยาม. อภินิมนฺเตยฺยามปิ นนฺติ อภิหริตฺวาปิ นํ นิมนฺเตยฺยาม. ตตฺถ ทุวิโธ อภิหาโร – วาจาย เจว กาเยน จ. ตุมฺหากํ อิจฺฉิติจฺฉิตกฺขเณ อมฺหากํ จีวราทีหิ วเทยฺยาถ เยนตฺโถติ วทนฺโต หิ วาจาย อภิหริตฺวา นิมนฺเตติ นาม. จีวราทิเวกลฺลํ สลฺลกฺเขตฺวา อิทํ คณฺหาถาติ ตานิ เทนฺโต ปน กาเยน อภิหริตฺวา นิมนฺเตติ นาม. ตทุภยมฺปิ สนฺธาย อภินิมนฺเตยฺยามปิ นนฺติ อาห. เอตฺถ จ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาโรติ ยํ กิญฺจิ คิลานสฺส สปฺปายํ โอสธํ. วจนตฺโถ ปน วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺโต. รกฺขาวรณคุตฺตินฺติ รกฺขาสงฺขาตญฺเจว อาวรณสงฺขาตญฺจ คุตฺตึ. สา ปเนสา น อาวุธหตฺเถ ปุริเส ฐเปนฺเตน ธมฺมิกา นาม สํวิทหิตา โหติ. ยถา ปน อเวลาย กฏฺฐหาริกปณฺณหาริกาทโย วิหารํ น ปวิสนฺติ, มิคลุทฺทกาทโย วิหารสีมาย มิเค วา มจฺเฉ วา น คณฺหนฺติ, เอวํ สํวิทหนฺเตน ธมฺมิกา นาม รกฺขา สํวิหิตา โหติ, ตํ สนฺธายาห – ‘‘ธมฺมิก’’นฺติ.

184. 'Nós o convidaríamos com um assento' (āsanenapi nimanteyyāma) significa que limparíamos o assento onde nos sentamos e diríamos: 'Sente-se aqui'. 'Nós o convidaríamos a aceitar' (abhinimanteyyāma pi naṃ) significa que o convidaríamos oferecendo-lhe algo. Essa oferta (abhihāra) é de dois tipos: por palavras e pelo corpo. De fato, aquele que diz: 'No momento em que os senhores desejarem, nós os serviremos com mantos e outros requisitos; digam-nos do que precisam', está oferecendo e convidando por palavras. Por outro lado, aquele que, percebendo a falta de mantos ou outros requisitos, diz: 'Aceitem isto', e lhes entrega esses objetos, está oferecendo e convidando pelo corpo. Referindo-se a ambos, ele disse: 'Nós o convidaríamos a aceitar'. E aqui, 'requisitos de medicamentos para os enfermos' (gilānapaccayabhesajjaparikkhāro) refere-se a qualquer remédio adequado para um doente. O significado da palavra, no entanto, foi explicado no Visuddhimagga. 'Proteção, abrigo e guarda' (rakkhāvaraṇgutti) refere-se à guarda que consiste em proteção e abrigo. Esta não é uma provisão justa (dhammika) quando feita por meio do posicionamento de homens armados. Mas quando é providenciado de modo que, em horários impróprios, mulheres que coletam lenha ou folhas não entrem no mosteiro, e caçadores não capturem animais ou peixes dentro dos limites do mosteiro, então uma proteção justa é estabelecida. Referindo-se a isso, ele disse: 'justa' (dhammika).

---

๑๘๕. ยทิ เอวํ สนฺเตติ ยทิ ตว ทาโส ตุยฺหํ สนฺติกา อภิวาทนาทีนิ ลเภยฺย. เอวํ สนฺเต. อทฺธาติ เอกํสวจนเมตํ. ปฐมนฺติ ภณนฺโต อญฺญสฺสาปิ อตฺถิตํ ทีเปติ. เตเนว จ ราชา สกฺกา ปน, ภนฺเต, อญฺญมฺปีติอาทิมาห.

185. 'Se assim for' (yadi evaṃ sante) significa se o seu servo recebesse de você saudações e outras honras. 'Sendo assim'. 'Certamente' (addhā) é uma palavra que expressa certeza. Ao dizer 'primeiro' (paṭhamaṃ), o Buda indica que há também outro fruto. E por essa mesma razão, o rei disse: 'É possível, Senhor, apontar outro fruto...?' e assim por diante.

---

ทุติยสนฺทิฏฺฐิกสามญฺญผลวณฺณนา

Explicação do Segundo Fruto Visível da Vida Ascética

---

๑๘๖-๑๘๘. กสตีติ กสฺสโก. เคหสฺส ปติ, เอกเคหมตฺเต เชฏฺฐโกติ คหปติโก. พลิสงฺขาตํ กรํ กโรตีติ กรการโก. ธญฺญราสึ ธนราสิญฺจ วฑฺเฒตีติ ราสิวฑฺฒโก.

186-188. 'Aquele que cultiva' (kasati) é um agricultor (kassako). O dono da casa, ou o chefe de uma única casa, é o chefe de família (gahapatiko). Aquele que paga o tributo conhecido como imposto é o pagador de impostos (karakārako). Aquele que aumenta o estoque de grãos e de riquezas é o acumulador de riquezas (rāsivaḍḍhako).

---

อปฺปํ [Pg.154] วาติ ปริตฺตกํ วา อนฺตมโส ตณฺฑุลนาฬิมตฺตกมฺปิ. โภคกฺขนฺธนฺติ โภคราสึ. มหนฺตํ วาติ วิปุลํ วา. ยถา หิ มหนฺตํ ปหาย ปพฺพชิตุํ ทุกฺกรํ, เอวํ อปฺปมฺปีติ ทสฺสนตฺถํ อุภยมาห. ทาสวาเร ปน ยสฺมา ทาโส อตฺตโนปิ อนิสฺสโร, ปเคว โภคานํ. ยญฺหิ ตสฺส ธนํ, ตํ สามิกานญฺเญว โหติ, ตสฺมา โภคคฺคหณํ น กตํ. ญาติเยว ญาติปริวฏฺโฏ.

'Seja pequeno' (appaṃ vā) significa uma quantidade insignificante, mesmo que seja apenas a medida de uma porção de arroz. 'Acúmulo de riquezas' (bhogakkhandha) significa um estoque de bens. 'Seja grande' (mahantaṃ vā) significa abundante. O Buda mencionou ambos para mostrar que, assim como é difícil renunciar a uma grande riqueza para se ordenar, o mesmo ocorre com uma pequena riqueza. No caso do servo, contudo, visto que o servo não é dono de si mesmo, muito menos o é de riquezas. Pois qualquer riqueza que ele possua pertence aos seus mestres; por isso, a menção à riqueza não foi feita. 'Parentes' (ñāti) refere-se ao círculo de parentesco (ñātiparivaṭṭa).

---

ปณีตตรสามญฺญผลวณฺณนา

Explicação do Fruto Mais Excelente da Vida Ascética

---

๑๘๙. สกฺกา ปน, ภนฺเต, อญฺญมฺปิ ทิฏฺเฐว ธมฺเมติ อิธ เอวเมวาติ น วุตฺตํ. ตํ กสฺมาติ เจ, เอวเมวาติ หิ วุจฺจมาเน ปโหติ ภควา สกลมฺปิ รตฺตินฺทิวํ ตโต วา ภิยฺโยปิ เอวรูปาหิ อุปมาหิ สามญฺญผลํ ทีเปตุํ. ตตฺถ กิญฺจาปิ เอตสฺส ภควโต วจนสวเน ปริยนฺตํ นาม นตฺถิ, ตถาปิ อตฺโถ ตาทิโสเยว ภวิสฺสตีติ จินฺเตตฺวา อุปริ วิเสสํ ปุจฺฉนฺโต เอวเมวาติ อวตฺวา – ‘‘อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจา’’ติ อาห. ตตฺถ อภิกฺกนฺตตรนฺติ อภิมนาปตรํ อติเสฏฺฐตรนฺติ อตฺโถ. ปณีตตรนฺติ อุตฺตมตรํ. เตน หีติ อุยฺโยชนตฺเถ นิปาโต. สวเน อุยฺโยเชนฺโต หิ นํ เอวมาห. สุโณหีติ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ สามญฺญผลํ สุณาติ.

189. Na passagem 'É possível, Senhor, apontar outro fruto visível nesta mesma vida...', a expressão 'da mesma forma' (evameva) não foi dita. Se perguntarem 'por que isso?', a resposta é: se 'da mesma forma' fosse dito, o Abençoado seria capaz de ilustrar o fruto da vida ascética por meio de tais analogias durante toda a noite e o dia, ou até mais. Embora não haja limite para ouvir as palavras do Abençoado, o rei, pensando que o significado seria semelhante, e desejando perguntar sobre uma distinção superior, não disse 'da mesma forma', mas sim: 'mais excelente e mais sublime' (abhikkantatarañca paṇītatarañca). Aqui, 'mais excelente' (abhikkantatara) significa mais agradável, muito superior. 'Mais sublime' (paṇītatara) significa mais elevado. 'Portanto' (tena hi) é uma partícula usada no sentido de exortação. Pois o Buda, exortando-o a ouvir, disse-lhe isso. 'Escute' (suṇohi) significa: escute sobre o fruto da vida ascética que é mais excelente e mais sublime.

---

สาธุกํ มนสิกโรหีติ เอตฺถ ปน สาธุกํ สาธูติ เอกตฺถเมตํ. อยญฺหิ สาธุ-สทฺโท อายาจนสมฺปฏิจฺฉนสมฺปหํสนสุนฺทร ทฬฺหีกมฺมาทีสุ ทิสฺสติ. ‘‘สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา สงฺขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตู’’ติอาทีสุ (สํ. นิ. ๔.๙๕) หิ อายาจเน ทิสฺสติ. ‘‘สาธุ, ภนฺเตติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๓.๘๖) สมฺปฏิจฺฉเน. ‘‘สาธุ สาธุ, สาริปุตฺตา’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๓.๓๔๙) สมฺปหํสเน.

Na expressão 'preste muita atenção' (sādhukaṃ manasi karohi), as palavras 'sādhukaṃ' e 'sādhu' têm o mesmo significado. De fato, esta palavra 'sādhu' é vista nos sentidos de solicitação, aceitação, regozijo, excelência, confirmação, entre outros. Ela é vista no sentido de solicitação em passagens como: 'Seria bom, Senhor, se o Abençoado me ensinasse o Dhamma de forma breve' (sādhu me, bhante, bhagavā saṅkhittena dhammaṃ desetu). No sentido de aceitação, em passagens como: 'Muito bem, Senhor, e aquele bhikkhu, tendo se regozijado e apreciado as palavras do Abençoado...' (sādhu, bhanteti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā). No sentido de regozijo, em passagens como: 'Muito bem, muito bem, Sāriputta!' (sādhu sādhu, sāriputta).

---

‘‘สาธุ ธมฺมรุจิ ราชา, สาธุ ปญฺญาณวา นโร;

สาธุ มิตฺตานมทฺทุพฺโภ, ปาปสฺสากรณํ สุข’’นฺติ. (ชา. ๒.๑๗.๑๐๑);

'Bom é o rei que ama o Dhamma, bom é o homem dotado de sabedoria; bom é aquele que não trai os amigos, e a abstenção do mal traz felicidade.'

---

อาทีสุ สุนฺทเร. ‘‘เตน หิ, พฺราหฺมณ, สุโณหิ สาธุกํ มนสิ กโรหี’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๕.๑๙๒) สาธุกสทฺโทเยว ทฬฺหีกมฺเม, อาณตฺติยนฺติปิ วุจฺจติ[Pg.155]. อิธาปิ อสฺส เอตฺเถว ทฬฺหีกมฺเม จ อาณตฺติยญฺจ เวทิตพฺโพ. สุนฺทเรปิ วฏฺฏติ. ทฬฺหีกมฺมตฺเถน หิ ทฬฺหมิมํ ธมฺมํ สุณาหิ, สุคฺคหิตํ คณฺหนฺโต. อาณตฺติอตฺเถน มม อาณตฺติยา สุณาหิ, สุนฺทรตฺเถน สุนฺทรมิมํ ภทฺทกํ ธมฺมํ สุณาหีติ เอวํ ทีปิตํ โหติ.

E assim por diante, no sentido de excelência. Em passagens como 'Portanto, brâmane, escute e preste muita atenção' (tena hi, brāhmaṇa, suṇohi sādhukaṃ manasi karohi), a própria palavra 'sādhuka' é usada no sentido de confirmação, e diz-se que também é usada no sentido de comando. Aqui também, ela deve ser entendida nesses mesmos sentidos de confirmação e comando. Ela também é apropriada no sentido de excelência. Pois, no sentido de confirmação, significa: 'escute este Dhamma com firmeza, apreendendo-o bem'. No sentido de comando, significa: 'escute sob o meu comando'. No sentido de excelência, significa: 'escute este excelente e benéfico Dhamma'. É isso o que é indicado.

---

มนสิ กโรหีติ อาวชฺช, สมนฺนาหราติ อตฺโถ, อวิกฺขิตฺตจิตฺโต หุตฺวา นิสาเมหิ, จิตฺเต กโรหีติ อธิปฺปาโย. อปิ เจตฺถ สุโณหีติ โสตินฺทฺริยวิกฺเขปนิวารณเมตํ. สาธุกํ มนสิ กโรหีติ มนสิกาเร ทฬฺหีกมฺมนิโยชเนน มนินฺทฺริยวิกฺเขปนิวารณํ. ปุริมญฺเจตฺถ พฺยญฺชนวิปลฺลาสคฺคาหวารณํ, ปจฺฉิมํ อตฺถวิปลฺลาสคฺคาหวารณํ. ปุริเมน จ ธมฺมสฺสวเน นิโยเชติ, ปจฺฉิเมน สุตานํ ธมฺมานํ ธารณูปปริกฺขาทีสุ. ปุริเมน จ สพฺยญฺชโน อยํ ธมฺโม, ตสฺมา สวนีโยติ ทีเปติ. ปจฺฉิเมน สตฺโถ, ตสฺมา สาธุกํ มนสิ กาตพฺโพติ. สาธุกปทํ วา อุภยปเทหิ โยเชตฺวา ยสฺมา อยํ ธมฺโม ธมฺมคมฺภีโร เจว เทสนาคมฺภีโร จ, ตสฺมา สุณาหิ สาธุกํ, ยสฺมา อตฺถคมฺภีโร จ ปฏิเวธคมฺภีโร จ, ตสฺมา สาธุกํ มนสิ กโรหีติ เอวํ โยชนา เวทิตพฺพา. ภาสิสฺสามีติ สกฺกา มหาราชาติ เอวํ ปฏิญฺญาตํ สามญฺญผลเทสนํ วิตฺถารโต ภาสิสฺสามิ. ‘‘เทเสสฺสามี’’ติ หิ สงฺขิตฺตทีปนํ โหติ. ภาสิสฺสามีติ วิตฺถารทีปนํ. เตนาห วงฺคีสตฺเถโร –

'Preste atenção' (manasi karohi) significa reflita, traga à mente; a intenção é: 'escute com a mente concentrada, guarde no coração'. Além disso, aqui, 'escute' (suṇohi) serve para evitar a distração da faculdade auditiva. 'Preste muita atenção' (sādhukaṃ manasi karohi) serve para evitar a distração da faculdade mental por meio da exortação à firmeza na atenção. A primeira expressão evita a apreensão errônea das palavras, e a segunda evita a apreensão errônea do significado. Pela primeira, exorta-se a ouvir o Dhamma; pela segunda, exorta-se a reter e examinar os ensinamentos ouvidos. Pela primeira, indica-se que este Dhamma possui a formulação correta, portanto deve ser ouvido. Pela segunda, indica-se que ele possui o significado correto, portanto deve ser bem guardado na mente. Ou ainda, conectando a palavra 'sādhukaṃ' a ambos os termos: visto que este Dhamma é profundo em sua natureza e profundo em sua exposição, 'escute com muita atenção'; visto que é profundo em seu significado e profundo em sua penetração, 'preste muita atenção'. Assim deve ser entendida a conexão. 'Eu falarei' (bhāsissāmi) significa: 'Eu exporei detalhadamente o ensinamento sobre o fruto da vida ascética que foi aceito com as palavras: É possível, ó grande rei'. Pois a palavra 'ensinarei' (desessāmi) indica uma exposição resumida, enquanto 'falarei' (bhāsissāmi) indica uma exposição detalhada. Por isso disse o Ancião Vaṅgīsa:

---

‘‘สงฺขิตฺเตนปิ เทเสติ, วิตฺถาเรนปิ ภาสติ;

สาฬิกายิว นิคฺโฆโส, ปฏิภานํ อุทีรยี’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๒๑๔);

'Ele ensina de forma resumida e fala de forma detalhada; sua voice é como o canto do pássaro sāḷikā, despertando a inspiração.'

---

เอวํ วุตฺเต อุสฺสาหชาโต หุตฺวา – ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควโต ปจฺจสฺโสสิ ภควโต วจนํ สมฺปฏิจฺฉิ, ปฏิคฺคเหสีติ วุตฺตํ โหติ.

Quando isso foi dito, o rei de Magadha, Ajātasattu, filho de Vedehī, cheio de entusiasmo, respondeu ao Abençoado: 'Assim seja, Senhor'. O significado é que ele ouviu atentamente, aceitou e acolheu as palavras do Abençoado.

---

๑๙๐. อถสฺส ภควา เอตทโวจ, เอตํ อโวจ, อิทานิ วตฺตพฺพํ ‘‘อิธ มหาราชา’’ติอาทึ สกลํ สุตฺตํ อโวจาติ อตฺโถ. ตตฺถ อิธาติ เทสาปเทเส นิปาโต, สฺวายํ กตฺถจิ โลกํ อุปาทาย วุจฺจติ. ยถาห – ‘‘อิธ ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชตี’’ติ. กตฺถจิ สาสนํ ยถาห [Pg.156] – ‘‘อิเธว, ภิกฺขเว, ปฐโม สมโณ, อิธ ทุติโย สมโณ’’ติ (อ. นิ. ๔.๒๔๑). กตฺถจิ โอกาสํ. ยถาห –

190. Então o Abençoado disse-lhe isto; "disse isto" significa que ele proferiu todo este discurso, começando com "Aqui, ó grande rei", que agora deve ser dito. Ali, a palavra "idha" (aqui) é uma partícula usada para indicar um lugar; em alguns contextos, ela é dita em referência ao mundo. Como foi dito: "Aqui, o Tathāgata surge no mundo". Em alguns contextos, refere-se à Dispensação (Sāsana), como foi dito: "Apenas aqui, monges, está o primeiro asceta, aqui o segundo asceta". Em alguns contextos, refere-se a um local físico. Como foi dito:

---

‘‘อิเธว ติฏฺฐมานสฺส, เทวภูตสฺส เม สโต;

ปุนรายุ จ เม ลทฺโธ, เอวํ ชานาหิ มาริสา’’ติ. (ที. นิ. ๒.๓๖๙);

"Permanecendo aqui mesmo, sendo eu um ser celestial, obtive novamente uma extensão de vida; saiba disso, meu caro sir."

---

กตฺถจิ ปทปูรณมตฺตเมว. ยถาห ‘‘อิธาหํ, ภิกฺขเว, ภุตฺตาวี อสฺสํ ปวาริโต’’ติ (ม. นิ. ๑.๓๐). อิธ ปน โลกํ อุปาทาย วุตฺโตติ เวทิตพฺโพ. มหาราชาติ ยถา ปฏิญฺญาตํ เทสนํ เทเสตุํ ปุน มหาราชาติ อาลปติ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ‘‘มหาราช อิมสฺมึ โลเก ตถาคโต อุปฺปชฺชติ อรหํ…เป… พุทฺโธ ภควา’’ติ. ตตฺถ ตถาคตสทฺโท พฺรหฺมชาเล วุตฺโต. อรหนฺติอาทโย วิสุทฺธิมคฺเค วิตฺถาริตา. โลเก อุปฺปชฺชตีติ เอตฺถ ปน โลโกติ – โอกาสโลโก สตฺตโลโก สงฺขารโลโกติ ติวิโธ. อิธ ปน สตฺตโลโก อธิปฺเปโต. สตฺตโลเก อุปฺปชฺชมาโนปิ จ ตถาคโต น เทวโลเก, น พฺรหฺมโลเก, มนุสฺสโลเกว อุปฺปชฺชติ. มนุสฺสโลเกปิ น อญฺญสฺมึ จกฺกวาเฬ, อิมสฺมึเยว จกฺกวาเฬ. ตตฺราปิ น สพฺพฏฺฐาเนสุ, ‘‘ปุรตฺถิมาย ทิสาย คชงฺคลํ นาม นิคโม ตสฺสาปเรน มหาสาโล, ตโต ปรา ปจฺจนฺติมา ชนปทา โอรโต มชฺเฌ, ปุรตฺถิมทกฺขิณาย ทิสาย สลฬวตี นาม นที. ตโต ปรา ปจฺจนฺติมา ชนปทา, โอรโต มชฺเฌ, ทกฺขิณาย ทิสาย เสตกณฺณิกํ นาม นิคโม, ตโต ปรา ปจฺจนฺติมา ชนปทา, โอรโต มชฺเฌ, ปจฺฉิมาย ทิสาย ถูณํ นาม พฺราหฺมณคาโม, ตโต ปรา ปจฺจนฺติมา ชนปทา, โอรโต มชฺเฌ, อุตฺตราย ทิสาย อุสิรทฺธโช นาม ปพฺพโต, ตโต ปรา ปจฺจนฺติมา ชนปทา โอรโต มชฺเฌ’’ติ เอวํ ปริจฺฉินฺเน อายามโต ติโยชนสเต, วิตฺถารโต อฑฺฒเตยฺยโยชนสเต, ปริกฺเขปโต นวโยชนสเต มชฺฌิมปเทเส อุปฺปชฺชติ. น เกวลญฺจ ตถาคโต, ปจฺเจกพุทฺธา, อคฺคสาวกา, อสีติมหาเถรา, พุทฺธมาตา, พุทฺธปิตา, จกฺกวตฺตี ราชา อญฺเญ จ สารปฺปตฺตา พฺราหฺมณคหปติกา เอตฺเถวุปฺปชฺชนฺติ.

Em alguns contextos, serve apenas como preenchimento métrico (padapūraṇa). Como foi dito: "Aqui, monges, tendo eu comido, recusei mais comida". Mas aqui, deve ser entendido que é dito em referência ao mundo. Ele se dirige novamente como "ó grande rei" para expor o ensinamento conforme prometido. Isto é o que foi dito: "Ó grande rei, neste mundo surge o Tathāgata, o Nobre... etc... o Desperto, o Abençoado". Ali, o termo "Tathāgata" foi explicado no Brahmajjāla Sutta. Os termos "Arahaṃ" e outros foram detalhados no Visuddhimagga. Na expressão "surge no mundo" (loke uppajjati), o termo "mundo" (loko) é de três tipos: o mundo do espaço (okāsaloka), o mundo dos seres (sattaloka) e o mundo das formações (saṅkhāraloka). Aqui, contudo, refere-se ao mundo dos seres. E embora surja no mundo dos seres, o Tathāgata não surge no mundo dos devas, nem no mundo de Brahmā, mas surge apenas no mundo dos seres humanos. Mesmo no mundo humano, não surge em outro universo (cakkavāḷa), mas apenas neste mesmo universo. E mesmo aqui, não em todos os lugares, mas na Região Central (majjhimapadesa), que é delimitada assim: "A leste está a cidade de Gajaṅgala, e além dela está Mahāsāla, e depois disso estão as províncias fronteiriças, e deste lado está o centro; ao sudeste está o rio Salaḷavatī, além do qual estão as províncias fronteiriças, e deste lado está o centro; ao sul está a cidade de Setakaṇṇika, além da qual estão as províncias fronteiriças, e deste lado está o centro; a oeste está a aldeia brâmane de Thūṇa, além da qual estão as províncias fronteiriças, e deste lado está o centro; ao norte está a montanha Usiraddhaja, além da qual estão as províncias fronteiriças, e deste lado está o centro" — uma região assim delimitada com trezentas léguas (yojanas) de comprimento, duzentas e cinquenta de largura e novecentas de circunferência. E não apenas o Tathāgata, mas também os Paccekabuddhas, os principais discípulos, os oitenta grandes anciãos, a mãe do Buda, o pai do Buda, o rei que gira a roda (Cakkavatti) e outros brâmanes e chefes de família eminentes surgem apenas aqui.

---

ตตฺถ [Pg.157] ตถาคโต สุชาตาย ทินฺนมธุปายาสโภชนโต ยาว อรหตฺตมคฺโค, ตาว อุปฺปชฺชติ นาม, อรหตฺตผเล อุปฺปนฺโน นาม. มหาภินิกฺขมนโต วา ยาว อรหตฺตมคฺโค. ตุสิตภวนโต วา ยาว อรหตฺตมคฺโค. ทีปงฺกรปาทมูลโต วา ยาว อรหตฺตมคฺโค, ตาว อุปฺปชฺชติ นาม, อรหตฺตผเล อุปฺปนฺโน นาม. อิธ สพฺพปฐมํ อุปฺปนฺนภาวํ สนฺธาย อุปฺปชฺชตีติ วุตฺตํ. ตถาคโต โลเก อุปฺปนฺโน โหตีติ อยญฺเหตฺถ อตฺโถ.

Ali, diz-se que o Tathāgata "está surgindo" desde o momento em que consumiu a refeição de arroz doce oferecida por Sujātā até o caminho do Arhatship (arahattamagga), e diz-se que "surgiu" no fruto do Arhatship (arahattaphale). Ou, alternativamente, desde a Grande Renúncia até o caminho do Arhatship. Ou, alternativamente, desde o reino de Tusita até o caminho do Arhatship. Ou, alternativamente, desde os pés do Buda Dīpaṅkara até o caminho do Arhatship, diz-se que ele "está surgindo", e no fruto do Arhatship diz-se que ele "surgiu". Aqui, diz-se "surge" referindo-se ao primeiríssimo estado de surgimento. "O Tathāgata surgiu no mundo" — este é o significado aqui.

---

โส อิมํ โลกนฺติ โส ภควา อิมํ โลกํ. อิทานิ วตฺตพฺพํ นิทสฺเสติ. สเทวกนฺติ สห เทเวหิ สเทวกํ. เอวํ สห มาเรน สมารกํ, สห พฺรหฺมุนา สพฺรหฺมกํ, สห สมณพฺราหฺมเณหิ สสฺสมณพฺราหฺมณึ. ปชาตตฺตา ปชา, ตํ ปชํ. สห เทวมนุสฺเสหิ สเทวมนุสฺสํ. ตตฺถ สเทวกวจเนน ปญฺจ กามาวจรเทวคฺคหณํ เวทิตพฺพํ. สมารก – วจเนน ฉฏฺฐกามาวจรเทวคฺคหณํ. สพฺรหฺมกวจเนน พฺรหฺมกายิกาทิพฺรหฺมคฺคหณํ. สสฺสมณพฺราหฺมณีวจเนน สาสนสฺส ปจฺจตฺถิกปจฺจามิตฺตสมณพฺราหฺมณคฺคหณํ, สมิตปาปพาหิตปาปสมณพฺราหฺมณคฺคหณญฺจ. ปชาวจเนน สตฺตโลกคฺคหณํ. สเทวมนุสฺสวจเนน สมฺมุติเทวอวเสสมนุสฺสคฺคหณํ. เอวเมตฺถ ตีหิ ปเทหิ โอกาสโลเกน สทฺธึ สตฺตโลโก. ทฺวีหิ ปชาวเสน สตฺตโลโกว คหิโตติ เวทิตพฺโพ.

"Ele, este mundo" (so imaṃ lokaṃ) significa: aquele Abençoado, este mundo. Agora ele indica o que deve ser dito. "Com seus devas" (sadevaka) significa junto com os devas. Da mesma forma, "com seus Māras" (samāraka) significa junto com Māra; "com seus Brahmās" (sabrahmaka) significa junto com Brahmā; "com seus ascetas e brâmanes" (sassamaṇabrāhmaṇiṃ) significa junto com os ascetas e brâmanes. É chamada de "geração" (pajā) por causa de seu surgimento através do karma e das defecções; "aquela geração" (taṃ pajaṃ). "Com seus devas e humanos" (sadevamanussa) significa junto com devas e humanos. Ali, pela expressão "com seus devas", deve-se entender a inclusão dos devas das cinco esferas sensoriais inferiores. Pela expressão "com seus Māras", a inclusão dos devas da sexta esfera sensorial (Vasavatti). Pela expressão "com seus Brahmās", a inclusão dos Brahmās do reino de Brahmākāyika, etc. Pela expressão "com seus ascetas e brâmanes", a inclusão tanto dos ascetas e brâmanes que são hostis e adversários da Dispensação, quanto daqueles ascetas e brâmanes que acalmaram e removeram o mal. Pela palavra "geração", a inclusão do mundo dos seres. Pela expressão "com seus devas e humanos", a inclusão dos reis (devas por convenção) e dos demais seres humanos. Assim, deve-se entender que aqui, por meio de três termos, o mundo dos seres é incluído junto com o mundo do espaço, e por meio de dois termos, apenas o mundo dos seres é incluído sob o aspecto de "geração".

---

อปโร นโย, สเทวกคฺคหเณน อรูปาวจรเทวโลโก คหิโต. สมารกคฺคหเณน ฉ กามาวจรเทวโลโก. สพฺรหฺมกคฺคหเณน รูปี พฺรหฺมโลโก. สสฺสมณพฺราหฺมณาทิคฺคหเณน จตุปริสวเสน สมฺมุติเทเวหิ วา สห มนุสฺสโลโก, อวเสสสพฺพสตฺตโลโก วา.

Outro método: pela inclusão de "com seus devas", o mundo dos devas da esfera imaterial (arūpāvacara) é abrangido. Pela inclusão de "com seus Māras", o mundo dos devas das seis esferas sensoriais. Pela inclusão de "com seus Brahmās", o mundo de Brahmā com forma (rūpī brahmaloka). Pela inclusão de "com seus ascetas e brâmanes, etc.", o mundo dos seres humanos por meio das quatro assembleias, ou junto com os reis (devas por convenção), ou todo o restante do mundo dos seres.

---

อปิ เจตฺถ สเทวกวจเนน อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉทโต สพฺพสฺส โลกสฺส สจฺฉิกตภาวมาห. ตโต เยสํ อโหสิ – ‘‘มาโร มหานุภาโว ฉ กามาวจริสฺสโร วสวตฺตี, กึ โสปิ เอเตน สจฺฉิกโต’’ติ, เตสํ วิมตึ วิธมนฺโต ‘‘สมารก’’นฺติ อาห. เยสํ ปน อโหสิ – ‘‘พฺรหฺมา มหานุภาโว เอกงฺคุลิยา เอกสฺมึ จกฺกวาฬสหสฺเส อาโลกํ ผรติ, ทฺวีหิ [Pg.158] …เป… ทสหิ องฺคุลีหิ ทสสุ จกฺกวาฬสหสฺเสสุ อาโลกํ ผรติ. อนุตฺตรญฺจ ฌานสมาปตฺติสุขํ ปฏิสํเวเทติ, กึ โสปิ สจฺฉิกโต’’ติ, เตสํ วิมตึ วิธมนฺโต สพฺรหฺมกนฺติ อาห. ตโต เย จินฺเตสุํ – ‘‘ปุถู สมณพฺราหฺมณา สาสนสฺส ปจฺจตฺถิกา, กึ เตปิ สจฺฉิกตา’’ติ, เตสํ วิมตึ วิธมนฺโต สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชนฺติ อาห. เอวํ อุกฺกฏฺฐุกฺกฏฺฐานํ สจฺฉิกตภาวํ ปกาเสตฺวา อถ สมฺมุติเทเว อวเสสมนุสฺเส จ อุปาทาย อุกฺกฏฺฐปริจฺเฉทวเสน เสสสตฺตโลกสฺส สจฺฉิกตภาวํ ปกาเสนฺโต สเทวมนุสฺสนฺติ อาห. อยเมตฺถ ภาวานุกฺกโม.

Além disso, aqui, pela expressão 'com seus devas', ele declara a realização direta de todo o mundo por meio de uma delimitação superior. Em seguida, para aqueles que pensavam: "Māra é de grande poder, o governante das seis esferas sensoriais, que exerce controle sobre os outros; será que ele também foi compreendido diretamente por este Buda?", dissipando a dúvida deles, ele disse: "com seus Māras". Para aqueles que pensavam: "Brahmā é de grande poder, com um único dedo ele pode projetar luz sobre mil universos, com dois... etc... com dez dedos ele projeta luz sobre dez mil universos, e ele experimenta a felicidade insuperável das realizações meditativas (jhāna); será que ele também foi compreendido diretamente?", dissipando a dúvida deles, ele disse: "com seus Brahmās". Depois, para aqueles que pensavam: "Muitos ascetas e brâmanes são hostis à Dispensação; será que eles também foram compreendidos diretamente?", dissipando a dúvida deles, ele disse: "esta geração com seus ascetas e brâmanes". Tendo assim revelado a realização direta dos seres mais elevados, ele então, referindo-se aos reis (devas por convenção) e aos demais seres humanos, revelando a realização direta do restante do mundo dos seres por meio de uma delimitação superior, disse: "com seus devas e humanos". Esta é a ordem dos termos de acordo com a intenção alheia.

---

โปราณา ปนาหุ สเทวกนฺติ เทเวหิ สทฺธึ อวเสสโลกํ. สมารกนฺติ มาเรน สทฺธึ อวเสสโลกํ. สพฺรหฺมกนฺติ พฺรหฺเมหิ สทฺธึ อวเสสโลกํ. เอวํ สพฺเพปิ ติภวูปเค สตฺเต ตีหากาเรหิ ตีสุ ปเทสุ ปกฺขิปิตฺวา ปุน ทฺวีหิ ปเทหิ ปริยาทิยนฺโต สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสนฺติ อาห. เอวํ ปญฺจหิปิ ปเทหิ เตน เตนากาเรน เตธาตุกเมว ปริยาทินฺนนฺติ.

Os antigos, porém, disseram: "com seus devas" significa o restante do mundo junto com os devas da esfera imaterial. "Com seus Māras" significa o restante do mundo junto com Māra. "Com seus Brahmās" significa o restante do mundo junto com os Brahmās da esfera da matéria sutil. Tendo assim incluído todos os seres que pertencem às três esferas de existência sob três aspectos em três termos, e querendo então abranger tudo completamente por meio de mais dois termos, ele disse: "esta geração com seus ascetas e brâmanes, com seus devas e humanos". Assim, por meio de todos os cinco termos, sob este e aquele aspecto, as três esferas de existência são completamente abrangidas.

---

สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทตีติ เอตฺถ ปน สยนฺติ สามํ อปรเนยฺโย หุตฺวา. อภิญฺญาติ อภิญฺญาย, อธิเกน ญาเณน ญตฺวาติ อตฺโถ. สจฺฉิกตฺวาติ ปจฺจกฺขํ กตฺวา, เอเตน อนุมานาทิปฏิกฺเขโป กโต โหติ. ปเวเทตีติ โพเธติ วิญฺญาเปติ ปกาเสติ.

Na expressão "tendo por si mesmo conhecido diretamente e realizado, ele torna conhecido", "por si mesmo" (sayaṃ) significa por si próprio, sem ser guiado por outrem. "Tendo conhecido diretamente" (abhiññā) significa por meio de conhecimento direto, tendo conhecido com sabedoria superior. "Tendo realizado" (sacchikatvā) significa tendo tornado evidente por experiência direta; com isso, rejeita-se a mera inferência e outros meios indiretos. "Torna conhecido" (pavedeti) significa que ele faz compreender, instrui e revela.

---

โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ…เป… ปริโยสานกลฺยาณนฺติ โส ภควา สตฺเตสุ การุญฺญตํ ปฏิจฺจ หิตฺวาปิ อนุตฺตรํ วิเวกสุขํ ธมฺมํ เทเสติ. ตญฺจ โข อปฺปํ วา พหุํ วา เทเสนฺโต อาทิกลฺยาณาทิปฺปการเมว เทเสติ. อาทิมฺหิปิ, กลฺยาณํ ภทฺทกํ อนวชฺชเมว กตฺวา เทเสติ, มชฺเฌปิ, ปริโยสาเนปิ, กลฺยาณํ ภทฺทกํ อนวชฺชเมว กตฺวา เทเสตีติ วุตฺตํ โหติ. ตตฺถ อตฺถิ เทสนาย อาทิมชฺฌปริโยสานํ, อตฺถิ สาสนสฺส. เทสนาย ตาว จตุปฺปทิกายปิ คาถาย ปฐมปาโท อาทิ นาม, ตโต ทฺเว มชฺฌํ นาม, อนฺเต เอโก ปริโยสานํ นาม. เอกานุสนฺธิกสฺส สุตฺตสฺส นิทานํ อาทิ, อิทมโวจาติ ปริโยสานํ, อุภินฺนมนฺตรา [Pg.159] มชฺฌํ. อเนกานุสนฺธิกสฺส สุตฺตสฺส ปฐมานุสนฺธิ อาทิ, อนฺเต อนุสนฺธิ ปริโยสานํ, มชฺเฌ เอโก วา ทฺเว วา พหู วา มชฺฌเมว.

"Ele ensina o Dhamma, excelente no início... etc... excelente no fim" significa que o Abençoado, por compaixão para com os seres, mesmo abrindo mão da felicidade insuperável do isolamento, ensina o Dhamma. E ao ensiná-lo, seja pouco ou muito, ele o ensina de modo que seja excelente no início, etc. O que se quer dizer é que ele ensina tornando-o excelente, belo e irrepreensível no início, no meio e no fim. Ali, há um início, um meio e um fim tanto para a exposição (desanā) quanto para a Dispensação (sāsana). Quanto à exposição, em um verso de quatro linhas, a primeira linha é chamada de início, as duas seguintes são o meio, e a última linha é o fim. Em um discurso com uma única conexão (ekānusandhika), a introdução (nidāna) é o início, a frase "isto foi o que ele disse" é o fim, e o que está entre ambos é o meio. Em um discurso com múltiplas conexões (anekānusandhika), a primeira conexão é o início, a última conexão é o fim, e no meio, seja uma, duas ou muitas conexões, tudo isso é o meio.

---

สาสนสฺส ปน สีลสมาธิวิปสฺสนา อาทิ นาม. วุตฺตมฺปิ เจตํ – ‘‘โก จาทิ กุสลานํ ธมฺมานํ? สีลญฺจ สุวิสุทฺธํ ทิฏฺฐิ จ อุชุกา’’ติ (สํ. นิ. ๕.๓๖๙). ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, มชฺฌิมา ปฏิปทา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา’’ติ เอวํ วุตฺโต ปน อริยมคฺโค มชฺฌํ นาม. ผลญฺเจว นิพฺพานญฺจ ปริโยสานํ นาม. ‘‘เอตทตฺถมิทํ, พฺราหฺมณ, พฺรหฺมจริยํ, เอตํ สารํ, เอตํ ปริโยสาน’’นฺติ (ม. นิ. ๑.๓๒๔) หิ เอตฺถ ผลํ ปริโยสานนฺติ วุตฺตํ. ‘‘นิพฺพาโนคธํ หิ, อาวุโส วิสาข, พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ, นิพฺพานปรายนํ นิพฺพานปริโยสาน’’นฺติ (ม. นิ. ๑.๔๖๖) เอตฺถ นิพฺพานํ ปริโยสานนฺติ วุตฺตํ. อิธ เทสนาย อาทิมชฺฌปริโยสานํ อธิปฺเปตํ. ภควา หิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อาทิมฺหิ สีลํ ทสฺเสตฺวา มชฺเฌ มคฺคํ ปริโยสาเน นิพฺพานํ ทสฺเสติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณ’’นฺติ. ตสฺมา อญฺโญปิ ธมฺมกถิโก ธมฺมํ กเถนฺโต –

Quanto à Dispensação, a moralidade (sīla), a concentração (samādhi) e a visão penetrante (vipassanā) são chamadas de início. Pois foi dito: "E qual é o início dos estados benéficos? A moralidade bem purificada e a visão reta". O Nobre Caminho, descrito como: "Há, monges, um caminho do meio que foi plenamente desperto pelo Tathāgata", é chamado de meio. O fruto (phala) e o Nibbāna são chamados de fim. Pois na passagem: "É para este propósito, brâmane, que esta vida santa é vivida; este é o seu cerne, este é o seu fim", o fruto é chamado de fim. E na passagem: "Pois a vida santa, amigo Visākha, mergulha no Nibbāna, tem o Nibbāna como seu destino final, o Nibbāna como seu fim", o Nibbāna é chamado de fim. Aqui, o início, o meio e o fim da exposição são o que se pretende. Pois o Abençoado, ao ensinar o Dhamma, mostra a moralidade no início, o caminho no meio e o Nibbāna no fim. Por isso foi dito: "Ele ensina o Dhamma, excelente no início, excelente no meio, excelente no fim". Portanto, qualquer outro expositor do Dhamma, ao proferir o ensinamento, deve agir assim:

---

‘‘อาทิมฺหิ สีลํ ทสฺเสยฺย, มชฺเฌ มคฺคํ วิภาวเย;

ปริโยสานมฺหิ นิพฺพานํ, เอสา กถิกสณฺฐิตี’’ติ.

"No início deve mostrar a moralidade, no meio deve esclarecer o caminho, e no fim o Nibbāna; esta é a conduta correta do expositor."

---

สาตฺถํ สพฺยญฺชนนฺติ ยสฺส หิ ยาคุภตฺตอิตฺถิปุริสาทิวณฺณนานิสฺสิตา เทสนา โหติ, น โส สาตฺถํ เทเสติ. ภควา ปน ตถารูปํ เทสนํ ปหาย จตุสติปฏฺฐานาทินิสฺสิตํ เทสนํ เทเสติ. ตสฺมา สาตฺถํ เทเสตีติ วุจฺจติ. ยสฺส ปน เทสนา เอกพฺยญฺชนาทิยุตฺตา วา สพฺพนิโรฏฺฐพฺยญฺชนา วา สพฺพวิสฺสฏฺฐสพฺพนิคฺคหีตพฺยญฺชนา วา, ตสฺส ทมิฬกิราตสวราทิมิลกฺขูนํ ภาสา วิย พฺยญฺชนปาริปูริยา อภาวโต อพฺยญฺชนา นาม เทสนา โหติ. ภควา ปน –

Na expressão "com significado e com formulação" (sātthaṃ sabyañjanaṃ), se a exposição de alguém se baseia na descrição de mingau, arroz, mulheres, homens, etc., essa pessoa não ensina com significado. O Abençoado, porém, deixando de lado tal tipo de exposição, ensina uma exposição baseada nos quatro estabelecimentos da atenção plena, etc. Portanto, diz-se que ele "ensina com significado". Por outro lado, se a exposição de alguém emprega apenas uma única consoante, ou carece de consoantes labiais, ou é totalmente desprovida de clareza, ou é cheia de sons nasais (niggahīta), sua exposição é chamada de "sem formulação correta", devido à falta de perfeição fonética, semelhante à língua dos bárbaros como os Dâmilas, Kirātas, Savaras, etc. O Abençoado, contudo, age de outra forma:

---

‘‘สิถิลํ ธนิตญฺจ ทีฆรสฺสํ, ครุกํ ลหุกญฺจ นิคฺคหีตํ;

สมฺพนฺธววตฺถิตํ วิมุตฺตํ, ทสธา พฺยญฺชนพุทฺธิยา ปเภโท’’ติ.

"Suave e aspirado, longo e curto, pesado e leve, nasalizado, conectado, delimitado e liberado — de dez maneiras se divide a produção das consoantes."

---

เอวํ [Pg.160] วุตฺตํ ทสวิธํ พฺยญฺชนํ อมกฺเขตฺวา ปริปุณฺณพฺยญฺชนเมว กตฺวา ธมฺมํ เทเสติ, ตสฺมา สพฺยญฺชนํ ธมฺมํ เทเสตีติ วุจฺจติ. เกวลปริปุณฺณนฺติ เอตฺถ เกวลนฺติ สกลาธิวจนํ. ปริปุณฺณนฺติ อนูนาธิกวจนํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ สกลปริปุณฺณเมว เทเสติ, เอกเทสนาปิ อปริปุณฺณา นตฺถีติ. อุปเนตพฺพอปเนตพฺพสฺส อภาวโต เกวลปริปุณฺณนฺติ เวทิตพฺพํ. ปริสุทฺธนฺติ นิรุปกฺกิเลสํ. โย หิ อิมํ ธมฺมเทสนํ นิสฺสาย ลาภํ วา สกฺการํ วา ลภิสฺสามีติ เทเสติ, ตสฺส อปริสุทฺธา เทสนา โหติ. ภควา ปน โลกามิสนิรเปกฺโข หิตผรเณน เมตฺตาภาวนาย มุทุหทโย อุลฺลุมฺปนสภาวสณฺฐิเตน จิตฺเตน เทเสติ. ตสฺมา ปริสุทฺธํ ธมฺมํ เทเสตีติ วุจฺจติ.

Sem corromper a formulação de dez tipos assim descrita, ele ensina o Dhamma tornando-o perfeitamente formulado; por isso, diz-se que ele "ensina o Dhamma com formulação". Na expressão "totalmente completo" (kevalaparipuṇṇaṃ), "kevala" é um termo para "todo", e "paripuṇṇa" é um termo para "sem falta nem excesso". Isto é o que foi dito: ele ensina de forma totalmente completa, e não há sequer uma parte da exposição que seja incompleta. Deve ser entendido como "totalmente completo" porque não há nada a ser acrescentado ou removido. "Puro" (parisuddhaṃ) significa livre de impurezas. Pois se alguém ensina este Dhamma pensando: "Obterei ganhos ou honras por meio desta exposição do Dhamma", sua exposição é impura. O Abençoado, porém, desinteressado de ganhos mundanos, com o coração compassivo através do cultivo da bondade amorosa que difunde o bem-estar, ensina com uma mente estabelecida na natureza de resgatar e elevar os seres. Por isso, diz-se que ele "ensina o Dhamma puro".

---

พฺรหฺมจริยํ ปกาเสตีติ เอตฺถ ปนายํ พฺรหฺมจริย-สทฺโท ทาเน เวยฺยาวจฺเจ ปญฺจสิกฺขาปทสีเล อปฺปมญฺญาสุ เมถุนวิรติยํ สทารสนฺโตเส วีริเย อุโปสถงฺเคสุ อริยมคฺเค สาสเนติ อิเมสฺวตฺเถสุ ทิสฺสติ.

Na expressão "revela a vida santa" (brahmacariyaṃ pakāseti), a palavra "brahmacariya" (vida santa) é vista com os seguintes significados: doação (dāna), serviço (veyyāvacca), os os cinco preceitos morais (pañcasīla), as moradas divinas incomensuráveis (appamaññā), a abstenção de relações sexuais (methunavirati), o contentamento com a própria esposa (sadārasantosa), o esforço energético (vīriya), os fatores do dia de observância (uposathaṅga), o Nobre Caminho (ariyamagga) e a Dispensação (sāsana).

---

‘‘กึ เต วตํ กึ ปน พฺรหฺมจริยํ,กิสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก;

อิทฺธี ชุตี พลวีริยูปปตฺติ,อิทญฺจ เต นาค, มหาวิมานํ.

"Qual foi o teu voto, qual foi a tua vida santa? De qual ação bem praticada é este o resultado? Este poder, esplendor, força, energia e renascimento, e esta tua grande mansão, ó naga?"

---

อหญฺจ ภริยา จ มนุสฺสโลเก,สทฺธา อุโภ ทานปตี อหุมฺหา;

โอปานภูตํ เม ฆรํ ตทาสิ,สนฺตปฺปิตา สมณพฺราหฺมณา จ.

Tanto eu quanto minha esposa, no mundo dos homens, éramos ambos cheios de fé e generosos doadores; minha casa era então como um poço público de água, e os ascetas e brâmanes eram plenamente satisfeitos.

---

ตํ เม วตํ ตํ ปน พฺรหฺมจริยํ,ตสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก;

อิทฺธี ชุตี พลวีริยูปปตฺติ,อิทญฺจ เม ธีร มหาวิมาน’’นฺติ. (ชา. ๒.๑๗.๑๕๙๕);

Esse foi o meu voto, essa foi a minha vida santa (brahmacariya); este é o fruto daquela conduta bem praticada: poder psíquico, esplendor, surgimento de força e energia, e esta minha grande mansão celestial, ó sábio.

---

อิมสฺมิญฺหิ ปุณฺณกชาตเก ทานํ พฺรหฺมจริยนฺติ วุตฺตํ.

Pois neste Puṇṇaka-jātaka, a generosidade (dāna) é chamada de vida santa (brahmacariya).

---

‘‘เกน ปาณิ กามทโท, เกน ปาณิ มธุสฺสโว;

เกน เต พฺรหฺมจริเยน, ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌติ.

“Por qual motivo a sua mão concede desejos? Por qual motivo a sua mão destila doçura? Por qual vida santa (brahmacariya) o mérito se realiza em sua mão?

---

เตน [Pg.161] ปาณิ กามทโท, เตน ปาณิ มธุสฺสโว;

เตน เม พฺรหฺมจริเยน, ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌตี’’ติ. (เป. ว. ๒๗๕,๒๗๗);

Por este motivo a minha mão concede desejos, por este motivo a minha mão destila doçura; por esta minha vida santa (brahmacariya) o mérito se realiza em minha mão.”

---

อิมสฺมึ องฺกุรเปตวตฺถุมฺหิ เวยฺยาวจฺจํ พฺรหฺมจริยนฺติ วุตฺตํ. ‘‘เอวํ, โข ตํ ภิกฺขเว, ติตฺติริยํ นาม พฺรหฺมจริยํ อโหสี’’ติ (จูฬว. ๓๑๑) อิมสฺมึ ติตฺติรชาตเก ปญฺจสิกฺขาปทสีลํ พฺรหฺมจริยนฺติ วุตฺตํ. ‘‘ตํ โข ปน เม, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เนว นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย…เป… ยาวเทว พฺรหฺมโลกูปปตฺติยา’’ติ (ที. นิ. ๒.๓๒๙) อิมสฺมึ มหาโควินฺทสุตฺเต จตสฺโส อปฺปมญฺญาโย พฺรหฺมจริยนฺติ วุตฺตา. ‘‘ปเร อพฺรหฺมจารี ภวิสฺสนฺติ, มยเมตฺถ พฺรหฺมจารี ภวิสฺสามา’’ติ (ม. นิ. ๑.๘๓) อิมสฺมึ สลฺเลขสุตฺเต เมถุนวิรติ พฺรหฺมจริยนฺติ วุตฺตา.

Nesta história do peto Aṅkura (Aṅkurapetavatthu), o serviço prestativo (veyyāvacca) é chamado de vida santa (brahmacariya). No Tittira-jātaka: 'Assim, monges, foi a vida santa chamada Tittiriya', a moralidade dos cinco preceitos de treinamento (pañcasikkhāpadasīla) é chamada de vida santa (brahmacariya). No Mahāgovinda Sutta: 'Contudo, Pañcasikha, aquela minha vida santa não conduzia ao desencanto, nem ao desapego, nem à cessação... mas apenas ao renascimento no mundo de Brahma', as quatro moradas incomensuráveis (appamaññā) são chamadas de vida santa (brahmacariya). No Sallekha Sutta: 'Outros serão não celibatários, mas nós aqui seremos celibatários', a abstinência da atividade sexual (methunavirati) é chamada de vida santa (brahmacariya).

---

‘‘มยญฺจ ภริยา นาติกฺกมาม,อมฺเห จ ภริยา นาติกฺกมนฺติ;

อญฺญตฺร ตาหิ พฺรหฺมจริยํ จราม,ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มียเร’’ติ. (ชา. ๑.๔.๙๗);

“Nós não transgredimos contra nossas esposas, e nossas esposas não transgredem contra nós; além delas, praticamos a vida santa, por isso os nossos jovens não morrem.”

---

มหาธมฺมปาลชาตเก สทารสนฺโตโส พฺรหฺมจริยนฺติ วุตฺโต. ‘‘อภิชานามิ โข ปนาหํ, สาริปุตฺต, จตุรงฺคสมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ จริตา, ตปสฺสี สุทํ โหมี’’ติ (ม. นิ. ๑.๑๕๕) โลมหํสนสุตฺเต วีริยํ พฺรหฺมจริยนฺติ วุตฺตํ.

No Mahādhammapāla-jātaka, o contentamento com a própria esposa (sadārasantosa) é chamado de vida santa (brahmacariya). No Lomahaṃsana Sutta: 'Eu me recordo, Sāriputta, de ter praticado a vida santa dotada de quatro fatores; eu era de fato um asceta austero', o esforço energético (vīriya) é chamado de vida santa (brahmacariya).

---

‘‘หีเนน พฺรหฺมจริเยน, ขตฺติเย อุปปชฺชติ;

มชฺฌิเมน จ เทวตฺตํ, อุตฺตเมน วิสุชฺฌตี’’ติ. (ชา. ๑.๘.๗๕);

“Pela vida santa inferior, renasce-se entre os guerreiros (khattiya); pela intermediária, alcança-se o estado de divindade; pela superior, purifica-se.”

---

เอวํ นิมิชาตเก อตฺตทมนวเสน กโต อฏฺฐงฺคิโก อุโปสโถ พฺรหฺมจริยนฺติ วุตฺโต. ‘‘อิทํ โข ปน เม, ปญฺจสิข, พฺรหฺมจริยํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย…เป… อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค’’ติ (ที. นิ. ๒.๓๒๙) มหาโควินฺทสุตฺตสฺมึเยว อริยมคฺโค พฺรหฺมจริยนฺติ วุตฺโต. ‘‘ตยิทํ พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิต’’นฺติ (ที. นิ. ๓.๑๗๔) ปาสาทิกสุตฺเต สิกฺขตฺตยสงฺคหิตํ สกลสาสนํ พฺรหฺมจริยนฺติ วุตฺตํ. อิมสฺมิมฺปิ ฐาเน อิทเมว พฺรหฺมจริยนฺติ อธิปฺเปตํ. ตสฺมา พฺรหฺมจริยํ ปกาเสตีติ โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ…เป… ปริสุทฺธํ. เอวํ เทเสนฺโต จ สิกฺขตฺตยสงฺคหิตํ สกลสาสนํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสตีติ [Pg.162] เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. พฺรหฺมจริยนฺติ เสฏฺฐฏฺเฐน พฺรหฺมภูตํ จริยํ. พฺรหฺมภูตานํ วา พุทฺธาทีนํ จริยนฺติ วุตฺตํ โหติ.

Assim, no Nimi-jātaka, o dia de observância de oito fatores (aṭṭhaṅgika uposatha) realizado por meio do autocontrole (attadamana) é chamado de vida santa (brahmacariya). No próprio Mahāgovinda Sutta: 'Esta minha vida santa, Pañcasikha, conduz inteiramente ao desencanto, ao desapego, à cessação... este é o nobre caminho óctuplo', o nobre caminho (ariyamagga) é chamado de vida santa (brahmacariya). No Pāsādika Sutta: 'Esta mesma vida santa é bem-sucedida, próspera, amplamente difundida, popular, abundante e bem proclamada entre deuses e homens', todo o ensinamento (sakalasāsana) compreendido nos três treinamentos (sikkhattaya) é chamado de vida santa (brahmacariya). Também neste contexto, é exatamente isso que se entende por vida santa (brahmacariya). Portanto, na frase 'revela a vida santa', Ele ensina o Dhamma que é belo no início... puro. E ao ensinar assim, Ele revela a vida santa que é todo o ensinamento compreendido nos três treinamentos; assim deve ser compreendido o significado aqui. 'Brahmacariya' significa uma conduta excelente (brahmabhūta) no sentido de ser a melhor (seṭṭha), ou significa a conduta daqueles que se tornaram excelentes (brahmabhūta), como o Buda e outros.

---

๑๙๑. ตํ ธมฺมนฺติ ตํ วุตฺตปฺปการสมฺปทํ ธมฺมํ. สุณาติ คหปติ วาติ กสฺมา ปฐมํ คหปตึ นิทฺทิสติ? นิหตมานตฺตา, อุสฺสนฺนตฺตา จ. เยภุยฺเยน หิ ขตฺติยกุลโต ปพฺพชิตา ชาตึ นิสฺสาย มานํ กโรนฺติ. พฺราหฺมณกุลา ปพฺพชิตา มนฺเต นิสฺสาย มานํ กโรนฺติ. หีนชจฺจกุลา ปพฺพชิตา อตฺตโน อตฺตโน วิชาติตาย ปติฏฺฐาตุํ น สกฺโกนฺติ. คหปติทารกา ปน กจฺเฉหิ เสทํ มุญฺจนฺเตหิ ปิฏฺฐิยา โลณํ ปุปฺผมานาย ภูมึ กสิตฺวา ตาทิสสฺส มานสฺส อภาวโต นิหตมานทปฺปา โหนฺติ. เต ปพฺพชิตฺวา มานํ วา ทปฺปํ วา อกตฺวา ยถาพลํ สกลพุทฺธวจนํ อุคฺคเหตฺวา วิปสฺสนาย กมฺมํ กโรนฺตา สกฺโกนฺติ อรหตฺเต ปติฏฺฐาตุํ. อิตเรหิ จ กุเลหิ นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชิตา นาม น พหุกา, คหปติกาว พหุกา. อิติ นิหตมานตฺตา อุสฺสนฺนตฺตา จ ปฐมํ คหปตึ นิทฺทิสตีติ.

191. 'Aquele Dhamma' (taṃ dhammaṃ) significa aquele Dhamma dotado das qualidades mencionadas anteriormente. Na frase 'Um chefe de família ouve [aquele Dhamma]', por que ele menciona primeiro o chefe de família (gahapati)? Por causa de seu orgulho subjugado e por causa de sua abundância (sendo a maioria). Pois, na maioria das vezes, aqueles que saem para a vida monástica a partir de famílias de guerreiros (khattiya) tornam-se orgulhosos com base em seu nascimento. Aqueles que saem de famílias de brâmanes tornam-se orgulhosos com base nos hinos sagrados. Aqueles que saem de famílias de baixo nascimento não conseguem se estabelecer devido à sua própria condição inferior. Por outro lado, os filhos de chefes de família, tendo arado a terra com o suor escorrendo de suas axilas e com o sal do suor brotando em suas costas, são livres de tal orgulho e vaidade devido à ausência de tal soberba. Eles, tendo se tornado monges, sem dar lugar ao orgulho ou à vaidade, aprendem todas as palavras do Buda de acordo com suas capacidades e, praticando a meditação de introspecção (vipassanā), são capazes de se estabelecer no estado de arahant. Além disso, aqueles que saem de outras famílias para a vida monástica não são muitos; os chefes de família é que são a maioria. Assim, por causa de seu orgulho subjugado e de sua abundância, ele menciona primeiro o chefe de família.

---

อญฺญตรสฺมึ วาติ อิตเรสํ วา กุลานํ อญฺญตรสฺมึ. ปจฺจาชาโตติ ปติชาโต. ตถาคเต สทฺธํ ปฏิลภตีติ ปริสุทฺธํ ธมฺมํ สุตฺวา ธมฺมสฺสามิมฺหิ ตถาคเต – ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ วต โส ภควา’’ติ สทฺธํ ปฏิลภติ. อิติ ปฏิสญฺจิกฺขตีติ เอวํ ปจฺจเวกฺขติ. สมฺพาโธ ฆราวาโสติ สเจปิ สฏฺฐิหตฺเถ ฆเร โยชนสตนฺตเรปิ วา ทฺเว ชายมฺปติกา วสนฺติ, ตถาปิ เนสํ สกิญฺจนสปลิโพธฏฺเฐน ฆราวาโส สมฺพาโธเยว. รโชปโถติ ราครชาทีนํ อุฏฺฐานฏฺฐานนฺติ มหาอฏฺฐกถายํ วุตฺตํ. อาคมนปโถติปิ วทนฺติ. อลคฺคนฏฺเฐน อพฺโภกาโส วิยาติ อพฺโภกาโส. ปพฺพชิโต หิ กูฏาคารรตนปาสาทเทววิมานาทีสุ ปิหิตทฺวารวาตปาเนสุ ปฏิจฺฉนฺเนสุ วสนฺโตปิ เนว ลคฺคติ, น สชฺชติ, น พชฺฌติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา’’ติ. อปิ จ สมฺพาโธ ฆราวาโส กุสลกิริยาย โอกาสาภาวโต. รโชปโถ อสํวุตสงฺการฏฺฐานํ วิย รชานํ กิเลสรชานํ สนฺนิปาตฏฺฐานโต. อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา กุสลกิริยาย ยถาสุขํ โอกาสสพฺภาวโต.

'Ou em alguma outra família' (aññatarasmiṃ vā) significa em qualquer uma das outras famílias. 'Nascido' (paccājāto) significa gerado ou nascido. 'Adquire fé no Tathāgata' significa que, tendo ouvido o Dhamma puríssimo, ele adquire fé no Tathāgata, o Senhor do Dhamma, pensando: 'De fato, aquele Abençoado é o perfeitamente desperto'. 'Assim ele reflete' significa que ele pondera dessa maneira. 'A vida doméstica é cheia de obstáculos' (sambādho gharāvāso) significa que, mesmo que um casal viva em uma casa de sessenta côvados de largura ou mesmo em um local separado por cem yojanas, ainda assim, devido ao estado de estarem cheios de preocupações e impedimentos, a vida doméstica é de fato cheia de obstáculos. 'Um caminho de poeira' (rajāpatho) significa o lugar de onde surge a poeira da cobiça (rāga) e outras paixões, conforme dito no Grande Comentário (Mahā-aṭṭhakathā). Outros dizem que significa o caminho de entrada para a poeira das paixões. 'Como o espaço aberto' (abbhokāso viya) significa espaço aberto devido ao fato de não haver apego ou obstrução. Pois o monge, mesmo que viva em uma casa com telhado pontiagudo, em um palácio de joias ou em uma mansão celestial, com portas e janelas fechadas e protegidas, não se apega, não se adere e não se prende. Por isso foi dito: 'A vida monástica é como o espaço aberto'. Além disso, a vida doméstica é cheia de obstáculos devido à falta de oportunidade para realizar ações benéficas. É um caminho de poeira porque é um local de acúmulo para a poeira das impurezas mentais (kilesa), assim como um depósito de lixo aberto é um local de acúmulo de poeira comum. A vida monástica é como o espaço aberto devido à clara presença de oportunidade para realizar ações benéficas conforme o próprio contentamento.

---

นยิทํ [Pg.163] สุกรํ…เป… ปพฺพเชยฺยนฺติ เอตฺถายํ สงฺเขปกถา, ยเทตํ สิกฺขตฺตยพฺรหฺมจริยํ เอกมฺปิ ทิวสํ อขณฺฑํ กตฺวา จริมกจิตฺตํ ปาเปตพฺพตาย เอกนฺตปริปุณฺณํ, จริตพฺพํ เอกทิวสมฺปิ จ กิเลสมเลน อมลีนํ กตฺวา จริมกจิตฺตํ ปาเปตพฺพตาย เอกนฺตปริสุทฺธํ. สงฺขลิขิตนฺติ ลิขิตสงฺขสทิสํ โธตสงฺขสปฺปฏิภาคํ จริตพฺพํ. อิทํ น สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา อคารมชฺเฌ วสนฺเตน เอกนฺตปริปุณฺณํ…เป… จริตุํ, ยํนูนาหํ เกเส จ มสฺสุญฺจ โอหาเรตฺวา กสายรสปีตตาย กาสายานิ พฺรหฺมจริยํ จรนฺตานํ อนุจฺฉวิกานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา ปริทหิตฺวา อคารสฺมา นิกฺขมิตฺวา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺยนฺติ. เอตฺถ จ ยสฺมา อคารสฺส หิตํ กสิวาณิชฺชาทิกมฺมํ อคาริยนฺติ วุจฺจติ, ตญฺจ ปพฺพชฺชาย นตฺถิ, ตสฺมา ปพฺพชฺชา อนคาริยนฺติ ญาตพฺพา, ตํ อนคาริยํ. ปพฺพเชยฺยนฺติ ปฏิปชฺเชยฺยํ.

Na passagem 'Não é fácil... que eu saia para a vida monástica', esta é a explicação resumida: esta vida santa que consiste no tríplice treinamento deve ser praticada de forma inteiramente completa, tornando-a ininterrupta mesmo por um único dia até alcançar a mente final (o momento da morte); e deve ser praticada de forma inteiramente pura, mantendo-a livre da mancha das impurezas mesmo por um único dia até alcançar a mente final. 'Polida como uma concha' (saṅkhalikhitaṃ) significa que deve ser praticada de modo semelhante a uma concha polida ou comparável a uma concha lavada e limpa. Esta vida santa não é fácil de ser praticada de forma inteiramente completa... por quem vive em uma casa, habitando no meio do lar. 'E se eu raspasse o cabelo e a barba, vestisse as vestes tingidas de açafrão (kāsāya) — que são apropriadas para aqueles que praticam a vida santa —, saísse de casa e partisse para a vida sem lar?' E aqui, visto que o trabalho benéfico para a casa, como a agricultura e o comércio, é chamado de 'doméstico' (agāriya), e isso não existe na vida monástica, portanto a vida monástica deve ser conhecida como 'sem lar' (anagāriya); para esse estado sem lar. 'Que eu saia para a vida monástica' (pabbajeyyaṃ) significa que eu adote essa conduta.

---

๑๙๒-๑๙๓. อปฺปํ วาติ สหสฺสโต เหฏฺฐา โภคกฺขนฺโธ อปฺโป นาม โหติ, สหสฺสโต ปฏฺฐาย มหา. อาพนฺธนฏฺเฐน ญาติเยว ญาติปริวฏฺโฏ. โสปิ วีสติยา เหฏฺฐา อปฺโป นาม โหติ, วีสติยา ปฏฺฐาย มหา. ปาติโมกฺขสํวรสํวุโตติ ปาติโมกฺขสํวเรน สมนฺนาคโต. อาจารโคจรสมฺปนฺโนติ อาจาเรน เจว โคจเรน จ สมฺปนฺโน. อณุมตฺเตสูติ อปฺปมตฺตเกสุ. วชฺเชสูติ อกุสลธมฺเมสุ. ภยทสฺสาวีติ ภยทสฺสี. สมาทายาติ สมฺมา อาทิยิตฺวา. สิกฺขติ สิกฺขาปเทสูติ สิกฺขาปเทสุ ตํ ตํ สิกฺขาปทํ สมาทิยิตฺวา สิกฺขติ. อยเมตฺถ สงฺเขโป, วิตฺถาโร ปน วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺโต.

192-193. 'Seja pequeno' (appaṃ vā) significa que um acúmulo de riqueza abaixo de mil moedas é chamado de pequeno, e a partir de mil é chamado de grande. O 'círculo de parentes' (ñātiparivaṭṭa) refere-se aos próprios parentes, devido ao sentido de estarem vinculados uns aos outros. Este também, abaixo de vinte pessoas, é chamado de pequeno, e a partir de vinte é chamado de grande. 'Restringido pela restrição do Pātimokkha' (pātimokkhasaṃvarasaṃvuto) significa dotado da restrição do Pātimokkha. 'Perfeito em conduta e comportamento' (ācāragocarasampanno) significa dotado de boa conduta (ācāra) e de comportamento adequado (gocara). 'Mesmo nas mínimas' (aṇumattesu) significa nas de menor medida. 'Faltas' (vajjesu) significa nos estados prejudiciais (akusaladhamma). 'Vendo perigo' (bhayadassāvī) significa aquele que costuma ver o perigo. 'Tendo assumido' (samādāya) significa tendo tomado corretamente. 'Treina nas regras de treinamento' (sikkhati sikkhāpadesu) significa que, tendo assumido cada regra de treinamento entre as regras de treinamento, ele treina. Este é o resumo aqui; a explicação detalhada, contudo, foi dita no Visuddhimagga.

---

กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลน ปริสุทฺธาชีโวติ เอตฺถ อาจารโคจรคฺคหเณเนว จ กุสเล กายกมฺมวจีกมฺเม คหิเตปิ ยสฺมา อิทํ อาชีวปาริสุทฺธิสีลํ นาม น อากาเส วา รุกฺขคฺคาทีสุ วา อุปฺปชฺชติ, กายวจีทฺวาเรสุเยว ปน อุปฺปชฺชติ; ตสฺมา ตสฺส อุปฺปตฺติทฺวารทสฺสนตฺถํ กายกมฺมวจีกมฺเมน สมนฺนาคโต กุสเลนาติ วุตฺตํ. ยสฺมา ปน เตน สมนฺนาคโต, ตสฺมา ปริสุทฺธาชีโว. สมณมุณฺฑิกปุตฺตสุตฺตนฺตวเสน (ม. นิ. ๒.๒๖๐) วา เอวํ วุตฺตํ. ตตฺถ หิ ‘‘กตเม จ, ถปติ, กุสลา สีลา? กุสลํ [Pg.164] กายกมฺมํ, กุสลํ วจีกมฺมํ, ปริสุทฺธํ อาชีวมฺปิ โข อหํ ถปติ สีลสฺมึ วทามี’’ติ วุตฺตํ. ยสฺมา ปน เตน สมนฺนาคโต, ตสฺมา ปริสุทฺธาชีโวติ เวทิตพฺโพ.

Na frase 'Dotado de ação corporal e verbal saudável, ele possui um meio de vida puríssimo', embora a ação corporal e verbal saudável já esteja incluída pela própria menção de 'perfeito em conduta e comportamento', visto que esta moralidade da pureza do meio de vida (ājīvapārisuddhisīla) não surge no espaço ou no topo das árvores, mas surge apenas nas portas do corpo e da fala; portanto, para mostrar as portas de seu surgimento, foi dito: 'dotado de ação corporal e verbal saudável'. E visto que ele é dotado disso, portanto ele possui um meio de vida puríssimo. Ou isso foi dito de acordo com o Samaṇamuṇḍika Sutta. Pois ali foi dito: 'E quais são, carpinteiro, os comportamentos morais saudáveis? A ação corporal saudável, a ação verbal saudável e o meio de vida puríssimo; eu digo, carpinteiro, que estes estão incluídos na moralidade'. E visto que ele é dotado disso, portanto deve ser conhecido como alguém de meio de vida puríssimo.

---

สีลสมฺปนฺโนติ พฺรหฺมชาเล วุตฺเตน ติวิเธน สีเลน สมนฺนาคโต โหติ. อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโรติ มนจฺฉฏฺเฐสุ อินฺทฺริเยสุ ปิหิตทฺวาโร โหติ. สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโตติ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเตติอาทีสุ สตฺตสุ ฐาเนสุ สติยา เจว สมฺปชญฺเญน จ สมนฺนาคโต โหติ. สนฺตุฏฺโฐติ จตูสุ ปจฺจเยสุ ติวิเธน สนฺโตเสน สนฺตุฏฺโฐ โหติ.

'Perfeito em moralidade' (sīlasampanno) means que ele é dotado do tríplice tipo de moralidade ensinado no Brahmajāla Sutta. 'Com as portas dos sentidos guardadas' (indriyesu guttadvāro) significa que ele tem as portas fechadas em relação às faculdades sensoriais, sendo a mente a sexta. 'Dotado de atenção plena e clara compreensão' (satisampajaññena samannāgato) significa que ele é dotado de atenção plena e clara compreensão nas sete situações, tais como ao ir adiante e ao retornar. 'Contente' (santuṭṭho) significa que ele está contente com os quatro requisitos por meio do tríplice tipo de contentamento.

---

จูฬสีลวณฺณนา

Explicação sobre a Pequena Moralidade (Cūḷasīla)

---

๑๙๔-๒๑๑. เอวํ มาติกํ นิกฺขิปิตฺวา อนุปุพฺเพน ภาเชนฺโต ‘‘กถญฺจ, มหาราช, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหตี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมินฺติ อิทมฺปิ อสฺส ภิกฺขุโน ปาณาติปาตา เวรมณิ สีลสฺมึ เอกํ สีลํ โหตีติ อตฺโถ. ปจฺจตฺตวจนตฺเถ วา เอตํ ภุมฺมํ. มหาอฏฺฐกถายญฺหิ อิทมฺปิ ตสฺส สมณสฺส สีลนฺติ อยเมว อตฺโถ วุตฺโต. เสสํ พฺรหฺมชาเล วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. อิทมสฺส โหติ สีลสฺมินฺติ อิทํ อสฺส สีลํ โหตีติ อตฺโถ.

194-211. Tendo assim estabelecido a matriz (mātika) e desejando detalhá-la em ordem sucessiva, Ele disse: 'E como, ó grande rei, o monge é perfeito em moralidade?' e assim por diante. Ali, na frase 'isso também faz parte de sua moralidade' (idampissa hoti sīlasmiṃ), o significado é: 'esta abstenção de destruir a vida também é uma regra de moralidade dentro de sua moralidade'. Ou este caso locativo (bhumma) está no sentido do caso nominativo (paccattavacana). Pois no Grande Comentário (Mahā-aṭṭhakathā), este mesmo significado foi exposto como: 'isso também é a moralidade daquele asceta'. O restante deve ser compreendido exatamente da mesma maneira explicada no Brahmajāla Sutta. 'Isso faz parte de sua moralidade' (idamassa hoti sīlasmiṃ) significa: 'isso é a moralidade dele'.

---

๒๑๒. น กุโตจิ ภยํ สมนุปสฺสติ, ยทิทํ สีลสํวรโตติ ยานิ อสํวรมูลกานิ ภยานิ อุปฺปชฺชนฺติ, เตสุ ยํ อิทํ ภยํ สีลสํวรโต ภเวยฺย, ตํ กุโตจิ เอกสํวรโตปิ น สมนุปสฺสติ. กสฺมา? สํวรโต อสํวรมูลกสฺส ภยสฺส อภาวา. มุทฺธาภิสิตฺโตติ ยถาวิธานวิหิเตน ขตฺติยาภิเสเกน มุทฺธนิ อวสิตฺโต. ยทิทํ ปจฺจตฺถิกโตติ ยํ กุโตจิ เอกปจฺจตฺถิกโตปิ ภยํ ภเวยฺย, ตํ น สมนุปสฺสติ. กสฺมา? ยสฺมา นิหตปจฺจามิตฺโต. อชฺฌตฺตนฺติ นิยกชฺฌตฺตํ, อตฺตโน สนฺตาเนติ อตฺโถ. อนวชฺชสุขนฺติ อนวชฺชํ อนินฺทิตํ กุสลํ สีลปทฏฺฐาเนหิ อวิปฺปฏิสารปาโมชฺชปีติปสฺสทฺธิธมฺเมหิ ปริคฺคหิตํ กายิกเจตสิกสุขํ ปฏิสํเวเทติ. เอวํ โข, มหาราช, ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหตีติ เอวํ นิรนฺตรํ วิตฺถาเรตฺวา ทสฺสิเตน ติวิเธน สีเลน สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน นาม โหตีติ สีลกถํ นิฏฺฐาเปสิ.

212. Na frase 'Ele não vê perigo de lado nenhum, isto é, devido à sua restrição moral', entre os perigos que surgem tendo como causa a falta de restrição, ele não vê nenhum perigo que pudesse surgir devido à restrição moral, nem mesmo a partir de uma única restrição. Por quê? Porque, devido à restrição, não existe o perigo que tem como causa a falta de restrição. 'Ungido na cabeça' (muddhābhisitto) significa aquele sobre cuja cabeça foi derramada a água da consagração de guerreiro (khattiya) conforme os rituais prescritos. Na frase 'isto é, por parte de um inimigo', ele não vê nenhum perigo que pudesse surgir mesmo de um único inimigo. Por quê? Porque ele subjugou seus inimigos. 'Internamente' (ajjhattaṃ) significa dentro de si mesmo, em seu próprio fluxo mental. 'Felicidade irrepreensível' (anavajjasukhaṃ) significa que ele experiencia uma felicidade física e mental que é irrepreensível, não censurada pelos sábios, saudável e sustentada pelos estados de ausência de remorso, alegria, êxtase e tranquilidade, os quais têm a moralidade como causa próxima. Com as palavras 'Assim, ó grande rei, o monge é perfeito em moralidade', Ele concluiu a exposição sobre a moralidade, mostrando que o monge dotado do tríplice tipo de moralidade detalhado continuamente é chamado de perfeito em moralidade.

---

อินฺทฺริยสํวรกถา

Exposição sobre a Restrição das Faculdades Sensoriais (Indriyasaṃvara)

---

๒๑๓. อินฺทฺริเยสุ [Pg.165] คุตฺตทฺวารภาชนีเย จกฺขุนา รูปนฺติ อยํ จกฺขุสทฺโท กตฺถจิ พุทฺธจกฺขุมฺหิ วตฺตติ, ยถาห – ‘‘พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกสี’’ติ (มหาว. ๙). กตฺถจิ สพฺพญฺญุตญฺญาณสงฺขาเต สมนฺตจกฺขุมฺหิ, ยถาห – ‘‘ตถูปมํ ธมฺมมยํ, สุเมธ, ปาสาทมารุยฺห สมนฺตจกฺขู’’ติ (มหาว. ๘). กตฺถจิ ธมฺมจกฺขุมฺหิ ‘‘วิรชํ วีตมลํ ธมฺมจกฺขุํ อุทปาที’’ติ (มหาว. ๑๖) หิ เอตฺถ อริยมคฺคตฺตยปญฺญา. ‘‘จกฺขุํ อุทปาทิ ญาณํ อุทปาที’’ติ (มหาว. ๑๕) เอตฺถ ปุพฺเพนิวาสาทิญาณํ ปญฺญาจกฺขูติ วุจฺจติ. ‘‘ทิพฺเพน จกฺขุนา’’ติ (ม. นิ. ๑.๒๘๔) อาคตฏฺฐาเนสุ ทิพฺพจกฺขุมฺหิ วตฺตติ. ‘‘จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จา’’ติ เอตฺถ ปสาทจกฺขุมฺหิ วตฺตติ. อิธ ปนายํ ปสาทจกฺขุโวหาเรน จกฺขุวิญฺญาเณ วตฺตติ, ตสฺมา จกฺขุวิญฺญาเณน รูปํ ทิสฺวาติ อยเมตฺถตฺโถ. เสสปเทสุ ยํ วตฺตพฺพํ สิยา, ตํ สพฺพํ วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตํ. อพฺยาเสกสุขนฺติ กิเลสพฺยาเสกวิรหิตตฺตา อพฺยาเสกํ อสมฺมิสฺสํ ปริสุทฺธํ อธิจิตฺตสุขํ ปฏิสํเวเทตีติ.

213. No capítulo sobre as portas dos sentidos guardadas, na passagem "com o olho, [vendo] uma forma", esta palavra "olho" refere-se, em alguns lugares, ao "olho de Buda", como quando se diz: "Com o olho de Buda, ele olhou para o mundo". Em alguns lugares, refere-se ao "olho universal", que é sinônimo de conhecimento da onisciência, como quando se diz: "Subindo ao palácio feito do Dhamma, ó Onividente, semelhante a isso...". Em alguns lugares, refere-se ao "olho do Dhamma", como em "surgiu o olho do Dhamma livre de poeira e impurezas"; pois aqui, refere-se à sabedoria dos três caminhos nobres inferiores. Em "surgiu o olho, surgiu o conhecimento", refere-se ao conhecimento das vidas passadas e outros, sendo chamado de "olho da sabedoria". Nas passagens onde ocorre "com o olho divino", refere-se ao "olho divino". Em "dependendo do olho e das formas", refere-se ao "olho físico". Aqui, no entanto, esta palavra "olho" é usada, por meio da designação do olho físico, para se referir à consciência visual; portanto, o significado aqui é "tendo visto uma forma com a consciência visual". O que deve ser dito sobre os termos restantes foi todo dito no Visuddhimagga. "Felicidade imaculada" significa que, por estar livre da efusão de impurezas mentais, ele experiencia uma felicidade imaculada, não misturada, puríssima, associada à mente superior.

---

สติสมฺปชญฺญกถา

Explicação sobre a Atenção Plena e a Clara Compreensão

---

๒๑๔. สติสมฺปชญฺญภาชนียมฺหิ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเตติ เอตฺถ ตาว อภิกฺกนฺตํ วุจฺจติ คมนํ, ปฏิกฺกนฺตํ นิวตฺตนํ, ตทุภยมฺปิ จตูสุ อิริยาปเถสุ ลพฺภติ. คมเน ตาว ปุรโต กายํ อภิหรนฺโต อภิกฺกมติ นาม. ปฏินิวตฺตนฺโต ปฏิกฺกมติ นาม. ฐาเนปิ ฐิตโกว กายํ ปุรโต โอนาเมนฺโต อภิกฺกมติ นาม, ปจฺฉโต อปนาเมนฺโต ปฏิกฺกมติ นาม. นิสชฺชาย นิสินฺนโกว อาสนสฺส ปุริมองฺคาภิมุโข สํสรนฺโต อภิกฺกมติ นาม, ปจฺฉิมองฺคปเทสํ ปจฺจาสํสรนฺโต ปฏิกฺกมติ นาม. นิปชฺชเนปิ เอเสว นโย.

214. Na classificação da atenção plena e da clara compreensão, na passagem "ao ir para a frente e ao retornar", primeiramente, "ir para a frente" refere-se ao ato de ir, e "retornar" refere-se ao ato de voltar; ambos são encontrados nas quatro posturas. No ato de caminhar, primeiramente, mover o corpo para a frente é chamado de "ir para a frente". Voltar-se para trás é chamado de "retornar". Mesmo na postura de pé, inclinar o corpo para a frente enquanto se está de pé é chamado de "ir para a frente", e inclinar-se para trás é chamado de "retornar". Na postura sentada, mover-se em direção à parte frontal do assento enquanto se está sentado é chamado de "ir para a frente", e mover-se de volta para a parte traseira é chamado de "retornar". Na postura deitada, o método é exatamente o mesmo.

---

สมฺปชานการี โหตีติ สมฺปชญฺเญน สพฺพกิจฺจการี. สมฺปชญฺญเมว วา การี. โส หิ อภิกฺกนฺตาทีสุ สมฺปชญฺญํ กโรเตว. น กตฺถจิ สมฺปชญฺญวิรหิโต โหติ. ตตฺถ สาตฺถกสมฺปชญฺญํ, สปฺปายสมฺปชญฺญํ, โคจรสมฺปชญฺญํ อสมฺโมหสมฺปชญฺญนฺติ จตุพฺพิธํ สมฺปชญฺญํ. ตตฺถ อภิกฺกมนจิตฺเต อุปฺปนฺเน จิตฺตวเสเนว อคนฺตฺวา – ‘‘กินฺนุ เม เอตฺถ คเตน อตฺโถ อตฺถิ นตฺถี’’ติ อตฺถานตฺถํ ปริคฺคเหตฺวา อตฺถปริคฺคณฺหนํ สาตฺถกสมฺปชญฺญํ. ตตฺถ [Pg.166] จ อตฺโถติ เจติยทสฺสนโพธิสงฺฆเถรอสุภทสฺสนาทิวเสน ธมฺมโต วุฑฺฒิ. เจติยํ วา โพธึ วา ทิสฺวาปิ หิ พุทฺธารมฺมณํ, สงฺฆทสฺสเนน สงฺฆารมฺมณํ, ปีตึ อุปฺปาเทตฺวา ตเทว ขยวยโต สมฺมสนฺโต อรหตฺตํ ปาปุณาติ. เถเร ทิสฺวา เตสํ โอวาเท ปติฏฺฐาย, อสุภํ ทิสฺวา ตตฺถ ปฐมชฺฌานํ อุปฺปาเทตฺวา ตเทว ขยวยโต สมฺมสนฺโต อรหตฺตํ ปาปุณาติ. ตสฺมา เอเตสํ ทสฺสนํ สาตฺถกนฺติ วุตฺตํ. เกจิ ปน อามิสโตปิ วุฑฺฒิ อตฺโถเยว, ตํ นิสฺสาย พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย ปฏิปนฺนตฺตาติ วทนฺติ.

"Aquele que age com clara compreensão" significa aquele que realiza todas as ações com clara compreensão. Ou significa que ele pratica apenas a clara compreensão. Pois ele sempre aplica a clara compreensão ao ir para a frente, etc. Em nenhum momento ele carece de clara compreensão. A esse respeito, a clara compreensão é de quatro tipos: clara compreensão do propósito, clara compreensão da adequação, clara compreensão do domínio e clara compreensão da não-ilusão. Entre estes, quando surge o pensamento de ir para a frente, em vez de ir imediatamente sob a influência da mente, um monge pondera: "Há algum benefício para mim em ir lá ou não?", discernindo assim o que é benéfico e o que não é; esse discernimento do benefício é a clara compreensão do propósito. E aqui, "benefício" significa o crescimento no Dhamma por meio de ver um santuário, a árvore Bodhi, a Sangha, um monge ancião ou contemplar um cadáver. Pois, ao ver um santuário ou a árvore Bodhi, gerando alegria que tem o Buda como objeto, ou ao ver a Sangha, gerando alegria que tem a Sangha como objeto, e contemplando essa mesma alegria como sujeita à destruição e ao declínio, alcança-se o estado de Arahant. Ao ver monges anciãos, estabelecendo-se em seus conselhos, ou ao ver um cadáver, desenvolvendo ali o primeiro jhana e contemplando esse mesmo jhana como sujeito à destruição e ao declínio, alcança-se o estado de Arahant. Portanto, ver essas coisas é chamado de benéfico. Alguns, no entanto, dizem que até mesmo o ganho material é um benefício, pois, dependendo dele, pratica-se para apoiar a vida santa.

---

ตสฺมึ ปน คมเน สปฺปายาสปฺปายํ ปริคฺคเหตฺวา สปฺปายปริคฺคณฺหนํ สปฺปายสมฺปชญฺญํ. เสยฺยถิทํ – เจติยทสฺสนํ ตาว สาตฺถกํ, สเจ ปน เจติยสฺส มหาปูชาย ทสทฺวาทสโยชนนฺตเร ปริสา สนฺนิปตนฺติ, อตฺตโน วิภวานุรูปา อิตฺถิโยปิ ปุริสาปิ อลงฺกตปฏิยตฺตา จิตฺตกมฺมรูปกานิ วิย สญฺจรนฺติ. ตตฺร จสฺส อิฏฺเฐ อารมฺมเณ โลโภ โหติ, อนิฏฺเฐ ปฏิโฆ, อสมเปกฺขเน โมโห อุปฺปชฺชติ, กายสํสคฺคาปตฺตึ วา อาปชฺชติ. ชีวิตพฺรหฺมจริยานํ วา อนฺตราโย โหติ, เอวํ ตํ ฐานํ อสปฺปายํ โหติ. วุตฺตปฺปการอนฺตรายาภาเว สปฺปายํ. โพธิทสฺสเนปิ เอเสว นโย. สงฺฆทสฺสนมฺปิ สาตฺถํ. สเจ ปน อนฺโตคาเม มหามณฺฑปํ กาเรตฺวา สพฺพรตฺตึ ธมฺมสฺสวนํ กโรนฺเตสุ มนุสฺเสสุ วุตฺตปฺปกาเรเนว ชนสนฺนิปาโต เจว อนฺตราโย จ โหติ, เอวํ ตํ ฐานํ อสปฺปายํ โหติ. อนฺตรายาภาเว สปฺปายํ. มหาปริสปริวารานํ เถรานํ ทสฺสเนปิ เอเสว นโย.

Nesse ir, discernir o que é adequado e inadequado, e assim compreender o que é adequado, é a clara compreensão da adequação. Por exemplo: ver um santuário é benéfico; no entanto, se houver uma grande celebração no santuário e multidões se reunirem de uma distância de dez ou doze yojanas, mulheres e homens vestidos com seus melhores ornamentos, movendo-se como pinturas coloridas, ali pode surgir cobiça por um objeto agradável, aversão por um objeto desagradável, ilusão devido ao olhar inadequado, ou pode-se cometer uma ofensa de contato físico, ou pode haver perigo para a vida e para a vida santa. Assim, esse lugar é inadequado. Se não houver tais perigos, é adequado. O mesmo método se aplica ao ver a árvore Bodhi. Ver a Sangha também é benéfico. No entanto, se as pessoas construírem um grande pavilhão dentro da aldeia e ouvirem o Dhamma a noite toda, e houver aglomeração de pessoas e perigo da maneira descrita, esse lugar é inadequado. Se não houver perigo, é adequado. O mesmo método se aplica ao ver monges anciãos que possuem grandes comitivas.

---

อสุภทสฺสนมฺปิ สาตฺถํ, ตทตฺถทีปนตฺถญฺจ อิทํ วตฺถุ – เอโก กิร ทหรภิกฺขุ สามเณรํ คเหตฺวา ทนฺตกฏฺฐตฺถาย คโต. สามเณโร มคฺคา โอกฺกมิตฺวา ปุรโต คจฺฉนฺโต อสุภํ ทิสฺวา ปฐมชฺฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา ตเทว ปาทกํ กตฺวา สงฺขาเร สมฺมสนฺโต ตีณิ ผลานิ สจฺฉิกตฺวา อุปริมคฺคตฺถาย กมฺมฏฺฐานํ ปริคฺคเหตฺวา อฏฺฐาสิ. ทหโร ตํ อปสฺสนฺโต สามเณราติ ปกฺโกสิ. โส ‘มยา ปพฺพชิตทิวสโต ปฏฺฐาย ภิกฺขุนา สทฺธึ ทฺเว กถา นาม น กถิตปุพฺพา. อญฺญสฺมิมฺปิ ทิวเส อุปริ วิเสสํ นิพฺพตฺเตสฺสามี’ติ จินฺเตตฺวา กึ, ภนฺเตติ ปฏิวจนมทาสิ. ‘เอหี’ติ จ วุตฺเต เอกวจเนเนว อาคนฺตฺวา, ‘ภนฺเต, อิมินา ตาว มคฺเคเนว คนฺตฺวา มยา ฐิโตกาเส มุหุตฺตํ [Pg.167] ปุรตฺถาภิมุโข ฐตฺวา โอโลเกถา’ติ อาห. โส ตถา กตฺวา เตน ปตฺตวิเสสเมว ปาปุณิ. เอวํ เอกํ อสุภํ ทฺวินฺนํ ชนานํ อตฺถาย ชาตํ. เอวํ สาตฺถมฺปิ ปเนตํ ปุริสสฺส มาตุคามาสุภํ อสปฺปายํ, มาตุคามสฺส จ ปุริสาสุภํ อสปฺปายํ, สภาคเมว สปฺปายนฺติ เอวํ สปฺปายปริคฺคณฺหนํ สปฺปายสมฺปชญฺญํ นาม.

Ver um cadáver também é benéfico, e para ilustrar esse significado, há esta história: diz-se que um jovem monge foi com um noviço buscar gravetos para limpar os dentes. O noviço, desviando-se do caminho e indo à frente, viu um cadáver, alcançou o primeiro jhana e, usando-o como base, contemplou as formações, realizou os três frutos e permaneceu sustentando o tema de meditação para o caminho superior. O jovem monge, não o vendo, chamou: "Noviço!". O noviço pensou: "Desde o dia da minha ordenação, nunca proferi mais de duas palavras com um monge. Em outro dia, alcançarei a distinção superior". Pensando assim, ele respondeu: "O que foi, venerável senhor?". E quando lhe foi dito "Venha aqui", ele veio com apenas uma palavra e disse: "Venerável senhor, vá por este caminho, permaneça por um momento voltado para o leste onde eu estava e olhe". Ele assim o fez e alcançou aquela mesma distinção especial. Assim, um único cadáver foi benéfico para duas pessoas. No entanto, embora isso seja benéfico, um cadáver feminino é inadequado para um homem, e um cadáver masculino é inadequado para uma mulher; apenas o cadáver do mesmo sexo é adequado. Discernir o que é adequado dessa maneira é chamado de clara compreensão da adequação.

---

เอวํ ปริคฺคหิตสาตฺถกสปฺปายสฺส ปน อฏฺฐตึสาย กมฺมฏฺฐาเนสุ อตฺตโน จิตฺตรุจิยํ กมฺมฏฺฐานสงฺขาตํ โคจรํ อุคฺคเหตฺวา ภิกฺขาจารโคจเร ตํ คเหตฺวาว คมนํ โคจรสมฺปชญฺญํ นาม. ตสฺสาวิภาวนตฺถํ อิทํ จตุกฺกํ เวทิตพฺพํ –

Para aquele que assim compreendeu o benéfico e o adequado, escolher, entre os trinta e oito temas de meditação, o tema de meditação de sua preferência como seu domínio, e ir para o local de esmola segurando firmemente esse tema de meditação, é chamado de clara compreensão do domínio. Para esclarecer isso, deve-se compreender esta classificação quádrupla:

---

อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ หรติ, น ปจฺจาหรติ; เอกจฺโจ ปจฺจาหรติ, น หรติ; เอกจฺโจ ปน เนว หรติ, น ปจฺจาหรติ; เอกจฺโจ หรติ จ, ปจฺจาหรติ จาติ. ตตฺถ โย ภิกฺขุ ทิวสํ จงฺกเมน นิสชฺชาย จ อาวรณีเยหิ ธมฺเมหิ จิตฺตํ ปริโสเธตฺวา ตถา รตฺติยา ปฐมยาเม, มชฺฌิมยาเม เสยฺยํ กปฺเปตฺวา ปจฺฉิมยาเมปิ นิสชฺชจงฺกเมหิ วีตินาเมตฺวา ปเคว เจติยงฺคณโพธิยงฺคณวตฺตํ กตฺวา โพธิรุกฺเข อุทกํ อาสิญฺจิตฺวา, ปานียํ ปริโภชนียํ ปจฺจุปฏฺฐเปตฺวา อาจริยุปชฺฌายวตฺตาทีนิ สพฺพานิ ขนฺธกวตฺตานิ สมาทาย วตฺตติ. โส สรีรปริกมฺมํ กตฺวา เสนาสนํ ปวิสิตฺวา ทฺเว ตโย ปลฺลงฺเก อุสุมํ คาหาเปนฺโต กมฺมฏฺฐานํ อนุยุญฺชิตฺวา ภิกฺขาจารเวลายํ อุฏฺฐหิตฺวา กมฺมฏฺฐานสีเสเนว ปตฺตจีวรมาทาย เสนาสนโต นิกฺขมิตฺวา กมฺมฏฺฐานํ มนสิกโรนฺโตว เจติยงฺคณํ คนฺตฺวา, สเจ พุทฺธานุสฺสติกมฺมฏฺฐานํ โหติ, ตํ อวิสฺสชฺเชตฺวาว เจติยงฺคณํ ปวิสติ. อญฺญํ เจ กมฺมฏฺฐานํ โหติ, โสปานมูเล ฐตฺวา หตฺเถน คหิตภณฺฑํ วิย ตํ ฐเปตฺวา พุทฺธารมฺมณํ ปีตึ คเหตฺวา เจติยงฺคณํ อารุยฺห, มหนฺตํ เจติยํ เจ, ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา จตูสุ ฐาเนสุ วนฺทิตพฺพํ. ขุทฺทกํ เจติยํ เจ, ตเถว ปทกฺขิณํ กตฺวา อฏฺฐสุ ฐาเนสุ วนฺทิตพฺพํ. เจติยํ วนฺทิตฺวา โพธิยงฺคณํ ปตฺเตนาปิ พุทฺธสฺส ภควโต สมฺมุขา วิย นิปจฺจาการํ ทสฺเสตฺวา โพธิ วนฺทิตพฺพา. โส เอวํ เจติยญฺจ โพธิญฺจ วนฺทิตฺวา ปฏิสามิตฏฺฐานํ คนฺตฺวา ปฏิสามิตภณฺฑกํ หตฺเถน คณฺหนฺโต วิย นิกฺขิตฺตกมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา คามสมีเป กมฺมฏฺฐานสีเสเนว จีวรํ ปารุปิตฺวา คามํ ปิณฺฑาย ปวิสติ. อถ นํ มนุสฺสา ทิสฺวา อยฺโย โน อาคโตติ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา อาสนสาลาย วา เคเห วา [Pg.168] นิสีทาเปตฺวา ยาคุํ ทตฺวา ยาว ภตฺตํ น นิฏฺฐาติ, ตาว ปาเท โธวิตฺวา เตเลน มกฺเขตฺวา ปุรโต เต นิสีทิตฺวา ปญฺหํ วา ปุจฺฉนฺติ, ธมฺมํ วา โสตุกามา โหนฺติ. สเจปิ น กถาเปนฺติ, ชนสงฺคหตฺถํ ธมฺมกถา นาม กาตพฺพา เยวาติ อฏฺฐกถาจริยา วทนฺติ. ธมฺมกถา หิ กมฺมฏฺฐานวินิมุตฺตา นาม นตฺถิ, ตสฺมา กมฺมฏฺฐานสีเสเนว ธมฺมกถํ กเถตฺวา กมฺมฏฺฐานสีเสเนว อาหารํ ปริภุญฺชิตฺวา อนุโมทนํ กตฺวา นิวตฺติยมาเนหิปิ มนุสฺเสหิ อนุคโตว คามโต นิกฺขมิตฺวา ตตฺถ เต นิวตฺเตตฺวา มคฺคํ ปฏิปชฺชติ.

Aqui, um certo monge leva [o tema de meditação], mas não o traz de volta; outro traz de volta, mas não o leva; outro, contudo, nem o leva nem o traz de volta; e outro tanto o leva quanto o traz de volta. Entre estes, o monge que, durante o dia, purifica sua mente dos obstáculos mentais por meio da caminhada e da meditação sentada, e faz o mesmo na primeira vigília da noite, repousa na vigília do meio e passa também a última vigília caminhando e sentado; logo cedo, ele realiza os deveres no pátio do santuário e no pátio da árvore Bodhi, rega a árvore Bodhi, prepara a água para beber e para uso geral, e assume todos os deveres descritos nos Khandhakas. Ele cuida do corpo, entra em seu aposento, senta-se em meditação por duas ou três sessões para aquecer o corpo, pratica o tema de meditação e, na hora de esmola, levanta-se. Tendo o tema de meditação como foco principal, ele pega sua tigela e mantos, sai de seu aposento e, mantendo o tema de meditação em mente, vai ao pátio do santuário. Se o seu tema de meditação for a recordação do Buda, ele entra no pátio do santuário sem abandoná-lo. Se for outro tema de meditação, ele para ao pé dos degraus e, como se colocasse de lado um objeto segurado na mão, deixa-o ali, assume a alegria que tem o Buda como objeto, sobe ao pátio do santuário e, se for um grande santuário, faz a circunvolução três vezes e presta homenagem em quatro pontos. Se for um santuário pequeno, faz a circunvolução da mesma forma e presta homenagem em oito pontos. Tendo homenageado o santuário, mesmo ao chegar ao pátio da árvore Bodhi, ele deve prestar homenagem à árvore Bodhi demonstrando profunda reverência como se estivesse diante do próprio Abençoado Buda. Tendo assim homenageado o santuário e a árvore Bodhi, ele vai ao local onde deixou o tema de meditação e, como quem pega com a mão um objeto guardado, retoma o tema de meditação que havia deixado e, perto da aldeia, com o tema de meditação como foco principal, veste o manto e entra na aldeia para esmola. Então, as pessoas, ao vê-lo, dizem "Nosso nobre senhor chegou", vão ao seu encontro, pegam sua tigela, fazem-no sentar-se no salão de assembleia ou em uma casa, oferecem-lhe mingau e, enquanto a refeição não está pronta, lavam seus pés, untam-nos com óleo e sentam-se diante dele para fazer perguntas ou com o desejo de ouvir o Dhamma. Mesmo que não peçam, ele deve proferir um discurso do Dhamma para beneficiar as pessoas; assim dizem os mestres comentadores. Pois não existe discurso do Dhamma desprovido do tema de meditação. Portanto, com o tema de meditação como foco principal, ele profere o discurso do Dhamma, consome o alimento com o tema de meditação como foco principal, faz a bênção de agradecimento e, ao retornar, acompanhado pelas pessoas, sai da aldeia, faz com que elas retornem e segue seu caminho.

---

อถ นํ ปุเรตรํ นิกฺขมิตฺวา พหิคาเม กตภตฺตกิจฺจา สามเณรทหรภิกฺขู ทิสฺวา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตจีวรมสฺส คณฺหนฺติ. โปราณกภิกฺขู กิร อมฺหากํ อุปชฺฌาโย อาจริโยติ น มุขํ โอโลเกตฺวา วตฺตํ กโรนฺติ, สมฺปตฺตปริจฺเฉเทเนว กโรนฺติ. เต ตํ ปุจฺฉนฺติ – ‘‘ภนฺเต, เอเต มนุสฺสา ตุมฺหากํ กึ โหนฺติ, มาติปกฺขโต สมฺพนฺธา ปิติปกฺขโต’’ติ? กึ ทิสฺวา ปุจฺฉถาติ? ตุมฺเหสุ เอเตสํ เปมํ พหุมานนฺติ. อาวุโส, ยํ มาตาปิตูหิปิ ทุกฺกรํ, ตํ เอเต อมฺหากํ กโรนฺติ, ปตฺตจีวรมฺปิ โน เอเตสํ สนฺตกเมว, เอเตสํ อานุภาเวน เนว ภเย ภยํ, น ฉาตเก ฉาตกํ ชานาม. อีทิสา นาม อมฺหากํ อุปการิโน นตฺถีติ เตสํ คุเณ กเถนฺโต คจฺฉติ. อยํ วุจฺจติ หรติ น ปจฺจาหรตีติ.

Então, noviços e jovens monges que saíram mais cedo e já terminaram sua refeição fora da aldeia, ao vê-lo, vão ao seu encontro e pegam sua tigela e mantos. Diz-se que os monges antigos não realizavam seus deveres olhando para os rostos, dizendo "Este é o nosso preceptor ou mestre", mas os realizavam estritamente de acordo com a ordem de chegada. Eles lhe perguntam: "Venerável senhor, quem são essas pessoas para o senhor? São parentes do lado materno ou do lado paterno?". Ele pergunta: "O que vocês viram para perguntar isso?". Eles respondem: "Vimos o amor e o grande respeito deles pelo senhor". Ele diz: "Amigos, aquilo que é difícil de ser feito até mesmo por pais e mães, essas pessoas fazem por nós. Nossa tigela e mantos pertencem a elas. Graças à influência delas, não conhecemos o medo em tempos de perigo, nem a fome em tempos de escassez. Não existem benfeitores como eles para nós". Falando das virtudes dessas pessoas, ele segue seu caminho. Este é chamado de "aquele que leva [o tema de meditação], mas não o traz de volta".

---

ยสฺส ปน ปเคว วุตฺตปฺปการํ วตฺตปฏิปตฺตึ กโรนฺตสฺส กมฺมชเตโชธาตุ ปชฺชลติ, อนุปาทินฺนกํ มุญฺจิตฺวา อุปาทินฺนกํ คณฺหาติ, สรีรโต เสทา มุญฺจนฺติ, กมฺมฏฺฐานํ วีถึ นาโรหติ, โส ปเคว ปตฺตจีวรมาทาย เวคสา เจติยํ วนฺทิตฺวา โครูปานํ นิกฺขมนเวลายเมว คามํ ยาคุภิกฺขาย ปวิสิตฺวา ยาคุํ ลภิตฺวา อาสนสาลํ คนฺตฺวา ปิวติ, อถสฺส ทฺวตฺติกฺขตฺตุํ อชฺโฌหรณมตฺเตเนว กมฺมชเตโชธาตุ อุปาทินฺนกํ มุญฺจิตฺวา อนุปาทินฺนกํ คณฺหาติ, ฆฏสเตน นฺหาโต วิย เตโชธาตุ ปริฬาหนิพฺพานํ ปตฺวา กมฺมฏฺฐานสีเสน ยาคุํ ปริภุญฺชิตฺวา ปตฺตญฺจ มุขญฺจ โธวิตฺวา อนฺตราภตฺเต กมฺมฏฺฐานํ มนสิกตฺวา อวเสสฏฺฐาเน ปิณฺฑาย จริตฺวา กมฺมฏฺฐานสีเสน อาหารญฺจ ปริภุญฺชิตฺวา ตโต ปฏฺฐาย โปงฺขานุโปงฺขํ อุปฏฺฐหมานํ กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อาคจฺฉติ, อยํ วุจฺจติ ปจฺจาหรติ [Pg.169] น หรตีติ. เอทิสา จ ภิกฺขู ยาคุํ ปิวิตฺวา วิปสฺสนํ อารภิตฺวา พุทฺธสาสเน อรหตฺตปฺปตฺตา นาม คณนปถํ วีติวตฺตา. สีหฬทีเปเยว เตสุ เตสุ คาเมสุ อาสนสาลายํ วา น ตํ อาสนมตฺถิ, ยตฺถ ยาคุํ ปิวิตฺวา อรหตฺตปฺปตฺตา ภิกฺขู นตฺถีติ.

Para aquele monge que, logo cedo, enquanto realiza os deveres descritos anteriormente, o elemento fogo nascido do karma se acende, deixando o alimento não assimilado e consumindo a matéria orgânica interna, de modo que o suor escorre de seu corpo e ele não consegue focar no caminho do tema de meditação, ele, logo cedo, pegando sua tigela e mantos, rapidamente presta homenagem à estupa e, exatamente no momento em que o gado sai do curral, entra na aldeia para esmolar mingau. Tendo obtido o mingau, vai ao refeitório e o bebe. Então, apenas por engolir duas ou três vezes, o elemento fogo nascido do karma deixa a matéria orgânica interna e passa a consumir o alimento não assimilado. Como alguém banhado com cem jarros de água, alcançando o resfriamento da queimação do elemento fogo, ele consome o mingau mantendo o tema de meditação como prioridade. Tendo lavado a tigela e a boca, no intervalo antes da refeição principal, ele foca a mente no tema de meditação. Depois, caminha para esmolar comida no restante da aldeia, consome o alimento mantendo o tema de meditação como prioridade e, a partir de então, retorna trazendo o tema de meditação que se apresenta continuamente, de forma ininterrupta. Este é chamado de 'aquele que traz de volta [o tema de meditação], mas não o leva'. E monges como este, que tendo bebido mingau e empreendido a meditação de visão clara, alcançaram o estado de Arahant na dispensação do Buda, são incontáveis. Somente na ilha do Ceilão, nas diversas aldeias, não há um único assento em um refeitório onde não tenha havido um monge que, tendo bebido mingau ali, alcançou o estado de Arahant.

---

โย ปน ปมาทวิหารี โหติ, นิกฺขิตฺตธุโร สพฺพวตฺตานิ ภินฺทิตฺวา ปญฺจวิธเจโตขีลวินิพนฺธจิตฺโต วิหรนฺโต – ‘‘กมฺมฏฺฐานํ นาม อตฺถี’’ติ สญฺญมฺปิ อกตฺวา คามํ ปิณฺฑาย ปวิสิตฺวา อนนุโลมิเกน คิหิสํสคฺเคน สํสฏฺโฐ จริตฺวา จ ภุญฺชิตฺวา จ ตุจฺโฉ นิกฺขมติ, อยํ วุจฺจติ เนว หรติ น ปจฺจาหรตีติ.

Mas aquele que vive com negligência, que abandonou o fardo do esforço, negligenciando todos os deveres, vivendo com a mente presa aos cinco tipos de rigidez mental e grilhões mentais — sem sequer ter a percepção de que 'existe algo chamado tema de meditação' —, entra na aldeia para esmolar comida, anda associando-se de forma inadequada com leigos, come e sai da aldeia vazio de meditação. Este é chamado de 'aquele que nem leva nem traz de volta [o tema de meditação]'.

---

โย ปนายํ – ‘‘หรติ จ ปจฺจาหรติ จา’’ติ วุตฺโต, โส คตปจฺจาคตวตฺตวเสเนว เวทิตพฺโพ. อตฺตกามา หิ กุลปุตฺตา สาสเน ปพฺพชิตฺวา ทสปิ วีสมฺปิ ตึสมฺปิ จตฺตาลีสมฺปิ ปญฺญาสมฺปิ สตมฺปิ เอกโต วสนฺตา กติกวตฺตํ กตฺวา วิหรนฺติ, ‘‘อาวุโส, ตุมฺเห น อิณฏฺฏา, น ภยฏฺฏา, น ชีวิกาปกตา ปพฺพชิตา, ทุกฺขา มุจฺจิตุกามา ปเนตฺถ ปพฺพชิตา, ตสฺมา คมเน อุปฺปนฺนกิเลสํ คมเนเยว นิคฺคณฺหถ, ตถา ฐาเน, นิสชฺชาย, สยเน อุปฺปนฺนกิเลสํ สยเนว นิคฺคณฺหถา’’ติ.

Mas aquele de quem se diz 'ele leva e traz de volta [o tema de meditação]', este deve ser compreendido por meio do dever de ir e voltar. Pois os filhos de boa família que desejam o próprio bem, tendo se ordenado na dispensação, vivendo juntos em grupos de dez, vinte, trinta, quarenta, cinquenta ou mesmo cem, vivem fazendo um acordo mútuo: 'Amigos, vocês não se ordenaram por estarem oprimidos por dívidas, nem por medo, nem por falta de meios de subsistência; pelo contrário, vocês se ordenaram nesta dispensação desejando libertar-se do sofrimento. Portanto, subjuguem qualquer impureza mental que surja ao caminhar, no próprio ato de caminhar. Da mesma forma, subjuguem qualquer impureza mental que surja ao ficar de pé, ao sentar-se ou ao deitar-se, no próprio ato de ficar de pé, sentar-se ou deitar-se'.

---

เต เอวํ กติกวตฺตํ กตฺวา ภิกฺขาจารํ คจฺฉนฺตา อฑฺฒอุสภอุสภอฑฺฒคาวุตคาวุตนฺตเรสุ ปาสาณา โหนฺติ, ตาย สญฺญาย กมฺมฏฺฐานํ มนสิกโรนฺตาว คจฺฉนฺติ. สเจ กสฺสจิ คมเน กิเลโส อุปฺปชฺชติ, ตตฺเถว นํ นิคฺคณฺหาติ. ตถา อสกฺโกนฺโต ติฏฺฐติ, อถสฺส ปจฺฉโต อาคจฺฉนฺโตปิ ติฏฺฐติ. โส ‘‘อยํ ภิกฺขุ ตุยฺหํ อุปฺปนฺนวิตกฺกํ ชานาติ, อนนุจฺฉวิกํ เต เอต’’นฺติ อตฺตานํ ปฏิโจเทตฺวา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา ตตฺเถว อริยภูมึ โอกฺกมติ; ตถา อสกฺโกนฺโต นิสีทติ. อถสฺส ปจฺฉโต อาคจฺฉนฺโตปิ นิสีทตีติ โสเยว นโย. อริยภูมึ โอกฺกมิตุํ อสกฺโกนฺโตปิ ตํ กิเลสํ วิกฺขมฺเภตฺวา กมฺมฏฺฐานํ มนสิกโรนฺโตว คจฺฉติ, น กมฺมฏฺฐานวิปฺปยุตฺเตน จิตฺเตน ปาทํ อุทฺธรติ, อุทฺธรติ เจ, ปฏินิวตฺติตฺวา ปุริมปเทสํเยว เอติ. อาลินฺทกวาสี มหาผุสฺสเทวตฺเถโร วิย.

Tendo feito esse acordo, quando saem para esmolar comida, há pedras ou marcos a distâncias de meio usabha, um usabha, meio gāvuta ou um gāvuta. Usando essas marcas como pontos de referência, eles caminham mantendo o tema de meditação na mente. Se uma impureza mental surge em alguém enquanto caminha, ele a subjuga ali mesmo. Se não conseguir subjugá-la, ele para. Quando ele para, o monge que vem atrás dele também para. Aquele monge admoesta a si mesmo: 'Este monge atrás de mim sabe o pensamento impuro que surgiu em você. Isso é inadequado para você'. Assim, desenvolvendo a visão clara, ele entra no plano dos nobres ali mesmo. Se ainda assim não conseguir, ele se senta. E o monge que vem atrás dele também se senta. O método é exatamente o mesmo. Mesmo que não consiga entrar no plano dos nobres, ele suprime aquela impureza mental e caminha mantendo o tema de meditação na mente. Ele não levanta o pé com uma mente desprovida do tema de meditação. Se o levantar sem o tema, ele recua e retorna exatamente ao local anterior. Como o Ancião Mahāphussadeva, que vivia em Ālindaka.

---

โส [Pg.170] กิร เอกูนวีสติวสฺสานิ คตปจฺจาคตวตฺตํ ปูเรนฺโต เอว วิหาสิ, มนุสฺสาปิ อทฺทสํสุ อนฺตรามคฺเค กสนฺตา จ วปนฺตา จ มทฺทนฺตา จ กมฺมานิ จ กโรนฺตา เถรํ ตถาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา – ‘‘อยํ เถโร ปุนปฺปุนํ นิวตฺติตฺวา คจฺฉติ, กินฺนุ โข มคฺคมูฬฺโห, อุทาหุ กิญฺจิ ปมุฏฺโฐ’’ติ สมุลฺลปนฺติ. โส ตํ อนาทิยิตฺวา กมฺมฏฺฐานยุตฺตจิตฺเตเนว สมณธมฺมํ กโรนฺโต วีสติวสฺสพฺภนฺตเร อรหตฺตํ ปาปุณิ, อรหตฺตปฺปตฺตทิวเส จสฺส จงฺกมนโกฏิยํ อธิวตฺถา เทวตา องฺคุลีหิ ทีปํ อุชฺชาเลตฺวา อฏฺฐาสิ. จตฺตาโรปิ มหาราชาโน สกฺโก จ เทวานมินฺโท พฺรหฺมา จ สหมฺปติ อุปฏฺฐานํ อคมํสุ. ตญฺจ โอภาสํ ทิสฺวา วนวาสี มหาติสฺสตฺเถโร ตํ ทุติยทิวเส ปุจฺฉิ – ‘‘รตฺติภาเค อายสฺมโต สนฺติเก โอภาโส อโหสิ, กึ โส โอภาโส’’ติ? เถโร วิกฺเขปํ กโรนฺโต โอภาโส นาม ทีโปภาโสปิ โหติ, มณิโอภาโสปีติ เอวมาทิมาห. ตโต ‘ปฏิจฺฉาเทถ ตุมฺเห’ติ นิพทฺโธ ‘อามา’ติ ปฏิชานิตฺวา อาโรเจสิ. กาฬวลฺลิมณฺฑปวาสี มหานาคตฺเถโร วิย จ.

Diz-se que ele viveu por dezenove anos praticando o dever de ir e voltar. As pessoas que trabalhavam no caminho — arando, semeando, debulhando e fazendo outros trabalhos — viram o Ancião caminhando daquela maneira e comentavam entre si: 'Este Ancião volta repetidamente sobre seus passos ao caminhar. Estará ele perdido no caminho ou terá esquecido algo?' Sem dar atenção a esses comentários, praticando os deveres de monge com a mente unida ao tema de meditação, ele alcançou o estado de Arahant no período de vinte anos. No dia em que alcançou o estado de Arahant, uma divindade que habitava na extremidade de seu caminho de caminhada meditativa permaneceu ali iluminando o local com a luz de seus dedos. Os quatro Grandes Reis Celestiais, Sakka, o rei dos deuses, e o Brahma Sahampati também vieram prestar-lhe homenagens. Vendo aquele brilho, o Ancião Mahātissa, que vivia na floresta, perguntou-lhe no dia seguinte: 'Houve um brilho perto do venerável durante a noite. Que brilho era aquele?' O Ancião, tentando desviar o assunto, disse: 'O que chamam de brilho pode ser o brilho de uma lâmpada ou o brilho de uma joia', e assim por diante. Mas quando pressionado com a frase 'O senhor está ocultando isso', ele admitiu dizendo 'Sim' e revelou sua realização. E também como o Ancião Mahānāga, que vivia em Kāḷavallimaṇḍapa.

---

โสปิ กิร คตปจฺจาคตวตฺตํ ปูเรนฺโต – ปฐมํ ตาว ภควโต มหาปธานํ ปูเชสฺสามีติ สตฺตวสฺสานิ ฐานจงฺกมเมว อธิฏฺฐาสิ. ปุน โสฬสวสฺสานิ คตปจฺจาคตวตฺตํ ปูเรตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. โส กมฺมฏฺฐานยุตฺเตเนว จิตฺเตน ปาทํ อุทฺธรนฺโต, วิยุตฺเตน อุทฺธเฏ ปฏินิวตฺเตนฺโต คามสมีปํ คนฺตฺวา ‘‘คาวี นุ ปพฺพชิโต นู’’ติ อาสงฺกนียปเทเส ฐตฺวา จีวรํ ปารุปิตฺวา กจฺฉกนฺตรโต อุทเกน ปตฺตํ โธวิตฺวา อุทกคณฺฑูสํ กโรติ. กึ การณา? มา เม ภิกฺขํ ทาตุํ วา วนฺทิตุํ วา อาคเต มนุสฺเส ‘ทีฆายุกา โหถา’ติ วจนมตฺเตนาปิ กมฺมฏฺฐานวิกฺเขโป อโหสีติ. ‘‘อชฺช, ภนฺเต, กติมี’’ติ ทิวสํ วา ภิกฺขุคณนํ วา ปญฺหํ วา ปุจฺฉิโต ปน อุทกํ คิลิตฺวา อาโรเจติ. สเจ ทิวสาทีนิ ปุจฺฉกา น โหนฺติ, นิกฺขมนเวลาย คามทฺวาเร นิฏฺฐุภิตฺวาว ยาติ.

Diz-se que ele também, praticando o dever de ir e voltar, pensou primeiro: 'Prestarei homenagem ao grande esforço do Abençoado', e por sete anos determinou-se a praticar apenas de pé e caminhando. Depois, tendo praticado o dever de ir e voltar por dezoito anos (conforme o Nissaya, dezesseis anos), alcançou o estado de Arahant. Ele levantava o pé apenas com a mente unida ao tema de meditação; se o levantasse com a mente desprovida dele, recuava. Ao aproximar-se da aldeia, parando em um local onde as pessoas pudessem ter dúvidas ('É uma vaca ou um monge?'), ele vestia seu manto externo, lavava sua tigela com água de sua garrafa de água que carregava sob a axila e enchia a boca com água. Por qual razão? 'Para que não haja dispersão do meu tema de meditação mesmo pelo mero ato de dizer "Que vocês tenham uma vida longa" às pessoas que vêm para me oferecer esmolas ou me prestar homenagens.' Se lhe perguntassem sobre o dia ('Que dia do mês lunar é hoje, venerável?'), o número de monges ou uma questão doutrinária, ele engolia a água e respondia. Se não houvesse ninguém para perguntar sobre o dia ou outras coisas, ao sair, ele simplesmente cuspia a água no portão da aldeia e seguia seu caminho.

---

กลมฺพติตฺถวิหาเร วสฺสูปคตา ปญฺญาสภิกฺขู วิย จ. เต กิร อาสฬฺหิปุณฺณมายํ กติกวตฺตํ อกํสุ – ‘‘อรหตฺตํ อปฺปตฺวา อญฺญมญฺญํ นาลปิสฺสามา’’ติ, คามญฺจ ปิณฺฑาย ปวิสนฺตา อุทกคณฺฑูสํ กตฺวา ปวิสึสุ. ทิวสาทีสุ ปุจฺฉิเตสุ วุตฺตนเยเนว ปฏิปชฺชึสุ. ตตฺถ มนุสฺสา นิฏฺฐุภนํ [Pg.171] ทิสฺวา ชานึสุ – ‘‘อชฺเชโก อาคโต, อชฺช ทฺเว’’ติ. เอวญฺจ จินฺเตสุํ – ‘‘กินฺนุ โข เอเต อมฺเหหิเยว สทฺธึ น สลฺลปนฺติ, อุทาหุ อญฺญมญฺญมฺปิ. สเจ อญฺญมญฺญมฺปิ น สลฺลปนฺติ, อทฺธา วิวาทชาตา ภวิสฺสนฺติ. เอถ เน อญฺญมญฺญํ ขมาเปสฺสามา’’ติ, สพฺเพ วิหารํ คนฺตฺวา ปญฺญาสาย ภิกฺขูสุ ทฺเวปิ ภิกฺขู เอโกกาเส นาทฺทสํสุ. ตโต โย เตสุ จกฺขุมา ปุริโส, โส อาห – ‘‘น โภ กลหการกานํ วสโนกาโส อีทิโส โหติ, สุสมฺมฏฺฐํ เจติยงฺคณโพธิยงฺคณํ, สุนิกฺขิตฺตา สมฺมชฺชนิโย, สูปฏฺฐปิตํ ปานียํ ปริโภชนีย’’นฺติ, เต ตโตว นิวตฺตา. เตปิ ภิกฺขู อนฺโต เตมาเสเยว อรหตฺตํ ปตฺวา มหาปวารณาย วิสุทฺธิปวารณํ ปวาเรสุํ.

E também como os cinquenta monges que passaram o retiro das chuvas no mosteiro de Kalambatittha. Diz-se que, no dia da lua cheia de Āsāḷha, eles fizeram um acordo mútuo: 'Não falaremos uns com os outros até alcançarmos o estado de Arahant.' E, ao entrarem na aldeia para esmolar comida, entravam mantendo água na boca. Quando lhes faziam perguntas sobre o dia ou outras coisas, agiam exatamente da maneira descrita anteriormente. As pessoas dali, ao verem a água sendo cuspida, sabiam: 'Hoje veio um, hoje vieram dois.' E pensavam assim: 'Será que eles não falam apenas conosco ou também não falam entre si? Se eles também não falam entre si, certamente deve ter surgido uma disputa entre eles. Vamos lá para fazê-los pedir perdão uns aos outros.' Todos foram ao mosteiro, mas não viram sequer dois dos cinquenta monges juntos em um mesmo lugar. Então, o homem mais sábio entre eles disse: 'Amigos, o local de moradia de pessoas que disputam não é assim. O pátio da estupa e o pátio da árvore Bodhi estão bem varridos, as vassouras estão bem guardadas, e a água para beber e para uso doméstico está bem providenciada.' Com isso, eles retornaram dali mesmo. E aqueles monges, tendo alcançado o estado de Arahant dentro dos três meses do retiro, realizaram a cerimônia de Pavāraṇā com total pureza no dia da Grande Pavāraṇā.

---

เอวํ กาฬวลฺลิมณฺฑปวาสี มหานาคตฺเถโร วิย, กลมฺพติตฺถวิหาเร วสฺสูปคตภิกฺขู วิย จ กมฺมฏฺฐานยุตฺเตเนว จิตฺเตน ปาทํ อุทฺธรนฺโต คามสมีปํ คนฺตฺวา อุทกคณฺฑูสํ กตฺวา วีถิโย สลฺลกฺเขตฺวา, ยตฺถ สุราโสณฺฑธุตฺตาทโย กลหการกา จณฺฑหตฺถิอสฺสาทโย วา นตฺถิ, ตํ วีถึ ปฏิปชฺชติ. ตตฺถ จ ปิณฺฑาย จรมาโน น ตุริตตุริโต วิย ชเวน คจฺฉติ. น หิ ชเวน ปิณฺฑปาติยธุตงฺคํ นาม กิญฺจิ อตฺถิ. วิสมภูมิภาคปฺปตฺตํ ปน อุทกสกฏํ วิย นิจฺจโล หุตฺวา คจฺฉติ. อนุฆรํ ปวิฏฺโฐ จ ทาตุกามํ วา อทาตุกามํ วา สลฺลกฺเขตฺวา ตทนุรูปํ กาลํ อาคเมนฺโต ภิกฺขํ ปฏิลภิตฺวา อาทาย อนฺโตคาเม วา พหิคาเม วา วิหารเมว วา อาคนฺตฺวา ยถา ผาสุเก ปติรูเป โอกาเส นิสีทิตฺวา กมฺมฏฺฐานํ มนสิกโรนฺโต อาหาเร ปฏิกูลสญฺญํ อุปฏฺฐเปตฺวา อกฺขพฺภญฺชน – วณเลปนปุตฺตมํสูปมวเสน ปจฺจเวกฺขนฺโต อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตํ อาหารํ อาหาเรติ, เนว ทวาย น มทาย น มณฺฑนาย น วิภูสนาย…เป… ภุตฺตาวี จ อุทกกิจฺจํ กตฺวา มุหุตฺตํ ภตฺตกิลมถํ ปฏิปฺปสฺสมฺเภตฺวา ยถา ปุเรภตฺตํ, เอวํ ปจฺฉาภตฺตํ ปุริมยามํ ปจฺฉิมยามญฺจ กมฺมฏฺฐานเมว มนสิ กโรติ, อยํ วุจฺจติ หรติ จ ปจฺจาหรติ จาติ.

Assim, como o Ancião Mahānāga que vivia em Kāḷavallimaṇḍapa, e como os monges que passaram o retiro das chuvas no mosteiro de Kalambatittha, levantando o pé apenas com a mente unida ao tema de meditação, ao aproximar-se da aldeia, ele enche a boca com água, observa as ruas e segue por aquela onde não há bêbados, libertinos, pessoas briguentas, ou elefantes e cavalos ferozes. E ali, ao caminhar para esmolar comida, ele não anda apressadamente ou com rapidez. Pois não existe nenhuma prática ascética de esmolar comida que envolva pressa. Pelo contrário, ele caminha de forma firme e serena, como uma carroça de água que passa por um terreno acidentado. Tendo entrado de casa em casa, observando quem deseja doar e quem não deseja, esperando o tempo apropriado de acordo com a situação, ele recebe a esmola de comida, pega-a e, seja dentro da aldeia, fora da aldeia ou tendo retornado ao próprio mosteiro, senta-se em um local confortável e adequado. Mantendo o tema de meditação na mente, estabelecendo a percepção da repulsividade do alimento, ele consome o alimento dotado de oito qualidades, refletindo sobre ele por meio das analogias de lubrificar o eixo de uma carroça, aplicar unguento em uma ferida ou comer a carne do próprio filho; não para diversão, não para embriaguez, não para embelezamento, não para adorno... [pe]... E tendo comido, realizado seus deveres com a água, descansado por um momento para aliviar o cansaço da refeição, ele foca a mente no tema de meditação na parte da tarde, na primeira vigília da noite e na última vigília da noite, exatamente como fazia antes da refeição. Este é chamado de 'aquele que leva e traz de volta [o tema de meditação]'.

---

อิทํ ปน หรณปจฺจาหรณสงฺขาตํ คตปจฺจาคตวตฺตํ ปูเรนฺโต ยทิ อุปนิสฺสยสมฺปนฺโน โหติ, ปฐมวเย เอว อรหตฺตํ ปาปุณาติ. โน เจ ปฐมวเย ปาปุณาติ, อถ มชฺฌิมวเย; โน เจ มชฺฌิมวเย ปาปุณาติ, อถ มรณสมเย; โน เจ มรณสมเย ปาปุณาติ, อถ [Pg.172] เทวปุตฺโต หุตฺวา; โน เจ เทวปุตฺโต หุตฺวา ปาปุณาติ, อนุปฺปนฺเน พุทฺเธ นิพฺพตฺโต ปจฺเจกโพธึ สจฺฉิกโรติ. โน เจ ปจฺเจกโพธึ สจฺฉิกโรติ, อถ พุทฺธานํ สมฺมุขีภาเว ขิปฺปาภิญฺโญ โหติ; เสยฺยถาปิ เถโร พาหิโย ทารุจีริโย มหาปญฺโญ วา, เสยฺยถาปิ เถโร สาริปุตฺโต มหิทฺธิโก วา, เสยฺยถาปิ เถโร มหาโมคฺคลฺลาโน ธุตวาโท วา, เสยฺยถาปิ เถโร มหากสฺสโป ทิพฺพจกฺขุโก วา, เสยฺยถาปิ เถโร อนุรุทฺโธ วินยธโร วา, เสยฺยถาปิ เถโร อุปาลิ ธมฺมกถิโก วา, เสยฺยถาปิ เถโร ปุณฺโณ มนฺตาณิปุตฺโต อารญฺญิโก วา, เสยฺยถาปิ เถโร เรวโต พหุสฺสุโต วา, เสยฺยถาปิ เถโร อานนฺโท ภิกฺขากาโม วา, เสยฺยถาปิ เถโร ราหุโล พุทฺธปุตฺโตติ. อิติ อิมสฺมึ จตุกฺเก ยฺวายํ หรติ จ ปจฺจาหรติ จ, ตสฺส โคจรสมฺปชญฺญํ สิขาปตฺตํ โหติ.

Se aquele que pratica este dever de ir e voltar, conhecido como levar e trazer de volta [o tema de meditação], for dotado de fortes condições de apoio, ele alcança o estado de Arahant ainda na juventude. Se não alcançar na juventude, alcança na meia-idade; se não na meia-idade, no momento da morte; se não no momento da morte, tendo renascido como um filho dos deuses; se não tendo renascido como um filho dos deuses, renascendo em uma época em que nenhum Buda surgiu, ele realiza a iluminação silenciosa. Se não realizar a iluminação silenciosa, então, na presença de um Buda, ele se torna alguém de penetração rápida, como o Ancião Bāhiya Dārucīriya; ou alguém de grande sabedoria, como o Ancião Sāriputta; ou alguém de grandes poderes psíquicos, como o Ancião Mahāmoggallāna; ou um defensor das práticas ascéticas, como o Ancião Mahākassapa; ou alguém dotado do olho divino, como o Ancião Anuruddha; ou um conhecedor da disciplina, como o Ancião Upāli; ou um expositor do Dhamma, como o Ancião Puṇṇa Mantāṇiputta; ou um habitante da floresta, como o Ancião Revata; ou alguém de grande erudição, como o Ancião Ānanda; ou alguém desejoso de treinamento, como o Ancião Rāhula, o filho do Buda. Assim, nesta tétrade, aquele que leva e traz de volta [o tema de meditação], a sua compreensão clara do campo de atividade atinge o ápice.

---

อภิกฺกมาทีสุ ปน อสมฺมุยฺหนํ อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ, ตํ เอวํ เวทิตพฺพํ – อิธ ภิกฺขุ อภิกฺกมนฺโต วา ปฏิกฺกมนฺโต วา ยถา อนฺธพาลปุถุชฺชนา อภิกฺกมาทีสุ – ‘‘อตฺตา อภิกฺกมติ, อตฺตนา อภิกฺกโม นิพฺพตฺติโต’’ติ วา, ‘‘อหํ อภิกฺกมามิ, มยา อภิกฺกโม นิพฺพตฺติโต’’ติ วา สมฺมุยฺหนฺติ, ตถา อสมฺมุยฺหนฺโต ‘‘อภิกฺกมามี’’ติ จิตฺเต อุปฺปชฺชมาเน เตเนว จิตฺเตน สทฺธึ จิตฺตสมุฏฺฐานา วาโยธาตุ วิญฺญตฺตึ ชนยมานา อุปฺปชฺชติ. อิติ จิตฺตกิริยวาโยธาตุวิปฺผารวเสน อยํ กายสมฺมโต อฏฺฐิสงฺฆาโต อภิกฺกมติ. ตสฺเสวํ อภิกฺกมโต เอเกกปาทุทฺธรเณ ปถวีธาตุ อาโปธาตูติ ทฺเว ธาตุโย โอมตฺตา โหนฺติ มนฺทา, อิตรา ทฺเว อธิมตฺตา โหนฺติ พลวติโย; ตถา อติหรณวีติหรเณสุ. โวสฺสชฺชเน เตโชธาตุ วาโยธาตูติ ทฺเว ธาตุโย โอมตฺตา โหนฺติ มนฺทา, อิตรา ทฺเว อธิมตฺตา พลวติโย, ตถา สนฺนิกฺเขปนสนฺนิรุชฺฌเนสุ. ตตฺถ อุทฺธรเณ ปวตฺตา รูปารูปธมฺมา อติหรณํ น ปาปุณนฺติ, ตถา อติหรเณ ปวตฺตา วีติหรณํ, วีติหรเณ ปวตฺตา โวสฺสชฺชนํ, โวสฺสชฺชเน ปวตฺตา สนฺนิกฺเขปนํ, สนฺนิกฺเขปเน ปวตฺตา สนฺนิรุชฺฌนํ น ปาปุณนฺติ. ตตฺถ ตตฺเถว ปพฺพํ ปพฺพํ สนฺธิ สนฺธิ โอธิ โอธิ หุตฺวา ตตฺตกปาเล [Pg.173] ปกฺขิตฺตติลานิ วิย ปฏปฏายนฺตา ภิชฺชนฺติ. ตตฺถ โก เอโก อภิกฺกมติ, กสฺส วา เอกสฺส อภิกฺกมนํ? ปรมตฺถโต หิ ธาตูนํเยว คมนํ, ธาตูนํ ฐานํ, ธาตูนํ นิสชฺชนํ, ธาตูนํ สยนํ. ตสฺมึ ตสฺมึ โกฏฺฐาเส สทฺธึ รูเปน.

A clara compreensão da não-ilusão (asammohasampajañña) ao ir para a frente e assim por diante deve ser entendida da seguinte maneira: aqui, um monge, ao ir para a frente ou ao voltar para trás, não se ilude como as pessoas comuns cegas e tolas, que se confundem ao ir para a frente, etc., pensando: 'o eu avança, o avanço foi realizado pelo eu', ou 'eu avanço, o avanço foi realizado por mim'. Em vez de se iludir assim, quando surge o pensamento 'vou avançar', surge também, junto com essa mente, o elemento ar originado da mente, gerando a expressão corporal (viññatti). Assim, por meio da difusão do elemento ar gerado pela atividade mental, esta pilha de ossos, convencionada como 'corpo', avança. À medida que ele avança dessa maneira, ao levantar cada pé, os dois elementos terra e água são fracos e lentos, enquanto os outros dois (fogo e ar) são proeminentes e fortes; o mesmo ocorre ao mover para a frente e ao deslocar. Ao abaixar o pé, os dois elementos fogo e ar são fracos e lentos, enquanto os outros dois são proeminentes e fortes; o mesmo ocorre ao colocar o pé no chão e ao pressioná-lo. Ali, os fenômenos físicos e mentais que ocorrem no ato de levantar não alcançam o ato de mover para a frente; os que ocorrem no mover para a frente não alcançam o deslocar; os do deslocar não alcançam o abaixar; os do abaixar não alcançam o colocar no chão; e os do colocar no chão não alcançam o pressionar. Eles se desintegram exatamente ali onde surgem, seção por seção, articulação por articulação, parte por parte, como sementes de gergelim jogadas em uma frigideira quente, estalando e cessando. Ali, quem é que avança? De quem é esse avanço? Pois, em sentido último, há apenas o movimento dos elementos, a permanência dos elementos, o sentar dos elementos, o deitar dos elementos, em cada uma dessas partes, junto com a matéria.

---

อญฺญํ อุปฺปชฺชเต จิตฺตํ, อญฺญํ จิตฺตํ นิรุชฺฌติ;

อวีจิมนุสมฺพนฺโธ, นทีโสโตว วตฺตตีติ.

Uma mente surge, outra mente cessa; uma sucessão contínua e ininterrupta flui como a correnteza de um rio.

---

เอวํ อภิกฺกมาทีสุ อสมฺมุยฺหนํ อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ นามาติ.

Assim, a não-ilusão ao ir para a frente e assim por diante é chamada de clara compreensão da não-ilusão.

---

นิฏฺฐิโต อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหตีติ ปทสฺส อตฺโถ.

Aqui termina a explicação do significado da frase: 'ao ir para a frente e ao voltar para trás, ele age com clara compreensão'.

---

อาโลกิเต วิโลกิเตติ เอตฺถ ปน อาโลกิตํ นาม ปุรโต เปกฺขณํ. วิโลกิตํ นาม อนุทิสาเปกฺขณํ. อญฺญานิปิ เหฏฺฐา อุปริ ปจฺฉโต เปกฺขณวเสน โอโลกิตอุลฺโลกิตาปโลกิตานิ นาม โหนฺติ, ตานิ อิธ น คหิตานิ. สารุปฺปวเสน ปน อิมาเนว ทฺเว คหิตานิ, อิมินา วา มุเขน สพฺพานิปิ ตานิ คหิตาเนวาติ.

Na frase 'ao olhar para a frente e ao olhar para os lados', 'olhar para a frente' (ālokita) significa olhar diretamente diante de si. 'Olhar para os lados' (vilokita) significa olhar para as direções intermediárias. Existem também outros tipos de olhar, como olhar para baixo (olokita), olhar para cima (ullokita) e olhar para trás (apalokita), mas estes não são mencionados aqui. No entanto, por uma questão de adequação para os monges, apenas estes dois foram mencionados; ou, por meio destes dois, todos os outros tipos de olhar também devem ser considerados como incluídos.

---

ตตฺถ ‘‘อาโลเกสฺสามี’’ติ จิตฺเต อุปฺปนฺเน จิตฺตวเสเนว อโนโลเกตฺวา อตฺถปริคฺคณฺหนํ สาตฺถกสมฺปชญฺญํ, ตํ อายสฺมนฺตํ นนฺทํ กายสกฺขึ กตฺวา เวทิตพฺพํ. วุตฺตญฺเหตํ ภควตา – ‘‘สเจ, ภิกฺขเว, นนฺทสฺส ปุรตฺถิมา ทิสา อาโลเกตพฺพา โหติ, สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา นนฺโท ปุรตฺถิมํ ทิสํ อาโลเกติ – ‘เอวํ เม ปุรตฺถิมํ ทิสํ อาโลกยโต น อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสวิสฺสนฺตี’ติ. อิติห ตตฺถ สมฺปชาโน โหติ (อ. นิ. ๘.๙). สเจ, ภิกฺขเว, นนฺทสฺส ปจฺฉิมา ทิสา…เป… อุตฺตรา ทิสา…เป… ทกฺขิณา ทิสา…เป… อุทฺธํ…เป… อโธ…เป… อนุทิสา อนุวิโลเกตพฺพา โหติ, สพฺพํ เจตสา สมนฺนาหริตฺวา นนฺโท อนุทิสํ อนุวิโลเกติ – ‘เอวํ เม อนุทิสํ อนุวิโลกยโต น อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสวิสฺสนฺตี’ติ. อิติห ตตฺถ สมฺปชาโน โหตี’’ติ.

Ali, quando surge o pensamento 'vou olhar', a apreensão do que é benéfico, sem olhar meramente pelo impulso da mente, é a clara compreensão do propósito (sātthakasampajañña). Isso deve ser compreendido tomando o venerável Nanda como exemplo vivo. Pois isto foi dito pelo Abençoado: 'Se, monges, Nanda precisa olhar para a direção leste, ele olha para a direção leste aplicando toda a sua mente: "Enquanto eu estiver olhando para a direção leste, estados prejudiciais e cobiçosos de cobiça e desprazer não me invadirão". Assim, ele age com clara compreensão ali. Se, monges, Nanda precisa olhar para a direção oeste... pe... direção norte... pe... direção sul... pe... para cima... pe... para baixo... pe... ou se ele precisa olhar ao redor para as direções intermediárias, ele olha ao redor para as direções intermediárias aplicando toda a sua mente: "Enquanto eu estiver olhando ao redor para as direções intermediárias, estados prejudiciais e cobiçosos de cobiça e desprazer não me invadirão". Assim, ele age com clara compreensão ali'.

---

อปิ จ อิธาปิ ปุพฺเพ วุตฺตเจติยทสฺสนาทิวเสเนว สาตฺถกตา จ สปฺปายตา จ เวทิตพฺพา, กมฺมฏฺฐานสฺส ปน อวิชหนเมว โคจรสมฺปชญฺญํ. ตสฺมา [Pg.174] เอตฺถ ขนฺธธาตุอายตนกมฺมฏฺฐานิเกหิ อตฺตโน กมฺมฏฺฐานวเสเนว, กสิณาทิกมฺมฏฺฐานิเกหิ วา ปน กมฺมฏฺฐานสีเสเนว อาโลกนํ วิโลกนํ กาตพฺพํ. อพฺภนฺตเร อตฺตา นาม อาโลเกตา วา วิโลเกตา วา นตฺถิ, ‘อาโลเกสฺสามี’ติ ปน จิตฺเต อุปฺปชฺชมาเน เตเนว จิตฺเตน สทฺธึ จิตฺตสมุฏฺฐานา วาโยธาตุ วิญฺญตฺตึ ชนยมานา อุปฺปชฺชติ. อิติ จิตฺตกิริยวาโยธาตุวิปฺผารวเสน เหฏฺฐิมํ อกฺขิทลํ อโธ สีทติ, อุปริมํ อุทฺธํ ลงฺเฆติ. โกจิ ยนฺตเกน วิวรนฺโต นาม นตฺถิ. ตโต จกฺขุวิญฺญาณํ ทสฺสนกิจฺจํ สาเธนฺตํ อุปฺปชฺชตีติ เอวํ ปชานนํ ปเนตฺถ อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ นาม. อปิ จ มูลปริญฺญา อาคนฺตุกตาว กาลิกภาววเสน เปตฺถ อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ. มูลปริญฺญาวเสน ตาว –

Além disso, aqui também, a utilidade (sātthakatā) e a adequação (sappāyatā) devem ser compreendidas da mesma maneira descrita anteriormente para ver o santuário (cetiya) e assim por diante. O não abandono do objeto de meditação (kammaṭṭhāna) é a clara compreensão do domínio (gocarasampajañña). Portanto, aqui, aqueles que meditam nos agregados, elementos e bases devem olhar para a frente e para os lados apenas de acordo com seu próprio objeto de meditação; e aqueles que meditam nos kasiṇas, etc., devem fazê-lo mantendo o objeto de meditação como prioridade. Internamente, não existe um eu que seja o observador ou o olhador. No entanto, quando surge o pensamento 'vou olhar', surge também, junto com essa mente, o elemento ar originado da mente, gerando a expressão corporal (viññatti). Assim, por meio da difusão do elemento ar gerado pela atividade mental, a pálpebra inferior desce e a pálpebra superior sobe. Não há ninguém que as abra com um mecanismo. A partir disso, a consciência visual surge realizando a função de ver. Compreender dessa maneira é o que se chama aqui de clara compreensão da não-ilusão (asammohasampajañña). Além disso, a clara compreensão da não-ilusão aqui também deve ser compreendida por meio da compreensão plena da raiz (mūlapariññā), da natureza de visitante (āgantukatā) e do caráter temporário (tāvakālikabhāva). Primeiramente, por meio da compreensão plena da raiz:

---

ภวงฺคาวชฺชนญฺเจว, ทสฺสนํ สมฺปฏิจฺฉนํ;

สนฺตีรณํ โวฏฺฐพฺพนํ, ชวนํ ภวติ สตฺตมํ.

O fluxo do ser, a advertência, o ver, a recepção, a investigação, a determinação e o javana, que é o sétimo.

---

ตตฺถ ภวงฺคํ อุปปตฺติภวสฺส องฺคกิจฺจํ สาธยมานํ ปวตฺตติ, ตํ อาวฏฺเฏตฺวา กิริยมโนธาตุ อาวชฺชนกิจฺจํ สาธยมานา, ตํนิโรธา จกฺขุวิญฺญาณํ ทสฺสนกิจฺจํ สาธยมานํ, ตํนิโรธา วิปากมโนธาตุ สมฺปฏิจฺฉนกิจฺจํ สาธยมานา, ตํนิโรธา วิปากมโนวิญฺญาณธาตุ สนฺตีรณกิจฺจํ สาธยมานา, ตํนิโรธา กิริยมโนวิญฺญาณธาตุ โวฏฺฐพฺพนกิจฺจํ สาธยมานา, ตํนิโรธา สตฺตกฺขตฺตุํ ชวนํ ชวติ. ตตฺถ ปฐมชวเนปิ – ‘‘อยํ อิตฺถี, อยํ ปุริโส’’ติ รชฺชนทุสฺสนมุยฺหนวเสน อาโลกิตวิโลกิตํ นาม น โหติ. ทุติยชวเนปิ…เป… สตฺตมชวเนปิ. เอเตสุ ปน ยุทฺธมณฺฑเล โยเธสุ วิย เหฏฺฐุปริยวเสน ภิชฺชิตฺวา ปติเตสุ – ‘‘อยํ อิตฺถี, อยํ ปุริโส’’ติ รชฺชนาทิวเสน อาโลกิตวิโลกิตํ โหติ. เอวํ ตาเวตฺถ มูลปริญฺญาวเสน อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

Ali, o fluxo do ser (bhavaṅga) ocorre realizando a função de ser um fator do processo de existência. Interrompendo-o, o elemento mente funcional realiza a função de advertência. Com a cessação deste, a consciência visual realiza a função de ver. Com a cessação desta, o elemento mente resultante realiza a função de recepção. Com a cessação deste, o elemento consciência mental resultante realiza a função de investigação. Com a cessação deste, o elemento consciência mental funcional realiza a função de determinação. Com a cessação deste, o javana ocorre por sete vezes. Ali, mesmo no primeiro javana, não ocorre o olhar para a frente ou para os lados com base no apego, aversão ou ilusão de que 'esta é uma mulher, este é um homem'. O mesmo ocorre no segundo... pe... e no sétimo javana. No entanto, quando estes cessam e caem uns após os outros, como soldados em um campo de batalha, então ocorre o olhar para a frente ou para os lados com base no apego, etc., pensando: 'esta é uma mulher, este é um homem'. Assim, primeiramente, a clara compreensão da não-ilusão deve ser compreendida por meio da compreensão plena da raiz.

---

จกฺขุทฺวาเร ปน รูเป อาปาถมาคเต ภวงฺคจลนโต อุทฺธํ สกกิจฺจนิปฺผาทนวเสน อาวชฺชนาทีสุ อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุทฺเธสุ อวสาเน ชวนํ อุปฺปชฺชติ, ตํ ปุพฺเพ อุปฺปนฺนานํ อาวชฺชนาทีนํ เคหภูเต จกฺขุทฺวาเร อาคนฺตุกปุริโส วิย โหติ. ตสฺส ยถา ปรเคเห กิญฺจิ ยาจิตุํ ปวิฏฺฐสฺส อาคนฺตุกปุริสสฺส เคหสฺสามิเกสุ ตุณฺหีมาสิเนสุ อาณากรณํ น ยุตฺตํ, เอวํ [Pg.175] อาวชฺชนาทีนํ เคหภูเต จกฺขุทฺวาเร อาวชฺชนาทีสุปิ อรชฺชนฺเตสุ อทุสฺสนฺเตสุ อมุยฺหนฺเตสุ จ รชฺชนทุสฺสนมุยฺหนํ อยุตฺตนฺติ เอวํ อาคนฺตุกภาววเสน อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

No entanto, quando uma forma entra no campo de visão na porta do olho, após a vibração do fluxo do ser, e após os estados mentais de advertência, etc., terem surgido e cessado realizando suas respectivas funções, surge finalmente o javana. Este javana é como um visitante na porta do olho, que serve de casa para os estados de advertência, etc., que surgiram anteriormente. Assim como não é apropriado para um visitante que entra na casa de outra pessoa para pedir algo dar ordens enquanto os donos da casa estão sentados em silêncio, da mesma forma, na porta do olho, que serve de casa para os estados de advertência, etc., visto que os próprios estados de advertência, etc., não se apegam, não se irritam e não se iludem, é inapropriado para o javana apegar-se, irritar-se ou iludir-se. Assim, a clara compreensão da não-ilusão deve ser compreendida por meio da natureza de visitante.

---

ยานิ ปเนตานิ จกฺขุทฺวาเร โวฏฺฐพฺพนปริโยสานานิ จิตฺตานิ อุปฺปชฺชนฺติ, ตานิ สทฺธึ สมฺปยุตฺตธมฺเมหิ ตตฺถ ตตฺเถว ภิชฺชนฺติ, อญฺญมญฺญํ น ปสฺสนฺตีติ, อิตฺตรานิ ตาวกาลิกานิ โหนฺติ. ตตฺถ ยถา เอกสฺมึ ฆเร สพฺเพสุ มานุสเกสุ มเตสุ อวเสสสฺส เอกสฺส ตงฺขณญฺเญว มรณธมฺมสฺส น ยุตฺตา นจฺจคีตาทีสุ อภิรติ นาม. เอวเมว เอกทฺวาเร สสมฺปยุตฺเตสุ อาวชฺชนาทีสุ ตตฺถ ตตฺเถว มเตสุ อวเสสสฺส ตงฺขเณเยว มรณธมฺมสฺส ชวนสฺสาปิ รชฺชนทุสฺสนมุยฺหนวเสน อภิรติ นาม น ยุตฺตาติ. เอวํ ตาวกาลิกภาววเสน อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

Além disso, as mentes que surgem na porta do olho e terminam com a determinação (voṭṭhabbana) desintegram-se exatamente ali onde surgem, junto com seus estados mentais associados; elas não se veem mutuamente, sendo breves e temporárias. Ali, assim como em uma casa onde todas as pessoas morreram, não seria apropriado para a única pessoa restante, que está prestes a morrer naquele exato momento, deleitar-se com danças, canções e afins; da mesma forma, em uma única porta dos sentidos, quando os estados de advertência, etc., junto com seus associados, morreram exatamente ali onde surgiram, não é apropriado para o javana restante, que também está prestes a morrer naquele exato momento, deleitar-se por meio do apego, da aversão ou da ilusão. Assim, a clara compreensão da não-ilusão deve ser compreendida por meio do caráter temporário.

---

อปิ จ ขนฺธายตนธาตุปจฺจยปจฺจเวกฺขณวเสน เปตํ เวทิตพฺพํ. เอตฺถ หิ จกฺขุ เจว รูปา จ รูปกฺขนฺโธ, ทสฺสนํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ, ตํสมฺปยุตฺตา เวทนา เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญา สญฺญากฺขนฺโธ, ผสฺสาทิกา สงฺขารกฺขนฺโธ. เอวเมเตสํ ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ สมวาเย อาโลกนวิโลกนํ ปญฺญายติ. ตตฺถ โก เอโก อาโลเกติ, โก วิโลเกติ?

Além disso, isso também deve ser compreendido por meio da reflexão sobre os agregados, bases, elementos e condições. Pois aqui, o olho e as formas constituem o agregado da matéria (rūpakkhandha); o ver é o agregado da consciência (viññāṇakkhandha); a sensação associada a ele é o agregado da sensação (vedanākkhandha); a percepção é o agregado da percepção (saññākkhandha); e o contato e outros fatores associados são o agregado das formações mentais (saṅkhārakkhandha). Assim, na reunião desses cinco agregados, o olhar para a frente e para os lados torna-se manifesto. Ali, quem é o indivíduo que olha para a frente? Quem olha para os lados?

---

ตถา จกฺขุ จกฺขายตนํ, รูปํ รูปายตนํ, ทสฺสนํ มนายตนํ, เวทนาทโย สมฺปยุตฺตธมฺมา ธมฺมายตนํ. เอวเมเตสํ จตุนฺนํ อายตนานํ สมวาเย อาโลกนวิโลกนํ ปญฺญายติ. ตตฺถ โก เอโก อาโลเกติ, โก วิโลเกติ?

Da mesma forma, o olho é a base do olho (cakkhāyatana); a forma é a base da forma (rūpāyatana); o ver é a base da mente (manāyatana); e os estados associados, como a sensação e outros, são a base dos fenômenos mentais (dhammāyatana). Assim, na reunião dessas quatro bases, o olhar para a frente e para os lados torna-se manifesto. Ali, quem é o indivíduo que olha para a frente? Quem olha para os lados?

---

ตถา จกฺขุ จกฺขุธาตุ, รูปํ รูปธาตุ, ทสฺสนํ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, ตํสมฺปยุตฺตา เวทนาทโย ธมฺมา ธมฺมธาตุ. เอวเมตาสํ จตุนฺนํ ธาตูนํ สมวาเย อาโลกนวิโลกนํ ปญฺญายติ. ตตฺถ โก เอโก อาโลเกติ, โก วิโลเกติ?

Da mesma forma, o olho é o elemento do olho (cakkhudhātu); a forma é o elemento da forma (rūpadhātu); o ver é o elemento da consciência visual (cakkhuviññāṇadhātu); e os estados associados, como a sensação e outros, são o elemento dos fenômenos mentais (dhammadhātu). Assim, na reunião desses quatro elementos, o olhar para a frente e para os lados torna-se manifesto. Ali, quem é o indivíduo que olha para a frente? Quem olha para os lados?

---

ตถา จกฺขุ นิสฺสยปจฺจโย, รูปา อารมฺมณปจฺจโย, อาวชฺชนํ อนนฺตรสมนนฺตรูปนิสฺสยนตฺถิวิคตปจฺจโย, อาโลโก อุปนิสฺสยปจฺจโย, เวทนาทโย สหชาตปจฺจโย. เอวเมเตสํ ปจฺจยานํ สมวาเย [Pg.176] อาโลกนวิโลกนํ ปญฺญายติ. ตตฺถ โก เอโก อาโลเกติ, โก วิโลเกตีติ? เอวเมตฺถ ขนฺธายตนธาตุปจฺจยปจฺจเวกฺขณวเสนปิ อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

Da mesma forma, o olho é a condição de apoio (nissayapaccayo); as formas são a condição de objeto (ārammaṇapaccayo); a advertência é a condição de proximidade, contiguidade, apoio decisivo, ausência e desaparecimento (anantara-samanantara-upanissaya-natthi-vigatapaccayo); a luz é a condição de apoio decisivo (upanissayapaccayo); e a sensação e outros fatores são a condição de coexistência (sahajātapaccayo). Assim, na reunião dessas condições, o olhar para a frente e para os lados torna-se manifesto. Ali, quem é o indivíduo que olha para a frente? Quem olha para os lados? Assim, aqui, a clara compreensão da não-ilusão também deve ser compreendida por meio da reflexão sobre os agregados, bases, elementos e condições.

---

สมิญฺชิเต ปสาริเตติ ปพฺพานํ สมิญฺชนปสารเณ. ตตฺถ จิตฺตวเสเนว สมิญฺชนปสารณํ อกตฺวา หตฺถปาทานํ สมิญฺชนปสารณปจฺจยา อตฺถานตฺถํ ปริคฺคณฺหิตฺวา อตฺถปริคฺคณฺหนํ สาตฺถกสมฺปชญฺญํ. ตตฺถ หตฺถปาเท อติจิรํ สมิญฺเชตฺวา วา ปสาเรตฺวา วา ฐิตสฺส ขเณ ขเณ เวทนา อุปฺปชฺชติ, จิตฺตํ เอกคฺคตํ น ลภติ, กมฺมฏฺฐานํ ปริปตติ, วิเสสํ นาธิคจฺฉติ. กาเล สมิญฺเชนฺตสฺส กาเล ปสาเรนฺตสฺส ปน ตา เวทนา นุปฺปชฺชนฺติ, จิตฺตํ เอกคฺคํ โหติ, กมฺมฏฺฐานํ ผาตึ คจฺฉติ, วิเสสมธิคจฺฉตีติ, เอวํ อตฺถานตฺถปริคฺคณฺหนํ เวทิตพฺพํ.

Na frase 'ao dobrar e ao estender', refere-se ao dobrar e estender dos membros (articulações). Ali, em vez de dobrar ou estender meramente pelo impulso da mente, deve-se discernir o que é benéfico e o que é prejudicial em relação ao dobrar e estender dos braços e pernas; a apreensão do que é benéfico é a clara compreensão do propósito (sātthakasampajañña). Pois, para aquele que permanece com os braços e pernas dobrados ou estendidos por muito tempo, a dor surge a cada momento, a mente não obtém a concentração, o objeto de meditação decai e ele não alcança nenhuma distinção espiritual. No entanto, para aquele que dobra no momento apropriado e estende no momento apropriado, tais dores não surgem, a mente torna-se concentrada, o objeto de meditação se desenvolve e ele alcança distinção espiritual. Assim deve ser compreendido o discernimento do que é benéfico e prejudicial.

---

อตฺเถ ปน สติปิ สปฺปายาสปฺปายํ ปริคฺคณฺหิตฺวา สปฺปายปริคฺคณฺหนํ สปฺปายสมฺปชญฺญํ. ตตฺรายํ นโย –

Mesmo quando há um propósito benéfico, discernir o que é adequado e o que é inadequado, e escolher o que é adequado, é a clara compreensão da adequação (sappāyasampajañña). A este respeito, este é o método:

---

มหาเจติยงฺคเณ กิร ทหรภิกฺขู สชฺฌายํ คณฺหนฺติ, เตสํ ปิฏฺฐิปสฺเสสุ ทหรภิกฺขุนิโย ธมฺมํ สุณนฺติ. ตตฺเรโก ทหโร หตฺถํ ปสาเรนฺโต กายสํสคฺคํ ปตฺวา เตเนว การเณน คิหี ชาโต. อปโร ภิกฺขุ ปาทํ ปสาเรนฺโต อคฺคิมฺหิ ปสาเรสิ, อฏฺฐิมาหจฺจ ปาโท ฌายิ. อปโร วมฺมิเก ปสาเรสิ, โส อาสีวิเสน ฑฏฺโฐ. อปโร จีวรกุฏิทณฺฑเก ปสาเรสิ, ตํ มณิสปฺโป ฑํสิ. ตสฺมา เอวรูเป อสปฺปาเย อปสาเรตฺวา สปฺปาเย ปสาเรตพฺพํ. อิทเมตฺถ สปฺปายสมฺปชญฺญํ.

Diz-se que, no pátio do Grande Santuário (Mahācetiya), jovens monges estavam recitando seus textos, e atrás deles jovens monjas ouviam o Dhamma. Ali, um jovem monge, ao estender o braço, entrou em contato físico com uma delas e, por essa razão, acabou voltando à vida laica. Outro monge, ao estender o pé, estendeu-o sobre o fogo; o fogo atingiu o osso e seu pé foi queimado. Outro estendeu o pé sobre um formigueiro e foi picado por uma cobra venenosa. Outro estendeu o pé contra a estaca da cabana de mantos e foi picado por uma cobra-joia (maṇisappa). Portanto, não se deve estender os membros em um lugar inadequado como esses, mas sim em um lugar adequado. Esta é, aqui, a clara compreensão da adequação.

---

โคจรสมฺปชญฺญํ ปน มหาเถรวตฺถุนา ทีเปตพฺพํ – มหาเถโร กิร ทิวาฐาเน นิสินฺโน อนฺเตวาสิเกหิ สทฺธึ กถยมาโน สหสา หตฺถํ สมิญฺเชตฺวา ปุน ยถาฐาเน ฐเปตฺวา สณิกํ สมิญฺเชสิ. ตํ อนฺเตวาสิกา ปุจฺฉึสุ – ‘‘กสฺมา, ภนฺเต, สหสา หตฺถํ สมิญฺชิตฺวา ปุน ยถาฐาเน ฐเปตฺวา สณิกํ สมิญฺชิยิตฺถา’’ติ? ยโต ปฏฺฐายาหํ, อาวุโส, กมฺมฏฺฐานํ มนสิกาตุํ อารทฺโธ, น เม กมฺมฏฺฐานํ มุญฺจิตฺวา หตฺโถ สมิญฺชิตปุพฺโพ, อิทานิ ปน เม ตุมฺเหหิ สทฺธึ กถยมาเนน กมฺมฏฺฐานํ มุญฺจิตฺวา สมิญฺชิโต. ตสฺมา ปุน ยถาฐาเน ฐเปตฺวา สมิญฺเชสินฺติ. สาธุ[Pg.177], ภนฺเต, ภิกฺขุนา นาม เอวรูเปน ภวิตพฺพนฺติ. เอวเมตฺถาปิ กมฺมฏฺฐานาวิชหนเมว โคจรสมฺปชญฺญนฺติ เวทิตพฺพํ.

A compreensão clara do campo de atuação (gocarasampajañña), por sua vez, deve ser ilustrada pela história do Grande Ancião (Mahāthera). Diz-se que o Grande Ancião, sentado em seu local de repouso diurno, conversando com seus discípulos, de repente dobrou o braço; então, colocando-o de volta na posição original, dobrou-o lentamente. Os discípulos lhe perguntaram: 'Por que, venerável senhor, o senhor dobrou o braço de repente e, depois de colocá-lo de volta na posição original, dobrou-o lentamente?' [Ele respondeu:] 'Amigos, desde que comecei a aplicar a mente ao objeto de meditação (kammaṭṭhāna), nunca antes havia dobrado o braço abandonando o objeto de meditação. Agora, porém, enquanto conversava com vocês, dobrei-o tendo abandonado o objeto de meditação. Por isso, coloquei-o de volta na posição original e o dobrei [novamente, com atenção].' [Os discípulos disseram:] 'Muito bem, venerável senhor! É assim que um bhikkhu deve ser.' Assim, também neste caso, deve-se entender que o não abandono do objeto de meditação é a própria compreensão clara do campo de atuação.

---

อพฺภนฺตเร อตฺตา นาม โกจิ สมิญฺเชนฺโต วา ปสาเรนฺโต วา นตฺถิ, วุตฺตปฺปการจิตฺตกิริยวาโยธาตุวิปฺผาเรน ปน สุตฺตากฑฺฒนวเสน ทารุยนฺตสฺส หตฺถปาทลจลนํ วิย สมิญฺชนปสารณํ โหตีติ เอวํ ปริชานนํ ปเนตฺถ อสมฺโมหสมฺปชญฺญนฺติ เวทิตพฺพํ.

No interior, não existe nenhum 'eu' (attā) que dobre ou estenda [os membros]. Pelo contrário, devido à difusão do elemento vento (vāyodhātu) gerada pela atividade mental da maneira descrita, o dobrar e o estender ocorrem como o movimento dos membros de um boneco de madeira puxado por cordas. Compreender isso claramente, neste contexto, deve ser entendido como a compreensão clara da não ilusão (asammohasampajañña).

---

สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณติ เอตฺถ สงฺฆาฏิจีวรานํ นิวาสนปารุปนวเสน ปตฺตสฺส ภิกฺขาปฏิคฺคหณาทิวเสน ปริโภโค ธารณํ นาม. ตตฺถ สงฺฆาฏิจีวรธารเณ ตาว นิวาเสตฺวา วา ปารุปิตฺวา วา ปิณฺฑาย จรโต อามิสลาโภ สีตสฺส ปฏิฆาตายาติอาทินา นเยน ภควตา วุตฺตปฺปกาโรเยว จ อตฺโถ อตฺโถ นาม. ตสฺส วเสน สาตฺถกสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

Na frase 'ao vestir o manto externo, as vestes e ao carregar a tigela', o termo 'carregar' (dhāraṇa) refere-se ao uso das vestes (saṅghāṭi e cīvara) ao vesti-las ou cobrir-se com elas, e ao uso da tigela (patta) para receber esmolas de comida, etc. Quanto a isso, no que diz respeito ao uso das vestes, o 'propósito' (attha) refere-se à obtenção de esmolas de comida ao caminhar para receber esmolas vestido ou coberto com elas, bem como ao propósito já exposto pelo Abençoado, como 'para proteção contra o frio', etc. Com base nesse propósito, deve-se entender a compreensão clara do propósito (sātthakasampajañña).

---

อุณฺหปกติกสฺส ปน ทุพฺพลสฺส จ จีวรํ สุขุมํ สปฺปายํ, สีตาลุกสฺส ฆนํ ทุปฏฺฏํ. วิปรีตํ อสปฺปายํ. ยสฺส กสฺสจิ ชิณฺณํ อสปฺปายเมว, อคฺคฬาทิทาเนน หิสฺส ตํ ปลิโพธกรํ โหติ. ตถา ปฏฺฏุณฺณทุกูลาทิเภทํ โลภนียจีวรํ. ตาทิสญฺหิ อรญฺเญ เอกกสฺส นิวาสนฺตรายกรํ ชีวิตนฺตรายกรญฺจาปิ โหติ. นิปฺปริยาเยน ปน ยํ นิมิตฺตกมฺมาทิมิจฺฉาชีววเสน อุปฺปนฺนํ, ยญฺจสฺส เสวมานสฺส อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, ตํ อสปฺปายํ. วิปรีตํ สปฺปายํ. ตสฺส วเสเนตฺถ สปฺปายสมฺปชญฺญํ. กมฺมฏฺฐานาวิชหนวเสเนว โคจรสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

Para quem tem uma natureza quente ou é fraco, um manto fino é adequado (sappāya); para quem é sensível ao frio, um manto grosso de camada dupla é adequado. O oposto é inadequado. Para qualquer pessoa, um manto desgastado é inadequado, pois remendá-lo e costurá-lo torna-se um obstáculo para ela. Da mesma forma, um manto luxuoso, como os feitos de seda ou linho fino, que desperta a cobiça, é inadequado. Pois tal manto, para quem vive sozinho na floresta, pode causar obstáculos à sua permanência e até mesmo perigo à sua vida. Em sentido absoluto (nippariyāyena), porém, qualquer manto obtido por meio de meios de vida incorretos, como insinuações (nimittakamma), etc., ou cujo uso faça com que os estados prejudiciais (akusalā dhammā) aumentem e os estados benéficos (kusalā dhammā) diminuam, é inadequado. O oposto é adequado. Com base nisso, deve-se entender, neste contexto, a compreensão clara da adequação (sappāyasampajañña). E, pelo próprio não abandono do objeto de meditação, deve-se entender a compreensão clara do campo de atuação (gocarasampajañña).

---

อพฺภนฺตเร อตฺตา นาม โกจิ จีวรํ ปารุเปนฺโต นตฺถิ, วุตฺตปฺปกาเรน จิตฺตกิริยวาโยธาตุวิปฺผาเรเนว ปน จีวรปารุปนํ โหติ. ตตฺถ จีวรมฺปิ อเจตนํ, กาโยปิ อเจตโน. จีวรํ น ชานาติ – ‘‘มยา กาโย ปารุปิโต’’ติ. กาโยปิ น ชานาติ – ‘‘อหํ จีวเรน ปารุปิโต’’ติ. ธาตุโยว ธาตุสมูหํ ปฏิจฺฉาเทนฺติ ปฏปิโลติกายโปตฺถกรูปปฏิจฺฉาทเน วิย. ตสฺมา เนว สุนฺทรํ จีวรํ ลภิตฺวา โสมนสฺสํ กาตพฺพํ, น อสุนฺทรํ ลภิตฺวา โทมนสฺสํ.

No interior, não existe nenhum 'eu' (attā) que se cubra com o manto. Pelo contrário, o ato de cobrir-se com o manto ocorre unicamente devido à difusão do elemento vento gerada pela atividade mental da maneira descrita. Nesse processo, o manto é insensível (acetana) e o corpo também é insensível. O manto não sabe: 'O corpo foi coberto por mim'. O corpo também não sabe: 'Fui coberto pelo manto'. São apenas elementos que cobrem um grupo de elementos, assim como um pedaço de pano cobre um boneco de gesso ou madeira. Portanto, ao receber um manto bonito, não se deve sentir alegria (somanassa), nem descontentamento (domanassa) ao receber um manto feio.

---

นาควมฺมิกเจติยรุกฺขาทีสุ [Pg.178] หิ เกจิ มาลาคนฺธธูมวตฺถาทีหิ สกฺการํ กโรนฺติ, เกจิ คูถมุตฺตกทฺทมทณฺฑสตฺถปฺปหาราทีหิ อสกฺการํ. น เตหิ นาควมฺมิกรุกฺขาทโย โสมนสฺสํ วา โทมนสฺสํ วา กโรนฺติ. เอวเมว เนว สุนฺทรํ จีวรํ ลภิตฺวา โสมนสฺสํ กาตพฺพํ, น อสุนฺทรํ ลภิตฺวา โทมนสฺสนฺติ, เอวํ ปวตฺตปฏิสงฺขานวเสเนตฺถ อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

Pois, em relação a um formigueiro habitado por serpentes, a uma estátua (ou santuário) ou a uma árvore, algumas pessoas prestam homenagens com flores, perfumes, incenso, panos, etc., enquanto outras demonstram desrespeito com fezes, urina, lama, ou golpeando-os com bastões e armas. O formigueiro, a árvore, etc., não sentem alegria nem descontentamento por causa disso. Da mesma forma, ao receber um manto bonito, não se deve sentir alegria, nem descontentamento ao receber um manto feio. Assim, por meio dessa reflexão contínua, deve-se entender, neste contexto, a compreensão clara da não ilusão (asammohasampajañña).

---

ปตฺตธารเณปิ ปตฺตํ สหสาว อคฺคเหตฺวา อิมํ คเหตฺวา ปิณฺฑาย จรมาโน ภิกฺขํ ลภิสฺสามีติ, เอวํ ปตฺตคฺคหณปจฺจยา ปฏิลภิตพฺพํ อตฺถวเสน สาตฺถกสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

Também ao carregar a tigela, não a pegando às pressas, mas pensando: 'Ao pegar esta tigela e caminhar para receber esmolas, obterei alimento' — assim, com base no benefício a ser obtido por meio do ato de pegar a tigela, deve-se entender a compreensão clara do propósito (sātthakasampajañña).

---

กิสทุพฺพลสรีรสฺส ปน ครุปตฺโต อสปฺปาโย, ยสฺส กสฺสจิ จตุปญฺจคณฺฐิกาหโต ทุพฺพิโสธนีโย อสปฺปาโยว. ทุทฺโธตปตฺโตปิ น วฏฺฏติ, ตํ โธวนฺตสฺเสว จสฺส ปลิโพโธ โหติ. มณิวณฺณปตฺโต ปน โลภนีโย, จีวเร วุตฺตนเยเนว อสปฺปาโย, นิมิตฺตกมฺมาทิวเสน ลทฺโธ ปน ยญฺจสฺส เสวมานสฺส อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, อยํ เอกนฺตอสปฺปาโยว. วิปรีโต สปฺปาโย. ตสฺส วเสเนตฺถ สปฺปายสมฺปชญฺญํ. กมฺมฏฺฐานาวิชหนวเสเนว จ โคจรสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

Para quem tem o corpo magro e fraco, uma tigela pesada é inadequada. Para qualquer pessoa, uma tigela com quatro ou cinco remendos ou amarras, difícil de limpar, é totalmente inadequada. Uma tigela mal lavada também não é apropriada, pois lavá-la torna-se um obstáculo para o monge. Uma tigela com a cor de uma joia preciosa, que desperta a cobiça, é inadequada, exatamente como explicado no caso do manto. E aquela obtida por meio de insinuações, etc., ou cujo uso faça com que os estados prejudiciais aumentem e os estados benéficos diminuam, é absolutamente inadequada. O oposto é adequado. Com base nisso, deve-se entender, neste contexto, a compreensão clara da adequação (sappāyasampajañña). E, pelo próprio não abandono do objeto de meditação, deve-se entender a compreensão clara do campo de atuação (gocarasampajañña).

---

อพฺภนฺตเร อตฺตา นาม โกจิ ปตฺตํ คณฺหนฺโต นตฺถิ, วุตฺตปฺปกาเรน จิตฺตกิริยวาโยธาตุวิปฺผารวเสเนว ปตฺตคฺคหณํ นาม โหติ. ตตฺถ ปตฺโตปิ อเจตโน, หตฺถาปิ อเจตนา. ปตฺโต น ชานาติ – ‘‘อหํ หตฺเถหิ คหิโต’’ติ. หตฺถาปิ น ชานนฺติ – ‘‘อมฺเหหิ ปตฺโต คหิโต’’ติ. ธาตุโยว ธาตุสมูหํ คณฺหนฺติ, สณฺฑาเสน อคฺคิวณฺณปตฺตคฺคหเณ วิยาติ. เอวํ ปวตฺตปฏิสงฺขานวเสเนตฺถ อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

No interior, não existe nenhum 'eu' (attā) que segure a tigela. Pelo contrário, o ato de segurar a tigela ocorre unicamente devido à difusão do elemento vento gerada pela atividade mental da maneira descrita. Nesse processo, a tigela é insensível e as mãos também são insensíveis. A tigela não sabe: 'Fui segurada pelas mãos'. As mãos também não sabem: 'A tigela foi segurada por nós'. São apenas elementos que seguram um grupo de elementos, assim como uma tenaz segura uma tigela incandescente. Assim, por meio dessa reflexão contínua, deve-se entender, neste contexto, a compreensão clara da não ilusão (asammohasampajañña).

---

อปิ จ ยถา ฉินฺนหตฺถปาเท วณมุเขหิ ปคฺฆริตปุพฺพโลหิตกิมิกุเล นีลมกฺขิกสมฺปริกิณฺเณ อนาถสาลายํ นิปนฺเน อนาถมนุสฺเส ทิสฺวา, เย ทยาลุกา ปุริสา, เต เตสํ วณมตฺตโจฬกานิ เจว กปาลาทีหิ จ เภสชฺชานิ อุปนาเมนฺติ. ตตฺถ โจฬกานิปิ เกสญฺจิ สณฺหานิ, เกสญฺจิ ถูลานิ ปาปุณนฺติ. เภสชฺชกปาลกานิปิ เกสญฺจิ [Pg.179] สุสณฺฐานานิ, เกสญฺจิ ทุสฺสณฺฐานานิ ปาปุณนฺติ, น เต ตตฺถ สุมนา วา ทุมฺมนา วา โหนฺติ. วณปฏิจฺฉาทนมตฺเตเนว หิ โจฬเกน, เภสชฺชปฏิคฺคหณมตฺเตเนว จ กปาลเกน เตสํ อตฺโถ. เอวเมว โย ภิกฺขุ วณโจฬกํ วิย จีวรํ, เภสชฺชกปาลกํ วิย จ ปตฺตํ, กปาเล เภสชฺชมิว จ ปตฺเต ลทฺธํ ภิกฺขํ สลฺลกฺเขติ, อยํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ อสมฺโมหสมฺปชญฺเญน อุตฺตมสมฺปชานการีติ เวทิตพฺโพ.

Além disso, suponha que homens compassivos, ao verem pessoas desamparadas deitadas em um abrigo para indigentes, com mãos e pés decepados, feridas abertas vertendo pus, sangue e cheias de vermes, e cercadas por moscas varejeiras, tragam-lhes trapos para cobrir as feridas e remédios em cacos de cerâmica. Desses trapos, alguns doentes recebem panos macios, outros panos ásperos. Dos cacos de cerâmica com remédio, alguns recebem cacos bem formados, outros mal formados; mas eles não se sentem alegres ou tristes com isso. Pois o único interesse deles é cobrir a ferida com o trapo e receber o remédio no caco de cerâmica. Da mesma forma, o bhikkhu que considera o manto como um trapo para cobrir uma ferida, a tigela como um caco de cerâmica para remédio, e o alimento recebido na tigela como o próprio remédio no caco de cerâmica — deve-se saber que este pratica a suprema compreensão clara por meio da compreensão clara da não ilusão (asammohasampajañña) ao vestir o manto externo, as vestes e ao carregar a tigela.

---

อสิตาทีสุ อสิเตติ ปิณฺฑปาตโภชเน. ปีเตติ ยาคุอาทิปาเน. ขายิเตติ ปิฏฺฐขชฺชาทิขาทเน. สายิเตติ มธุผาณิตาทิสายเน. ตตฺถ เนว ทวายาติอาทินา นเยน วุตฺโต อฏฺฐวิโธปิ อตฺโถ อตฺโถ นาม. ตสฺเสว วเสน สาตฺถกสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

Na expressão 'ao comer, beber, mastigar e saborear', 'comer' (asita) refere-se a consumir a comida esmolada. 'Beber' (pīta) refere-se a tomar bebidas como o mingau de arroz (yāgu), etc. 'Mastigar' (khāyita) refere-se a comer alimentos sólidos, como bolos de farinha, etc. 'Saborear' (sāyita) refere-se a provar mel, melaço, etc. Nesse contexto, o 'propósito' (attha) refere-se ao propósito de oito aspectos ensinado pelo Abençoado, começando com 'não para diversão', etc. Com base nesse propósito, deve-se entender a compreensão clara do propósito (sātthakasampajañña).

---

ลูขปณีตติตฺตมธุรรสาทีสุ ปน เยน โภชเนน ยสฺส ผาสุ น โหติ, ตํ ตสฺส อสปฺปายํ. ยํ ปน นิมิตฺตกมฺมาทิวเสน ปฏิลทฺธํ, ยญฺจสฺส ภุญฺชโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ, กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ, ตํ เอกนฺตอสปฺปายเมว, วิปรีตํ สปฺปายํ. ตสฺส วเสเนตฺถ สปฺปายสมฺปชญฺญํ. กมฺมฏฺฐานาวิชหนวเสเนว จ โคจรสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

Entre os alimentos ásperos, finos, amargos, doces, etc., qualquer alimento que não traga bem-estar a um monge é inadequado para ele. E aquele alimento obtido por meio de insinuações, etc., ou cujo consumo faça com que os estados prejudiciais aumentem e os estados benéficos diminuam, é absolutamente inadequado. O oposto é adequado. Com base nisso, deve-se entender, neste contexto, a compreensão clara da adequação (sappāyasampajañña). E, pelo próprio não abandono do objeto de meditação, deve-se entender a compreensão clara do campo de atuação (gocarasampajañña).

---

อพฺภนฺตเร อตฺตา นาม โกจิ ภุญฺชโก นตฺถิ, วุตฺตปฺปการจิตฺตกิริยวาโยธาตุวิปฺผาเรเนว ปตฺตปฺปฏิคฺคหณํ นาม โหติ. จิตฺตกิริยวาโยธาตุวิปฺผาเรเนว หตฺถสฺส ปตฺเต โอตารณํ นาม โหติ. จิตฺตกิริยวาโยธาตุวิปฺผาเรเนว อาโลปกรณํ อาโลปอุทฺธารณํ มุขวิวรณญฺจ โหติ, น โกจิ กุญฺจิกาย ยนฺตเกน วา หนุกฏฺฐีนิ วิวรติ. จิตฺตกิริยวาโยธาตุวิปฺผาเรเนว อาโลปสฺส มุเข ฐปนํ, อุปริทนฺตานํ มุสลกิจฺจสาธนํ, เหฏฺฐิมทนฺตานํ อุทุกฺขลกิจฺจสาธนํ, ชิวฺหาย หตฺถกิจฺจสาธนญฺจ โหติ. อิติ ตตฺถ อคฺคชิวฺหาย ตนุกเขโฬ มูลชิวฺหาย พหลเขโฬ มกฺเขติ. ตํ เหฏฺฐาทนฺตอุทุกฺขเล ชิวฺหาหตฺถปริวตฺตกํ เขโฬทเกน เตมิตํ อุปริทนฺตมุสลสญฺจุณฺณิตํ โกจิ กฏจฺฉุนา วา ทพฺพิยา วา อนฺโตปเวเสนฺโต นาม นตฺถิ, วาโยธาตุยาว ปวิสติ. ปวิฏฺฐํ ปวิฏฺฐํ โกจิ ปลาลสนฺถารํ กตฺวา ธาเรนฺโต นาม นตฺถิ, วาโยธาตุวเสเนว ติฏฺฐติ. ฐิตํ ฐิตํ โกจิ อุทฺธนํ กตฺวา อคฺคึ ชาเลตฺวา ปจนฺโต นาม นตฺถิ, เตโชธาตุยาว ปจฺจติ. ปกฺกํ ปกฺกํ โกจิ ทณฺฑเกน วา [Pg.180] ยฏฺฐิยา วา พหิ นีหารโก นาม นตฺถิ, วาโยธาตุเยว นีหรติ. อิติ วาโยธาตุ ปฏิหรติ จ, วีติหรติ จ, ธาเรติ จ, ปริวตฺเตติ จ, สญฺจุณฺเณติ จ, วิโสเสติ จ, นีหรติ จ. ปถวีธาตุ ธาเรติ จ, ปริวตฺเตติ จ, สญฺจุณฺเณติ จ, วิโสเสติ จ. อาโปธาตุ สิเนเหติ จ, อลฺลตฺตญฺจ อนุปาเลติ. เตโชธาตุ อนฺโตปวิฏฺฐํ ปริปาเจติ. อากาสธาตุ อญฺชโส โหติ. วิญฺญาณธาตุ ตตฺถ ตตฺถ สมฺมาปโยคมนฺวาย อาภุชตีติ. เอวํ ปวตฺตปฏิสงฺขานวเสเนตฺถ อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

No interior, não existe nenhum 'eu' (attā) que coma. O ato de receber a tigela ocorre unicamente devido à difusão do elemento vento gerada pela atividade mental da maneira descrita. O ato de baixar a mão na tigela ocorre unicamente devido à difusão do elemento vento gerada pela atividade mental. O ato de fazer a porção de comida, de retirá-la da tigela e de abrir a boca ocorre unicamente devido à difusão do elemento vento gerada pela atividade mental; não há ninguém que abra os ossos da mandíbula com uma chave ou mecanismo. O ato de colocar a porção de comida na boca, a ação dos dentes superiores funcionando como um pilão, a ação dos dentes inferiores funcionando como um almofariz, e a ação da língua funcionando como uma mão ocorrem unicamente devido à difusão do elemento vento gerada pela atividade mental. Assim, ali, a saliva fina na ponta da língua e a saliva espessa na raiz da língua lubrificam a comida. No almofariz dos dentes inferiores, onde a língua atua como uma mão que a revolve, a comida é umedecida pela água da saliva e triturada pelo pilão dos dentes superiores; não há ninguém que a empurre para dentro com uma colher ou concha, ela entra unicamente por meio do elemento vento. Uma vez entrada, não há ninguém que a sustente estendendo uma esteira de palha, ela permanece unicamente devido ao elemento vento. Uma vez estabelecida, não há ninguém que acenda um fogo em um fogão para cozinhá-la, ela é digerida unicamente pelo elemento fogo (tejodhātu). Uma vez digerida, não há ninguém que a empurre para fora com um pedaço de madeira ou uma vara, o elemento vento a expulsa. Assim, o elemento vento traz a comida, move-a de um lado para o outro, sustenta-a, revolve-a, tritura-a, seca-a e a expulsa. O elemento terra (pathavīdhātu) sustenta-a, revolve-a, tritura-a e a seca. O elemento água (āpodhātu) umedece-a e preserva a sua umidade. O elemento fogo (tejodhātu) digere o que entrou. O elemento espaço (ākāsadhātu) serve de canal. O elemento consciência (viññāṇadhātu), aplicando o esforço correto aqui e ali, percebe tudo isso. Assim, por meio dessa reflexão contínua, deve-se entender, neste contexto, a compreensão clara da não ilusão (asammohasampajañña).

---

อปิ จ คมนโต ปริเยสนโต ปริโภคโต อาสยโต นิธานโต อปริปกฺกโต ปริปกฺกโต ผลโต นิสฺสนฺทโต สมฺมกฺขนโตติ, เอวํ ทสวิธปฏิกูลภาวปจฺจเวกฺขณโต เปตฺถ อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ. วิตฺถารกถา ปเนตฺถ วิสุทฺธิมคฺเค อาหารปฏิกูลสญฺญานิทฺเทสโต คเหตพฺพา.

Além disso, por meio da reflexão sobre a natureza repulsiva do alimento sob dez aspectos — a saber: quanto ao ir, ao buscar, ao consumir, à secreção, ao receptáculo, ao estado não digerido, ao estado digerido, ao fruto, ao fluxo e ao besuntar —, deve-se entender, neste contexto, a compreensão clara da não ilusão (asammohasampajañña). A explicação detalhada sobre isso deve ser obtida no Visuddhimagga, na seção sobre a percepção da repulsividade do alimento (āhārapaṭikūlasaññāniddesa).

---

อุจฺจารปสฺสาวกมฺเมติ อุจฺจารสฺส จ ปสฺสาวสฺส จ กรเณ. ตตฺถ ปตฺตกาเล อุจฺจารปสฺสาวํ อกโรนฺตสฺส สกลสรีรโต เสทา มุจฺจนฺติ, อกฺขีนิ ภมนฺติ, จิตฺตํ น เอกคฺคํ โหติ, อญฺเญ จ โรคา อุปฺปชฺชนฺติ. กโรนฺตสฺส ปน สพฺพํ ตํ น โหตีติ อยเมตฺถ อตฺโถ. ตสฺส วเสน สาตฺถกสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

Na expressão 'ao defecar e urinar', refere-se ao ato de expelir fezes e urina. Quanto a isso, se alguém não expele as fezes e a urina quando chega o momento adequado, o suor escorre por todo o corpo, os olhos giram, a mente não se concentra e outras doenças surgem. Para quem as expele, porém, nada disso acontece. Este é o benefício (attha) neste contexto. Com base nesse benefício, deve-se entender a compreensão clara do propósito (sātthakasampajañña).

---

อฏฺฐาเน อุจฺจารปสฺสาวํ กโรนฺตสฺส ปน อาปตฺติ โหติ, อยโส วฑฺฒติ, ชีวิตนฺตราโย โหติ, ปติรูเป ฐาเน กโรนฺตสฺส สพฺพํ ตํ น โหตีติ อิทเมตฺถ สปฺปายํ ตสฺส วเสน สปฺปายสมฺปชญฺญํ. กมฺมฏฺฐานาวิชหนวเสเนว จ โคจรสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

Para quem defeca ou urina em um local inadequado, ocorre uma infração (āpatti), a má reputação aumenta e há perigo para a vida. Para quem o faz em um local adequado, nada disso acontece. Isso é o que é adequado (sappāya) neste contexto. Com base nisso, deve-se entender a compreensão clara da adequação (sappāyasampajañña). E, pelo próprio não abandono do objeto de meditação, deve-se entender a compreensão clara do campo de atuação (gocarasampajañña).

---

อพฺภนฺตเร อตฺตา นาม อุจฺจารปสฺสาวกมฺมํ กโรนฺโต นตฺถิ, จิตฺตกิริยวาโยธาตุวิปฺผาเรเนว ปน อุจฺจารปสฺสาวกมฺมํ โหติ. ยถา วา ปน ปกฺเก คณฺเฑ คณฺฑเภเทน ปุพฺพโลหิตํ อกามตาย นิกฺขมติ. ยถา จ อติภริตา อุทกภาชนา อุทกํ อกามตาย นิกฺขมติ. เอวํ ปกฺกาสยมุตฺตวตฺถีสุ สนฺนิจิตา อุจฺจารปสฺสาวา วายุเวคสมุปฺปีฬิตา อกามตายปิ นิกฺขมนฺติ. โส ปนายํ เอวํ นิกฺขมนฺโต อุจฺจารปสฺสาโว เนว [Pg.181] ตสฺส ภิกฺขุโน อตฺตโน โหติ, น ปรสฺส, เกวลํ สรีรนิสฺสนฺโทว โหติ. ยถา กึ? ยถา อุทกตุมฺพโต ปุราณุทกํ ฉฑฺเฑนฺตสฺส เนว ตํ อตฺตโน โหติ, น ปเรสํ; เกวลํ ปฏิชคฺคนมตฺตเมว โหติ; เอวํ ปวตฺตปฏิสงฺขานวเสเนตฺถ อสมฺโมหสมฺปชญฺญํ เวทิตพฺพํ.

No interior, não existe nenhum 'eu' (attā) que realize o ato de defecar e urinar. Pelo contrário, o ato de defecar e urinar ocorre unicamente devido à difusão do elemento vento gerada pela atividade mental. Assim como o pus e o sangue saem involuntariamente de um tumor maduro quando este se rompe, ou como a água transborda involuntariamente de um recipiente excessivamente cheio, da mesma forma, as fezes e a urina acumuladas no intestino grosso e na bexiga, pressionadas pela força do elemento vento, saem mesmo sem que se queira. E essas fezes e urina que saem dessa maneira não pertencem ao próprio bhikkhu, nem a outrem; são apenas secreções corporais. Como o quê? Assim como a água velha descartada por alguém de um jarro de água não pertence a si mesmo nem a outros, sendo apenas um ato de limpeza do jarro, da mesma forma, por meio dessa reflexão contínua, deve-se entender, neste contexto, a compreensão clara da não ilusão (asammohasampajañña).

---

คตาทีสุ คเตติ คมเน. ฐิเตติ ฐาเน. นิสินฺเนติ นิสชฺชาย. สุตฺเตติ สยเน. ชาคริเตติ ชาครเณ. ภาสิเตติ กถเน. ตุณฺหีภาเวติ อกถเน. ‘‘คจฺฉนฺโต วา คจฺฉามีติ ปชานาติ, ฐิโต วา ฐิโตมฺหีติ ปชานาติ, นิสินฺโน วา นิสินฺโนมฺหีติ ปชานาติ, สยาโน วา สยาโนมฺหีติ ปชานาตี’’ติ อิมสฺมิญฺหิ สุตฺเต อทฺธานอิริยาปถา กถิตา. ‘‘อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต อาโลกิเต วิโลกิเต สมิญฺชิเต ปสาริเต’’ติ อิมสฺมึ มชฺฌิมา. ‘‘คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต’’ติ อิธ ปน ขุทฺทกจุณฺณิยอิริยาปถา กถิตา. ตสฺมา เตสุปิ วุตฺตนเยเนว สมฺปชานการิตา เวทิตพฺพา.

Entre os termos como 'ao ir' (gatādīsu), 'ir' (gata) refere-se ao ato de caminhar (gamane). 'Ficar de pé' (ṭhita) refere-se ao ato de permanecer em pé (ṭhāne). 'Sentar-se' (nisinna) refere-se ao ato de sentar (nisajjāya). 'Dormir' (sutta) refere-se ao ato de deitar-se (sayane). 'Despertar' (jāgarite) refere-se ao estado de vigília (jāgaraṇe). 'Falar' (bhāsite) refere-se ao ato de conversar (kathane). 'Silenciar' (tuṇhībhāve) refere-se ao ato de não falar (akathane). Pois, neste Sutta [no Mahāsatipaṭṭhāna Sutta], as posturas de longa duração (addhānairiyāpathā) são descritas na passagem: 'Ao caminhar, ele compreende: "Estou caminhando"; ao ficar de pé, ele compreende: "Estou de pé"; ao sentar-se, ele compreende: "Estou sentado"; ao deitar-se, ele compreende: "Estou deitado"'. Na passagem: 'Ao ir adiante e ao retornar, ao olhar para frente e ao olhar para os lados, ao dobrar e ao estender [os membros]', são descritas as posturas intermediárias (majjhimā). No entanto, aqui [nesta passagem], com as palavras 'ao ir, ao ficar de pé, ao sentar-se, ao dormir, ao despertar', são descritas as posturas menores e detalhadas (khuddakacuṇṇiyairiyāpathā). Portanto, mesmo nessas ações, a prática da clara compreensão (sampajānakāritā) deve ser compreendida exatamente da mesma maneira descrita anteriormente.

---

ติปิฏกมหาสิวตฺเถโร ปนาห – โย จิรํ คนฺตฺวา วา จงฺกมิตฺวา วา อปรภาเค ฐิโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘‘จงฺกมนกาเล ปวตฺตา รูปารูปธมฺมา เอตฺเถว นิรุทฺธา’’ติ. อยํ คเต สมฺปชานการี นาม.

O Ancião Tipiṭaka Mahāsīva, contudo, disse: 'Aquele que, após caminhar ou praticar a meditação andando por um longo tempo, para e, posteriormente, reflete: "Os fenômenos físicos e mentais (rūpārūpadhammā) que surgiram durante o caminhar cessaram ali mesmo" — este é chamado de alguém que age com clara compreensão ao ir (gate).'

---

โย สชฺฌายํ วา กโรนฺโต, ปญฺหํ วา วิสฺสชฺเชนฺโต, กมฺมฏฺฐานํ วา มนสิกโรนฺโต จิรํ ฐตฺวา อปรภาเค นิสินฺโน อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘‘ฐิตกาเล ปวตฺตา รูปารูปธมฺมา เอตฺเถว นิรุทฺธา’’ติ. อยํ ฐิเต สมฺปชานการี นาม.

Aquele que, ao recitar os ensinamentos, responder a perguntas ou focar a mente no tema de meditação (kammaṭṭhāna), permanece de pé por um longo tempo e, posteriormente, ao sentar-se, reflete: 'Os fenômenos físicos e mentais que surgiram durante o tempo em que estive de pé cessaram ali mesmo' — este é chamado de alguém que age com clara compreensão ao ficar de pé (ṭhite).

---

โย สชฺฌายาทิกรณวเสเนว จิรํ นิสีทิตฺวา อปรภาเค อุฏฺฐาย อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘‘นิสินฺนกาเล ปวตฺตา รูปารูปธมฺมา เอตฺเถว นิรุทฺธา’’ติ. อยํ นิสินฺเน สมฺปชานการี นาม.

Aquele que, em virtude de realizar a recitação ou outras atividades semelhantes, permanece sentado por um longo tempo e, posteriormente, ao levantar-se, reflete: 'Os fenômenos físicos e mentais que surgiram durante o tempo em que estive sentado cessaram ali mesmo' — este é chamado de alguém que age com clara compreensão ao sentar-se (nisinne).

---

โย ปน นิปนฺนโก สชฺฌายํ วา กโรนฺโต กมฺมฏฺฐานํ วา มนสิกโรนฺโต นิทฺทํ โอกฺกมิตฺวา อปรภาเค อุฏฺฐาย อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘‘สยนกาเล ปวตฺตา รูปารูปธมฺมา เอตฺเถว นิรุทฺธา’’ติ. อยํ สุตฺเต ชาคริเต จ สมฺปชานการี นาม. กิริยมยจิตฺตานญฺหิ อปฺปวตฺตนํ โสปฺปํ นาม, ปวตฺตนํ ชาคริตํ นาม.

Por outro lado, aquele que, estando deitado, recitando ou focando a mente no tema de meditação, cai no sono e, posteriormente, ao acordar e levantar-se, reflete: 'Os fenômenos físicos e mentais que surgiram durante o tempo em que estive deitado cessaram ali mesmo' — este é chamado de alguém que age com clara compreensão ao dormir (sutte) e ao despertar (jāgarite). Pois a não ocorrência dos processos mentais ativos (kiriyamayacittānaṃ) é chamada de sono (soppa), e a sua ocorrência é chamada de vigília (jāgarita).

---

โย [Pg.182] ปน ภาสมาโน – ‘‘อยํ สทฺโท นาม โอฏฺเฐ จ ปฏิจฺจ, ทนฺเต จ ชิวฺหญฺจ ตาลุญฺจ ปฏิจฺจ, จิตฺตสฺส จ ตทนุรูปํ ปโยคํ ปฏิจฺจ ชายตี’’ติ สโต สมฺปชาโนว ภาสติ. จิรํ วา ปน กาลํ สชฺฌายํ วา กตฺวา, ธมฺมํ วา กเถตฺวา, กมฺมฏฺฐานํ วา ปวตฺเตตฺวา, ปญฺหํ วา วิสฺสชฺเชตฺวา, อปรภาเค ตุณฺหีภูโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘‘ภาสิตกาเล อุปฺปนฺนา รูปารูปธมฺมา เอตฺเถว นิรุทฺธา’’ติ. อยํ ภาสิเต สมฺปชานการี นาม.

Além disso, aquele que, ao falar, fala com atenção plena e clara compreensão, ciente de que: 'Este som surge dependendo dos lábios, dos dentes, da língua, do palato e do esforço mental correspondente'. Ou aquele que, após recitar, expor o Dhamma, praticar a meditação ou responder a perguntas por um longo período, silencia posteriormente e reflete: 'Os fenômenos físicos e mentais que surgiram durante o tempo em que falei cessaram ali mesmo' — este é chamado de alguém que age com clara compreensão ao falar (bhāsite).

---

โย ตุณฺหีภูโต จิรํ ธมฺมํ วา กมฺมฏฺฐานํ วา มนสิกตฺวา อปรภาเค อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘‘ตุณฺหีภูตกาเล ปวตฺตา รูปารูปธมฺมา เอตฺเถว นิรุทฺธา’’ติ. อุปาทารูปปฺปวตฺติยญฺหิ สติ ภาสติ นาม, อสติ ตุณฺหี ภวติ นามาติ. อยํ ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี นามาติ.

Aquele que, permanecendo em silêncio, reflete sobre o Dhamma ou foca a mente no tema de meditação por um longo tempo e, posteriormente, reflete: 'Os fenômenos físicos e mentais que surgiram durante o tempo de silêncio cessaram ali mesmo'. Pois, quando há a ocorrência da matéria derivada (o som), diz-se que há fala; quando ela não ocorre, diz-se que há silêncio. Assim, este é chamado de alguém que age com clara compreensão no silêncio (tuṇhībhāve). Assim disse o Ancião Tipiṭaka Mahāsīva.

---

ตยิทํ มหาสิวตฺเถเรน วุตฺตํ อสมฺโมหธุรํ มหาสติปฏฺฐานสุตฺเต อธิปฺเปตํ. อิมสฺมึ ปน สามญฺญผเล สพฺพมฺปิ จตุพฺพิธํ สมฺปชญฺญํ ลพฺภติ. ตสฺมา วุตฺตนเยเนว เจตฺถ จตุนฺนํ สมฺปชญฺญานํ วเสน สมฺปชานการิตา เวทิตพฺพา. สมฺปชานการีติ จ สพฺพปเทสุ สติสมฺปยุตฺตสฺเสว สมฺปชญฺญสฺส วเสน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโตติ เอตสฺส หิ ปทสฺส อยํ วิตฺถาโร. วิภงฺคปฺปกรเณ ปน – ‘‘สโต สมฺปชาโน อภิกฺกมติ, สโต สมฺปชาโน ปฏิกฺกมตี’’ติ เอวํ เอตานิ ปทานิ วิภตฺตาเนว. เอวํ, โข มหาราชาติ เอวํ สติสมฺปยุตฺตสฺส สมฺปชญฺญสฺส วเสน อภิกฺกมาทีนิ ปวตฺเตนฺโต สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต นาม โหตีติ อตฺโถ.

Esta explicação dada pelo Ancião Mahāsīva, que enfatiza a ausência de ilusão (asammohadhura), é o que se pretende no Mahāsatipaṭṭhāna Sutta. No entanto, neste Sāmaññaphala Sutta, todos os quatro tipos de clara compreensão (sampajañña) são obtidos. Portanto, mesmo aqui, a prática da clara compreensão deve ser entendida por meio dos quatro tipos de clara compreensão, exatamente da maneira descrita anteriormente. E em todas as expressões, o significado de 'aquele que age com clara compreensão' (sampajānakārī) deve ser compreendido como a clara compreensão associada à atenção plena (satisampayutta). Pois esta é a explicação detalhada da frase 'dotado de atenção plena e clara compreensão' (satisampajaññena samannāgato). No Vibhaṅga, contudo, estes termos são detalhados da seguinte forma: 'Com atenção plena e clara compreensão ele vai adiante, com atenção plena e clara compreensão ele retorna'. Assim, ó grande rei, o significado é que o bhikkhu que realiza o ir adiante e outras ações por meio da clara compreensão associada à atenção plena é chamado de 'dotado de atenção plena e clara compreensão'.

---

สนฺโตสกถา

Explicação sobre o Contentamento

---

๒๑๕. อิธ, มหาราช, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหตีติ เอตฺถ สนฺตุฏฺโฐติ อิตรีตรปจฺจยสนฺโตเสน สมนฺนาคโต. โส ปเนส สนฺโตโส ทฺวาทสวิโธ โหติ, เสยฺยถิทํ – จีวเร ยถาลาภสนฺโตโส, ยถาพลสนฺโตโส, ยถาสารุปฺปสนฺโตโสติ ติวิโธ. เอวํ ปิณฺฑปาตาทีสุ. ตสฺสายํ ปเภทวณฺณนา –

215. Aqui, ó grande rei, na frase 'o bhikkhu está contente' (santuṭṭho hoti), 'contente' significa dotado de contentamento com quaisquer requisitos que estejam disponíveis (itarītarapaccayasatosa). Esse contentamento é de doze tipos, a saber: em relação aos mantos (cīvare), há três tipos: o contentamento com o que se obtém (yathālābhasantoso), o contentamento de acordo com a própria capacidade física (yathābalasantoso) e o contentamento com o que é apropriado (yathāsāruppasantoso). O mesmo se aplica ao alimento esmolado (piṇḍapāta) e aos demais requisitos. A seguir, apresenta-se a explicação detalhada de suas divisões:

---

อิธ ภิกฺขุ จีวรํ ลภติ, สุนฺทรํ วา อสุนฺทรํ วา. โส เตเนว ยาเปติ, อญฺญํ น ปตฺเถติ, ลภนฺโตปิ น คณฺหติ. อยมสฺส จีวเร ยถาลาภสนฺโตโส. อถ ปน ปกติทุพฺพโล วา โหติ, อาพาธชราภิภูโต [Pg.183] วา, ครุจีวรํ ปารุปนฺโต กิลมติ. โส สภาเคน ภิกฺขุนา สทฺธึ ตํ ปริวตฺเตตฺวา ลหุเกน ยาเปนฺโตปิ สนฺตุฏฺโฐว โหติ. อยมสฺส จีวเร ยถาพลสนฺโตโส. อปโร ปณีตปจฺจยลาภี โหติ. โส ปตฺตจีวราทีนํ อญฺญตรํ มหคฺฆปตฺตจีวรํ พหูนิ วา ปน ปตฺตจีวรานิ ลภิตฺวา อิทํ เถรานํ จิรปพฺพชิตานํ, อิทํ พหุสฺสุตานํ อนุรูปํ, อิทํ คิลานานํ, อิทํ อปฺปลาภีนํ โหตูติ ทตฺวา เตสํ ปุราณจีวรํ วา คเหตฺวา สงฺการกูฏาทิโต วา นนฺตกานิ อุจฺจินิตฺวา เตหิ สงฺฆาฏึ กตฺวา ธาเรนฺโตปิ สนฺตุฏฺโฐว โหติ. อยมสฺส จีวเร ยถาสารุปฺปสนฺโตโส.

Aqui, um bhikkhu obtém um manto, seja ele belo ou simples. Ele se contenta apenas com esse manto, não deseja outro e, mesmo que lhe ofereçam mais, não os aceita. Este é o seu contentamento com o que se obtém (yathālābhasantoso) em relação aos mantos. Por outro lado, se ele for naturalmente fraco, ou estiver debilitado pela doença ou pela velhice, e se cansar ao usar um manto pesado, ele pode trocá-lo com um bhikkhu companheiro por um manto mais leve; ao manter-se com o manto leve, ele permanece contente. Este é o seu contentamento de acordo com a própria capacidade física (yathābalasantoso) em relação aos mantos. Outro bhikkhu costuma receber requisitos excelentes. Ao obter um manto valioso ou muitos mantos, ele pensa: 'Este é apropriado para os anciãos de longa ordenação, este para os de grande conhecimento, este para os enfermos, este para os que recebem poucos ganhos'. Assim, após doá-los, ele aceita o manto velho deles ou recolhe trapos de um monte de lixo e, fazendo com eles um manto externo (saṅghāṭi), usa-o permanecendo contente. Este é o seu contentamento com o que é apropriado (yathāsāruppasantoso) em relação aos mantos.

---

อิธ ปน ภิกฺขุ ปิณฺฑปาตํ ลภติ ลูขํ วา ปณีตํ วา, โส เตเนว ยาเปติ, อญฺญํ น ปตฺเถติ, ลภนฺโตปิ น คณฺหติ. อยมสฺส ปิณฺฑปาเต ยถาลาภสนฺโตโส. โย ปน อตฺตโน ปกติวิรุทฺธํ วา พฺยาธิวิรุทฺธํ วา ปิณฺฑปาตํ ลภติ, เยนสฺส ปริภุตฺเตน อผาสุ โหติ. โส สภาคสฺส ภิกฺขุโน ตํ ทตฺวา ตสฺส หตฺถโต สปฺปายโภชนํ ภุญฺชิตฺวา สมณธมฺมํ กโรนฺโตปิ สนฺตุฏฺโฐว โหติ. อยมสฺส ปิณฺฑปาเต ยถาพลสนฺโตโส. อปโร พหุํ ปณีตํ ปิณฺฑปาตํ ลภติ. โส ตํ จีวรํ วิย เถรจิรปพฺพชิตพหุสฺสุตอปฺปลาภีคิลานานํ ทตฺวา เตสํ วา เสสกํ ปิณฺฑาย วา จริตฺวา มิสฺสกาหารํ ภุญฺชนฺโตปิ สนฺตุฏฺโฐว โหติ. อยมสฺส ปิณฺฑปาเต ยถาสารุปฺปสนฺโตโส.

Aqui, por sua vez, o bhikkhu obtém alimento esmolado, seja ele simples ou excelente. Ele se sustenta apenas com esse alimento, não deseja outro e, mesmo que receba mais, não aceita. Este é o seu contentamento com o que se obtém (yathālābhasantoso) em relação ao alimento esmolado. Mas aquele que recebe um alimento que é prejudicial à sua constituição natural ou à sua enfermidade, e cujo consumo lhe causaria desconforto, doa esse alimento a um bhikkhu companheiro e, recebendo da mão deste um alimento adequado, consome-o e continua a praticar os deveres de um monge permanecendo contente. Este é o seu contentamento de acordo com a própria capacidade física (yathābalasantoso) em relação ao alimento esmolado. Outro bhikkhu recebe uma grande quantidade de alimento excelente. Ele doa esse alimento — assim como faria com os mantos — aos anciãos de longa ordenação, aos de grande conhecimento, aos que recebem poucos ganhos ou aos enfermos, e se sustenta com as sobras deles ou sai para esmolar novamente, consumindo uma mistura simples de alimentos e permanecendo contente. Este é o seu contentamento com o que é apropriado (yathāsāruppasantoso) em relação ao alimento esmolado.

---

อิธ ปน ภิกฺขุ เสนาสนํ ลภติ, มนาปํ วา อมนาปํ วา, โส เตน เนว โสมนสฺสํ, น โทมนสฺสํ อุปฺปาเทติ; อนฺตมโส ติณสนฺถารเกนปิ ยถาลทฺเธเนว ตุสฺสติ. อยมสฺส เสนาสเน ยถาลาภสนฺโตโส. โย ปน อตฺตโน ปกติวิรุทฺธํ วา พฺยาธิวิรุทฺธํ วา เสนาสนํ ลภติ, ยตฺถสฺส วสโต อผาสุ โหติ, โส ตํ สภาคสฺส ภิกฺขุโน ทตฺวา ตสฺส สนฺตเก สปฺปายเสนาสเน วสนฺโตปิ สนฺตุฏฺโฐว โหติ. อยมสฺส เสนาสเน ยถาพลสนฺโตโส.

Aqui, por sua vez, o bhikkhu obtém um alojamento (senāsana), seja ele agradável ou desagradável. Ele não gera alegria nem descontentamento por causa disso; contenta-se com o que quer que receba, mesmo que seja apenas uma esteira de capim. Este é o seu contentamento com o que se obtém (yathālābhasantoso) em relação ao alojamento. Mas aquele que recebe um alojamento prejudicial à sua constituição natural ou à sua enfermidade, onde sua permanência lhe causaria desconforto, cede esse alojamento a um bhikkhu companheiro e reside em um alojamento adequado pertencente a este, permanecendo contente. Este é o seu contentamento de acordo com a própria capacidade física (yathābalasantoso) em relação ao alojamento.

---

อปโร มหาปุญฺโญ เลณมณฺฑปกูฏาคาราทีนิ พหูนิ ปณีตเสนาสนานิ ลภติ. โส ตานิ จีวรํ วิย เถรจิรปพฺพชิตพหุสฺสุตอปฺปลาภีคิลานานํ ทตฺวา ยตฺถ กตฺถจิ วสนฺโตปิ สนฺตุฏฺโฐว โหติ. อยมสฺส [Pg.184] เสนาสเน ยถาสารุปฺปสนฺโตโส. โยปิ – ‘‘อุตฺตมเสนาสนํ นาม ปมาทฏฺฐานํ, ตตฺถ นิสินฺนสฺส ถินมิทฺธํ โอกฺกมติ, นิทฺทาภิภูตสฺส ปุน ปฏิพุชฺฌโต กามวิตกฺกา ปาตุภวนฺตี’’ติ ปฏิสญฺจิกฺขิตฺวา ตาทิสํ เสนาสนํ ปตฺตมฺปิ น สมฺปฏิจฺฉติ. โส ตํ ปฏิกฺขิปิตฺวา อพฺโภกาสรุกฺขมูลาทีสุ วสนฺโตปิ สนฺตุฏฺโฐว โหติ. อยมฺปิสฺส เสนาสเน ยถาสารุปฺปสนฺโตโส.

Outro bhikkhu de grandes méritos obtém muitos alojamentos excelentes, tais como cavernas, pavilhões ou edifícios com telhados pontiagudos. Ele os doa — assim como faria com os mantos — aos anciãos de longa ordenação, aos de grande conhecimento, aos que recebem poucos ganhos ou aos enfermos, e reside em qualquer lugar simples, permanecendo contente. Este é o seu contentamento com o que é apropriado (yathāsāruppasantoso) em relação ao alojamento. Há também aquele que reflete: 'Um alojamento excelente é um lugar de negligência; para quem nele se senta, a preguiça e o torpor (thinamiddha) se aproximam, e, ao acordar após ser dominado pelo sono, surgem pensamentos sensuais (kāmavitakkā)'. Assim refletindo, ele não aceita tal alojamento mesmo que lhe seja oferecido. Rejeitando-o, ele reside ao ar livre ou ao pé de uma árvore, permanecendo contente. Este também é o seu contentamento com o que é apropriado (yathāsāruppasantoso) em relação ao alojamento.

---

อิธ ปน ภิกฺขุ เภสชฺชํ ลภติ, ลูขํ วา ปณีตํ วา, โส ยํ ลภติ, เตเนว ตุสฺสติ, อญฺญํ น ปตฺเถติ, ลภนฺโตปิ น คณฺหติ. อยมสฺส คิลานปจฺจเย ยถาลาภสนฺโตโส. โย ปน เตเลน อตฺถิโก ผาณิตํ ลภติ. โส ตํ สภาคสฺส ภิกฺขุโน ทตฺวา ตสฺส หตฺถโต เตลํ คเหตฺวา อญฺญเทว วา ปริเยสิตฺวา เภสชฺชํ กโรนฺโตปิ สนฺตุฏฺโฐว โหติ. อยมสฺส คิลานปจฺจเย ยถาพลสนฺโตโส.

Aqui, por sua vez, o bhikkhu obtém medicamentos, sejam eles simples ou excelentes. Ele se contenta com o que quer que receba, não deseja outro e, mesmo que receba mais, não aceita. Este é o seu contentamento com o que se obtém (yathālābhasantoso) em relação aos medicamentos para enfermos. Mas aquele que, necessitando de óleo, obtém melaço, doa o melaço a um bhikkhu companheiro e, recebendo óleo da mão deste ou procurando por outro óleo, prepara o seu medicamento permanecendo contente. Este é o seu contentamento de acordo com a própria capacidade física (yathābalasantoso) em relação aos medicamentos para enfermos.

---

อปโร มหาปุญฺโญ พหุํ เตลมธุผาณิตาทิปณีตเภสชฺชํ ลภติ. โส ตํ จีวรํ วิย เถรจิรปพฺพชิตพหุสฺสุตอปฺปลาภีคิลานานํ ทตฺวา เตสํ อาภเตน เยน เกนจิ ยาเปนฺโตปิ สนฺตุฏฺโฐว โหติ. โย ปน เอกสฺมึ ภาชเน มุตฺตหรีฏกํ ฐเปตฺวา เอกสฺมึ จตุมธุรํ – ‘‘คณฺหาหิ, ภนฺเต, ยทิจฺฉสี’’ติ วุจฺจมาโน สจสฺส เตสุ อญฺญตเรนปิ โรโค วูปสมฺมติ, อถ มุตฺตหรีฏกํ นาม พุทฺธาทีหิ วณฺณิตนฺติ จตุมธุรํ ปฏิกฺขิปิตฺวา มุตฺตหรีฏเกเนว เภสชฺชํ กโรนฺโต ปรมสนฺตุฏฺโฐว โหติ. อยมสฺส คิลานปจฺจเย ยถาสารุปฺปสนฺโตโส.

Outro bhikkhu de grandes méritos obtém uma grande quantidade de medicamentos excelentes, como óleo, mel e melaço. Ele os doa — assim como faria com os mantos — aos anciãos de longa ordenação, aos de grande conhecimento, aos que recebem poucos ganhos ou aos enfermos, e se sustenta com qualquer medicamento simples que eles lhe tragam, permanecendo contente. Há também aquele que, tendo à sua frente um recipiente com mirobálano curtido em urina de vaca (muttaharītaka) e outro com o doce de quatro ingredientes (catumadhura), e sendo convidado: 'Por favor, venerável senhor, pegue o que desejar', reflete que, se sua doença pode ser curada por qualquer um deles, o mirobálano curtido em urina de vaca foi elogiado pelo Buda e por outros nobres seres. Assim, rejeitando o doce de quatro ingredientes e tratando-se apenas com o mirobálano curtido em urina de vaca, ele demonstra um contentamento supremo. Este é o seu contentamento com o que é apropriado (yathāsāruppasantoso) em relação aos medicamentos para enfermos.

---

อิมินา ปน ทฺวาทสวิเธน อิตรีตรปจฺจยสนฺโตเสน สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อฏฺฐ ปริกฺขารา วฏฺฏนฺติ. ตีณิ จีวรานิ, ปตฺโต, ทนฺตกฏฺฐจฺเฉทนวาสิ, เอกา สูจิ, กายพนฺธนํ ปริสฺสาวนนฺติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

Para o bhikkhu dotado deste doze tipos de contentamento com quaisquer requisitos disponíveis, são adequados os oito requisitos (aṭṭha parikkhārā): os três mantos, a tigela, a lâmina para cortar palitos de dente, uma agulha, o cinto e o filtro de água. E sobre isso foi dito:

---

‘‘ติจีวรญฺจ ปตฺโต จ, วาสิ สูจิ จ พนฺธนํ;

ปริสฺสาวเนน อฏฺเฐเต, ยุตฺตโยคสฺส ภิกฺขุโน’’ติ.

'Três mantos, a tigela, a lâmina, a agulha e o cinto, junto com o filtro de água — estes são os oito requisitos do bhikkhu dedicado à prática.'

---

เต สพฺเพ กายปริหาริกาปิ โหนฺติ กุจฺฉิปริหาริกาปิ. กถํ? ติจีวรํ ตาว นิวาเสตฺวา จ ปารุปิตฺวา จ วิจรณกาเล กายํ ปริหรติ, โปเสตีติ กายปริหาริกํ โหติ. จีวรกณฺเณน อุทกํ ปริสฺสาเวตฺวา [Pg.185] ปิวนกาเล ขาทิตพฺพผลาผลคหณกาเล จ กุจฺฉึ ปริหรติ; โปเสตีติ กุจฺฉิปริหาริกํ โหติ.

Todos eles servem tanto para proteger o corpo (kāyaparihārika) quanto para proteger a barriga (kucchiparihārika). Como? Primeiramente, os três mantos protegem e sustentam o corpo quando o bhikkhu os veste e os usa ao caminhar; por isso, são chamados de protetores do corpo. Quando ele usa a ponta do manto para filtrar a água antes de beber, ou para recolher frutas comestíveis, eles protegem e sustentam a barriga; por isso, são chamados de protetores da barriga.

---

ปตฺโตปิ เตน อุทกํ อุทฺธริตฺวา นฺหานกาเล กุฏิปริภณฺฑกรณกาเล จ กายปริหาริโก โหติ. อาหารํ คเหตฺวา ภุญฺชนกาเล กุจฺฉิปริหาริโก.

A tigela também protege o corpo quando usada para carregar água para o banho ou para limpar e rebocar a cabana; por isso, é protetora do corpo. E quando usada para receber e consumir o alimento, ela é protetora da barriga.

---

วาสิปิ ตาย ทนฺตกฏฺฐจฺเฉทนกาเล มญฺจปีฐานํ องฺคปาทจีวรกุฏิทณฺฑกสชฺชนกาเล จ กายปริหาริกา โหติ. อุจฺฉุเฉทนนาฬิเกราทิตจฺฉนกาเล กุจฺฉิปริหาริกา.

A lâmina (vāsī) também protege o corpo quando usada para cortar palitos de dente ou para preparar as pernas e peças de camas e assentos, ou as estacas da cabana de mantos; por isso, é protetora do corpo. E quando usada para cortar cana-de-açúcar ou descascar cocos e outras frutas, ela é protetora da barriga.

---

สูจิปิ จีวรสิพฺพนกาเล กายปริหาริกา โหติ. ปูวํ วา ผลํ วา วิชฺฌิตฺวา ขาทนกาเล กุจฺฉิปริหาริกา.

A agulha também protege o corpo quando usada para costurar os mantos; por isso, é protetora do corpo. E quando usada para espetar bolos ou frutas para comer, ela é protetora da barriga.

---

กายพนฺธนํ พนฺธิตฺวา วิจรณกาเล กายปริหาริกํ. อุจฺฉุอาทีนิ พนฺธิตฺวา คหณกาเล กุจฺฉิปริหาริกํ.

O cinto protege o corpo quando amarrado ao caminhar; por isso, é protetor do corpo. E quando usado para amarrar e carregar cana-de-açúcar ou outras coisas semelhantes, ele é protetor da barriga.

---

ปริสฺสาวนํ เตน อุทกํ ปริสฺสาเวตฺวา นฺหานกาเล, เสนาสนปริภณฺฑกรณกาเล จ กายปริหาริกํ. ปานียํ ปริสฺสาวนกาเล, เตเนว ติลตณฺฑุลปุถุกาทีนิ คเหตฺวา ขาทนกาเล จ กุจฺฉิปริหาริยํ. อยํ ตาว อฏฺฐปริกฺขาริกสฺส ปริกฺขารมตฺตา. นวปริกฺขาริกสฺส ปน เสยฺยํ ปวิสนฺตสฺส ตตฺรฏฺฐกํ ปจฺจตฺถรณํ วา กุญฺจิกา วา วฏฺฏติ. ทสปริกฺขาริกสฺส นิสีทนํ วา จมฺมขณฺฑํ วา วฏฺฏติ. เอกาทสปริกฺขาริกสฺส ปน กตฺตรยฏฺฐิ วา เตลนาฬิกา วา วฏฺฏติ. ทฺวาทสปริกฺขาริกสฺส ฉตฺตํ วา อุปาหนํ วา วฏฺฏติ. เอเตสุ จ อฏฺฐปริกฺขาริโกว สนฺตุฏฺโฐ, อิตเร อสนฺตุฏฺฐา มหิจฺฉา มหาภาราติ น วตฺตพฺพา. เอเตปิ หิ อปฺปิจฺฉาว สนฺตุฏฺฐาว สุภราว สลฺลหุกวุตฺติโนว. ภควา ปน น ยิมํ สุตฺตํ เตสํ วเสน กเถสิ, อฏฺฐปริกฺขาริกสฺส วเสน กเถสิ. โส หิ ขุทฺทกวาสิญฺจ สูจิญฺจ ปริสฺสาวเน ปกฺขิปิตฺวา ปตฺตสฺส อนฺโต ฐเปตฺวา ปตฺตํ อํสกูเฏ ลคฺเคตฺวา ติจีวรํ กายปฏิพทฺธํ กตฺวา เยนิจฺฉกํ สุขํ ปกฺกมติ. ปฏินิวตฺเตตฺวา คเหตพฺพํ นามสฺส น โหติ. อิติ [Pg.186] อิมสฺส ภิกฺขุโน สลฺลหุกวุตฺติตํ ทสฺเสนฺโต ภควา – ‘‘สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรนา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ กายปริหาริเกนาติ กายปริหรณมตฺตเกน. กุจฺฉิปริหาริเกนาติ กุจฺฉิปริหรณมตฺตเกน. สมาทาเยว ปกฺกมตีติ อฏฺฐปริกฺขารมตฺตกํ สพฺพํ คเหตฺวาว กายปฏิพทฺธํ กตฺวาว คจฺฉติ. ‘‘มม วิหาโร ปริเวณํ อุปฏฺฐาโก’’ติ อาสงฺโค วา พนฺโธ วา น โหติ. โส ชิยา มุตฺโต สโร วิย, ยูถา อปกฺกนฺโต มทหตฺถี วิย จ อิจฺฉิติจฺฉิตํ เสนาสนํ วนสณฺฑํ รุกฺขมูลํ วนปพฺภารํ ปริภุญฺชนฺโต เอโกว ติฏฺฐติ, เอโกว นิสีทติ. สพฺพิริยาปเถสุ เอโกว อทุติโย.

O filtro de água, tendo filtrado a água com ele, serve para o sustento do corpo no momento do banho e no momento de limpar a habitação. No momento de filtrar a água para beber, e no momento de comer gergelim, arroz, grãos tostados, etc., pegando-os com esse mesmo filtro, ele serve para o sustento do ventre. Esta é a medida dos requisitos para quem possui os oito requisitos. No entanto, para quem possui nove requisitos, ao entrar no local de dormir, é adequado ter um lençol ali colocado ou uma chave. Para quem possui dez requisitos, é adequado ter um assento ou um pedaço de couro. Para quem possui onze requisitos, é adequado ter um cajado de caminhada ou um tubo de óleo. Para quem possui doze requisitos, é adequado ter um guarda-chuva ou sandálias. E, entre estes, não se deve dizer que apenas aquele que possui os oito requisitos é contente, e que os outros são descontentes, de grandes desejos ou de grandes fardos. Pois estes também são de poucos desejos, contentes, fáceis de sustentar e de vida leve. O Abençoado, contudo, não proferiu este sutta sob a influência deles, mas sob a influência daquele que possui os oito requisitos. Pois este, tendo colocado uma pequena faca e uma agulha no filtro de água, guardando-os dentro da tigela, pendurando a tigela no ombro, e prendendo o tríplice manto ao corpo, parte felizmente para onde desejar. Não há nada que ele precise voltar para buscar. Assim, mostrando o modo de vida leve deste bhikkhu, o Abençoado disse: 'Ele está contente com o manto que serve apenas para o sustento do corpo', e assim por diante. Ali, 'com o que serve para o sustento do corpo' significa com a mera medida para proteger o corpo. 'Com o que serve para o sustento do ventre' significa com a mera medida para sustentar o ventre. 'Parte levando tudo consigo' significa que ele vai levando todos os seus pertences, que consistem apenas nos oito requisitos, mantendo-os presos ao corpo. Não há nele apego ou vínculo do tipo: 'Este é o meu mosteiro, a minha cela, o meu apoiador'. Como uma flecha liberada da corda do arco, ou como um elefante em cio que se afasta do bando, ele permanece só, senta-se só, desfrutando de qualquer habitação desejada, seja um bosque, o pé de uma árvore ou uma encosta de montanha na floresta. Em todas as posturas, ele está só, sem um segundo companheiro.

---

‘‘จาตุทฺทิโส อปฺปฏิโฆ จ โหติ,สนฺตุสฺสมาโน อิตรีตเรน;

ปริสฺสยานํ สหิตา อฉมฺภี,เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป’’ติ. (สุ. นิ. ๔๒);

"Livre para ir em todas as quatro direções, sem hostilidade, contente com qualquer coisa que receba; suportando os perigos, sem tremer, que ele caminhe só, como o chifre de um rinoceronte."

---

เอวํ วณฺณิตํ ขคฺควิสาณกปฺปตํ อาปชฺชติ.

Assim, ele alcança o estado de ser como o chifre de um rinoceronte, conforme elogiado.

---

อิทานิ ตมตฺถํ อุปมาย สาเธนฺโต – ‘‘เสยฺยถาปี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ปกฺขี สกุโณติ ปกฺขยุตฺโต สกุโณ. เฑตีติ อุปฺปตติ. อยํ ปเนตฺถ สงฺเขปตฺโถ – สกุณา นาม ‘‘อสุกสฺมึ ปเทเส รุกฺโข ปริปกฺกผโล’’ติ ญตฺวา นานาทิสาหิ อาคนฺตฺวา นขปตฺตตุณฺฑาทีหิ ตสฺส ผลานิ วิชฺฌนฺตา วิธุนนฺตา ขาทนฺติ. ‘อิทํ อชฺชตนาย, อิทํ สฺวาตนาย ภวิสฺสตี’ติ เตสํ น โหติ. ผเล ปน ขีเณ เนว รุกฺขสฺส อารกฺขํ ฐเปนฺติ, น ตตฺถ ปตฺตํ วา นขํ วา ตุณฺฑํ วา ฐเปนฺติ. อถ โข ตสฺมึ รุกฺเข อนเปกฺโข หุตฺวา, โย ยํ ทิสาภาคํ อิจฺฉติ, โส เตน สปตฺตภาโรว อุปฺปติตฺวา คจฺฉติ. เอวเมว อยํ ภิกฺขุ นิสฺสงฺโค นิรเปกฺโข เยน กามํ ปกฺกมติ. เตน วุตฺตํ ‘‘สมาทาเยว ปกฺกมตี’’ติ.

Agora, demonstrando esse significado por meio de uma analogia, Ele disse: 'Assim como', e assim por diante. Ali, 'um pássaro com asas' significa um pássaro dotado de asas. 'Voa' significa que ele se eleva no ar. Este é o significado resumido aqui: os pássaros, sabendo que 'em tal lugar há uma árvore com frutos maduros', vêm de várias direções e, com suas garras, asas e bicos, perfuram, sacodem e comem os frutos daquela árvore. Eles não pensam: 'Isto será para hoje, isto será para amanhã'. Quando os frutos se esgotam, eles não guardam a árvore, nem deixam lá uma pena, garra ou bico. Pelo contrário, tornando-se desapegados daquela árvore, aquele que deseja ir para determinada direção voa e parte levando apenas o fardo de suas asas. Da mesma forma, este bhikkhu, sem apego e sem preocupação, parte para onde deseja. Por isso foi dito: 'ele parte levando tudo consigo'.

---

นีวรณปฺปหานกถา

A Explicação sobre o Abandono dos Obstáculos

---

๒๑๖. โส [Pg.187] อิมินา จาติอาทินา กึ ทสฺเสติ? อรญฺญวาสสฺส ปจฺจยสมฺปตฺตึ ทสฺเสติ. ยสฺส หิ อิเม จตฺตาโร ปจฺจยา นตฺถิ, ตสฺส อรญฺญวาโส น อิชฺฌติ. ติรจฺฉานคเตหิ วา วนจรเกหิ วา สทฺธึ วตฺตพฺพตํ อาปชฺชติ. อรญฺเญ อธิวตฺถา เทวตา – ‘‘กึ เอวรูปสฺส ปาปภิกฺขุโน อรญฺญวาเสนา’’ติ เภรวสทฺทํ สาเวนฺติ, หตฺเถหิ สีสํ ปหริตฺวา ปลายนาการํ กโรนฺติ. ‘‘อสุโก ภิกฺขุ อรญฺญํ ปวิสิตฺวา อิทญฺจิทญฺจ ปาปกมฺมํ อกาสี’’ติ อยโส ปตฺถรติ. ยสฺส ปเนเต จตฺตาโร ปจฺจยา อตฺถิ, ตสฺส อรญฺญวาโส อิชฺฌติ. โส หิ อตฺตโน สีลํ ปจฺจเวกฺขนฺโต กิญฺจิ กาฬกํ วา ติลกํ วา อปสฺสนฺโต ปีตึ อุปฺปาเทตฺวา ตํ ขยวยโต สมฺมสนฺโต อริยภูมึ โอกฺกมติ. อรญฺเญ อธิวตฺถา เทวตา อตฺตมนา วณฺณํ ภณนฺติ. อิติสฺส อุทเก ปกฺขิตฺตเตลพินฺทุ วิย ยโส วิตฺถาริโก โหติ.

216. O que Ele mostra com 'Ele com este...', e assim por diante? Ele mostra a perfeição das condições para viver na floresta. Pois para aquele que não possui estas quatro condições, a vida na floresta não é bem-sucedida. Ele se torna digno de ser comparado a animais selvagens ou a caçadores da floresta. As divindades que habitam na floresta, pensando: 'De que serve a vida na floresta para um bhikkhu mau como este?', fazem-no ouvir sons terríveis, batem em sua cabeça com as mãos e fazem-no fugir. A má fama se espalha, dizendo: 'Tal bhikkhu entrou na floresta e cometeu esta e aquela má ação'. No entanto, para aquele que possui estas quatro condições, a vida na floresta é bem-sucedida. Pois ele, ao revisar sua própria virtude, não vendo nenhuma mancha escura ou sinal de imperfeição, gera alegria e, contemplando-a em termos de surgimento e desaparecimento, entra no plano dos nobres. As divindades que habitam na floresta, satisfeitas, proclamam seus louvores. Assim, sua fama se espalha amplamente, como uma gota de óleo jogada na água.

---

ตตฺถ วิวิตฺตนฺติ สุญฺญํ, อปฺปสทฺทํ, อปฺปนิคฺโฆสนฺติ อตฺโถ. เอตเทว หิ สนฺธาย วิภงฺเค – ‘‘วิวิตฺตนฺติ สนฺติเก เจปิ เสนาสนํ โหติ, ตญฺจ อนากิณฺณํ คหฏฺเฐหิ ปพฺพชิเตหิ. เตน ตํ วิวิตฺต’’นฺติ วุตฺตํ. เสติ เจว อาสติ จ เอตฺถาติ เสนาสนํ มญฺจปีฐาทีนเมตํ อธิวจนํ. เตนาห – ‘‘เสนาสนนฺติ มญฺโจปิ เสนาสนํ, ปีฐมฺปิ, ภิสิปิ, พิมฺโพหนมฺปิ, วิหาโรปิ, อฑฺฒโยโคปิ, ปาสาโทปิ, หมฺมิยมฺปิ, คุหาปิ, อฏฺโฏปิ, มาโฬปิ เลณมฺปิ, เวฬุคุมฺโพปิ, รุกฺขมูลมฺปิ, มณฺฑโปปิ, เสนาสนํ, ยตฺถ วา ปน ภิกฺขู ปฏิกฺกมนฺติ, สพฺพเมตํ เสนาสน’’นฺติ (วิภ. ๕๒๗).

Ali, 'solitário' significa vazio, com pouco ruído, com pouco clamor. Referindo-se precisamente a isso, foi dito no Vibhanga: 'Solitário significa que, mesmo que a habitação seja próxima [de uma vila], ela não é lotada de leigos ou de monges. Por isso, ela é chamada de solitária'. 'Habitação' (senāsana) é o local onde se deita (seti) e se senta (āsati); este é um termo para camas, bancos, etc. Por isso foi dito: 'Habitação: uma cama é uma habitação, um banco também, um colchão também, um travesseiro também, um mosteiro também, uma cabana de teto duplo também, um palácio também, uma mansão também, uma caverna também, uma torre também, um pavilhão também, uma gruta também, uma moita de bambu também, o pé de uma árvore também, uma tenda também é uma habitação; ou onde quer que os bhikkhus se retirem, tudo isso é uma habitação'.

---

อปิ จ – ‘‘วิหาโร อฑฺฒโยโค ปาสาโท หมฺมิยํ คุหา’’ติ อิทํ วิหารเสนาสนํ นาม. ‘‘มญฺโจ ปีฐํ ภิสิ พิมฺโพหน’’นฺติ อิทํ มญฺจปีฐเสนาสนํ นาม. ‘‘จิมิลิกา จมฺมขณฺโฑ ติณสนฺถาโร ปณฺณสนฺถาโร’’ติ อิทํ สนฺถตเสนาสนํ นาม. ‘‘ยตฺถ วา ปน ภิกฺขู ปฏิกฺกมนฺตี’’ติ อิทํ โอกาสเสนาสนํ นามาติ. เอวํ จตุพฺพิธํ เสนาสนํ โหติ, ตํ สพฺพํ เสนาสนคฺคหเณน สงฺคหิตเมว.

Além disso: 'mosteiro, cabana de teto duplo, palácio, mansão, caverna' é chamada de habitação de mosteiro. 'Cama, banco, colchão, travesseiro' é chamada de habitação de cama e banco. 'Esteira de pano, pedaço de couro, cobertura de grama, cobertura de folhas' é chamada de habitação de esteira. 'Ou onde quer que os bhikkhus se retirem' é chamada de habitação de espaço aberto. Assim, existem quatro tipos de habitação, e todas elas estão incluídas no termo 'habitação'.

---

อิธ ปนสฺส สกุณสทิสสฺส จาตุทฺทิสสฺส ภิกฺขุโน อนุจฺฉวิกเสนาสนํ ทสฺเสนฺโต อรญฺญํ รุกฺขมูลนฺติอาทิมาห. ตตฺถ อรญฺญนฺติ นิกฺขมิตฺวา [Pg.188] พหิ อินฺทขีลา สพฺพเมตํ อรญฺญนฺติ. อิทํ ภิกฺขุนีนํ วเสน อาคตํ. ‘‘อารญฺญกํ นาม เสนาสนํ ปญฺจธนุสติกํ ปจฺฉิม’’นฺติ (ปารา. ๖๕๔) อิทํ ปน อิมสฺส ภิกฺขุโน อนุรูปํ. ตสฺส ลกฺขณํ วิสุทฺธิมคฺเค ธุตงฺคนิทฺเทเส วุตฺตํ. รุกฺขมูลนฺติ ยํ กิญฺจิ สนฺทจฺฉายํ วิวิตฺตรุกฺขมูลํ. ปพฺพตนฺติ เสลํ. ตตฺถ หิ อุทกโสณฺฑีสุ อุทกกิจฺจํ กตฺวา สีตาย รุกฺขจฺฉายาย นิสินฺนสฺส นานาทิสาสุ ขายมานาสุ สีเตน วาเตน พีชิยมานสฺส จิตฺตํ เอกคฺคํ โหติ. กนฺทรนฺติ กํ วุจฺจติ อุทกํ, เตน ทาริตํ, อุทเกน ภินฺนํ ปพฺพตปเทสํ. ยํ นทีตุมฺพนฺติปิ, นทีกุญฺชนฺติปิ วทนฺติ. ตตฺถ หิ รชตปฏฺฏสทิสา วาลิกา โหติ, มตฺถเก มณิวิตานํ วิย วนคหณํ, มณิขนฺธสทิสํ อุทกํ สนฺทติ. เอวรูปํ กนฺทรํ โอรุยฺห ปานียํ ปิวิตฺวา คตฺตานิ สีตานิ กตฺวา วาลิกํ อุสฺสาเปตฺวา ปํสุกูลจีวรํ ปญฺญเปตฺวา นิสินฺนสฺส สมณธมฺมํ กโรโต จิตฺตํ เอกคฺคํ โหติ. คิริคุหนฺติ ทฺวินฺนํ ปพฺพตานํ อนฺตเร, เอกสฺมึเยว วา อุมคฺคสทิสํ มหาวิวรํ สุสานลกฺขณํ วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตํ. วนปตฺถนฺติ คามนฺตํ อติกฺกมิตฺวา มนุสฺสานํ อนุปจารฏฺฐานํ, ยตฺถ น กสนฺติ น วปนฺติ, เตเนวาห – ‘‘วนปตฺถนฺติ ทูรานเมตํ เสนาสนานํ อธิวจน’’นฺติอาทิ. อพฺโภกาสนฺติ อจฺฉนฺนํ. อากงฺขมาโน ปเนตฺถ จีวรกุฏึ กตฺวา วสติ. ปลาลปุญฺชนฺติ ปลาลราสิ. มหาปลาลปุญฺชโต หิ ปลาลํ นิกฺกฑฺฒิตฺวา ปพฺภารเลณสทิเส อาลเย กโรนฺติ, คจฺฉคุมฺภาทีนมฺปิ อุปริ ปลาลํ ปกฺขิปิตฺวา เหฏฺฐา นิสินฺนา สมณธมฺมํ กโรนฺติ. ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ.

Aqui, contudo, mostrando a habitação adequada para este bhikkhu que é semelhante a um pássaro e livre para ir em todas as direções, Ele disse: 'uma floresta, o pé de uma árvore', e assim por diante. Ali, 'floresta' significa que, ao sair para fora do pilar do portão da vila, tudo isso é floresta. Isso veio em relação às bhikkhunis. 'Uma habitação na floresta fica a pelo menos quinhentos arcos de distância' — esta, no entanto, é a adequada para este bhikkhu. Suas características foram descritas por mim no Visuddhimagga, na explicação das práticas ascéticas (dhutanga). 'O pé de uma árvore' significa qualquer pé de árvore solitário e de sombra fresca. 'Uma montanha' significa uma elevação rochosa. Pois ali, tendo realizado os deveres relacionados à água nas piscinas naturais e sentando-se sob a sombra fresca de uma árvore, enquanto as várias direções se tornam visíveis e ele é abanado pelo vento fresco, sua mente se torna concentrada. 'Um desfiladeiro' (kandara): a água é chamada de 'ka'; um desfiladeiro é uma área montanhosa fendida por ela, dividida pela água. É o que também chamam de encosta de rio ou curva de rio. Pois ali há areia semelhante a placas de prata, no topo há uma floresta densa como um dossel de joias, e corre água semelhante a um bloco de pedras preciosas. Tendo descido a um desfiladeiro desse tipo, bebido água, resfriado o corpo, reunido a areia, estendido o manto de trapos e sentado para praticar os deveres de um asceta, a mente se torna concentrada. 'Uma caverna de montanha' (giriguha) significa o espaço entre duas montanhas, ou uma grande abertura semelhante a um túnel em uma única montanha. As características do cemitério foram descritas no Visuddhimagga. 'Uma floresta remota' (vanapattha) significa um local além dos limites da vila, onde as pessoas não transitam, onde não aram nem semeiam; por isso foi dito: 'floresta remota é um termo para habitações distantes', e assim por diante. 'Ao ar livre' (abbhokāsa) significa sem cobertura. Se desejar, ele pode construir ali uma cabana de mantos para viver. 'Uma pilha de palha' (palālapuñja) significa um monte de palha. Pois, puxando a palha de uma grande pilha de palha, eles fazem abrigos semelhantes a encostas de montanhas e cavernas; ou jogam palha sobre arbustos e moitas e, sentando-se embaixo, praticam os deveres de um asceta. Referindo-se a isso, foi dito.

---

ปจฺฉาภตฺตนฺติ ภตฺตสฺส ปจฺฉโต. ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโตติ ปิณฺฑปาตปริเยสนโต ปฏิกฺกนฺโต. ปลฺลงฺกนฺติ สมนฺตโต อูรุพทฺธาสนํ. อาภุชิตฺวาติ พนฺธิตฺวา. อุชุํ กายํ ปณิธายาติ อุปริมํ สรีรํ อุชุํ ฐเปตฺวา อฏฺฐารส ปิฏฺฐิกณฺฏกฏฺฐิเก โกฏิยา โกฏึ ปฏิปาเทตฺวา. เอวญฺหิ นิสินฺนสฺส จมฺมมํสนฺหารูนิ น ปณมนฺติ. อถสฺส ยา เตสํ ปณมนปจฺจยา ขเณ ขเณ เวทนา อุปฺปชฺเชยฺยุํ, ตา นุปฺปชฺชนฺติ. ตาสุ อนุปฺปชฺชมานาสุ จิตฺตํ เอกคฺคํ โหติ, กมฺมฏฺฐานํ น ปริปตติ, วุฑฺฒึ ผาตึ เวปุลฺลํ อุปคจฺฉติ. ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวาติ กมฺมฏฺฐานาภิมุขํ สตึ ฐปยิตฺวา. มุขสมีเป [Pg.189] วา กตฺวาติ อตฺโถ. เตเนว วิภงฺเค วุตฺตํ – ‘‘อยํ สติ อุปฏฺฐิตา โหติ สูปฏฺฐิตา นาสิกคฺเค วา มุขนิมิตฺเต วา, เตน วุจฺจติ ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา’’ติ (วิภ. ๕๓๗). อถวา ปรีติ ปริคฺคหฏฺโฐ. มุขนฺติ นิยฺยานฏฺโฐ. สตีติ อุปฏฺฐานฏฺโฐ. เตน วุจฺจติ – ‘‘ปริมุขํ สติ’’นฺติ. เอวํ ปฏิสมฺภิทายํ วุตฺตนเยนเปตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ตตฺรายํ สงฺเขโป – ‘‘ปริคฺคหิตนิยฺยานสตึ กตฺวา’’ติ.

'Após a refeição' significa depois do momento de comer. 'Retornado da busca de esmolas' significa que retornou do local de busca de esmolas. 'Postura de pernas cruzadas' significa sentar-se dobrando as coxas ao redor. 'Tendo cruzado' significa tendo prendido. 'Mantendo o corpo ereto' significa mantendo a parte superior do corpo reta, alinhando as dezoito vértebras da coluna vertebral ponta com ponta. Pois, para quem se senta assim, a pele, a carne e os tendões não se curvam. Então, aquelas dores que poderiam surgir momento a momento devido à curvatura deles não surgem. Não surgindo tais dores, a mente se torna concentrada, o objeto de meditação não se perde, mas alcança crescimento, progresso e abundância. 'Estabelecendo a atenção plena à frente' significa estabelecendo a atenção plena voltada para o objeto de meditação. Ou significa estabelecendo-a próximo à boca. Por isso foi dito no Vibhanga: 'Esta atenção plena está estabelecida, bem estabelecida na ponta do nariz ou no sinal da boca; por isso se diz: estabelecendo a atenção plena à frente'. Ou ainda, 'pari' tem o sentido de abranger. 'Mukha' tem o sentido de libertação. 'Sati' tem o sentido de estabelecimento. Por isso se diz: 'atenção plena à frente'. Assim, o significado aqui deve ser compreendido conforme o método exposto no Patisambhidamagga. Ali, este é o resumo: 'tendo estabelecido a atenção plena que abrange e conduz à libertação'.

---

๒๑๗. อภิชฺฌํ โลเกติ เอตฺถ ลุชฺชนปลุชฺชนฏฺเฐน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา โลโก, ตสฺมา ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ ราคํ ปหาย กามจฺฉนฺทํ วิกฺขมฺเภตฺวาติ อยเมตฺถตฺโถ. วิคตาภิชฺเฌนาติ วิกฺขมฺภนวเสน ปหีนตฺตา วิคตาภิชฺเฌน, น จกฺขุวิญฺญาณสทิเสนาติ อตฺโถ. อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธตีติ อภิชฺฌาโต จิตฺตํ ปริโมเจติ. ยถา ตํ สา มุญฺจติ เจว, มุญฺจิตฺวา จ น ปุน คณฺหติ, เอวํ กโรตีติ อตฺโถ. พฺยาปาทปโทสํ ปหายาติอาทีสุปิ เอเสว นโย. พฺยาปชฺชติ อิมินา จิตฺตํ ปูติกุมฺมาสาทโย วิย ปุริมปกตึ วิชหตีติ พฺยาปาโท. วิการาปตฺติยา ปทุสฺสติ, ปรํ วา ปทูเสติ วินาเสตีติ ปโทโส. อุภยเมตํ โกธสฺเสวาธิวจนํ. ถินํ จิตฺตเคลญฺญํ. มิทฺธํ เจตสิกเคลญฺญํ, ถินญฺจ มิทฺธญฺจ ถินมิทฺธํ. อาโลกสญฺญีติ รตฺติมฺปิ ทิวาทิฏฺฐาโลกสญฺชานนสมตฺถาย วิคตนีวรณาย ปริสุทฺธาย สญฺญาย สมนฺนาคโต. สโต สมฺปชาโนติ สติยา จ ญาเณน จ สมนฺนาคโต. อิทํ อุภยํ อาโลกสญฺญาย อุปการตฺตา วุตฺตํ. อุทฺธจฺจญฺจ กุกฺกุจฺจญฺจ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ. ติณฺณวิจิกิจฺโฉติ วิจิกิจฺฉํ ตริตฺวา อติกฺกมิตฺวา ฐิโต. ‘‘กถมิทํ กถมิท’’นฺติ เอวํ นปฺปวตฺตตีติ อกถํกถี. กุสเลสุ ธมฺเมสูติ อนวชฺเชสุ ธมฺเมสุ. ‘‘อิเม นุ โข กุสลา กถมิเม กุสลา’’ติ เอวํ น วิจิกิจฺฉติ. น กงฺขตีติ อตฺโถ. อยเมตฺถ สงฺเขโป. อิเมสุ ปน นีวรเณสุ วจนตฺถลกฺขณาทิเภทโต ยํ วตฺตพฺพํ สิยา, ตํ สพฺพํ วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตํ.

217. Em 'a cobiça no mundo', o 'mundo' refere-se aos cinco agregados do apego, no sentido de desmoronar e se desintegrar; portanto, o significado aqui é: tendo abandonado o apego e suprimido o desejo sensorial em relação aos cinco agregados do apego. 'Livre de cobiça' significa livre de cobiça por ter sido abandonada por meio da supressão, e não como a consciência visual. 'Purifica a mente da cobiça' significa que ele liberta a mente da cobiça. O significado é que ele age de tal forma que ela a liberta e, tendo-a libertado, não a captura novamente. O mesmo método se aplica a 'tendo abandonado a malevolência e a hostilidade', e assim por diante. 'Malevolência' (byāpāda) é aquilo pelo qual a mente se corrompe, perdendo seu estado natural original, como mingau de cevada podre. 'Hostilidade' (padosa) é o que se corrompe ao sofrer alteração, ou o que corrompe e destrói os outros. Ambos os termos são sinônimos de raiva. 'Preguiça' (thina) é a lentidão da mente. 'Torpor' (middha) é a lentidão dos fatores mentais; preguiça e torpor juntos formam a preguiça e torpor (thinamiddha). 'Percebendo a luz' significa dotado de uma percepção pura, livre de obstáculos, capaz de reconhecer mesmo à noite a luz vista durante o dia. 'Atento e plenamente consciente' significa dotado de atenção plena e sabedoria. Ambos os termos foram mencionados devido à sua utilidade para a percepção da luz. 'Agitação e remorso' é agitação-remorso (uddhaccakukkucca). 'Aquele que superou a dúvida' significa aquele que permanece tendo cruzado e superado a dúvida. 'Livre de hesitação' significa que não ocorre nele o pensamento: 'Como é isso? Como é aquilo?'. 'Em relação aos estados benéficos' significa em relação aos estados livres de culpa. O significado é que ele não duvida nem hesita, pensando: 'Será que estes estados são benéficos? Como estes estados são benéficos?'. Este é o resumo aqui. O que deve ser dito sobre estes obstáculos em termos de análise de palavras, características, etc., tudo isso foi descrito por mim no Visuddhimagga.

---

๒๑๘. ยา ปนายํ เสยฺยถาปิ มหาราชาติ อุปมา วุตฺตา. ตตฺถ อิณํ อาทายาติ วฑฺฒิยา ธนํ คเหตฺวา. พฺยนฺตึ กเรยฺยาติ วิคตนฺตํ กเรยฺย[Pg.190], ยถา เตสํ กากณิกมตฺโตปิ ปริยนฺโต นาม นาวสิสฺสติ, เอวํ กเรยฺย; สพฺพโส ปฏินิยฺยาเตยฺยาติ อตฺโถ. ตโต นิทานนฺติ อาณณฺยนิทานํ. โส หิ ‘‘อณโณมฺหี’’ติ อาวชฺชนฺโต พลวปาโมชฺชํ ลภติ, โสมนสฺสํ อธิคจฺฉติ, เตน วุตฺตํ – ‘‘ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺส’’นฺติ.

218. Quanto à analogia que foi dita: 'Assim como, ó grande rei...'. Nela, 'tendo tomado um empréstimo' significa tomar dinheiro com juros. 'Eliminaria [a dívida]' significa que ele a faria desaparecer completamente, de tal modo que nem mesmo o valor de uma fração de moeda restasse como saldo; ele agiria assim. O significado é que ele pagaria tudo de volta por completo. 'Por causa disso' significa devido ao estado de estar livre de dívidas. Pois esse homem, ao refletir: 'Estou livre de dívidas', obtém uma forte alegria e alcança a felicidade mental. Por isso foi dito: 'ele obteria alegria, alcançaria a felicidade mental'.

---

๒๑๙. วิสภาคเวทนุปฺปตฺติยา กกเจเนว จตุอิริยาปถํ ฉินฺทนฺโต อาพาธตีติ อาพาโธ, สฺวาสฺส อตฺถีติ อาพาธิโก. ตํ สมุฏฺฐาเนน ทุกฺเขน ทุกฺขิโต. อธิมตฺตคิลาโนติ พาฬฺหคิลาโน. นจฺฉาเทยฺยาติ อธิมตฺตพฺยาธิปเรตตาย น รุจฺเจยฺย. พลมตฺตาติ พลเมว, พลญฺจสฺส กาเย น ภเวยฺยาติ อตฺโถ. ตโตนิทานนฺติ อาโรคฺยนิทานํ. ตสฺส หิ – ‘‘อโรโคมฺหี’’ติ อาวชฺชยโต ตทุภยํ โหติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘ลเภถ ปาโมชฺชํ, อธิคจฺเฉยฺย โสมนสฺส’’นฺติ.

219. Chama-se 'enfermidade' porque aflige o corpo, como se cortasse as quatro posturas com uma serra, devido ao surgimento de sensações desagradáveis. Aquele que tem essa enfermidade é chamado de 'enfermo'. Ele é afligido pelo sofrimento originado daquela enfermidade. 'Gravemente doente' significa gravemente enfermo. 'Não desfrutaria' significa que ele não teria prazer na comida, por estar dominado por uma doença extrema. 'Força física' significa simplesmente força; o significado é que não haveria força em seu corpo. 'Por causa disso' significa devido ao estado de estar livre de doenças. Pois, para aquele que reflete: 'Estou livre de doenças', ocorrem ambas as coisas. Por isso foi dito: 'ele obteria alegria, alcançaria a felicidade mental'.

---

๒๒๐. น จสฺส กิญฺจิ โภคานํ วโยติ กากณิกมตฺตมฺปิ โภคานํ วโย น ภเวยฺย. ตโตนิทานนฺติ พนฺธนาโมกฺขนิทานํ. เสสํ วุตฺตนเยเนว สพฺพปเทสุ โยเชตพฺพํ.

220. 'E não haveria perda de seus bens' significa que não haveria perda de seus bens, nem mesmo no valor de uma fração de moeda. 'Por causa disso' significa devido à libertação da prisão. O restante deve ser aplicado a todos os termos da mesma maneira que já foi explicada.

---

๒๒๑-๒๒๒. อนตฺตาธีโนติ น อตฺตนิ อธีโน, อตฺตโน รุจิยา กิญฺจิ กาตุํ น ลภติ. ปราธีโนติ ปเรสุ อธีโน ปรสฺเสว รุจิยา วตฺตติ. น เยน กามํ คโมติ เยน ทิสาภาเคนสฺส คนฺตุกามตา โหติ, อิจฺฉา อุปฺปชฺชติ คมนาย, เตน คนฺตุํ น ลภติ. ทาสพฺยาติ ทาสภาวา. ภุชิสฺโสติ อตฺตโน สนฺตโก. ตโตนิทานนฺติ ภุชิสฺสนิทานํ. กนฺตารทฺธานมคฺคนฺติ กนฺตารํ อทฺธานมคฺคํ, นิรุทกํ ทีฆมคฺคนฺติ อตฺโถ. ตโตนิทานนฺติ เขมนฺตภูมินิทานํ.

221-222. 'Não sendo dono de si mesmo' significa que não depende de si mesmo; ele não tem a permissão de fazer nada de acordo com a sua própria vontade. 'Dependente de outros' significa que depende de outros, agindo apenas de acordo com a vontade alheia. 'Não podendo ir para onde deseja' significa que ele não pode ir para a direção que deseja ir, ou para onde surge o desejo de ir. 'Escravidão' significa a condição de escravo. 'Livre' significa que ele pertence a si mesmo. 'Por causa disso' significa devido ao estado de ser livre. 'Uma estrada através de um deserto' significa um caminho longo e desértico, sem água; esse é o significado. 'Por causa disso' significa devido ao alcance de uma terra segura.

---

๒๒๓. อิเม ปญฺจ นีวรเณ อปฺปหีเนติ เอตฺถ ภควา อปฺปหีนกามจฺฉนฺทนีวรณํ อิณสทิสํ, เสสานิ โรคาทิสทิสานิ กตฺวา ทสฺเสติ. ตตฺรายํ สทิสตา. โย หิ ปเรสํ อิณํ คเหตฺวา วินาเสติ, โส เตหิ อิณํ เทหีติ วุจฺจมาโนปิ ผรุสํ วุจฺจมาโนปิ พชฺฌมาโนปิ วธียมาโนปิ [Pg.191] กิญฺจิ ปฏิพาหิตุํ น สกฺโกติ, สพฺพํ ติติกฺขติ. ติติกฺขาการณํ หิสฺส ตํ อิณํ โหติ. เอวเมว โย ยมฺหิ กามจฺฉนฺเทน รชฺชติ, ตณฺหาสหคเตน ตํ วตฺถุํ คณฺหติ, โส เตน ผรุสํ วุจฺจมาโนปิ พชฺฌมาโนปิ วธียมาโนปิ สพฺพํ ติติกฺขติ, ติติกฺขาการณํ หิสฺส โส กามจฺฉนฺโท โหติ, ฆรสามิเกหิ วธียมานานํ อิตฺถีนํ วิยาติ, เอวํ อิณํ วิย กามจฺฉนฺโท ทฏฺฐพฺโพ.

223. Sobre a frase 'estes cinco obstáculos não abandonados', aqui o Abençoado mostra o obstáculo do desejo sensorial não abandonado como sendo semelhante a uma dívida, e os demais obstáculos como semelhantes a doenças, etc. Aqui está a semelhança: pois o homem que toma emprestado o dinheiro de outros e o desperdiça, quando os credores lhe dizem 'pague a dívida', ou quando lhe falam asperamente, ou quando o prendem ou o agridem, ele não pode resistir a nada disso; ele tolera tudo. Pois aquela dívida é a causa de sua tolerância. Da mesma forma, aquele que é apegado a algo pelo desejo sensorial e se apropria desse objeto acompanhado pela cobiça, mesmo quando lhe falam asperamente por causa disso, ou quando o prendem ou o agridem, ele tolera tudo, pois esse desejo sensorial é a causa de sua tolerância. É como a tolerância de mulheres que são agredidas pelos donos da casa. Assim, o desejo sensorial deve ser visto como uma dívida.

---

ยถา ปน ปิตฺตโรคาตุโร มธุสกฺกราทีสุปิ ทินฺเนสุ ปิตฺตโรคาตุรตาย เตสํ รสํ น วินฺทติ, ‘‘ติตฺตกํ ติตฺตก’’นฺติ อุคฺคิรติเยว. เอวเมว พฺยาปนฺนจิตฺโต หิตกาเมหิ อาจริยุปชฺฌาเยหิ อปฺปมตฺตกมฺปิ โอวทิยมาโน โอวาทํ น คณฺหติ. ‘‘อติ วิย เม ตุมฺเห อุปทฺทเวถา’’ติอาทีนิ วตฺวา วิพฺภมติ. ปิตฺตโรคาตุรตาย โส ปุริโส มธุสกฺกราทีนํ วิย โกธาตุรตาย ฌานสุขาทิเภทํ สาสนรสํ น วินฺทตีติ. เอวํ โรโค วิย พฺยาปาโท ทฏฺฐพฺโพ.

Por outro lado, assim como um homem doente com excesso de bile, mesmo quando lhe dão mel, açúcar, etc., não sente o sabor deles devido à sua doença biliar, e apenas os cospe dizendo: 'É amargo, é amargo!'. Da mesma forma, um monge com a mente cheia de malevolência, mesmo quando é aconselhado minimamente por seus professores e preletores que desejam o seu bem, não aceita o conselho. Dizendo coisas como: 'Vocês estão me atormentando demais!', ele abandona a vida monástica. Assim como aquele homem, devido à sua doença biliar, não sente o sabor do mel, do açúcar, etc., da mesma forma, devido à sua mente doente pela raiva, ele não sente o sabor do Ensinamento, que consiste na felicidade do jhana, etc. Assim, a malevolência deve ser vista como uma doença.

---

ยถา ปน นกฺขตฺตทิวเส พนฺธนาคาเร พทฺโธ ปุริโส นกฺขตฺตสฺส เนว อาทึ น มชฺฌํ น ปริโยสานํ ปสฺสติ. โส ทุติยทิวเส มุตฺโต อโห หิยฺโย นกฺขตฺตํ มนาปํ, อโห นจฺจํ, อโห คีตนฺติอาทีนิ สุตฺวาปิ ปฏิวจนํ น เทติ. กึ การณา? นกฺขตฺตสฺส อนนุภูตตฺตา. เอวเมว ถินมิทฺธาภิภูโต ภิกฺขุ วิจิตฺตนเยปิ ธมฺมสฺสวเน ปวตฺตมาเน เนว ตสฺส อาทึ น มชฺฌํ น ปริโยสานํ ชานาติ. โสปิ อุฏฺฐิเต ธมฺมสฺสวเน อโห ธมฺมสฺสวนํ, อโห การณํ, อโห อุปมาติ ธมฺมสฺสวนสฺส วณฺณํ ภณมานานํ สุตฺวาปิ ปฏิวจนํ น เทติ. กึ การณา? ถินมิทฺธวเสน ธมฺมกถาย อนนุภูตตฺตา. เอวํ พนฺธนาคารํ วิย ถินมิทฺธํ ทฏฺฐพฺพํ.

Por outro lado, assim como um homem preso na prisão no dia de um festival de constelações não vê o início, o meio, nem o fim do festival. No segundo dia, ao ser libertado, mesmo ouvindo outros dizerem: 'Ah, o festival de ontem foi maravilhoso! Que dança! Que música!', ele não consegue responder. Por que razão? Porque ele não vivenciou o festival. Da mesma forma, um monge dominado pela preguiça e torpor, mesmo quando ocorre uma palestra do Dhamma com métodos variados e belos, não conhece o seu início, o seu meio, nem o seu fim. Quando a palestra do Dhamma termina, mesmo ouvindo outros monges louvarem a palestra dizendo: 'Ah, que bela palestra do Dhamma! Que argumentos! Que analogias!', ele não consegue responder. Por que razão? Porque, devido ao poder da preguiça e torpor, ele não vivenciou a exposição do Dhamma. Assim, a preguiça e torpor devem ser vistos como uma prisão.

---

ยถา ปน นกฺขตฺตํ กีฬนฺโตปิ ทาโส – ‘‘อิทํ นาม อจฺจายิกํ กรณียํ อตฺถิ, สีฆํ ตตฺถ คจฺฉาหิ. โน เจ คจฺฉสิ, หตฺถปาทํ วา เต ฉินฺทามิ กณฺณนาสํ วา’’ติ วุตฺโต สีฆํ คจฺฉติเยว. นกฺขตฺตสฺส อาทิมชฺฌปริโยสานํ อนุภวิตุํ น ลภติ, กสฺมา? ปราธีนตาย, เอวเมว วินเย อปกตญฺญุนา วิเวกตฺถาย อรญฺญํ ปวิฏฺเฐนาปิ กิสฺมิญฺจิเทว [Pg.192] อนฺตมโส กปฺปิยมํเสปิ อกปฺปิยมํสสญฺญาย อุปฺปนฺนาย วิเวกํ ปหาย สีลวิโสธนตฺถํ วินยธรสฺส สนฺติกํ คนฺตพฺพํ โหติ, วิเวกสุขํ อนุภวิตุํ น ลภติ, กสฺมา? อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจาภิภูตตายาติ. เอวํ ทาสพฺยํ วิย อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ทฏฺฐพฺพํ.

Por outro lado, assim como um escravo, mesmo enquanto se diverte no festival, ao ser ordenado: 'Há este trabalho urgente a ser feito, vá lá rapidamente! Se você não for, cortarei suas mãos e pés, ou suas orelhas e nariz!', ele vai imediatamente. Ele não tem a oportunidade de desfrutar do início, do meio, nem do fim do festival. Por quê? Devido à sua dependência de outros. Da mesma forma, um monge que não conhece bem as regras do Vinaya, mesmo tendo entrado na floresta em busca de isolamento, se surgir nele a percepção de que uma carne permitida é proibida (mesmo que seja em relação a algo simples), ele deve abandonar o seu isolamento e ir até um mestre do Vinaya para purificar sua conduta moral. Ele não tem a oportunidade de desfrutar da felicidade do isolamento. Por quê? Por estar dominado pela agitação e remorso. Assim, a agitação e o remorso devem ser vistos como a escravidão.

---

ยถา ปน กนฺตารทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโน ปุริโส โจเรหิ มนุสฺสานํ วิลุตฺโตกาสํ ปหโตกาสญฺจ ทิสฺวา ทณฺฑกสทฺเทนปิ สกุณสทฺเทนปิ ‘‘โจรา อาคตา’’ติ อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิโตว โหติ, คจฺฉติปิ ติฏฺฐติปิ นิวตฺตติปิ, คตฏฺฐานโต อคตฏฺฐานเมว พหุตรํ โหติ. โส กิจฺเฉน กสิเรน เขมนฺตภูมึ ปาปุณาติ วา น วา ปาปุณาติ. เอวเมว ยสฺส อฏฺฐสุ ฐาเนสุ วิจิกิจฺฉา อุปฺปนฺนา โหติ, โส – ‘‘พุทฺโธ นุ โข, โน นุ โข พุทฺโธ’’ติอาทินา นเยน วิจิกิจฺฉนฺโต อธิมุจฺจิตฺวา สทฺธาย คณฺหิตุํ น สกฺโกติ. อสกฺโกนฺโต มคฺคํ วา ผลํ วา น ปาปุณาตีติ. ยถา กนฺตารทฺธานมคฺเค – ‘‘โจรา อตฺถิ นตฺถี’’ติ ปุนปฺปุนํ อาสปฺปนปริสปฺปนํ อปริโยคาหนํ ฉมฺภิตตฺตํ จิตฺตสฺส อุปฺปาเทนฺโต เขมนฺตปตฺติยา อนฺตรายํ กโรติ, เอวํ วิจิกิจฺฉาปิ – ‘‘พุทฺโธ นุ โข, น พุทฺโธ’’ติอาทินา นเยน ปุนปฺปุนํ อาสปฺปนปริสปฺปนํ อปริโยคาหนํ ฉมฺภิตตฺตํ จิตฺตสฺส อุปฺปาทยมานา อริยภูมิปฺปตฺติยา อนฺตรายํ กโรตีติ กนฺตารทฺธานมคฺโค วิย วิจิกิจฺฉา ทฏฺฐพฺพา.

Por outro lado, assim como um homem que viaja por uma estrada desértica e perigosa, ao ver os locais onde pessoas foram saqueadas e espancadas por bandidos, fica extremamente desconfiado e temeroso até mesmo com o som de um graveto quebrando ou o canto de um pássaro, pensando: 'Os bandidos chegaram!'. Ele anda, para, volta; a distância que ainda falta percorrer parece muito maior do que a que ele já percorreu. Com grande dificuldade e cansaço, ele pode ou não alcançar uma terra segura. Da mesma forma, aquele em quem surge a dúvida cética em relação aos oito pontos, hesitando da seguinte maneira: 'Será que o Buda realmente existe, ou não?', não consegue tomar uma decisão firme com fé. Sendo incapaz de decidir, ele não alcança o caminho nem o fruto. Assim como na estrada desértica, a dúvida constante: 'Será que há bandidos ou não?', gerando hesitação, vacilação, falta de penetração mental e tremor na mente, cria um obstáculo para alcançar a terra segura, da mesma forma, a dúvida cética, gerando repetidamente hesitação, vacilação, falta de penetração mental e tremor na mente através de pensamentos como: 'Será que o Buda realmente existe, ou não?', cria um obstáculo para alcançar o solo dos nobres. Assim, a dúvida cética deve ser vista como uma estrada desértica e perigosa.

---

๒๒๔. อิทานิ – ‘‘เสยฺยถาปิ, มหาราช, อาณณฺย’’นฺติ เอตฺถ ภควา ปหีนกามจฺฉนฺทนีวรณํ อาณณฺยสทิสํ, เสสานิ อาโรคฺยาทิสทิสานิ กตฺวา ทสฺเสติ. ตตฺรายํ สทิสตา, ยถา หิ ปุริโส อิณํ อาทาย กมฺมนฺเต ปโยเชตฺวา สมิทฺธตํ ปตฺโต – ‘‘อิทํ อิณํ นาม ปลิโพธมูล’’นฺติ จินฺเตตฺวา สวฑฺฒิกํ อิณํ นิยฺยาเตตฺวา ปณฺณํ ผาลาเปยฺย. อถสฺส ตโต ปฏฺฐาย เนว โกจิ ทูตํ เปเสติ, น ปณฺณํ. โส อิณสามิเก ทิสฺวาปิ สเจ อิจฺฉติ, อาสนา อุฏฺฐหติ, โน เจ น อุฏฺฐหติ, กสฺมา? เตหิ สทฺธึ นิลฺเลปตาย อลคฺคตาย. เอวเมว ภิกฺขุ – ‘‘อยํ กามจฺฉนฺโท นาม ปลิโพธมูล’’นฺติ จินฺเตตฺวา ฉ ธมฺเม ภาเวตฺวา กามจฺฉนฺทนีวรณํ ปชหติ. เต ปน ฉ ธมฺเม มหาสติปฏฺฐาเน วณฺณยิสฺสาม. ตสฺเสวํ ปหีนกามจฺฉนฺทสฺส [Pg.193] ยถา อิณมุตฺตสฺส ปุริสสฺส อิณสฺสามิเก ทิสฺวา เนว ภยํ น ฉมฺภิตตฺตํ โหติ. เอวเมว ปรวตฺถุมฺหิ เนว สงฺโค น พทฺโธ โหติ. ทิพฺพานิปิ รูปานิ ปสฺสโต กิเลโส น สมุทาจรติ. ตสฺมา ภควา อาณณฺยมิว กามจฺฉนฺทปฺปหานํ อาห.

224. Agora, na frase 'Assim como, ó grande rei, a ausência de dívida...', aqui o Abençoado mostra o obstáculo do desejo sensorial abandonado como sendo semelhante a estar livre de dívidas, e os demais obstáculos abandonados como semelhantes à saúde, etc. Aqui está a semelhança: assim como um homem que, tendo tomado um empréstimo, investe-o em seus negócios e alcança a prosperidade, pensa: 'Esta dívida é a raiz de todo o meu tormento', e então devolve a dívida junto com os juros e faz com que o contrato seja rasgado. A partir de então, ninguém mais lhe envia um mensageiro ou uma carta de cobrança. Mesmo ao ver os credores, se ele quiser, ele se levanta de seu assento; se não quiser, não se levanta. Por quê? Porque ele não tem mais nenhuma ligação ou apego a eles. Da mesma forma, o monge, pensando: 'Este desejo sensorial é a raiz de todo o tormento', desenvolve seis qualidades e abandona o obstáculo do desejo sensorial. Explicaremos essas seis qualidades no Mahāsatipaṭṭhāna Sutta. Para aquele que abandonou o desejo sensorial dessa maneira, assim como o homem livre de dívidas que, ao ver os credores, não sente medo nem tremor, da mesma forma, ele não tem apego nem ligação com os objetos alheios. Mesmo ao ver formas celestiais, as defilezas não surgem nele. Por isso, o Abençoado comparou o abandono do desejo sensorial ao estado de estar livre de dívidas.

---

ยถา ปน โส ปิตฺตโรคาตุโร ปุริโส เภสชฺชกิริยาย ตํ โรคํ วูปสเมตฺวา ตโต ปฏฺฐาย มธุสกฺกราทีนํ รสํ วินฺทติ. เอวเมว ภิกฺขุ ‘‘อยํ พฺยาปาโท นาม มหา อนตฺถกโร’’ติ ฉ ธมฺเม ภาเวตฺวา พฺยาปาทนีวรณํ ปชหติ. สพฺพนีวรเณสุ ฉ ธมฺเม มหาสติปฏฺฐาเนเยว วณฺณยิสฺสาม. น เกวลญฺจ เตเยว, เยปิ ถินมิทฺธาทีนํ ปหานาย ภาเวตพฺพา, เตปิ สพฺเพ ตตฺเถว วณฺณยิสฺสาม. โส เอวํ ปหีนพฺยาปาโท ยถา ปิตฺตโรควิมุตฺโต ปุริโส มธุสกฺกราทีนํ รสํ สมฺปิยายมาโน ปฏิเสวติ, เอวเมว อาจารปณฺณตฺติอาทีนิ สิกฺขาปทานิ สิรสา สมฺปฏิจฺฉิตฺวา สมฺปิยายมาโน สิกฺขติ. ตสฺมา ภควา อาโรคฺยมิว พฺยาปาทปฺปหานํ อาห.

Por outro lado, assim como aquele homem doente com excesso de bile, tendo curado aquela doença por meio de tratamento médico, a partir de então sente o sabor do mel, do açúcar, etc. Da mesma forma, o monge, pensando: 'Esta malevolência é causadora de grande ruína', desenvolve seis qualidades e abandona o obstáculo da malevolência. Explicaremos as seis qualidades para todos os obstáculos no próprio Mahāsatipaṭṭhāna Sutta. E não apenas essas, mas também todas as qualidades que devem ser desenvolvidas para o abandono da preguiça e torpor, etc., explicaremos todas lá mesmo. Aquele que abandonou a malevolência dessa maneira, assim como o homem curado da doença biliar desfruta com prazer do sabor do mel, do açúcar, etc., da mesma forma, ele aceita com reverência as regras de treinamento sobre a conduta correta, etc., e treina nelas com alegria. Por isso, o Abençoado comparou o abandono da malevolência ao estado de boa saúde.

---

ยถา โส นกฺขตฺตทิวเส พนฺธนาคารํ ปเวสิโต ปุริโส อปรสฺมึ นกฺขตฺตทิวเส – ‘‘ปุพฺเพปิ อหํ ปมาทโทเสน พทฺโธ, เตน นกฺขตฺตํ นานุภวึ. อิทานิ อปฺปมตฺโต ภวิสฺสามี’’ติ ยถาสฺส ปจฺจตฺถิกา โอกาสํ น ลภนฺติ, เอวํ อปฺปมตฺโต หุตฺวา นกฺขตฺตํ อนุภวิตฺวา – ‘อโห นกฺขตฺตํ, อโห นกฺขตฺต’นฺติ อุทานํ อุทาเนสิ, เอวเมว ภิกฺขุ – ‘‘อิทํ ถินมิทฺธํ นาม มหาอนตฺถกร’’นฺติ ฉ ธมฺเม ภาเวตฺวา ถินมิทฺธนีวรณํ ปชหติ, โส เอวํ ปหีนถินมิทฺโธ ยถา พนฺธนา มุตฺโต ปุริโส สตฺตาหมฺปิ นกฺขตฺตสฺส อาทิมชฺฌปริโยสานํ อนุภวติ, เอวเมว ธมฺมนกฺขตฺตสฺส อาทิมชฺฌปริโยสานํ อนุภวนฺโต สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปาปุณาติ. ตสฺมา ภควา พนฺธนา โมกฺขมิว ถินมิทฺธปฺปหานํ อาห.

Assim como aquele homem que foi jogado na prisão no dia do festival, no dia do festival seguinte pensa: 'No passado, fui preso devido ao meu erro de negligência e, por isso, não pude desfrutar do festival. Agora serei diligente!'. Agindo com tal diligência que seus inimigos não encontram oportunidade de capturá-lo, ele desfruta do festival e proclama com alegria: 'Ah, que festival! Que festival!'. Da mesma forma, o monge, pensando: 'Esta preguiça e torpor são causadores de grande ruína', desenvolve seis qualidades e abandona o obstáculo da preguiça e torpor. Aquele que abandonou a preguiça e torpor dessa maneira, assim como o homem libertado da prisão desfruta do início, do meio e do fim do festival mesmo que dure sete dias, da mesma forma, desfrutando do início, do meio e do fim do festival do Dhamma, ele alcança o estado de Arahant junto com as discriminações analíticas. Por isso, o Abençoado comparou o abandono da preguiça e torpor à libertação da prisão.

---

ยถา ปน ทาโส กิญฺจิเทว มิตฺตํ อุปนิสฺสาย สามิกานํ ธนํ ทตฺวา อตฺตานํ ภุชิสฺสํ กตฺวา ตโต ปฏฺฐาย ยํ อิจฺฉติ, ตํ กโรติ. เอวเมว ภิกฺขุ – ‘‘อิทํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ นาม มหา อนตฺถกร’’นฺติ ฉ ธมฺเม ภาเวตฺวา อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปชหติ. โส เอวํ ปหีนอุทฺธจฺจกุกฺกุจฺโจ ยถา ภุชิสฺโส ปุริโส ยํ อิจฺฉติ, ตํ กโรติ, น ตํ โกจิ พลกฺกาเรน ตโต นิวตฺเตติ[Pg.194], เอวเมว ยถา สุขํ เนกฺขมฺมปฏิปทํ ปฏิปชฺชติ, น ตํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ พลกฺกาเรน ตโต นิวตฺเตติ. ตสฺมา ภควา ภุชิสฺสํ วิย อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจปฺปหานํ อาห.

Por outro lado, assim como um escravo que, apoiando-se em algum amigo, paga o dinheiro aos seus senhores e se torna um homem livre, e a partir de então faz o que deseja. Da mesma forma, o monge, pensando: 'Esta agitação e remorso são causadores de grande ruína', desenvolve seis qualidades e abandona a agitação e o remorso. Aquele que abandonou a agitação e o remorso dessa maneira, assim como o homem livre faz o que deseja e ninguém o impede pela força, da mesma forma, ele pratica o caminho da renúncia conforme sua vontade, e a agitação e o remorso não o desviam disso pela força. Por isso, o Abençoado comparou o abandono da agitação e do remorso ao estado de ser um homem livre.

---

ยถา พลวา ปุริโส หตฺถสารํ คเหตฺวา สชฺชาวุโธ สปริวาโร กนฺตารํ ปฏิปชฺเชยฺย, ตํ โจรา ทูรโตว ทิสฺวา ปลาเยยฺยุํ. โส โสตฺถินา ตํ กนฺตารํ นิตฺถริตฺวา เขมนฺตํ ปตฺโต หฏฺฐตุฏฺโฐ อสฺส. เอวเมว ภิกฺขุ ‘‘อยํ วิจิกิจฺฉา นาม มหา อนตฺถการิกา’’ติ ฉ ธมฺเม ภาเวตฺวา วิจิกิจฺฉํ ปชหติ. โส เอวํ ปหีนวิจิกิจฺโฉ ยถา พลวา ปุริโส สชฺชาวุโธ สปริวาโร นิพฺภโย โจเร ติณํ วิย อคเณตฺวา โสตฺถินา นิกฺขมิตฺวา เขมนฺตภูมึ ปาปุณาติ, เอวเมว ภิกฺขุ ทุจฺจริตกนฺตารํ นิตฺถริตฺวา ปรมํ เขมนฺตภูมึ อมตํ มหานิพฺพานํ ปาปุณาติ. ตสฺมา ภควา เขมนฺตภูมึ วิย วิจิกิจฺฉาปหานํ อาห.

Assim como um homem forte que, levando consigo sua riqueza essencial, bem armado e acompanhado por uma escolta, viaja por uma estrada desértica e perigosa, e os bandidos, ao vê-lo de longe, fogem. Tendo atravessado aquela estrada desértica em segurança, ele chega a uma terra segura, alegre e satisfeito. Da mesma forma, o monge, pensando: 'Esta dúvida cética é causadora de grande ruína', desenvolve seis qualidades e abandona a dúvida cética. Aquele que abandonou a dúvida cética dessa maneira, assim como o homem forte, bem armado, acompanhado por uma escolta e destemido, desconsiderando os bandidos como se fossem grama, sai em segurança e alcança uma terra segura, da mesma forma, o monge, tendo atravessado a estrada desértica da má conduta, alcança a suprema terra segura, o Imortal, o grande Nibbāna. Por isso, o Abençoado comparou o abandono da dúvida cética ao alcance de uma terra segura.

---

๒๒๕. ปาโมชฺชํ ชายตีติ ตุฏฺฐากาโร ชายติ. ปมุทิตสฺส ปีติ ชายตีติ ตุฏฺฐสฺส สกลสรีรํ โขภยมานา ปีติ ชายติ. ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภตีติ ปีติสมฺปยุตฺตจิตฺตสฺส ปุคฺคลสฺส นามกาโย ปสฺสมฺภติ, วิคตทรโถ โหติ. สุขํ เวเทตีติ กายิกมฺปิ เจตสิกมฺปิ สุขํ เวทยติ. จิตฺตํ สมาธิยตีติ อิมินา เนกฺขมฺมสุเขน สุขิตสฺส อุปจารวเสนปิ อปฺปนาวเสนปิ จิตฺตํ สมาธิยติ.

225. “Surge o contentamento” significa que surge o estado de satisfação. “Para aquele que está contente, surge o arrebatamento” significa que para a pessoa satisfeita surge o arrebatamento que permeia todo o corpo. “Para aquele com a mente arrebatada, o corpo se tranquiliza” significa que para a pessoa cuja mente está associada ao arrebatamento, o corpo mental se tranquiliza, tornando-se livre de aflição. “Sente felicidade” significa que experimenta tanto a felicidade física quanto a mental. “A mente se concentra” significa que para aquele que é feliz por meio desta felicidade da renúncia, a mente se concentra tanto por meio da concentração de acesso quanto da concentração de absorção.

---

ปฐมชฺฌานกถา

Explicação sobre o Primeiro Jhana

---

๒๒๖. โส วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรตีติอาทิ ปน อุปจารสมาธินา สมาหิเต จิตฺเต อุปริวิเสสทสฺสนตฺถํ อปฺปนาสมาธินา สมาหิเต จิตฺเต ตสฺส สมาธิโน ปเภททสฺสนตฺถํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. อิมเมว กายนฺติ อิมํ กรชกายํ. อภิสนฺเทตีติ เตเมติ สฺเนเหติ, สพฺพตฺถ ปวตฺตปีติสุขํ กโรติ. ปริสนฺเทตีติ สมนฺตโต สนฺเทติ. ปริปูเรตีติ วายุนา ภสฺตํ วิย ปูเรติ. ปริปฺผรตีติ สมนฺตโต ผุสติ. สพฺพาวโต กายสฺสาติ อสฺส ภิกฺขุโน สพฺพโกฏฺฐาสวโต กายสฺส กิญฺจิ อุปาทินฺนกสนฺตติปวตฺติฏฺฐาเน ฉวิมํสโลหิตานุคตํ [Pg.195] อณุมตฺตมฺปิ ฐานํ ปฐมชฺฌานสุเขน อผุฏํ นาม น โหติ.

226. Deve-se entender que a passagem “Ele, afastado dos prazeres sensoriais... [pe]... entra e permanece no primeiro jhana” foi dita para mostrar o benefício superior quando a mente está concentrada pela concentração de acesso, ou para mostrar a distinção dessa concentração quando a mente está concentrada pela concentração de absorção. “Este mesmo corpo” refere-se a este corpo físico. “Encharca” significa molhar, lubrificar, fazendo com que o arrebatamento e a felicidade ocorram em todo o corpo. “Inunda” significa molhar por todos os lados. “Preenche” significa preencher como um fole de couro é preenchido com ar. “Perpassa” significa espalhar por todos os lados. “De todo o seu corpo” significa que, para este monge, em todo o seu corpo composto de todas as suas partes, em qualquer lugar onde ocorra a continuidade da matéria nascida do karma, acompanhada de pele, carne e sangue, não há sequer uma porção atômica que não seja perpassada pela felicidade do primeiro jhana.

---

๒๒๗. ทกฺโขติ เฉโก ปฏิพโล นฺหานียจุณฺณานิ กาตุญฺเจว ปโยเชตุญฺจ สนฺเนตุญฺจ. กํสถาเลติ เยน เกนจิ โลเหน กตภาชเน. มตฺติกภาชนํ ปน ถิรํ น โหติ. สนฺเนนฺตสฺส ภิชฺชติ. ตสฺมา ตํ น ทสฺเสติ. ปริปฺโผสกํ ปริปฺโผสกนฺติ สิญฺจิตฺวา สิญฺจิตฺวา. สนฺเนยฺยาติ วามหตฺเถน กํสถาลํ คเหตฺวา ทกฺขิณหตฺเถน ปมาณยุตฺตํ อุทกํ สิญฺจิตฺวา สิญฺจิตฺวา ปริมทฺทนฺโต ปิณฺฑํ กเรยฺย. สฺเนหานุคตาติ อุทกสิเนเหน อนุคตา. สฺเนหปเรตาติ อุทกสิเนเหน ปริคฺคหิตา. สนฺตรพาหิราติ สทฺธึ อนฺโตปเทเสน เจว พหิปเทเสน จ สพฺพตฺถกเมว อุทกสิเนเหน ผุฏาติ อตฺโถ. น จ ปคฺฆรณีติ น จ พินฺทุ พินฺทุ อุทกํ ปคฺฆรติ, สกฺกา โหติ หตฺเถนปิ ทฺวีหิปิ ตีหิปิ องฺคุลีหิ คเหตุํ โอวฏฺฏิกายปิ กาตุนฺติ อตฺโถ.

227. “Habilidoso” significa perito e capaz de preparar, misturar e amassar o pó de banho. “Em uma bacia de bronze” significa em um recipiente feito de qualquer tipo de metal. Uma bacia de argila, no entanto, não é firme; ela se quebraria ao amassar. Por isso, o Buda não a mencionou. “Aspergindo repetidamente” significa borrifando água repetidamente. “Deve amassar” significa que, segurando a bacia de bronze com a mão esquerda e aspergindo a quantidade apropriada de água com a mão direita, amassando-a, ele deve formar uma bola. “Permeada pela umidade” significa acompanhada pela umidade da água. “Saturada de umidade” significa envolvida pela umidade da água. “Por dentro e por fora” significa que tanto a parte interna quanto a externa estão inteiramente perpassadas pela umidade da água. Esse é o significado. “E sem gotejar” significa que a água não escorre gota a gota; é possível segurá-la com a mão, ou com dois ou três dedos, ou até mesmo colocá-la na dobra da veste. Esse é o significado.

---

ทุติยชฺฌานกถา

Explicação sobre o Segundo Jhana

---

๒๒๘-๒๒๙. ทุติยชฺฌานสุขูปมายํ อุพฺภิโททโกติ อุพฺภินฺนอุทโก, น เหฏฺฐา อุพฺภิชฺชิตฺวา อุคฺคจฺฉนกอุทโก. อนฺโตเยว ปน อุพฺภิชฺชนกอุทโกติ อตฺโถ. อายมุขนฺติ อาคมนมคฺโค. เทโวติ เมโฆ. กาเลน กาลนฺติ กาเล กาเล, อนฺวทฺธมาสํ วา อนุทสาหํ วาติ อตฺโถ. ธารนฺติ วุฏฺฐึ. น อนุปฺปเวจฺเฉยฺยาติ น จ ปเวเสยฺย, น วสฺเสยฺยาติ อตฺโถ. สีตา วาริธารา อุพฺภิชฺชิตฺวาติ สีตํ ธารํ อุคฺคนฺตฺวา รหทํ ปูรยมานํ อุพฺภิชฺชิตฺวา. เหฏฺฐา อุคฺคจฺฉนอุทกญฺหิ อุคฺคนฺตฺวา อุคฺคนฺตฺวา ภิชฺชนฺตํ อุทกํ โขเภติ, จตูหิ ทิสาหิ ปวิสนอุทกํ ปุราณปณฺณติณกฏฺฐทณฺฑกาทีหิ อุทกํ โขเภติ, วุฏฺฐิอุทกํ ธารานิปาตปุพฺพุฬเกหิ อุทกํ โขเภติ. สนฺนิสินฺนเมว ปน หุตฺวา อิทฺธินิมฺมิตมิว อุปฺปชฺชมานํ อุทกํ อิมํ ปเทสํ ผรติ, อิมํ ปเทสํ น ผรตีติ นตฺถิ, เตน อผุโฏกาโส นาม น โหตีติ. ตตฺถ รหโท วิย กรชกาโย. อุทกํ วิย ทุติยชฺฌานสุขํ. เสสํ ปุริมนเยเนว เวทิตพฺพํ.

228-229. Na metáfora da felicidade do segundo jhana, “com água que brota” significa que tem água que brota de dentro; não se refere a uma água que brota de baixo e transborda para fora, mas sim a uma água que brota de dentro do próprio lago. Esse é o significado. “Canal de entrada” significa o caminho de entrada. “O deva” significa a nuvem de chuva. “De tempos em tempos” significa em cada momento apropriado, seja a cada quinzena ou a cada dez dias. Esse é o significado. “Torrente” significa a chuva. “Não despejasse” significa que não introduziria água, ou seja, não choveria. Esse é o significado. “Correntes de água fria brotando” significa que a corrente fria de água, subindo e preenchendo o lago, brota. Pois a água que sobe de baixo, ao subir repetidamente e jorrar, agita a água. A água que entra pelas quatro direções agita a água com folhas velhas, grama, gravetos, galhos, etc. A água da chuva agita a água com o impacto das torrentes e com as bolhas. Mas a água que brota, sendo inteiramente calma, como a água divina criada por poder psíquico, perpassa este lugar; não há dizer “ela perpassa este lugar e não perpassa aquele outro”. Portanto, não há lugar que não seja perpassado. Nesse contexto, o lago é como o corpo físico. A água é como a felicidade do segundo jhana. O restante deve ser entendido da mesma maneira que o método anterior.

---

ตติยชฺฌานกถา

Explicação sobre o Terceiro Jhana

---

๒๓๐-๒๓๑. ตติยชฺฌานสุขูปมายํ [Pg.196] อุปฺปลานิ เอตฺถ สนฺตีติ อุปฺปลินี. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. เอตฺถ จ เสตรตฺตนีเลสุ ยํ กิญฺจิ อุปฺปลํ อุปฺปลเมว. อูนกสตปตฺตํ ปุณฺฑรีกํ, สตปตฺตํ ปทุมํ. ปตฺตนิยมํ วา วินาปิ เสตํ ปทุมํ, รตฺตํ ปุณฺฑรีกนฺติ อยเมตฺถ วินิจฺฉโย. อุทกานุคฺคตานีติ อุทกโต น อุคฺคตานิ. อนฺโต นิมุคฺคโปสีนีติ อุทกตลสฺส อนฺโต นิมุคฺคานิเยว หุตฺวา โปสีนิ, วฑฺฒีนีติ อตฺโถ. เสสํ ปุริมนเยเนว เวทิตพฺพํ.

230-231. Na metáfora da felicidade do terceiro jhana, “aquela que tem lótus azuis” significa que há lótus azuis neste lago. O mesmo método se aplica às outras duas palavras. E aqui, entre os lótus brancos, vermelhos e azuis, qualquer um deles é chamado de uppala. Aquele com menos de cem pétalas é o puṇḍarīka; aquele com cem ou mais pétalas é o paduma. Ou, mesmo sem essa regra de pétalas, o lótus branco é chamado de paduma e o lótus vermelho é chamado de puṇḍarīka. Esta é a definição aqui. “Que não emergiram da água” significa que ainda não subiram acima da água. “Nutridos e submersos na água” significa que crescem e se desenvolvem estando inteiramente submersos abaixo da superfície da água. Esse é o significado. O restante deve ser entendido da mesma maneira que o método anterior.

---

จตุตฺถชฺฌานกถา

Explicação sobre o Quarto Jhana

---

๒๓๒-๒๓๓. จตุตฺถชฺฌานสุขูปมายํ ปริสุทฺเธน เจตสา ปริโยทาเตนาติ เอตฺถ นิรุปกฺกิเลสฏฺเฐน ปริสุทฺธํ, ปภสฺสรฏฺเฐน ปริโยทาตนฺติ เวทิตพฺพํ. โอทาเตน วตฺเถนาติ อิทํ อุตุผรณตฺถํ วุตฺตํ. กิลิฏฺฐวตฺเถน หิ อุตุผรณํ น โหติ, ตงฺขณโธตปริสุทฺเธน อุตุผรณํ พลวํ โหติ. อิมิสฺสาย หิ อุปมาย วตฺถํ วิย กรชกาโย, อุตุผรณํ วิย จตุตฺถชฺฌานสุขํ. ตสฺมา ยถา สุนฺหาตสฺส ปุริสสฺส ปริสุทฺธํ วตฺถํ สสีสํ ปารุปิตฺวา นิสินฺนสฺส สรีรโต อุตุ สพฺพเมว วตฺถํ ผรติ. น โกจิ วตฺถสฺส อผุโฏกาโส โหติ. เอวํ จตุตฺถชฺฌานสุเขน ภิกฺขุโน กรชกายสฺส น โกจิ โอกาโส อผุโฏ โหตีติ. เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. อิเมสํ ปน จตุนฺนํ ฌานานํ อนุปทวณฺณนา จ ภาวนานโย จ วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺโตติ อิธ น วิตฺถาริโต.

232-233. Na metáfora da felicidade do quarto jhana, na passagem “com a mente purificada e brilhante”, deve-se entender que “purificada” é no sentido de estar livre de impurezas, e “brilhante” é no sentido de ser luminosa. “Com um manto branco” foi dito para mostrar a difusão do calor corporal. Pois com uma veste suja a difusão do calor não ocorre; com uma veste recém-lavada e inteiramente limpa, a difusão do calor é forte. Pois nesta metáfora, o corpo físico é como a veste, e a felicidade do quarto jhana é como a difusão do calor. Portanto, assim como para um homem bem banhado que se senta cobrindo todo o corpo, incluindo a cabeça, com uma veste limpa, o calor de seu corpo perpassa toda a veste, e não há nenhuma parte da veste que não seja perpassada; da mesma forma, com a felicidade do quarto jhana, não há nenhuma parte do corpo físico do monge que não seja perpassada. Assim deve ser visto o significado aqui. No entanto, a explicação palavra por palavra e o método de desenvolvimento desses quatro jhanas foram descritos no Visuddhimagga, por isso não foram detalhados aqui.

---

เอตฺตาวตา เจส รูปชฺฌานลาภีเยว, น อรูปชฺฌานลาภีติ น เวทิตพฺโพ. น หิ อฏฺฐสุ สมาปตฺตีสุ จุทฺทสหากาเรหิ จิณฺณวสีภาวํ วินา อุปริ อภิญฺญาธิคโม โหติ. ปาฬิยํ ปน รูปชฺฌานานิเยว อาคตานิ. อรูปชฺฌานานิ อาหริตฺวา กเถตพฺพานิ.

Por meio de toda essa exposição, não se deve entender que este monge obteve apenas os jhanas da matéria e não os jhanas imateriais. Pois, sem ter treinado o domínio de quatorze maneiras nas oito realizações meditativas, a obtenção dos conhecimentos diretos superiores não ocorre. No entanto, no texto canônico, apenas os jhanas da matéria são mencionados. Os jhanas imateriais devem ser trazidos e explicados.

---

วิปสฺสนาญาณกถา

Explicação sobre o Conhecimento de Insight

---

๒๓๔. โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต…เป… อาเนญฺชปฺปตฺเตติ โส จุทฺทสหากาเรหิ อฏฺฐสุ สมาปตฺตีสุ จิณฺณวสีภาโว ภิกฺขูติ ทสฺเสติ[Pg.197]. เสสเมตฺถ วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตนเยน เวทิตพฺพํ. ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรตีติ เอตฺถ ญาณทสฺสนนฺติ มคฺคญาณมฺปิ, วุจฺจติ ผลญาณมฺปิ, สพฺพญฺญุตญฺญาณมฺปิ, ปจฺจเวกฺขณญาณมฺปิ, วิปสฺสนาญาณมฺปิ. ‘‘กึ นุ โข, อาวุโส, ญาณทสฺสนวิสุทฺธตฺถํ ภควติ พฺรหฺมจริยํ วุสฺสตี’’ติ (มหานิ. ๑.๒๕๗) เอตฺถ หิ มคฺคญาณํ ญาณทสฺสนนฺติ วุตฺตํ. ‘‘อยมญฺโญ อุตฺตริมนุสฺสธมฺโม อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส อธิคโต ผาสุวิหาโร’’ติ (ม. นิ. ๑.๓๒๘) เอตฺถ ผลญาณํ. ‘‘ภควโตปิ โข ญาณทสฺสนํ อุทปาทิ สตฺตาหกาลงฺกโต อาฬาโร กาลาโม’’ติ (มหาว. ๑๐) เอตฺถ สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ‘‘ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ อกุปฺปา เม วิมุตฺติ, อยมนฺติมา ชาตี’’ติ (มหาว. ๑๖) เอตฺถ ปจฺจเวกฺขณญาณํ อิธ ปน ญาณทสฺสนาย จิตฺตนฺติ อิทํ วิปสฺสนาญาณํ ญาณทสฺสนนฺติ วุตฺตนฺติ.

234. A passagem “Ele, com a mente assim concentrada... [pe]... tendo alcançado a imperturbabilidade” mostra que este monge treinou o domínio de quatorze maneiras nas oito realizações meditativas. O restante aqui deve ser entendido de acordo com o método descrito no Visuddhimagga. Na passagem “ele direciona a mente para o conhecimento e a visão”, o termo “conhecimento e visão” refere-se ao conhecimento do caminho, ao conhecimento do fruto, ao conhecimento da omnisciência, ao conhecimento da revisão e ao conhecimento de insight. Na frase: “Será, amigo, que a vida santa é vivida sob o Abençoado com o propósito da purificação do conhecimento e da visão?”, o conhecimento do caminho é chamado de “conhecimento e visão”. Na frase: “Este outro estado sobre-humano, uma distinção de conhecimento e visão digna dos nobres, foi alcançado como uma morada confortável”, refere-se ao conhecimento do fruto. Na frase: “Para o Abençoado também surgiu o conhecimento e a visão: ‘Alara Kalama faleceu há sete dias’”, refere-se ao conhecimento da omnisciência. Na frase: “Surgiu em mim o conhecimento e a visão: ‘Inabalável é a minha libertação, este é o meu último nascimento’”, refere-se ao conhecimento da revisão. Mas aqui, na passagem “direciona a mente para o conhecimento e a visão”, este conhecimento de insight é chamado de “conhecimento e visão”.

---

อภินีหรตีติ วิปสฺสนาญาณสฺส นิพฺพตฺตนตฺถาย ตนฺนินฺนํ ตปฺโปณํ ตปฺปพฺภารํ กโรติ. รูปีติ อาทีนมตฺโถ วุตฺโตเยว. โอทนกุมฺมาสูปจโยติ โอทเนน เจว กุมฺมาเสน จ อุปจิโต วฑฺฒิโต. อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺโมติ หุตฺวา อภาวฏฺเฐน อนิจฺจธมฺโม. ทุคฺคนฺธวิฆาตตฺถาย ตนุวิเลปเนน อุจฺฉาทนธมฺโม. องฺคปจฺจงฺคาพาธวิโนทนตฺถาย ขุทฺทกสมฺพาหเนน ปริมทฺทนธมฺโม. ทหรกาเล วา อูรูสุ สยาเปตฺวา คพฺภาวาเสน ทุสฺสณฺฐิตานํ เตสํ เตสํ องฺคานํ สณฺฐานสมฺปาทนตฺถํ อญฺฉนปีฬนาทิวเสน ปริมทฺทนธมฺโม. เอวํ ปริหริโตปิ เภทนวิทฺธํสนธมฺโม ภิชฺชติ เจว วิกิรติ จ, เอวํ สภาโวติ อตฺโถ. ตตฺถ รูปี จาตุมหาภูติโกติอาทีสุ ฉหิ ปเทหิ สมุทโย กถิโต. อนิจฺจปเทน สทฺธึ ปจฺฉิเมหิ ทฺวีหิ อตฺถงฺคโม. เอตฺถ สิตํ เอตฺถ ปฏิพทฺธนฺติ เอตฺถ จาตุมหาภูติเก กาเย นิสฺสิตญฺจ ปฏิพทฺธญฺจ.

“Direciona” significa que, para a produção do conhecimento de insight, ele torna a mente inclinada, propensa e direcionada a ele. O significado de “composto de matéria”, etc., já foi explicado. “Acumulado de arroz e mingau de cevada” significa acumulado e nutrido por arroz e mingau de cevada. “Sujeito à impermanência, à unção, à massagem, à quebra e à dissolução”: “sujeito à impermanência” porque tem a natureza de deixar de existir após ter existido; “sujeito à unção” porque deve ser ungido levemente para remover o mau odor; “sujeito à massagem” porque deve ser massageado suavemente para aliviar o cansaço dos membros. Ou, na infância, deitando a criança sobre as coxas, massageando-a por meio de puxões e pressões para dar uma boa forma aos membros que ficaram mal posicionados devido à permanência no útero materno. Mesmo sendo assim cuidado, ele tem a natureza de quebrar e se dissolver, quebrando-se e dispersando-se. Esse é o significado de sua natureza. Entre esses termos, “composto de matéria, feito dos quatro grandes elementos”, etc., a origem é declarada por meio de seis palavras. O desaparecimento é declarado pelas duas últimas palavras junto com a palavra “impermanente”. “Aqui apoiado, aqui vinculado” significa apoiado e vinculado a este corpo composto dos quatro grandes elementos.

---

๒๓๕. สุโภติ สุนฺทโร. ชาติมาติ ปริสุทฺธากรสมุฏฺฐิโต. สุปริกมฺมกโตติ สุฏฺฐุ กตปริกมฺโม อปนีตปาสาณสกฺขโร. อจฺโฉติ ตนุจฺฉวิ. วิปฺปสนฺโนติ สุฏฺฐุ ปสนฺโน. สพฺพาการสมฺปนฺโนติ โธวนเวธนาทีหิ สพฺเพหิ อากาเรหิ สมฺปนฺโน. นีลนฺติอาทีหิ วณฺณสมฺปตฺตึ ทสฺเสติ. ตาทิสญฺหิ อาวุตํ ปากฏํ โหติ. เอวเมว โขติ เอตฺถ เอวํ อุปมาสํสนฺทนํ เวทิตพฺพํ. มณิ วิย หิ กรชกาโย. อาวุตสุตฺตํ [Pg.198] วิย วิปสฺสนาญาณํ. จกฺขุมา ปุริโส วิย วิปสฺสนาลาภี ภิกฺขุ, หตฺเถ กริตฺวา ปจฺจเวกฺขโต อยํ โข มณีติ มณิโน อาวิภูตกาโล วิย วิปสฺสนาญาณํ, อภินีหริตฺวา นิสินฺนสฺส ภิกฺขุโน จาตุมหาภูติกกายสฺส อาวิภูตกาโล, ตตฺริทํ สุตฺตํ อาวุตนฺติ สุตฺตสฺสาวิภูตกาโล วิย วิปสฺสนาญาณํ, อภินีหริตฺวา นิสินฺนสฺส ภิกฺขุโน ตทารมฺมณานํ ผสฺสปญฺจมกานํ วา สพฺพจิตฺตเจตสิกานํ วา วิปสฺสนาญาณสฺเสว วา อาวิภูตกาโลติ.

235. “Belo” significa excelente. “De boa qualidade” significa originado de uma mina pura. “Bem lapidado” significa que passou por um excelente trabalho de lapidação, tendo sido removidas as pedras e cascalhos. “Límpido” significa que tem uma superfície transparente. “Muito brilhante” significa extremamente translúcido. “Dotado de todas as qualidades” significa dotado de todos os aspectos, como lavagem, perfuração, etc. Com as palavras “azul”, etc., o Buda mostra a perfeição da cor. Pois um fio enfiado em tal gema torna-se claramente visível. Na passagem “assim também”, deve-se entender a correspondência da metáfora da seguinte forma: o corpo físico é como a gema; o conhecimento de insight é como o fio enfiado; o monge que obteve o insight é como o homem com boa visão. O momento em que a gema se torna clara para o homem que a examina segurando-a na mão, dizendo “esta é a gema”, é como o momento em que o corpo composto dos quatro grandes elementos se torna claro para o monge que se senta após direcionar a mente para o conhecimento de insight. O momento em que o fio se torna claro, dizendo “aqui está o fio enfiado nele”, é como o momento em que se tornam claros os estados mentais que têm o corpo físico como objeto (sejam os cinco fatores mentais liderados pelo contato, todos os estados mentais e fatores mentais, ou o próprio conhecimento de insight) para o monge que se senta após direcionar a mente.

---

อิทญฺจ วิปสฺสนาญาณํ มคฺคญาณานนฺตรํ. เอวํ สนฺเตปิ ยสฺมา อภิญฺญาวาเร อารทฺเธ เอตสฺส อนฺตราวาโร นตฺถิ ตสฺมา อิเธว ทสฺสิตํ. ยสฺมา จ อนิจฺจาทิวเสน อกตสมฺมสนสฺส ทิพฺพาย โสตธาตุยา เภรวํ สทฺทํ สุณโต, ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติยา เภรเว ขนฺเธ อนุสฺสรโต, ทิพฺเพน จกฺขุนา เภรวมฺปิ รูปํ ปสฺสโต ภยสนฺตาโส อุปฺปชฺชติ, น อนิจฺจาทิวเสน กตสมฺมสนสฺส ตสฺมา อภิญฺญํ ปตฺตสฺส ภยวิโนทนเหตุสมฺปาทนตฺถมฺปิ อิทํ อิเธว ทสฺสิตํ. อปิ จ ยสฺมา วิปสฺสนาสุขํ นาเมตํ มคฺคผลสุขสมฺปาทกํ ปาฏิเยกฺกํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ตสฺมาปิ อาทิโตว อิทํ อิธ ทสฺสิตนฺติ เวทิตพฺพํ.

E este conhecimento de insight é a condição imediatamente anterior ao conhecimento do caminho. Mesmo sendo assim, como não há oportunidade para este conhecimento de insight no meio dos conhecimentos diretos superiores uma vez que estes tenham começado, ele foi mostrado aqui mesmo. E porque, para o praticante que não realizou a investigação por meio da impermanência, etc., surge o medo e o pavor ao ouvir um som terrível com o ouvido divino, ao recordar agregados terríveis com a recordação de vidas passadas, ou ao ver uma forma terrível com o olho divino; ao passo que para aquele que realizou a investigação por meio da impermanência, etc., o medo e o pavor não surgem. Portanto, para proporcionar o meio de remover o medo para aquele que alcançou os conhecimentos diretos, este conhecimento de insight foi mostrado aqui mesmo. Além disso, como a chamada felicidade do insight o produz a felicidade do caminho e do fruto, sendo um fruto da vida monástica distinto e visível nesta mesma vida, por essa razão também ele foi mostrado aqui mesmo no início. Assim deve ser entendido.

---

มโนมยิทฺธิญาณกถา

Explicação sobre o Conhecimento do Poder Criado pela Mente

---

๒๓๖-๒๓๗. มโนมยนฺติ มเนน นิพฺพตฺติตํ. สพฺพงฺคปจฺจงฺคินฺติ สพฺเพหิ องฺเคหิ จ ปจฺจงฺเคหิ จ สมนฺนาคตํ. อหีนินฺทฺริยนฺติ สณฺฐานวเสน อวิกลินฺทฺริยํ. อิทฺธิมตา นิมฺมิตรูปญฺหิ สเจ อิทฺธิมา โอทาโต ตมฺปิ โอทาตํ. สเจ อวิทฺธกณฺโณ ตมฺปิ อวิทฺธกณฺณนฺติ เอวํ สพฺพากาเรหิ เตน สทิสเมว โหติ. มุญฺชมฺหา อีสิกนฺติอาทิ อุปมาตฺตยมฺปิ หิ สทิสภาวทสฺสนตฺถเมว วุตฺตํ. มุญฺชสทิสา เอว หิ ตสฺส อนฺโต อีสิกา โหติ. โกสิสทิโสเยว อสิ, วฏฺฏาย โกสิยา วฏฺฏํ อสิเมว ปกฺขิปนฺติ, ปตฺถฏาย ปตฺถฏํ. กรณฺฑาติ อิทมฺปิ อหิกญฺจุกสฺส นามํ, น วิลีวกรณฺฑกสฺส. อหิกญฺจุโก หิ อหินา สทิโสว โหติ. ตตฺถ กิญฺจาปิ ‘‘ปุริโส อหึ กรณฺฑา อุทฺธเรยฺยา’’ติ หตฺเถน อุทฺธรมาโน วิย ทสฺสิโต, อถ โข จิตฺเตเนวสฺส อุทฺธรณํ เวทิตพฺพํ. อยญฺหิ อหิ นาม สชาติยํ ฐิโต, กฏฺฐนฺตรํ วา รุกฺขนฺตรํ วา นิสฺสาย, ตจโต สรีรํ นิกฺกฑฺฒนปฺปโยคสงฺขาเตน [Pg.199] ถาเมน, สรีรํ ขาทยมานํ วิย ปุราณตจํ ชิคุจฺฉนฺโตติ อิเมหิ จตูหิ การเณหิ สยเมว กญฺจุกํ ปชหติ, น สกฺกา ตโต อญฺเญน อุทฺธริตุํ, ตสฺมา จิตฺเตน อุทฺธรณํ สนฺธาย อิทํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ. อิติ มุญฺชาทิสทิสํ อิมสฺส ภิกฺขุโน สรีรํ, อีสิกาทิสทิสํ นิมฺมิตรูปนฺติ. อิทเมตฺถ โอปมฺมสํสนฺทนํ. นิมฺมานวิธานํ ปเนตฺถ ปรโต จ อิทฺธิวิธาทิปญฺจอภิญฺญากถา สพฺพากาเรน วิสุทฺธิมคฺเค วิตฺถาริตาติ ตตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพา. อุปมามตฺตเมว หิ อิธ อธิกํ.

236-237. “Feito pela mente” (manomayaṃ) significa gerado pela mente. “Com todos os membros maiores e menores” (sabbaṅgapaccaṅgiṃ) significa dotado de todos os membros grandes e pequenos. “Com faculdades não deficientes” (ahīnindriyaṃ) significa com faculdades que não são deficientes em termos de forma. Pois a forma criada por alguém com poderes psíquicos é exatamente semelhante a ele em todos os aspectos: se o possuidor de poderes é de pele clara, ela também é de pele clara; se ele tem as orelhas não perfuradas, ela também tem as orelhas não perfuradas. A tríade de símiles que começa com “a palha do capim muñja” é dita apenas para demonstrar essa semelhança. Pois, dentro do capim muñja, há uma palha que é exatamente semelhante a ele. A espada é exatamente semelhante à sua bainha; em uma bainha redonda, coloca-se uma espada redonda; em uma bainha achatada, uma espada achatada. “Karaṇḍa” (estojo) é também um nome para a pele da cobra, não para um cesto de bambu. Pois a pele da cobra é exatamente semelhante à própria cobra. Embora no símile seja mostrado como se “um homem retirasse a cobra de seu estojo” com a mão, deve-se entender que a retirada é feita apenas pela mente. Pois a cobra, permanecendo em sua própria natureza, apoiando-se entre pedaços de madeira ou entre árvores, sentindo aversão por sua pele antiga como se estivesse consumindo seu próprio corpo com a força do esforço de puxar o corpo para fora da pele — por essas quatro razões, ela mesma abandona a sua pele; não é possível que outro a retire dali. Portanto, deve-se entender que isso foi dito referindo-se à retirada pela mente. Assim, o corpo deste bhikkhu é semelhante ao capim muñja, e a forma criada é semelhante à palha. Esta é a aplicação do símile aqui. O método de criação e, mais adiante, a explicação dos cinco conhecimentos diretos, começando com os poderes psíquicos, são detalhados em todos os aspectos no Visuddhimagga; portanto, devem ser compreendidos de acordo com o método ali exposto. Apenas o símile é adicional aqui.

---

อิทฺธิวิธญาณาทิกถา

A Explicação do Conhecimento dos Poderes Psíquicos e Outros

---

๒๓๘-๒๓๙. ตตฺถ เฉกกุมฺภการาทโย วิย อิทฺธิวิธญาณลาภี ภิกฺขุ ทฏฺฐพฺโพ. สุปริกมฺมกตมตฺติกาทโย วิย อิทฺธิวิธญาณํ ทฏฺฐพฺพํ. อิจฺฉิติจฺฉิตภาชนวิกติอาทิกรณํ วิย ตสฺส ภิกฺขุโน วิกุพฺพนํ ทฏฺฐพฺพํ.

238-239. Nesse contexto, o bhikkhu que obteve o conhecimento dos poderes psíquicos deve ser visto como o oleiro habilidoso e outros. O conhecimento dos poderes psíquicos deve ser visto como a argila bem preparada e outros. A manifestação mágica desse bhikkhu deve ser vista como a fabricação de vários tipos de vasos conforme desejado.

---

๒๔๐-๒๔๑. ทิพฺพโสตธาตุอุปมายํ ยสฺมา กนฺตารทฺธานมคฺโค สาสงฺโก โหติ สปฺปฏิภโย. ตตฺถ อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิเตน ‘อยํ เภริสทฺโท’, ‘อยํ มุทิงฺคสทฺโท’ติ น สกฺกา ววตฺถเปตุํ, ตสฺมา กนฺตารคฺคหณํ อกตฺวา เขมมคฺคํ ทสฺเสนฺโต อทฺธานมคฺคปฺปฏิปนฺโนติ อาห. อปฺปฏิภยญฺหิ เขมมคฺคํ สีเส สาฏกํ กตฺวา สณิกํ ปฏิปนฺโน วุตฺตปฺปกาเร สทฺเท สุขํ ววตฺถเปติ. ตสฺส สวเนน เตสํ เตสํ สทฺทานํ อาวิภูตกาโล วิย โยคิโน ทูรสนฺติกเภทานํ ทิพฺพานญฺเจว มานุสฺสกานญฺจ สทฺทานํ อาวิภูตกาโล เวทิตพฺโพ.

240-241. No símile do elemento do ouvido divino, visto que o caminho através de uma floresta desértica é perigoso e cheio de temores, onde alguém apreensivo e desconfiado não seria capaz de distinguir: ‘este é o som de um tambor bheri’, ‘este é o som de um tambor mudinga’, o Abençoado, sem fazer menção a uma floresta desértica, mas querendo mostrar um caminho seguro, disse: ‘alguém que viaja por uma estrada’. Pois aquele que viaja lentamente por um caminho seguro e livre de perigos, com um manto sobre a cabeça, distingue facilmente os sons da maneira descrita. Assim como para esse homem, pelo simples ouvir, o momento em que esses vários sons se tornam claros é conhecido, da mesma forma deve-se entender o momento em que os sons distantes e próximos, tanto divinos quanto humanos, tornam-se claros para o iogue.

---

๒๔๒-๒๔๓. เจโตปริยญาณูปมายํ ทหโรติ ตรุโณ. ยุวาติ โยพฺพนฺเนน สมนฺนาคโต. มณฺฑนกชาติโกติ ยุวาปิ สมาโน น อาลสิโย น กิลิฏฺฐวตฺถสรีโร, อถ โข มณฺฑนปกติโก, ทิวสสฺส ทฺเว ตโย วาเร นฺหายิตฺวา สุทฺธวตฺถปริทหนอลงฺการกรณสีโลติ อตฺโถ. สกณิกนฺติ กาฬติลกวงฺคมุขทูสิปีฬกาทีนํ อญฺญตเรน สโทสํ. ตตฺถ ยถา ตสฺส มุขนิมิตฺตํ ปจฺจเวกฺขโต มุเข โทโส ปากโฏ โหติ, เอวํ เจโตปริยญาณาย จิตฺตํ อภินีหริตฺวา นิสินฺนสฺส ภิกฺขุโน ปเรสํ โสฬสวิธํ จิตฺตํ ปากฏํ โหตีติ เวทิตพฺพํ.

242-243. No símile do conhecimento que penetra a mente de outros, “jovem” (daharo) significa de pouca idade. “Rapaz” (yuvā) significa dotado de juventude. “De natureza vaidosa” (maṇḍanakajātiko) significa que, embora seja jovem, não é preguiçoso nem tem o corpo ou as roupas sujos, mas sim tem a inclinação de se adornar, tendo o hábito de se banhar duas ou três vezes ao dia, vestir roupas limpas e usar ornamentos; este é o significado. “Com imperfeições” (sakaṇikaṃ) significa com algum defeito, como manchas pretas, marcas no rosto, espinhas e outros. Assim como para esse jovem, ao examinar o reflexo de seu rosto, qualquer imperfeição no rosto torna-se evidente, da mesma forma deve-se entender que, para o bhikkhu que assentou e direcionou a mente para o conhecimento que penetra a mente de outros, a mente de dezesseis tipos de outros seres torna-se evidente.

---

๒๔๔-๒๔๕. ปุพฺเพนิวาสญาณูปมายํ [Pg.200] ตํ ทิวสํ กตกิริยา ปากฏา โหตีติ ตํ ทิวสํ คตคามตฺตยเมว คหิตํ. ตตฺถ คามตฺตยคตปุริโส วิย ปุพฺเพนิวาสญาณลาภี ทฏฺฐพฺโพ, ตโย คามา วิย ตโย ภวา ทฏฺฐพฺพา, ตสฺส ปุริสสฺส ตีสุ คาเมสุ ตํ ทิวสํ กตกิริยาย อาวิภาโว วิย ปุพฺเพนิวาสาย จิตฺตํ อภินีหริตฺวา นิสินฺนสฺส ภิกฺขุโน ตีสุ ภเวสุ กตกิริยาย ปากฏภาโว ทฏฺฐพฺโพ.

244-245. No símile do conhecimento das moradas anteriores, visto que as ações realizadas naquele dia são evidentes, apenas o grupo de três vilas visitadas naquele dia foi mencionado. Nesse contexto, o bhikkhu que obteve o conhecimento das moradas anteriores deve ser visto como o homem que foi a três vilas; as três existências devem ser vistas como as três vilas; e assim como a manifestação das ações realizadas por aquele homem nas três vilas naquele dia é evidente para ele, da mesma forma deve ser vista a manifestação evidente das ações realizadas nas três existências para o bhikkhu que assentou e direcionou a mente para o conhecimento das moradas anteriores.

---

๒๔๖-๒๔๗. ทิพฺพจกฺขูปมายํ วีถึ สญฺจรนฺเตติ อปราปรํ สญฺจรนฺเต. วีถึ จรนฺเตติปิ ปาโฐ. อยเมวตฺโถ. ตตฺถ นครมชฺเฌ สิงฺฆาฏกมฺหิ ปาสาโท วิย อิมสฺส ภิกฺขุโน กรชกาโย ทฏฺฐพฺโพ, ปาสาเท ฐิโต จกฺขุมา ปุริโส วิย อยเมว ทิพฺพจกฺขุํ ปตฺวา ฐิโต ภิกฺขุ, เคหํ ปวิสนฺตา วิย ปฏิสนฺธิวเสน มาตุกุจฺฉิยํ ปวิสนฺตา, เคหา นิกฺขมนฺตา วิย มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมนฺตา, รถิกาย วีถึ สญฺจรนฺตา วิย อปราปรํ สญฺจรณกสตฺตา, ปุรโต อพฺโภกาสฏฺฐาเน มชฺเฌ สิงฺฆาฏเก นิสินฺนา วิย ตีสุ ภเวสุ ตตฺถ ตตฺถ นิพฺพตฺตสตฺตา, ปาสาทตเล ฐิตปุริสสฺส เตสํ มนุสฺสานํ อาวิภูตกาโล วิย ทิพฺพจกฺขุญาณาย จิตฺตํ อภินีหริตฺวา นิสินฺนสฺส ภิกฺขุโน ตีสุ ภเวสุ นิพฺพตฺตสตฺตานํ อาวิภูตกาโล ทฏฺฐพฺโพ. อิทญฺจ เทสนาสุขตฺถเมว วุตฺตํ. อารุปฺเป ปน ทิพฺพจกฺขุสฺส โคจโร นตฺถีติ.

246-247. No símile do olho divino, “caminhando pelas ruas” (vīthiṃ sañcarante) significa caminhando de um lado para o outro. Há também a leitura “vīthiṃ carante”, que tem o mesmo significado. Nesse contexto, o corpo físico deste bhikkhu deve ser visto como o palácio no cruzamento de caminhos no centro da cidade; o próprio bhikkhu que alcançou o olho divino deve ser visto como o homem de boa visão que está no palácio; os seres que entram no útero materno por meio do renascimento devem ser vistos como aqueles que entram em uma casa; os seres que saem do útero materno devem ser vistos como aqueles que saem de uma casa; os seres que transitam de uma existência para outra devem ser vistos como aqueles que caminham de uma rua para outra; os seres que renascem aqui e ali nas três existências devem ser vistos como aqueles que estão sentados no cruzamento de caminhos no espaço aberto à frente; e assim como o momento em que aquelas pessoas se tornam visíveis para o homem que está no topo do palácio, da mesma forma deve ser visto o momento em que os seres que renascem nas três existências tornam-se visíveis para o bhikkhu que assentou e direcionou a mente para o conhecimento do olho divino. E isso foi dito apenas para facilitar a exposição do ensinamento, pois no reino imaterial não há objeto para o olho divino.

---

อาสวกฺขยญาณกถา

A Explicação do Conhecimento da Destruição das Impurezas

---

๒๔๘. โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเตติ อิธ วิปสฺสนาปาทกํ จตุตฺถชฺฌานจิตฺตํ เวทิตพฺพํ. อาสวานํ ขยญาณายาติ อาสวานํ ขยญาณนิพฺพตฺตนตฺถาย. เอตฺถ จ อาสวานํ ขโย นาม มคฺโคปิ ผลมฺปิ นิพฺพานมฺปิ ภงฺโคปิ วุจฺจติ. ‘‘ขเย ญาณํ, อนุปฺปาเท ญาณ’’นฺติ เอตฺถ หิ มคฺโค อาสวานํ ขโยติ วุตฺโต. ‘‘อาสวานํ ขยา สมโณ โหตี’’ติ (ม. นิ. ๑.๔๓๘) เอตฺถ ผลํ.

248. “Com a mente assim concentrada” (so evaṃ samāhite citte): aqui, deve-se entender a mente do quarto jhana que serve de base para a visão libertadora. “Para o conhecimento da destruição das impurezas” (āsavānaṃ khayañāṇāya) significa para a produção do conhecimento da destruição das impurezas. E aqui, o termo “destruição das impurezas” (āsavānaṃ khayo) refere-se ao caminho, ao fruto, ao nibbana e também à dissolução. Pois na passagem: “Conhecimento na destruição, conhecimento na não-produção”, o caminho é chamado de “destruição das impurezas”. Na passagem: “Pela destruição das impurezas, ele se torna um asceta”, refere-se ao fruto.

---

‘‘ปรวชฺชานุปสฺสิสฺส, นิจฺจํ อุชฺฌานสญฺญิโน;

อาสวา ตสฺส วฑฺฒนฺติ, อารา โส อาสวกฺขยา’’ติ. (ธ. ป. ๒๕๓);

“Para quem foca nas falhas alheias, constantemente propenso a criticar, as suas impurezas aumentam; ele está longe da destruição das impurezas.”

---

เอตฺถ [Pg.201] นิพฺพานํ. ‘‘อาสวานํ ขโย วโย เภโท อนิจฺจตา อนฺตรธาน’’นฺติ เอตฺถ ภงฺโค. อิธ ปน นิพฺพานํ อธิปฺเปตํ. อรหตฺตมคฺโคปิ วฏฺฏติเยว.

Aqui, refere-se ao nibbana. Na passagem: “A destruição das impurezas é o declínio, a quebra, a impermanência, o desaparecimento”, refere-se à dissolução. Mas aqui, o nibbana é o pretendido. O caminho do arahantado também é perfeitamente adequado.

---

จิตฺตํ อภินีหรตีติ วิปสฺสนา จิตฺตํ ตนฺนินฺนํ ตปฺโปณํ ตปฺปพฺภารํ กโรติ. โส อิทํ ทุกฺขนฺติอาทีสุ ‘‘เอตฺตกํ ทุกฺขํ, น อิโต ภิยฺโย’’ติ สพฺพมฺปิ ทุกฺขสจฺจํ สรสลกฺขณปฏิเวเธน ยถาภูตํ ปชานาตีติ อตฺโถ. ตสฺส จ ทุกฺขสฺส นิพฺพตฺติกํ ตณฺหํ ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ. ตทุภยมฺปิ ยํ ฐานํ ปตฺวา นิรุชฺฌติ, ตํ เตสํ อปฺปวตฺตึ นิพฺพานํ ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ; ตสฺส จ สมฺปาปกํ อริยมคฺคํ ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ สรสลกฺขณปฏิเวเธน ยถาภูตํ ปชานาตีติ อตฺโถ.

“Direciona a mente” (cittaṃ abhinīharati) significa que ele torna a mente de visão libertadora inclinada, propensa e direcionada a isso. Nas passagens que começam com “Ele compreende: ‘Isto é o sofrimento’”, o significado é que ele compreende como realmente é, através da penetração de sua própria característica essencial, toda a verdade do sofrimento: “este é todo o sofrimento, não há mais além disso”. E ele compreende o desejo que gera esse sofrimento como: “esta é a origem do sofrimento”. E ele compreende o nibbana, que é o estado onde ambos cessam ao ser alcançado, sendo a não-ocorrência deles, como: “esta é a cessação do sofrimento”; e ele compreende o nobre caminho que conduz a isso como: “este é o caminho que conduz à cessação do sofrimento”, compreendendo como realmente é, através da penetração de sua própria característica essencial; este é o significado.

---

เอวํ สรูปโต สจฺจานิ ทสฺเสตฺวา ปุน กิเลสวเสน ปริยายโต ทสฺเสนฺโต ‘‘อิเม อาสวา’’ติอาทิมาห. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโตติ ตสฺส ภิกฺขุโน เอวํ ชานนฺตสฺส เอวํ ปสฺสนฺตสฺส, สห วิปสฺสนาย โกฏิปฺปตฺตํ มคฺคํ กเถสิ. กามาสวาติ กามาสวโต. วิมุจฺจตีติ อิมินา มคฺคกฺขณํ ทสฺเสติ. วิมุตฺตสฺมินฺติ อิมินา ผลกฺขณํ. วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหตีติ อิมินา ปจฺจเวกฺขณญาณํ. ขีณา ชาตีติอาทีหิ ตสฺส ภูมึ. เตน หิ ญาเณน ขีณาสโว ปจฺจเวกฺขนฺโต ขีณา ชาตีติอาทีนิ ปชานาติ.

Tendo assim mostrado as verdades diretamente, querendo mostrá-las novamente de forma indireta por meio das impurezas mentais, Ele disse: “estas são as impurezas”, etc. Com as palavras “para ele que assim sabe, assim vê”, Ele descreveu o caminho que atingiu o ápice junto com a visão libertadora para aquele bhikkhu que assim sabe e assim vê. “Das impurezas sensuais” (kāmāsavā) significa da impureza do desejo sensual. Com a palavra “liberta-se” (vimuccati), Ele mostra o momento do caminho. Com a palavra “na libertação” (vimuttasmiṃ), Ele mostra o momento do fruto. Com as palavras “surge o conhecimento: ‘está libertado’”, Ele mostra o conhecimento de revisão. Com as palavras “o nascimento foi destruído”, etc., Ele mostra o domínio desse conhecimento. Pois, ao revisar com esse conhecimento, aquele que destruiu as impurezas compreende: “o nascimento foi destruído”, etc.

---

กตมา ปนสฺส ชาติ ขีณา? กถญฺจ นํ ปชานาตีติ? น ตาวสฺส อตีตา ชาติ ขีณา, ปุพฺเพว ขีณตฺตา. น อนาคตา, อนาคเต วายามาภาวโต. น ปจฺจุปฺปนฺนา, วิชฺชมานตฺตา. ยา ปน มคฺคสฺส อภาวิตตฺตา อุปฺปชฺเชยฺย เอกจตุปญฺจโวการภเวสุ เอกจตุปญฺจกฺขนฺธปฺปเภทา ชาติ, สา มคฺคสฺส ภาวิตตฺตา อายตึ อนุปฺปาทธมฺมตํ อาปชฺชเนน ขีณา. ตํ โส มคฺคภาวนาย ปหีนกิเลเส ปจฺจเวกฺขิตฺวา ‘‘กิเลสาภาเว วิชฺชมานมฺปิ กมฺมํ อายตึ อปฺปฏิสนฺธิกํว โหตี’’ติ ชานนฺโต ปชานาติ.

Mas qual nascimento dele foi destruído? E como ele o compreende? Em primeiro lugar, seu nascimento passado não foi destruído agora, pois já havia cessado anteriormente. Nem o futuro, pois não há esforço no futuro. Nem o presente, pois ele existe atualmente. No entanto, o nascimento caracterizado por um, quatro ou cinco agregados nas existências de um, quatro ou cinco agregados, que teria surgido caso o caminho não tivesse sido desenvolvido, foi destruído devido ao desenvolvimento do caminho, alcançando a natureza de não mais surgir no futuro. Ele compreende isso ao revisar as impurezas abandonadas através do desenvolvimento do caminho, sabendo: “na ausência de impurezas, mesmo o kamma existente torna-se incapaz de produzir um novo renascimento no futuro”.

---

วุสิตนฺติ วุตฺถํ ปริวุตฺถํ. พฺรหฺมจริยนฺติ มคฺคพฺรหฺมจริยํ. ปุถุชฺชนกลฺยาณเกน หิ สทฺธึ สตฺต เสกฺขา พฺรหฺมจริยวาสํ วสนฺติ นาม, ขีณาสโว วุตฺถวาโส, ตสฺมา โส อตฺตโน พฺรหฺมจริยวาสํ ปจฺจเวกฺขนฺโต วุสิตํ พฺรหฺมจริยนฺติ ปชานาติ. กตํ กรณียนฺติ จตูสุ สจฺเจสุ จตูหิ มคฺเคหิ ปริญฺญาปหานสจฺฉิกิริยาภาวนาวเสน [Pg.202] โสฬสวิธํ กิจฺจํ นิฏฺฐาปิตํ. เตน เตน มคฺเคน ปหาตพฺพกิเลสา ปหีนา, ทุกฺขมูลํ สมุจฺฉินฺนนฺติ อตฺโถ. ปุถุชฺชนกลฺยาณกาทโย หิ ตํ กิจฺจํ กโรนฺติ, ขีณาสโว กตกรณีโย. ตสฺมา โส อตฺตโน กรณียํ ปจฺจเวกฺขนฺโต กตํ กรณียนฺติ ปชานาติ. นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ อิทานิ ปุน อิตฺถภาวาย เอวํ โสฬสกิจฺจภาวาย กิเลสกฺขยภาวาย วา กตฺตพฺพํ มคฺคภาวนากิจฺจํ เม นตฺถีติ ปชานาติ. อถ วา อิตฺถตฺตายาติ อิตฺถภาวโต อิมสฺมา เอวํ ปการา. อิทานิ วตฺตมานขนฺธสนฺตานา อปรํ ขนฺธสนฺตานํ มยฺหํ นตฺถิ. อิเม ปน ปญฺจกฺขนฺธา ปริญฺญาตา ติฏฺฐนฺติ ฉินฺนมูลกา รุกฺขา วิย, เต จริมกจิตฺตนิโรเธน อนุปาทาโน วิย ชาตเวโท นิพฺพายิสฺสนฺติ อปณฺณตฺติกภาวญฺจ คมิสฺสนฺตีติ ปชานาติ.

“Foi vivida” (vusitaṃ) significa praticada e plenamente realizada. “A vida santa” (brahmacariyaṃ) refere-se à vida santa do caminho. Pois, junto com o cidadão comum virtuoso, os sete tipos de nobres aprendizes estão vivendo a vida santa, enquanto aquele que destruiu as impurezas é alguém que completou a vida santa; portanto, ao revisar sua própria vivência da vida santa, ele compreende: “a vida santa foi vivida”. “O que devia ser feito foi feito” (kataṃ karaṇīyaṃ) significa que a tarefa de dezesseis aspectos foi concluída em relação às quatro verdades por meio dos quatro caminhos, através da plena compreensão, abandono, realização e desenvolvimento. O significado é que as impurezas a serem abandonadas por cada respectivo caminho foram abandonadas, e a raiz do sofrimento foi cortada. Pois os cidadãos comuns virtuosos e outros realizam essa tarefa, mas aquele que destruiu as impurezas é alguém que já fez o que devia ser feito. Portanto, ao revisar seu próprio dever, ele compreende: “o que devia ser feito foi feito”. “Não há mais nada a ser feito para este estado” (nāparaṃ itthattāya) significa que ele compreende: “agora não há mais nenhuma tarefa de desenvolvimento do caminho a ser realizada por mi para este estado de ser, para a realização das dezesseis tarefas ou para a destruição das impurezas”. Ou ainda, “para este estado” (itthattāya) significa a partir deste estado de ser, deste tipo. Ele compreende: “agora, além deste fluxo atual de agregados, não há outro fluxo de agregados para mim. Estes cinco agregados permanecem plenamente compreendidos, como árvores com as raízes cortadas; com a cessação da última consciência, eles se apagarão como o fogo sem combustível e alcançarão o estado de não-designação”.

---

๒๔๙. ปพฺพตสงฺเขเปติ ปพฺพตมตฺถเก. อนาวิโลติ นิกฺกทฺทโม. สิปฺปิโย จ สมฺพุกา จ สิปฺปิสมฺพุกํ. สกฺขรา จ กถลานิ จ สกฺขรกถลํ. มจฺฉานํ คุมฺพา ฆฏาติ มจฺฉคุมฺพํ. ติฏฺฐนฺตมฺปิ จรนฺตมฺปีติ เอตฺถ สกฺขรกถลํ ติฏฺฐติเยว, อิตรานิ จรนฺติปิ ติฏฺฐนฺติปิ. ยถา ปน อนฺตรนฺตรา ฐิตาสุปิ นิสินฺนาสุปิ วิชฺชมานาสุปิ ‘‘เอตา คาโว จรนฺตี’’ติ จรนฺติโย อุปาทาย อิตราปิ จรนฺตีติ วุจฺจนฺติ. เอวํ ติฏฺฐนฺตเมว สกฺขรกถลํ อุปาทาย อิตรมฺปิ ทฺวยํ ติฏฺฐนฺตนฺติ วุตฺตํ. อิตรญฺจ ทฺวยํ จรนฺตํ อุปาทาย สกฺขรกถลมฺปิ จรนฺตนฺติ วุตฺตํ. ตตฺถ จกฺขุมโต ปุริสสฺส ตีเร ฐตฺวา ปสฺสโต สิปฺปิกสมฺพุกาทีนํ วิภูตกาโล วิย อาสวานํ ขยาย จิตฺตํ อภินีหริตฺวา นิสินฺนสฺส ภิกฺขุโน จตุนฺนํ สจฺจานํ วิภูตกาโล ทฏฺฐพฺโพติ.

249. “Em uma fenda na montanha” (pabbatasaṅkhepe) significa no topo de uma montanha. “Límpido” (anāvilo) significa sem lama. “Ostras e búzios” refere-se ao grupo de ostras e búzios. “Cascalho e cacos de cerâmica” refere-se ao grupo de cascalho e cacos de cerâmica. “Cardumes de peixes” refere-se ao grupo ou ajuntamento de peixes. Na passagem “tanto parados quanto movendo-se” (tiṭṭhantampi carantampī), o cascalho e os cacos de cerâmica apenas permanecem parados, enquanto os outros tanto se movem quanto permanecem parados. No entanto, assim como quando há vacas paradas ou deitadas no meio de outras, diz-se: “estas vacas estão se movendo”, referindo-se àquelas que se movem para descrever também as outras; da mesma forma, referindo-se ao cascalho e aos cacos de cerâmica que apenas permanecem parados, diz-se que os outros dois grupos também estão “parados”. E referindo-se aos outros dois grupos que se movem, diz-se que o cascalho e os cacos de cerâmica também estão “se movendo”. Nesse contexto, assim como o momento em que as ostras, búzios e outros se tornam claros para o homem de boa visão que está na margem observando, da mesma forma deve ser visto o momento em que as quatro verdades tornam-se claras para o bhikkhu que assentou e direcionou a mente para a destruição das impurezas.

---

เอตฺตาวตา วิปสฺสนาญาณํ, มโนมยญาณํ, อิทฺธิวิธญาณํ, ทิพฺพโสตญาณํ, เจโตปริยญาณํ, ปุพฺเพนิวาสญาณํ, ทิพฺพจกฺขุวเสน นิปฺผนฺนํ อนาคตํสญาณยถากมฺมูปคญาณทฺวยํ, ทิพฺพจกฺขุญาณํ, อาสวกฺขยญาณนฺติ ทส ญาณานิ นิทฺทิฏฺฐานิ โหนฺติ. เตสํ อารมฺมณวิภาโค ชานิตพฺโพ – ตตฺถ วิปสฺสนาญาณํ ปริตฺตมหคฺคตอตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนอชฺฌตฺตพหิทฺธาวเสน สตฺตวิธารมฺมณํ. มโนมยญาณํ นิมฺมิตพฺพรูปายตนมตฺตเมว อารมฺมณํ กโรตีติ [Pg.203] ปริตฺตปจฺจุปฺปนฺนพหิทฺธารมฺมณํ. อาสวกฺขยญาณํ อปฺปมาณพหิทฺธานวตฺตพฺพารมฺมณํ. อวเสสานํ อารมฺมณเภโท วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺโต. อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วาติ เยน เกนจิ ปริยาเยน อิโต เสฏฺฐตรํ สามญฺญผลํ นาม นตฺถีติ ภควา อรหตฺตนิกูเฏน เทสนํ นิฏฺฐาเปสิ.

Até este ponto, dez tipos de conhecimento foram explicados: o conhecimento da visão libertadora, o conhecimento do corpo mental, o conhecimento dos poderes psíquicos, o conhecimento do ouvido divino, o conhecimento da leitura de mentes, o conhecimento da recordação de vidas passadas, o par de conhecimentos produzidos por meio do olho divino — a saber, o conhecimento do futuro e o conhecimento de como os seres passam de acordo com suas ações —, o conhecimento do olho divino e o conhecimento da destruição das impurezas mentais. A distinção de seus objetos deve ser compreendida: entre eles, o conhecimento da visão libertadora tem sete tipos de objetos, de acordo com o que é limitado, grandioso, passado, futuro, presente, interno e externo. O conhecimento do corpo mental toma apenas a forma criada como seu objeto, sendo assim um objeto limitado, presente e externo. O conhecimento da destruição das impurezas mentais tem como objeto o imensurável, o externo e o inexpressável. A distinção dos objetos dos conhecimentos restantes foi explicada por mim no Visuddhimagga. Com as palavras 'não há outro fruto do ascetismo mais excelente ou mais sublime', o Abençoado concluiu o ensinamento tendo o Fruto do Estado de Arhat como o ápice.

---

อชาตสตฺตุอุปาสกตฺตปฏิเวทนากถา

A Explicação da Declaração de Ajātasattu como Discípulo Leigo

---

๒๕๐. ราชา ตตฺถ ตตฺถ สาธุการํ ปวตฺเตนฺโต อาทิมชฺฌปริโยสานํ สกฺกจฺจํ สุตฺวา ‘‘จิรํ วตมฺหิ อิเม ปญฺเห ปุถู สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉนฺโต, ถุเส โกฏฺเฏนฺโต วิย กิญฺจิ สารํ นาลตฺถํ, อโห วต ภควโต คุณสมฺปทา, โย เม ทีปสหสฺสํ ชาเลนฺโต วิย มหนฺตํ อาโลกํ กตฺวา อิเม ปญฺเห วิสฺสชฺเชสิ. สุจิรํ วตมฺหิ ทสพลสฺส คุณานุภาวํ อชานนฺโต วญฺจิโต’’ติ จินฺเตตฺวา พุทฺธคุณานุสฺสรณสมฺภูตาย ปญฺจวิธาย ปีติยา ผุฏสรีโร อตฺตโน ปสาทํ อาวิกโรนฺโต อุปาสกตฺตํ ปฏิเวเทสิ. ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘เอวํ วุตฺเต ราชา’’ติอาทิ อารทฺธํ.

250. O rei, expressando sua aprovação aqui e ali, tendo ouvido atentamente o ensinamento que é belo no início, no meio e no fim, pensou: 'Por muito tempo, de fato, fiz essas perguntas a muitos ascetas e brâmanes, mas, como quem esmaga palha vazia, não obtive nenhuma essência. Oh, quão maravilhosa é a perfeição das qualidades do Abençoado, que respondeu a estas perguntas criando uma grande luz, como se acendesse mil lâmpadas! Por muito tempo, de fato, fui enganado por não conhecer o poder das qualidades Daquele que Possui as Dez Forças.' Tendo assim refletido, com o corpo permeado pelos cinco tipos de alegria nascidos da recordação das qualidades do Buda, e desejando manifestar claramente a sua devoção, ele declarou sua condição de discípulo leigo. Para mostrar isso, os compiladores do conselho iniciaram com as palavras: 'Quando isso foi dito, o rei...'

---

ตตฺถ อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเตติ อยํ อภิกฺกนฺตสทฺโท ขยสุนฺทราภิรูปอพฺภนุโมทเนสุ ทิสฺสติ. ‘‘อภิกฺกนฺตา ภนฺเต, รตฺติ, นิกฺขนฺโต ปฐโม ยาโม, จิรนิสินฺโน ภิกฺขุสงฺโฆ’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๘.๒๐) หิ ขเย ทิสฺสติ. ‘‘อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ, อิเมสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จา’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๔.๑๐๐) สุนฺทเร.

Aqui, na expressão 'Excelente, Senhor' (abhikkantaṃ, bhante), a palavra 'abhikkanta' é vista nos sentidos de fim, excelente, extremamente belo e aprovação. Pois em passagens como 'A noite está findando, Senhor, a primeira vigília passou, a comunidade de monges está sentada há muito tempo', ela é vista no sentido de fim. Em passagens como 'Esta pessoa me agrada; destas quatro pessoas, esta é a mais excelente e a mais sublime', ela é vista no sentido de excelente.

---

‘‘โก เม วนฺทติ ปาทานิ, อิทฺธิยา ยสสา ชลํ;

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน, สพฺพา โอภาสยํ ทิสา’’ติ. (วิ. ว. ๘๕๗);

'Quem é este que curva-se aos meus pés, resplandecente em poder psíquico e glória, com uma aparência extremamente bela, iluminando todas as direções?'

---

อาทีสุ อภิรูเป. ‘‘อภิกฺกนฺตํ โภ, โคตมา’’ติอาทีสุ (ปารา. ๑๕) อพฺภนุโมทเน. อิธาปิ อพฺภนุโมทเนเยว. ยสฺมา จ อพฺภนุโมทเน, ตสฺมา ‘สาธุ สาธุ ภนฺเต’ติ วุตฺตํ โหตีติ เวทิตพฺโพ.

Em tais passagens, é usada no sentido de extremamente belo. Em passagens como 'Excelente, mestre Gotama!', é usada no sentido de aprovação. Aqui também, é usada precisamente no sentido de aprovação. E como é usada no sentido de aprovação, deve-se entender que equivale a dizer: 'Muito bem, muito bem, Senhor!'

---

ภเย โกเธ ปสํสายํ, ตุริเต โกตูหลจฺฉเร;

หาเส โสเก ปสาเท จ, กเร อาเมฑิตํ พุโธติ.

'No medo, na raiva, no elogio, na pressa, na curiosidade, no espanto, no riso, no lamento e na devoção, o sábio faz a repetição de uma palavra.'

---

อิมินา [Pg.204] จ ลกฺขเณน อิธ ปสาทวเสน, ปสํสาวเสน จายํ ทฺวิกฺขตฺตุํ วุตฺโตติ เวทิตพฺโพ. อถวา อภิกฺกนฺตนฺติ อภิกนฺตํ อติอิฏฺฐํ อติมนาปํ อติสุนฺทรนฺติ วุตฺตํ โหติ.

Por esta regra, deve-se entender que aqui a palavra foi dita duas vezes devido à devoção e ao elogio. Alternativamente, 'abhikkanta' significa extremamente desejável, extremamente agradável, extremamente belo.

---

เอตฺถ เอเกน อภิกฺกนฺตสทฺเทน เทสนํ โถเมติ, เอเกน อตฺตโน ปสาทํ. อยญฺเหตฺถ อธิปฺปาโย, อภิกฺกนฺตํ ภนฺเต, ยทิทํ ภควโต ธมฺมเทสนา, ‘อภิกฺกนฺตํ’ ยทิทํ ภควโต ธมฺมเทสนํ อาคมฺม มม ปสาโทติ. ภควโตเยว วา วจนํ ทฺเว ทฺเว อตฺเถ สนฺธาย โถเมติ. ภควโต วจนํ อภิกฺกนฺตํ โทสนาสนโต, อภิกฺกนฺตํ คุณาธิคมนโต. ตถา สทฺธาชนนโต, ปญฺญาชนนโต, สาตฺถโต, สพฺยญฺชนโต, อุตฺตานปทโต, คมฺภีรตฺถโต, กณฺณสุขโต, หทยงฺคมโต, อนตฺตุกฺกํสนโต, อปรวมฺภนโต, กรุณาสีตลโต, ปญฺญาวทาตโต, อาปาถรมณียโต, วิมทฺทกฺขมโต, สุยฺยมานสุขโต, วีมํสิยมานหิตโตติ เอวมาทีหิ โยเชตพฺพํ.

Aqui, com uma palavra 'abhikkanta', ele elogia o ensinamento; com a outra, elogia a sua própria devoção. Pois este é o significado aqui: 'Excelente, Senhor, é este ensinamento do Abençoado; excelente é a minha devoção que surgiu graças a este ensinamento do Abençoado'. Ou ainda, ele elogia as palavras do próprio Abençoado referindo-se a dois significados para cada repetição. As palavras do Abençoado são excelentes porque destroem as imperfeições, excelentes porque levam à realização das virtudes. Da mesma forma, devem ser associadas a estes termos: excelentes porque geram fé, porque geram sabedoria; ricas em significado, ricas em formulação; com palavras claras, com significado profundo; agradáveis ao ouvido, tocantes ao coração; sem autoexaltação, sem depreciação dos outros; refrescantes pela compaixão, puras pela sabedoria; encantadoras ao serem ouvidas, capazes de resistir ao escrutínio; trazendo felicidade ao serem escutadas, trazendo benefício ao serem investigadas, e assim por diante.

---

ตโต ปรมฺปิ จตูหิ อุปมาหิ เทสนํเยว โถเมติ. ตตฺถ นิกฺกุชฺชิตนฺติ อโธมุขฐปิตํ เหฏฺฐามุขชาตํ วา. อุกฺกุชฺเชยฺยาติ อุปริ มุขํ กเรยฺย. ปฏิจฺฉนฺนนฺติ ติณปณฺณาทิฉาทิตํ. วิวเรยฺยาติ อุคฺฆาเฏยฺย. มูฬฺหสฺส วาติ ทิสามูฬฺหสฺส. มคฺคํ อาจิกฺเขยฺยาติ หตฺเถ คเหตฺวา ‘‘เอส มคฺโค’’ติ วเทยฺย, อนฺธกาเรติ กาฬปกฺขจาตุทฺทสี อฑฺฒรตฺตฆนวนสณฺฑเมฆปฏเลหิ จตุรงฺเค ตเม. อยํ ตาว อนุตฺตานปทตฺโถ. อยํ ปน สาธิปฺปายโยชนา. ยถา โกจิ นิกฺกุชฺชิตํ อุกฺกุชฺเชยฺย, เอวํ สทฺธมฺมวิมุขํ อสทฺธมฺเม ปติตํ มํ อสทฺธมฺมา วุฏฺฐาเปนฺตน. ยถา ปฏิจฺฉนฺนํ วิวเรยฺย, เอวํ กสฺสปสฺส ภควโต สาสนนฺตรธานา ปภุติ มิจฺฉาทิฏฺฐิคหนปฏิจฺฉนฺนํ สาสนํ วิวรนฺเตน, ยถา มูฬฺหสฺส มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, เอวํ กุมฺมคฺคมิจฺฉามคฺคปฺปฏิปนฺนสฺส เม สคฺคโมกฺขมคฺคํ อาวิกโรนฺเตน, ยถา อนฺธกาเร เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, เอวํ โมหนฺธการนิมุคฺคสฺส เม พุทฺธาทิรตนรูปานิ อปสฺสโต ตปฺปฏิจฺฉาทกโมหนฺธการวิทฺธํสกเทสนาปชฺโชตธารเกน มยฺหํ ภควตา เอเตหิ ปริยาเยหิ ปกาสิตตฺตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโตติ.

Depois disso, ele elogia o próprio ensinamento por meio de quatro similes. Nelas, 'o que estava de cabeça para baixo' significa o que foi colocado com a abertura para baixo ou o que naturalmente ficou virado para baixo. 'Endireitasse' significa colocar com a abertura para cima. 'O que estava coberto' significa o que estava oculto por capim, folhas, etc. 'Revelasse' significa abrir ou expor. 'A quem estava perdido' significa a quem perdeu a noção das direções. 'Mostrasse o caminho' significa pegar pela mão e dizer: 'Este é o caminho'. 'Na escuridão' refere-se à escuridão de quatro fatores: a noite do décimo quarto dia da quinzena escura, a meia-noite, uma floresta densa e uma densa camada de nuvens de chuva. Este é, primeiramente, o significado das palavras não evidentes. Esta, porém, é a aplicação do significado pretendido: Assim como alguém endireitaria o que estava de cabeça para baixo, da mesma forma o Abençoado me ergueu do falso ensinamento, a mim que estava de costas para o verdadeiro ensinamento e caído no falso ensinamento. Assim como alguém revelaria o que estava coberto, da mesma forma o Abençoado revelou a Dispensação que estava encoberta pelo emaranhado de visões incorretas desde o desaparecimento da Dispensação do Buda Kassapa. Assim como alguém mostraria o caminho a quem estava perdido, da mesma forma o Abençoado revelou o caminho para os céus e para a libertação a mim que estava trilhando um caminho ruim e errôneo. Assim como alguém sustentaria uma lâmpada de óleo na escuridão, da mesma forma o Abençoado sustentou a lâmpada do ensinamento que destrói a escuridão da ilusão que encobria as coisas, para mim que estava submerso na escuridão da ilusão e incapaz de ver as formas das Três Joias, como o Buda e as demais. Por ter sido assim manifestado a mim pelo Abençoado através desses diversos métodos, o Dhamma foi exposto de muitas maneiras.

---

เอวํ เทสนํ โถเมตฺวา อิมาย เทสนาย รตนตฺตเย ปสนฺนจิตฺโต ปสนฺนาการํ กโรนฺโต เอสาหนฺติอาทิมาห. ตตฺถ เอสาหนฺติ เอโส อหํ[Pg.205]. ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามีติ ภควา เม สรณํ, ปรายนํ, อฆสฺส ตาตา, หิตสฺส จ วิธาตาติ. อิมินา อธิปฺปาเยน ภควนฺตํ คจฺฉามิ ภชามิ เสวามิ ปยิรุปาสามิ, เอวํ วา ชานามิ พุชฺฌามีติ. เยสญฺหิ ธาตูนํ คติอตฺโถ, พุทฺธิปิ เตสํ อตฺโถ. ตสฺมา คจฺฉามีติ อิมสฺส ชานามิ พุชฺฌามีติ อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต. ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจาติ เอตฺถ ปน อธิคตมคฺเค สจฺฉิกตนิโรเธ ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชมาเน จตูสุ อปาเยสุ อปตมาเน ธาเรตีติ ธมฺโม, โส อตฺถโต อริยมคฺโค เจว นิพฺพานญฺจ. วุตฺตญฺเจตํ – ‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, ธมฺมา สงฺขตา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เตสํ อคฺคมกฺขายตี’’ติ (อ. นิ. ๔.๓๔) วิตฺถาโร. น เกวลญฺจ อริยมคฺโค เจว นิพฺพานญฺจ. อปิ จ โข อริยผเลหิ สทฺธึ ปริยตฺติธมฺโมปิ. วุตฺตญฺเหตํ ฉตฺตมาณวกวิมาเน –

Tendo assim elogiado o ensinamento, com a mente cheia de fé nas Três Joias devido a esse ensinamento, e desejando realizar o ato de devoção próprio de quem tem fé, ele disse as palavras que começam com 'esāhaṃ'. Ali, 'esāhaṃ' significa 'este sou eu'. 'Busco refúgio no Abençoado' significa: 'O Abençoado é meu refúgio, meu amparo supremo, protetor contra o mal e provedor do bem'. Com essa intenção, ele diz: 'Vou ao Abençoado, associo-me a Ele, sirvo-O, aproximo-me Dele', ou 'assim O conheço, assim O compreendo'. Pois as raízes verbais que têm o sentido de ir também têm o sentido de conhecer. Portanto, para a palavra 'gacchāmi', também foi dado o significado de 'conheço, compreendo'. Quanto às palavras 'no Dhamma e na Comunidade de Monges', o Dhamma é aquilo que sustenta e impede de cair nos quatro estados de sofrimento aqueles que alcançaram o caminho, realizaram a cessação e praticam de acordo com as instruções; em termos de significado essencial, ele consiste no Nobre Caminho e no Nibbāna. E assim foi dito: 'Monges, tanto quanto existam fenômenos condicionados, o Nobre Caminho Óctuplo é declarado o mais excelente entre eles', e assim por diante. E não se trata apenas do Nobre Caminho e do Nibbāna, mas também do ensinamento das escrituras junto com os frutos nobres. Pois isso foi dito no Chattamāṇavaka Vimāna:

---

‘‘ราควิราคมเนชมโสกํ, ธมฺมมสงฺขตมปฺปฏิกูลํ;

มธุรมิมํ ปคุณํ สุวิภตฺตํ, ธมฺมมิมํ สรณตฺถมุเปหี’’ติ. (วิ. ว. ๘๘๗);

'Busca refúgio, para tua proteção, neste Dhamma que é o desapego da cobiça, livre de agitação, livre de tristeza, não condicionado, livre de oposição, doce, bem dominado e bem analisado.'

---

เอตฺถ หิ ราควิราโคติ มคฺโค กถิโต. อเนชมโสกนฺติ ผลํ. ธมฺมมสงฺขตนฺติ นิพฺพานํ. อปฺปฏิกูลํ มธุรมิมํ ปคุณํ สุวิภตฺตนฺติ ปิฏกตฺตเยน วิภตฺตา ธมฺมกฺขนฺธาติ. ทิฏฺฐิสีลสํฆาเตน สํหโตติ สงฺโฆ, โส อตฺถโต อฏฺฐ อริยปุคฺคลสมูโห. วุตฺตญฺเหตํ ตสฺมิญฺเญว วิมาเน –

Aqui, com as palavras 'desapego da cobiça', o Caminho é indicado. Com 'livre de agitação, livre de tristeza', o Fruto é indicado. Com 'Dhamma não condicionado', o Nibbāna é indicado. Com 'livre de oposição, doce, bem dominado e bem analisado', são indicados todos os agregados do Dhamma divididos nos Três Cestos. O Sangha é chamado assim porque está unido pela harmonia de visão e virtude; em termos de significado essencial, é a assembleia dos oito indivíduos nobres. E isso foi dito no mesmo Vimāna:

---

‘‘ยตฺถ จ ทินฺนมหปฺผลมาหุ, จตูสุ สุจีสุ ปุรีสยุเคสุ;

อฏฺฐ จ ปุคฺคลธมฺมทสา เต, สงฺฆมิมํ สรณตฺถมุเปหี’’ติ. (วิ. ว. ๘๘๘);

'Busca refúgio, para tua proteção, nesta Comunidade na qual as ofertas feitas são ditas de grande fruto, que consiste em quatro pares de homens puros, ou seja, oito indivíduos que veem a Verdade.'

---

ภิกฺขูนํ สงฺโฆ ภิกฺขุสงฺโฆ. เอตฺตาวตา ราชา ตีณิ สรณคมนานิ ปฏิเวเทสิ.

A comunidade de monges é a Comunidade de Monges. Com isso, o rei declarou as suas três tomadas de refúgio.

---

สรณคมนกถา

A Explicação sobre a Tomada de Refúgio

---

อิทานิ เตสุ สรณคมเนสุ โกสลฺลตฺถํ สรณํ, สรณคมนํ, โย จ สรณํ คจฺฉติ, สรณคมนปฺปเภโท, สรณคมนผลํ, สงฺกิเลโส, เภโทติ, อยํ วิธิ เวทิตพฺโพ. เสยฺยถิทํ – สรณตฺถโต ตาว หึสตีติ สรณํ. สรณคตานํ เตเนว สรณคมเนน ภยํ สนฺตาสํ ทุกฺขํ ทุคฺคติปริกิเลสํ หนติ วินาเสตีติ อตฺโถ, รตนตฺตยสฺเสเวตํ อธิวจนํ.

Agora, a fim de obter habilidade em relação a essas tomadas de refúgio, deve-se compreender o seguinte método: o que é o refúgio, o que é a tomada de refúgio, quem busca refúgio, as divisões da tomada de refúgio, o fruto da tomada de refúgio, a sua corrupção e a sua quebra. A saber: primeiramente, de acordo com o significado de refúgio, 'refúgio' é aquilo que destrói. O significado é que, por meio dessa mesma tomada de refúgio, ele destrói e elimina o medo, a ansiedade, o sofrimento e o tormento dos estados de infortúnio daqueles que buscaram refúgio. Esta é uma designação para a própria Tríplice Joia.

---

อถ [Pg.206] วา หิเต ปวตฺตเนน อหิตา จ นิวตฺตเนน สตฺตานํ ภยํ หึสติ พุทฺโธ. ภวกนฺตารา อุตฺตารเณน อสฺสาสทาเนน จ ธมฺโม; อปฺปกานมฺปิ การานํ วิปุลผลปฏิลาภกรเณน สงฺโฆ. ตสฺมา อิมินาปิ ปริยาเยน รตนตฺตยํ สรณํ. ตปฺปสาทตคฺครุตาหิ วิหตกิเลโส ตปฺปรายณตาการปฺปวตฺโต จิตฺตุปฺปาโท สรณคมนํ. ตํ สมงฺคีสตฺโต สรณํ คจฺฉติ. วุตฺตปฺปกาเรน จิตฺตุปฺปาเทน เอตานิ เม ตีณิ รตนานิ สรณํ, เอตานิ ปรายณนฺติ เอวํ อุเปตีติ อตฺโถ. เอวํ ตาว สรณํ, สรณคมนํ, โย จ สรณํ คจฺฉติ, อิทํ ตยํ เวทิตพฺพํ.

Alternativamente, o Buda destrói o medo dos seres ao estabelecê-los no que é benéfico e afastá-los do que é prejudicial. O Dhamma destrói o medo ao resgatá-los do deserto da existência e ao conceder-lhes alívio. O Sangha destrói o medo ao fazer com que mesmo pequenas ações de homenagem tragam frutos abundantes. Portanto, também por este método, a Tríplice Joia é o refúgio. A tomada de refúgio é o surgimento de um estado mental no qual as impurezas foram eliminadas por meio da fé e da reverência a Ela, e que opera sob a forma de tê-La como o amparo supremo. O ser dotado desse estado mental busca refúgio. O significado é que, por meio do surgimento do estado mental da maneira descrita, ele se aproxima dizendo: 'Estas três joias são meu refúgio, elas são meu amparo supremo'. Assim, primeiramente, devem ser compreendidos estes três aspectos: o refúgio, a tomada de refúgio e quem busca refúgio.

---

สรณคมนปฺปเภเท ปน ทุวิธํ สรณคมนํ – โลกุตฺตรํ โลกิยญฺจ. ตตฺถ โลกุตฺตรํ ทิฏฺฐสจฺจานํ มคฺคกฺขเณ สรณคมนุปกฺกิเลสสมุจฺเฉเทน อารมฺมณโต นิพฺพานารมฺมณํ หุตฺวา กิจฺจโต สกเลปิ รตนตฺตเย อิชฺฌติ. โลกิยํ ปุถุชฺชนานํ สรณคมนุปกฺกิเลสวิกฺขมฺภเนน อารมฺมณโต พุทฺธาทิคุณารมฺมณํ หุตฺวา อิชฺฌติ. ตํ อตฺถโต พุทฺธาทีสุ วตฺถูสุ สทฺธาปฏิลาโภ สทฺธามูลิกา จ สมฺมาทิฏฺฐิ ทสสุ ปุญฺญกิริยวตฺถูสุ ทิฏฺฐิชุกมฺมนฺติ วุจฺจติ. ตยิทํ จตุธา วตฺตติ – อตฺตสนฺนิยฺยาตเนน, ตปฺปรายณตาย, สิสฺสภาวูปคมเนน, ปณิปาเตนาติ.

Quanto às divisões da tomada de refúgio, ela é de dois tipos: supramundana e mundana. Entre elas, a supramundana ocorre no momento do caminho para aqueles que viram as Verdades, por meio da erradicação completa das corrupções da tomada de refúgio; tendo o Nibbāna como seu objeto, ela se realiza, em termos de função, em relação a toda a Tríplice Joia. A mundana ocorre para os cidadãos comuns por meio da supressão das corrupções da tomada de refúgio; tendo como objeto as qualidades do Buda e das demais joias, ela se realiza. Em termos de significado essencial, ela consiste na aquisição de fé nos objetos como o Buda e os demais, e na visão correta fundamentada na fé, o que é chamado de 'retificação das visões' entre as dez bases de ação meritória. Esta se manifesta de quatro maneiras: pela dedicação de si mesmo, por tê-La como amparo supremo, pela aceitação da condição de discípulo e pela prestação de homenagem.

---

ตตฺถ อตฺตสนฺนิยฺยาตนํ นาม – ‘‘อชฺชาทึ กตฺวา อหํ อตฺตานํ พุทฺธสฺส นิยฺยาเตมิ, ธมฺมสฺส, สงฺฆสฺสา’’ติ เอวํ พุทฺธาทีนํ อตฺตปริจฺจชนํ. ตปฺปรายณตา นาม ‘‘อชฺชาทึ กตฺวา ‘อหํ พุทฺธปรายโณ, ธมฺมปรายโณ, สงฺฆปรายโณ’ติ. มํ ธาเรถา’’ติ เอวํ ตปฺปรายณภาโว. สิสฺสภาวูปคมนํ นาม – ‘‘อชฺชาทึ กตฺวา – ‘อหํ พุทฺธสฺส อนฺเตวาสิโก, ธมฺมสฺส, สงฺฆสฺส อนฺเตวาสิโก’ติ มํ ธาเรถา’’ติ เอวํ สิสฺสภาวูปคโม. ปณิปาโต นาม – ‘‘อชฺชาทึ กตฺวา อหํ อภิวาทนปจฺจุฏฺฐานอญฺชลิกมฺมสามีจิกมฺมํ พุทฺธาทีนํเยว ติณฺณํ วตฺถูนํ กโรมี’ติ มํ ธาเรถา’’ติ เอวํ พุทฺธาทีสุ ปรมนิปจฺจากาโร. อิเมสญฺหิ จตุนฺนํ อาการานํ อญฺญตรมฺปิ กโรนฺเตน คหิตํเยว โหติ สรณํ.

Entre elas, a dedicação de si mesmo consiste em entregar-se ao Buda e aos demais, dizendo: 'A partir de hoje, entrego-me ao Buda, ao Dhamma e ao Sangha'. O estado de tê-La como amparo supremo consiste em assumir essa condição, dizendo: 'A partir de hoje, considerem-me como alguém que tem o Buda como amparo supremo, o Dhamma como amparo supremo e o Sangha como amparo supremo'. A aceitação da condição de discípulo consiste em assumir essa condição, dizendo: 'A partir de hoje, considerem-me como um discípulo próximo do Buda, do Dhamma e do Sangha'. A prestação de homenagem consiste em realizar a mais alta reverência ao Buda e aos demais, dizendo: 'A partir de hoje, considerem-me como alguém que realiza atos de saudação, de levantar-se em respeito, de juntar as mãos em reverência e de conduta respeitosa apenas para com estes três objetos: o Buda, o Dhamma e o Sangha'. De fato, para quem realiza qualquer uma destas quatro formas, o refúgio é verdadeiramente tomado.

---

อปิ จ ภควโต อตฺตานํ ปริจฺจชามิ, ธมฺมสฺส, สงฺฆสฺส, อตฺตานํ ปริจฺจชามิ, ชีวิตํ ปริจฺจชามิ, ปริจฺจตฺโตเยว เม อตฺตา, ปริจฺจตฺตํเยว ชีวิตํ, ชีวิตปริยนฺติกํ พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามิ, พุทฺโธ เม สรณํ เลณํ ตาณนฺติ[Pg.207]; เอวมฺปิ อตฺตสนฺนิยฺยาตนํ เวทิตพฺพํ. ‘‘สตฺถารญฺจ วตาหํ ปสฺเสยฺยํ, ภควนฺตเมว ปสฺเสยฺยํ, สุคตญฺจ วตาหํ ปสฺเสยฺยํ, ภควนฺตเมว ปสฺเสยฺยํ, สมฺมาสมฺพุทฺธญฺจ วตาหํ ปสฺเสยฺยํ, ภควนฺตเมว ปสฺเสยฺย’’นฺติ (สํ. นิ. ๒.๑๕๔). เอวมฺปิ มหากสฺสปสฺส สรณคมนํ วิย สิสฺสภาวูปคมนํ เวทิตพฺพํ.

Além disso, a dedicação de si mesmo também deve ser compreendida através de expressões como: 'Ofereço-me ao Abençoado, ofereço-me ao Dhamma, ofereço-me ao Sangha, ofereço a minha vida; meu próprio ser está verdadeiramente oferecido, minha vida está verdadeiramente oferecida; busco refúgio no Buda até o fim da minha vida; o Buda é meu refúgio, meu abrigo, minha proteção'. Da mesma forma, a aceitação da condição de discípulo deve ser compreendida à semelhança da tomada de refúgio do Venerável Mahākassapa, que disse: 'Que eu possa ver o Mestre, que eu possa ver apenas o Abençoado; que eu possa ver o Bem-Aventurado, que eu possa ver apenas o Abençoado; que eu possa ver o Buda Perfeitamente Desperto, que eu possa ver apenas o Abençoado'.

---

‘‘โส อหํ วิจริสฺสามิ, คามา คามํ ปุรา ปุรํ;

นมสฺสมาโน สมฺพุทฺธํ, ธมฺมสฺส จ สุธมฺมต’’นฺติ. (สุ. นิ. ๑๙๔);

“Assim, eu vagarei de vila em vila, de cidade em cidade, prestando homenagem ao Plenamente Desperto e à excelente qualidade do Dhamma.”

---

เอวมฺปิ อาฬวกาทีนํ สรณคมนํ วิย ตปฺปรายณตา เวทิตพฺพา. อถ โข พฺรหฺมายุ พฺราหฺมโณ อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควโต ปาทานิ มุเขน จ ปริจุมฺพติ, ปาณีหิ จ ปริสมฺพาหติ, นามญฺจ สาเวติ – ‘‘พฺรหฺมายุ อหํ, โภ โคตม พฺราหฺมโณ, พฺรหฺมายุ อหํ, โภ โคตม พฺราหฺมโณ’’ติ (ม. นิ. ๒.๓๙๔) เอวมฺปิ ปณิปาโต ทฏฺฐพฺโพ.

Assim também deve ser entendida a tomada de refúgio como devoção suprema, como no caso de Āḷavaka e outros. Então, o brâmane Brahmāyu, levantando-se de seu assento, arrumou seu manto superior sobre um ombro, prostrou-se com a cabeça aos pés do Abençoado, beijou os pés do Abençoado com a boca, massageou-os com as mãos e anunciou seu nome: 'Eu sou o brâmane Brahmāyu, ó venerável Gautama; eu sou o brâmane Brahmāyu, ó venerável Gautama'. Assim também deve ser vista a prostração como tomada de refúgio.

---

โส ปเนส ญาติภยาจริยทกฺขิเณยฺยวเสน จตุพฺพิโธ โหติ. ตตฺถ ทกฺขิเณยฺยปณิปาเตน สรณคมนํ โหติ, น อิตเรหิ. เสฏฺฐวเสเนว หิ สรณํ คณฺหาติ, เสฏฺฐวเสน จ ภิชฺชติ. ตสฺมา โย สากิโย วา โกลิโย วา – ‘‘พุทฺโธ อมฺหากํ ญาตโก’’ติ วนฺทติ, อคฺคหิตเมว โหติ สรณํ. โย วา – ‘‘สมโณ โคตโม ราชปูชิโต มหานุภาโว อวนฺทียมาโน อนตฺถมฺปิ กเรยฺยา’’ติ ภเยน วนฺทติ, อคฺคหิตเมว โหติ สรณํ. โย วา โพธิสตฺตกาเล ภควโต สนฺติเก กิญฺจิ อุคฺคหิตํ สรมาโน พุทฺธกาเล วา –

Esta prostração, contudo, é de quatro tipos: por motivo de parentesco, medo, professor ou por ser digno de oferendas. Entre estes, a tomada de refúgio ocorre através da prostração àquele que é digno de oferendas, e não pelos outros motivos. Pois é apenas em virtude da supremacia do objeto que se toma refúgio, e é em virtude da supremacia que ele se rompe. Portanto, se um Sakya ou um Koliya presta homenagem pensando: 'O Buda é nosso parente', o refúgio não é realmente tomado. Ou se alguém presta homenagem por medo, pensando: 'O asceta Gautama é honrado por reis e possui grande poder; se eu não lhe prestar homenagem, ele poderá me causar algum dano', o refúgio não é realmente tomado. Ou se alguém, lembrando-se de algum ensinamento aprendido na presença do Abençoado quando este era um Bodisatva, ou no tempo do Buda...

---

‘‘จตุธา วิภเช โภเค, ปณฺฑิโต ฆรมาวสํ;

เอเกน โภคํ ภุญฺเชยฺย, ทฺวีหิ กมฺมํ ปโยชเย;

จตุตฺถญฺจ นิธาเปยฺย, อาปทาสุ ภวิสฺสตี’’ติ. (ที. นิ. ๓.๒๖๕);

“O sábio que vive em casa deve dividir sua riqueza em quatro partes: com uma parte ele deve desfrutar de seus bens, com duas deve conduzir seus negócios, e a quarta deve guardar para tempos de necessidade.”

---

เอวรูปํ อนุสาสนึ อุคฺคเหตฺวา – ‘‘อาจริโย เม’’ติ วนฺทติ, อคฺคหิตเมว โหติ สรณํ. โย ปน – ‘‘อยํ โลเก อคฺคทกฺขิเณยฺโย’’ติ วนฺทติ, เตเนว คหิตํ โหติ สรณํ.

Tendo aprendido tal instrução, se presta homenagem pensando: 'Ele é meu professor', o refúgio não é realmente tomado. Mas quem presta homenagem pensando: 'Este é o ser supremo digno de oferendas no mundo', por este mesmo o refúgio é tomado.

---

เอวํ คหิตสรณสฺส จ อุปาสกสฺส วา อุปาสิกาย วา อญฺญติตฺถิเยสุ ปพฺพชิตมฺปิ ญาตึ – ‘‘ญาตโก เม อย’’นฺติ วนฺทโต สรณคมนํ น [Pg.208] ภิชฺชติ, ปเคว อปพฺพชิตํ. ตถา ราชานํ ภยวเสน วนฺทโต. โส หิ รฏฺฐปูชิตตฺตา อวนฺทียมาโน อนตฺถมฺปิ กเรยฺยาติ. ตถา ยํ กิญฺจิ สิปฺปํ สิกฺขาปกํ ติตฺถิยมฺปิ – ‘‘อาจริโย เม อย’’นฺติ วนฺทโตปิ น ภิชฺชติ, เอวํ สรณคมนปฺปเภโท เวทิตพฺโพ.

Assim, para um leigo ou leiga que tomou refúgio, se ele presta homenagem a um parente que se ordenou entre os de outras seitas, pensando: 'Este é meu parente', a tomada de refúgio não se quebra; muito menos se o parente não for ordenado. O mesmo se aplica ao prestar homenagem a um rei por medo, pois, sendo ele honrado pelo reino, se não for homenageado, poderia causar algum dano. Da mesma forma, ao prestar homenagem a um sectário de outra religião que lhe ensina alguma arte, pensando: 'Este é meu professor', o refúgio também não se quebra. Assim deve ser entendida a distinção da tomada de refúgio.

---

เอตฺถ จ โลกุตฺตรสฺส สรณคมนสฺส จตฺตาริ สามญฺญผลานิ วิปากผลํ, สพฺพทุกฺขกฺขโย อานิสํสผลํ. วุตฺตญฺเหตํ –

E aqui, para a tomada de refúgio supramundana, os quatro frutos da vida ascética são o fruto do amadurecimento, e a destruição de todo o sofrimento é o fruto do benefício. Pois isto foi dito:

---

‘‘โย จ พุทฺธญฺจ ธมฺมญฺจ, สงฺฆญฺจ สรณํ คโต;

จตฺตาริ อริยสจฺจานิ, สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ.

“Aquele que toma refúgio no Buda, no Dhamma e na Sangha, vê com correta sabedoria as Quatro Nobres Verdades:

---

ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ, ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ;

อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ, ทุกฺขูปสมคามินํ.

O sofrimento, a origem do sofrimento, a superação do sofrimento e o Nobre Caminho Óctuplo que conduz à cessação do sofrimento.

---

เอตํ โข สรณํ เขมํ, เอตํ สรณมุตฺตมํ;

เอตํ สรณมาคมฺม, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ. (ธ. ป. ๑๙๒);

Este é o refúgio seguro, este é o refúgio supremo; tendo chegado a este refúgio, a pessoa se liberta de todo o sofrimento.”

---

อปิ จ นิจฺจาทิโต อนุปคมนาทิวเสน เปตสฺส อานิสํสผลํ เวทิตพฺพํ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส, ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล กญฺจิ สงฺขารํ นิจฺจโต อุปคจฺเฉยฺย…เป… กญฺจิ สงฺขารํ สุขโต…เป… กญฺจิ ธมฺมํ อตฺตโต อุปคจฺเฉยฺย…เป… มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย…เป… ปิตรํ…เป… อรหนฺตํ…เป… ปทุฏฺฐจิตฺโต ตถาคตสฺส โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย…เป…. สงฺฆํ ภินฺเทยฺย…เป… อญฺญํ สตฺถารํ อุทฺทิเสยฺย, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’ติ (อ. นิ. ๑.๒๙๐). โลกิยสฺส ปน สรณคมนสฺส ภวสมฺปทาปิ โภคสมฺปทาปิ ผลเมว. วุตฺตญฺเหตํ –

Além disso, o fruto do benefício deste refúgio supramundana deve ser conhecido pelo fato de não se considerar as coisas como permanentes, etc. Pois isto foi dito: 'É impossível, não há oportunidade para que uma pessoa dotada de visão correta considere qualquer fenômeno condicionado como permanente... pe... qualquer fenômeno condicionado como felicidade... pe... qualquer fenômeno como um eu... pe... tire a vida de sua mãe... pe... de seu pai... pe... de um Arahant... pe... com a mente corrompida derrame o sangue de um Tathāgata... pe... cause um cisma na Sangha... pe... aponte outro mestre; isso não é possível'. Mas para a tomada de refúgio mundana, tanto a perfeição de existência quanto a perfeição de riquezas são de fato o seu fruto. Pois isto foi dito:

---

‘‘เย เกจิ พุทฺธํ สรณํ คตาเส, น เต คมิสฺสนฺติ อปายภูมึ;

ปหาย มานุสํ เทหํ, เทวกายํ ปริปูเรสฺสนฺตี’’ติ. (สํ. นิ. ๑.๓๗);

“Aqueles que tomaram refúgio no Buda não irão para os estados de privação; ao abandonarem o corpo humano, eles preencherão as hostes celestiais.”

---

อปรมฺปิ วุตฺตํ – ‘‘อถ โข สกฺโก เทวานมินฺโท อสีติยา เทวตาสหสฺเสหิ สทฺธึ เยนายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เตนุปสงฺกมิ…เป… เอกมนฺตํ ฐิตํ โข สกฺกํ เทวานมินฺทํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เอตทโวจ – ‘‘สาธุ โข, เทวานมินฺท, พุทฺธํ สรณคมนํ โหติ. พุทฺธํ สรณคมนเหตุ โข, เทวานมินฺท, เอวมิเธกจฺเจ สตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ [Pg.209] มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ…เป… เต อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหนฺติ – ทิพฺเพน อายุนา, ทิพฺเพน วณฺเณน, ทิพฺเพน สุเขน, ทิพฺเพน ยเสน, ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน, ทิพฺเพหิ รูเปหิ สทฺเทหิ คนฺเธหิ รเสหิ โผฏฺฐพฺเพหี’’ติ (สํ. นิ. ๔.๓๔๑). เอส นโย ธมฺเม จ สงฺเฆ จ. อปิ จ เวลามสุตฺตาทีนํ วเสนาปิ สรณคมนสฺส ผลวิเสโส เวทิตพฺโพ. เอวํ สรณคมนสฺส ผลํ เวทิตพฺพํ.

Outro benefício também foi dito: 'Então Sakka, o senhor dos devas, junto com oitenta mil divindades, aproximou-se de onde estava o venerável Mahāmoggallāna... pe... Ao senhor dos devas, Sakka, que estava de pé a um lado, o venerável Mahāmoggallāna disse: “É excelente, ó senhor dos devas, a tomada de refúgio no Buda. Por causa da tomada de refúgio no Buda, ó senhor dos devas, alguns seres aqui, com a dissolução do corpo, após a morte, renascem em um destino feliz, no mundo celestial... pe... Eles superam os outros devas em dez aspectos: em tempo de vida celestial, beleza celestial, felicidade celestial, fama celestial, soberania celestial, e em formas, sons, aromas, sabores e contatos táteis celestiais”'. Este mesmo princípio se aplica ao Dhamma e à Sangha. Além disso, a distinção especial do fruto da tomada de refúgio também deve ser conhecida por meio do Velāma Sutta e de outros discursos. Assim deve ser conhecido o fruto da tomada de refúgio.

---

ตตฺถ จ โลกิยสรณคมนํ ตีสุ วตฺถูสุ อญฺญาณสํสยมิจฺฉาญาณาทีหิ สํกิลิสฺสติ, น มหาชุติกํ โหติ, น มหาวิปฺผารํ. โลกุตฺตรสฺส นตฺถิ สํกิเลโส. โลกิยสฺส จ สรณคมนสฺส ทุวิโธ เภโท – สาวชฺโช จ อนวชฺโช จ. ตตฺถ สาวชฺโช อญฺญสตฺถาราทีสุ อตฺตสนฺนิยฺยาตนาทีหิ โหติ, โส จ อนิฏฺฐผโล โหติ. อนวชฺโช กาลกิริยาย โหติ, โส อวิปากตฺตา อผโล. โลกุตฺตรสฺส ปน เนวตฺถิ เภโท. ภวนฺตเรปิ หิ อริยสาวโก อญฺญํ สตฺถารํ น อุทฺทิสตีติ. เอวํ สรณคมนสฺส สํกิเลโส จ เภโท จ เวทิตพฺโพติ.

E entre eles, a tomada de refúgio mundana torna-se impura em relação aos três objetos devido à ignorância, dúvida, visão incorreta, etc.; ela não é de grande brilho nem de grande influência. Para a supramundana, não há impureza. E para a tomada de refúgio mundana, há dois tipos de quebra: com culpa e sem culpa. Entre eles, a quebra com culpa ocorre pela entrega de si mesmo a outros mestres, etc., e tem um resultado indesejável. A quebra sem culpa ocorre pela morte; por não ser um amadurecimento cármico, ela não produz fruto. Para a supramundana, contudo, não há quebra de forma alguma. Pois, mesmo em outra existência, o nobre discípulo jamais aponta outro mestre. Assim devem ser conhecidas a impureza e a quebra da tomada de refúgio.

---

อุปาสกํ มํ ภนฺเต ภควา ธาเรตูติ มํ ภควา ‘‘อุปาสโก อย’’นฺติ เอวํ ธาเรตุ, ชานาตูติ อตฺโถ. อุปาสกวิธิโกสลฺลตฺถํ ปเนตฺถ – โก อุปาสโก? กสฺมา อุปาสโกติ วุจฺจติ? กิมสฺส สีลํ? โก อาชีโว? กา วิปตฺติ? กา สมฺปตฺตีติ? อิทํ ปกิณฺณกํ เวทิตพฺพํ.

'Que o Abençoado me considere um seguidor leigo, Senhor' significa: 'Que o Abençoado me guarde em sua mente, que saiba que “este é um seguidor leigo”'. E aqui, para obter habilidade no método do seguidor leigo, esta discussão diversa deve ser conhecida: Quem é um seguidor leigo? Por que é chamado de seguidor leigo? Qual é a sua virtude? Qual é o seu meio de vida? Qual é o seu fracasso? Qual é a sua realização?

---

ตตฺถ โก อุปาสโกติ โย โกจิ สรณคโต คหฏฺโฐ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘ยโต โข, มหานาม, พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ, ธมฺมํ สรณํ คโต โหติ, สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ. เอตฺตาวตา โข, มหานาม, อุปาสโก โหตี’’ติ (สํ. นิ. ๕.๑๐๓๓).

Entre essas perguntas, 'Quem é um seguidor leigo?': Qualquer leigo que tenha tomado refúgio. Pois isto foi dito: 'Quando, ó Mahānāma, alguém vai ao Buda como refúgio, vai ao Dhamma como refúgio, vai à Sangha como refúgio; por isso, ó Mahānāma, ele é um seguidor leigo'.

---

กสฺมา อุปาสโกติ รตนตฺตยํ อุปาสนโต. โส หิ พุทฺธํ อุปาสตีติ อุปาสโก, ตถา ธมฺมํ สํฆํ.

'Por que é chamado de seguidor leigo?': Por aproximar-se e prestar serviço às Três Joias. Pois ele se aproxima do Buda, por isso é um seguidor leigo; da mesma forma em relação ao Dhamma e à Sangha.

---

กิมสฺส สีลนฺติ ปญฺจ เวรมณิโย. ยถาห – ‘‘ยโต โข, มหานาม, อุปาสโก ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา… กาเมสุมิจฺฉาจารา… มุสาวาทา… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, เอตฺตาวตา โข, มหานาม, อุปาสโก สีลวา โหตี’’ติ (สํ. นิ. ๕.๑๐๓๓).

'Qual é a sua virtude?': As cinco abstenções. Como Ele disse: 'Quando, ó Mahānāma, o seguidor leigo se abstém de destruir a vida, de tomar o que não é dado, de conduta sexual imprópria, de mentir, e de bebidas fermentadas e destiladas que causam a negligência; por isso, ó Mahānāma, o seguidor leigo é virtuoso'.

---

โก [Pg.210] อาชีโวติ ปญฺจ มิจฺฉาวณิชฺชา ปหาย ธมฺเมน สเมน ชีวิตกปฺปนํ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘ปญฺจิมา, ภิกฺขเว, วณิชฺชา อุปาสเกน อกรณียา. กตมา ปญฺจ? สตฺถวณิชฺชา, สตฺตวณิชฺชา, มํสวณิชฺชา, มชฺชวณิชฺชา, วิสวณิชฺชา. อิมา โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ วณิชฺชา อุปาสเกน อกรณียา’’ติ (อ. นิ. ๕.๑๗๗).

'Qual é o seu meio de vida?': Abandonar os cinco tipos de comércio incorreto e conduzir a vida com retidão e equidade. Pois isto foi dito: 'Estes cinco tipos de comércio, ó monges, não devem ser praticados por um seguidor leigo. Quais são os cinco? O comércio de armas, o comércio de seres humanos, o comércio de carne, o comércio de intoxicantes e o comércio de venenos. Estes cinco tipos de comércio, ó monges, não devem ser praticados por um seguidor leigo'.

---

กา วิปตฺตีติ ยา ตสฺเสว สีลสฺส จ อาชีวสฺส จ วิปตฺติ, อยมสฺส วิปตฺติ. อปิ จ ยาย เอส จณฺฑาโล เจว โหติ, มลญฺจ ปติกุฏฺโฐ จ, สาปิสฺส วิปตฺตีติ เวทิตพฺพา. เต จ อตฺถโต อสฺสทฺธิยาทโย ปญฺจ ธมฺมา โหนฺติ. ยถาห – ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกจณฺฑาโล จ โหติ, อุปาสกมลญฺจ, อุปาสกปติกุฏฺโฐ จ. กตเมหิ ปญฺจหิ? อสฺสทฺโธ โหติ, ทุสฺสีโล โหติ, โกตูหลมงฺคลิโก โหติ, มงฺคลํ ปจฺเจติ, โน กมฺมํ, อิโต จ พหิทฺธา ทกฺขิเณยฺยํ ปริเยสติ, ตตฺถ จ ปุพฺพการํ กโรตี’’ติ (อ. นิ. ๕.๑๗๕).

'Qual é o seu fracasso?': O fracasso dessa mesma virtude e desse meio de vida; este é o seu fracasso. Além disso, aquilo pelo qual ele se torna um pária, uma mancha e um rejeitado entre os seguidores leigos também deve ser conhecido como seu fracasso. E estes, em essência, são os cinco estados que começam com a falta de fé. Como Ele disse: 'Dotado de cinco qualidades, ó monges, o seguidor leigo torna-se um pária, uma mancha e um rejeitado entre os seguidores leigos. Quais são as cinco? Ele não tem fé, é imoral, é supersticioso em relação a presságios, acredita em presságios e não no karma, busca alguém digno de oferendas fora deste ensinamento e ali realiza seus primeiros atos de doação'.

---

กา สมฺปตฺตีติ ยา จสฺส สีลสมฺปทา เจว อาชีวสมฺปทา จ, สา สมฺปตฺติ; เย จสฺส รตนภาวาทิกรา สทฺธาทโย ปญฺจ ธมฺมา. ยถาห – ‘‘ปญฺจหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อุปาสโก อุปาสกรตนญฺจ โหติ, อุปาสกปทุมญฺจ, อุปาสกปุณฺฑรีกญฺจ. กตเมหิ ปญฺจหิ? สทฺโธ โหติ, สีลวา โหติ, น โกตูหลมงฺคลิโก โหติ, กมฺมํ ปจฺเจติ, โน มงฺคลํ, น อิโต พหิทฺธา ทกฺขิเณยฺยํ คเวสติ, อิธ จ ปุพฺพการํ กโรตี’’ติ (อ. นิ. ๕.๑๗๕).

'Qual é a sua realização?': A sua realização de virtude e realização de meio de vida; esta é a sua realização; e também as cinco qualidades que começam com a fé, que o tornam uma joia, etc. Como Ele disse: 'Dotado de cinco qualidades, ó monges, o seguidor leigo torna-se uma joia, um lótus vermelho e um lótus branco entre os seguidores leigos. Quais são as cinco? Ele tem fé, é virtuoso, não é supersticioso em relação a presságios, acredita no karma e não em presságios, não busca alguém digno de oferendas fora deste ensinamento e aqui realiza seus primeiros atos de doação'.

---

อชฺชตคฺเคติ เอตฺถายํ อคฺคสทฺโท อาทิโกฏิโกฏฺฐาสเสฏฺเฐสุ ทิสฺสติ. ‘‘อชฺชตคฺเค, สมฺม โทวาริก, อาวรามิ ทฺวารํ นิคณฺฐานํ นิคณฺฐีน’’นฺติอาทีสุ (ม. นิ. ๒.๗๐) หิ อาทิมฺหิ ทิสฺสติ. ‘‘เตเนว องฺคุลคฺเคน ตํ องฺคุลคฺคํ ปรามเสยฺย. อุจฺฉคฺคํ เวฬคฺค’’นฺติอาทีสุ (กถา. ๒๘๑) โกฏิยํ. ‘‘อมฺพิลคฺคํ วา มธุรคฺคํ วา ติตฺตกคฺคํ วา วิหารคฺเคน วา ปริเวณคฺเคน วา ภาเชตุ’’นฺติอาทีสุ (จูฬว. ๓๑๗) โกฏฺฐาเส. ‘‘ยาวตา, ภิกฺขเว, สตฺตา อปทา วา…เป… ตถาคโต เตสํ อคฺคมกฺขายตี’’ติอาทีสุ (อ. นิ. ๔.๓๔) เสฏฺเฐ. อิธ ปนายํ อาทิมฺหิ ทฏฺฐพฺโพ. ตสฺมา อชฺชตคฺเคติ อชฺชตํ อาทึ กตฺวาติ เอวเมตฺถตฺโถ เวทิตพฺโพ. อชฺชตนฺติ [Pg.211] อชฺชภาวํ. อชฺชทคฺเคติ วา ปาโฐ, ทกาโร ปทสนฺธิกโร. อชฺช อคฺคนฺติ อตฺโถ.

Na palavra 'ajjatagge', o termo 'agga' é visto nos sentidos de início, ponta, porção e supremo. Em passagens como: 'A partir de hoje, amigo porteiro, fecho a porta para os niganthas e niganthis', ele é visto no sentido de início. Em: 'Com a própria ponta do dedo... a ponta da cana-de-açúcar, a ponta do bambu', é visto no sentido de ponta. Em: 'Que se distribua uma porção de azedo, de doce, de amargo, ou por porção de aposento, por porção de pátio', é visto no sentido de porção. Em: 'Tanto quanto, ó monges, existam seres sem pés... o Tathāgata é declarado o supremo entre eles', é visto no sentido de supremo. Mas aqui, este termo deve ser entendido no sentido de início. Portanto, 'ajjatagge' significa 'tendo o dia de hoje como início'; assim deve ser compreendido o seu significado. 'Ajjata' refere-se ao estado do dia de hoje. Há também a leitura 'ajjadagge', onde a letra 'd' é um conector eufônico, tendo o mesmo significado de 'hoje como início'.

---

ปาณุเปตนฺติ ปาเณหิ อุเปตํ. ยาว เม ชีวิตํ ปวตฺตติ, ตาว อุเปตํ อนญฺญสตฺถุกํ ตีหิ สรณคมเนหิ สรณํ คตํ อุปาสกํ กปฺปิยการกํ มํ ภควา ธาเรตุ ชานาตุ. อหญฺหิ สเจปิ เม ติขิเณน อสินา สีสํ ฉินฺเทยฺย, เนว พุทฺธํ ‘‘น พุทฺโธ’’ติ วา, ธมฺมํ ‘‘น ธมฺโม’’ติ วา, สงฺฆํ ‘‘น สงฺโฆ’’ติ วา วเทยฺยนฺติ.

'Pāṇupeta' significa dotado de vida. 'Que o Abençoado me considere e saiba que sou um seguidor leigo que, enquanto minha vida durar, tomou refúgio através das três tomadas de refúgio, sem outro mestre, agindo como um assistente leigo'. Pois, mesmo que cortassem minha cabeça com uma espada afiada, eu jamais diria do Buda: 'Ele não é o Buda', ou do Dhamma: 'Ele não é o Dhamma', ou da Sangha: 'Ela não é a Sangha'.

---

เอวํ อตฺตสนฺนิยฺยาตเนน สรณํ คนฺตฺวา อตฺตนา กตํ อปราธํ ปกาเสนฺโต อจฺจโย มํ, ภนฺเตติอาทิมาห. ตตฺถ อจฺจโยติ อปราโธ. มํ อจฺจคมาติ มํ อติกฺกมฺม อภิภวิตฺวา ปวตฺโต. ธมฺมิกํ ธมฺมราชานนฺติ เอตฺถ ธมฺมํ จรตีติ ธมฺมิโก. ธมฺเมเนว ราชา ชาโต, น ปิตุฆาตนาทินา อธมฺเมนาติ ธมฺมราชา. ชีวิตา โวโรเปสินฺติ ชีวิตา วิโยเชสึ. ปฏิคฺคณฺหาตูติ ขมตุ. อายตึ สํวรายาติ อนาคเต สํวรตฺถาย. ปุน เอวรูปสฺส อปราธสฺส โทสสฺส ขลิตสฺส อกรณตฺถาย.

Tendo assim tomado refúgio pela entrega de si mesmo, e declarando a transgressão cometida por si mesmo, ele disse as palavras que começam com: 'Uma transgressão me superou, Senhor'. Ali, 'accayo' significa ofensa ou transgressão. 'Maṃ accagamā' significa que ocorreu superando-me e dominando-me. Na frase 'dhammikaṃ dhammarājānaṃ': aquele que pratica o Dhamma é justo; aquele que se tornou rei apenas por meios justos, e não por meios injustos como o parricídio, etc., é um rei justo. 'Jīvitā voropesiṃ' significa que privei da vida. 'Paṭiggaṇhātu' significa que perdoe. 'Āyatiṃ saṃvarāya' significa para fins de contenção no futuro, para não cometer novamente tal ofensa, erro ou falha.

---

๒๕๑. ตคฺฆาติ เอกํเส นิปาโต. ยถา ธมฺมํ ปฏิกโรสีติ ยถา ธมฺโม ฐิโต ตเถว กโรสิ, ขมาเปสีติ วุตฺตํ โหติ. ตํ เต มยํ ปฏิคฺคณฺหามาติ ตํ ตว อปราธํ มยํ ขมาม. วุฑฺฒิเหสา, มหาราช อริยสฺส วินเยติ เอสา, มหาราช, อริยสฺส วินเย พุทฺธสฺส ภควโต สาสเน วุฑฺฒิ นาม. กตมา? ยายํ อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกริตฺวา อายตึ สํวราปชฺชนา, เทสนํ ปน ปุคฺคลาธิฏฺฐานํ กโรนฺโต – ‘‘โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ, อายตึ สํวรํ อาปชฺชตี’’ติ อาห.

251. 'Taggha' é uma partícula que significa 'certamente'. 'Yathā dhammaṃ paṭikarosi' significa que você age exatamente como a regra justa está estabelecida, ou seja, que você pediu perdão. 'Taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma' significa que nós perdoamos essa sua ofensa. 'Vuḍḍhihesā, mahārāja, ariyassa vinaye' significa: 'Isto, ó grande rei, é chamado de crescimento na disciplina do Nobre, na dispensação do Buda, o Abençoado'. Qual é esse crescimento? É quando alguém, tendo visto a transgressão como transgressão, repara-a de acordo com a regra e alcança a contenção para o futuro. Mas, apresentando o ensinamento com base em termos de pessoa, Ele disse: 'Aquele que, tendo visto a transgressão como transgressão, repara-a de acordo com a regra, alcança a contenção para o futuro'.

---

๒๕๒. เอวํ วุตฺเตติ เอวํ ภควตา วุตฺเต. หนฺท จ ทานิ มยํ ภนฺเตติ เอตฺถ หนฺทาติ วจสายตฺเถ นิปาโต. โส หิ คมนวจสายํ กตฺวา เอวมาห. พหุกิจฺจาติ พลวกิจฺจา. พหุกรณียาติ ตสฺเสว เววจนํ. ยสฺสทานิ ตฺวนฺติ ยสฺส อิทานิ ตฺวํ มหาราช คมนสฺส กาลํ มญฺญสิ ชานาสิ, ตสฺส กาลํ ตฺวเมว ชานาสีติ วุตฺตํ โหติ. ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามีติ ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ทสนขสโมธานสมุชฺชลํ อญฺชลึ [Pg.212] สิรสิ ปติฏฺฐเปตฺวา ยาว ทสฺสนวิสยํ ภควโต อภิมุโขว ปฏิกฺกมิตฺวา ทสฺสนวิชหนฏฺฐานภูมิยํ ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา ปกฺกามิ.

252. “Quando assim foi dito” significa quando assim foi dito pelo Abençoado. Na frase “Bem, agora nós, Senhor...”, a palavra “bem” (handa) é uma partícula usada no sentido de concluir a fala. Pois ele, tendo concluído suas palavras de partida, falou dessa maneira. “Muitos deveres” significa tarefas importantes. “Muitas coisas a fazer” é um sinônimo da mesma expressão. “O tempo que agora tu...” significa: “Ó grande rei, o tempo que agora tu consideras ou sabes ser o momento para partir, tu mesmo sabes esse momento”. “Tendo circunambulado pela direita, partiu” significa que, após circunambular três vezes pela direita, colocou as mãos unidas em reverência sobre a cabeça, brilhando com a união das dez unhas, e recuou de costas mantendo-se de frente para o Abençoado enquanto estivesse em seu campo de visão; no ponto onde o perderia de vista, prostrou-se com os cinco pontos tocando o chão e partiu.

---

๒๕๓. ขตายํ, ภิกฺขเว, ราชาติ ขโต อยํ, ภิกฺขเว, ราชา. อุปหตายนฺติ อุปหโต อยํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – อยํ, ภิกฺขเว, ราชา ขโต อุปหโต ภินฺนปติฏฺโฐ ชาโต, ตถาเนน อตฺตนาว อตฺตา ขโต, ยถา อตฺตโน ปติฏฺฐา น ชาตาติ. วิรชนฺติ ราครชาทิวิรหิตํ. ราคมลาทีนํเยว วิคตตฺตา วีตมลํ. ธมฺมจกฺขุนฺติ ธมฺเมสุ วา จกฺขุํ, ธมฺมมยํ วา จกฺขุํ, อญฺเญสุ ฐาเนสุ ติณฺณํ มคฺคานเมตํ อธิวจนํ. อิธ ปน โสตาปตฺติมคฺคสฺเสว. อิทํ วุตฺตํ โหติ – สเจ อิมินา ปิตา ฆาติโต นาภวิสฺส, อิทานิ อิเธวาสเน นิสินฺโน โสตาปตฺติมคฺคํ ปตฺโต อภวิสฺส, ปาปมิตฺตสํสคฺเคน ปนสฺส อนฺตราโย ชาโต. เอวํ สนฺเตปิ ยสฺมา อยํ ตถาคตํ อุปสงฺกมิตฺวา รตนตฺตยํ สรณํ คโต, ตสฺมา มม สาสนมหนฺตตาย ยถา นาม โกจิ ปุริสสฺส วธํ กตฺวา ปุปฺผมุฏฺฐิมตฺเตน ทณฺเฑน มุจฺเจยฺย, เอวเมว โลหกุมฺภิยํ นิพฺพตฺติตฺวา ตึสวสฺสสหสฺสานิ อโธ ปตนฺโต เหฏฺฐิมตลํ ปตฺวา ตึสวสฺสสหสฺสานิ อุทฺธํ คจฺฉนฺโต ปุนปิ อุปริมตลํ ปาปุณิตฺวา มุจฺจิสฺสตีติ อิทมฺปิ กิร ภควตา วุตฺตเมว, ปาฬิยํ ปน น อารูฬฺหํ.

253. “Arruinado está este rei, monges” significa que este rei está arruinado, monges. “Prejudicado está este” significa que este está prejudicado. O que se quer dizer é: “Este rei, monges, tornou-se arruinado, prejudicado e com seu suporte quebrado; ele arruinou a si mesmo por suas próprias ações de tal forma que nenhum suporte restou para si”. “Livre de poeira” significa livre da poeira da cobiça, etc. “Livre de impurezas” refere-se ao estado livre de máculas devido ao desaparecimento das impurezas da cobiça, etc. “O olho do Dhamma” significa o olho que vê as verdades ou o olho feito de Dhamma. Em outros contextos, este termo se refere aos três caminhos inferiores, mas aqui se refere especificamente ao caminho da entrada na corrente. O que se quer dizer é: se ele não tivesse assassinado seu pai, sentado aqui mesmo neste assento, ele teria alcançado o caminho da entrada na corrente; no entanto, devido à sua associação com um mau amigo, surgiu um obstáculo para ele. Apesar disso, como ele se aproximou do Tathāgata e buscou refúgio nas Três Joias, e devido à grandeza do meu ensinamento, assim como alguém que cometeu um assassinato poderia ser libertado com uma punição leve equivalente a apenas um punhado de flores, da mesma forma, tendo renascido no inferno Lohakumbhī, caindo por trinta mil anos até atingir o fundo, e subindo por trinta mil anos até atingir o topo novamente, ele será libertado. Diz-se que isso também foi dito pelo Abençoado, mas não foi incluído no texto canônico.

---

อิทํ ปน สุตฺตํ สุตฺวา รญฺญา โกจิ อานิสํโส ลทฺโธติ? มหาอานิสํโส ลทฺโธ. อยญฺหิ ปิตุ มาริตกาลโต ปฏฺฐาย เนว รตฺตึ น ทิวา นิทฺทํ ลภติ, สตฺถารํ ปน อุปสงฺกมิตฺวา อิมาย มธุราย โอชวนฺติยา ธมฺมเทสนาย สุตกาลโต ปฏฺฐาย นิทฺทํ ลภิ. ติณฺณํ รตนานํ มหาสกฺการํ อกาสิ. โปถุชฺชนิกาย สทฺธาย สมนฺนาคโต นาม อิมินา รญฺญา สทิโส นาโหสิ. อนาคเต ปน วิชิตาวี นาม ปจฺเจกพุทฺโธ หุตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสตีติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

Mas, tendo ouvido este sutta, o rei obteve algum benefício? Ele obteve um grande benefício. Pois, desde o momento em que matou seu pai, ele não conseguia dormir nem de noite nem de dia; mas, tendo se aproximado do Mestre e ouvido este doce e nutritivo ensinamento do Dhamma, a partir daquele momento ele conseguiu dormir. Ele prestou grande homenagem às Três Joias. No que diz respeito à fé de uma pessoa comum, não houve ninguém igual a este rei. E no futuro, ele se tornará um Paccekabuddha chamado Vijitāvī e alcançará o Parinibbāna. O Abençoado disse isso. Satisfeitos, aqueles monges regozijaram-se com as palavras do Abençoado.

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim termina, no Sumaṅgalavilāsinī, o comentário do Dīgha Nikāya,

---

สามญฺญผลสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

O comentário do Sāmaññaphala Sutta está concluído.

---

๓. อมฺพฏฺฐสุตฺตวณฺณนา

3. O comentário do Ambaṭṭha Sutta

---

อทฺธานคมนวณฺณนา

O comentário sobre a jornada de longa distância

---

๒๕๔. เอวํ [Pg.213] เม สุตํ…เป… โกสเลสูติ อมฺพฏฺฐสุตฺตํ. ตตฺรายํ อปุพฺพปทวณฺณนา. โกสเลสูติ โกสลา นาม ชานปทิโน ราชกุมารา. เตสํ นิวาโส เอโกปิ ชนปโท รูฬฺหีสทฺเทน โกสลาติ วุจฺจติ, ตสฺมึ โกสเลสุ ชนปเท. โปราณา ปนาหุ – ยสฺมา ปุพฺเพ มหาปนาทํ ราชกุมารํ นานานาฏกาทีนิ ทิสฺวา สิตมตฺตมฺปิ อกโรนฺตํ สุตฺวา ราชา อาห – ‘‘โย มม ปุตฺตํ หสาเปติ, สพฺพาลงฺกาเรน นํ อลงฺกโรมี’’ติ. ตโต นงฺคลานิปิ ฉฑฺเฑตฺวา มหาชนกาเย สนฺนิปติเต มนุสฺสา สาติเรกานิ สตฺตวสฺสานิ นานากีฬาโย ทสฺเสตฺวาปิ ตํ หสาเปตุํ นาสกฺขึสุ, ตโต สกฺโก เทวราชา นาฏกํ เปเสสิ, โส ทิพฺพนาฏกํ ทสฺเสตฺวา หสาเปสิ. อถ เต มนุสฺสา อตฺตโน อตฺตโน วสโนกาสาภิมุขา ปกฺกมึสุ. เต ปฏิปเถ มิตฺตสุหชฺชาทโย ทิสฺวา ปฏิสนฺถารํ กโรนฺตา – ‘‘กจฺจิ โภ กุสลํ, กจฺจิ โภ กุสล’’นฺติ อาหํสุ. ตสฺมา ตํ ‘‘กุสล’’นฺติ วจนํ อุปาทาย โส ปเทโส โกสลาติ วุจฺจตีติ.

254. “Assim ouvi... entre os Kosalas” refere-se ao Ambaṭṭha Sutta. Aqui está a explicação de palavras não explicadas anteriormente. “Entre os Kosalas” significa que os Kosalas são os príncipes reais que governam o território. O local de residência deles, embora seja um único distrito, é chamado de “Kosala” por uso convencional; naquele distrito dos Kosalas. Mas os antigos comentadores disseram: no passado, tendo ouvido que o príncipe Mahāpanāda não dava sequer um leve sorriso ao ver várias danças e apresentações, o rei disse: “Aquele que fizer meu filho sorrir, eu o adornarei com todos os ornamentos”. Então, abandonando até mesmo seus arados, uma grande multidão de pessoas se reuniu. Embora as pessoas tenham mostrado vários tipos de entretenimento por mais de sete anos, não conseguiram fazê-lo sorrir. Depois disso, Sakka, o rei dos deuses, enviou um dançarino celestial. Ele mostrou uma dança celestial e o fez sorrir. Então, aquelas pessoas partiram em direção às suas respectivas moradas. Ao encontrarem amigos, companheiros e outros no caminho, cumprimentando-se mutuamente, diziam: “Tudo bem, meu caro? Tudo bem, meu caro?”. Portanto, derivando daquela palavra “kusala” (bem-estar), aquela região passou a ser chamada de “Kosala”.

---

จาริกํ จรมาโนติ อทฺธานคมนํ คจฺฉนฺโต. จาริกา จ นาเมสา ภควโต ทุวิธา โหติ – ตุริตจาริกา จ, อตุริตจาริกา จ. ตตฺถ ทูเรปิ โพธเนยฺยปุคฺคลํ ทิสฺวา ตสฺส โพธนตฺถาย สหสา คมนํ ตุริตจาริกา นาม, สา มหากสฺสปสฺส ปจฺจุคฺคมนาทีสุ ทฏฺฐพฺพา. ภควา หิ มหากสฺสปตฺเถรํ ปจฺจุคฺคจฺฉนฺโต มุหุตฺเตน ติคาวุตํ มคฺคํ อคมาสิ. อาฬวกสฺสตฺถาย ตึสโยชนํ, ตถา องฺคุลิมาลสฺส. ปกฺกุสาติสฺส ปน ปญฺจจตฺตาลีสโยชนํ. มหากปฺปินสฺส วีสโยชนสตํ. ธนิยสฺสตฺถาย สตฺตโยชนสตานิ อคมาสิ. ธมฺมเสนาปติโน สทฺธิวิหาริกสฺส วนวาสีติสฺสสามเณรสฺส ติคาวุตาธิกํ วีสโยชนสตํ.

“Viajando em jornada” significa indo em uma jornada de longa distância. Essa jornada do Abençoado é de dois tipos: a jornada rápida e a jornada gradual. Entre elas, a jornada rápida é quando, vendo mesmo de longe uma pessoa capaz de alcançar a iluminação, Ele vai rapidamente para fazê-la compreender as verdades; isso deve ser visto em ocasiões como quando Ele foi ao encontro do Ancião Mahākassapa, etc. Pois o Abençoado, indo ao encontro do Ancião Mahākassapa, percorreu uma distância de três gāvutas em um instante. Para o bem de Āḷavaka, Ele percorreu trinta yojanas; o mesmo para Aṅgulimāla. Para Pakkusāti, quarenta e cinco yojanas. Para Mahākappina, cento e vinte yojanas. Para Dhaniya, Ele percorreu setecentas yojanas. Para o noviço Vanavāsī Tissa, discípulo residente do General do Dhamma, Ele percorreu cento e vinte yojanas e mais três gāvutas.

---

เอกทิวสํ กิร เถโร – ‘‘ติสฺสสามเณรสฺส สนฺติกํ, ภนฺเต, คจฺฉามี’’ติ อาห. ภควา – ‘‘อหมฺปิ คมิสฺสามี’’ติ วตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ [Pg.214] อามนฺเตสิ – ‘‘อานนฺท, วีสติสหสฺสานํ ฉฬภิญฺญานํ อาโรเจหิ, ภควา กิร วนวาสิสฺส ติสฺสสามเณรสฺส สนฺติกํ คมิสฺสตี’’ติ. ตโต ทุติยทิวเส วีสติสหสฺสขีณาสวปริวาโร อากาเส อุปฺปติตฺวา วีสติโยชนสตมตฺถเก ตสฺส โคจรคามทฺวาเร โอตริตฺวา จีวรํ ปารุปิ. ตํ กมฺมนฺตํ คจฺฉมานา มนุสฺสา ทิสฺวา – ‘‘สตฺถา โน อาคโต, มา กมฺมนฺตํ อคมิตฺถา’’ติ วตฺวา อาสนานิ ปญฺญเปตฺวา ยาคุํ ทตฺวา ปาตราสภตฺตํ กโรนฺตา – ‘‘กุหึ, ภนฺเต, ภควา คจฺฉตี’’ติ ทหรภิกฺขู ปุจฺฉึสุ. อุปาสกา น ภควา อญฺญตฺถ คจฺฉติ, อิเธว ติสฺสสามเณรสฺส ทสฺสนตฺถายาคโตติ. เต – ‘‘อมฺหากํ กุลูปกสฺส กิร เถรสฺส ทสฺสนตฺถาย สตฺถา อาคโต, โน วต โน เถโร โอรมตฺตโก’’ติ โสมนสฺสชาตา อเหสุํ.

Um dia, diz-se, o Ancião disse: “Senhor, irei à presença do noviço Tissa”. O Abençoado disse: “Eu também irei”, e dirigiu-se ao Venerável Ānanda: “Ānanda, avise a vinte mil monges que possuem os seis conhecimentos diretos que o Abençoado irá à presença do noviço Vanavāsī Tissa”. No dia seguinte, cercado por vinte mil arahants, Ele subiu ao céu e, tendo descido a uma distância de cento e vinte yojanas, na entrada da aldeia onde o noviço costumava esmolar, vestiu seu manto. As pessoas que iam para o trabalho, ao vê-Lo, disseram: “Nosso Mestre chegou! Não vão para o trabalho!”. Tendo preparado assentos e oferecido mingau, enquanto preparavam a refeição matinal, perguntaram aos monges jovens: “Senhor, para onde vai o Abençoado?”. “Leigos, o Abençoado não vai a outro lugar; Ele veio aqui mesmo para ver o noviço Tissa”. Eles ficaram cheios de alegria, pensando: “Diz-se que o Mestre veio para ver o Ancião que apoia nossa família! Certamente, nosso Ancião não é de pouca importância!”.

---

อถ โข ภควโต ภตฺตกิจฺจปริโยสาเน สามเณโร คาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา – ‘‘อุปาสกา, มหาภิกฺขุสงฺโฆ’’ติ ปุจฺฉิ. อถสฺส เต ‘‘สตฺถา, ภนฺเต, อาคโต’’ติ อาโรเจสุํ. โส ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปิณฺฑปาเตน อาปุจฺฉิ. สตฺถา ตสฺส ปตฺตํ หตฺเถน คเหตฺวา – ‘‘อลํ, ติสฺส, นิฏฺฐิตํ ภตฺตกิจฺจ’’นฺติ อาห. ตโต อุปชฺฌายํ อาปุจฺฉิตฺวา อตฺตโน ปตฺตาสเน นิสีทิตฺวา ภตฺตกิจฺจมกาสิ. อถสฺส ภตฺตกิจฺจปริโยสาเน สตฺถา มงฺคลํ วตฺวา นิกฺขมิตฺวา คามทฺวาเร ฐตฺวา – ‘‘กตโร เต, ติสฺส, วสนฏฺฐานํ คตมคฺโค’’ติ อาห. อยํ ภควาติ. มคฺคํ เทสยมาโน ปุรโต ยาหิ ติสฺสาติ. ภควา กิร สเทวกสฺส โลกสฺส มคฺคเทสโกปิ สมาโน สกเล ติคาวุเต มคฺเค ‘สามเณรํ ทฏฺฐุํ ลจฺฉามี’ติ ตํ มคฺคเทสกํ อกาสิ.

Então, ao término da refeição do Abençoado, o noviço, tendo esmolado na aldeia, perguntou: “Leigos, a comunidade de monges é grande?”. Eles lhe informaram: “Senhor, o Mestre chegou”. Ele se aproximou do Abençoado e O convidou com esmolas de comida. O Mestre, pegando a tigela dele com a mão, disse: “Basta, Tissa, minha refeição está concluída”. Então, tendo pedido permissão ao seu preceptor, sentou-se em seu próprio assento apropriado e fez sua refeição. Ao término de sua refeição, o Mestre, tendo pronunciado palavras de bênção, partiu e, parando na entrada da aldeia, disse: “Tissa, qual é o caminho que leva ao seu local de residência?”. “Este, Senhor”. “Mostrando o caminho, vá à frente, Tissa”. Diz-se que o Abençoado, embora seja o guia do caminho para o mundo com seus deuses, fez do noviço o guia do caminho ao longo de todo o trajeto de três gāvutas, pensando: “Poderei contemplar o noviço”.

---

โส อตฺตโน วสนฏฺฐานํ คนฺตฺวา ภควโต วตฺตมกาสิ. อถ นํ ภควา – ‘‘กตโร เต, ติสฺส, จงฺกโม’’ติ ปุจฺฉิตฺวา ตตฺถ คนฺตฺวา สามเณรสฺส นิสีทนปาสาเณ นิสีทิตฺวา – ‘‘ติสฺส, อิมสฺมึ ฐาเน สุขํ วสี’’ติ ปุจฺฉิ. โส อาห – ‘‘อาม, ภนฺเต, อิมสฺมึ ฐาเน วสนฺตสฺส สีหพฺยคฺฆหตฺถิมิคโมราทีนํ สทฺทํ สุณโต อรญฺญสญฺญา อุปฺปชฺชติ, ตาย สุขํ วสามี’’ติ. อถ นํ ภควา – ‘‘ติสฺส, ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาเตหิ, พุทฺธทายชฺชํ เต ทสฺสามี’’ติ วตฺวา สนฺนิปติเต ภิกฺขุสงฺเฆ อุปสมฺปาเทตฺวา อตฺตโน วสนฏฺฐานเมว อคมาสีติ. อยํ ตุริตจาริกา นาม. ยํ [Pg.215] ปน คามนิคมปฏิปาฏิยา เทวสิกํ โยชนทฺวิโยชนวเสน ปิณฺฑปาตจริยาทีหิ โลกํ อนุคฺคณฺหนฺตสฺส คมนํ, อยํ อตุริตจาริกา นาม.

Ele foi ao seu local de residência e realizou os deveres para com o Abençoado. Then o Abençoado lhe perguntou: “Tissa, qual é o seu caminho de caminhada meditativa?”. Tendo ido lá e se sentado na rocha onde o noviço costumava sentar, perguntou: “Tissa, você vive feliz neste lugar?”. Ele respondeu: “Sim, Senhor. Para mim, que vivo neste lugar, ao ouvir os sons de leões, tigres, elefantes, feras selvagens, pavões, etc., surge a percepção da floresta. Por meio dela, vivo feliz”. Então o Abençoado lhe disse: “Tissa, reúne a comunidade de monges; dar-te-ei a herança do Buda”. Tendo reunido a comunidade de monges, concedeu-lhe a ordenação completa e retornou à Sua própria morada. Esta é a chamada jornada rápida. Por outro lado, a jornada que é feita de forma gradual por aldeias e cidades, diariamente, cobrindo uma ou duas yojanas, beneficiando o mundo por meio da esmola de alimentos, etc., é a chamada jornada gradual.

---

อิมํ ปน จาริกํ จรนฺโต ภควา มหามณฺฑลํ, มชฺฌิมมณฺฑลํ, อนฺโตมณฺฑลนฺติ อิเมสํ ติณฺณํ มณฺฑลานํ อญฺญตรสฺมึ จรติ. ตตฺถ มหามณฺฑลํ นวโยชนสติกํ, มชฺฌิมมณฺฑลํ ฉโยชนสติกํ, อนฺโตมณฺฑลํ ติโยชนสติกํ. ยทา มหามณฺฑเล จาริกํ จริตุกาโม โหติ, มหาปวารณาย ปวาเรตฺวา ปาฏิปททิวเส มหาภิกฺขุสงฺฆปริวาโร นิกฺขมติ. สมนฺตา โยชนสตํ เอกโกลาหลํ โหติ. ปุริมํ ปุริมํ อาคตา นิมนฺเตตุํ ลภนฺติ. อิตเรสุ ทฺวีสุ มณฺฑเลสุ สกฺกาโร มหามณฺฑเล โอสรติ. ตตฺถ ภควา เตสุ เตสุ คามนิคเมสุ เอกาหํ ทฺวีหํ วสนฺโต มหาชนํ อามิสปฺปฏิคฺคเหน อนุคฺคณฺหนฺโต ธมฺมทาเนน จสฺส วิวฏฺฏสนฺนิสฺสิตํ กุสลํ วฑฺเฒนฺโต นวหิ มาเสหิ จาริกํ ปริโยสาเปติ. สเจ ปน อนฺโตวสฺเส ภิกฺขูนํ สมถวิปสฺสนา ตรุณา โหนฺติ, มหาปวารณาย อปวาเรตฺวา ปวารณาสงฺคหํ ทตฺวา กตฺติกปุณฺณมายํ ปวาเรตฺวา มิคสิรสฺส ปฐมปาฏิปททิวเส มหาภิกฺขุสงฺฆปริวาโร นิกฺขมิตฺวา มชฺฌิมมณฺฑเล โอสรติ. อญฺเญนปิ การเณน มชฺฌิมมณฺฑเล จาริกํ จริตุกาโม จตุมาสํ วสิตฺวาว นิกฺขมติ. วุตฺตนเยเนว อิตเรสุ ทฺวีสุ มณฺฑเลสุ สกฺกาโร มชฺฌิมมณฺฑเล โอสรติ. ภควา ปุริมนเยเนว โลกํ อนุคฺคณฺหนฺโต อฏฺฐหิ มาเสหิ จาริกํ ปริโยสาเปติ. สเจ ปน จตุมาสํ วุตฺถวสฺสสฺสาปิ ภควโต เวเนยฺยสตฺตา อปริปกฺกินฺทฺริยา โหนฺติ, เตสํ อินฺทฺริยปริปากํ อาคมยมาโน อปรมฺปิ เอกมาสํ วา ทฺวิติจตุมาสํ วา ตตฺเถว วสิตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆปริวาโร นิกฺขมติ. วุตฺตนเยเนว อิตเรสุ ทฺวีสุ มณฺฑเลสุ สกฺกาโร อนฺโตมณฺฑเล โอสรติ. ภควา ปุริมนเยเนว โลกํ อนุคฺคณฺหนฺโต สตฺตหิ วา ฉหิ วา ปญฺจหิ วา จตูหิ วา มาเสหิ จาริกํ ปริโยสาเปติ. อิติ อิเมสุ ตีสุ มณฺฑเลสุ ยตฺถ กตฺถจิ จาริกํ จรนฺโต น จีวราทิเหตุ จรติ. อถ โข เย ทุคฺคตพาลชิณฺณพฺยาธิตา, เต กทา ตถาคตํ อาคนฺตฺวา ปสฺสิสฺสนฺติ. มยิ ปน จาริกํ จรนฺเต มหาชโน ตถาคตสฺส ทสฺสนํ ลภิสฺสติ. ตตฺถ เกจิ จิตฺตานิ ปสาเทสฺสนฺติ[Pg.216], เกจิ มาลาทีหิ ปูเชสฺสนฺติ, เกจิ กฏจฺฉุภิกฺขํ ทสฺสนฺติ, เกจิ มิจฺฉาทสฺสนํ ปหาย สมฺมาทิฏฺฐิกา ภวิสฺสนฺติ. ตํ เนสํ ภวิสฺสติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายาติ. เอวํ โลกานุกมฺปกาย จาริกํ จรติ.

Ao realizar esta jornada, o Abençoado viaja em um destes três circuitos: o grande circuito, o circuito médio ou o circuito interno. O grande circuito tem novecentas yojanas; o circuito médio tem seiscentas yojanas; o circuito interno tem trezentas yojanas. Quando Ele deseja viajar no grande circuito, tendo realizado a cerimônia de encerramento do retiro de chuvas no dia da grande Pavāraṇā, Ele parte no dia seguinte, acompanhado por uma grande comunidade de monges. Há um grande alvoroço num raio de cem yojanas ao redor. Aqueles que chegam primeiro conseguem fazer o convite. As homenagens e oferendas que seriam feitas nos outros dois circuitos concentram-se no grande circuito. Lá, o Abençoado, permanecendo por um ou dois dias em cada uma das aldeias e cidades, beneficia as multidões aceitando suas oferendas materiais e, por meio da dádiva do Dhamma, aumenta o mérito delas voltado para a libertação do ciclo de existências, concluindo a jornada em nove meses. Mas se, durante o retiro de chuvas, a meditação de tranquilidade e de discernimento dos monges ainda estiver imatura, Ele não realiza a Pavāraṇā no dia da grande Pavāraṇā, mas dá uma concessão de adiamento e realiza a Pavāraṇā no dia da lua cheia de Kattika. Então, no primeiro dia após a lua cheia de Kattika (no mês de Migasira), Ele parte com a grande comunidade de monges e entra no circuito médio. Por outras razões também, se desejar viajar no circuito médio, Ele parte somente após residir por quatro meses. Da mesma forma descrita, as oferendas dos outros dois circuitos concentram-se no circuito médio. O Abençoado, beneficiando o mundo da mesma maneira anterior, conclui a jornada em oito meses. Mas se, mesmo após o Abençoado ter residido por quatro meses no retiro de chuvas, os seres a serem guiados ainda tiverem suas faculdades espirituais imaturas, Ele aguarda o amadurecimento de suas faculdades, permanecendo ali mesmo por mais um mês, ou dois, três ou quatro meses, e então parte com a grande comunidade de monges. Da mesma forma descrita, as oferendas dos outros dois circuitos concentram-se no circuito interno. O Abençoado, beneficiando o mundo da mesma maneira anterior, conclui a jornada em sete, seis, cinco ou quatro meses. Assim, ao viajar em qualquer um desses três circuitos, Ele não viaja por causa de mantos ou outras necessidades materiais. Pelo contrário, Ele pensa: “Aqueles que são pobres, extremamente velhos ou doentes, quando poderão vir a ver o Tathāgata? Eles certamente não poderão vir. Mas se eu viajar em jornada, as multidões terão a oportunidade de ver o Tathāgata. Entre eles, alguns purificarão suas mentes com fé, alguns prestarão homenagem com flores e outros adornos, alguns oferecerão uma concha de comida, alguns abandonarão visões errôneas e se tornarão pessoas de visão correta. Isso será para o bem-estar e felicidade deles por muito tempo”. É com essa compaixão pelo mundo que Ele viaja em jornada.

---

อปิ จ จตูหิ การเณหิ พุทฺธา ภควนฺโต จาริกํ จรนฺติ, ชงฺฆวิหารวเสน สรีรผาสุกตฺถาย, อตฺถุปฺปตฺติกาลาภิกงฺขนตฺถาย, ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทปญฺญาปนตฺถาย, ตตฺถ ตตฺถ ปริปากคตินฺทฺริเย โพธเนยฺยสตฺเต โพธนตฺถายาติ. อปเรหิปิ จตูหิ การเณหิ พุทฺธา ภควนฺโต จาริกํ จรนฺติ พุทฺธํ สรณํ คจฺฉิสฺสนฺตีติ วา, ธมฺมํ, สงฺฆํ สรณํ คจฺฉิสฺสนฺตีติ วา, มหตา ธมฺมวสฺเสน จตสฺโส ปริสา สนฺตปฺเปสฺสามีติ วา. อปเรหิปิ ปญฺจหิ การเณหิ พุทฺธา ภควนฺโต จาริกํ จรนฺติ ปาณาติปาตา วิรมิสฺสนฺตีติ วา, อทินฺนาทานา, กาเมสุมิจฺฉาจารา, มุสาวาทา, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา วิรมิสฺสนฺตีติ วา. อปเรหิปิ อฏฺฐหิ การเณหิ พุทฺธา ภควนฺโต จาริกํ จรนฺติ – ปฐมํ ฌานํ ปฏิลภิสฺสนฺตีติ วา, ทุติยํ ฌานํ…เป… เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺตึ ปฏิลภิสฺสนฺตีติ วา. อปเรหิปิ อฏฺฐหิ การเณหิ พุทฺธา ภควนฺโต จาริกํ จรนฺติ – โสตาปตฺติมคฺคํ อธิคมิสฺสนฺตีติ วา, โสตาปตฺติผลํ…เป… อรหตฺตผลํ สจฺฉิกริสฺสนฺตีติ วาติ. อยํ อตุริตจาริกา, อิธ จาริกาติ อธิปฺเปตา. สา ปเนสา ทุวิธา โหติ – อนิพทฺธจาริกา จ นิพทฺธจาริกา จ. ตตฺถ ยํ คามนิคมนครปฏิปาฏิวเสน จรติ, อยํ อนิพทฺธจาริกา นาม. ยํ ปเนกสฺเสว โพธเนยฺยสตฺตสฺสตฺถาย คจฺฉติ, อยํ นิพทฺธจาริกา นาม. เอสา อิธ อธิปฺเปตา.

Além disso, por quatro razões os Budas, os Abençoados, realizam uma jornada: para o conforto do corpo por meio do caminhar a pé, para aguardar o momento apropriado para a ocorrência de um evento, para estabelecer regras de treinamento para os monges, e para despertar os seres capazes de serem despertados cujas faculdades espirituais amadureceram aqui e ali. Por outras quatro razões os Budas, os Abençoados, realizam uma jornada: pensando 'eles irão ao Buda como refúgio', ou 'irão ao Dhamma como refúgio', ou 'irão ao Saṅgha como refúgio', ou 'irei satisfazer as quatro assembleias com uma grande chuva de Dhamma'. Por outras cinco razões os Budas, os Abençoados, realizam uma jornada: pensando 'eles se absterão de destruir a vida', 'de tomar o que não é dado', 'de má conduta sexual', 'de falsa linguagem', ou 'de bebidas destiladas, fermentadas e licores que causam a negligência'. Por outras oito razões os Budas, os Abençoados, realizam uma jornada: pensando 'eles alcançarão o primeiro jhana', 'o segundo jhana... pe... ou alcançarão a realização da esfera de nem percepção, nem não-percepção'. Por outras oito razões os Budas, os Abençoados, realizam uma jornada: pensando 'eles alcançarão o caminho da entrada na corrente', 'o fruto da entrada na corrente... pe... ou realizarão o fruto do estado de arahant'. Esta é a jornada sem pressa; aqui, este é o tipo de jornada pretendido. Ela é de dois tipos: a jornada não fixada e a jornada fixada. Entre elas, aquela que se realiza seguindo a sequência de vilas, povoados e cidades é chamada de jornada não fixada. Mas aquela que se realiza especificamente para o benefício de um único ser capaz de ser despertado é chamada de jornada fixada. Esta última é a pretendida aqui.

---

ตทา กิร ภควโต ปจฺฉิมยามกิจฺจปริโยสาเน ทสสหสฺสิโลกธาตุยา ญาณชาลํ ปตฺถริตฺวา โพธเนยฺยพนฺธเว โอโลเกนฺตสฺส โปกฺขรสาติพฺราหฺมโณ สพฺพญฺญุตญฺญาณชาลสฺส อนฺโต ปวิฏฺโฐ. อถ ภควา อยํ พฺราหฺมโณ มยฺหํ ญาณชาเล ปญฺญายติ, ‘‘อตฺถิ นุ ขฺวสฺส อุปนิสฺสโย’’ติ วีมํสนฺโต โสตาปตฺติมคฺคสฺส อุปนิสฺสยํ ทิสฺวา – ‘‘เอโส มยิ เอตํ ชนปทํ คเต ลกฺขณปริเยสนตฺถํ อมฺพฏฺฐํ อนฺเตวาสึ ปหิณิสฺสติ, โส มยา สทฺธึ วาทปฏิวาทํ กตฺวา นานปฺปการํ อสพฺภิวากฺยํ วกฺขติ, ตมหํ ทเมตฺวา นิพฺพิเสวนํ กริสฺสามิ. โส [Pg.217] อาจริยสฺส กเถสฺสติ, อถสฺสาจริโย ตํ กถํ สุตฺวา อาคมฺม มม ลกฺขณานิ ปริเยสิสฺสติ, ตสฺสาหํ ธมฺมํ เทเสสฺสามิ. โส เทสนาปริโยสาเน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิสฺสติ. เทสนา มหาชนสฺส สผลา ภวิสฺสตี’’ติ ปญฺจภิกฺขุสตปริวาโร ตํ ชนปทํ ปฏิปนฺโน. เตน วุตฺตํ – ‘‘โกสเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหี’’ติ.

Naquela ocasião, diz-se que, ao final dos deveres da última vigília da noite, o Abençoado, tendo estendido a rede de seu conhecimento sobre os dez mil sistemas mundiais para observar os seres capazes de serem despertados que eram como seus parentes, viu o brâmane Pokkharasāti entrar na rede de seu conhecimento da omnisciência. Então o Abençoado pensou: 'Este brâmane aparece na minha rede de conhecimento. Haverá nele um forte suporte?' Investigando, ele viu o suporte para o caminho da entrada na corrente e pensou: 'Quando eu for para aquela região, este brâmane enviará seu discípulo residente chamado Ambaṭṭha para examinar minhas marcas físicas. Ele debaterá comigo e dirá várias palavras rudes. Eu o domarei e o tornarei dócil. Ele relatará isso ao seu mestre. Então, o mestre, ao ouvir esse relato, virá a mim e examinará minhas marcas. Eu lhe ensinarei o Dhamma. Ao final do ensinamento, ele se estabelecerá no fruto da entrada na corrente. O ensinamento será proveitoso para uma grande multidão.' Assim, acompanhado por uma comitiva de quinhentos monges, ele partiu para aquela região. Por isso foi dito: 'Viajando pelo país de Kosala com uma grande comunidade de monges, cerca de quinhentos monges...'

---

เยน อิจฺฉานงฺคลนฺติ เยน ทิสาภาเคน อิจฺฉานงฺคลํ อวสริตพฺพํ. ยสฺมึ วา ปเทเส อิจฺฉานงฺคลํ. อิชฺฌานงฺคลนฺติปิ ปาโฐ. ตทวสรีติ เตน อวสริ, ตํ วา อวสริ. เตน ทิสาภาเคน คโต, ตํ วา ปเทสํ คโตติ อตฺโถ. อิจฺฉานงฺคเล วิหรติ อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑติ อิจฺฉานงฺคลํ อุปนิสฺสาย อิจฺฉานงฺคลวนสณฺเฑ สีลขนฺธาวารํ พนฺธิตฺวา สมาธิโกนฺตํ อุสฺสาเปตฺวา สพฺพญฺญุตญฺญาณสรํ ปริวตฺตยมาโน ธมฺมราชา ยถาภิรุจิเตน วิหาเรน วิหรติ.

'Yena icchānaṅgalaṃ' significa na direção em que se deve chegar a Icchānaṅgala, ou no local onde Icchānaṅgala está situada. Há também a leitura 'Ijjhānaṅgalaṃ'. 'Tadavasarī' significa que ele se dirigiu àquela direção, ou chegou àquele lugar. O sentido é: 'foi naquela direção' ou 'foi àquele lugar'. 'Icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe' significa: residindo próximo a Icchānaṅgala, no bosque de Icchānaṅgala, tendo estabelecido a fortaleza da virtude, erguido a lança da concentração e manejando a flecha do conhecimento da omnisciência, o Rei do Dhamma reside na postura que lhe agrada.

---

โปกฺขรสาติวตฺถุวณฺณนา

Explicação da História de Pokkharasāti

---

๒๕๕. เตน โข ปน สมเยนาติ เยน สมเยน ภควา ตตฺถ วิหรติ, เตน สมเยน, ตสฺมึ สมเยติ อยมตฺโถ. พฺรหฺมํ อณตีติ พฺราหฺมโณ, มนฺเต สชฺฌายตีติ อตฺโถ. อิทเมว หิ ชาติพฺราหฺมณานํ นิรุตฺติวจนํ. อริยา ปน พาหิตปาปตฺตา พฺราหฺมณาติ วุจฺจนฺติ. โปกฺขรสาตีติ อิทํ ตสฺส นามํ. กสฺมา โปกฺขรสาตีติ วุจฺจติ. ตสฺส กิร กาโย เสตโปกฺขรสทิโส, เทวนคเร อุสฺสาปิตรชตโตรณํ วิย โสภติ. สีสํ ปนสฺส กาฬวณฺณํ อินฺทนีลมณิมยํ วิย. มสฺสุปิ จนฺทมณฺฑเล กาฬเมฆราชิ วิย ขายติ. อกฺขีนิ นีลุปฺปลสทิสานิ. นาสา รชตปนาฬิกา วิย สุวฏฺฏิตา สุปริสุทฺธา. หตฺถปาทตลานิ เจว มุขทฺวารญฺจ กตลาขารสปริกมฺมํ วิย โสภติ, อติวิย โสภคฺคปฺปตฺโต พฺราหฺมณสฺส อตฺตภาโว. อราชเก ฐาเน ราชานํ กาตุํ ยุตฺตมิมํ พฺราหฺมณํ. เอวเมส สสฺสิริโก. อิติ นํ โปกฺขรสทิสตฺตา โปกฺขรสาตีติ สญฺชานนฺติ.

255. 'Tena kho pana samayena' significa: no momento em que o Abençoado residia ali, naquele momento, naquela ocasião; este é o significado. 'Brahmaṃ aṇatīti brāhmaṇo' significa que ele recita os hinos sagrados; o significado é que ele recita os Vedas. Pois esta é a explicação etimológica para os brâmanes por nascimento. Mas os Nobres são chamados de brâmanes porque baniram o mal. 'Pokkharasāti' é o seu nome. Por que ele é chamado de Pokkharasāti? Diz-se que seu corpo era semelhante a um lótus branco e brilhava como um portal de prata erguido na cidade dos deuses. Sua cabeça, porém, era de cor preta, brilhando como uma gema de safira. Sua barba parecia uma nuvem escura sobre o disco lunar. Seus olhos eram como lótus azuis. Seu nariz era bem arredondado e extremamente limpo, como um tubo de prata. As palmas de suas mãos e solas de seus pés, bem como sua boca, brilhavam como se tivessem sido tratadas com laca vermelha. O corpo do brâmane era dotado de extrema beleza. Em um lugar sem rei, seria apropriado fazer deste brâmane o rei. Tão majestoso ele era. Assim, por ser semelhante a um lótus, as pessoas o conheciam como Pokkharasāti.

---

อยํ [Pg.218] ปน กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺธกาเล ติณฺณํ เวทานํ ปารคู ทสพลสฺส ทานํ ทตฺวา ธมฺมเทสนํ สุตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺติ. โส ตโต มนุสฺสโลกมาคจฺฉนฺโต มาตุกุจฺฉิวาสํ ชิคุจฺฉิตฺวา หิมวนฺตปเทเส มหาสเร ปทุมคพฺเภ นิพฺพตฺติ. ตสฺส จ สรสฺส อวิทูเร ตาปโส ปณฺณสาลาย วสติ. โส ตีเร ฐิโต ตํ ปทุมํ ทิสฺวา – ‘‘อิทํ ปทุมํ อวเสสปทุเมหิ มหนฺตตรํ. ปุปฺผิตกาเล นํ คเหสฺสามี’’ติ จินฺเตสิ. ตํ สตฺตาเหนาปิ น ปุปฺผติ. ตาปโส กสฺมา นุ โข อิทํ สตฺตาเหนาปิ น ปุปฺผติ. หนฺท นํ คเหสฺสามีติ โอตริตฺวา คณฺหิ. ตํ เตน นาฬโต ฉินฺนมตฺตํเยว ปุปฺผิตํ. อถสฺสพฺภนฺตเร สุวณฺณจุณฺณปิญฺชรํ วิย รชตพิมฺพกํ ปทุมเรณุปิญฺชรํ เสตวณฺณํ ทารกํ อทฺทส. โส มหาปุญฺโญ เอส ภวิสฺสติ. หนฺท นํ ปฏิชคฺคามีติ ปณฺณสาลํ เนตฺวา ปฏิชคฺคิตฺวา สตฺตวสฺสกาลโต ปฏฺฐาย ตโย เวเท อุคฺคณฺหาเปสิ. ทารโก ติณฺณํ เวทานํ ปารํ คนฺตฺวา ปณฺฑิโต พฺยตฺโต ชมฺพุทีเป อคฺคพฺราหฺมโณ อโหสิ. โส อปเรน สมเยน รญฺโญ โกสลสฺส สิปฺปํ ทสฺเสสิ. อถสฺส สิปฺเป ปสนฺโน ราชา อุกฺกฏฺฐํ นาม มหานครํ พฺรหฺมเทยฺยํ อทาสิ. อิติ นํ โปกฺขเร สยิตตฺตา โปกฺขรสาตีติ สญฺชานนฺติ.

Na época do Buda Kassapa, este brâmane, tendo dominado os três Vedas, ofereceu esmolas ao Possuidor das Dez Forças e, após ouvir o ensinamento do Dhamma, renasceu no mundo celestial. Ao descer daquele mundo celestial para o mundo humano, sentindo aversão por habitar o útero materno, ele nasceu no interior de um lótus em um grande lago na região do Himalaia. Não muito longe daquele lago, um asceta vivia em uma cabana de folhas. Estando na margem, ele viu aquele lótus e pensou: 'Este lótus é muito maior do que os outros. Quando florescer, eu o pegarei.' Mesmo após sete dias, ele não floresceu. O asceta pensou: 'Por que será que este lótus não floresce mesmo depois de sete dias? Ora, eu o pegarei.' Ele desceu à água e o colheu. Assim que foi cortado do talo pelo asceta, o lótus floresceu. Então, em seu interior, ele viu um menino de cor branca, brilhando como uma imagem de prata dourada com pó de ouro, ou como o pólen de lótus. Ele pensou: 'Este deve ser um menino de grande mérito. Ora, eu cuidarei dele.' Levando-o para a cabana de folhas e cuidando dele, a partir dos sete anos de idade ele o fez aprender os três Vedas. O menino alcançou o domínio dos três Vedas, tornando-se um sábio inteligente e o brâmane supremo em Jambudīpa. Posteriormente, ele demonstrou sua arte ao rei de Kosala. O rei, satisfeito com sua arte, deu-lhe a grande cidade de Ukkaṭṭhā como uma doação real excelente. Assim, por ter repousado em um lótus, as pessoas o conheciam como Pokkharasāti.

---

อุกฺกฏฺฐํ อชฺฌาวสตีติ อุกฺกฏฺฐนามเก นคเร วสติ. อภิภวิตฺวา วา อาวสติ. ตสฺส นครสฺส สามิโก หุตฺวา ยาย มริยาทาย ตตฺถ วสิตพฺพํ, ตาย มริยาทาย วสิ. ตสฺส กิร นครสฺส วตฺถุํ อุกฺกา ฐเปตฺวา อุกฺกาสุ ชลมานาสุ อคฺคเหสุํ, ตสฺมา ตํ อุกฺกฏฺฐนฺติ วุจฺจติ. โอกฺกฏฺฐนฺติปิ ปาโฐ, โสเยวตฺโถ. อุปสคฺควเสน ปเนตฺถ ภุมฺมตฺเถ อุปโยควจนํ เวทิตพฺพํ. ตสฺส อนุปโยคตฺตา จ เสสปเทสุ. ตตฺถ ลกฺขณํ สทฺทสตฺถโต ปริเยสิตพฺพํ.

'Ukkaṭṭhaṃ ajjhāvasati' significa que ele reside na cidade chamada Ukkaṭṭhā. Ou que ele reside ali exercendo domínio sobre ela. Sendo o senhor daquela cidade, ele vivia ali de acordo com os limites que não eram compartilhados com outros. Diz-se que, ao estabelecer o terreno daquela cidade, as pessoas o demarcaram acendendo tochas e, enquanto as tochas brilhavam, tomaram posse dele. Por isso, ela é chamada de Ukkaṭṭhā. Há também a leitura 'Okkaṭṭhā', com o mesmo significado. Aqui, devido à influência do prefixo, deve-se entender o uso do caso acusativo no sentido do caso locativo. E nos demais termos, o caso acusativo é usado devido à concordância. A regra gramatical para isso deve ser buscada nos tratados de gramática.

---

สตฺตุสฺสทนฺติ สตฺเตหิ อุสฺสทํ, อุสฺสนฺนํ พหุชนํ อากิณฺณมนุสฺสํ. โปสาวนิยหตฺถิอสฺสโมรมิคาทิอเนกสตฺตสมากิณฺณญฺจาติ อตฺโถ. ยสฺมา ปเนตํ นครํ พหิ อาวิชฺฌิตฺวา ชาเตน หตฺถิอสฺสาทีนํ ฆาสติเณน เจว เคหจฺฉาทนติเณน จ สมฺปนฺนํ. ตถา ทารุกฏฺเฐหิ เจว เคหสมฺภารกฏฺเฐหิ จ. ยสฺมา จสฺสพฺภนฺตเร วฏฺฏจตุรสฺสาทิสณฺฐานา พหู โปกฺขรณิโย ชลชกุสุมวิจิตฺตานิ จ พหูนิ อเนกานิ ตฬากานิ อุทกสฺส นิจฺจภริตาเนว โหนฺติ, ตสฺมา สติณกฏฺโฐทกนฺติ วุตฺตํ. สห ธญฺเญนาติ สธญฺญํ ปุพฺพณฺณาปรณฺณาทิเภทํ พหุธญฺญสนฺนิจยนฺติ อตฺโถ[Pg.219]. เอตฺตาวตา ยสฺมึ นคเร พฺราหฺมโณ เสตจฺฉตฺตํ อุสฺสาเปตฺวา ราชลีลาย วสติ, ตสฺส สมิทฺธิสมฺปตฺติ ทีปิตา โหติ.

'Sattussadaṃ' significa repleto de seres, com uma população abundante, densamente povoado por seres humanos. O significado é que é cheio de diversos seres que precisam ser alimentados, como elefantes, cavalos, pavões, cervos, etc. E porque esta cidade, em seus arredores, é abundante em capim para alimentação de animais como elefantes e cavalos, bem como em palha para cobertura de casas; e também em lenha e madeira para construção de casas; e porque em seu interior há muitos tanques de água de formato redondo, quadrado, etc., e muitos lagos ornamentados com flores aquáticas, que estão sempre cheios de água, por isso foi dito: 'satiṇakaṭṭhodakaṃ'. 'Saha dhaññena' significa com grãos; o significado é que possui uma grande acumulação de vários tipos de grãos, como grãos de colheita precoce e tardia. Com isso, mostra-se a grande prosperidade e riqueza da cidade onde o brâmane reside sob um guarda-sol branco, vivendo com a majestade de um rei.

---

ราชโต ลทฺธํ โภคฺคํ ราชโภคฺคํ. เกน ทินฺนนฺติ เจ? รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ. ราชทายนฺติ รญฺโญ ทายภูตํ, ทายชฺชนฺติ อตฺโถ. พฺรหฺมเทยฺยนฺติ เสฏฺฐเทยฺยํ, ฉตฺตํ อุสฺสาเปตฺวา ราชสงฺเขเปน ภุญฺชิตพฺพนฺติ อตฺโถ. อถ วา ราชโภคฺคนฺติ สพฺพํ เฉชฺชเภชฺชํ อนุสาสนฺเตน นทีติตฺถปพฺพตาทีสุ สุงฺกํ คณฺหนฺเตน เสตจฺฉตฺตํ อุสฺสาเปตฺวา รญฺญา หุตฺวา ภุญฺชิตพฺพํ. รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺนํ ราชทายนฺติ เอตฺถ ตํ นครํ รญฺญา ทินฺนตฺตา ราชทายํ ทายกราชทีปนตฺถํ ปนสฺส ‘‘รญฺญา ปเสนทินา โกสเลน ทินฺน’’นฺติ อิทํ วุตฺตํ. พฺรหฺมเทยฺยนฺติ เสฏฺฐเทยฺยํ. ยถา ทินฺนํ น ปุน คเหตพฺพํ โหติ, นิสฺสฏฺฐํ ปริจฺจตฺตํ. เอวํ ทินฺนนฺติ อตฺโถ.

O usufruto ou propriedade recebida do rei é chamado de 'rājabhogga'. Se perguntarem: 'Por quem foi dado?', foi dado pelo Rei Pasenadi de Kosala. 'Rājadāya' significa o presente do rei, ou seja, uma herança real; este é o significado. 'Brahmadeyya' significa uma doação excelente, significando que deve ser desfrutada sob um guarda-sol branco, à maneira de um rei. Ou ainda, 'rājabhogga' significa que deve ser desfrutada agindo como um rei, administrando toda a justiça, cobrando impostos nos portos dos rios, passagens de montanha, etc., e erguendo o guarda-sol branco. Na frase 'dada pelo Rei Pasenadi de Kosala, um presente do rei', a cidade é chamada de 'rājadāya' porque foi dada pelo rei. A frase 'dada pelo Rei Pasenadi de Kosala' foi dita para indicar o rei que fez a doação. 'Brahmadeyya' significa uma doação excelente. O significado é que foi dada de tal forma que não pode ser tomada de volta, sendo completamente abandonada e doada de forma irrevogável.

---

อสฺโสสีติ สุณิ อุปลภิ, โสตทฺวารสมฺปตฺตวจนนิคฺโฆสานุสาเรน อญฺญาสิ. โขติ อวธารณตฺเถ ปทปูรณมตฺเต วา นิปาโต. ตตฺถ อวธารณตฺเถน อสฺโสสิ เอว, นาสฺส โกจิ สวนนฺตราโย อโหสีติ อยมตฺโถ เวทิตพฺโพ. ปทปูรเณน ปน ปทพฺยญฺชนสิลิฏฺฐตามตฺตเมว.

'Assosi' significa ouviu, percebeu, compreendeu através do processo mental que seguiu o som das palavras que chegaram à porta do ouvido. 'Kho' é uma partícula usada como mera ênfase ou para preencher a métrica. Entre elas, com o sentido de ênfase, significa 'ele realmente ouviu', indicando que não houve nenhum obstáculo para a sua audição; este é o significado que deve ser visto. Com o sentido de preenchimento da métrica, deve-se entender apenas como uma forma de tornar a conexão das palavras mais suave e harmoniosa.

---

อิทานิ ยมตฺถํ พฺราหฺมโณ โปกฺขรสาติ อสฺโสสิ, ตํ ปกาเสนฺโต – ‘‘สมโณ ขลุ โภ โคตโม’’ติอาทิมาห. ตตฺถ สมิตปาปตฺตา สมโณติ เวทิตพฺโพ. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘สมิตาสฺส โหนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา’’ติอาทิ (ม. นิ. ๑.๔๓๔). ภควา จ อนุตฺตเรน อริยมคฺเคน สมิตปาโป. เตนสฺส ยถาภูตคุณาธิคตเมตํ นามํ, ยทิทํ สมโณติ. ขลูติ อนุสฺสวนตฺเถ นิปาโต. โภติ พฺราหฺมณชาติสมุทาคตํ อาลปนมตฺตํ. วุตฺตมฺปิ เจตํ – ‘‘โภวาที นาม โส โหติ, สเจ โหติ สกิญฺจโน’’ติ (ธ. ป. ๕๕). โคตโมติ ภควนฺตํ โคตฺตวเสน ปริกิตฺเตติ. ตสฺมา สมโณ ขลุ โภ โคตโมติ เอตฺถ สมโณ กิร โภ โคตมโคตฺโตติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

Agora, para revelar o que o brâmane Pokkharasāti ouviu, ele disse: 'O asceta Gotama, de fato, senhores...' e assim por diante. Ali, 'samaṇa' deve ser entendido como aquele que acalmou o mal. Pois foi dito: 'Seus estados mentais prejudiciais e insalubres foram acalmados...' e assim por diante. E o Abençoado acalmou o mal através do insuperável Caminho Nobre. Portanto, este nome, 'samaṇa', é um nome obtido por ele devido às suas qualidades reais. 'Khalu' é uma partícula que indica relato ou tradição oral. 'Bho' é uma mera forma de tratamento comum entre os de nascimento brâmane. Pois foi dito: 'Ele é chamado de bhovādin se ainda tiver apegos.' 'Gotamo' refere-se ao Abençoado pelo nome de sua linhagem. Portanto, na frase 'samaṇo khalu bho gotamo', o significado deve ser visto como: 'Diz-se que o asceta da linhagem Gotama está residindo aqui, senhores.'

---

สกฺยปุตฺโตติ อิทํ ปน ภควโต อุจฺจากุลปริทีปนํ. สกฺยกุลา ปพฺพชิโตติ สทฺธาปพฺพชิตภาวปริทีปนํ. เกนจิ ปาริชุญฺเญน อนภิภูโต อปริกฺขีณํเยว [Pg.220] ตํ กุลํ ปหาย สทฺธาย ปพฺพชิโตติ วุตฺตํ โหติ. ตโต ปรํ วุตฺตตฺถเมว. ตํ โข ปนาติอาทิ สามญฺญผเล วุตฺตเมว. สาธุ โข ปนาติ สุนฺทรํ โข ปน. อตฺถาวหํ สุขาวหนฺติ วุตฺตํ โหติ. ตถารูปานํ อรหตนฺติ ยถารูโป โส ภวํ โคตโม, เอวรูปานํ ยถาภูตคุณาธิคเมน โลเก อรหนฺโตติ ลทฺธสทฺธานํ อรหตํ. ทสฺสนํ โหตีติ ปสาทโสมฺมานิ อกฺขีนิ อุมฺมีเลตฺวา ทสฺสนมตฺตมฺปิ สาธุ โหตีติ, เอวํ อชฺฌาสยํ กตฺวา.

'Sakyaputto' indica o nascimento do Abençoado em uma família nobre e elevada. 'Sakyakulā pabbajito' indica que ele se ordenou por fé. Significa que ele partiu daquela família, que não havia sofrido nenhuma perda ou declínio e estava intacta, motivado pela fé. O que se segue tem o mesmo significado já explicado. 'Taṃ kho pana' etc., já foi explicado no Sāmaññaphala Sutta. 'Sādhu kho pana' significa 'é realmente excelente', trazendo benefício e felicidade. 'Tathārūpānaṃ arahataṃ' significa: de tais pessoas que, como o venerável Gotama, obtiveram a fé no mundo como Arahants devido à realização de qualidades reais. 'Dassanaṃ hotīti' significa que mesmo o mero ato de ver, abrindo os olhos serenos e cheios de fé, é excelente; tendo essa intenção em mente.

---

อมฺพฏฺฐมาณวกถา

A Discussão sobre o Jovem Brâmane Ambaṭṭha

---

๒๕๖. อชฺฌายโกติ อิทํ – ‘‘น ทานิเม ฌายนฺติ, น ทานิเม ฌายนฺตีติ โข, วาเสฏฺฐ, อชฺฌายกา อชฺฌายกา ตฺเวว ตติยํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺต’’นฺติ, เอวํ ปฐมกปฺปิกกาเล ฌานวิรหิตานํ พฺราหฺมณานํ ครหวจนํ. อิทานิ ปน ตํ อชฺฌายตีติ อชฺฌายโก. มนฺเต ปริวตฺเตตีติ อิมินา อตฺเถน ปสํสาวจนํ กตฺวา โวหรนฺติ. มนฺเต ธาเรตีติ มนฺตธโร.

256. 'Ajjhāyako' (recitador/estudioso): originalmente, no tempo dos primeiros seres do éon, esta era uma palavra de censura para os brâmanes que não meditavam, conforme a passagem: 'Eles não meditam agora, eles não meditam agora, Vāseṭṭha; por isso surgiu este terceiro nome: ajjhāyaka'. Mas hoje em dia, usa-se como uma palavra de elogio com o significado de 'aquele que estuda os Vedas' ou 'aquele que repete os hinos sagrados'. 'Mantadharo' significa aquele que retém ou memoriza os hinos sagrados.

---

ติณฺณํ เวทานนฺติ อิรุเวทยชุเวทสามเวทานํ. โอฏฺฐปหตกรณวเสน ปารํ คโตติ ปารคู. สห นิฆณฺฑุนา จ เกฏุเภน จ สนิฆณฺฑุเกฏุภานํ. นิฆณฺฑูติ นิฆณฺฑุรุกฺขาทีนํ เววจนปกาสกํ สตฺถํ. เกฏุภนฺติ กิริยากปฺปวิกปฺโป กวีนํ อุปการาวหํ สตฺถํ. สห อกฺขรปฺปเภเทน สากฺขรปฺปเภทานํ. อกฺขรปฺปเภโทติ สิกฺขา จ นิรุตฺติ จ. อิติหาสปญฺจมานนฺติ อาถพฺพณเวทํ จตุตฺถํ กตฺวา อิติห อาส, อิติห อาสาติ อีทิสวจนปฏิสํยุตฺโต ปุราณกถาสงฺขาโต อิติหาโส ปญฺจโม เอเตสนฺติ อิติหาสปญฺจมา, เตสํ อิติหาสปญฺจมานํ เวทานํ.

“Dos três Vedas” (tiṇṇaṃ vedānaṃ) refere-se ao Rigveda (Iruveda), Yajurveda (Yajuveda) e Sāmaveda. Aquele que alcançou a maestria (pāraṃ gato) por meio da pronúncia correta [literalmente, batendo os lábios] é chamado de mestre (pāragū). “Junto com o Nighaṇḍu e o Keṭubha” (sanighaṇḍukeṭubhānaṃ) significa acompanhado do glossário e do tratado poético. “Nighaṇḍu” é o tratado que expõe os sinônimos de árvores e outras coisas. “Keṭubha” é o tratado que auxilia os poetas, versando sobre as regras de composição e suas variações. “Junto com a classificação das letras” (sākkharappabhedānaṃ) significa acompanhado da fonologia. “Classificação das letras” (akkharappabhedo) refere-se à fonética (sikkhā) e à etimologia (nirutti). “Tendo a história como o quinto” (itihāsapañcamānaṃ) significa que, considerando o Atharvaveda (āthabbaṇaveda) como o quarto, a história (itihāsa) — que consiste em crônicas antigas associadas a expressões como ‘assim foi’ (itiha āsa) — é o quinto desses [Vedas]; portanto, refere-se a esses Vedas que têm a história como o quinto.

---

ปทํ ตทวเสสญฺจ พฺยากรณํ อธียติ เวเทติ จาติ ปทโก เวยฺยากรโณ. โลกายตํ วุจฺจติ วิตณฺฑวาทสตฺถํ. มหาปุริสลกฺขณนฺติ มหาปุริสานํ พุทฺธาทีนํ ลกฺขณทีปกํ ทฺวาทสสหสฺสคนฺถปมาณํ สตฺถํ. ยตฺถ โสฬสสหสฺสคาถาปริมาณา พุทฺธมนฺตา นาม อเหสุํ, เยสํ วเสน อิมินา ลกฺขเณน สมนฺนาคตา พุทฺธา นาม โหนฺติ, อิมินา ปจฺเจกพุทฺธา, อิมินา ทฺเว อคฺคสาวกา, อสีติ มหาสาวกา[Pg.221], พุทฺธมาตา, พุทฺธปิตา, อคฺคุปฏฺฐาโก, อคฺคุปฏฺฐายิกา, ราชา จกฺกวตฺตีติ อยํ วิเสโส ปญฺญายติ.

Aquele que estuda e conhece o tratado das palavras (pada) e o restante da gramática (byākaraṇa) é chamado de conhecedor das palavras (padako) e gramático (veyyākaraṇo). O Lokāyata é chamado de tratado de sofística (vitaṇḍavādasattha). “As marcas do Grande Homem” (mahāpurisalakkhaṇa) é o tratado que elucida as marcas físicas dos grandes homens, como os Budas e outros, contendo doze mil seções de texto. Nele, havia os chamados ‘mantras do Buda’ (buddhamantā) na extensão de dezesseis mil versos, por meio dos quais se distingue que aqueles dotados de certas marcas tornam-se Budas, com outras marcas tornam-se Paccekabuddhas, com outras marcas tornam-se os dois principais discípulos, os oitenta grandes discípulos, a mãe do Buda, o pai do Buda, o assistente principal, a assistente principal ou um rei que gira a roda (rājā cakkavattī). Assim se manifesta essa distinção.

---

อนวโยติ อิเมสุ โลกายตมหาปุริสลกฺขเณสุ อนูโน ปริปูรการี, อวโย น โหตีติ วุตฺตํ โหติ. อวโย นาม โย ตานิ อตฺถโต จ คนฺถโต จ สนฺธาเรตุํ น สกฺโกติ. อนุญฺญาตปฏิญฺญาโตติ อนุญฺญาโต เจว ปฏิญฺญาโต จ. อาจริเยนสฺส ‘‘ยํ อหํ ชานามิ, ตํ ตฺวํ ชานาสี’’ติอาทินา อนุญฺญาโต. ‘‘อาม อาจริยา’’ติ อตฺตนา ตสฺส ปฏิวจนทานปฏิญฺญาย ปฏิญฺญาโตติ อตฺโถ. กตรสฺมึ อธิกาเร? สเก อาจริยเก เตวิชฺชเก ปาวจเน. เอส กิร พฺราหฺมโณ จินฺเตสิ ‘‘อิมสฺมึ โลเก ‘อหํ พุทฺโธ, อหํ พุทฺโธ’ติ อุคฺคตสฺส นามํ คเหตฺวา พหู ชนา วิจรนฺติ. ตสฺมา น เม อนุสฺสวมตฺเตเนว อุปสงฺกมิตุํ ยุตฺตํ. เอกจฺจญฺหิ อุปสงฺกมนฺตสฺส อปกฺกมนมฺปิ ครุ โหติ, อนตฺโถปิ อุปฺปชฺชติ. ยํนูนาหํ มม อนฺเตวาสิกํ เปเสตฺวา – ‘พุทฺโธ วา, โน วา’ติ ชานิตฺวาว อุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ, ตสฺมา มาณวํ อามนฺเตตฺวา อยํ ตาตาติอาทิมาห.

“Proficiente” (anavayo) significa não deficiente, aquele que realiza plenamente; quer dizer que ele não é incompleto (avayo). Aquele que é chamado de incompleto (avayo) é quem não consegue reter esses tratados tanto em significado (atthato) quanto em texto (ganthato). “Autorizado e reconhecido” (anuññātapaṭiññāto) significa tanto autorizado pelo mestre quanto reconhecido por si mesmo. Ele foi autorizado pelo mestre com palavras como: ‘O que eu sei, tu sabes’. E foi reconhecido por si mesmo ao dar uma resposta afirmativa ao mestre: ‘Sim, mestre’. Esse é o significado. Em qual domínio? No seu próprio ensinamento tradicional dos mestres referente aos três Vedas (tevijjake pāvacane). Diz-se que esse brâmane pensou: ‘Neste mundo, muitas pessoas andam por aí usando o nome de alguém que se tornou famoso, dizendo: “Eu sou o Buda, eu sou o Buda”. Portanto, não é apropriado que eu me aproxime dele apenas por ouvir dizer (anussavamattena). Pois, para quem se aproxima de alguém ilustre, ter de se retirar é algo embaraçoso, e também pode resultar em prejuízo. E se eu enviasse meu discípulo primeiro para saber se ele é realmente o Buda ou não, e só então me aproximasse?’ Por isso, ele chamou o jovem brâmane e disse as palavras que começam com: ‘Vem cá, meu caro’ (ayaṃ tāta).

---

๒๕๗. ตํ ภวนฺตนฺติ ตสฺส โภโต โคตมสฺส. ตถา สนฺตํ เยวาติ ตถา สโตเยว. อิธาปิ หิ อิตฺถมฺภูตาขฺยานตฺถวเสเนว อุปโยควจนํ.

257. “Aquele venerável” (taṃ bhavantaṃ) refere-se àquele venerável Gotama. “Sendo exatamente assim” (tathā santaṃ yeva) significa sendo de tal modo real. Pois aqui também o caso acusativo (upayogavacana) é usado em razão do sentido de descrever um estado de coisas (itthambhūtākhyānattha).

---

๒๕๘. ยถา กถํ ปนาหํ, โภ, ตนฺติ เอตฺถ กถํ ปนาหํ โภ ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ชานิสฺสามิ, ยถา สกฺกา โส ญาตุํ, ตถา เม อาจิกฺขาหีติ อตฺโถ. ยถาติ วา นิปาตมตฺตเมเวตํ. กถนฺติ อยํ อาการปุจฺฉา. เกนากาเรนาหํ ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ชานิสฺสามีติ อตฺโถ. เอวํ วุตฺเต กิร นํ อุปชฺฌาโย ‘‘กึ ตฺวํ, ตาต, ปถวิยํ ฐิโต, ปถวึ น ปสฺสามีติ วิย; จนฺทิมสูริยานํ โอภาเส ฐิโต, จนฺทิมสูริเย น ปสฺสามีติ วิย วทสี’’ติอาทีนิ วตฺวา ชานนาการํ ทสฺเสนฺโต อาคตานิ โข, ตาตาติอาทิมาห.

258. Na passagem “Mas como, senhor, eu [o conhecerei]?” (yathā kathaṃ panāhaṃ, bho, taṃ), o significado é: ‘Mas como, senhor, conhecerei aquele venerável Gotama? Mostre-me de tal modo que seja possível conhecê-lo.’ Ou então, a palavra ‘yathā’ é apenas uma partícula (nipātamatta). ‘Como’ (kathaṃ) é uma pergunta sobre o modo (ākārapucchā). O significado é: ‘De que maneira conhecerei aquele venerável Gotama?’ Quando isso foi dito, diz-se que o preceptor, para mostrar a maneira de conhecê-lo, disse: ‘Por que falas assim, meu caro, como alguém que, estando de pé sobre a terra, dissesse: “Não vejo a terra”; ou como alguém que, estando sob a luz do sol e da lua, dissesse: “Não vejo o sol e a lua”?’ E, tendo dito isso, proferiu as palavras que começam com: ‘Eles foram transmitidos, meu caro’ (āgatāni kho tāta).

---

ตตฺถ มนฺเตสูติ เวเทสุ. ตถาคโต กิร อุปฺปชฺชิสฺสตีติ ปฏิกจฺเจว สุทฺธาวาสา เทวา เวเทสุ ลกฺขณานิ ปกฺขิปิตฺวา พุทฺธมนฺตา นาเมเตติ พฺราหฺมณเวเสเนว เวเท วาเจนฺติ. ตทนุสาเรน มเหสกฺขา สตฺตา ตถาคตํ ชานิสฺสนฺตีติ. เตน ปุพฺเพ เวเทสุ มหาปุริสลกฺขณานิ [Pg.222] อาคจฺฉนฺติ. ปรินิพฺพุเต ปน ตถาคเต อนุกฺกเมน อนฺตรธายนฺติ. เตเนตรหิ นตฺถีติ. มหาปุริสสฺสาติ ปณิธิสมาทานญาณกรุณาทิคุณมหโต ปุริสสฺส. ทฺเวเยว คติโยติ ทฺเวเยว นิฏฺฐา. กามญฺจายํ คติสทฺโท ‘‘ปญฺจ โข อิมา, สาริปุตฺต, คติโย’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๑๕๓) ภวเภเท วตฺตติ. ‘‘คติ มิคานํ ปวน’’นฺติอาทีสุ (ปริ. ๓๙๙) นิวาสฏฺฐาเน. ‘‘เอวํ อธิมตฺตคติมนฺโต’’ติอาทีสุ ปญฺญายํ. ‘‘คติคต’’นฺติอาทีสุ วิสฏภาเว. อิธ ปน นิฏฺฐายํ วตฺตตีติ เวทิตพฺโพ.

“Nos mantras” (mantesu) significa nos Vedas. Diz-se que, sabendo de antemão que um Tathāgata iria surgir, os devas das moradas puras (suddhāvāsā devā) inseriram as marcas nos Vedas e, sob o disfarce de brâmanes, ensinaram os Vedas chamando-os de ‘mantras do Buda’ (buddhamantā). Eles os ensinaram pensando: ‘Seguindo isso, os seres de grande poder (mahesakkhā sattā) reconhecerão o Tathāgata.’ Por essa razão, antigamente as marcas do Grande Homem apareciam nos Vedas. No entanto, após o parinibbāna do Tathāgata, elas desapareceram gradualmente. Por isso, hoje em dia elas não existem mais. “Do Grande Homem” (mahāpurisassa) refere-se a um homem que é grande devido a qualidades como aspiração (paṇidhi), determinação (samādāna), sabedoria (ñāṇa) e compaixão (karuṇā). “Apenas dois destinos” (dveyeva gatiyo) significa apenas dois destinos finais ou conclusões (niṭṭhā). Embora a palavra ‘gati’ seja usada no sentido de reinos de existência (bhavabheda) em passagens como ‘Existem estes cinco destinos, Sāriputta’; no sentido de habitação (nivāsaṭṭhāna) em passagens como ‘A floresta é o destino [lar] dos animais selvagens’; no sentido de sabedoria (paññā) em passagens como ‘Dotados de sabedoria superior’; e no sentido de difusão (visaṭabhāva) em passagens como ‘alcançou a difusão’; aqui, contudo, deve ser entendida no sentido de destino final ou conclusão (niṭṭhā).

---

ตตฺถ กิญฺจาปิ เยหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต ราชา จกฺกวตฺตี โหติ, น เตเหว พุทฺโธ โหติ; ชาติสามญฺญโต ปน ตานิเยว ตานีติ วุจฺจนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เยหิ สมนฺนาคตสฺสา’’ติ. สเจ อคารํ อชฺฌาวสตีติ ยทิ อคาเร วสติ. ราชา โหติ จกฺกวตฺตีติ จตูหิ อจฺฉริยธมฺเมหิ, สงฺคหวตฺถูหิ จ โลกํ รญฺชนโต ราชา, จกฺกรตนํ วตฺเตติ, จตูหิ สมฺปตฺติจกฺเกหิ วตฺตติ, เตหิ จ ปรํ วตฺเตติ, ปรหิตาย จ อิริยาปถจกฺกานํ วตฺโต เอตสฺมึ อตฺถีติ จกฺกวตฺตี. เอตฺถ จ ราชาติ สามญฺญํ. จกฺกวตฺตีติ วิเสสํ. ธมฺเมน จรตีติ ธมฺมิโก. ญาเยน สเมน วตฺตตีติ อตฺโถ. ธมฺเมน รชฺชํ ลภิตฺวา ราชา ชาโตติ ธมฺมราชา. ปรหิตธมฺมกรเณน วา ธมฺมิโก. อตฺตหิตธมฺมกรเณน ธมฺมราชา. จตุรนฺตาย อิสฺสโรติ จาตุรนฺโต, จตุสมุทฺทอนฺตาย, จตุพฺพิธทีปวิภูสิตาย ปถวิยา อิสฺสโรติ อตฺโถ. อชฺฌตฺตํ โกปาทิปจฺจตฺถิเก พหิทฺธา จ สพฺพราชาโน วิเชตีติ วิชิตาวี. ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโตติ ชนปเท ธุวภาวํ ถาวรภาวํ ปตฺโต, น สกฺกา เกนจิ จาเลตุํ. ชนปโท วา ตมฺหิ ถาวริยปฺปตฺโต อนุยุตฺโต สกมฺมนิรโต อจโล อสมฺปเวธีติ ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต.

A esse respeito, embora as marcas pelas quais alguém se torna um rei que gira a roda (rājā cakkavattī) não sejam exatamente as mesmas pelas quais se torna um Buda, devido à semelhança de classe (jātisāmaññato), elas são chamadas pelas mesmas palavras. Por isso foi dito: ‘daquele que é dotado delas’ (yehi samannāgatassa). “Se ele habitar uma casa” (sace agāraṃ ajjhāvasati) significa se ele viver no lar. Ele é chamado de “rei” (rājā) porque agrada ao mundo por meio de quatro qualidades maravilhosas (acchariyadhamma) e quatro bases de simpatia (saṅgahavatthu). Ele é chamado de “cakkavattī” porque gira a joia da roda (cakkaratana), opera por meio de quatro rodas de prosperidade (sampatticakka) e faz com que outros operem por elas, e porque nele há o girar das rodas das posturas corporais (iriyāpathacakka) para o bem dos outros. Aqui, “rei” (rājā) é o termo geral, e “cakkavattī” é o termo específico. “Aquele que age de acordo com o Dhamma” (dhammiko) significa justo, agindo com justiça e equidade. Aquele que se tornou rei tendo obtido o reino de forma justa é chamado de “rei do Dhamma” (dhammarājā). Ou então, ele é justo (dhammiko) por realizar ações benéficas para os outros, e rei do Dhamma (dhammarājā) por realizar ações benéficas para si mesmo. “Soberano das quatro direções” (cāturanto) significa senhor da terra que é delimitada pelos quatro oceanos e adornada com os quatro tipos de continentes. Aquele que venceu os inimigos internos, como a raiva, e externamente todos os reis, é chamado de vitorioso (vijitāvī). “Aquele que alcançou estabilidade no reino” (janapadatthāvariyappatto) significa que ele alcançou um estado de permanência e estabilidade no reino, de modo que ninguém pode abalá-lo. Ou então, significa que o povo do seu reino alcançou estabilidade sob o seu governo, sendo dedicado, focado em seus deveres, firme e inabalável.

---

เสยฺยถิทนฺติ นิปาโต, ตสฺส เจตานิ กตมานีติ อตฺโถ. จกฺกรตนนฺติอาทีสุ จกฺกญฺจ, ตํ รติชนนฏฺเฐน รตนญฺจาติ จกฺกรตนํ. เอส นโย สพฺพตฺถ. อิเมสุ ปน รตเนสุ อยํ จกฺกวตฺติราชา จกฺกรตเนน อชิตํ ชินาติ, หตฺถิอสฺสรตเนหิ วิชิเต ยถาสุขํ อนุจรติ, ปริณายกรตเนน [Pg.223] วิชิตมนุรกฺขติ, อวเสเสหิ อุปโภคสุขมนุภวติ. ปฐเมน จสฺส อุสฺสาหสตฺติโยโค, ปจฺฉิเมน มนฺตสตฺติโยโค, หตฺถิอสฺสคหปติรตเนหิ ปภุสตฺติโยโค สุปริปุณฺโณ โหติ, อิตฺถิมณิรตเนหิ ติวิธสตฺติโยคผลํ. โส อิตฺถิมณิรตเนหิ โภคสุขมนุภวติ, เสเสหิ อิสฺสริยสุขํ. วิเสสโต จสฺส ปุริมานิ ตีณิ อโทสกุสลมูลชนิตกมฺมานุภาเวน สมฺปชฺชนฺติ, มชฺฌิมานิ อโลภกุสลมูลชนิตกมฺมานุภาเวน, ปจฺฉิมเมกํ อโมหกุสลมูลชนิตกมฺมานุภาเวนาติ เวทิตพฺพํ. อยเมตฺถ สงฺเขโป. วิตฺถาโร ปน โพชฺฌงฺคสํยุตฺเต รตนสุตฺตสฺส อุปเทสโต คเหตพฺโพ.

“A saber” (seyyathidaṃ) é uma partícula; seu significado é ‘quais são estes?’. Nas passagens que começam com “a joia da roda” (cakkaratana), trata-se de uma roda (cakka) que também é uma joia (ratana), no sentido de que gera deleite (ratijanana). Esse método de explicação se aplica a todos os outros termos. Entre essas joias, o rei que gira a roda conquista o que ainda não foi conquistado por meio da joia da roda; viaja confortavelmente pelo território conquistado por meio das joias do elefante e do cavalo; protege o território conquistado por meio da joia do conselheiro (pariṇāyakaratana); e desfruta dos prazeres por meio das joias restantes. Por meio da primeira (a roda), sua união com o poder do esforço (ussāhasatti) é plenamente realizada. Por meio da última (o conselheiro), sua união com o poder do conselho (mantasatti) é plenamente realizada. Por meio das joias do elefante, do cavalo e do tesoureiro, sua união com o poder da soberania (pabhusatti) é plenamente realizada. Por meio das joias da mulher e da gema, o fruto do tríplice poder é plenamente realizado. Ele desfruta do prazer dos bens por meio das joias da mulher e da gema, e do prazer da soberania por meio das restantes. Especificamente, deve-se entender que as suas três primeiras joias surgem devido ao poder do kamma gerado pela raiz saudável do não-ódio (adosa); as três do meio surgem devido ao poder do kamma gerado pela raiz saudável da não-ganância (alobha); e a última surge devido ao poder do kamma gerado pela raiz saudável da não-ilusão (amoha). Este é o resumo aqui. A explicação detalhada deve ser obtida a partir da instrução do Ratana Sutta no Bojjhaṅga Saṃyutta.

---

ปโรสหสฺสนฺติ อติเรกสหสฺสํ. สูราติ อภีรุกชาติกา. วีรงฺครูปาติ เทวปุตฺตสทิสกายา. เอวํ ตาว เอเก วณฺณยนฺติ. อยํ ปเนตฺถ สพฺภาโว. วีราติ อุตฺตมสูรา วุจฺจนฺติ, วีรานํ องฺคํ วีรงฺคํ, วีรการณํ วีริยนฺติ วุตฺตํ โหติ. วีรงฺครูปํ เอเตสนฺติ วีรงฺครูปา, วีริยมยสรีรา วิยาติ วุตฺตํ โหติ. ปรเสนปฺปมทฺทนาติ สเจ ปฏิมุขํ ติฏฺเฐยฺย ปรเสนา ตํ ปริมทฺทิตุํ สมตฺถาติ อธิปฺปาโย. ธมฺเมนาติ ‘‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ’’ติอาทินา ปญฺจสีลธมฺเมน. อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโทติ เอตฺถ ราคโทสโมหมานทิฏฺฐิอวิชฺชาทุจฺจริตฉทเนหิ สตฺตหิ ปฏิจฺฉนฺเน กิเลสนฺธกาเร โลเก ตํ ฉทนํ วิวฏฺเฏตฺวา สมนฺตโต สญฺชาตาโลโก หุตฺวา ฐิโตติ วิวฏฺฏจฺฉโท. ตตฺถ ปฐเมน ปเทน ปูชารหตา. ทุติเยน ตสฺสา เหตุ, ยสฺมา สมฺมาสมฺพุทฺโธติ, ตติเยน พุทฺธตฺตเหตุภูตา วิวฏฺฏจฺฉทตา วุตฺตาติ เวทิตพฺพา. อถ วา วิวฏฺโฏ จ วิจฺฉโท จาติ วิวฏฺฏจฺฉโท, วฏฺฏรหิโต ฉทนรหิโต จาติ วุตฺตํ โหติ. เตน อรหํ วฏฺฏาภาเวน, สมฺมาสมฺพุทฺโธ ฉทนาภาเวนาติ เอวํ ปุริมปททฺวยสฺเสว เหตุทฺวยํ วุตฺตํ โหติ, ทุติเยน เวสารชฺเชน เจตฺถ ปุริมสิทฺธิ, ปฐเมน ทุติยสิทฺธิ, ตติยจตุตฺเถหิ ตติยสิทฺธิ โหติ. ปุริมญฺจ ธมฺมจกฺขุํ, ทุติยํ พุทฺธจกฺขุํ, ตติยํ สมนฺตจกฺขุํ สาเธตีติ เวทิตพฺพํ. ตฺวํ มนฺตานํ ปฏิคฺคเหตาติ อิมินา’สฺส มนฺเตสุ สูรภาวํ ชเนติ.

“Mais de mil” (parosahassaṃ) significa que excede a mil. “Corajosos” (sūrā) significa destemidos por natureza. “De aparência heroica” (vīraṅgarūpā) significa com corpos semelhantes aos dos filhos dos devas. Assim alguns explicam. Mas aqui está o verdadeiro significado: “vīra” refere-se aos supremamente corajosos. O fator dos heróis é “vīraṅga”, o que significa que a causa do heroísmo é a energia (vīriya). Aqueles que possuem a forma desse fator heroico são chamados de “vīraṅgarūpā”, o que significa que eles são como se tivessem corpos feitos de pura energia. “Esmagadores do exército inimigo” (parasenappamaddanā) significa que, se um exército inimigo estivesse diante deles, eles seriam capazes de esmagá-lo. “De acordo com o Dhamma” (dhammena) refere-se ao Dhamma dos cinco preceitos (pañcasīladhamma), começando com ‘não se deve tirar a vida’. Na passagem “Aquele que é o Arahant, o Buda Perfeitamente Iluminado, aquele que removeu o véu no mundo” (arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado), em um mundo obscurecido pelas trevas das impurezas mentais e coberto por sete véus — a saber, cobiça, ódio, ilusão, orgulho, visões incorretas, ignorância e má conduta —, ele removeu esse véu (vivaṭetvā) e permanece tendo gerado luz por todos os lados; por isso é chamado de “aquele que removeu o véu” (vivaṭacchado). Entre esses termos, com a primeira palavra (arahaṃ) indica-se a sua dignidade de receber adoração (pūjārahatā). Com a segunda palavra (sammāsambuddho) indica-se a causa dessa dignidade, pois ele é o Perfeitamente Iluminado. Com a terceira palavra (vivaṭacchado) indica-se o estado de ter removido o véu, que é a causa do estado de Buda. Assim deve ser entendido. Ou então, “vivaṭacchado” significa aquele que está livre do ciclo de existências (vivaṭo) e livre do véu (vicchado); quer dizer que ele está livre do ciclo (vaṭṭarahito) e livre do véu (chadanarahito). Assim, “arahaṃ” deve-se à ausência do ciclo, e “sammāsambuddho” deve-se à ausência do véu; desse modo, as duas causas para as duas primeiras palavras são declaradas. E aqui, a primeira realização ocorre por meio do segundo destemor (vesārajja); a segunda realização ocorre por meio do primeiro destemor; e a terceira realização ocorre por meio do terceiro e do quarto destemores. Deve-se entender que a primeira palavra realiza o olho do Dhamma (dhammacakkhu), a segunda realiza o olho do Buda (buddhacakkhu) e a terceira realiza o olho universal (samantacakkhu). “Tu és o receptor dos mantras” (tvaṃ mantānaṃ paṭiggahetā) — com isso, ele gera nele a coragem em relação aos mantras.

---

๒๕๙. โสปิ [Pg.224] ตาย อาจริยกถาย ลกฺขเณสุ วิคตสมฺโมโห เอโกภาสชาเต วิย พุทฺธมนฺเต สมฺปสฺสมาโน เอวํ โภติ อาห. ตสฺสตฺโถ – ‘ยถา, โภ, ตฺวํ วทสิ, เอวํ กริสฺสามี’ติ. วฬวารถมารุยฺหาติ วฬวายุตฺตํ รถํ อภิรูหิตฺวา. พฺราหฺมโณ กิร เยน รเถน สยํ วิจรติ, ตเมว รถํ ทตฺวา มาณวํ เปเสสิ. มาณวาปิ โปกฺขรสาติสฺเสว อนฺเตวาสิกา. โส กิร เตสํ – ‘‘อมฺพฏฺเฐน สทฺธึ คจฺฉถา’’ติ สญฺญํ อทาสิ.

259. Ele também, livre de confusão sobre as marcas devido àquela explicação do mestre, vendo claramente os mantras do Buda como se estivessem sob uma única luz brilhante, disse: “Assim seja, senhor” (evaṃ bho). O significado disso é: ‘Como tu dizes, senhor, assim farei’. “Tendo subido em uma carruagem puxada por éguas” (vaḷavārathamāruyha) significa tendo subido em uma carruagem atrelada a éguas. Diz-se que o brâmane enviou o jovem dando-lhe a própria carruagem na qual ele mesmo costumava andar. Os outros jovens também eram discípulos de Pokkharasāti. Diz-se que ele lhes deu a instrução: ‘Ide junto com Ambaṭṭha’.

---

ยาวติกา ยานสฺส ภูมีติ ยตฺตกํ สกฺกา โหติ ยาเนน คนฺตุํ, อยํ ยานสฺส ภูมิ นาม. ยานา ปจฺโจโรหิตฺวาติ อยานภูมึ, ทฺวารโกฏฺฐกสมีปํ คนฺตฺวา ยานโต ปฏิโอโรหิตฺวา.

“Até onde o terreno era acessível para a carruagem” (yāvatikā yānassa bhūmi) refere-se à extensão de terreno pela qual é possível ir de carruagem; isso é chamado de terreno da carruagem. “Tendo descido da carruagem” (yānā paccorohitvā) significa que, tendo chegado ao terreno inacessível para carruagens, perto do portal, ele desceu do veículo.

---

เตน โข ปน สมเยนาติ ยสฺมึ สมเย อมฺพฏฺโฐ อารามํ ปาวิสิ. ตสฺมึ ปน สมเย, ฐิตมชฺฌนฺหิกสมเย. กสฺมา ปน ตสฺมึ สมเย จงฺกมนฺตีติ? ปณีตโภชนปจฺจยสฺส ถินมิทฺธสฺส วิโนทนตฺถํ, ทิวาปธานิกา วา เต. ตาทิสานญฺหิ ปจฺฉาภตฺตํ จงฺกมิตฺวา นฺหายิตฺวา สรีรํ อุตุํ คาหาเปตฺวา นิสชฺช สมณธมฺมํ กโรนฺตานํ จิตฺตํ เอกคฺคํ โหติ. เยน เต ภิกฺขูติ โส กิร – ‘‘กุหึ สมโณ โคตโม’’ติ ปริเวณโต ปริเวณํ อนาคนฺตฺวา ‘‘ปุจฺฉิตฺวาว ปวิสิสฺสามี’’ติ วิโลเกนฺโต อรญฺญหตฺถี วิย มหาจงฺกเม จงฺกมมาเน ปํสุกูลิเก ภิกฺขู ทิสฺวา เตสํ สนฺติกํ อคมาสิ. ตํ สนฺธาย เยน เต ภิกฺขูติอาทิ วุตฺตํ. ทสฺสนายาติ ทฏฺฐุํ, ปสฺสิตุกามา หุตฺวาติ อตฺโถ.

“Naquele momento” (tena kho pana samayena) refere-se ao momento em que Ambaṭṭha entrou no mosteiro. Naquele momento, que era a hora exata do meio-dia. Mas por que eles estavam caminhando de um lado para o outro (caṅkamanti) naquele momento? Para dissipar a preguiça e o torpor (thinamiddha) causados pela ingestão de comida excelente, ou porque eram monges que praticavam a meditação durante o dia (divāpadhānikā). Pois, para tais monges, após caminharem de um lado para o outro depois da refeição, tomarem banho, permitirem que o corpo se adapte à temperatura adequada e se sentarem para praticar os deveres de asceta (samaṇadhamma), a mente torna-se concentrada. “Onde estavam aqueles monges” (yena te bhikkhū): diz-se que ele pensou: ‘Onde está o asceta Gotama?’, e em vez de ir de pátio em pátio, pensou: ‘Perguntarei antes de entrar’. Ao olhar ao redor, viu monges que usavam mantos de trapos (paṃsukūlika) caminhando de um lado para o outro em uma grande área de caminhada como elefantes selvagens, e aproximou-se deles. Referindo-se a isso, foi dito: ‘onde estavam aqueles monges’. “Para ver” (dassanāya) significa com o desejo de ver.

---

๒๖๐. อภิญฺญาตโกลญฺโญติ ปากฏกุลโช. ตทา กิร ชมฺพุทีเป อมฺพฏฺฐกุลํ นาม ปากฏกุลมโหสิ. อภิญฺญาตสฺสาติ รูปชาติมนฺตกุลาปเทเสหิ ปากฏสฺส. อครูติ อภาริโก. โย หิ อมฺพฏฺฐํ ญาเปตุํ น สกฺกุเณยฺย, ตสฺส เตน สทฺธึ กถาสลฺลาโป ครุ ภเวยฺย. ภควโต ปน ตาทิสานํ มาณวานํ สเตนาปิ สหสฺเสนาปิ [Pg.225] ปญฺหํ ปุฏฺฐสฺส วิสฺสชฺชเน ทนฺธายิตตฺตํ นตฺถีติ มญฺญมานา – ‘‘อครุ โข ปนา’’ติ จินฺตยึสุ. วิหาโรติ คนฺธกุฏึ สนฺธาย อาหํสุ.

260. “Nascido de uma família bem conhecida” (abhiññātakolañño) significa nascido de uma linhagem famosa. Diz-se que, naquela época, na Jambudīpa, a família Ambaṭṭha era uma família muito conhecida. “Daquele que é bem conhecido” (abhiññātassa) refere-se a quem é famoso por sua aparência, nascimento, mantras e linhagem familiar. “Não é difícil” (agaru) significa que não é um fardo. Pois, para quem não fosse capaz de instruir Ambaṭṭha, conversar com ele seria algo difícil. No entanto, pensando que para o Abençoado não há hesitação em responder a perguntas, mesmo que feitas por cem ou mil jovens como ele, eles pensaram: ‘Não é difícil, de fato’ (agaru kho pana). “Residência” (vihāro) — eles disseram isso referindo-se à cabana perfumada (gandhakuṭi).

---

อตรมาโนติ อตุริโต, สณิกํ ปทปฺปมาณฏฺฐาเน ปทํ นิกฺขิปนฺโต วตฺตํ กตฺวา สุสมฺมฏฺฐํ มุตฺตาทลสินฺทุวารสนฺถรสทิสํ วาลิกํ อวินาเสนฺโตติ อตฺโถ. อาฬินฺทนฺติ ปมุขํ. อุกฺกาสิตฺวาติ อุกฺกาสิตสทฺทํ กตฺวา. อคฺคฬนฺติ ทฺวารกวาฏํ. อาโกเฏหีติ อคฺคนเขหิ สณิกํ กุญฺจิกจฺฉิทฺทสมีเป อาโกเฏหีติ วุตฺตํ โหติ. ทฺวารํ กิร อติอุปริ อมนุสฺสา, อติเหฏฺฐา ทีฆชาติกา โกเฏนฺติ. ตถา อนาโกเฏตฺวา มชฺเฌ ฉิทฺทสมีเป โกเฏตพฺพนฺติ อิทํ ทฺวาราโกฏนวตฺตนฺติ ทีเปนฺตา วทนฺติ.

“Ataramāno” (sem pressa) significa sem pressa (aturito), caminhando lentamente (saṇikaṃ), colocando o pé a uma distância de um passo (padappamāṇaṭṭhāne), cumprindo o dever (vattaṃ katvā), sem perturbar a areia (vālikaṃ avināsento) que foi bem varrida (susammaṭṭhaṃ) e que se assemelha a uma superfície de pérolas ou a um leito de flores de sinduvāra. “Āḷinda” significa o terraço frontal (pamukha). “Ukkāsitvā” significa tendo pigarreado ou feito o som de tossir (ukkāsitasaddaṃ katvā). “Aggaḷa” significa a folha da porta (dvārakavāṭa). “Ākoṭehi” significa bater suavemente com as pontas das unhas perto do buraco da fechadura (agganakhehi saṇikaṃ kuñcikacchiddasamīpe ākoṭehi). Diz-se que os seres não humanos (amanussā) batem no topo da porta (atiupari), e as criaturas de corpo longo, como serpentes (dīghajātikā), batem na parte inferior (atiheṭṭhā). Portanto, sem bater dessas maneiras, deve-se bater no meio, perto do buraco da fechadura (majjhe chiddasamīpe koṭetabbaṃ). Mostrando isso como o dever de bater à porta (dvārākoṭanavatta), eles dizem isso.

---

๒๖๑. วิวริ ภควา ทฺวารนฺติ น ภควา อุฏฺฐาย ทฺวารํ วิวริ. วิวริยตูติ ปน หตฺถํ ปสาเรสิ. ตโต ‘‘ภควา ตุมฺเหหิ อเนกาสุ กปฺปโกฏีสุ ทานํ ททมาเนหิ น สหตฺถา ทฺวารวิวรณกมฺมํ กต’’นฺติ สยเมว ทฺวารํ วิวฏํ. ตํ ปน ยสฺมา ภควโต มเนน วิวฏํ, ตสฺมา วิวริ ภควา ทฺวารนฺติ วตฺตุํ วฏฺฏติ.

261. “O Abençoado abriu a porta” (vivari bhagavā dvāraṃ) não significa que o Abençoado se levantou e abriu a porta. Em vez disso, pensando “que se abra”, ele estendeu a mão. Então, como se dissesse: “Abençoado, por vós que destes esmolas ao longo de incontáveis milhões de éons, o ato de abrir a porta com as próprias mãos nunca foi realizado”, a porta se abriu por si mesma. No entanto, visto que ela se abriu pelo poder da mente do Abençoado, é apropriado dizer: “O Abençoado abriu a porta”.

---

ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสูติ ยถา ขมนียาทีนิ ปุจฺฉนฺโต ภควา เตหิ, เอวํ เตปิ ภควตา สทฺธึ สมปฺปวตฺตโมทา อเหสุํ. สีโตทกํ วิย อุณฺโหทเกน สมฺโมทิตํ เอกีภาวํ อคมํสุ. ยาย จ ‘‘กจฺจิ, โภ โคตม, ขมนียํ; กจฺจิ ยาปนียํ, กจฺจิ โภโต จ โคตมสฺส สาวกานญฺจ อปฺปาพาธํ, อปฺปาตงฺกํ, ลหุฏฺฐานํ, พลํ, ผาสุวิหาโร’’ติอาทิกาย กถาย สมฺโมทึสุ, ตํ ปีติปาโมชฺชสงฺขาตสมฺโมทชนนโต สมฺโมทิตุํ ยุตฺตภาวโต จ สมฺโมทนียํ, อตฺถพฺยญฺชนมธุรตาย สุจิรมฺปิ กาลํ สาเรตุํ นิรนฺตรํ ปวตฺเตตุํ อรหภาวโต สริตพฺพภาวโต จ สารณียํ. สุยฺยมานสุขโต สมฺโมทนียํ, อนุสฺสริยมานสุขโต จ สารณียํ. ตถา พฺยญฺชนปริสุทฺธตาย สมฺโมทนียํ, อตฺถปริสุทฺธตาย สารณียํ. เอวํ อเนเกหิ ปริยาเยหิ สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา ปริโยสาเปตฺวา นิฏฺฐเปตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

“Eles trocaram saudações amigáveis com o Abençoado” (bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu) significa que, assim como o Abençoado lhes perguntou sobre o seu bem-estar, eles também compartilharam de uma alegria mútua com o Abençoado. Eles se uniram como água fria misturada com água quente. E através da conversa que começou com: “É tolerável, mestre Gotama? É possível prosseguir? Estão o mestre Gotama e seus discípulos livres de doenças, livres de aflições, leves, fortes e vivendo em conforto?”, eles se saudaram mutuamente. Essa conversa é chamada de “amigável” (sammodanīya) porque gera alegria e contentamento (pītipāmojjasaṅkhāta) e é apropriada para o regozijo; e é chamada de “memorável” (sāraṇīya) porque, devido à doçura de seu significado e de suas palavras, é digna de ser lembrada e mantida continuamente por muito tempo. É “amigável” pelo prazer de ser ouvida e “memorável” pelo prazer de ser recordada. Da mesma forma, é “amigável” pela pureza de suas palavras e “memorável” pela pureza de seu significado. Tendo assim trocado, concluído e encerrado essas palavras amigáveis e memoráveis de diversas maneiras, sentaram-se a um lado.

---

อมฺพฏฺโฐ [Pg.226] ปน มาณโวติ โส กิร ภควโต รูปสมฺปตฺติยํ จิตฺตปฺปสาทมตฺตมฺปิ อกตฺวา ‘‘ทสพลํ อปสาเทสฺสามี’’ติ อุทเร พทฺธสาฏกํ มุญฺจิตฺวา กณฺเฐ โอลมฺเพตฺวา เอเกน หตฺเถน ทุสฺสกณฺณํ คเหตฺวา จงฺกมํ อภิรูหิตฺวา กาเลน พาหุํ, กาเลน อุทรํ, กาเลน ปิฏฺฐึ ทสฺเสนฺโต, กาเลน หตฺถวิการํ, กาเลน ภมุกวิการํ กโรนฺโต, ‘‘กจฺจิ เต โภ, โคตม, ธาตุสมตา, กจฺจิ ภิกฺขาหาเรน น กิลมถ, อกิลมถากาโรเยว ปน เต ปญฺญายติ; ถูลานิ หิ เต องฺคปจฺจงฺคานิ, ปาสาทิกตฺถ คตคตฏฺฐาเน. ‘เต พหุชนา ราชปพฺพชิโตติ จ พุทฺโธ’ติ จ อุปฺปนฺนพหุมานา ปณีตํ โอชวนฺตมาหารํ เทนฺติ. ปสฺสถ, โภ, เคหํ, จิตฺตสาลา วิย, ทิพฺพปาสาโท วิย. อิมํ มญฺจํ ปสฺสถ, พิมฺโพหนํ ปสฺสถ, กึ เอวรูเป ฐาเน วสนฺตสฺส สมณธมฺมํ กาตุํ ทุกฺกร’’นฺติ เอวรูปํ อุปฺปณฺฑนกถํ อนาจารภาวสารณียํ กเถติ, เตน วุตฺตํ – ‘‘อมฺพฏฺโฐ ปน มาณโว จงฺกมนฺโตปิ นิสินฺเนน ภควตา กิญฺจิ กิญฺจิ กถํ สารณียํ วีติสาเรติ, ฐิโตปิ นิสินฺเนน ภควตา กิญฺจิ กิญฺจิ กถํ สารณียํ วีติสาเรตี’’ติ.

“Quanto ao jovem Ambaṭṭha” (ambaṭṭho pana māṇavo): diz-se que ele, sem demonstrar sequer um mínimo de devoção mental (cittappasādamattampi akatvā) diante da perfeição física do Abençoado (bhagavato rūpasampattiyaṃ), pensando “vou desrespeitar o Possuidor das Dez Forças” (dasabalaṃ apasādessāmi), desatou o manto que trazia atado à cintura (udare baddhasāṭakaṃ muñcitvā), pendurou-o no pescoço (kaṇṭhe olambetvā), segurou a ponta do tecido com uma das mãos (ekena hatthena dussakaṇṇaṃ gahetvā) e subiu na plataforma de caminhada (caṅkamaṃ abhirūhitvā). Ora mostrando o braço (kālena bāhuṃ), ora o peito (kālena udaraṃ), ora as costas (kālena piṭṭhiṃ), fazendo gestos com as mãos (kālena hatthavikāraṃ) e com as sobrancelhas (kālena bhamukavikāraṃ), ele dizia: “Há equilíbrio em vossos humores corporais, mestre Gotama? Não estais fatigado pela comida de esmolas? De fato, vossa falta de fadiga é evidente; pois vossos membros são robustos e inspirais devoção por onde quer que passeis. Muitas pessoas, pensando ‘Este é um rei que renunciou ao mundo’ ou ‘Este é o Buda’, nutrem grande respeito e vos oferecem alimentos excelentes e nutritivos. Olhai, senhores, para esta morada, assemelha-se a um salão decorado, a um palácio divino! Olhai para este leito, olhai para este travesseiro! O que haveria de difícil em praticar a vida ascética para quem vive em um lugar como este?”. Ele proferia tais palavras de zombaria (uppaṇḍanakathaṃ), que são memoráveis por sua conduta imprópria (anācārabhāvasāraṇīyaṃ). Por isso foi dito: “O jovem Ambaṭṭha, mesmo caminhando, trocava algumas palavras amigáveis e memoráveis com o Abençoado que estava sentado; e mesmo de pé, trocava algumas palavras amigáveis e memoráveis com o Abençoado que estava sentado”.

---

๒๖๒. อถ โข ภควาติ อถ ภควา – ‘‘อยํ มาณโว หตฺถํ ปสาเรตฺวา ภวคฺคํ คเหตุกาโม วิย, ปาทํ ปสาเรตฺวา อวีจึ วิจริตุกาโม วิย, มหาสมุทฺทํ ตริตุกาโม วิย, สิเนรุํ อาโรหิตุกาโม วิย จ อฏฺฐาเน วายมติ, หนฺท, เตน สทฺธึ มนฺเตมี’’ติ อมฺพฏฺฐํ มาณวํ เอตทโวจ. อาจริยปาจริเยหีติ อาจริเยหิ จ เตสํ อาจริเยหิ จ.

262. “Então, o Abençoado” (atha kho bhagavā): então o Abençoado, pensando: “Este jovem está se esforçando pelo impossível (aṭṭhāne vāyamati), como quem deseja estender a mão e alcançar o ponto mais alto do céu (bhavaggaṃ gahetukāmo viya), ou estender o pé e caminhar no inferno Avīci (avīciṃ vicaritukāmo viya), ou cruzar a nado o grande oceano (mahāsamuddaṃ taritukāmo viya), ou escalar o Monte Sineru (sineruṃ ārohitukāmo viya). Pois bem, conversarei com ele”, dirigiu-se ao jovem Ambaṭṭha com estas palavras. “Com vossos mestres e os mestres de vossos mestres” (ācariyapācariyehi) significa com os vossos mestres e com os mestres deles.

---

ปฐมอิพฺภวาทวณฺณนา

A Explicação sobre a Primeira Acusação de Ser um Servo (Paṭhama-ibbhavāda-vaṇṇanā)

---

๒๖๓. คจฺฉนฺโต วาติ เอตฺถ กามํ ตีสุ อิริยาปเถสุ พฺราหฺมโณ อาจริยพฺราหฺมเณน สทฺธึ สลฺลปิตุมรหติ. อยํ ปน มาณโว มานถทฺธตาย กถาสลฺลาปํ กโรนฺโต จตฺตาโรปิ อิริยาปเถ โยเชสฺสามีติ ‘‘สยาโน วา หิ, โภ โคตม, สยาเนนา’’ติ อาห.

263. “Ou caminhando” (gacchanto vā): aqui, certamente, em três posturas (tīsu iriyāpathesu), um brâmane é digno de conversar com seu mestre brâmane. No entanto, este jovem, endurecido pelo orgulho (mānathaddhatāya), ao engajar-se em conversação, pensou: “Aplicarei todas as quatro posturas”, e por isso disse: “Ou, mestre Gotama, deitado com quem está deitado”.

---

ตโต [Pg.227] กิร ตํ ภควา – ‘‘อมฺพฏฺฐ, คจฺฉนฺตสฺส วา คจฺฉนฺเตน, ฐิตสฺส วา ฐิเตน, นิสินฺนสฺส วา นิสินฺเนนาจริเยน สทฺธึ กถา นาม สพฺพาจริเยสุ ลพฺภติ. ตฺวํ ปน สยาโน สยาเนนาจริเยน สทฺธึ กเถสิ, กึ เต อาจริโย โครูปํ, อุทาหุ ตฺว’’นฺติ อาห. โส กุชฺฌิตฺวา – ‘‘เย จ โข เต, โภ โคตม, มุณฺฑกา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ มุณฺเฑ มุณฺฑาติ สมเณ จ สมณาติ วตฺตุํ วฏฺเฏยฺย. อยํ ปน หีเฬนฺโต มุณฺฑกา สมณกาติ อาห. อิพฺภาติ คหปติกา. กณฺหาติ กณฺหา, กาฬกาติ อตฺโถ. พนฺธุปาทาปจฺจาติ เอตฺถ พนฺธูติ พฺรหฺมา อธิปฺเปโต. ตญฺหิ พฺราหฺมณา ปิตามโหติ โวหรนฺติ. ปาทานํ อปจฺจา ปาทาปจฺจา, พฺรหฺมุโน ปิฏฺฐิปาทโต ชาตาติ อธิปฺปาโย. ตสฺส กิร อยํ ลทฺธิ – พฺราหฺมณา พฺรหฺมุโน มุขโต นิกฺขนฺตา, ขตฺติยา อุรโต, เวสฺสา นาภิโต, สุทฺทา ชาณุโต, สมณา ปิฏฺฐิปาทโตติ. เอวํ กเถนฺโต จ ปเนส กิญฺจาปิ อนิยเมตฺวา กเถติ. อถ โข ภควนฺตเมว วทามีติ กเถติ.

Então, diz-se que o Abençoado lhe disse: “Ambaṭṭha, a conversa de um discípulo que caminha com um mestre que caminha, de um que está de pé com um mestre de pé, ou de um que está sentado com um mestre sentado é algo comum a todos os mestres. Tu, porém, deitado, falas com um mestre que está deitado. Será o teu mestre uma besta (gorūpa), ou serás tu?”. Ele, enfurecido, disse: “Aqueles rapados, mestre Gotama...”, e assim por diante. Ali, seria apropriado chamar os de cabeça raspada de “rapados” (muṇḍe muṇḍā) e os ascetas de “ascetas” (samaṇe samaṇā). No entanto, ele, querendo depreciá-los (hīḷento), disse “rapados, ascetazinhos” (muṇḍakā samaṇakā). “Ibbhā” significa servos ou chefes de família de classe baixa (gahapatikā). “Kaṇhā” significa escuros ou negros (kaṇhā, kāḷakā). “Bandhupādāpaccā”: aqui, por “bandhu”, entende-se Brahmā, a quem os brâmanes chamam de “Avô” (pitāmaho). “Pādāpaccā” significa descendentes dos pés (pādānaṃ apaccā), isto é, nascidos do dorso dos pés de Brahmā. Essa era a sua crença (laddhi): os brâmanes saíram da boca de Brahmā, os khattiyas do peito, os vessas do umbigo, os suddas dos joelhos e os ascetas (samaṇas) do dorso dos pés. E embora ele falasse sem especificar ninguém, ele falava com o pensamento: “Estou me referindo ao próprio Abençoado”.

---

อถ โข ภควา – ‘‘อยํ อมฺพฏฺโฐ อาคตกาลโต ปฏฺฐาย มยา สทฺธึ กถยมาโน มานเมว นิสฺสาย กเถสิ, อาสีวิสํ คีวายํ คณฺหนฺโต วิย, อคฺคิกฺขนฺธํ อาลิงฺคนฺโต วิย, มตฺตวารณํ โสณฺฑาย ปรามสนฺโต วิย, อตฺตโน ปมาณํ น ชานาติ. หนฺท นํ ชานาเปสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘อตฺถิกวโต โข ปน เต, อมฺพฏฺฐา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อาคนฺตฺวา กตฺตพฺพกิจฺจสงฺขาโต อตฺโถ, เอตสฺส อตฺถีติ อตฺถิกํ, ตสฺส มาณวสฺส จิตฺตํ. อตฺถิกมสฺส อตฺถีติ อตฺถิกวา, ตสฺส อตฺถิกวโต ตว อิธาคมนํ อโหสีติ อตฺโถ.

Então, o Abençoado, pensando: “Este Ambaṭṭha, desde o momento em que chegou, tem falado comigo baseando-se apenas no orgulho. Como quem agarra uma serpente venenosa pelo pescoço (āsīvisaṃ gīvāyaṃ gaṇhanto viya), ou abraça uma fogueira (aggikkhandhaṃ āliṅganto viya), ou toca um elefante furioso pela tromba (mattavāraṇaṃ soṇḍāya parāmasanto viya), ele não conhece a sua própria medida (attano pamāṇaṃ na jānāti). Pois bem, farei com que ele a conheça”, disse: “Mas, Ambaṭṭha, para quem tem um propósito...” e assim por diante. Ali, “propósito” (attha) refere-se ao dever a ser realizado após a chegada (āgantvā kattabbakiccasaṅkhāto attho). Aquele que tem esse propósito é chamado de “propositado” (atthika), referindo-se à mente daquele jovem. Aquele que possui tal mente propositada é “atthikavā”. O significado é: “A tua vinda aqui foi como a de alguém que tem um propósito”.

---

โข ปนาติ นิปาตมตฺตํ. ยาเยว โข ปนตฺถายาติ เยเนว โข ปนตฺเถน. อาคจฺเฉยฺยาถาติ มม วา อญฺเญสํ วา สนฺติกํ ยทา กทาจิ อาคจฺเฉยฺยาถ. ตเมว อตฺถนฺติ อิทํ ปุริสลิงฺควเสเนว วุตฺตํ. มนสิ กเรยฺยาถาติ จิตฺเต กเรยฺยาถ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – ตฺวํ อาจริเยน อตฺตโน กรณีเยน เปสิโต, น อมฺหากํ ปริภวนตฺถาย, ตสฺมา ตเมว กิจฺจํ มนสิ กโรหีติ. เอวมสฺส อญฺเญสํ สนฺติกํ อาคตานํ วตฺตํ ทสฺเสตฺวา มานนิคฺคณฺหนตฺถํ ‘‘อวุสิตวาเยว โข ปนา’’ติอาทิมาห. ตสฺสตฺโถ ปสฺสถ โภ อยํ อมฺพฏฺโฐ มาณโว อาจริยกุเล อวุสิตวา [Pg.228] อสิกฺขิโต อปฺปสฺสุโตว สมาโน. วุสิตมานีติ ‘‘อหํ วุสิตวา สิกฺขิโต พหุสฺสุโต’’ติ อตฺตานํ มญฺญติ. เอตสฺส หิ เอวํ ผรุสวจนสมุทาจาเร การณํ กิมญฺญตฺร อวุสิตตฺตาติ อาจริยกุเล อสํวุทฺธา อสิกฺขิตา อปฺปสฺสุตาเยว หิ เอวํ วทนฺตีติ.

“Kho pana” é uma mera partícula enfática (nipātamatta). “Yāyeva kho panatthāya” significa por qualquer propósito que seja. “Āgaccheyyātha” significa que vós poderíeis vir à minha presença ou à de outros a qualquer momento. “Tameva atthaṃ” (esse mesmo propósito) é expresso no gênero masculino. “Manasi kareyyātha” significa que deveis manter em mente. O que se quer dizer é: “Fostes enviado por vosso mestre para tratar dos assuntos dele, não para nos insultar; portanto, mantende em mente apenas esse assunto”. Tendo assim lhe mostrado a conduta adequada daqueles que visitam os outros, para subjugar o seu orgulho, o Abençoado disse: “Mas, na verdade, ele é destreinado...” e assim por diante. O significado é: “Olhai, senhores, este jovem Ambaṭṭha, embora seja destreinado (avusitavā), não instruído (asikkhito) e de pouco conhecimento (appassuto) no clã de seu mestre, considera-se treinado (vusitamānī), pensando: ‘Eu sou treinado, instruído e de grande conhecimento’. Pois que outra razão haveria para o seu linguajar áspero senão o fato de ser destreinado? De fato, apenas aqueles que não foram criados, instruídos e que têm pouco conhecimento no clã de seus mestres falam dessa maneira”.

---

๒๖๔. กุปิโตติ กุทฺโธ. อนตฺตมโนติ อสกมโน, กึ ปน ภควา ตสฺส กุชฺฌนภาวํ ญตฺวา เอวมาห อุทาหุ อญตฺวาติ? ญตฺวา อาหาติ. กสฺมา ญตฺวา อาหาติ? ตสฺส มานนิมฺมทนตฺถํ. ภควา หิ อญฺญาสิ – ‘‘อยํ มยา เอวํ วุตฺเต กุชฺฌิตฺวา มม ญาตเก อกฺโกสิสฺสติ. อถสฺสาหํ ยถา นาม กุสโล ภิสกฺโก โทสํ อุคฺคิเลตฺวา นีหรติ, เอวเมว โคตฺเตน โคตฺตํ, กุลาปเทเสน กุลาปเทสํ, อุฏฺฐาเปตฺวา ภวคฺคปฺปมาเณน วิย อุฏฺฐิตํ มานทฺธชํ มูเล เฉตฺวา นิปาเตสฺสามี’’ติ. ขุํเสนฺโตติ ฆฏฺเฏนฺโต. วมฺเภนฺโตติ หีเฬนฺโต. ปาปิโต ภวิสฺสตีติ จณฺฑภาวาทิโทสํ ปาปิโต ภวิสฺสติ.

264. “Irado” (kupito) significa colérico (kuddho). “Descontente” (anattamano) significa sem o controle de sua própria mente (asakamano). Mas teria o Abençoado falado assim sabendo da ira dele ou sem sabê-la? Ele falou sabendo disso. Por que falou sabendo disso? Para esmagar o seu orgulho (mānanimmadanattha). Pois o Abençoado sabia: “Quando eu disser isso, ele ficará irado e insultará os meus parentes. Então, assim como um médico habilidoso faz o paciente vomitar e expelir os humores nocivos, eu também, confrontando linhagem com linhagem, família com família, farei com que a verdade venha à tona e, cortando pela raiz, derrubarei o seu estandarte de orgulho que se ergueu tão alto quanto o topo do céu”. “Ofendendo” (khuṃsento) significa atacando (ghaṭṭento). “Desprezando” (vambhento) significa depreciando (hīḷento). “Será levado” (pāpito bhavissatī) significa que ele será levado ao estado de ferocidade e outros defeitos.

---

จณฺฑาติ มานนิสฺสิตโกธยุตฺตา. ผรุสาติ ขรา. ลหุสาติ ลหุกา. อปฺปเกเนว ตุสฺสนฺติ วา ทุสฺสนฺติ วา อุทกปิฏฺเฐ อลาพุกฏาหํ วิย อปฺปเกเนว อุปฺลวนฺติ. ภสฺสาติ พหุภาณิโน. สกฺยานํ มุเข วิวเฏ อญฺญสฺส วจโนกาโส นตฺถีติ อธิปฺปาเยเนว วทติ. สมานาติ อิทํ สนฺตาติ ปุริมปทสฺส เววจนํ. น สกฺกโรนฺตีติ น พฺราหฺมณานํ สุนฺทเรนากาเรน กโรนฺติ. น ครุํ กโรนฺตีติ พฺราหฺมเณสุ คารวํ น กโรนฺติ. น มาเนนฺตีติ น มเนน ปิยายนฺติ. น ปูเชนฺตีติ มาลาทีหิ เนสํ ปูชํ น กโรนฺติ. น อปจายนฺตีติ อภิวาทนาทีหิ เนสํ อปจิติกมฺมํ นีจวุตฺตึ น ทสฺเสนฺติ ตยิทนฺติ ตํ อิทํ. ยทิเม สกฺยาติ ยํ อิเม สกฺยา น พฺราหฺมเณ สกฺกโรนฺติ…เป… น อปจายนฺติ, ตํ เตสํ อสกฺการกรณาทิ สพฺพํ น ยุตฺตํ, นานุโลมนฺติ อตฺโถ.

“Ferozes” (caṇḍā) significa cheios de raiva baseada no orgulho (mānanissitakodhayuttā). “Ásperos” (pharusā) significa rudes (kharā). “Frívolos” (lahusā) significa levianos (lahukā), que se alegram ou se desagradam por muito pouco, flutuando facilmente como uma casca de cabaça vazia na superfície da água (udakapiṭṭhe alābukaṭāhaṃ viya). “Tagarelas” (bhassā) significa que falam demais (bahubhāṇino). Ele diz isso com a intenção de sugerir: “Quando as bocas dos Sakyas estão abertas, não há oportunidade para mais ninguém falar”. “Sendo” (samānā) é um sinônimo da palavra anterior, “santā”. “Não honram” (na sakkaronti) significa que não tratam os brâmanes de maneira adequada. “Não respeitam” (na garuṃ karonti) significa que não demonstram reverência para com os brâmanes. “Não estimam” (na mānenti) significa que não os estimam mentalmente. “Não veneram” (na pūjenti) significa que não lhes fazem oferendas com guirlandas e afins. “Não reverenciam” (na apacāyanti) significa que não demonstram respeito ou humildade por meio de saudações e gestos de submissão. “Tayidaṃ” deve ser dividido em “taṃ idaṃ”. O significado é: “O fato de que estes Sakyas não honram... pe ... não reverenciam os brâmanes, toda essa falta de hospitalidade e respeito por parte deles não é correta nem adequada para a classe deles”.

---

ทุติยอิพฺภวาทวณฺณนา

A Explicação sobre a Segunda Acusação de Ser um Servo (Dutiya-ibbhavāda-vaṇṇanā)

---

๒๖๕. อปรทฺธุนฺติ อปรชฺฌึสุ. เอกมิทาหนฺติ เอตฺถ อิทนฺติ นิปาตมตฺตํ. เอกํ อหนฺติ อตฺโถ. สนฺธาคารนฺติ รชฺชอนุสาสนสาลา. สกฺยาติ อภิสิตฺตราชาโน[Pg.229]. สกฺยกุมาราติ อนภิสิตฺตา. อุจฺเจสูติ ยถานุรูเปสุ ปลฺลงฺกปีฐกเวตฺตาสนผลกจิตฺตตฺถรณาทิเภเทสุ. สญฺชคฺฆนฺตาติ อุปฺปณฺฑนวเสน มหาหสิตํ หสนฺตา. สํกีฬนฺตาติ หสิตมตฺต กรณองฺคุลิสงฺฆฏฺฏนปาณิปฺปหารทานาทีนิ กโรนฺตา. มมญฺเญว มญฺเญติ เอวมหํ มญฺญามิ, มมญฺเญว อนุหสนฺติ, น อญฺญนฺติ.

265. “Ofenderam” (aparaddhuṃ) significa que cometeram uma ofensa (aparajjhiṃsu). “Certa vez, eu” (ekamidāhaṃ): aqui, “idaṃ” é uma mera partícula. O significado é “Certa vez, eu” (ekaṃ ahaṃ). “Salão de assembleia” (sandhāgāra) significa o salão onde os assuntos de Estado são administrados (rajjaanusāsanasālā). “Sakyas” refere-se aos reis consagrados (abhisittarājāno). “Príncipes Sakyas” (sakyakumārā) refere-se aos príncipes não consagrados (anabhisittā). “Em assentos elevados” (uccesu) significa em assentos elevados adequados para eles, tais como tronos, bancos, cadeiras de vime, tábuas de madeira e tapetes decorados. “Rindo alto” (sañjagghantā) significa rindo ruidosamente em tom de zombaria (uppaṇḍanavasena mahāhasitaṃ hasantā). “Divertindo-se” (saṃkīḷantā) significa brincando, fazendo gestos como sorrir, estalar os dedos, bater palmas e afins. “Acho que era de mim mesmo” (mamaññeva maññe) significa: “Eu pensei assim: eles estão rindo de mim, e não de outra pessoa”.

---

กสฺมา ปน เต เอวมกํสูติ? เต กิร อมฺพฏฺฐสฺส กุลวํสํ ชานนฺติ. อยญฺจ ตสฺมึ สมเย ยาว ปาทนฺตา โอลมฺเพตฺวา นิวตฺถสาฏกสฺส เอเกน หตฺเถน ทุสฺสกณฺณํ คเหตฺวา ขนฺธฏฺฐิกํ นาเมตฺวา มานมเทน มตฺโต วิย อาคจฺฉติ. ตโต – ‘‘ปสฺสถ โภ อมฺหากํ ทาสสฺส กณฺหายนโคตฺตสฺส อมฺพฏฺฐสฺส อาคมนการณ’’นฺติ วทนฺตา เอวมกํสุ. โสปิ อตฺตโน กุลวํสํ ชานาติ. ตสฺมา ‘‘มมญฺเญว มญฺเญ’’ติ ตกฺกยิตฺถ.

Mas por que eles agiram dessa maneira? Diz-se que eles conheciam a linhagem familiar de Ambaṭṭha (kulavaṃsaṃ jānanti). E ele, naquele momento, aproximou-se com o manto pendendo até os pés, segurando a ponta do tecido com uma das mãos, erguendo os ombros, como alguém embriagado pelo veneno do orgulho (mānamadena matto viya). Por isso, dizendo: “Olhai, senhores, a razão da vinda de Ambaṭṭha, descendente de Kaṇhāyana, que é nosso servo!”, eles agiram daquela forma. Ele também conhecia a sua própria linhagem familiar. Portanto, pensou: “Acho que era de mim mesmo que riam”.

---

อาสเนนาติ ‘‘อิทมาสนํ, เอตฺถ นิสีทาหี’’ติ เอวํ อาสเนน นิมนฺตนํ นาม โหติ, ตถา น โกจิ อกาสิ.

“Com um assento” (āsanena) significa que o convite por meio de um assento consiste em dizer: “Aqui está um assento, senta-te aqui”. No entanto, ninguém fez isso por ele.

---

ตติยอิพฺภวาทวณฺณนา

A Explicação sobre a Terceira Acusação de Ser um Servo (Tatiya-ibbhavāda-vaṇṇanā)

---

๒๖๖. ลฏุกิกาติ เขตฺตเลฑฺฑูนํ อนฺตเรนิวาสินี ขุทฺทกสกุณิกา. กุลาวเกติ นิวาสนฏฺฐาเน. กามลาปินีติ ยทิจฺฉกภาณินี, ยํ ยํ อิจฺฉติ ตํ ตํ ลปติ, น ตํ โกจิ หํโส วา โกญฺโจ วา โมโร วา อาคนฺตฺวา ‘‘กึ ตฺวํ ลปสี’ติ นิเสเธติ. อภิสชฺชิตุนฺติ โกธวเสน ลคฺคิตุํ.

266. “A codorniz” (laṭukikā) é uma pequena ave que vive entre os torrões de terra em um campo (khettaleḍḍūnaṃ antarenivāsinī khuddakasakuṇikā). “Em seu ninho” (kulāvake) significa em seu local de morada. “Canta como quer” (kāmalāpinī) significa que fala como bem deseja (yadicchakabhāṇinī); o que quer que ela queira chilrear, ela chilreia. Nenhum ganso, grou ou pavão se aproxima para impedi-la, dizendo: “O que estás chilreando?”. “Ofender-se” (abhisajjituṃ) significa apegar-se ou atacar por causa da raiva (kodhavasena laggituṃ).

---

เอวํ วุตฺเต มาณโว – ‘‘อยํ สมโณ โคตโม อตฺตโน ญาตเก ลฏุกิกสทิเส กตฺวา อมฺเห หํสโกญฺจโมรสทิเส กโรติ, นิมฺมาโน ทานิ ชาโต’’ติ มญฺญมาโน อุตฺตริ จตฺตาโร วณฺเณ ทสฺเสติ.

Quando isso foi dito, o jovem, thinking: “Este asceta Gotama, tendo comparado seus próprios parentes a codornizes, compara-nos a gansos, grous e pavões; agora ele ficou livre do orgulho”, passa a expor ainda mais sobre as quatro castas (cattāro vaṇṇe dasseti).

---

ทาสิปุตฺตวาทวณฺณนา

A Explicação sobre a Acusação de Ser Filho de uma Escrava (Dāsiputtavāda-vaṇṇanā)

---

๒๖๗. นิมฺมาเทตีติ นิมฺมเทติ นิมฺมาเน กโรติ. ยํนูนาหนฺติ ยทิ ปนาหํ. ‘‘กณฺหายโนหมสฺมิ, โภ โคตมา’’ติ อิทํ กิร วจนํ อมฺพฏฺโฐ ติกฺขตฺตุํ [Pg.230] มหาสทฺเทน อโวจ. กสฺมา อโวจ? กึ อสุทฺธภาวํ น ชานาตีติ? อาม ชานาติ. ชานนฺโตปิ ภวปฏิจฺฉนฺนเมตํ การณํ, ตํ อเนน น ทิฏฺฐํ. อปสฺสนฺโต มหาสมโณ กึ วกฺขตีติ มญฺญมาโน มานถทฺธตาย อโวจ. มาตาเปตฺติกนฺติ มาตาปิตูนํ สนฺตกํ. นามโคตฺตนฺติ ปณฺณตฺติวเสน นามํ, ปเวณีวเสน โคตฺตํ. อนุสฺสรโตติ อนุสฺสรนฺตสฺส กุลโกฏึ โสเธนฺตสฺส. อยฺยปุตฺตาติ สามิโน ปุตฺตา. ทาสิปุตฺโตติ ฆรทาสิยาว ปุตฺโต. ตสฺมา ยถา ทาเสน สามิโน อุปสงฺกมิตพฺพา, เอวํ อนุปสงฺกมนฺตํ ตํ ทิสฺวา สกฺยา อนุชคฺฆึสูติ ทสฺเสติ.

267. “Nimmādeti” significa que ele humilha, que ele torna desprovido de orgulho. “Yaṃnūnāhaṃ” significa “E se eu [perguntasse]”. Diz-se que Ambaṭṭha pronunciou estas palavras: “Eu sou um Kaṇhāyana, ó Gotama”, três vezes em voz alta. Por que ele disse isso? Será que ele não conhecia a impureza de sua própria linhagem? Sim, ele conhecia. Mesmo sabendo, ele pensou: “Este fato está oculto pelo tempo; não foi visto por este [Asceta Gotama]”. Pensando: “Não vendo isso, o que o Grande Asceta poderá dizer?”, ele falou assim, endurecido pelo orgulho. “Mātāpettika” significa pertencente à mãe e ao pai. “Nāmagotta” significa o nome por meio de designação e o clã por meio de linhagem. “Anussarato” significa daquele que se lembra, daquele que investiga os limites de sua linhagem. “Ayyaputtā” significa os filhos dos senhores. “Dāsiputta” significa o filho de uma escrava doméstica. Portanto, mostra que, vendo que ele não se aproximava deles da maneira como um servo deve se aproximar de seus senhores, os Sakyas riram dele.

---

อิโต ปรํ ตสฺส ทาสภาวํ สกฺยานญฺจ สามิภาวํ ปกาเสตฺวา อตฺตโน จ อมฺพฏฺฐสฺส จ กุลวํสํ อาหรนฺโต สกฺยา โข ปนาติอาทิมาห. ตตฺถ ทหนฺตีติ ฐเปนฺติ, โอกฺกาโก โน ปุพฺพปุริโสติ, เอวํ กโรนฺตีติ อตฺโถ. ตสฺส กิร รญฺโญ กถนกาเล อุกฺกา วิย มุขโต ปภา นิจฺฉรติ, ตสฺมา ตํ ‘‘โอกฺกาโก’’ติ สญฺชานึสูติ. ปพฺพาเชสีติ นีหริ.

A partir daqui, tendo revelado a condição de servo dele e a condição de senhores dos Sakyas, e desejando apresentar a linhagem familiar tanto de si mesmo quanto de Ambaṭṭha, o Abençoado proferiu as palavras que começam com “Sakyā kho pana”. Ali, “dahanti” significa estabelecem. O significado é que eles consideram: “Okkāka é o nosso ancestral”. Diz-se que, quando esse rei falava, uma luz brilhava de sua boca como uma tocha; por isso, eles o reconheceram como “Okkāka”. “Pabbājesi” significa baniu.

---

อิทานิ เต นามวเสน ทสฺเสนฺโต – ‘‘โอกฺกามุข’’นฺติอาทิมาห. ตตฺรายํ อนุปุพฺพี กถา – ปฐมกปฺปิกานํ กิร รญฺโญ มหาสมฺมตสฺส โรโช นาม ปุตฺโต อโหสิ. โรชสฺส วรโรโช, วรโรชสฺส กลฺยาโณ, กลฺยาณสฺส วรกลฺยาโณ, วรกลฺยาณสฺส มนฺธาตา, มนฺธาตุสฺส วรมนฺธาตา, วรมนฺธาตุสฺส อุโปสโถ, อุโปสถสฺส วโร, วรสฺส อุปวโร, อุปวรสฺส มฆเทโว, มฆเทวสฺส ปรมฺปราย จตุราสีติขตฺติยสหสฺสานิ อเหสุํ. เตสํ ปจฺฉโต ตโย โอกฺกากวํสา อเหสุํ. เตสุ ตติยโอกฺกากสฺส ปญฺจ มเหสิโย อเหสุํ – หตฺถา, จิตฺตา, ชนฺตุ, ชาลินี, วิสาขาติ. เอเกกิสฺสา ปญฺจปญฺจอิตฺถิสตปริวารา. สพฺพเชฏฺฐาย จตฺตาโร ปุตฺตา – โอกฺกามุโข, กรกณฺฑุ, หตฺถินิโก, สินิสูโรติ. ปญฺจ ธีตโร – ปิยา, สุปฺปิยา, อานนฺทา, วิชิตา, วิชิตเสนาติ. อิติ สา นว ปุตฺเต วิชายิตฺวา กาลมกาสิ.

Agora, mostrando-os por seus nomes, ele proferiu as palavras que começam com “Okkāmukha”. Aqui está a história sucessiva: diz-se que o rei Mahāsammata, dos primeiros habitantes do éon, teve um filho chamado Rojo. De Rojo veio Vararojo; de Vararojo, Kalyāṇa; de Kalyāṇa, Varakalyāṇa; de Varakalyāṇa, Mandhātā; de Mandhātā, Varamandhātā; de Varamandhātā, Uposatha; de Uposatha, Vara; de Vara, Upavara; de Upavara, Maghadeva. Na linhagem sucessiva de Maghadeva, houve oitenta e quatro mil nobres guerreiros. Depois deles, surgiram três dinastias de Okkāka. Entre elas, o terceiro Okkāka teve cinco rainhas principais: Hatthā, Cittā, Jantu, Jālinī e Visākhā. Cada uma delas tinha um séquito de quinhentas mulheres. Da mais velha de todas nasceram quatro filhos: Okkāmukha, Karakaṇḍu, Hatthinika e Sinisūra; e cinco filhas: Piyā, Suppiyā, Ānandā, Vijitā e Vijitasenā. Assim, tendo dado à luz esses nove filhos, ela faleceu.

---

อถ ราชา อญฺญํ ทหรึ อภิรูปํ ราชธีตรํ อาเนตฺวา อคฺคมเหสิฏฺฐาเน ฐเปสิ. สา ชนฺตุํ นาม ปุตฺตํ วิชายิ. อถ นํ ปญฺจมทิวเส อลงฺกริตฺวา [Pg.231] รญฺโญ ทสฺเสสิ. ราชา ตุฏฺโฐ ตสฺสา วรํ อทาสิ. สา ญาตเกหิ สทฺธึ มนฺเตตฺวา ปุตฺตสฺส รชฺชํ ยาจิ. ราชา – ‘‘นสฺส, วสลิ, มม ปุตฺตานํ อนฺตรายํ อิจฺฉสี’’ติ ตชฺเชสิ. สา ปุนปฺปุนํ รโห ราชานํ ปริโตเสตฺวา – ‘‘มหาราช, มุสาวาโท นาม น วฏฺฏตี’’ติอาทีนิ วตฺวา ยาจติเยว. อถ ราชา ปุตฺเต อามนฺเตสิ – ‘‘อหํ ตาตา, ตุมฺหากํ กนิฏฺฐํ ชนฺตุกุมารํ ทิสฺวา ตสฺส มาตุยา สหสา วรํ อทาสึ, สา ปุตฺตสฺส รชฺชํ ปริณาเมตุํ อิจฺฉติ. ตุมฺเห ฐเปตฺวา มงฺคลหตฺถึ มงฺคลอสฺสํ มงฺคลรถญฺจ ยตฺตเก อิจฺฉถ, ตตฺตเก หตฺถิอสฺสรเถ คเหตฺวา คจฺฉถ. มมจฺจเยน อาคนฺตฺวา รชฺชํ กเรยฺยาถา’’ติ, อฏฺฐหิ อมจฺเจหิ สทฺธึ อุยฺโยเชสิ.

Então o rei trouxe outra princesa, jovem e extremamente bela, e a estabeleceu na posição de rainha principal. Ela deu à luz um filho chamado Jantu. No quinto dia, tendo-o adornado, ela o apresentou ao rei. O rei, satisfeito, concedeu-lhe um favor. Ela, tendo consultado seus parentes, pediu o reino para seu filho. O rei a repreendeu, dizendo: “Desapareça, mulher vil! Você deseja a ruína dos meus filhos?”. Ela, repetidamente, em segredo, agradando ao rei e dizendo: “Ó grande rei, a mentira não é apropriada”, continuou a pedir. Então o rei chamou seus filhos e disse: “Meus filhos, ao ver o seu irmão mais novo, o príncipe Jantu, concedi apressadamente um favor à mãe dele. Ela deseja transferir o reino para o filho dela. Deixando de lado o elefante de estado, o cavalo de estado e a carruagem de estado, peguem tantos elefantes, cavalos e carruagens quantos desejarem e partam. Após a minha morte, retornem e governem o reino”. E ele os enviou junto com oito ministros.

---

เต นานปฺปการํ โรทิตฺวา กนฺทิตฺวา – ‘‘ตาต, อมฺหากํ โทสํ ขมถา’’ติ ราชานญฺเจว ราโชโรเธ จ ขมาเปตฺวา, ‘‘มยมฺปิ ภาตูหิ สทฺธึ คจฺฉามา’’ติ ราชานํ อาปุจฺฉิตฺวา นครา นิกฺขนฺตา ภคินิโย อาทาย จตุรงฺคินิยา เสนาย ปริวุตา นครา นิกฺขมึสุ. ‘‘กุมารา ปิตุอจฺจเยน อาคนฺตฺวา รชฺชํ กาเรสฺสนฺติ, คจฺฉาม เน อุปฏฺฐหามา’’ติ จินฺเตตฺวา พหู มนุสฺสา อนุพนฺธึสุ. ปฐมทิวเส โยชนมตฺตา เสนา อโหสิ, ทุติเย ทฺวิโยชนมตฺตา, ตติเย ติโยชนมตฺตา. กุมารา มนฺตยึสุ – ‘‘มหา พลกาโย, สเจ มยํ กญฺจิ สามนฺตราชานํ มทฺทิตฺวา ชนปทํ คณฺเหยฺยาม, โสปิ โน นปฺปสเหยฺย. กึ ปเรสํ ปีฬาย กตาย, มหา อยํ ชมฺพุทีโป, อรญฺเญ นครํ มาเปสฺสามา’’ติ หิมวนฺตาภิมุขา คนฺตฺวา นครวตฺถุํ ปริเยสึสุ.

Eles choraram e lamentaram de várias maneiras, pedindo perdão ao rei e às mulheres do palácio, dizendo: “Pai, perdoe as nossas faltas”. E as irmãs deles, tendo pedido permissão ao rei e dizendo: “Nós também iremos com nossos irmãos”, saíram da cidade. Levando as irmãs e cercados por um exército de quatro divisões, eles partiram da cidade. Pensando: “Os príncipes retornarão após a morte do pai para governar o reino; vamos com eles e os serviremos”, muitas pessoas os seguiram. No primeiro dia, o exército media uma légua de extensão; no segundo dia, duas léguas; no terceiro dia, três léguas. Os príncipes deliberaram: “Esta força militar é imensa. Se subjugarmos algum rei vizinho e tomarmos seu território, ele não poderá nos resistir. Mas de que serve oprimir os outros? Este Jambudīpa é vasto. Fundaremos uma cidade na floresta”. Assim, dirigindo-se ao Himalaia, procuraram um local para a cidade.

---

ตสฺมิญฺจ สมเย อมฺหากํ โพธิสตฺโต พฺราหฺมณมหาสาลกุเล นิพฺพตฺติตฺวา กปิลพฺราหฺมโณ นาม หุตฺวา นิกฺขมฺม อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา หิมวนฺตปสฺเส โปกฺขรณิยา ตีเร สากวนสณฺเฑ ปณฺณสาลํ มาเปตฺวา วสติ. โส กิร ภุมฺมชาลํ นาม วิชฺชํ ชานาติ, ยาย อุทฺธํ อสีติหตฺเถ อากาเส, เหฏฺฐา จ ภูมิยมฺปิ คุณโทสํ ปสฺสติ. เอตสฺมึ ปเทเส ติณคุมฺพลตา ทกฺขิณาวฏฺฏา ปาจีนาภิมุขา ชายนฺติ. สีหพฺยคฺฆาทโย มิคสูกเร สปฺปพิฬารา จ มณฺฑูกมูสิเก อนุพนฺธมานา ตํ ปเทสํ ปตฺวา น สกฺโกนฺติ เต อนุพนฺธิตุํ. เตหิ เต อญฺญทตฺถุ [Pg.232] สนฺตชฺชิตา นิวตฺตนฺติเยว. โส – ‘‘อยํ ปถวิยา อคฺคปเทโส’’ติ ญตฺวา ตตฺถ อตฺตโน ปณฺณสาลํ มาเปสิ.

Naquela época, o nosso Bodisatva, tendo nascido em uma influente família de brâmanes e se tornado o brâmane chamado Kapila, renunciou à vida doméstica, adotou a ordenação de eremita e vivia em uma cabana de folhas que construíra em um bosque de árvores Sāka, à beira de um lago, nas encostas do Himalaia. Diz-se que ele conhecia uma ciência chamada Bhummajāla, por meio da qual via as qualidades e defeitos até oitenta côvados acima no céu e oitenta côvados abaixo na terra. Naquele local, a grama, os arbustos e as trepadeiras cresciam curvando-se para a direita e voltados para o leste. Animais predadores como leões e tigres, ao perseguirem veados e javalis, ou cobras e gatos, ao perseguirem rãs e ratos, ao chegarem àquele local, não conseguiam continuar a perseguição. Pelo contrário, intimidados por eles, eles recuavam. Sabendo que “este é o lugar mais excelente da terra”, ele construiu ali a sua cabana de folhas.

---

อถ เต กุมาเร นครวตฺถุํ ปริเยสมาเน อตฺตโน วสโนกาสํ อาคเต ทิสฺวา ปุจฺฉิตฺวา ตํ ปวตฺตึ ญตฺวา เตสุ อนุกมฺปํ ชเนตฺวา อโวจ – ‘‘อิมสฺมึ ปณฺณสาลฏฺฐาเน มาปิตํ นครํ ชมฺพุทีเป อคฺคนครํ ภวิสฺสติ. เอตฺถ ชาตปุริเสสุ เอเกโก ปุริสสตมฺปิ ปุริสสหสฺสมฺปิ อภิภวิตุํ สกฺขิสฺสติ. เอตฺถ นครํ มาเปถ, ปณฺณสาลฏฺฐาเน รญฺโญ ฆรํ กโรถ. อิมสฺมิญฺหิ โอกาเส ฐตฺวา จณฺฑาลปุตฺโตปิ จกฺกวตฺติพเลน อติเสยฺโย’’ติ. นนุ, ภนฺเต, อยฺยสฺส วสโนกาโสติ? ‘‘มม วสโนกาโส’’ติ มา จินฺตยิตฺถ. มยฺหํ เอกปสฺเส ปณฺณสาลํ กตฺวา นครํ มาเปตฺวา กปิลวตฺถุนฺติ นามํ กโรถา’’ติ. เต ตถา กตฺวา ตตฺถ นิวาสํ กปฺเปสุํ.

Então, vendo os príncipes que procuravam um local para a cidade chegarem ao seu local de residência, ele os questionou, conheceu a história deles e, sentindo compaixão por eles, disse: “A cidade construída neste local da cabana de folhas será a cidade mais excelente de Jambudīpa. Cada um dos homens nascidos aqui será capaz de subjugar cem ou até mil homens. Construam a cidade aqui; façam o palácio do rei no local da cabana de folhas. Pois, permanecendo neste lugar, até mesmo o filho de um caṇḍāla seria superior pelo poder de um monarca universal”. “Mas, venerável senhor, não é este o local de residência do nobre senhor?” “Não pensem em meu local de residência. Construam para mim uma cabana de folhas em um dos lados, fundem a cidade e deem-lhe o nome de Kapilavatthu”. Eles agiram de acordo e estabeleceram ali a sua morada.

---

อถามจฺจา – ‘‘อิเม ทารกา วยปฺปตฺตา, สเจ เนสํ ปิตา สนฺติเก ภเวยฺย, โส อาวาหวิวาหํ กเรยฺย. อิทานิ ปน อมฺหากํ ภาโร’’ติ จินฺเตตฺวา กุมาเรหิ สทฺธึ มนฺตยึสุ. กุมารา อมฺหากํ สทิสา ขตฺติยธีตโร นาม น ปสฺสาม, นาปิ ภคินีนํ สทิเส ขตฺติยกุมารเก, อสทิสสํโยเค จ โน อุปฺปนฺนา ปุตฺตา มาติโต วา ปิติโต วา อปริสุทฺธา ชาติสมฺเภทํ ปาปุณิสฺสนฺติ. ตสฺมา มยํ ภคินีหิเยว สทฺธึ สํวาสํ โรเจมาติ. เต ชาติสมฺเภทภเยน เชฏฺฐกภคินึ มาตุฏฺฐาเน ฐเปตฺวา อวเสสาหิ สํวาสํ กปฺเปสุํ.

Então os ministros pensaram: “Estes jovens atingiram a maioridade. Se o pai deles estivesse por perto, ele realizaria os casamentos deles. Mas agora esta é a nossa responsabilidade”. E deliberaram com os príncipes. Os príncipes disseram: “Não vemos princesas guerreiras que sejam iguais a nós, nem príncipes guerreiros que sejam iguais às nossas irmãs. Se nos unirmos com quem não é igual, os filhos que nascerem de nós serão impuros, seja do lado materno ou paterno, e isso resultará na mistura de castas. Portanto, preferimos nos unir com as nossas próprias irmãs”. Por medo da mistura de castas, eles colocaram a irmã mais velha na posição de mãe e se uniram com as demais.

---

เตสํ ปุตฺเตหิ จ ธีตาหิ จ วฑฺฒมานานํ อปเรน สมเยน เชฏฺฐกภคินิยา กุฏฺฐโรโค อุทปาทิ, โกวิฬารปุปฺผสทิสานิ คตฺตานิ อเหสุํ. ราชกุมารา อิมาย สทฺธึ เอกโต นิสชฺชฏฺฐานโภชนาทีนิ กโรนฺตานมฺปิ อุปริ อยํ โรโค สงฺกมตีติ จินฺเตตฺวา เอกทิวสํ อุยฺยานกีฬํ คจฺฉนฺตา วิย ตํ ยาเน อาโรเปตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา ภูมิยํ โปกฺขรณึ ขณาเปตฺวา ตตฺถ ขาทนียโภชนีเยน สทฺธึ ตํ ปกฺขิปิตฺวา ฆรสงฺเขเปน อุปริ ปทรํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา ปํสุํ ทตฺวา ปกฺกมึสุ.

Enquanto eles se multiplicavam com filhos e filhas, tempos depois, a irmã mais velha contraiu lepra. Seus membros tornaram-se semelhantes a flores de koviḷāra. Os príncipes pensaram: “Esta doença se espalhará para aqueles que se sentarem, ficarem de pé ou comerem junto com ela”. Um dia, fingindo ir a um passeio no parque, colocaram-na em uma carruagem, entrou na floresta, mandaram cavar uma fossa na terra, colocaram-na ali junto com provisões de comida, cobriram o topo com tábuas de madeira como se fosse uma pequena cabana, jogaram terra por cima e partiram.

---

เตน [Pg.233] จ สมเยน ราโม นาม พาราณสิราชา กุฏฺฐโรโค นาฏกิตฺถีหิ จ โอโรเธหิ จ ชิคุจฺฉิยมาโน เตน สํเวเคน เชฏฺฐปุตฺตสฺส รชฺชํ ทตฺวา อรญฺญํ ปวิสิตฺวา ตตฺถ ปณฺณสาลํ มาเปตฺวา มูลผลานิ ปริภุญฺชนฺโต นจิรสฺเสว อโรโค สุวณฺณวณฺโณ หุตฺวา อิโต จิโต จ วิจรนฺโต มหนฺตํ สุสิรรุกฺขํ ทิสฺวา ตสฺสพฺภนฺตเร โสฬสหตฺถปฺปมาณํ โอกาสํ โสเธตฺวา ทฺวารญฺจ วาตปานญฺจ โยเชตฺวา นิสฺเสณึ พนฺธิตฺวา ตตฺถ วาสํ กปฺเปสิ. โส องฺคารกฏาเห อคฺคึ กตฺวา รตฺตึ มิคสูกราทีนํ สทฺเท สุณนฺโต สยติ. โส – ‘‘อสุกสฺมึ ปเทเส สีโห สทฺทมกาสิ, อสุกสฺมึ พฺยคฺโฆ’’ติ สลฺลกฺเขตฺวา ปภาเต ตตฺถ คนฺตฺวา วิฆาสมํสํ อาทาย ปจิตฺวา ขาทติ.

Naquela época, o rei de Bārāṇasī, chamado Rāma, contraiu lepra. Sendo evitado com aversão pelas dançarinas e pelas rainhas, tomado por um profundo senso de urgência espiritual, ele entregou o reino ao seu filho mais velho, entrou na floresta, construiu ali uma cabana de folhas e, alimentando-se de raízes e frutos, em pouco tempo curou-se da doença e sua pele adquiriu uma cor dourada. Vagando de um lado para o outro, ele viu uma grande árvore oca. Limpou o espaço interno de dezesseis côvados, instalou uma porta e uma janela, fixou uma escada e estabeleceu ali a sua morada. Ele acendia fogo em um braseiro e dormia à noite ouvindo os sons de veados, javalis e outros animais. Ele observava: “Em tal lugar um leão rugiu, em tal lugar um tigre rugiu”, e, ao amanhecer, ia até lá, pegava os restos de carne deixados pelos predadores, cozinhava-os e comia.

---

อเถกทิวสํ ตสฺมึ ปจฺจูสสมเย อคฺคึ ชาเลตฺวา นิสินฺเน ราชธีตาย สรีรคนฺเธน อาคนฺตฺวา พฺยคฺโฆ ตสฺมึ ปเทเส ปํสุํ วิยูหนฺโต ปทเร วิวรมกาสิ, เตน จ วิวเรน สา พฺยคฺฆํ ทิสฺวา ภีตา วิสฺสรมกาสิ. โส ตํ สทฺทํ สุตฺวา – ‘‘อิตฺถิสทฺโท เอโส’’ติ จ สลฺลกฺเขตฺวา ปาโตว ตตฺถ คนฺตฺวา – ‘‘โก เอตฺถา’’ติ อาห. มาตุคาโม สามีติ. กึ ชาติกาสีติ? โอกฺกากมหาราชสฺส ธีตา สามีติ. นิกฺขมาติ? น สกฺกา สามีติ. กึ การณาติ? ฉวิโรโค เม อตฺถีติ. โส สพฺพํ ปวตฺตึ ปุจฺฉิตฺวา ขตฺติยมาเนน อนิกฺขมนฺตึ – ‘‘อหมฺปิ ขตฺติโย’’ติ อตฺตโน ขตฺติยภาวํ ชานาเปตฺวา นิสฺเสณึ ทตฺวา อุทฺธริตฺวา อตฺตโน วสโนกาสํ เนตฺวา สยํ ปริภุตฺตเภสชฺชานิเยว ทตฺวา นจิรสฺเสว อโรคํ สุวณฺณวณฺณํ กตฺวา ตาย สทฺธึ สํวาสํ กปฺเปสิ. สา ปฐมสํวาเสเนว คพฺภํ คณฺหิตฺวา ทฺเว ปุตฺเต วิชายิ, ปุนปิ ทฺเวติ, เอวํ โสฬสกฺขตฺตุมฺปิ วิชายิ. เอวํ ทฺวตฺตึส ภาตโร อเหสุํ. เต อนุปุพฺเพน วุฑฺฒิปฺปตฺเต ปิตา สพฺพสิปฺปานิ สิกฺขาเปสิ.

Um dia, enquanto ele estava sentado ao amanhecer tendo acendido o fogo, um tigre, atraído pelo odor corporal da princesa, aproximou-se daquele local e, ao arranhar a terra, fez uma abertura nas tábuas de madeira. Através daquela abertura, ela viu o tigre e, aterrorizada, soltou um grito de pavor. Ele ouviu o som e, percebendo: “Este é o grito de uma mulher”, foi até lá bem cedo e perguntou: “Quem está aí?”. “Uma mulher, senhor”. “De que casta você é?” “Sou filha do grande rei Okkāka, senhor”. “Saia daí!” “Não posso, senhor”. “Por qual razão?” “Tenho uma doença de pele”. Ele perguntou sobre toda a história dela e, como ela se recusava a sair devido ao orgulho de sua casta guerreira, ele revelou sua própria linhagem guerreira, dizendo: “Eu também sou um khattiya”. Ele lhe deu uma escada, tirou-a de lá, levou-a para o seu local de residência, deu-lhe os mesmos remédios que ele próprio havia usado e, em pouco tempo, curou-a, tornando sua pele dourada. Então, uniu-se a ela. Logo na primeira união, ela engravidou e deu à luz dois filhos; depois mais dois, e assim deu à luz dezesseis vezes. Assim, houve trinta e dois irmãos. Quando eles cresceram sucessivamente, o pai ensinou-lhes todas as artes e ciências.

---

อเถกทิวสํ เอโก รามรญฺโญ นครวาสี วนจรโก ปพฺพเต รตนานิ คเวสนฺโต ราชานํ ทิสฺวา สญฺชานิตฺวา อาห – ‘‘ชานามหํ, เทว, ตุมฺเห’’ติ. ตโต นํ ราชา สพฺพํ ปวตฺตึ ปุจฺฉิ. ตสฺมึเยว จ ขเณ เต ทารกา อาคมึสุ. โส เต ทิสฺวา – ‘‘เก อิเม’’ติ อาห. ‘‘ปุตฺตา เม’’ติ จ วุตฺเต เตสํ มาติกวํสํ ปุจฺฉิตฺวา – ‘‘ลทฺธํ ทานิ เม [Pg.234] ปาภต’’นฺติ นครํ คนฺตฺวา รญฺโญ อาโรเจสิ. โส ‘ปิตรํ อานยิสฺสามี’ติ จตุรงฺคินิยา เสนาย ตตฺถ คนฺตฺวา ปิตรํ วนฺทิตฺวา – ‘‘รชฺชํ, เทว, สมฺปฏิจฺฉา’’ติ ยาจิ. โส – ‘‘อลํ, ตาต, น ตตฺถ คจฺฉามิ, อิเธว เม อิมํ รุกฺขํ อปเนตฺวา นครํ มาเปหี’’ติ อาห. โส ตถา กตฺวา ตสฺส นครสฺส โกลรุกฺขํ อปเนตฺวา กตตฺตา โกลนครนฺติ จ พฺยคฺฆปเถ กตตฺตา พฺยคฺฆปถนฺติ จาติ ทฺเว นามานิ อาโรเปตฺวา ปิตรํ วนฺทิตฺวา อตฺตโน นครํ อคมาสิ.

Um dia, um caçador da floresta, habitante da antiga cidade do rei Rāma, que procurava pedras preciosas nas montanhas, viu o rei, reconheceu-o e disse: “Eu vos conheço, ó rei”. Então o rei lhe perguntou sobre todas as novidades da cidade. Naquele exato momento, os jovens príncipes chegaram. Vendo-os, o caçador perguntou: “Quem são estes?”. Quando o rei respondeu: “São meus filhos”, o caçador perguntou sobre la linhagem materna deles. Pensando: “Agora obtive uma grande notícia para apresentar como presente”, ele foi à cidade e relatou tudo ao rei. Este, pensando: “Trarei meu pai de volta”, foi até lá com um exército de quatro divisões, prestou homenagens ao pai e implorou: “Ó rei, por favor, assuma o reino”. O pai respondeu: “Basta, meu filho, não quero ir para lá. Limpe esta árvore Kola e funde uma cidade para mim aqui mesmo”. Ele agiu de acordo e, por ter sido construída após a remoção da árvore Kola, deu à cidade o nome de Kolanagara; e por ter sido construída no caminho dos tigres, deu-lhe também o nome de Byagghapatha. Assim, estabelecendo esses dois nomes, ele prestou homenagens ao pai e retornou à sua própria cidade.

---

ตโต วยปฺปตฺเต กุมาเร มาตา อาห – ‘‘ตาตา, ตุมฺหากํ กปิลวตฺถุวาสิโน สกฺยา มาตุลา สนฺติ. มาตุลธีตานํ ปน โว เอวรูปํ นาม เกสคฺคหณํ โหติ, เอวรูปํ ทุสฺสคหณํ. ยทา ตา นฺหานติตฺถํ อาคจฺฉนฺติ, ตทา คนฺตฺวา ยสฺส ยา รุจฺจติ, โส ตํ คณฺหตู’’ติ. เต ตเถว คนฺตฺวา ตาสุ นฺหตฺวา สีสํ สุกฺขาปยมานาสุ ยํ ยํ อิจฺฉึสุ, ตํ ตํ คเหตฺวา นามํ สาเวตฺวา อคมึสุ. สกฺยราชาโน สุตฺวา ‘‘โหตุ, ภเณ, อมฺหากํ ญาตกา เอว เต’’ติ ตุณฺหี อเหสุํ. อยํ สกฺยโกลิยานํ อุปฺปตฺติ. เอวํ เตสํ สกฺยโกลิยานํ อญฺญมญฺญํ อาวาหวิวาหํ กโรนฺตานํ ยาว พุทฺธกาลา อนุปจฺฉินฺโนว วํโส อาคโต. ตตฺถ ภควา สกฺยวํสํ ทสฺเสตุํ – ‘‘เต รฏฺฐสฺมา ปพฺพาชิตา หิมวนฺตปสฺเส โปกฺขรณิยา ตีเร’’ติอาทิมาห. ตตฺถ สมฺมนฺตีติ วสนฺติ. สกฺยา วต โภติ รฏฺฐสฺมา ปพฺพาชิตา อรญฺเญ วสนฺตาปิ ชาติสมฺเภทมกตฺวา กุลวํสํ อนุรกฺขิตุํ สกฺยา, สมตฺถา, ปฏิพลาติ อตฺโถ. ตทคฺเคติ ตํ อคฺคํ กตฺวา, ตโต ปฏฺฐายาติ อตฺโถ. โส จ เนสํ ปุพฺพปุริโสติ โส โอกฺกาโก ราชา เอเตสํ ปุพฺพปุริโส. นตฺถิ เอเตสํ คหปติวํเสน สมฺเภทมตฺตมฺปีติ.

Depois disso, quando os príncipes atingiram a maioridade, a mãe lhes disse: 'Queridos filhos, vossos tios maternos, os Sakyas que habitam em Kapilavatthu, existem. O arranjo do cabelo das filhas de vossos tios é de tal forma, e o modo de vestir as vestes é de tal forma. Quando elas forem ao local de banho, ide lá e, aquela que agradar a cada um, que ele a tome.' Eles foram exatamente assim e, enquanto elas tomavam banho e secavam as cabeças, pegaram aquelas que desejavam, anunciaram seus próprios nomes e retornaram. Os reis Sakyas, ao ouvirem isso, disseram: 'Que seja, meus caros, eles são de fato nossos parentes', e permaneceram em silêncio. Esta é a origem dos Sakyas e Koliyas. Assim, realizando casamentos entre si, a linhagem deles continuou ininterrupta até o tempo do Buda. Ali, para mostrar a linhagem dos Sakyas, o Abençoado disse: 'Eles, banidos do reino, [habitam] na encosta do Himalaia, à beira de um lago', etc. Ali, 'sammanti' significa 'habitam'. 'Certamente, senhores, embora banidos do reino e vivendo na floresta, sem misturar sua casta, eles são capazes, aptos e competentes para proteger a linhagem familiar' é o significado. 'Tadagge' significa fazendo daquilo o início, a partir de então. 'E ele é o ancestral deles' significa que o rei Okkāka é o ancestral deles. 'Não há sequer uma mínima mistura deles com a linhagem dos chefes de família' é o significado.

---

เอวํ สกฺยวํสํ ปกาเสตฺวา อิทานิ อมฺพฏฺฐวํสํ ปกาเสนฺโต – ‘‘รญฺโญ โข ปนา’’ติอาทิมาห. กณฺหํ นาม ชเนสีติ กาฬวณฺณํ อนฺโตกุจฺฉิยํเยว สญฺชาตทนฺตํ ปรูฬฺหมสฺสุทาฐิกํ ปุตฺตํ วิชายิ. ปพฺยาหาสีติ ยกฺโข ชาโตติ ภเยน ปลายิตฺวา ทฺวารํ ปิธาย ฐิเตสุ ฆรมานุสเกสุ อิโต จิโต จ วิจรนฺโต โธวถ มนฺติอาทีนิ วทนฺโต อุจฺจาสทฺทมกาสิ.

Tendo assim revelado a linhagem dos Sakyas, agora, para revelar a linhagem de Ambaṭṭha, o Abençoado disse: 'Do rei, de fato...', etc. 'Deu à luz a um chamado Kaṇha' significa que ela deu à luz a um filho de cor preta, que já tinha dentes nascidos ainda no útero e que tinha barba e bigodes crescidos. 'Ele clamou' significa que, enquanto as pessoas da casa, pensando 'um yakkha nasceu!', fugiam de medo e fechavam as portas, ele andava de um lado para o outro dizendo 'Lavem-me!', etc., fazendo um barulho alto.

---

๒๖๘. เต [Pg.235] มาณวกา ภควนฺตํ เอตทโวจุนฺติ อตฺตโน อุปารมฺภโมจนตฺถาย – ‘‘เอตํ มา ภว’’นฺติอาทิวจนํ อโวจุํ. เตสํ กิร เอตทโหสิ – ‘‘อมฺพฏฺโฐ อมฺหากํ อาจริยสฺส เชฏฺฐนฺเตวาสี, สเจ มยํ เอวรูเป ฐาเน เอกทฺเววจนมตฺตมฺปิ น วกฺขาม, อยํ โน อาจริยสฺส สนฺติเก อมฺเห ปริภินฺทิสฺสตี’’ติ อุปารมฺภโมจนตฺถํ เอวํ อโวจุํ. จิตฺเตน ปนสฺส นิมฺมทภาวํ อากงฺขนฺติ. อยํ กิร มานนิสฺสิตตฺตา เตสมฺปิ อปฺปิโยว. กลฺยาณวากฺกรโณติ มธุรวจโน. อสฺมึ วจเนติ อตฺตนา อุคฺคหิเต เวทตฺตยวจเน. ปฏิมนฺเตตุนฺติ ปุจฺฉิตํ ปญฺหํ ปฏิกเถตุํ, วิสฺสชฺเชตุนฺติ อตฺโถ. เอตสฺมึ วา ทาสิปุตฺตวจเน. ปฏิมนฺเตตุนฺติ อุตฺตรํ กเถตุํ.

268. As palavras 'Aqueles jovens disseram isso ao Abençoado' foram ditas para se livrarem de culpa: 'Não seja assim, senhor Gotama!', etc. Diz-se que eles pensaram: 'Ambaṭṭha é o discípulo sênior do nosso mestre. Se não dissermos sequer uma ou duas palavras em tal situação, ele nos caluniará perante o nosso mestre.' Assim, para se livrarem de culpa, falaram dessa maneira. No entanto, em seus corações, eles desejavam que ele fosse humilhado. Diz-se que, devido ao seu grande orgulho, ele era detestado até mesmo por eles. 'De belo discurso' significa de voz doce. 'Neste discurso' significa nas palavras dos três Vedas aprendidos por si mesmo. 'Para debater' significa para replicar ou responder à pergunta feita. Ou, 'nesta declaração de ser filho de uma escrava', 'para debater' significa dar uma resposta superior.

---

๒๖๙. อถ โข ภควาติ อถ โข ภควา – ‘‘สเจ อิเม มาณวกา เอตฺถ นิสินฺนา เอวํ อุจฺจาสทฺทํ กริสฺสนฺติ, อยํ กถา ปริโยสานํ น คมิสฺสติ. หนฺท, เน นิสฺสทฺเท กตฺวา อมฺพฏฺเฐเนว สทฺธึ กเถมี’’ติ เต มาณวเก เอตทโวจ. ตตฺถ มนฺตวฺโหติ มนฺตยถ. มยา สทฺธึ ปฏิมนฺเตตูติ มยา สห กเถตุ. เอวํ วุตฺเต มาณวกา จินฺตยึสุ – ‘‘อมฺพฏฺโฐ ตาว ทาสิปุตฺโตสีติ วุตฺเต ปุน สีสํ อุกฺขิปิตุํ นาสกฺขิ. อยํ โข ชาติ นาม ทุชฺชานา, สเจ อญฺญมฺปิ กิญฺจิ สมโณ โคตโม ‘ตฺวํ ทาโส’ติ วกฺขติ, โก เตน สทฺธึ อฑฺฑํ กริสฺสติ. อมฺพฏฺโฐ อตฺตนา พทฺธํ ปุฏกํ อตฺตนาว โมเจตู’’ติ อตฺตานํ ปริโมเจตฺวา ตสฺเสว อุปริ ขิปนฺตา – ‘‘สุชาโต จ โภ โคตมา’’ติอาทิมาหํสุ.

269. As palavras 'Então, o Abençoado...' significam que o Abençoado pensou: 'Se estes jovens sentados aqui continuarem a fazer tanto barulho, esta conversa não chegará ao fim. Ora, deixe-me fazê-los silenciar e falar apenas com Ambaṭṭha', e disse aos jovens estas palavras. Ali, 'mantavho' significa 'deliberai'. 'Que ele debata comigo' significa 'que ele fale comigo'. Quando isso foi dito, os jovens pensaram: 'Quando foi dito que Ambaṭṭha é filho de uma escrava, ele não conseguiu mais erguer a cabeça. Esta questão de nascimento é de fato difícil de conhecer. Se o asceta Gotama disser a qualquer outro de nós "tu és um escravo", quem poderá litigar com ele? Que o próprio Ambaṭṭha desate o nó que ele mesmo amarrou.' Assim, livrando-se da situação e jogando a responsabilidade sobre ele, disseram: 'O jovem Ambaṭṭha é bem-nascido, senhor Gotama...', etc.

---

๒๗๐. สหธมฺมิโกติ สเหตุโก สการโณ. อกามา พฺยากาตพฺโพติ อตฺตนา อนิจฺฉนฺเตนปิ พฺยากริตพฺโพ, อวสฺสํ วิสฺสชฺเชตพฺโพติ อตฺโถ. อญฺเญน วา อญฺญํ ปฏิจริสฺสสีติ อญฺเญน วจเนน อญฺญํ วจนํ ปฏิจริสฺสสิ อชฺโฌตฺถริสฺสสิ, ปฏิจฺฉาเทสฺสสีติ อตฺโถ. โย หิ ‘‘กึ โคตฺโต ตฺว’’นฺติ เอวํ ปุฏฺโฐ – ‘‘อหํ ตโย เวเท ชานามี’’ติอาทีนิ วทติ, อยํ อญฺเญน อญฺญํ ปฏิจรติ นาม. ปกฺกมิสฺสสิ วาติ ปุจฺฉิตํ ปญฺหํ ชานนฺโตว อกเถตุกามตาย อุฏฺฐายาสนา ปกฺกมิสฺสสิ วา.

270. 'De acordo com a verdade' significa com causa, com razão. 'Deve ser respondido mesmo contra a vontade' significa que deve ser respondido mesmo que a própria pessoa não queira; deve ser inevitavelmente respondido. 'Ou se desviares o assunto com outra coisa' significa que com uma palavra desviarás, encobrirás ou ocultarás outra palavra. Pois quem, ao ser perguntado 'De qual clã és?', diz 'Eu conheço os três Vedas', etc., este está 'desviando o assunto com outra coisa'. 'Ou se fores embora' significa se, mesmo sabendo a resposta à pergunta feita, por não querer responder, te levantares do assento e fores embora.

---

ตุณฺหี [Pg.236] อโหสีติ สมโณ โคตโม มํ สามํเยว ทาสิปุตฺตภาวํ กถาเปตุกาโม, สามํ กถิเต จ ทาโส นาม ชาโตเยว โหติ. อยํ ปน ทฺวติกฺขตฺตุํ โจเทตฺวา ตุณฺหี ภวิสฺสติ, ตโต อหํ ปริวตฺติตฺวา ปกฺกมิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ตุณฺหี อโหสิ.

'Ele permaneceu em silêncio' significa que ele pensou: 'O asceta Gotama quer que eu mesmo confesse ser filho de uma escrava. Se eu mesmo confessar, serei de fato um escravo. Mas ele, após me exortar duas ou três vezes, ficará em silêncio; então eu darei meia-volta e irei embora.' Pensando assim, ele permaneceu em silêncio.

---

๒๗๑. วชิรํ ปาณิมฺหิ อสฺสาติ วชิรปาณิ. ยกฺโขติ น โย วา โส วา ยกฺโข, สกฺโก เทวราชาติ เวทิตพฺโพ. อาทิตฺตนฺติ อคฺคิวณฺณํ. สมฺปชฺชลิตนฺติ สุฏฺฐุ ปชฺชลิตํ. สโชติภูตนฺติ สมนฺตโต โชติภูตํ, เอกคฺคิชาลภูตนฺติ อตฺโถ. ฐิโต โหตีติ มหนฺตํ สีสํ, กนฺทลมกุฬสทิสา ทาฐา ภยานกานิ อกฺขินาสาทีนิ เอวํ วิรูปรูปํ มาเปตฺวา ฐิโต.

271. 'Aquele que tem o raio na mão' é Vajirapāṇi. 'Yakkha' aqui não deve ser entendido como um yakkha qualquer, mas sim como Sakka, o rei dos deuses. 'Ardente' significa da cor do fogo. 'Chamejante' significa intensamente aceso. 'Tornado uma massa de luz' significa brilhando por todos os lados, tornado uma única massa de chamas. 'Estava de pé' significa que ele estava de pé tendo criado uma forma monstruosa, com uma cabeça enorme, dentes caninos semelhantes a botões de flor de bananeira e olhos e nariz aterrorizantes.

---

กสฺมา ปเนส อาคโตติ? ทิฏฺฐิวิสฺสชฺชาปนตฺถํ. อปิ จ – ‘‘อหญฺเจว โข ปน ธมฺมํ เทเสยฺยํ, ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุ’’นฺติ เอวํ ธมฺมเทสนาย อปฺโปสฺสุกฺกภาวํ อาปนฺเน ภควติ สกฺโก มหาพฺรหฺมุนา สทฺธึ อาคนฺตฺวา – ‘‘ภควา ธมฺมํ เทเสถ, ตุมฺหากํ อาณาย อวตฺตมาเน มยํ วตฺตาเปสฺสาม, ตุมฺหากํ ธมฺมจกฺกํ โหตุ, อมฺหากํ อาณาจกฺก’’นฺติ ปฏิญฺญํ อกาสิ. ตสฺมา – ‘‘อชฺช อมฺพฏฺฐํ ตาเสตฺวา ปญฺหํ วิสฺสชฺชาเปสฺสามี’’ติ อาคโต.

Mas por que ele veio? Para fazê-lo abandonar sua visão errônea. Além disso, quando o Abençoado estava hesitante em ensinar o Dhamma, pensando: 'Se eu ensinar o Dhamma, os outros não o compreenderão', Sakka veio junto com o Grande Brahma e fez uma promessa: 'Abençoado, ensine o Dhamma! Aqueles que não se submeterem à vossa autoridade, nós os faremos submeter. Que a roda do Dhamma seja vossa, e que a roda do poder seja nossa.' Por isso, ele veio pensando: 'Hoje, assustando Ambaṭṭha, farei com que ele responda à pergunta.'

---

ภควา เจว ปสฺสติ อมฺพฏฺโฐ จาติ ยทิ หิ ตํ อญฺเญปิ ปสฺเสยฺยุํ, ตํ การณํ อครุ อสฺส, ‘‘อยํ สมโณ โคตโม อมฺพฏฺฐํ อตฺตโน วาเท อโนตรนฺตํ ญตฺวา ยกฺขํ อาวาเหตฺวา ทสฺเสสิ, ตโต อมฺพฏฺโฐ ภเยน กเถสี’’ติ วเทยฺยุํ. ตสฺมา ภควา เจว ปสฺสติ อมฺพฏฺโฐ จ. ตสฺส ตํ ทิสฺวาว สกลสรีรโต เสทา มุจฺจึสุ. อนฺโตกุจฺฉิ วิปริวตฺตมานา มหารวํ วิรวิ. โส ‘‘อญฺเญปิ นุ โข ปสฺสนฺตี’’ติ โอโลเกนฺโต กสฺสจิ โลมหํสมตฺตมฺปิ นาทฺทส. ตโต – ‘‘อิทํ ภยํ มเมว อุปฺปนฺนํ, สจาหํ ยกฺโขติ วกฺขามิ, ‘กึ ตวเมว อกฺขีนิ อตฺถิ, ตฺวเมว ยกฺขํ ปสฺสสิ, ปฐมํ ยกฺขํ อทิสฺวา สมเณน โคตเมน วาทสงฺฆฏฺเฏ ปกฺขิตฺโตว ยกฺขํ ปสฺสสี’ติ วเทยฺยุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา ‘‘น ทานิ เม [Pg.237] อิธ อญฺญํ ปฏิสรณํ อตฺถิ, อญฺญตฺร สมณา โคตมา’’ติ มญฺญมาโน อถ โข อมฺพฏฺโฐ มาณโว…เป… ภควนฺตํ เอตทโวจ.

As palavras 'Apenas o Abençoado e Ambaṭṭha o viram' significam que, se outros também o tivessem visto, esse motivo teria sido desvalorizado, pois poderiam dizer: 'Este asceta Gotama, vendo que Ambaṭṭha não cedia ao seu argumento, invocou um yakkha e o mostrou; por isso Ambaṭṭha, por medo, respondeu.' Por isso, apenas o Abençoado e Ambaṭṭha o viram. Assim que o viu, o suor escorreu de todo o seu corpo. Suas entranhas pareceram revirar-se, fazendo um grande ruído. Ele olhou ao redor pensando: 'Será que os outros também o veem?', mas não viu em ninguém sequer um sinal de arrepiamento de pelos. Então, pensando: 'Este perigo surgiu apenas para mim. Se eu disser "há um yakkha", eles dirão: "Por acaso só tu tens olhos? Só tu vês o yakkha? Não tendo visto o yakkha antes, agora que foste encurralado no debate pelo asceta Gotama, tu vês o yakkha?"', e percebendo: 'Não tenho agora outro refúgio aqui senão o asceta Gotama', então o jovem Ambaṭṭha... etc... disse isto ao Abençoado.

---

๒๗๒. ตาณํ คเวสีติ ตาณํ คเวสมาโน. เลณํ คเวสีติ เลณํ คเวสมาโน. สรณํ คเวสีติ สรณํ คเวสมาโน. เอตฺถ จ ตายติ รกฺขตีติ ตาณํ. นิลียนฺติ เอตฺถาติ เลณํ. สรตีติ สรณํ, ภยํ หึสติ, วิทฺธํเสตีติ อตฺโถ. อุปนิสีทิตฺวาติ อุปคมฺม เหฏฺฐาสเน นิสีทิตฺวา. พฺรวิตูติ วทตุ.

272. 'Buscando proteção' significa procurando um protetor. 'Buscando abrigo' significa procurando um lugar para se esconder. 'Buscando refúgio' significa procurando um refúgio. E aqui, 'tāṇa' é aquilo que protege ou guarda. 'Leṇa' é aquilo onde as pessoas se escondem. 'Saraṇa' é aquilo que destrói, significando que destrói ou dissipa o medo. 'Tendo se aproximado e sentado' significa aproximando-se e sentando-se em um assento mais baixo. 'Que fale' significa que diga.

---

อมฺพฏฺฐวํสกถา

A Explicação da Linhagem de Ambaṭṭha

---

๒๗๓-๒๗๔. ทกฺขิณชนปทนฺติ ทกฺขิณาปโถติ ปากฏํ. คงฺคาย ทกฺขิณโต ปากฏชนปทํ. ตทา กิร ทกฺขิณาปเถ พหู พฺราหฺมณตาปสา โหนฺติ, โส ตตฺถ คนฺตฺวา เอกํ ตาปสํ วตฺตปฏิปตฺติยา อาราเธสิ. โส ตสฺส อุปการํ ทิสฺวา อาห – ‘‘อมฺโภ, ปุริส, มนฺตํ เต เทมิ, ยํ อิจฺฉสิ, ตํ มนฺตํ คณฺหาหี’’ติ. โส อาห – ‘‘น เม อาจริย, อญฺเญน มนฺเตน, กิจฺจํ อตฺถิ, ยสฺสานุภาเวน อาวุธํ น ปริวตฺตติ, ตํ เม มนฺตํ เทหี’’ติ. โส – ‘‘ภทฺรํ, โภ’’ติ ตสฺส ธนุอคมนียํ อมฺพฏฺฐํ นาม วิชฺชํ อทาสิ, โส ตํ วิชฺชํ คเหตฺวา ตตฺเถว วีมํสิตฺวา – ‘‘อิทานิ เม มโนรถํ ปูเรสฺสามี’’ติ อิสิเวสํ คเหตฺวา โอกฺกากสฺส สนฺติกํ คโต. เตน วุตฺตํ – ‘‘ทกฺขิณชนปทํ คนฺตฺวา พฺรหฺมมนฺเต อธียิตฺวา ราชานํ โอกฺกากํ อุปสงฺกมิตฺวา’’ติ.

273-274. 'A região do sul' é conhecida como Dakkhiṇāpatha, a famosa região ao sul do rio Ganges. Diz-se que, naquela época, havia muitos ascetas brâmanes em Dakkhiṇāpatha. Ele foi até lá e agradou a um asceta através de seus serviços e conduta. O asceta, vendo a ajuda prestada por ele, disse: 'Meu caro homem, eu te darei um mantra. Aprende o mantra que desejares.' Ele respondeu: 'Mestre, não tenho necessidade de outro mantra. Dá-me aquele mantra por cujo poder nenhuma arma pode me atingir.' Ele disse: 'Muito bem, meu caro', e ensinou-lhe a ciência chamada Ambaṭṭha, que impede o disparo de flechas. Ele aprendeu essa ciência, testou-a ali mesmo e, pensando 'Agora realizarei meu desejo', assumiu a aparência de um sábio e foi à presença do rei Okkāka. Por isso foi dito: 'Tendo ido para a região do sul, aprendido os mantras sagrados e se aproximado do rei Okkāka...'

---

เอตฺถ พฺรหฺมมนฺเตติ อานุภาวสมฺปนฺนตาย เสฏฺฐมนฺเต. โก เนวํ’เร อยํ มยฺหํ ทาสิปุตฺโตติ โก นุ เอวํ อเร อยํ มม ทาสิปุตฺโต. โส ตํ ขุรปฺปนฺติ โส ราชา ตํ มาเรตุกามตาย สนฺนหิตํ สรํ ตสฺส มนฺตานุภาเวน เนว ขิปิตุํ น อปเนตุํ สกฺขิ, ตาวเทว สกลสรีเร สญฺชาตเสโท ภเยน เวธมาโน อฏฺฐาสิ.

Aqui, 'brahmamante' significa os mantras excelentes devido ao seu grande poder. 'Quem é este, meu caro, filho de uma escrava?' significa 'Quem é este, afinal, que é filho da minha escrava?'. 'Aquela flecha com ponta de navalha' significa que o rei, desejando matá-lo, preparou a flecha, mas, devido ao poder do mantra de Kaṇha, não conseguiu dispará-la nem abaixá-la. Naquele mesmo instante, o suor brotou em todo o seu corpo e ele ficou de pé, tremendo de medo.

---

อมจฺจาติ มหามจฺจา. ปาริสชฺชาติ อิตเร ปริสาวจรา. เอตทโวจุนฺติ – ‘‘ทณฺฑกีรญฺโญ กิสวจฺฉตาปเส อปรทฺธสฺส อาวุธวุฏฺฐิยา สกลรฏฺฐํ วินฏฺฐํ[Pg.238]. นาฬิเกโร ปญฺจสุ ตาปสสเตสุ อชฺชุโน จ องฺคีรเส อปรทฺโธ ปถวึ ภินฺทิตฺวา นิรยํ ปวิฏฺโฐ’’ติ จินฺตยนฺตา ภเยน เอตํ โสตฺถิ, ภทฺทนฺเตติอาทิวจนํ อโวจุํ.

'Ministros' significa os grandes ministros. 'Membros da corte' significa os outros membros da assembleia. 'Eles disseram isto' significa que, pensando com medo: 'O reino inteiro do rei Daṇḍakī foi destruído por uma chuva de armas por ele ter ofendido o asceta Kisavaccha. O rei Nāḷikera, por ter ofendido quinhentos ascetas, e Arjuna, por ter ofendido o asceta Aṅgīrasa, viram a terra se abrir e caíram no inferno', eles disseram estas palavras: 'Que haja paz, venerável senhor!', etc.

---

โสตฺถิ ภวิสฺสติ รญฺโญติ อิทํ วจนํ กณฺโห จิรํ ตุณฺหี หุตฺวา ตโต อเนกปฺปการํ ยาจียมาโน – ‘‘ตุมฺหากํ รญฺญา มาทิสสฺส อิสิโน ขุรปฺปํ สนฺนยฺหนฺเตน ภาริยํ กมฺมํ กต’’นฺติอาทีนิ จ วตฺวา ปจฺฉา อภาสิ. อุนฺทฺริยิสฺสตีติ ภิชฺชิสฺสติ, ถุสมุฏฺฐิ วิย วิปฺปกิริยิสฺสตีติ. อิทํ โส ‘‘ชนํ ตาเสสฺสามี’’ติ มุสา ภณติ. สรสนฺถมฺภนมตฺเตเยว หิสฺส วิชฺชาย อานุภาโว, น อญฺญตฺร. อิโต ปเรสุปิ วจเนสุ เอเสว นโย.

A frase 'Haverá segurança para o rei' foi dita pelo asceta Kaṇha depois de permanecer em silêncio por muito tempo e ser implorado repetidas vezes de várias maneiras, dizendo primeiro: 'Vosso rei cometeu uma ação muito grave ao apontar uma flecha contra um sábio como eu', etc., e depois proferiu essas palavras. 'Ela se romperá' significa que se fenderá, espalhando-se como um punhado de casca de arroz. Ele disse isso falsamente, pensando: 'Vou assustar as pessoas.' Pois o poder de sua ciência limitava-se apenas a paralisar a flecha, nada mais. O mesmo método se aplica às palavras seguintes.

---

ปลฺโลโมติ ปนฺนโลโม. โลมหํสนมตฺตมฺปิสฺส น ภวิสฺสติ. อิทํ กิร โส ‘‘สเจ เม ราชา ตํ ทาริกํ ทสฺสตี’’ติ ปฏิญฺญํ กาเรตฺวา อวจ. กุมาเร ขุรปฺปํ ปติฏฺฐเปสีติ เตน ‘‘สโร โอตรตู’’ติ มนฺเต ปริวตฺติ, เต กุมารสฺส นาภิยํ ปติฏฺฐเปสิ. ธีตรํ อทาสีติ สีสํ โธวิตฺวา อทาสํ ภุชิสฺสํ กตฺวา ธีตรํ อทาสิ, อุฬาเร จ ตํ ฐาเน ฐเปสิ. มา โข ตุมฺเห มาณวกาติ อิทํ ปน ภควา – ‘‘เอเกน ปกฺเขน อมฺพฏฺโฐ สกฺยานํ ญาติ โหตี’’ติ ปกาเสนฺโต ตสฺส สมสฺสาสนตฺถํ อาห. ตโต อมฺพฏฺโฐ ฆฏสเตน อภิสิตฺโต วิย ปสฺสทฺธทรโถ หุตฺวา สมสฺสาเสตฺวา สมโณ โคตโม มํ ‘‘โตเสสฺสามี’’ติ เอเกน ปกฺเขน ญาตึ กโรติ, ขตฺติโย กิราหมสฺมี’’ติ จินฺเตสิ.

'Com os pelos assentados' significa com os pelos abaixados; ele não terá sequer o arrepiamento dos pelos. Diz-se que ele disse isso depois de fazer o rei prometer: 'Se o rei me der aquela jovem...' 'Ele fixou a flecha no príncipe' significa que ele recitou o mantra 'Que a flecha desça' e a fez pousar no umbigo do príncipe. 'Ele deu sua filha' significa que, após lavar a cabeça de Kaṇha, libertando-o da escravidão, o rei lhe deu sua filha e o estabeleceu em uma posição elevada. 'Não o censureis, jovens' foi dito pelo Abençoado para confortá-lo, revelando que 'por um lado, Ambaṭṭha é parente dos Sakyas'. Então Ambaṭṭha, sentindo-se aliviado de sua aflição como se tivesse sido banhado com cem jarros de água, confortado, pensou: 'O asceta Gotama, querendo me agradar, faz de mim um parente por um lado. Diz-se que sou de fato um nobre!'

---

ขตฺติยเสฏฺฐภาววณฺณนา

A Explicação da Supremacia dos Nobres

---

๒๗๕. อถ โข ภควา – ‘‘อยํ อมฺพฏฺโฐ ขตฺติโยสฺมี’’ติ สญฺญํ กโรติ, อตฺตโน อขตฺติยภาวํ น ชานาติ, หนฺท นํ ชานาเปสฺสามีติ ขตฺติยวํสํ ทสฺเสตุํ อุตฺตริเทสนํ วฑฺเฒนฺโต – ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ อมฺพฏฺฐา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อิธาติ อิมสฺมึ โลเก. พฺราหฺมเณสูติ พฺราหฺมณานํ อนฺตเร. อาสนํ วา อุทกํ วาติ อคฺคาสนํ วา อคฺโคทกํ วา. สทฺเธติ มตเก อุทฺทิสฺส กตภตฺเต. ถาลิปาเกติ มงฺคลาทิภตฺเต. ยญฺเญติ ยญฺญภตฺเต. ปาหุเนติ ปาหุนกานํ กตภตฺเต ปณฺณาการภตฺเต วา. อปิ นุสฺสาติ อปิ นุ อสฺส ขตฺติยปุตฺตสฺส. อาวฏํ วา อสฺส อนาวฏํ วาติ[Pg.239], พฺราหฺมณกญฺญาสุ นิวารณํ ภเวยฺย วา โน วา, พฺราหฺมณทาริกํ ลเภยฺย วา น วา ลเภยฺยาติ อตฺโถ. อนุปปนฺโนติ ขตฺติยภาวํ อปตฺโต, อปริสุทฺโธติ อตฺโถ.

275. Então o Abençoado, pensando: 'Este Ambaṭṭha tem a percepção de que é um khattiya (nobre), mas não conhece a sua própria condição de não-khattiya; pois bem, farei com que ele saiba disso', a fim de mostrar a linhagem dos khattiyas, expandindo o ensinamento superior, disse: 'O que você acha, Ambaṭṭha?', e assim por diante. Ali, 'aqui' (idha) significa neste mundo. 'Entre os brâmanes' (brāhmaṇesu) significa no meio dos brâmanes. 'Assento ou água' significa o assento de honra ou a água de honra. 'Saddha' refere-se à refeição preparada em memória dos parentes falecidos. 'Thālipāka' refere-se à refeição preparada para casamentos e outras ocasiões auspiciosas. 'Yañña' refere-se à refeição do sacrifício. 'Pāhuna' refere-se à refeição preparada para os convidados ou enviada como presente. 'Api nu' significa 'será que para esse filho de khattiya...'. 'Se seria impedido ou não impedido' significa se haveria ou não proibição em relação às donzelas brâmanes, ou se ele obteria ou não uma jovem brâmane. 'Inadequado' (anupapanno) significa que não alcançou o status de khattiya, isto é, que é impuro.

---

๒๗๖. อิตฺถิยา วา อิตฺถึ กริตฺวาติ อิตฺถิยา วา อิตฺถึ ปริเยสิตฺวา. กิสฺมิญฺจิเทว ปกรเณติ กิสฺมิญฺจิเทว โทเส พฺราหฺมณานํ อยุตฺเต อกตฺตพฺพกรเณ. ภสฺสปุเฏนาติ ภสฺมปุเฏน, สีเส ฉาริกํ โอกิริตฺวาติ อตฺโถ.

276. 'Ou fazendo de uma mulher uma esposa' significa buscar uma mulher como esposa. 'Por algum motivo' significa devido a alguma falta, por cometer um ato inadequado e impróprio para os brâmanes. 'Com um saco de cinzas' (bhassapuṭena) significa espalhar cinzas sobre a cabeça.

---

๒๗๗. ชเนตสฺมินฺติ ชนิตสฺมึ, ปชายาติ อตฺโถ. เย โคตฺตปฏิสาริโนติ เย ชเนตสฺมึ โคตฺตํ ปฏิสรนฺติ – ‘‘อหํ โคตโม, อหํ กสฺสโป’’ติ, เตสุ โลเก โคตฺตปฏิสารีสุ ขตฺติโย เสฏฺโฐ. อนุมตา มยาติ มม สพฺพญฺญุตญฺญาเณน สทฺธึ สํสนฺทิตฺวา เทสิตา มยา อนุญฺญาตา.

277. 'Entre as pessoas' (janetasmiṃ) significa na população ou progênie. 'Aqueles que se apegam ao clã' (gottapaṭisārino) significa aqueles que, entre as pessoas, confiam no clã dizendo: 'Eu sou Gotama, eu sou Kassapa'; entre essas pessoas no mundo que se apegam ao clã, o khattiya é o melhor. 'Aprovado por mim' significa ensinado por mim em consonância com a minha sabedoria onisciente, autorizado por mim.

---

ปฐมภาณวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Aqui termina o comentário sobre a Primeira Seção de Recitação (Paṭhamabhāṇavāra).

---

วิชฺชาจรณกถาวณฺณนา

Comentário sobre a Explicação do Conhecimento e da Conduta (Vijjācaraṇakathā)

---

๒๗๘. อิมาย ปน คาถาย วิชฺชาจรณสมฺปนฺโนติ อิทํ ปทํ สุตฺวา อมฺพฏฺโฐ จินฺเตสิ – ‘‘วิชฺชา นาม ตโย เวทา, จรณํ ปญฺจ สีลานิ, ตยิทํ อมฺหากํเยว อตฺถิ, วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน เจ เสฏฺโฐ, มยเมว เสฏฺฐา’’ติ นิฏฺฐํ คนฺตฺวา วิชฺชาจรณํ ปุจฺฉนฺโต – ‘‘กตมํ ปน ตํ, โภ โคตม, จรณํ, กตมา จ ปน สา วิชฺชา’’ติ อาห. อถสฺส ภควา ตํ พฺราหฺมณสมเย สิทฺธํ ชาติวาทาทิปฏิสํยุตฺตํ วิชฺชาจรณํ ปฏิกฺขิปิตฺวา อนุตฺตรํ วิชฺชาจรณํ ทสฺเสตุกาโม – ‘‘น โข อมฺพฏฺฐา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ชาติวาโทติ ชาตึ อารพฺภ วาโท, พฺราหฺมณสฺเสวิทํ วฏฺฏติ, น สุทฺทสฺสาติอาทิ วจนนฺติ อตฺโถ. เอส นโย สพฺพตฺถ. ชาติวาทวินิพทฺธาติ ชาติวาเท วินิพทฺธา. เอส นโย สพฺพตฺถ.

278. Mas, ao ouvir as palavras 'dotado de conhecimento e conduta' nesta estrofe, Ambaṭṭha pensou: 'O conhecimento (vijjā) refere-se aos três Vedas; a conduta (caraṇa) refere-se aos cinco preceitos. Isso existe apenas em nossa própria tradição. Se aquele que é dotado de conhecimento e conduta é o melhor, então nós mesmos somos os melhores.' Chegando a essa conclusão, querendo perguntar sobre o conhecimento e a conduta, disse: 'Mas qual é, caro Gotama, essa conduta, e qual é esse conhecimento?'. Então, o Abençoado, rejeitando aquele conhecimento e conduta estabelecidos na doutrina brâmane, que estão associados a teorias de nascimento (casta), etc., e desejando mostrar o supremo conhecimento e conduta, disse: 'Não é assim, Ambaṭṭha', e assim por diante. Ali, 'teoria de nascimento' (jātivāda) significa conversa baseada no nascimento (casta). Significa declarações como: 'Isto é apropriado apenas para um brâmane, não para um sudda (servo)', e assim por diante. Este método se aplica a todos os termos semelhantes. 'Presos a teorias de nascimento' (jātivādavinibaddhā) significa amarrados a discussões sobre o nascimento. Este método se aplica a todos os casos.

---

ตโต อมฺพฏฺโฐ – ‘‘ยตฺถ ทานิ มยํ ลคฺคิสฺสามาติ จินฺตยิมฺห, ตโต โน สมโณ โคตโม มหาวาเต ถุสํ ธุนนฺโต วิย ทูรเมว อวกฺขิปิ. ยตฺถ ปน มยํ น ลคฺคาม, ตตฺถ โน นิโยเชสิ. อยํ โน วิชฺชาจรณสมฺปทา ญาตุํ วฏฺฏตี’’ติ จินฺเตตฺวา ปุน วิชฺชาจรณสมฺปทํ ปุจฺฉิ. อถสฺส [Pg.240] ภควา สมุทาคมโต ปภุติ วิชฺชาจรณํ ทสฺเสตุํ – ‘‘อิธ อมฺพฏฺฐ ตถาคโต’’ติอาทิมาห.

Então Ambaṭṭha pensou: 'Onde pensávamos que estaríamos incluídos, daí o asceta Gotama nos lançou para longe, como alguém que sopra a palha em um forte vento. Mas onde não estamos incluídos, nisso ele nos exortou. É apropriado que conheçamos esta realização de conhecimento e conduta.' Pensando assim, perguntou novamente sobre a realização de conhecimento e conduta. Então, para lhe mostrar o conhecimento e a conduta desde o início de sua manifestação, o Abençoado disse: 'Aqui, Ambaṭṭha, um Tathāgata...', e assim por diante.

---

๒๗๙. เอตฺถ จ ภควา จรณปริยาปนฺนมฺปิ ติวิธํ สีลํ วิภชนฺโต ‘‘อิทมสฺส โหติ จรณสฺมิ’’นฺติ อนิยฺยาเตตฺวา ‘‘อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมิ’’นฺติ สีลวเสเนว นิยฺยาเตสิ. กสฺมา? ตสฺสปิ หิ กิญฺจิ กิญฺจิ สีลํ อตฺถิ, ตสฺมา จรณวเสน นิยฺยาติยมาเน ‘‘มยมฺปิ จรณสมฺปนฺนา’’ติ ตตฺถ ตตฺเถว ลคฺเคยฺย. ยํ ปน เตน สุปิเนปิ น ทิฏฺฐปุพฺพํ, ตสฺเสว วเสน นิยฺยาเตนฺโต ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมึ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อิทมฺปิสฺส โหติ จรณสฺมินฺติอาทิมาห. เอตฺตาวตา อฏฺฐปิ สมาปตฺติโย จรณนฺติ นิยฺยาติตา โหนฺติ, วิปสฺสนา ญาณโต ปน ปฏฺฐาย อฏฺฐวิธาปิ ปญฺญา วิชฺชาติ นิยฺยาติตา.

279. E aqui, o Abençoado, ao detalhar a tríplice moralidade que está incluída na conduta, não concluiu dizendo 'isso pertence à sua conduta', mas concluiu sob o aspecto da moralidade, dizendo: 'isso também pertence à sua moralidade'. Por quê? Pois ele também possui alguma moralidade parcial; portanto, se fosse concluído sob o nome de conduta, eles poderiam se apegar a isso, pensando: 'nós também somos dotados de conduta'. Mas em relação àquilo que ele nunca havia visto antes, nem mesmo em sonhos, concluindo por meio disso, disse: 'ele entra e permanece no primeiro jhāna. Isso também pertence à sua conduta... pe ... entra e permanece no quarto jhāna. Isso também pertence à sua conduta', e assim por diante. Com isso, as oito realizações meditativas são concluídas como 'conduta' (caraṇa), e a partir do conhecimento da visão penetrante (vipassanā-ñāṇa), os oito tipos de sabedoria são concluídos como 'conhecimento' (vijjā).

---

จตุอปายมุขกถาวณฺณนา

Comentário sobre a Explicação dos Quatro Canais de Ruína (Catuapāyamukha)

---

๒๘๐. อปายมุขานีติ วินาสมุขานิ. อนภิสมฺภุณมาโนติ อสมฺปาปุณนฺโต, อวิสหมาโน วา. ขาริวิธมาทายาติ เอตฺถ ขารีติ อรณี กมณฺฑลุ สุชาทโย ตาปสปริกฺขารา. วิโธติ กาโช. ตสฺมา ขาริภริตํ กาชมาทายาติ อตฺโถ. เย ปน ขาริวิวิธนฺติ ปฐนฺติ, เต ‘‘ขารีติ กาชสฺส นามํ, วิวิธนฺติ พหุกมณฺฑลุอาทิปริกฺขาร’’นฺติ วณฺณยนฺติ. ปวตฺตผลโภชโนติ ปติตผลโภชโน. ปริจารโกติ กปฺปิยกรณปตฺตปฏิคฺคหณปาทโธวนาทิวตฺตกรณวเสน ปริจารโก. กามญฺจ คุณาธิโกปิ ขีณาสวสามเณโร ปุถุชฺชนภิกฺขุโน วุตฺตนเยน ปริจารโก โหติ, อยํ ปน น ตาทิโส คุณวเสนปิ เวยฺยาวจฺจกรณวเสนปิ ลามโกเยว.

280. 'Canais de ruína' (apāyamukhāni) significa causas de destruição. 'Incapaz de alcançar' (anabhisambhuṇamāno) significa não alcançando, ou não sendo capaz de se esforçar. Na expressão 'carregando o khārividha', 'khārī' refere-se aos utensílios de um asceta, como o acendedor de fogo, o jarro de água, a colher de sacrifício, etc. 'Vidha' significa o mastro de transporte. Portanto, significa 'carregando o mastro de transporte cheio de utensílios de asceta'. Mas aqueles que leem 'khārivividha' explicam que 'khārī' é o nome do mastro de transporte, e 'vividha' refere-se a muitos utensílios, como jarros de água, etc. 'Aquele que se alimenta de frutas caídas' (pavattaphalabhojano) significa aquele que come frutas que caíram por si mesmas. 'Atendente' (paricārako) significa um atendente em virtude de realizar deveres como preparar o que é permitido, receber a tigela, lavar os pés, etc. Certamente, mesmo um noviço arahant, superior em virtudes, pode ser um atendente de um monge comum da maneira mencionada; mas este asceta não é assim; ele é inferior tanto em termos de virtude quanto em termos de prestação de serviços.

---

กสฺมา ปน ตาปสปพฺพชฺชา สาสนสฺส วินาสมุขนฺติ วุตฺตาติ? ยสฺมา คจฺฉนฺตํ คจฺฉนฺตํ สาสนํ ตาปสปพฺพชฺชาวเสน โอสกฺกิสฺสติ. อิมสฺมิญฺหิ สาสเน ปพฺพชิตฺวา ติสฺโส สิกฺขา ปูเรตุํ อสกฺโกนฺตํ ลชฺชิโน สิกฺขากามา – ‘‘นตฺถิ ตยา สทฺธึ อุโปสโถ วา ปวารณา วา สงฺฆกมฺมํ วา’’ติ ชิคุจฺฉิตฺวา ปริวชฺเชนฺติ. โส ‘‘ทุกฺกรํ ขุรธารูปมํ สาสเน ปฏิปตฺติปูรณํ ทุกฺขํ, ตาปสปพฺพชฺชา ปน สุกรา เจว พหุชนสมฺมตา จา’’ติ วิพฺภมิตฺวา ตาปโส โหติ. อญฺเญ ตํ ทิสฺวา – ‘‘กึ ตยา กต’’นฺติ ปุจฺฉนฺติ. โส – ‘‘ภาริยํ ตุมฺหากํ สาสเน กมฺมํ, อิธ ปน สฉนฺทจาริโน มย’’นฺติ [Pg.241] วทติ. โสปิ, ยทิ เอวํ อหมฺปิ เอตฺเถว ปพฺพชามีติ ตสฺส อนุสิกฺขนฺโต ตาปโส โหติ. เอวมญฺเญปิ อญฺเญปีติ กเมน ตาปสาว พหุกา โหนฺติ. เตสํ อุปฺปนฺนกาเล สาสนํ โอสกฺกิตํ นาม ภวิสฺสติ. โลเก เอวรูโป พุทฺโธ นาม อุปฺปชฺชิ, ตสฺส อีทิสํ นาม สาสนํ อโหสีติ สุตมตฺตเมว ภวิสฺสติ. อิทํ สนฺธาย ภควา ตาปสปพฺพชฺชํ สาสนสฺส วินาสมุขนฺติ อาห.

Mas por que a ordenação como asceta (tāpasapabbajjā) é chamada de canal de ruína para a Dispensação (sāsana)? Porque, com o passar do tempo, a Dispensação declinará devido à ordenação como asceta. Pois, nesta Dispensação, um monge que, tendo se ordenado, é incapaz de cumprir os três treinamentos, é evitado e rejeitado pelos monges conscienciosos que amam o treinamento, os quais dizem com desdém: 'Não há uposatha, pavāraṇā ou atos da Sangha junto com você'. Ele pensa: 'Cumprir a prática na Dispensação é difícil e doloroso, como caminhar no fio de uma navalha; mas a ordenação como asceta é fácil e altamente respeitada pelas pessoas'. Assim, ele deixa a ordem e se torna um asceta. Outros, vendo-o, perguntam: 'O que você fez?'. Ele responde: 'O trabalho na sua Dispensação é muito pesado, mas aqui nós agimos de acordo com a nossa própria vontade'. Outro monge pensa: 'Se é assim, eu também me ordenarei aqui', e imitando-o, torna-se um asceta. Dessa forma, outros e ainda outros fazem o mesmo, e gradualmente os ascetas tornam-se a maioria. Quando eles surgirem em grande número, a Dispensação declinará. No mundo, restará apenas o boato: 'Um Buda com tais características surgiu, e tal era a sua Dispensação'. Visando a isso, o Abençoado disse que a ordenação como asceta é um canal de ruína para a Dispensação.

---

กุทาลปิฏกนฺติ กนฺทมูลผลคฺคหณตฺถํ กุทาลญฺเจว ปิฏกญฺจ. คามสามนฺตํ วาติ วิชฺชาจรณสมฺปทาทีนิ อนภิสมฺภุณนฺโต, กสิกมฺมาทีหิ จ ชีวิตํ นิปฺผาเทตุํ ทุกฺขนฺติ มญฺญมาโน พหุชนกุหาปนตฺถํ คามสามนฺเต วา นิคมสามนฺเต วา อคฺคิสาลํ กตฺวา สปฺปิเตลทธิมธุผาณิตติลตณฺฑุลาทีหิ เจว นานาทารูหิ จ โหมกรณวเสน อคฺคึ ปริจรนฺโต อจฺฉติ.

'Enxada e cesto' (kudālapiṭakaṃ) refere-se a uma enxada e a um cesto para coletar tubérculos, raízes e frutas. 'Ou nos arredores de uma aldeia' significa que, sendo incapaz de alcançar a realização de conhecimento e conduta, etc., e considerando difícil ganhar a vida através da agricultura, etc., a fim de impressionar a multidão, ele constrói uma cabana de fogo perto de uma aldeia ou cidade e permanece ali servindo ao fogo por meio de oferendas de manteiga clarificada, óleo, coalhada, mel, melaço, gergelim, arroz, etc., e vários tipos de lenha.

---

จตุทฺวารํ อคารํ กริตฺวาติ จตุมุขํ ปานาคารํ กตฺวา ตสฺส ทฺวาเร มณฺฑปํ กตฺวา ตตฺถ ปานียํ อุปฏฺฐเปตฺวา อาคตาคเต ปานีเยน อาปุจฺฉติ. ยมฺปิสฺส อทฺธิกา กิลนฺตา ปานียํ ปิวิตฺวา ปริตุฏฺฐา ภตฺตปุฏํ วา ตณฺฑุลาทีนิ วา เทนฺติ, ตํ สพฺพํ คเหตฺวา อมฺพิลยาคุอาทีนิ กตฺวา พหุตรํ อามิสคหณตฺถํ เกสญฺจิ อนฺนํ เทติ, เกสญฺจิ ภตฺตปจนภาชนาทีนิ. เตหิปิ ทินฺนํ อามิสํ วา ปุพฺพณฺณาทีนิ วา คณฺหติ, ตานิ วฑฺฒิยา ปโยเชติ. เอวํ วฑฺฒมานวิภโว โคมหึสทาสีทาสปริคฺคหํ กโรติ, มหนฺตํ กุฏุมฺพํ สณฺฐเปติ. อิมํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ – ‘‘จตุทฺวารํ อคารํ กริตฺวา อจฺฉตี’’ติ. ‘‘ตมหํ ยถาสตฺติ ยถาพลํ ปฏิปูเชสฺสามี’’ติ อิทํ ปนสฺส ปฏิปตฺติมุขํ. อิมินา หิ มุเขน โส เอวํ ปฏิปชฺชตีติ. เอตฺตาวตา จ ภควตา สพฺพาปิ ตาปสปพฺพชฺชา นิทฺทิฏฺฐา โหนฺติ.

'Construindo uma casa com quatro portas' significa construir uma casa de água com quatro entradas, fazer um pavilhão em sua porta, colocar água ali e oferecer água aos viajantes que chegam e partem. E quando os viajantes cansados, tendo bebido a água e ficado satisfeitos, lhe dão pacotes de comida ou arroz, etc., ele aceita tudo isso, prepara mingau azedo, etc., e para obter ainda mais bens materiais, dá comida a alguns viajantes e utensílios de cozinha a outros. Ele também aceita os bens materiais ou grãos oferecidos por eles e os emprega para obter lucro. Assim, com sua riqueza aumentando, ele adquire gado, búfalos, servas e servos, e estabelece uma grande propriedade familiar. Visando a isso, foi dito: 'construindo uma casa com quatro portas, ele permanece ali'. 'Eu o honrarei de acordo com a minha capacidade e força' é apenas a fachada de sua prática. Pois, sob esse pretexto, ele age dessa maneira. Com isso, todas as formas de ordenação como asceta foram indicadas pelo Abençoado.

---

กถํ? อฏฺฐวิธา หิ ตาปสา – สปุตฺตภริยา, อุญฺฉาจริยา, อนคฺคิปกฺกิกา, อสามปากา, อสฺมมุฏฺฐิกา, ทนฺตวกฺกลิกา, ปวตฺตผลโภชนา, ปณฺฑุปลาสิกาติ. ตตฺถ เย เกณิยชฏิโล วิย กุฏุมฺพํ สณฺฐเปตฺวา วสนฺติ, เต สปุตฺตภริยา นาม.

Como? Pois existem oito tipos de ascetas: aqueles com filhos e esposas, aqueles que colhem grãos deixados para trás, aqueles que não cozinham com fogo, aqueles que não cozinham por si mesmos, aqueles que usam pedras do tamanho de um punho, aqueles que usam os dentes para descascar cascas de árvores, aqueles que se alimentam de frutas caídas e aqueles que se alimentam de folhas amareladas. Entre eles, aqueles que vivem estabelecendo uma propriedade familiar, como o asceta Keṇiya, são chamados de 'aqueles com filhos e esposas'.

---

เย [Pg.242] ปน ‘‘สปุตฺตทารภาโว นาม ปพฺพชิตสฺส อยุตฺโต’’ติ ลายนมทฺทนฏฺฐาเนสุ วีหิมุคฺคมาสติลาทีนิ สงฺกฑฺฒิตฺวา ปจิตฺวา ปริภุญฺชนฺติ, เต อุญฺฉาจริยา นาม.

Mas aqueles que pensam: 'Ter filhos e esposa é impróprio para um ordenado', e coletam arroz, feijão-mungo, feijão-preto, gergelim, etc., nos locais de colheita e debulha, cozinhando-os e consumindo-os, são chamados de 'aqueles que colhem grãos deixados para trás' (uñchācariyā).

---

เย ‘‘ขเลน ขลํ วิจริตฺวา วีหึ อาหริตฺวา โกฏฺเฏตฺวา ปริภุญฺชนํ นาม อยุตฺต’’นฺติ คามนิคเมสุ ตณฺฑุลภิกฺขํ คเหตฺวา ปจิตฺวา ปริภุญฺชนฺติ, เต อนคฺคิปกฺกิกา นาม.

Aqueles que pensam: 'Ir de eira em eira coletando arroz, descascando-o e consumindo-o é impróprio', e aceitam esmolas de arroz cru em aldeias e cidades, cozinhando-o e consumindo-o, são chamados de 'aqueles que não cozinham com fogo' (anaggipakkikā).

---

เย ปน ‘‘กึ ปพฺพชิตสฺส สามปาเกนา’’ติ คามํ ปวิสิตฺวา ปกฺกภิกฺขเมว คณฺหนฺติ, เต อสามปากา นาม.

Mas aqueles que pensam: 'Por que um ordenado deveria cozinhar por si mesmo?', e entram na aldeia aceitando apenas comida já cozida, são chamados de 'aqueles que não cozinham por si mesmos' (asāmapākā).

---

เย ‘‘ทิวเส ทิวเส ภิกฺขาปริเยฏฺฐิ นาม ทุกฺขา ปพฺพชิตสฺสา’’ติ มุฏฺฐิปาสาเณน อมฺพาฏกาทีนํ รุกฺขานํ ตจํ โกฏฺเฏตฺวา ขาทนฺติ, เต อสฺมมุฏฺฐิกา นาม.

Aqueles que pensam: 'Buscar esmolas de comida dia após dia é doloroso para um ordenado', e usam uma pedra do tamanho de um punho para bater e descascar a casca de árvores como a ambāṭaka, comendo-a, são chamados de 'aqueles que usam pedras do tamanho de um punho' (asmamuṭṭhikā).

---

เย ปน ‘‘ปาสาเณน ตจํ โกฏฺเฏตฺวา วิจรณํ นาม ทุกฺข’’นฺติ ทนฺเตเหว อุพฺพาเฏตฺวา ขาทนฺติ, เต ทนฺตวกฺกลิกา นาม.

Mas aqueles que pensam: 'Andar por aí batendo na casca com uma pedra é doloroso', e arrancam a casca com os próprios dentes para comê-la, são chamados de 'aqueles que usam os dentes para descascar cascas de árvores' (dantavakkalikā).

---

เย ‘‘ทนฺเตหิ อุพฺพาเฏตฺวา ขาทนํ นาม ทุกฺขํ ปพฺพชิตสฺสา’’ติ เลฑฺฑุทณฺฑาทีหิ ปหริตฺวา ปติตานิ ผลานิ ปริภุญฺชนฺติ, เต ปวตฺตผลโภชนา นาม.

Aqueles que pensam: 'Arrancar a casca com os dentes para comer é doloroso para um ordenado', e consomem frutas que caíram após serem atingidas por torrões de terra, bastões, etc., são chamados de 'aqueles que se alimentam de frutas caídas' (pavattaphalabhojanā).

---

เย ปน ‘‘เลฑฺฑุทณฺฑาทีหิ ปาเตตฺวา ปริโภโค นาม อสารุปฺโป ปพฺพชิตสฺสา’’ติ สยํ ปติตาเนว ปุปฺผผลปณฺฑุปลาสาทีนิ ขาทนฺตา ยาเปนฺติ, เต ปณฺฑุปลาสิกา นาม.

Mas aqueles que pensam: 'Derrubar frutas com torrões de terra, bastões, etc., para consumo é impróprio para um ordenado', e sustentam-se comendo apenas flores, frutas e folhas amareladas que caíram por si mesmas, são chamados de 'aqueles que se alimentam de folhas amareladas' (paṇḍupalāsikā).

---

เต ติวิธา – อุกฺกฏฺฐมชฺฌิมมุทุกวเสน. ตตฺถ เย นิสินฺนฏฺฐานโต อนุฏฺฐาย หตฺเถน ปาปุณนฏฺฐาเนว ปติตํ คเหตฺวา ขาทนฺติ, เต อุกฺกฏฺฐา. เย เอกรุกฺขโต อญฺญํ รุกฺขํ น คจฺฉนฺติ, เต มชฺฌิมา. เย ตํ ตํ รุกฺขมูลํ คนฺตฺวา ปริเยสิตฺวา ขาทนฺติ, เต มุทุกา.

Eles são de três tipos: estritos (ukkaṭṭha), moderados (majjhima) e brandos (muduka). Entre eles, aqueles que, sem se levantarem de onde estão sentados, pegam e comem apenas o que caiu ao alcance de suas mãos, são os estritos. Aqueles que não vão de uma árvore para outra são os moderados. Aqueles que vão ao pé de várias árvores para procurar e comer são os brandos.

---

อิมา ปน อฏฺฐปิ ตาปสปพฺพชฺชา อิมาหิ จตูหิเยว สงฺคหํ คจฺฉนฺติ. กถํ? เอตาสุ หิ สปุตฺตภริยา จ อุญฺฉาจริยา จ อคารํ ภชนฺติ. อนคฺคิปกฺกิกา จ อสามปากา จ อคฺยาคารํ ภชนฺติ. อสฺมมุฏฺฐิกา จ ทนฺตวกฺกลิกา จ กนฺทมูลผลโภชนํ ภชนฺติ. ปวตฺตผลโภชนา จ ปณฺฑุปลาสิกา จ ปวตฺตผลโภชนํ ภชนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เอตฺตาวตา จ ภควตา สพฺพาปิ ตาปสปพฺพชฺชา นิทฺทิฏฺฐา โหนฺตี’’ติ.

Mas todas essas oito formas de ordenação como asceta estão incluídas nestas quatro mencionadas. Como? Pois, entre elas, os que têm filhos e esposas e os que colhem grãos deixados para trás recorrem a uma casa (agāra). Os que não cozinham com fogo e os que não cozinham por si mesmos recorrem a uma cabana de fogo (agyāgāra). Os que usam pedras do tamanho de um punho e os que usam os dentes para descascar cascas de árvores recorrem à alimentação de tubérculos, raíces e frutas (kandamūlaphalabhojana). Os que se alimentam de frutas caídas e os que se alimentam de folhas amareladas recorrem à alimentação de frutas caídas (pavattaphalabhojana). Por isso foi dito: 'Com isso, todas as formas de ordenação como asceta foram indicadas pelo Abençoado'.

---

๒๘๑-๒๘๒. อิทานิ [Pg.243] ภควา สาจริยกสฺส อมฺพฏฺฐสฺส วิชฺชาจรณสมฺปทาย อปายมุขมฺปิ อปฺปตฺตภาวํ ทสฺเสตุํ ตํ กึ มญฺญสิ อมฺพฏฺฐาติอาทิมาห. ตํ อุตฺตานตฺถเมว. อตฺตนา อาปายิโกปิ อปริปูรมาโนติ อตฺตนา วิชฺชาจรณสมฺปทาย อาปายิเกนาปิ อปริปูรมาเนน.

281-282. Agora, a fim de mostrar que Ambaṭṭha, junto com seu mestre, não alcançou sequer os canais de ruína da realização de conhecimento e conduta, o Abençoado disse: 'O que você acha, Ambaṭṭha?', e assim por diante. Isso tem um significado claro. 'Mesmo sendo ele próprio um seguidor do caminho da ruína, sem preenchê-lo' significa que ele próprio, estando no caminho da ruína em relação à realização de conhecimento e conduta, é incapaz de preencher sequer essa condição de ruína.

---

ปุพฺพกอิสิภาวานุโยควณฺณนา

Comentário sobre a Prática dos Antigos Sábios (Pubbakaisibhāvānuyoga)

---

๒๘๓. ทตฺติกนฺติ ทินฺนกํ. สมฺมุขีภาวมฺปิ น ททาตีติ กสฺมา น ททาติ? โส กิร สมฺมุขา อาวฏฺฏนึ นาม วิชฺชํ ชานาติ. ยทา ราชา มหารเหน อลงฺกาเรน อลงฺกโต โหติ, ตทา รญฺโญ สมีเป ฐตฺวา ตสฺส อลงฺการสฺส นามํ คณฺหติ. ตสฺส ราชา นาเม คหิเต น เทมีติ วตฺตุํ น สกฺโกติ. ทตฺวา ปุน ฉณทิวเส อลงฺการํ อาหรถาติ วตฺวา, นตฺถิ, เทว, ตุมฺเหหิ พฺราหฺมณสฺส ทินฺโนติ วุตฺโต, ‘‘กสฺมา เม ทินฺโน’’ติ ปุจฺฉิ. เต อมจฺจา ‘โส พฺราหฺมโณ สมฺมุขา อาวฏฺฏนิมายํ ชานาติ. ตาย ตุมฺเห อาวฏฺเฏตฺวา คเหตฺวา คจฺฉตี’ติ อาหํสุ. อปเร รญฺญา สห ตสฺส อติสหายภาวํ อสหนฺตา อาหํสุ – ‘‘เทว, เอตสฺส พฺราหฺมณสฺส สรีเร สงฺขผลิตกุฏฺฐํ นาม อตฺถิ. ตุมฺเห เอตํ ทิสฺวาว อาลิงฺคถ ปรามสถ, อิทญฺจ กุฏฺฐํ นาม กายสํสคฺควเสน อนุคจฺฉติ, มา เอวํ กโรถา’’ติ. ตโต ปฏฺฐาย ตสฺส ราชา สมฺมุขีภาวํ น เทติ.

283. "Dattika" significa o que foi dado (alimento oferecido). "Nem mesmo concede a sua presença (audiência pessoal)": por que ele não a concede? Diz-se que aquele brâmane conhecia uma arte mágica de encantamento presencial chamada sammukhā āvaṭṭanī. Quando o rei estava adornado com ornamentos de grande valor, o brâmane se aproximava dele e pronunciava o nome do ornamento. Uma vez que o nome era pronunciado pelo brâmane, o rei não conseguia dizer "Não te dou". Tendo-o entregado, mais tarde, no dia do festival, o rei ordenava: "Tragam o ornamento". Quando lhe diziam: "Não há mais, Majestade, foi dado por vós ao brâmane", o rei perguntava: "Por que eu o dei?". Os ministros disseram: "Aquele brâmane conhece a arte ilusória da atração presencial. Com ela, ele vos encanta, toma o ornamento e vai embora." Outros ministros, não tolerando a íntima amizade dele com o rei, disseram: "Majestade, no corpo deste brâmane há uma lepra branca como concha (saṅkhaphalitakuṭṭha). Vós, ao vê-lo, o abraçais e o tocais; e essa lepra costuma se espalhar pelo contato corporal. Não façais isso." A partir de então, o rei não lhe concedeu mais a sua presença física.

---

ยสฺมา ปน โส พฺราหฺมโณ ปณฺฑิโต ขตฺตวิชฺชาย กุสโล, เตน สห มนฺเตตฺวา กตกมฺมํ นาม น วิรุชฺฌติ, ตสฺมา สาณิปาการสฺส อนฺโต ฐตฺวา พหิ ฐิเตน เตน สทฺธึ มนฺเตติ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘ติโร ทุสฺสนฺเตน มนฺเตตี’’ติ. ตตฺถ ติโรทุสฺสนฺเตนาติ ติโรทุสฺเสน. อยเมว วา ปาโฐ. ธมฺมิกนฺติ อนวชฺชํ. ปยาตนฺติ อภิหริตฺวา ทินฺนํ. กถํ ตสฺส ราชาติ ยสฺส รญฺโญ พฺราหฺมโณ อีทิสํ ภิกฺขํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย, กถํ ตสฺส พฺราหฺมณสฺส โส ราชา สมฺมุขีภาวมฺปิ น ทเทยฺย. อยํ ปน อทินฺนกํ มายาย คณฺหติ, เตนสฺส สมฺมุขีภาวํ ราชา น เทตีติ นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพนฺติ อยเมตฺถ อธิปฺปาโย. ‘‘อิทํ ปน การณํ ฐเปตฺวา ราชานญฺเจว พฺราหฺมณญฺจ น อญฺโญ โกจิ ชานาติ. ตเทตํ เอวํ รหสฺสมฺปิ ปฏิจฺฉนฺนมฺปิ อทฺธา สพฺพญฺญู สมโณ โคตโมติ นิฏฺฐํ คมิสฺสตี’’ติ ภควา ปกาเสสิ.

No entanto, como aquele brâmane era sábio e perito na ciência da política (khattavijjā), qualquer ação realizada após consultar-se com ele não falhava; por isso, o rei, permanecendo dentro de uma cortina de tecido, consultava-se com ele, que ficava do lado de fora. Referindo-se a isso, foi dito: "ele se consulta por trás de uma cortina de tecido" (tiro dussantena manteti). Aqui, tirodussantena significa por trás de uma cortina de tecido (tirodussena); ou esta mesma é a leitura do texto. Dhammika significa irrepreensível (anavajja). Payāta significa trazido e oferecido (abhiharitvā dinnaṃ). "Como o rei dele...": se o brâmane aceitasse tal esmola daquele rei, como poderia esse rei não lhe conceder sequer a sua presença? Mas este brâmane toma por meio de truques o que não lhe foi dado; por isso, o rei não lhe concede a sua presença. Deve-se chegar a essa conclusão aqui; este é o significado pretendido. Pensando: "Exceto o rei e o brâmane, ninguém mais conhece esta razão. Sendo este assunto tão secreto e oculto, ele certamente concluirá: 'O Asceta Gotama é de fato omnisciente'", o Abençoado revelou isso.

---

๒๘๔. อิทานิ [Pg.244] อยญฺจ อมฺพฏฺโฐ, อาจริโย จสฺส มนฺเต นิสฺสาย อติมานิโน. เตน เตสํ มนฺตนิสฺสิตมานนิมฺมทนตฺถํ อุตฺตริ เทสนํ วฑฺเฒนฺโต ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐ, อิธ ราชาติอาทิมาห. ตตฺถ รถูปตฺถเรติ รถมฺหิ รญฺโญ ฐานตฺถํ อตฺถริตฺวา สชฺชิตปเทเส. อุคฺเคหิ วาติ อุคฺคตุคฺคเตหิ วา อมจฺเจหิ. ราชญฺเญหีติ อนภิสิตฺตกุมาเรหิ. กิญฺจิเทว มนฺตนนฺติ อสุกสฺมึ เทเส ตฬากํ วา มาติกํ วา กาตุํ วฏฺฏติ, อสุกสฺมึ คามํ วา นิคมํ วา นครํ วา นิเวเสตุนฺติ เอวรูปํ ปากฏมนฺตนํ. ตเทว มนฺตนนฺติ ยํ รญฺญา มนฺติตํ ตเทว. ตาทิเสหิเยว สีสุกฺเขปภมุกฺเขปาทีหิ อากาเรหิ มนฺเตยฺย. ราชภณิตนฺติ ยถา รญฺญา ภณิตํ, ตสฺสตฺถสฺส สาธนสมตฺถํ. โสปิ ตสฺสตฺถสฺส สาธนสมตฺถเมว ภณิตํ ภณตีติ อตฺโถ.

284. Agora, tanto este Ambaṭṭha quanto seu mestre eram extremamente orgulhosos devido aos seus mantras. Por isso, para subjugar o orgulho deles baseado nos mantras, expandindo o ensinamento mais adiante, o Buda disse: "O que pensas, Ambaṭṭha, aqui um rei...", etc. Aqui, "no assento do carro" (rathūpatthare) significa no local preparado e estendido no carro para o rei se posicionar. "Ou com os eminentes" (uggehi vā) significa com ministros altamente proeminentes. "Com os príncipes" (rājaññehi) significa com príncipes ainda não consagrados. "Alguma consulta" (kiñcideva mantanaṃ) significa uma consulta pública deste tipo: "Neste lugar convém construir um reservatório de água ou um canal; neste lugar convém estabelecer uma aldeia, uma vila ou uma cidade". "Essa mesma consulta" (tadeva mantanaṃ) significa exatamente o que foi deliberado pelo rei. Ele se consultaria por meio de gestos como levantar a cabeça, levantar as sobrancelhas, etc. "O que foi dito pelo rei" (rājabhaṇitaṃ) significa: assim como o rei falou algo capaz de realizar aquele propósito, o servo também fala exatamente o que é capaz de realizar aquele propósito. Este é o significado.

---

๒๘๕. ปวตฺตาโรติ ปวตฺตยิตาโร. เยสนฺติ เยสํ สนฺตกํ. มนฺตปทนฺติ เวทสงฺขาตํ มนฺตเมว. คีตนฺติ อฏฺฐกาทีหิ ทสหิ โปราณกพฺราหฺมเณหิ สรสมฺปตฺติวเสน สชฺฌายิตํ. ปวุตฺตนฺติ อญฺเญสํ วุตฺตํ, วาจิตนฺติ อตฺโถ. สมิหิตนฺติ สมุปพฺยูฬฺหํ ราสิกตํ, ปิณฺฑํ กตฺวา ฐปิตนฺติ อตฺโถ. ตทนุคายนฺตีติ เอตรหิ พฺราหฺมณา ตํ เตหิ ปุพฺเพ คีตํ อนุคายนฺติ อนุสชฺฌายนฺติ. ตทนุภาสนฺตีติ ตํ อนุภาสนฺติ, อิทํ ปุริมสฺเสว เววจนํ. ภาสิตมนุภาสนฺตีติ เตหิ ภาสิตํ สชฺฌายิตํ อนุสชฺฌายนฺติ. วาจิตมนุวาเจนฺตีติ เตหิ อญฺเญสํ วาจิตํ อนุวาเจนฺติ.

285. "Autores" (pavattāro) significa aqueles que fizeram surgir. "De quem" (yesaṃ) significa o que pertencia a eles. "Versos dos mantras" (mantapadaṃ) significa o próprio mantra conhecido como os Vedas. "Cantado" (gītaṃ) significa recitado pelos dez antigos sábios brâmanes, como Aṭṭhaka e outros, com a devida entonação e melodia. "Proferido" (pavuttaṃ) significa recitado ou ensinado a outros. "Compilado" (samihitaṃ) significa bem reunido, agrupado e colocado em conjunto. "Cantam depois deles" (tadanugāyanti) significa que os brâmanes de hoje cantam e recitam imitando o que foi cantado por aqueles sábios no passado. "Falam depois deles" (tadanubhāsanti) significa que repetem o que foi dito; este é um sinônimo do termo anterior. "Repetem o que foi falado" (bhāsitamanubhāsanti) significa que recitam imitando o que foi falado e recitado por aqueles sábios. "Ensinam o que foi ensinado" (vācitamanuvācenti) significa que fazem outros recitarem imitando o que foi ensinado por aqueles sábios a outros.

---

เสยฺยถิทนฺติ เต กตเมหิ อตฺโถ. อฏฺฐโกติอาทีนิ เตสํ นามานิ. เต กิร ทิพฺเพน จกฺขุนา โอโลเกตฺวา ปรูปฆาตํ อกตฺวา กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภควโต ปาวจเนน สห สํสนฺทิตฺวา มนฺเต คนฺถึสุ. อปราปเร ปน พฺราหฺมณา ปาณาติปาตาทีนิ ปกฺขิปิตฺวา ตโย เวเท ภินฺทิตฺวา พุทฺธวจเนน สทฺธึ วิรุทฺเธ อกํสุ. เนตํ ฐานํ วิชฺชตีติ เยน ตฺวํ อิสิ ภเวยฺยาสิ, เอตํ การณํ น วิชฺชติ. อิธ ภควา ยสฺมา – ‘‘เอส ปุจฺฉิยมาโนปิ, อตฺตโน อวตฺถรณภาวํ ญตฺวา ปฏิวจนํ น ทสฺสตี’’ติ ชานาติ, ตสฺมา ปฏิญฺญํ อคเหตฺวาว ตํ อิสิภาวํ ปฏิกฺขิปิ.

"A saber" (seyyathidaṃ) significa "quem são eles?". Aṭṭhaka e outros são os nomes daqueles antigos sábios. Diz-se que eles, olhando com o olho divino e sem causar dano a outrem, compuseram os mantras em harmonia com os ensinamentos do Abençoado Kassapa, o Buda Perfeitamente Iluminado. No entanto, brâmanes posteriores, inserindo a destruição da vida e outras práticas, corromperam os três Vedas e os tornaram contraditórios às palavras do Buda. "Isso é impossível" (netaṃ ṭhānaṃ vijjati) significa que não há possibilidade de seres um sábio (isi). Aqui, o Abençoado, sabendo que "este Ambaṭṭha, mesmo sendo questionado, sabendo que seria humilhado, não daria uma resposta", rejeitou a sua condição de sábio sem sequer exigir dele uma admissão.

---

๒๘๖. อิทานิ [Pg.245] ยสฺมา เต โปราณา ทส พฺราหฺมณา นิรามคนฺธา อนิตฺถิคนฺธา รโชชลฺลธรา พฺรหฺมจาริโน อรญฺญายตเน ปพฺพตปาเทสุ วนมูลผลาหารา วสึสุ. ยทา กตฺถจิ คนฺตุกามา โหนฺติ, อิทฺธิยา อากาเสเนว คจฺฉนฺติ, นตฺถิ เตสํ ยาเนน กิจฺจํ. สพฺพทิสาสุ จ เนสํ เมตฺตาทิพฺรหฺมวิหารภาวนาว อารกฺขา โหติ, นตฺถิ เตสํ ปาการปุริสคุตฺตีหิ อตฺโถ. อิมินา จ อมฺพฏฺเฐน สุตปุพฺพา เตสํ ปฏิปตฺติ; ตสฺมา อิมสฺส สาจริยกสฺส เตสํ ปฏิปตฺติโต อารกภาวํ ทสฺเสตุํ – ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อมฺพฏฺฐา’’ติอาทิมาห.

286. Agora, visto que aqueles dez antigos brâmanes viviam livres do odor das impurezas (nirāmagandhā), livres do odor de mulheres (anitthigandhā), cobertos de poeira e sujeira (rajojalladharā), praticando a vida santa (brahmacārino), em moradas florestais e ao pé das montanhas, alimentando-se de raízes e frutos silvestres. Quando queriam ir a algum lugar, iam pelo ar através de poderes psíquicos (iddhiyā); não tinham necessidade de veículos. E em todas as direções, a própria meditação nos estados sublimes, como a benevolência (mettā), era a sua proteção; não tinham necessidade de muros ou de guardas armados. E Ambaṭṭha já tinha ouvido falar da prática deles no passado; portanto, para mostrar quão distante este Ambaṭṭha, junto com seu mestre, estava da prática daqueles sábios, o Buda disse: "O que pensas, Ambaṭṭha...", etc.

---

ตตฺถ วิจิตกาฬกนฺติ วิจินิตฺวา อปนีตกาฬกํ. เวฐกนตปสฺสาหีติ ทุสฺสปฏฺฏทุสฺสเวณิ อาทีหิ เวฐเกหิ นมิตผาสุกาหิ. กุตฺตวาเลหีติ โสภากรณตฺถํ กปฺเปตุํ, ยุตฺตฏฺฐาเนสุ กปฺปิตวาเลหิ. เอตฺถ จ วฬวานํเยว วาลา กปฺปิตา, น รถานํ, วฬวปยุตฺตตฺตา ปน รถาปิ ‘‘กุตฺตวาลา’’ติ วุตฺตา. อุกฺกิณฺณปริขาสูติ ขตปริขาสุ. โอกฺขิตฺตปลิฆาสูติ ฐปิตปลิฆาสุ. นครูปการิกาสูติ เอตฺถ อุปการิกาติ ปเรสํ อาโรหนิวารณตฺถํ สมนฺตา นครํ ปาการสฺส อโธภาเค กตสุธากมฺมํ วุจฺจติ. อิธ ปน ตาหิ อุปการิกาหิ ยุตฺตานิ นคราเนว ‘‘นครูปการิกาโย’’ติ อธิปฺเปตานิ. รกฺขาเปนฺตีติ ตาทิเสสุ นคเรสุ วสนฺตาปิ อตฺตานํ รกฺขาเปนฺติ. กงฺขาติ ‘‘สพฺพญฺญู, น สพฺพญฺญู’’ติ เอวํ สํสโย. วิมตีติ ตสฺเสว เววจนํ, วิรูปา มติ, วินิจฺฉินิตุํ อสมตฺถาติ อตฺโถ. อิทํ ภควา ‘‘อมฺพฏฺฐสฺส อิมินา อตฺตภาเวน มคฺคปาตุภาโว นตฺถิ, เกวลํ ทิวโส วีติวตฺตติ, อยํ โข ปน ลกฺขณปริเยสนตฺถํ อาคโต, ตมฺปิ กิจฺจํ นสฺสรติ. หนฺทสฺส สติชนนตฺถํ นยํ เทมี’’ติ อาห.

Aqui, "com os grãos pretos removidos" (vicitakāḷakaṃ) significa que os grãos pretos foram selecionados e retirados. "Com as laterais curvadas por amarras" (veṭhakanatapassāhi) significa que as costelas do carro foram curvadas por amarras feitas de tiras de pano ou cordas de tecido. "Com caudas aparadas" (kuttavālehi) significa com pelos cortados nos locais apropriados para fins estéticos. E aqui, apenas os pelos das éguas foram cortados, não os dos carros; no entanto, por estarem atrelados às éguas, os carros também são chamados de "com caudas aparadas" (kuttavālā). "Com fossos escavados" (ukkiṇṇaparikhāsu) significa com fossos cavados. "Com barras de porta abaixadas" (okkhittapalighāsu) significa com trincos de porta colocados. Em "nas cidades fortificadas" (nagarūpakārikāsu), upakārikā refere-se ao reboco de gesso feito na parte inferior da muralha ao redor da cidade para evitar que os inimigos subam. Aqui, as próprias cidades providas dessas upakārikā são chamadas de nagarūpakārikāyo. "Fazem-se proteger" (rakkhāpenti) significa que, mesmo vivendo em tais cidades, eles ainda se fazem proteger por homens armados com longas espadas. "Dúvida" (kaṅkhā) significa a hesitação: "Será ele omnisciente ou não?". "Hesitação" (vimati) é um sinônimo de kaṅkhā, significando uma mente dividida, incapaz de decidir. O Abençoado disse isso pensando: "Ambaṭṭha não alcançará o Caminho nesta existência; o dia está apenas passando. Ele veio para examinar as marcas físicas, mas não se lembra dessa tarefa. Ora, dar-lhe-ei um indício para despertar a sua atenção."

---

ทฺเวลกฺขณทสฺสนวณฺณนา

Explicação da Demonstração das Duas Marcas

---

๒๘๗. เอวํ วตฺวา ปน ยสฺมา พุทฺธานํ นิสินฺนานํ วา นิปนฺนานํ วา โกจิ ลกฺขณํ ปริเยสิตุํ น สกฺโกติ, ฐิตานํ ปน จงฺกมนฺตานํ วา สกฺโกติ. อาจิณฺณญฺเจตํ พุทฺธานํ ลกฺขณปริเยสนตฺถํ อาคตภาวํ ญตฺวา อุฏฺฐายาสนา จงฺกมาธิฏฺฐานํ นาม, เตน ภควา อุฏฺฐายาสนา พหิ นิกฺขนฺโต. ตสฺมา อถ โข ภควาติอาทิ วุตฺตํ.

287. Tendo dito isso, como ninguém é capaz de examinar as marcas dos Budas enquanto eles estão sentados ou deitados, mas é possível quando estão de pé ou caminhando, e sendo o costume dos Budas, ao saberem que alguém veio para examinar as marcas, levantar-se do assento e realizar a meditação caminhando, o Abençoado levantou-se do assento e saiu. Por isso, foi dito: "Então, o Abençoado...", etc.

---

สมนฺเนสีติ [Pg.246] คเวสิ, เอกํ ทฺเวติ วา คณยนฺโต สมานยิ. เยภุยฺเยนาติ ปาเยน, พหุกานิ อทฺทส, อปฺปานิ น อทฺทสาติ อตฺโถ. ตโต ยานิ น อทฺทส เตสํ ทีปนตฺถํ วุตฺตํ – ‘‘ฐเปตฺวา ทฺเว’’ติ. กงฺขตีติ ‘‘อโห วต ปสฺเสยฺย’’นฺติ ปตฺถนํ อุปฺปาเทติ. วิจิกิจฺฉตีติ ตโต ตโต ตานิ วิจินนฺโต กิจฺฉติ น สกฺโกติ ทฏฺฐุํ. นาธิมุจฺจตีติ ตาย วิจิกิจฺฉาย สนฺนิฏฺฐานํ น คจฺฉติ. น สมฺปสีทตีติ ตโต – ‘‘ปริปุณฺณลกฺขโณ อย’’นฺติ ภควติ ปสาทํ นาปชฺชติ. กงฺขาย วา ทุพฺพลา วิมติ วุตฺตา, วิจิกิจฺฉาย มชฺฌิมา, อนธิมุจฺจนตาย พลวตี, อสมฺปสาเทน เตหิ ตีหิ ธมฺเมหิ จิตฺตสฺส กาลุสิยภาโว. โกโสหิเตติ วตฺถิโกเสน ปฏิจฺฉนฺเน. วตฺถคุยฺเหติ องฺคชาเต ภควโต หิ วรวารณสฺเสว โกโสหิตํ วตฺถคุยฺหํ สุวณฺณวณฺณํ ปทุมคพฺภสมานํ. ตํ โส วตฺถปฏิจฺฉนฺนตฺตา อปสฺสนฺโต, อนฺโตมุขคตาย จ ชิวฺหาย ปหูตภาวํ อสลฺลกฺเขนฺโต เตสุ ทฺวีสุ ลกฺขเณสุ กงฺขี อโหสิ วิจิกิจฺฉี.

"Examinou" (samannesi) significa que buscou, contando "uma, duas", e as reuniu em sua mente. "Em sua maioria" (yebhuyyena) significa que, em geral, ele viu a maioria das marcas, e não viu apenas algumas. Para indicar aquelas que ele não viu, foi dito: "exceto duas" (ṭhapetvā dve). "Deseja" (kaṅkhati) significa que gera o anseio: "Ah, se eu pudesse ver!". "Hesita" (vicikicchati) significa que, ao procurá-las em várias partes do corpo, ele se esforça, mas não consegue vê-las. "Não se decide" (nādhimuccati) significa que, devido a essa hesitação, ele não chega a uma conclusão. "Não se tranquiliza" (na sampasīdati) significa que, por não conseguir decidir, ele não desenvolve fé no Abençoado, pensando: "Este homem possui as marcas completas". Pela palavra kaṅkhā (dúvida), indica-se uma hesitação fraca; por vicikicchā (incerteza), uma hesitação média; por anadhimuccanatā (indecisão), uma hesitação forte; e por asampasādana (falta de confiança), indica-se a turbulência da mente causada por esses três estados. "Embainhado" (kosohite) significa oculto por uma bainha de pele. "No órgão genital" (vatthaguyhe). Pois o órgão genital do Abençoado, assim como o de um nobre elefante, é embainhado, tem a cor do ouro e assemelha-se ao interior de um lótus. Não o vendo por estar coberto pelas vestes, e também não percebendo a vastidão da língua que estava dentro da boca, ele ficou em dúvida e hesitação a respeito dessas duas marcas.

---

๒๘๘. ตถารูปนฺติ ตํ รูปํ. กิเมตฺถ อญฺเญน วตฺตพฺพํ? วุตฺตเมตํ นาคเสนตฺเถเรเนว มิลินฺทรญฺญา ปุฏฺเฐน – ‘‘ทุกฺกรํ, ภนฺเต, นาคเสน, ภควตา กตนฺติ. กึ มหาราชาติ? มหาชเนน หิริกรโณกาสํ พฺรหฺมายุ พฺราหฺมณสฺส จ อนฺเตวาสิ อุตฺตรสฺส จ, พาวริสฺส อนฺเตวาสีนํ โสฬสพฺราหฺมณานญฺจ, เสลสฺส พฺราหฺมณสฺส จ อนฺเตวาสีนํ ติสตมาณวานญฺจ ทสฺเสสิ, ภนฺเตติ. น, มหาราช, ภควา คุยฺหํ ทสฺเสสิ. ฉายํ ภควา ทสฺเสสิ. อิทฺธิยา อภิสงฺขริตฺวา นิวาสนนิวตฺถํ กายพนฺธนพทฺธํ จีวรปารุตํ ฉายารูปกมตฺตํ ทสฺเสสิ มหาราชาติ. ฉายํ ทิฏฺเฐ สติ ทิฏฺฐํเยว นนุ, ภนฺเตติ? ติฏฺฐเตตํ, มหาราช, หทยรูปํ ทิสฺวา พุชฺฌนกสตฺโต ภเวยฺย, หทยมํสํ นีหริตฺวา ทสฺเสยฺย สมฺมาสมฺพุทฺโธติ. กลฺโลสิ, ภนฺเต, นาคเสนา’’ติ.

288. "Tal forma" (tathārūpaṃ) significa aquela forma. O que mais precisa ser dito aqui por outrem? Isso foi explicado pelo próprio Venerável Nāgasena quando questionado pelo Rei Milinda: "Venerável Nāgasena, o Abençoado realizou algo muito difícil." "O que foi difícil, ó rei?" "O Abençoado mostrou a parte que causa vergonha diante de uma grande multidão ao brâmane Brahmāyu e ao seu discípulo Uttara, aos dezesseis discípulos brâmanes de Bāvarī, ao brâmane Sela e aos seus trezentos jovens discípulos." "Não, ó rei, o Abençoado não mostrou o órgão genital real. O Abençoado mostrou uma projeção (chāya). Através do poder psíquico, ele criou e mostrou apenas uma imagem projetada (chāyārūpaka) que parecia vestir a roupa de baixo, estar atada com o cinto e coberta com o manto." "Mas, venerável senhor, ao ver a projeção, não é o mesmo que ver o próprio órgão?" "Deixe isso de lado, ó rei. Se houvesse um ser capaz de se iluminar ao ver a forma do coração, o Buda Perfeitamente Iluminado extrairia a carne do seu coração e a mostraria." "És muito hábil, venerável Nāgasena!"

---

นินฺนาเมตฺวาติ นีหริตฺวา. อนุมสีติ กถินสูจึ วิย กตฺวา อนุมชฺชิ, ตถากรเณน เจตฺถ มุทุภาโว, กณฺณโสตานุมสเนน ทีฆภาโว, นาสิกโสตานุมสเนน ตนุภาโว, นลาฏจฺฉาทเนน ปุถุลภาโว ปกาสิโตติ เวทิตพฺโพ.

"Tendo estendido" (ninnāmetvā) significa tendo colocado para fora. "Tocou" (anumasi) significa que ele a tornou fina como uma agulha afiada e a moveu. Deve-se entender que, ao fazer isso, revelou-se a sua maciez; ao tocar os canais dos ouvidos, revelou-se o seu comprimento; ao tocar as narinas, revelou-se a sua finura; e ao cobrir a testa, revelou-se a sua largura.

---

๒๘๙. ปฏิมาเนนฺโตติ [Pg.247] อาคเมนฺโต, อาคมนมสฺส ปตฺเถนฺโต อุทิกฺขนฺโตติ อตฺโถ.

289. "Esperando" (paṭimānento) significa aguardando, desejando a sua vinda e observando. Este é o significado.

---

๒๙๐. กถาสลฺลาโปติ กถา จ สลฺลาโป จ, กถนํ ปฏิกถนนฺติ อตฺโถ.

290. "Conversa" (kathāsallāpo) significa a fala inicial e a resposta, ou seja, falar e responder. Este é o significado.

---

๒๙๑. อโห วตาติ ครหวจนเมตํ. เรติ อิทํ หีฬนวเสน อามนฺตนํ. ปณฺฑิตกาติ ตเมว ชิคุจฺฉนฺโต อาห. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. เอวรูเปน กิร โภ ปุริโส อตฺถจรเกนาติ อิทํ ยาทิโส ตฺวํ, เอทิเส อตฺถจรเก หิตการเก สติ ปุริโส นิรยํเยว คจฺเฉยฺย, น อญฺญตฺราติ อิมมตฺถํ สนฺธาย วทติ. อาสชฺช อาสชฺชาติ ฆฏฺเฏตฺวา ฆฏฺเฏตฺวา. อมฺเหปิ เอวํ อุปเนยฺย อุปเนยฺยาติ พฺราหฺมโณ โข ปน อมฺพฏฺฐ โปกฺขรสาตีติอาทีนิ วตฺวา เอวํ อุปเนตฺวา อุปเนตฺวา ปฏิจฺฉนฺนํ การณํ อาวิกริตฺวา สุฏฺฐุ ทาสาทิภาวํ อาโรเปตฺวา อวจ, ตยา อมฺเห อกฺโกสาปิตาติ อธิปฺปาโย. ปทสาเยว ปวตฺเตสีติ ปาเทน ปหริตฺวา ภูมิยํ ปาเตสิ. ยญฺจ โส ปุพฺเพ อาจริเยน สทฺธึ รถํ อารุหิตฺวา สารถิ หุตฺวา อคมาสิ, ตมฺปิสฺส ฐานํ อจฺฉินฺทิตฺวา รถสฺส ปุรโต ปทสา เยวสฺส คมนํ อกาสิ.

291. "Ah, de fato!" (aho vata) é uma expressão de censura. "Ei!" (re) é uma forma de tratamento usada com desprezo. "Sabichão" (paṇḍitakā), ele disse isso com aversão a ele. O mesmo se aplica aos outros dois termos seguintes. "Com tal assistente..." (evarūpena... atthacarakena) significa: "Com um assistente e benfeitor como tu, um homem iria direto para o inferno e para nenhum outro lugar". Ele disse isso referindo-se a este significado. "Atacando repetidamente" (āsajja āsajja) significa ofendendo repetidamente. "E nos rebaixando assim..." (amhepi... upaneyya) significa: tendo dito palavras como "O brâmane Pokkharasāti, ó Ambaṭṭha...", e assim nos rebaixando repetidamente, revelando o que estava oculto, expondo a nossa condição de descendentes de escravos, ele disse: "Foste a causa de sermos insultados". Este é o significado pretendido pelo brâmane. "Derrubou-o com o pé" (padasāyeva pavattesi) significa que o chutou e o fez cair no chão. E a posição que ele tinha antes, de subir no carro com seu mestre e atuar como cocheiro, foi-lhe retirada, e o mestre o fez caminhar a pé à frente do carro.

---

โปกฺขรสาติพุทฺธูปสงฺกมนวณฺณนา

Explicação da Aproximação de Pokkharasāti ao Buda

---

๒๙๒-๒๙๖. อติวิกาโลติ สุฏฺฐุ วิกาโล, สมฺโมทนียกถายปิ กาโล นตฺถิ. อาคมา นุ ขฺวิธ โภติ อาคมา นุ โข อิธ โภ. อธิวาเสตูติ สมฺปฏิจฺฉตุ. อชฺชตนายาติ ยํ เม ตุมฺเหสุ การํ กโรโต อชฺช ภวิสฺสติ ปุญฺญญฺจ ปีติปาโมชฺชญฺจ ตทตฺถาย. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวนาติ ภควา กายงฺคํ วา วาจงฺคํ วา อโจเปตฺวา อพฺภนฺตเรเยว ขนฺตึ ธาเรนฺโต ตุณฺหีภาเวน อธิวาเสสิ. พฺราหฺมณสฺส อนุคฺคหณตฺถํ มนสาว สมฺปฏิจฺฉีติ วุตฺตํ โหติ.

292-296. ‘Ativikālo’ (muito tarde) significa extremamente fora de hora; não há tempo sequer para uma conversa amigável. ‘Āgamā nu khvidha bho’ significa ‘o senhor realmente veio aqui?’. ‘Adhivāsetu’ significa ‘que ele aceite’. ‘Ajjatanāya’ (para o dia de hoje) significa: para o benefício do mérito, da alegria e do contentamento que surgirão hoje para mim ao realizar uma boa ação em relação a vós. ‘O Abençoado consentiu em silêncio’ significa que o Abençoado, sem mover o corpo ou os órgãos da fala, mantendo a aceitação apenas internamente, consentiu por meio do silêncio. Isso significa que ele aceitou apenas mentalmente para beneficiar o brâmane.

---

๒๙๗. ปณีเตนาติ อุตฺตเมน. สหตฺถาติ สหตฺเถน. สนฺตปฺเปสีติ สุฏฺฐุ ตปฺเปสิ ปริปุณฺณํ สุหิตํ ยาวทตฺถํ อกาสิ. สมฺปวาเรสีติ [Pg.248] สุฏฺฐุ ปวาเรสิ, อลํ อลนฺติ หตฺถสญฺญาย ปฏิกฺขิปาเปสิ. ภุตฺตาวินฺติ ภุตฺตวนฺตํ. โอนีตปตฺตปาณินฺติ ปตฺตโต โอนีตปาณึ, อปนีตหตฺถนฺติ วุตฺตํ โหติ. โอนิตฺตปตฺตปาณินฺติปิ ปาโฐ. ตสฺสตฺโถ – โอนิตฺตํ นานาภูตํ วินาภูตํ ปตฺตํ ปาณิโต อสฺสาติ โอนิตฺตปตฺตปาณิ, ตํ โอนิตฺตปตฺตปาณึ. หตฺเถ จ ปตฺตญฺจ โธวิตฺวา เอกมนฺเต ปตฺตํ นิกฺขิปิตฺวา นิสินฺนนฺติ อตฺโถ. เอกมนฺตํ นิสีทีติ ภควนฺตํ เอวํ ภูตํ ญตฺวา เอกสฺมึ โอกาเส นิสีทีติ อตฺโถ.

297. ‘Paṇītena’ significa com o que é excelente. ‘Sahatthā’ significa com as próprias mãos. ‘Santappesi’ significa que satisfez plenamente, fazendo com que ficassem completamente cheios e satisfeitos tanto quanto desejavam. ‘Sampavāresi’ significa que ofereceu abundantemente, fazendo-os recusar com um gesto de mão, dizendo ‘basta, basta’. ‘Bhuttāviṃ’ significa aquele que terminou de comer. ‘Onītapattapāṇiṃ’ significa aquele que retirou a mão da tigela; quer dizer, com a mão removida. Também existe a leitura ‘oṇittapattapāṇi’. O seu significado é: aquele cuja tigela está separada, distinta ou apartada de sua mão é ‘oṇittapattapāṇi’; a ele, o ‘oṇittapattapāṇiṃ’. O sentido é: aquele que, tendo lavado as mãos e a tigela, colocou a tigela de lado e sentou-se. ‘Ekamantaṃ nisīdi’ (sentou-se a um lado) significa que, sabendo que o Abençoado estava em tal estado, sentou-se em um local apropriado.

---

๒๙๘. อนุปุพฺพึ กถนฺติ อนุปฏิปาฏิกถํ. อานุปุพฺพิกถา นาม ทานานนฺตรํ สีลํ, สีลานนฺตรํ สคฺโค, สคฺคานนฺตรํ มคฺโคติ เอเตสํ อตฺถานํ ทีปนกถา. เตเนว – ‘‘เสยฺยถิทํ ทานกถ’’นฺติอาทิมาห. โอการนฺติ อวการํ ลามกภาวํ. สามุกฺกํสิกาติ สามํ อุกฺกํสิกา, อตฺตนาเยว อุทฺธริตฺวา คหิตา, สยมฺภูญาเณน ทิฏฺฐา, อสาธารณา อญฺเญสนฺติ อตฺโถ. กา ปน สาติ? อริยสจฺจเทสนา. เตเนวาห – ‘‘ทุกฺขํ, สมุทยํ, นิโรธํ, มคฺค’’นฺติ. ธมฺมจกฺขุนฺติ เอตฺถ โสตาปตฺติมคฺโค อธิปฺเปโต. ตสฺส อุปฺปตฺติอาการทสฺสนตฺถํ – ‘‘ยํ กิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพํ ตํ นิโรธธมฺม’’นฺติ อาห. ตญฺหิ นิโรธํ อารมฺมณํ กตฺวา กิจฺจวเสน เอวํ สพฺพสงฺขตํ ปฏิวิชฺฌนฺตํ อุปฺปชฺชติ.

298. ‘Anupubbikathaṃ’ significa o discurso em ordem sequencial. O chamado ‘discurso gradual’ é a exposição que esclarece estes temas: após a generosidade, a virtude; após a virtude, o céu; após o céu, o caminho. Por essa mesma razão, diz-se: ‘isto é, o discurso sobre a generosidade’, etc. ‘Okāraṃ’ significa a degradação, a natureza inferior. ‘Sāmukkaṃsikā’ significa o ensinamento descoberto por si mesmo, extraído e compreendido por si próprio, visto pelo conhecimento da iluminação autônoma (sayambhūñāṇa) e não compartilhado com outros. E qual é esse ensinamento? É a exposição das Nobres Verdades. Por isso, diz-se: ‘o sofrimento, a origem, a cessação, o caminho’. ‘Dhammacakkhu’ (olho do Dhamma) refere-se aqui ao caminho da entrada na corrente (sotāpattimagga). Para mostrar o modo de seu surgimento, diz-se: ‘tudo o que tem a natureza de surgir tem a natureza de cessar’. Pois este olho do Dhamma surge tomando a cessação como objeto, penetrando assim todo o condicionado por meio de sua função.

---

โปกฺขรสาติอุปาสกตฺตปฏิเวทนาวณฺณนา

Explicação da declaração de Pokkharasāti como seguidor leigo.

---

๒๙๙. ทิฏฺโฐ อริยสจฺจธมฺโม เอเตนาติ ทิฏฺฐธมฺโม. เอส นโย เสสปเทสุปิ. ติณฺณา วิจิกิจฺฉา อเนนาติ ติณฺณวิจิกิจฺโฉ. วิคตา กถํกถา อสฺสาติ วิคตกถํกโถ. เวสารชฺชปฺปตฺโตติ วิสารทภาวํ ปตฺโต. กตฺถ? สตฺถุสาสเน. นาสฺส ปโร ปจฺจโย, น ปรสฺส สทฺธาย เอตฺถ วตฺตตีติ อปรปฺปจฺจโย. เสสํ สพฺพตฺถ วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานตฺถตฺตา จ ปากฏเมวาติ.

299. ‘Diṭṭhadhammo’ significa aquele por quem a verdade das Nobres Verdades foi vista. Este mesmo método se aplica aos demais termos. ‘Tiṇṇavicikiccho’ significa aquele por quem a dúvida foi superada. ‘Vigatakathaṃkatho’ significa aquele de quem a perplexidade desapareceu. ‘Vesārajjappatto’ significa aquele que alcançou a autoconfiança. Onde? No ensinamento do Mestre. ‘Aparappaccayo’ significa aquele que não depende de outro, pois não age neste ensinamento pela fé em outro. O restante em todas as passagens é evidente, devido ao método já explicado e por ter um significado claro.

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim, no Sumaṅgalavilāsinī, o comentário do Dīgha Nikāya,

---

อมฺพฏฺฐสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A explicação do Ambaṭṭha Sutta está concluída.

---

๔. โสณทณฺฑสุตฺตวณฺณนา

4. Explicação do Soṇadaṇḍa Sutta

---

๓๐๐. เอวํ [Pg.249] เม สุตํ…เป… องฺเคสูติ โสณทณฺฑสุตฺตํ. ตตฺรายํ อปุพฺพปทวณฺณนา. องฺเคสูติ องฺคา นาม องฺคปาสาทิกตาย เอวํ ลทฺธโวหารา ชานปทิโน ราชกุมารา, เตสํ นิวาโส เอโกปิ ชนปโท รูฬฺหิสทฺเทน องฺคาติ วุจฺจติ, ตสฺมึ องฺเคสุ ชนปเท. จาริกนฺติ อิธาปิ อตุริตจาริกา เจว นิพทฺธจาริกา จ อธิปฺเปตา. ตทา กิร ภควโต ทสสหสฺสิโลกธาตุํ โอโลเกนฺตสฺส โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ ญาณชาลสฺส อนฺโต ปญฺญายิตฺถ. อถ ภควา อยํ พฺราหฺมโณ มยฺหํ ญาณชาเล ปญฺญายติ. ‘อตฺถิ นุ ขฺวสฺสุปนิสฺสโย’ติ วีมํสนฺโต อทฺทส. ‘มยิ ตตฺถ คเต เอตสฺส อนฺเตวาสิโน ทฺวาทสหากาเรหิ พฺราหฺมณสฺส วณฺณํ ภาสิตฺวา มม สนฺติเก อาคนฺตุํ น ทสฺสนฺติ. โส ปน เตสํ วาทํ ภินฺทิตฺวา เอกูนตึส อากาเรหิ มม วณฺณํ ภาสิตฺวา มํ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสติ. โส ปญฺหวิสฺสชฺชนปริโยสาเน สรณํ คมิสฺสตี’ติ, ทิสฺวา ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร ตํ ชนปทํ ปฏิปนฺโน. เตน วุตฺตํ – องฺเคสุ จาริกํ จรมาโน…เป… เยน จมฺปา ตทวสรีติ.

300. ‘Evaṃ me sutaṃ… pe… aṅgesu’ refere-se ao Soṇadaṇḍa Sutta. Nele, esta é a explicação dos termos não explicados anteriormente. ‘Aṅgesu’ (em Anga): os chamados ‘Angas’ são os príncipes do país que receberam essa denominação devido à beleza de seus membros; o território que serve de habitação para eles, embora seja um único distrito, é chamado de ‘Anga’ por uso convencional. Naquele distrito de Anga. ‘Cārikaṃ’ (jornada): aqui também se refere tanto a uma jornada sem pressa quanto a uma jornada sem destino fixo. Naquela ocasião, diz-se que, enquanto o Abençoado contemplava os dez mil sistemas mundiais, o brâmane Soṇadaṇḍa apareceu dentro de sua rede de conhecimento. Então o Abençoado pensou: ‘Este brâmane aparece na minha rede de conhecimento. Será que ele possui as condições de suporte necessárias (upanissaya)?’. Investigando, ele viu: ‘Se eu for àquele distrito, os discípulos residentes deste brâmane, elogiando as qualidades do brâmane de doze maneiras, não permitirão que ele venha a mim. No entanto, ele refutará o argumento deles e, elogiando as minhas qualidades de vinte e nove maneiras, aproximar-se-á de mim e fará perguntas. Ao final da resposta às perguntas, ele tomará refúgio’. Tendo visto isso, acompanhado por uma comitiva de quinhentos monges, ele partiu para aquele distrito. Por isso foi dito: ‘viajando pelo país de Anga… pe… chegou a Campā’.

---

คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเรติ ตสฺส จมฺปานครสฺส อวิทูเร คคฺคราย นาม ราชคฺคมเหสิยา ขณิตตฺตา คคฺคราติ ลทฺธโวหารา โปกฺขรณี อตฺถิ. ตสฺสา ตีเร สมนฺตโต นีลาทิปญฺจวณฺณกุสุมปฏิมณฺฑิตํ มหนฺตํ จมฺปกวนํ. ตสฺมึ ภควา กุสุมคนฺธสุคนฺเธ จมฺปกวเน วิหรติ. ตํ สนฺธาย คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเรติ วุตฺตํ. มาคเธน เสนิเยน พิมฺพิสาเรนาติ เอตฺถ โส ราชา มคธานํ อิสฺสรตฺตา มาคโธ. มหติยา เสนาย สมนฺนาคตตฺตา เสนิโย. พิมฺพีติ สุวณฺณํ. ตสฺมา สารสุวณฺณสทิสวณฺณตาย พิมฺพิสาโรติ วุจฺจติ.

‘Gaggarāya pokkharaṇiyā tīre’ (às margens do lago Gaggarā): não muito longe daquela cidade de Campā, há um lago chamado Gaggarā, que recebeu essa denominação por ter sido escavado pela rainha principal chamada Gaggarā. Às suas margens, ao redor, há um grande bosque de campakas adornado com flores de cinco cores, como o azul, etc. O Abençoado residia naquele bosque de campakas, perfumado com o aroma das flores. Referindo-se a isso, foi dito: ‘às margens do lago Gaggarā’. ‘Māgadhena seniyena bimbisārena’: aqui, aquele rei é chamado de ‘Māgadha’ por ser o governante de Magadha. É chamado de ‘Seniya’ por possuir um grande exército. ‘Bimbī’ significa ouro. Portanto, ele é chamado de ‘Bimbisāra’ por ter uma tez semelhante ao ouro excelente.

---

๓๐๑-๓๐๒. พหู พหู หุตฺวา สํหตาติ สงฺฆา. เอเกกิสฺสาย ทิสาย สงฺโฆ เอเตสํ อตฺถีติ สงฺฆี. ปุพฺเพ นครสฺส อนฺโต อคณา พหิ นิกฺขมิตฺวา คณตํ ปตฺตาติ คณีภูตา. ขตฺตํ อามนฺเตสีติ. ขตฺตา วุจฺจติ ปุจฺฉิตปญฺเห พฺยากรณสมตฺโถ มหามตฺโต, ตํ อามนฺเตสิ อาคเมนฺตูติ มุหุตฺตํ ปฏิมาเนนฺตุ, มา คจฺฉนฺตูติ วุตฺตํ โหติ.

301-302. ‘Saṅghā’ (multidões) refere-se àqueles que se reuniram em grande número. ‘Saṅghī’ (que têm grupos) refere-se àqueles que têm um grupo em cada direção. ‘Gaṇībhūtā’ (reunidos em bandos) refere-se àqueles que antes, dentro da cidade, não formavam um grupo, mas, ao saírem para fora, tornaram-se um grupo. ‘Khattaṃ āmantesi’ (chamou o ministro): o chamado ‘khattā’ é o grande ministro capaz de responder às perguntas feitas; ele o chamou. ‘Āgamentu’ significa ‘que esperem um momento, não vão ainda’.

---

โสณทณฺฑคุณกถา

Conversa sobre as qualidades de Soṇadaṇḍa

---

๓๐๓. นานาเวรชฺชกานนฺติ [Pg.250] นานาวิเธสุ รชฺเชสุ, อญฺเญสุ อญฺเญสุ กาสิโกสลาทีสุ รชฺเชสุ ชาตา, ตานิ วา เตสํ นิวาสา, ตโต วา อาคตาติ นานาเวรชฺชกา, เตสํ นานาเวรชฺชกานํ. เกนจิเทว กรณีเยนาติ ตสฺมึ กิร นคเร ทฺวีหิ กรณีเยหิ พฺราหฺมณา สนฺนิปตนฺติ – ยญฺญานุภวนตฺถํ วา มนฺตสชฺฌายนตฺถํ วา. ตทา จ ตสฺมึ นคเร ยมญฺญา นตฺถิ. โสณทณฺฑสฺส ปน สนฺติเก มนฺตสชฺฌายนตฺถํ เอเต สนฺนิปติตา. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘เกนจิเทว กรณีเยนา’’ติ. เต ตสฺส คมนํ สุตฺวา จินฺเตสุํ – ‘‘อยํ โสณทณฺโฑ อุคฺคตพฺราหฺมโณ เยภุยฺเยน จ อญฺเญ พฺราหฺมณา สมณํ โคตมํ สรณํ คตา, อยเมว น คโต. สฺวายํ สเจ ตตฺถ คมิสฺสติ, อทฺธา สมณสฺส โคตมสฺส อาวฏฺฏนิยา มายาย อาวฏฺฏิโต, ตํ สรณํ คมิสฺสติ. ตโต เอตสฺสาปิ เคหทฺวาเร พฺราหฺมณานํ สนฺนิปาโต น ภวิสฺสตี’’ติ. ‘‘หนฺทสฺส คมนนฺตรายํ กโรมา’’ติ สมฺมนฺตยิตฺวา ตตฺถ อคมํสุ. ตํ สนฺธาย – อถ โข เต พฺราหฺมณาติอาทิ วุตฺตํ.

303. ‘Nānāverajjakānaṃ’ (de vários reinos) refere-se àqueles nascidos em vários reinos diferentes de Campā, como Kāsi, Kosala, etc., ou cujas habitações eram nesses reinos, ou que vieram de lá. ‘Kenacideva karaṇīyena’ (por algum assunto): naquela cidade, diz-se que os brâmanes se reuniam por dois motivos: para participar de um sacrifício ou para recitar os mantras. Naquela ocasião, não havia sacrifício na cidade. No entanto, eles haviam se reunido na presença de Soṇadaṇḍa para a recitação dos mantras. Referindo-se a isso, foi dito: ‘por algum assunto’. Ao ouvirem sobre a partida dele, eles pensaram: ‘Este Soṇadaṇḍa é um brâmane eminente, e a maioria dos outros brâmanes tomou refúgio no asceta Gotama, mas ele ainda não o fez. Se ele for lá, certamente será atraído pela ilusão convertedora do asceta Gotama e tomará refúgio nele. Depois disso, não haverá mais reuniões de brâmanes na porta de sua casa’. Pensando: ‘Vamos criar um obstáculo para a sua partida’, eles concordaram e foram até ele. Referindo-se a isso, foi dito: ‘Então, aqueles brâmanes…’, etc.

---

ตตฺถ อิมินาปงฺเคนาติ อิมินาปิ การเณน. เอวํ เอตํ การณํ วตฺวา ปุน – ‘‘อตฺตโน วณฺเณ ภญฺญมาเน อตุสฺสนกสตฺโต นาม นตฺถิ. หนฺทสฺส วณฺณํ ภณเนน คมนํ นิวาเรสฺสามา’’ติ จินฺเตตฺวา ภวญฺหิ โสณทณฺโฑ อุภโต สุชาโตติอาทีนิ การณานิ อาหํสุ.

Nessa passagem, ‘iminā paṅgena’ significa também por esta razão. Tendo apresentado essa razão, eles pensaram novamente: ‘Não existe ser vivo que não se alegre quando suas próprias qualidades são elogiadas. Vamos impedir a sua partida elogiando as suas qualidades’. Pensando assim, eles apresentaram as razões, começando com: ‘Pois o senhor Soṇadaṇḍa é bem-nascido de ambos os lados’, etc.

---

อุภโตติ ทฺวีหิ ปกฺเขหิ. มาติโต จ ปิติโต จาติ โภโต มาตา พฺราหฺมณี, มาตุมาตา พฺราหฺมณี, ตสฺสาปิ มาตา พฺราหฺมณี; ปิตา พฺราหฺมโณ, ปิตุปิตา พฺราหฺมโณ, ตสฺสาปิ ปิตา พฺราหฺมโณติ, เอวํ ภวํ อุภโต สุชาโต มาติโต จ ปิติโต จ. สํสุทฺธคหณิโกติ สํสุทฺธา เต มาตุคหณี กุจฺฉีติ อตฺโถ. สมเวปากินิยา คหณิยาติ เอตฺถ ปน กมฺมชเตโชธาตุ ‘‘คหณี’’ติ วุจฺจติ.

‘Ubhato’ significa de ambos os lados. ‘Mātito ca pitito ca’ significa que a mãe do senhor é brâmane, a mãe de sua mãe é brâmane, e a mãe desta também é brâmane; o pai é brâmane, o pai de seu pai é brâmane, e o pai deste também é brâmane. Assim, o senhor é bem-nascido de ambos os lados, tanto materno quanto paterno. ‘Saṃsuddhagahaṇiko’ significa que o ventre materno é puríssimo. Na expressão ‘samavepākiniyā gahaṇiyā’, o elemento fogo nascido do karma é chamado de ‘gahaṇī’ (fogo digestivo).

---

ยาว สตฺตมา ปิตามหยุคาติ เอตฺถ ปิตุปิตา ปิตามโห, ปิตามหสฺส ยุคํ ปิตามหยุคํ. ยุคนฺติ อายุปฺปมาณํ วุจฺจติ. อภิลาปมตฺตเมว เจตํ. อตฺถโต ปน ปิตามโหเยว ปิตามหยุคํ. ตโต อุทฺธํ สพฺเพปิ ปุพฺพปุริสา ปิตามหคฺคหเณเนว คหิตา. เอวํ ยาว สตฺตโม ปุริโส[Pg.251], ตาว สํสุทฺธคหณิโก. อถ วา อกฺขิตฺโต อนุปกุฏฺโฐ ชาติวาเทนาติ ทสฺเสนฺติ. อกฺขิตฺโตติ – ‘‘อปเนถ เอตํ, กึ อิมินา’’ติ เอวํ อกฺขิตฺโต อนวกฺขิตฺโต. อนุปกุฏฺโฐติ น อุปกุฏฺโฐ, น อกฺโกสํ วา นินฺทํ วา ลทฺธปุพฺโพ. เกน การเณนาติ? ชาติวาเทน. อิติปิ – ‘‘หีนชาติโก เอโส’’ติ เอวรูเปน วจเนนาติ อตฺโถ.

Na expressão ‘yāva sattamā pitāmahayugā’, o pai do pai é o avô, e a geração do avô é ‘pitāmahayuga’. ‘Yuga’ refere-se à duração da vida. Trata-se apenas de uma expressão convencional. Em termos de significado real, o próprio avô é ‘pitāmahayuga’. Acima dele, todos os ancestrais são incluídos pelo termo ‘avô’. Assim, até o sétimo ancestral masculino, o ventre é puríssimo. Ou eles mostram que ele não é rejeitado nem censurado por questões de nascimento. ‘Akkhitto’ significa não rejeitado, como em ‘afastem este homem, de que serve ele?’; ou seja, não rebaixado. ‘Anupakuṭṭho’ significa não censurado, nunca tendo recebido insultos ou críticas. Por qual motivo? Por questões de nascimento. Significa que ele nunca foi alvo de palavras como ‘este é de nascimento inferior’.

---

อฑฺโฒติ อิสฺสโร. มหทฺธโนติ มหตา ธเนน สมนฺนาคโต. ภวโต หิ เคเห ปถวิยํ ปํสุวาลิกา วิย พหุธนํ, สมโณ ปน โคตโม อธโน ภิกฺขาย อุทรํ ปูเรตฺวา ยาเปตีติ ทสฺเสนฺติ. มหาโภโคติ ปญฺจกามคุณวเสน มหาอุปโภโค. เอวํ ยํ ยํ คุณํ วทนฺติ, ตสฺส ตสฺส ปฏิปกฺขวเสน ภควโต อคุณํเยว ทสฺเสมาติ มญฺญมานา วทนฺติ.

‘Aḍḍho’ significa influente. ‘Mahaddhano’ significa dotado de grande riqueza. Eles mostram que: ‘Na casa do senhor há tanta riqueza na terra quanto grãos de poeira e areia, enquanto o asceta Gotama não tem riquezas e sobrevive enchendo o estômago por meio de esmolas’. ‘Mahābhogo’ significa que possui grande usufruto dos cinco tipos de prazeres sensoriais. Assim, ao mencionarem cada uma dessas qualidades, eles falam pensando que, por meio do contraste, estão apontando a falta de qualidades do Abençoado.

---

อภิรูโปติ อญฺเญหิ มนุสฺเสหิ อภิรูโป อธิกรูโป. ทสฺสนีโยติ ทิวสมฺปิ ปสฺสนฺตานํ อติตฺติกรณโต ทสฺสนโยคฺโค. ทสฺสเนเนว จิตฺตปสาทชนนโต ปาสาทิโก. โปกฺขรตา วุจฺจติ สุนฺทรภาโว, วณฺณสฺส โปกฺขรตา วณฺณโปกฺขรตา, ตาย วณฺณสมฺปตฺติยา ยุตฺโตติ อตฺโถ. โปราณา ปนาหุ – ‘‘โปกฺขรนฺติ สรีรํ วทนฺติ, วณฺณํ วณฺณเมวา’’ติ. เตสํ มเตน วณฺณญฺจ โปกฺขรญฺจ วณฺณโปกฺขรานิ. เตสํ ภาโว วณฺณโปกฺขรตา. อิติ ปรมาย วณฺณโปกฺขรตายาติ อุตฺตเมน ปริสุทฺเธน วณฺเณน เจว สรีรสณฺฐานสมฺปตฺติยา จาติ อตฺโถ. พฺรหฺมวณฺณีติ เสฏฺฐวณฺณี. ปริสุทฺธวณฺเณสุปิ เสฏฺเฐน สุวณฺณวณฺเณน สมนฺนาคโตติ อตฺโถ. พฺรหฺมวจฺฉสีติ มหาพฺรหฺมุโน สรีรสทิเสเนว สรีเรน สมนฺนาคโต. อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนายาติ ‘‘โภโต สรีเร ทสฺสนสฺส โอกาโส น ขุทฺทโก มหา, สพฺพาเนว เต องฺคปจฺจงฺคานิ ทสฺสนียาเนว, ตานิ จาปิ มหนฺตาเนวา’’ติ ทีเปนฺติ.

‘Abhirūpo’ significa belo, de aparência superior em comparação com outros homens. ‘Dassanīyo’ significa agradável de se ver, digno de ser contemplado porque não cansa aqueles que o olham mesmo durante o dia inteiro. ‘Pāsādiko’ significa inspirador de serenidade, pois gera serenidade mental apenas ao ser visto. ‘Pokkharatā’ refere-se à beleza; a beleza da tez é ‘vaṇṇapokkharatā’, significando que ele é dotado dessa excelência de tez. Os antigos comentadores disseram: ‘Eles chamam o corpo de pokkhara e a tez de vaṇṇa’. Na opinião deles, a tez e o corpo são ‘vaṇṇapokkharāni’, e o estado deles é ‘vaṇṇapokkharatā’. Assim, ‘com a mais excelente beleza de tez e corpo’ significa com uma tez puríssima e excelente, e com uma perfeita proporção corporal. ‘Brahmavaṇṇī’ significa de tez sublime; quer dizer que, mesmo entre aqueles de tez puríssima, ele é dotado da mais excelente tez dourada. ‘Brahmavacchasī’ significa dotado de um corpo semelhante ao de Mahābrahmā. ‘Akhuddāvakāso dassanāya’ mostra que: ‘No corpo do senhor, o espaço para contemplação não é pequeno, mas grande; todos os seus membros e partes do corpo são agradáveis de se ver, e eles são de fato grandiosos’.

---

สีลมสฺส อตฺถีติ สีลวา. วุทฺธํ วทฺธิตํ สีลมสฺสาติ วุทฺธสีลี. วุทฺธสีเลนาติ วุทฺเธน วทฺธิเตน สีเลน. สมนฺนาคโตติ ยุตฺโต. อิทํ วุทฺธสีลีปทสฺเสว เววจนํ. สพฺพเมตํ ปญฺจสีลมตฺตเมว สนฺธาย วทนฺติ.

‘Sīlavā’ significa virtuoso, aquele que possui virtude. ‘Vuddhasīlī’ significa aquele cuja virtude é madura e desenvolvida. ‘Vuddhasīlena’ significa dotado de virtude madura e desenvolvida. Esta expressão é um sinônimo do próprio termo ‘vuddhasīlī’. Eles dizem tudo isso referindo-se apenas aos cinco preceitos.

---

กลฺยาณวาโจติอาทีสุ กลฺยาณา สุนฺทรา ปริมณฺฑลปทพฺยญฺชนา วาจา อสฺสาติ กลฺยาณวาโจ. กลฺยาณํ มธุรํ วากฺกรณํ อสฺสาติ กลฺยาณวากฺกรโณ[Pg.252]. วากฺกรณนฺติ อุทาหรณโฆโส. คุณปริปุณฺณภาเวน ปุเร ภวาติ โปรี. ปุเร วา ภวตฺตา โปรี. โปริยา นาคริกิตฺถิยา สุขุมาลตฺตเนน สทิสาติ โปรี, ตาย โปริยา. วิสฺสฏฺฐายาติ อปลิพุทฺธาย สนฺทิฏฺฐวิลมฺพิตาทิโทสรหิตาย. อเนลคลายาติ เอลคเฬนวิรหิตาย. ยสฺส กสฺสจิ หิ กเถนฺตสฺส เอลา คฬนฺติ, ลาลา วา ปคฺฆรนฺติ, เขฬผุสิตานิ วา นิกฺขมนฺติ, ตสฺส วาจา เอลคฬํ นาม โหติ, ตพฺพิปริตายาติ อตฺโถ. อตฺถสฺส วิญฺญาปนิยาติ อาทิมชฺฌปริโยสานํ ปากฏํ กตฺวา ภาสิตตฺถสฺส วิญฺญาปนสมตฺถาย.

Nas expressões ‘kalyāṇavāco’ e seguintes: ‘kalyāṇavāco’ significa aquele cuja fala é bela, agradável e composta de palavras e sílabas bem arredondadas. ‘Kalyāṇavākkaraṇo’ significa aquele cuja pronúncia é bela e doce. ‘Vākkaraṇa’ refere-se ao som da voz emitida. ‘Porī’ (polida) é a fala que existe na excelência por ser plena de qualidades. Ou é chamada de ‘porī’ por se originar na cidade. Ou é chamada de ‘porī’ por ser semelhante à delicadeza de uma mulher urbana; ‘tāya poriyā’ significa com essa fala polida. ‘Vissaṭṭhāya’ significa clara, livre de obstruções e livre de defeitos como hesitação ou lentidão. ‘Anelagaḷāya’ significa livre de salivação. Pois, quando qualquer pessoa fala, se a saliva escorre, ou a baba flui, ou gotículas de saliva saem, a fala dessa pessoa é chamada de ‘elagaḷa’; ‘anelagaḷāya’ significa o oposto disso. ‘Atthassa viññāpaniyā’ significa capaz de tornar o significado compreensível, tornando claro o início, o meio e o fim do significado do que é dito.

---

ชิณฺโณติ ชราชิณฺณตาย ชิณฺโณ. วุทฺโธติ องฺคปจฺจงฺคานํ วุทฺธิภาวมริยาทปฺปตฺโต. มหลฺลโกติ ชาติมหลฺลกตาย สมนฺนาคโต. จิรกาลปฺปสุโตติ วุตฺตํ โหติ. อทฺธคโตติ อทฺธานํ คโต, ทฺเว ตโย ราชปริวฏฺเฏ อตีโตติ อธิปฺปาโย. วโยอนุปฺปตฺโตติ ปจฺฉิมวยํ สมฺปตฺโต, ปจฺฉิมวโย นาม วสฺสสตสฺส ปจฺฉิโม ตติยภาโค.

"Decrépito" (jiṇṇo) significa decrépito devido à decrepitude da velhice. "Idoso" (vuddho) significa aquele que atingiu o limite do crescimento dos membros e partes do corpo. "Ancião" (mahallako) significa dotado de velhice por nascimento; o sentido é que nasceu há muito tempo. "Viajado" (addhagato) significa aquele que percorreu um longo caminho; o sentido é que ele viveu durante o reinado de dois ou três reis. "Avançado em idade" (vayoanuppatto) significa aquele que alcançou a última fase da vida; a última fase da vida refere-se à última terça parte de uma vida de cem anos.

---

อปิ จ ชิณฺโณติ โปราโณ, จิรกาลปฺปวตฺตกุลนฺวโยติ วุตฺตํ โหติ. วุทฺโธติ สีลาจาราทิคุณวุทฺธิยา ยุตฺโต. มหลฺลโกติ วิภวมหนฺตาย สมนฺนาคโต. อทฺธคโตติ มคฺคปฺปฏิปนฺโน พฺราหฺมณานํ วตจริยาทิมริยาทํ อวีติกฺกมฺม จรณสีโล. วโยอนุปฺปตฺโตติ ชาติวุทฺธภาวมฺปิ อนฺติมวยํ อนุปฺปตฺโต.

Além disso, "decrépito" (jiṇṇo) significa antigo, referindo-se a uma linhagem familiar que existe há muito tempo. "Idoso" (vuddho) significa dotado de crescimento em virtudes como a conduta moral (sīla) e o comportamento adequado. "Ancião" (mahallako) significa dotado de grande riqueza e prosperidade. "Viajado" (addhagato) significa aquele que trilhou o caminho, tendo por hábito viver sem transgredir os limites dos deveres e práticas dos brâmanes. "Avançado em idade" (vayoanuppatto) significa aquele que, além de ser idoso por nascimento, alcançou a fase final da vida.

---

พุทฺธคุณกถา

Explanação sobre as Qualidades do Buda

---

๓๐๔. เอวํ วุตฺเตติ เอวํ เตหิ พฺราหฺมเณหิ วุตฺเต. โสณทณฺโฑ – ‘‘อิเม พฺราหฺมณา ชาติอาทีหิ มม วณฺณํ วทนฺติ, น โข ปน เมตํ ยุตฺตํ อตฺตโน วณฺเณ รชฺชิตุํ. หนฺทาหํ เอเตสํ วาทํ ภินฺทิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส มหนฺตภาวํ ญาเปตฺวา เอเตสํ ตตฺถ คมนํ กโรมี’’ติ จินฺเตตฺวา เตน หิ – โภ มมปิ สุณาถาติอาทิมาห. ตตฺถ เยปิ อุภโต สุชาโตติ อาทโย อตฺตโน คุเณหิ สทิสา คุณา เตปิ[Pg.253]; ‘‘โก จาหํ เก จ สมณสฺส โคตมสฺส ชาติสมฺปตฺติอาทโย คุณา’’ติ อตฺตโน คุเณหิ อุตฺตริตเรเยว มญฺญมาโน, อิตเร ปน เอกนฺเตเนว ภควโต มหนฺตภาวทีปนตฺถํ ปกาเสติ.

304. "Tendo sido dito assim" (evaṃ vutte) significa quando foi dito assim por aqueles brâmanes. Soṇadaṇḍa pensou: "Estes brâmanes elogiam minhas qualidades, como o nascimento e outras. No entanto, não é apropriado que eu me apegue aos meus próprios elogios. Ora, eu irei refutar o argumento deles, fazê-los conhecer a grandeza do asceta Gotama e fazê-los ir até lá." Tendo pensado assim, ele disse: "Portanto, senhores, ouçam também a mim", e assim por diante. Nesse contexto, mesmo aquelas qualidades como "bem-nascido de ambos os lados", que são semelhantes às suas próprias qualidades, ele as expõe considerando as qualidades do asceta Gotama, como a perfeição do nascimento, como sendo imensamente superiores às suas próprias, pensando: "Quem sou eu e quais são as qualidades do asceta Gotama, como a perfeição do nascimento?". Quanto às outras qualidades, ele as revela exclusivamente para demonstrar a grandeza do Abençoado.

---

มยเมว อรหามาติ เอวํ นิยาเมนฺโตเวตฺถ อิทํ ทีเปติ – ‘‘ยทิ คุณมหนฺตตาย อุปสงฺกมิตพฺโพ นาม โหติ. ยถา หิ สิเนรุํ อุปนิธาย สาสโป, มหาสมุทฺทํ อุปนิธาย โคปทกํ, สตฺตสุ มหาสเรสุ อุทกํ อุปนิธาย อุสฺสาวพินฺทุ ปริตฺโต ลามโก. เอวเมว สมณสฺส โคตมสฺส ชาติสมฺปตฺติอาทโยปิ คุเณ อุปนิธาย อมฺหากํ คุณา ปริตฺตา ลามกา; ตสฺมา มยเมว อรหาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิตุ’’นฺติ.

Com a expressão "somente nós somos dignos" (mayameva arahāma), definindo dessa maneira, ele esclarece o seguinte: "Se alguém deve ser visitado devido à grandeza de suas qualidades, [então que assim seja]. Pois assim como uma semente de mostarda é insignificante e inferior em comparação ao Monte Sineru; como a água na pegada de uma vaca é insignificante e inferior em comparação ao grande oceano; e como uma gota de orvalho é insignificante e inferior em comparação à água dos sete grandes lagos; da mesma forma, em comparação com as qualidades do asceta Gotama, como a perfeição do nascimento, as nossas qualidades são insignificantes e inferiores. Portanto, somente nós somos dignos de nos aproximarmos para ver o venerável Gotama."

---

มหนฺตํ ญาติสํฆํ โอหายาติ มาติปกฺเข อสีติกุลสหสฺสานิ, ปิติปกฺเข อสีติกุลสหสฺสานีติ เอวํ สฏฺฐิกุลสตสหสฺสํ โอหาย ปพฺพชิโต.

"Abandonando um grande círculo de parentes" (mahantaṃ ñātisaṅghaṃ ohāya) significa que ele partiu para a vida sem lar abandonando cento e sessenta mil famílias de parentes, sendo oitenta mil do lado materno e oitenta mil do lado paterno.

---

ภูมิคตญฺจ เวหาสฏฺฐญฺจาติ เอตฺถ ราชงฺคเณ เจว อุยฺยาเน จ สุธามฏฺฐโปกฺขรณิโย สตฺตรตนานํ ปูเรตฺวา ภูมิยํ ฐปิตํ ธนํ ภูมิคตํ นาม. ปาสาทนิยูหาทโย ปริปูเรตฺวา ฐปิตํ เวหาสฏฺฐํ นาม. เอตํ ตาว กุลปริยาเยน อาคตํ. ตถาคตสฺส ปน ชาตทิวเสเยว สงฺโข, เอโล, อุปฺปโล, ปุณฺฑรีโกติ จตฺตาโร นิธโย อุคฺคตา. เตสุ สงฺโข คาวุติโก, เอโล อฑฺฒโยชนิโก, อุปฺปโล ติคาวุติโก, ปุณฺฑรีโก โยชนิโก. เตสุปิ คหิตํ คหิตํ ปูรติเยว, อิติ ภควา ปหูตํ หิรญฺญสุวณฺณํ โอหาย ปพฺพชิโตติ เวทิตพฺโพ.

Na expressão "tanto na terra quanto no ar" (bhūmigatañca vehāsaṭṭhañca), a riqueza colocada na terra, tendo enchido com as sete joias tanques de água rebocados com gesso no pátio real e no jardim, é chamada de "riqueza na terra" (bhūmigata). A riqueza colocada após preencher as cornijas e outras partes do palácio é chamada de "riqueza no ar" (vehāsaṭṭha). Esta riqueza veio por meio da linhagem familiar. No entanto, no próprio dia do nascimento do Tathāgata, surgiram da terra quatro potes de tesouro chamados Saṅkha, Ela, Uppala e Puṇḍarīka. Entre eles, o pote Saṅkha tinha o tamanho de um gāvuta, o Ela tinha meio yojana, o Uppala tinha três gāvutas e o Puṇḍarīka tinha um yojana. Mesmo quando se retirava tesouro deles, eles se enchiam novamente. Assim, deve-se entender que o Abençoado renunciou ao mundo abandonando uma imensa quantidade de ouro e prata.

---

ทหโรว สมาโนติ ตรุโณว สมาโน. สุสุกาฬเกโสติ สุฏฺฐุ กาฬเกโส, อญฺชนวณฺณสทิสเกโส หุตฺวา วาติ อตฺโถ. ภทฺเรนาติ ภทฺทเกน. ปฐเมน วยสาติ ติณฺณํ วยานํ ปฐมวเยน. อกามกานนฺติ อนิจฺฉมานานํ. อนาทรตฺเถ สามิวจนํ. อสฺสูนิ มุเข เอเตสนฺติ อสฺสุมุขา, เตสํ อสฺสุมุขานํ, อสฺสูหิ กิลินฺนมุขานนฺติ อตฺโถ. รุทนฺตานนฺติ [Pg.254] กนฺทิตฺวา โรทมานานํ. อขุทฺทาวกาโสติ เอตฺถ ภควโต อปริมาโณเยว ทสฺสนาย โอกาโสติ เวทิตพฺโพ.

"Sendo ainda jovem" (daharova samāno) significa sendo ainda jovem (taruṇova). "Com cabelos pretos e brilhantes" (susukāḷakeso) significa tendo cabelos extremamente pretos, semelhantes à cor do colírio (añjana). "Abençoada" (bhadrena) significa excelente. "Na primeira fase da vida" (paṭhamena vayasā) significa na primeira das três fases da vida. "Contra a vontade deles" (akāmakānaṃ) significa daqueles que não desejavam. O caso genitivo é usado aqui no sentido de desrespeito. "Com os rostos cobertos de lágrimas" (assumukhā) refere-se àqueles que têm lágrimas em seus rostos; "daqueles com rostos cobertos de lágrimas" (assumukhānaṃ) significa com os rostos molhados de lágrimas. "Chorando" (rudantānaṃ) significa daqueles que choram e lamentam. Na expressão "de espaço não pequeno" (akhuddāvakāso), deve-se entender que o espaço para ver o Abençoado é verdadeiramente ilimitado.

---

ตตฺริทํ วตฺถุ – ราชคเห กิร อญฺญตโร พฺราหฺมโณ สมณสฺส โคตมสฺส ปมาณํ คเหตุํ น สกฺโกตีติ สุตฺวา ภควโต ปิณฺฑาย ปวิสนกาเล สฏฺฐิหตฺถํ เวฬุํ คเหตฺวา นครทฺวารสฺส พหิ ฐตฺวา สมฺปตฺเต ภควติ เวฬุํ คเหตฺวา สมีเป อฏฺฐาสิ. เวฬุ ภควโต ชาณุกมตฺตํ ปาปุณิ. ปุน ทิวเส ทฺเว เวฬู ฆเฏตฺวา สมีเป อฏฺฐาสิ. ภควาปิ ทฺวินฺนํ เวฬูนํ อุปริ กฏิมตฺตเมว ปญฺญายมาโน – ‘‘พฺราหฺมณ, กึ กโรสี’’ติ อาห. ตุมฺหากํ ปมาณํ คณฺหามีติ. ‘‘พฺราหฺมณ, สเจปิ ตฺวํ สกลจกฺกวาฬคพฺภํ ปูเรตฺวา ฐิเต เวฬู ฆเฏตฺวา อาคมิสฺสสิ, เนว เม ปมาณํ คเหตุํ สกฺขิสฺสสิ. น หิ มยา จตฺตาริ อสงฺขฺเยยานิ กปฺปสตสหสฺสญฺจ ตถา ปารมิโย ปูริตา, ยถา เม ปโร ปมาณํ คณฺเหยฺย, อตุโล, พฺราหฺมณ, ตถาคโต อปฺปเมยฺโย’’ติ วตฺวา ธมฺมปเท คาถมาห –

Sobre isso, há esta história: Diz-se que em Rājagaha um certo brâmane, ouvindo dizer que ninguém era capaz de medir a altura do asceta Gotama, pegou uma vara de bambu de sessenta côvados quando o Abençoado estava entrando na cidade para esmolar comida. Ele ficou do lado de fora do portão da cidade e, quando o Abençoado chegou, aproximou-se com a vara de bambu. A vara de bambu alcançou apenas a altura dos joelhos do Abençoado. No dia seguinte, ele juntou duas varas de bambu e ficou perto dele novamente. O Abençoado, aparecendo apenas até a altura da cintura acima das duas varas de bambu, perguntou: "Brâmane, o que você está fazendo?" Ele respondeu: "Estou medindo a sua altura." O Buda disse: "Brâmane, mesmo que você junte varas de bambu que preencham todo o interior do cosmos e venha medir, ainda assim não será capaz de medir a minha altura. Pois eu não aperfeiçoei as perfeições ao longo de quatro incontáveis de éons e cem mil éons de tal forma que outra pessoa pudesse medir a minha altura. O Tathāgata, brâmane, é incomparável e incomensurável." Tendo dito isso, ele proferiu este verso no Dhammapada:

---

‘‘เต ตาทิเส ปูชยโต, นิพฺพุเต อกุโตภเย;

น สกฺกา ปุญฺญํ สงฺขาตุํ, อิเมตฺตมปิ เกนจี’’ติ. (ธ. ป. ๓๖);

"Para aquele que presta homenagem a tais seres dignos de reverência, que alcançaram a extinção das paixões e estão livres de todo medo; o mérito resultante não pode ser medido por ninguém, de forma alguma."

---

คาถาปริโยสาเน จตุราสีติปาณสหสฺสานิ อมตํ ปิวึสุ.

Ao final do verso, oitenta e quatro mil seres vivos beberam o néctar da imortalidade.

---

อปรมฺปิ วตฺถุ – ราหุ กิร อสุรินฺโท จตฺตาริ โยชนสหสฺสานิ อฏฺฐ จ โยชนสตานิ อุจฺโจ. พาหนฺตรมสฺส ทฺวาทสโยชนสตานิ. พหลนฺตเรน ฉ โยชนสตานิ. หตฺถตลปาทตลานํ ปุถุลโต ตีณิ โยชนสตานิ. องฺคุลิปพฺพานิ ปณฺณาสโยชนานิ. ภมุกนฺตรํ ปณฺณาสโยชนํ. มุขํ ทฺวิโยชนสตํ ติโยชนสตคมฺภีรํ ติโยชนสตปริมณฺฑลํ. คีวา ติโยชนสตํ. นลาฏํ ติโยชนสตํ. สีสํ นวโยชนสตํ. ‘‘โส อหํ อุจฺโจสฺมิ, สตฺถารํ โอนมิตฺวา โอโลเกตุํ น สกฺขิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา นาคจฺฉิ. โส เอกทิวสํ ภควโต วณฺณํ สุตฺวา – ‘‘ยถากถญฺจ โอโลเกสฺสามี’’ติ อาคโต.

Há também outra história: Diz-se que o senhor dos asuras, Rāhu, tinha quatro mil e oitocentos yojanas de altura. A distância entre seus ombros era de mil e duzentos yojanas. A espessura de seu corpo era de seiscentos yojanas. A largura das palmas de suas mãos e das solas de seus pés era de trezentos yojanas. As articulações de seus dedos tinham cinquenta yojanas. O espaço entre suas sobrancelhas era de cinquenta yojanas. Sua boca tinha duzentos yojanas de largura, trezentos yojanas de profundidade e trezentos yojanas de circunferência. Seu pescoço tinha trezentos yojanas. Sua testa tinha trezentos yojanas. Sua cabeça tinha novecentos yojanas. Ele pensou: "Eu sou tão alto que não serei capaz de olhar para o Mestre sem ter que me curvar para baixo", e por isso não ia vê-lo. Um dia, tendo ouvido falar das qualidades do Abençoado, ele pensou: "De uma forma ou de outra, eu irei vê-lo", e foi.

---

อถ ภควา ตสฺสชฺฌาสยํ วิทิตฺวา – ‘‘จตูสุ อิริยาปเถสุ กตเรน ทสฺเสสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘ฐิตโก นาม นีโจปิ อุจฺโจ วิย ปญฺญายติ. นิปนฺโนวสฺส [Pg.255] อตฺตานํ ทสฺเสสฺสามี’’ติ ‘‘อานนฺท, คนฺธกุฏิปริเวเณ มญฺจกํ ปญฺญาเปหี’’ติ วตฺวา ตตฺถ สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ. ราหุ อาคนฺตฺวา นิปนฺนํ ภควนฺตํ คีวํ อุนฺนาเมตฺวา นภมชฺเฌ ปุณฺณจนฺทํ วิย อุลฺโลเกสิ. กิมิทํ อสุรินฺทาติ จ วุตฺเต – ‘‘ภควา โอนมิตฺวา โอโลเกตุํ น สกฺขิสฺสามี’’ติ นาคจฺฉินฺติ. น มยา, อสุรินฺท, อโธมุเขน ปารมิโย ปูริตา. อุทฺธคฺคเมว กตฺวา ทานํ ทินฺนนฺติ. ตํ ทิวสํ ราหุ สรณํ อคมาสิ. เอวํ ภควา อขุทฺทาวกาโส ทสฺสนาย.

Então, o Abençoado, conhecendo a intenção dele, pensou: "Dentre as quatro posturas corporais, em qual delas devo me mostrar?" Ele pensou: "Aquele que está de pé, mesmo sendo baixo, parece alto. Eu me mostrarei a ele deitado." Então ele disse: "Ananda, prepare um leito no pátio da cabana perfumada", e ali assumiu a postura do leão deitado. Quando Rāhu chegou, ele teve que erguer o pescoço para olhar para o Abençoado deitado, olhando para cima como se olhasse para a lua cheia no meio do céu. Quando lhe foi perguntado: "O que é isso, senhor dos asuras?", ele respondeu: "Abençoado, eu não vinha antes pensando: 'Não serei capaz de olhar para ele sem me curvar'." O Buda disse: "Senhor dos asuras, não foi com o rosto voltado para baixo que eu aperfeiçoei as perfeições. Foi mantendo a cabeça erguida que pratiquei a generosidade." Naquele dia, Rāhu buscou refúgio no Buda. Assim, o Abençoado é de espaço não pequeno para ser visto.

---

จตุปาริสุทฺธิสีเลน สีลวา, ตํ ปน สีลํ อริยํ อุตฺตมํ ปริสุทฺธํ. เตนาห – ‘‘อริยสีลี’’ติ. ตเทตํ อนวชฺชฏฺเฐน กุสลํ. เตนาห – ‘‘กุสลสีลี’’ติ. กุสลสีเลนาติ อิทมสฺส เววจนํ.

Ele é virtuoso devido à moralidade de pureza quádrupla, e essa moralidade é nobre, suprema e pura. Por isso, diz-se: "de conduta nobre" (ariyasīlī). Essa mesma moralidade é saudável no sentido de ser irrepreensível. Por isso, diz-se: "de conduta saudável" (kusalasīlī). A expressão "com conduta saudável" (kusalasīlena) é um sinônimo para isso.

---

พหูนํ อาจริยปาจริโยติ ภควโต เอเกกาย ธมฺมเทสนาย จตุราสีติปาณสหสฺสานิ อปริมาณาปิ เทวมนุสฺสา มคฺคผลามตํ ปิวนฺติ, ตสฺมา พหูนํ อาจริโย. สาวกเวเนยฺยานํ ปน ปาจริโยติ.

"Mestre e mestre dos mestres de muitos" (bahūnaṃ ācariyapācariyo) significa que, a cada discurso do Dhamma proferido pelo Abençoado, oitenta e quatro mil seres vivos e incontáveis devas e humanos bebem o néctar dos caminhos e frutos. Portanto, ele é o mestre (ācariya) de muitos. E ele é o mestre dos mestres (pācariya) daqueles discípulos que são capazes de ser guiados.

---

ขีณกามราโคติ เอตฺถ กามํ ภควโต สพฺเพปิ กิเลสา ขีณา. พฺราหฺมโณ ปน เต น ชานาติ. อตฺตโน ชานนฏฺฐาเนเยว คุณํ กเถติ. วิคตจาปลฺโลติ – ‘‘ปตฺตมณฺฑนา จีวรมณฺฑนา เสนาสนมณฺฑนา อิมสฺส วา ปูติกายสฺส…เป… เกลนา ปฏิเกลนา’’ติ (วิภ. ๘๕๔) เอวํ วุตฺตจาปลฺลา วิรหิโต.

Na expressão "aquele em quem o desejo sensual foi destruído" (khīṇakāmarāgo), embora todas as impurezas mentais do Abençoado tenham sido destruídas, o brâmane não as conhece por completo. Ele fala dessa qualidade apenas dentro do limite de seu próprio conhecimento. "Livre de frivolidade" (vigatacāpallo) significa livre da frivolidade descrita como: "adorno da tigela, adorno do manto, adorno do assento e leito, ou adorno deste corpo impuro... [pe]... brincadeiras e divertimentos repetidos".

---

อปาปปุเรกฺขาโรติ อปาเป นว โลกุตฺตรธมฺเม ปุรโต กตฺวา วิจรติ. พฺรหฺมญฺญาย ปชายาติ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานมหากสฺสปาทิเภทาย พฺราหฺมณปชาย, เอติสฺสาย จ ปชาย ปุเรกฺขาโร. อยญฺหิ ปชา สมณํ โคตมํ ปุรกฺขตฺวา จรตีติ อตฺโถ. อปิ จ อปาปปุเรกฺขาโรติ น ปาปํ ปุเรกฺขาโร น ปาปํ ปุรโต กตฺวา จรติ, น ปาปํ อิจฺฉตีติ อตฺโถ. กสฺส? พฺรหฺมญฺญาย ปชาย. อตฺตนา สทฺธึ ปฏิวิรุทฺธายปิ พฺราหฺมณปชาย อวิรุทฺโธ หิตสุขตฺถิโก เยวาติ วุตฺตํ โหติ.

"Aquele que coloca o que não é mau à frente" (apāpapurekkhāro) significa que ele caminha colocando à sua frente os nove estados supramundanos, que são livres do mal. "Para a progênie de brâmanes" (brahmaññāya pajāya) refere-se à comunidade de brâmanes composta por Sariputta, Moggallana, Mahakassapa e outros; ele é colocado à frente por esta progênie. Pois esta comunidade caminha tendo o asceta Gotama à sua frente. Além disso, "apāpapurekkhāro" significa que ele não coloca o mal à frente, não caminha tendo o mal diante de si e não deseja o mal. Para quem? Para a progênie de brâmanes. O sentido é que, mesmo em relação à comunidade de brâmanes que lhe era hostil, ele não era hostil, mas desejava apenas o bem-estar e a felicidade deles.

---

ติโรรฏฺฐาติ ปรรฏฺฐโต. ติโรชนปทาติ ปรชนปทโต. ปญฺหํ ปุจฺฉิตุํ อาคจฺฉนฺตีติ ขตฺติยปณฺฑิตาทโย เจว เทวพฺรหฺมนาคคนฺธพฺพาทโย จ [Pg.256] – ‘‘ปญฺเห อภิสงฺขริตฺวา ปุจฺฉิสฺสามา’’ติ อาคจฺฉนฺติ. ตตฺถ เกจิ ปุจฺฉาย วา โทสํ วิสฺสชฺชนสมฺปฏิจฺฉเน วา อสมตฺถตํ สลฺลกฺเขตฺวา อปุจฺฉิตฺวาว ตุณฺหี นิสีทนฺติ. เกจิ ปุจฺฉนฺติ. เกสญฺจิ ภควา ปุจฺฉาย อุสฺสาหํ ชเนตฺวา วิสฺสชฺเชติ. เอวํ สพฺเพสมฺปิ เตสํ วิมติโย ตีรํ ปตฺวา มหาสมุทฺทสฺส อูมิโย วิย ภควนฺตํ ปตฺวา ภิชฺชนฺติ.

"De outros reinos" (tiroraṭṭhā) significa de reinos estrangeiros. "De outras províncias" (tirojanapadā) significa de outras regiões. "Eles vêm para fazer perguntas" (pañhaṃ pucchituṃ āgacchanti) significa que sábios da casta guerreira e outros, bem como devas, brahmas, nagas, gandhabbas e outros, vêm pensando: "Formularemos perguntas e as faremos". Entre eles, alguns, percebendo alguma falha em sua própria pergunta ou sua incapacidade de compreender a resposta, sentam-se em silêncio sem perguntar nada. Outros fazem perguntas. Para alguns, o Abençoado desperta o entusiasmo pela pergunta e a responde. Assim, as dúvidas de todos eles, ao alcançarem o Abençoado, dissipam-se como as ondas do grande oceano que se quebram ao atingir a praia.

---

เอหิ สฺวาคตวาทีติ เทวมนุสฺสปพฺพชิตคหฏฺเฐสุ ตํ ตํ อตฺตโน สนฺติกํ อาคตํ – ‘‘เอหิ สฺวาคต’’นฺติ เอวํ วทตีติ อตฺโถ. สขิโลติ ตตฺถ กตมํ สาขลฺยํ? ‘‘ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา’’ติอาทินา นเยน วุตฺตสาขลฺเยน สมนฺนาคโต, มุทุวจโนติ อตฺโถ. สมฺโมทโกติ ปฏิสนฺถารกุสโล, อาคตาคตานํ จตุนฺนํ ปริสานํ – ‘‘กจฺจิ, ภิกฺขเว, ขมนียํ, กจฺจิ ยาปนีย’’นฺติอาทินา นเยน สพฺพํ อทฺธานทรถํ วูปสเมนฺโต วิย ปฐมตรํ สมฺโมทนียํ กถํ กตฺตาติ อตฺโถ. อพฺภากุฏิโกติ ยถา เอกจฺเจ ปริสํ ปตฺวา ถทฺธมุขา สงฺกุฏิตมุขา โหนฺติ, น เอทิโส, ปริสทสฺสเนน ปนสฺส พาลาตปสมฺผสฺเสน วิย ปทุมํ มุขปทุมํ วิกสติ ปุณฺณจนฺทสสฺสิริกํ โหติ. อุตฺตานมุโขติ ยถา เอกจฺเจ นิกุชฺชิตมุขา วิย สมฺปตฺตาย ปริสาย น กิญฺจิ กเถนฺติ, อติทุลฺลภกถา โหนฺติ, น เอวรูโป. สมโณ ปน โคตโม สุลภกโถ. น ตสฺส สนฺติกํ อาคตาคตานํ – ‘‘กสฺมา มยํ อิธาคตา’’ติ วิปฺปฏิสาโร อุปฺปชฺชติ ธมฺมํ ปน สุตฺวา อตฺตมนาว โหนฺตีติ ทสฺเสติ. ปุพฺพภาสีติ ภาสนฺโต จ ปฐมตรํ ภาสติ, ตญฺจ โข กาลยุตฺตํ ปมาณยุตฺตํ อตฺถนิสฺสิตเมว ภาสติ, น นิรตฺถกกถํ.

"Aquele que diz 'venha, seja bem-vindo'" (ehi svāgatavādī) significa que, para qualquer um que se aproxime dele — seja deva, humano, renunciante ou leigo —, ele diz: "Venha, seja bem-vindo". "Amável" (sakhilo): qual é a amabilidade aqui? Significa que ele é dotado da amabilidade descrita como "aquela fala que é impecável e agradável ao ouvido", ou seja, ele é de fala suave. "Acolhedor" (sammodako) significa que ele é habilidoso na cortesia; para as quatro assembleias que chegam, ele é aquele que primeiro inicia uma conversa amigável, como se estivesse aliviando todo o cansaço da jornada, dizendo: "Monges, está tudo tolerável? Está tudo suportável?". "Que não franze a testa" (abbhākuṭiko) significa que ele não é como algumas pessoas que, ao se depararem com uma assembleia, mostram um rosto rígido ou franzido; pelo contrário, ao ver a assembleia, seu rosto de lótus floresce como um lótus tocado pelos raios do sol matinal, adquirindo o esplendor da lua cheia. "De semblante aberto" (uttānamukho) significa que ele não é como algumas pessoas que, com o rosto fechado, nada dizem à assembleia que chega, sendo extremamente difíceis de conversar; o asceta Gotama é de fácil diálogo. Ele demonstra que aqueles que se aproximam dele não sentem arrependimento pensando: "Por que viemos aqui?", mas, ao ouvirem o Dhamma, ficam verdadeiramente satisfeitos e alegres. "Aquele que fala primeiro" (pubbabhāsī) significa que, ao conversar, ele é o primeiro a falar, e fala apenas o que é oportuno, comedido e benéfico, nunca proferindo conversas inúteis.

---

น ตสฺมึ คาเม วาติ ยตฺถ กิร ภควา ปฏิวสติ, ตตฺถ มเหสกฺขา เทวตา อารกฺขํ คณฺหนฺติ, ตํ นิสฺสาย มนุสฺสานํ อุปทฺทโว น โหติ, ปํสุปิสาจกาทโยเยว หิ มนุสฺเส วิเหเฐนฺติ, เต ตาสํ อานุภาเวน ทูรํ อปกฺกมนฺติ. อปิ จ ภควโต เมตฺตาพเลนปิ น อมนุสฺสา มนุสฺเส วิเหเฐนฺติ.

"Nem naquela aldeia" (na tasmiṃ gāme vā) significa que, onde quer que o Abençoado resida, divindades de grande poder assumem a proteção daquele lugar. Sob a influência delas, nenhum infortúnio acomete os seres humanos. Pois são apenas os espíritos inferiores da terra e outros semelhantes que perturbam os humanos, e estes se afastam para longe devido ao poder daquelas divindades. Além disso, devido ao poder do amor benevolente do Abençoado, os seres não humanos não perturbam os seres humanos.

---

สงฺฆีติอาทีสุ อนุสาสิตพฺโพ สยํ วา อุปฺปาทิโต สงฺโฆ อสฺส อตฺถีติ สงฺฆี. ตาทิโส จสฺส คโณ อตฺถีติ คณี. ปุริมปทสฺเสว วา เววจนเมตํ. อาจารสิกฺขาปนวเสน คณสฺส อาจริโยติ คณาจริโย[Pg.257]. ปุถุติตฺถกรานนฺติ พหูนํ ติตฺถกรานํ. ยถา วา ตถา วาติ เยน วา เตน วา อเจลกาทิมตฺตเกนาปิ การเณน. สมุทาคจฺฉตีติ สมนฺตโต อุปคจฺฉติ อภิวฑฺฒติ.

Nas palavras "líder de uma ordem" (saṅghī) e outras: aquele que possui uma comunidade a ser instruída, ou uma comunidade fundada por ele mesmo, é chamado de "líder de uma ordem" (saṅghī). Aquele que possui um grupo semelhante é chamado de "líder de um grupo" (gaṇī); ou esta última palavra é apenas um sinônimo da anterior. Ele é o "mestre do grupo" (gaṇācariyo) por instruí-los na conduta adequada. "De muitos fundadores de seitas" (puthutitthakarānaṃ) significa de muitos mestres que estabelecem doutrinas. "De uma forma ou de outra" (yathā vā tathā vā) significa por um motivo ou outro, mesmo que seja apenas por ser um asceta nu ou algo semelhante. "Prospera" (samudāgacchati) significa que se aproxima de todos os lados, cresce e se desenvolve.

---

อติถิ โน เต โหนฺตีติ เต อมฺหากํ อาคนฺตุกา, นวกา ปาหุนกา โหนฺตีติ อตฺโถ. ปริยาปุณามีติ ชานามิ. อปริมาณวณฺโณติ ตถารูเปเนว สพฺพญฺญุนาปิ อปฺปเมยฺยวณฺโณ – ‘‘ปเคว มาทิเสนา’’ติ ทสฺเสติ. วุตฺตมฺปิ เจตฺตํ –

“Eles são nossos hóspedes” significa: eles são nossos visitantes, recém-chegados, dignos de hospitalidade. “Eu compreendo” significa: eu sei. “De virtude incomensurável” mostra que, mesmo para um Buda Onisciente com tais qualidades, Suas virtudes são imensuráveis, “quanto mais para alguém como eu”. E isso também foi dito:

---

‘‘พุทฺโธปิ พุทฺธสฺส ภเณยฺย วณฺณํ,กปฺปมฺปิ เจ อญฺญมภาสมาโน;

ขีเยถ กปฺโป จิรทีฆมนฺตเร,วณฺโณ น ขีเยถ ตถาคตสฺสา’’ติ.

“Mesmo que um Buda elogiasse as virtudes de outro Buda, por um aeon inteiro, sem falar de nenhum outro assunto; o aeon chegaria ao fim nesse longo intervalo de tempo, mas as virtudes do Tathāgata não se esgotariam.”

---

๓๐๕. อิมํ ปน สตฺถุ คุณกถํ สุตฺวา เต พฺราหฺมณา จินฺตยึสุ – ยถา โสณทณฺโฑ พฺราหฺมโณ สมณสฺส โคตมสฺส วณฺเณ ภณติ, อโนมคุโณ โส ภวํ โคตโม; เอวํ ตสฺส คุเณ ชานมาเนน โข ปน อาจริเยน อติจิรํ อธิวาสิตํ, หนฺท นํ อนุวตฺตามาติ อนุวตฺตึสุ. ตสฺมา เอวํ วุตฺเต ‘‘เต พฺราหฺมณา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ อลเมวาติ ยุตฺตเมว. อปิ ปุโฏเสนาติ ปุโฏสํ วุจฺจติ ปาเถยฺยํ, ตํ คเหตฺวาปิ อุปสงฺกมิตุํ ยุตฺตเมวาติ อตฺโถ. ปุฏํเสนาติปิ ปาโฐ, ตสฺสตฺโถ, ปุโฏ อํเส อสฺสาติ ปุฏํโส, เตน ปุฏํเสน. อํเสน หิ ปาเถยฺยปุฏํ วหนฺเตนาปีติ วุตฺตํ โหติ.

305. Ao ouvirem esse elogio às virtudes do Mestre, aqueles brâmanes pensaram: “Do modo como o brâmane Soṇadaṇḍa fala das virtudes do asceta Gotama, o venerável Gotama possui qualidades perfeitas. Nosso mestre, conhecendo tais qualidades, esperou por muito tempo; ora, vamos segui-lo!” E assim o seguiram. Por isso, quando foi dito isso, a frase que começa com “aqueles brâmanes” foi dita pelo Venerável Ānanda. Ali, “certamente basta” significa: é inteiramente apropriado. “Mesmo com provisões de viagem” (api puṭosena): “puṭosa” refere-se a provisões para o caminho; o significado é que, mesmo levando provisões, é apropriado aproximar-se. Há também a leitura “puṭaṃsena”, cujo significado é: aquele que tem uma bolsa de provisões (puṭo) em seu ombro (aṃse) é chamado “puṭaṃso”; por esse “puṭaṃsena”. Isso significa: “mesmo carregando a bolsa de provisões no ombro”.

---

โสณทณฺฑปริวิตกฺกวณฺณนา

Explicação sobre as Reflexões de Soṇadaṇḍa

---

๓๐๖-๓๐๘. ติโรวนสณฺฑคตสฺสาติ อนฺโตวนสณฺเฑ คตสฺส, วิหารพฺภนฺตรํ ปวิฏฺฐสฺสาติ อตฺโถ. อญฺชลึ ปณาเมตฺวาติ เอเต อุภโตปกฺขิกา, เต เอวํ จินฺตยึสุ – ‘‘สเจ โน มิจฺฉาทิฏฺฐิกา โจเทสฺสนฺติ – ‘กสฺมา ตุมฺเห สมณํ โคตมํ วนฺทิตฺถา’ติ? เตสํ – ‘กึ อญฺชลิมตฺตกรเณนาปิ วนฺทนํ นาม โหตี’ติ วกฺขาม. สเจ โน สมฺมาทิฏฺฐิกา โจเทสฺสนฺติ – ‘กสฺมา ตุมฺเห ภควนฺตํ น วนฺทิตฺถา’ติ. ‘กึ สีเสน ภูมิยํ ปหรนฺเตเนว วนฺทนํ นาม โหติ, นนุ อญฺชลิกมฺมมฺปิ วนฺทนํ เอวา’ติ [Pg.258] วกฺขามา’’ติ. นามโคตฺตนฺติ ‘‘โภ, โคตม, อหํ อสุกสฺส ปุตฺโต ทตฺโต นาม, มิตฺโต นาม, อิธาคโต’’ติ วทนฺตา นามํ สาเวนฺติ นาม. ‘‘โภ, โคตม, อหํ วาเสฏฺโฐ นาม, กจฺจาโน นาม, อิธาคโต’’ติ วทนฺตา โคตฺตํ สาเวนฺติ นาม. เอเต กิร ทลิทฺทา ชิณฺณา กุลปุตฺตา ‘‘ปริสมชฺเฌ นามโคตฺตวเสน ปากฏา ภวิสฺสามา’’ติ เอวมกํสุ. เย ปน ตุณฺหีภูตา นิสีทึสุ, เต เกราฏิกา เจว อนฺธพาลา จ. ตตฺถ เกราฏิกา – ‘‘เอกํ ทฺเว กถาสลฺลาเปปิ กโรนฺโต วิสฺสาสิโก โหติ, อถ วิสฺสาเส สติ เอกํ ทฺเว ภิกฺขา อทาตุํ น ยุตฺต’’นฺติ ตโต อตฺตานํ โมเจตฺวา ตุณฺหี นิสีทนฺติ. อนฺธพาลา อญฺญาณตาเยว อวกฺขิตฺตมตฺติกาปิณฺโฑ วิย ยตฺถ กตฺถจิ ตุณฺหีภูตา นิสีทนฺติ.

306-308. “Tendo entrado no bosque” significa: tendo ido para o interior do bosque, ou seja, tendo entrado no interior do mosteiro. “Curvando-se com as mãos unidas”: estes pertenciam a ambos os lados; eles pensaram assim: “Se aqueles de visão incorreta nos censurarem, dizendo: ‘Por que vocês prestaram homenagem ao asceta Gotama?’, nós lhes diremos: ‘Acaso o mero ato de unir as mãos constitui uma homenagem?’. Se aqueles de visão correta nos censurarem, dizendo: ‘Por que vocês não prestaram homenagem ao Abençoado?’, nós lhes diremos: ‘Acaso a homenagem só ocorre quando se bate a cabeça no chão? O ato de unir as mãos também não é uma homenagem?’”. “Nome e clã”: dizendo “Ó Gotama, eu sou Datta, filho de fulano, ou Mitto, e vim aqui”, eles anunciam seus nomes. Dizendo “Ó Gotama, eu sou Vāseṭṭha, ou Kaccāno, e vim aqui”, eles anunciam seus clãs. Diz-se que estes eram filhos de boas famílias que haviam empobrecido e decaído, e pensaram: “Tornar-nos-emos conhecidos no meio da assembleia por meio de nossos nomes e clãs”, e por isso agiram assim. Aqueles que se sentaram em silêncio eram astutos ou tolos ignorantes. Entre eles, os astutos pensavam: “Se alguém se envolve em uma ou duas conversas, torna-se íntimo; e havendo intimidade, não seria apropriado deixar de dar uma ou duas porções de esmola de comida.” Assim, para se livrarem dessa obrigação, sentavam-se em silêncio. Os tolos ignorantes, por pura ignorância, sentavam-se em silêncio em qualquer lugar, como um pedaço de argila jogado no chão.

---

พฺราหฺมณปญฺญตฺติวณฺณนา

Explicação sobre a Definição de Brâmane

---

๓๐๙-๓๑๐. เจตสา เจโตปริวิตกฺกนฺติ ภควา – ‘‘อยํ พฺราหฺมโณ อาคตกาลโต ปฏฺฐาย อโธมุโข ถทฺธคตฺโต กึ จินฺตยมาโน นิสินฺโน, กึ นุ โข จินฺเตตี’’ติ อาวชฺชนฺโต อตฺตโน เจตสา ตสฺส จิตฺตํ อญฺญาสิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญายา’’ติ. วิหญฺญตีติ วิฆาตํ อาปชฺชติ. อนุวิโลเกตฺวา ปริสนฺติ ภควโต สกสมเย ปญฺหปุจฺฉเนน อุทเก มิยมาโน อุกฺขิปิตฺวา ถเล ฐปิโต วิย สมปสฺสทฺธกายจิตฺโต หุตฺวา ปริสํ สงฺคณฺหนตฺถํ ทิฏฺฐิสญฺชาเนเนว ‘‘อุปธาเรนฺตุ เม โภนฺโต วจน’’นฺติ วทนฺโต วิย อนุวิโลเกตฺวา ปริสํ ภควนฺตํ เอตทโวจ.

309-310. “Com a mente as reflexões da mente”: o Abençoado, refletindo: “O que este brâmane está pensando, sentado com a cabeça baixa e o corpo tenso desde que chegou? O que será que ele está pensando?”, conheceu a mente dele com Sua própria mente. Por isso foi dito: “conhecendo com a mente as reflexões da mente dele”. “Sofre aflição” significa: cai em angústia. “Olhando ao redor para a assembleia”: como o Abençoado lhe fizera uma pergunta sobre sua própria doutrina tradicional, ele se sentiu como alguém prestes a morrer afogado que é resgatado e colocado em terra firme. Com o corpo e a mente completamente pacificados, para conquistar a assembleia e demonstrar seu conhecimento de sua própria visão, como se dissesse “Senhores, prestem atenção às minhas palavras”, ele olhou ao redor para a assembleia e disse isso ao Abençoado.

---

๓๑๑-๓๑๓. สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานนฺติ ยญฺญยชนตฺถาย สุชํ คณฺหนฺเตสุ พฺราหฺมเณสุ ปฐโม วา ทุติโย วาติ อตฺโถ. สุชาย ทิยฺยมานํ มหายาคํ ปฏิคฺคณฺหนฺตานนฺติ โปราณา. อิติ พฺราหฺมโณ สกสมยวเสน สมฺมเทว ปญฺหํ วิสฺสชฺเชสิ. ภควา ปน วิเสสโต อุตฺตมพฺราหฺมณสฺส ทสฺสนตฺถํ – ‘‘อิเมสํ ปนา’’ติอาทิมาห. เอตทโวจุนฺติ สเจ ชาติวณฺณมนฺตสมฺปนฺโน พฺราหฺมโณ น โหติ, อถ โก จรหิ โลเก พฺราหฺมโณ [Pg.259] ภวิสฺสติ? นาเสติ โน อยํ โสณทณฺโฑ, หนฺทสฺส วาทํ ปฏิกฺขิปิสฺสามาติ จินฺเตตฺวา เอตทโวจุํ. อปวทตีติ ปฏิกฺขิปติ. อนุปกฺขนฺทตีติ อนุปวิสติ. อิทํ – ‘‘สเจ ตฺวํ ปสาทวเสน สมณํ โคตมํ สรณํ คนฺตุกาโม, คจฺฉ; มา พฺราหฺมณสฺส สมยํ ภินฺที’’ติ อธิปฺปาเยน อาหํสุ.

311-313. “Segurando a colher de sacrifício” significa: entre os brâmanes que seguram a colher de sacrifício para realizar o ritual, ele é o primeiro ou o segundo. “Aqueles que recebem o grande sacrifício oferecido com a colher de sacrifício”, disseram os antigos comentadores. Assim, o brâmane respondeu corretamente à pergunta de acordo com sua própria doutrina tradicional. No entanto, o Abençoado, a fim de mostrar especificamente o brâmane supremo, disse as palavras que começam com “Mas destes...”. “Disseram isso” porque pensaram: “Se um brâmane não for dotado de nascimento, aparência e mantras, quem no mundo será um brâmane? Este Soṇadaṇḍa está nos arruinando! Ora, vamos rejeitar a afirmação dele!”. “Critica” significa: rejeita. “Adere a” significa: entra em. Eles disseram isso com a intenção: “Se você, por causa de sua devoção, deseja tomar o asceta Gotama como refúgio, vá; mas não destrua a doutrina tradicional dos brâmanes”.

---

๓๑๔. เอตทโวจาติ อิเมสุ พฺราหฺมเณสุ เอวํ เอกปฺปหาเรเนว วิรวนฺเตสุ ‘‘อยํ กถา ปริโยสานํ น คมิสฺสติ, หนฺท เน นิสฺสทฺเท กตฺวา โสณทณฺเฑเนว สทฺธึ กเถมี’’ติ จินฺเตตฺวา – ‘‘เอตํ สเจ โข ตุมฺหาก’’นฺติอาทิกํ วจนํ อโวจ.

314. “Disse isso”: enquanto esses brâmanes clamavam todos de uma vez, o Abençoado pensou: “Esta conversa não chegará ao fim. Ora, farei com que fiquem em silêncio e falarei apenas com Soṇadaṇḍa.” Pensando assim, Ele proferiu as palavras que começam com “Se para vós...”.

---

๓๑๕-๓๑๖. สหธมฺเมนาติ สการเณน. สมสโมติ ฐเปตฺวา เอกเทสสมตฺตํ สมภาเวน สโม, สพฺพากาเรน สโมติ อตฺโถ. อหมสฺส มาตาปิตโร ชานามีติ ภคินิยา ปุตฺตสฺส มาตาปิตโร กึ น ชานิสฺสติ, กุลโกฏิปริทีปนํ สนฺธาเยว วทติ. มุสาวาทมฺปิ ภเณยฺยาติ อตฺถภญฺชนกํ มุสาวาทํ กเถยฺย. กึ วณฺโณ กริสฺสตีติ อพฺภนฺตเร คุเณ อสติ กึ กริสฺสติ? กิมสฺส พฺราหฺมณภาวํ รกฺขิตุํ สกฺขิสฺสตีติ อตฺโถ. อถาปิ สิยา ปุน – ‘‘ปกติสีเล ฐิตสฺส พฺราหฺมณภาวํ สาเธนฺตี’’ติ เอวมฺปิ สีลเมว สาเธสฺสติ, ตสฺมึ หิสฺส อสติ พฺราหฺมณภาโว นาโหสีติ สมฺโมหมตฺตํ วณฺณาทโย. อิทํ ปน สุตฺวา เต พฺราหฺมณา – ‘‘สภาวํ อาจริโย อาห, อการณาว มยํ อุชฺฌายิมฺหา’’ติ ตุณฺหี อเหสุํ.

315-316. “De acordo com a verdade” (sahadhammena) significa: com base em razões. “Igual em todos os aspectos” (samasamo) significa: exceto por uma pequena parte, ele é igual por natureza, igual em todos os aspectos. “Eu conheço os pais dele”: como ele não conheceria os pais do filho de sua própria irmã? Ele diz isso referindo-se à clareza da linhagem familiar. “Ele falaria uma mentira” significa: ele falaria uma mentira prejudicial. “O que a aparência fará?”: se não houver virtude interna, o que a aparência fará? Como ela seria capaz de proteger sua condição de brâmane? Esse é o significado. Se alguém pensar: “Para quem está estabelecido na moralidade natural, a aparência e outros fatores realizam a condição de brâmane”, mesmo assim, é apenas a moralidade que realiza isso. Pois, sem ela, a condição de brâmane não existiria; portanto, considerar a aparência e outros fatores como causas da condição de brâmane é mera ilusão. Ouvindo isso, aqueles brâmanes pensaram: “Nosso mestre falou a verdade; nós nos queixamos sem motivo.” E ficaram em silêncio.

---

สีลปญฺญากถาวณฺณนา

Explicação sobre o Discurso sobre Moralidade e Sabedoria

---

๓๑๗. ตโต ภควา ‘กถิโต พฺราหฺมเณน ปญฺโห, กึ ปเนตฺถ ปติฏฺฐาตุํ สกฺขิสฺสติ, น สกฺขิสฺสตี’ติ? ตสฺส วีมํสนตฺถํ – ‘‘อิเมสํ ปน พฺราหฺมณา’’ติอาทิมาห. สีลปริโธตาติ สีลปริสุทฺธา. ยตฺถ สีลํ ตตฺถ ปญฺญาติ ยสฺมึ ปุคฺคเล สีลํ, ตตฺเถว ปญฺญา, กุโต ทุสฺสีเล ปญฺญา? ปญฺญารหิเต วา ชเฬ เอฬมูเค กุโต สีลนฺติ? สีลปญฺญาณนฺติ สีลญฺจ ปญฺญาณญฺจ สีลปญฺญาณํ. ปญฺญาณนฺติ ปญฺญาเยว. เอวเมตํ พฺราหฺมณาติ [Pg.260] ภควา พฺราหฺมณสฺส วจนํ อนุชานนฺโต อาห. ตตฺถ สีลปริโธตา ปญฺญาติ จตุปาริสุทฺธิสีเลน โธตา. กถํ ปน สีเลน ปญฺญํ โธวตีติ? ยสฺส ปุถุชฺชนสฺส สีลํ สฏฺฐิอสีติวสฺสานิ อขณฺฑํ โหติ, โส มรณกาเลปิ สพฺพกิเลเส ฆาเตตฺวา สีเลน ปญฺญํ โธวิตฺวา อรหตฺตํ คณฺหาติ. กนฺทรสาลปริเวเณ มหาสฏฺฐิวสฺสตฺเถโร วิย. เถเร กิร มรณมญฺเจ นิปชฺชิตฺวา พลวเวทนาย นิตฺถุนนฺเต, ติสฺสมหาราชา ‘‘เถรํ ปสฺสิสฺสามี’’ติ คนฺตฺวา ปริเวณทฺวาเร ฐิโต ตํ สทฺทํ สุตฺวา ปุจฺฉิ – ‘‘กสฺส สทฺโท อย’’นฺติ? เถรสฺส นิตฺถุนนสทฺโทติ. ‘‘ปพฺพชฺชาย สฏฺฐิวสฺเสน เวทนาปริคฺคหมตฺตมฺปิ น กตํ, น ทานิ นํ วนฺทิสฺสามี’’ติ นิวตฺติตฺวา มหาโพธึ วนฺทิตุํ คโต. ตโต อุปฏฺฐากทหโร เถรํ อาห – ‘‘กึ โน, ภนฺเต, ลชฺชาเปถ, สทฺโธปิ ราชา วิปฺปฏิสารี หุตฺวา น วนฺทิสฺสามี’’ติ คโตติ. กสฺมา อาวุโสติ? ตุมฺหากํ นิตฺถุนนสทฺทํ สุตฺวาติ. ‘‘เตน หิ เม โอกาสํ กโรถา’’ติ วตฺวา เวทนํ วิกฺขมฺภิตฺวา อรหตฺตํ ปตฺวา ทหรสฺส สญฺญํ อทาสิ – ‘‘คจฺฉาวุโส, อิทานิ ราชานํ อมฺเห วนฺทาเปหี’’ติ. ทหโร คนฺตฺวา – ‘‘อิทานิ กิร เถรํ, วนฺทถา’’ติ อาห. ราชา สํสุมารปติเตน เถรํ วนฺทนฺโต – ‘‘นาหํ อยฺยสฺส อรหตฺตํ วนฺทามิ, ปุถุชฺชนภูมิยํ ปน ฐตฺวา รกฺขิตสีลเมว วนฺทามี’’ติ อาห, เอวํ สีเลน ปญฺญํ โธวติ นาม. ยสฺส ปน อพฺภนฺตเร สีลสํวโร นตฺถิ, อุคฺฆาฏิตญฺญุตาย ปน จตุปฺปทิกคาถาปริโยสาเน ปญฺญาย สีลํ โธวิตฺวา สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปาปุณาติ. อยํ ปญฺญาย สีลํ โธวติ นาม. เสยฺยถาปิ สนฺตติมหามตฺโต.

317. Depois disso, o Abençoado, pensando: “O brâmane respondeu à pergunta; mas será que ele será capaz de se manter firme nessa resposta ou não?”, a fim de testá-lo, disse as palavras que começam com “Mas destes, brâmanes...”. “Purificada pela moralidade” (sīlaparidhotā) significa: limpa pela moralidade. “Onde há moralidade, há sabedoria”: na pessoa em quem há moralidade, ali mesmo há sabedoria; como haveria sabedoria em alguém imoral? Ou, em alguém tolo e mudo, desprovido de sabedoria, como haveria moralidade? “Moralidade e sabedoria” (sīlapaññāṇaṃ) refere-se à moralidade e à sabedoria. “Sabedoria” (paññāṇaṃ) é a própria sabedoria. “Assim é, brâmane”: o Abençoado disse isso concordando com as palavras do brâmane. Ali, “sabedoria purificada pela moralidade” significa: lavada pela moralidade das quatro purificações. Mas como a moralidade lava a sabedoria? Se um homem comum mantém sua moralidade intacta por sessenta ou oitenta anos, mesmo no momento da morte, destruindo todas as defilezas, lavando a sabedoria com a moralidade, ele alcança o estado de Arahat. Como o grande ancião de sessenta anos de ordenação no Kandarasāla Pariveṇa. Diz-se que quando o ancião estava deitado em seu leito de morte, gemendo devido a uma forte dor, o grande rei Tissa foi vê-lo. Parado na porta do pariveṇa, ouvindo aquele som, ele perguntou: “De quem é esse som?”. Disseram-lhe: “É o som do ancião gemendo”. O rei pensou: “Com sessenta anos de ordenação, ele não realizou sequer a contemplação da dor. Não vou prestar-lhe homenagem agora.” E deu meia-volta para ir prestar homenagem à Grande Árvore Bodhi. Então, o jovem monge assistente disse ao ancião: “Senhor, por que nos envergonha? Até o rei devoto, decepcionado, partiu sem lhe prestar homenagem.” O ancião perguntou: “Por que, amigo?”. “Porque ouviu o som de seus gemidos.” “Nesse caso, dê-me espaço.” Tendo dito isso, ele suprimiu a dor, alcançou o estado de Arahat e deu um sinal ao jovem monge: “Vá, amigo, faça o rei vir nos prestar homenagem agora.” O jovem monge foi e disse: “Agora, diz-se, preste homenagem ao ancião.” O rei, prestando homenagem ao ancião prostrando-se como um crocodilo deitado, disse: “Não estou prestando homenagem ao estado de Arahat do venerável senhor, mas sim à moralidade que ele protegeu enquanto permanecia no estágio de homem comum.” Assim, a moralidade lava a sabedoria. Por outro lado, para quem não tem restrição moral interna, mas devido à sua inteligência rápida, ao final de um verso de quatro linhas, lava a moralidade com a sabedoria e alcança o estado de Arahat junto com as análises analíticas. Este é chamado de “aquele que lava a moralidade com a sabedoria”, como o ministro Santati.

---

๓๑๘. กตมํ ปน ตํ พฺราหฺมณาติ กสฺมา อาห? ภควา กิร จินฺเตสิ – ‘‘พฺราหฺมณา พฺราหฺมณสมเย ปญฺจสีลานิ ‘สีล’นฺติ ปญฺญาเปนฺติ, เวทตฺตยอุคฺคหณปญฺญา ปญฺญาติ. อุปริวิเสสํ น ชานนฺติ. ยํนูนาหํ พฺราหฺมณสฺส อุตฺตริวิเสสภูตํ มคฺคสีลํ, ผลสีลํ, มคฺคปญฺญํ, ผลปญฺญญฺจ ทสฺเสตฺวา อรหตฺตนิกูเฏน เทสนํ นิฏฺฐเปยฺย’’นฺติ. อถ นํ กเถตุกมฺยตาย ปุจฺฉนฺโต – ‘‘กตมํ ปน ตํ, พฺราหฺมณ, สีลํ กตมา สา ปญฺญา’’ติ อาห. อถ พฺราหฺมโณ – ‘‘มยา สกสมยวเสน ปญฺโห วิสฺสชฺชิโต. สมโณ ปน มํ โคตโม ปุน นิวตฺติตฺวา ปุจฺฉติ, อิทานิสฺสาหํ จิตฺตํ ปริโตเสตฺวา วิสฺสชฺชิตุํ [Pg.261] สกฺกุเณยฺยํ วา น วา? สเจ น สกฺขิสฺสํ ปฐมํ อุปฺปนฺนาปิ เม ลชฺชา ภิชฺชิสฺสติ. อสกฺโกนฺตสฺส ปน น สกฺโกมีติ วจเน โทโส นตฺถี’’ติ ปุน นิวตฺติตฺวา ภควโตเยว ภารํ กโรนฺโต ‘‘เอตฺตกปรมาว มย’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ เอตฺตกปรมาติ เอตฺตกํ สีลปญฺญาณนฺติ วจนเมว ปรมํ อมฺหากํ, เต มยํ เอตฺตกปรมา, อิโต ปรํ เอตสฺส ภาสิตสฺส อตฺถํ น ชานามาติ อตฺโถ.

318. Por que o Abençoado perguntou: “Mas qual é essa moralidade, brâmane?”? Diz-se que o Abençoado pensou: “Os brâmanes, em sua própria doutrina, definem os cinco preceitos como ‘moralidade’ e o conhecimento dos três Vedas como ‘sabedoria’. Eles não conhecem a distinção superior. E se eu mostrasse a este brâmane a moralidade do caminho, a moralidade do fruto, a sabedoria do caminho e a sabedoria do fruto, que são distinções superiores, e concluísse o discurso com o ápice do estado de Arahat?”. Então, desejando falar, Ele perguntou: “Mas qual é essa moralidade, brâmane, e qual é essa sabedoria?”. Então o brâmane pensou: “Eu respondi à pergunta de acordo com minha própria doutrina tradicional. Mas o asceta Gotama volta a me perguntar. Serei eu capaz de responder agora de modo a satisfazer a mente dele, ou não? Se eu não for capaz, a vergonha que senti antes aumentará. Mas se eu não for capaz, não há falta em dizer ‘não sou capaz’.” Pensando assim, ele devolveu a responsabilidade ao próprio Abençoado e disse as palavras que começam com “Nós só vamos até aqui...”. Ali, “nós só vamos até aqui” (ettakaparamā) significa: para nós, a mera afirmação “esta é a moralidade e a sabedoria” é o limite máximo. Nós somos aqueles que têm isso como limite máximo; além disso, não conhecemos o significado do que foi dito. Esse é o significado.

---

อถสฺส ภควา สีลปญฺญาย มูลภูตสฺส ตถาคตสฺส อุปฺปาทโต ปภุติ สีลปญฺญาณํ ทสฺเสตุํ – ‘‘อิธ พฺราหฺมณ, ตถาคโต’’ติอาทิมาห. ตสฺสตฺโถ สามญฺญผเล วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ, อยํ ปน วิเสโส, อิธ ติวิธมฺปิ สีลํ – ‘‘อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมิ’’นฺติ เอวํ สีลมิจฺเจว นิยฺยาติตํ ปฐมชฺฌานาทีนิ จตฺตาริ ฌานานิ อตฺถโต ปญฺญาสมฺปทา. เอวํ ปญฺญาวเสน ปน อนิยฺยาเตตฺวา วิปสฺสนาปญฺญาย ปทฏฺฐานภาวมตฺเตน ทสฺเสตฺวา วิปสฺสนาปญฺญาโต ปฏฺฐาย ปญฺญา นิยฺยาติตาติ.

Então, a fim de mostrar-lhe a moralidade e a sabedoria a partir do surgimento do Tathāgata, que é a raiz da moralidade e da sabedoria, o Abençoado disse as palavras que começam com “Aqui, brâmane, um Tathāgata surge...”. O significado disso deve ser compreendido da mesma maneira que foi explicado no Sāmaññaphala Sutta. No entanto, há esta distinção: aqui, a moralidade tríplice é concluída sob o termo “moralidade”, como em “isso também constitui sua moralidade”. Os quatro jhanas, começando com o primeiro jhana, são, em termos de significado real, a realização da sabedoria. No entanto, em vez de concluí-los sob a categoria de sabedoria, eles são mostrados apenas como a causa próxima para a sabedoria de insight, e a sabedoria é concluída a partir da sabedoria de insight em diante.

---

โสณทณฺฑอุปาสกตฺตปฏิเวทนากถา

Discurso sobre a Declaração de Soṇadaṇḍa como Discípulo Leigo

---

๓๑๙-๓๒๒. สฺวาตนายาติ ปทสฺส อตฺโถ อชฺชตนายาติ เอตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. เตน มํ สา ปริสา ปริภเวยฺยาติ เตน ตุมฺเห ทูรโตว ทิสฺวา อาสนา วุฏฺฐิตการเณน มํ สา ปริสา – ‘‘อยํ โสณทณฺโฑ ปจฺฉิมวเย ฐิโต มหลฺลโก, โคตโม ปน ทหโร ยุวา นตฺตาปิสฺส นปฺปโหติ, โส นาม อตฺตโน นตฺตุมตฺตภาวมฺปิ อปฺปตฺตสฺส อาสนา วุฏฺฐาตี’’ติ ปริภเวยฺย. อาสนา เม ตํ ภวํ โคตโม ปจฺจุฏฺฐานนฺติ มม อคารเวน อวุฏฺฐานํ นาม นตฺถิ, โภคนาสนภเยน ปน น วุฏฺฐหิสฺสามิ, ตํ ตุมฺเห หิ เจว มยา จ ญาตุํ วฏฺฏติ. ตสฺมา อาสนา เม เอตํ ภวํ โคตโม ปจฺจุฏฺฐานํ ธาเรตูติ, อิมินา กิร สทิโส กุหโก ทุลฺลโภ, ภควติ ปนสฺส อคารวํ นาม นตฺถิ, ตสฺมา โภคนาสนภยา กุหนวเสน เอวํ วทติ. ปรปเทสุปิ เอเสว นโย. ธมฺมิยา กถายาติอาทีสุ ตงฺขณานุรูปาย ธมฺมิยา กถาย ทิฏฺฐธมฺมิกสมฺปรายิกํ อตฺถํ สนฺทสฺเสตฺวา กุสเล ธมฺเม สมาทเปตฺวา คณฺหาเปตฺวา. ตตฺถ นํ สมุตฺเตเชตฺวา สอุสฺสาหํ กตฺวา ตาย จ สอุสฺสาหตาย อญฺเญหิ จ วิชฺชมานคุเณหิ สมฺปหํเสตฺวา ธมฺมรตนวสฺสํ วสฺสิตฺวา อุฏฺฐายาสนา [Pg.262] ปกฺกามิ. พฺราหฺมโณ ปน อตฺตโน กุหกตาย เอวมฺปิ ภควติ ธมฺมวสฺสํ วสฺสิเต วิเสสํ นิพฺพตฺเตตุํ นาสกฺขิ. เกวลมสฺส อายตึ นิพฺพานตฺถาย วาสนาภาคิยาย จ สพฺพา ปุริมปจฺฉิมกถา อโหสีติ.

319-322. O significado da palavra svātanāya ('para o dia seguinte') deve ser compreendido da mesma maneira que foi explicado para ajjatanāya ('para o dia de hoje'). A frase tena maṃ sā parisā paribhaveyya ('por isso, aquela assembleia me desprezaria') significa: por ver vocês de longe e levantar-se do assento por essa razão, aquela assembleia me desprezaria dizendo: 'Este Soṇadaṇḍa está na última fase da vida, é idoso; mas Gotama é jovem, novo, nem mesmo seu neto seria tão jovem. E ele, de fato, levanta-se de seu assento para Gotama, que não alcançou sequer a idade de ser seu neto!'. A frase āsanā me taṃ bhavaṃ gotamo paccuṭṭhānaṃ ('que o venerável Gotama considere isso como o meu levantar-se do assento') significa: 'Não é por falta de respeito que não me levanto do assento, mas não me levantarei por medo de perder meus bens (minha posição). Isso deve ser compreendido tanto por vocês quanto por mim. Portanto, que o venerável Gotama considere este meu gesto de juntar as mãos como o levantar-se do assento'. Diz-se que um hipócrita (pretensioso) igual a este é difícil de encontrar. No entanto, ele não tinha falta de respeito pelo Abençoado; ele fala assim por hipocrisia, devido ao medo de perder seus bens. O mesmo método se aplica às palavras seguintes. Nas passagens que começam com dhammiyā kathāya ('com um discurso sobre o Dhamma'), tendo mostrado o benefício tanto para esta vida quanto para a próxima por meio de um discurso sobre o Dhamma apropriado para aquele momento, tendo-o encorajado a adotar e praticar os ensinamentos benéficos, inspirando-o e entusiasmando-o, e alegrando-o com esse entusiasmo e com suas outras qualidades existentes, e tendo feito chover a chuva do precioso Dhamma, o Abençoado levantou-se de seu assento e partiu. O brâmane, contudo, devido à sua própria hipocrisia (pretensão), mesmo quando a chuva do Dhamma foi derramada pelo Abençoado, não foi capaz de alcançar a distinção espiritual. Apenas toda a sua conversa anterior e posterior serviu, no futuro, para o alcance do Nibbāna e como uma condição de suporte (vāsanā).

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim, no Sumaṅgalavilāsinī, o comentário do Dīgha Nikāya,

---

โสณทณฺฑสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

conclui-se a explicação do Soṇadaṇḍa Sutta.

---

๕. กูฏทนฺตสุตฺตวณฺณนา

5. Explicação do Kūṭadanta Sutta

---

๓๒๓. เอวํ [Pg.263] เม สุตํ…เป… มคเธสูติ กูฏทนฺตสุตฺตํ. ตตฺรายํ อปุพฺพปทวณฺณนา. มคเธสูติ มคธา นาม ชานปทิโน ราชกุมารา, เตสํ นิวาโส เอโกปิ ชนปโท รูฬฺหีสทฺเทน มคธาติ วุจฺจติ, ตสฺมึ มคเธสุ ชนปเท. อิโต ปรํ ปุริมสุตฺตทฺวเย วุตฺตนยเมว. อมฺพลฏฺฐิกา พฺรหฺมชาเล วุตฺตสทิสาว. กูฏทนฺโตติ ตสฺส พฺราหฺมณสฺส นามํ. อุปกฺขโฏติ สชฺชิโต. วจฺฉตรสตานีติ วจฺฉสตานิ. อุรพฺภาติ ตรุณเมณฺฑกา วุจฺจนฺติ. เอเต ตาว ปาฬิยํ อาคตาเยว. ปาฬิยํ ปน อนาคตานมฺปิ อเนเกสํ มิคปกฺขีนํ สตฺตสตฺตสตานิ สมฺปิณฺฑิตาเนวาติ เวทิตพฺพานิ. สพฺพสตฺตสติกยาคํ กิเรส ยชิตุกาโม โหติ. ถูณูปนีตานีติ พนฺธิตฺวา ฐปนตฺถาย ยูปสงฺขาตํ ถูณํ อุปนีตานิ.

323. O sutta que começa com 'Assim ouvi... em Magadha' é o Kūṭadanta Sutta. Nele, esta é a explicação de palavras novas. Na palavra magadhesu, 'Magadha' refere-se aos príncipes reais que governam o território. O território que é a habitação deles também é chamado de 'Magadha' por uso convencional. 'No território de Magadha' é o significado. O que segue a partir daqui deve ser entendido da mesma maneira explicada nos dois suttas anteriores. Ambalaṭṭhikā é exatamente igual à descrita no Brahmajjāla Sutta. Kūṭadanta é o nome daquele brâmane. Upakkhaṭo significa preparado. Vacchatarasatāni refere-se a centenas de bezerros. Carneiros jovens são chamados de urabbhā. Estes animais são diretamente mencionados no texto em Pali. No entanto, deve-se entender que muitos outros animais selvagens e aves não mencionados diretamente no texto em Pali também foram reunidos em grupos de setecentos de cada tipo. Diz-se que ele desejava realizar um sacrifício composto por sete grupos de setecentos animais cada. Thūṇūpanītāni significa trazidos para os postes de sacrifício (chamados de yūpa) para serem amarrados e mantidos ali.

---

๓๒๘. ติวิธนฺติ เอตฺถ วิธา วุจฺจติ ฐปนา, ติฏฺฐปนนฺติ อตฺโถ. โสฬสปริกฺขารนฺติ โสฬสปริวารํ.

328. Na palavra tividhaṃ ('de três tipos'), vidhā refere-se ao estabelecimento (ou seja, os três tipos de ausência de arrependimento que mantêm o fluxo de mérito ininterrupto); esse é o significado de tiṭṭhapanaṃ. Soḷasaparikkhāraṃ significa com dezesseis acessórios (ou acompanhamentos).

---

๓๓๐-๓๓๖. ปฏิวสนฺตีติ ยญฺญานุภวนตฺถาย ปฏิวสนฺติ. ภูตปุพฺพนฺติ อิทํ ภควา ปถวีคตํ นิธึ อุทฺธริตฺวา ปุรโต ราสึ กโรนฺโต วิย ภวปฏิจฺฉนฺนํ ปุพฺพจริตํ ทสฺเสนฺโต อาห. มหาวิชิโตติ โส กิร สาครปริยนฺตํ มหนฺตํ ปถวีมณฺฑลํ วิชินิ, อิติ มหนฺตํ วิชิตมสฺสาติ มหาวิชิโต ตฺเวว สงฺขฺยํ อคมาสิ. อฑฺโฒติอาทีสุ โย โกจิ อตฺตโน สนฺตเกน วิภเวน อฑฺโฒ โหติ, อยํ ปน น เกวลํ อฑฺโฒเยว, มหทฺธโน มหตา อปริมาณสงฺขฺเยน ธเนน สมนฺนาคโต. ปญฺจกามคุณวเสน มหนฺตา อุฬารา โภคา อสฺสาติ มหาโภโค. ปิณฺฑปิณฺฑวเสน เจว สุวณฺณมาสกรชตมาสกาทิวเสน จ ชาตรูปรชตสฺส ปหูตตาย ปหูตชาตรูปรชโต, อเนกโกฏิสงฺขฺเยน ชาตรูปรชเตน สมนฺนาคโตติ อตฺโถ. วิตฺตีติ ตุฏฺฐิ, วิตฺติยา อุปกรณํ วิตฺตูปกรณํ ตุฏฺฐิการณนฺติ อตฺโถ. ปหูตํ นานาวิธาลงฺการสุวณฺณรชตภาชนาทิเภทํ วิตฺตูปกรณมสฺสาติ ปหูตวิตฺตูปกรโณ. สตฺตรตนสงฺขาตสฺส นิทหิตฺวา ฐปิตธนสฺส สพฺพปุพฺพณฺณาปรณฺณสงฺคหิตสฺส ธญฺญสฺส จ ปหูตตาย ปหูตธนธญฺโญ[Pg.264]. อถวา อิทมสฺส เทวสิกํ ปริพฺพยทานคฺคหณาทิวเสน ปริวตฺตนธนธญฺญวเสน วุตฺตํ.

330-336. Paṭivasanti ('habitam') significa que habitam ali para desfrutar do sacrifício. A expressão bhūtapubbaṃ ('era uma vez') foi dita pelo Abençoado para mostrar as boas ações praticadas no passado, que estavam ocultas pelas existências anteriores, como alguém que desenterra um tesouro escondido na terra e o exibe em uma pilha diante de si. Mahāvijita — diz-se que aquele rei conquistou o grande círculo da terra delimitado pelo oceano; assim, por ter um grande território conquistado, ele veio a ser conhecido pelo nome de 'Mahāvijita'. Nas passagens que começam com aḍḍho ('rico'), qualquer pessoa pode ser considerada rica por possuir seus próprios bens; no entanto, este rei não era apenas rico, mas possuía imensa riqueza (mahaddhano), dotado de uma quantidade incomensurável de tesouros. Por possuir grandes e excelentes prazeres sensoriais por meio dos cinco tipos de prazeres sensoriais, ele é chamado de 'de grande prazer' (mahābhogo). Por ter ouro e prata em abundância, tanto em barras quanto em moedas de ouro e prata, ele é chamado de 'com abundante ouro e prata' (pahūtajātarūparajato), significando que era dotado de ouro e prata no valor de muitas dezenas de milhões. Vitti significa contentamento (satisfação). O meio para o contentamento é vittūpakaraṇaṃ, significando a causa do contentamento. Por possuir abundantes meios de contentamento, tais como vários tipos de ornamentos e utensílios de ouro e prata, ele é chamado de 'com abundantes meios de contentamento' (pahūtavittūpakaraṇo). Por ter abundância de tesouros acumulados e guardados, conhecidos como as sete joias, bem como de grãos de todos os tipos colhidos, ele é chamado de 'com abundantes riquezas e grãos' (pahūtadhanadhañño). Ou então, isso foi dito em referência às suas riquezas e grãos que circulavam diariamente por meio de despesas, doações, recebimentos, etc.

---

ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโรติ โกโส วุจฺจติ ภณฺฑาคารํ, นิทหิตฺวา ฐปิเตน ธเนน ปริปุณฺณโกโส, ธญฺเญน ปริปุณฺณโกฏฺฐาคาโร จาติ อตฺโถ. อถวา จตุพฺพิโธ โกโส – หตฺถี, อสฺสา, รถา, ปตฺตีติ. โกฏฺฐาคารํ ติวิธํ – ธนโกฏฺฐาคารํ, วตฺถโกฏฺฐาคารํ, ธญฺญโกฏฺฐาคารนฺติ, ตํ สพฺพมฺปิ ปริปุณฺณมสฺสาติ ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร. อุทปาทีติ อุปฺปชฺชิ. อยํ กิร ราชา เอกทิวสํ รตนาวโลกนจาริกํ นาม นิกฺขนฺโต. โส ภณฺฑาคาริกํ ปุจฺฉิ – ‘‘ตาต, อิทํ เอวํ พหุธนํ เกน สงฺฆริต’’นฺติ? ตุมฺหากํ ปิตุปิตามหาทีหิ ยาว สตฺตมา กุลปริวฏฺฏาติ. อิทํ ปน ธนํ สงฺฆริตฺวา เต กุหึ คตาติ? สพฺเพว เต, เทว, มรณวสํ ปตฺตาติ. อตฺตโน ธนํ อคเหตฺวาว คตา, ตาตาติ? เทว, กึ วเทถ, ธนํ นาเมตํ ปหาย คมนียเมว, โน อาทาย คมนียนฺติ. อถ ราชา นิวตฺติตฺวา สิรีคพฺเภ นิสินฺโน – ‘อธิคตา โข เม’ติอาทีนิ จินฺเตสิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาที’’ติ.

Na frase paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro ('com tesouros e celeiros cheios'), koso refere-se ao tesouro. Significa que ele tinha um tesouro cheio de riquezas acumuladas e guardadas, e um celeiro cheio de grãos. Ou então, o tesouro (koso) é de quatro tipos: elefantes, cavalos, carruagens e infantaria. O celeiro (koṭṭhāgāraṃ) é de três tipos: o celeiro de tesouros, o celeiro de roupas e o celeiro de grãos. Por ter todos esses cheios, ele é chamado de 'com tesouros e celeiros cheios'. Udapādi significa surgiu (ocorreu). Diz-se que este rei, um dia, saiu para uma ronda de inspeção de seus tesouros. Ele perguntou ao tesoureiro: 'Meu caro, por quem foi acumulada toda esta imensa riqueza?'. 'Por vossos pais, avós e antepassados, remontando a sete gerações'. 'E tendo acumulado esta riqueza, para onde eles foram?'. 'Todos eles, Majestade, caíram sob o poder da morte'. 'Eles partiram sem levar suas riquezas, meu caro?'. 'Majestade, o que dizeis? A riqueza é algo que deve ser deixado para trás ao partir; não é algo que se possa levar consigo'. Então o rei retornou, sentou-se em seus aposentos reais e refletiu: 'Adquiri de fato...' Por isso foi dito: 'Assim, surgiu este pensamento em sua mente'.

---

๓๓๗. พฺราหฺมณํ อามนฺเตตฺวาติ กสฺมา อามนฺเตสิ? อยํ กิเรวํ จินฺเตสิ – ‘‘ทานํ เทนฺเตน นาม เอเกน ปณฺฑิเตน สทฺธึ มนฺเตตฺวา ทาตุํ วฏฺฏติ, อนามนฺเตตฺวา กตกมฺมญฺหิ ปจฺฉานุตาปํ กโรตี’’ติ. ตสฺมา อามนฺเตสิ. อถ พฺราหฺมโณ จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ราชา มหาทานํ ทาตุกาโม, ชนปเท จสฺส พหู โจรา, เต อวูปสเมตฺวา ทานํ เทนฺตสฺส ขีรทธิตณฺฑุลาทิเก ทานสมฺภาเร อาหรนฺตานํ นิปฺปุริสานิ เคหานิ โจรา วิลุมฺปิสฺสนฺติ ชนปโท โจรภเยเนว โกลาหโล ภวิสฺสติ, ตโต รญฺโญ ทานํ น จิรํ ปวตฺติสฺสติ, จิตฺตมฺปิสฺส เอกคฺคํ น ภวิสฺสติ, หนฺท, นํ เอตมตฺถํ สญฺญาเปมี’’ติ ตโต ตมตฺถํ สญฺญาเปนฺโต ‘‘โภโต, โข รญฺโญ’’ติอาทิมาห.

337. Na frase brāhmaṃ āmantetvā ('tendo chamado o brâmane'), por que ele o chamou? Diz-se que ele pensou assim: 'Aquele que dá uma esmola deve dá-la após consultar um homem sábio, pois uma ação realizada sem consulta traz arrependimento posterior'. Por isso ele o chamou. Então o brâmane pensou: 'Este rei deseja dar uma grande esmola, mas há muitos ladrões em seu território. Se ele der a esmola sem antes pacificá-los, os ladrões saquearão as casas desprotegidas daqueles que trazem os suprimentos para a esmola, como leite, coalhada, arroz, etc. O território ficará em tumulto devido ao medo dos ladrões. Consequentemente, a esmola do rei não durará muito tempo, e sua mente não ficará concentrada. Ora, deixe-me informá-lo sobre este assunto'. Então, para informá-lo sobre o assunto, ele disse as palavras que começam com 'Do venerável rei...'.

---

๓๓๘. ตตฺถ สกณฺฏโกติ โจรกณฺฏเกหิ สกณฺฏโก. ปนฺถทุหนาติ ปนฺถทุหา, ปนฺถฆาตกาติ อตฺโถ. อกิจฺจการี อสฺสาติ อกตฺตพฺพการี [Pg.265] อธมฺมการี ภเวยฺย. ทสฺสุขีลนฺติ โจรขีลํ. วเธน วาติ มารเณน วา โกฏฺฏเนน วา. พนฺธเนนาติ อทฺทุพนฺธนาทินา. ชานิยาติ หานิยา; ‘‘สตํ คณฺหถ, สหสฺสํ คณฺหถา’’ติ เอวํ ปวตฺติตทณฺเฑนาติ อตฺโถ. ครหายาติ ปญฺจสิขมุณฺฑกรณํ, โคมยสิญฺจนํ, คีวาย กุทณฺฑกพนฺธนนฺติ เอวมาทีนิ กตฺวา ครหปาปเนน. ปพฺพาชนายาติ รฏฺฐโต นีหรเณน. สมูหนิสฺสามีติ สมฺมา เหตุนา นเยน การเณน อูหนิสฺสามิ. หตาวเสสกาติ มตาวเสสกา. อุสฺสหนฺตีติ อุสฺสาหํ กโรนฺติ. อนุปฺปเทตูติ ทินฺเน อปฺปโหนฺเต ปุน อญฺญมฺปิ พีชญฺจ ภตฺตญฺจ กสิอุปกรณภณฺฑญฺจ สพฺพํ เทตูติ อตฺโถ. ปาภตํ อนุปฺปเทตูติ สกฺขึ อกตฺวา ปณฺเณ อนาโรเปตฺวา มูลจฺเฉชฺชวเสน ภณฺฑมูลํ เทตูติ อตฺโถ. ภณฺฑมูลสฺส หิ ปาภตนฺติ นามํ. ยถาห –

338. Nessa passagem, sakaṇṭako ('com espinhos') significa cheio de espinhos que são os ladrões. Panthaduhanā significa salteadores de estradas, destruidores de caminhos. Akiccakārī assa significa que ele agiria de forma inadequada ou injusta. Dassukhīlaṃ significa o espinho (obstáculo) dos ladrões. Vadhena vā significa por execução (morte) ou por espancamento. Bandhanena significa por aprisionamento em troncos, etc. Jāniyā significa por confisco de bens (multa), como dizer 'tomem cem, tomem mil', aplicando assim uma punição financeira. Garahāya significa por humilhação pública, como raspar a cabeça deixando cinco tufos de cabelo, derramar esterco de vaca na cabeça, ou amarrar um colar de madeira no pescoço, expondo a pessoa ao desprezo. Pabbājanāya significa por banimento do país. Samūhanissāmi significa que eliminarei de forma justa, com base em razões e métodos adequados. Hatāvasesakā refere-se aos sobreviventes daqueles que foram mortos. Ussahanti significa que eles se esforçam. Anuppadetu significa que, se as sementes e o alimento já fornecidos não forem suficientes, que se forneça novamente mais sementes, alimentos e ferramentas agrícolas para todos. Pābhataṃ anuppadetu significa fornecer o capital inicial para mercadorias sem exigir testemunhas ou registrar em documentos, como uma doação a fundo perdido. Pois o capital inicial para mercadorias é chamado de pābhata. Como foi dito:

---

‘‘อปฺปเกนปิ เมธาวี, ปาภเตน วิจกฺขโณ;

สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ, อณุํ อคฺคึว สนฺธม’’นฺติ. (ชา. ๑.๑.๔);

'Mesmo com um pequeno capital inicial, o homem sábio e perspicaz eleva-se, assim como quem sopra um pequeno fogo para fazê-lo crescer.'

---

ภตฺตเวตนนฺติ เทวสิกํ ภตฺตญฺเจว มาสิกาทิปริพฺพยญฺจ ตสฺส ตสฺส กุสลกมฺมสูรภาวานุรูเปน ฐานนฺตรคามนิคมาทิทาเนน สทฺธึ เทตูติ อตฺโถ. สกมฺมปสุตาติ กสิวาณิชฺชาทีสุ สเกสุ กมฺเมสุ อุยฺยุตฺตา พฺยาวฏา. ราสิโกติ ธนธญฺญานํ ราสิโก. เขมฏฺฐิตาติ เขเมน ฐิตา อภยา. อกณฺฏกาติ โจรกณฺฏกรหิตา. มุทา โมทมานาติ โมทา โมทมานา. อยเมว วา ปาโฐ, อญฺญมญฺญํ ปมุทิตจิตฺตาติ อธิปฺปาโย. อปารุตฆราติ โจรานํ อภาเวน ทฺวารานิ อสํวริตฺวา วิวฏทฺวาราติ อตฺโถ. เอตทโวจาติ ชนปทสฺส สพฺพากาเรน อิทฺธผีตภาวํ ญตฺวา เอตํ อโวจ.

Bhattavetanaṃ ('alimento e salário') significa que se deve fornecer o alimento diário e o salário mensal, etc., de acordo com a habilidade, o trabalho e a coragem de cada homem, juntamente com a concessão de cargos, vilas, cidades, etc. Sakammapasutā significa dedicados e ocupados em seus próprios trabalhos, como a agricultura, o comércio, etc. Rāsiko refere-se àquele que acumula riquezas e grãos. Khemaṭṭhitā significa estabelecidos em segurança, livres de perigo. Akaṇṭakā significa livres dos espinhos que são os ladrões e salteadores. Mudā modamānā significa que alguns se alegram e outros se alegram em resposta. Ou então, esta mesma leitura (modā modamānā) é o texto original; o significado é que eles têm mentes mutuamente alegres. Apārutagharā significa que, devido à ausência de ladrões, eles vivem com as portas abertas, sem precisar trancá-las. Etadavoca significa que, tendo conhecido a prosperidade e a abundância do território em todos os aspectos, ele disse isso.

---

จตุปริกฺขารวณฺณนา

Explicação dos Quatro Acessórios

---

๓๓๙. เตน หิ ภวํ ราชาติ พฺราหฺมโณ กิร จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ราชา มหาทานํ ทาตุํ อติวิย อุสฺสาหชาโต. สเจ ปน อตฺตโน อนุยนฺตา ขตฺติยาทโย อนามนฺเตตฺวา ทสฺสติ. นาสฺส เต อตฺตมนา ภวิสฺสนฺติ; ยถา ทานํ เต อตฺตมนา โหนฺติ, ตถา กริสฺสามี’’ติ. ตสฺมา ‘‘เตน หิ ภว’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ เนคมาติ นิคมวาสิโน. ชานปทาติ ชนปทวาสิโน[Pg.266]. อามนฺตยตนฺติ อามนฺเตตุ ชานาเปตุ. ยํ มม อสฺสาติ ยํ ตุมฺหากํ อนุชานนํ มม ภเวยฺย. อมจฺจาติ ปิยสหายกา. ปาริสชฺชาติ เสสา อาณตฺติการกา. ยชตํ ภวํ ราชาติ ยชตุ ภวํ, เต กิร – อยํ ราชา ‘‘อหํ อิสฺสโร’’ติ ปสยฺห ทานํ อทตฺวา อมฺเห อามนฺเตสิ, อโหเนน สุฏฺฐุ กต’’นฺติ อตฺตมนา เอวมาหํสุ. อนามนฺติเต ปนสฺส ยญฺญฏฺฐานํ ทสฺสนายปิ น คจฺเฉยฺยุํ. ยญฺญกาโล มหาราชาติ เทยฺยธมฺมสฺมิญฺหิ อสติ มหลฺลกกาเล จ เอวรูปํ ทานํ ทาตุํ น สกฺกา, ตฺวํ ปน มหาธโน เจว ตรุโณ จ, เอเตน เต ยญฺญกาโลติ ทสฺเสนฺตา วทนฺติ. อนุมติปกฺขาติ อนุมติยา ปกฺขา, อนุมติทายกาติ อตฺโถ. ปริกฺขารา ภวนฺตีติ ปริวารา ภวนฺติ. ‘‘รโถ สีลปริกฺขาโร, ฌานกฺโข จกฺกวีริโย’’ติ (สํ. นิ. ๕.๔) เอตฺถ ปน อลงฺกาโร ปริกฺขาโรติ วุตฺโต.

339. Diz-se que o brâmane pensou: 'Este rei está extremamente entusiasmado em dar uma grande esmola. No entanto, se ele a der sem informar seus seguidores, como os nobres (khattiya), etc., eles não ficarão satisfeitos com sua esmola. Agirei de modo que eles fiquem satisfeitos com a esmola'. Por isso, ele disse as palavras que começam com 'Portanto, que o venerável rei...'. Nessa passagem, negamā refere-se aos habitantes das cidades (nigama). Jānapadā refere-se aos habitantes das províncias (janapada). Āmantayataṃ significa que ele os informe, que os faça saber. Yaṃ mama assa significa 'que a vossa aprovação seja para o meu benefício e felicidade por longo tempo'. Amaccā refere-se aos companheiros queridos. Pārisajjā refere-se aos demais que executam as ordens. Yajataṃ bhavaṃ rājā significa 'que o venerável rei realize o sacrifício'. Diz-se que eles pensaram: 'Este rei, embora seja o governante supremo, não deu a esmola de forma impositiva, mas nos consultou. Oh, quão bem feito por ele!' e, satisfeitos, disseram isso. Se não tivessem sido consultados, eles não iriam sequer para ver o local do sacrifício. 'É o momento do sacrifício, ó grande rei' — pois, se não houvesse bens a serem doados ou se ele estivesse em idade avançada, não seria possível dar tal esmola; mas como és imensamente rico e jovem, por essas duas razões, eles dizem isso para mostrar que é o momento ideal para o sacrifício. Anumatipakkhā significa aqueles que estão do lado da aprovação, isto é, os que dão o consentimento. Parikkhārā bhavanti significa que se tornam acompanhamentos. Na passagem 'A carruagem tem a virtude como acessório, a meditação como eixo e o esforço como rodas', a palavra parikkhāro é usada no sentido de ornamento.

---

อฏฺฐปริกฺขารวณฺณนา

Explicação dos Oito Acessórios

---

๓๔๐. อฏฺฐหงฺเคหีติ อุภโต สุชาตาทีหิ อฏฺฐหิ องฺเคหิ. ยสสาติ อาณาฐปนสมตฺถตาย. สทฺโธติ ทานสฺส ผลํ อตฺถีติ สทฺทหติ. ทายโกติ ทานสูโร. น สทฺธามตฺตเกเนว ติฏฺฐติ, ปริจฺจชิตุมฺปิ สกฺโกตีติ อตฺโถ. ทานปตีติ ยํ ทานํ เทติ, ตสฺส ปติ หุตฺวา เทติ, น ทาโส, น สหาโย. โย หิ อตฺตนา มธุรํ ภุญฺชติ, ปเรสํ อมธุรํ เทติ, โส ทานสงฺขาตสฺส เทยฺยธมฺมสฺส ทาโส หุตฺวา เทติ. โย ยํ อตฺตนา ภุญฺชติ, ตเทว เทติ, โส สหาโย หุตฺวา เทติ. โย ปน อตฺตนา เยน เกนจิ ยาเปติ, ปเรสํ มธุรํ เทติ, โส ปติ เชฏฺฐโก สามี หุตฺวา เทติ, อยํ ตาทิโสติ อตฺโถ. สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานนฺติ เอตฺถ สมิตปาปา สมณา, พาหิตปาปา พฺราหฺมณา. กปณาติ ทุคฺคตา ทลิทฺทมนุสฺสา. อทฺธิกาติ ปถาวิโน. วณิพฺพกาติ เย – ‘‘อิฏฺฐํ ทินฺนํ, กนฺตํ, มนาปํ, กาเลน อนวชฺชํ ทินฺนํ, ททํ จิตฺตํ ปสาเทยฺย, คจฺฉตุ ภวํ พฺรหฺมโลก’’นฺติอาทินา นเยน ทานสฺส วณฺณํ โถมยมานา วิจรนฺติ. ยาจกาติ เย – ‘‘ปสตมตฺตํ เทถ, สราวมตฺตํ เทถา’’ติอาทีนิ วตฺวา ยาจมานา วิจรนฺติ. โอปานภูโตติ อุทปานภูโต. สพฺเพสํ สาธารณปริโภโค, จตุมหาปเถ ขตโปกฺขรณี [Pg.267] วิย หุตฺวาติ อตฺโถ. สุตชาตสฺสาติ เอตฺถ สุตเมว สุตชาตํ. อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเน อตฺเถ จินฺเตตุนฺติ เอตฺถ – ‘‘อตีเต ปุญฺญสฺส กตตฺตาเยว เม อยํ สมฺปตฺตี’’ติ, เอวํ จินฺเตนฺโต อตีตมตฺถํ จินฺเตตุํ ปฏิพโล นาม โหติ. ‘‘อิทานิ ปุญฺญํ กตฺวาว อนาคเต สกฺกา สมฺปตฺตึ ปาปุณิตุ’’นฺติ จินฺเตนฺโต อนาคตมตฺถํ จินฺเตตุํ ปฏิพโล นาม โหติ. ‘‘อิทํ ปุญฺญกมฺมํ นาม สปฺปุริสานํ อาจิณฺณํ, มยฺหญฺจ โภคาปิ สํวิชฺชนฺติ, ทายกจิตฺตมฺปิ อตฺถิ; หนฺทาหํ ปุญฺญานิ กโรมี’’ติ จินฺเตนฺโต ปจฺจุปฺปนฺนมตฺถํ จินฺเตตุํ ปฏิพโล นาม โหตีติ เวทิตพฺโพ. อิติ อิมานีติ เอวํ ยถา วุตฺตานิ เอตานิ. เอเตหิ กิร อฏฺฐหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ทานํ สพฺพทิสาหิ มหาชโน อุปสงฺกมติ. ‘‘อยํ ทุชฺชาโต กิตฺตกํ กาลํ ทสฺสติ, อิทานิ วิปฺปฏิสารี หุตฺวา อุปจฺฉินฺทิสฺสตี’’ติ เอวมาทีนิ จินฺเตตฺวา น โกจิ อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺญติ. ตสฺมา เอตานิ อฏฺฐงฺคานิ ปริกฺขารา ภวนฺตีติ วุตฺตานิ.

340. «Com oito fatores» (aṭṭhahaṅgehi) significa com os oito fatores, tais como ser bem-nascido de ambos os lados, etc. «Com glória» (yasasā) significa pela capacidade de estabelecer autoridade. «Cheio de fé» (saddho) significa que ele acredita que há fruto na doação. «Doador» (dāyako) significa corajoso na doação; o significado é que ele não se detém apenas na mera fé, mas também é capaz de renunciar. «Senhor da doação» (dānapati) significa que ele dá tornando-se o senhor daquela dádiva que oferece, não como um escravo, nem como um companheiro. Pois aquele que come comida saborosa por si mesmo, mas dá comida não saborosa aos outros, dá tornando-se um escravo da dádiva a ser oferecida (deyyadhamma), conhecida como doação. Aquele que come o que ele mesmo come e dá exatamente isso, dá tornando-se um companheiro. Mas aquele que se sustenta com qualquer coisa simples por si mesmo, mas dá comida saborosa aos outros, dá tornando-se um senhor, um líder, um mestre; o significado é que este [Rei Mahāvijita] é assim. Em «para ascetas, brâmanes, desamparados, viajantes, mendicantes e pedintes» (samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ), os que acalmaram o mal são os ascetas (samaṇā); os que afastaram o mal são os brâmanes (brāhmaṇā). Os desamparados (kapaṇā) são as pessoas pobres e necessitadas. Os viajantes (addhikā) são os caminhantes. Os mendicantes (vaṇibbakā) são aqueles que andam por aí elogiando as qualidades da doação, dizendo: «Uma dádiva desejável foi dada, agradável, satisfatória, dada no momento apropriado, irrepreensível; que o doador purifique sua mente ao dar, que o senhor vá para o mundo de Brahma», etc. Os pedintes (yācakā) são aqueles que andam por aí mendigando, dizendo: «Dê-me apenas um punhado, dê-me apenas uma tigela», etc. «Como um poço público» (opānabhūto) significa como um poço de água; o significado é que se torna de uso comum para todos, como uma lagoa escavada em um cruzamento de quatro grandes caminhos. Em «daquele que possui aprendizado» (sutajātassa), o próprio aprendizado é chamado de sutajata. Em «para ponderar sobre o bem do passado, do futuro e do presente» (atītānāgatapaccuppanne atthe cintetuṃ), deve-se entender o seguinte: aquele que pondera: «Esta minha prosperidade atual existe precisamente porque fiz méritos no passado», é chamado de capaz de ponderar sobre o passado. Aquele que pondera: «Agora, somente fazendo méritos é possível alcançar a prosperidade no futuro», é chamado de capaz de ponderar sobre o futuro. Aquele que pondera: «Esta ação meritória é a prática dos virtuosos; eu possuo riquezas e também tenho a mente de um doador; ora, farei méritos!», é chamado de capaz de ponderar sobre o presente. «Assim são estes» (iti imāni) refere-se a estes fatores conforme descritos. De fato, as pessoas de todas as direções se aproximam da doação daquele que é dotado desses oito fatores. Pensando: «Este homem de baixo nascimento, por quanto tempo ele continuará a dar? Logo ele se arrependerá e interromperá a doação», ninguém pensaria em se aproximar dele. Portanto, o Abençoado disse que estes oito fatores são os requisitos [do sacrifício].

---

จตุปริกฺขาราทิวณฺณนา

A Explicação dos Quatro Requisitos, etc.

---

๓๔๑. สุชํ ปคฺคณฺหนฺตานนฺติ มหายาคปฏิคฺคณฺหนฏฺฐาเน ทานกฏจฺฉุํ ปคฺคณฺหนฺตานํ. อิเมหิ จตูหีติ เอเตหิ สุชาตาทีหิ. เอเตสุ หิ อสติ – ‘‘เอวํ ทุชฺชาตสฺส สํวิธาเนน ปวตฺตทานํ กิตฺตกํ กาลํ ปวตฺติสฺสตี’’ติอาทีนิ วตฺวา อุปสงฺกมิตาโร น โหนฺติ. ครหิตพฺพาภาวโต ปน อุปสงฺกมนฺติเยว. ตสฺมา อิมานิปิ ปริกฺขารา ภวนฺตีติ วุตฺตานิ.

341. «Para aqueles que seguram a concha de oferenda» (sujaṃ paggaṇhantānaṃ) significa aqueles que seguram a concha de doação no local de recepção do grande sacrifício. «Por estes quatro» (imehi catūhi) significa por estes fatores, como ser bem-nascido, etc. Pois, se estes não existirem, as pessoas não se aproximarão, dizendo: «Por quanto tempo continuará a doação realizada sob a direção de um homem de tão baixo nascimento?», etc. Mas, como não há motivo para censura, elas certamente se aproximam. Portanto, o Abençoado disse que estes quatro também são requisitos [do sacrifício].

---

๓๔๒. ติสฺโส วิธา เทเสสีติ ตีณิ ฐปนานิ เทเสสิ. โส กิร จินฺเตสิ – ‘‘ทานํ ททมานา นาม ติณฺณํ ฐานานํ อญฺญตรสฺมึ จลนฺติ หนฺทาหํ อิมํ ราชานํ เตสุ ฐาเนสุ ปฐมตรญฺเญว นิจฺจลํ กโรมี’’ติ. เตนสฺส ติสฺโส วิธา เทเสสีติ. โส โภโต รญฺโญติ อิทํ กรณตฺเถ สามิวจนํ. โภตา รญฺญาติ วา ปาโฐ. วิปฺปฏิสาโร น กรณีโยติ ‘‘โภคานํ วิคมเหตุโก ปจฺฉานุตาโป น กตฺตพฺโพ, ปุพฺพเจตนา ปน อจลา ปติฏฺฐเปตพฺพา, เอวญฺหิ ทานํ มหปฺผลํ โหตี’’ติ ทสฺเสติ. อิตเรสุปิ ทฺวีสุ ฐาเนสุ เอเสว นโย. มุญฺจเจตนาปิ หิ ปจฺฉาสมนุสฺสรณเจตนา [Pg.268] จ นิจฺจลาว กาตพฺพา. ตถา อกโรนฺตสฺส ทานํ น มหปฺผลํ โหติ, นาปิ อุฬาเรสุ โภเคสุ จิตฺตํ นมติ, มหาโรรุวํ อุปปนฺนสฺส เสฏฺฐิคหปติโน วิย.

342. «Ele ensinou os três modos» (tisso vidhā desesi) significa que ele ensinou três maneiras de estabelecer [a mente sem arrependimento]. Pois aquele capelão pensou: «Aqueles que dão esmolas costumam hesitar em um dos três momentos. Ora, farei com que este rei seja inabalável nesses momentos, antes mesmo do sacrifício.» Por essa razão, ele lhe ensinou os três modos. «Do venerável rei» (so bhoto rañño) é um caso genitivo usado no sentido instrumental. Há também a leitura «pelo venerável rei» (bhotā raññā). «O arrependimento não deve ser feito» (vippaṭisāro na karaṇīyo) mostra que «não se deve ter arrependimento posterior causado pela perda de riquezas; em vez disso, a intenção prévia (pubbacetanā) deve ser estabelecida de forma inabalável, pois assim a doação se torna de grande fruto». O mesmo método se aplica aos outros dois momentos. Pois tanto a intenção no momento de dar (muñcacetanā) quanto a intenção posterior de recordar (pacchāsamanussaraṇacetanā) devem ser mantidas inabaláveis. Para quem não faz assim, a doação não se torna de grande fruto, nem a mente se inclina para desfrutar de riquezas grandiosas, assim como aconteceu com o tesoureiro milionário que renasceu no inferno Mahāroruva.

---

๓๔๓. ทสหากาเรหีติ ทสหิ การเณหิ. ตสฺส กิร เอวํ อโหสิ – สจายํ ราชา ทุสฺสีเล ทิสฺวา – ‘‘นสฺสติ วต เม ทานํ, ยสฺส เม เอวรูปา ทุสฺสีลา ภุญฺชนฺตี’’ติ สีลวนฺเตสุปิ วิปฺปฏิสารํ อุปฺปาเทสฺสติ, ทานํ น มหปฺผลํ ภวิสฺสติ. วิปฺปฏิสาโร จ นาม ทายกานํ ปฏิคฺคาหกโตว อุปฺปชฺชติ, หนฺทสฺส ปฐมเมว ตํ วิปฺปฏิสารํ วิโนเทมีติ. ตสฺมา ทสหากาเรหิ อุปจฺฉิชฺชิตุํ ยุตฺตํ ปฏิคฺคาหเกสุปิ วิปฺปฏิสารํ วิโนเทสีติ. เตสญฺเญว เตนาติ เตสญฺเญว เตน ปาเปน อนิฏฺโฐ วิปาโก ภวิสฺสติ, น อญฺเญสนฺติ ทสฺเสติ. ยชตํ ภวนฺติ เทตุ ภวํ. สชฺชตนฺติ วิสฺสชฺชตุ. อนฺตรนฺติ อพฺภนฺตรํ.

343. «Por dez aspectos» (dasahākārehi) significa por dez razões. Pois ele pensou assim: «Se este rei, ao ver pessoas imorais, pensar: "Minha doação está perdida, pois pessoas imorais como estas a estão consumindo", ele gerará arrependimento mesmo em relação aos virtuosos, e a doação não será de grande fruto. E o arrependimento dos doadores surge precisamente por causa dos receptores. Ora, dissiparei esse arrependimento dele antes de tudo.» Portanto, ele dissipou o arrependimento em relação aos receptores, o qual poderia surgir por dez aspectos. «Deles mesmos por aquilo» (tesaññeva tena) mostra que o fruto indesejável daquele mal será apenas deles, não de outros. «Que o venerável ofereça o sacrifício» (yajataṃ bhavaṃ) significa «que o venerável dê». «Que se prepare» (sajjataṃ) significa «que se desapegue/doe livremente». «Interior» (antaraṃ) significa «dentro».

---

๓๔๔. โสฬสหิ อากาเรหิ จิตฺตํ สนฺทสฺเสสีติ อิธ พฺราหฺมโณ รญฺโญ มหาทานานุโมทนํ นาม อารทฺโธ. ตตฺถ สนฺทสฺเสสีติ – ‘อิทํ ทานํ ทาตา เอวรูปํ สมฺปตฺตึ ลภตี’ติ ทสฺเสตฺวา ทสฺเสตฺวา กเถสิ. สมาทเปสีติ ตทตฺถํ สมาทเปตฺวา กเถสิ. สมุตฺเตเชสีติ วิปฺปฏิสารวิโนทเนนสฺส จิตฺตํ โวทาเปสิ. สมฺปหํเสสีติ ‘สุนฺทรํ เต กตํ, มหาราช, ทานํ ททมาเนนา’ติ ถุตึ กตฺวา กเถสิ. วตฺตา ธมฺมโต นตฺถีติ ธมฺเมน สเมน การเณน วตฺตา นตฺถิ.

344. «Instruiu a mente de dezesseis maneiras» (soḷasahi ākārehi cittaṃ sandassesi) significa que aqui o brâmane iniciou o regozijo pela grande doação do rei. Ali, «instruiu» (sandassesi) significa que ele falou mostrando repetidamente: «O doador desta esmola obtém tal prosperidade». «Inspirou» (samādapesi) significa que ele falou exortando-o a esse propósito. «Incentivou» (samuttejesi) significa que ele purificou a mente do rei ao dissipar o arrependimento. «Alegrou» (sampahaṃsesi) significa que ele falou elogiando-o: «Muito bem feito por ti, ó grande rei, ao ofereceres esta doação». «Não há quem fale de acordo com o Dhamma» (vattā dhammato natthi) significa que não há quem fale com justiça, equanimidade e razão adequada.

---

๓๔๕. น รุกฺขา ฉิชฺชึสุ ยูปตฺถาย น ทพฺภา ลูยึสุ พริหิสตฺถายาติ เย ยูปนามเก มหาถมฺเภ อุสฺสาเปตฺวา – ‘‘อสุกราชา อสุกามจฺโจ อสุกพฺราหฺมโณ เอวรูปํ นาม มหายาคํ ยชตี’’ติ นามํ ลิขิตฺวา ฐเปนฺติ. ยานิ จ ทพฺภติณานิ ลายิตฺวา วนมาลาสงฺเขเปน ยญฺญสาลํ ปริกฺขิปนฺติ, ภูมิยํ วา ปตฺถรนฺติ, เตปิ น รุกฺขา ฉิชฺชึสุ, น ทพฺภา ลูยึสุ. กึ ปน คาโว วา อชาทโย วา หญฺญิสฺสนฺตีติ ทสฺเสติ. ทาสาติ อนฺโตเคหทาสาทโย. เปสฺสาติ เย ปุพฺพเมว ธนํ คเหตฺวา กมฺมํ กโรนฺติ. กมฺมกราติ เย ภตฺตเวตนํ คเหตฺวา กโรนฺติ. ทณฺฑตชฺชิตา นาม ทณฺฑยฏฺฐิมุคฺคราทีนิ คเหตฺวา – ‘‘กมฺมํ กโรถ กโรถา’’ติ เอวํ [Pg.269] ตชฺชิตา. ภยตชฺชิตา นาม – สเจ กมฺมํ กโรสิ, กุสลํ. โน เจ กโรสิ, ฉินฺทิสฺสาม วา พนฺธิสฺสาม วา มาเรสฺสาม วาติ เอวํ ภเยน ตชฺชิตา. เอเต ปน น ทณฺฑตชฺชิตา, น ภยตชฺชิตา, น อสฺสุมุขา โรทมานา ปริกมฺมานิ อกํสุ. อถ โข ปิยสมุทาจาเรเนว สมุทาจริยมานา อกํสุ. น หิ ตตฺถ ทาสํ วา ทาสาติ, เปสฺสํ วา เปสฺสาติ, กมฺมกรํ วา กมฺมกราติ อาลปนฺติ. ยถานามวเสเนว ปน ปิยสมุทาจาเรน อาลปิตฺวา อิตฺถิปุริสพลวนฺตทุพฺพลานํ อนุรูปเมว กมฺมํ ทสฺเสตฺวา – ‘‘อิทญฺจิทญฺจ กโรถา’’ติ วทนฺติ. เตปิ อตฺตโน รุจิวเสเนว กโรนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เย อิจฺฉึสุ, เต อกํสุ; เย น อิจฺฉึสุ, น เต อกํสุ. ยํ อิจฺฉึสุ, ตํ อกํสุ; ยํ น อิจฺฉึสุ, น ตํ อกํสู’’ติ. สปฺปิเตลนวนีตทธิมธุผาณิเตน เจว โส ยญฺโญ นิฏฺฐานมคมาสีติ ราชา กิร พหินครสฺส จตูสุ ทฺวาเรสุ อนฺโตนครสฺส จ มชฺเฌติ ปญฺจสุ ฐาเนสุ มหาทานสาลาโย การาเปตฺวา เอเกกิสฺสาย สาลาย สตสหสฺสํ สตสหสฺสํ กตฺวา ทิวเส ทิวเส ปญฺจสตสหสฺสานิ วิสฺสชฺเชตฺวา สูริยุคฺคมนโต ปฏฺฐาย ตสฺส ตสฺส กาลสฺส อนุรูเปหิ สหตฺเถน สุวณฺณกฏจฺฉุํ คเหตฺวา ปณีเตหิ สปฺปิเตลาทิสมฺมิสฺเสเหว ยาคุขชฺชกภตฺตพฺยญฺชนปานกาทีหิ มหาชนํ สนฺตปฺเปสิ. ภาชนานิ ปูเรตฺวา คณฺหิตุกามานํ ตเถว ทาเปสิ. สายณฺหสมเย ปน วตฺถคนฺธมาลาทีหิ สมฺปูเชสิ. สปฺปิอาทีนํ ปน มหาจาฏิโย ปูราเปตฺวา – ‘‘โย ยํ ปริภุญฺชิตุกาโม, โส ตํ ปริภุญฺชตู’’ติ อเนกสเตสุ ฐาเนสุ ฐปาเปสิ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘สปฺปิเตลนวนีตทธิมธุผาณิเตน เจว โส ยญฺโญ นิฏฺฐานมคมาสี’’ติ.

345. «Nenhuma árvore foi cortada para postes de sacrifício, nenhuma grama kusa foi ceifada para a área de sacrifício» (na rukkhā chijjiṃsu yūpatthāya na dabbhā lūyiṃsu barihisatthāya) mostra que aqueles grandes postes chamados yūpa, que costumam ser erguidos com inscrições como «O rei tal, o ministro tal, ou o brâmane tal realiza este grande sacrifício», e as gramas kusa que são ceifadas para cercar o pavilhão de sacrifício como guirlandas silvestres ou espalhadas pelo chão — nem mesmo essas árvores foram cortadas, nem essas gramas foram ceifadas. Sendo assim, como poderiam vacas, cabras ou outros animais serem mortos? Certamente não foram mortos. «Escravos» (dāsā) refere-se aos escravos nascidos na casa, etc. «Servidores» (pessā) são aqueles que realizam o trabalho tendo recebido o pagamento antecipadamente. «Trabalhadores» (kammakarā) são aqueles que trabalham recebendo comida e salário. «Ameaçados por punição» (daṇḍatajjitā) são aqueles intimidados com bastões, chicotes, porretes, etc., dizendo: «Trabalhem, trabalhem!». «Ameaçados pelo medo» (bhayatajjitā) são aqueles intimidados pelo medo, dizendo: «Se fizer o trabalho, ótimo. Se não fizer, nós o cortaremos, ou o amarraremos, ou o mataremos». No entanto, estes não realizaram os serviços sob ameaça de punição, nem sob ameaça de medo, nem com lágrimas nos rostos e chorando. Em vez disso, trabalharam sendo tratados apenas com palavras afetuosas. Pois ali ninguém chamava um escravo de «escravo», um servidor de «servidor», ou um trabalhador de «trabalhador». Mas, chamando-os por seus próprios nomes com tratamento afetuoso, e designando tarefas apropriadas para mulheres, homens, fortes e fracos, diziam: «Façam isto e aquilo». E eles trabalhavam de acordo com sua própria vontade. Por isso foi dito: «Aqueles que queriam, faziam; aqueles que não queriam, não faziam. O que queriam fazer, faziam; o que não queriam fazer, não faziam». «Aquele sacrifício foi concluído apenas com manteiga clarificada, óleo, manteiga fresca, coalhada, mel e melaço» (sappitelanavanītadadhimadhuphāṇitena ceva so yañño niṭṭhānamagamāsi) significa que o rei mandou construir grandes pavilhões de doação em cinco locais — perto dos quatro portões fora da cidade e no centro da cidade —, destinando cem mil moedas para cada pavilhão, gastando assim quinhentas mil moedas diariamente. A partir do nascer do sol, de acordo com o momento apropriado, ele mesmo, segurando uma concha de ouro com as próprias mãos, satisfazia a multidão com excelentes mingaus, doces, arroz, acompanhamentos e bebidas misturados com manteiga clarificada, óleo, etc. Ele fazia com que as vasilhas daqueles que queriam levar comida fossem cheias exatamente como desejavam. À noite, ele os presenteava com roupas, perfumes, guirlandas, etc. Além disso, mandava encher grandes potes com manteiga clarificada, etc., e os colocava em centenas de lugares, pensando: «Quem quiser consumir tal alimento, que o consuma». Referindo-se a isso, foi dito: «Aquele sacrifício foi concluído apenas com manteiga clarificada, óleo, manteiga fresca, coalhada, mel e melaço».

---

๓๔๖. ปหูตํ สาปเตยฺยํ อาทายาติ พหุํ ธนํ คเหตฺวา. เต กิร จินฺเตสุํ – ‘‘อยํ ราชา สปฺปิเตลาทีนิ ชนปทโต อนาหราเปตฺวา อตฺตโน สนฺตกเมว นีหริตฺวา มหาทานํ เทติ. อมฺเหหิ ปน ‘ราชา น กิญฺจิ อาหราเปตี’ติ น ยุตฺตํ ตุณฺหี ภวิตุํ. น หิ รญฺโญ ฆเร ธนํ อกฺขยธมฺมเมว, อมฺเหสุ จ อเทนฺเตสุ โก อญฺโญ รญฺโญ ทสฺสติ, หนฺทสฺส ธนํ อุปสํหรามา’’ติ เต คามภาเคน จ นิคมภาเคน จ นครภาเคน จ สาปเตยฺยํ สํหริตฺวา สกฏานิ ปูเรตฺวา รญฺโญ อุปหรึสุ. ตํ สนฺธาย – ‘‘ปหูตํ สาปเตยฺย’’นฺติอาทิมาห.

346. «Trazendo abundantes riquezas» (pahūtaṃ sāpateyyaṃ ādāya) significa levando muitos bens. Pois eles pensaram: «Este rei está oferecendo uma grande doação retirando de seus próprios bens, sem mandar trazer manteiga clarificada, óleo, etc., das províncias. Não é correto que permaneçamos em silêncio apenas porque o rei não nos pede nada. Afinal, a riqueza no palácio do rei não é inesgotável. E se nós não dermos, quem mais dará ao rei? Ora, tragamos riquezas para ele!» Assim, eles reuniram riquezas por meio de contribuições de aldeias, vilas e cidades, encheram carroças e as enviaram ao rei. Referindo-se a isso, foi dito: «Trazendo abundantes riquezas», etc.

---

๓๔๗. ปุรตฺถิเมน [Pg.270] ยญฺญวาฏสฺสาติ ปุรตฺถิมโต นครทฺวาเร ทานสาลาย ปุรตฺถิมภาเค. ยถา ปุรตฺถิมทิสโต อาคจฺฉนฺตา ขตฺติยานํ ทานสาลาย ยาคุํ ปิวิตฺวา รญฺโญ ทานสาลาย ภุญฺชิตฺวา นครํ ปวิสนฺติ. เอวรูเป ฐาเน ปฏฺฐเปสุํ. ทกฺขิเณน ยญฺญวาฏสฺสาติ ทกฺขิณโต นครทฺวาเร ทานสาลาย วุตฺตนเยเนว ทกฺขิณภาเค ปฏฺฐเปสุํ. ปจฺฉิมุตฺตเรสุปิ เอเสว นโย.

347. «Ao leste do recinto de sacrifício» (puratthimena yaññavāṭassa) significa a leste do portão da cidade, na parte leste do pavilhão de doação. Eles estabeleceram [seus pavilhões] em um local tal que as pessoas que vinham da direção leste pudessem beber mingau no pavilhão de doação dos nobres, comer no pavilhão de doação do rei e então entrar na cidade. «Ao sul do recinto de sacrifício» (dakkhiṇena yaññavāṭassa) significa ao sul do portão da cidade, na parte sul do pavilhão de doação, exatamente da mesma maneira descrita. O mesmo método se aplica às direções oeste e norte.

---

๓๔๘. อโห ยญฺโญ, อโห ยญฺญสมฺปทาติ พฺราหฺมณา สปฺปิอาทีหิ นิฏฺฐานคมนํ สุตฺวา – ‘‘ยํ โลเก มธุรํ, ตเทว สมโณ โคตโม กเถติ, หนฺทสฺส ยญฺญํ ปสํสามา’’ติ ตุฏฺฐจิตฺตา ปสํสมานา เอวมาหํสุ. ตุณฺหีภูโตว นิสินฺโน โหตีติ อุปริ วตฺตพฺพมตฺถํ จินฺตยมาโน นิสฺสทฺโทว นิสินฺโน โหติ. อภิชานาติ ปน ภวํ โคตโมติ อิทํ พฺราหฺมโณ ปริหาเรน ปุจฺฉนฺโต อาห. อิตรถา หิ – ‘‘กึ ปน ตฺวํ, โภ โคตม, ตทา ราชา อโหสิ, อุทาหุ ปุโรหิโต พฺราหฺมโณ’’ติ เอวํ อุชุกเมว ปุจฺฉยมาโน อคารโว วิย โหติ.

348. «Que sacrifício! Que esplendor de sacrifício!» (aho yañño, aho yaññasampadā) significa que os brâmanes, ao ouvirem sobre a conclusão do sacrifício com manteiga clarificada, etc., pensaram: «O asceta Gotama fala apenas o que há de mais doce no mundo. Ora, elogiemos o seu sacrifício!» Assim, com mentes alegres e desejando elogiar, falaram dessa maneira. «Permaneceu sentado em silêncio» (tuṇhībhūtova nisinno hoti) significa que ele ficou sentado sem fazer nenhum som, pondering sobre o que deveria ser dito a seguir. «Mas o venerável Gotama se lembra disso?» (abhijānāti pana bhavaṃ gotamo) — o brâmane disse isso fazendo a pergunta de forma indireta [para evitar a falta de respeito]. Pois, de outro modo, se ele perguntasse diretamente: «Mas tu, ó Gotama, eras o rei naquela época ou o brâmane capelão?», seria como uma falta de respeito.

---

นิจฺจทานอนุกุลยญฺญวณฺณนา

A Explicação das Doações Regulares e Sacrifícios Tradicionais

---

๓๔๙. อตฺถิ ปน, โภ โคตมาติ – อิทํ พฺราหฺมโณ ‘‘สกลชมฺพุทีปวาสีนํ อุฏฺฐาย สมุฏฺฐาย ทานํ นาม ทาตุํ ครุกํ สกลชนปโท จ อตฺตโน กมฺมานิ อกโรนฺโต นสฺสิสฺสติ, อตฺถิ นุ โข อมฺหากมฺปิ อิมมฺหา ยญฺญา อญฺโญ ยญฺโญ อปฺปสมารมฺภตโร เจว มหปฺผลตโร จา’’ติ เอตมตฺถํ ปุจฺฉนฺโต อาห. นิจฺจทานานีติ ธุวทานานิ นิจฺจภตฺตานิ. อนุกุลยญฺญานีติ – ‘‘อมฺหากํ ปิตุปิตามหาทีหิ ปวตฺติตานี’’ติ กตฺวา ปจฺฉา ทุคฺคตปุริเสหิปิ วํสปรมฺปราย ปวตฺเตตพฺพานิ ยาคานิ, เอวรูปานิ กิร สีลวนฺเต อุทฺทิสฺส นิพทฺธทานานิ ตสฺมึ กุเล ทลิทฺทาปิ น อุปจฺฉินฺทนฺติ.

349. «Mas existe, ó Gotama...» (atthi pana, bho gotama) — o brâmane disse isso perguntando sobre este assunto, pensando: «Para todos os habitantes de Jambudīpa, levantar-se e organizar uma doação é algo muito oneroso, e toda a província perecerá se não realizar seus próprios trabalhos. Haverá para nós algum outro sacrifício que exija menos preparativos e esforço do que este, mas que seja de maior fruto?». «Doações regulares» (niccadānāni) significa doações constantes, como refeições diárias regulares. «Sacrifícios tradicionais da família» (anukulayaññāni) significa sacrifícios estabelecidos por nossos pais, avós, etc., e que, portanto, devem ser continuados pelas gerações seguintes, mesmo por pessoas pobres. Mesmo os membros pobres de tal família não interrompem essas doações regulares dedicadas aos virtuosos.

---

ตตฺริทํ วตฺถุ – อนาถปิณฺฑิกสฺส กิร ฆเร ปญฺจ นิจฺจภตฺตสตานิ ทียึสุ. ทนฺตมยสลากานิ ปญฺจสตานิ อเหสุํ. อถ ตํ กุลํ อนุกฺกเมน ทาลิทฺทิเยน อภิภูตํ, เอกา ตสฺมึ กุเล ทาริกา เอกสลากโต อุทฺธํ ทาตุํ นาสกฺขิ. สาปิ ปจฺฉา เสตวาหนรชฺชํ คนฺตฺวา ขลํ โสเธตฺวา ลทฺธธญฺเญน ตํ สลากํ อทาสิ. เอโก เถโร รญฺโญ [Pg.271] อาโรเจสิ. ราชา ตํ อาเนตฺวา อคฺคมเหสิฏฺฐาเน ฐเปสิ. สา ตโต ปฏฺฐาย ปุน ปญฺจปิ สลากภตฺตสตานิ ปวตฺเตสิ.

A esse respeito, eis a história: diz-se que na casa de Anāthapiṇḍika eram oferecidas quinhentas refeições diárias constantes. Havia quinhentas fichas de distribuição feitas de marfim. Posteriormente, aquela família foi gradualmente dominada pela pobreza, e uma jovem daquela família não conseguia oferecer mais do que uma única ficha. Mais tarde, ela foi para o reino de Setavāhana, limpou uma eira de debulha e, com os grãos que obteve, ofereceu aquela refeição por ficha. Um ancião relatou isso ao rei. O rei a trouxe e a estabeleceu na posição de rainha principal. A partir de então, ela restabeleceu novamente as quinhentas refeições por fichas.

---

ทณฺฑปฺปหาราติ – ‘‘ปฏิปาฏิยา ติฏฺฐถ ติฏฺฐถา’’ติ อุชุํ คนฺตฺวา คณฺหถ คณฺหถาติ จ อาทีนิ วตฺวา ทียมานา ทณฺฑปฺปหาราปิ คลคฺคาหาปิ ทิสฺสนฺติ. อยํ โข, พฺราหฺมณ, เหตุ…เป… มหานิสํสตรญฺจาติ. เอตฺถ ยสฺมา มหายญฺเญ วิย อิมสฺมึ สลากภตฺเต น พหูหิ เวยฺยาวจฺจกเรหิ วา อุปกรเณหิ วา อตฺโถ อตฺถิ, ตสฺมา เอตํ อปฺปฏฺฐตรํ. ยสฺมา เจตฺถ น พหูนํ กมฺมจฺเฉทวเสน ปีฬาสงฺขาโต สมารมฺโภ อตฺถิ, ตสฺมา อปฺปสมารมฺภตรํ. ยสฺมา เจตํ สงฺฆสฺส ยิฏฺฐํ ปริจฺจตฺตํ, ตสฺมา ยญฺญนฺติ วุตฺตํ, ยสฺมา ปน ฉฬงฺคสมนฺนาคตาย ทกฺขิณาย มหาสมุทฺเท อุทกสฺเสว น สุกรํ ปุญฺญาภิสนฺทสฺส ปมาณํ กาตุํ, อิทญฺจ ตถาวิธํ. ตสฺมา ตํ มหปฺผลตรญฺจ มหานิสํสตรญฺจาติ เวทิตพฺพํ. อิทํ สุตฺวา พฺราหฺมโณ จินฺเตสิ – อิทมฺปิ นิจฺจภตฺตํ อุฏฺฐาย สมุฏฺฐาย ททโต ทิวเส ทิวเส เอกสฺส กมฺมํ นสฺสติ. นวนโว อุสฺสาโห จ ชเนตพฺโพ โหติ, อตฺถิ นุ โข อิโตปิ อญฺโญ ยญฺโญ อปฺปฏฺฐตโร จ อปฺปสมารมฺภตโร จาติ. ตสฺมา ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตมา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ยสฺมา สลากภตฺเต กิจฺจปริโยสานํ นตฺถิ, เอเกน อุฏฺฐาย สมุฏฺฐาย อญฺญํ กมฺมํ อกตฺวา สํวิธาตพฺพเมว. วิหารทาเน ปน กิจฺจปริโยสานํ อตฺถิ. ปณฺณสาลํ วา หิ กาเรตุํ โกฏิธนํ วิสฺสชฺเชตฺวา มหาวิหารํ วา, เอกวารํ ธนปริจฺจาคํ กตฺวา การิตํ สตฺตฏฺฐวสฺสานิปิ วสฺสสตมฺปิ วสฺสสหสฺสมฺปิ คจฺฉติเยว. เกวลํ ชิณฺณปติตฏฺฐาเน ปฏิสงฺขรณมตฺตเมว กาตพฺพํ โหติ. ตสฺมา อิทํ วิหารทานํ สลากภตฺตโต อปฺปฏฺฐตรํ อปฺปสมารมฺภตรญฺจ โหติ. ยสฺมา ปเนตฺถ สุตฺตนฺตปริยาเยน ยาวเทว สีตสฺส ปฏิฆาตายาติ อาทโย นวานิสํสา วุตฺตา, ขนฺธกปริยาเยน.

'Golpes de bastão' (daṇḍappahārā) significa que, ao se oferecer a grande doação, veem-se golpes de bastão e pessoas sendo agarradas pelo pescoço, enquanto se diz: 'Fiquem na fila, fiquem na fila!' ou 'Vão direto e peguem, peguem!'. Quanto à passagem: 'Esta, brâmane, é a causa... até... e de maior benefício', o significado deve ser compreendido assim: como nesta refeição por fichas, diferentemente de um grande sacrifício, não há necessidade de muitos assistentes ou utensílios, por isso ela exige menos esforço (appaṭṭhatara). E como aqui não há um grande empreendimento que cause opressão pela interrupção do trabalho de muitas pessoas, por isso ela envolve menos perturbação (appasamārambhatara). E como isso é oferecido e renunciado ao Sangha, é chamado de 'sacrifício' (yañña). Além disso, assim como não é fácil medir a água no grande oceano, da mesma forma não é fácil medir o fluxo de mérito de uma oferenda dotada de seis fatores; e esta refeição por fichas é dessa natureza. Portanto, deve ser compreendida como sendo de maior fruto e de maior benefício. Ouvindo isso, o brâmane pensou: 'Mesmo nesta refeição diária constante, para quem se levanta e a prepara, dia após dia o trabalho de uma pessoa é perdido. Um novo esforço deve ser gerado a cada vez. Haverá, de fato, outro sacrifício que exija ainda menos esforço e envolva menos perturbação do que este?'. Por essa razão, ele disse: 'Mas existe, mestre Gotama...', e assim por diante. Ali, como na refeição por fichas não há fim para a tarefa, uma pessoa deve se levantar, preparar e organizar tudo sem realizar outro trabalho. Na doação de um mosteiro, porém, há um fim para a tarefa. Pois, quer se mande construir uma cabana de folhas ou se gaste uma fortuna de dez milhões para construir um grande mosteiro, tendo feito a renúncia de riqueza uma única vez, o que foi construído dura sete ou oito anos, ou cem anos, ou mesmo mil anos. Deve-se realizar apenas a manutenção das partes desgastadas ou caídas. Portanto, esta doação de um mosteiro exige menos esforço e envolve menos perturbação do que a refeição por fichas. E porque aqui, segundo o método dos Suttas, nove benefícios foram descritos pelo Abençoado, começando com 'apenas para afastar o frio...', e segundo o método do Khandhaka...

---

‘‘สีตํ อุณฺหํ ปฏิหนฺติ, ตโต วาฬมิคานิ จ;

สิรึสเป จ มกเส จ, สิสิเร จาปิ วุฏฺฐิโย.

‘Afasta o frio e o calor, e também os animais selvagens; os répteis, os mosquitos e as chuvas no inverno.

---

ตโต วาตาตโป โฆโร, สญฺชาโต ปฏิหญฺญติ;

เลณตฺถญฺจ สุขตฺถญฺจ, ฌายิตุญฺจ วิปสฺสิตุํ.

Além disso, o vento terrível e o calor do sol escaldante são repelidos; serve para fins de abrigo e conforto, para meditar e praticar a visão profunda.

---

วิหารทานํ สงฺฆสฺส, อคฺคํ พุทฺเธน วณฺณิตํ;

ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส, สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน;

วิหาเร การเย รมฺเม, วาสเยตฺถ พหุสฺสุเต.

A doação de um mosteiro ao Sangha é elogiada pelo Buda como a suprema doação. Portanto, o homem sábio, visando o seu próprio benefício, deve mandar construir mosteiros agradáveis e neles abrigar os de grande conhecimento.

---

ตสฺมา อนฺนญฺจ ปานญฺจ, วตฺถเสนาสนานิ จ;

ทเทย อุชุภูเตสุ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

Portanto, ele deve oferecer comida, bebida, roupas e assentos com mente serena àqueles que são retos.

---

เต ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺติ, สพฺพทุกฺขาปนูทนํ;

ยํ โส ธมฺมํ อิธญฺญาย, ปรินิพฺพาติ อนาสโว’’ติ. (จูฬว. ๒๙๕);

Eles lhe ensinam o Dhamma que dissipa todo o sofrimento; compreendendo esse Dhamma aqui, ele atinge o Nibbāna final, livre de todas as máculas.’

---

สตฺตรสานิสํสา วุตฺตา. ตสฺมา เอตํ สลากภตฺตโต มหปฺผลตรญฺจ มหานิสํสตรญฺจาติ เวทิตพฺพํ. สงฺฆสฺส ปน ปริจฺจตฺตตฺตาว ยญฺโญติ วุจฺจติ. อิทมฺปิ สุตฺวา พฺราหฺมโณ จินฺเตสิ – ‘‘ธนปริจฺจาคํ กตฺวา วิหารทานํ [Pg.272] นาม ทุกฺกรํ, อตฺตโน สนฺตกา หิ กากณิกาปิ ปรสฺส ทุปฺปริจฺจชา, หนฺทาหํ อิโตปิ อปฺปฏฺฐตรญฺจ อปฺปสมารมฺภตรญฺจ ยญฺญํ ปุจฺฉามี’’ติ. ตโต ตํ ปุจฺฉนฺโต – ‘‘อตฺถิ ปน โภ’’ติอาทิมาห.

Dezessete benefícios foram descritos. Portanto, esta doação de um mosteiro deve ser compreendida como sendo de maior fruto e de maior benefício do que a refeição por fichas. E por ser renunciada ao Sangha, é chamada de 'sacrifício' (yañña). Ouvindo isso também, o brâmane pensou: 'Fazer a renúncia de riqueza para doar um mosteiro é algo difícil de realizar. Pois até mesmo uma única moeda de cobre de sua propriedade é difícil de doar a outrem. Pois bem, farei uma pergunta sobre um sacrifício que exija ainda menos esforço e envolva menos perturbação do que este'. Então, perguntando sobre isso, ele disse: 'Mas existe, mestre Gotama...', e assim por diante.

---

๓๕๐-๓๕๑. ตตฺถ ยสฺมา สกึ ปริจฺจตฺเตปิ วิหาเร ปุนปฺปุนํ ฉาทนขณฺฑผุลฺลปฺปฏิสงฺขรณาทิวเสน กิจฺจํ อตฺถิเยว, สรณํ ปน เอกภิกฺขุสฺส วา สนฺติเก สงฺฆสฺส วา คณสฺส วา สกึ คหิตํ คหิตเมว โหติ, นตฺถิ ตสฺส ปุนปฺปุนํ กตฺตพฺพตา, ตสฺมา ตํ วิหารทานโต อปฺปฏฺฐตรญฺจ อปฺปสมารมฺภตรญฺจ โหติ. ยสฺมา จ สรณคมนํ นาม ติณฺณํ รตนานํ ชีวิตปริจฺจาคมยํ ปุญฺญกมฺมํ สคฺคสมฺปตฺตึ เทติ, ตสฺมา มหปฺผลตรญฺจ มหานิสํสตรญฺจาติ เวทิตพฺพํ. ติณฺณํ ปน รตนานํ ชีวิตปริจฺจาควเสน ยญฺโญติ วุจฺจติ.

350-351. Ali, como mesmo quando um mosteiro é doado uma vez, ainda há trabalho a ser feito repetidas vezes por meio de cobertura do teto, reparo de partes quebradas ou rachadas, etc.; mas o refúgio (saraṇa), uma vez tomado na presença de um único monge, do Sangha ou de um grupo, permanece tomado de uma vez por todas, não havendo necessidade de fazê-lo repetidas vezes. Portanto, ele exige menos esforço e envolve menos perturbação do que a doação de um mosteiro. E como o ato de ir para o refúgio é uma ação meritória que consiste na entrega da própria vida às Três Joias e que concede a bem-aventurança celestial, por isso deve ser compreendido como sendo de maior fruto e de maior benefício. E, devido à entrega da própria vida às Três Joias, é chamado de 'sacrifício' (yañña).

---

๓๕๒. อิทํ สุตฺวา พฺราหฺมโณ จินฺเตสิ – ‘‘อตฺตโน ชีวิตํ นาม ปรสฺส ปริจฺจชิตุํ ทุกฺกรํ, อตฺถิ นุ โข อิโตปิ อปฺปฏฺฐตโร ยญฺโญ’’ติ ตโต ตํ ปุจฺฉนฺโต ปุน ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตมา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ปาณาติปาตา เวรมณีติอาทีสุ เวรมณี นาม วิรติ. สา ติวิธา โหติ – สมฺปตฺตวิรติ, สมาทานวิรติ เสตุฆาตวิรตีติ. ตตฺถ โย สิกฺขาปทานิ อคเหตฺวาปิ เกวลํ อตฺตโน ชาติโคตฺตกุลาปเทสาทีนิ อนุสฺสริตฺวา – ‘‘น เม อิทํ ปติรูป’’นฺติ ปาณาติปาตาทีนิ น กโรติ, สมฺปตฺตวตฺถุํ ปริหรติ. ตโต อารกา วิรมติ. ตสฺส สา วิรติ สมฺปตฺตวิรตีติ เวทิตพฺพา.

352. Ouvindo isso, o brâmane pensou: 'Entregar a própria vida a outrem é algo difícil de realizar. Haverá, de fato, um sacrifício que exija ainda menos esforço do que este?'. Então, perguntando sobre isso, ele disse novamente: 'Mas existe, mestre Gotama...', e assim por diante. Ali, nas passagens como 'abstenção de destruir a vida' (pāṇātipātā veramaṇī), 'abstenção' (veramaṇī) significa refreamento (virati). Ela é de três tipos: refreamento diante de uma situação surgida (sampattavirati), refreamento por compromisso assumido (samādānavirati) e refreamento por destruição das causas (setughātavirati). Entre estes, aquele que, mesmo sem ter assumido os preceitos, apenas reflete sobre o seu próprio nascimento, linhagem, família, posição social, etc., e pensa: 'Isto não é adequado para mim', e não comete atos como a destruição da vida, evitando a situação que se apresenta e abstendo-se dela à distância — esse seu refreamento deve ser compreendido como 'refreamento diante de uma situação surgida' (sampattavirati).

---

‘‘อชฺชตคฺเค ชีวิตเหตุปิ ปาณํ น หนามี’’ติ วา ‘‘ปาณาติปาตา วิรมามี’’ติ วา ‘‘เวรมณึ สมาทิยามี’’ติ วา เอวํ สิกฺขาปทานิ คณฺหนฺตสฺส ปน วิรติ สมาทานวิรตีติ เวทิตพฺพา.

But para aquele que assume os preceitos dizendo: 'A partir de hoje, mesmo que custe a minha vida, não matarei um ser vivo', ou 'Abstenho-me de destruir a vida', ou 'Assumo o preceito de abstenção', esse seu refreamento deve ser compreendido como 'refreamento por compromisso assumido' (samādānavirati).

---

อริยสาวกานํ ปน มคฺคสมฺปยุตฺตา วิรติ เสตุฆาตวิรติ นาม. ตตฺถ ปุริมา ทฺเว วิรติโย ยํ โวโรปนาทิวเสน วีติกฺกมิตพฺพํ ชีวิตินฺทฺริยาทิวตฺถุ, ตํ อารมฺมณํ กตฺวา ปวตฺตนฺติ. ปจฺฉิมา นิพฺพานารมฺมณาว. เอตฺถ จ โย ปญฺจ สิกฺขาปทานิ เอกโต คณฺหติ, ตสฺส เอกสฺมึ ภินฺเน สพฺพานิ ภินฺนานิ โหนฺติ. โย เอเกกํ คณฺหติ, โส ยํ วีติกฺกมติ, ตเทว [Pg.273] ภิชฺชติ. เสตุฆาตวิรติยา ปน เภโท นาม นตฺถิ, ภวนฺตเรปิ หิ อริยสาวโก ชีวิตเหตุปิ เนว ปาณํ หนติ น สุรํ ปิวติ. สเจปิสฺส สุรญฺจ ขีรญฺจ มิสฺเสตฺวา มุเข ปกฺขิปนฺติ, ขีรเมว ปวิสติ, น สุรา. ยถา กึ? โกญฺจสกุณานํ ขีรมิสฺสเก อุทเก ขีรเมว ปวิสติ? น อุทกํ. อิทํ โยนิสิทฺธนฺติ เจ, อิทํ ธมฺมตาสิทฺธนฺติ จ เวทิตพฺพํ. ยสฺมา ปน สรณคมเน ทิฏฺฐิอุชุกกรณํ นาม ภาริยํ. สิกฺขาปทสมาทาเน ปน วิรติมตฺตกเมว. ตสฺมา เอตํ ยถา วา ตถา วา คณฺหนฺตสฺสาปิ สาธุกํ คณฺหนฺตสฺสาปิ อปฺปฏฺฐตรญฺจ อปฺปสมารมฺภตรญฺจ. ปญฺจสีลสทิสสฺส ปน ทานสฺส อภาวโต เอตฺถ มหปฺผลตา มหานิสํสตา จ เวทิตพฺพา. วุตฺตญฺเหตํ –

Mas para os nobres discípulos, o refreamento associado ao Caminho é chamado de 'refreamento por destruição das causas' (setughātavirati). Entre estes, os dois primeiros tipos de refreamento ocorrem tendo como objeto a faculdade da vida, etc., que de outra forma seria violada por privação, etc. O último tipo tem apenas o Nibbāna como objeto. E aqui, para quem assume os cinco preceitos em conjunto como um todo, se um deles for quebrado, todos serão quebrados. Mas para quem os assume individualmente, apenas aquele que ele violar será quebrado. Para o refreamento por destruição das causas, porém, não existe tal coisa como quebra. De fato, mesmo em uma existência futura, o nobre discípulo, mesmo que custe a sua vida, jamais matará um ser vivo nem beberá bebidas alcoólicas. Mesmo que misturem bebida alcoólica e leite e coloquem em sua boca, apenas o leite entra, não a bebida alcoólica. Como o quê? Assim como para as garças, quando o leite está misturado com água, apenas o leite entra, não a água. Se alguém disser que 'isso se realiza por natureza biológica' (yonisiddha), deve-se compreender que 'isso se realiza pelo poder do Dhamma' (dhammatāsiddha). Além disso, porque no ato de ir para o refúgio, a retificação da visão (diṭṭhiujukakaraṇa) é uma tarefa árdua, ao passo que na recepção dos preceitos trata-se apenas de refreamento. Portanto, quer se os assuma de uma forma ou de outra, quer se os assuma de maneira excelente, isso exige menos esforço e envolve menos perturbação. E como não há doação igual aos cinco preceitos, deve-se compreender aqui o seu grande fruto e o seu grande benefício. Pois isto foi dito:

---

‘‘ปญฺจิมานิ, ภิกฺขเว, ทานานิ มหาทานานิ อคฺคญฺญานิ รตฺตญฺญานิ วํสญฺญานิ โปราณานิ อสํกิณฺณานิ อสํกิณฺณปุพฺพานิ น สงฺกิยนฺติ น สงฺกิยิสฺสนฺติ อปฺปฏิกุฏฺฐานิ สมเณหิ พฺราหฺมเณหิ วิญฺญูหิ. กตมานิ ปญฺจ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ. ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อปริมาณานํ สตฺตานํ อภยํ เทติ, อเวรํ เทติ อพฺยาปชฺฌํ เทติ. อปริมาณานํ สตฺตานํ อภยํ ทตฺวา อเวรํ ทตฺวา อพฺยาปชฺฌํ ทตฺวา อปริมาณสฺส อภยสฺส อเวรสฺส อพฺยาปชฺฌสฺส ภาคี โหติ. อิทํ, ภิกฺขเว, ปฐมํ ทานํ มหาทานํ…เป… วิญฺญูหีติ.

‘Monjes, estes cinco dons são grandes dádivas, primordiais, de longa data, tradicionais, antigas, não adulteradas, nunca antes adulteradas, que não estão sendo adulteradas nem serão adulteradas, não censuradas por ascetas e brâmanes sábios. Quais são as cinco? Aqui, monjes, um nobre discípulo, abandonando a destruição da vida, abstém-se de destruir a vida. Abstendo-se de destruir a vida, monjes, o nobre discípulo concede a incontáveis seres a ausência de medo, a ausência de hostilidade e a ausência de opressão. Tendo concedido a incontáveis seres a ausência de medo, a ausência de hostilidade e a ausência de opressão, ele próprio compartilha de uma imensurável ausência de medo, ausência de hostilidade e ausência de opressão. Esta, monjes, é a primeira dádiva, uma grande dádiva... até... pelos sábios.’

---

ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อทินฺนาทานํ ปหาย…เป… กาเมสุมิจฺฉาจารํ ปหาย…เป… มุสาวาทํ ปหาย…เป… สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานํ ปหาย…เป… อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ ทานานิ มหาทานานิ อคฺคญฺญานิ…เป… วิญฺญูหี’’ติ (อ. นิ. ๘.๓๙).

‘Além disso, monjes, o nobre discípulo, abandonando o tomar do que não foi dado... até... abandonando a conduta sexual imprópria... até... abandonando a linguagem mentirosa... até... abandonando o uso de bebidas alcoólicas e substâncias que causam a negligência... até... estas, monjes, são as cinco dádivas, grandes dádivas, primordiais... até... pelos sábios.’

---

อิทญฺจ ปน สีลปญฺจกํ – ‘‘อตฺตสิเนหญฺจ ชีวิตสิเนหญฺจ ปริจฺจชิตฺวา รกฺขิสฺสามี’’ติ สมาทินฺนตาย ยญฺโญติ วุจฺจติ. ตตฺถ กิญฺจาปิ ปญฺจสีลโต สรณคมนเมว เชฏฺฐกํ, อิทํ ปน สรณคมเนเยว ปติฏฺฐาย รกฺขิตสีลวเสน มหปฺผลนฺติ วุตฺตํ.

E este conjunto de cinco preceitos é chamado de 'sacrifício' (yañña) porque é assumido com o pensamento: 'Eu os protegerei, mesmo renunciando ao amor por mim mesmo e ao amor pela vida'. Entre estes, embora o ato de ir para o refúgio seja de fato superior aos cinco preceitos, este último é dito ser de grande fruto por ser uma virtude protegida ao se estabelecer no próprio ato de ir para o refúgio.

---

๓๕๓. อิทมฺปิ [Pg.274] สุตฺวา พฺราหฺมโณ จินฺเตสิ – ‘‘ปญฺจสีลํ นาม รกฺขิตุํ ครุกํ, อตฺถิ นุ โข อญฺญํ กิญฺจิ อีทิสเมว หุตฺวา อิโต อปฺปฏฺฐตรญฺจ มหปฺผลตรญฺจา’’ติ. ตโต ตํ ปุจฺฉนฺโต ปุนปิ – ‘‘อตฺถิ ปน, โภ โคตมา’’ติอาทิมาห. อถสฺส ภควา ติวิธสีลปาริปูริยํ ฐิตสฺส ปฐมชฺฌานาทีนํ ยญฺญานํ อปฺปฏฺฐตรญฺจ มหปฺผลตรญฺจ ทสฺเสตุกาโม พุทฺธุปฺปาทโต ปฏฺฐาย เทสนํ อารภนฺโต ‘‘อิธ พฺราหฺมณา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ยสฺมา เหฏฺฐา วุตฺเตหิ คุเณหิ สมนฺนาคโต ปฐมํ ฌานํ, ปฐมชฺฌานาทีสุ ฐิโต ทุติยชฺฌานาทีนิ นิพฺพตฺเตนฺโต น กิลมติ, ตสฺมา ตานิ อปฺปฏฺฐานิ อปฺปสมารมฺภานิ. ยสฺมา ปเนตฺถ ปฐมชฺฌานํ เอกํ กปฺปํ พฺรหฺมโลเก อายุํ เทติ. ทุติยํ อฏฺฐกปฺเป. ตติยํ จตุสฏฺฐิกปฺเป. จตุตฺถํ ปญฺจกปฺปสตานิ. ตเทว อากาสานญฺจายตนาทิสมาปตฺติวเสน ภาวิตํ วีสติ, จตฺตาลีสํ, สฏฺฐิ, จตุราสีติ จ กปฺปสหสฺสานิ อายุํ เทติ; ตสฺมา มหปฺผลตรญฺจ มหานิสํสตรญฺจ. นีวรณาทีนํ ปน ปจฺจนีกานํ ธมฺมานํ ปริจฺจตฺตตฺตา ตํ ยญฺญนฺติ เวทิตพฺพํ.

353. Ouvindo isso também, o brâmane pensou: 'Proteger os cinco preceitos é algo de fato pesado. Haverá alguma outra coisa de natureza semelhante que exija ainda menos esforço e seja de maior fruto do que isso?'. Então, perguntando sobre isso, ele disse novamente: 'Mas existe, mestre Gotama...', e assim por diante. Então, o Abençoado, desejando mostrar a ele, que estava estabelecido na perfeição da tríplice virtude, que os sacrifícios do primeiro jhana, etc., exigem menos esforço e são de maior fruto, iniciou o ensinamento a partir do surgimento de um Buda, dizendo: 'Aqui, brâmane...', e assim por diante. Ali, como aquele que é dotado das qualidades mencionadas abaixo não se fatiga ao produzir o primeiro jhana, ou, estando estabelecido no primeiro jhana, etc., ao produzir o segundo jhana, etc., por isso eles exigem pouco esforço e envolvem pouca perturbação. E porque aqui, o primeiro jhana concede uma expectativa de vida de um kappa no mundo de Brahma. O segundo, de oito kappas. O terceiro, de sessenta e quatro kappas. O quarto, de quinhentos kappas. E esse mesmo quarto jhana, quando desenvolvido por meio das realizações meditativas como a esfera do espaço infinito, etc., concede uma expectativa de vida de vinte, quarenta, sessenta e oitenta e quatro mil kappas; portanto, é de maior fruto e de maior benefício. E, devido ao abandono dos estados mentais opostos, tais como os obstáculos (nīvaraṇa), deve ser compreendido como um 'sacrifício' (yañña).

---

วิปสฺสนาญาณมฺปิ ยสฺมา จตุตฺถชฺฌานปริโยสาเนสุ คุเณสุ ปติฏฺฐาย นิพฺพตฺเตนฺโต น กิลมติ, ตสฺมา อปฺปฏฺฐํ อปฺปสมารมฺภํ; วิปสฺสนาสุขสทิสสฺส ปน สุขสฺส อภาวา มหปฺผลํ. ปจฺจนีกกิเลสปริจฺจาคโต ยญฺโญติ. มโนมยิทฺธิปิ ยสฺมา วิปสฺสนาญาเณ ปติฏฺฐาย นิพฺพตฺเตนฺโต น กิลมติ, ตสฺมา อปฺปฏฺฐา อปฺปสมารมฺภา; อตฺตโน สทิสรูปนิมฺมานสมตฺถตาย มหปฺผลา. อตฺตโน ปจฺจนีกกิเลสปริจฺจาคโต ยญฺโญ. อิทฺธิวิธญาณาทีนิปิ ยสฺมา มโนมยญาณาทีสุ ปติฏฺฐาย นิพฺพตฺเตนฺโต น กิลมติ, ตสฺมา อปฺปฏฺฐานิ อปฺปสมารมฺภานิ, อตฺตโน อตฺตโน ปจฺจนีกกิเลสปฺปหานโต ยญฺโญ. อิทฺธิวิธํ ปเนตฺถ นานาวิธวิกุพฺพนทสฺสนสมตฺถตาย. ทิพฺพโสตํ เทวมนุสฺสานํ สทฺทสวนสมตฺถตาย; เจโตปริยญาณํ ปเรสํ โสฬสวิธจิตฺตชานนสมตฺถตาย; ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณํ อิจฺฉิติจฺฉิตฏฺฐานสมนุสฺสรณสมตฺถตาย; ทิพฺพจกฺขุ อิจฺฉิติจฺฉิตรูปทสฺสนสมตฺถตาย; อาสวกฺขยญาณํ อติปณีตโลกุตฺตรมคฺคสุขนิปฺผาทนสมตฺถตาย มหปฺผลนฺติ เวทิตพฺพํ. ยสฺมา ปน อรหตฺตโต วิสิฏฺฐตโร อญฺโญ ยญฺโญ นาม นตฺถิ, ตสฺมา อรหตฺตนิกูเฏเนว เทสนํ สมาเปนฺโต – ‘‘อยมฺปิ โข, พฺราหฺมณา’’ติอาทิมาห.

O conhecimento de vipassana também, porque ao produzi-lo estabelecendo-se nas qualidades que culminam no quarto jhana não se cansa, por isso tem pouca dificuldade e pouco esforço; mas, devido à ausência de uma felicidade semelhante à felicidade de vipassana, é de grande fruto. Por abandonar as defilerações opostas, é chamado de sacrifício. O poder mental também, porque ao produzi-lo estabelecendo-se no conhecimento de vipassana não se cansa, por isso tem pouca dificuldade e pouco esforço; é de grande fruto devido à capacidade de criar uma forma semelhante a si mesmo. Por abandonar as defilerações opostas a si mesmo, é um sacrifício. Os conhecimentos de poderes psíquicos, etc., também, porque ao produzi-los estabelecendo-se no conhecimento mental, etc., não se cansa, por isso têm pouca dificuldade e pouco esforço; por abandonar as defilerações opostas a cada um deles, são chamados de sacrifício. Aqui, o conhecimento de poderes psíquicos é de grande fruto devido à capacidade de demonstrar várias formas de transformações. O ouvido divino é de grande fruto devido à capacidade de ouvir os sons de devas e humanos; o conhecimento da penetração mental é de grande fruto devido à capacidade de conhecer os dezesseis tipos de mentes alheias; o conhecimento da recordação de vidas passadas é de grande fruto devido à capacidade de recordar os lugares desejados e as existências anteriores; o olho divino é de grande fruto devido à capacidade de ver as formas desejadas; o conhecimento da destruição das máculas deve ser conhecido como de grande fruto devido à capacidade de produzir a felicidade do caminho supramundano extremamente sublime. Mas, como não existe outro sacrifício superior ao estado de Arahant, concluindo o ensinamento com o ápice do estado de Arahant, o Abençoado disse: 'Este também, brâmanes', e assim por diante.

---

กูฏทนฺตอุปาสกตฺตปฏิเวทนาวณฺณนา

Explicação da Declaração de Kūṭadanta como Discípulo Leigo (Upāsaka)

---

๓๕๔-๓๕๘. เอวํ [Pg.275] วุตฺเตติ เอวํ ภควตา วุตฺเต เทสนาย ปสีทิตฺวา สรณํ คนฺตุกาโม กูฏทนฺโต พฺราหฺมโณ – ‘เอตํ อภิกฺกนฺตํ โภ, โคตมา’ติอาทิกํ วจนํ อโวจ. อุปวายตูติ อุปคนฺตฺวา สรีรทรถํ นิพฺพาเปนฺโต ตนุสีตโล วาโต วายตูติ. อิทญฺจ ปน วตฺวา พฺราหฺมโณ ปุริสํ เปเสสิ – ‘‘คจฺฉ, ตาต, ยญฺญวาฏํ ปวิสิตฺวา สพฺเพ เต ปาณโย พนฺธนา โมเจหี’’ติ. โส ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ตถา กตฺวา อาคนฺตฺวา ‘‘มุตฺตา โภ, เต ปาณโย’’ติ อาโรเจสิ. ยาว พฺราหฺมโณ ตํ ปวตฺตึ น สุณิ, น ตาว ภควา ธมฺมํ เทเสสิ. กสฺมา? ‘‘พฺราหฺมณสฺส จิตฺเต อากุลภาโว อตฺถี’’ติ. สุตฺวา ปนสฺส ‘‘พหู วต เม ปาณา โมจิตา’’ติ จิตฺตจาโร วิปฺปสีทติ. ภควา ตสฺส วิปฺปสนฺนมนตํ ญตฺวา ธมฺมเทสนํ อารภิ. ตํ สนฺธาย – ‘‘อถ โข ภควา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ปุน ‘กลฺลจิตฺต’นฺติอาทิ อานุปุพฺพิกถานุภาเวน วิกฺขมฺภิตนีวรณตํ สนฺธาย วุตฺตํ. เสสํ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

354-358. “Quando assim foi dito” (evaṃ vutte) significa que, tendo o Abençoado falado assim, o brâmane Kūṭadanta, desejando buscar refúgio por ter se purificado com o ensinamento, proferiu estas palavras: “Excelente, mestre Gotama!”, e assim por diante. “Que sopre” (upavāyatu) significa que um vento suave e fresco deve soprar, aproximando-se e extinguindo o calor do corpo daqueles seres. E tendo dito isso, o brâmane enviou um homem, dizendo: “Vá, meu caro, entre no recinto do sacrifício e liberte todos aqueles seres de suas amarras.” Ele concordou dizendo “Sim, senhor”, agiu de acordo e, ao retornar, informou: “Senhor, aqueles seres foram libertados.” Enquanto o brâmane não ouviu essa notícia, o Abençoado não ensinou o Dhamma. Por quê? “Porque havia agitação na mente do brâmane.” Mas, ao ouvir isso, seu fluxo mental se purificou, pensando: “Muitos seres vivos foram de fato libertados por mim.” O Abençoado, sabendo que a mente dele estava purificada, iniciou o ensinamento do Dhamma. Referindo-se a isso, foi dito: “Então, o Abençoado...”, e assim por diante. Novamente, a expressão “mente preparada” (kallacitta), etc., foi dita referindo-se ao estado em que os obstáculos mentais foram removidos pelo poder do discurso gradual (ānupubbikathā). O restante tem significado claro.

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim, no Sumaṅgalavilāsinī, o Comentário do Dīgha Nikāya,

---

กูฏทนฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Termina a explicação do Kūṭadanta Sutta.

---

๖. มหาลิสุตฺตวณฺณนา

6. Explicação do Mahāli Sutta

---

พฺราหฺมณทูตวตฺถุวณฺณนา

Explicação da História dos Mensageiros Brâmanes

---

๓๕๙. เอวํ [Pg.276] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยนฺติ มหาลิสุตฺตํ. ตตฺรายํ อปุพฺพปทวณฺณนา. เวสาลิยนฺติ ปุนปฺปุนํ วิสาลภาวูปคมนโต เวสาลีติ ลทฺธนามเก นคเร. มหาวเนติ พหินคเร หิมวนฺเตน สทฺธึ เอกาพทฺธํ หุตฺวา ฐิตํ สยํ ชาตวนํ อตฺถิ, ยํ มหนฺตภาเวเนว มหาวนนฺติ วุจฺจติ, ตสฺมึ มหาวเน. กูฏาคารสาลายนฺติ ตสฺมึ วนสณฺเฑ สงฺฆารามํ ปติฏฺฐเปสุํ. ตตฺถ กณฺณิกํ โยเชตฺวา ถมฺภานํ อุปริ กูฏาคารสาลาสงฺเขเปน เทววิมานสทิสํ ปาสาทํ อกํสุ, ตํ อุปาทาย สกโลปิ สงฺฆาราโม ‘‘กูฏาคารสาลา’’ติ ปญฺญายิตฺถ. ภควา ตํ เวสาลึ อุปนิสฺสาย ตสฺมึ สงฺฆาราเม วิหรติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลาย’’นฺติ. โกสลกาติ โกสลรฏฺฐวาสิโน. มาคธกาติ มคธรฏฺฐวาสิโน. กรณีเยนาติ อวสฺสํ กตฺตพฺพกมฺเมน. ยญฺหิ อกาตุมฺปิ วฏฺฏติ, ตํ กิจฺจนฺติ วุจฺจติ, ยํ อวสฺสํ กาตพฺพเมว, ตํ กรณียํ นาม.

359. “Assim ouvi: em uma ocasião, o Abençoado estava em Vesālī...” é o Mahāli Sutta. Nele, esta é a explicação de termos não explicados anteriormente. “Em Vesālī” (vesāliyaṃ) refere-se à cidade que obteve o nome de Vesālī devido ao seu repetido alargamento e expansão. “Na Grande Floresta” (mahāvaneti) refere-se a uma floresta natural que existia fora da cidade, conectada continuamente com a região do Himalaia, a qual, devido à sua própria vastidão, é chamada de “Grande Floresta”; naquela Grande Floresta. “No Salão com Teto de Ponta” (kūṭāgārasālāyanti) significa que, naquela parte da floresta, estabeleceram um mosteiro (saṅghārāma). Ali, unindo uma cumeeira sobre os pilares, construíram uma mansão semelhante a uma morada celestial, na forma de um salão com teto pontiagudo; a partir disso, todo o mosteiro ficou conhecido como “Kūṭāgārasālā”. O Abençoado residia naquele mosteiro, dependendo de Vesālī para esmolas. Por isso foi dito: “estava em Vesālī, na Grande Floresta, no Salão com Teto de Ponta”. “De Kosala” (kosalakā) significa os habitantes do reino de Kosala. “De Magadha” (māgadhakā) significa os habitantes do reino de Magadha. “Por algum assunto” (karaṇīyena) significa por um trabalho que deve necessariamente ser feito. Pois aquilo que também é aceitável não fazer é chamado de “dever” (kicca), mas aquilo que deve necessariamente ser feito é chamado de “obrigação” (karaṇīya).

---

๓๖๐. ปฏิสลฺลีโน ภควาติ นานารมฺมณจารโต ปฏิกฺกมฺม สลฺลีโน นิลีโน, เอกีภาวํ อุปคมฺม เอกตฺตารมฺมเณ ฌานรตึ อนุภวตีติ อตฺโถ. ตตฺเถวาติ ตสฺมิญฺเญว วิหาเร. เอกมนฺตนฺติ ตสฺมา ฐานา อปกฺกมฺม ตาสุ ตาสุ รุกฺขจฺฉายาสุ นิสีทึสุ.

360. “O Abençoado estava em retiro” (paṭisallīno bhagavā) significa que, afastando-se do movimento por vários objetos mentais, ele estava recolhido, absorto, e tendo alcançado a solitude, desfrutava do contentamento do jhana em um único objeto mental; este é o significado. “Ali mesmo” (tattheva) significa naquele mesmo mosteiro. “A um lado” (ekamantaṃ) significa que, afastando-se daquele lugar, sentaram-se sob as sombras de várias árvores.

---

โอฏฺฐทฺธลิจฺฉวีวตฺถุวณฺณนา

Explicação da História do Licchavi Oṭṭhaddha

---

๓๖๑. โอฏฺฐทฺโธติ อทฺโธฏฺฐตาย เอวํลทฺธนาโม. มหติยา ลิจฺฉวีปริสายาติ ปุเรภตฺตํ พุทฺธปฺปมุขสฺส ภิกฺขุสงฺฆสฺส ทานํ ทตฺวา ภควโต สนฺติเก อุโปสถงฺคานิ อธิฏฺฐหิตฺวา คนฺธมาลาทีนิ คาหาเปตฺวา อุคฺโฆสนาย มหตึ ลิจฺฉวิราชปริสํ สนฺนิปาตาเปตฺวา ตาย นีลปีตาทิวณฺณวตฺถาภรณวิเลปนปฏิมณฺฑิตาย ตาวตึสปริสสปฺปฏิภาคาย มหติยา ลิจฺฉวิปริสาย สทฺธึ อุปสงฺกมิ. อกาโล โข มหาลีติ [Pg.277] ตสฺส โอฏฺฐทฺธสฺส มหาลีติ มูลนามํ, เตน มูลนามมตฺเตน นํ เถโร มหาลีติ อาลปติ. เอกมนฺตํ นิสีทีติ ปติรูปาสุ รุกฺขจฺฉายาสุ ตาย ลิจฺฉวิปริสาย สทฺธึ รตนตฺตยสฺส วณฺณํ กถยนฺโต นิสีทิ.

361. “Oṭṭhaddha” é aquele que obteve esse nome por ter o lábio superior partido ao meio. “Com uma grande assembleia de Licchavis” (mahatiyā licchavīparisāyāti) significa que, antes do meio-dia, tendo oferecido uma doação à comunidade de monges liderada pelo Buda, assumido os preceitos do Uposatha na presença do Abençoado, feito trazer perfumes, guirlandas, etc., e reunido uma grande assembleia de reis Licchavis por meio de proclamação, ele se aproximou junto com aquela grande assembleia de Licchavis, que estava adornada com roupas, ornamentos e unguentos de cores azul, amarela, etc., assemelhando-se à assembleia dos trinta e três deuses (Tāvatiṃsa). “Não é o momento adequado, Mahāli” (akālo kho mahālīti): “Mahāli” era o nome original daquele Oṭṭhaddha; apenas por esse nome original o ancião se dirigiu a lui como “Mahāli”. “Sentou-se a um lado” (ekamantaṃ nisīdīti) significa que ele se sentou sob as sombras adequadas das árvores com aquela assembleia de Licchavis, louvando as qualidades da Tríplice Joia.

---

๓๖๒. สีโห สมณุทฺเทโสติ อายสฺมโต นาคิตสฺส ภาคิเนยฺโย สตฺตวสฺสกาเล ปพฺพชิตฺวา สาสเน ยุตฺตปยุตฺโต ‘‘สีโห’’ติ เอวํนามโก สามเณโร, โส กิร ตํ มหาปริสํ ทิสฺวา – ‘‘อยํ ปริสา มหตี, สกลํ วิหารํ ปูเรตฺวา นิสินฺนา, อทฺธา ภควา อชฺช อิมิสฺสา ปริสาย มหนฺเตน อุสฺสาเหน ธมฺมํ เทเสสฺสติ, ยํนูนาหํ อุปชฺฌายสฺสาจิกฺขิตฺวา ภควโต มหาปริสาย สนฺนิปติตภาวํ อาโรจาเปยฺย’’นฺติ จินฺเตตฺวา เยนายสฺมา นาคิโต เตนุปสงฺกมิ. ภนฺเต กสฺสปาติ เถรํ โคตฺเตน อาลปติ. เอสา ชนตาติ เอโส ชนสมูโห.

362. “O noviço Sīha” (sīho samaṇuddesoti) refere-se ao sobrinho do venerável Nāgita, que se ordenou aos sete anos de idade e, sendo muito dedicado à prática na Dispensação, era um noviço chamado “Sīha”. Diz-se que ele, ao ver aquela grande assembleia, pensou: “Esta assembleia é enorme, está sentada preenchendo todo o mosteiro. Certamente o Abençoado hoje ensinará o Dhamma a esta assembleia com grande empenho. E se eu informasse meu preceptor para que ele relate ao Abençoado sobre a reunião desta grande assembleia?” Pensando assim, aproximou-se de onde estava o venerável Nāgita. “Venerável Kassapa” (bhante kassapāti) é como ele se dirige ao ancião pelo seu nome de clã (gotta). “Esta multidão” (esā janatāti) significa este grupo de pessoas.

---

ตฺวญฺเญว ภควโต อาโรเจหีติ สีโห กิร ภควโต วิสฺสาสิโก, อยญฺหิ เถโร ถูลสรีโร, เตนสฺส สรีรครุตาย อุฏฺฐานนิสชฺชาทีสุ อาลสิยภาโว อีสกํ อปฺปหีโน วิย โหติ. อถายํ สามเณโร ภควโต กาเลน กาลํ วตฺตํ กโรติ. เตน นํ เถโร ‘‘ตฺวมฺปิ ทสพลสฺส วิสฺสาสิโก’’ติ วตฺวา คจฺฉ ตฺวญฺเญวาโรเจหีติ อาห. วิหารปจฺฉายายนฺติ วิหารฉายายํ, กูฏาคารมหาเคหจฺฉายาย ผริโตกาเสติ อตฺโถ. สา กิร กูฏาคารสาลา ทกฺขิณุตฺตรโต ทีฆา ปาจีนมุขา, เตนสฺสา ปุรโต มหตี ฉายา ปตฺถฏา โหติ, สีโห ตตฺถ ภควโต อาสนํ ปญฺญเปสิ.

“Tu mesmo deves informar ao Abençoado” (tvaññeva bhagavato ārocehīti): diz-se que Sīha era íntimo do Abençoado. Este ancião (Nāgita), por sua vez, tinha um corpo robusto e, devido ao peso de seu corpo, parecia ter uma leve preguiça para se levantar, sentar, etc., a qual não fora totalmente eliminada. E este noviço costumava prestar serviços ao Abençoado de tempos em tempos. Por isso, o ancião lhe disse: “Tu também és íntimo Daquele que Possui as Dez Forças (Dasabala); vai, tu mesmo informa-O.” “Na sombra projetada do mosteiro” (vihārapacchāyāyanti) significa na sombra do mosteiro, isto é, no espaço coberto pela sombra do grande salão com teto pontiagudo. Aquele salão com teto pontiagudo era longo de sul a norte e voltado para o leste; por isso, uma grande sombra se projetava à sua frente. Sīha preparou ali o assento para o Abençoado.

---

๓๖๓. อถ โข ภควา ทฺวารนฺตเรหิ เจว วาตปานนฺตเรหิ จ นิกฺขมิตฺวา วิธาวนฺตาหิ วิปฺผรนฺตีหิ ฉพฺพณฺณาหิ พุทฺธรสฺมีหิ สํสูจิตนิกฺขมโน วลาหกนฺตรโต ปุณฺณจนฺโท วิย กูฏาคารสาลโต นิกฺขมิตฺวา ปญฺญตฺตวรพุทฺธาสเน นิสีทิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อถ โข ภควา วิหารา นิกฺขมฺม วิหารปจฺฉายาย ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีที’’ติ.

363. Então, o Abençoado, saindo tanto pelos vãos das portas quanto pelos vãos das janelas, com sua saída indicada pelos raios de luz búdica de seis cores que se espalhavam e irradiavam, saiu do salão com teto pontiagudo como a lua cheia saindo de trás das nuvens, e sentou-se no excelente assento do Buda que havia sido preparado. Por isso foi dito: “Então, o Abençoado, saindo do mosteiro, sentou-se no assento preparado na sombra projetada do mosteiro”.

---

๓๖๔-๓๖๕. ปุริมานิ[Pg.278], ภนฺเต, ทิวสานิ ปุริมตรานีติ เอตฺถ หิยฺโย ทิวสํ ปุริมํ นาม, ตโต ปรํ ปุริมตรํ. ตโต ปฏฺฐาย ปน สพฺพานิ ปุริมานิ เจว ปุริมตรานิ จ โหนฺติ. ยทคฺเคติ มูลทิวสโต ปฏฺฐาย ยํ ทิวสํ อคฺคํ ปรโกฏึ กตฺวา วิหรามีติ อตฺโถ, ยาว วิหาสินฺติ วุตฺตํ โหติ. อิทานิ ตสฺส ปริมาณํ ทสฺเสนฺโต ‘‘นจิรํ ตีณิ วสฺสานี’’ติ อาห. อถ วา ยทคฺเคติ ยํ ทิวสํ อคฺคํ กตฺวา นจิรํ ตีณิ วสฺสานิ วิหรามีติปิ อตฺโถ. ยํ ทิวสํ อาทึ กตฺวา นจิรํ วิหาสึ ตีณิเยว วสฺสานีติ วุตฺตํ โหติ. อยํ กิร ภควโต ปตฺตจีวรํ คณฺหนฺโต ตีณิ สํวจฺฉรานิ ภควนฺตํ อุปฏฺฐาสิ, ตํ สนฺธาย เอวํ วทติ. ปิยรูปานีติ ปิยชาติกานิ สาตชาติกานิ. กามูปสํหิตานีติ กามสฺสาทยุตฺตานิ. รชนียานีติ ราคชนกานิ. โน จ โข ทิพฺพานิ สทฺทานีติ กสฺมา สุนกฺขตฺโต ตานิ น สุณาติ? โส กิร ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ทิพฺพจกฺขุปริกมฺมํ ยาจิ, ตสฺส ภควา อาจิกฺขิ, โส ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปนฺโน ทิพฺพจกฺขุํ อุปฺปาเทตฺวา เทวตานํ รูปานิ ทิสฺวา จินฺเตสิ ‘‘อิมสฺมึ สรีรสณฺฐาเน สทฺเทน มธุเรน ภวิตพฺพํ, กถํ นุ โข นํ สุเณยฺย’’นฺติ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ทิพฺพโสตปริกมฺมํ ปุจฺฉิ. อยญฺจ อตีเต เอกํ สีลวนฺตํ ภิกฺขุํ กณฺณสกฺขลิยํ ปหริตฺวา พธิรมกาสิ. ตสฺมา ปริกมฺมํ กโรนฺโตปิ อภพฺโพ ทิพฺพโสตาธิคมาย. เตนสฺส น ภควา ปริกมฺมํ กเถสิ. โส เอตฺตาวตา ภควติ อาฆาตํ พนฺธิตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อทฺธา สมณสฺส โคตมสฺส เอวํ โหติ – ‘อหมฺปิ ขตฺติโย อยมฺปิ ขตฺติโย, สจสฺส ญาณํ วฑฺฒิสฺสติ, อยมฺปิ สพฺพญฺญู ภวิสฺสตี’ติ อุสูยาย มยฺหํ น กเถสี’’ติ. โส อนุกฺกเมน คิหิภาวํ ปตฺวา ตมตฺถํ มหาลิลิจฺฉวิโน กเถนฺโต เอวมาห.

364-365. “Nos dias anteriores, Senhor, e ainda antes disso...” (purimāni, bhante, divasāni purimatarānīti): aqui, o dia de ontem é chamado de “anterior” (purima), e o dia antes dele é “ainda antes disso” (purimatara). A partir de então, todos os dias são tanto anteriores quanto ainda anteriores. “Desde que” (yadaggeti) significa: a partir do dia inicial, tomando aquele dia como o ponto de partida extremo, “eu resido”; este é o significado. Significa “enquanto eu residi”. Agora, mostrando a duração disso, ele disse: “não faz muito tempo, três anos”. Ou ainda, “yadagge” significa: tomando aquele dia como ponto de partida, “não faz muito tempo, resido por três anos”; este também é o significado. Significa: “tomando aquele dia como início, não faz muito tempo, residi por apenas três anos”. Diz-se que ele, carregando a tigela e o manto do Abençoado, serviu ao Abençoado por três anos; referindo-se a isso, ele fala dessa maneira. “De forma agradável” (piyarūpānīti) significa de natureza querida, de natureza prazerosa. “Associados ao desejo sensual” (kāmūpasaṃhitānīti) significa conectados com o prazer dos sentidos. “Provocadores de apego” (rajanīyānīti) significa geradores de cobiça. “Mas não os sons divinos” (no ca kho dibbāni saddānīti): por que Sunakkhatta não os ouvia? Diz-se que ele, tendo se aproximado do Abençoado, pediu a preparação para o olho divino (dibbacakkhu); o Abençoado a ensinou a ele. Ele, praticando conforme as instruções, desenvolveu o olho divino e, ao ver as formas das divindades, pensou: “Nesta forma corporal deve haver um som doce; como eu poderia ouvi-lo?” Aproximando-se do Abençoado, perguntou sobre a preparação para o ouvido divino (dibbasota). No entanto, no passado, ele havia agredido um monge virtuoso na orelha, tornando-o surdo. Por isso, mesmo fazendo a preparação, ele era incapaz de alcançar o ouvido divino. Devido a isso, o Abençoado não lhe ensinou a preparação. Por causa disso, ele guardou rancor contra o Abençoado e pensou: “Certamente o asceta Gotama pensa assim: ‘Eu sou um khattiya e ele também é um khattiya; se o conhecimento dele aumentar, ele também se tornará um Buda onisciente’. Por inveja ele não me ensinou.” Ele, gradualmente retornando à vida laica, disse isso ao relatar o assunto ao Licchavi Mahāli.

---

๓๖๖-๓๗๑. เอกํสภาวิโตติ เอกํสาย เอกโกฏฺฐาสาย ภาวิโต, ทิพฺพานํ วา รูปานํ ทสฺสนตฺถาย ทิพฺพานํ วา สทฺทานํ สวนตฺถาย ภาวิโตติ อตฺโถ. ติริยนฺติ อนุทิสาย. อุภยํสภาวิโตติ อุภยํสาย อุภยโกฏฺฐาสาย ภาวิโตติ อตฺโถ. อยํ โข มหาลิ เหตูติ อยํ ทิพฺพานํเยว รูปานํ ทสฺสนาย เอกํสภาวิโต สมาธิ เหตุ. อิมมตฺถํ สุตฺวา โส ลิจฺฉวี จินฺเตสิ – ‘‘อิทํ ทิพฺพโสเตน สทฺทสุณนํ อิมสฺมึ สาสเน อุตฺตมตฺถภูตํ มญฺเญ อิมสฺส นูน อตฺถาย เอเต [Pg.279] ภิกฺขู ปญฺญาสมฺปิ สฏฺฐิปิ วสฺสานิ อปณฺณกํ พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ, ยํนูนาหํ ทสพลํ เอตมตฺถํ ปุจฺเฉยฺย’’นฺติ.

366-371. “Desenvolvido em uma única direção” (ekaṃsabhāvitoti) significa desenvolvido para uma única parte ou propósito; o significado é que foi desenvolvido ou para ver as formas divinas ou para ouvir os sons divinos. “Transversalmente” (tiriyanti) significa nas direções intermediárias. “Desenvolvido em ambas as direções” (ubhayaṃsabhāvitoti) significa desenvolvido para ambas as partes ou propósitos. “Esta, Mahāli, é a causa” (ayaṃ kho mahāli hetūti) significa que esta concentração desenvolvida em uma única direção apenas para ver as formas divinas é a causa. Tendo ouvido isso, aquele Licchavi pensou: “Esta audição de sons com o ouvido divino parece ser o benefício supremo nesta Dispensação. Certamente é para este propósito que estes monges vivem a vida santa (brahmacariya) de forma irrepreensível por cinquenta ou sessenta anos. E se eu perguntasse Daquele que Possui as Dez Forças sobre este assunto?”

---

๓๗๒. ตโต ตมตฺถํ ปุจฺฉนฺโต ‘‘เอตาสํ นูน, ภนฺเต’’ติอาทิมาห. สมาธิภาวนานนฺติ เอตฺถ สมาธิเยว สมาธิภาวนา, อุภยํสภาวิตานํ สมาธีนนฺติ อตฺโถ. อถ ยสฺมา สาสนโต พาหิรา เอตา สมาธิภาวนา, น อชฺฌตฺติกา. ตสฺมา ตา ปฏิกฺขิปิตฺวา ยทตฺถํ ภิกฺขู พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ, ตํ ทสฺเสนฺโต ภควา ‘‘น โข มหาลี’’ติอาทิมาห.

372. Então, perguntando sobre esse assunto, ele disse: “Certamente, Senhor, para estas...”, e assim por diante. “Dos desenvolvimentos da concentração” (samādhibhāvanānanti): aqui, a própria concentração é o desenvolvimento da concentração; o significado é das concentrações desenvolvidas em ambas as direções. Então, como esses desenvolvimentos da concentração são externos à Dispensação e não internos, o Abençoado, rejeitando-os e desejando mostrar o propósito pelo qual os monges vivem a vida santa, disse: “Não é assim, Mahāli”, e assim por diante.

---

จตุอริยผลวณฺณนา

Explicação dos Quatro Frutos Nobres

---

๓๗๓. ติณฺณํ สํโยชนานนฺติ สกฺกายทิฏฺฐิอาทีนํ ติณฺณํ พนฺธนานํ. ตานิ หิ วฏฺฏทุกฺขมเย รเถ สตฺเต สํโยเชนฺติ, ตสฺมา สํโยชนานีติ วุจฺจนฺติ. โสตาปนฺโน โหตีติ มคฺคโสตํ อาปนฺโน โหติ. อวินิปาตธมฺโมติ จตูสุ อปาเยสุ อปตนธมฺโม. นิยโตติ ธมฺมนิยาเมน นิยโต. สมฺโพธิปรายโณติ อุปริมคฺคตฺตยสงฺขาตา สมฺโพธิ ปรํ อยนํ อสฺส, อเนน วา ปตฺตพฺพาติ สมฺโพธิปรายโณ.

373. “De três grilhões” (tiṇṇaṃ saṃyojanānanti) significa de três amarras, como a visão de identidade (sakkāyadiṭṭhi), etc. Pois eles ligam os seres ao carro que consiste no sofrimento do ciclo de existências (vaṭṭadukkha); por isso são chamados de “grilhões” (saṃyojana). “Torna-se um que entrou na corrente” (sotāpanno hotīti) significa que ele entrou na corrente do caminho. “Livre de queda em estados de sofrimento” (avinipātadhammoti) significa que tem a natureza de não cair nos quatro estados de privação (apāya). “Destinado” (niyetoti) significa estabelecido pela ordem natural do Dhamma (dhammaniyāma). “Destinado à iluminação” (sambodhiparāyaṇoti) significa que a iluminação, que consiste na tríade dos caminhos superiores, é o seu destino final (paraṃ ayanaṃ), ou que deve ser alcançada por ele; por isso é chamado de “destinado à iluminação”.

---

ตนุตฺตาติ ปริยุฏฺฐานมนฺทตาย จ กทาจิ กรหจิ อุปฺปตฺติยา จ ตนุภาวา. โอรมฺภาคิยานนฺติ เหฏฺฐาภาคิยานํ, เย หิ พทฺโธ อุปริ สุทฺธาวาสภูมิยํ นิพฺพตฺติตุํ น สกฺโกติ. โอปปาติโกติ เสสโยนิปฏิกฺเขปวจนเมตํ. ตตฺถ ปรินิพฺพายีติ ตสฺมึ อุปริภเวเยว ปรินิพฺพานธมฺโม. อนาวตฺติธมฺโมติ ตโต พฺรหฺมโลกา ปุน ปฏิสนฺธิวเสน อนาวตฺตนธมฺโม. เจโตวิมุตฺตินฺติ จิตฺตวิสุทฺธึ, สพฺพกิเลสพนฺธนวิมุตฺตสฺส อรหตฺตผลจิตฺตสฺเสตํ อธิวจนํ. ปญฺญาวิมุตฺตินฺติ เอตฺถาปิ สพฺพกิเลสพนฺธนวิมุตฺตา อรหตฺตผลปญฺญาว ปญฺญาวิมุตฺตีติ เวทิตพฺพา. ทิฏฺเฐว ธมฺเมติ อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว. สยนฺติ สามํ. อภิญฺญาติ อภิชานิตฺวา. สจฺฉิกตฺวาติ ปจฺจกฺขํ กตฺวา. อถ วา อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวาติ อภิญฺญาย อภิวิสิฏฺเฐน ญาเณน สจฺฉิกริตฺวาติปิ อตฺโถ. อุปสมฺปชฺชาติ ปตฺวา ปฏิลภิตฺวา. อิทํ สุตฺวา ลิจฺฉวิราชา จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ปน ธมฺโม น สกุเณน วิย อุปฺปติตฺวา, นาปิ โคธาย วิย อุเรน คนฺตฺวา สกฺกา ปฏิวิชฺฌิตุํ[Pg.280], อทฺธา ปน อิมํ ปฏิวิชฺฌนฺตสฺส ปุพฺพภาคปฺปฏิปทาย ภวิตพฺพํ, ปุจฺฉามิ ตาว น’’นฺติ.

“Tanuttā” (atenuação) significa enfraquecimento devido à debilidade das manifestações ativas e por surgir apenas raramente ou ocasionalmente. “Orambhāgiyānaṃ” (dos grilhões inferiores) refere-se aos reinos inferiores; pois aquele que está atado por eles não é capaz de renascer no reino superior das Moradas Puras (Suddhāvāsa). “Opapātiko” (de nascimento espontâneo) é um termo que exclui os outros modos de geração. “Tattha parinibbāyī” (alcança o parinibbāna lá) significa aquele que tem a natureza de alcançar o parinibbāna precisamente naquela existência superior. “Anāvattidhammo” (de natureza não retornável) significa que não tem a natureza de retornar daquele mundo de Brahma por meio de um novo renascimento. “Cetovimutti” (libertação da mente) significa a purificação da mente; esta é uma designação para a mente do fruto do estado de arahant, que está livre de todas as amarras das impurezas. “Paññāvimutti” (libertação pela sabedoria): aqui também, deve-se entender que apenas a sabedoria do fruto do estado de arahant, livre de todas as amarras das impurezas, é chamada de libertação pela sabedoria. “Diṭṭhevadhamme” (nesta mesma vida) significa nesta própria existência. “Sayaṃ” significa por si mesmo. “Abhiññā” significa tendo conhecido por meio de conhecimento direto. “Sacchikatvā” significa tendo realizado por experiência direta. Ou ainda, “abhiññā sacchikatvā” significa tendo realizado com um conhecimento direto e superior; este também é o significado. “Upasampajja” significa tendo alcançado ou obtido. Ao ouvir isso, o rei Licchavi pensou: “Este Dhamma não pode ser penetrado voando como um pássaro, nem rastejando com o peito como um lagarto. Certamente, deve haver uma prática preliminar para quem deseja penetrar este Dhamma. Vou perguntar sobre isso primeiro.”

---

อริยอฏฺฐงฺคิกมคฺควณฺณนา

Explicação do Nobre Caminho Óctuplo

---

๓๗๔-๓๗๕. ตโต ภควนฺตํ ปุจฺฉนฺโต ‘‘อตฺถิ ปน ภนฺเต’’ติอาทิมาห. อฏฺฐงฺคิโกติ ปญฺจงฺคิกํ ตุริยํ วิย อฏฺฐงฺคิโก คาโม วิย จ อฏฺฐงฺคมตฺโตเยว หุตฺวา อฏฺฐงฺคิโก, น องฺคโต อญฺโญ มคฺโค นาม อตฺถิ. เตเนวาห – ‘‘เสยฺยถิทํ, สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธี’’ติ. ตตฺถ สมฺมาทสฺสนลกฺขณา สมฺมาทิฏฺฐิ. สมฺมา อภินิโรปนลกฺขโณ สมฺมาสงฺกปฺโป. สมฺมา ปริคฺคหณลกฺขณา สมฺมาวาจา. สมฺมา สมุฏฺฐาปนลกฺขโณ สมฺมากมฺมนฺโต. สมฺมา โวทาปนลกฺขโณ สมฺมาอาชีโว. สมฺมา ปคฺคหลกฺขโณ สมฺมาวายาโม. สมฺมา อุปฏฺฐานลกฺขณา สมฺมาสติ. สมฺมา สมาธานลกฺขโณ สมฺมาสมาธิ. เอเตสุ เอเกกสฺส ตีณิ ตีณิ กิจฺจานิ โหนฺติ. เสยฺยถิทํ, สมฺมาทิฏฺฐิ ตาว อญฺเญหิปิ อตฺตโน ปจฺจนีกกิเลเสหิ สทฺธึ มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปชหติ, นิโรธํ อารมฺมณํ กโรติ, สมฺปยุตฺตธมฺเม จ ปสฺสติ ตปฺปฏิจฺฉาทกโมหวิธมนวเสน อสมฺโมหโต. สมฺมาสงฺกปฺปาทโยปิ ตเถว มิจฺฉาสงฺกปฺปาทีนิ ปชหนฺติ, นิโรธญฺจ อารมฺมณํ กโรนฺติ, วิเสสโต ปเนตฺถ สมฺมาสงฺกปฺโป สหชาตธมฺเม อภินิโรเปติ. สมฺมาวาจา สมฺมา ปริคฺคณฺหติ. สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมา สมุฏฺฐาเปติ. สมฺมาอาชีโว สมฺมา โวทาเปติ. สมฺมาวายาโม สมฺมา ปคฺคณฺหติ. สมฺมาสติ สมฺมา อุปฏฺฐาเปติ. สมฺมาสมาธิ สมฺมา ปทหติ.

374-375. Então, desejando perguntar ao Abençoado, ele disse: “Existe, Senhor...” e assim por diante. “Óctuplo” (aṭṭhaṅgiko) significa que, assim como um conjunto musical de cinco instrumentos ou uma vila de oito partes, o caminho é chamado de óctuplo por consistir meramente de oito fatores; não existe um caminho separado de seus fatores. Por isso Ele disse: “A saber: visão correta... etc... concentração correta.” Entre eles, a visão correta tem a característica de ver corretamente. O pensamento correto tem a característica de direcionar corretamente a mente. A linguagem correta tem a característica de abraçar corretamente. A ação correta tem a característica de originar corretamente. O meio de vida correto tem a característica de purificar corretamente. O esforço correto tem a característica de sustentar corretamente. A atenção plena correta tem a característica de estabelecer-se corretamente. A concentração correta tem a característica de focar a mente corretamente. Cada um desses fatores tem três funções. A saber: primeiro, a visão correta abandona a visão incorreta junto com outras impurezas opostas a ela, toma a cessação como objeto, e vê os estados associados sem ilusão, por meio da dispersão da ilusão que os encobre. O pensamento correto e os demais fatores também abandonam o pensamento incorreto, etc., e tomam a cessação como objeto. Mas especificamente aqui, o pensamento correto direciona os estados conatos. A linguagem correta os abraça corretamente. A ação correta os estabelece corretamente. O meio de vida correto os purifica corretamente. O esforço correto os sustenta corretamente. A atenção plena correta os estabelece corretamente. A concentração correta os fixa corretamente.

---

อปิ เจสา สมฺมาทิฏฺฐิ นาม ปุพฺพภาเค นานากฺขณา นานารมฺมณา โหติ, มคฺคกฺขเณ เอกกฺขณา เอการมฺมณา. กิจฺจโต ปน ‘‘ทุกฺเข ญาณ’’นฺติอาทีนิ จตฺตาริ นามานิ ลภติ. สมฺมาสงฺกปฺปาทโยปิ ปุพฺพภาเค นานากฺขณา นานารมฺมณา โหนฺติ. มคฺคกฺขเณ เอกกฺขณา เอการมฺมณา. เตสุ สมฺมาสงฺกปฺโป กิจฺจโต ‘‘เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป’’ติอาทีนิ ตีณิ นามานิ ลภติ. สมฺมา วาจาทโย ติสฺโส วิรติโยปิ โหนฺติ, เจตนาทโยปิ โหนฺติ, มคฺคกฺขเณ ปน วิรติเยว. สมฺมาวายาโม สมฺมาสตีติ อิทมฺปิ ทฺวยํ กิจฺจโต สมฺมปฺปธานสติปฏฺฐานวเสน จตฺตาริ นามานิ ลภติ. สมฺมาสมาธิ ปน ปุพฺพภาเคปิ มคฺคกฺขเณปิ สมฺมาสมาธิเยว.

Além disso, esta visão correta, na fase preliminar, ocorre em momentos diferentes e tem objetos diferentes; no momento do caminho, ocorre em um único momento e tem um único objeto. Mas, de acordo com a função, recebe quatro nomes, como “conhecimento sobre o sofrimento”, etc. O pensamento correto e os outros fatores também, na fase preliminar, ocorrem em momentos diferentes e têm objetos diferentes. No momento do caminho, ocorrem em um único momento e têm um único objeto. Entre eles, o pensamento correto, de acordo com a função, recebe três nomes, como “pensamento de renúncia”, etc. Os três fatores, começando com a linguagem correta, são tanto abstenções quanto volições; mas no momento do caminho, são apenas abstenções. Esta dupla, esforço correto e atenção plena correta, de acordo com a função, recebe quatro nomes cada, sob a forma de esforços corretos e fundamentos da atenção plena. Mas a concentração correta, tanto na fase preliminar quanto no momento do caminho, é apenas concentração correta.

---

อิติ [Pg.281] อิเมสุ อฏฺฐสุ ธมฺเมสุ ภควตา นิพฺพานาธิคมาย ปฏิปนฺนสฺส โยคิโน พหุการตฺตา ปฐมํ สมฺมาทิฏฺฐิ เทสิตา. อยญฺหิ ‘‘ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญาสตฺถ’’นฺติ (ธ. ส. ๒๐) จ วุตฺตา. ตสฺมา เอตาย ปุพฺพภาเค วิปสฺสนาญาณสงฺขาตาย สมฺมาทิฏฺฐิยา อวิชฺชนฺธการํ วิธมิตฺวา กิเลสโจเร ฆาเตนฺโต เขเมน โยคาวจโร นิพฺพานํ ปาปุณาติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘นิพฺพานาธิคมาย ปฏิปนฺนสฺส โยคิโน พหุการตฺตา ปฐมํ สมฺมาทิฏฺฐิ เทสิตา’’ติ.

Assim, entre estes oito fatores, a visão correta foi ensinada primeiro pelo Abençoado por ser de grande utilidade para o iogue que pratica para alcançar o Nibbāna. Pois ela é chamada de “lâmpada da sabedoria” e “espada da sabedoria”. Portanto, por meio desta visão correta na fase preliminar, conhecida como o conhecimento da visão penetrante, dissipando a escuridão da ignorância e destruindo os ladrões das impurezas, o praticante alcança o Nibbāna em segurança. Por isso foi dito: “A visão correta foi ensinada primeiro por ser de grande utilidade para o iogue que pratica para alcançar o Nibbāna.”

---

สมฺมาสงฺกปฺโป ปน ตสฺสา พหุกาโร, ตสฺมา ตทนนฺตรํ วุตฺโต. ยถา หิ เหรญฺญิโก หตฺเถน ปริวฏฺเฏตฺวา ปริวฏฺเฏตฺวา จกฺขุนา กหาปณํ โอโลเกนฺโต – ‘‘อยํ เฉโก, อยํ กูโฏ’’ติ ชานาติ. เอวํ โยคาวจโรปิ ปุพฺพภาเค วิตกฺเกน วิตกฺเกตฺวา วิปสฺสนาปญฺญาย โอโลกยมาโน – ‘‘อิเม ธมฺมา กามาวจรา, อิเม ธมฺมา รูปาวจราทโย’’ติ ปชานาติ. ยถา วา ปน ปุริเสน โกฏิยํ คเหตฺวา ปริวฏฺเฏตฺวา ปริวฏฺเฏตฺวา ทินฺนํ มหารุกฺขํ ตจฺฉโก วาสิยา ตจฺเฉตฺวา กมฺเม อุปเนติ, เอวํ วิตกฺเกน วิตกฺเกตฺวา วิตกฺเกตฺวา ทินฺเน ธมฺเม โยคาวจโร ปญฺญาย – ‘‘อิเม กามาวจรา, อิเม รูปาวจรา’’ติอาทินา นเยน ปริจฺฉินฺทิตฺวา กมฺเม อุปเนติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สมฺมาสงฺกปฺโป ปน ตสฺสา พหุกาโร, ตสฺมา ตทนนฺตรํ วุตฺโต’’ติ. สฺวายํ ยถา สมฺมาทิฏฺฐิยา เอวํ สมฺมาวาจายปิ อุปการโก. ยถาห – ‘‘ปุพฺเพ โข, วิสาข, วิตกฺเกตฺวา วิจาเรตฺวา ปจฺฉา วาจํ ภินฺทตี’’ติ, (ม. นิ. ๑.๔๖๓) ตสฺมา ตทนนฺตรํ สมฺมาวาจา วุตฺตา.

O pensamento correto, porém, é de grande utilidade para ela; por isso, foi ensinado logo em seguida. Pois assim como um ourives, girando e revirando uma moeda com a mão e examinando-a com os olhos, sabe: “Esta é autêntica, esta é falsa”; da mesma forma, o praticante na fase preliminar, pondering com o pensamento aplicado e examinando com a sabedoria da visão penetrante, compreende: “Estes estados pertencem à esfera dos sentidos, estes estados pertencem à esfera da matéria sutil, etc.” Ou ainda, assim como um carpinteiro talha com uma enxó um grande tronco de árvore que lhe foi entregue após ser girado e revirado por um homem segurando-o pela extremidade, e o utiliza no trabalho; da mesma forma, em relação aos estados que lhe são apresentados após serem repetidamente ponderados pelo pensamento aplicado, o praticante, por meio da sabedoria, os delimita da seguinte maneira: “Estes pertencem à esfera dos sentidos, estes pertencem à esfera da matéria sutil”, e os aplica ao trabalho. Por isso foi dito: “O pensamento correto é de grande utilidade para ela; por isso, foi ensinado logo em seguida.” E assim como ele é útil para a visão correta, também é útil para a linguagem correta. Como foi dito: “Primeiro, Visākha, tendo ponderado e examinado, depois se profere a palavra.” Por isso, a linguagem correta foi ensinada logo em seguida.

---

ยสฺมา ปน – ‘‘อิทญฺจิทญฺจ กริสฺสามา’’ติ ปฐมํ วาจาย สํวิทหิตฺวา โลเก กมฺมนฺเต ปโยเชนฺติ; ตสฺมา วาจา กายกมฺมสฺส อุปการิกาติ สมฺมาวาจาย อนนฺตรํ สมฺมากมฺมนฺโต วุตฺโต. จตุพฺพิธํ ปน วจีทุจฺจริตํ, ติวิธญฺจ กายทุจฺจริตํ ปหาย อุภยํ สุจริตํ ปูเรนฺตสฺเสว ยสฺมา อาชีวฏฺฐมกํ สีลํ ปูเรติ, น อิตรสฺส, ตสฺมา ตทุภยานนฺตรํ สมฺมาอาชีโว วุตฺโต. เอวํ วิสุทฺธาชีเวน ปน ‘‘ปริสุทฺโธ เม อาชีโว’’ติ เอตฺตาวตา จ ปริโตสํ กตฺวา สุตฺตปมตฺเตน วิหริตุํ น ยุตฺตํ, อถ โข ‘‘สพฺพิริยาปเถสุ อิทํ วีริยํ สมารภิตพฺพ’’นฺติ ทสฺเสตุํ ตทนนฺตรํ สมฺมาวายาโม วุตฺโต. ตโต ‘‘อารทฺธวีริเยนปิ กายาทีสุ จตูสุ วตฺถูสุ [Pg.282] สติ สูปฏฺฐิตา กาตพฺพา’’ติ ทสฺสนตฺถํ ตทนนฺตรํ สมฺมาสติ เทสิตา. ยสฺมา ปเนวํ สูปฏฺฐิตา สติ สมาธิสฺสุปการานุปการานํ ธมฺมานํ คติโย สมนฺเนสิตฺวา ปโหติ เอกตฺตารมฺมเณ จิตฺตํ สมาธาตุํ, ตสฺมา สมฺมาสติยา อนนฺตรํ สมฺมาสมาธิ เทสิโตติ เวทิตพฺโพ. เอเตสํ ธมฺมานํ สจฺฉิกิริยายาติ เอเตสํ โสตาปตฺติผลาทีนํ ปจฺจกฺขกิริยตฺถาย.

E porque no mundo as pessoas primeiro planejam com palavras, dizendo: “Faremos isto e aquilo”, e depois realizam as ações; portanto, a linguagem é útil para a ação corporal. Por isso, a ação correta foi ensinada logo após a linguagem correta. E porque a moralidade que tem o meio de vida como o oitavo fator é aperfeiçoada apenas para aquele que abandona os quatro tipos de conduta verbal incorreta e os três tipos de conduta corporal incorreta, e cumpre ambos os tipos de boa conduta, e não para outrem; por isso, o meio de vida correto foi ensinado logo após esses dois. No entanto, para aquele que possui um meio de vida tão puro, não é adequado contentar-se apenas com isso, pensando: “Meu meio de vida é puro”, e viver de forma negligente ou adormecida. Pelo contrário, para mostrar que “este esforço deve ser empreendido em todas as posturas”, o esforço correto foi ensinado logo em seguida. Depois disso, para mostrar que “mesmo com o esforço empreendido, a atenção plena deve ser bem estabelecida nos quatro objetos”, a atenção plena correta foi ensinada logo em seguida. E porque a atenção plena assim bem estabelecida, tendo investigado os caminhos dos estados que são úteis ou inúteis para a concentração, é capaz de fixar a mente em um único objeto; por isso, deve-se entender que a concentração correta foi ensinada logo após a atenção plena correta. “Para a realização desses estados” significa para a realização direta dos frutos de entrada na corrente, etc.

---

ทฺเว ปพฺพชิตวตฺถุวณฺณนา

A História dos Dois Ascetas

---

๓๗๖-๓๗๗. เอกมิทาหนฺติ อิทํ กสฺมา อารทฺธํ? อยํ กิร ราชา – ‘‘รูปํ อตฺตา’’ติ เอวํลทฺธิโก, เตนสฺส เทสนาย จิตฺตํ นาธิมุจฺจติ. อถ ภควตา ตสฺส ลทฺธิยา อาวิกรณตฺถํ เอกํ การณํ อาหริตุํ อิทมารทฺธํ. ตตฺรายํ สงฺเขปตฺโถ – ‘‘อหํ เอกํ สมยํ โฆสิตาราเม วิหรามิ, ตตฺร วสนฺตํ มํ เต ทฺเว ปพฺพชิตา เอวํ ปุจฺฉึสุ. อถาหํ เตสํ พุทฺธุปฺปาทํ ทสฺเสตฺวา ตนฺติธมฺมํ นาม กเถนฺโต อิทมโวจํ – ‘‘อาวุโส, สทฺธาสมฺปนฺโน นาม กุลปุตฺโต เอวรูปสฺส สตฺถุ สาสเน ปพฺพชิโต, เอวํ ติวิธํ สีลํ ปูเรตฺวา ปฐมชฺฌานาทีนิ ปตฺวา ฐิโต ‘ตํ ชีว’นฺติอาทีนิ วเทยฺย, ยุตฺตํ นุ โข เอตมสฺสา’’ติ? ตโต เตหิ ‘‘ยุตฺต’’นฺติ วุตฺเต ‘‘อหํ โข ปเนตํ, อาวุโส, เอวํ ชานามิ, เอวํ ปสฺสามิ, อถ จ ปนาหํ น วทามี’’ติ ตํ วาทํ ปฏิกฺขิปิตฺวา อุตฺตริ ขีณาสวํ ทสฺเสตฺวา ‘‘อิมสฺส เอวํ วตฺตุํ น ยุตฺต’’นฺติ อโวจํ. เต มม วจนํ สุตฺวา อตฺตมนา อเหสุนฺติ. เอวํ วุตฺเต โสปิ อตฺตมโน อโหสิ. เตนาห – ‘‘อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน โอฏฺฐทฺโธ ลิจฺฉวี ภควโต ภาสิตํ อภินนฺที’’ติ.

376-377. Por que esta passagem que começa com “Uma vez eu...” foi iniciada? Diz-se que este rei tinha a visão de que “a forma física é o eu”. Por essa razão, sua mente não se inclinava para o ensinamento. Então, para expor a visão dele e apresentar uma razão, o Abençoado iniciou esta narrativa. Aqui está o significado resumido: “Uma vez eu estava residindo no Ghositārāma. Aqueles dois ascetas me perguntaram enquanto eu morava lá. Então, mostrando-lhes o surgimento de um Buda e explicando o Dhamma das escrituras, eu disse: ‘Amigos, se um filho de boa família, dotado de fé, tendo se ordenado na dispensação de tal Mestre, tendo aperfeiçoado a tríplice moralidade e alcançado o primeiro jhana, etc., dissesse: “A alma e o corpo são o mesmo”, etc., seria isso apropriado para ele?’ Então, quando eles responderam: ‘Seria apropriado’, eu disse: ‘Amigos, eu sei disso assim, eu vejo isso assim, e no entanto eu não digo isso’, rejeitando aquela visão. E mostrando mais além o estado de um arahant, eu disse: ‘Não é apropriado para ele falar dessa maneira.’ Ao ouvirem minhas palavras, eles ficaram satisfeitos.” Quando isso foi dito, ele também ficou satisfeito. Por isso foi dito: “O Abençoado disse isso. O satisfeito Oṭṭhaddha Licchavi alegrou-se com as palavras do Abençoado.”

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim, no Sumaṅgalavilāsinī, o comentário do Dīgha Nikāya,

---

มหาลิสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Termina a explicação do Mahāli Sutta.

---

๗. ชาลิยสุตฺตวณฺณนา

7. Explicação do Jāliya Sutta

---

ทฺเว ปพฺพชิตวตฺถุวณฺณนา

A História dos Dois Ascetas

---

๓๗๘. เอวํ [Pg.283] เม สุตํ…เป… โกสมฺพิยนฺติ ชาลิยสุตฺตํ. ตตฺรายํ อปุพฺพปทวณฺณนา. โฆสิตาราเมติ โฆสิเตน เสฏฺฐินา กเต อาราเม. ปุพฺเพ กิร อลฺลกปฺปรฏฺฐํ นาม อโหสิ. ตโต โกตูหลิโก นาม ทลิทฺโท ฉาตกภเยน สปุตฺตทาโร อวนฺติรฏฺฐํ คจฺฉนฺโต ปุตฺตํ วหิตุํ อสกฺโกนฺโต ฉฑฺเฑตฺวา อคมาสิ, มาตา นิวตฺติตฺวา ตํ คเหตฺวา คตา, เต เอกํ โคปาลกคามํ ปวิสึสุ. โคปาลเกน จ ตทา พหุปายาโส ปฏิยตฺโต โหติ, เต ตโต ปายาสํ ลภิตฺวา ภุญฺชึสุ. อถ โส ปุริโส พลวปายาสํ ภุตฺโต ชีราเปตุํ อสกฺโกนฺโต รตฺติภาเค กาลํ กตฺวา ตตฺเถว สุนขิยา กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา กุกฺกุโร ชาโต, โส โคปาลกสฺส ปิโย อโหสิ. โคปาลโก จ ปจฺเจกพุทฺธํ อุปฏฺฐหติ. ปจฺเจกพุทฺโธปิ ภตฺตกิจฺจปริโยสาเน กุกฺกุรสฺส เอเกกํ ปิณฺฑํ เทติ, โส ปจฺเจกพุทฺเธ สิเนหํ อุปฺปาเทตฺวา โคปาลเกน สทฺธึ ปณฺณสาลมฺปิ คจฺฉติ. โคปาลเก อสนฺนิหิเต ภตฺตเวลายํ สยเมว คนฺตฺวา กาลาโรจนตฺถํ ปณฺณสาลทฺวาเร ภุสฺสติ, อนฺตรามคฺเคปิ จณฺฑมิเค ทิสฺวา ภุสฺสิตฺวา ปลาเปติ. โส ปจฺเจกพุทฺเธ มุทุเกน จิตฺเตน กาลํกตฺวา เทวโลเก นิพฺพตฺติ. ตตฺรสฺส โฆสกเทวปุตฺโต ตฺเวว นามํ อโหสิ. โส เทวโลกโต จวิตฺวา โกสมฺพิยํ เอกสฺส กุลสฺส ฆเร นิพฺพตฺติ. ตํ อปุตฺตโก เสฏฺฐิ ตสฺส มาตาปิตูนํ ธนํ ทตฺวา ปุตฺตํ กตฺวา อคฺคเหสิ. อถ อตฺตโน ปุตฺเต ชาเต สตฺตกฺขตฺตุํ ฆาตาเปตุํ อุปกฺกมิ. โส ปุญฺญวนฺตตาย สตฺตสุปิ ฐาเนสุ มรณํ อปฺปตฺวา อวสาเน เอกาย เสฏฺฐิธีตาย เวยฺยตฺติเยน ลทฺธชีวิโต อปรภาเค ปิตุอจฺจเยน เสฏฺฐิฏฺฐานํ ปตฺวา โฆสกเสฏฺฐิ นาม ชาโต. อญฺเญปิ โกสมฺพิยํ กุกฺกุฏเสฏฺฐิ[Pg.284], ปาวาริยเสฏฺฐีติ ทฺเว เสฏฺฐิโน อตฺถิ, อิมินา สทฺธึ ตโย อเหสุํ.

378. “Assim ouvi... em Kosambī” é o Jāliya Sutta. Aqui está a explicação das palavras não explicadas anteriormente. “No Ghositārāma” significa no mosteiro construído pelo banqueiro Ghosita. Diz-se que antigamente existia um reino chamado Allakappa. De lá, um homem pobre chamado Kotūhalika, temendo a fome, partiu com sua esposa e filho em direção ao reino de Avanti. Incapaz de carregar o filho, ele o abandonou e seguiu viagem. A mãe, porém, voltou, pegou o filho e o levou consigo. Eles entraram em uma vila de pastores de vacas. Naquela ocasião, o pastor havia preparado uma grande quantidade de arroz doce com leite. Eles receberam o arroz doce e o comeram. Então, aquele homem, tendo comido o forte arroz doce e sendo incapaz de digeri-lo, faleceu durante a noite. Ele renasceu ali mesmo, tomando concepção no ventre de uma cadela, e tornou-se um cão que era muito querido pelo pastor. O pastor servia a um Paccekabuda. O Paccekabuda, ao término de sua refeição, dava uma porção de comida ao cão. O cão desenvolveu afeto pelo Paccekabuda e costumava ir com o pastor até a cabana de folhas. Quando o pastor não estava presente, na hora da refeição, o cão ia sozinho e latia perto da porta da cabana de folhas para anunciar a hora. No caminho, se visse animais selvagens ferozes, latia e os afugentava. Com a mente cheia de ternura pelo Paccekabuda, o cão faleceu e renasceu no mundo dos deuses. Lá, seu nome era Ghosaka Devaputta. Ao falecer do mundo dos deuses, ele renasceu na casa de uma família em Kosambī. Um banqueiro sem filhos, tendo dado dinheiro aos pais do menino, adotou-o como filho. Mais tarde, quando nasceu um filho legítimo do próprio banqueiro, este tentou mandar matar o menino adotado por sete vezes. Devido aos seus grandes méritos, ele não morreu em nenhum dos sete lugares. No final, salvo pela inteligência da filha de um banqueiro, ele sobreviveu. Mais tarde, após a morte de seu pai adotivo, ele alcançou a posição de banqueiro, tornando-se conhecido como o banqueiro Ghosaka. Havia também outros dois banqueiros em Kosambī: o banqueiro Kukkuṭa e o banqueiro Pāvāriya. Junto com ele, eram três banqueiros ao todo.

---

เตน จ สมเยน หิมวนฺตโต ปญฺจสตตาปสา สรีรสนฺตปฺปนตฺถํ อนฺตรนฺตราโกสมฺพึ อาคจฺฉนฺติ, เตสํ เอเต ตโย เสฏฺฐี อตฺตโน อตฺตโน อุยฺยาเนสุ ปณฺณกุฏิโย กตฺวา อุปฏฺฐานํ กโรนฺติ. อเถกทิวสํ เต ตาปสา หิมวนฺตโต อาคจฺฉนฺตา มหากนฺตาเร ตสิตา กิลนฺตา เอกํ มหนฺตํ วฏรุกฺขํ ปตฺวา ตตฺถ อธิวตฺถาย เทวตาย สนฺติกา สงฺคหํ ปจฺจาสิสนฺตา นิสีทึสุ. เทวตา สพฺพาลงฺการวิภูสิตํ หตฺถํ ปสาเรตฺวา เตสํ ปานียปานกาทีนิ ทตฺวา กิลมถํ ปฏิวิโนเทสิ, เอเต เทวตายานุภาเวน วิมฺหิตา ปุจฺฉึสุ – ‘‘กึ นุ โข, เทวเต, กมฺมํ กตฺวา ตยา อยํ สมฺปตฺติ ลทฺธา’’ติ? เทวตา อาห – ‘‘โลเก พุทฺโธ นาม ภควา อุปฺปนฺโน, โส เอตรหิ สาวตฺถิยํ วิหรติ, อนาถปิณฺฑิโก คหปติ ตํ อุปฏฺฐหติ. โส อุโปสถทิวเสสุ อตฺตโน ภตกานํ ปกติภตฺตเวตนเมว ทตฺวา อุโปสถํ การาเปสิ. อถาหํ เอกทิวสํ มชฺฌนฺหิเก ปาตราสตฺถาย อาคโต กญฺจิ ภตกกมฺมํ อกโรนฺตํ ทิสฺวา – ‘อชฺช มนุสฺสา กสฺมา กมฺมํ น กโรนฺตี’ติ ปุจฺฉึ. ตสฺส เม ตมตฺถํ อาโรเจสุํ. อถาหํ เอตทโวจํ – ‘อิทานิ อุปฑฺฒทิวโส คโต, สกฺกา นุ โข อุปฑฺฒุโปสถํ กาตุ’นฺติ. ตโต เสฏฺฐิสฺส ปฏิเวเทตฺวา ‘‘สกฺกา กาตุ’’นฺติ อาห. สฺวาหํ อุปฑฺฒทิวสํ อุปฑฺฒุโปสถํ สมาทิยิตฺวา ตทเหว กาลํ กตฺวา อิมํ สมฺปตฺตึ ปฏิลภิ’’นฺติ.

Naquele tempo, quinhentos ascetas vinham do Himalaia a Kosambī de tempos em tempos para revigorar o corpo. Esses três banqueiros, construindo cabanas de folhas em seus respectivos jardins, prestavam-lhes assistência. Então, um dia, aqueles ascetas, vindo do Himalaia, sedentos e cansados em uma grande floresta, tendo alcançado uma grande figueira-da-índia, sentaram-se esperando receber hospitalidade da divindade que ali habitava. A divindade, estendendo a mão adornada com todos os ornamentos, deu-lhes água potável, bebidas e outras coisas, aliviando o cansaço deles. Maravilhados com o poder da divindade, eles perguntaram: 'Ó divindade, que boa ação você realizou para obter esta esplêndida fortuna?' A divindade disse: 'No mundo, surgiu o Abençoado chamado Buda. Ele agora reside em Sāvatthī, e o chefe de família Anāthapiṇḍika O serve. Nos dias de Uposatha, ele dava aos seus trabalhadores a sua ração normal de comida e salário e os fazia observar o Uposatha. Então, um dia, tendo retornado ao meio-dia para a refeição matinal, vi que nenhum dos trabalhadores estava trabalhando e perguntei: 'Por que as pessoas não estão trabalhando hoje?' Eles me explicaram o motivo. Então eu disse: 'Agora metade do dia já se passou. É possível observar meio Uposatha?' Tendo informado o banqueiro sobre isso, ele disse: 'É possível fazer isso'. Assim, tendo assumido o meio Uposatha pela metade restante do dia e tendo falecido naquele mesmo dia, obtive esta esplêndida fortuna.

---

อถ เต ตาปสา ‘‘พุทฺโธ กิร อุปฺปนฺโน’’ติ สญฺชาตปีติปาโมชฺชา ตโตว สาวตฺถึ คนฺตุกามา หุตฺวาปิ – ‘‘พหุการา โน อุปฏฺฐากเสฏฺฐิโน เตสมฺปิ อิมมตฺถมาโรเจสฺสามา’’ติ โกสมฺพึ คนฺตฺวา เสฏฺฐีหิ กตสกฺการพหุมานา ‘‘ตทเหว มยํ คจฺฉามา’’ติ อาหํสุ. ‘‘กึ, ภนฺเต, ตุริตาตฺถ, นนุ ตุมฺเห ปุพฺเพ จตฺตาโร ปญฺจ มาเส วสิตฺวา คจฺฉถา’’ติ จ วุตฺเต ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสุํ. ‘‘เตน หิ, ภนฺเต, สเหว คจฺฉามา’’ติ จ วุตฺเต ‘‘คจฺฉาม มยํ, ตุมฺเห สณิกํ อาคจฺฉถา’’ติ สาวตฺถึ คนฺตฺวา ภควโต สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณึสุ. เตปิ เสฏฺฐิโน ปญฺจสตปญฺจสตสกฏปริวารา [Pg.285] สาวตฺถึ คนฺตฺวา ทานาทีนิ ทตฺวา โกสมฺพึ อาคมนตฺถาย ภควนฺตํ ยาจิตฺวา ปจฺจาคมฺม ตโย วิหาเร กาเรสุํ. เตสุ กุกฺกุฏเสฏฺฐินา กโต กุกฺกุฏาราโม นาม, ปาวาริยเสฏฺฐินา กโต ปาวาริกมฺพวนํ นาม, โฆสิตเสฏฺฐินา กโต โฆสิตาราโม นาม อโหสิ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ – ‘‘โกสมฺพิยํ วิหรติ โฆสิตาราเม’’ติ.

Então aqueles ascetas, cheios de imensa alegria e contentamento ao ouvir 'Diz-se que o Buda surgiu!', embora desejassem ir imediatamente daquela figueira para Sāvatthī, pensaram: 'Nossos banqueiros patronos nos têm sido de grande ajuda; vamos informá-los também sobre este assunto.' Tendo ido a Kosambī e tendo sido recebidos com grande honra e respeito pelos banqueiros, disseram naquele mesmo dia: 'Nós estamos partindo.' Quando lhes foi perguntado: 'Por que, senhores, estais com tanta pressa? Costumáveis ficar por quatro ou cinco meses antes de partir, não é verdade?', eles relataram aquele acontecimento. Quando os banqueiros disseram: 'Se é assim, senhores, iremos juntos', os ascetas disseram: 'Nós iremos na frente; vós vinde devagar.' Tendo ido a Sāvatthī, ordenaram-se na presença do Abençoado e alcançaram o estado de Arahant. Aqueles banqueiros também, acompanhados cada um por uma caravana de quinhentas carroças, foram a Sāvatthī, ofereceram doações e outras caridades, rogaram ao Abençoado que visitasse Kosambī e, tendo retornado, mandaram construir três mosteiros. Entre eles, o construído pelo banqueiro Kukkuṭa chamava-se Kukkuṭārāma; o construído pelo banqueiro Pāvāriya chamava-se Pāvārikambavana; o construído pelo banqueiro Ghosita chamava-se Ghositārāma. Referindo-se a este último, foi dito: 'Ele reside em Kosambī, no Ghositārāma.'

---

มุณฺฑิโยติ อิทํ ตสฺส นามํ. ชาลิโยติ อิทมฺปิ อิตรสฺส นามเมว. ยสฺมา ปนสฺส อุปชฺฌาโย ทารุมเยน ปตฺเตน ปิณฺฑาย จรติ, ตสฺมา ทารุปตฺติกนฺเตวาสีติ วุจฺจติ. เอตทโวจุนฺติ อุปารมฺภาธิปฺปาเยน วาทํ อาโรเปตุกามา หุตฺวา เอตทโวจุํ. อิติ กิร เนสํ อโหสิ, สเจ สมโณ โคตโม ‘‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’’นฺติ วกฺขติ, อถสฺส มยํ เอตํ วาทํ อาโรเปสฺสาม – ‘‘โภ โคตม, ตุมฺหากํ ลทฺธิยา อิเธว สตฺโต ภิชฺชติ, เตน โว วาโท อุจฺเฉทวาโท โหตี’’ติ. สเจ ปน ‘‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’’นฺติ วกฺขติ, อถสฺเสตํ วาทํ อาโรเปสฺสาม ‘‘ตุมฺหากํ วาเท รูปํ ภิชฺชติ, น สตฺโต ภิชฺชติ. เตน โว วาเท สตฺโต สสฺสโต อาปชฺชตี’’ติ. อถ ภควา ‘‘อิเม วาทาโรปนตฺถาย ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ, มม สาสเน อิเม ทฺเว อนฺเต อนุปคมฺม มชฺฌิมา ปฏิปทา อตฺถีติ น ชานนฺติ, หนฺท เนสํ ปญฺหํ อวิสฺสชฺเชตฺวา ตสฺสาเยว ปฏิปทาย อาวิภาวตฺถํ ธมฺมํ เทเสมี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘เตน หาวุโส’’ติอาทิมาห.

Muṇḍiya é o nome daquele asceta errante. Jāliya é também o nome do outro. Mas como o seu preceptor esmolava por comida com uma tigela de madeira, ele é chamado de discípulo do portador da tigela de madeira. 'Disseram isto' significa que eles disseram isso com a intenção de refutar e criticar a doutrina alheia, desejando lançar uma acusação. Pois este era o pensamento deles: 'Se o asceta Gotama disser: "A alma é o mesmo que o corpo", então lançaremos contra ele esta acusação: "Ó Gotama, de acordo com a sua visão, o ser é destruído aqui mesmo nesta vida; portanto, a sua doutrina é uma doutrina de aniquilação". Mas se ele disser: "A alma é uma coisa e o corpo é outra", então lançaremos contra ele esta acusação: "Na sua doutrina, a forma física é destruída, mas o ser não é destruído. Portanto, na sua doutrina, o ser torna-se eterno"'. Então o Abençoado, pensando: 'Estes homens fazem perguntas para encontrar falhas e criticar. Eles não sabem que no meu ensinamento existe um caminho do meio que evita esses dois extremos. Ora, sem responder diretamente à pergunta deles, ensinarei o Dhamma para tornar claro esse mesmo caminho do meio', proferiu as palavras que começam com 'Portanto, amigos...'.

---

๓๗๙-๓๘๐. ตตฺถ กลฺลํ นุ โข ตสฺเสตํ วจนายาติ ตสฺเสตํ สทฺธาปพฺพชิตสฺส ติวิธํ สีลํ ปริปูเรตฺวา ปฐมชฺฌานํ ปตฺตสฺส ยุตฺตํ นุ โข เอตํ วตฺตุนฺติ อตฺโถ. ตํ สุตฺวา ปริพฺพาชกา ปุถุชฺชโน นาม ยสฺมา นิพฺพิจิกิจฺโฉ น โหติ, ตสฺมา กทาจิ เอวํ วเทยฺยาติ มญฺญมานา – ‘‘กลฺลํ ตสฺเสตํ วจนายา’’ติ อาหํสุ. อถ จ ปนาหํ น วทามีติ อหํ เอตเมวํ ชานามิ, โน จ เอวํ วทามิ, อถ โข กสิณปริกมฺมํ กตฺวา ภาเวนฺตสฺส ปญฺญาพเลน อุปฺปนฺนํ มหคฺคตจิตฺตเมตนฺติ สญฺญํ ฐเปสึ. น [Pg.286] กลฺลํ ตสฺเสตนฺติ อิทํ เต ปริพฺพาชกา – ‘‘ยสฺมา ขีณาสโว วิคตสมฺโมโห ติณฺณวิจิกิจฺโฉ, ตสฺมา น ยุตฺตํ ตสฺเสตํ วตฺตุ’’นฺติ มญฺญมานา วทนฺติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

379-380. Aqui, 'Seria apropriado para ele dizer isso?' significa: 'Seria apropriado para aquele que se ordenou pela fé, purificou a tríplice virtude e alcançou o primeiro jhana, dizer isso?' Ouvindo isso, os ascetas errantes, pensando que, como um homem comum não está livre de dúvidas, ele poderia às vezes falar assim, disseram: 'Seria apropriado para ele dizer isso.' 'E, no entanto, eu não digo isso' significa: 'Eu conheço isso dessa maneira, mas não falo assim. Em vez disso, estabeleci a compreensão de que esta é uma mente sublime que surge pelo poder da sabedoria daquele que pratica e desenvolve os exercícios preparatórios com os kasiṇas.' 'Não seria apropriado para ele dizer isso' é o que os dois ascetas errantes dizem, pensando: 'Como aquele cujas impurezas foram destruídas está livre de ilusão e superou todas as dúvidas, não seria apropriado para ele dizer isso.' O restante aqui tem um significado claro.

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim, no Sumaṅgalavilāsinī, o comentário do Dīgha Nikāya,

---

ชาลิยสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Termina a explicação do Jāliya Sutta.

---

๘. มหาสีหนาทสุตฺตวณฺณนา

8. Explicação do Mahāsīhanāda Sutta

---

อเจลกสฺสปวตฺถุวณฺณนา

Explicação da história do asceta nu Kassapa

---

๓๘๑. เอวํ [Pg.287] เม สุตํ…เป… อุรุญฺญายํ วิหรตีติ มหาสีหนาทสุตฺตํ. ตตฺรายํ อปุพฺพปทวณฺณนา. อุรุญฺญายนฺติ อุรุญฺญาติ ตสฺส รฏฺฐสฺสปิ นครสฺสปิ เอตเทว นามํ, ภควา อุรุญฺญานครํ อุปนิสฺสาย วิหรติ. กณฺณกตฺถเล มิคทาเยติ ตสฺส นครสฺส อวิทูเร กณฺณกตฺถลํ นาม เอโก รมณีโย ภูมิภาโค อตฺถิ. โส มิคานํ อภยตฺถาย ทินฺนตฺตา ‘‘มิคทาโย’’ติ วุจฺจติ, ตสฺมึ กณฺณกตฺถเล มิคทาเย. อเจโลติ นคฺคปริพฺพาชโก. กสฺสโปติ ตสฺส นามํ. ตปสฺสินฺติ ตปนิสฺสิตกํ. ลูขาชีวินฺติ อเจลกมุตฺตาจาราทิวเสน ลูโข อาชีโว อสฺสาติ ลูขาชีวี, ตํ ลูขาชีวึ. อุปกฺโกสตีติ อุปณฺเฑติ. อุปวทตีติ หีเฬติ วมฺเภติ. ธมฺมสฺส จ อนุธมฺมํ พฺยากโรนฺตีติ โภตา โคตเมน วุตฺตการณสฺส อนุการณํ กเถนฺติ. สหธมฺมิโก วาทานุวาโทติ ปเรหิ วุตฺตการเณน สการโณ หุตฺวา ตุมฺหากํ วาโท วา อนุวาโท วา วิญฺญูหิ ครหิตพฺพํ, การณํ โกจิ อปฺปมตฺตโกปิ กึ น อาคจฺฉติ. อิทํ วุตฺตํ โหติ, ‘‘กึ สพฺพากาเรนปิ ตว วาเท คารยฺหํ การณํ นตฺถี’’ติ. อนพฺภกฺขาตุกามาติ น อภูเตน วตฺตุกามา.

381. 'Assim ouvi... reside em Uruññā' refere-se ao Mahāsīhanāda Sutta. Nele, esta é a explicação de termos não explicados anteriormente. 'Em Uruññā': 'Uruññā' é o nome tanto daquele país quanto daquela cidade; o Abençoado residia nos arredores da cidade de Uruññā. 'No parque dos cervos em Kaṇṇakatthala': não muito longe daquela cidade, há uma agradável extensão de terra chamada Kaṇṇakatthala. Como foi doada como um santuário seguro para os cervos, é chamada de 'parque dos cervos'; naquele parque dos cervos em Kaṇṇakatthala. 'Acela' significa um asceta errante nu. 'Kassapa' é o seu nome. 'Asceta' significa aquele que se dedica a práticas ascéticas. 'Aquele de vida austera' refere-se a quem tem um modo de vida áspero devido à nudez, ao abandono de condutas sociais convencionais, etc.; a ele, o de vida austera. 'Censura' significa ridicularizar. 'Critica' significa depreciar ou desprezar. 'E explicam de acordo com o Dhamma' significa que eles falam de forma condizente com a razão apresentada pelo venerável Gotama. 'Uma discussão legítima e razoável' significa que, sendo fundamentada na razão apresentada por outros, nenhuma base para censura por parte dos sábios, nem mesmo a menor, recai sobre a sua afirmação principal ou secundária. Isto é o que se quer dizer: 'Não há, de forma alguma, qualquer motivo de censura em sua afirmação?' 'Desejando não caluniar' significa não querer falar falsamente.

---

๓๘๒. เอกจฺจํ ตปสฺสึ ลูขาชีวินฺติอาทีสุ อิเธกจฺโจ อเจลกปพฺพชฺชาทิตปนิสฺสิตตฺตา ตปสฺสี ‘‘ลูเขน ชีวิตํ กปฺเปสฺสามี’’ติ ติณโคมยาทิภกฺขนาทีหิ นานปฺปกาเรหิ อตฺตานํ กิลเมติ, อปฺปปุญฺญตาย จ สุเขน ชีวิตวุตฺติเมว น ลภติ, โส ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปูเรตฺวา นิรเย นิพฺพตฺตติ.

382. Nas passagens que começam com 'um certo asceta de vida austera', aqui, um certo indivíduo é um asceta por se dedicar a práticas como a ordenação de asceta nu. Pensando: 'Viverei de forma austera', ele atormenta a si mesmo de várias maneiras, como comendo grama, esterco de vaca, etc. E devido à falta de mérito, ele não consegue sequer obter os meios de subsistência com facilidade. Ele, tendo praticado as três formas de má conduta, renasce no inferno.

---

อปโร ตาทิสํ ตปนิสฺสิโตปิ ปุญฺญวา โหติ, ลภติ ลาภสกฺการํ. โส ‘‘น ทานิ มยา สทิโส อตฺถี’’ติ อตฺตานํ อุจฺเจ ฐาเน สมฺภาเวตฺวา ‘‘ภิยฺโยโสมตฺตาย ลาภํ อุปฺปาเทสฺสามี’’ติ อเนสนวเสน ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปูเรตฺวา นิรเย นิพฺพตฺตติ. อิเม ทฺเว สนฺธาย ปฐมนโย วุตฺโต.

Outro indivíduo, embora dedicado a tais práticas ascéticas, possui mérito e obtém ganhos e honras. Pensando: 'Não há ninguém igual a mim hoje em dia', ele se exalta em uma posição elevada, e thinking: 'Obterei ainda mais ganhos', por meio de meios de subsistência incorretos, ele pratica as três formas de má conduta e renasce no inferno. Referindo-se a esses dois tipos de pessoas, o primeiro método foi ensinado pelo Abençoado.

---

อปโร ตปนิสฺสิตโก ลูขาชีวี อปฺปปุญฺโญ โหติ, น ลภติ สุเขน ชีวิตวุตฺตึ. โส ‘‘มยฺหํ ปุพฺเพปิ อกตปุญฺญตาย สุขชีวิกา นุปฺปชฺชติ[Pg.288], หนฺททานิ ปุญฺญานิ กโรมี’’ติ ตีณิ สุจริตานิ ปูเรตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺตติ.

Outro praticante de ascetismo de vida austera tem pouco mérito e não obtém facilmente os meios de subsistência. Ele pensa: 'Como não realizei méritos no passado, uma vida confortável não surge para mim. Ora, realizarei méritos agora!' E, tendo praticado as três formas de boa conduta, renasce no céu.

---

อปโร ลูขาชีวี ปุญฺญวา โหติ, ลภติ สุเขน ชีวิตวุตฺตึ. โส – ‘‘มยฺหํ ปุพฺเพปิ กตปุญฺญตาย สุขชีวิกา อุปฺปชฺชตี’’ติ จินฺเตตฺวา อเนสนํ ปหาย ตีณิ สุจริตานิ ปูเรตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺตติ. อิเม ทฺเว สนฺธาย ทุติยนโย วุตฺโต.

Outro de vida austera possui mérito e obtém facilmente os meios de subsistência. Ele pensa: 'Devido ao mérito que realizei no passado, uma vida confortável surge para mim.' Abandonando os meios incorretos de subsistência, ele pratica as três formas de boa conduta e renasce no céu. Referindo-se a esses dois, o segundo método foi ensinado pelo Abençoado.

---

เอโก ปน ตปสฺสี อปฺปทุกฺขวิหารี โหติ พาหิรกาจารยุตฺโต ตาปโส วา ฉนฺนปริพฺพาชโก วา, อปฺปปุญฺญตาย จ มนาเป ปจฺจเย น ลภติ. โส อเนสนวเสน ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปูเรตฺวา อตฺตานํ สุเข ฐเปตฺวา นิรเย นิพฺพตฺตติ.

Mas um certo asceta vive com pouco sofrimento físico, sendo um eremita ou um asceta errante vestido que segue práticas externas ao ensinamento do Buda. E devido à falta de mérito, ele não obtém requisitos agradáveis. Ele, por meio de meios incorretos de subsistência, pratica as três formas de má conduta e, tentando dar conforto a si mesmo, renasce no inferno.

---

อปโร ปุญฺญวา โหติ, โส – ‘‘น ทานิ มยา สทิโส อตฺถี’’ติ มานํ อุปฺปาเทตฺวา อเนสนวเสน ลาภสกฺการํ วา อุปฺปาเทนฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐิวเสน – ‘‘สุโข อิมิสฺสา ปริพฺพาชิกาย ทหราย มุทุกาย โลมสาย สมฺผสฺโส’’ติอาทีนิ จินฺเตตฺวา กาเมสุ ปาตพฺยตํ วา อาปชฺชนฺโต ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปูเรตฺวา นิรเย นิพฺพตฺตติ. อิเม ทฺเว สนฺธาย ตติยนโย วุตฺโต.

Outro possui mérito. Ele, gerando orgulho e pensando: 'Não há ninguém igual a mim hoje em dia', obtém ganhos e honras por meios incorretos de subsistência, ou, sob a influência de visões incorretas, pensando coisas como: 'O toque desta jovem, macia e delicada asceta errante é prazeroso', e entregando-se ao gozo dos prazeres sensuais, pratica as três formas de má conduta e renasce no inferno. Referindo-se a esses dois, o terceiro método foi ensinado pelo Abençoado.

---

อปโร ปน อปฺปทุกฺขวิหารี อปฺปปุญฺโญ โหติ, โส – ‘‘อหํ ปุพฺเพปิ อกตปุญฺญตาย สุเขน ชีวิกํ น ลภามี’’ติ ตีณิ สุจริตานิ ปูเรตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺตติ.

Outro que vive com pouco sofrimento físico tem pouco mérito. Ele pensa: 'Como não realizei méritos no passado, não obtenho o sustento com facilidade.' E, praticando as três formas de boa conduta, renasce no céu.

---

อปโร ปุญฺญวา โหติ, โส – ‘‘ปุพฺเพปาหํ กตปุญฺญตาย สุขํ ลภามิ, อิทานิ ปุญฺญานิ กริสฺสามี’’ติ ตีณิ สุจริตานิ ปูเรตฺวา สคฺเค นิพฺพตฺตติ. อิเม ทฺเว สนฺธาย จตุตฺถนโย วุตฺโต. อิทํ ติตฺถิยวเสน อาคตํ, สาสเนปิ ปน ลพฺภติ.

Outro possui mérito. Ele pensa: 'No passado também obtive felicidade devido ao mérito realizado; agora também realizarei méritos.' E, praticando as três formas de boa conduta, renasce no céu. Referindo-se a esses dois, o quarto método foi ensinado pelo Abençoado. Embora esta explicação tenha sido transmitida em relação aos heréticos, ela também se aplica ao ensinamento do Buda.

---

เอกจฺโจ หิ ธุตงฺคสมาทานวเสน ลูขาชีวี โหติ, อปฺปปุญฺญตาย วา สกลมฺปิ คามํ วิจริตฺวา อุทรปูรํ น ลภติ. โส – ‘‘ปจฺจเย อุปฺปาเทสฺสามี’’ติ เวชฺชกมฺมาทิวเสน วา อเนสนํ กตฺวา, อรหตฺตํ วา ปฏิชานิตฺวา, ตีณิ วา กุหนวตฺถูนิ ปฏิเสวิตฺวา นิรเย นิพฺพตฺตติ.

Pois um certo indivíduo tem uma vida austera devido à observância das práticas ascéticas, ou, devido à falta de mérito, não consegue encher o estômago mesmo após percorrer uma aldeia inteira. Ele, pensando: 'Obterei os requisitos', recorre a meios incorretos de subsistência, como a prática da medicina, etc., ou finge falsamente ter alcançado o estado de Arahant, ou pratica as três formas de engano, e renasce no inferno.

---

อปโร [Pg.289] จ ตาทิโสว ปุญฺญวา โหติ. โส ตาย ปุญฺญสมฺปตฺติยา มานํ ชนยิตฺวา อุปฺปนฺนํ ลาภํ ถาวรํ กตฺตุกาโม อเนสนวเสน ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปูเรตฺวา นิรเย อุปฺปชฺชติ.

Outro semelhante a ele possui mérito. Ele, gerando orgulho devido a essa abundância de mérito e desejando tornar permanentes os ganhos obtidos, por meio de meios incorretos de subsistência, pratica as três formas de má conduta e renasce no inferno.

---

อปโร สมาทินฺนธุตงฺโค อปฺปปุญฺโญว โหติ, น ลภติ สุเขน ชีวิตวุตฺตึ. โส – ‘‘ปุพฺเพปาหํ อกตปุญฺญตาย กิญฺจิ น ลภามิ, สเจ อิทานิ อเนสนํ กริสฺสํ, อายติมฺปิ ทุลฺลภสุโข ภวิสฺสามี’’ติ ตีณิ สุจริตานิ ปูเรตฺวา อรหตฺตํ ปตฺตุํ อสกฺโกนฺโต สคฺเค นิพฺพตฺตติ.

Outro que assumiu as práticas ascéticas tem pouco mérito e não obtém facilmente os meios de subsistência. Ele pensa: 'No passado também, por não ter realizado méritos, nada obtive. Se agora eu recorrer a meios incorretos de subsistência, no futuro também a felicidade será difícil de obter para mim.' Assim, praticando as três formas de boa conduta, embora incapaz de alcançar o estado de Arahant, renasce no céu.

---

อปโร ปุญฺญวา โหติ, โส – ‘‘ปุพฺเพปาหํ กตปุญฺญตาย เอตรหิ สุขิโต, อิทานิปิ ปุญฺญํ กริสฺสามี’’ติ อเนสนํ ปหาย ตีณิ สุจริตานิ ปูเรตฺวา อรหตฺตํ ปตฺตุํ อสกฺโกนฺโต สคฺเค นิพฺพตฺตติ.

Outro possui mérito. Ele pensa: 'No passado também, por ter realizado méritos, sou feliz agora nesta vida; agora também realizarei méritos.' Abandonando os meios incorretos de subsistência e praticando as três formas de boa conduta, embora incapaz de alcançar o estado de Arahant, renasce no céu.

---

๓๘๓. อาคติญฺจาติ – ‘‘อสุกฏฺฐานโต นาม อิเม อาคตา’’ติ เอวํ อาคติญฺจ. คติญฺจาติ อิทานิ คนฺตพฺพฏฺฐานญฺจ. จุติญฺจาติ ตโต จวนญฺจ. อุปปตฺติญฺจาติ ตโต จุตานํ ปุน อุปปตฺติญฺจ. กึ สพฺพํ ตปํ ครหิสฺสามีติ – ‘‘เกน การเณน ครหิสฺสามิ, ครหิตพฺพเมว หิ มยํ ครหาม, ปสํสิตพฺพํ ปสํสาม, น ภณฺฑิกํ กโรนฺโต มหารชโก วิย โธตญฺจ อโธตญฺจ เอกโต กโรมา’’ติ ทสฺเสติ. อิทานิ ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต – ‘‘สนฺติ กสฺสป เอเก สมณพฺราหฺมณา’’ติอาทิมาห.

383. 'E a origem' significa a origem de onde vieram, como em: 'Estes vieram de tal lugar'. 'E o destino' significa o lugar para onde se deve ir agora. 'E a morte' significa o falecimento daquele lugar. 'E o renascimento' significa o renascimento daqueles que faleceram daquele estado. 'Censurarei eu todo ascetismo?' significa: 'Por qual razão eu censuraria? Pois nós censuramos apenas o que é censurável e elogiamos o que é louvável. Não agimos como um grande lavadeiro que, ao fazer um fardo de roupas, junta as roupas lavadas e as não lavadas.' Isso é o que ele mostra. Agora, para esclarecer esse significado, ele proferiu as palavras que começam com: 'Existem, Kassapa, alguns ascetas e brâmanes...'.

---

๓๘๔. ยํ เต เอกจฺจนฺติ ปญฺจวิธํ สีลํ, ตญฺหิ โลเก น โกจิ ‘‘น สาธู’’ติ วทติ. ปุน ยํ เต เอกจฺจนฺติ ปญฺจวิธํ เวรํ, ตํ น โกจิ ‘‘สาธู’’ติ วทติ. ปุน ยํ เต เอกจฺจนฺติ ปญฺจทฺวาเร อสํวรํ, เต กิร – ‘‘จกฺขุ นาม น นิรุนฺธิตพฺพํ, จกฺขุนา มนาปํ รูปํ ทฏฺฐพฺพ’’นฺติ วทนฺติ, เอส นโย โสตาทีสุ. ปุน ยํ เต เอกจฺจนฺติ ปญฺจทฺวาเร สํวรํ.

384. Quanto a 'aquilo que é uma parte de ti' (yaṃ te ekaccaṃ), refere-se à moralidade de cinco tipos (pañcavidhaṃ sīlaṃ); pois, no mundo, ninguém diz que ela 'não é boa'. Novamente, 'aquilo que é uma parte de ti' refere-se à hostilidade de cinco tipos (pañcavidhaṃ veraṃ); ninguém diz que ela 'é boa'. Novamente, 'aquilo que é uma parte de ti' refere-se à falta de contenção nas cinco portas dos sentidos (pañcadvāre asaṃvaraṃ); diz-se que eles afirmam: 'O olho não deve ser bloqueado; deve-se ver formas agradáveis com o olho'. Este mesmo método se aplica ao ouvido, etc. Novamente, 'aquilo que é uma parte de ti' refere-se à contenção nas cinco portas dos sentidos (pañcadvāre saṃvaraṃ).

---

เอวํ ปเรสํ วาเทน สห อตฺตโน วาทสฺส สมานาสมานตํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ อตฺตโน วาเทน สห ปเรสํ วาทสฺส สมานาสมานตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘ยํ มย’’นฺติอาทิมาห. ตตฺราปิ ปญฺจสีลาทิวเสเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

Tendo assim mostrado a semelhança e a diferença da sua própria doutrina em relação à doutrina dos outros, agora, para mostrar a semelhança e a diferença da doutrina dos outros em relação à sua própria doutrina, o Abençoado proferiu a frase que começa com 'aquilo que nós' (yaṃ mayaṃ). Ali também, o significado deve ser compreendido por meio dos cinco preceitos e assim por diante.

---

สมนุยุญฺชาปนกถาวณฺณนา

Explicação da Discussão sobre o Questionamento Mútuo

---

๓๘๕. สมนุยุญฺชนฺตนฺติ [Pg.290] สมนุยุญฺชนฺตุ, เอตฺถ จ ลทฺธึ ปุจฺฉนฺโต สมนุยุญฺชติ นาม, การณํ ปุจฺฉนฺโต สมนุคาหติ นาม, อุภยํ ปุจฺฉนฺโต สมนุภาสติ นาม. สตฺถารา วา สตฺถารนฺติ สตฺถารา วา สทฺธึ สตฺถารํ อุปสํหริตฺวา – ‘‘กึ เต สตฺถา เต ธมฺเม สพฺพโส ปหาย วตฺตติ, อุทาหุ สมโณ โคตโม’’ติ. ทุติยปเทปิ เอเสว นโย.

385. 'Que eles questionem' (samanuyuñjantaṃ) significa 'que eles interroguem'. E aqui, aquele que pergunta sobre a crença é chamado de 'aquele que questiona' (samanuyuñjati); aquele que pergunta sobre a razão é chamado de 'aquele que investiga' (samanugāhati); aquele que pergunta sobre ambos é chamado de 'aquele que debate' (samanubhāsati). 'Um mestre com outro mestre' (satthārā vā satthāraṃ) significa comparar um mestre com outro mestre, dizendo: 'Será que o teu mestre vive tendo abandonado completamente esses estados, ou será que é o asceta Gotama?'. No segundo termo, o método é exatamente o mesmo.

---

อิทานิ ตมตฺถํ โยเชตฺวา ทสฺเสนฺโต – ‘‘เย อิเมสํ ภวต’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ อกุสลา อกุสลสงฺขาตาติ อกุสลา เจว ‘‘อกุสลา’’ติ จ สงฺขาตา ญาตา โกฏฺฐาสํ วา กตฺวา ฐปิตาติ อตฺโถ. เอส นโย สพฺพปเทสุ. อปิ เจตฺถ สาวชฺชาติ สโทสา. น อลมริยาติ นิทฺโทสฏฺเฐน อริยา ภวิตุํ นาลํ อสมตฺถา.

Agora, aplicando e mostrando esse significado, o Abençoado proferiu a frase que começa com 'aqueles que, destes senhores' (ye imesaṃ bhavataṃ). Ali, 'prejudiciais, designados como prejudiciais' (akusalā akusalasaṅkhātā) significa aqueles que são prejudiciais e são designados, conhecidos ou classificados e estabelecidos como 'prejudiciais'. Este método se aplica a todos os termos. Além disso, aqui, 'censuráveis' (sāvajja) significa com falhas. 'Inaptos para os nobres' (na alamariyā) significa incapazes, não aptos para serem nobres no sentido de serem livres de falhas.

---

๓๘๖-๓๙๒. ยํ วิญฺญู สมนุยุญฺชนฺตาติ เยน วิญฺญู อมฺเห จ อญฺเญ จ ปุจฺฉนฺตา เอวํ วเทยฺยุํ, ตํ ฐานํ วิชฺชติ, อตฺถิ ตํ การณนฺติ อตฺโถ. ยํ วา ปน โภนฺโต ปเร คณาจริยาติ ปเร ปน โภนฺโต คณาจริยา ยํ วา ตํ วา อปฺปมตฺตกํ ปหาย วตฺตนฺตีติ อตฺโถ. อมฺเหว ตตฺถ เยภุยฺเยน ปสํเสยฺยุนฺติ อิทํ ภควา สตฺถารา สตฺถารํ สมนุยุญฺชเนปิ อาห – สงฺเฆน สํฆํ สมนุยุญฺชเนปิ. กสฺมา? สงฺฆปสํสายปิ สตฺถุเยว ปสํสาสิทฺธิโต. ปสีทมานาปิ หิ พุทฺธสมฺปตฺติยา สงฺเฆ, สงฺฆสมฺปตฺติยา จ พุทฺเธ ปสีทนฺติ, ตถา หิ ภควโต สรีรสมฺปตฺตึ ทิสฺวา, ธมฺมเทสนํ วา สุตฺวา ภวนฺติ วตฺตาโร – ‘‘ลาภา วต โภ สาวกานํ เย เอวรูปสฺส สตฺถุ สนฺติกาวจรา’’ติ, เอวํ พุทฺธสมฺปตฺติยา สงฺเฆ ปสีทนฺติ. ภิกฺขูนํ ปนาจารโคจรํ อภิกฺกมปฏิกฺกมาทีนิ จ ทิสฺวา ภวนฺติ วตฺตาโร – ‘‘สนฺติกาวจรานํ วต โภ สาวกานํ อยญฺจ อุปสมคุโณ สตฺถุ กีว รูโป ภวิสฺสตี’’ติ, เอวํ สงฺฆสมฺปตฺติยา พุทฺเธ ปสีทนฺติ. อิติ ยา สตฺถุปสํสา, สา สงฺฆสฺส. ยา สงฺฆสฺส ปสํสา, สา สตฺถูติ สงฺฆปสํสายปิ สตฺถุเยว ปสํสาสิทฺธิโต ภควา ทฺวีสุปิ นเยสุ – ‘‘อมฺเหว ตตฺถ เยภุยฺเยน ปสํเสยฺยุ’’นฺติ อาห. สมโณ โคตโม อิเม ธมฺเม อนวเสสํ ปหาย วตฺตติ, ยํ วา ปน โภนฺโต ปเร คณาจริยาติอาทีสุปิ ปเนตฺถ อยมธิปฺปาโย – สมฺปตฺตสมาทานเสตุฆาตวเสน [Pg.291] หิ ติสฺโส วิรติโย. ตาสุ สมฺปตฺตสมาทาน วิรติมตฺตเมว อญฺเญสํ โหติ, เสตุฆาตวิรติ ปน สพฺเพน สพฺพํ นตฺถิ. ปญฺจสุ ปน ตทงฺควิกฺขมฺภนสมุจฺเฉทปฏิปสฺสทฺธินิสฺสรณปฺปหาเนสุ อฏฺฐสมาปตฺติวเสน เจว วิปสฺสนามตฺตวเสน จ ตทงฺควิกฺขมฺภนปฺปหานมตฺตเมว อญฺเญสํ โหติ. อิตรานิ ตีณิ ปหานานิ สพฺเพน สพฺพํ นตฺถิ. ตถา สีลสํวโร, ขนฺติสํวโร, ญาณสํวโร, สติสํวโร, วีริยสํวโรติ ปญฺจ สํวรา, เตสุ ปญฺจสีลมตฺตเมว อธิวาสนขนฺติมตฺตเมว จ อญฺเญสํ โหติ, เสสํ สพฺเพน สพฺพํ นตฺถิ.

386-392. 'Aquilo que os sábios, ao questionarem' (yaṃ viññū samanuyuñjantā) significa que existe a possibilidade, existe a razão pela qual os sábios, ao questionarem a nós e a outros, diriam isso. 'Ou ainda, os outros veneráveis líderes de seitas' (yaṃ vā pana bhonto pare gaṇācariyā) significa que os outros veneráveis líderes de seitas vivem tendo abandonado apenas uma quantidade insignificante de estados prejudiciais. 'Eles nos elogiariam principalmente ali' (amheva tattha yebhuyyena pasaṃseyquṃ) [nota: grafado como pasaṃseyyunti no texto]: o Abençoado disse isso tanto ao questionar mestre com mestre quanto ao questionar Sangha com Sangha. Por quê? Porque, mesmo através do elogio à Sangha, o elogio ao próprio Mestre é estabelecido. Pois as pessoas que se inspiram têm fé na Sangha devido à perfeição do Buda, e têm fé no Buda devido à perfeição da Sangha. De fato, ao verem a perfeição física do Abençoado ou ao ouvirem a pregação do Dhamma, há aqueles que dizem: 'É uma grande bênção para os discípulos que andam na presença de tal mestre!'. Assim, eles têm fé na Sangha devido à perfeição do Buda. Por outro lado, ao verem a conduta e o campo de atuação dos monges, bem como o seu ir e vir, há aqueles que dizem: 'Se os discípulos que andam na presença dele possuem tal qualidade de tranquilidade, quão grandiosa deve ser a qualidade de tranquilidade do mestre!'. Assim, eles têm fé no Buda devido à perfeição da Sangha. Portanto, o elogio ao mestre é o elogio à Sangha, e o elogio à Sangha é o elogio ao mestre. Como o elogio ao mestre é estabelecido mesmo através do elogio à Sangha, o Abençoado disse em ambos os métodos: 'Eles nos elogiariam principalmente ali'. Nas passagens como 'O asceta Gotama vive tendo abandonado esses estados sem deixar resíduos, ao passo que os outros veneráveis líderes de seitas...', a intenção é a seguinte: existem três tipos de abstinência (virati) — por oportunidade (sampatta), por compromisso (samādāna) e por erradicação (setughāta). Entre estas, os outros possuem apenas a abstinência por oportunidade e por compromisso; a abstinência por erradicação está completamente ausente neles. E entre os cinco tipos de abandono (pahāna) — temporário (tadaṅga), por supressão (vikkhambhana), por erradicação (samuccheda), por tranquilização (paṭipassaddhi) e por libertação (nissaraṇa) — os outros possuem apenas o abandono temporário e por supressão, por meio das oito realizações meditativas e da mera introspecção. Os outros três abandonos estão completamente ausentes neles. Da mesma forma, existem cinco tipos de contenção (saṃvara): contenção pela moralidade (sīla-saṃvara), contenção pela paciência (khanti-saṃvara), contenção pela sabedoria (ñāṇa-saṃvara), contenção pela atenção plena (sati-saṃvara) e contenção pelo esforço (vīriya-saṃvara). Entre estes, os outros possuem apenas os cinco preceitos e a mera paciência de tolerância; o restante está completamente ausente neles.

---

ปญฺจ โข ปนิเม อุโปสถุทฺเทสา, เตสุ ปญฺจสีลมตฺตเมว อญฺเญสํ โหติ. ปาติโมกฺขสํวรสีลํ สพฺเพน สพฺพํ นตฺถิ. อิติ อกุสลปฺปหาเน จ กุสลสมาทาเน จ, ตีสุ วิรตีสุ, ปญฺจสุ ปหาเนสุ, ปญฺจสุ สํวเรสุ, ปญฺจสุ อุทฺเทเสสุ, – ‘‘อหเมว จ มยฺหญฺจ สาวกสงฺโฆ โลเก ปญฺญายติ, มยา หิ สทิโส สตฺถา นาม, มยฺหํ สาวกสงฺเฆน สทิโส สงฺโฆ นาม นตฺถี’’ติ ภควา สีหนาทํ นทติ.

Existem cinco recitações do Uposatha (uposathuddesā); entre estas, os outros possuem apenas os cinco preceitos. A moralidade da contenção do Patimokkha (pātimokkhasaṃvarasīlaṃ) está completamente ausente neles. Assim, no abandono do prejudicial e na adoção do benéfico, nas três abstinências, nos cinco abandonos, nos cinco contenções e nas cinco recitações, o Abençoado ruge o rugido do leão: 'Apenas eu e a minha comunidade de discípulos somos conhecidos no mundo; pois não existe mestre igual a mim, nem existe comunidade igual à minha comunidade de discípulos'.

---

อริยอฏฺฐงฺคิกมคฺควณฺณนา

Explicação do Nobre Caminho Óctuplo

---

๓๙๓. เอวํ สีหนาทํ นทิตฺวา ตสฺส สีหนาทสฺส อวิปรีตภาวาวโพธนตฺถํ – ‘‘อตฺถิ, กสฺสป, มคฺโค’’ติอาทิมาห. ตตฺถ มคฺโคติ โลกุตฺตรมคฺโค. ปฏิปทาติ ปุพฺพภาคปฏิปทา. กาลวาทีติอาทีนิ พฺรหฺมชาเล วณฺณิตานิ. อิทานิ ตํ ทุวิธํ มคฺคญฺจ ปฏิปทญฺจ เอกโต กตฺวา ทสฺเสนฺโต – ‘‘อยเมว อริโย’’ติอาทิมาห. อิทํ ปน สุตฺวา อเจโล จินฺเตสิ – ‘‘สมโณ โคตโม มยฺหํเยว มคฺโค จ ปฏิปทา จ อตฺถิ, อญฺเญสํ นตฺถีติ มญฺญติ, หนฺทสฺสาหํ อมฺหากมฺปิ มคฺคํ กเถมี’’ติ. ตโต อเจลกปฏิปทํ กเถสิ. เตนาห – ‘‘เอวํ วุตฺเต อเจโล กสฺสโป ภควนฺตํ เอตทโวจ…เป… อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรตี’’ติ.

393. Tendo assim rugido o rugido do leão, para fazer compreender a natureza infalível desse rugido do leão, o Abençoado proferiu a frase que começa com 'Existe, Kassapa, um caminho' (atthi, kassapa, maggo). Ali, 'caminho' (maggo) refere-se ao caminho supramundano (lokuttaramaggo). 'Prática' (paṭipadā) refere-se à prática preliminar (pubbabhāgapaṭipadā). Termos como 'aquele que fala no momento apropriado' (kālavādī) e outros foram explicados no Brahmajāla Sutta. Agora, unindo e mostrando esse caminho duplo e a prática como um só, disse 'Este mesmo nobre...' (ayameva ariyo) e assim por diante. Ao ouvir isso, o asceta nu pensou: 'O asceta Gotama pensa que apenas para mim existe o caminho e a prática, e que para os outros não existe. Ora, deixe-me falar também sobre o nosso caminho!'. Então, ele descreveu a prática dos ascetas nus. Por isso, foi dito: 'Quando isso foi dito, o asceta nu Kassapa disse ao Abençoado... pe... vive dedicado à prática de descer à água'.

---

ตโปปกฺกมกถาวณฺณนา

Explicação da Discussão sobre as Práticas Ascéticas

---

๓๙๔. ตตฺถ ตโปปกฺกมาติ ตปารมฺภา, ตปกมฺมานีติ อตฺโถ. สามญฺญสงฺขาตาติ สมณกมฺมสงฺขาตา. พฺรหฺมญฺญสงฺขาตาติ พฺราหฺมณกมฺมสงฺขาตา. อเจลโกติ นิจฺโจโล, นคฺโคติ อตฺโถ. มุตฺตาจาโรติ วิสฏฺฐาจาโร, อุจฺจารกมฺมาทีสุ โลกิยกุลปุตฺตาจาเรน วิรหิโต [Pg.292] ฐิตโกว อุจฺจารํ กโรติ, ปสฺสาวํ กโรติ, ขาทติ, ภุญฺชติ จ. หตฺถาปเลขโนติ หตฺเถ ปิณฺฑมฺหิ ฐิเต ชิวฺหาย หตฺถํ อปลิขติ, อุจฺจารํ วา กตฺวา หตฺถสฺมิญฺเญว ทณฺฑกสญฺญี หุตฺวา หตฺเถน อปลิขติ. ‘‘ภิกฺขาคหณตฺถํ เอหิ, ภนฺเต’’ติ วุตฺโต น เอตีติ น เอหิภทฺทนฺติโก. ‘‘เตน หิ ติฏฺฐ, ภนฺเต’’ติ วุตฺโตปิ น ติฏฺฐตีติ นติฏฺฐภทฺทนฺติโก. ตทุภยมฺปิ กิร โส – ‘‘เอตสฺส วจนํ กตํ ภวิสฺสตี’’ติ น กโรติ. อภิหฏนฺติ ปุเรตรํ คเหตฺวา อาหฏํ ภิกฺขํ, อุทฺทิสฺสกตนฺติ ‘‘อิมํ ตุมฺเห อุทฺทิสฺส กต’’นฺติ เอวํ อาโรจิตํ ภิกฺขํ. น นิมนฺตนนฺติ ‘‘อสุกํ นาม กุลํ วา วีถึ วา คามํ วา ปวิเสยฺยาถา’’ติ เอวํ นิมนฺติตภิกฺขมฺปิ น สาทิยติ, น คณฺหติ. น กุมฺภิมุขาติ กุมฺภิโต อุทฺธริตฺวา ทิยฺยมานํ ภิกฺขํ น คณฺหติ. น กโฬปิมุขาติ กโฬปีติ อุกฺขลิ วา ปจฺฉิ วา, ตโตปิ น คณฺหติ. กสฺมา? กุมฺภิกโฬปิโย มํ นิสฺสาย กฏจฺฉุนา ปหารํ ลภนฺตีติ. น เอฬกมนฺตรนฺติ อุมฺมารํ อนฺตรํ กตฺวา ทิยฺยมานํ น คณฺหติ. กสฺมา? ‘‘อยํ มํ นิสฺสาย อนฺตรกรณํ ลภตี’’ติ. ทณฺฑมุสเลสุปิ เอเสว นโย.

394. Ali, 'esforços ascéticos' (tapopakkamā) refere-se ao início de práticas ascéticas, isto é, ações ascéticas. 'Designadas como deveres de asceta' (sāmaññasaṅkhātā) significa designadas como as tarefas de um asceta. 'Designadas como deveres de brâmane' (brahmaññasaṅkhātā) significa designadas como as tarefas de um brâmane. 'Asceta nu' (acelako) significa sem roupas, isto é, despido. 'De conduta livre' (muttācāro) significa de conduta desregrada; desprovido da conduta mundana de pessoas de boa família ao defecar, urinar, etc., ele defeca de pé, urina de pé, e come e consome de pé. 'Aquele que lambe as mãos' (hatthāpalekhano) significa que, quando a comida na mão termina, ele lambe a mão com a língua; ou, tendo defecado, agindo como se sua mão fosse um pedaço de madeira, ele se limpa com a mão. Aquele que, ao ser convidado com as palavras 'Venha, senhor, para receber esmola', não vai, é chamado de 'não-venha-senhor' (na-ehibhaddantiko). Aquele que, mesmo quando lhe dizem 'Então espere, senhor', não espera, é chamado de 'não-espere-senhor' (na-tiṭṭhabhaddantiko). Diz-se que ele não faz nenhuma dessas duas coisas pensando: 'Isso seria seguir as palavras dele'. 'Trazida' (abhihaṭaṃ) refere-se à esmola trazida após ser recolhida antes de sua chegada. 'Preparada especialmente' (uddissakataṃ) refere-se à esmola anunciada como: 'Isto foi preparado especialmente para o senhor'. 'Não aceita convites' (na nimantanaṃ) significa que ele não aceita nem recebe esmola por convite, como: 'Por favor, entre em tal família, rua ou vila'. 'Não aceita comida diretamente do pote' (na kumbhimukhā) significa que ele não aceita esmola oferecida sendo retirada diretamente de um pote de barro. 'Não aceita comida diretamente da cesta' (na kaḷopimukhā): 'kaḷopī' refere-se a uma panela ou cesta; ele não aceita esmola retirada dali. Por quê? Pensando: 'O pote ou a cesta sofrem golpes de concha por minha causa'. 'Não aceita comida oferecida através de um limiar' (na eḷakamantaraṃ) significa que ele não aceita esmola oferecida através de um limiar de porta. Por quê? Pensando: 'Este limiar é colocado no meio por minha causa'. O mesmo método se aplica a bastões e pilões.

---

ทฺวินฺนนฺติ ทฺวีสุ ภุญฺชมาเนสุ เอกสฺมึ อุฏฺฐาย เทนฺเต น คณฺหติ. กสฺมา? ‘‘เอกสฺส กพฬนฺตราโย โหตี’’ติ. น คพฺภินิยาติอาทีสุ ปน ‘‘คพฺภินิยา กุจฺฉิยํ ทารโก กิลมติ. ปายนฺติยา ทารกสฺส ขีรนฺตราโย โหติ, ปุริสนฺตรคตาย รติอนฺตราโย โหตี’’ติ น คณฺหติ. สํกิตฺตีสูติ สํกิตฺเตตฺวา กตภตฺเตสุ, ทุพฺภิกฺขสมเย กิร อเจลกสาวกา อเจลกานํ อตฺถาย ตโต ตโต ตณฺฑุลาทีนิ สมาทเปตฺวา ภตฺตํ ปจนฺติ. อุกฺกฏฺโฐ อเจลโก ตโตปิ น ปฏิคฺคณฺหติ. น ยตฺถ สาติ ยตฺถ สุนโข – ‘‘ปิณฺฑํ ลภิสฺสามี’’ติ อุปฏฺฐิโต โหติ, ตตฺถ ตสฺส อทตฺวา อาหฏํ น คณฺหติ. กสฺมา? เอตสฺส ปิณฺฑนฺตราโย โหตีติ. สณฺฑสณฺฑจารินีติ สมูหสมูหจารินี, สเจ หิ อเจลกํ ทิสฺวา – ‘‘อิมสฺส ภิกฺขํ ทสฺสามา’’ติ มนุสฺสา ภตฺตเคหํ ปวิสนฺติ, เตสุ จ ปวิสนฺเตสุ กโฬปิมุขาทีสุ นิลีนา มกฺขิกา อุปฺปติตฺวา สณฺฑสณฺฑา จรนฺติ, ตโต อาหฏํ ภิกฺขํ น คณฺหติ. กสฺมา? มํ นิสฺสาย มกฺขิกานํ โคจรนฺตราโย ชาโตติ.

'De duas pessoas' (dvinnam) significa que, quando duas pessoas estão comendo, se uma delas se levanta para lhe dar comida, ele não aceita. Por quê? Pensando: 'Isso causaria uma interrupção na refeição daquela pessoa'. Nas passagens como 'não de uma mulher grávida' (na gabbhiniyā) e outras, ele não aceita pensando: 'O bebê no ventre da grávida sofrerá. Para a lactante, haverá uma interrupção no leite do bebê. Para a mulher que está com um homem, haverá uma interrupção no prazer deles'. 'Onde a comida é anunciada coletivamente' (saṃkittīsū) [nota: grafado como saṃkittīsūti no texto] refere-se a refeições preparadas por meio de anúncio coletivo; diz-se que, em tempos de fome, os discípulos dos ascetas nus coletam arroz e outros mantimentos de várias casas para o benefício dos ascetas nus e cozinham a refeição. O asceta nu mais rigoroso não aceita comida nem mesmo dali. 'Não onde um cão está presente' (na yattha sā) significa que, onde um cão está presente esperando obter comida, ele não aceita a comida trazida dali sem que ela seja dada primeiro ao cão. Por quê? Pensando: 'Isso causaria uma interrupção na comida do cão'. 'Onde as moscas voam em enxames' (saṇḍasaṇḍacārinī) significa que voam em grupos ou enxames. Se as pessoas, ao verem o asceta nu, entram na cozinha pensando 'Vamos dar esmola a ele', e enquanto entram, as moscas que estavam pousadas nas bordas das panelas voam e andam em enxames, ele não aceita a comida trazida dali. Por quê? Pensando: 'Por minha causa, houve uma interrupção na área de alimentação das moscas'.

---

ถุโสทกนฺติ [Pg.293] สพฺพสสฺสสมฺภาเรหิ กตํ โสวีรกํ. เอตฺถ จ สุราปานเมว สาวชฺชํ, อยํ ปน สพฺเพสุปิ สาวชฺชสญฺญี. เอกาคาริโกติ โย เอกสฺมึเยว เคเห ภิกฺขํ ลภิตฺวา นิวตฺตติ. เอกาโลปิโกติ โย เอเกเนว อาโลเปน ยาเปติ. ทฺวาคาริกาทีสุปิ เอเสว นโย. เอกิสฺสาปิ ทตฺติยาติ เอกาย ทตฺติยา. ทตฺติ นาม เอกา ขุทฺทกปาติ โหติ, ยตฺถ อคฺคภิกฺขํ ปกฺขิปิตฺวา ฐเปนฺติ. เอกาหิกนฺติ เอกทิวสนฺตริกํ. อทฺธมาสิกนฺติ อทฺธมาสนฺตริกํ. ปริยายภตฺตโภชนนฺติ วารภตฺตโภชนํ, เอกาหวาเรน ทฺวีหวาเรน สตฺตาหวาเรน อฑฺฒมาสวาเรนาติ เอวํ ทิวสวาเรน อาคตภตฺตโภชนํ.

'Água de farelo' (thusodakaṃ) refere-se ao vinagre fermentado feito de todos os tipos de grãos. E aqui, apenas o consumo de bebidas alcoólicas é censurável, mas este asceta nu percebe todas essas coisas como censuráveis. 'Aquele que visita apenas uma casa' (ekāgāriko) é aquele que, tendo recebido esmola em apenas uma casa, retorna. 'Aquele que come apenas um bocado' (ekālopiko) é aquele que se mantém com apenas um bocado de comida. O mesmo método se aplica a 'de duas casas' e assim por diante. 'De apenas uma pequena tigela' (ekissāpi dattiyā) significa de uma única tigela. Uma 'datti' é uma pequena tigela na qual colocam a melhor porção de comida. 'A cada dois dias' (ekāhikaṃ) significa com intervalo de um dia. 'A cada meio mês' (addhamāsikaṃ) significa com intervalo de meio mês. 'Comer comida em turnos regulares' (pariyāyabhattabhojanaṃ) significa comer a refeição em turnos, como comer com intervalo de um dia, de dois dias, de sete dias ou de meio mês; ou seja, comer a refeição que chega de acordo com o turno de dias.

---

๓๙๕. สากภกฺโขติ อลฺลสากภกฺโข. สามากภกฺโขติ สามากตณฺฑุลภกฺโข. นีวาราทีสุ นีวาโร นาม อรญฺเญ สยํชาตา วีหิชาติ. ททฺทุลนฺติ จมฺมกาเรหิ จมฺมํ ลิขิตฺวา ฉฑฺฑิตกสฏํ. หฏํ วุจฺจติ สิเลโสปิ เสวาโลปิ. กณนฺติ กุณฺฑกํ. อาจาโมติ ภตฺตอุกฺขลิกาย ลคฺโค ฌามกโอทโน, ตํ ฉฑฺฑิตฏฺฐานโตว คเหตฺวา ขาทติ, ‘‘โอทนกญฺชิย’’นฺติปิ วทนฺติ. ปิญฺญากาทโย ปากฏา เอว. ปวตฺตผลโภชีติ ปติตผลโภชี.

395. 'Aquele que se alimenta de vegetais' (sākabhakkho) significa aquele que se alimenta de vegetais frescos. 'Aquele que se alimenta de milhete silvestre' (sāmākabhakkho) significa aquele que se alimenta de grãos de milhete silvestre. Entre os termos como 'nīvāra', o 'nīvāra' é um tipo de arroz silvestre que cresce por si mesmo na floresta. 'Raspas de couro' (daddulaṃ) refere-se aos resíduos de couro raspados e descartados pelos curtidores. 'Lodo' (haṭaṃ) refere-se tanto à resina de árvore quanto às algas. 'Farelo de arroz' (kaṇaṃ) significa farelo de arroz fino. 'Água de arroz' (ācāmo) refere-se à crosta de arroz queimado que fica grudada na panela de arroz; ele a recolhe do local onde foi descartada e a come; também a chamam de 'água de arroz fermentada'. Termos como bolo de gergelim (piññāka) e outros são bem conhecidos. 'Aquele que se alimenta de frutas caídas' (pavattaphalabhojī) significa aquele que se alimenta apenas de frutas que caíram por si mesmas.

---

๓๙๖. สาณานีติ สาณวากโจฬานิ. มสาณานีติ มิสฺสกโจฬานิ. ฉวทุสฺสานีติ มตสรีรโต ฉฑฺฑิตวตฺถานิ, เอรกติณาทีนิ วา คนฺเถตฺวา กตนิวาสนานิ. ปํสุกูลานีติ ปถวิยํ ฉฑฺฑิตนนฺตกานิ. ติรีฏานีติ รุกฺขตจวตฺถานิ. อชินนฺติ อชินมิคจมฺมํ. อชินกฺขิปนฺติ ตเทว มชฺเฌ ผาลิตกํ. กุสจีรนฺติ กุสติณานิ คนฺเถตฺวา กตจีรํ. วากจีรผลกจีเรสุปิ เอเสว นโย. เกสกมฺพลนฺติ มนุสฺสเกเสหิ กตกมฺพลํ. ยํ สนฺธาย วุตฺตํ –

396. 'Roupas de cânhamo' (sāṇāni) refere-se a roupas feitas de fibras de cânhamo. 'Roupas de fibras mistas' (masāṇāni) refere-se a roupas feitas de fibras mistas. 'Mortalhas' (chavadussāni) refere-se a roupas descartadas de cadáveres, ou vestimentas feitas tecendo capim eraka e outros materiais semelhantes. 'Trapos de lixo' (paṃsukūlāni) refere-se a trapos descartados no chão. 'Roupas de casca de árvore' (tirīṭāni) refere-se a roupas feitas de casca de árvore. 'Pele de antílope' (ajinaṃ) refere-se à pele do antílope negro. 'Manto de pele de antílope' (ajinakkhipaṃ) refere-se a essa mesma pele com uma fenda no meio. 'Vestimenta de capim kusa' (kusacīraṃ) refere-se a uma vestimenta feita tecendo capim kusa. O mesmo método se aplica a vestimentas de fibra de madeira e vestimentas de placas de madeira. 'Manto de cabelo humano' (kesakambalaṃ) refere-se a um manto feito de cabelo humano. Em referência a isso, foi dito:

---

‘‘เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว, ยานิ กานิจิ ตนฺตาวุตานิ วตฺถานิ, เกสกมฺพโล เตสํ ปฏิกิฏฺโฐ อกฺขายติ. เกสกมฺพโล, ภิกฺขเว, สีเต สีโต, อุณฺเห อุณฺโห อปฺปคฺโฆ จ ทุพฺพณฺโณ จ ทุคฺคนฺโธ ทุกฺขสมฺผสฺโส’’ติ.

'Monjes, assim como de quaisquer roupas tecidas com fios, o manto de cabelo humano é considerado o pior de todos. O manto de cabelo humano, monjes, é frio no frio, quente no calor, de pouco valor, de cor feia, de mau cheiro e de toque desagradável'.

---

วาฬกมฺพลนฺติ [Pg.294] อสฺสวาเลหิ กตกมฺพลํ. อุลูกปกฺขิกนฺติ อุลูกปกฺขานิ คนฺเถตฺวา กตนิวาสนํ. อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโตติ อุกฺกุฏิกวีริยํ อนุยุตฺโต, คจฺฉนฺโตปิ อุกฺกุฏิโกว หุตฺวา อุปฺปติตฺวา อุปฺปติตฺวา คจฺฉติ. กณฺฏกาปสฺสยิโกติ อยกณฺฏเก วา ปกติกณฺฏเก วา ภูมิยํ โกฏฺเฏตฺวา ตตฺถ จมฺมํ อตฺถริตฺวา ฐานจงฺกมาทีนิ กโรติ. เสยฺยนฺติ สยนฺโตปิ ตตฺเถว เสยฺยํ กปฺเปติ. ผลกเสยฺยนฺติ รุกฺขผลเก เสยฺยํ. ถณฺฑิลเสยฺยนฺติ ถณฺฑิเล อุจฺเจ ภูมิฐาเน เสยฺยํ. เอกปสฺสยิโกติ เอกปสฺเสเนว สยติ. รโชชลฺลธโรติ สรีรํ เตเลน มกฺขิตฺวา รชุฏฺฐานฏฺฐาเน ติฏฺฐติ, อถสฺส สรีเร รโชชลฺลํ ลคฺคติ, ตํ ธาเรติ. ยถาสนฺถติโกติ ลทฺธํ อาสนํ อโกเปตฺวา ยเทว ลภติ, ตตฺเถว นิสีทนสีโล. เวกฏิโกติ วิกฏขาทนสีโล. วิกฏนฺติ คูถํ วุจฺจติ. อปานโกติ ปฏิกฺขิตฺตสีตุทกปาโน. สายํ ตติยมสฺสาติ สายตติยกํ. ปาโต, มชฺฌนฺหิเก, สายนฺติ ทิวสสฺส ติกฺขตฺตุํ ปาปํ ปวาเหสฺสามีติ อุทโกโรหนานุโยคํ อนุยุตฺโต วิหรตีติ.

'Vāḷakambala' significa uma manta feita de crina de cavalo. 'Ulūkapakkhika' significa uma vestimenta feita de penas de coruja costuradas. 'Ukkuṭikappadhānamanuyutto' significa aquele que se dedica ao esforço de agachar-se; mesmo ao caminhar, ele anda agachado, saltando repetidamente. 'Kaṇṭakāpassayiko' significa aquele que finca espinhos de ferro ou espinhos naturais no chão, estende uma pele sobre eles e ali realiza práticas como ficar de pé, caminhar de um lado para o outro, etc. 'Seyya' (leito) significa que, mesmo ao deitar-se, ele o faz ali mesmo [sobre a pele estendida nos espinhos]. 'Phalakaseyya' significa deitar-se sobre uma prancha de madeira. 'Thaṇḍilaseyya' significa deitar-se no chão nu, em um local elevado. 'Ekapassayiko' significa que ele se deita apenas de um lado. 'Rajojalladharo' significa aquele que esfrega óleo no corpo e permanece em locais poeirentos, de modo que a poeira e a sujeira grudam em seu corpo, e ele as carrega. 'Yathāsanthatiko' significa aquele que tem o hábito de sentar-se em qualquer assento que receba, sem alterá-lo. 'Vekaṭiko' significa aquele que tem o hábito de comer excrementos; 'vikaṭa' refere-se a fezes. 'Apānako' significa aquele que rejeita beber água fria. 'Sāyatatiyaka' significa aquele para quem a tarde é a terceira vez [de banho]. Ele vive dedicado à prática de descer à água, pensando: 'De manhã, ao meio-dia e à tarde — três vezes ao dia — lavarei meus pecados'.

---

ตโปปกฺกมนิรตฺถกตาวณฺณนา

Explicação sobre a Inutilidade das Práticas de Automortificação

---

๓๙๗. อถ ภควา สีลสมฺปทาทีหิ วินา เตสํ ตโปปกฺกมานํ นิรตฺถกตํ ทสฺเสนฺโต – ‘‘อเจลโก เจปิ กสฺสป โหตี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อารกา วาติ ทูเรเยว. อเวรนฺติ โทสเวรวิรหิตํ. อพฺยาปชฺชนฺติ โทมนสฺสพฺยาปชฺชรหิตํ.

397. Então, o Abençoado, para mostrar a inutilidade dessas práticas de automortificação sem a realização da virtude e de outras qualidades, disse: 'Mesmo que um asceta seja nu, Kassapa...', e assim por diante. Ali, 'ārakā va' significa muito distante. 'Avera' significa livre da hostilidade do ódio. 'Abyāpajja' significa livre da malevolência do descontentamento mental.

---

๓๙๘. ทุกฺกรํ, โภ โคตมาติ อิทํ กสฺสโป ‘‘มยํ ปุพฺเพ เอตฺตกมตฺตํ สามญฺญญฺจ พฺรหฺมญฺญญฺจาติ วิจราม, ตุมฺเห ปน อญฺญํเยว สามญฺญญฺจ พฺรหฺมญฺญญฺจ วทถา’’ติ ทีเปนฺโต อาห. ปกติ โข เอสาติ ปกติกถา เอสา. อิมาย จ, กสฺสป, มตฺตายาติ ‘‘กสฺสป ยทิ อิมินา ปมาเณน เอวํ ปริตฺตเกน ปฏิปตฺติกฺกเมน สามญฺญํ วา พฺรหฺมญฺญํ วา ทุกฺกรํ สุทุกฺกรํ นาม อภวิสฺส, ตโต เนตํ อภวิสฺส กลฺลํ วจนาย ทุกฺกรํ สามญฺญ’’นฺติ อยเมตฺถ ปทสมฺพนฺเธน สทฺธึ อตฺโถ. เอเตน นเยน สพฺพตฺถ ปทสมฺพนฺโธ เวทิตพฺโพ.

398. 'É difícil de fazer, mestre Gotama' — Kassapa disse isso para esclarecer: 'Nós anteriormente andávamos por aí considerando apenas essa medida [de nudez, etc.] como o estado de asceta e o estado de brâmane; vós, porém, declarais algo totalmente diferente como o estado de asceta e o estado de brâmane'. 'Isso é natural' significa que esta é uma expressão comum. 'E por esta medida, Kassapa' significa: 'Kassapa, se por esta medida, por este curso tão insignificante de prática, o estado de asceta ou o estado de brâmane fosse considerado difícil ou extremamente difícil, então não seria apropriado dizer que o estado de asceta é difícil'. Este é o significado aqui, juntamente com a conexão das palavras. Por este método, a conexão das palavras deve ser compreendida em todos os casos.

---

๓๙๙. ทุชฺชาโนติ [Pg.295] อิทมฺปิ โส ‘‘มยํ ปุพฺเพ เอตฺตเกน สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา โหตีติ วิจราม, ตุมฺเห ปน อญฺญถา วทถา’’ติ อิทํ สนฺธายาห. อถสฺส ภควา ตํ ปกติวาทํ ปฏิกฺขิปิตฺวา สภาวโตว ทุชฺชานภาวํ อาวิกโรนฺโต ปุนปิ – ‘‘ปกติ โข’’ติอาทิมาห. ตตฺราปิ วุตฺตนเยเนว ปทสมฺพนฺธํ กตฺวา อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

399. 'É difícil de conhecer' — ele disse isso também referindo-se a: 'Nós anteriormente andávamos por aí pensando que alguém se torna um asceta ou um brâmane por meio de tal medida [de prática], mas vós dizeis o contrário'. Então, o Abençoado, rejeitando aquela afirmação comum e revelando a real dificuldade de conhecer [um verdadeiro asceta ou brâmane] de acordo com a sua própria natureza, disse novamente: 'Isso é natural...', e assim por diante. Ali também, o significado deve ser compreendido fazendo-se a conexão das palavras exatamente pelo método já mencionado.

---

สีลสมาธิปญฺญาสมฺปทาวณฺณนา

Explicação sobre a Realização da Virtude, da Concentração e da Sabedoria

---

๔๐๐-๔๐๑. กตมา ปน สา, โภ โคตมาติ กสฺมา ปุจฺฉติ. อยํ กิร ปณฺฑิโต ภควโต กเถนฺตสฺเสว กถํ อุคฺคเหสิ, อถ อตฺตโน ปฏิปตฺติยา นิรตฺถกตํ วิทิตฺวา สมโณ โคตโม – ‘‘ตสฺส ‘จายํ สีลสมฺปทา, จิตฺตสมฺปทา, ปญฺญาสมฺปทา อภาวิตา โหติ อสจฺฉิกตา, อถ โข โส อารกาว สามญฺญา’ติอาทิมาห. หนฺท ทานิ นํ ตา สมฺปตฺติโย ปุจฺฉามี’’ติ สีลสมฺปทาทิวิชานนตฺถํ ปุจฺฉติ. อถสฺส ภควา พุทฺธุปฺปาทํ ทสฺเสตฺวา ตนฺติธมฺมํ กเถนฺโต ตา สมฺปตฺติโย ทสฺเสตุํ – ‘‘อิธ กสฺสปา’’ติอาทิมาห. อิมาย จ กสฺสป สีลสมฺปทายาติ อิทํ อรหตฺตผลเมว สนฺธาย วุตฺตํ. อรหตฺตผลปริโยสานญฺหิ ภควโต สาสนํ. ตสฺมา อรหตฺตผลสมฺปยุตฺตาหิ สีลจิตฺตปญฺญาสมฺปทาหิ อญฺญา อุตฺตริตรา วา ปณีตตรา วา สีลาทิสมฺปทา นตฺถีติ อาห.

400-401. 'Mas qual é essa [virtude], mestre Gotama?' — por que ele pergunta? Diz-se que este homem sábio compreendeu o discurso do Abençoado enquanto ele falava. Então, percebendo a inutilidade de sua própria prática, e sabendo que o asceta Gotama havia dito: 'Se esta realização da virtude, realização da mente e realização da sabedoria não forem desenvolvidas e não forem realizadas por ele, então ele estará muito distante do estado de asceta', ele pensou: 'Pois bem, agora perguntar-lhe-ei sobre essas realizações', e assim perguntou para compreender a realização da virtude e as demais. Então, o Abençoado, mostrando o surgimento de um Buda e expondo o texto canônico para demonstrar essas realizações, disse: 'Aqui, Kassapa...', e assim por diante. 'E por esta realização da virtude, Kassapa' foi dito referindo-se especificamente ao fruto do estado de arahant (arahattaphala). Pois o ensinamento do Abençoado tem o fruto do estado de arahant como sua culminação. Portanto, ele disse que não existe outra realização de virtude, etc., que seja superior ou mais excelente do que as realizações de virtude, mente e sabedoria associadas ao fruto do estado de arahant.

---

สีหนาทกถาวณฺณนา

Explicação sobre o Discurso do Rugido do Leão

---

๔๐๒. เอวญฺจ ปน วตฺวา อิทานิ อนุตฺตรํ มหาสีหนาทํ นทนฺโต – ‘‘สนฺติ กสฺสป เอเก สมณพฺราหฺมณา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อริยนฺติ นิรุปกฺกิเลสํ ปรมวิสุทฺธํ. ปรมนฺติ อุตฺตมํ, ปญฺจสีลานิ หิอาทึ กตฺวา ยาว ปาติโมกฺขสํวรสีลา สีลเมว, โลกุตฺตรมคฺคผลสมฺปยุตฺตํ ปน ปรมสีลํ นาม. นาหํ ตตฺถาติ ตตฺถ สีเลปิ ปรมสีเลปิ อหํ อตฺตโน สมสมํ มม สีลสเมน สีเลน มยา สมํ ปุคฺคลํ น ปสฺสามีติ อตฺโถ. อหเมว ตตฺถ ภิยฺโยติ อหเมว ตสฺมึ สีเล อุตฺตโม. กตมสฺมึ? ยทิทํ อธิสีลนฺติ ยํ เอตํ อุตฺตมํ สีลนฺติ อตฺโถ. อิติ อิมํ ปฐมํ สีหนาทํ นทติ.

402. Tendo dito isso, agora, emitindo o supremo grande rugido do leão, ele disse: 'Existem, Kassapa, alguns ascetas e brâmanes...', e assim por diante. Ali, 'ariya' significa livre de impurezas, supremamente puro. 'Parama' significa excelente. Pois, começando com os cinco preceitos até a virtude do refreamento do Pātimokkha, trata-se de virtude comum; no entanto, a virtude associada aos caminhos e frutos supramundanos é chamada de virtude suprema (paramasīla). 'Não vejo ali' significa: 'Tanto na virtude comum quanto na virtude suprema, não vejo ninguém que seja meu igual, nenhuma pessoa que seja igual a mim em termos de virtude equivalente à minha'. 'Eu mesmo sou superior ali' significa: 'Eu mesmo sou o mais excelente nessa virtude'. Em qual delas? 'Isto é, na virtude superior (adhisīla)', cujo significado é: 'aquela que é a virtude excelente'. Assim ele emite este primeiro rugido do leão.

---

ตโปชิคุจฺฉวาทาติ [Pg.296] เย ตโปชิคุจฺฉํ วทนฺติ. ตตฺถ ตปตีติ ตโป, กิเลสสนฺตาปกวีริยสฺเสตํ นามํ, ตเทว เต กิเลเส ชิคุจฺฉตีติ ชิคุจฺฉา. อริยา ปรมาติ เอตฺถ นิทฺโทสตฺตา อริยา, อฏฺฐอารมฺภวตฺถุวเสนปิ อุปฺปนฺนา วิปสฺสนาวีริยสงฺขาตา ตโปชิคุจฺฉา ตโปชิคุจฺฉาว, มคฺคผลสมฺปยุตฺตา ปรมา นาม. อธิเชคุจฺฉนฺติ อิธ ชิคุจฺฉภาโว เชคุจฺฉํ, อุตฺตมํ เชคุจฺฉํ อธิเชคุจฺฉํ, ตสฺมา ยทิทํ อธิเชคุจฺฉํ, ตตฺถ อหเมว ภิยฺโยติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ปญฺญาธิกาเรปิ กมฺมสฺสกตาปญฺญา จ วิปสฺสนาปญฺญา จ ปญฺญา นาม, มคฺคผลสมฺปยุตฺตา ปรมา ปญฺญา นาม. อธิปญฺญนฺติ เอตฺถ ลิงฺควิปลฺลาโส เวทิตพฺโพ, อยํ ปเนตฺถตฺโถ – ยายํ อธิปญฺญา นาม อหเมว ตตฺถ ภิยฺโยติ วิมุตฺตาธิกาเร ตทงฺควิกฺขมฺภนวิมุตฺติโย วิมุตฺติ นาม, สมุจฺเฉทปฏิปสฺสทฺธินิสฺสรณวิมุตฺติโย ปน ปรมา วิมุตฺตีติ เวทิตพฺพา. อิธาปิ จ ยทิทํ อธิวิมุตฺตีติ ยา อยํ อธิวิมุตฺติ, อหเมว ตตฺถ ภิยฺโยติ อตฺโถ.

'Defensores da aversão por meio da ascese' (tapojigucchavādā) são aqueles que ensinam a aversão por meio da ascese. Ali, 'tapo' é o que queima, sendo este o nome da energia que queima as impurezas (kilesas); essa mesma energia sente aversão por essas impurezas, daí 'jigucchā' (aversão). 'Nobre e suprema' — aqui, é 'nobre' (ariya) por ser livre de falhas. A aversão ascética que surge através das oito bases do esforço e que é conhecida como a energia da visão penetrante (vipassanā-vīriya) é apenas aversão ascética comum; mas aquela associada aos caminhos e frutos supramundanos é chamada de suprema (paramā). Quanto a 'adhijeguccha' (aversão superior): aqui, o estado de aversão é 'jeguccha', e a aversão excelente é 'adhijeguccha'. Portanto, o significado de 'naquilo que é aversão superior, eu mesmo sou superior' deve ser visto dessa maneira. No caso da sabedoria também, a sabedoria sobre a propriedade das próprias ações (kammassakatā-paññā) e a sabedoria da visão penetrante (vipassanā-paññā) são chamadas de sabedoria comum; mas a sabedoria associada aos caminhos e frutos supramundanos é chamada de sabedoria suprema. Em 'adhipañña' (sabedoria superior), deve-se entender que há uma inversão de gênero gramatical, e o significado aqui é: 'naquilo que é chamado de sabedoria superior, eu mesmo sou superior'. No caso da libertação, as libertações por substituição de fatores (tadaṅga-vimutti) e por supressão (vikkhambhana-vimutti) são chamadas de libertação comum; mas as libertações por erradicação (samuccheda), tranquilização (paṭipassaddhi) e escape (nissaraṇa) devem ser compreendidas como a libertação suprema. E aqui também, em 'naquilo que é libertação superior (adhivimutti)', o significado é: 'naquilo que é libertação superior, eu mesmo sou superior'.

---

๔๐๓. สุญฺญาคาเรติ สุญฺเญ ฆเร, เอกโกว นิสีทิตฺวาติ อธิปฺปาโย. ปริสาสุ จาติ อฏฺฐสุ ปริสาสุ. วุตฺตมฺปิ เจตํ –

403. 'Em uma casa vazia' significa sentar-se completamente sozinho em uma casa vazia; esta é a intenção. 'E nas assembleias' significa nas oito assembleias. E isto também foi dito:

---

‘‘จตฺตาริมานิ, สาริปุตฺต, ตถาคตสฺส เวสารชฺชานิ. เยหิ เวสารชฺเชหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทตี’’ติ (ม. นิ. ๑.๑๕๐) สุตฺตํ วิตฺถาเรตพฺพํ.

'Existem, Sāriputta, estas quatro intrepididades do Tathāgata. Dotado de tais intrepididades, o Tathāgata reivindica sua posição de liderança e ruge o rugido do leão nas assembleias' (MN 12 / MN I 150) — este sutta deve ser detalhado.

---

ปญฺหญฺจ นํ ปุจฺฉนฺตีติ ปณฺฑิตา เทวมนุสฺสา นํ ปญฺหํ อภิสงฺขริตฺวา ปุจฺฉนฺติ. พฺยากโรตีติ ตงฺขณญฺเญว วิสฺสชฺเชสิ. จิตฺตํ อาราเธตีติ ปญฺหาวิสฺสชฺชเนน มหาชนสฺส จิตฺตํ ปริโตเสติเยว. โน จ โข โสตพฺพํ มญฺญนฺตีติ จิตฺตํ อาราเธตฺวา กเถนฺตสฺสปิสฺส วจนํ ปเร โสตพฺพํ น มญฺญนฺตีติ, เอวญฺจ วเทยฺยุนฺติ อตฺโถ. โสตพฺพญฺจสฺส มญฺญนฺตีติ เทวาปิ มนุสฺสาปิ มหนฺเตเนว อุสฺสาเหน โสตพฺพํ มญฺญนฺติ. ปสีทนฺตีติ สุปสนฺนา กลฺลจิตฺตา มุทุจิตฺตา โหนฺติ. ปสนฺนาการํ กโรนฺตีติ น มุทฺธปฺปสนฺนาว โหนฺติ, ปณีตานิ จีวราทีนิ เวฬุวนวิหาราทโย จ มหาวิหาเร ปริจฺจชนฺตา ปสนฺนาการํ กโรนฺติ. ตถตฺตายาติ ยํ โส ธมฺมํ เทเสติ ตถา ภาวาย, ธมฺมานุธมฺมปฏิปตฺติปูรณตฺถาย ปฏิปชฺชนฺตีติ อตฺโถ. ตถตฺตาย จ ปฏิปชฺชนฺตีติ ตถภาวาย ปฏิปชฺชนฺติ, ตสฺส หิ [Pg.297] ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา เกจิ สรเณสุ เกจิ ปญฺจสุ สีเลสุ ปติฏฺฐหนฺติ, อปเร นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชนฺติ. ปฏิปนฺนา จ อาราเธนฺตีติ ตญฺจ ปน ปฏิปทํ ปฏิปนฺนา ปูเรตุํ สกฺโกนฺติ, สพฺพากาเรน ปน ปูเรนฺติ, ปฏิปตฺติปูรเณน ตสฺส โภโต โคตมสฺส จิตฺตํ อาราเธนฺตีติ วตฺตพฺพา.

'E lhe fazem perguntas' significa que deuses e humanos sábios formulam perguntas complexas e as fazem a ele. 'Ele responde' significa que ele as soluciona naquele exato momento. 'Ele satisfaz a mente' significa que, ao responder às perguntas, ele de fato alegra a mente da multidão. 'Mas eles não acham que vale a pena ouvi-lo' significa que, embora ele fale tendo satisfeito suas mentes, os outros não consideram que suas palavras devam ser ouvidas; o significado é que eles poderiam falar dessa maneira. 'E eles acham que vale a pena ouvi-lo' significa que tanto deuses quanto humanos, com grande entusiasmo, consideram que vale a pena ouvi-lo. 'Eles ganham confiança' significa que eles se tornam extremamente confiantes, com mentes saudáveis e mentes maleáveis. 'Eles demonstram sua confiança' significa que eles não têm apenas uma confiança cega ou superficial; eles demonstram sua confiança oferecendo mantos excelentes e outras provisões, bem como grandes mosteiros como o Mosteiro de Veḷuvana. 'Para tal fim' significa para a realização daquilo que ele ensina no Dhamma, isto é, para cumprir a prática do Dhamma de acordo com o Dhamma. 'E eles praticam para tal fim' significa que eles praticam para realizar esse estado; pois, tendo ouvido o Dhamma daquele Abençoado, alguns se estabelecem nos refúgios, alguns nos cinco preceitos, e outros renunciam ao lar e se tornam monges. 'E, tendo praticado, eles o satisfazem' significa que, tendo entrado nesse caminho prático, eles são capazes de completá-lo, de fato o completando em todos os aspectos; deve-se dizer que, ao completarem a prática, eles satisfazem a mente daquele venerável Gotama.

---

อิมสฺมึ ปโนกาเส ฐตฺวา สีหนาทา สโมธาเนตพฺพา. เอกจฺจํ ตปสฺสึ นิรเย นิพฺพตฺตํ ปสฺสามีติ หิ ภควโต เอโก สีหนาโท. อปรํ สคฺเค นิพฺพตฺตํ ปสฺสามีติ เอโก. อกุสลธมฺมปฺปหาเน อหเมว เสฏฺโฐติ เอโก. กุสลธมฺมสมาทาเนปิ อหเมว เสฏฺโฐติ เอโก. อกุสลธมฺมปฺปหาเน มยฺหเมว สาวกสงฺโฆ เสฏฺโฐติ เอโก. กุสลธมฺมสมาทาเนปิ มยฺหํเยว สาวกสงฺโฆ เสฏฺโฐติ เอโก. สีเลน มยฺหํ สทิโส นตฺถีติ เอโก. วีริเยน มยฺหํ สทิโส นตฺถีติ เอโก. ปญฺญาย…เป… วิมุตฺติยา…เป… สีหนาทํ นทนฺโต ปริสมชฺเฌ นิสีทิตฺวา นทามีติ เอโก. วิสารโท หุตฺวา นทามีติ เอโก. ปญฺหํ มํ ปุจฺฉนฺตีติ เอโก. ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิสฺสชฺเชมีติ เอโก. วิสฺสชฺชเนน ปรสฺส จิตฺตํ อาราเธมีติ เอโก. สุตฺวา โสตพฺพํ มญฺญนฺตีติ เอโก. สุตฺวา เม ปสีทนฺตีติ เอโก. ปสนฺนาการํ กโรนฺตีติ เอโก. ยํ ปฏิปตฺตึ เทเสมิ, ตถตฺตาย ปฏิปชฺชนฺตีติ เอโก. ปฏิปนฺนา จ มํ อาราเธนฺตีติ เอโก. อิติ ปุริมานํ ทสนฺนํ เอเกกสฺส – ‘‘ปริสาสุ จ นทตี’’ติ อาทโย ทส ทส ปริวารา. เอวํ เต ทส ปุริมานํ ทสนฺนํ ปริวารวเสน สตํ ปุริมา จ ทสาติ ทสาธิกํ สีหนาทสตํ โหติ. อิโต อญฺญสฺมึ ปน สุตฺเต เอตฺตกา สีหนาทา ทุลฺลภา, เตนิทํ สุตฺตํ มหาสีหนาทนฺติ วุจฺจติ. อิติ ภควา ‘‘สีหนาทํ โข สมโณ โคตโม นทติ, ตญฺจ โข สุญฺญาคาเร นทตี’’ติ เอวํ วาทานุ วาทํ ปฏิเสเธตฺวา อิทานิ ปริสติ นทิตปุพฺพํ สีหนาทํ ทสฺเสนฺโต ‘‘เอกมิทาห’’นฺติอาทิมาห.

Neste ponto, os rugidos do leão devem ser reunidos e contados. De fato, 'Vejo um certo asceta renascer no inferno' é um rugido do leão do Abençoado. 'Vejo outro renascer no céu' é outro. 'Na eliminação de estados prejudiciais, eu mesmo sou o melhor' é outro. 'Na adoção de estados benéficos, eu mesmo sou o melhor' é outro. 'Na eliminação de estados prejudiciais, a minha própria comunidade de discípulos é a melhor' é outro. 'Na adoção de estados benéficos, a minha própria comunidade de discípulos é a melhor' é outro. 'Em virtude, não há ninguém igual a mim' é outro. 'Em energia, não há ninguém igual a mim' é outro. 'Em sabedoria... [não há ninguém igual a mim]' é outro. 'Em libertação... [não há ninguém igual a mim]' é outro. 'Emitindo o rugido do leão, sento-me no meio da assembleia e o emito' é outro. 'Emito-o com destemor' é outro. 'Eles me fazem perguntas' é outro. 'Sendo questionado, eu respondo' é outro. 'Com a resposta, satisfaço a mente alheia' é outro. 'Tendo ouvido, eles acham que vale a pena ouvir' é outro. 'Tendo me ouvido, eles ganham confiança' é outro. 'Eles demonstram sua confiança' é outro. 'Eles praticam para tal fim em relação à prática que ensino' é outro. 'E, tendo praticado, eles me satisfazem' é outro. Assim, para cada um dos dez primeiros rugidos, há dez acompanhamentos, começando com 'e ele ruge nas assembleias'. Desse modo, esses dez acompanhamentos para cada um dos dez primeiros rugidos totalizam cem; somados aos dez primeiros, resultam em cento e dez rugidos do leão. Em nenhum outro sutta além deste se encontra tamanha quantidade de rugidos do leão; por isso, este sutta é chamado de Mahāsīhanāda Sutta (O Grande Discurso do Rugido do Leão). Assim, o Abençoado, tendo refutado a acusação daqueles que diziam: 'O asceta Gotama ruge o rugido do leão, mas o faz apenas em uma casa vazia', agora, para demonstrar o rugido do leão que já havia emitido anteriormente na assembleia, disse: 'Uma vez, eu estava...', e assim por diante.

---

ติตฺถิยปริวาสกถาวณฺณนา

Explicação sobre o Período de Provação para Membros de Outras Seitas

---

๔๐๔. ตตฺถ ตตฺร มํ อญฺญตโร ตปพฺรหฺมจารีติ ตตฺร ราชคเห คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต วิหรนฺตํ มํ อญฺญตโร ตปพฺรหฺมจารี นิคฺโรโธ นาม ปริพฺพาชโก[Pg.298]. อธิเชคุจฺเฉติ วีริเยน ปาปชิคุจฺฉนาธิกาเร ปญฺหํ ปุจฺฉิ. อิทํ ยํ ตํ ภควา คิชฺฌกูเฏ มหาวิหาเร นิสินฺโน อุทุมฺพริกาย เทวิยา อุยฺยาเน นิสินฺนสฺส นิคฺโรธสฺส จ ปริพฺพาชกสฺส สนฺธานสฺส จ อุปาสกสฺส ทิพฺพาย โสตธาตุยา กถาสลฺลาปํ สุตฺวา อากาเสนาคนฺตฺวา เตสํ สนฺติเก ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิตฺวา นิคฺโรเธน อธิเชคุจฺเฉ ปุฏฺฐปญฺหํ วิสฺสชฺเชสิ, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ. ปรํ วิย มตฺตายาติ ปรมาย มตฺตาย, อติมหนฺเตเนว ปมาเณนาติ อตฺโถ. โก หิ, ภนฺเตติ ฐเปตฺวา อนฺธพาลํ ทิฏฺฐิคติกํ อญฺโญ ปณฺฑิตชาติโก ‘‘โก นาม ภควโต ธมฺมํ สุตฺวา น อตฺตมโน อสฺสา’’ติ วทติ. ลเภยฺยาหนฺติ อิทํ โส – ‘‘จิรํ วต เม อนิยฺยานิกปกฺเข โยเชตฺวา อตฺตา กิลมิโต, ‘สุกฺขนทีตีเร นฺหายิสฺสามี’ติ สมฺปริวตฺเตนฺเตน วิย ถุเส โกฏฺเฏนฺเตน วิย น โกจิ อตฺโถ นิปฺผาทิโต. หนฺทาหํ อตฺตานํ โยเค โยเชสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา อาห. อถ ภควา โย อเนน ขนฺธเก ติตฺถิยปริวาโส ปญฺญตฺโต, โย อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ สามเณรภูมิยํ ฐิโต – ‘‘อหํ ภนฺเต, อิตฺถนฺนาโม อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อากงฺขามิ อุปสมฺปทํ, สฺวาหํ, ภนฺเต, สํฆํ จตฺตาโร มาเส ปริวาสํ ยาจามี’’ติอาทินา (มหาว. ๘๖) นเยน สมาทิยิตฺวา ปริวสติ, ตํ สนฺธาย – ‘‘โย โข, กสฺสป, อญฺญติตฺถิยปุพฺโพ’’ติอาทิมาห.

404. Nesse contexto, a expressão 'Lá, um certo asceta que pratica a autodisciplina em relação a mim' refere-se a mim, que residia no Monte Gijjhakūṭa em Rājagaha, quando um certo asceta errante chamado Nigrodha, que praticava a autodisciplina, me fez uma pergunta. 'Sobre a autodisciplina extrema' significa que ele perguntou sobre a prática de evitar o mal por meio do esforço vigoroso. Isso foi dito em referência ao fato de que o Abençoado, sentado no grande mosteiro de Gijjhakūṭa, ouviu com seu ouvido divino a conversa entre o asceta errante Nigrodha e o seguidor leigo Sandhāna, que estavam no parque da rainha Udumbarikā. Vindo pelo ar, o Abençoado sentou-se no assento preparado perto deles e respondeu à pergunta feita por Nigrodha sobre a autodisciplina extrema. 'Como se fosse em um grau supremo' significa em uma medida extremamente grande, de forma muito ampla. 'Quem, de fato, Senhor' significa: exceto por um tolo cego apegado a visões errôneas, que outra pessoa de natureza sábia, ao ouvir o Dhamma do Abençoado, não ficaria satisfeita? Assim ele diz. 'Que eu possa obter' foi dito por ele ao pensar: 'Por muito tempo, de fato, desgastei a mim mesmo associando-me ao que não conduz à libertação. É como alguém que tenta se banhar na margem de um rio seco, ou como quem bate na casca de arroz vazia; nenhum benefício real foi alcançado. Ora, agora aplicarei a mim mesmo ao esforço correto.' Então, o Abençoado, referindo-se ao período de provação para membros de outras seitas prescrito no Khandhaka, onde aquele que anteriormente pertencia a outra seita, estando no estágio de noviço, assume e cumpre a provação de acordo com o método que começa com: 'Senhor, eu, de tal nome, anteriormente de outra seita, desejo a admissão plena neste Dhamma-Vinaya. Senhor, peço ao Sangha um período de provação de quatro meses', disse: 'Aquele, Kassapa, que anteriormente pertencia a outra seita...' e assim por diante.

---

๔๐๕. ตตฺถ ปพฺพชฺชนฺติ วจนสิลิฏฺฐตาวเสเนว วุตฺตํ, อปริวสิตฺวาเยว หิ ปพฺพชฺชํ ลภติ. อุปสมฺปทตฺถิเกน ปน นาติกาเลน คามปฺปเวสนาทีนิ อฏฺฐ วตฺตานิ ปูเรนฺเตน ปริวสิตพฺพํ. อารทฺธจิตฺตาติ อฏฺฐวตฺตปูรเณน ตุฏฺฐจิตฺตา, อยเมตฺถ สงฺเขปตฺโถ. วิตฺถารโต ปเนส ติตฺถิยปริวาโส สมนฺตปาสาทิกาย วินยฏฺฐกถายํ ปพฺพชฺชขนฺธกวณฺณนาย วุตฺตนเยน เวทิตพฺโพ. อปิ จ เมตฺถาติ อปิ จ เม เอตฺถ. ปุคฺคลเวมตฺตตา วิทิตาติ ปุคฺคลนานตฺตํ วิทิตํ. ‘‘อยํ ปุคฺคโล ปริวาสารโห, อยํ น ปริวาสารโห’’ติ อิทํ มยฺหํ ปากฏนฺติ ทสฺเสติ. ตโต กสฺสโป จินฺเตสิ – ‘‘อโห อจฺฉริยํ พุทฺธสาสนํ, ยตฺถ เอวํ ฆํสิตฺวา โกฏฺเฏตฺวา ยุตฺตเมว คณฺหนฺติ, อยุตฺตํ ฉฑฺเฑนฺตี’’ติ, ตโต สุฏฺฐุตรํ ปพฺพชฺชาย สญฺชาตุสฺสาโห – ‘‘สเจ ภนฺเต’’ติอาทิมาห.

405. Nesse contexto, a palavra 'ordenação inicial' é dita apenas para a fluidez do discurso, pois obtém-se a ordenação inicial mesmo sem passar pelo período de provação. No entanto, aquele que deseja a admissão plena deve cumprir o período de provação, realizando os oito deveres, tais como não entrar na aldeia muito cedo, entre outros. 'Com mentes satisfeitas' significa mentes contentes devido ao cumprimento dos oito deveres; este é o significado resumido aqui. Em detalhes, este período de provação para membros de outras seitas deve ser compreendido conforme o método descrito na explicação do Pabbajjākhandhaka no Samantapāsādikā, o comentário do Vinaya. 'Além disso, para mim aqui' significa 'além disso, para mim neste lugar'. 'A diversidade de indivíduos é conhecida' significa que a diferença entre as pessoas é conhecida. Isso mostra: 'Este indivíduo é adequado para a provação, este outro não é adequado para a provação' — isso é claro para mim. Então Kassapa pensou: 'Oh, quão maravilhosa é a dispensação do Buda! Onde, como se estivessem polindo e batendo o ouro, eles aceitam apenas o que é adequado e rejeitam o que é inadequado.' Com isso, seu entusiasmo pela ordenação aumentou ainda mais, e ele disse: 'Se, Senhor...' e assim por diante.

---

อถ [Pg.299] โข ภควา ตสฺส ติพฺพจฺฉนฺทตํ วิทิตฺวา – ‘‘น กสฺสโป ปริวาสํ อรหตี’’ติ อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ – ‘‘คจฺฉ ภิกฺขุ กสฺสปํ นฺหาเปตฺวา ปพฺพาเชตฺวา อาเนหี’’ติ. โส ตถา กตฺวา ตํ ปพฺพาเชตฺวา ภควโต สนฺติกํ อาคมาสิ. ภควา ตํ คณมชฺเฌ นิสีทาเปตฺวา อุปสมฺปาเทสิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อลตฺถ โข อเจโล กสฺสโป ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ, อลตฺถ อุปสมฺปท’’นฺติ. อจิรูปสมฺปนฺโนติ อุปสมฺปนฺโน หุตฺวา นจิรเมว. วูปกฏฺโฐติ วตฺถุกามกิเลสกาเมหิ กาเยน เจว จิตฺเตน จ วูปกฏฺโฐ. อปฺปมตฺโตติ กมฺมฏฺฐาเน สตึ อวิชหนฺโต. อาตาปีติ กายิกเจตสิกสงฺขาเตน วีริยาตาเปน อาตาปี. ปหิตตฺโตติ กาเย จ ชีวิเต จ อนเปกฺขตาย เปสิตจิตฺโต วิสฺสฏฺฐอตฺตภาโว. ยสฺสตฺถายาติ ยสฺส อตฺถาย. กุลปุตฺตาติ อาจารกุลปุตฺตา. สมฺมเทวาติ เหตุนาว การเณเนว. ตทนุตฺตรนฺติ ตํ อนุตฺตรํ. พฺรหฺมจริยปริโยสานนฺติ มคฺคพฺรหฺมจริยสฺส ปริโยสานภูตํ อรหตฺตผลํ. ตสฺส หิ อตฺถาย กุลปุตฺตา ปพฺพชนฺติ. ทิฏฺเฐว ธมฺเมติ อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว. สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวาติ อตฺตนาเยว ปญฺญาย ปจฺจกฺขํ กตฺวา, อปรปฺปจฺจยํ กตฺวาติ อตฺโถ. อุปสมฺปชฺช วิหาสีติ ปาปุณิตฺวา สมฺปาเทตฺวา วิหาสิ, เอวํ วิหรนฺโต จ ขีณา ชาติ…เป… อพฺภญฺญาสีติ.

Então, o Abençoado, conhecendo o seu forte desejo e sabendo que Kassapa não precisava passar pelo período de provação, chamou um certo monge e disse: 'Vá, monge, dê um banho em Kassapa, ordene-o e traga-o aqui.' Ele agiu conforme instruído, ordenou-o e o trouxe à presença do Abençoado. O Abençoado o fez sentar no meio da assembleia de monges e lhe concedeu a admissão plena. Por isso foi dito: 'O asceta nu Kassapa obteve a ordenação inicial na presença do Abençoado, obteve a admissão plena.' 'Recém-admitido' significa tendo obtido a admissão plena há pouco tempo. 'Afastado' significa afastado tanto física quanto mentalmente dos prazeres sensoriais e das impurezas mentais. 'Diligente' significa sem abandonar a atenção plena no objeto de meditação. 'Ardente' significa possuindo o esforço correto que queima as impurezas, caracterizado pelo esforço físico e mental. 'Com a mente resoluta' significa com a mente direcionada ao Nibbāna devido à ausência de apego ao corpo e à vida, tendo abandonado a identificação com a própria existência. 'Para o propósito de' significa para o benefício do fruto do estado de Arahant. 'Filhos de boa família' refere-se àqueles que são filhos de boa família por meio de sua conduta. 'Corretamente' significa apenas pela razão correta, pelo motivo adequado. 'Aquele supremo' refere-se àquele que é insuperável. 'O fim da vida santa' refere-se ao fruto do estado de Arahant, que constitui o ápice da vida santa do caminho. Pois é para esse propósito que os filhos de boa família se ordenam. 'Nesta mesma vida' significa nesta mesma existência presente. 'Tendo realizado por si mesmo através do conhecimento direto' significa tendo compreendido diretamente por si mesmo através da sabedoria, sem depender de outros para sua convicção; este é o significado. 'Tendo alcançado, ele viveu' significa que ele alcançou, realizou e viveu. E, vivendo assim, ele compreendeu por meio do conhecimento direto: 'O nascimento foi destruído...' e assim por diante.

---

เอวมสฺส ปจฺจเวกฺขณภูมึ ทสฺเสตฺวา อรหตฺตนิกูเฏน เทสนํ นิฏฺฐาเปตุํ ‘‘อญฺญตโร โข ปนายสฺมา กสฺสโป อรหตํ อโหสี’’ติ วุตฺตํ. ตตฺถ อญฺญตโรติ เอโก. อรหตนฺติ อรหนฺตานํ, ภควโต สาวกานํ อรหนฺตานํ อพฺภนฺตโร อโหสีติ อยเมตฺถ อธิปฺปาโย. ยํ ยํ ปน อนฺตรนฺตรา น วุตฺตํ, ตํ ตํ ตตฺถ ตตฺถ วุตฺตตฺตา ปากฏเมวาติ.

Tendo assim mostrado o estágio de seu conhecimento de revisão, para concluir o ensinamento com o ápice do estado de Arahant, foi dito: 'E o venerável Kassapa tornou-se um dos Arahants.' Nesse contexto, 'um' significa um indivíduo. 'Dos Arahants' significa que ele se tornou um daqueles que pertencem ao grupo dos Arahants, os discípulos do Abençoado; esta é a intenção dos anciãos que realizaram o Concílio. Além disso, qualquer termo que não tenha sido explicado detalhadamente neste intervalo é claro por já ter sido explicado em seus respectivos lugares na escritura.

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim, no Sumaṅgalavilāsinī, o comentário do Dīgha Nikāya,

---

มหาสีหนาทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

a explicação do Mahāsīhanāda Sutta está concluída.

---

๙. โปฏฺฐปาทสุตฺตวณฺณนา

9. Explicação do Poṭṭhapāda Sutta

---

โปฏฺฐปาทปริพฺพาชกวตฺถุวณฺณนา

Explicação da história do asceta errante Poṭṭhapāda

---

๔๐๖. เอวํ [Pg.300] เม สุตฺตํ…เป… สาวตฺถิยนฺติ โปฏฺฐปาทสุตฺตํ. ตตฺรายํ อปุพฺพปทวณฺณนา. สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเมติ สาวตฺถึ อุปนิสฺสาย โย เชตสฺส กุมารสฺส วเน อนาถปิณฺฑิเกน คหปตินา อาราโม การิโต, ตตฺถ วิหรติ. โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโกติ นาเมน โปฏฺฐปาโท นาม ฉนฺนปริพฺพาชโก. โส กิร คิหิกาเล พฺราหฺมณมหาสาโล กาเมสุอาทีนวํ ทิสฺวา จตฺตาลีสโกฏิปริมาณํ โภคกฺขนฺธํ ปหาย ปพฺพชิตฺวา ติตฺถิยานํ คณาจริโย ชาโต. สมยํ ปวทนฺติ เอตฺถาติ สมยปฺปวาทโก, ตสฺมึ กิร ฐาเน จงฺกีตารุกฺขโปกฺขรสาติปฺปภุตโย พฺราหฺมณา นิคณฺฐอเจลกปริพฺพาชกาทโย จ ปพฺพชิตา สนฺนิปติตฺวา อตฺตโน อตฺตโน สมยํ วทนฺติ กเถนฺติ ทีเปนฺติ, ตสฺมา โส อาราโม สมยปฺปวาทโกติ วุจฺจติ. สฺเวว จ ตินฺทุกาจีรสงฺขาตาย ติมฺพรูรุกฺขปนฺติยา ปริกฺขิตฺตตฺตา ตินฺทุกาจีโร. ยสฺมา ปเนตฺถ ปฐมํ เอกาว สาลา อโหสิ, ปจฺฉา มหาปุญฺญํ ปริพฺพาชกํ นิสฺสาย พหู สาลา กตา. ตสฺมา ตเมว เอกํ สาลํ อุปาทาย ลทฺธนามวเสน เอกสาลโกติ วุจฺจติ. มลฺลิกาย ปน ปเสนทิรญฺโญ เทวิยา อุยฺยานภูโต โส ปุปฺผผลสมฺปนฺโน อาราโมติ กตฺวา มลฺลิกาย อาราโมติ สงฺขฺยํ คโต. ตสฺมึ สมยปฺปวาทเก ตินฺทุกาจีเร เอกสาลเก มลฺลิกาย อาราเม.

406. O discurso que começa com 'Assim ouvi...' e termina com 'em Sāvatthī' é o Poṭṭhapāda Sutta. Aqui está a explicação dos termos que não foram explicados anteriormente. 'Residia em Sāvatthī, no Bosque de Jeta, no parque de Anāthapiṇḍika' significa que ele residia no parque que foi construído pelo chefe de família Anāthapiṇḍika no bosque do príncipe Jeta, nos arredores de Sāvatthī. 'O asceta errante Poṭṭhapāda' refere-se a um asceta errante vestido chamado Poṭṭhapāda. Diz-se que, em sua vida como leigo, ele era um brâmane de grande riqueza. Tendo visto o perigo nos prazeres sensoriais, ele abandonou uma fortuna de cerca de quatrocentos milhões de moedas, ordenou-se como asceta e tornou-se um líder de seita entre os heréticos. 'Onde debatem suas doutrinas' é chamado de Samayappavādaka. Naquele lugar, brâmanes como Caṅkī, Tārukkha e Pokkharasāti, bem como ascetas como os Nigaṇṭhas, os Acelakas e outros ascetas errantes, reuniam-se e expunham, debatiam e explicavam suas respectivas doutrinas; por isso, aquele parque é chamado de Samayappavādaka. E esse mesmo parque é chamado de Tindukācīra porque era cercado por uma fileira de árvores de ébano. Além disso, como inicialmente havia apenas um pavilhão ali, e mais tarde, devido ao asceta errante de grande mérito, muitos pavilhões foram construídos, o local passou a ser chamado de Ekasālaka com base no nome original daquele único pavilhão. Sendo o parque de recreação da rainha Mallikā, esposa do rei Pasenadi, e sendo um parque repleto de flores e frutos, ficou conhecido como o Parque de Mallikā. Naquele Parque de Mallikā, também conhecido como Samayappavādaka, Tindukācīra e Ekasālaka.

---

ปฏิวสตีติ นิวาสผาสุตาย วสติ. อเถกทิวสํ ภควา ปจฺจูสสมเย สพฺพญฺญุตญฺญาณํ ปตฺถริตฺวา โลกํ ปริคฺคณฺหนฺโต ญาณชาลสฺส อนฺโตคตํ ปริพฺพาชกํ ทิสฺวา – ‘‘อยํ โปฏฺฐปาโท มยฺหํ ญาณชาเล ปญฺญายติ, กินฺนุ โข ภวิสฺสตี’’ติ อุปปริกฺขนฺโต อทฺทส – ‘‘อหํ อชฺช ตตฺถ คมิสฺสามิ, อถ มํ โปฏฺฐปาโท นิโรธญฺจ นิโรธวุฏฺฐานญฺจ ปุจฺฉิสฺสติ, ตสฺสาหํ สพฺพพุทฺธานํ ญาเณน สํสนฺทิตฺวา ตทุภยํ กเถสฺสามิ, อถ โส กติปาหจฺจเยน จิตฺตํ หตฺถิสาริปุตฺตํ คเหตฺวา มม [Pg.301] สนฺติกํ อาคมิสฺสติ, เตสมหํ ธมฺมํ เทเสสฺสามิ, เทสนาวสาเน โปฏฺฐปาโท มํ สรณํ คมิสฺสติ, จิตฺโต หตฺถิสาริปุตฺโต มม สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสตี’’ติ. ตโต ปาโตว สรีรปฏิชคฺคนํ กตฺวา สุรตฺตทุปฏฺฏํ นิวาเสตฺวา วิชฺชุลตาสทิสํ กายพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ยุคนฺธรปพฺพตํ ปริกฺขิปิตฺวา ฐิตมหาเมฆํ วิย เมฆวณฺณํ ปํสุกูลํ เอกํสวรคตํ กตฺวา ปจฺจคฺฆํ เสลมยปตฺตํ วามอํสกูเฏ ลคฺเคตฺวา สาวตฺถึ ปิณฺฑาย ปวิสิสฺสามีติ สีโห วิย หิมวนฺตปาทา วิหารา นิกฺขมิ. อิมมตฺถํ สนฺธาย – ‘‘อถ โข ภควา’’ติอาทิ วุตฺตํ.

'Habitava' significa que ele residia ali devido ao conforto da habitação. Então, um dia, ao amanhecer, o Abençoado, estendendo sua sabedoria onisciente e examinando o mundo, viu o asceta errante entrar na rede de seu conhecimento. Pensando: 'Este Poṭṭhapāda aparece na rede do meu conhecimento; o que acontecerá?', e ao investigar, ele viu: 'Hoje irei lá. Então Poṭṭhapāda me perguntará sobre a cessação e a saída da cessação. Eu lhe explicarei ambas as coisas, em harmonia com o conhecimento de todos os Budas. Então, após alguns dias, ele virá a mim trazendo Citta, o filho do domador de elefantes. Eu lhes ensinarei o Dhamma. Ao final do ensinamento, Poṭṭhapāda tomará refúgio em mim, e Citta, o filho do domador de elefantes, ordenando-se sob minha orientação, alcançará o estado de Arahant.' Por isso, de manhã cedo, após cuidar de seu corpo, vestindo seu manto de duas camadas bem tingido de vermelho, amarrando seu cinto que brilhava como um relâmpago, colocando sobre o ombro esquerdo seu manto de trapos de cor escura como uma grande nuvem de chuva que envolve o Monte Yugandhara, e pendurando sua tigela de pedra recém-adquirida no ombro esquerdo, ele saiu do mosteiro como um leão saindo do sopé do Himalaia, pensando: 'Entrarei em Sāvatthī para esmolar comida.' Em referência a esse significado, foi dito: 'Então, o Abençoado...' e assim por diante.

---

๔๐๗. เอตทโหสีติ นครทฺวารสมีปํ คนฺตฺวา อตฺตโน รุจิวเสน สูริยํ โอโลเกตฺวา อติปฺปคภาวเมว ทิสฺวา เอตํ อโหสิ. ยํนูนาหนฺติ สํสยปริทีปโน วิย นิปาโต, พุทฺธานญฺจ สํสโย นาม นตฺถิ – ‘‘อิทํ กริสฺสาม, อิทํ น กริสฺสาม, อิมสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสาม, อิมสฺส น เทเสสฺสามา’’ติ เอวํ ปริวิตกฺกปุพฺพภาโค ปเนส สพฺพพุทฺธานํ ลพฺภติ. เตนาห – ‘‘ยํนูนาห’’นฺติ, ยทิ ปนาหนฺติ อตฺโถ.

407. 'Ocorreu-lhe este pensamento' significa que, ao se aproximar dos portões da cidade e olhar para o sol de acordo com sua preferência, vendo que ainda era muito cedo, ocorreu-lhe este pensamento. A expressão 'E se eu...' usa uma partícula que parece expressar dúvida, mas para os Budas não existe dúvida como: 'Farei isto, não farei aquilo; ensinarei o Dhamma a este, não ensinarei a aquele'. No entanto, essa reflexão preliminar antes de uma ação desejada ocorre a todos os Budas. Por isso ele disse: 'E se eu...', que tem o significado de 'se, por outro lado, eu...'.

---

๔๐๘. อุนฺนาทินิยาติ อุจฺจํ นทมานาย, เอวํ นทมานาย จสฺสา อุทฺธํ คมนวเสน อุจฺโจ, ทิสาสุ ปตฺถฏวเสน มหา สทฺโทติ อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทาย, เตสญฺหิ ปริพฺพาชกานํ ปาโตว วุฏฺฐาย กตฺตพฺพํ นาม เจติยวตฺตํ วา โพธิวตฺตํ วา อาจริยุปชฺฌายวตฺตํ วา โยนิโส มนสิกาโร วา นตฺถิ. เตน เต ปาโตว วุฏฺฐาย พาลาตเป นิสินฺนา – ‘‘อิมสฺส หตฺโถ โสภโน, อิมสฺส ปาโท’’ติ เอวํ อญฺญมญฺญสฺส หตฺถปาทาทีนิ วา อารพฺภ, อิตฺถิปุริสทารกทาริกาทีนํ วณฺเณ วา, อญฺญํ วา กามสฺสาทภวสฺสาทาทิวตฺถุํ อารพฺภ กถํ สมุฏฺฐาเปตฺวา อนุปุพฺเพน ราชกถาทิอเนกวิธํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อุนฺนาทินิยา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทาย อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺติยา’’ติ.

408. 'Barulhenta' significa que falavam em voz alta. E por falarem assim alto, o som subia alto e se espalhava pelas direções como um grande ruído; por isso, diz-se 'com grande voz e grande ruído'. Pois para esses ascetas errantes, ao se levantarem pela manhã, não havia deveres a cumprir em relação a santuários, árvores Bodhi, professores ou preceptores, nem havia reflexão sábia. Por isso, levantando-se de manhã cedo e sentando-se sob o sol matinal, eles iniciavam conversas sobre as mãos e pés uns dos outros, dizendo: 'A mão deste é bonita, o pé daquele é bonito', ou sobre a aparência de mulheres, homens, meninos e meninas, ou sobre outros assuntos relacionados aos prazeres sensoriais e à existência, e gradualmente se envolviam em vários tipos de conversas inúteis, como conversas sobre reis, entre outras. Por isso foi dito: 'Barulhenta, com grande voz e grande ruído, engajada em vários tipos de conversas inúteis'.

---

ตโต โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก เต ปริพฺพาชเก โอโลเกตฺวา – ‘‘อิเม ปริพฺพาชกา อติวิย อญฺญมญฺญํ อคารวา, มยญฺจ สมณสฺส โคตมสฺส ปาตุภาวโต ปฏฺฐาย สูริยุคฺคมเน ขชฺโชปนกูปมา ชาตา, ลาภสกฺกาโรปิ โน ปริหีโน. สเจ ปนิมํ ฐานํ สมโณ โคตโม วา โคตมสฺส สาวโก วา คิหี อุปฏฺฐาโก วา ตสฺส อาคจฺเฉยฺย[Pg.302], อติวิย ลชฺชนียํ ภวิสฺสติ, ปริสโทโส โข ปน ปริสเชฏฺฐกสฺเสว อุปริ อาโรหตี’’ติ อิโตจิโต จ วิโลเกนฺโต ภควนฺตํ อทฺทส. เตน วุตฺตํ – ‘‘อทฺทสา โข โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก…เป… ตุณฺหี อเหสุ’’นฺติ.

Então o asceta errante Poṭṭhapāda, olhando para aqueles ascetas errantes, pensou: 'Estes ascetas errantes são extremamente desrespeitosos uns com os outros. E nós, desde o surgimento do asceta Gotama, tornamo-nos como vaga-lumes ao nascer do sol; nossos ganhos e honras também diminuíram. Se o asceta Gotama, ou um discípulo de Gotama, ou um seguidor leigo dele viesse a este lugar, seria extremamente vergonhoso. De fato, a culpa pelas falhas de uma assembleia recai sobre o líder da assembleia.' Olhando para um lado e para o outro, ele viu o Abençoado. Por isso foi dito: 'O asceta errante Poṭṭhapāda viu... e assim por diante... eles silenciaram'.

---

๔๐๙. ตตฺถ สณฺฐเปสีติ สิกฺขาเปสิ, วชฺชมสฺสา ปฏิจฺฉาเทสิ. ยถา สุสณฺฐิตา โหติ, ตถา นํ ฐเปสิ. ยถา นาม ปริสมชฺฌํ ปวิสนฺโต ปุริโส วชฺชปฏิจฺฉาทนตฺถํ นิวาสนํ สณฺฐเปติ, ปารุปนํ สณฺฐเปติ, รโชกิณฺณฏฺฐานํ ปุญฺฉติ; เอวมสฺสา วชฺชปฏิจฺฉาทนตฺถํ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต’’ติ สิกฺขาเปนฺโต ยถา สุสณฺฐิตา โหติ, ตถา นํ ฐเปสีติ อตฺโถ. อปฺปสทฺทกาโมติ อปฺปสทฺทํ อิจฺฉติ, เอโก นิสีทติ, เอโก ติฏฺฐติ, น คณสงฺคณิกาย ยาเปติ. อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยาติ อิธาคนฺตพฺพํ มญฺเญยฺย. กสฺมา ปเนส ภควโต อุปสงฺกมนํ ปจฺจาสีสตีติ? อตฺตโน วุทฺธึ ปตฺถยมาโน. ปริพฺพาชกา กิร พุทฺเธสุ วา พุทฺธสาวเกสุ วา อตฺตโน สนฺติกํ อาคเตสุ – ‘‘อชฺช อมฺหากํ สนฺติกํ สมโณ โคตโม อาคโต, สาริปุตฺโต อาคโต, น โข ปน เต ยสฺส วา ตสฺส วา สนฺติกํ คจฺฉนฺติ, ปสฺสถ อมฺหากํ อุตฺตมภาว’’นฺติ อตฺตโน อุปฏฺฐากานํ สนฺติเก อตฺตานํ อุกฺขิปนฺติ, อุจฺเจ ฐาเน ฐเปนฺติ, ภควโตปิ อุปฏฺฐาเก คณฺหิตุํ วายมนฺติ. เต กิร ภควโต อุปฏฺฐาเก ทิสฺวา เอวํ วทนฺติ – ‘‘ตุมฺหากํ สตฺถา ภวํ โคตโมปิ โคตมสาวกาปิ อมฺหากํ สนฺติกํ อาคจฺฉนฺติ, มยํ อญฺญมญฺญํ สมคฺคา. ตุมฺเห ปน อมฺเห อกฺขีหิปิ ปสฺสิตุํ น อิจฺฉถ, สามีจิกมฺมํ น กโรถ, กึ โว อมฺเหหิ อปรทฺธ’’นฺติ. อเถกจฺเจ มนุสฺสา – ‘‘พุทฺธาปิ เอเตสํ สนฺติกํ คจฺฉนฺติ กึ อมฺหาก’’นฺติ ตโต ปฏฺฐาย เต ทิสฺวา นปฺปมชฺชนฺติ. ตุณฺหี อเหสุนฺติ โปฏฺฐปาทํ ปริวาเรตฺวา นิสฺสทฺทา นิสีทึสุ.

409. Tendo em vista isso, 'saṇṭhapesī' (estabeleceu) significa que ele os treinou, ocultou as falhas deles. Assim como fica bem estabelecido, assim ele os colocou. Como um homem que, ao entrar no meio de uma assembleia, ajusta sua veste inferior e sua veste superior para ocultar qualquer imperfeição, e limpa o local coberto de poeira; da mesma forma, para ocultar as falhas deles, instruindo-os: 'Senhores, façam pouco ruído', ele os colocou de modo que ficassem bem estabelecidos — este é o significado. 'Appasaddakāmo' (aquele que deseja o silêncio) significa que ele deseja pouco ruído, senta-se sozinho, permanece de pé sozinho, não passa o tempo em aglomerações de grupos. 'Upasaṅkamitabbaṃ maññeyya' (pensaria que deve se aproximar) significa que pensaria que deve vir aqui. Mas por que ele esperava a aproximação do Abençoado? Desejando o seu próprio crescimento (em termos de ganho e reputação). Pois dizem que os andarilhos, quando os Budas ou os discípulos dos Budas vêm à sua presença, dizem aos seus próprios apoiadores: 'Hoje o asceta Gotama veio à nossa presença, Sāriputta veio; mas eles não vão à presença de qualquer um; vejam a nossa excelência!', elevando-se diante de seus apoiadores e colocando-se em uma posição elevada, e também tentam conquistar os apoiadores do Abençoado. Dizem que, ao verem os apoiadores do Abençoado, eles dizem: 'O seu mestre, o venerável Gotama, e também os discípulos de Gotama vêm à nossa presença; nós somos harmoniosos uns com os outros. Mas vós não quereis sequer nos olhar com os olhos, não nos prestais homenagens adequadas; o que de errado fizemos a vós?'. Então, algumas pessoas pensam: 'Até mesmo os Budas vão à presença deles, por que nós não iríamos?', e a partir de então, ao vê-los, não os negligenciam. 'Tuṇhī ahesuṃ' (ficaram em silêncio) significa que sentaram-se sem fazer ruído, cercando Poṭṭhapāda.

---

๔๑๐. สฺวาคตํ, ภนฺเตติ สุฏฺฐุ อาคมนํ, ภนฺเต, ภควโต; ภควติ หิ โน อาคเต อานนฺโท โหติ, คเต โสโกติ ทีเปติ. จิรสฺสํ โข, ภนฺเตติ กสฺมา อาห? กึ ภควา ปุพฺเพปิ ตตฺถ คตปุพฺโพติ, น คตปุพฺโพ. มนุสฺสานํ ปน – ‘‘กุหึ คจฺฉนฺตา, กุโต อาคตตฺถ, กึ มคฺคมูฬฺหตฺถ, จิรสฺสํ อาคตตฺถา’’ติ เอวมาทโย ปิยสมุทาจารา [Pg.303] โหนฺติ, ตสฺมา เอวมาห. เอวญฺจ ปน วตฺวา น มานถทฺโธ หุตฺวา นิสีทิ, อุฏฺฐายาสนา ภควโต ปจฺจุคฺคมนมกาสิ. ภควนฺตญฺหิ อุปคตํ ทิสฺวา อาสเนน อนิมนฺเตนฺโต วา อปจิตึ อกโรนฺโต วา ทุลฺลโภ. กสฺมา? อุจฺจากุลีนตาย. อยมฺปิ ปริพฺพาชโก อตฺตโน นิสินฺนาสนํ ปปฺโผเฏตฺวา ภควนฺตํ อาสเนน นิมนฺเตนฺโต – ‘‘นิสีทตุ, ภนฺเต, ภควา อิทมาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ อาห. อนฺตรากถา วิปฺปกตาติ นิสินฺนานํ โว อาทิโต ปฏฺฐาย ยาว มมาคมนํ, เอตสฺมึ อนฺตเร กา นาม กถา วิปฺปกตา, มมาคมนปจฺจยา กตมา กถา ปริยนฺตํ น คตา, วทถ, ยาว นํ ปริยนฺตํ เนตฺวา เทมีติ สพฺพญฺญุปวารณํ ปวาเรสิ. อถ ปริพฺพาชโก – ‘‘นิรตฺถกกถา เอสา นิสฺสารา วฏฺฏสนฺนิสฺสิตา, น ตุมฺหากํ ปุรโต วตฺตพฺพตํ อรหตี’’ติ ทีเปนฺโต ‘‘ติฏฺฐเตสา, ภนฺเต’’ติอาทิมาห.

410. 'Svāgataṃ, bhante' (Bem-vindo, Senhor) significa: 'Muito boa é a vinda do Abençoado, Senhor'. Pois mostra que 'quando o Abençoado vem a nós, há alegria; quando ele parte, há tristeza'. Por que ele disse 'Cirassaṃ kho, bhante' (Há muito tempo, Senhor)? Será que o Abençoado já havia ido lá antes? Não, nunca havia ido. No entanto, entre as pessoas, existem saudações afetuosas como: 'Para onde ides? De onde vindes? Estais perdidos no caminho? Há muito tempo que viestes', por isso ele disse assim. E, tendo dito isso, não permaneceu sentado, rígido de orgulho, mas levantou-se de seu assento e foi ao encontro do Abençoado. Pois, ao ver o Abençoado se aproximar, é raro alguém que não o convide para sentar ou que não lhe preste homenagem. Por quê? Devido à sua nobre linhagem. Este andarilho também espanou o seu próprio assento e, convidando o Abençoado a sentar-se, disse: 'Sente-se, Senhor, o Abençoado, este assento está preparado'. 'Antarākathā vippakatā' (conversa interrompida) significa: 'Desde que vos sentastes até a minha chegada, que conversa foi interrompida nesse intervalo? Qual conversa não chegou ao fim devido à minha chegada? Dizei, para que eu a conduza até a sua conclusão', oferecendo assim o convite aberto do Onisciente. Então o andarilho, mostrando que 'esta é uma conversa inútil, sem essência, ligada ao ciclo de renascimentos, e não é digna de ser dita diante de vós', disse: 'Deixemos isso de lado, Senhor', e assim por diante.

---

อภิสญฺญานิโรธกถาวณฺณนา

Explicação da Conversa sobre a Cessação da Percepção Superior

---

๔๑๑. ติฏฺฐเตสา, ภนฺเตติ สเจ ภควา โสตุกาโม ภวิสฺสติ, ปจฺฉาเปสา กถา น ทุลฺลภา ภวิสฺสติ, อมฺหากํ ปนิมาย กถาย อตฺโถ นตฺถิ. ภควโต ปนาคมนํ ลภิตฺวา มยํ อญฺญเทว สุการณํ ปุจฺฉามาติ ทีเปติ. ตโต ตํ ปุจฺฉนฺโต – ‘‘ปุริมานิ, ภนฺเต’’ติอาทิมาห. ตตฺถ โกตูหลสาลายนฺติ โกตูหลสาลา นาม ปจฺเจกสาลา นตฺถิ. ยตฺถ ปน นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา นานาวิธํ กถํ ปวตฺเตนฺติ, สา พหูนํ – ‘‘อยํ กึ วทติ, อยํ กึ วทตี’’ติ โกตูหลุปฺปตฺติฏฺฐานโต โกตูหลสาลาติ วุจฺจติ. อภิสญฺญานิโรเธติ เอตฺถ อภีติ อุปสคฺคมตฺตํ. สญฺญานิโรเธติ จิตฺตนิโรเธ, ขณิกนิโรเธ กถา อุปฺปนฺนาติ อตฺโถ. อิทํ ปน ตสฺสา อุปฺปตฺติการณํ. ยทา กิร ภควา ชาตกํ วา กเถติ, สิกฺขาปทํ วา ปญฺญเปติ ตทา สกลชมฺพุทีเป ภควโต กิตฺติโฆโส ปตฺถรติ, ติตฺถิยา ตํ สุตฺวา – ‘‘ภวํ กิร โคตโม ปุพฺพจริยํ กเถสิ, มยํ กึ น สกฺโกม ตาทิสํ กิญฺจิ กเถตุ’’นฺติ ภควโต ปฏิภาคกิริยํ กโรนฺตา เอกํ ภวนฺตรสมยํ กเถนฺติ – ‘‘ภวํ โคตโม สิกฺขาปทํ ปญฺญเปสิ, มยํ กึ น สกฺโกม ปญฺญเปตุ’’นฺติ อตฺตโน สาวกานํ กิญฺจิเทว สิกฺขาปทํ ปญฺญเปนฺติ. ตทา ปน [Pg.304] ภควา อฏฺฐวิธปริสมชฺเฌ นิสีทิตฺวา นิโรธกถํ กเถสิ. ติตฺถิยา ตํ สุตฺวา – ‘‘ภวํ กิร โคตโม นิโรธํ นาม กเถสิ, มยมฺปิ ตํ กเถสฺสามา’’ติ สนฺนิปติตฺวา กถยึสุ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อภิสญฺญานิโรเธ กถา อุทปาที’’ติ.

411. 'Tiṭṭhatesā, bhante' (Deixemos isso de lado, Senhor) indica: 'Se o Abençoado desejar ouvir, mais tarde esta conversa não será difícil de obter; mas para nós não há proveito nesta conversa. Tendo obtido a vinda do Abençoado, queremos perguntar sobre outro assunto excelente'. Em seguida, perguntando sobre isso, ele disse: 'Anteriormente, Senhor', e assim por diante. Ali, 'kotūhalasālāyaṃ' (no salão de debates) significa que não existe um salão específico chamado 'Salão da Curiosidade'. No entanto, o local onde ascetas e brâmanes de diferentes seitas realizam diversos tipos de debates é chamado de 'Salão da Curiosidade' (Kotūhalasālā) por ser o ponto de origem da curiosidade de muitos, que se perguntam: 'O que este diz? O que aquele diz?'. Em 'abhisaññānirodhe', o termo 'abhi' é apenas um prefixo. 'Saññānirodhe' significa que surgiu uma discussão sobre a cessação da mente, sobre a cessação momentânea. E esta é a causa de sua origem: quando o Abençoado narra um Jātaka ou estabelece uma regra de treinamento, sua fama se espalha por toda a Jambudīpa. Os sectários, ouvindo isso, pensam: 'O venerável Gotama ensinou sobre a conduta passada; por que não seríamos capazes de falar algo semelhante?', e, tentando imitar as ações do Abençoado, narram uma história de outra existência. 'O venerável Gotama estabeleceu uma regra de treinamento; por que não seríamos capazes de estabelecer uma?', e estabelecem alguma regra de treinamento para seus próprios discípulos. Naquela ocasião, porém, o Abençoado, sentado no meio da assembleia de os oito tipos, ensinou a palestra sobre a cessação. Os sectários, ouvindo isso, pensaram: 'O venerável Gotama ensinou o que se chama cessação, nós também ensinaremos isso', e se reuniram para debater. Por isso foi dito: 'Surgiu uma discussão sobre a cessação da percepção superior.'

---

ตตฺเรกจฺเจติ เตสุ เอกจฺเจ. ปุริโม เจตฺถ ยฺวายํ พาหิเร ติตฺถายตเน ปพฺพชิโต จิตฺตปฺปวตฺติยํ โทสํ ทิสฺวา อจิตฺตกภาโว สนฺโตติ สมาปตฺตึ ภาเวตฺวา อิโต จุโต ปญฺจ กปฺปสตานิ อสญฺญีภเว ฐตฺวา ปุน อิธ อุปฺปชฺชติ. ตสฺส สญฺญุปฺปาเท จ นิโรเธ จ เหตุํ อปสฺสนฺโต – อเหตู อปฺปจฺจยาติ อาห.

'Tatrekacce' (alguns deles) significa alguns entre aqueles ascetas e brâmanes. O primeiro deles foi aquele que, tendo se ordenado em uma seita externa, viu o defeito na atividade mental e, pensando 'o estado sem mente é pacífico', cultivou uma realização meditativa (samāpatti) e, ao falecer deste mundo, permaneceu no reino dos seres sem percepção por quinhentos grandes éons, renascendo novamente aqui. Não vendo a causa para o surgimento e para a cessação de sua percepção, ele disse: 'Sem causa, sem condição'.

---

ทุติโย นํ นิเสเธตฺวา มิคสิงฺคตาปสสฺส อสญฺญกภาวํ คเหตฺวา – ‘‘อุเปติปิ อเปติปี’’ติ อาห. มิคสิงฺคตาปโส กิร อตฺตนฺตโป โฆรตโป ปรมธิตินฺทฺริโย อโหสิ. ตสฺส สีลเตเชน สกฺกวิมานํ อุณฺหํ อโหสิ. สกฺโก เทวราชา ‘‘สกฺกฏฺฐานํ นุ โข ตาปโส ปตฺเถตี’’ติ อลมฺพุสํ นาม เทวกญฺญํ – ‘ตาปสสฺส ตปํ ภินฺทิตฺวา เอหี’ติ เปเสสิ. สา ตตฺถ คตา. ตาปโส ปฐมทิวเส ตํ ทิสฺวาว ปลายิตฺวา ปณฺณสาลํ ปาวิสิ. ทุติยทิวเส กามจฺฉนฺทนีวรเณน ภคฺโค ตํ หตฺเถ อคฺคเหสิ, โส เตน ทิพฺพผสฺเสน ผุฏฺโฐ วิสญฺญี หุตฺวา ติณฺณํ สํวจฺฉรานํ อจฺจเยน สญฺญํ ปฏิลภิ. ตํ โส ทิฏฺฐิคติโก – ‘‘ติณฺณํ สํวจฺฉรานํ อจฺจเยน นิโรธา วุฏฺฐิโต’’ติ มญฺญมาโน เอวมาห.

O segundo, refutando-o e tomando como base o estado de não percepção do asceta Migasiṅga, disse: 'Ela vem e vai'. Dizem que o asceta Migasiṅga praticava a autoflagelação, realizava severas austeridades e possuía sentidos extremamente controlados. Pelo poder de sua virtude, a morada de Sakka tornou-se quente. Sakka, o rei dos deuses, pensando: 'Será que o asceta deseja a posição de Sakka?', enviou a donzela celestial chamada Alambusā, dizendo: 'Vá, quebre a austeridade do asceta e retorne'. Ela foi até lá. No primeiro dia, o asceta, assim que a viu, fugiu e entrou em sua cabana de folhas. No segundo dia, vencido pelo obstáculo do desejo sensual, segurou-a pela mão. Tocado por aquele toque divino, ele ficou inconsciente e, após o transcurso de três anos, recuperou a percepção. Aquele indivíduo de visões incorretas, pensando: 'Após o transcurso de três anos, ele emergiu da cessação', disse isso.

---

ตติโย นํ นิเสเธตฺวา อาถพฺพณปโยคํ สนฺธาย ‘‘อุปกฑฺฒนฺติปิ อปกฑฺฒนฺติปี’’ติ อาห. อาถพฺพณิกา กิร อาถพฺพณํ ปโยเชตฺวา สตฺตํ สีสจฺฉินฺนํ วิย หตฺถจฺฉินฺนํ วิย มตํ วิย จ กตฺวา ทสฺเสนฺติ. ตสฺส ปุน ปากติกภาวํ ทิสฺวา โส ทิฏฺฐิคติโก – ‘‘นิโรธา วุฏฺฐิโต อย’’นฺติ มญฺญมาโน เอวมาห.

O terceiro, refutando-o e referindo-se à prática da magia Atharvaṇa, disse: 'Elas são atraídas e repelidas'. Pois dizem que os praticantes da magia Atharvaṇa, aplicando o conhecimento do Atharvaṇa, fazem com que um ser apareça como se tivesse a cabeça decepada, a mão decepada ou como se estivesse morto. Ao ver esse ser retornar ao seu estado normal, aquele indivíduo de visões incorretas, pensando: 'Este emergiu da cessação', disse isso.

---

จตุตฺโถ นํ นิเสเธตฺวา ยกฺขทาสีนํ มทนิทฺทํ สนฺธาย ‘‘สนฺติ หิ โภ เทวตา’’ติอาทิมาห. ยกฺขทาสิโย กิร สพฺพรตฺตึ เทวตูปหารํ กุรุมานา นจฺจิตฺวา คายิตฺวา อรุโณทเย เอกํ สุราปาตึ ปิวิตฺวา [Pg.305] ปริวตฺติตฺวา สุปิตฺวา ทิวา วุฏฺฐหนฺติ. ตํ ทิสฺวา โส ทิฏฺฐิคติโก – ‘‘สุตฺตกาเล นิโรธํ สมาปนฺนา, ปพุทฺธกาเล นิโรธา วุฏฺฐิตา’’ติ มญฺญมาโน เอวมาห.

O quarto, refutando-o e referindo-se ao sono embriagado das servas yakkha, disse: 'Pois existem, senhores, divindades...', e assim por diante. Pois dizem que as servas yakkha, realizando oferendas às divindades durante toda a noite, dançando e cantando, bebem uma tigela de bebida alcoólica ao amanhecer, rolam no chão, dormem e acordam tarde do dia. Ao ver isso, aquele indivíduo de visões incorretas, pensando: 'No momento do sono entraram em cessação, e no momento do despertar emergiram da cessação', disse isso.

---

อยํ ปน โปฏฺฐปาโท ปริพฺพาชโก ปณฺฑิตชาติโก. เตนสฺส ตํ กถํ สุตฺวา วิปฺปฏิสาโร อุปฺปชฺชิ. ‘‘อิเมสํ กถา เอฬมูคกถา วิย จตฺตาโร หิ นิโรเธ เอเต ปญฺญเปนฺติ, อิมินา จ นิโรเธน นาม เอเกน ภวิตพฺพํ, น พหุนา. เตนาปิ เอเกน อญฺเญเนว ภวิตพฺพํ, โส ปน อญฺเญน ญาตุํ น สกฺกา อญฺญตฺร สพฺพญฺญุนา. สเจ ภควา อิธ อภวิสฺส ‘อยํ นิโรโธ อยํ น นิโรโธ’ติ ทีปสหสฺสํ วิย อุชฺชาเลตฺวา อชฺชเมว ปากฏํ อกริสฺสา’’ติ ทสพลญฺเญว อนุสฺสริ. ตสฺมา ‘‘ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อโห นูนาติ อนุสฺสรณตฺเถ นิปาตทฺวยํ, เตน ตสฺส ภควนฺตํ อนุสฺสรนฺตสฺส เอตทโหสิ ‘‘อโห นูน ภควา อโห นูน สุคโต’’ติ. โย อิเมสนฺติ โย เอเตสํ นิโรธธมฺมานํ สุกุสโล นิปุโณ เฉโก, โส ภควา อโห นูน กเถยฺย, สุคโต อโห นูน กเถยฺยาติ อยเมตฺถ อธิปฺปาโย. ปกตญฺญูติ จิณฺณวสิตาย ปกตึ สภาวํ ชานาตีติ ปกตญฺญู. กถํ นุ โขติ อิทํ ปริพฺพาชโก ‘‘มยํ ภควา น ชานาม, ตุมฺเห ชานาถ, กเถถ โน’’ติ อายาจนฺโต วทติ. อถ ภควา กเถนฺโต ‘‘ตตฺร โปฏฺฐปาทา’’ติอาทิมาห.

Mas este andarilho Poṭṭhapāda era de natureza sábia. Por isso, ao ouvir aquela conversa, surgiu nele um descontentamento. Ele pensou: 'A conversa dessas pessoas é como a conversa de tolos e mudos. Eles declaram quatro tipos de cessação, mas esta cessação deve ser de um único tipo, não de muitos. E mesmo esse único tipo deve ser totalmente diferente do que eles dizem. No entanto, isso não pode ser conhecido por mais ninguém além do Onisciente. Se o Abençoado estivesse aqui, ele tornaria isso claro hoje mesmo, como se acendesse mil lâmpadas, dizendo: 'isto é cessação, isto não é cessação'. Assim, ele se lembrou apenas do Possuidor das Dez Forças. Por isso, ele disse: 'Para mim, Senhor', e assim por diante. Ali, 'aho nūna' é uma dupla de partículas no sentido de recordação; por isso, ao recordar-se do Abençoado, ocorreu-lhe o seguinte pensamento: 'Oh, se ao menos o Abençoado, oh, se ao menos o Sugata estivesse aqui!'. 'Yo imesaṃ' significa: 'Aquele que é extremamente habilidoso, sutil e perito nestes ensinamentos sobre a cessação, que o Abençoado, oh, se ao menos ele ensinasse! Que o Sugata, oh, se ao menos ele ensinasse!' — este é o significado aqui. 'Pakataññū' (conhecedor da natureza real) significa que, devido ao seu domínio praticado, ele conhece a natureza original, a realidade das coisas; por isso é chamado de 'pakataññū'. 'Kathaṃ nu kho' (Como seria...?) é dito pelo andarilho como uma súplica: 'Nós, Senhor, não sabemos; vós sabeis, por favor, ensina-nos'. Então o Abençoado, desejando ensinar, disse: 'Ali, Poṭṭhapāda', e assim por diante.

---

อเหตุกสญฺญุปฺปาทนิโรธกถาวณฺณนา

Explicação da Conversa sobre o Surgimento e a Cessação da Percepção sem Causa

---

๔๑๒. ตตฺถ ตตฺราติ เตสุ สมณพฺราหฺมเณสุ. อาทิโตว เตสํ อปรทฺธนฺติ เตสํ อาทิมฺหิเยว วิรทฺธํ, ฆรมชฺเฌเยว ปกฺขลิตาติ ทีเปติ. สเหตู สปฺปจฺจยาติ เอตฺถ เหตุปิ ปจฺจโยปิ การณสฺเสว นามํ, สการณาติ อตฺโถ. ตํ ปน การณํ ทสฺเสนฺโต ‘‘สิกฺขา เอกา’’ติ อาห. ตตฺถ สิกฺขา เอกา สญฺญา อุปฺปชฺชนฺตีติ สิกฺขาย เอกจฺจา สญฺญา ชายนฺตีติ อตฺโถ.

412. Ali, 'tatrā' (ali) significa entre aqueles ascetas e brâmanes. 'Āditova tesaṃ aparaddhaṃ' (desde o início eles erraram) significa que eles falharam logo no começo; mostra que eles tropeçaram logo no meio da casa. Em 'sahetū sappaccayā' (com causa e com condição), tanto 'hetu' quanto 'paccaya' são nomes para causa; significa 'com causa'. Mostrando essa causa, ele disse: 'um treinamento...'. Ali, 'sikkhā ekā saññā uppajjanti' (por meio de um treinamento, as percepções surgem) significa que, por meio do treinamento, certas percepções surgem.

---

๔๑๓. กา จ สิกฺขาติ ภควา อโวจาติ กตมา จ สา สิกฺขาติ ภควา วิตฺถาเรตุกมฺยตาปุจฺฉาวเสน อโวจ. อถ ยสฺมา อธิสีลสิกฺขา อธิจิตฺตสิกฺขา อธิปญฺญาสิกฺขาติ ติสฺโส สิกฺขา โหนฺติ. ตสฺมา ตา ทสฺเสนฺโต ภควา สญฺญาย สเหตุกํ อุปฺปาทนิโรธํ ทีเปตุํ พุทฺธุปฺปาทโต ปภุติ ตนฺติธมฺมํ ฐเปนฺโต ‘‘อิธ โปฏฺฐปาท, ตถาคโต โลเก’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อธิสีลสิกฺขา [Pg.306] อธิจิตฺตสิกฺขาติ ทฺเว เอว สิกฺขา สรูเปน อาคตา, ตติยา ปน ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โข โปฏฺฐปาท มยา เอกํสิโก ธมฺโม เทสิโต’’ติ เอตฺถ สมฺมาทิฏฺฐิสมฺมาสงฺกปฺปวเสน ปริยาปนฺนตฺตา อาคตาติ เวทิตพฺพา. กามสญฺญาติ ปญฺจกามคุณิกราโคปิ อสมุปฺปนฺนกามจาโรปิ. ตตฺถ ปญฺจกามคุณิกราโค อนาคามิมคฺเคน สมุคฺฆาตํ คจฺฉติ, อสมุปฺปนฺนกามจาโร ปน อิมสฺมึ ฐาเน วฏฺฏติ. ตสฺมา ตสฺส ยา ปุริมา กามสญฺญาติ ตสฺส ปฐมชฺฌานสมงฺคิโน ยา ปุพฺเพ อุปฺปนฺนปุพฺพาย กามสญฺญาย สทิสตฺตา ปุริมา กามสญฺญาติ วุจฺเจยฺย, สา นิรุชฺฌติ, อนุปฺปนฺนาว นุปฺปชฺชตีติ อตฺโถ.

413. 'E qual é o treinamento? — disse o Abençoado' significa: 'Qual é esse treinamento?'. O Abençoado disse isso por meio de uma pergunta motivada pelo desejo de detalhar. Ora, visto que existem três treinamentos: o treinamento em virtude superior (adhisīlasikkhā), o treinamento em mente superior (adhicittasikkhā) e o treinamento em sabedoria superior (adhipaññāsikkhā). Portanto, mostrando-os, para esclarecer o surgimento e a cessação causais da percepção, estabelecendo o texto canônico a partir do surgimento de um Buda, o Abençoado disse: 'Aqui, Poṭṭhapāda, um Tathāgata surge no mundo', e assim por diante. Ali, apenas dois treinamentos aparecem explicitamente: o treinamento em virtude superior e o treinamento em mente superior. O terceiro, no entanto, deve ser entendido como incluído por meio do correto entendimento e do correto pensamento na passagem: 'Este é o caminho que conduz à cessação do sofrimento; de fato, Poṭṭhapāda, por mim o ensinamento definitivo foi ensinado'. 'Kāmasaññā' (percepção sensual) refere-se tanto à cobiça pelos cinco fios de prazeres sensuais quanto a qualquer movimento de pensamento sensual ainda não surgido. Entre esses dois, a cobiça pelos cinco fios de prazeres sensuais é completamente erradicada pelo caminho do não retorno (anāgāmimagga), mas o pensamento sensual não surgido é o que se aplica neste contexto. Portanto, 'tassa yā purimā kāmasaññā' (sua percepção sensual anterior) refere-se àquele que possui o primeiro jhana; por ser semelhante à percepção sensual que havia surgido anteriormente, é chamada de 'percepção sensual anterior'. Esta cessa e, permanecendo não surgida, não volta a surgir — este é o significado.

---

วิเวกชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญีเยว ตสฺมึ สมเย โหตีติ ตสฺมึ ปฐมชฺฌานสมเย วิเวกชปีติสุขสงฺขาตา สุขุมสญฺญา สจฺจา โหติ, ภูตา โหตีติ อตฺโถ. อถ วา กามจฺฉนฺทาทิโอฬาริกงฺคปฺปหานวเสน สุขุมา จ สา ภูตตาย สจฺจา จ สญฺญาติ สุขุมสจฺจสญฺญา, วิเวกเชหิ ปีติสุเขหิ สมฺปยุตฺตา สุขุมสจฺจสญฺญาติ วิเวกชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญา สา อสฺส อตฺถีติ วิเวกชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญีติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. เอส นโย สพฺพตฺถ. เอวมฺปิ สิกฺขาติ เอตฺถ ยสฺมา ปฐมชฺฌานํ สมาปชฺชนฺโต อธิฏฺฐหนฺโต, วุฏฺฐหนฺโต จ สิกฺขติ, ตสฺมา ตํ เอวํ สิกฺขิตพฺพโต สิกฺขาติ วุจฺจติ. เตนปิ สิกฺขาสงฺขาเตน ปฐมชฺฌาเนน เอวํ เอกา วิเวกชปีติสุขสุขุมสจฺจสญฺญา อุปฺปชฺชติ. เอวํ เอกา กามสญฺญา นิรุชฺฌตีติ อตฺโถ. อยํ สิกฺขาติ ภควา อโวจาติ อยํ ปฐมชฺฌานสงฺขาตา เอกา สิกฺขาติ, ภควา อาห. เอเตนุปาเยน สพฺพตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

O significado de 'naquele momento, ele é apenas alguém que possui a percepção sutil e verdadeira do arrebatamento e da felicidade nascidos do isolamento' é: naquele momento do primeiro jhana, a percepção sutil, caracterizada pelo arrebatamento e felicidade nascidos do isolamento, é verdadeira, isto é, real. Ou então: devido ao abandono dos fatores grosseiros, como o desejo sensual, ela é sutil e, por ser real, é verdadeira; assim, é a 'percepção sutil e verdadeira'. Associada ao arrebatamento e à felicidade nascidos do isolamento, é a 'percepção sutil e verdadeira associada ao arrebatamento e à felicidade nascidos do isolamento'. Aquele que possui essa percepção é chamado de 'alguém que possui a percepção sutil e verdadeira do arrebatamento e da felicidade nascidos do isolamento'. Assim deve ser compreendido o significado aqui. Este método se aplica a todos os casos. Quanto a 'assim também ele treina': visto que aquele que entra, permanece e emerge do primeiro jhana está treinando, por ser algo a ser treinado dessa maneira, é chamado de 'treinamento'. Por meio desse primeiro jhana, denominado treinamento, surge uma percepção sutil e verdadeira do arrebatamento e da felicidade nascidos do isolamento. E, assim, cessa uma percepção sensual. Este é o significado. 'Este é o treinamento, disse o Abençoado': o Abençoado disse que este primeiro jhana é um tipo de treinamento. Por este método, o significado deve ser compreendido em todos os casos.

---

ยสฺมา ปน อฏฺฐมสมาปตฺติยา องฺคโต สมฺมสนํ พุทฺธานํเยว โหติ, สาวเกสุ สาริปุตฺตสทิสานมฺปิ นตฺถิ, กลาปโต สมฺมสนํเยว ปน สาวกานํ โหติ, อิทญฺจ ‘‘สญฺญา สญฺญา’’ติ, เอวํ องฺคโต สมฺมสนํ อุทฺธฏํ. ตสฺมา [Pg.307] อากิญฺจญฺญายตนปรมํเยว สญฺญํ ทสฺเสตฺวา ปุน ตเทว สญฺญคฺคนฺติ ทสฺเสตุํ ‘‘ยโต โข โปฏฺฐปาท…เป… สญฺญคฺคํ ผุสตี’’ติ อาห.

Pois, visto que a investigação detalhada da oitava realização meditativa pertence apenas aos Budas, não sendo possível mesmo para discípulos como Sāriputta — para os discípulos, há apenas a investigação em grupo —, e aqui esta investigação detalhada é exposta como 'percepção, percepção'. Portanto, tendo mostrado a percepção que tem a esfera do nada como o seu limite máximo, para mostrar novamente essa mesma percepção como o topo das percepções, Ele disse: 'Quando, Poṭṭhapāda... ele alcança o topo das percepções'.

---

๔๑๔. ตตฺถ ยโต โข โปฏฺฐปาท ภิกฺขูติ โย นาม โปฏฺฐปาท ภิกฺขุ. อิธ สกสญฺญี โหตีติ อิธ สาสเน สกสญฺญี โหติ, อยเมว วา ปาโฐ, อตฺตโน ปฐมชฺฌานสญฺญาย สญฺญวา โหตีติ อตฺโถ. โส ตโต อมุตฺร ตโต อมุตฺราติ โส ภิกฺขุ ตโต ปฐมชฺฌานโต อมุตฺร ทุติยชฺฌาเน, ตโตปิ อมุตฺร ตติยชฺฌาเนติ เอวํ ตาย ตาย ฌานสญฺญาย สกสญฺญี สกสญฺญี หุตฺวา อนุปุพฺเพน สญฺญคฺคํ ผุสติ. สญฺญคฺคนฺติ อากิญฺจญฺญายตนํ วุจฺจติ. กสฺมา? โลกิยานํ กิจฺจการกสมาปตฺตีนํ อคฺคตฺตา. อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติยญฺหิ ฐตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตนมฺปิ นิโรธมฺปิ สมาปชฺชนฺติ. อิติ สา โลกิยานํ กิจฺจการกสมาปตฺตีนํ อคฺคตฺตา สญฺญคฺคนฺติ วุจฺจติ, ตํ ผุสติ ปาปุณาตีติ อตฺโถ.

414. Aqui, 'quando, Poṭṭhapāda, um monge' refere-se a qualquer monge, Poṭṭhapāda. 'Aqui ele possui a sua própria percepção' significa que, nesta Dispensação, ele possui a sua própria percepção; ou, de acordo com outra leitura, significa que ele possui percepção por meio de sua própria percepção do primeiro jhana. 'Ele, dali para acolá, dali para acolá' significa que aquele monge, daquele primeiro jhana para o segundo jhana acolá, e dali para o terceiro jhana acolá, possuindo assim a sua própria percepção através de cada uma dessas percepções de jhana, alcança gradualmente o topo das percepções. A esfera do nada é chamada de 'topo das percepções'. Por quê? Por ser a mais excelente entre as realizações mundanas que realizam funções. Pois, estabelecendo-se na realização da esfera do nada, eles entram tanto na esfera da nem-percepção-nem-não-percepção quanto na cessação. Assim, por ser a mais excelente entre as realizações mundanas funcionais, ela é chamada de 'topo das percepções'. 'Ele a toca' significa que ele a alcança.

---

อิทานิ อภิสญฺญานิโรธํ ทสฺเสตุํ ‘‘ตสฺส สญฺญคฺเค ฐิตสฺสา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ เจเตยฺยํ, อภิสงฺขเรยฺยนฺติ ปททฺวเย จ ฌานํ สมาปชฺชนฺโต เจเตติ นาม, ปุนปฺปุนํ กปฺเปตีติ อตฺโถ. อุปริสมาปตฺติอตฺถาย นิกนฺตึ กุรุมาโน อภิสงฺขโรติ นาม. อิมา จ เม สญฺญา นิรุชฺเฌยฺยุนฺติ อิมา อากิญฺจญฺญายตนสญฺญา นิรุชฺเฌยฺยุํ. อญฺญา จ โอฬาริกาติ อญฺญา จ โอฬาริกา ภวงฺคสญฺญา อุปฺปชฺเชยฺยุํ. โส น เจว เจเตติ น อภิสงฺขโรตีติ เอตฺถ กามํ เจส เจเตนฺโตว น เจเตติ, อภิสงฺขโรนฺโตว นาภิสงฺขโรติ. อิมสฺส ภิกฺขุโน อากิญฺจญฺญายตนโต วุฏฺฐาย เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิตฺวา ‘‘เอกํ ทฺเว จิตฺตวาเร ฐสฺสามี’’ติ อาโภคสมนฺนาหาโร นตฺถิ. อุปรินิโรธสมาปตฺตตฺถาย เอว ปน อาโภคสมนฺนาหาโร อตฺถิ, สฺวายมตฺโถ ปุตฺตฆราจิกฺขเณน ทีเปตพฺโพ.

Agora, para mostrar a cessação da percepção superior, Ele disse: 'Para aquele que está estabelecido no topo das percepções...', e assim por diante. Nesse trecho, quanto às duas palavras 'eu pensaria, eu planejaria': aquele que entra em jhana 'pensa', o que significa que ele planeja repetidamente. Aquele que, visando a uma realização superior, gera desejo, 'planeja'. 'E que estas minhas percepções cessem' significa: que estas percepções da esfera do nada cessem. 'E outras percepções grosseiras' significa: que outras percepções grosseiras do fluxo do ser surjam. Em 'ele nem pensa nem planeja', embora ele certamente esteja pensando, diz-se que ele 'não pensa'; embora esteja planejando, diz-se que ele 'não planeja'. Para este monge, ao emergir da esfera do nada e entrar na esfera da nem-percepção-nem-não-percepção, não há a atenção direcionada de pensar: 'Permanecerei por um ou dois momentos mentais'. No entanto, há a atenção direcionada apenas com o propósito de alcançar a realização superior da cessação. Este significado deve ser ilustrado pela explicação sobre a casa do filho.

---

ปิตุฆรมชฺเฌน กิร คนฺตฺวา ปจฺฉาภาเค ปุตฺตสฺส ฆรํ โหติ, ตโต ปณีตํ โภชนํ อาทาย อาสนสาลํ อาคตํ ทหรํ เถโร – ‘‘มนาโป ปิณฺฑปาโต กุโต อาภโต’’ติ ปุจฺฉิ. โส ‘‘อสุกสฺส ฆรโต’’ติ ลทฺธฆรเมว อาจิกฺขิ. เยน ปนสฺส ปิตุฆรมชฺเฌน คโตปิ อาคโตปิ [Pg.308] ตตฺถ อาโภโคปิ นตฺถิ. ตตฺถ อาสนสาลา วิย อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติ ทฏฺฐพฺพา, ปิตุเคหํ วิย เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติ, ปุตฺตเคหํ วิย นิโรธสมาปตฺติ, อาสนสาลาย ฐตฺวา ปิตุฆรํ อมนสิกริตฺวา ปุตฺตฆราจิกฺขณํ วิย อากิญฺจญฺญายตนโต วุฏฺฐาย เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปชฺชิตฺวา ‘‘เอกํ ทฺเว จิตฺตวาเร ฐสฺสามี’’ติ ปิตุฆรํ อมนสิกริตฺวาว อุปรินิโรธสมาปตฺตตฺถาย มนสิกาโร, เอวเมส เจเตนฺโตว น เจเตติ, อภิสงฺขโรนฺโตว นาภิสงฺขโรติ. ตา เจว สญฺญาติ ตา ฌานสญฺญา นิรุชฺฌนฺติ. อญฺญา จาติ อญฺญา จ โอฬาริกา ภวงฺคสญฺญา นุปฺปชฺชนฺติ. โส นิโรธํ ผุสตีติ โส เอวํ ปฏิปนฺโน ภิกฺขุ สญฺญาเวทยิตนิโรธํ ผุสติ วินฺทติ ปฏิลภติ.

Diz-se que, passando pelo meio do quintal da casa do pai, nos fundos fica a casa do filho. Um monge jovem, tendo pegado uma comida excelente dali, chegou ao refeitório. O ancião perguntou-lhe: 'De onde foi trazida esta excelente esmola de comida?'. Ele respondeu: 'Da casa de fulano', indicando apenas a casa onde obteve a comida. No entanto, embora ele tenha ido e voltado passando pelo meio da casa do pai, ele não prestou atenção a ela. Aqui, a realização da esfera do nada deve ser vista como o refeitório; a realização da esfera da nem-percepção-nem-não-percepção, como a casa do pai; e a realização da cessação, como a casa do filho. Assim como o jovem monge, estando no refeitório, sem prestar atenção à casa do pai, indicou a casa do filho, da mesma forma, ao emergir da esfera do nada e entrar na esfera da nem-percepção-nem-não-percepção, sem prestar atenção a esta última pensando 'permanecerei por um ou dois momentos mentais', há a atenção voltada apenas para o propósito de alcançar a realização superior da cessação. Assim, embora ele esteja pensando, diz-se que ele não pensa; embora esteja planejando, diz-se que não planeja. 'Aquelas mesmas percepções' significa que aquelas percepções de jhana cessam. 'E outras' significa que outras percepções grosseiras do fluxo do ser não surgem. 'Ele alcança a cessação' significa que o monge que pratica dessa maneira alcança, experimenta e obtém a cessação da percepção e da sensação.

---

อนุปุพฺพาภิสญฺญานิโรธสมฺปชานสมาปตฺตินฺติ เอตฺถ อภีติ อุปสคฺคมตฺตํ, สมฺปชานปทํ นิโรธปเทน อนฺตริกํ กตฺวา วุตฺตํ. อนุปฏิปาฏิยา สมฺปชานสญฺญานิโรธสมาปตฺตีติ อยํ ปเนตฺถตฺโถ. ตตฺราปิ สมฺปชานสญฺญานิโรธสมาปตฺตีติ สมฺปชานนฺตสฺส อนฺเต สญฺญา นิโรธสมาปตฺติ สมฺปชานนฺตสฺส วา ปณฺฑิตสฺส ภิกฺขุโน สญฺญานิโรธสมาปตฺตีติ อยํ วิเสสตฺโถ.

Em 'a realização da cessação gradual da percepção superior com plena consciência', o prefixo 'abhi' é apenas um ornamento verbal. O termo 'com plena consciência' foi enunciado pelo Abençoado de forma intercalada com o termo 'cessação'. O significado aqui é: a realização da cessação da percepção com plena consciência ocorre de forma gradual. Mesmo nessa ordem de palavras, 'a realização da cessação da percepção com plena consciência' significa que, ao final da prática daquele que compreende claramente, ocorre a realização da cessação da percepção; ou significa a realização da cessação da percepção do monge sábio que compreende claramente. Este é o significado específico.

---

อิทานิ อิธ ฐตฺวา นิโรธสมาปตฺติกถา กเถตพฺพา. สา ปเนสา สพฺพากาเรน วิสุทฺธิมคฺเค ปญฺญาภาวนานิสํสาธิกาเร กถิตา, ตสฺมา ตตฺถ กถิตโตว คเหตพฺพา.

Agora, detendo-se aqui, deve-se expor a explicação sobre a realização da cessação. No entanto, ela foi explicada em todos os seus aspectos por mim no Visuddhimagga, no capítulo sobre os benefícios do desenvolvimento da sabedoria. Portanto, deve ser obtida a partir do que foi dito lá.

---

เอวํ ภควา โปฏฺฐปาทสฺส ปริพฺพาชกสฺส นิโรธกถํ กเถตฺวา – อถ นํ ตาทิสาย กถาย อญฺญตฺถ อภาวํ ปฏิชานาเปตุํ ‘‘ตํ กึ มญฺญสี’’ติอาทิมาห. ปริพฺพาชโกปิ ‘‘ภควา อชฺช ตุมฺหากํ กถํ ฐเปตฺวา น มยา เอวรูปา กถา สุตปุพฺพา’’ติ ปฏิชานนฺโต, ‘‘โน เหตํ ภนฺเต’’ติ วตฺวา ปุน สกฺกจฺจํ ภควโต กถาย อุคฺคหิตภาวํ ทสฺเสนฺโต ‘‘เอวํ โข อหํ ภนฺเต’’ติอาทิมาห. อถสฺส ภควา ‘‘สุอุคฺคหิตํ ตยา’’ติ อนุชานนฺโต ‘‘เอวํ โปฏฺฐปาทา’’ติ อาห.

Tendo o Abençoado exposto a explicação sobre a cessação ao asceta errante Poṭṭhapāda, a fim de fazê-lo admitir a inexistência de tal ensinamento fora de Sua Dispensação, Ele disse: 'O que você acha disso?', e assim por diante. O asceta errante também, querendo admitir: 'Senhor, excetuando o Vosso discurso de hoje, nunca antes ouvi um discurso como este', disse: 'Não, Senhor'. E então, para demonstrar que havia aprendido e compreendido respeitosamente o discurso do Abençoado, disse: 'Assim eu compreendo, Senhor', e assim por diante. Então, o Abençoado, confirming que ele havia compreendido bem, dizendo 'Foi bem compreendido por você', disse: 'Assim é, Poṭṭhapāda'.

---

๔๑๕. อถ ปริพฺพาชโก ‘‘ภควตา ‘อากิญฺจญฺญายตนํ สญฺญคฺค’นฺติ วุตฺตํ. เอตเทว นุ โข สญฺญคฺคํ, อุทาหุ อวเสสสมาปตฺตีสุปิ สญฺญคฺคํ อตฺถี’’ติ จินฺเตตฺวา ตมตฺถํ ปุจฺฉนฺโต ‘‘เอกญฺเญว นุ โข’’ติอาทิมาห. ภควาปิสฺส วิสฺสชฺเชสิ. ตตฺถ ปุถูปีติ พหูนิปิ. ยถา ยถา โข, โปฏฺฐปาท, นิโรธํ [Pg.309] ผุสตีติ ปถวีกสิณาทีสุ เยน เยน กสิเณน, ปฐมชฺฌานาทีนํ วา เยน เยน ฌาเนน. อิทํ วุตฺตํ โหติ – สเจ หิ ปถวีกสิเณน กรณภูเตน ปถวีกสิณสมาปตฺตึ เอกวารํ สมาปชฺชนฺโต ปุริมสญฺญานิโรธํ ผุสติ เอกํ สญฺญคฺคํ, อถ ทฺเว วาเร, ตโย วาเร, วารสตํ, วารสหสฺสํ, วารสตสหสฺสํ วา สมาปชฺชนฺโต ปุริมสญฺญานิโรธํ ผุสติ, สตสหสฺสํ, สญฺญคฺคานิ. เอส นโย เสสกสิเณสุ. ฌาเนสุปิ สเจ ปฐมชฺฌาเนน กรณภูเตน เอกวารํ ปุริมสญฺญานิโรธํ ผุสติ เอกํ สญฺญคฺคํ. อถ ทฺเว วาเร, ตโย วาเร, วารสตํ, วารสหสฺสํ, วารสตสหสฺสํ วา ปุริมสญฺญานิโรธํ ผุสติ, สตสหสฺสํ สญฺญคฺคานิ. เอส นโย เสสชฺฌานสมาปตฺตีสุปิ. อิติ เอกวารํ สมาปชฺชนวเสน วา สพฺพมฺปิ สญฺชานนลกฺขเณน สงฺคเหตฺวา วา เอกํ สญฺญคฺคํ โหติ, อปราปรํ สมาปชฺชนวเสน พหูนิ.

415. Então, o asceta errante pensou: 'O Abençoado disse que a esfera do nada é o topo das percepções. Será apenas esta o topo das percepções, ou haverá também um topo das percepções nas demais realizações meditativas?'. Querendo perguntar sobre esse assunto, ele disse: 'Existe apenas um único topo das percepções...?', e assim por diante. O Abençoado também lhe respondeu. Nesse trecho, 'muitos também' significa numerosos. 'Da maneira como, Poṭṭhapāda, ele alcança a cessação' refere-se a qualquer kasina entre o kasina de terra, etc., ou a qualquer jhana entre o primeiro jhana, etc. Isto é o que se quer dizer: se, por meio do kasina de terra como instrumento, ao entrar uma vez na realização do kasina de terra, ele alcança a cessação da percepção anterior, há um único topo das percepções. Se ele entra duas vezes, três vezes, cem vezes, mil vezes ou cem mil vezes e alcança a cessação da percepção anterior, há cem mil topos de percepções. Este mesmo método se aplica aos demais kasinas. Também nos jhanas, se, por meio do primeiro jhana como instrumento, ao entrar uma vez, ele alcança a cessação da percepção anterior, há um único topo das percepções. Se ele entra duas vezes, três vezes, cem vezes, mil vezes ou cem mil vezes e alcança a cessação da percepção anterior, há cem mil topos de percepções. Este mesmo método se aplica às demais realizações de jhana. Assim, seja por meio de uma única entrada, ou agrupando todas as percepções sob a característica de perceber, há um único topo das percepções; mas, por meio de entradas repetidas, há muitos.

---

๔๑๖. สญฺญา นุ โข, ภนฺเตติ ภนฺเต นิโรธสมาปชฺชนกสฺส ภิกฺขุโน ‘‘สญฺญา นุ โข ปฐมํ อุปฺปชฺชตี’’ติ ปุจฺฉติ. ตสฺส ภควา ‘‘สญฺญา โข, โปฏฺฐปาทา’’ติ พฺยากาสิ. ตตฺถ สญฺญาติ ฌานสญฺญา. ญาณนฺติ วิปสฺสนาญาณํ. อปโร นโย, สญฺญาติ วิปสฺสนา สญฺญา. ญาณนฺติ มคฺคญาณํ. อปโร นโย, สญฺญาติ มคฺคสญฺญา. ญาณนฺติ ผลญาณํ. ติปิฏกมหาสิวตฺเถโร ปนาห –

416. 'Senhor, a percepção surge primeiro...?' — ele pergunta se a percepção surge primeiro para o monge que entra na realização da cessação. O Abençoado respondeu-lhe: 'A percepção surge primeiro, Poṭṭhapāda'. Nesse trecho, 'percepção' refere-se à percepção de jhana. 'Conhecimento' refere-se ao conhecimento de vipassana. Outro método: 'percepção' é a percepção de vipassana; 'conhecimento' é o conhecimento do caminho. Outro método: 'percepção' é a percepção do caminho; 'conhecimento' é o conhecimento do fruto. No entanto, o Ancião Tipiṭaka Mahāsiva disse:

---

กึ อิเม ภิกฺขู ภณนฺติ, โปฏฺฐปาโท เหฏฺฐา ภควนฺตํ นิโรธํ ปุจฺฉิ. อิทานิ นิโรธา วุฏฺฐานํ ปุจฺฉนฺโต ‘‘ภควา นิโรธา วุฏฺฐหนฺตสฺส กึ ปฐมํ อรหตฺตผลสญฺญา อุปฺปชฺชติ, อุทาหุ ปจฺจเวกฺขณญาณ’’นฺติ วทติ. อถสฺส ภควา ยสฺมา ผลสญฺญา ปฐมํ อุปฺปชฺชติ, ปจฺฉา ปจฺจเวกฺขณญาณํ. ตสฺมา ‘‘สญฺญา โข โปฏฺฐปาทา’’ติ อาห. ตตฺถ สญฺญุปฺปาทาติ อรหตฺตผลสญฺญาย อุปฺปาทา, ปจฺฉา ‘‘อิทํ อรหตฺตผล’’นฺติ เอวํ ปจฺจเวกฺขณญาณุปฺปาโท โหติ. อิทปฺปจฺจยา กิร เมติ ผลสมาธิสญฺญาปจฺจยา กิร มยฺหํ ปจฺจเวกฺขณญาณํ อุปฺปนฺนนฺติ.

'O que dizem estes monges? Poṭṭhapāda, anteriormente, perguntou ao Abençoado sobre a cessação. Agora, querendo perguntar sobre a emersão da cessação, ele diz: "Senhor, para aquele que emerge da cessação, surge primeiro a percepção do fruto do arahantado ou o conhecimento de revisão?".' Então, visto que a percepção do fruto surge primeiro e, depois, o conhecimento de revisão, o Abençoado disse-lhe: 'A percepção surge primeiro, Poṭṭhapāda'. Nesse trecho, 'devido ao surgimento da percepção' significa devido ao surgimento da percepção do fruto do arahantado; depois, ocorre o surgimento do conhecimento de revisão na forma de 'este é o fruto do arahantado'. 'Diz-se que devido a esta condição para mim' significa: 'Diz-se que, devido à condição da percepção da concentração do fruto, surgiu em mim o conhecimento de revisão'.

---

สญฺญาอตฺตกถาวณฺณนา

A Explicação do Comentário sobre a Percepção

---

๔๑๗. อิทานิ ปริพฺพาชโก ยถา นาม คามสูกโร คนฺโธทเกน นฺหาเปตฺวา คนฺเธหิ อนุลิมฺปิตฺวา มาลาทามํ ปิฬนฺธิตฺวา สิริสยเน อาโรปิโตปิ [Pg.310] สุขํ น วินฺทติ, เวเคน คูถฏฺฐานเมว คนฺตฺวา สุขํ วินฺทติ. เอวเมว ภควตา สณฺหสุขุมติลกฺขณพฺภาหตาย เทสนาย นฺหาปิตวิลิตฺตมณฺฑิโตปิ นิโรธกถาสิริสยนํ อาโรปิโตปิ ตตฺถ สุขํ น วินฺทนฺโต คูถฏฺฐานสทิสํ อตฺตโน ลทฺธึ คเหตฺวา ตเมว ปุจฺฉนฺโต ‘‘สญฺญา นุ โข, ภนฺเต, ปุริสสฺส อตฺตา’’ติอาทิมาห. อถสฺสานุมตึ คเหตฺวา พฺยากาตุกาโม ภควา – ‘‘กํ ปน ตฺว’’นฺติอาทิมาห. ตโต โส ‘‘อรูปี อตฺตา’’ติ เอวํ ลทฺธิโก สมาโนปิ ‘‘ภควา เทสนาย สุกุสโล, โส เม อาทิโตว ลทฺธึ มา วิทฺธํเสตู’’ติ จินฺเตตฺวา อตฺตโน ลทฺธึ ปริหรนฺโต ‘‘โอฬาริกํ โข’’ติอาทิมาห. อถสฺส ภควา ตตฺถ โทสํ ทสฺเสนฺโต ‘‘โอฬาริโก จ หิ เต’’ติอาทิมาห. ตตฺถ เอวํ สนฺตนฺติ เอวํ สนฺเต. ภุมฺมตฺเถ หิ เอตํ อุปโยควจนํ. เอวํ สนฺตํ อตฺตานํ ปจฺจาคจฺฉโต ตวาติ อยํ วา เอตฺถ อตฺโถ. จตุนฺนํ ขนฺธานํ เอกุปฺปาเทกนิโรธตฺตา กิญฺจาปิ ยา สญฺญา อุปฺปชฺชติ, สาว นิรุชฺฌติ. อปราปรํ อุปาทาย ปน ‘‘อญฺญา จ สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติ, อญฺญา จ สญฺญา นิรุชฺฌนฺตี’’ติ วุตฺตํ.

417. Agora, assim como um porco da aldeia, mesmo que seja banhado com água perfumada, ungido com perfumes, adornado com uma guirlanda de flores e colocado em um leito real, não encontra felicidade ali, mas corre rapidamente de volta para um local de excrementos para encontrar felicidade; da mesma forma, o asceta errante, embora banhado, ungido e adornado pelo ensinamento do Abençoado — que é sutil, delicado e marcado pelas três características —, e colocado no leito real do discurso sobre a cessação, não encontrando felicidade ali, apegou-se à sua própria visão, que é semelhante a um local de excrementos. Querendo perguntar sobre essa mesma visão, ele disse: 'Senhor, a percepção é o eu do homem?', e assim por diante. Então, o Abençoado, desejando responder após obter o seu consentimento, disse: 'Mas qual eu você considera?', e assim por diante. A partir disso, embora ele tivesse a visão de que 'o eu é incorpóreo', ele pensou: 'O Abençoado é extremamente habilidoso em expor o ensinamento; que Ele não destrua a minha visão logo no início'. Assim, tentando proteger a sua própria visão, ele disse: 'O eu grosseiro, Senhor', e assim por diante. Então, o Abençoado, mostrando a falha nessa visão, disse: 'Se o seu eu for grosseiro...', e assim por diante. Nesse trecho, 'sendo assim' significa 'sendo assim'. Pois este termo no caso acusativo é usado no sentido do caso locativo. Ou o significado aqui é: 'para você que reconhece o eu como sendo assim'. Devido ao fato de os quatro agregados mentais terem o mesmo surgimento e a mesma cessação, qualquer percepção que surja, apenas ela cessa. No entanto, em dependência de percepções sucessivas, foi dito: 'outras percepções surgem e outras percepções cessam'.

---

๔๑๘-๔๒๐. อิทานิ อญฺญํ ลทฺธึ ทสฺเสนฺโต – ‘‘มโนมยํ โข อหํ, ภนฺเต’’ติอาทึ วตฺวา ตตฺราปิ โทเส ทินฺเน ยถา นาม อุมฺมตฺตโก ยาวสฺส สญฺญา นปฺปติฏฺฐาติ, ตาว อญฺญํ คเหตฺวา อญฺญํ วิสฺสชฺเชติ, สญฺญาปติฏฺฐานกาเล ปน วตฺตพฺพเมว วทติ, เอวเมว อญฺญํ คเหตฺวา อญฺญํ วิสฺสชฺเชตฺวา อิทานิ อตฺตโน ลทฺธึเยว วทนฺโต ‘‘อรูปี โข’’ติอาทิมาห. ตตฺราปิ ยสฺมา โส สญฺญาย อุปฺปาทนิโรธํ อิจฺฉติ, อตฺตานํ ปน สสฺสตํ มญฺญติ. ตสฺมา ตเถวสฺส โทสํ ทสฺเสนฺโต ภควา ‘‘เอวํ สนฺตมฺปี’’ติอาทิมาห. ตโต ปริพฺพาชโก มิจฺฉาทสฺสเนน อภิภูตตฺตา ภควตา วุจฺจมานมฺปิ ตํ นานตฺตํ อชานนฺโต ‘‘สกฺกา ปเนตํ, ภนฺเต, มยา’’ติอาทิมาห. อถสฺส ภควา ยสฺมา โส สญฺญาย อุปฺปาทนิโรธํ ปสฺสนฺโตปิ สญฺญามยํ อตฺตานํ นิจฺจเมว มญฺญติ. ตสฺมา ‘‘ทุชฺชานํ โข’’ติอาทิมาห.

418-420. Agora, para mostrar outra visão, tendo dito: 'Eu tenho um eu feito de mente, Senhor' e assim por diante, e quando uma falha também foi apontada nessa visão, assim como um louco, enquanto sua mente não está firme, agarra uma coisa e abandona outra, mas no momento em que sua mente se estabiliza, fala apenas o que é apropriado; da mesma forma, tendo agarrado uma coisa e abandonado outra, agora declarando apenas sua própria visão, ele disse: 'Um eu sem forma, de fato' e assim por diante. Também ali, visto que ele deseja o surgimento e a cessação da percepção, mas considera o eu como eterno, o Abençoado, mostrando-lhe a falha da mesma maneira, disse: 'Mesmo sendo assim...' e assim por diante. Então, o andarilho, por estar dominado pela visão incorreta, não compreendendo essa diferença mesmo quando explicada pelo Abençoado, disse: 'Mas é possível para mim, Senhor...' e assim por diante. Então, o Abençoado, visto que ele, mesmo vendo o surgimento e a cessação da percepção, ainda considera o eu feito de percepção como permanente, disse: 'É difícil de conhecer, de fato...' e assim por diante.

---

ตตฺถายํ สงฺเขปตฺโถ – ตว อญฺญา ทิฏฺฐิ, อญฺญา ขนฺติ, อญฺญา รุจิ, อญฺญถาเยว เต ทสฺสนํ ปวตฺตํ, อญฺญเทว จ เต ขมติ เจว รุจฺจติ จ, อญฺญตฺร [Pg.311] จ เต อาโยโค, อญฺญิสฺสาเยว ปฏิปตฺติยา ยุตฺตปยุตฺตตา, อญฺญตฺถ จ เต อาจริยกํ, อญฺญสฺมึ ติตฺถายตเน อาจริยภาโว. เตน ตยา เอวํ อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺราโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน ทุชฺชานํ เอตนฺติ. อถ ปริพฺพาชโก – ‘‘สญฺญา วา ปุริสสฺส อตฺตา โหตุ, อญฺญา วา สญฺญา, ตํ สสฺสตาทิ ภาวมสฺส ปุจฺฉิสฺส’’นฺติ ปุน ‘‘กึ ปน ภนฺเต’’ติอาทิมาห.

Aqui está o significado resumido: tua visão é diferente, tua aceitação é diferente, tua inclinação é diferente; de modo totalmente diferente tua visão se desenvolveu; e outra coisa te agrada e te atrai; e teu esforço está em outra doutrina, teu empenho está em outra prática; e teu professor está em outro lugar, tua condição de discípulo está em outra seita de heréticos. Por isso, por ti, que tens tal visão diferente, aceitação diferente, inclinação diferente, esforço diferente e professor diferente, isso é difícil de conhecer. Então o andarilho, pensando: 'Seja a percepção o eu do homem, ou seja o eu diferente da percepção, perguntarei a ele sobre a sua eternidade ou não-eternidade', disse novamente: 'Mas como, Senhor...' e assim por diante.

---

ตตฺถ โลโกติ อตฺตานํ สนฺธาย วทติ. น เหตํ โปฏฺฐปาท อตฺถสญฺหิตนฺติ โปฏฺฐปาท เอตํ ทิฏฺฐิคตํ น อิธโลกปรโลกอตฺถนิสฺสิตํ, น อตฺตตฺถปรตฺถนิสฺสิตํ. น ธมฺมสํหิตนฺติ น นวโลกุตฺตรธมฺมนิสฺสิตํ. นาทิพฺรหฺมจริยกนฺติ สิกฺขตฺตยสงฺขาตสฺส สาสนพฺรหฺมจริยกสฺส น อาทิมตฺตํ, อธิสีลสิกฺขามตฺตมฺปิ น โหติ. น นิพฺพิทายาติ สํสารวฏฺเฏ นิพฺพินฺทนตฺถาย น สํวตฺตติ. น วิราคายาติ วฏฺฏวิราคตฺถาย น สํวตฺตติ. น นิโรธายาติ วฏฺฏสฺส นิโรธกรณตฺถาย น สํวตฺตติ. น อุปสมายาติ วฏฺฏสฺส วูปสมนตฺถาย น สํวตฺตติ. น อภิญฺญายาติ วฏฺฏาภิชานนาย ปจฺจกฺขกิริยาย น สํวตฺตติ. น สมฺโพธายาติ วฏฺฏสมฺพุชฺฌนตฺถาย น สํวตฺตติ. น นิพฺพานายาติ อมตมหานิพฺพานสฺส ปจฺจกฺขกิริยาย น สํวตฺตติ.

Ali, 'o mundo' refere-se ao eu. 'Pois isso, Poṭṭhapāda, não é benéfico' significa: Poṭṭhapāda, essa visão especulativa não se baseia no benefício deste mundo ou do próximo mundo, nem no benefício próprio ou alheio. 'Não está associado ao Dhamma' significa: não se baseia nos nove ensinamentos supramundanos. 'Não é o início da vida santa' significa: não é sequer o início da vida santa da Dispensação, que consiste no tríplice treinamento; não é sequer o treinamento na moralidade superior. 'Não conduz ao desencanto' significa: não conduz ao desencanto em relação ao ciclo do saṃsāra. 'Não conduz ao desapego' significa: não conduz ao desapego do ciclo. 'Não conduz à cessação' significa: não conduz à cessação do ciclo. 'Não conduz à paz' significa: não conduz à pacificação do ciclo. 'Não conduz ao conhecimento direto' significa: não conduz ao conhecimento direto do ciclo para a sua realização direta. 'Não conduz ao despertar' significa: não conduz à plena compreensão do ciclo. 'Não conduz ao Nibbāna' significa: não conduz à realização direta do imortal e grande Nibbāna.

---

อิทํ ทุกฺขนฺติอาทีสุ ตณฺหํ ฐเปตฺวา เตภูมกา ปญฺจกฺขนฺธา ทุกฺขนฺติ, ตสฺเสว ทุกฺขสฺส ปภาวนโต สปฺปจฺจยา ตณฺหา ทุกฺขสมุทโยติ. อุภินฺนํ อปฺปวตฺติ ทุกฺขนิโรโธติ, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ มยา พฺยากตนฺติ อตฺโถ. เอวญฺจ ปน วตฺวา ภควา ‘‘อิมสฺส ปริพฺพาชกสฺส มคฺคปาตุภาโว วา ผลสจฺฉิกิริยา วา นตฺถิ, มยฺหญฺจ ภิกฺขาจารเวลา’’ติ จินฺเตตฺวา ตุณฺหี อโหสิ. ปริพฺพาชโกปิ ตํ อาการํ ญตฺวา ภควโต คมนกาลํ อาโรเจนฺโต วิย ‘‘เอวเมต’’นฺติอาทิมาห.

Nas passagens como 'Isto é o sofrimento' e assim por diante, o significado é: 'Excluindo o desejo, os cinco agregados pertencentes aos três planos de existência são o sofrimento; por ser a geradora desse mesmo sofrimento, o desejo, junto com suas condições, é a origem do sofrimento; a não-ocorrência de ambos é a cessação do sofrimento; e o Nobre Caminho Óctuplo é o caminho que conduz à cessação do sofrimento — tudo isso foi declarado por mim'. Tendo dito isso, o Abençoado, pensando: 'Para este andarilho não há o surgimento do caminho nem a realização do fruto, e para mim é a hora de esmolar por comida', silenciou. O andarilho também, percebendo essa atitude, como se estivesse anunciando a hora de partida do Abençoado, disse: 'Assim é, de fato...' e assim por diante.

---

๔๒๑. วาจาสนฺนิโตทเกนาติ วจนปโตเทน. สญฺฌพฺภริมกํสูติ สญฺฌพฺภริตํ นิรนฺตรํ ผุฏฺฐํ อกํสุ, อุปริ วิชฺฌึสูติ วุตฺตํ โหติ. ภูตนฺติ สภาวโต วิชฺชมานํ. ตจฺฉํ, ตถนฺติ ตสฺเสว เววจนํ. ธมฺมฏฺฐิตตนฺติ นวโลกุตฺตรธมฺเมสุ [Pg.312] ฐิตสภาวํ. ธมฺมนิยามตนฺติ โลกุตฺตรธมฺมนิยามตํ. พุทฺธานญฺหิ จตุสจฺจวินิมุตฺตา กถา นาม นตฺถิ. ตสฺมา สา เอทิสา โหติ.

421. 'Com o aguilhão das palavras' significa: com o aguilhão da fala. 'Eles o cobriram completamente' significa: eles o preencheram completamente sem deixar intervalos, perfurando-o por cima. 'Real' significa: existente por sua própria natureza. 'Verdadeiro' e 'assim' são sinônimos desse mesmo termo. 'Estabilidade do Dhamma' significa: a natureza estabelecida nos nove ensinamentos supramundanos. 'Ordem do Dhamma' significa: a ordem fixa que conduz aos ensinamentos supramundanos. Pois não existe discurso dos Budas que esteja livre das Quatro Nobres Verdades. Portanto, tal discurso é dessa maneira.

---

จิตฺตหตฺถิสาริปุตฺตโปฏฺฐปาทวตฺถุวณฺณนา

A Explicação da História de Citta Hatthisāriputta e Poṭṭhapāda

---

๔๒๒. จิตฺโต จ หตฺถิสาริปุตฺโตติ โส กิร สาวตฺถิยํ หตฺถิอาจริยสฺส ปุตฺโต ภควโต สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ตีณิ ปิฏกานิ อุคฺคเหตฺวา สุขุเมสุ อตฺถนฺตเรสุ กุสโล อโหสิ, ปุพฺเพ กตปาปกมฺมวเสน ปน สตฺตวาเร วิพฺภมิตฺวา คิหิ ชาโต. กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺธสฺส กิร สาสเน ทฺเว สหายกา อเหสุํ, อญฺญมญฺญํ สมคฺคา เอกโตว สชฺฌายนฺติ. เตสุ เอโก อนภิรโต คิหิภาเว จิตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา อิตรสฺส อาโรเจสิ. โส คิหิภาเว อาทีนวํ ปพฺพชฺชาย อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา ตํ โอวทิ. โส ตํ สุตฺวา อภิรมิตฺวา ปุเนกทิวสํ ตาทิเส จิตฺเต อุปฺปนฺเน ตํ เอตทโวจ ‘‘มยฺหํ อาวุโส เอวรูปํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ – ‘อิมาหํ ปตฺตจีวรํ ตุยฺหํ ทสฺสามี’ติ’’. โส ปตฺตจีวรโลเภน ตสฺส คิหิภาเว อานิสํสํ ทสฺเสตฺวา ปพฺพชฺชาย อาทีนวํ กเถสิ. อถสฺส ตํ สุตฺวาว คิหิภาวโต จิตฺตํ วิรชฺชิตฺวา ปพฺพชฺชายเมว อภิรมิ. เอวเมส ตทา สีลวนฺตสฺส ภิกฺขุโน คิหิภาเว อานิสํสกถาย กถิตตฺตา อิทานิ ฉ วาเร วิพฺภมิตฺวา สตฺตเม วาเร ปพฺพชิโต. มหาโมคฺคลฺลานสฺส, มหาโกฏฺฐิกตฺเถรสฺส จ อภิธมฺมกถํ กเถนฺตานํ อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตติ. อถ นํ มหาโกฏฺฐิกตฺเถโร อปสาเทติ. โส มหาสาวกสฺส กถิเต ปติฏฺฐาตุํ อสกฺโกนฺโต วิพฺภมิตฺวา คิหิ ชาโต. โปฏฺฐปาทสฺส ปนายํ คิหิสหายโก โหติ. ตสฺมา วิพฺภมิตฺวา ทฺวีหตีหจฺจเยน โปฏฺฐปาทสฺส สนฺติกํ คโต. อถ นํ โส ทิสฺวา ‘‘สมฺม กึ ตยา กตํ, เอวรูปสฺส นาม สตฺถุ สาสนา อปสกฺกนฺโตสิ, เอหิ ปพฺพชิตุํ อิทานิ เต วฏฺฏตี’’ติ ตํ คเหตฺวา ภควโต สนฺติกํ อคมาสิ. เตน วุตฺตํ ‘‘จิตฺโต จ หตฺถิสาริปุตฺโต โปฏฺฐปาโท จ ปริพฺพาชโก’’ติ.

422. 'E Citta, filho do treinador de elefantes': ele, diz-se, era filho de um treinador de elefantes em Sāvatthī. Tendo se ordenado sob o Abençoado, estudou os três Piṭakas e tornou-se perito nos significados sutis e profundos. No entanto, devido a um mau karma cometido no passado, ele abandonou a vida monástica e tornou-se leigo por sete vezes. Diz-se que, na Dispensação do Buda Kassapa, havia dois companheiros que viviam em harmonia e recitavam os textos juntos. Entre eles, um ficou descontente com a vida monástica, gerou o desejo pela vida leiga e contou ao outro. O outro o aconselhou, mostrando o perigo da vida leiga e os benefícios da ordenação. Tendo ouvido isso, ele se alegrou. Mas outro dia, quando o mesmo tipo de pensamento surgiu, ele disse ao companheiro: 'Amigo, tal pensamento surge em mim: darei esta tigela e mantos para ti'. O outro, por cobiça pela tigela e mantos, mostrou os benefícios da vida leiga e falou sobre os perigos da ordenação. Então, ao ouvir isso, a mente do primeiro se desapegou da vida leiga e ele se alegrou apenas na ordenação. Por ter falado palavras elogiando os benefícios da vida leiga a um monge virtuoso naquela época, agora, nesta vida, ele abandonou a vida monástica por seis vezes e se ordenou pela sétima vez. Enquanto o Venerável Mahāmoggallāna e o Venerável Mahākoṭṭhika conversavam sobre o Abhidhamma, ele interrompia a conversa de tempos em tempos. Então o Venerável Mahākoṭṭhika o repreendeu. Ele, incapaz de suportar a repreensão do grande discípulo, abandonou a vida monástica e tornou-se leigo. Ele era companheiro de Poṭṭhapāda quando era leigo. Portanto, tendo abandonado a vida monástica, após dois ou três dias, foi ao encontro de Poṭṭhapāda. Então, vendo-o, Poṭṭhapāda disse: 'Amigo, o que fizeste? Tu te afastaste do ensinamento de tal Mestre! Vem, agora é apropriado para ti te ordenares novamente', e levando-o, foi à presença do Abençoado. Por isso foi dito: 'Citta, o filho do treinador de elefantes, e o andarilho Poṭṭhapāda'.

---

๔๒๓. อนฺธาติ ปญฺญาจกฺขุโน นตฺถิตาย อนฺธา, ตสฺเสว อภาเวน อจกฺขุกา. ตฺวํเยว เนสํ เอโก จกฺขุมาติ สุภาสิตทุพฺภาสิตชานนภาวมตฺเตน ปญฺญาจกฺขุนา จกฺขุมา. เอกํสิกาติ เอกโกฏฺฐาสา. ปญฺญตฺตาติ [Pg.313] ฐปิตา. อเนกํสิกาติ น เอกโกฏฺฐาสา เอเกเนว โกฏฺฐาเสน สสฺสตาติ วา อสสฺสตาติ วา น วุตฺตาติ อตฺโถ.

423. 'Cegos' significa: cegos devido à ausência do olho da sabedoria; pela falta deste mesmo olho, são chamados de 'sem olhos'. 'Apenas tu entre eles és dotado de visão' significa: dotado de visão por meio do olho da sabedoria, que consiste meramente na capacidade de discernir o que é bem dito e o que é mal dito. 'Unívocos' significa: que têm uma única categoria. 'Declarados' significa: estabelecidos. 'Não-unívocos' significa: que não têm uma única categoria; o significado é que não foram declarados sob uma única categoria como 'eterno' ou 'não-eterno'.

---

เอกํสิกธมฺมวณฺณนา

A Explicação dos Ensinamentos Unívocos

---

๔๒๔-๔๒๕. สนฺติ โปฏฺฐปาทาติ อิทํ ภควา กสฺมา อารภิ? พาหิรเกหิ ปญฺญาปิตนิฏฺฐาย อนิยฺยานิกภาวทสฺสนตฺถํ. สพฺเพ หิ ติตฺถิยา ยถา ภควา อมตํ นิพฺพานํ, เอวํ อตฺตโน อตฺตโน สมเย โลกถุปิกาทิวเสน นิฏฺฐํ ปญฺญเปนฺติ, สา จ น นิยฺยานิกา. ยถา ปญฺญตฺตา หุตฺวา น นิยฺยาติ น คจฺฉติ, อญฺญทตฺถุ ปณฺฑิเตหิ ปฏิกฺขิตฺตา นิวตฺตติ, ตํ ทสฺเสตุํ ภควา เอวมาห. ตตฺถ เอกนฺตสุขํ โลกํ ชานํ ปสฺสนฺติ ปุรตฺถิมาย ทิสาย เอกนฺตสุโข โลโก ปจฺฉิมาทีนํ วา อญฺญตรายาติ เอวํ ชานนฺตา เอวํ ปสฺสนฺตา วิหรถ. ทิฏฺฐปุพฺพานิ โข ตสฺมึ โลเก มนุสฺสานํ สรีรสณฺฐานาทีนีติ. อปฺปาฏิหีรกตนฺติ อปฺปาฏิหีรกตํ ปฏิหรณวิรหิตํ, อนิยฺยานิกนฺติ วุตฺตํ โหติ.

424-425. Por que o Abençoado iniciou este discurso: 'Existem, Poṭṭhapāda...'? Para mostrar que a meta final declarada pelos de fora não conduz à libertação. Pois todos os heréticos, assim como o Abençoado declara o imortal Nibbāna, declaram a meta final em suas respectivas doutrinas por meio do topo do mundo e assim por diante, mas ela não conduz à libertação. Da forma como é declarada, ela não liberta, não conduz para fora; pelo contrário, sendo rejeitada pelos sábios, ela retrocede. Para mostrar isso, o Abençoado disse isso. Ali, 'conhecendo e vendo um mundo de felicidade absoluta' significa: 'Existe um mundo de felicidade absoluta na direção leste, ou em outra direção como o oeste' — vivendo sabendo e vendo dessa maneira? 'Já foram vistos antes os formatos corporais dos seres humanos naquele mundo?' 'Sem fundamento' significa: desprovido de uma resposta que remova as objeções alheias; o que se quer dizer é que não conduz à libertação.

---

๔๒๖-๔๒๗. ชนปทกลฺยาณีติ ชนปเท อญฺญาหิ อิตฺถีหิ วณฺณสณฺฐานวิลาสากปฺปาทีหิ อสทิสา.

426-427. 'A mais bela do país' significa: aquela que, no país, é incomparável a outras mulheres em termos de cor, formato corporal, graça, vestimenta e assim por diante.

---

ตโยอตฺตปฏิลาภวณฺณนา

A Explicação das Três Aquisições de um Eu

---

๔๒๘. เอวํ ภควา ปเรสํ นิฏฺฐาย อนิยฺยานิกตฺตํ ทสฺเสตฺวา อตฺตโน นิฏฺฐาย นิยฺยานิกภาวํ ทสฺเสตุํ ‘‘ตโย โข เม โปฏฺฐปาทา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อตฺตปฏิลาโภติ อตฺตภาวปฏิลาโภ, เอตฺถ จ ภควา ตีหิ อตฺตภาวปฏิลาเภหิ ตโย ภเว ทสฺเสสิ. โอฬาริกตฺตภาวปฏิลาเภน อวีจิโต ปฏฺฐาย ปรนิมฺมิตวสวตฺติปริโยสานํ กามภวํ ทสฺเสสิ. มโนมยอตฺตภาวปฏิลาเภน ปฐมชฺฌานภูมิโต ปฏฺฐาย อกนิฏฺฐพฺรหฺมโลกปริโยสานํ รูปภวํ ทสฺเสสิ. อรูปอตฺตภาวปฏิลาเภน อากาสานญฺจายตนพฺรหฺมโลกโต ปฏฺฐาย เนวสญฺญานาสญฺญายตนพฺรหฺมโลกปริโยสานํ อรูปภวํ ทสฺเสสิ. สํกิเลสิกา ธมฺมา นาม ทฺวาทส อกุสลจิตฺตุปฺปาทา. โวทานิยา ธมฺมา นาม สมถวิปสฺสนา.

428. Assim, o Abençoado, tendo mostrado que a meta final dos outros não conduz à libertação, para mostrar que a Sua própria meta final conduz à libertação, disse: 'Existem estas três aquisições de um eu, Poṭṭhapāda...' e assim por diante. Ali, 'aquisição de um eu' significa a aquisição de uma existência individual. E aqui, o Abençoado, por meio das três aquisições de existência individual, mostrou as três esferas de existência. Pela aquisição de uma existência individual grosseira, Ele mostrou a esfera sensorial, começando do inferno Avīci até o céu Paranimmita-vasavatti. Pela aquisição de uma existência individual feita de mente, Ele mostrou a esfera da matéria sutil, começando do plano do primeiro jhana até o mundo de Brahma Akaniṭṭha. Pela aquisição de uma existência individual sem forma, Ele mostrou a esfera imaterial, começando do mundo de Brahma da esfera do espaço infinito até o mundo de Brahma da esfera da nem-percepção-nem-não-percepção. 'Estados que causam impureza' refere-se aos doze surgimentos de mente insalubre. 'Estados que purificam' refere-se à tranquilidade e à introspecção.

---

๔๒๙. ปญฺญาปาริปูรึ [Pg.314] เวปุลฺลตฺตนฺติ มคฺคปญฺญาผลปญฺญานํ ปาริปูริญฺเจว วิปุลภาวญฺจ. ปามุชฺชนฺติ ตรุณปีติ. ปีตีติ พลวตุฏฺฐิ. กึ วุตฺตํ โหติ? ยํ อโวจุมฺห ‘‘สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหิรตี’’ติ, ตตฺถ ตสฺส เอวํ วิหรโต ตํ ปาโมชฺชญฺเจว ภวิสฺสติ, ปีติ จ นามกายปสฺสทฺธิ จ สติ จ สูปฏฺฐิตา อุตฺตมญาณญฺจ สุโข จ วิหาโร. สพฺพวิหาเรสุ จ อยเมว วิหาโร ‘‘สุโข’’ติ วตฺตุํ ยุตฺโต ‘‘อุปสนฺโต ปรมมธุโร’’ติ. ตตฺถ ปฐมชฺฌาเน ปาโมชฺชาทโย ฉปิ ธมฺมา ลพฺภนฺติ, ทุติยชฺฌาเน ทุพฺพลปีติสงฺขาตํ ปาโมชฺชํ นิวตฺตติ, เสสา ปญฺจ ลพฺภนฺติ. ตติเย ปีติ นิวตฺตติ, เสสา จตฺตาโร ลพฺภนฺติ. ตถา จตุตฺเถ. อิเมสุ จตูสุ ฌาเนสุ สมฺปสาทนสุตฺเต สุทฺธวิปสฺสนา ปาทกชฺฌานเมว กถิตํ. ปาสาทิกสุตฺเต จตูหิ มคฺเคหิ สทฺธึ วิปสฺสนา กถิตา. ทสุตฺตรสุตฺเต จตุตฺถชฺฌานิกผลสมาปตฺติ กถิตา. อิมสฺมึ โปฏฺฐปาทสุตฺเต ปาโมชฺชํ ปีติเววจนเมว กตฺวา ทุติยชฺฌานิกผลสมาปตฺตินาม กถิตาติ เวทิตพฺพา.

429. 'Plenitude e abundância de sabedoria' significa: a plenitude e a abundância da sabedoria do caminho e da sabedoria do fruto. 'Contentamento' significa: alegria suave. 'Êxtase' significa: forte satisfação. O que se quer dizer? Sobre o que dissemos: 'tendo realizado por si mesmo com conhecimento direto, entra e permanece nela', ali, para aquele que vive dessa maneira, haverá esse contentamento, êxtase, tranquilidade da mente e do corpo, atenção bem estabelecida, conhecimento supremo e uma morada feliz. E entre todas as moradas, apenas esta morada é apropriada para ser chamada de 'feliz', 'pacífica e supremamente doce'. Ali, no primeiro jhana, todos os seis estados, começando com o contentamento, são obtidos. No segundo jhana, o contentamento, que é chamado de êxtase fraco, cessa, e os cinco restantes são obtidos. No terceiro, o êxtase cessa, e os quatro restantes são obtidos. Da mesma forma no quarto. Desses quatro jhanas, no Sampasādanīya Sutta, foi ensinado apenas o jhana que serve de base para a pura introspecção. No Pāsādika Sutta, a introspecção foi ensinada junto com os quatro caminhos. No Dasuttara Sutta, foi ensinada a realização do fruto associada ao quarto jhana. Deve-se entender que, neste Poṭṭhapāda Sutta, fazendo do contentamento um mero sinônimo de êxtase, foi ensinada a realização do fruto associada ao segundo jhana.

---

๔๓๒-๔๓๗. อยํ วา โสติ เอตฺถ วา สทฺโท วิภาวนตฺโถ โหติ. อยํ โสติ เอวํ วิภาเวตฺวา ปกาเสตฺวา พฺยากเรยฺยาม. ยถาปเร ‘‘เอกนฺตสุขํ อตฺตานํ สญฺชานาถา’’ติ ปุฏฺฐา ‘‘โน’’ติ วทนฺติ, น เอวํ วทามาติ อตฺโถ. สปฺปาฏิหีรกตนฺติ สปฺปาฏิหรณํ, นิยฺยานิกนฺติ อตฺโถ. โมโฆ โหตีติ ตุจฺโฉ โหติ, นตฺถิ โส ตสฺมึ สมเยติ อธิปฺปาโย. สจฺโจ โหตีติ ภูโต โหติ, สฺเวว ตสฺมึ สมเย สจฺโจ โหตีติ อตฺโถ. เอตฺถ ปนายํ จิตฺโต อตฺตโน อสพฺพญฺญุตาย ตโย อตฺตปฏิลาเภ กเถตฺวา อตฺตปฏิลาโภ นาม ปญฺญตฺติมตฺตํ เอตนฺติ อุทฺธริตุํ นาสกฺขิ, อตฺตปฏิลาโภ ตฺเวว นิยฺยาเตสิ. อถสฺส ภควา รูปาทโย เจตฺถ ธมฺมา, อตฺตปฏิลาโภติ ปน นามมตฺตเมตํ, เตสุ เตสุ รูปาทีสุ สติ เอวรูปา โวหารา โหนฺตีติ ทสฺเสตุกาโม ตสฺเสว กถํ คเหตฺวา นามปญฺญตฺติวเสน นิยฺยาตนตฺถํ ‘‘ยสฺมึ จิตฺต สมเย’’ติอาทิมาห.

432-437. 'Ou este é ele': aqui, a palavra 'ou' tem o sentido de esclarecimento. 'Este é ele' — tendo esclarecido e revelado dessa forma, nós responderíamos. O significado é: assim como os outros, quando perguntados 'Vocês conhecem um eu de felicidade absoluta?', respondem 'Não', nós não respondemos dessa maneira. 'Com fundamento' significa: com uma resposta que remove as objeções; o significado é que conduz à libertação. 'Torna-se vão' significa: torna-se vazio; a intenção é que ele não existe naquele momento. 'Torna-se real' significa: torna-se existente; o significado é que apenas ele é real naquele momento. Aqui, no entanto, este Citta, por não ser onisciente, tendo falado sobre as três aquisições de um eu, não foi capaz de extrair a conclusão de que a chamada 'aquisição de um eu' é apenas uma mera designação conceitual; ele simplesmente concluiu usando o próprio termo 'aquisição de um eu'. Então, o Abençoado, desejando mostrar-lhe que 'aqui existem apenas fenômenos como a forma e assim por diante, enquanto a aquisição de um eu é apenas um mero nome, e quando existem essas respectivas formas etc., surgem tais expressões convencionais', tomou as próprias palavras dele e, para concluir por meio de designações nominais, disse: 'Em qualquer momento mental...' e assim por diante.

---

๔๓๘. เอวญฺจ ปน วตฺวา ปฏิปุจฺฉิตฺวา วินยนตฺถํ ปุน ‘‘สเจ ตํ, จิตฺต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุ’’นฺติอาทิมาห. ตตฺถ โย เม อโหสิ อตีโต อตฺตปฏิลาโภ[Pg.315], สฺเวว เม อตฺตปฏิลาโภ, ตสฺมึ สมเย สจฺโจ อโหสิ, โมโฆ อนาคโต โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโนติ เอตฺถ ตาว อิมมตฺถํ ทสฺเสติ – ยสฺมา เย เต อตีตา ธมฺมา, เต เอตรหิ นตฺถิ, อเหสุนฺติ ปน สงฺขฺยํ คตา, ตสฺมา โสปิ เม อตฺตปฏิลาโภ ตสฺมึเยว สมเย สจฺโจ อโหสิ. อนาคตปจฺจุปฺปนฺนานํ ปน ธมฺมานํ ตทา อภาวา ตสฺมึ สมเย ‘‘โมโฆ อนาคโต, โมโฆ ปจฺจุปฺปนฺโน’’ติ, เอวํ อตฺถโต นามมตฺตเมว อตฺตปฏิลาภํ ปฏิชานาติ. อนาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุปิ เอเสว นโย.

438. Tendo falado assim e feito perguntas adicionais para instruir [Citta], o Abençoado disse novamente: 'Se eles lhe perguntassem assim, Citta...', e assim por diante. Nisso, com relação à frase: 'Qualquer que tenha sido a minha aquisição de um eu no passado, apenas essa aquisição de um eu foi real para mim naquele momento; vazia foi a futura, vazia a presente', Ele primeiro mostra este significado: uma vez que os fenômenos passados não existem agora, tendo apenas alcançado a designação de que 'existiram', portanto, mesmo aquela minha aquisição de um eu foi real apenas naquele momento específico. No entanto, devido à ausência de fenômenos futuros e presentes naquele momento, a aquisição futura de um eu é 'vazia' e a aquisição presente de um eu é 'vazia' naquele momento. Assim, em termos de significado, Ele reconhece a aquisição de um eu como sendo apenas um mero nome. Este mesmo método se aplica também às aquisições de um eu futuras e presentes.

---

๔๓๙-๔๔๓. อถ ภควา ตสฺส พฺยากรเณน สทฺธึ อตฺตโน พฺยากรณํ สํสนฺทิตุํ ‘‘เอวเมว โข จิตฺตา’’ติอาทีนิ วตฺวา ปุน โอปมฺมโต ตมตฺถํ สาเธนฺโต ‘‘เสยฺยถาปิ จิตฺต ควา ขีร’’นฺติอาทิมาห. ตตฺรายํ สงฺเขปตฺโถ, ยถา ควา ขีรํ, ขีราทีหิ จ ทธิอาทีนิ ภวนฺติ, ตตฺถ ยสฺมึ สมเย ขีรํ โหติ, น ตสฺมึ สมเย ทธีติ วา นวนีตาทีสุ วา อญฺญตรนฺติ สงฺขฺยํ นิรุตฺตึ นามํ โวหารํ คจฺฉติ. กสฺมา? เย ธมฺเม อุปาทาย ทธีติอาทิ โวหารา โหนฺติ, เตสํ อภาวา. อถ โข ขีรํ ตฺเวว ตสฺมึ สมเย สงฺขฺยํ คจฺฉติ. กสฺมา? เย ธมฺเม อุปาทาย ขีรนฺติ สงฺขฺยา นิรุตฺติ นามํ โวหาโร โหติ, เตสํ ภาวาติ. เอส นโย สพฺพตฺถ. อิมา โข จิตฺตาติ โอฬาริโก อตฺตปฏิลาโภ อิติ จ มโนมโย อตฺตปฏิลาโภ อิติ จ อรูโป อตฺตปฏิลาโภ อิติ จ อิมา โข จิตฺต โลกสมญฺญา โลเก สมญฺญามตฺตกานิ สมนุชานนมตฺตกานิ เอตานิ. ตถา โลกนิรุตฺติมตฺตกานิ วจนปถมตฺตกานิ โวหารมตฺตกานิ นามปณฺณตฺติมตฺตกานิ เอตานีติ. เอวํ ภควา เหฏฺฐา ตโย อตฺตปฏิลาเภ กเถตฺวา อิทานิ สพฺพเมตํ โวหารมตฺตกนฺติ วทติ. กสฺมา? ยสฺมา ปรมตฺถโต สตฺโต นาม นตฺถิ, สุญฺโญ ตุจฺโฉ เอส โลโก.

439-443. Então, o Abençoado, a fim de correlacionar a sua própria explicação com a resposta de Citta, disse: 'Exatamente assim, Citta...', e assim por diante. E, para demonstrar novamente esse significado por meio de um símile, disse: 'Assim como do leite da vaca, Citta...', e assim por diante. Aqui está o significado resumido: assim como da vaca vem o leite, e do leite vem a coalhada, e assim por diante; naquele momento em que há leite, ele não recebe a designação, expressão, nome ou uso comum de 'coalhada', nem de qualquer outro derivado como a manteiga fresca. Por quê? Devido à ausência daqueles estados com base nos quais as designações como 'coalhada' ocorrem. Em vez disso, naquele momento, ele recebe apenas a designação de 'leite'. Por quê? Devido à presença daqueles estados com base nos quais ocorrem a designação, expressão, nome e uso comum de 'leite'. Este método se aplica a todos os casos. 'Estas, Citta, são as aquisições de um eu': a aquisição grosseira de um eu, a aquisição mental de um eu e a aquisição sem forma de um eu; estas, Citta, são expressões comuns do mundo, meras designações do mundo, meras convenções aceitas no mundo. Da mesma forma, são meras expressões linguísticas do mundo, meros caminhos de fala, meros usos comuns, meras designações conceituais. Assim, o Abençoado, tendo falado anteriormente sobre as três aquisições de um eu, agora declara que tudo isso é mero uso comum. Por quê? Porque, em termos de sentido último, não existe tal coisa como um 'ser'; este mundo é vazio e desprovido de um eu.

---

พุทฺธานํ ปน ทฺเว กถา สมฺมุติกถา จ ปรมตฺถกถา จ. ตตฺถ ‘‘สตฺโต โปโส เทโว พฺรหฺมา’’ติอาทิกา ‘‘สมฺมุติกถา’’ นาม. ‘‘อนิจฺจํ ทุกฺขมนตฺตา ขนฺธา ธาตุโย อายตนานิ สติปฏฺฐานา สมฺมปฺปธานา’’ติอาทิกา ปรมตฺถกถา นาม. ตตฺถ โย สมฺมุติเทสนาย ‘‘สตฺโต’’ติ วา ‘‘โปโส’’ติ วา ‘‘เทโว’’ติ วา ‘‘พฺรหฺมา’’ติ วา วุตฺเต วิชานิตุํ ปฏิวิชฺฌิตุํ นิยฺยาตุํ [Pg.316] อรหตฺตชยคฺคาหํ คเหตุํ สกฺโกติ, ตสฺส ภควา อาทิโตว ‘‘สตฺโต’’ติ วา ‘‘โปโส’’ติ วา ‘‘เทโว’’ติ วา ‘‘พฺรหฺมา’’ติ วา กเถติ, โย ปรมตฺถเทสนาย ‘‘อนิจฺจ’’นฺติ วา ‘‘ทุกฺข’’นฺติ วาติอาทีสุ อญฺญตรํ สุตฺวา วิชานิตุํ ปฏิวิชฺฌิตุํ นิยฺยาตุํ อรหตฺตชยคฺคาหํ คเหตุํ สกฺโกติ, ตสฺส ‘‘อนิจฺจ’’นฺติ วา ‘‘ทุกฺข’’นฺติ วาติอาทีสุ อญฺญตรเมว กเถติ. ตถา สมฺมุติกถาย พุชฺฌนกสตฺตสฺสาปิ น ปฐมํ ปรมตฺถกถํ กเถติ. สมฺมุติกถาย ปน โพเธตฺวา ปจฺฉา ปรมตฺถกถํ กเถติ. ปรมตฺถกถาย พุชฺฌนกสตฺตสฺสาปิ น ปฐมํ สมฺมุติกถํ กเถติ. ปรมตฺถกถาย ปน โพเธตฺวา ปจฺฉา สมฺมุติกถํ กเถติ. ปกติยา ปน ปฐมเมว ปรมตฺถกถํ กเถนฺตสฺส เทสนา ลูขาการา โหติ, ตสฺมา พุทฺธา ปฐมํ สมฺมุติกถํ กเถตฺวา ปจฺฉา ปรมตฺถกถํ กเถนฺติ. สมฺมุติกถํ กเถนฺตาปิ สจฺจเมว สภาวเมว อมุสาว กเถนฺติ. ปรมตฺถกถํ กเถนฺตาปิ สจฺจเมว สภาวเมว อมุสาว กเถนฺติ.

Para os Budas, existem dois tipos de discurso: o discurso convencional (sammuti-kathā) e o discurso de sentido último (paramattha-kathā). Entre eles, o discurso que usa termos como 'ser', 'pessoa', 'deva', 'brahma', e assim por diante, é chamado de 'discurso convencional'. O discurso que usa termos como 'impermanência', 'sofrimento', 'não-eu', 'agregados', 'elementos', 'bases dos sentidos', 'estabelecimentos da atenção plena', 'esforços corretos', e assim por diante, é chamado de 'discurso de sentido último'. Entre eles, para aquele que é capaz de compreender, penetrar [as quatro nobres verdades], libertar-se [do ciclo do samsara] e alcançar a vitória do estado de Arahant quando se fala por meio do ensinamento convencional usando termos como 'ser', 'pessoa', 'deva' ou 'brahma', o Abençoado fala desde o início usando termos como 'ser', 'pessoa', 'deva' ou 'brahma'. Para aquele que é capaz de compreender, penetrar, libertar-se e alcançar a vitória do estado de Arahant ao ouvir qualquer um dos termos como 'impermanente' ou 'sofrimento' por meio do ensinamento de sentido último, Ele fala especificamente sobre 'impermanente' ou 'sofrimento', e assim por diante. Da mesma forma, para um ser que deve ser despertado por meio do discurso convencional, Ele não expõe primeiro o discurso de sentido último; em vez disso, tendo-o instruído por meio do discurso convencional, Ele expõe posteriormente o discurso de sentido último. E para um ser que deve ser despertado por meio do discurso de sentido último, Ele não expõe primeiro o discurso convencional; em vez disso, tendo-o instruído por meio do discurso de sentido último, Ele expõe posteriormente o discurso convencional. Por natureza, se alguém expusesse o discurso de sentido último logo de início, o ensinamento pareceria árido; por isso, os Budas expõem primeiro o discurso convencional e, posteriormente, o discurso de sentido último. Mesmo quando expõem o discurso convencional, eles falam apenas a verdade, a realidade das coisas, e não o que é falso. E mesmo quando expõem o discurso de sentido último, eles falam apenas a verdade, a realidade das coisas, e não o que é falso.

---

ทุเว สจฺจานิ อกฺขาสิ, สมฺพุทฺโธ วทตํ วโร;

สมฺมุตึ ปรมตฺถญฺจ, ตติยํ นูปลพฺภติ.

Duas verdades declarou o Buda Perfeitamente Desperto, o mais excelente entre os que falam: a convencional e a de sentido último; uma terceira verdade não é encontrada.

---

สงฺเกตวจนํ สจฺจํ, โลกสมฺมุติการณํ;

ปรมตฺถวจนํ สจฺจํ, ธมฺมานํ ภูตลกฺขณนฺติ.

A linguagem convencional é verdadeira, pois se baseia no consenso do mundo; a linguagem de sentido último é verdadeira, pois reflete a característica real dos fenômenos.

---

ยาหิ ตถาคโต โวหรติ อปรามสนฺติ ยาหิ โลกสมญฺญาหิ โลกนิรุตฺตีหิ ตถาคโต ตณฺหามานทิฏฺฐิปรามาสานํ อภาวา อปรามสนฺโต โวหรตีติ เทสนํ วินิวฏฺเฏตฺวา อรหตฺตนิกูเฏน นิฏฺฐาเปสิ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

A frase 'com as quais o Tathāgata se expressa sem se apegar' significa: por meio de quaisquer designações comuns do mundo e expressões linguísticas do mundo, o Tathāgata se expressa sem se apegar a elas de forma errônea, devido à total ausência de apego por meio do desejo (taṇhā), do orgulho (māna) e de visões incorretas (diṭṭhi). Essas designações comuns do mundo e expressões linguísticas do mundo são as aquisições de um eu grosseira, etc. Assim, tendo direcionado o ensinamento para longe do ciclo de existências (vaṭṭa-kathā), Ele o concluiu com o ápice do estado de Arahant. O restante em todas as partes tem um significado claro.

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim, no Sumaṅgalavilāsinī, o comentário do Dīgha Nikāya,

---

โปฏฺฐปาทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

conclui-se a explicação do Poṭṭhapāda Sutta.

---

๑๐. สุภสุตฺตวณฺณนา

10. Explicação do Subha Sutta

---

สุภมาณวกวตฺถุวณฺณนา

Explicação da História do Jovem Subha

---

๔๔๔. เอวํ [Pg.317] เม สุตํ…เป… สาวตฺถิยนฺติ สุภสุตฺตํ. ตตฺรายํ อนุตฺตานปทวณฺณนา. อจิรปรินิพฺพุเต ภควตีติ อจิรํ ปรินิพฺพุเต ภควติ, ปรินิพฺพานโต อุทฺธํ มาสมตฺเต กาเล. นิทานวณฺณนายํ วุตฺตนเยเนว ภควโต ปตฺตจีวรํ อาทาย อาคนฺตฺวา ขีรวิเรจนํ ปิวิตฺวา วิหาเร นิสินฺนทิวสํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. โตเทยฺยปุตฺโตติ โตเทยฺยพฺราหฺมณสฺส ปุตฺโต, โส กิร สาวตฺถิยา อวิทูเร ตุทิคาโม นาม อตฺถิ, ตสฺส อธิปติตฺตา โตเทยฺโยติ สงฺขฺยํ คโต. มหทฺธโน ปน โหติ ปญฺจจตฺตาลีสโกฏิวิภโว, ปรมมจฺฉรี – ‘‘ททโต โภคานํ อปริกฺขโย นาม นตฺถี’’ติ จินฺเตตฺวา กสฺสจิ กิญฺจิ น เทติ, ปุตฺตมฺปิ อาห –

444. 'Assim ouvi... e assim por diante... em Sāvatthī' refere-se ao Subha Sutta. Nele, segue-se a explicação dos termos obscuros. 'Pouco depois de o Abençoado ter alcançado o parinibbāna' significa que o Abençoado havia entrado no parinibbāna recentemente, em um período de cerca de um mês após o dia do parinibbāna. Conforme o método já explicado no comentário sobre a introdução (nidāna), isso foi dito pelo venerável ancião Ānanda referindo-se ao dia em que ele, tendo tomado a tigela e os mantos do Abençoado, chegou, tomou um purgante de leite medicinal e sentou-se no mosteiro. 'Filho de Todeyya' significa o filho do brâmane Todeyya. Diz-se que não muito longe de Sāvatthī havia uma aldeia chamada Tudi. Por ser o chefe daquela aldeia de Tudi, ele ficou conhecido pelo nome de Todeyya. Ele era extremamente rico, possuindo uma fortuna de quarenta e cinco dezenas de milhões (crores), mas era extremamente avarento. Pensando: 'Para quem dá, não há fim para o esgotamento das riquezas', ele não dava nada a ninguém, e costumava aconselhar até mesmo seu filho:

---

‘‘อญฺชนานํ ขยํ ทิสฺวา, วมฺมิกานญฺจ สญฺจยํ;

มธูนญฺจ สมาหารํ, ปณฺฑิโต ฆรมาวเส’’ติ.

'Observando o desgaste do colírio, o acúmulo dos formigueiros e a coleta de mel pelas abelhas, o homem sábio deve viver a vida doméstica.'

---

เอวํ อทานเมว สิกฺขาเปตฺวา กายสฺส เภทา ตสฺมึเยว ฆเร สุนโข หุตฺวา นิพฺพตฺโต. สุโภ ตํ สุนขํ อติวิย ปิยายติ. อตฺตโน ภุญฺชนกภตฺตํเยว โภเชติ, อุกฺขิปิตฺวา วรสยเน สยาเปติ. อถ ภควา เอกทิวสํ นิกฺขนฺเต มาณเว ตํ ฆรํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. สุนโข ภควนฺตํ ทิสฺวา ภุกฺการํ กโรนฺโต ภควโต สมีปํ คโต. ตโต นํ ภควา อโวจ ‘‘โตเทยฺย ตฺวํ ปุพฺเพปิ มํ ‘โภ, โภ’ติ ปริภวิตฺวา สุนโข ชาโต, อิทานิปิ ภุกฺการํ กตฺวา อวีจึ คมิสฺสสี’’ติ. สุนโข ตํ กถํ สุตฺวา วิปฺปฏิสารี หุตฺวา อุทฺธนนฺตเร ฉาริกาย นิปนฺโน, มนุสฺสา นํ อุกฺขิปิตฺวา สยเน สยาเปตุํ นาสกฺขึสุ.

Tendo assim ensinado apenas a prática de não dar nada, com a dissolução do corpo ele renasceu como um cão naquela mesma casa. O jovem Subha amava imensamente aquele cão. Ele o alimentava apenas com a mesma comida que ele próprio comia e o colocava para dormir em um leito excelente. Então, um dia, quando o jovem Subha havia saído, o Abençoado entrou naquela casa para esmolar comida. O cão, ao ver o Abençoado, aproximou-se Dele latindo. Então o Abençoado lhe disse: 'Todeyya, no passado você já me insultou chamando-me de "bho, bho", e por isso renasceu como um cão. Se agora você latir novamente, irá para o inferno Avīci.' O cão, ao ouvir essas palavras, sentiu remorso e foi deitar-se sobre as cinzas entre as pedras do fogão. Os empregados da casa, ao tentarem erguê-lo para colocá-lo no leito, não conseguiram fazê-lo.

---

สุโภ อาคนฺตฺวา ‘‘เกนายํ สุนโข สยนา โอโรปิโต’’ติ อาห. มนุสฺสา ‘‘น เกนจี’’ติ วตฺวา ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสุํ. มาณโว สุตฺวา ‘‘มม ปิตา พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺโต, สมโณ ปน โคตโม เม ปิตรํ สุนขํ กโรติ ยํ กิญฺจิ เอส มุขารูฬฺหํ ภาสตี’’ติ กุชฺฌิตฺวา ภควนฺตํ มุสาวาเทน [Pg.318] โจเทตุกาโม วิหารํ คนฺตฺวา ตํ ปวตฺตึ ปุจฺฉิ. ภควา ตสฺส ตเถว วตฺวา อวิสํวาทนตฺถํ อาห – ‘‘อตฺถิ ปน เต, มาณว, ปิตรา น อกฺขาตํ ธน’’นฺติ. อตฺถิ, โภ โคตม, สตสหสฺสคฺฆนิกา สุวณฺณมาลา, สตสหสฺสคฺฆนิกา สุวณฺณปาทุกา, สตสหสฺสคฺฆนิกา สุวณฺณปาติ, สตสหสฺสญฺจ กหาปณนฺติ. คจฺฉ ตํ สุนขํ อปฺโปทกํ มธุปายาสํ โภเชตฺวา สยนํ อาโรเปตฺวา อีสกํ นิทฺทํ โอกฺกนฺตกาเล ปุจฺฉ, สพฺพํ เต อาจิกฺขิสฺสติ, อถ นํ ชาเนยฺยาสิ – ‘‘ปิตา เม เอโส’’ติ. โส ตถา อกาสิ. สุนโข สพฺพํ อาจิกฺขิ, ตทา นํ – ‘‘ปิตา เม’’ติ ญตฺวา ภควติ ปสนฺนจิตฺโต คนฺตฺวา ภควนฺตํจุทฺทส ปญฺเห ปุจฺฉิตฺวา วิสฺสชฺชนปริโยสาเน ภควนฺตํ สรณํ คโต, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘สุโภ มาณโว โตเทยฺยปุตฺโต’’ติ. สาวตฺถิยํ ปฏิวสตีติ อตฺตโน โภคคามโต อาคนฺตฺวา วสติ.

Subha, ao retornar, perguntou: 'Quem tirou este cão do leito?' Os empregados responderam: 'Ninguém o tirou', e relataram o ocorrido. Ao ouvir isso, o jovem pensou com raiva: 'Meu pai renasceu no mundo de Brahma, mas o asceta Gotama afirma que meu pai se tornou um cão. Ele diz qualquer coisa que lhe vem à boca!' Querendo acusar o Abençoado de mentira, ele foi ao mosteiro e perguntou sobre o ocorrido. O Abençoado repetiu exatamente o que havia dito e, para provar a veracidade de Suas palavras, perguntou: 'Jovem, existe alguma riqueza que seu pai não lhe revelou?' Ele respondeu: 'Sim, mestre Gotama, há um colar de ouro que vale cem mil moedas, sandálias de ouro que valem cem mil moedas, um prato de ouro que vale cem mil moedas e cem mil moedas de prata (kahāpaṇas).' O Abençoado disse: 'Vá, alimente esse cão com um pudim de leite espesso e doce com pouco líquido, coloque-o no leito e, quando ele estiver caindo em um leve sono, pergunte-lhe. Ele lhe revelará tudo. Então você saberá: "Este é meu pai".' Ele fez exatamente isso. O cão revelou toda a riqueza oculta. Sabendo então que 'este é meu pai', ele desenvolveu uma mente confiante e devota em relação ao Abençoado. Ele foi até o Abençoado, fez-lhe quatorze perguntas e, ao final das respostas, tomou refúgio no Abençoado. É em referência a ele que foi dito: 'o jovem Subha, filho de Todeyya'. 'Ele reside em Sāvatthī' significa que ele veio de sua própria aldeia de usufruto (a aldeia de Tudi) para morar ali.

---

๔๔๕-๔๔๖. อญฺญตรํ มาณวกํ อามนฺเตสีติ สตฺถริ ปรินิพฺพุเต ‘‘อานนฺทตฺเถโร กิรสฺส ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา อาคโต, มหาชโน ตํ ทสฺสนตฺถาย อุปสงฺกมตี’’ติ สุตฺวา ‘‘วิหารํ โข ปน คนฺตฺวา มหาชนมชฺเฌ น สกฺกา สุเขน ปฏิสนฺถารํ วา กาตุํ, ธมฺมกถํ วา โสตุํ เคหํ อาคตํเยว นํ ทิสฺวา สุเขน ปฏิสนฺถารํ กริสฺสามิ, เอกา จ เม กงฺขา อตฺถิ, ตมฺปิ นํ ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา อญฺญตรํ มาณวกํ อามนฺเตสิ. อปฺปาพาธนฺติอาทีสุ อาพาโธติ วิสภาคเวทนา วุจฺจติ, ยา เอกเทเส อุปฺปชฺชิตฺวา จตฺตาโร อิริยาปเถ อยปฏฺเฏน อาพนฺธิตฺวา วิย คณฺหติ, ตสฺสา อภาวํ ปุจฺฉาติ วทติ. อปฺปาตงฺโกติ กิจฺฉชีวิตกโร โรโค วุจฺจติ, ตสฺสาปิ อภาวํ ปุจฺฉาติ วทติ. คิลานสฺเสว จ อุฏฺฐานํ นาม ครุกํ โหติ, กาเย พลํ น โหติ, ตสฺมา นิคฺเคลญฺญภาวญฺจ พลญฺจ ปุจฺฉาติ วทติ. ผาสุวิหารนฺติ คมนฐานนิสชฺชสยเนสุ จตูสุ อิริยาปเถสุ สุขวิหารํ ปุจฺฉาติ วทติ. อถสฺส ปุจฺฉิตพฺพาการํ ทสฺเสนฺโต ‘‘สุโภ’’ติอาทิมาห.

445-446. 'Chamou um certo jovem' significa que, após o parinibbāna do Mestre, o ancião Ānanda chegou trazendo a tigela e os mantos do Buda. Ao ouvir que uma grande multidão estava se aproximando para vê-lo, Subha pensou: 'Se eu for ao mosteiro, no meio de tanta gente não poderei conversar confortavelmente com ele nem ouvir o ensinamento do Dhamma. Mas se eu o vir quando ele vier à minha casa, poderei conversar confortavelmente com ele. Além disso, tenho uma dúvida e irei perguntar-lhe sobre ela.' Pensando assim, ele chamou um certo jovem. Nas palavras 'livre de doença' (appābādha), etc., 'doença' (ābādha) refere-se a uma sensação dolorosa e desarmônica (visabhāga-vedanā) que, surgindo em uma parte do corpo, parece prender as quatro posturas corporais como se estivessem amarradas com chapas de ferro; ele diz para perguntar sobre a ausência dessa sensação. 'Livre de aflição' (appātaṅka) refere-se a uma enfermidade que torna a vida difícil e dolorosa; ele diz para perguntar sobre a ausência dessa enfermidade. Para alguém doente, o ato de se levantar é pesado e não há força no corpo; por isso, ele diz para perguntar sobre o estado de estar livre de enfermidades e sobre a força física. 'Viver confortavelmente' (phāsuvihāra) refere-se a viver com bem-estar nas quatro posturas: caminhar, ficar de pé, sentar-se e deitar-se; ele diz para perguntar sobre isso. Então, para mostrar a maneira como se deve perguntar, ele disse: 'Subha...', e assim por diante.

---

๔๔๗. กาลญฺจ สมยญฺจ อุปาทายาติ กาลญฺจ สมยญฺจ ปญฺญาย คเหตฺวา อุปธาเรตฺวาติ อตฺโถ. สเจ อมฺหากํ สฺเว คมนกาโล ภวิสฺสติ, กาเย พลมตฺตา เจว ผริสฺสติ, คมนปจฺจยา จ อญฺโญ อผาสุวิหาโร [Pg.319] น ภวิสฺสติ, อเถตํ กาลญฺจ คมนการณสมวายสงฺขาตํ สมยญฺจ อุปธาเรตฺวา – ‘‘อปิ เอว นาม สฺเว อาคจฺเฉยฺยามา’’ติ วุตฺตํ โหติ.

447. 'Tendo em conta o tempo e a ocasião' significa compreender com sabedoria, examinar e ponderar sobre o tempo apropriado e a conjunção de circunstâncias favoráveis. O significado é: 'Se amanhã for o momento adequado para partirmos, se houver alguma força física em nosso corpo e se nenhuma outra condição desconfortável surgir devido à viagem, então, tendo ponderado sobre esse tempo apropriado e sobre essa ocasião favorável — que é a reunião de causas para a partida —, poderemos vir amanhã.'

---

๔๔๘. เจตเกน ภิกฺขุนาติ เจติรฏฺเฐ ชาตตฺตา เจตโกติ เอวํ ลทฺธนาเมน. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียนฺติ โภ, อานนฺท, ทสพลสฺส โก นาม อาพาโธ อโหสิ, กึ ภควา ปริภุญฺชิ. อปิ จ สตฺถุ ปรินิพฺพาเนน ตุมฺหากํ โสโก อุทปาทิ, สตฺถา นาม น เกวลํ ตุมฺหากํเยว ปรินิพฺพุโต, สเทวกสฺส โลกสฺส มหาชานิ, โก ทานิ อญฺโญ มรณา มุจฺจิสฺสติ, ยตฺร โส สเทวกสฺส โลกสฺส อคฺคปุคฺคโล ปรินิพฺพุโต, อิทานิ กํ อญฺญํ ทิสฺวา มจฺจุราชา ลชฺชิสฺสตีติ เอวมาทินา นเยน มรณปฏิสํยุตฺตํ สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เถรสฺส หิยฺโย ปีตเภสชฺชานุรูปํ อาหารํ ทตฺวา ภตฺตกิจฺจาวสาเน เอกมนฺตํ นิสีทิ.

448. 'Pelo bhikkhu Cetaka' refere-se ao que recebeu esse nome por ter nascido no reino de Ceti. 'Conversa amigável e memorável' refere-se a perguntas como: 'Venerável Ānanda, que tipo de doença afligiu Aquele que Possui as Dez Forças? O que o Abençoado consumiu? Além disso, o parinibbāna do Mestre causou-lhe tristeza? O Mestre não entrou em parinibbāna apenas para os senhores, mas foi uma grande perda para todo o mundo, incluindo os devas. Quem agora poderá escapar da morte, quando até mesmo aquela pessoa suprema de todo o mundo, incluindo os devas, entrou em parinibbāna? Ao ver quem mais o rei da morte sentirá vergonha agora?' Tendo concluído essa conversa amigável e memorável relacionada à morte por meio de tais palavras, e tendo oferecido ao ancião um alimento adequado ao remédio que ele havia tomado no dia anterior, ele sentou-se a um lado após a refeição.

---

อุปฏฺฐาโก สนฺติกาวจโรติ อุปฏฺฐาโก หุตฺวา สนฺติกาวจโร, น รนฺธคเวสี. น วีมํสนาธิปฺปาโย. สมีปจารีติ อิทํ ปุริมปทสฺเสว เววจนํ. เยสํ โส ภวํ โคตโมติ กสฺมา ปุจฺฉติ? ตสฺส กิร เอวํ อโหสิ ‘‘เยสุ ธมฺเมสุ ภวํ โคตโม อิมํ โลกํ ปติฏฺฐเปสิ, เต ตสฺส อจฺจเยน นฏฺฐา นุ โข, ธรนฺติ นุ โข, สเจ ธรนฺติ, อานนฺโท ชานิสฺสติ, หนฺท นํ ปุจฺฉามี’’ติ, ตสฺมา ปุจฺฉิ.

'Um atendente que andava por perto' significa que ele andava por perto na qualidade de atendente, e não como alguém que procurava falhas ou com a intenção de testá-lo. 'Aquele que andava próximo' (samīpacārī) é um sinônimo do termo anterior. Por que ele pergunta: 'Quais eram as qualidades que o venerável Gotama...'? Diz-se que ele pensou: 'Aqueles ensinamentos nos quais o venerável Gotama estabeleceu este mundo desapareceram com a sua partida ou ainda existem? Se ainda existem, Ānanda saberá. Deixe-me perguntar-lhe.' Foi por isso que ele perguntou.

---

๔๔๙. อถสฺส เถโร ตีณิ ปิฏกานิ ตีหิ ขนฺเธหิ สงฺคเหตฺวา ทสฺเสนฺโต ‘‘ติณฺณํ โข’’ติอาทิมาห. มาณโว สงฺขิตฺเตน กถิตํ อสลฺลกฺเขนฺโต – ‘‘วิตฺถารโต ปุจฺฉิสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘กตเมสํ ติณฺณ’’นฺติอาทิมาห.

449. Então, o Ancião, desejando mostrar-lhe os três Pitakas resumidos em três agregados, disse: "De três...". O jovem, não compreendendo o que fora dito de forma resumida, pensou: "Perguntarei em detalhes", e disse: "De quais três?".

---

สีลกฺขนฺธวณฺณนา

Explicação sobre o Agregado da Moralidade (Sīlakkhandha)

---

๔๕๐-๔๕๓. ตโต เถเรน ‘‘อริยสฺส สีลกฺขนฺธสฺสา’’ติ เตสุ ทสฺสิเตสุ ปุน ‘‘กตโม ปน โส, โภ อานนฺท, อริโย สีลกฺขนฺโธ’’ติ เอเกกํ ปุจฺฉิ. เถโรปิสฺส พุทฺธุปฺปาทํ ทสฺเสตฺวา ตนฺติธมฺมํ เทเสนฺโต อนุกฺกเมน ภควตา วุตฺตนเยเนว สพฺพํ วิสฺสชฺเชสิ. ตตฺถ อตฺถิ [Pg.320] เจเวตฺถ อุตฺตริกรณียนฺติ เอตฺถ ภควโต สาสเน น สีลเมว สาโร, เกวลญฺเหตํ ปติฏฺฐามตฺตเมว โหติ. อิโต อุตฺตริ ปน อญฺญมฺปิ กตฺตพฺพํ อตฺถิ เยวาติ ทสฺเสสิ. อิโต พหิทฺธาติ พุทฺธสาสนโต พหิทฺธา.

450-453. Então, tendo o Ancião mostrado a ele esses agregados, dizendo: "Do nobre agregado da moralidade...", o jovem perguntou novamente sobre cada um deles: "Mas qual é, venerável Ānanda, esse nobre agregado da moralidade?". O Ancião também, para lhe mostrar o surgimento do Buda e pregar o Dhamma textual, respondeu a tudo em ordem, exatamente da maneira ensinada pelo Abençoado. A esse respeito, com a frase "E se houver algo mais a ser feito aqui", ele mostrou que, na dispensação do Abençoado, a moralidade por si só não é a essência; ela serve meramente como base. Além disso, há de fato algo mais a ser feito. "Fora daqui" significa fora da dispensação do Buda.

---

สมาธิกฺขนฺธวณฺณนา

Explicação sobre o Agregado da Concentração (Samādhikkhandha)

---

๔๕๔. กถญฺจ, มาณว, ภิกฺขุ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร โหตีติ อิทมายสฺมา อานนฺโท ‘‘กตโม ปน โส, โภ อานนฺท, อริโย สมาธิกฺขนฺโธ’’ติ เอวํ สมาธิกฺขนฺธํ ปุฏฺโฐปิ เย เต ‘‘สีลสมฺปนฺโน อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต สนฺตุฏฺโฐ’’ติ เอวํ สีลานนฺตรํ อินฺทฺริยสํวราทโย สีลสมาธีนํ อนฺตเร อุภินฺนมฺปิ อุปการกธมฺมา อุทฺทิฏฺฐา, เต นิทฺทิสิตฺวา สมาธิกฺขนฺธํ ทสฺเสตุกาโม อารภิ. เอตฺถ จ รูปชฺฌานาเนว อาคตานิ, น อรูปชฺฌานานิ, อาเนตฺวา ปน ทีเปตพฺพานิ. จตุตฺถชฺฌาเนน หิ อสงฺคหิตา อรูปสมาปตฺติ นาม นตฺถิเยว.

454. E com as palavras "E como, jovem, um bhikkhu guarda as portas de suas faculdades?", o Venerável Ānanda, embora questionado sobre o agregado da concentração com a pergunta "Mas qual é, venerável Ānanda, esse nobre agregado da concentração?", começou a explicar detalhadamente os fatores auxiliares tanto para a moralidade quanto para a concentração, tais como a contenção das faculdades, etc., que foram resumidos logo após a moralidade com as palavras "dotado de moralidade, guardando as portas de suas faculdades, possuidor de atenção plena e clara compreensão, e contente", desejando assim expor o agregado da concentração. E aqui, apenas as absorções materiais (rūpajjhānas) são mencionadas diretamente, não as absorções imateriais (arūpajjhānas); no entanto, estas últimas devem ser trazidas e explicadas, pois não existe realização imaterial (arūpasamāpatti) que não esteja incluída no quarto jhana.

---

๔๗๑-๔๘๐. อตฺถิ เจเวตฺถ อุตฺตริกรณียนฺติ เอตฺถ ภควโต สาสเน น จิตฺเตกคฺคตามตฺตเกเนว ปริโยสานปฺปตฺติ นาม อตฺถิ, อิโตปิ อุตฺตริ ปน อญฺญํ กตฺตพฺพํ อตฺถิ เยวาติ ทสฺเสติ. นตฺถิ เจเวตฺถ อุตฺตริกรณียนฺติ เอตฺถ ภควโต สาสเน อิโต อุตฺตริ กาตพฺพํ นาม นตฺถิเยว, อรหตฺตปริโยสานญฺหิ ภควโต สาสนนฺติ ทสฺเสติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

471-480. Com a frase "E se houver algo mais a ser feito aqui", ele mostra que, na dispensação do Abençoado, a meta final não é alcançada apenas pela unificação da mente; além deste agregado da concentração, há de fato algo mais a ser feito. Com a frase "E se não houver nada mais a ser feito aqui", ele mostra que, na dispensação do Abençoado, não há absolutamente nada mais a ser feito além disso, pois a dispensação do Abençoado tem o estado de Arahant como sua culminação. Em todos os outros casos, o restante tem um significado claro por si só.

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim, no Sumaṅgalavilāsinī, o comentário do Dīgha Nikāya,

---

สุภสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A explicação do Subha Sutta está concluída.

---

๑๑. เกวฏฺฏสุตฺตวณฺณนา

11. Explicação do Kevaṭṭa Sutta

---

เกวฏฺฏคหปติปุตฺตวตฺถุวณฺณนา

Explicação da História de Kevaṭṭa, o Filho do Chefe de Família

---

๔๘๑. เอวํ [Pg.321] เม สุตํ…เป… นาฬนฺทายนฺติ เกวฏฺฏสุตฺตํ. ตตฺรายํ อปุพฺพปทวณฺณนา. ปาวาริกมฺพวเนติ ปาวาริกสฺส อมฺพวเน. เกวฏฺโฏติ อิทํ ตสฺส คหปติปุตฺตสฺส นามํ. โส กิร จตฺตาลีสโกฏิธโน คหปติมหาสาโล อติวิย สทฺโธ ปสนฺโน อโหสิ. โส สทฺธาธิกตฺตาเยว ‘‘สเจ เอโก ภิกฺขุ อฑฺฒมาสนฺตเรน วา มาสนฺตเรน วา สํวจฺฉเรน วา อากาเส อุปฺปติตฺวา วิวิธานิ ปาฏิหาริยานิ ทสฺเสยฺย, สพฺโพ ชโน อติวิย ปสีเทยฺย. ยํนูนาหํ ภควนฺตํ ยาจิตฺวา ปาฏิหาริยกรณตฺถาย เอกํ ภิกฺขุํ อนุชานาเปยฺย’’นฺติ จินฺเตตฺวา ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห.

481. "Assim ouvi... em Nālandā" refere-se ao Kevaṭṭa Sutta. Nele, a seguinte é a explicação de termos não explicados anteriormente. "No bosque de mangas de Pāvārika" significa no bosque de mangas pertencente ao rico comerciante Pāvārika. "Kevaṭṭa" é o nome daquele filho de chefe de família. Diz-se que ele era um chefe de família extremamente rico, com uma fortuna de quarenta dezenas de milhões, e possuía imensa fé e devoção. Devido à sua fé transbordante, ele pensou: "Se um único bhikkhu pudesse voar pelo ar a cada quinzena, a cada mês ou a cada ano, e realizar vários milagres, todas as pessoas ficariam imensamente inspiradas. E se eu pedisse ao Abençoado que permitisse a um bhikkhu realizar milagres?". Tendo pensado assim, ele se aproximou do Abençoado e falou desta maneira.

---

ตตฺถ อิทฺธาติ สมิทฺธา ผีตาติ นานาภณฺฑอุสฺสนฺนตาย วุทฺธิปฺปตฺตา. อากิณฺณมนุสฺสาติ อํสกูเฏน อํสกูฏํ ปหริตฺวา วิย วิจรนฺเตหิ มนุสฺเสหิ อากิณฺณา. สมาทิสตูติ อาณาเปตุ ฐานนฺตเร ฐเปตุ. อุตฺตริมนุสฺสธมฺมาติ อุตฺตริมนุสฺสานํ ธมฺมโต, ทสกุสลสงฺขาตโต วา มนุสฺสธมฺมโต อุตฺตริ. ภิยฺโยโสมตฺตายาติ ปกติยาปิ ปชฺชลิตปทีโป เตลสฺเนหํ ลภิตฺวา วิย อติเรกปฺปมาเณน อภิปฺปสีทิสฺสติ. น โข อหนฺติ ภควา ราชคหเสฏฺฐิวตฺถุสฺมึ สิกฺขาปทํ ปญฺญเปสิ, ตสฺมา ‘‘น โข อห’’นฺติอาทิมาห.

Nesse contexto, "próspera" (iddhā) significa bem-sucedida. "Abundante" (phītā) significa desenvolvida devido à abundância de mercadorias diversas. "Cheia de pessoas" (ākiṇṇamanussā) significa apinhada de pessoas que andam de tal forma que seus ombros se chocam. "Que ordene" (samādisatu) significa que dê ordens ou designe para uma função. "Estados sobre-humanos" (uttarimanussadhamma) significa estados superiores aos dos seres humanos comuns, isto é, superiores às qualidades dos praticantes de jhana e dos nobres, ou superiores à conduta humana comum definida pelas dez ações benéficas. "Ainda mais" (bhiyyosomattāya) significa que, assim como uma lâmpada que já brilha naturalmente brilha ainda mais intensamente ao receber óleo, as pessoas se tornarão imensamente mais devotas, em um grau extraordinário. "Eu não costumo..." (na kho ahaṃ): o Abençoado já havia estabelecido uma regra de treinamento no caso do banqueiro de Rājagaha; por essa razão, Ele disse: "Eu não costumo...".

---

๔๘๒. น ธํเสมีติ น คุณวินาสเนน ธํเสมิ, สีลเภทํ ปาเปตฺวา อนุปุพฺเพน อุจฺจฏฺฐานโต โอตาเรนฺโต นีจฏฺฐาเน น ฐเปมิ, อถ โข อหํ พุทฺธสาสนสฺส วุทฺธึ ปจฺจาสีสนฺโต กเถมีติ ทสฺเสติ. ตติยมฺปิ โขติ ยาวตติยํ พุทฺธานํ กถํ ปฏิพาหิตฺวา กเถตุํ วิสหนฺโต นาม นตฺถิ. อยํ ปน ภควตา สทฺธึ วิสฺสาสิโก วิสฺสาสํ วฑฺเฒตฺวา วลฺลโภ หุตฺวา อตฺถกาโมสฺมีติ ติกฺขตฺตุํ กเถสิ.

482. "Não destruo" (na dhaṃsemi) significa: "Não destruo arruinando as virtudes morais; não desejo rebaixar alguém de uma posição elevada para uma posição inferior, fazendo-o quebrar seus preceitos morais. Pelo contrário, falo desejando o crescimento da dispensação do Buda". Ele mostrou esse significado. "Pela terceira vez também" (tatiyampi kho): normalmente, não há ninguém ousado o suficiente para insistir em falar após o Buda ter recusado até três vezes. No entanto, como este leigo era muito íntimo do Abençoado, ele aumentou essa intimidade e, agindo como um favorito que pensa "desejo apenas o bem", insistiu em falar por três vezes.

---

อิทฺธิปาฏิหาริยวณฺณนา

Explicação sobre o Milagre dos Poderes Psíquicos (Iddhipāṭihāriya)

---

๔๘๓-๔๘๔. อถ ภควา อยํ อุปาสโก มยิ ปฏิพาหนฺเตปิ ปุนปฺปุนํ ยาจติเยว. ‘‘หนฺทสฺส ปาฏิหาริยกรเณ อาทีนวํ ทสฺเสมี’’ติ จินฺเตตฺวา [Pg.322] ‘‘ตีณิ โข’’ติอาทิมาห. ตตฺถ อมาหํ ภิกฺขุนฺติ อมุํ อหํ ภิกฺขุํ. คนฺธารีติ คนฺธาเรน นาม อิสินา กตา, คนฺธารรฏฺเฐ วา อุปฺปนฺนา วิชฺชา. ตตฺถ กิร พหู อิสโย วสึสุ, เตสุ เอเกน กตา วิชฺชาติ อธิปฺปาโย. อฏฺฏียามีติ อฏฺโฏ ปีฬิโต วิย โหมิ. หรายามีติ ลชฺชามิ. ชิคุจฺฉามีติ คูถํ ทิสฺวา วิย ชิคุจฺฉํ อุปฺปาเทมิ.

483-484. Então, o Abençoado pensou: "Este leigo continua a implorar repetidamente, mesmo eu tendo recusado. Pois bem, mostrar-lhe-ei o perigo na realização de milagres", e disse: "Existem três...". Nesse contexto, "eu a esse bhikkhu" (amāhaṃ bhikkhuṃ) significa "eu a esse bhikkhu". "Gandhārī" refere-se a uma arte mágica criada por um sábio chamado Gandhāra, ou uma arte originada na região de Gandhāra. Diz-se que muitos sábios viviam naquela região, e essa arte foi criada por um deles; essa é a opinião de uma pessoa sem fé. "Sinto-me aflito" (aṭṭīyāmi) significa "sinto-me como alguém que está sendo oprimido". "Sinto-me envergonhado" (harāyāmi) significa "sinto vergonha". "Sinto repulsa" (jigucchāmi) significa "sinto nojo, assim como alguém que vê fezes".

---

อาเทสนาปาฏิหาริยวณฺณนา

Explicação sobre o Milagre da Leitura de Mentes (Ādesanāpāṭihāriya)

---

๔๘๕. ปรสตฺตานนฺติ อญฺเญสํ สตฺตานํ. ทุติยํ ตสฺเสว เววจนํ. อาทิสตีติ กเถติ. เจตสิกนฺติ โสมนสฺสโทมนสฺสํ อธิปฺเปตํ. เอวมฺปิ เต มโนติ เอวํ ตว มโน โสมนสฺสิโต วา โทมนสฺสิโต วา กามวิตกฺกาทิสมฺปยุตฺโต วา. ทุติยํ ตสฺเสว เววจนํ. อิติปิ เต จิตฺตนฺติ อิติ ตว จิตฺตํ, อิทญฺจิทญฺจ อตฺถํ จินฺตยมานํ ปวตฺตตีติ อตฺโถ. มณิกา นาม วิชฺชาติ จินฺตามณีติ เอวํ ลทฺธนามา โลเก เอกา วิชฺชา อตฺถิ. ตาย ปเรสํ จิตฺตํ ชานาตีติ ทีเปติ.

485. "De outros seres" (parasattānaṃ) significa de outros seres vivos. O segundo termo é apenas um sinônimo deste. "Revela" (ādisati) significa que ele fala. "Mental" (cetasikaṃ) refere-se aos sentimentos de alegria ou tristeza. "Assim é a sua mente" (evampi te mano) significa: "Desta maneira, sua mente está alegre, ou triste, ou associada a pensamentos sensuais, etc.". A segunda frase é apenas um sinônimo desta. "Assim é o seu pensamento" (itipi te cittaṃ) significa: "Desta maneira, sua mente funciona, pensando sobre este ou aquele assunto". "A arte chamada Maṇikā" (maṇikā nāma vijjā) refere-se a uma arte conhecida no mundo como "Cintāmaṇi". Ele mostra que, por meio dessa arte, conhece-se a mente dos outros.

---

อนุสาสนีปาฏิหาริยวณฺณนา

Explicação sobre o Milagre da Instrução (Anusāsanīpāṭihāriya)

---

๔๘๖. เอวํ วิตกฺเกถาติ เนกฺขมฺมวิตกฺกาทโย เอวํ ปวตฺเตนฺตา วิตกฺเกถ. มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถาติ เอวํ กามวิตกฺกาทโย ปวตฺเตนฺตา มา วิตกฺกยิตฺถ. เอวํ มนสิ กโรถาติ เอวํ อนิจฺจสญฺญเมว, ทุกฺขสญฺญาทีสุ วา อญฺญตรํ มนสิ กโรถ. มา เอวนฺติ ‘‘นิจฺจ’’นฺติอาทินา นเยน มา มนสิ กริตฺถ. อิทนฺติ อิทํ ปญฺจกามคุณิกราคํ ปชหถ. อิทํ อุปสมฺปชฺชาติ อิทํ จตุมคฺคผลปฺปเภทํ โลกุตฺตรธมฺมเมว อุปสมฺปชฺช ปาปุณิตฺวา นิปฺผาเทตฺวา วิหรถ. อิติ ภควา อิทฺธิวิธํ อิทฺธิปาฏิหาริยนฺติ ทสฺเสติ, ปรสฺส จิตฺตํ ญตฺวา กถนํ อาเทสนาปาฏิหาริยนฺติ. สาวกานญฺจ พุทฺธานญฺจ สตตํ ธมฺมเทสนา อนุสาสนีปาฏิหาริยนฺติ.

486. "Pensem assim" (evaṃ vitakketha) significa: "Pensem gerando pensamentos de renúncia, etc.". "Não pensem assinaladamente" (mā evaṃ vitakkayittha) significa: "Não pensem gerando pensamentos de desejo sensual, etc.". "Dirijam a mente assim" (evaṃ manasi karotha) significa: "Dirijam a mente apenas para a percepção da impermanência, ou para qualquer outra percepção como a do sofrimento, etc.". "Não dirijam a mente assinaladamente" (mā eva) significa: "Não dirijam a mente de modo a considerar as coisas como permanentes, etc.". "Abandonem isto" (idaṃ) significa: "Abandonem este apego aos cinco prazeres sensoriais". "Alcancem isto" (idaṃ upasampajja) significa: "Alcancem, realizem e permaneçam neste próprio Dhamma supramundano, que consiste nos quatro caminhos e frutos". Assim, o Abençoado mostra os vários tipos de poderes psíquicos como o "milagre dos poderes psíquicos" (iddhipāṭihāriya); o falar após conhecer a mente alheia como o "milagre da leitura de mentes" (ādesanāpāṭihāriya); e o constante ensino do Dhamma por parte dos discípulos e dos Budas como o "milagre da instrução" (anusāsanīpāṭihāriya).

---

ตตฺถ อิทฺธิปาฏิหาริเยน อนุสาสนีปาฏิหาริยํ มหาโมคฺคลฺลานสฺส อาจิณฺณํ, อาเทสนาปาฏิหาริเยน อนุสาสนีปาฏิหาริยํ ธมฺมเสนาปติสฺส. เทวทตฺเต สํฆํ ภินฺทิตฺวา ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ คเหตฺวา คยาสีเส พุทฺธลีฬาย เตสํ ธมฺมํ เทสนฺเต หิ ภควตา เปสิเตสุ ทฺวีสุ อคฺคสาวเกสุ ธมฺมเสนาปติ เตสํ จิตฺตาจารํ ญตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ[Pg.323], เถรสฺส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปญฺจสตา ภิกฺขู โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ. อถ เนสํ มหาโมคฺคลฺลาโน วิกุพฺพนํ ทสฺเสตฺวา ทสฺเสตฺวา ธมฺมํ เทเสสิ, ตํ สุตฺวา สพฺเพ อรหตฺตผเล ปติฏฺฐหึสุ. อถ ทฺเวปิ มหานาคา ปญฺจ ภิกฺขุสตานิ คเหตฺวา เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา เวฬุวนเมวาคมึสุ. อนุสาสนีปาฏิหาริยํ ปน พุทฺธานํ สตตํ ธมฺมเทสนา, เตสุ อิทฺธิปาฏิหาริยอาเทสนาปาฏิหาริยานิ สอุปารมฺภานิ สโทสานิ, อทฺธานํ น ติฏฺฐนฺติ, อทฺธานํ อติฏฺฐนโต น นิยฺยนฺติ. อนุสาสนีปาฏิหาริยํ อนุปารมฺภํ นิทฺโทสํ, อทฺธานํ ติฏฺฐติ, อทฺธานํ ติฏฺฐนโต นิยฺยาติ. ตสฺมา ภควา อิทฺธิปาฏิหาริยญฺจ อาเทสนาปาฏิหาริยญฺจ ครหติ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํเยว ปสํสติ.

Entre eles, o milagre da instrução combinado com o milagre dos poderes psíquicos era a prática habitual do Venerável Mahāmoggallāna; enquanto o milagre da instrução combinado com o milagre da leitura de mentes era a prática habitual do General do Dhamma. De fato, quando Devadatta dividiu a Sangha e levou consigo quinhentos bhikkhus para Gayāsīsa, pregando-lhes o Dhamma imitando o estilo de um Buda, o Abençoado enviou os dois principais discípulos. O General do Dhamma, tendo conhecido o funcionamento mental daqueles quinhentos bhikkhus, pregou-lhes o Dhamma. Ao ouvirem o sermão do Ancião, os quinhentos bhikkhus estabeleceram-se no fruto da entrada na correnteza. Então, o Venerável Mahāmoggallāna, exibindo repetidamente várias manifestações de poderes psíquicos, pregou-lhes o Dhamma. Ao ouvirem isso, todos eles estabeleceram-se no fruto do estado de Arahant. Em seguida, ambos os grandes seres, levando consigo os quinhentos bhikkhus, elevaram-se ao ar e retornaram ao próprio monastério de Veḷuvana. Por outro lado, o milagre da instrução é o constante ensino do Dhamma por parte dos Budas. Desses três milagres, o milagre dos poderes psíquicos e o milagre da leitura de mentes são passíveis de censura e imperfeitos; eles não duram por muito tempo e, por não durarem, não conduzem à libertação. O milagre da instrução é irrepreensível e livre de falhas; ele dura por muito tempo e, por durar, conduz à libertação. Por essa razão, o Abençoado censura o milagre dos poderes psíquicos e o milagre da leitura de mentes, e louva apenas o milagre da instrução.

---

ภูตนิโรเธสกวตฺถุวณฺณนา

Explicação da História do Bhikkhu que Buscou a Cessação dos Elementos (Bhūtanirodhesaka)

---

๔๘๗. ภูตปุพฺพนฺติ อิทํ กสฺมา ภควตา อารทฺธํ. อิทฺธิปาฏิหาริยอาเทสนาปาฏิหาริยานํ อนิยฺยานิกภาวทสฺสนตฺถํ, อนุสาสนีปาฏิหาริยสฺเสว นิยฺยานิกภาวทสฺสนตฺถํ. อปิ จ สพฺพพุทฺธานํ มหาภูตปริเยสโก นาเมโก ภิกฺขุ โหติเยว. โย มหาภูเต ปริเยสนฺโต ยาว พฺรหฺมโลกา วิจริตฺวา วิสฺสชฺเชตารํ อลภิตฺวา อาคมฺม พุทฺธเมว ปุจฺฉิตฺวา นิกฺกงฺโข โหติ. ตสฺมา พุทฺธานํ มหนฺตภาวปฺปกาสนตฺถํ, อิทญฺจ การณํ ปฏิจฺฉนฺนํ, อถ นํ วิวฏํ กตฺวา เทเสนฺโตปิ ภควา ‘‘ภูตปุพฺพ’’นฺติอาทิมาห.

487. Por que o Abençoado começou com a história 'Era uma vez...' (bhūtapubbaṃ)? Ele a iniciou para mostrar que o milagre dos poderes psíquicos e o milagre da leitura de mentes não conduzem à libertação, ao passo que apenas o milagre da instrução conduz à libertação. Além disso, na época de todos os Budas, há sempre um bhikkhu que busca a cessação dos grandes elementos. Esse bhikkhu, buscando a cessação dos grandes elementos, viaja até o mundo de Brahma e, não encontrando ninguém capaz de responder à sua pergunta, retorna, pergunta ao próprio Buda e fica livre de dúvidas. Portanto, a história foi iniciada para manifestar a grandeza dos Budas. E como esse fato estava oculto, o Abençoado, desejando revelá-lo e ensiná-lo, disse: 'Era uma vez...'.

---

ตตฺถ กตฺถ นุ โขติ กิสฺมึ ฐาเน กึ อาคมฺม กึ ปตฺตสฺส เต อนวเสสา อปฺปวตฺติวเสน นิรุชฺฌนฺติ. มหาภูตกถา ปเนสา สพฺพากาเรน วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตา, ตสฺมา สา ตโตว คเหตพฺพา.

Nesse contexto, 'onde, afinal' (kattha nu kho) significa: 'Em que lugar, com base em quê, ou para quem alcançou o quê, esses grandes elementos cessam completamente, sem deixar vestígios, de modo a não mais surgirem?'. No entanto, essa explicação sobre os grandes elementos foi detalhadamente exposta em todos os seus aspects no Visuddhimagga; portanto, ela deve ser consultada diretamente de lá.

---

๔๘๘. เทวยานิโย มคฺโคติ ปาฏิเยกฺโก เทวโลกคมนมคฺโค นาม นตฺถิ, อิทฺธิวิธญาณสฺเสว ปเนตํ อธิวจนํ. เตน เหส ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตนฺโต เทวโลกํ ยาติ. ตสฺมา ‘‘ตํ เทวยานิโย มคฺโค’’ติ วุตฺตํ. เยน จาตุมหาราชิกาติ สมีเป ฐิตมฺปิ ภควนฺตํ อปุจฺฉิตฺวา ธมฺมตาย โจทิโต เทวตา มหานุภาวาติ มญฺญมาโน อุปสงฺกมิ. มยมฺปิ โข, ภิกฺขุ, น ชานามาติ พุทฺธวิสเย ปญฺหํ [Pg.324] ปุจฺฉิตา เทวตา น ชานนฺติ, เตเนวมาหํสุ. อถ โข โส ภิกฺขุ ‘‘มม อิมํ ปญฺหํ น กเถตุํ น ลพฺภา, สีฆํ กเถถา’’ติ ตา เทวตา อชฺโฌตฺถรติ, ปุนปฺปุนํ ปุจฺฉติ, ตา ‘‘อชฺโฌตฺถรติ โน อยํ ภิกฺขุ, หนฺท นํ หตฺถโต โมเจสฺสามา’’ติ จินฺเตตฺวา ‘‘อตฺถิ โข ภิกฺขุ จตฺตาโร มหาราชาโน’’ติอาทิมาหํสุ. ตตฺถ อภิกฺกนฺตตราติ อติกฺกมฺม กนฺตตรา. ปณีตตราติ วณฺณยสอิสฺสริยาทีหิ อุตฺตมตรา เอเตน นเยน สพฺพวาเรสุ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

488. 'O caminho que leva aos deuses' (devayānīyo maggo) significa que não existe um caminho físico separado para ir ao mundo dos devas; em vez disso, este é um termo sinônimo para o próprio conhecimento dos poderes psíquicos (iddhividha-ñāṇa). De fato, por meio desse conhecimento, o bhikkhu vai ao mundo dos devas, exercendo controle com seu próprio corpo físico até mesmo no mundo de Brahma. Por isso, foi dito: 'o caminho que leva aos deuses'. 'Por onde estão os deuses dos Quatro Grandes Reis' (yena cātumahārājikā): sem perguntar ao Abençoado que estava por perto, impelido pela natureza das coisas e pensando que os devas possuíam grande poder, ele se aproximou deles. 'Nós também, bhikkhu, não sabemos' (mayampi kho, bhikkhu, na jānāma): quando questionados sobre um problema que pertence ao domínio de um Buda, os devas não sabem a resposta; por isso falaram assim. Então, aquele bhikkhu pressionou os devas, dizendo: 'Não é aceitável que vocês não respondam à minha pergunta; respondam rapidamente!', e perguntou repetidamente. Os devas pensaram: 'Este bhikkhu está nos pressionando; vamos nos livrar dele', e disseram: 'Existem, bhikkhu, os Quatro Grandes Reis...'. Nesse contexto, 'mais belos' (abhikkantatarā) significa extraordinariamente mais agradáveis. 'Mais sublimes' (paṇītatarā) significa superiores em termos de aparência, comitiva, soberania, etc. Desta maneira, o significado deve ser compreendido em todas as seções correspondentes.

---

๔๙๑-๔๙๓. อยํ ปน วิเสโส – สกฺโก กิร เทวราชา จินฺเตสิ ‘‘อยํ ปญฺโห พุทฺธวิสโย, น สกฺกา อญฺเญน วิสฺสชฺชิตุํ, อยญฺจ ภิกฺขุ อคฺคึ ปหาย ขชฺโชปนกํ ธมนฺโต วิย, เภรึ ปหาย อุทรํ วาเทนฺโต วิย จ, โลเก อคฺคปุคฺคลํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ ปหาย เทวตา ปุจฺฉนฺโต วิจรติ, เปเสมิ นํ สตฺถุสนฺติก’’นฺติ. ตโต ปุนเทว โส จินฺเตสิ ‘‘สุทูรมฺปิ คนฺตฺวา สตฺถุ สนฺติเกว นิกฺกงฺโข ภวิสฺสติ. อตฺถิ เจว ปุคฺคโล นาเมส, โถกํ ตาว อาหิณฺฑนฺโต กิลมตุ ปจฺฉา ชานิสฺสตี’’ติ. ตโต ตํ ‘‘อหมฺปิ โข’’ติอาทิมาห. พฺรหฺมยานิโยปิ เทวยานิยสทิโสว. เทวยานิยมคฺโคติ วา พฺรหฺมยานิยมคฺโคติ วา ธมฺมเสตูติ วา เอกจิตฺตกฺขณิกอปฺปนาติ วา สนฺนิฏฺฐานิกเจตนาติ วา มหคฺคตจิตฺตนฺติ วา อภิญฺญาญาณนฺติ วา สพฺพเมตํ อิทฺธิวิธญาณสฺเสว นามํ.

491-493. No entanto, há esta distinção: diz-se que Sakka, o rei dos deuses, pensou: 'Esta pergunta pertence ao domínio de um Buda; ninguém mais é capaz de respondê-la. Andando por aí a perguntar aos devas, deixando de lado o Buda Supremo do mundo, este bhikkhu é como alguém que deixa de lado o fogo e sopra um vaga-lume para obter luz, ou como alguém que deixa de lado um grande tambor e bate na própria barriga para fazer som. Eu o enviarei à presença do Mestre'. Logo em seguida, ele pensou novamente: 'Mesmo que ele tenha que ir a um lugar muito distante, ele só ficará livre de dúvidas na presença do Mestre. Certamente existem pessoas assim; que ele ande um pouco mais e se canse, e depois ele compreenderá'. Por essa razão, ele lhe disse: 'Eu também, bhikkhu...'. 'O caminho que leva a Brahma' (brahmayānīyo) é exatamente semelhante ao 'caminho que leva aos deuses'. De fato, quer seja chamado de 'caminho que leva aos deuses' (devayānīyamagga), 'caminho que leva a Brahma' (brahmayānīyamagga), 'ponte do Dhamma' (dhammasetu), 'absorção de um único momento mental' (ekacittakkhaṇika-appanā), 'vontade decisiva' (sanniṭṭhānika-cetanā), 'mente sublime' (mahaggatacitta) ou 'conhecimento por meio de sabedoria direta' (abhiññā-ñāṇa) — todos esses nomes são meramente designações para o próprio conhecimento dos poderes psíquicos (iddhividha-ñāṇa).

---

๔๙๔. ปุพฺพนิมิตฺตนฺติ อาคมนปุพฺพภาเค นิมิตฺตํ สูริยสฺส อุทยโต อรุณุคฺคํ วิย. ตสฺมา อิทาเนว พฺรหฺมา อาคมิสฺสติ, เอวํ มยํ ชานามาติ ทีปยึสุ. ปาตุรโหสีติ ปากโฏ อโหสิ. อถ โข โส พฺรหฺมา เตน ภิกฺขุนา ปุฏฺโฐ อตฺตโน อวิสยภาวํ ญตฺวา สจาหํ ‘‘น ชานามี’’ติ วกฺขามิ, อิเม มํ ปริภวิสฺสนฺติ, อถ ชานนฺโต วิย ยํ กิญฺจิ กเถสฺสามิ, อยํ เม ภิกฺขุ เวยฺยากรเณน อนารทฺธจิตฺโต วาทํ อาโรเปสฺสติ. ‘‘อหมสฺมิ ภิกฺขุ พฺรหฺมา’’ติอาทีนิ ปน เม ภณนฺตสฺส น โกจิ วจนํ สทฺทหิสฺสติ. ยํนูนาหํ วิกฺเขปํ กตฺวา อิมํ ภิกฺขุํ สตฺถุสนฺติกํเยว เปเสยฺยนฺติ จินฺเตตฺวา ‘‘อหมสฺมิ ภิกฺขุ พฺรหฺมา’’ติอาทิมาห.

494. “Sinal precursor” (pubbanimitta) refere-se ao sinal que precede a chegada [de Brahma], assim como o surgimento da aurora (aruṇugga) precede o nascer do sol. Com isso, eles indicaram: 'Portanto, agora mesmo o Brahma virá; assim nós sabemos'. “Tornou-se manifesto” (pāturahosi) significa que se tornou evidente. Então, aquele Brahma, ao ser questionado por aquele bhikkhu, reconhecendo que o assunto estava além de sua própria capacidade (avisayabhāva), pensou: 'Se eu disser “não sei”, estes [outros Brahmas] me desprezarão. Por outro lado, se eu disser qualquer coisa fingindo saber, este bhikkhu, insatisfeito com a minha resposta, me acusará de erro. Além disso, se eu disser “Eu sou, bhikkhu, o Brahma...”, ninguém acreditará em minhas palavras. E se eu, esquivando-me, enviar este bhikkhu diretamente à presença do Mestre?' Pensando assim, ele disse: 'Eu sou, bhikkhu, o Brahma...' e assim por diante.

---

๔๙๕-๔๙๖. เอกมนฺตํ [Pg.325] อปเนตฺวาติ กสฺมา เอวมกาสิ? กุหกตฺตา. พหิทฺธา ปริเยฏฺฐินฺติ เตลตฺถิโก วาลิกํ นิปฺปีฬิยมาโน วิย ยาว พฺรหฺมโลกา พหิทฺธา ปริเยสนํ อาปชฺชติ.

495-496. “Conduzindo-o para um lado” (ekamantaṃ apanetvā): por que ele fez isso? Por causa de sua pretensão (kuhakatta). “Busca externa” (bahiddhā pariyeṭṭhi) significa que, assim como alguém que deseja óleo espreme a areia, ele recorre a uma busca externa fora do Buda, indo até o mundo de Brahma.

---

๔๙๗. สกุณนฺติ กากํ วา กุลลํ วา. น โข เอโส, ภิกฺขุ, ปญฺโห เอวํ ปุจฺฉิตพฺโพติ อิทํ ภควา ยสฺมา ปเทเสเนส ปญฺโห ปุจฺฉิตพฺโพ, อยญฺจ โข ภิกฺขุ อนุปาทินฺนเกปิ คเหตฺวา นิปฺปเทสโต ปุจฺฉติ, ตสฺมา ปฏิเสเธติ. อาจิณฺณํ กิเรตํ พุทฺธานํ, ปุจฺฉามูฬฺหสฺส ชนสฺส ปุจฺฉาย โทสํ ทสฺเสตฺวา ปุจฺฉํ สิกฺขาเปตฺวา ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ. กสฺมา? ปุจฺฉิตุํ อชานิตฺวา ปริปุจฺฉนฺโต ทุวิญฺญาปโย โหติ. ปญฺหํ สิกฺขาเปนฺโต ปน ‘‘กตฺถ อาโป จา’’ติอาทิมาห.

497. “Uma ave” (sakuṇa) refere-se a um corvo ou a um gavião. “Esta pergunta, bhikkhu, não deve ser feita assim”: o Abençoado proíbe isso porque essa pergunta deveria ser feita de forma parcial (padesena) [referindo-se aos elementos associados à matéria senciente], mas este bhikkhu pergunta de forma absoluta, sem restrições (nippadesato), incluindo também a matéria não-senciente (anupādinna). É o costume dos Budas, de fato, mostrar o erro na pergunta de uma pessoa confusa, ensinar-lhe a maneira correta de perguntar e, então, responder à pergunta. Por quê? Porque aquele que pergunta sem saber como perguntar é difícil de ser instruído. Ensinando-lhe a pergunta correta, Ele proferiu o verso que começa com: 'Onde a água...'.

---

๔๙๘. ตตฺถ น คาธตีติ น ปติฏฺฐาติ, อิเม จตฺตาโร มหาภูตา กึ อาคมฺม อปฺปติฏฺฐา ภวนฺตีติ อตฺโถ. อุปาทินฺนํเยว สนฺธาย ปุจฺฉติ. ทีฆญฺจ รสฺสญฺจาติ สณฺฐานวเสน อุปาทารูปํ วุตฺตํ. อณุํ ถูลนฺติ ขุทฺทกํ วา มหนฺตํ วา, อิมินาปิ อุปาทารูเป วณฺณมตฺตเมว กถิตํ. สุภาสุภนฺติ สุภญฺจ อสุภญฺจ อุปาทารูปเมว กถิตํ. กึ ปน อุปาทารูปํ สุภนฺติ อสุภนฺติ อตฺถิ? นตฺถิ. อิฏฺฐานิฏฺฐารมฺมณํ ปเนว กถิตํ. นามญฺจ รูปญฺจาติ นามญฺจ ทีฆาทิเภทํ รูปญฺจ. อุปรุชฺฌตีติ นิรุชฺฌติ, กึ อาคมฺม อเสสเมตํ นปฺปวตฺตตีติ.

498. Nesse contexto, “não encontra apoio” (na gādhati) significa que não se estabelece; o significado é: 'tendo alcançado o quê, estes quatro grandes elementos não encontram apoio?'. Ele pergunta referindo-se apenas à matéria senciente (upādinna). “Longo e curto” (dīghaṃ rassaṃ) refere-se à matéria derivada (upādārūpa) em termos de forma (saṇṭhāna). “Pequeno e grande” (aṇuṃ thūlaṃ) significa miúdo ou graúdo; com isso também, apenas o aspect da cor (vaṇṇa) na matéria derivada é mencionado. “Belo e feio” (subhāsubha) refere-se apenas à matéria derivada. Mas existe de fato matéria derivada que seja inerentemente bela ou feia? Não. No entanto, isso é dito em termos de objetos desejáveis e indesejáveis (iṭṭhāniṭṭhārammaṇa). “Nome e forma” (nāmañca rūpañca) refere-se aos quatro agregados mentais (nāma) e à matéria (rūpa) dividida em longa, etc. “Cessa” (uparujjhati) significa que é extinto; o significado é: 'tendo alcançado o quê, tudo isso deixa de existir completamente, sem deixar vestígios?'.

---

เอวํ ปุจฺฉิตพฺพํ สิยาติ ปุจฺฉํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ วิสฺสชฺชนํ ทสฺเสนฺโต ตตฺร เวยฺยากรณํ ภวตีติ วตฺวา – ‘‘วิญฺญาณ’’นฺติอาทิมาห.

“Assim deve ser perguntado” (evaṃ pucchitabbaṃ siyā): tendo mostrado a pergunta, agora, para mostrar a resposta, após dizer 'Aqui está a resposta para isso', Ele proferiu o verso que começa com: 'A consciência...' (viññāṇa).

---

๔๙๙. ตตฺถ วิญฺญาตพฺพนฺติ วิญฺญาณํ นิพฺพานสฺเสตํ นามํ, ตเทตํ นิทสฺสนาภาวโต อนิทสฺสนํ. อุปฺปาทนฺโต วา วยนฺโต วา ฐิตสฺส อญฺญถตฺตนฺโต วา เอตสฺส นตฺถีติ อนนฺตํ. ปภนฺติ ปเนตํ กิร ติตฺถสฺส นามํ, ตญฺหิ ปปนฺติ เอตฺถาติ ปปํ, ปการสฺส ปน ภกาโร กโต. สพฺพโต ปภมสฺสาติ สพฺพโตปภํ. นิพฺพานสฺส กิร ยถา มหาสมุทฺทสฺส ยโต ยโต โอตริตุกามา โหนฺติ, ตํ ตเทว ติตฺถํ, อติตฺถํ นาม นตฺถิ. เอวเมว อฏฺฐตึสาย กมฺมฏฺฐาเนสุ เยน เยน มุเขน นิพฺพานํ โอตริตุกามา โหนฺติ, ตํ ตเทว ติตฺถํ, นิพฺพานสฺส อติตฺถํ นาม นตฺถิ. เตน วุตฺตํ ‘‘สพฺพโตปภ’’นฺติ. เอตฺถ อาโป จาติ เอตฺถ [Pg.326] นิพฺพาเน อิทํ นิพฺพานํ อาคมฺม สพฺพเมตํ อาโปติอาทินา นเยน วุตฺตํ อุปาทินฺนก ธมฺมชาตํ นิรุชฺฌติ, อปฺปวตฺตํ โหตีติ.

499. Nesse contexto, “o que deve ser conhecido” (viññātabba) é a consciência (viññāṇa); este é um nome para o Nibbāna. Ele é “invisível” (anidassana) porque não pode ser visto [pela consciência visual] (ou porque carece de ilustração comparativa). Ele é “infinito” (ananta) porque não há nele limite de surgimento (uppāda), de desaparecimento (vaya) ou de alteração daquilo que permanece estável. “Pabha”, por sua vez, diz-se ser um nome para um porto (tittha). Pois as pessoas bebem (papanti) nele, por isso é chamado de 'papa'; mas a letra 'p' foi substituída por 'bh' [tornando-se pabha]. Ele tem um porto acessível por todos os lados, por isso é “acessível por todos os lados” (sabbatopabha). Diz-se que, assim como no grande oceano, de qualquer ponto que se queira descer, esse mesmo ponto se torna um porto, não existindo lugar que não seja um porto; da mesma forma, entre os trinta e oito objetos de meditação (kammaṭṭhāna), por qualquer portal que se queira adentrar no Nibbāna, esse mesmo portal se torna um porto, não existindo objeto de meditação que não seja um porto para o Nibbāna. Por isso foi dito: 'acessível por todos os lados' (sabbatopabha). “Aqui a água...” significa que aqui, no Nibbāna, tendo alcançado este Nibbāna, todo este conjunto de fenômenos sencientes (upādinnaka) descritos sob o método de 'água', etc., cessa e deixa de ocorrer.

---

อิทานิสฺส นิรุชฺฌนูปายํ ทสฺเสนฺโต ‘‘วิญฺญาณสฺส นิโรเธน เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌตี’’ติ อาห. ตตฺถ วิญฺญาณนฺติ จริมกวิญฺญาณมฺปิ อภิสงฺขารวิญฺญาณมฺปิ, จริมกวิญฺญาณสฺสาปิ หิ นิโรเธน เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌติ. วิชฺฌาตทีปสิขา วิย อปณฺณตฺติกภาวํ ยาติ. อภิสงฺขารวิญฺญาณสฺสาปิ อนุปฺปาทนิโรเธน อนุปฺปาทวเสน อุปรุชฺฌติ. ยถาห ‘‘โสตาปตฺติมคฺคญาเณน อภิสงฺขารวิญฺญาณสฺส นิโรเธน ฐเปตฺวา สตฺตภเว อนมตคฺเค สํสาเร เย อุปฺปชฺเชยฺยุํ นามญฺจ รูปญฺจ เอตฺเถเต นิรุชฺฌนฺตี’’ติ สพฺพํ จูฬนิทฺเทเส วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

Agora, para mostrar o meio para a sua cessação, Ele disse: “Com a cessação da consciência, aqui tudo isso cessa”. Nesse contexto, “consciência” (viññāṇa) refere-se tanto à consciência final (carimakaviññāṇa) [a consciência de morte de um Arahant] quanto à consciência de formações volitivas (abhisaṅkhāraviññāṇa). Pois, com a cessação da consciência final, aqui tudo isso cessa. Como a chama de uma lâmpada que se apaga, entra no estado de não-designação (apaṇṇattikabhāva). E com a cessação por não-surgimento da consciência de formações volitivas, cessa unicamente por meio do não-surgimento. Como foi dito: 'Com a cessação da consciência de formações volitivas por meio do conhecimento do caminho da entrada-no-fluxo (sotāpattimaggañāṇa), excetuando-se as sete existências, o nome e a forma que surgiriam no samsara sem início discernível cessam aqui'. Tudo isso deve ser compreendido conforme o método explicado no Cūḷaniddesa. O restante, em todas as partes, é de fácil compreensão.

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim, no Sumaṅgalavilāsinī, o comentário do Dīgha Nikāya,

---

เกวฏฺฏสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

conclui-se a explicação do Kevaṭṭa Sutta.

---

๑๒. โลหิจฺจสุตฺตวณฺณนา

12. Explicação do Lohicca Sutta

---

โลหิจฺจพฺราหฺมณวตฺถุวณฺณนา

Explicação da história do brâmane Lohicca

---

๕๐๑. เอวํ [Pg.327] เม สุตํ…เป… โกสเลสูติ โลหิจฺจสุตฺตํ. ตตฺรายํ อนุตฺตานปทวณฺณนา. สาลวติกาติ ตสฺส คามสฺส นามํ, โส กิร วติยา วิย สมนฺตโต สาลปนฺติยา ปริกฺขิตฺโต. ตสฺมา สาลวติกาติ วุจฺจติ. โลหิจฺโจติ ตสฺส พฺราหฺมณสฺส นามํ.

501. “Assim ouvi... entre os Kosalas” refere-se ao Lohicca Sutta. Nele, esta é a explicação dos termos não evidentes. “Sālavatikā” é o nome daquela aldeia; diz-se que ela era cercada por todos os lados por uma fileira de árvores sāla (sālapanti), como se fosse uma cerca (vati). Por isso, é chamada de Sālavatikā. “Lohicca” é o nome daquele brâmane.

---

๕๐๒-๕๐๓. ปาปกนฺติ ปรานุกมฺปา วิรหิตตฺตา ลามกํ, น ปน อุจฺเฉทสสฺสตานํ อญฺญตรํ. อุปฺปนฺนํ โหตีติ ชาตํ โหติ, น เกวลญฺจ จิตฺเต ชาตมตฺตเมว. โส กิร ตสฺส วเสน ปริสมชฺเฌปิ เอวํ ภาสติเยว. กิญฺหิ ปโร ปรสฺสาติ ปโร โย อนุสาสียติ, โส ตสฺส อนุสาสกสฺส กึ กริสฺสติ. อตฺตนา ปฏิลทฺธํ กุสลํ ธมฺมํ อตฺตนาว สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา วิหาตพฺพนฺติ วทติ.

502-503. “Perniciosa” (pāpaka) significa desprezível, por ser desprovida de compaixão pelos outros; no entanto, não se trata de uma das visões de aniquilação ou de eternismo. “Surgiu” (uppannaṃ hoti) significa que nasceu. E não apenas surgiu em sua mente; diz-se que, sob a influência dessa visão, ele de fato falava assim no meio da assembleia. “Pois o que um outro fará por outro?”: o outro que é instruído, o que ele fará por aquele instrutor? Ele diz que se deve viver honrando e respeitando por si mesmo o estado benéfico [a libertação] alcançado por si mesmo.

---

๕๐๔-๔๐๗. โรสิกํ นฺหาปิตํ อามนฺเตสีติ โรสิกาติ เอวํ อิตฺถิลิงฺควเสน ลทฺธนามํ นฺหาปิตํ อามนฺเตสิ. โส กิร ภควโต อาคมนํ สุตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘วิหารํ คนฺตฺวา ทิฏฺฐํ นามํ ภาโร, เคหํ ปน อาณาเปตฺวา ปสฺสิสฺสามิ เจว ยถาสตฺติ จ อาคนฺตุกภิกฺขํ ทสฺสามี’’ติ, ตสฺมา เอวํ นฺหาปิตํ อามนฺเตสิ.

504-407. “Chamou o barbeiro Rosika” (rosikaṃ nhāpitaṃ āmantesi): ele chamou o barbeiro que tinha esse nome com terminação feminina. Diz-se que ele, ao ouvir sobre a chegada do Abençoado, pensou: 'Ir ao mosteiro para vê-lo é um fardo. Mas se eu o convidar para vir à minha casa, eu o verei e também oferecerei comida aos monges visitantes de acordo com a minha capacidade'. Por isso, ele chamou o barbeiro dessa maneira.

---

๕๐๘. ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโตติ กถาผาสุกตฺถํ ปจฺฉโต ปจฺฉโต อนุพนฺโธ โหติ. วิเวเจตูติ วิโมเจตุ, ตํ ทิฏฺฐิคตํ วิโนเทตูติ วทติ. อยํ กิร อุปาสโก โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส ปิยสหายโก. ตสฺมา ตสฺส อตฺถกามตาย เอวมาห. อปฺเปว นาม สิยาติ เอตฺถ ปฐมวจเนน ภควา คชฺชติ, ทุติยวจเนน อนุคชฺชติ. อยํ กิเรตฺถ อธิปฺปาโย – โรสิเก เอตทตฺถเมว มยา จตฺตาริ อสงฺขฺเยยฺยานิ. กปฺปสตสหสฺสญฺจ วิวิธานิ ทุกฺกรานิ กโรนฺเตน ปารมิโย ปูริตา, เอตทตฺถเมว สพฺพญฺญุตญฺญาณํ ปฏิวิทฺธํ, น เม โลหิจฺจสฺส ทิฏฺฐิคตํ ภินฺทิตุํ ภาโรติ, อิมมตฺถํ ทสฺเสนฺโต ปฐมวจเนน ภควา คชฺชติ. เกวลํ โรสิเก [Pg.328] โลหิจฺจสฺส มม สนฺติเก อาคมนํ วา นิสชฺชา วา อลฺลาปสลฺลาโป วา โหตุ, สเจปิ โลหิจฺจสทิสานํ สตสหสฺสสฺส กงฺขา โหติ, ปฏิพโล อหํ วิโนเทตุํ โลหิจฺจสฺส ปน เอกสฺส ทิฏฺฐิวิโนทเน มยฺหํ โก ภาโรติ อิมมตฺถํ ทสฺเสนฺโต ทุติยวจเนน ภควา อนุคชฺชตีติ เวทิตพฺโพ.

508. “Atrás, bem atrás” (piṭṭhito piṭṭhito) significa que ele o seguiu de perto por trás para facilitar a conversa. “Que o liberte” (vivecetu) significa que o liberte; ele diz: 'que dissipe aquela visão errônea'. Diz-se que este leigo era um amigo querido do brâmane Lohicca. Portanto, desejando o bem dele, ele falou assim. “Talvez possa ser” (appeva nāma siyā): aqui, com a primeira declaração, o Abençoado ruge como um leão; com a segunda declaração, Ele ruge novamente em seguida. Esta é a intenção aqui: 'Rosika, foi precisamente com este propósito [de dissipar as visões errôneas dos outros] que preenchi as perfeições (pāramī) ao longo de quatro incontáveis (asaṅkhyeyya) e cem mil éons, realizando várias práticas difíceis. Foi precisamente com este propósito que penetrei na omnisciência (sabbaññutaññāṇa). Não é um fardo para mim quebrar a visão errônea de Lohicca.' Mostrando este significado, o Abençoado ruge com a primeira declaração. 'Rosika, basta que Lohicca venha à minha presença, ou se assente, ou converse comigo. Mesmo que houvesse dúvidas de cem mil pessoas como Lohicca, eu seria capaz de dissipá-las. Qual seria, então, o meu fardo em dissipar a visão de um único Lohicca?' Mostrando este significado, deve-se entender que o Abençoado ruge novamente com a segunda declaração.

---

โลหิจฺจพฺราหฺมณานุโยควณฺณนา

Explicação do interrogatório do brâmane Lohicca

---

๕๐๙. สมุทยสญฺชาตีติ สมุทยสฺส สญฺชาติ โภคุปฺปาโท, ตโต อุฏฺฐิตํ ธนธญฺญนฺติ อตฺโถ. เย ตํ อุปชีวนฺตีติ เย ญาติปริชนทาสกมฺมกราทโย ชนา ตํ นิสฺสาย ชีวนฺติ. อนฺตรายกโรติ ลาภนฺตรายกโร. หิตานุกมฺปีติ เอตฺถ หิตนฺติ วุฑฺฒิ. อนุกมฺปตีติ อนุกมฺปี, อิจฺฉตีติ อตฺโถ, วุฑฺฒึ อิจฺฉติ วา โน วาติ วุตฺตํ โหติ. นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วาติ สเจ สา มิจฺฉาทิฏฺฐิ สมฺปชฺชติ, นิยตา โหติ, เอกํเสน นิรเย นิพฺพตฺตติ, โน เจ, ติรจฺฉานโยนิยํ นิพฺพตฺตตีติ อตฺโถ.

509. “Produção de receita” (samudayasañjāti) refere-se à geração de riqueza; o significado é a riqueza e os grãos provenientes dali. “Aqueles que dependem dela” (ye taṃ upajīvanti) refere-se às pessoas como parentes, dependentes, servos, trabalhadores, etc., que vivem dependendo de você. “Criador de obstáculos” (antarāyakaro) significa aquele que cria obstáculos para a obtenção de ganhos. “Compassivo com o bem-estar” (hitānukampī): aqui, “bem-estar” (hita) significa prosperidade (vuḍḍhi). “Compassivo” (anukampī) significa aquele que deseja; o que se quer dizer é se ele deseja ou não a prosperidade deles. “No inferno ou no reino animal” (nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā) significa que, se aquela visão errônea for plenamente adotada e se tornar fixa (niyata), ele renascerá infalivelmente no inferno; se não for fixa, renascerá no reino animal.

---

๕๑๐-๕๑๒. อิทานิ ยสฺมา ยถา อตฺตโน ลาภนฺตราเยน สตฺตา สํวิชฺชนฺติ น ตถา ปเรสํ, ตสฺมา สุฏฺฐุตรํ พฺราหฺมณํ ปเวเจตุกาโม ‘‘ตํ กึ มญฺญสี’’ติ ทุติยํ อุปปตฺติมาห. เย จิเมติ เย จ อิเม ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อริยภูมึ โอกฺกมิตุํ อสกฺโกนฺตา กุลปุตฺตา ทิพฺพา คพฺภาติ อุปโยคตฺเถ ปจฺจตฺตวจนํ, ทิพฺเพ คพฺเภติ อตฺโถ. ทิพฺพา, คพฺภาติ จ ฉนฺนํ เทวโลกานเมตํ อธิวจนํ. ปริปาเจนฺตีติ เทวโลกคามินึ ปฏิปทํ ปูรยมานา ทานํ, ททมานา, สีลํ รกฺขมานา, คนฺธมาลาทีหิ, ปูชํ กุรุมานา ภาวนํ ภาวยมานา ปาเจนฺติ วิปาเจนฺติ ปริปาเจนฺติ ปริณามํ คเมนฺติ. ทิพฺพานํ ภวานํ อภินิพฺพตฺติยาติ ทิพฺพภวา นาม เทวานํ วิมานานิ, เตสํ นิพฺพตฺตนตฺถายาติ อตฺโถ. อถ วา ทิพฺพา คพฺภาติ ทานาทโย ปุญฺญวิเสสา. ทิพฺพา ภวาติ เทวโลเก วิปากกฺขนฺธา, เตสํ นิพฺพตฺตนตฺถาย ตานิ ปุญฺญานิ กโรนฺตีติ อตฺโถ. เตสํ อนฺตรายกโรติ เตสํ มคฺคสมฺปตฺติผลสมฺปตฺติทิพฺพภววิเสสานํ อนฺตรายกโร. อิติ ภควา เอตฺตาวตา อนิยมิเตเนว โอปมฺมวิธินา ยาว ภวคฺคา [Pg.329] อุคฺคตํ พฺราหฺมณสฺส มานํ ภินฺทิตฺวา อิทานิ โจทนารเห ตโย สตฺถาเร ทสฺเสตุํ ‘‘ตโย โข เม, โลหิจฺจา’’ติอาทิมาห.

510-512. Agora, visto que os seres se agitam com o obstáculo aos seus próprios ganhos, mas não tanto com o dos outros, por isso, desejando afastar ainda melhor o brâmane de sua visão errônea, Ele apresentou o segundo argumento lógico começando com: “O que você acha?”. “E estes que...” refere-se àqueles filhos de boa família que, tendo ouvido a exposição do Dhamma pelo Tathāgata, são incapazes de ingressar no plano dos nobres (ariyabhūmi). “Matrizes celestiais” (dibbā gabbhā) é um caso nominativo usado no sentido de acusativo, significando 'nos reinos celestiais'. E “matrizes celestiais” é uma designação para os seis mundos celestiais. “Amadurecem” (paripācenti) significa que, cumprindo a prática que conduz aos mundos celestiais, oferecendo doações, guardando a moralidade, prestando homenagens com perfumes, guirlandas, etc., e desenvolvendo a meditação, eles amadurecem, amadurecem plenamente, levam à maturação. “Para a produção de existências celestiais” (dibbānaṃ bhavānaṃ abhinibbattiyā): “existências celestiais” refere-se às mansões dos devas; o significado é 'para a produção destas'. Ou ainda, “matrizes celestiais” refere-se aos tipos especiais de mérito (puññavisesā), como a generosidade, etc. “Existências celestiais” refere-se aos agregados resultantes (vipākakkhandha) no mundo celestial; o significado é que eles realizam esses méritos para a produção destes agregados. “Criador de obstáculos para eles” (tesaṃ antarāyakaro) significa aquele que cria obstáculos para a realização do caminho (maggasampatti), do fruto (phalasampatti) e das existências celestiais especiais deles. Assim, tendo o Abençoado quebrado o orgulho do brâmane — que havia subido até o topo da existência (bhavagga) — por meio de um método de analogia não restrito, agora, para mostrar os três mestres que merecem censura, Ele disse: “Há estes três, Lohicca...” e assim por diante.

---

ตโย โจทนารหวณฺณนา

Explicação sobre os três que merecem censura

---

๕๑๓. ตตฺถ สา โจทนาติ ตโย สตฺถาเร โจเทนฺตสฺส โจทนา. น อญฺญา จิตฺตํ อุปฏฺฐเปนฺตีติ อญฺญาย อาชานนตฺถาย จิตฺตํ น อุปฏฺฐเปนฺติ. โวกฺกมฺมาติ นิรนฺตรํ ตสฺส สาสนํ อกตฺวา ตโต อุกฺกมิตฺวา วตฺตนฺตีติ อตฺโถ. โอสกฺกนฺติยา วา อุสฺสกฺเกยฺยาติ ปฏิกฺกมนฺติยา อุปคจฺเฉยฺย, อนิจฺฉนฺติยา อิจฺเฉยฺย, เอกาย สมฺปโยคํ อนิจฺฉนฺติยา เอโก อิจฺเฉยฺยาติ วุตฺตํ โหติ. ปรมฺมุขึ วา อาลิงฺเคยฺยาติ ทฏฺฐุมฺปิ อนิจฺฉมานํ ปรมฺมุขึ ฐิตํ ปจฺฉโต คนฺตฺวา อาลิงฺเคยฺย. เอวํสมฺปทมิทนฺติ อิมสฺสาปิ สตฺถุโน ‘‘มม อิเม สาวกา’’ติ สาสนา โวกฺกมฺม วตฺตมาเนปิ เต โลเภน อนุสาสโต อิมํ โลภธมฺมํ เอวํสมฺปทเมว อีทิสเมว วทามิ. อิติ โส เอวรูโป ตว โลภธมฺโม เยน ตฺวํ โอสกฺกนฺติยา อุสฺสกฺกนฺโต วิย ปรมฺมุขึ อาลิงฺคนฺโต วิย อโหสีติปิ ตํ โจทนํ อรหติ. กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตีติ เยน ธมฺเมน ปเร อนุสาสิ, อตฺตานเมว ตาว ตตฺถ สมฺปาเทหิ, อุชุํ กโรหิ. กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตีติ โจทนํ อรหติ.

513. Nesse contexto, “aquela censura” (sā codanā) é a censura de quem censura os três mestres. “Eles não aplicam a mente para a compreensão” (na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti) significa que eles não aplicam a mente para compreender, para saber. “Desviando-se” (vokkamma) significa que, sem seguir continuamente a instrução daquele mestre, eles agem desviando-se dela. “Ou avançar em direção a quem recua” (osakkantiyā ussakkeyya) significa que se aproximaria de quem está recuando, ou desejaria quem não deseja; o que se quer dizer é que um homem desejaria a união com uma mulher que não a deseja. “Ou abraçar quem está de costas” (parammukhiṃ vā āliṅgeyya) significa que ele iria por trás e abraçaria uma mulher que está de costas, sem querer sequer olhar para ele. “Isto é exatamente assim” (evaṃsampadamidaṃ) significa que, mesmo quando os discípulos agem desviando-se da instrução deste mestre, ele, por cobiça, continua a instruí-los pensando: 'Estes são meus discípulos', e diz: 'Eu declaro que esta cobiça é exatamente assim, é exatamente deste tipo'. Assim, essa sua cobiça é de tal natureza que você se tornou como alguém que avança em direção a quem recua, ou como quem abraça alguém de costas; por isso também ele merece censura. “Pois o que um outro fará por outro?”: com relação ao Dhamma que você ensinou aos outros, primeiro realize-o em si mesmo, torne-o reto. Pois o que um outro fará por outro? Por isso ele merece censura.

---

๕๑๔. นิทฺทายิตพฺพนฺติ สสฺสรูปกานิ ติณานิ อุปฺปาเฏตฺวา ปริสุทฺธํ กาตพฺพํ.

514. “Deve ser capinado” (niddāyitabba) significa que se deve arrancar as ervas daninhas que se assemelham às plantas cultivadas, tornando o campo limpo.

---

๕๑๕. ตติยโจทนาย กิญฺหิ ปโร ปรสฺสาติ อนุสาสนํ อสมฺปฏิจฺฉนกาลโต ปฏฺฐาย ปโร อนุสาสิตพฺโพ, ปรสฺส อนุสาสกสฺส กึ กริสฺสตีติ นนุ ตตฺถ อปฺโปสฺสุกฺกตํ อาปชฺชิตฺวา อตฺตนา ปฏิวิทฺธธมฺมํ อตฺตนาว มาเนตฺวา ปูเชตฺวา วิหาตพฺพนฺติ เอวํ โจทนํ อรหตีติ อตฺโถ.

515. Na terceira censura, “Pois o que um outro fará por outro?” significa: a partir do momento em que a instrução não é aceita, o outro que deve ser instruído, o que ele fará pelo outro, o instrutor? Não se deveria, nesse caso, adotar uma atitude de neutralidade (appossukkata) e viver honrando e respeitando por si mesmo o Dhamma que foi por si mesmo penetrado? Assim, ele merece censura. Esse é o significado.

---

น โจทนารหสตฺถุวณฺณนา

Explicação sobre o mestre que não merece censura

---

๕๑๖. น [Pg.330] โจทนารโหติ อยญฺหิ ยสฺมา ปฐมเมว อตฺตานํ ปติรูเป ปติฏฺฐาเปตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสติ. สาวกา จสฺส อสฺสวา หุตฺวา ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชนฺติ, ตาย จ ปฏิปตฺติยา มหนฺตํ วิเสสมธิคจฺฉนฺติ. ตสฺมา น โจทนารโหติ.

516. “Não merece censura” (na codanāraho): pois este mestre, primeiramente, estabelece a si mesmo no que é apropriado e, então, ensina o Dhamma aos discípulos. E seus discípulos, sendo obedientes, praticam de acordo com o que foi ensinado e, por meio dessa prática, alcançam uma grande distinção [as realizações espirituais]. Portanto, ele não merece censura.

---

๕๑๗. นรกปปาตํ ปปตนฺโตติ มยา คหิตาย ทิฏฺฐิยา อหํ นรกปปาตํ ปปตนฺโต. อุทฺธริตฺวา ถเล ปติฏฺฐาปิโตติ ตํ ทิฏฺฐึ ภินฺทิตฺวา ธมฺมเทสนาหตฺเถน อปายปตนโต อุทฺธริตฺวา สคฺคมคฺคถเล ฐปิโตมฺหีติ วทติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

517. “Caindo no abismo do inferno” (narakapapātaṃ papatanto) significa: 'eu, que estava caindo no abismo do inferno devido à visão errônea que havia adotado'. “Tendo me resgatado, estabeleceu-me em terra firme” (uddharitvā thale patiṭṭhāpito) significa: ele diz: 'tendo quebrado aquela visão errônea, resgatando-me da queda nos estados de infortúnio (apāya) com a mão do ensinamento do Dhamma, fui estabelecido na terra firme do caminho para o céu'. O restante aqui é evidente.

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim, no Sumaṅgalavilāsinī, o comentário do Dīgha Nikāya,

---

โลหิจฺจสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

conclui-se a explicação do Lohicca Sutta.

---

๑๓. เตวิชฺชสุตฺตวณฺณนา

13. Explicação do Tevijja Sutta

---

๕๑๘. เอวํ [Pg.331] เม สุตํ…เป… โกสเลสูติ เตวิชฺชสุตฺตํ. ตตฺรายํ อนุตฺตานปทวณฺณนา. มนสากฏนฺติ ตสฺส คามสฺส นามํ. อุตฺตเรน มนสากฏสฺสาติ มนสากฏโต อวิทูเร อุตฺตรปสฺเส. อมฺพวเนติ ตรุณอมฺพรุกฺขสณฺเฑ, รมณีโย กิร โส ภูมิภาโค, เหฏฺฐา รชตปฏฺฏสทิสา วาลิกา วิปฺปกิณฺณา, อุปริ มณิวิตานํ วิย ฆนสาขาปตฺตํ อมฺพวนํ. ตสฺมึ พุทฺธานํ อนุจฺฉวิเก ปวิเวกสุเข อมฺพวเน วิหรตีติ อตฺโถ.

518. “Assim ouvi... entre os Kosalas” (evaṃ me sutaṃ... pe... kosalesu) refere-se ao Tevijja Sutta. Nele, esta é a explicação dos termos não evidentes. “Manasākaṭa” é o nome daquela aldeia. “Ao norte de Manasākaṭa” (uttarena manasākaṭassa) significa no lado norte, não muito longe de Manasākaṭa. “No bosque de mangueiras” (ambavane) significa em um bosque de mangueiras jovens. Diz-se que aquela porção de terra era agradável: abaixo, a areia estava espalhada como uma placa de prata; acima, o bosque de mangueiras tinha galhos e folhas densos como um dossel de joias. O significado é que ele residia naquele bosque de mangueiras, que era adequado para os Budas e propício à felicidade da reclusão.

---

๕๑๙. อภิญฺญาตา อภิญฺญาตาติ กุลจาริตฺตาทิสมฺปตฺติยา ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาตา. จงฺกีติอาทีนิ เตสํ นามานิ. ตตฺถ จงฺกี โอปาสาทวาสิโก. ตารุกฺโข อิจฺฉานงฺคลวาสิโก. โปกฺขรสาตี อุกฺกฏฺฐวาสิโก. ชาณุโสณี สาวตฺถิวาสิโก. โตเทยฺโย ตุทิคามวาสิโก. อญฺเญ จาติ อญฺเญ จ พหุชนา. อตฺตโน อตฺตโน นิวาสฏฺฐาเนหิ อาคนฺตฺวา มนฺตสชฺฌายกรณตฺถํ ตตฺถ ปฏิวสนฺติ. มนสากฏสฺส กิร รมณียตาย เต พฺราหฺมณา ตตฺถ นทีตีเร เคหานิ กาเรตฺวา ปริกฺขิปาเปตฺวา อญฺเญสํ พหูนํ ปเวสนํ นิวาเรตฺวา อนฺตรนฺตรา ตตฺถ คนฺตฺวา วสนฺติ.

519. “Muito conhecidos, muito conhecidos” (abhiññātā abhiññātā) significa conhecidos em vários lugares devido à perfeição de sua linhagem, conduta, etc. “Caṅkī”, etc., são os nomes deles. Entre eles, Caṅkī era residente de Opāsāda. Tārukkha era residente de Icchānaṅgala. Pokkharasāti era residente de Ukkaṭṭhā. Jāṇusoṇi era residente de Sāvatthī. Todeyya era residente de Tudigāma. “E outros” (aññe ca) refere-se a outros muitos brâmanes de grande riqueza (brāhmaṇamahāsāla). Vindo de seus respectivos locais de residência, eles habitavam ali para recitar os mantras. Diz-se que, devido à agradabilidade de Manasākaṭa, aqueles brâmanes mandaram construir casas na margem do rio ali, cercaram-nas, proibiram a entrada de muitas outras pessoas e, de tempos em tempos, iam e residiam ali.

---

๕๒๐-๕๒๑. วาเสฏฺฐภารทฺวาชานนฺติ วาเสฏฺฐสฺส จ โปกฺขรสาติโน อนฺเตวาสิกสฺส, ภารทฺวาชสฺส จ ตารุกฺขนฺเตวาสิกสฺส. เอเต กิร ทฺเว ชาติสมฺปนฺนา ติณฺณํ เวทานํ ปารคู อเหสุํ. ชงฺฆวิหารนฺติ อติจิรนิสชฺชปจฺจยา กิลมถวิโนทนตฺถาย ชงฺฆจารํ. เต กิร ทิวสํ สชฺฌายํ กตฺวา สายนฺเห วุฏฺฐาย นฺหานียสมฺภารคนฺธมาลเตลโธตวตฺถานิ คาหาเปตฺวา อตฺตโน ปริชนปริวุตา นฺหายิตุกามา นทีตีรํ คนฺตฺวา รชตปฏฺฏวณฺเณ วาลิกาสณฺเฑ อปราปรํ จงฺกมึสุ. เอกํ จงฺกมนฺตํ อิตโร อนุจงฺกมิ, ปุน อิตรํ อิตโรติ. เตน วุตฺตํ ‘‘อนุจงฺกมนฺตานํ อนุวิจรนฺตาน’’นฺติ. มคฺคามคฺเคติ มคฺเค จ อมคฺเค จ. กตมํ นุ โข ปฏิปทํ ปูเรตฺวา กตเมน มคฺเคน สกฺกา สุขํ พฺรหฺมโลกํ คนฺตุนฺติ เอวํ มคฺคามคฺคํ อารพฺภ กถํ สมุฏฺฐาเปสุนฺติ อตฺโถ. อญฺชสายโนติ อุชุมคฺคสฺเสตํ เววจนํ, อญฺชสา [Pg.332] วา อุชุกเมว เอเตน อายนฺติ อาคจฺฉนฺตีติ อญฺชสายโน นิยฺยานิโก นิยฺยาตีติ นิยฺยายนฺโต นิยฺยาติ, คจฺฉนฺโต คจฺฉตีติ อตฺโถ.

520-521. “De Vāseṭṭha e Bhāradvāja” (vāseṭṭhabhāradvājānaṃ) refere-se a Vāseṭṭha, o discípulo residente de Pokkharasāti, e a Bhāradvāja, o discípulo residente de Tārukkha. Diz-se que estes dois, de nascimento nobre, eram peritos nos três Vedas. “Caminhada a pé” (jaṅghavihāraṃ) significa andar a pé para aliviar o cansaço causado por ficar sentado por muito tempo. Diz-se que eles, tendo recitado os mantras durante o dia, levantaram-se à tarde, mandaram trazer os utensílios de banho, perfumes, flores, óleo e roupas lavadas, e, cercados por seus séquitos, desejando banhar-se, foram à margem do rio e caminharam de um lado para o outro na duna de areia que tinha a cor de uma placa de prata. Enquanto um caminhava, o outro o seguia no caminhar, e depois o outro seguia o outro. Por isso foi dito: “enquanto caminhavam de um lado para o outro, passeando”. “Sobre o caminho e o não caminho” (maggāmagge) significa no caminho e no não caminho. O significado é: eles iniciaram uma conversa sobre o caminho e o não caminho, dizendo: 'tendo cumprido qual prática e por qual caminho é possível ir felizmente ao mundo de Brahma?'. “Caminho direto” (añjasāyana) é um sinônimo de caminho reto (ujumagga); ou, por este caminho, eles vêm (āyanti, āgacchanti) de forma reta (añjasā), por isso é chamado de 'añjasāyana'. “Conducente à libertação” (niyyānika) significa que liberta (niyyāti) enquanto se vai (niyyāyanto), ou seja, vai (gacchati) enquanto se vai (gacchanto).

---

ตกฺกรสฺส พฺรหฺมสหพฺยตายาติ โย ตํ มคฺคํ กโรติ ปฏิปชฺชติ, ตสฺส พฺรหฺมุนา สทฺธึ สหภาวาย, เอกฏฺฐาเน ปาตุภาวาย คจฺฉตีติ อตฺโถ. ยฺวายนฺติ โย อยํ. อกฺขาโตติ กถิโต ทีปิโต. พฺราหฺมเณน โปกฺขรสาตินาติ อตฺตโน อาจริยํ อปทิสติ. อิติ วาเสฏฺโฐ สกเมว อาจริยวาทํ โถเมตฺวา ปคฺคณฺหิตฺวา วิจรติ. ภารทฺวาโชปิ สกเมวาติ. เตน วุตฺตํ ‘‘เนว โข อสกฺขิ วาเสฏฺโฐ’’ติอาทิ.

“Para a união com Brahma daquele que o pratica” (takkarassa brahmasahabyatāya) significa: para aquele que faz e pratica aquele caminho, ele conduz à coexistência com Brahma, à manifestação no mesmo lugar. “Yvāyaṃ” significa 'aquele que'. “Declarado” (akkhāto) significa dito, ilustrado. Com as palavras “pelo brâmane Pokkharasāti”, ele aponta para o seu próprio mestre. Assim, Vāseṭṭha andava elogiando e exaltando apenas a doutrina de seu próprio mestre. Bhāradvāja também fazia o mesmo com a doutrina de seu próprio mestre. Por isso foi dito: “Vāseṭṭha não foi capaz de [convencer Bhāradvāja]”, etc.

---

ตโต วาเสฏฺโฐ ‘‘อุภินฺนมฺปิ อมฺหากํ กถา อนิยฺยานิกาว, อิมสฺมิญฺจ โลเก มคฺคกุสโล นาม โภตา โคตเมน สทิโส นตฺถิ, ภวญฺจ โคตโม อวิทูเร วสติ, โส โน ตุลํ คเหตฺวา นิสินฺนวาณิโช วิย กงฺขํ ฉินฺทิสฺสตี’’ติ จินฺเตตฺวา ตมตฺถํ ภารทฺวาชสฺส อาโรเจตฺวา อุโภปิ คนฺตฺวา อตฺตโน กถํ ภควโต อาโรเจสุํ. เตน วุตฺตํ ‘‘อถ โข วาเสฏฺโฐ…เป… ยฺวายํ อกฺขาโต พฺราหฺมเณน ตารุกฺเขนา’’ติ.

Depois disso, Vāseṭṭha pensou: 'A conversa de ambos nós não conduz à libertação. E neste mundo não há ninguém tão perito no caminho quanto o venerável Gotama, e o venerável Gotama reside não muito longe. Ele cortará nossa dúvida como um comerciante sentado segurando uma balança'. Tendo pensado assim, ele informou esse assunto a Bhāradvāja, e ambos foram e relataram sua conversa ao Abençoado. Por isso foi dito: “Então Vāseṭṭha... pe... aquele que foi declarado pelo brâmane Tārukkha”.

---

๕๒๒. เอตฺถ โภ โคตมาติ เอตสฺมึ มคฺคามคฺเค. วิคฺคโห วิวาโทติอาทีสุ ปุพฺพุปฺปตฺติโก วิคฺคโห. อปรภาเค วิวาโท. ทุวิโธปิ เอโส นานาอาจริยานํ วาทโต นานาวาโท.

522. “Nisto, venerável Gotama” (ettha bho gotama) significa neste assunto do caminho e do não caminho. Em expressões como “disputa, debate” (viggaho vivādo), a disputa (viggaha) é a oposição inicial que surge. O debate (vivāda) é a oposição posterior. Ambos os tipos de oposição, por surgirem das doutrinas de diferentes mestres, constituem uma diversidade de doutrinas (nānāvāda).

---

๕๒๓. อถ กิสฺมึ ปน โวติ ตฺวมฺปิ อยเมว มคฺโคติ อตฺตโน อาจริยวาทเมว ปคฺคยฺห ติฏฺฐสิ, ภารทฺวาโชปิ อตฺตโน อาจริยวาทเมว, เอกสฺสาปิ เอกสฺมึ สํสโย นตฺถิ. เอวํ สติ กิสฺมึ โว วิคฺคโหติ ปุจฺฉติ.

523. “Mas então, sobre o que [é a vossa disputa]?” (atha kismiṃ pana vo) significa: 'Tu também te manténs exaltando apenas a doutrina de teu próprio mestre, dizendo: “Este é o único caminho”; Bhāradvāja também se mantém exaltando apenas a doutrina de seu próprio mestre; e nenhum de vocês tem dúvida sobre a doutrina do outro. Sendo assim, sobre o que é a vossa disputa?', pergunta o Buda.

---

๕๒๔. มคฺคามคฺเค, โภ โคตมาติ มคฺเค โภ โคตม อมคฺเค จ, อุชุมคฺเค จ อนุชุมคฺเค จาติ อตฺโถ. เอส กิร เอกพฺราหฺมณสฺสาปิ มคฺคํ ‘‘น มคฺโค’’ติ น วทติ. ยถา ปน อตฺตโน อาจริยสฺส มคฺโค อุชุมคฺโค, น [Pg.333] เอวํ อญฺเญสํ อนุชานาติ, ตสฺมา ตเมวตฺถํ ทีเปนฺโต ‘‘กิญฺจาปิ โภ โคตมา’’ติอาทิมาห.

524. “Sobre o caminho e o não caminho, venerável Gotama” (maggāmagge, bho gotama) significa: 'venerável Gotama, a disputa é sobre o caminho e o não caminho, sobre o caminho reto e o caminho não reto'. Diz-se que Vāseṭṭha não diz diretamente sobre o caminho de nenhum outro brâmane que “não é o caminho”. No entanto, embora não o diga diretamente, assim como o caminho de seu próprio mestre é o caminho reto, he não admite o mesmo para o caminho dos outros. Portanto, para ilustrar esse mesmo ponto, ele disse: “Embora, venerável Gotama...”, etc.

---

สพฺพานิ ตานีติ ลิงฺควิปลฺลาเสน วทติ, สพฺเพ เตติ วุตฺตํ โหติ. พหูนีติ อฏฺฐ วา ทส วา. นานามคฺคานีติ มหนฺตามหนฺตชงฺฆมคฺคสกฏมคฺคาทิวเสน นานาวิธานิ สามนฺตา คามนทีตฬากเขตฺตาทีหิ อาคนฺตฺวา คามํ ปวิสนมคฺคานิ.

“Todos eles” (sabbāni tāni) é dito com uma variação de gênero gramatical (gênero neutro em vez de masculino); o que se quer dizer é “todos esses” (sabbe te). “Muitos” (bahūni) significa oito ou dez. “Vários caminhos” (nānāmaggāni) refere-se a vários tipos de caminhos, grandes e pequenos, como trilhas de pedestres, estradas de carroças, etc., que vêm de vilas vizinhas, rios, lagos, campos, etc., e entram na aldeia.

---

๕๒๕-๕๒๖. ‘‘นิยฺยนฺตีติ วาเสฏฺฐ วเทสี’’ติ ภควา ติกฺขตฺตุํ วจีเภทํ กตฺวา ปฏิญฺญํ การาเปสิ. กสฺมา? ติตฺถิยา หิ ปฏิชานิตฺวา ปจฺฉา นิคฺคยฺหมานา อวชานนฺติ. โส ตถา กาตุํ น สกฺขิสฺสตีติ.

525-526. “Vāseṭṭha, tu dizes que eles conduzem à libertação?” (niyyantīti vāseṭṭha vadesi): o Abençoado fez com que ele fizesse essa afirmação três vezes, emitindo a voz. Por quê? Pois os adeptos de outras seitas (titthiya), após admitirem algo, quando posteriormente são refutados, negam o que admitiram. O Abençoado fez isso prevendo que Vāseṭṭha não seria capaz de agir dessa forma (negar sua própria admissão).

---

๕๒๗-๕๒๙. เตว เตวิชฺชาติ เต เตวิชฺชา. วกาโร อาคมสนฺธิมตฺตํ. อนฺธเวณีติ อนฺธปเวณี, เอเกน จกฺขุมตา คหิตยฏฺฐิยา โกฏึ เอโก อนฺโธ คณฺหติ, ตํ อนฺธํ อญฺโญ ตํ อญฺโญติ เอวํ ปณฺณาสสฏฺฐิ อนฺธา ปฏิปาฏิยา ฆฏิตา อนฺธเวณีติ วุจฺจติ. ปรมฺปรสํสตฺตาติ อญฺญมญฺญํ ลคฺคา, ยฏฺฐิคาหเกนปิ จกฺขุมตา วิรหิตาติ อตฺโถ. เอโก กิร ธุตฺโต อนฺธคณํ ทิสฺวา ‘‘อสุกสฺมึ นาม คาเม ขชฺชโภชฺชํ สุลภ’’นฺติ อุสฺสาเหตฺวา ‘‘เตน หิ ตตฺถ โน สามิ เนหิ, อิทํ นาม เต เทมา’’ติ วุตฺเต, ลญฺชํ คเหตฺวา อนฺตรามคฺเค มคฺคา โอกฺกมฺม มหนฺตํ คจฺฉํ อนุปริคนฺตฺวา ปุริมสฺส หตฺเถน ปจฺฉิมสฺส กจฺฉํ คณฺหาเปตฺวา ‘‘กิญฺจิ กมฺมํ อตฺถิ, คจฺฉถ ตาว ตุมฺเห’’ติ วตฺวา ปลายิ, เต ทิวสมฺปิ คนฺตฺวา มคฺคํ อวินฺทมานา ‘‘กุหึ โน จกฺขุมา, กุหึ มคฺโค’’ติ ปริเทวิตฺวา มคฺคํ อวินฺทมานา ตตฺเถว มรึสุ. เต สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘ปรมฺปรสํสตฺตา’’ติ. ปุริโมปีติ ปุริเมสุ ทสสุ พฺราหฺมเณสุ เอโกปิ. มชฺฌิโมปีติ มชฺฌิเมสุ อาจริยปาจริเยสุ เอโกปิ. ปจฺฉิโมปีติ อิทานิ เตวิชฺเชสุ พฺราหฺมเณสุ เอโกปิ. หสฺสกญฺเญวาติ หสิตพฺพเมว. นามกญฺเญวาติ ลามกํเยว. ตเทตํ อตฺถาภาเวน ริตฺตกํ, ริตฺตกตฺตาเยว ตุจฺฉกํ. อิทานิ พฺรหฺมโลโก ตาว ติฏฺฐตุ, โย เตวิชฺเชหิ น ทิฏฺฐปุพฺโพว. เยปิ จนฺทิมสูริเย เตวิชฺชา ปสฺสนฺติ, เตสมฺปิ สหพฺยตาย มคฺคํ เทเสตุํ นปฺปโหนฺตีติ ทสฺสนตฺถํ ‘‘ตํ กึ มญฺญสี’’ติอาทิมาห.

527-529. “Aqueles que conhecem os três Vedas” (teva tevijjā) significa aqueles que conhecem os três Vedas. A letra 'v' (em teva) é apenas uma inserção eufônica (āgamasandhi). “Fila de cegos” (andhaveṇī) significa uma sucessão de cegos (andhapaveṇī): um cego segura a ponta de um cajado segurado por alguém que enxerga, outro cego segura aquele cego, outro segura aquele outro, e assim cinquenta ou sessenta cegos conectados em ordem são chamados de 'fila de cegos'. “Agarrados uns aos outros” (paramparasaṃsattā) significa mutuamente conectados, desprovidos até mesmo de um guia que enxerga para segurar o cajado. Diz-se que um trapaceiro, vendo um grupo de cegos, encorajou-os dizendo: 'Naquela aldeia, comida e bebida são fáceis de obter'. Quando eles disseram: 'Mestre, se é assim, conduza-nos até lá; nós lhe daremos tal recompensa', ele aceitou a recompensa. No meio do caminho, desviando-se da estrada, ele os conduziu ao redor de um grande arbusto, fez o cego de trás segurar a barra da veste do cego da frente e disse: 'Tenho um trabalho a fazer, vão indo na frente', e fugiu. Eles caminharam o dia todo e, sem encontrar o caminho correto, lamentaram: 'Onde está o nosso guia? Onde está o caminho?' e, sem encontrar o caminho, morreram ali mesmo. Referindo-se a eles, o Abençoado disse: “agarrados uns aos outros”. “Nem o primeiro” (purimopi) significa que nem mesmo um entre os dez primeiros sábios brâmanes [viu Brahma]. “Nem o do meio” (majjhimopi) significa que nem mesmo um entre os mestres e mestres dos mestres intermediários viu. “Nem o último” (pacchimopi) significa que nem mesmo um entre os brâmanes conhecedores dos três Vedas da atualidade vê. “Apenas ridículo” (hassakaññevāti) significa digno de riso. “Apenas vão” (nāmakaññevāti) significa desprezível. Portanto, isso é vazio (rittaka) por falta de substância, e inútil (tucchaka) precisamente por ser vazio. Agora, que o mundo de Brahma — que nunca foi visto antes pelos conhecedores dos três Vedas — seja deixado de lado por um momento. Para mostrar que eles não são capazes de apontar o caminho para a união sequer com a lua e o sol, que esses conhecedores dos três Vedas de fato veem, o Buda disse: “O que tu achas...?”, etc.

---

๕๓๐. ตตฺถ [Pg.334] ยโต จนฺทิมสูริยา อุคฺคจฺฉนฺตีติ ยสฺมึ กาเล อุคฺคจฺฉนฺติ. ยตฺถ จ โอคฺคจฺฉนฺตีติ ยสฺมึ กาเล อตฺถเมนฺติ, อุคฺคมนกาเล จ อตฺถงฺคมนกาเล จ ปสฺสนฺตีติ อตฺโถ. อายาจนฺตีติ ‘‘อุเทหิ ภวํ จนฺท, อุเทหิ ภวํ สูริยา’’ติ เอวํ อายาจนฺติ. โถมยนฺตีติ ‘‘โสมฺโม จนฺโท, ปริมณฺฑโล จนฺโท, สปฺปโภ จนฺโท’’ติอาทีนิ วทนฺตา ปสํสนฺติ. ปญฺชลิกาติ ปคฺคหิตอญฺชลิกา. นมสฺสมานาติ ‘‘นโม นโม’’ติ วทมานา.

530. Nesse contexto, “de onde a lua e o sol surgem” (yato candimasūriyā ugghacchanti) significa no momento em que eles surgem. “E onde eles se põem” (yattha ca oggacchanti) significa no momento em que eles se põem; o significado é que eles os veem tanto no momento do surgimento quanto no momento do poente. “Invocam” (āyācanti) significa que eles imploram dizendo: 'Surja, senhor lua! Surja, senhor sol!'. “Elogiam” (thomayanti) significa que eles os louvam dizendo palavras como: 'A lua é agradável, a lua é redonda, a lua é brilhante'. “Com as mãos unidas” (pañjalikā) significa com as mãos unidas em reverência (añjali) erguidas. “Prestando homenagem” (namassamānā) significa dizendo: 'Homenagem, homenagem!'.

---

๕๓๑-๕๓๒. ยํ ปสฺสนฺตีติ เอตฺถ ยนฺติ นิปาตมตฺตํ. กึ ปน น กิราติ เอตฺถ อิธ ปน กึ วตฺตพฺพํ. ยตฺถ กิร เตวิชฺเชหิ พฺราหฺมเณหิ น พฺรหฺมา สกฺขิทิฏฺโฐติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

531-532. Na frase “o que eles veem” (yaṃ passanti), o termo “yaṃ” é apenas uma partícula (nipāta). Na frase “o que dizer então?” (kiṃ pana na kirā), o significado deve ser entendido assim: 'O que há a dizer aqui, onde o próprio Brahma não foi visto face a face pelos brâmanes conhecedores dos três Vedas?'.

---

อจิรวตีนทีอุปมากถา

A História da Parábola do Rio Aciravatī

---

๕๔๒. สมติตฺติกาติ สมภริตา. กากเปยฺยาติ ยตฺถ กตฺถจิ ตีเร ฐิเตน กาเกน สกฺกา ปาตุนฺติ กากเปยฺยา. ปารํ ตริตุกาโมติ นทึ อติกฺกมิตฺวา ปรตีรํ คนฺตุกาโม. อวฺเหยฺยาติ ปกฺโกเสยฺย. เอหิ ปาราปารนฺติ อมฺโภ ปาร อปารํ เอหิ, อถ มํ สหสาว คเหตฺวา คมิสฺสสิ, อตฺถิ เม อจฺจายิกกมฺมนฺติ อตฺโถ.

542. “Cheio até a borda” (samatittikā) significa completamente cheio. “Onde um corvo pode beber” (kākapeyyā) significa que um corvo em qualquer ponto da margem pode beber a água; por isso é chamado de 'kākapeyyā'. “Desejando atravessar para a outra margem” (pāraṃ taritukāmo) significa desejando cruzar o rio e ir para a outra margem. “Chamasse” (avheyya) significa convocasse. “Vem, outra margem, vem!” (ehi pārāpāra) significa: 'Ó outra margem, vem para esta margem! Se fizeres isso, levar-me-ás rapidamente, pois tenho um trabalho urgente a fazer'.

---

๕๔๔. เย ธมฺมา พฺราหฺมณการกาติ เอตฺถ ปญฺจสีลทสกุสลกมฺมปถเภทา ธมฺมา พฺราหฺมณการกาติ เวทิตพฺพา, ตพฺพิปรีตา อพฺราหฺมณการกา. อินฺทมวฺหายามาติ อินฺทํ อวฺหายาม ปกฺโกสาม. เอวํ พฺราหฺมณานํ อวฺหายนสฺส นิรตฺถกตํ ทสฺเสตฺวา ปุนปิ ภควา อณฺณวกุจฺฉิยํ สูริโย วิย ชลมาโน ปญฺจสตภิกฺขุปริวุโต อจิรวติยา ตีเร นิสินฺโน อปรมฺปิ นทีอุปมํเยว อาหรนฺโต ‘‘เสยฺยถาปี’’ติอาทิมาห.

544. Na frase “as qualidades que fazem de alguém um brâmane” (ye dhammā brāhmaṇakārakā), deve-se entender que as qualidades divididas nos cinco preceitos e nos dez caminhos de ação benéfica (kusalakammapatha) são as que fazem de alguém um brâmane; o oposto delas são as qualidades que não fazem de alguém um brâmane. “Invocamos Indra” (indamavhāyāma) significa que chamamos, convocamos Indra. Tendo assim mostrado a inutilidade da invocação dos brâmanes, o Abençoado, brilhando como o sol no meio do oceano, cercado por quinhentos monges, sentado na margem do rio Aciravatī, desejando apresentar outra parábola do rio, disse: “Assim como...”, etc.

---

๕๔๖. กามคุณาติ กามยิตพฺพฏฺเฐน กามา, พนฺธนฏฺเฐน คุณา. ‘‘อนุชานามิ ภิกฺขเว, อหตานํ วตฺถานํ ทิคุณํ สงฺฆาฏิ’’นฺติ (มหาว. ๓๔๘) เอตฺถ หิ ปฏลฏฺโฐ คุณฏฺโฐ. ‘‘อจฺเจนฺติ กาลา ตรยนฺติ รตฺติโย, วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺตี’’ติ เอตฺถ ราสฏฺโฐ คุณฏฺโฐ. ‘‘สตคุณา ทกฺขิณา ปาฏิกงฺขิตพฺพา’’ติ [Pg.335] (ม. นิ. ๓.๓๗๙) เอตฺถ อานิสํสฏฺโฐ คุณฏฺโฐ. ‘‘อนฺตํ อนฺตคุณํ (ขุ. ปา. ๓.๑) กยิรา มาลาคุเณ พหู’’ติ (ธ. ป. ๕๓) จ เอตฺถ พนฺธนฏฺโฐ คุณฏฺโฐ. อิธาปิ เอเสว อธิปฺเปโต. เตน วุตฺตํ ‘‘พนฺธนฏฺเฐน คุณา’’ติ. จกฺขุวิญฺเญยฺยาติ จกฺขุวิญฺญาเณน ปสฺสิตพฺพา. เอเตนุปาเยน โสตวิญฺเญยฺยาทีสุปิ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อิฏฺฐาติ ปริยิฏฺฐา วา โหนฺตุ, มา วา, อิฏฺฐารมฺมณภูตาติ อตฺโถ. กนฺตาติ กามนียา. มนาปาติ มนวฑฺฒนกา. ปิยรูปาติ ปิยชาติกา. กามูปสญฺหิตาติ อารมฺมณํ กตฺวา อุปฺปชฺชมาเนน กาเมน อุปสญฺหิตา. รชนียาติ รญฺชนียา, ราคุปฺปตฺติการณภูตาติ อตฺโถ.

546. “Cordas dos prazeres sensoriais” (kāmaguṇā): são chamados de “kāma” no sentido de serem desejáveis, e “guṇa” no sentido de serem amarras. Na passagem “Eu permito, monges, um manto externo de duas camadas (diguṇa) de tecido novo”, o termo “guṇa” tem o sentido de camada (paṭala). Na passagem “Os tempos passam, as noites transcorrem, as fases da vida (vayoguṇā) nos abandonam sucessivamente”, o termo “guṇa” tem o sentido de grupo ou acúmulo (rāsa). Na passagem “Uma doação com cem vezes mais benefícios (sataguṇa) deve ser esperada”, o termo “guṇa” tem o sentido de benefício (ānisaṃsa). Nas passagens “O intestino e o mesentério (antaguṇa)” e “Deve-se fazer muitas guirlandas de flores (mālāguṇa)”, o termo “guṇa” tem o sentido de amarra ou corda (bandhana). Aqui também, este último sentido de amarra é o pretendido. Por isso foi dito: “guṇas no sentido de amarras”. “Cognoscíveis pelo olho” (cakkhuviññeyyā) significa que devem ser vistos pela consciência visual. Por este método, o significado também deve ser entendido para os termos “cognoscíveis pelo ouvido”, etc. “Desejáveis” (iṭṭhā) significa que sejam buscados ou não, eles constituem objetos agradáveis. “Atraentes” (kantā) significa dignos de serem amados. “Agradáveis” (manāpā) significa que aumentam a alegria da mente. “De forma amável” (piyarūpā) significa que têm a natureza de serem queridos. “Associados ao desejo sensorial” (kāmūpasaṃhitā) significa associados ao desejo sensual (kilesakāma) que surge tendo-os como objeto. “Provocadores de apego” (rajanīyā) significa encantadores, ou seja, que servem de causa para o surgimento da cobiça.

---

คธิตาติ เคเธน อภิภูตา หุตฺวา. มุจฺฉิตาติ มุจฺฉาการปฺปตฺตาย อธิมตฺตกาย ตณฺหาย อภิภูตา. อชฺโฌปนฺนาติ อธิโอปนฺนา โอคาฬฺหา ‘‘อิทํ สาร’’นฺติ ปรินิฏฺฐานปฺปตฺตา หุตฺวา. อนาทีนวทสฺสาวิโนติ อาทีนวํ อปสฺสนฺตา. อนิสฺสรณปญฺญาติ อิทเมตฺถ นิสฺสรณนฺติ, เอวํ ปริชานนปญฺญาวิรหิตา, ปจฺจเวกฺขณปริโภควิรหิตาติ อตฺโถ.

“Apegados” (gadhitā) significa dominados pela ganância (gedha). “Obcecados” (mucchitā) significa dominados por um desejo intenso (taṇhā) que atinge o estado de entorpecimento. “Entregues a eles” (ajjhopannā) significa imersos e mergulhados neles, tendo chegado à conclusão de que 'isto é o essencial'. “Sem ver o perigo” (anādīnavadassāvino) significa não vendo o perigo (ādīnava). “Sem a sabedoria da libertação” (anissaraṇapaññā) significa desprovidos da sabedoria de discernimento que compreende: 'esta é a saída aqui [no uso dos quatro requisitos]'; ou seja, desprovidos do uso acompanhado de reflexão sábia.

---

๕๔๘. อาวรณาติอาทีสุ อาวรนฺตีติ อาวรณา. นิวาเรนฺตีติ นีวรณา. โอนนฺธนฺตีติ โอนาหนา. ปริโยนนฺธนฺตีติ ปริโยนาหนา. กามจฺฉนฺทาทีนํ วิตฺถารกถา วิสุทฺธิมคฺคโต คเหตพฺพา.

548. Em termos como “obstáculos” (āvaraṇā), etc.: são chamados de “āvaraṇā” porque obstruem (āvaranti) o surgimento do que é benéfico. São chamados de “nīvaraṇā” porque impedem (nivārenti) completamente o que é benéfico. São chamados de “onāhanā” porque cobrem (onandhanti) parcialmente. São chamados de “pariyonāhanā” porque cobrem completamente (pariyonandhanti). A explicação detalhada sobre o desejo sensorial (kāmacchanda), etc., deve ser obtida a partir do Visuddhimagga.

---

๕๔๙-๕๕๐. อาวุตา นิวุตา โอนทฺธา ปริโยนทฺธาติ ปทานิ อาวรณาทีนํ วเสน วุตฺตานิ. สปริคฺคโหติ อิตฺถิปริคฺคเหน สปริคฺคโหติ ปุจฺฉติ. อปริคฺคโห โภ โคตมาติอาทีสุปิ กามจฺฉนฺทสฺส อภาวโต อิตฺถิปริคฺคเหน อปริคฺคโห. พฺยาปาทสฺส อภาวโต เกนจิ สทฺธึ เวรจิตฺเตน อเวโร. ถินมิทฺธสฺส อภาวโต จิตฺตเคลญฺญสงฺขาเตน พฺยาปชฺเชน อพฺยาปชฺโช. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจาภาวโต อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจาทีหิ สํกิเลเสหิ อสํกิลิฏฺฐจิตฺโต สุปริสุทฺธมานโส. วิจิกิจฺฉาย อภาวโต จิตฺตํ วเส วตฺเตติ. ยถา จ พฺราหฺมณา จิตฺตคติกา โหนฺตีติ, จิตฺตสฺส วเสน วตฺตนฺติ, น ตาทิโสติ วสวตฺตี.

549-550. As palavras 'obstruído' (āvutā), 'impedido' (nivutā), 'coberto' (onaddhā) e 'envolvido' (pariyonaddhā) são ditas em termos de obstáculos e assim por diante. 'Com posses' (sapariggaho) significa que ele pergunta se é com a posse de uma mulher. Na frase 'Sem posses, ó Gotama' e outras semelhantes, devido à ausência de desejo sensual (kāmacchanda), ele é sem posses no que diz respeito a ter uma mulher. Devido à ausência de má-vontade (byāpāda), ele é livre de ódio (avero), sem mente hostil em relação a ninguém. Devido à ausência de preguiça e torpor (thinamiddha), ele é livre de aflição (abyāpajjo), que é descrita como a enfermidade da mente. Devido à ausência de inquietação e remorso (uddhaccakukkucca), sua mente não é corrompida por impurezas como a inquietação e o remorso, possuindo uma mente extremamente pura (suparisuddhamānaso). Devido à ausência de dúvida (vicikicchā), ele mantém a mente sob seu controle. E enquanto os brâmanes são governados por suas mentes (cittagatikā) — isto é, agem sob o controle de suas mentes —, ele não é assim; ele é aquele que tem controle sobre si mesmo (vasavattī), fazendo a mente seguir a sua própria vontade.

---

๕๕๒. อิธ [Pg.336] โข ปนาติ อิธ พฺรหฺมโลกมคฺเค. อาสีทิตฺวาติ อมคฺคเมว ‘‘มคฺโค’’ติ อุปคนฺตฺวา. สํสีทนฺตีติ ‘‘สมตล’’นฺติ สญฺญาย ปงฺกํ โอติณฺณา วิย อนุปฺปวิสนฺติ. สํสีทิตฺวา วิสารํ ปาปุณนฺตีติ เอวํ ปงฺเก วิย สํสีทิตฺวา วิสารํ องฺคมงฺคสํภญฺชนํ ปาปุณนฺติ. สุกฺขตรํ มญฺเญ ตรนฺตีติ มรีจิกาย วญฺเจตฺวา ‘‘กากเปยฺยา นที’’ติ สญฺญาย ‘‘ตริสฺสามา’’ติ หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ วายมมานา สุกฺขตรณํ มญฺเญ ตรนฺติ. ตสฺมา ยถา หตฺถปาทาทีนํ สํภญฺชนํ ปริภญฺชนํ, เอวํ อปาเยสุ สํภญฺชนํ ปริภญฺชนํ ปาปุณนฺติ. อิเธว จ สุขํ วา สาตํ วา น ลภนฺติ. ตสฺมา อิทํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานนฺติ ตสฺมา อิทํ พฺรหฺมสหพฺยตาย มคฺคทีปกํ เตวิชฺชกํ ปาวจนํ เตวิชฺชานํ พฺราหฺมณานํ. เตวิชฺชาอิริณนฺติ เตวิชฺชาอรญฺญํ อิริณนฺติ หิ อคามกํ มหาอรญฺญํ วุจฺจติ. เตวิชฺชาวิวนนฺติ ปุปฺผผเลหิ อปริโภครุกฺเขหิ สญฺฉนฺนํ นิรุทกํ อรญฺญํ. ยตฺถ มคฺคโต อุกฺกมิตฺวา ปริวตฺติตุมฺปิ น สกฺกา โหนฺติ, ตํ สนฺธายาห ‘‘เตวิชฺชาวิวนนฺติปิ วุจฺจตี’’ติ. เตวิชฺชาพฺยสนนฺติ เตวิชฺชานํ ปญฺจวิธพฺยสนสทิสเมตํ. ยถา หิ ญาติโรคโภค ทิฏฺฐิ สีลพฺยสนปฺปตฺตสฺส สุขํ นาม นตฺถิ, เอวํ เตวิชฺชานํ เตวิชฺชกํ ปาวจนํ อาคมฺม สุขํ นาม นตฺถีติ ทสฺเสติ.

552. Na frase 'Aqui, de fato' (idha kho pana), significa neste caminho para o mundo de Brahma. 'Tendo se desviado' (āsīditvā) significa tendo tomado o que não é o caminho como 'o caminho'. 'Afundam' (saṃsīdanti) significa que eles entram como aqueles que caíram na lama sob a falsa percepção de que era solo firme. 'Tendo afundado, chegam à ruína' (saṃsīditvā visāraṃ pāpuṇanti) significa que, tendo afundado na lama dessa maneira, eles chegam à ruína, que é a quebra de seus membros. 'Pensando que estão cruzando um rio seco' (sukkhataraṃ maññe tarantī) significa que, enganados por uma miragem e pensando 'vamos cruzar' sob a percepção de que é 'um rio cheio de água que até um corvo pode beber', eles se esforçam com as mãos e os pés, como se estivessem cruzando um rio seco. Portanto, assim como se chega à quebra e fratura das mãos, pés, etc., da mesma forma eles chegam à quebra e fratura nos estados de sofrimento (apāyesu). E nesta mesma vida eles não obtêm felicidade nem prazer. 'Portanto, isto dos brâmanes conhecedores dos três Vedas' (tasmā idaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānanti) significa que este ensinamento dos três Vedas, que é considerado um guia para o caminho da união com Brahma, pertence aos brâmanes conhecedores dos três Vedas. 'O deserto dos três Vedas' (tevijjāiriṇanti) significa a floresta dos três Vedas; pois um deserto (iriṇa) é chamado de uma grande floresta sem vilas. 'A selva dos três Vedas' (tevijjāvivananti) significa uma floresta sem água, coberta de árvores cujas flores e frutos não podem ser desfrutados. Referindo-se a um lugar onde, tendo se desviado do caminho, não é possível sequer dar meia-volta, o Abençoado disse: 'também é chamado de a selva dos três Vedas'. 'A ruína dos três Vedas' (tevijjābyasananti) significa que isso é semelhante aos cinco tipos de ruína dos conhecedores dos três Vedas. Pois assim como não há felicidade para quem sofreu a ruína de parentes, de saúde, de riqueza, de visão correta ou de moralidade, da mesma forma, mostra que não há felicidade para os conhecedores dos três Vedas com base em seu ensinamento dos três Vedas.

---

๕๕๔. ชาตสํวฑฺโฒติ ชาโต จ วฑฺฒิโต จ, โย หิ เกวลํ ตตฺถ ชาโตว โหติ, อญฺญตฺถ วฑฺฒิโต, ตสฺส สมนฺตา คามมคฺคา น สพฺพโส ปจฺจกฺขา โหนฺติ, ตสฺมา ชาตสํวฑฺโฒติ อาห. ชาตสํวฑฺโฒปิ โย จิรนิกฺขนฺโต, ตสฺส น สพฺพโส ปจฺจกฺขา โหนฺติ. ตสฺมา ‘‘ตาวเทว อวสฏ’’นฺติ อาห, ตงฺขณเมว นิกฺขนฺตนฺติ อตฺโถ. ทนฺธายิตตฺตนฺติ อยํ นุ โข มคฺโค, อยํ น นุโขติ กงฺขาวเสน จิรายิตตฺตํ. วิตฺถายิตตฺตนฺติ ยถา สุขุมํ อตฺถชาตํ สหสา ปุจฺฉิตสฺส กสฺสจิ สรีรํ ถทฺธภาวํ คณฺหาติ, เอวํ ถทฺธภาวคฺคหณํ. น ตฺเววาติ อิมินา สพฺพญฺญุตญฺญาณสฺส อปฺปฏิหตภาวํ ทสฺเสติ. ตสฺส หิ ปุริสสฺส มาราวฏฺฏนาทิวเสน สิยา ญาณสฺส [Pg.337] ปฏิฆาโต. เตน โส ทนฺธาเยยฺย วา วิตฺถาเยยฺย วา. สพฺพญฺญุตญฺญาณํ ปน อปฺปฏิหตํ, น สกฺกา ตสฺส เกนจิ อนฺตราโย กาตุนฺติ ทีเปติ.

554. 'Nascido e criado lá' (jātasaṃvaḍḍhoti) significa nascido e também crescido lá. Pois se alguém apenas nasceu lá, mas cresceu em outro lugar, os caminhos ao redor daquela vila não seriam totalmente familiares para ele; por isso diz-se 'nascido e criado lá'. Mesmo para alguém nascido e criado lá, se ele partiu há muito tempo, os caminhos não seriam totalmente familiares. Por isso diz-se 'tendo acabado de partir' (tāvadeva avasaṭanti), que significa que ele partiu naquele exato momento. 'Hesitação' (dandhāyitattanti) significa a demora causada pela dúvida: 'será este o caminho ou não?'. 'Rigidez' (vitthāyitattanti) refere-se à rigidez corporal, como quando o corpo de alguém fica paralisado ao ser subitamente questionado sobre um assunto sutil. Com a expressão 'mas não assim' (na tvevoti), mostra-se a natureza desimpedida do conhecimento da omnisciência (sabbaññutaññāṇa). Pois para aquele homem comum, devido à ilusão de Mara e assim por diante, pode haver uma obstrução em seu conhecimento, fazendo com que ele hesite ou fique paralisado. No entanto, o conhecimento da omnisciência é desimpedido; mostra que ninguém pode criar um obstáculo para ele.

---

๕๕๕. อุลฺลุมฺปตุ ภวํ โคตโมติ อุทฺธรตุ ภวํ โคตโม. พฺราหฺมณึ ปชนฺติ พฺราหฺมณทารกํ, ภวํ โคตโม มม พฺราหฺมณปุตฺตํ อปายมคฺคโต อุทฺธริตฺวา พฺรหฺมโลกมคฺเค ปติฏฺฐเปตูติ อตฺโถ. อถสฺส ภควา พุทฺธุปฺปาทํ ทสฺเสตฺวา สทฺธึ ปุพฺพภาคปฏิปทาย เมตฺตาวิหาราทิพฺรหฺมโลกคามิมคฺคํ เทเสตุกาโม ‘‘เตน หิ วาเสฏฺฐา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ‘‘อิธ ตถาคโต’’ติอาทิ สามญฺญผเล วิตฺถาริตํ. เมตฺตาสหคเตนาติอาทีสุ ยํ วตฺตพฺพํ, ตํ สพฺพํ วิสุทฺธิมคฺเค พฺรหฺมวิหารกมฺมฏฺฐานกถายํ วุตฺตํ. เสยฺยถาปิ วาเสฏฺฐ พลวา สงฺขธโมติอาทิ ปน อิธ อปุพฺพํ. ตตฺถ พลวาติ พลสมฺปนฺโน. สงฺขธโมติ สงฺขธมโก. อปฺปกสิเรนาติ อกิจฺเฉน อทุกฺเขน. ทุพฺพโล หิ สงฺขธโม สงฺขํ ธมนฺโตปิ น สกฺโกติ จตสฺโส ทิสา สเรน วิญฺญาเปตุํ, นาสฺส สงฺขสทฺโท สพฺพโต ผรติ. พลวโต ปน วิปฺผาริโก โหติ, ตสฺมา ‘‘พลวา’’ติอาทิมาห. เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยาติ เอตฺถ เมตฺตาติ วุตฺเต อุปจาโรปิ อปฺปนาปิ วฏฺฏติ, ‘‘เจตฺโตวิมุตฺตี’’ติ วุตฺเต ปน อปฺปนาว วฏฺฏติ. ยํ ปมาณกตํ กมฺมนฺติ ปมาณกตํ กมฺมํ นาม กามาวจรํ วุจฺจติ. อปฺปมาณกตํ กมฺมํ นาม รูปารูปาวจรํ. ตญฺหิ ปมาณํ อติกฺกมิตฺวา โอทิสฺสกอโนทิสฺสกทิสาผรณวเสน วฑฺเฒตฺวา กตตฺตา อปฺปมาณกตนฺติ วุจฺจติ. น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ น ตํ ตตฺราวติฏฺฐตีติ ตํ กามาวจรกมฺมํ ตสฺมึ รูปาวจรารูปาวจรกมฺเม น โอหียติ, น ติฏฺฐติ. กึ วุตฺตํ โหติ – ตํ กามาวจรกมฺมํ ตสฺส รูปารูปาวจรกมฺมสฺส อนฺตรา ลคฺคิตุํ วา ฐาตุํ วา รูปารูปาวจรกมฺมํ ผริตฺวา ปริยาทิยิตฺวา อตฺตโน โอกาสํ คเหตฺวา ปติฏฺฐาตุํ น สกฺโกติ. อถ โข รูปาวจรารูปาวจรกมฺมเมว กามาวจรํ มโหโฆ วิย ปริตฺตํ อุทกํ ผริตฺวา ปริยาทิยิตฺวา อตฺตโน โอกาสํ คเหตฺวา ติฏฺฐติ. ตสฺส วิปากํ ปฏิพาหิตฺวา สยเมว พฺรหฺมสหพฺยตํ อุปเนตีติ. เอวํวิหารีติ เอวํ เมตฺตาทิวิหารี.

555. A frase 'Que o venerável Gotama nos eleve' (ullumpatu bhavaṃ gotamoti) significa 'que o venerável Gotama nos resgate'. 'A descendência brâmane' (brāhmaṇiṃ pajanti) refere-se ao jovem brâmane; o significado é: 'Que o venerável Gotama me resgate, um filho de brâmane, do caminho dos estados de sofrimento, e me estabeleça no caminho para o mundo de Brahma'. Então, o Abençoado, desejando mostrar o surgimento de um Buda e ensinar o caminho que leva ao mundo de Brahma através da morada do amor-bondade (mettā-vihāra) e assim por diante, junto com a prática preliminar, disse: 'Portanto, Vāseṭṭhas...' e assim por diante. Nele, a passagem 'Aqui, um Tathāgata...' foi detalhada no Sāmaññaphala Sutta. Sobre 'com a mente acompanhada de amor-bondade' e outras passagens semelhantes, tudo o que deve ser dito foi explicado no Visuddhimagga, na seção sobre o tema de meditação das moradas divinas (brahmavihāra). No entanto, a passagem 'Assim como, Vāseṭṭha, um forte tocador de concha...' é nova aqui. Nela, 'forte' (balavāti) significa dotado de força. 'Tocador de concha' (saṅkhadhamoti) significa aquele que sopra a concha. 'Sem dificuldade' (appakasirenāti) significa sem esforço, sem dor. Pois um tocador de concha fraco, mesmo soprando a concha, não consegue fazer com que seu som seja ouvido nas quatro direções, e o som de sua concha não se espalha por toda parte. Mas o som de um tocador forte é de grande alcance; por isso diz-se 'um forte...'. Na expressão 'através da libertação da mente pelo amor-bondade' (mettāya cetovimuttiyāti), quando se diz apenas 'amor-bondade' (mettā), tanto o acesso (upacāra) quanto a absorção (appanā) são aplicáveis; mas quando se diz 'libertação da mente' (cetovimutti), apenas a absorção (appanā) é aplicável. 'Qualquer ação limitada' (yaṃ pamāṇakataṃ kammanti) refere-se ao kamma da esfera dos sentidos (kāmāvacara). 'Ação ilimitada' (appamāṇakataṃ kammaṃ) refere-se ao kamma da esfera da matéria sutil e imaterial (rūpāvacara e arūpāvacara). Pois este, tendo transcendido os limites e tendo sido desenvolvido através da difusão direcionada ou não direcionada pelas direções, é chamado de 'ilimitado'. 'Isso não permanece lá, isso não se estabelece lá' (na taṃ tatrāvasissati na taṃ tatrāvatiṭṭhatīti) significa que aquela ação da esfera dos sentidos não fica para trás nem permanece diante daquela ação da esfera da matéria sutil ou imaterial. O que se quer dizer com isso? Aquela ação da esfera dos sentidos não pode se interpor ou permanecer no meio daquela ação da esfera da matéria sutil ou imaterial, nem pode impedir a ação da esfera da matéria sutil ou imaterial, nem tomar para si a oportunidade de produzir seu próprio resultado. Pelo contrário, a própria ação da esfera da matéria sutil ou imaterial, tal como uma grande inundação que cobre e domina uma pequena quantidade de água, estabelece-se tomando para si a oportunidade de produzir seu resultado. Ela impede o resultado da ação da esfera dos sentidos e, por si mesma, conduz à união com Brahma. 'Aquele que vive assim' (evaṃvihārīti) significa aquele que vive habitualmente na morada do amor-bondade e assim por diante.

---

๕๕๙. เอเต [Pg.338] มยํ ภวนฺตํ โคตมนฺติ อิทํ เตสํ ทุติยํ สรณคมนํ. ปฐมเมว เหเต มชฺฌิมปณฺณาสเก วาเสฏฺฐสุตฺตํ สุตฺวา สรณํ คตา, อิมํ ปน เตวิชฺชสุตฺตํ สุตฺวา ทุติยมฺปิ สรณํ คตา. กติปาหจฺจเยน ปพฺพชิตฺวา อคฺคญฺญสุตฺเต อุปสมฺปทญฺเจว อรหตฺตญฺจ อลตฺถุํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

559. A frase 'Nós nos refugiamos no venerável Gotama' (ete mayaṃ bhavantaṃ gotamanti) refere-se à segunda tomada de refúgio deles. Pois eles já haviam tomado refúgio anteriormente após ouvirem o Vāseṭṭha Sutta no Majjhima Paṇṇāsaka. Mas, tendo ouvido este Tevijja Sutta, eles tomaram refúgio pela segunda vez. Após alguns dias, tendo se ordenado, eles alcançaram tanto a ordenação completa (upasampadā) quanto o estado de Arahant (arahatta) no contexto do Aggañña Sutta. O restante em todos os lugares é de significado claro.

---

อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฏฺฐกถายํ

Assim, no Sumaṅgalavilāsinī, o comentário do Dīgha Nikāya,

---

เตวิชฺชสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

A explicação do Tevijja Sutta está concluída.

---

นิฏฺฐิตา จ เตรสสุตฺตปฏิมณฺฑิตสฺส สีลกฺขนฺธวคฺคสฺส

E está concluído o Sīlakkhandhavagga, adornado com treze suttas,

---

อตฺถวณฺณนาติ.

a explicação do significado.

---

สีลกฺขนฺธวคฺคฏฺฐกถา นิฏฺฐิตา.

O comentário sobre o Sīlakkhandhavagga está concluído.