1

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Homage to that Blessed One, the Worthy One, the Perfectly Enlightened One.

---

දීඝනිකායෙ

In the Dīgha Nikāya

---

සීලක්ඛන්ධවග්ගට්ඨකථා

Commentary on the Sīlakkhandha Section

---

ගන්ථාරම්භකථා

Introduction to the Text

---

කරුණාසීතලහදයං[Pg.1], පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතමං;

සනරාමරලොකගරුං, වන්දෙ සුගතං ගතිවිමුත්තං.

I venerate the Sugata, freed from the five destinies, whose heart is cooled by compassion, who has dispelled the darkness of delusion with the light of wisdom, and who is revered by the world with its humans, devas, and brahmās.

---

බුද්ධොපි බුද්ධභාවං, භාවෙත්වා චෙව සච්ඡිකත්වා ච;

යං උපගතො ගතමලං, වන්දෙ තමනුත්තරං ධම්මං.

I venerate that unsurpassed and stainless Dhamma, by developing and realizing which even the Buddha attained the state of Buddhahood.

---

සුගතස්ස ඔරසානං, පුත්තානං මාරසෙනමථනානං;

අට්ඨන්නම්පි සමූහං, සිරසා වන්දෙ අරියසඞ්ඝං.

With my head, I venerate the Noble Sangha, the assembly of the eight sons of the Sugata, who are his true-born offspring, the crushers of Māra's army.

---

ඉති මෙ පසන්නමතිනො, රතනත්තයවන්දනාමයං පුඤ්ඤං;

යං සුවිහතන්තරායො, හුත්වා තස්සානුභාවෙන.

By the power of this merit of mine, of one with a clear and joyful mind, which consists of venerating the Triple Gem, having become one whose obstacles are completely removed...

---

දීඝස්ස දීඝසුත්තඞ්කිතස්ස, නිපුණස්ස ආගමවරස්ස;

බුද්ධානුබුද්ධසංවණ්ණිතස්ස, සද්ධාවහගුණස්ස.

Of the Long Collection, marked by its long discourses, a subtle and excellent scripture, extolled by the Buddha and those awakened in his wake, endowed with qualities that inspire faith.

---

අත්ථප්පකාසනත්ථං, අට්ඨකථා ආදිතො වසිසතෙහි;

පඤ්චහි යා සඞ්ගීතා, අනුසඞ්ගීතා ච පච්ඡාපි.

For the purpose of clarifying the meaning, the commentary which was first recited by five hundred Arahants, and also subsequently recited later.

---

සීහළදීපං පන ආභතාථ, වසිනා මහාමහින්දෙන;

ඨපිතා සීහළභාසාය, දීපවාසීනමත්ථාය.

Then, however, it was brought to the island of Sīhaḷa by the master, Mahāmahindā, and established in the Sīhaḷa language for the benefit of the island's inhabitants.

---

අපනෙත්වාන [Pg.2] තතොහං, සීහළභාසං මනොරමං භාසං;

තන්තිනයානුච්ඡවිකං, ආරොපෙන්තො විගතදොසං.

Having removed the Sīhaḷa language from it, I, rendering it into a delightful language that is free from faults and in keeping with the textual method,

---

සමයං අවිලොමෙන්තො, ථෙරානං ථෙරවංසපදීපානං;

සුනිපුණවිනිච්ඡයානං, මහාවිහාරෙ නිවාසීනං.

Not contradicting the doctrine of the Elders who reside in the Mahāvihāra, who are lamps unto the lineage of the Elders and possess exceedingly subtle judgment,

---

හිත්වා පුනප්පුනාගතමත්ථං, අත්ථං පකාසයිස්සාමි;

සුජනස්ස ච තුට්ඨත්ථං, චිරට්ඨිතත්ථඤ්ච ධම්මස්ස.

Having omitted repetitive explanations, I shall clarify the meaning for the satisfaction of good people and for the long endurance of the Dhamma.

---

සීලකථා ධුතධම්මා, කම්මට්ඨානානි චෙව සබ්බානි;

චරියාවිධානසහිතො, ඣානසමාපත්තිවිත්ථාරො.

The discourse on virtue, the ascetic practices, and all meditation subjects; together with the arrangement of temperaments, and the detailed exposition of the jhānas and attainments.

---

සබ්බා ච අභිඤ්ඤායො, පඤ්ඤාසඞ්කලනනිච්ඡයො චෙව;

ඛන්ධධාතායතනින්ද්‍රියානි, අරියානි චෙව චත්තාරි.

And all the higher knowledges, and the determination by summarizing wisdom; the aggregates, elements, sense-bases, faculties, and the four noble...

---

සච්චානි පච්චයාකාරදෙසනා, සුපරිසුද්ධනිපුණනයා;

අවිමුත්තතන්තිමග්ගා, විපස්සනා භාවනා චෙව.

Truths; the exposition of the conditional relations, with its exceedingly pure and subtle method; and the development of insight, the path of the unbroken textual lineage.

---

ඉති පන සබ්බං යස්මා, විසුද්ධිමග්ගෙ මයා සුපරිසුද්ධං;

වුත්තං තස්මා භිය්‍යො, න තං ඉධ විචාරයිස්සාමි.

Since all this has been explained by me in an exceedingly pure manner in the Visuddhimagga, therefore, I will not treat of it further here.

---

‘‘මජ්ඣෙ විසුද්ධිමග්ගො, එස චතුන්නම්පි ආගමානඤ්හි;

ඨත්වා පකාසයිස්සති, තත්ථ යථා භාසිතං අත්ථං’’.

“This Visuddhimagga, standing in the midst of all four Āgamas, will indeed reveal the meaning therein, just as it was spoken.”

---

ඉච්චෙව කතො තස්මා, තම්පි ගහෙත්වාන සද්ධිමෙතාය;

අට්ඨකථාය විජානථ, දීඝාගමනිස්සිතං අත්ථන්ති.

It was with this very intention that it was composed. Therefore, taking that [Visuddhimagga] also, together with this commentary, you should understand the meaning that is based on the Long Collection.

---

නිදානකථා

The Introductory Discourse

---

තත්ථ දීඝාගමො නාම සීලක්ඛන්ධවග්ගො, මහාවග්ගො, පාථිකවග්ගොති වග්ගතො තිවග්ගො හොති; සුත්තතො චතුත්තිංසසුත්තසඞ්ගහො. තස්ස වග්ගෙසු සීලක්ඛන්ධවග්ගො ආදි, සුත්තෙසු බ්‍රහ්මජාලං. බ්‍රහ්මජාලස්සාපි ‘‘එවං [Pg.3] මෙ සුත’’න්තිආදිකං ආයස්මතා ආනන්දෙන පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ වුත්තං නිදානමාදි.

Therein, that which is called the Long Collection has three divisions by way of sections: the Division of the Aggregate of Virtue, the Great Division, and the Pāthika Division; by way of discourses, it is a collection of thirty-four suttas. Among its divisions, the Division of the Aggregate of Virtue is first; among the suttas, the Brahmajāla is first. Of the Brahmajāla also, the introduction beginning “Thus have I heard,” spoken by the venerable Ānanda at the time of the First Great Council, is the beginning.

---

පඨමමහාසඞ්ගීතිකථා

The Account of the First Great Council

---

පඨමමහාසඞ්ගීති නාම චෙසා කිඤ්චාපි විනයපිටකෙ තන්තිමාරූළ්හා, නිදානකොසල්ලත්ථං පන ඉධාපි එවං වෙදිතබ්බා. ධම්මචක්කප්පවත්තනඤ්හි ආදිං කත්වා යාව සුභද්දපරිබ්බාජකවිනයනා කතබුද්ධකිච්චෙ, කුසිනාරායං උපවත්තනෙ මල්ලානං සාලවනෙ යමකසාලානමන්තරෙ විසාඛපුණ්ණමදිවසෙ පච්චූසසමයෙ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතෙ භගවති ලොකනාථෙ, භගවතො ධාතුභාජනදිවසෙ සන්නිපතිතානං සත්තන්නං භික්ඛුසතසහස්සානං සඞ්ඝත්ථෙරො ආයස්මා මහාකස්සපො සත්තාහපරිනිබ්බුතෙ භගවති සුභද්දෙන වුඩ්ඪපබ්බජිතෙන – ‘‘අලං, ආවුසො, මා සොචිත්ථ, මා පරිදෙවිත්ථ, සුමුත්තා මයං තෙන මහාසමණෙන, උපද්දුතා ච හොම – ‘ඉදං වො කප්පති, ඉදං වො න කප්පතී’ති, ඉදානි පන මයං යං ඉච්ඡිස්සාම, තං කරිස්සාම, යං න ඉච්ඡිස්සාම න තං කරිස්සාමා’’ති (චූළව. 437) වුත්තවචනමනුස්සරන්තො, ඊදිසස්ස ච සඞ්ඝසන්නිපාතස්ස පුන දුල්ලභභාවං මඤ්ඤමානො, ‘‘ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යං පාපභික්ඛූ ‘අතීතසත්ථුකං පාවචන’න්ති මඤ්ඤමානා පක්ඛං ලභිත්වා නචිරස්සෙව සද්ධම්මං අන්තරධාපෙය්‍යුං, යාව ච ධම්මවිනයො තිට්ඨති, තාව අනතීතසත්ථුකමෙව පාවචනං හොති. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා –

Although this, which is called the First Great Council, has been included in the text of the Vinaya Piṭaka, for the purpose of skill in the introduction, it should be understood here also in this way. For when the Blessed One, the Protector of the World, having completed the Buddha's duties from the setting in motion of the Wheel of Dhamma up to the taming of the wanderer Subhadda, had passed into final Nibbāna with the Nibbāna-element that has no remainder of aggregates in Kusinārā, at the Upavattana Sāla grove of the Mallas, between the twin Sāla trees, on the full-moon day of Visākha, at the time of dawn; on the day of the distribution of the Blessed One's relics, the Venerable Mahākassapa, the Elder of the Saṅgha of the seven hundred thousand monks who had assembled, recalling the words spoken seven days after the Blessed One's final Nibbāna by Subhadda, who had gone forth in old age—'Enough, friends, do not grieve, do not lament. We are well freed from that great ascetic. We were oppressed by his saying, “This is allowable for you, this is not allowable for you.” But now we will do what we wish, and we will not do what we do not wish'—and considering the future rarity of such a gathering of the Saṅgha, thought: 'This possibility indeed exists, that evil monks, thinking “the teaching's Teacher has passed away,” might gain a faction and before long cause the true Dhamma to disappear. And as long as the Dhamma and Vinaya endure, the teaching is one whose Teacher has not passed away. For this was said by the Blessed One—'

---

‘යො වො, ආනන්ද, මයා ධම්මො ච විනයො ච දෙසිතො පඤ්ඤත්තො, සො වො මමච්චයෙන සත්ථා’ති (දී. නි. 2.216).

'Ānanda, that Dhamma and Vinaya which I have taught and laid down for you, that will be your Teacher after my passing.'

---

‘යංනූනාහං ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යං, යථයිදං සාසනං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං’.

'Let me now chant the Dhamma and the Vinaya together, so that this Dispensation might be long-lasting and endure for a long time.'

---

යඤ්චාහං භගවතා –

And I was favored by the Blessed One:

---

‘ධාරෙස්සසි පන මෙ ත්වං, කස්සප, සාණානි පංසුකූලානි නිබ්බසනානී’ති (සං. නි. 2.154) වත්වා චීවරෙ සාධාරණපරිභොගෙන.

by the shared use of his robe, after he said, 'Kassapa, will you wear my worn-out hempen rag-robes?';

---

‘අහං, භික්ඛවෙ, යාවදෙව ආකඞ්ඛාමි විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං [Pg.4] ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරාමි; කස්සපොපි, භික්ඛවෙ, යාවදෙව, ආකඞ්ඛති විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’ති (සං. නි. 2.152).

'Monks, whenever I wish, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, I enter and dwell in the first jhāna, which is accompanied by thought and examination, with rapture and happiness born of seclusion. Monks, Kassapa too, whenever he wishes, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, enters and dwells in the first jhāna, which is accompanied by thought and examination, with rapture and happiness born of seclusion.'

---

එවමාදිනා නයෙන නවානුපුබ්බවිහාරඡළභිඤ්ඤාප්පභෙදෙ උත්තරිමනුස්සධම්මෙ අත්තනා සමසමට්ඨපනෙන ච අනුග්ගහිතො, තථා ආකාසෙ පාණිං චාලෙත්වා අලග්ගචිත්තතාය චෙව චන්දොපමපටිපදාය ච පසංසිතො, තස්ස කිමඤ්ඤං ආණණ්‍යං භවිස්සති. නනු මං භගවා රාජා විය සකකවචඉස්සරියානුප්පදානෙන අත්තනො කුලවංසප්පතිට්ඨාපකං පුත්තං ‘සද්ධම්මවංසප්පතිට්ඨාපකො මෙ අයං භවිස්සතී’ති, මන්ත්වා ඉමිනා අසාධාරණෙන අනුග්ගහෙන අනුග්ගහෙසි, ඉමාය ච උළාරාය පසංසාය පසංසීති චින්තයන්තො ධම්මවිනයසඞ්ගායනත්ථං භික්ඛූනං උස්සාහං ජනෙසි. යථාහ –

By this method beginning thus, I was favored by being placed on an equal level with himself in the superhuman states, which are divided into the nine successive attainments and the six supernormal knowledges; and furthermore, having moved his hand in the air, I was praised for having an unattached mind and for the practice comparable to the moon. For me, such a one, what other freedom from debt could there be? Thinking: 'Did not the Blessed One, like a king bestowing his own armor and sovereignty upon a son who would establish his family lineage, thinking, “This one will be the establisher of my true Dhamma lineage,” favor me with this uncommon support and praise me with this lofty acclaim?' he inspired the monks to strive for the communal recitation of the Dhamma and Vinaya. As it is said—

---

‘‘අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘එකමිදාහං, ආවුසො, සමයං පාවාය කුසිනාරං අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහී’’ති (චූළව. 437) සබ්බං සුභද්දකණ්ඩං විත්ථාරතො වෙදිතබ්බං. අත්ථං පනස්ස මහාපරිනිබ්බානාවසානෙ ආගතට්ඨානෙයෙව කථයිස්සාම.

'Then the Venerable Mahākassapa addressed the monks: “Once, friends, I was traveling the long road from Pāvā to Kusinārā with a great Saṅgha of monks, with five hundred monks.”' The entire Subhadda section should be understood in detail. But we will explain its meaning only at the place where it appears, at the end of the Mahāparinibbāna Sutta.

---

තතො පරං ආහ –

After that, he said further:

---

‘‘හන්ද මයං, ආවුසො, ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායාම, පුරෙ අධම්මො දිප්පති, ධම්මො පටිබාහිය්‍යති; පුරෙ අවිනයො දිප්පති, විනයො පටිබාහිය්‍යති; පුරෙ අධම්මවාදිනො බලවන්තො හොන්ති, ධම්මවාදිනො දුබ්බලා හොන්ති, පුරෙ අවිනයවාදිනො බලවන්තො හොන්ති, විනයවාදිනො දුබ්බලා හොන්තී’’ති (චූළව. 437).

'Come now, friends, let us chant the Dhamma and the Vinaya together, before the non-Dhamma shines forth and the Dhamma is obstructed; before the non-Vinaya shines forth and the Vinaya is obstructed; before those who speak non-Dhamma become strong and those who speak Dhamma become weak; before those who speak non-Vinaya become strong and those who speak Vinaya become weak.'

---

භික්ඛූ ආහංසු – ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, ථෙරො භික්ඛූ උච්චිනතූ’’ති. ථෙරො පන සකලනවඞ්ගසත්ථුසාසනපරියත්තිධරෙ පුථුජ්ජනසොතාපන්නසකදාගාමිඅනාගාමි සුක්ඛවිපස්සක ඛීණාසවභික්ඛූ අනෙකසතෙ, අනෙකසහස්සෙ ච [Pg.5] වජ්ජෙත්වා තිපිටකසබ්බපරියත්තිප්පභෙදධරෙ පටිසම්භිදාප්පත්තෙ මහානුභාවෙ යෙභුය්‍යෙන භගවතො එතදග්ගං ආරොපිතෙ තෙවිජ්ජාදිභෙදෙ ඛීණාසවභික්ඛූයෙව එකූනපඤ්චසතෙ පරිග්ගහෙසි. යෙ සන්ධාය ඉදං වුත්තං – ‘‘අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො එකෙනූනානි පඤ්ච අරහන්තසතානි උච්චිනී’’ති (චූළව. 437).

The monks said: 'Well then, venerable sir, let the Elder select the monks.' The Elder, however, having excluded the many hundreds and thousands of worldlings, stream-enterers, once-returners, non-returners, dry-insight practitioners, and Arahant monks who were bearers of the entire nine-limbed teaching of the Teacher, selected only four hundred and ninety-nine Arahant monks who were bearers of the divisions of the entire scriptural teaching of the three Piṭakas, had attained the analytical knowledges, were of great power, and were for the most part those whom the Blessed One had placed in the foremost position with distinctions such as the three knowledges. Regarding them, it was said: 'Then the Venerable Mahākassapa selected four hundred and ninety-nine Arahants.'

---

කිස්ස පන ථෙරො එකෙනූනමකාසීති? ආයස්මතො ආනන්දත්ථෙරස්ස ඔකාසකරණත්ථං. තෙනහායස්මතා සහාපි, විනාපි, න සක්කා ධම්මසඞ්ගීතිං කාතුං. සො හායස්මා සෙක්ඛො සකරණීයො, තස්මා සහාපි න සක්කා. යස්මා පනස්ස කිඤ්චි දසබලදෙසිතං සුත්තගෙය්‍යාදිකං අප්පච්චක්ඛං නාම නත්ථි. යථාහ –

But why did the Elder make it one less? For the purpose of making an opportunity for the Venerable Elder Ānanda. For with that venerable one, and also without him, it was not possible to hold the Dhamma chanting. For that venerable one was a trainee, with a task yet to be done; therefore, with him it was not possible. Because, however, for him there was nothing at all taught by the Ten-Powered One—such as suttas, geyyas, and so forth—that was not directly witnessed. As he said:

---

‘‘ද්වාසීති බුද්ධතො ගණ්හිං, ද්වෙ සහස්සානි භික්ඛුතො;

චතුරාසීති සහස්සානි, යෙ මෙ ධම්මා පවත්තිනො’’ති. (ථෙරගා. 1027);

'Eighty-two thousand I learned from the Buddha, two thousand from the monks; eighty-four thousand are the teachings that are current for me.'

---

තස්මා විනාපි න සක්කා.

Therefore, without him also it was not possible.

---

යදි එවං සෙක්ඛොපි සමානො ධම්මසඞ්ගීතියා බහුකාරත්තා ථෙරෙන උච්චිනිතබ්බො අස්ස, අථ කස්මා න උච්චිනිතොති? පරූපවාදවිවජ්ජනතො. ථෙරො හි ආයස්මන්තෙ ආනන්දෙ අතිවිය විස්සත්ථො අහොසි, තථා හි නං සිරස්මිං පලිතෙසු ජාතෙසුපි ‘න වායං කුමාරකො මත්තමඤ්ඤාසී’ති, (සං. නි. 2.154) කුමාරකවාදෙන ඔවදති. සක්‍යකුලප්පසුතො චායස්මා තථාගතස්ස භාතා චූළපිතුපුත්තො. තත්ථ කෙචි භික්ඛූ ඡන්දාගමනං විය මඤ්ඤමානා – ‘‘බහූ අසෙක්ඛපටිසම්භිදාප්පත්තෙ භික්ඛූ ඨපෙත්වා ආනන්දං සෙක්ඛපටිසම්භිදාප්පත්තං ථෙරො උච්චිනී’’ති උපවදෙය්‍යුං. තං පරූපවාදං පරිවජ්ජෙන්තො, ‘ආනන්දං විනා ධම්මසඞ්ගීතිං න සක්කා කාතුං, භික්ඛූනංයෙව නං අනුමතියා ගහෙස්සාමී’ති න උච්චිනි.

If that is so, then even though he was a learner, because he was of great service to the Dhamma recitation, he was worthy of being selected by the Elder. So why was he not selected? To avoid the accusations of others. For the Elder was extremely familiar with the Venerable Ānanda; indeed, even when grey hairs appeared on his head, he would admonish him with the term ‘young man,’ saying, “This young man does not know his own measure.” And the Venerable Ānanda was born into the Sakyan clan and was the Tathāgata’s brother, the son of his paternal uncle. In that case, some monks, thinking it was like acting out of favoritism, might accuse him thus: “The Elder, having set aside many non-learners who had attained the analytical knowledges, selected Ānanda, a learner who had attained the analytical knowledges.” Avoiding that accusation from others, and thinking, “It is not possible to hold the Dhamma recitation without Ānanda; I will accept him only with the consent of the monks,” he did not select him.

---

අථ සයමෙව භික්ඛූ ආනන්දස්සත්ථාය ථෙරං යාචිංසු. යථාහ –

Then the monks themselves requested the Elder on Ānanda's behalf. As it is said:

---

‘‘භික්ඛූ ආයස්මන්තං මහාකස්සපං එතදවොචුං – ‘අයං, භන්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො කිඤ්චාපි සෙක්ඛො අභබ්බො ඡන්දා දොසා මොහා භයා අගතිං ගන්තුං, බහු චානෙන භගවතො සන්තිකෙ ධම්මො ච විනයො ච පරියත්තො, තෙන හි, භන්තෙ, ථෙරො ආයස්මන්තම්පි [Pg.6] ආනන්දං උච්චිනතූ’ති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තම්පි ආනන්දං උච්චිනී’’ති (චූළව. 437).

The monks said this to the Venerable Mahākassapa: “Venerable sir, although this Venerable Ānanda is a learner, he is incapable of following an improper course through desire, hatred, delusion, or fear. And much of the Dhamma and Vinaya has been learned by him in the Blessed One's presence. Therefore, venerable sir, let the Elder also select the Venerable Ānanda.” Then the Venerable Mahākassapa also selected the Venerable Ānanda.

---

එවං භික්ඛූනං අනුමතියා උච්චිනිතෙන තෙනායස්මතා සද්ධිං පඤ්චථෙරසතානි අහෙසුං.

Thus, with that venerable one who had been selected with the monks' consent, there were five hundred elders.

---

අථ ඛො ථෙරානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘කත්ථ නු ඛො මයං ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යාමා’’ති? අථ ඛො ථෙරානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘රාජගහං ඛො මහාගොචරං පහූතසෙනාසනං, යංනූන මයං රාජගහෙ වස්සං වසන්තා ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යාම, න අඤ්ඤෙ භික්ඛූ රාජගහෙ වස්සං උපගච්ඡෙය්‍යු’’න්ති (චූළව. 437).

Then this thought occurred to the elder monks: “Where, indeed, should we chant the Dhamma and the Vinaya?” Then this thought occurred to the elder monks: “Rājagaha has a wide area for alms-rounds and has abundant lodgings. What if we were to spend the rainy season in Rājagaha and chant the Dhamma and the Vinaya, and no other monks were to enter the rains-residence in Rājagaha?”

---

කස්මා පන නෙසං එතදහොසි? ‘‘ඉදං පන අම්හාකං ථාවරකම්මං, කොචි විසභාගපුග්ගලො සඞ්ඝමජ්ඣං පවිසිත්වා උක්කොටෙය්‍යා’’ති. අථායස්මා මහාකස්සපො ඤත්තිදුතියෙන කම්මෙන සාවෙසි –

But why did this thought occur to them? “This work of ours is a lasting one; let no unsuitable individual, having entered the midst of the Saṅgha, disrupt it.” Then the Venerable Mahākassapa made it known by means of a formal act consisting of a motion and one proclamation:

---

‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං සඞ්ඝො ඉමානි පඤ්ච භික්ඛුසතානි සම්මන්නෙය්‍ය රාජගහෙ වස්සං වසන්තානි ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිතුං, න අඤ්ඤෙහි භික්ඛූහි රාජගහෙ වස්සං වසිතබ්බ’’න්ති. එසා ඤත්ති.

“Venerables, may the Saṅgha hear me. If the time is right for the Saṅgha, the Saṅgha should authorize these five hundred monks to chant the Dhamma and the Vinaya while dwelling in Rājagaha for the rainy season. No other monks are to dwell in Rājagaha for the rainy season.” This is the motion.

---

‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො සඞ්ඝො, සඞ්ඝො ඉමානි පඤ්චභික්ඛුසතානි සම්මන්න’’ති ‘රාජගහෙ වස්සං වසන්තානි ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිතුං, න අඤ්ඤෙහි භික්ඛූහි රාජගහෙ වස්සං වසිතබ්බන්ති. යස්සායස්මතො ඛමති ඉමෙසං පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං සම්මුති’ රාජගහෙ වස්සං වසන්තානං ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිතුං, න අඤ්ඤෙහි භික්ඛූහි රාජගහෙ වස්සං වසිතබ්බන්ති, සො තුණ්හස්ස; යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.

“Venerables, may the Saṅgha hear me. The Saṅgha authorizes these five hundred monks to chant the Dhamma and the Vinaya while dwelling in Rājagaha for the rainy season; no other monks are to dwell in Rājagaha for the rainy season. Let the venerable one to whom the authorization of these five hundred monks to chant the Dhamma and the Vinaya while dwelling in Rājagaha for the rainy season—and that no other monks are to dwell in Rājagaha for the rainy season—is agreeable, remain silent. He to whom it is not agreeable should speak.”

---

‘‘සම්මතානි සඞ්ඝෙන ඉමානි පඤ්චභික්ඛුසතානි රාජගහෙ වස්සං වසන්තානි ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිතුං, න අඤ්ඤෙහි භික්ඛූහි රාජගහෙ වස්සං වසිතබ්බන්ති, ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති (චූළව. 438).

“These five hundred monks have been authorized by the Saṅgha to chant the Dhamma and the Vinaya while dwelling in Rājagaha for the rainy season, and no other monks are to dwell in Rājagaha for the rainy season. This is agreeable to the Saṅgha; therefore, it is silent. Thus I bear this in mind.”

---

අයං [Pg.7] පන කම්මවාචා තථාගතස්ස පරිනිබ්බානතො එකවීසතිමෙ දිවසෙ කතා. භගවා හි විසාඛපුණ්ණමායං පච්චූසසමයෙ පරිනිබ්බුතො, අථස්ස සත්තාහං සුවණ්ණවණ්ණං සරීරං ගන්ධමාලාදීහි පූජයිංසු. එවං සත්තාහං සාධුකීළනදිවසා නාම අහෙසුං. තතො සත්තාහං චිතකාය අග්ගිනා ඣායි, සත්තාහං සත්තිපඤ්ජරං කත්වා සන්ධාගාරසාලායං ධාතුපූජං කරිංසූති, එකවීසති දිවසා ගතා. ජෙට්ඨමූලසුක්කපක්ඛපඤ්චමියංයෙව ධාතුයො භාජයිංසු. එතස්මිං ධාතුභාජනදිවසෙ සන්නිපතිතස්ස මහාභික්ඛුසඞ්ඝස්ස සුභද්දෙන වුඩ්ඪපබ්බජිතෙන කතං අනාචාරං ආරොචෙත්වා වුත්තනයෙනෙව ච භික්ඛූ උච්චිනිත්වා අයං කම්මවාචා කතා.

This formal act, however, was performed on the twenty-first day after the Tathāgata’s Parinibbāna. For the Blessed One attained Parinibbāna at dawn on the Visākhā full-moon day. Then, for seven days, they honored his golden-hued body with perfumes, garlands, and so forth. Thus, for seven days, there were what are called 'days of pious celebration.' Then, for seven days, the body was burned by fire on the pyre. For another seven days, having made an enclosure of spears, they performed the veneration of the relics in the assembly hall. Thus, twenty-one days passed. On the fifth day of the waxing moon of the month of Jeṭṭhamūla, they distributed the relics. On this day of the distribution of relics, having announced to the great Saṅgha of monks who had assembled the improper conduct committed by Subhadda, who had gone forth in old age, and having selected the monks in the manner already stated, this formal act was performed.

---

ඉමඤ්ච පන කම්මවාචං කත්වා ථෙරො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො, ඉදානි තුම්හාකං චත්තාලීස දිවසා ඔකාසො කතො, තතො පරං ‘අයං නාම නො පලිබොධො අත්ථී’ති, වත්තුං න ලබ්භා, තස්මා එත්ථන්තරෙ යස්ස රොගපලිබොධො වා ආචරියුපජ්ඣායපලිබොධො වා මාතාපිතුපලිබොධො වා අත්ථි, පත්තං වා පන පචිතබ්බං, චීවරං වා කාතබ්බං, සො තං පලිබොධං ඡින්දිත්වා තං කරණීයං කරොතූ’’ති.

And having performed this formal act, the Elder addressed the monks: “Friends, an opportunity of forty days has now been made for you. After that, it will not be allowable to say, ‘We have such-and-such an impediment.’ Therefore, within this period, whoever has an impediment due to illness, or an impediment concerning a teacher or preceptor, or an impediment concerning mother and father, or has a bowl to be fired, or a robe to be made, let him, having severed that impediment, do what needs to be done.”

---

එවඤ්ච පන වත්වා ථෙරො අත්තනො පඤ්චසතාය පරිසාය පරිවුතො රාජගහං ගතො. අඤ්ඤෙපි මහාථෙරා අත්තනො අත්තනො පරිවාරෙ ගහෙත්වා සොකසල්ලසමප්පිතං මහාජනං අස්සාසෙතුකාමා තං තං දිසං පක්කන්තා. පුණ්ණත්ථෙරො පන සත්තසතභික්ඛුපරිවාරො ‘තථාගතස්ස පරිනිබ්බානට්ඨානං ආගතාගතං මහාජනං අස්සාසෙස්සාමී’ති කුසිනාරායංයෙව අට්ඨාසි.

And having spoken thus, the Elder, surrounded by his retinue of five hundred, went to Rājagaha. Other great elders also, taking their own retinues, departed to various directions, desiring to console the great populace pierced by the dart of sorrow. But the Elder Puṇṇa, with a retinue of seven hundred monks, remained right in Kusinārā, thinking, “I will console the great populace who come and go to the place of the Tathāgata’s Parinibbāna.”

---

ආයස්මා ආනන්දො යථා පුබ්බෙ අපරිනිබ්බුතස්ස, එවං පරිනිබ්බුතස්සාපි භගවතො සයමෙව පත්තචීවරමාදාය පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං යෙන සාවත්ථි තෙන චාරිකං පක්කාමි. ගච්ඡතො ගච්ඡතො පනස්ස පරිවාරා භික්ඛූ ගණනපථං වීතිවත්තා. තෙනායස්මතා ගතගතට්ඨානෙ මහාපරිදෙවො අහොසි. අනුපුබ්බෙන පන සාවත්ථිමනුප්පත්තෙ ථෙරෙ සාවත්ථිවාසිනො මනුස්සා ‘‘ථෙරො කිර ආගතො’’ති සුත්වා ගන්ධමාලාදිහත්ථා පච්චුග්ගන්ත්වා – ‘‘භන්තෙ, ආනන්ද, පුබ්බෙ භගවතා සද්ධිං ආගච්ඡථ, අජ්ජ කුහිං භගවන්තං [Pg.8] ඨපෙත්වා ආගතත්ථා’’තිආදීනි වදමානා පරොදිංසු. බුද්ධස්ස භගවතො පරිනිබ්බානදිවසෙ විය මහාපරිදෙවො අහොසි.

Venerable Ānanda, just as before, when the Blessed One had not yet attained Parinibbāna, so too after the Blessed One had attained Parinibbāna, he himself took the Blessed One's bowl and robe and set out on a journey towards Sāvatthī with five hundred monks. Furthermore, as he went on and on, the monks in his retinue surpassed counting. For that venerable one, in whatever place he went, great lamentation arose. In due course, when the elder arrived at Sāvatthī, the inhabitants of Sāvatthī, having heard, 'The elder, it is said, has come,' and taking perfumes, garlands, and so forth in their hands, went out to meet him. Saying such things as, 'Venerable Ānanda, formerly you came together with the Blessed One. Today, where have you left the Blessed One and come?' they lamented intensely. Great lamentation arose, as on the day of the Parinibbāna of the Buddha, the Blessed One.

---

තත්‍ර සුදං ආයස්මා ආනන්දො අනිච්චතාදිපටිසංයුත්තාය ධම්මියාකථාය තං මහාජනං සඤ්ඤාපෙත්වා ජෙතවනං පවිසිත්වා දසබලෙන වසිතගන්ධකුටිං වන්දිත්වා ද්වාරං විවරිත්වා මඤ්චපීඨං නීහරිත්වා පප්ඵොටෙත්වා ගන්ධකුටිං සම්මජ්ජිත්වා මිලාතමාලාකචවරං ඡඩ්ඩෙත්වා මඤ්චපීඨං අතිහරිත්වා පුන යථාඨානෙ ඨපෙත්වා භගවතො ඨිතකාලෙ කරණීයං වත්තං සබ්බමකාසි. කුරුමානො ච න්හානකොට්ඨකසම්මජ්ජනඋදකුපට්ඨාපනාදිකාලෙසු ගන්ධකුටිං වන්දිත්වා – ‘‘නනු භගවා, අයං තුම්හාකං න්හානකාලො, අයං ධම්මදෙසනාකාලො, අයං භික්ඛූනං ඔවාදදානකාලො, අයං සීහසෙය්‍යකප්පනකාලො, අයං මුඛධොවනකාලො’’තිආදිනා නයෙන පරිදෙවමානොව අකාසි, යථා තං භගවතො ගුණගණාමතරසඤ්ඤුතාය පතිට්ඨිතපෙමො චෙව අඛීණාසවො ච අනෙකෙසු ච ජාතිසතසහස්සෙසු අඤ්ඤමඤ්ඤස්සූපකාරසඤ්ජනිතචිත්තමද්දවො. තමෙනං අඤ්ඤතරා දෙවතා – ‘‘භන්තෙ, ආනන්ද, තුම්හෙ එවං පරිදෙවමානා කථං අඤ්ඤෙ අස්සාසෙස්සථා’’ති සංවෙජෙසි. සො තස්සා වචනෙන සංවිග්ගහදයො සන්ථම්භිත්වා තථාගතස්ස පරිනිබ්බානතො පභුති ඨානනිසජ්ජබහුලත්තා උස්සන්නධාතුකං කායං සමස්සාසෙතුං දුතියදිවසෙ ඛීරවිරෙචනං පිවිත්වා විහාරෙයෙව නිසීදි. යං සන්ධාය සුභෙන මාණවෙන පහිතං මාණවකං එතදවොච –

There, Venerable Ānanda, having comforted that great assembly with a Dhamma talk connected with impermanence and so forth, entered Jetavana. He paid homage to the Fragrant Cell where the One of Ten Powers had resided, opened the door, took out the bed and bench, dusted them off, swept the Fragrant Cell, discarded the withered garlands and rubbish, brought back the bed and bench, and placed them again in their proper places. He performed all the duties that were to be done when the Blessed One was present. And while doing so, at times such as sweeping the bathing chamber and preparing water, he would pay homage to the Fragrant Cell and lament in this manner: 'Blessed One, is this not your time for bathing? Is this not your time for teaching the Dhamma? Is this not your time for giving exhortation to the monks? Is this not your time for taking the lion's repose? Is this not your time for washing your face?' He did so while lamenting intensely, as is befitting for one whose love was firmly established due to knowing the deathless flavour of the Blessed One's collection of virtues, whose cankers were not yet destroyed, and whose heart was tender from the accumulation of mutual help over many hundreds of thousands of births. A certain deity stirred him, saying: 'Venerable Ānanda, if you lament in this way, how will you console others?' He, with his heart stirred by her words, composed himself. And in order to relieve his body, whose elements had become excessive due to much standing and sitting since the Tathāgata's Parinibbāna, on the second day he drank a milk purge and sat down in the monastery itself. It was with reference to this that he said the following to the young man sent by the youth Subha:

---

‘‘අකාලො, ඛො මාණවක, අත්ථි මෙ අජ්ජ භෙසජ්ජමත්තා පීතා, අප්පෙව නාම ස්වෙපි උපසඞ්කමෙය්‍යාමා’’ති (දී. නි. 1.447).

“It is not the right time, young man. Today I have drunk a medicinal dose. Perhaps tomorrow we may approach.”

---

දුතියදිවසෙ චෙතකත්ථෙරෙන පච්ඡාසමණෙන ගන්ත්වා සුභෙන මාණවෙන පුට්ඨො ඉමස්මිං දීඝනිකායෙ සුභසුත්තං නාම දසමං සුත්තං අභාසි.

On the second day, having gone with the Elder Cetaka as his attendant monk, when questioned by the youth Subha, he spoke the tenth discourse in this Dīgha Nikāya, named the Subha Sutta.

---

අථ ආනන්දත්ථෙරො ජෙතවනමහාවිහාරෙ ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං කාරාපෙත්වා උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය භික්ඛුසඞ්ඝං ඔහාය රාජගහං ගතො [Pg.9] තථා අඤ්ඤෙපි ධම්මසඞ්ගාහකා භික්ඛූති. එවඤ්හි ගතෙ, තෙ සන්ධාය ච ඉදං වුත්තං – ‘‘අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ රාජගහං අගමංසු, ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිතු’’න්ති (චූළව. 438). තෙ ආසළ්හීපුණ්ණමායං උපොසථං කත්වා පාටිපදදිවසෙ සන්නිපතිත්වා වස්සං උපගච්ඡිංසු.

Then, the Elder Ānanda, having arranged for the repair of the broken and dilapidated parts in the Jetavana Great Monastery, when the rains-residence was approaching, left the Saṅgha of monks and went to Rājagaha; likewise did the other monks who were compilers of the Dhamma. Indeed, it was with reference to their having gone in this way that this was said: 'Then the elder monks went to Rājagaha to rehearse the Dhamma and the Vinaya.' They, having performed the Uposatha on the full-moon day of Āsāḷhī, assembled on the following day and entered the rains-residence.

---

තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහං පරිවාරෙත්වා අට්ඨාරස මහාවිහාරා හොන්ති, තෙ සබ්බෙපි ඡඩ්ඩිතපතිතඋක්ලාපා අහෙසුං. භගවතො හි පරිනිබ්බානෙ සබ්බෙපි භික්ඛූ අත්තනො අත්තනො පත්තචීවරමාදාය විහාරෙ ච පරිවෙණෙ ච ඡඩ්ඩෙත්වා අගමංසු. තත්ථ කතිකවත්තං කුරුමානා ථෙරා භගවතො වචනපූජනත්ථං තිත්ථියවාදපරිමොචනත්ථඤ්ච – ‘පඨමං මාසං ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං කරොමා’ති චින්තෙසුං. තිත්ථියා හි එවං වදෙය්‍යුං – ‘‘සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකා සත්ථරි ඨිතෙයෙව විහාරෙ පටිජග්ගිංසු, පරිනිබ්බුතෙ ඡඩ්ඩෙසුං, කුලානං මහාධනපරිච්චාගො විනස්සතී’’ති. තෙසඤ්ච වාදපරිමොචනත්ථං චින්තෙසුන්ති වුත්තං හොති. එවං චින්තයිත්වා ච පන කතිකවත්තං කරිංසු. යං සන්ධාය වුත්තං –

Now at that time, there were eighteen great monasteries surrounding Rājagaha, all of which had been abandoned, were dilapidated, and were filled with rubbish. For, on account of the Blessed One's Parinibbāna, all the monks, taking their own bowls and robes, had abandoned the monasteries and their precincts and departed. There, the elders, wishing to establish an agreement in order to honour the Blessed One's word and to be free from the accusations of the sectarians, considered: 'Let us spend the first month repairing what is broken and dilapidated.' For the sectarians might say: 'The disciples of the ascetic Gotama looked after the monasteries only while their Teacher was alive; when he attained Parinibbāna, they abandoned them. The great donation of wealth by the families is being destroyed.' And it is said that they considered this for the sake of freedom from their accusations. Having considered thus, they made an agreement. It is with reference to this that it was said:

---

‘‘අථ ඛො ථෙරානං භික්ඛූනං එතදහොසි – භගවතා, ඛො ආවුසො, ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං වණ්ණිතං, හන්ද මයං, ආවුසො, පඨමං මාසං ඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණං කරොම, මජ්ඣිමං මාසං සන්නිපතිත්වා ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායිස්සාමා’’ති (චූළව. 438).

“Then this thought occurred to the elder monks: ‘Friends, the Blessed One has praised the repairing of what is broken and dilapidated. Come now, friends, let us spend the first month repairing what is broken and dilapidated. In the middle month, let us assemble and rehearse the Dhamma and the Vinaya.’”

---

තෙ දුතියදිවසෙ ගන්ත්වා රාජද්වාරෙ අට්ඨංසු. රාජා ආගන්ත්වා වන්දිත්වා – ‘‘කිං භන්තෙ, ආගතත්ථා’’ති අත්තනා කත්තබ්බකිච්චං පුච්ඡි. ථෙරා අට්ඨාරස මහාවිහාරපටිසඞ්ඛරණත්ථාය හත්ථකම්මං පටිවෙදෙසුං. රාජා හත්ථකම්මකාරකෙ මනුස්සෙ අදාසි. ථෙරා පඨමං මාසං සබ්බවිහාරෙ පටිසඞ්ඛරාපෙත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං – ‘‘නිට්ඨිතං, මහාරාජ, විහාරපටිසඞ්ඛරණං, ඉදානි ධම්මවිනයසඞ්ගහං කරොමා’’ති. ‘‘සාධු භන්තෙ විසට්ඨා කරොථ, මය්හං ආණාචක්කං, තුම්හාකඤ්ච ධම්මචක්කං හොතු, ආණාපෙථ, භන්තෙ, කිං කරොමී’’ති. ‘‘සඞ්ගහං කරොන්තානං භික්ඛූනං සන්නිසජ්ජට්ඨානං මහාරාජා’’ති. ‘‘කත්ථ කරොමි, භන්තෙ’’ති? ‘‘වෙභාරපබ්බතපස්සෙ සත්තපණ්ණි ගුහාද්වාරෙ කාතුං යුත්තං මහාරාජා’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ඛො රාජා අජාතසත්තු විස්සකම්මුනා [Pg.10] නිම්මිතසදිසං සුවිභත්තභිත්තිථම්භසොපානං, නානාවිධමාලාකම්මලතාකම්මවිචිත්තං, අභිභවන්තමිව රාජභවනවිභූතිං, අවහසන්තමිව දෙවවිමානසිරිං, සිරියා නිකෙතනමිව එකනිපාතතිත්ථමිව ච දෙවමනුස්සනයනවිහංගානං, ලොකරාමණෙය්‍යකමිව සම්පිණ්ඩිතං දට්ඨබ්බසාරමණ්ඩං මණ්ඩපං කාරාපෙත්වා විවිධකුසුමදාමොලම්බකවිනිග්ගලන්තචාරුවිතානං නානාරතනවිචිත්තමණිකොට්ටිමතලමිව ච, නං නානාපුප්ඵූපහාරවිචිත්තසුපරිනිට්ඨිතභූමිකම්මං බ්‍රහ්මවිමානසදිසං අලඞ්කරිත්වා, තස්මිං මහාමණ්ඩපෙ පඤ්චසතානං භික්ඛූනං අනග්ඝානි පඤ්ච කප්පියපච්චත්ථරණසතානි පඤ්ඤපෙත්වා, දක්ඛිණභාගං නිස්සාය උත්තරාභිමුඛං ථෙරාසනං, මණ්ඩපමජ්ඣෙ පුරත්ථාභිමුඛං බුද්ධස්ස භගවතො ආසනාරහං ධම්මාසනං පඤ්ඤපෙත්වා, දන්තඛචිතං බීජනිඤ්චෙත්ථ ඨපෙත්වා, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ආරොචාපෙසි – ‘‘නිට්ඨිතං, භන්තෙ, මම කිච්ච’’න්ති.

On the second day, they went and stood at the king’s gate. The king came, paid homage, and asked, “Venerable sirs, for what reason have you come?”—thus inquiring about the duty he should perform. The elders informed him of the need for manual labor to restore the eighteen great monasteries. The king provided men for the manual labor. The elders, having had all the monasteries restored during the first month, informed the king: “Great king, the restoration of the monasteries is complete. Now we shall hold a council of the Dhamma and Vinaya.” “Very well, venerable sirs, proceed with confidence. Let mine be the wheel of authority, and yours the wheel of Dhamma. Command me, venerable sirs, what shall I do?” “Great king, a place is needed for the monks holding the council to assemble and sit.” “Where shall I prepare it, venerable sirs?” “Great king, it is suitable to prepare it at the entrance of the Sattapaṇṇi Cave on the slope of Vebhāra Mountain.” “Very well, venerable sirs.” Then King Ajātasattu had a pavilion built that resembled a creation by Vissakamma, the divine architect. It had well-proportioned walls, pillars, and staircases, and was made beautiful with various kinds of garland-work and creeper-work. It seemed to surpass the splendor of a royal palace, to mock the glory of a celestial mansion, to be a very abode of splendor, a single alighting place for the bird-like eyes of gods and humans, and like the loveliness of the world gathered together, an essence of all that is worth seeing. Having had this pavilion built, he had it adorned to resemble a Brahma’s mansion. It had beautiful canopies from which various flower garlands hung, and its ground-work was exquisitely finished and variegated with offerings of various flowers, like a floor paved with gems of many kinds. In that great pavilion, he had five hundred priceless, suitable coverings prepared for the five hundred monks. Against the southern side, he had the elder’s seat placed facing north, and in the middle of the pavilion, a Dhamma seat worthy of the Blessed One, the Buddha, placed facing east. He also placed an ivory-inlaid fan there. Then he had it announced to the Saṅgha of monks: “Venerable sirs, my task is complete.”

---

තස්මිඤ්ච පන දිවසෙ එකච්චෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං ආනන්දං සන්ධාය එවමාහංසු – ‘‘ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ එකො භික්ඛු විස්සගන්ධං වායන්තො විචරතී’’ති. ථෙරො තං සුත්වා ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ අඤ්ඤො විස්සගන්ධං වායන්තො විචරණකභික්ඛු නාම නත්ථි. අද්ධා එතෙ මං සන්ධාය වදන්තීති සංවෙගං ආපජ්ජි. එකච්චෙ නං ආහංසුයෙව – ‘‘ස්වෙ ආවුසො, ආනන්ද, සන්නිපාතො, ත්වඤ්ච සෙක්ඛො සකරණීයො, තෙන තෙ න යුත්තං සන්නිපාතං ගන්තුං, අප්පමත්තො හොහී’’ති.

On that day, some monks, referring to Venerable Ānanda, said, "In this community of monks, one monk wanders about emitting a raw, fleshy odor." Hearing this, the elder thought, "In this community of monks, there is no other monk who wanders about emitting a raw, fleshy odor. Surely, they are speaking about me." He was struck with spiritual agitation. Some even said to him directly, "Friend Ānanda, tomorrow there is an assembly. You are still a trainee with duties to perform, so it is not fitting for you to attend the assembly. Be heedful."

---

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො – ‘ස්වෙ සන්නිපාතො, න ඛො මෙතං පතිරූපං ය්වාහං සෙක්ඛො සමානො සන්නිපාතං ගච්ඡෙය්‍ය’න්ති, බහුදෙව රත්තිං කායගතාය සතියා වීතිනාමෙත්වා රත්තියා පච්චූසසමයෙ චඞ්කමා ඔරොහිත්වා විහාරං පවිසිත්වා ‘‘නිපජ්ජිස්සාමී’’ති කායං ආවජ්ජෙසි, ද්වෙ පාදා භූමිතො මුත්තා, අපත්තඤ්ච සීසං බිම්බොහනං, එතස්මිං අන්තරෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චි. අයඤ්හි ආයස්මා චඞ්කමෙන බහි වීතිනාමෙත්වා විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තො චින්තෙසි – ‘‘නනු මං භගවා එතදවොච – ‘කතපුඤ්ඤොසි ත්වං, ආනන්ද, පධානමනුයුඤ්ජ, ඛිප්පං හොහිසි අනාසවො’ති (දී. නි. 2.207). බුද්ධානඤ්ච කථාදොසො නාම නත්ථි, මම පන අච්චාරද්ධං වීරියං, තෙන මෙ චිත්තං උද්ධච්චාය සංවත්තති. හන්දාහං වීරියසමතං යොජෙමී’’ති, චඞ්කමා ඔරොහිත්වා පාදධොවනට්ඨානෙ ඨත්වා පාදෙ ධොවිත්වා [Pg.11] විහාරං පවිසිත්වා මඤ්චකෙ නිසීදිත්වා, ‘‘ථොකං විස්සමිස්සාමී’’ති කායං මඤ්චකෙ අපනාමෙසි. ද්වෙ පාදා භූමිතො මුත්තා, සීසං බිම්බොහනමප්පත්තං, එතස්මිං අන්තරෙ අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, චතුඉරියාපථවිරහිතං ථෙරස්ස අරහත්තං. තෙන ‘‘ඉමස්මිං සාසනෙ අනිපන්නො අනිසින්නො අට්ඨිතො අචඞ්කමන්තො කො භික්ඛු අරහත්තං පත්තො’’ති වුත්තෙ ‘‘ආනන්දත්ථෙරො’’ති වත්තුං වට්ටති.

Then the Venerable Ānanda thought: ‘Tomorrow there is an assembly of the taintless ones, and it is not fitting for me, a trainee, to attend that assembly.’ Having spent much of the night with mindfulness directed to the body, in the early morning he descended from his walking path, entered his dwelling, and inclined his body, thinking, ‘I will lie down.’ His two feet were lifted from the ground, and his head had not yet reached the pillow. In that interval, his mind was liberated from the taints without clinging. For this venerable one, having spent time walking outside, yet unable to achieve a special attainment, reflected: ‘Did not the Blessed One say this to me: “Ānanda, you have made merit; apply yourself to the striving, and you will quickly be without taints”? And there is no fault in the words of the Buddhas. But my energy was excessive, and because of that, my mind tended toward agitation. Come now, let me apply balanced energy.’ Descending from his walking path, standing at the place for washing feet, he washed his feet, entered his dwelling, and sat on the bed. Then, thinking, ‘I will rest a little,’ he reclined his body on the bed. His two feet were lifted from the ground, and his head had not yet reached the pillow. In that interval, his mind was liberated from the taints without clinging. The elder’s attainment of arahantship was free from the four postures. Therefore, when it is asked, ‘In this Dispensation, which monk attained arahantship while not lying down, not sitting, not standing, and not walking?’ it is proper to say, ‘The Elder Ānanda.’

---

අථ ථෙරා භික්ඛූ දුතියදිවසෙ පඤ්චමියං කාළපක්ඛස්ස කතභත්තකිච්චා පත්තචීවරං පටිසාමෙත්වා ධම්මසභායං සන්නිපතිංසු. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො අරහා සමානො සන්නිපාතං අගමාසි. කථං අගමාසි? ‘‘ඉදානිම්හි සන්නිපාතමජ්ඣං පවිසනාරහො’’ති හට්ඨතුට්ඨචිත්තො එකංසං චීවරං කත්වා බන්ධනා මුත්තතාලපක්කං විය, පණ්ඩුකම්බලෙ නික්ඛිත්තජාතිමණි විය, විගතවලාහකෙ නභෙ සමුග්ගතපුණ්ණචන්දො විය, බාලාතපසම්ඵස්සවිකසිතරෙණුපිඤ්ජරගබ්භං පදුමං විය ච, පරිසුද්ධෙන පරියොදාතෙන සප්පභෙන සස්සිරීකෙන ච මුඛවරෙන අත්තනො අරහත්තප්පත්තිං ආරොචයමානො විය අගමාසි. අථ නං දිස්වා ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස එතදහොසි – ‘‘සොභති වත භො අරහත්තප්පත්තො ආනන්දො, සචෙ සත්ථා ධරෙය්‍ය, අද්ධා අජ්ජානන්දස්ස සාධුකාරං දදෙය්‍ය, හන්ද, දානිස්සාහං සත්ථාරා දාතබ්බං සාධුකාරං දදාමී’’ති, තික්ඛත්තුං සාධුකාරමදාසි.

Then, on the second day, the fifth of the dark fortnight, the elder monks, having completed their meal duties and put away their bowls and robes, gathered in the Dhamma hall. Then the Venerable Ānanda, being an arahant, went to the assembly. How did he go? Thinking, ‘Now I am worthy to enter the midst of the assembly,’ with a joyful and elated mind, he arranged his robe over one shoulder and went as if announcing his attainment of arahantship with a face that was pure, bright, radiant, and glorious—like a ripe palm fruit freed from its stalk, like a precious gem placed on a pale woolen cloth, like the full moon risen in a cloudless sky, and like a lotus with its golden, pollen-filled core opened by the touch of the morning sun. Seeing him, this thought occurred to the Venerable Mahākassapa: ‘Indeed, the Venerable Ānanda shines, having attained arahantship! If the Teacher were present, he would surely give his acclamation to Ānanda today. Come now, I shall give him the acclamation that the Teacher would have given.’ And he gave his acclamation three times.

---

මජ්ඣිමභාණකා පන වදන්ති – ‘‘ආනන්දත්ථෙරො අත්තනො අරහත්තප්පත්තිං ඤාපෙතුකාමො භික්ඛූහි සද්ධිං නාගතො, භික්ඛූ යථාවුඩ්ඪං අත්තනො අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදන්තා ආනන්දත්ථෙරස්ස ආසනං ඨපෙත්වා නිසින්නා. තත්ථ කෙචි එවමාහංසු – ‘එතං ආසනං කස්සා’ති? ‘ආනන්දස්සා’ති. ‘ආනන්දො පන කුහිං ගතො’ති? තස්මිං සමයෙ ථෙරො චින්තෙසි – ‘ඉදානි මය්හං ගමනකාලො’ති. තතො අත්තනො ආනුභාවං දස්සෙන්තො පථවියං නිමුජ්ජිත්වා අත්තනො ආසනෙයෙව අත්තානං දස්සෙසී’’ති, ආකාසෙන ගන්ත්වා නිසීදීතිපි එකෙ. යථා වා තථා වා හොතු. සබ්බථාපි තං දිස්වා ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස සාධුකාරදානං යුත්තමෙව.

The reciters of the Majjhima Nikāya, however, say: ‘The Elder Ānanda, wishing to make known his attainment of arahantship, did not come with the monks. The monks, sitting according to seniority in their respective seats, left a seat for the Elder Ānanda and sat down. There, some asked, “Whose seat is this?” “It is Ānanda’s.” “But where has Ānanda gone?” At that moment, the Elder thought, “Now is the time for me to go.” Then, displaying his supernormal power, he submerged into the earth and revealed himself on his own seat.’ Some also say he went through the air and sat down. However it may have been, in any case, seeing him, the Venerable Mahākassapa’s giving of acclamation was indeed fitting.

---

එවං ආගතෙ පන තස්මිං ආයස්මන්තෙ මහාකස්සපත්ථෙරො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො, කිං පඨමං සඞ්ගායාම, ධම්මං වා විනයං වා’’ති? භික්ඛූ [Pg.12] ආහංසු – ‘‘භන්තෙ, මහාකස්සප, විනයො නාම බුද්ධසාසනස්ස ආයු. විනයෙ ඨිතෙ සාසනං ඨිතං නාම හොති. තස්මා පඨමං විනයං සඞ්ගායාමා’’ති. ‘‘කං ධුරං කත්වා’’ති? ‘‘ආයස්මන්තං උපාලි’’න්ති. ‘‘කිං ආනන්දො නප්පහොතී’’ති? ‘‘නො නප්පහොති’’. අපි ච ඛො පන සම්මාසම්බුද්ධො ධරමානොයෙව විනයපරියත්තිං නිස්සාය ආයස්මන්තං උපාලිං එතදග්ගෙ ඨපෙසි – ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං විනයධරානං යදිදං උපාලී’’ති (අ. නි. 1.228). ‘තස්මා උපාලිත්ථෙරං පුච්ඡිත්වා විනයං සඞ්ගායාමා’ති.

When he had thus arrived, the Elder Mahākassapa addressed the monks: “Friends, what should we rehearse first, the Dhamma or the Vinaya?” The monks replied: “Venerable sir, the Vinaya is the life of the Buddha’s Dispensation. When the Vinaya is established, the Dispensation is said to be established. Therefore, let us rehearse the Vinaya first.” “Having made whom the authority?” “The Venerable Upāli.” “Is Ānanda not capable?” “It is not that he is not capable. However, the Perfectly Enlightened One, while still living, with reference to the Vinaya scriptures, placed the Venerable Upāli in the foremost position, saying: ‘Foremost, monks, among my monk disciples who are masters of the Vinaya is this one, that is, Upāli.’ Therefore, let us question the Elder Upāli and rehearse the Vinaya.”

---

තතො ථෙරො විනයං පුච්ඡනත්ථාය අත්තනාව අත්තානං සම්මන්නි. උපාලිත්ථෙරොපි විස්සජ්ජනත්ථාය සම්මන්නි. තත්‍රායං පාළි – අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො සඞ්ඝං ඤාපෙසි –

Then the Elder appointed himself for the purpose of questioning on the Vinaya. The Elder Upāli also appointed himself for the purpose of answering. Herein, this is the Pāli text: Then the Venerable Mahākassapa informed the Saṅgha:

---

‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං,අහං උපාලිං විනයං පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති.

“Friends, let the Saṅgha hear me. If it is timely for the Saṅgha, I shall question Upāli on the Vinaya.”

---

ආයස්මාපි උපාලි සඞ්ඝං ඤාපෙසි –

The Venerable Upāli also informed the Saṅgha:

---

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං,අහං ආයස්මතා මහාකස්සපෙන විනයං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙය්‍ය’’න්ති. (චූළව. 439);

“Venerable sirs, let the Saṅgha hear me. If it is timely for the Saṅgha, I, being questioned on the Vinaya by the Venerable Mahākassapa, shall answer.”

---

එවං අත්තානං සම්මන්නිත්වා ආයස්මා උපාලි උට්ඨායාසනා එකංසං චීවරං කත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ වන්දිත්වා ධම්මාසනෙ නිසීදි දන්තඛචිතං බීජනිං ගහෙත්වා, තතො මහාකස්සපත්ථෙරො ථෙරාසනෙ නිසීදිත්වා ආයස්මන්තං උපාලිං විනයං පුච්ඡි. ‘‘පඨමං ආවුසො, උපාලි, පාරාජිකං කත්ථ පඤ්ඤත්ත’’න්ති? ‘‘වෙසාලියං, භන්තෙ’’ති. ‘‘කං ආරබ්භා’’ති? ‘‘සුදින්නං කලන්දපුත්තං ආරබ්භා’’ති. ‘‘කිස්මිං වත්ථුස්මි’’න්ති? ‘‘මෙථුනධම්මෙ’’ති.

Having thus appointed themselves, the Venerable Upāli rose from his seat, arranged his robe over one shoulder, paid homage to the elder monks, and, taking an ivory-inlaid fan, sat down on the Dhamma-seat. Then the Elder Mahākassapa, having seated himself on the elder’s seat, questioned the Venerable Upāli on the Vinaya: “Friend Upāli, where was the first Pārājika laid down?” “In Vesālī, venerable sir.” “Concerning whom?” “Concerning Sudinna, the son of Kalandaka.” “In what matter?” “In the matter of sexual intercourse.”

---

‘‘අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තං උපාලිං පඨමස්ස පාරාජිකස්ස වත්ථුම්පි පුච්ඡි, නිදානම්පි පුච්ඡි, පුග්ගලම්පි පුච්ඡි, පඤ්ඤත්තිම්පි පුච්ඡි, අනුපඤ්ඤත්තිම්පි පුච්ඡි, ආපත්තිම්පි පුච්ඡි, අනාපත්තිම්පි පුච්ඡි’’ (චූළව. 439). පුට්ඨො පුට්ඨො ආයස්මා උපාලි විස්සජ්ජෙසි.

Then the Venerable Mahākassapa questioned the Venerable Upāli on the matter of the first Pārājika; he questioned on the origin, he questioned on the individual, he questioned on the primary regulation, he questioned on the supplementary regulation, he questioned on what is an offense, and he questioned on what is not an offense. Each time he was questioned, the Venerable Upāli answered.

---

කිං පනෙත්ථ පඨමපාරාජිකෙ කිඤ්චි අපනෙතබ්බං වා පක්ඛිපිතබ්බං වා අත්ථි නත්ථීති? අපනෙතබ්බං නත්ථි. බුද්ධස්ස හි භගවතො භාසිතෙ අපනෙතබ්බං නාම නත්ථි. න හි තථාගතා එකබ්‍යඤ්ජනම්පි නිරත්ථකං වදන්ති. සාවකානං පන දෙවතානං [Pg.13] වා භාසිතෙ අපනෙතබ්බම්පි හොති, තං ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරා අපනයිංසු. පක්ඛිපිතබ්බං පන සබ්බත්ථාපි අත්ථි, තස්මා යං යත්ථ පක්ඛිපිතුං යුත්තං, තං පක්ඛිපිංසුයෙව. කිං පන තන්ති? ‘තෙන සමයෙනා’ති වා, ‘තෙන ඛො පන සමයෙනා’ති වා, ‘අථ ඛොති වා’, ‘එවං වුත්තෙති’ වා, ‘එතදවොචා’ති වා, එවමාදිකං සම්බන්ධවචනමත්තං. එවං පක්ඛිපිතබ්බයුත්තං පක්ඛිපිත්වා පන – ‘‘ඉදං පඨමපාරාජික’’න්ති ඨපෙසුං. පඨමපාරාජිකෙ සඞ්ගහමාරූළ්හෙ පඤ්ච අරහන්තසතානි සඞ්ගහං ආරොපිතනයෙනෙව ගණසජ්ඣායමකංසු – ‘‘තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙරඤ්ජායං විහරතී’’ති. තෙසං සජ්ඣායාරද්ධකාලෙයෙව සාධුකාරං දදමානා විය මහාපථවී උදකපරියන්තං කත්වා අකම්පිත්ථ.

Now, is there anything in this first Pārājika to be removed or to be added? There is nothing to be removed. For in what was spoken by the Buddha, the Blessed One, there is nothing to be removed. Indeed, the Tathāgatas do not utter even a single syllable that is meaningless. However, in what was spoken by disciples or deities, there can be something to be removed, and that the Elder-compilers of the Dhamma removed. But something to be added exists in all cases; therefore, whatever was suitable to add in any given place, that they added. What is that? It is merely connecting words, such as ‘Tena samayena,’ or ‘Tena kho pana samayena,’ or ‘Atha kho,’ or ‘Evaṃ vutte,’ or ‘Etadavoca,’ and so on. Having thus added what was suitable to be added, they established it, saying: “This is the first Pārājika.” When the first Pārājika was included in the collection, the five hundred Arahants, by the very method by which it was included in the collection, performed a group recitation: “Tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharati…” As soon as they began their recitation, the great earth, as if giving its approval, quaked up to its water-boundary.

---

එතෙනෙව නයෙන සෙසානි තීණි පාරාජිකානි සඞ්ගහං ආරොපෙත්වා ‘‘ඉදං පාරාජිකකණ්ඩ’’න්ති ඨපෙසුං. තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසානි ‘‘තෙරසක’’න්ති ඨපෙසුං. ද්වෙ සික්ඛාපදානි ‘‘අනියතානී’’ති ඨපෙසුං. තිංස සික්ඛාපදානි ‘‘නිස්සග්ගියානි පාචිත්තියානී’’ති ඨපෙසුං. ද්වෙනවුති සික්ඛාපදානි ‘‘පාචිත්තියානී’’ති ඨපෙසුං. චත්තාරි සික්ඛාපදානි ‘‘පාටිදෙසනීයානී’’ති ඨපෙසුං. පඤ්චසත්තති සික්ඛාපදානි ‘‘සෙඛියානී’’ති ඨපෙසුං. සත්ත ධම්මෙ ‘‘අධිකරණසමථා’’ති ඨපෙසුං. එවං සත්තවීසාධිකානි ද්වෙ සික්ඛාපදසතානි ‘‘මහාවිභඞ්ගො’’ති කිත්තෙත්වා ඨපෙසුං. මහාවිභඞ්ගාවසානෙපි පුරිමනයෙනෙව මහාපථවී අකම්පිත්ථ.

By this same method, having included the remaining three Pārājikas in the collection, they established them, saying: “This is the Pārājika Section.” They established the thirteen Saṅghādisesas, saying: “This is the Section of Thirteen.” They established the two training rules, saying: “These are the Undetermined.” They established the thirty training rules, saying: “These are the Nissaggiya Pācittiyas.” They established the ninety-two training rules, saying: “These are the Pācittiyas.” They established the four training rules, saying: “These are the Pāṭidesanīyas.” They established the seventy-five training rules, saying: “These are the Sekhiyas.” They established the seven principles, saying: “These are the Adhikaraṇasamathas.” Thus, having proclaimed the two hundred and twenty-seven training rules, they established them, saying: “This is the Mahāvibhaṅga.” At the conclusion of the Mahāvibhaṅga, the great earth quaked in the same manner as before.

---

තතො භික්ඛුනීවිභඞ්ගෙ අට්ඨ සික්ඛාපදානි ‘‘පාරාජිකකණ්ඩං නාම ඉද’’න්ති ඨපෙසුං. සත්තරස සික්ඛාපදානි ‘‘සත්තරසක’’න්ති ඨපෙසුං. තිංස සික්ඛාපදානි ‘‘නිස්සග්ගියානි පාචිත්තියානී’’ති ඨපෙසුං. ඡසට්ඨිසතසික්ඛාපදානි ‘‘පාචිත්තියානී’’ති ඨපෙසුං. අට්ඨ සික්ඛාපදානි ‘‘පාටිදෙසනීයානී’’ති ඨපෙසුං. පඤ්චසත්තති සික්ඛාපදානි ‘‘සෙඛියානී’’ති ඨපෙසුං. සත්ත ධම්මෙ ‘‘අධිකරණසමථා’’ති ඨපෙසුං. එවං තීණි සික්ඛාපදසතානි චත්තාරි ච සික්ඛාපදානි ‘‘භික්ඛුනීවිභඞ්ගො’’ති කිත්තෙත්වා – ‘‘අයං උභතො විභඞ්ගො නාම චතුසට්ඨිභාණවාරො’’ති ඨපෙසුං. උභතොවිභඞ්ගාවසානෙපි වුත්තනයෙනෙව මහාපථවිකම්පො අහොසි.

Thereafter, in the Bhikkhunīvibhaṅga, they established eight training rules, saying: 'This is the Pārājika Section.' They established seventeen training rules, saying: 'This is the Section of Seventeen.' They established thirty training rules, saying: 'These are the Nissaggiya Pācittiyas.' They established one hundred and sixty-six training rules, saying: 'These are the Pācittiyas.' They established eight training rules, saying: 'These are the Pāṭidesanīyas.' They established seventy-five training rules, saying: 'These are the Sekhiyas.' They established seven principles, saying: 'These are the Adhikaraṇasamathas.' Thus, having declared the three hundred and four training rules as 'the Bhikkhunīvibhaṅga,' they established it, saying: 'This Ubhatovibhaṅga is named the sixty-four recitation sections.' At the conclusion of the Ubhatovibhaṅga, too, the great earth shook in the same manner as stated before.

---

එතෙනෙවුපායෙන අසීතිභාණවාරපරිමාණං ඛන්ධකං, පඤ්චවීසතිභාණවාරපරිමාණං පරිවාරඤ්ච සඞ්ගහං ආරොපෙත්වා ‘‘ඉදං විනයපිටකං නාමා’’ති ඨපෙසුං[Pg.14]. විනයපිටකාවසානෙපි වුත්තනයෙනෙව මහාපථවිකම්පො අහොසි. තං ආයස්මන්තං උපාලිං පටිච්ඡාපෙසුං – ‘‘ආවුසො, ඉමං තුය්හං නිස්සිතකෙ වාචෙහී’’ති. විනයපිටකසඞ්ගහාවසානෙ උපාලිත්ථෙරො දන්තඛචිතං බීජනිං නික්ඛිපිත්වා ධම්මාසනා ඔරොහිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ වන්දිත්වා අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදි.

By this same method, having brought into the compilation the Khandhaka, which is eighty recitation sections in measure, and the Parivāra, which is twenty-five recitation sections in measure, they established them, saying: 'This is called the Vinaya Piṭaka.' At the conclusion of the Vinaya Piṭaka, too, the great earth shook in the same manner as stated before. They entrusted it to the Venerable Upāli, saying: 'Friend, teach this to your disciples.' At the conclusion of the compilation of the Vinaya Piṭaka, the Elder Upāli, having laid down his ivory-inlaid fan, descended from the Dhamma seat, paid homage to the elder monks, and sat down in his own appointed seat.

---

විනයං සඞ්ගායිත්වා ධම්මං සඞ්ගායිතුකාමො ආයස්මා මහාකස්සපො භික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘ධම්මං සඞ්ගායන්තෙ හි කං පුග්ගලං ධුරං කත්වා ධම්මො සඞ්ගායිතබ්බො’’ති? භික්ඛූ – ‘‘ආනන්දත්ථෙරං ධුරං කත්වා’’ති ආහංසු.

Having compiled the Vinaya, the Venerable Mahākassapa, wishing to compile the Dhamma, asked the monks: 'When we are to compile the Dhamma, which person should be appointed as the leader?' The monks replied: 'The Elder Ānanda should be appointed as the leader.'

---

අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො සඞ්ඝං ඤාපෙසි –

Then the Venerable Mahākassapa informed the Saṅgha:

---

‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං,අහං ආනන්දං ධම්මං පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති;

'Let the Saṅgha hear me, friends. If it is the proper time for the Saṅgha, I would question Ānanda about the Dhamma.'

---

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො සඞ්ඝං ඤාපෙසි –

Then the Venerable Ānanda informed the Saṅgha:

---

‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං,අහං ආයස්මතා මහාකස්සපෙන ධම්මං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙය්‍ය’’න්ති;

'Let the Saṅgha hear me, venerable sirs. If it is the proper time for the Saṅgha, I, being questioned about the Dhamma by the Venerable Mahākassapa, would answer.'

---

අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො උට්ඨායාසනා එකංසං චීවරං කත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ වන්දිත්වා ධම්මාසනෙ නිසීදි දන්තඛචිතං බීජනිං ගහෙත්වා. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො භික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘කතරං, ආවුසො, පිටකං පඨමං සඞ්ගායාමා’’ති? ‘‘සුත්තන්තපිටකං, භන්තෙ’’ති. ‘‘සුත්තන්තපිටකෙ චතස්සො සඞ්ගීතියො, තාසු පඨමං කතරං සඞ්ගීති’’න්ති? ‘‘දීඝසඞ්ගීතිං, භන්තෙ’’ති. ‘‘දීඝසඞ්ගීතියං චතුතිංස සුත්තානි, තයො වග්ගා, තෙසු පඨමං කතරං වග්ග’’න්ති? ‘‘සීලක්ඛන්ධවග්ගං, භන්තෙ’’ති. ‘‘සීලක්ඛන්ධවග්ගෙ තෙරස සුත්තන්තා, තෙසු පඨමං කතරං සුත්ත’’න්ති? ‘‘බ්‍රහ්මජාලසුත්තං නාම භන්තෙ, තිවිධසීලාලඞ්කතං, නානාවිධමිච්ඡාජීවකුහ ලපනාදිවිද්ධංසනං, ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිජාලවිනිවෙඨනං, දසසහස්සිලොකධාතුකම්පනං, තං පඨමං සඞ්ගායාමා’’ති.

Then the Venerable Ānanda, having risen from his seat, arranged his robe over one shoulder, paid homage to the elder monks, and, taking an ivory-inlaid fan, sat down on the Dhamma seat. Then the Venerable Mahākassapa asked the monks: 'Friends, which Piṭaka shall we recite first?' 'The Suttanta Piṭaka, venerable sir.' 'In the Suttanta Piṭaka there are four collections; of these, which collection shall we recite first?' 'The Dīgha collection, venerable sir.' 'In the Dīgha collection there are thirty-four suttas and three sections; of these, which section first?' 'The Sīlakkhandhavagga, venerable sir.' 'In the Sīlakkhandhavagga there are thirteen suttas; of these, which sutta first?' 'Venerable sir, the Brahmajāla Sutta, which is adorned with the threefold morality, which destroys various wrong livelihoods such as deceit and flattery, which unravels the net of sixty-two views, and which causes the ten-thousandfold world-system to shake. That is what we shall recite first.'

---

අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච, ‘‘බ්‍රහ්මජාලං, ආවුසො ආනන්ද, කත්ථ භාසිත’’න්ති? ‘‘අන්තරා ච, භන්තෙ, රාජගහං අන්තරා ච නාළන්දං රාජාගාරකෙ අම්බලට්ඨිකාය’’න්ති. ‘‘කං ආරබ්භා’’ති[Pg.15]? ‘‘සුප්පියඤ්ච පරිබ්බාජකං, බ්‍රහ්මදත්තඤ්ච මාණව’’න්ති. ‘‘කිස්මිං වත්ථුස්මි’’න්ති? ‘‘වණ්ණාවණ්ණෙ’’ති. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො ආයස්මන්තං ආනන්දං බ්‍රහ්මජාලස්ස නිදානම්පි පුච්ඡි, පුග්ගලම්පි පුච්ඡි, වත්ථුම්පි පුච්ඡි (චූළව. 440). ආයස්මා ආනන්දො විස්සජ්ජෙසි. විස්සජ්ජනාවසානෙ පඤ්ච අරහන්තසතානි ගණසජ්ඣායමකංසු. වුත්තනයෙනෙව ච පථවිකම්පො අහොසි.

Then the Venerable Mahākassapa said this to the Venerable Ānanda: 'Friend Ānanda, where was the Brahmajāla spoken?' 'Venerable sir, between Rājagaha and Nāḷandā, in the royal rest house at Ambalaṭṭhikā.' 'In reference to whom?' 'In reference to Suppiya the wanderer and Brahmadatta the young man.' 'In what context?' 'In the context of praise and dispraise.' Then the Venerable Mahākassapa asked the Venerable Ānanda about the origin of the Brahmajāla, the persons involved, and the subject matter. The Venerable Ānanda answered. At the conclusion of his answer, the five hundred Arahants performed a group recitation. And the earth shook in the same manner as stated before.

---

එවං බ්‍රහ්මජාලං සඞ්ගායිත්වා තතො පරං ‘‘සාමඤ්ඤඵලං, පනාවුසො ආනන්ද, කත්ථ භාසිත’’න්තිආදිනා නයෙන පුච්ඡාවිස්සජ්ජනානුක්කමෙන සද්ධිං බ්‍රහ්මජාලෙන සබ්බෙපි තෙරස සුත්තන්තෙ සඞ්ගායිත්වා – ‘‘අයං සීලක්ඛන්ධවග්ගො නාමා’’ති කිත්තෙත්වා ඨපෙසුං.

Having thus recited the Brahmajāla, and thereafter, by the method of the sequence of questions and answers beginning with, 'But friend Ānanda, where was the Sāmaññaphala spoken?', they recited all thirteen suttas together with the Brahmajāla. Having proclaimed, 'This is called the Sīlakkhandhavagga,' they established it.

---

තදනන්තරං මහාවග්ගං, තදනන්තරං පාථිකවග්ගන්ති, එවං තිවග්ගසඞ්ගහං චතුතිංසසුත්තපටිමණ්ඩිතං චතුසට්ඨිභාණවාරපරිමාණං තන්තිං සඞ්ගායිත්වා ‘‘අයං දීඝනිකායො නාමා’’ති වත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං පටිච්ඡාපෙසුං – ‘‘ආවුසො, ඉමං තුය්හං නිස්සිතකෙ වාචෙහී’’ති.

Immediately after that, the Mahāvagga, and immediately after that, the Pāthikavagga—thus having recited the sacred text which is a collection of three sections, is adorned with thirty-four suttas, and is sixty-four recitation sections in measure, they declared, 'This is called the Dīgha Nikāya,' and entrusted it to the Venerable Ānanda, saying: 'Friend, teach this to your disciples.'

---

තතො අනන්තරං අසීතිභාණවාරපරිමාණං මජ්ඣිමනිකායං සඞ්ගායිත්වා ධම්මසෙනාපතිසාරිපුත්තත්ථෙරස්ස නිස්සිතකෙ පටිච්ඡාපෙසුං – ‘‘ඉමං තුම්හෙ පරිහරථා’’ති.

Immediately after that, having recited the Majjhima Nikāya, which is eighty recitation sections in measure, they entrusted it to the disciples of the Elder Sāriputta, the General of the Dhamma, saying: 'You all should preserve this.'

---

තතො අනන්තරං සතභාණවාරපරිමාණං සංයුත්තනිකායං සඞ්ගායිත්වා මහාකස්සපත්ථෙරං පටිච්ඡාපෙසුං – ‘‘භන්තෙ, ඉමං තුම්හාකං නිස්සිතකෙ වාචෙථා’’ති.

Immediately after that, having recited the Saṃyutta Nikāya, which is one hundred recitation sections in measure, they entrusted it to the Elder Mahākassapa, saying: 'Venerable sir, please teach this to your disciples.'

---

තතො අනන්තරං වීසතිභාණවාරසතපරිමාණං අඞ්ගුත්තරනිකායං සඞ්ගායිත්වා අනුරුද්ධත්ථෙරං පටිච්ඡාපෙසුං – ‘‘ඉමං තුම්හාකං නිස්සිතකෙ වාචෙථා’’ති.

Immediately after that, having recited the Aṅguttara Nikāya, which is one hundred and twenty recitation sections in measure, they entrusted it to the Elder Anuruddha, saying: 'Please teach this to your disciples.'

---

තතො අනන්තරං ධම්මසඞ්ගහවිභඞ්ගධාතුකථාපුග්ගලපඤ්ඤත්තිකථාවත්ථුයමකපට්ඨානං අභිධම්මොති වුච්චති. එවං සංවණ්ණිතං සුඛුමඤාණගොචරං තන්තිං සඞ්ගායිත්වා – ‘‘ඉදං අභිධම්මපිටකං නාමා’’ති වත්වා පඤ්ච අරහන්තසතානි සජ්ඣායමකංසු. වුත්තනයෙනෙව පථවිකම්පො අහොසීති.

Immediately after that, the Dhammasaṅgaṇī, Vibhaṅga, Dhātukathā, Puggalapaññatti, Kathāvatthu, Yamaka, and Paṭṭhāna are called the Abhidhamma. Having recited the sacred text thus described as the domain of subtle knowledge, and having said, 'This is named the Abhidhamma Piṭaka,' the five hundred arahants made a choral recitation. In the very same way as was stated, an earthquake occurred.

---

තතො පරං ජාතකං, නිද්දෙසො, පටිසම්භිදාමග්ගො, අපදානං, සුත්තනිපාතො, ඛුද්දකපාඨො, ධම්මපදං, උදානං, ඉතිවුත්තකං, විමානවත්ථු, පෙතවත්ථු, ථෙරගාථා[Pg.16], ථෙරීගාථාති ඉමං තන්තිං සඞ්ගායිත්වා ‘‘ඛුද්දකගන්ථො නාමාය’’න්ති ච වත්වා ‘‘අභිධම්මපිටකස්මිංයෙව සඞ්ගහං ආරොපයිංසූ’’ති දීඝභාණකා වදන්ති. මජ්ඣිමභාණකා පන ‘‘චරියාපිටකබුද්ධවංසෙහි සද්ධිං සබ්බම්පෙතං ඛුද්දකගන්ථං නාම සුත්තන්තපිටකෙ පරියාපන්න’’න්ති වදන්ති.

After that, having recited this sacred text—the Jātaka, Niddesa, Paṭisambhidāmagga, Apadāna, Suttanipāta, Khuddakapāṭha, Dhammapada, Udāna, Itivuttaka, Vimānavatthu, Petavatthu, Theragāthā, and Therīgāthā—and having said, 'This is named the Khuddaka Collection,' the Dīghabhāṇakas say, 'They included it in the Abhidhamma Piṭaka itself.' The Majjhimabhāṇakas, however, say, 'All this, named the Khuddaka Collection, together with the Cariyāpiṭaka and Buddhavaṃsa, is included in the Suttanta Piṭaka.'

---

එවමෙතං සබ්බම්පි බුද්ධවචනං රසවසෙන එකවිධං, ධම්මවිනයවසෙන දුවිධං, පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමවසෙන තිවිධං. තථා පිටකවසෙන. නිකායවසෙන පඤ්චවිධං, අඞ්ගවසෙන නවවිධං, ධම්මක්ඛන්ධවසෙන චතුරාසීතිසහස්සවිධන්ති වෙදිතබ්බං.

Thus, all this word of the Buddha should be known as: onefold by way of flavor, twofold by way of Dhamma and Vinaya, threefold by way of the first, middle, and last. Likewise, it is threefold by way of the Piṭakas. It is fivefold by way of the Nikāyas, ninefold by way of the Aṅgas, and eighty-four thousandfold by way of the Dhamma aggregates.

---

කථං රසවසෙන එකවිධං? යඤ්හි භගවතා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣිත්වා යාව අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, එත්ථන්තරෙ පඤ්චචත්තාලීසවස්සානි දෙවමනුස්සනාගයක්ඛාදයො අනුසාසන්තෙන වා පච්චවෙක්ඛන්තෙන වා වුත්තං, සබ්බං තං එකරසං විමුත්තිරසමෙව හොති. එවං රසවසෙන එකවිධං.

How is it onefold by way of flavor? Indeed, whatever was spoken by the Blessed One—while instructing or reflecting upon devas, humans, nāgas, yakkhas, and others for forty-five years in the interval from having awakened to the unsurpassed perfect enlightenment until passing into the Nibbāna-element without residue remaining—all of that has only one flavor: the flavor of liberation. Thus, it is onefold by way of flavor.

---

කථං ධම්මවිනයවසෙන දුවිධං? සබ්බමෙව චෙතං ධම්මො චෙව විනයො චාති සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. තත්ථ විනයපිටකං විනයො, අවසෙසං බුද්ධවචනං ධම්මො. තෙනෙවාහ ‘‘යන්නූන මයං ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච සඞ්ගායෙය්‍යාමා’’ති (චූළව. 437). ‘‘අහං උපාලිං විනයං පුච්ඡෙය්‍යං, ආනන්දං ධම්මං පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති ච. එවං ධම්මවිනයවසෙන දුවිධං.

How is it twofold by way of Dhamma and Vinaya? For all of this comes to be designated as 'Dhamma' and 'Vinaya.' Therein, the Vinaya Piṭaka is the Vinaya; the remaining word of the Buddha is the Dhamma. For that very reason, he said: 'What if we were to recite the Dhamma and the Vinaya?' and, 'I would question Upāli on the Vinaya and Ānanda on the Dhamma.' Thus, it is twofold by way of Dhamma and Vinaya.

---

කථං පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමවසෙන තිවිධං? සබ්බමෙව හිදං පඨමබුද්ධවචනං, මජ්ඣිමබුද්ධවචනං, පච්ඡිමබුද්ධවචනන්ති තිප්පභෙදං හොති. තත්ථ –

How is it threefold by way of the first, middle, and last? Indeed, all of this is of three kinds: the first word of the Buddha, the middle word of the Buddha, and the last word of the Buddha. Therein—

---

‘‘අනෙකජාතිසංසාරං, සන්ධාවිස්සං අනිබ්බිසං;

ගහකාරං ගවෙසන්තො, දුක්ඛා ජාති පුනප්පුනං.ගහකාරක දිට්ඨොසි, පුන ගෙහං න කාහසි;

සබ්බා තෙ ඵාසුකා භග්ගා, ගහකූටං විසඞ්ඛතං;

විසඞ්ඛාරගතං චිත්තං, තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා’’ති. (ධ. ප. 153-54);

Through many a birth in saṃsāra have I run, seeking but not finding the builder of this house. Painful is birth again and again. O house-builder, you are seen! You shall not build a house again. All your rafters are broken; the ridge-pole is shattered. My mind has gone to the unconditioned; I have reached the destruction of cravings.

---

ඉදං පඨමබුද්ධවචනං. කෙචි ‘‘යදා හවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා’’ති (මහාව. 1) ඛන්ධකෙ උදානගාථං වදන්ති. එසා පන පාටිපදදිවසෙ සබ්බඤ්ඤුභාවප්පත්තස්ස සොමනස්සමයඤාණෙන පච්චයාකාරං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස උප්පන්නා උදානගාථාති වෙදිතබ්බා.

This is the first word of the Buddha. Some say the udāna-gāthā in the Khandhaka, 'When, indeed, phenomena become manifest,' is the first. However, this should be known as the udāna-gāthā that arose for him who had attained the state of omniscience on the day after the full moon, while he was reflecting on the mode of conditionality with knowledge accompanied by joy.

---

යං [Pg.17] පන පරිනිබ්බානකාලෙ අභාසි – ‘‘හන්ද දානි, භික්ඛවෙ, ආමන්තයාමි වො, වයධම්මා සඞ්ඛාරා, අප්පමාදෙන සම්පාදෙථා’’ති (දී. නි. 2.218) ඉදං පච්ඡිමබුද්ධවචනං. උභින්නමන්තරෙ යං වුත්තං, එතං මජ්ඣිමබුද්ධවචනං නාම. එවං පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමබුද්ධවචනවසෙන තිවිධං.

But as for what was spoken at the time of the Parinibbāna—'Now then, monks, I address you: formations are subject to decay; strive on with heedfulness'—this is the last word of the Buddha. Whatever was spoken between the two is named the middle word of the Buddha. Thus, it is threefold by way of the first, middle, and last words of the Buddha.

---

කථං පිටකවසෙන තිවිධං? සබ්බම්පි චෙතං විනයපිටකං සුත්තන්තපිටකං අභිධම්මපිටකන්ති තිප්පභෙදමෙව හොති. තත්ථ පඨමසඞ්ගීතියං සඞ්ගීතඤ්ච අසඞ්ගීතඤ්ච සබ්බම්පි සමොධානෙත්වා උභයානි පාතිමොක්ඛානි, ද්වෙ විභඞ්ගා, ද්වාවීසති ඛන්ධකා, සොළසපරිවාරාති – ඉදං විනයපිටකං නාම. බ්‍රහ්මජාලාදිචතුත්තිංසසුත්තසඞ්ගහො දීඝනිකායො, මූලපරියායසුත්තාදිදියඩ්ඪසතද්වෙසුත්තසඞ්ගහො මජ්ඣිමනිකායො, ඔඝතරණසුත්තාදිසත්තසුත්තසහස්සසත්තසතද්වාසට්ඨිසුත්තසඞ්ගහො සංයුත්තනිකායො, චිත්තපරියාදානසුත්තාදිනවසුත්තසහස්සපඤ්චසතසත්තපඤ්ඤාසසුත්තසඞ්ගහො අඞ්ගුත්තරනිකායො, ඛුද්දකපාඨ-ධම්මපද-උදාන-ඉතිවුත්තක-සුත්තනිපාත-විමානවත්ථු-පෙතවත්ථු-ථෙරගාථා-ථෙරීගාථා-ජාතක-නිද්දෙස-පටිසම්භිදාමග්ග-අපදාන-බුද්ධවංස-චරියාපිටකවසෙන පන්නරසප්පභෙදො ඛුද්දකනිකායොති ඉදං සුත්තන්තපිටකං නාම. ධම්මසඞ්ගහො, විභඞ්ගො, ධාතුකථා, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති, කථාවත්ථු, යමකං, පට්ඨානන්ති – ඉදං අභිධම්මපිටකං නාම. තත්ථ –

How is it threefold by way of the Piṭakas? All of this is indeed of three kinds: the Vinaya Piṭaka, the Suttanta Piṭaka, and the Abhidhamma Piṭaka. Therein, having compiled everything at the First Council—both what was recited and what was not recited—the two Pātimokkhas, the two Vibhaṅgas, the twenty-two Khandhakas, and the sixteen Parivāras: this is named the Vinaya Piṭaka. The Dīgha Nikāya, a collection of thirty-four suttas beginning with the Brahmajāla; the Majjhima Nikāya, a collection of one hundred fifty-two suttas beginning with the Mūlapariyāya Sutta; the Saṃyutta Nikāya, a collection of seven thousand seven hundred sixty-two suttas beginning with the Oghataraṇa Sutta; the Aṅguttara Nikāya, a collection of nine thousand five hundred fifty-seven suttas beginning with the Cittapariyādāna Sutta; and the Khuddaka Nikāya, of fifteen divisions by way of the Khuddakapāṭha, Dhammapada, Udāna, Itivuttaka, Suttanipāta, Vimānavatthu, Petavatthu, Theragāthā, Therīgāthā, Jātaka, Niddesa, Paṭisambhidāmagga, Apadāna, Buddhavaṃsa, and Cariyāpiṭaka: this is named the Suttanta Piṭaka. The Dhammasaṅgaṇī, Vibhaṅga, Dhātukathā, Puggalapaññatti, Kathāvatthu, Yamaka, and Paṭṭhāna: this is named the Abhidhamma Piṭaka. Therein—

---

‘‘විවිධවිසෙසනයත්තා, විනයනතො චෙව කායවාචානං;

විනයත්ථවිදූහි අයං, විනයො විනයොති අක්ඛාතො’’.

Because of its diverse and distinguished methods, and because it disciplines body and speech, this Discipline is called 'Vinaya' by those skilled in the Discipline.

---

විවිධා හි එත්ථ පඤ්චවිධපාතිමොක්ඛුද්දෙසපාරාජිකාදි සත්ත ආපත්තික්ඛන්ධමාතිකා විභඞ්ගාදිප්පභෙදා නයා. විසෙසභූතා ච දළ්හීකම්මසිථිලකරණප්පයොජනා අනුපඤ්ඤත්තිනයා. කායිකවාචසිකඅජ්ඣාචාරනිසෙධනතො චෙස කායං වාචඤ්ච විනෙති, තස්මා විවිධනයත්තා විසෙසනයත්තා කායවාචානං විනයනතො චෙව විනයොති අක්ඛාතො. තෙනෙතමෙතස්ස වචනත්ථකොසල්ලත්ථං වුත්තං –

For herein are various methods, with divisions such as the fivefold Pātimokkha recitation, the seven groups of offenses beginning with Pārājika, the Mātikā, and the Vibhaṅga. And there are special methods: the supplementary regulations for the purpose of strengthening and relaxing. And because it prohibits transgression by body and speech, it disciplines the body and speech. Therefore, because it has various methods, special methods, and because it disciplines the body and speech, it is called 'Vinaya.' For that reason, this was said for the sake of skill in its etymological meaning:

---

‘‘විවිධවිසෙසනයත්තා, විනයනතො චෙව කායවාචානං;

විනයත්ථවිදූහි අයං, විනයො විනයොති අක්ඛාතො’’ති.

Because of its diverse and distinguished methods, and because it disciplines body and speech, this Discipline is called 'Vinaya' by those skilled in the Discipline.

---

ඉතරං [Pg.18] පන –

As for the other, however:

---

‘‘අත්ථානං සූචනතො සුවුත්තතො, සවනතොථ සූදනතො;

සුත්තාණා සුත්තසභාගතො ච, සුත්තන්ති අක්ඛාතං.

Because it indicates meanings, because it is well-spoken, because it yields, and because it pours forth; because it protects well, and because it is similar to a thread, it is called 'Sutta'.

---

තඤ්හි අත්තත්ථපරත්ථාදිභෙදෙ අත්ථෙ සූචෙති. සුවුත්තා චෙත්ථ අත්ථා, වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුලොමෙන වුත්තත්තා. සවති චෙතං අත්ථෙ සස්සමිව ඵලං, පසවතීති වුත්තං හොති. සූදති චෙතං ධෙනු විය ඛීරං, පග්ඝරාපෙතීති වුත්තං හොති. සුට්ඨු ච නෙ තායති, රක්ඛතීති වුත්තං හොති. සුත්තසභාගඤ්චෙතං, යථා හි තච්ඡකානං සුත්තං පමාණං හොති, එවමෙතම්පි විඤ්ඤූනං. යථා ච සුත්තෙන සඞ්ගහිතානි පුප්ඵානි න විකිරීයන්ති, න විද්ධංසීයන්ති, එවමෙව තෙන සඞ්ගහිතා අත්ථා. තෙනෙතමෙතස්ස වචනත්ථකොසල්ලත්ථං වුත්තං –

For it indicates meanings, distinguishing self-benefit, others' benefit, and so forth. And the meanings here are well-spoken, having been spoken in accordance with the dispositions of those to be trained. And it yields meanings like a crop yields fruit; it is said to produce. And it pours forth meanings like a cow her milk; it is said to cause to stream forth. And it thoroughly protects them; it is said to guard. And it is similar to a thread, for just as a thread serves as a measure for carpenters, so too this for the wise. And just as flowers gathered on a thread are not scattered or destroyed, so too are the meanings gathered by it. Therefore, this has been stated for the sake of skill in the etymological meaning of this word:

---

‘‘අත්ථානං සූචනතො, සුවුත්තතො සවනතොථ සූදනතො;

සුත්තාණා සුත්තසභාගතො ච, සුත්තන්ති අක්ඛාත’’න්ති.

Because it indicates meanings, because it is well-spoken, because it yields, and because it pours forth; because it protects well, and because it is similar to a thread, it is called 'Sutta'.

---

ඉතරො පන –

As for the other, however:

---

‘‘යං එත්ථ වුඩ්ඪිමන්තො, සලක්ඛණා පූජිතා පරිච්ඡින්නා;

වුත්තාධිකා ච ධම්මා, අභිධම්මො තෙන අක්ඛාතො’’.

That wherein are doctrines possessing growth, with characteristics, honored, and defined; and superior doctrines are stated—by that it is called 'Abhidhamma'.

---

අයඤ්හි අභිසද්දො වුඩ්ඪිලක්ඛණපූජිතපරිච්ඡින්නාධිකෙසු දිස්සති. තථා හෙස ‘‘බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති, නො පටික්කමන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 3.389) වුඩ්ඪියං ආගතො. ‘‘යා තා රත්තියො අභිඤ්ඤාතා අභිලක්ඛිතා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.49) සලක්ඛණෙ. ‘‘රාජාභිරාජා මනුජින්දො’’තිආදීසු (ම. නි. 2.399) පූජිතෙ. ‘‘පටිබලො විනෙතුං අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ’’තිආදීසු (මහාව. 85) පරිච්ඡින්නෙ. අඤ්ඤමඤ්ඤසඞ්කරවිරහිතෙ ධම්මෙ ච විනයෙ චාති වුත්තං හොති. ‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙනා’’තිආදීසු (වි. ව. 819) අධිකෙ.

For this prefix 'abhi' is seen in the senses of growth, characteristic, honored, defined, and superior. Thus, it occurs in contexts like, 'Severe painful feelings are increasing in me, not decreasing,' where it conveys growth. In phrases like, 'Those nights that are well-known and well-marked,' it conveys characteristic. In expressions like, 'The king of kings, the lord of men,' it conveys honored. In statements like, 'Capable of guiding in the Abhidhamma and the Abhivinaya,' it conveys defined—meaning the Dhamma and Vinaya are free from mutual confusion. And in phrases like, 'With surpassing beauty,' it conveys superior.

---

එත්ථ ච ‘‘රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති’’ (ධ. ස. 251), ‘‘මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’තිආදිනා (විභ. 642) නයෙන වුඩ්ඪිමන්තොපි ධම්මා වුත්තා. ‘‘රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා’’තිආදිනා (ධ. ස. 1) නයෙන ආරම්මණාදීහි ලක්ඛණීයත්තා [Pg.19] සලක්ඛණාපි. ‘‘සෙක්ඛා ධම්මා, අසෙක්ඛා ධම්මා, ලොකුත්තරා ධම්මා’’තිආදිනා (ධ. ස. තිකමාතිකා 11, දුකමාතිකා 12) නයෙන පූජිතාපි, පූජාරහාති අධිප්පායො. ‘‘ඵස්සො හොති, වෙදනා හොතී’’තිආදිනා (ධ. ස. 1) නයෙන සභාවපරිච්ඡින්නත්තා පරිච්ඡින්නාපි. ‘‘මහග්ගතා ධම්මා, අප්පමාණා ධම්මා (ධ. ස. තිකමාතිකා 11), අනුත්තරා ධම්මා’’තිආදිනා (ධ. ස. දුකමාතිකා 11) නයෙන අධිකාපි ධම්මා වුත්තා. තෙනෙතමෙතස්ස වචනත්ථකොසල්ලත්ථං වුත්තං –

Here, too, doctrines possessing growth are stated, according to the method such as, 'One develops the path for attainment in form' (Dhs. 251), or 'Dwelling, one pervades one direction with a mind imbued with loving-kindness' (Vibh. 642). And doctrines with characteristics are stated, being characterizable by their objects and so forth, according to the method such as, 'With form as object or sound as object' (Dhs. 1). And doctrines that are honored are stated, in the sense of being worthy of honor, according to the method such as, 'The factors of training, the factors of no-training, the supramundane factors' (Dhs. Tika-mātikā 11, Duka-mātikā 12). And doctrines that are defined are stated, being defined by their intrinsic nature, according to the method such as, 'Contact occurs, feeling occurs' (Dhs. 1). And superior doctrines are stated, according to the method such as, 'Great factors, immeasurable factors, unsurpassed factors' (Dhs. Tika-mātikā 11, Duka-mātikā 11). Therefore, this was stated for the sake of skill in the etymological meaning of this word:

---

‘‘යං එත්ථ වුඩ්ඪිමන්තො, සලක්ඛණා පූජිතා පරිච්ඡින්නා;

වුත්තාධිකා ච ධම්මා, අභිධම්මො තෙන අක්ඛාතො’’ති.

That wherein are doctrines possessing growth, with characteristics, honored, and defined; and superior doctrines are stated—by that it is called 'Abhidhamma'.

---

යං පනෙත්ථ අවිසිට්ඨං, තං –

As for that which is common among these:

---

‘‘පිටකං පිටකත්ථවිදූ, පරියත්තිබ්භාජනත්ථතො ආහු;

තෙන සමොධානෙත්වා, තයොපි විනයාදයො ඤෙය්‍යා’’.

Those skilled in the Piṭaka say that 'Piṭaka' has the meaning of 'learning' and 'receptacle'. By combining it with that, the three, beginning with the Vinaya, should be understood.

---

පරියත්තිපි හි ‘‘මා පිටකසම්පදානෙනා’’තිආදීසු (අ. නි. 3.66) පිටකන්ති වුච්චති. ‘‘අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්‍ය කුදාලපිටකමාදායා’’තිආදීසු (අ. නි. 3.70) යං කිඤ්චි භාජනම්පි. තස්මා ‘පිටකං පිටකත්ථවිදූ පරියත්තිභාජනත්ථතො ආහු.

For the learning itself is called 'Piṭaka' in passages such as, 'Not by the full attainment of the Piṭaka...' (AN 3.66); and any container is also referred to as such, as in, 'Then a man might come carrying a spade and basket' (AN 3.70). Therefore, those skilled in the Piṭaka say that 'Piṭaka' has the meaning of 'learning' and 'receptacle'.

---

ඉදානි ‘තෙන සමොධානෙත්වා තයොපි විනයාදයො ඤෙය්‍යා’ති, තෙන එවං දුවිධත්ථෙන පිටකසද්දෙන සහ සමාසං කත්වා විනයො ච සො පිටකඤ්ච පරියත්තිභාවතො, තස්ස තස්ස අත්ථස්ස භාජනතො චාති විනයපිටකං, යථාවුත්තෙනෙව නයෙන සුත්තන්තඤ්ච තං පිටකඤ්චාති සුත්තන්තපිටකං, අභිධම්මො ච සො පිටකඤ්චාති අභිධම්මපිටකන්ති. එවමෙතෙ තයොපි විනයාදයො ඤෙය්‍යා.

Now, as for 'by combining it with that, the three, beginning with the Vinaya, should be understood'—by making a compound with the word 'piṭaka' in this twofold sense, the Vinaya, being also a Piṭaka both because it is learning and because it is a receptacle for its respective meaning, is the Vinayapiṭaka. In just the way that was said, the Suttanta, being also a Piṭaka, is the Suttantapiṭaka; and the Abhidhamma, being also a Piṭaka, is the Abhidhammapiṭaka. Thus, these three, beginning with the Vinaya, should be understood.

---

එවං ඤත්වා ච පුනපි තෙසුයෙව පිටකෙසු නානප්පකාරකොසල්ලත්ථං –

Having known thus, again in those very Piṭakas, for the sake of skill in various ways—

---

‘‘දෙසනාසාසනකථාභෙදං තෙසු යථාරහං;

සික්ඛාප්පහානගම්භීරභාවඤ්ච පරිදීපයෙ.පරියත්තිභෙදං සම්පත්තිං, විපත්තිඤ්චාපි යං යහිං;

පාපුණාති යථා භික්ඛු, තම්පි සබ්බං විභාවයෙ’’.

Let one elucidate the distinction of teaching, instruction, and discourse in them, as appropriate, and training, abandoning, and profundity. Let one also explain all the distinctions in learning, and the success and failure that a monk attains in each, and how.

---

තත්‍රායං පරිදීපනා විභාවනා ච. එතානි හි තීණි පිටකානි යථාක්කමං ආණාවොහාරපරමත්ථදෙසනා, යථාපරාධයථානුලොමයථාධම්මසාසනානි, සංවරාසංවරදිට්ඨිවිනිවෙඨනනාමරූපපරිච්ඡෙදකථාති ච වුච්චන්ති. එත්ථ [Pg.20] හි විනයපිටකං ආණාරහෙන භගවතා ආණාබාහුල්ලතො දෙසිතත්තා ආණාදෙසනා, සුත්තන්තපිටකං වොහාරකුසලෙන භගවතා වොහාරබාහුල්ලතො දෙසිතත්තා වොහාරදෙසනා, අභිධම්මපිටකං පරමත්ථකුසලෙන භගවතා පරමත්ථබාහුල්ලතො දෙසිතත්තා පරමත්ථදෙසනාති වුච්චති.

Herein is this elucidation and explanation. For these three Piṭakas are called, respectively, the teaching of command, of convention, and of ultimate reality; the instructions according to offense, according to suitability, and according to Dhamma; and the discourses on minor and major restraint, the disentangling of views, and the discernment of name-and-form. Here, the Vinayapiṭaka is called the teaching of command because it was taught by the Blessed One, who is worthy of command, predominantly with commands. The Suttantapiṭaka is called the teaching of convention because it was taught by the Blessed One, who is skilled in convention, predominantly with conventions. The Abhidhammapiṭaka is called the teaching of ultimate reality because it was taught by the Blessed One, who is skilled in ultimate reality, predominantly with ultimate reality.

---

තථා පඨමං – ‘යෙ තෙ පචුරාපරාධා සත්තා, තෙ යථාපරාධං එත්ථ සාසිතා’ති යථාපරාධසාසනං, දුතියං – ‘අනෙකජ්ඣාසයානුසයචරියාධිමුත්තිකා සත්තා යථානුලොමං එත්ථ සාසිතා’ති යථානුලොමසාසනං, තතියං – ‘ධම්මපුඤ්ජමත්තෙ ‘‘අහං මමා’’ති සඤ්ඤිනො සත්තා යථාධම්මං එත්ථ සාසිතා’ති යථාධම්මසාසනන්ති වුච්චති.

Similarly, the first is called the instruction according to offense because 'those beings who have many offenses are instructed herein according to their offense.' The second is called the instruction according to suitability because 'beings with diverse dispositions, underlying tendencies, conduct, and inclinations are instructed herein according to suitability.' The third is called the instruction according to Dhamma because 'beings who perceive "I" and "mine" in a mere heap of phenomena are instructed herein according to the Dhamma.'

---

තථා පඨමං – අජ්ඣාචාරපටිපක්ඛභූතො සංවරාසංවරො එත්ථ කථිතොති සංවරාසංවරකථා. සංවරාසංවරොති ඛුද්දකො චෙව මහන්තො ච සංවරො, කම්මාකම්මං විය, ඵලාඵලං විය ච, දුතියං – ‘‘ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිපටිපක්ඛභූතා දිට්ඨිවිනිවෙඨනා එත්ථ කථිතා’’ති දිට්ඨිවිනිවෙඨනකථා, තතියං – ‘‘රාගාදිපටිපක්ඛභූතො නාමරූපපරිච්ඡෙදො එත්ථ කථිතො’’ති නාමරූපපරිච්ඡෙදකථාති වුච්චති.

Furthermore, regarding the first [Piṭaka], it is called the discourse on minor and major restraint because minor and major restraint, being the counter-aspect to transgression, is taught herein. Minor and major restraint means minor restraint and major restraint, like minor action and major action, and like minor fruit and major fruit. Regarding the second, it is called the discourse on the disentangling of views because the disentangling of views, being the counter-aspect to the sixty-two wrong views, is taught herein. Regarding the third, it is called the discourse on the discernment of name-and-form because the discernment of name-and-form, being the counter-aspect to lust and so on, is taught herein.

---

තීසුපි චෙතෙසු තිස්සො සික්ඛා, තීණි පහානානි, චතුබ්බිධො ච ගම්භීරභාවො වෙදිතබ්බො. තථා හි විනයපිටකෙ විසෙසෙන අධිසීලසික්ඛා වුත්තා, සුත්තන්තපිටකෙ අධිචිත්තසික්ඛා, අභිධම්මපිටකෙ අධිපඤ්ඤාසික්ඛා.

And in all three of these [Piṭakas], the three trainings, the three abandonments, and the fourfold profundity should be understood. Indeed, in the Vinaya Piṭaka, the training in higher virtue is taught in particular; in the Suttanta Piṭaka, the training in higher mind; and in the Abhidhamma Piṭaka, the training in higher wisdom.

---

විනයපිටකෙ ච වීතික්කමප්පහානං, කිලෙසානං වීතික්කමපටිපක්ඛත්තා සීලස්ස. සුත්තන්තපිටකෙ පරියුට්ඨානප්පහානං, පරියුට්ඨානපටිපක්ඛත්තා සමාධිස්ස. අභිධම්මපිටකෙ අනුසයප්පහානං, අනුසයපටිපක්ඛත්තා පඤ්ඤාය. පඨමෙ ච තදඞ්ගප්පහානං, ඉතරෙසු වික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදප්පහානානි. පඨමෙ ච දුච්චරිතසංකිලෙසප්පහානං, ඉතරෙසු තණ්හාදිට්ඨිසංකිලෙසප්පහානං.

And in the Vinaya Piṭaka, there is the abandonment of transgression, because virtue is the counter-aspect to the transgression of defilements. In the Suttanta Piṭaka, there is the abandonment of obsession, because concentration is the counter-aspect to obsession. In the Abhidhamma Piṭaka, there is the abandonment of latency, because wisdom is the counter-aspect to latency. And in the first, there is abandonment by substitution of opposites; in the others, abandonment by suppression and abandonment by cutting off. And in the first, there is the abandonment of the defilement of misconduct; in the others, the abandonment of the defilements of craving and wrong view.

---

එකමෙකස්මිඤ්චෙත්ථ චතුබ්බිධොපි ධම්මත්ථදෙසනා පටිවෙධගම්භීරභාවො වෙදිතබ්බො. තත්ථ ධම්මොති තන්ති. අත්ථොති තස්සායෙව අත්ථො. දෙසනාති තස්සා මනසා වවත්ථාපිතාය තන්තියා දෙසනා. පටිවෙධොති තන්තියා තන්තිඅත්ථස්ස ච යථාභූතාවබොධො. තීසුපි චෙතෙසු එතෙ ධම්මත්ථදෙසනාපටිවෙධා. යස්මා සසාදීහි විය මහාසමුද්දො [Pg.21] මන්දබුද්ධීහි දුක්ඛොගාළ්හා අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨා ච, තස්මා ගම්භීරා. එවං එකමෙකස්මිං එත්ථ චතුබ්බිධොපි ගම්භීරභාවො වෙදිතබ්බො.

And in each one of these [Piṭakas], the fourfold profundity of Dhamma, meaning, exposition, and penetration should be understood. Therein, 'Dhamma' is the Pali text. 'Meaning' is the meaning of that very text. 'Exposition' is the verbal teaching of that text which has been determined by mind. 'Penetration' is the knowledge that correctly penetrates the Pali text and its meaning. And in all three of these [Piṭakas], these—Dhamma, meaning, exposition, and penetration—are profound because, just as the great ocean is for small creatures such as hares, so too for those of dull wisdom they are difficult to enter and a footing cannot be obtained in them. Thus, in each one of these, the fourfold profundity should be understood.

---

අපරො නයො, ධම්මොති හෙතු. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘හෙතුම්හි ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා’’ති. අත්ථොති හෙතුඵලං, වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘හෙතුඵලෙ ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා’’ති (විභ. 720). දෙසනාති පඤ්ඤත්ති, යථා ධම්මං ධම්මාභිලාපොති අධිප්පායො. අනුලොමපටිලොමසඞ්ඛෙපවිත්ථාරාදිවසෙන වා කථනං. පටිවෙධොති අභිසමයො, සො ච ලොකියලොකුත්තරො විසයතො අසම්මොහතො ච, අත්ථානුරූපං ධම්මෙසු, ධම්මානුරූපං අත්ථෙසු, පඤ්ඤත්තිපථානුරූපං පඤ්ඤත්තීසු අවබොධො. තෙසං තෙසං වා තත්ථ තත්ථ වුත්තධම්මානං පටිවිජ්ඣිතබ්බො සලක්ඛණසඞ්ඛාතො අවිපරීතසභාවො.

Another method: 'Dhamma' is cause. For this is stated: 'Knowledge in the cause is the analytical knowledge of Dhamma.' 'Meaning' is the result of the cause. For this is stated: 'Knowledge in the result of the cause is the analytical knowledge of meaning.' 'Exposition' is designation; the intended meaning is the utterance concerning the Dhamma in accordance with the Dhamma. Or it is the discourse by way of forward order, reverse order, condensation, expansion, and so on. 'Penetration' is realization. And that, being mundane and supramundane, is, with respect to its object and its freedom from delusion, the penetrating knowledge of causes in conformity with their results, of results in conformity with their causes, and of designations in conformity with the way of designation. Or, it is the undistorted nature, known as the intrinsic characteristic, of those various dhammas taught here and there, which is to be penetrated.

---

ඉදානි යස්මා එතෙසු පිටකෙසු යං යං ධම්මජාතං වා අත්ථජාතං වා, යා චායං යථා යථා ඤාපෙතබ්බො අත්ථො සොතූනං ඤාණස්ස අභිමුඛො හොති, තථා තථා තදත්ථජොතිකා දෙසනා, යො චෙත්ථ අවිපරීතාවබොධසඞ්ඛාතො පටිවෙධො, තෙසං තෙසං වා ධම්මානං පටිවිජ්ඣිතබ්බො සලක්ඛණසඞ්ඛාතො අවිපරීතසභාවො. සබ්බම්පෙතං අනුපචිතකුසලසම්භාරෙහි දුප්පඤ්ඤෙහි සසාදීහි විය මහාසමුද්දො දුක්ඛොගාළ්හං අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨඤ්ච, තස්මා ගම්භීරං. එවම්පි එකමෙකස්මිං එත්ථ චතුබ්බිධොපි ගම්භීරභාවො වෙදිතබ්බො.

Now, because in these Piṭakas there is this: whatever collection of causes or collection of results; and this exposition which illuminates that meaning in whatever way the meaning to be made known becomes manifest to the knowledge of the listeners; and this penetration herein, known as undistorted comprehension, or the undistorted nature of those various dhammas, known as their intrinsic characteristic, which is to be penetrated—all this, for those of dull wisdom who have not accumulated the provisions of the wholesome, is, like the great ocean for small creatures such as hares, difficult to enter and a footing cannot be obtained in it; therefore, it is profound. In this way also, the fourfold profundity in each one of these [Piṭakas] should be understood.

---

එත්තාවතා ච –

And by this much:

---

‘‘දෙසනාසාසනකථා, භෙදං තෙසු යථාරහං;

සික්ඛාප්පහානගම්භීර, භාවඤ්ච පරිදීපයෙ’’ති –

“One should illuminate the exposition, instruction, and discourse, their distinction in these [Piṭakas] as is appropriate, and the profound nature of the trainings and abandonments.”

---

අයං ගාථා වුත්තත්ථාව හොති.

This verse has its meaning already explained.

---

‘‘පරියත්තිභෙදං සම්පත්තිං, විපත්තිඤ්චාපි යං යහිං;

පාපුණාති යථා භික්ඛු, තම්පි සබ්බං විභාවයෙ’’ති –

“One should also clarify all of this: the distinction of learning, its accomplishment and its failure, and what a monk attains, wherein, and how.”

---

එත්ථ පන තීසු පිටකෙසු තිවිධො පරියත්තිභෙදො දට්ඨබ්බො. තිස්සො හි පරියත්තියො – අලගද්දූපමා, නිස්සරණත්ථා, භණ්ඩාගාරිකපරියත්තීති.

Here, in the three Piṭakas, a threefold distinction of learning is to be understood. For there are three kinds of learning: that which is like the water-snake, that for the purpose of escape, and the treasurer's learning.

---

තත්ථ යා දුග්ගහිතා, උපාරම්භාදිහෙතු පරියාපුටා, අයං අලගද්දූපමා. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, පුරිසො අලගද්දත්ථිකො අලගද්දගවෙසී [Pg.22] අලගද්දපරියෙසනං චරමානො, සො පස්සෙය්‍ය මහන්තං අලගද්දං, තමෙනං භොගෙ වා නඞ්ගුට්ඨෙ වා ගණ්හෙය්‍ය, තස්ස සො අලගද්දො පටිපරිවත්තිත්වා හත්ථෙ වා බාහායං වා අඤ්ඤතරස්මිං වා අඞ්ගපච්චඞ්ගෙ ඩංසෙය්‍ය, සො තතො නිදානං මරණං වා නිගච්ඡෙය්‍ය, මරණමත්තං වා දුක්ඛං. තං කිස්ස හෙතු? දුග්ගහිතත්තා, භික්ඛවෙ, අලගද්දස්ස. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, ඉධෙකච්චෙ මොඝපුරිසා ධම්මං පරියාපුණන්ති, සුත්තං…පෙ… වෙදල්ලං, තෙ තං ධම්මං පරියාපුණිත්වා තෙසං ධම්මානං පඤ්ඤාය අත්ථං න උපපරික්ඛන්ති, තෙසං තෙ ධම්මා පඤ්ඤාය අත්ථං අනුපපරික්ඛතං න නිජ්ඣානං ඛමන්ති, තෙ උපාරම්භානිසංසා චෙව ධම්මං පරියාපුණන්ති, ඉතිවාදප්පමොක්ඛානිසංසා ච, යස්ස චත්ථාය ධම්මං පරියාපුණන්ති, තඤ්චස්ස අත්ථං නානුභොන්ති, තෙසං තෙ ධම්මා දුග්ගහිතා දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති. තං කිස්ස හෙතු? දුග්ගහිතත්තා, භික්ඛවෙ, ධම්මාන’’න්ති (ම. නි. 1.238).

Therein, that which is wrongly grasped, which is studied for the sake of finding fault and the like, is that which is like the water-snake. With reference to this it was said: 'Suppose, monks, a man needing a venomous snake, looking for a venomous snake, wandering in search of a venomous snake, were to see a large venomous snake. He might seize it by its coils or by its tail. That venomous snake, turning back on him, might bite him on the hand, on the arm, or on some other limb. From that cause, he would come to death or deadly suffering. For what reason? Because of the venomous snake being wrongly grasped, monks. So too, monks, some worthless men here study the Dhamma: Sutta...pe... Vedalla. Having studied that Dhamma, they do not investigate the meaning of those teachings with wisdom. For them, those teachings, not being investigated with wisdom, do not lead to reflective acceptance. They study the Dhamma for the benefit of finding fault and for the benefit of release from refutation in debate, and they do not experience the purpose for which one studies the Dhamma. For them, those teachings, being wrongly grasped, conduce to their harm and suffering for a long time. For what reason? Because of the teachings being wrongly grasped, monks.'

---

යා පන සුග්ගහිතා සීලක්ඛන්ධාදිපාරිපූරිංයෙව ආකඞ්ඛමානෙන පරියාපුටා, න උපාරම්භාදිහෙතු, අයං නිස්සරණත්ථා. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘තෙසං තෙ ධම්මා සුග්ගහිතා දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. තං කිස්ස හෙතු? සුග්ගහිතත්තා, භික්ඛවෙ, ධම්මාන’’න්ති (ම. නි. 1.239).

But that learning which is well-grasped and thoroughly learned by one desiring only the complete fulfillment of the aggregate of virtue and so forth, and not for the sake of contention and the like, this is for the purpose of liberation. With reference to this it was said: “For them, those teachings, being well-grasped, conduce to their welfare and happiness for a long time. For what reason is that? Because, monks, of the teachings being well-grasped.”

---

යං පන පරිඤ්ඤාතක්ඛන්ධො පහීනකිලෙසො භාවිතමග්ගො පටිවිද්ධාකුප්පො සච්ඡිකතනිරොධො ඛීණාසවො කෙවලං පවෙණීපාලනත්ථාය වංසානුරක්ඛණත්ථාය පරියාපුණාති, අයං භණ්ඩාගාරිකපරියත්තීති.

Moreover, when one whose aggregates are fully comprehended, whose defilements are abandoned, who has cultivated the path, penetrated the unshakeable, realized cessation, and is an arahant with taints destroyed learns merely for the sake of preserving the tradition and maintaining the lineage, this is the storekeeper’s learning.

---

විනයෙ පන සුප්පටිපන්නො භික්ඛු සීලසම්පදං නිස්සාය තිස්සො විජ්ජා පාපුණාති, තාසංයෙව ච තත්ථ පභෙදවචනතො. සුත්තෙ සුප්පටිපන්නො සමාධිසම්පදං නිස්සාය ඡ අභිඤ්ඤා පාපුණාති, තාසංයෙව ච තත්ථ පභෙදවචනතො. අභිධම්මෙ සුප්පටිපන්නො පඤ්ඤාසම්පදං නිස්සාය චතස්සො පටිසම්භිදා පාපුණාති, තාසඤ්ච තත්ථෙව පභෙදවචනතො, එවමෙතෙසු සුප්පටිපන්නො යථාක්කමෙන ඉමං විජ්ජාත්තයඡළභිඤ්ඤාචතුප්පටිසම්භිදාභෙදං සම්පත්තිං පාපුණාති.

In the Vinaya, a monk who is well-practiced, relying on the accomplishment of virtue, attains the three knowledges, because of the detailed exposition of those very knowledges therein. In the Suttas, one who is well-practiced, relying on the accomplishment of concentration, attains the six superknowledges, because of the detailed exposition of those very superknowledges therein. In the Abhidhamma, one who is well-practiced, relying on the accomplishment of wisdom, attains the four analytical knowledges, because of the detailed exposition of those very analytical knowledges therein. Thus, one who is well-practiced in these attains, in respective order, this accomplishment distinguished as the three knowledges, the six superknowledges, and the four analytical knowledges.

---

විනයෙ පන දුප්පටිපන්නො අනුඤ්ඤාතසුඛසම්ඵස්සඅත්ථරණපාවුරණාදිඵස්සසාමඤ්ඤතො පටික්ඛිත්තෙසු උපාදින්නකඵස්සාදීසු අනවජ්ජසඤ්ඤී හොති. වුත්තම්පි [Pg.23] හෙතං – ‘‘තථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, යථා යෙ මෙ අන්තරායිකා ධම්මා අන්තරායිකා වුත්තා භගවතා, තෙ පටිසෙවතො නාලං අන්තරායායා’’ති (ම. නි. 1.234). තතො දුස්සීලභාවං පාපුණාති. සුත්තෙ දුප්පටිපන්නො – ‘‘චත්තාරො මෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා’’තිආදීසු (අ. නි. 4.5) අධිප්පායං අජානන්තො දුග්ගහිතං ගණ්හාති, යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අත්තනා දුග්ගහිතෙන අම්හෙ චෙව අබ්භාචික්ඛති, අත්තානඤ්ච ඛණති, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවතී’’ති (ම. නි. 1.236). තතො මිච්ඡාදිට්ඨිතං පාපුණාති. අභිධම්මෙ දුප්පටිපන්නො ධම්මචින්තං අතිධාවන්තො අචින්තෙය්‍යානිපි චින්තෙති. තතො චිත්තක්ඛෙපං පාපුණාති, වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අචින්තෙය්‍යානි, න චින්තෙතබ්බානි, යානි චින්තෙන්තො උම්මාදස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්සා’’ති (අ. නි. 4.77). එවමෙතෙසු දුප්පටිපන්නො යථාක්කමෙන ඉමං දුස්සීලභාව මිච්ඡාදිට්ඨිතා චිත්තක්ඛෙපභෙදං විපත්තිං පාපුණාතී’’ති.

In the Vinaya, one who is ill-practiced, due to the similarity with the touch of permitted pleasant things such as floor-coverings and blankets, perceives no fault in forbidden contacts, such as with a living being. As it is said: “Thus do I understand the Dhamma taught by the Blessed One: that those things called obstructions by the Blessed One are not sufficient to be an obstruction for one who indulges in them.” From this, he attains a state of immorality. In the Suttas, one who is ill-practiced—not understanding the intention in passages such as, “Monks, these four persons are found existing…”—grasps wrongly. With reference to this, it is said: “By what is wrongly grasped by himself, he both misrepresents us and digs himself up, and he generates much demerit.” From this, he attains a state of wrong view. In the Abhidhamma, one who is ill-practiced, overstepping the contemplation of phenomena, thinks even about the unthinkable. From this, he attains mental distraction, as it is said: “Monks, these four things are unthinkable, not to be thought about; one who thinks about them would partake of madness or vexation.” Thus, one who is ill-practiced in these attains, in respective order, this ruin distinguished as immorality, wrong view, and mental distraction.

---

එත්තාවතා ච –

And by this much:

---

‘‘පරියත්තිභෙදං සම්පත්තිං, විපත්තිඤ්චාපි යං යහිං;

පාපුණාති යථා භික්ඛු, තම්පි සබ්බං විභාවයෙ’’ති –

“The distinction of learning, the accomplishment, and also the ruin; which a monk attains, wherein and how—all that too should be clarified.”

---

අයම්පි ගාථා වුත්තත්ථාව හොති. එවං නානප්පකාරතො පිටකානි ඤත්වා තෙසං වසෙනෙතං බුද්ධවචනං තිවිධන්ති ඤාතබ්බං.

This verse also has its meaning already explained. Thus, having known the Piṭakas in their various ways, this word of the Buddha should be known as threefold by way of them.

---

කථං නිකායවසෙන පඤ්චවිධං? සබ්බමෙව චෙතං දීඝනිකායො, මජ්ඣිමනිකායො, සංයුත්තනිකායො, අඞ්ගුත්තරනිකායො, ඛුද්දකනිකායොති පඤ්චප්පභෙදං හොති. තත්ථ කතමො දීඝනිකායො? තිවග්ගසඞ්ගහානි බ්‍රහ්මජාලාදීනි චතුත්තිංස සුත්තානි.

How is it fivefold by way of the Nikāyas? All of this has five divisions: the Dīgha Nikāya, the Majjhima Nikāya, the Saṃyutta Nikāya, the Aṅguttara Nikāya, and the Khuddaka Nikāya. Therein, what is the Dīgha Nikāya? The thirty-four suttas beginning with the Brahmajāla, which are collected in three groups.

---

‘‘චතුත්තිංසෙව සුත්තන්තා, තිවග්ගො යස්ස සඞ්ගහො;

එස දීඝනිකායොති, පඨමො අනුලොමිකො’’ති.

“There are just thirty-four suttas, whose collection is of three groups; this is the Dīgha Nikāya, the first, with a fitting name.”

---

කස්මා පනෙස දීඝනිකායොති වුච්චති? දීඝප්පමාණානං සුත්තානං සමූහතො නිවාසතො ච. සමූහනිවාසා හි නිකායොති වුච්චන්ති. ‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකනිකායම්පි සමනුපස්සාමි එවං චිත්තං, යථයිදං, භික්ඛවෙ[Pg.24], තිරච්ඡානගතා පාණා’’ (සං. නි. 2.100). පොණිකනිකායො චික්ඛල්ලිකනිකායොති එවමාදීනි චෙත්ථ සාධකානි සාසනතො ලොකතො ච. එවං සෙසානම්පි නිකායභාවෙ වචනත්ථො වෙදිතබ්බො.

But why is this called the Dīgha Nikāya? Because it is a collection (samūha) and a residence (nivāsa) of suttas of long measure. For collections and residences are indeed called ‘nikāya.’ “Monks, I do not see any other single group (ekanikāya) so diverse as these animals that have gone to the animal realm.” The terms ‘Poṇikanikāya’ (the host of Poṇika) and ‘Cikkhallikanikāya’ (the host of Cikkhallika) and so forth are corroborating examples here from both the Teaching and from the world. In this way, the meaning of the word in the case of the remaining Nikāyas should also be understood.

---

කතමො මජ්ඣිමනිකායො? මජ්ඣිමප්පමාණානි පඤ්චදසවග්ගසඞ්ගහානි මූලපරියායසුත්තාදීනි දියඩ්ඪසතං ද්වෙ ච සුත්තානි.

What is the Majjhima Nikāya? The one hundred and fifty-two suttas of middle length, beginning with the Mūlapariyāya Sutta, which are collected in fifteen groups.

---

‘‘දියඩ්ඪසතසුත්තන්තා, ද්වෙ ච සුත්තානි යත්ථ සො;

නිකායො මජ්ඣිමො පඤ්ච, දසවග්ගපරිග්ගහො’’ති.

“Wherein there are one hundred and fifty suttas and two suttas more, that Nikāya, encompassed by fifteen groups, is the Majjhima.”

---

කතමො සංයුත්තනිකායො? දෙවතාසංයුත්තාදිවසෙන කථිතානි ඔඝතරණාදීනි සත්ත සුත්තසහස්සානි සත්ත ච සුත්තසතානි ද්වාසට්ඨි ච සුත්තානි.

What is the Saṃyutta Nikāya? The seven thousand, seven hundred, and sixty-two suttas, beginning with the Oghataraṇa Sutta, which were taught by way of the Connected Discourses on Deities and so forth.

---

‘‘සත්තසුත්තසහස්සානි, සත්තසුත්තසතානි ච;

ද්වාසට්ඨි චෙව සුත්තන්තා, එසො සංයුත්තසඞ්ගහො’’ති.

“Seven thousand suttas, and seven hundred suttas, and sixty-two suttas as well; this is the collection of the Saṃyutta.”

---

කතමො අඞ්ගුත්තරනිකායො? එකෙකඅඞ්ගාතිරෙකවසෙන කථිතානි චිත්තපරියාදානාදීනි නව සුත්තසහස්සානි පඤ්ච සුත්තසතානි සත්තපඤ්ඤාසඤ්ච සුත්තානි.

What is the Aṅguttara Nikāya? The nine thousand, five hundred, and fifty-seven suttas, beginning with the Cittapariyādāna Sutta, which were taught by way of exceeding by one factor at a time.

---

‘‘නව සුත්තසහස්සානි, පඤ්ච සුත්තසතානි ච;

සත්තපඤ්ඤාස සුත්තානි, සඞ්ඛ්‍යා අඞ්ගුත්තරෙ අය’’න්ති.

“Nine thousand suttas, and five hundred suttas, and fifty-seven suttas; this is the count in the Aṅguttara.”

---

කතමො ඛුද්දකනිකායො? සකලං විනයපිටකං, අභිධම්මපිටකං, ඛුද්දකපාඨාදයො ච පුබ්බෙ දස්සිතා පඤ්චදසප්පභෙදා, ඨපෙත්වා චත්තාරො නිකායෙ අවසෙසං බුද්ධවචනං.

What is the Khuddaka Nikāya? The entire Vinaya Piṭaka, the Abhidhamma Piṭaka, the fifteen divisions beginning with the Khuddakapāṭha that were shown previously, and the remaining word of the Buddha after setting aside the four Nikāyas.

---

‘‘ඨපෙත්වා චතුරොපෙතෙ, නිකායෙ දීඝආදිකෙ;

තදඤ්ඤං බුද්ධවචනං, නිකායො ඛුද්දකො මතො’’ති.

“Having set aside these four Nikāyas, beginning with the Dīgha, the other word of the Buddha is considered the Khuddaka Nikāya.”

---

එවං නිකායවසෙන පඤ්චවිධං.

Thus, it is fivefold by way of the Nikāyas.

---

කථං අඞ්ගවසෙන නවවිධං? සබ්බමෙව හිදං සුත්තං, ගෙය්‍යං, වෙය්‍යාකරණං, ගාථා, උදානං, ඉතිවුත්තකං, ජාතකං, අබ්භුතධම්මං, වෙදල්ලන්ති නවප්පභෙදං හොති. තත්ථ උභතොවිභඞ්ගනිද්දෙසඛන්ධකපරිවාරා, සුත්තනිපාතෙ මඞ්ගලසුත්තරතනසුත්තනාලකසුත්තතුවට්ටකසුත්තානි ච අඤ්ඤම්පි ච සුත්තනාමකං තථාගතවචනං [Pg.25] සුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. සබ්බම්පි සගාථකං සුත්තං ගෙය්‍යන්ති වෙදිතබ්බං. විසෙසෙන සංයුත්තකෙ සකලොපි සගාථවග්ගො, සකලම්පි අභිධම්මපිටකං, නිග්ගාථකං සුත්තං, යඤ්ච අඤ්ඤම්පි අට්ඨහි අඞ්ගෙහි අසඞ්ගහිතං බුද්ධවචනං, තං වෙය්‍යාකරණන්ති වෙදිතබ්බං. ධම්මපදං, ථෙරගාථා, ථෙරීගාථා, සුත්තනිපාතෙ නොසුත්තනාමිකා සුද්ධිකගාථා ච ගාථාති වෙදිතබ්බා. සොමනස්සඤ්ඤාණමයිකගාථා පටිසංයුත්තා ද්වෙඅසීති සුත්තන්තා උදානන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘වුත්තඤ්හෙතං භගවතා’’තිආදිනයප්පවත්තා දසුත්තරසතසුත්තන්තා ඉතිවුත්තකන්ති වෙදිතබ්බං. අපණ්ණකජාතකාදීනි පඤ්ඤාසාධිකානි පඤ්චජාතකසතානි ‘ජාතක’න්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, අච්ඡරියා අබ්භුතා ධම්මා ආනන්දෙ’’තිආදිනයප්පවත්තා (දී. නි. 2.209) සබ්බෙපි අච්ඡරියබ්භුතධම්මපටිසංයුත්තසුත්තන්තා අබ්භුතධම්මන්ති වෙදිතබ්බං. චූළවෙදල්ල-මහාවෙදල්ල-සම්මාදිට්ඨි-සක්කපඤ්හ-සඞ්ඛාරභාජනිය-මහාපුණ්ණමසුත්තාදයො සබ්බෙපි වෙදඤ්ච තුට්ඨිඤ්ච ලද්ධා ලද්ධා පුච්ඡිතසුත්තන්තා වෙදල්ලන්ති වෙදිතබ්බං. එවං අඞ්ගවසෙන නවවිධං.

How is it ninefold by way of its constituents? Indeed, all this Word of the Buddha is of nine kinds: Sutta, Geyya, Veyyākaraṇa, Gāthā, Udāna, Itivuttaka, Jātaka, Abbhutadhamma, and Vedalla. Therein, the Ubhatovibhaṅga, the Niddesa, the Khandhakas, and the Parivāra; in the Suttanipāta, the Maṅgala Sutta, Ratana Sutta, Nālaka Sutta, and Tuvaṭṭaka Sutta; and any other word of the Tathāgata named 'sutta' are to be understood as 'Sutta.' All suttas containing verses are to be understood as 'Geyya.' Specifically, the entire Sagāthavagga in the Saṃyutta Nikāya is also included. The entire Abhidhamma Piṭaka, suttas without verses, and any other Word of the Buddha not included in the other eight constituents are to be understood as 'Veyyākaraṇa.' The Dhammapada, Theragāthā, Therīgāthā, and the pure verses in the Suttanipāta not named 'sutta' are to be understood as 'Gāthā.' The eighty-two suttantas connected with verses born of joy and knowledge are to be understood as 'Udāna.' The one hundred and ten suttantas that proceed in the manner of “Thus was it said by the Blessed One…” are to be understood as 'Itivuttaka.' The five hundred and fifty Jātakas, starting with the Apaṇṇaka Jātaka, are to be understood as 'Jātaka.' All suttantas connected with marvelous and wonderful phenomena, such as those that proceed in the manner of, “Monks, there are these four wonderful and amazing qualities in Ānanda,” are to be understood as 'Abbhutadhamma.' The Cūḷavedalla Sutta, Mahāvedalla Sutta, Sammādiṭṭhi Sutta, Sakkapañha Sutta, Saṅkhārabhājaniya Sutta, Mahāpuṇṇama Sutta, and all other suttantas that were asked after repeatedly gaining knowledge and satisfaction are to be understood as 'Vedalla.' Thus, by way of its constituents, it is ninefold.

---

කථං ධම්මක්ඛන්ධවසෙන චතුරාසීතිසහස්සවිධං? සබ්බමෙව චෙතං බුද්ධවචනං –

How is it eighty-four thousandfold by way of Dhamma aggregates? All this Word of the Buddha is—

---

‘‘ද්වාසීති බුද්ධතො ගණ්හිං, ද්වෙ සහස්සානි භික්ඛුතො;

චතුරාසීති සහස්සානි, යෙ මෙ ධම්මා පවත්තිනො’’ති.

“Eighty-two thousand I received from the Buddha, and two thousand from the monks; these eighty-four thousand teachings are those that are current for me.”

---

එවං පරිදීපිතධම්මක්ඛන්ධවසෙන චතුරාසීතිසහස්සප්පභෙදං හොති. තත්ථ එකානුසන්ධිකං සුත්තං එකො ධම්මක්ඛන්ධො. යං අනෙකානුසන්ධිකං, තත්ථ අනුසන්ධිවසෙන ධම්මක්ඛන්ධගණනා. ගාථාබන්ධෙසු පඤ්හාපුච්ඡනං එකො ධම්මක්ඛන්ධො, විස්සජ්ජනං එකො. අභිධම්මෙ එකමෙකං තිකදුකභාජනං, එකමෙකඤ්ච චිත්තවාරභාජනං, එකමෙකො ධම්මක්ඛන්ධො. විනයෙ අත්ථි වත්ථු, අත්ථි මාතිකා, අත්ථි පදභාජනීයං, අත්ථි අන්තරාපත්ති, අත්ථි ආපත්ති, අත්ථි අනාපත්ති, අත්ථි තිකච්ඡෙදො. තත්ථ එකමෙකො කොට්ඨාසො එකමෙකො ධම්මක්ඛන්ධොති වෙදිතබ්බො. එවං ධම්මක්ඛන්ධවසෙන චතුරාසීතිසහස්සවිධං.

Thus, by way of the Dhamma aggregates as expounded, it is of eighty-four thousand kinds. Herein, a sutta with a single continuity is one Dhamma aggregate. Where there are multiple continuities, the Dhamma aggregates are counted according to the continuities. In verse compositions, the question is one Dhamma aggregate, and the answer is one. In the Abhidhamma, each analysis of triads and dyads, and each analysis of a consciousness-round, is one Dhamma aggregate. In the Vinaya, there is the backstory, there is the matrix, there is the word-analysis, there is the intermediate offense, there is the offense, there is the non-offense, and there is the triad-division. Herein, each individual part should be understood as one Dhamma aggregate. Thus, by way of Dhamma aggregates, it is eighty-four thousandfold.

---

එවමෙතං අභෙදතො රසවසෙන එකවිධං, භෙදතො ධම්මවිනයාදිවසෙන දුවිධාදිභෙදං බුද්ධවචනං සඞ්ගායන්තෙන මහාකස්සපප්පමුඛෙන වසීගණෙන ‘‘අයං [Pg.26] ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං පඨමබුද්ධවචනං, ඉදං මජ්ඣිමබුද්ධවචනං, ඉදං පච්ඡිමබුද්ධවචනං, ඉදං විනයපිටකං, ඉදං සුත්තන්තපිටකං, ඉදං අභිධම්මපිටකං, අයං දීඝනිකායො…පෙ… අයං ඛුද්දකනිකායො, ඉමානි සුත්තාදීනි නවඞ්ගානි, ඉමානි චතුරාසීති ධම්මක්ඛන්ධසහස්සානී’’ති, ඉමං පභෙදං වවත්ථපෙත්වාව සඞ්ගීතං. න කෙවලඤ්ච ඉමමෙව, අඤ්ඤම්පි උද්දානසඞ්ගහ-වග්ගසඞ්ගහ-පෙය්‍යාලසඞ්ගහ-එකකනිපාත-දුකනිපාතාදිනිපාතසඞ්ගහ-සංයුත්තසඞ්ගහ-පණ්ණාසසඞ්ගහාදි-අනෙකවිධං තීසු පිටකෙසු සන්දිස්සමානං සඞ්ගහප්පභෙදං වවත්ථපෙත්වා එව සත්තහි මාසෙහි සඞ්ගීතං.

Thus, this Word of the Buddha—which is of one kind without division by way of its single essence, and of two or more kinds with division by way of the Dhamma, Vinaya, and so forth—was chanted by the assembly of masters headed by Mahākassapa only after having established this classification: ‘This is the Dhamma, this is the Vinaya; this is the first Word of the Buddha, this is the middle Word of the Buddha, this is the last Word of the Buddha; this is the Vinaya Piṭaka, this is the Suttanta Piṭaka, this is the Abhidhamma Piṭaka; this is the Dīgha Nikāya… this is the Khuddaka Nikāya; these are the nine constituents beginning with Sutta; these are the eighty-four thousand Dhamma aggregates.’ And not only this classification, but also the many other kinds of summary classifications found in the three Piṭakas—such as the summary by verses, summary by chapters, summary by repetition series, summary by numerical collection beginning with the ones and twos, summary by connection, and summary by fifties—were also established before it was chanted over seven months.

---

සඞ්ගීතිපරියොසානෙ චස්ස – ‘‘ඉදං මහාකස්සපත්ථෙරෙන දසබලස්ස සාසනං පඤ්චවස්සසහස්සපරිමාණකාලං පවත්තනසමත්ථං කත’’න්ති සඤ්ජාතප්පමොදා සාධුකාරං විය දදමානා අයං මහාපථවී උදකපරියන්තං කත්වා අනෙකප්පකාරං කම්පි සඞ්කම්පි සම්පකම්පි සම්පවෙධි, අනෙකානි ච අච්ඡරියානි පාතුරහෙසුන්ති, අයං පඨමමහාසඞ්ගීති නාම. යා ලොකෙ –

And at the conclusion of its chanting, with great joy arising at the thought, “The Venerable Mahākassapa has made this Dispensation of the Ten-Powered One capable of lasting for a period of five thousand years,” this great earth, as if giving its approval, trembled, shook, quaked, and shuddered in many ways to its water boundary, and many wonders appeared. This is called the First Great Council. Which in the world—

---

‘‘සතෙහි පඤ්චහි කතා, තෙන පඤ්චසතාති ච;

ථෙරෙහෙව කතත්තා ච, ථෙරිකාති පවුච්චතී’’ති.

“Because it was done by five hundred, it is called the ‘Council of Five Hundred’; and because it was done by the Elders, it is called the ‘Council of the Elders’.”

---

1. බ්‍රහ්මජාලසුත්තවණ්ණනා

1. Commentary on the Brahmajāla Sutta

---

පරිබ්බාජකකථාවණ්ණනා

Commentary on the Discourse Concerning Wanderers

---

ඉමිස්සා [Pg.27] පඨමමහාසඞ්ගීතියා වත්තමානාය විනයසඞ්ගහාවසානෙ සුත්තන්තපිටකෙ ආදිනිකායස්ස ආදිසුත්තං බ්‍රහ්මජාලං පුච්ඡන්තෙන ආයස්මතා මහාකස්සපෙන – ‘‘බ්‍රහ්මජාලං, ආවුසො ආනන්ද, කත්ථ භාසිත’’න්ති, එවමාදිවුත්තවචනපරියොසානෙ යත්ථ ච භාසිතං, යඤ්චාරබ්භ භාසිතං, තං සබ්බං පකාසෙන්තො ආයස්මා ආනන්දො එවං මෙ සුතන්තිආදිමාහ. තෙන වුත්තං ‘‘බ්‍රහ්මජාලස්සාපි එවං මෙ සුතන්තිආදිකං ආයස්මතා ආනන්දෙන පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ වුත්තං නිදානමාදී’’ති.

While this First Great Council was in progress, at the conclusion of the compilation of the Vinaya, in the Suttanta Piṭaka, the Venerable Mahākassapa, questioning about the Brahmajāla, the first sutta of the first collection, said: “Friend Ānanda, where was the Brahmajāla spoken?” At the conclusion of these words, the Venerable Ānanda, making clear where it was spoken and in reference to what it was spoken, said the passage beginning with “Thus have I heard.” Therefore it was said: “The introduction to the Brahmajāla, beginning with ‘Thus have I heard,’ was spoken by the Venerable Ānanda at the time of the First Great Council as its beginning.”

---

1. තත්ථ එවන්ති නිපාතපදං. මෙතිආදීනි නාමපදානි. පටිපන්නො හොතීති එත්ථ පටීති උපසග්ගපදං, හොතීති ආඛ්‍යාතපදන්ති. ඉමිනා තාව නයෙන පදවිභාගො වෙදිතබ්බො.

1. Herein, 'evaṃ' is a particle. 'Me' and so forth are nouns. In 'paṭipanno hoti,' 'paṭi' is a prefix, and 'hoti' is a verb. In this way, first, the classification of words should be understood.

---

අත්ථතො පන එවං-සද්දො තාව උපමූපදෙසසම්පහංසනගරහණවචනසම්පටිග්ගහාකාරනිදස්සනාවධාරණාදිඅනෙකත්ථප්පභෙදො. තථාහෙස – ‘‘එවං ජාතෙන මච්චෙන, කත්තබ්බං කුසලං බහු’’න්ති (ධ. ප. 53) එවමාදීසු උපමායං ආගතො. ‘‘එවං තෙ අභික්කමිතබ්බං, එවං තෙ පටික්කමිතබ්බ’’න්තිආදීසු (අ. නි. 4.122) උපදෙසෙ. ‘‘එවමෙතං භගවා, එවමෙතං සුගතා’’තිආදීසු (අ. නි. 3.66) සම්පහංසනෙ. ‘‘එවමෙවං පනායං වසලී යස්මිං වා තස්මිං වා තස්ස මුණ්ඩකස්ස සමණකස්ස වණ්ණං භාසතී’’තිආදීසු (සං. නි. 1.187) ගරහණෙ. ‘‘එවං, භන්තෙති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසු’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.1) වචනසම්පටිග්ගහෙ. ‘‘එවං බ්‍යා ඛො අහං, භන්තෙ, භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.398) ආකාරෙ. ‘‘එහි ත්වං, මාණවක, යෙන සමණො ආනන්දො තෙනුපසඞ්කම, උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන සමණං ආනන්දං අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡ. ‘‘සුභො මාණවො තොදෙය්‍යපුත්තො භවන්තං ආනන්දං අප්පාබාධං අප්පාතඞ්කං ලහුට්ඨානං බලං ඵාසුවිහාරං පුච්ඡතී’’ති. ‘‘එවඤ්ච වදෙහි, සාධු කිර භවං ආනන්දො යෙන සුභස්ස [Pg.28] මාණවස්ස තොදෙය්‍යපුත්තස්ස නිවෙසනං, තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායා’’තිආදීසු (දී. නි. 1.445) නිදස්සනෙ. ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, කාලාමා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වාති? අකුසලා, භන්තෙ. සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වාති? සාවජ්ජා, භන්තෙ. විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වාති? විඤ්ඤුගරහිතා, භන්තෙ. සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති නො වා, කථං වො එත්ථ හොතීති? සමත්තා, භන්තෙ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති, එවං නො එත්ථ හොතී’’තිආදීසු (අ. නි. 3.66) අවධාරණෙ. ස්වායමිධ ආකාරනිදස්සනාවධාරණෙසු දට්ඨබ්බො.

As to meaning, however, the word 'evaṃ' has many different applications, such as simile, instruction, praise, reproach, acceptance of a statement, manner, demonstration, and determination. For instance, in passages such as, “Thus for a mortal who is born, much that is wholesome should be done,” it is used in the sense of a simile. In passages such as, “Thus you should advance, thus you should retreat,” it is used for instruction. In passages such as, “So it is, Blessed One, so it is, Well-farer,” it is used for praise. In passages such as, “In this very way this wretch praises that shaveling monkling wherever she may be,” it is used for reproach. In passages such as, “‘Even so, venerable sir,’ those monks responded to the Blessed One,” it is used for acceptance of a statement. In passages such as, “In this manner, venerable sir, I understand the Dhamma taught by the Blessed One,” it is used for manner. In passages such as, “Come, young man, go to the monk Ānanda, and having approached him, on my authority ask after the monk Ānanda’s freedom from illness and affliction, his good health, strength, and comfortable abiding, saying: ‘The young man Subha, son of Todeyya, asks after the venerable Ānanda’s freedom from illness and affliction, his good health, strength, and comfortable abiding.’ And say this also: ‘It would be good, sir, if the venerable Ānanda would visit the residence of the young man Subha, son of Todeyya, out of compassion,’” it is used for demonstration. In passages such as, “‘What do you think, Kālāmas? Are these things wholesome or unwholesome?’ ‘Unwholesome, venerable sir.’ ‘Blameworthy or blameless?’ ‘Blameworthy, venerable sir.’ ‘Censured by the wise or praised by the wise?’ ‘Censured by the wise, venerable sir.’ ‘When undertaken and fulfilled, do they lead to harm and suffering, or not? What is your view on this matter?’ ‘When undertaken and fulfilled, venerable sir, they lead to harm and suffering. Thus is our view on this matter,’” it is used for determination. This word, here, should be understood in the senses of manner, demonstration, and determination.

---

තත්ථ ආකාරත්ථෙන එවං-සද්දෙන එතමත්ථං දීපෙති, නානානයනිපුණමනෙකජ්ඣාසයසමුට්ඨානං, අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නං, විවිධපාටිහාරියං, ධම්මත්ථදෙසනාපටිවෙධගම්භීරං, සබ්බසත්තානං සකසකභාසානුරූපතො සොතපථමාගච්ඡන්තං තස්ස භගවතො වචනං සබ්බප්පකාරෙන කො සමත්ථො විඤ්ඤාතුං, සබ්බථාමෙන පන සොතුකාමතං ජනෙත්වාපි ‘එවං මෙ සුතං’ මයාපි එකෙනාකාරෙන සුතන්ති.

Herein, with the word 'evaṃ' in the sense of manner, this meaning is shown: The word of that Blessed One—subtle with various methods, arising from numerous dispositions, endowed with meaning and expression, possessing various marvels, profound in Dhamma, meaning, teaching, and penetration, reaching the ear-path of all beings according to their respective languages—who is able to understand it in every way? However, having generated the desire to listen with all one's strength, 'Thus have I heard' means 'by me also it was heard in one manner.'

---

නිදස්සනත්ථෙන – ‘‘නාහං සයම්භූ, න මයා ඉදං සච්ඡිකත’’න්ති අත්තානං පරිමොචෙන්තො – ‘එවං මෙ සුතං’, ‘මයාපි එවං සුත’න්ති ඉදානි වත්තබ්බං සකලං සුත්තං නිදස්සෙති.

In the sense of demonstration: freeing himself by stating, “I am not self-arisen, nor was this realized by me,” he demonstrates the entire sutta that is now to be recited with the words, “Thus have I heard,” meaning, “by me also it was thus heard.”

---

අවධාරණත්ථෙන – ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං බහුස්සුතානං යදිදං ආනන්දො, ගතිමන්තානං, සතිමන්තානං, ධිතිමන්තානං, උපට්ඨාකානං යදිදං ආනන්දො’’ති (අ. නි. 1.223). එවං භගවතා – ‘‘ආයස්මා ආනන්දො අත්ථකුසලො, ධම්මකුසලො, බ්‍යඤ්ජනකුසලො, නිරුත්තිකුසලො, පුබ්බාපරකුසලො’’ති (අ. නි. 5.169). එවං ධම්මසෙනාපතිනා ච පසත්ථභාවානුරූපං අත්තනො ධාරණබලං දස්සෙන්තො සත්තානං සොතුකාමතං ජනෙති – ‘එවං මෙ සුතං’, තඤ්ච ඛො අත්ථතො වා බ්‍යඤ්ජනතො වා අනූනමනධිකං, එවමෙව න අඤ්ඤථා දට්ඨබ්බ’’න්ති.

In the sense of determination: In accordance with how he was praised by the Blessed One—“Monks, foremost among my monk disciples who are very learned is Ānanda… who are of ready intelligence… who are mindful… who are resolute… who are attendants, is Ānanda”—and by the General of the Dhamma—“The Venerable Ānanda is skilled in the meaning, skilled in the Dhamma, skilled in the phrasing, skilled in the etymology, and skilled in what comes before and after”—he demonstrates his own power of retention, generating in beings the desire to listen, by saying: “‘Thus have I heard,’ and this should be understood as being neither deficient nor excessive in either meaning or phrasing, but as being exactly so and not otherwise.”

---

මෙ-සද්දො තීසු අත්ථෙසු දිස්සති. තථා හිස්ස – ‘‘ගාථාභිගීතං මෙ අභොජනෙය්‍ය’’න්තිආදීසු (සු. නි. 81) මයාති අත්ථො. ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සඞ්ඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතූ’’තිආදීසු (සං. නි. 4.88) මය්හන්ති අත්ථො. ‘‘ධම්මදායාදා මෙ, භික්ඛවෙ[Pg.29], භවථා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.29) මමාති අත්ථො. ඉධ පන මයා සුතන්ති ච, මම සුතන්ති ච අත්ථද්වයෙ යුජ්ජති.

The word 'me' is seen in three meanings. For instance, in passages such as, “Food obtained by chanting verses is not to be eaten by me,” it has the meaning of 'mayā' (by me). In passages such as, “Venerable sir, may the Blessed One teach me the Dhamma in brief,” it has the meaning of 'mayhaṃ' (to me). In passages such as, “Monks, be my heirs in the Dhamma,” it has the meaning of 'mama' (of me/my). Here, however, it is suitable in both meanings: 'heard by me' and 'my hearing.'

---

සුතන්ති අයං සුත-සද්දො සඋපසග්ගො ච අනුපසග්ගො ච – ගමනවිස්සුතකිලින්න-උපචිතානුයොග-සොතවිඤ්ඤෙය්‍ය-සොතද්වාරානුසාර-විඤ්ඤාතාදිඅනෙකත්ථප්පභෙදො, තථා හිස්ස ‘‘සෙනාය පසුතො’’තිආදීසු ගච්ඡන්තොති අත්ථො. ‘‘සුතධම්මස්ස පස්සතො’’තිආදීසු (උදා. 11) විස්සුතධම්මස්සාති අත්ථො. ‘‘අවස්සුතා අවස්සුතස්සා’’තිආදීසු (පාචි. 657) කිලින්නාකිලින්නස්සාති අත්ථො. ‘‘තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පක’’න්තිආදීසු (ඛු. පා. 7.12) උපචිතන්ති අත්ථො. ‘‘යෙ ඣානපසුතා ධීරා’’තිආදීසු (ධ. ප. 181) ඣානානුයුත්තාති අත්ථො. ‘දිට්ඨං සුතං මුත’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.241) සොතවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති අත්ථො. ‘‘සුතධරො සුතසන්නිචයො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.339) සොතද්වාරානුසාරවිඤ්ඤාතධරොති අත්ථො. ඉධ පනස්ස සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරිතන්ති වා උපධාරණන්ති වාති අත්ථො. ‘මෙ’ සද්දස්ස හි ‘මයා’ති අත්ථෙ සති ‘එවං මයා සුතං’ සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරිතන්ති යුජ්ජති. ‘මමා’ති අත්ථෙ සති එවං මම සුතං සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරණන්ති යුජ්ජති.

Regarding 'sutaṃ', this word 'suta', both with and without a prefix, has many different meanings, such as: going, renowned, moistened, accumulated, exertion, cognizable by ear-consciousness, and known by following in sequence upon the ear-door. Indeed, in passages such as 'senāya pasuto', its meaning is 'going'. In passages such as 'Sutadhammassa passato', the meaning is 'of one with a renowned Dhamma'. In passages such as 'Avassutā avassutassā', the meaning is 'moistened... of one who is moistened'. In passages such as 'Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ', the meaning is 'accumulated'. In passages such as 'Ye jhānapasutā dhīrā', the meaning is 'devoted to jhāna'. In passages such as 'Diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ', the meaning is 'cognizable by ear-consciousness'. In passages such as 'Sutadharo sutasannicayo', the meaning is 'one who bears what is known by following in sequence upon the ear-door'. Here, however, its meaning is either 'ascertained by following in sequence upon the ear-door' or 'the act of ascertaining'. For, when the word 'me' has the meaning of 'mayā' (by me), it is suitable as: 'Thus by me it was heard' means 'it was ascertained by following in sequence upon the ear-door'. When it has the meaning of 'mama' (of me), it is suitable as: 'Thus my hearing' means 'the ascertainment by following in sequence upon the ear-door'.

---

එවමෙතෙසු තීසු පදෙසු එවන්ති සොතවිඤ්ඤාණාදිවිඤ්ඤාණකිච්චනිදස්සනං. මෙති වුත්තවිඤ්ඤාණසමඞ්ගිපුග්ගලනිදස්සනං. සුතන්ති අස්සවනභාවපටික්ඛෙපතො අනූනාධිකාවිපරීතග්ගහණනිදස්සනං. තථා එවන්ති තස්සා සොතද්වාරානුසාරෙන පවත්තාය විඤ්ඤාණවීථියා නානප්පකාරෙන ආරම්මණෙ පවත්තිභාවප්පකාසනං. මෙති අත්තප්පකාසනං. සුතන්ති ධම්මප්පකාසනං. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – ‘‘නානප්පකාරෙන ආරම්මණෙ පවත්තාය විඤ්ඤාණවීථියා මයා න අඤ්ඤං කතං, ඉදං පන කතං, අයං ධම්මො සුතො’’ති.

Thus, in these three terms: `evaṃ` is an indication of the function of consciousness, such as ear-consciousness. `Me` is an indication of the person endowed with the aforesaid consciousness. `Sutaṃ`, by rejecting the state of not-hearing, is an indication of grasping without deficiency, excess, or distortion. Furthermore, `evaṃ` is a clarification of the state of proceeding in various ways with regard to the object by that cognitive series which proceeds following the ear-door. `Me` is a clarification of the self. `Sutaṃ` is a clarification of the Dhamma. This is the summary here: 'By me, through the cognitive series that proceeded in various ways with regard to the object, nothing else was done, but this was done: this Dhamma was heard.'

---

තථා එවන්ති නිද්දිසිතබ්බධම්මප්පකාසනං. මෙති පුග්ගලප්පකාසනං. සුතන්ති පුග්ගලකිච්චප්පකාසනං. ඉදං වුත්තං හොති. ‘‘යං සුත්තං නිද්දිසිස්සාමි, තං මයා එවං සුත’’න්ති.

Furthermore, `evaṃ` is a clarification of the Dhamma to be pointed out. `Me` is a clarification of the person. `Sutaṃ` is a clarification of the person's function. This is what is said: 'Whatever Sutta I shall point out, that was thus heard by me.'

---

තථා එවන්ති යස්ස චිත්තසන්තානස්ස නානාකාරප්පවත්තියා නානත්ථබ්‍යඤ්ජනග්ගහණං හොති, තස්ස නානාකාරනිද්දෙසො. එවන්ති හි අයමාකාරපඤ්ඤත්ති. මෙති කත්තුනිද්දෙසො. සුතන්ති විසයනිද්දෙසො. එත්තාවතා නානාකාරප්පවත්තෙන [Pg.30] චිත්තසන්තානෙන තං සමඞ්ගිනො කත්තු විසයග්ගහණසන්නිට්ඨානං කතං හොති.

Furthermore, `evaṃ` is an indication of the various modes of that mental continuum, through the proceeding of which in various modes there is the grasping of various meanings and expressions. For `evaṃ` is a concept of mode. `Me` is an indication of the agent. `Sutaṃ` is an indication of the object. By this much, the determination of the grasping of the object by the agent endowed with that mental continuum proceeding in various modes is made.

---

අථවා එවන්ති පුග්ගලකිච්චනිද්දෙසො. සුතන්ති විඤ්ඤාණකිච්චනිද්දෙසො. මෙති උභයකිච්චයුත්තපුග්ගලනිද්දෙසො. අයං පනෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, ‘‘මයා සවනකිච්චවිඤ්ඤාණසමඞ්ගිනා පුග්ගලෙන විඤ්ඤාණවසෙන ලද්ධසවනකිච්චවොහාරෙන සුත’’න්ති.

Alternatively, `evaṃ` is an indication of the person's function. `Sutaṃ` is an indication of consciousness's function. `Me` is an indication of the person connected with both functions. This is the summary here: 'It was heard by me, the person endowed with consciousness whose function is hearing, by means of consciousness which has obtained the designation of having the function of hearing.'

---

තත්ථ එවන්ති ච මෙති ච සච්චිකට්ඨපරමත්ථවසෙන අවිජ්ජමානපඤ්ඤත්ති. කිඤ්හෙත්ථ තං පරමත්ථතො අත්ථි, යං එවන්ති වා මෙති වා නිද්දෙසං ලභෙථ? සුතන්ති විජ්ජමානපඤ්ඤත්ති. යඤ්හි තං එත්ථ සොතෙන උපලද්ධං, තං පරමත්ථතො විජ්ජමානන්ති. තථා ‘එව’න්ති ච, මෙති ච, තං තං උපාදාය වත්තබ්බතො උපාදාපඤ්ඤත්ති. ‘සුත’න්ති දිට්ඨාදීනි උපනිධාය වත්තබ්බතො උපනිධාපඤ්ඤත්ති. එත්ථ ච එවන්ති වචනෙන අසම්මොහං දීපෙති. න හි සම්මූළ්හො නානප්පකාරපටිවෙධසමත්ථො හොති. ‘සුත’න්ති වචනෙන සුතස්ස අසම්මොසං දීපෙති. යස්ස හි සුතං සම්මුට්ඨං හොති, න සො කාලන්තරෙන මයා සුතන්ති පටිජානාති. ඉච්චස්ස අසම්මොහෙන පඤ්ඤාසිද්ධි, අසම්මොසෙන පන සතිසිද්ධි. තත්ථ පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමාය සතියා බ්‍යඤ්ජනාවධාරණසමත්ථතා, සතිපුබ්බඞ්ගමාය පඤ්ඤාය අත්ථපටිවෙධසමත්ථතා. තදුභයසමත්ථතායොගෙන අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නස්ස ධම්මකොසස්ස අනුපාලනසමත්ථතො ධම්මභණ්ඩාගාරිකත්තසිද්ධි.

Therein, both `evaṃ` and `me` are non-existent concepts in the sense of true and ultimate meaning. For what is there here in an ultimate sense that could receive the designation `evaṃ` or `me`? `Sutaṃ` is an existent concept. For that which is apprehended here by the ear is ultimately existent. Furthermore, both `evaṃ` and `me` are concepts of dependence, because they are spoken in dependence on this or that. `Sutaṃ` is a concept of comparison, because it is spoken in comparison to things seen, and so forth. And here, by the word `evaṃ`, he indicates non-delusion. For one who is deluded is not capable of penetrating in various ways. By the word `sutaṃ`, he indicates non-forgetfulness of what was heard. For one whose hearing is forgotten does not, after a time, acknowledge, 'It was heard by me.' Thus, for him, through non-delusion, there is the accomplishment of wisdom, and through non-forgetfulness, the accomplishment of mindfulness. Therein, with mindfulness preceded by wisdom, there is the capability to ascertain the letter; with wisdom preceded by mindfulness, there is the capability to penetrate the meaning. Through the connection with the capability for both, because of the ability to protect the treasury of the Dhamma which is complete in meaning and letter, there is the accomplishment of the state of being the Treasurer of the Dhamma.

---

අපරො නයො, එවන්ති වචනෙන යොනිසො මනසිකාරං දීපෙති. අයොනිසො මනසිකරොතො හි නානප්පකාරපටිවෙධාභාවතො. සුතන්ති වචනෙන අවික්ඛෙපං දීපෙති, වික්ඛිත්තචිත්තස්ස සවනාභාවතො. තථා හි වික්ඛිත්තචිත්තො පුග්ගලො සබ්බසම්පත්තියා වුච්චමානොපි ‘‘න මයා සුතං, පුන භණථා’’ති භණති. යොනිසො මනසිකාරෙන චෙත්ථ අත්තසම්මාපණිධිං පුබ්බෙ ච කතපුඤ්ඤතං සාධෙති, සම්මා අප්පණිහිතත්තස්ස පුබ්බෙ අකතපුඤ්ඤස්ස වා තදභාවතො. අවික්ඛෙපෙන සද්ධම්මස්සවනං සප්පුරිසූපනිස්සයඤ්ච සාධෙති. න හි වික්ඛිත්තචිත්තො සොතුං සක්කොති, න ච සප්පුරිසෙ අනුපස්සයමානස්ස සවනං අත්ථීති.

Another method: by the word `evaṃ`, he indicates wise attention, because for one who attends unwisely, there is an absence of penetration in various ways. By the word `sutaṃ`, he indicates non-distraction, because for one with a distracted mind, there is an absence of hearing. Indeed, a person with a distracted mind, even when spoken to with all completeness, says, 'It was not heard by me, speak again.' And here, through wise attention, he accomplishes right direction of the self and merit made in the past, because of the absence of that for one whose self is not rightly directed or for one who has not made merit in the past. Through non-distraction, he accomplishes the hearing of the good Dhamma and association with good persons. For one with a distracted mind is not able to hear, and for one not associating with good persons, there is no hearing.

---

අපරො [Pg.31] නයො, යස්මා එවන්ති යස්ස චිත්තසන්තානස්ස නානාකාරප්පවත්තියා නානත්ථබ්‍යඤ්ජනග්ගහණං හොති, තස්ස නානාකාරනිද්දෙසොති වුත්තං, සො ච එවං භද්දකො ආකාරො න සම්මාඅප්පණිහිතත්තනො පුබ්බෙ අකතපුඤ්ඤස්ස වා හොති, තස්මා එවන්ති ඉමිනා භද්දකෙනාකාරෙන පච්ඡිමචක්කද්වයසම්පත්තිමත්තනො දීපෙති. සුතන්ති සවනයොගෙන පුරිමචක්කද්වයසම්පත්තිං. න හි අප්පතිරූපදෙසෙ වසතො සප්පුරිසූපනිස්සයවිරහිතස්ස වා සවනං අත්ථි. ඉච්චස්ස පච්ඡිමචක්කද්වයසිද්ධියා ආසයසුද්ධිසිද්ධා හොති, පුරිමචක්කද්වයසිද්ධියා පයොගසුද්ධි, තාය ච ආසයසුද්ධියා අධිගමබ්‍යත්තිසිද්ධි, පයොගසුද්ධියා ආගමබ්‍යත්තිසිද්ධි. ඉති පයොගාසයසුද්ධස්ස ආගමාධිගමසම්පන්නස්ස වචනං අරුණුග්ගං විය සූරියස්ස උදයතො යොනිසො මනසිකාරො විය ච කුසලකම්මස්ස අරහති භගවතො වචනස්ස පුබ්බඞ්ගමං භවිතුන්ති ඨානෙ නිදානං ඨපෙන්තො – ‘‘එවං මෙ සුත’’න්තිආදිමාහ.

Another way: Because `evaṃ` was said to be 'an indication of the various modes of that mental continuum by whose proceeding in various modes there is the grasping of various meanings and expressions', and since such an excellent mode does not arise for one whose self is not well-directed or who has not made merit previously, therefore, by `evaṃ`, with this excellent mode, he reveals his own accomplishment of the latter two wheels. By `sutaṃ`, through the connection with listening, he reveals the accomplishment of the former two wheels. Indeed, there is no listening for one dwelling in an unsuitable place or for one lacking reliance on good persons. Thus, for him, through the completion of the latter two wheels, purity of disposition is accomplished; through the completion of the former two wheels, purity of endeavor is accomplished. And by that purity of disposition, the accomplishment of proficiency in realization is achieved; by the purity of endeavor, the accomplishment of proficiency in the textual tradition is achieved. Thus, the words of one whose endeavor and disposition are pure, and who is endowed with the textual tradition and realization, are fit to be the forerunner of the Blessed One's words, just as the sunrise is for the rising sun, and just as wise attention is for wholesome kamma. Therefore, placing the introduction in its proper place, he said, 'Thus have I heard,' and so on.

---

අපරො නයො, ‘එව’න්ති ඉමිනා නානප්පකාරපටිවෙධදීපකෙන වචනෙන අත්තනො අත්ථපටිභානපටිසම්භිදාසම්පත්තිසබ්භාවං දීපෙති. ‘සුත’න්ති ඉමිනා සොතබ්බප්පභෙදපටිවෙධදීපකෙන ධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාසම්පත්තිසබ්භාවං. ‘එව’න්ති ච ඉදං යොනිසො මනසිකාරදීපකං වචනං භාසමානො – ‘‘එතෙ මයා ධම්මා මනසානුපෙක්ඛිතා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා’’ති දීපෙති. ‘සුත’න්ති ඉදං සවනයොගදීපකං වචනං භාසමානො – ‘‘බහූ මයා ධම්මා සුතා ධාතා වචසා පරිචිතා’’ති දීපෙති. තදුභයෙනාපි අත්ථබ්‍යඤ්ජනපාරිපූරිං දීපෙන්තො සවනෙ ආදරං ජනෙති. අත්ථබ්‍යඤ්ජනපරිපුණ්ණඤ්හි ධම්මං ආදරෙන අස්සුණන්තො මහතා හිතා පරිබාහිරො හොතීති, තස්මා ආදරං ජනෙත්වා සක්කච්චං අයං ධම්මො සොතබ්බොති.

Another way: By this word 'thus,' which indicates the penetration of various kinds, he reveals the actual existence of his accomplishment in the analytical knowledge of meaning and the analytical knowledge of ready wit. By this word 'heard,' which indicates the penetration of the distinctions of what is to be heard, he reveals the actual existence of his accomplishment in the analytical knowledge of the Dhamma and the analytical knowledge of language. And in saying this word 'thus,' which indicates wise attention, he reveals: "These teachings have been repeatedly contemplated by me with the mind and well penetrated by wisdom." In saying this word 'heard,' which indicates the connection with listening, he reveals: "Many teachings have been heard by me, borne in mind, and repeatedly practiced by way of recitation." By both of these, in indicating the completeness of meaning and phrasing, he generates reverence for listening. Indeed, one who does not listen with reverence to a Dhamma complete in meaning and phrasing becomes external to great benefit. Therefore, having generated reverence, this Dhamma should be listened to carefully.

---

‘‘එවං මෙ සුත’’න්ති ඉමිනා පන සකලෙන වචනෙන ආයස්මා ආනන්දො තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මං අත්තනො අදහන්තො අසප්පුරිසභූමිං අතික්කමති. සාවකත්තං පටිජානන්තො සප්පුරිසභූමිං ඔක්කමති. තථා අසද්ධම්මා චිත්තං වුට්ඨාපෙති, සද්ධම්මෙ චිත්තං පතිට්ඨාපෙති. ‘‘කෙවලං සුතමෙවෙතං මයා, තස්සෙව භගවතො වචන’’න්ති දීපෙන්තො අත්තානං පරිමොචෙති, සත්ථාරං අපදිසති, ජිනවචනං අප්පෙති, ධම්මනෙත්තිං පතිට්ඨාපෙති.

Furthermore, by this entire statement "Thus have I heard," the Venerable Ānanda, not taking the Dhamma proclaimed by the Tathāgata as his own, transcends the domain of the ignoble. Acknowledging his state as a disciple, he enters the domain of the noble. Thus, he raises the mind from the false Dhamma and establishes the mind in the true Dhamma. By indicating, "This was merely heard by me, the very words of that Blessed One," he frees himself, points to the Teacher, attributes the Victor's words, and establishes the guideline of the Dhamma.

---

අපිච [Pg.32] ‘‘එවං මෙ සුත’’න්ති අත්තනා උප්පාදිතභාවං අප්පටිජානන්තො පුරිමවචනං විවරන්තො – ‘‘සම්මුඛා පටිග්ගහිතමිදං මයා තස්ස භගවතො චතුවෙසාරජ්ජවිසාරදස්ස දසබලධරස්ස ආසභට්ඨානට්ඨායිනො සීහනාදනාදිනො සබ්බසත්තුත්තමස්ස ධම්මිස්සරස්ස ධම්මරාජස්ස ධම්මාධිපතිනො ධම්මදීපස්ස ධම්මසරණස්ස සද්ධම්මවරචක්කවත්තිනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස වචනං, න එත්ථ අත්ථෙ වා ධම්මෙ වා පදෙ වා බ්‍යඤ්ජනෙ වා කඞ්ඛා වා විමති වා කාතබ්බා’’ති සබ්බෙසං දෙවමනුස්සානං ඉමස්මිං ධම්මෙ අස්සද්ධියං විනාසෙති, සද්ධාසම්පදං උප්පාදෙති. තෙනෙතං වුච්චති –

Moreover, by saying, "Thus have I heard," not acknowledging it as his own production and explaining the pre-existing words, he says: "This word I received in person from that Blessed One—who is fearless with the four kinds of fearlessness, the bearer of the ten powers, who stands in the noble position, who utters the lion's roar, the supreme among all beings, the lord of the Dhamma, the king of the Dhamma, the sovereign of the Dhamma, the lamp of the Dhamma, the refuge of the Dhamma, the turner of the noble wheel of the true Dhamma, the Perfectly Self-Enlightened One. Herein, no doubt or hesitation should be made regarding the meaning, the teaching, the phrase, or the expression." Thus, he destroys the faithlessness in this Dhamma for all devas and humans and generates the accomplishment of faith. Therefore, it is said:

---

‘‘විනාසයති අස්සද්ධං, සද්ධං වඩ්ඪෙති සාසනෙ;

එවං මෙ සුතමිච්චෙවං, වදං ගොතමසාවකො’’ති.

"He destroys faithlessness, he increases faith in the Dispensation; 'Thus have I heard'—so speaking, a disciple of Gotama."

---

එකන්ති ගණනපරිච්ඡෙදනිද්දෙසො. සමයන්ති පරිච්ඡින්නනිද්දෙසො. එකං සමයන්ති අනියමිතපරිදීපනං. තත්ථ සමයසද්දො –

'One' is a designation indicating demarcation by number. 'Time' is a designation of what is demarcated. 'At one time' is an expression indicating an unspecified time. Therein, the word 'samaya'—

---

‘‘සමවායෙ ඛණෙ කාලෙ, සමූහෙ හෙතුදිට්ඨිසු;

පටිලාභෙ පහානෙ ච, පටිවෙධෙ ච දිස්සති’’.

"Is seen in the sense of conjunction, opportunity, time, collection, cause, and views, in attainment, abandonment, and in penetration."

---

තථා හිස්ස – ‘‘අප්පෙවනාම ස්වෙපි උපසඞ්කමෙය්‍යාම කාලඤ්ච සමයඤ්ච උපාදායා’’ති එවමාදීසු (දී. නි. 1.447) සමවායො අත්ථො. ‘‘එකොව ඛො භික්ඛවෙ, ඛණො ච සමයො ච බ්‍රහ්මචරියවාසායා’’තිආදීසු (අ. නි. 8.29) ඛණො. ‘‘උණ්හසමයො පරිළාහසමයො’’තිආදීසු (පාචි. 358) කාලො. ‘‘මහාසමයො පවනස්මි’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.332) සමූහො. ‘‘සමයොපි ඛො තෙ, භද්දාලි, අප්පටිවිද්ධො අහොසි, භගවා ඛො සාවත්ථියං විහරති, භගවාපි මං ජානිස්සති, භද්දාලි නාම භික්ඛු සත්ථුසාසනෙ සික්ඛාය අපරිපූරකාරී’ති. අයම්පි ඛො, තෙ භද්දාලි, සමයො අප්පටිවිද්ධො අහොසී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.135) හෙතු. ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන උග්ගහමානො පරිබ්බාජකො සමණමුණ්ඩිකාපුත්තො සමයප්පවාදකෙ තින්දුකාචීරෙ එකසාලකෙ මල්ලිකාය ආරාමෙ පටිවසතී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.260) දිට්ඨි.

Indeed, for this word: In passages such as, “Perhaps tomorrow we might approach, taking into account the time and the conjunction of causes,” the meaning is ‘conjunction.’ In passages such as, “Monks, there is only one opportunity and occasion for living the holy life,” the meaning is ‘opportunity.’ In passages such as, “A time of heat, a time of scorching,” the meaning is ‘time.’ In passages such as, “A great assembly in the great forest,” the meaning is ‘collection.’ In passages such as, “You, Bhaddāli, did not penetrate this reason: ‘The Blessed One is dwelling at Sāvatthī, and the Blessed One will know of me: “The monk named Bhaddāli is one who does not fulfill the training in the Teacher’s dispensation.”’ This reason, Bhaddāli, was also not penetrated by you,” the meaning is ‘cause.’ In passages such as, “At that time, the wanderer Uggahamāna, son of the ascetic Muṇḍikā, was dwelling in Mallikā’s park, in the single-hall sanctuary with a row of Tinduka trees, a place for debating views,” the meaning is ‘view.’

---

‘‘දිට්ඨෙ ධම්මෙ ච යො අත්ථො, යො චත්ථො සම්පරායිකො;

අත්ථාභිසමයා ධීරො, පණ්ඩිතොති පවුච්චතී’’ති. (සං. නි. 1.128) –

"The benefit that is in this visible life, and the benefit that pertains to the future life—through the attainment of this benefit, the wise one is called a sage.” –

---

ආදීසු [Pg.33] පටිලාභො. ‘‘සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා’’තිආදීසු (අ. නි. 7.9) පහානං. ‘‘දුක්ඛස්ස පීළනට්ඨො සඞ්ඛතට්ඨො සන්තාපට්ඨො විපරිණාමට්ඨො අභිසමයට්ඨො’’තිආදීසු (පටි. 108) පටිවෙධො. ඉධ පනස්ස කාලො අත්ථො. තෙන සංවච්ඡරඋතුමාසඩ්ඪමාසරත්තිදිවපුබ්බණ්හමජ්ඣන්හිකසායන්හපඨමමජ්ඣි-මපච්ඡිමයාමමුහුත්තාදීසු කාලප්පභෙදභූතෙසු සමයෙසු එකං සමයන්ති දීපෙති.

In such passages, the meaning is ‘attainment.’ In passages such as, “Through the right overcoming of conceit, he made an end of suffering,” the meaning is ‘abandonment.’ In passages such as, “Of suffering, the meaning is oppression, the meaning is the conditioned, the meaning is burning, the meaning is change, the meaning is that which is to be penetrated,” the meaning is ‘that which is to be penetrated.’ Here, however, its meaning is ‘time.’ By this, it indicates ‘at one time’ among the times that are the various divisions of time, such as year, season, month, half-month, night, day, forenoon, midday, afternoon, first, middle, and last watches of the night, moment, and so forth.

---

තත්ථ කිඤ්චාපි එතෙසු සංවච්ඡරාදීසු සමයෙසු යං යං සුත්තං යස්මිං යස්මිං සංවච්ඡරෙ උතුම්හි මාසෙ පක්ඛෙ රත්තිභාගෙ වා දිවසභාගෙ වා වුත්තං, සබ්බං තං ථෙරස්ස සුවිදිතං සුවවත්ථාපිතං පඤ්ඤාය. යස්මා පන – ‘‘එවං මෙ සුතං’’ අසුකසංවච්ඡරෙ අසුකඋතුම්හි අසුකමාසෙ අසුකපක්ඛෙ අසුකරත්තිභාගෙ අසුකදිවසභාගෙ වාති එවං වුත්තෙ න සක්කා සුඛෙන ධාරෙතුං වා උද්දිසිතුං වා උද්දිසාපෙතුං වා, බහු ච වත්තබ්බං හොති, තස්මා එකෙනෙව පදෙන තමත්ථං සමොධානෙත්වා ‘‘එකං සමය’’න්ති ආහ. යෙ වා ඉමෙ ගබ්භොක්කන්තිසමයො, ජාතිසමයො, සංවෙගසමයො, අභිනික්ඛමනසමයො, දුක්කරකාරිකසමයො, මාරවිජයසමයො, අභිසම්බොධිසමයො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරසමයො, දෙසනාසමයො, පරිනිබ්බානසමයොති, එවමාදයො භගවතො දෙවමනුස්සෙසු අතිවිය පකාසා අනෙකකාලප්පභෙදා එව සමයා. තෙසු සමයෙසු දෙසනාසමයසඞ්ඛාතං එකං සමයන්ති දීපෙති. යො චායං ඤාණකරුණාකිච්චසමයෙසු කරුණාකිච්චසමයො, අත්තහිතපරහිතපටිපත්තිසමයෙසු පරහිතපටිපත්තිසමයො, සන්නිපතිතානං කරණීයද්වයසමයෙසු ධම්මිකථාසමයො දෙසනාපටිපත්තිසමයෙසු දෙසනාසමයො, තෙසුපි සමයෙසු අඤ්ඤතරං සමයං සන්ධාය ‘‘එකං සමය’’න්ති ආහ.

Herein, although whatever discourse was spoken in whatever year, season, month, fortnight, or part of the night or day among these periods such as the year and so forth, all of that was well-known and well-determined by the Elder through wisdom. However, since if it were said, “Thus have I heard in such and such a year, such and such a season, such and such a month, such and such a fortnight, such and such a part of the night, or such and such a part of the day,” it would not be possible to easily bear it in mind, or to recite it, or to have it recited, and much would have to be said; therefore, having combined that meaning with a single phrase, he said, “at one time.” Or, these are the occasions: the occasion of conception, the occasion of birth, the occasion of spiritual urgency, the occasion of renunciation, the occasion of practicing austerities, the occasion of conquering Māra, the occasion of perfect enlightenment, the occasion of dwelling in bliss in the present life, the occasion of teaching, the occasion of final Nibbāna—such and other occasions of the Blessed One, which are indeed the many different divisions of time, were exceedingly manifest among gods and humans. Among these occasions, he indicates one occasion reckoned as the occasion of teaching. And this, among the occasions for the tasks of knowledge and compassion, is the occasion for the task of compassion; among the occasions for the practice for one’s own welfare and the welfare of others, it is the occasion for the practice for the welfare of others; among the occasions of the two duties for those who have assembled, it is the occasion for a Dhamma talk; among the occasions of teaching and practice, it is the occasion of teaching—referring to one or another among these occasions also, he said, “at one time.”

---

කස්මා පනෙත්ථ යථා අභිධම්මෙ ‘‘යස්මිං සමයෙ කාමාවචර’’න්ති (ධ. ස. 1) ච, ඉතො අඤ්ඤෙසු ච සුත්තපදෙසු – ‘‘යස්මිං සමයෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහී’’ති ච භුම්මවචනනිද්දෙසො කතො, විනයෙ ච – ‘‘තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා’’ති කරණවචනෙන, තථා අකත්වා ‘‘එකං සමය’’න්ති උපයොගවචනනිද්දෙසො කතොති? තත්ථ තථා ඉධ ච අඤ්ඤථා අත්ථසම්භවතො. තත්ථ හි අභිධම්මෙ ඉතො අඤ්ඤෙසු සුත්තපදෙසු ච අධිකරණත්ථො [Pg.34] භාවෙන භාවලක්ඛණත්ථො ච සම්භවති. අධිකරණඤ්හි කාලත්ථො, සමූහත්ථො ච සමයො, තත්ථ තත්ථ වුත්තානං ඵස්සාදිධම්මානං ඛණසමවායහෙතුසඞ්ඛාතස්ස ච සමයස්ස භාවෙන තෙසං භාවො ලක්ඛීයති, තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං තත්ථ භුම්මවචනනිද්දෙසො කතො.

Why here was the indication made with the accusative case as “ekaṃ samayaṃ,” and not as it was done elsewhere: with the locative case in the Abhidhamma, as in “yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ,” and in other sutta passages, as in “yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehī,” and with the instrumental case in the Vinaya, as in “tena samayena buddho bhagavā”? It is because the meaning is possible in that way there, and in another way here. For there, in the Abhidhamma and in other sutta passages, the meaning of locus and the meaning of a state being the characteristic of another state are possible. For “samaya” has the meaning of time and the meaning of collection, which are the locus for the dhammas such as contact, etc., spoken of there. And by the state of the “samaya”—reckoned as moment, conjunction, and cause—the state of those dhammas is characterized. Therefore, to illuminate that meaning, the indication was made there with the locative case.

---

විනයෙ ච හෙතුඅත්ථො කරණත්ථො ච සම්භවති. යො හි සො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිසමයො සාරිපුත්තාදීහිපි දුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යො, තෙන සමයෙන හෙතුභූතෙන කරණභූතෙන ච සික්ඛාපදානි පඤ්ඤාපයන්තො සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිහෙතුඤ්ච අපෙක්ඛමානො භගවා තත්ථ තත්ථ විහාසි, තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං තත්ථ කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතො.

And in the Vinaya, the meaning of cause and the meaning of instrument are possible. For that time of laying down the training rules was difficult to be known even by Sāriputta and others. The Blessed One, while laying down the training rules and having regard for the cause of laying down the training rules by means of that time, which had become the cause and the instrument, dwelt here and there. Therefore, to illuminate that meaning, the indication was made there with the instrumental case.

---

ඉධ පන අඤ්ඤස්මිඤ්ච එවං ජාතිකෙ අච්චන්තසංයොගත්ථො සම්භවති. යඤ්හි සමයං භගවා ඉමං අඤ්ඤං වා සුත්තන්තං දෙසෙසි, අච්චන්තමෙව තං සමයං කරුණාවිහාරෙන විහාසි, තස්මා තදත්ථජොතනත්ථං ඉධ උපයොගවචනනිද්දෙසො කතොති.

Here, however, and in other instances of this kind, the meaning of continuous connection is possible. For throughout whatever time the Blessed One taught this or another Suttanta, he dwelt uninterruptedly throughout that time with the abiding of compassion. Therefore, to illuminate that meaning, the indication is given here with the accusative case.

---

තෙනෙතං වුච්චති –

Therefore it is said:

---

‘‘තං තං අත්ථමපෙක්ඛිත්වා, භුම්මෙන කරණෙන ච;

අඤ්ඤත්‍ර සමයො වුත්තො, උපයොගෙන සො ඉධා’’ති.

“Having had regard for this and that meaning, elsewhere ‘samayo’ is stated by the locative and by the instrumental; here it is by the accusative.”

---

පොරාණා පන වණ්ණයන්ති – ‘‘තස්මිං සමයෙ’’ති වා, ‘‘තෙන සමයෙනා’’ති වා, ‘‘එකං සමය’’න්ති වා, අභිලාපමත්තභෙදො එස, සබ්බත්ථ භුම්මමෙවත්ථොති. තස්මා ‘‘එකං සමය’’න්ති වුත්තෙපි ‘‘එකස්මිං සමයෙ’’ති අත්ථො වෙදිතබ්බො.

The ancients, however, explain: Whether it is “tasmiṃ samaye,” or “tena samayena,” or “ekaṃ samayaṃ,” this is a difference only in expression; in all cases the meaning is only the locative. Therefore, even when “ekaṃ samayaṃ” is said, the meaning should be understood as “ekasmiṃ samaye.”

---

භගවාති ගරු. ගරුඤ්හි ලොකෙ භගවාති වදන්ති. අයඤ්ච සබ්බගුණවිසිට්ඨතාය සබ්බසත්තානං ගරු, තස්මා භගවාති වෙදිතබ්බො. පොරාණෙහිපි වුත්තං –

“Bhagavā” means one who is venerable. For in the world, they call a venerable person “bhagavā.” And this one, because of being distinguished by all virtues, is venerable to all beings; therefore, he should be known as “Bhagavā.” It was also said by the ancients:

---

‘‘භගවාති වචනං සෙට්ඨං, භගවාති වචනමුත්තමං;

ගරු ගාරවයුත්තො සො, භගවා තෙන වුච්චතී’’ති.

“The word ‘Bhagavā’ is excellent, the word ‘Bhagavā’ is supreme; he is venerable, endowed with reverence, therefore he is called ‘Bhagavā’.”

---

අපි ච –

Furthermore:

---

‘‘භාග්‍යවා භග්ගවා යුත්තො, භගෙහි ච විභත්තවා;

භත්තවා වන්තගමනො, භවෙසු භගවා තතො’’ති.

“He was possessed of fortune, he had broken, and was endowed with glories, he had analyzed; he had cultivated, and had abandoned journeying in existences; therefore, he is Bhagavā.”

---

ඉමිස්සා [Pg.35] ගාථාය වසෙනස්ස පදස්ස විත්ථාරඅත්ථො වෙදිතබ්බො. සො ච විසුද්ධිමග්ගෙ බුද්ධානුස්සතිනිද්දෙසෙ වුත්තොයෙව.

By means of this verse, the detailed meaning of this word should be understood. And that has indeed been stated in the Visuddhimagga, in the exposition of the recollection of the Buddha.

---

එත්තාවතා චෙත්ථ එවං මෙ සුතන්ති වචනෙන යථාසුතං ධම්මං දස්සෙන්තො භගවතො ධම්මකායං පච්චක්ඛං කරොති. තෙන ‘‘නයිදං අතික්කන්තසත්ථුකං පාවචනං, අයං වො සත්ථා’’ති සත්ථු අදස්සනෙන උක්කණ්ඨිතං ජනං සමස්සාසෙති.

And to this extent, herein, by the words “Thus have I heard,” showing the Dhamma as it was heard, he makes the Dhamma-body of the Blessed One directly perceptible. By that, he reassures the people who are weary because of not seeing the Teacher, thinking: “This teaching is not one whose teacher has passed away; this is your teacher.”

---

එකං සමයං භගවාති වචනෙන තස්මිං සමයෙ භගවතො අවිජ්ජමානභාවං දස්සෙන්තො රූපකායපරිනිබ්බානං සාධෙති. තෙන ‘‘එවංවිධස්ස නාම අරියධම්මස්ස දෙසකො දසබලධරො වජිරසඞ්ඝාත සමානකායො සොපි භගවා පරිනිබ්බුතො, කෙන අඤ්ඤෙන ජීවිතෙ ආසා ජනෙතබ්බා’’ති ජීවිතමදමත්තං ජනං සංවෙජෙති, සද්ධම්මෙ චස්ස උස්සාහං ජනෙති.

By the words “at one time the Blessed One,” showing the state of the Blessed One’s non-existence at that time, he establishes the final Nibbāna of the physical body. By that, he stirs up spiritual urgency in people intoxicated by the pride of life, thinking: “Even that Blessed One—the teacher of such a noble Dhamma, the bearer of the ten powers, whose body was like a solid diamond—has attained final Nibbāna. By what other person should hope in life be generated?” And he generates enthusiasm for the true Dhamma in them.

---

එවන්ති ච භණන්තො දෙසනාසම්පත්තිං නිද්දිසති. මෙ සුතන්ති සාවකසම්පත්තිං. එකං සමයන්ති කාලසම්පත්තිං. භගවාති දෙසකසම්පත්තිං.

And by saying “Thus,” he indicates the accomplishment of the teaching. By “heard by me,” the accomplishment of the hearer. By “at one time,” the accomplishment of the time. By “the Blessed One,” the accomplishment of the teacher.

---

අන්තරා ච රාජගහං අන්තරා ච නාළන්දන්ති අන්තරා-සද්දො කාරණඛණචිත්තවෙමජ්ඣවිවරාදීසු දිස්සති. ‘‘තදන්තරං කො ජානෙය්‍ය අඤ්ඤත්‍ර තථාගතා’’ති (අ. නි. 6.44) ච, ‘‘ජනා සඞ්ගම්ම මන්තෙන්ති මඤ්ච තඤ්ච කිමන්තර’’න්ති (සං. නි. 1.228) ච ආදීසු හි කාරණෙ අන්තරා-සද්දො. ‘‘අද්දස මං, භන්තෙ, අඤ්ඤතරා ඉත්ථී විජ්ජන්තරිකාය භාජනං ධොවන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.149) ඛණෙ. ‘‘යස්සන්තරතො න සන්ති කොපා’’තිආදීසු (උදා. 20) චිත්තෙ. ‘‘අන්තරා වොසානමාපාදී’’තිආදීසු (චූළව. 350) වෙමජ්ඣෙ. ‘‘අපි චායං, භික්ඛවෙ, තපොදා ද්වින්නං මහානිරයානං අන්තරිකාය ආගච්ඡතී’’තිආදීසු (පාරා. 231) විවරෙ. ස්වායමිධ විවරෙ වත්තති, තස්මා රාජගහස්ස ච නාළන්දාය ච විවරෙති එවමෙත්ථත්ථො වෙදිතබ්බො. අන්තරා-සද්දෙන පන යුත්තත්තා උපයොගවචනං කතං. ඊදිසෙසු ච ඨානෙසු අක්ඛරචින්තකා ‘‘අන්තරා ගාමඤ්ච නදිඤ්ච යාතී’’ති එවං එකමෙව අන්තරාසද්දං පයුජ්ජන්ති, සො දුතියපදෙනපි යොජෙතබ්බො හොති, අයොජියමානෙ උපයොගවචනං න පාපුණාති. ඉධ පන යොජෙත්වායෙව වුත්තොති.

Between Rājagaha and Nāḷandā: The word 'antarā' is found in such meanings as cause, moment, mind, the middle, and gap. For instance, in 'Who could know that cause, other than the Tathāgata?' (A.N. 6.44) and 'People gather and confer, “What is the cause between me and you?”' (S.N. 1.228), the word 'antarā' is indeed used for cause. In 'Venerable sir, a certain woman saw me washing a vessel in the moment of a lightning flash' (M.N. 2.149), it is used for moment. In 'For whom there are no internal defilements' (Ud. 20), it is used for mind. In 'In the middle, he reached the end' (Cūḷava. 350), it is used for the middle. In 'Moreover, bhikkhus, this Tapodā river flows in the gap between two great hells' (Pārā. 231), it is used for gap. Here, in this text, it is used in the sense of a gap; therefore, the meaning should be understood as 'in the gap between Rājagaha and Nāḷandā.' However, because it is connected with the word 'antarā', the accusative case is used. And in such places, grammarians use the word 'antarā' only once, as in 'he goes between the village and the river,' but it should also be connected with the second noun. If it is not connected, the accusative case is not attained. Here, however, it is stated as having been explicitly connected.

---

අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො [Pg.36] හොතීති අද්ධානසඞ්ඛාතං මග්ගං පටිපන්නො හොති, ‘‘දීඝමග්ග’’න්ති අත්ථො. අද්ධානගමනසමයස්ස හි විභඞ්ගෙ ‘‘අඩ්ඪයොජනං ගච්ඡිස්සාමීති භුඤ්ජිතබ්බ’’න්තිආදිවචනතො (පාචි. 218) අඩ්ඪයොජනම්පි අද්ධානමග්ගො හොති. රාජගහතො පන නාළන්දා යොජනමෙව.

He had set out on a long journey: He had entered upon a road known as a long journey; the meaning is 'a long road.' For in the Vibhaṅga on the occasion of undertaking a journey, from the statement, 'Thinking, “I will go half a yojana,” one may eat' (Pāci. 218), it is understood that even half a yojana is a long journey. From Rājagaha to Nāḷandā, however, is just one yojana.

---

මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධින්ති ‘මහතා’ති ගුණමහත්තෙනපි මහතා, සඞ්ඛ්‍යාමහත්තෙනපි මහතා. සො හි භික්ඛුසඞ්ඝො ගුණෙහිපි මහා අහොසි, අප්පිච්ඡතාදිගුණසමන්නාගතත්තා. සඞ්ඛ්‍යායපි මහා, පඤ්චසතසඞ්ඛ්‍යත්තා. භික්ඛූනං සඞ්ඝො ‘භික්ඛුසඞ්ඝො’, තෙන භික්ඛුසඞ්ඝෙන. දිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤසඞ්ඝාතසඞ්ඛාතෙන සමණගණෙනාති අත්ථො. සද්ධින්ති එකතො.

Together with a great community of bhikkhus: 'Great' means great in terms of virtue and also great in terms of number. For that community of bhikkhus was great in virtues, being endowed with qualities such as having few desires. It was also great in number, having a count of five hundred. A community of bhikkhus is a 'bhikkhusaṅgha'; thus, with that community of bhikkhus. The meaning is: with the group of ascetics, designated as a community by commonality of view and virtue. 'Saddhiṃ' means together.

---

පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහීති පඤ්චමත්තා එතෙසන්ති පඤ්චමත්තානි. මත්තාති පමාණං වුච්චති, තස්මා යථා ‘‘භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ’’ති වුත්තෙ ‘‘භොජනෙ මත්තං ජානාති, පමාණං ජානාතී’’ති අත්ථො හොති, එවමිධාපි – ‘‘තෙසං භික්ඛුසතානං පඤ්චමත්තා පඤ්චපමාණ’’න්ති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. භික්ඛූනං සතානි භික්ඛුසතානි, තෙහි පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහි.

With five-measured hundreds of bhikkhus: 'Their measure is five,' thus they are 'pañcamattāni' (of five measures). 'Mattā' is said to mean measure. Therefore, just as when it is said, 'one who knows the measure in food,' the meaning is 'he knows the measure in food, he knows the proper amount,' so too here the meaning should be understood thus: 'Of those hundreds of bhikkhus, their measure is five, their number is five.' Hundreds of bhikkhus are 'bhikkhusatāni'; with those five-measured hundreds of bhikkhus.

---

සුප්පියොපි ඛො පරිබ්බාජකොති සුප්පියොති තස්ස නාමං. පි-කාරො මග්ගප්පටිපන්නසභාගතාය පුග්ගලසම්පිණ්ඩනත්ථො. ඛො-කාරො පදසන්ධිකරො, බ්‍යඤ්ජනසිලිට්ඨතාවසෙන වුත්තො. පරිබ්බාජකොති සඤ්ජයස්ස අන්තෙවාසී ඡන්නපරිබ්බාජකො. ඉදං වුත්තං හොති – ‘‘යදා භගවා තං අද්ධානමග්ගං පටිපන්නො, තදා සුප්පියොපි පරිබ්බාජකො පටිපන්නො අහොසී’’ති. අතීතකාලත්ථො හෙත්ථ හොති-සද්දො.

Suppiya the wanderer also: 'Suppiya' is his name. The particle 'pi' has the meaning of aggregating persons due to the shared state of being travelers on the road. The particle 'kho' is a conjunct, spoken for the sake of euphonic smoothness of the syllables. 'Paribbājako' means a 'channa' wanderer (i.e., one who is covered), who was a disciple of Sañjaya. This is what is said: 'When the Blessed One had set out on that long journey, then Suppiya the wanderer had also set out.' Here the word 'hoti' has the meaning of the past tense.

---

සද්ධිං අන්තෙවාසිනා බ්‍රහ්මදත්තෙන මාණවෙනාති – එත්ථ අන්තෙ වසතීති අන්තෙවාසී. සමීපචාරො සන්තිකාවචරො සිස්සොති අත්ථො. බ්‍රහ්මදත්තොති තස්ස නාමං. මාණවොති සත්තොපි චොරොපි තරුණොපි වුච්චති.

Together with his pupil Brahmadatta, the young man: Here, 'one who lives near' is an 'antevāsī' (pupil). The meaning is a disciple who moves about nearby, who attends closely. 'Brahmadatta' is his name. 'Māṇava' can refer to a being, a thief, or a youth.

---

‘‘චොදිතා දෙවදූතෙහි, යෙ පමජ්ජන්ති මාණවා;

තෙ දීඝරත්තං සොචන්ති, හීනකායූපගා නරා’’ති. (ම. නි. 3.271) –

Urged by the divine messengers, those beings who are heedless, those people, having gone to an inferior existence, grieve for a long time. (M.N. 3.271)

---

ආදීසු [Pg.37] හි සත්තො මාණවොති වුත්තො. ‘‘මාණවෙහිපි සමාගච්ඡන්ති කතකම්මෙහිපි අකතකම්මෙහිපී’’තිආදීසු (ම. නි. 2.149) චොරො. ‘‘අම්බට්ඨො මාණවො, අඞ්ගකො මාණවො’’තිආදීසු (දී. නි. 1.316) තරුණො ‘මාණවො’ති වුත්තො. ඉධාපි අයමෙවත්ථො. ඉදඤ්හි වුත්තං හොති – බ්‍රහ්මදත්තෙන නාම තරුණන්තෙවාසිනා සද්ධින්ති.

In these and other texts, a being is called a 'māṇava'. In 'They associate with māṇavas, both those who have committed deeds and those who have not,' and so on (M.N. 2.149), it means a thief. In 'Ambaṭṭha the māṇava, Aṅgaka the māṇava,' and so on (D.N. 1.316), a youth is called a 'māṇava'. Here too, this same meaning applies. For this is what is said: 'together with the young pupil named Brahmadatta.'

---

තත්‍රාති තස්මිං අද්ධානමග්ගෙ, තෙසු වා ද්වීසු ජනෙසු. සුදන්ති නිපාතමත්තං. අනෙකපරියායෙනාති පරියාය-සද්දො තාව වාරදෙසනාකාරණෙසු වත්තති. ‘‘කස්ස නු ඛො, ආනන්ද, අජ්ජ පරියායො භික්ඛුනියො ඔවදිතු’’න්තිආදීසු (ම. නි. 3.398) හි වාරෙ පරියායසද්දො වත්තති. ‘‘මධුපිණ්ඩිකපරියායොත්වෙව නං ධාරෙහී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.205) දෙසනායං. ‘‘ඉමිනාපි ඛො, තෙ රාජඤ්ඤ, පරියායෙන එවං හොතූ’’තිආදීසු (දී. නි. 2.411) කාරණෙ. ස්වායමිධාපි කාරණෙ වත්තති, තස්මා අයමෙත්ථ අත්ථො – ‘‘අනෙකවිධෙන කාරණෙනා’’ති, ‘‘බහූහි කාරණෙහී’’ති වුත්තං හොති.

'Tatra' means on that long journey, or among those two persons. 'Sudaṃ' is merely a particle. 'Anekapariyāyena'—first, the word 'pariyāya' is used in the senses of turn, teaching, and reason. For instance, in 'Whose turn is it today, Ānanda, to advise the bhikkhunīs?' (M.N. 3.398), the word 'pariyāya' is indeed used in the sense of a turn. In 'You should remember it as the "Discourse of the Honey-ball,"' (M.N. 1.205), it is used for a teaching. In 'By this reason too, O noble, let it be so for you,' (D.N. 2.411), it is used for a reason. Here too, it is used in the sense of reason. Therefore, this is the meaning here: 'by reason of many kinds,' which is to say, 'by many reasons.'

---

බුද්ධස්ස අවණ්ණං භාසතීති අවණ්ණවිරහිතස්ස අපරිමාණවණ්ණසමන්නාගතස්සාපි බුද්ධස්ස භගවතො – ‘‘යං ලොකෙ ජාතිවුඩ්ඪෙසු කත්තබ්බං අභිවාදනාදිසාමීචිකම්මං ‘සාමග්ගිරසො’ති වුච්චති, තං සමණස්ස ගොතමස්ස නත්ථි තස්මා අරසරූපො සමණො ගොතමො, නිබ්භොගො, අකිරියවාදො, උච්ඡෙදවාදො, ජෙගුච්ඡී, වෙනයිකො, තපස්සී, අපගබ්භො. නත්ථි සමණස්ස ගොතමස්ස උත්තරිමනුස්සධම්මො අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො. තක්කපරියාහතං සමණො ගොතමො ධම්මං දෙසෙති, වීමංසානුචරිතං, සයංපටිභානං. සමණො ගොතමො න සබ්බඤ්ඤූ, න ලොකවිදූ, න අනුත්තරො, න අග්ගපුග්ගලො’’ති. එවං තං තං අකාරණමෙව කාරණන්ති වත්වා තථා තථා අවණ්ණං දොසං නින්දං භාසති.

He speaks dispraise of the Buddha: Of the Blessed One, the Buddha, who is devoid of dispraise and endowed with limitless praise, he says: 'That respectful conduct, such as paying homage, which should be performed in the world towards those senior in birth, is called “the flavor of concord.” The ascetic Gotama does not have this. Therefore, the ascetic Gotama is of a nature without savor, one who does not partake, a proponent of non-action, a proponent of cutting off tradition, a disdainful one, a subverter of discipline, a tormentor, one barren of a good rebirth. The ascetic Gotama has no superhuman state, no special, noble knowledge and vision. The ascetic Gotama teaches a Dhamma hammered out by reasoning, followed by investigation, apprehended by his own intelligence. The ascetic Gotama is not all-knowing, not a world-knower, not unsurpassed, not the foremost person.' Thus, having said that this or that non-reason is a reason, he speaks dispraise, fault, and blame in such and such a way.

---

යථා ච බුද්ධස්ස, එවං ධම්මස්සාපි තං තං අකාරණමෙව කාරණතො වත්වා – ‘‘සමණස්ස ගොතමස්ස ධම්මො දුරක්ඛාතො, දුප්පටිවෙදිතො, අනිය්‍යානිකො, අනුපසමසංවත්තනිකො’’ති තථා තථා අවණ්ණං භාසති.

And just as with the Buddha, so too with the Dhamma, having stated one non-reason or another as a reason, he speaks dispraise in various ways, saying: 'The Dhamma of the ascetic Gotama is poorly proclaimed, poorly taught for penetration, not leading to liberation, and not conducive to peace.'

---

යථා [Pg.38] ච ධම්මස්ස, එවං සඞ්ඝස්සාපි යං වා තං වා අකාරණමෙව කාරණතො වත්වා – ‘‘මිච්ඡාපටිපන්නො සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකසඞ්ඝො, කුටිලපටිපන්නො, පච්චනීකපටිපදං අනනුලොමපටිපදං අධම්මානුලොමපටිපදං පටිපන්නො’’ති තථා තථා අවණ්ණං භාසති.

And just as with the Dhamma, so too with the Saṅgha, having stated whatever baseless reason as a reason, he speaks dispraise in various ways, saying: 'The Saṅgha of disciples of the ascetic Gotama is of wrong practice and of crooked practice; it has undertaken the contrary practice, the non-conforming practice, and the practice that conforms to what is not the Dhamma.'

---

අන්තෙවාසී පනස්ස – ‘‘අම්හාකං ආචරියො අපරාමසිතබ්බං පරාමසති, අනක්කමිතබ්බං අක්කමති, ස්වායං අග්ගිං ගිලන්තො විය, හත්ථෙන අසිධාරං පරාමසන්තො විය, මුට්ඨිනා සිනෙරුං පදාලෙතුකාමො විය, කකචදන්තපන්තියං කීළමානො විය, පභින්නමදං චණ්ඩහත්ථිං හත්ථෙන ගණ්හන්තො විය ච වණ්ණාරහස්සෙව රතනත්තයස්ස අවණ්ණං භාසමානො අනයබ්‍යසනං පාපුණිස්සති. ආචරියෙ ඛො පන ගූථං වා අග්ගිං වා කණ්ටකං වා කණ්හසප්පං වා අක්කමන්තෙ, සූලං වා අභිරූහන්තෙ, හලාහලං වා විසං ඛාදන්තෙ, ඛාරොදකං වා පක්ඛලන්තෙ, නරකපපාතං වා පපතන්තෙ, න අන්තෙවාසිනා තං සබ්බමනුකාතබ්බං හොති. කම්මස්සකා හි සත්තා අත්තනො කම්මානුරූපමෙව ගතිං ගච්ඡන්ති. නෙව පිතා පුත්තස්ස කම්මෙන ගච්ඡති, න පුත්තො පිතු කම්මෙන, න මාතා පුත්තස්ස, න පුත්තො මාතුයා, න භාතා භගිනියා, න භගිනී භාතු, න ආචරියො අන්තෙවාසිනො, න අන්තෙවාසී ආචරියස්ස කම්මෙන ගච්ඡති. මය්හඤ්ච ආචරියො තිණ්ණං රතනානං අවණ්ණං භාසති, මහාසාවජ්ජො ඛො පනාරියූපවාදොති. එවං යොනිසො උම්මුජ්ජිත්වා ආචරියවාදං මද්දමානො සම්මාකාරණමෙව කාරණතො අපදිසන්තො අනෙකපරියායෙන තිණ්ණං රතනානං වණ්ණං භාසිතුමාරද්ධො, යථා තං පණ්ඩිතජාතිකො කුලපුත්තො’’. තෙන වුත්තං – ‘‘සුප්පියස්ස පන පරිබ්බාජකස්ස අන්තෙවාසී බ්‍රහ්මදත්තො මාණවො අනෙකපරියායෙන බුද්ධස්ස වණ්ණං භාසති, ධම්මස්ස වණ්ණං භාසති, සඞ්ඝස්ස වණ්ණං භාසතී’’ති.

But his pupil thought: 'Our teacher handles what should not be handled and treads on what should not be trodden on. Like one swallowing fire, like one handling a sword's edge with his hand, like one wishing to split Mount Sineru with his fist, like one playing with a row of saw-teeth, and like one seizing a fierce elephant in musth with his hand, by speaking dispraise of the Triple Gem, which is indeed worthy of praise, he will come to ruin and disaster. Furthermore, when a teacher treads on dung, or fire, or a thorn, or a black serpent, or climbs onto a stake, or eats deadly poison, or stumbles into a harsh current, or falls into the precipice of hell, it is not for the pupil to imitate all that. For beings are owners of their kamma; they go to a destination only in accordance with their own kamma. A father does not go by his son's kamma, nor a son by his father's kamma; not a mother by her son's, nor a son by his mother's; not a brother by his sister's, nor a sister by her brother's; not a teacher by his pupil's, nor a pupil by his teacher's kamma. And my teacher speaks dispraise of the Three Jewels—but reviling the Noble Ones is indeed a grave offense.' Thus wisely extricating himself, refuting his teacher's doctrine, pointing out only a right reason as the reason, he began to speak the praise of the Three Jewels in many ways, as would a clansman of wise nature. Therefore it is said: 'But the pupil of the wanderer Suppiya, the young man Brahmadatta, in many ways spoke the praise of the Buddha, spoke the praise of the Dhamma, and spoke the praise of the Saṅgha.'

---

තත්ථ වණ්ණන්ති වණ්ණ-සද්දො සණ්ඨාන-ජාති-රූපායතන-කාරණ-පමාණ-ගුණ-පසංසාදීසු දිස්සති. තත්ථ ‘‘මහන්තං සප්පරාජවණ්ණං අභිනිම්මිනිත්වා’’තිආදීසු (සං. නි. 1.142) සණ්ඨානං වුච්චති. ‘‘බ්‍රාහ්මණොව සෙට්ඨො වණ්ණො, හීනො අඤ්ඤො වණ්ණො’’තිආදීසු (ම. නි. 2.402) ජාති. ‘‘පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො’’තිආදීසු (දී. නි. 1.303) රූපායතනං.

Herein, the word 'vaṇṇa' is seen in such meanings as form, caste, visible form, reason, measure, quality, and praise. Among these, in passages such as 'having created the great form of a serpent-king,' it is said to mean form. In passages such as 'The brahmin is the excellent caste; any other caste is inferior,' it means caste. In passages such as 'endowed with the supreme excellence of complexion,' it means visible form.

---

‘‘න [Pg.39] හරාමි න භඤ්ජාමි, ආරා සිඞ්ඝාමි වාරිජං;

අථ කෙන නු වණ්ණෙන, ගන්ධත්ථෙනොති වුච්චතී’’ති. (සං. නි. 1.234) –

I do not take it, I do not break it; I only smell the water-born lotus from afar. Then for what reason am I called a 'scent-thief'?

---

ආදීසු කාරණං. ‘‘තයො පත්තස්ස වණ්ණා’’තිආදීසු (පාරා. 602) පමාණං. ‘‘කදා සඤ්ඤූළ්හා පන, තෙ ගහපති, ඉමෙ සමණස්ස ගොතමස්ස වණ්ණා’’තිආදීසු (ම. නි. 2.77) ගුණො. ‘‘වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසතී’’තිආදීසු (අ. නි. 2.135) පසංසා. ඉධ ගුණොපි පසංසාපි. අයං කිර තං තං භූතමෙව කාරණං අපදිසන්තො අනෙකපරියායෙන රතනත්තයස්ස ගුණූපසඤ්හිතං පසංසං අභාසි. තත්ථ – ‘‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’තිආදිනා (පාරා. 1) නයෙන, ‘‘යෙ භික්ඛවෙ, බුද්ධෙ පසන්නා අග්ගෙ තෙ පසන්නා’’තිආදිනා ‘‘එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ, ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති…පෙ… අසමො අසමසමො’’තිආදිනා (අ. නි. 1.174) ච නයෙන බුද්ධස්ස වණ්ණො වෙදිතබ්බො. ‘‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො’’ති (දී. නි. 2.159) ච ‘‘ආලයසමුග්ඝාතො වට්ටුපච්ඡෙදො’’ති (ඉති. 90, අ. නි. 4.34) ච, ‘‘යෙ භික්ඛවෙ, අරියෙ අට්ඨඞ්ගිකෙ මග්ගෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා’’ති ච එවමාදීහි නයෙහි ධම්මස්ස වණ්ණො වෙදිතබ්බො. ‘‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො’’ති (දී. නි. 2.159) ච, ‘‘යෙ, භික්ඛවෙ, සඞ්ඝෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා’’ති (අ. නි. 4.34) ච එවමාදීහි පන නයෙහි සඞ්ඝස්ස වණ්ණො වෙදිතබ්බො. පහොන්තෙන පන ධම්මකථිකෙන පඤ්චනිකායෙ නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං චතුරාසීතිධම්මක්ඛන්ධසහස්සානි ඔගාහිත්වා බුද්ධාදීනං වණ්ණො පකාසෙතබ්බො. ඉමස්මිඤ්හි ඨානෙ බුද්ධාදීනං ගුණෙ පකාසෙන්තො අතිත්ථෙන පක්ඛන්දො ධම්මකථිකොති න සක්කා වත්තුං. ඊදිසෙසු හි ඨානෙසු ධම්මකථිකස්ස ථාමො වෙදිතබ්බො. බ්‍රහ්මදත්තො පන මාණවො අනුස්සවාදිමත්තසම්බන්ධිතෙන අත්තනො ථාමෙන රතනත්තයස්ස වණ්ණං භාසති.

In such passages, it means reason. In passages such as 'There are three measures of the bowl,' it means measure. In passages such as 'When, householder, were these qualities of the ascetic Gotama composed by you?,' it means quality. In passages such as 'he speaks the praise of one worthy of praise,' it means praise. Here, it means both quality and praise. It is said that this young man, pointing out this or that true reason, spoke in many ways the praise connected with the qualities of the Triple Gem. Therein, the praise of the Buddha is to be understood by such methods as: 'Thus is the Blessed One an Arahant, a Perfectly Enlightened One...'; and 'Bhikkhus, those who are confident in the Buddha are confident in the supreme...'; and 'Bhikkhus, one person, when arising in the world, arises... without an equal, with none like him...'. The praise of the Dhamma is to be understood by such methods as: 'The Dhamma is well-proclaimed by the Blessed One...'; and 'it uproots clinging, it cuts off the round of existence...'; and 'Bhikkhus, those who are confident in the Noble Eightfold Path are confident in the supreme...'. And the praise of the Saṅgha is to be understood by such methods as: 'The Saṅgha of the Blessed One's disciples has practiced the good way...'; and 'Bhikkhus, those who are confident in the Saṅgha are confident in the supreme...'. However, a capable Dhamma-preacher should proclaim the praise of the Buddha and the others after having penetrated with wisdom the five Nikāyas, the nine-limbed Teaching of the Master, and the eighty-four thousand aggregates of the Dhamma. For in this situation, it is not possible to say that a Dhamma-preacher who proclaims the qualities of the Buddha and the others is 'one who plunges in at an improper ford.' For in such situations, the capacity of the Dhamma-preacher is to be understood. But the young man Brahmadatta speaks the praise of the Triple Gem with his own capacity, which is connected merely with what has been heard through tradition and so on.

---

ඉතිහ තෙ උභො ආචරියන්තෙවාසීති එවං තෙ ද්වෙ ආචරියන්තෙවාසිකා. අඤ්ඤමඤ්ඤස්සාති අඤ්ඤො අඤ්ඤස්ස. උජුවිපච්චනීකවාදාති ඊසකම්පි අපරිහරිත්වා උජුමෙව විවිධපච්චනීකවාදා, අනෙකවාරං විරුද්ධවාදා එව හුත්වාති අත්ථො. ආචරියෙන හි රතනත්තයස්ස අවණ්ණෙ භාසිතෙ අන්තෙවාසී වණ්ණං භාසති, පුන ඉතරො අවණ්ණං, ඉතරො වණ්ණන්ති එවං ආචරියො සාරඵලකෙ විසරුක්ඛආණිං ආකොටයමානො විය [Pg.40] පුනප්පුනං රතනත්තයස්ස අවණ්ණං භාසති. අන්තෙවාසී පන සුවණ්ණරජතමණිමයාය ආණියා තං ආණිං පටිබාහයමානො විය පුනප්පුනං රතනත්තයස්ස වණ්ණං භාසති. තෙන වුත්තං – ‘‘උජුවිපච්චනීකවාදා’’ති.

Thus, those two were teacher and pupil. ‘Of each other’ means one to the other. ‘Opposing each other directly in speech’ means: without avoiding even a little, holding various opposing views directly; having repeatedly held contradictory views—this is the meaning. For when the teacher spoke in dispraise of the Triple Gem, the pupil spoke in praise; then again, the former spoke in dispraise, and the latter in praise. In this way, the teacher, like one striking a peg of a poison-tree into a sound plank, repeatedly spoke in dispraise of the Triple Gem. The pupil, however, like one resisting that peg with a peg made of gold, silver, and jewels, repeatedly spoke in praise of the Triple Gem. Therefore, it was said: ‘opposing each other directly in speech.’

---

භගවන්තං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධා හොන්ති භික්ඛුසඞ්ඝඤ්චාති භගවන්තඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච පච්ඡතො පච්ඡතො දස්සනං අවිජහන්තා ඉරියාපථානුබන්ධනෙන අනුබන්ධා හොන්ති, සීසානුලොකිනො හුත්වා අනුගතා හොන්තීති අත්ථො.

‘They follow the Blessed One from behind, from behind, and the community of monks’ means that, not losing sight of the Blessed One and the community of monks from behind, they follow by means of following their posture, and they follow looking along with their heads—this is the meaning.

---

කස්මා පන භගවා තං අද්ධානං පටිපන්නො? කස්මා ච සුප්පියො අනුබන්ධො? කස්මා ච සො රතනත්තයස්ස අවණ්ණං භාසතීති? භගවා තාව තස්මිං කාලෙ රාජගහපරිවත්තකෙසු අට්ඨාරසසු මහාවිහාරෙසු අඤ්ඤතරස්මිං වසිත්වා පාතොව සරීරප්පටිජග්ගනං කත්වා භික්ඛාචාරවෙලායං භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරති. සො තං දිවසං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සුලභපිණ්ඩපාතං කත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො භික්ඛුසඞ්ඝං පත්තචීවරං ගාහාපෙත්වා – ‘‘නාළන්දං ගමිස්සාමී’’ති, රාජගහතො නික්ඛමිත්වා තං අද්ධානං පටිපන්නො. සුප්පියොපි ඛො තස්මිං කාලෙ රාජගහපරිවත්තකෙ අඤ්ඤතරස්මිං පරිබ්බාජකාරාමෙ වසිත්වා පරිබ්බාජකපරිවුතො රාජගහෙ භික්ඛාය චරති. සොපි තං දිවසං පරිබ්බාජකපරිසාය සුලභභික්ඛං කත්වා භුත්තපාතරාසො පරිබ්බාජකෙ පරිබ්බාජකපරික්ඛාරං ගාහාපෙත්වා – නාළන්දං ගමිස්සාමිච්චෙව භගවතො තං මග්ගං පටිපන්නභාවං අජානන්තොව අනුබන්ධො. සචෙ පන ජානෙය්‍ය නානුබන්ධෙය්‍ය. සො අජානිත්වාව ගච්ඡන්තො ගීවං උක්ඛිපිත්වා ඔලොකයමානො භගවන්තං අද්දස බුද්ධසිරියා සොභමානං රත්තකම්බලපරික්ඛිත්තමිව ජඞ්ගමකනකගිරිසිඛරං.

Why, then, did the Blessed One travel that road? Why did Suppiya follow? And why did he speak in dispraise of the Triple Gem? First, the Blessed One, at that time, having stayed at one of the eighteen great monasteries in the vicinity of Rājagaha, attended to his bodily needs early in the morning. Having returned from the almsround after the meal, he had the community of monks take up their bowls and robes and, thinking, ‘I will go to Nāḷanda,’ he departed from Rājagaha and set out on that road. Suppiya, too, at that time was staying in one of the wanderers' parks in the vicinity of Rājagaha. Surrounded by wanderers, he went for alms in Rājagaha. That day, having made alms easily available to the assembly of wanderers and having eaten his morning meal, he had the wanderers take up their requisites and, thinking, ‘I will go to Nāḷanda,’ he followed, not knowing that the Blessed One had set out on that road. If he had known, he would not have followed. Unaware, as he walked along, he lifted his neck and looked around—and there he saw the Blessed One, radiant with the splendor of a Buddha, like a moving golden mountain peak wrapped in a red blanket.

---

තස්මිං කිර සමයෙ දසබලස්ස සරීරතො නික්ඛමිත්වා ඡබ්බණ්ණරස්මියො සමන්තා අසීතිහත්ථප්පමාණෙ පදෙසෙ ආධාවන්ති විධාවන්ති රතනාවෙළරතනදාමරතනචුණ්ණවිප්පකිණ්ණං විය, පසාරිතරතනචිත්තකඤ්චනපටමිව, රත්තසුවණ්ණරසනිසිඤ්චමානමිව, උක්කාසතනිපාතසමාකුලමිව, නිරන්තරවිප්පකිණ්ණකණිකාරපුප්ඵමිව වායුවෙගක්ඛිත්තචීනපිට්ඨචුණ්ණමිව, ඉන්දධනුවිජ්ජුලතාතාරාගණප්පභාවිසරවිප්ඵුරිතවිච්ඡරිතමිව ච තං වනන්තරං හොති.

At that time, it is said, six-colored rays, having emerged from the body of the Ten-Powered One, darted towards and about in all directions within an area eighty cubits in extent. That forest-interior became as if strewn with gem-diadems, gem-garlands, and scattered gem-powder; like a spread-out golden cloth variegated with gems; as if being sprinkled with the liquid of red gold; as if filled with the falling of hundreds of meteors; like kaṇikāra flowers scattered without interval; like fine flour thrown by the force of the wind; and as if diffused and sparkling with the spreading radiance of rainbows, lightning, and the host of stars.

---

අසීති [Pg.41] අනුබ්‍යඤ්ජනානුරඤ්ජිතඤ්ච පන භගවතො සරීරං විකසිතකමලුප්පලමිව, සරං සබ්බපාලිඵුල්ලමිව පාරිච්ඡත්තකං, තාරාමරීචිවිකසිතමිව, ගගනතලං සිරියා අවහසන්තමිව, බ්‍යාමප්පභාපරික්ඛෙපවිලාසිනී චස්ස ද්වත්තිංසවරලක්ඛණමාලා ගන්ථෙත්වා ඨපිතද්වත්තිංසචන්දමාලාය ද්වත්තිංසසූරියමාලාය පටිපාටියා ඨපිතද්වත්තිංසචක්කවත්තිද්වත්තිංසසක්කදෙවරාජද්වත්තිංසමහාබ්‍රහ්මානං සිරිං සිරියා අභිභවන්තිමිව. තඤ්ච පන භගවන්තං පරිවාරෙත්වා ඨිතා භික්ඛූ සබ්බෙව අප්පිච්ඡා සන්තුට්ඨා පවිවිත්තා අසංසට්ඨා චොදකා පාපගරහිනො වත්තාරො වචනක්ඛමා සීලසම්පන්නා සමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤ්ඤාණදස්සනසම්පන්නා. තෙසං මජ්ඣෙ භගවා රත්තකම්බලපාකාරපරික්ඛිත්තො විය කඤ්චනථම්භො, රත්තපදුමසණ්ඩමජ්ඣගතා විය සුවණ්ණනාවා, පවාළවෙදිකාපරික්ඛිත්තො විය අග්ගික්ඛන්ධො, තාරාගණපරිවාරිතො විය පුණ්ණචන්දො මිගපක්ඛීනම්පි චක්ඛූනි පීණයති, පගෙව දෙවමනුස්සානං. තස්මිඤ්ච පන දිවසෙ යෙභුය්‍යෙන අසීතිමහාථෙරා මෙඝවණ්ණං පංසුකූලං එකංසං කරිත්වා කත්තරදණ්ඩං ආදාය සුවම්මවම්මිතා විය ගන්ධහත්ථිනො විගතදොසා වන්තදොසා භින්නකිලෙසා විජටිතජටා ඡින්නබන්ධනා භගවන්තං පරිවාරයිංසු. සො සයං වීතරාගො වීතරාගෙහි, සයං වීතදොසො වීතදොසෙහි, සයං වීතමොහො වීතමොහෙහි, සයං වීතතණ්හො වීතතණ්හෙහි, සයං නික්කිලෙසො නික්කිලෙසෙහි, සයං බුද්ධො අනුබුද්ධෙහි පරිවාරිතො; පත්තපරිවාරිතං විය කෙසරං, කෙසරපරිවාරිතා විය කණ්ණිකා, අට්ඨනාගසහස්සපරිවාරිතො විය ඡද්දන්තො නාගරාජා, නවුතිහංසසහස්සපරිවාරිතො විය ධතරට්ඨො හංසරාජා, සෙනඞ්ගපරිවාරිතො විය චක්කවත්තිරාජා, දෙවගණපරිවාරිතො විය සක්කො දෙවරාජා, බ්‍රහ්මගණපරිවාරිතො විය හාරිතො මහාබ්‍රහ්මා, අපරිමිතකාලසඤ්චිතපුඤ්ඤබලනිබ්බත්තාය අචින්තෙය්‍යාය අනොපමාය බුද්ධලීලාය චන්දො විය ගගනතලං තං මග්ගං පටිපන්නො හොති.

Furthermore, the Blessed One's body, adorned with the eighty minor characteristics, was as if mocking with its splendor: a lake with blooming lotuses and water lilies; a Pāricchattaka tree in full bloom; and the surface of the sky, opened with the rays of the stars. And his garland of thirty-two excellent marks, resplendent with a surrounding aura of a fathom's length, was as if overwhelming with its splendor the glory of a garland of thirty-two moons and a garland of thirty-two suns, strung and placed, and the glory of thirty-two wheel-turning monarchs, thirty-two Sakka lords of devas, and thirty-two Great Brahmas, placed in order. Furthermore, the bhikkhus standing surrounding that Blessed One were all of few wishes, content, secluded, unentangled, admonishers, reprovers of evil, speakers, patient with speech, accomplished in virtue, concentration, wisdom, liberation, and the knowledge and vision of liberation. In their midst, the Blessed One was like a golden pillar surrounded by a wall of red blankets, like a golden boat in the midst of a cluster of red lotuses, like a mass of fire encircled by a coral railing, like the full moon surrounded by a host of stars—delighting the eyes of even beasts and birds, how much more so those of devas and humans. And on that day, for the most part, eighty great elders, having arranged a cloud-colored refuse-rag robe over one shoulder and taking up a staff, surrounded the Blessed One like well-armored gandha elephants—their faults departed, their faults vomited forth, their defilements shattered, their tangles untangled, their bonds broken. He, himself free from lust, was surrounded by those free from lust; himself free from hatred, by those free from hatred; himself free from delusion, by those free from delusion; himself free from craving, by those free from craving; himself without defilements, by those without defilements; himself the Buddha, by those who had awakened after him. He was like the filament surrounded by petals, like the pericarp surrounded by filaments, like the elephant king Chaddanta surrounded by eight thousand elephants, like the swan king Dhataraṭṭha surrounded by ninety thousand swans, like a wheel-turning king surrounded by the constituents of his army, like Sakka, king of devas, surrounded by the host of devas, like the Great Brahmā Hārita surrounded by the host of brahmās. With the inconceivable, incomparable Buddha's grace, produced by the power of merit accumulated over a limitless time, he traveled that road like the moon traversing the surface of the sky.

---

අථෙවං භගවන්තං අනොපමාය බුද්ධලීලාය ගච්ඡන්තං භික්ඛූ ච ඔක්ඛිත්තචක්ඛූ සන්තින්ද්‍රියෙ සන්තමානසෙ උපරිනභෙ ඨිතං පුණ්ණචන්දං විය භගවන්තංයෙව නමස්සමානෙ දිස්වාව පරිබ්බාජකො අත්තනො පරිසං අවලොකෙසි. සා හොති කාජදණ්ඩකෙ ඔලම්බෙත්වා ගහිතොලුග්ගවිලුග්ගපිට්ඨකතිදණ්ඩමොරපිඤ්ඡමත්තිකාපත්තපසිබ්බකකුණ්ඩිකාදිඅනෙකපරික්ඛාරභාරභරිතා[Pg.42]. ‘‘අසුකස්ස හත්ථා සොභණා, අසුකස්ස පාදා’’ති එවමාදිනිරත්ථකවචනා මුඛරා විකිණ්ණවාචා අදස්සනීයා අපාසාදිකා. තස්ස තං දිස්වා විප්පටිසාරො උදපාදි.

Then, upon seeing the Blessed One walking with incomparable Buddha's graceful bearing, and the bhikkhus with eyes cast down, their faculties tranquil, their minds serene, worshipping only the Blessed One who was like the full moon standing in the sky above, the wanderer glanced at his own assembly. It was laden with the burden of many requisites hanging from carrying poles: worn-out and dilapidated small mats, three-legged stools, bundles of peacock feathers, clay bowls, small bags, water strainers, and so on. They were of harsh speech and scattered words, saying such meaningless things as, 'So-and-so's hands are beautiful; so-and-so's feet are lovely.' They were unpleasant to behold and uninspiring. Seeing this, displeasure arose in him.

---

ඉදානි තෙන භගවතො වණ්ණො වත්තබ්බො භවෙය්‍ය. යස්මා පනෙස ලාභසක්කාරහානියා චෙව පක්ඛහානියා ච නිච්චම්පි භගවන්තං උසූයති. අඤ්ඤතිත්ථියානඤ්හි යාව බුද්ධො ලොකෙ නුප්පජ්ජති, තාවදෙව ලාභසක්කාරා නිබ්බත්තන්ති, බුද්ධුප්පාදතො පන පට්ඨාය පරිහීනලාභසක්කාරා හොන්ති, සූරියුග්ගමනෙ ඛජ්ජොපනකා විය නිස්සිරීකතං ආපජ්ජන්ති. උපතිස්සකොලිතානඤ්ච සඤ්ජයස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිතකාලෙයෙව පරිබ්බාජකා මහාපරිසා අහෙසුං, තෙසු පන පක්කන්තෙසු සාපි තෙසං පරිසා භින්නා. ඉති ඉමෙහි ද්වීහි කාරණෙහි අයං පරිබ්බාජකො යස්මා නිච්චම්පි භගවන්තං උසූයති, තස්මා තං උසූයවිසුග්ගාරං උග්ගිරන්තො රතනත්තයස්ස අවණ්ණමෙව භාසතීති වෙදිතබ්බො.

Now, it would have been fitting for him to speak of the Blessed One's virtue. But because this wanderer, due to the decline of gain and honor and the decline of his following, is always envious of the Blessed One. For indeed, as long as a Buddha does not arise in the world, the gain and honor of other sectarians flourish; but from the time of a Buddha's arising, their gain and honor decline, and they become bereft of splendor, like fireflies at sunrise. Also, when Upatissa and Kolita went forth in the presence of Sañjaya, the wanderers had a large following; but when they departed, that following of his also broke up. Thus, for these two reasons, this wanderer is always envious of the Blessed One. Therefore, it should be understood that, while vomiting forth the vomit of the poison of envy, he speaks only dispraise of the Three Jewels.

---

2. අථ ඛො භගවා අම්බලට්ඨිකායං රාජාගාරකෙ එකරත්තිවාසං උපගච්ඡි සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනාති භගවා තාය බුද්ධලීලාය ගච්ඡමානො අනුපුබ්බෙන අම්බලට්ඨිකාද්වාරං පාපුණිත්වා සූරියං ඔලොකෙත්වා – ‘‘අකාලො දානි ගන්තුං, අත්ථසමීපං ගතො සූරියො’’ති අම්බලට්ඨිකායං රාජාගාරකෙ එකරත්තිවාසං උපගච්ඡි.

2. The text states: 'Then the Blessed One approached the royal house in Ambalaṭṭhikā for a one-night stay, together with the Saṅgha of bhikkhus.' The meaning is: The Blessed One, journeying with that Buddha's graceful bearing, gradually reached the gate of Ambalaṭṭhikā and, looking at the sun, reflected, 'It is now not the time to go on; the sun has neared its setting.' Thus, he approached the royal house in Ambalaṭṭhikā for a one-night stay.

---

තත්ථ අම්බලට්ඨිකාති රඤ්ඤො උය්‍යානං. තස්ස කිර ද්වාරසමීපෙ තරුණඅම්බරුක්ඛො අත්ථි, තං ‘‘අම්බලට්ඨිකා’’ති වදන්ති. තස්ස අවිදූරෙ භවත්තා උය්‍යානම්පි අම්බලට්ඨිකා ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගතං. තං ඡායූදකසම්පන්නං පාකාරපරික්ඛිත්තං සුයොජිතද්වාරං මඤ්ජුසා විය සුගුත්තං. තත්ථ රඤ්ඤො කීළනත්ථං පටිභානචිත්තවිචිත්තං අගාරං අකංසු. තං ‘‘රාජාගාරක’’න්ති වුච්චති.

Therein, 'Ambalaṭṭhikā' is the king's park. It is said that near its gate there was a young mango tree, which they call 'Ambalaṭṭhikā'. Because of its proximity, the park also came to be known as 'Ambalaṭṭhikā'. It was endowed with shade and water, enclosed by a wall, had a well-fitted gate, and was as well-guarded as a casket. There, for the king's amusement, they had built a house that was wonderfully and variously designed with artistic ingenuity. It is called the 'rājāgāraka' (royal house).

---

සුප්පියොපි ඛොති සුප්පියොපි තස්මිං ඨානෙ සූරියං ඔලොකෙත්වා – ‘‘අකාලො දානි ගන්තුං, බහූ ඛුද්දකමහල්ලකා පරිබ්බාජකා, බහුපරිස්සයො ච අයං මග්ගො චොරෙහිපි වාළයක්ඛෙහිපි වාළමිගෙහිපි. අයං ඛො පන සමණො ගොතමො උය්‍යානං පවිට්ඨො, සමණස්ස ච ගොතමස්ස වසනට්ඨානෙ [Pg.43] දෙවතා ආරක්ඛං ගණ්හන්ති, හන්දාහම්පි ඉධ එකරත්තිවාසං උපගන්ත්වා ස්වෙව ගමිස්සාමී’’ති තදෙවුය්‍යානං පාවිසි. තතො භික්ඛුසඞ්ඝො භගවතො වත්තං දස්සෙත්වා අත්තනො අත්තනො වසනට්ඨානං සල්ලක්ඛෙසි. පරිබ්බාජකොපි උය්‍යානස්ස එකපස්සෙ පරිබ්බාජකපරික්ඛාරෙ ඔතාරෙත්වා වාසං උපගච්ඡි සද්ධිං අත්තනො පරිසාය. පාළියමාරූළ්හවසෙනෙව පන – ‘‘සද්ධිං අත්තනො අන්තෙවාසිනා බ්‍රහ්මදත්තෙන මාණවෙනා’’ති වුත්තං.

Suppiya the wanderer also, looking at the sun in that place, considered: 'It is now not the time to go. There are many wanderers, both young and old, and this road has many dangers from thieves, fierce yakkhas, and fierce wild beasts. This ascetic Gotama has entered the park, and deities take up guard in the dwelling place of the ascetic Gotama. Well then, I too will stay here for one night and go only tomorrow.' Thus, he entered that very park. Thereupon, the Saṅgha of bhikkhus, having performed their duties for the Blessed One, marked out their respective dwelling places. The wanderer, too, having had the wanderers' requisites set down in one part of the park, took up residence with his assembly. However, by the force of the wording that has come down in the Pāli text, it is said: 'with his own disciple, the young man Brahmadatta.'

---

එවං වාසං උපගතො පන සො පරිබ්බාජකො රත්තිභාගෙ දසබලං ඔලොකෙසි. තස්මිඤ්ච සමයෙ සමන්තා විප්පකිණ්ණතාරකා විය පදීපා ජලන්ති, මජ්ඣෙ භගවා නිසින්නො හොති, භික්ඛුසඞ්ඝො ච භගවන්තං පරිවාරෙත්වා. තත්ථ එකභික්ඛුස්සපි හත්ථකුක්කුච්චං වා පාදකුක්කුච්චං වා උක්කාසිතසද්දො වා ඛිපිතසද්දො වා නත්ථි. සා හි පරිසා අත්තනො ච සික්ඛිතසික්ඛතාය සත්ථරි ච ගාරවෙනාති ද්වීහි කාරණෙහි නිවාතෙ පදීපසිඛා විය නිච්චලා සන්නිසින්නාව අහොසි. පරිබ්බාජකො තං විභූතිං දිස්වා අත්තනො පරිසං ඔලොකෙසි. තත්ථ කෙචි හත්ථං ඛිපන්ති, කෙචි පාදං, කෙචි විප්පලපන්ති, කෙචි නිල්ලාලිතජිව්හා පග්ඝරිතඛෙළා, දන්තෙ ඛාදන්තා කාකච්ඡමානා ඝරුඝරුපස්සාසිනො සයන්ති. සො රතනත්තයස්ස ගුණවණ්ණෙ වත්තබ්බෙපි ඉස්සාවසෙන පුන අවණ්ණමෙව ආරභි. බ්‍රහ්මදත්තො පන වුත්තනයෙනෙව වණ්ණං. තෙන වුත්තං – ‘‘තත්‍රාපි සුදං සුප්පියො පරිබ්බාජකො’’ති සබ්බං වත්තබ්බං. තත්ථ තත්‍රාපීති තස්මිම්පි, අම්බලට්ඨිකායං උය්‍යානෙති අත්ථො.

Having thus taken up residence, that wanderer looked upon the One of Ten Powers during the night. At that time, lamps were burning all around like scattered stars, with the Blessed One seated in the middle, surrounded by the Saṅgha of bhikkhus. There, not a single bhikkhu showed any fidgeting of hand or foot, nor was there any sound of coughing or sneezing. For that assembly, due to two reasons—their own accomplished training and their reverence for the Teacher—was seated perfectly still, motionless like the flame of a lamp in a windless place. Seeing this splendor, the wanderer looked at his own assembly. There, some were flinging their hands about, some their feet; some were muttering deliriously; some lay with lolling tongues and dripping saliva, grinding their teeth, making crow-like noises, and breathing heavily as they slept. Although he should have spoken of the virtuous qualities of the Three Jewels, he, through the power of envy, again began to speak only dispraise. But Brahmadatta, in the way already described, spoke praise. Therefore it is said: 'There, too, Suppiya the wanderer...'—all of this should be stated. Therein, 'there too' means 'in that very place, that is, in the park at Ambalaṭṭhikā'.

---

3. සම්බහුලානන්ති බහුකානං. තත්ථ විනයපරියායෙන තයො ජනා ‘‘සම්බහුලා’’ති වුච්චන්ති. තතො පරං සඞ්ඝො. සුත්තන්තපරියායෙන පන තයො තයොව තතො පට්ඨාය සම්බහුලා. ඉධ සුත්තන්තපරියායෙන ‘‘සම්බහුලා’’ති වෙදිතබ්බා. මණ්ඩලමාළෙති කත්ථචි ද්වෙ කණ්ණිකා ගහෙත්වා හංසවට්ටකච්ඡන්නෙන කතා කූටාගාරසාලාපි ‘‘මණ්ඩලමාළො’’ති වුච්චති, කත්ථචි එකං කණ්ණිකං ගහෙත්වා ථම්භපන්තිං පරික්ඛිපිත්වා කතා උපට්ඨානසාලාපි ‘‘මණ්ඩලමාළො’’ති වුච්චති. ඉධ පන නිසීදනසාලා ‘‘මණ්ඩලමාළො’’ති වෙදිතබ්බො. සන්නිසින්නානන්ති නිසජ්ජනවසෙන. සන්නිපතිතානන්ති සමොධානවසෙන. අයං සඞ්ඛියධම්මොති සඞ්ඛියා වුච්චති කථා[Pg.44], කථාධම්මොති අත්ථො. උදපාදීති උප්පන්නො. කතමො පන සොති? අච්ඡරියං ආවුසොති එවමාදි. තත්ථ අන්ධස්ස පබ්බතාරොහණං විය නිච්චං න හොතීති අච්ඡරියං. අයං තාව සද්දනයො. අයං පන අට්ඨකථානයො – අච්ඡරායොග්ගන්ති අච්ඡරියං. අච්ඡරං පහරිතුං යුත්තන්ති අත්ථො. අභූතපුබ්බං භූතන්ති අබ්භුතං. උභයං පෙතං විම්හයස්සෙවාධිවචනං. යාවඤ්චිදන්ති යාව ච ඉදං තෙන සුප්පටිවිදිතතාය අප්පමෙය්‍යත්තං දස්සෙති.

3. “Sambahulānaṃ” means ‘of many.’ Therein, according to the Vinaya method, three persons are called “sambahulā.” Beyond that is the Saṅgha. According to the Suttanta method, however, three are just three, and starting from that number they are called “sambahulā.” Here, it should be understood as “sambahulā” according to the Suttanta method. “Maṇḍalamāḷa” (circular hall): in some places, a gabled hall made with two pinnacles and a roofing like a hamsa's wing is called a “maṇḍalamāḷa”; in other places, an assembly hall made with one pinnacle and surrounded by a row of pillars is also called a “maṇḍalamāḷa.” Here, however, a sitting hall should be understood as a “maṇḍalamāḷa.” “Sannisinnānaṃ” (of those sitting) is by way of sitting. “Sannipatitānaṃ” (of those assembled) is by way of coming together. Regarding “Ayaṃ saṅkhiyadhammo” (this topic of discussion): “saṅkhiyā” is called talk; the meaning is “the nature of the talk.” “Udapādi” (it arose) means it has arisen. What, then, is it? It is the speech beginning with “Wonderful, friend…” Therein, “acchariyaṃ” (wonderful) is so called because it does not always happen, like a blind person's climbing of a mountain. This, firstly, is the grammatical method. This, however, is the commentary's method: “acchariyaṃ” means “worthy of a finger-snap.” The meaning is: it is fit for snapping one's fingers. “Abbhutaṃ” (unprecedented) means: having not been before, it has now come to be. Both these terms are designations for a cause of wonder. “Yāvañcidaṃ” is “yāva ca idaṃ,” and by this it shows the immeasurability of his state of having thoroughly penetrated it.

---

තෙන භගවතා ජානතා…පෙ… සුප්පටිවිදිතාති එත්ථායං සඞ්ඛෙපත්ථො. යො සො භගවා සමතිංස පාරමියො පූරෙත්වා සබ්බකිලෙසෙ භඤ්ජිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, තෙන භගවතා තෙසං තෙසං සත්තානං ආසයානුසයං ජානතා, හත්ථතලෙ ඨපිතං ආමලකං විය සබ්බඤෙය්‍යධම්මං පස්සතා.

“By that Blessed One, who knows... well penetrated”—herein is the concise meaning. That Blessed One who, having fulfilled the thirty perfections, having destroyed all defilements, and having fully awakened to the unsurpassed, perfect self-enlightenment; by that Blessed One, knowing the dispositions and underlying tendencies of those various beings, and seeing all knowable things as clearly as a myrobalan fruit placed on the palm of the hand.

---

අපි ච පුබ්බෙනිවාසාදීහි ජානතා, දිබ්බෙන චක්ඛුනා පස්සතා. තීහි විජ්ජාහි ඡහි වා පන අභිඤ්ඤාහි ජානතා, සබ්බත්ථ අප්පටිහතෙන සමන්තචක්ඛුනා පස්සතා. සබ්බධම්මජානනසමත්ථාය වා පඤ්ඤාය ජානතා, සබ්බසත්තානං චක්ඛුවිසයාතීතානි තිරොකුට්ටාදිගතානිපි රූපානි අතිවිසුද්ධෙන මංසචක්ඛුනා පස්සතා. අත්තහිතසාධිකාය වා සමාධිපදට්ඨානාය පටිවෙධපඤ්ඤාය ජානතා, පරහිතසාධිකාය කරුණාපදට්ඨානාය දෙසනාපඤ්ඤාය පස්සතා.

Furthermore, by one knowing through the knowledge of former existences and so on, seeing with the divine eye. Or, by one knowing through the three true knowledges or the six supernormal knowledges, seeing with the all-seeing eye that is unobstructed in every respect. Or, by one knowing with the wisdom capable of knowing all dhammas, seeing even forms that are beyond the range of vision of all beings—such as those that have gone behind a wall—with the exceedingly pure physical eye. Or, by one knowing with the wisdom of penetration which has concentration as its proximate cause and accomplishes one's own welfare, and seeing with the wisdom of teaching which has compassion as its proximate cause and accomplishes the welfare of others.

---

අරීනං හතත්තා පච්චයාදීනඤ්ච අරහත්තා අරහතා. සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා සම්මාසම්බුද්ධෙන අන්තරායිකධම්මෙ වා ජානතා, නිය්‍යානිකධම්මෙ පස්සතා, කිලෙසාරීනං හතත්තා අරහතා. සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුද්ධත්තා සම්මාසම්බුද්ධෙනාති. එවං චතූවෙසාරජ්ජවසෙන චතූහාකාරෙහි ථොමිතෙන සත්තානං නානාධිමුත්තිකතා නානජ්ඣාසයතා සුප්පටිවිදිතා යාව ච සුට්ඨු පටිවිදිතා.

Because of having destroyed the enemies, the defilements, and because of being worthy of requisites and so on, he is an Arahant. Because of having rightly and by himself awakened to all dhammas, he is a Sammāsambuddha. Alternatively, knowing the obstructive dhammas, seeing the dhammas leading to escape, and because of having destroyed the enemies that are the defilements, he is an Arahant. Because of having rightly and by himself awakened to all dhammas, he is a Sammāsambuddha. Thus, by him, the Blessed One, praised in these four ways by means of the four grounds of self-confidence, the diversity of beings' dispositions and the diversity of their inclinations are thoroughly penetrated, indeed, exceedingly well penetrated.

---

ඉදානිස්ස සුප්පටිවිදිතභාවං දස්සෙතුං අයඤ්හීතිආදිමාහ. ඉදං වුත්තං හොති යා ච අයං භගවතා ‘‘ධාතුසො, භික්ඛවෙ, සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති, හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති, කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්ති. අතීතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දිංසු සමිංසු, හීනාධිමුත්තිකා [Pg.45] හීනාධිමුත්තිකෙහි…පෙ… කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දිංසු සමිංසු, අනාගතම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, අද්ධානං…පෙ… සංසන්දිස්සන්ති සමෙස්සන්ති, එතරහිපි ඛො, භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ධාතුසොව සත්තා සංසන්දන්ති සමෙන්ති, හීනාධිමුත්තිකා හීනාධිමුත්තිකෙහි…පෙ… කල්‍යාණාධිමුත්තිකා කල්‍යාණාධිමුත්තිකෙහි සද්ධිං සංසන්දන්ති සමෙන්තී’’ති එවං සත්තානං නානාධිමුත්තිකතා, නානජ්ඣාසයතා, නානාදිට්ඨිකතා, නානාඛන්තිතා, නානාරුචිතා, නාළියා මිනන්තෙන විය තුලාය තුලයන්තෙන විය ච නානාධිමුත්තිකතාඤාණෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන විදිතා, සා යාව සුප්පටිවිදිතා. ද්වෙපි නාම සත්තා එකජ්ඣාසයා දුල්ලභා ලොකස්මිං. එකස්මිං ගන්තුකාමෙ එකො ඨාතුකාමො හොති, එකස්මිං පිවිතුකාමෙ එකො භුඤ්ජිතුකාමො. ඉමෙසු චාපි ද්වීසු ආචරියන්තෙවාසීසු අයඤ්හි ‘‘සුප්පියො පරිබ්බාජකො…පෙ… භගවන්තං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධා හොන්ති භික්ඛුසඞ්ඝඤ්චා’’ති. තත්ථ ඉතිහමෙති ඉතිහ ඉමෙ, එවං ඉමෙති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙව.

Now, to show the fact of this being thoroughly penetrated, the passage beginning with “ayañhi” was spoken. This is what was said by the Blessed One: “Monks, beings associate and come together according to element. Those with inferior dispositions associate and come together with those of inferior dispositions; those with noble dispositions associate and come together with those of noble dispositions. In the past, too, monks, beings associated and came together according to element... In the future, too, monks... they will associate and come together... And now, too, in the present, monks, beings associate and come together according to element...” Thus, this diversity of beings' dispositions, inclinations, views, tolerances, and preferences is known by the knowledge of omniscience, which is the knowledge of the diversity of dispositions, as if by one measuring with a measuring tube or weighing with a scale; it is indeed thoroughly penetrated. Indeed, two beings of the same inclination are hard to find in the world. When one wishes to go, another wishes to stay; when one wishes to drink, another wishes to eat. And even among these two, the teacher and the student, it is said: “this Suppiya the wanderer... follows closely behind the Blessed One and the Saṅgha of monks.” Therein, “itihame” is “iti ha ime.” The meaning is “thus these are.” The rest is as has been explained.

---

4. අථ ඛො භගවා තෙසං භික්ඛූනං ඉමං සඞ්ඛියධම්මං විදිත්වාති එත්ථ විදිත්වාති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන ජානිත්වා. භගවා හි කත්ථචි මංසචක්ඛුනා දිස්වා ජානාති – ‘‘අද්දසා ඛො භගවා මහන්තං දාරුක්ඛන්ධං ගඞ්ගාය නදියා සොතෙන වුය්හමාන’’න්තිආදීසු (සං. නි. 4.241) විය. කත්ථචි දිබ්බචක්ඛුනා දිස්වා ජානාති – ‘‘අද්දසා ඛො භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන තා දෙවතායො සහස්සස්සෙව පාටලිගාමෙ වත්ථූනි පරිගණ්හන්තියො’’තිආදීසු (දී. නි. 2.152) විය. කත්ථචි පකතිසොතෙන සුත්වා ජානාති – ‘‘අස්සොසි ඛො භගවා ආයස්මතො ආනන්දස්ස සුභද්දෙන පරිබ්බාජකෙන සද්ධිං ඉමං කථාසල්ලාප’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.213) විය. කත්ථචි දිබ්බසොතෙන සුත්වා ජානාති – ‘‘අස්සොසි ඛො භගවා දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය සන්ධානස්ස ගහපතිස්ස නිග්‍රොධෙන පරිබ්බාජකෙන සද්ධිං ඉමං කථාසල්ලාප’’න්තිආදීසු (දී. නි. 3.54) විය. ඉධ පන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සුත්වා අඤ්ඤාසි. කිං කරොන්තො අඤ්ඤාසි? පච්ඡිමයාමකිච්චං, කිච්චඤ්ච නාමෙතං සාත්ථකං, නිරත්ථකන්ති දුවිධං හොති. තත්ථ නිරත්ථකකිච්චං භගවතා බොධිපල්ලඞ්කෙයෙව අරහත්තමග්ගෙන සමුග්ඝාතං කතං. සාත්ථකංයෙව පන [Pg.46] භගවතො කිච්චං හොති. තං පඤ්චවිධං – පුරෙභත්තකිච්චං, පච්ඡාභත්තකිච්චං, පුරිමයාමකිච්චං, මජ්ඣිමයාමකිච්චං, පච්ඡිමයාමකිච්චන්ති.

4. Then the Blessed One, having known this discourse on analysis regarding those monks—here, `viditvā` (having known) means knowing with the knowledge of omniscience. For the Blessed One indeed knows in some instances by seeing with the physical eye, as in the instance: “Indeed, the Blessed One saw a large log being carried along by the current of the Ganges river.” In some instances, He knows by seeing with the divine eye, as in the instance: “Indeed, the Blessed One saw with the divine eye, purified and surpassing the human, those deities, a thousand in all, taking possession of dwellings in Pāṭaligāma.” In some instances, He knows by hearing with the ordinary ear, as in the instance: “The Blessed One heard this conversation of the Venerable Ānanda with the wanderer Subhadda.” In some instances, He knows by hearing with the divine ear, as in the instance: “The Blessed One heard with the divine element of hearing, purified and surpassing the human, this conversation of the householder Sandhāna with the wanderer Nigrodha.” Here, however, He knew by perceiving with the knowledge of omniscience. While performing what duty did He know? The duty of the last watch of the night. And this, known as duty, is twofold: purposeful and pointless. Therein, the pointless duty was completely eradicated by the Blessed One right at the seat of enlightenment through the path of Arahantship. Furthermore, for the Blessed One, there is only purposeful duty. That is fivefold: the duty before the meal, the duty after the meal, the duty of the first watch, the duty of the middle watch, and the duty of the last watch.

---

තත්‍රිදං පුරෙභත්තකිච්චං –

Among these, this is the duty before the meal:

---

භගවා හි පාතොව උට්ඨාය උපට්ඨාකානුග්ගහත්ථං සරීරඵාසුකත්ථඤ්ච මුඛධොවනාදිසරීරපරිකම්මං කත්වා යාව භික්ඛාචාරවෙලා තාව විවිත්තාසනෙ වීතිනාමෙත්වා, භික්ඛාචාරවෙලායං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා චීවරං පාරුපිත්වා පත්තමාදාය කදාචි එකකො, කදාචි භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො, ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසති; කදාචි පකතියා, කදාචි අනෙකෙහි පාටිහාරියෙහි වත්තමානෙහි. සෙය්‍යථිදං, පිණ්ඩාය පවිසතො ලොකනාථස්ස පුරතො පුරතො ගන්ත්වා මුදුගතවාතා පථවිං සොධෙන්ති, වලාහකා උදකඵුසිතානි මුඤ්චන්තා මග්ගෙ රෙණුං වූපසමෙත්වා උපරි විතානං හුත්වා තිට්ඨන්ති, අපරෙ වාතා පුප්ඵානි උපසංහරිත්වා මග්ගෙ ඔකිරන්ති, උන්නතා භූමිප්පදෙසා ඔනමන්ති, ඔනතා උන්නමන්ති, පාදනික්ඛෙපසමයෙ සමාව භූමි හොති, සුඛසම්ඵස්සානි පදුමපුප්ඵානි වා පාදෙ සම්පටිච්ඡන්ති. ඉන්දඛීලස්ස අන්තො ඨපිතමත්තෙ දක්ඛිණපාදෙ සරීරතො ඡබ්බණ්ණරස්මියො නික්ඛමිත්වා සුවණ්ණරසපිඤ්ජරානි විය චිත්‍රපටපරික්ඛිත්තානි විය ච පාසාදකූටාගාරාදීනි අලඞ්කරොන්තියො ඉතො චිතො ච ධාවන්ති, හත්ථිඅස්සවිහඞ්ගාදයො සකසකට්ඨානෙසු ඨිතායෙව මධුරෙනාකාරෙන සද්දං කරොන්ති, තථා භෙරිවීණාදීනි තූරියානි මනුස්සානඤ්ච කායූපගානි ආභරණානි. තෙන සඤ්ඤාණෙන මනුස්සා ජානන්ති – ‘‘අජ්ජ භගවා ඉධ පිණ්ඩාය පවිට්ඨො’’ති. තෙ සුනිවත්ථා සුපාරුතා ගන්ධපුප්ඵාදීනි ආදාය ඝරා නික්ඛමිත්වා අන්තරවීථිං පටිපජ්ජිත්වා භගවන්තං ගන්ධපුප්ඵාදීහි සක්කච්චං පූජෙත්වා වන්දිත්වා – ‘‘අම්හාකං, භන්තෙ, දස භික්ඛූ, අම්හාකං වීසති, පඤ්ඤාසං…පෙ… සතං දෙථා’’ති යාචිත්වා භගවතොපි පත්තං ගහෙත්වා ආසනං පඤ්ඤපෙත්වා සක්කච්චං පිණ්ඩපාතෙන පටිමානෙන්ති. භගවා කතභත්තකිච්චො තෙසං සත්තානං චිත්තසන්තානානි ඔලොකෙත්වා තථා ධම්මං දෙසෙති, යථා කෙචි සරණගමනෙසු පතිට්ඨහන්ති, කෙචි පඤ්චසු සීලෙසු, කෙචි සොතාපත්තිසකදාගාමිඅනාගාමිඵලානං අඤ්ඤතරස්මිං; කෙචි පබ්බජිත්වා අග්ගඵලෙ අරහත්තෙති. එවං මහාජනං අනුග්ගහෙත්වා උට්ඨායාසනා විහාරං ගච්ඡති. තත්ථ [Pg.47] ගන්ත්වා මණ්ඩලමාළෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදති, භික්ඛූනං භත්තකිච්චපරියොසානං ආගමයමානො. තතො භික්ඛූනං භත්තකිච්චපරියොසානෙ උපට්ඨාකො භගවතො නිවෙදෙති. අථ භගවා ගන්ධකුටිං පවිසති. ඉදං තාව පුරෙභත්තකිච්චං.

For the Blessed One, rising early in the morning, in order to benefit his attendants and for the comfort of his body, after performing bodily duties such as washing his face, and so forth, spends the time in a secluded seat until the time for the almsround. At the time for the almsround, he puts on his lower robe, fastens his waistband, drapes his outer robe, takes his bowl, and enters a village or town for alms—sometimes alone, sometimes accompanied by the community of monks. Sometimes he goes in the usual manner, sometimes with many miracles occurring. For instance, when the Protector of the World enters for alms, gentle winds go ahead and sweep the ground clean; clouds, releasing drops of water, settle the dust on the path and stand above as a canopy. Other winds gather flowers and scatter them on the path. High ground becomes low, low ground becomes high, and the ground becomes level at the moment of his footfall; or lotus flowers with a pleasant touch receive his feet. When his right foot is placed just inside the threshold-post, six-colored rays emerge from his body, adorning palaces, pinnacled houses, and so forth, as if they were made tawny with liquid gold or draped with variegated cloths, and they dart here and there. Elephants, horses, birds, and so forth, while standing in their own places, make sounds in a sweet manner, as do drums, lutes, and other musical instruments, and the ornaments worn on the bodies of humans. By these signs, people know: “Today the Blessed One has entered here for alms.” Well-dressed and well-robed, they come out of their homes carrying perfumes and flowers, proceed to the main street, reverently honor the Blessed One with perfumes and flowers, pay homage, and request: “Venerable sir, give us ten monks, give us twenty, fifty… a hundred!” They take the Blessed One’s bowl, prepare a seat, and respectfully honor him with almsfood. Having finished his meal, the Blessed One observes the mental continuities of those beings and teaches the Dhamma in such a way that some establish themselves in the refuges, some in the five precepts, some in one of the fruits of stream-entry, once-returning, or non-returning; and some, having gone forth, establish themselves in the supreme fruit, Arahantship. Thus, having benefited the great multitude, he rises from his seat and goes to the monastery. Having gone there, he sits on the excellent Buddha-seat prepared in the circular hall, awaiting the completion of the monks’ meal-duty. Then, upon the completion of the monks’ meal-duty, the attendant informs the Blessed One. Then the Blessed One enters the Perfumed Chamber. This, for now, is the duty before the meal.

---

අථ භගවා එවං කතපුරෙභත්තකිච්චො ගන්ධකුටියා උපට්ඨානෙ නිසීදිත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා පාදපීඨෙ ඨත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං ඔවදති – ‘‘භික්ඛවෙ, අප්පමාදෙන සම්පාදෙථ, දුල්ලභො බුද්ධුප්පාදො ලොකස්මිං, දුල්ලභො මනුස්සත්තපටිලාභො, දුල්ලභා සම්පත්ති, දුල්ලභා පබ්බජ්ජා, දුල්ලභං සද්ධම්මස්සවන’’න්ති. තත්ථ කෙචි භගවන්තං කම්මට්ඨානං පුච්ඡන්ති. භගවාපි තෙසං චරියානුරූපං කම්මට්ඨානං දෙති. තතො සබ්බෙපි භගවන්තං වන්දිත්වා අත්තනො අත්තනො රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි ගච්ඡන්ති. කෙචි අරඤ්ඤං, කෙචි රුක්ඛමූලං, කෙචි පබ්බතාදීනං අඤ්ඤතරං, කෙචි චාතුමහාරාජිකභවනං…පෙ… කෙචි වසවත්තිභවනන්ති. තතො භගවා ගන්ධකුටිං පවිසිත්වා සචෙ ආකඞ්ඛති, දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානො මුහුත්තං සීහසෙය්‍යං කප්පෙති. අථ සමස්සාසිතකායො වුට්ඨහිත්වා දුතියභාගෙ ලොකං වොලොකෙති. තතියභාගෙ යං ගාමං වා නිගමං වා උපනිස්සාය විහරති තත්ථ මහාජනො පුරෙභත්තං දානං දත්වා පච්ඡාභත්තං සුනිවත්ථො සුපාරුතො ගන්ධපුප්ඵාදීනි ආදාය විහාරෙ සන්නිපතති. තතො භගවා සම්පත්තපරිසාය අනුරූපෙන පාටිහාරියෙන ගන්ත්වා ධම්මසභායං පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසජ්ජ ධම්මං දෙසෙති කාලයුත්තං සමයයුත්තං, අථ කාලං විදිත්වා පරිසං උය්‍යොජෙති, මනුස්සා භගවන්තං වන්දිත්වා පක්කමන්ති. ඉදං පච්ඡාභත්තකිච්චං.

Then the Blessed One, having thus completed his forenoon duties, sat down in the vicinity of the Perfumed Chamber. Having washed his feet and stood on the foot-washing stool, he admonished the community of monks: “Monks, strive with heedfulness! The arising of a Buddha in the world is difficult to obtain; the attainment of a human state is difficult to obtain; good fortune is difficult to obtain; the going forth is difficult to obtain; the hearing of the True Dhamma is difficult to obtain.” There, some monks asked the Blessed One for a meditation subject. The Blessed One gave them a meditation subject suitable to their temperaments. Then, all of them, having paid homage to the Blessed One, went to their respective places for the night and places for the day. Some went to the forest, some to the foot of a tree, some to another place among mountains and so on, some to the realm of the Four Great Kings... and so on... some to the realm of Vasavatti. Then the Blessed One, having entered the Perfumed Chamber, if he so wishes, mindful and clearly comprehending, for a moment adopts the lion's posture on his right side. Then, with his body well-refreshed, having arisen, in the second part he surveys the world. In the third part, in whatever village or town he is dwelling near, the great populace, having given alms in the forenoon, assembles at the monastery in the afternoon, well-dressed and well-robed, taking perfumes, flowers, and other offerings. Then the Blessed One, having gone with a miracle suitable for the assembled congregation, sits on the excellent Buddha-seat prepared in the Dhamma hall and teaches the Dhamma that is suitable for the time and suitable for the occasion. Then, knowing the time, he dismisses the congregation. The people, having paid homage to the Blessed One, depart. This is the after-meal duty.

---

සො එවං නිට්ඨිතපච්ඡාභත්තකිච්චො සචෙ ගත්තානි ඔසිඤ්චිතුකාමො හොති, බුද්ධාසනා වුට්ඨාය න්හානකොට්ඨකං පවිසිත්වා උපට්ඨාකෙන පටියාදිතඋදකෙන ගත්තානි උතුං ගණ්හාපෙති. උපට්ඨාකොපි බුද්ධාසනං ආනෙත්වා ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ පඤ්ඤපෙති. භගවා සුරත්තදුපට්ටං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා උත්තරාසඞ්ගං එකංසං කරිත්වා තත්ථ ගන්ත්වා නිසීදති එකකොව මුහුත්තං පටිසල්ලීනො, අථ භික්ඛූ තතො තතො ආගම්ම භගවතො උපට්ඨානං ආගච්ඡන්ති. තත්ථ එකච්චෙ පඤ්හං පුච්ඡන්ති, එකච්චෙ කම්මට්ඨානං, එකච්චෙ [Pg.48] ධම්මස්සවනං යාචන්ති. භගවා තෙසං අධිප්පායං සම්පාදෙන්තො පුරිමයාමං වීතිනාමෙති. ඉදං පුරිමයාමකිච්චං.

That Blessed One, having thus completed the after-meal duties, if he wishes to have water poured on his limbs, arises from the Buddha-seat and, with water prepared by an attendant, bathes his limbs. The attendant also, having brought the Buddha-seat, prepares it in the enclosure of the Perfumed Chamber. The Blessed One, having put on the well-dyed, two-layered lower garment, having fastened the waistband, and having placed the upper robe over one shoulder, goes there and sits alone for a moment in seclusion. Then monks, having come from here and there, come to attend upon the Blessed One. There, some ask questions, some a meditation subject, and some request the hearing of the Dhamma. The Blessed One, fulfilling their intentions, passes the first watch of the night. This is the duty of the first watch.

---

පුරිමයාමකිච්චපරියොසානෙ පන භික්ඛූසු භගවන්තං වන්දිත්වා පක්කන්තෙසු සකලදසසහස්සිලොකධාතුදෙවතායො ඔකාසං ලභමානා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්ති, යථාභිසඞ්ඛතං අන්තමසො චතුරක්ඛරම්පි. භගවා තාසං දෙවතානං පඤ්හං විස්සජ්ජෙන්තො මජ්ඣිමයාමං වීතිනාමෙති. ඉදං මජ්ඣිමයාමකිච්චං.

Furthermore, at the end of the duty of the first watch, when the monks, having paid homage to the Blessed One, have departed, the deities of the entire ten-thousand world-systems, obtaining the opportunity, approach the Blessed One and ask questions as they had arranged, even down to one of four syllables. The Blessed One, answering the questions of those deities, passes the middle watch of the night. This is the duty of the middle watch.

---

පච්ඡිමයාමං පන තයො කොට්ඨාසෙ කත්වා පුරෙභත්තතො පට්ඨාය නිසජ්ජාය පීළිතස්ස සරීරස්ස කිලාසුභාවමොචනත්ථං එකං කොට්ඨාසං චඞ්කමෙන වීතිනාමෙති. දුතියකොට්ඨාසෙ ගන්ධකුටිං පවිසිත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානො සීහසෙය්‍යං කප්පෙති. තතියකොට්ඨාසෙ පච්චුට්ඨාය නිසීදිත්වා පුරිමබුද්ධානං සන්තිකෙ දානසීලාදිවසෙන කතාධිකාරපුග්ගලදස්සනත්ථං බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙති. ඉදං පච්ඡිමයාමකිච්චං.

Furthermore, dividing the last watch of the night into three parts, he spends one part in walking meditation to release the weariness of his body, which has been afflicted by sitting since before the meal. In the second part, entering the Perfumed Chamber, he adopts the lion's posture on his right side, mindful and clearly comprehending. In the third part, having arisen again and sat down, he surveys the world with the Buddha-eye to see persons who have made their aspiration through giving, virtue, and so on, in the presence of former Buddhas. This is the duty of the last watch.

---

තස්මිං පන දිවසෙ භගවා පුරෙභත්තකිච්චං රාජගහෙ පරියොසාපෙත්වා පච්ඡාභත්තෙ මග්ගං ආගතො, පුරිමයාමෙ භික්ඛූනං කම්මට්ඨානං කථෙත්වා, මජ්ඣිමයාමෙ දෙවතානං පඤ්හං විස්සජ්ජෙත්වා, පච්ඡිමයාමෙ චඞ්කමං ආරුය්හ චඞ්කමමානො පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං ඉමං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං ආරබ්භ පවත්තං කථං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙනෙව සුත්වා අඤ්ඤාසීති. තෙන වුත්තං – ‘‘පච්ඡිමයාමකිච්චං කරොන්තො අඤ්ඤාසී’’ති.

On that day, however, the Blessed One, having completed his forenoon duties in Rājagaha, came along the road in the after-meal time. In the first watch, having taught a meditation subject to the monks; in the middle watch, having answered the questions of the deities; and in the last watch, having ascended the walking path and while walking, he heard with his knowledge of omniscience itself this talk of the five hundred monks that had arisen concerning the knowledge of omniscience, and he knew. Therefore, it was said: “While performing the duties of the last watch, he knew.”

---

ඤත්වා ච පනස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉමෙ භික්ඛූ මය්හං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං ආරබ්භ ගුණං කථෙන්ති, එතෙසඤ්ච සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණකිච්චං න පාකටං, මය්හමෙව පාකටං. මයි පන ගතෙ එතෙ අත්තනො කථං නිරන්තරං ආරොචෙස්සන්ති, තතො නෙසං අහං තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා තිවිධං සීලං විභජන්තො, ද්වාසට්ඨියා ඨානෙසු අප්පටිවත්තියං සීහනාදං නදන්තො, පච්චයාකාරං සමොධානෙත්වා බුද්ධගුණෙ පාකටෙ කත්වා, සිනෙරුං උක්ඛිපෙන්තො විය සුවණ්ණකූටෙන නභං පහරන්තො විය ච දසසහස්සිලොකධාතුකම්පනං බ්‍රහ්මජාලසුත්තන්තං අරහත්තනිකූටෙන නිට්ඨාපෙන්තො දෙසෙස්සාමි, සා මෙ දෙසනා පරිනිබ්බුතස්සාපි පඤ්චවස්සසහස්සානි සත්තානං අමතමහානිබ්බානං සම්පාපිකා භවිස්සතී’’ති. එවං චින්තෙත්වා යෙන මණ්ඩලමාළො තෙනුපසඞ්කමීති[Pg.49]. යෙනාති යෙන දිසාභාගෙන, සො උපසඞ්කමිතබ්බො. භුම්මත්ථෙ වා එතං කරණවචනං, යස්මිං පදෙසෙ සො මණ්ඩලමාළො, තත්ථ ගතොති අයමෙත්ථ අත්ථො.

And having known this, this thought occurred to him: “These monks speak of the quality concerning my knowledge of omniscience, but for them the function of the knowledge of omniscience is not manifest; it is manifest only to me. But when I have gone, these monks will continuously bring up their talk. Then, for them, having made that the occasion for the discourse, analyzing the threefold virtue, roaring the irreversible lion's roar in sixty-two instances, connecting the causal conditionality, having made the qualities of a Buddha manifest, like one lifting Mount Sineru and like one striking the sky with a golden hammer, I will teach the Brahmajāla Suttanta, which causes the ten-thousand world-systems to tremble, concluding it with the pinnacle which is Arahantship. That teaching of mine, even after I have attained Parinibbāna, for five thousand years, will be one that leads beings to the deathless, great Nibbāna.” Having thought thus, he approached the place where the circular hall was. Herein, ‘yena’ means by which direction he was to be approached. Or, this is an instrumental word in the locative sense, meaning: in which place that circular hall was, there he went. This is the meaning here.

---

පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදීති බුද්ධකාලෙ කිර යත්ථ යත්ථ එකොපි භික්ඛු විහරති සබ්බත්ථ බුද්ධාසනං පඤ්ඤත්තමෙව හොති. කස්මා? භගවා කිර අත්තනො සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ඵාසුකට්ඨානෙ විහරන්තෙ මනසි කරොති – ‘‘අසුකො මය්හං සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ගතො, සක්ඛිස්සති නු ඛො විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං නො වා’’ති. අථ නං පස්සති කම්මට්ඨානං විස්සජ්ජෙත්වා අකුසලවිතක්කං විතක්කයමානං, තතො ‘‘කථඤ්හි නාම මාදිසස්ස සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විහරන්තං ඉමං කුලපුත්තං අකුසලවිතක්කා අභිභවිත්වා අනමතග්ගෙ වට්ටදුක්ඛෙ සංසාරෙස්සන්තී’’ති තස්ස අනුග්ගහත්ථං තත්ථෙව අත්තානං දස්සෙත්වා තං කුලපුත්තං ඔවදිත්වා ආකාසං උප්පතිත්වා පුන අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගච්ඡති. අථෙවං ඔවදියමානා තෙ භික්ඛූ චින්තයිංසු – ‘‘සත්ථා අම්හාකං මනං ජානිත්වා ආගන්ත්වා අම්හාකං සමීපෙ ඨිතංයෙව අත්තානං දස්සෙති’’. තස්මිං ඛණෙ – ‘‘භන්තෙ, ඉධ නිසීදථ, ඉධ නිසීදථා’’ති ආසනපරියෙසනං නාම භාරොති. තෙ ආසනං පඤ්ඤපෙත්වාව විහරන්ති. යස්ස පීඨං අත්ථි, සො තං පඤ්ඤපෙති. යස්ස නත්ථි, සො මඤ්චං වා ඵලකං වා කට්ඨං වා පාසාණං වා වාලුකපුඤ්ජං වා පඤ්ඤපෙති. තං අලභමානා පුරාණපණ්ණානිපි සඞ්කඩ්ඪිත්වා තත්ථ පංසුකූලං පත්ථරිත්වා ඨපෙන්ති. ඉධ පන රඤ්ඤො නිසීදනාසනමෙව අත්ථි, තං පප්ඵොටෙත්වා පඤ්ඤපෙත්වා පරිවාරෙත්වා තෙ භික්ඛූ භගවතො අධිමුත්තිකඤාණමාරබ්භ ගුණං ථොමයමානා නිසීදිංසු. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදී’’ති.

Regarding 'He sat down on the prepared seat': It is said that in the Buddha's time, wherever even a single monk resided, a Buddha-seat was always prepared. Why? The Blessed One, it seems, would direct his mind toward monks who, having received a meditation subject in his presence, were dwelling in a comfortable place, thinking: 'Such-and-such a monk took a meditation subject from me and departed; will he be able to bring about a special attainment, or not?' Then, he might see that monk, having abandoned the meditation subject, thinking unwholesome thoughts. Thereupon, thinking, 'How indeed could unwholesome thoughts, having overpowered this clansman who is dwelling after receiving a meditation subject in the presence of a teacher like me, cause him to sink into the suffering of the round of existence which has no known beginning?', for that clansman's benefit, he would manifest himself right there, advise that clansman, soar into the sky, and then return to his own dwelling place. Being thus advised, those monks would reflect: 'The Teacher, knowing our minds, comes and shows himself standing right near us.' At that moment, the search for a seat—'Venerable sir, please sit here, please sit here!'—is a burden. Therefore, they would dwell only after having prepared a seat. Whoever had a stool would prepare it. Whoever did not would prepare a bed, a plank of wood, a piece of timber, a stone slab, or a pile of sand. If they could not obtain these, they would gather even old leaves, spread a rag-robe over them, and set it in place. Here, however, there was the king's own sitting seat. Having shaken it, prepared it, and surrounded it, those monks sat down, praising the virtue of the Blessed One's knowledge of dispositions. With reference to this, it was said: 'He sat down on the prepared seat.'

---

එවං නිසින්නො පන ජානන්තොයෙව කථාසමුට්ඨාපනත්ථං භික්ඛූ පුච්ඡි. තෙ චස්ස සබ්බං කථයිංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘නිසජ්ජ ඛො භගවා’’තිආදි. තත්ථ කාය නුත්ථාති කතමාය නු කථාය සන්නිසින්නා භවථාති අත්ථො. කාය නෙත්ථාතිපි පාළි, තස්සා කතමාය නු එත්ථාති අත්ථො කාය නොත්ථාතිපි පාළි. තස්සාපි පුරිමොයෙව අත්ථො.

Then, having thus sat down, knowing full well, he asked the monks for the purpose of raising a topic of conversation. And they told him everything. Therefore, it was said: 'The Blessed One, having sat down,' and so on. Therein, 'kāya nutthā' means 'With what discussion, indeed, were you seated together?' The Pāḷi also has 'kāya netthā,' and its meaning is 'With what, indeed, here?' The Pāḷi also has 'kāya notthā,' and its meaning is also the same as the first one.

---

අන්තරාකථාති[Pg.50], කම්මට්ඨානමනසිකාරඋද්දෙසපරිපුච්ඡාදීනං අන්තරා අඤ්ඤා එකා කථා. විප්පකතාති, මම ආගමනපච්චයා අපරිනිට්ඨිතා සිඛං අප්පත්තා. තෙන කිං දස්සෙති? ‘‘නාහං තුම්හාකං කථාභඞ්ගත්ථං ආගතො, අහං පන සබ්බඤ්ඤුතාය තුම්හාකං කථං නිට්ඨාපෙත්වා මත්ථකප්පත්තං කත්වා දස්සාමීති ආගතො’’ති නිසජ්ජෙව සබ්බඤ්ඤුපවාරණං පවාරෙති. අයං ඛො නො, භන්තෙ, අන්තරාකථා විප්පකතා, අථ භගවා අනුප්පත්තොති එත්ථාපි අයමධිප්පායො. අයං භන්තෙ අම්හාකං භගවතො සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං ආරබ්භ ගුණකථා විප්පකතා, න රාජකථාදිකා තිරච්ඡානකථා, අථ භගවා අනුප්පත්තො; තං නො ඉදානි නිට්ඨාපෙත්වා දෙසෙථාති.

'Interim talk' means another, different kind of talk in between the contemplation of the meditation subject, recitation, repeated questioning, and so on. 'Unfinished' means that on account of my arrival, it was not concluded, it had not reached its peak. What does he show by this? 'I have not come for the purpose of interrupting your talk. Rather, I have come to finish your talk through my omniscience, bring it to its culmination, and teach.' Thus, just by sitting down, he makes the invitation of an omniscient one. In the passage, 'This, venerable sir, was our interim talk that was unfinished, and then the Blessed One arrived,' this is also the intention: 'Venerable sir, this unfinished talk of ours was a talk on the virtues concerning the Blessed One's knowledge of omniscience, not base talk such as talk of kings. And then the Blessed One arrived. Now, having finished it for us, please teach.'

---

එත්තාවතා ච යං ආයස්මතා ආනන්දෙන කමලකුවලයුජ්ජලවිමලසාධුරසසලිලාය පොක්ඛරණියා සුඛාවතරණත්ථං නිම්මලසිලාතලරචනවිලාසසොභිතරතනසොපානං, විප්පකිණ්ණමුත්තාතලසදිසවාලුකාකිණ්ණපණ්ඩරභූමිභාගං තිත්ථං විය සුවිභත්තභිත්තිවිචිත්‍රවෙදිකාපරික්ඛිත්තස්ස නක්ඛත්තපථං ඵුසිතුකාමතාය විය, විජම්භිතසමුස්සයස්ස පාසාදවරස්ස සුඛාරොහණත්ථං දන්තමයසණ්හමුදුඵලකකඤ්චනලතාවිනද්ධමණිගණප්පභාසමුදයුජ්ජලසොභං සොපානං විය, සුවණ්ණවලයනූපුරාදිසඞ්ඝට්ටනසද්දසම්මිස්සිතකථිතහසිතමධුරස්සරගෙහජනවිචරිතස්ස උළාරිස්සරිවිභවසොභිතස්ස මහාඝරස්ස සුඛප්පවෙසනත්ථං සුවණ්ණරජතමණිමුත්තපවාළාදිජුතිවිස්සරවිජ්ජොතිතසුප්පතිට්ඨිතවිසාලද්වාරබාහං මහාද්වාරං විය ච අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නස්ස බුද්ධගුණානුභාවසංසූචකස්ස ඉමස්ස සුත්තස්ස සුඛාවගහණත්ථං කාලදෙසදෙසකවත්ථුපරිසාපදෙසපටිමණ්ඩිතං නිදානං භාසිතං, තස්සත්ථවණ්ණනා සමත්තාති.

And thus, the explanation of the meaning of the introduction—which was spoken by the venerable Ānanda, adorned with indications of the time, place, speaker, subject, and assembly, for the easy comprehension of this sutta which is complete in meaning and letter and indicative of the power of the Buddha's virtues—is completed. This introduction is like a jeweled staircase, beautified by the elegance of its flawless stone construction, for easy descent into a pond with water that is radiant with lotuses and water lilies, pure, and of a pleasant taste, and like a landing place with a ground of white sand resembling a surface of scattered pearls; and like a staircase, radiant with the splendor of a mass of light from a collection of gems entwined with golden vines on smooth, soft ivory planks, for the easy ascent to a supreme palace with a towering structure that seems to stretch out as if desiring to touch the path of the stars, surrounded by well-portioned walls and ornate railings; and also like a great gateway, with well-established, wide doorposts illuminated by the diffusion of light from gold, silver, gems, pearls, coral, and so on, for the easy entry into a great mansion, beautified by the glory of noble sovereignty and wealth, where the people of the house move about with the sweet sounds of conversation and laughter mingled with the sounds of the clashing of gold bracelets, anklets, and other ornaments.

---

5. ඉදානි – ‘‘මමං වා, භික්ඛවෙ, පරෙ අවණ්ණං භාසෙය්‍යු’’න්තිආදිනා නයෙන භගවතා නික්ඛිත්තස්ස සුත්තස්ස වණ්ණනාය ඔකාසො අනුප්පත්තො. සා පනෙසා සුත්තවණ්ණනා. යස්මා සුත්තනික්ඛෙපං විචාරෙත්වා වුච්චමානා පාකටා හොති, තස්මා සුත්තනික්ඛෙපං තාව විචාරයිස්සාම. චත්තාරො හි සුත්තනික්ඛෙපා – අත්තජ්ඣාසයො, පරජ්ඣාසයො, පුච්ඡාවසිකො, අට්ඨුප්පත්තිකොති.

5. Now, the opportunity has arrived for the commentary on the sutta laid down by the Blessed One with the method beginning, 'Monks, should others speak in dispraise of me...' And this commentary on the sutta, because it becomes clear when it is explained after having examined the exposition of the sutta, we shall therefore first examine the exposition of the sutta. For there are four expositions of a sutta: that based on one's own disposition, that based on another's disposition, that based on a question, and that based on an occasion.

---

තත්ථ [Pg.51] යානි සුත්තානි භගවා පරෙහි අනජ්ඣිට්ඨො කෙවලං අත්තනො අජ්ඣාසයෙනෙව කථෙසි; සෙය්‍යථිදං, ආකඞ්ඛෙය්‍යසුත්තං, වත්ථසුත්තං, මහාසතිපට්ඨානං, මහාසළායතනවිභඞ්ගසුත්තං, අරියවංසසුත්තං, සම්මප්පධානසුත්තන්තහාරකො, ඉද්ධිපාදඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගමග්ගඞ්ගසුත්තන්තහාරකොති එවමාදීනි; තෙසං අත්තජ්ඣාසයො නික්ඛෙපො.

Therein, those suttas which the Blessed One taught unrequested by others, solely from his own disposition—namely, the Ākaṅkheyya Sutta, the Vattha Sutta, the Mahāsatipaṭṭhāna Sutta, the Mahāsaḷāyatanavibhaṅga Sutta, the Ariyavaṃsa Sutta, the collection of suttas on the Right Exertions, the collection of suttas on the Bases of Spiritual Power, the Spiritual Faculties, the Powers, the Factors of Enlightenment, and the Path Factors, and others such as these—their exposition is based on his own disposition.

---

යානි පන ‘‘පරිපක්කා ඛො රාහුලස්ස විමුත්තිපරිපාචනියා ධම්මා; යංනූනාහං රාහුලං උත්තරිං ආසවානං ඛයෙ විනෙය්‍ය’’න්ති; (සං. නි. 4.121) එවං පරෙසං අජ්ඣාසයං ඛන්තිං මනං අභිනීහාරං බුජ්ඣනභාවඤ්ච අවෙක්ඛිත්වා පරජ්ඣාසයවසෙන කථිතානි; සෙය්‍යථිදං, චූළරාහුලොවාදසුත්තං, මහාරාහුලොවාදසුත්තං, ධම්මචක්කප්පවත්තනං, ධාතුවිභඞ්ගසුත්තන්ති එවමාදීනි; තෙසං පරජ්ඣාසයො නික්ඛෙපො.

Furthermore, those discourses taught in accordance with the inclination of others, after having considered their disposition, preference, mentality, aspiration, and capacity for understanding—as in the thought, 'The qualities in Rāhula that lead to the ripening of liberation are now mature; let me now train Rāhula further for the destruction of the taints'—such as the Cūḷarāhulovāda Sutta, the Mahārāhulovāda Sutta, the Dhammacakkappavattana Sutta, and the Dhātuvibhaṅga Sutta, and others of this kind; for these, the mode of exposition is that of another's inclination.

---

භගවන්තං පන උපසඞ්කමිත්වා චතස්සො පරිසා, චත්තාරො වණ්ණා, නාගා, සුපණ්ණා, ගන්ධබ්බා, අසුරා, යක්ඛා, මහාරාජානො, තාවතිංසාදයො දෙවා, මහාබ්‍රහ්මාති එවමාදයො – ‘‘බොජ්ඣඞ්ගා බොජ්ඣඞ්ගා’’ති, භන්තෙ, වුච්චන්ති. ‘‘නීවරණා නීවරණා’’ති, භන්තෙ, වුච්චන්ති; ‘‘ඉමෙ නු ඛො, භන්තෙ, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා’’. ‘‘කිං සූධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨ’’න්තිආදිනා නයෙන පඤ්හං පුච්ඡන්ති. එවං පුට්ඨෙන භගවතා යානි කථිතානි බොජ්ඣඞ්ගසංයුත්තාදීනි, යානි වා පනඤ්ඤානිපි දෙවතාසංයුත්ත-මාරසංයුත්ත-බ්‍රහ්මසංයුත්ත-සක්කපඤ්හ-චූළවෙදල්ල-මහාවෙදල්ල-සාමඤ්ඤඵල-ආළවක-සූචිලොම-ඛරලොමසුත්තාදීනි; තෙසං පුච්ඡාවසිකො නික්ඛෙපො.

Furthermore, having approached the Blessed One, the four assemblies, the four castes, nāgas, supaṇṇas, gandhabbas, asuras, yakkhas, great kings, the Tāvatiṃsa devas and the like, and Mahābrahmā—these and others ask questions in this manner: 'Venerable Sir, it is said, “factors of enlightenment, factors of enlightenment.”' 'Venerable Sir, it is said, “hindrances, hindrances.”' 'Venerable Sir, are these the five aggregates subject to clinging?' 'What here is the best wealth for a person?' and so on. For those discourses spoken by the Blessed One when thus questioned—such as the Connected Discourses on the Factors of Enlightenment and others, or any other discourses like the Connected Discourses with Devas, Māra, and Brahmā, the Questions of Sakka, the Shorter and Greater Vedalla Suttas, the Sutta on the Fruits of the Ascetic Life, and the Āḷavaka, Sūciloma, and Kharaloma Suttas—their mode of exposition is that which is prompted by a question.

---

යානි පන තානි උප්පන්නං කාරණං පටිච්ච කථිතානි, සෙය්‍යථිදං – ධම්මදායාදං, චූළසීහනාදං, චන්දූපමං, පුත්තමංසූපමං, දාරුක්ඛන්ධූපමං, අග්ගික්ඛන්ධූපමං, ඵෙණපිණ්ඩූපමං, පාරිච්ඡත්තකූපමන්ති එවමාදීනි; තෙසං අට්ඨුප්පත්තිකො නික්ඛෙපො.

Furthermore, as for those discourses that have been spoken in connection with an arisen occasion—such as the Dhammadāyāda Sutta, the Cūḷasīhanāda Sutta, the Candūpama Sutta, the Puttamaṃsūpama Sutta, the Dārukkhandhūpama Sutta, the Aggikkhandhūpama Sutta, the Pheṇapiṇḍūpama Sutta, and the Pāricchattakūpama Sutta, and others of this kind—for these, the mode of exposition is that of an arisen occasion.

---

එවමෙතෙසු චතූසු නික්ඛෙපෙසු ඉමස්ස සුත්තස්ස අට්ඨුප්පත්තිකො නික්ඛෙපො. අට්ඨුප්පත්තියා හි ඉදං භගවතා නික්ඛිත්තං. කතරාය අට්ඨුප්පත්තියා? වණ්ණාවණ්ණෙ. ආචරියො රතනත්තයස්ස අවණ්ණං අභාසි, අන්තෙවාසී වණ්ණං. ඉති ඉමං වණ්ණාවණ්ණං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා දෙසනාකුසලො භගවා – ‘‘මමං වා, භික්ඛවෙ, පරෙ අවණ්ණං භාසෙය්‍යු’’න්ති දෙසනං ආරභි. තත්ථ මමන්ති[Pg.52], සාමිවචනං, මමාති අත්ථො. වාසද්දො විකප්පනත්ථො. පරෙති, පටිවිරුද්ධා සත්තා. තත්‍රාති යෙ අවණ්ණං වදන්ති තෙසු.

Thus, among these four modes of exposition, the mode of exposition for this discourse is that of an arisen occasion. For this was set forth by the Blessed One on account of an arisen occasion. On account of what arisen occasion? That of praise and dispraise. The teacher spoke dispraise of the Triple Gem; the student spoke praise. Thus, having made this praise and dispraise the occasion for its arising, the Blessed One, skilled in teaching, began the discourse, saying: 'Monks, should others speak dispraise of me...' Herein, 'mamaṃ' is a genitive term, meaning 'of me.' The word 'vā' has the meaning of alternation. 'Others' refers to opposing beings. 'Therein' refers to those who speak dispraise.

---

න ආඝාතොතිආදීහි කිඤ්චාපි තෙසං භික්ඛූනං ආඝාතොයෙව නත්ථි, අථ ඛො ආයතිං කුලපුත්තානං ඊදිසෙසුපි ඨානෙසු අකුසලුප්පත්තිං පටිසෙධෙන්තො ධම්මනෙත්තිං ඨපෙති. තත්ථ ආහනති චිත්තන්ති ‘ආඝාතො’; කොපස්සෙතං අධිවචනං. අප්පතීතා හොන්ති තෙන අතුට්ඨා අසොමනස්සිකාති අප්පච්චයො; දොමනස්සස්සෙතං අධිවචනං. නෙව අත්තනො න පරෙසං හිතං අභිරාධයතීති අනභිරද්ධි; කොපස්සෙතං අධිවචනං. එවමෙත්ථ ද්වීහි පදෙහි සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, එකෙන වෙදනාක්ඛන්ධොති ද්වෙ ඛන්ධා වුත්තා. තෙසං වසෙන සෙසානම්පි සම්පයුත්තධම්මානං කාරණං පටික්ඛිත්තමෙව.

With the words 'no ill will,' and so on: although those monks indeed had no ill will, the Blessed One nevertheless establishes this guideline of the Dhamma in order to prevent the arising of unwholesome states for future clansmen in such situations. Herein, 'āghāta' (ill will) is so called because 'it strikes (āhanati) the mind'; this is a synonym for anger (kopa). 'Appaccayo' (displeasure) is so called because through it 'they are not pleased (appatītā), not satisfied (atuṭṭhā), not mentally happy (asomanassikā)'; this is a synonym for sorrow (domanassa). 'Anabhiraddhi' (discontent) is so called because 'it accomplishes (abhirādhayati) the welfare of neither oneself nor others'; this is a synonym for anger (kopa). Thus, herein, by two terms the aggregate of formations is stated, and by one the aggregate of feeling; in this way, two aggregates are stated. By means of these, the generation of the remaining associated mental states is also rejected.

---

එවං පඨමෙන නයෙන මනොපදොසං නිවාරෙත්වා, දුතියෙන නයෙන තත්ථ ආදීනවං දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘තත්‍ර චෙ තුම්හෙ අස්සථ කුපිතා වා අනත්තමනා වා, තුම්හං යෙවස්ස තෙන අන්තරායො’’ති. තත්ථ ‘තත්‍ර චෙ තුම්හෙ අස්සථා’ති තෙසු අවණ්ණභාසකෙසු, තස්මිං වා අවණ්ණෙ තුම්හෙ භවෙය්‍යාථ චෙ; යදි භවෙය්‍යාථාති අත්ථො. ‘කුපිතා’ කොපෙන, අනත්තමනා දොමනස්සෙන. ‘තුම්හං යෙවස්ස තෙන අන්තරායො’ති තුම්හාකංයෙව තෙන කොපෙන, තාය ච අනත්තමනතාය පඨමජ්ඣානාදීනං අන්තරායො භවෙය්‍ය.

Thus, having prevented the corruption of the mind by the first method, he then showed the danger in it by the second method, saying: 'If you were to become angry or displeased there, that would be an obstacle for you alone.' Herein, 'if you were to be there' means: among those who speak dispraise, or in the face of that dispraise, if you were to become so; that is the meaning. 'Angry' means with anger; 'displeased' means with sorrow. 'That would be an obstacle for you alone' means: that very anger and that very displeasure would become an obstacle for you alone, hindering the attainment of the first jhāna and so forth.

---

එවං දුතියෙන නයෙන ආදීනවං දස්සෙත්වා, තතියෙන නයෙන වචනත්ථසල්ලක්ඛණමත්තෙපි අසමත්ථතං දස්සෙන්තො – ‘‘අපි නු තුම්හෙ පරෙස’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ පරෙසන්ති යෙසං කෙසං චි. කුපිතො හි නෙව බුද්ධපච්චෙකබුද්ධඅරියසාවකානං, න මාතාපිතූනං, න පච්චත්ථිකානං සුභාසිතදුබ්භාසිතස්ස අත්ථං ආජානාති. යථාහ –

Thus, having shown the danger by the second method, by a third method he demonstrates the inability even to merely discern the meaning of words, saying, 'And would you [understand] what others say...?' Herein, 'others' refers to anyone at all. For an angry person does not clearly understand the meaning of what is well-spoken or ill-spoken, whether by Buddhas, Paccekabuddhas, noble disciples, mother and father, or by enemies. As it is said:

---

‘‘කුද්ධො අත්ථං න ජානාති, කුද්ධො ධම්මං න පස්සති;

අන්ධං තමං තදා හොති, යං කොධො සහතෙ නරං.

An angry person does not know the meaning, an angry person does not see the Dhamma. Then there is a blinding darkness when anger overwhelms a person.

---

අනත්ථජනනො කොධො, කොධො චිත්තප්පකොපනො;

භයමන්තරතො ජාතං, තං ජනො නාවබුජ්ඣතී’’ති. (අ. නි. 7.64);

Anger is a generator of harm, anger is a corrupter of the mind; Fear is born from within, that a person does not comprehend.

---

එවං [Pg.53] සබ්බථාපි අවණ්ණෙ මනොපදොසං නිසෙධෙත්වා ඉදානි පටිපජ්ජිතබ්බාකාරං දස්සෙන්තො – ‘‘තත්‍ර තුම්හෙහි අභූතං අභූතතො’’තිආදිමාහ.

Thus, having in every way forbidden corruption of the mind on account of dispraise, now, showing the manner in which one should conduct oneself, he says the words beginning: 'Therein, by you, what is untrue should be recognized as untrue...'

---

තත්ථ තත්‍ර තුම්හෙහීති, තස්මිං අවණ්ණෙ තුම්හෙහි. අභූතං අභූතතො නිබ්බෙඨෙතබ්බන්ති යං අභූතං, තං අභූතභාවෙනෙව අපනෙතබ්බං. කථං? ඉතිපෙතං අභූතන්තිආදිනා නයෙන. තත්‍රායං යොජනා – ‘‘තුම්හාකං සත්ථා න සබ්බඤ්ඤූ, ධම්මො දුරක්ඛාතො, සඞ්ඝො දුප්පටිපන්නො’’තිආදීනි සුත්වා න තුණ්හී භවිතබ්බං. එවං පන වත්තබ්බං – ‘‘ඉති පෙතං අභූතං, යං තුම්හෙහි වුත්තං, තං ඉමිනාපි කාරණෙන අභූතං, ඉමිනාපි කාරණෙන අතච්ඡං, ‘නත්ථි චෙතං අම්හෙසු’, ‘න ච පනෙතං අම්හෙසු සංවිජ්ජති’, සබ්බඤ්ඤූයෙව අම්හාකං සත්ථා, ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සඞ්ඝො, තත්‍ර ඉදඤ්චිදඤ්ච කාරණ’’න්ති. එත්ථ ච දුතියං පදං පඨමස්ස, චතුත්ථඤ්ච තතියස්ස වෙවචනන්ති වෙදිතබ්බං. ඉදඤ්ච අවණ්ණෙයෙව නිබ්බෙඨනං කාතබ්බං, න සබ්බත්ථ. යදි හි ‘‘ත්වං දුස්සීලො, තවාචරියො දුස්සීලො, ඉදඤ්චිදඤ්ච තයා කතං, තවාචරියෙන කත’’න්ති වුත්තෙ තුණ්හීභූතො අධිවාසෙති, ආසඞ්කනීයො හොති. තස්මා මනොපදොසං අකත්වා අවණ්ණො නිබ්බෙඨෙතබ්බො. ‘‘ඔට්ඨොසි, ගොණොසී’’තිආදිනා පන නයෙන දසහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසන්තං පුග්ගලං අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා අධිවාසනඛන්තියෙව තත්ථ කාතබ්බා.

Herein, 'in that case, by you' means, in that dispraise, by you. 'What is untrue should be refuted as untrue' means that what is untrue should be dispelled by its very nature of being untrue. How? By the method of saying, 'For this reason, this is untrue,' and so on. Herein, this is the application: Having heard statements such as 'Your teacher is not all-knowing, the Dhamma is poorly expounded, the Saṅgha is practicing wrongly,' one should not remain silent. Instead, one should say: 'For this reason, this is untrue; what you have said is untrue for this reason, and false for this reason; ‘This does not exist among us,’ and ‘This is not found among us’; our teacher is indeed all-knowing; the Dhamma is well-expounded; the Saṅgha is practicing rightly; and in that matter, this and that is the reason.' Here, it should be understood that the second term is a synonym for the first, and the fourth for the third. And this refutation should be made only in the case of dispraise, not in all cases. For if, when it is said, 'You are immoral, your teacher is immoral, this and that was done by you, and by your teacher,' one remains silent and endures it, one becomes suspect. Therefore, without creating ill-will of the mind, the dispraise should be refuted. However, toward a person who insults with the ten grounds for abuse by the method of saying, 'You are a camel, you are an ox,' and so on, having regarded them with equanimity, only the patience of endurance should be practiced.

---

6. එවං අවණ්ණභූමියං තාදිලක්ඛණං දස්සෙත්වා ඉදානි වණ්ණභූමියං දස්සෙතුං ‘‘මමං වා, භික්ඛවෙ, පරෙ වණ්ණං භාසෙය්‍යු’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ පරෙති යෙ කෙචි පසන්නා දෙවමනුස්සා. ආනන්දන්ති එතෙනාති ආනන්දො, පීතියා එතං අධිවචනං. සුමනස්ස භාවො සොමනස්සං, චෙතසිකසුඛස්සෙතං අධිවචනං. උප්පිලාවිනො භාවො උප්පිලාවිතත්තං. කස්ස උප්පිලාවිතත්තන්ති? චෙතසොති. උද්ධච්චාවහාය උප්පිලාපනපීතියා එතං අධිවචනං. ඉධාපි ද්වීහි පදෙහි සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, එකෙන වෙදනාක්ඛන්ධො වුත්තො.

6. Having thus shown the characteristic of one who is 'such' in the domain of dispraise, now, in order to show it in the domain of praise, he says, 'Monks, if others should speak in praise of me...' and so on. Therein, 'others' refers to any devoted devas or humans. 'They rejoice because of this,' thus it is 'ānanda' (joy); this is a designation for pīti (rapture). The state of a good mind is 'somanassa' (gladness); this is a designation for mental happiness. The state of being buoyant is 'uppilāvitattaṃ'. 'Whose uppilāvitattaṃ?' 'Of the mind.' This is a designation for the uplifting rapture that brings about restlessness. Here too, by two terms the aggregate of formations is stated, and by one, the aggregate of feeling.

---

එවං පඨමනයෙන උප්පිලාවිතත්තං නිවාරෙත්වා, දුතියෙන තත්ථ ආදීනවං දස්සෙන්තො – ‘‘තත්‍ර චෙ තුම්හෙ අස්සථා’’තිආදිමාහ. ඉධාපි තුම්හං යෙවස්ස තෙන අන්තරායොති තෙන උප්පිලාවිතත්තෙන තුම්හාකංයෙව පඨමජ්ඣානාදීනං [Pg.54] අන්තරායො භවෙය්‍යාති අත්ථො වෙදිතබ්බො. කස්මා පනෙතං වුත්තං? නනු භගවතා –

Thus, having prevented elation by the first method, and by the second method showing the danger in it, he said, 'And if you were to be...' and so on. Here too, 'it would be an obstacle for you alone' should be understood to mean: because of that elation, there would be an obstacle for you alone to the first jhāna and so forth. But why was this said? Is it not that the Blessed One has praised...

---

‘‘බුද්ධොති කිත්තයන්තස්ස, කායෙ භවති යා පීති;

වරමෙව හි සා පීති, කසිණෙනාපි ජම්බුදීපස්ස.

For one who proclaims 'Buddha,' whatever rapture arises in the body, that rapture is indeed more excellent than the whole of Jambudīpa.

---

ධම්මොති කිත්තයන්තස්ස, කායෙ භවති යා පීති;

වරමෙව හි සා පීති, කසිණෙනාපි ජම්බුදීපස්ස.

For one who proclaims 'Dhamma,' whatever rapture arises in the body, that rapture is indeed more excellent than the whole of Jambudīpa.

---

සඞ්ඝොති කිත්තයන්තස්ස, කායෙ භවති යා පීති;

වරමෙව හි සා පීති, කසිණෙනාපි ජම්බුදීපස්සා’’ති ච.

For one who proclaims 'Saṅgha,' whatever rapture arises in the body, that rapture is indeed more excellent than the whole of Jambudīpa.

---

‘‘යෙ, භික්ඛවෙ, බුද්ධෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා’’ති ච එවමාදීහි අනෙකසතෙහි සුත්තෙහි රතනත්තයෙ පීතිසොමනස්සමෙව වණ්ණිතන්ති. සච්චං වණ්ණිතං, තං පන නෙක්ඛම්මනිස්සිතං. ඉධ – ‘‘අම්හාකං බුද්ධො, අම්හාකං ධම්මො’’තිආදිනා නයෙන ආයස්මතො ඡන්නස්ස උප්පන්නසදිසං ගෙහස්සිතං පීතිසොමනස්සං අධිප්පෙතං. ඉදඤ්හි ඣානාදිපටිලාභාය අන්තරායකරං හොති. තෙනෙවායස්මා ඡන්නොපි යාව බුද්ධො න පරිනිබ්බායි, තාව විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං නාසක්ඛි, පරිනිබ්බානකාලෙ පඤ්ඤත්තෙන පන බ්‍රහ්මදණ්ඩෙන තජ්ජිතො තං පීතිසොමනස්සං පහාය විසෙසං නිබ්බත්තෙසි. තස්මා අන්තරායකරංයෙව සන්ධාය ඉදං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අයඤ්හි ලොභසහගතා පීති. ලොභො ච කොධසදිසොව. යථාහ –

And by hundreds of suttas such as, 'Monks, those who have confidence in the Buddha have confidence in the foremost,' joy and gladness in the Three Jewels have been praised, have they not? Truly, it is praised. However, that is based on renunciation. Here, joy and gladness associated with the household life, similar to what arose in the Venerable Channa by way of thinking 'Our Buddha, our Dhamma,' etc., is intended. For this is an obstacle to the attainment of jhāna and so on. For that very reason, the Venerable Channa, for as long as the Buddha had not attained Parinibbāna, was unable to bring about a special attainment. But at the time of the Parinibbāna, being threatened by the imposed brahma-penalty, he abandoned that joy and gladness and brought about a special attainment. Therefore, it should be understood that this was said referring only to that which is an obstacle. For this is rapture accompanied by greed. And greed is just like anger. As it was said:

---

‘‘ලුද්ධො අත්ථං න ජානාති, ලුද්ධො ධම්මං න පස්සති;

අන්ධං තමං තදා හොති, යං ලොභො සහතෙ නරං.

A greedy person does not know the meaning, a greedy person does not see the Dhamma; blinding darkness there is then, when greed overcomes a person.

---

අනත්ථජනනො ලොභො, ලොභො චිත්තප්පකොපනො;

භයමන්තරතො ජාතං, තං ජනො නාවබුජ්ඣතී’’ති. (ඉතිවු. 88);

Greed is a generator of harm, greed is a corrupter of the mind; fear is born from within, that, people do not understand.

---

තතියවාරො පන ඉධ අනාගතොපි අත්ථතො ආගතො යෙවාති වෙදිතබ්බො. යථෙව හි කුද්ධො, එවං ලුද්ධොපි අත්ථං න ජානාතීති.

However, the third section, though not directly present here, should be understood as having arrived in terms of meaning. For just as an angry person, so too a greedy person does not know the meaning.

---

පටිපජ්ජිතබ්බාකාරදස්සනවාරෙ පනායං යොජනා – ‘‘තුම්හාකං සත්ථා සබ්බඤ්ඤූ අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ස්වාක්ඛාතො, සඞ්ඝො සුප්පටිපන්නො’’තිආදීනි සුත්වා න තුණ්හී භවිතබ්බං. එවං පන පටිජානිතබ්බං – ‘‘ඉතිපෙතං භූතං[Pg.55], යං තුම්හෙහි වුත්තං, තං ඉමිනාපි කාරණෙන භූතං, ඉමිනාපි කාරණෙන තච්ඡං. සො හි භගවා ඉතිපි අරහං, ඉතිපි සම්මාසම්බුද්ධො; ධම්මො ඉතිපි ස්වාක්ඛාතො, ඉතිපි සන්දිට්ඨිකො; සඞ්ඝො ඉතිපි සුප්පටිපන්නො, ඉතිපි උජුප්පටිපන්නො’’ති. ‘‘ත්වං සීලවා’’ති පුච්ඡිතෙනාපි සචෙ සීලවා, ‘‘සීලවාහමස්මී’’ති පටිජානිතබ්බමෙව. ‘‘ත්වං පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභී…පෙ… අරහා’’ති පුට්ඨෙනාපි සභාගානං භික්ඛූනංයෙව පටිජානිතබ්බං. එවඤ්හි පාපිච්ඡතා චෙව පරිවජ්ජිතා හොති, සාසනස්ස ච අමොඝතා දීපිතා හොතීති. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

Now, in the section showing the manner in which one should practice, this is the application: Having heard such things as, 'Your teacher is all-knowing, an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One; the Dhamma is well-expounded; the Saṅgha is practicing well,' one should not be silent. Rather, it should be acknowledged thus: 'For this reason, this is true. What you have said, for this reason it is true, for this reason it is factual. For that Blessed One is an Arahant for this reason, a Perfectly Self-Enlightened One for this reason; the Dhamma is well-expounded for this reason, directly visible for this reason; the Saṅgha is practicing well for this reason, practicing uprightly for this reason.' Even when asked, 'Are you virtuous?', if one is virtuous, one should indeed acknowledge, 'I am virtuous.' When asked, 'Are you an attainer of the first jhāna… an Arahant?', one should acknowledge it only to monks of a similar standing. For in this way, having evil wishes is avoided, and the non-futility of the Dispensation is shown. The remainder should be understood in the way already stated.

---

චූළසීලවණ්ණනා

Exposition of the Minor Morality

---

7. අප්පමත්තකං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙති කො අනුසන්ධි? ඉදං සුත්තං ද්වීහි පදෙහි ආබද්ධං වණ්ණෙන ච අවණ්ණෙන ච. තත්ථ අවණ්ණො – ‘‘ඉති පෙතං අභූතං ඉති පෙතං අතච්ඡ’’න්ති, එත්ථෙව උදකන්තං පත්වා අග්ගිවිය නිවත්තො. වණ්ණො පන භූතං භූතතො පටිජානිතබ්බං – ‘‘ඉති පෙතං භූත’’න්ති එවං අනුවත්තතියෙව. සො පන දුවිධො බ්‍රහ්මදත්තෙන භාසිතවණ්ණො ච භික්ඛුසඞ්ඝෙන අච්ඡරියං ආවුසොතිආදිනා නයෙන ආරද්ධවණ්ණො ච. තෙසු භික්ඛුසඞ්ඝෙන වුත්තවණ්ණස්ස උපරි සුඤ්ඤතාපකාසනෙ අනුසන්ධිං දස්සෙස්සති. ඉධ පන බ්‍රහ්මදත්තෙන වුත්තවණ්ණස්ස අනුසන්ධිං දස්සෙතුං ‘‘අප්පමත්තකං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ’’ති දෙසනා ආරද්ධා.

7. With regard to the passage, “But this, bhikkhus, is a small matter,” what is the connection? This discourse is bound by two aspects: praise and dispraise. Therein, dispraise—expressed as, “This is false, this is untrue”—comes to a stop right there, like a fire that has receded upon reaching the water’s edge. Praise, however, acknowledging what is true as true—“This is true”—continues on. This praise is twofold: the praise spoken by Brahmadatta and the praise initiated by the Sangha of bhikkhus with the words, “Wonderful, venerable sirs!” and so on. Of these, the connection to the praise spoken by the Sangha of bhikkhus will be shown later in the section that clarifies emptiness. Here, however, to show the connection to the praise spoken by Brahmadatta, the discourse was begun with, “But this, bhikkhus, is a small matter.”

---

තත්ථ අප්පමත්තකන්ති පරිත්තස්ස නාමං. ඔරමත්තකන්ති තස්සෙව වෙවචනං. මත්තාති වුච්චති පමාණං. අප්පං මත්තා එතස්සාති අප්පමත්තකං. ඔරං මත්තා එතස්සාති ඔරමත්තකං. සීලමෙව සීලමත්තකං. ඉදං වුත්තං හොති – ‘අප්පමත්තකං ඛො, පනෙතං භික්ඛවෙ, ඔරමත්තකං සීලමත්තකං’ නාම යෙන ‘‘තථාගතස්ස වණ්ණං වදාමී’’ති උස්සාහං කත්වාපි වණ්ණං වදමානො පුථුජ්ජනො වදෙය්‍යාති. තත්ථ සියා – නනු ඉදං සීලං නාම යොගිනො අග්ගවිභූසනං? යථාහු පොරාණා –

Therein, ‘a small matter’ (appamattaka) is a name for what is minor. ‘An inferior matter’ (oramattaka) is a synonym for it. The word `mattā` means measure (`pamāṇa`). Its measure is small (appā mattā etassa), thus it is ‘a small matter’ (appamattaka). Its measure is inferior (oraṃ mattā etassa), thus it is ‘an inferior matter’ (oramattaka). Virtue itself is ‘a matter of mere virtue’ (sīlamattaka). This is what is meant: ‘Indeed, bhikkhus, this is called a small matter, an inferior matter, a matter of mere virtue,’ by which an ordinary person, even after making an effort, might speak praise, saying, “I will speak in praise of the Tathāgata.” Therein, it might be objected: Is not this, which is called virtue, the supreme adornment of a yogī? As the ancients have said:

---

‘‘සීලං යොගිස්ස’ලඞ්කාරො, සීලං යොගිස්ස මණ්ඩනං;

සීලෙහි’ලඞ්කතො යොගී, මණ්ඩනෙ අග්ගතං ගතො’’ති.

“Virtue is the yogī’s ornament, virtue is the yogī’s adornment; adorned with virtues, the yogī, through this adornment, has reached supremacy.”

---

භගවතාපි [Pg.56] ච අනෙකෙසු සුත්තසතෙසු සීලං මහන්තමෙව කත්වා කථිතං. යථාහ – ‘‘ආකඞ්ඛෙය්‍ය චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො චස්සං මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො චා’ති, සීලෙස්වෙවස්ස පරිපූරකාරී’’ති (ම. නි. 1.65) ච.

And by the Blessed One, too, in many hundreds of suttas, virtue has been taught as something great. As he said: “If, bhikkhus, a bhikkhu should wish, ‘May I be dear and agreeable to my companions in the holy life, respected and esteemed,’ he should be one who fulfills the virtues.”

---

‘‘කිකීව අණ්ඩං, චමරීව වාලධිං;

පියංව පුත්තං, නයනංව එකකං.තථෙව සීලං, අනුරක්ඛමානා;

සුපෙසලා හොථ, සදා සගාරවා’’ති ච.

“Just as the hen guards her egg, or the yak her tail; as a mother her beloved son, or a man his only eye; in that same way, guarding virtue, may you be of excellent conduct, always respectful.”

---

‘‘න පුප්ඵගන්ධො පටිවාතමෙති;

න චන්දනං තග්ගරමල්ලිකා වා.සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙති;

සබ්බා දිසා සප්පුරිසො පවායති.

“The scent of flowers does not travel against the wind, nor that of sandalwood, tagara, or jasmine. But the scent of the virtuous travels against the wind; the good person pervades all directions.”

---

චන්දනං තගරං වාපි, උප්පලං අථ වස්සිකී;

එතෙසං ගන්ධජාතානං, සීලගන්ධො අනුත්තරො.

“Sandalwood or tagara, lotus or jasmine—among these kinds of fragrances, the fragrance of virtue is supreme.”

---

අප්පමත්තො අයං ගන්ධො, ය්වායං තගරචන්දනං;

යො ච සීලවතං ගන්ධො, වාති දෙවෙසු උත්තමො.

“Insignificant is this fragrance of tagara and sandalwood; but the fragrance of the virtuous, wafting among the gods, is supreme.”

---

තෙසං සම්පන්නසීලානං, අප්පමාදවිහාරිනං;

සම්මදඤ්ඤා විමුත්තානං, මාරො මග්ගං න වින්දතී’’ති ච. (ධ. ප. 57);

“Of those possessed of perfect virtue, who dwell heedfully, liberated through right understanding, Māra does not find the path.”

---

‘‘සීලෙ පතිට්ඨාය නරො සපඤ්ඤො, චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං;

ආතාපී නිපකො භික්ඛු, සො ඉමං විජටයෙ ජට’’න්ති ච. (සං. නි. 1.23);

“Established in virtue, a wise person, developing mind and wisdom, ardent and discerning—that bhikkhu can untangle this tangle.”

---

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යෙ කෙචි බීජගාමභූතගාමා වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජන්ති, සබ්බෙ තෙ පථවිං නිස්සාය, පථවියං පතිට්ඨාය; එවමෙතෙ බීජගාමභූතගාමා වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජන්ති. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලං නිස්සාය සීලෙ පතිට්ඨාය සත්තබොජ්ඣඞ්ගෙ භාවෙන්තො සත්තබොජ්ඣඞ්ගෙ බහුලීකරොන්තො වුඩ්ඪිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං පාපුණාති ධම්මෙසූ’’ති (සං. නි. 5.150) ච. එවං අඤ්ඤානිපි අනෙකානි සුත්තානි දට්ඨබ්බානි. එවමනෙකෙසු සුත්තසතෙසු සීලං මහන්තමෙව කත්වා කථිතං. තං ‘‘කස්මා [Pg.57] ඉමස්මිං ඨානෙ අප්පමත්තක’’න්ති ආහාති? උපරි ගුණෙ උපනිධාය. සීලඤ්හි සමාධිං න පාපුණාති, සමාධි පඤ්ඤං න පාපුණාති, තස්මා උපරිමං උපනිධාය හෙට්ඨිමං ඔරමත්තකං නාම හොති. කථං සීලං සමාධිං න පාපුණාති? භගවා හි අභිසම්බොධිතො සත්තමෙ සංවච්ඡරෙ සාවත්ථිනගර – ද්වාරෙ කණ්ඩම්බරුක්ඛමූලෙ ද්වාදසයොජනෙ රතනමණ්ඩපෙ යොජනප්පමාණෙ රතනපල්ලඞ්කෙ නිසීදිත්වා තියොජනිකෙ දිබ්බසෙතච්ඡත්තෙ ධාරියමානෙ ද්වාදසයොජනාය පරිසාය අත්තාදානපරිදීපනං තිත්ථියමද්දනං – ‘‘උපරිමකායතො අග්ගික්ඛන්ධො පවත්තති, හෙට්ඨිමකායතො උදකධාරා පවත්තති…පෙ… එකෙකලොමකූපතො අග්ගික්ඛන්ධො පවත්තති, එකෙකලොමකූපතො උදකධාරා පවත්තති, ඡන්නං වණ්ණාන’’න්තිආදිනයප්පවත්තං යමකපාටිහාරියං දස්සෙති. තස්ස සුවණ්ණවණ්ණසරීරතො සුවණ්ණවණ්ණා රස්මියො උග්ගන්ත්වා යාව භවග්ගා ගච්ඡන්ති, සකලදසසහස්සචක්කවාළස්ස අලඞ්කරණකාලො විය හොති, දුතියා දුතියා රස්මියො පුරිමාය පුරිමාය යමකයමකා විය එකක්ඛණෙ විය පවත්තන්ති.

“Just as, bhikkhus, whatever seed-based and plant-based life attains growth, increase, and fullness, all of them do so by relying on the earth, by being established on the earth; in this way, this seed-based and plant-based life attains growth, increase, and fullness. So too, bhikkhus, a bhikkhu, by relying on virtue, by being established in virtue, developing the seven factors of enlightenment, cultivating the seven factors of enlightenment, attains growth, increase, and fullness in the teachings.” In this way, many other suttas should also be seen. Thus, in many hundreds of suttas, virtue has been taught as something great. Why, then, in this place, did he say it is “a small matter”? By comparison with the higher qualities. For virtue does not reach concentration, and concentration does not reach wisdom. Therefore, by comparison with what is higher, what is lower is called ‘an inferior matter.’ How is it that virtue does not reach concentration? In the seventh year after his full enlightenment, the Blessed One, at the gate of Sāvatthī, at the foot of the Kaṇḍamba tree, sitting on a jewel throne one yojana in size within a jewel pavilion of twelve yojanas, while a divine white canopy of three yojanas was being held over him, displayed the Twin Miracle to an assembly of twelve yojanas—a demonstration of his own power and a subjugation of the sectarians—which proceeded in this way: “From the upper part of his body a mass of fire issued forth, from the lower part of his body a stream of water issued forth… from each and every hair-pore a mass of fire issued forth, from each and every hair-pore a stream of water issued forth, of six colors.” From his golden-hued body, golden-hued rays arose and went as far as the peak of existence. It was as if it were a time of adornment for the entire ten-thousandfold world system. The succeeding rays followed the preceding ones like pairs, appearing as if in a single moment.

---

ද්වින්නඤ්ච චිත්තානං එකක්ඛණෙ පවත්ති නාම නත්ථි. බුද්ධානං පන භගවන්තානං භවඞ්ගපරිවාසස්ස ලහුකතාය පඤ්චහාකාරෙහි ආචිණ්ණවසිතාය ච, තා එකක්ඛණෙ විය පවත්තන්ති. තස්සා තස්සා පන රස්මියා ආවජ්ජනපරිකම්මාධිට්ඨානානි විසුං විසුංයෙව.

And there is no such thing as the arising of two minds in a single moment. But for the Buddhas, the Blessed Ones, due to the swiftness of the bhavaṅga’s process and their mastery perfected in five ways, those rays arise as if in a single moment. For each and every ray, however, the adverting, preliminary action, and determination are indeed distinct.

---

නීලරස්මිඅත්ථාය හි භගවා නීලකසිණං සමාපජ්ජති, පීතරස්මිඅත්ථාය පීතකසිණං, ලොහිතඔදාතරස්මිඅත්ථාය ලොහිතඔදාතකසිණං, අග්ගික්ඛන්ධත්ථාය තෙජොකසිණං, උදකධාරත්ථාය ආපොකසිණං සමාපජ්ජති. සත්ථා චඞ්කමති, නිම්මිතො තිට්ඨති වා නිසීදති වා සෙය්‍යං වා කප්පෙතීති සබ්බං විත්ථාරෙතබ්බං. එත්ථ එකම්පි සීලස්ස කිච්චං නත්ථි, සබ්බං සමාධිකිච්චමෙව. එවං සීලං සමාධිං න පාපුණාති.

Indeed, for the sake of the blue radiance, the Blessed One attains the absorption on the blue kasiṇa; for the sake of the golden radiance, the absorption on the yellow kasiṇa; for the sake of the red and white radiances, the absorptions on the red and white kasiṇas; for the sake of a mass of fire, the absorption on the fire kasiṇa; for the sake of a stream of water, he attains the absorption on the water kasiṇa. The Teacher walks, while the created image stands, or sits, or assumes a reclining posture—all this should be elaborated. Herein, there is not even one function of virtue; all is solely the function of concentration. Thus, virtue does not attain to concentration.

---

යං පන භගවා කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පාරමියො පූරෙත්වා, එකූනතිංසවස්සකාලෙ චක්කවත්තිසිරීනිවාසභූතා භවනා නික්ඛම්ම අනොමානදීතීරෙ පබ්බජිත්වා, ඡබ්බස්සානි පධානයොගං කත්වා, විසාඛපුණ්ණමායං උරුවෙලගාමෙ සුජාතාය දින්නං පක්ඛිත්තදිබ්බොජං මධුපායාසං පරිභුඤ්ජිත්වා, සායන්හසමයෙ දක්ඛිණුත්තරෙන බොධිමණ්ඩං පවිසිත්වා [Pg.58] අස්සත්ථදුමරාජානං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා, පුබ්බුත්තරභාගෙ ඨිතො තිණසන්ථාරං සන්ථරිත්වා, තිසන්ධිපල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා, චතුරඞ්ගසමන්නාගතං මෙත්තාකම්මට්ඨානං පුබ්බඞ්ගමං කත්වා, වීරියාධිට්ඨානං අධිට්ඨාය, චුද්දසහත්ථපල්ලඞ්කවරගතො සුවණ්ණපීඨෙ ඨපිතං රජතක්ඛන්ධං විය පඤ්ඤාසහත්ථං බොධික්ඛන්ධං පිට්ඨිතො කත්වා, උපරි මණිඡත්තෙන විය බොධිසාඛාය ධාරියමානො, සුවණ්ණවණ්ණෙ චීවරෙ පවාළසදිසෙසු බොධිඅඞ්කුරෙසු පතමානෙසු, සූරියෙ අත්ථං උපගච්ඡන්තෙ මාරබලං විධමිත්වා, පඨමයාමෙ පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිත්වා, මජ්ඣිමයාමෙ දිබ්බචක්ඛුං විසොධෙත්වා, පච්චූසකාලෙ සබ්බබුද්ධානමාචිණ්ණෙ පච්චයාකාරෙ ඤාණං ඔතාරෙත්වා, ආනාපානචතුත්ථජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා, තදෙව පාදකං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා, මග්ගපටිපාටියා අධිගතෙන චතුත්ථමග්ගෙන සබ්බකිලෙසෙ ඛෙපෙත්වා සබ්බබුද්ධගුණෙ පටිවිජ්ඣි, ඉදමස්ස පඤ්ඤාකිච්චං. එවං සමාධි පඤ්ඤං න පාපුණාති.

But the Blessed One, having fulfilled the perfections for four incalculables and over one hundred thousand eons; at the age of twenty-nine, having gone forth from the palace that was the abode of the majesty of a universal monarch and taken ordination on the bank of the Anomā river; having practiced the noble striving for six years; on the full moon day of Visākha, in the village of Uruvelā, having partaken of the milk-rice with divine essence added, offered by Sujātā; in the evening, having entered the Bodhimaṇḍa by the south-north path, having circumambulated the king of Assattha trees three times; standing in the north-eastern quarter, having spread the grass mat; having formed the cross-legged posture with three joints; having made the loving-kindness meditation, endowed with four factors, the forerunner; having made the resolution of energy; seated on the excellent throne of fourteen cubits, having placed the fifty-cubit Bodhi trunk behind him like a silver trunk placed on a golden seat; being sheltered by the Bodhi branch above as if by a jeweled parasol; while the coral-like Bodhi shoots were falling upon his golden-hued robe; as the sun was setting, having dispersed the force of Māra; in the first watch, having recollected past existences; in the middle watch, having purified the divine eye; at dawn, having directed his knowledge to the mode of conditions practiced by all Buddhas; having produced the fourth jhāna of mindfulness of breathing, and making just that the basis, having developed insight; by means of the fourth path attained in due succession of the paths, having exhausted all defilements, he penetrated all the qualities of a Buddha—this is his function of wisdom. Thus, concentration does not attain to wisdom.

---

තත්ථ යථා හත්ථෙ උදකං පාතියං උදකං න පාපුණාති, පාතියං උදකං ඝටෙ උදකං න පාපුණාති, ඝටෙ උදකං කොලම්බෙ උදකං න පාපුණාති, කොලම්බෙ උදකං චාටියං උදකං න පාපුණාති, චාටියං උදකං මහාකුම්භියං උදකං න පාපුණාති, මහාකුම්භියං උදකං කුසොබ්භෙ උදකං න පාපුණාති, කුසොබ්භෙ උදකං කන්දරෙ උදකං න පාපුණාති, කන්දරෙ උදකං කුන්නදියං උදකං න පාපුණාති, කුන්නදියං උදකං පඤ්චමහානදියං උදකං න පාපුණාති, පඤ්චමහානදියං උදකං චක්කවාළමහාසමුද්දෙ උදකං න පාපුණාති, චක්කවාළමහාසමුද්දෙ උදකං සිනෙරුපාදකෙ මහාසමුද්දෙ උදකං න පාපුණාති. පාතියං උදකං උපනිධාය හත්ථෙ උදකං පරිත්තං…පෙ… සිනෙරුපාදකමහාසමුද්දෙ උදකං උපනිධාය චක්කවාළමහාසමුද්දෙ උදකං පරිත්තං. ඉති උපරූපරි උදකං බහුකං උපාදාය හෙට්ඨා හෙට්ඨා උදකං පරිත්තං හොති.

Herein, it is as when the water in the hand does not attain to the water in a drinking bowl; the water in a drinking bowl does not attain to the water in a water pot; the water in a water pot does not attain to the water in a cooking pot; the water in a cooking pot does not attain to the water in a large jar; the water in a large jar does not attain to the water in a large water-storage jar; the water in a large water-storage jar does not attain to the water in a pond; the water in a pond does not attain to the water in a mountain gorge; the water in a mountain gorge does not attain to the water in a small river; the water in a small river does not attain to the water of the five great rivers; the water of the five great rivers does not attain to the water in the Cakkavāḷa great ocean; the water in the Cakkavāḷa great ocean does not attain to the water in the great ocean at the foot of Sineru. Compared to the water in a drinking bowl, the water in the hand is little… (and so on until) … Compared to the water in the great ocean at the foot of Sineru, the water in the Cakkavāḷa great ocean is little. Thus, by considering the water in each higher level as abundant, the water in each lower level is little.

---

එවමෙව උපරි උපරි ගුණෙ උපාදාය හෙට්ඨා හෙට්ඨා සීලං අප්පමත්තකං ඔරමත්තකන්ති වෙදිතබ්බං. තෙනාහ – ‘‘අප්පමත්තකං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, ඔරමත්තකං සීලමත්තක’’න්ති.

In this very same way, by considering the higher and higher qualities, virtue at the lower and lower levels should be understood as of small measure and of inferior measure. Therefore, he said: ‘Monks, this is of small measure, of inferior measure, a mere matter of virtue.’

---

යෙන පුථුජ්ජනොති, එත්ථ –

Regarding the phrase ‘yena puthujjanoti’ (by which an ordinary person):

---

‘‘දුවෙ පුථුජ්ජනා වුත්තා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

අන්ධො පුථුජ්ජනො එකො, කල්‍යාණෙකො පුථුජ්ජනො’’ති.

‘Two ordinary persons are spoken of by the Buddha, the Kinsman of the Sun: one is the blind ordinary person, the other is the good ordinary person.’

---

තත්ථ [Pg.59] යස්ස ඛන්ධධාතුආයතනාදීසු උග්ගහපරිපුච්ඡාසවනධාරණපච්චවෙක්ඛණානි නත්ථි, අයං අන්ධපුථුජ්ජනො. යස්ස තානි අත්ථි, සො කල්‍යාණපුථුජ්ජනො. දුවිධොපි පනෙස –

Among these, the one for whom there is no learning, repeated questioning, hearing, retaining, or reflecting upon the aggregates, elements, sense bases, and so forth, this is the blind ordinary person. The one for whom these exist, that is the good ordinary person. Furthermore, both kinds of these:

---

‘‘පුථූනං ජනනාදීහි, කාරණෙහි පුථුජ්ජනො;

පුථුජ්ජනන්තොගධත්තා, පුථුවායං ජනො ඉති’’.

‘One is an ordinary person (puthujjano) because of causes such as generating (janana) many (puthu) things; because of being included among the multitude of ordinary people; or because this person (jano) is separate (puthu).’

---

සො හි පුථූනං නානප්පකාරානං කිලෙසාදීනං ජනනාදීහි කාරණෙහි පුථුජ්ජනො. යථාහ –

For that person is an ordinary person because of causes such as generating many various kinds of defilements and so on. As it is said:

---

‘‘පුථු කිලෙසෙ ජනෙන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු අවිහතසක්කායදිට්ඨිකාති පුථුජ්ජනා, පුථු සත්ථාරානං මුඛුල්ලොකිකාති පුථුජ්ජනා, පුථු සබ්බගතීහි අවුට්ඨිතාති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාභිසඞ්ඛාරෙ අභිසඞ්ඛරොන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාඔඝෙහි වුය්හන්ති, පුථු සන්තාපෙහි සන්තප්පන්ති, පුථු පරිළාහෙහි පරිඩය්හන්ති, පුථු පඤ්චසු කාමගුණෙසු රත්තා ගිද්ධා ගථිතා මුච්ඡිතා අජ්ඣොපන්නා ලග්ගා ලග්ගිතා පලිබුද්ධාති පුථුජ්ජනා, පුථු පඤ්චහි නීවරණෙහි ආවුතා නිවුතා ඔවුතා පිහිතා පටිච්ඡන්නා පටිකුජ්ජිතාති පුථුජ්ජනා’’ති. පුථූනං ගණනපථමතීතානං අරියධම්මපරම්මුඛානං නීචධම්මසමාචාරානං ජනානං අන්තොගධත්තාපි පුථුජ්ජනො, පුථුවායං විසුංයෙව සඞ්ඛ්‍යං ගතො විසංසට්ඨො සීලසුතාදිගුණයුත්තෙහි අරියෙහි ජනෙහීති පුථුජ්ජනොති.

‘They are called ordinary persons (puthujjanā) because they generate many (puthu) defilements. They are ordinary persons because they have many unabandoned personality views. They are ordinary persons because they look up to the faces of many teachers. They are ordinary persons because they have not risen out of all destinations. They are ordinary persons because they form many and various formations. They are swept away by many and various floods; they are tormented by many and various fevers; they are consumed by many and various blazes. They are ordinary persons because, regarding the five cords of sensual pleasure, they are impassioned, greedy, tied, infatuated, engulfed, clinging, stuck, and ensnared. They are ordinary persons because they are obstructed, hindered, enmeshed, shut in, covered over, and overturned by the five hindrances.’ Or, one is an ordinary person because of being included among the many people who are beyond the path of reckoning, who have turned their faces from the noble Dhamma, and who practice low conduct. Or, this person is called an ordinary person because he is counted as separate (puthu), distinct, and unmixed with the noble people who are endowed with the qualities of virtue, learning, and so on.

---

තථාගතස්සාති අට්ඨහි කාරණෙහි භගවා තථාගතො. තථා ආගතොති තථාගතො, තථා ගතොති තථාගතො, තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො, තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො, තථදස්සිතාය තථාගතො, තථවාදිතාය තථාගතො, තථාකාරිතාය තථාගතො, අභිභවනට්ඨෙන තථාගතොති.

Regarding ‘Tathāgatassa’: The Blessed One is the Tathāgata for eight reasons. He has ‘come thus’ (tathā āgato); he has ‘gone thus’ (tathā gato); he has ‘arrived at the true characteristic’ (tathalakkhaṇaṃ āgato); he has ‘fully understood the true dhammas as they really are’ (tathadhamme yāthāvato abhisambuddho); because of ‘seeing what is true’ (tathadassitāya); because of ‘speaking what is true’ (tathavāditāya); because of ‘doing what is true’ (tathākāritāya); and in the sense of ‘overcoming’ (abhibhavanaṭṭhena).

---

කථං භගවා තථා ආගතොති තථාගතො? යථා සබ්බලොකහිතාය උස්සුක්කමාපන්නා පුරිමකා සම්මාසම්බුද්ධා ආගතා, යථා විපස්සී භගවා ආගතො, යථා සිඛී භගවා, යථා වෙස්සභූ භගවා, යථා කකුසන්ධො භගවා, යථා කොණාගමනො භගවා, යථා කස්සපො භගවා ආගතො. කිං වුත්තං හොති? යෙන අභිනීහාරෙන එතෙ [Pg.60] භගවන්තො ආගතා, තෙනෙව අම්හාකම්පි භගවා ආගතො. අථ වා යථා විපස්සී භගවා…පෙ… යථා කස්සපො භගවා දානපාරමිං පූරෙත්වා, සීලනෙක්ඛම්මපඤ්ඤාවීරියඛන්තිසච්චඅධිට්ඨානමෙත්තාඋපෙක්ඛාපාරමිං පූරෙත්වා, ඉමා දස පාරමියො, දස උපපාරමියො, දස පරමත්ථපාරමියොති සමතිංසපාරමියො පූරෙත්වා අඞ්ගපරිච්චාගං, නයනධනරජ්ජපුත්තදාරපරිච්චාගන්ති ඉමෙ පඤ්ච මහාපරිච්චාගෙ පරිච්චජිත්වා පුබ්බයොගපුබ්බචරියධම්මක්ඛානඤාතත්ථචරියාදයො පූරෙත්වා බුද්ධිචරියාය කොටිං පත්වා ආගතො; තථා අම්හාකම්පි භගවා ආගතො. අථ වා යථා විපස්සී භගවා…පෙ… කස්සපො භගවා චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ, චත්තාරො සම්මප්පධානෙ, චත්තාරො ඉද්ධිපාදෙ, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ, අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවෙත්වා බ්‍රූහෙත්වා ආගතො, තථා අම්හාකම්පි භගවා ආගතො. එවං තථා ආගතොති තථාගතො.

How is the Blessed One a Tathāgata, one who has thus come? Just as the former Perfectly Self-Enlightened Ones, who had undertaken exertion for the welfare of the entire world, came; just as the Blessed One Vipassī came, as the Blessed One Sikhī, as the Blessed One Vessabhū, as the Blessed One Kakusandha, as the Blessed One Koṇāgamana, as the Blessed One Kassapa came. What is meant by this? By whichever aspiration those Blessed Ones came, by that very same aspiration our Blessed One also came. Or else, just as the Blessed One Vipassī… up to the Blessed One Kassapa, having fulfilled the perfection of generosity, having fulfilled the perfections of morality, renunciation, wisdom, energy, patience, truthfulness, determination, loving-kindness, and equanimity—these ten perfections, ten secondary perfections, and ten ultimate perfections, thus fulfilling thirty perfections; having made the five great relinquishments: the relinquishment of limbs, of eyes, wealth, kingdom, and children and wife; having fulfilled prior striving, prior conduct, the expounding of the Dhamma, conduct for the welfare of relatives, and so forth, and having reached the culmination of the conduct of a Buddha, he came; in that same way, our Blessed One also came. Or else, just as the Blessed One Vipassī… up to the Blessed One Kassapa, having developed and cultivated the four establishments of mindfulness, the four right strivings, the four bases of spiritual power, the five faculties, the five powers, the seven factors of enlightenment, and the Noble Eightfold Path, came; in that same way, our Blessed One also came. Thus, having thus come, he is the Tathāgata.

---

‘‘යථෙව ලොකම්හි විපස්සිආදයො,සබ්බඤ්ඤුභාවං මුනයො ඉධාගතා;

තථා අයං සක්‍යමුනීපි ආගතො,තථාගතො වුච්චති තෙන චක්ඛුමා’’ති.

Just as in this world Vipassī and other sages arrived at the state of omniscience; in that same way this Sakyan sage has also arrived. Therefore, the One with Vision is called Tathāgata.

---

එවං තථා ආගතොති තථාගතො.

Thus, having thus come, he is the Tathāgata.

---

කථං තථා ගතොති තථාගතො? යථා සම්පතිජාතො විපස්සී භගවා ගතො…පෙ… කස්සපො භගවා ගතො.

How, having thus gone, is he the Tathāgata? Just as the Blessed One Vipassī, immediately upon birth, went… up to… as the Blessed One Kassapa went.

---

කථඤ්ච සො භගවා ගතො? සො හි සම්පති ජාතොව සමෙහි පාදෙහි පථවියං පතිට්ඨාය උත්තරාභිමුඛො සත්තපදවීතිහාරෙන ගතො. යථාහ – ‘‘සම්පතිජාතො ඛො, ආනන්ද, බොධිසත්තො සමෙහි පාදෙහි පතිට්ඨහිත්වා උත්තරාභිමුඛො සත්තපදවීතිහාරෙන ගච්ඡති, සෙතම්හි ඡත්තෙ අනුධාරියමානෙ සබ්බා ච දිසා අනුවිලොකෙති, ආසභිං වාචං භාසති – ‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්ස, ජෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්ස, සෙට්ඨොහමස්මි ලොකස්ස, අයමන්තිමා ජාති, නත්ථිදානි පුනබ්භවො’ති’’ (දී. නි. 2.31).

And in what manner did that Blessed One go? For he, immediately upon birth, having stood on the earth with even feet, facing north, went with a stride of seven steps. As it is said: ‘Ānanda, immediately upon birth, the Bodhisatta, having stood with even feet, goes with a stride of seven steps facing north, while a white parasol is being held over him. He surveys all the directions and utters a bull-like utterance: “I am the foremost of the world, I am the eldest of the world, I am the supreme of the world. This is the last birth. Now there is no renewed existence.”’

---

තඤ්චස්ස [Pg.61] ගමනං තථං අහොසි? අවිතථං අනෙකෙසං විසෙසාධිගමානං පුබ්බනිමිත්තභාවෙන. යඤ්හි සො සම්පතිජාතොව සමෙහි පාදෙහි පතිට්ඨහි. ඉදමස්ස චතුරිද්ධිපාදපටිලාභස්ස පුබ්බනිමිත්තං.

And that going of his was true and not false, by being a forerunner to the attainment of many distinctions. For that he stood with even feet immediately upon birth, this was a forerunner of his attainment of the four bases of spiritual power.

---

උත්තරාභිමුඛභාවො පන සබ්බලොකුත්තරභාවස්ස පුබ්බනිමිත්තං.

The state of facing north, however, was a forerunner of the state of being supreme over the entire world.

---

සත්තපදවීතිහාරො, සත්තබොජ්ඣඞ්ගරතනපටිලාභස්ස.

The stride of seven steps was a forerunner of the attainment of the seven jewel-like factors of enlightenment.

---

‘‘සුවණ්ණදණ්ඩා වීතිපතන්ති චාමරා’’ති, එත්ථ වුත්තචාමරුක්ඛෙපො පන සබ්බතිත්ථියනිම්මද්දනස්ස.

In the phrase, ‘Chowries with golden handles are waved to and fro,’ the waving of the chowries mentioned therein was a forerunner of the subduing of all sectarians.

---

සෙතච්ඡත්තධාරණං, අරහත්තවිමුත්තිවරවිමලසෙතච්ඡත්තපටිලාභස්ස.

The holding of the white parasol was a forerunner of the attainment of the supreme, stainless white parasol of the liberation of Arahantship.

---

සත්තමපදූපරි ඨත්වා සබ්බදිසානුවිලොකනං, සබ්බඤ්ඤුතානාවරණඤාණපටිලාභස්ස.

Standing upon the seventh step and surveying all directions was a forerunner of the attainment of the unobstructed knowledge that is omniscience.

---

ආසභිවාචාභාසනං අප්පටිවත්තියවරධම්මචක්කප්පවත්තනස්ස පුබ්බනිමිත්තං.

The uttering of the bull-like speech was a forerunner of the setting in motion of the supreme Wheel of Dhamma, which cannot be turned back.

---

තථා අයං භගවාපි ගතො, තඤ්චස්ස ගමනං තථං අහොසි, අවිතථං, තෙසංයෙව විසෙසාධිගමානං පුබ්බනිමිත්තභාවෙන.

In that manner, this Blessed One also went, and that going of his was true, not false, by being a forerunner of the attainment of those very same distinctions.

---

තෙනාහු පොරාණා –

Therefore the ancients have said:

---

‘‘මුහුත්තජාතොව ගවම්පතී යථා,සමෙහි පාදෙහි ඵුසී වසුන්ධරං;

සො වික්කමී සත්ත පදානි ගොතමො,සෙතඤ්ච ඡත්තං අනුධාරයුං මරූ.

‘Just as a lord of cattle, immediately upon birth, touches the earth with even feet; so Gotama strode seven steps, and the gods held up a white parasol over him.

---

ගන්ත්වාන සො සත්ත පදානි ගොතමො,දිසා විලොකෙසි සමා සමන්තතො;

අට්ඨඞ්ගුපෙතං ගිරමබ්භුදීරයි,සීහො යථා පබ්බතමුද්ධනිට්ඨිතො’’ති.

Having gone seven steps, that Gotama surveyed the directions all around; he uttered speech endowed with eight factors, just as a lion standing on a mountain peak.’

---

එවං තථා ගතොති තථාගතො.

Thus, having thus gone, he is the Tathāgata.

---

අථ වා යථා විපස්සී භගවා…පෙ… යථා කස්සපො භගවා, අයම්පි භගවා තථෙව නෙක්ඛම්මෙන කාමච්ඡන්දං පහාය ගතො, අබ්‍යාපාදෙන බ්‍යාපාදං, ආලොකසඤ්ඤාය ථිනමිද්ධං, අවික්ඛෙපෙන උද්ධච්චකුක්කුච්චං, ධම්මවවත්ථානෙන විචිකිච්ඡං පහාය ඤාණෙන අවිජ්ජං පදාලෙත්වා, පාමොජ්ජෙන [Pg.62] අරතිං විනොදෙත්වා, පඨමජ්ඣානෙන නීවරණකවාටං උග්ඝාටෙත්වා, දුතියජ්ඣානෙන විතක්කවිචාරං වූපසමෙත්වා, තතියජ්ඣානෙන පීතිං විරාජෙත්වා, චතුත්ථජ්ඣානෙන සුඛදුක්ඛං පහාය, ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තියා රූපසඤ්ඤාපටිඝසඤ්ඤානානත්තසඤ්ඤායො සමතික්කමිත්වා, විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තියා ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තියා විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤං, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තියා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤං සමතික්කමිත්වා ගතො.

Or else, just as the Blessed One Vipassī… up to… just as the Blessed One Kassapa, this Blessed One also, in that very same way, by means of renunciation, having abandoned sensual desire, has gone; by non-ill will, having abandoned ill will; by the perception of light, having abandoned sloth and torpor; by non-distraction, having abandoned restlessness and remorse; by the determination of phenomena, having abandoned doubt; by knowledge, having broken through ignorance; by gladness, having dispelled discontent; by the first jhāna, having opened the door-leaf of the hindrances; by the second jhāna, having stilled applied and sustained thought; by the third jhāna, having become dispassionate towards rapture; by the fourth jhāna, having abandoned pleasure and pain; by the attainment of the base of infinite space, having transcended perceptions of form, perceptions of resistance, and perceptions of diversity; by the attainment of the base of infinite consciousness, having transcended the perception of the base of infinite space; by the attainment of the base of nothingness, having transcended the perception of the base of infinite consciousness; by the attainment of the base of neither-perception-nor-non-perception, having transcended the perception of the base of nothingness, he has gone.

---

අනිච්චානුපස්සනාය නිච්චසඤ්ඤං පහාය, දුක්ඛානුපස්සනාය සුඛසඤ්ඤං, අනත්තානුපස්සනාය අත්තසඤ්ඤං, නිබ්බිදානුපස්සනාය නන්දිං, විරාගානුපස්සනාය රාගං, නිරොධානුපස්සනාය සමුදයං, පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාය ආදානං, ඛයානුපස්සනාය ඝනසඤ්ඤං, වයානුපස්සනාය ආයූහනං, විපරිණාමානුපස්සනාය ධුවසඤ්ඤං, අනිමිත්තානුපස්සනාය නිමිත්තං, අප්පණිහිතානුපස්සනාය පණිධිං, සුඤ්ඤතානුපස්සනාය අභිනිවෙසං, අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය සාරාදානාභිනිවෙසං, යථාභූතඤාණදස්සනෙන සම්මොහාභිනිවෙසං, ආදීනවානුපස්සනාය ආලයාභිනිවෙසං, පටිසඞ්ඛානුපස්සනාය අප්පටිසඞ්ඛං, විවට්ටානුපස්සනාය සංයොගාභිනිවෙසං, සොතාපත්තිමග්ගෙන දිට්ඨෙකට්ඨෙ කිලෙසෙ භඤ්ජිත්වා, සකදාගාමිමග්ගෙන ඔළාරිකෙ කිලෙසෙ පහාය, අනාගාමිමග්ගෙන අණුසහගතෙ කිලෙසෙ සමුග්ඝාටෙත්වා, අරහත්තමග්ගෙන සබ්බකිලෙසෙ සමුච්ඡින්දිත්වා ගතො. එවම්පි තථා ගතොති තථාගතො.

By contemplation of impermanence, having abandoned the perception of permanence; by contemplation of suffering, the perception of pleasure; by contemplation of not-self, the perception of self; by contemplation of weariness, delight; by contemplation of dispassion, passion; by contemplation of cessation, arising; by contemplation of relinquishment, grasping; by contemplation of destruction, the perception of compactness; by contemplation of passing away, accumulation; by contemplation of alteration, the perception of stability; by contemplation of the signless, the sign; by contemplation of the desireless, longing; by contemplation of emptiness, tenacious adherence; by insight into phenomena with higher wisdom, tenacious adherence to grasping the essenceless as essential; by the knowledge and vision of things as they truly are, tenacious adherence born of delusion; by contemplation of danger, tenacious adherence to things as a resort; by contemplation with reflection, the absence of reflection; by contemplation of turning away, tenacious adherence to connections; by the path of stream-entry, having destroyed the defilements that are of a single lot with wrong view; by the path of once-returning, having abandoned the gross defilements; by the path of non-returning, having uprooted the subtle defilements; by the path of Arahantship, having cut off all defilements, he has gone. In this way too, because he has ‘Thus Gone,’ he is the Tathāgata.

---

කථං තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො?පථවීධාතුයා කක්ඛළත්තලක්ඛණං තථං අවිතථං. ආපොධාතුයා පග්ඝරණලක්ඛණං. තෙජොධාතුයා උණ්හත්තලක්ඛණං. වායොධාතුයා විත්ථම්භනලක්ඛණං. ආකාසධාතුයා අසම්ඵුට්ඨලක්ඛණං. විඤ්ඤාණධාතුයා විජානනලක්ඛණං.

How is it that because he has come to the true characteristic, he is the Tathāgata? The characteristic of the earth element, which is the state of hardness, is true, not untrue. The characteristic of the water element is flowing. The characteristic of the fire element is the state of heat. The characteristic of the wind element is stiffening. The characteristic of the space element is the state of being untouched. The characteristic of the consciousness element is cognizing.

---

රූපස්ස රුප්පනලක්ඛණං. වෙදනාය වෙදයිතලක්ඛණං. සඤ්ඤාය සඤ්ජානනලක්ඛණං. සඞ්ඛාරානං අභිසඞ්ඛරණලක්ඛණං. විඤ්ඤාණස්ස විජානනලක්ඛණං.

The characteristic of form is alteration. The characteristic of feeling is experiencing. The characteristic of formations is constructing. The characteristic of consciousness is cognizing.

---

විතක්කස්ස [Pg.63] අභිනිරොපනලක්ඛණං. විචාරස්ස අනුමජ්ජනලක්ඛණං පීතියා ඵරණලක්ඛණං. සුඛස්ස සාතලක්ඛණං. චිත්තෙකග්ගතාය අවික්ඛෙපලක්ඛණං. ඵස්සස්ස ඵුසනලක්ඛණං.

The characteristic of applied thought is directing towards the object. The characteristic of sustained thought is repeatedly examining the object. The characteristic of rapture is pervading. The characteristic of pleasure is pleasantness. The characteristic of one-pointedness of mind is non-distraction. The characteristic of contact is touching.

---

සද්ධින්ද්‍රියස්ස අධිමොක්ඛලක්ඛණං. වීරියින්ද්‍රියස්ස පග්ගහලක්ඛණං. සතින්ද්‍රියස්ස උපට්ඨානලක්ඛණං. සමාධින්ද්‍රියස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං. පඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස පජානනලක්ඛණං.

The characteristic of the faith faculty is resolving. The characteristic of the energy faculty is uplifting. The characteristic of the mindfulness faculty is establishing. The characteristic of the concentration faculty is non-distraction. The characteristic of the wisdom faculty is knowing distinctly.

---

සද්ධාබලස්ස අස්සද්ධියෙ අකම්පියලක්ඛණං. වීරියබලස්ස කොසජ්ජෙ, සතිබලස්ස මුට්ඨස්සච්චෙ. සමාධිබලස්ස උද්ධච්චෙ, පඤ්ඤාබලස්ස අවිජ්ජාය අකම්පියලක්ඛණං.

The power of faith has the characteristic of being unshakable by faithlessness. The power of energy, by laziness. The power of mindfulness, by forgetfulness. The power of concentration, by restlessness. The power of wisdom has the characteristic of being unshakable by ignorance.

---

සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස උපට්ඨානලක්ඛණං. ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පවිචයලක්ඛණං. වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පග්ගහලක්ඛණං. පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස ඵරණලක්ඛණං. පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස වූපසමලක්ඛණං. සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං. උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගස්ස පටිසඞ්ඛානලක්ඛණං.

The enlightenment factor of mindfulness has the characteristic of establishing. The enlightenment factor of investigation of phenomena has the characteristic of detailed investigation. The enlightenment factor of energy has the characteristic of uplifting. The enlightenment factor of rapture has the characteristic of pervading. The enlightenment factor of tranquility has the characteristic of calming. The enlightenment factor of concentration has the characteristic of non-distraction. The enlightenment factor of equanimity has the characteristic of reflecting.

---

සම්මාදිට්ඨියා දස්සනලක්ඛණං. සම්මාසඞ්කප්පස්ස අභිනිරොපනලක්ඛණං. සම්මාවාචාය පරිග්ගහලක්ඛණං. සම්මාකම්මන්තස්ස සමුට්ඨානලක්ඛණං. සම්මාආජීවස්ස වොදානලක්ඛණං. සම්මාවායාමස්ස පග්ගහලක්ඛණං. සම්මාසතියා උපට්ඨානලක්ඛණං. සම්මාසමාධිස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං.

Right view has the characteristic of seeing. Right thought has the characteristic of directing towards. Right speech has the characteristic of embracing. Right action has the characteristic of originating. Right livelihood has the characteristic of cleansing. Right effort has the characteristic of uplifting. Right mindfulness has the characteristic of establishing. Right concentration has the characteristic of non-distraction.

---

අවිජ්ජාය අඤ්ඤාණලක්ඛණං. සඞ්ඛාරානං චෙතනාලක්ඛණං. විඤ්ඤාණස්ස විජානනලක්ඛණං. නාමස්ස නමනලක්ඛණං. රූපස්ස රුප්පනලක්ඛණං. සළායතනස්ස ආයතනලක්ඛණං. ඵස්සස්ස ඵුසනලක්ඛණං. වෙදනාය වෙදයිතලක්ඛණං. තණ්හාය හෙතුලක්ඛණං. උපාදානස්ස ගහණලක්ඛණං. භවස්ස ආයූහනලක්ඛණං. ජාතියා නිබ්බත්තිලක්ඛණං. ජරාය ජීරණලක්ඛණං. මරණස්ස චුතිලක්ඛණං.

Ignorance has the characteristic of not-knowing. Formations have the characteristic of volition. Consciousness has the characteristic of cognizing. Name has the characteristic of bending. Form has the characteristic of alteration. The six sense bases have the characteristic of being spheres of arising. Contact has the characteristic of touching. Feeling has the characteristic of experiencing. Craving has the characteristic of being a cause. Clinging has the characteristic of grasping. Becoming has the characteristic of striving. Birth has the characteristic of arising. Aging has the characteristic of decaying. Death has the characteristic of passing away.

---

ධාතූනං සුඤ්ඤතාලක්ඛණං. ආයතනානං ආයතනලක්ඛණං. සතිපට්ඨානානං උපට්ඨානලක්ඛණං. සම්මප්පධානානං පදහනලක්ඛණං. ඉද්ධිපාදානං ඉජ්ඣනලක්ඛණං. ඉන්ද්‍රියානං අධිපතිලක්ඛණං. බලානං අකම්පියලක්ඛණං. බොජ්ඣඞ්ගානං නිය්‍යානලක්ඛණං. මග්ගස්ස හෙතුලක්ඛණං.

The elements have the characteristic of being void. The sense bases have the characteristic of being spheres of arising. The foundations of mindfulness have the characteristic of establishing. The right strivings have the characteristic of striving. The bases of power have the characteristic of accomplishment. The faculties have the characteristic of sovereignty. The powers have the characteristic of being unshakable. The enlightenment factors have the characteristic of leading out. The path has the characteristic of being a cause.

---

සච්චානං [Pg.64] තථලක්ඛණං. සමථස්ස අවික්ඛෙපලක්ඛණං. විපස්සනාය අනුපස්සනාලක්ඛණං. සමථවිපස්සනානං එකරසලක්ඛණං. යුගනද්ධානං අනතිවත්තනලක්ඛණං.

The truths have the characteristic of being true. Serenity has the characteristic of non-distraction. Insight has the characteristic of repeated contemplation. Serenity and insight have the characteristic of having a single function. The yoked pair has the characteristic of not overstepping one another.

---

සීලවිසුද්ධියා සංවරලක්ඛණං. චිත්තවිසුද්ධියා අවික්ඛෙපලක්ඛණං. දිට්ඨිවිසුද්ධියා දස්සනලක්ඛණං.

The purification of virtue has the characteristic of restraint. The purification of mind has the characteristic of non-distraction.

---

ඛයෙ ඤාණස්ස සමුච්ඡෙදනලක්ඛණං. අනුප්පාදෙ ඤාණස්ස පස්සද්ධිලක්ඛණං.

The knowledge in destruction has the characteristic of cutting off. The knowledge in non-arising has the characteristic of calming.

---

ඡන්දස්ස මූලලක්ඛණං. මනසිකාරස්ස සමුට්ඨාපනලක්ඛණං. ඵස්සස්ස සමොධානලක්ඛණං. වෙදනාය සමොසරණලක්ඛණං. සමාධිස්ස පමුඛලක්ඛණං. සතියා ආධිපතෙය්‍යලක්ඛණං. පඤ්ඤාය තතුත්තරියලක්ඛණං. විමුත්තියා සාරලක්ඛණං… අමතොගධස්ස නිබ්බානස්ස පරියොසානලක්ඛණං තථං අවිතථං. එවං තථලක්ඛණං ඤාණගතියා ආගතො අවිරජ්ඣිත්වා පත්තො අනුප්පත්තොති තථාගතො. එවං තථලක්ඛණං ආගතොති තථාගතො.

Desire has the characteristic of being a root. Attention has the characteristic of arousing. Contact has the characteristic of coming together. Feeling has the characteristic of being a meeting place. Concentration has the characteristic of being foremost. Mindfulness has the characteristic of sovereignty. Wisdom has the characteristic of being superior to those. Liberation has the characteristic of being the essence. Of Nibbāna, which is the Deathless destination, the characteristic is culmination; this is true, not untrue. Thus, because he has come by the passage of knowledge to this true characteristic, having reached and attained it without error, he is the Tathāgata. Thus, because he has come to the true characteristic, he is the Tathāgata.

---

කථං තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො? තථධම්මා නාම චත්තාරි අරියසච්චානි. යථාහ – ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, තථානි අවිතථානි අනඤ්ඤථානි. කතමානි චත්තාරි? ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති භික්ඛවෙ, තථමෙතං අවිතථමෙතං අනඤ්ඤථමෙත’’න්ති (සං. නි. 5.1090) විත්ථාරො. තානි ච භගවා අභිසම්බුද්ධො, තස්මා තථානං ධම්මානං අභිසම්බුද්ධත්තා තථාගතොති වුච්චති. අභිසම්බුද්ධත්ථො හෙත්ථ ගතසද්දො.

How is the Tathāgata one who has fully awakened to true phenomena as they really are? True phenomena are the Four Noble Truths. As it is said: 'Monks, these four are true, not unreal, not otherwise. What four? Monks, "This is suffering." This is true, this is not unreal, this is not otherwise' (Saṃ. Ni. 5.1090) and so on in detail. And the Blessed One has fully awakened to these; therefore, because of having fully awakened to these true phenomena, he is called the Tathāgata. Herein, the word 'gata' has the meaning of 'fully awakened'.

---

අපි ච ජරාමරණස්ස ජාතිපච්චයසම්භූතසමුදාගතට්ඨො තථො අවිතථො අනඤ්ඤථො…පෙ…, සඞ්ඛාරානං අවිජ්ජාපච්චයසම්භූතසමුදාගතට්ඨො තථො අවිතථො අනඤ්ඤථො…පෙ…, තථා අවිජ්ජාය සඞ්ඛාරානං පච්චයට්ඨො, සඞ්ඛාරානං විඤ්ඤාණස්ස පච්චයට්ඨො…පෙ…, ජාතියා ජරාමරණස්ස පච්චයට්ඨො තථො අවිතථො අනඤ්ඤථො. තං සබ්බං භගවා අභිසම්බුද්ධො, තස්මාපි තථානං ධම්මානං අභිසම්බුද්ධත්තා තථාගතොති වුච්චති. එවං තථධම්මෙ යාථාවතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො.

Furthermore, the characteristic of aging and death—being well-produced from birth as its condition and arising accordingly—is true, not unreal, not otherwise… and so on… the characteristic of formations—being well-produced from ignorance as its condition and arising accordingly—is true, not unreal, not otherwise… and so on… Likewise, the characteristic of ignorance as a condition for formations, the characteristic of formations as a condition for consciousness… and so on… the characteristic of birth as a condition for aging and death is true, not unreal, not otherwise. The Blessed One has fully awakened to all of that. Therefore also, because of having fully awakened to these true phenomena, he is called the Tathāgata. Thus, because he has fully awakened to true phenomena as they really are, he is the Tathāgata.

---

කථං තථදස්සිතාය තථාගතො? භගවා යං සදෙවකෙ ලොකෙ…පෙ…, සදෙවමනුස්සාය පජාය අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු අපරිමාණානං [Pg.65] සත්තානං චක්ඛුද්වාරෙ ආපාථමාගච්ඡන්තං රූපාරම්මණං නාම අත්ථි, තං සබ්බාකාරතො ජානාති පස්සති. එවං ජානතා පස්සතා ච, තෙන තං ඉට්ඨානිට්ඨාදිවසෙන වා දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතෙසු ලබ්භමානකපදවසෙන වා. ‘‘කතමං තං රූපං රූපායතනං? යං රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං නීලං පීතක’’න්තිආදිනා (ධ. ස. 616) නයෙන අනෙකෙහි නාමෙහි තෙරසහි වාරෙහි ද්වෙපඤ්ඤාසාය නයෙහි විභජ්ජමානං තථමෙව හොති, විතථං නත්ථි. එස නයො සොතද්වාරාදීසුපි ආපාථං ආගච්ඡන්තෙසු සද්දාදීසු. වුත්තඤ්චෙතං භගවතා – ‘‘යං භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස…පෙ… සදෙවමනුස්සාය පජාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, තමහං ජානාමි. තමහං අබ්භඤ්ඤාසිං, තං තථාගතස්ස විදිතං, තං තථාගතො න උපට්ඨාසී’’ති (අ. නි. 4.24). එවං තථදස්සිතාය තථාගතො. තත්ථ තථදස්සී අත්ථෙ තථාගතොති පදසම්භවො වෙදිතබ්බො.

How is the Tathāgata so called because of seeing what is true? The Blessed One knows and sees in all its aspects whatever form-object there is that comes into the range of the eye-door of countless beings in countless world-systems, in this world with its devas… for the generation with its devas and humans. When that form-object is analyzed by him who knows and sees thus—whether by way of the desirable, undesirable, and so on, or by way of terms obtainable among the seen, heard, sensed, and cognized, such as in the method beginning: 'What is that form, the form-base? That form which, derived from the four great elements, is color, visible and impinging, blue, yellow…' (Dhs. § 616), and by many names, thirteen sections, and fifty-two methods—it is just so, it is not unreal. This same method applies to sounds and other objects that come into the range of the ear-door and so on. And this was stated by the Blessed One: 'Monks, whatever in the world with its devas… for the generation with its devas and humans is seen, heard, sensed, cognized, attained, sought after, and traversed by the mind—that I know. That I have directly known. That is known to the Tathāgata, but the Tathāgata did not attend to it' (A. Ni. 4.24). Thus, he is the Tathāgata because of seeing what is true. Herein, the derivation of the term 'Tathāgata' should be understood in the sense of 'one who sees thus' (tathadassī).

---

කථං තථවාදිතාය තථාගතො? යං රත්තිං භගවා බොධිමණ්ඩෙ අපරාජිතපල්ලඞ්කෙ නිසින්නො තිණ්ණං මාරානං මත්ථකං මද්දිත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, යඤ්ච රත්තිං යමකසාලානමන්තරෙ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි, එත්ථන්තරෙ පඤ්චචත්තාලීසවස්සපරිමාණෙ කාලෙ පඨමබොධියාපි මජ්ඣිමබොධියාපි පච්ඡිමබොධියාපි යං භගවතා භාසිතං – සුත්තං, ගෙය්‍යං…පෙ… වෙදල්ලං, තං සබ්බං අත්ථතො ච බ්‍යඤ්ජනතො ච අනුපවජ්ජං, අනූනමනධිකං, සබ්බාකාරපරිපුණ්ණං, රාගමදනිම්මදනං, දොසමොහමදනිම්මදනං. නත්ථි තත්ථ වාලග්ගමත්තම්පි අවක්ඛලිතං, සබ්බං තං එකමුද්දිකාය ලඤ්ඡිතං විය, එකනාළියා මිතං විය, එකතුලාය තුලිතං විය ච, තථමෙව හොති අවිතථං අනඤ්ඤථං. තෙනාහ – ‘‘යඤ්ච, චුන්ද, රත්තිං තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣති, යඤ්ච රත්තිං අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, යං එතස්මිං අන්තරෙ භාසති ලපති නිද්දිසති, සබ්බං තං තථෙව හොති, නො අඤ්ඤථා. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.23). ගදත්ථො හෙත්ථ ගතසද්දො. එවං තථවාදිතාය තථාගතො.

How is the Tathāgata so called because of speaking what is true? On the night the Blessed One, sitting on the unconquered seat at the site of Awakening, crushed the heads of the three Māras and fully awakened to the unsurpassed perfect enlightenment; and on the night he attained parinibbāna with the Nibbāna-element that has no residue remaining, between the twin sāl trees—whatever the Blessed One spoke in the intervening period of forty-five years, be it Sutta, Geyya… or Vedalla, all of it is irreproachable in both meaning and phrasing, not deficient and not excessive, complete in all aspects, subduing the intoxication of lust, and subduing the intoxication of hatred and delusion. There is not even a hair's tip of error therein. All of it is just so, not unreal, not otherwise, as if stamped with a single seal, measured with a single measure, and weighed with a single scale. Therefore, he said: 'Cunda, on the night the Tathāgata fully awakens to the unsurpassed perfect enlightenment, and on the night he attains parinibbāna with the Nibbāna-element that has no residue remaining—whatever he speaks, utters, and indicates in between, all of it is just so, not otherwise. Therefore, he is called "Tathāgata"' (A. Ni. 4.23). Herein, the word 'gata' has the meaning of 'spoken'. Thus, he is the Tathāgata because of speaking what is true.

---

අපි [Pg.66] ච ආගදනං ආගදො, වචනන්ති අත්ථො. තයො අවිපරීතො ආගදො අස්සාති, ද-කාරස්ස ත-කාරං කත්වා තථාගතොති එවමෙතස්මිං අත්ථෙ පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා.

Furthermore, 'proclamation' (āgadanaṃ) is 'āgado'; the meaning is 'speech' (vacanaṃ). Because his (assa) proclamation (āgado) is true (tatho) and undistorted (aviparīto), the term 'Tathāgata' is formed by changing the letter 'd' to 't'. Thus, the formation of the word should be understood in this sense.

---

කථං තථාකාරිතාය තථාගතො? භගවතො හි වාචාය කායො අනුලොමෙති, කායස්සපි වාචා, තස්මා යථාවාදී තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී ච හොති. එවංභූතස්ස චස්ස යථාවාචා, කායොපි තථා ගතො පවත්තොති අත්ථො. යථා ච කායො, වාචාපි තථා ගතා පවත්තාති තථාගතො. තෙනෙවාහ – ‘‘යථාවාදී, භික්ඛවෙ, තථාගතො තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී. ඉති යථාවාදී තථාකාරී යථාකාරී තථාවාදී. තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.23). එවං තථාකාරිතාය තථාගතො.

How is the Tathāgata so called because of acting accordingly? For the Blessed One, the body conforms to the speech, and the speech to the body. Therefore, as he speaks, so he acts; and as he acts, so he speaks. For him who is thus, the meaning is: as his speech has gone, so too his body has gone, has proceeded. And as his body has gone, so too his speech has gone, has proceeded; therefore, he is the Tathāgata. For that reason, he said: 'Monks, as the Tathāgata speaks, so he acts; as he acts, so he speaks. Thus, because he acts as he speaks and speaks as he acts, he is called "Tathāgata"' (A. Ni. 4.23). In this way, he is the Tathāgata because of acting accordingly.

---

කථං අභිභවනට්ඨෙන තථාගතො? උපරි භවග්ගං හෙට්ඨා අවීචිං පරියන්තං කත්වා තිරියං අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු සබ්බසත්තෙ අභිභවති සීලෙනපි සමාධිනාපි පඤ්ඤායපි විමුත්තියාපි, විමුත්තිඤාණදස්සනෙනපි න තස්ස තුලා වා පමාණං වා අත්ථි; අතුලො අප්පමෙය්‍යො අනුත්තරො රාජාතිරාජා දෙවදෙවො සක්කානං අතිසක්කො බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා. තෙනාහ – ‘‘සදෙවකෙ, භික්ඛවෙ, ලොකෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය පජාය තථාගතො අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී, තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චතී’’ති.

How is the Tathāgata so called in the sense of overcoming? Having made the peak of existence above and the Avīci hell below the limit, he overcomes all beings across the immeasurable world-systems by means of virtue, concentration, wisdom, liberation, and the knowledge and vision of liberation. There is no equivalent or measure for him; he is incomparable, immeasurable, unsurpassed, a king over kings, a deva over devas, a supreme Sakka over Sakkas, a supreme Brahmā over Brahmās. Therefore, he said: 'Monks, in the world with its devas… for the generation with its devas and humans, the Tathāgata is the overcomer, the unovercome, the one who sees all, the wielder of power. Therefore, he is called "Tathāgata".'

---

තත්‍රෙවං පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා. අගදො විය අගදො. කො පනෙස? දෙසනාවිලාසමයො චෙව පුඤ්ඤුස්සයො ච. තෙන හෙස මහානුභාවො භිසක්කො දිබ්බාගදෙන සප්පෙ විය සබ්බපරප්පවාදිනො සදෙවකඤ්ච ලොකං අභිභවති. ඉති සබ්බාලොකාභිභවනෙ තථො අවිපරීතො දෙසනාවිලාසමයො චෙව පුඤ්ඤුස්සයො ච අගදො අස්සාති. ද-කාරස්ස ත-කාරං කත්වා තථාගතොති වෙදිතබ්බො. එවං අභිභවනට්ඨෙන තථාගතො.

Herein, the accomplishment of the term should be understood in this way. Like a divine medicine (`agada`), he is `Agada`. What, then, is this [divine medicine]? It is both the gracefulness of his teaching and his abundance of merit. For by this, this physician of great power overwhelms all who hold opposing views and the world with its devas, just as [a physician] with a divine medicine overwhelms snakes. Thus, because in overwhelming the entire world, the gracefulness of his teaching and his abundance of merit is for him a true and unfailing divine medicine (`agada`), by changing the letter 'da' to 'ta', he should be known as 'Tathāgata'. In this way, he is the Tathāgata in the sense of overwhelming.

---

අපි ච තථාය ගතොතිපි තථාගතො, තථං ගතොතිපි තථාගතො. ගතොති අවගතො, අතීතො පත්තො පටිපන්නොති අත්ථො.

Furthermore, he is the Tathāgata also because of the etymology `tathāya gato`, and he is the Tathāgata also because of the etymology `tathaṃ gato`. The meaning of `gato` is: 'has penetrated and known' (`avagato`), 'has transcended' (`atīto`), 'has reached' (`patto`), 'has practiced' (`paṭipanno').

---

තත්ථ [Pg.67] සකලලොකං තීරණපරිඤ්ඤාය තථාය ගතො අවගතොති තථාගතො. ලොකසමුදයං පහානපරිඤ්ඤාය තථාය ගතො අතීතොති තථාගතො. ලොකනිරොධං සච්ඡිකිරියාය තථාය ගතො පත්තොති තථාගතො. ලොකනිරොධගාමිනිං පටිපදං තථං ගතො පටිපන්නොති තථාගතො. තෙන වුත්තං භගවතා –

Therein, because he has gone (`gato`), that is, has penetrated and known (`avagato`), the entire world truly (`tathāya`) by means of the full understanding of scrutinizing (`tīraṇapariññā`), he is the Tathāgata. Because he has gone (`gato`), that is, has transcended (`atīto`), the origin of the world truly (`tathāya`) by means of the full understanding of abandoning (`pahānapariññā`), he is the Tathāgata. Because he has gone (`gato`), that is, has reached (`patto`), the cessation of the world truly (`tathāya`) by means of realization (`sacchikiriyā`), he is the Tathāgata. Because he has gone (`gato`), that is, has practiced (`paṭipanno`), the true (`tathaṃ`) path leading to the cessation of the world, he is the Tathāgata. Thus it was said by the Blessed One:

---

‘‘ලොකො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකස්මා තථාගතො විසංයුත්තො. ලොකසමුදයො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකසමුදයො තථාගතස්ස පහීනො. ලොකනිරොධො, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො, ලොකනිරොධො තථාගතස්ස සච්ඡිකතො. ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා, භික්ඛවෙ, තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා, ලොකනිරොධගාමිනී පටිපදා තථාගතස්ස භාවිතා. යං භික්ඛවෙ, සදෙවකස්ස ලොකස්ස…පෙ… සබ්බං තං තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධං. තස්මා, තථාගතොති වුච්චතී’’ති (අ. නි. 4.23).

“Monks, the world has been thoroughly understood by the Tathāgata; the Tathāgata is disjoined from the world. Monks, the origin of the world has been thoroughly understood by the Tathāgata; the origin of the world has been abandoned by the Tathāgata. Monks, the cessation of the world has been thoroughly understood by the Tathāgata; the cessation of the world has been realized by the Tathāgata. Monks, the path leading to the cessation of the world has been thoroughly understood by the Tathāgata; the path leading to the cessation of the world has been developed by the Tathāgata. Whatever, monks, in the world with its devas… all that has been thoroughly understood by the Tathāgata. Therefore, he is called ‘Tathāgata.’”

---

තස්සපි එවං අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉදම්පි ච තථාගතස්ස තථාගතභාවදීපනෙ මුඛමත්තමෙව. සබ්බාකාරෙන පන තථාගතොව තථාගතස්ස තථාගතභාවං වණ්ණෙය්‍ය.

The meaning of that [speech] should also be understood in this way. And this is merely an introduction in revealing the Tathāgata's state of being a Tathāgata. Indeed, only a Tathāgata could describe a Tathāgata's state of being a Tathāgata in all its aspects.

---

කතමඤ්ච තං භික්ඛවෙති යෙන අප්පමත්තකෙන ඔරමත්තකෙන සීලමත්තකෙන පුථුජ්ජනො තථාගතස්ස වණ්ණං වදමානො වදෙය්‍ය, තං කතමන්ති පුච්ඡති? තත්ථ පුච්ඡා නාම අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා, දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡා, විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡා, අනුමතිපුච්ඡා, කථෙතුකම්‍යතා පුච්ඡාති පඤ්චවිධා හොති.

He asks: 'And what, monks, is that mere morality, of small measure, of inferior measure, by which an ordinary person, speaking the praise of the Tathāgata, might speak? What is that?' Therein, what is called a question is of five kinds: a question that illuminates the unseen, a question for comparing the seen, a question that cuts off doubt, a question for approval, and a question from the desire to speak.

---

තත්ථ කතමා අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා? පකතියා ලක්ඛණං අඤ්ඤාතං හොති, අදිට්ඨං අතුලිතං අතීරිතං අවිභූතං අවිභාවිතං, තස්ස ඤාණාය දස්සනාය තුලනාය තීරණාය විභාවනාය පඤ්හං පුච්ඡති, අයං අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා.

Therein, which is the question that illuminates the unseen? By nature, a characteristic is not yet known, not seen, not weighed, not determined, not manifest, not made manifest. One asks a question for the sake of knowing it, seeing it, weighing it, determining it, and making it manifest. This is the question that illuminates the unseen.

---

කතමා දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡා? පකතියා ලක්ඛණං ඤාතං හොති, දිට්ඨං තුලිතං තීරිතං විභූතං විභාවිතං, තස්ස අඤ්ඤෙහි පණ්ඩිතෙහි සද්ධිං සංසන්දනත්ථාය පඤ්හං පුච්ඡති, අයං දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡා.

Which is the question for comparing the seen? By nature, a characteristic is known, seen, weighed, determined, manifest, and made manifest. One asks a question for the purpose of comparing it with other wise persons. This is the question for comparing the seen.

---

කතමා [Pg.68] විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡා? පකතියා සංසයපක්ඛන්දො හොති, විමතිපක්ඛන්දො, ද්වෙළ්හකජාතො, ‘‘එවං නු ඛො, න නු ඛො, කින්නු ඛො, කථං නු ඛො’’ති. සො විමතිච්ඡෙදනත්ථාය පඤ්හං පුච්ඡති. අයං විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡා.

Which is the question that cuts off doubt? By nature, one is inclined to doubt, inclined to uncertainty, having become of two minds, [thinking]: 'Is it so? Is it not so? What can it be? How can it be?' That person asks a question for the purpose of cutting off uncertainty. This is the question that cuts off doubt.

---

කතමා අනුමතිපුච්ඡා? භගවා භික්ඛූනං අනුමතියා පඤ්හං පුච්ඡති – ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති. අනිච්චං, භන්තෙ. යං පනානිච්චං, දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති? දුක්ඛං භන්තෙති (මහාව. 21) සබ්බං වත්තබ්බං, අයං අනුමතිපුච්ඡා.

Which is the question for approval? The Blessed One asks a question for the monks' approval: 'What do you think of this, monks, is form permanent or impermanent?' 'Impermanent, venerable sir.' 'Now, that which is impermanent, is it suffering or happiness?' 'It is suffering, venerable sir.' All [of the sutta] should be stated. This is the question for approval.

---

කතමා කථෙතුකම්‍යතා පුච්ඡා? භගවා භික්ඛූනං කථෙතුකම්‍යතාය පඤ්හං පුච්ඡති. චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, සතිපට්ඨානා. කතමෙ චත්තාරො?…පෙ… අට්ඨිමෙ භික්ඛවෙ මග්ගඞ්ගා. කතමෙ අට්ඨාති, අයං කථෙතුකම්‍යතා පුච්ඡා.

Which is the question from the desire to speak? The Blessed One asks the monks a question out of a desire to explain. 'There are these four establishments of mindfulness, monks. Which four? ... There are these eight path factors, monks. Which eight?' This is the question from the desire to speak.

---

ඉති ඉමාසු පඤ්චසු පුච්ඡාසු අදිට්ඨස්ස තාව කස්සචි ධම්මස්ස අභාවතො තථාගතස්ස අදිට්ඨජොතනා පුච්ඡා නත්ථි. ‘‘ඉදං නාම අඤ්ඤෙහි පණ්ඩිතෙහි සමණබ්‍රාහ්මණෙහි සද්ධිං සංසන්දිත්වා දෙසෙස්සාමී’’ති සමන්නාහාරස්සෙව අනුප්පජ්ජනතො දිට්ඨසංසන්දනා පුච්ඡාපි නත්ථි. යස්මා පන බුද්ධානං එකධම්මෙපි ආසප්පනා පරිසප්පනා නත්ථි, බොධිමණ්ඩෙයෙව සබ්බා කඞ්ඛා ඡින්නා; තස්මා විමතිච්ඡෙදනා පුච්ඡාපි නත්ථියෙව. අවසෙසා පන ද්වෙ පුච්ඡා බුද්ධානං අත්ථි, තාසු අයං කථෙතුකම්‍යතා පුච්ඡා නාම.

Thus, among these five questions, firstly, because there is no phenomenon whatsoever that is unseen by the Tathāgata, for him there is no question that illuminates the unseen. Because the thought itself, 'Having compared this with other wise ascetics and brahmins, I will teach it,' does not arise, there is also no question for comparing the seen. Furthermore, because for the Buddhas there is no wavering towards or wavering around even a single phenomenon—all doubts having been cut off at the very seat of Awakening—therefore, there is also no question that cuts off doubt. However, the remaining two questions do exist for the Buddhas. Among them, this one is called the question from the desire to speak.

---

8. ඉදානි තං කථෙතුකම්‍යතාය පුච්ඡාය පුච්ඡිතමත්ථං කථෙතුං ‘‘පාණාතිපාතං පහායා’’තිආදිමාහ.

8. Now, in order to explain the meaning asked by the question from the desire to speak, he spoke the passage beginning with 'Having abandoned the taking of life...'

---

තත්ථ පාණස්ස අතිපාතො පාණාතිපාතො, පාණවධො, පාණඝාතොති වුත්තං හොති. පාණොති චෙත්ථ වොහාරතො සත්තො, පරමත්ථතො ජීවිතින්ද්‍රියං, තස්මිං පන පාණෙ පාණසඤ්ඤිනො ජීවිතින්ද්‍රියුපච්ඡෙදකඋපක්කමසමුට්ඨාපිකා කායවචීද්වාරානං අඤ්ඤතරද්වාරප්පවත්තා වධකචෙතනා පාණාතිපාතො. සො ගුණවිරහිතෙසු තිරච්ඡානගතාදීසු පාණෙසු ඛුද්දකෙ පාණෙ අප්පසාවජ්ජො, මහාසරීරෙ මහාසාවජ්ජො, කස්මා? පයොගමහන්තතාය. පයොගසමත්තෙපි වත්ථුමහන්තතාය. ගුණවන්තෙසු මනුස්සාදීසු අප්පගුණෙ පාණෙ අප්පසාවජ්ජො, මහාගුණෙ මහාසාවජ්ජො. සරීරගුණානං පන සමභාවෙ සති කිලෙසානං උපක්කමානඤ්ච මුදුතාය අප්පසාවජ්ජො, තිබ්බතාය මහාසාවජ්ජොති වෙදිතබ්බො.

Therein, the striking down (`atipāto`) of a living being (`pāṇassa`) is `pāṇātipāta`; it means the killing of a living being, the slaughter of a living being. Herein, `pāṇa` is conventionally a being; in the ultimate sense, it is the life faculty. With regard to that being, `pāṇātipāta` is the volition of one who kills, which proceeds through one of the doors of body or speech, which causes the arising of an effort that cuts off the life faculty, and which belongs to one who is percipient of it as a living being. That [act] is of small fault in the case of a small being among those devoid of qualities, such as animals, and of great fault in the case of one with a large body. Why? Because of the greatness of the effort. Even when the effort is equal, [it is] because of the greatness of the object. Among those with qualities, such as humans, it is of small fault in the case of a being with few qualities, and of great fault in the case of one with great qualities. But when the body and qualities are equal, it is of small fault because of the mildness of the defilements and the efforts, and of great fault because of their intensity. Thus it should be understood.

---

තස්ස [Pg.69] පඤ්ච සම්භාරා හොන්ති – පාණො, පාණසඤ්ඤිතා, වධකචිත්තං, උපක්කමො, තෙන මරණන්ති. ඡ පයොගා – සාහත්ථිකො, ආණත්තිකො, නිස්සග්ගියො, ථාවරො, විජ්ජාමයො, ඉද්ධිමයොති. ඉමස්මිං පනත්ථෙ විත්ථාරියමානෙ අතිවිය පපඤ්චො හොති, තස්මා තං න විත්ථාරයාම, අඤ්ඤඤ්ච එවරූපං. අත්ථිකෙහි පන සමන්තපාසාදිකං විනයට්ඨකථං ඔලොකෙත්වා ගහෙතබ්බං.

Of that, there are five components: a living being, the perception that it is a living being, the intention to kill, the effort, and death resulting from it. There are six modes of application: by one's own hand, by command, by projectile, by a fixed device, by incantation, and by psychic power. However, when this subject is elaborated upon, it becomes an exceedingly extensive discourse; therefore, we do not elaborate on it, nor on anything similar. But by those who desire it, the meaning should be grasped by consulting the Samantapāsādikā, the commentary on the Vinaya.

---

පහායාති ඉමං පාණාතිපාතචෙතනාසඞ්ඛාතං දුස්සීල්‍යං පජහිත්වා. පටිවිරතොති පහීනකාලතො පට්ඨාය තතො දුස්සීල්‍යතො ඔරතො විරතොව. නත්ථි තස්ස වීතික්කමිස්සාමීති චක්ඛුසොතවිඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා පගෙව කායිකාති ඉමිනාව නයෙන අඤ්ඤෙසුපි එවරූපෙසු පදෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො.

'Having abandoned' means having abandoned this immoral volition known as the destruction of life. 'Abstaining' means that from the time of its abandonment, one is indeed abstinent from that immorality. For him, there are no unwholesome states cognizable by eye-consciousness or ear-consciousness that arise with the thought, 'I will transgress'; how much more so for bodily transgressions. By this very method, the meaning should be understood in other similar passages as well.

---

සමණොති භගවා සමිතපාපතාය ලද්ධවොහාරො. ගොතමොති ගොත්තවසෙන. න කෙවලඤ්ච භගවායෙව පාණාතිපාතා පටිවිරතො, භික්ඛුසඞ්ඝොපි පටිවිරතො, දෙසනා පන ආදිතො පට්ඨාය එවං ආගතා, අත්ථං පන දීපෙන්තෙන භික්ඛුසඞ්ඝවසෙනාපි දීපෙතුං වට්ටති.

'Samaṇa' means the Blessed One has acquired this designation because he has pacified evil. 'Gotama' is by way of his clan name. And it is not only the Blessed One who abstains from the destruction of life; the community of monks also abstains. However, the teaching has come down in this way from the beginning. But for one explaining the meaning, it is also proper to explain it by way of the community of monks.

---

නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථොති පරූපඝාතත්ථාය දණ්ඩං වා සත්ථං වා ආදාය අවත්තනතො නික්ඛිත්තදණ්ඩො චෙව නික්ඛිත්තසත්ථො චාති අත්ථො. එත්ථ ච ඨපෙත්වා දණ්ඩං සබ්බම්පි අවසෙසං උපකරණං සත්තානං විහෙඨනභාවතො සත්ථන්ති වෙදිතබ්බං. යං පන භික්ඛූ කත්තරදණ්ඩං වා දන්තකට්ඨං වා වාසිං පිප්ඵලිකං වා ගහෙත්වා විචරන්ති, න තං පරූපඝාතත්ථාය. තස්මා නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති.

'He has laid down the rod, he has laid down the weapon' means that because he does not take up and wield a rod or a weapon for the purpose of harming others, he has laid down the rod and laid down the weapon. And here, setting aside the rod, every remaining implement should be understood as a 'weapon' due to its nature of harming beings. However, whatever walking stick, tooth-stick, knife for cutting a tooth-stick, or small nail-clipping knife the monks take and wander with, that is not for the purpose of harming others. Therefore, they are indeed reckoned as 'one who has laid down the rod, one who has laid down the weapon'.

---

ලජ්ජීති පාපජිගුච්ඡනලක්ඛණාය ලජ්ජාය සමන්නාගතො. දයාපන්නොති දයං මෙත්තචිත්තතං ආපන්නො. සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පීති; සබ්බෙ පාණභූතෙ හිතෙන අනුකම්පකො. තාය දයාපන්නතාය සබ්බෙසං පාණභූතානං හිතචිත්තකොති අත්ථො. විහරතීති ඉරියති යපෙති යාපෙති පාලෙති[Pg.70]. ඉති වා හි, භික්ඛවෙති එවං වා භික්ඛවෙ. වා සද්දො උපරි ‘‘අදින්නාදානං පහායා’’තිආදීනි අපෙක්ඛිත්වා විකප්පත්ථො වුත්තො, එවං සබ්බත්ථ පුරිමං වා පච්ඡිමං වා අපෙක්ඛිත්වා විකප්පභාවො වෙදිතබ්බො.

'Conscientious' means one is endowed with conscientiousness, which has the characteristic of revulsion for evil. 'Compassionate' means one has attained compassion, a mind of loving-kindness. 'Sympathetic for the welfare of all living beings' means one is sympathetic toward all living beings for their welfare. The meaning is that because of having attained that compassion, one has a mind directed toward the welfare of all living beings. 'Dwells' means one moves, maintains oneself, carries on, or protects. 'Or thus, O monks' means 'or in this way, O monks.' The word 'or' is spoken with the meaning of alternation, with reference to what follows, such as 'having abandoned taking what is not given.' Thus, everywhere, the state of alternation should be understood with reference to either the preceding or the succeeding.

---

අයං පනෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – භික්ඛවෙ, පුථුජ්ජනො තථාගතස්ස වණ්ණං වදමානො එවං වදෙය්‍ය – ‘‘සමණො ගොතමො පාණං න හනති, න ඝාතෙති, න තත්ථ සමනුඤ්ඤො හොති, විරතො ඉමස්මා දුස්සීල්‍යා; අහො, වත රෙ බුද්ධගුණා මහන්තා’’ති, ඉති මහන්තං උස්සාහං කත්වා වණ්ණං වත්තුකාමොපි අප්පමත්තකං ඔරමත්තකං ආචාරසීලමත්තකමෙව වක්ඛති. උපරි අසාධාරණභාවං නිස්සාය වණ්ණං වත්තුං න සක්ඛිස්සති. න කෙවලඤ්ච පුථුජ්ජනොව සොතාපන්නසකදාගාමිඅනාගාමිඅරහන්තොපි පච්චෙකබුද්ධාපි න සක්කොන්තියෙව; තථාගතොයෙව පන සක්කොති, තං වො උපරි වක්ඛාමීති, අයමෙත්ථ සාධිප්පායා අත්ථවණ්ණනා. ඉතො පරං පන අපුබ්බපදමෙව වණ්ණයිස්සාම.

This is the summary here: Monks, an ordinary person, speaking in praise of the Tathāgata, might say thus: 'The ascetic Gotama does not kill a living being, does not cause others to kill, and does not consent to it; he abstains from this immorality. Oh, how great are the virtues of the Buddha!' Thus, even though desiring to speak his praise and having made a great effort, he will speak only of a small, inferior, mere matter of virtuous conduct. He will not be able to speak in praise by relying on the unique state that is higher. And it is not only an ordinary person; even stream-enterers, once-returners, non-returners, arahants, and Paccekabuddhas are indeed unable to do so. But only the Tathāgata himself is able. I will explain that to you later. This is the explanation of the meaning with its intention here. But from this point on, we will explain only terms not previously explained.

---

අදින්නාදානං පහායාති එත්ථ අදින්නස්ස ආදානං අදින්නාදානං, පරසංහරණං, ථෙය්‍යං, චොරිකාති වුත්තං හොති. තත්ථ අදින්නන්ති පරපරිග්ගහිතං, යත්ථ පරො යථාකාමකාරිතං ආපජ්ජන්තො අදණ්ඩාරහො අනුපවජ්ජො ච හොති. තස්මිං පරපරිග්ගහිතෙ පරපරිග්ගහිතසඤ්ඤිනො, තදාදායකඋපක්කමසමුට්ඨාපිකා ථෙය්‍යචෙතනා අදින්නාදානං. තං හීනෙ පරසන්තකෙ අප්පසාවජ්ජං, පණීතෙ මහාසාවජ්ජං, කස්මා? වත්ථුපණීතතාය. වත්ථුසමත්තෙ සති ගුණාධිකානං සන්තකෙ වත්ථුස්මිං මහාසාවජ්ජං. තං තං ගුණාධිකං උපාදාය තතො තතො හීනගුණස්ස සන්තකෙ වත්ථුස්මිං අප්පසාවජ්ජං.

In the phrase 'having abandoned taking what is not given,' the taking of what is not given is called `adinnādāna`; it is said to be the carrying away of another's property, theft, or thievery. Therein, 'what is not given' means what is possessed by another, with which that other person, being able to do as they wish, is not liable to punishment and is blameless. With regard to that which is possessed by another, the thievish volition of one who perceives it as possessed by another, which gives rise to the effort to take it, is `adinnādāna`. That act, concerning the inferior property of another, is of small blame; concerning excellent property, it is of great blame. Why? Because of the excellence of the object. When the objects are equal, the act concerning the property of those with superior virtue is of great blame. Taking into account this or that person of superior virtue, the act concerning the property of one with virtue inferior to that is of small blame.

---

තස්ස පඤ්ච සම්භාරා හොන්ති – පරපරිග්ගහිතං, පරපරිග්ගහිතසඤ්ඤිතා, ථෙය්‍යචිත්තං, උපක්කමො, තෙන හරණන්ති. ඡ පයොගා – සාහත්ථිකාදයොව. තෙ ච ඛො යථානුරූපං ථෙය්‍යාවහාරො, පසය්හාවහාරො, පටිච්ඡන්නාවහාරො, පරිකප්පාවහාරො, කුසාවහාරොති ඉමෙසං අවහාරානං වසෙන පවත්තා, අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරො පන සමන්තපාසාදිකායං වුත්තො.

Of that, there are five components: that which is possessed by another, the perception that it is possessed by another, a thievish mind, the effort, and the carrying away of it by that effort. There are six modes of application, beginning with 'by one's own hand.' And these occur, as is appropriate, by way of these types of appropriation: appropriation by stealth, appropriation by force, appropriation of concealed goods, appropriation by scheming, and appropriation by manipulating lots. This is the summary here. The detailed explanation, however, is given in the Samantapāsādikā.

---

දින්නමෙව [Pg.71] ආදියතීති දින්නාදායී. චිත්තෙනපි දින්නමෙව පටිකඞ්ඛතීති දින්නපාටිකඞ්ඛී. ථෙනෙතීති ථෙනො. න ථෙනෙන අථෙනෙන. අථෙනත්තායෙව සුචිභූතෙන. අත්තනාති අත්තභාවෙන. අථෙනං සුචිභූතං අත්තානං කත්වා විහරතීති වුත්තං හොති. සෙසං පඨමසික්ඛාපදෙ වුත්තනයෙනෙව යොජෙතබ්බං. යථා ච ඉධ, එවං සබ්බත්ථ.

Because he takes only what is given, he is a 'taker of what is given' (`dinnādāyī`). Because he expects only what is given even in his mind, he is an 'expecter of what is given' (`dinnapāṭikaṅkhī`). One who steals is a 'thief' (`theno`). 'Not by a thief' (`na thenena`) means by a non-thief (`athenena`). 'By being purified' (`sucibhūtena`) is precisely through non-thievishness. 'By oneself' (`attanā`) means by one's own being (`attabhāvena`). It is said that he dwells having made his own being non-thievish and purified. The remainder should be connected by the same method as stated in the first training rule. And as it is here, so it is everywhere.

---

අබ්‍රහ්මචරියන්ති අසෙට්ඨචරියං. බ්‍රහ්මං සෙට්ඨං ආචාරං චරතීති බ්‍රහ්මචාරී. ආරාචාරීති අබ්‍රහ්මචරියතො දූරචාරී. මෙථුනාති රාගපරියුට්ඨානවසෙන සදිසත්තා මෙථුනකාති ලද්ධවොහාරෙහි පටිසෙවිතබ්බතො මෙථුනාති සඞ්ඛ්‍යං ගතා අසද්ධම්මා. ගාමධම්මාති ගාමවාසීනං ධම්මා.

'Unchastity' (`abrahmacariya`) means ignoble conduct. Because one practices the supreme, noble conduct (`brahmaṃ seṭṭhaṃ ācāraṃ`), one is a `brahmacārī`. 'Practicing afar' (`ārācārī`) means one practices far from unchastity. 'Sexual intercourse' (`methuna`) refers to the ignoble practice that has come to be called 'sexual intercourse' because it is to be engaged in by those who have acquired the designation 'sexual partners' (`mithunā`) due to their similarity in being overcome by lust. 'Village-practice' (`gāmadhamma`) means the practice of village-dwellers.

---

9. මුසාවාදං පහායාති එත්ථ මුසාති විසංවාදනපුරෙක්ඛාරස්ස අත්ථභඤ්ජනකො වචීපයොගො කායපයොගො, වා විසංවාදනාධිප්පායෙන පනස්ස පරවිසංවාදකකායවචීපයොගසමුට්ඨාපිකා චෙතනා මුසාවාදො.

9. In the phrase 'having abandoned false speech,' 'false' (`musā`) refers to the verbal or bodily effort of a person who has the intention to deceive, an effort which destroys the benefit. However, the volition (`cetanā`) of that person, with the intention to deceive, which gives rise to the bodily or verbal effort that deceives another, is 'false speech' (`musāvādo`).

---

අපරො නයො, ‘මුසා’ති අභූතං අතච්ඡං වත්ථු. ‘වාදො’ති තස්ස භූතතො තච්ඡතො විඤ්ඤාපනං. ලක්ඛණතො පන අතථං වත්ථුං තථතො පරං විඤ්ඤාපෙතුකාමස්ස තථාවිඤ්ඤත්තිසමුට්ඨාපිකා චෙතනා මුසාවාදො. සො යමත්ථං භඤ්ජති, තස්ස අප්පතාය අප්පසාවජ්ජො, මහන්තතාය මහාසාවජ්ජො.

Another way: 'musā' (falsehood) is a non-existent, untrue matter. 'Vādo' (speech) is the making known of that matter as if it were existent and true. Alternatively, it is the volition that is the cause of making it known. Furthermore, by way of characteristic, for one who desires to make another know an untrue matter as true, the volition that, in that manner, gives rise to bodily or verbal intimation is 'musāvādo' (false speech). As to whatever benefit it destroys, due to that benefit being small, it is of minor fault; due to it being great, it is of major fault.

---

අපි ච ගහට්ඨානං අත්තනො සන්තකං අදාතුකාමතාය නත්ථීතිආදිනයප්පවත්තො අප්පසාවජ්ජො, සක්ඛිනා හුත්වා අත්ථභඤ්ජනත්ථං වුත්තො මහාසාවජ්ජො, පබ්බජිතානං අප්පකම්පි තෙලං වා සප්පිං වා ලභිත්වා හසාධිප්පායෙන – ‘‘අජ්ජ ගාමෙ තෙලං නදී මඤ්ඤෙ සන්දතී’’ති පූරණකථානයෙන පවත්තො අප්පසාවජ්ජො, අදිට්ඨංයෙව පන දිට්ඨන්තිආදිනා නයෙන වදන්තානං මහාසාවජ්ජො.

Furthermore, for householders, false speech that occurs in the manner of 'There is none,' etc., due to the state of not wishing to give one's own property, is of minor fault. False speech spoken for the purpose of destroying a benefit, having become a witness, is of major fault. For renunciants, having received even a small amount of oil or ghee, false speech that occurs with humorous intent in the manner of an exaggerated statement, such as, 'Today in the village, oil flows like a river,' is of minor fault. However, for those who speak in the manner of 'I have seen' what was not seen, etc., it is of major fault.

---

තස්ස චත්තාරො සම්භාරා හොන්ති – අතථං වත්ථු, විසංවාදනචිත්තං, තජ්ජො වායාමො, පරස්ස තදත්ථවිජානනන්ති. එකො පයොගො සාහත්ථිකොව. සො කායෙන වා කායපටිබද්ධෙන වා වාචාය වා පරවිසංවාදනකිරියාකරණෙන දට්ඨබ්බො. තාය චෙ කිරියාය පරො තමත්ථං ජානාති, අයං කිරියසමුට්ඨාපිකචෙතනාක්ඛණෙයෙව මුසාවාදකම්මුනා බජ්ඣති.

Of that false speech, there are four components: an untrue matter; a mind to deceive; the effort arising in accordance with that mind; and the other's understanding of that intended meaning. The one effort is only that done by oneself. And that should be understood as the performance of an act of deceiving another, whether by body, by something connected to the body, or by speech. If, by that action, the other person understands that meaning, this person is bound by the kamma of false speech at the very moment of the volition that gives rise to the action.

---

යස්මා [Pg.72] පන යථා කායකායපටිබද්ධවාචාහි පරං විසංවාදෙති, තථා ‘‘ඉදමස්ස භණාහී’’ති ආණාපෙන්තොපි පණ්ණං ලිඛිත්වා පුරතො නිස්සජ්ජන්තොපි, ‘‘අයමත්ථො එවං දට්ඨබ්බො’’ති කුඩ්ඩාදීසු ලිඛිත්වා ඨපෙන්තොපි. තස්මා එත්ථ ආණත්තිකනිස්සග්ගියථාවරාපි පයොගා යුජ්ජන්ති, අට්ඨකථාසු පන අනාගතත්තා වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බා.

Furthermore, because just as one can deceive another by body, by something connected to the body, and by speech, so too can one deceive by commanding, 'Tell this to him'; or by writing a letter and placing it before someone; or by writing on walls and so on, 'This meaning should be understood thus,' and leaving it there. Therefore, in this matter of false speech, the efforts of command, of depositing, and of a permanent fixture are also suitable. However, because they have not come down in the commentaries, they should be accepted after investigation.

---

සච්චං වදතීති සච්චවාදී. සච්චෙන සච්චං සන්දහති ඝටෙතීති සච්චසන්ධො. න අන්තරන්තරා මුසා වදතීති අත්ථො. යො හි පුරිසො කදාචි මුසා වදති, කදාචි සච්චං, තස්ස මුසාවාදෙන අන්තරිතත්තා සච්චං සච්චෙන න ඝටීයති; තස්මා සො න සච්චසන්ධො. අයං පන න තාදිසො, ජීවිතහෙතුපි මුසා අවත්වා සච්චෙන සච්චං සන්දහති යෙවාති සච්චසන්ධො.

Because He speaks truth, He is called `saccavādī` (a speaker of truth). Because He connects a later truth with a former truth, He is called `saccasandho` (one who joins truth to truth). The meaning is: He does not speak falsehood in between. Indeed, for a person who sometimes speaks falsehood and sometimes speaks truth, because it is interrupted by false speech, truth is not joined with truth. Therefore, he is not `saccasandho`. But this Blessed One is not such a person. Even for the sake of His life, not speaking falsehood, He connects a later truth with a former truth indeed. Therefore, He is called `saccasandho`.

---

ථෙතොති ථිරො ථිරකථොති අත්ථො. එකො හි පුග්ගලො හලිද්දිරාගො විය, ථුසරාසිම්හි නිඛාතඛාණු විය, අස්සපිට්ඨෙ ඨපිතකුම්භණ්ඩමිව ච න ථිරකථො හොති, එකො පාසාණලෙඛා විය, ඉන්දඛීලො විය ච ථිරකථො හොති, අසිනා සීසං ඡින්දන්තෙපි ද්වෙ කථා න කථෙති, අයං වුච්චති ථෙතො.

'Theto' (steadfast) means firm, having firm speech. Indeed, a certain person—like the color of turmeric dye, like a post driven into a heap of chaff, and like a gourd placed on a horse's back—is not one of firm speech. A certain person—like writing on stone and like a city-gate post—is one of firm speech. Even while his head is being cut off with a sword, he does not speak two kinds of speech. This person is called 'theto'.

---

පච්චයිකොති පත්තියායිතබ්බකො, සද්ධායිතබ්බකොති අත්ථො. එකච්චො හි පුග්ගලො න පච්චයිකො හොති, ‘‘ඉදං කෙන වුත්තං, අසුකෙනා’’ති වුත්තෙ ‘‘මා තස්ස වචනං සද්දහථා’’ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති. එකො පච්චයිකො හොති, ‘‘ඉදං කෙන වුත්තං, අසුකෙනා’’ති වුත්තෙ ‘‘යදි තෙන වුත්තං, ඉදමෙව පමාණං, ඉදානි උපපරික්ඛිතබ්බං නත්ථි, එවමෙව ඉද’’න්ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති, අයං වුච්චති පච්චයිකො. අවිසංවාදකො ලොකස්සාති තාය සච්චවාදිතාය ලොකං න විසංවාදෙතීති අත්ථො.

'Paccayiko' (trustworthy) means one who is to be approached with confidence, one who is a basis for faith. Indeed, a certain person is not trustworthy. When asked, 'By whom was this said?' and it is said, 'By so-and-so,' he becomes one of whom it should be said, 'Do not believe that person's word.' A certain person is trustworthy. When asked, 'By whom was this said?' and it is said, 'By so-and-so,' he becomes one of whom it should be said, 'If it was said by him, this itself is the authority. Now there is nothing to be investigated. This is just so.' This person is called 'paccayiko'. 'Avisaṃvādako lokassa' (not a deceiver of the world) means: due to that state of being a speaker of truth, He does not deceive the world.

---

පිසුණං වාචං පහායාතිආදීසු යාය වාචාය යස්ස තං වාචං භාසති, තස්ස හදයෙ අත්තනො පියභාවං, පරස්ස ච සුඤ්ඤභාවං කරොති, සා පිසුණා වාචා.

In the phrases beginning with 'having abandoned divisive speech': that speech by which, when one speaks it to a person, one creates in that person's heart the state of being dear for oneself and the state of being devoid of affection for the other—that is divisive speech.

---

යාය පන අත්තානම්පි පරම්පි ඵරුසං කරොති, යා වාචා සයම්පි ඵරුසා, නෙව කණ්ණසුඛා න හදයඞ්ගමා, අයං ඵරුසා වාචා.

Furthermore, that speech by which one makes both oneself and the other harsh, that speech which is itself harsh, is neither pleasant to the ear nor goes to the heart—this is harsh speech.

---

යෙන [Pg.73] සම්ඵං පලපති නිරත්ථකං, සො සම්ඵප්පලාපො.

That by which one speaks variously of what is destructive of benefit and is meaningless—that is idle chatter.

---

තෙසං මූලභූතා චෙතනාපි පිසුණවාචාදිනාමෙව ලභති, සා එව ච ඉධාධිප්පෙතාති.

The volition that is the root of these—divisive speech, harsh speech, and idle chatter—also receives the very name 'divisive speech', and so on. And here in the Cūḷasīla, that very volition is intended.

---

තත්ථ සංකිලිට්ඨචිත්තස්ස පරෙසං වා භෙදාය අත්තනො පියකම්‍යතාය වා කායවචීපයොගසමුට්ඨාපිකා චෙතනා පිසුණවාචා. සා යස්ස භෙදං කරොති, තස්ස අප්පගුණතාය අප්පසාවජ්ජා, මහාගුණතාය මහාසාවජ්ජා.

Therein, for one with a defiled mind, the volition that gives rise to bodily and verbal effort, either for the division of others or for the sake of one's own desire to be dear, is divisive speech. As for the person whose division it creates, due to that person's state of having few virtues, it is of minor fault; due to the state of having great virtues, it is of major fault.

---

තස්සා චත්තාරො සම්භාරා – භින්දිතබ්බො පරො, ‘‘ඉති ඉමෙ නානා භවිස්සන්ති, විනා භවිස්සන්තී’’ති භෙදපුරෙක්ඛාරතා වා, ‘‘ඉති අහං පියො භවිස්සාමි විස්සාසිකො’’ති පියකම්‍යතා වා, තජ්ජො වායාමො, තස්ස තදත්ථවිජානනන්ති. ඉමෙසං භෙදායාති, යෙසං ඉතොති වුත්තානං සන්තිකෙ සුතං තෙසං භෙදාය.

Of that divisive speech, there are four components: another who is to be divided; either the state of having the division as one's aim, thinking, 'Thus they will become separate, they will be divided,' or the state of desiring to be dear, thinking, 'Thus I will become dear and trusted'; the effort arising in accordance with that; and that person's understanding of that meaning. The phrase 'for their division' means: for division from those from whom one has heard.

---

භින්නානං වා සන්ධාතාති ද්වින්නං මිත්තානං වා සමානුපජ්ඣායකාදීනං වා කෙනචිදෙව කාරණෙන භින්නානං එකමෙකං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘තුම්හාකං ඊදිසෙ කුලෙ ජාතානං එවං බහුස්සුතානං ඉදං න යුත්ත’’න්තිආදීනි වත්වා සන්ධානං කත්තා අනුකත්තා. අනුප්පදාතාති සන්ධානානුප්පදාතා. ද්වෙ ජනෙ සමග්ගෙ දිස්වා – ‘‘තුම්හාකං එවරූපෙ කුලෙ ජාතානං එවරූපෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතානං අනුච්ඡවිකමෙත’’න්තිආදීනි වත්වා දළ්හීකම්මං කත්තාති අත්ථො. සමග්ගො ආරාමො අස්සාති සමග්ගාරාමො. යත්ථ සමග්ගා නත්ථි, තත්ථ වසිතුම්පි න ඉච්ඡතීති අත්ථො. සමග්ගරාමොතිපි පාළි, අයමෙවෙත්ථ අත්ථො. සමග්ගරතොති සමග්ගෙසු රතො, තෙ පහාය අඤ්ඤත්ථ ගන්තුම්පි න ඉච්ඡතීති අත්ථො. සමග්ගෙ දිස්වාපි සුත්වාපි නන්දතීති සමග්ගනන්දී, සමග්ගකරණිං වාචං භාසිතාති යා වාචා සත්තෙ සමග්ගෙයෙව කරොති, තං සාමග්ගිගුණපරිදීපිකමෙව වාචං භාසති, න ඉතරන්ති.

'A reconciler of the divided' means: when two friends, or those with the same preceptor, etc., have become divided for some reason, He approaches each one and, saying such things as, 'For you who are born in such a family and are so learned, this is not fitting,' He is a maker and a suitable maker of reconciliation. 'A giver of support' means a giver of support for reconciliation. Seeing two people in harmony, and saying such things as, 'For you who are born in such a family and are endowed with such virtues, this is appropriate,' He is a maker of strengthening the bond; this is the meaning. 'Harmony is His resort' (`ārāma`), thus He is `samaggārāmo`. The meaning is: where there are no harmonious people, He does not wish even to dwell. `Samaggarāmo` is also a Pali reading, and this is its meaning here. 'Delighting in harmony' (`samaggarato`) means He delights in the harmonious; He does not wish to go elsewhere, abandoning them; this is the meaning. 'Rejoicing in harmony' (`samagganandī`) means He rejoices upon seeing or hearing of the harmonious. 'He speaks speech that creates harmony' means: that speech which makes beings harmonious indeed, He speaks that speech which indeed illuminates the virtue of harmony, and not the other.

---

පරස්ස මම්මච්ඡෙදකකායවචීපයොගසමුට්ඨාපිකා එකන්තඵරුසචෙතනා ඵරුසාවාචා. තස්සා ආවිභාවත්ථමිදං වත්ථු – එකො කිර දාරකො මාතුවචනං අනාදියිත්වා අරඤ්ඤං ගච්ඡති, තං මාතා නිවත්තෙතුමසක්කොන්තී – ‘‘චණ්ඩා තං මහිංසී අනුබන්ධතූ’’ති අක්කොසි. අථස්ස තථෙව අරඤ්ඤෙ මහිංසී [Pg.74] උට්ඨාසි. දාරකො ‘‘යං මම මාතා මුඛෙන කථෙසි, තං මා හොතු, යං චිත්තෙන චින්තෙසි තං හොතූ’’ති, සච්චකිරියමකාසි. මහිංසී තත්ථෙව බද්ධා විය අට්ඨාසි. එවං මම්මච්ඡෙදකොපි පයොගො චිත්තසණ්හතාය න ඵරුසා වාචා හොති. මාතාපිතරො හි කදාචි පුත්තකෙ එවං වදන්ති – ‘‘චොරා වො ඛණ්ඩාඛණ්ඩං කරොන්තූ’’ති, උප්පලපත්තම්පි ච නෙසං උපරි පතන්තං න ඉච්ඡන්ති. ආචරියුපජ්ඣායා ච කදාචි නිස්සිතකෙ එවං වදන්ති – ‘‘කිං ඉමෙ අහිරීකා අනොත්තප්පිනො චරන්ති, නිද්ධමථ නෙ’’ති, අථ ච නෙසං ආගමාධිගමසම්පත්තිං ඉච්ඡන්ති. යථා ච චිත්තසණ්හතාය ඵරුසා වාචා න හොති, එවං වචනසණ්හතාය අඵරුසා වාචා න හොති. න හි මාරාපෙතුකාමස්ස – ‘‘ඉමං සුඛං සයාපෙථා’’ති වචනං අඵරුසා වාචා හොති, චිත්තඵරුසතාය පනෙසා ඵරුසා වාචාව. සා යං සන්ධාය පවත්තිතා, තස්ස අප්පගුණතාය අප්පසාවජ්ජා, මහාගුණතාය මහාසාවජ්ජා. තස්සා තයො සම්භාරා – අක්කොසිතබ්බො පරො, කුපිතචිත්තං, අක්කොසනාති.

Harsh speech is an exclusively harsh intention that gives rise to bodily and verbal effort that cuts at the vitals of another. Here is a story to illustrate this: It is said that a certain child, not heeding his mother’s words, went into the forest. Unable to make him return, the mother cursed him, saying, 'May a fierce she-buffalo follow you!' Then, just as she had said, a she-buffalo arose in the forest. The child made an act of truth: 'May what my mother spoke with her mouth not come to pass, but may what she intended in her mind come to pass!' The she-buffalo stood right there as if bound. Thus, even an effort that cuts at the vitals is not harsh speech due to the gentleness of the mind. For parents sometimes say to their children, 'May thieves cut you into pieces!' yet they do not wish for even a lotus petal to fall upon them. And teachers and preceptors sometimes say to their dependents, 'Why do these ones wander about without shame and fear of wrongdoing? Expel them!' and yet they desire for them the accomplishment of learning and attainment. And just as speech is not harsh due to a gentle mind, so speech is not non-harsh due to gentle words. Indeed, for one who desires to have someone killed, the statement, 'Have this one lie down comfortably,' is not non-harsh speech; rather, due to the harshness of the mind, this is truly harsh speech. That speech, with reference to whomever it is uttered, is of little fault if that person is of little virtue, and of great fault if that person is of great virtue. Its requisites are three: another person to be abused, an angry mind, and the act of abusing.

---

නෙලාති එලං වුච්චති දොසො, නාස්සා එලන්ති නෙලා, නිද්දොසාති අත්ථො. ‘‘නෙලඞ්ගො සෙතපච්ඡාදො’’ති, (උදා. 65) එත්ථ වුත්තනෙලං විය. කණ්ණසුඛාති බ්‍යඤ්ජනමධුරතාය කණ්ණානං සුඛා, සූචිවිජ්ඣනං විය කණ්ණසූලං න ජනෙති. අත්ථමධුරතාය සකලසරීරෙ කොපං අජනෙත්වා පෙමං ජනෙතීති පෙමනීයා. හදයං ගච්ඡති, අප්පටිහඤ්ඤමානා සුඛෙන චිත්තං පවිසතීති හදයඞ්ගමා. ගුණපරිපුණ්ණතාය පුරෙ භවාති පොරී පුරෙ සංවඩ්ඪනාරී විය සුකුමාරාතිපි පොරී. පුරස්ස එසාතිපි පොරී. නගරවාසීනං කථාති අත්ථො. නගරවාසිනො හි යුත්තකථා හොන්ති. පිතිමත්තං පිතාති වදන්ති, භාතිමත්තං භාතාති වදන්ති, මාතිමත්තං මාතාති වදන්ති. එවරූපී කථා බහුනො ජනස්ස කන්තා හොතීති බහුජනකන්තා. කන්තභාවෙනෙව බහුනො ජනස්ස මනාපා චිත්තවුඩ්ඪිකරාති බහුජනමනාපා.

Regarding `nelā`: a fault is called `elaṃ`. `N'assā elaṃ` means 'it has no fault'; therefore, it is `nelā`. The meaning is 'faultless', like the word `nela` spoken in the verse, 'Faultless in limb, clad in white...' (Ud 6.2). 'Pleasing to the ear' (`kaṇṇasukhā`): because of the sweetness of its syllables, it is pleasant to the ears; it does not cause an ear-ache like being pierced by a needle. 'Endearing' (`pemanīyā`): because of the sweetness of its meaning, it does not give rise to anger in the whole body but gives rise to affection. 'Reaching the heart' (`hadayaṅgamā`): it goes to the heart; unresisted, it enters the mind with ease. 'Civic' (`porī`): because it is complete with virtues, it is `porī`, meaning 'urbane' (literally, 'of the city'). Also, because it is refined like a well-bred woman in a city, it is `porī`. Also, because it is 'of the city', it is `porī`. The meaning is 'the speech of city-dwellers'. Indeed, city-dwellers have suitable speech. They call one of a father's stature 'father', one of a brother's stature 'brother', and one of a mother's stature 'mother'. 'Dear to many people' (`bahujanakantā`): such speech is dear to many people. 'Pleasing to many people' (`bahujanamanāpā`): precisely because it is dear, it is pleasing to many people, causing the mind to grow.

---

අනත්ථවිඤ්ඤාපිකා කායවචීපයොගසමුට්ඨාපිකා අකුසලචෙතනා සම්ඵප්පලාපො. සො ආසෙවනමන්දතාය අප්පසාවජ්ජො, ආසෙවනමහන්තතාය මහාසාවජ්ජො, තස්ස ද්වෙ සම්භාරා – භාරතයුද්ධසීතාහරණාදිනිරත්ථකකථාපුරෙක්ඛාරතා, තථාරූපී කථා කථනඤ්ච.

Frivolous speech is an unwholesome intention that gives rise to bodily and verbal effort, making known what is meaningless or unbeneficial. Due to the infrequency of its practice, it is of little fault; due to the frequency of its practice, it is of great fault. Its requisites are two: being intent on meaningless talk such as the war of the Bhāratas, the abduction of Sītā, and so on; and the uttering of such talk.

---

කාලෙන [Pg.75] වදතීති කාලවාදී වත්තබ්බයුත්තකාලං සල්ලක්ඛෙත්වා වදතීති අත්ථො. භූතං තථං තච්ඡං සභාවමෙව වදතීති භූතවාදී. දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකත්ථසන්නිස්සිතමෙව කත්වා වදතීති අත්ථවාදී. නවලොකුත්තරධම්මසන්නිස්සිතං කත්වා වදතීති ධම්මවාදී සංවරවිනයපහානවිනයසන්නිස්සිතං කත්වා වදතීති විනයවාදී.

Because he speaks at the right time, he is a speaker in season (`kālavādī`); the meaning is that he speaks after having marked the suitable time for what should be said. Because he speaks what is factual, real, and true, he is a speaker of fact (`bhūtavādī`). Because he speaks based only on what is connected with benefit in the present life and in the future, he is a speaker of benefit (`atthavādī`). Because he speaks based on what is connected with the nine supramundane Dhammas, he is a speaker of Dhamma (`dhammavādī`). Because he speaks based on what is connected with the discipline of restraint and the discipline of abandoning, he is a speaker of Discipline (`vinayavādī`).

---

නිධානං වුච්චති ඨපනොකාසො, නිධානමස්සා අත්ථීති නිධානවතී. හදයෙ නිධාතබ්බයුත්තකං වාචං භාසිතාති අත්ථො. කාලෙනාති එවරූපිං භාසමානොපි ච – ‘‘අහං නිධානවතිං වාචං භාසිස්සාමී’’ති න අකාලෙන භාසති, යුත්තකාලං පන අපෙක්ඛිත්වාව භාසතීති අත්ථො. සාපදෙසන්ති සඋපමං, සකාරණන්ති අත්ථො. පරියන්තවතින්ති පරිච්ඡෙදං දස්සෙත්වා යථාස්සා පරිච්ඡෙදො පඤ්ඤායති, එවං භාසතීති අත්ථො. අත්ථසංහිතන්ති අනෙකෙහිපි නයෙහි විභජන්තෙන පරියාදාතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය අත්ථසම්පන්නං භාසති. යං වා සො අත්ථවාදී අත්ථං වදති, තෙන අත්ථෙන සහිතත්තා අත්ථසංහිතං වාචං භාසති, න අඤ්ඤං නික්ඛිපිත්වා අඤ්ඤං භාසතීති වුත්තං හොති.

A place for storing is called a `nidhāna`; because it has a `nidhāna`, it is called `nidhānavatī` (containing a treasure). The meaning is that he speaks speech fit to be stored in the heart. By `kālena` (at the right time): even when speaking such speech, he does not speak at an unsuitable time, thinking, 'I will speak speech worthy of being stored'; rather, he speaks only after considering the suitable time. This is the meaning. By `sāpadesaṃ` (with demonstration): with simile, with reason. This is the meaning. By `pariyantavatiṃ` (with a limit): having shown the limit, he speaks in such a way that its limit is made known. This is the meaning. By `atthasaṃhitaṃ` (connected with benefit): he speaks speech that is so complete with meaning that it cannot be fully comprehended even by one analyzing it through many methods. Or alternatively: that speaker of benefit speaks speech that is connected with the very benefit he is speaking of; he does not set aside one meaning and speak of another. This is what is said.

---

10. බීජගාමභූතගාමසමාරම්භාති මූලබීජං ඛන්ධබීජං ඵළුබීජං අග්ගබීජං බීජබීජන්ති පඤ්චවිධස්ස බීජගාමස්ස චෙව, යස්ස කස්සචි නීලතිණරුක්ඛාදිකස්ස භූතගාමස්ස ච සමාරම්භා, ඡෙදනභෙදනපචනාදිභාවෙන විකොපනා පටිවිරතොති අත්ථො.

10. Regarding the destruction of seed-life and plant-life (`bījagāmabhūtagāmasamārambhā`): the meaning is that he refrains from ruining (`samārambhā`)—by way of cutting, breaking, burning, and so on—the five kinds of seed-life (`bījagāma`), namely, root-seed, stem-seed, joint-seed, bud-seed, and seed-seed, and also any plant-life (`bhūtagāma`) such as green grass, trees, and so on.

---

එකභත්තිකොති පාතරාසභත්තං සායමාසභත්තන්ති ද්වෙ භත්තානි, තෙසු පාතරාසභත්තං අන්තොමජ්ඣන්හිකෙන පරිච්ඡින්නං, ඉතරං මජ්ඣන්හිකතො උද්ධං අන්තො අරුණෙන. තස්මා අන්තොමජ්ඣන්හිකෙ දසක්ඛත්තුං භුඤ්ජමානොපි එකභත්තිකොව හොති. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘එකභත්තිකො’’ති.

Regarding `ekabhattiko` (one who eats a single meal): there are two meal periods, the morning meal period (`pātarāsabhatta`) and the evening meal period (`sāyamāsabhatta`). Of these, the morning meal period is delimited by the time before midday, and the other is from after midday until dawn. Therefore, even if one eats ten times within the time before midday, one is still an `ekabhattiko`. It is with reference to this that `ekabhattiko` is said.

---

රත්තියා භොජනං රත්ති, තතො උපරතොති රත්තූපරතො. අතික්කන්තෙ මජ්ඣන්හිකෙ යාව සූරියත්ථඞ්ගමනා භොජනං විකාලභොජනං නාම. තතො විරතත්තා විරතො විකාලභොජනා. කදා විරතො? අනොමානදීතීරෙ පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය.

Eating at night is `ratti`; because he has ceased (`uparato`) from that, he is `rattūparato` (one who has ceased from eating at night). When midday has passed, eating until sunset is called `vikālabhojana` (eating at the wrong time). Because he has refrained (`virato`) from that, he is `virato vikālabhojanā` (one who refrains from eating at the wrong time). When did he refrain? From the day he went forth on the bank of the river Anomā.

---

සාසනස්ස අනනුලොමත්තා විසූකං පටාණීභූතං දස්සනන්ති විසූකදස්සනං. අත්තනා නච්චනනච්චාපනාදිවසෙන නච්චා ච ගීතා ච වාදිතා ච අන්තමසො [Pg.76] මයූරනච්චාදිවසෙනපි පවත්තානං නච්චාදීනං විසූකභූතා දස්සනා චාති නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනා. නච්චාදීනි හි අත්තනා පයොජෙතුං වා පරෙහි පයොජාපෙතුං වා පයුත්තානි පස්සිතුං වා නෙව භික්ඛූනං න භික්ඛුනීනඤ්ච වට්ටන්ති.

Because it is unsuitable for the Dispensation, a sight that is contrary and like a stake is called a 'distracting spectacle'. By way of dancing oneself, causing others to dance, and so on, there is dancing, singing, and playing instruments; and even by way of, at the very least, the dancing of peacocks and so on, there is seeing or listening to such dancing and the like which has become a distracting spectacle. Thus, it is 'dancing, singing, instrumental music, and distracting spectacles'. Indeed, for monks and for nuns, it is not allowable to engage in dancing and the like themselves, to cause others to engage in them, or to watch or listen to them when they are performed.

---

මාලාදීසු මාලාති යං කිඤ්චි පුප්ඵං. ගන්ධන්ති යං කිඤ්චි ගන්ධජාතං. විලෙපනන්ති ඡවිරාගකරණං. තත්ථ පිළන්ධන්තො ධාරෙති නාම, ඌනට්ඨානං පූරෙන්තො මණ්ඩෙති නාම, ගන්ධවසෙන ඡවිරාගවසෙන ච සාදියන්තො විභූසෙති නාම. ඨානං වුච්චති කාරණං. තස්මා යාය දුස්සීල්‍යචෙතනාය තානි මාලාධාරණාදීනි මහාජනො කරොති, තතො පටිවිරතොති අත්ථො.

Among garlands and the like, 'garland' means any flower whatsoever. 'Scent' means any kind of fragrant substance. 'Ointment' means that which causes attachment to the skin's complexion. Therein, one who wears flowers is said 'to wear'; one who fills a deficient place is said 'to adorn'; one who delights by means of fragrance and by means of causing attachment to the skin's complexion is said 'to embellish'. The word `ṭhāna` is said to mean 'cause'. Therefore, the meaning is: he abstains from that immoral volition by which the great populace performs those acts of wearing garlands and so on.

---

උච්චාසයනං වුච්චති පමාණාතික්කන්තං. මහාසයනන්ති අකප්පියපච්චත්ථරණං. තතො විරතොති අත්ථො.

A 'high seat or bed' is said to be that which exceeds the standard measure. A 'great seat or bed' is an unallowable spread. The meaning is: he abstains from that high and great seat or bed.

---

ජාතරූපන්ති සුවණ්ණං. රජතන්ති කහාපණො, ලොහමාසකො, ජතුමාසකො, දාරුමාසකොති යෙ වොහාරං ගච්ඡන්ති. තස්ස උභයස්සාපි පටිග්ගහණා පටිවිරතො, නෙව නං උග්ගණ්හාති, න උග්ගණ්හාපෙති, න උපනික්ඛිත්තං සාදියතීති අත්ථො.

'Jātarūpa' is gold. 'Rajata' is whatever is used in commerce, such as the kahāpaṇa, the copper māsaka, the lac māsaka, or the wooden māsaka. He abstains from accepting both of these. The meaning is: he neither accepts it himself, nor does he cause others to accept it, nor does he consent to it when it is placed or deposited nearby.

---

ආමකධඤ්ඤපටිග්ගහණාති, සාලිවීහියවගොධූමකඞ්ගුවරකකුද්‍රූසකසඞ්ඛාතස්ස සත්තවිධස්සාපි ආමකධඤ්ඤස්ස පටිග්ගහණා. න කෙවලඤ්ච එතෙසං පටිග්ගහණමෙව, ආමසනම්පි භික්ඛූනං න වට්ටතියෙව. ආමකමංසපටිග්ගහණාති එත්ථ අඤ්ඤත්‍ර ඔදිස්ස අනුඤ්ඤාතා ආමකමංසමච්ඡානං පටිග්ගහණමෙව භික්ඛූනං න වට්ටති, නො ආමසනං.

From 'acceptance of raw grain' means from the acceptance of the seven kinds of raw grain, namely: `sāli` rice, `vīhi` paddy, barley, wheat, millet, `varaka`, and `kudrūsaka`. And not only is the acceptance of these unallowable for monks, but even touching them is not allowable. Regarding 'acceptance of raw meat', herein, apart from what is specifically permitted, only the acceptance of raw meat and fish is not allowable for monks; touching them is not unallowable, that is, it is allowable.

---

ඉත්ථිකුමාරිකපටිග්ගහණාති එත්ථ ඉත්ථීති පුරිසන්තරගතා, ඉතරා කුමාරිකා නාම, තාසං පටිග්ගහණම්පි ආමසනම්පි අකප්පියමෙව.

Regarding 'acceptance of women and young girls', herein, a 'woman' is one who has gone to another man; the other is called a 'young girl'. Both accepting them and touching them is indeed unallowable.

---

දාසිදාසපටිග්ගහණාති එත්ථ දාසිදාසවසෙනෙව තෙසං පටිග්ගහණං න වට්ටති. ‘‘කප්පියකාරකං දම්මි, ආරාමිකං දම්මී’’ති එවං වුත්තෙ පන වට්ටති.

Regarding 'acceptance of female and male slaves', herein, accepting them specifically as female and male slaves is not allowable. However, when it is said, 'I give a `kappiyakāraka` (an attendant who makes things allowable),' or 'I give a monastery attendant,' then it is allowable.

---

අජෙළකාදීසු ඛෙත්තවත්ථුපරියොසානෙසු කප්පියාකප්පියනයො විනයවසෙන උපපරික්ඛිතබ්බො. තත්ථ ඛෙත්තං නාම යස්මිං පුබ්බණ්ණං රුහති. වත්ථු නාම යස්මිං අපරණ්ණං රුහති. යත්ථ වා උභයම්පි රුහති, තං ඛෙත්තං. තදත්ථාය [Pg.77] අකතභූමිභාගො වත්ථු. ඛෙත්තවත්ථුසීසෙන චෙත්ථ වාපිතළාකාදීනිපි සඞ්ගහිතානෙව.

Regarding goats, sheep, and so on, up to the end of the list with fields and sites, the method of what is allowable and unallowable should be investigated according to the Vinaya. Therein, a 'field' (`khetta`) is where early grain grows. A 'site' (`vatthu`) is where later grain grows. Or where both grow, that is a 'field'. An unprepared portion of land for that purpose is a 'site'. And here, under the heading of 'fields and sites', reservoirs, tanks, and the like are also included.

---

දූතෙය්‍යං වුච්චති දූතකම්මං, ගිහීනං පහිතං පණ්ණං වා සාසනං වා ගහෙත්වා තත්ථ තත්ථ ගමනං. පහිණගමනං වුච්චති ඝරා ඝරං පෙසිතස්ස ඛුද්දකගමනං. අනුයොගො නාම තදුභයකරණං. තස්මා දූතෙය්‍යපහිණගමනානං අනුයොගාති. එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

'Messenger duty' (`dūteyya`) is said to be the work of a messenger: taking a letter or a verbal message sent by householders and going from place to place. 'Going on an errand' (`pahiṇagamana`) is said to be the short journey of one who is sent from house to house. 'Engagement' (`anuyoga`) is the doing of both of these. Therefore, it is 'from engagement in messenger duties and going on errands'. This is how the meaning should be understood here.

---

කයවික්කයාති කයා ච වික්කයා ච. තුලාකූටාදීසු කූටන්ති වඤ්චනං. තත්ථ තුලාකූටං නාම රූපකූටං අඞ්ගකූටං, ගහණකූටං, පටිච්ඡන්නකූටන්ති චතුබ්බිධං හොති. තත්ථ රූපකූටං නාම ද්වෙ තුලා සමරූපා කත්වා ගණ්හන්තො මහතියා ගණ්හාති, දදන්තො ඛුද්දිකාය දෙති. අඞ්ගකූටං නාම ගණ්හන්තො පච්ඡාභාගෙ හත්ථෙන තුලං අක්කමති, දදන්තො පුබ්බභාගෙ. ගහණකූටං නාම ගණ්හන්තො මූලෙ රජ්ජුං ගණ්හාති, දදන්තො අග්ගෙ. පටිච්ඡන්නකූටං නාම තුලං සුසිරං කත්වා අන්තො අයචුණ්ණං පක්ඛිපිත්වා ගණ්හන්තො තං පච්ඡාභාගෙ කරොති, දදන්තො අග්ගභාගෙ.

'Buying and selling' means from buying and from selling. Regarding 'cheating with scales' and so on, 'cheating' (`kūṭa`) means deception. Therein, 'cheating with scales' is of four kinds: cheating by form, cheating by limb, cheating by holding, and cheating by concealment. Therein, 'cheating by form' is when, having made two scales of similar appearance, one takes with the large one when receiving and gives with the small one when giving. 'Cheating by limb' is when one presses down on the back part of the scale with the hand when receiving, and on the front part when giving. 'Cheating by holding' is when one holds the cord at the base when receiving, and at the tip when giving. 'Cheating by concealment' is when, having made the scale-beam hollow and put iron powder inside, one causes it to be in the back part when receiving, and in the front part when giving.

---

කංසො වුච්චති සුවණ්ණපාති, තාය වඤ්චනං කංසකූටං. කථං? එකං සුවණ්ණපාතිං කත්වා අඤ්ඤා ද්වෙ තිස්සො ලොහපාතියො සුවණ්ණවණ්ණෙ කරොති, තතො ජනපදං ගන්ත්වා කිඤ්චිදෙව අඩ්ඪං කුලං පවිසිත්වා – ‘‘සුවණ්ණභාජනානි කිණථා’’ති වත්වා අග්ඝෙ පුච්ඡිතෙ සමග්ඝතරං දාතුකාමා හොන්ති. තතො තෙහි – ‘‘කථං ඉමෙසං සුවණ්ණභාවො ජානිතබ්බො’’ති වුත්තෙ, ‘‘වීමංසිත්වා ගණ්හථා’’ති සුවණ්ණපාතිං පාසාණෙ ඝංසිත්වා සබ්බා පාතියො දත්වා ගච්ඡති.

A 'golden bowl' (`suvaṇṇapāti`) is called `kaṃsa`; deception with it is `kaṃsakūṭa`. How? Having made one golden bowl, one makes two or three other bronze bowls to have the color of gold. Then, going to the countryside and entering some wealthy household, one says, 'Buy these golden vessels.' When asked the price, one says, 'I wish to sell them for a very cheap price.' Then, when asked by them, 'How are we to know that these are gold?', one replies, 'Examine them and then take them.' Then, having rubbed the golden bowl on a touchstone, one gives them all the bowls and departs.

---

මානකූටං නාම හදයභෙදසිඛාභෙදරජ්ජුභෙදවසෙන තිවිධං හොති. තත්ථ හදයභෙදො සප්පිතෙලාදිමිනනකාලෙ ලබ්භති. තානි හි ගණ්හන්තො හෙට්ඨාඡිද්දෙන මානෙන – ‘‘සණිකං ආසිඤ්චා’’ති වත්වා අන්තොභාජනෙ බහුං පග්ඝරාපෙත්වා ගණ්හාති, දදන්තො ඡිද්දං පිධාය සීඝං පූරෙත්වා දෙති.

'Cheating with measures' (`mānakūṭa`) is of three kinds: by way of breaking the center, breaking the peak, and breaking the rope. Therein, 'breaking the center' is found when measuring ghee, oil, and so on. For when receiving these things, using a measure with a hole at the bottom, one says, 'Pour slowly,' and causing much to flow out into one's own vessel, one takes it. When giving, one covers the hole and, filling it quickly, gives it.

---

සිඛාභෙදො තිලතණ්ඩුලාදිමිනනකාලෙ ලබ්භති. තානි හි ගණ්හන්තො සණිකං සිඛං උස්සාපෙත්වා ගණ්හාති, දදන්තො වෙගෙන පූරෙත්වා සිඛං ඡින්දන්තො දෙති.

'Breaking the peak' is found when measuring sesame, rice, and so on. For when receiving these things, one slowly raises up the peak and takes it. When giving, one fills the measure with force and, cutting off the peak, gives it.

---

රජ්ජුභෙදො [Pg.78] ඛෙත්තවත්ථුමිනනකාලෙ ලබ්භති. ලඤ්ජං අලභන්තා හි ඛෙත්තං අමහන්තම්පි මහන්තං කත්වා මිනන්ති.

'Breaking the rope' is found when measuring fields and sites. For those who do not receive a bribe measure a field that is not large as if it were large.

---

උක්කොටනාදීසු උක්කොටනන්ති අස්සාමිකෙ සාමිකෙ කාතුං ලඤ්ජග්ගහණං. වඤ්චනන්ති තෙහි තෙහි උපායෙහි පරෙසං වඤ්චනං. තත්‍රිදමෙකං වත්ථු – එකො කිර ලුද්දකො මිගඤ්ච මිගපොතකඤ්ච ගහෙත්වා ආගච්ඡති, තමෙකො ධුත්තො – ‘‘කිං භො, මිගො අග්ඝති, කිං මිගපොතකො’’ති ආහ. ‘‘මිගො ද්වෙ කහාපණෙ, මිගපොතකො එක’’න්ති ච වුත්තෙ එකං කහාපණං දත්වා මිගපොතකං ගහෙත්වා ථොකං ගන්ත්වා නිවත්තො – ‘‘න මෙ භො, මිගපොතකෙන අත්ථො, මිගං මෙ දෙහී’’ති ආහ. තෙන හි – ද්වෙ කහාපණෙ දෙහීති. සො ආහ – ‘‘නනු තෙ භො, මයා පඨමං එකො කහාපණො දින්නො’’ති? ‘‘ආම, දින්නො’’ති. ‘‘ඉදං මිගපොතකං ගණ්හ, එවං සො ච කහාපණො, අයඤ්ච කහාපණග්ඝනකො මිගපොතකොති ද්වෙ කහාපණා භවිස්සන්තී’’ති. සො ‘‘කාරණං වදතී’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා මිගපොතකං ගහෙත්වා මිගං අදාසීති. නිකතීති යොගවසෙන වා මායාවසෙන වා අපාමඞ්ගං පාමඞ්ගන්ති, අමණිං මණින්ති, අසුවණ්ණං සුවණ්ණන්ති කත්වා පතිරූපකෙන වඤ්චනං. සාචියොගොති කුටිලයොගො, එතෙසංයෙව උක්කොටනාදීනමෙතං නාමං. තස්මා – උක්කොටනසාචියොගො, වඤ්චනසාචියොගො, නිකතිසාචියොගොති, එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. කෙචි අඤ්ඤං දස්සෙත්වා අඤ්ඤස්ස පරිවත්තනං සාචියොගොති වදන්ති. තං පන වඤ්චනෙනෙව සඞ්ගහිතං.

Among the practices of extortion, etc., 'extortion' (ukkoṭana) means taking a bribe to make non-owners into owners. 'Deception' (vañcana) means deceiving others by various counterfeit means. Here is one example: A hunter, they say, caught a deer and a fawn and was coming along when a rogue said to him, 'Hey, how much is the deer worth, and how much the fawn?' When told, 'The deer is worth two kahāpaṇas, the fawn one,' he gave one kahāpaṇa, took the fawn, went a short distance, then turned back and said, 'Hey, I have no use for the fawn; give me the deer.' 'In that case, give two kahāpaṇas,' was the reply. He said, 'Hey, did I not already give you one kahāpaṇa?' 'Yes, you did.' 'Take this fawn; thus, that kahāpaṇa and this fawn, worth one kahāpaṇa, will become two kahāpaṇas.' Perceiving that he spoke a valid reason, the hunter took the fawn and gave him the deer. 'Fraud' (nikati) means deceiving by means of a counterfeit—making what is not a proper emblem into a proper emblem, what is not a gem into a gem, what is not gold into gold—either by the power of spells or by the power of illusion. 'Crooked dealing' (sāciyoga) means crooked practice; this is another name for these very practices of extortion, etc. Therefore, the meaning here should be understood as 'crooked dealing in extortion,' 'crooked dealing in deception,' and 'crooked dealing in fraud.' Some say that 'crooked dealing' is showing one thing and substituting another. But that is included under deception.

---

ඡෙදනාදීසු ඡෙදනන්ති හත්ථච්ඡෙදනාදි. වධොති මාරණං. බන්ධොති රජ්ජුබන්ධනාදීහි බන්ධනං. විපරාමොසොති හිමවිපරාමොසො, ගුම්බවිපරාමොසොති දුවිධො. යං හිමපාතසමයෙ හිමෙන පටිච්ඡන්නා හුත්වා මග්ගප්පටිපන්නං ජනං මුසන්ති, අයං හිමවිපරාමොසො. යං ගුම්බාදීහි පටිච්ඡන්නා මුසන්ති, අයං ගුම්බවිපරාමොසො. ආලොපො වුච්චති ගාමනිගමාදීනං විලොපකරණං. සහසාකාරොති සාහසිකකිරියා. ගෙහං පවිසිත්වා මනුස්සානං උරෙ සත්ථං ඨපෙත්වා ඉච්ඡිතභණ්ඩානං ගහණං. එවමෙතස්මා ඡෙදන…පෙ… සහසාකාරා පටිවිරතො සමණො ගොතමොති. ඉති වා හි, භික්ඛවෙ, පුථුජ්ජනො තථාගතස්ස වණ්ණං වදමානො වදෙය්‍යාති.

Among the violent acts, 'cutting' (chedana) means cutting off hands, etc. 'Tormenting' (vadha) means causing affliction. 'Binding' (bandha) means binding with ropes, etc. 'Robbery' (viparāmosa) is of two kinds: robbery by snow and robbery by thickets. When, at the time of snowfall, they rob a person traveling on the road while concealed by snow, this is robbery by snow. When they rob while concealed by thickets, etc., this is robbery by thickets. 'Pillage' (ālopa) is said to be the plundering of villages, towns, etc. 'Violence' (sahasākāra) means a violent action: entering a house, placing a weapon on a person's chest, and taking desired goods. Thus, the recluse Gotama abstains from this cutting... and so on... up to violence. For in this way, bhikkhus, a worldling might speak when praising the Tathāgata.

---

එත්තාවතා චූළසීලං නිට්ඨිතං හොති.

With this much, the Minor Morality is concluded.

---

මජ්ඣිමසීලවණ්ණනා

The Explanation of the Middle Morality

---

11. ඉදානි [Pg.79] මජ්ඣිමසීලං විත්ථාරෙන්තො ‘‘යථා වා පනෙකෙ භොන්තො’’තිආදිමාහ. තත්‍රායං අනුත්තානපදවණ්ණනා. සද්ධාදෙය්‍යානීති කම්මඤ්ච ඵලඤ්ච ඉධලොකඤ්ච පරලොකඤ්ච සද්දහිත්වා දින්නානි. ‘අයං මෙ ඤාතී’ති වා, ‘මිත්තො’ති වා, ඉදං පටිකරිස්සති, ඉදං වා තෙන කතපුබ්බන්ති වා, එවං න දින්නානීති අත්ථො. එවං දින්නානි හි න සද්ධාදෙය්‍යානි නාම හොන්ති. භොජනානීති දෙසනාසීසමත්තමෙතං, අත්ථතො පන සද්ධාදෙය්‍යානි භොජනානි භුඤ්ජිත්වා චීවරානි පාරුපිත්වා සෙනාසනානි සෙවමානා ගිලානභෙසජ්ජං පරිභුඤ්ජමානාති සබ්බමෙතං වුත්තමෙව හොති.

11. Now, elaborating on the Middle Morality, he begins with 'Just as some venerables,' etc. Here is the explanation of the terms whose meaning is not obvious. 'Offerings of faith' (saddhādeyyāni) means things given with faith in kamma and its result, and in this world and the next world. The meaning is that they are not given with thoughts such as, 'This is my relative,' or 'This is my friend,' or 'They will repay this,' or 'This was done by them before.' For things given in such a way are not called 'offerings of faith.' 'Foods' (bhojanāni) here is merely the heading of the discourse; but in terms of meaning, it is indeed said of all this: consuming foods given out of faith, wearing robes, using lodgings, and partaking of medicines for the sick.

---

සෙය්‍යථිදන්ති නිපාතො. තස්සත්ථො කතමො සො බීජගාමභූතගාමො, යස්ස සමාරම්භං අනුයුත්තා විහරන්තීති. තතො තං දස්සෙන්තො මූලබීජන්තිආදිමාහ. තත්ථ මූලබීජං නාම හලිද්දි, සිඞ්ගිවෙරං, වචා, වචත්තං, අතිවිසා, කටුකරොහිණී, උසීරං, භද්දමුත්තකන්ති එවමාදි. ඛන්ධබීජං නාම අස්සත්ථො, නිග්‍රොධො, පිලක්ඛො, උදුම්බරො, කච්ඡකො, කපිත්ථනොති එවමාදි. ඵළුබීජං නාම උච්ඡු, නළො, වෙළූති එවමාදි. අග්ගබීජං නාම අජ්ජකං, ඵණිජ්ජකං, හිරිවෙරන්ති එවමාදි. බීජබීජං නාම පුබ්බණ්ණං අපරණ්ණන්ති එවමාදි. සබ්බඤ්හෙතං රුක්ඛතො වියොජිතං විරුහනසමත්ථමෙව ‘‘බීජගාමො’’ති වුච්චති. රුක්ඛතො පන අවියොජිතං අසුක්ඛං ‘‘භූතගාමො’’ති වුච්චති. තත්ථ භූතගාමසමාරම්භො පාචිත්තියවත්ථු, බීජගාමසමාරම්භො දුක්කටවත්ථූති වෙදිතබ්බො.

'Such as' (seyyathidaṃ) is a particle. Its meaning is: What is that seed-group and plant-group, to the destruction of which they dwell committed? To explain this, he begins with 'root-seed,' etc. Here, 'root-seed' refers to turmeric, ginger, orris root, sweet flag, ativisa, kaṭukarohiṇī, usīra root, bhaddamuttaka, and so on. 'Stem-seed' refers to the assattha tree, banyan tree, pilakkha tree, udumbara tree, kacchaka, kapitthana, and so on. 'Joint-seed' refers to sugarcane, reeds, bamboo, and so on. 'Tip-seed' refers to ajjaka, phaṇijjaka, hirivera, and so on. 'Seed-as-seed' refers to early-ripening grain, late-ripening grain, and so on. All this, when separated from the plant yet capable of sprouting, is called a 'seed-group' (bījagāma). But when not separated from the plant and not dried out, it is called a 'plant-group' (bhūtagāma). Herein, it should be understood that the destruction of a plant-group is an offense of expiation (pācittiya), while the destruction of a seed-group is an offense of wrong-doing (dukkaṭa).

---

12. සන්නිධිකාරපරිභොගන්ති සන්නිධිකතස්ස පරිභොගං. තත්ථ දුවිධා කථා, විනයවසෙන ච සල්ලෙඛවසෙන ච. විනයවසෙන තාව යං කිඤ්චි අන්නං අජ්ජ පටිග්ගහිතං අපරජ්ජු සන්නිධිකාරකං හොති, තස්ස පරිභොගෙ පාචිත්තියං. අත්තනා ලද්ධං පන සාමණෙරානං දත්වා, තෙහි ලද්ධං ඨපාපෙත්වා දුතියදිවසෙ භුඤ්ජිතුං වට්ටති, සල්ලෙඛො පන න හොති.

12. 'Consumption of stored things' (sannidhikāraparibhoga) means the consumption of what has been stored. Here, the discussion is twofold: from the perspective of the Vinaya and from the perspective of the practice of effacement. From the perspective of the Vinaya, any food received today becomes a stored item for the next day; its consumption entails an offense of expiation (pācittiya). However, it is permissible to give what one has received to novices, have them store what they have received, and then eat it on the second day; but this is not the practice of effacement.

---

පානසන්නිධිම්හිපි එසෙව නයො. තත්ථ පානං නාම අම්බපානාදීනි අට්ඨ පානානි, යානි ච තෙසං අනුලොමානි. තෙසං විනිච්ඡයො සමන්තපාසාදිකායං වුත්තො.

In the case of stored drinks, this same principle applies. Here, 'drink' (pāna) refers to the eight kinds of drinks beginning with mango drink, and those that are in accordance with them. The determination of these is stated in the Samantapāsādikā.

---

වත්ථසන්නිධිම්හි [Pg.80] අනධිට්ඨිතං අවිකප්පිතං සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති, අයං පරියායකථා. නිප්පරියායතො පන තිචීවරසන්තුට්ඨෙන භවිතබ්බං, චතුත්ථං ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස දාතබ්බං. සචෙ යස්ස කස්සචි දාතුං න සක්කොති, යස්ස පන දාතුකාමො හොති, සො උද්දෙසත්ථාය වා පරිපුච්ඡත්ථාය වා ගතො, ආගතමත්තෙ දාතබ්බං, අදාතුං න වට්ටති. චීවරෙ පන අප්පහොන්තෙ සතියා පච්චාසාය අනුඤ්ඤාතකාලං ඨපෙතුං වට්ටති. සූචිසුත්තචීවරකාරකානං අලාභෙන තතො පරම්පි විනයකම්මං කත්වා ඨපෙතුං වට්ටති. ‘‘ඉමස්මිං ජිණ්ණෙ පුන ඊදිසං කුතො ලභිස්සාමී’’ති පන ඨපෙතුං න වට්ටති, සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති.

Regarding the storing of cloth: cloth that is neither determined nor shared is stored, and it corrupts the practice of effacement. This is an indirect statement. Directly, however, one should be content with the three robes. Having obtained a fourth, it should be given to another. If one is not able to give it to just anyone, but wishes to give it to someone who has gone away for the purpose of recitation or inquiry, it should be given as soon as he has returned. It is not proper not to give it. However, if the robe-cloth is insufficient, it is proper to keep it for the permitted time with expectation. Due to the unavailability of a needle, thread, and robe-makers, it is proper to keep it even beyond that time after having performed a Vinaya act. However, it is not proper to keep it thinking, 'When this is worn out, from where will I get another like it again?' This is storing, and it corrupts the practice of effacement.

---

යානසන්නිධිම්හි යානං නාම වය්හං, රථො, සකටං, සන්දමානිකා, සිවිකා, පාටඞ්කීති; නෙතං පබ්බජිතස්ස යානං. උපාහනා පන පබ්බජිතස්ස යානංයෙව. එකභික්ඛුස්ස හි එකො අරඤ්ඤත්ථාය, එකො ධොතපාදකත්ථායාති, උක්කංසතො ද්වෙ උපාහනසඞ්ඝාටා වට්ටන්ති. තතියං ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස දාතබ්බො. ‘‘ඉමස්මිං ජිණ්ණෙ අඤ්ඤං කුතො ලභිස්සාමී’’ති හි ඨපෙතුං න වට්ටති, සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති.

Regarding the storing of vehicles: a vehicle means a covered carriage, a chariot, a cart, a sandamānikā litter, a sivikā litter, or a cloth palanquin. This is not a vehicle for one who has gone forth. Footwear, however, is indeed a vehicle for one who has gone forth. Indeed, for a single monk, one pair for the forest and one for protecting washed feet—thus, at most, two pairs of footwear are proper. Having obtained a third pair, it should be given to another. Indeed, it is not proper to keep it thinking, 'When this pair is worn out, from where will I get another?' This is storing, and it corrupts the practice of effacement.

---

සයනසන්නිධිම්හි සයනන්ති මඤ්චො. එකස්ස භික්ඛුනො එකො ගබ්භෙ, එකො දිවාඨානෙති උක්කංසතො ද්වෙ මඤ්චා වට්ටන්ති. තතො උත්තරි ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො වා ගණස්ස වා දාතබ්බො; අදාතුං න වට්ටති. සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති.

Regarding the storing of beds: 'sayana' means a couch. For one monk, one in his cell and one in his day-quarters—thus, at most, two couches are proper. Having obtained more than that, it should be given to another monk or to the community. It is not proper not to give it. This is storing, and it corrupts the practice of effacement.

---

ගන්ධසන්නිධිම්හි භික්ඛුනො කණ්ඩුකච්ඡුඡවිදොසාදිආබාධෙ සති ගන්ධා වට්ටන්ති. තෙ ගන්ධෙ ආහරාපෙත්වා තස්මිං රොගෙ වූපසන්තෙ අඤ්ඤෙසං වා ආබාධිකානං දාතබ්බා, ද්වාරෙ පඤ්චඞ්ගුලිඝරධූපනාදීසු වා උපනෙතබ්බා. ‘‘පුන රොගෙ සති භවිස්සන්තී’’ති පන ඨපෙතුං න වට්ටති, සන්නිධි ච හොති, සල්ලෙඛඤ්ච කොපෙති.

Regarding the storing of perfumes: if a monk has an illness such as itching, scabies, or skin disease, perfumes are proper. Having had those perfumes brought, when that illness has subsided, they should be given to other sick persons, or they should be applied at the door, for making a five-finger mark, fumigating the dwelling, and so on. However, it is not proper to keep them thinking, 'They will be there if the illness occurs again.' This is storing, and it corrupts the practice of effacement.

---

ආමිසන්ති වුත්තාවසෙසං දට්ඨබ්බං. සෙය්‍යථිදං, ඉධෙකච්චො භික්ඛු – ‘‘තථාරූපෙ කාලෙ උපකාරාය භවිස්සතී’’ති තිලතණ්ඩුලමුග්ගමාසනාළිකෙරලොණමච්ඡමංසවල්ලූරසප්පිතෙලගුළභාජනාදීනි ආහරාපෙත්වා ඨපෙති. සො වස්සකාලෙ කාලස්සෙව සාමණෙරෙහි යාගුං පචාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිත්වා ‘‘සාමණෙර, උදකකද්දමෙ දුක්ඛං ගාමං පවිසිතුං, ගච්ඡ අසුකං කුලං [Pg.81] ගන්ත්වා මය්හං විහාරෙ නිසින්නභාවං ආරොචෙහි; අසුකකුලතො දධිආදීනි ආහරා’’ති පෙසෙති. භික්ඛූහි – ‘‘කිං, භන්තෙ, ගාමං පවිසිස්සථා’’ති වුත්තෙපි, ‘‘දුප්පවෙසො, ආවුසො, ඉදානි ගාමො’’ති වදති. තෙ – ‘‘හොතු, භන්තෙ, අච්ඡථ තුම්හෙ, මයං භික්ඛං පරියෙසිත්වා ආහරිස්සාමා’’ති ගච්ඡන්ති. අථ සාමණෙරොපි දධිආදීනි ආහරිත්වා භත්තඤ්ච බ්‍යඤ්ජනඤ්ච සම්පාදෙත්වා උපනෙති, තං භුඤ්ජන්තස්සෙව උපට්ඨාකා භත්තං පහිණන්ති, තතොපි මනාපං මනාපං භුඤ්ජති. අථ භික්ඛූ පිණ්ඩපාතං ගහෙත්වා ආගච්ඡන්ති, තතොපි මනාපං මනාපං ගීවායාමකං භුඤ්ජතියෙව. එවං චතුමාසම්පි වීතිනාමෙති. අයං වුච්චති – ‘‘භික්ඛු මුණ්ඩකුටුම්බිකජීවිකං ජීවති, න සමණජීවික’’න්ති. එවරූපො ආමිසසන්නිධි නාම හොති.

What remains after what has been said should be understood as material things. It is as follows: here, a certain monk, thinking, 'It will be of use at such a time,' has sesame, rice, green gram, black gram, coconut oil, salt, fish, meat, dried meat, and pots of ghee, oil, and molasses, etc., brought and stores them. During the rainy season, that monk, having had gruel cooked by the novices very early and having consumed it, sends a novice, saying, 'Novice, it is difficult to enter the village in the mud and water. Go to such-and-such a family, inform them that I am sitting in my monastery, and bring yogurt and so on from such-and-such a family.' Even when asked by the other monks, 'Venerable sir, will you enter the village?' he says, 'Friends, the village is difficult to enter now.' They go, saying, 'So be it, venerable sir. You stay. We will search for almsfood and bring it back.' Then the novice, having brought the yogurt and so on, prepares rice and curry and offers it. Even while he is eating that, his supporters send food. From that too, he eats whatever is choice. Then the monks return, having collected almsfood. From that too, he eats whatever is choice, stretching his neck. In this way, he passes the four months. Of this monk it is said: 'He lives the life of a shaven-headed householder, not the life of a recluse.' Such a thing is called the storing of material things.

---

භික්ඛුනො පන වසනට්ඨානෙ එකා තණ්ඩුලනාළි, එකො ගුළපිණ්ඩො, චතුභාගමත්තං සප්පීති එත්තකං නිධෙතුං වට්ටති, අකාලෙ සම්පත්තචොරානං අත්ථාය. තෙ හි එත්තකම්පි ආමිසපටිසන්ථාරං අලභන්තා ජීවිතාපි වොරොපෙය්‍යුං, තස්මා සචෙ එත්තකං නත්ථි, ආහරාපෙත්වාපි ඨපෙතුං වට්ටති. අඵාසුකකාලෙ ච යදෙත්ථ කප්පියං, තං අත්තනාපි පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටති. කප්පියකුටියං පන බහුං ඨපෙන්තස්සාපි සන්නිධි නාම නත්ථි. තථාගතස්ස පන තණ්ඩුලනාළිආදීසු වා යං කිඤ්චි චතුරතනමත්තං වා පිලොතිකඛණ්ඩං ‘‘ඉදං මෙ අජ්ජ වා ස්වෙ වා භවිස්සතී’’ති ඨපිතං නාම නත්ථි.

However, for a monk, in his dwelling place, it is proper to store this much: one nāḷi of rice, one lump of molasses, and a quarter-measure of ghee, for the sake of thieves who arrive at an unsuitable time. For if they, not receiving even this much material hospitality, might even take a life. Therefore, if this much is not there, it is proper even to have it brought and stored. And in a time of illness, whatever among this is allowable, it is proper for him to consume that himself. However, for one who stores much in an allowable storehouse, there is no 'storing.' For the Tathāgata, there is no such thing as storing anything among things like a nāḷi of rice, or a piece of cloth worth four ratanas, thinking, 'This will be for me today or tomorrow.'

---

13. විසූකදස්සනෙසු නච්චං නාම යං කිඤ්චි නච්චං, තං මග්ගං ගච්ඡන්තෙනාපි ගීවං පසාරෙත්වා දට්ඨුං න වට්ටති. විත්ථාරවිනිච්ඡයො පනෙත්ථ සමන්තපාසාදිකායං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. යථා චෙත්ථ, එවං සබ්බෙසු සික්ඛාපදපටිසංයුත්තෙසු සුත්තපදෙසු. ඉතො පරඤ්හි එත්තකම්පි අවත්වා තත්ථ තත්ථ පයොජනමත්තමෙව වණ්ණයිස්සාමාති.

13. Among the shows, 'dancing' is any dancing whatsoever. It is not proper even for one going along a road to stretch one's neck to watch it. The detailed explanation here should be understood according to the method stated in the Samantapāsādikā. And as it is here, so it is in all Sutta passages connected with the training rules. For from now on, without saying even this much, we will explain only the essential meaning in each respective case.

---

පෙක්ඛන්ති නටසමජ්ජං. අක්ඛානන්ති භාරතයුජ්ඣනාදිකං. යස්මිං ඨානෙ කථීයති, තත්ථ ගන්තුම්පි න වට්ටති. පාණිස්සරන්ති කංසතාළං, පාණිතාළන්තිපි වදන්ති. වෙතාළන්ති ඝනතාළං, මන්තෙන මතසරීරුට්ඨාපනන්තිපි එකෙ. කුම්භථූණන්ති චතුරස්සඅම්බණකතාළං, කුම්භසද්දන්තිපි එකෙ. සොභනකන්ති නටානං [Pg.82] අබ්භොක්කිරණං, සොභනකරං වා, පටිභානචිත්තන්ති වුත්තං හොති. චණ්ඩාලන්ති අයොගුළකීළා, චණ්ඩාලානං සාණධොවනකීළාතිපි වදන්ති. වංසන්ති වෙළුං උස්සාපෙත්වා කීළනං.

They watch a festival of dancers (naṭasamajjaṃ). Akkhāna means recitations of things like the Bhārata war; it is not proper even to go to a place where this is recited. Pāṇissara means the sound of bronze cymbals; some say it is hand-clapping. Vetāḷa means a solid percussion instrument; some say it is the raising of a dead body by means of a spell. Kumbhathūṇa means the sound of a square ambaṇaka drum; some say it is the sound of a pot-drum. Sobhanaka means making offerings on behalf of dancers, or making things beautiful, which is to say, pictorial art born of inspiration. Caṇḍāla means the iron-ball game; some say it is the caṇḍālas' game of washing hemp. Vaṃsa means playing by setting up a bamboo pole.

---

ධොවනන්ති අට්ඨිධොවනං, එකච්චෙසු කිර ජනපදෙසු කාලඞ්කතෙ ඤාතකෙ න ඣාපෙන්ති, නිඛණිත්වා ඨපෙන්ති. අථ නෙසං පූතිභූතං කායං ඤත්වා නීහරිත්වා අට්ඨීනි ධොවිත්වා ගන්ධෙහි මක්ඛෙත්වා ඨපෙන්ති. තෙ නක්ඛත්තකාලෙ එකස්මිං ඨානෙ අට්ඨීනි ඨපෙත්වා එකස්මිං ඨානෙ සුරාදීනි ඨපෙත්වා රොදන්තා පරිදෙවන්තා සුරං පිවන්ති. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, දක්ඛිණෙසු ජනපදෙසු අට්ඨිධොවනං නාම, තත්ථ හොති අන්නම්පි පානම්පි ඛජ්ජම්පි භොජ්ජම්පි ලෙය්‍යම්පි පෙය්‍යම්පි නච්චම්පි ගීතම්පි වාදිතම්පි. අත්ථෙතං, භික්ඛවෙ, ධොවනං, නෙතං නත්ථීති වදාමී’’ති (අ. නි. 10.107). එකච්චෙ පන ඉන්දජාලෙන අට්ඨිධොවනං ධොවනන්තිපි වදන්ති.

Dhovananti means the bone-washing festival. It is said that in some regions, they do not cremate deceased relatives; having buried them, they keep them. Then, knowing their body has become putrid, they take it out, wash the bones, anoint them with perfumes, and keep them. At the time of a star festival, they place the bones in one place and liquor and so on in another place, and weeping and lamenting, they drink liquor. And this was also said: 'Bhikkhus, in the southern regions, there is what is called the bone-washing festival. Therein, there is food, drink, hard food, soft food, things to be licked, things to be drunk, dancing, singing, and music. This bone-washing exists, bhikkhus; I do not say it does not exist' (A 10.107). Some, however, say that dhovanaṃ means bone-washing or displaying the bones by means of magic like Indra's net.

---

හත්ථියුද්ධාදීසු භික්ඛුනො නෙව හත්ථිආදීහි සද්ධිං යුජ්ඣිතුං, න තෙ යුජ්ඣාපෙතුං, න යුජ්ඣන්තෙ දට්ඨුං වට්ටති. නිබ්බුද්ධන්ති මල්ලයුද්ධං. උය්‍යොධිකන්ති යත්ථ සම්පහාරො දිස්සති. බලග්ගන්ති බලගණනට්ඨානං. සෙනාබ්‍යූහන්ති සෙනානිවෙසො, සකටබ්‍යූහාදිවසෙන සෙනාය නිවෙසනං. අනීකදස්සනන්ති – ‘‘තයො හත්ථී පච්ඡිමං හත්ථානීක’’න්තිආදිනා (පාචි. 324) නයෙන වුත්තස්ස අනීකස්ස දස්සනං.

Regarding elephant fights and so on: it is not proper for a bhikkhu to fight with elephants and so on, nor to cause them to fight, nor to watch them fighting. Nibbuddhanti means a wrestling match. Uyyodhikanti means where a fierce striking is seen. Balagganti means the place for counting troops. Senābyūhanti means the encampment of an army, or the disposition of an army by means of formations such as the cart-formation. Anīkadassananti means the viewing of a military division spoken of by the method of 'three elephants are the rearmost elephant division,' and so on (Pācittiya 324).

---

14. පමාදො එත්ථ තිට්ඨතීති පමාදට්ඨානං. ජූතඤ්ච තං පමාදට්ඨානඤ්චාති ජූතප්පමාදට්ඨානං. එකෙකාය පන්තියා අට්ඨ අට්ඨ පදානි අස්සාති අට්ඨපදං දසපදෙපි එසෙව නයො. ආකාසන්ති අට්ඨපදදසපදෙසු විය ආකාසෙයෙව කීළනං. පරිහාරපථන්ති භූමියං නානාපථමණ්ඩලං කත්වා තත්ථ තත්ථ පරිහරිතබ්බං, පථං පරිහරන්තානං කීළනං. සන්තිකන්ති සන්තිකකීළනං. එකජ්ඣං ඨපිතා සාරියො වා සක්ඛරායො වා අචාලෙන්තා නඛෙනෙව අපනෙන්ති ච උපනෙන්ති ච, සචෙ තත්ථ කාචි චලති, පරාජයො හොති, එවරූපාය කීළායෙතං අධිවචනං. ඛලිකන්ති ජූතඵලකෙ පාසකකීළනං. ඝටිකා වුච්චති දීඝදණ්ඩකෙන රස්සදණ්ඩකං පහරණකීළනං. සලාකහත්ථන්ති ලාඛාය වා මඤ්ජිට්ඨිකාය වා පිට්ඨොදකෙන වා සලාකහත්ථං තෙමෙත්වා – ‘‘කිං [Pg.83] හොතූ’’ති භූමියං වා භිත්තියං වා තං පහරිත්වා හත්ථිඅස්සාදිරූපදස්සනකීළනං. අක්ඛන්ති ගුළකීළා. පඞ්ගචීරං වුච්චති පණ්ණනාළිකං, තං ධමන්තා කීළන්ති. වඞ්කකන්ති ගාමදාරකානං කීළනකං ඛුද්දකනඞ්ගලං. මොක්ඛචිකා වුච්චති සම්පරිවත්තනකීළා, ආකාසෙ වා දණ්ඩකං ගහෙත්වා භූමියං වා සීසං ඨපෙත්වා හෙට්ඨුපරියභාවෙන පරිවත්තනකීළාති වුත්තං හොති. චිඞ්ගුලිකං වුච්චති තාලපණ්ණාදීහි කතං වාතප්පහාරෙන පරිබ්භමනචක්කං. පත්තාළ්හකං වුච්චති පණ්ණනාළිකා. තාය වාලුකාදීනි මිනන්තා කීළන්ති. රථකන්ති ඛුද්දකරථං. ධනුකන්ති ඛුද්දකධනුමෙව. අක්ඛරිකා වුච්චති ආකාසෙ වා පිට්ඨියං වා අක්ඛරජානනකීළා. මනෙසිකා නාම මනසා චින්තිතජානනකීළා. යථාවජ්ජං නාම කාණකුණිඛුජ්ජාදීනං යං යං වජ්ජං, තං තං පයොජෙත්වා දස්සනකීළා.

14. Heedlessness stands here, thus it is a basis for heedlessness. It is both gambling and a basis for heedlessness, thus it is the gambling-basis for heedlessness. Because it has eight squares in each row, it is called aṭṭhapada; the same method applies to dasapada. Ākāsa means playing in the open air, just as on an aṭṭhapada or dasapada board. Parihārapatha is the game of those who avoid the paths, having made various circular paths on the ground to be avoided here and there. Santika is the game of santika. Counters or pebbles are placed together, and one removes or brings them near with only the nail without shaking them; if any of them moves, it is a loss. This is the term for such a game. Khalika is playing with dice on a gambling board. Ghaṭikā is the name for the game of striking a short stick with a long stick. Salākahattha is the game of showing figures of elephants, horses, and so on, by moistening a bundle of palm fibers with lac, madder, or rice-flour water, asking 'What shall it be?', and striking it on the ground or a wall. Akkha is the game of playing with marbles. Paṅgacīra is the name for a small leaf-pipe; they play by blowing it. Vaṅkaka is a small toy plow for village children. Mokkhacikā is the name for the game of turning somersaults; it is said to be the game of revolving with an up-and-down motion, either by grasping a pole in the air or by placing the head on the ground. Ciṅgulika is the name for a wheel made of palm leaves or the like that spins by the force of the wind. Pattāḷhaka is the name for a small measuring basket made of leaves; they play by measuring sand and so on with it. Rathaka means a small chariot. Dhanuka means just a small bow. Akkharikā is the name for the game of identifying letters in the air or on one's back. Manesikā is the name for the game of knowing a thought conceived in the mind.

---

15. ආසන්දින්ති පමාණාතික්කන්තාසනං. අනුයුත්තා විහරන්තීති ඉදං අපෙක්ඛිත්වා පන සබ්බපදෙසු උපයොගවචනං කතං. පල්ලඞ්කොති පාදෙසු වාළරූපානි ඨපෙත්වා කතො. ගොනකොති දීඝලොමකො මහාකොජවො, චතුරඞ්ගුලාධිකානි කිර තස්ස ලොමානි. චිත්තකන්ති වානවිචිත්තං උණ්ණාමයත්ථරණං. පටිකාති උණ්ණාමයො සෙතත්ථරණො. පටලිකාති ඝනපුප්ඵකො උණ්ණාමයත්ථරණො. යො ආමලකපත්තොතිපි වුච්චති. තූලිකාති තිණ්ණං තූලානං අඤ්ඤතරපුණ්ණා තූලිකා. විකතිකාති සීහබ්‍යග්ඝාදිරූපවිචිත්‍රො උණ්ණාමයත්ථරණො. උද්දලොමීති උභයතොදසං උණ්ණාමයත්ථරණං, කෙචි ‘‘එකතොඋග්ගතපුප්ඵ’’න්ති වදන්ති. එකන්තලොමීති එකතොදසං උණ්ණාමයත්ථරණං. කෙචි ‘‘උභතොඋග්ගතපුප්ඵ’’න්ති වදන්ති. කට්ටිස්සන්ති රතනපරිසිබ්බිතං කොසෙය්‍යකට්ටිස්සමයපච්චත්ථරණං. කොසෙය්‍යන්ති රතනපරිසිබ්බිතමෙව කොසියසුත්තමයපච්චත්ථරණං. සුද්ධකොසෙය්‍යං පන වට්ටතීති විනයෙ වුත්තං. දීඝනිකායට්ඨකථායං පන ‘‘ඨපෙත්වා තූලිකං සබ්බානෙව ගොනකාදීනි රතනපරිසිබ්බිතානි න වට්ටන්තී’’ති වුත්තං.

15. Āsandī means a seat that exceeds the standard measure. However, with reference to the phrase 'they dwell engaged in,' the accusative case has been used in all these instances. Pallaṅka is a couch made by placing figures of fierce animals on its legs. Gonaka is a large rug with long fleece; it is said its fleece is more than four finger-breadths long. Cittaka is a woolen spread with variegated weaving. Paṭikā is a white woolen spread. Paṭalikā is a woolen spread with thick flower patterns, which is also called 'myrobalan-leaf-patterned.' Tūlikā is a mattress filled with one of the three kinds of cotton. Vikatikā is a woolen spread variegated with figures of lions, tigers, and so on. Uddalomī is a woolen spread with a fringe on both sides; some say it has raised flowers on one side. Ekantalomī is a woolen spread with a fringe on one side; some say it has raised flowers on both sides. Kaṭṭissa is a coverlet made of coarse silk, interwoven with jewels. Koseyya is a coverlet made of silk thread, also interwoven with jewels. But in the Vinaya it is said that plain silk is allowable. In the Dīghanikāya commentary, however, it is said: 'Except for the tūlikā, all the others, from gonaka onwards, if interwoven with jewels, are not allowable.'

---

කුත්තකන්ති සොළසන්නං නාටකිත්ථීනං ඨත්වා නච්චනයොග්ගං උණ්ණාමයත්ථරණං. හත්ථත්ථරං අස්සත්ථරන්ති හත්ථිඅස්සපිට්ඨීසු අත්ථරණඅත්ථරකායෙව. රථත්ථරෙපි එසෙව නයො. අජිනප්පවෙණීති අජිනචම්මෙහි මඤ්චප්පමාණෙන සිබ්බිත්වා කතා [Pg.84] පවෙණී. කදලීමිගපවරපච්චත්ථරණන්ති කදලීමිගචම්මං නාම අත්ථි, තෙන කතං පවරපච්චත්ථරණං; උත්තමපච්චත්ථරණන්ති අත්ථො. තං කිර සෙතවත්ථස්ස උපරි කදලීමිගචම්මං පත්ථරිත්වා සිබ්බෙත්වා කරොන්ති. සඋත්තරච්ඡදන්ති සහ උත්තරච්ඡදෙන, උපරිබද්ධෙන රත්තවිතානෙන සද්ධින්ති අත්ථො. සෙතවිතානම්පි හෙට්ඨා අකප්පියපච්චත්ථරණෙ සති න වට්ටති, අසති පන වට්ටති. උභතොලොහිතකූපධානන්ති සීසූපධානඤ්ච පාදූපධානඤ්චාති මඤ්චස්ස උභතොලොහිතකං උපධානං, එතං න කප්පති. යං පන එකමෙව උපධානං උභොසු පස්සෙසු රත්තං වා හොති පදුමවණ්ණං වා විචිත්‍රං වා, සචෙ පමාණයුත්තං, වට්ටති. මහාඋපධානං පන පටික්ඛිත්තං. අලොහිතකානි ද්වෙපි වට්ටන්තියෙව. තතො උත්තරි ලභිත්වා අඤ්ඤෙසං දාතබ්බානි. දාතුං අසක්කොන්තො මඤ්චෙ තිරියං අත්ථරිත්වා උපරි පච්චත්ථරණං දත්වා නිපජ්ජිතුම්පි ලභති. ආසන්දීආදීසු පන වුත්තනයෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ආසන්දියා පාදෙ ඡින්දිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං, පල්ලඞ්කස්ස වාළෙ භින්දිත්වා පරිභුඤ්ජිතුං, තූලිකං විජටෙත්වා බිම්බොහනං කාතුං, අවසෙසං භුම්මත්ථරණං කාතු’’න්ති (චූළව. 297).

Kuttaka is a woolen covering suitable for sixteen dancing girls to stand on and dance. Hatthatthara and assatthara are coverings to be spread on the backs of elephants and horses respectively. The same method applies also to a chariot cover. Ajinappaveṇī is a layered covering made by sewing together black antelope skins to the size of a bed. Kadalīmigapavarapaccattharaṇa is an excellent upper covering made from what is called a kadalīmiga hide; this means a superior upper covering. It is said that they make it by spreading and sewing the kadalīmiga hide over a white cloth. Sauttaracchada means 'together with an upper canopy'; that is, along with a red canopy attached above. A white canopy is also not allowable if there is an unallowable upper covering beneath it, but if there is not, it is allowable. Ubhatolohitakūpadhāna means a head-cushion and a foot-cushion, thus a red cushion at both ends of the bed; this is not allowable. However, a single cushion that is red, lotus-colored, or variegated on both its sides is allowable if it is of proper size. A large cushion, however, is rejected. Two non-red cushions are indeed allowable. Having obtained more than that, they should be given to others. One who is unable to give them away may spread them crosswise on the bed, place an upper covering on top, and lie down. Furthermore, regarding the āsandī and so forth, one should act only in the manner that has been stated. For it has been said: 'Bhikkhus, I allow you to cut off the legs of a high seat (āsandī) and use it, to break off the animal figures of a couch (pallaṅka) and use it, to undo a cotton-filled mattress and make a pillow, and to make a ground-covering of the remainder.' (Cūḷavagga 297)

---

16. උච්ඡාදනාදීසු මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තදාරකානං සරීරගන්ධො ද්වාදසවස්සපත්තකාලෙ නස්සති, තෙසං සරීරදුග්ගන්ධහරණත්ථාය ගන්ධචුණ්ණාදීහි උච්ඡාදෙන්ති, එවරූපං උච්ඡාදනං න වට්ටති. පුඤ්ඤවන්තෙ පන දාරකෙ ඌරූසු නිපජ්ජාපෙත්වා තෙලෙන මක්ඛෙත්වා හත්ථපාදඌරුනාභිආදීනං සණ්ඨානසම්පාදනත්ථං පරිමද්දන්ති, එවරූපං පරිමද්දනං න වට්ටති.

16. Regarding ucchādana and so forth: For children who have come out from their mother's womb, their body odor disappears when they reach the age of twelve. For the purpose of removing their bad body odor, they are rubbed with scented powders and so forth; such rubbing is not allowable. However, in the case of fortunate children, after making them lie on the thighs and smearing them with oil, they are massaged for the purpose of perfecting the form of their hands, feet, thighs, navel, and so on; such massaging is not allowable.

---

න්හාපනන්ති තෙසංයෙව දාරකානං ගන්ධාදීහි න්හාපනං. සම්බාහනන්ති මහාමල්ලානං විය හත්ථපාදෙ මුග්ගරාදීහි පහරිත්වා බාහුවඩ්ඪනං. ආදාසන්ති යං කිඤ්චි ආදාසං පරිහරිතුං න වට්ටති. අඤ්ජනන්ති අලඞ්කාරඤ්ජනමෙව. මාලාති බද්ධමාලා වා අබද්ධමාලා වා. විලෙපනන්ති යං කිඤ්චි ඡවිරාගකරණං. මුඛචුණ්ණං මුඛලෙපනන්ති මුඛෙ කාළපීළකාදීනං හරණත්ථාය මත්තිකකක්කං දෙන්ති, තෙන ලොහිතෙ චලිතෙ සාසපකක්කං දෙන්ති, තෙන දොසෙ ඛාදිතෙ තිලකක්කං දෙන්ති, තෙන ලොහිතෙ සන්නිසින්නෙ හලිද්දිකක්කං දෙන්ති, තෙන ඡවිවණ්ණෙ ආරූළ්හෙ මුඛචුණ්ණකෙන මුඛං චුණ්ණෙන්ති, තං සබ්බං න වට්ටති.

Nhāpana means bathing those same children with scented water and so forth. Sambāhana means developing the arms by striking the hands and feet with clubs and so forth, like great wrestlers do. Ādāsa: It is not allowable to keep any kind of mirror as one's own possession. Añjana means only collyrium used for adornment. Mālā means either bound flowers (i.e., garlands) or unbound flowers. Vilepana means anything that beautifies the skin's complexion and causes attachment. Mukhacuṇṇa and mukhalepana: For the purpose of removing black boils and the like from the face, they apply a medicinal clay paste. When the bad blood is agitated by that, they apply a mustard paste. When the affliction of blood is consumed by that, they apply a sesame paste. When the blood is settled by that, they apply a turmeric paste. When the skin's complexion has improved due to that, they powder the face with face powder. All of this is not allowable.

---

හත්ථබන්ධාදීසු [Pg.85] හත්ථෙ විචිත්‍රසඞ්ඛකපාලාදීනි බන්ධිත්වා විචරන්ති, තං වා අඤ්ඤං වා සබ්බම්පි හත්ථාභරණං න වට්ටති, අපරෙ සිඛං බන්ධිත්වා විචරන්ති. සුවණ්ණචීරකමුත්තලතාදීහි ච තං පරික්ඛිපන්ති; තං සබ්බං න වට්ටති. අපරෙ චතුහත්ථදණ්ඩං වා අඤ්ඤං වා පන අලඞ්කතදණ්ඩකං ගහෙත්වා විචරන්ති, තථා ඉත්ථිපුරිසරූපාදිවිචිත්තං භෙසජ්ජනාළිකං සුපරික්ඛිත්තං වාමපස්සෙ ඔලග්ගිතං; අපරෙ කණ්ණිකරතනපරික්ඛිත්තකොසං අතිතිඛිණං අසිං, පඤ්චවණ්ණසුත්තසිබ්බිතං මකරදන්තකාදිවිචිත්තං ඡත්තං, සුවණ්ණරජතාදිවිචිත්‍රා මොරපිඤ්ඡාදිපරික්ඛිත්තා උපාහනා, කෙචි රතනමත්තායාමං චතුරඞ්ගුලවිත්ථතං කෙසන්තපරිච්ඡෙදං දස්සෙත්වා මෙඝමුඛෙ විජ්ජුලතං විය නලාටෙ උණ්හීසපට්ටං බන්ධන්ති, චූළාමණිං ධාරෙන්ති, චාමරවාලබීජනිං ධාරෙන්ති, තං සබ්බං න වට්ටති.

Regarding hatthabandha and so forth: They wander about having bound variegated ornaments like conch-shell cups on their hands; that or any other hand ornament whatsoever is not allowable. Others tie their hair in a topknot and wander about. They also encircle it with golden hair ornaments, strings of pearls, and the like; all of that is not allowable. Others wander about carrying a staff four cubits long or another decorated staff, and likewise a well-protected medicine tube, variegated with figures of men and women, etc., hung on the left side. Others carry an extremely sharp sword in a sheath surrounded by pinnacle-gems; a parasol stitched with five-colored thread and variegated with makara-tooth patterns, etc.; and sandals variegated with gold, silver, etc., and surrounded by peacock feathers, etc. Some, showing a hairline one ratana in length and four fingers in breadth, tie a forehead-plate on the forehead like a flash of lightning at the edge of a cloud. They wear a crest-jewel. They carry a yak-tail whisk. All of that is not allowable.

---

17. අනිය්‍යානිකත්තා සග්ගමොක්ඛමග්ගානං තිරච්ඡානභූතා කථාති තිරච්ඡානකථා. තත්ථ රාජානං ආරබ්භ මහාසම්මතො මන්ධාතා ධම්මාසොකො එවං මහානුභාවොතිආදිනා නයෙන පවත්තා කථා රාජකථා. එස නයො චොරකථාදීසු. තෙසු අසුකො රාජා අභිරූපො දස්සනීයොතිආදිනා නයෙන ගෙහස්සිතකථාව තිරච්ඡානකථා හොති. සොපි නාම එවං මහානුභාවො ඛයං ගතොති එවං පවත්තා පන කම්මට්ඨානභාවෙ තිට්ඨති. චොරෙසු මූලදෙවො එවං මහානුභාවො, මෙඝමාලො එවං මහානුභාවොති තෙසං කම්මං පටිච්ච අහො සූරාති ගෙහස්සිතකථාව තිරච්ඡානකථා. යුද්ධෙපි භාරතයුද්ධාදීසු අසුකෙන අසුකො එවං මාරිතො, එවං විද්ධොති කාමස්සාදවසෙනෙව කථා තිරච්ඡානකථා. තෙපි නාම ඛයං ගතාති එවං පවත්තා පන සබ්බත්ථ කම්මට්ඨානමෙව හොති. අපි ච අන්නාදීසු එවං වණ්ණවන්තං ගන්ධවන්තං රසවන්තං ඵස්සසම්පන්නං ඛාදිම්හ භුඤ්ජිම්හාති කාමස්සාදවසෙන කථෙතුං න වට්ටති. සාත්ථකං පන කත්වා පුබ්බෙ එවං වණ්ණාදිසම්පන්නං අන්නං පානං වත්ථං සයනං මාලං ගන්ධං සීලවන්තානං අදම්හ, චෙතියෙ පූජං කරිම්හාති කථෙතුං වට්ටති. ඤාතිකථාදීසු පන ‘‘අම්හාකං ඤාතකා සූරා සමත්ථා’’ති වා ‘‘පුබ්බෙ මයං එවං විචිත්‍රෙහි යානෙහි විචරිම්හා’’ති වා අස්සාදවසෙන වත්තුං න වට්ටති. සාත්ථකං පන කත්වා ‘‘තෙපි නො ඤාතකා ඛයං ගතා’’ති වා ‘‘පුබ්බෙ මයං එවරූපා උපාහනා සඞ්ඝස්ස අදම්හා’’ති වා කථෙතුං වට්ටති. ගාමකථාපි සුනිවිට්ඨදුන්නිවිට්ඨසුභික්ඛදුබ්භික්ඛාදිවසෙන වා ‘‘අසුකගාමවාසිනො සූරා සමත්ථා’’ති [Pg.86] වා එවං අස්සාදවසෙන න වට්ටති. සාත්ථකං පන කත්වා ‘‘සද්ධා පසන්නා’’ති වා ‘‘ඛයවයං ගතා’’ති වා වත්තුං වට්ටති. නිගමනගරජනපදකථාදීසුපි එසෙව නයො.

17. Because it is non-conducive to release, being an obstruction to the paths to heaven and liberation, such talk is called 'animal-level talk'. Herein, talk about kings—such as 'Mahāsammata, Mandhātā, and Dhammāsoka were of great power'—narrated in this manner, is called talk about kings. This same principle applies to talk about thieves and so on. Among these, statements like 'Such-and-such a king was handsome and pleasing to behold,' and similar talk connected with worldly life, is animal-level talk. However, if such talk proceeds with 'Even one so mighty has passed on to destruction,' it then stands as a basis for meditation. Regarding thieves, tales like 'Mūladeva was of such great power,' or 'Meghamāla was of such great power,' and then, based on their deeds, exclaiming 'Oh, how brave!'—this too, is talk connected with worldly life and is animal-level talk. In battle as well, such as in the Bhārata war and others, talk like 'By so-and-so, such-and-such a person was killed thus, was pierced thus,' spoken only with sensual delight, is animal-level talk. However, if such talk proceeds with 'They too have passed on to destruction,' it becomes solely a basis for meditation in all cases. Furthermore, regarding food and so on, it is not proper to speak with sensual delight, saying, 'We have chewed and eaten such food, endowed with color, fragrance, taste, and pleasant texture.' Instead, making the talk meaningful, it is proper to say, 'In the past, we gave such food, drink, clothing, lodging, garlands, and perfumes, endowed with color and so on, to the virtuous.' Regarding talk about relatives and so on, it is not proper to speak with delight, saying, 'Our relatives are brave and capable,' or 'In the past, we traveled in such splendid vehicles.' Instead, making the talk meaningful, it is proper to say, 'Even those relatives of ours have passed on to destruction,' or 'In the past, we gave such footwear to the Sangha.' Talk about villages is also not proper when spoken with delight, whether by way of being well-established or poorly-established, of abundance or famine, or saying, 'The inhabitants of such-and-such a village are brave and capable.' Instead, making the talk meaningful, it is proper to say, 'They have faith and are devout,' or 'They have passed on to destruction and decay.' This same principle applies to talk about market towns, cities, countries, and so on.

---

ඉත්ථිකථාපි වණ්ණසණ්ඨානාදීනි පටිච්ච අස්සාදවසෙන න වට්ටති, සද්ධා පසන්නා ඛයවයං ගතාති එවමෙව වට්ටති. සූරකථාපි ‘නන්දිමිත්තො නාම යොධො සූරො අහොසී’ති අස්සාදවසෙන න වට්ටති. සද්ධො අහොසි ඛයං ගතොති එවමෙව වට්ටති. විසිඛාකථාපි ‘‘අසුකා විසිඛා සුනිවිට්ඨා දුන්නිවිට්ඨා සූරා සමත්ථා’’ති අස්සාදවසෙන න වට්ටති. සද්ධා පසන්නා ඛයවයං ගතාති එවමෙව වට්ටති.

Talk about women is also not proper if, based on their complexion, figure, and so on, it is spoken with delight; it is proper only in this way: 'She has faith, is devout,' or 'She has passed on to destruction and decay.' Talk about heroes is also not proper if spoken with delight, saying, 'A warrior named Nandimitta was brave.' It is proper only in this way: 'He was faithful,' or 'He has passed on to destruction.' Talk about streets is also not proper if spoken with delight, saying, 'Such-and-such a street is well-established or poorly-established,' or 'Its residents are brave and capable.' It is proper only in this way: 'They have faith, are devout,' or 'They have passed on to destruction and decay.'

---

කුම්භට්ඨානකථාති උදකට්ඨානකථා, උදකතිත්ථකථාතිපි වුච්චති, කුම්භදාසිකථා වා, සාපි ‘‘පාසාදිකා නච්චිතුං ගායිතුං ඡෙකා’’ති අස්සාදවසෙන න වට්ටති; සද්ධා පසන්නාතිආදිනා නයෙනෙව වට්ටති. පුබ්බපෙතකථාති අතීතඤාතිකථා. තත්ථ වත්තමානඤාතිකථාසදිසො විනිච්ඡයො.

Talk about `kumbhaṭṭhāna` (water-pot stands) is talk about places for water—also called talk about watering places—or it is talk about a potter's slave-girl (`kumbhadāsī`). That too is not proper if spoken with delight, saying, 'She is charming, and skilled in dancing and singing'; it is proper only in the manner of 'She has faith, is devout,' and so on. Talk about past departed ones (`pubbapeta`) is talk about relatives who have passed away. Therein, the judgment is similar to that for talk about present relatives.

---

නානත්තකථාති පුරිමපච්ඡිමකථාහි විමුත්තා අවසෙසා නානාසභාවා නිරත්ථකකථා. ලොකක්ඛායිකාති අයං ලොකො කෙන නිම්මිතො, අසුකෙන නාම නිම්මිතො. කාකො සෙතො, අට්ඨීනං සෙතත්තා; බලාකා රත්තා. ලොහිතස්ස රත්තත්තාති එවමාදිකා ලොකායතවිතණ්ඩසල්ලාපකථා.

Talk about diversity (`nānattakathā`) is the remaining meaningless talk of various natures, which is separate from the preceding and succeeding topics. Talk about world-speculation (`lokakkhāyikā`) is worldly speculation and sophistry (`lokāyatavitaṇḍasallāpa`) such as: 'By whom was this world created?' 'It was created by so-and-so'; 'A crow is white because of the whiteness of its bones; a crane is red because of the redness of its blood,' and so on.

---

සමුද්දක්ඛායිකා නාම කස්මා සමුද්දො සාගරො? සාගරදෙවෙන ඛතො, තස්මා සාගරො. ඛතො මෙති හත්ථමුද්දාය සයං නිවෙදිතත්තා ‘‘සමුද්දො’’ති එවමාදිකා නිරත්ථකා සමුද්දක්ඛායනකථා. භවොති වුඩ්ඪි. අභවොති හානි. ඉති භවො, ඉති අභවොති යං වා තං වා නිරත්ථකකාරණං වත්වා පවත්තිතකථා ඉතිභවාභවකථා.

Talk called `samuddakkhāyikā` (ocean-speculation) is meaningless talk explaining the ocean, such as: 'Why is the ocean called `sāgara`? Because it was dug by the deva Sāgara, therefore it is called `sāgara`.' Or, 'Because he himself made it known with a hand gesture, saying, "It was dug by me," it is called `samudda`.' `Bhava` is prosperity; `abhava` is decline. Talk of 'thus there is prosperity, thus there is decline,' which proceeds by stating some or other meaningless reason, is called talk of prosperity and decline (`itibhavābhavakathā`).

---

18. විග්ගාහිකකථාති විග්ගහකථා, සාරම්භකථා. තත්ථ සහිතං මෙති මය්හං වචනං සහිතං සිලිට්ඨං අත්ථයුත්තං කාරණයුත්තන්ති අත්ථො. අසහිතං තෙති තුය්හං වචනං අසහිතං අසිලිට්ඨං. අධිචිණ්ණං තෙ විපරාවත්තන්ති යං තුය්හං දීඝරත්තාචිණ්ණවසෙන සුප්පගුණං, තං මය්හං එකවචනෙනෙව විපරාවත්තං පරිවත්තිත්වා ඨිතං, න කිඤ්චි ජානාසීති අත්ථො.

18. Contentious talk (`viggāhikakathā`) is talk of dispute, talk of heated argument. Therein, 'My statement is coherent' means: 'My statement is coherent, polished, meaningful, and logical.' 'Your statement is incoherent' means: 'Your statement is incoherent and unpolished.' 'What you have long practiced has been overturned' means: 'That which was well-mastered by you through long practice has been overturned and stands reversed by my single statement; you know nothing.'

---

ආරොපිතො [Pg.87] තෙ වාදොති මයා තව දොසො ආරොපිතො. චර වාදප්පමොක්ඛායාති දොසමොචනත්ථං චර, විචර; තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වා සික්ඛාති අත්ථො. නිබ්බෙඨෙහි වා සචෙ පහොසීති අථ සයං පහොසි, ඉදානිමෙව නිබ්බෙඨෙහීති.

'A charge has been brought against you' means: 'I have imputed a fault to you.' 'Go for release from the charge' means: 'For the sake of release from the fault, go, wander about; go to various teachers and learn.' 'Or refute it, if you are able,' means: 'If you yourself are able, then refute it right now.'

---

19. දූතෙය්‍යකථායං ඉධ ගච්ඡාති ඉතො අසුකං නාම ඨානං ගච්ඡ. අමුත්‍රාගච්ඡාති තතො අසුකං නාම ඨානං ආගච්ඡ. ඉදං හරාති ඉතො ඉදං නාම හර. අමුත්‍ර ඉදං ආහරාති අසුකට්ඨානතො ඉදං නාම ඉධ ආහර. සඞ්ඛෙපතො පන ඉදං දූතෙය්‍යං නාම ඨපෙත්වා පඤ්ච සහධම්මිකෙ රතනත්තයස්ස උපකාරපටිසංයුත්තඤ්ච ගිහීසාසනං අඤ්ඤෙසං න වට්ටති.

19. In talk of messages (`dūteyyakathā`): 'Go here' means: 'Go from this place to such-and-such a place.' 'Come there' means: 'Come from that place to such-and-such a place.' 'Take this' means: 'Take this thing from this place.' 'Bring this from there' means: 'Bring this thing from such-and-such a place to this place.' In brief, this act of being a messenger is not proper, except for the five fellow practitioners of the Dhamma and for a message from laypeople that is connected with what is beneficial to the Triple Gem.

---

20. කුහකාතිආදීසු තිවිධෙන කුහනවත්ථුනා ලොකං කුහයන්ති, විම්හාපයන්තීති කුහකා. ලාභසක්කාරත්ථිකා හුත්වා ලපන්තීති ලපකා. නිමිත්තං සීලමෙතෙසන්ති නෙමිත්තිකා. නිප්පෙසො සීලමෙතෙසන්ති නිප්පෙසිකා. ලාභෙන ලාභං නිජිගීසන්ති මග්ගන්ති පරියෙසන්තීති ලාභෙන ලාභං නිජිගීසිතාරො. කුහනා, ලපනා, නෙමිත්තිකතා, නිප්පෙසිකතා, ලාභෙන ලාභං නිජිගීසනතාති එතාහි සමන්නාගතානං පුග්ගලානං එතං අධිවචනං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරෙන පනෙතා කුහනාදිකා විසුද්ධිමග්ගෙ සීලනිද්දෙසෙයෙව පාළිඤ්ච අට්ඨකථඤ්ච ආහරිත්වා පකාසිතාති.

20. In 'deceivers' and so on: because they cause the world to be astonished by means of the three kinds of bases for deception, they are called deceivers (`kuhakā`). Being desirous of gain and honor, they flatter; thus they are called flatterers (`lapakā`). The practice of making signs is their habit; thus they are called hinters (`nemittikā`). The practice of belittling is their habit; thus they are called belittlers (`nippesikā`). They seek and search for a large gain by means of a small gain; thus they are called 'those who pursue gain with gain' (`lābhena lābhaṃ nijigīsitāro`). Deception, flattery, the state of being a hinter, the state of being a belittler, and the state of pursuing gain with gain—this is the designation for individuals endowed with these qualities. This is the summary here. In detail, however, these—deception and so on—have been explained in the Visuddhimagga, in the Exposition of Virtue itself, by citing both the Pāḷi and the commentary.

---

එත්තාවතා මජ්ඣිමසීලං නිට්ඨිතං හොති.

Thus far, the intermediate section on virtue is concluded.

---

මහාසීලවණ්ණනා

Exposition on the Great Virtue

---

21. ඉතො පරං මහාසීලං හොති. අඞ්ගන්ති හත්ථපාදාදීසු යෙන කෙනචි එවරූපෙන අඞ්ගෙන සමන්නාගතො දීඝායු යසවා හොතීතිආදිනයප්පවත්තං අඞ්ගසත්ථං. නිමිත්තන්ති නිමිත්තසත්ථං. පණ්ඩුරාජා කිර තිස්සො මුත්තායො මුට්ඨියං කත්වා නෙමිත්තිකං පුච්ඡි – ‘‘කිං මෙ හත්ථෙ’’ති? සො ඉතො චිතො ච විලොකෙසි, තස්මිඤ්ච සමයෙ ඝරගොලිකාය මක්ඛිකා ගය්හන්තී මුත්තා, සො ‘‘මුත්තා’’ති ආහ. පුන ‘‘කතී’’ති පුට්ඨො කුක්කුටස්ස තික්ඛත්තුං රවන්තස්ස සද්දං සුත්වා ‘‘තිස්සො’’ති ආහ. එවං තං තං ආදිසිත්වා නිමිත්තමනුයුත්තා විහරන්ති.

21. Hereafter is the Great Virtue. 'Limb' (`aṅga`) means the science of limbs (`aṅgasatthaṃ`), which proceeds according to the method: 'A person endowed with any such limb among hands, feet, and so on, becomes long-lived and famous,' and so on. 'Sign' (`nimitta`) means the science of signs (`nimittasatthaṃ`). It is said that King Paṇḍu, having placed three pearls in his fist, asked a sign-reader, 'What is in my hand?' He looked here and there, and at that moment, a fly being caught by a house lizard was released (`muttā`). So he said, 'Pearls' (`muttā`). When asked again, 'How many?' he heard the sound of a rooster crowing three times and said, 'Three.' Thus, indicating this and that sign, they dwell devoted to signs.

---

උප්පාතන්ති [Pg.88] අසනිපාතාදීනං මහන්තානං උප්පතිතං, තඤ්හි දිස්වා ‘‘ඉදං භවිස්සති, එවං භවිස්සතී’’ති ආදිසන්ති. සුපිනන්ති යො පුබ්බණ්හසමයෙ සුපිනං පස්සති, එවං විපාකො හොති; යො ඉදං නාම පස්සති, තස්ස ඉදං නාම හොතීතිආදිනා නයෙන සුපිනකං අනුයුත්තා විහරන්ති. ලක්ඛණන්ති ඉමිනා ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො රාජා හොති, ඉමිනා උපරාජාතිආදිකං. මූසිකච්ඡින්නන්ති උන්දූරඛායිතං. තෙනාපි හි අහතෙ වා වත්ථෙ අනහතෙ වා වත්ථෙ ඉතො පට්ඨාය එවං ඡින්නෙ ඉදං නාම හොතීති ආදිසන්ති. අග්ගිහොමන්ති එවරූපෙන දාරුනා එවං හුතෙ ඉදං නාම හොතීති අග්ගිජුහනං. දබ්බිහොමාදීනිපි අග්ගිහොමානෙව, එවරූපාය දබ්බියා ඊදිසෙහි කණාදීහි හුතෙ ඉදං නාම හොතීති එවං පවත්තිවසෙන පන විසුං වුත්තානි.

'Portent' (`uppāta`) means the occurrence of great signs such as the striking of lightning; for, having seen that, they declare, 'This will happen,' or 'It will happen thus.' 'Dream' (`supina`) means they live devoted to the science of dreams according to the method: 'Whoever sees a dream in the early morning, such is the result'; 'Whoever sees such-and-such, for them such-and-such will be the result,' and so on. 'Characteristic' (`lakkhaṇa`) refers to such things as: 'One endowed with this characteristic becomes a king; with this, a viceroy.' 'Rat-gnawed' (`mūsikacchinna`) means gnawed by a rat. For, based on that, they declare, 'If a new cloth or a used cloth is gnawed in such a way from this point, such-and-such will be the result.' 'Fire offering' (`aggihoma`) is the offering to fire, according to: 'When an offering is made in such a way with such-and-such wood, such-and-such will be the result.' 'Ladle offering' (`dabbihoma`) and so on are also fire offerings; however, they are mentioned separately on account of their proceeding thus: 'When an offering is made with such-and-such a ladle, with such things as broken rice, such-and-such will be the result.'

---

තත්ථ කණොති කුණ්ඩකො. තණ්ඩුලාති සාලිආදීනඤ්චෙව තිණජාතීනඤ්ච තණ්ඩුලා. සප්පීති ගොසප්පිආදිකං. තෙලන්ති තිලතෙලාදිකං. සාසපාදීනි පන මුඛෙන ගහෙත්වා අග්ගිම්හි පක්ඛිපනං, විජ්ජං පරිජප්පිත්වා ජුහනං වා මුඛහොමං. දක්ඛිණක්ඛකජණ්ණුලොහිතාදීහි ජුහනං ලොහිතහොමං. අඞ්ගවිජ්ජාති පුබ්බෙ අඞ්ගමෙව දිස්වා බ්‍යාකරණවසෙන අඞ්ගං වුත්තං, ඉධ අඞ්ගුලට්ඨිං දිස්වා විජ්ජං පරිජප්පිත්වා අයං කුලපුත්තො වා නො වා, සිරීසම්පන්නො වා නො වාතිආදිබ්‍යාකරණවසෙන අඞ්ගවිජ්ජා වුත්තා. වත්ථුවිජ්ජාති ඝරවත්ථුආරාමවත්ථාදීනං ගුණදොසසල්ලක්ඛණවිජ්ජා. මත්තිකාදිවිසෙසං දිස්වාපි හි විජ්ජං පරිජප්පිත්වා හෙට්ඨා පථවියං තිංසරතනමත්තෙ, ආකාසෙ ච අසීතිරතනමත්තෙ පදෙසෙ ගුණදොසං පස්සන්ති. ඛත්තවිජ්ජාති අබ්භෙය්‍යමාසුරක්ඛරාජසත්ථාදිසත්ථං. සිවවිජ්ජාති සුසානෙ පවිසිත්වා සන්තිකරණවිජ්ජා, සිඞ්ගාලරුතවිජ්ජාතිපි වදන්ති. භූතවිජ්ජාති භූතවෙජ්ජමන්තො. භූරිවිජ්ජාති භූරිඝරෙ වසන්තෙන උග්ගහෙතබ්බමන්තො. අහිවිජ්ජාති සප්පදට්ඨතිකිච්ඡනවිජ්ජා චෙව සප්පාව්හායනවිජ්ජා ච. විසවිජ්ජාති යාය, පුරාණවිසං වා රක්ඛන්ති, නවවිසං වා කරොන්ති විසවන්තමෙව වා. විච්ඡිකවිජ්ජාති විච්ඡිකදට්ඨතිකිච්ඡනවිජ්ජා. මූසිකවිජ්ජායපි [Pg.89] එසෙව නයො. සකුණවිජ්ජාති සපක්ඛකඅපක්ඛකද්විපදචතුප්පදානං රුතගතාදිවසෙන සකුණඤාණං. වායසවිජ්ජාති කාකරුතඤාණං, තං විසුඤ්ඤෙව සත්ථං, තස්මා විසුං වුත්තං.

Therein, `kaṇa` is broken rice. `Taṇḍulā` are the grains of fine rice and so on, and of grass species. `Sappi` is ghee from a cow and so on. `Tela` is sesame oil and so on. Taking mustard seeds and the like in the mouth and placing them in the fire, or muttering a spell and making an offering, is a mouth-offering (`mukhahoma`). Offering with blood from the right collarbone, the knee, and so on, is a blood-offering (`lohitahoma`). Regarding the science of limbs (`aṅgavijjā`): previously, `aṅga` was mentioned in the sense of making a prediction after seeing a limb itself; here, the science of limbs (`aṅgavijjā`) is mentioned in the sense of making a prediction—after seeing a finger-bone and muttering a spell—as to whether 'this is a son of good family or not,' 'is endowed with fortune or not,' and so on. The science of sites (`vatthuvijjā`) is the science of discerning the merits and faults of sites for houses, parks, and so on. For, having seen the specific nature of the soil and so on and having muttered a spell, they see the merits and faults in a place thirty cubits below the earth and eighty cubits in the sky. The science of statecraft (`khattavijjā`) is the science of treatises such as the Abbheyya, Māsurakkha, and Rājasattha. The science of ghouls (`sivavijjā`) is the science of pacification performed after entering a charnel ground; some also say it is the science of jackal cries. The science of spirits (`bhūtavijjā`) is the spell for controlling spirits. The science of earth-dwellings (`bhūrivijjā`) is a spell to be learned while living in an earth-house. The science of snakes (`ahivijjā`) is both the science of treating snakebites and the science of summoning snakes. The science of poison (`visavijjā`) is that by which they either preserve old poison, or make new poison, or make the poison itself emit. The science of scorpions (`vicchikavijjā`) is the science of treating scorpion stings. For the science of rats (`mūsikavijjā`), the method is the same. The science of bird omens (`sakuṇavijjā`) is the knowledge of omens based on the cries, movements, and so on of winged and wingless creatures, bipeds, and quadrupeds. The science of crows (`vāyasavijjā`) is the knowledge of crow cries; that is a separate science, therefore it is mentioned separately.

---

පක්කජ්ඣානන්ති පරිපාකගතචින්තා. ඉදානි ‘‘අයං එත්තකං ජීවිස්සති, අයං එත්තක’’න්ති එවං පවත්තං ආදිට්ඨඤාණන්ති අත්ථො. සරපරිත්තාණන්ති සරරක්ඛණං, යථා අත්තනො උපරි න ආගච්ඡති, එවං කරණවිජ්ජා. මිගචක්කන්ති ඉදං සබ්බසඞ්ගාහිකං සබ්බසකුණචතුප්පදානං රුතඤාණවසෙන වුත්තං.

'Divining lifespan' (`pakkajjhāna`) means mature thought. The meaning is: it is the knowledge of prediction that proceeds thus, 'This person will live for this long; this person for that long.' 'Arrow-warding' (`saraparittāṇa`) is protection from arrows; it is the science of acting in such a way that an arrow does not come upon oneself. 'The animal cycle' (`migacakka`) is mentioned as an all-encompassing science, in the sense of knowledge of the cries of all birds and quadrupeds.

---

22. මණිලක්ඛණාදීසු එවරූපො මණි පසත්ථො, එවරූපො අපසත්ථො, සාමිනො ආරොග්‍යඉස්සරියාදීනං හෙතු හොති, න හොතීති, එවං වණ්ණසණ්ඨානාදිවසෙන මණිආදීනං ලක්ඛණං අනුයුත්තා විහරන්තීති අත්ථො. තත්ථ ආවුධන්ති ඨපෙත්වා අසිආදීනි අවසෙසං ආවුධං. ඉත්ථිලක්ඛණාදීනිපි යම්හි කුලෙ තෙ ඉත්ථිපුරිසාදයො වසන්ති, තස්ස වුඩ්ඪිහානිවසෙනෙව වෙදිතබ්බානි. අජලක්ඛණාදීසු පන එවරූපානං අජාදීනං මංසං ඛාදිතබ්බං, එවරූපානං න ඛාදිතබ්බන්ති අයං විසෙසො වෙදිතබ්බො.

22. In 'characteristics of gems' and so on, the meaning is that they live devoted to the characteristics of gems and so on based on color, shape, and the like, determining: 'Such a gem is auspicious; such a gem is inauspicious'; 'It is a cause for the owner's health, sovereignty, and so on,' or 'It is not.' Therein, 'weapon' (`āvudha`) means the remaining weapons, having set aside swords and so on. The characteristics of women and so on should also be known simply by way of the growth or decline of the family in which those women, men, and so on dwell. In 'characteristics of goats' and so on, however, this distinction should be known: 'The meat of such-and-such goats and so on is to be eaten; of such-and-such, it is not to be eaten.'

---

අපි චෙත්ථ ගොධාය ලක්ඛණෙ චිත්තකම්මපිළන්ධනාදීසුපි එවරූපාය ගොධාය සති ඉදං නාම හොතීති අයං විසෙසො වෙදිතබ්බො. ඉදඤ්චෙත්ථ වත්ථු – එකස්මිං කිර විහාරෙ චිත්තකම්මෙ ගොධං අග්ගිං ධමමානං අකංසු. තතො පට්ඨාය භික්ඛූනං මහාවිවාදො ජාතො. එකො ආගන්තුකභික්ඛු තං දිස්වා මක්ඛෙසි. තතො පට්ඨාය විවාදො මන්දීභූතො හොති. කණ්ණිකලක්ඛණං පිළන්ධනකණ්ණිකායපි ගෙහකණ්ණිකායපි වසෙන වෙදිතබ්බං. කච්ඡපලක්ඛණං ගොධාලක්ඛණසදිසමෙව. මිගලක්ඛණං සබ්බසඞ්ගාහිකං සබ්බචතුප්පදානං ලක්ඛණවසෙන වුත්තං.

Furthermore, here, regarding the characteristics of a monitor lizard, it should be understood that even in elaborate paintings, sculptures, ornaments, and so on, if there is a monitor lizard image of this sort, such and such a result occurs—this distinction should be known. And this is the story here: It is said that in a certain monastery, in an elaborate painting or sculpture, they made an image of a monitor lizard blowing on a fire. From that time onwards, a great dispute arose among the monks. A certain visiting monk, upon seeing it, erased it. From that time onwards, the dispute subsided. The characteristic of a 'kaṇṇika' should be understood by way of both the 'kaṇṇika' of an ornament and the 'kaṇṇika' of a house. The characteristic of a turtle is just like the characteristic of a monitor lizard. The characteristic of a wild animal, being all-encompassing, was spoken by way of the characteristics of all quadrupeds.

---

23. රඤ්ඤං නිය්‍යානං භවිස්සතීති අසුකදිවසෙ අසුකනක්ඛත්තෙන අසුකස්ස නාම රඤ්ඤො නිග්ගමනං භවිස්සතීති එවං රාජූනං පවාසගමනං බ්‍යාකරොති. එස නයො සබ්බත්ථ. කෙවලං පනෙත්ථ අනිය්‍යානන්ති විප්පවුත්ථානං පුන ආගමනං. අබ්භන්තරානං රඤ්ඤං උපයානං භවිස්සති, බාහිරානං රඤ්ඤං අපයානන්ති අන්තොනගරෙ අම්හාකං රාජා පටිවිරුද්ධං බහිරාජානං උපසඞ්කමිස්සති, තතො තස්ස පටික්කමනං භවිස්සතීති එවං රඤ්ඤං උපයානාපයානං [Pg.90] බ්‍යාකරොති. දුතියපදෙපි එසෙව නයො. ජයපරාජයා පාකටායෙව.

23. ‘There will be a departure of kings’ means: he predicts the departure of kings for a foreign land, saying, ‘On such-and-such a day, under such-and-such a constellation, the departure for battle of the king named so-and-so will occur.’ This is the method everywhere. Here, however, ‘non-departure’ means the return of those who are away from their country. ‘There will be an advance for the internal kings and a retreat for the external kings’ means: he predicts the advance and retreat of kings, saying, ‘Our king in the inner city will approach the opposing external king, and consequently, the latter’s retreat will occur.’ In the second phrase as well, this is the same method. Victory and defeat are self-evident.

---

24. චන්දග්ගාහාදයො අසුකදිවසෙ රාහු චන්දං ගහෙස්සතීති බ්‍යාකරණවසෙනෙව වෙදිතබ්බා. අපි ච නක්ඛත්තස්ස අඞ්ගාරකාදිගාහසමායොගොපි නක්ඛත්තගාහොයෙව. උක්කාපාතොති ආකාසතො උක්කානං පතනං. දිසාඩාහොති දිසාකාලුසියං අග්ගිසිඛධූමසිඛාදීහි ආකුලභාවො විය. දෙවදුද්‍රභීති සුක්ඛවලාහකගජ්ජනං. උග්ගමනන්ති උදයනං. ඔක්කමනන්ති අත්ථඞ්ගමනං. සංකිලෙසන්ති අවිසුද්ධතා. වොදානන්ති විසුද්ධතා. එවං විපාකොති ලොකස්ස එවං විවිධසුඛදුක්ඛාවහො.

24. Lunar eclipses and the like should be known simply by way of prediction, such as: ‘On such-and-such a day, Rāhu will seize the moon.’ Furthermore, the conjunction of a constellation with planets such as Mars is itself a ‘seizure of the constellation.’ ‘A fall of firebrands’ is the falling of torch-like lights from the sky. ‘A burning of the directions’ is a gloominess in the directions, like a state of agitation by flames, plumes of smoke, and the like. ‘A celestial drum’ is the rumbling of dry clouds. ‘Ascent’ is rising. ‘Descent’ is setting. ‘Defilement’ is impurity. ‘Purification’ is purity. ‘Such is the result’ means bringing various kinds of happiness and suffering to the world.

---

25. සුවුට්ඨිකාති දෙවස්ස සම්මාධාරානුප්පවෙච්ඡනං. දුබ්බුට්ඨිකාති අවග්ගාහො, වස්සවිබන්ධොති වුත්තං හොති. මුද්දාති හත්ථමුද්දා. ගණනා වුච්චති අච්ඡිද්දකගණනා. සඞ්ඛානන්ති සඞ්කලනසටුප්පාදනාදිවසෙන පිණ්ඩගණනා. යස්ස සා පගුණා හොති, සො රුක්ඛම්පි දිස්වා එත්තකානි එත්ථ පණ්ණානීති ජානාති. කාවෙය්‍යන්ති ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, කවී. කතමෙ චත්තාරො? චින්තාකවි, සුතකවි, අත්ථකවි, පටිභානකවී’’ති (අ. නි. 4.231). ඉමෙසං චතුන්නං කවීනං අත්තනො චින්තාවසෙන වා; ‘‘වෙස්සන්තරො නාම රාජා අහොසී’’තිආදීනි සුත්වා සුතවසෙන වා; ඉමස්ස අයං අත්ථො, එවං තං යොජෙස්සාමීති එවං අත්ථවසෙන වා; කිඤ්චිදෙව දිස්වා තප්පටිභාගං කත්තබ්බං කරිස්සාමීති එවං ඨානුප්පත්තිකපටිභානවසෙන වා; ජීවිකත්ථාය කබ්‍යකරණං. ලොකායතං වුත්තමෙව.

25. ‘Good rainfall’ is the proper, uninterrupted flow of streams of water from the rain-deity. ‘Poor rainfall’ is a poor downpour, which is to say, an obstruction of rain. ‘Muddā’ is hand-reckoning. ‘Gaṇanā’ is called unbroken counting. ‘Saṅkhāna’ is aggregate counting by way of addition, separation, and so on. One for whom this is fluent, upon seeing even a tree, knows, ‘There are this many leaves on it.’ ‘Kāveyya’ is the composition of poetry for the sake of a livelihood by these four kinds of poets mentioned in the Aṅguttara Nikāya—‘Monks, there are these four kinds of poets. What four? The poet of thought, the poet of learning, the poet of meaning, and the poet of inspiration’—either by way of one’s own thought; or by way of what is heard, after hearing things such as, ‘There was a king named Vessantara’; or by way of meaning, thinking, ‘This is the meaning of this phrase; thus I will apply it’; or by way of spontaneous, situational inspiration, thinking, ‘Having seen something, I will compose a suitable response to it.’ ‘Lokāyata’ has already been explained.

---

26. ආවාහනං නාම ඉමස්ස දාරකස්ස අසුකකුලතො අසුකනක්ඛත්තෙන දාරිකං ආනෙථාති ආවාහකරණං. විවාහනන්ති ඉමං දාරිකං අසුකස්ස නාම දාරකස්ස අසුකනක්ඛත්තෙන දෙථ, එවමස්සා වුඩ්ඪි භවිස්සතීති විවාහකරණං. සංවරණන්ති සංවරණං නාම ‘අජ්ජ නක්ඛත්තං සුන්දරං, අජ්ජෙව සමග්ගා හොථ, ඉති වො වියොගො න භවිස්සතී’ති එවං සමග්ගකරණං. විවරණං නාම ‘සචෙ වියුජ්ජිතුකාමත්ථ, අජ්ජෙව වියුජ්ජථ[Pg.91], ඉති වො පුන සංයොගො න භවිස්සතී’ති එවං විසංයොගකරණං. සඞ්කිරණන්ති ‘උට්ඨානං වා ඉණං වා දින්නං ධනං අජ්ජ සඞ්කඩ්ඪථ, අජ්ජ සඞ්කඩ්ඪිතඤ්හි තං ථාවරං හොතී’ති එවං ධනපිණ්ඩාපනං. විකිරණන්ති ‘සචෙ පයොගඋද්ධාරාදිවසෙන ධනං පයොජිතුකාමත්ථ, අජ්ජ පයොජිතං දිගුණචතුග්ගුණං හොතී’ති එවං ධනපයොජාපනං. සුභගකරණන්ති පියමනාපකරණං වා සස්සිරීකකරණං වා. දුබ්භගකරණන්ති තබ්බිපරීතං. විරුද්ධගබ්භකරණන්ති විරුද්ධස්ස විලීනස්ස අට්ඨිතස්ස මතස්ස ගබ්භස්ස කරණං. පුන අවිනාසාය භෙසජ්ජදානන්ති අත්ථො. ගබ්භො හි වාතෙන, පාණකෙහි, කම්මුනා චාති තීහි කාරණෙහි විනස්සති. තත්ථ වාතෙන විනස්සන්තෙ නිබ්බාපනීයං සීතලං භෙසජ්ජං දෙති, පාණකෙහි විනස්සන්තෙ පාණකානං පටිකම්මං කරොති, කම්මුනා විනස්සන්තෙ පන බුද්ධාපි පටිබාහිතුං න සක්කොන්ති.

26. ‘Āvāhana’ is the act of bringing a bride, saying, ‘Bring a girl from such-and-such a family under such-and-such a constellation for this boy,’ or it is the art of selecting an auspicious day for bringing a bride. ‘Vivāhana’ is the act of giving a bride in marriage, saying, ‘Give this girl to the boy named so-and-so under such-and-such a constellation; thus she will prosper,’ or it is the art of selecting an auspicious day for giving a daughter in marriage. ‘Saṃvaraṇa’ is the act of creating harmony, saying, ‘Today the constellation is favorable; today you should reconcile, so that separation will not occur between you,’ or it is the art of selecting an auspicious day for creating harmony. ‘Vivaraṇa’ is the act of causing separation, saying, ‘If you wish to part, do so today, so that reunion will not happen again between you,’ or it is the art of selecting an auspicious day for causing separation. ‘Saṅkiraṇa’ is causing wealth to be amassed, saying, ‘Today, collect the revenue or the wealth given as a loan, for what is collected today becomes stable,’ or it is the art of selecting an auspicious day for causing wealth to be amassed. ‘Vikiraṇa’ is causing wealth to be invested, saying, ‘If you wish to invest wealth by way of trade, lending, and so on, what is invested today can become double or quadruple,’ or it is the art of selecting an auspicious day for causing wealth to be invested. ‘Subhagakaraṇa’ is the act of making one beloved and agreeable or making one glorious, or it is the art of teaching the method for doing so. ‘Dubbhagakaraṇa’ is the opposite of that. ‘Viruddhagabbhakaraṇa’ is the treatment of a fetus that is contrary, dissolved, unstable, or dead. The meaning is the giving of medicine so that it does not perish again. For a fetus is destroyed by three causes: by wind, by small creatures, and by kamma. Among these, if it is being destroyed by wind, one gives a cooling, calming medicine. If it is being destroyed by small creatures, one performs a counter-treatment for the small creatures. But if it is being destroyed by kamma, not even the Buddhas are able to prevent it.

---

ජිව්හානිබන්ධනන්ති මන්තෙන ජිව්හාය බන්ධකරණං. හනුසංහනනන්ති මුඛබන්ධමන්තෙන යථා හනුකං චාලෙතුං න සක්කොන්ති, එවං බන්ධකරණං. හත්ථාභිජප්පනන්ති හත්ථානං පරිවත්තනත්ථං මන්තජප්පනං. තස්මිං කිර මන්තෙ සත්තපදන්තරෙ ඨත්වා ජප්පිතෙ ඉතරො හත්ථෙ පරිවත්තෙත්වා ඛිපති. කණ්ණජප්පනන්ති කණ්ණෙහි සද්දං අස්සවනත්ථාය විජ්ජාය ජප්පනං. තං කිර ජප්පිත්වා විනිච්ඡයට්ඨානෙ යං ඉච්ඡති, තං භණති, පච්චත්ථිකො තං න සුණාති, තතො පටිවචනං සම්පාදෙතුං න සක්කොති. ආදාසපඤ්හන්ති ආදාසෙ දෙවතං ඔතාරෙත්වා පඤ්හපුච්ඡනං. කුමාරිකපඤ්හන්ති කුමාරිකාය සරීරෙ දෙවතං ඔතාරෙත්වා පඤ්හපුච්ඡනං. දෙවපඤ්හන්ති දාසියා සරීරෙ දෙවතං ඔතාරෙත්වා පඤ්හපුච්ඡනං. ආදිච්චුපට්ඨානන්ති ජීවිකත්ථාය ආදිච්චපාරිචරියා. මහතුපට්ඨානන්ති තථෙව මහාබ්‍රහ්මපාරිචරියා. අබ්භුජ්ජලනන්ති මන්තෙන මුඛතො අග්ගිජාලානීහරණං. සිරිව්හායනන්ති ‘‘එහි සිරි, මය්හං සිරෙ පතිට්ඨාහී’’ති එවං සිරෙන සිරියා අව්හායනං.

Jivhānibandhana, 'binding of the tongue,' is the act of binding the tongue by means of a spell. Hanusaṃhanana, 'locking of the jaws,' is the act of binding by means of a mouth-binding spell in such a way that they cannot move the jaw. Hatthābhijappana, 'hand-charming,' is the recitation of a spell for the purpose of turning back the hands. It is said that when this spell is recited while one stands within seven steps, the other person turns back their hands and throws them down. Kaṇṇajappana, 'ear-charming,' is the recitation of a charm for the purpose of not hearing a sound with the ears. It is said that having recited it, one speaks what one wishes in a place of judgment, the opponent does not hear it, and therefore cannot formulate a reply. Ādāsapañha, 'mirror-questioning,' is causing a deity to descend into a mirror and asking a question. Kumārikapañha, 'maiden-questioning,' is causing a deity to descend into the body of a young girl and asking a question. Devapañha, 'deity-questioning,' is causing a deity to descend into the body of a female servant and asking a question. Ādiccupaṭṭhāna, 'worship of the sun,' is the service of the sun for the sake of a livelihood. Mahatupaṭṭhāna, 'worship of the great one,' is likewise the service of Mahābrahmā. Abbhujjalana, 'flame-belching,' is bringing forth a flame of fire from the mouth by means of a spell. Sirivhāyana, 'the summoning of fortune,' is the summoning of Siri, the goddess of fortune, with the head, saying: 'Come, O Siri, establish yourself upon my head!'

---

27. සන්තිකම්මන්ති දෙවට්ඨානං ගන්ත්වා සචෙ මෙ ඉදං නාම සමිජ්ඣිස්සති, තුම්හාකං ඉමිනා ච ඉමිනා ච උපහාරං කරිස්සාමීති සමිද්ධිකාලෙ කත්තබ්බං සන්තිපටිස්සවකම්මං. තස්මිං පන සමිද්ධෙ තස්ස කරණං පණිධිකම්මං නාම. භූරිකම්මන්ති භූරිඝරෙ වසිත්වා ගහිතමන්තස්ස පයොගකරණං. වස්සකම්මං වොස්සකම්මන්ති එත්ථ වස්සොති පුරිසො, වොස්සොති පණ්ඩකො. ඉති වොස්සස්ස [Pg.92] වස්සකරණං වස්සකම්මං, වස්සස්ස වොස්සකරණං වොස්සකම්මං. තං පන කරොන්තො අච්ඡන්දිකභාවමත්තං පාපෙති, න ලිඞ්ගං අන්තරධාපෙතුං සක්කොති. වත්ථුකම්මන්ති අකතවත්ථුස්මිං ගෙහපතිට්ඨාපනං. වත්ථුපරිකම්මන්ති ‘‘ඉදඤ්චිදඤ්චාහරථා’’ති වත්වා වත්ථුබලිකම්මකරණං. ආචමනන්ති උදකෙන මුඛසුද්ධිකරණං. න්හාපනන්ති අඤ්ඤෙසං න්හාපනං. ජුහනන්ති තෙසං අත්ථාය අග්ගිජුහනං. වමනන්ති යොගං දත්වා වමනකරණං. විරෙචනෙපි එසෙව නයො. උද්ධංවිරෙචනන්ති උද්ධං දොසානං නීහරණං. අධොවිරෙචනන්ති අධො දොසානං නීහරණං. සීසවිරෙචනන්ති සිරොවිරෙචනං. කණ්ණතෙලන්ති කණ්ණානං බන්ධනත්ථං වා වණහරණත්ථං වා භෙසජ්ජතෙලපචනං. නෙත්තතප්පනන්ති අක්ඛිතප්පනතෙලං. නත්ථුකම්මන්ති තෙලෙන යොජෙත්වා නත්ථුකරණං. අඤ්ජනන්ති ද්වෙ වා තීණි වා පටලානි නීහරණසමත්ථං ඛාරඤ්ජනං. පච්චඤ්ජනන්ති නිබ්බාපනීයං සීතලභෙසජ්ජඤ්ජනං. සාලාකියන්ති සලාකවෙජ්ජකම්මං. සල්ලකත්තියන්ති සල්ලකත්තවෙජ්ජකම්මං. දාරකතිකිච්ඡා වුච්චති කොමාරභච්චවෙජ්ජකම්මං. මූලභෙසජ්ජානං අනුප්පාදනන්ති ඉමිනා කායතිකිච්ඡනං දස්සෙති. ඔසධීනං පටිමොක්ඛොති ඛාරාදීනි දත්වා තදනුරූපෙ වණෙ ගතෙ තෙසං අපනයනං.

27. Santikamma, a 'propitiatory rite,' is going to a deity’s abode and performing the act of vowing an offering to be made at the time of success, saying: 'If this particular thing succeeds for me, I will make an offering to you with this and that.' Then, when that has succeeded, the performance of it is called paṇidhikamma, the 'act of fulfilling a vow.' Bhūrikamma, an 'earth-rite,' is residing in an earth-house and performing the application of a learned spell. Regarding Vassakamma, the 'art of masculinization,' and Vossakamma, the 'art of emasculation': here, 'vassa' is a man, and 'vossa' is a eunuch. Thus, making a eunuch into a man is vassakamma; making a man into a eunuch is vossakamma. But one who does this only brings about a state of no sexual desire; one is not able to make the sexual organ disappear. Vatthukamma, a 'site-rite,' is establishing a house on a site where one has not been built. Vatthuparikamma, 'site-preparation,' is saying, 'Bring this and that,' and performing the ritual offering for the site. Ācamana, 'rinsing,' is cleansing the mouth with water. Nhāpana, 'bathing,' is bathing others. Juhana, 'offering,' is making a fire offering for their benefit. Vamana, 'inducing emesis,' is giving a preparation and causing vomiting. The same method applies to Virecana, 'purgation.' Uddhaṃvirecana, 'upward purgation,' is the upward expulsion of humors. Adhovirecana, 'downward purgation,' is the downward expulsion of humors. Sīsavirecana, 'head-purgation,' is purging the head. Kaṇṇatela, 'ear-oil,' is the cooking of medicinal oil for the purpose of reattaching ears or for removing a wound. Nettatappana, 'eye-soothing,' is oil for soothing the eyes. Natthukamma, 'nasal application,' is applying medication through the nose, having mixed it with oil. Añjana, 'eye-salve,' is a caustic eye-salve capable of removing two or three films from the eyes. Paccañjana, 'cooling eye-salve,' is a cooling medicinal eye-salve that extinguishes heat. Sālākiya is the medical practice with a probe. Sallakattiya is the medical practice of a surgeon. The medical practice of a pediatrician, komārabhacca, is called dārakatikicchā, the 'treatment of children.' The phrase 'the administering of root-medicines' indicates the treatment of the body. Osadhīnaṃ paṭimokkha, 'release from medicines,' is, having applied caustics and so on, their removal when a suitable wound has formed.

---

එත්තාවතා මහාසීලං නිට්ඨිතං හොති.

Thus far, the great morality is concluded.

---

පුබ්බන්තකප්පිකසස්සතවාදවණ්ණනා

Explanation of the Eternalist Views Regarding the Past

---

28. එවං බ්‍රහ්මදත්තෙන වුත්තවණ්ණස්ස අනුසන්ධිවසෙන තිවිධං සීලං විත්ථාරෙත්වා ඉදානි භික්ඛුසඞ්ඝෙන වුත්තවණ්ණස්ස අනුසන්ධිවසෙන – ‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤෙව ධම්මා ගම්භීරා දුද්දසා’’තිආදිනා නයෙන සුඤ්ඤතාපකාසනං ආරභි. තත්ථ ධම්මාති ගුණෙ, දෙසනායං, පරියත්තියං, නිස්සත්තෙති එවමාදීසු ධම්මසද්දො වත්තති.

28. Thus, having elaborated the threefold morality by way of connection with the praise spoken by Brahmadatta, the Teacher now began the exposition of emptiness by way of connection with the praise spoken by the community of monks, using the method that begins: 'There are, O monks, other things that are profound, difficult to see...' Herein, the word 'dhamma' is used in such senses as: qualities, teachings, scripture, non-sentient reality, and so on.

---

‘‘න හි ධම්මො අධම්මො ච, උභො සමවිපාකිනො;

අධම්මො නිරයං නෙති, ධම්මො පාපෙති සුග්ගති’’න්ති. (ථෙරගා. 304);

For Dhamma and non-Dhamma do not both have the same result; non-Dhamma leads to hell, while Dhamma leads to a good destination.

---

ආදීසු හි ගුණෙ ධම්මසද්දො. ‘‘ධම්මං, වො භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි ආදිකල්‍යාණ’’න්තිආදීසු (ම. නි. 3.420) දෙසනායං. ‘‘ඉධ භික්ඛු ධම්මං පරියාපුණාති සුත්තං[Pg.93], ගෙය්‍ය’’න්තිආදීසු (අ. නි. 5.73) පරියත්තියං. ‘‘තස්මිං ඛො පන සමයෙ ධම්මා හොන්ති, ඛන්ධා හොන්තී’’තිආදීසු (ධ. ස. 121) නිස්සත්තෙ. ඉධ පන ගුණෙ වත්තති. තස්මා අත්ථි, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤෙව තථාගතස්ස ගුණාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

For in such texts as the preceding, the word 'dhamma' is used in the sense of 'quality.' In such texts as, 'Monks, I will teach you the Dhamma, good in the beginning...,' it is in the sense of 'teaching.' In such texts as, 'Here, a monk learns the Dhamma: suttas, geyyas...,' it is in the sense of 'scripture.' In such texts as, 'But at that time there are dhammas, there are aggregates...,' it is in the sense of 'non-sentient realities.' Here, however, it is used in the sense of 'quality.' Therefore, the meaning here should be understood thus: 'There are, O monks, other qualities of the Tathāgata.'

---

ගම්භීරාති මහාසමුද්දො විය මකසතුණ්ඩසූචියා අඤ්ඤත්‍ර තථාගතා අඤ්ඤෙසං ඤාණෙන අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨා, ගම්භීරත්තායෙව දුද්දසා. දුද්දසත්තායෙව දුරනුබොධා. නිබ්බුතසබ්බපරිළාහත්තා සන්තා, සන්තාරම්මණෙසු පවත්තනතොපි සන්තා. අතිත්තිකරණට්ඨෙන පණීතා, සාදුරසභොජනං විය. උත්තමඤාණවිසයත්තා න තක්කෙන අවචරිතබ්බාති අතක්කාවචරා. නිපුණාති සණ්හසුඛුමසභාවත්තා. බාලානං අවිසයත්තා, පණ්ඩිතෙහියෙව වෙදිතබ්බාති පණ්ඩිතවෙදනීයා.

Profound: Like the great ocean, their foundation is unattainable by the knowledge of others—apart from the Tathāgata—as if with the needle-like beak of a mosquito. Precisely because of their profundity, they are difficult to see. Precisely because they are difficult to see, they are difficult to comprehend. They are tranquil because all fevers have been extinguished; they are also tranquil because they proceed amidst tranquil objects. They are sublime in the sense of not causing satiety, like a delicious meal. Because they are the domain of supreme knowledge, they are not to be fathomed by reasoning; thus they are 'beyond the sphere of reasoning.' Subtle: This is because of their fine and subtle nature. Because they are not the domain of fools and are to be known only by the wise, they are 'to be known by the wise.'

---

යෙ තථාගතො සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙතීති යෙ ධම්මෙ තථාගතො අනඤ්ඤනෙය්‍යො හුත්වා සයමෙව අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන පච්චක්ඛං කත්වා පවෙදෙති, දීපෙති, කථෙති, පකාසෙතීති අත්ථො. යෙහීති යෙහි ගුණධම්මෙහි. යථාභුච්චන්ති යථාභූතං. වණ්ණං සම්මා වදමානා වදෙය්‍යුන්ති තථාගතස්ස වණ්ණං වත්තුකාමා සම්මා වදෙය්‍යුං, අහාපෙත්වා වත්තුං සක්කුණෙය්‍යුන්ති අත්ථො. කතමෙ ච පන තෙ ධම්මා භගවතා එවං ථොමිතාති? සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං. යදි එවං, කස්මා බහුවචනනිද්දෙසො කතොති? පුථුචිත්තසමායොගතො චෙව, පුථුආරම්මණතො ච. තඤ්හි චතූසු ඤාණසම්පයුත්තමහාකිරියචිත්තෙසු ලබ්භති, න චස්ස කොචි ධම්මො ආරම්මණං නාම න හොති. යථාහ – ‘‘අතීතං සබ්බං ජානාතීති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, තත්ථ ආවරණං නත්ථීති අනාවරණඤාණ’’න්තිආදි (පටි. ම. 1.120). ඉති පුථුචිත්තසමායොගතො පුනප්පුනං උප්පත්තිවසෙන පුථුආරම්මණතො ච බහුවචනනිද්දෙසො කතොති.

`Which the Tathāgata, having directly known and personally realized them, makes known`: the meaning is, those qualities which the Tathāgata, being one not taught by others, having made them directly evident for himself alone with his special knowledge, makes known in detail, shows, tells, and clarifies. `By which` means: by which qualitative states. `As they truly are` means: as they have come to be. `Speaking rightly of his praise, they would speak` means: those who desire to speak the praise of the Tathāgata would be able to speak rightly, without diminishing it. And what, then, are those qualities so praised by the Blessed One? The knowledge of omniscience. If so, why is the plural designation made? Both because of its association with many minds and because of its many objects. For it is obtained in the four great functional consciousnesses associated with knowledge, and there is no quality whatsoever that is not its object. As it is said: 'He knows all that is past... this is the knowledge of omniscience; there is no obstruction to it—this is unobstructed knowledge,' and so on. Thus, because of its association with many minds—by way of arising again and again—and because of its many objects, the plural designation is made.

---

‘‘අඤ්ඤෙවා’’ති ඉදං පනෙත්ථ වවත්ථාපනවචනං, ‘‘අඤ්ඤෙව, න පාණාතිපාතා වෙරමණිආදයො. ගම්භීරාව න උත්තානා’’ති එවං සබ්බපදෙහි යොජෙතබ්බං. සාවකපාරමීඤාණඤ්හි ගම්භීරං, පච්චෙකබොධිඤාණං පන තතො ගම්භීරතරන්ති තත්ථ වවත්ථානං නත්ථි, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණඤ්ච තතොපි ගම්භීරතරන්ති තත්ථාපි වවත්ථානං නත්ථි, ඉතො පනඤ්ඤං ගම්භීරතරං නත්ථි; තස්මා ගම්භීරා වාති වවත්ථානං ලබ්භති. තථා දුද්දසාව දුරනුබොධා වාති සබ්බං වෙදිතබ්බං.

`Others indeed`—this here is a word of determination. It should be connected with all the words thus: 'Others indeed, not abstinence from killing living beings and so on. Deep indeed, not shallow.' For the knowledge of a disciple's perfection is deep, but the knowledge of a Paccekabuddha is deeper still—yet no determination is made in that case. And the knowledge of omniscience is even deeper than that—yet no determination is made in that case either. But other than this, there is nothing deeper; therefore, the determination 'deep indeed' is obtained. Similarly, all should be understood regarding 'hard to see indeed' and 'difficult to understand indeed'.

---

කතමෙ [Pg.94] ච තෙ භික්ඛවෙති අයං පන තෙසං ධම්මානං කථෙතුකම්‍යතා පුච්ඡා. සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණාතිආදි පුච්ඡාවිස්සජ්ජනං. කස්මා පනෙතං එවං ආරද්ධන්ති චෙ? බුද්ධානඤ්හි චත්තාරි ඨානානි පත්වා ගජ්ජිතං මහන්තං හොති, ඤාණං අනුපවිසති, බුද්ධඤාණස්ස මහන්තභාවො පඤ්ඤායති, දෙසනා ගම්භීරා හොති, තිලක්ඛණාහතා, සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තා. කතමානි චත්තාරි? විනයපඤ්ඤත්තිං, භූමන්තරං, පච්චයාකාරං, සමයන්තරන්ති. තස්මා – ‘‘ඉදං ලහුකං, ඉදං ගරුකං, ඉදං සතෙකිච්ඡං, ඉදං අතෙකිච්ඡං, අයං ආපත්ති, අයං අනාපත්ති, අයං ඡෙජ්ජගාමිනී, අයං වුට්ඨානගාමිනී, අයං දෙසනාගාමිනී, අයං ලොකවජ්ජා, අයං පණ්ණත්තිවජ්ජා, ඉමස්මිං වත්ථුස්මිං ඉදං පඤ්ඤපෙතබ්බ’’න්ති යං එවං ඔතිණ්ණෙ වත්ථුස්මිං සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනං නාම, තත්ථ අඤ්ඤෙසං ථාමො වා බලං වා නත්ථි; අවිසයො එස අඤ්ඤෙසං, තථාගතස්සෙව විසයො. ඉති විනයපඤ්ඤත්තිං පත්වා බුද්ධානං ගජ්ජිතං මහන්තං හොති, ඤාණං අනුපවිසති…පෙ… සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තාති.

`And what, monks, are they?` This is a question due to the desire to speak of those qualities. The passage beginning `There are, monks, some ascetics and brahmins` is the answer to the question. If it is asked, 'But why is this undertaken thus?' For when the Buddhas have reached four occasions, their roar is great, knowledge penetrates, the greatness of the Buddha’s knowledge becomes apparent, the teaching becomes profound, stamped with the three characteristics, and connected with emptiness. What are the four? The laying down of the Vinaya, the distinction of planes, the mode of conditionality, and the distinction of views. Therefore—‘This is light, this is heavy, this is with remedy, this is without remedy, this is an offense, this is not an offense, this leads to expulsion, this leads to restoration, this leads to confession, this is a worldly fault, this is an enacted fault, in this matter this should be enacted’—regarding what is called the laying down of a training rule when a matter has arisen, therein others have no strength or power; this is not the domain of others, it is the domain of the Tathāgata alone. Thus, having reached the laying down of the Vinaya, the Buddhas’ roar is great, knowledge penetrates… connected with emptiness.

---

තථා ඉමෙ චත්තාරො සතිපට්ඨානා නාම…පෙ… අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො නාම, පඤ්ච ඛන්ධා නාම, ද්වාදස ආයතනානි නාම, අට්ඨාරස ධාතුයො නාම, චත්තාරි අරියසච්චානි නාම, බාවීසතින්ද්‍රියානි නාම, නව හෙතූ නාම, චත්තාරො ආහාරා නාම, සත්ත ඵස්සා නාම, සත්ත වෙදනා නාම, සත්ත සඤ්ඤා නාම, සත්ත චෙතනා නාම, සත්ත චිත්තානි නාම. එතෙසු එත්තකා කාමාවචරා ධම්මා නාම, එත්තකා රූපාවචරඅරූපාවචරපරියාපන්නා ධම්මා නාම, එත්තකා ලොකියා ධම්මා නාම, එත්තකා ලොකුත්තරා ධම්මා නාමාති චතුවීසතිසමන්තපට්ඨානං අනන්තනයං අභිධම්මපිටකං විභජිත්වා කථෙතුං අඤ්ඤෙසං ථාමො වා බලං වා නත්ථි, අවිසයො එස අඤ්ඤෙසං, තථාගතස්සෙව විසයො. ඉති භූමන්තරපරිච්ඡෙදං පත්වා බුද්ධානං ගජ්ජිතං මහන්තං හොති, ඤාණං අනුපවිසති…පෙ… සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තාති.

Similarly, these are called the four foundations of mindfulness… the noble eightfold path, the five aggregates, the twelve sense bases, the eighteen elements, the four noble truths, the twenty-two faculties, the nine causes, the four kinds of nutriment, the seven contacts, the seven kinds of feeling, the seven kinds of perception, the seven kinds of volition, the seven kinds of consciousness. Among these, this many are called sense-sphere qualities, this many are called form-sphere qualities, this many are called formless-sphere qualities, this many are called included qualities, this many are called worldly qualities, this many are called supramundane qualities. To analyze and teach the Abhidhamma Piṭaka—with its Paṭṭhāna of twenty-four universal relations and its endless methods—is a matter wherein others have no strength or power; this is not the domain of others, it is the domain of the Tathāgata alone. Thus, having reached the analysis of the distinction of planes, the Buddhas’ roar is great, knowledge penetrates… connected with emptiness.

---

තථා අයං අවිජ්ජා සඞ්ඛාරානං නවහාකාරෙහි පච්චයො හොති, උප්පාදො හුත්වා පච්චයො හොති, පවත්තං හුත්වා, නිමිත්තං, ආයූහනං, සංයොගො, පලිබොධො, සමුදයො, හෙතු, පච්චයො හුත්වා පච්චයො හොති, තථා සඞ්ඛාරාදයො විඤ්ඤාණාදීනං. යථාහ – ‘‘කථං පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණං? අවිජ්ජා සඞ්ඛාරානං උප්පාදට්ඨිති ච පවත්තට්ඨිති ච, නිමිත්තට්ඨිති [Pg.95] ච, ආයූහනට්ඨිති ච, සංයොගට්ඨිති ච, පලිබොධට්ඨිති ච, සමුදයට්ඨිති ච, හෙතුට්ඨිති ච, පච්චයට්ඨිති ච, ඉමෙහි නවහාකාරෙහි අවිජ්ජා පච්චයො, සඞ්ඛාරා පච්චයසමුප්පන්නා, උභොපෙතෙ ධම්මා පච්චයසමුප්පන්නාති පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණං. අතීතම්පි අද්ධානං, අනාගතම්පි අද්ධානං අවිජ්ජා සඞ්ඛාරානං උප්පාදට්ඨිති ච…පෙ… ජාති ජරාමරණස්ස උප්පාදට්ඨිති ච…පෙ… පච්චයට්ඨිති ච, ඉමෙහි නවහාකාරෙහි ජාති පච්චයො, ජරාමරණං පච්චයසමුප්පන්නං, උභොපෙතෙ ධම්මා පච්චයසමුප්පන්නාති පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණ’’න්ති (පටි. ම. 1.45). එවමිමං තස්ස තස්ස ධම්මස්ස තථා තථා පච්චයභාවෙන පවත්තං තිවට්ටං තියද්ධං තිසන්ධිං චතුසඞ්ඛෙපං වීසතාකාරං පටිච්චසමුප්පාදං විභජිත්වා කථෙතුං අඤ්ඤෙසං ථාමො වා බලං වා නත්ථි, අවිසයො එස අඤ්ඤෙසං, තථාගතස්සෙව විසයො, ඉති පච්චයාකාරං පත්වා බුද්ධානං ගජ්ජිතං මහන්තං හොති, ඤාණං අනුපවිසති…පෙ… සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තාති.

Furthermore, this ignorance is a condition for formations in nine aspects: as arising, as continuance, as a sign, as exertion, as conjunction, as an obstruction, as an origin, as a root-cause, and as a supporting condition. Similarly, formations and so on are conditions for consciousness and the rest. As it is said: “How is wisdom in the grasping of conditions the knowledge of the stability of things? Ignorance is a condition for formations in terms of its being a basis for arising, a basis for continuance, a basis for a sign, a basis for exertion, a basis for conjunction, a basis for obstruction, a basis for origin, a basis for a root-cause, and a basis for a supporting condition. In these nine aspects, ignorance is the condition, and formations are conditionally arisen; both these phenomena are conditionally arisen. Thus, wisdom in the grasping of conditions is the knowledge of the stability of things. In the past period as well… and in the future period as well, ignorance is a condition for formations in terms of its being a basis for arising… and so on… birth is a condition for aging and death in terms of its being a basis for arising… and so on… a basis for a supporting condition. In these nine aspects, birth is the condition, and aging and death are conditionally arisen; both these phenomena are conditionally arisen. Thus, wisdom in the grasping of conditions is the knowledge of the stability of things” (Paṭisambhidāmagga 1.45). Thus, to analyze and teach this dependent origination—which proceeds according to the conditionality of each and every phenomenon, having three rounds, three periods of time, three connections, four summaries, and twenty aspects—others have neither the strength of wisdom nor the strength of energy. This is not the domain of others; it is the domain of the Tathāgata alone. Thus, having arrived at the mode of conditionality, the roar of the Buddhas becomes great, knowledge penetrates… it is associated with emptiness.

---

තථා චත්තාරො ජනා සස්සතවාදා නාම, චත්තාරො එකච්චසස්සතවාදා, චත්තාරො අන්තානන්තිකා, චත්තාරො අමරාවික්ඛෙපිකා, ද්වෙ අධිච්චසමුප්පන්නිකා, සොළස සඤ්ඤීවාදා, අට්ඨ අසඤ්ඤීවාදා, අට්ඨ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදා, සත්ත උච්ඡෙදවාදා, පඤ්ච දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදා නාම. තෙ ඉදං නිස්සාය ඉදං ගණ්හන්තීති ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි භින්දිත්වා නිජ්ජටං නිග්ගුම්බං කත්වා කථෙතුං අඤ්ඤෙසං ථාමො වා බලං වා නත්ථි, අවිසයො එස අඤ්ඤෙසං, තථාගතස්සෙව විසයො. ඉති සමයන්තරං පත්වා බුද්ධානං ගජ්ජිතං මහන්තං හොති, ඤාණං අනුපවිසති, බුද්ධඤාණස්ස මහන්තතා පඤ්ඤායති, දෙසනා ගම්භීරා හොති, තිලක්ඛණාහතා, සුඤ්ඤතාපටිසංයුත්තාති.

Furthermore, there are four kinds of people who are eternalists, four who are partial-eternalists, four who are finitists and infinitists, four who are eel-wrigglers, two who are fortuitous-originists, sixteen who are perceptionists, eight who are non-perceptionists, eight who are neither-perceptionists-nor-non-perceptionists, seven who are annihilationists, and five who are proponents of Nibbāna in this very life. Relying on this, they grasp at that. Thus, to analyze and refute the sixty-two kinds of wrong views, making them untangled and free of thickets, and then to teach—others have neither the strength of wisdom nor the strength of energy. This is not the domain of others; it is the domain of the Tathāgata alone. Thus, having arrived at the topic of other doctrines, the roar of the Buddhas becomes great, knowledge penetrates, the greatness of the Buddha’s knowledge is made known, the teaching becomes profound, stamped with the three characteristics, and associated with emptiness.

---

ඉමස්මිං පන ඨානෙ සමයන්තරං ලබ්භති, තස්මා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස මහන්තභාවදස්සනත්ථං දෙසනාය ච සුඤ්ඤතාපකාසනවිභාවනත්ථං සමයන්තරං අනුපවිසන්තො ධම්මරාජා – ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා’’ති එවං පුච්ඡාවිස්සජ්ජනං ආරභි.

However, at this point, the topic of other doctrines is found. Therefore, for the purpose of demonstrating the greatness of the knowledge of omniscience and of clearly revealing the exposition of emptiness in the teaching, the King of Dhamma, entering into the topic of other doctrines, began the passage of question and answer thus: “Monks, there are some ascetics and brahmins.”

---

29. තත්ථ සන්තීති අත්ථි සංවිජ්ජන්ති උපලබ්භන්ති. භික්ඛවෙති ආලපනවචනං. එකෙති එකච්චෙ. සමණබ්‍රාහ්මණාති පබ්බජ්ජූපගතභාවෙන සමණා, ජාතියා බ්‍රාහ්මණා. ලොකෙන වා සමණාති ච බ්‍රාහ්මණාති ච එවං සම්මතා. පුබ්බන්තං කප්පෙත්වා විකප්පෙත්වා ගණ්හන්තීති පුබ්බන්තකප්පිකා. පුබ්බන්තකප්පො වා [Pg.96] එතෙසං අත්ථීති පුබ්බන්තකප්පිකා. තත්ථ අන්තොති අයං සද්දො අන්තඅබ්භන්තරමරියාදලාමකපරභාගකොට්ඨාසෙසු දිස්සති. ‘‘අන්තපූරො උදරපූරො’’තිආදීසු හි අන්තෙ අන්තසද්දො. ‘‘චරන්ති ලොකෙ පරිවාරඡන්නා අන්තො අසුද්ධා බහි සොභමානා’’තිආදීසු (සං. නි. 1.122) අබ්භන්තරෙ. ‘‘කායබන්ධනස්ස අන්තො ජීරති (චූළව. 278). ‘‘සා හරිතන්තං වා පන්ථන්තං වා සෙලන්තං වා උදකන්තං වා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.304) මරියාදායං. ‘‘අන්තමිදං, භික්ඛවෙ, ජීවිකානං යදිදං පිණ්ඩොල්‍ය’’න්තිආදීසු (සං. නි. 3.80) ලාමකෙ. ‘‘එසෙවන්තො දුක්ඛස්සා’’තිආදීසු (සං. නි. 2.51) පරභාගෙ. සබ්බපච්චයසඞ්ඛයො හි දුක්ඛස්ස පරභාගො කොටීති වුච්චති. ‘‘සක්කායො ඛො, ආවුසො, එකො අන්තො’’තිආදීසු (අ. නි. 6.61) කොට්ඨාසෙ. ස්වායං ඉධාපි කොට්ඨාසෙ වත්තති.

29. Therein, 'there are' (santi) means they exist (atthi), they are evidently present (saṃvijjanti), they are found (upalabbhanti). 'Monks' (bhikkhave) is a term of address. 'Some' (eke) means certain ones. 'Ascetics and brahmins' (samaṇabrāhmaṇā): they are ascetics by virtue of having gone forth, and brahmins by birth. Or, they are those designated by the world as 'ascetics' and 'brahmins'. They are called 'speculators on the past' (pubbantakappikā) because they conceive (kappetvā), specially conceive (vikappetvā), and grasp (gaṇhanti) the past. Or, they are called 'speculators on the past' because they possess speculation on the past (pubbantakappo). Therein, this word 'anta' is seen in the senses of intestine, interior, boundary, inferior, the further part, and section. For in passages such as, “full of intestines (antapūro), full of what is in the stomach (udarapūro),” the word 'anta' is seen in the sense of intestine. In passages such as, “They wander in the world, concealed by their retinue, impure within (anto), appearing beautiful without,” it is in the sense of interior. In passages such as, “The end (anto) of the waistband is worn out,” and “It, having reached the boundary of green grass (haritantaṃ), or the boundary of a path (panthantaṃ), or the boundary of a rock (selantaṃ), or the boundary of water (udakantaṃ)...,” it is in the sense of boundary. In passages such as, “This, monks, is an inferior (antaṃ) livelihood, that is, collecting alms,” it is in the sense of inferior. In passages such as, “This is the end (anto) of suffering,” it is in the sense of the further part. For the cessation of all conditions is called the further part, the extremity of suffering. In passages such as, “The personal identity, friend, is one section (anto),” it is in the sense of section. Here too, this word is used in the sense of section.

---

කප්පසද්දොපි – ‘‘තිට්ඨතු, භන්තෙ භගවා කප්පං’’ (දී. නි. 2.167), ‘‘අත්ථි කප්පො නිපජ්ජිතුං’’ (අ. නි. 8.80), ‘‘කප්පකතෙන අකප්පකතං සංසිබ්බිතං හොතී’’ති, (පාචි. 371) එවං ආයුකප්පලෙසකප්පවිනයකප්පාදීසු සම්බහුලෙසු අත්ථෙසු වත්තති. ඉධ තණ්හාදිට්ඨීසු වත්තතීති වෙදිතබ්බො. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘කප්පාති ද්වෙ කප්පා, තණ්හාකප්පො ච දිට්ඨිකප්පො චා’’ති (මහානි. 28). තස්මා තණ්හාදිට්ඨිවසෙන අතීතං ඛන්ධකොට්ඨාසං කප්පෙත්වා පකප්පෙත්වා ඨිතාති පුබ්බන්තකප්පිකාති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. තෙසං එවං පුබ්බන්තං කප්පෙත්වා ඨිතානං පුනප්පුනං උප්පජ්ජනවසෙන පුබ්බන්තමෙව අනුගතා දිට්ඨීති පුබ්බන්තානුදිට්ඨිනො. තෙ එවංදිට්ඨිනො තං පුබ්බන්තං ආරබ්භ ආගම්ම පටිච්ච අඤ්ඤම්පි ජනං දිට්ඨිගතිකං කරොන්තා අනෙකවිහිතානි අධිමුත්තිපදානි අභිවදන්ති අට්ඨාරසහි වත්ථූහි.

The word 'kappa' also occurs in many senses, such as in “May the Blessed One, sir, remain for the lifespan-eon (kappaṃ),” “There is a slight reason (kappo) to lie down,” and “An unmarked cloth (akappakataṃ) is sewn together with a marked one (kappakatena)”; thus it occurs in many meanings such as lifespan-eon (āyukappa), a slight matter (lesakappa), and the Vinaya procedure (vinayakappa). Here, it should be understood as occurring in the sense of craving and view. And this has been said: “'Kappa' means two kappas: the craving-kappa and the view-kappa.” Therefore, the meaning here should be understood thus: they are called 'speculators on the past' (pubbantakappikā) because they stand having conceived and specially conceived the past portion of the aggregates by means of craving and view. Of those who stand thus conceiving the past, because their view follows the past by way of arising again and again, they are called 'those whose views follow the past' (pubbantānudiṭṭhino). Those with such views, taking that past as their object, resorting to it, and depending on it, while causing other people to adopt wrong views, proclaim various expressions of their convictions on eighteen grounds.

---

තත්ථ අනෙකවිහිතානීති අනෙකවිධානි. අධිමුත්තිපදානීති අධිවචනපදානි. අථ වා භූතං අත්ථං අභිභවිත්වා යථාසභාවතො අග්ගහෙත්වා පවත්තනතො අධිමුත්තියොති දිට්ඨියො වුච්චන්ති. අධිමුත්තීනං පදානි අධිමුත්තිපදානි, දිට්ඨිදීපකානි වචනානීති අත්ථො. අට්ඨාරසහි වත්ථූහීති අට්ඨාරසහි කාරණෙහි.

Herein, anekavihitāni means of many kinds. Adhimuttipadāni means terms of designation. Alternatively, because they arise from overpowering the real meaning and not grasping it according to its true nature, views (diṭṭhiyo) are called assertions (adhimutti). The terms of assertions (adhimuttīnaṃ padāni) are adhimuttipadāni; the meaning is: expressions that illuminate views. Aṭṭhārasahi vatthūhi means by eighteen reasons.

---

30. ඉදානි [Pg.97] යෙහි අට්ඨාරසහි වත්ථූහි අභිවදන්ති, තෙසං කථෙතුකම්‍යතාය පුච්ඡාය ‘‘තෙ ච ඛො භොන්තො’’තිආදිනා නයෙන පුච්ඡිත්වා තානි වත්ථූනි විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ වදන්ති එතෙනාති වාදො, දිට්ඨිගතස්සෙතං අධිවචනං. සස්සතො වාදො එතෙසන්ති සස්සතවාදා, සස්සතදිට්ඨිනොති අත්ථො. එතෙනෙව නයෙන ඉතො පරෙසම්පි එවරූපානං පදානං අත්ථො වෙදිතබ්බො. සස්සතං අත්තානඤ්ච ලොකඤ්චාති රූපාදීසු අඤ්ඤතරං අත්තාති ච ලොකොති ච ගහෙත්වා තං සස්සතං අමරං නිච්චං ධුවං පඤ්ඤපෙන්ති. යථාහ – ‘‘රූපං අත්තා චෙව ලොකො ච සස්සතො චාති අත්තානඤ්ච ලොකඤ්ච පඤ්ඤපෙන්ති තථා වෙදනං, සඤ්ඤං, සඞ්ඛාරෙ, විඤ්ඤාණං අත්තා චෙව ලොකො ච සස්සතො චාති අත්තානඤ්ච ලොකඤ්ච පඤ්ඤපෙන්තී’’ති.

30. Now, desiring to explain the eighteen grounds by which they assert their views, having asked according to the method beginning, 'But, venerable sirs...', in order to show those grounds by analyzing them, He said the passage beginning, 'There are, O bhikkhus...'. Herein, 'that by which they assert' is a doctrine (vādo); this is a designation for a wrong view. 'Their doctrine is eternal'; thus they are eternalists (sassatavādā). The meaning is: those who hold the eternalist view. By this same method, the meaning of the other similar terms that follow should be understood. 'The self and the world as eternal' means: having taken one or another of the aggregates, such as form, to be the self and the world, they declare it to be eternal, deathless, permanent, and constant. As it was said: 'They declare form to be the self and the world, and to be eternal; thus they declare the self and the world. Likewise, they declare feeling, perception, formations, and consciousness to be the self and the world, and to be eternal; thus they declare the self and the world.'

---

31. ආතප්පමන්වායාතිආදීසු වීරියං කිලෙසානං ආතාපනභාවෙන ආතප්පන්ති වුත්තං. තදෙව පදහනවසෙන පධානං. පුනප්පුනං යුත්තවසෙන අනුයොගොති. එවං තිප්පභෙදං වීරියං අන්වාය ආගම්ම පටිච්චාති අත්ථො. අප්පමාදො වුච්චති සතියා අවිප්පවාසො. සම්මා මනසිකාරොති උපායමනසිකාරො, පථමනසිකාරො, අත්ථතො ඤාණන්ති වුත්තං හොති. යස්මිඤ්හි මනසිකාරෙ ඨිතස්ස පුබ්බෙනිවාසානුස්සති ඤාණං ඉජ්ඣති, අයං ඉමස්මිං ඨානෙ මනසිකාරොති අධිප්පෙතො. තස්මා වීරියඤ්ච සතිඤ්ච ඤාණඤ්ච ආගම්මාති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො. තථාරූපන්ති තථාජාතිකං. චෙතොසමාධින්ති චිත්තසමාධිං. ඵුසතීති වින්දති පටිලභති. යථා සමාහිතෙ චිත්තෙති යෙන සමාධිනා සම්මා ආහිතෙ සුට්ඨු ඨපිතෙ චිත්තම්හි අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසන්තිආදීනං අත්ථො විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තො.

31. In the phrases beginning ātappamanvāya, energy (vīriyaṃ) is called 'ardor' (ātappa) because of its nature of suppressing the defilements. That same energy, by way of striving, is 'striving' (padhāna). By way of repeated application, it is 'application' (anuyoga). Thus, the meaning is: having followed, come to, and relied upon this threefold energy. Heedfulness (appamādo) is called non-separation from mindfulness. 'Right attention' (sammā manasikāro) means skillful attention (upāyamanasikāro), methodical attention (pathamanasikāro); in essence, it is said to be knowledge (ñāṇa). For when one is established in that attention, the knowledge of recollecting past lives succeeds; this is the 'attention' intended in this context. Therefore, 'having come to energy, mindfulness, and knowledge'—this is the summary meaning here. Tathārūpaṃ means of that nature. Cetosamādhiṃ means concentration of the mind. Phusati means finds, obtains. As for yathā samāhite citte, the meaning of the passage beginning anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ, which occurs when the mind is rightly established and well-placed by that concentration, has been stated by me in the Visuddhimagga.

---

සො එවමාහාති සො එවං ඣානානුභාවසම්පන්නො හුත්වා දිට්ඨිගතිකො එවං වදති. වඤ්ඣොති වඤ්ඣපසුවඤ්ඣතාලාදයො විය අඵලො කස්සචි අජනකොති. එතෙන ‘‘අත්තා’’ති ච ‘‘ලොකො’’ති ච ගහිතානං ඣානාදීනං රූපාදිජනකභාවං පටික්ඛිපති. පබ්බතකූටං විය ඨිතොති කූටට්ඨො. එසිකට්ඨායිට්ඨිතොති එසිකට්ඨායී විය හුත්වා ඨිතොති එසිකට්ඨායිට්ඨිතො. යථා සුනිඛාතො එසිකත්ථම්භො නිච්චලො තිට්ඨති, එවං ඨිතොති අත්ථො. උභයෙනපි ලොකස්ස විනාසාභාවං දීපෙති. කෙචි පන ඊසිකට්ඨායිට්ඨිතොති පාළිං වත්වා මුඤ්ජෙ ඊසිකා විය ඨිතොති වදන්ති[Pg.98]. තත්‍රායමධිප්පායො – යදිදං ජායතීති වුච්චති, තං මුඤ්ජතො ඊසිකා විය විජ්ජමානමෙව නික්ඛමති. යස්මා ච ඊසිකට්ඨායිට්ඨිතො, තස්මා තෙව සත්තා සන්ධාවන්ති, ඉතො අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්තීති අත්ථො.

'He speaks thus' (so evamāha) means: that person, being an adherent of wrong views endowed with the power of jhāna, speaks thus. 'Barren' (vañjho) means fruitless, like a barren animal or a barren palm tree, not generating anything. By this, he rejects the capacity of jhāna, etc.—which are grasped as 'self' and 'world'—to generate form, etc. 'Standing like a mountain peak' is kūṭaṭṭho. 'Standing firm like a door-post' is esikaṭṭhāyiṭṭhito. Just as a well-embedded door-post stands immovable, so does it stand; this is the meaning. By both terms, he indicates the non-perishing of the world. Some, however, reciting the Pāḷi as īsikaṭṭhāyiṭṭhito, say it means 'standing like the pith within muñja grass'. Therein, this is the intended meaning: that which is said to 'arise' emerges already existing, like the pith from the muñja grass. And because it stands like the pith of the grass, therefore those very beings transmigrate (sandhāvanti), meaning they go from here to another place.

---

සංසරන්තීති අපරාපරං සඤ්චරන්ති. චවන්තීති එවං සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡන්ති. තථා උපපජ්ජන්තීති. අට්ඨකථායං පන පුබ්බෙ ‘‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො චා’’ති වත්වා ඉදානි තෙ ච සත්තා සන්ධාවන්තීතිආදිනා වචනෙන අයං දිට්ඨිගතිකො අත්තනායෙව අත්තනො වාදං භින්දති, දිට්ඨිගතිකස්ස දස්සනං නාම න නිබද්ධං, ථුසරාසිම්හි නිඛාතඛාණු විය චඤ්චලං, උම්මත්තකපච්ඡියං පූවඛණ්ඩගූථගොමයාදීනි විය චෙත්ථ සුන්දරම්පි අසුන්දරම්පි හොති යෙවාති වුත්තං. අත්ථිත්වෙව සස්සතිසමන්ති එත්ථ සස්සතීති නිච්චං විජ්ජමානතාය මහාපථවිංව මඤ්ඤති, තථා සිනෙරුපබ්බතචන්දිමසූරියෙ. තතො තෙහි සමං අත්තානං මඤ්ඤමානා අත්ථි ත්වෙව සස්සතිසමන්ති වදන්ති.

Saṃsaranti means they wander from one existence to another. Cavantīti means they come to be designated thus. Similarly for upapajjanti. In the Commentary, however, it is said: having previously stated, 'The self and the world are eternal,' now, with the statement beginning, 'Those beings transmigrate,' this adherent of wrong views breaks his own doctrine by himself. The seeing of an adherent of wrong views is not fixed; it is unsteady like a post planted in a heap of chaff. And in this view, like in a madman's basket where there are cake fragments, excrement, and cow-dung, there are both fine and foul things. Regarding atthitveva sassatisamaṃ: here, sassati refers to what is perpetually existing, which he conceives to be like the great earth, and similarly, Mount Sineru, the moon, and the sun. Then, conceiving the self to be equal to these, they declare, 'It exists indeed, on a par with the eternal.'

---

ඉදානි සස්සතො අත්තා ච ලොකො චාතිආදිකාය පටිඤ්ඤාය සාධනත්ථං හෙතුං දස්සෙන්තො ‘‘තං කිස්ස හෙතු? අහඤ්හි ආතප්පමන්වායා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ඉමිනාමහං එතං ජානාමීති ඉමිනා විසෙසාධිගමෙන අහං එතං පච්චක්ඛතො ජානාමි, න කෙවලං සද්ධාමත්තකෙනෙව වදාමීති දස්සෙති, මකාරො පනෙත්ථ පදසන්ධිකරණත්ථං වුත්තො. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං ඨානන්ති චතූහි වත්ථූහීති වත්ථුසද්දෙන වුත්තෙසු චතූසු ඨානෙසු ඉදං පඨමං ඨානං, ඉදං ජාතිසතසහස්සමත්තානුස්සරණං පඨමං කාරණන්ති අත්ථො.

Now, showing the reason to establish the declaration beginning, 'The self and the world are eternal,' he said the passage beginning, 'For what reason? For I, by means of ardor...'. Herein, by the phrase iminā’haṃ etaṃ jānāmi, he shows: 'By this special attainment, I know this directly; I do not speak merely from faith alone.' The letter 'm' here is stated for the purpose of euphonic conjunction between words. Idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ ṭhānaṃ means: among the four grounds spoken of with the word 'ground', this is the first ground. The meaning is: this recollection of about a hundred thousand births is the first reason (kāraṇaṃ).

---

32-33. උපරි වාරද්වයෙපි එසෙව නයො. කෙවලඤ්හි අයං වාරො අනෙකජාතිසතසහස්සානුස්සරණවසෙන වුත්තො. ඉතරෙ දසචත්තාලීසසංවට්ටවිවට්ටකප්පානුස්සරණවසෙන. මන්දපඤ්ඤො හි තිත්ථියො අනෙකජාතිසතසහස්සමත්තං අනුස්සරති, මජ්ඣිමපඤ්ඤො දසසංවට්ටවිවට්ටකප්පානි, තික්ඛපඤ්ඤො චත්තාලීසං, න තතො උද්ධං.

32-33. In the subsequent two sections as well, this is the same method. The only difference is that this first section is stated by way of recollecting many hundreds of thousands of births, whereas the others are stated by way of recollecting ten, and forty, eons of contraction and expansion. Indeed, a sectarian with dull wisdom recollects up to many hundreds of thousands of births; one with medium wisdom recollects ten eons of contraction and expansion; and one with sharp wisdom recollects forty, but not beyond that.

---

34. චතුත්ථවාරෙ තක්කයතීති තක්කී, තක්කො වා අස්ස අත්ථීති තක්කී. තක්කෙත්වා විතක්කෙත්වා දිට්ඨිගාහිනො එතං අධිවචනං. වීමංසාය සමන්නාගතොති වීමංසී. වීමංසා නාම තුලනා රුච්චනා ඛමනා. යථා හි පුරිසො යට්ඨියා උදකං වීමංසිත්වා ඔතරති, එවමෙව යො තුලයිත්වා රුච්චිත්වා [Pg.99] ඛමාපෙත්වා දිට්ඨිං ගණ්හාති, සො ‘‘වීමංසී’’ති වෙදිතබ්බො. තක්කපරියාහතන්ති තක්කෙන පරියාහතං, තෙන තෙන පරියායෙන තක්කෙත්වාති අත්ථො. වීමංසානුචරිතන්ති තාය වුත්තප්පකාරාය වීමංසාය අනුචරිතං. සයංපටිභානන්ති අත්තනො පටිභානමත්තසඤ්ජාතං. එවමාහාති සස්සතදිට්ඨිං ගහෙත්වා එවං වදති.

34. In the fourth section: 'one who speculates' is a speculator (takkī), or 'one who has speculation' is a speculator (takkī). This is a designation for one who grasps views after speculating and pondering. 'Endowed with investigation' means an investigator (vīmaṃsī). Investigation means weighing, liking, and approving. Just as a man tests the water with a stick before entering, so too, one who, having weighed, liked, and approved, grasps a view, is to be understood as an 'investigator.' 'Struck by speculation' means struck by speculation; the meaning is, having speculated in various ways. 'Followed by investigation' means followed by that investigation of the kind described. 'Self-inspired' means arisen from one's own spontaneous insight alone. 'Thus he declares' means having grasped the eternalist view, he speaks thus.

---

තත්ථ චතුබ්බිධො තක්කී – අනුස්සුතිකො, ජාතිස්සරො, ලාභී, සුද්ධතක්කිකොති. තත්ථ යො ‘‘වෙස්සන්තරො නාම රාජා අහොසී’’තිආදීනි සුත්වා ‘‘තෙන හි යදි වෙස්සන්තරොව භගවා, සස්සතො අත්තා’’ති තක්කයන්තො දිට්ඨිං ගණ්හාති, අයං අනුස්සුතිකො නාම. ද්වෙ තිස්සො ජාතියො සරිත්වා – ‘‘අහමෙව පුබ්බෙ අසුකස්මිං නාම අහොසිං, තස්මා සස්සතො අත්තා’’ති තක්කයන්තො ජාතිස්සරතක්කිකො නාම. යො පන ලාභිතාය ‘‘යථා මෙ ඉදානි අත්තා සුඛී හොති, අතීතෙපි එවං අහොසි, අනාගතෙපි භවිස්සතී’’ති තක්කයිත්වා දිට්ඨිං ගණ්හාති, අයං ලාභීතක්කිකො නාම. ‘‘එවං සති ඉදං හොතී’’ති තක්කමත්තෙනෙව ගණ්හන්තො පන සුද්ධතක්කිකො නාම.

Here, the speculator is of four kinds: one who relies on hearsay, one who remembers past lives, one who has attainment, and one who is a pure reasoner. Among them, one who hears statements like, 'There was once a king named Vessantara,' and then reasons, 'If Vessantara was the Blessed One, then the self is eternal,' and grasps such a view—this is called one who relies on hearsay. One who remembers two or three past lives and reasons, 'I myself existed before in such-and-such an existence, therefore the self is eternal,' is called a speculator who remembers past lives. One who, due to their attainment, reasons, 'Just as my self is happy now, so it was in the past, and so it will be in the future,' and grasps such a view—this is called a speculator who has attainment. One who grasps a view merely by reasoning, thinking, 'If it is thus, this occurs,' is called a pure reasoner.

---

35. එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙනාති එතෙසංයෙව චතුන්නං වත්ථූනං අඤ්ඤතරෙන එකෙන වා ද්වීහි වා තීහි වා. නත්ථි ඉතො බහිද්ධාති ඉමෙහි පන වත්ථූහි බහි අඤ්ඤං එකං කාරණම්පි සස්සතපඤ්ඤත්තියා නත්ථීති අප්පටිවත්තියං සීහනාදං නදති.

35. 'Or by any one of these' means by any one, or two, or three of these four grounds themselves. 'There is nothing beyond this' means that outside these grounds, there is not even a single other reason for the eternalist assertion. Thus, he utters an unassailable lion's roar.

---

36. තයිදං, භික්ඛවෙ, තථාගතො පජානාතීති භික්ඛවෙ, තං ඉදං චතුබ්බිධම්පි දිට්ඨිගතං තථාගතො නානප්පකාරතො ජානාති. තතො තං පජානනාකාරං දස්සෙන්තො ඉමෙ දිට්ඨිට්ඨානාතිආදිමාහ. තත්ථ දිට්ඨියොව දිට්ඨිට්ඨානා නාම. අපි ච දිට්ඨීනං කාරණම්පි දිට්ඨිට්ඨානමෙව. යථාහ ‘‘කතමානි අට්ඨ දිට්ඨිට්ඨානානි? ඛන්ධාපි දිට්ඨිට්ඨානං, අවිජ්ජාපි, ඵස්සොපි, සඤ්ඤාපි, විතක්කොපි, අයොනිසොමනසිකාරොපි, පාපමිත්තොපි, පරතොඝොසොපි දිට්ඨිට්ඨාන’’න්ති. ‘‘ඛන්ධා හෙතු, ඛන්ධා පච්චයො දිට්ඨිට්ඨානං උපාදාය සමුට්ඨානට්ඨෙන, එවං ඛන්ධාපි දිට්ඨිට්ඨානං. අවිජ්ජා හෙතු…පෙ… පාපමිත්තො හෙතු. පරතොඝොසො හෙතු, පරතොඝොසො පච්චයො දිට්ඨිට්ඨානං උපාදාය සමුට්ඨානට්ඨෙන, එවං පරතොඝොසොපි දිට්ඨිට්ඨාන’’න්ති (පටි. ම. 1.124). එවංගහිතාති දිට්ඨිසඞ්ඛාතා තාව [Pg.100] දිට්ඨිට්ඨානා – ‘‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො චා’’ති එවංගහිතා ආදින්නා, පවත්තිතාති අත්ථො. එවංපරාමට්ඨාති නිරාසඞ්කචිත්තතාය පුනප්පුනං ආමට්ඨා පරාමට්ඨා, ‘ඉදමෙව සච්චං, මොඝමඤ්ඤ’න්ති පරිනිට්ඨාපිතා. කාරණසඞ්ඛාතා පන දිට්ඨිට්ඨානා යථා ගය්හමානා දිට්ඨියො සමුට්ඨාපෙන්ති, එවං ආරම්මණවසෙන ච පවත්තනවසෙන ච ආසෙවනවසෙන ච ගහිතා. අනාදීනවදස්සිතාය පුනප්පුනං ගහණවසෙන පරාමට්ඨා. එවංගතිකාති එවං නිරයතිරච්ඡානපෙත්තිවිසයගතිකානං අඤ්ඤතරගතිකා. එවං අභිසම්පරායාති ඉදං පුරිමපදස්සෙව වෙවචනං, එවංවිධපරලොකාති වුත්තං හොති.

36. "This, bhikkhus, the Tathāgata understands." Thus, bhikkhus, the Tathāgata knows this fourfold group of views in various ways. Then, showing the manner of understanding them, he says, "These are the grounds of views," and so on. Here, the grounds of views are simply the views themselves. Moreover, the causes of views are also the grounds of views. As it is said: "What are the eight grounds of views? The aggregates are a ground of views, ignorance is a ground of views, contact is a ground of views, perception is a ground of views, thought is a ground of views, unwise attention is a ground of views, a bad friend is a ground of views, and the voice of another is a ground of views." "The aggregates are the cause, the aggregates are the condition for the grounds of views in the sense of being the basis for their arising; thus, the aggregates are a ground of views. Ignorance is the cause… a bad friend is the cause. The voice of another is the cause, the voice of another is the condition for the grounds of views in the sense of being the basis for their arising; thus, the voice of another is also a ground of views." "Thus grasped" refers first to the grounds of views that are themselves views—"The self and the world are eternal," and so on—thus grasped, adopted, which means set in motion. "Thus adhered to" means repeatedly considered and adhered to without doubt, firmly concluding, "This alone is true, all else is false." The grounds of views as causes, however, are grasped in terms of being their object, their occurrence, and their cultivation, in such a way that, being grasped, they give rise to views. They are adhered to repeatedly by way of grasping, due to not seeing their drawbacks. "Having such a destination" means having one of these destinations—hell, the animal realm, or the realm of ghosts. "Having such a future life" is a synonym for the previous phrase, meaning "having such a future world."

---

තඤ්ච තථාගතො පජානාතීති න කෙවලඤ්ච තථාගතො සකාරණං සගතිකං දිට්ඨිගතමෙව පජානාති, අථ ඛො තඤ්ච සබ්බං පජානාති, තතො ච උත්තරිතරං සීලඤ්චෙව සමාධිඤ්ච සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණඤ්ච පජානාති. තඤ්ච පජානනං න පරාමසතීති තඤ්ච එවංවිධං අනුත්තරං විසෙසං පජානන්තොපි අහං පජානාමීති තණ්හාදිට්ඨිමානපරාමාසවසෙන තඤ්ච න පරාමසති. අපරාමසතො චස්ස පච්චත්තඤ්ඤෙව නිබ්බුති විදිතාති එවං අපරාමසතො චස්ස අපරාමාසපච්චයා සයමෙව අත්තනායෙව තෙසං පරාමාසකිලෙසානං නිබ්බුති විදිතා. පාකටං, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස නිබ්බානන්ති දස්සෙති.

"And this the Tathāgata understands." Not only does the Tathāgata understand the view with its cause and destination, but he understands all of it, and beyond that, he understands virtue, concentration, and the knowledge of omniscience. And understanding it, he does not misapprehend: even while understanding such an unsurpassed distinction, he does not misapprehend it by way of craving, view, and conceit, thinking, 'I understand.' For one who does not misapprehend, quenching is personally known; thus, for one who does not misapprehend, due to not misapprehending, the quenching of those defilements of misapprehension is known by himself, within himself. This shows the meaning: 'The Nibbāna of the Tathāgata, O bhikkhus, is manifest.'

---

ඉදානි යථාපටිපන්නෙන තථාගතෙන සා නිබ්බුති අධිගතා, තං පටිපත්තිං දස්සෙතුං යාසු වෙදනාසු රත්තා තිත්ථියා ‘‘ඉධ සුඛිනො භවිස්සාම, එත්ථ සුඛිනො භවිස්සාමා’’ති දිට්ඨිගහනං පවිසන්ති, තාසංයෙව වෙදනානං වසෙන කම්මට්ඨානං ආචික්ඛන්තො වෙදනානං සමුදයඤ්චාතිආදිමාහ. තත්ථ යථාභූතං විදිත්වාති ‘‘අවිජ්ජාසමුදයා වෙදනාසමුදයොති පච්චයසමුදයට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, තණ්හාසමුදයා වෙදනාසමුදයොති පච්චයසමුදයට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, කම්මසමුදයා වෙදනාසමුදයොති පච්චයසමුදයට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, ඵස්සසමුදයා වෙදනාසමුදයොති පච්චයසමුදයට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති (පටි. ම. 1.50). නිබ්බත්තිලක්ඛණං පස්සන්තොපි වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සතී’’ති ඉමෙසං පඤ්චන්නං ලක්ඛණානං වසෙන වෙදනානං සමුදයං යථාභූතං විදිත්වා; ‘‘අවිජ්ජානිරොධා වෙදනානිරොධොති පච්චයනිරොධට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, තණ්හානිරොධා වෙදනානිරොධොති පච්චයනිරොධට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති[Pg.101], කම්මනිරොධා වෙදනානිරොධොති පච්චයනිරොධට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධොති පච්චයනිරොධට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති. විපරිණාමලක්ඛණං පස්සන්තොපි වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සතී’’ති (පටි. ම. 1.50) ඉමෙසං පඤ්චන්නං ලක්ඛණානං වසෙන වෙදනානං අත්ථඞ්ගමං යථාභූතං විදිත්වා, ‘‘යං වෙදනං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං වෙදනාය අස්සාදො’’ති (සං. නි. 3.26) එවං අස්සාදඤ්ච යථාභූතං විදිත්වා, ‘‘යං වෙදනා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා, අයං වෙදනාය ආදීනවො’’ති එවං ආදීනවඤ්ච යථාභූතං විදිත්වා, ‘‘යො වෙදනාය ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං, ඉදං වෙදනාය නිස්සරණ’’න්ති එවං නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං විදිත්වා විගතඡන්දරාගතාය අනුපාදානො අනුපාදාවිමුත්තො, භික්ඛවෙ, තථාගතො; යස්මිං උපාදානෙ සති කිඤ්චි උපාදියෙය්‍ය, උපාදින්නත්තා ච ඛන්ධො භවෙය්‍ය, තස්ස අභාවා කිඤ්චි ධම්මං අනුපාදියිත්වාව විමුත්තො භික්ඛවෙ තථාගතොති.

Now, to show the practice by which the Tathāgata attained that extinguishment, he spoke the passage beginning with 'the arising of feelings,' teaching the meditation subject by means of those very feelings to which sectarians are attached—thinking, 'Here we shall be happy, here we shall be happy,' and thus entering the thicket of views. Therein, 'having known as it really is' means: having known as it really is the arising of feelings by means of these five characteristics—seeing the arising of the feeling aggregate in terms of the arising of conditions, namely, 'with the arising of ignorance... with the arising of craving... with the arising of kamma... with the arising of contact, there is the arising of feelings'; and seeing the characteristic of production. And, having known as it really is the passing away of feelings by means of these five characteristics—seeing the passing away of the feeling aggregate in terms of the cessation of conditions, namely, 'with the cessation of ignorance... with the cessation of craving... with the cessation of kamma... with the cessation of contact, there is the cessation of feelings'; and seeing the characteristic of change. And, having known as it really is the gratification thus: 'Whatever pleasure and joy arise in dependence on a feeling, this is the gratification in feeling.' And, having known as it really is the danger thus: 'That feelings are impermanent, suffering, and subject to change, this is the danger in feelings.' And, having known as it really is the escape thus: 'Whatever is the removal of desire and lust, the abandoning of desire and lust for feelings, this is the escape from feelings.' Because of being devoid of desire and lust, the Tathāgata, bhikkhus, is without clinging, liberated through non-clinging. If there were any clinging whereby he might cling to something, and because of that clinging a new aggregate of existence would arise, due to the absence of that, the Tathāgata, bhikkhus, is liberated without clinging to anything whatsoever.

---

37. ඉමෙ ඛො තෙ, භික්ඛවෙති යෙ තෙ අහං – ‘‘කතමෙ, ච තෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා ගම්භීරා’’ති අපුච්ඡිං, ‘‘ඉමෙ ඛො තෙ, භික්ඛවෙ, තඤ්ච තථාගතො පජානාති තතො ච උත්තරිතරං පජානාතී’’ති එවං නිද්දිට්ඨා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණධම්මා ගම්භීරා දුද්දසා…පෙ… පණ්ඩිතවෙදනීයාති වෙදිතබ්බා. යෙහි තථාගතස්ස නෙව පුථුජ්ජනො, න සොතාපන්නාදීසු අඤ්ඤතරො වණ්ණං යථාභූතං වත්තුං සක්කොති, අථ ඛො තථාගතොව යථාභූතං වණ්ණං සම්මා වදමානො වදෙය්‍යාති එවං පුච්ඡමානෙනාපි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණමෙව පුට්ඨං, නිය්‍යාතෙන්තෙනාපි තදෙව නිය්‍යාතිතං, අන්තරා පන දිට්ඨියො විභත්තාති.

37. The phrase 'These indeed, bhikkhus, are those things' refers to this: Those qualities of the knowledge of omniscience about which I asked, 'And what, bhikkhus, are those profound things?' and which were pointed out thus, 'These indeed, bhikkhus, are those things which the Tathāgata knows, and he knows what is even beyond that,' should be known as profound, difficult to see... to be experienced by the wise. By these qualities, neither an ordinary person nor any of the noble ones from the stream-enterer onwards can speak the Tathāgata’s praise as it really is. Rather, only the Tathāgata himself, speaking rightly, could declare his praise as it really is. Thus, by the one asking, it was the knowledge of omniscience that was asked about; and by the one concluding, it was that very knowledge that was concluded upon. In between the question and answer, however, the views were analyzed.

---

පඨමභාණවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the first recitation section is concluded.

---

එකච්චසස්සතවාදවණ්ණනා

The Exposition of the Partial Eternalist View

---

38. එකච්චසස්සතිකාති එකච්චසස්සතවාදා. තෙ දුවිධා හොන්ති – සත්තෙකච්චසස්සතිකා, සඞ්ඛාරෙකච්චසස්සතිකාති. දුවිධාපි ඉධ ගහිතායෙව.

38. ‘Partial eternalists’ means those who are proponents of partial eternalism. They are of two kinds: those who are partial eternalists regarding beings, and those who are partial eternalists regarding conditioned things. Both kinds are included here.

---

39. යන්ති නිපාතමත්තං. කදාචීති කිස්මිඤ්චි කාලෙ. කරහචීති තස්සෙව වෙවචනං. දීඝස්ස අද්ධුනොති දීඝස්ස කාලස්ස. අච්චයෙනාති අතික්කමෙන[Pg.102]. සංවට්ටතීති විනස්සති. යෙභුය්‍යෙනාති යෙ උපරිබ්‍රහ්මලොකෙසු වා අරූපෙසු වා නිබ්බත්තන්ති, තදවසෙසෙ සන්ධාය වුත්තං. ඣානමනෙන නිබ්බත්තත්තා මනොමයා. පීති තෙසං භක්ඛො ආහාරොති පීතිභක්ඛා. අත්තනොව තෙසං පභාති සයංපභා. අන්තලික්ඛෙ චරන්තීති අන්තලික්ඛචරා. සුභෙසු උය්‍යානවිමානකප්පරුක්ඛාදීසු තිට්ඨන්තීති, සුභට්ඨායිනො සුභා වා මනොරම්මවත්ථාභරණා හුත්වා තිට්ඨන්තීති සුභට්ඨායිනො. චිරං දීඝමද්ධානන්ති උක්කංසෙන අට්ඨ කප්පෙ.

39. The word yaṃ is merely a particle. Kadāci means 'at some time.' Karahaci is a synonym for that. Dīghassa addhuno means 'of a long time.' Accayena means 'by the passing.' Saṃvaṭṭati means 'it perishes.' Yebhuyyena ('for the most part'): this is said with reference to the remaining beings, excluding those who are reborn in the higher Brahmā worlds or the formless realms. Manomayā ('mind-made') because they are born from the jhāna-mind. Pītibhakkhā ('rapture-eaters') because rapture is their food, their nourishment. Sayaṃpabhā ('self-luminous') because they have their own radiance. Antalikkhacarā ('sky-farers') because they travel in the sky. Subhaṭṭhāyino ('abiding in splendor') because they abide in splendid parks, celestial mansions, wish-fulfilling trees, and so on; or, they abide being splendid, having delightful clothes and ornaments. Ciraṃ dīghamaddhānaṃ ('for a long, long time') means for at most eight great aeons.

---

40. විවට්ටතීති සණ්ඨාති. සුඤ්ඤං බ්‍රහ්මවිමානන්ති පකතියා නිබ්බත්තසත්තානං නත්ථිතාය සුඤ්ඤං, බ්‍රහ්මකායිකභූමි නිබ්බත්තතීති අත්ථො. තස්ස කත්තා වා කාරෙතා වා නත්ථි, විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තනයෙන පන කම්මපච්චයඋතුසමුට්ඨානා රතනභූමි නිබ්බත්තති. පකතිනිබ්බත්තිට්ඨානෙසුයෙව චෙත්ථ උය්‍යානකප්පරුක්ඛාදයො නිබ්බත්තන්ති. අථ සත්තානං පකතියා වසිතට්ඨානෙ නිකන්ති උප්පජ්ජති, තෙ පඨමජ්ඣානං භාවෙත්වා තතො ඔතරන්ති, තස්මා අථ ඛො අඤ්ඤතරො සත්තොතිආදිමාහ. ආයුක්ඛයා වා පුඤ්ඤක්ඛයා වාති යෙ උළාරං පුඤ්ඤකම්මං කත්වා යත්ථ කත්ථචි අප්පායුකෙ දෙවලොකෙ නිබ්බත්තන්ති, තෙ අත්තනො පුඤ්ඤබලෙන ඨාතුං න සක්කොන්ති, තස්ස පන දෙවලොකස්ස ආයුප්පමාණෙනෙව චවන්තීති ආයුක්ඛයා චවන්තීති වුච්චන්ති. යෙ පන පරිත්තං පුඤ්ඤකම්මං කත්වා දීඝායුකදෙවලොකෙ නිබ්බත්තන්ති, තෙ යාවතායුකං ඨාතුං න සක්කොන්ති, අන්තරාව චවන්තීති පුඤ්ඤක්ඛයා චවන්තීති වුච්චන්ති. දීඝමද්ධානං තිට්ඨතීති කප්පං වා උපඩ්ඪකප්පං වා.

40. Vivaṭṭati means it is established. Suññaṃ brahmavimānaṃ: The Brahmā mansion is empty because of the non-existence of beings born there by nature. The meaning is that the Brahmakāyika realm comes into being. There is no maker or one who causes it to be made, but according to the method stated in the Visuddhimagga, a jeweled ground arises, having kamma as its supporting condition and temperature as its origin. And here, in these very places of natural origination, parks, wish-fulfilling trees, and so on, arise. Then, for beings, attachment arises in the place where they had naturally dwelt. Having developed the first jhāna, they descend from there. Therefore, it is said, “Then a certain being…” and so on. Āyukkhayā vā puññakkhayā vā: This refers to those who, having performed abundant meritorious deeds, are reborn in any short-lived deva realm. Unable to remain there by the power of their merit, they pass away only at the lifespan of that deva realm—this is called “passing away due to the exhaustion of lifespan.” Others, having performed limited meritorious deeds, are reborn in long-lived deva realms but cannot remain for their full lifespan, passing away midway—this is called “passing away due to the exhaustion of merit.” Dīghamaddhānaṃ tiṭṭhati: This means it lasts for an eon or half an eon.

---

41. අනභිරතීති අපරස්සාපි සත්තස්ස ආගමනපත්ථනා. යා පන පටිඝසම්පයුත්තා උක්කණ්ඨිතා, සා බ්‍රහ්මලොකෙ නත්ථි. පරිතස්සනාති උබ්බිජ්ජනා ඵන්දනා, සා පනෙසා තාසතස්සනා, තණ්හාතස්සනා, දිට්ඨිතස්සනා, ඤාණතස්සනාති චතුබ්බිධා හොති. තත්ථ ‘‘ජාතිං පටිච්ච භයං භයානකං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසො චෙතසො උත්‍රාසො. ජරං… බ්‍යාධිං… මරණං පටිච්ච…පෙ… උත්‍රාසො’’ති (විභ. 921) අයං තාසතස්සනා නාම. ‘‘අහො වත අඤ්ඤෙපි සත්තා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡෙය්‍යු’’න්ති (දී. නි. 3.38) අයං තණ්හාතස්සනා නාම. ‘‘පරිතස්සිතවිප්ඵන්දිතමෙවා’’ති අයං දිට්ඨිතස්සනා නාම. ‘‘තෙපි තථාගතස්ස ධම්මදෙසනං [Pg.103] සුත්වා යෙභුය්‍යෙන භයං සංවෙගං සන්තාසං ආපජ්ජන්තී’’ති (අ. නි. 4.33) අයං ඤාණතස්සනා නාම. ඉධ පන තණ්හාතස්සනාපි දිට්ඨිතස්සනාපි වට්ටති. බ්‍රහ්මවිමානන්ති ඉධ පන පඨමාභිනිබ්බත්තස්ස අත්ථිතාය සුඤ්ඤන්ති න වුත්තං. උපපජ්ජන්තීති උපපත්තිවසෙන උපගච්ඡන්ති. සහබ්‍යතන්ති සහභාවං.

41. Anabhirati: This means wishing for the arrival of another being. But that discontent which is associated with repugnance does not exist in the Brahma world. Paritassanā: This means agitation, trembling; and it is of four kinds: anxiety due to fear, anxiety due to craving, anxiety due to views, and anxiety due to knowledge. Therein, anxiety due to fear is this: “Dependent on birth arise fear, dread, terror, trembling, and horripilation. Dependent on aging… sickness… death… arise… terror.” Anxiety due to craving is this: “Oh, that other beings also would come to this state!” Anxiety due to views is this: “It is simply the trembling through craving and wrong view.” Anxiety due to knowledge is this: “Having heard the Tathāgata’s teaching, for the most part they experience fear, agitation, and terror.” But here, both anxiety due to craving and anxiety due to views are applicable. Brahmavimānaṃ: But here it is not said to be empty because of the existence of the one first born. Upapajjanti: They approach by way of rebirth. Sahabyataṃ: This means the state of being together.

---

42. අභිභූති අභිභවිත්වා ඨිතො ජෙට්ඨකොහමස්මීති. අනභිභූතොති අඤ්ඤෙහි අනභිභූතො. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසවචනෙ නිපාතො. දස්සනවසෙන දසො, සබ්බං පස්සාමීති අත්ථො. වසවත්තීති සබ්බං ජනං වසෙ වත්තෙමි. ඉස්සරො කත්තා නිම්මාතාති අහං ලොකෙ ඉස්සරො, අහං ලොකස්ස කත්තා ච නිම්මාතා ච, පථවී – හිමවන්ත-සිනෙරු-චක්කවාළ-මහාසමුද්ද-චන්දිම-සූරියා මයා නිම්මිතාති. සෙට්ඨො සජිතාති අහං ලොකස්ස උත්තමො ච සජිතා ච, ‘‘ත්වං ඛත්තියො නාම හොහි, ත්වං බ්‍රාහ්මණො, වෙස්සො, සුද්දො, ගහට්ඨො, පබ්බජිතො නාම. අන්තමසො ත්වං ඔට්ඨො හොහි, ගොණො හොහී’’ති ‘‘එවං සත්තානං සංවිසජෙතා අහ’’න්ති මඤ්ඤති. වසී පිතා භූතභබ්‍යානන්ති (දී. නි. 1.17) අහමස්මි චිණ්ණවසිතාය වසී, අහං පිතා භූතානඤ්ච භබ්‍යානඤ්චාති මඤ්ඤති. තත්ථ අණ්ඩජජලාබුජා සත්තා අන්තොඅණ්ඩකොසෙ චෙව අන්තොවත්ථිම්හි ච භබ්‍යා නාම, බහි නික්ඛන්තකාලතො පට්ඨාය භූතා නාම. සංසෙදජා පඨමචිත්තක්ඛණෙ භබ්‍යා, දුතියතො පට්ඨාය භූතා. ඔපපාතිකා පඨමඉරියාපථෙ භබ්‍යා, දුතියතො පට්ඨාය භූතාති වෙදිතබ්බා. තෙ සබ්බෙපි මය්හං පුත්තාති සඤ්ඤාය ‘‘අහං පිතා භූතභබ්‍යාන’’න්ති මඤ්ඤති.

42. Abhibhū: This means, having overcome, I stand; I am the most senior. Anabhibhūta: This means not overcome by others. Aññadatthu: This is a particle used in a definitive sense. Dasa: By way of seeing; the meaning is “I see all.” Vasavattī: This means “I make all people proceed according to my will.” Issaro kattā nimmātā: This means “I am the lord in the world, I am the maker and creator of the world—the earth, Himalayas, Sineru, the world-sphere, the great ocean, the moon, and the sun were created by me.” Seṭṭho sajitā: This means “I am supreme in the world and the ordainer—‘You shall be a noble, you a brahmin, a merchant, a worker, a householder, or a renunciant. Even you shall be a camel, an ox.’ Thus, I am the one who divides beings,” he thinks. Vasī pitā bhūtabhabyānaṃ: He thinks, “I am a master because of having practiced mastery, I am the father of those who have been and those who are to be.” Herein, egg-born and womb-born beings are called “to be” while still inside the egg-shell or womb; from the time they emerge, they are called “have been.” Moisture-born beings are called “to be” at the first moment of consciousness; from the second moment onward, they are called “have been.” Spontaneously-born beings are called “to be” in their first posture; from the second onward, they are called “have been.” With the perception “All these are my children,” he thinks, “I am the father of those who have been and those who are to be.”

---

ඉදානි කාරණතො සාධෙතුකාමො – ‘‘මයා ඉමෙ සත්තා නිම්මිතා’’ති පටිඤ්ඤං කත්වා ‘‘තං කිස්ස හෙතූ’’තිආදිමාහ. ඉත්ථත්තන්ති ඉත්ථභාවං, බ්‍රහ්මභාවන්ති අත්ථො. ඉමිනා මයන්ති අත්තනො කම්මවසෙන චුතාපි උපපන්නාපි ච කෙවලං මඤ්ඤනාමත්තෙනෙව ‘‘ඉමිනා මයං නිම්මිතා’’ති මඤ්ඤමානා වඞ්කච්ඡිද්දෙ වඞ්කආණී විය ඔනමිත්වා තස්සෙව පාදමූලං ගච්ඡන්තීති.

Now, wishing to establish it by reason, having made the declaration, “These beings were created by me,” he says the passage beginning with, “For what reason is that?” Itthattaṃ: This means this state, the state of a Brahmā. Iminā mayaṃ: Although they have passed away and been reborn due to their own kamma, merely through wrong thinking, they think, “We were created by this one.” Like a crooked peg in a crooked hole, they bend down and go to his feet.

---

43. වණ්ණවන්තතරො චාති වණ්ණවන්තතරො, අභිරූපො පාසාදිකොති අත්ථො. මහෙසක්ඛතරොති ඉස්සරියපරිවාරවසෙන මහායසතරො.

43. Vaṇṇavantataro ca: This means more beautiful, exceedingly beautiful, and inspiring confidence. Mahesakkhataro: This means more greatly renowned by way of dominion and retinue.

---

44. ඨානං [Pg.104] ඛො පනෙතන්ති කාරණං ඛො පනෙතං. සො තතො චවිත්වා අඤ්ඤත්‍ර න ගච්ඡති, ඉධෙව ආගච්ඡති, තං සන්ධායෙතං වුත්තං. අගාරස්මාති ගෙහා. අනගාරියන්ති පබ්බජ්ජං. පබ්බජ්ජා හි යස්මා අගාරස්ස හි තං කසිගොරක්ඛාදිකම්මං තත්ථ නත්ථි, තස්මා අනගාරියන්ති වුච්චති. පබ්බජතීති උපගච්ඡති. තතො පරං නානුස්සරතීති තතො පුබ්බෙනිවාසා පරං න සරති, සරිතුං අසක්කොන්තො තත්ථ ඨත්වා දිට්ඨිං ගණ්හාති.

44. Ṭhānaṃ kho panetaṃ: This is the reason. This was said in reference to one who, having passed away from there, does not go elsewhere but comes right here. Agārasmā: This means from the house. Anagāriyaṃ: This refers to the going forth. Because the work that is for the welfare of the house, such as farming and cattle-herding, does not exist in the going forth, it is called homelessness. Pabbajati: This means he approaches. Tato paraṃ nānussarati: This means beyond that previous existence, he does not remember; being unable to remember, he stands there and grasps a view.

---

නිච්චොතිආදීසු තස්ස උපපත්තිං අපස්සන්තො නිච්චොති වදති, මරණං අපස්සන්තො ධුවොති, සදාභාවතො සස්සතොති, ජරාවසෙනාපි විපරිණාමස්ස අභාවතො අවිපරිණාමධම්මොති. සෙසමෙත්ථ පඨමවාරෙ උත්තානමෙවාති.

In passages beginning with Nicco: Not seeing his arising, he says “permanent”; not seeing his death, he says “stable”; because of its constant existence, he says “eternal”; because of the absence of change even through aging, he says “of an unchanging nature.” The rest here in this first section is clear.

---

45-46. දුතියවාරෙ ඛිඩ්ඩාය පදුස්සන්ති විනස්සන්තීති ඛිඩ්ඩාපදොසිකා, පදූසිකාතිපි පාළිං ලිඛන්ති, සා අට්ඨකථායං නත්ථි. අතිවෙලන්ති අතිකාලං, අතිචිරන්ති අත්ථො. හස්සඛිඩ්ඩාරතිධම්මසමාපන්නාති හස්සරති ධම්මඤ්චෙව ඛිඩ්ඩාරතිධම්මඤ්ච සමාපන්නා අනුයුත්තා, කෙළිහස්සසුඛඤ්චෙව කායිකවාචසිකකීළාසුඛඤ්ච අනුයුත්තා, වුත්තප්පකාරරතිධම්මසමඞ්ගිනො හුත්වා විහරන්තීති අත්ථො.

45-46. In the second instance: Because they are corrupted and perish through play, they are called 'those corrupted by play' (khiḍḍāpadosikā). Some also write the Pāḷi as 'padūsikā,' but that is not found in the commentary. 'Ativelaṃ' means 'for an excessive time,' 'for a very long time.' 'Hassakhiḍḍāratidhammasamāpannā' means: having well attained and being repeatedly engaged in both the nature of delight in sexual union and the nature of delight in play; being repeatedly engaged in the pleasure arising from the joy of amorous sport and the pleasure of physical and verbal play; they dwell, having become endowed with the nature of delight of the aforesaid kinds—this is the meaning.

---

සති සම්මුස්සතීති ඛාදනීයභොජනීයෙසු සති සම්මුස්සති. තෙ කිර පුඤ්ඤවිසෙසාධිගතෙන මහන්තෙන අත්තනො සිරිවිභවෙන නක්ඛත්තං කීළන්තා තාය සම්පත්තිමහන්තතාය – ‘‘ආහාරං පරිභුඤ්ජිම්හ, න පරිභුඤ්ජිම්හා’’තිපි න ජානන්ති. අථ එකාහාරාතික්කමනතො පට්ඨාය නිරන්තරං ඛාදන්තාපි පිවන්තාපි චවන්තියෙව, න තිට්ඨන්ති. කස්මා? කම්මජතෙජස්ස බලවතාය, කරජකායස්ස මන්දතාය, මනුස්සානඤ්හි කම්මජතෙජො මන්දො, කරජකායො බලවා. තෙසං තෙජස්ස මන්දතාය කරජකායස්ස බලවතාය සත්තාහම්පි අතික්කමිත්වා උණ්හොදකඅච්ඡයාගුආදීහි සක්කා වත්ථුං උපත්ථම්භෙතුං. දෙවානං පන තෙජො බලවා හොති, කරජං මන්දං. තෙ එකං ආහාරවෙලං අතික්කමිත්වාව සණ්ඨාතුං න සක්කොන්ති. යථා නාම ගිම්හානං මජ්ඣන්හිකෙ තත්තපාසාණෙ ඨපිතං පදුමං වා උප්පලං වා සායන්හසමයෙ ඝටසතෙනාපි සිඤ්චියමානං පාකතිකං න හොති, විනස්සතියෙව. එවමෙව පච්ඡා නිරන්තරං ඛාදන්තාපි පිවන්තාපි චවන්තියෙව, න [Pg.105] තිට්ඨන්ති. තෙනාහ ‘‘සතියා සම්මොසා තෙ දෙවා තම්හා කායා චවන්තී’’ති. කතමෙ පන තෙ දෙවාති? ඉමෙ දෙවාති අට්ඨකථායං විචාරණා නත්ථි, ‘‘දෙවානං කම්මජතෙජො බලවා හොති, කරජං මන්ද’’න්ති අවිසෙසෙන වුත්තත්තා පන යෙ කෙචි කබළීකාරාහාරූපජීවිනො දෙවා එවං කරොන්ති, තෙයෙව චවන්තීති වෙදිතබ්බා. කෙචි පනාහු – ‘‘නිම්මානරතිපරනිම්මිතවසවත්තිනො තෙ දෙවා’’ති. ඛිඩ්ඩාපදුස්සනමත්තෙනෙව හෙතෙ ඛිඩ්ඩාපදොසිකාති වුත්තා. සෙසමෙත්ථ පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

Regarding 'memory is lost': memory concerning hard and soft foods is lost. It is said that those devas, while playing at a festival with the great splendor and prosperity attained through their special merit, do not even know, due to the greatness of that fortune, 'Have we consumed our food, or have we not consumed it?' Then, starting from the time of missing one meal, even while eating and drinking continuously, they just pass away; they do not endure. Why? Because of the strength of their kamma-born heat and the weakness of their physical body. For humans, indeed, the kamma-born heat is weak, and the physical body is strong. Due to the weakness of their heat and the strength of their physical body, it is possible to support the body even after seven days have passed with things like hot water and clear rice gruel. For devas, however, their heat is strong, and their physical body is weak. They are unable to endure after transgressing even a single mealtime. Just as a lotus or a water lily placed on a hot stone at midday in summer, even if sprinkled with a hundred pots of water in the evening, does not become natural again but just perishes; in the very same way, afterwards, even while eating and drinking continuously, they just pass away; they do not endure. Therefore, the Blessed One said: 'Due to loss of memory, those devas fall from that body.' But which devas are they? There is no investigation in the commentary as to which devas these are. However, since it is stated without distinction, 'For devas, the kamma-born heat is strong, and the physical body is weak,' it should be known that whichever devas subsisting on solid food act in this way, they are the very ones who pass away. But some say: 'Those devas are the Nimmānaratī and the Paranimmitavasavattī.' Indeed, they are called 'khiḍḍāpadosikā' merely because of being corrupted by play. The remainder here should be understood in the same way as before.

---

47-48. තතියවාරෙ මනෙන පදුස්සන්ති විනස්සන්තීති මනොපදොසිකා, එතෙ චාතුමහාරාජිකා. තෙසු කිර එකො දෙවපුත්තො – නක්ඛත්තං කීළිස්සාමීති සපරිවාරො රථෙන වීථිං පටිපජ්ජති, අථඤ්ඤො නික්ඛමන්තො තං පුරතො ගච්ඡන්තං දිස්වා – ‘භො අයං කපණො’, අදිට්ඨපුබ්බං විය එතං දිස්වා – ‘‘පීතියා උද්ධුමාතො විය භිජ්ජමානො විය ච ගච්ඡතී’’ති කුජ්ඣති. පුරතො ගච්ඡන්තොපි නිවත්තිත්වා තං කුද්ධං දිස්වා – කුද්ධා නාම සුවිදිතා හොන්තීති කුද්ධභාවමස්ස ඤත්වා – ‘‘ත්වං කුද්ධො, මය්හං කිං කරිස්සසි, අයං සම්පත්ති මයා දානසීලාදීනං වසෙන ලද්ධා, න තුය්හං වසෙනා’’ති පටිකුජ්ඣති. එකස්මිඤ්හි කුද්ධෙ ඉතරො අකුද්ධො රක්ඛති, උභොසු පන කුද්ධෙසු එකස්ස කොධො ඉතරස්ස පච්චයො හොති. තස්සපි කොධො ඉතරස්ස පච්චයො හොතීති උභො කන්දන්තානංයෙව ඔරොධානං චවන්ති. අයමෙත්ථ ධම්මතා. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

47-48. In the third instance: Because they are corrupted and perish through the mind, they are called 'those corrupted by mind' (manopadosikā). These are the Cātumahārājikā devas. It is said that among them, one devaputta, thinking, 'I will play at the festival,' proceeds along the road in a chariot with his retinue. Then another, coming out and seeing him going ahead, becomes angry, thinking: 'Sirs, this wretch, seeing this fortune as if never seen before, goes about as if puffed up with joy, as if bursting with it!' The one going ahead, turning back and seeing him angry—for angry ones are easily known—and thus knowing his state of anger, becomes angry in return, saying: 'You are angry, but what can you do to me? This fortune was obtained by me through the power of giving, virtue, and so on, not through your power.' Indeed, when one is angry, the other, not being angry, protects from passing away. But when both are angry, the anger of one becomes a condition for the other, and his anger, in turn, becomes a condition for the first. Thus, both pass away even while their consorts are wailing. This is the natural law here. The remainder should be understood in the way already stated.

---

49-52. තක්කීවාදෙ අයං චක්ඛාදීනං භෙදං පස්සති, චිත්තං පන යස්මා පුරිමං පුරිමං පච්ඡිමස්ස පච්ඡිමස්ස පච්චයං දත්වාව නිරුජ්ඣති, තස්මා චක්ඛාදීනං භෙදතො බලවතරම්පි චිත්තස්ස භෙදං න පස්සති. සො තං අපස්සන්තො යථා නාම සකුණො එකං රුක්ඛං ජහිත්වා අඤ්ඤස්මිං නිලීයති, එවමෙව ඉමස්මිං අත්තභාවෙ භින්නෙ චිත්තං අඤ්ඤත්‍ර ගච්ඡතීති ගහෙත්වා එවමාහ. සෙසමෙත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

49-52. In the case of the reasoner: This one sees the breaking up of the eye and other physical phenomena. But because the mind ceases only after each preceding moment has given a condition to its succeeding moment, he therefore does not see the breaking up of the mind, which is even more powerful than the breaking up of the eye and other physical phenomena. He, not seeing that, holds the view that 'Just as a bird, having abandoned one tree, settles on another, in the very same way, when this personality-group is broken, the mind goes to another,' and speaks thus. The remainder here should be understood in the way already stated.

---

අන්තානන්තවාදවණ්ණනා

Explanation of the Doctrine of the Finite and Infinite.

---

53. අන්තානන්තිකාති අන්තානන්තවාදා, අන්තං වා අනන්තං වා අන්තානන්තං වා නෙවන්තානානන්තං වා ආරබ්භ පවත්තවාදාති අත්ථො.

53. ‘Antānantikā’ means those who hold the view of the finite and infinite; that is, their view has arisen in dependence on the finite, or the infinite, or both finite and infinite, or neither finite nor infinite. This is the meaning.

---

54-60. අන්තසඤ්ඤී [Pg.106] ලොකස්මිං විහරතීති පටිභාගනිමිත්තං චක්කවාළපරියන්තං අවඩ්ඪෙත්වා තං – ‘‘ලොකො’’ති ගහෙත්වා අන්තසඤ්ඤී ලොකස්මිං විහරති, චක්කවාළපරියන්තං කත්වා වඩ්ඪිතකසිණො පන අනන්තසඤ්ඤී හොති, උද්ධමධො අවඩ්ඪෙත්වා පන තිරියං වඩ්ඪෙත්වා උද්ධමධො අන්තසඤ්ඤී, තිරියං අනන්තසඤ්ඤී. තක්කීවාදො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. ඉමෙ චත්තාරොපි අත්තනා දිට්ඨපුබ්බානුසාරෙනෙව දිට්ඨියා ගහිතත්තා පුබ්බන්තකප්පිකෙසු පවිට්ඨා.

54-60. ‘One who has a perception of the finite dwells in the world’ means that, not having expanded the counterpart sign up to the boundary of the world-sphere, one takes it as ‘the world’ and dwells in the world with a perception of the finite. However, a person who has expanded the kasiṇa up to the boundary of the world-sphere becomes one with a perception of the infinite. Furthermore, not having expanded it upwards and downwards but having expanded it horizontally, one has a perception of the finite upwards and downwards, and a perception of the infinite horizontally. The case of the reasoner should be understood by the method already stated. These four, because they have been grasped by a view that is only in accordance with what was previously seen by themselves, are included among those who speculate on the past.

---

අමරාවික්ඛෙපවාදවණ්ණනා

Explanation of the Doctrine of Endless Evasion.

---

61. න මරතීති අමරා. කා සා? එවන්තිපි මෙ නොතිආදිනා නයෙන පරියන්තරහිතා දිට්ඨිගතිකස්ස දිට්ඨි චෙව වාචා ච. විවිධො ඛෙපොති වික්ඛෙපො, අමරාය දිට්ඨියා වාචාය ච වික්ඛෙපොති අමරාවික්ඛෙපො, සො එතෙසං අත්ථීති අමරාවික්ඛෙපිකා, අපරො නයො – අමරා නාම එකා මච්ඡජාති, සා උම්මුජ්ජනනිමුජ්ජනාදිවසෙන උදකෙ සන්ධාවමානා ගහෙතුං න සක්කාති, එවමෙව අයම්පි වාදො ඉතොචිතො ච සන්ධාවති, ගාහං න උපගච්ඡතීති අමරාවික්ඛෙපොති වුච්චති. සො එතෙසං අත්ථීති අමරාවික්ඛෙපිකා.

61. Because it does not end (na marati), it is called inconclusive (amarā). What is that? It is the endless view and speech of one who holds a wrong view, in accordance with the method beginning with ‘Even so, it is not for me.’ Vikkhepa means various (vividho) rejections (khepo). Amarāvikkhepa is the evasion (vikkhepa) by means of the inconclusive (amarāya) view and speech. Because this exists for them, they are called amarāvikkhepikā (evasive equivocators). Another method: Amarā is the name of a species of fish. That fish, darting about in the water by way of emerging and submerging, cannot be caught. In the same way, this doctrine also darts from here and there and does not come into one's grasp. Therefore, it is called amarāvikkhepa (eel-wriggling). Because this exists for them, they are called amarāvikkhepikā (eel-wrigglers).

---

62. ‘‘ඉදං කුසල’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාතීති දස කුසලකම්මපථෙ යථාභූතං නප්පජානාතීති අත්ථො. අකුසලෙපි දස අකුසලකම්මපථාව අධිප්පෙතා. සො මමස්ස විඝාතොති ‘‘මුසා මයා භණිත’’න්ති විප්පටිසාරුප්පත්තියා මම විඝාතො අස්ස, දුක්ඛං භවෙය්‍යාති අත්ථො. සො මමස්ස අන්තරායොති සො මම සග්ගස්ස චෙව මග්ගස්ස ච අන්තරායො අස්ස. මුසාවාදභයා මුසාවාදපරිජෙගුච්ඡාති මුසාවාදෙ ඔත්තප්පෙන චෙව හිරියා ච. වාචාවික්ඛෙපං ආපජ්ජතීති වාචාය වික්ඛෙපං ආපජ්ජති. කීදිසං? අමරාවික්ඛෙපං, අපරියන්තවික්ඛෙපන්ති අත්ථො.

62. ‘One does not know as it really is, “This is wholesome”’ means one does not know the ten wholesome courses of action as they really are. This is the meaning. In the case of the unwholesome, the ten unwholesome courses of action are also intended. ‘That would be a vexation for me’ means: ‘A falsehood has been spoken by me’; due to the arising of remorse, there would be vexation for me, there would be suffering. This is the meaning. ‘That would be an obstacle for me’ means: that would be an obstacle for me to heaven and to the path. ‘From fear of false speech, from disgust with false speech’ means: due to moral dread and moral shame regarding false speech. ‘Resorts to verbal evasion’ means one resorts to evasion by means of speech. What kind? Inconclusive evasion, endless evasion. This is the meaning.

---

එවන්තිපි මෙ නොතිආදීසු එවන්තිපි මෙ නොති අනියමිතවික්ඛෙපො. තථාතිපි මෙ නොති ‘‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො චා’’ති වුත්තං සස්සතවාදං පටික්ඛිපති. අඤ්ඤථාතිපි මෙ නොති සස්සතතො අඤ්ඤථා වුත්තං එකච්චසස්සතං පටික්ඛිපති. නොතිපි මෙ නොති – ‘‘න [Pg.107] හොති තථාගතො පරං මරණා’’ති වුත්තං උච්ඡෙදං පටික්ඛිපති. නො නොතිපි මෙ නොති ‘‘නෙව හොති න න හොතී’’ති වුත්තං තක්කීවාදං පටික්ඛිපති. සයං පන ‘‘ඉදං කුසල’’න්ති වා ‘‘අකුසල’’න්ති වා පුට්ඨො න කිඤ්චි බ්‍යාකරොති. ‘‘ඉදං කුසල’’න්ති පුට්ඨො ‘‘එවන්තිපි මෙ නො’’ති වදති. තතො ‘‘කිං අකුසල’’න්ති වුත්තෙ ‘‘තථාතිපි මෙ නො’’ති වදති. ‘‘කිං උභයතො අඤ්ඤථා’’ති වුත්තෙ ‘‘අඤ්ඤථාතිපි මෙ නො’’ති වදති. තතො ‘‘තිවිධෙනාපි න හොති, කිං තෙ ලද්ධී’’ති වුත්තෙ ‘‘නොතිපි මෙ නො’’ති වදති. තතො ‘‘කිං නො නොති තෙ ලද්ධී’’ති වුත්තෙ ‘‘නො නොතිපි මෙ නො’’ති එවං වික්ඛෙපමෙව ආපජ්ජති, එකස්මිම්පි පක්ඛෙ න තිට්ඨති.

In the phrases beginning with ‘Even so, it is not for me’: ‘Even so, it is not for me’ is the evasion of an undetermined doctrine. ‘Thus, it is not for me’ rejects the doctrine of eternalism, which states, ‘The self and the world are eternal.’ ‘Otherwise, it is not for me’ rejects the doctrine of partial-eternalism, which is stated as being otherwise than eternalism. ‘It is not, for me’ rejects annihilationism, which states, ‘The Tathāgata is not after death.’ ‘It is not not, for me’ rejects the doctrine of the sophist, which states, ‘He neither is nor is not.’ He himself, however, when asked, ‘Is this wholesome?’ or ‘Is this unwholesome?’ does not declare anything. When asked, ‘Is this wholesome?’ he says, ‘My view is not “even so”.’ Then, when it is said, ‘Is it unwholesome?’ he says, ‘My view is not “thus” either.’ When it is said, ‘Is it otherwise than both?’ he says, ‘My view is not “otherwise” either.’ Then, when it is said, ‘Is it not in any of the three ways? What is your view?’ he says, ‘My view is not “it is not” either.’ Then, when it is said, ‘Is your view “not not”?’ he says, ‘My view is not “not not” either.’ In this way, he resorts only to evasion and does not stand on any single position.

---

63. ඡන්දො වා රාගො වාති අජානන්තොපි සහසා කුසලමෙව ‘‘කුසල’’න්ති වත්වා අකුසලමෙව ‘‘අකුසල’’න්ති වත්වා මයා අසුකස්ස නාම එවං බ්‍යාකතං, කිං තං සුබ්‍යාකතන්ති අඤ්ඤෙ පණ්ඩිතෙ පුච්ඡිත්වා තෙහි – ‘‘සුබ්‍යාකතං, භද්‍රමුඛ, කුසලමෙව තයා කුසලං, අකුසලමෙව අකුසලන්ති බ්‍යාකත’’න්ති වුත්තෙ නත්ථි මයා සදිසො පණ්ඩිතොති එවං මෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා අස්සාති අත්ථො. එත්ථ ච ඡන්දො දුබ්බලරාගො, රාගො බලවරාගො. දොසො වා පටිඝො වාති කුසලං පන ‘‘අකුසල’’න්ති, අකුසලං වා ‘‘කුසල’’න්ති වත්වා අඤ්ඤෙ පණ්ඩිතෙ පුච්ඡිත්වා තෙහි – ‘‘දුබ්‍යාකතං තයා’’ති වුත්තෙ එත්තකම්පි නාම න ජානාමීති තත්ථ මෙ අස්ස දොසො වා පටිඝො වාති අත්ථො. ඉධාපි දොසො දුබ්බලකොධො, පටිඝො බලවකොධො.

63. ‘Desire or lust’ means: even without knowing, having hastily declared what is wholesome as ‘wholesome’ and what is unwholesome as ‘unwholesome’, and having asked other wise persons, ‘I have declared thus to so-and-so; was that well-declared?’, if they should say, ‘It was well-declared, good sir. You have declared what is wholesome as wholesome, and what is unwholesome as unwholesome,’ then thinking, ‘There is no wise person equal to me,’ in that case there would be desire or lust for me. This is the meaning. And here, desire (chanda) is weak lust, and lust (rāga) is strong lust. ‘Aversion or animosity’ means: however, having declared what is wholesome as ‘unwholesome’, or what is unwholesome as ‘wholesome’, and having asked other wise persons, if they should say, ‘You have declared it badly,’ then thinking, ‘Do I not even know this much?’, in that case there would be aversion or animosity for me. This is the meaning. Here too, aversion (dosa) is weak anger, and animosity (paṭigha) is strong anger.

---

තං මමස්ස උපාදානං, සො මමස්ස විඝාතොති තං ඡන්දරාගද්වයං මම උපාදානං අස්ස, දොසපටිඝද්වයං විඝාතො. උභයම්පි වා දළ්හග්ගහණවසෙන උපාදානං, විහනනවසෙන විඝාතො. රාගො හි අමුඤ්චිතුකාමතාය ආරම්මණං ගණ්හාති ජලූකා විය. දොසො විනාසෙතුකාමතාය ආසීවිසො විය. උභොපි චෙතෙ සන්තාපකට්ඨෙන විහනන්ති යෙවාති ‘‘උපාදාන’’න්ති ච ‘‘විඝාතො’’ති ච වුත්තා. සෙසං පඨමවාරසදිසමෙව.

‘That would be clinging for me, that would be a vexation for me’ means: that pair of desire and lust would be clinging for me; the pair of aversion and animosity would be a vexation. Or, both are called ‘clinging’ by way of firm grasping, and ‘vexation’ by way of oppressing. Indeed, lust, due to its desire not to let go, grasps its object like a leech. Aversion, due to its desire to destroy, grasps its object like a venomous snake. And both of these indeed oppress by their nature of burning; therefore they are called ‘clinging’ and ‘vexation’. The remainder is just like the first case.

---

64. පණ්ඩිතාති [Pg.108] පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතා. නිපුණාති සණ්හසුඛුමබුද්ධිනො සුඛුමඅත්ථන්තරං පටිවිජ්ඣනසමත්ථා. කතපරප්පවාදාති විඤ්ඤාතපරප්පවාදා චෙව පරෙහි සද්ධිං කතවාදපරිචයා ච. වාලවෙධිරූපාති වාලවෙධිධනුග්ගහසදිසා. තෙ භින්දන්තා මඤ්ඤෙති වාලවෙධි විය වාලං සුඛුමානිපි පරෙසං දිට්ඨිගතානි අත්තනො පඤ්ඤාගතෙන භින්දන්තා විය චරන්තීති අත්ථො. තෙ මං තත්ථාති තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා මං තෙසු කුසලාකුසලෙසු. සමනුයුඤ්ජෙය්‍යුන්ති ‘‘කිං කුසලං, කිං අකුසලන්ති අත්තනො ලද්ධිං වදා’’ති ලද්ධිං පුච්ඡෙය්‍යුං. සමනුගාහෙය්‍යුන්ති ‘‘ඉදං නාමා’’ති වුත්තෙ ‘‘කෙන කාරණෙන එතමත්ථං ගාහෙය්‍යු’’න්ති කාරණං පුච්ඡෙය්‍යුං. සමනුභාසෙය්‍යුන්ති ‘‘ඉමිනා නාම කාරණෙනා’’ති වුත්තෙ කාරණෙ දොසං දස්සෙත්වා ‘‘න ත්වං ඉදං ජානාසි, ඉදං පන ගණ්හ, ඉදං විස්සජ්ජෙහී’’ති එවං සමනුයුඤ්ජෙය්‍යුං. න සම්පායෙය්‍යන්ති න සම්පාදෙය්‍යං, සම්පාදෙත්වා කථෙතුං න සක්කුණෙය්‍යන්ති අත්ථො. සො මමස්ස විඝාතොති යං තං පුනප්පුනං වත්වාපි අසම්පායනං නාම, සො මම විඝාතො අස්ස, ඔට්ඨතාලුජිව්හාගලසොසනදුක්ඛමෙව අස්සාති අත්ථො. සෙසමෙත්ථාපි පඨමවාරසදිසමෙව.

64. “Wise” means endowed with the wisdom characteristic of a wise person. “Skillful” means having a delicate and subtle intellect, capable of penetrating subtle and various meanings. “Having refuted others’ doctrines” means they are those who have understood the doctrines of others and are practiced in debate with others. “Like a hair-splitter” means similar to an archer who can shoot a hair-tip. The meaning of “They shatter” is: just as a hair-splitting archer splits a hair, so they go about as if shattering even the subtle views of others with their own particular wisdom. “They would question me there” means those ascetics and brahmins would question me regarding those wholesome and unwholesome matters. “They would question” means they would ask about my doctrine, saying, “What is wholesome? What is unwholesome? State your doctrine.” “They would cross-examine” means when I have replied, “It is this,” they would ask the reason, saying, “For what reason do you accept this meaning?” “They would press further” means when I have said, “For this particular reason we accept this meaning,” they, having pointed out a fault in the reason, would instruct and urge me thus: “You do not know this. Instead, accept this; reject that.” “I would not satisfy them” means I would not be able to bring it to completion; the meaning is that I would not be able to bring it to completion and explain. “That would be a vexation for me” means: that which is called the inability to bring to completion even after speaking again and again, that would be a vexation for me; the meaning is, it would be only the suffering of dryness of the lips, palate, tongue, and throat. Here too, the remainder is just like the first case.

---

65-66. මන්දොති මන්දපඤ්ඤො අපඤ්ඤස්සෙවෙතං නාමං. මොමූහොති අතිසම්මූළ්හො. හොති තථාගතොතිආදීසු සත්තො ‘‘තථාගතො’’ති අධිප්පෙතො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. ඉමෙපි චත්තාරො පුබ්බෙ පවත්තධම්මානුසාරෙනෙව දිට්ඨියා ගහිතත්තා පුබ්බන්තකප්පිකෙසු පවිට්ඨා.

65-66. “Dull” means of dull wisdom; this is a name for one without wisdom. “Bewildered” means extremely deluded. In such phrases as “the Tathāgata exists,” a being is intended by “Tathāgata.” The remainder here is self-evident. These four also, because they have grasped a wrong view in accordance with a doctrine that arose in the past, are included among those who speculate on the past.

---

අධිච්චසමුප්පන්නවාදවණ්ණනා

Explanation of the Doctrine of Fortuitous Origination

---

67. ‘‘අධිච්චසමුප්පන්නො අත්තා ච ලොකො චා’’ති දස්සනං අධිච්චසමුප්පන්නං. තං එතෙසං අත්ථීති අධිච්චසමුප්පන්නිකා. අධිච්චසමුප්පන්නන්ති අකාරණසමුප්පන්නං.

67. The wrong view that “the self and the world have arisen fortuitously” is called ‘fortuitous origination.’ Because this view exists for them, they are called ‘adherents of fortuitous origination.’ ‘Fortuitous origination’ means arisen without a cause.

---

68-73. අසඤ්ඤසත්තාති දෙසනාසීසමෙතං, අචිත්තුප්පාදා රූපමත්තකඅත්තභාවාති අත්ථො. තෙසං එවං උප්පත්ති වෙදිතබ්බා – එකච්චො හි තිත්ථායතනෙ පබ්බජිත්වා වායොකසිණෙ පරිකම්මං කත්වා චතුත්ථජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා ඣානා වුට්ඨාය – ‘‘චිත්තෙ දොසං පස්සති, චිත්තෙ සති හත්ථච්ඡෙදාදිදුක්ඛඤ්චෙව [Pg.109] සබ්බභයානි ච හොන්ති, අලං ඉමිනා චිත්තෙන, අචිත්තකභාවොව සන්තො’’ති, එවං චිත්තෙ දොසං පස්සිත්වා අපරිහීනජ්ඣානො කාලං කත්වා අසඤ්ඤසත්තෙසු නිබ්බත්තති, චිත්තමස්ස චුතිචිත්තනිරොධෙන ඉධෙව නිවත්තති, රූපක්ඛන්ධමත්තමෙව තත්ථ පාතුභවති. තෙ තත්ථ යථා නාම ජියාවෙගක්ඛිත්තො සරො යත්තකො ජියාවෙගො, තත්තකමෙව ආකාසෙ ගච්ඡති. එවමෙව ඣානවෙගක්ඛිත්තා උපපජ්ජිත්වා යත්තකො ඣානවෙගො, තත්තකමෙව කාලං තිට්ඨන්ති, ඣානවෙගෙ පන පරිහීනෙ තත්ථ රූපක්ඛන්ධො අන්තරධායති, ඉධ පන පටිසන්ධිසඤ්ඤා උප්පජ්ජති. යස්මා පන තාය ඉධ උප්පන්නසඤ්ඤාය තෙසං තත්ථ චුති පඤ්ඤායති, තස්මා ‘‘සඤ්ඤුප්පාදා ච පන තෙ දෙවා තම්හා කායා චවන්තී’’ති වුත්තං. සන්තතායාති සන්තභාවාය. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. තක්කීවාදොපි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති.

68-73. “Non-percipient beings” is the heading of this discourse; the meaning is: beings whose existence consists only of form, without the arising of consciousness. Their arising should be understood thus: Indeed, a certain person, having gone forth in a heretical sect, having performed the preliminary work on the air kasiṇa and produced the fourth jhāna, emerges from that jhāna and sees a fault in consciousness, thinking: “When there is consciousness, there is suffering such as the cutting off of hands, and all fears arise. Enough with this consciousness! The state without consciousness is peaceful.” Thus, having seen a fault in consciousness, being one whose jhāna has not declined, he dies and is reborn among the non-percipient beings. His consciousness ceases right here with the cessation of the death-consciousness; only the form aggregate manifests there. There, just as an arrow shot by the force of a bowstring travels in the air only for as long as the bowstring’s force lasts, in the same way, they, having been propelled by the force of jhāna and taken rebirth, remain for only as long as the jhāna’s force lasts. When, however, the jhāna’s force has waned, the form aggregate there disappears, and here rebirth-perception arises. And because their passing away from there is discerned by means of that perception which has arisen here, therefore it was said: “And with the arising of perception, those devas pass away from that group.” “For continuity” (santatāya) means for the sake of existence (santabhāvāya). The remainder here is self-evident. The doctrine of the logicians should also be understood in the way that has been stated.

---

අපරන්තකප්පිකවණ්ණනා

Explanation of Speculations About the Future

---

74. එවං අට්ඨාරස පුබ්බන්තකප්පිකෙ දස්සෙත්වා ඉදානි චතුචත්තාරීසං අපරන්තකප්පිකෙ දස්සෙතුං – ‘‘සන්ති, භික්ඛවෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ අනාගතකොට්ඨාසසඞ්ඛාතං අපරන්තං කප්පෙත්වා ගණ්හන්තීති අපරන්තකප්පිකා, අපරන්තකප්පො වා එතෙසං අත්ථීති අපරන්තකප්පිකා. එවං සෙසම්පි පුබ්බෙ වුත්තප්පකාරනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

74. Having thus shown the eighteen speculators about the past, now, in order to show the forty-four speculators about the future, the Blessed One said, beginning with, “There are, bhikkhus…” Herein, those who conceive and grasp the future, which is reckoned as the future portion, are called ‘speculators about the future’ (aparantakappikā); or, those for whom speculation about the future exists are ‘speculators about the future.’ Thus, the remainder should also be understood by the very method stated previously.

---

සඤ්ඤීවාදවණ්ණනා

Explanation of the Doctrine of Percipience

---

75. උද්ධමාඝාතනිකාති ආඝාතනං වුච්චති මරණං, උද්ධමාඝාතනා අත්තානං වදන්තීති උද්ධමාඝාතනිකා. සඤ්ඤීති පවත්තො වාදො, සඤ්ඤීවාදො, සො එතෙසං අත්ථීති සඤ්ඤීවාදා.

75. Regarding `Uddhamāghātanikā`: `āghātana` is said to be death. Because they speak of the self as existing after death, they are called `uddhamāghātanikā`. The doctrine that has arisen as '[the self] is percipient' is `saññīvāda`; because this doctrine is theirs, they are called `saññīvādā`.

---

76-77. රූපී අත්තාතිආදීසු කසිණරූපං ‘‘අත්තා’’ති තත්ථ පවත්තසඤ්ඤඤ්චස්ස ‘‘සඤ්ඤා’’ති ගහෙත්වා වා ආජීවකාදයො විය තක්කමත්තෙනෙව වා ‘‘රූපී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා සඤ්ඤී’’ති නං පඤ්ඤපෙන්ති. තත්ථ අරොගොති නිච්චො. අරූපසමාපත්තිනිමිත්තං පන ‘‘අත්තා’’ති සමාපත්තිසඤ්ඤඤ්චස්ස ‘‘සඤ්ඤා’’ති ගහෙත්වා වා නිගණ්ඨාදයො විය තක්කමත්තෙනෙව වා ‘‘අරූපී අත්තා හොති, අරොගො පරං මරණා සඤ්ඤී’’ති නං පඤ්ඤපෙන්ති. තතියා පන මිස්සකගාහවසෙන පවත්තා දිට්ඨි. චතුත්ථා තක්කගාහෙනෙව. දුතියචතුක්කං [Pg.110] අන්තානන්තිකවාදෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. තතියචතුක්කෙ සමාපන්නකවසෙන එකත්තසඤ්ඤී, අසමාපන්නකවසෙන නානත්තසඤ්ඤී, පරිත්තකසිණවසෙන පරිත්තසඤ්ඤී, විපුලකසිණවසෙන අප්පමාණසඤ්ඤීති වෙදිතබ්බා. චතුත්ථචතුක්කෙ පන දිබ්බෙන චක්ඛුනා තිකචතුක්කජ්ඣානභූමියං නිබ්බත්තමානං දිස්වා ‘‘එකන්තසුඛී’’ති ගණ්හාති. නිරයෙ නිබ්බත්තමානං දිස්වා ‘‘එකන්තදුක්ඛී’’ති. මනුස්සෙසු නිබ්බත්තමානං දිස්වා ‘‘සුඛදුක්ඛී’’ති. වෙහප්ඵලදෙවෙසු නිබ්බත්තමානං දිස්වා ‘‘අදුක්ඛමසුඛී’’ති ගණ්හාති. විසෙසතො හි පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණලාභිනො පුබ්බන්තකප්පිකා හොන්ති, දිබ්බචක්ඛුකා අපරන්තකප්පිකාති.

76-77. In statements such as “The self is material,” some, like the Ājīvakas, taking a kasiṇa-form as “self” and the perception arising in connection with it as “its perception,” or merely through conjecture, assert, “The self is material, unimpaired after death, and percipient.” Here, “unimpaired” means eternal. Others, like the Nigaṇṭhas, taking the object of the formless attainments as “self” and the attainment-perception as “its perception,” or merely through conjecture, assert, “The self is immaterial, unimpaired after death, and percipient.” The third, however, is a view that arises by way of grasping a mixture. The fourth is by way of grasping through conjecture alone. The second tetrad should be understood by the very method explained in the section on the doctrines of the finite and the infinite. In the third tetrad, it should be understood that by way of one in attainment, the self has a unified perception; by way of one not in attainment, the self has a diversified perception; by way of a limited kasiṇa, the self has a limited perception; by way of an extensive kasiṇa, the self has a boundless perception. In the fourth tetrad, however, seeing with the divine eye a being reborn in the realm of the third and fourth jhānas, one holds that “the self is exclusively happy.” Seeing a being reborn in hell, one holds that it is “exclusively miserable.” Seeing a being reborn among humans, one holds that it is “both happy and miserable.” Seeing a being reborn among the Vehapphala devas, one holds that it is “neither-miserable-nor-happy.” For it is specifically those who have gained the knowledge of recollection of past lives who become speculators about the past, and those with the divine eye who become speculators about the future.

---

අසඤ්ඤීවාදවණ්ණනා

Explanation of the Doctrine of Non-Percipience

---

78-83. අසඤ්ඤීවාදො සඤ්ඤීවාදෙ ආදිම්හි වුත්තානං ද්වින්නං චතුක්කානං වසෙන වෙදිතබ්බො. තථා නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදො. කෙවලඤ්හි තත්ථ ‘‘සඤ්ඤී අත්තා’’ති ගණ්හන්තානං තා දිට්ඨියො, ඉධ ‘‘අසඤ්ඤී’’ති ච ‘‘නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී’’ති ච. තත්ථ න එකන්තෙන කාරණං පරියෙසිතබ්බං. දිට්ඨිගතිකස්ස හි ගාහො උම්මත්තකපච්ඡිසදිසොති වුත්තමෙතං.

78–83. The doctrine of non-percipience should be understood by way of the two tetrads stated at the beginning of the doctrine of percipience. Likewise, the doctrine of neither-percipience-nor-non-percipience. For, in the former case, those views belong to those who hold that 'the self is percipient,' whereas in the latter case, they belong to those who hold that 'the self is non-percipient' and that 'the self is neither percipient nor non-percipient.' In this matter, a specific reason should not be sought. For it has been said: 'The grasping of one who is given to views is like the basket of a madman.'

---

උච්ඡෙදවාදවණ්ණනා

Explanation of the Annihilationist Doctrine

---

84. උච්ඡෙදවාදෙ සතොති විජ්ජමානස්ස. උච්ඡෙදන්ති උපච්ඡෙදං. විනාසන්ති අදස්සනං. විභවන්ති භාවවිගමං. සබ්බානෙතානි අඤ්ඤමඤ්ඤවෙවචනානෙව. තත්ථ ද්වෙ ජනා උච්ඡෙදදිට්ඨිං ගණ්හන්ති, ලාභී ච අලාභී ච. ලාභී අරහතො දිබ්බෙන චක්ඛුනා චුතිං දිස්වා උපපත්තිං අපස්සන්තො, යො වා චුතිමත්තමෙව දට්ඨුං සක්කොති, න උපපාතං; සො උච්ඡෙදදිට්ඨිං ගණ්හාති. අලාභී ච ‘‘කො පරලොකං න ජානාතී’’ති කාමසුඛගිද්ධතාය වා. ‘‘යථා රුක්ඛතො පණ්ණානි පතිතානි න පුන විරුහන්ති, එවමෙව සත්තා’’තිආදිනා තක්කෙන වා උච්ඡෙදං ගණ්හාති. ඉධ පන තණ්හාදිට්ඨීනං වසෙන තථා ච අඤ්ඤථා ච විකප්පෙත්වාව ඉමා සත්ත දිට්ඨියො උප්පන්නාති වෙදිතබ්බා.

84. In the annihilationist doctrine, `sato` means 'of an existing being.' `Ucchedam` means 'cutting off.' `Vināsam` means 'disappearance.' `Vibhavam` means 'cessation of being.' All these are simply synonyms for one another. Therein, two kinds of persons take up the annihilationist view: one who has attained and one who has not. The one who has attained, having seen with the divine eye the passing away of an Arahant but not seeing the rebirth—or one who is able to see only the passing away, not the arising—takes up the annihilationist view. The one who has not attained takes up the annihilationist view, thinking, 'Who knows the next world?'; or due to greed for sensual pleasures; or through such reasoning as: 'Just as leaves that have fallen from a tree do not grow again, so too beings do not.' Here, however, it should be understood that these seven views have arisen only by speculating in this way and in other ways, by the power of craving and views.

---

85. තත්ථ රූපීති රූපවා. චාතුමහාභූතිකොති චතුමහාභූතමයො. මාතාපිතූනං එතන්ති මාතාපෙත්තිකං. කිං තං? සුක්කසොණිතං. මාතාපෙත්තිකෙ [Pg.111] සම්භූතො ජාතොති මාතාපෙත්තිකසම්භවො. ඉති රූපකායසීසෙන මනුස්සත්තභාවං ‘‘අත්තා’’ති වදති. ඉත්ථෙකෙති ඉත්ථං එකෙ එවමෙකෙති අත්ථො.

85. Therein, `rūpī` means 'possessing form.' `Cātumahābhūtiko` means 'composed of the four great elements.' `Mātāpettikaṃ` is so called because 'this belongs to the mother and father.' What is that? Semen and blood. `Mātāpettikasambhavo` is so called because one is 'produced and born from what belongs to the mother and father.' Thus, with the material body as the principal part, one speaks of the human state of being as 'self.' `Ittheke` means 'thus some' or 'in this way, some.'

---

86. දුතියො තං පටික්ඛිපිත්වා දිබ්බත්තභාවං වදති. දිබ්බොති දෙවලොකෙ සම්භූතො. කාමාවචරොති ඡ කාමාවචරදෙවපරියාපන්නො. කබළීකාරං ආහාරං භක්ඛතීති කබළීකාරාහාරභක්ඛො.

86. The second, having rejected that, speaks of a divine state of being. `Dibbo` means 'born in the deva world.' `Kāmāvacaro` means 'included among the six sense-sphere devas.' `Kabaḷīkārāhārabhakkho` is so called because one 'eats edible food.'

---

87. මනොමයොති ඣානමනෙන නිබ්බත්තො. සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගීති සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගයුත්තො. අහීනින්ද්‍රියොති පරිපුණ්ණින්ද්‍රියො. යානි බ්‍රහ්මලොකෙ අත්ථි, තෙසං වසෙන ඉතරෙසඤ්ච සණ්ඨානවසෙනෙතං වුත්තං.

87. `Manomayo` means 'produced by the jhāna-mind.' `Sabbaṅgapaccaṅgī` means 'endowed with all major and minor limbs.' `Ahīnindriyo` means 'possessing complete faculties.' This is said by way of those faculties that exist in the Brahma world, and by way of the form of the other faculties.

---

88-92. සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමාතිආදීනං අත්ථො විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තො. ආකාසානඤ්චායතනූපගොතිආදීසු පන ආකාසානඤ්චායතනභවං උපගතොති, එවමත්ථො වෙදිතබ්බො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙවාති.

88–92. The meaning of the phrases beginning with 'by completely transcending perceptions of form' has been stated in the Visuddhimagga. However, in the phrases beginning with 'one who has reached the base of infinite space,' the meaning should be understood thus: 'one who has reached the existence of the base of infinite space.' The rest here is self-evident.

---

දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදවණ්ණනා

Explanation of the Doctrine of Nibbāna in the Visible World

---

93. දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදෙ දිට්ඨධම්මොති පච්චක්ඛධම්මො වුච්චති, තත්ථ තත්ථ පටිලද්ධත්තභාවස්සෙතං අධිවචනං. දිට්ඨධම්මෙ නිබ්බානං දිට්ඨධම්මනිබ්බානං, ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ දුක්ඛවූපසමනන්ති අත්ථො. තං වදන්තීති දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදා. පරමදිට්ඨධම්මනිබ්බානන්ති පරමං දිට්ඨධම්මනිබ්බානං උත්තමන්ති අත්ථො.

93. In the doctrine of Nibbāna in the visible world, 'the visible world' (diṭṭhadhammo) is said to be the present existence (paccakkhadhammo). This is a designation for the existence obtained in any given realm. Nibbāna in the visible world (diṭṭhadhammanibbānaṃ) is the quenching of suffering in the visible world; the meaning is the calming of suffering in this very existence. Because they declare this, they are proponents of the doctrine of Nibbāna in the visible world (diṭṭhadhammanibbānavādā). As for 'supreme Nibbāna in the visible world' (paramadiṭṭhadhammanibbānaṃ), the meaning is the supreme (paramaṃ), the highest (uttamaṃ) Nibbāna in the visible world.

---

94. පඤ්චහි කාමගුණෙහීති මනාපියරූපාදීහි පඤ්චහි කාමකොට්ඨාසෙහි බන්ධනෙහි වා. සමප්පිතොති සුට්ඨු අප්පිතො අල්ලීනො හුත්වා. සමඞ්ගීභූතොති සමන්නාගතො. පරිචාරෙතීති තෙසු කාමගුණෙසු යථාසුඛං ඉන්ද්‍රියානි චාරෙති සඤ්චාරෙති ඉතොචිතො ච උපනෙති. අථ වා ලළති රමති කීළති. එත්ථ ච දුවිධා කාමගුණා – මානුසකා චෙව දිබ්බා ච. මානුසකා මන්ධාතුකාමගුණසදිසා දට්ඨබ්බා, දිබ්බා පරනිම්මිතවසවත්තිදෙවරාජස්ස කාමගුණසදිසාති. එවරූපෙ කාමෙ උපගතානඤ්හි තෙ දිට්ඨධම්මනිබ්බානසම්පත්තිං පඤ්ඤපෙන්ති.

94. ‘By the five strands of sensual pleasure’ (pañcahi kāmaguṇehi) means by the five portions of sensuality (kāmakoṭṭhāsehi), such as agreeable forms, or by the bonds (bandhanehi) of sensuality. ‘Endowed’ (samappito) means being well-applied (suṭṭhu appito), having clung (allīno). ‘Possessed’ (samaṅgībhūto) means furnished with (samannāgato). ‘Indulges’ (paricāreti) means that in those strands of sensual pleasure, he causes his senses to wander (cāreti) as he pleases (yathāsukhaṃ), he causes them to wander about (sañcāreti), and he brings them (upaneti) to this object and that (itocito). Alternatively, he adorns himself (laḷati), delights (ramati), and plays (kīḷati). And here, sensual pleasures are of two kinds: human and divine. Human sensual pleasures should be understood as similar to the sensual pleasures of King Mandhātu; divine sensual pleasures should be understood as similar to the sensual pleasures of the king of the Paranimmitavasavattī devas. Indeed, for those who have approached such sensual pleasures, they (the proponents) declare the accomplishment of Nibbāna in the visible world.

---

95. දුතියවාරෙ [Pg.112] හුත්වා අභාවට්ඨෙන අනිච්චා පටිපීළනට්ඨෙන දුක්ඛා, පකතිජහනට්ඨෙන විපරිණාමධම්මාති වෙදිතබ්බා. තෙසං විපරිණාමඤ්ඤථාභාවාති තෙසං කාමානං විපරිණාමසඞ්ඛාතා අඤ්ඤථාභාවා, යම්පි මෙ අහොසි, තම්පි මෙ නත්ථීති වුත්තනයෙන උප්පජ්ජන්ති සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා. තත්ථ අන්තොනිජ්ඣායනලක්ඛණො සොකො, තන්නිස්සිතලාලප්පනලක්ඛණො පරිදෙවො, කායප්පටිපීළනලක්ඛණං දුක්ඛං, මනොවිඝාතලක්ඛණං දොමනස්සං, විසාදලක්ඛණො උපායාසො, විවිච්චෙව කාමෙහීතිආදීනමත්ථො විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තො.

95. In the second case, they should be known as impermanent (aniccā) in the sense of non-existence after having been; as suffering (dukkhā) in the sense of oppression; and as subject to change (vipariṇāmadhammā) in the sense of abandoning their natural state. ‘Because of their change and otherness’ (tesaṃ vipariṇāmaññathābhāvā) means: because of the otherness of those sensual pleasures, which is called change, sorrow, lamentation, pain, grief, and despair arise in the manner spoken: ‘That which was mine, that too is no more for me.’ Therein, sorrow (soko) has the characteristic of inner burning; lamentation (paridevo) has the characteristic of wailing dependent on that; pain (dukkhaṃ) has the characteristic of bodily oppression; grief (domanassaṃ) has the characteristic of mental affliction; despair (upāyāso) has the characteristic of dejection. The meaning of ‘secluded from sensual pleasures’ (vivicceva kāmehi) and so on has been stated by me in the Visuddhimagga.

---

96. විතක්කිතන්ති අභිනිරොපනවසෙන පවත්තො විතක්කො. විචාරිතන්ති අනුමජ්ජනවසෙන පවත්තො විචාරො. එතෙනෙතන්ති එතෙන විතක්කිතෙන ච විචාරිතෙන ච එතං පඨමජ්ඣානං ඔළාරිකං සකණ්ඩකං විය ඛායති.

96. ‘Thought’ (vitakkitaṃ) is the applied thought (vitakko) that proceeds by way of directing the mind onto an object. ‘Examination’ (vicāritaṃ) is the sustained thought (vicāro) that proceeds by way of repeatedly exploring the object. ‘By this’ (etena) means that by this thought and examination, this first jhāna appears coarse (oḷārikaṃ), as if with thorns (sakaṇṭakaṃ).

---

97-98. පීතිගතන්ති පීතියෙව. චෙතසො උප්පිලාවිතත්තන්ති චිත්තස්ස උප්පිලභාවකරණං. චෙතසො ආභොගොති ඣානා වුට්ඨාය තස්මිං සුඛෙ පුනප්පුනං චිත්තස්ස ආභොගො මනසිකාරො සමන්නාහාරොති. සෙසමෙත්ථ දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදෙ උත්තානමෙව.

97–98. ‘Filled with rapture’ (pītigataṃ) is just rapture (pīti). ‘Buoyancy of mind’ (cetaso uppilāvitattaṃ) means that which makes the mind buoyant. ‘Inclination of mind’ (cetaso ābhogo) means that, having arisen from the jhāna, there is repeated inclination (ābhogo), attention (manasikāro), or application (samannāhāro) of the mind towards that bliss. The remainder here in the doctrine of Nibbāna in the visible world is self-evident.

---

එත්තාවතා සබ්බාපි ද්වාසට්ඨිදිට්ඨියො කථිතා හොන්ති. යාසං සත්තෙව උච්ඡෙදදිට්ඨියො, සෙසා සස්සතදිට්ඨියො.

By this much, all sixty-two views have been explained. Of these, seven are annihilationist views; the remaining fifty-five are eternalist views.

---

100-104. ඉදානි – ‘‘ඉමෙහි ඛො තෙ, භික්ඛවෙ’’ති ඉමිනා වාරෙන සබ්බෙපි තෙ අපරන්තකප්පිකෙ එකජ්ඣං නිය්‍යාතෙත්වා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං විස්සජ්ජෙති. පුන – ‘‘ඉමෙහි, ඛො තෙ භික්ඛවෙ’’තිආදිනා වාරෙන සබ්බෙපි තෙ පුබ්බන්තාපරන්තකප්පිකෙ එකජ්ඣං නිය්‍යාතෙත්වා තදෙව ඤාණං විස්සජ්ජෙති. ඉති ‘‘කතමෙ ච තෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා’’තිආදිම්හි පුච්ඡමානොපි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණමෙව පුච්ඡිත්වා විස්සජ්ජමානොපි සත්තානං අජ්ඣාසයං තුලාය තුලයන්තො විය සිනෙරුපාදතො වාලුකං උද්ධරන්තො විය ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි උද්ධරිත්වා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණමෙව විස්සජ්ජෙති. එවමයං යථානුසන්ධිවසෙන දෙසනා ආගතා.

100–104. Now, with this section beginning ‘These, bhikkhus…’ (imehi kho te, bhikkhave), having brought all those speculators on the future to a conclusion together, he expounds the knowledge of omniscience. Again, with the section beginning ‘These, bhikkhus…’ (imehi kho te, bhikkhave), having brought all those speculators on the past and future to a conclusion together, he expounds that very same knowledge. Thus, in the passage beginning ‘And what, bhikkhus, are those things?’ (katame ca te, bhikkhave, dhammā), when asking, he asked about the knowledge of omniscience itself; and when answering, as if weighing the dispositions of beings with a scale, as if extracting sand from the foot of Mount Sineru, having extracted the sixty-two wrong views, he expounds the knowledge of omniscience itself. In this way, this discourse has proceeded in accordance with its connections.

---

තයො හි සුත්තස්ස අනුසන්ධී – පුච්ඡානුසන්ධි, අජ්ඣාසයානුසන්ධි, යථානුසන්ධීති. තත්ථ ‘‘එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – කිං නු [Pg.113] ඛො, භන්තෙ, ඔරිමං තීරං, කිං පාරිමං තීරං, කො මජ්ඣෙ සංසීදො, කො ථලෙ උස්සාදො, කො මනුස්සග්ගාහො, කො අමනුස්සග්ගාහො, කො ආවට්ටග්ගාහො, කො අන්තොපූතිභාවො’’ති (සං. නි. 4.241) එවං පුච්ඡන්තානං භගවතා විස්සජ්ජිතසුත්තවසෙන පුච්ඡානුසන්ධි වෙදිතබ්බො.

Indeed, there are three connections of a sutta: the connection by way of a question (pucchānusandhi), the connection by way of disposition (ajjhāsayānusandhi), and the connection as it occurs (yathānusandhi). Therein, the connection by way of a question should be understood in terms of a sutta expounded by the Blessed One in response to those who ask, such as: ‘When this was said, a certain bhikkhu said this to the Blessed One: “What, venerable sir, is the near shore? What is the far shore? What is sinking in the middle? What is being cast up on high ground? What is seizure by humans? What is seizure by non-humans? What is seizure by a whirlpool? What is being inwardly putrid?”’

---

අථ ඛො අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘ඉති කිර භො රූපං අනත්තා…, වෙදනා…, සඤ්ඤා…, සඞ්ඛාරා …, විඤ්ඤාණං අනත්තා, අනත්තකතානි කිර කම්මානි කමත්තානං ඵුසිස්සන්තී’’ති. අථ ඛො භගවා තස්ස භික්ඛුනො චෙතසා චෙතො පරිවිතක්කමඤ්ඤාය භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, භික්ඛවෙ, විජ්ජති, යං ඉධෙකච්චො මොඝපුරිසො අවිද්වා අවිජ්ජාගතො තණ්හාධිපතෙය්‍යෙන චෙතසා සත්ථුසාසනං අතිධාවිතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය – ‘‘ඉති කිර භො රූපං අනත්තා…පෙ… ඵුසිස්සන්තී’’ති. තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වා’’ති (ම. නි. 3.10). එවං පරෙසං අජ්ඣාසයං විදිත්වා භගවතා වුත්තසුත්තවසෙන අජ්ඣාසයානුසන්ධි වෙදිතබ්බො.

Then a thought arose in the mind of a certain bhikkhu: ‘It seems, sirs, that form is not-self… feeling… perception… formations… consciousness is not-self. It seems that actions done by what is not-self—what self will they touch?’ Then the Blessed One, having known with his own mind the thought in that bhikkhu’s mind, addressed the bhikkhus: ‘Bhikkhus, this situation exists, wherein some worthless person here, being ignorant, fallen into ignorance, with a mind dominated by craving, might think the Teacher’s instruction should be over-run, thinking: “It seems, sirs, that form is not-self… what self will they touch?” What do you think, bhikkhus, is form permanent or impermanent?’ Thus, the connection by way of disposition should be understood in terms of a sutta spoken by the Blessed One after having known the disposition of others.

---

යෙන පන ධම්මෙන ආදිම්හි දෙසනා උට්ඨිතා, තස්ස ධම්මස්ස අනුරූපධම්මවසෙන වා පටිපක්ඛවසෙන වා යෙසු සුත්තෙසු උපරි දෙසනා ආගච්ඡති, තෙසං වසෙන යථානුසන්ධි වෙදිතබ්බො. සෙය්‍යථිදං, ආකඞ්ඛෙය්‍යසුත්තෙ හෙට්ඨා සීලෙන දෙසනා උට්ඨිතා, උපරි ඡ අභිඤ්ඤා ආගතා. වත්ථසුත්තෙ හෙට්ඨා කිලෙසෙන දෙසනා උට්ඨිතා, උපරි බ්‍රහ්මවිහාරා ආගතා. කොසම්බකසුත්තෙ හෙට්ඨා භණ්ඩනෙන උට්ඨිතා, උපරි සාරණීයධම්මා ආගතා. කකචූපමෙ හෙට්ඨා අක්ඛන්තියා උට්ඨිතා, උපරි කකචූපමා ආගතා. ඉමස්මිම්පි බ්‍රහ්මජාලෙ හෙට්ඨා දිට්ඨිවසෙන දෙසනා උට්ඨිතා, උපරි සුඤ්ඤතාපකාසනං ආගතං. තෙන වුත්තං – ‘‘එවමයං යථානුසන්ධිවසෙන දෙසනා ආගතා’’ති.

Moreover, by whichever principle a teaching has arisen in the beginning, the sequential connection should be understood by way of those suttas in which a subsequent teaching appears, either through a principle conforming to that original principle or through an opposing principle. That is to say: in the Ākaṅkheyya Sutta, the teaching arises below with virtue, and above, the six direct knowledges appear. In the Vattha Sutta, the teaching arises below with defilement, and above, the divine abodes appear. In the Kosambaka Sutta, the teaching arises below with quarreling, and above, the principles of cordiality appear. In the Kakacūpama Sutta, the teaching arises below with impatience, and above, the simile of the saw appears. In this Brahmajāla Sutta as well, the teaching arises below by way of views, and above, the exposition of emptiness appears. Therefore, it was said: 'Thus this teaching has come by way of sequential connection.'

---

පරිතස්සිතවිප්ඵන්දිතවාරවණ්ණනා

Explanation of the Section on Agitation and Trembling

---

105-117. ඉදානි මරියාදවිභාගදස්සනත්ථං – ‘‘තත්‍ර භික්ඛවෙ’’තිආදිකා දෙසනා ආරද්ධා. තදපි තෙසං භවතං සමණබ්‍රාහ්මණානං අජානතං අපස්සතං වෙදයිතං තණ්හාගතානං පරිතස්සිතවිප්ඵන්දිතමෙවාති යෙන දිට්ඨිඅස්සාදෙන [Pg.114] දිට්ඨිසුඛෙන දිට්ඨිවෙදයිතෙන තෙ සොමනස්සජාතා සස්සතං අත්තානඤ්ච ලොකඤ්ච පඤ්ඤපෙන්ති චතූහි වත්ථූහි, තදපි තෙසං භවන්තානං සමණබ්‍රාහ්මණානං යථාභූතං ධම්මානං සභාවං අජානන්තානං අපස්සන්තානං වෙදයිතං තණ්හාගතානං කෙවලං තණ්හාගතානංයෙව තං වෙදයිතං, තඤ්ච ඛො පනෙතං පරිතස්සිතවිප්ඵන්දිතමෙව. දිට්ඨිසඞ්ඛාතෙන චෙව තණ්හාසඞ්ඛාතෙන ච පරිතස්සිතෙන විප්ඵන්දිතමෙව චලිතමෙව කම්පිතමෙව ථුසරාසිම්හි නිඛාතඛාණුසදිසං, න සොතාපන්නස්ස දස්සනමිව නිච්චලන්ති දස්සෙති. එස නයො එකච්චසස්සතවාදාදීසුපි.

Now, for the purpose of showing the distinct boundary, the teaching beginning with 'There, bhikkhus...' was undertaken. By the passage 'That feeling of those venerable ascetics and brahmins—who do not know, do not see, and are overcome by craving—is simply agitation and trembling,' He shows the following meaning: By whatever relish of views, pleasure of views, and feeling of views they, having become mentally joyful, posit the self and the world as eternal on four grounds—that feeling of those venerable ascetics and brahmins, who do not know and do not see the true nature of phenomena, is a feeling of those overcome by craving. It is simply of those overcome by craving. And that feeling is simply agitation and trembling. It is simply trembled, simply moved, simply shaken by that agitation which is designated as 'view' and designated as 'craving,' like a post planted in a heap of chaff; it is not unmoving like the vision of a stream-enterer. This is the method also in the cases of the partial-eternalists and others.

---

ඵස්සපච්චයවාරවණ්ණනා

Explanation of the Section on 'Conditioned by Contact'

---

118-130. පුන – ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සස්සතවාදා’’තිආදි පරම්පරපච්චයදස්සනත්ථං ආරද්ධං. තත්ථ තදපි ඵස්සපච්චයාති යෙන දිට්ඨිඅස්සාදෙන දිට්ඨිසුඛෙන දිට්ඨිවෙදයිතෙන තෙ සොමනස්සජාතා සස්සතං අත්තානඤ්ච ලොකඤ්ච පඤ්ඤපෙන්ති චතූහි වත්ථූහි, තදපි තණ්හාදිට්ඨිපරිඵන්දිතං වෙදයිතං ඵස්සපච්චයාති දස්සෙති. එස නයො සබ්බත්ථ.

Again, the passage beginning, 'There, bhikkhus, those ascetics and brahmins who are eternalists...' was undertaken for the purpose of showing the successive conditions. Therein, by the phrase 'That too is conditioned by contact,' He shows the following: By whatever relish of views, pleasure of views, and feeling of views those ascetics and brahmins, having become mentally joyful, posit the self and the world as eternal on four grounds—that feeling, agitated by craving and views, also arises from contact as its condition. This is the method in all such doctrines.

---

131-143. ඉදානි තස්ස පච්චයස්ස දිට්ඨිවෙදයිතෙ බලවභාවදස්සනත්ථං පුන – ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සස්සතවාදා’’තිආදිමාහ. තත්ථ තෙ වත අඤ්ඤත්‍ර ඵස්සාති තෙ වත සමණබ්‍රාහ්මණා තං වෙදයිතං විනා ඵස්සෙන පටිසංවෙදිස්සන්තීති කාරණමෙතං නත්ථීති. යථා හි පතතො ගෙහස්ස උපත්ථම්භනත්ථාය ථූණා නාම බලවපච්චයො හොති, න තං ථූණාය අනුපත්ථම්භිතං ඨාතුං සක්කොති, එවමෙව ඵස්සොපි වෙදනාය බලවපච්චයො, තං විනා ඉදං දිට්ඨිවෙදයිතං නත්ථීති දස්සෙති. එස නයො සබ්බත්ථ.

Now, for the purpose of showing the powerful nature of that condition in relation to the feeling based on views, He again stated the passage beginning, 'There, bhikkhus, those ascetics and brahmins who are eternalists...' Therein, by the phrase 'They, indeed, apart from contact,' He shows this meaning: 'That those ascetics and brahmins will experience that feeling without contact—this cause does not exist.' For just as a pillar is a powerful condition for supporting a collapsing house, and that house cannot stand unsupported by the pillar, even so is contact a powerful condition for feeling. He shows that without it, this feeling based on views does not exist. This is the method in all doctrines.

---

දිට්ඨිගතිකාධිට්ඨානවට්ටකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Discourse on the Round Based on Adherence to Views

---

144. ඉදානි තත්‍ර භික්ඛවෙ, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සස්සතවාදා සස්සතං අත්තානඤ්ච ලොකඤ්ච පඤ්ඤපෙන්ති චතූහි වත්ථූහි, යෙපි තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එකච්චසස්සතිකාතිආදිනා නයෙන සබ්බදිට්ඨිවෙදයිතානි සම්පිණ්ඩෙති. කස්මා? උපරි ඵස්සෙ පක්ඛිපනත්ථාය. කථං? සබ්බෙ තෙ ඡහි ඵස්සායතනෙහි ඵුස්ස ඵුස්ස පටිසංවෙදෙන්තීති. තත්ථ ඡ ඵස්සායතනානි නාම – චක්ඛුඵස්සායතනං, සොතඵස්සායතනං, ඝානඵස්සායතනං, ජිව්හාඵස්සායතනං, කායඵස්සායතනං, මනොඵස්සායතනන්ති ඉමානි ඡ. සඤ්ජාති-සමොසරණ-කාරණ-පණ්ණත්තිමත්තත්ථෙසු හි අයං [Pg.115] ආයතනසද්දො පවත්තති. තත්ථ – ‘‘කම්බොජො අස්සානං ආයතනං, ගුන්නං දක්ඛිණාපථො’’ති සඤ්ජාතියං පවත්තති, සඤ්ජාතිට්ඨානෙති අත්ථො. ‘‘මනොරමෙ ආයතනෙ, සෙවන්ති නං විහඞ්ගමා’’ති (අ. නි. 5.38) සමොසරණෙ. ‘‘සති සතිආයතනෙ’’ති (අ. නි. 3.102) කාරණෙ. ‘‘අරඤ්ඤායතනෙ පණ්ණකුටීසු සම්මන්තී’’ති (සං. නි. 1.255) පණ්ණත්තිමත්තෙ. ස්වායමිධ සඤ්ජාතිආදිඅත්ථත්තයෙපි යුජ්ජති. චක්ඛාදීසු හි ඵස්සපඤ්චමකා ධම්මා සඤ්ජායන්ති සමොසරන්ති, තානි ච තෙසං කාරණන්ති ආයතනානි. ඉධ පන ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො’’ති (සං. නි. 2.43) ඉමිනා නයෙන ඵස්සසීසෙනෙව දෙසනං ආරොපෙත්වා ඵස්සං ආදිං කත්වා පච්චයපරම්පරං දස්සෙතුං ඵස්සායතනාදීනි වුත්තානි.

144. Now, by the method beginning, 'There, bhikkhus, those ascetics and brahmins who are eternalists and proclaim the self and the world as eternal based on four grounds, and also those ascetics and brahmins who are partial-eternalists...', He summarizes all feelings based on views. Why? For the purpose of including them in contact subsequently. How? 'All of them experience by repeatedly contacting through the six contact-bases.' Herein, the six contact-bases are: the eye-contact-base, the ear-contact-base, the nose-contact-base, the tongue-contact-base, the body-contact-base, and the mind-contact-base. Indeed, this word ‘base’ (āyatana) functions in the senses of origination, confluence, cause, and mere designation. Therein: ‘Kamboja is a breeding ground for horses, the southern region for cattle’ is used in the sense of origination, meaning a place of origination. ‘In a delightful resort, birds frequent it’ is used in the sense of confluence. ‘When there is a cause...’ is used in the sense of cause. ‘In the forest domain, they dwell peacefully in leaf huts’ is used in the sense of mere designation. This word ‘āyatana’ here is suitable in the three meanings beginning with origination. For in the eye, etc., phenomena that have contact as the fifth originate and come together, and those faculties are their cause; therefore, they are called bases. Here, however, following the method: ‘Dependent on the eye and forms, eye-consciousness arises; the meeting of the three is contact,’ the teaching is presented with contact as the head, and making contact the starting point to show the sequence of conditions, the contact-bases and so forth were spoken of.

---

ඵුස්ස ඵුස්ස පටිසංවෙදෙන්තීති ඵුසිත්වා ඵුසිත්වා පටිසංවෙදෙන්ති. එත්ථ ච කිඤ්චාපි ආයතනානං ඵුසනකිච්චං විය වුත්තං, තථාපි න තෙසං ඵුසනකිච්චතා වෙදිතබ්බා. න හි ආයතනානි ඵුසන්ති, ඵස්සොව තං තං ආරම්මණං ඵුසති, ආයතනානි පන ඵස්සෙ උපනික්ඛිපිත්වා දස්සිතානි; තස්මා සබ්බෙ තෙ ඡ ඵස්සායතනසම්භවෙන ඵස්සෙන රූපාදීනි ආරම්මණානි ඵුසිත්වා තං දිට්ඨිවෙදනං පටිසංවෙදයන්තීති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

‘By repeatedly contacting, they experience’ means they experience by repeatedly contacting. And here, although the function of contacting is spoken of as if belonging to the bases, nevertheless, their state of having the function of contacting should not be understood. For the bases do not contact; it is contact itself that touches the respective object. The bases, however, are presented by being included under contact. Therefore, the meaning here should be understood thus: all those ascetics and brahmins, by means of contact arising from the six contact-bases, having contacted objects such as forms, experience that feeling based on views.

---

තෙසං වෙදනාපච්චයා තණ්හාතිආදීසු වෙදනාති ඡ ඵස්සායතනසම්භවා වෙදනා. සා රූපතණ්හාදිභෙදාය තණ්හාය උපනිස්සයකොටියා පච්චයො හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘තෙසං වෙදනාපච්චයා තණ්හා’’ති. සා පන චතුබ්බිධස්ස උපාදානස්ස උපනිස්සයකොටියා චෙව සහජාතකොටියා ච පච්චයො හොති. තථා උපාදානං භවස්ස. භවො ජාතියා උපනිස්සයකොටියා පච්චයො හොති.

In the passage beginning 'For them, with feeling as condition, there is craving,' 'feeling' means the feeling arising from the six contact-bases. That feeling is a condition for craving—which is differentiated as craving for forms, etc.—by way of the category of decisive support. Therefore it was said: 'For them, with feeling as condition, there is craving.' That feeling, moreover, is a condition for the four kinds of clinging by way of the category of decisive support and by way of the category of co-nascence. Likewise, clinging is a condition for existence. Existence is a condition for birth by way of the category of decisive support.

---

ජාතීති පනෙත්ථ සවිකාරා පඤ්චක්ඛන්ධා දට්ඨබ්බා, ජාති ජරාමරණස්ස චෙව සොකාදීනඤ්ච උපනිස්සයකොටියා පච්චයො හොති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන පටිච්චසමුප්පාදකථා විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තා. ඉධ පනස්ස පයොජනමත්තමෙව වෙදිතබ්බං. භගවා හි වට්ටකථං කථෙන්තො – ‘‘පුරිමා, භික්ඛවෙ, කොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජාය, ‘ඉතො පුබ්බෙ අවිජ්ජා නාහොසි, අථ පච්ඡා සමභවී’ති එවඤ්චෙතං, භික්ඛවෙ, වුච්චති, අථ ච පන පඤ්ඤායති ‘‘ඉදප්පච්චයා අවිජ්ජා’’ති (අ. නි. 10.61) එවං අවිජ්ජාසීසෙන වා, පුරිමා, භික්ඛවෙ, කොටි [Pg.116] න පඤ්ඤායති භවතණ්හාය…පෙ… ‘‘ඉදප්පච්චයා භවතණ්හා’’ති (අ. නි. 10.62) එවං තණ්හාසීසෙන වා, පුරිමා, භික්ඛවෙ, කොටි න පඤ්ඤායති භවදිට්ඨියා…පෙ… ‘‘ඉදප්පච්චයා භවදිට්ඨී’’ති එවං දිට්ඨිසීසෙන වා කථෙසි’’. ඉධ පන දිට්ඨිසීසෙන කථෙන්තො වෙදනාරාගෙන උප්පජ්ජමානා දිට්ඨියො කථෙත්වා වෙදනාමූලකං පටිච්චසමුප්පාදං කථෙසි. තෙන ඉදං දස්සෙති – ‘‘එවමෙතෙ දිට්ඨිගතිකා, ඉදං දස්සනං ගහෙත්වා තීසු භවෙසු චතූසු යොනීසු පඤ්චසු ගතීසු සත්තසු විඤ්ඤාණට්ඨිතීසු නවසු සත්තාවාසෙසු ඉතො එත්ථ එත්තො ඉධාති සන්ධාවන්තා සංසරන්තා යන්තෙ යුත්තගොණො විය, ථම්භෙ උපනිබද්ධකුක්කුරො විය, වාතෙන විප්පන්නට්ඨනාවා විය ච වට්ටදුක්ඛමෙව අනුපරිවත්තන්ති, වට්ටදුක්ඛතො සීසං උක්ඛිපිතුං න සක්කොන්තී’’ති.

Here, 'birth' should be understood as the five aggregates together with their alterations. Birth is a condition for aging-and-death, as well as for sorrow and so on, by way of the category of decisive support. This is the summary here; for the detailed account, the discourse on dependent origination has been spoken of in the Visuddhimagga. Here, however, only its application should be understood. For the Blessed One, when giving a discourse on the round of existence, taught with ignorance as the head, saying: 'Bhikkhus, the prior limit of ignorance is not discerned... Yet it is discerned: “With this as condition, ignorance comes to be”' (AN 10.61); and similarly with craving for existence as the head (AN 10.62); and with the view of existence as the head. Here, however, teaching with views as the head, having spoken of the views that arise through lust for feeling, He taught the dependent origination that is rooted in feeling. By this, He shows the following: 'Thus these who are given to views, having grasped this doctrine, run on and transmigrate through the three kinds of existence, the four modes of generation, the five destinations, the seven stations of consciousness, and the nine abodes of beings, from here to there, and from there to here. Like an ox yoked to a mill, like a dog tied to a post, or like a ship wrecked by the wind, they keep revolving only in the suffering of the round; they are unable to lift their heads out of the suffering of the round.'

---

විවට්ටකථාදිවණ්ණනා

Explanation of the Discourse on the Unraveling of the Round

---

145. එවං දිට්ඨිගතිකාධිට්ඨානං වට්ටං කථෙත්වා ඉදානි යුත්තයොගභික්ඛුඅධිට්ඨානං කත්වා විවට්ටං දස්සෙන්තො – ‘‘යතො ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛූ’’තිආදිමාහ. තත්ථ යතොති යදා. ඡන්නං ඵස්සායතනානන්ති යෙහි ඡහි ඵස්සායතනෙහි ඵුසිත්වා පටිසංවෙදයමානානං දිට්ඨිගතිකානං වට්ටං වත්තති, තෙසංයෙව ඡන්නං ඵස්සායතනානං. සමුදයන්තිආදීසු අවිජ්ජාසමුදයා චක්ඛුසමුදයොතිආදිනා වෙදනාකම්මට්ඨානෙ වුත්තනයෙන ඵස්සායතනානං සමුදයාදයො වෙදිතබ්බා. යථා පන තත්ථ ‘‘ඵස්සසමුදයා ඵස්සනිරොධා’’ති වුත්තං, එවමිධ, තං චක්ඛාදීසු – ‘‘ආහාරසමුදයා ආහාරනිරොධා’’ති වෙදිතබ්බං. මනායතනෙ ‘‘නාමරූපසමුදයා නාමරූපනිරොධා’’ති.

145. Having thus explained the round of existence which is the basis for those with wrong views, now, making the basis the monk who is engaged in the practice and demonstrating that which is the opposite of the round, He spoke the passage beginning with: “When, O monks, a monk…” Therein, `yato` means `yadā` (when). As for `channaṃ phassāyatanānaṃ` (of the six contact-bases): it refers to those very six contact-bases through which, for those with wrong views who experience by making contact, the round of existence proceeds. In the words beginning with `samudaya` (arising), the arising, etc., of the contact-bases should be known by the method explained in the meditation subject on feeling, beginning with “from the arising of ignorance, there is the arising of the eye.” However, just as it was said there, “from the arising of contact, there is the cessation of contact,” so here, in regard to the eye, etc., it should be known as “from the arising of nutriment, there is the cessation of nutriment.” In the case of the mind base, it should be known as “from the arising of name-and-form, there is the cessation of name-and-form.”

---

උත්තරිතරං පජානාතීති දිට්ඨිගතිකො දිට්ඨිමෙව ජානාති. අයං පන දිට්ඨිඤ්ච දිට්ඨිතො ච උත්තරිතරං සීලසමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තින්ති යාව අරහත්තා ජානාති. කො එවං ජානාතීති? ඛීණාසවො ජානාති, අනාගාමී, සකදාගාමී, සොතාපන්නො, බහුස්සුතො, ගන්ථධරො භික්ඛු ජානාති, ආරද්ධවිපස්සකො ජානාති. දෙසනා පන අරහත්තනිකූටෙනෙව නිට්ඨාපිතාති.

As for `uttaritaraṃ pajānāti` (he knows what is more excellent): a person with wrong views knows only the wrong view. But this monk knows both the wrong view and that which is more excellent than the wrong view—virtue, concentration, wisdom, and liberation—up to the fruit of Arahantship. Who knows thus? The one whose cankers are destroyed knows; the Non-returner, the Once-returner, and the Stream-enterer know; the monk of great learning who bears the scriptures knows; the one who has undertaken insight meditation knows. However, the discourse is concluded only with the pinnacle which is Arahantship.

---

146. එවං [Pg.117] විවට්ටං කථෙත්වා ඉදානි ‘‘දෙසනාජාලවිමුත්තො දිට්ඨිගතිකො නාම නත්ථී’’ති දස්සනත්ථං පුන – ‘‘යෙ හි කෙචි, භික්ඛවෙ’’ති ආරභි. තත්ථ අන්තොජාලීකතාති ඉමස්ස මය්හං දෙසනාජාලස්ස අන්තොයෙව කතා. එත්ථ සිතා වාති එතස්මිං මම දෙසනාජාලෙ සිතා නිස්සිතා අවසිතාව. උම්මුජ්ජමානා උම්මුජ්ජන්තීති කිං වුත්තං හොති? තෙ අධො ඔසීදන්තාපි උද්ධං උග්ගච්ඡන්තාපි මම දෙසනාජාලෙ සිතාව හුත්වා ඔසීදන්ති ච උග්ගච්ඡන්ති ච. එත්ථ පරියාපන්නාති එත්ථ මය්හං දෙසනාජාලෙ පරියාපන්නා, එතෙන ආබද්ධා අන්තොජාලීකතා ච හුත්වා උම්මුජ්ජමානා උම්මුජ්ජන්ති, න හෙත්ථ අසඞ්ගහිතො දිට්ඨිගතිකො නාම අත්ථීති.

146. Having thus explained that which is the opposite of the round, now, for the purpose of showing that “there is no person with wrong views who is freed from the net of the discourse,” He began again with: “For whatever, O monks…” Therein, `antojālīkatā` (made to be inside the net) means they are made to be only inside this net of my discourse. As for `ettha sitā vā` (they are attached here), it means they are attached to, dependent on, and settled in this net of my discourse. As for `ummujjamānā ummujjanti` (emerging, they emerge), what is the meaning stated? Those persons, whether sinking down below or rising up above, being attached to the net of my discourse, both sink and rise. As for `ettha pariyāpannā` (they are included here), it means they are included in this net of my discourse. Being bound by this and made to be inside the net, when emerging, they emerge. Indeed, herein, there is no person with wrong views who is not gathered in.

---

සුඛුමච්ඡිකෙනාති සණ්හඅච්ඡිකෙන සුඛුමච්ඡිද්දෙනාති අත්ථො. කෙවට්ටො විය හි භගවා, ජාලං විය දෙසනා, පරිත්තඋදකං විය දසසහස්සිලොකධාතු, ඔළාරිකා පාණා විය ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිගතිකා. තස්ස තීරෙ ඨත්වා ඔලොකෙන්තස්ස ඔළාරිකානං පාණානං අන්තොජාලීකතභාවදස්සනං විය භගවතො සබ්බදිට්ඨිගතානං දෙසනාජාලස්ස අන්තොකතභාවදස්සනන්ති එවමෙත්ථ ඔපම්මසංසන්දනං වෙදිතබ්බං.

As for `sukhumacchikena` (with a fine-meshed net): it means with fine meshes, with fine holes. For the Blessed One is like a fisherman; the discourse, like a net; the ten-thousandfold world-system, like a small body of water; and the sixty-two persons with wrong views, like large aquatic creatures. Just as a fisherman standing on the shore and looking sees the large creatures made to be inside the net, so too the Blessed One sees all those with wrong views made to be inside the net of the discourse. Thus, herein, the connection of the simile should be known.

---

147. එවං ඉමාහි ද්වාසට්ඨියා දිට්ඨීහි සබ්බදිට්ඨීනං සඞ්ගහිතත්තා සබ්බෙසං දිට්ඨිගතිකානං එතස්මිං දෙසනාජාලෙ පරියාපන්නභාවං දස්සෙත්වා ඉදානි අත්තනො කත්ථචි අපරියාපන්නභාවං දස්සෙන්තො – ‘‘උච්ඡින්නභවනෙත්තිකො, භික්ඛවෙ, තථාගතස්ස කායො’’තිආදිමාහ. තත්ථ නයන්ති එතායාති නෙත්ති. නයන්තීති ගීවාය බන්ධිත්වා ආකඩ්ඪන්ති, රජ්ජුයා එතං නාමං. ඉධ පන නෙත්තිසදිසතාය භවතණ්හා නෙත්තීති අධිප්පෙතා. සා හි මහාජනං ගීවාය බන්ධිත්වා තං තං භවං නෙති උපනෙතීති භවනෙත්ති. අරහත්තමග්ගසත්ථෙන උච්ඡින්නා භවනෙත්ති අස්සාති උච්ඡින්නභවනෙත්තිකො.

147. Thus, having shown that because all wrong views are gathered in by means of these sixty-two wrong views, all persons with wrong views are included in this net of the discourse, now, wishing to show His own state of not being included anywhere, He spoke the passage beginning with: “O monks, for the Tathāgata, the guide to existence is cut off…” Therein, `netti` means ‘that by which they lead.’ As for `nayanti` (they lead), it means they bind at the neck and drag; this is a name for a rope. Here, however, because of its similarity to a rope, craving for existence is intended by `netti`. Indeed, that craving, binding the great mass of beings at the neck, leads them and brings them near to this and that existence; therefore, it is called `bhavanetti` (the guide to existence). He is `ucchinnabhavanettiko` (one for whom the guide to existence is cut off) because for him the guide to existence has been cut by the sword of the Arahant path.

---

කායස්ස භෙදා උද්ධන්ති කායස්ස භෙදතො උද්ධං. ජීවිතපරියාදානාති ජීවිතස්ස සබ්බසො පරියාදින්නත්තා පරික්ඛීණත්තා, පුන අප්පටිසන්ධිකභාවාති අත්ථො. න තං දක්ඛන්තීති තං තථාගතං. දෙවා වා මනුස්සා වා න දක්ඛිස්සන්ති, අපණ්ණත්තිකභාවං ගමිස්සතීති අත්ථො.

As for kāyassa bhedā uddhaṃ: this means upward from the breakup of the body. As for jīvitapariyādānā: the meaning is because the life faculty has been completely taken up and exhausted, because of the state of there being no more rebirth-linking. As for na taṃ dakkhanti: this refers to the Tathāgata. Neither gods nor humans will see him; the meaning is that he will arrive at a state beyond designation.

---

සෙය්‍යථාපි[Pg.118], භික්ඛවෙති, උපමායං පන ඉදං සංසන්දනං. අම්බරුක්ඛො විය හි තථාගතස්ස කායො, රුක්ඛෙ ජාතමහාවණ්ටො විය තං නිස්සාය පුබ්බෙ පවත්තතණ්හා. තස්මිං වණ්ටෙ උපනිබද්ධා පඤ්චපක්කද්වාදසපක්කඅට්ඨාරසපක්කපරිමාණා අම්බපිණ්ඩී විය තණ්හාය සති තණ්හූපනිබන්ධනා හුත්වා ආයතිං නිබ්බත්තනකා පඤ්චක්ඛන්ධා ද්වාදසායතනානි අට්ඨාරස ධාතුයො. යථා පන තස්මිං වණ්ටෙ ඡින්නෙ සබ්බානි තානි අම්බානි තදන්වයානි හොන්ති, තංයෙව වණ්ටං අනුගතානි, වණ්ටච්ඡෙදා ඡින්නානි යෙවාති අත්ථො; එවමෙව යෙ භවනෙත්තිවණ්ටස්ස අනුපච්ඡින්නත්තා ආයතිං උප්පජ්ජෙය්‍යුං පඤ්චක්ඛන්ධා ද්වාදසායතනානි අට්ඨාරසධාතුයො, සබ්බෙ තෙ ධම්මා තදන්වයා හොන්ති භවනෙත්තිං අනුගතා, තාය ඡින්නාය ඡින්නා යෙවාති අත්ථො.

Now, in the simile beginning with Seyyathāpi, bhikkhave, this is the connection. The Tathāgata’s body is indeed like a mango tree; the craving that previously arose depending on him is like a great stalk that grew on the tree. Like a cluster of mangoes bound to that stalk, numbering five, twelve, or eighteen ripe fruits, so are the five aggregates, twelve sense bases, and eighteen elements which, when craving exists, being bound by craving, will come to be in the future. Now, just as when that stalk is cut, all those mangoes follow it, they go along with that very stalk—the meaning is, with the cutting of the stalk, they are indeed cut; so too, those five aggregates, twelve sense bases, and eighteen elements that would arise in the future because the stalk which is the guide to existence has not been cut—all those phenomena follow it, they go along with the guide to existence. When that is cut, they are indeed cut; this is the meaning.

---

යථා පන තස්මිම්පි රුක්ඛෙ මණ්ඩූකකණ්ටකවිසසම්ඵස්සං ආගම්ම අනුපුබ්බෙන සුස්සිත්වා මතෙ – ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ එවරූපො නාම රුක්ඛො අහොසී’’ති වොහාරමත්තමෙව හොති, න තං රුක්ඛං කොචි පස්සති, එවං අරියමග්ගසම්ඵස්සං ආගම්ම තණ්හාසිනෙහස්ස පරියාදින්නත්තා අනුපුබ්බෙන සුස්සිත්වා විය භින්නෙ ඉමස්මිං කායෙ, කායස්ස භෙදා උද්ධං ජීවිතපරියාදානා න තං දක්ඛන්ති, තථාගතම්පි දෙවමනුස්සා න දක්ඛිස්සන්ති, එවරූපස්ස නාම කිර සත්ථුනො ඉදං සාසනන්ති වොහාරමත්තමෙව භවිස්සතීති අනුපාදිසෙසනිබ්බානධාතුං පාපෙත්වා දෙසනං නිට්ඨපෙසි.

And just as, when that tree, on account of contact with the poison of a frog’s thorn, gradually dries up and dies—so that it becomes a mere matter of speech, ‘In this place, there was once such a tree,’ and no one sees that tree—so too, on account of contact with the Noble Path, with the sap of craving exhausted, when this body breaks up as if having gradually dried up, then after the breakup of the body, with the exhaustion of life, they will not see him. Gods and humans will not see the Tathāgata. It will become a mere matter of speech: ‘This, it seems, was the teaching of such a Teacher.’ Thus, having brought the discourse to the Nibbāna-element without residue remaining, he concluded it.

---

148. එවං වුත්තෙ ආයස්මා ආනන්දොති එවං භගවතා ඉමස්මිං සුත්තෙ වුත්තෙ ථෙරො ආදිතො පට්ඨාය සබ්බං සුත්තං සමන්නාහරිත්වා එවං බුද්ධබලං දීපෙත්වා කථිතසුත්තස්ස න භගවතා නාමං ගහිතං, හන්දස්ස නාමං ගණ්හාපෙස්සාමීති චින්තෙත්වා භගවන්තං එතදවොච.

148. As for Evaṃ vutte āyasmā Ānando: When this discourse had been spoken thus by the Blessed One, the Elder, having brought the entire discourse to mind from the beginning, and considering how the Buddha's power was thus demonstrated, thought: 'The Blessed One has not given a name to this discourse that has been taught. Well then, I shall have a name given to it.' Having thought thus, he said this to the Blessed One.

---

තස්මාතිහ ත්වන්තිආදීසු අයමත්ථයොජනා – ආනන්ද, යස්මා ඉමස්මිං ධම්මපරියායෙ ඉධත්ථොපි පරත්ථොපි විභත්තො, තස්මාතිහ ත්වං ඉමං ධම්මපරියායං ‘‘අත්ථජාල’’න්තිපි නං ධාරෙහි; යස්මා පනෙත්ථ බහූ තන්තිධම්මා කථිතා, තස්මා ‘‘ධම්මජාල’’න්තිපි නං ධාරෙහි; යස්මා ච එත්ථ සෙට්ඨට්ඨෙන බ්‍රහ්මං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං විභත්තං, තස්මා ‘‘බ්‍රහ්මජාල’’න්තිපි නං ධාරෙහි; යස්මා එත්ථ ද්වාසට්ඨිදිට්ඨියො විභත්තා, තස්මා ‘‘දිට්ඨිජාල’’න්තිපි නං ධාරෙහි; යස්මා පන ඉමං ධම්මපරියායං සුත්වා දෙවපුත්තමාරම්පි ඛන්ධමාරම්පි මච්චුමාරම්පි කිලෙසමාරම්පි [Pg.119] සක්කා මද්දිතුං, තස්මා ‘‘අනුත්තරො සඞ්ගාමවිජයොතිපි නං ධාරෙහී’’ති.

In the passage beginning Tasmātiha tvaṃ, this is the application of the meaning: Ānanda, because in this exposition of the Dhamma both the benefit in this life and the benefit in the next life have been analyzed in detail, therefore you should bear in mind this exposition of the Dhamma as the 'Net of Benefits.' Because many scriptural teachings have been taught herein, therefore you should bear it in mind as the 'Net of the Dhamma.' And because herein the supreme knowledge of omniscience has been analyzed in detail in the sense of 'supreme' (brahma), therefore you should bear it in mind as the 'Supreme Net.' Because the sixty-two views have been analyzed in detail herein, therefore you should bear it in mind as the 'Net of Views.' Furthermore, because by hearing this exposition of the Dhamma it is possible to crush Māra the son of a deva, Māra as the aggregates, Māra as death, Māra as the defilements, and Māra as volitional formations, therefore you should bear it in mind as the 'Unsurpassed Victory in Battle.'

---

ඉදමවොච භගවාති ඉදං නිදානාවසානතො පභුති යාව ‘‘අනුත්තරො සඞ්ගාමවිජයොතිපි නං ධාරෙහී’’ති සකලං සුත්තන්තං භගවා පරෙසං පඤ්ඤාය අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨං පරමගම්භීරං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පකාසෙන්තො සූරියො විය අන්ධකාරං දිට්ඨිගතමහන්ධකාරං විධමන්තො අවොච.

As for Idamavoca bhagavā: The Blessed One spoke this entire discourse—from the end of the introduction up to '...bear it in mind as the Unsurpassed Victory in Battle'—revealing the supremely profound knowledge of omniscience, which has a foundation unattainable by the wisdom of others, and dispelling the great darkness of wrong views just as the sun dispels darkness.

---

149. අත්තමනා තෙ භික්ඛූති තෙ භික්ඛූ අත්තමනා සකමනා, බුද්ධගතාය පීතියා උදග්ගචිත්තා හුත්වාති වුත්තං හොති. භගවතො භාසිතන්ති එවං විචිත්‍රනයදෙසනාවිලාසයුත්තං ඉදං සුත්තං කරවීකරුතමඤ්ජුනා කණ්ණසුඛෙන පණ්ඩිතජනහදයානං අමතාභිසෙකසදිසෙන බ්‍රහ්මස්සරෙන භාසමානස්ස භගවතො වචනං. අභිනන්දුන්ති අනුමොදිංසු චෙව සම්පටිච්ඡිංසු ච. අයඤ්හි අභිනන්දසද්දො – ‘‘අභිනන්දති අභිවදතී’’තිආදීසු (සං. නි. 3.5) තණ්හායම්පි ආගතො. ‘‘අන්නමෙවාභිනන්දන්ති, උභයෙ දෙවමානුසා’’තිආදීසු (සං. නි. 1.43) උපගමනෙපි.

149. As for Attamanā te bhikkhū: those monks were delighted, pleased in their own minds, having become uplifted in mind with joy directed towards the Buddha. Thus it is said. As for Bhagavato bhāsitaṃ: this is the utterance of the Blessed One, who spoke this discourse—which is endowed with the grace of a teaching of various methods—with a voice like Brahmā's, a voice lovely like the call of the karavīka bird, pleasant to the ear, and like an anointing with ambrosia for the hearts of the wise. As for Abhinanduṃ: they both repeatedly rejoiced and accepted it. Indeed, this word abhinandati also occurs in the sense of craving, as in passages such as 'one rejoices, one speaks in praise of.' It also occurs in the sense of approaching, as in passages such as 'Both gods and humans approach food.'

---

‘‘චිරප්පවාසිං පුරිසං, දූරතො සොත්ථිමාගතං;

ඤාතිමිත්තා සුහජ්ජා ච, අභිනන්දන්ති ආගත’’න්ති. (ධ. ප. 219);

A man long absent, come safely from afar; his kinsmen, friends, and well-wishers welcome him on his arrival.

---

ආදීසු සම්පටිච්ඡනෙපි. ‘‘අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.205) අනුමොදනෙපි. ස්වායමිධ අනුමොදනසම්පටිච්ඡනෙසු යුජ්ජති. තෙන වුත්තං – ‘‘අභිනන්දුන්ති අනුමොදිංසු චෙව සම්පටිච්ඡිංසු චා’’ති.

In such passages, it is also used in the sense of accepting. In passages such as 'having rejoiced, having approved,' it is also used in the sense of repeatedly rejoicing. Here, this word is suitable in the meanings of repeatedly rejoicing and accepting. Therefore I have said: 'abhinanduṃ means they both repeatedly rejoiced and accepted it.'

---

සුභාසිතං සුලපිතං, ‘‘සාධු සාධූ’’ති තාදිනො;

අනුමොදමානා සිරසා, සම්පටිච්ඡිංසු භික්ඛවොති.

The monks, repeatedly rejoicing in what was well-spoken and well-uttered by the Such-One, saying 'Excellent! Excellent!', accepted it with bowed heads.

---

ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මින්ති ඉමස්මිං නිග්ගාථකසුත්තෙ. නිග්ගාථකත්තා හි ඉදං වෙය්‍යාකරණන්ති වුත්තං.

As for Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ: this means in this discourse without verses. For because it is without verses, it was called an 'exposition' by the compilers of the canon.

---

දසසහස්සී ලොකධාතූති දසසහස්සචක්කවාළපරිමාණා ලොකධාතු. අකම්පිත්ථාති න සුත්තපරියොසානෙයෙව අකම්පිත්ථාති වෙදිතබ්බා. භඤ්ඤමානෙති හි වුත්තං. තස්මා ද්වාසට්ඨියා දිට්ඨිගතෙසු විනිවෙඨෙත්වා දෙසියමානෙසු [Pg.120] තස්ස තස්ස දිට්ඨිගතස්ස පරියොසානෙ පරියොසානෙති ද්වාසට්ඨියා ඨානෙසු අකම්පිත්ථාති වෙදිතබ්බා.

As for dasasahassī lokadhātu: this means the world-system the size of ten thousand universes. As for akampittha: it should not be understood that it quaked only at the very end of the discourse. For it was said, 'while it was being spoken.' Therefore, it should be understood that it quaked in sixty-two instances: at the very end of the explanation of each and every wrong view, as the sixty-two wrong views were being taught and disentangled.

---

තත්ථ අට්ඨහි කාරණෙහි පථවීකම්පො වෙදිතබ්බො – ධාතුක්ඛොභෙන, ඉද්ධිමතො ආනුභාවෙන, බොධිසත්තස්ස ගබ්භොක්කන්තියා, මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනෙන, සම්බොධිප්පත්තියා, ධම්මචක්කප්පවත්තනෙන, ආයුසඞ්ඛාරොස්සජ්ජනෙන, පරිනිබ්බානෙනාති. තෙසං විනිච්ඡයං – ‘‘අට්ඨ ඛො ඉමෙ, ආනන්ද, හෙතූ අට්ඨ පච්චයා මහතො භූමිචාලස්ස පාතුභාවායා’’ති එවං මහාපරිනිබ්බානෙ ආගතාය තන්තියා වණ්ණනාකාලෙ වක්ඛාම. අයං පන මහාපථවී අපරෙසුපි අට්ඨසු ඨානෙසු අකම්පිත්ථ – මහාභිනික්ඛමනෙ, බොධිමණ්ඩූපසඞ්කමනෙ, පංසුකූලග්ගහණෙ, පංසුකූලධොවනෙ, කාළකාරාමසුත්තෙ, ගොතමකසුත්තෙ, වෙස්සන්තරජාතකෙ, ඉමස්මිං බ්‍රහ්මජාලෙති. තත්ථ මහාභිනික්ඛමනබොධිමණ්ඩූපසඞ්කමනෙසු වීරියබලෙන අකම්පිත්ථ. පංසුකූලග්ගහණෙ ද්විසහස්සදීපපරිවාරෙ චත්තාරො මහාදීපෙ පහාය පබ්බජිත්වා සුසානං ගන්ත්වා පංසුකූලං ගණ්හන්තෙන දුක්කරං භගවතා කතන්ති අච්ඡරියවෙගාභිහතා අකම්පිත්ථ. පංසුකූලධොවනවෙස්සන්තරජාතකෙසු අකාලකම්පනෙන අකම්පිත්ථ. කාළකාරාමගොතමකසුත්තෙසු – ‘‘අහං සක්ඛී භගවා’’ති සක්ඛිභාවෙන අකම්පිත්ථ. ඉමස්මිං පන බ්‍රහ්මජාලෙ ද්වාසට්ඨියා දිට්ඨිගතෙසු විජටෙත්වා නිග්ගුම්බං කත්වා දෙසියමානෙසු සාධුකාරදානවසෙන අකම්පිත්ථාති වෙදිතබ්බා.

In this context, an earthquake is to be understood as occurring for eight reasons: due to a disturbance of the elements; by the power of one possessing psychic potency; at the Bodhisatta's conception; at his emergence from his mother's womb; at his attainment of full enlightenment; at the setting in motion of the Wheel of the Dhamma; at the relinquishing of the life-formation; and at his final Nibbāna. We will explain the analysis of these—as stated in the Mahāparinibbāna Sutta, 'Ānanda, there are these eight causes, these eight conditions for the manifestation of a great earthquake'—when we comment on that passage. However, this great earth also quaked on eight other occasions: at the Great Renunciation; when approaching the seat of enlightenment; when taking up the rag-robe; when washing the rag-robe; during the Kāḷakārāma Sutta; during the Gotamaka Sutta; during the Vessantara Jātaka; and during this Brahmajāla Sutta. Among these, at the Great Renunciation and when approaching the seat of enlightenment, it quaked by the power of his energy. When he was taking up the rag-robe—having gone forth, renouncing the four great continents with their two thousand surrounding islands, and having gone to a charnel ground to take up a rag-robe—it quaked, struck by the force of astonishment, thinking, 'A difficult deed has been done by the Blessed One!' During the washing of the rag-robe and the Vessantara Jātaka, it quaked with an untimely quaking. During the Kāḷakārāma and Gotamaka Suttas, it quaked in its capacity as a witness, as if to say, 'I am your witness, Blessed One!' And in this Brahmajāla Sutta, it should be understood that it quaked by way of giving cries of 'Excellent!' as the sixty-two wrong views were being taught, having been unraveled and made free of tangles.

---

න කෙවලඤ්ච එතෙසු ඨානෙසුයෙව පථවී අකම්පිත්ථ, අථ ඛො තීසු සඞ්ගහෙසුපි මහාමහින්දත්ථෙරස්ස ඉමං දීපං ආගන්ත්වා ජොතිවනෙ නිසීදිත්වා ධම්මං දෙසිතදිවසෙපි අකම්පිත්ථ. කල්‍යාණියවිහාරෙ ච පිණ්ඩපාතියත්ථෙරස්ස චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජිත්වා තත්ථෙව නිසීදිත්වා බුද්ධාරම්මණං පීතිං ගහෙත්වා ඉමං සුත්තන්තං ආරද්ධස්ස සුත්තපරියොසානෙ උදකපරියන්තං කත්වා අකම්පිත්ථ. ලොහපාසාදස්ස පාචීනඅම්බලට්ඨිකට්ඨානං නාම අහොසි. තත්ථ නිසීදිත්වා දීඝභාණකත්ථෙරා බ්‍රහ්මජාලසුත්තං ආරභිංසු, තෙසං සජ්ඣායපරියොසානෙපි උදකපරියන්තමෙව කත්වා පථවී අකම්පිත්ථාති.

And not only in these places did the earth shake, but indeed it also shook at the three Councils, and on the day when the great elder Mahinda, having come to this island and sat in Jotivana, taught the Dhamma. And at Kalyāṇiya monastery, when the Elder Piṇḍapātiya, having swept the cetiya courtyard and sat right there, took up joy with the Buddha as its object, at the conclusion of this sutta which he had begun, the earth shook down to its water-boundary. There was a place called the Eastern Ambalaṭṭhika of the Lohapāsāda. Sitting there, the elders who were reciters of the Dīgha Nikāya began the Brahmajāla Sutta; at the end of their recitation too, the earth shook down to its very water-boundary.

---

එවං [Pg.121] යස්සානුභාවෙන, අකම්පිත්ථ අනෙකසො;

මෙදනී සුත්තසෙට්ඨස්ස, දෙසිතස්ස සයම්භුනා.

Thus, by the power of this excellent sutta taught by the Self-become One, the earth shook many times.

---

බ්‍රහ්මජාලස්ස තස්සීධ, ධම්මං අත්ථඤ්ච පණ්ඩිතා;

සක්කච්චං උග්ගහෙත්වාන, පටිපජ්ජන්තු යොනිසොති.

Here, may the wise, having respectfully learned the text and the meaning of that Brahmajāla, practice with wise attention.

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus in the Sumaṅgalavilāsinī, the commentary on the Dīgha Nikāya,

---

බ්‍රහ්මජාලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Exposition of the Brahmajāla Sutta is concluded.

---

2. සාමඤ්ඤඵලසුත්තවණ්ණනා

2. The Exposition of the Sāmaññaphala Sutta

---

රාජාමච්චකථාවණ්ණනා

The Exposition of the Discourse concerning the King and his Ministers

---

150. එවං [Pg.122] මෙ සුතං…පෙ… රාජගහෙති සාමඤ්ඤඵලසුත්තං. තත්‍රායං අපුබ්බපදවණ්ණනා – රාජගහෙති එවංනාමකෙ නගරෙ. තඤ්හි මන්ධාතුමහාගොවින්දාදීහි පරිග්ගහිතත්තා රාජගහන්ති වුච්චති. අඤ්ඤෙපි එත්ථ පකාරෙ වණ්ණයන්ති, කිං තෙහි? නාමමත්තමෙතං තස්ස නගරස්ස. තං පනෙතං බුද්ධකාලෙ ච චක්කවත්තිකාලෙ ච නගරං හොති, සෙසකාලෙ සුඤ්ඤං හොති යක්ඛපරිග්ගහිතං, තෙසං වසනවනං හුත්වා තිට්ඨති. විහරතීති අවිසෙසෙන ඉරියාපථදිබ්බබ්‍රහ්මඅරියවිහාරෙසු අඤ්ඤතරවිහාරසමඞ්ගිපරිදීපනමෙතං. ඉධ පන ඨානගමනනිසජ්ජසයනප්පභෙදෙසු ඉරියාපථෙසු අඤ්ඤතරඉරියාපථසමායොගපරිදීපනං. තෙන ඨිතොපි ගච්ඡන්තොපි නිසින්නොපි සයානොපි භගවා විහරති චෙව වෙදිතබ්බො. සො හි එකං ඉරියාපථබාධනං අඤ්ඤෙන ඉරියාපථෙන විච්ඡින්දිත්වා අපරිපතන්තං අත්තභාවං හරති පවත්තෙති, තස්මා විහරතීති වුච්චති.

150. “Thus have I heard… at Rājagaha”—this is the Sāmaññaphala Sutta. Therein, this is the exposition of the initial words. “At Rājagaha” means in the city of that name. Indeed, it is called Rājagaha because it was occupied by Mandhātu, Mahāgovinda, and others. Others also explain it in various ways, but what is the use of those? This is merely the name of that city. Now, this becomes a city in the time of a Buddha and in the time of a Wheel-turning Monarch; at other times it is empty. Having become occupied by yakkhas, it stands as their dwelling-forest. “He was dwelling” (viharati), without distinction, indicates being endowed with one of the abidings among the postures, the divine abiding, the brahma-abiding, and the noble abiding. Here, however, it indicates engagement in one of the postures, which are divided into standing, going, sitting, and lying down. Therefore, it should be understood that the Blessed One “dwells” whether he is standing, going, sitting, or lying down. For he, having cut off the affliction of one posture with another posture, carries on and maintains his being, which does not perish. Therefore, it is said, “he dwells”.

---

ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස අම්බවනෙති ඉදමස්ස යං ගොචරගාමං උපනිස්සාය විහරති, තස්ස සමීපනිවාසනට්ඨානපරිදීපනං. තස්මා – රාජගහෙ විහරති ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස අම්බවනෙති රාජගහසමීපෙ ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස අම්බවනෙ විහරතීති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. සමීපත්ථෙ හෙතං භුම්මවචනං. තත්ථ ජීවතීති ජීවකො, කුමාරෙන භතොති කොමාරභච්චො. යථාහ – ‘‘කිං භණෙ, එතං කාකෙහි සම්පරිකිණ්ණන්ති? දාරකො දෙවාති. ජීවති භණෙති? ජීවති, දෙවාති. තෙන හි, භණෙ තං දාරකං අම්හාකං අන්තෙපුරං නෙත්වා ධාතීනං දෙථ පොසෙතුන්ති. තස්ස ජීවතීති ජීවකොති නාමං අකංසු. කුමාරෙන පොසාපිතොති කොමාරභච්චොති නාමං අකංසූ’’ති (මහාව. 328) අයං පනෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරෙන පන ජීවකවත්ථුඛන්ධකෙ ආගතමෙව. විනිච්ඡයකථාපිස්ස සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථායං වුත්තා.

“In Jīvaka Komārabhacca’s mango grove”—this phrase indicates the nearby dwelling place relative to the alms-resort village which he depends upon while dwelling. Therefore, in the passage “he dwells at Rājagaha, in Jīvaka Komārabhacca’s mango grove,” the meaning should be understood thus: “he dwells in the mango grove of Jīvaka Komārabhacca, near Rājagaha.” For this is a locative expression in the sense of proximity. Therein, because “he lives” (jīvati), he is called Jīvaka; because “he was nourished by the prince” (kumārena bhato), he is called Komārabhacca. As it is said: “Sirs, what is this, swarmed over by crows?” “It is a child, your highness.” “Sirs, does he live?” “He lives, your highness.” “Well then, sirs, take that child to our inner palace and give him to the nurses to be raised.” Because of the question “Does he live?” (jīvati), they gave him the name Jīvaka. Because he was caused to be raised by the prince, they gave him the name Komārabhacca. This here is the summary. But the story of Jīvaka has come down in detail in the Khandhaka. The judicial account of him has also been stated by me in the Samantapāsādikā, the Vinaya commentary.

---

අයං [Pg.123] පන ජීවකො එකස්මිං සමයෙ භගවතො දොසාභිසන්නං කායං විරෙචෙත්වා සිවෙය්‍යකං දුස්සයුගං දත්වා වත්ථානුමොදනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය චින්තෙසි – ‘‘මයා දිවසස්ස ද්වත්තික්ඛත්තුං බුද්ධුපට්ඨානං ගන්තබ්බං, ඉදඤ්ච වෙළුවනං අතිදූරෙ, මය්හං පන අම්බවනං උය්‍යානං ආසන්නතරං, යංනූනාහං එත්ථ භගවතො විහාරං කාරෙය්‍ය’’න්ති. සො තස්මිං අම්බවනෙ රත්තිට්ඨානදිවාඨානලෙණකුටිමණ්ඩපාදීනි සම්පාදෙත්වා භගවතො අනුච්ඡවිකං ගන්ධකුටිං කාරාපෙත්වා අම්බවනං අට්ඨාරසහත්ථුබ්බෙධෙන තම්බපට්ටවණ්ණෙන පාකාරෙන පරික්ඛිපාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං සචීවරභත්තෙන සන්තප්පෙත්වා දක්ඛිණොදකං පාතෙත්වා විහාරං නිය්‍යාතෙසි. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස අම්බවනෙ’’ති.

Now this Jīvaka, on one occasion, having administered a purge to the Blessed One’s body, which was afflicted by an imbalance of the humors, and having given a pair of Siveyyaka cloths, became established in the fruit of stream-entry at the conclusion of the thanksgiving for the cloths. He thought: “I should go to attend upon the Buddha two or three times a day, but this Veḷuvana is very far. My mango grove park, however, is much nearer. What if I were to have a dwelling for the Blessed One built here?” So, in that mango grove, having prepared buildings such as night-quarters, day-quarters, caves, huts, and pavilions, and having had a suitable fragrant chamber built for the Blessed One, and having had the mango grove enclosed with a wall eighteen cubits high, the color of a copper sheet, he satisfied the community of monks with the Buddha at its head with food together with robes, and letting fall the water of dedication, he dedicated the monastery. It was said referring to this: “in Jīvaka Komārabhacca’s mango grove.”

---

අඩ්ඪතෙළසෙහි භික්ඛුසතෙහීති අඩ්ඪසතෙන ඌනෙහි තෙරසහි භික්ඛුසතෙහි. රාජාතිආදීසු රාජති අත්තනො ඉස්සරියසම්පත්තියා චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි මහාජනං රඤ්ජෙති වඩ්ඪෙතීති රාජා. මගධානං ඉස්සරොති මාගධො. අජාතොයෙව රඤ්ඤො සත්තු භවිස්සතීති නෙමිත්තකෙහි නිද්දිට්ඨොති අජාතසත්තු.

“With twelve hundred and fifty monks” (aḍḍhateḷasehi bhikkhusatehi) means with thirteen hundred monks less half a hundred. In the case of “rājā” (king) and so on: because he shines (rājati) by his own sovereign accomplishment, he is called “rājā.” Or, because he delights (rañjeti) and causes the great populace to prosper with the four bases of sympathy, he is called “rājā.” Because he is the lord of the Magadhans, he is called “Māgadho.” Because he was pointed out by soothsayers with the words, “While yet unborn (ajāto), he will be an enemy (sattu) to the king,” he is called “Ajātasattu.”

---

තස්මිං කිර කුච්ඡිගතෙ දෙවියා එවරූපො දොහළො උප්පජ්ජි – ‘‘අහො වතාහං රඤ්ඤො දක්ඛිණබාහුලොහිතං පිවෙය්‍ය’’න්ති, සා ‘‘භාරියෙ ඨානෙ දොහළො උප්පන්නො, න සක්කා කස්සචි ආරොචෙතු’’න්ති තං කථෙතුං අසක්කොන්තී කිසා දුබ්බණ්ණා අහොසි. තං රාජා පුච්ඡි – ‘‘භද්දෙ, තුය්හං අත්තභාවො න පකතිවණ්ණො, කිං කාරණ’’න්ති? ‘‘මා පුච්ඡ, මහාරාජාති’’. ‘‘භද්දෙ, ත්වං අත්තනො අජ්ඣාසයං මය්හං අකථෙන්තී කස්ස කථෙස්සසී’’ති තථා තථා නිබන්ධිත්වා කථාපෙසි. සුත්වා ච – ‘‘බාලෙ, කිං එත්ථ තුය්හං භාරියසඤ්ඤා අහොසී’’ති වෙජ්ජං පක්කොසාපෙත්වා සුවණ්ණසත්ථකෙන බාහුං ඵාලාපෙත්වා සුවණ්ණසරකෙන ලොහිතං ගහෙත්වා උදකෙන සම්භින්දිත්වා පායෙසි. නෙමිත්තකා තං සුත්වා – ‘‘එස ගබ්භො රඤ්ඤො සත්තු භවිස්සති, ඉමිනා රාජා හඤ්ඤිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිංසු. දෙවී සුත්වා – ‘‘මය්හං කිර කුච්ඡිතො නික්ඛන්තො රාජානං මාරෙස්සතී’’ති ගබ්භං පාතෙතුකාමා උය්‍යානං ගන්ත්වා කුච්ඡිං මද්දාපෙසි, ගබ්භො න පතති. සා පුනප්පුනං ගන්ත්වා තථෙව කාරෙසි. රාජා කිමත්ථං අයං [Pg.124] අභිණ්හං උය්‍යානං ගච්ඡතීති පරිවීමංසන්තො තං කාරණං සුත්වා – ‘‘භද්දෙ, තව කුච්ඡියං පුත්තොති වා ධීතාති වා න පඤ්ඤායති, අත්තනො නිබ්බත්තදාරකං එවමකාසීති මහා අගුණරාසිපි නො ජම්බුදීපතලෙ ආවිභවිස්සති, මා ත්වං එවං කරොහී’’ති නිවාරෙත්වා ආරක්ඛං අදාසි. සා ගබ්භවුට්ඨානකාලෙ ‘‘මාරෙස්සාමී’’ති චින්තෙසි. තදාපි ආරක්ඛමනුස්සා දාරකං අපනයිංසු. අථාපරෙන සමයෙන වුඩ්ඪිප්පත්තං කුමාරං දෙවියා දස්සෙසුං. සා තං දිස්වාව පුත්තසිනෙහං උප්පාදෙසි, තෙන නං මාරෙතුං නාසක්ඛි. රාජාපි අනුක්කමෙන පුත්තස්ස ඔපරජ්ජමදාසි.

It is said that when he was in the womb, such a craving arose in the queen: 'Oh, it would be wonderful if I could drink the blood from the king's right arm!' She, thinking, 'A craving has arisen in me concerning a weighty matter; it is not possible to tell anyone,' and being unable to speak of it, became thin and of poor complexion. The king asked her, 'My dear, your physical appearance is not its natural color. What is the reason?' 'Do not ask, great king.' 'My dear, if you do not tell me your inclination, to whom will you tell it?' Thus, pressing her in various ways, he made her speak. And having heard, he said, 'Foolish one, did you perceive this as a weighty matter?' Summoning a physician, he had his arm lanced with a small golden knife, and having collected the blood in a small golden cup and mixed it with water, he had her drink it. The soothsayers, having heard of this, declared: 'This fetus will be the king's enemy; by him the king will be killed.' The queen, having heard this, thought, 'It is said that the one who comes forth from my womb will kill the king,' and desiring to cause an abortion, she went to the park and had her belly pressed, but the fetus did not fall. She went again and again and had the same thing done. The king, investigating why she went to the park so frequently, heard the reason and said: 'My dear, it is not yet apparent whether it is a son or a daughter in your womb. If you do this to the child born of you, a great mass of fault will become manifest for us on the surface of Jambudīpa. Do not do this.' Having forbidden her, he provided a guard. At the time of birth, she thought, 'I will kill him.' At that time also, the guardsmen removed the child. Then, at a later time, they showed the prince, who had reached maturity, to the queen. Upon seeing him, motherly affection arose in her; therefore, she was not able to kill him. The king also, in due course, gave his son the position of viceroy.

---

අථෙකස්මිං සමයෙ දෙවදත්තො රහොගතො චින්තෙසි – ‘‘සාරිපුත්තස්ස පරිසා මහාමොග්ගල්ලානස්ස පරිසා මහාකස්සපස්ස පරිසාති, එවමිමෙ විසුං විසුං ධුරා, අහම්පි එකං ධුරං නීහරාමී’’ති. සො ‘‘න සක්කා විනා ලාභෙන පරිසං උප්පාදෙතුං, හන්දාහං ලාභං නිබ්බත්තෙමී’’ති චින්තෙත්වා ඛන්ධකෙ ආගතනයෙන අජාතසත්තුං කුමාරං ඉද්ධිපාටිහාරියෙන පසාදෙත්වා සායං පාතං පඤ්චහි රථසතෙහි උපට්ඨානං ආගච්ඡන්තං අතිවිස්සත්ථං ඤත්වා එකදිවසං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච – ‘‘පුබ්බෙ ඛො, කුමාර, මනුස්සා දීඝායුකා, එතරහි අප්පායුකා, තෙන හි ත්වං කුමාර, පිතරං හන්ත්වා රාජා හොහි, අහං භගවන්තං හන්ත්වා බුද්ධො භවිස්සාමී’’ති කුමාරං පිතුවධෙ උය්‍යොජෙති.

Then at a certain time, Devadatta, having gone into seclusion, reflected: 'Sāriputta has a following, Mahāmoggallāna has a following, Mahākassapa has a following; thus, these are each leaders in their own right. I too shall take up a leading role.' He reflected, 'It is not possible to create a following without gain; come now, I shall produce gain.' Having reflected thus, according to the method described in the Khandhaka, he impressed Prince Ajātasattu with a display of psychic power. Knowing that the prince, who came to attend upon him in the evening and the morning with five hundred chariots, had become very familiar, he approached him one day and said this: 'Formerly, Prince, humans were long-lived; nowadays, humans are short-lived. Therefore, Prince, you should kill your father and become king. I shall kill the Blessed One and become a Buddha.' Thus he incited the prince to patricide.

---

සො – ‘‘අය්‍යො දෙවදත්තො මහානුභාවො, එතස්ස අවිදිතං නාම නත්ථී’’ති ඌරුයා පොත්ථනියං බන්ධිත්වා දිවා දිවස්ස භීතො උබ්බිග්ගො උස්සඞ්කී උත්‍රස්තො අන්තෙපුරං පවිසිත්වා වුත්තප්පකාරං විප්පකාරං අකාසි. අථ නං අමච්චා ගහෙත්වා අනුයුඤ්ජිත්වා – ‘‘කුමාරො ච හන්තබ්බො, දෙවදත්තො ච, සබ්බෙ ච භික්ඛූ හන්තබ්බා’’ති සම්මන්තයිත්වා රඤ්ඤො ආණාවසෙන කරිස්සාමාති රඤ්ඤො ආරොචෙසුං.

He, thinking, 'The Venerable Devadatta is of great power; there is nothing unknown to him,' bound a small dagger to his thigh. In broad daylight, being frightened, agitated, apprehensive, and terrified, he entered the inner palace and committed the treacherous act as spoken of. Then, the ministers, having seized and interrogated him, consulted together, saying, 'The prince should be killed, Devadatta should be killed, and all the monks should be killed.' Thinking, 'We shall act by the power of the king's command,' they reported to the king.

---

රාජා යෙ අමච්චා මාරෙතුකාමා අහෙසුං, තෙසං ඨානන්තරානි අච්ඡින්දිත්වා, යෙ න මාරෙතුකාමා, තෙ උච්චෙසු ඨානෙසු ඨපෙත්වා කුමාරං පුච්ඡි – ‘‘කිස්ස පන ත්වං, කුමාර, මං මාරෙතුකාමොසී’’ති? ‘‘රජ්ජෙනම්හි, දෙව, අත්ථිකො’’ති. රාජා තස්ස රජ්ජං අදාසි.

The king, having removed from their posts those ministers who were desirous of executing them, and having established in high positions those who were not desirous of executing them, asked the prince: 'But for what reason, Prince, were you desirous of killing me?' 'Your Majesty, I have need of the kingdom.' The king gave him the kingdom.

---

සො [Pg.125] මය්හං මනොරථො නිප්ඵන්නොති දෙවදත්තස්ස ආරොචෙසි. තතො නං සො ආහ – ‘‘ත්වං සිඞ්ගාලං අන්තොකත්වා භෙරිපරියොනද්ධපුරිසො විය සුකිච්චකාරිම්හීති මඤ්ඤසි, කතිපාහෙනෙව තෙ පිතා තයා කතං අවමානං චින්තෙත්වා සයමෙව රාජා භවිස්සතී’’ති. අථ, භන්තෙ, කිං කරොමීති? මූලඝච්චං ඝාතෙහීති. නනු, භන්තෙ, මය්හං පිතා න සත්ථවජ්ඣොති? ආහාරුපච්ඡෙදෙන නං මාරෙහීති. සො පිතරං තාපනගෙහෙ පක්ඛිපාපෙසි, තාපනගෙහං නාම කම්මකරණත්ථාය කතං ධූමඝරං. ‘‘මම මාතරං ඨපෙත්වා අඤ්ඤස්ස දට්ඨුං මා දෙථා’’ති ආහ. දෙවී සුවණ්ණසරකෙ භත්තං පක්ඛිපිත්වා උච්ඡඞ්ගෙනාදාය පවිසති. රාජා තං භුඤ්ජිත්වා යාපෙති. සො – ‘‘මය්හං පිතා කථං යාපෙතී’’ති පුච්ඡිත්වා තං පවත්තිං සුත්වා – ‘‘මය්හං මාතු උච්ඡඞ්ගං කත්වා පවිසිතුං මා දෙථා’’ති ආහ. තතො පට්ඨාය දෙවී මොළියං පක්ඛිපිත්වා පවිසති. තම්පි සුත්වා ‘‘මොළිං බන්ධිත්වා පවිසිතුං මා දෙථා’’ති. තතො සුවණ්ණපාදුකාසු භත්තං ඨපෙත්වා පිදහිත්වා පාදුකා ආරුය්හ පවිසති. රාජා තෙන යාපෙති. පුන ‘‘කථං යාපෙතී’’ති පුච්ඡිත්වා තමත්ථං සුත්වා ‘‘පාදුකා ආරුය්හ පවිසිතුම්පි මා දෙථා’’ති ආහ. තතො පට්ඨාය දෙවී ගන්ධොදකෙන න්හායිත්වා සරීරං චතුමධුරෙන මක්ඛෙත්වා පාරුපිත්වා පවිසති. රාජා තස්සා සරීරං ලෙහිත්වා යාපෙති. පුන පුච්ඡිත්වා තං පවත්තිං සුත්වා ‘‘ඉතො පට්ඨාය මය්හං මාතු පවෙසනං නිවාරෙථා’’ති ආහ. දෙවී ද්වාරමූලෙ ඨත්වා ‘‘සාමි, බිම්බිසාර, එතං දහරකාලෙ මාරෙතුං න අදාසි, අත්තනො සත්තුං අත්තනාව පොසෙසි, ඉදං පන දානි තෙ පච්ඡිමදස්සනං, නාහං ඉතො පට්ඨාය තුම්හෙ පස්සිතුං ලභාමි, සචෙ මය්හං දොසො අත්ථි, ඛමථ දෙවා’’ති රොදිත්වා කන්දිත්වා නිවත්ති.

He informed Devadatta, 'My wish has been fulfilled.' Then Devadatta said to him: 'Do you think, "I have done a good deed," like a man who has stretched a drum with a jackal inside? In just a few days, your father, reflecting on the disrespect you have shown, will himself become king.' 'Then, venerable sir, what should I do?' 'Kill him, destroying him root and all.' 'But, venerable sir, is my father not one who should not be slain by a weapon?' 'Kill him by cutting off his food supply.' So he had his father put in a heating-house; a heating-house is a smoke-house built for the purpose of inflicting punishment. He said, 'Except for my mother, do not allow anyone else to see him.' The queen would put food in a golden bowl, carry it in her lap, and enter. The king ate it and sustained himself. He asked, 'How does my father sustain himself?' and upon hearing the account, he said, 'Do not allow my mother to enter carrying anything in her lap.' From then on, the queen would put the food in her top-knot and enter. Hearing of that too, he said, 'Do not allow her to enter with her hair tied in a top-knot.' Then she placed the food in golden slippers, covered them, and entered wearing the slippers. The king sustained himself with that. Again he asked, 'How does he sustain himself?' and upon hearing the matter, he said, 'Do not allow her to enter even wearing slippers.' From then on, the queen would bathe with scented water, anoint her body with the four sweets, cover herself, and enter. The king would lick her body and sustain himself. Again he asked, and upon hearing the account, he said, 'From this day forward, prevent my mother's entry.' The queen stood at the doorway and said, 'My lord, Bimbisāra, you did not allow this one to be killed when he was a child; you yourself have nourished your own enemy. Now this is the last sight of you. From this day forward, I shall not be able to see you. If there is any fault in me, please forgive me, my lord.' Weeping and wailing, she turned back.

---

තතො පට්ඨාය රඤ්ඤො ආහාරො නත්ථි. රාජා මග්ගඵලසුඛෙන චඞ්කමෙන යාපෙති. අතිවිය අස්ස අත්තභාවො විරොචති. සො – ‘‘කථං, මෙ භණෙ, පිතා යාපෙතී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘චඞ්කමෙන, දෙව, යාපෙති; අතිවිය චස්ස අත්තභාවො විරොචතී’’ති සුත්වා ‘චඞ්කමං දානිස්ස හාරෙස්සාමී’ති චින්තෙත්වා – ‘‘මය්හං පිතු පාදෙ ඛුරෙන ඵාලෙත්වා ලොණතෙලෙන මක්ඛෙත්වා ඛදිරඞ්ගාරෙහි වීතච්චිතෙහි පචථා’’ති න්හාපිතෙ පෙසෙසි. රාජා තෙ දිස්වා – ‘‘නූන මය්හං පුත්තො කෙනචි සඤ්ඤත්තො භවිස්සති, ඉමෙ මම මස්සුකරණත්ථායාගතා’’ති [Pg.126] චින්තෙසි. තෙ ගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨංසු. ‘කස්මා ආගතත්ථා’ති ච පුට්ඨා තං සාසනං ආරොචෙසුං. ‘‘තුම්හාකං රඤ්ඤො මනං කරොථා’’ති ච වුත්තා ‘නිසීද, දෙවා’ති වත්වා ච රාජානං වන්දිත්වා – ‘‘දෙව, මයං රඤ්ඤො ආණං කරොම, මා අම්හාකං කුජ්ඣිත්ථ, නයිදං තුම්හාදිසානං ධම්මරාජූනං අනුච්ඡවික’’න්ති වත්වා වාමහත්ථෙන ගොප්ඵකෙ ගහෙත්වා දක්ඛිණහත්ථෙන ඛුරං ගහෙත්වා පාදතලානි ඵාලෙත්වා ලොණතෙලෙන මක්ඛෙත්වා ඛදිරඞ්ගාරෙහි වීතච්චිතෙහි පචිංසු. රාජා කිර පුබ්බෙ චෙතියඞ්ගණෙ සඋපාහනො අගමාසි, නිසජ්ජනත්ථාය පඤ්ඤත්තකටසාරකඤ්ච අධොතෙහි පාදෙහි අක්කමි, තස්සායං නිස්සන්දොති වදන්ති. රඤ්ඤො බලවවෙදනා උප්පන්නා. සො – ‘‘අහො බුද්ධො, අහො ධම්මො, අහො සඞ්ඝො’’ති අනුස්සරන්තොයෙව චෙතියඞ්ගණෙ ඛිත්තමාලා විය මිලායිත්වා චාතුමහාරාජිකදෙවලොකෙ වෙස්සවණස්ස පරිචාරකො ජනවසභො නාම යක්ඛො හුත්වා නිබ්බත්ති.

From that time onward, the king had no food. The king sustained himself by walking with the bliss of the path and its fruition. His person became exceedingly radiant. He asked, 'My good men, how does my father sustain himself?' and upon hearing, 'He sustains himself by walking, lord, and his person is exceedingly radiant,' he thought, 'Now I will take away his walking.' He sent barbers with the order: 'Split my father’s feet with a razor, smear them with salt and oil, and roast them over flameless acacia embers.' Seeing them, the king thought, 'Surely my son has been persuaded by someone; these men must have come to tend to my beard.' They approached, paid homage, and stood there. When asked, 'Why have you come?' they delivered the message. And when they were told, 'Do your king's will,' they said, 'Be seated, lord.' Then, paying homage to the king, they said, 'Lord, we are carrying out the king’s command. Do not be angry with us; this is not befitting for righteous kings such as yourself.' Then, holding his ankles with their left hand and taking a razor in their right, they split the soles of his feet, smeared them with salt and oil, and roasted them over flameless acacia embers. It is said that in the past, the king had walked in the courtyard of the cetiya wearing shoes, and had stepped with unwashed feet on a mat spread for sitting. This, they say, was the result of that. Intense pain arose in the king. Continuously recollecting, 'Oh, the Buddha! Oh, the Dhamma! Oh, the Sangha!' he withered like a garland cast aside in the cetiya courtyard and was reborn as a yakkha named Janavasabha, an attendant of Vessavaṇa in the Cātumahārājika deva world.

---

තං දිවසමෙව අජාතසත්තුස්ස පුත්තො ජාතො, පුත්තස්ස ජාතභාවඤ්ච පිතුමතභාවඤ්ච නිවෙදෙතුං ද්වෙ ලෙඛා එකක්ඛණෙයෙව ආගතා. අමච්චා – ‘‘පඨමං පුත්තස්ස ජාතභාවං ආරොචෙස්සාමා’’ති තං ලෙඛං රඤ්ඤො හත්ථෙ ඨපෙසුං. රඤ්ඤො තඞ්ඛණෙයෙව පුත්තසිනෙහො උප්පජ්ජිත්වා සකලසරීරං ඛොභෙත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ පිතුගුණමඤ්ඤාසි – ‘‘මයි ජාතෙපි මය්හං පිතු එවමෙව සිනෙහො උප්පන්නො’’ති. සො – ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, මය්හං පිතරං විස්සජ්ජෙථා’’ති ආහ. ‘‘කිං විස්සජ්ජාපෙථ, දෙවා’’ති ඉතරං ලෙඛං හත්ථෙ ඨපයිංසු.

On that very day, a son was born to Ajātasattu, and two letters arrived at the very same moment to announce the birth of his son and the death of his father. The ministers decided, 'First, we shall announce the birth of his son,' and placed that letter in the king's hand. At that very moment, paternal love arose in the king, pervaded his entire body, and striking to the very marrow of his bones, it became established. In that moment, he understood his father's goodness, thinking, 'When I was born, this same love must have arisen in my father.' He said, 'Go, my good men, release my father.' 'Why would you have him released, lord?' they asked, placing the other letter in his hand.

---

සො තං පවත්තිං සුත්වා රොදමානො මාතුසමීපං ගන්ත්වා – ‘‘අහොසි නු, ඛො, අම්ම, මය්හං පිතු මයි ජාතෙ සිනෙහො’’ති? සා ආහ – ‘‘බාලපුත්ත, කිං වදෙසි, තව දහරකාලෙ අඞ්ගුලියා පීළකා උට්ඨහි. අථ තං රොදමානං සඤ්ඤාපෙතුං අසක්කොන්තා තං ගහෙත්වා විනිච්ඡයට්ඨානෙ නිසින්නස්ස තව පිතු සන්තිකං අගමංසු. පිතා තෙ අඞ්ගුලිං මුඛෙ ඨපෙසි. පීළකා මුඛෙයෙව භිජ්ජි. අථ ඛො පිතා තව සිනෙහෙන තං ලොහිතමිස්සකං පුබ්බං අනිට්ඨුභිත්වාව අජ්ඣොහරි. එවරූපො තෙ පිතු සිනෙහො’’ති. සො රොදිත්වා පරිදෙවිත්වා පිතු සරීරකිච්චං අකාසි.

Hearing that account, he went weeping to his mother and asked, 'Mother, was there truly love in my father for me when I was born?' She replied, 'Foolish son, what are you saying? When you were a child, a boil arose on your finger. Then, unable to soothe you as you were crying, they took you to your father, who was sitting in the place of judgment. Your father placed your finger in his mouth. The boil burst right there in his mouth. Then, out of love for you, your father swallowed that pus mixed with blood without spitting it out. Such was your father's love for you.' Weeping and lamenting, he performed the funeral rites for his father’s body.

---

දෙවදත්තොපි [Pg.127] අජාතසත්තුං උපසඞ්කමිත්වා – ‘‘පුරිසෙ, මහාරාජ, ආණාපෙහි, යෙ සමණං ගොතමං ජීවිතා වොරොපෙස්සන්තී’’ති වත්වා තෙන දින්නෙ පුරිසෙ පෙසෙත්වා සයං ගිජ්ඣකූටං ආරුය්හ යන්තෙන සිලං පවිජ්ඣිත්වා නාළාගිරිහත්ථිං මුඤ්චාපෙත්වාපි කෙනචි උපායෙන භගවන්තං මාරෙතුං අසක්කොන්තො පරිහීනලාභසක්කාරො පඤ්ච වත්ථූනි යාචිත්වා තානි අලභමානො තෙහි ජනං සඤ්ඤාපෙස්සාමීති සඞ්ඝභෙදං කත්වා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙසු පරිසං ආදාය පක්කන්තෙසු උණ්හලොහිතං මුඛෙන ඡඩ්ඩෙත්වා නවමාසෙ ගිලානමඤ්චෙ නිපජ්ජිත්වා විප්පටිසාරජාතො – ‘‘කුහිං එතරහි සත්ථා වසතී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ජෙතවනෙ’’ති වුත්තෙ මඤ්චකෙන මං ආහරිත්වා සත්ථාරං දස්සෙථාති වත්වා ආහරියමානො භගවතො දස්සනාරහස්ස කම්මස්ස අකතත්තා ජෙතවනෙ පොක්ඛරණීසමීපෙයෙව ද්වෙධා භින්නං පථවිං පවිසිත්වා මහානිරයෙ පතිට්ඨිතොති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරකථානයො ඛන්ධකෙ ආගතො. ආගතත්තා පන සබ්බං න වුත්තන්ති. එවං අජාතොයෙව රඤ්ඤො සත්තු භවිස්සතීති නෙමිත්තකෙහි නිද්දිට්ඨොති අජාතසත්තු.

Devadatta approached Ajātasattu and said, "Great King, command men who will deprive the ascetic Gotama of life." Having said this, he sent the men given by him, climbed Gijjhakūṭa mountain himself, rolled down a stone with a machine, and even had the elephant Nālāgiri released—yet being unable to kill the Blessed One by any means, his gain and honor diminished. He requested five articles, and not obtaining them, he thought, "I will make the people understand with these." He created a schism in the Sangha; but when Sāriputta and Moggallāna departed, taking the assembly with them, he vomited hot blood from his mouth, lay on a sickbed for nine months, and became remorseful. He asked, "Where does the Teacher reside now?" When it was said, "At Jetavana," he said, "Bring me on a small bed and show me the Teacher." But as he was being brought, because he had not done a kamma worthy of seeing the Blessed One, he entered the earth that had split in two right near the lotus pond at Jetavana and was established in the great hell. This is the summary here. The detailed narrative is found in the Khandhaka. However, since it is found there, not everything is stated here. Thus, "Even while unborn, he will be an enemy to the king," was pointed out by the soothsayers; therefore, he is called Ajātasattu.

---

වෙදෙහිපුත්තොති අයං කොසලරඤ්ඤො ධීතාය පුත්තො, න විදෙහරඤ්ඤො. වෙදෙහීති පන පණ්ඩිතාධිවචනමෙතං. යථාහ – ‘‘වෙදෙහිකා ගහපතානී (ම. නි. 1.226), අය්‍යො ආනන්දො වෙදෙහමුනී’’ති (සං. නි. 2.154). තත්‍රායං වචනත්ථො – විදන්ති එතෙනාති වෙදො, ඤාණස්සෙතං අධිවචනං. වෙදෙන ඊහති ඝටති වායමතීති වෙදෙහී. වෙදෙහියා පුත්තො වෙදෙහිපුත්තො.

"Son of Vedehī" (Vedehiputta): This one is the son of the daughter of the Kosala king, not of the Videha king. "Vedehī," however, is a term for a wise woman. As it is said: "Vedehikā, the householder's wife," and "the venerable Ānanda, the Vedeha sage." Herein, this is the meaning of the word: "They know by means of this," thus it is 'veda'; this is a term for wisdom. "She strives, exerts, and endeavors with wisdom," thus she is 'Vedehī'. The son of Vedehī is Vedehiputta.

---

තදහූති තස්මිං අහු, තස්මිං දිවසෙති අත්ථො. උපවසන්ති එත්ථාති උපොසථො, උපවසන්තීති සීලෙන වා අනසනෙන වා උපෙතා හුත්වා වසන්තීති අත්ථො. අයං පනෙත්ථ අත්ථුද්ධාරො – ‘‘ආයාමාවුසො, කප්පින, උපොසථං ගමිස්සාමා’’තිආදීසු පාතිමොක්ඛුද්දෙසො උපොසථො. ‘‘එවං අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතො ඛො, විසාඛෙ, උපොසථො උපවුත්ථො’’තිආදීසු (අ. නි. 8.43) සීලං. ‘‘සුද්ධස්ස වෙ සදා ඵග්ගු, සුද්ධස්සුපොසථො සදා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.79) උපවාසො. ‘‘උපොසථො නාම නාගරාජා’’තිආදීසු (දී. නි. 2.246) පඤ්ඤත්ති[Pg.128]. ‘‘න, භික්ඛවෙ, තදහුපොසථෙ සභික්ඛුකා ආවාසා’’තිආදීසු (මහාව. 181) උපවසිතබ්බදිවසො. ඉධාපි සොයෙව අධිප්පෙතො. සො පනෙස අට්ඨමී චාතුද්දසී පන්නරසීභෙදෙන තිවිධො. තස්මා සෙසද්වයනිවාරණත්ථං පන්නරසෙති වුත්තං. තෙනෙව වුත්තං – ‘‘උපවසන්ති එත්ථාති උපොසථො’’ති.

Tadahu means 'on that day'; the meaning is 'on that day'. "They observe on this day" (upavasanti ettha), thus it is uposatha. The meaning of upavasanti is that they dwell (vasanti) having become endowed (upetā) with either virtue (sīla) or fasting (anasana). This is the extraction of meanings here: in passages such as, "Come, friend Kappina, let us go to the uposatha," uposatha is the recital of the Pātimokkha. In passages such as, "Thus, Visākhā, the uposatha observed is endowed with eight factors," it is virtue. In passages such as, "For the pure one, it is always an auspicious day; for the pure one, it is always an uposatha," it is the observance of fasting. In passages such as, "Uposatha is the name of a nāga king," it is a designation. In passages such as, "Bhikkhus, on that uposatha day, one should not go from a residence with bhikkhus..." it is the day on which the observance should be undertaken. Here, too, that very one is intended. Now, this uposatha is threefold, distinguished as the eighth, the fourteenth, and the fifteenth day. Therefore, to preclude the other two, "on the fifteenth" was stated. For that very reason, it was said: "They observe on this day, thus it is uposatha."

---

කොමුදියාති කුමුදවතියා. තදා කිර කුමුදානි සුපුප්ඵිතානි හොන්ති, තානි එත්ථ සන්තීති කොමුදී. චාතුමාසිනියාති චාතුමාසියා, සා හි චතුන්නං මාසානං පරියොසානභූතාති චාතුමාසී. ඉධ පන චාතුමාසිනීති වුච්චති. මාසපුණ්ණතාය උතුපුණ්ණතාය සංවච්ඡරපුණ්ණතාය පුණ්ණා සම්පුණ්ණාති පුණ්ණා. මා ඉති චන්දො වුච්චති, සො එත්ථ පුණ්ණොති පුණ්ණමා. එවං පුණ්ණාය පුණ්ණමායාති ඉමස්මිං පදද්වයෙ ච අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Komudī means abounding in water lilies. For at that time, the water lilies are well-blossomed. Because they are present on this night, it is called komudī. Cātumāsinī means belonging to the four months. For that night is the end of the four months, thus it is cātumāsī. Here, however, it is called cātumāsinī. Because of the fullness of the month, the fullness of the season, and the fullness of the year, it is full (puṇṇā), completely full (sampunnā); thus, it is called puṇṇā. The moon is called mā. It is full on this night; thus, it is puṇṇamā. In this way, the meaning in this pair of words, puṇṇāya puṇṇamāya, should also be understood.

---

රාජාමච්චපරිවුතොති එවරූපාය රජතඝටවිනිග්ගතාහි ඛීරධාරාහි ධොවියමානදිසාභාගාය විය, රජතවිමානවිච්චුතෙහි මුත්තාවළිසුමනකුසුමදාමසෙතදුකූලකුමුදවිසරෙහි සම්පරිකිණ්ණාය විය ච, චතුරුපක්කිලෙසවිමුත්තපුණ්ණචන්දප්පභාසමුදයොභාසිතාය රත්තියා රාජාමච්චෙහි පරිවුතොති අත්ථො. උපරිපාසාදවරගතොති පාසාදවරස්ස උපරිගතො. මහාරහෙ සමුස්සිතසෙතච්ඡත්තෙ කඤ්චනාසනෙ නිසින්නො හොති. කස්මා නිසින්නො? නිද්දාවිනොදනත්ථං. අයඤ්හි රාජා පිතරි උපක්කන්තදිවසතො පට්ඨාය – ‘‘නිද්දං ඔක්කමිස්සාමී’’ති නිමීලිතමත්තෙසුයෙව අක්ඛීසු සත්තිසතඅබ්භාහතො විය කන්දමානොයෙව පබුජ්ඣි. කිමෙතන්ති ච වුත්තෙ, න කිඤ්චීති වදති. තෙනස්ස අමනාපා නිද්දා, ඉති නිද්දාවිනොදනත්ථං නිසින්නො. අපි ච තස්මිං දිවසෙ නක්ඛත්තං සඞ්ඝුට්ඨං හොති. සබ්බං නගරං සිත්තසම්මට්ඨං විප්පකිණ්ණවාලුකං පඤ්චවණ්ණකුසුමලාජපුණ්ණඝටපටිමණ්ඩිතඝරද්වාරං සමුස්සිතධජපටාකවිචිත්‍රසමුජ්ජලිතදීපමාලාලඞ්කතසබ්බදිසාභාගං වීථිසභාගෙන රච්ඡාසභාගෙන නක්ඛත්තකීළං අනුභවමානෙන මහාජනෙන සමාකිණ්ණං හොති. ඉති නක්ඛත්තදිවසතායපි නිසින්නොති වදන්ති. එවං පන වත්වාපි – ‘‘රාජකුලස්ස නාම සදාපි නක්ඛත්තමෙව, නිද්දාවිනොදනත්ථංයෙව පනෙස නිසින්නො’’ති සන්නිට්ඨානං කතං.

The meaning of rājāmaccaparivuto (surrounded by royal ministers) is: surrounded by royal ministers on a night illuminated by the rising splendor of the full moon, which is free from the four blemishes—a night that was as if the quarters of the sky were being washed by streams of milk flowing from a silver pot, and as if strewn all around with strings of pearls, garlands of jasmine flowers, white cloths, and masses of water lilies that had emerged from a silver celestial mansion. Uparipāsādavaragato (gone to the top of the excellent palace) means he had gone to the top of the excellent palace. He was seated on a golden seat, worthy of a great person, under a raised white parasol. Why was he seated? To dispel sleepiness. For this king, starting from the day he transgressed against his father, as soon as he closed his eyes, thinking, "I will fall asleep," he would awaken, crying out as if struck by a hundred spears. And when asked, "What is this?" he would say, "Nothing." Therefore, sleep was unpleasant for him; thus, he was seated to dispel sleepiness. Furthermore, on that day a festival of constellations was proclaimed. The whole city was sprinkled and swept, with sand scattered about; the doorways of the houses were adorned with five-colored flowers, parched grain, and full water pots; all the quarters were decorated with raised flags and banners and variegated, brightly lit rows of lamps; and it was crowded with a great multitude experiencing the festival of constellations in the main streets and side streets. Thus, they say he was seated also because it was the day of the festival of constellations. However, even after saying this, the conclusion was made: "For a royal family, it is always a festival. Indeed, this one was seated only to dispel sleepiness."

---

උදානං [Pg.129] උදානෙසීති උදාහාරං උදාහරි, යථා හි යං තෙලං මානං ගහෙතුං න සක්කොති, විස්සන්දිත්වා ගච්ඡති, තං අවසෙකොති වුච්චති. යඤ්ච ජලං තළාකං ගහෙතුං න සක්කොති, අජ්ඣොත්ථරිත්වා ගච්ඡති, තං ඔඝොති වුච්චති; එවමෙව යං පීතිවචනං හදයං ගහෙතුං න සක්කොති, අධිකං හුත්වා අන්තො අසණ්ඨහිත්වා බහිනික්ඛමති, තං උදානන්ති වුච්චති. එවරූපං පීතිමයං වචනං නිච්ඡාරෙසීති අත්ථො.

Udānaṃ udānesi means he uttered an inspired utterance. For just as oil that a measuring vessel cannot hold flows out and is called 'overflow,' and just as water that a lake cannot hold overflows and is called a 'flood,' in the very same way, a joyous utterance that the heart cannot hold, becoming excessive and not staying inside, comes out—that is called an udāna. The meaning is that he sent forth such a speech born of joy.

---

දොසිනාති දොසාපගතා, අබ්භා, මහිකා, ධූමො, රජො, රාහූති ඉමෙහි පඤ්චහි උපක්කිලෙසෙහි විරහිතාති වුත්තං හොති. තස්මා රමණීයාතිආදීනි පඤ්ච ථොමනවචනානි. සා හි මහාජනස්ස මනං රමයතීති රමණීයා. වුත්තදොසවිමුත්තාය චන්දප්පභාය ඔභාසිතත්තා අතිවිය සුරූපාති අභිරූපා. දස්සිතුං යුත්තාති දස්සනීයා. චිත්තං පසාදෙතීති පාසාදිකා. දිවසමාසාදීනං ලක්ඛණං භවිතුං යුත්තාති ලක්ඛඤ්ඤා.

Dosinā means free from faults; that is, it is said to be free from these five blemishes: clouds, mist, smoke, dust, and Rāhu. Therefore, the five words beginning with 'delightful' are words of praise. Indeed, that night delights the minds of the great multitude, thus it is delightful (ramaṇīyā). Because it is illuminated by the moonlight that is free from the aforementioned faults, it is exceedingly beautiful, thus it is resplendent (abhirūpā). It is fit to be seen, thus it is fair to see (dassanīyā). It clarifies the mind, thus it is serene (pāsādikā). It is fit to be a sign for the day, month, and so on, thus it is auspicious (lakkhaññā).

---

කං නු ඛ්වජ්ජාති කං නු ඛො අජ්ජ. සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වාති සමිතපාපතාය සමණං. බාහිතපාපතාය බ්‍රාහ්මණං. යං නො පයිරුපාසතොති වචනබ්‍යත්තයො එස, යං අම්හාකං පඤ්හපුච්ඡනවසෙන පයිරුපාසන්තානං මධුරං ධම්මං සුත්වා චිත්තං පසීදෙය්‍යාති අත්ථො. ඉති රාජා ඉමිනා සබ්බෙනපි වචනෙන ඔභාසනිමිත්තකම්මං අකාසි. කස්ස අකාසීති? ජීවකස්ස. කිමත්ථං? භගවතො දස්සනත්ථං. කිං භගවන්තං සයං දස්සනාය උපගන්තුං න සක්කොතීති? ආම, න සක්කොති. කස්මා? මහාපරාධතාය.

'Kaṃ nu khvajjā' means 'Whom indeed today...'. As for 'a recluse or a brahmin': 'recluse' (samaṇa) because of having pacified evil; 'brahmin' (brāhmaṇa) because of having cast out evil. The phrase 'yaṃ no payirupāsato' is an irregularity of case. The meaning is: 'Whom, if we were to attend upon him by way of asking questions, our minds would become clear upon hearing the sweet Dhamma.' Thus, with all these words, the king made a hint by allusion. For whom did he do it? For Jīvaka. For what purpose? For the purpose of seeing the Blessed One. Is it that he is not able to go himself to see the Blessed One? Yes, he is not able. Why? Because of his great offense.

---

තෙන හි භගවතො උපට්ඨාකො අරියසාවකො අත්තනො පිතා මාරිතො, දෙවදත්තො ච තමෙව නිස්සාය භගවතො බහුං අනත්ථමකාසි, ඉති මහාපරාධො එස, තාය මහාපරාධතාය සයං ගන්තුං න සක්කොති. ජීවකො පන භගවතො උපට්ඨාකො, තස්ස පිට්ඨිඡායාය භගවන්තං පස්සිස්සාමීති ඔභාසනිමිත්තකම්මං අකාසි. කිං ජීවකො පන – ‘‘මය්හං ඉදං ඔභාසනිමිත්තකම්ම’’න්ති ජානාතීති? ආම ජානාති. අථ කස්මා තුණ්හී අහොසීති? වික්ඛෙපපච්ඡෙදනත්ථං.

Indeed, by that king, his own father—a noble disciple and attendant of the Blessed One—was killed. And Devadatta, relying on that very king, caused much harm to the Blessed One. Thus, this one has a great offense; because of that great offense, he is not able to go himself. Jīvaka, however, is an attendant of the Blessed One. Thinking, 'I will see the Blessed One under his protection,' he made the hint by allusion. But does Jīvaka know, 'He made this hint by allusion for me'? Yes, he knows. Then why was he silent? For the purpose of cutting off interruption.

---

තස්සඤ්හි පරිසති ඡන්නං සත්ථාරානං උපට්ඨාකා බහූ සන්නිපතිතා, තෙ අසික්ඛිතානං පයිරුපාසනෙන සයම්පි අසික්ඛිතාව. තෙ මයි භගවතො ගුණකථං [Pg.130] ආරද්ධෙ අන්තරන්තරා උට්ඨායුට්ඨාය අත්තනො සත්ථාරානං ගුණං කථෙස්සන්ති, එවං මෙ සත්ථු ගුණකථා පරියොසානං න ගමිස්සති. රාජා පන ඉමෙසං කුලූපකෙ උපසඞ්කමිත්වා ගහිතාසාරතාය තෙසං ගුණකථාය අනත්තමනො හුත්වා මං පටිපුච්ඡිස්සති, අථාහං නිබ්බික්ඛෙපං සත්ථු ගුණං කථෙත්වා රාජානං සත්ථු සන්තිකං ගහෙත්වා ගමිස්සාමීති ජානන්තොව වික්ඛෙපපච්ඡෙදනත්ථං තුණ්හී අහොසීති.

For in that assembly, many attendants of the six teachers were gathered. They, by attending upon the undisciplined, are themselves also undisciplined. 'When I have begun a talk on the qualities of the Blessed One, they will, from time to time, stand up and speak of the qualities of their own teachers. In this way, my talk on the qualities of the Teacher will not reach its conclusion. The king, however, having approached these family advisors and grasped their lack of substance, will be displeased with the talk on their qualities and will question me in turn. Then I, having spoken of the Teacher's qualities without interruption, will take the king and go to the Teacher's presence.' Thus, knowing this, he was silent for the purpose of cutting off interruption.

---

තෙපි අමච්චා එවං චින්තෙසුං – ‘‘අජ්ජ රාජා පඤ්චහි පදෙහි රත්තිං ථොමෙති, අද්ධා කිඤ්චි සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡිත්වා ධම්මං සොතුකාමො, යස්ස චෙස ධම්මං සුත්වා පසීදිස්සති, තස්ස ච මහන්තං සක්කාරං කරිස්සති, යස්ස පන කුලූපකො සමණො රාජකුලූපකො හොති, භද්දං තස්සා’’ති.

Those ministers also thought thus: 'Today the king praises the night with five phrases. Surely, he desires to hear the Dhamma after approaching some recluse or brahmin and asking a question. And he in whom he gains confidence after hearing his Dhamma, to him he will give great honor. Moreover, for whichever minister's family-advisor recluse becomes the king's family advisor, it will be a good thing for him.'

---

151-152. තෙ එවං චින්තෙත්වා – ‘‘අහං අත්තනො කුලූපකසමණස්ස වණ්ණං වත්වා රාජානං ගහෙත්වා ගමිස්සාමි, අහං ගමිස්සාමී’’ති අත්තනො අත්තනො කුලූපකානං වණ්ණං කථෙතුං ආරද්ධා. තෙනාහ – ‘‘එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො රාජාමච්චො’’තිආදි. තත්ථ පූරණොති තස්ස සත්ථුපටිඤ්ඤස්ස නාමං. කස්සපොති ගොත්තං. සො කිර අඤ්ඤතරස්ස කුලස්ස එකූනදාසසතං පූරයමානො ජාතො, තෙනස්ස පූරණොති නාමං අකංසු. මඞ්ගලදාසත්තා චස්ස ‘‘දුක්කට’’න්ති වත්තා නත්ථි, අකතං වා න කතන්ති. සො ‘‘කිමහං එත්ථ වසාමී’’ති පලායි. අථස්ස චොරා වත්ථානි අච්ඡින්දිංසු, සො පණ්ණෙන වා තිණෙන වා පටිච්ඡාදෙතුම්පි අජානන්තො ජාතරූපෙනෙව එකං ගාමං පාවිසි. මනුස්සා තං දිස්වා ‘‘අයං සමණො අරහා අප්පිච්ඡො, නත්ථි ඉමිනා සදිසො’’ති පූවභත්තාදීනි ගහෙත්වා උපසඞ්කමන්ති. සො – ‘‘මය්හං සාටකං අනිවත්ථභාවෙන ඉදං උප්පන්න’’න්ති තතො පට්ඨාය සාටකං ලභිත්වාපි න නිවාසෙසි, තදෙව පබ්බජ්ජං අග්ගහෙසි, තස්ස සන්තිකෙ අඤ්ඤෙපි අඤ්ඤෙපීති පඤ්චසතමනුස්සා පබ්බජිංසු. තං සන්ධායාහ – ‘‘පූරණො කස්සපො’’ති.

They, having thought thus—'I will speak of the virtues of my family-advisor recluse, take the king, and go. I will go!'—began to speak of the virtues of their respective family advisors. Therefore, it was said: 'When this was said, a certain royal minister...' and so on. Therein, 'Pūraṇa' is the name of that one who claimed to be a teacher. 'Kassapa' is his clan name. It is said that he was born completing the hundredth slave for a certain family; therefore, they gave him the name 'Pūraṇa'. And because he was an auspicious slave, there was no one to say 'wrongly done' of what he had done, nor 'it is not done' of what was undone. He, thinking, 'Why should I live here?' fled. Then thieves stole his clothes. He, not knowing how to cover himself even with a leaf or with grass, entered a village in his birth-form. People, seeing him and thinking, 'This is a recluse, an arahant, of few wishes; there is no one like him,' approached him, taking cakes, rice, and other foods. He thought, 'This has arisen for me because of my not wearing a cloth.' From then on, even upon receiving a cloth, he did not wear it. He took up that very state as his renunciation. In his presence, others and still others, five hundred men in all, went forth. Referring to him, it was said, 'Pūraṇa Kassapa.'

---

පබ්බජිතසමූහසඞ්ඛාතො සඞ්ඝො අස්ස අත්ථීති සඞ්ඝී. ස්වෙව ගණො අස්ස අත්ථීති ගණී. ආචාරසික්ඛාපනවසෙන තස්ස ගණස්ස ආචරියොති ගණාචරියො. ඤාතොති පඤ්ඤාතො පාකටො. ‘‘අප්පිච්ඡො [Pg.131] සන්තුට්ඨො. අප්පිච්ඡතාය වත්ථම්පි න නිවාසෙතී’’ති එවං සමුග්ගතො යසො අස්ස අත්ථීති යසස්සී. තිත්ථකරොති ලද්ධිකරො. සාධුසම්මතොති අයං සාධු, සුන්දරො, සප්පුරිසොති එවං සම්මතො. බහුජනස්සාති අස්සුතවතො අන්ධබාලපුථුජ්ජනස්ස. පබ්බජිතතො පට්ඨාය අතික්කන්තා බහූ රත්තියො ජානාතීති රත්තඤ්ඤූ. චිරං පබ්බජිතස්ස අස්සාති චිරපබ්බජිතො, අචිරපබ්බජිතස්ස හි කථා ඔකප්පනීයා න හොති, තෙනාහ ‘‘චිරපබ්බජිතො’’ති. අද්ධගතොති අද්ධානං ගතො, ද්වෙ තයො රාජපරිවට්ටෙ අතීතොති අධිප්පායො. වයොඅනුප්පත්තොති පච්ඡිමවයං අනුප්පත්තො. ඉදං උභයම්පි – ‘‘දහරස්ස කථා ඔකප්පනීයා න හොතී’’ති එතං සන්ධාය වුත්තං.

He has a saṅgha, which is termed an assembly of renunciants, thus he is saṅghī. That same group is his gaṇa, thus he is gaṇī. By way of teaching his conduct, he is the teacher (ācariyo) of that group, thus he is gaṇācariyo. Ñāta means known, manifest. He has fame that has arisen thus: 'He has few wishes, is content. Because of having few wishes, he does not even wear a cloth,' thus he is yasassī. Titthakaro means a maker of a doctrine. Sādhusammato means he is esteemed thus: 'This one is good, excellent, a virtuous person.' Bahujanassa (of many people) means of the uninstructed, blind, foolish worldling. He knows many nights that have passed since his renunciation, thus he is rattaññū. He has been a renunciate for a long time, thus he is cirapabbajito; indeed, the talk of one who has not been a renunciate for long is not trustworthy, therefore it is said cirapabbajito. Addhagato means one who has gone a long way; the intention is that he has passed through two or three changes of kings. Vayoanuppatto means one who has reached the last stage of life. Both of these are said with reference to this: 'The talk of a young person is not trustworthy.'

---

තුණ්හී අහොසීති සුවණ්ණවණ්ණං මධුරරසං අම්බපක්කං ඛාදිතුකාමො පුරිසො ආහරිත්වා හත්ථෙ ඨපිතං කාජරපක්කං දිස්වා විය ඣානාභිඤ්ඤාදිගුණයුත්තං තිලක්ඛණබ්භාහතං මධුරං ධම්මකථං සොතුකාමො පුබ්බෙ පූරණස්ස දස්සනෙනාපි අනත්තමනො ඉදානි ගුණකථාය සුට්ඨුතරං අනත්තමනො හුත්වා තුණ්හී අහොසි. අනත්තමනො සමානොපි පන ‘‘සචාහං එතං තජ්ජෙත්වා ගීවායං ගහෙත්වා නීහරාපෙස්සාමි, ‘යො යො කථෙසි, තං තං රාජා එවං කරොතී’ති භීතො අඤ්ඤොපි කොචි කිඤ්චි න කථෙස්සතී’’ති අමනාපම්පි තං කථං අධිවාසෙත්වා තුණ්හී එව අහොසි. අථඤ්ඤො – ‘‘අහං අත්තනො කුලූපකස්ස වණ්ණං කථෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා වත්තුං ආරභි. තෙන වුත්තං – අඤ්ඤතරොපි ඛොතිආදි. තං සබ්බං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

"He remained silent"—like a man desiring to eat a golden-colored, sweet mango, who, upon seeing a ripe kājara fruit placed in his hand, becomes displeased. Similarly, though he wished to hear the sweet Dhamma talk endowed with the qualities of jhānas and supernormal knowledge, and struck by the three characteristics, having been displeased even by the sight of Pūraṇa before, he now became even more displeased by the talk of his qualities and remained silent. Although displeased, he thought: 'If I were to threaten this man, seize him by the neck, and have him expelled, then others, fearing that 'the king does this to whoever speaks,' would not speak anything at all.' Thus, enduring that unpleasant talk, he remained silent. Then another, thinking, 'I will speak of the good qualities of my own teacher,' began to speak. Therefore, it is said, 'And another one...' etc. All this should be understood in the very way that has been stated.

---

එත්ථ පන මක්ඛලීති තස්ස නාමං. ගොසාලාය ජාතත්තා ගොසාලොති දුතියං නාමං. තං කිර සකද්දමාය භූමියා තෙලඝටං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තං – ‘‘තාත, මා ඛලී’’ති සාමිකො ආහ. සො පමාදෙන ඛලිත්වා පතිත්වා සාමිකස්ස භයෙන පලායිතුං ආරද්ධො. සාමිකො උපධාවිත්වා දුස්සකණ්ණෙ අග්ගහෙසි. සො සාටකං ඡඩ්ඩෙත්වා අචෙලකො හුත්වා පලායි. සෙසං පූරණසදිසමෙව.

Here, Makkhalī is his name. Gosāla is his second name because he was born in a cowshed. It is said that while he was walking on muddy ground carrying a pot of oil, his master said, "My dear, do not slip!" He, through negligence, slipped and fell. Fearing his master, he began to run away. The master ran up to him and grabbed the edge of his cloth. He, having discarded his outer garment, became clothless and fled. The rest is just like that of Pūraṇa.

---

153. අජිතොති තස්ස නාමං. කෙසකම්බලං ධාරෙතීති කෙසකම්බලො. ඉති නාමද්වයං සංසන්දිත්වා අජිතො කෙසකම්බලොති වුච්චති[Pg.132]. තත්ථ කෙසකම්බලො නාම මනුස්සකෙසෙහි කතකම්බලො. තතො පටිකිට්ඨතරං වත්ථං නාම නත්ථි. යථාහ – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, යානි කානිචි තන්තාවුතානං වත්ථානං, කෙසකම්බලො තෙසං පටිකිට්ඨො අක්ඛායති. කෙසකම්බලො, භික්ඛවෙ, සීතෙ සීතො, උණ්හෙ උණ්හො, දුබ්බණ්ණො දුග්ගන්ධො දුක්ඛසම්ඵස්සො’’ති (අ. නි. 3.138).

153. Ajita is his name. He is called 'Kesakambala' because he wears a hair blanket. Thus, combining the two names, he is called Ajita Kesakambala. Here, 'kesakambala' means a blanket made of human hair. There is no cloth more inferior than this. As it is said: "Monks, just as among all woven cloths, a hair blanket is said to be the most inferior. A hair blanket, monks, is cold in the cold, hot in the heat, has a bad color, a bad smell, and is unpleasant to touch" (A. i. 286).

---

154. පකුධොති තස්ස නාමං. කච්චායනොති ගොත්තං. ඉති නාමගොත්තං සංසන්දිත්වා පකුධො කච්චායනොති වුච්චති. සීතුදකපටික්ඛිත්තකො එස, වච්චං කත්වාපි උදකකිච්චං න කරොති, උණ්හොදකං වා කඤ්ජියං වා ලභිත්වා කරොති, නදිං වා මග්ගොදකං වා අතික්කම්ම – ‘‘සීලං මෙ භින්න’’න්ති වාලිකථූපං කත්වා සීලං අධිට්ඨාය ගච්ඡති. එවරූපො නිස්සිරීකලද්ධිකො එස.

154. Pakudha is his name. Kaccāyana is his clan name. Thus, combining the name and clan name, he is called Pakudha Kaccāyana. He was one who rejected cold water; even after defecating, he would not perform the water duty. He would do it only after obtaining hot water or sour gruel. Or, after crossing a river or water on the road, thinking, 'My virtue is broken,' he would make a sand stupa and then proceed after undertaking the virtue. Such was this man, who held a wretched doctrine.

---

155. සඤ්චයොති තස්ස නාමං. බෙලට්ඨස්ස පුත්තොති බෙලට්ඨපුත්තො.

155. Sañcaya is his name. Because he was the son of Belaṭṭha, he was Belaṭṭhaputta.

---

156. අම්හාකං ගණ්ඨනකිලෙසො පලිබන්ධනකිලෙසො නත්ථි, කිලෙසගණ්ඨරහිතා මයන්ති එවංවාදිතාය ලද්ධනාමවසෙන නිගණ්ඨො. නාටස්ස පුත්තො නාටපුත්තො.

156. He is Nigaṇṭha by way of the name obtained through his custom of stating: 'For us, there is no knot-making defilement, no binding defilement; we are free from the knot of defilements.' The son of Nāṭa is Nāṭaputta.

---

කොමාරභච්චජීවකකථාවණ්ණනා

The Commentary on the Story of Jīvaka Komārabhacca.

---

157. අථ ඛො රාජාති රාජා කිර තෙසං වචනං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං යස්ස යස්ස වචනං න සොතුකාමො, සො සො එව කථෙසි. යස්ස පනම්හි වචනං සොතුකාමො, එස නාගවසං පිවිත්වා ඨිතො සුපණ්ණො විය තුණ්හීභූතො, අනත්ථො වත මෙ’’ති. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘ජීවකො උපසන්තස්ස බුද්ධස්ස භගවතො උපට්ඨාකො, සයම්පි උපසන්තො, තස්මා වත්තසම්පන්නො භික්ඛු විය තුණ්හීභූතොව නිසින්නො, න එස මයි අකථෙන්තෙ කථෙස්සති, හත්ථිම්හි ඛො පන මද්දන්තෙ හත්ථිස්සෙව පාදො ගහෙතබ්බො’’ති තෙන සද්ධිං සයං මන්තෙතුමාරද්ධො. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො රාජා’’ති. තත්ථ කිං තුණ්හීති කෙන කාරණෙන තුණ්හී. ඉමෙසං අමච්චානං අත්තනො අත්තනො කුලූපකසමණස්ස වණ්ණං කථෙන්තානං මුඛං නප්පහොති[Pg.133]. කිං යථා එතෙසං, එවං තව කුලූපකසමණො නත්ථි, කිං ත්වං දලිද්දො, න තෙ මම පිතරා ඉස්සරියං දින්නං, උදාහු අස්සද්ධොති පුච්ඡති.

157. Then the king, it is said, having heard their words, thought: 'Whosever words I do not wish to hear, that very person spoke. But the one whose words I wish to hear, like a garuḍa standing after having drunk the poison of a nāga, is silent. Alas, what a disadvantage for me!' Then this thought occurred to him: 'Jīvaka is the attendant of the peaceful Buddha, the Blessed One. He himself is also peaceful. Therefore, like a monk accomplished in his duties, he is seated, being silent. He will not speak if I do not speak first. Indeed, when an elephant is trampling, it is the elephant's own foot that should be seized.' Thus, he began to consult with him himself. Therefore, it was said: 'Then the king...' Therein, 'Why are you silent?' means 'For what reason are you silent?' While these ministers are speaking of the virtues of their own respective family ascetics, is your mouth not capable? Is it that you do not have a family ascetic like they do? Are you poor? Was sovereignty not given to you by my father? Or are you without faith?'—thus he asks.

---

තතො ජීවකස්ස එතදහොසි – ‘‘අයං රාජා මං කුලූපකසමණස්ස ගුණං කථාපෙති, න දානි මෙ තුණ්හීභාවස්ස කාලො, යථා ඛො පනිමෙ රාජානං වන්දිත්වා නිසින්නාව අත්තනො කුලූපකසමණානං ගුණං කථයිංසු, න මය්හං එවං සත්ථුගුණෙ කථෙතුං යුත්ත’’න්ති උට්ඨායාසනා භගවතො විහාරාභිමුඛො පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං සිරසි පග්ගහෙත්වා – ‘‘මහාරාජ, මා මං එවං චින්තයිත්ථ, ‘අයං යං වා තං වා සමණං උපසඞ්කමතී’ති, මම සත්ථුනො හි මාතුකුච්ඡිඔක්කමනෙ, මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනෙ, මහාභිනික්ඛමනෙ, සම්බොධියං, ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ ච, දසසහස්සිලොකධාතු කම්පිත්ථ, එවං යමකපාටිහාරියං අකාසි, එවං දෙවොරොහණං, අහං සත්ථුනො ගුණෙ කථයිස්සාමි, එකග්ගචිත්තො සුණ, මහාරාජා’’ති වත්වා – ‘‘අයං දෙව, භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’තිආදිමාහ. තත්ථ තං ඛො පන භගවන්තන්ති ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානත්ථෙ උපයොගවචනං, තස්ස ඛො පන භගවතොති අත්ථො. කල්‍යාණොති කල්‍යාණගුණසමන්නාගතො, සෙට්ඨොති වුත්තං හොති. කිත්තිසද්දොති කිත්තියෙව. ථුතිඝොසො වා. අබ්භුග්ගතොති සදෙවකං ලොකං අජ්ඣොත්ථරිත්වා උග්ගතො. කින්ති? ‘‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… භගවා’’ති.

Then this thought occurred to Jīvaka: 'This king wants to make me speak of the virtues of my family ascetic. Now is not the time for my silence. However, just as these ministers, having paid homage to the king and while seated, spoke of the virtues of their own family ascetics, it is not proper for me to speak of my Teacher's virtues in such a way.' Rising from his seat, facing the Blessed One's monastery, having paid homage with the five-point prostration, and having raised to his head his añjali, resplendent with the collection of his ten fingernails, he said: 'Great King, do not think of me thus: "This one approaches just any ascetic whatsoever." Indeed, at the time of my Teacher's descent into his mother's womb, his emergence from his mother's womb, his great renunciation, his full awakening, and the turning of the Wheel of Dhamma, the ten-thousandfold world-system trembled. In such a way he performed the twin miracle, in such a way the descent from the deva realm. I shall speak of the Teacher's virtues. Listen with a concentrated mind, Great King.' Having said this, he spoke the words beginning with, 'This, Sire, is the Blessed One, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One.' Therein, the phrase `taṃ kho pana bhagavantaṃ` is a term in the accusative case used in the sense of describing one of such a nature; the meaning is 'of that Blessed One' (`tassa kho pana bhagavato`). `Kalyāṇa` means endowed with excellent qualities; it is said to mean 'supreme'. `Kittisadda` is fame itself, or the sound of praise. `Abbhuggata` means having arisen, having overwhelmed the world with its devas. How so? 'For this reason, too, that Blessed One is an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One... the Blessed One.'

---

තත්‍රායං පදසම්බන්ධො – සො භගවා ඉතිපි අරහං ඉතිපි සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… ඉතිපි භගවාති. ඉමිනා ච ඉමිනා ච කාරණෙනාති වුත්තං හොති. තත්ථ ආරකත්තා අරීනං, අරානඤ්ච හතත්තා, පච්චයාදීනං අරහත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවාති, ඉමෙහි තාව කාරණෙහි සො භගවා අරහන්ති වෙදිතබ්බොතිආදිනා නයෙන මාතිකං නික්ඛිපිත්වා සබ්බානෙව චෙතානි පදානි විසුද්ධිමග්ගෙ බුද්ධානුස්සතිනිද්දෙසෙ විත්ථාරිතානීති තතො නෙසං විත්ථාරො ගහෙතබ්බො.

Herein, this is the connection of the words: That Blessed One, for this reason too, is an Arahant; for this reason too, a Perfectly Self-Enlightened One... for this reason too, a Bhagavā. ‘For this reason and for that reason’ is what is meant. Therein, because of being far from defilements, because of having destroyed the enemies, the defilements, and the spokes of the wheel of existence, because of being worthy of requisites and so on, and because of the absence of a secret place for doing evil—for these reasons, first of all, that Blessed One should be known as ‘Arahant’. Having laid down the matrix in this way, and so forth, and since all these terms have been explained in detail in the Visuddhimagga, in the Exposition on the Recollection of the Buddha, their detailed explanation should be taken from there.

---

ජීවකො පන එකමෙකස්ස පදස්ස අත්ථං නිට්ඨාපෙත්වා – ‘‘එවං, මහාරාජ, අරහං මය්හං සත්ථා, එවං සම්මාසම්බුද්ධො…පෙ… එවං භගවා’’ති වත්වා – ‘‘තං, දෙවො, භගවන්තං පයිරුපාසතු, අප්පෙව නාම දෙවස්ස තං භගවන්තං පයිරුපාසතො චිත්තං පසීදෙය්‍යා’’ති ආහ. එත්ථ ච තං දෙවො පයිරුපාසතූති වදන්තො ‘‘මහාරාජ, තුම්හාදිසානඤ්හි සතෙනපි සහස්සෙනපි සතසහස්සෙනපි පුට්ඨස්ස [Pg.134] මය්හං සත්ථුනො සබ්බෙසං චිත්තං ගහෙත්වා කථෙතුං ථාමො ච බලඤ්ච අත්ථි, විස්සත්ථො උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡෙය්‍යාසි මහාරාජා’’ති ආහ.

But Jīvaka, having brought to conclusion the meaning of each and every term, said, ‘For this reason, Great King, my Teacher is an Arahant; for this reason, a Perfectly Self-Enlightened One... for this reason, a Bhagavā.’ Having said this, he spoke: ‘Let Your Majesty attend upon that Blessed One. It may well be that Your Majesty's mind will become serene by attending upon that Blessed One.’ And herein, in saying, ‘Let Your Majesty attend upon him,’ he meant: ‘Great King, my Teacher, when questioned by a hundred, a thousand, or even a hundred thousand such as you, has the strength and the power to grasp the minds of all and to answer. You may approach with confidence and ask, Great King.’

---

රඤ්ඤොපි භගවතො ගුණකථං සුණන්තස්ස සකලසරීරං පඤ්චවණ්ණාය පීතියා නිරන්තරං ඵුටං අහොසි. සො තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ගන්තුකාමො හුත්වා – ‘‘ඉමාය ඛො පන වෙලාය මය්හං දසබලස්ස සන්තිකං ගච්ඡතො න අඤ්ඤො කොචි ඛිප්පං යානානි යොජෙතුං සක්ඛිස්සති අඤ්ඤත්‍ර ජීවකා’’ති චින්තෙත්වා – ‘‘තෙන හි, සම්ම ජීවක, හත්ථියානානි කප්පාපෙහී’’ති ආහ.

As for the king, while listening to the discourse on the Blessed One's virtues, his entire body became uninterruptedly pervaded with joy of five kinds. Desiring to go at that very moment, he thought: ‘But at this time, as I am going to the presence of the one with Ten Powers, no one other than Jīvaka will be able to prepare the vehicles quickly.’ Having thought thus, he said: ‘Well then, friend Jīvaka, have the elephant-vehicles made ready.’

---

158. තත්ථ තෙන හීති උය්‍යොජනත්ථෙ නිපාතො. ගච්ඡ, සම්ම ජීවකාති වුත්තං හොති. හත්ථියානානීති අනෙකෙසු අස්සරථාදීසු යානෙසු විජ්ජමානෙසුපි හත්ථියානං උත්තමං; උත්තමස්ස සන්තිකං උත්තමයානෙනෙව ගන්තබ්බන්ති ච, අස්සයානරථයානානි සසද්දානි, දූරතොව තෙසං සද්දො සුය්‍යති, හත්ථියානස්ස පදානුපදං ගච්ඡන්තාපි සද්දං න සුණන්ති. නිබ්බුතස්ස පන ඛො භගවතො සන්තිකෙ නිබ්බුතෙහෙව යානෙහි ගන්තබ්බන්ති ච චින්තයිත්වා හත්ථියානානීති ආහ.

158. Therein, `tena hi` is a particle in the sense of urging. It means, ‘Go, friend Jīvaka.’ As for ‘elephant-vehicles’: although many vehicles such as horse-vehicles and chariots exist, the elephant-vehicle is the most excellent. And because one should go to the presence of the most excellent one only by the most excellent vehicle; and because horse-vehicles and chariots are noisy and their sound is heard from afar, while even those following step-by-step in the tracks of an elephant-vehicle do not hear a sound; and moreover, because one should go to the presence of the Blessed One, who is extinguished, only by extinguished, that is, quiet, vehicles—having considered thus, he said ‘elephant-vehicles’.

---

පඤ්චමත්තානි හත්ථිනිකාසතානීති පඤ්ච කරෙණුසතානි. කප්පාපෙත්වාති ආරොහණසජ්ජානි කාරෙත්වා. ආරොහණීයන්ති ආරොහණයොග්ගං, ඔපගුය්හන්ති අත්ථො. කිං පනෙස රඤ්ඤා වුත්තං අකාසි අවුත්තන්ති? අවුත්තං. කස්මා? පණ්ඩිතතාය. එවං කිරස්ස අහොසි – රාජා ඉමාය වෙලාය ගච්ඡාමීති වදති, රාජානො ච නාම බහුපච්චත්ථිකා. සචෙ අන්තරාමග්ගෙ කොචි අන්තරායො හොති, මම්පි ගරහිස්සන්ති – ‘‘ජීවකො රාජා මෙ කථං ගණ්හාතීති අකාලෙපි රාජානං ගහෙත්වා නික්ඛමතී’’ති. භගවන්තම්පි ගරහිස්සන්ති ‘‘සමණො ගොතමො, ‘මය්හං කථා වත්තතී’ති කාලං අසල්ලක්ඛෙත්වාව ධම්මං කථෙතී’’ති. තස්මා යථා නෙව මය්හං, න භගවතො, ගරහා උප්පජ්ජති; රඤ්ඤො ච රක්ඛා සුසංවිහිතා හොති, තථා කරිස්සාමී’’ති.

‘Five hundred female elephants’ means five hundred she-elephants. ‘Having had them made ready’ means having them prepared for mounting. `Ārohaṇīyaṃ` means suitable for mounting, capable of concealing; this is the meaning. Now then, did he do what was said by the king, or what was not said? He did what was not said. Why? Due to his wisdom. It is said, this thought occurred to him: ‘The king says, “I will go at this time,” and kings, indeed, have many enemies. If some danger occurs on the way, they will blame me too, saying: “Jīvaka, thinking, ‘The king heeds my word,’ takes the king and departs even at an unsuitable time.” They will also blame the Blessed One, saying: “The ascetic Gotama, thinking, ‘My teaching prevails,’ teaches the Dhamma without considering the time.” Therefore, I will act in such a way that blame arises neither for me nor for the Blessed One, and that the king's protection is well-arranged.’

---

තතො ඉත්ථියො නිස්සාය පුරිසානං භයං නාම නත්ථි, ‘සුඛං ඉත්ථිපරිවුතො ගමිස්සාමී’ති පඤ්ච හත්ථිනිකාසතානි කප්පාපෙත්වා පඤ්ච ඉත්ථිසතානි පුරිසවෙසං ගාහාපෙත්වා – ‘‘අසිතොමරහත්ථා රාජානං පරිවාරෙය්‍යාථා’’ති වත්වා පුන චින්තෙසි – ‘‘ඉමස්ස රඤ්ඤො ඉමස්මිං අත්තභාවෙ මග්ගඵලානං [Pg.135] උපනිස්සයො නත්ථි, බුද්ධා ච නාම උපනිස්සයං දිස්වාව ධම්මං කථෙන්ති. හන්දාහං, මහාජනං සන්නිපාතාපෙමි, එවඤ්හි සති සත්ථා කස්සචිදෙව උපනිස්සයෙන ධම්මං දෙසෙස්සති, සා මහාජනස්ස උපකාරාය භවිස්සතී’’ති. සො තත්ථ තත්ථ සාසනං පෙසෙසි, භෙරිං චරාපෙසි – ‘‘අජ්ජ රාජා භගවතො සන්තිකං ගච්ඡති, සබ්බෙ අත්තනො විභවානුරූපෙන රඤ්ඤො ආරක්ඛං ගණ්හන්තූ’’ති.

Therefore, thinking, ‘Relying on women, there is no such thing as danger from men; I will go comfortably, surrounded by women,’ he had five hundred female elephants made ready and had five hundred women assume the guise of men. After saying, ‘With swords and spears in hand, you should surround the king,’ he thought again: ‘For this king, in this existence, there is no strong supporting condition for the paths and fruits. And Buddhas, indeed, teach the Dhamma only after seeing a strong supporting condition. Well now, I shall have a great crowd assemble. For when this is so, the Teacher, on account of the strong supporting condition of someone or other, will teach the Dhamma. That teaching will be for the benefit of the great crowd.’ So he sent a message here and there and had a drum beaten, announcing: ‘Today the king is going to the presence of the Blessed One. Let everyone, according to their own means, take up protection for the king.’

---

තතො මහාජනො චින්තෙසි – ‘‘රාජා කිර සත්ථුදස්සනත්ථං ගච්ඡති, කීදිසී වත භො ධම්මදෙසනා භවිස්සති, කිං නො නක්ඛත්තකීළාය, තත්ථෙව ගමිස්සාමා’’ති. සබ්බෙ ගන්ධමාලාදීනි ගහෙත්වා රඤ්ඤො ආගමනං ආකඞ්ඛමානා මග්ගෙ අට්ඨංසු. ජීවකොපි රඤ්ඤො පටිවෙදෙසි – ‘‘කප්පිතානි ඛො තෙ, දෙව, හත්ථියානානි, යස්ස දානි කාලං මඤ්ඤසී’’ති. තත්ථ යස්ස දානි කාලං මඤ්ඤසීති උපචාරවචනමෙතං. ඉදං වුත්තං හොති – ‘‘යං තයා ආණත්තං, තං මයා කතං, ඉදානි ත්වං යස්ස ගමනස්ස වා අගමනස්ස වා කාලං මඤ්ඤසි, තදෙව අත්තනො රුචියා කරොහී’’ති.

Then the great crowd thought: ‘It is said the king is going for the purpose of seeing the Teacher. Oh, what kind of Dhamma discourse will it be! What use is the star festival to us? We shall go right there.’ All of them, taking perfumes, garlands, and so on, stood on the road, awaiting the king's arrival. Jīvaka also informed the king: ‘Indeed, Your Majesty, the elephant-vehicles have been prepared. Now you may act as you deem the time is right.’ Therein, the phrase ‘for which you now deem the time’ is a conventional expression. This is what is meant: ‘What was commanded by you, that has been done by me. Now, whether you deem it the time for going or for not going, do just that according to your own wish.’

---

159. පච්චෙකා ඉත්ථියොති පාටියෙක්කා ඉත්ථියො, එකෙකිස්සා හත්ථිනියා එකෙකං ඉත්ථින්ති වුත්තං හොති. උක්කාසු ධාරියමානාසූති දණ්ඩදීපිකාසු ධාරියමානාසු. මහච්ච රාජානුභාවෙනාති මහතා රාජානුභාවෙන. මහච්චාතිපි පාළි, මහතියාති අත්ථො, ලිඞ්ගවිපරියායො එස. රාජානුභාවො වුච්චති රාජිද්ධි. කා පනස්ස රාජිද්ධි? තියොජනසතානං ද්වින්නං මහාරට්ඨානං ඉස්සරියසිරී. තස්ස හි අසුකදිවසං රාජා තථාගතං උපසඞ්කමිස්සතීති පඨමතරං සංවිදහනෙ අසතිපි තඞ්ඛණඤ්ඤෙව පඤ්ච ඉත්ථිසතානි පුරිසවෙසං ගහෙත්වා පටිමුක්කවෙඨනානි අංසෙ ආසත්තඛග්ගානි මණිදණ්ඩතොමරෙ ගහෙත්වා නික්ඛමිංසු. යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘පච්චෙකා ඉත්ථියො ආරොපෙත්වා’’ති.

159. 'Each woman' means individual women; it is said, one woman for each female elephant. 'While torches were being held' means while staff-torches were being held. 'With great royal power' means by great royal power. There is also the Pāli reading mahaccā; the meaning is mahatiyā (great); this is an instance of gender change. Royal majesty is called royal power. What, then, was his royal majesty? The glory of sovereignty over two great kingdoms of three hundred yojanas. For, although there was no prior arrangement that 'on such-and-such a day the king will approach the Tathāgata,' at that very moment five hundred women, having assumed the guise of men, with turbans fastened, swords slung on their shoulders, and holding jewel-staffed lances, went forth. It is with reference to this that it was said: 'having mounted each woman.'

---

අපරාපි සොළසසහස්සඛත්තියනාටකිත්ථියො රාජානං පරිවාරෙසුං. තාසං පරියන්තෙ ඛුජ්ජවාමනකකිරාතාදයො. තාසං පරියන්තෙ අන්තෙපුරපාලකා විස්සාසිකපුරිසා. තෙසං පරියන්තෙ විචිත්‍රවෙසවිලාසිනො සට්ඨිසහස්සමත්තා මහාමත්තා. තෙසං පරියන්තෙ විවිධාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතා නානප්පකාරආවුධහත්ථා [Pg.136] විජ්ජාධරතරුණා විය නවුතිසහස්සමත්තා රට්ඨියපුත්තා. තෙසං පරියන්තෙ සතග්ඝනිකානි නිවාසෙත්වා පඤ්චසතග්ඝනිකානි එකංසං කත්වා සුන්හාතා සුවිලිත්තා කඤ්චනමාලාදිනානාභරණසොභිතා දසසහස්සමත්තා බ්‍රාහ්මණා දක්ඛිණහත්ථං උස්සාපෙත්වා ජයසද්දං ඝොසන්තා ගච්ඡන්ති. තෙසං පරියන්තෙ පඤ්චඞ්ගිකානි තූරියානි. තෙසං පරියන්තෙ ධනුපන්තිපරික්ඛෙපො. තස්ස පරියන්තෙ හත්ථිඝටා. හත්ථීනං පරියන්තෙ ගීවාය ගීවං පහරමානා අස්සපන්ති. අස්සපරියන්තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං සඞ්ඝට්ටනරථා. රථපරියන්තෙ බාහාය බාහං පහරයමානා යොධා. තෙසං පරියන්තෙ අත්තනො අත්තනො අනුරූපාය ආභරණසම්පත්තියා විරොචමානා අට්ඨාරස සෙනියො. ඉති යථා පරියන්තෙ ඨත්වා ඛිත්තො සරො රාජානං න පාපුණාති, එවං ජීවකො කොමාරභච්චො රඤ්ඤො පරිසං සංවිදහිත්වා අත්තනා රඤ්ඤො අවිදූරෙනෙව ගච්ඡති – ‘‘සචෙ කොචි උපද්දවො හොති, පඨමතර රඤ්ඤො ජීවිතදානං දස්සාමී’’ති. උක්කානං පන එත්තකානි සතානි වා සහස්සානි වාති පරිච්ඡෙදො නත්ථීති එවරූපිං රාජිද්ධිං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘මහච්චරාජානුභාවෙන යෙන ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස අම්බවනං, තෙන පායාසී’’ති.

Also, sixteen thousand women, dancing girls of the Khattiya caste, surrounded the king. At their edge were hunchbacked women, dwarfish women, Kirāta women, and so on. At their edge were the trusted men who guarded the inner palace. At their edge were sixty thousand chief ministers, charming with their varied attire. At their edge were ninety thousand sons of provincial rulers, adorned with various ornaments, with various kinds of weapons in hand, like young Vidyādharas. At their edge, ten thousand brahmins proceed, having worn garments worth a hundred, having arranged garments worth five hundred over one shoulder, well-bathed, well-anointed, resplendent with golden garlands and other various ornaments, raising their right arms and proclaiming shouts of victory. At their edge, the five-fold musical ensemble proceeds. At their edge is a perimeter of a row of archers. At its edge is a troop of elephants. At the elephants' edge is a row of horses, as if striking neck against neck. At the horses' edge are chariots colliding with one another. At the chariots' edge are warriors, as if striking arm against arm. At their edge are eighteen guilds, shining with the splendor of their own respective ornaments. Thus, Jīvaka Komārabhacca, having arranged the king's retinue in such a way that an arrow shot from the edge would not reach the king, himself went not far from the king, thinking, 'If any misfortune should occur, I will be the first to give the gift of life to the king.' Furthermore, as for the torches, there was no limit as to whether there were so many hundreds or so many thousands. It was with reference to such royal majesty that it was said: 'With great royal power, he departed for Jīvaka Komārabhacca’s mango grove.'

---

අහුදෙව භයන්ති එත්ථ චිත්තුත්‍රාසභයං, ඤාණභයං, ආරම්මණභයං, ඔත්තප්පභයන්ති චතුබ්බිධං භයං, තත්ථ ‘‘ජාතිං පටිච්ච භයං භයානක’’න්තිආදිනා නයෙන වුත්තං චිත්තුත්‍රාසභයං නාම. ‘‘තෙපි තථාගතස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා යෙභුය්‍යෙන භයං සංවෙගං සන්තාසං ආපජ්ජන්තී’’ති (සං. නි. 3.78) එවමාගතං ඤාණභයං නාම. ‘‘එතං නූන තං භයභෙරවං ආගච්ඡතී’’ති (ම. නි. 1.49) එත්ථ වුත්තං ආරම්මණභයං නාම.

Herein, in the passage “there was fear,” fear is of four kinds: fear as mental terror (cittutrāsabhaya), fear as knowledge (ñāṇabhaya), fear as a fearful object (ārammaṇabhaya), and fear as moral dread (ottappabhaya). Among these, that which is spoken of in the manner beginning with “Conditioned by birth, there is fear, a fearful thing,” is called fear as mental terror. That which comes in the passage, “Having heard the Tathāgata’s teaching of the Dhamma, they for the most part fall into fear, a sense of urgency, and terror,” is called fear as knowledge. That which is spoken of in the passage, “Surely this is that fear and dread coming,” is called fear as a fearful object.

---

‘‘භීරුං පසංසන්ති, න හි තත්ථ සූරං;

භයා හි සන්තො, න කරොන්ති පාප’’න්ති. (සං. නි. 1.33);

“They praise the one who is fearful; indeed, not the brave one there. For the good, out of fear, do not commit evil.”

---

ඉදං ඔත්තප්පභයං නාම. තෙසු ඉධ චිත්තුත්‍රාසභයං, අහු අහොසීති අත්ථො. ඡම්භිතත්තන්ති ඡම්භිතස්ස භාවො. සකලසරීරචලනන්ති අත්ථො. ලොමහංසොති ලොමහංසනං, උද්ධං ඨිතලොමතාති අත්ථො. සො පනායං ලොමහංසො ධම්මස්සවනාදීසු පීතිඋප්පත්තිකාලෙ පීතියාපි හොති[Pg.137]. භීරුකජාතිකානං සම්පහාරපිසාචාදිදස්සනෙසු භයෙනාපි. ඉධ භයලොමහංසොති වෙදිතබ්බො.

This is called fear as moral dread. Among these types of fear, here it was the fear as mental terror that occurred. Ahu means ‘it occurred’ (ahosi). ‘Being paralyzed’ (chambhitatta) is the state of being stiff; it means the trembling of the entire body. ‘Bristling of the hairs’ (lomahaṃso) means the hair standing up, that is, the state of having hairs standing on end. This bristling of the hairs can also occur due to joy at the time of the arising of joy when hearing the Dhamma and so forth. For those of a timid nature, it can also occur due to fear upon seeing battles, ghouls, and the like. Here, it should be understood as the bristling of the hairs due to fear.

---

කස්මා පනෙස භීතොති? අන්ධකාරෙනාති එකෙ වදන්ති. රාජගහෙ කිර ද්වත්තිංස මහාද්වාරානි, චතුසට්ඨි ඛුද්දකද්වාරානි. ජීවකස්ස අම්බවනං පාකාරස්ස ච ගිජ්ඣකූටස්ස ච අන්තරා හොති. සො පාචීනද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා පබ්බතච්ඡායාය පාවිසි, තත්ථ පබ්බතකූටෙන චන්දො ඡාදිතො, පබ්බතච්ඡායාය ච රුක්ඛච්ඡායාය ච අන්ධකාරං අහොසීති, තම්පි අකාරණං. තදා හි උක්කානං සතසහස්සානම්පි පරිච්ඡෙදො නත්ථි.

But why was he afraid? Some say it was because of the darkness. It is said that in Rājagaha there were thirty-two great gates and sixty-four small gates. Jīvaka’s mango grove is between the city wall and Gijjhakūṭa. He left by the eastern gate and entered by way of the mountain’s shadow. There, the moon was covered by a mountain peak, and due to the mountain’s shadow and the trees’ shadow, it became dark. But that too is not the reason. For at that time, there was no limit even to hundreds of thousands of torches.

---

අයං පන අප්පසද්දතං නිස්සාය ජීවකෙ ආසඞ්කාය භීතො. ජීවකො කිරස්ස උපරිපාසාදෙයෙව ආරොචෙසි – ‘‘මහාරාජ අප්පසද්දකාමො භගවා, අප්පසද්දෙනෙව උපසඞ්කමිතබ්බො’’ති. තස්මා රාජා තූරියසද්දං නිවාරෙසි. තූරියානි කෙවලං ගහිතමත්තානෙව හොන්ති, වාචම්පි උච්චං අනිච්ඡාරයමානා අච්ඡරාසඤ්ඤාය ගච්ඡන්ති. අම්බවනෙපි කස්සචි ඛිපිතසද්දොපි න සුය්‍යති. රාජානො ච නාම සද්දාභිරතා හොන්ති. සො තං අප්පසද්දතං නිස්සාය උක්කණ්ඨිතො ජීවකෙපි ආසඞ්කං උප්පාදෙසි. ‘‘අයං ජීවකො මය්හං අම්බවනෙ අඩ්ඪතෙළසානි භික්ඛුසතානී’’ති ආහ. එත්ථ ච ඛිපිතසද්දමත්තම්පි න සුය්‍යති, අභූතං මඤ්ඤෙ, එස වඤ්චෙත්වා මං නගරතො නීහරිත්වා පුරතො බලකායං උපට්ඨපෙත්වා මං ගණ්හිත්වා අත්තනා ඡත්තං උස්සාපෙතුකාමො. අයඤ්හි පඤ්චන්නං හත්ථීනං බලං ධාරෙති. මම ච අවිදූරෙනෙව ගච්ඡති, සන්තිකෙ ච මෙ ආවුධහත්ථො එකපුරිසොපි නත්ථි. අහො වත මෙ අනත්ථො’’ති. එවං භායිත්වා ච පන අභීතො විය සන්ධාරෙතුම්පි නාසක්ඛි. අත්තනො භීතභාවං තස්ස ආවි අකාසි. තෙන වුත්තං. ‘‘අථ ඛො රාජා…පෙ… න නිග්ඝොසො’’ති. තත්ථ සම්මාති වයස්සාභිලාපො එස, කච්චි මං වයස්සාති වුත්තං හොති. න පලම්භෙසීති යං නත්ථි තං අත්ථීති වත්වා කච්චි මං න විප්පලම්භයසි. නිග්ඝොසොති කථාසල්ලාපනිග්ඝොසො.

Now, this king was afraid on account of the quietness, due to his suspicion of Jīvaka. It is said that Jīvaka had already informed him while on the upper level of the palace: 'Great king, the Blessed One desires quiet; he should be approached with quietness.' Therefore, the king silenced the sound of the musical instruments. The instruments were merely held, and not wishing to raise their voices, they proceeded by the signal of a finger-snap. In the mango grove, not even the sound of a sneeze from anyone could be heard. And kings, by nature, delight in sound. He, being distressed by that quietness, developed suspicion toward Jīvaka. He thought: 'This Jīvaka told me there are twelve hundred and fifty bhikkhus in my mango grove. Yet here, not even the sound of a sneeze is heard. I think this is untrue. Deceiving me, he has led me out of the city, stationed a force ahead, and intends to seize me and raise the royal umbrella himself. For this man possesses the strength of five elephants. And he walks not far from me, while near me there is not even a single man with a weapon in hand. Alas, my ruin is at hand!' Having thus become afraid, he was unable to compose himself as if unafraid. He made his state of fear apparent to Jīvaka. Therefore it was said: 'Then the king… no loud sound.' Therein, `samma` is a term of address for a peer; it is as if 'Friend' was said. `Na palambhesi` means: 'Surely you are not deceiving me by saying that what does not exist, exists?' `Nigghoso` means the loud sound of conversation.

---

මා භායි, මහාරාජාති ජීවකො – ‘‘අයං රාජා මං න ජානාති ‘නායං පරං ජීවිතා වොරොපෙතී’ති; සචෙ ඛො පන නං න අස්සාසෙස්සාමි, විනස්සෙය්‍යා’’ති [Pg.138] චින්තයිත්වා දළ්හං කත්වා සමස්සාසෙන්තො ‘‘මා භායි මහාරාජා’’ති වත්වා ‘‘න තං දෙවා’’තිආදිමාහ. අභික්කමාති අභිමුඛො කම ගච්ඡ, පවිසාති අත්ථො. සකිං වුත්තෙ පන දළ්හං න හොතීති තරමානොව ද්වික්ඛත්තුං ආහ. එතෙ මණ්ඩලමාළෙ දීපා ඣායන්තීති මහාරාජ, චොරබලං නාම න දීපෙ ජාලෙත්වා තිට්ඨති, එතෙ ච මණ්ඩලමාළෙ දීපා ජලන්ති. එතාය දීපසඤ්ඤාය යාහි මහාරාජාති වදති.

Jīvaka, thinking: 'This king does not know of me that “This man does not deprive another of life.” But if I do not reassure him, he might perish,' and wanting to reassure him firmly, said, 'Do not fear, great king!' and then spoke the words beginning, 'It is not so, sire.' `Abhikkama` means: 'Go forward, proceed, enter.' And since it would not be firm if said only once, he spoke twice, hurrying. When he says, 'These lamps are burning in the circular pavilion,' he means: 'Great king, a company of thieves does not stand around having lit lamps, and yet these lamps are burning in the circular pavilion. Go by this sign of the lamps, great king!'

---

සාමඤ්ඤඵලපුච්ඡාවණ්ණනා

The Exposition on the Question of the Fruits of Recluseship

---

160. නාගස්ස භූමීති යත්ථ සක්කා හත්ථිං අභිරූළ්හෙන ගන්තුං, අයං නාගස්ස භූමි නාම. නාගා පච්චොරොහිත්වාති විහාරස්ස බහිද්වාරකොට්ඨකෙ හත්ථිතො ඔරොහිත්වා. භූමියං පතිට්ඨිතසමකාලමෙව පන භගවතො තෙජො රඤ්ඤො සරීරං ඵරි. අථස්ස තාවදෙව සකලසරීරතො සෙදා මුච්චිංසු, සාටකා පීළෙත්වා අපනෙතබ්බා විය අහෙසුං. අත්තනො අපරාධං සරිත්වා මහාභයං උප්පජ්ජි. සො උජුකං භගවතො සන්තිකං ගන්තුං අසක්කොන්තො ජීවකං හත්ථෙ ගහෙත්වා ආරාමචාරිකං චරමානො විය ‘‘ඉදං තෙ සම්ම ජීවක සුට්ඨු කාරිතං ඉදං සුට්ඨු කාරිත’’න්ති විහාරස්ස වණ්ණං භණමානො අනුක්කමෙන යෙන මණ්ඩලමාළස්ස ද්වාරං තෙනුපසඞ්කමි, සම්පත්තොති අත්ථො.

160. The ground for an elephant is a place where one can go mounted on an elephant; this is what is called 'the ground for an elephant.' 'Having descended from the elephant' means having dismounted from the elephant at the outer gatehouse of the monastery. Then, at the very moment he stood on the ground, the Blessed One's power pervaded the king's body. At that very moment, sweat poured from his entire body, and his garments were as if they needed to be wrung out and removed. Remembering his own offense, great fear arose. He, being unable to go directly into the Blessed One's presence, took Jīvaka by the hand and, as if strolling through the monastery park, speaking in praise of the monastery, saying, “Friend Jīvaka, this has been well made by you, this has been well made,” he gradually approached the door of the circular pavilion. The meaning is that he arrived.

---

කහං පන සම්මාති කස්මා පුච්ඡීති. එකෙ තාව ‘‘අජානන්තො’’ති වදන්ති. ඉමිනා කිර දහරකාලෙ පිතරා සද්ධිං ආගම්ම භගවා දිට්ඨපුබ්බො, පච්ඡා පන පාපමිත්තසංසග්ගෙන පිතුඝාතං කත්වා අභිමාරෙ පෙසෙත්වා ධනපාලං මුඤ්චාපෙත්වා මහාපරාධො හුත්වා භගවතො සම්මුඛීභාවං න උපගතපුබ්බොති අසඤ්ජානන්තො පුච්ඡතීති. තං අකාරණං, භගවා හි ආකිණ්ණවරලක්ඛණො අනුබ්‍යඤ්ජනපටිමණ්ඩිතො ඡබ්බණ්ණාහි රස්මීහි සකලං ආරාමං ඔභාසෙත්වා තාරාගණපරිවුතො විය පුණ්ණචන්දො භික්ඛුගණපරිවුතො මණ්ඩලමාළමජ්ඣෙ නිසින්නො, තං කො න ජානෙය්‍ය. අයං පන අත්තනො ඉස්සරියලීලාය පුච්ඡති. පකති හෙසා රාජකුලානං, යං ජානන්තාපි අජානන්තා විය පුච්ඡන්ති. ජීවකො පන තං සුත්වා – ‘අයං රාජා පථවියං ඨත්වා කුහිං පථවීති, නභං උල්ලොකෙත්වා කුහිං චන්දිමසූරියාති, සිනෙරුමූලෙ ඨත්වා [Pg.139] කුහිං සිනෙරූති වදමානො විය දසබලස්ස පුරතො ඨත්වා කුහිං භගවා’ති පුච්ඡති. ‘‘හන්දස්ස භගවන්තං දස්සෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා ‘‘එසො මහාරාජා’’තිආදිමාහ. පුරක්ඛතොති පරිවාරෙත්වා නිසින්නස්ස පුරතො නිසින්නො.

‘But where, friend?’—why did he ask? Some, to begin with, say, ‘Because he did not know.’ It is said that this king had seen the Blessed One before when he came with his father in his youth, but later, due to association with evil friends, having committed the murder of his father, having sent assassins, and having had Dhanapāla released, he became one of great offense and had never before come into the Blessed One's presence; therefore, not recognizing him, he asks. That is not a valid reason. For the Blessed One, possessing the excellent major marks and adorned with the minor characteristics, illuminating the entire monastery with six-colored rays, seated in the middle of the circular pavilion surrounded by the assembly of monks like the full moon surrounded by a host of stars—who would not know him? Rather, this king asks with the majestic air of a sovereign. Indeed, this is the nature of royal families, that even when they know, they ask as if not knowing. Then Jīvaka, having heard that, thought: ‘This king, standing on the earth, asks, “Where is the earth?”; looking up at the sky, he asks, “Where are the moon and sun?”; standing at the foot of Mount Sineru, he asks, “Where is Sineru?”; in the same way, standing before the one with Ten Powers, he asks, “Where is the Blessed One?”’ Thinking, ‘Come, I will show the Blessed One to him,’ he extended his joined hands in the direction of the Blessed One and said, ‘Here he is, great king,’ and so on. `Purakkhato` means seated in front of the assembly that sat surrounding him.

---

161. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති යත්ථ භගවා තත්ථ ගතො, භගවතො සන්තිකං උපගතොති අත්ථො. එකමන්තං අට්ඨාසීති භගවන්තං වා භික්ඛුසංඝං වා අසඞ්ඝට්ටයමානො අත්තනො ඨාතුං අනුච්ඡවිකෙ එකස්මිං පදෙසෙ භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකොව අට්ඨාසි. තුණ්හීභූතං තුණ්හීභූතන්ති යතො යතො අනුවිලොකෙති, තතො තතො තුණ්හීභූතමෙවාති අත්ථො. තත්ථ හි එකභික්ඛුස්සපි හත්ථකුක්කුච්චං වා පාදකුක්කුච්චං වා ඛිපිතසද්දො වා නත්ථි, සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතං නාටකපරිවාරං භගවතො අභිමුඛෙ ඨිතං රාජානං වා රාජපරිසං වා එකභික්ඛුපි න ඔලොකෙසි. සබ්බෙ භගවන්තංයෙව ඔලොකයමානා නිසීදිංසු.

161. 'He approached where the Blessed One was' means he went to where the Blessed One was, he drew near to the Blessed One's presence; this is the meaning. 'He stood to one side' means, without bumping against either the Blessed One or the assembly of monks, he paid homage to the Blessed One and stood alone in a suitable place. 'The assembly was silent, silent' means that wherever he looked around, it was simply silent. For there, not even a single monk was fidgeting with his hands or feet, nor was there the sound of a sneeze or a cough. Not even one monk looked at the king or the king's retinue, who stood before the Blessed One adorned with all ornaments and with an entourage like a troupe of dancers. All sat looking only at the Blessed One.

---

රාජා තෙසං උපසමෙ පසීදිත්වා විගතපඞ්කතාය විප්පසන්නරහදමිව උපසන්තින්ද්‍රියං භික්ඛුසඞ්ඝං පුනප්පුනං අනුවිලොකෙත්වා උදානං උදානෙසි. තත්ථ ඉමිනාති යෙන කායිකෙන ච වාචසිකෙන ච මානසිකෙන ච සීලූපසමෙන භික්ඛුසඞ්ඝො උපසන්තො, ඉමිනා උපසමෙනාති දීපෙති. තත්ථ ‘‘අහො වත මෙ පුත්තො පබ්බජිත්වා ඉමෙ භික්ඛූ විය උපසන්තො භවෙය්‍යා’’ති නයිදං සන්ධාය එස එවමාහ. අයං පන භික්ඛුසඞ්ඝං දිස්වා පසන්නො පුත්තං අනුස්සරි. දුල්ලභඤ්හි ලද්ධා අච්ඡරියං වා දිස්වා පියානං ඤාතිමිත්තාදීනං අනුස්සරණං නාම ලොකස්ස පකතියෙව. ඉති භික්ඛුසඞ්ඝං දිස්වා පුත්තං අනුස්සරමානො එස එවමාහ.

The king, pleased with their tranquility, repeatedly gazed upon the assembly of monks, whose faculties were tranquil like a clear lake free from mud, and uttered an inspired utterance. Therein, iminā (‘by this’) shows: by which bodily, verbal, and mental tranquility of virtue the assembly of monks is tranquil, by this tranquility. He did not say this with the intention, “Oh, would that my son, having gone forth, might become tranquil like these monks.” Rather, this king, pleased on seeing the assembly of monks, remembered his son. Indeed, upon obtaining something difficult to get or seeing something wonderful, it is the very nature of the world to remember dear relatives, friends, and others. Thus, remembering his son upon seeing the assembly of monks, he spoke thus.

---

අපි ච පුත්තෙ ආසඞ්කාය තස්ස උපසමං ඉච්ඡමානො පෙස එවමාහ. එවං කිරස්ස අහොසි, පුත්තො මෙ පුච්ඡිස්සති – ‘‘මය්හං පිතා දහරො. අය්‍යකො මෙ කුහි’’න්ති. සො ‘‘පිතරා තෙ ඝාතිතො’’ති සුත්වා ‘‘අහම්පි පිතරං ඝාතෙත්වා රජ්ජං කාරෙස්සාමී’’ති මඤ්ඤිස්සති. ඉති පුත්තෙ ආසඞ්කාය තස්ස උපසමං ඉච්ඡමානො පෙස එවමාහ. කිඤ්චාපි හි එස එවමාහ. අථ ඛො නං පුත්තො ඝාතෙස්සතියෙව. තස්මිඤ්හි වංසෙ පිතුවධො පඤ්චපරිවට්ටෙ ගතො. අජාතසත්තු බිම්බිසාරං ඝාතෙසි, උදයො අජාතසත්තුං[Pg.140]. තස්ස පුත්තො මහාමුණ්ඩිකො නාම උදයං. තස්ස පුත්තො අනුරුද්ධො නාම මහාමුණ්ඩිකං. තස්ස පුත්තො නාගදාසො නාම අනුරුද්ධං. නාගදාසං පන – ‘‘වංසච්ඡෙදකරාජානො ඉමෙ, කිං ඉමෙහී’’ති රට්ඨවාසිනො කුපිතා ඝාතෙසුං.

Furthermore, it was because of suspicion regarding his son and wishing for his tranquility that he spoke thus. It is said that this occurred to him: ‘My son will ask, “My father is young. Where is my grandfather?” Hearing, “He was killed by your father,” he will think, “I too will kill my father and take the kingdom.”’ Thus, because of suspicion regarding his son and wishing for his tranquility, he spoke thus. And although he spoke thus, his son did indeed kill him. For in that lineage, patricide continued for five generations. Ajātasattu killed Bimbisāra; Udaya killed Ajātasattu; his son, named Mahāmuṇḍika, killed Udaya; his son, named Anuruddha, killed Mahāmuṇḍika; his son, named Nāgadāsa, killed Anuruddha. But as for Nāgadāsa, the inhabitants of the country, being enraged, killed him, thinking, ‘These are kings who destroy their lineage! What is the use of them?’

---

අගමා ඛො ත්වන්ති කස්මා එවමාහ? භගවා කිර රඤ්ඤො වචීභෙදෙ අකතෙයෙව චින්තෙසි – ‘‘අයං රාජා ආගන්ත්වා තුණ්හී නිරවො ඨිතො, කිං නු ඛො චින්තෙසී’’ති. අථස්ස චිත්තං ඤත්වා – ‘‘අයං මයා සද්ධිං සල්ලපිතුං අසක්කොන්තො භික්ඛුසඞ්ඝං අනුවිලොකෙත්වා පුත්තං අනුස්සරි, න ඛො පනායං මයි අනාලපන්තෙ කිඤ්චි කථෙතුං සක්ඛිස්සති, කරොමි තෙන සද්ධිං කථාසල්ලාප’’න්ති. තස්මා රඤ්ඤො වචනානන්තරං ‘‘අගමා ඛො ත්වං, මහාරාජ, යථාපෙම’’න්ති ආහ. තස්සත්ථො – මහාරාජ, යථා නාම උන්නමෙ වුට්ඨං උදකං යෙන නින්නං තෙන ගච්ඡති, එවමෙව ත්වං භික්ඛුසඞ්ඝං අනුවිලොකෙත්වා යෙන පෙමං තෙන ගතොති.

Why did he say, 'You have indeed gone?' Because the Blessed One, even before the king broke his silence, thought: 'This king has come and stands silent and soundless. What could he be thinking?' Then, knowing his mind, he thought: 'This one, being unable to converse with me, is looking over the assembly of monks and has remembered his son. Furthermore, he will not be able to say anything if I do not speak. I shall initiate a conversation with him.' Therefore, immediately after the king's utterance, he said, 'You have indeed gone, great king, according to your affection.' The meaning of this is: Great king, just as rainwater that has fallen on high ground flows to wherever is low, in the very same way you, having looked over the assembly of monks, have gone to where your affection lies.

---

අථ රඤ්ඤො එතදහොසි – ‘‘අහො අච්ඡරියා බුද්ධගුණා, මයා සදිසො භගවතො අපරාධකාරකො නාම නත්ථි, මයා හිස්ස අග්ගුපට්ඨාකො ඝාතිතො, දෙවදත්තස්ස ච කථං ගහෙත්වා අභිමාරා පෙසිතා, නාළාගිරි මුත්තො, මං නිස්සාය දෙවදත්තෙන සිලා පවිද්ධා, එවං මහාපරාධං නාම මං ආලපතො දසබලස්ස මුඛං නප්පහොති; අහො භගවා පඤ්චහාකාරෙහි තාදිලක්ඛණෙ සුප්පතිට්ඨිතො. එවරූපං නාම සත්ථාරං පහාය බහිද්ධා න පරියෙසිස්සාමා’’ති සො සොමනස්සජාතො භගවන්තං ආලපන්තො ‘‘පියො මෙ, භන්තෙ’’තිආදිමාහ.

Then this thought occurred to the king: 'Oh, how wonderful are the virtues of the Buddha! There is no one who has offended the Blessed One as I have. For by me his chief attendant was killed; and having taken Devadatta's word, assassins were sent; Nāḷāgiri was released; on account of me, the rock was hurled by Devadatta. The mouth of the Ten-Powered One is more than sufficient to address me, who has committed such great offenses. Oh, the Blessed One is well-established in the characteristic of 'suchness' in five ways. Having abandoned such a teacher, I will not seek one outside the Dispensation.' He, with joy arisen, addressing the Blessed One, said: 'Beloved to me, Venerable Sir,' and so on.

---

162. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අඤ්ජලිං පණාමෙත්වාති එවං කිරස්ස අහොසි භගවන්තං වන්දිත්වා ඉතොචිතො ච ගන්ත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං වන්දන්තෙන ච භගවා පිට්ඨිතො කාතබ්බො හොති, ගරුකාරොපි චෙස න හොති. රාජානං වන්දිත්වා උපරාජානං වන්දන්තෙනපි හි රඤ්ඤො අගාරවො කතො හොති. තස්මා භගවන්තං වන්දිත්වා ඨිතට්ඨානෙයෙව භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අඤ්ජලිං පණාමෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. කඤ්චිදෙව දෙසන්ති කඤ්චි ඔකාසං.

162. Regarding 'having paid homage to the assembly of bhikkhus with hands in añjali': it seems this thought occurred to him—that by one who, after venerating the Blessed One, goes here and there to venerate the assembly of bhikkhus, the Blessed One would be placed at one's back, and this would not be showing due respect. For even when one venerates the king and then venerates the viceroy, disrespect is shown to the king. Therefore, having venerated the Blessed One, right in the place where he stood, he paid homage to the assembly of bhikkhus with hands in añjali and sat down to one side. 'Some place' means 'some space'.

---

අථස්ස [Pg.141] භගවා පඤ්හපුච්ඡනෙ උස්සාහං ජනෙන්තො ආහ – ‘‘පුච්ඡ, මහාරාජ, යදාකඞ්ඛසී’’ති. තස්සත්ථො – ‘‘පුච්ඡ යදි ආකඞ්ඛසි, න මෙ පඤ්හවිස්සජ්ජනෙ භාරො අත්ථි’’. අථ වා ‘‘පුච්ඡ, යං ආකඞ්ඛසි, සබ්බං තෙ විස්සජ්ජෙස්සාමී’’ති සබ්බඤ්ඤුපවාරණං පවාරෙසි, අසාධාරණං පච්චෙකබුද්ධඅග්ගසාවකමහාසාවකෙහි. තෙ හි යදාකඞ්ඛසීති න වදන්ති, සුත්වා වෙදිස්සාමාති වදන්ති. බුද්ධා පන – ‘‘පුච්ඡ, ආවුසො, යදාකඞ්ඛසී’’ති (සං. නි. 1.237), වා ‘‘පුච්ඡ, මහාරාජ, යදාකඞ්ඛසී’’ති වා,

Then the Blessed One, generating enthusiasm in him for asking questions, said: 'Ask, great king, what you wish.' The meaning of this is: 'Ask if you wish; for me there is no burden in answering questions.' Or else: 'Ask what you wish; I will answer everything for you.' Thus he extended the invitation of an omniscient one, an invitation not shared with Paccekabuddhas, chief disciples, and great disciples. For they do not say, 'Ask what you wish'; they say, 'Having heard, we shall know.' But Buddhas say, 'Ask, friend, what you wish,' or 'Ask, great king, what you wish,' or,

---

‘‘පුච්ඡ, වාසව, මං පඤ්හං, යං කිඤ්චි මනසිච්ඡසි;

තස්ස තස්සෙව පඤ්හස්ස, අහං අන්තං කරොමි තෙ’’ති. (දී. නි. 2.356) වා;

‘Ask me a question, Vāsava, whatever you desire in your mind; of that very question, I will make an end for you.’ (Dī. Ni. 2.356) or;

---

තෙන හි ත්වං, භික්ඛු, සකෙ ආසනෙ නිසීදිත්වා පුච්ඡ, යදාකඞ්ඛසීති වා,

‘Then, bhikkhu, having sat on your own seat, ask if you wish;’ or,

---

‘‘බාවරිස්ස ච තුය්හං වා, සබ්බෙසං සබ්බසංසයං;

කතාවකාසා පුච්ඡව්හො, යං කිඤ්චි මනසිච්ඡථා’’ති. (සු. නි. 1036) වා;

‘For Bāvari and for you, and for all, regarding every doubt, the opportunity has been granted; ask whatever you desire in your minds.’ (Su. Ni. 1036) or;

---

‘‘පුච්ඡ මං, සභිය, පඤ්හං, යං කිඤ්චි මනසිච්ඡසි;

තස්ස තස්සෙව පඤ්හස්ස, අහං අන්තං කරොමි තෙ’’ති. (සු. නි. 517) වා;

‘Ask me a question, Sabhiya, whatever you desire in your mind; of that very question, I will make an end for you.’ (Su. Ni. 517) or;

---

තෙසං තෙසං යක්ඛනරින්දදෙවසමණබ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකානං සබ්බඤ්ඤුපවාරණං පවාරෙන්ති. අනච්ඡරියඤ්චෙතං, යං භගවා බුද්ධභූමිං පත්වා එතං පවාරණං පවාරෙය්‍ය. යො බොධිසත්තභූමියං පදෙසඤාණෙ ඨිතො –

To those various yakkhas, human kings, devas, samaṇas, brāhmaṇas, and paribbājakas, they extend the invitation of an omniscient one. And it is not wonderful that the Blessed One, having reached the Buddha-stage, should extend this invitation. He who, while standing in the Bodhisatta-stage, with partial knowledge—

---

‘‘කොණ්ඩඤ්ඤ, පඤ්හානි වියාකරොහි;

යාචන්ති තං ඉසයො සාධුරූපා.කොණ්ඩඤ්ඤ, එසො මනුජෙසු ධම්මො;

යං වුද්ධමාගච්ඡති එස භාරො’’ති. (ජා. 2.17.60);

‘Koṇḍañña, answer the questions; the sages of good character entreat you. Koṇḍañña, this is the custom among humans: that this responsibility falls to the elder.’ (Jā. 2.17.60);

---

එවං සක්කාදීනං අත්ථාය ඉසීහි යාචිතො –

Thus, being requested by the sages for the benefit of Sakka and others—

---

‘‘කතාවකාසා පුච්ඡන්තු භොන්තො,යං කිඤ්චි පඤ්හං මනසාභිපත්ථිතං;

අහඤ්හි තං තං වො වියාකරිස්සං,ඤත්වා සයං ලොකමිමං පරඤ්චා’’ති. (ජා. 2.17.61);

‘Sirs, the opportunity has been granted; please ask whatever question is desired in your minds. For I shall explain each of them to you, having myself known this world and the next.’ (Jā. 2.17.61);

---

එවං [Pg.142] සරභඞ්ගකාලෙ. සම්භවජාතකෙ ච සකලජම්බුදීපං තික්ඛත්තුං විචරිත්වා පඤ්හානං අන්තකරං අදිස්වා සුචිරතෙන බ්‍රාහ්මණෙන, පඤ්හං පුට්ඨුං ඔකාසෙ කාරිතෙ ජාතියා සත්තවස්සිකො රථිකාය පංසුං කීළන්තො පල්ලඞ්කමාභුජිත්වා අන්තරවීථියං නිසින්නොව –

Thus it was at the time of Sarabhaṅga. And in the Sambhava Jātaka, having wandered throughout all of Jambudīpa three times and not seeing one who could make an end of questions, when an opportunity to ask a question was made by the brahmin Sucirata, the Sambhava-prince, being seven years of age by birth, while playing with dust on a chariot road, sat right in the middle of the street with his legs crossed—

---

‘‘තග්ඝ තෙ අහමක්ඛිස්සං, යථාපි කුසලො තථා;

රාජා ච ඛො තං ජානාති, යදි කාහති වා න වා’’ති. (ජා. 1.16.172);

‘Indeed, I will tell you, just as a skilled one would. And the king indeed knows you, whether he will act or not.’ (Jā. 1.16.172);

---

සබ්බඤ්ඤුපවාරණං පවාරෙසි.

He extended the invitation of an omniscient one.

---

163. එවං භගවතා සබ්බඤ්ඤුපවාරණාය පවාරිතාය අත්තමනො රාජා පඤ්හං පුච්ඡන්තො – ‘‘යථා නු ඛො ඉමානි, භන්තෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ සිප්පමෙව සිප්පායතනං. පුථුසිප්පායතනානීති බහූනි සිප්පානි. සෙය්‍යථිදන්ති කතමෙ පන තෙ. හත්ථාරොහාතිආදීහි යෙ තං තං සිප්පං නිස්සාය ජීවන්ති, තෙ දස්සෙති. අයඤ්හි අස්සාධිප්පායො – ‘‘යථා ඉමෙසං සිප්පූපජීවීනං තං තං සිප්පං නිස්සාය සන්දිට්ඨිකං සිප්පඵලං පඤ්ඤායති. සක්කා නු ඛො එවං සන්දිට්ඨිකං සාමඤ්ඤඵලං පඤ්ඤාපෙතු’’න්ති. තස්මා සිප්පායතනානි ආහරිත්වා සිප්පූපජීවිනො දස්සෙති.

163. Thus, when the invitation of an omniscient one had been extended by the Blessed One, the king, pleased in mind, while asking a question, said, 'Venerable sir, just as there are these...' and so on. Therein, 'basis of craft' (sippāyatana) is craft itself. 'Many bases of craft' means many crafts. 'That is to say' (seyyathidaṃ) means: but what are they? By 'elephant-trainers' and so on, he indicates those who live by relying on this or that craft. For this is his intention: 'Just as for these who live by crafts, a visible fruit of the craft is made known by relying on this or that craft, is it possible in the same way to make known a visible fruit of the contemplative life?' Therefore, having brought forward the bases of craft, he indicates those who live by crafts.

---

තත්ථ හත්ථාරොහාති සබ්බෙපි හත්ථාචරියහත්ථිවෙජ්ජහත්ථිමෙණ්ඩාදයො දස්සෙති. අස්සාරොහාති සබ්බෙපි අස්සාචරියඅස්සවෙජ්ජඅස්සමෙණ්ඩාදයො. රථිකාති සබ්බෙපි රථාචරියරථයොධරථරක්ඛාදයො. ධනුග්ගහාති ධනුආචරියා ඉස්සාසා. චෙලකාති යෙ යුද්ධෙ ජයධජං ගහෙත්වා පුරතො ගච්ඡන්ති. චලකාති ඉධ රඤ්ඤො ඨානං හොතු, ඉධ අසුකමහාමත්තස්සාති එවං සෙනාබ්‍යූහකාරකා. පිණ්ඩදායකාති සාහසිකමහායොධා. තෙ කිර පරසෙනං පවිසිත්වා පරසීසං පිණ්ඩමිව ඡෙත්වා ඡෙත්වා දයන්ති, උප්පතිත්වා උප්පතිත්වා නිග්ගච්ඡන්තීති අත්ථො. යෙ වා සඞ්ගාමමජ්ඣෙ යොධානං භත්තපාතිං ගහෙත්වා පරිවිසන්ති, තෙසම්පෙතං නාමං. උග්ගා රාජපුත්තාති උග්ගතුග්ගතා සඞ්ගාමාවචරා රාජපුත්තා. පක්ඛන්දිනොති යෙ ‘‘කස්ස සීසං වා ආවුධං වා ආහරාමා’’ති [Pg.143] ‘‘වත්වා අසුකස්සා’’ති වුත්තා සඞ්ගාමං පක්ඛන්දිත්වා තදෙව ආහරන්ති, ඉමෙ පක්ඛන්දන්තීති පක්ඛන්දිනො. මහානාගාති මහානාගා විය මහානාගා, හත්ථිආදීසුපි අභිමුඛං ආගච්ඡන්තෙසු අනිවත්තිතයොධානමෙතං අධිවචනං. සූරාති එකන්තසූරා, යෙ සජාලිකාපි සචම්මිකාපි සමුද්දං තරිතුං සක්කොන්ති. චම්මයොධිනොති යෙ චම්මකඤ්චුකං වා පවිසිත්වා සරපරිත්තාණචම්මං වා ගහෙත්වා යුජ්ඣන්ති. දාසිකපුත්තාති බලවසිනෙහා ඝරදාසයොධා. ආළාරිකාති පූවිකා. කප්පකාති න්හාපිකා. න්හාපකාති යෙ න්හාපෙන්ති. සූදාති භත්තකාරකා. මාලාකාරාදයො පාකටායෙව. ගණකාති අච්ඡිද්දකපාඨකා. මුද්දිකාති හත්ථමුද්දාය ගණනං නිස්සාය ජීවිනො. යානි වා පනඤ්ඤානිපීති අයකාරදන්තකාරචිත්තකාරාදීනි. එවංගතානීති එවං පවත්තානි. තෙ දිට්ඨෙව ධම්මෙති තෙ හත්ථාරොහාදයො තානි පුථුසිප්පායතනානි දස්සෙත්වා රාජකුලතො මහාසම්පත්තිං ලභමානා සන්දිට්ඨිකමෙව සිප්පඵලං උපජීවන්ති. සුඛෙන්තීති සුඛිතං කරොන්ති. පීණෙන්තීති පීණිතං ථාමබලූපෙතං කරොන්ති. උද්ධග්ගිකාදීසු උපරි ඵලනිබ්බත්තනතො උද්ධං අග්ගමස්සා අත්ථීති උද්ධග්ගිකා. සග්ගං අරහතීති සොවග්ගිකා. සුඛො විපාකො අස්සාති සුඛවිපාකා. සුට්ඨු අග්ගෙ රූපසද්දගන්ධරසඵොට්ඨබ්බආයුවණ්ණසුඛයසආධිපතෙය්‍යසඞ්ඛාතෙ දස ධම්මෙ සංවත්තෙති නිබ්බත්තෙතීති සග්ගසංවත්තනිකා. තං එවරූපං දක්ඛිණං දානං පතිට්ඨපෙන්තීති අත්ථො. සාමඤ්ඤඵලන්ති එත්ථ පරමත්ථතො මග්ගො සාමඤ්ඤං. අරියඵලං සාමඤ්ඤඵලං. යථාහ – ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සාමඤ්ඤං? අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. සෙය්‍යථිදං, සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධි. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සාමඤ්ඤං. කතමානි ච, භික්ඛවෙ, සාමඤ්ඤඵලානි? සොතාපත්තිඵලං…පෙ… අරහත්තඵල’’න්ති (සං. නි. 5.35). තං එස රාජා න ජානාති. උපරි ආගතං පන දාසකස්සකොපමං සන්ධාය පුච්ඡති.

Herein, by `hatthārohā` (elephant-riders), it indicates all such as elephant masters, elephant-riding warriors, elephant doctors, and elephant keepers. By `assārohā` (horse-riders), it indicates all such as horse masters, horse-riding warriors, horse doctors, and horse keepers. By `rathikā` (charioteers), it indicates all such as chariot masters, chariot warriors, and chariot guards. By `dhanuggahā` (archers), it means bow masters and archers. `Celakā` are those who, taking the victory banner in battle, go to the front. `Calakā` are the arrangers of the army formation, saying thus: 'Let the king's position be here; let such-and-such a great minister's position be here.' `Piṇḍadāyakā` (lump-givers) are bold, great warriors. It is said that they, having entered the enemy's army and having repeatedly cut off an enemy's head like a lump of food, leap and escape. Or, it is also the name for those who, in the midst of battle, take the food bowls of the warriors and serve them. `Uggā rājaputtā` (eminent princes) are eminent and distinguished princes who frequent the battlefield. `Pakkhandino` (chargers) are those who, having said, 'Whose head or whose weapon shall we bring?' and being told, 'Bring so-and-so's,' charge into battle and bring that very thing. Because they charge (`pakkhandanti`), they are called `pakkhandino`. `Mahānāgā` (great nāgas) are like great elephants; this is an epithet for warriors who do not retreat even when elephants and others are coming towards them. `Sūrā` (heroes) are the supremely brave, those who are able to cross the ocean even with nets or with leather shields. `Cammayodhino` (leather-clad warriors) are those who fight having entered into a leather coat or having taken up a leather shield for protection from arrows. `Dāsikaputtā` (sons of female slaves) are warriors who are household slaves with strong affection for their master. `Āḷārikā` are cake-makers. `Kappakā` are barbers. `Nhāpakā` are those who give baths. `Sūdā` are cooks. Florists and the like are well-known. `Gaṇakā` (calculators) are those who recite the science of calculation without interruption. `Muddikā` (counters by hand signs) are those who make a living relying on calculation by hand signs. By `yāni vā panaññānipi` (and whatever other...), it refers to blacksmiths, ivory-workers, painters, and so on. `Evaṃgatāni` (of such a kind) means 'thus occurred.' By `te diṭṭheva dhamme` (by them in this very life), it means: those elephant-riders and others, by displaying those various crafts and skills, having obtained great wealth from the royal family, live on the immediately visible fruit of their craft. `Sukhenti` (they make happy) means they make one happy. `Pīṇenti` (they satisfy) means they make one satisfied, endowed with strength and power. Among the terms beginning with `uddhaggikā`, the meaning should be understood thus: because its fruit is produced in a higher realm, it has a high (`uddhaṃ`) and supreme (`aggaṃ`) result; therefore, it is called `uddhaggikā`. Because it is worthy of heaven (`saggaṃ`), it is called `sovaggikā`. Because it has a happy (`sukho`) result (`vipāko`), it is called `sukhavipākā`. Because it brings about the ten things known as form, sound, smell, taste, touch, lifespan, beauty, happiness, fame, and sovereignty, which are excellent and supreme, it is called `saggasaṃvattanikā`. The meaning is that they establish such a worthy offering. Regarding `sāmaññaphalaṃ` (the fruit of the contemplative life), herein, in the ultimate sense, the path is `sāmaññaṃ` (the contemplative life), and the noble fruit is `sāmaññaphalaṃ`. As it was said: 'And what, monks, is the contemplative life? It is this very Noble Eightfold Path, that is: right view... right concentration. This, monks, is called the contemplative life. And what, monks, are the fruits of the contemplative life? The fruit of stream-entry... the fruit of arahantship.' This, that king does not know. But he asks with reference to the simile of the slave and the farmer that comes later.

---

අථ භගවා පඤ්හං අවිස්සජ්ජෙත්වාව චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ බහූ අඤ්ඤතිත්ථියසාවකා රාජාමච්චා ඉධාගතා, තෙ කණ්හපක්ඛඤ්ච සුක්කපක්ඛඤ්ච දීපෙත්වා කථීයමානෙ අම්හාකං රාජා මහන්තෙන උස්සාහෙන ඉධාගතො, තස්සාගතකාලතො පට්ඨාය සමණො ගොතමො සමණකොලාහලං සමණභණ්ඩනමෙව [Pg.144] කථෙතීති උජ්ඣායිස්සන්ති, න සක්කච්චං ධම්මං සොස්සන්ති, රඤ්ඤා පන කථීයමානෙ උජ්ඣායිතුං න සක්ඛිස්සන්ති, රාජානමෙව අනුවත්තිස්සන්ති. ඉස්සරානුවත්තකො හි ලොකො. ‘හන්දාහං රඤ්ඤොව භාරං කරොමී’ති රඤ්ඤො භාරං කරොන්තො ‘‘අභිජානාසි නො ත්ව’’න්තිආදිමාහ.

Then the Blessed One, without yet answering the question, considered: “These many disciples of other sectarians and royal ministers have come here. If, while the Dhamma is being taught by explaining both the dark side and the bright side, they will complain, saying: ‘Our king came here with great effort, and from the time of his arrival, the recluse Gotama speaks only of the clamor of recluses and the disputes of recluses.’ They will not listen to the Dhamma respectfully. But if it is spoken by the king, they will not be able to complain; they will just follow the king. For the world follows the one in authority. ‘Well now, I shall make it the king’s responsibility.’ Thus, making it the king’s responsibility, he said, ‘Do you recall...’ and so on.

---

164. තත්ථ අභිජානාසි නො ත්වන්ති අභිජානාසි නු ත්වං. අයඤ්ච නො-සද්දො පරතො පුච්ඡිතාති පදෙන යොජෙතබ්බො. ඉදඤ්හි වුත්තං හොති – ‘‘මහාරාජ, ත්වං ඉමං පඤ්හං අඤ්ඤෙ සමණබ්‍රාහ්මණෙ පුච්ඡිතා නු, අභිජානාසි ච නං පුට්ඨභාවං, න තෙ සම්මුට්ඨ’’න්ති. සචෙ තෙ අගරූති සචෙ තුය්හං යථා තෙ බ්‍යාකරිංසු, තථා ඉධ භාසිතුං භාරියං න හොති, යදි න කොචි අඵාසුකභාවො අත්ථි, භාසස්සූති අත්ථො. න ඛො මෙ භන්තෙති කිං සන්ධායාහ? පණ්ඩිතපතිරූපකානඤ්හි සන්තිකෙ කථෙතුං දුක්ඛං හොති, තෙ පදෙ පදෙ අක්ඛරෙ අක්ඛරෙ දොසමෙව වදන්ති. එකන්තපණ්ඩිතා පන කථං සුත්වා සුකථිතං පසංසන්ති, දුක්කථිතෙසු පාළිපදඅත්ථබ්‍යඤ්ජනෙසු යං යං විරුජ්ඣති, තං තං උජුකං කත්වා දෙන්ති. භගවතා ච සදිසො එකන්තපණ්ඩිතො නාම නත්ථි. තෙනාහ – ‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, ගරු; යත්ථස්ස භගවා නිසින්නො භගවන්තරූපො වා’’ති.

164. Herein, `abhijānāsi no tvaṃ` means `abhijānāsi nu tvaṃ` (Do you recall?). And this word `no` should be connected with the word `pucchitā` that follows. For this is what is said: ‘Great King, have you asked this question of other recluses and brahmins? And do you recall the fact of having asked? It is not forgotten by you, is it?’ Regarding `sace te agarū` (if it is not a burden for you), the meaning is: ‘If it is not a heavy burden for you to speak here in the way that they answered, if there is no discomfort whatsoever, then please speak.’ With reference to what did he say, `na kho me bhante` (Indeed, it is no burden for me, venerable sir)? For it is difficult to speak in the presence of counterfeit wise men; they speak of faults at every word, at every syllable. The truly wise, however, having heard the talk, praise what is well-spoken. And in what is poorly spoken—among the Pali words, their meanings, and phrases—whatever is incorrect, they make it straight and present it. And there is no one called 'truly wise' who is equal to the Blessed One. Therefore, he said: ‘Indeed, it is no burden for me, venerable sir, where the Blessed One is seated, or one like the Blessed One.’

---

පූරණකස්සපවාදවණ්ණනා

The Explanation of the Doctrine of Pūraṇa Kassapa

---

165. එකමිදාහන්ති එකං ඉධ අහං. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වාති සම්මොදජනකං සරිතබ්බයුත්තකං කථං පරියොසාපෙත්වා.

165. `Ekamidāhaṃ` means `ekaṃ idha ahaṃ`. `Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā` (having exchanged pleasant and memorable greetings) means 'having concluded a conversation that generates joy and is fit to be recollected'.

---

166. ‘‘කරොතො ඛො, මහාරාජ, කාරයතො’’තිආදීසු කරොතොති සහත්ථා කරොන්තස්ස. කාරයතොති ආණත්තියා කාරෙන්තස්ස. ඡින්දතොති පරෙසං හත්ථාදීනි ඡින්දන්තස්ස. පචතොති පරෙ දණ්ඩෙන පීළෙන්තස්ස. සොචයතොති පරස්ස භණ්ඩහරණාදීහි සොචයතො. සොචාපයතොති සොකං සයං කරොන්තස්සපි පරෙහි කාරාපෙන්තස්සපි[Pg.145]. කිලමතොති ආහාරුපච්ඡෙදබන්ධනාගාරප්පවෙසනාදීහි සයං කිලමන්තස්සපි පරෙහි කිලමාපෙන්තස්සපි. ඵන්දතො ඵන්දාපයතොති පරං ඵන්දන්තං ඵන්දනකාලෙ සයම්පි ඵන්දතො පරම්පි ඵන්දාපයතො. පාණමතිපාතාපයතොති පාණං හනන්තස්සපි හනාපෙන්තස්සපි. එවං සබ්බත්ථ කරණකාරණවසෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො.

166. In 'For one who acts, O great king, or causes to act,' etc., `karoto` means for one who acts with one's own hand. `Kārayato` means for one who causes others to act by command. `Chindato` means for one who cuts off the hands, etc., of others. `Pacato` means for one who oppresses others with a rod. `Socayato` means for one who causes grief to another by stealing their goods, etc. `Socāpayato` means for one who causes sorrow oneself, or causes others to do so. Regarding `kilamato` and `kilamāpayato`, this means for one who endures hardship oneself through deprivation of food, confinement in prison, etc., or for one who causes others to endure hardship. `Phandato phandāpayato` means for one who, when another is trembling, also trembles oneself, or causes another to tremble. Regarding `pāṇamatipātāpayato`, this means for one who kills a living being or causes it to be killed. Thus, in all cases, the meaning should be understood according to the principle of acting oneself and causing another to act.

---

සන්ධින්ති ඝරසන්ධිං. නිල්ලොපන්ති මහාවිලොපං. එකාගාරිකන්ති එකමෙව ඝරං පරිවාරෙත්වා විලුප්පනං. පරිපන්ථෙති ආගතාගතානං අච්ඡින්දනත්ථං මග්ගෙ තිට්ඨතො. කරොතො න කරීයති පාපන්ති යං කිඤ්චි පාපං කරොමීති සඤ්ඤාය කරොතොපි පාපං න කරීයති, නත්ථි පාපං. සත්තා පන පාපං කරොමාති එවංසඤ්ඤිනො හොන්තීති දීපෙති. ඛුරපරියන්තෙනාති ඛුරනෙමිනා, ඛුරධාරසදිසපරියන්තෙන වා. එකං මංසඛලන්ති එකං මංසරාසිං. පුඤ්ජන්ති තස්සෙව වෙවචනං. තතොනිදානන්ති එකමංසඛලකරණනිදානං.

`Sandhi` means a house-joint. `Nillopa` means a great plundering. `Ekāgārika` means the plundering of a single house after surrounding it. `Paripantha` refers to one who stands on the road for the purpose of robbing those who come and go. Regarding 'For one who acts, no evil is done': even for one who acts with the perception 'I am doing some evil,' no evil is done; there is no evil. It shows, however, that beings have the perception, 'We are doing evil.' `Khurapariyantena` means with a razor-rim, or with an edge similar to a razor's blade. `Ekaṃ maṃsakhalaṃ` means a single heap of flesh. `Puñja` is a synonym for that very word. `Tatonidānaṃ` means having the making of a single heap of flesh as its cause.

---

දක්ඛිණන්ති දක්ඛිණතීරෙ මනුස්සා කක්ඛළා දාරුණා, තෙ සන්ධාය ‘‘හනන්තො’’තිආදිමාහ. උත්තරතීරෙ සත්තා සද්ධා හොන්ති පසන්නා බුද්ධමාමකා ධම්මමාමකා සඞ්ඝමාමකා, තෙ සන්ධාය දදන්තොතිආදිමාහ. තත්ථ යජන්තොති මහායාගං කරොන්තො. දමෙනාති ඉන්ද්‍රියදමෙන උපොසථකම්මෙන වා. සංයමෙනාති සීලසංයමෙන. සච්චවජ්ජෙනාති සච්චවචනෙන. ආගමොති ආගමනං, පවත්තීති අත්ථො. සබ්බථාපි පාපපුඤ්ඤානං කිරියමෙව පටික්ඛිපති.

`Dakkhiṇa` (southern) refers to the people on the southern bank, who are harsh and cruel; with reference to them, he spoke the words beginning with 'killing.' On the northern bank, beings are faithful, serene, devoted to the Buddha, the Dhamma, and the Sangha; with reference to them, he spoke the words beginning with 'giving.' Therein, `yajanto` (sacrificing) means performing a great sacrifice. `Damena` (by restraint) means by restraint of the sense faculties or by the Uposatha observance. `Saṃyamena` (by self-control) means by restraint of moral virtue. `Saccavajjena` (by truthful speech) means by truthful speech. `Āgamo` means arrival; the meaning is 'occurrence.' In every way, it rejects only the very doing of evil and merit.

---

අම්බං පුට්ඨො ලබුජං බ්‍යාකරොති නාම, යො කීදිසො අම්බො කීදිසානි වා අම්බස්ස ඛන්ධපණ්ණපුප්ඵඵලානීති වුත්තෙ එදිසො ලබුජො එදිසානි වා ලබුජස්ස ඛන්ධපණ්ණපුප්ඵඵලානීති බ්‍යාකරොති. විජිතෙති ආණාපවත්තිදෙසෙ. අපසාදෙතබ්බන්ති විහෙඨෙතබ්බං. අනභිනන්දිත්වාති ‘‘සාධු සාධූ’’ති එවං පසංසං අකත්වා. අප්පටික්කොසිත්වාති බාලදුබ්භාසිතං තයා භාසිතන්ති එවං අප්පටිබාහිත්වා. අනුග්ගණ්හන්තොති සාරතො අග්ගණ්හන්තො. අනික්කුජ්ජන්තොති සාරවසෙනෙව ඉදං නිස්සරණං, අයං පරමත්ථොති හදයෙ අට්ඨපෙන්තො. බ්‍යඤ්ජනං පන තෙන උග්ගහිතඤ්චෙව නික්කුජ්ජිතඤ්ච.

The saying 'Being asked about a mango, he explains a breadfruit' refers to one who, when asked, 'What is a mango like? Or what are the mango's trunk, leaves, flowers, and fruits like?' answers, 'A breadfruit is like this, or the breadfruit's trunk, leaves, flowers, and fruits are like this.' `Vijite` means in a region where one's authority prevails. `Apasādetabbaṃ` means it should be harassed. `Anabhinanditvā` means not having praised thus, 'Good, good!' `Appaṭikkositvā` means not having forbidden it thus, 'Fool! What you have said is ill-spoken!' `Anuggaṇhanto` means not grasping its essence. `Anikkujjanto` means not establishing in one's heart that 'By its very essence, this is the escape; this is the ultimate meaning.' The phrasing, however, was both grasped and established by him.

---

මක්ඛලිගොසාලවාදවණ්ණනා

An Exposition on the Doctrine of Makkhali Gosāla

---

167-169. මක්ඛලිවාදෙ [Pg.146] පච්චයොති හෙතුවෙවචනමෙව, උභයෙනාපි විජ්ජමානමෙව කායදුච්චරිතාදීනං සංකිලෙසපච්චයං, කායසුචරිතාදීනඤ්ච විසුද්ධිපච්චයං පටික්ඛිපති. අත්තකාරෙති අත්තකාරො. යෙන අත්තනා කතකම්මෙන ඉමෙ සත්තා දෙවත්තම්පි මාරත්තම්පි බ්‍රහ්මත්තම්පි සාවකබොධිම්පි පච්චෙකබොධිම්පි සබ්බඤ්ඤුතම්පි පාපුණන්ති, තම්පි පටික්ඛිපති. දුතියපදෙන යං පරකාරං පරස්ස ඔවාදානුසාසනිං නිස්සාය ඨපෙත්වා මහාසත්තං අවසෙසො ජනො මනුස්සසොභග්‍යතං ආදිං කත්වා යාව අරහත්තං පාපුණාති, තං පරකාරං පටික්ඛිපති. එවමයං බාලො ජිනචක්කෙ පහාරං දෙති නාම. නත්ථි පුරිසකාරෙති යෙන පුරිසකාරෙන සත්තා වුත්තප්පකාරා සම්පත්තියො පාපුණන්ති, තම්පි පටික්ඛිපති. නත්ථි බලන්ති යම්හි අත්තනො බලෙ පතිට්ඨිතා සත්තා වීරියං කත්වා තා සම්පත්තියො පාපුණන්ති, තං බලං පටික්ඛිපති. නත්ථි වීරියන්තිආදීනි සබ්බානි පුරිසකාරවෙවචනානෙව. ‘‘ඉදං නො වීරියෙන ඉදං පුරිසථාමෙන, ඉදං පුරිසපරක්කමෙන පවත්ත’’න්ති එවං පවත්තවචනපටික්ඛෙපකරණවසෙන පනෙතානි විසුං ආදියන්ති.

In the doctrine of Makkhali, the word 'condition' is merely a synonym for 'cause'. By both, he denies the actually existing cause of defilement for bodily misconduct and so on, and the cause of purification for good bodily conduct and so on. By `attakāre` (self-action) is meant one's own action. He also denies that kamma by which, done by oneself, these beings attain the state of a deva, the state of Māra, the state of a Brahmā, the enlightenment of a disciple, the enlightenment of a Paccekabuddha, and omniscience. By the second term, he denies that action of another (`parakāra`), namely the advice and instruction of another, relying on which—setting aside the great being—the remaining people attain human good fortune and so on, up to Arahantship. In this way, this fool is said to deliver a blow to the wheel of the Conqueror. By 'there is no human agency' (`natthi purisakāro`), he denies that human agency by which beings attain the aforementioned kinds of success. By 'there is no strength' (`natthi balaṃ`), he denies that strength of one's own, established in which beings, having made an effort, attain those successes. 'There is no energy' (`natthi vīriyaṃ`) and so on are all merely synonyms for human agency. However, these are taken up separately for the purpose of rejecting such statements as: 'This arose from our energy,' 'This from human stamina,' 'This from human exertion.'

---

සබ්බෙ සත්තාති ඔට්ඨගොණගද්‍රභාදයො අනවසෙසෙ පරිග්ගණ්හාති. සබ්බෙ පාණාති එකින්ද්‍රියො පාණො, ද්වින්ද්‍රියො පාණොතිආදිවසෙන වදති. සබ්බෙ භූතාති අණ්ඩකොසවත්ථිකොසෙසු භූතෙ සන්ධාය වදති. සබ්බෙ ජීවාති සාලියවගොධුමාදයො සන්ධාය වදති. තෙසු හි සො විරූහනභාවෙන ජීවසඤ්ඤී. අවසා අබලා අවීරියාති තෙසං අත්තනො වසො වා බලං වා වීරියං වා නත්ථි. නියතිසඞ්ගතිභාවපරිණතාති එත්ථ නියතීති නියතා. සඞ්ගතීති ඡන්නං අභිජාතීනං තත්ථ තත්ථ ගමනං. භාවොති සභාවොයෙව. එවං නියතියා ච සඞ්ගතියා ච භාවෙන ච පරිණතා නානප්පකාරතං පත්තා. යෙන හි යථා භවිතබ්බං, සො තථෙව භවති. යෙන න භවිතබ්බං, සො න භවතීති දස්සෙති. ඡස්වෙවාභිජාතීසූති ඡසු එව අභිජාතීසු ඨත්වා සුඛඤ්ච දුක්ඛඤ්ච පටිසංවෙදෙන්ති. අඤ්ඤා සුඛදුක්ඛභූමි නත්ථීති දස්සෙති.

By 'all beings' (sabbe sattā), he includes all without remainder, such as camels, cattle, and donkeys. By 'all living things' (sabbe pāṇā), he speaks with reference to beings with one sense faculty, beings with two sense faculties, and so on. By 'all creatures' (sabbe bhūtā), he speaks with reference to beings that have come to be in egg-shells and wombs. By 'all that has life' (sabbe jīvā), he speaks with reference to rice, barley, wheat, and so on. For he perceives them as having life due to their characteristic of growth. By 'without power, without strength, without energy' (avasā abalā avīriyā), it means they have no power, strength, or energy of their own. Regarding 'matured by destiny, association, and nature' (niyatisaṅgatibhāvapariṇatā): here, 'destiny' (niyati) means fixedness. 'Association' (saṅgati) means the going to this or that among the six classes of birth. 'Nature' (bhāvo) is just inherent nature. Thus, matured by destiny, association, and nature, they have attained great variety. For he shows that however one is meant to be, so one becomes; however one is not meant to be, so one does not become. By 'in the six classes of birth alone' (chasvevābhijātīsu), he shows that it is only by being established in the six classes of birth that they experience pleasure and pain, and that there is no other plane for experiencing pleasure and pain.

---

යොනිපමුඛසතසහස්සානීති පමුඛයොනීනං උත්තමයොනීනං චුද්දසසතසහස්සානි අඤ්ඤානි ච සට්ඨිසතානි අඤ්ඤානි ච ඡසතානි. පඤ්ච ච කම්මුනො [Pg.147] සතානීති පඤ්චකම්මසතානි ච. කෙවලං තක්කමත්තකෙන නිරත්ථකං දිට්ඨිං දීපෙති. පඤ්ච ච කම්මානි තීණි ච කම්මානීතිආදීසුපි එසෙව නයො. කෙචි පනාහු – ‘‘පඤ්ච ච කම්මානීති පඤ්චින්ද්‍රියවසෙන භණති. තීණීති කායකම්මාදිවසෙනා’’ති. කම්මෙ ච උපඩ්ඪකම්මෙ චාති එත්ථ පනස්ස කායකම්මඤ්ච වචීකම්මඤ්ච කම්මන්ති ලද්ධි, මනොකම්මං උපඩ්ඪකම්මන්ති. ද්වට්ඨිපටිපදාති ද්වාසට්ඨි පටිපදාති වදති. ද්වට්ඨන්තරකප්පාති එකස්මිං කප්පෙ චතුසට්ඨි අන්තරකප්පා නාම හොන්ති. අයං පන අඤ්ඤෙ ද්වෙ අජානන්තො එවමාහ.

By 'one million four hundred and six thousand six hundred principal wombs' (yonipamukhasatasahassāni etc.) is meant: fourteen hundred thousand principal, excellent wombs; another six thousand; and another six hundred. By 'and five hundred kammas' is meant five hundred kammas. He is merely setting forth a meaningless view based on conjecture alone. This same method applies to 'five kammas and three kammas' and so on. Some, however, say: 'He says "five kammas" with reference to the five faculties. He says "three" with reference to bodily kamma and so on.' Furthermore, regarding 'a kamma and a half-kamma', his doctrine is that bodily kamma and verbal kamma are 'kamma', while mental kamma is a 'half-kamma'. By 'sixty-two paths' (dvaṭṭhipaṭipadā), he speaks of sixty-two paths. By 'sixty-two intermediate eons' (dvaṭṭhantarakappā): in one eon there are sixty-four intermediate eons, but this one, not knowing the other two, spoke thus.

---

ඡළාභිජාතියොති කණ්හාභිජාති, නීලාභිජාති, ලොහිතාභිජාති, හලිද්දාභිජාති, සුක්කාභිජාති, පරමසුක්කාභිජාතීති ඉමා ඡ අභිජාතියො වදති. තත්ථ ඔරබ්භිකා, සාකුණිකා, මාගවිකා, සූකරිකා, ලුද්දා, මච්ඡඝාතකා චොරා, චොරඝාතකා, බන්ධනාගාරිකා, යෙ වා පනඤ්ඤෙපි කෙචි කුරූරකම්මන්තා, අයං කණ්හාභිජාතීති (අ. නි. 6.57) වදති. භික්ඛූ නීලාභිජාතීති වදති, තෙ කිර චතූසු පච්චයෙසු කණ්ටකෙ පක්ඛිපිත්වා ඛාදන්ති. ‘‘භික්ඛූ කණ්ටකවුත්තිකා’’ති (අ. නි. 6.57) අයඤ්හිස්ස පාළියෙව. අථ වා කණ්ටකවුත්තිකා එව නාම එකෙ පබ්බජිතාති වදති. ලොහිතාභිජාති නාම නිගණ්ඨා එකසාටකාති වදති. ඉමෙ කිර පුරිමෙහි ද්වීහි පණ්ඩරතරා. ගිහී ඔදාතවසනා අචෙලකසාවකා හලිද්දාභිජාතීති වදති. එවං අත්තනො පච්චයදායකෙ නිගණ්ඨෙහිපි ජෙට්ඨකතරෙ කරොති. ආජීවකා ආජීවකිනියො සුක්කාභිජාතීති වදති. තෙ කිර පුරිමෙහි චතූහි පණ්ඩරතරා. නන්දො, වච්ඡො, කිසො, සඞ්කිච්ඡො, මක්ඛලිගොසාලො, පරමසුක්කාභිජාතීති (අ. නි. 6.57) වදති. තෙ කිර සබ්බෙහි පණ්ඩරතරා.

By 'six classes of birth' (chaḷābhijātiyo), he speaks of these six classes: the black class, the blue class, the red class, the yellow class, the white class, and the supremely white class. Therein, sheep-butchers, fowlers, deer-stalkers, pig-butchers, hunters, fishermen, thieves, executioners, jailers, or any others who have cruel occupations—this, he says, is the black class. Monks, he says, are the blue class; for it is said they consume the four requisites after inserting thorns into them. 'Monks have a thorny livelihood' is his own Pāli text. Alternatively, he says there are certain ascetics who are just called 'those of thorny practice'. The Nigaṇṭhas who wear a single garment, he says, are the red class; it is said they are purer than the previous two. The lay disciples of the naked ascetics who wear white clothes, he says, are the yellow class. Thus he makes his own donors of requisites out to be more senior than even the Nigaṇṭhas. Male and female Ājīvakas, he says, are the white class; it is said they are purer than the previous four. Nanda, Vaccha, Kisa, Saṅkiccha, and Makkhali Gosāla, he says, are the supremely white class; it is said they are the purest of all.

---

අට්ඨ පුරිසභූමියොති මන්දභූමි, ඛිඩ්ඩාභූමි, පදවීමංසභූමි, උජුගතභූමි, සෙක්ඛභූමි, සමණභූමි, ජිනභූමි, පන්නභූමීති ඉමා අට්ඨ පුරිසභූමියොති වදති. තත්ථ ජාතදිවසතො පට්ඨාය සත්තදිවසෙ සම්බාධට්ඨානතො නික්ඛන්තත්තා සත්තා මන්දා හොන්ති මොමූහා, අයං මන්දභූමීති වදති. යෙ පන දුග්ගතිතො ආගතා හොන්ති, තෙ අභිණ්හං රොදන්ති චෙව විරවන්ති ච, සුගතිතො ආගතා තං අනුස්සරිත්වා හසන්ති, අයං ඛිඩ්ඩාභූමි නාම. මාතාපිතූනං හත්ථං වා පාදං වා මඤ්චං වා පීඨං වා ගහෙත්වා භූමියං පදනික්ඛිපනං පදවීමංසභූමි නාම. පදසා ගන්තුං සමත්ථකාලෙ උජුගතභූමි නාම. සිප්පානි සික්ඛිතකාලෙ [Pg.148] සෙක්ඛභූමි නාම. ඝරා නික්ඛම්ම පබ්බජිතකාලෙ සමණභූමි නාම. ආචරියං සෙවිත්වා ජානනකාලෙ ජිනභූමි නාම. භික්ඛු ච පන්නකො ජිනො න කිඤ්චි ආහාති එවං අලාභිං සමණං පන්නභූමීති වදති.

Regarding the ‘eight stages of a man’: he speaks of these eight stages of a man: the dull stage, the playful stage, the foot-exploration stage, the upright stage, the learner stage, the ascetic stage, the conqueror stage, and the fallen stage. Therein, from the day of birth for seven days, because beings have come out from a confined place, they are dull and bewildered; this he calls the dull stage. Those who have come from a woeful state constantly weep and wail, while those who have come from a happy state, remembering it, smile; this is called the playful stage. Taking hold of the mother's or father's hand or foot, or a bed or chair, and placing a foot on the ground is called the foot-exploration stage. The time when one is able to walk on one's feet is called the upright stage. The time when one learns the arts is called the learner stage. The time when one goes forth from home into homelessness is called the ascetic stage. The time when, having served a teacher, one comes to know, is called the conqueror stage. And he calls an ascetic who receives no alms—like an old, fallen conqueror about whom it is said, 'the bhikkhu says nothing'—the fallen stage.

---

එකූනපඤ්ඤාස ආජීවකසතෙති එකූනපඤ්ඤාසආජීවකවුත්තිසතානි. පරිබ්බාජකසතෙති පරිබ්බාජකපබ්බජ්ජාසතානි. නාගාවාසසතෙති නාගමණ්ඩලසතානි. වීසෙ ඉන්ද්‍රියසතෙති වීසතින්ද්‍රියසතානි. තිංසෙ නිරයසතෙති තිංස නිරයසතානි. රජොධාතුයොති රජඔකිරණට්ඨානානි, හත්ථපිට්ඨිපාදපිට්ඨාදීනි සන්ධාය වදති. සත්ත සඤ්ඤීගබ්භාති ඔට්ඨගොණගද්‍රභඅජපසුමිගමහිංසෙ සන්ධාය වදති. සත්ත අසඤ්ඤීගබ්භාති සාලිවීහියවගොධූමකඞ්ගුවරකකුද්‍රූසකෙ සන්ධාය වදති. නිගණ්ඨිගබ්භාති ගණ්ඨිම්හි ජාතගබ්භා, උච්ඡුවෙළුනළාදයො සන්ධාය වදති. සත්ත දෙවාති බහූ දෙවා. සො පන සත්තාති වදති. මනුස්සාපි අනන්තා, සො සත්තාති වදති. සත්ත පිසාචාති පිසාචා මහන්තමහන්තා සත්තාති වදති. සරාති මහාසරා, කණ්ණමුණ්ඩරථකාරඅනොතත්තසීහප්පපාතඡද්දන්තමන්දාකිනීකුණාලදහෙ ගහෙත්වා වදති.

‘Forty-nine hundred livelihoods’ means forty-nine hundred modes of livelihood. ‘Hundreds of wanderers’ means hundreds of wanderer ordinations. ‘Hundreds of Nāga abodes’ means hundreds of Nāga realms. ‘Twenty hundred faculties’ means twenty hundred faculties. ‘Thirty hundred hells’ means thirty hundred hells. ‘Elements of dust’ refers to places where dust is scattered, meaning the backs of the hands, the backs of the feet, and so on. ‘Seven conscious embryonic states’ refers to the camel, ox, donkey, goat, sheep, deer, and buffalo. ‘Seven non-conscious embryonic states’ refers to fine rice, paddy, barley, wheat, millet, varaka-grain, and kudrūsaka-grain. ‘Knot-embryonic states’ refers to those whose embryos are born in knots, meaning sugarcane, bamboo, reeds, and so on. ‘Seven gods’: there are many gods, but he speaks of seven. Humans are also infinite, but he speaks of seven. ‘Seven pisācas’: pisācas are exceedingly numerous, but he speaks of seven. ‘Lakes’ refers to great lakes; taking the Kaṇṇamuṇḍa, Rathakāra, Anotatta, Sīhappapāta, Chaddanta, Mandākinī, and Kuṇāla lakes, he speaks of them.

---

පවුටාති ගණ්ඨිකා. පපාතාති මහාපපාතා. පපාතසතානීති ඛුද්දකපපාතසතානි. සුපිනාති මහාසුපිනා. සුපිනසතානීති ඛුද්දකසුපිනසතානි. මහාකප්පිනොති මහාකප්පානං. තත්ථ එකම්හා මහාසරා වස්සසතෙ වස්සසතෙ කුසග්ගෙන එකං උදකබින්දුං නීහරිත්වා සත්තක්ඛත්තුං තම්හි සරෙ නිරුදකෙ කතෙ එකො මහාකප්පොති වදති. එවරූපානං මහාකප්පානං චතුරාසීතිසතසහස්සානි ඛෙපෙත්වා බාලෙ ච පණ්ඩිතෙ ච දුක්ඛස්සන්තං කරොන්තීති අයමස්ස ලද්ධි. පණ්ඩිතොපි කිර අන්තරා විසුජ්ඣිතුං න සක්කොති. බාලොපි තතො උද්ධං න ගච්ඡති.

‘Knots’ refers to things with joints. ‘Precipices’ refers to great precipices. ‘Hundreds of precipices’ refers to seven hundred small precipices. ‘Dreams’ refers to great dreams. ‘Hundreds of dreams’ refers to seven hundred small dreams. ‘Great eons’ refers to the great eons. Therein, he says that one great eon is when, from a great lake, once every hundred years, one drop of water is removed with the tip of a blade of kusa grass, and in this way that lake is made devoid of water seven times. This is his doctrine: after passing through eighty-four hundred thousand such great eons, both fools and the wise make an end of suffering. It is said that even the wise cannot attain purification in the interim. And the fool does not go beyond that time.

---

සීලෙනාති අචෙලකසීලෙන වා අඤ්ඤෙන වා යෙන කෙනචි. වතෙනාති තාදිසෙනෙව වතෙන. තපෙනාති තපොකම්මෙන. අපරිපක්කං පරිපාචෙති නාම, යො ‘‘අහං පණ්ඩිතො’’ති අන්තරා විසුජ්ඣති. පරිපක්කං ඵුස්ස ඵුස්ස බ්‍යන්තිං කරොති නාම යො ‘‘අහං බාලො’’ති වුත්තපරිමාණං කාලං අතික්කමිත්වා යාති. හෙවං නත්ථීති එවං නත්ථි. තඤ්හි උභයම්පි න සක්කා [Pg.149] කාතුන්ති දීපෙති. දොණමිතෙති දොණෙන මිතං විය. සුඛදුක්ඛෙති සුඛදුක්ඛං. පරියන්තකතෙති වුත්තපරිමාණෙන කාලෙන කතපරියන්තෙ. නත්ථි හායනවඩ්ඪනෙති නත්ථි හායනවඩ්ඪනානි. න සංසාරො පණ්ඩිතස්ස හායති, න බාලස්ස වඩ්ඪතීති අත්ථො. උක්කංසාවකංසෙති උක්කංසාවකංසා. හායනවඩ්ඪනානමෙතං අධිවචනං.

By ‘morality’ is meant the morality of a naked ascetic or any other kind whatsoever. By ‘vow’ is meant a vow of that same sort. By ‘austerity’ is meant the practice of asceticism. ‘He ripens the unripe’ refers to one who, thinking ‘I am wise,’ purifies himself in the interim. ‘Having repeatedly attained the ripe, he makes it endless’ refers to one who, thinking ‘I am a fool,’ transgresses the stated measure of time and continues on. ‘This is not so’ indicates that this is not so; for it shows that neither of the two can be done. ‘Measured by a doṇa’ means as if measured with a doṇa-basket. ‘Pleasure and pain’ means pleasure and pain are measured as if by a doṇa. ‘Its limit is made’ means its limit is made by the stated measure of time. ‘There is no decrease or increase’ means there are no decreases or increases. The meaning is: saṃsāra does not decrease for the wise, nor does it increase for the fool. ‘Exaltation and diminution’ means excesses and deficiencies. This is a synonym for decrease and increase.

---

ඉදානි තමත්ථං උපමාය සාධෙන්තො ‘‘සෙය්‍යථාපි නාමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සුත්තගුළෙති වෙඨෙත්වා කතසුත්තගුළෙ. නිබ්බෙඨියමානමෙව පලෙතීති පබ්බතෙ වා රුක්ඛග්ගෙ වා ඨත්වා ඛිත්තං සුත්තප්පමාණෙන නිබ්බෙඨියමානමෙව ගච්ඡති, සුත්තෙ ඛීණෙ තත්ථෙව තිට්ඨති, න ගච්ඡති. එවමෙව වුත්තකාලතො උද්ධං න ගච්ඡතීති දස්සෙති.

Now, establishing that meaning with a simile, he said, ‘Just as…’ and so on. Therein, ‘a ball of thread’ refers to a ball of thread made by winding. ‘It runs out only as it is being unwound’ means that when thrown from a mountain or a treetop, it goes only as far as the length of the thread as it is being unwound; when the thread is exhausted, it stops right there and does not go further. In the same way, he shows that one does not go beyond the stated time.

---

අජිතකෙසකම්බලවාදවණ්ණනා

An Exposition of the Doctrine of Ajita Kesakambala

---

170-172. අජිතවාදෙ නත්ථි දින්නන්ති දින්නඵලාභාවං සන්ධාය වදති. යිට්ඨං වුච්චති මහායාගො. හුතන්ති පහෙණකසක්කාරො අධිප්පෙතො. තම්පි උභයං ඵලාභාවමෙව සන්ධාය පටික්ඛිපති. සුකතදුක්කටානන්ති සුකතදුක්කටානං, කුසලාකුසලානන්ති අත්ථො. ඵලං විපාකොති යං ඵලන්ති වා විපාකොති වා වුච්චති, තං නත්ථීති වදති. නත්ථි අයං ලොකොති පරලොකෙ ඨිතස්ස අයං ලොකො නත්ථි, නත්ථි පරො ලොකොති ඉධ ලොකෙ ඨිතස්සාපි පරො ලොකො නත්ථි, සබ්බෙ තත්ථ තත්ථෙව උච්ඡිජ්ජන්තීති දස්සෙති. නත්ථි මාතා නත්ථි පිතාති තෙසු සම්මාපටිපත්තිමිච්ඡාපටිපත්තීනං ඵලාභාවවසෙන වදති. නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකාති චවිත්වා උපපජ්ජනකා සත්තා නාම නත්ථීති වදති.

In Ajita's doctrine, when it is said 'there is no gift,' it is said with reference to the non-existence of the fruit of giving. 'Yiṭṭha' is called a great sacrifice. 'Huta' is intended to mean the honor shown to guests. He rejects both of these as well, with reference to the non-existence of their fruit. 'Of good and bad deeds' means of well-done and ill-done deeds, that is, of wholesome and unwholesome actions. 'Fruit and result': he says that what is called 'fruit' or 'result' does not exist. 'There is no this world' means that for one established in the other world, this world does not exist. 'There is no other world' means that even for one established in this world, the other world does not exist; he shows that all beings are annihilated right there in their respective worlds. 'There is no mother, there is no father': he says this by way of the non-existence of fruit for right and wrong conduct towards them. 'There are no spontaneously arisen beings': he says that beings who, having passed away, are reborn, do not exist.

---

චාතුමහාභූතිකොති චතුමහාභූතමයො. පථවී පථවිකායන්ති අජ්ඣත්තිකපථවීධාතු බාහිරපථවීධාතුං. අනුපෙතීති අනුයායති. අනුපගච්ඡතීති තස්සෙව වෙවචනං. අනුගච්ඡතීතිපි අත්ථො. උභයෙනාපි උපෙති, උපගච්ඡතීති දස්සෙති. ආපාදීසුපි එසෙව නයො. ඉන්ද්‍රියානීති මනච්ඡට්ඨානි ඉන්ද්‍රියානි ආකාසං පක්ඛන්දන්ති. ආසන්දිපඤ්චමාති නිපන්නමඤ්චෙන පඤ්චමා, මඤ්චො චෙව චත්තාරො මඤ්චපාදෙ ගහෙත්වා ඨිතා චත්තාරො පුරිසා චාති අත්ථො. යාවාළාහනාති යාව සුසානා. පදානීති ‘අයං එවං සීලවා [Pg.150] අහොසි, එවං දුස්සීලො’තිආදිනා නයෙන පවත්තානි ගුණාගුණපදානි, සරීරමෙව වා එත්ථ පදානීති අධිප්පෙතං. කාපොතකානීති කපොතවණ්ණානි, පාරාවතපක්ඛවණ්ණානීති අත්ථො. භස්සන්තාති භස්මන්තා, අයමෙව වා පාළි. ආහුතියොති යං පහෙණකසක්කාරාදිභෙදං දින්නදානං, සබ්බං තං ඡාරිකාවසානමෙව හොති, න තතො පරං ඵලදායකං හුත්වා ගච්ඡතීති අත්ථො. දත්තුපඤ්ඤත්තන්ති දත්තූහි බාලමනුස්සෙහි පඤ්ඤත්තං. ඉදං වුත්තං හොති – ‘බාලෙහි අබුද්ධීහි පඤ්ඤත්තමිදං දානං, න පණ්ඩිතෙහි. බාලා දෙන්ති, පණ්ඩිතා ගණ්හන්තී’ති දස්සෙති.

'Composed of the four great elements' means made of the four great elements. Regarding 'earth goes to the earth-body,' this means the internal earth element goes towards the external earth element. 'Anupeti' means it follows. 'Anupagacchati' is a synonym for that very word. The meaning is also 'it follows along.' By both terms, it shows that 'it approaches, it goes towards.' This same method applies to the water element and so on. 'The faculties' means the faculties with the mind as the sixth leap into space. 'With the bier as the fifth': the meaning is the bier and the four men standing holding the four legs of the bier. 'As far as the charnel ground' means up to the charnel ground. 'Traces' refers to the collections of virtues and faults that have occurred in the manner of 'this one was virtuous thus, this one was immoral thus,' etc. Alternatively, here 'padāni' is intended to mean the body itself. 'Pigeon-colored' means having the color of a pigeon, the color of a dove's wings. 'Ending in ashes' means having ashes as the end. Or, this very word, bhasmantā, is the original Pali reading. 'Offerings': whatever gift is given, of various kinds such as honor shown to guests, all of it ends in ashes; it does not go beyond that to become fruit-bearing. This is the meaning. 'A precept of fools' means it was laid down by fools, by foolish people. This is what is said: 'This giving was laid down by fools, by the unwise, not by the wise.' It shows: 'Fools give, the wise take.'

---

තත්ථ පූරණො ‘‘කරොතො න කරීයති පාප’’න්ති වදන්තො කම්මං පටිබාහති. අජිතො ‘‘කායස්ස භෙදා උච්ඡිජ්ජතී’’ති වදන්තො විපාකං පටිබාහති. මක්ඛලි ‘‘නත්ථි හෙතූ’’ති වදන්තො උභයං පටිබාහති. තත්ථ කම්මං පටිබාහන්තෙනාපි විපාකො පටිබාහිතො හොති, විපාකං පටිබාහන්තෙනාපි කම්මං පටිබාහිතං හොති. ඉති සබ්බෙපෙතෙ අත්ථතො උභයප්පටිබාහකා අහෙතුකවාදා චෙව අකිරියවාදා ච නත්ථිකවාදා ච හොන්ති.

Therein, Pūraṇa, saying, 'For one who acts, evil is not done,' obstructs kamma. Ajita, saying, 'At the breakup of the body, one is annihilated,' obstructs the result. Makkhali, saying, 'There is no cause,' obstructs both. Therein, even by one who obstructs kamma, the result is obstructed; and even by one who obstructs the result, kamma is obstructed. Thus, all these, in essence, are obstructors of both, proponents of causelessness, proponents of inaction, and proponents of nihilism.

---

යෙ වා පන තෙසං ලද්ධිං ගහෙත්වා රත්තිට්ඨානෙ දිවාඨානෙ නිසින්නා සජ්ඣායන්ති වීමංසන්ති, තෙසං ‘‘කරොතො න කරීයති පාපං, නත්ථි හෙතු, නත්ථි පච්චයො, මතො උච්ඡිජ්ජතී’’ති තස්මිං ආරම්මණෙ මිච්ඡාසති සන්තිට්ඨති, චිත්තං එකග්ගං හොති, ජවනානි ජවන්ති, පඨමජවනෙ සතෙකිච්ඡා හොන්ති, තථා දුතියාදීසු, සත්තමෙ බුද්ධානම්පි අතෙකිච්ඡා අනිවත්තිනො අරිට්ඨකණ්ටකසදිසා. තත්ථ කොචි එකං දස්සනං ඔක්කමති, කොචි ද්වෙ, කොචි තීණිපි, එකස්මිං ඔක්කන්තෙපි, ද්වීසු තීසු ඔක්කන්තෙසුපි, නියතමිච්ඡාදිට්ඨිකොව හොති; පත්තො සග්ගමග්ගාවරණඤ්චෙව මොක්ඛමග්ගාවරණඤ්ච, අභබ්බො තස්සත්තභාවස්ස අනන්තරං සග්ගම්පි ගන්තුං, පගෙව මොක්ඛං. වට්ටඛාණු නාමෙස සත්තො පථවිගොපකො, යෙභුය්‍යෙන එවරූපස්ස භවතො වුට්ඨානං නත්ථි.

Furthermore, for those who, having taken up their doctrine, sit reciting and investigating by night or by day, wrong mindfulness is established in that object: 'For one who acts, evil is not done; there is no cause, no condition; upon death, one is annihilated.' The mind becomes one-pointed, the impulsive moments of consciousness run their course. In the first impulsive moment, they are curable; likewise in the second and so on. In the seventh, they are incurable even by the Buddhas, irreversible, like Ariṭṭha and Kaṇṭaka. Therein, some enter upon one view, some two, some even three. Having entered upon one, two, or three, one becomes of fixed wrong view. One has reached what is an obstruction to the path to heaven and an obstruction to the path to liberation. Immediately after that existence, one is incapable of going even to heaven, much less to liberation. This being is called a 'stake in the round of rebirths,' a guardian of the earth. For the most part, for one of such a nature, there is no rising up from that state of existence.

---

‘‘තස්මා අකල්‍යාණජනං, ආසීවිසමිවොරගං;

ආරකා පරිවජ්ජෙය්‍ය, භූතිකාමො විචක්ඛණො’’ති.

Therefore, a discerning person who desires well-being should avoid an unvirtuous person from afar, like a venomous snake.

---

පකුධකච්චායනවාදවණ්ණනා

The Exposition of the Doctrine of Pakudha Kaccāyana

---

173-175. පකුධවාදෙ [Pg.151] අකටාති අකතා. අකටවිධාති අකතවිධානා. එවං කරොහීති කෙනචි කාරාපිතාපි න හොන්තීති අත්ථො. අනිම්මිතාති ඉද්ධියාපි න නිම්මිතා. අනිම්මාතාති අනිම්මාපිතා, කෙචි අනිම්මාපෙතබ්බාති පදං වදන්ති, තං නෙව පාළියං, න අට්ඨකථායං දිස්සති. වඤ්ඣාදිපදත්තයං වුත්තත්ථමෙව. න ඉඤ්ජන්තීති එසිකත්ථම්භො විය ඨිතත්තා න චලන්ති. න විපරිණමන්තීති පකතිං න ජහන්ති. න අඤ්ඤමඤ්ඤං බ්‍යාබාධෙන්තීති න අඤ්ඤමඤ්ඤං උපහනන්ති. නාලන්ති න සමත්ථා. පථවිකායොතිආදීසු පථවීයෙව පථවිකායො, පථවිසමූහො වා. තත්ථාති තෙසු ජීවසත්තමෙසු කායෙසු. සත්තන්නං ත්වෙව කායානන්ති යථා මුග්ගරාසිආදීසු පහතං සත්ථං මුග්ගාදීනං අන්තරෙන පවිසති, එවං සත්තන්නං කායානං අන්තරෙන ඡිද්දෙන විවරෙන සත්ථං පවිසති. තත්ථ අහං ඉමං ජීවිතා වොරොපෙමීති කෙවලං සඤ්ඤාමත්තමෙව හොතීති දස්සෙති.

In the doctrine of Pakudha, akaṭā means not made. Akaṭavidhā means having no arrangement for being made. The meaning is that even when caused to be made by someone saying, 'Do thus!', they do not come to be. Animmitā means not fashioned, even by psychic power. Animmātā means not caused to be fashioned. Some say the word is animmāpetabbā, but that word is not seen in the Pāḷi, nor in the commentary. The group of three words beginning with 'barren' has the meaning already stated. Na iñjanti (they do not move) means that because they are established like a door-post, they do not move. Na vipariṇamanti (they do not change) means they do not abandon their own nature. Na aññamaññaṃ byābādhenti (they do not harm one another) means they do not oppress one another. Nālaṃ means they are not able. In the words beginning with pathavikāyo (earth-body), the earth element itself is the earth-body, or a collection of the earth element is. Tattha (therein) means in those bodies which have life as the seventh. By the text sattannaṃ tveva kāyānaṃ (of the seven bodies), it is shown that just as a weapon that is struck enters through the space between beans, etc., in a heap of beans, etc., in the same way, a weapon enters through the space, through the opening, through the cavity, between the seven bodies. In that case, the thought, 'I deprive this one of the life faculty,' is merely a perception.

---

නිගණ්ඨනාටපුත්තවාදවණ්ණනා

The Exposition of the Doctrine of Nigaṇṭha Nāṭaputta

---

176-178. නාටපුත්තවාදෙ චාතුයාමසංවරසංවුතොති චතුකොට්ඨාසෙන සංවරෙන සංවුතො. සබ්බවාරිවාරිතො චාති වාරිතසබ්බඋදකො පටික්ඛිත්තසබ්බසීතොදකොති අත්ථො. සො කිර සීතොදකෙ සත්තසඤ්ඤී හොති, තස්මා න තං වළඤ්ජෙති. සබ්බවාරියුත්තොති සබ්බෙන පාපවාරණෙන යුත්තො. සබ්බවාරිධුතොති සබ්බෙන පාපවාරණෙන ධුතපාපො. සබ්බවාරිඵුටොති සබ්බෙන පාපවාරණෙන ඵුට්ඨො. ගතත්තොති කොටිප්පත්තචිත්තො. යතත්තොති සංයතචිත්තො. ඨිතත්තොති සුප්පතිට්ඨිතචිත්තො. එතස්ස වාදෙ කිඤ්චි සාසනානුලොමම්පි අත්ථි, අසුද්ධලද්ධිතාය පන සබ්බා දිට්ඨියෙව ජාතා.

In the doctrine of Nāṭaputta, cātuyāmasaṃvarasaṃvuto (restrained by the fourfold restraint) means he is restrained by the restraint in four parts. Sabbavārivārito ca (and restrained from all water) means he is one for whom all water is prevented, one for whom all cold water is rejected; this is the meaning. It is said that he has the perception of beings in cold water; therefore, he does not use it. Sabbavāriyutto (endowed with all restraints) means endowed with the prevention of all evil. Sabbavāridhuto (having shaken off all restraints) means he is one whose evil has been shaken off by means of preventing all evil. Sabbavāriphuṭṭho (touched by all restraints) means he is touched by the prevention of all evil. Gatatto (one who has reached the self) is said to be one whose mind has reached the summit. Yatatto (one who is restrained in self) is said to be one whose mind is restrained. Ṭhitatto (one who is firm in self) is said to be one whose mind is well-established. In his doctrine, there is something that is in accordance with the Dispensation, but because of having an impure doctrine, all of it has become wrong view only.

---

සඤ්චයබෙලට්ඨපුත්තවාදවණ්ණනා

The Exposition of the Doctrine of Sañjaya Belaṭṭhaputta

---

179-181. සඤ්චයවාදො අමරාවික්ඛෙපෙ වුත්තනයො එව.

The doctrine of Sañcaya has the same method as that stated in the section on the Amarāvikkhepa.

---

පඨමසන්දිට්ඨිකසාමඤ්ඤඵලවණ්ණනා

The Exposition of the First Visible Fruit of the Ascetic Life

---

182. සොහං[Pg.152], භන්තෙති සො අහං භන්තෙ, වාලුකං පීළෙත්වා තෙලං අලභමානො විය තිත්ථියවාදෙසු සාරං අලභන්තො භගවන්තං පුච්ඡාමීති අත්ථො.

182. The meaning of sohaṃ, bhante (I, venerable sir) is: 'I, venerable sir, like one who, having pressed sand, does not obtain oil, not obtaining the essence in the doctrines of the sectarians, ask the Blessed One.'

---

183. යථා තෙ ඛමෙය්‍යාති යථා තෙ රුච්චෙය්‍ය. දාසොති අන්තොජාතධනක්කීතකරමරානීතසාමංදාසබ්‍යොපගතානං අඤ්ඤතරො. කම්මකාරොති අනලසො කම්මකරණසීලොයෙව. දූරතො දිස්වා පඨමමෙව උට්ඨහතීති පුබ්බුට්ඨායී. එවං උට්ඨිතො සාමිනො ආසනං පඤ්ඤපෙත්වා පාදධොවනාදිකත්තබ්බකිච්චං කත්වා පච්ඡා නිපතති නිසීදතීති පච්ඡානිපාතී. සාමිකම්හි වා සයනතො අවුට්ඨිතෙ පුබ්බෙයෙව වුට්ඨාතීති පුබ්බුට්ඨායී. පච්චූසකාලතො පට්ඨාය යාව සාමිනො රත්තිං නිද්දොක්කමනං, තාව සබ්බකිච්චානි කත්වා පච්ඡා නිපතති, සෙය්‍යං කප්පෙතීති පච්ඡානිපාතී. කිං කරොමි, කිං කරොමීති එවං කිංකාරමෙව පටිසුණන්තො විචරතීති කිං කාරපටිස්සාවී. මනාපමෙව කිරියං කරොතීති මනාපචාරී. පියමෙව වදතීති පියවාදී. සාමිනො තුට්ඨපහට්ඨං මුඛං උල්ලොකයමානො විචරතීති මුඛුල්ලොකකො.

183. “As it pleases you” means as it is agreeable to you. “A slave” refers to one among these: one born in the household, one purchased with wealth, one brought as a captive of war, or one who has become a slave of his own accord. “A worker” means one who is not lazy and is accustomed to doing work. He is called pubbuṭṭhāyī (one who rises first) because, seeing his master from afar, he rises first of all. Having thus risen, he prepares a seat for his master, performs the necessary duties such as washing his feet, and afterwards lies down or sits down; therefore, he is called pacchānipātī (one who lies down last). Alternatively, he is called pubbuṭṭhāyī because he rises before his master has risen from bed. He is called pacchānipātī because, from dawn until his master goes to sleep at night, he performs all duties and only then lies down and prepares his bed. He is called kiṃkārapaṭissāvī (one who is responsive to what is to be done) because he goes about hearkening for what to do, saying, “What shall I do? What shall I do?” He is called manāpacārī (one who acts agreeably) because he performs only agreeable actions. He is called piyavādī (one who speaks endearingly) because he speaks only endearing words. He is called mukhullokiko (one who looks up to the face) because he goes about looking up to his master's pleased and delighted face.

---

දෙවො මඤ්ඤෙති දෙවො විය. සො වතස්සාහං පුඤ්ඤානි කරෙය්‍යන්ති සො වත අහං එවරූපො අස්සං, යදි පුඤ්ඤානි කරෙය්‍යන්ති අත්ථො. ‘‘සො වතස්ස’ස්ස’’න්තිපි පාඨො, අයමෙවත්ථො. යංනූනාහන්ති සචෙ දානං දස්සාමි, යං රාජා එකදිවසං දෙති, තතො සතභාගම්පි යාවජීවං න සක්ඛිස්සාමි දාතුන්ති පබ්බජ්ජායං උස්සාහං කත්වා එවං චින්තනභාවං දස්සෙති.

Devo maññe (he considers him a god) means like a god. The meaning of so vatassāhaṃ puññāni kareyyaṃ (Oh, that I might perform meritorious deeds!) is: 'Oh, that I might become of such a nature like that one, if I were to perform meritorious deeds!' There is also the reading so vatassa’ssaṃ; this has the very same meaning. By the text yaṃnūnāhaṃ (what if I...), it shows the state of thinking thus, having made an effort towards the going forth: 'If I were to give alms, I would not be able to give for my whole life even a hundredth part of what the king gives in a single day. I shall go forth!'

---

කායෙන සංවුතොති කායෙන පිහිතො හුත්වා අකුසලස්ස පවෙසනද්වාරං ථකෙත්වාති අත්ථො. එසෙව නයො සෙසපදද්වයෙපි. ඝාසච්ඡාදනපරමතායාති ඝාසච්ඡාදනෙන පරමතාය උත්තමතාය, එතදත්ථම්පි අනෙසනං පහාය අග්ගසල්ලෙඛෙන සන්තුට්ඨොති අත්ථො. අභිරතො පවිවෙකෙති ‘‘කායවිවෙකො ච විවෙකට්ඨකායානං, චිත්තවිවෙකො ච නෙක්ඛම්මාභිරතානං, පරමවොදානප්පත්තානං උපධිවිවෙකො ච නිරුපධීනං පුග්ගලානං විසඞ්ඛාරගතාන’’න්ති එවං වුත්තෙ තිවිධෙපි විවෙකෙ රතො; ගණසඞ්ගණිකං [Pg.153] පහාය කායෙන එකො විහරති, චිත්තකිලෙසසඞ්ගණිකං පහාය අට්ඨසමාපත්තිවසෙන එකො විහරති, ඵලසමාපත්තිං වා නිරොධසමාපත්තිං වා පවිසිත්වා නිබ්බානං පත්වා විහරතීති අත්ථො. යග්ඝෙති චොදනත්ථෙ නිපාතො.

Kāyena saṃvuto (restrained in body) means: having been closed off by the body, having shut the entrance for the unwholesome; this is the meaning. This is the same method for the remaining two terms. Ghāsacchādanaparamatāya (with food and clothing as the highest) means: he is content through the supreme practice of effacement, having abandoned improper seeking even for the sake of this food and clothing, which is the highest, the supreme; this is the meaning. Abhirato paviveke (delighting in seclusion) means: he delights in the three kinds of seclusion spoken of thus: 'There is bodily seclusion for those whose bodies are secluded; there is mental seclusion for those who delight in renunciation, who have reached supreme purity; and there is seclusion from the substrata of existence for those who are without substrata, for individuals who have gone beyond formations.' The meaning is: having abandoned socializing with a group, he dwells alone in body; having abandoned the socializing of mental defilements, he dwells alone by means of the eight attainments; or, having entered the fruition attainment or the cessation attainment, he dwells having reached Nibbāna. Yagghe is a particle that occurs in the sense of urging.

---

184. ආසනෙනපි නිමන්තෙය්‍යාමාති නිසින්නාසනං පප්ඵොටෙත්වා ඉධ නිසීදථාති වදෙය්‍යාම. අභිනිමන්තෙය්‍යාමපි නන්ති අභිහරිත්වාපි නං නිමන්තෙය්‍යාම. තත්ථ දුවිධො අභිහාරො – වාචාය චෙව කායෙන ච. තුම්හාකං ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ අම්හාකං චීවරාදීහි වදෙය්‍යාථ යෙනත්ථොති වදන්තො හි වාචාය අභිහරිත්වා නිමන්තෙති නාම. චීවරාදිවෙකල්ලං සල්ලක්ඛෙත්වා ඉදං ගණ්හාථාති තානි දෙන්තො පන කායෙන අභිහරිත්වා නිමන්තෙති නාම. තදුභයම්පි සන්ධාය අභිනිමන්තෙය්‍යාමපි නන්ති ආහ. එත්ථ ච ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරොති යං කිඤ්චි ගිලානස්ස සප්පායං ඔසධං. වචනත්ථො පන විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තො. රක්ඛාවරණගුත්තින්ති රක්ඛාසඞ්ඛාතඤ්චෙව ආවරණසඞ්ඛාතඤ්ච ගුත්තිං. සා පනෙසා න ආවුධහත්ථෙ පුරිසෙ ඨපෙන්තෙන ධම්මිකා නාම සංවිදහිතා හොති. යථා පන අවෙලාය කට්ඨහාරිකපණ්ණහාරිකාදයො විහාරං න පවිසන්ති, මිගලුද්දකාදයො විහාරසීමාය මිගෙ වා මච්ඡෙ වා න ගණ්හන්ති, එවං සංවිදහන්තෙන ධම්මිකා නාම රක්ඛා සංවිහිතා හොති, තං සන්ධායාහ – ‘‘ධම්මික’’න්ති.

184. ‘We would invite even with a seat’ means that, having shaken out the seat one is sitting on, we would say, ‘Sit here.’ ‘We would also invite him by bringing forward’ means we would invite him by bringing something forward. Herein, bringing forward is twofold: by speech and by body. Indeed, one who says, ‘At any moment you wish, I will provide for your use requisites such as robes; please state what is needed,’ invites by bringing forward with speech. On the other hand, one who, having noticed a lack of robes or other requisites, gives them, saying, ‘Please accept this,’ invites by bringing forward with the body. It was with reference to both of these that he said, ‘We would also invite him by bringing forward.’ And here, ‘requisites of medicine for the sick’ means any medicine whatsoever that is suitable for the sick. The word-meaning, however, has been stated by me in the Visuddhimagga. ‘Protection, safeguard, and security’ means the security which is designated as protection and as a safeguard. This righteous security, however, is not arranged by one who stations men with weapons in hand. But when it is arranged so that, for instance, women gathering firewood or leaves do not enter the monastery at an improper time, and hunters and the like do not catch deer or fish within the monastery boundary, then a righteous protection is arranged. It was with reference to this that he said, ‘righteous.’

---

185. යදි එවං සන්තෙති යදි තව දාසො තුය්හං සන්තිකා අභිවාදනාදීනි ලභෙය්‍ය. එවං සන්තෙ. අද්ධාති එකංසවචනමෙතං. පඨමන්ති භණන්තො අඤ්ඤස්සාපි අත්ථිතං දීපෙති. තෙනෙව ච රාජා සක්කා පන, භන්තෙ, අඤ්ඤම්පීතිආදිමාහ.

185. ‘If it were so’ means: if your slave were to obtain from you benefits such as respectful salutation, this being so... ‘Indeed’ (addhā) is a word expressing certainty. In saying ‘the first,’ He reveals the existence of another as well. For that very reason, the king said, ‘But, venerable sir, is it possible for another...?’ and so on.

---

දුතියසන්දිට්ඨිකසාමඤ්ඤඵලවණ්ණනා

The Exposition of the Second Visible Fruit of Recluseship

---

186-188. කසතීති කස්සකො. ගෙහස්ස පති, එකගෙහමත්තෙ ජෙට්ඨකොති ගහපතිකො. බලිසඞ්ඛාතං කරං කරොතීති කරකාරකො. ධඤ්ඤරාසිං ධනරාසිඤ්ච වඩ්ඪෙතීති රාසිවඩ්ඪකො.

‘He ploughs’ (kasati), therefore he is a farmer (kassako). He is the ‘master of a house’ (gehassa pati), the chief in a single house, therefore he is a householder (gahapatiko). ‘He produces the tax’ (karaṃ karoti) designated as a levy, therefore he is a tax-payer (karakārako). ‘He increases the heap’ (rāsiṃ vaḍḍheti) of grain and the heap of wealth, therefore he is an increaser of heaps (rāsivaḍḍhako).

---

අප්පං [Pg.154] වාති පරිත්තකං වා අන්තමසො තණ්ඩුලනාළිමත්තකම්පි. භොගක්ඛන්ධන්ති භොගරාසිං. මහන්තං වාති විපුලං වා. යථා හි මහන්තං පහාය පබ්බජිතුං දුක්කරං, එවං අප්පම්පීති දස්සනත්ථං උභයමාහ. දාසවාරෙ පන යස්මා දාසො අත්තනොපි අනිස්සරො, පගෙව භොගානං. යඤ්හි තස්ස ධනං, තං සාමිකානඤ්ඤෙව හොති, තස්මා භොගග්ගහණං න කතං. ඤාතියෙව ඤාතිපරිවට්ටො.

‘Or a little’ means a small amount, or at the very least, as much as a nāḷi measure of rice. ‘A mass of wealth’ means a heap of wealth. ‘Or great’ means extensive. Indeed, just as it is difficult to go forth having abandoned a great mass of wealth, so too is it difficult having abandoned even a small amount. To show this, he spoke of both. In the section on the slave, however, since a slave is not master even of himself, how much less of wealth? For whatever wealth he has belongs to his masters alone. Therefore, the mention of wealth was not made. Kinsfolk themselves are the circle of kinsfolk.

---

පණීතතරසාමඤ්ඤඵලවණ්ණනා

An Exposition of the More Sublime Fruit of Recluseship

---

189. සක්කා පන, භන්තෙ, අඤ්ඤම්පි දිට්ඨෙව ධම්මෙති ඉධ එවමෙවාති න වුත්තං. තං කස්මාති චෙ, එවමෙවාති හි වුච්චමානෙ පහොති භගවා සකලම්පි රත්තින්දිවං තතො වා භිය්‍යොපි එවරූපාහි උපමාහි සාමඤ්ඤඵලං දීපෙතුං. තත්ථ කිඤ්චාපි එතස්ස භගවතො වචනසවනෙ පරියන්තං නාම නත්ථි, තථාපි අත්ථො තාදිසොයෙව භවිස්සතීති චින්තෙත්වා උපරි විසෙසං පුච්ඡන්තො එවමෙවාති අවත්වා – ‘‘අභික්කන්තතරඤ්ච පණීතතරඤ්චා’’ති ආහ. තත්ථ අභික්කන්තතරන්ති අභිමනාපතරං අතිසෙට්ඨතරන්ති අත්ථො. පණීතතරන්ති උත්තමතරං. තෙන හීති උය්‍යොජනත්ථෙ නිපාතො. සවනෙ උය්‍යොජෙන්තො හි නං එවමාහ. සුණොහීති අභික්කන්තතරඤ්ච පණීතතරඤ්ච සාමඤ්ඤඵලං සුණාති.

189. In the passage, ‘But, venerable sir, is it possible to point out another fruit of recluseship visible in this very life?’, the words ‘It is just so’ were not spoken. If it is asked, ‘Why is that?’, the answer is: if ‘It is just so’ were said, the Blessed One would be able to explain the fruit of recluseship with such similes for a whole day and night, or even longer. In that case, although there is indeed no limit to hearing the words of this Blessed One, the king, thinking, ‘Nevertheless, the meaning will be just the same,’ and wishing to ask about a further distinction, did not say, ‘It is just so,’ but said, ‘more excellent and more sublime.’ Therein, abhikkantatara means more pleasing, more excellent. Paṇītatara means more supreme. Tena hi is a particle in the sense of urging. Indeed, wishing to urge him to listen, He said this to him. Suṇohi means: ‘Listen to the fruit of recluseship that is more excellent and more sublime.’

---

සාධුකං මනසිකරොහීති එත්ථ පන සාධුකං සාධූති එකත්ථමෙතං. අයඤ්හි සාධු-සද්දො ආයාචනසම්පටිච්ඡනසම්පහංසනසුන්දර දළ්හීකම්මාදීසු දිස්සති. ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා සඞ්ඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතූ’’තිආදීසු (සං. නි. 4.95) හි ආයාචනෙ දිස්සති. ‘‘සාධු, භන්තෙති ඛො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා’’තිආදීසු (ම. නි. 3.86) සම්පටිච්ඡනෙ. ‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්තා’’තිආදීසු (දී. නි. 3.349) සම්පහංසනෙ.

Now, in the phrase ‘attend well,’ sādhukaṃ and sādhu have the same meaning. For this word sādhu is seen in the senses of requesting, accepting, rejoicing, ‘good,’ strengthening, and so on. For instance, in passages such as, ‘Good, venerable sir, may the Blessed One teach me the Dhamma in brief,’ it is seen in the sense of requesting. In passages such as, ‘“Good, venerable sir,” that bhikkhu, having delighted in and rejoiced at the Blessed One’s statement...,’ it is seen in the sense of accepting. In passages such as, ‘Good, good, Sāriputta,’ it is seen in the sense of rejoicing.

---

‘‘සාධු ධම්මරුචි රාජා, සාධු පඤ්ඤාණවා නරො;

සාධු මිත්තානමද්දුබ්භො, පාපස්සාකරණං සුඛ’’න්ති. (ජා. 2.17.101);

‘Good is a king who delights in the Dhamma; good is a person endowed with wisdom; good is one who is not treacherous to friends; the non-commission of evil is happiness.’

---

ආදීසු සුන්දරෙ. ‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, සුණොහි සාධුකං මනසි කරොහී’’තිආදීසු (අ. නි. 5.192) සාධුකසද්දොයෙව දළ්හීකම්මෙ, ආණත්තියන්තිපි වුච්චති[Pg.155]. ඉධාපි අස්ස එත්ථෙව දළ්හීකම්මෙ ච ආණත්තියඤ්ච වෙදිතබ්බො. සුන්දරෙපි වට්ටති. දළ්හීකම්මත්ථෙන හි දළ්හමිමං ධම්මං සුණාහි, සුග්ගහිතං ගණ්හන්තො. ආණත්තිඅත්ථෙන මම ආණත්තියා සුණාහි, සුන්දරත්ථෙන සුන්දරමිමං භද්දකං ධම්මං සුණාහීති එවං දීපිතං හොති.

In the preceding and other passages, it is seen in the sense of ‘good.’ In passages such as, ‘Well then, brahmin, listen and attend well,’ the word sādhuka itself is also said to be in the sense of strengthening and command. Here too, this word sādhuka should be understood in this very sense of strengthening and command. It is also suitable in the sense of ‘good.’ For, by the meaning of strengthening, it is explained thus: ‘Listen to this Dhamma steadfastly, grasping it well.’ By the meaning of command: ‘Listen by my command.’ By the meaning of ‘good’: ‘Listen to this good, excellent Dhamma.’

---

මනසි කරොහීති ආවජ්ජ, සමන්නාහරාති අත්ථො, අවික්ඛිත්තචිත්තො හුත්වා නිසාමෙහි, චිත්තෙ කරොහීති අධිප්පායො. අපි චෙත්ථ සුණොහීති සොතින්ද්‍රියවික්ඛෙපනිවාරණමෙතං. සාධුකං මනසි කරොහීති මනසිකාරෙ දළ්හීකම්මනියොජනෙන මනින්ද්‍රියවික්ඛෙපනිවාරණං. පුරිමඤ්චෙත්ථ බ්‍යඤ්ජනවිපල්ලාසග්ගාහවාරණං, පච්ඡිමං අත්ථවිපල්ලාසග්ගාහවාරණං. පුරිමෙන ච ධම්මස්සවනෙ නියොජෙති, පච්ඡිමෙන සුතානං ධම්මානං ධාරණූපපරික්ඛාදීසු. පුරිමෙන ච සබ්‍යඤ්ජනො අයං ධම්මො, තස්මා සවනීයොති දීපෙති. පච්ඡිමෙන සත්ථො, තස්මා සාධුකං මනසි කාතබ්බොති. සාධුකපදං වා උභයපදෙහි යොජෙත්වා යස්මා අයං ධම්මො ධම්මගම්භීරො චෙව දෙසනාගම්භීරො ච, තස්මා සුණාහි සාධුකං, යස්මා අත්ථගම්භීරො ච පටිවෙධගම්භීරො ච, තස්මා සාධුකං මනසි කරොහීති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා. භාසිස්සාමීති සක්කා මහාරාජාති එවං පටිඤ්ඤාතං සාමඤ්ඤඵලදෙසනං විත්ථාරතො භාසිස්සාමි. ‘‘දෙසෙස්සාමී’’ති හි සඞ්ඛිත්තදීපනං හොති. භාසිස්සාමීති විත්ථාරදීපනං. තෙනාහ වඞ්ගීසත්ථෙරො –

Manasi karohi means 'reflect,' 'bring well to mind'; this is the meaning. The intention is: 'having become one with an undistracted mind, listen intently,' 'place it in the mind.' Furthermore, herein, suṇohi is for preventing the distraction of the ear-faculty. Sādhukaṃ manasi karohi is for preventing the distraction of the mind-faculty by way of enjoining the strengthening of attention. And herein, the former term is for preventing the perverse grasping of the phrasing, while the latter is for preventing the perverse grasping of the meaning. And by the former, He enjoins the hearing of the Dhamma; by the latter, He enjoins the retention, examination, and so on, of the teachings that have been heard. And by the former, He shows: 'This Dhamma is endowed with phrasing, therefore it should be heard.' By the latter: 'It is endowed with meaning, therefore it should be well attended to in the mind.' Or, the word sādhukaṃ can be connected with both phrases, and the construction should be understood thus: 'Because this Dhamma is profound in its teaching and profound in its exposition, therefore listen well. Because it is profound in its meaning and profound in its penetration, therefore attend well in the mind.' Bhāsissāmi means: 'I will speak in detail on the teaching of the fruit of recluseship that was promised thus, "It is possible, great king."' For desessāmi is an explanation in brief, whereas bhāsissāmi is an explanation in detail. Therefore, the Elder Vaṅgīsa said:

---

‘‘සඞ්ඛිත්තෙනපි දෙසෙති, විත්ථාරෙනපි භාසති;

සාළිකායිව නිග්ඝොසො, පටිභානං උදීරයී’’ති. (සං. නි. 1.214);

“He teaches concisely and speaks at length; like the call of the Sāḷikā bird, he utters inspired speech.”

---

එවං වුත්තෙ උස්සාහජාතො හුත්වා – ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො භගවතො පච්චස්සොසි භගවතො වචනං සම්පටිච්ඡි, පටිග්ගහෙසීති වුත්තං හොති.

When this was said, King Ajātasattu of Magadha, son of the Videha queen, having become filled with enthusiasm, replied to the Blessed One, “So be it, venerable sir.” This means that he listened back to the Blessed One; he accepted the Blessed One's word; he received it.

---

190. අථස්ස භගවා එතදවොච, එතං අවොච, ඉදානි වත්තබ්බං ‘‘ඉධ මහාරාජා’’තිආදිං සකලං සුත්තං අවොචාති අත්ථො. තත්ථ ඉධාති දෙසාපදෙසෙ නිපාතො, ස්වායං කත්ථචි ලොකං උපාදාය වුච්චති. යථාහ – ‘‘ඉධ තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජතී’’ති. කත්ථචි සාසනං යථාහ [Pg.156] – ‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, පඨමො සමණො, ඉධ දුතියො සමණො’’ති (අ. නි. 4.241). කත්ථචි ඔකාසං. යථාහ –

190. Then the Blessed One said this to him. “He said this” means: He spoke the entire sutta that should now be spoken, beginning with “Here, great king.” Therein, idha is a particle used in the sense of indicating a place. It is sometimes spoken with reference to the world, as was said: “Here, a Tathāgata arises in the world.” Sometimes it is spoken with reference to the Dispensation, as was said: “Here, monks, is the first recluse; here, the second recluse...” Sometimes it is spoken with reference to a location, as was said:

---

‘‘ඉධෙව තිට්ඨමානස්ස, දෙවභූතස්ස මෙ සතො;

පුනරායු ච මෙ ලද්ධො, එවං ජානාහි මාරිසා’’ති. (දී. නි. 2.369);

“While I was standing right here, having become a deva and being mindful, a renewed life-span was obtained by me. Know this, good sirs.”

---

කත්ථචි පදපූරණමත්තමෙව. යථාහ ‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, භුත්තාවී අස්සං පවාරිතො’’ති (ම. නි. 1.30). ඉධ පන ලොකං උපාදාය වුත්තොති වෙදිතබ්බො. මහාරාජාති යථා පටිඤ්ඤාතං දෙසනං දෙසෙතුං පුන මහාරාජාති ආලපති. ඉදං වුත්තං හොති – ‘‘මහාරාජ ඉමස්මිං ලොකෙ තථාගතො උප්පජ්ජති අරහං…පෙ… බුද්ධො භගවා’’ති. තත්ථ තථාගතසද්දො බ්‍රහ්මජාලෙ වුත්තො. අරහන්තිආදයො විසුද්ධිමග්ගෙ විත්ථාරිතා. ලොකෙ උප්පජ්ජතීති එත්ථ පන ලොකොති – ඔකාසලොකො සත්තලොකො සඞ්ඛාරලොකොති තිවිධො. ඉධ පන සත්තලොකො අධිප්පෙතො. සත්තලොකෙ උප්පජ්ජමානොපි ච තථාගතො න දෙවලොකෙ, න බ්‍රහ්මලොකෙ, මනුස්සලොකෙව උප්පජ්ජති. මනුස්සලොකෙපි න අඤ්ඤස්මිං චක්කවාළෙ, ඉමස්මිංයෙව චක්කවාළෙ. තත්‍රාපි න සබ්බට්ඨානෙසු, ‘‘පුරත්ථිමාය දිසාය ගජඞ්ගලං නාම නිගමො තස්සාපරෙන මහාසාලො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා ඔරතො මජ්ඣෙ, පුරත්ථිමදක්ඛිණාය දිසාය සලළවතී නාම නදී. තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ, දක්ඛිණාය දිසාය සෙතකණ්ණිකං නාම නිගමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ, පච්ඡිමාය දිසාය ථූණං නාම බ්‍රාහ්මණගාමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ, උත්තරාය දිසාය උසිරද්ධජො නාම පබ්බතො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා ඔරතො මජ්ඣෙ’’ති එවං පරිච්ඡින්නෙ ආයාමතො තියොජනසතෙ, විත්ථාරතො අඩ්ඪතෙය්‍යයොජනසතෙ, පරික්ඛෙපතො නවයොජනසතෙ මජ්ඣිමපදෙසෙ උප්පජ්ජති. න කෙවලඤ්ච තථාගතො, පච්චෙකබුද්ධා, අග්ගසාවකා, අසීතිමහාථෙරා, බුද්ධමාතා, බුද්ධපිතා, චක්කවත්තී රාජා අඤ්ඤෙ ච සාරප්පත්තා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා එත්ථෙවුප්පජ්ජන්ති.

In some places, it is merely for the purpose of filling out the words. As it is said: “Here, monks, I, having eaten, would be satisfied” (MN 1.30). Here, however, it should be understood as spoken with reference to the world. “Great king”—in order to teach the discourse as was promised, he again addresses him as “great king.” This is what is said: “Great king, in this world, a Tathāgata arises, an Arahant… the Buddha, the Bhagavā.” Therein, the term “Tathāgata” is explained in the Brahmajāla Sutta. The terms “Arahant” and so on are elaborated upon in the Visuddhimagga. As for ‘arises in the world’—here, ‘world’ (loka) is threefold: the world of space (okāsaloka), the world of beings (sattaloka), and the world of formations (saṅkhāraloka). Here, however, the world of beings is intended. And although arising in the world of beings, the Tathāgata does not arise in the world of devas, nor in the world of brahmās; he arises only in the human world. Even in the human world, he does not arise in another universe, but only in this very universe. Nor does he arise in all places within it, but only in the central region defined thus: “To the east is a market town named Gajaṅgala, beyond it the great Sāla forest, then the borderlands—within the middle region; to the southeast is a river named Salaḷavatī, beyond it the borderlands—within the middle region; to the south is a market town named Setakaṇṇika, beyond it the borderlands—within the middle region; to the west is a brahmin village named Thūṇa, beyond it the borderlands—within the middle region; to the north is a mountain named Usiraddhaja, beyond it the borderlands—within the middle region.” This region is three hundred yojanas in length, two hundred and fifty yojanas in width, and nine hundred yojanas in circumference. And not only the Tathāgata, but also Paccekabuddhas, the chief disciples, the eighty great elders, the Buddha’s mother, the Buddha’s father, a wheel-turning monarch, and other brahmins and householders who have attained the essence arise only here.

---

තත්ථ [Pg.157] තථාගතො සුජාතාය දින්නමධුපායාසභොජනතො යාව අරහත්තමග්ගො, තාව උප්පජ්ජති නාම, අරහත්තඵලෙ උප්පන්නො නාම. මහාභිනික්ඛමනතො වා යාව අරහත්තමග්ගො. තුසිතභවනතො වා යාව අරහත්තමග්ගො. දීපඞ්කරපාදමූලතො වා යාව අරහත්තමග්ගො, තාව උප්පජ්ජති නාම, අරහත්තඵලෙ උප්පන්නො නාම. ඉධ සබ්බපඨමං උප්පන්නභාවං සන්ධාය උප්පජ්ජතීති වුත්තං. තථාගතො ලොකෙ උප්පන්නො හොතීති අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො.

Therein, the Tathāgata is called 'arising' from the time of eating the milk-rice offered by Sujātā up until the path of Arahantship; at the fruit of Arahantship, he is called 'arisen'. Or, from the Great Renunciation up until the path of Arahantship. Or, from the Tusita realm up until the path of Arahantship. Or, from the time at the feet of Dīpaṅkara up until the path of Arahantship, he is called 'arising'; at the fruit of Arahantship, he is called 'arisen'. Here, 'he arises' is said with reference to the very first state of having arisen. The meaning here is this: The Tathāgata has arisen in the world.

---

සො ඉමං ලොකන්ති සො භගවා ඉමං ලොකං. ඉදානි වත්තබ්බං නිදස්සෙති. සදෙවකන්ති සහ දෙවෙහි සදෙවකං. එවං සහ මාරෙන සමාරකං, සහ බ්‍රහ්මුනා සබ්‍රහ්මකං, සහ සමණබ්‍රාහ්මණෙහි සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං. පජාතත්තා පජා, තං පජං. සහ දෙවමනුස්සෙහි සදෙවමනුස්සං. තත්ථ සදෙවකවචනෙන පඤ්ච කාමාවචරදෙවග්ගහණං වෙදිතබ්බං. සමාරක – වචනෙන ඡට්ඨකාමාවචරදෙවග්ගහණං. සබ්‍රහ්මකවචනෙන බ්‍රහ්මකායිකාදිබ්‍රහ්මග්ගහණං. සස්සමණබ්‍රාහ්මණීවචනෙන සාසනස්ස පච්චත්ථිකපච්චාමිත්තසමණබ්‍රාහ්මණග්ගහණං, සමිතපාපබාහිතපාපසමණබ්‍රාහ්මණග්ගහණඤ්ච. පජාවචනෙන සත්තලොකග්ගහණං. සදෙවමනුස්සවචනෙන සම්මුතිදෙවඅවසෙසමනුස්සග්ගහණං. එවමෙත්ථ තීහි පදෙහි ඔකාසලොකෙන සද්ධිං සත්තලොකො. ද්වීහි පජාවසෙන සත්තලොකොව ගහිතොති වෙදිතබ්බො.

‘He, this world’ means: that Blessed One points out this world which is now to be spoken of. ‘With its devas’ means ‘together with the devas.’ Similarly, ‘with its Māra’ means ‘together with Māra’; ‘with its Brahmā’ means ‘together with Brahmā’; ‘with its ascetics and brahmins’ means ‘together with ascetics and brahmins.’ Because of being born, they are called ‘progeny’; this refers to that progeny. ‘With its devas and humans’ means ‘together with devas and humans.’ Therein, by the word ‘with its devas,’ the inclusion of the devas of the five sense-sphere realms should be understood. By the word ‘with its Māra,’ the inclusion of the devas of the sixth sense-sphere realm. By the word ‘with its Brahmā,’ the inclusion of the brahmās beginning with the Brahmakāyika group. By the word ‘with its ascetics and brahmins,’ the inclusion of ascetics and brahmins who are opponents and adversaries of the Teaching, and also of ascetics with pacified evil and brahmins with banished evil. By the word ‘progeny,’ the inclusion of the world of beings. By the word ‘with its devas and humans,’ the inclusion of conventional devas and the remaining humans. Thus, herein, by three terms, the world of space is included; by two terms, by way of ‘progeny,’ the world of beings is included. Thus it should be understood.

---

අපරො නයො, සදෙවකග්ගහණෙන අරූපාවචරදෙවලොකො ගහිතො. සමාරකග්ගහණෙන ඡ කාමාවචරදෙවලොකො. සබ්‍රහ්මකග්ගහණෙන රූපී බ්‍රහ්මලොකො. සස්සමණබ්‍රාහ්මණාදිග්ගහණෙන චතුපරිසවසෙන සම්මුතිදෙවෙහි වා සහ මනුස්සලොකො, අවසෙසසබ්බසත්තලොකො වා.

Another method: by the term ‘with its devas,’ the formless-sphere deva-world is included. By the term ‘with its Māra,’ the six sense-sphere deva-worlds are included. By the term ‘with its Brahmā,’ the form-sphere brahmā-world is included. By the term ‘with its ascetics and brahmins, etc.,’ the human world is included by way of the four assemblies; or the human world together with conventional devas; or all the remaining world of beings.

---

අපි චෙත්ථ සදෙවකවචනෙන උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදතො සබ්බස්ස ලොකස්ස සච්ඡිකතභාවමාහ. තතො යෙසං අහොසි – ‘‘මාරො මහානුභාවො ඡ කාමාවචරිස්සරො වසවත්තී, කිං සොපි එතෙන සච්ඡිකතො’’ති, තෙසං විමතිං විධමන්තො ‘‘සමාරක’’න්ති ආහ. යෙසං පන අහොසි – ‘‘බ්‍රහ්මා මහානුභාවො එකඞ්ගුලියා එකස්මිං චක්කවාළසහස්සෙ ආලොකං ඵරති, ද්වීහි [Pg.158] …පෙ… දසහි අඞ්ගුලීහි දසසු චක්කවාළසහස්සෙසු ආලොකං ඵරති. අනුත්තරඤ්ච ඣානසමාපත්තිසුඛං පටිසංවෙදෙති, කිං සොපි සච්ඡිකතො’’ති, තෙසං විමතිං විධමන්තො සබ්‍රහ්මකන්ති ආහ. තතො යෙ චින්තෙසුං – ‘‘පුථූ සමණබ්‍රාහ්මණා සාසනස්ස පච්චත්ථිකා, කිං තෙපි සච්ඡිකතා’’ති, තෙසං විමතිං විධමන්තො සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජන්ති ආහ. එවං උක්කට්ඨුක්කට්ඨානං සච්ඡිකතභාවං පකාසෙත්වා අථ සම්මුතිදෙවෙ අවසෙසමනුස්සෙ ච උපාදාය උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙන සෙසසත්තලොකස්ස සච්ඡිකතභාවං පකාසෙන්තො සදෙවමනුස්සන්ති ආහ. අයමෙත්ථ භාවානුක්කමො.

Furthermore, herein, by the word ‘with its devas,’ by way of the highest determination, he stated the direct realization of the entire world. Then, for those who had the doubt, “Māra is of great power, the lord of the six sense-sphere realms, the wielder of power—has he too been directly realized by this one?”—dispelling their doubt, he said, ‘with its Māra.’ For those who had the doubt, “Brahmā is of great power; with one finger he illuminates a thousand world-systems… with ten fingers he illuminates ten thousand world-systems. He experiences the unsurpassed bliss of jhāna-attainment—has he too been directly realized?”—dispelling their doubt, he said, ‘with its Brahmā.’ Then, for those who thought, “There are many ascetics and brahmins who are opponents of the Teaching—have they too been directly realized?”—dispelling their doubt, he said, ‘with its ascetics and brahmins, the progeny.’ Thus, having declared the direct realization of the most excellent ones, he then, taking into account conventional devas and the remaining humans, declared the direct realization of the remaining world of beings by way of the highest determination, saying ‘with its devas and humans.’ This, herein, is the sequence of meaning according to the view of others.

---

පොරාණා පනාහු සදෙවකන්ති දෙවෙහි සද්ධිං අවසෙසලොකං. සමාරකන්ති මාරෙන සද්ධිං අවසෙසලොකං. සබ්‍රහ්මකන්ති බ්‍රහ්මෙහි සද්ධිං අවසෙසලොකං. එවං සබ්බෙපි තිභවූපගෙ සත්තෙ තීහාකාරෙහි තීසු පදෙසු පක්ඛිපිත්වා පුන ද්වීහි පදෙහි පරියාදියන්තො සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජං සදෙවමනුස්සන්ති ආහ. එවං පඤ්චහිපි පදෙහි තෙන තෙනාකාරෙන තෙධාතුකමෙව පරියාදින්නන්ති.

The ancient teachers, however, have said: ‘With its devas’ means the remaining world together with the devas of the formless sphere. ‘With its Māra’ means the remaining world together with Māra. ‘With its Brahmā’ means the remaining world together with the brahmās of the form sphere. Thus, having included all beings who have reached the three realms of existence by these three modes in these three terms, and wishing to encompass them again with two terms, he said, ‘the progeny with its ascetics and brahmins, with its devas and humans.’ In this way, by these five terms, only the three realms have been fully encompassed in their respective ways. Thus they have said.

---

සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙතීති එත්ථ පන සයන්ති සාමං අපරනෙය්‍යො හුත්වා. අභිඤ්ඤාති අභිඤ්ඤාය, අධිකෙන ඤාණෙන ඤත්වාති අත්ථො. සච්ඡිකත්වාති පච්චක්ඛං කත්වා, එතෙන අනුමානාදිපටික්ඛෙපො කතො හොති. පවෙදෙතීති බොධෙති විඤ්ඤාපෙති පකාසෙති.

Regarding the phrase 'Having directly known and realized it for himself, he declares it' (sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti), here, 'for himself' (sayaṃ) means by himself, not being led by another. 'Having directly known' (abhiññā) means with higher knowledge (abhiññāya), that is, having known with superior knowledge (adhikena ñāṇena). 'Having realized' (sacchikatvā) means having made it directly perceptible (paccakkhaṃ katvā); by this, inference and the like are rejected. 'Declares' (pavedeti) means causes to understand (bodheti), makes known (viññāpeti), and reveals (pakāseti).

---

සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… පරියොසානකල්‍යාණන්ති සො භගවා සත්තෙසු කාරුඤ්ඤතං පටිච්ච හිත්වාපි අනුත්තරං විවෙකසුඛං ධම්මං දෙසෙති. තඤ්ච ඛො අප්පං වා බහුං වා දෙසෙන්තො ආදිකල්‍යාණාදිප්පකාරමෙව දෙසෙති. ආදිම්හිපි, කල්‍යාණං භද්දකං අනවජ්ජමෙව කත්වා දෙසෙති, මජ්ඣෙපි, පරියොසානෙපි, කල්‍යාණං භද්දකං අනවජ්ජමෙව කත්වා දෙසෙතීති වුත්තං හොති. තත්ථ අත්ථි දෙසනාය ආදිමජ්ඣපරියොසානං, අත්ථි සාසනස්ස. දෙසනාය තාව චතුප්පදිකායපි ගාථාය පඨමපාදො ආදි නාම, තතො ද්වෙ මජ්ඣං නාම, අන්තෙ එකො පරියොසානං නාම. එකානුසන්ධිකස්ස සුත්තස්ස නිදානං ආදි, ඉදමවොචාති පරියොසානං, උභින්නමන්තරා [Pg.159] මජ්ඣං. අනෙකානුසන්ධිකස්ස සුත්තස්ස පඨමානුසන්ධි ආදි, අන්තෙ අනුසන්ධි පරියොසානං, මජ්ඣෙ එකො වා ද්වෙ වා බහූ වා මජ්ඣමෙව.

‘He teaches the Dhamma that is good in the beginning… good in the end.’ That Blessed One teaches the Dhamma out of compassion for beings, even having relinquished the unsurpassed bliss of seclusion. And whether teaching a little or a lot, he teaches it in a way that is good in the beginning and so forth. In the beginning also, he teaches, having made it good, excellent, and only what is blameless; in the middle also, and in the end also, he teaches, having made it good, excellent, and only what is blameless—thus it is said. In this context, there is a beginning, middle, and end to the teaching of the scriptures, and there is a beginning, middle, and end to the Dispensation of practice. First, the beginning, middle, and end of the teaching of the scriptures should be understood thus: even in a four-lined verse, the first line is called the beginning; the two after that are called the middle; the one at the end is called the end. For a sutta with a single connection, the introduction is the beginning, the phrase ‘Thus he spoke’ is the end, and the text between the two is the middle. For a sutta with many connections, the first connection is the beginning, the connection at the end is the end, and in the middle, whether there is one, two, or many connections, it is just the middle.

---

සාසනස්ස පන සීලසමාධිවිපස්සනා ආදි නාම. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘කො චාදි කුසලානං ධම්මානං? සීලඤ්ච සුවිසුද්ධං දිට්ඨි ච උජුකා’’ති (සං. නි. 5.369). ‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමා පටිපදා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා’’ති එවං වුත්තො පන අරියමග්ගො මජ්ඣං නාම. ඵලඤ්චෙව නිබ්බානඤ්ච පරියොසානං නාම. ‘‘එතදත්ථමිදං, බ්‍රාහ්මණ, බ්‍රහ්මචරියං, එතං සාරං, එතං පරියොසාන’’න්ති (ම. නි. 1.324) හි එත්ථ ඵලං පරියොසානන්ති වුත්තං. ‘‘නිබ්බානොගධං හි, ආවුසො විසාඛ, බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති, නිබ්බානපරායනං නිබ්බානපරියොසාන’’න්ති (ම. නි. 1.466) එත්ථ නිබ්බානං පරියොසානන්ති වුත්තං. ඉධ දෙසනාය ආදිමජ්ඣපරියොසානං අධිප්පෙතං. භගවා හි ධම්මං දෙසෙන්තො ආදිම්හි සීලං දස්සෙත්වා මජ්ඣෙ මග්ගං පරියොසානෙ නිබ්බානං දස්සෙති. තෙන වුත්තං – ‘‘සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණ’’න්ති. තස්මා අඤ්ඤොපි ධම්මකථිකො ධම්මං කථෙන්තො –

On the other hand, for the Dispensation of practice, virtue, concentration, and insight are called the beginning. And this has been said: 'What is the beginning of wholesome qualities? Virtue that is well-purified and a view that is straight.' Furthermore, the Noble Path, spoken of thus, 'There is, monks, a middle way realized by the Tathāgata,' is called the middle. Both the fruit and Nibbāna are called the end. Indeed, in the passage, 'For this purpose, brahmin, is the holy life; this is its essence, this is its end,' the fruit is spoken of as the end. In the passage, 'The holy life, friend Visākha, is lived with Nibbāna as its foundation, Nibbāna as its destination, Nibbāna as its final end,' Nibbāna is spoken of as the end. Here, the beginning, middle, and end of the teaching are intended. Indeed, when the Blessed One teaches the Dhamma, having shown virtue in the beginning, he shows the path in the middle and Nibbāna at the end. Therefore it was said: 'He teaches the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end.' Therefore, any other Dhamma-expounder, when teaching the Dhamma—

---

‘‘ආදිම්හි සීලං දස්සෙය්‍ය, මජ්ඣෙ මග්ගං විභාවයෙ;

පරියොසානම්හි නිබ්බානං, එසා කථිකසණ්ඨිතී’’ති.

In the beginning, one should show virtue; in the middle, one should make clear the path; and at the end, one should make clear Nibbāna. This is the proper practice of a Dhamma-expounder.

---

සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනන්ති යස්ස හි යාගුභත්තඉත්ථිපුරිසාදිවණ්ණනානිස්සිතා දෙසනා හොති, න සො සාත්ථං දෙසෙති. භගවා පන තථාරූපං දෙසනං පහාය චතුසතිපට්ඨානාදිනිස්සිතං දෙසනං දෙසෙති. තස්මා සාත්ථං දෙසෙතීති වුච්චති. යස්ස පන දෙසනා එකබ්‍යඤ්ජනාදියුත්තා වා සබ්බනිරොට්ඨබ්‍යඤ්ජනා වා සබ්බවිස්සට්ඨසබ්බනිග්ගහීතබ්‍යඤ්ජනා වා, තස්ස දමිළකිරාතසවරාදිමිලක්ඛූනං භාසා විය බ්‍යඤ්ජනපාරිපූරියා අභාවතො අබ්‍යඤ්ජනා නාම දෙසනා හොති. භගවා පන –

Regarding 'with meaning, with expression': Indeed, one whose teaching relies on the elaboration of things such as porridge, rice, women, and men, does not teach 'with meaning.' The Blessed One, on the other hand, having abandoned such a teaching, teaches that which is based on the four foundations of mindfulness and so on. Therefore, it is said that he teaches 'with meaning.' Furthermore, one whose teaching is endowed with a single type of letter, or has letters that are all non-labial, or has letters that are all released or all nasalized, their teaching—like the language of barbarians such as the Damiḷas, Kirātas, and Savaras—is called a teaching 'without expression' due to the absence of completeness of the letters. The Blessed One, however—

---

‘‘සිථිලං ධනිතඤ්ච දීඝරස්සං, ගරුකං ලහුකඤ්ච නිග්ගහීතං;

සම්බන්ධවවත්ථිතං විමුත්තං, දසධා බ්‍යඤ්ජනබුද්ධියා පභෙදො’’ති.

Lax and tense, long and short, heavy and light, nasalized, connected, separated, and released: thus is the tenfold division of the consciousness that produces the letters.

---

එවං [Pg.160] වුත්තං දසවිධං බ්‍යඤ්ජනං අමක්ඛෙත්වා පරිපුණ්ණබ්‍යඤ්ජනමෙව කත්වා ධම්මං දෙසෙති, තස්මා සබ්‍යඤ්ජනං ධම්මං දෙසෙතීති වුච්චති. කෙවලපරිපුණ්ණන්ති එත්ථ කෙවලන්ති සකලාධිවචනං. පරිපුණ්ණන්ති අනූනාධිකවචනං. ඉදං වුත්තං හොති සකලපරිපුණ්ණමෙව දෙසෙති, එකදෙසනාපි අපරිපුණ්ණා නත්ථීති. උපනෙතබ්බඅපනෙතබ්බස්ස අභාවතො කෙවලපරිපුණ්ණන්ති වෙදිතබ්බං. පරිසුද්ධන්ති නිරුපක්කිලෙසං. යො හි ඉමං ධම්මදෙසනං නිස්සාය ලාභං වා සක්කාරං වා ලභිස්සාමීති දෙසෙති, තස්ස අපරිසුද්ධා දෙසනා හොති. භගවා පන ලොකාමිසනිරපෙක්ඛො හිතඵරණෙන මෙත්තාභාවනාය මුදුහදයො උල්ලුම්පනසභාවසණ්ඨිතෙන චිත්තෙන දෙසෙති. තස්මා පරිසුද්ධං ධම්මං දෙසෙතීති වුච්චති.

Without effacing the tenfold letters thus spoken of, he teaches the Dhamma, making it one of perfectly complete letters; therefore, it is said that he teaches the Dhamma 'with expression.' Regarding 'wholly complete,' here 'kevala' is a term for 'all' or 'entire.' 'Paripuṇṇa' is a term for the state of being without deficiency or excess. This is what is said: he teaches what is entirely and perfectly complete; not even one part of the teaching is incomplete. It should be understood as 'wholly complete' due to the absence of anything to be added or removed. 'Perfectly pure' means without defilement. For one who teaches thinking, 'By means of this Dhamma teaching I will obtain gain or honor,' their teaching is impure. The Blessed One, on the other hand, being unconcerned with worldly gain, teaches with a tender heart through the development of loving-kindness that pervades with benefit, and with a mind well-established in the nature of rescuing. Therefore, it is said that he teaches the Dhamma 'perfectly pure.'

---

බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙතීති එත්ථ පනායං බ්‍රහ්මචරිය-සද්දො දානෙ වෙය්‍යාවච්චෙ පඤ්චසික්ඛාපදසීලෙ අප්පමඤ්ඤාසු මෙථුනවිරතියං සදාරසන්තොසෙ වීරියෙ උපොසථඞ්ගෙසු අරියමග්ගෙ සාසනෙති ඉමෙස්වත්ථෙසු දිස්සති.

Regarding the phrase 'He proclaims the holy life': here, this term 'brahmacariya' is seen in these meanings: giving, service, the virtue of the five training precepts, the immeasurables, abstinence from sexual intercourse, contentment with one's own wife, energy, the Uposatha factors, the Noble Path, and the Dispensation.

---

‘‘කිං තෙ වතං කිං පන බ්‍රහ්මචරියං,කිස්ස සුචිණ්ණස්ස අයං විපාකො;

ඉද්ධී ජුතී බලවීරියූපපත්ති,ඉදඤ්ච තෙ නාග, මහාවිමානං.

What is your observance, what then is your holy life? Of what well-practiced deed is this the result—the attainment of psychic power, splendor, strength, and energy, and this great mansion of yours, O Nāga?

---

අහඤ්ච භරියා ච මනුස්සලොකෙ,සද්ධා උභො දානපතී අහුම්හා;

ඔපානභූතං මෙ ඝරං තදාසි,සන්තප්පිතා සමණබ්‍රාහ්මණා ච.

My wife and I, in the human world, were both faithful, generous patrons. My home was then like a public well, and ascetics and brahmins were satisfied.

---

තං මෙ වතං තං පන බ්‍රහ්මචරියං,තස්ස සුචිණ්ණස්ස අයං විපාකො;

ඉද්ධී ජුතී බලවීරියූපපත්ති,ඉදඤ්ච මෙ ධීර මහාවිමාන’’න්ති. (ජා. 2.17.1595);

That was my observance, that was my holy life; of that well-practiced deed this is the result—the attainment of psychic power, splendor, strength, and energy, and this great mansion of mine, O wise one.

---

ඉමස්මිඤ්හි පුණ්ණකජාතකෙ දානං බ්‍රහ්මචරියන්ති වුත්තං.

For in this Puṇṇaka Jātaka, giving is said to be the holy life.

---

‘‘කෙන පාණි කාමදදො, කෙන පාණි මධුස්සවො;

කෙන තෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, පුඤ්ඤං පාණිම්හි ඉජ්ඣති.

By what is your hand a giver of desires, by what is it a source of sweetness? By what holy life of yours is merit accomplished in your hand?

---

තෙන [Pg.161] පාණි කාමදදො, තෙන පාණි මධුස්සවො;

තෙන මෙ බ්‍රහ්මචරියෙන, පුඤ්ඤං පාණිම්හි ඉජ්ඣතී’’ති. (පෙ. ව. 275,277);

By that is my hand a giver of desires, by that is it a source of sweetness; by that holy life of mine, merit is accomplished in my hand.

---

ඉමස්මිං අඞ්කුරපෙතවත්ථුම්හි වෙය්‍යාවච්චං බ්‍රහ්මචරියන්ති වුත්තං. ‘‘එවං, ඛො තං භික්ඛවෙ, තිත්තිරියං නාම බ්‍රහ්මචරියං අහොසී’’ති (චූළව. 311) ඉමස්මිං තිත්තිරජාතකෙ පඤ්චසික්ඛාපදසීලං බ්‍රහ්මචරියන්ති වුත්තං. ‘‘තං ඛො පන මෙ, පඤ්චසිඛ, බ්‍රහ්මචරියං නෙව නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය…පෙ… යාවදෙව බ්‍රහ්මලොකූපපත්තියා’’ති (දී. නි. 2.329) ඉමස්මිං මහාගොවින්දසුත්තෙ චතස්සො අප්පමඤ්ඤායො බ්‍රහ්මචරියන්ති වුත්තා. ‘‘පරෙ අබ්‍රහ්මචාරී භවිස්සන්ති, මයමෙත්ථ බ්‍රහ්මචාරී භවිස්සාමා’’ති (ම. නි. 1.83) ඉමස්මිං සල්ලෙඛසුත්තෙ මෙථුනවිරති බ්‍රහ්මචරියන්ති වුත්තා.

In this Aṅkura Petavatthu, service is said to be the holy life. In this Tittira Jātaka, with the words, “Thus, monks, that was the holy life of the partridge,” the virtue of the five training precepts is said to be the holy life. In this Mahāgovinda Sutta, with the words, “That holy life of mine, Pañcasikha, did not lead to disenchantment, to dispassion, to cessation… but only as far as rebirth in the Brahma world,” the four immeasurables are said to be the holy life. In this Sallekha Sutta, with the words, “Others will not live the holy life, but we here will live the holy life,” abstinence from sexual intercourse is said to be the holy life.

---

‘‘මයඤ්ච භරියා නාතික්කමාම,අම්හෙ ච භරියා නාතික්කමන්ති;

අඤ්ඤත්‍ර තාහි බ්‍රහ්මචරියං චරාම,තස්මා හි අම්හං දහරා න මීයරෙ’’ති. (ජා. 1.4.97);

We do not transgress against our wives, and our wives do not transgress against us; apart from them, we live the holy life. Therefore, our young ones do not die.

---

මහාධම්මපාලජාතකෙ සදාරසන්තොසො බ්‍රහ්මචරියන්ති වුත්තො. ‘‘අභිජානාමි ඛො පනාහං, සාරිපුත්ත, චතුරඞ්ගසමන්නාගතං බ්‍රහ්මචරියං චරිතා, තපස්සී සුදං හොමී’’ති (ම. නි. 1.155) ලොමහංසනසුත්තෙ වීරියං බ්‍රහ්මචරියන්ති වුත්තං.

In the Mahādhammapāla Jātaka, contentment with one's own wife is said to be the holy life. In the Lomahaṃsana Sutta, with the words, “I recall, Sāriputta, having lived the holy life endowed with four factors; I was an ascetic indeed,” energy is said to be the holy life.

---

‘‘හීනෙන බ්‍රහ්මචරියෙන, ඛත්තියෙ උපපජ්ජති;

මජ්ඣිමෙන ච දෙවත්තං, උත්තමෙන විසුජ්ඣතී’’ති. (ජා. 1.8.75);

By an inferior holy life, one is reborn among the nobles; by a middling one, to the state of a god; by the highest, one is purified.

---

එවං නිමිජාතකෙ අත්තදමනවසෙන කතො අට්ඨඞ්ගිකො උපොසථො බ්‍රහ්මචරියන්ති වුත්තො. ‘‘ඉදං ඛො පන මෙ, පඤ්චසිඛ, බ්‍රහ්මචරියං එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය…පෙ… අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො’’ති (දී. නි. 2.329) මහාගොවින්දසුත්තස්මිංයෙව අරියමග්ගො බ්‍රහ්මචරියන්ති වුත්තො. ‘‘තයිදං බ්‍රහ්මචරියං ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං පුථුභූතං යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිත’’න්ති (දී. නි. 3.174) පාසාදිකසුත්තෙ සික්ඛත්තයසඞ්ගහිතං සකලසාසනං බ්‍රහ්මචරියන්ති වුත්තං. ඉමස්මිම්පි ඨානෙ ඉදමෙව බ්‍රහ්මචරියන්ති අධිප්පෙතං. තස්මා බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙතීති සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… පරිසුද්ධං. එවං දෙසෙන්තො ච සික්ඛත්තයසඞ්ගහිතං සකලසාසනං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙතීති [Pg.162] එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. බ්‍රහ්මචරියන්ති සෙට්ඨට්ඨෙන බ්‍රහ්මභූතං චරියං. බ්‍රහ්මභූතානං වා බුද්ධාදීනං චරියන්ති වුත්තං හොති.

Thus, in the Nimi Jātaka, the eight-factored Uposatha undertaken by way of self-taming is said to be the holy life. “This holy life of mine, Pañcasikha, leads exclusively to disenchantment, to dispassion, to cessation… this is that same Noble Eightfold Path.” In the Mahāgovinda Sutta itself, the Noble Path is said to be the holy life. “This holy life is successful and prosperous, widespread, known to many, widely diffused, well-proclaimed among gods and humans.” In the Pāsādika Sutta, the entire Dispensation as comprised in the threefold training is said to be the holy life. In this place too, this very same thing is intended as the holy life. Therefore, when it says, “he makes known the holy life,” it means he teaches the Dhamma that is good in the beginning… and perfectly pure. And in teaching thus, he makes known the entire Dispensation as comprised in the threefold training, which is the holy life. This is how the meaning should be understood here. The term “brahmacariya” means noble conduct (brahmabhūtaṃ cariyaṃ) in the sense of being the best. Or else it is said to be the conduct of those who have become noble (brahmabhūtānaṃ), such as the Buddhas and others.

---

191. තං ධම්මන්ති තං වුත්තප්පකාරසම්පදං ධම්මං. සුණාති ගහපති වාති කස්මා පඨමං ගහපතිං නිද්දිසති? නිහතමානත්තා, උස්සන්නත්තා ච. යෙභුය්‍යෙන හි ඛත්තියකුලතො පබ්බජිතා ජාතිං නිස්සාය මානං කරොන්ති. බ්‍රාහ්මණකුලා පබ්බජිතා මන්තෙ නිස්සාය මානං කරොන්ති. හීනජච්චකුලා පබ්බජිතා අත්තනො අත්තනො විජාතිතාය පතිට්ඨාතුං න සක්කොන්ති. ගහපතිදාරකා පන කච්ඡෙහි සෙදං මුඤ්චන්තෙහි පිට්ඨියා ලොණං පුප්ඵමානාය භූමිං කසිත්වා තාදිසස්ස මානස්ස අභාවතො නිහතමානදප්පා හොන්ති. තෙ පබ්බජිත්වා මානං වා දප්පං වා අකත්වා යථාබලං සකලබුද්ධවචනං උග්ගහෙත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තා සක්කොන්ති අරහත්තෙ පතිට්ඨාතුං. ඉතරෙහි ච කුලෙහි නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතා නාම න බහුකා, ගහපතිකාව බහුකා. ඉති නිහතමානත්තා උස්සන්නත්තා ච පඨමං ගහපතිං නිද්දිසතීති.

191. “That Dhamma” means that Dhamma endowed with the qualities of the kind already mentioned. Why is the householder indicated first when it says, “a householder… listens”? Because of having humbled pride, and because of being numerous. For the most part, those who have gone forth from a Khattiya family, relying on their birth, produce pride. Those who have gone forth from a Brahmin family, relying on their sacred verses, produce pride. Those who have gone forth from families of low birth are unable to establish themselves because of their own respective inferior birth. But the sons of householders, who have plowed the earth with sweat pouring from their armpits and salt efflorescing on their backs, are of humbled pride and arrogance due to the absence of such pride. Having gone forth, not producing pride or arrogance, having learned the entire word of the Buddha according to their ability, and undertaking the practice of insight meditation, they are able to become established in Arahantship. Furthermore, those who have gone forth from other families are not many; it is householders who are many. Thus, because of having humbled pride and because of being numerous, he indicates the householder first.

---

අඤ්ඤතරස්මිං වාති ඉතරෙසං වා කුලානං අඤ්ඤතරස්මිං. පච්චාජාතොති පතිජාතො. තථාගතෙ සද්ධං පටිලභතීති පරිසුද්ධං ධම්මං සුත්වා ධම්මස්සාමිම්හි තථාගතෙ – ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො වත සො භගවා’’ති සද්ධං පටිලභති. ඉති පටිසඤ්චික්ඛතීති එවං පච්චවෙක්ඛති. සම්බාධො ඝරාවාසොති සචෙපි සට්ඨිහත්ථෙ ඝරෙ යොජනසතන්තරෙපි වා ද්වෙ ජායම්පතිකා වසන්ති, තථාපි නෙසං සකිඤ්චනසපලිබොධට්ඨෙන ඝරාවාසො සම්බාධොයෙව. රජොපථොති රාගරජාදීනං උට්ඨානට්ඨානන්ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. ආගමනපථොතිපි වදන්ති. අලග්ගනට්ඨෙන අබ්භොකාසො වියාති අබ්භොකාසො. පබ්බජිතො හි කූටාගාරරතනපාසාදදෙවවිමානාදීසු පිහිතද්වාරවාතපානෙසු පටිච්ඡන්නෙසු වසන්තොපි නෙව ලග්ගති, න සජ්ජති, න බජ්ඣති. තෙන වුත්තං – ‘‘අබ්භොකාසො පබ්බජ්ජා’’ති. අපි ච සම්බාධො ඝරාවාසො කුසලකිරියාය ඔකාසාභාවතො. රජොපථො අසංවුතසඞ්කාරට්ඨානං විය රජානං කිලෙසරජානං සන්නිපාතට්ඨානතො. අබ්භොකාසො පබ්බජ්ජා කුසලකිරියාය යථාසුඛං ඔකාසසබ්භාවතො.

“In some other [family]” means in one of the other families. “Is born into” means one who is born into a family. “He gains faith in the Tathāgata” means, having heard the perfectly pure Dhamma, he gains faith in the Tathāgata, the master of the Dhamma, thinking, “Indeed, the Blessed One is a fully and perfectly enlightened Buddha.” “He reflects thus” means he considers in this way. “The household life is confining” means that even if a married couple lives in a house of sixty cubits or in a place a hundred yojanas apart, still for them, because it involves possessions and obstacles, the household life is indeed confining. “A path of dust” means a place for the arising of the dust of passion and so on—so it is said in the great commentary. Others say it is a path of arrival. “Open space” is so called because, like an open space, it is free of attachment. For one who has gone forth, even when dwelling in gabled mansions, jeweled palaces, celestial abodes, and the like, with doors and windows closed and concealed, does not cling, is not attached, is not bound. Therefore it was said: “Going forth is an open space.” Furthermore, the household life is confining because there is no opportunity for performing wholesome actions. The path of dust, being a gathering place for the dust of the defilements, is like an uncovered rubbish heap for dust. Going forth is an open space because there is ample opportunity for performing wholesome actions as one wishes.

---

නයිදං [Pg.163] සුකරං…පෙ… පබ්බජෙය්‍යන්ති එත්ථායං සඞ්ඛෙපකථා, යදෙතං සික්ඛත්තයබ්‍රහ්මචරියං එකම්පි දිවසං අඛණ්ඩං කත්වා චරිමකචිත්තං පාපෙතබ්බතාය එකන්තපරිපුණ්ණං, චරිතබ්බං එකදිවසම්පි ච කිලෙසමලෙන අමලීනං කත්වා චරිමකචිත්තං පාපෙතබ්බතාය එකන්තපරිසුද්ධං. සඞ්ඛලිඛිතන්ති ලිඛිතසඞ්ඛසදිසං ධොතසඞ්ඛසප්පටිභාගං චරිතබ්බං. ඉදං න සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා අගාරමජ්ඣෙ වසන්තෙන එකන්තපරිපුණ්ණං…පෙ… චරිතුං, යංනූනාහං කෙසෙ ච මස්සුඤ්ච ඔහාරෙත්වා කසායරසපීතතාය කාසායානි බ්‍රහ්මචරියං චරන්තානං අනුච්ඡවිකානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා පරිදහිත්වා අගාරස්මා නික්ඛමිත්වා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍යන්ති. එත්ථ ච යස්මා අගාරස්ස හිතං කසිවාණිජ්ජාදිකම්මං අගාරියන්ති වුච්චති, තඤ්ච පබ්බජ්ජාය නත්ථි, තස්මා පබ්බජ්ජා අනගාරියන්ති ඤාතබ්බා, තං අනගාරියං. පබ්බජෙය්‍යන්ති පටිපජ්ජෙය්‍යං.

This is not easy... I would go forth. Here is the summary: This holy life of the threefold training should be practiced, even for a single day, having made it unbroken, because it ought to be brought to the final consciousness, as utterly complete. And even for a single day, it should be practiced, having made it unstained by the stain of defilements, because it ought to be brought to the final consciousness, as utterly pure. The term saṅkhalikhitaṃ (like a polished conch shell) means it should be practiced to be like a polished conch shell, comparable to a washed conch shell. This is not easy for one living at home, dwelling in the midst of a house, to practice as utterly complete... What if I, having shaved off my hair and beard, having covered and put on the ochre robes that are suitable for those practicing the holy life, having gone out from the home, were to go forth into the state without household affairs? And here, because work such as agriculture and commerce, which is for the welfare of the household, is called 'that which pertains to the household' (agāriya), and that does not exist in the going-forth, therefore the going-forth should be known as 'that which does not pertain to the household' (anagāriya). That state without household affairs. 'I would go forth' means 'I would undertake'.

---

192-193. අප්පං වාති සහස්සතො හෙට්ඨා භොගක්ඛන්ධො අප්පො නාම හොති, සහස්සතො පට්ඨාය මහා. ආබන්ධනට්ඨෙන ඤාතියෙව ඤාතිපරිවට්ටො. සොපි වීසතියා හෙට්ඨා අප්පො නාම හොති, වීසතියා පට්ඨාය මහා. පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතොති පාතිමොක්ඛසංවරෙන සමන්නාගතො. ආචාරගොචරසම්පන්නොති ආචාරෙන චෙව ගොචරෙන ච සම්පන්නො. අණුමත්තෙසූති අප්පමත්තකෙසු. වජ්ජෙසූති අකුසලධම්මෙසු. භයදස්සාවීති භයදස්සී. සමාදායාති සම්මා ආදියිත්වා. සික්ඛති සික්ඛාපදෙසූති සික්ඛාපදෙසු තං තං සික්ඛාපදං සමාදියිත්වා සික්ඛති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තො.

192-193. As for 'a little': an aggregate of wealth below a thousand is called 'little'; from a thousand upwards, it is 'large'. In the sense of binding, relatives themselves are the 'circle of relatives'. That too, below twenty, is called 'little'; from twenty upwards, it is 'large'. 'Restrained by the Pātimokkha restraint' means endowed with the Pātimokkha restraint. 'Accomplished in conduct and resort' means accomplished in conduct and in resort. 'In minute matters' means in those of small measure. 'In faults' means in unwholesome states. 'Seeing danger' means one who sees danger. 'Having undertaken' means having rightly taken up. 'He trains in the training rules' means: having undertaken each and every training rule among the training rules, he trains. This is the summary here; but the detailed account has been stated by me in the Visuddhimagga.

---

කායකම්මවචීකම්මෙන සමන්නාගතො කුසලෙන පරිසුද්ධාජීවොති එත්ථ ආචාරගොචරග්ගහණෙනෙව ච කුසලෙ කායකම්මවචීකම්මෙ ගහිතෙපි යස්මා ඉදං ආජීවපාරිසුද්ධිසීලං නාම න ආකාසෙ වා රුක්ඛග්ගාදීසු වා උප්පජ්ජති, කායවචීද්වාරෙසුයෙව පන උප්පජ්ජති; තස්මා තස්ස උප්පත්තිද්වාරදස්සනත්ථං කායකම්මවචීකම්මෙන සමන්නාගතො කුසලෙනාති වුත්තං. යස්මා පන තෙන සමන්නාගතො, තස්මා පරිසුද්ධාජීවො. සමණමුණ්ඩිකපුත්තසුත්තන්තවසෙන (ම. නි. 2.260) වා එවං වුත්තං. තත්ථ හි ‘‘කතමෙ ච, ථපති, කුසලා සීලා? කුසලං [Pg.164] කායකම්මං, කුසලං වචීකම්මං, පරිසුද්ධං ආජීවම්පි ඛො අහං ථපති සීලස්මිං වදාමී’’ති වුත්තං. යස්මා පන තෙන සමන්නාගතො, තස්මා පරිසුද්ධාජීවොති වෙදිතබ්බො.

In the phrase 'endowed with wholesome bodily and verbal action, of pure livelihood': Here, although wholesome bodily and verbal action are included by the taking up of 'conduct and resort', because this virtue of purity of livelihood does not arise in the sky or on the tops of trees, etc., but arises only at the bodily and verbal doors, therefore, for the purpose of showing its doors of arising, it is said, 'endowed with wholesome bodily and verbal action.' And because one is endowed with that, therefore one is of pure livelihood. Or, it is said thus in accordance with the Samaṇamuṇḍikaputta Sutta, for there it is said: 'And what, master builder, are the wholesome virtues? Wholesome bodily action, wholesome verbal action; and purified livelihood too, master builder, I declare to be in the category of virtue.' And because one is endowed with that, one should be known as being of pure livelihood.

---

සීලසම්පන්නොති බ්‍රහ්මජාලෙ වුත්තෙන තිවිධෙන සීලෙන සමන්නාගතො හොති. ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරොති මනච්ඡට්ඨෙසු ඉන්ද්‍රියෙසු පිහිතද්වාරො හොති. සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතොති අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙතිආදීසු සත්තසු ඨානෙසු සතියා චෙව සම්පජඤ්ඤෙන ච සමන්නාගතො හොති. සන්තුට්ඨොති චතූසු පච්චයෙසු තිවිධෙන සන්තොසෙන සන්තුට්ඨො හොති.

'Endowed with virtue' means one is endowed with the threefold virtue spoken of in the Brahmajāla Sutta. 'With guarded doors in the sense faculties' means one's doors are closed in the sense faculties which have mind as the sixth. 'Endowed with mindfulness and full awareness' means one is endowed with mindfulness and with full awareness in the seven instances beginning with 'in going forward, in returning'. 'Content' means one is content with the four requisites by means of the threefold contentment.

---

චූළසීලවණ්ණනා

Exposition of the Minor Virtue

---

194-211. එවං මාතිකං නික්ඛිපිත්වා අනුපුබ්බෙන භාජෙන්තො ‘‘කථඤ්ච, මහාරාජ, භික්ඛු සීලසම්පන්නො හොතී’’තිආදිමාහ. තත්ථ ඉදම්පිස්ස හොති සීලස්මින්ති ඉදම්පි අස්ස භික්ඛුනො පාණාතිපාතා වෙරමණි සීලස්මිං එකං සීලං හොතීති අත්ථො. පච්චත්තවචනත්ථෙ වා එතං භුම්මං. මහාඅට්ඨකථායඤ්හි ඉදම්පි තස්ස සමණස්ස සීලන්ති අයමෙව අත්ථො වුත්තො. සෙසං බ්‍රහ්මජාලෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඉදමස්ස හොති සීලස්මින්ති ඉදං අස්ස සීලං හොතීති අත්ථො.

194-211. Having thus laid down the matrix and explaining it sequentially, he said, “And how, great king, is a bhikkhu accomplished in virtue?” and so on. Therein, idampissa hoti sīlasmiṃ (this too is in his virtue) means: this abstinence from taking life is one virtue of that bhikkhu within the collection of virtues. Alternatively, this locative case is used in the sense of the nominative. Indeed, in the Great Commentary, this very meaning has been stated: “This too is the virtue of that ascetic.” The remainder should be understood in the same way as stated in the Brahmajāla Sutta. Idamassa hoti sīlasmiṃ (this is in his virtue) means: this is his virtue.

---

212. න කුතොචි භයං සමනුපස්සති, යදිදං සීලසංවරතොති යානි අසංවරමූලකානි භයානි උප්පජ්ජන්ති, තෙසු යං ඉදං භයං සීලසංවරතො භවෙය්‍ය, තං කුතොචි එකසංවරතොපි න සමනුපස්සති. කස්මා? සංවරතො අසංවරමූලකස්ස භයස්ස අභාවා. මුද්ධාභිසිත්තොති යථාවිධානවිහිතෙන ඛත්තියාභිසෙකෙන මුද්ධනි අවසිත්තො. යදිදං පච්චත්ථිකතොති යං කුතොචි එකපච්චත්ථිකතොපි භයං භවෙය්‍ය, තං න සමනුපස්සති. කස්මා? යස්මා නිහතපච්චාමිත්තො. අජ්ඣත්තන්ති නියකජ්ඣත්තං, අත්තනො සන්තානෙති අත්ථො. අනවජ්ජසුඛන්ති අනවජ්ජං අනින්දිතං කුසලං සීලපදට්ඨානෙහි අවිප්පටිසාරපාමොජ්ජපීතිපස්සද්ධිධම්මෙහි පරිග්ගහිතං කායිකචෙතසිකසුඛං පටිසංවෙදෙති. එවං ඛො, මහාරාජ, භික්ඛු සීලසම්පන්නො හොතීති එවං නිරන්තරං විත්ථාරෙත්වා දස්සිතෙන තිවිධෙන සීලෙන සමන්නාගතො භික්ඛු සීලසම්පන්නො නාම හොතීති සීලකථං නිට්ඨාපෙසි.

212. He perceives no danger from any quarter, that is, from the restraint of virtue: As for the dangers that arise rooted in non-restraint, he does not perceive any danger that might arise from restraint in virtue, from any single aspect of restraint. Why? Because due to restraint, there is no danger rooted in non-restraint. Anointed on the head: anointed on the head with the consecration of a noble warrior, performed according to established custom. That is, from any single adversary: he does not perceive any danger that might arise from any single adversary. Why? Because his enemies are defeated. Internally: one’s own internal state, that is, in one’s own continuum. He experiences blameless happiness: he experiences bodily and mental happiness that is blameless, irreproachable, wholesome, founded on virtuous states, encompassed by the states of non-remorse, gladness, joy, and tranquility. Thus, great king, a bhikkhu is endowed with virtue: Having thus explained in detail without interruption, he concludes the discourse on virtue by stating that a bhikkhu endowed with the threefold virtue, as demonstrated, is called “endowed with virtue.”

---

ඉන්ද්‍රියසංවරකථා

Discourse on Restraint of the Sense Faculties

---

213. ඉන්ද්‍රියෙසු [Pg.165] ගුත්තද්වාරභාජනීයෙ චක්ඛුනා රූපන්ති අයං චක්ඛුසද්දො කත්ථචි බුද්ධචක්ඛුම්හි වත්තති, යථාහ – ‘‘බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙසී’’ති (මහාව. 9). කත්ථචි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණසඞ්ඛාතෙ සමන්තචක්ඛුම්හි, යථාහ – ‘‘තථූපමං ධම්මමයං, සුමෙධ, පාසාදමාරුය්හ සමන්තචක්ඛූ’’ති (මහාව. 8). කත්ථචි ධම්මචක්ඛුම්හි ‘‘විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදී’’ති (මහාව. 16) හි එත්ථ අරියමග්ගත්තයපඤ්ඤා. ‘‘චක්ඛුං උදපාදි ඤාණං උදපාදී’’ති (මහාව. 15) එත්ථ පුබ්බෙනිවාසාදිඤාණං පඤ්ඤාචක්ඛූති වුච්චති. ‘‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා’’ති (ම. නි. 1.284) ආගතට්ඨානෙසු දිබ්බචක්ඛුම්හි වත්තති. ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ චා’’ති එත්ථ පසාදචක්ඛුම්හි වත්තති. ඉධ පනායං පසාදචක්ඛුවොහාරෙන චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙ වත්තති, තස්මා චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන රූපං දිස්වාති අයමෙත්ථත්ථො. සෙසපදෙසු යං වත්තබ්බං සියා, තං සබ්බං විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තං. අබ්‍යාසෙකසුඛන්ති කිලෙසබ්‍යාසෙකවිරහිතත්තා අබ්‍යාසෙකං අසම්මිස්සං පරිසුද්ධං අධිචිත්තසුඛං පටිසංවෙදෙතීති.

213. In the section on guarding the sense doors, regarding “by the eye, a form”: this word “eye” in some passages occurs in the sense of the Buddha-eye, as it is said: “He surveyed the world with the Buddha-eye.” In some passages, it occurs in the sense of the all-seeing eye, which is called the knowledge of omniscience, as it is said: “Having ascended the palace made of Dhamma, O wise one, with the all-seeing eye.” In some passages, it occurs in the sense of the Dhamma-eye; indeed, in the passage, “The dust-free, stainless Dhamma-eye arose,” the wisdom in the three lower noble paths is called the Dhamma-eye. In the passage, “The eye arose, knowledge arose,” the knowledge of previous existences and so on is called the wisdom-eye. In the passages where “with the divine eye” occurs, it occurs in the sense of the divine eye. In the passage, “Dependent on the eye and also on forms,” it occurs in the sense of the sensitive eye. Here, however, this word, by the convention of the sensitive eye, occurs in the sense of eye-consciousness. Therefore, the meaning here is: “having seen a form with eye-consciousness.” Regarding the remaining terms, whatever should be said has all been stated in the Visuddhimagga. Unadulterated happiness means: because it is free from the admixture of defilements, one experiences unadulterated, unmixed, utterly pure happiness of the higher mind.

---

සතිසම්පජඤ්ඤකථා

Discourse on Mindfulness and Clear Comprehension

---

214. සතිසම්පජඤ්ඤභාජනීයම්හි අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙති එත්ථ තාව අභික්කන්තං වුච්චති ගමනං, පටික්කන්තං නිවත්තනං, තදුභයම්පි චතූසු ඉරියාපථෙසු ලබ්භති. ගමනෙ තාව පුරතො කායං අභිහරන්තො අභික්කමති නාම. පටිනිවත්තන්තො පටික්කමති නාම. ඨානෙපි ඨිතකොව කායං පුරතො ඔනාමෙන්තො අභික්කමති නාම, පච්ඡතො අපනාමෙන්තො පටික්කමති නාම. නිසජ්ජාය නිසින්නකොව ආසනස්ස පුරිමඅඞ්ගාභිමුඛො සංසරන්තො අභික්කමති නාම, පච්ඡිමඅඞ්ගපදෙසං පච්චාසංසරන්තො පටික්කමති නාම. නිපජ්ජනෙපි එසෙව නයො.

214. In the exposition of mindfulness and clear comprehension, regarding 'advancing' (abhikkanta) and 'retreating' (paṭikkanta): here, 'advancing' is said to be going forward, and 'retreating' is returning. Both are found in the four postures. In walking, when one moves the body forward, it is called advancing. When one turns back, it is called retreating. Even when standing, if one inclines the body forward while standing, it is called advancing; if one moves it back, it is called retreating. In sitting, while seated, if one shifts towards the front part of the seat, it is called advancing; if one shifts back towards the rear part of the seat, it is called retreating. The same principle applies to lying down.

---

සම්පජානකාරී හොතීති සම්පජඤ්ඤෙන සබ්බකිච්චකාරී. සම්පජඤ්ඤමෙව වා කාරී. සො හි අභික්කන්තාදීසු සම්පජඤ්ඤං කරොතෙව. න කත්ථචි සම්පජඤ්ඤවිරහිතො හොති. තත්ථ සාත්ථකසම්පජඤ්ඤං, සප්පායසම්පජඤ්ඤං, ගොචරසම්පජඤ්ඤං අසම්මොහසම්පජඤ්ඤන්ති චතුබ්බිධං සම්පජඤ්ඤං. තත්ථ අභික්කමනචිත්තෙ උප්පන්නෙ චිත්තවසෙනෙව අගන්ත්වා – ‘‘කින්නු මෙ එත්ථ ගතෙන අත්ථො අත්ථි නත්ථී’’ති අත්ථානත්ථං පරිග්ගහෙත්වා අත්ථපරිග්ගණ්හනං සාත්ථකසම්පජඤ්ඤං. තත්ථ [Pg.166] ච අත්ථොති චෙතියදස්සනබොධිසඞ්ඝථෙරඅසුභදස්සනාදිවසෙන ධම්මතො වුඩ්ඪි. චෙතියං වා බොධිං වා දිස්වාපි හි බුද්ධාරම්මණං, සඞ්ඝදස්සනෙන සඞ්ඝාරම්මණං, පීතිං උප්පාදෙත්වා තදෙව ඛයවයතො සම්මසන්තො අරහත්තං පාපුණාති. ථෙරෙ දිස්වා තෙසං ඔවාදෙ පතිට්ඨාය, අසුභං දිස්වා තත්ථ පඨමජ්ඣානං උප්පාදෙත්වා තදෙව ඛයවයතො සම්මසන්තො අරහත්තං පාපුණාති. තස්මා එතෙසං දස්සනං සාත්ථකන්ති වුත්තං. කෙචි පන ආමිසතොපි වුඩ්ඪි අත්ථොයෙව, තං නිස්සාය බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය පටිපන්නත්තාති වදන්ති.

‘He acts with clear comprehension’ means he performs all duties with clear comprehension, or he is simply one who acts with clear comprehension. For he indeed practices clear comprehension in going forward and so on. He is never devoid of clear comprehension in any matter. Herein, clear comprehension is fourfold: clear comprehension of purpose, clear comprehension of suitability, clear comprehension of the domain, and clear comprehension of non-delusion. Among these, when the thought of going forward arises, instead of going merely by the mind's inclination, one discerns the benefit and non-benefit by thinking, 'Is there a benefit for me in going there, or is there not?' The grasping of the benefit is the clear comprehension of purpose. Herein, 'benefit' refers to growth in the Dhamma by way of seeing shrines, Bodhi trees, the Sangha, elders, or contemplating the unattractive, and so on. For after seeing a shrine or a Bodhi tree and arousing joy with the Buddha as the object, or after seeing the Sangha and arousing joy with the Sangha as the object, by contemplating that very joy by way of its decay and vanishing, one can attain arahantship. After seeing elders and establishing oneself in their advice, or after seeing an unattractive object and producing the first jhāna, by contemplating that very jhāna by way of its decay and vanishing, one attains arahantship. Therefore, seeing these things is said to be purposeful. Some, however, say that growth by way of material requisites is also a benefit, because one practices for the support of the holy life by relying on them.

---

තස්මිං පන ගමනෙ සප්පායාසප්පායං පරිග්ගහෙත්වා සප්පායපරිග්ගණ්හනං සප්පායසම්පජඤ්ඤං. සෙය්‍යථිදං – චෙතියදස්සනං තාව සාත්ථකං, සචෙ පන චෙතියස්ස මහාපූජාය දසද්වාදසයොජනන්තරෙ පරිසා සන්නිපතන්ති, අත්තනො විභවානුරූපා ඉත්ථියොපි පුරිසාපි අලඞ්කතපටියත්තා චිත්තකම්මරූපකානි විය සඤ්චරන්ති. තත්‍ර චස්ස ඉට්ඨෙ ආරම්මණෙ ලොභො හොති, අනිට්ඨෙ පටිඝො, අසමපෙක්ඛනෙ මොහො උප්පජ්ජති, කායසංසග්ගාපත්තිං වා ආපජ්ජති. ජීවිතබ්‍රහ්මචරියානං වා අන්තරායො හොති, එවං තං ඨානං අසප්පායං හොති. වුත්තප්පකාරඅන්තරායාභාවෙ සප්පායං. බොධිදස්සනෙපි එසෙව නයො. සඞ්ඝදස්සනම්පි සාත්ථං. සචෙ පන අන්තොගාමෙ මහාමණ්ඩපං කාරෙත්වා සබ්බරත්තිං ධම්මස්සවනං කරොන්තෙසු මනුස්සෙසු වුත්තප්පකාරෙනෙව ජනසන්නිපාතො චෙව අන්තරායො ච හොති, එවං තං ඨානං අසප්පායං හොති. අන්තරායාභාවෙ සප්පායං. මහාපරිසපරිවාරානං ථෙරානං දස්සනෙපි එසෙව නයො.

Furthermore, in that going, having discerned what is suitable and unsuitable, the grasping of what is suitable is the clear comprehension of suitability. This is as follows: seeing a shrine is, in the first place, purposeful. However, if for a great ceremony at the shrine, crowds gather within a ten or twelve yojana radius, and women and men, adorned according to their wealth, move about like painted and sculpted figures, then for that monk, greed can arise towards a desirable object, aversion towards an undesirable one, or delusion can arise through improper consideration. Or he may fall into an offense of bodily contact, or there may be a danger to his life and holy life. In such a case, that place is unsuitable. In the absence of the dangers described, it is suitable. This same principle applies to seeing the Bodhi tree. Seeing the Sangha is also purposeful. However, if people have a great pavilion built inside a village and listen to the Dhamma all night, and if a gathering of people and danger arise in the way described, in such a case, that place is unsuitable. In the absence of danger, it is suitable. This same principle applies to seeing elders who are surrounded by a great assembly.

---

අසුභදස්සනම්පි සාත්ථං, තදත්ථදීපනත්ථඤ්ච ඉදං වත්ථු – එකො කිර දහරභික්ඛු සාමණෙරං ගහෙත්වා දන්තකට්ඨත්ථාය ගතො. සාමණෙරො මග්ගා ඔක්කමිත්වා පුරතො ගච්ඡන්තො අසුභං දිස්වා පඨමජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා තදෙව පාදකං කත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො තීණි ඵලානි සච්ඡිකත්වා උපරිමග්ගත්ථාය කම්මට්ඨානං පරිග්ගහෙත්වා අට්ඨාසි. දහරො තං අපස්සන්තො සාමණෙරාති පක්කොසි. සො ‘මයා පබ්බජිතදිවසතො පට්ඨාය භික්ඛුනා සද්ධිං ද්වෙ කථා නාම න කථිතපුබ්බා. අඤ්ඤස්මිම්පි දිවසෙ උපරි විසෙසං නිබ්බත්තෙස්සාමී’ති චින්තෙත්වා කිං, භන්තෙති පටිවචනමදාසි. ‘එහී’ති ච වුත්තෙ එකවචනෙනෙව ආගන්ත්වා, ‘භන්තෙ, ඉමිනා තාව මග්ගෙනෙව ගන්ත්වා මයා ඨිතොකාසෙ මුහුත්තං [Pg.167] පුරත්ථාභිමුඛො ඨත්වා ඔලොකෙථා’ති ආහ. සො තථා කත්වා තෙන පත්තවිසෙසමෙව පාපුණි. එවං එකං අසුභං ද්වින්නං ජනානං අත්ථාය ජාතං. එවං සාත්ථම්පි පනෙතං පුරිසස්ස මාතුගාමාසුභං අසප්පායං, මාතුගාමස්ස ච පුරිසාසුභං අසප්පායං, සභාගමෙව සප්පායන්ති එවං සප්පායපරිග්ගණ්හනං සප්පායසම්පජඤ්ඤං නාම.

The contemplation of the unattractive is also purposeful, and to clarify this purpose, this story is told: A young monk, it is said, took a novice with him to get a tooth-stick. The novice, walking ahead after leaving the path, saw an unattractive object and produced the first jhāna. Making that his foundation, he contemplated the formations and realized three fruits. Then, having taken up the meditation subject for the higher path, he stood still. The young monk, not seeing him, called out, 'Novice!' The novice thought, 'Since the day I went forth, I have not had what could be called a conversation with a monk. I shall attain a higher distinction on another day.' Thinking thus, he replied, 'What is it, venerable sir?' And when told, 'Come,' he came, speaking only a single word. Then he said, 'Venerable sir, please go by this path, and when you reach the place where I was standing, stand for a moment facing east and look.' The monk did so and attained the very same special attainment as he had. Thus, one unattractive object was for the benefit of two people. However, even though it is purposeful in this way, for a man, the unattractiveness of a woman is unsuitable, and for a woman, the unattractiveness of a man is unsuitable. Only an object of the same nature is suitable. In this way, the grasping of what is suitable is called the clear comprehension of suitability.

---

එවං පරිග්ගහිතසාත්ථකසප්පායස්ස පන අට්ඨතිංසාය කම්මට්ඨානෙසු අත්තනො චිත්තරුචියං කම්මට්ඨානසඞ්ඛාතං ගොචරං උග්ගහෙත්වා භික්ඛාචාරගොචරෙ තං ගහෙත්වාව ගමනං ගොචරසම්පජඤ්ඤං නාම. තස්සාවිභාවනත්ථං ඉදං චතුක්කං වෙදිතබ්බං –

Furthermore, for one who has thus discerned what is purposeful and suitable, the clear comprehension of the domain is as follows: having learned from among the thirty-eight meditation subjects a meditation subject, known as a ‘domain,’ which is agreeable to one’s own mind, one goes on the alms-round domain while holding to that very subject. To make this clear, this tetrad should be understood:

---

ඉධෙකච්චො භික්ඛු හරති, න පච්චාහරති; එකච්චො පච්චාහරති, න හරති; එකච්චො පන නෙව හරති, න පච්චාහරති; එකච්චො හරති ච, පච්චාහරති චාති. තත්ථ යො භික්ඛු දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ච ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙත්වා තථා රත්තියා පඨමයාමෙ, මජ්ඣිමයාමෙ සෙය්‍යං කප්පෙත්වා පච්ඡිමයාමෙපි නිසජ්ජචඞ්කමෙහි වීතිනාමෙත්වා පගෙව චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණවත්තං කත්වා බොධිරුක්ඛෙ උදකං ආසිඤ්චිත්වා, පානීයං පරිභොජනීයං පච්චුපට්ඨපෙත්වා ආචරියුපජ්ඣායවත්තාදීනි සබ්බානි ඛන්ධකවත්තානි සමාදාය වත්තති. සො සරීරපරිකම්මං කත්වා සෙනාසනං පවිසිත්වා ද්වෙ තයො පල්ලඞ්කෙ උසුමං ගාහාපෙන්තො කම්මට්ඨානං අනුයුඤ්ජිත්වා භික්ඛාචාරවෙලායං උට්ඨහිත්වා කම්මට්ඨානසීසෙනෙව පත්තචීවරමාදාය සෙනාසනතො නික්ඛමිත්වා කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තොව චෙතියඞ්ගණං ගන්ත්වා, සචෙ බුද්ධානුස්සතිකම්මට්ඨානං හොති, තං අවිස්සජ්ජෙත්වාව චෙතියඞ්ගණං පවිසති. අඤ්ඤං චෙ කම්මට්ඨානං හොති, සොපානමූලෙ ඨත්වා හත්ථෙන ගහිතභණ්ඩං විය තං ඨපෙත්වා බුද්ධාරම්මණං පීතිං ගහෙත්වා චෙතියඞ්ගණං ආරුය්හ, මහන්තං චෙතියං චෙ, තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා චතූසු ඨානෙසු වන්දිතබ්බං. ඛුද්දකං චෙතියං චෙ, තථෙව පදක්ඛිණං කත්වා අට්ඨසු ඨානෙසු වන්දිතබ්බං. චෙතියං වන්දිත්වා බොධියඞ්ගණං පත්තෙනාපි බුද්ධස්ස භගවතො සම්මුඛා විය නිපච්චාකාරං දස්සෙත්වා බොධි වන්දිතබ්බා. සො එවං චෙතියඤ්ච බොධිඤ්ච වන්දිත්වා පටිසාමිතට්ඨානං ගන්ත්වා පටිසාමිතභණ්ඩකං හත්ථෙන ගණ්හන්තො විය නික්ඛිත්තකම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ගාමසමීපෙ කම්මට්ඨානසීසෙනෙව චීවරං පාරුපිත්වා ගාමං පිණ්ඩාය පවිසති. අථ නං මනුස්සා දිස්වා අය්‍යො නො ආගතොති පච්චුග්ගන්ත්වා පත්තං ගහෙත්වා ආසනසාලාය වා ගෙහෙ වා [Pg.168] නිසීදාපෙත්වා යාගුං දත්වා යාව භත්තං න නිට්ඨාති, තාව පාදෙ ධොවිත්වා තෙලෙන මක්ඛෙත්වා පුරතො තෙ නිසීදිත්වා පඤ්හං වා පුච්ඡන්ති, ධම්මං වා සොතුකාමා හොන්ති. සචෙපි න කථාපෙන්ති, ජනසඞ්ගහත්ථං ධම්මකථා නාම කාතබ්බා යෙවාති අට්ඨකථාචරියා වදන්ති. ධම්මකථා හි කම්මට්ඨානවිනිමුත්තා නාම නත්ථි, තස්මා කම්මට්ඨානසීසෙනෙව ධම්මකථං කථෙත්වා කම්මට්ඨානසීසෙනෙව ආහාරං පරිභුඤ්ජිත්වා අනුමොදනං කත්වා නිවත්තියමානෙහිපි මනුස්සෙහි අනුගතොව ගාමතො නික්ඛමිත්වා තත්ථ තෙ නිවත්තෙත්වා මග්ගං පටිපජ්ජති.

Here, in this Dispensation, a certain bhikkhu carries [the meditation subject] on the way there, but does not carry [it] on the way back; a certain one carries [it] on the way back, but does not carry [it] on the way there; a certain one, however, neither carries [it] on the way there nor carries [it] on the way back; a certain one both carries [it] on the way there and carries [it] on the way back. Among them, the bhikkhu who, having thoroughly cleansed his mind from the hindering states by walking and sitting during the day, and likewise in the first watch of the night, having lain down to sleep in the middle watch, and having also passed the last watch with sitting and walking; and who, early in the morning, having performed the duties of the cetiya-courtyard and the Bodhi-courtyard, having poured water on the Bodhi tree, having set up drinking water and water for use, undertakes and practices all the duties found in the Khandhakas, such as the duties towards teachers and preceptors. That bhikkhu, having attended to his body, enters his dwelling, and for the duration of two or three cross-legged sittings, while letting his body warm up, applies himself to his meditation subject. At the time for the alms-round, having risen, taking his bowl and robe with the meditation subject as primary, he leaves his dwelling. While continuing to attend to his meditation subject, he goes to the cetiya-courtyard. If his meditation subject is the recollection of the Buddha, he enters the cetiya-courtyard without abandoning it. If it is another meditation subject, standing at the foot of the stairs, he sets it aside like an object carried in the hand, and taking up joy with the Buddha as its object, he ascends to the cetiya-courtyard. If it is a large cetiya, he should circumambulate it three times and pay homage at the four places. If it is a small cetiya, he should likewise circumambulate it and pay homage at the eight places. Having paid homage to the cetiya, upon reaching the Bodhi-courtyard, showing reverence as if in the presence of the Buddha, the Blessed One, the Bodhi tree should be venerated. Thus, having paid homage to the cetiya and the Bodhi tree, he goes to the place where he had set it aside, and like one picking up a stored item with the hand, he takes up the meditation subject that he had set down. Near the village, with the meditation subject as primary, he puts on his robe and enters the village for alms. Then people, seeing him, say, 'Our noble one has come!' and go out to meet him. Taking his bowl, they have him sit in a rest hall or in a house. Having given him gruel, while the meal is not yet ready, they wash his feet, anoint them with oil, and sitting before him, they ask a question or are desirous of hearing the Dhamma. Even if they do not ask him to speak, the commentary teachers say, 'For the sake of gathering the people, a Dhamma talk should certainly be given.' Indeed, there is no such thing as a Dhamma talk separate from a meditation subject. Therefore, having given a Dhamma talk with the meditation subject as primary, and having consumed the food with the meditation subject as primary, he gives the anumodanā (blessing). While returning, he is followed by the people. Leaving the village, he sends them back there and proceeds on his way.

---

අථ නං පුරෙතරං නික්ඛමිත්වා බහිගාමෙ කතභත්තකිච්චා සාමණෙරදහරභික්ඛූ දිස්වා පච්චුග්ගන්ත්වා පත්තචීවරමස්ස ගණ්හන්ති. පොරාණකභික්ඛූ කිර අම්හාකං උපජ්ඣායො ආචරියොති න මුඛං ඔලොකෙත්වා වත්තං කරොන්ති, සම්පත්තපරිච්ඡෙදෙනෙව කරොන්ති. තෙ තං පුච්ඡන්ති – ‘‘භන්තෙ, එතෙ මනුස්සා තුම්හාකං කිං හොන්ති, මාතිපක්ඛතො සම්බන්ධා පිතිපක්ඛතො’’ති? කිං දිස්වා පුච්ඡථාති? තුම්හෙසු එතෙසං පෙමං බහුමානන්ති. ආවුසො, යං මාතාපිතූහිපි දුක්කරං, තං එතෙ අම්හාකං කරොන්ති, පත්තචීවරම්පි නො එතෙසං සන්තකමෙව, එතෙසං ආනුභාවෙන නෙව භයෙ භයං, න ඡාතකෙ ඡාතකං ජානාම. ඊදිසා නාම අම්හාකං උපකාරිනො නත්ථීති තෙසං ගුණෙ කථෙන්තො ගච්ඡති. අයං වුච්චති හරති න පච්චාහරතීති.

Then, novices and junior bhikkhus, who had gone out earlier and finished their meal duties outside the village, see him, go out to meet him, and take his bowl and robe. It is said that the bhikkhus of old did not perform their duties by looking at the face to see if it was 'our preceptor' or 'our teacher'; they performed them simply based on the seniority of those who had arrived. They ask him: 'Venerable sir, what are these people to you? Are they related on your mother's side or on your father's side?' 'Seeing what do you ask?' 'Seeing their affection and great respect for you.' 'Friends, what is difficult to be done even by one's mother and father, that these people do for us. Our bowl and robe are their property indeed. Through their power, we do not know fear in times of danger, nor hunger in times of famine. There are no such benefactors for us as these.' Thus, speaking of their virtues, he goes on his way. This one is called: 'He carries [it] on the way there, but does not carry [it] on the way back.'

---

යස්ස පන පගෙව වුත්තප්පකාරං වත්තපටිපත්තිං කරොන්තස්ස කම්මජතෙජොධාතු පජ්ජලති, අනුපාදින්නකං මුඤ්චිත්වා උපාදින්නකං ගණ්හාති, සරීරතො සෙදා මුඤ්චන්ති, කම්මට්ඨානං වීථිං නාරොහති, සො පගෙව පත්තචීවරමාදාය වෙගසා චෙතියං වන්දිත්වා ගොරූපානං නික්ඛමනවෙලායමෙව ගාමං යාගුභික්ඛාය පවිසිත්වා යාගුං ලභිත්වා ආසනසාලං ගන්ත්වා පිවති, අථස්ස ද්වත්තික්ඛත්තුං අජ්ඣොහරණමත්තෙනෙව කම්මජතෙජොධාතු උපාදින්නකං මුඤ්චිත්වා අනුපාදින්නකං ගණ්හාති, ඝටසතෙන න්හාතො විය තෙජොධාතු පරිළාහනිබ්බානං පත්වා කම්මට්ඨානසීසෙන යාගුං පරිභුඤ්ජිත්වා පත්තඤ්ච මුඛඤ්ච ධොවිත්වා අන්තරාභත්තෙ කම්මට්ඨානං මනසිකත්වා අවසෙසට්ඨානෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා කම්මට්ඨානසීසෙන ආහාරඤ්ච පරිභුඤ්ජිත්වා තතො පට්ඨාය පොඞ්ඛානුපොඞ්ඛං උපට්ඨහමානං කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ආගච්ඡති, අයං වුච්චති පච්චාහරති [Pg.169] න හරතීති. එදිසා ච භික්ඛූ යාගුං පිවිත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා බුද්ධසාසනෙ අරහත්තප්පත්තා නාම ගණනපථං වීතිවත්තා. සීහළදීපෙයෙව තෙසු තෙසු ගාමෙසු ආසනසාලායං වා න තං ආසනමත්ථි, යත්ථ යාගුං පිවිත්වා අරහත්තප්පත්තා භික්ඛූ නත්ථීති.

Furthermore, for the bhikkhu who, while practicing the duties in the aforementioned way early in the morning, the fire element born of kamma flares up, it releases the un-grasped [food] and seizes the grasped [bodily fluids]; sweat is released from his body, and the meditation subject does not enter the path of consciousness. That bhikkhu, early in the morning, taking his bowl and robe, quickly pays homage to the cetiya, and at the very time the cattle are coming out, he enters the village for gruel. Having received the gruel, he goes to a rest hall and drinks it. Then, for him, merely by swallowing two or three times, the fire element born of kamma releases the grasped [bodily fluids] and seizes the un-grasped [food]. Like one bathed with a hundred pots of water, having reached the cooling of the burning of the fire element, he consumes the gruel with the meditation subject as primary. Having washed his bowl and mouth, he attends to the meditation subject in the interval before the main meal. Having wandered for alms in the remaining places, he consumes the food with the meditation subject as primary. From then on, taking up the meditation subject as it arises in uninterrupted succession, he returns. This one is called: 'He carries [it] on the way back, but does not carry [it] on the way there.' And such bhikkhus, having drunk gruel and undertaken insight meditation, who have attained Arahantship in the Buddha's Dispensation are beyond counting. In the island of Sīhaḷa alone, in such and such villages or in a rest hall, there is no seat where there are no bhikkhus who attained Arahantship after drinking gruel.

---

යො පන පමාදවිහාරී හොති, නික්ඛිත්තධුරො සබ්බවත්තානි භින්දිත්වා පඤ්චවිධචෙතොඛීලවිනිබන්ධචිත්තො විහරන්තො – ‘‘කම්මට්ඨානං නාම අත්ථී’’ති සඤ්ඤම්පි අකත්වා ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිත්වා අනනුලොමිකෙන ගිහිසංසග්ගෙන සංසට්ඨො චරිත්වා ච භුඤ්ජිත්වා ච තුච්ඡො නික්ඛමති, අයං වුච්චති නෙව හරති න පච්චාහරතීති.

On the other hand, a certain monk who dwells heedlessly, having laid down the burden of practice, having broken all observances, dwells with a mind fettered by the five kinds of mental barrenness and the five kinds of mental bondage. Without even forming the perception, “There is such a thing as a meditation subject,” he enters a village for alms-food. Having mingled in unsuitable association with householders, and having wandered about and eaten, he departs empty of a meditation subject. This one is called, ‘He neither carries it away nor brings it back.’”

---

යො පනායං – ‘‘හරති ච පච්චාහරති චා’’ති වුත්තො, සො ගතපච්චාගතවත්තවසෙනෙව වෙදිතබ්බො. අත්තකාමා හි කුලපුත්තා සාසනෙ පබ්බජිත්වා දසපි වීසම්පි තිංසම්පි චත්තාලීසම්පි පඤ්ඤාසම්පි සතම්පි එකතො වසන්තා කතිකවත්තං කත්වා විහරන්ති, ‘‘ආවුසො, තුම්හෙ න ඉණට්ටා, න භයට්ටා, න ජීවිකාපකතා පබ්බජිතා, දුක්ඛා මුච්චිතුකාමා පනෙත්ථ පබ්බජිතා, තස්මා ගමනෙ උප්පන්නකිලෙසං ගමනෙයෙව නිග්ගණ්හථ, තථා ඨානෙ, නිසජ්ජාය, සයනෙ උප්පන්නකිලෙසං සයනෙව නිග්ගණ්හථා’’ති.

But as for this one who is said to be, ‘He carries it away and brings it back,’ he should be understood by way of the observance of going and returning. For indeed, clansmen desiring their own welfare, having gone forth in the Dispensation, dwelling together in groups of ten, twenty, thirty, forty, fifty, or even a hundred, make an agreement and abide by it, saying: ‘Venerable sirs, you have not gone forth because you were oppressed by debt, nor oppressed by fear, nor because your livelihood failed. Rather, you have gone forth in this Dispensation desiring to be freed from suffering. Therefore, a defilement that has arisen in the posture of going, you must restrain right in the posture of going. Likewise, for a defilement that has arisen in the posture of standing, sitting, or lying down, you must restrain it right in that very posture.’”

---

තෙ එවං කතිකවත්තං කත්වා භික්ඛාචාරං ගච්ඡන්තා අඩ්ඪඋසභඋසභඅඩ්ඪගාවුතගාවුතන්තරෙසු පාසාණා හොන්ති, තාය සඤ්ඤාය කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තාව ගච්ඡන්ති. සචෙ කස්සචි ගමනෙ කිලෙසො උප්පජ්ජති, තත්ථෙව නං නිග්ගණ්හාති. තථා අසක්කොන්තො තිට්ඨති, අථස්ස පච්ඡතො ආගච්ඡන්තොපි තිට්ඨති. සො ‘‘අයං භික්ඛු තුය්හං උප්පන්නවිතක්කං ජානාති, අනනුච්ඡවිකං තෙ එත’’න්ති අත්තානං පටිචොදෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා තත්ථෙව අරියභූමිං ඔක්කමති; තථා අසක්කොන්තො නිසීදති. අථස්ස පච්ඡතො ආගච්ඡන්තොපි නිසීදතීති සොයෙව නයො. අරියභූමිං ඔක්කමිතුං අසක්කොන්තොපි තං කිලෙසං වික්ඛම්භෙත්වා කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තොව ගච්ඡති, න කම්මට්ඨානවිප්පයුත්තෙන චිත්තෙන පාදං උද්ධරති, උද්ධරති චෙ, පටිනිවත්තිත්වා පුරිමපදෙසංයෙව එති. ආලින්දකවාසී මහාඵුස්සදෙවත්ථෙරො විය.

Having made such an agreement, while going on their alms-round, there are stones at intervals of half an usabha, an usabha, half a gāvuta, and a gāvuta. Using those as markers, they go while attending to their meditation subject. If a defilement arises in any one of them while walking, he restrains it right there. Being unable to do so, he stands still. Then the one coming behind him also stands still. He, having admonished himself, thinking, ‘This monk knows the thought that has arisen in you; this is unsuitable for you,’ develops insight and right there enters the noble ground. Being unable to do so, he sits down. Then the one coming behind him also sits down—this is the same method. Even if unable to enter the noble ground, having suppressed that defilement, he goes on while attending to the meditation subject. He does not lift a foot with a mind disconnected from the meditation subject; and if he does lift it, he turns back and returns to the very same previous spot, like the Elder Mahāphussadeva, the resident of Ālindaka.

---

සො [Pg.170] කිර එකූනවීසතිවස්සානි ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙන්තො එව විහාසි, මනුස්සාපි අද්දසංසු අන්තරාමග්ගෙ කසන්තා ච වපන්තා ච මද්දන්තා ච කම්මානි ච කරොන්තා ථෙරං තථාගච්ඡන්තං දිස්වා – ‘‘අයං ථෙරො පුනප්පුනං නිවත්තිත්වා ගච්ඡති, කින්නු ඛො මග්ගමූළ්හො, උදාහු කිඤ්චි පමුට්ඨො’’ති සමුල්ලපන්ති. සො තං අනාදියිත්වා කම්මට්ඨානයුත්තචිත්තෙනෙව සමණධම්මං කරොන්තො වීසතිවස්සබ්භන්තරෙ අරහත්තං පාපුණි, අරහත්තප්පත්තදිවසෙ චස්ස චඞ්කමනකොටියං අධිවත්ථා දෙවතා අඞ්ගුලීහි දීපං උජ්ජාලෙත්වා අට්ඨාසි. චත්තාරොපි මහාරාජානො සක්කො ච දෙවානමින්දො බ්‍රහ්මා ච සහම්පති උපට්ඨානං අගමංසු. තඤ්ච ඔභාසං දිස්වා වනවාසී මහාතිස්සත්ථෙරො තං දුතියදිවසෙ පුච්ඡි – ‘‘රත්තිභාගෙ ආයස්මතො සන්තිකෙ ඔභාසො අහොසි, කිං සො ඔභාසො’’ති? ථෙරො වික්ඛෙපං කරොන්තො ඔභාසො නාම දීපොභාසොපි හොති, මණිඔභාසොපීති එවමාදිමාහ. තතො ‘පටිච්ඡාදෙථ තුම්හෙ’ති නිබද්ධො ‘ආමා’ති පටිජානිත්වා ආරොචෙසි. කාළවල්ලිමණ්ඩපවාසී මහානාගත්ථෙරො විය ච.

It is said that he dwelt for nineteen years fulfilling only the observance of going and returning. People, while plowing, sowing, threshing, and doing their work along the way, saw the Elder going in that manner and discussed among themselves, saying: ‘This elder goes on, turning back again and again. Is he perhaps lost on the path, or has he forgotten something?’ He, paying them no heed, practicing the ascetic's duties with a mind connected only to the meditation subject, attained Arahantship within twenty years. On the very day he attained Arahantship, the deity dwelling at the end of his walking path stood there, causing a light to shine with her fingers. The Four Great Kings, Sakka, lord of the devas, and Brahmā Sahampati also came to attend on him. Seeing that radiance, the Elder Mahātissa, a forest-dweller, asked him on the second day: ‘Venerable sir, during the night there was a radiance in your presence. What was that radiance?’ The Elder, wishing to evade the question, said things such as, ‘Radiance can be the radiance of a lamp, or the radiance of a gem.’ Then, being pressed with the words, ‘You are concealing it, venerable sir,’ he admitted, ‘Yes,’ and revealed the matter. And also like the Elder Mahānāga, the resident of the Kāḷavalli Pavilion.

---

සොපි කිර ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙන්තො – පඨමං තාව භගවතො මහාපධානං පූජෙස්සාමීති සත්තවස්සානි ඨානචඞ්කමමෙව අධිට්ඨාසි. පුන සොළසවස්සානි ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො කම්මට්ඨානයුත්තෙනෙව චිත්තෙන පාදං උද්ධරන්තො, වියුත්තෙන උද්ධටෙ පටිනිවත්තෙන්තො ගාමසමීපං ගන්ත්වා ‘‘ගාවී නු පබ්බජිතො නූ’’ති ආසඞ්කනීයපදෙසෙ ඨත්වා චීවරං පාරුපිත්වා කච්ඡකන්තරතො උදකෙන පත්තං ධොවිත්වා උදකගණ්ඩූසං කරොති. කිං කාරණා? මා මෙ භික්ඛං දාතුං වා වන්දිතුං වා ආගතෙ මනුස්සෙ ‘දීඝායුකා හොථා’ති වචනමත්තෙනාපි කම්මට්ඨානවික්ඛෙපො අහොසීති. ‘‘අජ්ජ, භන්තෙ, කතිමී’’ති දිවසං වා භික්ඛුගණනං වා පඤ්හං වා පුච්ඡිතො පන උදකං ගිලිත්වා ආරොචෙති. සචෙ දිවසාදීනි පුච්ඡකා න හොන්ති, නික්ඛමනවෙලාය ගාමද්වාරෙ නිට්ඨුභිත්වාව යාති.

It is said that he too, while fulfilling the observance of going and returning, first thinking, ‘I will pay homage to the Blessed One’s Great Striving,’ undertook only standing and walking meditation for seven years. Again, for sixteen years, he fulfilled the observance of going and returning and attained Arahantship. He would lift his foot only with a mind connected to the meditation subject; when it was lifted with a disconnected mind, he would turn back. Having gone near a village, he would stand in a place where one might doubt, ‘Is it a cow or a monk?’, put on his robe, wash his bowl with water from a container carried under his armpit, and take a mouthful of water. For what reason? So that there would be no distraction to his meditation subject even by the mere words, ‘May you be long-lived,’ spoken to people who had come to give him alms-food or to pay homage. But when asked about the day, such as, ‘Venerable sir, what is the date today?’, or about the number of monks, or some other question, he would swallow the water and answer. If there were no people asking about the day and so on, at the time of departure, he would spit it out at the village gate and then go.

---

කලම්බතිත්ථවිහාරෙ වස්සූපගතා පඤ්ඤාසභික්ඛූ විය ච. තෙ කිර ආසළ්හිපුණ්ණමායං කතිකවත්තං අකංසු – ‘‘අරහත්තං අප්පත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං නාලපිස්සාමා’’ති, ගාමඤ්ච පිණ්ඩාය පවිසන්තා උදකගණ්ඩූසං කත්වා පවිසිංසු. දිවසාදීසු පුච්ඡිතෙසු වුත්තනයෙනෙව පටිපජ්ජිංසු. තත්ථ මනුස්සා නිට්ඨුභනං [Pg.171] දිස්වා ජානිංසු – ‘‘අජ්ජෙකො ආගතො, අජ්ජ ද්වෙ’’ති. එවඤ්ච චින්තෙසුං – ‘‘කින්නු ඛො එතෙ අම්හෙහියෙව සද්ධිං න සල්ලපන්ති, උදාහු අඤ්ඤමඤ්ඤම්පි. සචෙ අඤ්ඤමඤ්ඤම්පි න සල්ලපන්ති, අද්ධා විවාදජාතා භවිස්සන්ති. එථ නෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං ඛමාපෙස්සාමා’’ති, සබ්බෙ විහාරං ගන්ත්වා පඤ්ඤාසාය භික්ඛූසු ද්වෙපි භික්ඛූ එකොකාසෙ නාද්දසංසු. තතො යො තෙසු චක්ඛුමා පුරිසො, සො ආහ – ‘‘න භො කලහකාරකානං වසනොකාසො ඊදිසො හොති, සුසම්මට්ඨං චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණං, සුනික්ඛිත්තා සම්මජ්ජනියො, සූපට්ඨපිතං පානීයං පරිභොජනීය’’න්ති, තෙ තතොව නිවත්තා. තෙපි භික්ඛූ අන්තො තෙමාසෙයෙව අරහත්තං පත්වා මහාපවාරණාය විසුද්ධිපවාරණං පවාරෙසුං.

And like the fifty monks who had entered the rains-retreat at the Kalambatittha Monastery. It is said that they, on the full moon day of Āsāḷhī, made a pact: 'Until we attain Arahantship, we will not speak to one another.' And when entering the village for alms, they took a mouthful of water and entered. When asked about the day and other such things, they acted in the manner already described. There, the people, seeing the spitting, knew: 'Today one has come, today two.' And they thought thus: 'Why is it that these monks do not speak with us? Or is it that they do not speak even with one another? If they do not speak even with one another, surely they have come to be in a dispute. Come, let us have them ask forgiveness of one another.' All of them went to the monastery, but among the fifty monks, they did not see even two monks in one place. Then, the man among them who had the eye of wisdom said: 'Sirs, the dwelling place of quarrelers is not like this. The cetiya-courtyard and the Bodhi-courtyard are well-swept, the brooms are well-placed, and drinking water and water for use are well-prepared.' They turned back from that very place. Those monks, within the three months, attained Arahantship and on the day of the Great Pavāraṇā, they performed the Pavāraṇā of purity.

---

එවං කාළවල්ලිමණ්ඩපවාසී මහානාගත්ථෙරො විය, කලම්බතිත්ථවිහාරෙ වස්සූපගතභික්ඛූ විය ච කම්මට්ඨානයුත්තෙනෙව චිත්තෙන පාදං උද්ධරන්තො ගාමසමීපං ගන්ත්වා උදකගණ්ඩූසං කත්වා වීථියො සල්ලක්ඛෙත්වා, යත්ථ සුරාසොණ්ඩධුත්තාදයො කලහකාරකා චණ්ඩහත්ථිඅස්සාදයො වා නත්ථි, තං වීථිං පටිපජ්ජති. තත්ථ ච පිණ්ඩාය චරමානො න තුරිතතුරිතො විය ජවෙන ගච්ඡති. න හි ජවෙන පිණ්ඩපාතියධුතඞ්ගං නාම කිඤ්චි අත්ථි. විසමභූමිභාගප්පත්තං පන උදකසකටං විය නිච්චලො හුත්වා ගච්ඡති. අනුඝරං පවිට්ඨො ච දාතුකාමං වා අදාතුකාමං වා සල්ලක්ඛෙත්වා තදනුරූපං කාලං ආගමෙන්තො භික්ඛං පටිලභිත්වා ආදාය අන්තොගාමෙ වා බහිගාමෙ වා විහාරමෙව වා ආගන්ත්වා යථා ඵාසුකෙ පතිරූපෙ ඔකාසෙ නිසීදිත්වා කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තො ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤං උපට්ඨපෙත්වා අක්ඛබ්භඤ්ජන – වණලෙපනපුත්තමංසූපමවසෙන පච්චවෙක්ඛන්තො අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතං ආහාරං ආහාරෙති, නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය…පෙ… භුත්තාවී ච උදකකිච්චං කත්වා මුහුත්තං භත්තකිලමථං පටිප්පස්සම්භෙත්වා යථා පුරෙභත්තං, එවං පච්ඡාභත්තං පුරිමයාමං පච්ඡිමයාමඤ්ච කම්මට්ඨානමෙව මනසි කරොති, අයං වුච්චති හරති ච පච්චාහරති චාති.

Thus, like the great elder Mahānāga who dwelt in the Kāḷavallimaṇḍapa, and like the monks who had entered the rains-retreat at the Kalambatittha Monastery, with a mind connected only with the meditation subject, he lifts his foot. Having gone near the village and taken a mouthful of water, he observes the streets and proceeds along a street where there are no drunkards, womanizers, and other quarrelers, nor fierce elephants, horses, and other such animals. And while walking there for alms, he does not go with speed as if in a great hurry. For there is no such thing as an ascetic practice of the alms-round that is done with speed. But, like a water-cart that has reached an uneven part of the ground, he goes on having become steady. And having entered the houses in succession, observing those who wish to give and those who do not, and waiting for a suitable time, he receives the almsfood. Having received it, he returns either to a place inside the village, or outside the village, or to the monastery itself. Having sat down in a suitable, comfortable place, while attending to the meditation subject, he establishes the perception of repulsiveness in regard to the food. Reflecting by way of the similes of anointing an axle, applying ointment to a wound, and the flesh of one's son, he partakes of the food endowed with eight factors: not for sport, not for intoxication, not for adornment, not for beautification. And having eaten, having done what is to be done with water, and having for a moment allayed the fatigue from the meal, just as before the meal, so too after the meal, in the first watch and the last watch, he attends only to the meditation subject. This one is called 'he who carries and carries back'.

---

ඉදං පන හරණපච්චාහරණසඞ්ඛාතං ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙන්තො යදි උපනිස්සයසම්පන්නො හොති, පඨමවයෙ එව අරහත්තං පාපුණාති. නො චෙ පඨමවයෙ පාපුණාති, අථ මජ්ඣිමවයෙ; නො චෙ මජ්ඣිමවයෙ පාපුණාති, අථ මරණසමයෙ; නො චෙ මරණසමයෙ පාපුණාති, අථ [Pg.172] දෙවපුත්තො හුත්වා; නො චෙ දෙවපුත්තො හුත්වා පාපුණාති, අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ නිබ්බත්තො පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකරොති. නො චෙ පච්චෙකබොධිං සච්ඡිකරොති, අථ බුද්ධානං සම්මුඛීභාවෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤො හොති; සෙය්‍යථාපි ථෙරො බාහියො දාරුචීරියො මහාපඤ්ඤො වා, සෙය්‍යථාපි ථෙරො සාරිපුත්තො මහිද්ධිකො වා, සෙය්‍යථාපි ථෙරො මහාමොග්ගල්ලානො ධුතවාදො වා, සෙය්‍යථාපි ථෙරො මහාකස්සපො දිබ්බචක්ඛුකො වා, සෙය්‍යථාපි ථෙරො අනුරුද්ධො විනයධරො වා, සෙය්‍යථාපි ථෙරො උපාලි ධම්මකථිකො වා, සෙය්‍යථාපි ථෙරො පුණ්ණො මන්තාණිපුත්තො ආරඤ්ඤිකො වා, සෙය්‍යථාපි ථෙරො රෙවතො බහුස්සුතො වා, සෙය්‍යථාපි ථෙරො ආනන්දො භික්ඛාකාමො වා, සෙය්‍යථාපි ථෙරො රාහුලො බුද්ධපුත්තොති. ඉති ඉමස්මිං චතුක්කෙ ය්වායං හරති ච පච්චාහරති ච, තස්ස ගොචරසම්පජඤ්ඤං සිඛාපත්තං හොති.

Furthermore, one who fulfills this duty of going and returning, known as 'carrying and carrying back,' if he is endowed with strong supporting conditions, attains Arahantship in the first age of life. If he does not attain it in the first age, then in the middle age; if he does not attain it in the middle age, then at the time of death; if he does not attain it at the time of death, then having become a devaputta; if he does not attain it having become a devaputta, then being born when a Buddha has not arisen, he realizes Paccekabodhi. If he does not realize Paccekabodhi, then in the presence of the Buddhas he becomes one of swift insight, just like the Elder Bāhiya Dārucīriya; or one of great wisdom, just like the Elder Sāriputta; or one of great psychic power, just like the Elder Mahāmoggallāna; or an exponent of the ascetic practices, just like the Elder Mahākassapa; or one with the divine eye, just like the Elder Anuruddha; or a master of the Vinaya, just like the Elder Upāli; or a preacher of the Dhamma, just like the Elder Puṇṇa Mantāṇiputta; or a forest-dweller, just like the Elder Revata; or one of great learning, just like the Elder Ānanda; or one desirous of the training, just like the Elder Rāhula, the Buddha's son. Thus, in this tetrad, for that person who 'carries and carries back,' his clear comprehension of the resort reaches its peak.

---

අභික්කමාදීසු පන අසම්මුය්හනං අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං, තං එවං වෙදිතබ්බං – ඉධ භික්ඛු අභික්කමන්තො වා පටික්කමන්තො වා යථා අන්ධබාලපුථුජ්ජනා අභික්කමාදීසු – ‘‘අත්තා අභික්කමති, අත්තනා අභික්කමො නිබ්බත්තිතො’’ති වා, ‘‘අහං අභික්කමාමි, මයා අභික්කමො නිබ්බත්තිතො’’ති වා සම්මුය්හන්ති, තථා අසම්මුය්හන්තො ‘‘අභික්කමාමී’’ති චිත්තෙ උප්පජ්ජමානෙ තෙනෙව චිත්තෙන සද්ධිං චිත්තසමුට්ඨානා වායොධාතු විඤ්ඤත්තිං ජනයමානා උප්පජ්ජති. ඉති චිත්තකිරියවායොධාතුවිප්ඵාරවසෙන අයං කායසම්මතො අට්ඨිසඞ්ඝාතො අභික්කමති. තස්සෙවං අභික්කමතො එකෙකපාදුද්ධරණෙ පථවීධාතු ආපොධාතූති ද්වෙ ධාතුයො ඔමත්තා හොන්ති මන්දා, ඉතරා ද්වෙ අධිමත්තා හොන්ති බලවතියො; තථා අතිහරණවීතිහරණෙසු. වොස්සජ්ජනෙ තෙජොධාතු වායොධාතූති ද්වෙ ධාතුයො ඔමත්තා හොන්ති මන්දා, ඉතරා ද්වෙ අධිමත්තා බලවතියො, තථා සන්නික්ඛෙපනසන්නිරුජ්ඣනෙසු. තත්ථ උද්ධරණෙ පවත්තා රූපාරූපධම්මා අතිහරණං න පාපුණන්ති, තථා අතිහරණෙ පවත්තා වීතිහරණං, වීතිහරණෙ පවත්තා වොස්සජ්ජනං, වොස්සජ්ජනෙ පවත්තා සන්නික්ඛෙපනං, සන්නික්ඛෙපනෙ පවත්තා සන්නිරුජ්ඣනං න පාපුණන්ති. තත්ථ තත්ථෙව පබ්බං පබ්බං සන්ධි සන්ධි ඔධි ඔධි හුත්වා තත්තකපාලෙ [Pg.173] පක්ඛිත්තතිලානි විය පටපටායන්තා භිජ්ජන්ති. තත්ථ කො එකො අභික්කමති, කස්ස වා එකස්ස අභික්කමනං? පරමත්ථතො හි ධාතූනංයෙව ගමනං, ධාතූනං ඨානං, ධාතූනං නිසජ්ජනං, ධාතූනං සයනං. තස්මිං තස්මිං කොට්ඨාසෙ සද්ධිං රූපෙන.

Furthermore, the non-bewilderment in going forward and so on is the clear comprehension of non-delusion. It should be understood thus: Here, a bhikkhu, when going forward or returning, is not bewildered in the way that blind, foolish worldlings are bewildered in going forward and so on—thinking, “A self goes forward; the going forward is produced by a self,” or, “I go forward; the going forward is produced by me.” Not being bewildered in that way, when the thought, “I will go forward,” arises, together with that very mind, the wind element originating from the mind arises, producing bodily intimation. Thus, by the power of the movement of the wind element due to the mind’s activity, this collection of bones, designated as the body, goes forward. As it thus goes forward, at the time of lifting each foot, the two elements, the earth element and the water element, become of lesser measure and weak; the other two become of greater measure and strong. It is similar in the case of carrying forward and carrying aside. At the time of releasing the foot, the two elements, the fire element and the wind element, become of lesser measure and weak; the other two become of greater measure and strong. It is similar in the case of placing and pressing down. Therein, the material and immaterial phenomena that occurred at the moment of lifting do not reach the moment of carrying forward; similarly, those that occurred at the moment of carrying forward do not reach the moment of carrying aside; those that occurred at the moment of carrying aside do not reach the moment of releasing; those that occurred at the moment of releasing do not reach the moment of placing; and those that occurred at the moment of placing do not reach the moment of pressing down. Therein, in that very place, becoming joint by joint, connection by connection, part by part, they break up, crackling like sesame seeds thrown onto a heated pan. Therein, who is the one that goes forward? Or of which one is the going forward? For, in an ultimate sense, it is only the going of the elements, the standing of the elements, the sitting of the elements, the lying down of the elements. In each and every part, along with materiality.

---

අඤ්ඤං උප්පජ්ජතෙ චිත්තං, අඤ්ඤං චිත්තං නිරුජ්ඣති;

අවීචිමනුසම්බන්ධො, නදීසොතොව වත්තතීති.

Another mind arises, another mind ceases; an uninterrupted, continuous succession proceeds like the current of a river.

---

එවං අභික්කමාදීසු අසම්මුය්හනං අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං නාමාති.

Thus, non-bewilderment in going forward and so on is called the clear comprehension of non-delusion.

---

නිට්ඨිතො අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙ සම්පජානකාරී හොතීති පදස්ස අත්ථො.

The meaning of the phrase 'he is one who acts with clear comprehension in going forward and returning' is concluded.

---

ආලොකිතෙ විලොකිතෙති එත්ථ පන ආලොකිතං නාම පුරතො පෙක්ඛණං. විලොකිතං නාම අනුදිසාපෙක්ඛණං. අඤ්ඤානිපි හෙට්ඨා උපරි පච්ඡතො පෙක්ඛණවසෙන ඔලොකිතඋල්ලොකිතාපලොකිතානි නාම හොන්ති, තානි ඉධ න ගහිතානි. සාරුප්පවසෙන පන ඉමානෙව ද්වෙ ගහිතානි, ඉමිනා වා මුඛෙන සබ්බානිපි තානි ගහිතානෙවාති.

Now, regarding 'in looking ahead and in looking around': 'looking ahead' means looking forward. 'Looking around' means looking towards a diagonal direction. There are also other ways of looking—downwards, upwards, and backwards—which are called looking down, looking up, and looking back; these are not taken up here. However, on account of their suitability for bhikkhus, only these two are taken up. Alternatively, by means of these two, which are primary, all of those are indeed taken up.

---

තත්ථ ‘‘ආලොකෙස්සාමී’’ති චිත්තෙ උප්පන්නෙ චිත්තවසෙනෙව අනොලොකෙත්වා අත්ථපරිග්ගණ්හනං සාත්ථකසම්පජඤ්ඤං, තං ආයස්මන්තං නන්දං කායසක්ඛිං කත්වා වෙදිතබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා – ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, නන්දස්ස පුරත්ථිමා දිසා ආලොකෙතබ්බා හොති, සබ්බං චෙතසා සමන්නාහරිත්වා නන්දො පුරත්ථිමං දිසං ආලොකෙති – ‘එවං මෙ පුරත්ථිමං දිසං ආලොකයතො න අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවිස්සන්තී’ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොති (අ. නි. 8.9). සචෙ, භික්ඛවෙ, නන්දස්ස පච්ඡිමා දිසා…පෙ… උත්තරා දිසා…පෙ… දක්ඛිණා දිසා…පෙ… උද්ධං…පෙ… අධො…පෙ… අනුදිසා අනුවිලොකෙතබ්බා හොති, සබ්බං චෙතසා සමන්නාහරිත්වා නන්දො අනුදිසං අනුවිලොකෙති – ‘එවං මෙ අනුදිසං අනුවිලොකයතො න අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවිස්සන්තී’ති. ඉතිහ තත්ථ සම්පජානො හොතී’’ති.

Therein, when the thought, 'I will look ahead,' arises, not looking merely according to the mind's wish, but grasping the purpose, is the clear comprehension of purposefulness. This should be understood by making the Venerable Nanda a personal witness. For this was said by the Blessed One: 'Monks, if the Venerable Nanda has to look towards the eastern direction, having fully attended with his mind, Nanda looks towards the eastern direction, reflecting: “As I am looking towards the eastern direction, evil, unwholesome states of covetousness and displeasure will not flow in.” Thus, he is clearly comprehending therein. Monks, if the Venerable Nanda has to look around towards the western direction... and so on... the northern direction... and so on... the southern direction... and so on... upwards... and so on... downwards... and so on... a diagonal direction, having fully attended with his mind, Nanda looks around towards the diagonal direction, reflecting: “As I am looking around towards the diagonal direction, evil, unwholesome states of covetousness and displeasure will not flow in.” Thus, he is clearly comprehending therein.'

---

අපි ච ඉධාපි පුබ්බෙ වුත්තචෙතියදස්සනාදිවසෙනෙව සාත්ථකතා ච සප්පායතා ච වෙදිතබ්බා, කම්මට්ඨානස්ස පන අවිජහනමෙව ගොචරසම්පජඤ්ඤං. තස්මා [Pg.174] එත්ථ ඛන්ධධාතුආයතනකම්මට්ඨානිකෙහි අත්තනො කම්මට්ඨානවසෙනෙව, කසිණාදිකම්මට්ඨානිකෙහි වා පන කම්මට්ඨානසීසෙනෙව ආලොකනං විලොකනං කාතබ්බං. අබ්භන්තරෙ අත්තා නාම ආලොකෙතා වා විලොකෙතා වා නත්ථි, ‘ආලොකෙස්සාමී’ති පන චිත්තෙ උප්පජ්ජමානෙ තෙනෙව චිත්තෙන සද්ධිං චිත්තසමුට්ඨානා වායොධාතු විඤ්ඤත්තිං ජනයමානා උප්පජ්ජති. ඉති චිත්තකිරියවායොධාතුවිප්ඵාරවසෙන හෙට්ඨිමං අක්ඛිදලං අධො සීදති, උපරිමං උද්ධං ලඞ්ඝෙති. කොචි යන්තකෙන විවරන්තො නාම නත්ථි. තතො චක්ඛුවිඤ්ඤාණං දස්සනකිච්චං සාධෙන්තං උප්පජ්ජතීති එවං පජානනං පනෙත්ථ අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං නාම. අපි ච මූලපරිඤ්ඤා ආගන්තුකතාව කාලිකභාවවසෙන පෙත්ථ අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං. මූලපරිඤ්ඤාවසෙන තාව –

Furthermore, here too, purposefulness and suitability should be understood by way of the previously mentioned seeing of a cetiya and so on. However, the non-abandonment of the meditation subject is itself the clear comprehension of the resort. Therefore, herein, those who practice meditation on the aggregates, elements, and sense bases should perform looking and glancing only by way of their own meditation subject. And those who practice meditation on kasiṇas and so on should do so with the meditation subject as their primary focus. Inside, there is no self that is a looker or a glancer. But when the thought, 'I will look,' arises, together with that very mind, the wind element originating from the mind arises, producing bodily intimation. Thus, by the power of the movement of the wind element due to the mind’s activity, the lower eyelid sinks down and the upper one leaps up. There is no one who opens it with a machine. Then, eye-consciousness arises, accomplishing the function of seeing. Thus, knowing in this way is called the clear comprehension of non-delusion. Furthermore, the clear comprehension of non-delusion should be understood here also by way of comprehending the root, and by way of its nature as adventitious and temporary. First, by way of comprehending the root:

---

භවඞ්ගාවජ්ජනඤ්චෙව, දස්සනං සම්පටිච්ඡනං;

සන්තීරණං වොට්ඨබ්බනං, ජවනං භවති සත්තමං.

Life-continuum and adverting, seeing, receiving, investigating, determining; impulsion is the seventh.

---

තත්ථ භවඞ්ගං උපපත්තිභවස්ස අඞ්ගකිච්චං සාධයමානං පවත්තති, තං ආවට්ටෙත්වා කිරියමනොධාතු ආවජ්ජනකිච්චං සාධයමානා, තංනිරොධා චක්ඛුවිඤ්ඤාණං දස්සනකිච්චං සාධයමානං, තංනිරොධා විපාකමනොධාතු සම්පටිච්ඡනකිච්චං සාධයමානා, තංනිරොධා විපාකමනොවිඤ්ඤාණධාතු සන්තීරණකිච්චං සාධයමානා, තංනිරොධා කිරියමනොවිඤ්ඤාණධාතු වොට්ඨබ්බනකිච්චං සාධයමානා, තංනිරොධා සත්තක්ඛත්තුං ජවනං ජවති. තත්ථ පඨමජවනෙපි – ‘‘අයං ඉත්ථී, අයං පුරිසො’’ති රජ්ජනදුස්සනමුය්හනවසෙන ආලොකිතවිලොකිතං නාම න හොති. දුතියජවනෙපි…පෙ… සත්තමජවනෙපි. එතෙසු පන යුද්ධමණ්ඩලෙ යොධෙසු විය හෙට්ඨුපරියවසෙන භිජ්ජිත්වා පතිතෙසු – ‘‘අයං ඉත්ථී, අයං පුරිසො’’ති රජ්ජනාදිවසෙන ආලොකිතවිලොකිතං හොති. එවං තාවෙත්ථ මූලපරිඤ්ඤාවසෙන අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Therein, the life-continuum proceeds, accomplishing the function of the principal component of rebirth-existence. Having turned that away, the functional mind-element proceeds, accomplishing the function of adverting. Upon its cessation, eye-consciousness proceeds, accomplishing the function of seeing. Upon its cessation, the resultant mind-element proceeds, accomplishing the function of receiving. Upon its cessation, the resultant mind-consciousness-element proceeds, accomplishing the function of investigating. Upon its cessation, the functional mind-consciousness-element proceeds, accomplishing the function of determining. Upon its cessation, the impulsion runs seven times. Therein, even during the first impulsion, what is called 'looking and glancing' by way of lust, aversion, and delusion—thinking, 'This is a woman, this is a man'—does not occur. Nor during the second impulsion... and so on... nor during the seventh impulsion. However, with regard to these, when they have been broken and have fallen—like warriors in a battlefield by way of being struck from above and below—then 'looking and glancing' by way of lust and so on, thinking, 'This is a woman, this is a man,' occurs. Thus, firstly, in this context, non-deluded clear comprehension should be understood by way of understanding the root.

---

චක්ඛුද්වාරෙ පන රූපෙ ආපාථමාගතෙ භවඞ්ගචලනතො උද්ධං සකකිච්චනිප්ඵාදනවසෙන ආවජ්ජනාදීසු උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධෙසු අවසානෙ ජවනං උප්පජ්ජති, තං පුබ්බෙ උප්පන්නානං ආවජ්ජනාදීනං ගෙහභූතෙ චක්ඛුද්වාරෙ ආගන්තුකපුරිසො විය හොති. තස්ස යථා පරගෙහෙ කිඤ්චි යාචිතුං පවිට්ඨස්ස ආගන්තුකපුරිසස්ස ගෙහස්සාමිකෙසු තුණ්හීමාසිනෙසු ආණාකරණං න යුත්තං, එවං [Pg.175] ආවජ්ජනාදීනං ගෙහභූතෙ චක්ඛුද්වාරෙ ආවජ්ජනාදීසුපි අරජ්ජන්තෙසු අදුස්සන්තෙසු අමුය්හන්තෙසු ච රජ්ජනදුස්සනමුය්හනං අයුත්තන්ති එවං ආගන්තුකභාවවසෙන අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Furthermore, when a visible object has come into the range of the eye-door, after the vibration of the life-continuum, when adverting and the other consciousnesses have arisen and ceased by way of accomplishing their respective functions, at the end, impulsion arises. That impulsion is like a visiting man in the eye-door, which has become the house of the previously arisen adverting and other consciousnesses. Just as it is not proper for a visiting man, who has entered another's house to ask for something, to issue commands while the masters of the house are sitting in silence, so too, in the eye-door which has become the house of adverting and the others, when even adverting and the others are not lustful, not averse, and not deluded, it is improper for the impulsion to be lustful, averse, or deluded. Thus, non-deluded clear comprehension should be understood by way of the state of being a visitor.

---

යානි පනෙතානි චක්ඛුද්වාරෙ වොට්ඨබ්බනපරියොසානානි චිත්තානි උප්පජ්ජන්ති, තානි සද්ධිං සම්පයුත්තධම්මෙහි තත්ථ තත්ථෙව භිජ්ජන්ති, අඤ්ඤමඤ්ඤං න පස්සන්තීති, ඉත්තරානි තාවකාලිකානි හොන්ති. තත්ථ යථා එකස්මිං ඝරෙ සබ්බෙසු මානුසකෙසු මතෙසු අවසෙසස්ස එකස්ස තඞ්ඛණඤ්ඤෙව මරණධම්මස්ස න යුත්තා නච්චගීතාදීසු අභිරති නාම. එවමෙව එකද්වාරෙ සසම්පයුත්තෙසු ආවජ්ජනාදීසු තත්ථ තත්ථෙව මතෙසු අවසෙසස්ස තඞ්ඛණෙයෙව මරණධම්මස්ස ජවනස්සාපි රජ්ජනදුස්සනමුය්හනවසෙන අභිරති නාම න යුත්තාති. එවං තාවකාලිකභාවවසෙන අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Furthermore, whatever consciousnesses arise in the eye-door ending with determining, they break up right then and there together with their associated mental states; they do not see one another. Thus, they are trifling and temporary. In this regard, it is like in a certain house where all the people have died; for the one person remaining, who is subject to death at that very moment, delight in dancing, singing, and so on is not fitting. In the very same way, at a single sense-door, when adverting and the other consciousnesses along with their associated states have 'died'—that is, ceased—right then and there, for the remaining impulsion, which is also subject to death at that very moment, delight by way of lust, aversion, and delusion is not fitting. Thus, non-deluded clear comprehension should be understood by way of this temporary nature.

---

අපි ච ඛන්ධායතනධාතුපච්චයපච්චවෙක්ඛණවසෙන පෙතං වෙදිතබ්බං. එත්ථ හි චක්ඛු චෙව රූපා ච රූපක්ඛන්ධො, දස්සනං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, තංසම්පයුත්තා වෙදනා වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤා සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, ඵස්සාදිකා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො. එවමෙතෙසං පඤ්චන්නං ඛන්ධානං සමවායෙ ආලොකනවිලොකනං පඤ්ඤායති. තත්ථ කො එකො ආලොකෙති, කො විලොකෙති?

Furthermore, this non-deluded clear comprehension should also be understood by way of reviewing the aggregates, sense bases, elements, and conditions. For herein, the eye and forms are the aggregate of form; seeing is the aggregate of consciousness; the feeling associated with it is the aggregate of feeling; perception is the aggregate of perception; contact and so on are the aggregate of formations. Thus, through the combination of these five aggregates, looking and looking around becomes manifest. In that case, what single one looks? What single one looks around?

---

තථා චක්ඛු චක්ඛායතනං, රූපං රූපායතනං, දස්සනං මනායතනං, වෙදනාදයො සම්පයුත්තධම්මා ධම්මායතනං. එවමෙතෙසං චතුන්නං ආයතනානං සමවායෙ ආලොකනවිලොකනං පඤ්ඤායති. තත්ථ කො එකො ආලොකෙති, කො විලොකෙති?

Likewise, the eye is the eye-base; the visible object is the form-base; seeing is the mind-base; and associated states such as feeling are the phenomenon-base. Thus, through the combination of these four bases, looking and looking around becomes manifest. In that case, what single one looks? What single one looks around?

---

තථා චක්ඛු චක්ඛුධාතු, රූපං රූපධාතු, දස්සනං චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, තංසම්පයුත්තා වෙදනාදයො ධම්මා ධම්මධාතු. එවමෙතාසං චතුන්නං ධාතූනං සමවායෙ ආලොකනවිලොකනං පඤ්ඤායති. තත්ථ කො එකො ආලොකෙති, කො විලොකෙති?

Likewise, the eye is the eye-element; the visible object is the form-element; seeing is the eye-consciousness-element; and the states associated with it, such as feeling, are the phenomenon-element. Thus, through the combination of these four elements, looking and looking around becomes manifest. In that case, what single one looks? What single one looks around?

---

තථා චක්ඛු නිස්සයපච්චයො, රූපා ආරම්මණපච්චයො, ආවජ්ජනං අනන්තරසමනන්තරූපනිස්සයනත්ථිවිගතපච්චයො, ආලොකො උපනිස්සයපච්චයො, වෙදනාදයො සහජාතපච්චයො. එවමෙතෙසං පච්චයානං සමවායෙ [Pg.176] ආලොකනවිලොකනං පඤ්ඤායති. තත්ථ කො එකො ආලොකෙති, කො විලොකෙතීති? එවමෙත්ථ ඛන්ධායතනධාතුපච්චයපච්චවෙක්ඛණවසෙනපි අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Likewise, the eye is a dependence condition; the visible object is an object condition; adverting is an immediate contiguity, contiguity, decisive support, absence, and disappearance condition; light is a supporting condition; and feeling and other states are co-nascence and other conditions. Thus, through the combination of these conditions, looking and looking around becomes manifest. In that case, what single one looks? What single one looks around? In this way, non-deluded clear comprehension should also be understood by way of reviewing the aggregates, sense bases, elements, and conditions.

---

සමිඤ්ජිතෙ පසාරිතෙති පබ්බානං සමිඤ්ජනපසාරණෙ. තත්ථ චිත්තවසෙනෙව සමිඤ්ජනපසාරණං අකත්වා හත්ථපාදානං සමිඤ්ජනපසාරණපච්චයා අත්ථානත්ථං පරිග්ගණ්හිත්වා අත්ථපරිග්ගණ්හනං සාත්ථකසම්පජඤ්ඤං. තත්ථ හත්ථපාදෙ අතිචිරං සමිඤ්ජෙත්වා වා පසාරෙත්වා වා ඨිතස්ස ඛණෙ ඛණෙ වෙදනා උප්පජ්ජති, චිත්තං එකග්ගතං න ලභති, කම්මට්ඨානං පරිපතති, විසෙසං නාධිගච්ඡති. කාලෙ සමිඤ්ජෙන්තස්ස කාලෙ පසාරෙන්තස්ස පන තා වෙදනා නුප්පජ්ජන්ති, චිත්තං එකග්ගං හොති, කම්මට්ඨානං ඵාතිං ගච්ඡති, විසෙසමධිගච්ඡතීති, එවං අත්ථානත්ථපරිග්ගණ්හනං වෙදිතබ්බං.

Regarding 'in bending, in stretching': this refers to the bending and stretching of the limbs. Therein, not bending and stretching by the power of mind alone, but having discerned the benefit and harm on account of bending and stretching the hands and feet—this discerning of the benefit is clear comprehension of purpose. In this regard, for one who remains having bent or stretched the hands and feet for too long, feeling arises from moment to moment, the mind does not obtain one-pointedness, the meditation subject falls away, and one does not attain any special distinction. But for one who bends at the proper time and stretches at the proper time, those feelings do not arise, the mind becomes one-pointed, the meditation subject flourishes, and one attains special distinction. Thus, the discernment of benefit and harm should be understood.

---

අත්ථෙ පන සතිපි සප්පායාසප්පායං පරිග්ගණ්හිත්වා සප්පායපරිග්ගණ්හනං සප්පායසම්පජඤ්ඤං. තත්‍රායං නයො –

Furthermore, even when there is a benefit, having discerned what is suitable and unsuitable, the discerning of what is suitable is clear comprehension of suitability. In this regard, this is the method:

---

මහාචෙතියඞ්ගණෙ කිර දහරභික්ඛූ සජ්ඣායං ගණ්හන්ති, තෙසං පිට්ඨිපස්සෙසු දහරභික්ඛුනියො ධම්මං සුණන්ති. තත්‍රෙකො දහරො හත්ථං පසාරෙන්තො කායසංසග්ගං පත්වා තෙනෙව කාරණෙන ගිහී ජාතො. අපරො භික්ඛු පාදං පසාරෙන්තො අග්ගිම්හි පසාරෙසි, අට්ඨිමාහච්ච පාදො ඣායි. අපරො වම්මිකෙ පසාරෙසි, සො ආසීවිසෙන ඩට්ඨො. අපරො චීවරකුටිදණ්ඩකෙ පසාරෙසි, තං මණිසප්පො ඩංසි. තස්මා එවරූපෙ අසප්පායෙ අපසාරෙත්වා සප්පායෙ පසාරෙතබ්බං. ඉදමෙත්ථ සප්පායසම්පජඤ්ඤං.

It is said that young monks were reciting in the courtyard of the Great Cetiya, and young nuns were listening to the Dhamma behind them. There, one young monk, stretching out his hand, came into physical contact and for that very reason became a layman. Another monk, stretching out his foot, stretched it into a fire; his foot struck a bone and was burned. Another stretched his foot onto an anthill, and he was bitten by a venomous snake. Another stretched his foot onto the pole of a robe-hut, and a Maṇi-snake bit him. Therefore, one should not stretch out in such an unsuitable place, but should stretch out in a suitable place. This, herein, is the clear comprehension of suitability.

---

ගොචරසම්පජඤ්ඤං පන මහාථෙරවත්ථුනා දීපෙතබ්බං – මහාථෙරො කිර දිවාඨානෙ නිසින්නො අන්තෙවාසිකෙහි සද්ධිං කථයමානො සහසා හත්ථං සමිඤ්ජෙත්වා පුන යථාඨානෙ ඨපෙත්වා සණිකං සමිඤ්ජෙසි. තං අන්තෙවාසිකා පුච්ඡිංසු – ‘‘කස්මා, භන්තෙ, සහසා හත්ථං සමිඤ්ජිත්වා පුන යථාඨානෙ ඨපෙත්වා සණිකං සමිඤ්ජියිත්ථා’’ති? යතො පට්ඨායාහං, ආවුසො, කම්මට්ඨානං මනසිකාතුං ආරද්ධො, න මෙ කම්මට්ඨානං මුඤ්චිත්වා හත්ථො සමිඤ්ජිතපුබ්බො, ඉදානි පන මෙ තුම්හෙහි සද්ධිං කථයමානෙන කම්මට්ඨානං මුඤ්චිත්වා සමිඤ්ජිතො. තස්මා පුන යථාඨානෙ ඨපෙත්වා සමිඤ්ජෙසින්ති. සාධු[Pg.177], භන්තෙ, භික්ඛුනා නාම එවරූපෙන භවිතබ්බන්ති. එවමෙත්ථාපි කම්මට්ඨානාවිජහනමෙව ගොචරසම්පජඤ්ඤන්ති වෙදිතබ්බං.

Furthermore, clear comprehension of the domain should be illustrated by the story of the great elder. It is said that the great elder, sitting in his daytime dwelling while conversing with his resident pupils, suddenly bent his hand, then placed it back in its original position and bent it slowly. His resident pupils asked him, “Venerable sir, why did you suddenly bend your hand, then place it back in its original position and bend it slowly?” “Friends, from the time I began to apply my mind to a meditation subject, my hand had never before been bent having abandoned the meditation subject. But just now, while conversing with you, it was bent having abandoned the meditation subject. Therefore, I placed it back in its original position and bent it.” “Excellent, venerable sir, a monk should indeed be of such a nature.” Thus, here too, the very non-abandoning of the meditation subject should be understood as clear comprehension of the domain.

---

අබ්භන්තරෙ අත්තා නාම කොචි සමිඤ්ජෙන්තො වා පසාරෙන්තො වා නත්ථි, වුත්තප්පකාරචිත්තකිරියවායොධාතුවිප්ඵාරෙන පන සුත්තාකඩ්ඪනවසෙන දාරුයන්තස්ස හත්ථපාදලචලනං විය සමිඤ්ජනපසාරණං හොතීති එවං පරිජානනං පනෙත්ථ අසම්මොහසම්පජඤ්ඤන්ති වෙදිතබ්බං.

Internally, there is no 'self' that flexes or stretches; rather, flexing and stretching occur due to the movement of the wind element generated by the activity of the mind in the manner described, like the movement of the hands and feet of a wooden puppet caused by the pulling of strings. Thus, discerning this is to be understood herein as the clear comprehension of non-delusion.

---

සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණෙති එත්ථ සඞ්ඝාටිචීවරානං නිවාසනපාරුපනවසෙන පත්තස්ස භික්ඛාපටිග්ගහණාදිවසෙන පරිභොගො ධාරණං නාම. තත්ථ සඞ්ඝාටිචීවරධාරණෙ තාව නිවාසෙත්වා වා පාරුපිත්වා වා පිණ්ඩාය චරතො ආමිසලාභො සීතස්ස පටිඝාතායාතිආදිනා නයෙන භගවතා වුත්තප්පකාරොයෙව ච අත්ථො අත්ථො නාම. තස්ස වසෙන සාත්ථකසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

In the phrase 'the wearing of the outer robe, bowl, and robes,' 'wearing' (dhāraṇa) means use: the use of the saṅghāṭī and robes by way of dressing and draping, and the use of the bowl by way of receiving almsfood and so on. Therein, with regard to the wearing of the saṅghāṭī and robes: for one who wanders for alms having dressed or draped himself, the gain of material requisites, and also the benefit of the kind stated by the Blessed One in the manner of 'for the warding off of cold,' etc.—this is what is called 'benefit' (attha). By means of that benefit, clear comprehension of purpose should be understood.

---

උණ්හපකතිකස්ස පන දුබ්බලස්ස ච චීවරං සුඛුමං සප්පායං, සීතාලුකස්ස ඝනං දුපට්ටං. විපරීතං අසප්පායං. යස්ස කස්සචි ජිණ්ණං අසප්පායමෙව, අග්ගළාදිදානෙන හිස්ස තං පලිබොධකරං හොති. තථා පට්ටුණ්ණදුකූලාදිභෙදං ලොභනීයචීවරං. තාදිසඤ්හි අරඤ්ඤෙ එකකස්ස නිවාසන්තරායකරං ජීවිතන්තරායකරඤ්චාපි හොති. නිප්පරියායෙන පන යං නිමිත්තකම්මාදිමිච්ඡාජීවවසෙන උප්පන්නං, යඤ්චස්ස සෙවමානස්ස අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, තං අසප්පායං. විපරීතං සප්පායං. තස්ස වසෙනෙත්ථ සප්පායසම්පජඤ්ඤං. කම්මට්ඨානාවිජහනවසෙනෙව ගොචරසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Furthermore, for one who is of a hot constitution and is weak, a fine robe is suitable, while for one sensitive to cold, a thick, double-layered robe is suitable. The opposite is unsuitable. For anyone, a worn-out robe is unsuitable, for having to apply patches and so on to it becomes an obstruction. Likewise, an alluring robe of various kinds such as silk or fine linen is unsuitable. Indeed, for one dwelling alone in the forest, such a robe can become an obstacle to his dwelling and even an obstacle to his life. And absolutely, a robe that is obtained by means of wrong livelihood such as making hints, and any robe which, when used, causes unwholesome states to increase and wholesome states to decline, is unsuitable. The opposite is suitable. By means of that, clear comprehension of suitability is to be understood herein. And by means of the non-abandoning of the meditation subject alone, clear comprehension of the domain should be understood.

---

අබ්භන්තරෙ අත්තා නාම කොචි චීවරං පාරුපෙන්තො නත්ථි, වුත්තප්පකාරෙන චිත්තකිරියවායොධාතුවිප්ඵාරෙනෙව පන චීවරපාරුපනං හොති. තත්ථ චීවරම්පි අචෙතනං, කායොපි අචෙතනො. චීවරං න ජානාති – ‘‘මයා කායො පාරුපිතො’’ති. කායොපි න ජානාති – ‘‘අහං චීවරෙන පාරුපිතො’’ති. ධාතුයොව ධාතුසමූහං පටිච්ඡාදෙන්ති පටපිලොතිකායපොත්ථකරූපපටිච්ඡාදනෙ විය. තස්මා නෙව සුන්දරං චීවරං ලභිත්වා සොමනස්සං කාතබ්බං, න අසුන්දරං ලභිත්වා දොමනස්සං.

Internally, there is no 'self' that puts on the robe. Rather, the putting on of the robe occurs simply due to the movement of the wind element generated by the activity of the mind, in the manner described. Therein, the robe is insentient, and the body is also insentient. The robe does not know, “I have covered the body,” and the body does not know, “I am covered by the robe.” Elements just cover a collection of elements, like covering a plaster figure with a piece of cloth. Therefore, one should feel neither joy upon obtaining a beautiful robe, nor sorrow upon obtaining an unattractive one.

---

නාගවම්මිකචෙතියරුක්ඛාදීසු [Pg.178] හි කෙචි මාලාගන්ධධූමවත්ථාදීහි සක්කාරං කරොන්ති, කෙචි ගූථමුත්තකද්දමදණ්ඩසත්ථප්පහාරාදීහි අසක්කාරං. න තෙහි නාගවම්මිකරුක්ඛාදයො සොමනස්සං වා දොමනස්සං වා කරොන්ති. එවමෙව නෙව සුන්දරං චීවරං ලභිත්වා සොමනස්සං කාතබ්බං, න අසුන්දරං ලභිත්වා දොමනස්සන්ති, එවං පවත්තපටිසඞ්ඛානවසෙනෙත්ථ අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Indeed, some people pay homage to Nāga-anthills, cetiyas, trees, and so on with garlands, perfumes, incense, cloths, and the like, while others show disrespect with excrement, urine, mud, sticks, weapon blows, and so on. But those Nāga-anthills, trees, and the like feel neither joy nor sorrow because of these actions. In the very same way, one should feel neither joy upon obtaining a beautiful robe, nor sorrow upon obtaining an unattractive one. Thus, by means of such ongoing reflection, clear comprehension of non-delusion should be understood herein.

---

පත්තධාරණෙපි පත්තං සහසාව අග්ගහෙත්වා ඉමං ගහෙත්වා පිණ්ඩාය චරමානො භික්ඛං ලභිස්සාමීති, එවං පත්තග්ගහණපච්චයා පටිලභිතබ්බං අත්ථවසෙන සාත්ථකසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

In the case of carrying the bowl also, one should not take up the bowl hastily. Rather, reflecting, “Taking this and wandering for alms, I will receive almsfood,” clear comprehension of purpose should thus be understood by way of the benefit to be obtained that is conditioned by taking the bowl.

---

කිසදුබ්බලසරීරස්ස පන ගරුපත්තො අසප්පායො, යස්ස කස්සචි චතුපඤ්චගණ්ඨිකාහතො දුබ්බිසොධනීයො අසප්පායොව. දුද්ධොතපත්තොපි න වට්ටති, තං ධොවන්තස්සෙව චස්ස පලිබොධො හොති. මණිවණ්ණපත්තො පන ලොභනීයො, චීවරෙ වුත්තනයෙනෙව අසප්පායො, නිමිත්තකම්මාදිවසෙන ලද්ධො පන යඤ්චස්ස සෙවමානස්ස අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, අයං එකන්තඅසප්පායොව. විපරීතො සප්පායො. තස්ස වසෙනෙත්ථ සප්පායසම්පජඤ්ඤං. කම්මට්ඨානාවිජහනවසෙනෙව ච ගොචරසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Furthermore, for one with an emaciated and weak body, a heavy bowl is unsuitable. For anyone, a bowl mended in four or five places and difficult to clean is unsuitable. An uncleanly washed bowl is also not allowable, and for the user, cleaning it becomes an obstruction. A bowl with the color of a gemstone is alluring and is unsuitable in the same way as described for the robe. Furthermore, a bowl obtained by means of making hints, etc., and any bowl which, when used, causes unwholesome states to increase and wholesome states to decline—this is entirely unsuitable. The opposite is suitable. By means of that, clear comprehension of suitability is to be understood herein. And by means of the non-abandoning of the meditation subject alone, clear comprehension of the domain should be understood.

---

අබ්භන්තරෙ අත්තා නාම කොචි පත්තං ගණ්හන්තො නත්ථි, වුත්තප්පකාරෙන චිත්තකිරියවායොධාතුවිප්ඵාරවසෙනෙව පත්තග්ගහණං නාම හොති. තත්ථ පත්තොපි අචෙතනො, හත්ථාපි අචෙතනා. පත්තො න ජානාති – ‘‘අහං හත්ථෙහි ගහිතො’’ති. හත්ථාපි න ජානන්ති – ‘‘අම්හෙහි පත්තො ගහිතො’’ති. ධාතුයොව ධාතුසමූහං ගණ්හන්ති, සණ්ඩාසෙන අග්ගිවණ්ණපත්තග්ගහණෙ වියාති. එවං පවත්තපටිසඞ්ඛානවසෙනෙත්ථ අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Within, there is no so-called self that takes the bowl. The so-called taking of the bowl occurs solely by the power of the vibration of the wind element, which is the activity of the mind as previously described. Therein, the bowl is also insentient, and the hands are also insentient. The bowl does not know, 'I am taken by the hands.' The hands also do not know, 'The bowl is taken by us.' Elements alone grasp a collection of elements, just as in taking a fire-colored bowl with tongs. Thus, the clear comprehension of non-delusion should be known here by way of reflection on what is occurring.

---

අපි ච යථා ඡින්නහත්ථපාදෙ වණමුඛෙහි පග්ඝරිතපුබ්බලොහිතකිමිකුලෙ නීලමක්ඛිකසම්පරිකිණ්ණෙ අනාථසාලායං නිපන්නෙ අනාථමනුස්සෙ දිස්වා, යෙ දයාලුකා පුරිසා, තෙ තෙසං වණමත්තචොළකානි චෙව කපාලාදීහි ච භෙසජ්ජානි උපනාමෙන්ති. තත්ථ චොළකානිපි කෙසඤ්චි සණ්හානි, කෙසඤ්චි ථූලානි පාපුණන්ති. භෙසජ්ජකපාලකානිපි කෙසඤ්චි [Pg.179] සුසණ්ඨානානි, කෙසඤ්චි දුස්සණ්ඨානානි පාපුණන්ති, න තෙ තත්ථ සුමනා වා දුම්මනා වා හොන්ති. වණපටිච්ඡාදනමත්තෙනෙව හි චොළකෙන, භෙසජ්ජපටිග්ගහණමත්තෙනෙව ච කපාලකෙන තෙසං අත්ථො. එවමෙව යො භික්ඛු වණචොළකං විය චීවරං, භෙසජ්ජකපාලකං විය ච පත්තං, කපාලෙ භෙසජ්ජමිව ච පත්තෙ ලද්ධං භික්ඛං සල්ලක්ඛෙති, අයං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණෙ අසම්මොහසම්පජඤ්ඤෙන උත්තමසම්පජානකාරීති වෙදිතබ්බො.

Moreover, just as when compassionate men see helpless people with severed hands and feet lying in a shelter for the destitute, their wounds oozing pus and blood and swarming with worms, and surrounded by blue flies, they bring them cloths the size of their wounds and medicines in potsherds and the like. Therein, some receive soft cloths, others coarse ones. Some receive well-formed medicine potsherds, others ill-formed ones—yet they are neither pleased nor displeased thereat. For their need is only for a cloth sufficient to cover the wound, and for a potsherd sufficient to receive the medicine. In the very same way, a monk who regards the robe like a wound-cloth, the bowl like a medicine potsherd, and the almsfood received in the bowl like medicine in a potsherd—this one should be known as a practitioner of the highest clear comprehension, with the clear comprehension of non-delusion, in the wearing of the outer robe, bowl, and robes.

---

අසිතාදීසු අසිතෙති පිණ්ඩපාතභොජනෙ. පීතෙති යාගුආදිපානෙ. ඛායිතෙති පිට්ඨඛජ්ජාදිඛාදනෙ. සායිතෙති මධුඵාණිතාදිසායනෙ. තත්ථ නෙව දවායාතිආදිනා නයෙන වුත්තො අට්ඨවිධොපි අත්ථො අත්ථො නාම. තස්සෙව වසෙන සාත්ථකසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

In 'eating,' and so forth: 'eating' refers to eating almsfood. 'Drinking' refers to drinking gruel and the like. 'Chewing' refers to chewing flour-based foods and the like. 'Savoring' refers to savoring honey, molasses, and the like. Therein, the eightfold purpose spoken of in the manner beginning 'not for amusement,' and so forth, is called 'purpose.' By way of that very purpose, the clear comprehension of purposefulness should be known.

---

ලූඛපණීතතිත්තමධුරරසාදීසු පන යෙන භොජනෙන යස්ස ඵාසු න හොති, තං තස්ස අසප්පායං. යං පන නිමිත්තකම්මාදිවසෙන පටිලද්ධං, යඤ්චස්ස භුඤ්ජතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, තං එකන්තඅසප්පායමෙව, විපරීතං සප්පායං. තස්ස වසෙනෙත්ථ සප්පායසම්පජඤ්ඤං. කම්මට්ඨානාවිජහනවසෙනෙව ච ගොචරසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Furthermore, among foods that are coarse, refined, bitter, sweet-tasting, and so forth, whatever food does not bring comfort to someone, that is unsuitable for them. And that which is obtained by means of making signs and the like, and that which, when one is eating it, causes unwholesome states to increase and wholesome states to decline, that is entirely unsuitable. The opposite is suitable. By way of that, herein is the clear comprehension of suitability. And by way of not abandoning the meditation subject, the clear comprehension of the resort should be known.

---

අබ්භන්තරෙ අත්තා නාම කොචි භුඤ්ජකො නත්ථි, වුත්තප්පකාරචිත්තකිරියවායොධාතුවිප්ඵාරෙනෙව පත්තප්පටිග්ගහණං නාම හොති. චිත්තකිරියවායොධාතුවිප්ඵාරෙනෙව හත්ථස්ස පත්තෙ ඔතාරණං නාම හොති. චිත්තකිරියවායොධාතුවිප්ඵාරෙනෙව ආලොපකරණං ආලොපඋද්ධාරණං මුඛවිවරණඤ්ච හොති, න කොචි කුඤ්චිකාය යන්තකෙන වා හනුකට්ඨීනි විවරති. චිත්තකිරියවායොධාතුවිප්ඵාරෙනෙව ආලොපස්ස මුඛෙ ඨපනං, උපරිදන්තානං මුසලකිච්චසාධනං, හෙට්ඨිමදන්තානං උදුක්ඛලකිච්චසාධනං, ජිව්හාය හත්ථකිච්චසාධනඤ්ච හොති. ඉති තත්ථ අග්ගජිව්හාය තනුකඛෙළො මූලජිව්හාය බහලඛෙළො මක්ඛෙති. තං හෙට්ඨාදන්තඋදුක්ඛලෙ ජිව්හාහත්ථපරිවත්තකං ඛෙළොදකෙන තෙමිතං උපරිදන්තමුසලසඤ්චුණ්ණිතං කොචි කටච්ඡුනා වා දබ්බියා වා අන්තොපවෙසෙන්තො නාම නත්ථි, වායොධාතුයාව පවිසති. පවිට්ඨං පවිට්ඨං කොචි පලාලසන්ථාරං කත්වා ධාරෙන්තො නාම නත්ථි, වායොධාතුවසෙනෙව තිට්ඨති. ඨිතං ඨිතං කොචි උද්ධනං කත්වා අග්ගිං ජාලෙත්වා පචන්තො නාම නත්ථි, තෙජොධාතුයාව පච්චති. පක්කං පක්කං කොචි දණ්ඩකෙන වා [Pg.180] යට්ඨියා වා බහි නීහාරකො නාම නත්ථි, වායොධාතුයෙව නීහරති. ඉති වායොධාතු පටිහරති ච, වීතිහරති ච, ධාරෙති ච, පරිවත්තෙති ච, සඤ්චුණ්ණෙති ච, විසොසෙති ච, නීහරති ච. පථවීධාතු ධාරෙති ච, පරිවත්තෙති ච, සඤ්චුණ්ණෙති ච, විසොසෙති ච. ආපොධාතු සිනෙහෙති ච, අල්ලත්තඤ්ච අනුපාලෙති. තෙජොධාතු අන්තොපවිට්ඨං පරිපාචෙති. ආකාසධාතු අඤ්ජසො හොති. විඤ්ඤාණධාතු තත්ථ තත්ථ සම්මාපයොගමන්වාය ආභුජතීති. එවං පවත්තපටිසඞ්ඛානවසෙනෙත්ථ අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Within, there is no so-called self that is an eater. The so-called act of receiving the bowl occurs solely by the vibration of the wind element due to the activity of the mind in the manner described. The lowering of the hand into the bowl occurs solely by the vibration of the wind element due to the activity of the mind. The making of a morsel, the lifting of the morsel, and the opening of the mouth also occur solely by the vibration of the wind element due to the activity of the mind—no one opens the jawbones with a key or a machine. The placing of the morsel in the mouth, the accomplishing of the function of a pestle by the upper teeth, the accomplishing of the function of a mortar by the lower teeth, and the accomplishing of the function of a hand by the tongue—all these occur solely by the vibration of the wind element due to the activity of the mind. Thus, therein, the thin saliva at the tip of the tongue and the thick saliva at the root of the tongue smear it. That morsel, turned about by the tongue-hand in the lower-teeth-mortar, moistened with saliva-water, and well-ground by the upper-teeth-pestle—no one causes it to enter inside with a spoon or a ladle; it enters solely by means of the wind element. What has entered, no one holds by spreading a straw mat; it stays solely by the power of the wind element. What stays, no one cooks by setting up a hearth and lighting a fire; it is cooked solely by the fire element. What is cooked, no one removes outside with a stick or a rod; the wind element alone removes it. Thus, the wind element brings forward, distributes, holds, turns, grinds, dries up, and removes. The earth element holds, turns, grinds, and dries up. The water element moistens and maintains moisture. The fire element digests what has entered. The space element provides a path. The consciousness element, depending on the right application in each case, directs the mind. In this way, the clear comprehension of non-delusion should be known here by way of reflection on what is occurring.

---

අපි ච ගමනතො පරියෙසනතො පරිභොගතො ආසයතො නිධානතො අපරිපක්කතො පරිපක්කතො ඵලතො නිස්සන්දතො සම්මක්ඛනතොති, එවං දසවිධපටිකූලභාවපච්චවෙක්ඛණතො පෙත්ථ අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං. විත්ථාරකථා පනෙත්ථ විසුද්ධිමග්ගෙ ආහාරපටිකූලසඤ්ඤානිද්දෙසතො ගහෙතබ්බා.

Moreover, also by reflecting on the tenfold state of repulsiveness—namely, by way of going, searching, consuming, the receptacle, the storage place, its undigested state, its digested state, its fruit, its discharge, and its being smeared—herein the clear comprehension of non-delusion should be known. The detailed account here should be taken from the Visuddhimagga, from the exposition on the perception of repulsiveness in nutriment.

---

උච්චාරපස්සාවකම්මෙති උච්චාරස්ස ච පස්සාවස්ස ච කරණෙ. තත්ථ පත්තකාලෙ උච්චාරපස්සාවං අකරොන්තස්ස සකලසරීරතො සෙදා මුච්චන්ති, අක්ඛීනි භමන්ති, චිත්තං න එකග්ගං හොති, අඤ්ඤෙ ච රොගා උප්පජ්ජන්ති. කරොන්තස්ස පන සබ්බං තං න හොතීති අයමෙත්ථ අත්ථො. තස්ස වසෙන සාත්ථකසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Regarding the act of defecation and urination: this refers to the act of evacuating feces and urine. Therein, for one who does not defecate and urinate at the proper time, sweat is released from the entire body, the eyes spin, the mind is not one-pointed, and other diseases arise. But for one who does so, none of that occurs—this is the purpose here. By way of that purpose, the clear comprehension of purposefulness should be known.

---

අට්ඨානෙ උච්චාරපස්සාවං කරොන්තස්ස පන ආපත්ති හොති, අයසො වඩ්ඪති, ජීවිතන්තරායො හොති, පතිරූපෙ ඨානෙ කරොන්තස්ස සබ්බං තං න හොතීති ඉදමෙත්ථ සප්පායං තස්ස වසෙන සප්පායසම්පජඤ්ඤං. කම්මට්ඨානාවිජහනවසෙනෙව ච ගොචරසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Furthermore, for one who defecates and urinates in an unsuitable place, an offense is incurred, ill-repute increases, and there can be danger to life. For one who does so in a suitable place, none of that occurs. This is what is suitable here. By way of that suitability, the clear comprehension of suitability should be known. And by way of not abandoning the meditation subject, the clear comprehension of the resort should also be known.

---

අබ්භන්තරෙ අත්තා නාම උච්චාරපස්සාවකම්මං කරොන්තො නත්ථි, චිත්තකිරියවායොධාතුවිප්ඵාරෙනෙව පන උච්චාරපස්සාවකම්මං හොති. යථා වා පන පක්කෙ ගණ්ඩෙ ගණ්ඩභෙදෙන පුබ්බලොහිතං අකාමතාය නික්ඛමති. යථා ච අතිභරිතා උදකභාජනා උදකං අකාමතාය නික්ඛමති. එවං පක්කාසයමුත්තවත්ථීසු සන්නිචිතා උච්චාරපස්සාවා වායුවෙගසමුප්පීළිතා අකාමතායපි නික්ඛමන්ති. සො පනායං එවං නික්ඛමන්තො උච්චාරපස්සාවො නෙව [Pg.181] තස්ස භික්ඛුනො අත්තනො හොති, න පරස්ස, කෙවලං සරීරනිස්සන්දොව හොති. යථා කිං? යථා උදකතුම්බතො පුරාණුදකං ඡඩ්ඩෙන්තස්ස නෙව තං අත්තනො හොති, න පරෙසං; කෙවලං පටිජග්ගනමත්තමෙව හොති; එවං පවත්තපටිසඞ්ඛානවසෙනෙත්ථ අසම්මොහසම්පජඤ්ඤං වෙදිතබ්බං.

Inside, there is no being called 'self' that performs the act of defecation and urination; rather, the act of defecation and urination occurs solely through the agitation of the air element by mental activity. Just as, when a boil is ripe, pus and blood issue forth from the bursting of the boil without volition, and just as water issues forth from an overfilled water pot without volition, in the same way, feces and urine accumulated in the stomach and bladder, being compressed by the force of the air element, issue forth even without volition. This feces and urine thus issuing forth is neither the monk's own, nor another's; it is merely a discharge from the body. What is the simile? Just as when one discards old water from a water gourd, that water is neither one's own nor another's; it is merely for the sake of cleaning. In the same way, herein, the clear comprehension of non-delusion should be understood by way of reflecting on what has occurred.

---

ගතාදීසු ගතෙති ගමනෙ. ඨිතෙති ඨානෙ. නිසින්නෙති නිසජ්ජාය. සුත්තෙති සයනෙ. ජාගරිතෙති ජාගරණෙ. භාසිතෙති කථනෙ. තුණ්හීභාවෙති අකථනෙ. ‘‘ගච්ඡන්තො වා ගච්ඡාමීති පජානාති, ඨිතො වා ඨිතොම්හීති පජානාති, නිසින්නො වා නිසින්නොම්හීති පජානාති, සයානො වා සයානොම්හීති පජානාතී’’ති ඉමස්මිඤ්හි සුත්තෙ අද්ධානඉරියාපථා කථිතා. ‘‘අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙ ආලොකිතෙ විලොකිතෙ සමිඤ්ජිතෙ පසාරිතෙ’’ති ඉමස්මිං මජ්ඣිමා. ‘‘ගතෙ ඨිතෙ නිසින්නෙ සුත්තෙ ජාගරිතෙ’’ති ඉධ පන ඛුද්දකචුණ්ණියඉරියාපථා කථිතා. තස්මා තෙසුපි වුත්තනයෙනෙව සම්පජානකාරිතා වෙදිතබ්බා.

Regarding 'going' and so forth: 'gate' means in going. 'Ṭhite' means in standing. 'Nisinne' means in sitting. 'Sutte' means in lying down. 'Jāgarite' means in being awake. 'Bhāsite' means in speaking. 'Tuṇhībhāve' means in not speaking. For in this Sutta, where it is said, 'When going, one understands, "I am going"; when standing, one understands, "I am standing"; when sitting, one understands, "I am sitting"; when lying down, one understands, "I am lying down,"' the postures of long duration are taught. In this passage, 'When going forward, returning... bending, stretching,' the medium postures are taught. Here, however, in 'In going, standing, sitting, lying down, being awake,' the minor and fragmentary postures are taught. Therefore, in these cases too, the state of acting with clear comprehension should be understood in the manner already stated.

---

තිපිටකමහාසිවත්ථෙරො පනාහ – යො චිරං ගන්ත්වා වා චඞ්කමිත්වා වා අපරභාගෙ ඨිතො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘‘චඞ්කමනකාලෙ පවත්තා රූපාරූපධම්මා එත්ථෙව නිරුද්ධා’’ති. අයං ගතෙ සම්පජානකාරී නාම.

However, the Elder Tipiṭaka Mahāsiva said: Whoever, having gone or having paced for a long time, later, while standing, reflects thus: 'The material and immaterial phenomena that occurred at the time of pacing have ceased right there.' This person is called one who acts with clear comprehension in going.

---

යො සජ්ඣායං වා කරොන්තො, පඤ්හං වා විස්සජ්ජෙන්තො, කම්මට්ඨානං වා මනසිකරොන්තො චිරං ඨත්වා අපරභාගෙ නිසින්නො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘‘ඨිතකාලෙ පවත්තා රූපාරූපධම්මා එත්ථෙව නිරුද්ධා’’ති. අයං ඨිතෙ සම්පජානකාරී නාම.

Whoever, while making recitation, or answering a question, or attending to a meditation subject, having stood for a long time, later, while sitting, reflects thus: 'The material and immaterial phenomena that occurred at the time of standing have ceased right there.' This person is called one who acts with clear comprehension in standing.

---

යො සජ්ඣායාදිකරණවසෙනෙව චිරං නිසීදිත්වා අපරභාගෙ උට්ඨාය ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘‘නිසින්නකාලෙ පවත්තා රූපාරූපධම්මා එත්ථෙව නිරුද්ධා’’ති. අයං නිසින්නෙ සම්පජානකාරී නාම.

Whoever, by way of performing recitation and so forth, having sat for a long time, later, having arisen, reflects thus: 'The material and immaterial phenomena that occurred at the time of sitting have ceased right there.' This person is called one who acts with clear comprehension in sitting.

---

යො පන නිපන්නකො සජ්ඣායං වා කරොන්තො කම්මට්ඨානං වා මනසිකරොන්තො නිද්දං ඔක්කමිත්වා අපරභාගෙ උට්ඨාය ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘‘සයනකාලෙ පවත්තා රූපාරූපධම්මා එත්ථෙව නිරුද්ධා’’ති. අයං සුත්තෙ ජාගරිතෙ ච සම්පජානකාරී නාම. කිරියමයචිත්තානඤ්හි අප්පවත්තනං සොප්පං නාම, පවත්තනං ජාගරිතං නාම.

Furthermore, whoever, being one who is lying down, while making recitation or attending to a meditation subject, falls into sleep, and later, having arisen, reflects thus: 'The material and immaterial phenomena that occurred at the time of lying down have ceased right there.' This person is called one who acts with clear comprehension in sleeping and in being awake. For the non-occurrence of functional consciousnesses is called 'sleep', and their occurrence is called 'wakefulness'.

---

යො [Pg.182] පන භාසමානො – ‘‘අයං සද්දො නාම ඔට්ඨෙ ච පටිච්ච, දන්තෙ ච ජිව්හඤ්ච තාලුඤ්ච පටිච්ච, චිත්තස්ස ච තදනුරූපං පයොගං පටිච්ච ජායතී’’ති සතො සම්පජානොව භාසති. චිරං වා පන කාලං සජ්ඣායං වා කත්වා, ධම්මං වා කථෙත්වා, කම්මට්ඨානං වා පවත්තෙත්වා, පඤ්හං වා විස්සජ්ජෙත්වා, අපරභාගෙ තුණ්හීභූතො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘‘භාසිතකාලෙ උප්පන්නා රූපාරූපධම්මා එත්ථෙව නිරුද්ධා’’ති. අයං භාසිතෙ සම්පජානකාරී නාම.

Furthermore, whoever, while speaking, speaks mindfully and with clear comprehension thus: 'This thing called sound arises depending on the lips, the teeth, the tongue, and the palate, and depending on the mind's corresponding effort.' Or, having recited for a long time, or having taught the Dhamma, or having brought forth a meditation subject, or having answered a question, and later having become silent, reflects thus: 'The material and immaterial phenomena that arose at the time of speaking have ceased right there.' This person is called one who acts with clear comprehension in speaking.

---

යො තුණ්හීභූතො චිරං ධම්මං වා කම්මට්ඨානං වා මනසිකත්වා අපරභාගෙ ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘‘තුණ්හීභූතකාලෙ පවත්තා රූපාරූපධම්මා එත්ථෙව නිරුද්ධා’’ති. උපාදාරූපප්පවත්තියඤ්හි සති භාසති නාම, අසති තුණ්හී භවති නාමාති. අයං තුණ්හීභාවෙ සම්පජානකාරී නාමාති.

Whoever, being silent, having for a long time attended to the Dhamma or a meditation subject, later reflects thus: 'The material and immaterial phenomena that occurred at the time of being silent have ceased right there.' For when there is the occurrence of derived matter, it is called 'speaking'; when it is not present, it is called 'being silent.' This person is called one who acts with clear comprehension in the state of silence.

---

තයිදං මහාසිවත්ථෙරෙන වුත්තං අසම්මොහධුරං මහාසතිපට්ඨානසුත්තෙ අධිප්පෙතං. ඉමස්මිං පන සාමඤ්ඤඵලෙ සබ්බම්පි චතුබ්බිධං සම්පජඤ්ඤං ලබ්භති. තස්මා වුත්තනයෙනෙව චෙත්ථ චතුන්නං සම්පජඤ්ඤානං වසෙන සම්පජානකාරිතා වෙදිතබ්බා. සම්පජානකාරීති ච සබ්බපදෙසු සතිසම්පයුත්තස්සෙව සම්පජඤ්ඤස්ස වසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතොති එතස්ස හි පදස්ස අයං විත්ථාරො. විභඞ්ගප්පකරණෙ පන – ‘‘සතො සම්පජානො අභික්කමති, සතො සම්පජානො පටික්කමතී’’ති එවං එතානි පදානි විභත්තානෙව. එවං, ඛො මහාරාජාති එවං සතිසම්පයුත්තස්ස සම්පජඤ්ඤස්ස වසෙන අභික්කමාදීනි පවත්තෙන්තො සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො නාම හොතීති අත්ථො.

This which was stated by the Elder Mahāsiva has non-delusion as its chief point and is what is intended in the Mahāsatipaṭṭhāna Sutta. Here, however, in the Sāmaññaphala Sutta, all four kinds of clear comprehension are obtained. Therefore, here too, the state of acting with clear comprehension should be understood by way of the four kinds of clear comprehension in the manner already stated. And in all passages with 'sampajānakārī', the meaning should be understood by way of clear comprehension that is associated with mindfulness. For this is the detailed explanation of the term 'endowed with mindfulness and clear comprehension.' However, in the Vibhaṅga, these terms are indeed analyzed thus: 'Mindful and with clear comprehension, one goes forward; mindful and with clear comprehension, one returns.' The meaning is: 'Thus, O great king,' a monk who brings about going forward and so on by way of clear comprehension associated with mindfulness is called one endowed with mindfulness and clear comprehension.

---

සන්තොසකථා

The Discourse on Contentment

---

215. ඉධ, මහාරාජ, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොතීති එත්ථ සන්තුට්ඨොති ඉතරීතරපච්චයසන්තොසෙන සමන්නාගතො. සො පනෙස සන්තොසො ද්වාදසවිධො හොති, සෙය්‍යථිදං – චීවරෙ යථාලාභසන්තොසො, යථාබලසන්තොසො, යථාසාරුප්පසන්තොසොති තිවිධො. එවං පිණ්ඩපාතාදීසු. තස්සායං පභෙදවණ්ණනා –

215. In the text, “Here, O great king, a bhikkhu is content,” the word ‘content’ means being endowed with contentment with requisites of any kind. This contentment is of twelve kinds, namely: with regard to robes, there are three kinds—contentment according to what is obtained, contentment according to one’s strength, and contentment according to suitability. It is the same for almsfood and so on. The detailed explanation of this is as follows:

---

ඉධ භික්ඛු චීවරං ලභති, සුන්දරං වා අසුන්දරං වා. සො තෙනෙව යාපෙති, අඤ්ඤං න පත්ථෙති, ලභන්තොපි න ගණ්හති. අයමස්ස චීවරෙ යථාලාභසන්තොසො. අථ පන පකතිදුබ්බලො වා හොති, ආබාධජරාභිභූතො [Pg.183] වා, ගරුචීවරං පාරුපන්තො කිලමති. සො සභාගෙන භික්ඛුනා සද්ධිං තං පරිවත්තෙත්වා ලහුකෙන යාපෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස චීවරෙ යථාබලසන්තොසො. අපරො පණීතපච්චයලාභී හොති. සො පත්තචීවරාදීනං අඤ්ඤතරං මහග්ඝපත්තචීවරං බහූනි වා පන පත්තචීවරානි ලභිත්වා ඉදං ථෙරානං චිරපබ්බජිතානං, ඉදං බහුස්සුතානං අනුරූපං, ඉදං ගිලානානං, ඉදං අප්පලාභීනං හොතූති දත්වා තෙසං පුරාණචීවරං වා ගහෙත්වා සඞ්කාරකූටාදිතො වා නන්තකානි උච්චිනිත්වා තෙහි සඞ්ඝාටිං කත්වා ධාරෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස චීවරෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො.

Here, a bhikkhu obtains a robe, whether fine or coarse. He subsists on that alone, does not long for another, and does not accept one even if he obtains it. This is his contentment with robes according to what is obtained. Furthermore, he may be naturally weak or overcome by illness or old age, and wearing a heavy robe exhausts him. He exchanges it with a bhikkhu of similar disposition for a lighter one and is still content. This is his contentment with robes according to his strength. Another is accustomed to receiving excellent requisites. Having received a valuable robe of some kind, or many robes, he thinks, "This is suitable for the elders of long standing, this for the very learned, this for the sick, this for those who receive little," and gives them away. Taking their old robes or picking up rags from a rubbish heap and making a double-layered outer robe from them, he wears it and yet remains content. This is his contentment with robes according to suitability.

---

ඉධ පන භික්ඛු පිණ්ඩපාතං ලභති ලූඛං වා පණීතං වා, සො තෙනෙව යාපෙති, අඤ්ඤං න පත්ථෙති, ලභන්තොපි න ගණ්හති. අයමස්ස පිණ්ඩපාතෙ යථාලාභසන්තොසො. යො පන අත්තනො පකතිවිරුද්ධං වා බ්‍යාධිවිරුද්ධං වා පිණ්ඩපාතං ලභති, යෙනස්ස පරිභුත්තෙන අඵාසු හොති. සො සභාගස්ස භික්ඛුනො තං දත්වා තස්ස හත්ථතො සප්පායභොජනං භුඤ්ජිත්වා සමණධම්මං කරොන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස පිණ්ඩපාතෙ යථාබලසන්තොසො. අපරො බහුං පණීතං පිණ්ඩපාතං ලභති. සො තං චීවරං විය ථෙරචිරපබ්බජිතබහුස්සුතඅප්පලාභීගිලානානං දත්වා තෙසං වා සෙසකං පිණ්ඩාය වා චරිත්වා මිස්සකාහාරං භුඤ්ජන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස පිණ්ඩපාතෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො.

Furthermore, a bhikkhu receives almsfood, whether coarse or fine. He subsists on that alone, does not long for another, and does not accept it even if he obtains it. This is his contentment with almsfood according to what is obtained. Furthermore, one may receive almsfood that is contrary to his constitution or harmful to his illness, and eating it makes him uncomfortable. He gives it to a bhikkhu of similar disposition and, having eaten suitable food from his hand, he remains content even while practicing the monk's duties. This is his contentment with almsfood according to his strength. Another bhikkhu receives much fine almsfood. He gives it away like a robe to the elders, the long-ordained, the very learned, those who gain little, or the sick. Then, eating either their leftovers or, having gone on an alms round, eating mixed food, he still remains content. This is his contentment with almsfood according to suitability.

---

ඉධ පන භික්ඛු සෙනාසනං ලභති, මනාපං වා අමනාපං වා, සො තෙන නෙව සොමනස්සං, න දොමනස්සං උප්පාදෙති; අන්තමසො තිණසන්ථාරකෙනපි යථාලද්ධෙනෙව තුස්සති. අයමස්ස සෙනාසනෙ යථාලාභසන්තොසො. යො පන අත්තනො පකතිවිරුද්ධං වා බ්‍යාධිවිරුද්ධං වා සෙනාසනං ලභති, යත්ථස්ස වසතො අඵාසු හොති, සො තං සභාගස්ස භික්ඛුනො දත්වා තස්ස සන්තකෙ සප්පායසෙනාසනෙ වසන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස සෙනාසනෙ යථාබලසන්තොසො.

Furthermore, a bhikkhu obtains a dwelling, whether agreeable or disagreeable, and he does not generate either joy or displeasure because of it; at the very least, even with a grass spread, he is content with whatever he has obtained. This is his contentment with dwellings according to what is obtained. Furthermore, if he obtains a dwelling that is contrary to his constitution or harmful to his health, where residing is uncomfortable, he may give it to a bhikkhu of similar disposition and dwell in a suitable dwelling belonging to that bhikkhu, yet he remains content. This is his contentment with dwellings according to his strength.

---

අපරො මහාපුඤ්ඤො ලෙණමණ්ඩපකූටාගාරාදීනි බහූනි පණීතසෙනාසනානි ලභති. සො තානි චීවරං විය ථෙරචිරපබ්බජිතබහුස්සුතඅප්පලාභීගිලානානං දත්වා යත්ථ කත්ථචි වසන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස [Pg.184] සෙනාසනෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො. යොපි – ‘‘උත්තමසෙනාසනං නාම පමාදට්ඨානං, තත්ථ නිසින්නස්ස ථිනමිද්ධං ඔක්කමති, නිද්දාභිභූතස්ස පුන පටිබුජ්ඣතො කාමවිතක්කා පාතුභවන්තී’’ති පටිසඤ්චික්ඛිත්වා තාදිසං සෙනාසනං පත්තම්පි න සම්පටිච්ඡති. සො තං පටික්ඛිපිත්වා අබ්භොකාසරුක්ඛමූලාදීසු වසන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයම්පිස්ස සෙනාසනෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො.

Another of great merit obtains many excellent dwellings such as caves, pavilions, peaked houses, and so on. He gives these away, like a robe, to the elders, the long-ordained, the very learned, those who gain little, or the sick. Then, even dwelling wherever, he remains content. This is his contentment with dwellings according to suitability. Moreover, one might reflect thus: "A superior dwelling is a basis for heedlessness; for one sitting there, sloth and torpor descend, and for one overcome by sleep, evil thoughts arise again upon reawakening." Having reflected thus, he does not accept such a dwelling even when it is available. Rejecting it, even dwelling in the open air, at the foot of a tree, or in similar places, he remains content. This too is his contentment with dwellings according to suitability.

---

ඉධ පන භික්ඛු භෙසජ්ජං ලභති, ලූඛං වා පණීතං වා, සො යං ලභති, තෙනෙව තුස්සති, අඤ්ඤං න පත්ථෙති, ලභන්තොපි න ගණ්හති. අයමස්ස ගිලානපච්චයෙ යථාලාභසන්තොසො. යො පන තෙලෙන අත්ථිකො ඵාණිතං ලභති. සො තං සභාගස්ස භික්ඛුනො දත්වා තස්ස හත්ථතො තෙලං ගහෙත්වා අඤ්ඤදෙව වා පරියෙසිත්වා භෙසජ්ජං කරොන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස ගිලානපච්චයෙ යථාබලසන්තොසො.

Furthermore, a bhikkhu obtains medicine, whether coarse or fine. Whatever he obtains, he is content with just that, does not long for anything else, and does not accept another even if he obtains it. This is his contentment with requisites for the sick according to what is obtained. Furthermore, if one who needs oil obtains molasses, he gives it to a bhikkhu of similar disposition and, having taken oil from his hand or having sought for other oil, remains content even while preparing the medicine. This is his contentment with requisites for the sick according to his strength.

---

අපරො මහාපුඤ්ඤො බහුං තෙලමධුඵාණිතාදිපණීතභෙසජ්ජං ලභති. සො තං චීවරං විය ථෙරචිරපබ්බජිතබහුස්සුතඅප්පලාභීගිලානානං දත්වා තෙසං ආභතෙන යෙන කෙනචි යාපෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොති. යො පන එකස්මිං භාජනෙ මුත්තහරීටකං ඨපෙත්වා එකස්මිං චතුමධුරං – ‘‘ගණ්හාහි, භන්තෙ, යදිච්ඡසී’’ති වුච්චමානො සචස්ස තෙසු අඤ්ඤතරෙනපි රොගො වූපසම්මති, අථ මුත්තහරීටකං නාම බුද්ධාදීහි වණ්ණිතන්ති චතුමධුරං පටික්ඛිපිත්වා මුත්තහරීටකෙනෙව භෙසජ්ජං කරොන්තො පරමසන්තුට්ඨොව හොති. අයමස්ස ගිලානපච්චයෙ යථාසාරුප්පසන්තොසො.

Another of great merit obtains much excellent medicine such as oil, honey, molasses, and the like. Just as with a robe, he gives these to the elders, the long-ordained, the very learned, those who gain little, or the sick, and remains content, even subsisting on whatever is brought by them. Furthermore, there is one who, when myrobalan soaked in urine is placed in one bowl and the four sweets in another, is told, "Take, venerable sir, whatever you wish." If his illness can be allayed by either of them, then, reflecting, "Myrobalan soaked in urine is praised by the Buddhas and others," he rejects the four sweets and prepares the medicine with only the myrobalan soaked in urine, thus remaining supremely content. This is his contentment with requisites for the sick according to suitability.

---

ඉමිනා පන ද්වාදසවිධෙන ඉතරීතරපච්චයසන්තොසෙන සමන්නාගතස්ස භික්ඛුනො අට්ඨ පරික්ඛාරා වට්ටන්ති. තීණි චීවරානි, පත්තො, දන්තකට්ඨච්ඡෙදනවාසි, එකා සූචි, කායබන්ධනං පරිස්සාවනන්ති. වුත්තම්පි චෙතං –

Furthermore, for a bhikkhu endowed with this twelvefold contentment regarding requisites of any kind, eight requisites are permissible: three robes, a bowl, an adze for cutting tooth-sticks, a single needle, a waistband, and a water-strainer. And this has been said:

---

‘‘තිචීවරඤ්ච පත්තො ච, වාසි සූචි ච බන්ධනං;

පරිස්සාවනෙන අට්ඨෙතෙ, යුත්තයොගස්ස භික්ඛුනො’’ති.

"The three robes and the bowl, the adze, the needle, and the waistband; with the water-strainer, these eight are the requisites of a bhikkhu devoted to the practice."

---

තෙ සබ්බෙ කායපරිහාරිකාපි හොන්ති කුච්ඡිපරිහාරිකාපි. කථං? තිචීවරං තාව නිවාසෙත්වා ච පාරුපිත්වා ච විචරණකාලෙ කායං පරිහරති, පොසෙතීති කායපරිහාරිකං හොති. චීවරකණ්ණෙන උදකං පරිස්සාවෙත්වා [Pg.185] පිවනකාලෙ ඛාදිතබ්බඵලාඵලගහණකාලෙ ච කුච්ඡිං පරිහරති; පොසෙතීති කුච්ඡිපරිහාරිකං හොති.

All of those requisites are both for maintaining the body and for maintaining the belly. How so? First, the three robes, having been worn as a lower garment and draped as an upper garment, maintain and nourish the body at the time of wandering; thus, they are for maintaining the body. With the corner of a robe, having filtered water at the time of drinking, and at the time of receiving edible small and large fruits, one maintains and nourishes the belly; thus, they are for maintaining the belly.

---

පත්තොපි තෙන උදකං උද්ධරිත්වා න්හානකාලෙ කුටිපරිභණ්ඩකරණකාලෙ ච කායපරිහාරිකො හොති. ආහාරං ගහෙත්වා භුඤ්ජනකාලෙ කුච්ඡිපරිහාරිකො.

The bowl also, by means of it, having drawn up water at the time of bathing and at the time of cleaning the small dwelling, is for maintaining the body. At the time of taking food and eating, it is for maintaining the belly.

---

වාසිපි තාය දන්තකට්ඨච්ඡෙදනකාලෙ මඤ්චපීඨානං අඞ්ගපාදචීවරකුටිදණ්ඩකසජ්ජනකාලෙ ච කායපරිහාරිකා හොති. උච්ඡුඡෙදනනාළිකෙරාදිතච්ඡනකාලෙ කුච්ඡිපරිහාරිකා.

The adze also, by means of it, at the time of cutting a tooth-stick, and at the time of preparing the parts and legs of beds and chairs and the small pole for a robe-dwelling, is for maintaining the body. At the time of cutting sugarcane and scraping coconuts and so on, it is for maintaining the belly.

---

සූචිපි චීවරසිබ්බනකාලෙ කායපරිහාරිකා හොති. පූවං වා ඵලං වා විජ්ඣිත්වා ඛාදනකාලෙ කුච්ඡිපරිහාරිකා.

The needle also, at the time of sewing a robe, is for maintaining the body. When piercing a cake or a fruit to eat, it is for maintaining the belly.

---

කායබන්ධනං බන්ධිත්වා විචරණකාලෙ කායපරිහාරිකං. උච්ඡුආදීනි බන්ධිත්වා ගහණකාලෙ කුච්ඡිපරිහාරිකං.

The waistband, when tied for wandering about, is for maintaining the body. At the time of taking sugarcane and so on by tying them up, it is for maintaining the belly.

---

පරිස්සාවනං තෙන උදකං පරිස්සාවෙත්වා න්හානකාලෙ, සෙනාසනපරිභණ්ඩකරණකාලෙ ච කායපරිහාරිකං. පානීයං පරිස්සාවනකාලෙ, තෙනෙව තිලතණ්ඩුලපුථුකාදීනි ගහෙත්වා ඛාදනකාලෙ ච කුච්ඡිපරිහාරියං. අයං තාව අට්ඨපරික්ඛාරිකස්ස පරික්ඛාරමත්තා. නවපරික්ඛාරිකස්ස පන සෙය්‍යං පවිසන්තස්ස තත්‍රට්ඨකං පච්චත්ථරණං වා කුඤ්චිකා වා වට්ටති. දසපරික්ඛාරිකස්ස නිසීදනං වා චම්මඛණ්ඩං වා වට්ටති. එකාදසපරික්ඛාරිකස්ස පන කත්තරයට්ඨි වා තෙලනාළිකා වා වට්ටති. ද්වාදසපරික්ඛාරිකස්ස ඡත්තං වා උපාහනං වා වට්ටති. එතෙසු ච අට්ඨපරික්ඛාරිකොව සන්තුට්ඨො, ඉතරෙ අසන්තුට්ඨා මහිච්ඡා මහාභාරාති න වත්තබ්බා. එතෙපි හි අප්පිච්ඡාව සන්තුට්ඨාව සුභරාව සල්ලහුකවුත්තිනොව. භගවා පන න යිමං සුත්තං තෙසං වසෙන කථෙසි, අට්ඨපරික්ඛාරිකස්ස වසෙන කථෙසි. සො හි ඛුද්දකවාසිඤ්ච සූචිඤ්ච පරිස්සාවනෙ පක්ඛිපිත්වා පත්තස්ස අන්තො ඨපෙත්වා පත්තං අංසකූටෙ ලග්ගෙත්වා තිචීවරං කායපටිබද්ධං කත්වා යෙනිච්ඡකං සුඛං පක්කමති. පටිනිවත්තෙත්වා ගහෙතබ්බං නාමස්ස න හොති. ඉති [Pg.186] ඉමස්ස භික්ඛුනො සල්ලහුකවුත්තිතං දස්සෙන්තො භගවා – ‘‘සන්තුට්ඨො හොති කායපරිහාරිකෙන චීවරෙනා’’තිආදිමාහ. තත්ථ කායපරිහාරිකෙනාති කායපරිහරණමත්තකෙන. කුච්ඡිපරිහාරිකෙනාති කුච්ඡිපරිහරණමත්තකෙන. සමාදායෙව පක්කමතීති අට්ඨපරික්ඛාරමත්තකං සබ්බං ගහෙත්වාව කායපටිබද්ධං කත්වාව ගච්ඡති. ‘‘මම විහාරො පරිවෙණං උපට්ඨාකො’’ති ආසඞ්ගො වා බන්ධො වා න හොති. සො ජියා මුත්තො සරො විය, යූථා අපක්කන්තො මදහත්ථී විය ච ඉච්ඡිතිච්ඡිතං සෙනාසනං වනසණ්ඩං රුක්ඛමූලං වනපබ්භාරං පරිභුඤ්ජන්තො එකොව තිට්ඨති, එකොව නිසීදති. සබ්බිරියාපථෙසු එකොව අදුතියො.

The water strainer, by means of it, having filtered water at the time of bathing and at the time of cleaning the lodging, is for maintaining the body. At the time of filtering drinking water, and by means of it, at the time of eating after taking sesame, rice, parched grain, and so on, it is for maintaining the belly. This, first of all, is the measure of requisites for one with eight requisites. But for one with nine requisites, when entering a lodging, a ground-covering found there or a key is allowable. For one with ten requisites, a sitting cloth or a piece of hide is allowable. But for one with eleven requisites, a staff or an oil tube is allowable. For one with twelve requisites, an umbrella or footwear is allowable. And among these, it should not be said that only the one with eight requisites is content, and the others are discontent, have great desire, and are a great burden. For indeed, these others are also of few desires, content, easily supported, and of light livelihood. However, the Blessed One did not teach this discourse on account of them; he taught it on account of the one with eight requisites. For he, having placed the small adze and the needle into the water strainer, and having put that inside the bowl, having hung the bowl on the point of his shoulder, and having made the three robes bound to his body, departs happily wherever he wishes. There is nothing for him that must be retrieved by returning. Thus, showing the light livelihood of this bhikkhu, the Blessed One said the passage beginning with, 'He is content with a robe sufficient for maintaining the body...' Therein, 'for maintaining the body' means just enough to maintain the body. 'For maintaining the belly' means just enough to maintain the belly. 'He departs taking them along' means he goes only after taking all that is the measure of the eight requisites and making them bound to his body. There is no attachment or bond such as, 'My monastery, my monastic compound, my attendant.' He, like an arrow released from a bowstring, and like a musth elephant that has departed from the herd, making use of any desired lodging—a forest grove, the foot of a tree, a mountain cleft in the forest—stands alone, sits alone. In all postures, he is alone, without a second.

---

‘‘චාතුද්දිසො අප්පටිඝො ච හොති,සන්තුස්සමානො ඉතරීතරෙන;

පරිස්සයානං සහිතා අඡම්භී,එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’’ති. (සු. නි. 42);

Having the four directions as his domain and being unopposed, content with one requisite or another, an endurer of dangers and unafraid—one should wander alone like the horn of a rhinoceros.

---

එවං වණ්ණිතං ඛග්ගවිසාණකප්පතං ආපජ්ජති.

He attains the state of being like the horn of a rhinoceros, as described thus.

---

ඉදානි තමත්ථං උපමාය සාධෙන්තො – ‘‘සෙය්‍යථාපී’’තිආදිමාහ. තත්ථ පක්ඛී සකුණොති පක්ඛයුත්තො සකුණො. ඩෙතීති උප්පතති. අයං පනෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – සකුණා නාම ‘‘අසුකස්මිං පදෙසෙ රුක්ඛො පරිපක්කඵලො’’ති ඤත්වා නානාදිසාහි ආගන්ත්වා නඛපත්තතුණ්ඩාදීහි තස්ස ඵලානි විජ්ඣන්තා විධුනන්තා ඛාදන්ති. ‘ඉදං අජ්ජතනාය, ඉදං ස්වාතනාය භවිස්සතී’ති තෙසං න හොති. ඵලෙ පන ඛීණෙ නෙව රුක්ඛස්ස ආරක්ඛං ඨපෙන්ති, න තත්ථ පත්තං වා නඛං වා තුණ්ඩං වා ඨපෙන්ති. අථ ඛො තස්මිං රුක්ඛෙ අනපෙක්ඛො හුත්වා, යො යං දිසාභාගං ඉච්ඡති, සො තෙන සපත්තභාරොව උප්පතිත්වා ගච්ඡති. එවමෙව අයං භික්ඛු නිස්සඞ්ගො නිරපෙක්ඛො යෙන කාමං පක්කමති. තෙන වුත්තං ‘‘සමාදායෙව පක්කමතී’’ති.

Now, wishing to establish that meaning with a simile, he said the passage beginning with, 'Just as...' Therein, 'a winged bird' means a bird endowed with wings. 'Flies' means it flies up. This is the concise meaning here: Birds, having known, 'In such-and-such a place there is a tree with fully ripe fruit,' come from various directions and eat its fruits, piercing them and shaking them down with their claws, wings, beaks, and so on. They do not have the thought, 'This is for today, this will be for tomorrow.' But when the fruit is exhausted, they neither place a guard for the tree, nor do they leave a feather, a claw, or a beak there. Rather, being unconcerned about that tree, whichever bird desires to go to whichever region, it flies up and goes there with only its wings as its burden. In this very way, this bhikkhu, unattached and unconcerned, departs wherever he pleases. Therefore it was said, 'He departs taking them along.'

---

නීවරණප්පහානකථා

Exposition on Abandoning the Hindrances

---

216. සො [Pg.187] ඉමිනා චාතිආදිනා කිං දස්සෙති? අරඤ්ඤවාසස්ස පච්චයසම්පත්තිං දස්සෙති. යස්ස හි ඉමෙ චත්තාරො පච්චයා නත්ථි, තස්ස අරඤ්ඤවාසො න ඉජ්ඣති. තිරච්ඡානගතෙහි වා වනචරකෙහි වා සද්ධිං වත්තබ්බතං ආපජ්ජති. අරඤ්ඤෙ අධිවත්ථා දෙවතා – ‘‘කිං එවරූපස්ස පාපභික්ඛුනො අරඤ්ඤවාසෙනා’’ති භෙරවසද්දං සාවෙන්ති, හත්ථෙහි සීසං පහරිත්වා පලායනාකාරං කරොන්ති. ‘‘අසුකො භික්ඛු අරඤ්ඤං පවිසිත්වා ඉදඤ්චිදඤ්ච පාපකම්මං අකාසී’’ති අයසො පත්ථරති. යස්ස පනෙතෙ චත්තාරො පච්චයා අත්ථි, තස්ස අරඤ්ඤවාසො ඉජ්ඣති. සො හි අත්තනො සීලං පච්චවෙක්ඛන්තො කිඤ්චි කාළකං වා තිලකං වා අපස්සන්තො පීතිං උප්පාදෙත්වා තං ඛයවයතො සම්මසන්තො අරියභූමිං ඔක්කමති. අරඤ්ඤෙ අධිවත්ථා දෙවතා අත්තමනා වණ්ණං භණන්ති. ඉතිස්ස උදකෙ පක්ඛිත්තතෙලබින්දු විය යසො විත්ථාරිකො හොති.

216. By this passage beginning with 'So iminā,' what does He show? He shows the fulfillment of the supporting conditions for dwelling in the forest. Indeed, for any monk who lacks these four supporting conditions, dwelling in the forest does not succeed. He becomes worthy of being spoken of in the same breath as animals or hunters. The devas dwelling in the forest—thinking, 'What is the use of dwelling in the forest for such a wicked monk?'—cause terrifying sounds to be heard, strike their heads with their hands, and make gestures to drive him away. Ill-fame spreads: 'The monk so-and-so entered the forest and committed this and that evil deed.' But for any monk who possesses these four supporting conditions, dwelling in the forest succeeds. Indeed, while reflecting on his own virtue and seeing no coarse fault like a black spot or subtle fault like a mole, he generates rapture, and by contemplating its decay and vanishing, he enters the noble ground. The devas dwelling in the forest, being delighted, speak his praise. Thus, his fame becomes widespread, like a drop of oil dropped on water.

---

තත්ථ විවිත්තන්ති සුඤ්ඤං, අප්පසද්දං, අප්පනිග්ඝොසන්ති අත්ථො. එතදෙව හි සන්ධාය විභඞ්ගෙ – ‘‘විවිත්තන්ති සන්තිකෙ චෙපි සෙනාසනං හොති, තඤ්ච අනාකිණ්ණං ගහට්ඨෙහි පබ්බජිතෙහි. තෙන තං විවිත්ත’’න්ති වුත්තං. සෙති චෙව ආසති ච එත්ථාති සෙනාසනං මඤ්චපීඨාදීනමෙතං අධිවචනං. තෙනාහ – ‘‘සෙනාසනන්ති මඤ්චොපි සෙනාසනං, පීඨම්පි, භිසිපි, බිම්බොහනම්පි, විහාරොපි, අඩ්ඪයොගොපි, පාසාදොපි, හම්මියම්පි, ගුහාපි, අට්ටොපි, මාළොපි ලෙණම්පි, වෙළුගුම්බොපි, රුක්ඛමූලම්පි, මණ්ඩපොපි, සෙනාසනං, යත්ථ වා පන භික්ඛූ පටික්කමන්ති, සබ්බමෙතං සෙනාසන’’න්ති (විභ. 527).

Therein, 'secluded' means empty of people, with little or no human sound, with little or no noise from towns and villages. Indeed, with reference to this, it is said in the Vibhaṅga: 'Secluded means that even if a lodging is near a town or village, it is not crowded with householders or monastics. For that reason, it is called secluded.' 'One lies down and one sits here,' thus it is a `senāsana` (lodging); this is a designation for couches, chairs, and so on. Therefore, He said: 'A lodging means a couch is a lodging, a chair also, a cushion, a pillow, a monastery, a gabled building, a mansion, an upper storey of a mansion, a cave, a watchtower, a hall, a rock-shelter, a bamboo grove, the foot of a tree, a pavilion is also a lodging; or wherever monks retire—all this is a lodging' (Vibh. 527).

---

අපි ච – ‘‘විහාරො අඩ්ඪයොගො පාසාදො හම්මියං ගුහා’’ති ඉදං විහාරසෙනාසනං නාම. ‘‘මඤ්චො පීඨං භිසි බිම්බොහන’’න්ති ඉදං මඤ්චපීඨසෙනාසනං නාම. ‘‘චිමිලිකා චම්මඛණ්ඩො තිණසන්ථාරො පණ්ණසන්ථාරො’’ති ඉදං සන්ථතසෙනාසනං නාම. ‘‘යත්ථ වා පන භික්ඛූ පටික්කමන්තී’’ති ඉදං ඔකාසසෙනාසනං නාමාති. එවං චතුබ්බිධං සෙනාසනං හොති, තං සබ්බං සෙනාසනග්ගහණෙන සඞ්ගහිතමෙව.

Furthermore: 'A monastery, a gabled building, a mansion, an upper storey, and a cave'—this is called a `vihāra-senāsana` (monastery-lodging). 'A couch, a chair, a cushion, and a pillow'—this is called a `mañcapīṭha-senāsana` (couch-and-chair-lodging). 'A coarse cloth, a piece of hide, a grass mat, and a leaf mat'—this is called a `santhata-senāsana` (spread-lodging). 'Or wherever monks withdraw'—this is called an `okāsa-senāsana` (space-lodging). Thus, a lodging is of four kinds, and all of it is included by the term 'lodging'.

---

ඉධ පනස්ස සකුණසදිසස්ස චාතුද්දිසස්ස භික්ඛුනො අනුච්ඡවිකසෙනාසනං දස්සෙන්තො අරඤ්ඤං රුක්ඛමූලන්තිආදිමාහ. තත්ථ අරඤ්ඤන්ති නික්ඛමිත්වා [Pg.188] බහි ඉන්දඛීලා සබ්බමෙතං අරඤ්ඤන්ති. ඉදං භික්ඛුනීනං වසෙන ආගතං. ‘‘ආරඤ්ඤකං නාම සෙනාසනං පඤ්චධනුසතිකං පච්ඡිම’’න්ති (පාරා. 654) ඉදං පන ඉමස්ස භික්ඛුනො අනුරූපං. තස්ස ලක්ඛණං විසුද්ධිමග්ගෙ ධුතඞ්ගනිද්දෙසෙ වුත්තං. රුක්ඛමූලන්ති යං කිඤ්චි සන්දච්ඡායං විවිත්තරුක්ඛමූලං. පබ්බතන්ති සෙලං. තත්ථ හි උදකසොණ්ඩීසු උදකකිච්චං කත්වා සීතාය රුක්ඛච්ඡායාය නිසින්නස්ස නානාදිසාසු ඛායමානාසු සීතෙන වාතෙන බීජියමානස්ස චිත්තං එකග්ගං හොති. කන්දරන්ති කං වුච්චති උදකං, තෙන දාරිතං, උදකෙන භින්නං පබ්බතපදෙසං. යං නදීතුම්බන්තිපි, නදීකුඤ්ජන්තිපි වදන්ති. තත්ථ හි රජතපට්ටසදිසා වාලිකා හොති, මත්ථකෙ මණිවිතානං විය වනගහණං, මණිඛන්ධසදිසං උදකං සන්දති. එවරූපං කන්දරං ඔරුය්හ පානීයං පිවිත්වා ගත්තානි සීතානි කත්වා වාලිකං උස්සාපෙත්වා පංසුකූලචීවරං පඤ්ඤපෙත්වා නිසින්නස්ස සමණධම්මං කරොතො චිත්තං එකග්ගං හොති. ගිරිගුහන්ති ද්වින්නං පබ්බතානං අන්තරෙ, එකස්මිංයෙව වා උමග්ගසදිසං මහාවිවරං සුසානලක්ඛණං විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තං. වනපත්ථන්ති ගාමන්තං අතික්කමිත්වා මනුස්සානං අනුපචාරට්ඨානං, යත්ථ න කසන්ති න වපන්ති, තෙනෙවාහ – ‘‘වනපත්ථන්ති දූරානමෙතං සෙනාසනානං අධිවචන’’න්තිආදි. අබ්භොකාසන්ති අච්ඡන්නං. ආකඞ්ඛමානො පනෙත්ථ චීවරකුටිං කත්වා වසති. පලාලපුඤ්ජන්ති පලාලරාසි. මහාපලාලපුඤ්ජතො හි පලාලං නික්කඩ්ඪිත්වා පබ්භාරලෙණසදිසෙ ආලයෙ කරොන්ති, ගච්ඡගුම්භාදීනම්පි උපරි පලාලං පක්ඛිපිත්වා හෙට්ඨා නිසින්නා සමණධම්මං කරොන්ති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං.

Here, however, wishing to show a suitable lodging for that monk who is like a bird and belongs to the four directions, He spoke the passage beginning with 'the forest, the foot of a tree.' Therein, 'forest' means everything outside the village threshold-post. This definition is given in connection with the bhikkhunīs. But this is suitable for this monk: 'A lodging called `āraññaka` (belonging to the forest) is at a minimum distance of five hundred bow-lengths' (Pārā. 654). Its characteristic has been stated in the Visuddhimagga, in the Exposition of the Ascetic Practices. 'The foot of a tree' means the secluded foot of any tree whatsoever that has pleasant shade. 'A mountain' means a rock. For there, for one who has performed his water-duties in the water pools and is sitting in the cool shade of a tree, while the various directions become clear and he is being fanned by a cool wind, the mind becomes one-pointed. 'A ravine' (`kandara`): `kaṃ` is said to be water; it is a mountain region `dāritaṃ` (split) by that water. It is also called a `nitamba` (mountain slope) or a `nikuñja` (glen). For there, the sand is like a silver sheet; above, the forest thicket is like a jeweled canopy; and water like a mass of jewels flows. For one who has descended into such a ravine, drunk water, cooled his limbs, heaped up the sand, spread his rag-robe, and is sitting while practicing the ascetic's duty, the mind becomes one-pointed. 'A mountain cave' means a cavity between two mountains, or a large, tunnel-like opening in a single mountain. The characteristic of a charnel ground is stated in the Visuddhimagga. 'A woodland thicket' means a place beyond the village boundary, a place not frequented by humans, where they do not plow and do not sow. Therefore He said: 'A woodland thicket—this is a designation for remote lodgings,' and so on. 'In the open air' means an uncovered place. If desiring, one may dwell there having made a robe-hut. 'A heap of straw' means a pile of straw. For, having pulled out straw from a large heap of straw, they make dwellings like a mountain slope or a rock-shelter; or, having thrown straw on top of bushes, thickets, and so on, sitting underneath, they practice the ascetic's duty. With reference to this, it was said.

---

පච්ඡාභත්තන්ති භත්තස්ස පච්ඡතො. පිණ්ඩපාතපටික්කන්තොති පිණ්ඩපාතපරියෙසනතො පටික්කන්තො. පල්ලඞ්කන්ති සමන්තතො ඌරුබද්ධාසනං. ආභුජිත්වාති බන්ධිත්වා. උජුං කායං පණිධායාති උපරිමං සරීරං උජුං ඨපෙත්වා අට්ඨාරස පිට්ඨිකණ්ටකට්ඨිකෙ කොටියා කොටිං පටිපාදෙත්වා. එවඤ්හි නිසින්නස්ස චම්මමංසන්හාරූනි න පණමන්ති. අථස්ස යා තෙසං පණමනපච්චයා ඛණෙ ඛණෙ වෙදනා උප්පජ්ජෙය්‍යුං, තා නුප්පජ්ජන්ති. තාසු අනුප්පජ්ජමානාසු චිත්තං එකග්ගං හොති, කම්මට්ඨානං න පරිපතති, වුඩ්ඪිං ඵාතිං වෙපුල්ලං උපගච්ඡති. පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වාති කම්මට්ඨානාභිමුඛං සතිං ඨපයිත්වා. මුඛසමීපෙ [Pg.189] වා කත්වාති අත්ථො. තෙනෙව විභඞ්ගෙ වුත්තං – ‘‘අයං සති උපට්ඨිතා හොති සූපට්ඨිතා නාසිකග්ගෙ වා මුඛනිමිත්තෙ වා, තෙන වුච්චති පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා’’ති (විභ. 537). අථවා පරීති පරිග්ගහට්ඨො. මුඛන්ති නිය්‍යානට්ඨො. සතීති උපට්ඨානට්ඨො. තෙන වුච්චති – ‘‘පරිමුඛං සති’’න්ති. එවං පටිසම්භිදායං වුත්තනයෙනපෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපො – ‘‘පරිග්ගහිතනිය්‍යානසතිං කත්වා’’ති.

'After the meal' means after the mealtime. 'Returning from the alms-round' means returning from seeking alms. 'Cross-legged' means sitting with the thighs bound all around. 'Having folded' means 'having bound'. 'Setting the body upright' means keeping the upper body straight and causing the eighteen vertebrae to touch end to end. For, when one is seated thus, the skin, flesh, and sinews do not bend down. Consequently, the feelings that would arise moment by moment due to their bending down do not arise. When those feelings do not arise, the mind becomes one-pointed, the meditation subject does not fall away, and it approaches growth, prosperity, and an extensive state. 'Establishing mindfulness in front' means having placed mindfulness facing the meditation subject. Or, it means having placed it near the mouth. For that very reason, it is said in the Vibhaṅga: "This mindfulness is established, well-established, at the tip of the nose or at the sign of the mouth. Therefore, it is called 'establishing mindfulness in front'." Alternatively, 'pari' has the meaning of grasping. 'Mukha' has the meaning of outlet. 'Sati' has the meaning of establishment. Therefore, it is called 'parimukhaṃ sati'. Thus, the meaning here should also be understood according to the method stated in the Paṭisambhidāmagga. Therein, this is the summary: "having made mindfulness an outlet that is grasped".

---

217. අභිජ්ඣං ලොකෙති එත්ථ ලුජ්ජනපලුජ්ජනට්ඨෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා ලොකො, තස්මා පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු රාගං පහාය කාමච්ඡන්දං වික්ඛම්භෙත්වාති අයමෙත්ථත්ථො. විගතාභිජ්ඣෙනාති වික්ඛම්භනවසෙන පහීනත්තා විගතාභිජ්ඣෙන, න චක්ඛුවිඤ්ඤාණසදිසෙනාති අත්ථො. අභිජ්ඣාය චිත්තං පරිසොධෙතීති අභිජ්ඣාතො චිත්තං පරිමොචෙති. යථා තං සා මුඤ්චති චෙව, මුඤ්චිත්වා ච න පුන ගණ්හති, එවං කරොතීති අත්ථො. බ්‍යාපාදපදොසං පහායාතිආදීසුපි එසෙව නයො. බ්‍යාපජ්ජති ඉමිනා චිත්තං පූතිකුම්මාසාදයො විය පුරිමපකතිං විජහතීති බ්‍යාපාදො. විකාරාපත්තියා පදුස්සති, පරං වා පදූසෙති විනාසෙතීති පදොසො. උභයමෙතං කොධස්සෙවාධිවචනං. ථිනං චිත්තගෙලඤ්ඤං. මිද්ධං චෙතසිකගෙලඤ්ඤං, ථිනඤ්ච මිද්ධඤ්ච ථිනමිද්ධං. ආලොකසඤ්ඤීති රත්තිම්පි දිවාදිට්ඨාලොකසඤ්ජානනසමත්ථාය විගතනීවරණාය පරිසුද්ධාය සඤ්ඤාය සමන්නාගතො. සතො සම්පජානොති සතියා ච ඤාණෙන ච සමන්නාගතො. ඉදං උභයං ආලොකසඤ්ඤාය උපකාරත්තා වුත්තං. උද්ධච්චඤ්ච කුක්කුච්චඤ්ච උද්ධච්චකුක්කුච්චං. තිණ්ණවිචිකිච්ඡොති විචිකිච්ඡං තරිත්වා අතික්කමිත්වා ඨිතො. ‘‘කථමිදං කථමිද’’න්ති එවං නප්පවත්තතීති අකථංකථී. කුසලෙසු ධම්මෙසූති අනවජ්ජෙසු ධම්මෙසු. ‘‘ඉමෙ නු ඛො කුසලා කථමිමෙ කුසලා’’ති එවං න විචිකිච්ඡති. න කඞ්ඛතීති අත්ථො. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. ඉමෙසු පන නීවරණෙසු වචනත්ථලක්ඛණාදිභෙදතො යං වත්තබ්බං සියා, තං සබ්බං විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තං.

217. Here, in the phrase 'covetousness in the world,' 'the world' refers to the five aggregates of clinging, by reason of their liability to break up and disintegrate. Therefore, the meaning here is this: having abandoned lust for the five aggregates of clinging, one has suppressed sensual desire. 'With covetousness departed' means that because it has been abandoned by way of suppression, it is 'with covetousness departed'; this is not like eye-consciousness—this is the meaning. 'Purifies the mind from covetousness' means one causes the mind to be released from covetousness. The meaning is that one acts in such a way that it (covetousness) releases that (mind), and having released it, does not grasp it again. In the passages beginning with 'having abandoned ill will and malice' also, this is the same method. By this, the mind is corrupted, abandoning its former nature like rotten barley-cakes and so on; thus it is called 'ill will.' It is defiled by reaching a state of distortion, or it defiles and destroys another; thus it is called 'malice.' Both these terms are designations for anger alone. 'Sloth' is sickness of mind. 'Torpor' is sickness of mental factors. Sloth and torpor are 'sloth-and-torpor.' 'Perceiving light' means one is endowed with a perception that is capable of recognizing, even at night, the light seen during the day, a perception that is free from the hindrance and is utterly pure. 'Mindful and fully aware' means endowed with mindfulness and with knowledge. This pair is mentioned because of its helpfulness to the perception of light. Restlessness and remorse are 'restlessness-and-remorse.' 'Having crossed over doubt' means one is established, having crossed over and gone beyond doubt. One who does not proceed thus, "How is this? How is this?" is called 'not questioning how.' 'Regarding wholesome states' means regarding blameless states. One does not doubt thus, "Are these wholesome? How are these wholesome?" The meaning is that one does not waver. This is the summary here. Furthermore, regarding these hindrances, whatever should be said by way of the distinctions of verbal meaning, characteristic, and so on, all that has been said in the Visuddhimagga.

---

218. යා පනායං සෙය්‍යථාපි මහාරාජාති උපමා වුත්තා. තත්ථ ඉණං ආදායාති වඩ්ඪියා ධනං ගහෙත්වා. බ්‍යන්තිං කරෙය්‍යාති විගතන්තං කරෙය්‍ය[Pg.190], යථා තෙසං කාකණිකමත්තොපි පරියන්තො නාම නාවසිස්සති, එවං කරෙය්‍ය; සබ්බසො පටිනිය්‍යාතෙය්‍යාති අත්ථො. තතො නිදානන්ති ආණණ්‍යනිදානං. සො හි ‘‘අණණොම්හී’’ති ආවජ්ජන්තො බලවපාමොජ්ජං ලභති, සොමනස්සං අධිගච්ඡති, තෙන වුත්තං – ‘‘ලභෙථ පාමොජ්ජං, අධිගච්ඡෙය්‍ය සොමනස්ස’’න්ති.

218. Furthermore, this simile beginning with "Just as, great king..." has been spoken. Therein, 'having taken a debt' means having taken wealth with interest. 'Would make an end of it' means one would make it be without remainder; one would act in such a way that not even a remainder the size of a kākaṇika of those debts would be left over. The meaning is that one would repay it completely in all respects. 'On that account' means on account of being free from debt. For he, reflecting, "I am free from debt," obtains strong joy and attains gladness. Therefore it was said: "he would obtain joy, he would attain gladness."

---

219. විසභාගවෙදනුප්පත්තියා කකචෙනෙව චතුඉරියාපථං ඡින්දන්තො ආබාධතීති ආබාධො, ස්වාස්ස අත්ථීති ආබාධිකො. තං සමුට්ඨානෙන දුක්ඛෙන දුක්ඛිතො. අධිමත්තගිලානොති බාළ්හගිලානො. නච්ඡාදෙය්‍යාති අධිමත්තබ්‍යාධිපරෙතතාය න රුච්චෙය්‍ය. බලමත්තාති බලමෙව, බලඤ්චස්ස කායෙ න භවෙය්‍යාති අත්ථො. තතොනිදානන්ති ආරොග්‍යනිදානං. තස්ස හි – ‘‘අරොගොම්හී’’ති ආවජ්ජයතො තදුභයං හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘ලභෙථ පාමොජ්ජං, අධිගච්ඡෙය්‍ය සොමනස්ස’’න්ති.

219. Because it afflicts by cutting off the four postures as if with a saw through the arising of disagreeable feeling, it is called an 'affliction.' He has that, therefore he is 'afflicted.' He is pained by the suffering originating from that. 'Excessively ill' means gravely ill. 'Food would not appeal' means that because of being overcome by excessive illness, it would not be agreeable. 'And a measure of strength' means just strength; the meaning is that there would be no strength in his body. 'On that account' means on account of health. For to him, reflecting, "I am healthy," that pair of joy and gladness arises. Therefore it was said: "he would obtain joy, he would attain gladness."

---

220. න චස්ස කිඤ්චි භොගානං වයොති කාකණිකමත්තම්පි භොගානං වයො න භවෙය්‍ය. තතොනිදානන්ති බන්ධනාමොක්ඛනිදානං. සෙසං වුත්තනයෙනෙව සබ්බපදෙසු යොජෙතබ්බං.

220. 'And there would be no loss of any of his wealth' means there would not be a loss of wealth even to the extent of a kākaṇika. 'On that account' means on account of release from bondage. The remainder should be applied in all passages according to the method already stated.

---

221-222. අනත්තාධීනොති න අත්තනි අධීනො, අත්තනො රුචියා කිඤ්චි කාතුං න ලභති. පරාධීනොති පරෙසු අධීනො පරස්සෙව රුචියා වත්තති. න යෙන කාමං ගමොති යෙන දිසාභාගෙනස්ස ගන්තුකාමතා හොති, ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ගමනාය, තෙන ගන්තුං න ලභති. දාසබ්‍යාති දාසභාවා. භුජිස්සොති අත්තනො සන්තකො. තතොනිදානන්ති භුජිස්සනිදානං. කන්තාරද්ධානමග්ගන්ති කන්තාරං අද්ධානමග්ගං, නිරුදකං දීඝමග්ගන්ති අත්ථො. තතොනිදානන්ති ඛෙමන්තභූමිනිදානං.

'Not his own master' means not dependent on oneself; one does not get to do anything according to one's own wish. 'Dependent on others' means dependent on others; one acts only according to another's wish. 'Not able to go where he wishes' means he does not get to go in whatever direction he has the desire to go, where the wish to go arises. 'From slavery' means from the state of being a slave. 'A free man' means one who is his own master. 'On that account' means on account of being a free man. 'A long road through a wilderness' means a wilderness, a long road; the meaning is a waterless, long road. 'On that account' means on account of reaching a place of safety.

---

223. ඉමෙ පඤ්ච නීවරණෙ අප්පහීනෙති එත්ථ භගවා අප්පහීනකාමච්ඡන්දනීවරණං ඉණසදිසං, සෙසානි රොගාදිසදිසානි කත්වා දස්සෙති. තත්‍රායං සදිසතා. යො හි පරෙසං ඉණං ගහෙත්වා විනාසෙති, සො තෙහි ඉණං දෙහීති වුච්චමානොපි ඵරුසං වුච්චමානොපි බජ්ඣමානොපි වධීයමානොපි [Pg.191] කිඤ්චි පටිබාහිතුං න සක්කොති, සබ්බං තිතික්ඛති. තිතික්ඛාකාරණං හිස්ස තං ඉණං හොති. එවමෙව යො යම්හි කාමච්ඡන්දෙන රජ්ජති, තණ්හාසහගතෙන තං වත්ථුං ගණ්හති, සො තෙන ඵරුසං වුච්චමානොපි බජ්ඣමානොපි වධීයමානොපි සබ්බං තිතික්ඛති, තිතික්ඛාකාරණං හිස්ස සො කාමච්ඡන්දො හොති, ඝරසාමිකෙහි වධීයමානානං ඉත්ථීනං වියාති, එවං ඉණං විය කාමච්ඡන්දො දට්ඨබ්බො.

223. In the passage 'these five hindrances unabandoned,' the Blessed One shows that the unabandoned hindrance of sensual desire is similar to a debt, and the remaining hindrances are similar to illness and so on. Herein is the similarity: For a man who, having taken a debt from others, squanders it, even when told by them, 'Give the debt!', even when spoken to harshly, even when bound, even when tormented, is not able to prevent anything but endures everything. For that debt is the reason for his endurance. In the same way, a person who is infatuated with some object through sensual desire and grasps that object with craving, even when spoken to harshly on account of it, even when bound, even when tormented, endures everything. For that sensual desire is the reason for his endurance, like women being tormented by their household masters. Thus, sensual desire should be seen as being like a debt.

---

යථා පන පිත්තරොගාතුරො මධුසක්කරාදීසුපි දින්නෙසු පිත්තරොගාතුරතාය තෙසං රසං න වින්දති, ‘‘තිත්තකං තිත්තක’’න්ති උග්ගිරතියෙව. එවමෙව බ්‍යාපන්නචිත්තො හිතකාමෙහි ආචරියුපජ්ඣායෙහි අප්පමත්තකම්පි ඔවදියමානො ඔවාදං න ගණ්හති. ‘‘අති විය මෙ තුම්හෙ උපද්දවෙථා’’තිආදීනි වත්වා විබ්භමති. පිත්තරොගාතුරතාය සො පුරිසො මධුසක්කරාදීනං විය කොධාතුරතාය ඣානසුඛාදිභෙදං සාසනරසං න වින්දතීති. එවං රොගො විය බ්‍යාපාදො දට්ඨබ්බො.

Furthermore, just as a person who is unwell with a bile disorder, even when given honey, sugar, and so on, does not find their taste due to being unwell with a bile disorder, but just spits it out, saying, 'It is bitter! It is bitter!' In the same way, a monk with a corrupt mind, even when admonished in the slightest by teachers and preceptors who desire his welfare, does not accept the admonition. Having said such things as, 'You torment me too much,' he disrobes. Just as that person, due to being unwell with a bile disorder, does not find the taste of honey, sugar, and so on, so too, due to being unwell with anger, he does not find the taste of the teaching, which has distinctions such as the bliss of jhāna. Thus, ill will should be seen as being like a disease.

---

යථා පන නක්ඛත්තදිවසෙ බන්ධනාගාරෙ බද්ධො පුරිසො නක්ඛත්තස්ස නෙව ආදිං න මජ්ඣං න පරියොසානං පස්සති. සො දුතියදිවසෙ මුත්තො අහො හිය්‍යො නක්ඛත්තං මනාපං, අහො නච්චං, අහො ගීතන්තිආදීනි සුත්වාපි පටිවචනං න දෙති. කිං කාරණා? නක්ඛත්තස්ස අනනුභූතත්තා. එවමෙව ථිනමිද්ධාභිභූතො භික්ඛු විචිත්තනයෙපි ධම්මස්සවනෙ පවත්තමානෙ නෙව තස්ස ආදිං න මජ්ඣං න පරියොසානං ජානාති. සොපි උට්ඨිතෙ ධම්මස්සවනෙ අහො ධම්මස්සවනං, අහො කාරණං, අහො උපමාති ධම්මස්සවනස්ස වණ්ණං භණමානානං සුත්වාපි පටිවචනං න දෙති. කිං කාරණා? ථිනමිද්ධවසෙන ධම්මකථාය අනනුභූතත්තා. එවං බන්ධනාගාරං විය ථිනමිද්ධං දට්ඨබ්බං.

Furthermore, just as a man bound in a prison on a festival day sees neither the beginning, nor the middle, nor the end of the festival. On the second day, when released, even having heard such things as, 'Oh, yesterday's festival was delightful! Oh, the dancing! Oh, the singing!', he does not give a reply. For what reason? Because of not having experienced the festival. In the same way, a monk overcome by sloth and torpor, even when a Dhamma hearing with various methods is proceeding, knows neither its beginning, nor its middle, nor its end. He too, when the Dhamma hearing has concluded, even having heard those who are speaking in praise of the Dhamma hearing, saying, 'Oh, the Dhamma hearing! Oh, the reasoning! Oh, the simile!', does not give a reply. For what reason? Because of not having experienced the Dhamma talk, by the power of sloth and torpor. Thus, sloth and torpor should be seen as being like a prison.

---

යථා පන නක්ඛත්තං කීළන්තොපි දාසො – ‘‘ඉදං නාම අච්චායිකං කරණීයං අත්ථි, සීඝං තත්ථ ගච්ඡාහි. නො චෙ ගච්ඡසි, හත්ථපාදං වා තෙ ඡින්දාමි කණ්ණනාසං වා’’ති වුත්තො සීඝං ගච්ඡතියෙව. නක්ඛත්තස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසානං අනුභවිතුං න ලභති, කස්මා? පරාධීනතාය, එවමෙව විනයෙ අපකතඤ්ඤුනා විවෙකත්ථාය අරඤ්ඤං පවිට්ඨෙනාපි කිස්මිඤ්චිදෙව [Pg.192] අන්තමසො කප්පියමංසෙපි අකප්පියමංසසඤ්ඤාය උප්පන්නාය විවෙකං පහාය සීලවිසොධනත්ථං විනයධරස්ස සන්තිකං ගන්තබ්බං හොති, විවෙකසුඛං අනුභවිතුං න ලභති, කස්මා? උද්ධච්චකුක්කුච්චාභිභූතතායාති. එවං දාසබ්‍යං විය උද්ධච්චකුක්කුච්චං දට්ඨබ්බං.

Furthermore, just as a slave, even while enjoying a festival, when told, 'There is this urgent task to be done; go there quickly. If you do not go, I will cut off your hands and feet, or your ears and nose,' goes quickly indeed. He does not get to experience the beginning, middle, and end of the festival. Why? Because of being dependent on another. In the same way, a monk who is unskilled in the Vinaya, even having entered the forest for the sake of seclusion, when a perception of unallowable meat has arisen in regard to some thing or other—at the very least, even in regard to allowable meat—must abandon seclusion and go to the presence of a Vinaya-holder for the purpose of purifying his morality. He does not get to experience the bliss of seclusion. Why? Because of being overcome by restlessness and remorse. Thus, restlessness and remorse should be seen as being like the state of a slave.

---

යථා පන කන්තාරද්ධානමග්ගප්පටිපන්නො පුරිසො චොරෙහි මනුස්සානං විලුත්තොකාසං පහතොකාසඤ්ච දිස්වා දණ්ඩකසද්දෙනපි සකුණසද්දෙනපි ‘‘චොරා ආගතා’’ති උස්සඞ්කිතපරිසඞ්කිතොව හොති, ගච්ඡතිපි තිට්ඨතිපි නිවත්තතිපි, ගතට්ඨානතො අගතට්ඨානමෙව බහුතරං හොති. සො කිච්ඡෙන කසිරෙන ඛෙමන්තභූමිං පාපුණාති වා න වා පාපුණාති. එවමෙව යස්ස අට්ඨසු ඨානෙසු විචිකිච්ඡා උප්පන්නා හොති, සො – ‘‘බුද්ධො නු ඛො, නො නු ඛො බුද්ධො’’තිආදිනා නයෙන විචිකිච්ඡන්තො අධිමුච්චිත්වා සද්ධාය ගණ්හිතුං න සක්කොති. අසක්කොන්තො මග්ගං වා ඵලං වා න පාපුණාතීති. යථා කන්තාරද්ධානමග්ගෙ – ‘‘චොරා අත්ථි නත්ථී’’ති පුනප්පුනං ආසප්පනපරිසප්පනං අපරියොගාහනං ඡම්භිතත්තං චිත්තස්ස උප්පාදෙන්තො ඛෙමන්තපත්තියා අන්තරායං කරොති, එවං විචිකිච්ඡාපි – ‘‘බුද්ධො නු ඛො, න බුද්ධො’’තිආදිනා නයෙන පුනප්පුනං ආසප්පනපරිසප්පනං අපරියොගාහනං ඡම්භිතත්තං චිත්තස්ස උප්පාදයමානා අරියභූමිප්පත්තියා අන්තරායං කරොතීති කන්තාරද්ධානමග්ගො විය විචිකිච්ඡා දට්ඨබ්බා.

Furthermore, just as a man who has entered upon a long, difficult wilderness path, having seen a place where people have been robbed by thieves and a place where they have been struck, becomes suspicious and apprehensive even at the sound of a twig or a bird, thinking, 'Thieves have come!' He goes, he stands, he turns back, and the place not yet gone to remains much greater than the place already gone to. He, with difficulty and hardship, may or may not reach the land of safety. In the same way, one in whom doubt has arisen in the eight instances, doubting by way of 'Is he indeed the Buddha, or is he not the Buddha?' and so on, is not able to grasp with faith, having made a firm decision. Being unable, he does not attain the path or the fruit. Just as on the wilderness path, by producing repeated advancing and recoiling, non-penetration, and trembling of the mind, thinking 'Are there thieves or not?', one creates an obstacle to the attainment of safety, in the same way, doubt also, by producing repeated advancing and recoiling, non-penetration, and trembling of the mind by way of 'Is he indeed the Buddha, or is he not the Buddha?' and so on, creates an obstacle to the attainment of the noble ground. Thus, doubt should be seen as being like a long, difficult wilderness path.

---

224. ඉදානි – ‘‘සෙය්‍යථාපි, මහාරාජ, ආණණ්‍ය’’න්ති එත්ථ භගවා පහීනකාමච්ඡන්දනීවරණං ආණණ්‍යසදිසං, සෙසානි ආරොග්‍යාදිසදිසානි කත්වා දස්සෙති. තත්‍රායං සදිසතා, යථා හි පුරිසො ඉණං ආදාය කම්මන්තෙ පයොජෙත්වා සමිද්ධතං පත්තො – ‘‘ඉදං ඉණං නාම පලිබොධමූල’’න්ති චින්තෙත්වා සවඩ්ඪිකං ඉණං නිය්‍යාතෙත්වා පණ්ණං ඵාලාපෙය්‍ය. අථස්ස තතො පට්ඨාය නෙව කොචි දූතං පෙසෙති, න පණ්ණං. සො ඉණසාමිකෙ දිස්වාපි සචෙ ඉච්ඡති, ආසනා උට්ඨහති, නො චෙ න උට්ඨහති, කස්මා? තෙහි සද්ධිං නිල්ලෙපතාය අලග්ගතාය. එවමෙව භික්ඛු – ‘‘අයං කාමච්ඡන්දො නාම පලිබොධමූල’’න්ති චින්තෙත්වා ඡ ධම්මෙ භාවෙත්වා කාමච්ඡන්දනීවරණං පජහති. තෙ පන ඡ ධම්මෙ මහාසතිපට්ඨානෙ වණ්ණයිස්සාම. තස්සෙවං පහීනකාමච්ඡන්දස්ස [Pg.193] යථා ඉණමුත්තස්ස පුරිසස්ස ඉණස්සාමිකෙ දිස්වා නෙව භයං න ඡම්භිතත්තං හොති. එවමෙව පරවත්ථුම්හි නෙව සඞ්ගො න බද්ධො හොති. දිබ්බානිපි රූපානි පස්සතො කිලෙසො න සමුදාචරති. තස්මා භගවා ආණණ්‍යමිව කාමච්ඡන්දප්පහානං ආහ.

224. Now, in the passage, “Just as, great king, being without debt,” the Blessed One shows the abandoned hindrance of sensual desire as being similar to being without debt, and the remaining hindrances as being similar to health and so forth. Herein, this is the similarity: just as a man, having taken a loan and invested it in his work, attains prosperity and, thinking, “This thing called debt is the root of trouble,” repays the loan with its interest and has the promissory note torn up. Then, from that time onwards, no one sends him a messenger, nor a note. That man, even upon seeing his creditors, if he wishes, he rises from his seat; if he does not wish, he does not rise. Why? Because of his non-adherence and non-attachment with them. In the very same way, a monk, thinking, “This thing called sensual desire is the root of trouble,” develops six states and abandons the hindrance of sensual desire. We will explain those six states in the Mahāsatipaṭṭhāna Sutta. For that monk who has thus abandoned sensual desire, just as for a man freed from debt, upon seeing his creditors, there is neither fear nor trembling. In the very same way, regarding an external object, there is neither clinging nor bondage. Even when seeing divine forms, defilement does not arise. Therefore, the Blessed One said the abandoning of sensual desire is like being without debt.

---

යථා පන සො පිත්තරොගාතුරො පුරිසො භෙසජ්ජකිරියාය තං රොගං වූපසමෙත්වා තතො පට්ඨාය මධුසක්කරාදීනං රසං වින්දති. එවමෙව භික්ඛු ‘‘අයං බ්‍යාපාදො නාම මහා අනත්ථකරො’’ති ඡ ධම්මෙ භාවෙත්වා බ්‍යාපාදනීවරණං පජහති. සබ්බනීවරණෙසු ඡ ධම්මෙ මහාසතිපට්ඨානෙයෙව වණ්ණයිස්සාම. න කෙවලඤ්ච තෙයෙව, යෙපි ථිනමිද්ධාදීනං පහානාය භාවෙතබ්බා, තෙපි සබ්බෙ තත්ථෙව වණ්ණයිස්සාම. සො එවං පහීනබ්‍යාපාදො යථා පිත්තරොගවිමුත්තො පුරිසො මධුසක්කරාදීනං රසං සම්පියායමානො පටිසෙවති, එවමෙව ආචාරපණ්ණත්තිආදීනි සික්ඛාපදානි සිරසා සම්පටිච්ඡිත්වා සම්පියායමානො සික්ඛති. තස්මා භගවා ආරොග්‍යමිව බ්‍යාපාදප්පහානං ආහ.

Furthermore, just as that man afflicted with a bilious disease, having pacified that disease through medical treatment, from that time onwards enjoys the taste of honey, sugar, and so forth; in the very same way, a bhikkhu, thinking, “This thing called ill will is a great cause of harm,” develops six states and abandons the hindrance of ill will. We shall explain the six states for all the hindrances in the Mahāsatipaṭṭhāna Sutta itself. And not only those, but also all the states that should be developed for the abandoning of sloth and torpor and so forth, all of them we shall explain right there. That monk who has thus abandoned ill will, just as the man freed from the bilious disease partakes of the taste of honey, sugar, and so forth, greatly cherishing it, in the very same way, having accepted with his head the training rules concerning conduct, precepts, and so forth, he trains, greatly cherishing them. Therefore, the Blessed One said the abandoning of ill will is like health.

---

යථා සො නක්ඛත්තදිවසෙ බන්ධනාගාරං පවෙසිතො පුරිසො අපරස්මිං නක්ඛත්තදිවසෙ – ‘‘පුබ්බෙපි අහං පමාදදොසෙන බද්ධො, තෙන නක්ඛත්තං නානුභවිං. ඉදානි අප්පමත්තො භවිස්සාමී’’ති යථාස්ස පච්චත්ථිකා ඔකාසං න ලභන්ති, එවං අප්පමත්තො හුත්වා නක්ඛත්තං අනුභවිත්වා – ‘අහො නක්ඛත්තං, අහො නක්ඛත්ත’න්ති උදානං උදානෙසි, එවමෙව භික්ඛු – ‘‘ඉදං ථිනමිද්ධං නාම මහාඅනත්ථකර’’න්ති ඡ ධම්මෙ භාවෙත්වා ථිනමිද්ධනීවරණං පජහති, සො එවං පහීනථිනමිද්ධො යථා බන්ධනා මුත්තො පුරිසො සත්තාහම්පි නක්ඛත්තස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසානං අනුභවති, එවමෙව ධම්මනක්ඛත්තස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසානං අනුභවන්තො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණාති. තස්මා භගවා බන්ධනා මොක්ඛමිව ථිනමිද්ධප්පහානං ආහ.

Just as a man who was put into prison on a festival day, on another festival day thinks, “Previously, I was bound due to the fault of negligence, and because of that I did not experience the festival. Now I will be diligent,” and being diligent in such a way that his enemies do not get an opportunity, he experiences the festival and utters an inspired utterance, “Oh, what a festival! Oh, what a festival!”; in the very same way, a bhikkhu, thinking, “This thing called sloth and torpor is a great cause of harm,” develops six states and abandons the hindrance of sloth and torpor. That bhikkhu, having thus abandoned sloth and torpor, just as a man freed from bondage experiences the beginning, middle, and end of the festival for a whole seven days, in the very same way, experiencing the beginning, middle, and end of the Dhamma-festival, he attains Arahantship together with the analytical knowledges. Therefore, the Blessed One said the abandoning of sloth and torpor is like release from bondage.

---

යථා පන දාසො කිඤ්චිදෙව මිත්තං උපනිස්සාය සාමිකානං ධනං දත්වා අත්තානං භුජිස්සං කත්වා තතො පට්ඨාය යං ඉච්ඡති, තං කරොති. එවමෙව භික්ඛු – ‘‘ඉදං උද්ධච්චකුක්කුච්චං නාම මහා අනත්ථකර’’න්ති ඡ ධම්මෙ භාවෙත්වා උද්ධච්චකුක්කුච්චං පජහති. සො එවං පහීනඋද්ධච්චකුක්කුච්චො යථා භුජිස්සො පුරිසො යං ඉච්ඡති, තං කරොති, න තං කොචි බලක්කාරෙන තතො නිවත්තෙති[Pg.194], එවමෙව යථා සුඛං නෙක්ඛම්මපටිපදං පටිපජ්ජති, න තං උද්ධච්චකුක්කුච්චං බලක්කාරෙන තතො නිවත්තෙති. තස්මා භගවා භුජිස්සං විය උද්ධච්චකුක්කුච්චප්පහානං ආහ.

Furthermore, just as a slave, relying on some friend, gives wealth to his masters, makes himself a free man, and from that time onwards does what he wishes; in the very same way, a bhikkhu, thinking, “This thing called restlessness and remorse is a great cause of harm,” develops six states and abandons restlessness and remorse. He, having thus abandoned restlessness and remorse, just as a free man does what he wishes, and no one can forcibly make him turn back from that, in the very same way, he practices the path of renunciation at ease, and restlessness and remorse cannot forcibly make him turn back from that. Therefore, the Blessed One said the abandoning of restlessness and remorse is like being a free man.

---

යථා බලවා පුරිසො හත්ථසාරං ගහෙත්වා සජ්ජාවුධො සපරිවාරො කන්තාරං පටිපජ්ජෙය්‍ය, තං චොරා දූරතොව දිස්වා පලායෙය්‍යුං. සො සොත්ථිනා තං කන්තාරං නිත්ථරිත්වා ඛෙමන්තං පත්තො හට්ඨතුට්ඨො අස්ස. එවමෙව භික්ඛු ‘‘අයං විචිකිච්ඡා නාම මහා අනත්ථකාරිකා’’ති ඡ ධම්මෙ භාවෙත්වා විචිකිච්ඡං පජහති. සො එවං පහීනවිචිකිච්ඡො යථා බලවා පුරිසො සජ්ජාවුධො සපරිවාරො නිබ්භයො චොරෙ තිණං විය අගණෙත්වා සොත්ථිනා නික්ඛමිත්වා ඛෙමන්තභූමිං පාපුණාති, එවමෙව භික්ඛු දුච්චරිතකන්තාරං නිත්ථරිත්වා පරමං ඛෙමන්තභූමිං අමතං මහානිබ්බානං පාපුණාති. තස්මා භගවා ඛෙමන්තභූමිං විය විචිකිච්ඡාපහානං ආහ.

Just as a strong man, taking his essential wealth, armed and with a retinue, might travel through a wilderness, and bandits, seeing him from afar, would flee. He, having safely crossed that wilderness and reached a place of security, would be joyful and elated. In the very same way, a bhikkhu, thinking, “This thing called doubt is a great cause of harm,” develops six states and abandons doubt. He, having thus abandoned doubt, just as a strong man, armed, with a retinue, fearless, not regarding the bandits as even grass, having departed safely, reaches a land of security; in the very same way, the bhikkhu, having crossed the wilderness of misconduct, reaches the supreme land of security, the Deathless, the great Nibbāna. Therefore, the Blessed One said the abandoning of doubt is like reaching a land of security.

---

225. පාමොජ්ජං ජායතීති තුට්ඨාකාරො ජායති. පමුදිතස්ස පීති ජායතීති තුට්ඨස්ස සකලසරීරං ඛොභයමානා පීති ජායති. පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භතීති පීතිසම්පයුත්තචිත්තස්ස පුග්ගලස්ස නාමකායො පස්සම්භති, විගතදරථො හොති. සුඛං වෙදෙතීති කායිකම්පි චෙතසිකම්පි සුඛං වෙදයති. චිත්තං සමාධියතීති ඉමිනා නෙක්ඛම්මසුඛෙන සුඛිතස්ස උපචාරවසෙනපි අප්පනාවසෙනපි චිත්තං සමාධියති.

225. ‘Gladness arises’ means a state of delight arises. ‘For one who is gladdened, rapture arises’ means for one who is delighted, rapture arises, capable of agitating the entire body. ‘For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil’ means for a person whose mind is associated with rapture, the mental body becomes tranquil; he becomes one whose fever of defilements is gone. ‘He feels happiness’ means he experiences both bodily and mental happiness. ‘The mind becomes concentrated’ means for one who is made happy by this happiness of renunciation, the mind becomes concentrated both by way of access concentration and by way of absorption concentration.

---

පඨමජ්ඣානකථා

Discourse on the First Jhāna

---

226. සො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතීතිආදි පන උපචාරසමාධිනා සමාහිතෙ චිත්තෙ උපරිවිසෙසදස්සනත්ථං අප්පනාසමාධිනා සමාහිතෙ චිත්තෙ තස්ස සමාධිනො පභෙදදස්සනත්ථං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ඉමමෙව කායන්ති ඉමං කරජකායං. අභිසන්දෙතීති තෙමෙති ස්නෙහෙති, සබ්බත්ථ පවත්තපීතිසුඛං කරොති. පරිසන්දෙතීති සමන්තතො සන්දෙති. පරිපූරෙතීති වායුනා භස්තං විය පූරෙති. පරිප්ඵරතීති සමන්තතො ඵුසති. සබ්බාවතො කායස්සාති අස්ස භික්ඛුනො සබ්බකොට්ඨාසවතො කායස්ස කිඤ්චි උපාදින්නකසන්තතිපවත්තිට්ඨානෙ ඡවිමංසලොහිතානුගතං [Pg.195] අණුමත්තම්පි ඨානං පඨමජ්ඣානසුඛෙන අඵුටං නාම න හොති.

226. Furthermore, it should be known that the passage beginning, 'He, secluded from sensual pleasures...pe... enters and abides in the first jhāna,' was spoken for the purpose of showing the higher distinction when the mind is concentrated by access concentration, and for the purpose of showing the divisions of that concentration when the mind is concentrated by absorption concentration. 'This very body' means this physical body. 'Drenches' means it moistens, it saturates; it produces rapture and happiness that occurs everywhere. 'Suffuses' means it moistens all around. 'Fills' means it fills, like filling a bellows with air. 'Pervades' means it spreads all around. 'Of his entire body': Of this bhikkhu's physical body, which has all its parts, in the place where the continuity of kamma-born matter occurs, which is followed by skin, flesh, and blood, there is no place whatsoever, even the size of an atom, that is not pervaded by the happiness of the first jhāna.

---

227. දක්ඛොති ඡෙකො පටිබලො න්හානීයචුණ්ණානි කාතුඤ්චෙව පයොජෙතුඤ්ච සන්නෙතුඤ්ච. කංසථාලෙති යෙන කෙනචි ලොහෙන කතභාජනෙ. මත්තිකභාජනං පන ථිරං න හොති. සන්නෙන්තස්ස භිජ්ජති. තස්මා තං න දස්සෙති. පරිප්ඵොසකං පරිප්ඵොසකන්ති සිඤ්චිත්වා සිඤ්චිත්වා. සන්නෙය්‍යාති වාමහත්ථෙන කංසථාලං ගහෙත්වා දක්ඛිණහත්ථෙන පමාණයුත්තං උදකං සිඤ්චිත්වා සිඤ්චිත්වා පරිමද්දන්තො පිණ්ඩං කරෙය්‍ය. ස්නෙහානුගතාති උදකසිනෙහෙන අනුගතා. ස්නෙහපරෙතාති උදකසිනෙහෙන පරිග්ගහිතා. සන්තරබාහිරාති සද්ධිං අන්තොපදෙසෙන චෙව බහිපදෙසෙන ච සබ්බත්ථකමෙව උදකසිනෙහෙන ඵුටාති අත්ථො. න ච පග්ඝරණීති න ච බින්දු බින්දු උදකං පග්ඝරති, සක්කා හොති හත්ථෙනපි ද්වීහිපි තීහිපි අඞ්ගුලීහි ගහෙතුං ඔවට්ටිකායපි කාතුන්ති අත්ථො.

227. ‘Dakkho’ means skilled, competent, and able to prepare, use, and mix bath powders. ‘In a bronze bowl’ means in a vessel made of any kind of metal. An earthen vessel, however, is not firm; it is liable to break while being mixed. Therefore, that is not shown. ‘Sprinkling again and again’ means having sprinkled repeatedly. ‘One should mix’ means: taking the bronze bowl with the left hand, and with the right hand sprinkling a suitable amount of water again and again, while kneading it, one should make a ball. ‘Permeated with moisture’ means followed by the moisture of water. ‘Saturated with moisture’ means surrounded by the moisture of water. ‘Inside and out’ means: pervaded by the moisture of water together with the internal part and the external part, that is, everywhere. ‘And not oozing’ means: and it does not ooze water drop by drop; it is possible to take it with the hand, or with two or three fingers; it is even possible to place it in the fold of one's lower garment. This is the meaning.

---

දුතියජ්ඣානකථා

Discourse on the Second Jhāna

---

228-229. දුතියජ්ඣානසුඛූපමායං උබ්භිදොදකොති උබ්භින්නඋදකො, න හෙට්ඨා උබ්භිජ්ජිත්වා උග්ගච්ඡනකඋදකො. අන්තොයෙව පන උබ්භිජ්ජනකඋදකොති අත්ථො. ආයමුඛන්ති ආගමනමග්ගො. දෙවොති මෙඝො. කාලෙන කාලන්ති කාලෙ කාලෙ, අන්වද්ධමාසං වා අනුදසාහං වාති අත්ථො. ධාරන්ති වුට්ඨිං. න අනුප්පවෙච්ඡෙය්‍යාති න ච පවෙසෙය්‍ය, න වස්සෙය්‍යාති අත්ථො. සීතා වාරිධාරා උබ්භිජ්ජිත්වාති සීතං ධාරං උග්ගන්ත්වා රහදං පූරයමානං උබ්භිජ්ජිත්වා. හෙට්ඨා උග්ගච්ඡනඋදකඤ්හි උග්ගන්ත්වා උග්ගන්ත්වා භිජ්ජන්තං උදකං ඛොභෙති, චතූහි දිසාහි පවිසනඋදකං පුරාණපණ්ණතිණකට්ඨදණ්ඩකාදීහි උදකං ඛොභෙති, වුට්ඨිඋදකං ධාරානිපාතපුබ්බුළකෙහි උදකං ඛොභෙති. සන්නිසින්නමෙව පන හුත්වා ඉද්ධිනිම්මිතමිව උප්පජ්ජමානං උදකං ඉමං පදෙසං ඵරති, ඉමං පදෙසං න ඵරතීති නත්ථි, තෙන අඵුටොකාසො නාම න හොතීති. තත්ථ රහදො විය කරජකායො. උදකං විය දුතියජ්ඣානසුඛං. සෙසං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

229. In the simile of the happiness of the second jhāna: 'with water welling up' means having water that has welled up; not having water that, having burst forth from below, rises up. Rather, the meaning is: having water that wells up only from within the lake itself. 'Inlet' means the path of entry. 'Deva' means a cloud. 'From time to time' means at the right times; the meaning is every half-month or every ten days. 'Stream' means rain. 'Should not convey' means it should not let in, it should not rain; this is the meaning. 'Cool streams of water having welled up' means a cool stream, having welled up, fills the lake. For water rising from below, as it rises up again and again and breaks forth, agitates the water. Water entering from the four directions agitates the water with old leaves, grass, sticks, and so on. Rainwater agitates the water with the falling of its streams and the resulting bubbles. But the water that wells up, being calm, as if created by psychic power, there is no such thing as 'it pervades this area, it does not pervade that area.' Therefore, there is no place whatsoever that is not pervaded. Therein, the physical body is like the lake. The happiness of the second jhāna is like the water. The rest should be understood in the same way as before.

---

තතියජ්ඣානකථා

The Account of the Third Jhāna

---

230-231. තතියජ්ඣානසුඛූපමායං [Pg.196] උප්පලානි එත්ථ සන්තීති උප්පලිනී. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. එත්ථ ච සෙතරත්තනීලෙසු යං කිඤ්චි උප්පලං උප්පලමෙව. ඌනකසතපත්තං පුණ්ඩරීකං, සතපත්තං පදුමං. පත්තනියමං වා විනාපි සෙතං පදුමං, රත්තං පුණ්ඩරීකන්ති අයමෙත්ථ විනිච්ඡයො. උදකානුග්ගතානීති උදකතො න උග්ගතානි. අන්තො නිමුග්ගපොසීනීති උදකතලස්ස අන්තො නිමුග්ගානියෙව හුත්වා පොසීනි, වඩ්ඪීනීති අත්ථො. සෙසං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

231. In the simile of the happiness of the third jhāna: because there are lotuses (uppalāni) here, it is called a lotus pond (uppalinī). The same method applies to the remaining two terms. And here, among the white, red, and blue lotuses, any one is simply an uppala. A puṇḍarīka has fewer than a hundred petals; a paduma has a hundred or more petals. Alternatively, without a fixed rule regarding the petals, a white lotus is a paduma, and a red one is a puṇḍarīka—this is the determination here. 'Not having emerged from the water' means not having risen up from the water. 'Nourished while submerged within' means they grow and are nourished while being entirely submerged within the water; that is the meaning. The rest should be understood in the same way as before.

---

චතුත්ථජ්ඣානකථා

The Account of the Fourth Jhāna

---

232-233. චතුත්ථජ්ඣානසුඛූපමායං පරිසුද්ධෙන චෙතසා පරියොදාතෙනාති එත්ථ නිරුපක්කිලෙසට්ඨෙන පරිසුද්ධං, පභස්සරට්ඨෙන පරියොදාතන්ති වෙදිතබ්බං. ඔදාතෙන වත්ථෙනාති ඉදං උතුඵරණත්ථං වුත්තං. කිලිට්ඨවත්ථෙන හි උතුඵරණං න හොති, තඞ්ඛණධොතපරිසුද්ධෙන උතුඵරණං බලවං හොති. ඉමිස්සාය හි උපමාය වත්ථං විය කරජකායො, උතුඵරණං විය චතුත්ථජ්ඣානසුඛං. තස්මා යථා සුන්හාතස්ස පුරිසස්ස පරිසුද්ධං වත්ථං සසීසං පාරුපිත්වා නිසින්නස්ස සරීරතො උතු සබ්බමෙව වත්ථං ඵරති. න කොචි වත්ථස්ස අඵුටොකාසො හොති. එවං චතුත්ථජ්ඣානසුඛෙන භික්ඛුනො කරජකායස්ස න කොචි ඔකාසො අඵුටො හොතීති. එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ඉමෙසං පන චතුන්නං ඣානානං අනුපදවණ්ණනා ච භාවනානයො ච විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තොති ඉධ න විත්ථාරිතො.

232–233. In the simile of the happiness of the fourth jhāna, regarding the phrase 'with a mind purified and bright,' it should be understood that 'purified' is in the sense of being without defilements, and 'bright' is in the sense of being radiant. The phrase 'with a white cloth' is stated to illustrate the pervasion of warmth. For with a soiled cloth, the pervasion of warmth does not occur, but with a cloth just washed and purified, the pervasion of warmth is strong. Indeed, in this simile, the kamma-born body is like the cloth, and the happiness of the fourth jhāna is like the pervasion of warmth. Therefore, just as when a man who has bathed well sits wrapped in a clean cloth, including his head, the warmth from his body pervades the entire cloth, and there is no part of the cloth that remains unpervaded; in the same way, for a bhikkhu, there is no part of the kamma-born body that is not pervaded by the happiness of the fourth jhāna. This is how the meaning should be understood here. Furthermore, the sequential word-by-word explanation of these four jhānas and the method of cultivation have been stated in the Visuddhimagga, and so are not elaborated upon here.

---

එත්තාවතා චෙස රූපජ්ඣානලාභීයෙව, න අරූපජ්ඣානලාභීති න වෙදිතබ්බො. න හි අට්ඨසු සමාපත්තීසු චුද්දසහාකාරෙහි චිණ්ණවසීභාවං විනා උපරි අභිඤ්ඤාධිගමො හොති. පාළියං පන රූපජ්ඣානානියෙව ආගතානි. අරූපජ්ඣානානි ආහරිත්වා කථෙතබ්බානි.

And by this much, it should not be understood that this person is one who has attained only the form jhānas and not the formless jhānas. For without having achieved the state of practiced mastery in the eight attainments through fourteen aspects, the attainment of the higher knowledges beyond does not occur. In the Pāli text, however, only the form jhānas are mentioned. The formless jhānas should be brought in and spoken of.

---

විපස්සනාඤාණකථා

The Account of Insight Knowledge

---

234. සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ…පෙ… ආනෙඤ්ජප්පත්තෙති සො චුද්දසහාකාරෙහි අට්ඨසු සමාපත්තීසු චිණ්ණවසීභාවො භික්ඛූති දස්සෙති[Pg.197]. සෙසමෙත්ථ විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං. ඤාණදස්සනාය චිත්තං අභිනීහරතීති එත්ථ ඤාණදස්සනන්ති මග්ගඤාණම්පි, වුච්චති ඵලඤාණම්පි, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණම්පි, පච්චවෙක්ඛණඤාණම්පි, විපස්සනාඤාණම්පි. ‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො, ඤාණදස්සනවිසුද්ධත්ථං භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති (මහානි. 1.257) එත්ථ හි මග්ගඤාණං ඤාණදස්සනන්ති වුත්තං. ‘‘අයමඤ්ඤො උත්තරිමනුස්සධම්මො අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො අධිගතො ඵාසුවිහාරො’’ති (ම. නි. 1.328) එත්ථ ඵලඤාණං. ‘‘භගවතොපි ඛො ඤාණදස්සනං උදපාදි සත්තාහකාලඞ්කතො ආළාරො කාලාමො’’ති (මහාව. 10) එත්ථ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං. ‘‘ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි අකුප්පා මෙ විමුත්ති, අයමන්තිමා ජාතී’’ති (මහාව. 16) එත්ථ පච්චවෙක්ඛණඤාණං ඉධ පන ඤාණදස්සනාය චිත්තන්ති ඉදං විපස්සනාඤාණං ඤාණදස්සනන්ති වුත්තන්ති.

234. 234. ‘He, with a mind thus concentrated… up to… having attained the imperturbable’—this shows that the bhikkhu is one who has practiced mastery in the eight attainments through the fourteen aspects. The rest here should be understood in the manner stated in the Visuddhimagga. In the phrase ‘directs the mind to knowledge and vision,’ the term ‘knowledge and vision’ can refer to path-knowledge, fruition-knowledge, omniscience-knowledge, reviewing-knowledge, and insight-knowledge. For in the passage, ‘For what purpose, friend, is the holy life lived under the Blessed One? For the purification of knowledge and vision?’, it is path-knowledge that is called ‘knowledge and vision.’ In ‘This is another superhuman state, a distinction in noble knowledge and vision attained, a pleasant abiding,’ it is fruition-knowledge. In ‘Knowledge and vision arose in the Blessed One: “Āḷāra Kālāma died seven days ago,”’ it is omniscience-knowledge. In ‘And knowledge and vision arose in me: “Unshakeable is my liberation; this is the final birth,”’ it is reviewing-knowledge. Here, however, in the phrase ‘directs the mind to knowledge and vision,’ it is this insight-knowledge that is called ‘knowledge and vision.’

---

අභිනීහරතීති විපස්සනාඤාණස්ස නිබ්බත්තනත්ථාය තන්නින්නං තප්පොණං තප්පබ්භාරං කරොති. රූපීති ආදීනමත්ථො වුත්තොයෙව. ඔදනකුම්මාසූපචයොති ඔදනෙන චෙව කුම්මාසෙන ච උපචිතො වඩ්ඪිතො. අනිච්චුච්ඡාදනපරිමද්දනභෙදනවිද්ධංසනධම්මොති හුත්වා අභාවට්ඨෙන අනිච්චධම්මො. දුග්ගන්ධවිඝාතත්ථාය තනුවිලෙපනෙන උච්ඡාදනධම්මො. අඞ්ගපච්චඞ්ගාබාධවිනොදනත්ථාය ඛුද්දකසම්බාහනෙන පරිමද්දනධම්මො. දහරකාලෙ වා ඌරූසු සයාපෙත්වා ගබ්භාවාසෙන දුස්සණ්ඨිතානං තෙසං තෙසං අඞ්ගානං සණ්ඨානසම්පාදනත්ථං අඤ්ඡනපීළනාදිවසෙන පරිමද්දනධම්මො. එවං පරිහරිතොපි භෙදනවිද්ධංසනධම්මො භිජ්ජති චෙව විකිරති ච, එවං සභාවොති අත්ථො. තත්ථ රූපී චාතුමහාභූතිකොතිආදීසු ඡහි පදෙහි සමුදයො කථිතො. අනිච්චපදෙන සද්ධිං පච්ඡිමෙහි ද්වීහි අත්ථඞ්ගමො. එත්ථ සිතං එත්ථ පටිබද්ධන්ති එත්ථ චාතුමහාභූතිකෙ කායෙ නිස්සිතඤ්ච පටිබද්ධඤ්ච.

‘He directs’ (abhinīharati) means that for the purpose of the arising of insight-knowledge, he makes the mind inclined towards it, bent towards it, and sloped towards it. The meaning of ‘form’ (rūpī), etc., has already been stated. ‘An accumulation of rice and barley-meal’ (odanakummāsūpacayo) means accumulated and increased by both rice and barley-meal. ‘Of a nature to be impermanent, to be anointed, to be massaged, to break up, and to be scattered’ (aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammo) means: it has the nature of impermanence (aniccadhammo) in the sense of ceasing to be after having come into being. It has the nature of being anointed (ucchādanadhammo) by way of fine ointments for the purpose of dispelling bad odors. It has the nature of being massaged (parimaddanadhammo) by way of gentle rubbing for the purpose of dispelling aches in the major and minor limbs. Or, it has the nature of being massaged by means of stretching, pressing, etc., for the purpose of perfecting the shape of various limbs that are ill-formed due to having been in the mother's womb, after having been made to sleep on the thighs in childhood. Even when so maintained, it has the nature of breaking up and being scattered (bhedanaviddhaṃsanadhammo); it both breaks up and is scattered—such is its nature. Therein, among the terms beginning with ‘form, composed of the four great elements,’ arising is taught with six terms. With the term ‘impermanent,’ together with the last two terms, cessation is taught. ‘Herein based, herein bound’ (ettha sitaṃ ettha paṭibaddhaṃ) means based on and bound to this body composed of the four great elements.

---

235. සුභොති සුන්දරො. ජාතිමාති පරිසුද්ධාකරසමුට්ඨිතො. සුපරිකම්මකතොති සුට්ඨු කතපරිකම්මො අපනීතපාසාණසක්ඛරො. අච්ඡොති තනුච්ඡවි. විප්පසන්නොති සුට්ඨු පසන්නො. සබ්බාකාරසම්පන්නොති ධොවනවෙධනාදීහි සබ්බෙහි ආකාරෙහි සම්පන්නො. නීලන්තිආදීහි වණ්ණසම්පත්තිං දස්සෙති. තාදිසඤ්හි ආවුතං පාකටං හොති. එවමෙව ඛොති එත්ථ එවං උපමාසංසන්දනං වෙදිතබ්බං. මණි විය හි කරජකායො. ආවුතසුත්තං [Pg.198] විය විපස්සනාඤාණං. චක්ඛුමා පුරිසො විය විපස්සනාලාභී භික්ඛු, හත්ථෙ කරිත්වා පච්චවෙක්ඛතො අයං ඛො මණීති මණිනො ආවිභූතකාලො විය විපස්සනාඤාණං, අභිනීහරිත්වා නිසින්නස්ස භික්ඛුනො චාතුමහාභූතිකකායස්ස ආවිභූතකාලො, තත්‍රිදං සුත්තං ආවුතන්ති සුත්තස්සාවිභූතකාලො විය විපස්සනාඤාණං, අභිනීහරිත්වා නිසින්නස්ස භික්ඛුනො තදාරම්මණානං ඵස්සපඤ්චමකානං වා සබ්බචිත්තචෙතසිකානං වා විපස්සනාඤාණස්සෙව වා ආවිභූතකාලොති.

235. ‘Excellent’ (subha) means beautiful. ‘Of good stock’ (jātimā) means arisen from a perfectly pure mine. ‘Well-wrought’ (suparikammakato) means well-prepared, with stones and gravel removed. ‘Clear’ (accha) means having a fine surface. ‘Very limpid’ (vippasanna) means exceedingly clear. ‘Complete in all aspects’ (sabbākārasampanno) means endowed with all aspects, such as washing, piercing, etc. With the terms beginning with ‘blue,’ he shows the perfection of color. For a thread of such a kind, when strung through, becomes manifest. In the phrase ‘Just so,’ the correlation of the simile should be understood in this way: Indeed, the kamma-born body is like the gem. Insight-knowledge is like the thread strung through it. The bhikkhu who has attained insight is like the man with good eyes. Just as for the man examining it in his hand, saying, ‘This is indeed a gem,’ there is a time when the gem becomes manifest, so too for the bhikkhu seated after directing his mind, there is a time when the body composed of the four great elements becomes manifest. And just as in the phrase ‘and herein this thread is strung through,’ there is a time when the thread becomes manifest, so too for the bhikkhu seated after directing his mind, there is a time when the mental states that have that kamma-born body as their object—be they the pentad with contact as the fifth, or all mind and mental factors, or even just insight-knowledge itself—become manifest.

---

ඉදඤ්ච විපස්සනාඤාණං මග්ගඤාණානන්තරං. එවං සන්තෙපි යස්මා අභිඤ්ඤාවාරෙ ආරද්ධෙ එතස්ස අන්තරාවාරො නත්ථි තස්මා ඉධෙව දස්සිතං. යස්මා ච අනිච්චාදිවසෙන අකතසම්මසනස්ස දිබ්බාය සොතධාතුයා භෙරවං සද්දං සුණතො, පුබ්බෙනිවාසානුස්සතියා භෙරවෙ ඛන්ධෙ අනුස්සරතො, දිබ්බෙන චක්ඛුනා භෙරවම්පි රූපං පස්සතො භයසන්තාසො උප්පජ්ජති, න අනිච්චාදිවසෙන කතසම්මසනස්ස තස්මා අභිඤ්ඤං පත්තස්ස භයවිනොදනහෙතුසම්පාදනත්ථම්පි ඉදං ඉධෙව දස්සිතං. අපි ච යස්මා විපස්සනාසුඛං නාමෙතං මග්ගඵලසුඛසම්පාදකං පාටියෙක්කං සන්දිට්ඨිකං සාමඤ්ඤඵලං තස්මාපි ආදිතොව ඉදං ඉධ දස්සිතන්ති වෙදිතබ්බං.

And this insight-knowledge is the proximate condition for path-knowledge. Even so, because when the section on the higher knowledges is commenced there is no intermediate turn for this insight-knowledge, it is shown right here. And because for one who has not performed comprehension by way of impermanence, etc., fear and dread arise when hearing a terrifying sound with the divine ear element, when recollecting terrifying aggregates with the recollection of past lives, or when seeing a terrifying form with the divine eye—but not for one who has performed comprehension by way of impermanence, etc.—therefore, also for the purpose of accomplishing the cause for dispelling fear for one who has attained the higher knowledges, this is shown right here. Furthermore, because this so-called happiness of insight is a distinct, directly visible fruit of recluseship that accomplishes the happiness of the path and fruition, therefore also, this is shown right at the beginning. Thus it should be understood.

---

මනොමයිද්ධිඤාණකථා

Discourse on the Knowledge of Mind-Made Psychic Power

---

236-237. මනොමයන්ති මනෙන නිබ්බත්තිතං. සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගින්ති සබ්බෙහි අඞ්ගෙහි ච පච්චඞ්ගෙහි ච සමන්නාගතං. අහීනින්ද්‍රියන්ති සණ්ඨානවසෙන අවිකලින්ද්‍රියං. ඉද්ධිමතා නිම්මිතරූපඤ්හි සචෙ ඉද්ධිමා ඔදාතො තම්පි ඔදාතං. සචෙ අවිද්ධකණ්ණො තම්පි අවිද්ධකණ්ණන්ති එවං සබ්බාකාරෙහි තෙන සදිසමෙව හොති. මුඤ්ජම්හා ඊසිකන්තිආදි උපමාත්තයම්පි හි සදිසභාවදස්සනත්ථමෙව වුත්තං. මුඤ්ජසදිසා එව හි තස්ස අන්තො ඊසිකා හොති. කොසිසදිසොයෙව අසි, වට්ටාය කොසියා වට්ටං අසිමෙව පක්ඛිපන්ති, පත්ථටාය පත්ථටං. කරණ්ඩාති ඉදම්පි අහිකඤ්චුකස්ස නාමං, න විලීවකරණ්ඩකස්ස. අහිකඤ්චුකො හි අහිනා සදිසොව හොති. තත්ථ කිඤ්චාපි ‘‘පුරිසො අහිං කරණ්ඩා උද්ධරෙය්‍යා’’ති හත්ථෙන උද්ධරමානො විය දස්සිතො, අථ ඛො චිත්තෙනෙවස්ස උද්ධරණං වෙදිතබ්බං. අයඤ්හි අහි නාම සජාතියං ඨිතො, කට්ඨන්තරං වා රුක්ඛන්තරං වා නිස්සාය, තචතො සරීරං නික්කඩ්ඪනප්පයොගසඞ්ඛාතෙන [Pg.199] ථාමෙන, සරීරං ඛාදයමානං විය පුරාණතචං ජිගුච්ඡන්තොති ඉමෙහි චතූහි කාරණෙහි සයමෙව කඤ්චුකං පජහති, න සක්කා තතො අඤ්ඤෙන උද්ධරිතුං, තස්මා චිත්තෙන උද්ධරණං සන්ධාය ඉදං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ඉති මුඤ්ජාදිසදිසං ඉමස්ස භික්ඛුනො සරීරං, ඊසිකාදිසදිසං නිම්මිතරූපන්ති. ඉදමෙත්ථ ඔපම්මසංසන්දනං. නිම්මානවිධානං පනෙත්ථ පරතො ච ඉද්ධිවිධාදිපඤ්චඅභිඤ්ඤාකථා සබ්බාකාරෙන විසුද්ධිමග්ගෙ විත්ථාරිතාති තත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. උපමාමත්තමෙව හි ඉධ අධිකං.

236-237. ‘Mind-made’ means produced by the mind. ‘With all limbs and minor limbs’ means endowed with all major limbs and minor limbs. ‘With intact faculties’ means having unimpaired faculties by way of physical form. For indeed, the form created by one with psychic power, if the one with psychic power is fair, it too is fair. If he has unpierced ears, it too has unpierced ears. Thus, in all aspects, it is just the same as him. The three similes, such as ‘a reed from muñja grass,’ were spoken only for the purpose of showing the similarity. For the reed inside it is just like the muñja grass. The sword is just like the scabbard; into a round scabbard they insert a round sword, into a flat one, a flat one. This term ‘karaṇḍa’ is a name for a snake’s slough, not for a woven basket. For a snake’s slough is just like the snake. Therein, although it is shown as if ‘a man were to draw a snake from a slough’—as if drawing it with his hand—yet its drawing out should be understood as being done by the mind alone. For this snake, being among its own kind, relying on the space between logs or trees, by the strength described as the effort of drawing its body from its skin, and being disgusted with its old skin as if it were devouring its body—for these four reasons, it sheds its slough by itself. It cannot be drawn out from there by another. Therefore, it should be understood that this was said referring to the drawing out by the mind. Thus, this monk’s body is like the muñja grass, etc., and the created form is like the reed, etc. This, herein, is the connection of the simile. The method of creation and, further, the discourse on the five higher knowledges beginning with the psychic powers, are explained in all aspects in the Visuddhimagga, so they should be understood in the way stated there. For here, only the simile is additional.

---

ඉද්ධිවිධඤාණාදිකථා

Discourse on the Knowledge of Psychic Powers, etc.

---

238-239. තත්ථ ඡෙකකුම්භකාරාදයො විය ඉද්ධිවිධඤාණලාභී භික්ඛු දට්ඨබ්බො. සුපරිකම්මකතමත්තිකාදයො විය ඉද්ධිවිධඤාණං දට්ඨබ්බං. ඉච්ඡිතිච්ඡිතභාජනවිකතිආදිකරණං විය තස්ස භික්ඛුනො විකුබ්බනං දට්ඨබ්බං.

238-239. Therein, a monk who has obtained the knowledge of psychic powers should be seen like a skilled potter and so on. The knowledge of psychic powers should be seen like well-prepared clay and so on. That monk's performing of transformations should be seen like the making of whatever kind of vessel is desired.

---

240-241. දිබ්බසොතධාතුඋපමායං යස්මා කන්තාරද්ධානමග්ගො සාසඞ්කො හොති සප්පටිභයො. තත්ථ උස්සඞ්කිතපරිසඞ්කිතෙන ‘අයං භෙරිසද්දො’, ‘අයං මුදිඞ්ගසද්දො’ති න සක්කා වවත්ථපෙතුං, තස්මා කන්තාරග්ගහණං අකත්වා ඛෙමමග්ගං දස්සෙන්තො අද්ධානමග්ගප්පටිපන්නොති ආහ. අප්පටිභයඤ්හි ඛෙමමග්ගං සීසෙ සාටකං කත්වා සණිකං පටිපන්නො වුත්තප්පකාරෙ සද්දෙ සුඛං වවත්ථපෙති. තස්ස සවනෙන තෙසං තෙසං සද්දානං ආවිභූතකාලො විය යොගිනො දූරසන්තිකභෙදානං දිබ්බානඤ්චෙව මානුස්සකානඤ්ච සද්දානං ආවිභූතකාලො වෙදිතබ්බො.

240-241. In the simile of the divine ear element, because a long-distance wilderness path is perilous and fraught with danger, one who is suspicious and apprehensive there cannot determine, ‘This is the sound of a great drum,’ or, ‘This is the sound of a small drum.’ Therefore, not taking up the term ‘wilderness,’ and wishing to show a safe path, he said, ‘one who has set out on a long-distance path.’ For one who has set out slowly on a safe, fearless path, having placed a cloth on his head, can easily determine the various kinds of sounds mentioned. Just as for that man, by hearing, the time of the manifestation of those various sounds is to be known, so too for the yogi, the time of the manifestation of sounds, both divine and human, distinguished as distant and near, is to be known.

---

242-243. චෙතොපරියඤාණූපමායං දහරොති තරුණො. යුවාති යොබ්බන්නෙන සමන්නාගතො. මණ්ඩනකජාතිකොති යුවාපි සමානො න ආලසියො න කිලිට්ඨවත්ථසරීරො, අථ ඛො මණ්ඩනපකතිකො, දිවසස්ස ද්වෙ තයො වාරෙ න්හායිත්වා සුද්ධවත්ථපරිදහනඅලඞ්කාරකරණසීලොති අත්ථො. සකණිකන්ති කාළතිලකවඞ්ගමුඛදූසිපීළකාදීනං අඤ්ඤතරෙන සදොසං. තත්ථ යථා තස්ස මුඛනිමිත්තං පච්චවෙක්ඛතො මුඛෙ දොසො පාකටො හොති, එවං චෙතොපරියඤාණාය චිත්තං අභිනීහරිත්වා නිසින්නස්ස භික්ඛුනො පරෙසං සොළසවිධං චිත්තං පාකටං හොතීති වෙදිතබ්බං.

242-243. In the simile of the knowledge of others’ minds, ‘young’ (daharo) means youthful (taruṇo). ‘A youth’ (yuvā) means one endowed with youthfulness. ‘Of an ornamental nature’ (maṇḍanakajātiko) means that although a youth, he is not lazy, nor does he have soiled clothes and body, but rather his nature is to adorn himself; he is accustomed to bathing two or three times a day, wearing clean clothes, and putting on ornaments—this is the meaning. ‘With a blemish’ (sakaṇikaṃ) means with a fault, through one or another defect such as a black mole, a disfigurement, a face-spoiling pimple, and so on. Therein, just as for him, when he reflects on the image of his face, a fault on the face becomes manifest, so too, it should be known that for a monk who sits having directed his mind towards the knowledge of others' minds, the sixteen-fold mind of others becomes manifest.

---

244-245. පුබ්බෙනිවාසඤාණූපමායං [Pg.200] තං දිවසං කතකිරියා පාකටා හොතීති තං දිවසං ගතගාමත්තයමෙව ගහිතං. තත්ථ ගාමත්තයගතපුරිසො විය පුබ්බෙනිවාසඤාණලාභී දට්ඨබ්බො, තයො ගාමා විය තයො භවා දට්ඨබ්බා, තස්ස පුරිසස්ස තීසු ගාමෙසු තං දිවසං කතකිරියාය ආවිභාවො විය පුබ්බෙනිවාසාය චිත්තං අභිනීහරිත්වා නිසින්නස්ස භික්ඛුනො තීසු භවෙසු කතකිරියාය පාකටභාවො දට්ඨබ්බො.

244-245. In the simile of the knowledge of past lives, because the actions done on that day become manifest, only the three villages gone to on that day are taken. Therein, the man who has gone to the three villages should be seen as the monk who has obtained the knowledge of past lives; the three villages should be seen as the three existences; and just as for that man there is the manifestation of the actions done on that day in the three villages, so for the monk who sits having directed his mind towards past lives, the state of manifestation of the actions done in the three existences should be seen.

---

246-247. දිබ්බචක්ඛූපමායං වීථිං සඤ්චරන්තෙති අපරාපරං සඤ්චරන්තෙ. වීථිං චරන්තෙතිපි පාඨො. අයමෙවත්ථො. තත්ථ නගරමජ්ඣෙ සිඞ්ඝාටකම්හි පාසාදො විය ඉමස්ස භික්ඛුනො කරජකායො දට්ඨබ්බො, පාසාදෙ ඨිතො චක්ඛුමා පුරිසො විය අයමෙව දිබ්බචක්ඛුං පත්වා ඨිතො භික්ඛු, ගෙහං පවිසන්තා විය පටිසන්ධිවසෙන මාතුකුච්ඡියං පවිසන්තා, ගෙහා නික්ඛමන්තා විය මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමන්තා, රථිකාය වීථිං සඤ්චරන්තා විය අපරාපරං සඤ්චරණකසත්තා, පුරතො අබ්භොකාසට්ඨානෙ මජ්ඣෙ සිඞ්ඝාටකෙ නිසින්නා විය තීසු භවෙසු තත්ථ තත්ථ නිබ්බත්තසත්තා, පාසාදතලෙ ඨිතපුරිසස්ස තෙසං මනුස්සානං ආවිභූතකාලො විය දිබ්බචක්ඛුඤාණාය චිත්තං අභිනීහරිත්වා නිසින්නස්ස භික්ඛුනො තීසු භවෙසු නිබ්බත්තසත්තානං ආවිභූතකාලො දට්ඨබ්බො. ඉදඤ්ච දෙසනාසුඛත්ථමෙව වුත්තං. ආරුප්පෙ පන දිබ්බචක්ඛුස්ස ගොචරො නත්ථීති.

246-247. In the simile of the divine eye, 'moving along the road' means moving from one to another. There is also the reading 'traveling the road'; the meaning is the same. Herein, this monk's physical body should be seen as like a palace at a crossroads in the middle of a city; this very monk who stands having attained the divine eye is like a man with vision standing in the palace; like those entering a house are beings entering a mother's womb by way of rebirth-linking; like those leaving a house are beings emerging from the mother's womb; like those moving from one street to another are beings who wander from one existence to another; like those sitting in front in an open space in the middle at a crossroads are beings born here and there in the three existences. Just as the time when those people become manifest to the man standing on the upper floor of the palace, so too should be understood the time when beings born in the three existences become manifest to the monk who, having directed his mind to the divine-eye knowledge, is seated. And this is said merely for the sake of ease in teaching. For in the formless realm, the divine eye has no sphere.

---

ආසවක්ඛයඤාණකථා

Discourse on the Knowledge of the Destruction of the Taints

---

248. සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙති ඉධ විපස්සනාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානචිත්තං වෙදිතබ්බං. ආසවානං ඛයඤාණායාති ආසවානං ඛයඤාණනිබ්බත්තනත්ථාය. එත්ථ ච ආසවානං ඛයො නාම මග්ගොපි ඵලම්පි නිබ්බානම්පි භඞ්ගොපි වුච්චති. ‘‘ඛයෙ ඤාණං, අනුප්පාදෙ ඤාණ’’න්ති එත්ථ හි මග්ගො ආසවානං ඛයොති වුත්තො. ‘‘ආසවානං ඛයා සමණො හොතී’’ති (ම. නි. 1.438) එත්ථ ඵලං.

248. 248. 'With his mind thus concentrated'—herein, the fourth jhāna consciousness, which is the basis for insight, should be understood. 'For the knowledge of the destruction of the taints' means for the purpose of bringing about the knowledge of the destruction of the taints. And here, 'the destruction of the taints' is said to refer to the path, the fruit, Nibbāna, and dissolution. Indeed, in the phrase 'knowledge in destruction, knowledge in non-arising,' the path is called the destruction of the taints. In 'Through the destruction of the taints, one becomes a recluse,' the fruit is meant.

---

‘‘පරවජ්ජානුපස්සිස්ස, නිච්චං උජ්ඣානසඤ්ඤිනො;

ආසවා තස්ස වඩ්ඪන්ති, ආරා සො ආසවක්ඛයා’’ති. (ධ. ප. 253);

For one who looks to the faults of others and is ever of a mind to criticize, his taints increase; he is far from the destruction of the taints.

---

එත්ථ [Pg.201] නිබ්බානං. ‘‘ආසවානං ඛයො වයො භෙදො අනිච්චතා අන්තරධාන’’න්ති එත්ථ භඞ්ගො. ඉධ පන නිබ්බානං අධිප්පෙතං. අරහත්තමග්ගොපි වට්ටතියෙව.

Herein, Nibbāna is meant. In 'The destruction, wearing away, dissolution, impermanence, and disappearance of the taints,' dissolution is meant. Here, however, Nibbāna is intended. The path of Arahantship is also applicable.

---

චිත්තං අභිනීහරතීති විපස්සනා චිත්තං තන්නින්නං තප්පොණං තප්පබ්භාරං කරොති. සො ඉදං දුක්ඛන්තිආදීසු ‘‘එත්තකං දුක්ඛං, න ඉතො භිය්‍යො’’ති සබ්බම්පි දුක්ඛසච්චං සරසලක්ඛණපටිවෙධෙන යථාභූතං පජානාතීති අත්ථො. තස්ස ච දුක්ඛස්ස නිබ්බත්තිකං තණ්හං ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති. තදුභයම්පි යං ඨානං පත්වා නිරුජ්ඣති, තං තෙසං අප්පවත්තිං නිබ්බානං ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති; තස්ස ච සම්පාපකං අරියමග්ගං ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති සරසලක්ඛණපටිවෙධෙන යථාභූතං පජානාතීති අත්ථො.

'He directs the mind' means he makes the insight-mind incline towards it, tend towards it, and be directed towards it. In the passages beginning with 'This is suffering,' the meaning is that he distinctly knows the entire truth of suffering as it really is by penetrating its own characteristic, thinking, 'Suffering is only this much; there is no more than this.' And the craving that brings about that suffering, he knows, 'This is the origin of suffering.' Having reached which state both of these cease, that Nibbāna, which is their non-occurrence, he knows as, 'This is the cessation of suffering'; and the noble path that leads to that cessation, he knows as, 'This is the path leading to the cessation of suffering.' The meaning is that he knows this as it really is by penetrating its own characteristic.

---

එවං සරූපතො සච්චානි දස්සෙත්වා පුන කිලෙසවසෙන පරියායතො දස්සෙන්තො ‘‘ඉමෙ ආසවා’’තිආදිමාහ. තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතොති තස්ස භික්ඛුනො එවං ජානන්තස්ස එවං පස්සන්තස්ස, සහ විපස්සනාය කොටිප්පත්තං මග්ගං කථෙසි. කාමාසවාති කාමාසවතො. විමුච්චතීති ඉමිනා මග්ගක්ඛණං දස්සෙති. විමුත්තස්මින්ති ඉමිනා ඵලක්ඛණං. විමුත්තමිති ඤාණං හොතීති ඉමිනා පච්චවෙක්ඛණඤාණං. ඛීණා ජාතීතිආදීහි තස්ස භූමිං. තෙන හි ඤාණෙන ඛීණාසවො පච්චවෙක්ඛන්තො ඛීණා ජාතීතිආදීනි පජානාති.

Having thus shown the truths according to their individual nature, and again showing them discursively in connection with the defilements, he said, 'These are the taints,' and so on. 'For one who knows thus and sees thus': for that monk who knows thus and sees thus, he taught the path that has reached its culmination together with insight. 'From the taint of sensual desire.' With 'is freed,' he shows the moment of the path. With 'in the liberated,' he shows the moment of the fruit. With 'the knowledge "It is freed" arises,' he shows the reviewing knowledge. With the words beginning 'Destroyed is birth,' he shows its basis. Indeed, with that knowledge, the one whose taints are destroyed, while reviewing, distinctly knows the matters beginning with 'Destroyed is birth.'

---

කතමා පනස්ස ජාති ඛීණා? කථඤ්ච නං පජානාතීති? න තාවස්ස අතීතා ජාති ඛීණා, පුබ්බෙව ඛීණත්තා. න අනාගතා, අනාගතෙ වායාමාභාවතො. න පච්චුප්පන්නා, විජ්ජමානත්තා. යා පන මග්ගස්ස අභාවිතත්තා උප්පජ්ජෙය්‍ය එකචතුපඤ්චවොකාරභවෙසු එකචතුපඤ්චක්ඛන්ධප්පභෙදා ජාති, සා මග්ගස්ස භාවිතත්තා ආයතිං අනුප්පාදධම්මතං ආපජ්ජනෙන ඛීණා. තං සො මග්ගභාවනාය පහීනකිලෙසෙ පච්චවෙක්ඛිත්වා ‘‘කිලෙසාභාවෙ විජ්ජමානම්පි කම්මං ආයතිං අප්පටිසන්ධිකංව හොතී’’ති ජානන්තො පජානාති.

But which birth of his is destroyed? And how does he know it? His past birth is not destroyed, because it was already destroyed before. Not the future birth, because there is no exertion regarding the future. Not the present birth, because it still exists. But that birth which would have arisen in one-, four-, or five-constituent existences—differentiated as one, four, or five aggregates—due to the path not having been developed, that birth is destroyed due to the path having been developed, by its reaching the state of having the nature of non-arising in the future. He knows this by reviewing the defilements abandoned through the development of the path, knowing: 'In the absence of defilements, even existing kamma becomes incapable of producing a future rebirth-linking.'

---

වුසිතන්ති වුත්ථං පරිවුත්ථං. බ්‍රහ්මචරියන්ති මග්ගබ්‍රහ්මචරියං. පුථුජ්ජනකල්‍යාණකෙන හි සද්ධිං සත්ත සෙක්ඛා බ්‍රහ්මචරියවාසං වසන්ති නාම, ඛීණාසවො වුත්ථවාසො, තස්මා සො අත්තනො බ්‍රහ්මචරියවාසං පච්චවෙක්ඛන්තො වුසිතං බ්‍රහ්මචරියන්ති පජානාති. කතං කරණීයන්ති චතූසු සච්චෙසු චතූහි මග්ගෙහි පරිඤ්ඤාපහානසච්ඡිකිරියාභාවනාවසෙන [Pg.202] සොළසවිධං කිච්චං නිට්ඨාපිතං. තෙන තෙන මග්ගෙන පහාතබ්බකිලෙසා පහීනා, දුක්ඛමූලං සමුච්ඡින්නන්ති අත්ථො. පුථුජ්ජනකල්‍යාණකාදයො හි තං කිච්චං කරොන්ති, ඛීණාසවො කතකරණීයො. තස්මා සො අත්තනො කරණීයං පච්චවෙක්ඛන්තො කතං කරණීයන්ති පජානාති. නාපරං ඉත්ථත්තායාති ඉදානි පුන ඉත්ථභාවාය එවං සොළසකිච්චභාවාය කිලෙසක්ඛයභාවාය වා කත්තබ්බං මග්ගභාවනාකිච්චං මෙ නත්ථීති පජානාති. අථ වා ඉත්ථත්තායාති ඉත්ථභාවතො ඉමස්මා එවං පකාරා. ඉදානි වත්තමානඛන්ධසන්තානා අපරං ඛන්ධසන්තානං මය්හං නත්ථි. ඉමෙ පන පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතා තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා රුක්ඛා විය, තෙ චරිමකචිත්තනිරොධෙන අනුපාදානො විය ජාතවෙදො නිබ්බායිස්සන්ති අපණ්ණත්තිකභාවඤ්ච ගමිස්සන්තීති පජානාති.

'Lived' means lived, completely lived. 'The holy life' means the holy life of the path. Indeed, the seven trainees together with the virtuous worldling are said to be dwelling the holy life, whereas the one whose taints are destroyed is one who has completed the dwelling. Therefore, reflecting on his own dwelling in the holy life, he knows, 'The holy life has been lived.' 'What had to be done has been done' means the sixteenfold task regarding the four truths by means of the four paths—in terms of full understanding, abandoning, realizing, and developing—has been accomplished. Indeed, virtuous worldlings and others are doing that task, whereas the one whose taints are destroyed is one who has done what was to be done. Therefore, reflecting on his own task, he knows, 'What had to be done has been done.' 'There is nothing further for this state of being' means he knows: 'Now, there is no further task of developing the path to be done by me for the sake of this state, for the sake of such a sixteenfold task, or for the sake of the destruction of defilements.' Or alternatively, 'for this state of being' means from this state of being, of this kind. 'Now, apart from this present continuum of aggregates, there is no other continuum of aggregates for me. But these five aggregates, having been fully understood, stand like trees with their roots cut. With the cessation of the final consciousness, they will be extinguished like a fire without fuel and will go to a state beyond designation.' Thus he knows.

---

249. පබ්බතසඞ්ඛෙපෙති පබ්බතමත්ථකෙ. අනාවිලොති නික්කද්දමො. සිප්පියො ච සම්බුකා ච සිප්පිසම්බුකං. සක්ඛරා ච කථලානි ච සක්ඛරකථලං. මච්ඡානං ගුම්බා ඝටාති මච්ඡගුම්බං. තිට්ඨන්තම්පි චරන්තම්පීති එත්ථ සක්ඛරකථලං තිට්ඨතියෙව, ඉතරානි චරන්තිපි තිට්ඨන්තිපි. යථා පන අන්තරන්තරා ඨිතාසුපි නිසින්නාසුපි විජ්ජමානාසුපි ‘‘එතා ගාවො චරන්තී’’ති චරන්තියො උපාදාය ඉතරාපි චරන්තීති වුච්චන්ති. එවං තිට්ඨන්තමෙව සක්ඛරකථලං උපාදාය ඉතරම්පි ද්වයං තිට්ඨන්තන්ති වුත්තං. ඉතරඤ්ච ද්වයං චරන්තං උපාදාය සක්ඛරකථලම්පි චරන්තන්ති වුත්තං. තත්ථ චක්ඛුමතො පුරිසස්ස තීරෙ ඨත්වා පස්සතො සිප්පිකසම්බුකාදීනං විභූතකාලො විය ආසවානං ඛයාය චිත්තං අභිනීහරිත්වා නිසින්නස්ස භික්ඛුනො චතුන්නං සච්චානං විභූතකාලො දට්ඨබ්බොති.

249. “Pabbatasaṅkhepe” means on the summit of a mountain. “Anāvilo” means free from mud. “Sippiyo ca sambukā ca” is sippisambukaṃ (shells and oysters). “Sakkharā ca kathalāni ca” is sakkharakathalaṃ (gravel and potsherds). “Macchānaṃ gumbā ghaṭāti” is macchagumbaṃ (a school of fish). Regarding “tiṭṭhantampi carantampi,” here the gravel and potsherds only stand still, while the others both move and stand still. Just as, although there are cows standing and sitting here and there, by taking into account the moving ones, the others are also said to be moving. Similarly, by taking into account the gravel and potsherds which only stand still, the other two groups are also said to be standing still. And by taking into account the other two moving groups, the gravel and potsherds are also said to be moving. In that context, just as for a man with good eyesight standing on the bank and looking, it is the time when the shells, oysters, and so on become distinct, so for a monk who is seated, having directed his mind towards the destruction of the taints, the time when the four truths become distinct should be understood.

---

එත්තාවතා විපස්සනාඤාණං, මනොමයඤාණං, ඉද්ධිවිධඤාණං, දිබ්බසොතඤාණං, චෙතොපරියඤාණං, පුබ්බෙනිවාසඤාණං, දිබ්බචක්ඛුවසෙන නිප්ඵන්නං අනාගතංසඤාණයථාකම්මූපගඤාණද්වයං, දිබ්බචක්ඛුඤාණං, ආසවක්ඛයඤාණන්ති දස ඤාණානි නිද්දිට්ඨානි හොන්ති. තෙසං ආරම්මණවිභාගො ජානිතබ්බො – තත්ථ විපස්සනාඤාණං පරිත්තමහග්ගතඅතීතානාගතපච්චුප්පන්නඅජ්ඣත්තබහිද්ධාවසෙන සත්තවිධාරම්මණං. මනොමයඤාණං නිම්මිතබ්බරූපායතනමත්තමෙව ආරම්මණං කරොතීති [Pg.203] පරිත්තපච්චුප්පන්නබහිද්ධාරම්මණං. ආසවක්ඛයඤාණං අප්පමාණබහිද්ධානවත්තබ්බාරම්මණං. අවසෙසානං ආරම්මණභෙදො විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තො. උත්තරිතරං වා පණීතතරං වාති යෙන කෙනචි පරියායෙන ඉතො සෙට්ඨතරං සාමඤ්ඤඵලං නාම නත්ථීති භගවා අරහත්තනිකූටෙන දෙසනං නිට්ඨාපෙසි.

By this much, ten knowledges have been specified: insight knowledge, mind-made knowledge, knowledge of psychic powers, divine ear knowledge, knowledge of others' minds, knowledge of past lives, the pair of knowledges accomplished by means of the divine eye—namely, knowledge of the future and knowledge of the passing away and rebirth of beings according to their kamma—divine eye knowledge, and knowledge of the destruction of the taints. The distinction of their objects should be known. Therein, insight knowledge has seven kinds of objects, by way of the limited, exalted, past, future, present, internal, and external. Mind-made knowledge takes only the form-object that is to be created as its object; thus, it has a limited, present, external object. The knowledge of the destruction of the taints has an immeasurable, external, and inexpressible object. The distinction of objects for the remaining knowledges has been stated in the Visuddhimagga. Regarding “higher or more refined,” by any means whatsoever, there is no fruit of recluseship more excellent than this. Thus the Blessed One concluded the discourse with the pinnacle which is the fruit of Arahantship.

---

අජාතසත්තුඋපාසකත්තපටිවෙදනාකථා

The Discourse on Ajātasattu's Declaration of Being a Lay Follower

---

250. රාජා තත්ථ තත්ථ සාධුකාරං පවත්තෙන්තො ආදිමජ්ඣපරියොසානං සක්කච්චං සුත්වා ‘‘චිරං වතම්හි ඉමෙ පඤ්හෙ පුථූ සමණබ්‍රාහ්මණෙ පුච්ඡන්තො, ථුසෙ කොට්ටෙන්තො විය කිඤ්චි සාරං නාලත්ථං, අහො වත භගවතො ගුණසම්පදා, යො මෙ දීපසහස්සං ජාලෙන්තො විය මහන්තං ආලොකං කත්වා ඉමෙ පඤ්හෙ විස්සජ්ජෙසි. සුචිරං වතම්හි දසබලස්ස ගුණානුභාවං අජානන්තො වඤ්චිතො’’ති චින්තෙත්වා බුද්ධගුණානුස්සරණසම්භූතාය පඤ්චවිධාය පීතියා ඵුටසරීරො අත්තනො පසාදං ආවිකරොන්තො උපාසකත්තං පටිවෙදෙසි. තං දස්සෙතුං ‘‘එවං වුත්තෙ රාජා’’තිආදි ආරද්ධං.

250. The king, giving cries of “Sādhu!” here and there, listened respectfully from beginning to end and thought: “Alas, for a long time I have been asking these questions of many ascetics and brahmins, but like one pounding husks, I obtained no essence. Oh, how wonderful is the perfection of the Blessed One's virtues, who, as if lighting a thousand lamps for me, created a great light and answered these questions! Alas, for a very long time, not knowing the power of the virtues of the Ten-Powered One, I have been deceived.” Having thought thus, his body suffused with the five kinds of joy that arose from recollecting the Buddha's virtues, making his confidence manifest, he declared his state as a lay follower. To show this, the passage beginning “When this was said, the king...” was commenced.

---

තත්ථ අභික්කන්තං, භන්තෙති අයං අභික්කන්තසද්දො ඛයසුන්දරාභිරූපඅබ්භනුමොදනෙසු දිස්සති. ‘‘අභික්කන්තා භන්තෙ, රත්ති, නික්ඛන්තො පඨමො යාමො, චිරනිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො’’තිආදීසු (අ. නි. 8.20) හි ඛයෙ දිස්සති. ‘‘අයං මෙ පුග්ගලො ඛමති, ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’තිආදීසු (අ. නි. 4.100) සුන්දරෙ.

Herein, the word “abhikkanta” is seen in the senses of passing, beauty, beautiful form, and approval. For instance, in “Venerable sir, the night has passed (abhikkantā), the first watch is over, the community of monks has been seated for a long time,” and so on, it is seen in the sense of passing. In “This person is acceptable to me; he is more excellent (abhikkantataro) and more refined than these four persons,” and so on, it is in the sense of beauty.

---

‘‘කො මෙ වන්දති පාදානි, ඉද්ධියා යසසා ජලං;

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, සබ්බා ඔභාසයං දිසා’’ති. (වි. ව. 857);

“Who is it that worships my feet, blazing with psychic power and fame, with surpassing beauty, illuminating all directions?”

---

ආදීසු අභිරූපෙ. ‘‘අභික්කන්තං භො, ගොතමා’’තිආදීසු (පාරා. 15) අබ්භනුමොදනෙ. ඉධාපි අබ්භනුමොදනෙයෙව. යස්මා ච අබ්භනුමොදනෙ, තස්මා ‘සාධු සාධු භන්තෙ’ති වුත්තං හොතීති වෙදිතබ්බො.

In such verses, it is in the sense of beautiful form. In “Excellent, Master Gotama!” and so on, it is in the sense of approval. Here too, it is in the sense of approval. And because it is in the sense of approval, it should be understood as meaning, “Excellent, excellent, venerable sir!”

---

භයෙ කොධෙ පසංසායං, තුරිතෙ කොතූහලච්ඡරෙ;

හාසෙ සොකෙ පසාදෙ ච, කරෙ ආමෙඩිතං බුධොති.

“In fear, anger, praise, haste, curiosity, and wonder; in laughter, sorrow, and confidence, a wise person uses repetition.”

---

ඉමිනා [Pg.204] ච ලක්ඛණෙන ඉධ පසාදවසෙන, පසංසාවසෙන චායං ද්වික්ඛත්තුං වුත්තොති වෙදිතබ්බො. අථවා අභික්කන්තන්ති අභිකන්තං අතිඉට්ඨං අතිමනාපං අතිසුන්දරන්ති වුත්තං හොති.

And by this principle, it should be understood that here it is spoken twice on account of confidence and praise. Alternatively, “abhikkantaṃ” means exceedingly desired, exceedingly pleasing, and exceedingly beautiful.

---

එත්ථ එකෙන අභික්කන්තසද්දෙන දෙසනං ථොමෙති, එකෙන අත්තනො පසාදං. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො, අභික්කන්තං භන්තෙ, යදිදං භගවතො ධම්මදෙසනා, ‘අභික්කන්තං’ යදිදං භගවතො ධම්මදෙසනං ආගම්ම මම පසාදොති. භගවතොයෙව වා වචනං ද්වෙ ද්වෙ අත්ථෙ සන්ධාය ථොමෙති. භගවතො වචනං අභික්කන්තං දොසනාසනතො, අභික්කන්තං ගුණාධිගමනතො. තථා සද්ධාජනනතො, පඤ්ඤාජනනතො, සාත්ථතො, සබ්‍යඤ්ජනතො, උත්තානපදතො, ගම්භීරත්ථතො, කණ්ණසුඛතො, හදයඞ්ගමතො, අනත්තුක්කංසනතො, අපරවම්භනතො, කරුණාසීතලතො, පඤ්ඤාවදාතතො, ආපාථරමණීයතො, විමද්දක්ඛමතො, සුය්‍යමානසුඛතො, වීමංසියමානහිතතොති එවමාදීහි යොජෙතබ්බං.

Here, with one “abhikkanta” word he praises the teaching; with the other, his own confidence. This is the intention here: “Excellent, venerable sir, is this teaching of the Blessed One,” and “Excellent is the confidence in me that has arisen on account of the Blessed One's teaching.” Alternatively, he praises the Blessed One's speech itself, referring to pairs of meanings. The Blessed One's speech is excellent because it destroys faults, and excellent because it leads to the attainment of virtues. Likewise, it is excellent because it generates faith and because it generates wisdom; because it is meaningful and because it is well-phrased; because its words are plain and because its meaning is profound; because it is pleasant to the ear and because it goes to the heart; because it does not exalt oneself and because it does not disparage others; because it is cool with compassion and because it is purified by wisdom; because it is delightful at first hearing and because it withstands examination; because it is pleasant while being heard and because it is beneficial when being investigated. It should be connected with these and similar meanings.

---

තතො පරම්පි චතූහි උපමාහි දෙසනංයෙව ථොමෙති. තත්ථ නික්කුජ්ජිතන්ති අධොමුඛඨපිතං හෙට්ඨාමුඛජාතං වා. උක්කුජ්ජෙය්‍යාති උපරි මුඛං කරෙය්‍ය. පටිච්ඡන්නන්ති තිණපණ්ණාදිඡාදිතං. විවරෙය්‍යාති උග්ඝාටෙය්‍ය. මූළ්හස්ස වාති දිසාමූළ්හස්ස. මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍යාති හත්ථෙ ගහෙත්වා ‘‘එස මග්ගො’’ති වදෙය්‍ය, අන්ධකාරෙති කාළපක්ඛචාතුද්දසී අඩ්ඪරත්තඝනවනසණ්ඩමෙඝපටලෙහි චතුරඞ්ගෙ තමෙ. අයං තාව අනුත්තානපදත්ථො. අයං පන සාධිප්පායයොජනා. යථා කොචි නික්කුජ්ජිතං උක්කුජ්ජෙය්‍ය, එවං සද්ධම්මවිමුඛං අසද්ධම්මෙ පතිතං මං අසද්ධම්මා වුට්ඨාපෙන්තන. යථා පටිච්ඡන්නං විවරෙය්‍ය, එවං කස්සපස්ස භගවතො සාසනන්තරධානා පභුති මිච්ඡාදිට්ඨිගහනපටිච්ඡන්නං සාසනං විවරන්තෙන, යථා මූළ්හස්ස මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, එවං කුම්මග්ගමිච්ඡාමග්ගප්පටිපන්නස්ස මෙ සග්ගමොක්ඛමග්ගං ආවිකරොන්තෙන, යථා අන්ධකාරෙ තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය, එවං මොහන්ධකාරනිමුග්ගස්ස මෙ බුද්ධාදිරතනරූපානි අපස්සතො තප්පටිච්ඡාදකමොහන්ධකාරවිද්ධංසකදෙසනාපජ්ජොතධාරකෙන මය්හං භගවතා එතෙහි පරියායෙහි පකාසිතත්තා අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතොති.

Furthermore, he praises the teaching with four similes. Therein, 'overturned' (nikkujjitaṃ) means placed face down or having become face down. 'Would turn upright' (ukkujjeyya) means would make it face up. 'Covered' (paṭicchannaṃ) means covered by grass, leaves, and so on. 'Would uncover' (vivareyya) means would open. 'For one who is lost' (mūḷhassa) means for one who is confused about the directions. 'Would point out the path' (maggaṃ ācikkheyya) means, taking one by the hand, one would say, 'This is the path.' 'In the darkness' (andhakāre) means in a fourfold darkness, comprised of the fourteenth day of the waning moon, midnight, a dense forest thicket, and a layer of clouds. This, for now, is the meaning of the unclear words. This, however, is the application of the intended meaning. Just as one might turn upright what is overturned, so has the venerable Gotama raised me—who had turned away from the good Dhamma and was established in the bad Dhamma—from that bad Dhamma. Just as one might uncover what is covered, so has he revealed the teaching, which had been covered by the thicket of wrong view since the disappearance of the dispensation of the Blessed One Kassapa. Just as one might point out the path to one who is lost, so has he explained to me—who had entered the wrong path, the false path—the path to heaven and liberation. Just as one might hold up an oil lamp in the darkness, so has he held up the lamp of the teaching that destroys the darkness of delusion for me, who was sunk in the darkness of delusion and unable to see the forms of the gems such as the Buddha, which were covered by that darkness. Because the Dhamma has been clarified for me by the venerable Gotama through these various methods, the Dhamma has been clarified in many ways.

---

එවං දෙසනං ථොමෙත්වා ඉමාය දෙසනාය රතනත්තයෙ පසන්නචිත්තො පසන්නාකාරං කරොන්තො එසාහන්තිආදිමාහ. තත්ථ එසාහන්ති එසො අහං[Pg.205]. භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමීති භගවා මෙ සරණං, පරායනං, අඝස්ස තාතා, හිතස්ස ච විධාතාති. ඉමිනා අධිප්පායෙන භගවන්තං ගච්ඡාමි භජාමි සෙවාමි පයිරුපාසාමි, එවං වා ජානාමි බුජ්ඣාමීති. යෙසඤ්හි ධාතූනං ගතිඅත්ථො, බුද්ධිපි තෙසං අත්ථො. තස්මා ගච්ඡාමීති ඉමස්ස ජානාමි බුජ්ඣාමීති අයම්පි අත්ථො වුත්තො. ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්චාති එත්ථ පන අධිගතමග්ගෙ සච්ඡිකතනිරොධෙ යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජමානෙ චතූසු අපායෙසු අපතමානෙ ධාරෙතීති ධම්මො, සො අත්ථතො අරියමග්ගො චෙව නිබ්බානඤ්ච. වුත්තඤ්චෙතං – ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මා සඞ්ඛතා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’ති (අ. නි. 4.34) විත්ථාරො. න කෙවලඤ්ච අරියමග්ගො චෙව නිබ්බානඤ්ච. අපි ච ඛො අරියඵලෙහි සද්ධිං පරියත්තිධම්මොපි. වුත්තඤ්හෙතං ඡත්තමාණවකවිමානෙ –

Having thus praised the teaching, with a mind confident in the Triple Gem through this discourse, and wishing to make a gesture of confidence, he said 'esāhaṃ' and so on. Therein, 'esāhaṃ' means 'this I'. 'I go to the Blessed One for refuge' means: the Blessed One is my refuge, my resort, the protector from evil, and the arranger of welfare. With this intention, I go to, attend, serve, and wait upon the Blessed One; or thus I know, I understand. For those verbal roots that have the meaning of 'going', they also have the meaning of 'knowing'. Therefore, for 'I go' (gacchāmi), the meaning 'I know, I understand' is also stated. As for 'and the Dhamma and the Sangha of bhikkhus', herein, that which supports beings who have attained the path, have personally realized cessation, and are practicing as instructed, preventing them from falling into the four states of woe, is the Dhamma. In essence, that is the Noble Path and Nibbāna. And this was said: 'Bhikkhus, inasmuch as there are conditioned things, the Noble Eightfold Path is declared the chief among them.' This is the detailed explanation. And it is not only the Noble Path and Nibbāna. But also, it is the Dhamma of the scriptures along with the noble fruits. For this was said in the Chattamāṇavaka Vimāna—

---

‘‘රාගවිරාගමනෙජමසොකං, ධම්මමසඞ්ඛතමප්පටිකූලං;

මධුරමිමං පගුණං සුවිභත්තං, ධම්මමිමං සරණත්ථමුපෙහී’’ති. (වි. ව. 887);

“Go for refuge to the Dhamma that is dispassion for lust, unshaken, sorrowless, unconditioned, and unopposed; this sweet, proficient, and well-analyzed Dhamma.”

---

එත්ථ හි රාගවිරාගොති මග්ගො කථිතො. අනෙජමසොකන්ති ඵලං. ධම්මමසඞ්ඛතන්ති නිබ්බානං. අප්පටිකූලං මධුරමිමං පගුණං සුවිභත්තන්ති පිටකත්තයෙන විභත්තා ධම්මක්ඛන්ධාති. දිට්ඨිසීලසංඝාතෙන සංහතොති සඞ්ඝො, සො අත්ථතො අට්ඨ අරියපුග්ගලසමූහො. වුත්තඤ්හෙතං තස්මිඤ්ඤෙව විමානෙ –

Here, by 'dispassion for lust', the Path is taught. By 'unshaken and sorrowless', the Fruit is taught. By 'the unconditioned Dhamma', Nibbāna is taught. By 'unopposed, sweet, proficient, and well-analyzed', the aggregates of the Dhamma, as divided by the three Piṭakas, are taught. Because they are united by a commonality of view and virtue, they are the 'Saṅgha'. In essence, that is the community of the eight noble individuals. And this was said in that same celestial mansion—

---

‘‘යත්ථ ච දින්නමහප්ඵලමාහු, චතූසු සුචීසු පුරීසයුගෙසු;

අට්ඨ ච පුග්ගලධම්මදසා තෙ, සඞ්ඝමිමං සරණත්ථමුපෙහී’’ති. (වි. ව. 888);

“Where giving is said to bear great fruit—to the four pure pairs of persons; and those eight individuals who have seen the Dhamma—to this Saṅgha, go for refuge.”

---

භික්ඛූනං සඞ්ඝො භික්ඛුසඞ්ඝො. එත්තාවතා රාජා තීණි සරණගමනානි පටිවෙදෙසි.

The community of bhikkhus is the Bhikkhusaṅgha. Thus, the brahmin professed the three goings for refuge.

---

සරණගමනකථා

The Discourse on Going for Refuge

---

ඉදානි තෙසු සරණගමනෙසු කොසල්ලත්ථං සරණං, සරණගමනං, යො ච සරණං ගච්ඡති, සරණගමනප්පභෙදො, සරණගමනඵලං, සඞ්කිලෙසො, භෙදොති, අයං විධි වෙදිතබ්බො. සෙය්‍යථිදං – සරණත්ථතො තාව හිංසතීති සරණං. සරණගතානං තෙනෙව සරණගමනෙන භයං සන්තාසං දුක්ඛං දුග්ගතිපරිකිලෙසං හනති විනාසෙතීති අත්ථො, රතනත්තයස්සෙවෙතං අධිවචනං.

Now, in these goings for refuge, for the sake of proficiency, this procedure should be understood: refuge, the going for refuge, the one who goes for refuge, the distinction of going for refuge, the fruit of going for refuge, defilement, and the breach. That is to say: firstly, from the meaning of the word `saraṇa`: because it destroys (hiṃsati), it is called `saraṇa` (refuge). The meaning is that for those who have gone for refuge, by that very going for refuge, it destroys and eliminates fear, terror, suffering, and the defilements of a woeful state. This is a designation for the Triple Gem itself.

---

අථ [Pg.206] වා හිතෙ පවත්තනෙන අහිතා ච නිවත්තනෙන සත්තානං භයං හිංසති බුද්ධො. භවකන්තාරා උත්තාරණෙන අස්සාසදානෙන ච ධම්මො; අප්පකානම්පි කාරානං විපුලඵලපටිලාභකරණෙන සඞ්ඝො. තස්මා ඉමිනාපි පරියායෙන රතනත්තයං සරණං. තප්පසාදතග්ගරුතාහි විහතකිලෙසො තප්පරායණතාකාරප්පවත්තො චිත්තුප්පාදො සරණගමනං. තං සමඞ්ගීසත්තො සරණං ගච්ඡති. වුත්තප්පකාරෙන චිත්තුප්පාදෙන එතානි මෙ තීණි රතනානි සරණං, එතානි පරායණන්ති එවං උපෙතීති අත්ථො. එවං තාව සරණං, සරණගමනං, යො ච සරණං ගච්ඡති, ඉදං තයං වෙදිතබ්බං.

Alternatively, the Buddha destroys the fear of beings by causing them to engage in what is beneficial and to turn away from what is unbeneficial. The Dhamma destroys fear by conveying them across the wilderness of existence and by giving solace. The Saṅgha destroys fear by bringing about the attainment of abundant fruit even from small deeds. Therefore, by this explanation as well, the Triple Gem is a refuge. The going for refuge is a mind-state that has its defilements destroyed through faith in and reverence for them, and that proceeds in the manner of having them as the ultimate resort. A being endowed with this goes for refuge. The meaning is that with a mind-state of the kind described, one approaches thus: 'These three jewels are my refuge; these are my ultimate resort.' Thus, for now, refuge, the going for refuge, and the one who goes for refuge—this triad should be known.

---

සරණගමනප්පභෙදෙ පන දුවිධං සරණගමනං – ලොකුත්තරං ලොකියඤ්ච. තත්ථ ලොකුත්තරං දිට්ඨසච්චානං මග්ගක්ඛණෙ සරණගමනුපක්කිලෙසසමුච්ඡෙදෙන ආරම්මණතො නිබ්බානාරම්මණං හුත්වා කිච්චතො සකලෙපි රතනත්තයෙ ඉජ්ඣති. ලොකියං පුථුජ්ජනානං සරණගමනුපක්කිලෙසවික්ඛම්භනෙන ආරම්මණතො බුද්ධාදිගුණාරම්මණං හුත්වා ඉජ්ඣති. තං අත්ථතො බුද්ධාදීසු වත්ථූසු සද්ධාපටිලාභො සද්ධාමූලිකා ච සම්මාදිට්ඨි දසසු පුඤ්ඤකිරියවත්ථූසු දිට්ඨිජුකම්මන්ති වුච්චති. තයිදං චතුධා වත්තති – අත්තසන්නිය්‍යාතනෙන, තප්පරායණතාය, සිස්සභාවූපගමනෙන, පණිපාතෙනාති.

Now, regarding the distinction of going for refuge, the going for refuge is twofold: supramundane and mundane. Therein, the supramundane, for those who have seen the truths, is accomplished at the moment of the path through the eradication of the corruptions of going for refuge; with respect to its object, it has Nibbāna as its object, and with respect to its function, it is fulfilled in regard to the entire Triple Gem. The mundane, for worldlings, is accomplished through the suppression of the corruptions of going for refuge; with respect to its object, it has the qualities of the Buddha and so on as its object. In essence, this is the acquisition of faith in the objects such as the Buddha, and faith-based right view; among the ten grounds of meritorious action, it is called 'the straightening of view.' This occurs in four ways: by self-dedication, by having them as the ultimate resort, by approaching the state of a disciple, and by prostration.

---

තත්ථ අත්තසන්නිය්‍යාතනං නාම – ‘‘අජ්ජාදිං කත්වා අහං අත්තානං බුද්ධස්ස නිය්‍යාතෙමි, ධම්මස්ස, සඞ්ඝස්සා’’ති එවං බුද්ධාදීනං අත්තපරිච්චජනං. තප්පරායණතා නාම ‘‘අජ්ජාදිං කත්වා ‘අහං බුද්ධපරායණො, ධම්මපරායණො, සඞ්ඝපරායණො’ති. මං ධාරෙථා’’ති එවං තප්පරායණභාවො. සිස්සභාවූපගමනං නාම – ‘‘අජ්ජාදිං කත්වා – ‘අහං බුද්ධස්ස අන්තෙවාසිකො, ධම්මස්ස, සඞ්ඝස්ස අන්තෙවාසිකො’ති මං ධාරෙථා’’ති එවං සිස්සභාවූපගමො. පණිපාතො නාම – ‘‘අජ්ජාදිං කත්වා අහං අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මසාමීචිකම්මං බුද්ධාදීනංයෙව තිණ්ණං වත්ථූනං කරොමී’ති මං ධාරෙථා’’ති එවං බුද්ධාදීසු පරමනිපච්චාකාරො. ඉමෙසඤ්හි චතුන්නං ආකාරානං අඤ්ඤතරම්පි කරොන්තෙන ගහිතංයෙව හොති සරණං.

Therein, self-dedication means the relinquishing of oneself to the Buddha and so on, thus: 'From today onwards, I dedicate myself to the Buddha, to the Dhamma, to the Saṅgha.' Having them as the ultimate resort means the state of having them as the ultimate resort, thus: 'From today onwards, may you hold me as one who has the Buddha as the ultimate resort, the Dhamma as the ultimate resort, the Saṅgha as the ultimate resort.' Approaching the state of a disciple means the approaching of the state of a disciple, thus: 'From today onwards, may you hold me as a resident disciple of the Buddha, of the Dhamma, of the Saṅgha.' Prostration means the supreme act of reverence towards the Buddha and so on, thus: 'From today onwards, I perform acts of veneration, rising in respect, joining the palms, and proper conduct only for these three objects: the Buddha and so on.' For by one who performs even one of these four modes, refuge is indeed taken.

---

අපි ච භගවතො අත්තානං පරිච්චජාමි, ධම්මස්ස, සඞ්ඝස්ස, අත්තානං පරිච්චජාමි, ජීවිතං පරිච්චජාමි, පරිච්චත්තොයෙව මෙ අත්තා, පරිච්චත්තංයෙව ජීවිතං, ජීවිතපරියන්තිකං බුද්ධං සරණං ගච්ඡාමි, බුද්ධො මෙ සරණං ලෙණං තාණන්ති[Pg.207]; එවම්පි අත්තසන්නිය්‍යාතනං වෙදිතබ්බං. ‘‘සත්ථාරඤ්ච වතාහං පස්සෙය්‍යං, භගවන්තමෙව පස්සෙය්‍යං, සුගතඤ්ච වතාහං පස්සෙය්‍යං, භගවන්තමෙව පස්සෙය්‍යං, සම්මාසම්බුද්ධඤ්ච වතාහං පස්සෙය්‍යං, භගවන්තමෙව පස්සෙය්‍ය’’න්ති (සං. නි. 2.154). එවම්පි මහාකස්සපස්ස සරණගමනං විය සිස්සභාවූපගමනං වෙදිතබ්බං.

Furthermore: 'I relinquish myself to the Blessed One, to the Dhamma, to the Saṅgha. I relinquish myself; I relinquish my life. My self is indeed relinquished; my life is indeed relinquished. For the duration of my life, I go to the Buddha for refuge. The Buddha is my refuge, my shelter, my protection.' In this way too, self-dedication should be understood. 'Oh, that I might see the Teacher! I would see only the Blessed One. Oh, that I might see the Sugata! I would see only the Blessed One. Oh, that I might see the Perfectly Enlightened One! I would see only the Blessed One.' In this way too, like the going for refuge of Mahākassapa, the approaching of the state of a disciple should be understood.

---

‘‘සො අහං විචරිස්සාමි, ගාමා ගාමං පුරා පුරං;

නමස්සමානො සම්බුද්ධං, ධම්මස්ස ච සුධම්මත’’න්ති. (සු. නි. 194);

'Thus I shall wander from village to village and from town to town, paying homage to the Perfectly Enlightened One and to the excellence of the Dhamma.'

---

එවම්පි ආළවකාදීනං සරණගමනං විය තප්පරායණතා වෙදිතබ්බා. අථ ඛො බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණො උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවතො පාදානි මුඛෙන ච පරිචුම්බති, පාණීහි ච පරිසම්බාහති, නාමඤ්ච සාවෙති – ‘‘බ්‍රහ්මායු අහං, භො ගොතම බ්‍රාහ්මණො, බ්‍රහ්මායු අහං, භො ගොතම බ්‍රාහ්මණො’’ති (ම. නි. 2.394) එවම්පි පණිපාතො දට්ඨබ්බො.

In this way too, like the going for refuge of Āḷavaka and others, having them as the ultimate resort should be known. Then the brahmin Brahmāyu, having risen from his seat, having arranged his upper robe over one shoulder, fell at the Blessed One’s feet with his head, and he kisses the Blessed One’s feet with his mouth and massages them with his hands, and announces his name: 'I am Brahmāyu, venerable Gotama, the brahmin; I am Brahmāyu, venerable Gotama, the brahmin.' In this way too, prostration should be seen.

---

සො පනෙස ඤාතිභයාචරියදක්ඛිණෙය්‍යවසෙන චතුබ්බිධො හොති. තත්ථ දක්ඛිණෙය්‍යපණිපාතෙන සරණගමනං හොති, න ඉතරෙහි. සෙට්ඨවසෙනෙව හි සරණං ගණ්හාති, සෙට්ඨවසෙන ච භිජ්ජති. තස්මා යො සාකියො වා කොලියො වා – ‘‘බුද්ධො අම්හාකං ඤාතකො’’ති වන්දති, අග්ගහිතමෙව හොති සරණං. යො වා – ‘‘සමණො ගොතමො රාජපූජිතො මහානුභාවො අවන්දීයමානො අනත්ථම්පි කරෙය්‍යා’’ති භයෙන වන්දති, අග්ගහිතමෙව හොති සරණං. යො වා බොධිසත්තකාලෙ භගවතො සන්තිකෙ කිඤ්චි උග්ගහිතං සරමානො බුද්ධකාලෙ වා –

This prostration, moreover, is fourfold: by way of kinship, fear, a teacher, and one worthy of offerings. Therein, the going for refuge occurs through prostration to one worthy of offerings, not through the others. For one takes refuge only by way of the supreme, and it is broken by way of the supreme. Therefore, for whichever Sākiyan or Koliyan who venerates thinking, 'The Buddha is our kinsman,' refuge is not taken. Or for one who venerates out of fear, thinking, 'The ascetic Gotama is honored by kings and of great power; if not venerated, he might even bring harm,' refuge is not taken. Or for one who, remembering something learned in the presence of the Blessed One during the time he was a Bodhisatta, or during the time of the Buddha—

---

‘‘චතුධා විභජෙ භොගෙ, පණ්ඩිතො ඝරමාවසං;

එකෙන භොගං භුඤ්ජෙය්‍ය, ද්වීහි කම්මං පයොජයෙ;

චතුත්ථඤ්ච නිධාපෙය්‍ය, ආපදාසු භවිස්සතී’’ති. (දී. නි. 3.265);

'A wise person living the household life should divide their wealth into four. With one part, they should enjoy their wealth; with two, they should apply it to their work; and the fourth they should set aside, for it will be there in times of misfortune.'

---

එවරූපං අනුසාසනිං උග්ගහෙත්වා – ‘‘ආචරියො මෙ’’ති වන්දති, අග්ගහිතමෙව හොති සරණං. යො පන – ‘‘අයං ලොකෙ අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යො’’ති වන්දති, තෙනෙව ගහිතං හොති සරණං.

—having learned such an instruction, venerates thinking, 'He is my teacher,' refuge is not taken. But for one who venerates thinking, 'This one is the foremost in the world worthy of offerings,' by that one is refuge taken.

---

එවං ගහිතසරණස්ස ච උපාසකස්ස වා උපාසිකාය වා අඤ්ඤතිත්ථියෙසු පබ්බජිතම්පි ඤාතිං – ‘‘ඤාතකො මෙ අය’’න්ති වන්දතො සරණගමනං න [Pg.208] භිජ්ජති, පගෙව අපබ්බජිතං. තථා රාජානං භයවසෙන වන්දතො. සො හි රට්ඨපූජිතත්තා අවන්දීයමානො අනත්ථම්පි කරෙය්‍යාති. තථා යං කිඤ්චි සිප්පං සික්ඛාපකං තිත්ථියම්පි – ‘‘ආචරියො මෙ අය’’න්ති වන්දතොපි න භිජ්ජති, එවං සරණගමනප්පභෙදො වෙදිතබ්බො.

For a male or female lay follower who has thus taken refuge, if they pay homage to a relative who has gone forth among other sectarians, thinking, 'This is my relative,' their going for refuge is not broken; how much more so if the relative is not one who has gone forth. Similarly, for one who pays homage to a king out of fear. For if such a king, being honored by the country, is not paid homage to, he might cause harm. Likewise, even for one who pays homage to a heretic who is a teacher of some art, thinking, 'This is my teacher,' it is not broken. Thus, the distinctions of going for refuge should be understood.

---

එත්ථ ච ලොකුත්තරස්ස සරණගමනස්ස චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි විපාකඵලං, සබ්බදුක්ඛක්ඛයො ආනිසංසඵලං. වුත්තඤ්හෙතං –

Herein, for the supramundane going for refuge, the four fruits of recluseship are the resultant fruit, and the exhaustion of all suffering is the fruit of benefit. For this was stated:

---

‘‘යො ච බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච, සඞ්ඝඤ්ච සරණං ගතො;

චත්තාරි අරියසච්චානි, සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති.

“Whoever has gone for refuge to the Buddha, the Dhamma, and the Saṅgha, sees with right wisdom the Four Noble Truths:

---

දුක්ඛං දුක්ඛසමුප්පාදං, දුක්ඛස්ස ච අතික්කමං;

අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

Suffering, the origin of suffering, the overcoming of suffering, and the Noble Eightfold Path that leads to the stilling of suffering.

---

එතං ඛො සරණං ඛෙමං, එතං සරණමුත්තමං;

එතං සරණමාගම්ම, සබ්බදුක්ඛා පමුච්චතී’’ති. (ධ. ප. 192);

This indeed is the secure refuge, this is the supreme refuge; having come to this refuge, one is released from all suffering.”

---

අපි ච නිච්චාදිතො අනුපගමනාදිවසෙන පෙතස්ස ආනිසංසඵලං වෙදිතබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘අට්ඨානමෙතං අනවකාසො, යං දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො කඤ්චි සඞ්ඛාරං නිච්චතො උපගච්ඡෙය්‍ය…පෙ… කඤ්චි සඞ්ඛාරං සුඛතො…පෙ… කඤ්චි ධම්මං අත්තතො උපගච්ඡෙය්‍ය…පෙ… මාතරං ජීවිතා වොරොපෙය්‍ය…පෙ… පිතරං…පෙ… අරහන්තං…පෙ… පදුට්ඨචිත්තො තථාගතස්ස ලොහිතං උප්පාදෙය්‍ය…පෙ…. සඞ්ඝං භින්දෙය්‍ය…පෙ… අඤ්ඤං සත්ථාරං උද්දිසෙය්‍ය, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති (අ. නි. 1.290). ලොකියස්ස පන සරණගමනස්ස භවසම්පදාපි භොගසම්පදාපි ඵලමෙව. වුත්තඤ්හෙතං –

Moreover, the fruit of benefit of this supramundane going for refuge should be understood by way of not approaching formations as permanent, and so on. For it was said: 'It is impossible, it is not possible, that a person accomplished in view would approach any formation as permanent... or approach any formation as pleasant... or approach any phenomenon as self... or would deprive his mother of life... or his father... or an arahant... or with a corrupt mind would cause the Tathāgata's blood to flow... or would split the Saṅgha... or would point to another as teacher; this is not possible.' However, for the worldly going for refuge, accomplishment in existence and accomplishment in wealth are indeed the fruit. For this was stated:

---

‘‘යෙ කෙචි බුද්ධං සරණං ගතාසෙ, න තෙ ගමිස්සන්ති අපායභූමිං;

පහාය මානුසං දෙහං, දෙවකායං පරිපූරෙස්සන්තී’’ති. (සං. නි. 1.37);

“Whoever has gone for refuge to the Buddha, they will not go to a plane of misery; having abandoned the human body, they will fill the host of devas.”

---

අපරම්පි වුත්තං – ‘‘අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො අසීතියා දෙවතාසහස්සෙහි සද්ධිං යෙනායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තෙනුපසඞ්කමි…පෙ… එකමන්තං ඨිතං ඛො සක්කං දෙවානමින්දං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එතදවොච – ‘‘සාධු ඛො, දෙවානමින්ද, බුද්ධං සරණගමනං හොති. බුද්ධං සරණගමනහෙතු ඛො, දෙවානමින්ද, එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරං [Pg.209] මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති…පෙ… තෙ අඤ්ඤෙ දෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිගණ්හන්ති – දිබ්බෙන ආයුනා, දිබ්බෙන වණ්ණෙන, දිබ්බෙන සුඛෙන, දිබ්බෙන යසෙන, දිබ්බෙන ආධිපතෙය්‍යෙන, දිබ්බෙහි රූපෙහි සද්දෙහි ගන්ධෙහි රසෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහී’’ති (සං. නි. 4.341). එස නයො ධම්මෙ ච සඞ්ඝෙ ච. අපි ච වෙලාමසුත්තාදීනං වසෙනාපි සරණගමනස්ස ඵලවිසෙසො වෙදිතබ්බො. එවං සරණගමනස්ස ඵලං වෙදිතබ්බං.

Furthermore, it was stated: “Then Sakka, lord of the devas, together with eighty thousand devas, approached the Venerable Mahāmoggallāna... While Sakka, lord of the devas, was standing to one side, the Venerable Mahāmoggallāna said this to him: 'It is good, lord of the devas, to go for refuge to the Buddha. Because of going for refuge to the Buddha, lord of the devas, some beings here, on the breakup of the body, after death, are reborn in a good destination, a heavenly world... They surpass other devas in ten respects: with divine lifespan, with divine beauty, with divine happiness, with divine fame, with divine sovereignty, and with divine forms, sounds, scents, tastes, and tangibles.' This is the method for the Dhamma and the Saṅgha as well. Moreover, the special fruit of going for refuge should be understood by way of the Velāma Sutta and others. Thus, the fruit of going for refuge should be understood.

---

තත්ථ ච ලොකියසරණගමනං තීසු වත්ථූසු අඤ්ඤාණසංසයමිච්ඡාඤාණාදීහි සංකිලිස්සති, න මහාජුතිකං හොති, න මහාවිප්ඵාරං. ලොකුත්තරස්ස නත්ථි සංකිලෙසො. ලොකියස්ස ච සරණගමනස්ස දුවිධො භෙදො – සාවජ්ජො ච අනවජ්ජො ච. තත්ථ සාවජ්ජො අඤ්ඤසත්ථාරාදීසු අත්තසන්නිය්‍යාතනාදීහි හොති, සො ච අනිට්ඨඵලො හොති. අනවජ්ජො කාලකිරියාය හොති, සො අවිපාකත්තා අඵලො. ලොකුත්තරස්ස පන නෙවත්ථි භෙදො. භවන්තරෙපි හි අරියසාවකො අඤ්ඤං සත්ථාරං න උද්දිසතීති. එවං සරණගමනස්ස සංකිලෙසො ච භෙදො ච වෙදිතබ්බොති.

Herein, the worldly going for refuge is defiled by ignorance, doubt, wrong knowledge, and so on, regarding the three objects; it is not of great radiance, nor of great pervasion. For the supramundane, there is no defilement. And the worldly going for refuge has a twofold breaking: blameworthy and blameless. Among these, the blameworthy breaking occurs through dedicating oneself to other teachers, and so on, and it has an undesirable fruit. The blameless breaking occurs through death, and that, being without result, is fruitless. But for the supramundane, there is no breaking whatsoever. For even in another existence, a noble disciple does not point to another as teacher. Thus, the defilement and the breaking of the going for refuge should be understood.

---

උපාසකං මං භන්තෙ භගවා ධාරෙතූති මං භගවා ‘‘උපාසකො අය’’න්ති එවං ධාරෙතු, ජානාතූති අත්ථො. උපාසකවිධිකොසල්ලත්ථං පනෙත්ථ – කො උපාසකො? කස්මා උපාසකොති වුච්චති? කිමස්ස සීලං? කො ආජීවො? කා විපත්ති? කා සම්පත්තීති? ඉදං පකිණ්ණකං වෙදිතබ්බං.

“May the Blessed One, venerable sir, remember me as a lay follower” means: “May the Blessed One remember me thus: ‘This is a lay follower,’” that is, “may he know me.” Here, for the sake of skill in the procedure of a lay follower, this miscellaneous collection should be understood: Who is a lay follower? Why is he called a lay follower? What is his virtue? What is his livelihood? What is his failure? What is his accomplishment?

---

තත්ථ කො උපාසකොති යො කොචි සරණගතො ගහට්ඨො. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘යතො ඛො, මහානාම, බුද්ධං සරණං ගතො හොති, ධම්මං සරණං ගතො හොති, සඞ්ඝං සරණං ගතො හොති. එත්තාවතා ඛො, මහානාම, උපාසකො හොතී’’ති (සං. නි. 5.1033).

Therein, “Who is a lay follower?” Any householder who has gone for refuge. For this was stated: “Mahānāma, when one has gone for refuge to the Buddha, gone for refuge to the Dhamma, and gone for refuge to the Saṅgha, to that extent, Mahānāma, one is a lay follower.”

---

කස්මා උපාසකොති රතනත්තයං උපාසනතො. සො හි බුද්ධං උපාසතීති උපාසකො, තථා ධම්මං සංඝං.

“Why is he called a lay follower?” Because of attending upon the Triple Gem. For he attends upon the Buddha, thus he is a lay follower; likewise, he attends upon the Dhamma and the Saṅgha.

---

කිමස්ස සීලන්ති පඤ්ච වෙරමණියො. යථාහ – ‘‘යතො ඛො, මහානාම, උපාසකො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා… කාමෙසුමිච්ඡාචාරා… මුසාවාදා… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති, එත්තාවතා ඛො, මහානාම, උපාසකො සීලවා හොතී’’ති (සං. නි. 5.1033).

“What is his virtue?” The five abstinences. As it was said: “Mahānāma, when a lay follower is one who abstains from taking life, from taking what is not given, from sexual misconduct, from false speech, and from distilled and fermented intoxicants which are the basis for heedlessness—to that extent, Mahānāma, a lay follower is virtuous.”

---

කො [Pg.210] ආජීවොති පඤ්ච මිච්ඡාවණිජ්ජා පහාය ධම්මෙන සමෙන ජීවිතකප්පනං. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘පඤ්චිමා, භික්ඛවෙ, වණිජ්ජා උපාසකෙන අකරණීයා. කතමා පඤ්ච? සත්ථවණිජ්ජා, සත්තවණිජ්ජා, මංසවණිජ්ජා, මජ්ජවණිජ්ජා, විසවණිජ්ජා. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච වණිජ්ජා උපාසකෙන අකරණීයා’’ති (අ. නි. 5.177).

“What is his livelihood?” It is making a living righteously and justly, having abandoned the five wrong trades. For this was stated: “Bhikkhus, these five trades should not be engaged in by a lay follower. Which five? Trading in weapons, trading in living beings, trading in meat, trading in intoxicants, and trading in poisons. These, bhikkhus, are the five trades that should not be engaged in by a lay follower.”

---

කා විපත්තීති යා තස්සෙව සීලස්ස ච ආජීවස්ස ච විපත්ති, අයමස්ස විපත්ති. අපි ච යාය එස චණ්ඩාලො චෙව හොති, මලඤ්ච පතිකුට්ඨො ච, සාපිස්ස විපත්තීති වෙදිතබ්බා. තෙ ච අත්ථතො අස්සද්ධියාදයො පඤ්ච ධම්මා හොන්ති. යථාහ – ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො උපාසකො උපාසකචණ්ඩාලො ච හොති, උපාසකමලඤ්ච, උපාසකපතිකුට්ඨො ච. කතමෙහි පඤ්චහි? අස්සද්ධො හොති, දුස්සීලො හොති, කොතූහලමඞ්ගලිකො හොති, මඞ්ගලං පච්චෙති, නො කම්මං, ඉතො ච බහිද්ධා දක්ඛිණෙය්‍යං පරියෙසති, තත්ථ ච පුබ්බකාරං කරොතී’’ති (අ. නි. 5.175).

“What is downfall?” That which is the downfall of that very virtue and livelihood, this is his downfall. Furthermore, that wrong practice by which this lay follower becomes an outcaste, a stain, and a despicable person, that too should be known as a downfall. And in terms of their essential meaning, these are the five qualities beginning with faithlessness. As it is said: ‘Bhikkhus, a lay follower endowed with five qualities is a lay follower-outcaste, a lay follower-stain, and a lay follower-despicable person. With which five? He is faithless, immoral, believes in superstitious omens, trusts in omens and not in kamma, seeks a recipient of offerings outside of this Dispensation, and performs the initial service there.’”

---

කා සම්පත්තීති යා චස්ස සීලසම්පදා චෙව ආජීවසම්පදා ච, සා සම්පත්ති; යෙ චස්ස රතනභාවාදිකරා සද්ධාදයො පඤ්ච ධම්මා. යථාහ – ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො උපාසකො උපාසකරතනඤ්ච හොති, උපාසකපදුමඤ්ච, උපාසකපුණ්ඩරීකඤ්ච. කතමෙහි පඤ්චහි? සද්ධො හොති, සීලවා හොති, න කොතූහලමඞ්ගලිකො හොති, කම්මං පච්චෙති, නො මඞ්ගලං, න ඉතො බහිද්ධා දක්ඛිණෙය්‍යං ගවෙසති, ඉධ ච පුබ්බකාරං කරොතී’’ති (අ. නි. 5.175).

What is prosperity? That which is his accomplishment in virtue and accomplishment in livelihood, that is prosperity. Furthermore, those five qualities beginning with faith, which cause one to become a jewel and so forth, are also prosperity. As it is said: ‘Bhikkhus, a lay follower endowed with five qualities is a lay follower-jewel, a lay follower-red lotus, and a lay follower-white lotus. With which five? He has faith, is virtuous, does not believe in superstitious omens, trusts in kamma and not in omens, does not seek a recipient of offerings outside of this Dispensation, and performs the initial service here.’”

---

අජ්ජතග්ගෙති එත්ථායං අග්ගසද්දො ආදිකොටිකොට්ඨාසසෙට්ඨෙසු දිස්සති. ‘‘අජ්ජතග්ගෙ, සම්ම දොවාරික, ආවරාමි ද්වාරං නිගණ්ඨානං නිගණ්ඨීන’’න්තිආදීසු (ම. නි. 2.70) හි ආදිම්හි දිස්සති. ‘‘තෙනෙව අඞ්ගුලග්ගෙන තං අඞ්ගුලග්ගං පරාමසෙය්‍ය. උච්ඡග්ගං වෙළග්ග’’න්තිආදීසු (කථා. 281) කොටියං. ‘‘අම්බිලග්ගං වා මධුරග්ගං වා තිත්තකග්ගං වා විහාරග්ගෙන වා පරිවෙණග්ගෙන වා භාජෙතු’’න්තිආදීසු (චූළව. 317) කොට්ඨාසෙ. ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, සත්තා අපදා වා…පෙ… තථාගතො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’තිආදීසු (අ. නි. 4.34) සෙට්ඨෙ. ඉධ පනායං ආදිම්හි දට්ඨබ්බො. තස්මා අජ්ජතග්ගෙති අජ්ජතං ආදිං කත්වාති එවමෙත්ථත්ථො වෙදිතබ්බො. අජ්ජතන්ති [Pg.211] අජ්ජභාවං. අජ්ජදග්ගෙති වා පාඨො, දකාරො පදසන්ධිකරො. අජ්ජ අග්ගන්ති අත්ථො.

Regarding 'ajjatagge': Here, the word 'agga' is seen in the senses of beginning, extremity, portion, and excellence. For instance, in ‘From today onwards (ajjatagge), dear gatekeeper, I close the door to the Nigaṇṭhas and Nigaṇṭhīs,’ it is seen in the sense of beginning. In ‘with that very fingertip (aṅgulaggena)... the tip of the sugarcane (ucchaggaṃ), the tip of the bamboo (veḷaggaṃ),’ it is seen in the sense of extremity. In ‘divide the sour portion (ambilaggaṃ), or the sweet portion (madhuraggaṃ), or the bitter portion (tittakaggaṃ)... by monastery portion (vihāraggena) or by precinct portion (pariveṇaggena),’ it is seen in the sense of portion. In ‘Bhikkhus, of all beings... the Tathāgata is declared the foremost (aggaṃ),’ it is seen in the sense of excellence. Here, however, this word should be understood in the sense of beginning. Therefore, in 'ajjatagge,' the meaning should be understood thus: 'having made today the beginning.' 'Ajjataṃ' means the state of being today. Alternatively, the reading is 'ajjadagge,' where the letter 'd' is for euphonic conjunction. The meaning is 'having made today the beginning.'

---

පාණුපෙතන්ති පාණෙහි උපෙතං. යාව මෙ ජීවිතං පවත්තති, තාව උපෙතං අනඤ්ඤසත්ථුකං තීහි සරණගමනෙහි සරණං ගතං උපාසකං කප්පියකාරකං මං භගවා ධාරෙතු ජානාතු. අහඤ්හි සචෙපි මෙ තිඛිණෙන අසිනා සීසං ඡින්දෙය්‍ය, නෙව බුද්ධං ‘‘න බුද්ධො’’ති වා, ධම්මං ‘‘න ධම්මො’’ති වා, සඞ්ඝං ‘‘න සඞ්ඝො’’ති වා වදෙය්‍යන්ති.

Regarding 'pāṇupetaṃ': it means 'endowed with life.' As long as my life continues, for that long may the Blessed One hold me in mind and know me as a lay follower who is endowed with life, has no other teacher, and has gone for refuge by means of the three goings for refuge. For even if they were to cut off my head with a sharp sword, I would never say of the Buddha, ‘He is not the Buddha,’ or of the Dhamma, ‘It is not the Dhamma,’ or of the Saṅgha, ‘It is not the Saṅgha.’”

---

එවං අත්තසන්නිය්‍යාතනෙන සරණං ගන්ත්වා අත්තනා කතං අපරාධං පකාසෙන්තො අච්චයො මං, භන්තෙතිආදිමාහ. තත්ථ අච්චයොති අපරාධො. මං අච්චගමාති මං අතික්කම්ම අභිභවිත්වා පවත්තො. ධම්මිකං ධම්මරාජානන්ති එත්ථ ධම්මං චරතීති ධම්මිකො. ධම්මෙනෙව රාජා ජාතො, න පිතුඝාතනාදිනා අධම්මෙනාති ධම්මරාජා. ජීවිතා වොරොපෙසින්ති ජීවිතා වියොජෙසිං. පටිග්ගණ්හාතූති ඛමතු. ආයතිං සංවරායාති අනාගතෙ සංවරත්ථාය. පුන එවරූපස්ස අපරාධස්ස දොසස්ස ඛලිතස්ස අකරණත්ථාය.

Having thus gone for refuge by means of self-surrender, wishing to declare the offense committed by himself, he said the phrase beginning with, ‘Venerable sir, a transgression has overcome me.’ Therein, ‘transgression’ (accayo) means an offense. ‘Has overcome me’ (accagamā) means it has occurred, having surpassed and overwhelmed me. Regarding ‘a righteous one, a king of righteousness’: one who practices the Dhamma is ‘righteous’ (dhammiko). He became king through righteousness itself, not through unrighteousness such as patricide; therefore he is a ‘king of righteousness’ (dhammarājā). ‘I deprived him of life’ (jīvitāvoropesiṃ) means I caused him to be separated from the life faculty. ‘May you accept’ (paṭiggaṇhātu) means may you forgive. ‘For future restraint’ (āyatiṃ saṃvarāya) means for the purpose of restraint in the future, for the purpose of not again committing such an offense, fault, or lapse.

---

251. තග්ඝාති එකංසෙ නිපාතො. යථා ධම්මං පටිකරොසීති යථා ධම්මො ඨිතො තථෙව කරොසි, ඛමාපෙසීති වුත්තං හොති. තං තෙ මයං පටිග්ගණ්හාමාති තං තව අපරාධං මයං ඛමාම. වුඩ්ඪිහෙසා, මහාරාජ අරියස්ස විනයෙති එසා, මහාරාජ, අරියස්ස විනයෙ බුද්ධස්ස භගවතො සාසනෙ වුඩ්ඪි නාම. කතමා? යායං අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරිත්වා ආයතිං සංවරාපජ්ජනා, දෙසනං පන පුග්ගලාධිට්ඨානං කරොන්තො – ‘‘යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති, ආයතිං සංවරං ආපජ්ජතී’’ති ආහ.

251. ‘Taggha’ is a particle that occurs in the sense of certainty. ‘You make amends according to the Dhamma’ means you act in the very way that the Dhamma stands; that is to say, you ask for forgiveness. ‘We accept that from you’ means we forgive that offense of yours. ‘This, O king, is growth in the Noble One’s Discipline’ means this, O king, is called growth in the Discipline of the Noble One, in the Dispensation of the Buddha, the Blessed One. What is called growth? It is this: seeing a transgression as a transgression, making amends according to the Dhamma, and attaining restraint in the future. However, making the teaching based on the individual, he said: ‘Whoever sees a transgression as a transgression, makes amends according to the Dhamma, and attains restraint in the future.’”

---

252. එවං වුත්තෙති එවං භගවතා වුත්තෙ. හන්ද ච දානි මයං භන්තෙති එත්ථ හන්දාති වචසායත්ථෙ නිපාතො. සො හි ගමනවචසායං කත්වා එවමාහ. බහුකිච්චාති බලවකිච්චා. බහුකරණීයාති තස්සෙව වෙවචනං. යස්සදානි ත්වන්ති යස්ස ඉදානි ත්වං මහාරාජ ගමනස්ස කාලං මඤ්ඤසි ජානාසි, තස්ස කාලං ත්වමෙව ජානාසීති වුත්තං හොති. පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමීති තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං [Pg.212] සිරසි පතිට්ඨපෙත්වා යාව දස්සනවිසයං භගවතො අභිමුඛොව පටික්කමිත්වා දස්සනවිජහනට්ඨානභූමියං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා පක්කාමි.

252. ‘When it was thus said’ means when it was thus said by the Blessed One. Regarding ‘Well then, venerable sir, we shall now depart’: here, ‘handa’ is a particle in the sense of concluding a speech. For he, having made a concluding speech for the purpose of departing, spoke thus. ‘We have much to do’ means we have many duties. ‘We have many tasks’ is a synonym for that. Regarding ‘It is now time for you to do as you see fit’: this means, ‘O great king, now, whatever time for departure you consider appropriate, you yourself know that time.’ This is what is meant. Regarding ‘having circumambulated respectfully, he departed’: this means having circumambulated respectfully three times, placing on his head the añjali, resplendent from the joining of the ten fingernails, he retreated while facing the Blessed One as far as the range of vision. At the place where vision was lost, he paid homage with the five-point prostration and departed.

---

253. ඛතායං, භික්ඛවෙ, රාජාති ඛතො අයං, භික්ඛවෙ, රාජා. උපහතායන්ති උපහතො අයං. ඉදං වුත්තං හොති – අයං, භික්ඛවෙ, රාජා ඛතො උපහතො භින්නපතිට්ඨො ජාතො, තථානෙන අත්තනාව අත්තා ඛතො, යථා අත්තනො පතිට්ඨා න ජාතාති. විරජන්ති රාගරජාදිවිරහිතං. රාගමලාදීනංයෙව විගතත්තා වීතමලං. ධම්මචක්ඛුන්ති ධම්මෙසු වා චක්ඛුං, ධම්මමයං වා චක්ඛුං, අඤ්ඤෙසු ඨානෙසු තිණ්ණං මග්ගානමෙතං අධිවචනං. ඉධ පන සොතාපත්තිමග්ගස්සෙව. ඉදං වුත්තං හොති – සචෙ ඉමිනා පිතා ඝාතිතො නාභවිස්ස, ඉදානි ඉධෙවාසනෙ නිසින්නො සොතාපත්තිමග්ගං පත්තො අභවිස්ස, පාපමිත්තසංසග්ගෙන පනස්ස අන්තරායො ජාතො. එවං සන්තෙපි යස්මා අයං තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා රතනත්තයං සරණං ගතො, තස්මා මම සාසනමහන්තතාය යථා නාම කොචි පුරිසස්ස වධං කත්වා පුප්ඵමුට්ඨිමත්තෙන දණ්ඩෙන මුච්චෙය්‍ය, එවමෙව ලොහකුම්භියං නිබ්බත්තිත්වා තිංසවස්සසහස්සානි අධො පතන්තො හෙට්ඨිමතලං පත්වා තිංසවස්සසහස්සානි උද්ධං ගච්ඡන්තො පුනපි උපරිමතලං පාපුණිත්වා මුච්චිස්සතීති ඉදම්පි කිර භගවතා වුත්තමෙව, පාළියං පන න ආරූළ්හං.

253. ‘This king, O monks, is undermined’ means ‘this king, O monks, is undermined.’ ‘He is destroyed’ means ‘he is destroyed.’ This is what is meant: ‘This king, O monks, is undermined, destroyed, has become one whose foundation is broken; in such a way has he undermined himself that his own foundation is not established.’ ‘Dust-free’ means free from the dust of lust and so on. Because of the very departure of the stains of lust and so on, it is stainless. ‘The Dhamma-eye’ means the eye regarding the Dhammas, or the eye made of Dhamma; in other places, this is a designation for the three lower paths. Here, however, it is a designation for only the path of stream-entry. This is what is meant: ‘If his father had not been killed by him, now, while sitting in this very seat, he would have attained the path of stream-entry. But due to association with an evil friend, an obstacle has arisen for him.’ Even so, because he approached the Tathāgata and went for refuge to the Triple Gem, and due to the greatness of my Dispensation, just as someone who has committed the murder of a man might be released from the death penalty by a fine of a mere handful of flowers, in the very same way, having arisen in the Lohakumbhī hell, falling downwards for thirty thousand years, and having reached the bottom plane, then rising upwards for thirty thousand years, and again having reached the upper plane, he will be released. This too, it is said, was indeed spoken by the Blessed One, but it was not included in the Pāḷi Canon.

---

ඉදං පන සුත්තං සුත්වා රඤ්ඤා කොචි ආනිසංසො ලද්ධොති? මහාආනිසංසො ලද්ධො. අයඤ්හි පිතු මාරිතකාලතො පට්ඨාය නෙව රත්තිං න දිවා නිද්දං ලභති, සත්ථාරං පන උපසඞ්කමිත්වා ඉමාය මධුරාය ඔජවන්තියා ධම්මදෙසනාය සුතකාලතො පට්ඨාය නිද්දං ලභි. තිණ්ණං රතනානං මහාසක්කාරං අකාසි. පොථුජ්ජනිකාය සද්ධාය සමන්නාගතො නාම ඉමිනා රඤ්ඤා සදිසො නාහොසි. අනාගතෙ පන විජිතාවී නාම පච්චෙකබුද්ධො හුත්වා පරිනිබ්බායිස්සතීති. ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

Now, having heard this discourse, was any benefit obtained by the king? A great benefit was obtained. Indeed, from the time of killing his father, he obtained no sleep either by night or by day. However, having approached the Teacher, from the time of hearing this sweet and nourishing Dhamma discourse, he obtained sleep. He paid great honor to the Three Jewels. There was no one endowed with the faith of a worldling who was equal to this king. Furthermore, in the future, having become a Paccekabuddha named Vijitāvī, he will attain Parinibbāna. The Blessed One said this. Those monks, being delighted, rejoiced in what was spoken by the Blessed One.

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus, in the Sumaṅgalavilāsinī, the commentary on the Dīgha Nikāya,

---

සාමඤ්ඤඵලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The exposition of the Sāmaññaphala Sutta is concluded.

---

3. අම්බට්ඨසුත්තවණ්ණනා

3. The Ambaṭṭha Sutta Commentary

---

අද්ධානගමනවණ්ණනා

The Exposition on Journeying

---

254. එවං [Pg.213] මෙ සුතං…පෙ… කොසලෙසූති අම්බට්ඨසුත්තං. තත්‍රායං අපුබ්බපදවණ්ණනා. කොසලෙසූති කොසලා නාම ජානපදිනො රාජකුමාරා. තෙසං නිවාසො එකොපි ජනපදො රූළ්හීසද්දෙන කොසලාති වුච්චති, තස්මිං කොසලෙසු ජනපදෙ. පොරාණා පනාහු – යස්මා පුබ්බෙ මහාපනාදං රාජකුමාරං නානානාටකාදීනි දිස්වා සිතමත්තම්පි අකරොන්තං සුත්වා රාජා ආහ – ‘‘යො මම පුත්තං හසාපෙති, සබ්බාලඞ්කාරෙන නං අලඞ්කරොමී’’ති. තතො නඞ්ගලානිපි ඡඩ්ඩෙත්වා මහාජනකායෙ සන්නිපතිතෙ මනුස්සා සාතිරෙකානි සත්තවස්සානි නානාකීළායො දස්සෙත්වාපි තං හසාපෙතුං නාසක්ඛිංසු, තතො සක්කො දෙවරාජා නාටකං පෙසෙසි, සො දිබ්බනාටකං දස්සෙත්වා හසාපෙසි. අථ තෙ මනුස්සා අත්තනො අත්තනො වසනොකාසාභිමුඛා පක්කමිංසු. තෙ පටිපථෙ මිත්තසුහජ්ජාදයො දිස්වා පටිසන්ථාරං කරොන්තා – ‘‘කච්චි භො කුසලං, කච්චි භො කුසල’’න්ති ආහංසු. තස්මා තං ‘‘කුසල’’න්ති වචනං උපාදාය සො පදෙසො කොසලාති වුච්චතීති.

This sutta beginning with 'Thus have I heard... in Kosala' is the Ambaṭṭha Sutta. Herein, this is the explanation of terms not previously explained. 'In Kosala': the Kosalas are princes who are rulers of the country. Their residence, even a single country, is called 'Kosala' by conventional usage; it is in that country of Kosala. The ancient commentators, however, said: Because formerly, having heard that the prince Mahāpanāda, even after seeing various kinds of performances, did not so much as smile, the king said: 'Whoever makes my son laugh, I will adorn him with every ornament.' Thereupon, even discarding their plows, when a great crowd of people had gathered, they were unable to make him laugh even after showing various entertainments for more than seven years. Then Sakka, the king of the devas, sent a dancer. He, showing a celestial dance, made him laugh. Then those people departed, heading towards their respective dwelling places. On the way, seeing friends, companions, and others, they exchanged friendly greetings, saying: 'Friend, are you well? Friend, are you well?' Therefore, it is said that by adopting that word 'kusalaṃ', that region is called Kosala.

---

චාරිකං චරමානොති අද්ධානගමනං ගච්ඡන්තො. චාරිකා ච නාමෙසා භගවතො දුවිධා හොති – තුරිතචාරිකා ච, අතුරිතචාරිකා ච. තත්ථ දූරෙපි බොධනෙය්‍යපුග්ගලං දිස්වා තස්ස බොධනත්ථාය සහසා ගමනං තුරිතචාරිකා නාම, සා මහාකස්සපස්ස පච්චුග්ගමනාදීසු දට්ඨබ්බා. භගවා හි මහාකස්සපත්ථෙරං පච්චුග්ගච්ඡන්තො මුහුත්තෙන තිගාවුතං මග්ගං අගමාසි. ආළවකස්සත්ථාය තිංසයොජනං, තථා අඞ්ගුලිමාලස්ස. පක්කුසාතිස්ස පන පඤ්චචත්තාලීසයොජනං. මහාකප්පිනස්ස වීසයොජනසතං. ධනියස්සත්ථාය සත්තයොජනසතානි අගමාසි. ධම්මසෙනාපතිනො සද්ධිවිහාරිකස්ස වනවාසීතිස්සසාමණෙරස්ස තිගාවුතාධිකං වීසයොජනසතං.

254. ‘Journeying on a tour’ means going on a long journey. This wandering of the Blessed One is of two kinds: a swift wandering and an unhurried wandering. Therein, seeing a person fit to be enlightened even at a distance and going quickly for the purpose of enlightening them is called a swift wandering. This should be seen in instances such as going out to meet Mahākassapa. Indeed, the Blessed One, going out to meet the Elder Mahākassapa, traveled a path of three gāvutas in a moment. For the sake of Āḷavaka, he traveled thirty yojanas; likewise for Aṅgulimāla. For Pakkusāti, however, forty-five yojanas. For Mahākappina, one hundred and twenty yojanas. For the sake of Dhaniya, he traveled seven hundred yojanas. For the sake of the novice Vanavāsī Tissa, the co-resident of the General of the Dhamma, he traveled one hundred and twenty yojanas plus three gāvutas.

---

එකදිවසං කිර ථෙරො – ‘‘තිස්සසාමණෙරස්ස සන්තිකං, භන්තෙ, ගච්ඡාමී’’ති ආහ. භගවා – ‘‘අහම්පි ගමිස්සාමී’’ති වත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං [Pg.214] ආමන්තෙසි – ‘‘ආනන්ද, වීසතිසහස්සානං ඡළභිඤ්ඤානං ආරොචෙහි, භගවා කිර වනවාසිස්ස තිස්සසාමණෙරස්ස සන්තිකං ගමිස්සතී’’ති. තතො දුතියදිවසෙ වීසතිසහස්සඛීණාසවපරිවාරො ආකාසෙ උප්පතිත්වා වීසතියොජනසතමත්ථකෙ තස්ස ගොචරගාමද්වාරෙ ඔතරිත්වා චීවරං පාරුපි. තං කම්මන්තං ගච්ඡමානා මනුස්සා දිස්වා – ‘‘සත්ථා නො ආගතො, මා කම්මන්තං අගමිත්ථා’’ති වත්වා ආසනානි පඤ්ඤපෙත්වා යාගුං දත්වා පාතරාසභත්තං කරොන්තා – ‘‘කුහිං, භන්තෙ, භගවා ගච්ඡතී’’ති දහරභික්ඛූ පුච්ඡිංසු. උපාසකා න භගවා අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡති, ඉධෙව තිස්සසාමණෙරස්ස දස්සනත්ථායාගතොති. තෙ – ‘‘අම්හාකං කුලූපකස්ස කිර ථෙරස්ස දස්සනත්ථාය සත්ථා ආගතො, නො වත නො ථෙරො ඔරමත්තකො’’ති සොමනස්සජාතා අහෙසුං.

It is said that one day the Elder said, 'Venerable sir, I am going to the novice Tissa.' The Blessed One, saying, 'I too will go,' addressed the Venerable Ānanda: 'Ānanda, inform the twenty thousand who possess the six higher knowledges that the Blessed One, it seems, will go to the forest-dwelling novice Tissa.' Then, on the second day, with a retinue of twenty thousand destroyers of the cankers, he rose into the sky and, above the one hundred and twenty yojanas, descended at the gate of his alms-resort village and put on his robe. People going to work saw him and, saying, 'Our Teacher has come; do not go to work,' prepared seats, gave gruel, and while preparing the morning meal, they asked the junior monks, 'Venerable sirs, where is the Blessed One going?' The junior monks replied, 'Lay devotees, the Blessed One is not going elsewhere; he has come here for the purpose of seeing the novice Tissa.' They became joyful, thinking, 'It seems the Teacher has come for the purpose of seeing the elder who is our family's intimate! Indeed, our elder is of no small measure!'

---

අථ ඛො භගවතො භත්තකිච්චපරියොසානෙ සාමණෙරො ගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා – ‘‘උපාසකා, මහාභික්ඛුසඞ්ඝො’’ති පුච්ඡි. අථස්ස තෙ ‘‘සත්ථා, භන්තෙ, ආගතො’’ති ආරොචෙසුං. සො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පිණ්ඩපාතෙන ආපුච්ඡි. සත්ථා තස්ස පත්තං හත්ථෙන ගහෙත්වා – ‘‘අලං, තිස්ස, නිට්ඨිතං භත්තකිච්ච’’න්ති ආහ. තතො උපජ්ඣායං ආපුච්ඡිත්වා අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදිත්වා භත්තකිච්චමකාසි. අථස්ස භත්තකිච්චපරියොසානෙ සත්ථා මඞ්ගලං වත්වා නික්ඛමිත්වා ගාමද්වාරෙ ඨත්වා – ‘‘කතරො තෙ, තිස්ස, වසනට්ඨානං ගතමග්ගො’’ති ආහ. අයං භගවාති. මග්ගං දෙසයමානො පුරතො යාහි තිස්සාති. භගවා කිර සදෙවකස්ස ලොකස්ස මග්ගදෙසකොපි සමානො සකලෙ තිගාවුතෙ මග්ගෙ ‘සාමණෙරං දට්ඨුං ලච්ඡාමී’ති තං මග්ගදෙසකං අකාසි.

Then, when the Blessed One's meal was finished, the novice, having gone for alms in the village, asked, 'Lay devotees, the community of monks is so large!' Then they informed him, 'Venerable sir, the Teacher has arrived.' He approached the Blessed One and offered his almsfood. The Teacher, taking his bowl with his hand, said, 'Enough, Tissa, the meal is finished.' Then, having taken leave of his preceptor, he sat in the seat prepared for him and had his meal. When his meal was finished, the Teacher gave the blessing, departed, and standing at the village gate, said, 'Tissa, which is the path that goes to your dwelling place?' Tissa replied, 'This is it, Blessed One.' The Buddha said, 'Tissa, go in front, showing the path.' It is said that the Blessed One, although he is the shower of the path for the world with its devas, made him the path-shower on the entire three-gāvuta path, thinking, 'I shall get to see the novice.'

---

සො අත්තනො වසනට්ඨානං ගන්ත්වා භගවතො වත්තමකාසි. අථ නං භගවා – ‘‘කතරො තෙ, තිස්ස, චඞ්කමො’’ති පුච්ඡිත්වා තත්ථ ගන්ත්වා සාමණෙරස්ස නිසීදනපාසාණෙ නිසීදිත්වා – ‘‘තිස්ස, ඉමස්මිං ඨානෙ සුඛං වසී’’ති පුච්ඡි. සො ආහ – ‘‘ආම, භන්තෙ, ඉමස්මිං ඨානෙ වසන්තස්ස සීහබ්‍යග්ඝහත්ථිමිගමොරාදීනං සද්දං සුණතො අරඤ්ඤසඤ්ඤා උප්පජ්ජති, තාය සුඛං වසාමී’’ති. අථ නං භගවා – ‘‘තිස්ස, භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතෙහි, බුද්ධදායජ්ජං තෙ දස්සාමී’’ති වත්වා සන්නිපතිතෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ උපසම්පාදෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව අගමාසීති. අයං තුරිතචාරිකා නාම. යං [Pg.215] පන ගාමනිගමපටිපාටියා දෙවසිකං යොජනද්වියොජනවසෙන පිණ්ඩපාතචරියාදීහි ලොකං අනුග්ගණ්හන්තස්ස ගමනං, අයං අතුරිතචාරිකා නාම.

He went to his dwelling place and performed his duties for the Blessed One. Then the Blessed One asked him, “Tissa, which is your walking path?” and having gone there and sat on the novice’s sitting stone, he asked, “Tissa, do you dwell happily in this place?” He replied, “Yes, venerable sir. Dwelling in this place, hearing the sounds of lions, tigers, elephants, deer, peacocks, and so on, the perception of the forest arises, and with that I dwell happily.” Then the Blessed One said to him, “Tissa, gather the community of monks; I will give you the Buddha's inheritance.” Having said this, when the community of monks had assembled, he had him ordained and then returned to his own dwelling place. This is called the swift wandering. As for the wandering that involves going from village to town in sequence daily, covering one or two yojanas for alms rounds and other activities to benefit the world, this is called the unhurried wandering.

---

ඉමං පන චාරිකං චරන්තො භගවා මහාමණ්ඩලං, මජ්ඣිමමණ්ඩලං, අන්තොමණ්ඩලන්ති ඉමෙසං තිණ්ණං මණ්ඩලානං අඤ්ඤතරස්මිං චරති. තත්ථ මහාමණ්ඩලං නවයොජනසතිකං, මජ්ඣිමමණ්ඩලං ඡයොජනසතිකං, අන්තොමණ්ඩලං තියොජනසතිකං. යදා මහාමණ්ඩලෙ චාරිකං චරිතුකාමො හොති, මහාපවාරණාය පවාරෙත්වා පාටිපදදිවසෙ මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො නික්ඛමති. සමන්තා යොජනසතං එකකොලාහලං හොති. පුරිමං පුරිමං ආගතා නිමන්තෙතුං ලභන්ති. ඉතරෙසු ද්වීසු මණ්ඩලෙසු සක්කාරො මහාමණ්ඩලෙ ඔසරති. තත්ථ භගවා තෙසු තෙසු ගාමනිගමෙසු එකාහං ද්වීහං වසන්තො මහාජනං ආමිසප්පටිග්ගහෙන අනුග්ගණ්හන්තො ධම්මදානෙන චස්ස විවට්ටසන්නිස්සිතං කුසලං වඩ්ඪෙන්තො නවහි මාසෙහි චාරිකං පරියොසාපෙති. සචෙ පන අන්තොවස්සෙ භික්ඛූනං සමථවිපස්සනා තරුණා හොන්ති, මහාපවාරණාය අපවාරෙත්වා පවාරණාසඞ්ගහං දත්වා කත්තිකපුණ්ණමායං පවාරෙත්වා මිගසිරස්ස පඨමපාටිපදදිවසෙ මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො නික්ඛමිත්වා මජ්ඣිමමණ්ඩලෙ ඔසරති. අඤ්ඤෙනපි කාරණෙන මජ්ඣිමමණ්ඩලෙ චාරිකං චරිතුකාමො චතුමාසං වසිත්වාව නික්ඛමති. වුත්තනයෙනෙව ඉතරෙසු ද්වීසු මණ්ඩලෙසු සක්කාරො මජ්ඣිමමණ්ඩලෙ ඔසරති. භගවා පුරිමනයෙනෙව ලොකං අනුග්ගණ්හන්තො අට්ඨහි මාසෙහි චාරිකං පරියොසාපෙති. සචෙ පන චතුමාසං වුත්ථවස්සස්සාපි භගවතො වෙනෙය්‍යසත්තා අපරිපක්කින්ද්‍රියා හොන්ති, තෙසං ඉන්ද්‍රියපරිපාකං ආගමයමානො අපරම්පි එකමාසං වා ද්විතිචතුමාසං වා තත්ථෙව වසිත්වා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො නික්ඛමති. වුත්තනයෙනෙව ඉතරෙසු ද්වීසු මණ්ඩලෙසු සක්කාරො අන්තොමණ්ඩලෙ ඔසරති. භගවා පුරිමනයෙනෙව ලොකං අනුග්ගණ්හන්තො සත්තහි වා ඡහි වා පඤ්චහි වා චතූහි වා මාසෙහි චාරිකං පරියොසාපෙති. ඉති ඉමෙසු තීසු මණ්ඩලෙසු යත්ථ කත්ථචි චාරිකං චරන්තො න චීවරාදිහෙතු චරති. අථ ඛො යෙ දුග්ගතබාලජිණ්ණබ්‍යාධිතා, තෙ කදා තථාගතං ආගන්ත්වා පස්සිස්සන්ති. මයි පන චාරිකං චරන්තෙ මහාජනො තථාගතස්ස දස්සනං ලභිස්සති. තත්ථ කෙචි චිත්තානි පසාදෙස්සන්ති[Pg.216], කෙචි මාලාදීහි පූජෙස්සන්ති, කෙචි කටච්ඡුභික්ඛං දස්සන්ති, කෙචි මිච්ඡාදස්සනං පහාය සම්මාදිට්ඨිකා භවිස්සන්ති. තං නෙසං භවිස්සති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති. එවං ලොකානුකම්පකාය චාරිකං චරති.

Furthermore, while undertaking this wandering, the Blessed One travels within one of these three regions: the great region, the middle region, or the inner region. Therein, the great region is nine hundred yojanas, the middle region is six hundred yojanas, and the inner region is three hundred yojanas. When he wishes to travel in the great region, having performed the Pavāraṇā on the day of the Great Pavāraṇā, he departs on the first day of the next fortnight, surrounded by a great assembly of bhikkhus. For a hundred yojanas all around, there is a single great commotion. Those who arrive first get the opportunity to invite him. The offerings from the other two regions converge upon the great region. There, in those various villages and market towns, the Blessed One, staying for one or two days, while supporting the great multitude by the acceptance of material offerings and, by the gift of the Dhamma, increasing their wholesome karma that is connected to that which is free from the round of rebirth, completes the wandering in nine months. However, if during the rains-residence the bhikkhus’ serenity and insight are still developing, then not having performed the Pavāraṇā on the Great Pavāraṇā day, but having granted a concession for the Pavāraṇā, and having performed the Pavāraṇā on the full moon day of Kattika, he departs on the first day of the month of Migasira, surrounded by a great assembly of bhikkhus, and enters the middle region. For another reason too, wishing to travel in the middle region, he departs only after staying for four months. In the way already stated, the offerings from the other two regions converge upon the middle region. The Blessed One, supporting the world in the same way as before, completes the wandering in eight months. But if, even after the Blessed One has completed the four-month rains-residence, the beings to be trained have immature faculties, then, while waiting for their faculties to mature, he stays in that very place for another one, two, three, or four months, and then departs surrounded by a great assembly of bhikkhus. In the way already stated, the offerings from the other two regions converge upon the inner region. The Blessed One, supporting the world in the same way as before, completes the wandering in seven, or six, or five, or four months. Thus, when wandering anywhere within these three regions, he does not travel for the sake of robes and so on. Rather, he thinks: 'Those who are unfortunate, foolish, aged, and sick—when will they be able to come and see the Tathāgata? But while I am wandering, the great multitude will get to see the Tathāgata. There, some will make their minds confident, some will make offerings with flowers and so on, some will give a ladleful of alms-food, and some, having abandoned wrong view, will become holders of right view. That will be for their welfare and happiness for a long time.' Thus, he travels out of compassion for the world.

---

අපි ච චතූහි කාරණෙහි බුද්ධා භගවන්තො චාරිකං චරන්ති, ජඞ්ඝවිහාරවසෙන සරීරඵාසුකත්ථාය, අත්ථුප්පත්තිකාලාභිකඞ්ඛනත්ථාය, භික්ඛූනං සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනත්ථාය, තත්ථ තත්ථ පරිපාකගතින්ද්‍රියෙ බොධනෙය්‍යසත්තෙ බොධනත්ථායාති. අපරෙහිපි චතූහි කාරණෙහි බුද්ධා භගවන්තො චාරිකං චරන්ති බුද්ධං සරණං ගච්ඡිස්සන්තීති වා, ධම්මං, සඞ්ඝං සරණං ගච්ඡිස්සන්තීති වා, මහතා ධම්මවස්සෙන චතස්සො පරිසා සන්තප්පෙස්සාමීති වා. අපරෙහිපි පඤ්චහි කාරණෙහි බුද්ධා භගවන්තො චාරිකං චරන්ති පාණාතිපාතා විරමිස්සන්තීති වා, අදින්නාදානා, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා, මුසාවාදා, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා විරමිස්සන්තීති වා. අපරෙහිපි අට්ඨහි කාරණෙහි බුද්ධා භගවන්තො චාරිකං චරන්ති – පඨමං ඣානං පටිලභිස්සන්තීති වා, දුතියං ඣානං…පෙ… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තිං පටිලභිස්සන්තීති වා. අපරෙහිපි අට්ඨහි කාරණෙහි බුද්ධා භගවන්තො චාරිකං චරන්ති – සොතාපත්තිමග්ගං අධිගමිස්සන්තීති වා, සොතාපත්තිඵලං…පෙ… අරහත්තඵලං සච්ඡිකරිස්සන්තීති වාති. අයං අතුරිතචාරිකා, ඉධ චාරිකාති අධිප්පෙතා. සා පනෙසා දුවිධා හොති – අනිබද්ධචාරිකා ච නිබද්ධචාරිකා ච. තත්ථ යං ගාමනිගමනගරපටිපාටිවසෙන චරති, අයං අනිබද්ධචාරිකා නාම. යං පනෙකස්සෙව බොධනෙය්‍යසත්තස්සත්ථාය ගච්ඡති, අයං නිබද්ධචාරිකා නාම. එසා ඉධ අධිප්පෙතා.

Furthermore, for four reasons the Buddhas, the Blessed Ones, undertake a wandering: by way of journeying on foot for the sake of bodily comfort; for the sake of awaiting the time for an occasion to arise; for the sake of laying down training rules for the bhikkhus; and for the sake of awakening, in various places, those beings fit to be awakened whose faculties have reached maturity. And for another four reasons the Buddhas, the Blessed Ones, undertake a wandering: thinking, 'They will go for refuge to the Buddha,' or 'They will go for refuge to the Dhamma,' or 'They will go for refuge to the Saṅgha,' or 'I will satisfy the four assemblies with a great rain of the Dhamma.' And for another five reasons the Buddhas, the Blessed Ones, undertake a wandering: thinking, 'They will abstain from killing living beings,' '...from taking what is not given,' '...from sexual misconduct,' '...from false speech,' and '...from liquor, intoxicants, and substances that are a basis for heedlessness.' And for another eight reasons the Buddhas, the Blessed Ones, undertake a wandering: thinking, 'They will attain the first jhāna,' '...the second jhāna,' and so on up to '...they will attain the attainment of the base of neither-perception-nor-non-perception.' And for another eight reasons the Buddhas, the Blessed Ones, undertake a wandering: thinking, 'They will attain the path of stream-entry,' '...the fruit of stream-entry,' and so on up to '...they will realize the fruit of arahantship.' This is the unhurried wandering, and it is this that is intended here by 'wandering.' Furthermore, this wandering is of two kinds: the unbound wandering and the bound wandering. Among these two, the wandering that proceeds in sequence through villages, market towns, and cities is called the unbound wandering. But the journey undertaken for the sake of one single being who is fit to be awakened is called the bound wandering. It is this latter one that is intended here.

---

තදා කිර භගවතො පච්ඡිමයාමකිච්චපරියොසානෙ දසසහස්සිලොකධාතුයා ඤාණජාලං පත්ථරිත්වා බොධනෙය්‍යබන්ධවෙ ඔලොකෙන්තස්ස පොක්ඛරසාතිබ්‍රාහ්මණො සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණජාලස්ස අන්තො පවිට්ඨො. අථ භගවා අයං බ්‍රාහ්මණො මය්හං ඤාණජාලෙ පඤ්ඤායති, ‘‘අත්ථි නු ඛ්වස්ස උපනිස්සයො’’ති වීමංසන්තො සොතාපත්තිමග්ගස්ස උපනිස්සයං දිස්වා – ‘‘එසො මයි එතං ජනපදං ගතෙ ලක්ඛණපරියෙසනත්ථං අම්බට්ඨං අන්තෙවාසිං පහිණිස්සති, සො මයා සද්ධිං වාදපටිවාදං කත්වා නානප්පකාරං අසබ්භිවාක්‍යං වක්ඛති, තමහං දමෙත්වා නිබ්බිසෙවනං කරිස්සාමි. සො [Pg.217] ආචරියස්ස කථෙස්සති, අථස්සාචරියො තං කථං සුත්වා ආගම්ම මම ලක්ඛණානි පරියෙසිස්සති, තස්සාහං ධම්මං දෙසෙස්සාමි. සො දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිස්සති. දෙසනා මහාජනස්ස සඵලා භවිස්සතී’’ති පඤ්චභික්ඛුසතපරිවාරො තං ජනපදං පටිපන්නො. තෙන වුත්තං – ‘‘කොසලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහී’’ති.

It is said that at that time, at the conclusion of the Blessed One's duties of the last watch of the night, he spread out the net of knowledge over the ten-thousandfold world-system and surveyed those kinsmen who were ready for awakening. The brahmin Pokkharasāti then entered within the net of omniscient knowledge. Then the Blessed One thought: “This brahmin appears in my net of knowledge. Does he have the supporting condition?” Investigating thus, he saw the supporting condition for the path of stream-entry and thought: “When I go to that country, he will send his resident pupil Ambaṭṭha to search for my marks. That pupil will engage in debate with me and speak various kinds of unseemly words. I will tame him and make him docile. He will then report to his teacher, and his teacher, upon hearing that account, will come and search for my marks. I will teach him the Dhamma. At the end of the discourse, he will be established in the fruit of stream-entry. The discourse will be fruitful for the great assembly.” With a retinue of five hundred bhikkhus, he set out for that country. Therefore it was said: “while wandering on tour in the Kosalan country with a great Saṅgha of bhikkhus, with five hundred bhikkhus.”

---

යෙන ඉච්ඡානඞ්ගලන්ති යෙන දිසාභාගෙන ඉච්ඡානඞ්ගලං අවසරිතබ්බං. යස්මිං වා පදෙසෙ ඉච්ඡානඞ්ගලං. ඉජ්ඣානඞ්ගලන්තිපි පාඨො. තදවසරීති තෙන අවසරි, තං වා අවසරි. තෙන දිසාභාගෙන ගතො, තං වා පදෙසං ගතොති අත්ථො. ඉච්ඡානඞ්ගලෙ විහරති ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩෙති ඉච්ඡානඞ්ගලං උපනිස්සාය ඉච්ඡානඞ්ගලවනසණ්ඩෙ සීලඛන්ධාවාරං බන්ධිත්වා සමාධිකොන්තං උස්සාපෙත්වා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණසරං පරිවත්තයමානො ධම්මරාජා යථාභිරුචිතෙන විහාරෙන විහරති.

‘Yena Icchānaṅgalaṃ’ means ‘by which direction Icchānaṅgala is to be approached,’ or ‘in which place Icchānaṅgala is.’ The reading ‘Ijjhānaṅgala’ is also found. ‘Tadavasarī’ means ‘he approached by that direction,’ or ‘he approached that place.’ The meaning is: ‘he went by that direction,’ or ‘he went to that place.’ ‘He was dwelling at Icchānaṅgala, in the Icchānaṅgala wood’ means that the King of Dhamma, relying on Icchānaṅgala, having established the camp of virtue in the Icchānaṅgala wood, having raised the spear of concentration, and wielding the arrow of omniscient knowledge, dwelt as he pleased.

---

පොක්ඛරසාතිවත්ථුවණ්ණනා

The Explanation of the Story of Pokkharasāti

---

255. තෙන ඛො පන සමයෙනාති යෙන සමයෙන භගවා තත්ථ විහරති, තෙන සමයෙන, තස්මිං සමයෙති අයමත්ථො. බ්‍රහ්මං අණතීති බ්‍රාහ්මණො, මන්තෙ සජ්ඣායතීති අත්ථො. ඉදමෙව හි ජාතිබ්‍රාහ්මණානං නිරුත්තිවචනං. අරියා පන බාහිතපාපත්තා බ්‍රාහ්මණාති වුච්චන්ති. පොක්ඛරසාතීති ඉදං තස්ස නාමං. කස්මා පොක්ඛරසාතීති වුච්චති. තස්ස කිර කායො සෙතපොක්ඛරසදිසො, දෙවනගරෙ උස්සාපිතරජතතොරණං විය සොභති. සීසං පනස්ස කාළවණ්ණං ඉන්දනීලමණිමයං විය. මස්සුපි චන්දමණ්ඩලෙ කාළමෙඝරාජි විය ඛායති. අක්ඛීනි නීලුප්පලසදිසානි. නාසා රජතපනාළිකා විය සුවට්ටිතා සුපරිසුද්ධා. හත්ථපාදතලානි චෙව මුඛද්වාරඤ්ච කතලාඛාරසපරිකම්මං විය සොභති, අතිවිය සොභග්ගප්පත්තො බ්‍රාහ්මණස්ස අත්තභාවො. අරාජකෙ ඨානෙ රාජානං කාතුං යුත්තමිමං බ්‍රාහ්මණං. එවමෙස සස්සිරිකො. ඉති නං පොක්ඛරසදිසත්තා පොක්ඛරසාතීති සඤ්ජානන්ති.

255. ‘Tena kho pana samayena’ means ‘at that time,’ ‘on that occasion,’ when the Blessed One was dwelling there. This is the meaning. ‘Brāhmaṇa’ (brahmin) is one who recites ‘Brahma’ (the sacred texts); the meaning is one who recites the mantras. This, indeed, is the etymological definition for brahmins by birth. The noble ones, on the other hand, are called brahmins because they have banished evil. ‘Pokkharasāti’ was his name. Why was he called Pokkharasāti? It is said that his body was like a white lotus, beautiful like a silver archway erected in a city of devas. His head, moreover, was black in color, as if made of sapphire. His beard, too, appeared like a streak of dark clouds on the disk of the moon. His eyes were like blue water lilies. His nose was well-rounded and perfectly pure, like a silver pipe. The soles of his hands and feet, and the opening of his mouth, were beautiful as if treated with lac-dye; the brahmin's person had attained a state of extreme beauty. In a place without a king, it would be fitting to make this brahmin king. Thus he was majestic. So, because he was like a lotus (pokkhara), they knew him as Pokkharasāti.

---

අයං [Pg.218] පන කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ දසබලස්ස දානං දත්වා ධම්මදෙසනං සුත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති. සො තතො මනුස්සලොකමාගච්ඡන්තො මාතුකුච්ඡිවාසං ජිගුච්ඡිත්වා හිමවන්තපදෙසෙ මහාසරෙ පදුමගබ්භෙ නිබ්බත්ති. තස්ස ච සරස්ස අවිදූරෙ තාපසො පණ්ණසාලාය වසති. සො තීරෙ ඨිතො තං පදුමං දිස්වා – ‘‘ඉදං පදුමං අවසෙසපදුමෙහි මහන්තතරං. පුප්ඵිතකාලෙ නං ගහෙස්සාමී’’ති චින්තෙසි. තං සත්තාහෙනාපි න පුප්ඵති. තාපසො කස්මා නු ඛො ඉදං සත්තාහෙනාපි න පුප්ඵති. හන්ද නං ගහෙස්සාමීති ඔතරිත්වා ගණ්හි. තං තෙන නාළතො ඡින්නමත්තංයෙව පුප්ඵිතං. අථස්සබ්භන්තරෙ සුවණ්ණචුණ්ණපිඤ්ජරං විය රජතබිම්බකං පදුමරෙණුපිඤ්ජරං සෙතවණ්ණං දාරකං අද්දස. සො මහාපුඤ්ඤො එස භවිස්සති. හන්ද නං පටිජග්ගාමීති පණ්ණසාලං නෙත්වා පටිජග්ගිත්වා සත්තවස්සකාලතො පට්ඨාය තයො වෙදෙ උග්ගණ්හාපෙසි. දාරකො තිණ්ණං වෙදානං පාරං ගන්ත්වා පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො ජම්බුදීපෙ අග්ගබ්‍රාහ්මණො අහොසි. සො අපරෙන සමයෙන රඤ්ඤො කොසලස්ස සිප්පං දස්සෙසි. අථස්ස සිප්පෙ පසන්නො රාජා උක්කට්ඨං නාම මහානගරං බ්‍රහ්මදෙය්‍යං අදාසි. ඉති නං පොක්ඛරෙ සයිතත්තා පොක්ඛරසාතීති සඤ්ජානන්ති.

Furthermore, in the time of the Perfectly Enlightened One, Kassapa, this brahmin, being a master of the three Vedas, gave a gift to the Ten-Powered One, and after hearing a Dhamma discourse, was reborn in the deva world. Coming from there to the human world, and being disgusted with dwelling in a mother’s womb, he was reborn in a great lake in the Himalayan region, within a lotus calyx. Not far from that lake, an ascetic lived in a leaf hut. Standing on the shore, he saw that lotus and thought, 'This lotus is much larger than the other lotuses. When it blooms, I will take it.' But even after seven days, it did not bloom. The ascetic thought, 'Why has it not bloomed even in seven days? Come, I will take it.' Descending into the water, he took it. As soon as he cut it from its stem, it bloomed. Then, inside it, he saw a white child, made golden-hued by lotus pollen, like a small silver image made golden with gold dust. He thought, 'This one will have great merit. Come, I will raise him.' Taking him to the leaf hut, he raised him, and from the age of seven, had him learn the three Vedas. The boy, having mastered the three Vedas, became wise and astute, the foremost brahmin in Jambudīpa. At a later time, he demonstrated his skill to the King of Kosala. Then the king, pleased with his skill, gave him the great city named Ukkaṭṭha as a royal grant. Thus, because he had lain (sayita) in a lotus (pokkhara), they knew him as Pokkharasāti.

---

උක්කට්ඨං අජ්ඣාවසතීති උක්කට්ඨනාමකෙ නගරෙ වසති. අභිභවිත්වා වා ආවසති. තස්ස නගරස්ස සාමිකො හුත්වා යාය මරියාදාය තත්ථ වසිතබ්බං, තාය මරියාදාය වසි. තස්ස කිර නගරස්ස වත්ථුං උක්කා ඨපෙත්වා උක්කාසු ජලමානාසු අග්ගහෙසුං, තස්මා තං උක්කට්ඨන්ති වුච්චති. ඔක්කට්ඨන්තිපි පාඨො, සොයෙවත්ථො. උපසග්ගවසෙන පනෙත්ථ භුම්මත්ථෙ උපයොගවචනං වෙදිතබ්බං. තස්ස අනුපයොගත්තා ච සෙසපදෙසු. තත්ථ ලක්ඛණං සද්දසත්ථතො පරියෙසිතබ්බං.

‘He dwells in Ukkaṭṭha’ means ‘he resides in the city named Ukkaṭṭha,’ or ‘he dwells there, having taken possession of it.’ Having become the master of that city, he lived there according to the custom by which one ought to reside. It is said that they took the site of that city by placing torches (ukkā) and taking possession while the torches were burning; hence it is called Ukkaṭṭha. The reading ‘Okkaṭṭha’ is also found; it has the same meaning. Here, on account of the prefixes in the verb, the accusative case should be understood in the sense of the locative. And due to its connection with the other words, they too are in the accusative. The grammatical rule for this should be sought from the treatises on grammar.

---

සත්තුස්සදන්ති සත්තෙහි උස්සදං, උස්සන්නං බහුජනං ආකිණ්ණමනුස්සං. පොසාවනියහත්ථිඅස්සමොරමිගාදිඅනෙකසත්තසමාකිණ්ණඤ්චාති අත්ථො. යස්මා පනෙතං නගරං බහි ආවිජ්ඣිත්වා ජාතෙන හත්ථිඅස්සාදීනං ඝාසතිණෙන චෙව ගෙහච්ඡාදනතිණෙන ච සම්පන්නං. තථා දාරුකට්ඨෙහි චෙව ගෙහසම්භාරකට්ඨෙහි ච. යස්මා චස්සබ්භන්තරෙ වට්ටචතුරස්සාදිසණ්ඨානා බහූ පොක්ඛරණියො ජලජකුසුමවිචිත්තානි ච බහූනි අනෙකානි තළාකානි උදකස්ස නිච්චභරිතානෙව හොන්ති, තස්මා සතිණකට්ඨොදකන්ති වුත්තං. සහ ධඤ්ඤෙනාති සධඤ්ඤං පුබ්බණ්ණාපරණ්ණාදිභෙදං බහුධඤ්ඤසන්නිචයන්ති අත්ථො[Pg.219]. එත්තාවතා යස්මිං නගරෙ බ්‍රාහ්මණො සෙතච්ඡත්තං උස්සාපෙත්වා රාජලීලාය වසති, තස්ස සමිද්ධිසම්පත්ති දීපිතා හොති.

‘Sattussadaṃ’ means: teeming with beings, abundant, with many people, crowded with humans. The meaning is also ‘teeming with many beings such as elephants, horses, peacocks, and deer that are to be reared.’ Moreover, because this city was well-supplied with grass for fodder for elephants, horses, and so on, that grew surrounding it on the outside, and with grass for thatching houses. Likewise, it was well-supplied with firewood and with timber for house-building. And because within it there were many ponds of circular, quadrangular, and other shapes, and many and various lakes adorned with water-born flowers, which are always filled with water, therefore it is called ‘possessing grass, timber, and water.’ ‘Saha dhaññena’ means ‘sadhaññaṃ,’ a place for the accumulation of much grain of various kinds, such as early and late crops; this is the meaning. By this much, the opulence and prosperity of the city where the brahmin dwells, having raised a white parasol with royal splendor, is shown.

---

රාජතො ලද්ධං භොග්ගං රාජභොග්ගං. කෙන දින්නන්ති චෙ? රඤ්ඤා පසෙනදිනා කොසලෙන දින්නං. රාජදායන්ති රඤ්ඤො දායභූතං, දායජ්ජන්ති අත්ථො. බ්‍රහ්මදෙය්‍යන්ති සෙට්ඨදෙය්‍යං, ඡත්තං උස්සාපෙත්වා රාජසඞ්ඛෙපෙන භුඤ්ජිතබ්බන්ති අත්ථො. අථ වා රාජභොග්ගන්ති සබ්බං ඡෙජ්ජභෙජ්ජං අනුසාසන්තෙන නදීතිත්ථපබ්බතාදීසු සුඞ්කං ගණ්හන්තෙන සෙතච්ඡත්තං උස්සාපෙත්වා රඤ්ඤා හුත්වා භුඤ්ජිතබ්බං. රඤ්ඤා පසෙනදිනා කොසලෙන දින්නං රාජදායන්ති එත්ථ තං නගරං රඤ්ඤා දින්නත්තා රාජදායං දායකරාජදීපනත්ථං පනස්ස ‘‘රඤ්ඤා පසෙනදිනා කොසලෙන දින්න’’න්ති ඉදං වුත්තං. බ්‍රහ්මදෙය්‍යන්ති සෙට්ඨදෙය්‍යං. යථා දින්නං න පුන ගහෙතබ්බං හොති, නිස්සට්ඨං පරිච්චත්තං. එවං දින්නන්ති අත්ථො.

‘Rājabhoggaṃ’ is enjoyment obtained from the king. If it is asked, 'By whom was it given?' It was given by King Pasenadi of Kosala. ‘Rājadāyaṃ’ means a gift from the king that has become an inheritance; this is the meaning. ‘Brahmadeyyaṃ’ means a noble gift, to be enjoyed by raising a parasol with the status of a king; this is the meaning. Alternatively, ‘rājabhoggaṃ’ means that which is to be enjoyed by one who has become a king, raising a white parasol, administering all that is to be cut and divided, and collecting taxes at places like river crossings and mountain passes. In the phrase 'a royal gift given by King Pasenadi of Kosala,' here that city is a 'royal gift' because it was given by the king. Furthermore, to show the king who was the giver, this phrase 'given by King Pasenadi of Kosala' was spoken. ‘Brahmadeyyaṃ’ means a noble gift. It is given in such a way that it is not to be taken back again; it is released, relinquished. The meaning is that it is given thus.

---

අස්සොසීති සුණි උපලභි, සොතද්වාරසම්පත්තවචනනිග්ඝොසානුසාරෙන අඤ්ඤාසි. ඛොති අවධාරණත්ථෙ පදපූරණමත්තෙ වා නිපාතො. තත්ථ අවධාරණත්ථෙන අස්සොසි එව, නාස්ස කොචි සවනන්තරායො අහොසීති අයමත්ථො වෙදිතබ්බො. පදපූරණෙන පන පදබ්‍යඤ්ජනසිලිට්ඨතාමත්තමෙව.

‘Assosi’ means: he heard, he received, he knew by following the sound of speech that reached the ear-door. ‘Kho’ is a particle that occurs either in the sense of emphasis or merely as a sentence-filler. In the sense of emphasis, the meaning to be understood is this: he indeed heard; there was no impediment to his hearing. As a sentence-filler, however, it is to be understood as merely for the smoothness of the words and syllables.

---

ඉදානි යමත්ථං බ්‍රාහ්මණො පොක්ඛරසාති අස්සොසි, තං පකාසෙන්තො – ‘‘සමණො ඛලු භො ගොතමො’’තිආදිමාහ. තත්ථ සමිතපාපත්තා සමණොති වෙදිතබ්බො. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘සමිතාස්ස හොන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා’’තිආදි (ම. නි. 1.434). භගවා ච අනුත්තරෙන අරියමග්ගෙන සමිතපාපො. තෙනස්ස යථාභූතගුණාධිගතමෙතං නාමං, යදිදං සමණොති. ඛලූති අනුස්සවනත්ථෙ නිපාතො. භොති බ්‍රාහ්මණජාතිසමුදාගතං ආලපනමත්තං. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘භොවාදී නාම සො හොති, සචෙ හොති සකිඤ්චනො’’ති (ධ. ප. 55). ගොතමොති භගවන්තං ගොත්තවසෙන පරිකිත්තෙති. තස්මා සමණො ඛලු භො ගොතමොති එත්ථ සමණො කිර භො ගොතමගොත්තොති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො.

Now, showing what the brahmin Pokkharasāti heard, he said, 'The ascetic Gotama, indeed, Master...' and so on. Therein, ‘samaṇa’ is to be understood as one who has stilled evil. For it is said: 'For him, evil, unwholesome states are stilled,' and so on. And the Blessed One has stilled evil by the unsurpassed noble path. Therefore, this name, ‘samaṇa,’ is a name acquired by him through his true qualities. ‘Khalu’ is a particle in the sense of hearsay. ‘Bho’ is merely a term of address that comes from the brahmin caste. For this too was said: 'He is called a 'bho-sayer' if he has impediments.' With ‘gotamo,’ he speaks of the Blessed One by way of his clan name. Therefore, in the phrase ‘samaṇo khalu bho gotamo,’ the meaning should be understood thus: 'Master, the ascetic of the Gotama clan, it is said.'

---

සක්‍යපුත්තොති ඉදං පන භගවතො උච්චාකුලපරිදීපනං. සක්‍යකුලා පබ්බජිතොති සද්ධාපබ්බජිතභාවපරිදීපනං. කෙනචි පාරිජුඤ්ඤෙන අනභිභූතො අපරික්ඛීණංයෙව [Pg.220] තං කුලං පහාය සද්ධාය පබ්බජිතොති වුත්තං හොති. තතො පරං වුත්තත්ථමෙව. තං ඛො පනාතිආදි සාමඤ්ඤඵලෙ වුත්තමෙව. සාධු ඛො පනාති සුන්දරං ඛො පන. අත්ථාවහං සුඛාවහන්ති වුත්තං හොති. තථාරූපානං අරහතන්ති යථාරූපො සො භවං ගොතමො, එවරූපානං යථාභූතගුණාධිගමෙන ලොකෙ අරහන්තොති ලද්ධසද්ධානං අරහතං. දස්සනං හොතීති පසාදසොම්මානි අක්ඛීනි උම්මීලෙත්වා දස්සනමත්තම්පි සාධු හොතීති, එවං අජ්ඣාසයං කත්වා.

‘Sakyaputto’ (Son of the Sakyans) is a term that shows the Blessed One's high clan. ‘Sakyakulā pabbajito’ (having gone forth from the Sakyan clan) is a term that shows the state of having gone forth out of faith. It is said that he went forth out of faith, having left that clan while it was still undiminished, not overcome by any decline. After that, the meaning has already been explained. ‘Taṃ kho pana,’ etc., has been explained in the Sāmaññaphala Sutta. ‘Sādhu kho pana’ means: it is indeed good. It is said to be beneficial and conducive to happiness. ‘Tathārūpānaṃ arahataṃ’ (of such Arahants) refers to those Arahants in the world who have gained faith through the attainment of true qualities, just as the venerable Gotama has. ‘Dassanaṃ hoti’ (there is the seeing) means that even the mere sight, with eyes opened in clarity and serenity, is good; this is said having formed such an intention.

---

අම්බට්ඨමාණවකථා

The Account of the Young Man Ambaṭṭha

---

256. අජ්ඣායකොති ඉදං – ‘‘න දානිමෙ ඣායන්ති, න දානිමෙ ඣායන්තීති ඛො, වාසෙට්ඨ, අජ්ඣායකා අජ්ඣායකා ත්වෙව තතියං අක්ඛරං උපනිබ්බත්ත’’න්ති, එවං පඨමකප්පිකකාලෙ ඣානවිරහිතානං බ්‍රාහ්මණානං ගරහවචනං. ඉදානි පන තං අජ්ඣායතීති අජ්ඣායකො. මන්තෙ පරිවත්තෙතීති ඉමිනා අත්ථෙන පසංසාවචනං කත්වා වොහරන්ති. මන්තෙ ධාරෙතීති මන්තධරො.

256. This term ‘Ajjhāyaka’ is explained: 'Now they do not practice jhāna, now they do not practice jhāna.' For this reason, Vāseṭṭha, the third designation, 'ajjhāyakā, ajjhāyakā,' came into being. Thus, in the time of the first cosmic aeon, this was a term of reproach for brahmins who were devoid of jhāna. Now, however, they have made it a term of praise and use it with this meaning: 'He recites (ajjhāyati), therefore he is an ajjhāyaka.' 'He recites the mantras repeatedly (mante parivatteti).' 'He retains the mantras (mante dhāreti), therefore he is a mantadharo (a retainer of the mantras).'

---

තිණ්ණං වෙදානන්ති ඉරුවෙදයජුවෙදසාමවෙදානං. ඔට්ඨපහතකරණවසෙන පාරං ගතොති පාරගූ. සහ නිඝණ්ඩුනා ච කෙටුභෙන ච සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං. නිඝණ්ඩූති නිඝණ්ඩුරුක්ඛාදීනං වෙවචනපකාසකං සත්ථං. කෙටුභන්ති කිරියාකප්පවිකප්පො කවීනං උපකාරාවහං සත්ථං. සහ අක්ඛරප්පභෙදෙන සාක්ඛරප්පභෙදානං. අක්ඛරප්පභෙදොති සික්ඛා ච නිරුත්ති ච. ඉතිහාසපඤ්චමානන්ති ආථබ්බණවෙදං චතුත්ථං කත්වා ඉතිහ ආස, ඉතිහ ආසාති ඊදිසවචනපටිසංයුත්තො පුරාණකථාසඞ්ඛාතො ඉතිහාසො පඤ්චමො එතෙසන්ති ඉතිහාසපඤ්චමා, තෙසං ඉතිහාසපඤ්චමානං වෙදානං.

‘Of the three Vedas’ means of the Irubeda, Yajubeda, and Sāmaveda. He has gone to the far shore (pāraṃ gato) by means of the act of striking the lips in recitation, therefore he is one who has reached the far shore (pāragū). ‘Of those with the Nighaṇḍu and Keṭubha’ (sanighaṇḍukeṭubhānaṃ). Nighaṇḍu is a treatise that explains the synonyms of trees and so forth. Keṭubha is a treatise beneficial to poets, concerning the composition and variation of expression. ‘Of those with the analysis of letters’ (sākkharappabhedānaṃ). The analysis of letters (Akkharappabhedo) refers to phonetics (sikkhā) and etymology (nirutti). ‘Of those with history as the fifth’ (Itihāsapañcamānaṃ): Having made the Āthabbaṇaveda the fourth, history (itihāsa)—which is designated as ancient lore connected with such sayings as 'Thus it was here' (iti ha āsa), 'Thus it was here' (iti ha āsa)—is the fifth of these Vedas. Therefore, they are said to have history as the fifth. ‘Tesaṃ itihāsapañcamānaṃ vedānaṃ’ means of those Vedas which have history as the fifth.

---

පදං තදවසෙසඤ්ච බ්‍යාකරණං අධීයති වෙදෙති චාති පදකො වෙය්‍යාකරණො. ලොකායතං වුච්චති විතණ්ඩවාදසත්ථං. මහාපුරිසලක්ඛණන්ති මහාපුරිසානං බුද්ධාදීනං ලක්ඛණදීපකං ද්වාදසසහස්සගන්ථපමාණං සත්ථං. යත්ථ සොළසසහස්සගාථාපරිමාණා බුද්ධමන්තා නාම අහෙසුං, යෙසං වසෙන ඉමිනා ලක්ඛණෙන සමන්නාගතා බුද්ධා නාම හොන්ති, ඉමිනා පච්චෙකබුද්ධා, ඉමිනා ද්වෙ අග්ගසාවකා, අසීති මහාසාවකා[Pg.221], බුද්ධමාතා, බුද්ධපිතා, අග්ගුපට්ඨාකො, අග්ගුපට්ඨායිකා, රාජා චක්කවත්තීති අයං විසෙසො පඤ්ඤායති.

Because he studies and knows the pada and the remaining byākaraṇa, he is a master of etymology and a grammarian. The treatise on sophistry is called Lokāyata. The Marks of a Great Man is a treatise of twelve thousand textual units that illuminates the marks of great beings such as the Buddhas. Therein were what are known as the Buddha-mantras, numbering one thousand and sixteen verses, by virtue of which this distinction is known: those endowed with this mark become Buddhas; with this, Paccekabuddhas; with this, the two chief disciples; the eighty great disciples; the Buddha's mother; the Buddha's father; the chief male attendant; the chief female attendant; or a wheel-turning monarch.

---

අනවයොති ඉමෙසු ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනූනො පරිපූරකාරී, අවයො න හොතීති වුත්තං හොති. අවයො නාම යො තානි අත්ථතො ච ගන්ථතො ච සන්ධාරෙතුං න සක්කොති. අනුඤ්ඤාතපටිඤ්ඤාතොති අනුඤ්ඤාතො චෙව පටිඤ්ඤාතො ච. ආචරියෙනස්ස ‘‘යං අහං ජානාමි, තං ත්වං ජානාසී’’තිආදිනා අනුඤ්ඤාතො. ‘‘ආම ආචරියා’’ති අත්තනා තස්ස පටිවචනදානපටිඤ්ඤාය පටිඤ්ඤාතොති අත්ථො. කතරස්මිං අධිකාරෙ? සකෙ ආචරියකෙ තෙවිජ්ජකෙ පාවචනෙ. එස කිර බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි ‘‘ඉමස්මිං ලොකෙ ‘අහං බුද්ධො, අහං බුද්ධො’ති උග්ගතස්ස නාමං ගහෙත්වා බහූ ජනා විචරන්ති. තස්මා න මෙ අනුස්සවමත්තෙනෙව උපසඞ්කමිතුං යුත්තං. එකච්චඤ්හි උපසඞ්කමන්තස්ස අපක්කමනම්පි ගරු හොති, අනත්ථොපි උප්පජ්ජති. යංනූනාහං මම අන්තෙවාසිකං පෙසෙත්වා – ‘බුද්ධො වා, නො වා’ති ජානිත්වාව උපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති, තස්මා මාණවං ආමන්තෙත්වා අයං තාතාතිආදිමාහ.

Not deficient means that in regard to these treatises, the Lokāyata and the Mahāpurisalakkhaṇa, he is not lacking; he is one who brings them to completion. It is said that he is not deficient. A deficient person is one who is unable to retain them both in terms of their meaning and their text. Permitted and professed means he is both permitted by his teacher and has professed it himself. He is permitted by his teacher with such words as, 'What I know, you know.' He has professed it by his own affirmative reply to the teacher, 'Yes, teacher.' This is the meaning. In what sphere? In his own traditional teaching of the three Vedas. It is said that this brahmin thought: 'In this world, many people wander about, taking up the name of some eminent figure and claiming, "I am a Buddha, I am a Buddha." Therefore, it is not proper for me to approach him based on mere hearsay. Indeed, for one who approaches a certain person, even to withdraw becomes burdensome, and disadvantage can arise. What if I first send my disciple, and only after finding out whether he is a Buddha or not, I then approach him?' Therefore, he summoned the young man and spoke the words beginning with, 'This, dear one...'

---

257. තං භවන්තන්ති තස්ස භොතො ගොතමස්ස. තථා සන්තං යෙවාති තථා සතොයෙව. ඉධාපි හි ඉත්ථම්භූතාඛ්‍යානත්ථවසෙනෙව උපයොගවචනං.

257. That venerable one means that venerable Gotama. Being truly thus means being one who truly exists as such. For here too, the accusative case is used in the sense of describing a particular state.

---

258. යථා කථං පනාහං, භො, තන්ති එත්ථ කථං පනාහං භො තං භවන්තං ගොතමං ජානිස්සාමි, යථා සක්කා සො ඤාතුං, තථා මෙ ආචික්ඛාහීති අත්ථො. යථාති වා නිපාතමත්තමෙවෙතං. කථන්ති අයං ආකාරපුච්ඡා. කෙනාකාරෙනාහං තං භවන්තං ගොතමං ජානිස්සාමීති අත්ථො. එවං වුත්තෙ කිර නං උපජ්ඣායො ‘‘කිං ත්වං, තාත, පථවියං ඨිතො, පථවිං න පස්සාමීති විය; චන්දිමසූරියානං ඔභාසෙ ඨිතො, චන්දිමසූරියෙ න පස්සාමීති විය වදසී’’තිආදීනි වත්වා ජානනාකාරං දස්සෙන්තො ආගතානි ඛො, තාතාතිආදිමාහ.

258. Regarding the phrase 'But how, O master, shall I...?', the meaning is: 'But how, O master, shall I know that venerable Gotama? Please explain to me the way in which he can be known.' Alternatively, 'yathā' is merely a particle, and 'kathaṃ' is a question about the manner. The meaning is: 'In what manner shall I know that venerable Gotama?' When this was said, it is said that his teacher, wishing to show him the way of knowing, replied: 'Dear boy, why do you speak like one who, while standing on the earth, says, "I do not see the earth," or like one who, while standing in the light of the moon and sun, says, "I do not see the moon and sun"?' and so on. Then he spoke the words beginning with, 'It has come down in our tradition, dear one...'

---

තත්ථ මන්තෙසූති වෙදෙසු. තථාගතො කිර උප්පජ්ජිස්සතීති පටිකච්චෙව සුද්ධාවාසා දෙවා වෙදෙසු ලක්ඛණානි පක්ඛිපිත්වා බුද්ධමන්තා නාමෙතෙති බ්‍රාහ්මණවෙසෙනෙව වෙදෙ වාචෙන්ති. තදනුසාරෙන මහෙසක්ඛා සත්තා තථාගතං ජානිස්සන්තීති. තෙන පුබ්බෙ වෙදෙසු මහාපුරිසලක්ඛණානි [Pg.222] ආගච්ඡන්ති. පරිනිබ්බුතෙ පන තථාගතෙ අනුක්කමෙන අන්තරධායන්ති. තෙනෙතරහි නත්ථීති. මහාපුරිසස්සාති පණිධිසමාදානඤාණකරුණාදිගුණමහතො පුරිසස්ස. ද්වෙයෙව ගතියොති ද්වෙයෙව නිට්ඨා. කාමඤ්චායං ගතිසද්දො ‘‘පඤ්ච ඛො ඉමා, සාරිපුත්ත, ගතියො’’තිආදීසු (ම. නි. 1.153) භවභෙදෙ වත්තති. ‘‘ගති මිගානං පවන’’න්තිආදීසු (පරි. 399) නිවාසට්ඨානෙ. ‘‘එවං අධිමත්තගතිමන්තො’’තිආදීසු පඤ්ඤායං. ‘‘ගතිගත’’න්තිආදීසු විසටභාවෙ. ඉධ පන නිට්ඨායං වත්තතීති වෙදිතබ්බො.

Therein, 'in the mantras' means in the Vedas. The explanation is that, long before the Tathāgata was to arise, the devas of the Pure Abodes inserted the marks into the Vedas, calling them 'Buddha-mantras,' and in the guise of brahmins, they taught the Vedas. They did so thinking, 'In accordance with these, beings of great power will be able to recognize the Tathāgata.' For that reason, the marks of a Great Man formerly appeared in the Vedas. But after the Parinibbāna of the Tathāgata, they gradually disappeared. Therefore, they no longer exist today. 'Of a Great Man' means of a great being, one who is great due to such qualities as aspiration, undertaking, knowledge, and compassion. 'Only two destinies' means only two final outcomes. And although this word 'gati' is used in the sense of a type of existence in passages such as, 'Sāriputta, there are these five destinies'; in the sense of a dwelling place in passages such as, 'The resort of deer is the great forest'; in the sense of wisdom in passages such as, 'Thus they are endowed with supreme wisdom'; and in the sense of pervasiveness in passages such as, 'pervaded'; here, however, it should be understood in the sense of a final outcome.

---

තත්ථ කිඤ්චාපි යෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො රාජා චක්කවත්තී හොති, න තෙහෙව බුද්ධො හොති; ජාතිසාමඤ්ඤතො පන තානියෙව තානීති වුච්චන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘යෙහි සමන්නාගතස්සා’’ති. සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසතීති යදි අගාරෙ වසති. රාජා හොති චක්කවත්තීති චතූහි අච්ඡරියධම්මෙහි, සඞ්ගහවත්ථූහි ච ලොකං රඤ්ජනතො රාජා, චක්කරතනං වත්තෙති, චතූහි සම්පත්තිචක්කෙහි වත්තති, තෙහි ච පරං වත්තෙති, පරහිතාය ච ඉරියාපථචක්කානං වත්තො එතස්මිං අත්ථීති චක්කවත්තී. එත්ථ ච රාජාති සාමඤ්ඤං. චක්කවත්තීති විසෙසං. ධම්මෙන චරතීති ධම්මිකො. ඤායෙන සමෙන වත්තතීති අත්ථො. ධම්මෙන රජ්ජං ලභිත්වා රාජා ජාතොති ධම්මරාජා. පරහිතධම්මකරණෙන වා ධම්මිකො. අත්තහිතධම්මකරණෙන ධම්මරාජා. චතුරන්තාය ඉස්සරොති චාතුරන්තො, චතුසමුද්දඅන්තාය, චතුබ්බිධදීපවිභූසිතාය පථවියා ඉස්සරොති අත්ථො. අජ්ඣත්තං කොපාදිපච්චත්ථිකෙ බහිද්ධා ච සබ්බරාජානො විජෙතීති විජිතාවී. ජනපදත්ථාවරියප්පත්තොති ජනපදෙ ධුවභාවං ථාවරභාවං පත්තො, න සක්කා කෙනචි චාලෙතුං. ජනපදො වා තම්හි ථාවරියප්පත්තො අනුයුත්තො සකම්මනිරතො අචලො අසම්පවෙධීති ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො.

Here, although one who is endowed with certain marks becomes a wheel-turning monarch, he does not, with those very same marks, become a Buddha; but due to similarity of type, those very marks are said to be these marks. Therefore it was said: 'with which he is endowed.' 'If he lives in a household' means if he dwells in a home. 'A king becomes a wheel-turning monarch': he is a king (rājā) because he delights the world with the four marvelous qualities and the four means of beneficence; he is a wheel-turner (cakkavattī) because he turns the wheel-treasure, because he proceeds with the four wheels of accomplishment and causes others to proceed with them, and because in him there is the turning of the wheels of postures for the welfare of others. And herein, 'king' is a general term; 'wheel-turner' is a specific term. He is righteous (dhammiko) because he acts according to the Dhamma; the meaning is that he proceeds rightly and equitably. He is a king of Dhamma (dhammarājā) because he becomes a king having obtained the kingdom righteously. Alternatively, he is righteous by performing righteous deeds for the welfare of others; he is a king of Dhamma by performing righteous deeds for his own welfare. He is sovereign of the four ends (cāturanto) because he is the lord of the four ends; the meaning is that he is the lord of the earth that has the four oceans as its end and is adorned with the four continents. He is a conqueror (vijitāvī) because he has conquered internal enemies such as anger and, externally, all kings. He has attained the stability of the country (janapadatthāvariyappatto) because he has attained a firm and stable state in the country and cannot be shaken by anyone. Alternatively, the country under him has attained stability—devoted, diligent in its own work, unshakable, and untrembling—therefore he has attained the stability of the country.

---

සෙය්‍යථිදන්ති නිපාතො, තස්ස චෙතානි කතමානීති අත්ථො. චක්කරතනන්තිආදීසු චක්කඤ්ච, තං රතිජනනට්ඨෙන රතනඤ්චාති චක්කරතනං. එස නයො සබ්බත්ථ. ඉමෙසු පන රතනෙසු අයං චක්කවත්තිරාජා චක්කරතනෙන අජිතං ජිනාති, හත්ථිඅස්සරතනෙහි විජිතෙ යථාසුඛං අනුචරති, පරිණායකරතනෙන [Pg.223] විජිතමනුරක්ඛති, අවසෙසෙහි උපභොගසුඛමනුභවති. පඨමෙන චස්ස උස්සාහසත්තියොගො, පච්ඡිමෙන මන්තසත්තියොගො, හත්ථිඅස්සගහපතිරතනෙහි පභුසත්තියොගො සුපරිපුණ්ණො හොති, ඉත්ථිමණිරතනෙහි තිවිධසත්තියොගඵලං. සො ඉත්ථිමණිරතනෙහි භොගසුඛමනුභවති, සෙසෙහි ඉස්සරියසුඛං. විසෙසතො චස්ස පුරිමානි තීණි අදොසකුසලමූලජනිතකම්මානුභාවෙන සම්පජ්ජන්ති, මජ්ඣිමානි අලොභකුසලමූලජනිතකම්මානුභාවෙන, පච්ඡිමමෙකං අමොහකුසලමූලජනිතකම්මානුභාවෙනාති වෙදිතබ්බං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරො පන බොජ්ඣඞ්ගසංයුත්තෙ රතනසුත්තස්ස උපදෙසතො ගහෙතබ්බො.

The word seyyathidaṃ is a particle; its meaning is: 'What are these?' In the passage beginning with cakkaratanaṃ, the meaning should be understood thus: it is a wheel, and it is a treasure in the sense that it generates delight, thus it is a wheel-treasure. This is the method in all cases. Now, among these treasures, this wheel-turning monarch conquers the unconquered with the wheel-treasure; with the elephant and horse treasures, he travels at ease through conquered territory; with the advisor-treasure, he protects what has been conquered; and with the remaining treasures, he experiences the pleasure of enjoyment. Furthermore, through the first treasure, his endowment with the power of energy is fully complete; through the last, his endowment with the power of counsel; through the elephant, horse, and householder treasures, his endowment with the power of sovereignty is fully complete; and through the woman and jewel treasures, the fruit of his endowment with these three powers becomes fully complete. He experiences the pleasure of enjoyment with the woman and jewel treasures, and the pleasure of sovereignty with the rest. Moreover, it should be understood that, specifically, his first three treasures arise through the power of kamma generated by the wholesome root of non-hatred; the middle three arise through the power of kamma generated by the wholesome root of non-greed; and the last one arises through the power of kamma generated by the wholesome root of non-delusion. This is the summary here. The detailed explanation, however, should be taken from the instruction on the Ratana Sutta in the Bojjhaṅga Saṃyutta.

---

පරොසහස්සන්ති අතිරෙකසහස්සං. සූරාති අභීරුකජාතිකා. වීරඞ්ගරූපාති දෙවපුත්තසදිසකායා. එවං තාව එකෙ වණ්ණයන්ති. අයං පනෙත්ථ සබ්භාවො. වීරාති උත්තමසූරා වුච්චන්ති, වීරානං අඞ්ගං වීරඞ්ගං, වීරකාරණං වීරියන්ති වුත්තං හොති. වීරඞ්ගරූපං එතෙසන්ති වීරඞ්ගරූපා, වීරියමයසරීරා වියාති වුත්තං හොති. පරසෙනප්පමද්දනාති සචෙ පටිමුඛං තිට්ඨෙය්‍ය පරසෙනා තං පරිමද්දිතුං සමත්ථාති අධිප්පායො. ධම්මෙනාති ‘‘පාණො න හන්තබ්බො’’තිආදිනා පඤ්චසීලධම්මෙන. අරහං හොති සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ විවට්ටච්ඡදොති එත්ථ රාගදොසමොහමානදිට්ඨිඅවිජ්ජාදුච්චරිතඡදනෙහි සත්තහි පටිච්ඡන්නෙ කිලෙසන්ධකාරෙ ලොකෙ තං ඡදනං විවට්ටෙත්වා සමන්තතො සඤ්ජාතාලොකො හුත්වා ඨිතොති විවට්ටච්ඡදො. තත්ථ පඨමෙන පදෙන පූජාරහතා. දුතියෙන තස්සා හෙතු, යස්මා සම්මාසම්බුද්ධොති, තතියෙන බුද්ධත්තහෙතුභූතා විවට්ටච්ඡදතා වුත්තාති වෙදිතබ්බා. අථ වා විවට්ටො ච විච්ඡදො චාති විවට්ටච්ඡදො, වට්ටරහිතො ඡදනරහිතො චාති වුත්තං හොති. තෙන අරහං වට්ටාභාවෙන, සම්මාසම්බුද්ධො ඡදනාභාවෙනාති එවං පුරිමපදද්වයස්සෙව හෙතුද්වයං වුත්තං හොති, දුතියෙන වෙසාරජ්ජෙන චෙත්ථ පුරිමසිද්ධි, පඨමෙන දුතියසිද්ධි, තතියචතුත්ථෙහි තතියසිද්ධි හොති. පුරිමඤ්ච ධම්මචක්ඛුං, දුතියං බුද්ධචක්ඛුං, තතියං සමන්තචක්ඛුං සාධෙතීති වෙදිතබ්බං. ත්වං මන්තානං පටිග්ගහෙතාති ඉමිනා’ස්ස මන්තෙසු සූරභාවං ජනෙති.

More than a thousand means exceeding a thousand. Sūrā means those of a fearless nature. Vīraṅgarūpā means having bodies like those of divine beings. Thus some explain it. But this is the true meaning here: vīrā are called supreme heroes; the factor of heroes (vīraṅga) is the cause of heroism, which is to say, energy (vīriya). They have a heroic form, thus they are vīraṅgarūpā; this is to say, their bodies are as if made of energy. Crushers of others' armies means that if an enemy army were to stand before them, they are capable of crushing it. By Dhamma means by the Dhamma of the five precepts, beginning with 'A living being should not be killed.' Regarding the phrase 'He is an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One, one with the covering rolled back in the world' (vivaṭṭacchado): in a world covered by the seven coverings—lust, hatred, delusion, pride, views, ignorance, and misconduct—and by the darkness of defilements, he has rolled back that covering and stands, having become one with light arisen all around; thus he is vivaṭṭacchado. Therein, by the first term, his worthiness of offerings is stated. By the second, the cause for that is stated: because he is a Perfectly Self-Enlightened One. It should be understood that by the third, the state of having the covering rolled back, which is the cause of Buddhahood, is stated. Alternatively, he is vivaṭṭacchado because he is both without the round of rebirth (vivaṭṭo) and without a covering (vicchado); this is to say, he is free from the round of rebirth and free from the covering. By this, it is said that he is an Arahant due to the absence of the round of rebirth, and a Sammāsambuddha due to the absence of the covering; thus, the two causes for the preceding two terms are stated. And herein, by the second ground of self-confidence, the first accomplishment (Arahantship) is achieved; by the first, the second accomplishment (Perfect Self-Enlightenment) is achieved; and by the third and fourth, the third accomplishment (having the covering rolled back) is achieved. And it should be understood that the first term accomplishes the Dhamma-eye, the second the Buddha-eye, and the third the all-seeing eye. With the words, 'You are a recipient of the mantras,' he generates in him a heroic disposition regarding the mantras.

---

259. සොපි [Pg.224] තාය ආචරියකථාය ලක්ඛණෙසු විගතසම්මොහො එකොභාසජාතෙ විය බුද්ධමන්තෙ සම්පස්සමානො එවං භොති ආහ. තස්සත්ථො – ‘යථා, භො, ත්වං වදසි, එවං කරිස්සාමී’ති. වළවාරථමාරුය්හාති වළවායුත්තං රථං අභිරූහිත්වා. බ්‍රාහ්මණො කිර යෙන රථෙන සයං විචරති, තමෙව රථං දත්වා මාණවං පෙසෙසි. මාණවාපි පොක්ඛරසාතිස්සෙව අන්තෙවාසිකා. සො කිර තෙසං – ‘‘අම්බට්ඨෙන සද්ධිං ගච්ඡථා’’ති සඤ්ඤං අදාසි.

259. He too, through that speech of his teacher, became free from delusion regarding the marks, and seeing the Buddha-mantras as if a single light had arisen, said, 'So be it, sir.' The meaning of this is: 'Sir, as you say, so I will do.' 'Having mounted the mare-chariot' means having ascended the chariot yoked with mares. It is said that the brahmin, having given the young man the very chariot in which he himself travels, sent him. The other young men were also resident pupils of Pokkharasāti. It is said that he gave them a sign, saying: 'Go with Ambaṭṭha.'

---

යාවතිකා යානස්ස භූමීති යත්තකං සක්කා හොති යානෙන ගන්තුං, අයං යානස්ස භූමි නාම. යානා පච්චොරොහිත්වාති අයානභූමිං, ද්වාරකොට්ඨකසමීපං ගන්ත්වා යානතො පටිඔරොහිත්වා.

'As far as is ground for a vehicle' means as far as it is possible to go by vehicle. 'Having dismounted from the vehicle' means having gone to the area not for vehicles, near the gate-tower, and having descended from the vehicle.

---

තෙන ඛො පන සමයෙනාති යස්මිං සමයෙ අම්බට්ඨො ආරාමං පාවිසි. තස්මිං පන සමයෙ, ඨිතමජ්ඣන්හිකසමයෙ. කස්මා පන තස්මිං සමයෙ චඞ්කමන්තීති? පණීතභොජනපච්චයස්ස ථිනමිද්ධස්ස විනොදනත්ථං, දිවාපධානිකා වා තෙ. තාදිසානඤ්හි පච්ඡාභත්තං චඞ්කමිත්වා න්හායිත්වා සරීරං උතුං ගාහාපෙත්වා නිසජ්ජ සමණධම්මං කරොන්තානං චිත්තං එකග්ගං හොති. යෙන තෙ භික්ඛූති සො කිර – ‘‘කුහිං සමණො ගොතමො’’ති පරිවෙණතො පරිවෙණං අනාගන්ත්වා ‘‘පුච්ඡිත්වාව පවිසිස්සාමී’’ති විලොකෙන්තො අරඤ්ඤහත්ථී විය මහාචඞ්කමෙ චඞ්කමමානෙ පංසුකූලිකෙ භික්ඛූ දිස්වා තෙසං සන්තිකං අගමාසි. තං සන්ධාය යෙන තෙ භික්ඛූතිආදි වුත්තං. දස්සනායාති දට්ඨුං, පස්සිතුකාමා හුත්වාති අත්ථො.

'At that time' means at the time when Ambaṭṭha entered the monastery. At that time, it was high noon. But why were they walking at that time? It was to dispel the sloth and torpor caused by rich food, or perhaps they were monks who strive during the day. For such monks, after the meal, having walked, having bathed, having allowed the body to adjust to the climate, and then sitting and practicing the ascetic's duties, their minds become one-pointed. The phrase 'Where the monks were' is explained thus: It is said that he, thinking, 'Where is the ascetic Gotama?', decided not to go from one enclosure to another, but rather, 'I will enter only after asking.' Looking about, he saw monks wearing rag-robes walking on a great promenade like wild elephants, and he approached them. With reference to this, the words 'Where the monks were,' etc., were spoken. 'For seeing' means in order to see; that is, having become desirous of seeing. This is the meaning.

---

260. අභිඤ්ඤාතකොලඤ්ඤොති පාකටකුලජො. තදා කිර ජම්බුදීපෙ අම්බට්ඨකුලං නාම පාකටකුලමහොසි. අභිඤ්ඤාතස්සාති රූපජාතිමන්තකුලාපදෙසෙහි පාකටස්ස. අගරූති අභාරිකො. යො හි අම්බට්ඨං ඤාපෙතුං න සක්කුණෙය්‍ය, තස්ස තෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපො ගරු භවෙය්‍ය. භගවතො පන තාදිසානං මාණවානං සතෙනාපි සහස්සෙනාපි [Pg.225] පඤ්හං පුට්ඨස්ස විස්සජ්ජනෙ දන්ධායිතත්තං නත්ථීති මඤ්ඤමානා – ‘‘අගරු ඛො පනා’’ති චින්තයිංසු. විහාරොති ගන්ධකුටිං සන්ධාය ආහංසු.

260. 'Abhiññātakolañño' means one born into a prominent family. At that time, it is said, in Jambudīpa the Ambaṭṭha clan was a prominent clan. 'Abhiññātassa' means of one who is prominent on account of appearance, birth, sacred texts, and clan. 'Agaru' means not burdensome. Indeed, for whoever would not be able to make Ambaṭṭha understand, conversation with him would be burdensome. However, knowing that for the Blessed One, even when asked a question by a hundred or a thousand of such young men, there is no slowness in answering, they thought, 'Indeed, it is not burdensome.' By 'vihāra,' they spoke referring to the perfumed chamber.

---

අතරමානොති අතුරිතො, සණිකං පදප්පමාණට්ඨානෙ පදං නික්ඛිපන්තො වත්තං කත්වා සුසම්මට්ඨං මුත්තාදලසින්දුවාරසන්ථරසදිසං වාලිකං අවිනාසෙන්තොති අත්ථො. ආළින්දන්ති පමුඛං. උක්කාසිත්වාති උක්කාසිතසද්දං කත්වා. අග්ගළන්ති ද්වාරකවාටං. ආකොටෙහීති අග්ගනඛෙහි සණිකං කුඤ්චිකච්ඡිද්දසමීපෙ ආකොටෙහීති වුත්තං හොති. ද්වාරං කිර අතිඋපරි අමනුස්සා, අතිහෙට්ඨා දීඝජාතිකා කොටෙන්ති. තථා අනාකොටෙත්වා මජ්ඣෙ ඡිද්දසමීපෙ කොටෙතබ්බන්ති ඉදං ද්වාරාකොටනවත්තන්ති දීපෙන්තා වදන්ති.

'Ataramāno' means not hurried; slowly placing the foot in the space of a foot's measure, having performed one's duties, not disturbing the well-swept sand which was like a pearl-strewn surface and a spread of sinduvāra flowers. This is the meaning. 'Āḷindaṃ' means the front porch. 'Ukkāsitvā' means having made the sound of clearing one's throat. 'Aggaḷaṃ' means the door panel. 'Ākoṭehi' means: knock gently with the fingertips near the keyhole. This is what is meant. It is said that non-humans knock on the door very high up, and long-bodied beings knock very low down. Thus, without knocking in that way, one should knock in the middle, near the hole for the latch. Explaining this, they say this is the etiquette of knocking on a door.

---

261. විවරි භගවා ද්වාරන්ති න භගවා උට්ඨාය ද්වාරං විවරි. විවරියතූති පන හත්ථං පසාරෙසි. තතො ‘‘භගවා තුම්හෙහි අනෙකාසු කප්පකොටීසු දානං දදමානෙහි න සහත්ථා ද්වාරවිවරණකම්මං කත’’න්ති සයමෙව ද්වාරං විවටං. තං පන යස්මා භගවතො මනෙන විවටං, තස්මා විවරි භගවා ද්වාරන්ති වත්තුං වට්ටති.

261. 'The Blessed One opened the door' means: the Blessed One did not get up and open the door. Rather, thinking, 'Let it be opened,' he extended his hand. Thereupon, as if in recognition that the Blessed One, who had given gifts for countless crores of eons, had never performed the act of opening a door with his own hand, the door opened by itself. However, since that door was opened by the mind of the Blessed One, it is therefore fitting to say, 'The Blessed One opened the door.'

---

භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසූති යථා ඛමනීයාදීනි පුච්ඡන්තො භගවා තෙහි, එවං තෙපි භගවතා සද්ධිං සමප්පවත්තමොදා අහෙසුං. සීතොදකං විය උණ්හොදකෙන සම්මොදිතං එකීභාවං අගමංසු. යාය ච ‘‘කච්චි, භො ගොතම, ඛමනීයං; කච්චි යාපනීයං, කච්චි භොතො ච ගොතමස්ස සාවකානඤ්ච අප්පාබාධං, අප්පාතඞ්කං, ලහුට්ඨානං, බලං, ඵාසුවිහාරො’’තිආදිකාය කථාය සම්මොදිංසු, තං පීතිපාමොජ්ජසඞ්ඛාතසම්මොදජනනතො සම්මොදිතුං යුත්තභාවතො ච සම්මොදනීයං, අත්ථබ්‍යඤ්ජනමධුරතාය සුචිරම්පි කාලං සාරෙතුං නිරන්තරං පවත්තෙතුං අරහභාවතො සරිතබ්බභාවතො ච සාරණීයං. සුය්‍යමානසුඛතො සම්මොදනීයං, අනුස්සරියමානසුඛතො ච සාරණීයං. තථා බ්‍යඤ්ජනපරිසුද්ධතාය සම්මොදනීයං, අත්ථපරිසුද්ධතාය සාරණීයං. එවං අනෙකෙහි පරියායෙහි සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා පරියොසාපෙත්වා නිට්ඨපෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු.

They exchanged greetings with the Blessed One. Just as the Blessed One inquired about their well-being and so forth, so they too had pleasant conversation with the Blessed One, with mutually flowing joy. Like cool water mixed with warm, they reached a state of unity. The conversation by which they greeted him—"Venerable Gotama, is it well with you? Are you able to continue? Is there little illness, little disease, lightness of body, strength, and comfortable living for you and your disciples?"—was fit to generate joy and delight, and so was a greeting (sammodanīyaṃ). Because of the sweetness of its meaning and phrasing, it was worthy of being remembered for a long time and continuously engaged in, and because it was fit to be recalled, it was something to be recalled (sāraṇīyaṃ). It was a greeting because of the pleasure in hearing it, and something to be recalled because of the pleasure in recollecting it. Due to the purity of its phrasing, it was a greeting (sammodanīyaṃ), and due to the purity of its meaning, it was something to be recalled (sāraṇīyaṃ). Thus, having brought this conversation, which in many ways was a greeting and something to be recalled, to an end, having finished it, and completed it, they sat down to one side.

---

අම්බට්ඨො [Pg.226] පන මාණවොති සො කිර භගවතො රූපසම්පත්තියං චිත්තප්පසාදමත්තම්පි අකත්වා ‘‘දසබලං අපසාදෙස්සාමී’’ති උදරෙ බද්ධසාටකං මුඤ්චිත්වා කණ්ඨෙ ඔලම්බෙත්වා එකෙන හත්ථෙන දුස්සකණ්ණං ගහෙත්වා චඞ්කමං අභිරූහිත්වා කාලෙන බාහුං, කාලෙන උදරං, කාලෙන පිට්ඨිං දස්සෙන්තො, කාලෙන හත්ථවිකාරං, කාලෙන භමුකවිකාරං කරොන්තො, ‘‘කච්චි තෙ භො, ගොතම, ධාතුසමතා, කච්චි භික්ඛාහාරෙන න කිලමථ, අකිලමථාකාරොයෙව පන තෙ පඤ්ඤායති; ථූලානි හි තෙ අඞ්ගපච්චඞ්ගානි, පාසාදිකත්ථ ගතගතට්ඨානෙ. ‘තෙ බහුජනා රාජපබ්බජිතොති ච බුද්ධො’ති ච උප්පන්නබහුමානා පණීතං ඔජවන්තමාහාරං දෙන්ති. පස්සථ, භො, ගෙහං, චිත්තසාලා විය, දිබ්බපාසාදො විය. ඉමං මඤ්චං පස්සථ, බිම්බොහනං පස්සථ, කිං එවරූපෙ ඨානෙ වසන්තස්ස සමණධම්මං කාතුං දුක්කර’’න්ති එවරූපං උප්පණ්ඩනකථං අනාචාරභාවසාරණීයං කථෙති, තෙන වුත්තං – ‘‘අම්බට්ඨො පන මාණවො චඞ්කමන්තොපි නිසින්නෙන භගවතා කිඤ්චි කිඤ්චි කථං සාරණීයං වීතිසාරෙති, ඨිතොපි නිසින්නෙන භගවතා කිඤ්චි කිඤ්චි කථං සාරණීයං වීතිසාරෙතී’’ති.

'Ambaṭṭho pana māṇavo' means: it is said that Ambaṭṭha, without feeling even a little mental confidence in the Blessed One's perfection of form, thought, 'I will disparage the Ten-Powered One.' Having untied the cloth bound at his waist and let it hang from his neck, having grasped the edge of the cloth with one hand, he ascended the walking path. At times showing his arm, at times his belly, at times his back; at times making gestures with his hand, at times making gestures with his eyebrows, he said: 'I say, Gotama, are your bodily elements in balance? Do you not tire from eating almsfood? Indeed, your appearance shows no weariness. For your major and minor limbs are plump, and you are pleasing wherever you go. Many people, having great esteem, thinking, "He is one gone forth from royalty," and "He is a Buddha," give you exquisite and nutritious food. Look, sirs, at the dwelling, like a decorated hall, like a divine mansion. Look at this couch, look at this pillow. What is difficult about practicing the ascetic's duties for one living in such a place?' He spoke such mocking speech, which is memorable for its incivility. Therefore it was said: 'Ambaṭṭha the young man, while walking, exchanged some memorable conversation with the seated Blessed One; while standing, he exchanged some memorable conversation with the seated Blessed One.'

---

262. අථ ඛො භගවාති අථ භගවා – ‘‘අයං මාණවො හත්ථං පසාරෙත්වා භවග්ගං ගහෙතුකාමො විය, පාදං පසාරෙත්වා අවීචිං විචරිතුකාමො විය, මහාසමුද්දං තරිතුකාමො විය, සිනෙරුං ආරොහිතුකාමො විය ච අට්ඨානෙ වායමති, හන්ද, තෙන සද්ධිං මන්තෙමී’’ති අම්බට්ඨං මාණවං එතදවොච. ආචරියපාචරියෙහීති ආචරියෙහි ච තෙසං ආචරියෙහි ච.

Then the Blessed One, thinking: 'This young man strives in an impossible matter, like one stretching out his hand wishing to grasp the peak of existence, like one stretching out his foot wishing to wander in Avīci, like one wishing to swim across the great ocean, and like one wishing to ascend Mount Sineru. Come now, let me converse with him,' said this to the young man Ambaṭṭha. 'Ācariyapācariyehi' means: with teachers and with their teachers.

---

පඨමඉබ්භවාදවණ්ණනා

262. Explanation of the First 'Ibbha' Statement

---

263. ගච්ඡන්තො වාති එත්ථ කාමං තීසු ඉරියාපථෙසු බ්‍රාහ්මණො ආචරියබ්‍රාහ්මණෙන සද්ධිං සල්ලපිතුමරහති. අයං පන මාණවො මානථද්ධතාය කථාසල්ලාපං කරොන්තො චත්තාරොපි ඉරියාපථෙ යොජෙස්සාමීති ‘‘සයානො වා හි, භො ගොතම, සයානෙනා’’ති ආහ.

Regarding 'Whether walking': Here, it is indeed proper for a brahmin student to converse with his brahmin teacher in the three postures. This young man, however, due to his stiff pride, while engaging in conversation, thought, 'I will employ all four postures,' and thus said, 'Or lying down, Master Gotama, with one who is lying down...'

---

තතො [Pg.227] කිර තං භගවා – ‘‘අම්බට්ඨ, ගච්ඡන්තස්ස වා ගච්ඡන්තෙන, ඨිතස්ස වා ඨිතෙන, නිසින්නස්ස වා නිසින්නෙනාචරියෙන සද්ධිං කථා නාම සබ්බාචරියෙසු ලබ්භති. ත්වං පන සයානො සයානෙනාචරියෙන සද්ධිං කථෙසි, කිං තෙ ආචරියො ගොරූපං, උදාහු ත්ව’’න්ති ආහ. සො කුජ්ඣිත්වා – ‘‘යෙ ච ඛො තෙ, භො ගොතම, මුණ්ඩකා’’තිආදිමාහ. තත්ථ මුණ්ඩෙ මුණ්ඩාති සමණෙ ච සමණාති වත්තුං වට්ටෙය්‍ය. අයං පන හීළෙන්තො මුණ්ඩකා සමණකාති ආහ. ඉබ්භාති ගහපතිකා. කණ්හාති කණ්හා, කාළකාති අත්ථො. බන්ධුපාදාපච්චාති එත්ථ බන්ධූති බ්‍රහ්මා අධිප්පෙතො. තඤ්හි බ්‍රාහ්මණා පිතාමහොති වොහරන්ති. පාදානං අපච්චා පාදාපච්චා, බ්‍රහ්මුනො පිට්ඨිපාදතො ජාතාති අධිප්පායො. තස්ස කිර අයං ලද්ධි – බ්‍රාහ්මණා බ්‍රහ්මුනො මුඛතො නික්ඛන්තා, ඛත්තියා උරතො, වෙස්සා නාභිතො, සුද්දා ජාණුතො, සමණා පිට්ඨිපාදතොති. එවං කථෙන්තො ච පනෙස කිඤ්චාපි අනියමෙත්වා කථෙති. අථ ඛො භගවන්තමෙව වදාමීති කථෙති.

263. Then, it is said, the Blessed One said to him: 'Ambaṭṭha, conversation is indeed permissible among all teachers for a student who is walking with a teacher who is walking, for a student who is standing with a teacher who is standing, or for a student who is sitting with a teacher who is sitting. But you, lying down, converse with a teacher who is lying down. Is your teacher cow-like, or are you?' Angered, he replied: 'Those, Venerable Gotama, mere shavelings...' and so on. Here, it would be proper to call shaven ones 'shaven,' and ascetics 'ascetics.' But this one, intending to disparage, said 'mere shavelings, petty ascetics.' 'Ibbha' means 'little householders.' 'Kaṇha' means 'black'; the meaning is 'dark ones.' Regarding 'Bandhupādāpacca,' here 'Bandhu' (kinsman) is intended to mean Brahmā. For brahmins refer to him as 'Grandfather.' 'Pādānaṃ apaccā' means 'offspring of the feet'; the intention is 'born from Brahmā's instep.' For this is his doctrine: brahmins issued from Brahmā's mouth, khattiyas from his chest, vessas from his navel, suddas from his knees, and ascetics from his instep. And in speaking thus, although he spoke without specifying anyone, yet he spoke with the intention, 'I am speaking only of the Blessed One.'

---

අථ ඛො භගවා – ‘‘අයං අම්බට්ඨො ආගතකාලතො පට්ඨාය මයා සද්ධිං කථයමානො මානමෙව නිස්සාය කථෙසි, ආසීවිසං ගීවායං ගණ්හන්තො විය, අග්ගික්ඛන්ධං ආලිඞ්ගන්තො විය, මත්තවාරණං සොණ්ඩාය පරාමසන්තො විය, අත්තනො පමාණං න ජානාති. හන්ද නං ජානාපෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘අත්ථිකවතො ඛො පන තෙ, අම්බට්ඨා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ආගන්ත්වා කත්තබ්බකිච්චසඞ්ඛාතො අත්ථො, එතස්ස අත්ථීති අත්ථිකං, තස්ස මාණවස්ස චිත්තං. අත්ථිකමස්ස අත්ථීති අත්ථිකවා, තස්ස අත්ථිකවතො තව ඉධාගමනං අහොසීති අත්ථො.

Then the Blessed One thought: 'This Ambaṭṭha, from the time of his arrival, in speaking with me has spoken relying solely on pride, like one grasping a venomous snake by the neck, like one embracing a mass of fire, or like one touching a maddened elephant on its trunk—he does not know his own measure. Well now, I shall make him know his measure.' Having reflected thus, he said, 'But you, Ambaṭṭha, have a purpose...' and so on. Therein, the meaning is as follows: the purpose, known as the duty to be performed upon arrival, exists for this mind, hence it is called `atthikaṃ`—the mind of that young man. He has this purposeful mind, hence he is `atthikavā`. Therefore, the meaning is: 'Your coming here was that of one with a purpose.'

---

ඛො පනාති නිපාතමත්තං. යායෙව ඛො පනත්ථායාති යෙනෙව ඛො පනත්ථෙන. ආගච්ඡෙය්‍යාථාති මම වා අඤ්ඤෙසං වා සන්තිකං යදා කදාචි ආගච්ඡෙය්‍යාථ. තමෙව අත්ථන්ති ඉදං පුරිසලිඞ්ගවසෙනෙව වුත්තං. මනසි කරෙය්‍යාථාති චිත්තෙ කරෙය්‍යාථ. ඉදං වුත්තං හොති – ත්වං ආචරියෙන අත්තනො කරණීයෙන පෙසිතො, න අම්හාකං පරිභවනත්ථාය, තස්මා තමෙව කිච්චං මනසි කරොහීති. එවමස්ස අඤ්ඤෙසං සන්තිකං ආගතානං වත්තං දස්සෙත්වා මානනිග්ගණ්හනත්ථං ‘‘අවුසිතවායෙව ඛො පනා’’තිආදිමාහ. තස්සත්ථො පස්සථ භො අයං අම්බට්ඨො මාණවො ආචරියකුලෙ අවුසිතවා [Pg.228] අසික්ඛිතො අප්පස්සුතොව සමානො. වුසිතමානීති ‘‘අහං වුසිතවා සික්ඛිතො බහුස්සුතො’’ති අත්තානං මඤ්ඤති. එතස්ස හි එවං ඵරුසවචනසමුදාචාරෙ කාරණං කිමඤ්ඤත්‍ර අවුසිතත්තාති ආචරියකුලෙ අසංවුද්ධා අසික්ඛිතා අප්පස්සුතායෙව හි එවං වදන්තීති.

'Kho pana' is merely a particle. 'Yāyeva kho panatthāya' means 'for whatever purpose.' 'Āgaccheyyātha' means 'whenever you might come into my presence or that of others.' 'Tameva atthaṃ' is spoken in the masculine gender. 'Manasi kareyyātha' means 'you should place it in your mind.' This is what is said: 'You were sent by your teacher for his own task, not for the purpose of insulting us; therefore, you should attend only to that task in your mind.' Thus, having shown him the proper conduct for those who have come into the presence of others, in order to crush his pride, the Blessed One said, 'He has not lived in the teacher's household...' and so on. Its meaning is: 'Behold, sirs, this young man Ambaṭṭha, though not having lived in his teacher's household, is uninstructed and of little learning. Yet he is conceited about having lived there (`vusitamānī`), meaning he considers himself, "I have lived there, I am instructed, I am of great learning." For what other reason could there be for such harsh speech and conduct from him, other than his not having lived there? For indeed, it is only those who are uncultivated, uninstructed, and of little learning in a teacher's household who speak in this way.'

---

264. කුපිතොති කුද්ධො. අනත්තමනොති අසකමනො, කිං පන භගවා තස්ස කුජ්ඣනභාවං ඤත්වා එවමාහ උදාහු අඤත්වාති? ඤත්වා ආහාති. කස්මා ඤත්වා ආහාති? තස්ස මානනිම්මදනත්ථං. භගවා හි අඤ්ඤාසි – ‘‘අයං මයා එවං වුත්තෙ කුජ්ඣිත්වා මම ඤාතකෙ අක්කොසිස්සති. අථස්සාහං යථා නාම කුසලො භිසක්කො දොසං උග්ගිලෙත්වා නීහරති, එවමෙව ගොත්තෙන ගොත්තං, කුලාපදෙසෙන කුලාපදෙසං, උට්ඨාපෙත්වා භවග්ගප්පමාණෙන විය උට්ඨිතං මානද්ධජං මූලෙ ඡෙත්වා නිපාතෙස්සාමී’’ති. ඛුංසෙන්තොති ඝට්ටෙන්තො. වම්භෙන්තොති හීළෙන්තො. පාපිතො භවිස්සතීති චණ්ඩභාවාදිදොසං පාපිතො භවිස්සති.

264. ‘Kupito’ means angry. ‘Anattamano’ means displeased, with a mind not his own. But did the Blessed One speak thus knowing his state of being prone to anger, or without knowing it? He spoke knowing it. Why did he speak knowing it? To crush his pride. For the Blessed One knew beforehand: ‘When I speak thus, this one will get angry and abuse my relatives. Then, just as a skilled physician extracts a malady by causing it to be vomited up, so too will I, by raising up lineage against lineage and clan designation against clan designation, cut down at the root his banner of pride, which has risen as if to the height of the peak of existence, and make it fall.’ ‘Khuṃsento’ means provoking. ‘Vambhento’ means disparaging. ‘Pāpito bhavissati’ means he will be brought to the faulty state of being harsh and so on.

---

චණ්ඩාති මානනිස්සිතකොධයුත්තා. ඵරුසාති ඛරා. ලහුසාති ලහුකා. අප්පකෙනෙව තුස්සන්ති වා දුස්සන්ති වා උදකපිට්ඨෙ අලාබුකටාහං විය අප්පකෙනෙව උප්ලවන්ති. භස්සාති බහුභාණිනො. සක්‍යානං මුඛෙ විවටෙ අඤ්ඤස්ස වචනොකාසො නත්ථීති අධිප්පායෙනෙව වදති. සමානාති ඉදං සන්තාති පුරිමපදස්ස වෙවචනං. න සක්කරොන්තීති න බ්‍රාහ්මණානං සුන්දරෙනාකාරෙන කරොන්ති. න ගරුං කරොන්තීති බ්‍රාහ්මණෙසු ගාරවං න කරොන්ති. න මානෙන්තීති න මනෙන පියායන්ති. න පූජෙන්තීති මාලාදීහි නෙසං පූජං න කරොන්ති. න අපචායන්තීති අභිවාදනාදීහි නෙසං අපචිතිකම්මං නීචවුත්තිං න දස්සෙන්ති තයිදන්ති තං ඉදං. යදිමෙ සක්‍යාති යං ඉමෙ සක්‍යා න බ්‍රාහ්මණෙ සක්කරොන්ති…පෙ… න අපචායන්ති, තං තෙසං අසක්කාරකරණාදි සබ්බං න යුත්තං, නානුලොමන්ති අත්ථො.

‘Caṇḍā’ means endowed with anger that relies on pride. ‘Pharusā’ means rough. ‘Lahusā’ means fickle. For little reason they are pleased or displeased; like a gourd bowl on the surface of the water, they float up for little reason. ‘Bhassā’ means talkative. The intention is that when the Sakyans' mouths are open, there is no opportunity for another to speak. ‘Samānā’: this is a synonym for the preceding word ‘santā’. ‘They do not honor’ means they do not treat the brahmins in a good manner. ‘They do not esteem’ means they show no reverence toward the brahmins. ‘They do not respect’ means they do not hold them dear in their minds. ‘They do not venerate’ means they do not offer them veneration with garlands and so forth. ‘They do not pay homage’ means they do not show them respectful action and humble conduct through gestures like salutation. ‘Tayidaṃ’ means ‘taṃ idaṃ’ (that is this). The phrase ‘yadime sakyā’ means ‘that these Sakyans do not honor the brahmins… and so on… do not pay homage.’ The meaning is that all such failure to honor and so on is not proper, not fitting.

---

දුතියඉබ්භවාදවණ්ණනා

The Explanation of the Second Accusation concerning Menials.

---

265. අපරද්ධුන්ති අපරජ්ඣිංසු. එකමිදාහන්ති එත්ථ ඉදන්ති නිපාතමත්තං. එකං අහන්ති අත්ථො. සන්ධාගාරන්ති රජ්ජඅනුසාසනසාලා. සක්‍යාති අභිසිත්තරාජානො[Pg.229]. සක්‍යකුමාරාති අනභිසිත්තා. උච්චෙසූති යථානුරූපෙසු පල්ලඞ්කපීඨකවෙත්තාසනඵලකචිත්තත්ථරණාදිභෙදෙසු. සඤ්ජග්ඝන්තාති උප්පණ්ඩනවසෙන මහාහසිතං හසන්තා. සංකීළන්තාති හසිතමත්ත කරණඅඞ්ගුලිසඞ්ඝට්ටනපාණිප්පහාරදානාදීනි කරොන්තා. මමඤ්ඤෙව මඤ්ඤෙති එවමහං මඤ්ඤාමි, මමඤ්ඤෙව අනුහසන්ති, න අඤ්ඤන්ති.

265. ‘Aparaddhuṃ’ means they transgressed. In ‘ekamidāhaṃ,’ ‘idaṃ’ is merely a particle. The meaning is ‘ekaṃ ahaṃ’ (once, I). ‘Sandhāgāraṃ’ is the hall for instructing on state affairs. ‘Sakyā’ are the consecrated kings. ‘Sakyakumārā’ are the unconsecrated princes. ‘Uccesu’ means on various suitable seats such as couches, stools, wicker chairs, planks, and decorated mats. ‘Sañjagghantā’ means laughing a great laugh by way of mocking. ‘Saṃkīḷantā’ means doing things such as merely smiling, snapping fingers, and clapping hands. ‘Mamaññeva maññe’ means, ‘Thus I think: they are laughing directed only at me, not at anyone else.’

---

කස්මා පන තෙ එවමකංසූති? තෙ කිර අම්බට්ඨස්ස කුලවංසං ජානන්ති. අයඤ්ච තස්මිං සමයෙ යාව පාදන්තා ඔලම්බෙත්වා නිවත්ථසාටකස්ස එකෙන හත්ථෙන දුස්සකණ්ණං ගහෙත්වා ඛන්ධට්ඨිකං නාමෙත්වා මානමදෙන මත්තො විය ආගච්ඡති. තතො – ‘‘පස්සථ භො අම්හාකං දාසස්ස කණ්හායනගොත්තස්ස අම්බට්ඨස්ස ආගමනකාරණ’’න්ති වදන්තා එවමකංසු. සොපි අත්තනො කුලවංසං ජානාති. තස්මා ‘‘මමඤ්ඤෙව මඤ්ඤෙ’’ති තක්කයිත්ථ.

But why did they act thus? It is said that they knew Ambaṭṭha's family lineage. And at that time, he was coming along with his lower garment hanging down to his feet, holding the edge of the cloth with one hand, and raising his shoulder-bone, as if intoxicated with the intoxication of pride. Then, saying, 'Look, sirs, at the manner of arrival of Ambaṭṭha of the Kaṇhāyana clan, our slave,' they acted thus. He too knew his own lineage. Therefore, he reasoned, 'It is surely of me they think.'

---

ආසනෙනාති ‘‘ඉදමාසනං, එත්ථ නිසීදාහී’’ති එවං ආසනෙන නිමන්තනං නාම හොති, තථා න කොචි අකාසි.

‘By a seat’ means that an invitation by means of a seat is when one says, ‘This is a seat, sit here’; but no one did so.

---

තතියඉබ්භවාදවණ්ණනා

The Explanation of the Third Accusation concerning Menials.

---

266. ලටුකිකාති ඛෙත්තලෙඩ්ඩූනං අන්තරෙනිවාසිනී ඛුද්දකසකුණිකා. කුලාවකෙති නිවාසනට්ඨානෙ. කාමලාපිනීති යදිච්ඡකභාණිනී, යං යං ඉච්ඡති තං තං ලපති, න තං කොචි හංසො වා කොඤ්චො වා මොරො වා ආගන්ත්වා ‘‘කිං ත්වං ලපසී’ති නිසෙධෙති. අභිසජ්ජිතුන්ති කොධවසෙන ලග්ගිතුං.

266. ‘Laṭukikā’ is a small female bird that lives between the clods of earth in a field. ‘In its own nest’ means in its dwelling place. ‘Speaking as it pleases’ means one who speaks as she wishes; whatever she wishes to say, that she says, and no goose, crane, or peacock comes and forbids her, saying, ‘What are you saying?’ ‘To get angry’ means to attack out of anger.

---

එවං වුත්තෙ මාණවො – ‘‘අයං සමණො ගොතමො අත්තනො ඤාතකෙ ලටුකිකසදිසෙ කත්වා අම්හෙ හංසකොඤ්චමොරසදිසෙ කරොති, නිම්මානො දානි ජාතො’’ති මඤ්ඤමානො උත්තරි චත්තාරො වණ්ණෙ දස්සෙති.

When this was said, the young man, thinking, 'This ascetic Gotama, by making his own relatives like the laṭukikā bird and making us like geese, cranes, and peacocks, has now become without pride,' further pointed out the four classes.

---

දාසිපුත්තවාදවණ්ණනා

The Explanation of the Saying about the Son of a Slave Woman.

---

267. නිම්මාදෙතීති නිම්මදෙති නිම්මානෙ කරොති. යංනූනාහන්ති යදි පනාහං. ‘‘කණ්හායනොහමස්මි, භො ගොතමා’’ති ඉදං කිර වචනං අම්බට්ඨො තික්ඛත්තුං [Pg.230] මහාසද්දෙන අවොච. කස්මා අවොච? කිං අසුද්ධභාවං න ජානාතීති? ආම ජානාති. ජානන්තොපි භවපටිච්ඡන්නමෙතං කාරණං, තං අනෙන න දිට්ඨං. අපස්සන්තො මහාසමණො කිං වක්ඛතීති මඤ්ඤමානො මානථද්ධතාය අවොච. මාතාපෙත්තිකන්ති මාතාපිතූනං සන්තකං. නාමගොත්තන්ති පණ්ණත්තිවසෙන නාමං, පවෙණීවසෙන ගොත්තං. අනුස්සරතොති අනුස්සරන්තස්ස කුලකොටිං සොධෙන්තස්ස. අය්‍යපුත්තාති සාමිනො පුත්තා. දාසිපුත්තොති ඝරදාසියාව පුත්තො. තස්මා යථා දාසෙන සාමිනො උපසඞ්කමිතබ්බා, එවං අනුපසඞ්කමන්තං තං දිස්වා සක්‍යා අනුජග්ඝිංසූති දස්සෙති.

267. 'He makes them without pride' means he makes them without conceit. 'What if I were to...' means 'If I were to ask, it would be good.' It is said that Ambaṭṭha loudly repeated this phrase, 'I am of the Kaṇhāyana clan, good Gotama,' three times. Why did he say it? Does he not know the fact of his lineage being impure? Yes, he knows. But even knowing, he thought, 'This reason is concealed by his state of being; it has not been seen by this ascetic. Not seeing it, what will the great ascetic be able to say?' and so he spoke out of the stiffness of pride. 'Belonging to mother and father' means belonging to one's mother and father. 'Name and lineage' means the name by way of designation, and the lineage by way of tradition. 'As he was tracing back' means of one who is tracing back, of one who is purifying the origin of the lineage. 'Sons of the master' means sons of the lord. 'Son of a slave woman' means the son of a house-slave woman. Therefore, it is shown that: 'Because the Sakyans are sons of the master and you are the son of a slave woman, seeing you not approaching in the way a slave should approach his masters, the Sakyans laughed derisively at you.'

---

ඉතො පරං තස්ස දාසභාවං සක්‍යානඤ්ච සාමිභාවං පකාසෙත්වා අත්තනො ච අම්බට්ඨස්ස ච කුලවංසං ආහරන්තො සක්‍යා ඛො පනාතිආදිමාහ. තත්ථ දහන්තීති ඨපෙන්ති, ඔක්කාකො නො පුබ්බපුරිසොති, එවං කරොන්තීති අත්ථො. තස්ස කිර රඤ්ඤො කථනකාලෙ උක්කා විය මුඛතො පභා නිච්ඡරති, තස්මා තං ‘‘ඔක්කාකො’’ති සඤ්ජානිංසූති. පබ්බාජෙසීති නීහරි.

Hereafter, having revealed his status as a slave and the Sakyans' status as masters, and wishing to bring forth the lineage of both himself and Ambaṭṭha, he spoke the passage beginning 'The Sakyans, indeed...' Therein, 'dahanti' means they establish, they designate; the meaning is, 'they do thus: "Okkāka is our ancestor."' It is said that when that king spoke, a light issued from his mouth like a torch flame; therefore, they recognized him as 'Okkāka.' 'Pabbājesi' means he expelled.

---

ඉදානි තෙ නාමවසෙන දස්සෙන්තො – ‘‘ඔක්කාමුඛ’’න්තිආදිමාහ. තත්‍රායං අනුපුබ්බී කථා – පඨමකප්පිකානං කිර රඤ්ඤො මහාසම්මතස්ස රොජො නාම පුත්තො අහොසි. රොජස්ස වරරොජො, වරරොජස්ස කල්‍යාණො, කල්‍යාණස්ස වරකල්‍යාණො, වරකල්‍යාණස්ස මන්ධාතා, මන්ධාතුස්ස වරමන්ධාතා, වරමන්ධාතුස්ස උපොසථො, උපොසථස්ස වරො, වරස්ස උපවරො, උපවරස්ස මඝදෙවො, මඝදෙවස්ස පරම්පරාය චතුරාසීතිඛත්තියසහස්සානි අහෙසුං. තෙසං පච්ඡතො තයො ඔක්කාකවංසා අහෙසුං. තෙසු තතියඔක්කාකස්ස පඤ්ච මහෙසියො අහෙසුං – හත්ථා, චිත්තා, ජන්තු, ජාලිනී, විසාඛාති. එකෙකිස්සා පඤ්චපඤ්චඉත්ථිසතපරිවාරා. සබ්බජෙට්ඨාය චත්තාරො පුත්තා – ඔක්කාමුඛො, කරකණ්ඩු, හත්ථිනිකො, සිනිසූරොති. පඤ්ච ධීතරො – පියා, සුප්පියා, ආනන්දා, විජිතා, විජිතසෙනාති. ඉති සා නව පුත්තෙ විජායිත්වා කාලමකාසි.

Now, wishing to show them by way of name, he spoke the passage beginning 'Okkāmukha...' Therein, this is the sequential story: It is said that among those of the first aeon, King Mahāsammata had a son named Roja. Roja's son was Vararoja; Vararoja's son was Kalyāṇa; Kalyāṇa's son was Varakalyāṇa; Varakalyāṇa's son was Mandhātā; Mandhātā's son was Varamandhātā; Varamandhātā's son was Uposatha; Uposatha's son was Vara; Vara's son was Upavara; Upavara's son was Maghadeva. In Maghadeva's line, there were eighty-four thousand kings. After them, there were three successions of the Okkāka lineage. Among them, the third Okkāka had five chief queens: Hatthā, Cittā, Jantu, Jālinī, and Visākhā. Each had an entourage of five hundred women. The eldest chief queen had four sons: Okkāmukha, Karakaṇḍu, Hatthinika, and Sinisūra; and five daughters: Piyā, Suppiyā, Ānandā, Vijitā, and Vijitasenā. Thus, having given birth to nine children, she passed away.

---

අථ රාජා අඤ්ඤං දහරිං අභිරූපං රාජධීතරං ආනෙත්වා අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි. සා ජන්තුං නාම පුත්තං විජායි. අථ නං පඤ්චමදිවසෙ අලඞ්කරිත්වා [Pg.231] රඤ්ඤො දස්සෙසි. රාජා තුට්ඨො තස්සා වරං අදාසි. සා ඤාතකෙහි සද්ධිං මන්තෙත්වා පුත්තස්ස රජ්ජං යාචි. රාජා – ‘‘නස්ස, වසලි, මම පුත්තානං අන්තරායං ඉච්ඡසී’’ති තජ්ජෙසි. සා පුනප්පුනං රහො රාජානං පරිතොසෙත්වා – ‘‘මහාරාජ, මුසාවාදො නාම න වට්ටතී’’තිආදීනි වත්වා යාචතියෙව. අථ රාජා පුත්තෙ ආමන්තෙසි – ‘‘අහං තාතා, තුම්හාකං කනිට්ඨං ජන්තුකුමාරං දිස්වා තස්ස මාතුයා සහසා වරං අදාසිං, සා පුත්තස්ස රජ්ජං පරිණාමෙතුං ඉච්ඡති. තුම්හෙ ඨපෙත්වා මඞ්ගලහත්ථිං මඞ්ගලඅස්සං මඞ්ගලරථඤ්ච යත්තකෙ ඉච්ඡථ, තත්තකෙ හත්ථිඅස්සරථෙ ගහෙත්වා ගච්ඡථ. මමච්චයෙන ආගන්ත්වා රජ්ජං කරෙය්‍යාථා’’ති, අට්ඨහි අමච්චෙහි සද්ධිං උය්‍යොජෙසි.

Then the king brought another young and beautiful princess and established her in the position of chief queen. She gave birth to a son named Jantu. Then, on the fifth day, having adorned him, she showed him to the king. The king, being pleased, granted her a boon. She, having consulted with her relatives, asked for the kingdom for her son. The king rebuked her, saying, 'Perish, you wretch! You desire harm for my elder sons.' She, again and again, pleasing the king in private and saying things such as, 'Great king, speaking falsehood is not proper,' kept on asking. Then the king addressed his elder sons, saying: 'My dear sons, upon seeing your youngest brother, Jantu, I hastily granted his mother a boon. She wishes to transfer the kingdom to her son. You, leaving aside the state elephant, the state horse, and the state chariot, may take as many elephants, horses, and chariots as you wish and depart. After my passing, you may return and take the kingdom.' And he sent them away together with eight ministers.

---

තෙ නානප්පකාරං රොදිත්වා කන්දිත්වා – ‘‘තාත, අම්හාකං දොසං ඛමථා’’ති රාජානඤ්චෙව රාජොරොධෙ ච ඛමාපෙත්වා, ‘‘මයම්පි භාතූහි සද්ධිං ගච්ඡාමා’’ති රාජානං ආපුච්ඡිත්වා නගරා නික්ඛන්තා භගිනියො ආදාය චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය පරිවුතා නගරා නික්ඛමිංසු. ‘‘කුමාරා පිතුඅච්චයෙන ආගන්ත්වා රජ්ජං කාරෙස්සන්ති, ගච්ඡාම නෙ උපට්ඨහාමා’’ති චින්තෙත්වා බහූ මනුස්සා අනුබන්ධිංසු. පඨමදිවසෙ යොජනමත්තා සෙනා අහොසි, දුතියෙ ද්වියොජනමත්තා, තතියෙ තියොජනමත්තා. කුමාරා මන්තයිංසු – ‘‘මහා බලකායො, සචෙ මයං කඤ්චි සාමන්තරාජානං මද්දිත්වා ජනපදං ගණ්හෙය්‍යාම, සොපි නො නප්පසහෙය්‍ය. කිං පරෙසං පීළාය කතාය, මහා අයං ජම්බුදීපො, අරඤ්ඤෙ නගරං මාපෙස්සාමා’’ති හිමවන්තාභිමුඛා ගන්ත්වා නගරවත්ථුං පරියෙසිංසු.

They wept and lamented in various ways, saying, “Father, forgive our fault,” and after causing the king and the royal consorts to forgive them, they took their sisters—who had departed from the city after taking leave of the king, saying, “We too shall go with our brothers”—and went forth from the city, surrounded by a fourfold army. Thinking, “The princes will return after their father’s passing and rule the kingdom; let us go and attend upon them,” many people followed them. On the first day, the army was one yojana in extent; on the second, two yojanas; and on the third, three yojanas. The princes deliberated: “The body of troops is great. If we were to crush a neighboring king and take his country, he would not be able to overcome us. But what is the use of affliction caused to others? This Jambudīpa is vast; let us create a city in the forest.” Facing the Himalayas, they went in search of a site for a city.

---

තස්මිඤ්ච සමයෙ අම්හාකං බොධිසත්තො බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා කපිලබ්‍රාහ්මණො නාම හුත්වා නික්ඛම්ම ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තපස්සෙ පොක්ඛරණියා තීරෙ සාකවනසණ්ඩෙ පණ්ණසාලං මාපෙත්වා වසති. සො කිර භුම්මජාලං නාම විජ්ජං ජානාති, යාය උද්ධං අසීතිහත්ථෙ ආකාසෙ, හෙට්ඨා ච භූමියම්පි ගුණදොසං පස්සති. එතස්මිං පදෙසෙ තිණගුම්බලතා දක්ඛිණාවට්ටා පාචීනාභිමුඛා ජායන්ති. සීහබ්‍යග්ඝාදයො මිගසූකරෙ සප්පබිළාරා ච මණ්ඩූකමූසිකෙ අනුබන්ධමානා තං පදෙසං පත්වා න සක්කොන්ති තෙ අනුබන්ධිතුං. තෙහි තෙ අඤ්ඤදත්ථු [Pg.232] සන්තජ්ජිතා නිවත්තන්තියෙව. සො – ‘‘අයං පථවියා අග්ගපදෙසො’’ති ඤත්වා තත්ථ අත්තනො පණ්ණසාලං මාපෙසි.

At that time, our Bodhisatta was reborn into a family of great brahmin wealth, and becoming known as Kapila the Brahmin, he went forth into the ascetic life. He resided in a leaf-hut which he had made in a grove of teak trees on the shore of a pond on the slopes of the Himalayas. It is said that he knew a science called Bhummajāla, by which he could perceive virtues and faults eighty cubits above in the sky, eighty cubits below in the earth, and also upon the earth's surface. In that place, grasses, shrubs, and vines grew curving to the right and facing east. When lions, tigers, and other predators pursued deer and boars, or when snakes and cats pursued frogs and mice, upon reaching that place, they were unable to continue the pursuit. On the contrary, being threatened by their prey, they would simply turn back. Knowing, “This is the foremost place on earth,” he had his leaf-hut made there.

---

අථ තෙ කුමාරෙ නගරවත්ථුං පරියෙසමානෙ අත්තනො වසනොකාසං ආගතෙ දිස්වා පුච්ඡිත්වා තං පවත්තිං ඤත්වා තෙසු අනුකම්පං ජනෙත්වා අවොච – ‘‘ඉමස්මිං පණ්ණසාලට්ඨානෙ මාපිතං නගරං ජම්බුදීපෙ අග්ගනගරං භවිස්සති. එත්ථ ජාතපුරිසෙසු එකෙකො පුරිසසතම්පි පුරිසසහස්සම්පි අභිභවිතුං සක්ඛිස්සති. එත්ථ නගරං මාපෙථ, පණ්ණසාලට්ඨානෙ රඤ්ඤො ඝරං කරොථ. ඉමස්මිඤ්හි ඔකාසෙ ඨත්වා චණ්ඩාලපුත්තොපි චක්කවත්තිබලෙන අතිසෙය්‍යො’’ති. නනු, භන්තෙ, අය්‍යස්ස වසනොකාසොති? ‘‘මම වසනොකාසො’’ති මා චින්තයිත්ථ. මය්හං එකපස්සෙ පණ්ණසාලං කත්වා නගරං මාපෙත්වා කපිලවත්ථුන්ති නාමං කරොථා’’ති. තෙ තථා කත්වා තත්ථ නිවාසං කප්පෙසුං.

Then, seeing the princes who were searching for a site for a city arrive at his dwelling place, he inquired, and having learned their story, he generated compassion for them and said: “A city built on the site of this leaf-hut will become the foremost city in Jambudīpa. Of the men born here, a single one will be able to overcome even a hundred or a thousand men. Build a city here, and make the king’s palace on the site of the leaf-hut. For standing in this place, even the son of an outcaste would be superior with the might of a wheel-turning monarch.” “But venerable sir, is this not your dwelling place?” “Do not think, ‘This is my dwelling place.’ Make a leaf-hut for me on one side, build the city, and give it the name Kapilavatthu.” They did so and established their residence there.

---

අථාමච්චා – ‘‘ඉමෙ දාරකා වයප්පත්තා, සචෙ නෙසං පිතා සන්තිකෙ භවෙය්‍ය, සො ආවාහවිවාහං කරෙය්‍ය. ඉදානි පන අම්හාකං භාරො’’ති චින්තෙත්වා කුමාරෙහි සද්ධිං මන්තයිංසු. කුමාරා අම්හාකං සදිසා ඛත්තියධීතරො නාම න පස්සාම, නාපි භගිනීනං සදිසෙ ඛත්තියකුමාරකෙ, අසදිසසංයොගෙ ච නො උප්පන්නා පුත්තා මාතිතො වා පිතිතො වා අපරිසුද්ධා ජාතිසම්භෙදං පාපුණිස්සන්ති. තස්මා මයං භගිනීහියෙව සද්ධිං සංවාසං රොචෙමාති. තෙ ජාතිසම්භෙදභයෙන ජෙට්ඨකභගිනිං මාතුට්ඨානෙ ඨපෙත්වා අවසෙසාහි සංවාසං කප්පෙසුං.

Then the ministers thought, “These young men have come of age. If their father were near, he would arrange their marriages. But now it is our responsibility.” Having thought thus, they consulted with the princes. The princes said, “We do not see any khattiya daughters who are our equals, nor do we see any khattiya princes who are the equals of our sisters. And in an unequal union, the children born to us would be impure from either the mother’s side or the father’s side and would attain a mixing of birth. Therefore, we prefer to cohabit with our sisters alone.” Fearing the mixing of birth, they placed the eldest sister in the position of a mother and cohabited with the remaining sisters.

---

තෙසං පුත්තෙහි ච ධීතාහි ච වඩ්ඪමානානං අපරෙන සමයෙන ජෙට්ඨකභගිනියා කුට්ඨරොගො උදපාදි, කොවිළාරපුප්ඵසදිසානි ගත්තානි අහෙසුං. රාජකුමාරා ඉමාය සද්ධිං එකතො නිසජ්ජට්ඨානභොජනාදීනි කරොන්තානම්පි උපරි අයං රොගො සඞ්කමතීති චින්තෙත්වා එකදිවසං උය්‍යානකීළං ගච්ඡන්තා විය තං යානෙ ආරොපෙත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා භූමියං පොක්ඛරණිං ඛණාපෙත්වා තත්ථ ඛාදනීයභොජනීයෙන සද්ධිං තං පක්ඛිපිත්වා ඝරසඞ්ඛෙපෙන උපරි පදරං පටිච්ඡාදෙත්වා පංසුං දත්වා පක්කමිංසු.

As they were flourishing with sons and daughters, after some time the disease of leprosy arose in the eldest sister; her limbs became like koviḷāra flowers. The princes, thinking, “This disease is contagious even to those who sit, stand, and eat together with her,” one day, as if going for sport in the park, placed her in a vehicle, entered the forest, and had a pond dug in the ground. They placed her in it together with hard and soft food, covered it over with a plank in the manner of a house, put soil on top, and departed.

---

තෙන [Pg.233] ච සමයෙන රාමො නාම බාරාණසිරාජා කුට්ඨරොගො නාටකිත්ථීහි ච ඔරොධෙහි ච ජිගුච්ඡියමානො තෙන සංවෙගෙන ජෙට්ඨපුත්තස්ස රජ්ජං දත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා තත්ථ පණ්ණසාලං මාපෙත්වා මූලඵලානි පරිභුඤ්ජන්තො නචිරස්සෙව අරොගො සුවණ්ණවණ්ණො හුත්වා ඉතො චිතො ච විචරන්තො මහන්තං සුසිරරුක්ඛං දිස්වා තස්සබ්භන්තරෙ සොළසහත්ථප්පමාණං ඔකාසං සොධෙත්වා ද්වාරඤ්ච වාතපානඤ්ච යොජෙත්වා නිස්සෙණිං බන්ධිත්වා තත්ථ වාසං කප්පෙසි. සො අඞ්ගාරකටාහෙ අග්ගිං කත්වා රත්තිං මිගසූකරාදීනං සද්දෙ සුණන්තො සයති. සො – ‘‘අසුකස්මිං පදෙසෙ සීහො සද්දමකාසි, අසුකස්මිං බ්‍යග්ඝො’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා පභාතෙ තත්ථ ගන්ත්වා විඝාසමංසං ආදාය පචිත්වා ඛාදති.

At that time, a king of Bārāṇasī named Rāma, who was afflicted with leprosy, was despised by the dancing girls and the women of the court. Moved by this distress, he handed over the kingdom to his eldest son and entered the forest. There, he had a leaf-hut made and lived on roots and fruits. Before long, he became free from illness and his complexion became golden. Wandering here and there, he saw a large hollow tree. He cleared a space of sixteen cubits inside it, fitted a door and a window, fastened a ladder, and took up residence there. He would make a fire in a charcoal pan and lie down at night, listening to the sounds of deer, boars, and other animals. He would note, “In such-and-such a place a lion made a sound, in such-and-such a place a tiger,” and in the morning, he would go there, take the leftover meat, cook it, and eat.

---

අථෙකදිවසං තස්මිං පච්චූසසමයෙ අග්ගිං ජාලෙත්වා නිසින්නෙ රාජධීතාය සරීරගන්ධෙන ආගන්ත්වා බ්‍යග්ඝො තස්මිං පදෙසෙ පංසුං වියූහන්තො පදරෙ විවරමකාසි, තෙන ච විවරෙන සා බ්‍යග්ඝං දිස්වා භීතා විස්සරමකාසි. සො තං සද්දං සුත්වා – ‘‘ඉත්ථිසද්දො එසො’’ති ච සල්ලක්ඛෙත්වා පාතොව තත්ථ ගන්ත්වා – ‘‘කො එත්ථා’’ති ආහ. මාතුගාමො සාමීති. කිං ජාතිකාසීති? ඔක්කාකමහාරාජස්ස ධීතා සාමීති. නික්ඛමාති? න සක්කා සාමීති. කිං කාරණාති? ඡවිරොගො මෙ අත්ථීති. සො සබ්බං පවත්තිං පුච්ඡිත්වා ඛත්තියමානෙන අනික්ඛමන්තිං – ‘‘අහම්පි ඛත්තියො’’ති අත්තනො ඛත්තියභාවං ජානාපෙත්වා නිස්සෙණිං දත්වා උද්ධරිත්වා අත්තනො වසනොකාසං නෙත්වා සයං පරිභුත්තභෙසජ්ජානියෙව දත්වා නචිරස්සෙව අරොගං සුවණ්ණවණ්ණං කත්වා තාය සද්ධිං සංවාසං කප්පෙසි. සා පඨමසංවාසෙනෙව ගබ්භං ගණ්හිත්වා ද්වෙ පුත්තෙ විජායි, පුනපි ද්වෙති, එවං සොළසක්ඛත්තුම්පි විජායි. එවං ද්වත්තිංස භාතරො අහෙසුං. තෙ අනුපුබ්බෙන වුඩ්ඪිප්පත්තෙ පිතා සබ්බසිප්පානි සික්ඛාපෙසි.

Then, one day at dawn, while he was sitting, having kindled a fire, a tiger, attracted by the scent of the princess's body, came to that place and, while digging up the earth, made an opening in the plank. Through that opening, she saw the tiger and, becoming frightened, made a distressed cry. He, having heard that sound and noting, 'This is the voice of a woman,' went there early in the morning and asked, 'Who is here?' 'A woman, sir.' 'Of what caste are you?' 'I am the daughter of the great king Okkāka, sir.' 'Come out.' 'It is not possible, sir.' 'For what reason?' 'I have a skin disease.' He, having asked about the entire incident, and as she would not come out due to her Khattiya pride, made known his own Khattiya status by saying, 'I too am a Khattiya.' Then, having given her a ladder, he lifted her out, took her to his own dwelling place, and gave her the very medicines he himself had used. Before long, he made her free from disease and of a golden complexion, and he cohabited with her. She, from the very first cohabitation, conceived and gave birth to two sons. Again, she gave birth to two, and thus she gave birth sixteen times. In this way, there were thirty-two brothers. As they successively reached maturity, their father had them taught all the arts.

---

අථෙකදිවසං එකො රාමරඤ්ඤො නගරවාසී වනචරකො පබ්බතෙ රතනානි ගවෙසන්තො රාජානං දිස්වා සඤ්ජානිත්වා ආහ – ‘‘ජානාමහං, දෙව, තුම්හෙ’’ති. තතො නං රාජා සබ්බං පවත්තිං පුච්ඡි. තස්මිංයෙව ච ඛණෙ තෙ දාරකා ආගමිංසු. සො තෙ දිස්වා – ‘‘කෙ ඉමෙ’’ති ආහ. ‘‘පුත්තා මෙ’’ති ච වුත්තෙ තෙසං මාතිකවංසං පුච්ඡිත්වා – ‘‘ලද්ධං දානි මෙ [Pg.234] පාභත’’න්ති නගරං ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි. සො ‘පිතරං ආනයිස්සාමී’ති චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය තත්ථ ගන්ත්වා පිතරං වන්දිත්වා – ‘‘රජ්ජං, දෙව, සම්පටිච්ඡා’’ති යාචි. සො – ‘‘අලං, තාත, න තත්ථ ගච්ඡාමි, ඉධෙව මෙ ඉමං රුක්ඛං අපනෙත්වා නගරං මාපෙහී’’ති ආහ. සො තථා කත්වා තස්ස නගරස්ස කොලරුක්ඛං අපනෙත්වා කතත්තා කොලනගරන්ති ච බ්‍යග්ඝපථෙ කතත්තා බ්‍යග්ඝපථන්ති චාති ද්වෙ නාමානි ආරොපෙත්වා පිතරං වන්දිත්වා අත්තනො නගරං අගමාසි.

Then one day, a certain city-dwelling forest-wanderer of King Rāma, while searching for gems on a mountain, saw the king, recognized him, and said: 'I know you, Your Majesty.' Thereupon, the king asked him about the entire situation. And at that very moment, those boys arrived. The forest-wanderer, seeing them, asked, 'Who are these?' When it was said, 'They are my sons,' he asked about their maternal lineage and, thinking, 'Now I have obtained a gift of news,' he went to the city and informed the king. That king, thinking, 'I will bring my father,' went there with a four-limbed army, paid homage to his father, and pleaded, 'Your Majesty, please accept the kingship.' He replied, 'Enough, dear son, I will not go there. Right here, for my sake, have a city built after removing this Kola tree.' He did so, and because that city was made by removing the Kola tree, it was named Kolanagara, and because it was made on the tiger's path, it was named Byagghapatha. Thus, having established the two names, he paid homage to his father and returned to his own city.

---

තතො වයප්පත්තෙ කුමාරෙ මාතා ආහ – ‘‘තාතා, තුම්හාකං කපිලවත්ථුවාසිනො සක්‍යා මාතුලා සන්ති. මාතුලධීතානං පන වො එවරූපං නාම කෙසග්ගහණං හොති, එවරූපං දුස්සගහණං. යදා තා න්හානතිත්ථං ආගච්ඡන්ති, තදා ගන්ත්වා යස්ස යා රුච්චති, සො තං ගණ්හතූ’’ති. තෙ තථෙව ගන්ත්වා තාසු න්හත්වා සීසං සුක්ඛාපයමානාසු යං යං ඉච්ඡිංසු, තං තං ගහෙත්වා නාමං සාවෙත්වා අගමිංසු. සක්‍යරාජානො සුත්වා ‘‘හොතු, භණෙ, අම්හාකං ඤාතකා එව තෙ’’ති තුණ්හී අහෙසුං. අයං සක්‍යකොලියානං උප්පත්ති. එවං තෙසං සක්‍යකොලියානං අඤ්ඤමඤ්ඤං ආවාහවිවාහං කරොන්තානං යාව බුද්ධකාලා අනුපච්ඡින්නොව වංසො ආගතො. තත්ථ භගවා සක්‍යවංසං දස්සෙතුං – ‘‘තෙ රට්ඨස්මා පබ්බාජිතා හිමවන්තපස්සෙ පොක්ඛරණියා තීරෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ සම්මන්තීති වසන්ති. සක්‍යා වත භොති රට්ඨස්මා පබ්බාජිතා අරඤ්ඤෙ වසන්තාපි ජාතිසම්භෙදමකත්වා කුලවංසං අනුරක්ඛිතුං සක්‍යා, සමත්ථා, පටිබලාති අත්ථො. තදග්ගෙති තං අග්ගං කත්වා, තතො පට්ඨායාති අත්ථො. සො ච නෙසං පුබ්බපුරිසොති සො ඔක්කාකො රාජා එතෙසං පුබ්බපුරිසො. නත්ථි එතෙසං ගහපතිවංසෙන සම්භෙදමත්තම්පීති.

Thereupon, when the princes came of age, their mother said: 'Dear sons, you have maternal uncles, the Sakyans, who dwell in Kapilavatthu. For your maternal cousins, there is such-and-such a way of taking the hair and such-and-such a way of taking their garments. When they come to the bathing place, go there, and whichever princess is pleasing to whichever son, let him take her.' They went just as she had said, and while the princesses, having bathed, were drying their hair, they took whichever ones they desired, announced their own names, and came away. The Sakyan kings, having heard this, said, 'So be it, sirs. They are our own kinsmen,' and they became silent. This is the origin of the Sakyans and the Koliyans. Thus, as those Sakyans and Koliyans performed marriages with one another, the lineage came down unbroken until the time of the Buddha. Therein, the Blessed One, to show the Sakyan lineage, said: 'Banished from their country...' and so on. Therein, 'sammanti' means 'they dwell.' 'Sakyā vata bho' means: 'Indeed, they were able! Though banished from the country and living in the forest, they were able, capable, and competent to preserve their family lineage without mixing their caste.' This is the meaning. 'Tadagge' means 'making that the beginning,' that is, 'starting from that.' This is the meaning. 'So ca nesaṃ pubbapuriso' means: That King Okkāka was their ancestor. There was not even a trace of mixing with the lineage of householders.

---

එවං සක්‍යවංසං පකාසෙත්වා ඉදානි අම්බට්ඨවංසං පකාසෙන්තො – ‘‘රඤ්ඤො ඛො පනා’’තිආදිමාහ. කණ්හං නාම ජනෙසීති කාළවණ්ණං අන්තොකුච්ඡියංයෙව සඤ්ජාතදන්තං පරූළ්හමස්සුදාඨිකං පුත්තං විජායි. පබ්‍යාහාසීති යක්ඛො ජාතොති භයෙන පලායිත්වා ද්වාරං පිධාය ඨිතෙසු ඝරමානුසකෙසු ඉතො චිතො ච විචරන්තො ධොවථ මන්තිආදීනි වදන්තො උච්චාසද්දමකාසි.

Having thus explained the Sakyan lineage, now, wishing to explain the lineage of Ambaṭṭha, he spoke the words beginning with 'rañño kho pana...' As to 'Kaṇhaṃ nāma janesi,' it means: she gave birth to a black-complexioned son with teeth already grown in the womb and a fully grown beard and canine teeth. As to 'pabyāhāsi,' it means: when the people of the house, saying, 'A yakkha has been born!', fled in fear, shut the door, and stood there, he, wandering here and there and saying things such as, 'Wash me!', made a loud noise.

---

268. තෙ [Pg.235] මාණවකා භගවන්තං එතදවොචුන්ති අත්තනො උපාරම්භමොචනත්ථාය – ‘‘එතං මා භව’’න්තිආදිවචනං අවොචුං. තෙසං කිර එතදහොසි – ‘‘අම්බට්ඨො අම්හාකං ආචරියස්ස ජෙට්ඨන්තෙවාසී, සචෙ මයං එවරූපෙ ඨානෙ එකද්වෙවචනමත්තම්පි න වක්ඛාම, අයං නො ආචරියස්ස සන්තිකෙ අම්හෙ පරිභින්දිස්සතී’’ති උපාරම්භමොචනත්ථං එවං අවොචුං. චිත්තෙන පනස්ස නිම්මදභාවං ආකඞ්ඛන්ති. අයං කිර මානනිස්සිතත්තා තෙසම්පි අප්පියොව. කල්‍යාණවාක්කරණොති මධුරවචනො. අස්මිං වචනෙති අත්තනා උග්ගහිතෙ වෙදත්තයවචනෙ. පටිමන්තෙතුන්ති පුච්ඡිතං පඤ්හං පටිකථෙතුං, විස්සජ්ජෙතුන්ති අත්ථො. එතස්මිං වා දාසිපුත්තවචනෙ. පටිමන්තෙතුන්ති උත්තරං කථෙතුං.

268. As to 'Those young men spoke thus to the Blessed One': for the purpose of freeing themselves from blame, they spoke the words beginning with, 'Let this not be so, good sir.' It seems this was their thought: 'Ambaṭṭha is our teacher's senior pupil. If we, in such a situation, do not say even a word or two, he will slander us to our teacher.' Thus, for the purpose of freeing themselves from blame, they spoke in this way. But in their minds, they desired his state of being without pride. It seems that he, because of his reliance on conceit, was indeed disliked by them too. 'Kalyāṇavākkaraṇo' means 'one of sweet speech.' 'Asmiṃ vacane' means 'in the speech of the three Vedas that he had learned.' 'Paṭimantetuṃ' means 'to speak back to a question that was asked,' that is, 'to answer.' Alternatively, in this speech about being a slave-woman's son, 'paṭimantetuṃ' means 'to speak a reply.'

---

269. අථ ඛො භගවාති අථ ඛො භගවා – ‘‘සචෙ ඉමෙ මාණවකා එත්ථ නිසින්නා එවං උච්චාසද්දං කරිස්සන්ති, අයං කථා පරියොසානං න ගමිස්සති. හන්ද, නෙ නිස්සද්දෙ කත්වා අම්බට්ඨෙනෙව සද්ධිං කථෙමී’’ති තෙ මාණවකෙ එතදවොච. තත්ථ මන්තව්හොති මන්තයථ. මයා සද්ධිං පටිමන්තෙතූති මයා සහ කථෙතු. එවං වුත්තෙ මාණවකා චින්තයිංසු – ‘‘අම්බට්ඨො තාව දාසිපුත්තොසීති වුත්තෙ පුන සීසං උක්ඛිපිතුං නාසක්ඛි. අයං ඛො ජාති නාම දුජ්ජානා, සචෙ අඤ්ඤම්පි කිඤ්චි සමණො ගොතමො ‘ත්වං දාසො’ති වක්ඛති, කො තෙන සද්ධිං අඩ්ඩං කරිස්සති. අම්බට්ඨො අත්තනා බද්ධං පුටකං අත්තනාව මොචෙතූ’’ති අත්තානං පරිමොචෙත්වා තස්සෙව උපරි ඛිපන්තා – ‘‘සුජාතො ච භො ගොතමා’’තිආදිමාහංසු.

269. Then the Blessed One thought: "If these young men, sitting here, make such a loud noise, this discussion will not reach its conclusion. Now, let me make them silent and speak with Ambaṭṭha alone." And he said this to those young men. Therein, `mantavho` means deliberate. `Mayā saddhiṃ paṭimantetu` means let him speak with me. When this was said, the young men thought: "When told, 'Ambaṭṭha, you are the son of a slave woman,' he was unable to lift his head again. This thing called birth is indeed difficult to know. If the ascetic Gotama says to someone else, 'You are a slave,' who will argue with him? Let Ambaṭṭha untie the bundle he himself has tied." Freeing themselves and throwing it upon him, they said, "Well-born is Master Gotama," and so on.

---

270. සහධම්මිකොති සහෙතුකො සකාරණො. අකාමා බ්‍යාකාතබ්බොති අත්තනා අනිච්ඡන්තෙනපි බ්‍යාකරිතබ්බො, අවස්සං විස්සජ්ජෙතබ්බොති අත්ථො. අඤ්ඤෙන වා අඤ්ඤං පටිචරිස්සසීති අඤ්ඤෙන වචනෙන අඤ්ඤං වචනං පටිචරිස්සසි අජ්ඣොත්ථරිස්සසි, පටිච්ඡාදෙස්සසීති අත්ථො. යො හි ‘‘කිං ගොත්තො ත්ව’’න්ති එවං පුට්ඨො – ‘‘අහං තයො වෙදෙ ජානාමී’’තිආදීනි වදති, අයං අඤ්ඤෙන අඤ්ඤං පටිචරති නාම. පක්කමිස්සසි වාති පුච්ඡිතං පඤ්හං ජානන්තොව අකථෙතුකාමතාය උට්ඨායාසනා පක්කමිස්සසි වා.

270. ‘With good reason’ (sahadhammika) means with generative cause, with supporting cause. ‘Should be answered unwillingly’ (akāmā byākātabba) means it should be answered even if one does not wish to; the meaning is, it must certainly be answered. ‘Or you will cover over one thing with another’ (aññena vā aññaṃ paṭicarissasi) means you will cover over one statement with another statement, you will obscure it, you will conceal it. This is the meaning. For one who, when asked, ‘What is your clan?’ says such things as, ‘I know the three Vedas,’ this is called covering over one thing with another. ‘Or will you go away’ (pakkamissasi vā) means, knowing the question that was asked, will you rise from your seat and go away out of an unwillingness to speak?

---

තුණ්හී [Pg.236] අහොසීති සමණො ගොතමො මං සාමංයෙව දාසිපුත්තභාවං කථාපෙතුකාමො, සාමං කථිතෙ ච දාසො නාම ජාතොයෙව හොති. අයං පන ද්වතික්ඛත්තුං චොදෙත්වා තුණ්හී භවිස්සති, තතො අහං පරිවත්තිත්වා පක්කමිස්සාමීති චින්තෙත්වා තුණ්හී අහොසි.

‘He was silent’ (tuṇhī ahosi) means: He thought, ‘The ascetic Gotama desires to make me myself state the fact of being a slave-woman's son, and when it is stated by oneself, one is truly established as a slave. However, this one, after reproaching me twice or three times, will become silent, and then I will turn around and go away.’ Thinking thus, he was silent.

---

271. වජිරං පාණිම්හි අස්සාති වජිරපාණි. යක්ඛොති න යො වා සො වා යක්ඛො, සක්කො දෙවරාජාති වෙදිතබ්බො. ආදිත්තන්ති අග්ගිවණ්ණං. සම්පජ්ජලිතන්ති සුට්ඨු පජ්ජලිතං. සජොතිභූතන්ති සමන්තතො ජොතිභූතං, එකග්ගිජාලභූතන්ති අත්ථො. ඨිතො හොතීති මහන්තං සීසං, කන්දලමකුළසදිසා දාඨා භයානකානි අක්ඛිනාසාදීනි එවං විරූපරූපං මාපෙත්වා ඨිතො.

271. ‘Because there is a vajra in his hand’ (vajiraṃ pāṇimhi assa), he is Vajirapāṇi. ‘Yakkha’ (yakkha) is not just any yakkha; it should be known as Sakka, the king of the devas. ‘Blazing’ (āditta) means having the color of fire. ‘Aflame’ (sampajjalita) means well ablaze. ‘Radiant’ (sajotibhūta) means having become radiant all around; the meaning is having become a single mass of flames. ‘He stood’ (ṭhito hoti) means: having created a deformed form—with a great head, fangs like kandala buds, and frightening eyes, nose, and so on—he stood.

---

කස්මා පනෙස ආගතොති? දිට්ඨිවිස්සජ්ජාපනත්ථං. අපි ච – ‘‘අහඤ්චෙව ඛො පන ධම්මං දෙසෙය්‍යං, පරෙ ච මෙ න ආජානෙය්‍යු’’න්ති එවං ධම්මදෙසනාය අප්පොස්සුක්කභාවං ආපන්නෙ භගවති සක්කො මහාබ්‍රහ්මුනා සද්ධිං ආගන්ත්වා – ‘‘භගවා ධම්මං දෙසෙථ, තුම්හාකං ආණාය අවත්තමානෙ මයං වත්තාපෙස්සාම, තුම්හාකං ධම්මචක්කං හොතු, අම්හාකං ආණාචක්ක’’න්ති පටිඤ්ඤං අකාසි. තස්මා – ‘‘අජ්ජ අම්බට්ඨං තාසෙත්වා පඤ්හං විස්සජ්ජාපෙස්සාමී’’ති ආගතො.

But why did he come? To make him relinquish his view. Furthermore, when the Blessed One had reached a state of being unconcerned about teaching the Dhamma, thinking, ‘If I were to teach the Dhamma, others might not understand me,’ Sakka came together with Mahābrahmā and made a promise, saying: ‘Let the Blessed One teach the Dhamma. Those who do not conduct themselves under your authority, we will make them do so. Let there be your Wheel of Dhamma; let there be our wheel of authority.’ Therefore, he came thinking, ‘Today, having frightened Ambaṭṭha, I will make him answer the question.’

---

භගවා චෙව පස්සති අම්බට්ඨො චාති යදි හි තං අඤ්ඤෙපි පස්සෙය්‍යුං, තං කාරණං අගරු අස්ස, ‘‘අයං සමණො ගොතමො අම්බට්ඨං අත්තනො වාදෙ අනොතරන්තං ඤත්වා යක්ඛං ආවාහෙත්වා දස්සෙසි, තතො අම්බට්ඨො භයෙන කථෙසී’’ති වදෙය්‍යුං. තස්මා භගවා චෙව පස්සති අම්බට්ඨො ච. තස්ස තං දිස්වාව සකලසරීරතො සෙදා මුච්චිංසු. අන්තොකුච්ඡි විපරිවත්තමානා මහාරවං විරවි. සො ‘‘අඤ්ඤෙපි නු ඛො පස්සන්තී’’ති ඔලොකෙන්තො කස්සචි ලොමහංසමත්තම්පි නාද්දස. තතො – ‘‘ඉදං භයං මමෙව උප්පන්නං, සචාහං යක්ඛොති වක්ඛාමි, ‘කිං තවමෙව අක්ඛීනි අත්ථි, ත්වමෙව යක්ඛං පස්සසි, පඨමං යක්ඛං අදිස්වා සමණෙන ගොතමෙන වාදසඞ්ඝට්ටෙ පක්ඛිත්තොව යක්ඛං පස්සසී’ති වදෙය්‍යු’’න්ති චින්තෙත්වා ‘‘න දානි මෙ [Pg.237] ඉධ අඤ්ඤං පටිසරණං අත්ථි, අඤ්ඤත්‍ර සමණා ගොතමා’’ති මඤ්ඤමානො අථ ඛො අම්බට්ඨො මාණවො…පෙ… භගවන්තං එතදවොච.

‘Only the Blessed One sees, and Ambaṭṭha.’ For if others were to see it, that reason would be without weight. They would say, ‘This ascetic Gotama, knowing that Ambaṭṭha was not yielding to his argument, summoned a yakkha by incantation and showed him, and then Ambaṭṭha spoke out of fear.’ Therefore, only the Blessed One sees, and Ambaṭṭha. Upon seeing it, sweat was released from his entire body. His insides, as if turning upside down, cried out with a great sound. He, looking around thinking, ‘Do others see it?’ did not see even the slightest bristling of hair in anyone. Then he thought, ‘This fear has arisen for me alone. If I say, “It is a yakkha,” they would say, “What, do only you have eyes? Do only you see the yakkha? Having not seen a yakkha at first, only after being cornered in the debate by the ascetic Gotama do you see a yakkha?”’ Thinking thus, and knowing, ‘Now there is no other refuge for me here, other than the ascetic Gotama,’ then the young man Ambaṭṭha… said this to the Blessed One.

---

272. තාණං ගවෙසීති තාණං ගවෙසමානො. ලෙණං ගවෙසීති ලෙණං ගවෙසමානො. සරණං ගවෙසීති සරණං ගවෙසමානො. එත්ථ ච තායති රක්ඛතීති තාණං. නිලීයන්ති එත්ථාති ලෙණං. සරතීති සරණං, භයං හිංසති, විද්ධංසෙතීති අත්ථො. උපනිසීදිත්වාති උපගම්ම හෙට්ඨාසනෙ නිසීදිත්වා. බ්‍රවිතූති වදතු.

272. ‘Seeking a protector’ (tāṇaṃ gavesī) means seeking a protector. ‘Seeking a shelter’ (leṇaṃ gavesī) means seeking a shelter. ‘Seeking a refuge’ (saraṇaṃ gavesī) means seeking a refuge. And here, because he protects (tāyati, rakkhati), he is a protector (tāṇaṃ). Because they hide (nilīyanti) in him (ettha), he is a shelter (leṇaṃ). Because he destroys (sarati), he is a refuge (saraṇaṃ); the meaning is, he harms and demolishes fear. ‘Having sat down near’ (upanisīditvā) means having approached and sat down in a lower seat. ‘Let him speak’ (bravītu) means let him speak.

---

අම්බට්ඨවංසකථා

The Story of Ambaṭṭha's Lineage

---

273-274. දක්ඛිණජනපදන්ති දක්ඛිණාපථොති පාකටං. ගඞ්ගාය දක්ඛිණතො පාකටජනපදං. තදා කිර දක්ඛිණාපථෙ බහූ බ්‍රාහ්මණතාපසා හොන්ති, සො තත්ථ ගන්ත්වා එකං තාපසං වත්තපටිපත්තියා ආරාධෙසි. සො තස්ස උපකාරං දිස්වා ආහ – ‘‘අම්භො, පුරිස, මන්තං තෙ දෙමි, යං ඉච්ඡසි, තං මන්තං ගණ්හාහී’’ති. සො ආහ – ‘‘න මෙ ආචරිය, අඤ්ඤෙන මන්තෙන, කිච්චං අත්ථි, යස්සානුභාවෙන ආවුධං න පරිවත්තති, තං මෙ මන්තං දෙහී’’ති. සො – ‘‘භද්‍රං, භො’’ති තස්ස ධනුඅගමනීයං අම්බට්ඨං නාම විජ්ජං අදාසි, සො තං විජ්ජං ගහෙත්වා තත්ථෙව වීමංසිත්වා – ‘‘ඉදානි මෙ මනොරථං පූරෙස්සාමී’’ති ඉසිවෙසං ගහෙත්වා ඔක්කාකස්ස සන්තිකං ගතො. තෙන වුත්තං – ‘‘දක්ඛිණජනපදං ගන්ත්වා බ්‍රහ්මමන්තෙ අධීයිත්වා රාජානං ඔක්කාකං උපසඞ්කමිත්වා’’ති.

273–274. The southern country is that which is well-known as the southern region, a well-known country south of the Ganges. At that time, it is said, many brahmin ascetics lived in the southern region. He went there and pleased one ascetic with his conduct and practice. Seeing his service, the ascetic said, 'Good man, I will give you a mantra. Take whichever mantra you wish.' He replied, 'Teacher, I have no need for any other mantra. Give me the mantra by whose power a weapon does not turn upon one.' The ascetic said, 'Very well,' and gave him the science named Ambaṭṭha, which prevents the approach of a bow. Having learned that science and tested it right there, he thought, 'Now I shall fulfill my desire.' Taking the guise of an ascetic, he went to King Okkāka. Hence it is said: 'Having gone to the southern country, having studied the sacred verses, he approached King Okkāka...'

---

එත්ථ බ්‍රහ්මමන්තෙති ආනුභාවසම්පන්නතාය සෙට්ඨමන්තෙ. කො නෙවං’රෙ අයං මය්හං දාසිපුත්තොති කො නු එවං අරෙ අයං මම දාසිපුත්තො. සො තං ඛුරප්පන්ති සො රාජා තං මාරෙතුකාමතාය සන්නහිතං සරං තස්ස මන්තානුභාවෙන නෙව ඛිපිතුං න අපනෙතුං සක්ඛි, තාවදෙව සකලසරීරෙ සඤ්ජාතසෙදො භයෙන වෙධමානො අට්ඨාසි.

Here, 'sacred verses' means excellent verses, due to their power. 'Who is this son of my slave-woman?'—who indeed is this son of my slave-woman? The king, wishing to kill him, nocked that razor-arrow, but by the power of the mantra, he could neither shoot it nor remove it. At that very moment, sweat broke out all over his body, and he stood trembling with fear.

---

අමච්චාති මහාමච්චා. පාරිසජ්ජාති ඉතරෙ පරිසාවචරා. එතදවොචුන්ති – ‘‘දණ්ඩකීරඤ්ඤො කිසවච්ඡතාපසෙ අපරද්ධස්ස ආවුධවුට්ඨියා සකලරට්ඨං විනට්ඨං[Pg.238]. නාළිකෙරො පඤ්චසු තාපසසතෙසු අජ්ජුනො ච අඞ්ගීරසෙ අපරද්ධො පථවිං භින්දිත්වා නිරයං පවිට්ඨො’’ති චින්තයන්තා භයෙන එතං සොත්ථි, භද්දන්තෙතිආදිවචනං අවොචුං.

Ministers means great ministers. Attendants means other members of the assembly. They said this—thinking, “When King Daṇḍakī wronged the ascetic Kisavaccha, a rain of weapons destroyed the entire kingdom. Nāḷikera wronged five hundred ascetics, and Ajjuna, having wronged Aṅgīrasa, split the earth and entered hell,” they spoke out of fear, saying, “Peace, venerable sir!” and so forth.

---

සොත්ථි භවිස්සති රඤ්ඤොති ඉදං වචනං කණ්හො චිරං තුණ්හී හුත්වා තතො අනෙකප්පකාරං යාචීයමානො – ‘‘තුම්හාකං රඤ්ඤා මාදිසස්ස ඉසිනො ඛුරප්පං සන්නය්හන්තෙන භාරියං කම්මං කත’’න්තිආදීනි ච වත්වා පච්ඡා අභාසි. උන්ද්‍රියිස්සතීති භිජ්ජිස්සති, ථුසමුට්ඨි විය විප්පකිරියිස්සතීති. ඉදං සො ‘‘ජනං තාසෙස්සාමී’’ති මුසා භණති. සරසන්ථම්භනමත්තෙයෙව හිස්ස විජ්ජාය ආනුභාවො, න අඤ්ඤත්‍ර. ඉතො පරෙසුපි වචනෙසු එසෙව නයො.

‘May there be safety for the king’—this statement Kaṇha spoke only after remaining silent for a long time and then being begged in many ways, saying: ‘Your king has done a grave deed by nocking a razor-arrow against an ascetic like me,’ and so on. ‘It will be split apart’ means it will be broken; it will be scattered like a fistful of chaff. This he speaks falsely, thinking, ‘I will frighten the people.’ For the power of his science is only in immobilizing the arrow, and nothing else. In the statements that follow this, the method is the same.

---

පල්ලොමොති පන්නලොමො. ලොමහංසනමත්තම්පිස්ස න භවිස්සති. ඉදං කිර සො ‘‘සචෙ මෙ රාජා තං දාරිකං දස්සතී’’ති පටිඤ්ඤං කාරෙත්වා අවච. කුමාරෙ ඛුරප්පං පතිට්ඨපෙසීති තෙන ‘‘සරො ඔතරතූ’’ති මන්තෙ පරිවත්ති, තෙ කුමාරස්ස නාභියං පතිට්ඨපෙසි. ධීතරං අදාසීති සීසං ධොවිත්වා අදාසං භුජිස්සං කත්වා ධීතරං අදාසි, උළාරෙ ච තං ඨානෙ ඨපෙසි. මා ඛො තුම්හෙ මාණවකාති ඉදං පන භගවා – ‘‘එකෙන පක්ඛෙන අම්බට්ඨො සක්‍යානං ඤාති හොතී’’ති පකාසෙන්තො තස්ස සමස්සාසනත්ථං ආහ. තතො අම්බට්ඨො ඝටසතෙන අභිසිත්තො විය පස්සද්ධදරථො හුත්වා සමස්සාසෙත්වා සමණො ගොතමො මං ‘‘තොසෙස්සාමී’’ති එකෙන පක්ඛෙන ඤාතිං කරොති, ඛත්තියො කිරාහමස්මී’’ති චින්තෙසි.

‘His hair will be limp’ means his hair will have fallen; not even the slightest bristling of hair will occur for him. It is said that Kaṇha spoke this after having the king make a promise: ‘If the king will give me that girl...’ ‘He established the razor-arrow on the prince’ means that when he repeatedly recited the mantra, ‘Let the arrow descend,’ he caused it to be established on the prince's navel. ‘He gave his daughter’ means that, having performed the head-washing ceremony and made her a free woman, he gave his daughter. And he placed him [Kaṇha] in a high position. ‘Do not, young man...’—this the Blessed One spoke to reassure Ambaṭṭha, making it clear that ‘on one side, Ambaṭṭha is a relative of the Sakyans.’ Then Ambaṭṭha, as if anointed with a hundred jars of water, his distress calmed, was reassured and thought: ‘The ascetic Gotama, wishing to please me, makes me a relative on one side. It seems I am a khattiya!’

---

ඛත්තියසෙට්ඨභාවවණ්ණනා

The Exposition on the Supremacy of the Khattiya

---

275. අථ ඛො භගවා – ‘‘අයං අම්බට්ඨො ඛත්තියොස්මී’’ති සඤ්ඤං කරොති, අත්තනො අඛත්තියභාවං න ජානාති, හන්ද නං ජානාපෙස්සාමීති ඛත්තියවංසං දස්සෙතුං උත්තරිදෙසනං වඩ්ඪෙන්තො – ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි අම්බට්ඨා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. බ්‍රාහ්මණෙසූති බ්‍රාහ්මණානං අන්තරෙ. ආසනං වා උදකං වාති අග්ගාසනං වා අග්ගොදකං වා. සද්ධෙති මතකෙ උද්දිස්ස කතභත්තෙ. ථාලිපාකෙති මඞ්ගලාදිභත්තෙ. යඤ්ඤෙති යඤ්ඤභත්තෙ. පාහුනෙති පාහුනකානං කතභත්තෙ පණ්ණාකාරභත්තෙ වා. අපි නුස්සාති අපි නු අස්ස ඛත්තියපුත්තස්ස. ආවටං වා අස්ස අනාවටං වාති[Pg.239], බ්‍රාහ්මණකඤ්ඤාසු නිවාරණං භවෙය්‍ය වා නො වා, බ්‍රාහ්මණදාරිකං ලභෙය්‍ය වා න වා ලභෙය්‍යාති අත්ථො. අනුපපන්නොති ඛත්තියභාවං අපත්තො, අපරිසුද්ධොති අත්ථො.

275. Then the Blessed One, thinking, 'This Ambaṭṭha makes the perception, “I am a khattiya,” but does not know his own state of not being a khattiya. Come now, I shall make him know,' and wishing to show the khattiya lineage by elaborating upon the further teaching, spoke the words beginning with, 'What do you think of that, Ambaṭṭha?' Therein, idha means 'in this world.' Brāhmaṇesu means 'among brahmins.' Āsanaṃ vā udakaṃ vā means 'the foremost seat or the foremost water.' Saddhe refers to 'a memorial feast made in dedication to the deceased.' Thālipāke means 'food for auspicious occasions and so on.' Yaññe means 'food for a sacrifice.' Pāhune means 'food made for guests or food as a gift.' Api nussā means 'for that son of a khattiya.' Āvaṭaṃ vā assa anāvaṭaṃ vā means 'would there be a restriction regarding brahmin maidens, or would there not be? Could he obtain a brahmin girl, or could he not?' Anupapanno means 'not having attained the state of a khattiya'; the meaning is 'impure on the mother's side.'

---

276. ඉත්ථියා වා ඉත්ථිං කරිත්වාති ඉත්ථියා වා ඉත්ථිං පරියෙසිත්වා. කිස්මිඤ්චිදෙව පකරණෙති කිස්මිඤ්චිදෙව දොසෙ බ්‍රාහ්මණානං අයුත්තෙ අකත්තබ්බකරණෙ. භස්සපුටෙනාති භස්මපුටෙන, සීසෙ ඡාරිකං ඔකිරිත්වාති අත්ථො.

276. Itthiyā vā itthiṃ karitvā means 'having sought a wife, or by means of a woman.' Kismiñcideva pakaraṇe means 'due to some fault, due to the brahmins doing an improper act that should not be done.' Bhassapuṭena means 'with a container of ash'; the meaning is 'having scattered ash on the head.'

---

277. ජනෙතස්මින්ති ජනිතස්මිං, පජායාති අත්ථො. යෙ ගොත්තපටිසාරිනොති යෙ ජනෙතස්මිං ගොත්තං පටිසරන්ති – ‘‘අහං ගොතමො, අහං කස්සපො’’ති, තෙසු ලොකෙ ගොත්තපටිසාරීසු ඛත්තියො සෙට්ඨො. අනුමතා මයාති මම සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං සංසන්දිත්වා දෙසිතා මයා අනුඤ්ඤාතා.

277. Janetasmiṃ means 'among the populace'; the meaning is 'among the people.' Ye gottapaṭisārino refers to those who, among the populace, take refuge in their clan—saying, 'I am a Gotama,' 'I am a Kassapa.' Among those in the world who take refuge in their clan, the khattiya is the most excellent. Anumatā mayā means 'taught by me after comparing it with my omniscient knowledge; permitted by me.'

---

පඨමභාණවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Exposition of the First Recitation Section is concluded.

---

විජ්ජාචරණකථාවණ්ණනා

The Exposition of the Discourse on Knowledge and Conduct

---

278. ඉමාය පන ගාථාය විජ්ජාචරණසම්පන්නොති ඉදං පදං සුත්වා අම්බට්ඨො චින්තෙසි – ‘‘විජ්ජා නාම තයො වෙදා, චරණං පඤ්ච සීලානි, තයිදං අම්හාකංයෙව අත්ථි, විජ්ජාචරණසම්පන්නො චෙ සෙට්ඨො, මයමෙව සෙට්ඨා’’ති නිට්ඨං ගන්ත්වා විජ්ජාචරණං පුච්ඡන්තො – ‘‘කතමං පන තං, භො ගොතම, චරණං, කතමා ච පන සා විජ්ජා’’ති ආහ. අථස්ස භගවා තං බ්‍රාහ්මණසමයෙ සිද්ධං ජාතිවාදාදිපටිසංයුත්තං විජ්ජාචරණං පටික්ඛිපිත්වා අනුත්තරං විජ්ජාචරණං දස්සෙතුකාමො – ‘‘න ඛො අම්බට්ඨා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ජාතිවාදොති ජාතිං ආරබ්භ වාදො, බ්‍රාහ්මණස්සෙවිදං වට්ටති, න සුද්දස්සාතිආදි වචනන්ති අත්ථො. එස නයො සබ්බත්ථ. ජාතිවාදවිනිබද්ධාති ජාතිවාදෙ විනිබද්ධා. එස නයො සබ්බත්ථ.

278. Now, upon hearing the phrase 'endowed with knowledge and conduct' in this verse, Ambaṭṭha thought: 'Knowledge means the three Vedas, and conduct means the five precepts. This is something that exists only in our tradition. If one endowed with knowledge and conduct is the most excellent, then in that case, we alone are the excellent ones.' Having come to this conclusion, and wishing to ask about knowledge and conduct, he said: 'But what, Venerable Gotama, is that conduct, and what is that knowledge?' Then the Blessed One, wishing to reject that knowledge and conduct connected with claims of birth and so on—which is established in the doctrine of the brahmins—and to show the unsurpassed knowledge and conduct, spoke the words beginning with: 'Not so, Ambaṭṭha.' Therein, jātivādo means 'a saying or a doctrine based on birth'; the meaning is a statement such as, 'This is proper only for a brahmin, not for a sudda.' This method applies everywhere. Jātivādavinibaddhā means 'bound up in the saying or doctrine based on birth.' This method applies everywhere.

---

තතො අම්බට්ඨො – ‘‘යත්ථ දානි මයං ලග්ගිස්සාමාති චින්තයිම්හ, තතො නො සමණො ගොතමො මහාවාතෙ ථුසං ධුනන්තො විය දූරමෙව අවක්ඛිපි. යත්ථ පන මයං න ලග්ගාම, තත්ථ නො නියොජෙසි. අයං නො විජ්ජාචරණසම්පදා ඤාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා පුන විජ්ජාචරණසම්පදං පුච්ඡි. අථස්ස [Pg.240] භගවා සමුදාගමතො පභුති විජ්ජාචරණං දස්සෙතුං – ‘‘ඉධ අම්බට්ඨ තථාගතො’’තිආදිමාහ.

Then Ambaṭṭha thought: 'We had thought, “Now we are attached to this,” but from that, the ascetic Gotama has cast us far down, like someone shaking off chaff in a great wind. And where we were not attached, there he has urged us on. It is fitting for us to know this perfection of knowledge and conduct.' Having thought thus, he again asked about the perfection of knowledge and conduct. Then, in order to show him the knowledge and conduct from its very arising, the Blessed One spoke the words beginning with: 'Here, Ambaṭṭha, a Tathāgata...'

---

279. එත්ථ ච භගවා චරණපරියාපන්නම්පි තිවිධං සීලං විභජන්තො ‘‘ඉදමස්ස හොති චරණස්මි’’න්ති අනිය්‍යාතෙත්වා ‘‘ඉදම්පිස්ස හොති සීලස්මි’’න්ති සීලවසෙනෙව නිය්‍යාතෙසි. කස්මා? තස්සපි හි කිඤ්චි කිඤ්චි සීලං අත්ථි, තස්මා චරණවසෙන නිය්‍යාතියමානෙ ‘‘මයම්පි චරණසම්පන්නා’’ති තත්ථ තත්ථෙව ලග්ගෙය්‍ය. යං පන තෙන සුපිනෙපි න දිට්ඨපුබ්බං, තස්සෙව වසෙන නිය්‍යාතෙන්තො පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදම්පිස්ස හොති චරණස්මිං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, ඉදම්පිස්ස හොති චරණස්මින්තිආදිමාහ. එත්තාවතා අට්ඨපි සමාපත්තියො චරණන්ති නිය්‍යාතිතා හොන්ති, විපස්සනා ඤාණතො පන පට්ඨාය අට්ඨවිධාපි පඤ්ඤා විජ්ජාති නිය්‍යාතිතා.

279. And here, the Blessed One, while analyzing the threefold virtue which is also included in 'conduct,' did not conclude by saying, 'This of his is in conduct,' but concluded only in terms of virtue, saying, 'This also of his is in virtue.' Why? Because he too has some virtue. Therefore, if it were concluded in terms of 'conduct,' he might cling right there, thinking, 'We too are endowed with conduct.' But, wishing to conclude in terms of that which he had never before seen even in a dream, He said the words beginning with: 'He enters and abides in the first jhāna. This too of his is in conduct... up to... he enters and abides in the fourth jhāna. This too of his is in conduct.' By this much, the eight attainments are concluded as 'conduct.' But beginning from insight-knowledge, the eight kinds of wisdom are concluded as 'knowledge.'

---

චතුඅපායමුඛකථාවණ්ණනා

The Exposition of the Discourse on the Four Causes of Ruin

---

280. අපායමුඛානීති විනාසමුඛානි. අනභිසම්භුණමානොති අසම්පාපුණන්තො, අවිසහමානො වා. ඛාරිවිධමාදායාති එත්ථ ඛාරීති අරණී කමණ්ඩලු සුජාදයො තාපසපරික්ඛාරා. විධොති කාජො. තස්මා ඛාරිභරිතං කාජමාදායාති අත්ථො. යෙ පන ඛාරිවිවිධන්ති පඨන්ති, තෙ ‘‘ඛාරීති කාජස්ස නාමං, විවිධන්ති බහුකමණ්ඩලුආදිපරික්ඛාර’’න්ති වණ්ණයන්ති. පවත්තඵලභොජනොති පතිතඵලභොජනො. පරිචාරකොති කප්පියකරණපත්තපටිග්ගහණපාදධොවනාදිවත්තකරණවසෙන පරිචාරකො. කාමඤ්ච ගුණාධිකොපි ඛීණාසවසාමණෙරො පුථුජ්ජනභික්ඛුනො වුත්තනයෙන පරිචාරකො හොති, අයං පන න තාදිසො ගුණවසෙනපි වෙය්‍යාවච්චකරණවසෙනපි ලාමකොයෙව.

280. 'Causes of ruin' (apāyamukhāni) means causes of destruction (vināsamukhāni). 'Not being able to accomplish' (anabhisambhuṇamāno) means not being able to attain properly, or alternatively, not being able to strive. In the phrase 'taking a carrying pole with requisites' (khārividhamādāya), 'requisites' (khārī) refers to the requisites of ascetics, such as a fire-drill and stick, a water pot, a sacrificial ladle, a chowrie, and so on. 'Carrying pole' (vidho) means a carrying pole (kājo). Therefore, the meaning is 'taking a carrying pole filled with the requisites of ascetics'. Alternatively, those who recite it as khārivividhaṃ explain it thus: 'The name khārī is a name for a carrying pole (kāja), and vividhaṃ means many requisites such as water pots.' 'One who eats available fruit' (pavatta­phala­bhojano) means one who eats fallen fruit. 'Attendant' (paricārako) means an attendant by way of performing duties such as making things allowable, taking the bowl, washing the feet, and so on. Indeed, even a novice who is an Arahant, superior in virtue, may be an attendant for a worldling monk in the manner described; however, this ascetic is not like that. He is simply inferior, both by way of virtue and by way of performing services.

---

කස්මා පන තාපසපබ්බජ්ජා සාසනස්ස විනාසමුඛන්ති වුත්තාති? යස්මා ගච්ඡන්තං ගච්ඡන්තං සාසනං තාපසපබ්බජ්ජාවසෙන ඔසක්කිස්සති. ඉමස්මිඤ්හි සාසනෙ පබ්බජිත්වා තිස්සො සික්ඛා පූරෙතුං අසක්කොන්තං ලජ්ජිනො සික්ඛාකාමා – ‘‘නත්ථි තයා සද්ධිං උපොසථො වා පවාරණා වා සඞ්ඝකම්මං වා’’ති ජිගුච්ඡිත්වා පරිවජ්ජෙන්ති. සො ‘‘දුක්කරං ඛුරධාරූපමං සාසනෙ පටිපත්තිපූරණං දුක්ඛං, තාපසපබ්බජ්ජා පන සුකරා චෙව බහුජනසම්මතා චා’’ති විබ්භමිත්වා තාපසො හොති. අඤ්ඤෙ තං දිස්වා – ‘‘කිං තයා කත’’න්ති පුච්ඡන්ති. සො – ‘‘භාරියං තුම්හාකං සාසනෙ කම්මං, ඉධ පන සඡන්දචාරිනො මය’’න්ති [Pg.241] වදති. සොපි, යදි එවං අහම්පි එත්ථෙව පබ්බජාමීති තස්ස අනුසික්ඛන්තො තාපසො හොති. එවමඤ්ඤෙපි අඤ්ඤෙපීති කමෙන තාපසාව බහුකා හොන්ති. තෙසං උප්පන්නකාලෙ සාසනං ඔසක්කිතං නාම භවිස්සති. ලොකෙ එවරූපො බුද්ධො නාම උප්පජ්ජි, තස්ස ඊදිසං නාම සාසනං අහොසීති සුතමත්තමෙව භවිස්සති. ඉදං සන්ධාය භගවා තාපසපබ්බජ්ජං සාසනස්ස විනාසමුඛන්ති ආහ.

But why was the ascetic's going-forth said to be a cause of the Dispensation's destruction? Because, as time goes on, the Dispensation will decline by way of the ascetic's going-forth. For in this Dispensation, when one who has gone forth is unable to fulfill the three trainings, conscientious monks who are desirous of the training shun him with disgust, saying, 'There is no Uposatha, or Pavāraṇā, or other Saṅgha act with you.' He, thinking, 'The fulfillment of practice in the Dispensation, which is difficult to perform and is like walking on a razor's edge, is suffering; on the other hand, the ascetic's going-forth is easy and approved by many people,' disrobes and becomes an ascetic. Others, seeing him, ask, 'What have you done?' He replies, 'The work in your Dispensation is burdensome, but here we are free to wander according to our own wishes.' That monk too, thinking, 'If so, I too will go forth right here,' follows his example and becomes an ascetic. In this way, other monks also become ascetics, and still others. Thus, in sequence, only ascetics become numerous. At the time of their arising, the Dispensation will be called 'declined'. In the world, it will only be a matter of having heard, 'A Buddha of such a nature, so-named, arose. His Dispensation, of such a kind, so-named, existed.' With reference to this, the Blessed One said that the ascetic's going-forth is a cause of the Dispensation's destruction.

---

කුදාලපිටකන්ති කන්දමූලඵලග්ගහණත්ථං කුදාලඤ්චෙව පිටකඤ්ච. ගාමසාමන්තං වාති විජ්ජාචරණසම්පදාදීනි අනභිසම්භුණන්තො, කසිකම්මාදීහි ච ජීවිතං නිප්ඵාදෙතුං දුක්ඛන්ති මඤ්ඤමානො බහුජනකුහාපනත්ථං ගාමසාමන්තෙ වා නිගමසාමන්තෙ වා අග්ගිසාලං කත්වා සප්පිතෙලදධිමධුඵාණිතතිලතණ්ඩුලාදීහි චෙව නානාදාරූහි ච හොමකරණවසෙන අග්ගිං පරිචරන්තො අච්ඡති.

'A hoe and a basket' (`kudālapiṭakaṃ`) means a hoe and a basket for the purpose of taking yams, roots, and fruits. 'Near a village' (`gāmasāmantaṃ vā`) means that, being unable to properly attain accomplishments such as knowledge and conduct, and also thinking, 'It is difficult to make a living through farming and so on,' for the purpose of amazing many people, he builds a fire-hut near a village or near a town, and lives tending the fire by way of making fire-offerings with ghee, oil, curd, honey, molasses, sesame, rice, and so on, and also with various kinds of firewood.

---

චතුද්වාරං අගාරං කරිත්වාති චතුමුඛං පානාගාරං කත්වා තස්ස ද්වාරෙ මණ්ඩපං කත්වා තත්ථ පානීයං උපට්ඨපෙත්වා ආගතාගතෙ පානීයෙන ආපුච්ඡති. යම්පිස්ස අද්ධිකා කිලන්තා පානීයං පිවිත්වා පරිතුට්ඨා භත්තපුටං වා තණ්ඩුලාදීනි වා දෙන්ති, තං සබ්බං ගහෙත්වා අම්බිලයාගුආදීනි කත්වා බහුතරං ආමිසගහණත්ථං කෙසඤ්චි අන්නං දෙති, කෙසඤ්චි භත්තපචනභාජනාදීනි. තෙහිපි දින්නං ආමිසං වා පුබ්බණ්ණාදීනි වා ගණ්හති, තානි වඩ්ඪියා පයොජෙති. එවං වඩ්ඪමානවිභවො ගොමහිංසදාසීදාසපරිග්ගහං කරොති, මහන්තං කුටුම්බං සණ්ඨපෙති. ඉමං සන්ධායෙතං වුත්තං – ‘‘චතුද්වාරං අගාරං කරිත්වා අච්ඡතී’’ති. ‘‘තමහං යථාසත්ති යථාබලං පටිපූජෙස්සාමී’’ති ඉදං පනස්ස පටිපත්තිමුඛං. ඉමිනා හි මුඛෙන සො එවං පටිපජ්ජතීති. එත්තාවතා ච භගවතා සබ්බාපි තාපසපබ්බජ්ජා නිද්දිට්ඨා හොන්ති.

'Having made a four-doored dwelling' (`catudvāraṃ agāraṃ karitvā`) means: having made a four-entranced drinking-water shelter, and having made a pavilion at its doorway, and having placed drinking water there, he invites travelers who come and go with drinking water. Whatever travelers, being weary, drink the water and, being pleased, give to him—be it a packet of cooked rice or rice and so on—he takes all of it. Then, making things like sour gruel, for the sake of receiving even more material things, he gives food to some and gives cooking pots and so on to others. From them too, he receives the material things given, such as robes, or grain and so on, and he applies them to increase. In this way, with increasing prosperity, he acquires cattle, buffaloes, female slaves, and male slaves, and establishes a great household. With reference to this practice, this was said: 'Having made a four-doored dwelling... he lives.' Now, this statement, 'I will honor him according to my ability and strength' (`tamahaṃ... paṭipūjessāmi`), is the introduction to his deceitful practice. For with this introduction, he practices in this manner. And by this much, all the goings-forth of ascetics have been pointed out by the Blessed One.

---

කථං? අට්ඨවිධා හි තාපසා – සපුත්තභරියා, උඤ්ඡාචරියා, අනග්ගිපක්කිකා, අසාමපාකා, අස්මමුට්ඨිකා, දන්තවක්කලිකා, පවත්තඵලභොජනා, පණ්ඩුපලාසිකාති. තත්ථ යෙ කෙණියජටිලො විය කුටුම්බං සණ්ඨපෙත්වා වසන්ති, තෙ සපුත්තභරියා නාම.

How so? To elaborate, ascetics are of eight kinds: `saputtabhariyā`, `uñchācariyā`, `anaggipakkikā`, `asāmapākā`, `asmamuṭṭhikā`, `dantavakkalikā`, `pavatta­phala­bhojanā`, and `paṇḍupalāsikā`. Among them, those who, like the matted-hair ascetic Keṇiya, establish a household and live, are called `saputtabhariyā` (those with sons and wives).

---

යෙ [Pg.242] පන ‘‘සපුත්තදාරභාවො නාම පබ්බජිතස්ස අයුත්තො’’ති ලායනමද්දනට්ඨානෙසු වීහිමුග්ගමාසතිලාදීනි සඞ්කඩ්ඪිත්වා පචිත්වා පරිභුඤ්ජන්ති, තෙ උඤ්ඡාචරියා නාම.

On the other hand, those who, thinking, 'The state of being with sons and wives is unsuitable for one who has gone forth,' gather paddy, green gram, cowpeas, sesame, and so on from reaping places and threshing places, cook them, and consume them, are called `uñchācariyā` (those who live by gleaning).

---

යෙ ‘‘ඛලෙන ඛලං විචරිත්වා වීහිං ආහරිත්වා කොට්ටෙත්වා පරිභුඤ්ජනං නාම අයුත්ත’’න්ති ගාමනිගමෙසු තණ්ඩුලභික්ඛං ගහෙත්වා පචිත්වා පරිභුඤ්ජන්ති, තෙ අනග්ගිපක්කිකා නාම.

Those who, thinking, 'It is unsuitable to go from one threshing floor to another, bring back paddy, pound it, and consume it,' instead take alms of uncooked rice in villages and towns, cook it, and consume it, are called `anaggipakkikā` (those who do not live on food cooked by fire).

---

යෙ පන ‘‘කිං පබ්බජිතස්ස සාමපාකෙනා’’ති ගාමං පවිසිත්වා පක්කභික්ඛමෙව ගණ්හන්ති, තෙ අසාමපාකා නාම.

On the other hand, those who, thinking, 'What has one who has gone forth to do with cooking for himself?' enter a village and accept only already-cooked almsfood, are called `asāmapākā` (those who do not cook for themselves).

---

යෙ ‘‘දිවසෙ දිවසෙ භික්ඛාපරියෙට්ඨි නාම දුක්ඛා පබ්බජිතස්සා’’ති මුට්ඨිපාසාණෙන අම්බාටකාදීනං රුක්ඛානං තචං කොට්ටෙත්වා ඛාදන්ති, තෙ අස්මමුට්ඨිකා නාම.

Those who, thinking, 'This seeking of alms day after day is suffering for one who has gone forth,' pound the bark of trees such as the hog plum with a fist-sized stone and eat it, are called `asmamuṭṭhikā` (stone-pounders).

---

යෙ පන ‘‘පාසාණෙන තචං කොට්ටෙත්වා විචරණං නාම දුක්ඛ’’න්ති දන්තෙහෙව උබ්බාටෙත්වා ඛාදන්ති, තෙ දන්තවක්කලිකා නාම.

On the other hand, those who, thinking, 'This wandering about, pounding bark with a stone, is suffering,' pull it out with their teeth alone and eat it, are called `dantavakkalikā` (bark-eaters).

---

යෙ ‘‘දන්තෙහි උබ්බාටෙත්වා ඛාදනං නාම දුක්ඛං පබ්බජිතස්සා’’ති ලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදීහි පහරිත්වා පතිතානි ඵලානි පරිභුඤ්ජන්ති, තෙ පවත්තඵලභොජනා නාම.

Those who, thinking, 'This pulling out with the teeth and eating is suffering for one who has gone forth,' strike with clods of earth, sticks, and so on, and consume the fruits that have been made to fall, are called `pavatta­phala­bhojanā` (eaters of fruit made to fall).

---

යෙ පන ‘‘ලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදීහි පාතෙත්වා පරිභොගො නාම අසාරුප්පො පබ්බජිතස්සා’’ති සයං පතිතානෙව පුප්ඵඵලපණ්ඩුපලාසාදීනි ඛාදන්තා යාපෙන්ති, තෙ පණ්ඩුපලාසිකා නාම.

On the other hand, those who, thinking, 'This making things fall with clods of earth, sticks, and so on, and then consuming them is improper for one who has gone forth,' sustain themselves by eating only flowers, fruits, pale yellow leaves, and so on, that have fallen by themselves, are called `paṇḍupalāsikā` (eaters of withered leaves).

---

තෙ තිවිධා – උක්කට්ඨමජ්ඣිමමුදුකවසෙන. තත්ථ යෙ නිසින්නට්ඨානතො අනුට්ඨාය හත්ථෙන පාපුණනට්ඨානෙව පතිතං ගහෙත්වා ඛාදන්ති, තෙ උක්කට්ඨා. යෙ එකරුක්ඛතො අඤ්ඤං රුක්ඛං න ගච්ඡන්ති, තෙ මජ්ඣිමා. යෙ තං තං රුක්ඛමූලං ගන්ත්වා පරියෙසිත්වා ඛාදන්ති, තෙ මුදුකා.

They are of three kinds: strict, moderate, and mild. Among them, those who, without rising from their sitting place, take with their hand what has fallen within reach and eat it, are the strict ones. Those who do not go from one tree to another are the moderate ones. Those who go to the base of this or that tree, search, and then eat, are the mild ones.

---

ඉමා පන අට්ඨපි තාපසපබ්බජ්ජා ඉමාහි චතූහියෙව සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. කථං? එතාසු හි සපුත්තභරියා ච උඤ්ඡාචරියා ච අගාරං භජන්ති. අනග්ගිපක්කිකා ච අසාමපාකා ච අග්‍යාගාරං භජන්ති. අස්මමුට්ඨිකා ච දන්තවක්කලිකා ච කන්දමූලඵලභොජනං භජන්ති. පවත්තඵලභොජනා ච පණ්ඩුපලාසිකා ච පවත්තඵලභොජනං භජන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘එත්තාවතා ච භගවතා සබ්බාපි තාපසපබ්බජ්ජා නිද්දිට්ඨා හොන්තී’’ති.

Furthermore, these eight kinds of ascetic renunciations are included within just these four. How so? Among them, the `saputtabhariyā` (those with wives and children) and the `uñchācariyā` (gleaners) are included under the `agāra` (household) renunciation. The `anaggipakkikā` (those not eating food cooked on a fire) and the `asāmapākā` (those not cooking for themselves) are included under the `agyāgāra` (fire-house) renunciation. The `asmamuṭṭhikā` (stone-pounders) and the `dantavakkalikā` (bark-eaters) are included under the `kandamūlaphalabhojana` (eating roots, tubers, and fruits) renunciation. The `pavatta­phala­bhojanā` (eaters of fruit made to fall) and the `paṇḍupalāsikā` (eaters of withered leaves) are included under the `pavatta­phala­bhojana` (eating fruit made to fall) renunciation. Therefore it was said: 'To this extent, all ascetic renunciations have been pointed out by the Blessed One.'

---

281-282. ඉදානි [Pg.243] භගවා සාචරියකස්ස අම්බට්ඨස්ස විජ්ජාචරණසම්පදාය අපායමුඛම්පි අප්පත්තභාවං දස්සෙතුං තං කිං මඤ්ඤසි අම්බට්ඨාතිආදිමාහ. තං උත්තානත්ථමෙව. අත්තනා ආපායිකොපි අපරිපූරමානොති අත්තනා විජ්ජාචරණසම්පදාය ආපායිකෙනාපි අපරිපූරමානෙන.

281-282. Now, in order to show that Ambaṭṭha, together with his teacher, had not even reached the doorway to ruin in the matter of the accomplishment in knowledge and conduct, the Blessed One said, “What do you think, Ambaṭṭha?” and so on. The meaning of that is plain. Attanā āpāyikopi aparipūramāno (‘though being himself a cause of ruin, he does not fulfill it’) means: being himself a cause of ruin with respect to the accomplishment in knowledge and conduct, and not even fulfilling that.

---

පුබ්බකඉසිභාවානුයොගවණ්ණනා

An Exposition on the Practice of the Ancient Seers

---

283. දත්තිකන්ති දින්නකං. සම්මුඛීභාවම්පි න දදාතීති කස්මා න දදාති? සො කිර සම්මුඛා ආවට්ටනිං නාම විජ්ජං ජානාති. යදා රාජා මහාරහෙන අලඞ්කාරෙන අලඞ්කතො හොති, තදා රඤ්ඤො සමීපෙ ඨත්වා තස්ස අලඞ්කාරස්ස නාමං ගණ්හති. තස්ස රාජා නාමෙ ගහිතෙ න දෙමීති වත්තුං න සක්කොති. දත්වා පුන ඡණදිවසෙ අලඞ්කාරං ආහරථාති වත්වා, නත්ථි, දෙව, තුම්හෙහි බ්‍රාහ්මණස්ස දින්නොති වුත්තො, ‘‘කස්මා මෙ දින්නො’’ති පුච්ඡි. තෙ අමච්චා ‘සො බ්‍රාහ්මණො සම්මුඛා ආවට්ටනිමායං ජානාති. තාය තුම්හෙ ආවට්ටෙත්වා ගහෙත්වා ගච්ඡතී’ති ආහංසු. අපරෙ රඤ්ඤා සහ තස්ස අතිසහායභාවං අසහන්තා ආහංසු – ‘‘දෙව, එතස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සරීරෙ සඞ්ඛඵලිතකුට්ඨං නාම අත්ථි. තුම්හෙ එතං දිස්වාව ආලිඞ්ගථ පරාමසථ, ඉදඤ්ච කුට්ඨං නාම කායසංසග්ගවසෙන අනුගච්ඡති, මා එවං කරොථා’’ති. තතො පට්ඨාය තස්ස රාජා සම්මුඛීභාවං න දෙති.

283. Dattikaṃ means ‘what is given.’ As for sammukhībhāvampi na dadāti (‘he does not even grant an audience’): why does he not grant an audience? It is said that he knows a science called sammukhā-āvaṭṭanī (bewitchment in one's presence). Whenever the king is adorned with a magnificent ornament, the brahmin stands near the king and takes the name of that ornament. When its name is taken, the king is unable to say, “I will not give it.” Having given it, when the king later, on a festival day, says, “Bring the ornament,” and is told, “It is not here, Your Majesty, it was given by you to the brahmin,” he asks, “Why was it given by me?” Those ministers replied, “That brahmin knows the magic of bewitchment in one's presence. With that, he bewitches you, takes it, and goes.” Other ministers, unable to tolerate his excessive intimacy with the king, said: “Your Majesty, this brahmin has on his body a disease called ‘conch-shell-like leprosy.’ Upon seeing him, you embrace and touch him, and this leprosy is contagious through bodily contact. Do not do so.” From then on, the king did not grant him an audience.

---

යස්මා පන සො බ්‍රාහ්මණො පණ්ඩිතො ඛත්තවිජ්ජාය කුසලො, තෙන සහ මන්තෙත්වා කතකම්මං නාම න විරුජ්ඣති, තස්මා සාණිපාකාරස්ස අන්තො ඨත්වා බහි ඨිතෙන තෙන සද්ධිං මන්තෙති. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘තිරො දුස්සන්තෙන මන්තෙතී’’ති. තත්ථ තිරොදුස්සන්තෙනාති තිරොදුස්සෙන. අයමෙව වා පාඨො. ධම්මිකන්ති අනවජ්ජං. පයාතන්ති අභිහරිත්වා දින්නං. කථං තස්ස රාජාති යස්ස රඤ්ඤො බ්‍රාහ්මණො ඊදිසං භික්ඛං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය, කථං තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සො රාජා සම්මුඛීභාවම්පි න දදෙය්‍ය. අයං පන අදින්නකං මායාය ගණ්හති, තෙනස්ස සම්මුඛීභාවං රාජා න දෙතීති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බන්ති අයමෙත්ථ අධිප්පායො. ‘‘ඉදං පන කාරණං ඨපෙත්වා රාජානඤ්චෙව බ්‍රාහ්මණඤ්ච න අඤ්ඤො කොචි ජානාති. තදෙතං එවං රහස්සම්පි පටිච්ඡන්නම්පි අද්ධා සබ්බඤ්ඤූ සමණො ගොතමොති නිට්ඨං ගමිස්සතී’’ති භගවා පකාසෙසි.

However, since that brahmin is wise and skilled in the political science of the warrior class, a deed done after consulting with him does not go wrong. Therefore, the king stands inside a cloth curtain and consults with the brahmin who stands outside. It is with reference to this that it was said, “He consults from behind a cloth screen.” Here, tirodussantena means tirodussena (from behind a cloth). Or this itself is the reading. Dhammikaṃ means ‘blameless.’ Payataṃ means ‘brought forward and given.’ Kathaṃ tassa rājā (‘How for that king?’): For a king whose brahmin would accept such alms, how could that king not grant that brahmin an audience? But this one takes what is not given by means of magic; therefore the king does not grant him an audience. This is the conclusion to be reached here. This is the intention here: 'Apart from the king and the brahmin, no one else knows this reason. He will come to the conclusion about this matter, so secret and concealed: “Truly, the ascetic Gotama is omniscient!”' Thinking thus, the Blessed One revealed it.

---

284. ඉදානි [Pg.244] අයඤ්ච අම්බට්ඨො, ආචරියො චස්ස මන්තෙ නිස්සාය අතිමානිනො. තෙන තෙසං මන්තනිස්සිතමානනිම්මදනත්ථං උත්තරි දෙසනං වඩ්ඪෙන්තො තං කිං මඤ්ඤසි, අම්බට්ඨ, ඉධ රාජාතිආදිමාහ. තත්ථ රථූපත්ථරෙති රථම්හි රඤ්ඤො ඨානත්ථං අත්ථරිත්වා සජ්ජිතපදෙසෙ. උග්ගෙහි වාති උග්ගතුග්ගතෙහි වා අමච්චෙහි. රාජඤ්ඤෙහීති අනභිසිත්තකුමාරෙහි. කිඤ්චිදෙව මන්තනන්ති අසුකස්මිං දෙසෙ තළාකං වා මාතිකං වා කාතුං වට්ටති, අසුකස්මිං ගාමං වා නිගමං වා නගරං වා නිවෙසෙතුන්ති එවරූපං පාකටමන්තනං. තදෙව මන්තනන්ති යං රඤ්ඤා මන්තිතං තදෙව. තාදිසෙහියෙව සීසුක්ඛෙපභමුක්ඛෙපාදීහි ආකාරෙහි මන්තෙය්‍ය. රාජභණිතන්ති යථා රඤ්ඤා භණිතං, තස්සත්ථස්ස සාධනසමත්ථං. සොපි තස්සත්ථස්ස සාධනසමත්ථමෙව භණිතං භණතීති අත්ථො.

284. Now, this Ambaṭṭha and his teacher are excessively proud, relying on their sacred texts. Therefore, in order to crush their pride which is based on reliance on these texts, the Blessed One extended the teaching further, saying, “What do you think, Ambaṭṭha? Suppose a king here…” and so on. Here, rathūpatthare (‘on the prepared chariot-floor’) means: in a place on the chariot that has been prepared and spread for the king to stand. Uggehi vā (‘or with eminent men’) means: with ministers who are exceedingly eminent. Rājaññehi means: with unanointed princes. Kiñcideva mantanaṃ (‘some consultation’) means: a public consultation of this kind: ‘It is proper to build a reservoir or a canal in such-and-such a place’; or ‘It is proper to found a village, a market town, or a city in such-and-such a place.’ Tadeva mantanaṃ (‘that very consultation’) means: that which was consulted on by the king. He would consult with just such gestures as raising the head and raising the eyebrows. Rājabhaṇitaṃ (‘what was said by the king’) means: just as the king speaks what is capable of accomplishing that purpose, so too does that person speak what is capable of accomplishing that purpose. This is the meaning.

---

285. පවත්තාරොති පවත්තයිතාරො. යෙසන්ති යෙසං සන්තකං. මන්තපදන්ති වෙදසඞ්ඛාතං මන්තමෙව. ගීතන්ති අට්ඨකාදීහි දසහි පොරාණකබ්‍රාහ්මණෙහි සරසම්පත්තිවසෙන සජ්ඣායිතං. පවුත්තන්ති අඤ්ඤෙසං වුත්තං, වාචිතන්ති අත්ථො. සමිහිතන්ති සමුපබ්‍යූළ්හං රාසිකතං, පිණ්ඩං කත්වා ඨපිතන්ති අත්ථො. තදනුගායන්තීති එතරහි බ්‍රාහ්මණා තං තෙහි පුබ්බෙ ගීතං අනුගායන්ති අනුසජ්ඣායන්ති. තදනුභාසන්තීති තං අනුභාසන්ති, ඉදං පුරිමස්සෙව වෙවචනං. භාසිතමනුභාසන්තීති තෙහි භාසිතං සජ්ඣායිතං අනුසජ්ඣායන්ති. වාචිතමනුවාචෙන්තීති තෙහි අඤ්ඤෙසං වාචිතං අනුවාචෙන්ති.

285. Pavattāro means ‘promulgators.’ Yesaṃ means ‘of whom it is the possession.’ Mantapadaṃ means the sacred text itself, known as the Veda. Gītaṃ (‘chanted’) means: chanted with perfection of voice by the ten ancient brahmin seers, Aṭṭhaka and others. Pavuttaṃ (‘proclaimed’) means: spoken to others, that is, taught. Samihitaṃ (‘compiled’) means: well compiled, collected into a heap, made into a mass and set down. Tadanugāyanti (‘they sing in accordance with it’) means: the brahmins of today sing after that which was previously sung by them; they chant after them. Tadanubhāsanti (‘they speak in accordance with it’) means: they speak after it; this is a synonym for the previous term. Bhāsitamanubhāsanti (‘they speak in accordance with what was spoken’) means: they chant after what was spoken and chanted by them. Vācitamanuvācenti (‘they teach in accordance with what was taught’) means: they teach what was taught by them to others.

---

සෙය්‍යථිදන්ති තෙ කතමෙහි අත්ථො. අට්ඨකොතිආදීනි තෙසං නාමානි. තෙ කිර දිබ්බෙන චක්ඛුනා ඔලොකෙත්වා පරූපඝාතං අකත්වා කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස භගවතො පාවචනෙන සහ සංසන්දිත්වා මන්තෙ ගන්ථිංසු. අපරාපරෙ පන බ්‍රාහ්මණා පාණාතිපාතාදීනි පක්ඛිපිත්වා තයො වෙදෙ භින්දිත්වා බුද්ධවචනෙන සද්ධිං විරුද්ධෙ අකංසු. නෙතං ඨානං විජ්ජතීති යෙන ත්වං ඉසි භවෙය්‍යාසි, එතං කාරණං න විජ්ජති. ඉධ භගවා යස්මා – ‘‘එස පුච්ඡියමානොපි, අත්තනො අවත්ථරණභාවං ඤත්වා පටිවචනං න දස්සතී’’ති ජානාති, තස්මා පටිඤ්ඤං අගහෙත්වාව තං ඉසිභාවං පටික්ඛිපි.

The word `seyyathidaṃ` means: who are they? Aṭṭhaka and so on are their names. It is said that they, having looked with the divine eye and without harming others, composed the mantras in harmony with the teaching of the Blessed One, Kassapa the Perfectly Enlightened One. However, later brahmins, having inserted the killing of living beings and so on, corrupted the three Vedas and made them contradictory to the word of the Buddha. As for 'This is not a possible condition': the reason for which you could be a seer does not exist. Here, the Blessed One knows: 'This one, even when questioned, knowing he is about to be overwhelmed, will not give a reply.' Therefore, without taking his admission, He rejected that state of being a seer.

---

286. ඉදානි [Pg.245] යස්මා තෙ පොරාණා දස බ්‍රාහ්මණා නිරාමගන්ධා අනිත්ථිගන්ධා රජොජල්ලධරා බ්‍රහ්මචාරිනො අරඤ්ඤායතනෙ පබ්බතපාදෙසු වනමූලඵලාහාරා වසිංසු. යදා කත්ථචි ගන්තුකාමා හොන්ති, ඉද්ධියා ආකාසෙනෙව ගච්ඡන්ති, නත්ථි තෙසං යානෙන කිච්චං. සබ්බදිසාසු ච නෙසං මෙත්තාදිබ්‍රහ්මවිහාරභාවනාව ආරක්ඛා හොති, නත්ථි තෙසං පාකාරපුරිසගුත්තීහි අත්ථො. ඉමිනා ච අම්බට්ඨෙන සුතපුබ්බා තෙසං පටිපත්ති; තස්මා ඉමස්ස සාචරියකස්ස තෙසං පටිපත්තිතො ආරකභාවං දස්සෙතුං – ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, අම්බට්ඨා’’තිආදිමාහ.

286. Now, because those ten ancient brahmin seers—being without the stench of defilements, without the scent of women, bearing coarse and fine dust, and leading the holy life—dwelt in forest abodes at the foothills of mountains, living on the roots and fruits of the forest. When they wished to go anywhere, they went through the sky by psychic power; they had no need for a vehicle. And in all directions, their protection was only the development of the divine abodes such as loving-kindness; they had no need for protection by walls and armed men. And this practice of theirs had been heard before by this Ambaṭṭha; therefore, to show how far removed the practice of this Ambaṭṭha, along with his teacher, was from their practice, He said, 'What do you think, Ambaṭṭha?' and so on.

---

තත්ථ විචිතකාළකන්ති විචිනිත්වා අපනීතකාළකං. වෙඨකනතපස්සාහීති දුස්සපට්ටදුස්සවෙණි ආදීහි වෙඨකෙහි නමිතඵාසුකාහි. කුත්තවාලෙහීති සොභාකරණත්ථං කප්පෙතුං, යුත්තට්ඨානෙසු කප්පිතවාලෙහි. එත්ථ ච වළවානංයෙව වාලා කප්පිතා, න රථානං, වළවපයුත්තත්තා පන රථාපි ‘‘කුත්තවාලා’’ති වුත්තා. උක්කිණ්ණපරිඛාසූති ඛතපරිඛාසු. ඔක්ඛිත්තපලිඝාසූති ඨපිතපලිඝාසු. නගරූපකාරිකාසූති එත්ථ උපකාරිකාති පරෙසං ආරොහනිවාරණත්ථං සමන්තා නගරං පාකාරස්ස අධොභාගෙ කතසුධාකම්මං වුච්චති. ඉධ පන තාහි උපකාරිකාහි යුත්තානි නගරානෙව ‘‘නගරූපකාරිකායො’’ති අධිප්පෙතානි. රක්ඛාපෙන්තීති තාදිසෙසු නගරෙසු වසන්තාපි අත්තානං රක්ඛාපෙන්ති. කඞ්ඛාති ‘‘සබ්බඤ්ඤූ, න සබ්බඤ්ඤූ’’ති එවං සංසයො. විමතීති තස්සෙව වෙවචනං, විරූපා මති, විනිච්ඡිනිතුං අසමත්ථාති අත්ථො. ඉදං භගවා ‘‘අම්බට්ඨස්ස ඉමිනා අත්තභාවෙන මග්ගපාතුභාවො නත්ථි, කෙවලං දිවසො වීතිවත්තති, අයං ඛො පන ලක්ඛණපරියෙසනත්ථං ආගතො, තම්පි කිච්චං නස්සරති. හන්දස්ස සතිජනනත්ථං නයං දෙමී’’ති ආහ.

Therein, `vicitakāḷakaṃ` means having selected and removed the black parts. `Veṭhakanatapassāhi` means with ribs made to bend by wrappings such as cloth strips and cloth braids. `Kuttavālehi` means with hair cut in appropriate places for the purpose of beautification. And here, only the hair of the mares was cut, not that of the chariots; however, because they were yoked with mares, the chariots are also called `kuttavālā`. `Ukkiṇṇaparikhāsu` means with moats having been dug. `Okkhittapalighāsu` means with gate-bars having been placed. As for `nagarūpakārikāsu`, herein, `upakārikā` refers to the plasterwork done at the lower part of the city wall all around the city to prevent enemies from climbing. But here, the cities themselves endowed with those `upakārikā` are intended by `nagarūpakārikāyo`. `Rakkhāpenti` means that even while living in such cities, they have themselves guarded. `Kaṅkhā` is doubt, thus: 'Is he omniscient, or not omniscient?' `Vimati` is a synonym for that, meaning a different kind of knowing, unable to decide. The Blessed One said this, thinking: 'For Ambaṭṭha, with this present state of being, there is no arising of the path. The day is merely passing by. This one has come to search for the marks, but that task is also being forgotten. Come now, let me give him a method for arousing mindfulness.'

---

ද්වෙලක්ඛණදස්සනවණ්ණනා

The Exposition on Seeing the Two Marks

---

287. එවං වත්වා පන යස්මා බුද්ධානං නිසින්නානං වා නිපන්නානං වා කොචි ලක්ඛණං පරියෙසිතුං න සක්කොති, ඨිතානං පන චඞ්කමන්තානං වා සක්කොති. ආචිණ්ණඤ්චෙතං බුද්ධානං ලක්ඛණපරියෙසනත්ථං ආගතභාවං ඤත්වා උට්ඨායාසනා චඞ්කමාධිට්ඨානං නාම, තෙන භගවා උට්ඨායාසනා බහි නික්ඛන්තො. තස්මා අථ ඛො භගවාතිආදි වුත්තං.

287. Having said this, however, since no one is able to search for the marks of Buddhas when they are sitting or lying down, but is able when they are standing or walking; and since it is the custom of Buddhas, knowing that someone has come for the purpose of searching for the marks, to rise from their seat and undertake to walk back and forth, for that reason the Blessed One rose from his seat and went outside. Therefore, 'Then the Blessed One...' and so on was said by the venerable Ānanda.

---

සමන්නෙසීති [Pg.246] ගවෙසි, එකං ද්වෙති වා ගණයන්තො සමානයි. යෙභුය්‍යෙනාති පායෙන, බහුකානි අද්දස, අප්පානි න අද්දසාති අත්ථො. තතො යානි න අද්දස තෙසං දීපනත්ථං වුත්තං – ‘‘ඨපෙත්වා ද්වෙ’’ති. කඞ්ඛතීති ‘‘අහො වත පස්සෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං උප්පාදෙති. විචිකිච්ඡතීති තතො තතො තානි විචිනන්තො කිච්ඡති න සක්කොති දට්ඨුං. නාධිමුච්චතීති තාය විචිකිච්ඡාය සන්නිට්ඨානං න ගච්ඡති. න සම්පසීදතීති තතො – ‘‘පරිපුණ්ණලක්ඛණො අය’’න්ති භගවති පසාදං නාපජ්ජති. කඞ්ඛාය වා දුබ්බලා විමති වුත්තා, විචිකිච්ඡාය මජ්ඣිමා, අනධිමුච්චනතාය බලවතී, අසම්පසාදෙන තෙහි තීහි ධම්මෙහි චිත්තස්ස කාලුසියභාවො. කොසොහිතෙති වත්ථිකොසෙන පටිච්ඡන්නෙ. වත්ථගුය්හෙති අඞ්ගජාතෙ භගවතො හි වරවාරණස්සෙව කොසොහිතං වත්ථගුය්හං සුවණ්ණවණ්ණං පදුමගබ්භසමානං. තං සො වත්ථපටිච්ඡන්නත්තා අපස්සන්තො, අන්තොමුඛගතාය ච ජිව්හාය පහූතභාවං අසල්ලක්ඛෙන්තො තෙසු ද්වීසු ලක්ඛණෙසු කඞ්ඛී අහොසි විචිකිච්ඡී.

`Samannesi` means he investigated; or, counting 'one, two,' he collated them. `Yebhuyyena` means for the most part; he saw many, but did not see a few—that is the meaning. Then, to explain those he did not see, it was said: 'except for two.' `Kaṅkhati` means he gives rise to the wish, 'Oh, that I might see!' `Vicikicchati` means that, searching for them here and there, he struggles and is unable to see. `Nādhimuccati` means that due to that hesitation, he does not reach a conclusion. `Na sampasīdati` means that because of this, he does not arrive at faith in the Blessed One, thinking, 'This one has the complete marks.' Alternatively, by `kaṅkhā` a weak uncertainty is meant; by `vicikicchā`, a middling one; and by `anadhimuccanatā`, a strong one. By `asampasādena` is meant the sullied state of the mind due to those three things. `Kosohite` means concealed in a sheath. `Vatthaguyhe` means in the generative organ. Indeed, the Blessed One's generative organ, concealed in a sheath, is like that of a noble elephant, golden in color, and like the pericarp of a lotus. Not seeing it because it was concealed by his robe, and not perceiving the vastness of his tongue which had gone into his mouth, he was doubtful and hesitant regarding those two marks.

---

288. තථාරූපන්ති තං රූපං. කිමෙත්ථ අඤ්ඤෙන වත්තබ්බං? වුත්තමෙතං නාගසෙනත්ථෙරෙනෙව මිලින්දරඤ්ඤා පුට්ඨෙන – ‘‘දුක්කරං, භන්තෙ, නාගසෙන, භගවතා කතන්ති. කිං මහාරාජාති? මහාජනෙන හිරිකරණොකාසං බ්‍රහ්මායු බ්‍රාහ්මණස්ස ච අන්තෙවාසි උත්තරස්ස ච, බාවරිස්ස අන්තෙවාසීනං සොළසබ්‍රාහ්මණානඤ්ච, සෙලස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ච අන්තෙවාසීනං තිසතමාණවානඤ්ච දස්සෙසි, භන්තෙති. න, මහාරාජ, භගවා ගුය්හං දස්සෙසි. ඡායං භගවා දස්සෙසි. ඉද්ධියා අභිසඞ්ඛරිත්වා නිවාසනනිවත්ථං කායබන්ධනබද්ධං චීවරපාරුතං ඡායාරූපකමත්තං දස්සෙසි මහාරාජාති. ඡායං දිට්ඨෙ සති දිට්ඨංයෙව නනු, භන්තෙති? තිට්ඨතෙතං, මහාරාජ, හදයරූපං දිස්වා බුජ්ඣනකසත්තො භවෙය්‍ය, හදයමංසං නීහරිත්වා දස්සෙය්‍ය සම්මාසම්බුද්ධොති. කල්ලොසි, භන්තෙ, නාගසෙනා’’ති.

288. `Tathārūpaṃ` means that form. What more is there to be said here by another? This was said by the Elder Nāgasena when asked by King Milinda: 'Venerable Nāgasena, a difficult thing was done by the Blessed One.' 'What, great king?' 'Venerable sir, he showed the place that causes shame to a great assembly of people: to the brahmin Brahmāyu and his pupil Uttara, to Bāvarī's sixteen brahmin pupils, and to the brahmin Sela and his three hundred young pupils.' 'No, great king, the Blessed One did not show the private part. The Blessed One showed a likeness. Having fashioned it by psychic power, he showed merely the likeness of a form, wearing a lower garment, bound with a waistband, and covered with an outer robe, great king.' 'But, venerable sir, when a likeness is seen, is it not in fact seen?' 'Let that be, great king. If there were a being who could attain awakening by seeing the form of the heart, a Perfectly Enlightened One would take out his heart-flesh and show it.' 'You are skilled, venerable Nāgasena.'

---

නින්නාමෙත්වාති නීහරිත්වා. අනුමසීති කථිනසූචිං විය කත්වා අනුමජ්ජි, තථාකරණෙන චෙත්ථ මුදුභාවො, කණ්ණසොතානුමසනෙන දීඝභාවො, නාසිකසොතානුමසනෙන තනුභාවො, නලාටච්ඡාදනෙන පුථුලභාවො පකාසිතොති වෙදිතබ්බො.

`Ninnāmetvāti` means having drawn it out. `Anumasīti` means having made it like a hard needle, he stroked it. And by this action, its softness was revealed; by stroking the ear canals, its length; by stroking the nostrils, its thinness; and by covering the forehead, its breadth was made manifest. Thus it should be understood.

---

289. පටිමානෙන්තොති [Pg.247] ආගමෙන්තො, ආගමනමස්ස පත්ථෙන්තො උදික්ඛන්තොති අත්ථො.

289. `Paṭimānento` means awaiting, desiring his coming, looking out for him; this is the meaning.

---

290. කථාසල්ලාපොති කථා ච සල්ලාපො ච, කථනං පටිකථනන්ති අත්ථො.

290. `Kathāsallāpo` means both an initial statement (`kathā`) and a reply (`sallāpo`); that is, speaking and speaking in return. This is the meaning.

---

291. අහො වතාති ගරහවචනමෙතං. රෙති ඉදං හීළනවසෙන ආමන්තනං. පණ්ඩිතකාති තමෙව ජිගුච්ඡන්තො ආහ. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. එවරූපෙන කිර භො පුරිසො අත්ථචරකෙනාති ඉදං යාදිසො ත්වං, එදිසෙ අත්ථචරකෙ හිතකාරකෙ සති පුරිසො නිරයංයෙව ගච්ඡෙය්‍ය, න අඤ්ඤත්‍රාති ඉමමත්ථං සන්ධාය වදති. ආසජ්ජ ආසජ්ජාති ඝට්ටෙත්වා ඝට්ටෙත්වා. අම්හෙපි එවං උපනෙය්‍ය උපනෙය්‍යාති බ්‍රාහ්මණො ඛො පන අම්බට්ඨ පොක්ඛරසාතීතිආදීනි වත්වා එවං උපනෙත්වා උපනෙත්වා පටිච්ඡන්නං කාරණං ආවිකරිත්වා සුට්ඨු දාසාදිභාවං ආරොපෙත්වා අවච, තයා අම්හෙ අක්කොසාපිතාති අධිප්පායො. පදසායෙව පවත්තෙසීති පාදෙන පහරිත්වා භූමියං පාතෙසි. යඤ්ච සො පුබ්බෙ ආචරියෙන සද්ධිං රථං ආරුහිත්වා සාරථි හුත්වා අගමාසි, තම්පිස්ස ඨානං අච්ඡින්දිත්වා රථස්ස පුරතො පදසා යෙවස්ස ගමනං අකාසි.

291. “Aho vata” is a term of reproach. “Re” is a term of address used with contempt. He said “Paṇḍitaka” while being disgusted with that very person. The same method applies to the remaining two phrases. Regarding “Evarūpena kira bho puriso atthacarakenāti,” this is said with the following meaning in mind: “With a beneficial attendant who acts for one's welfare such as you, a man would surely go only to hell, not to another destination.” “Āsajja āsajja” means having provoked again and again. Regarding “Amhepi evaṃ upaneyya upaneyyāti,” having said the words beginning with “The brahmin Pokkharasāti, Ambaṭṭha…,” he thus repeatedly brought up the matter, revealed the hidden reason, thoroughly established their state of being slaves, and then spoke. The brahmin's intention was: “You have caused us to be reviled.” “Padasāyeva pavattesīti” means he kicked him with his foot and made him fall to the ground. And whereas previously he had mounted the chariot with his teacher and gone as a charioteer, he now deprived him of that position and made him go on foot in front of the chariot.

---

පොක්ඛරසාතිබුද්ධූපසඞ්කමනවණ්ණනා

The Commentary on Pokkharasāti's Approach to the Buddha

---

292-296. අතිවිකාලොති සුට්ඨු විකාලො, සම්මොදනීයකථායපි කාලො නත්ථි. ආගමා නු ඛ්විධ භොති ආගමා නු ඛො ඉධ භො. අධිවාසෙතූති සම්පටිච්ඡතු. අජ්ජතනායාති යං මෙ තුම්හෙසු කාරං කරොතො අජ්ජ භවිස්සති පුඤ්ඤඤ්ච පීතිපාමොජ්ජඤ්ච තදත්ථාය. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙනාති භගවා කායඞ්ගං වා වාචඞ්ගං වා අචොපෙත්වා අබ්භන්තරෙයෙව ඛන්තිං ධාරෙන්තො තුණ්හීභාවෙන අධිවාසෙසි. බ්‍රාහ්මණස්ස අනුග්ගහණත්ථං මනසාව සම්පටිච්ඡීති වුත්තං හොති.

“Ativikālo” means it is very much the wrong time; there is no time even for pleasant conversation. “Āgamā nu khvidha bho” means “Has the master indeed come here?” “Adhivāsetūti” means “May he accept.” “Ajjatanāyāti” means for the sake of whatever merit, joy, and gladness will be mine today as I perform this service for you. “Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvenāti” means the Blessed One, not moving any part of his body or speech, maintaining consent only internally, accepted by means of silence. It is said that he accepted with the mind alone for the sake of benefiting the brahmin.

---

297. පණීතෙනාති උත්තමෙන. සහත්ථාති සහත්ථෙන. සන්තප්පෙසීති සුට්ඨු තප්පෙසි පරිපුණ්ණං සුහිතං යාවදත්ථං අකාසි. සම්පවාරෙසීති [Pg.248] සුට්ඨු පවාරෙසි, අලං අලන්ති හත්ථසඤ්ඤාය පටික්ඛිපාපෙසි. භුත්තාවින්ති භුත්තවන්තං. ඔනීතපත්තපාණින්ති පත්තතො ඔනීතපාණිං, අපනීතහත්ථන්ති වුත්තං හොති. ඔනිත්තපත්තපාණින්තිපි පාඨො. තස්සත්ථො – ඔනිත්තං නානාභූතං විනාභූතං පත්තං පාණිතො අස්සාති ඔනිත්තපත්තපාණි, තං ඔනිත්තපත්තපාණිං. හත්ථෙ ච පත්තඤ්ච ධොවිත්වා එකමන්තෙ පත්තං නික්ඛිපිත්වා නිසින්නන්ති අත්ථො. එකමන්තං නිසීදීති භගවන්තං එවං භූතං ඤත්වා එකස්මිං ඔකාසෙ නිසීදීති අත්ථො.

297. “Paṇītenāti” means with the finest. “Sahatthāti” means with his own hand. “Santappesīti” means he satisfied him well; he made him complete, well-provided for, and fulfilled his every wish. “Sampavāresīti” means he served him to his satisfaction; he had him refuse further food with a hand gesture, indicating “Enough, enough.” “Bhuttāvinti” means one who has finished eating. “Onītapattapāṇinti” means one whose hand has been removed from the bowl; it is said to mean one whose hand has been taken away. There is also the reading “onittapattapāṇi.” Its meaning should be understood thus: he is onittapattapāṇi because he has a bowl that is separated and apart from his hand. It refers to him, the one whose bowl is separated from his hand. The meaning is: having washed his hands and the bowl, and having placed the bowl to one side, he was seated. “Ekamantaṃ nisīdīti” means: knowing the Blessed One to be in this state, he sat down in a suitable place. This is the meaning.

---

298. අනුපුබ්බිං කථන්ති අනුපටිපාටිකථං. ආනුපුබ්බිකථා නාම දානානන්තරං සීලං, සීලානන්තරං සග්ගො, සග්ගානන්තරං මග්ගොති එතෙසං අත්ථානං දීපනකථා. තෙනෙව – ‘‘සෙය්‍යථිදං දානකථ’’න්තිආදිමාහ. ඔකාරන්ති අවකාරං ලාමකභාවං. සාමුක්කංසිකාති සාමං උක්කංසිකා, අත්තනායෙව උද්ධරිත්වා ගහිතා, සයම්භූඤාණෙන දිට්ඨා, අසාධාරණා අඤ්ඤෙසන්ති අත්ථො. කා පන සාති? අරියසච්චදෙසනා. තෙනෙවාහ – ‘‘දුක්ඛං, සමුදයං, නිරොධං, මග්ග’’න්ති. ධම්මචක්ඛුන්ති එත්ථ සොතාපත්තිමග්ගො අධිප්පෙතො. තස්ස උප්පත්තිආකාරදස්සනත්ථං – ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති ආහ. තඤ්හි නිරොධං ආරම්මණං කත්වා කිච්චවසෙන එවං සබ්බසඞ්ඛතං පටිවිජ්ඣන්තං උප්පජ්ජති.

298. “Anupubbiṃ kathaṃ” means a talk in sequential order. An “ānupubbikathā” is a discourse that explains these topics in sequence: after giving, virtue; after virtue, heaven; after heaven, the path. For that reason, he spoke the words beginning with, “that is, the talk on giving.” “Okāraṃ” means degradation, a state of baseness. “Sāmukkaṃsikāti” means that which is personally exalted, discovered and grasped by oneself alone, seen with self-originating knowledge, and not shared with others; this is the meaning. And what is that teaching? It is the exposition of the Noble Truths. For that reason, he said, “suffering, its origin, its cessation, and the path.” Here, by “dhammacakkhuṃ” (the Dhamma-eye), the path of stream-entry is intended. To show the manner of its arising, he said: “Whatever is of a nature to arise, all that is of a nature to cease.” Indeed, that Dhamma-eye arises by taking cessation as its object and, by way of its function, it penetrates all conditioned things thus.

---

පොක්ඛරසාතිඋපාසකත්තපටිවෙදනාවණ්ණනා

The Explanation of Pokkharasāti's Declaration of Lay Followership

---

299. දිට්ඨො අරියසච්චධම්මො එතෙනාති දිට්ඨධම්මො. එස නයො සෙසපදෙසුපි. තිණ්ණා විචිකිච්ඡා අනෙනාති තිණ්ණවිචිකිච්ඡො. විගතා කථංකථා අස්සාති විගතකථංකථො. වෙසාරජ්ජප්පත්තොති විසාරදභාවං පත්තො. කත්ථ? සත්ථුසාසනෙ. නාස්ස පරො පච්චයො, න පරස්ස සද්ධාය එත්ථ වත්තතීති අපරප්පච්චයො. සෙසං සබ්බත්ථ වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථත්තා ච පාකටමෙවාති.

299. The Dhamma of the Noble Truths has been seen by him, thus he is one who has seen the Dhamma (diṭṭhadhamma). This is the method in the remaining terms as well. Doubt has been crossed over by him, thus he is one who has crossed over doubt (tiṇṇavicikiccha). Perplexity has departed for him, thus he is one for whom perplexity has departed (vigatakathaṃkatha). “Having attained confidence” means he has attained a state of fearlessness. Where? In the Teacher’s Dispensation. For him there is no other condition, nor does he proceed herein by faith in another, thus he is independent (aparappaccaya). The remainder is everywhere evident because of the method already stated and because the meaning is obvious.

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus, in the Sumaṅgalavilāsinī, the Commentary on the Dīgha Nikāya,

---

අම්බට්ඨසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Ambaṭṭha Sutta is concluded.

---

4. සොණදණ්ඩසුත්තවණ්ණනා

4. The Commentary on the Soṇadaṇḍa Sutta

---

300. එවං [Pg.249] මෙ සුතං…පෙ… අඞ්ගෙසූති සොණදණ්ඩසුත්තං. තත්‍රායං අපුබ්බපදවණ්ණනා. අඞ්ගෙසූති අඞ්ගා නාම අඞ්ගපාසාදිකතාය එවං ලද්ධවොහාරා ජානපදිනො රාජකුමාරා, තෙසං නිවාසො එකොපි ජනපදො රූළ්හිසද්දෙන අඞ්ගාති වුච්චති, තස්මිං අඞ්ගෙසු ජනපදෙ. චාරිකන්ති ඉධාපි අතුරිතචාරිකා චෙව නිබද්ධචාරිකා ච අධිප්පෙතා. තදා කිර භගවතො දසසහස්සිලොකධාතුං ඔලොකෙන්තස්ස සොණදණ්ඩො බ්‍රාහ්මණො ඤාණජාලස්ස අන්තො පඤ්ඤායිත්ථ. අථ භගවා අයං බ්‍රාහ්මණො මය්හං ඤාණජාලෙ පඤ්ඤායති. ‘අත්ථි නු ඛ්වස්සුපනිස්සයො’ති වීමංසන්තො අද්දස. ‘මයි තත්ථ ගතෙ එතස්ස අන්තෙවාසිනො ද්වාදසහාකාරෙහි බ්‍රාහ්මණස්ස වණ්ණං භාසිත්වා මම සන්තිකෙ ආගන්තුං න දස්සන්ති. සො පන තෙසං වාදං භින්දිත්වා එකූනතිංස ආකාරෙහි මම වණ්ණං භාසිත්වා මං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡිස්සති. සො පඤ්හවිස්සජ්ජනපරියොසානෙ සරණං ගමිස්සතී’ති, දිස්වා පඤ්චසතභික්ඛුපරිවාරො තං ජනපදං පටිපන්නො. තෙන වුත්තං – අඞ්ගෙසු චාරිකං චරමානො…පෙ… යෙන චම්පා තදවසරීති.

300. “Thus have I heard…pe…in Aṅga”—this is the Soṇadaṇḍa Sutta. Therein, this is the explanation of words not previously explained. Regarding “in Aṅga”: The Aṅgas are princes of the country who received this designation because of the gracefulness of their limbs. Their dwelling place, though a single country, is called “Aṅga” by conventional usage; in that country of Aṅga. Regarding “wandering”: here too, both unhurried wandering and wandering without a fixed connection are intended. It is said that at that time, as the Blessed One was surveying the ten-thousandfold world-system, the brahmin Soṇadaṇḍa appeared within the net of His knowledge. Then the Blessed One considered: “This brahmin appears in my net of knowledge. Does he have a supporting condition?” Investigating, He saw: “When I go there, his resident pupils, having praised the brahmin in twelve ways, will not permit him to come to my presence. He, however, breaking their argument and praising me in twenty-nine ways, will approach me and ask a question. At the conclusion of the answer to the question, he will go for refuge.” Having seen this, with a retinue of five hundred monks, He set out for that country. Therefore it was said by the Venerable Ānanda: “Wandering in Aṅga…pe…he arrived at Campā.”

---

ගග්ගරාය පොක්ඛරණියා තීරෙති තස්ස චම්පානගරස්ස අවිදූරෙ ගග්ගරාය නාම රාජග්ගමහෙසියා ඛණිතත්තා ගග්ගරාති ලද්ධවොහාරා පොක්ඛරණී අත්ථි. තස්සා තීරෙ සමන්තතො නීලාදිපඤ්චවණ්ණකුසුමපටිමණ්ඩිතං මහන්තං චම්පකවනං. තස්මිං භගවා කුසුමගන්ධසුගන්ධෙ චම්පකවනෙ විහරති. තං සන්ධාය ගග්ගරාය පොක්ඛරණියා තීරෙති වුත්තං. මාගධෙන සෙනියෙන බිම්බිසාරෙනාති එත්ථ සො රාජා මගධානං ඉස්සරත්තා මාගධො. මහතියා සෙනාය සමන්නාගතත්තා සෙනියො. බිම්බීති සුවණ්ණං. තස්මා සාරසුවණ්ණසදිසවණ්ණතාය බිම්බිසාරොති වුච්චති.

'On the bank of the Gaggarā pond': Near the city of Campā, there is a pond that received the designation 'Gaggarā' because it was excavated by the king's chief queen, Gaggarā. On its bank, all around, is a great campaka grove, adorned with flowers of five colors, such as blue. The Blessed One dwells in that campaka grove, fragrant with the scent of flowers. Referring to this, it was said: 'on the bank of the Gaggarā pond.' Regarding 'by Seniya Bimbisāra, the Magadhan': that king is called 'Māgadha' because he was lord of the Magadhans. He is called 'Seniya' because he was endowed with a great army. 'Bimbī' means gold. Therefore, because he had a complexion similar to the color of excellent gold, he is called Bimbisāra.

---

301-302. බහූ බහූ හුත්වා සංහතාති සඞ්ඝා. එකෙකිස්සාය දිසාය සඞ්ඝො එතෙසං අත්ථීති සඞ්ඝී. පුබ්බෙ නගරස්ස අන්තො අගණා බහි නික්ඛමිත්වා ගණතං පත්තාති ගණීභූතා. ඛත්තං ආමන්තෙසීති. ඛත්තා වුච්චති පුච්ඡිතපඤ්හෙ බ්‍යාකරණසමත්ථො මහාමත්තො, තං ආමන්තෙසි ආගමෙන්තූති මුහුත්තං පටිමානෙන්තු, මා ගච්ඡන්තූති වුත්තං හොති.

Having become many, they are assembled; therefore they are called assemblies (saṅghā). For each and every direction, there is an assembly of them; therefore they are called saṅghī. Previously, inside the city, they were not a group, but having gone outside, they attained the state of being a group; therefore they are called gaṇībhūtā. 'He addressed the chamberlain': A great minister who is capable of explaining questions that are asked is called a chamberlain (khattā). He addressed him. 'Let them wait' means 'Let them wait for a moment; let them not go'; this is what is said.

---

සොණදණ්ඩගුණකථා

The Account of Soṇadaṇḍa's Qualities

---

303. නානාවෙරජ්ජකානන්ති [Pg.250] නානාවිධෙසු රජ්ජෙසු, අඤ්ඤෙසු අඤ්ඤෙසු කාසිකොසලාදීසු රජ්ජෙසු ජාතා, තානි වා තෙසං නිවාසා, තතො වා ආගතාති නානාවෙරජ්ජකා, තෙසං නානාවෙරජ්ජකානං. කෙනචිදෙව කරණීයෙනාති තස්මිං කිර නගරෙ ද්වීහි කරණීයෙහි බ්‍රාහ්මණා සන්නිපතන්ති – යඤ්ඤානුභවනත්ථං වා මන්තසජ්ඣායනත්ථං වා. තදා ච තස්මිං නගරෙ යමඤ්ඤා නත්ථි. සොණදණ්ඩස්ස පන සන්තිකෙ මන්තසජ්ඣායනත්ථං එතෙ සන්නිපතිතා. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘කෙනචිදෙව කරණීයෙනා’’ති. තෙ තස්ස ගමනං සුත්වා චින්තෙසුං – ‘‘අයං සොණදණ්ඩො උග්ගතබ්‍රාහ්මණො යෙභුය්‍යෙන ච අඤ්ඤෙ බ්‍රාහ්මණා සමණං ගොතමං සරණං ගතා, අයමෙව න ගතො. ස්වායං සචෙ තත්ථ ගමිස්සති, අද්ධා සමණස්ස ගොතමස්ස ආවට්ටනියා මායාය ආවට්ටිතො, තං සරණං ගමිස්සති. තතො එතස්සාපි ගෙහද්වාරෙ බ්‍රාහ්මණානං සන්නිපාතො න භවිස්සතී’’ති. ‘‘හන්දස්ස ගමනන්තරායං කරොමා’’ති සම්මන්තයිත්වා තත්ථ අගමංසු. තං සන්ධාය – අථ ඛො තෙ බ්‍රාහ්මණාතිආදි වුත්තං.

303. The term 'from various kingdoms' (nānāverajjakānaṃ) means: they were born (jātā) in various kinds of kingdoms (nānāvidhesu rajjesu), in other kingdoms such as Kāsi and Kosala; or (vā) those were their residences (nivāsā); or (vā) they had come from there (tato āgatā). Thus they are called 'those from various kingdoms' (nānāverajjakā). Of those from various kingdoms. The phrase 'for some purpose' (kenacideva karaṇīyena) means: it is said that in that city, brahmins gather for two purposes—either to partake in a sacrifice (yaññānubhavanatthaṃ) or to recite mantras (mantasajjhāyanatthaṃ). And at that time, there was no sacrifice in that city. However, these brahmins had gathered in the presence of Soṇadaṇḍa for the purpose of reciting mantras. It was with reference to this that it was said, 'for some purpose.' Hearing of his going, they thought: 'This Soṇadaṇḍa is an eminent brahmin, and for the most part, other brahmins have gone to the ascetic Gotama for refuge, but this one has not. If he goes there, he will surely be captivated by the ascetic Gotama’s enchanting spell and will go to him for refuge. Then, there will no longer be a gathering of brahmins at his house door.' Thinking, 'Come, let us create an obstacle to his going,' they conferred and went there. It is with reference to this that the passage beginning 'Then those brahmins...' was spoken.

---

තත්ථ ඉමිනාපඞ්ගෙනාති ඉමිනාපි කාරණෙන. එවං එතං කාරණං වත්වා පුන – ‘‘අත්තනො වණ්ණෙ භඤ්ඤමානෙ අතුස්සනකසත්තො නාම නත්ථි. හන්දස්ස වණ්ණං භණනෙන ගමනං නිවාරෙස්සාමා’’ති චින්තෙත්වා භවඤ්හි සොණදණ්ඩො උභතො සුජාතොතිආදීනි කාරණානි ආහංසු.

Therein, the phrase 'by this point' (imināpaṅgena) means: by this reason as well. Having stated this reason, they then thought: 'There is no being who is not pleased when their own praise is spoken. Come, let us, by speaking of his praise, prevent his going.' Having thought thus, they stated the reasons beginning with, 'For the venerable Soṇadaṇḍa is well-born on both sides...'

---

උභතොති ද්වීහි පක්ඛෙහි. මාතිතො ච පිතිතො චාති භොතො මාතා බ්‍රාහ්මණී, මාතුමාතා බ්‍රාහ්මණී, තස්සාපි මාතා බ්‍රාහ්මණී; පිතා බ්‍රාහ්මණො, පිතුපිතා බ්‍රාහ්මණො, තස්සාපි පිතා බ්‍රාහ්මණොති, එවං භවං උභතො සුජාතො මාතිතො ච පිතිතො ච. සංසුද්ධගහණිකොති සංසුද්ධා තෙ මාතුගහණී කුච්ඡීති අත්ථො. සමවෙපාකිනියා ගහණියාති එත්ථ පන කම්මජතෙජොධාතු ‘‘ගහණී’’ති වුච්චති.

'On both sides' (ubhato) means: from two sides (pakkhehi). 'From the mother's side and from the father's side' (mātito ca pitito ca) means: the venerable one's mother is a brahmin woman, the mother's mother is a brahmin woman, and her mother is also a brahmin woman; the father is a brahmin, the father's father is a brahmin, and his father is also a brahmin. Thus, the venerable one is well-born (sujāto) on both sides, from the mother's side and from the father's side. 'Of pure womb-descent' (saṃsuddhagahaṇiko) means: your mother's womb (gahaṇī, kucchi) is pure. However, in the phrase 'samavepākiniyā gahaṇiyā,' the fire element born of kamma (kammajatejodhātu) is called 'gahaṇī.'

---

යාව සත්තමා පිතාමහයුගාති එත්ථ පිතුපිතා පිතාමහො, පිතාමහස්ස යුගං පිතාමහයුගං. යුගන්ති ආයුප්පමාණං වුච්චති. අභිලාපමත්තමෙව චෙතං. අත්ථතො පන පිතාමහොයෙව පිතාමහයුගං. තතො උද්ධං සබ්බෙපි පුබ්බපුරිසා පිතාමහග්ගහණෙනෙව ගහිතා. එවං යාව සත්තමො පුරිසො[Pg.251], තාව සංසුද්ධගහණිකො. අථ වා අක්ඛිත්තො අනුපකුට්ඨො ජාතිවාදෙනාති දස්සෙන්ති. අක්ඛිත්තොති – ‘‘අපනෙථ එතං, කිං ඉමිනා’’ති එවං අක්ඛිත්තො අනවක්ඛිත්තො. අනුපකුට්ඨොති න උපකුට්ඨො, න අක්කොසං වා නින්දං වා ලද්ධපුබ්බො. කෙන කාරණෙනාති? ජාතිවාදෙන. ඉතිපි – ‘‘හීනජාතිකො එසො’’ති එවරූපෙන වචනෙනාති අත්ථො.

Regarding the phrase 'up to the seventh paternal-ancestor generation' (yāva sattamā pitāmahayugā): herein, the father's father is the paternal ancestor (pitāmaho). The generation of the paternal ancestor is the paternal-ancestor generation (pitāmahayugaṃ). 'Generation' (yuga) refers to the measure of a lifespan (āyuppamāṇaṃ). This, however, is merely a conventional expression (abhilāpamatta). In terms of meaning, the paternal ancestor himself is the 'paternal-ancestor generation.' All male ancestors (pubbapurisā) above him are included by this term 'paternal ancestor.' Thus, as far back as the seventh man, he is of pure womb-descent (saṃsuddhagahaṇiko). Alternatively, they show that he is 'unreproached and unreviled on account of birth' (akkhitto anupakuṭṭho jātivādena). 'Unreproached' (akkhitto) means not reproached or cast down with words like, 'Remove this one, what is he good for?' 'Unreviled' (anupakuṭṭho) means not reviled; he has never before received abuse (akkosaṃ) or blame (nindaṃ). For what reason? On account of birth (jātivādena). This means, by a statement of the kind, 'This one is of low birth.'

---

අඩ්ඪොති ඉස්සරො. මහද්ධනොති මහතා ධනෙන සමන්නාගතො. භවතො හි ගෙහෙ පථවියං පංසුවාලිකා විය බහුධනං, සමණො පන ගොතමො අධනො භික්ඛාය උදරං පූරෙත්වා යාපෙතීති දස්සෙන්ති. මහාභොගොති පඤ්චකාමගුණවසෙන මහාඋපභොගො. එවං යං යං ගුණං වදන්ති, තස්ස තස්ස පටිපක්ඛවසෙන භගවතො අගුණංයෙව දස්සෙමාති මඤ්ඤමානා වදන්ති.

'Wealthy' (aḍḍho) means: he is a master (issaro). 'Of great wealth' (mahaddhano) means: he is endowed with great wealth. They indicate: 'Indeed, in the venerable one's house, there is much wealth, like the dust and sand on the earth; the ascetic Gotama, on the other hand, is without wealth and maintains himself by filling his belly through alms.' 'Of great possessions' (mahābhogo) means: he has great enjoyment (mahāupabhogo) by way of the five strands of sensual pleasure. Thus, they speak, thinking, 'For whatever quality we mention, by way of its opposite, we are showing only the Blessed One's lack of that quality.'

---

අභිරූපොති අඤ්ඤෙහි මනුස්සෙහි අභිරූපො අධිකරූපො. දස්සනීයොති දිවසම්පි පස්සන්තානං අතිත්තිකරණතො දස්සනයොග්ගො. දස්සනෙනෙව චිත්තපසාදජනනතො පාසාදිකො. පොක්ඛරතා වුච්චති සුන්දරභාවො, වණ්ණස්ස පොක්ඛරතා වණ්ණපොක්ඛරතා, තාය වණ්ණසම්පත්තියා යුත්තොති අත්ථො. පොරාණා පනාහු – ‘‘පොක්ඛරන්ති සරීරං වදන්ති, වණ්ණං වණ්ණමෙවා’’ති. තෙසං මතෙන වණ්ණඤ්ච පොක්ඛරඤ්ච වණ්ණපොක්ඛරානි. තෙසං භාවො වණ්ණපොක්ඛරතා. ඉති පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතායාති උත්තමෙන පරිසුද්ධෙන වණ්ණෙන චෙව සරීරසණ්ඨානසම්පත්තියා චාති අත්ථො. බ්‍රහ්මවණ්ණීති සෙට්ඨවණ්ණී. පරිසුද්ධවණ්ණෙසුපි සෙට්ඨෙන සුවණ්ණවණ්ණෙන සමන්නාගතොති අත්ථො. බ්‍රහ්මවච්ඡසීති මහාබ්‍රහ්මුනො සරීරසදිසෙනෙව සරීරෙන සමන්නාගතො. අඛුද්දාවකාසො දස්සනායාති ‘‘භොතො සරීරෙ දස්සනස්ස ඔකාසො න ඛුද්දකො මහා, සබ්බානෙව තෙ අඞ්ගපච්චඞ්ගානි දස්සනීයානෙව, තානි චාපි මහන්තානෙවා’’ති දීපෙන්ති.

'Handsome' (abhirūpo) means: he is handsome, of a superior form to other humans. 'Pleasing to see' (dassanīyo) means: he is worthy of being seen, because looking at him even for a whole day does not bring satiety. 'Inspiring' (pāsādiko) means: he inspires confidence, because the mere sight of him generates mental clarity. 'Beauty' (pokkharatā) is said to be the state of being beautiful (sundarabhāvo). The beauty of the complexion is 'vaṇṇapokkharatā'; the meaning is that he is endowed with that perfection of complexion. The ancients (porāṇā), however, said: 'They call the body (sarīraṃ) "pokkhara," and the complexion (vaṇṇaṃ) simply "vaṇṇa."' According to their view, complexion and body are 'vaṇṇapokkharāni,' and their state is 'vaṇṇapokkharatā.' Thus, 'with supreme beauty of complexion and form' (paramāya vaṇṇapokkharatāya) means: with a supreme, pure complexion and with a supreme perfection of bodily form. 'Of Brahmā-like complexion' (brahmavaṇṇī) means: of the finest complexion (seṭṭhavaṇṇī). The meaning is that even among those with pure complexions, he is endowed with the finest, golden-hued complexion. 'Of Brahmā-like radiance' (brahmavacchasī) means: he is endowed with a bodily radiance just like that of a Mahābrahmā. By 'the opportunity for viewing him is not slight' (akhuddāvakāso dassanāya), they explain: 'The scope (okāso) for viewing the venerable one's body is not small, but great. All your major and minor limbs are indeed pleasing to see, and they are also large.'

---

සීලමස්ස අත්ථීති සීලවා. වුද්ධං වද්ධිතං සීලමස්සාති වුද්ධසීලී. වුද්ධසීලෙනාති වුද්ධෙන වද්ධිතෙන සීලෙන. සමන්නාගතොති යුත්තො. ඉදං වුද්ධසීලීපදස්සෙව වෙවචනං. සබ්බමෙතං පඤ්චසීලමත්තමෙව සන්ධාය වදන්ති.

'He is virtuous' (sīlavā) means: he has virtue (sīlaṃ). 'He is of mature virtue' (vuddhasīlī) means: his virtue is mature (vuddhaṃ) and developed (vaddhitaṃ). 'With mature virtue' (vuddhasīlena) means: with virtue that is mature and developed. 'Endowed' (samannāgato) means yutto. This is a synonym (vevacanaṃ) for the word 'vuddhasīlī.' They say all this with reference only to the five precepts.

---

කල්‍යාණවාචොතිආදීසු කල්‍යාණා සුන්දරා පරිමණ්ඩලපදබ්‍යඤ්ජනා වාචා අස්සාති කල්‍යාණවාචො. කල්‍යාණං මධුරං වාක්කරණං අස්සාති කල්‍යාණවාක්කරණො[Pg.252]. වාක්කරණන්ති උදාහරණඝොසො. ගුණපරිපුණ්ණභාවෙන පුරෙ භවාති පොරී. පුරෙ වා භවත්තා පොරී. පොරියා නාගරිකිත්ථියා සුඛුමාලත්තනෙන සදිසාති පොරී, තාය පොරියා. විස්සට්ඨායාති අපලිබුද්ධාය සන්දිට්ඨවිලම්බිතාදිදොසරහිතාය. අනෙලගලායාති එලගළෙනවිරහිතාය. යස්ස කස්සචි හි කථෙන්තස්ස එලා ගළන්ති, ලාලා වා පග්ඝරන්ති, ඛෙළඵුසිතානි වා නික්ඛමන්ති, තස්ස වාචා එලගළං නාම හොති, තබ්බිපරිතායාති අත්ථො. අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියාති ආදිමජ්ඣපරියොසානං පාකටං කත්වා භාසිතත්ථස්ස විඤ්ඤාපනසමත්ථාය.

In the phrases beginning with 'kalyāṇavāco': Because one's speech (vācā) is good (kalyāṇā), beautiful (sundarā), and has well-rounded words and syllables (parimaṇḍalapadabyañjanā), one is called kalyāṇavāco. Because one's manner of speaking (vākkaraṇaṃ) is good (kalyāṇaṃ) and sweet (madhuraṃ), one is called kalyāṇavākkaraṇo. Vākkaraṇaṃ means the sound of utterance. Speech is called porī because it arises in a state of fullness (pure bhavā), being complete with virtues. Or, it is called porī because it occurs in a great city (pure). It is also called porī because it is similar in its subtlety to a city woman (poriyā nāgarikitthiyā); by that porī speech. Vissaṭṭhā means unobstructed, free from faults such as being indistinct and hesitant. Anelagalā means free from elagaḷa. For when anyone speaks, if saliva (elā) flows, or drool (lālā) drips, or drops of spittle (kheḷaphusitāni) come out, that person's speech is called elagaḷa; the meaning here is the opposite of that. Atthassa viññāpaniyā means capable of making the meaning of what is spoken known by making the beginning, middle, and end clear.

---

ජිණ්ණොති ජරාජිණ්ණතාය ජිණ්ණො. වුද්ධොති අඞ්ගපච්චඞ්ගානං වුද්ධිභාවමරියාදප්පත්තො. මහල්ලකොති ජාතිමහල්ලකතාය සමන්නාගතො. චිරකාලප්පසුතොති වුත්තං හොති. අද්ධගතොති අද්ධානං ගතො, ද්වෙ තයො රාජපරිවට්ටෙ අතීතොති අධිප්පායො. වයොඅනුප්පත්තොති පච්ඡිමවයං සම්පත්තො, පච්ඡිමවයො නාම වස්සසතස්ස පච්ඡිමො තතියභාගො.

Jiṇṇa means aged due to being worn out by old age. Vuddha means one who has reached the limit of growth in his major and minor limbs. Mahallaka means one endowed with the quality of being elderly by birth. This means he has been born a long time ago. Addhagata means one who has gone a long way; the meaning is that he has passed two or three reigns of kings. Vayoanuppatta means one who has reached the final stage of life; the final stage of life is the last third part of a hundred years.

---

අපි ච ජිණ්ණොති පොරාණො, චිරකාලප්පවත්තකුලන්වයොති වුත්තං හොති. වුද්ධොති සීලාචාරාදිගුණවුද්ධියා යුත්තො. මහල්ලකොති විභවමහන්තාය සමන්නාගතො. අද්ධගතොති මග්ගප්පටිපන්නො බ්‍රාහ්මණානං වතචරියාදිමරියාදං අවීතික්කම්ම චරණසීලො. වයොඅනුප්පත්තොති ජාතිවුද්ධභාවම්පි අන්තිමවයං අනුප්පත්තො.

Moreover, jiṇṇa means ancient, signifying a lineage that has been long established. Vuddha means one endowed with growth in virtues such as morality and conduct. Mahallaka means one endowed with great prosperity. Addhagata means one who has entered the path, whose conduct does not transgress the standard of the brahmins' observances and practices. Vayoanuppatta means one who has reached the final stage of life, having also attained the state of being old by birth.

---

බුද්ධගුණකථා

A Discourse on the Buddha's Virtues

---

304. එවං වුත්තෙති එවං තෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි වුත්තෙ. සොණදණ්ඩො – ‘‘ඉමෙ බ්‍රාහ්මණා ජාතිආදීහි මම වණ්ණං වදන්ති, න ඛො පන මෙතං යුත්තං අත්තනො වණ්ණෙ රජ්ජිතුං. හන්දාහං එතෙසං වාදං භින්දිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස මහන්තභාවං ඤාපෙත්වා එතෙසං තත්ථ ගමනං කරොමී’’ති චින්තෙත්වා තෙන හි – භො මමපි සුණාථාතිආදිමාහ. තත්ථ යෙපි උභතො සුජාතොති ආදයො අත්තනො ගුණෙහි සදිසා ගුණා තෙපි[Pg.253]; ‘‘කො චාහං කෙ ච සමණස්ස ගොතමස්ස ජාතිසම්පත්තිආදයො ගුණා’’ති අත්තනො ගුණෙහි උත්තරිතරෙයෙව මඤ්ඤමානො, ඉතරෙ පන එකන්තෙනෙව භගවතො මහන්තභාවදීපනත්ථං පකාසෙති.

304. When it was thus said means when it was thus said by those brahmins. Soṇadaṇḍa thought, 'These brahmins speak of my qualities because of birth and so forth, but it is not proper for me to be attached to my own qualities. Now, let me refute their argument, make known the greatness of the ascetic Gotama, and cause them to go to him.' Having thought thus, he said, 'Then, sirs, listen to me as well.' Therein, even regarding those qualities beginning with 'well-born on both sides,' which are similar to his own qualities, he reveals them while considering the ascetic Gotama's qualities, such as perfection of birth, to be far superior to his own. As for the other qualities, he reveals them solely for the purpose of demonstrating the Blessed One's greatness.

---

මයමෙව අරහාමාති එවං නියාමෙන්තොවෙත්ථ ඉදං දීපෙති – ‘‘යදි ගුණමහන්තතාය උපසඞ්කමිතබ්බො නාම හොති. යථා හි සිනෙරුං උපනිධාය සාසපො, මහාසමුද්දං උපනිධාය ගොපදකං, සත්තසු මහාසරෙසු උදකං උපනිධාය උස්සාවබින්දු පරිත්තො ලාමකො. එවමෙව සමණස්ස ගොතමස්ස ජාතිසම්පත්තිආදයොපි ගුණෙ උපනිධාය අම්හාකං ගුණා පරිත්තා ලාමකා; තස්මා මයමෙව අරහාම තං භවන්තං ගොතමං දස්සනාය උපසඞ්කමිතු’’න්ති.

'We alone are worthy.' Thus determining, he explains this here: 'If one is to be approached on account of greatness of virtue, then just as a mustard seed is small and insignificant when compared to Mount Sineru, as the water in a cow's hoof-print is when compared to the great ocean, and as a dewdrop is when compared to the water in the seven great lakes, in the very same way, when compared to the virtues such as the perfection of birth of the ascetic Gotama, our virtues are small and insignificant. Therefore, we alone are worthy to approach the venerable Gotama for an audience.'

---

මහන්තං ඤාතිසංඝං ඔහායාති මාතිපක්ඛෙ අසීතිකුලසහස්සානි, පිතිපක්ඛෙ අසීතිකුලසහස්සානීති එවං සට්ඨිකුලසතසහස්සං ඔහාය පබ්බජිතො.

Having left behind a great assembly of relatives means: having abandoned eighty thousand families on his mother's side and eighty thousand families on his father's side—thus, one hundred and sixty thousand families in total—he went forth.

---

භූමිගතඤ්ච වෙහාසට්ඨඤ්චාති එත්ථ රාජඞ්ගණෙ චෙව උය්‍යානෙ ච සුධාමට්ඨපොක්ඛරණියො සත්තරතනානං පූරෙත්වා භූමියං ඨපිතං ධනං භූමිගතං නාම. පාසාදනියූහාදයො පරිපූරෙත්වා ඨපිතං වෙහාසට්ඨං නාම. එතං තාව කුලපරියායෙන ආගතං. තථාගතස්ස පන ජාතදිවසෙයෙව සඞ්ඛො, එලො, උප්පලො, පුණ්ඩරීකොති චත්තාරො නිධයො උග්ගතා. තෙසු සඞ්ඛො ගාවුතිකො, එලො අඩ්ඪයොජනිකො, උප්පලො තිගාවුතිකො, පුණ්ඩරීකො යොජනිකො. තෙසුපි ගහිතං ගහිතං පූරතියෙව, ඉති භගවා පහූතං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං ඔහාය පබ්බජිතොති වෙදිතබ්බො.

Regarding 'on the ground and in the air': Here, wealth placed on the ground, having filled plastered ponds in the royal courtyard and in the parks with the seven precious things, is called 'wealth on the ground.' Wealth placed having completely filled the projecting eaves of palaces and so forth is called 'wealth in the air.' This much came by way of family lineage. Moreover, on the very day the Tathāgata was born, four treasure troves arose: Saṅkha (Conch), Ela, Uppala (Blue Lotus), and Puṇḍarīka (White Lotus). Among these, Saṅkha was one gāvuta in size, Ela was half a yojana, Uppala was three gāvutas, and Puṇḍarīka was one yojana. Even when treasure was taken from them, they would always be replenished. Thus, it should be understood that the Blessed One went forth, having renounced abundant silver and gold.

---

දහරොව සමානොති තරුණොව සමානො. සුසුකාළකෙසොති සුට්ඨු කාළකෙසො, අඤ්ජනවණ්ණසදිසකෙසො හුත්වා වාති අත්ථො. භද්‍රෙනාති භද්දකෙන. පඨමෙන වයසාති තිණ්ණං වයානං පඨමවයෙන. අකාමකානන්ති අනිච්ඡමානානං. අනාදරත්ථෙ සාමිවචනං. අස්සූනි මුඛෙ එතෙසන්ති අස්සුමුඛා, තෙසං අස්සුමුඛානං, අස්සූහි කිලින්නමුඛානන්ති අත්ථො. රුදන්තානන්ති [Pg.254] කන්දිත්වා රොදමානානං. අඛුද්දාවකාසොති එත්ථ භගවතො අපරිමාණොයෙව දස්සනාය ඔකාසොති වෙදිතබ්බො.

Daharova samāno means being youthful. Susukāḷakeso means having very black hair, that is, having hair resembling the color of collyrium. Bhadrena means with what is fine. Paṭhamena vayasā means with the first of the three stages of life. Akāmakānaṃ means of those who are unwilling; the genitive case is used here in the sense of disregard. Assūni mukhe etesaṃ means they are assumukhā (tear-faced); tesaṃ assumukhānaṃ means of those whose faces are wet with tears. Rudantānaṃ means of those who are wailing and weeping. Here, akhuddāvakāso should be understood to mean that the opportunity to see the Blessed One is indeed immeasurable.

---

තත්‍රිදං වත්ථු – රාජගහෙ කිර අඤ්ඤතරො බ්‍රාහ්මණො සමණස්ස ගොතමස්ස පමාණං ගහෙතුං න සක්කොතීති සුත්වා භගවතො පිණ්ඩාය පවිසනකාලෙ සට්ඨිහත්ථං වෙළුං ගහෙත්වා නගරද්වාරස්ස බහි ඨත්වා සම්පත්තෙ භගවති වෙළුං ගහෙත්වා සමීපෙ අට්ඨාසි. වෙළු භගවතො ජාණුකමත්තං පාපුණි. පුන දිවසෙ ද්වෙ වෙළූ ඝටෙත්වා සමීපෙ අට්ඨාසි. භගවාපි ද්වින්නං වෙළූනං උපරි කටිමත්තමෙව පඤ්ඤායමානො – ‘‘බ්‍රාහ්මණ, කිං කරොසී’’ති ආහ. තුම්හාකං පමාණං ගණ්හාමීති. ‘‘බ්‍රාහ්මණ, සචෙපි ත්වං සකලචක්කවාළගබ්භං පූරෙත්වා ඨිතෙ වෙළූ ඝටෙත්වා ආගමිස්සසි, නෙව මෙ පමාණං ගහෙතුං සක්ඛිස්සසි. න හි මයා චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙයානි කප්පසතසහස්සඤ්ච තථා පාරමියො පූරිතා, යථා මෙ පරො පමාණං ගණ්හෙය්‍ය, අතුලො, බ්‍රාහ්මණ, තථාගතො අප්පමෙය්‍යො’’ති වත්වා ධම්මපදෙ ගාථමාහ –

Here is the story: It is said that in Rājagaha, a certain brahmin, having heard that one is not able to take the measure of the ascetic Gotama, took a sixty-cubit bamboo and stood outside the city gate at the time when the Blessed One was entering for alms-food. When the Blessed One arrived, the brahmin took the bamboo and stood nearby. The bamboo reached only to the Blessed One’s knee. On the next day, he joined two bamboos together and stood nearby. The Blessed One, making himself appear only up to his waist above the two bamboos, said, 'Brahmin, what are you doing?' 'I am taking your measure.' 'Brahmin, even if you were to come having joined together bamboos that stand filling the entire Cakkavāḷa-sphere, you would still not be able to take my measure. For the perfections were not fulfilled by me for four incalculable aeons and one hundred thousand world-cycles in such a way that another could take my measure. Incomparable, O brahmin, is the Tathāgata, immeasurable.' Having said this, he spoke a verse in the Dhammapada:

---

‘‘තෙ තාදිසෙ පූජයතො, නිබ්බුතෙ අකුතොභයෙ;

න සක්කා පුඤ්ඤං සඞ්ඛාතුං, ඉමෙත්තමපි කෙනචී’’ති. (ධ. ප. 36);

For one who pays homage to such ones—who are extinguished and free from fear from any quarter—it is not possible for anyone to calculate the merit, saying, 'It is this much.'

---

ගාථාපරියොසානෙ චතුරාසීතිපාණසහස්සානි අමතං පිවිංසු.

At the end of the verse, eighty-four thousand beings drank the deathless.

---

අපරම්පි වත්ථු – රාහු කිර අසුරින්දො චත්තාරි යොජනසහස්සානි අට්ඨ ච යොජනසතානි උච්චො. බාහන්තරමස්ස ද්වාදසයොජනසතානි. බහලන්තරෙන ඡ යොජනසතානි. හත්ථතලපාදතලානං පුථුලතො තීණි යොජනසතානි. අඞ්ගුලිපබ්බානි පණ්ණාසයොජනානි. භමුකන්තරං පණ්ණාසයොජනං. මුඛං ද්වියොජනසතං තියොජනසතගම්භීරං තියොජනසතපරිමණ්ඩලං. ගීවා තියොජනසතං. නලාටං තියොජනසතං. සීසං නවයොජනසතං. ‘‘සො අහං උච්චොස්මි, සත්ථාරං ඔනමිත්වා ඔලොකෙතුං න සක්ඛිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා නාගච්ඡි. සො එකදිවසං භගවතො වණ්ණං සුත්වා – ‘‘යථාකථඤ්ච ඔලොකෙස්සාමී’’ති ආගතො.

This is another story: It is said that Rāhu, the lord of the asuras, was four thousand and eight hundred yojanas tall. The space between his upper arms was twelve hundred yojanas. The measure of his torso was six hundred yojanas. The width of his palms and soles was three hundred yojanas. His finger and toe joints were fifty yojanas. The space between his eyebrows was fifty yojanas. His mouth was two hundred yojanas wide, three hundred yojanas deep, and three hundred yojanas in circumference. His neck was three hundred yojanas. His forehead was three hundred yojanas. His head was nine hundred yojanas. Thinking, 'I am tall; I will not be able to see the Teacher by bending down,' he did not come. One day, having heard of the Blessed One's virtue, he came, thinking, 'I will see him by some means or other.'

---

අථ භගවා තස්සජ්ඣාසයං විදිත්වා – ‘‘චතූසු ඉරියාපථෙසු කතරෙන දස්සෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘ඨිතකො නාම නීචොපි උච්චො විය පඤ්ඤායති. නිපන්නොවස්ස [Pg.255] අත්තානං දස්සෙස්සාමී’’ති ‘‘ආනන්ද, ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ මඤ්චකං පඤ්ඤාපෙහී’’ති වත්වා තත්ථ සීහසෙය්‍යං කප්පෙසි. රාහු ආගන්ත්වා නිපන්නං භගවන්තං ගීවං උන්නාමෙත්වා නභමජ්ඣෙ පුණ්ණචන්දං විය උල්ලොකෙසි. කිමිදං අසුරින්දාති ච වුත්තෙ – ‘‘භගවා ඔනමිත්වා ඔලොකෙතුං න සක්ඛිස්සාමී’’ති නාගච්ඡින්ති. න මයා, අසුරින්ද, අධොමුඛෙන පාරමියො පූරිතා. උද්ධග්ගමෙව කත්වා දානං දින්නන්ති. තං දිවසං රාහු සරණං අගමාසි. එවං භගවා අඛුද්දාවකාසො දස්සනාය.

Then the Blessed One, knowing his intention, thought, 'In which of the four postures shall I show myself?' and having considered, 'One who is standing, though short, appears as if tall. I shall show myself to him while lying down,' he said, 'Ānanda, prepare a small couch in the perfumed chamber's enclosure.' Having said this, he adopted the lion's posture there. Rāhu, having approached, looked up at the recumbent Blessed One by raising his neck, as one would look at the full moon in the middle of the sky. And when it was said, 'What is this, O lord of asuras?' he replied, 'O Blessed One, I did not come previously, thinking, "I will not be able to see by bending down."' 'O lord of asuras, the perfections were not fulfilled by me with my face downwards. The gift was given only with an upward-facing attitude.' On that day, Rāhu went for refuge. Thus, the Blessed One provides a not-small opportunity for being seen.

---

චතුපාරිසුද්ධිසීලෙන සීලවා, තං පන සීලං අරියං උත්තමං පරිසුද්ධං. තෙනාහ – ‘‘අරියසීලී’’ති. තදෙතං අනවජ්ජට්ඨෙන කුසලං. තෙනාහ – ‘‘කුසලසීලී’’ති. කුසලසීලෙනාති ඉදමස්ස වෙවචනං.

He is virtuous by means of the fourfold purity of virtue. And that virtue is noble, supreme, and completely pure. Therefore, he is called 'one of noble virtue.' That same virtue is skillful in the sense of being blameless. Therefore, he is called 'one of skillful virtue.' The phrase 'with skillful virtue' is a synonym for this.

---

බහූනං ආචරියපාචරියොති භගවතො එකෙකාය ධම්මදෙසනාය චතුරාසීතිපාණසහස්සානි අපරිමාණාපි දෙවමනුස්සා මග්ගඵලාමතං පිවන්ති, තස්මා බහූනං ආචරියො. සාවකවෙනෙය්‍යානං පන පාචරියොති.

'Teacher and great teacher of many' means this: at each single Dhamma discourse of the Blessed One, eighty-four thousand beings and also immeasurable gods and humans drink the deathless nectar of the path and fruit. Therefore, he is the teacher of many. Furthermore, he is the principal teacher of the disciples who are to be trained.

---

ඛීණකාමරාගොති එත්ථ කාමං භගවතො සබ්බෙපි කිලෙසා ඛීණා. බ්‍රාහ්මණො පන තෙ න ජානාති. අත්තනො ජානනට්ඨානෙයෙව ගුණං කථෙති. විගතචාපල්ලොති – ‘‘පත්තමණ්ඩනා චීවරමණ්ඩනා සෙනාසනමණ්ඩනා ඉමස්ස වා පූතිකායස්ස…පෙ… කෙලනා පටිකෙලනා’’ති (විභ. 854) එවං වුත්තචාපල්ලා විරහිතො.

Regarding the phrase 'one whose sensual passion is destroyed,' indeed, all the defilements of the Blessed One are destroyed. However, because the brahmin does not know those other defilements, he speaks of this virtue only within the sphere of his own knowledge. 'Devoid of fickleness' means he is free from the fickleness described thus: 'adorning the bowl, adorning the robes, adorning the lodging, or of this putrid body... playfulness and repeated playfulness.'

---

අපාපපුරෙක්ඛාරොති අපාපෙ නව ලොකුත්තරධම්මෙ පුරතො කත්වා විචරති. බ්‍රහ්මඤ්ඤාය පජායාති සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානමහාකස්සපාදිභෙදාය බ්‍රාහ්මණපජාය, එතිස්සාය ච පජාය පුරෙක්ඛාරො. අයඤ්හි පජා සමණං ගොතමං පුරක්ඛත්වා චරතීති අත්ථො. අපි ච අපාපපුරෙක්ඛාරොති න පාපං පුරෙක්ඛාරො න පාපං පුරතො කත්වා චරති, න පාපං ඉච්ඡතීති අත්ථො. කස්ස? බ්‍රහ්මඤ්ඤාය පජාය. අත්තනා සද්ධිං පටිවිරුද්ධායපි බ්‍රාහ්මණපජාය අවිරුද්ධො හිතසුඛත්ථිකො යෙවාති වුත්තං හොති.

'One who does not put evil foremost' means that he fares having placed the nine supramundane Dhammas, which are free from evil, before him. 'For the brahmin folk' means for the community of brahmins, distinguished as Sāriputta, Moggallāna, Mahākassapa, and others; and for this community, he is placed at the forefront. Indeed, the meaning is that this community fares having placed the ascetic Gotama at its forefront. Furthermore, 'one who does not put evil foremost' means he does not make evil his leader, he does not fare having placed evil before him, he does not desire evil. For whom? For the brahmin folk. It is meant that even toward the community of brahmins who are opposed to him, he is not in opposition, but is one who desires their welfare and happiness.

---

තිරොරට්ඨාති පරරට්ඨතො. තිරොජනපදාති පරජනපදතො. පඤ්හං පුච්ඡිතුං ආගච්ඡන්තීති ඛත්තියපණ්ඩිතාදයො චෙව දෙවබ්‍රහ්මනාගගන්ධබ්බාදයො ච [Pg.256] – ‘‘පඤ්හෙ අභිසඞ්ඛරිත්වා පුච්ඡිස්සාමා’’ති ආගච්ඡන්ති. තත්ථ කෙචි පුච්ඡාය වා දොසං විස්සජ්ජනසම්පටිච්ඡනෙ වා අසමත්ථතං සල්ලක්ඛෙත්වා අපුච්ඡිත්වාව තුණ්හී නිසීදන්ති. කෙචි පුච්ඡන්ති. කෙසඤ්චි භගවා පුච්ඡාය උස්සාහං ජනෙත්වා විස්සජ්ජෙති. එවං සබ්බෙසම්පි තෙසං විමතියො තීරං පත්වා මහාසමුද්දස්ස ඌමියො විය භගවන්තං පත්වා භිජ්ජන්ති.

'From across the country' means from another country. 'From across the district' means from another district. 'They come to ask questions' means that Khattiya scholars and others, as well as gods, brahmās, nāgas, gandhabbas, and others, come thinking, 'Having prepared questions, we will ask.' Among them, some, having perceived either a flaw in their own question or their inability to accept the answer, sit in silence without asking. Some ask. For some, the Blessed One, having generated enthusiasm for the question, gives an answer. Thus, the doubts of all of them, upon reaching the Blessed One, are broken apart, just as the waves of the great ocean are broken apart upon reaching the shore.

---

එහි ස්වාගතවාදීති දෙවමනුස්සපබ්බජිතගහට්ඨෙසු තං තං අත්තනො සන්තිකං ආගතං – ‘‘එහි ස්වාගත’’න්ති එවං වදතීති අත්ථො. සඛිලොති තත්ථ කතමං සාඛල්‍යං? ‘‘යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා’’තිආදිනා නයෙන වුත්තසාඛල්‍යෙන සමන්නාගතො, මුදුවචනොති අත්ථො. සම්මොදකොති පටිසන්ථාරකුසලො, ආගතාගතානං චතුන්නං පරිසානං – ‘‘කච්චි, භික්ඛවෙ, ඛමනීයං, කච්චි යාපනීය’’න්තිආදිනා නයෙන සබ්බං අද්ධානදරථං වූපසමෙන්තො විය පඨමතරං සම්මොදනීයං කථං කත්තාති අත්ථො. අබ්භාකුටිකොති යථා එකච්චෙ පරිසං පත්වා ථද්ධමුඛා සඞ්කුටිතමුඛා හොන්ති, න එදිසො, පරිසදස්සනෙන පනස්ස බාලාතපසම්ඵස්සෙන විය පදුමං මුඛපදුමං විකසති පුණ්ණචන්දසස්සිරිකං හොති. උත්තානමුඛොති යථා එකච්චෙ නිකුජ්ජිතමුඛා විය සම්පත්තාය පරිසාය න කිඤ්චි කථෙන්ති, අතිදුල්ලභකථා හොන්ති, න එවරූපො. සමණො පන ගොතමො සුලභකථො. න තස්ස සන්තිකං ආගතාගතානං – ‘‘කස්මා මයං ඉධාගතා’’ති විප්පටිසාරො උප්පජ්ජති ධම්මං පන සුත්වා අත්තමනාව හොන්තීති දස්සෙති. පුබ්බභාසීති භාසන්තො ච පඨමතරං භාසති, තඤ්ච ඛො කාලයුත්තං පමාණයුත්තං අත්ථනිස්සිතමෙව භාසති, න නිරත්ථකකථං.

'Ehi svāgatavādī' (He is welcoming in speech) means that to devas, humans, renunciants, and householders who come to his presence, he is accustomed to saying, 'Come, you are welcome'—this is the meaning. 'Sakhilo' (affable) means he is endowed with the affability spoken of by the method beginning with, 'That speech which is flawless, pleasing to the ear,' etc.—this means he has gentle speech. 'Sammodako' (courteous) means skilled in friendly greetings; to the four assemblies who come, he is accustomed to first making pleasant conversation, such as, 'I hope, monks, you are well, I hope you are getting by,' as if dispelling all the weariness of the journey—this is the meaning. 'Abbhākuṭiko' (with a bright face) means he is not like some who, upon reaching an assembly, have stiff or scowling faces. Rather, upon seeing an assembly, his lotus-like face blossoms like a lotus touched by the morning sun, becoming possessed of the splendor of the full moon. 'Uttānamukho' (with an open countenance) means he is not like some who, like those with an overturned face, say nothing to an assembly that has arrived, being of very difficult speech. But the ascetic Gotama is of easy speech. For those who come to his presence, the regret, 'Why have we come here?' does not arise; rather, having heard the Dhamma, they are indeed pleased in mind—this it shows. 'Pubbabhāsī' (he speaks first) means that when speaking, he speaks first, and that speech is timely, measured, and connected with benefit, not useless talk.

---

න තස්මිං ගාමෙ වාති යත්ථ කිර භගවා පටිවසති, තත්ථ මහෙසක්ඛා දෙවතා ආරක්ඛං ගණ්හන්ති, තං නිස්සාය මනුස්සානං උපද්දවො න හොති, පංසුපිසාචකාදයොයෙව හි මනුස්සෙ විහෙඨෙන්ති, තෙ තාසං ආනුභාවෙන දූරං අපක්කමන්ති. අපි ච භගවතො මෙත්තාබලෙනපි න අමනුස්සා මනුස්සෙ විහෙඨෙන්ති.

It is said that in whatever place the Blessed One resides, powerful deities undertake protection. Relying on them, there is no danger for humans. Indeed, it is only dust-demons and the like that harass humans, and they, by the power of those deities, go far away. Moreover, also by the power of the Blessed One's loving-kindness, non-humans do not harass humans.

---

සඞ්ඝීතිආදීසු අනුසාසිතබ්බො සයං වා උප්පාදිතො සඞ්ඝො අස්ස අත්ථීති සඞ්ඝී. තාදිසො චස්ස ගණො අත්ථීති ගණී. පුරිමපදස්සෙව වා වෙවචනමෙතං. ආචාරසික්ඛාපනවසෙන ගණස්ස ආචරියොති ගණාචරියො[Pg.257]. පුථුතිත්ථකරානන්ති බහූනං තිත්ථකරානං. යථා වා තථා වාති යෙන වා තෙන වා අචෙලකාදිමත්තකෙනාපි කාරණෙන. සමුදාගච්ඡතීති සමන්තතො උපගච්ඡති අභිවඩ්ඪති.

Regarding terms like 'Saṅghī' and so forth: He is 'Saṅghī' because he has a Saṅgha (community) that should be instructed, or a Saṅgha produced by himself. He is 'Gaṇī' because he has such a group. Alternatively, this is a synonym for the preceding word. He is 'Gaṇācariyo' because he is a teacher of the group by way of instructing in conduct. 'Puthutitthakarānaṃ' means of many sect-founders. 'Yathā vā tathā vā' (in whatever way) means for any reason whatsoever, even for the mere fact of being a naked ascetic, etc. 'Samudāgacchati' (comes together) means it approaches from all around, it increases.

---

අතිථි නො තෙ හොන්තීති තෙ අම්හාකං ආගන්තුකා, නවකා පාහුනකා හොන්තීති අත්ථො. පරියාපුණාමීති ජානාමි. අපරිමාණවණ්ණොති තථාරූපෙනෙව සබ්බඤ්ඤුනාපි අප්පමෙය්‍යවණ්ණො – ‘‘පගෙව මාදිසෙනා’’ති දස්සෙති. වුත්තම්පි චෙත්තං –

'Atithi no te hontīti' (They are our guests) means they are our visitors, newcomers, and guests—that is the meaning. 'Pariyāpuṇāmīti' (I know) means I know. 'Aparimāṇavaṇṇo' (of immeasurable quality) means that even by an Omniscient One of such a nature, his quality is immeasurable—'how much more so by one like me'—this it shows. And this has been said:

---

‘‘බුද්ධොපි බුද්ධස්ස භණෙය්‍ය වණ්ණං,කප්පම්පි චෙ අඤ්ඤමභාසමානො;

ඛීයෙථ කප්පො චිරදීඝමන්තරෙ,වණ්ණො න ඛීයෙථ තථාගතස්සා’’ති.

“Even if a Buddha were to speak the quality of a Buddha for a whole eon, speaking of nothing else; in that long, long interval the eon would be exhausted, but the quality of the Tathāgata would not be exhausted.”

---

305. ඉමං පන සත්ථු ගුණකථං සුත්වා තෙ බ්‍රාහ්මණා චින්තයිංසු – යථා සොණදණ්ඩො බ්‍රාහ්මණො සමණස්ස ගොතමස්ස වණ්ණෙ භණති, අනොමගුණො සො භවං ගොතමො; එවං තස්ස ගුණෙ ජානමානෙන ඛො පන ආචරියෙන අතිචිරං අධිවාසිතං, හන්ද නං අනුවත්තාමාති අනුවත්තිංසු. තස්මා එවං වුත්තෙ ‘‘තෙ බ්‍රාහ්මණා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අලමෙවාති යුත්තමෙව. අපි පුටොසෙනාති පුටොසං වුච්චති පාථෙය්‍යං, තං ගහෙත්වාපි උපසඞ්කමිතුං යුත්තමෙවාති අත්ථො. පුටංසෙනාතිපි පාඨො, තස්සත්ථො, පුටො අංසෙ අස්සාති පුටංසො, තෙන පුටංසෙන. අංසෙන හි පාථෙය්‍යපුටං වහන්තෙනාපීති වුත්තං හොති.

305. But having heard this talk on the Teacher’s qualities, those brahmins thought: 'In the way that the brahmin Soṇadaṇḍa speaks of the ascetic Gotama's qualities, the venerable Gotama is of excellent qualities. Indeed, our teacher, knowing his qualities, has held back for a very long time. Come, let us follow him.' And so they followed. Therefore, when this was said, the passage beginning 'those brahmins' was spoken. Therein, 'alameva' means it is indeed fitting. Regarding 'Api puṭosena,' provisions for a journey are called 'puṭosa'; 'even taking them, it is indeed fitting to approach'—this is the meaning. There is also the reading 'Puṭaṃsena'; its meaning is, 'puṭaṃso' is one who has a bundle on his shoulder, and the phrase means by that 'puṭaṃsa.' For it means 'even while carrying the bundle of provisions on the shoulder.'

---

සොණදණ්ඩපරිවිතක්කවණ්ණනා

The Explanation of Soṇadaṇḍa's Reflections

---

306-308. තිරොවනසණ්ඩගතස්සාති අන්තොවනසණ්ඩෙ ගතස්ස, විහාරබ්භන්තරං පවිට්ඨස්සාති අත්ථො. අඤ්ජලිං පණාමෙත්වාති එතෙ උභතොපක්ඛිකා, තෙ එවං චින්තයිංසු – ‘‘සචෙ නො මිච්ඡාදිට්ඨිකා චොදෙස්සන්ති – ‘කස්මා තුම්හෙ සමණං ගොතමං වන්දිත්ථා’ති? තෙසං – ‘කිං අඤ්ජලිමත්තකරණෙනාපි වන්දනං නාම හොතී’ති වක්ඛාම. සචෙ නො සම්මාදිට්ඨිකා චොදෙස්සන්ති – ‘කස්මා තුම්හෙ භගවන්තං න වන්දිත්ථා’ති. ‘කිං සීසෙන භූමියං පහරන්තෙනෙව වන්දනං නාම හොති, නනු අඤ්ජලිකම්මම්පි වන්දනං එවා’ති [Pg.258] වක්ඛාමා’’ති. නාමගොත්තන්ති ‘‘භො, ගොතම, අහං අසුකස්ස පුත්තො දත්තො නාම, මිත්තො නාම, ඉධාගතො’’ති වදන්තා නාමං සාවෙන්ති නාම. ‘‘භො, ගොතම, අහං වාසෙට්ඨො නාම, කච්චානො නාම, ඉධාගතො’’ති වදන්තා ගොත්තං සාවෙන්ති නාම. එතෙ කිර දලිද්දා ජිණ්ණා කුලපුත්තා ‘‘පරිසමජ්ඣෙ නාමගොත්තවසෙන පාකටා භවිස්සාමා’’ති එවමකංසු. යෙ පන තුණ්හීභූතා නිසීදිංසු, තෙ කෙරාටිකා චෙව අන්ධබාලා ච. තත්ථ කෙරාටිකා – ‘‘එකං ද්වෙ කථාසල්ලාපෙපි කරොන්තො විස්සාසිකො හොති, අථ විස්සාසෙ සති එකං ද්වෙ භික්ඛා අදාතුං න යුත්ත’’න්ති තතො අත්තානං මොචෙත්වා තුණ්හී නිසීදන්ති. අන්ධබාලා අඤ්ඤාණතායෙව අවක්ඛිත්තමත්තිකාපිණ්ඩො විය යත්ථ කත්ථචි තුණ්හීභූතා නිසීදන්ති.

'Tirovanasaṇḍagatassa' means one who has gone into the forest grove, that is, one who has entered the monastery. 'Añjaliṃ paṇāmetvā' refers to these who belonged to two factions; they thought thus: 'If those of wrong view should reproach us, saying, “Why did you pay homage to the ascetic Gotama?” we will reply, “Is it called homage merely by the act of raising the hands in reverence?” If those of right view should reproach us, saying, “Why did you not pay homage to the Blessed One?” we will reply, “Is paying homage only done by striking one's head on the ground? Surely the act of raising the hands in reverence is also homage?”' 'Nāmagotta' means announcing one's name and clan. Saying, 'Venerable Gotama, I, named Datta, son of so-and-so, have come here,' or '...named Mitta...', is to announce one's name. Saying, 'Venerable Gotama, I, named Vāseṭṭha, have come here,' or '...named Kaccāna...', is to announce one's clan. It is said that these were poor, aged men of good family who did this thinking, 'We shall become well-known in the midst of the assembly by means of our name and clan.' As for those who sat down in silence, they were either crafty or blind fools. Among them, the crafty, thinking, 'Engaging in even one or two words of conversation makes one familiar, and then, when there is familiarity, it is not proper not to give one or two alms-portions,' thus freeing themselves from that, sat silently. The blind fools, out of sheer ignorance, sat down silently wherever they were, like a lump of clay that has been thrown down.

---

බ්‍රාහ්මණපඤ්ඤත්තිවණ්ණනා

The Explanation of the Definition of a Brahmin.

---

309-310. චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කන්ති භගවා – ‘‘අයං බ්‍රාහ්මණො ආගතකාලතො පට්ඨාය අධොමුඛො ථද්ධගත්තො කිං චින්තයමානො නිසින්නො, කිං නු ඛො චින්තෙතී’’ති ආවජ්ජන්තො අත්තනො චෙතසා තස්ස චිත්තං අඤ්ඤාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤායා’’ති. විහඤ්ඤතීති විඝාතං ආපජ්ජති. අනුවිලොකෙත්වා පරිසන්ති භගවතො සකසමයෙ පඤ්හපුච්ඡනෙන උදකෙ මියමානො උක්ඛිපිත්වා ථලෙ ඨපිතො විය සමපස්සද්ධකායචිත්තො හුත්වා පරිසං සඞ්ගණ්හනත්ථං දිට්ඨිසඤ්ජානෙනෙව ‘‘උපධාරෙන්තු මෙ භොන්තො වචන’’න්ති වදන්තො විය අනුවිලොකෙත්වා පරිසං භගවන්තං එතදවොච.

'Cetasā cetoparivitakkaṃ' means that the Blessed One, reflecting, 'What is this brahmin pondering, sitting with downcast face and rigid body from the moment he arrived? What indeed is he thinking?' thus knew his mind with His own mind. Therefore it was said by the Venerable Ānanda: 'Having known with His mind the other's reflection.' 'Vihaññati' means he comes to mental distress. As for 'Anuviloketvā parisaṃ,' the brahmin, having become calm in body and mind—like one who is drowning in water being lifted out and placed on dry land—due to the Blessed One's asking a question concerning his own doctrine, then for the purpose of winning over the assembly, and just by his thorough knowledge of his own view, as if saying, 'Sirs, may you pay attention to my words,' surveyed the assembly and said this to the Blessed One.

---

311-313. සුජං පග්ගණ්හන්තානන්ති යඤ්ඤයජනත්ථාය සුජං ගණ්හන්තෙසු බ්‍රාහ්මණෙසු පඨමො වා දුතියො වාති අත්ථො. සුජාය දිය්‍යමානං මහායාගං පටිග්ගණ්හන්තානන්ති පොරාණා. ඉති බ්‍රාහ්මණො සකසමයවසෙන සම්මදෙව පඤ්හං විස්සජ්ජෙසි. භගවා පන විසෙසතො උත්තමබ්‍රාහ්මණස්ස දස්සනත්ථං – ‘‘ඉමෙසං පනා’’තිආදිමාහ. එතදවොචුන්ති සචෙ ජාතිවණ්ණමන්තසම්පන්නො බ්‍රාහ්මණො න හොති, අථ කො චරහි ලොකෙ බ්‍රාහ්මණො [Pg.259] භවිස්සති? නාසෙති නො අයං සොණදණ්ඩො, හන්දස්ස වාදං පටික්ඛිපිස්සාමාති චින්තෙත්වා එතදවොචුං. අපවදතීති පටික්ඛිපති. අනුපක්ඛන්දතීති අනුපවිසති. ඉදං – ‘‘සචෙ ත්වං පසාදවසෙන සමණං ගොතමං සරණං ගන්තුකාමො, ගච්ඡ; මා බ්‍රාහ්මණස්ස සමයං භින්දී’’ති අධිප්පායෙන ආහංසු.

'Sujaṃ paggaṇhantānaṃ' means among the brahmins who take up the sacrificial ladle for the purpose of performing sacrifices, being either the first or the second. The ancients say it means 'among those who receive the great sacrifice given by means of the ladle.' Thus, the brahmin answered the question perfectly well in accordance with his own doctrine. The Blessed One, however, for the purpose of showing the supreme brahmin in a special sense, said the words beginning, 'But among these...' As for 'Etadavocuṃ,' they thought, 'If one endowed with birth, complexion, and mantras is not a brahmin, then who in the world will be a brahmin? This Soṇadaṇḍa is ruining us. Come, let us refute his doctrine,' and so they said this. 'Apavadati' means he refutes. 'Anupakkhandati' means he follows along. This they said with the intention: 'If you wish to go for refuge to the ascetic Gotama out of faith, then go; but do not break the doctrine of the brahmins.'

---

314. එතදවොචාති ඉමෙසු බ්‍රාහ්මණෙසු එවං එකප්පහාරෙනෙව විරවන්තෙසු ‘‘අයං කථා පරියොසානං න ගමිස්සති, හන්ද නෙ නිස්සද්දෙ කත්වා සොණදණ්ඩෙනෙව සද්ධිං කථෙමී’’ති චින්තෙත්වා – ‘‘එතං සචෙ ඛො තුම්හාක’’න්තිආදිකං වචනං අවොච.

314. As for 'Etadavoca,' when these brahmins were all clamoring at once, the Blessed One thought, 'This discussion will not reach a conclusion. Come, let me silence them and speak with Soṇadaṇḍa alone.' Having thought thus, he spoke the words beginning, 'If, for you...'

---

315-316. සහධම්මෙනාති සකාරණෙන. සමසමොති ඨපෙත්වා එකදෙසසමත්තං සමභාවෙන සමො, සබ්බාකාරෙන සමොති අත්ථො. අහමස්ස මාතාපිතරො ජානාමීති භගිනියා පුත්තස්ස මාතාපිතරො කිං න ජානිස්සති, කුලකොටිපරිදීපනං සන්ධායෙව වදති. මුසාවාදම්පි භණෙය්‍යාති අත්ථභඤ්ජනකං මුසාවාදං කථෙය්‍ය. කිං වණ්ණො කරිස්සතීති අබ්භන්තරෙ ගුණෙ අසති කිං කරිස්සති? කිමස්ස බ්‍රාහ්මණභාවං රක්ඛිතුං සක්ඛිස්සතීති අත්ථො. අථාපි සියා පුන – ‘‘පකතිසීලෙ ඨිතස්ස බ්‍රාහ්මණභාවං සාධෙන්තී’’ති එවම්පි සීලමෙව සාධෙස්සති, තස්මිං හිස්ස අසති බ්‍රාහ්මණභාවො නාහොසීති සම්මොහමත්තං වණ්ණාදයො. ඉදං පන සුත්වා තෙ බ්‍රාහ්මණා – ‘‘සභාවං ආචරියො ආහ, අකාරණාව මයං උජ්ඣායිම්හා’’ති තුණ්හී අහෙසුං.

'Sahadhammena' means with a valid reason. 'Samasama' means, setting aside partial equality, equal in a state of equality; the meaning is equal in all respects. 'I know his parents' implies, 'How would one not know the parents of one's sister’s son?' He speaks this way intending to highlight the family's lineage. 'Musāvādampi bhaṇeyya' means he might speak a falsehood that destroys one's welfare. 'Kiṃ vaṇṇo karissatī?' means, 'If there are no inner qualities, what can complexion do?' The meaning is, 'How will it be able to preserve his brahminhood?' Or, should you have this thought: 'For one established in natural virtue, complexion and the other factors accomplish brahminhood,' even so, it is virtue alone that will accomplish brahminhood. Why? Because for him, when that virtue was absent, his brahminhood was no more. Therefore, the idea that complexion and so on are factors of brahminhood is mere delusion. Hearing this, the brahmins fell silent, thinking, 'The teacher has spoken the true nature of things; we found fault without cause.'

---

සීලපඤ්ඤාකථාවණ්ණනා

Exposition of the Discourse on Virtue and Wisdom.

---

317. තතො භගවා ‘කථිතො බ්‍රාහ්මණෙන පඤ්හො, කිං පනෙත්ථ පතිට්ඨාතුං සක්ඛිස්සති, න සක්ඛිස්සතී’ති? තස්ස වීමංසනත්ථං – ‘‘ඉමෙසං පන බ්‍රාහ්මණා’’තිආදිමාහ. සීලපරිධොතාති සීලපරිසුද්ධා. යත්ථ සීලං තත්ථ පඤ්ඤාති යස්මිං පුග්ගලෙ සීලං, තත්ථෙව පඤ්ඤා, කුතො දුස්සීලෙ පඤ්ඤා? පඤ්ඤාරහිතෙ වා ජළෙ එළමූගෙ කුතො සීලන්ති? සීලපඤ්ඤාණන්ති සීලඤ්ච පඤ්ඤාණඤ්ච සීලපඤ්ඤාණං. පඤ්ඤාණන්ති පඤ්ඤායෙව. එවමෙතං බ්‍රාහ්මණාති [Pg.260] භගවා බ්‍රාහ්මණස්ස වචනං අනුජානන්තො ආහ. තත්ථ සීලපරිධොතා පඤ්ඤාති චතුපාරිසුද්ධිසීලෙන ධොතා. කථං පන සීලෙන පඤ්ඤං ධොවතීති? යස්ස පුථුජ්ජනස්ස සීලං සට්ඨිඅසීතිවස්සානි අඛණ්ඩං හොති, සො මරණකාලෙපි සබ්බකිලෙසෙ ඝාතෙත්වා සීලෙන පඤ්ඤං ධොවිත්වා අරහත්තං ගණ්හාති. කන්දරසාලපරිවෙණෙ මහාසට්ඨිවස්සත්ථෙරො විය. ථෙරෙ කිර මරණමඤ්චෙ නිපජ්ජිත්වා බලවවෙදනාය නිත්ථුනන්තෙ, තිස්සමහාරාජා ‘‘ථෙරං පස්සිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පරිවෙණද්වාරෙ ඨිතො තං සද්දං සුත්වා පුච්ඡි – ‘‘කස්ස සද්දො අය’’න්ති? ථෙරස්ස නිත්ථුනනසද්දොති. ‘‘පබ්බජ්ජාය සට්ඨිවස්සෙන වෙදනාපරිග්ගහමත්තම්පි න කතං, න දානි නං වන්දිස්සාමී’’ති නිවත්තිත්වා මහාබොධිං වන්දිතුං ගතො. තතො උපට්ඨාකදහරො ථෙරං ආහ – ‘‘කිං නො, භන්තෙ, ලජ්ජාපෙථ, සද්ධොපි රාජා විප්පටිසාරී හුත්වා න වන්දිස්සාමී’’ති ගතොති. කස්මා ආවුසොති? තුම්හාකං නිත්ථුනනසද්දං සුත්වාති. ‘‘තෙන හි මෙ ඔකාසං කරොථා’’ති වත්වා වෙදනං වික්ඛම්භිත්වා අරහත්තං පත්වා දහරස්ස සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘ගච්ඡාවුසො, ඉදානි රාජානං අම්හෙ වන්දාපෙහී’’ති. දහරො ගන්ත්වා – ‘‘ඉදානි කිර ථෙරං, වන්දථා’’ති ආහ. රාජා සංසුමාරපතිතෙන ථෙරං වන්දන්තො – ‘‘නාහං අය්‍යස්ස අරහත්තං වන්දාමි, පුථුජ්ජනභූමියං පන ඨත්වා රක්ඛිතසීලමෙව වන්දාමී’’ති ආහ, එවං සීලෙන පඤ්ඤං ධොවති නාම. යස්ස පන අබ්භන්තරෙ සීලසංවරො නත්ථි, උග්ඝාටිතඤ්ඤුතාය පන චතුප්පදිකගාථාපරියොසානෙ පඤ්ඤාය සීලං ධොවිත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණාති. අයං පඤ්ඤාය සීලං ධොවති නාම. සෙය්‍යථාපි සන්තතිමහාමත්තො.

317. Then the Blessed One, to examine him, considered: 'The question has been answered by the brahmin, but will he be able to be established in this, or not?' and said, 'But of these, brahmin...' and so on. 'Purified by virtue' means well-purified by virtue. 'Where there is virtue, there is wisdom' means: in whichever person virtue exists, in that very person wisdom exists. In one who is without virtue, whence wisdom? Or, in one devoid of wisdom, who is dull and a drooling idiot, whence virtue? 'Virtue and wisdom' means virtue and also wisdom. 'Wisdom' means wisdom itself. The Blessed One, approving the brahmin's statement, said, 'So it is, brahmin.' Therein, 'wisdom purified by virtue' means cleansed by the fourfold purity of virtue. But how does one cleanse wisdom with virtue? For whichever worldling whose virtue is unbroken for sixty or eighty years, that person, even at the time of death, having destroyed all defilements and having cleansed wisdom with virtue, attains Arahantship. Like the great elder of sixty vassas in the Kandarasāla monastic compound. It is said that while he lay on his deathbed, groaning from severe pain, King Tissa the Great, wanting to see the elder, went and stood at the monastery gate. Hearing the sound, he asked, 'Whose sound is this?' 'The elder's groaning,' they replied. 'After sixty years of monastic life, he has not even accomplished the mere comprehension of feeling—now I will not pay homage to him,' he said and turned back to venerate the Great Bodhi tree. Then the elder's young attendant said, 'Venerable sir, why do you shame us? Even the faithful king, having become regretful, has gone away, saying, "I will not pay homage."' 'Why, friend?' 'Having heard your groaning.' 'Then grant me an opportunity,' he said, and suppressing the pain, he attained Arahantship and gave the young attendant a signal: 'Go, friend, now have the king pay homage to us.' The young man went and said, 'Now, it seems, you should pay homage to the elder.' The king, prostrating before the elder like a crocodile, said, 'I do not pay homage to the venerable one's Arahantship, but to the very virtue protected while he was still in the state of a worldling.' Thus, it is said that one cleanses wisdom with virtue. On the other hand, for one who lacks internal moral restraint, yet through sharp intelligence, at the conclusion of a four-lined verse, cleanses virtue with wisdom and attains Arahantship along with the analytical knowledges—this is called cleansing virtue with wisdom. Like the great minister Santati.

---

318. කතමං පන තං බ්‍රාහ්මණාති කස්මා ආහ? භගවා කිර චින්තෙසි – ‘‘බ්‍රාහ්මණා බ්‍රාහ්මණසමයෙ පඤ්චසීලානි ‘සීල’න්ති පඤ්ඤාපෙන්ති, වෙදත්තයඋග්ගහණපඤ්ඤා පඤ්ඤාති. උපරිවිසෙසං න ජානන්ති. යංනූනාහං බ්‍රාහ්මණස්ස උත්තරිවිසෙසභූතං මග්ගසීලං, ඵලසීලං, මග්ගපඤ්ඤං, ඵලපඤ්ඤඤ්ච දස්සෙත්වා අරහත්තනිකූටෙන දෙසනං නිට්ඨපෙය්‍ය’’න්ති. අථ නං කථෙතුකම්‍යතාය පුච්ඡන්තො – ‘‘කතමං පන තං, බ්‍රාහ්මණ, සීලං කතමා සා පඤ්ඤා’’ති ආහ. අථ බ්‍රාහ්මණො – ‘‘මයා සකසමයවසෙන පඤ්හො විස්සජ්ජිතො. සමණො පන මං ගොතමො පුන නිවත්තිත්වා පුච්ඡති, ඉදානිස්සාහං චිත්තං පරිතොසෙත්වා විස්සජ්ජිතුං [Pg.261] සක්කුණෙය්‍යං වා න වා? සචෙ න සක්ඛිස්සං පඨමං උප්පන්නාපි මෙ ලජ්ජා භිජ්ජිස්සති. අසක්කොන්තස්ස පන න සක්කොමීති වචනෙ දොසො නත්ථී’’ති පුන නිවත්තිත්වා භගවතොයෙව භාරං කරොන්තො ‘‘එත්තකපරමාව මය’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ එත්තකපරමාති එත්තකං සීලපඤ්ඤාණන්ති වචනමෙව පරමං අම්හාකං, තෙ මයං එත්තකපරමා, ඉතො පරං එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථං න ජානාමාති අත්ථො.

318. Why did he say, 'But what, brahmin, is that?' The Blessed One, it is said, considered thus: 'Brahmins, in their own tradition, designate the five precepts as 'virtue,' and the wisdom of grasping the three Vedas as 'wisdom.' They do not know a higher distinction. What if I were to show the brahmin the virtue of the path, the virtue of the fruit, the wisdom of the path, and the wisdom of the fruit, which are a higher distinction, and conclude the teaching with the summit of Arahantship.' Then, desiring to converse with him, he asked, 'But what, brahmin, is that virtue? What is that wisdom?' Then the brahmin thought: 'I have answered the question according to my own tradition. But the ascetic Gotama asks me again, turning back to the beginning. Now, will I be able to satisfy his mind and answer, or not? If I cannot, the shame that has already arisen in me will be shattered. But for one who is unable, there is no fault in saying, 'I cannot.'' So, turning back again and placing the burden on the Blessed One himself, he said, 'This is our limit,' and so on. Here, 'this is our limit' means: 'This much alone is the extent of our virtue and wisdom; we go this far. Beyond this, we do not understand the meaning of what is said.'

---

අථස්ස භගවා සීලපඤ්ඤාය මූලභූතස්ස තථාගතස්ස උප්පාදතො පභුති සීලපඤ්ඤාණං දස්සෙතුං – ‘‘ඉධ බ්‍රාහ්මණ, තථාගතො’’තිආදිමාහ. තස්සත්ථො සාමඤ්ඤඵලෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො, අයං පන විසෙසො, ඉධ තිවිධම්පි සීලං – ‘‘ඉදම්පිස්ස හොති සීලස්මි’’න්ති එවං සීලමිච්චෙව නිය්‍යාතිතං පඨමජ්ඣානාදීනි චත්තාරි ඣානානි අත්ථතො පඤ්ඤාසම්පදා. එවං පඤ්ඤාවසෙන පන අනිය්‍යාතෙත්වා විපස්සනාපඤ්ඤාය පදට්ඨානභාවමත්තෙන දස්සෙත්වා විපස්සනාපඤ්ඤාතො පට්ඨාය පඤ්ඤා නිය්‍යාතිතාති.

Then, to show him the virtue and wisdom beginning from the arising of the Tathāgata, who is the foundation of virtue and wisdom, the Blessed One said, 'Here, brahmin, a Tathāgata...' and so on. Its meaning should be understood in the same way as stated in the Sāmaññaphala Sutta. This, however, is the difference: here, the threefold virtue—'This, too, of his, is in respect to virtue'—is designated simply as virtue. The four jhānas, starting with the first jhāna, are in essence the accomplishment of wisdom. However, wisdom is not designated as such through the jhānas, but they are shown merely as the basis for insight-wisdom, and from insight-wisdom onwards, wisdom is designated.

---

සොණදණ්ඩඋපාසකත්තපටිවෙදනාකථා

The Discourse on Soṇadaṇḍa's Declaration as a Lay Follower

---

319-322. ස්වාතනායාති පදස්ස අත්ථො අජ්ජතනායාති එත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. තෙන මං සා පරිසා පරිභවෙය්‍යාති තෙන තුම්හෙ දූරතොව දිස්වා ආසනා වුට්ඨිතකාරණෙන මං සා පරිසා – ‘‘අයං සොණදණ්ඩො පච්ඡිමවයෙ ඨිතො මහල්ලකො, ගොතමො පන දහරො යුවා නත්තාපිස්ස නප්පහොති, සො නාම අත්තනො නත්තුමත්තභාවම්පි අප්පත්තස්ස ආසනා වුට්ඨාතී’’ති පරිභවෙය්‍ය. ආසනා මෙ තං භවං ගොතමො පච්චුට්ඨානන්ති මම අගාරවෙන අවුට්ඨානං නාම නත්ථි, භොගනාසනභයෙන පන න වුට්ඨහිස්සාමි, තං තුම්හෙ හි චෙව මයා ච ඤාතුං වට්ටති. තස්මා ආසනා මෙ එතං භවං ගොතමො පච්චුට්ඨානං ධාරෙතූති, ඉමිනා කිර සදිසො කුහකො දුල්ලභො, භගවති පනස්ස අගාරවං නාම නත්ථි, තස්මා භොගනාසනභයා කුහනවසෙන එවං වදති. පරපදෙසුපි එසෙව නයො. ධම්මියා කථායාතිආදීසු තඞ්ඛණානුරූපාය ධම්මියා කථාය දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකං අත්ථං සන්දස්සෙත්වා කුසලෙ ධම්මෙ සමාදපෙත්වා ගණ්හාපෙත්වා. තත්ථ නං සමුත්තෙජෙත්වා සඋස්සාහං කත්වා තාය ච සඋස්සාහතාය අඤ්ඤෙහි ච විජ්ජමානගුණෙහි සම්පහංසෙත්වා ධම්මරතනවස්සං වස්සිත්වා උට්ඨායාසනා [Pg.262] පක්කාමි. බ්‍රාහ්මණො පන අත්තනො කුහකතාය එවම්පි භගවති ධම්මවස්සං වස්සිතෙ විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං නාසක්ඛි. කෙවලමස්ස ආයතිං නිබ්බානත්ථාය වාසනාභාගියාය ච සබ්බා පුරිමපච්ඡිමකථා අහොසීති.

319-322. The meaning of the word `svātanāya` is to be understood by the same method as explained here for `ajjatanāya`. 'Lest that assembly should hold me in contempt': For that reason—that is, for the reason of rising from my seat upon seeing you from afar—that assembly might hold me in contempt, thinking: 'This Soṇadaṇḍa is established in his final years, an elder, whereas Gotama is young, a youth, not even fit to be his grandson. Yet that Soṇadaṇḍa rises from his seat for one who has not even attained the status of his grandson!' There is no such thing as not rising out of disrespect on my part; rather, I will not rise for fear of the loss of my wealth. It is proper that this be known by both you and me. Therefore, may the venerable Gotama regard this gesture of mine as rising from the seat. It is said that a trickster such as this is hard to find. However, there is no disrespect in him towards the Blessed One; therefore, he speaks thus deceitfully out of fear of the loss of his wealth. In other passages, too, this is the method. In the phrases beginning with `dhammiyā kathāya`: Having shown the benefit pertaining to the present life and the life to come with a Dhamma talk suitable for the occasion, having caused him to undertake and grasp wholesome states, and having incited him therein, made him zealous, and gladdened him with that zeal and with other existing virtues, and having rained down the rain of the Dhamma-gem, he rose from his seat and departed. The brahmin, however, due to his own trickery, was unable to bring forth any special attainment even when the Blessed One had thus rained down the rain of Dhamma. Merely, all his previous and subsequent talk came to be for the sake of Nibbāna in the future and for establishing a supportive disposition.

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus, in the Sumaṅgalavilāsinī, the commentary on the Dīgha Nikāya,

---

සොණදණ්ඩසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

the explanation of the Soṇadaṇḍa Sutta is concluded.

---

5. කූටදන්තසුත්තවණ්ණනා

5. The Explanation of the Kūṭadanta Sutta

---

323. එවං [Pg.263] මෙ සුතං…පෙ… මගධෙසූති කූටදන්තසුත්තං. තත්‍රායං අපුබ්බපදවණ්ණනා. මගධෙසූති මගධා නාම ජානපදිනො රාජකුමාරා, තෙසං නිවාසො එකොපි ජනපදො රූළ්හීසද්දෙන මගධාති වුච්චති, තස්මිං මගධෙසු ජනපදෙ. ඉතො පරං පුරිමසුත්තද්වයෙ වුත්තනයමෙව. අම්බලට්ඨිකා බ්‍රහ්මජාලෙ වුත්තසදිසාව. කූටදන්තොති තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නාමං. උපක්ඛටොති සජ්ජිතො. වච්ඡතරසතානීති වච්ඡසතානි. උරබ්භාති තරුණමෙණ්ඩකා වුච්චන්ති. එතෙ තාව පාළියං ආගතායෙව. පාළියං පන අනාගතානම්පි අනෙකෙසං මිගපක්ඛීනං සත්තසත්තසතානි සම්පිණ්ඩිතානෙවාති වෙදිතබ්බානි. සබ්බසත්තසතිකයාගං කිරෙස යජිතුකාමො හොති. ථූණූපනීතානීති බන්ධිත්වා ඨපනත්ථාය යූපසඞ්ඛාතං ථූණං උපනීතානි.

5. “Thus have I heard… in Magadha”—this is the Kūṭadanta Sutta. Herein is the explanation of new words. `Magadhesu`: The princes who are lords of the country are called the Magadhas. Their dwelling place, even a single country, is called 'Magadha' by conventional usage; thus, 'in that country of the Magadhas'. From this point on, the method is the same as that stated in the previous two suttas. Ambalaṭṭhikā is just as it was described in the Brahmajāla Sutta. `Kūṭadanto`: This is the name of that brahmin. `Upakkhaṭo`: Prepared. `Vacchatarasatāni`: Hundreds of young bulls. `Urabbhā`: These are called young rams. These, for a start, are what are mentioned in the Pāḷi text. However, it should be understood that of the many other beasts and birds not mentioned in the Pāḷi, seven hundred of each are also included. It is said that he desired to perform a sacrifice involving seven hundred of each. `Thūṇūpanītāni`: Brought near to the post, known as a `yūpa` or sacrificial post, for the purpose of being tied and kept there.

---

328. තිවිධන්ති එත්ථ විධා වුච්චති ඨපනා, තිට්ඨපනන්ති අත්ථො. සොළසපරික්ඛාරන්ති සොළසපරිවාරං.

323. `Tividhaṃ`: Herein, `vidhā` is called `ṭhapanā` (establishment), which refers to the states of non-remorse that establish an uninterrupted stream of merit. The meaning is 'having three such establishments' (i.e., the three kinds of non-remorse). `Soḷasaparikkhāraṃ`: Having sixteen requisites, meaning, having sixteen attendants.

---

330-336. පටිවසන්තීති යඤ්ඤානුභවනත්ථාය පටිවසන්ති. භූතපුබ්බන්ති ඉදං භගවා පථවීගතං නිධිං උද්ධරිත්වා පුරතො රාසිං කරොන්තො විය භවපටිච්ඡන්නං පුබ්බචරිතං දස්සෙන්තො ආහ. මහාවිජිතොති සො කිර සාගරපරියන්තං මහන්තං පථවීමණ්ඩලං විජිනි, ඉති මහන්තං විජිතමස්සාති මහාවිජිතො ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං අගමාසි. අඩ්ඪොතිආදීසු යො කොචි අත්තනො සන්තකෙන විභවෙන අඩ්ඪො හොති, අයං පන න කෙවලං අඩ්ඪොයෙව, මහද්ධනො මහතා අපරිමාණසඞ්ඛ්‍යෙන ධනෙන සමන්නාගතො. පඤ්චකාමගුණවසෙන මහන්තා උළාරා භොගා අස්සාති මහාභොගො. පිණ්ඩපිණ්ඩවසෙන චෙව සුවණ්ණමාසකරජතමාසකාදිවසෙන ච ජාතරූපරජතස්ස පහූතතාය පහූතජාතරූපරජතො, අනෙකකොටිසඞ්ඛ්‍යෙන ජාතරූපරජතෙන සමන්නාගතොති අත්ථො. විත්තීති තුට්ඨි, විත්තියා උපකරණං විත්තූපකරණං තුට්ඨිකාරණන්ති අත්ථො. පහූතං නානාවිධාලඞ්කාරසුවණ්ණරජතභාජනාදිභෙදං විත්තූපකරණමස්සාති පහූතවිත්තූපකරණො. සත්තරතනසඞ්ඛාතස්ස නිදහිත්වා ඨපිතධනස්ස සබ්බපුබ්බණ්ණාපරණ්ණසඞ්ගහිතස්ස ධඤ්ඤස්ස ච පහූතතාය පහූතධනධඤ්ඤො[Pg.264]. අථවා ඉදමස්ස දෙවසිකං පරිබ්බයදානග්ගහණාදිවසෙන පරිවත්තනධනධඤ්ඤවසෙන වුත්තං.

328. 330-336. `Paṭivasanti`: They dwell nearby for the purpose of partaking in the sacrifice. `Bhūtapubbaṃ`: The Blessed One said this, revealing a past deed that was concealed by another existence, just as one might unearth a treasure hidden in the ground and make a heap of it before them. `Mahāvijito`: It is said that he conquered the great circle of the earth, bounded by the ocean. Thus, because he had a great conquered territory, he came to be known as Mahāvijita. In the phrases beginning with `aḍḍho`: Anyone is wealthy by means of the prosperity that is their own possession. This king, however, was not merely wealthy; he was also `mahaddhano`, one of great wealth, endowed with great and immeasurably-numbered riches. `Mahābhogo`: Because he had great and splendid enjoyments by way of the five strands of sensual pleasure, he was one of great fortune. `Pahūtajātarūparajato`: Due to the abundance of gold and silver, both in the form of lumps and in the form of gold and silver `māsaka` coins and so on, he was one with abundant gold and silver. The meaning is that he was endowed with many crores of gold and silver. `Vitti`: This means satisfaction (`tuṭṭhi`). An instrument for satisfaction is `vittūpakaraṇaṃ`; the meaning is 'a cause of satisfaction'. `Pahūtavittūpakaraṇo`: Because he had abundant means of satisfaction, of various kinds such as diverse ornaments, gold and silver vessels, and so on, he was one with abundant means for satisfaction. `Pahūtadhanadhañño`: Due to the abundance of wealth that had been stored away, known as the seven treasures, and of grain, comprising all early and late crops, he was one with abundant wealth and grain. Alternatively, this was said with respect to his circulating wealth and grain, by way of daily expenditure, giving, receiving, and so on.

---

පරිපුණ්ණකොසකොට්ඨාගාරොති කොසො වුච්චති භණ්ඩාගාරං, නිදහිත්වා ඨපිතෙන ධනෙන පරිපුණ්ණකොසො, ධඤ්ඤෙන පරිපුණ්ණකොට්ඨාගාරො චාති අත්ථො. අථවා චතුබ්බිධො කොසො – හත්ථී, අස්සා, රථා, පත්තීති. කොට්ඨාගාරං තිවිධං – ධනකොට්ඨාගාරං, වත්ථකොට්ඨාගාරං, ධඤ්ඤකොට්ඨාගාරන්ති, තං සබ්බම්පි පරිපුණ්ණමස්සාති පරිපුණ්ණකොසකොට්ඨාගාරො. උදපාදීති උප්පජ්ජි. අයං කිර රාජා එකදිවසං රතනාවලොකනචාරිකං නාම නික්ඛන්තො. සො භණ්ඩාගාරිකං පුච්ඡි – ‘‘තාත, ඉදං එවං බහුධනං කෙන සඞ්ඝරිත’’න්ති? තුම්හාකං පිතුපිතාමහාදීහි යාව සත්තමා කුලපරිවට්ටාති. ඉදං පන ධනං සඞ්ඝරිත්වා තෙ කුහිං ගතාති? සබ්බෙව තෙ, දෙව, මරණවසං පත්තාති. අත්තනො ධනං අගහෙත්වාව ගතා, තාතාති? දෙව, කිං වදෙථ, ධනං නාමෙතං පහාය ගමනීයමෙව, නො ආදාය ගමනීයන්ති. අථ රාජා නිවත්තිත්වා සිරීගබ්භෙ නිසින්නො – ‘අධිගතා ඛො මෙ’තිආදීනි චින්තෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදී’’ති.

Regarding 'Paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro' (his treasury and storehouses were full): here, 'koso' is said to be a treasury. He has a treasury full of wealth that has been stored and kept, and a granary full of grain—this is the meaning. Alternatively, 'koso' is fourfold: elephants, horses, chariots, and foot soldiers. 'Koṭṭhāgāraṃ' is threefold: a treasury for wealth, a storehouse for cloth, and a granary for grain. All of this was completely full for him; hence, he is called 'paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro'. 'Udapādi' (arose) means it came to be. It is said that this king one day went out for what is called an inspection tour of the jewels. He asked the treasurer, “My good man, by whom was this great wealth accumulated?” “By your father, grandfather, and so on, for as long as seven generations of the family lineage, sire.” “But having gathered this wealth, where have they gone?” “All of them, sire, have fallen under the sway of death.” “My good man, did they go without taking their wealth with them?” “Sire, what are you saying? This thing called wealth must indeed be left behind when one goes; it is not to be taken along.” Then the king, having returned and sat in his glorious inner chamber, thought, ‘I have indeed attained…’ and so on. Therefore, it was said: “Thus, this reflection arose in his mind.”

---

337. බ්‍රාහ්මණං ආමන්තෙත්වාති කස්මා ආමන්තෙසි? අයං කිරෙවං චින්තෙසි – ‘‘දානං දෙන්තෙන නාම එකෙන පණ්ඩිතෙන සද්ධිං මන්තෙත්වා දාතුං වට්ටති, අනාමන්තෙත්වා කතකම්මඤ්හි පච්ඡානුතාපං කරොතී’’ති. තස්මා ආමන්තෙසි. අථ බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘අයං රාජා මහාදානං දාතුකාමො, ජනපදෙ චස්ස බහූ චොරා, තෙ අවූපසමෙත්වා දානං දෙන්තස්ස ඛීරදධිතණ්ඩුලාදිකෙ දානසම්භාරෙ ආහරන්තානං නිප්පුරිසානි ගෙහානි චොරා විලුම්පිස්සන්ති ජනපදො චොරභයෙනෙව කොලාහලො භවිස්සති, තතො රඤ්ඤො දානං න චිරං පවත්තිස්සති, චිත්තම්පිස්ස එකග්ගං න භවිස්සති, හන්ද, නං එතමත්ථං සඤ්ඤාපෙමී’’ති තතො තමත්ථං සඤ්ඤාපෙන්තො ‘‘භොතො, ඛො රඤ්ඤො’’තිආදිමාහ.

337. Regarding 'Brāhmaṇaṃ āmantetvā' (having addressed the brahmin): why did he address him? It is said that he thought thus: “It is fitting for one who is giving a gift to consult with a wise person before giving, for a deed done without consultation causes later regret.” Therefore, he addressed him. Then the brahmin thought: “This king wishes to give a great gift, but there are many bandits in his country. If he gives the gift without having pacified them, bandits will plunder the houses, empty of men, of those who are bringing the requisites for the gift, such as milk, curds, and rice. The country will be in an uproar precisely because of the fear of bandits. Then the king’s gift-giving will not proceed for long, and his mind will not be concentrated. Come now, I should make him understand this matter.” Then, informing him of that matter, he said the words beginning with, “Indeed, Your Majesty’s…”

---

338. තත්ථ සකණ්ටකොති චොරකණ්ටකෙහි සකණ්ටකො. පන්ථදුහනාති පන්ථදුහා, පන්ථඝාතකාති අත්ථො. අකිච්චකාරී අස්සාති අකත්තබ්බකාරී [Pg.265] අධම්මකාරී භවෙය්‍ය. දස්සුඛීලන්ති චොරඛීලං. වධෙන වාති මාරණෙන වා කොට්ටනෙන වා. බන්ධනෙනාති අද්දුබන්ධනාදිනා. ජානියාති හානියා; ‘‘සතං ගණ්හථ, සහස්සං ගණ්හථා’’ති එවං පවත්තිතදණ්ඩෙනාති අත්ථො. ගරහායාති පඤ්චසිඛමුණ්ඩකරණං, ගොමයසිඤ්චනං, ගීවාය කුදණ්ඩකබන්ධනන්ති එවමාදීනි කත්වා ගරහපාපනෙන. පබ්බාජනායාති රට්ඨතො නීහරණෙන. සමූහනිස්සාමීති සම්මා හෙතුනා නයෙන කාරණෙන ඌහනිස්සාමි. හතාවසෙසකාති මතාවසෙසකා. උස්සහන්තීති උස්සාහං කරොන්ති. අනුප්පදෙතූති දින්නෙ අප්පහොන්තෙ පුන අඤ්ඤම්පි බීජඤ්ච භත්තඤ්ච කසිඋපකරණභණ්ඩඤ්ච සබ්බං දෙතූති අත්ථො. පාභතං අනුප්පදෙතූති සක්ඛිං අකත්වා පණ්ණෙ අනාරොපෙත්වා මූලච්ඡෙජ්ජවසෙන භණ්ඩමූලං දෙතූති අත්ථො. භණ්ඩමූලස්ස හි පාභතන්ති නාමං. යථාහ –

338. Here, 'sakaṇṭako' (thorny) means thorny with the thorns of bandits. 'Panthaduhanā' (highway robbers) means those who harm the roads, that is, highway attackers. 'Akiccakārī assā' (one who would do wrong) means one who would do what should not be done, one who would act unrighteously. 'Dassukhīlaṃ' (a stake of bandits) refers to the thorn-stump of bandits. 'Vadena vā' (by killing) means by execution or by beating. 'Bandhanena' (by imprisonment) means by means of fetters, stocks, and so on. 'Jāniyā' (by fining) means by causing loss; the meaning is by a punishment enacted thus: “Take a hundred, take a thousand.” 'Garahāya' (by public humiliation) means by causing blame by doing things such as shaving the head into five tufts, pouring cow-dung water on the head, and tying a wooden collar around the neck. 'Pabbājanāya' (by banishment) means by expelling from the country. 'Samūhanissāmi' (I will uproot) means I will uproot them with a proper cause, with a right method, with a reason. 'Hatāvasesakā' (the survivors of the slain) means those remaining from the dead. 'Ussahanti' (they strive) means they make an effort. 'Anuppadetu' (let him supply) means: when what has been given is insufficient, let him again give other seed, food, and all the equipment for farming. 'Pābhataṃ anuppadetu' (let him supply capital) means: let him give the capital for goods by way of cutting off the principal, without making a witness or recording it on a leaf. For the capital for goods is named 'pābhataṃ'. As it is said:

---

‘‘අප්පකෙනපි මෙධාවී, පාභතෙන විචක්ඛණො;

සමුට්ඨාපෙති අත්තානං, අණුං අග්ගිංව සන්ධම’’න්ති. (ජා. 1.1.4);

“A wise and discerning person, even with little capital, establishes themselves, just like one fanning a small fire.”

---

භත්තවෙතනන්ති දෙවසිකං භත්තඤ්චෙව මාසිකාදිපරිබ්බයඤ්ච තස්ස තස්ස කුසලකම්මසූරභාවානුරූපෙන ඨානන්තරගාමනිගමාදිදානෙන සද්ධිං දෙතූති අත්ථො. සකම්මපසුතාති කසිවාණිජ්ජාදීසු සකෙසු කම්මෙසු උය්‍යුත්තා බ්‍යාවටා. රාසිකොති ධනධඤ්ඤානං රාසිකො. ඛෙමට්ඨිතාති ඛෙමෙන ඨිතා අභයා. අකණ්ටකාති චොරකණ්ටකරහිතා. මුදා මොදමානාති මොදා මොදමානා. අයමෙව වා පාඨො, අඤ්ඤමඤ්ඤං පමුදිතචිත්තාති අධිප්පායො. අපාරුතඝරාති චොරානං අභාවෙන ද්වාරානි අසංවරිත්වා විවටද්වාරාති අත්ථො. එතදවොචාති ජනපදස්ස සබ්බාකාරෙන ඉද්ධඵීතභාවං ඤත්වා එතං අවොච.

'Bhattavetanaṃ' (wages and food) means: let him give daily food and monthly and other allowances, together with the gift of official positions, villages, towns, and so on, in accordance with each person's lineage, work, and bravery. This is the meaning. 'Sakammapasutā' (devoted to their own work) means they are engaged and occupied in their own work, such as agriculture and trade. 'Rāsiko' (a heap) means a heap of wealth and grain. 'Khemaṭṭhitā' (established in security) means they are established in safety, without fear. 'Akaṇṭakā' (without thorns) means free from the thorns that are bandits. 'Mudā modamānā' (joyful and rejoicing) means some people rejoice, and others rejoice in return. Or this itself is the reading; the intention is that their minds are mutually delighted. 'Apārutagharā' (with unbarred houses) means: due to the absence of bandits, not having closed their doors, their doors are open. This is the meaning. 'Etadavoca' (he said this) means: having known the country's prosperity and abundance in every way, he said this.

---

චතුපරික්ඛාරවණ්ණනා

Commentary on the Four Requisites

---

339. තෙන හි භවං රාජාති බ්‍රාහ්මණො කිර චින්තෙසි – ‘‘අයං රාජා මහාදානං දාතුං අතිවිය උස්සාහජාතො. සචෙ පන අත්තනො අනුයන්තා ඛත්තියාදයො අනාමන්තෙත්වා දස්සති. නාස්ස තෙ අත්තමනා භවිස්සන්ති; යථා දානං තෙ අත්තමනා හොන්ති, තථා කරිස්සාමී’’ති. තස්මා ‘‘තෙන හි භව’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ නෙගමාති නිගමවාසිනො. ජානපදාති ජනපදවාසිනො[Pg.266]. ආමන්තයතන්ති ආමන්තෙතු ජානාපෙතු. යං මම අස්සාති යං තුම්හාකං අනුජානනං මම භවෙය්‍ය. අමච්චාති පියසහායකා. පාරිසජ්ජාති සෙසා ආණත්තිකාරකා. යජතං භවං රාජාති යජතු භවං, තෙ කිර – අයං රාජා ‘‘අහං ඉස්සරො’’ති පසය්හ දානං අදත්වා අම්හෙ ආමන්තෙසි, අහොනෙන සුට්ඨු කත’’න්ති අත්තමනා එවමාහංසු. අනාමන්තිතෙ පනස්ස යඤ්ඤට්ඨානං දස්සනායපි න ගච්ඡෙය්‍යුං. යඤ්ඤකාලො මහාරාජාති දෙය්‍යධම්මස්මිඤ්හි අසති මහල්ලකකාලෙ ච එවරූපං දානං දාතුං න සක්කා, ත්වං පන මහාධනො චෙව තරුණො ච, එතෙන තෙ යඤ්ඤකාලොති දස්සෙන්තා වදන්ති. අනුමතිපක්ඛාති අනුමතියා පක්ඛා, අනුමතිදායකාති අත්ථො. පරික්ඛාරා භවන්තීති පරිවාරා භවන්ති. ‘‘රථො සීලපරික්ඛාරො, ඣානක්ඛො චක්කවීරියො’’ති (සං. නි. 5.4) එත්ථ පන අලඞ්කාරො පරික්ඛාරොති වුත්තො.

339. “Then, indeed, Your Majesty,” (tena hi bhavaṃ rājā)—so the brahmin, it is said, thought: “This king is exceedingly eager to give a great gift. But if he gives without informing his own followers, the khattiyas and others, they will not be pleased with him. I will act in such a way that they are pleased with the gift.” Therefore, he said, “Then, indeed, Your Majesty,” and so on. Herein, ‘townspeople’ (negamā) means the inhabitants of the town. ‘Countryfolk’ (jānapadā) means the inhabitants of the countryside. ‘Let him summon’ (āmantayataṃ) means let him summon, let him make known. ‘That which would be for me’ (yaṃ mama assa) means: that your permission would be for me. ‘Ministers’ (amaccā) means dear companions. ‘Members of the assembly’ (pārisajjā) means the remaining officials who carry out orders. ‘May Your Majesty sacrifice’ (yajataṃ bhavaṃ rājā) means ‘May you, sir, sacrifice.’ They, it is said—thinking, “This king, instead of giving the gift by force with the thought ‘I am the ruler,’ has informed us. Oh, what he has done is excellent!”—were pleased and spoke thus. On the other hand, if they were not informed by him, they would not even go to see the place of sacrifice. ‘The time for sacrifice, great king’ (yaññakālo mahārāja)—for when there are no suitable gifts to be given and in old age, such a gift cannot be given. But you are both very wealthy and young; showing this, they say that this is your time for sacrifice. ‘Those on the side of consent’ (anumatipakkhā) means a faction of consent; the meaning is those who grant approval. ‘They become requisites’ (parikkhārā bhavanti) means they become attendants. But in the passage, “The chariot has virtue as its adornment, jhāna as its axle, and energy as its wheels” (Saṃ. ni. 5.4), ‘parikkhāra’ is said to mean ‘adornment’.

---

අට්ඨපරික්ඛාරවණ්ණනා

Commentary on the Eight Requisites

---

340. අට්ඨහඞ්ගෙහීති උභතො සුජාතාදීහි අට්ඨහි අඞ්ගෙහි. යසසාති ආණාඨපනසමත්ථතාය. සද්ධොති දානස්ස ඵලං අත්ථීති සද්දහති. දායකොති දානසූරො. න සද්ධාමත්තකෙනෙව තිට්ඨති, පරිච්චජිතුම්පි සක්කොතීති අත්ථො. දානපතීති යං දානං දෙති, තස්ස පති හුත්වා දෙති, න දාසො, න සහායො. යො හි අත්තනා මධුරං භුඤ්ජති, පරෙසං අමධුරං දෙති, සො දානසඞ්ඛාතස්ස දෙය්‍යධම්මස්ස දාසො හුත්වා දෙති. යො යං අත්තනා භුඤ්ජති, තදෙව දෙති, සො සහායො හුත්වා දෙති. යො පන අත්තනා යෙන කෙනචි යාපෙති, පරෙසං මධුරං දෙති, සො පති ජෙට්ඨකො සාමී හුත්වා දෙති, අයං තාදිසොති අත්ථො. සමණබ්‍රාහ්මණකපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානන්ති එත්ථ සමිතපාපා සමණා, බාහිතපාපා බ්‍රාහ්මණා. කපණාති දුග්ගතා දලිද්දමනුස්සා. අද්ධිකාති පථාවිනො. වණිබ්බකාති යෙ – ‘‘ඉට්ඨං දින්නං, කන්තං, මනාපං, කාලෙන අනවජ්ජං දින්නං, දදං චිත්තං පසාදෙය්‍ය, ගච්ඡතු භවං බ්‍රහ්මලොක’’න්තිආදිනා නයෙන දානස්ස වණ්ණං ථොමයමානා විචරන්ති. යාචකාති යෙ – ‘‘පසතමත්තං දෙථ, සරාවමත්තං දෙථා’’තිආදීනි වත්වා යාචමානා විචරන්ති. ඔපානභූතොති උදපානභූතො. සබ්බෙසං සාධාරණපරිභොගො, චතුමහාපථෙ ඛතපොක්ඛරණී [Pg.267] විය හුත්වාති අත්ථො. සුතජාතස්සාති එත්ථ සුතමෙව සුතජාතං. අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙ අත්ථෙ චින්තෙතුන්ති එත්ථ – ‘‘අතීතෙ පුඤ්ඤස්ස කතත්තායෙව මෙ අයං සම්පත්තී’’ති, එවං චින්තෙන්තො අතීතමත්ථං චින්තෙතුං පටිබලො නාම හොති. ‘‘ඉදානි පුඤ්ඤං කත්වාව අනාගතෙ සක්කා සම්පත්තිං පාපුණිතු’’න්ති චින්තෙන්තො අනාගතමත්ථං චින්තෙතුං පටිබලො නාම හොති. ‘‘ඉදං පුඤ්ඤකම්මං නාම සප්පුරිසානං ආචිණ්ණං, මය්හඤ්ච භොගාපි සංවිජ්ජන්ති, දායකචිත්තම්පි අත්ථි; හන්දාහං පුඤ්ඤානි කරොමී’’ති චින්තෙන්තො පච්චුප්පන්නමත්ථං චින්තෙතුං පටිබලො නාම හොතීති වෙදිතබ්බො. ඉති ඉමානීති එවං යථා වුත්තානි එතානි. එතෙහි කිර අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස දානං සබ්බදිසාහි මහාජනො උපසඞ්කමති. ‘‘අයං දුජ්ජාතො කිත්තකං කාලං දස්සති, ඉදානි විප්පටිසාරී හුත්වා උපච්ඡින්දිස්සතී’’ති එවමාදීනි චින්තෙත්වා න කොචි උපසඞ්කමිතබ්බං මඤ්ඤති. තස්මා එතානි අට්ඨඞ්ගානි පරික්ඛාරා භවන්තීති වුත්තානි.

340. ‘With eight factors’ (aṭṭhahaṅgehi) means with the eight factors beginning with being well-born on both sides. ‘With fame’ (yasasā) means with the power that is the ability to establish authority. ‘Faithful’ (saddho) means one believes, “There is a result of giving.” ‘A giver’ (dāyako) means a hero in giving. The meaning is that he does not stand by faith alone, but is also able to relinquish. ‘A master of the gift’ (dānapati) means that whatever gift he gives, he gives it having become its master, not its servant, nor its friend. For one who eats sweet food himself but gives unsweet food to others, gives as a servant of the gift-object designated as ‘giving’. One who gives the very same thing that he himself eats, gives as a friend. But one who sustains himself with anything whatsoever, yet gives sweet food to others, gives as a master, a chief, a lord; the meaning is that this one is such a person. ‘To ascetics, brahmins, the poor, travelers, mendicants, and petitioners’ (samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ)—herein, ascetics (samaṇā) are those who have pacified evil; brahmins (brāhmaṇā) are those who have cast off evil. ‘The poor’ (kapaṇā) are those in a difficult state, destitute people. ‘Travelers’ (addhikā) are wayfarers. ‘Mendicants’ (vaṇibbakā) are those who wander about praising the quality of the gift with such words as, “What is given is desirable, pleasing, agreeable, given at the right time, and blameless. May the giver’s mind be gladdened. May you go to the Brahma-world.” ‘Petitioners’ (yācakā) are those who wander about begging, saying such things as, “Give a handful, give a bowlful.” ‘Having become a public well’ (opānabhūto) means having become like a well. The meaning is that he has become for the common use of all, like a pond dug at a great crossroads. Herein, regarding ‘of one born of learning’ (sutajātassa), learning itself is what is meant by ‘born of learning’. Herein, regarding ‘to reflect on past, future, and present matters’ (atītānāgatapaccuppanne atthe cintetuṃ), it should be understood thus: one who reflects, “It is only because of merit having been done in the past that this prosperity is mine,” is called one who is capable of reflecting on a past matter. One who reflects, “Only by doing merit now is it possible to attain prosperity in the future,” is called one who is capable of reflecting on a future matter. One who reflects, “This deed of merit is the practice of good people; I, too, have wealth, and I have the mind of a giver; come now, I will do meritorious deeds,” is called one who is capable of reflecting on a present matter. ‘Thus, these’ (iti imāni) means these, as they have been stated. Indeed, the great populace from all directions approaches the gift of one who is endowed with these eight factors. Thinking such things as, “For how long will this low-born person give? Now, becoming regretful, he will cut it off,” no one considers it fit to approach. Therefore, these eight factors are said to be requisites.

---

චතුපරික්ඛාරාදිවණ්ණනා

The Explanation of the Four Requisites and so on.

---

341. සුජං පග්ගණ්හන්තානන්ති මහායාගපටිග්ගණ්හනට්ඨානෙ දානකටච්ඡුං පග්ගණ්හන්තානං. ඉමෙහි චතූහීති එතෙහි සුජාතාදීහි. එතෙසු හි අසති – ‘‘එවං දුජ්ජාතස්ස සංවිධානෙන පවත්තදානං කිත්තකං කාලං පවත්තිස්සතී’’තිආදීනි වත්වා උපසඞ්කමිතාරො න හොන්ති. ගරහිතබ්බාභාවතො පන උපසඞ්කමන්තියෙව. තස්මා ඉමානිපි පරික්ඛාරා භවන්තීති වුත්තානි.

341. ‘Of those who hold the sacrificial ladle’ (sujaṃ paggaṇhantānaṃ) means: of those who hold the giving-ladle in the place of receiving a great sacrifice. ‘By these four’ (imehi catūhi) means: by these qualities beginning with being well-born. For, when these four qualities are absent, there are no people who approach, having said such things as, “For how long will a gift that has come about through the arrangement of such a low-born person last?” However, due to the absence of anything blameworthy, they do indeed approach. Therefore, these four qualities also are said to be requisites.

---

342. තිස්සො විධා දෙසෙසීති තීණි ඨපනානි දෙසෙසි. සො කිර චින්තෙසි – ‘‘දානං දදමානා නාම තිණ්ණං ඨානානං අඤ්ඤතරස්මිං චලන්ති හන්දාහං ඉමං රාජානං තෙසු ඨානෙසු පඨමතරඤ්ඤෙව නිච්චලං කරොමී’’ති. තෙනස්ස තිස්සො විධා දෙසෙසීති. සො භොතො රඤ්ඤොති ඉදං කරණත්ථෙ සාමිවචනං. භොතා රඤ්ඤාති වා පාඨො. විප්පටිසාරො න කරණීයොති ‘‘භොගානං විගමහෙතුකො පච්ඡානුතාපො න කත්තබ්බො, පුබ්බචෙතනා පන අචලා පතිට්ඨපෙතබ්බා, එවඤ්හි දානං මහප්ඵලං හොතී’’ති දස්සෙති. ඉතරෙසුපි ද්වීසු ඨානෙසු එසෙව නයො. මුඤ්චචෙතනාපි හි පච්ඡාසමනුස්සරණචෙතනා [Pg.268] ච නිච්චලාව කාතබ්බා. තථා අකරොන්තස්ස දානං න මහප්ඵලං හොති, නාපි උළාරෙසු භොගෙසු චිත්තං නමති, මහාරොරුවං උපපන්නස්ස සෙට්ඨිගහපතිනො විය.

342. `Tisso vidhā desesi` means: he taught the three establishments. It is said that he thought: “Those who are called givers are wont to waver in one of the three stages. Come now, I shall make this king unwavering in those stages right at the very beginning before the sacrifice.” For that reason, it is said, he taught him the three ways. `So bhoto rañño`: this is a word in the genitive case in the sense of the unexpressed agent in the instrumental case. Or the reading is `bhotā raññā`. `Vippaṭisāro na karaṇīyo` shows that: “Remorse which has the loss of wealth as its cause should not be engaged in; but the prior volition should be established as unwavering, for thus the gift is of great fruit.” In the other two stages as well, this is the same method. Indeed, the volition at the time of giving and the volition of subsequent recollection should be made unwavering. For one who does not act thus, the gift is not of great fruit, nor does the mind incline towards excellent wealth, like that of the wealthy householder who had arisen in the Mahāroruva hell.

---

343. දසහාකාරෙහීති දසහි කාරණෙහි. තස්ස කිර එවං අහොසි – සචායං රාජා දුස්සීලෙ දිස්වා – ‘‘නස්සති වත මෙ දානං, යස්ස මෙ එවරූපා දුස්සීලා භුඤ්ජන්තී’’ති සීලවන්තෙසුපි විප්පටිසාරං උප්පාදෙස්සති, දානං න මහප්ඵලං භවිස්සති. විප්පටිසාරො ච නාම දායකානං පටිග්ගාහකතොව උප්පජ්ජති, හන්දස්ස පඨමමෙව තං විප්පටිසාරං විනොදෙමීති. තස්මා දසහාකාරෙහි උපච්ඡිජ්ජිතුං යුත්තං පටිග්ගාහකෙසුපි විප්පටිසාරං විනොදෙසීති. තෙසඤ්ඤෙව තෙනාති තෙසඤ්ඤෙව තෙන පාපෙන අනිට්ඨො විපාකො භවිස්සති, න අඤ්ඤෙසන්ති දස්සෙති. යජතං භවන්ති දෙතු භවං. සජ්ජතන්ති විස්සජ්ජතු. අන්තරන්ති අබ්භන්තරං.

343. `Dasahākārehi` means: by ten reasons. It is said that this thought occurred to him: “If this king, upon seeing immoral persons, thinks, ‘Alas, my gift is ruined, which such immoral ones as these enjoy,’ he will produce regret even in regard to the virtuous, and the gift will not be of great fruit. And regret, for donors, arises precisely because of the recipient. Come now, I shall dispel that regret of his right at the very beginning.” Therefore, he dispelled the regret concerning recipients, which ought to be cut off by ten reasons. `Tesaññeva tena` shows that: for them alone, because of that evil deed, there will be an undesirable result, not for others. `Yajataṃ bhavaṃ` means: may your majesty give. `Sajjataṃ` means: may he relinquish completely. `Antaraṃ` means: inside.

---

344. සොළසහි ආකාරෙහි චිත්තං සන්දස්සෙසීති ඉධ බ්‍රාහ්මණො රඤ්ඤො මහාදානානුමොදනං නාම ආරද්ධො. තත්ථ සන්දස්සෙසීති – ‘ඉදං දානං දාතා එවරූපං සම්පත්තිං ලභතී’ති දස්සෙත්වා දස්සෙත්වා කථෙසි. සමාදපෙසීති තදත්ථං සමාදපෙත්වා කථෙසි. සමුත්තෙජෙසීති විප්පටිසාරවිනොදනෙනස්ස චිත්තං වොදාපෙසි. සම්පහංසෙසීති ‘සුන්දරං තෙ කතං, මහාරාජ, දානං දදමානෙනා’ති ථුතිං කත්වා කථෙසි. වත්තා ධම්මතො නත්ථීති ධම්මෙන සමෙන කාරණෙන වත්තා නත්ථි.

344. `Soḷasahi ākārehi cittaṃ sandassesi`: Here, the brahmin undertook what is called the rejoicing in the king's great gift. Therein, `sandassesi` means: showing again and again, “The giver of this gift obtains such-and-such an attainment,” he spoke. `Samādāpesi` means: causing him to grasp that meaning well, he spoke. `Samuttejesi` means: by dispelling regret, he purified his mind. `Sampahaṃsesi` means: having offered praise, saying, “A good deed has been done by you, O great king, in giving this gift,” he spoke. `Vattā dhammato natthi` means: there is no speaker [who can speak against it] in accordance with the true nature, with impartiality, and with suitable reason.

---

345. න රුක්ඛා ඡිජ්ජිංසු යූපත්ථාය න දබ්භා ලූයිංසු බරිහිසත්ථායාති යෙ යූපනාමකෙ මහාථම්භෙ උස්සාපෙත්වා – ‘‘අසුකරාජා අසුකාමච්චො අසුකබ්‍රාහ්මණො එවරූපං නාම මහායාගං යජතී’’ති නාමං ලිඛිත්වා ඨපෙන්ති. යානි ච දබ්භතිණානි ලායිත්වා වනමාලාසඞ්ඛෙපෙන යඤ්ඤසාලං පරික්ඛිපන්ති, භූමියං වා පත්ථරන්ති, තෙපි න රුක්ඛා ඡිජ්ජිංසු, න දබ්භා ලූයිංසු. කිං පන ගාවො වා අජාදයො වා හඤ්ඤිස්සන්තීති දස්සෙති. දාසාති අන්තොගෙහදාසාදයො. පෙස්සාති යෙ පුබ්බමෙව ධනං ගහෙත්වා කම්මං කරොන්ති. කම්මකරාති යෙ භත්තවෙතනං ගහෙත්වා කරොන්ති. දණ්ඩතජ්ජිතා නාම දණ්ඩයට්ඨිමුග්ගරාදීනි ගහෙත්වා – ‘‘කම්මං කරොථ කරොථා’’ති එවං [Pg.269] තජ්ජිතා. භයතජ්ජිතා නාම – සචෙ කම්මං කරොසි, කුසලං. නො චෙ කරොසි, ඡින්දිස්සාම වා බන්ධිස්සාම වා මාරෙස්සාම වාති එවං භයෙන තජ්ජිතා. එතෙ පන න දණ්ඩතජ්ජිතා, න භයතජ්ජිතා, න අස්සුමුඛා රොදමානා පරිකම්මානි අකංසු. අථ ඛො පියසමුදාචාරෙනෙව සමුදාචරියමානා අකංසු. න හි තත්ථ දාසං වා දාසාති, පෙස්සං වා පෙස්සාති, කම්මකරං වා කම්මකරාති ආලපන්ති. යථානාමවසෙනෙව පන පියසමුදාචාරෙන ආලපිත්වා ඉත්ථිපුරිසබලවන්තදුබ්බලානං අනුරූපමෙව කම්මං දස්සෙත්වා – ‘‘ඉදඤ්චිදඤ්ච කරොථා’’ති වදන්ති. තෙපි අත්තනො රුචිවසෙනෙව කරොන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘යෙ ඉච්ඡිංසු, තෙ අකංසු; යෙ න ඉච්ඡිංසු, න තෙ අකංසු. යං ඉච්ඡිංසු, තං අකංසු; යං න ඉච්ඡිංසු, න තං අකංසූ’’ති. සප්පිතෙලනවනීතදධිමධුඵාණිතෙන චෙව සො යඤ්ඤො නිට්ඨානමගමාසීති රාජා කිර බහිනගරස්ස චතූසු ද්වාරෙසු අන්තොනගරස්ස ච මජ්ඣෙති පඤ්චසු ඨානෙසු මහාදානසාලායො කාරාපෙත්වා එකෙකිස්සාය සාලාය සතසහස්සං සතසහස්සං කත්වා දිවසෙ දිවසෙ පඤ්චසතසහස්සානි විස්සජ්ජෙත්වා සූරියුග්ගමනතො පට්ඨාය තස්ස තස්ස කාලස්ස අනුරූපෙහි සහත්ථෙන සුවණ්ණකටච්ඡුං ගහෙත්වා පණීතෙහි සප්පිතෙලාදිසම්මිස්සෙහෙව යාගුඛජ්ජකභත්තබ්‍යඤ්ජනපානකාදීහි මහාජනං සන්තප්පෙසි. භාජනානි පූරෙත්වා ගණ්හිතුකාමානං තථෙව දාපෙසි. සායණ්හසමයෙ පන වත්ථගන්ධමාලාදීහි සම්පූජෙසි. සප්පිආදීනං පන මහාචාටියො පූරාපෙත්වා – ‘‘යො යං පරිභුඤ්ජිතුකාමො, සො තං පරිභුඤ්ජතූ’’ති අනෙකසතෙසු ඨානෙසු ඨපාපෙසි. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘සප්පිතෙලනවනීතදධිමධුඵාණිතෙන චෙව සො යඤ්ඤො නිට්ඨානමගමාසී’’ති.

345. “No trees were cut for sacrificial posts, no dabbha grass was mown for the sacrificial ground-cover” means: The great pillars called sacrificial posts, which they set up after inscribing a name—such as, “Such-and-such a king, such-and-such a minister, or such-and-such a brahmin performs a great sacrifice of such-and-such a name”—and the dabbha grasses which they mow and use to encircle the sacrificial hall in the manner of a forest garland, or which they spread upon the ground—even those trees were not cut, and that dabbha grass was not mown. How then, it is shown, would cows or goats and the like be killed? “Dāsa” means household slaves and the like. “Pessa” means those who do work after having taken payment beforehand. “Kammakarā” means those who work after receiving food and wages. “Those threatened by punishment” (daṇḍatajjitā) means those who are threatened with sticks, rods, clubs, and the like, being told, “Do the work! Do the work!” “Those threatened by fear” (bhayatajjitā) means those threatened with fear, thus: “If you do the work, it is good. If you do not, we will cut you, or bind you, or kill you.” But these workers did not perform the preparations by being threatened by punishment, nor by being threatened by fear, nor with tear-stricken faces, weeping. Rather, they worked being addressed with pleasant speech. Indeed, there they do not address a slave as “slave,” nor a servant as “servant,” nor a worker as “worker.” Instead, having addressed them with pleasant speech according to their respective names and having shown them work appropriate for women, men, the strong, and the weak, they say, “Do this and this.” They too work according to their own wishes. Therefore it was said: “Those who wished, did; those who did not wish, did not. What they wished, they did; what they did not wish, they did not do.” “And that sacrifice was completed with ghee, oil, fresh butter, curd, honey, and molasses” means: The king, it is said, had great alms-halls built in five places—at the four gates outside the city and in the middle of the city within. Having allocated one hundred thousand for each alms-hall, he disbursed five hundred thousand each and every day. Starting from sunrise, at the appropriate times for each, he himself, taking a golden ladle, satisfied the great populace with exquisite gruel, snacks, rice, curries, drinks, and so on, all mixed with ghee, oil, and the like. For those who wished to take them, he had vessels filled and given just so. In the evening, he honored them well with cloth, perfumes, garlands, and the like. Furthermore, having had great jars filled with ghee and the like, he had them placed in many hundreds of locations, thinking, “Let whoever wishes to consume whatever, consume that.” It was in reference to this that it was said: “And that sacrifice was completed with ghee, oil, fresh butter, curd, honey, and molasses.”

---

346. පහූතං සාපතෙය්‍යං ආදායාති බහුං ධනං ගහෙත්වා. තෙ කිර චින්තෙසුං – ‘‘අයං රාජා සප්පිතෙලාදීනි ජනපදතො අනාහරාපෙත්වා අත්තනො සන්තකමෙව නීහරිත්වා මහාදානං දෙති. අම්හෙහි පන ‘රාජා න කිඤ්චි ආහරාපෙතී’ති න යුත්තං තුණ්හී භවිතුං. න හි රඤ්ඤො ඝරෙ ධනං අක්ඛයධම්මමෙව, අම්හෙසු ච අදෙන්තෙසු කො අඤ්ඤො රඤ්ඤො දස්සති, හන්දස්ස ධනං උපසංහරාමා’’ති තෙ ගාමභාගෙන ච නිගමභාගෙන ච නගරභාගෙන ච සාපතෙය්‍යං සංහරිත්වා සකටානි පූරෙත්වා රඤ්ඤො උපහරිංසු. තං සන්ධාය – ‘‘පහූතං සාපතෙය්‍ය’’න්තිආදිමාහ.

346. “Taking abundant wealth” means taking much wealth. They, it is said, thought: “This king gives a great gift by bringing out his own property, not having ghee, oil, and the like brought from the countryside. It is not right for us to remain silent, thinking, ‘The king does not have us bring anything.’ Indeed, the wealth in the king’s house is not of an inexhaustible nature, and if we do not give, who else will give to the king? Come, let us bring wealth for him.” Thus, they collected wealth by village-share, by market-town-share, and by city-share, and having filled carts, they brought it to the king. It was in reference to this that the Blessed One said, “taking abundant wealth,” and so on.

---

347. පුරත්ථිමෙන [Pg.270] යඤ්ඤවාටස්සාති පුරත්ථිමතො නගරද්වාරෙ දානසාලාය පුරත්ථිමභාගෙ. යථා පුරත්ථිමදිසතො ආගච්ඡන්තා ඛත්තියානං දානසාලාය යාගුං පිවිත්වා රඤ්ඤො දානසාලාය භුඤ්ජිත්වා නගරං පවිසන්ති. එවරූපෙ ඨානෙ පට්ඨපෙසුං. දක්ඛිණෙන යඤ්ඤවාටස්සාති දක්ඛිණතො නගරද්වාරෙ දානසාලාය වුත්තනයෙනෙව දක්ඛිණභාගෙ පට්ඨපෙසුං. පච්ඡිමුත්තරෙසුපි එසෙව නයො.

347. “To the east of the sacrificial enclosure” means in the eastern part of the alms-hall at the eastern city gate. They established it in such a place that those coming from the eastern direction, having drunk gruel at the alms-hall of the khattiyas and having eaten at the alms-hall of the king, would enter the city. “To the south of the sacrificial enclosure” means they established it in the southern part of the alms-hall at the southern city gate, in the same way as described. In the west and north also, this is the method.

---

348. අහො යඤ්ඤො, අහො යඤ්ඤසම්පදාති බ්‍රාහ්මණා සප්පිආදීහි නිට්ඨානගමනං සුත්වා – ‘‘යං ලොකෙ මධුරං, තදෙව සමණො ගොතමො කථෙති, හන්දස්ස යඤ්ඤං පසංසාමා’’ති තුට්ඨචිත්තා පසංසමානා එවමාහංසු. තුණ්හීභූතොව නිසින්නො හොතීති උපරි වත්තබ්බමත්ථං චින්තයමානො නිස්සද්දොව නිසින්නො හොති. අභිජානාති පන භවං ගොතමොති ඉදං බ්‍රාහ්මණො පරිහාරෙන පුච්ඡන්තො ආහ. ඉතරථා හි – ‘‘කිං පන ත්වං, භො ගොතම, තදා රාජා අහොසි, උදාහු පුරොහිතො බ්‍රාහ්මණො’’ති එවං උජුකමෙව පුච්ඡයමානො අගාරවො විය හොති.

348. “Oh, the sacrifice! Oh, the success of the sacrifice!” means: The brahmins, having heard of the sacrifice’s completion with ghee and so on, thought, “Whatever is sweet in the world, that is what the ascetic Gotama speaks of. Come, let us praise his sacrifice!” With delighted minds and full of praise, they spoke thus. “He sat silent” means: Thinking of the matter to be spoken of next, he sat without a sound. “But does the venerable Gotama recall?”—this the brahmin said, asking indirectly to avoid disrespect. For otherwise, if he were asked directly, thus: “Indeed, good Gotama, were you the king at that time, or the brahmin chaplain?” it would be as if disrespectful.

---

නිච්චදානඅනුකුලයඤ්ඤවණ්ණනා

Explanation of Constant Alms and Ancestral Sacrifices

---

349. අත්ථි පන, භො ගොතමාති – ඉදං බ්‍රාහ්මණො ‘‘සකලජම්බුදීපවාසීනං උට්ඨාය සමුට්ඨාය දානං නාම දාතුං ගරුකං සකලජනපදො ච අත්තනො කම්මානි අකරොන්තො නස්සිස්සති, අත්ථි නු ඛො අම්හාකම්පි ඉමම්හා යඤ්ඤා අඤ්ඤො යඤ්ඤො අප්පසමාරම්භතරො චෙව මහප්ඵලතරො චා’’ති එතමත්ථං පුච්ඡන්තො ආහ. නිච්චදානානීති ධුවදානානි නිච්චභත්තානි. අනුකුලයඤ්ඤානීති – ‘‘අම්හාකං පිතුපිතාමහාදීහි පවත්තිතානී’’ති කත්වා පච්ඡා දුග්ගතපුරිසෙහිපි වංසපරම්පරාය පවත්තෙතබ්බානි යාගානි, එවරූපානි කිර සීලවන්තෙ උද්දිස්ස නිබද්ධදානානි තස්මිං කුලෙ දලිද්දාපි න උපච්ඡින්දන්ති.

349. “But is there, good Gotama…”—this the brahmin said, wishing to ask this question: “For all the inhabitants of Jambudīpa, to give what is called a gift, having arisen and exerted themselves, is burdensome, and the entire country will perish, not doing its work. Is there indeed for us another sacrifice, other than this sacrifice, that has fewer preparations and is more fruitful?” “Constant alms” means perpetual alms, constant alms-food. “Ancestral sacrifices” means sacrifices established by our fathers, grandfathers, and other ancestors, which should be continued in succession by lineage, even by poor men afterwards. Such constant gifts, dedicated to the virtuous, are not interrupted in that family, even by the poor.

---

තත්‍රිදං වත්ථු – අනාථපිණ්ඩිකස්ස කිර ඝරෙ පඤ්ච නිච්චභත්තසතානි දීයිංසු. දන්තමයසලාකානි පඤ්චසතානි අහෙසුං. අථ තං කුලං අනුක්කමෙන දාලිද්දියෙන අභිභූතං, එකා තස්මිං කුලෙ දාරිකා එකසලාකතො උද්ධං දාතුං නාසක්ඛි. සාපි පච්ඡා සෙතවාහනරජ්ජං ගන්ත්වා ඛලං සොධෙත්වා ලද්ධධඤ්ඤෙන තං සලාකං අදාසි. එකො ථෙරො රඤ්ඤො [Pg.271] ආරොචෙසි. රාජා තං ආනෙත්වා අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි. සා තතො පට්ඨාය පුන පඤ්චපි සලාකභත්තසතානි පවත්තෙසි.

Here is the story: In Anāthapiṇḍika’s house, it is said, five hundred constant alms-meals were given. There were five hundred ivory tokens. Then that family was gradually overwhelmed by poverty, and one girl in that family was unable to give more than one token. Later, she too went to the kingdom of Setavāhana, cleaned the threshing floor, and with the grain she had obtained, gave that token. An elder informed the king. The king brought her and established her in the position of chief queen. From then on, she again established five hundred token-meals.

---

දණ්ඩප්පහාරාති – ‘‘පටිපාටියා තිට්ඨථ තිට්ඨථා’’ති උජුං ගන්ත්වා ගණ්හථ ගණ්හථාති ච ආදීනි වත්වා දීයමානා දණ්ඩප්පහාරාපි ගලග්ගාහාපි දිස්සන්ති. අයං ඛො, බ්‍රාහ්මණ, හෙතු…පෙ… මහානිසංසතරඤ්චාති. එත්ථ යස්මා මහායඤ්ඤෙ විය ඉමස්මිං සලාකභත්තෙ න බහූහි වෙය්‍යාවච්චකරෙහි වා උපකරණෙහි වා අත්ථො අත්ථි, තස්මා එතං අප්පට්ඨතරං. යස්මා චෙත්ථ න බහූනං කම්මච්ඡෙදවසෙන පීළාසඞ්ඛාතො සමාරම්භො අත්ථි, තස්මා අප්පසමාරම්භතරං. යස්මා චෙතං සඞ්ඝස්ස යිට්ඨං පරිච්චත්තං, තස්මා යඤ්ඤන්ති වුත්තං, යස්මා පන ඡළඞ්ගසමන්නාගතාය දක්ඛිණාය මහාසමුද්දෙ උදකස්සෙව න සුකරං පුඤ්ඤාභිසන්දස්ස පමාණං කාතුං, ඉදඤ්ච තථාවිධං. තස්මා තං මහප්ඵලතරඤ්ච මහානිසංසතරඤ්චාති වෙදිතබ්බං. ඉදං සුත්වා බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ඉදම්පි නිච්චභත්තං උට්ඨාය සමුට්ඨාය දදතො දිවසෙ දිවසෙ එකස්ස කම්මං නස්සති. නවනවො උස්සාහො ච ජනෙතබ්බො හොති, අත්ථි නු ඛො ඉතොපි අඤ්ඤො යඤ්ඤො අප්පට්ඨතරො ච අප්පසමාරම්භතරො චාති. තස්මා ‘‘අත්ථි පන, භො ගොතමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ යස්මා සලාකභත්තෙ කිච්චපරියොසානං නත්ථි, එකෙන උට්ඨාය සමුට්ඨාය අඤ්ඤං කම්මං අකත්වා සංවිධාතබ්බමෙව. විහාරදානෙ පන කිච්චපරියොසානං අත්ථි. පණ්ණසාලං වා හි කාරෙතුං කොටිධනං විස්සජ්ජෙත්වා මහාවිහාරං වා, එකවාරං ධනපරිච්චාගං කත්වා කාරිතං සත්තට්ඨවස්සානිපි වස්සසතම්පි වස්සසහස්සම්පි ගච්ඡතියෙව. කෙවලං ජිණ්ණපතිතට්ඨානෙ පටිසඞ්ඛරණමත්තමෙව කාතබ්බං හොති. තස්මා ඉදං විහාරදානං සලාකභත්තතො අප්පට්ඨතරං අප්පසමාරම්භතරඤ්ච හොති. යස්මා පනෙත්ථ සුත්තන්තපරියායෙන යාවදෙව සීතස්ස පටිඝාතායාති ආදයො නවානිසංසා වුත්තා, ඛන්ධකපරියායෙන.

“Striking with sticks”—when giving, after saying things like, “Stand in line, stand in line,” and “Go straight and take it, take it,” striking with sticks and seizing by the neck are seen. “This, brahmin, is the cause… and of greater benefit.” Here, because in this ticket-food, unlike in a great sacrifice, there is no need for many attendants or requisites, therefore it is less troublesome. And because here there is no great undertaking, described as oppression by means of interrupting the work of many people, therefore it has less undertaking. And because this is offered and relinquished to the Sangha, it is called a sacrifice. Furthermore, because for a gift endowed with six factors, it is not easy to measure the flow of merit, just as it is not easy to measure the water in the great ocean, and this gift is also of such a kind, therefore it should be known as more fruitful and of greater benefit. Hearing this, the brahmin thought: “For one who gives this constant alms-food, having arisen and prepared day after day, one person's work is destroyed. New effort must be generated again and again. Is there indeed another sacrifice that is less troublesome and has less undertaking than this?” Therefore, he asked, “But, good Gotama, is there…?” and so on. Here, in the ticket-food, there is no end to the task; one must rise and prepare, not doing any other work, but being engaged in just that. But in the case of giving a monastery, the task has an end. Whether one has a leaf-hut built, or having given up ten million in wealth, has a great monastery built, once the giving of wealth has been done and it is built, it lasts for seven or eight years, a hundred years, or even a thousand years. Only the mere act of repairing is to be done in worn-out and fallen places. Therefore, this gift of a monastery is less troublesome and has less undertaking than the ticket-food. Moreover, in the Suttanta method, nine benefits such as “just for the prevention of cold” are stated, while in the Khandhaka method…

---

‘‘සීතං උණ්හං පටිහන්ති, තතො වාළමිගානි ච;

සිරිංසපෙ ච මකසෙ ච, සිසිරෙ චාපි වුට්ඨියො.

It wards off cold and heat, and likewise wild animals; serpents and mosquitoes, and rains in the cold season.

---

තතො වාතාතපො ඝොරො, සඤ්ජාතො පටිහඤ්ඤති;

ලෙණත්ථඤ්ච සුඛත්ථඤ්ච, ඣායිතුඤ්ච විපස්සිතුං.

Then a harsh wind and heat arise and are warded off; for shelter and happiness, and to meditate and contemplate.

---

විහාරදානං සඞ්ඝස්ස, අග්ගං බුද්ධෙන වණ්ණිතං;

තස්මා හි පණ්ඩිතො පොසො, සම්පස්සං අත්ථමත්තනො;

විහාරෙ කාරයෙ රම්මෙ, වාසයෙත්ථ බහුස්සුතෙ.

The gift of a monastery to the Sangha is praised by the Buddha as supreme. Therefore, a wise person, seeing their own benefit, should have delightful monasteries built and have the learned dwell therein.

---

තස්මා අන්නඤ්ච පානඤ්ච, වත්ථසෙනාසනානි ච;

දදෙය උජුභූතෙසු, විප්පසන්නෙන චෙතසා.

Therefore, with a clear and serene mind, one should give food and drink, clothing and lodging to those who are upright.

---

තෙ තස්ස ධම්මං දෙසෙන්ති, සබ්බදුක්ඛාපනූදනං;

යං සො ධම්මං ඉධඤ්ඤාය, පරිනිබ්බාති අනාසවො’’ති. (චූළව. 295);

They teach him the Dhamma, which dispels all suffering; having understood that Dhamma here, he, without influxes, attains final Nibbāna.

---

සත්තරසානිසංසා වුත්තා. තස්මා එතං සලාකභත්තතො මහප්ඵලතරඤ්ච මහානිසංසතරඤ්චාති වෙදිතබ්බං. සඞ්ඝස්ස පන පරිච්චත්තත්තාව යඤ්ඤොති වුච්චති. ඉදම්පි සුත්වා බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘ධනපරිච්චාගං කත්වා විහාරදානං [Pg.272] නාම දුක්කරං, අත්තනො සන්තකා හි කාකණිකාපි පරස්ස දුප්පරිච්චජා, හන්දාහං ඉතොපි අප්පට්ඨතරඤ්ච අප්පසමාරම්භතරඤ්ච යඤ්ඤං පුච්ඡාමී’’ති. තතො තං පුච්ඡන්තො – ‘‘අත්ථි පන භො’’තිආදිමාහ.

Seventeen benefits have been stated. Therefore, this should be known as more fruitful and of greater benefit than ticket-food. Furthermore, because it is relinquished to the Sangha, it is called a sacrifice. Hearing this too, the brahmin thought: “The gift of a monastery, which requires giving up wealth, is difficult to do. Indeed, even a small coin belonging to oneself is difficult to relinquish for another. Come now, let me ask about a sacrifice that is even less troublesome and has less undertaking than this.” Then, wishing to ask about that, he spoke the words beginning: “But is there, good sir…”

---

350-351. තත්ථ යස්මා සකිං පරිච්චත්තෙපි විහාරෙ පුනප්පුනං ඡාදනඛණ්ඩඵුල්ලප්පටිසඞ්ඛරණාදිවසෙන කිච්චං අත්ථියෙව, සරණං පන එකභික්ඛුස්ස වා සන්තිකෙ සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා සකිං ගහිතං ගහිතමෙව හොති, නත්ථි තස්ස පුනප්පුනං කත්තබ්බතා, තස්මා තං විහාරදානතො අප්පට්ඨතරඤ්ච අප්පසමාරම්භතරඤ්ච හොති. යස්මා ච සරණගමනං නාම තිණ්ණං රතනානං ජීවිතපරිච්චාගමයං පුඤ්ඤකම්මං සග්ගසම්පත්තිං දෙති, තස්මා මහප්ඵලතරඤ්ච මහානිසංසතරඤ්චාති වෙදිතබ්බං. තිණ්ණං පන රතනානං ජීවිතපරිච්චාගවසෙන යඤ්ඤොති වුච්චති.

Therein, because even when a monastery has been relinquished once, there is still work to be done again and again by way of repairing the roofing, breakages, and cracks, but refuge, whether taken once in the presence of a single monk, the Sangha, or a group, is simply taken. There is no need for it to be done again and again. Therefore, it is less troublesome and has less undertaking than the gift of a monastery. And because going for refuge is a meritorious act consisting of the dedication of one's life to the Three Jewels that yields heavenly attainment, it should be known as more fruitful and of greater benefit. Furthermore, on account of relinquishing one's life for the Three Jewels, it is called a sacrifice.

---

352. ඉදං සුත්වා බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘අත්තනො ජීවිතං නාම පරස්ස පරිච්චජිතුං දුක්කරං, අත්ථි නු ඛො ඉතොපි අප්පට්ඨතරො යඤ්ඤො’’ති තතො තං පුච්ඡන්තො පුන ‘‘අත්ථි පන, භො ගොතමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ පාණාතිපාතා වෙරමණීතිආදීසු වෙරමණී නාම විරති. සා තිවිධා හොති – සම්පත්තවිරති, සමාදානවිරති සෙතුඝාතවිරතීති. තත්ථ යො සික්ඛාපදානි අගහෙත්වාපි කෙවලං අත්තනො ජාතිගොත්තකුලාපදෙසාදීනි අනුස්සරිත්වා – ‘‘න මෙ ඉදං පතිරූප’’න්ති පාණාතිපාතාදීනි න කරොති, සම්පත්තවත්ථුං පරිහරති. තතො ආරකා විරමති. තස්ස සා විරති සම්පත්තවිරතීති වෙදිතබ්බා.

352. Hearing this, the brahmin thought: “To give up one's own life for another is difficult to do. Is there, I wonder, a sacrifice with even less trouble than this?” Therefore, wishing to ask about it, he again spoke the words beginning, “But is there, good Gotama…”. Therein, regarding the words beginning “abstention from the destruction of life,” the word “abstention” (veramaṇī) means abstinence (virati). That abstinence is of three kinds: situational abstinence (sampattavirati), abstinence by undertaking (samādānavirati), and abstinence that destroys the bridge (setughātavirati). Among these, there is one who, even without having undertaken the training rules, simply by recollecting one's own birth, clan, family, and so forth, thinks, “This is not suitable for me,” and does not commit acts such as the destruction of life; one avoids the object that has come into one's presence. One abstains, keeping far from it. That abstinence of such a person is to be known as situational abstinence.

---

‘‘අජ්ජතග්ගෙ ජීවිතහෙතුපි පාණං න හනාමී’’ති වා ‘‘පාණාතිපාතා විරමාමී’’ති වා ‘‘වෙරමණිං සමාදියාමී’’ති වා එවං සික්ඛාපදානි ගණ්හන්තස්ස පන විරති සමාදානවිරතීති වෙදිතබ්බා.

Furthermore, the abstinence of one who undertakes the training rules, saying either, “From today onwards, even for the sake of my life, I will not kill a living being,” or, “I abstain from the destruction of life,” or, “I undertake the training rule of abstention,” is to be known as abstinence by undertaking.

---

අරියසාවකානං පන මග්ගසම්පයුත්තා විරති සෙතුඝාතවිරති නාම. තත්ථ පුරිමා ද්වෙ විරතියො යං වොරොපනාදිවසෙන වීතික්කමිතබ්බං ජීවිතින්ද්‍රියාදිවත්ථු, තං ආරම්මණං කත්වා පවත්තන්ති. පච්ඡිමා නිබ්බානාරම්මණාව. එත්ථ ච යො පඤ්ච සික්ඛාපදානි එකතො ගණ්හති, තස්ස එකස්මිං භින්නෙ සබ්බානි භින්නානි හොන්ති. යො එකෙකං ගණ්හති, සො යං වීතික්කමති, තදෙව [Pg.273] භිජ්ජති. සෙතුඝාතවිරතියා පන භෙදො නාම නත්ථි, භවන්තරෙපි හි අරියසාවකො ජීවිතහෙතුපි නෙව පාණං හනති න සුරං පිවති. සචෙපිස්ස සුරඤ්ච ඛීරඤ්ච මිස්සෙත්වා මුඛෙ පක්ඛිපන්ති, ඛීරමෙව පවිසති, න සුරා. යථා කිං? කොඤ්චසකුණානං ඛීරමිස්සකෙ උදකෙ ඛීරමෙව පවිසති? න උදකං. ඉදං යොනිසිද්ධන්ති චෙ, ඉදං ධම්මතාසිද්ධන්ති ච වෙදිතබ්බං. යස්මා පන සරණගමනෙ දිට්ඨිඋජුකකරණං නාම භාරියං. සික්ඛාපදසමාදානෙ පන විරතිමත්තකමෙව. තස්මා එතං යථා වා තථා වා ගණ්හන්තස්සාපි සාධුකං ගණ්හන්තස්සාපි අප්පට්ඨතරඤ්ච අප්පසමාරම්භතරඤ්ච. පඤ්චසීලසදිසස්ස පන දානස්ස අභාවතො එත්ථ මහප්ඵලතා මහානිසංසතා ච වෙදිතබ්බා. වුත්තඤ්හෙතං –

Furthermore, for noble disciples, the abstinence associated with the path is called abstinence that destroys the bridge. Therein, the former two kinds of abstinence arise by taking as their object that basis—such as the life-faculty—which is liable to be transgressed by way of killing, etc. The latter has only Nibbāna as its object. And herein, for one who undertakes the five training rules together, if one is broken, all are broken. For one who undertakes them one by one, only that which one transgresses is broken. But for the abstinence that destroys the bridge, there is no such thing as breaking. Indeed, even in another existence, a noble disciple will not kill a living being or drink intoxicants, even for the sake of their life. Even if one were to mix intoxicants and milk and place it in their mouth, only the milk enters, not the intoxicant. What is the simile? Just as for cranes, in water mixed with milk, only the milk enters, not the water. If it is said, “This is accomplished due to their species,” it should also be known, “This is accomplished due to the nature of the Dhamma.” Furthermore, because in going for refuge the matter of straightening one's view is burdensome, whereas in undertaking the training rules it is merely a matter of abstinence, this is therefore less troublesome and has less undertaking, whether one undertakes them in any way whatsoever or undertakes them well. However, due to the absence of a gift equal to the five precepts, it should be known that herein there is great fruit and great benefit. For this has been said:

---

‘‘පඤ්චිමානි, භික්ඛවෙ, දානානි මහාදානානි අග්ගඤ්ඤානි රත්තඤ්ඤානි වංසඤ්ඤානි පොරාණානි අසංකිණ්ණානි අසංකිණ්ණපුබ්බානි න සඞ්කියන්ති න සඞ්කියිස්සන්ති අප්පටිකුට්ඨානි සමණෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි විඤ්ඤූහි. කතමානි පඤ්ච? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති. පාණාතිපාතා පටිවිරතො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අපරිමාණානං සත්තානං අභයං දෙති, අවෙරං දෙති අබ්‍යාපජ්ඣං දෙති. අපරිමාණානං සත්තානං අභයං දත්වා අවෙරං දත්වා අබ්‍යාපජ්ඣං දත්වා අපරිමාණස්ස අභයස්ස අවෙරස්ස අබ්‍යාපජ්ඣස්ස භාගී හොති. ඉදං, භික්ඛවෙ, පඨමං දානං මහාදානං…පෙ… විඤ්ඤූහීති.

“Bhikkhus, these five are great gifts—known as supreme, known for a long time, of noble lineage, ancient, unadulterated, unadulterated in the past, not being adulterated now, and they will not be adulterated in the future; they are unreproached by wise ascetics and brahmins. What five? Here, bhikkhus, a noble disciple, having abandoned the destruction of life, abstains from the destruction of life. By abstaining from the destruction of life, bhikkhus, a noble disciple gives to limitless beings freedom from fear, freedom from enmity, and freedom from affliction. Having given to limitless beings freedom from fear, freedom from enmity, and freedom from affliction, one becomes a partaker of limitless freedom from fear, freedom from enmity, and freedom from affliction. This, bhikkhus, is the first great gift… unreproached by the wise.”

---

පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අදින්නාදානං පහාය…පෙ… කාමෙසුමිච්ඡාචාරං පහාය…පෙ… මුසාවාදං පහාය…පෙ… සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානං පහාය…පෙ… ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච දානානි මහාදානානි අග්ගඤ්ඤානි…පෙ… විඤ්ඤූහී’’ති (අ. නි. 8.39).

“Furthermore, bhikkhus, a noble disciple, having abandoned taking what is not given… having abandoned sexual misconduct… having abandoned false speech… having abandoned the use of distilled and fermented intoxicants which are a basis for negligence… These, bhikkhus, are the five great gifts—known as supreme… unreproached by the wise.”

---

ඉදඤ්ච පන සීලපඤ්චකං – ‘‘අත්තසිනෙහඤ්ච ජීවිතසිනෙහඤ්ච පරිච්චජිත්වා රක්ඛිස්සාමී’’ති සමාදින්නතාය යඤ්ඤොති වුච්චති. තත්ථ කිඤ්චාපි පඤ්චසීලතො සරණගමනමෙව ජෙට්ඨකං, ඉදං පන සරණගමනෙයෙව පතිට්ඨාය රක්ඛිතසීලවසෙන මහප්ඵලන්ති වුත්තං.

Furthermore, this pentad of precepts is called a 'sacrifice' because it is undertaken with the thought, 'Having given up love for self and love for life, I will protect them.' Therein, although going for refuge is indeed superior to the five precepts, it is nevertheless said that these precepts are of great fruit by virtue of being virtue that is protected while established in the going for refuge itself.

---

353. ඉදම්පි [Pg.274] සුත්වා බ්‍රාහ්මණො චින්තෙසි – ‘‘පඤ්චසීලං නාම රක්ඛිතුං ගරුකං, අත්ථි නු ඛො අඤ්ඤං කිඤ්චි ඊදිසමෙව හුත්වා ඉතො අප්පට්ඨතරඤ්ච මහප්ඵලතරඤ්චා’’ති. තතො තං පුච්ඡන්තො පුනපි – ‘‘අත්ථි පන, භො ගොතමා’’තිආදිමාහ. අථස්ස භගවා තිවිධසීලපාරිපූරියං ඨිතස්ස පඨමජ්ඣානාදීනං යඤ්ඤානං අප්පට්ඨතරඤ්ච මහප්ඵලතරඤ්ච දස්සෙතුකාමො බුද්ධුප්පාදතො පට්ඨාය දෙසනං ආරභන්තො ‘‘ඉධ බ්‍රාහ්මණා’’තිආදිමාහ. තත්ථ යස්මා හෙට්ඨා වුත්තෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතො පඨමං ඣානං, පඨමජ්ඣානාදීසු ඨිතො දුතියජ්ඣානාදීනි නිබ්බත්තෙන්තො න කිලමති, තස්මා තානි අප්පට්ඨානි අප්පසමාරම්භානි. යස්මා පනෙත්ථ පඨමජ්ඣානං එකං කප්පං බ්‍රහ්මලොකෙ ආයුං දෙති. දුතියං අට්ඨකප්පෙ. තතියං චතුසට්ඨිකප්පෙ. චතුත්ථං පඤ්චකප්පසතානි. තදෙව ආකාසානඤ්චායතනාදිසමාපත්තිවසෙන භාවිතං වීසති, චත්තාලීසං, සට්ඨි, චතුරාසීති ච කප්පසහස්සානි ආයුං දෙති; තස්මා මහප්ඵලතරඤ්ච මහානිසංසතරඤ්ච. නීවරණාදීනං පන පච්චනීකානං ධම්මානං පරිච්චත්තත්තා තං යඤ්ඤන්ති වෙදිතබ්බං.

353. Hearing this as well, the brahmin thought: 'The five precepts are burdensome to protect. Is there, I wonder, some other sacrifice that, being just like this, is less troublesome and more fruitful?' Therefore, wishing to ask about it, he again spoke the words beginning, 'But is there, good Gotama...'. Then the Blessed One, wishing to show him the sacrifices of the first jhāna and so on for one established in the fulfillment of the threefold virtue—which are less troublesome and more fruitful—began the discourse, starting from the appearance of a Buddha, saying, 'Here, brahmin...'. Therein, because one who is endowed with the qualities spoken of below is not fatigued when generating the first jhāna, and one established in the first jhāna and so on is not fatigued when generating the second jhāna and so on, they are less troublesome and involve less affliction for beings. Furthermore, because herein the first jhāna gives a lifespan of one incalculable eon in the Brahma world; the second, eight great eons; the third, sixty-four great eons; and the fourth, five hundred great eons. And that same fourth jhāna, when developed by way of the attainments beginning with the base of infinite space, gives a lifespan of twenty thousand, forty thousand, sixty thousand, and eighty-four thousand great eons. Therefore, they are more fruitful and of greater benefit. And because opposing states such as the hindrances are abandoned, this is to be known as a 'sacrifice'.

---

විපස්සනාඤාණම්පි යස්මා චතුත්ථජ්ඣානපරියොසානෙසු ගුණෙසු පතිට්ඨාය නිබ්බත්තෙන්තො න කිලමති, තස්මා අප්පට්ඨං අප්පසමාරම්භං; විපස්සනාසුඛසදිසස්ස පන සුඛස්ස අභාවා මහප්ඵලං. පච්චනීකකිලෙසපරිච්චාගතො යඤ්ඤොති. මනොමයිද්ධිපි යස්මා විපස්සනාඤාණෙ පතිට්ඨාය නිබ්බත්තෙන්තො න කිලමති, තස්මා අප්පට්ඨා අප්පසමාරම්භා; අත්තනො සදිසරූපනිම්මානසමත්ථතාය මහප්ඵලා. අත්තනො පච්චනීකකිලෙසපරිච්චාගතො යඤ්ඤො. ඉද්ධිවිධඤාණාදීනිපි යස්මා මනොමයඤාණාදීසු පතිට්ඨාය නිබ්බත්තෙන්තො න කිලමති, තස්මා අප්පට්ඨානි අප්පසමාරම්භානි, අත්තනො අත්තනො පච්චනීකකිලෙසප්පහානතො යඤ්ඤො. ඉද්ධිවිධං පනෙත්ථ නානාවිධවිකුබ්බනදස්සනසමත්ථතාය. දිබ්බසොතං දෙවමනුස්සානං සද්දසවනසමත්ථතාය; චෙතොපරියඤාණං පරෙසං සොළසවිධචිත්තජානනසමත්ථතාය; පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණං ඉච්ඡිතිච්ඡිතට්ඨානසමනුස්සරණසමත්ථතාය; දිබ්බචක්ඛු ඉච්ඡිතිච්ඡිතරූපදස්සනසමත්ථතාය; ආසවක්ඛයඤාණං අතිපණීතලොකුත්තරමග්ගසුඛනිප්ඵාදනසමත්ථතාය මහප්ඵලන්ති වෙදිතබ්බං. යස්මා පන අරහත්තතො විසිට්ඨතරො අඤ්ඤො යඤ්ඤො නාම නත්ථි, තස්මා අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසනං සමාපෙන්තො – ‘‘අයම්පි ඛො, බ්‍රාහ්මණා’’තිආදිමාහ.

Insight knowledge also, because, being established in the qualities culminating in the fourth jhāna, it is brought into being without exertion, is therefore effortless and without striving. Moreover, because of the absence of a happiness similar to the happiness of insight, it is of great fruit. It is called a sacrifice because of the relinquishing of opposing defilements. The mind-made power also, because, being established in insight knowledge, it is brought into being without exertion, is therefore effortless and without striving; it is of great fruit due to its ability to create a form similar to oneself. It is a sacrifice because of the relinquishing of one's own opposing defilements. The knowledges of the kinds of psychic power and so on also, because, being established in the mind-made knowledge and so on, they are brought into being without exertion, are therefore effortless and without striving; each is a sacrifice because of the abandoning of its own opposing defilements. Herein, it should be understood that the following are of great fruit: the kinds of psychic power, due to the ability to display various transformations; the divine ear, due to the ability to hear the sounds of gods and humans; the knowledge of others’ minds, due to the ability to know the sixteen kinds of minds of others; the knowledge of recollecting past lives, due to the ability to recollect whatever place is wished for; the divine eye, due to the ability to see whatever visible form is wished for; and the knowledge of the destruction of the taints, due to the ability to produce the supremely refined happiness of the supramundane path. Furthermore, because there is no other sacrifice more distinguished than Arahantship, therefore, concluding the discourse with the pinnacle of Arahantship, He said, “This too, O brahmin…” and so on.

---

කූටදන්තඋපාසකත්තපටිවෙදනාවණ්ණනා

The Explanation of Kūṭadanta's Declaration as a Lay Follower

---

354-358. එවං [Pg.275] වුත්තෙති එවං භගවතා වුත්තෙ දෙසනාය පසීදිත්වා සරණං ගන්තුකාමො කූටදන්තො බ්‍රාහ්මණො – ‘එතං අභික්කන්තං භො, ගොතමා’තිආදිකං වචනං අවොච. උපවායතූති උපගන්ත්වා සරීරදරථං නිබ්බාපෙන්තො තනුසීතලො වාතො වායතූති. ඉදඤ්ච පන වත්වා බ්‍රාහ්මණො පුරිසං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ, තාත, යඤ්ඤවාටං පවිසිත්වා සබ්බෙ තෙ පාණයො බන්ධනා මොචෙහී’’ති. සො ‘‘සාධූ’’ති පටිස්සුණිත්වා තථා කත්වා ආගන්ත්වා ‘‘මුත්තා භො, තෙ පාණයො’’ති ආරොචෙසි. යාව බ්‍රාහ්මණො තං පවත්තිං න සුණි, න තාව භගවා ධම්මං දෙසෙසි. කස්මා? ‘‘බ්‍රාහ්මණස්ස චිත්තෙ ආකුලභාවො අත්ථී’’ති. සුත්වා පනස්ස ‘‘බහූ වත මෙ පාණා මොචිතා’’ති චිත්තචාරො විප්පසීදති. භගවා තස්ස විප්පසන්නමනතං ඤත්වා ධම්මදෙසනං ආරභි. තං සන්ධාය – ‘‘අථ ඛො භගවා’’තිආදි වුත්තං. පුන ‘කල්ලචිත්ත’න්තිආදි ආනුපුබ්බිකථානුභාවෙන වික්ඛම්භිතනීවරණතං සන්ධාය වුත්තං. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

354-358. The phrase “When this was said” means that when the Blessed One had thus spoken, the brahmin Kūṭadanta, pleased with the teaching and wishing to go for refuge, spoke these words, beginning with “Excellent, Master Gotama.” The phrase “Let it blow” (upavāyatu) means “let a gentle, cool wind blow, assuaging the fever of the body.” And having said this, the brahmin sent a man, saying, “Go, my dear, enter the sacrificial enclosure and release all those creatures from their bonds.” He replied, “Very well,” and having done so, he returned and reported, “Sir, those creatures have been released.” As long as the brahmin had not heard that news, the Blessed One did not teach the Dhamma. Why? Because “there was agitation in the brahmin’s mind.” But upon hearing, “Indeed, many creatures have been freed by me,” his mental state became serene. Knowing his serene mind, the Blessed One began the Dhamma teaching. It is with reference to this that the passage beginning “Then the Blessed One…” was spoken. Again, the passage beginning “with a ready mind…” was spoken with reference to the suppression of the hindrances through the power of the gradual discourse. The rest is clear in meaning.

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus in the Sumaṅgalavilāsinī, the commentary on the Dīgha Nikāya,

---

කූටදන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

the explanation of the Kūṭadanta Sutta is concluded.

---

6. මහාලිසුත්තවණ්ණනා

6. Commentary on the Mahāli Sutta

---

බ්‍රාහ්මණදූතවත්ථුවණ්ණනා

Commentary on the Story of the Brahmin Messenger

---

359. එවං [Pg.276] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා වෙසාලියන්ති මහාලිසුත්තං. තත්‍රායං අපුබ්බපදවණ්ණනා. වෙසාලියන්ති පුනප්පුනං විසාලභාවූපගමනතො වෙසාලීති ලද්ධනාමකෙ නගරෙ. මහාවනෙති බහිනගරෙ හිමවන්තෙන සද්ධිං එකාබද්ධං හුත්වා ඨිතං සයං ජාතවනං අත්ථි, යං මහන්තභාවෙනෙව මහාවනන්ති වුච්චති, තස්මිං මහාවනෙ. කූටාගාරසාලායන්ති තස්මිං වනසණ්ඩෙ සඞ්ඝාරාමං පතිට්ඨපෙසුං. තත්ථ කණ්ණිකං යොජෙත්වා ථම්භානං උපරි කූටාගාරසාලාසඞ්ඛෙපෙන දෙවවිමානසදිසං පාසාදං අකංසු, තං උපාදාය සකලොපි සඞ්ඝාරාමො ‘‘කූටාගාරසාලා’’ති පඤ්ඤායිත්ථ. භගවා තං වෙසාලිං උපනිස්සාය තස්මිං සඞ්ඝාරාමෙ විහරති. තෙන වුත්තං – ‘‘වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලාය’’න්ති. කොසලකාති කොසලරට්ඨවාසිනො. මාගධකාති මගධරට්ඨවාසිනො. කරණීයෙනාති අවස්සං කත්තබ්බකම්මෙන. යඤ්හි අකාතුම්පි වට්ටති, තං කිච්චන්ති වුච්චති, යං අවස්සං කාතබ්බමෙව, තං කරණීයං නාම.

359. The sutta beginning with the words 'Thus have I heard—at one time the Blessed One was in Vesālī' is the Mahāli Sutta. Herein is the explanation of terms not previously explained. 'In Vesālī' means: in the city that obtained the name Vesālī because it repeatedly attained a state of vastness. 'In the Great Forest' means: there is a naturally grown forest outside the city, which stood connected with the Himavanta, and which is called the Great Forest simply because of its vastness; in that Great Forest. 'In the Hall with the Gabled Roof' means: in that forest grove, they established a monastery. There, by fitting a pinnacle on top of the pillars, they constructed a mansion resembling a celestial abode, in the form of a hall with a gabled peak; on account of that, the entire monastery came to be known as the 'Hall with the Gabled Roof.' The Blessed One, dwelling dependent on that Vesālī, resided in that monastery. Therefore it was said: “He was dwelling at Vesālī, in the Great Forest, in the Hall with the Gabled Roof.” 'Kosalans' means: residents of the Kosala country. 'Māgadhans' means: residents of the Magadha country. 'With a duty' means: by a task that must necessarily be done. For that which it is suitable even not to do is called a 'task' (kicca); that which must necessarily be done is called a 'duty' (karaṇīya).

---

360. පටිසල්ලීනො භගවාති නානාරම්මණචාරතො පටික්කම්ම සල්ලීනො නිලීනො, එකීභාවං උපගම්ම එකත්තාරම්මණෙ ඣානරතිං අනුභවතීති අත්ථො. තත්ථෙවාති තස්මිඤ්ඤෙව විහාරෙ. එකමන්තන්ති තස්මා ඨානා අපක්කම්ම තාසු තාසු රුක්ඛච්ඡායාසු නිසීදිංසු.

360. ‘The Blessed One was in seclusion’ means: having withdrawn from the movement of mind in various sense-objects, he was well secluded and withdrawn; having attained a state of solitude, he was experiencing the delight of jhāna in a single object; this is the meaning. ‘There’ means: in that very monastery. ‘To one side’ means: having departed from that place, they sat in the shade of various trees.

---

ඔට්ඨද්ධලිච්ඡවීවත්ථුවණ්ණනා

Commentary on the Story of Oṭṭhaddha the Licchavi

---

361. ඔට්ඨද්ධොති අද්ධොට්ඨතාය එවංලද්ධනාමො. මහතියා ලිච්ඡවීපරිසායාති පුරෙභත්තං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දානං දත්වා භගවතො සන්තිකෙ උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨහිත්වා ගන්ධමාලාදීනි ගාහාපෙත්වා උග්ඝොසනාය මහතිං ලිච්ඡවිරාජපරිසං සන්නිපාතාපෙත්වා තාය නීලපීතාදිවණ්ණවත්ථාභරණවිලෙපනපටිමණ්ඩිතාය තාවතිංසපරිසසප්පටිභාගාය මහතියා ලිච්ඡවිපරිසාය සද්ධිං උපසඞ්කමි. අකාලො ඛො මහාලීති [Pg.277] තස්ස ඔට්ඨද්ධස්ස මහාලීති මූලනාමං, තෙන මූලනාමමත්තෙන නං ථෙරො මහාලීති ආලපති. එකමන්තං නිසීදීති පතිරූපාසු රුක්ඛච්ඡායාසු තාය ලිච්ඡවිපරිසාය සද්ධිං රතනත්තයස්ස වණ්ණං කථයන්තො නිසීදි.

361. ‘Oṭṭhaddha’ means: he obtained this name because he had a split upper lip. ‘With a great assembly of Licchavis’ means: having given alms to the Sangha of bhikkhus headed by the Buddha before noon, and having undertaken the Uposatha precepts in the Blessed One’s presence, he then had perfumes, garlands, and so forth taken, and having assembled a great assembly of Licchavi princes by proclamation, he approached together with that great Licchavi assembly, which was adorned with clothes, ornaments, and unguents of blue, yellow, and other colors, and which was comparable to the assembly of the Tāvatiṃsa gods. ‘It is not the time, Mahāli’ means: Mahāli was the original name of that Oṭṭhaddha. Therefore, the elder addressed him simply by his original name, Mahāli. ‘He sat down to one side’ means: sitting in suitable tree-shades with that Licchavi assembly, he sat speaking of the qualities of the Triple Gem.

---

362. සීහො සමණුද්දෙසොති ආයස්මතො නාගිතස්ස භාගිනෙය්‍යො සත්තවස්සකාලෙ පබ්බජිත්වා සාසනෙ යුත්තපයුත්තො ‘‘සීහො’’ති එවංනාමකො සාමණෙරො, සො කිර තං මහාපරිසං දිස්වා – ‘‘අයං පරිසා මහතී, සකලං විහාරං පූරෙත්වා නිසින්නා, අද්ධා භගවා අජ්ජ ඉමිස්සා පරිසාය මහන්තෙන උස්සාහෙන ධම්මං දෙසෙස්සති, යංනූනාහං උපජ්ඣායස්සාචික්ඛිත්වා භගවතො මහාපරිසාය සන්නිපතිතභාවං ආරොචාපෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා යෙනායස්මා නාගිතො තෙනුපසඞ්කමි. භන්තෙ කස්සපාති ථෙරං ගොත්තෙන ආලපති. එසා ජනතාති එසො ජනසමූහො.

362. ‘Sīha the novice’ means: a novice named Sīha, who was the nephew of the Venerable Nāgita, having gone forth at the age of seven, was diligently engaged in the Dispensation. It is said that, seeing that great assembly, he thought: “This assembly is vast, sitting and filling the entire monastery. Surely today the Blessed One will teach the Dhamma to this assembly with great effort. What if I were to inform my preceptor and have the fact that a great assembly has gathered announced to the Blessed One?” Thinking thus, he approached the Venerable Nāgita. ‘Venerable Kassapa’ means: he addresses the elder by his clan name. ‘This populace’ means: this multitude of people.

---

ත්වඤ්ඤෙව භගවතො ආරොචෙහීති සීහො කිර භගවතො විස්සාසිකො, අයඤ්හි ථෙරො ථූලසරීරො, තෙනස්ස සරීරගරුතාය උට්ඨානනිසජ්ජාදීසු ආලසියභාවො ඊසකං අප්පහීනො විය හොති. අථායං සාමණෙරො භගවතො කාලෙන කාලං වත්තං කරොති. තෙන නං ථෙරො ‘‘ත්වම්පි දසබලස්ස විස්සාසිකො’’ති වත්වා ගච්ඡ ත්වඤ්ඤෙවාරොචෙහීති ආහ. විහාරපච්ඡායායන්ති විහාරඡායායං, කූටාගාරමහාගෙහච්ඡායාය ඵරිතොකාසෙති අත්ථො. සා කිර කූටාගාරසාලා දක්ඛිණුත්තරතො දීඝා පාචීනමුඛා, තෙනස්සා පුරතො මහතී ඡායා පත්ථටා හොති, සීහො තත්ථ භගවතො ආසනං පඤ්ඤපෙසි.

Regarding ‘You yourself inform the Blessed One’: It is said that Sīha was intimate with the Blessed One. For this elder had a large body, and because of the heaviness of his body, a slight laziness in rising, sitting, and so forth, seemed not yet abandoned. Now, this novice performs his duties for the Blessed One from time to time. Therefore, the elder, saying to him, “You too are intimate with the One of Ten Powers,” said, “Go, you yourself inform him.” ‘In the shade of the monastery’ means: in the shade of the monastery; the meaning is, in the open space pervaded by the shade of the great gabled hall. It is said that that gabled hall was long from south to north and faced east. Therefore, a great shadow was spread out in front of it. There, Sīha prepared a seat for the Blessed One.

---

363. අථ ඛො භගවා ද්වාරන්තරෙහි චෙව වාතපානන්තරෙහි ච නික්ඛමිත්වා විධාවන්තාහි විප්ඵරන්තීහි ඡබ්බණ්ණාහි බුද්ධරස්මීහි සංසූචිතනික්ඛමනො වලාහකන්තරතො පුණ්ණචන්දො විය කූටාගාරසාලතො නික්ඛමිත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො භගවා විහාරා නික්ඛම්ම විහාරපච්ඡායාය පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදී’’ති.

363. Then the Blessed One, whose emergence was well indicated by the six-colored Buddha-rays that issued forth from between the doorways and windows, running about and spreading out, came out from the gabled hall like the full moon emerging from between the clouds and sat down on the prepared excellent Buddha-seat. Therefore it was said: “Then the Blessed One, having come out from the dwelling, sat down on the prepared seat in the shade of the dwelling.”

---

364-365. පුරිමානි[Pg.278], භන්තෙ, දිවසානි පුරිමතරානීති එත්ථ හිය්‍යො දිවසං පුරිමං නාම, තතො පරං පුරිමතරං. තතො පට්ඨාය පන සබ්බානි පුරිමානි චෙව පුරිමතරානි ච හොන්ති. යදග්ගෙති මූලදිවසතො පට්ඨාය යං දිවසං අග්ගං පරකොටිං කත්වා විහරාමීති අත්ථො, යාව විහාසින්ති වුත්තං හොති. ඉදානි තස්ස පරිමාණං දස්සෙන්තො ‘‘නචිරං තීණි වස්සානී’’ති ආහ. අථ වා යදග්ගෙති යං දිවසං අග්ගං කත්වා නචිරං තීණි වස්සානි විහරාමීතිපි අත්ථො. යං දිවසං ආදිං කත්වා නචිරං විහාසිං තීණියෙව වස්සානීති වුත්තං හොති. අයං කිර භගවතො පත්තචීවරං ගණ්හන්තො තීණි සංවච්ඡරානි භගවන්තං උපට්ඨාසි, තං සන්ධාය එවං වදති. පියරූපානීති පියජාතිකානි සාතජාතිකානි. කාමූපසංහිතානීති කාමස්සාදයුත්තානි. රජනීයානීති රාගජනකානි. නො ච ඛො දිබ්බානි සද්දානීති කස්මා සුනක්ඛත්තො තානි න සුණාති? සො කිර භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා දිබ්බචක්ඛුපරිකම්මං යාචි, තස්ස භගවා ආචික්ඛි, සො යථානුසිට්ඨං පටිපන්නො දිබ්බචක්ඛුං උප්පාදෙත්වා දෙවතානං රූපානි දිස්වා චින්තෙසි ‘‘ඉමස්මිං සරීරසණ්ඨානෙ සද්දෙන මධුරෙන භවිතබ්බං, කථං නු ඛො නං සුණෙය්‍ය’’න්ති භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා දිබ්බසොතපරිකම්මං පුච්ඡි. අයඤ්ච අතීතෙ එකං සීලවන්තං භික්ඛුං කණ්ණසක්ඛලියං පහරිත්වා බධිරමකාසි. තස්මා පරිකම්මං කරොන්තොපි අභබ්බො දිබ්බසොතාධිගමාය. තෙනස්ස න භගවා පරිකම්මං කථෙසි. සො එත්තාවතා භගවති ආඝාතං බන්ධිත්වා චින්තෙසි – ‘‘අද්ධා සමණස්ස ගොතමස්ස එවං හොති – ‘අහම්පි ඛත්තියො අයම්පි ඛත්තියො, සචස්ස ඤාණං වඩ්ඪිස්සති, අයම්පි සබ්බඤ්ඤූ භවිස්සතී’ති උසූයාය මය්හං න කථෙසී’’ති. සො අනුක්කමෙන ගිහිභාවං පත්වා තමත්ථං මහාලිලිච්ඡවිනො කථෙන්තො එවමාහ.

364-365. Regarding the phrase “in the past days, Venerable sir, even earlier days”: here, yesterday is called “past” (purima), and the day before that is “even more past” (purimatara). From that point onward, all days are both “past” and “even more past.” The phrase “from which as the beginning” (yadagge) means: “starting from the root day, taking a certain day as the beginning, I dwelt.” This is to say, “for as long as I dwelt.” Now, indicating its duration, he said, “not long, three years.” Alternatively, “from which as the beginning” can also mean: “taking a certain day as the beginning, I dwelt for not long, three years.” This is to say, “Taking a certain day as the beginning, I dwelt for not long, only three years.” It is said that this one attended upon the Blessed One for three years while taking the Blessed One’s bowl and robe. It is with reference to this that he speaks thus. “Pleasing forms” (piyarūpāni) means forms that are of a dear nature, of a delightful nature. “Connected with sensual pleasures” (kāmūpasaṃhitāni) means associated with the enjoyment of sensual pleasure. “Provoking passion” (rajanīyāni) means productive of lust. Regarding “but not divine sounds”: why did Sunakkhatta not hear them? It is said that he approached the Blessed One and requested the preliminary practice for the divine eye. The Blessed One instructed him, and he, having practiced as instructed, developed the divine eye. Seeing the forms of deities, he thought: “In this bodily form, there must be a sweet sound. How, indeed, might I hear it?” He approached the Blessed One and asked about the preliminary practice for the divine ear. Moreover, in a past life, this one had struck a virtuous bhikkhu on the ear, making him deaf. Therefore, even while performing the preliminary practice, he was incapable of attaining the divine ear. For this reason, the Blessed One did not teach him the preliminary practice. On this account, he harbored resentment toward the Blessed One, thinking: “Surely, the ascetic Gotama thinks thus: ‘I am a khattiya and he is also a khattiya. If his knowledge increases, he too will become omniscient.’ Out of envy, he did not teach me.” He gradually returned to the lay life and, while explaining this matter to Mahāli the Licchavi, spoke thus.

---

366-371. එකංසභාවිතොති එකංසාය එකකොට්ඨාසාය භාවිතො, දිබ්බානං වා රූපානං දස්සනත්ථාය දිබ්බානං වා සද්දානං සවනත්ථාය භාවිතොති අත්ථො. තිරියන්ති අනුදිසාය. උභයංසභාවිතොති උභයංසාය උභයකොට්ඨාසාය භාවිතොති අත්ථො. අයං ඛො මහාලි හෙතූති අයං දිබ්බානංයෙව රූපානං දස්සනාය එකංසභාවිතො සමාධි හෙතු. ඉමමත්ථං සුත්වා සො ලිච්ඡවී චින්තෙසි – ‘‘ඉදං දිබ්බසොතෙන සද්දසුණනං ඉමස්මිං සාසනෙ උත්තමත්ථභූතං මඤ්ඤෙ ඉමස්ස නූන අත්ථාය එතෙ [Pg.279] භික්ඛූ පඤ්ඤාසම්පි සට්ඨිපි වස්සානි අපණ්ණකං බ්‍රහ්මචරියං චරන්ති, යංනූනාහං දසබලං එතමත්ථං පුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති.

366-371. “Developed for one part” (ekaṃsabhāvito) means developed for one side, for one portion; that is, developed for the purpose of seeing divine forms or for the purpose of hearing divine sounds. “Across” (tiriyaṃ) means in an intermediate direction. “Developed for both parts” (ubhayaṃsabhāvito) means developed for both sides, for both portions. “This, Mahāli, is the cause” means: this concentration, developed for one part only for the seeing of divine forms, is the cause. Having heard this matter, that Licchavi thought: “I suppose this hearing of sounds with the divine ear is the highest purpose in this Dispensation. Surely it is for this purpose that these monks lead the flawless holy life for fifty or even sixty years. What if I were to ask the One with Ten Powers about this matter?”

---

372. තතො තමත්ථං පුච්ඡන්තො ‘‘එතාසං නූන, භන්තෙ’’තිආදිමාහ. සමාධිභාවනානන්ති එත්ථ සමාධියෙව සමාධිභාවනා, උභයංසභාවිතානං සමාධීනන්ති අත්ථො. අථ යස්මා සාසනතො බාහිරා එතා සමාධිභාවනා, න අජ්ඣත්තිකා. තස්මා තා පටික්ඛිපිත්වා යදත්ථං භික්ඛූ බ්‍රහ්මචරියං චරන්ති, තං දස්සෙන්තො භගවා ‘‘න ඛො මහාලී’’තිආදිමාහ.

372. Then, wishing to ask about that matter, he said, “Surely, venerable sir, for the sake of these…” and so on. Regarding “of the developments of concentration” (samādhibhāvanānaṃ): here, concentration itself is the development of concentration. The meaning is “of concentrations developed for both purposes.” Then, because these developments of concentration are external to the Dispensation, not internal, the Blessed One, having rejected them, showed for what purpose the monks live the holy life, saying, “Not so, Mahāli,” and so on.

---

චතුඅරියඵලවණ්ණනා

The Exposition of the Four Noble Fruits

---

373. තිණ්ණං සංයොජනානන්ති සක්කායදිට්ඨිආදීනං තිණ්ණං බන්ධනානං. තානි හි වට්ටදුක්ඛමයෙ රථෙ සත්තෙ සංයොජෙන්ති, තස්මා සංයොජනානීති වුච්චන්ති. සොතාපන්නො හොතීති මග්ගසොතං ආපන්නො හොති. අවිනිපාතධම්මොති චතූසු අපායෙසු අපතනධම්මො. නියතොති ධම්මනියාමෙන නියතො. සම්බොධිපරායණොති උපරිමග්ගත්තයසඞ්ඛාතා සම්බොධි පරං අයනං අස්ස, අනෙන වා පත්තබ්බාති සම්බොධිපරායණො.

373. “Of the three fetters” (tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ) means: of the three bonds, beginning with personality-view. They indeed bind beings in the danger of the suffering of the round of existence; therefore, they are called fetters. “Is a stream-enterer” (sotāpanno hoti) means: he has entered the stream of the path. “Of a nature not to fall” (avinipātadhammo) means: of a nature not to fall into the four states of deprivation. “Fixed” (niyato) means: fixed by the fixed nature of the Dhamma. “Destined for enlightenment” (sambodhiparāyaṇo) means: for him, enlightenment, reckoned as the three higher paths, is the further destination; or, it is to be attained by him, thus he is “destined for enlightenment.”

---

තනුත්තාති පරියුට්ඨානමන්දතාය ච කදාචි කරහචි උප්පත්තියා ච තනුභාවා. ඔරම්භාගියානන්ති හෙට්ඨාභාගියානං, යෙ හි බද්ධො උපරි සුද්ධාවාසභූමියං නිබ්බත්තිතුං න සක්කොති. ඔපපාතිකොති සෙසයොනිපටික්ඛෙපවචනමෙතං. තත්ථ පරිනිබ්බායීති තස්මිං උපරිභවෙයෙව පරිනිබ්බානධම්මො. අනාවත්තිධම්මොති තතො බ්‍රහ්මලොකා පුන පටිසන්ධිවසෙන අනාවත්තනධම්මො. චෙතොවිමුත්තින්ති චිත්තවිසුද්ධිං, සබ්බකිලෙසබන්ධනවිමුත්තස්ස අරහත්තඵලචිත්තස්සෙතං අධිවචනං. පඤ්ඤාවිමුත්තින්ති එත්ථාපි සබ්බකිලෙසබන්ධනවිමුත්තා අරහත්තඵලපඤ්ඤාව පඤ්ඤාවිමුත්තීති වෙදිතබ්බා. දිට්ඨෙව ධම්මෙති ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ. සයන්ති සාමං. අභිඤ්ඤාති අභිජානිත්වා. සච්ඡිකත්වාති පච්චක්ඛං කත්වා. අථ වා අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වාති අභිඤ්ඤාය අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන සච්ඡිකරිත්වාතිපි අත්ථො. උපසම්පජ්ජාති පත්වා පටිලභිත්වා. ඉදං සුත්වා ලිච්ඡවිරාජා චින්තෙසි – ‘‘අයං පන ධම්මො න සකුණෙන විය උප්පතිත්වා, නාපි ගොධාය විය උරෙන ගන්ත්වා සක්කා පටිවිජ්ඣිතුං[Pg.280], අද්ධා පන ඉමං පටිවිජ්ඣන්තස්ස පුබ්බභාගප්පටිපදාය භවිතබ්බං, පුච්ඡාමි තාව න’’න්ති.

“Attenuation” (tanuttā) is due to the weakness of their manifestation and their arising only occasionally, thus their attenuated state. “Of those pertaining to the lower part” (orambhāgiyānaṃ) means: of those pertaining to the lower part. For one bound by these is unable to be reborn above in the Pure Abodes. “Spontaneously arisen” (opapātiko) is a term that excludes the remaining modes of birth. “Attaining final Nibbāna there” (tattha parinibbāyī) means: one who is of the nature to attain final Nibbāna in that very higher existence. “Of a nature not to return” (anāvattidhammo) means: one who is of the nature not to return from that brahma world by way of rebirth-linking. “Liberation of mind” (cetovimuttiṃ) means: the purity of mind. This is a designation for the mind of the fruit of arahantship, which is liberated from all bonds of defilements. Here too, “liberation by wisdom” (paññāvimuttiṃ) should be understood as the wisdom of the fruit of arahantship, which is liberated from all bonds of defilements. “In this very life” (diṭṭheva dhamme) means: in this very existence. “By oneself” (sayaṃ) means: on one’s own. “Through direct knowledge” (abhiññā) means: having known through higher knowledge. “Having realized” (sacchikatvā) means: having made it manifest. Alternatively, “having realized through direct knowledge” (abhiññā sacchikatvā) also means: having realized through direct knowledge, that is, through superior knowledge. “Having entered upon” (upasampajja) means: having reached, having obtained. Hearing this, the Licchavi king thought: “This Dhamma cannot be penetrated by flying up like a bird, nor can it be penetrated by going on one’s chest like an iguana. Surely, for one who is to penetrate this, there must be a preliminary practice. Let me first ask about it.”

---

අරියඅට්ඨඞ්ගිකමග්ගවණ්ණනා

Exposition of the Noble Eightfold Path

---

374-375. තතො භගවන්තං පුච්ඡන්තො ‘‘අත්ථි පන භන්තෙ’’තිආදිමාහ. අට්ඨඞ්ගිකොති පඤ්චඞ්ගිකං තුරියං විය අට්ඨඞ්ගිකො ගාමො විය ච අට්ඨඞ්ගමත්තොයෙව හුත්වා අට්ඨඞ්ගිකො, න අඞ්ගතො අඤ්ඤො මග්ගො නාම අත්ථි. තෙනෙවාහ – ‘‘සෙය්‍යථිදං, සම්මාදිට්ඨි…පෙ… සම්මාසමාධී’’ති. තත්ථ සම්මාදස්සනලක්ඛණා සම්මාදිට්ඨි. සම්මා අභිනිරොපනලක්ඛණො සම්මාසඞ්කප්පො. සම්මා පරිග්ගහණලක්ඛණා සම්මාවාචා. සම්මා සමුට්ඨාපනලක්ඛණො සම්මාකම්මන්තො. සම්මා වොදාපනලක්ඛණො සම්මාආජීවො. සම්මා පග්ගහලක්ඛණො සම්මාවායාමො. සම්මා උපට්ඨානලක්ඛණා සම්මාසති. සම්මා සමාධානලක්ඛණො සම්මාසමාධි. එතෙසු එකෙකස්ස තීණි තීණි කිච්චානි හොන්ති. සෙය්‍යථිදං, සම්මාදිට්ඨි තාව අඤ්ඤෙහිපි අත්තනො පච්චනීකකිලෙසෙහි සද්ධිං මිච්ඡාදිට්ඨිං පජහති, නිරොධං ආරම්මණං කරොති, සම්පයුත්තධම්මෙ ච පස්සති තප්පටිච්ඡාදකමොහවිධමනවසෙන අසම්මොහතො. සම්මාසඞ්කප්පාදයොපි තථෙව මිච්ඡාසඞ්කප්පාදීනි පජහන්ති, නිරොධඤ්ච ආරම්මණං කරොන්ති, විසෙසතො පනෙත්ථ සම්මාසඞ්කප්පො සහජාතධම්මෙ අභිනිරොපෙති. සම්මාවාචා සම්මා පරිග්ගණ්හති. සම්මාකම්මන්තො සම්මා සමුට්ඨාපෙති. සම්මාආජීවො සම්මා වොදාපෙති. සම්මාවායාමො සම්මා පග්ගණ්හති. සම්මාසති සම්මා උපට්ඨාපෙති. සම්මාසමාධි සම්මා පදහති.

Therefore, wishing to ask the Blessed One, he spoke the words beginning with, “But is there, venerable sir?” The term ‘eightfold’ is so called by being merely eight factors, like a five-limbed musical instrument or a village with eight parts, and there is no path other than its factors. Therefore, He said: “That is to say, Right View… up to… Right Concentration.” Therein, Right View has the characteristic of right seeing. Right Intention has the characteristic of right directing of the mind. Right Speech has the characteristic of right encompassing. Right Action has the characteristic of right arousing. Right Livelihood has the characteristic of right purifying. Right Effort has the characteristic of right uplifting. Right Mindfulness has the characteristic of right establishing. Right Concentration has the characteristic of right placing. Among these, each one has three functions. That is to say, Right View, for its part, abandons wrong view together with other opposing defilements, makes cessation its object, and by dispelling the delusion that conceals it, sees associated states without confusion. Right Intention and the others, in the same way, abandon wrong intention and so forth, and make cessation their object. Specifically, among these, Right Intention directs co-arisen states. Right Speech rightly encompasses. Right Action rightly arouses. Right Livelihood rightly purifies. Right Effort rightly uplifts. Right Mindfulness rightly establishes. Right Concentration rightly places.

---

අපි චෙසා සම්මාදිට්ඨි නාම පුබ්බභාගෙ නානාක්ඛණා නානාරම්මණා හොති, මග්ගක්ඛණෙ එකක්ඛණා එකාරම්මණා. කිච්චතො පන ‘‘දුක්ඛෙ ඤාණ’’න්තිආදීනි චත්තාරි නාමානි ලභති. සම්මාසඞ්කප්පාදයොපි පුබ්බභාගෙ නානාක්ඛණා නානාරම්මණා හොන්ති. මග්ගක්ඛණෙ එකක්ඛණා එකාරම්මණා. තෙසු සම්මාසඞ්කප්පො කිච්චතො ‘‘නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පො’’තිආදීනි තීණි නාමානි ලභති. සම්මා වාචාදයො තිස්සො විරතියොපි හොන්ති, චෙතනාදයොපි හොන්ති, මග්ගක්ඛණෙ පන විරතියෙව. සම්මාවායාමො සම්මාසතීති ඉදම්පි ද්වයං කිච්චතො සම්මප්පධානසතිපට්ඨානවසෙන චත්තාරි නාමානි ලභති. සම්මාසමාධි පන පුබ්බභාගෙපි මග්ගක්ඛණෙපි සම්මාසමාධියෙව.

Furthermore, this Right View, so called, has diverse moments and diverse objects in the preliminary stage, but at the moment of the path it is of a single moment and a single object. Functionally, however, it obtains four names, such as “knowledge in suffering.” Right Intention and the others also have diverse moments and diverse objects in the preliminary stage; at the moment of the path they are of a single moment and a single object. Among these, Right Intention functionally obtains three names, such as “intention of renunciation.” The three beginning with Right Speech are both abstinences and volitions, but at the moment of the path, they are only abstinences. This pair, Right Effort and Right Mindfulness, functionally obtains four names each by way of the Right Exertions and the Foundations of Mindfulness. Right Concentration, however, is Right Concentration both in the preliminary stage and at the moment of the path.

---

ඉති [Pg.281] ඉමෙසු අට්ඨසු ධම්මෙසු භගවතා නිබ්බානාධිගමාය පටිපන්නස්ස යොගිනො බහුකාරත්තා පඨමං සම්මාදිට්ඨි දෙසිතා. අයඤ්හි ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාසත්ථ’’න්ති (ධ. ස. 20) ච වුත්තා. තස්මා එතාය පුබ්බභාගෙ විපස්සනාඤාණසඞ්ඛාතාය සම්මාදිට්ඨියා අවිජ්ජන්ධකාරං විධමිත්වා කිලෙසචොරෙ ඝාතෙන්තො ඛෙමෙන යොගාවචරො නිබ්බානං පාපුණාති. තෙන වුත්තං – ‘‘නිබ්බානාධිගමාය පටිපන්නස්ස යොගිනො බහුකාරත්තා පඨමං සම්මාදිට්ඨි දෙසිතා’’ති.

Thus, among these eight factors, the Blessed One first taught Right View to the yogī practicing for the attainment of Nibbāna, because it is of great benefit. For it has been called: “the light of wisdom, the sword of wisdom.” Therefore, with this Right View, which in the preliminary stage is designated insight-knowledge, the yogāvacara dispels the darkness of ignorance, slays the thieves that are the defilements, and safely attains Nibbāna. Hence it was said: “To the yogī practicing for the attainment of Nibbāna, Right View is first taught because it is of great benefit.”

---

සම්මාසඞ්කප්පො පන තස්සා බහුකාරො, තස්මා තදනන්තරං වුත්තො. යථා හි හෙරඤ්ඤිකො හත්ථෙන පරිවට්ටෙත්වා පරිවට්ටෙත්වා චක්ඛුනා කහාපණං ඔලොකෙන්තො – ‘‘අයං ඡෙකො, අයං කූටො’’ති ජානාති. එවං යොගාවචරොපි පුබ්බභාගෙ විතක්කෙන විතක්කෙත්වා විපස්සනාපඤ්ඤාය ඔලොකයමානො – ‘‘ඉමෙ ධම්මා කාමාවචරා, ඉමෙ ධම්මා රූපාවචරාදයො’’ති පජානාති. යථා වා පන පුරිසෙන කොටියං ගහෙත්වා පරිවට්ටෙත්වා පරිවට්ටෙත්වා දින්නං මහාරුක්ඛං තච්ඡකො වාසියා තච්ඡෙත්වා කම්මෙ උපනෙති, එවං විතක්කෙන විතක්කෙත්වා විතක්කෙත්වා දින්නෙ ධම්මෙ යොගාවචරො පඤ්ඤාය – ‘‘ඉමෙ කාමාවචරා, ඉමෙ රූපාවචරා’’තිආදිනා නයෙන පරිච්ඡින්දිත්වා කම්මෙ උපනෙති. තෙන වුත්තං – ‘‘සම්මාසඞ්කප්පො පන තස්සා බහුකාරො, තස්මා තදනන්තරං වුත්තො’’ති. ස්වායං යථා සම්මාදිට්ඨියා එවං සම්මාවාචායපි උපකාරකො. යථාහ – ‘‘පුබ්බෙ ඛො, විසාඛ, විතක්කෙත්වා විචාරෙත්වා පච්ඡා වාචං භින්දතී’’ති, (ම. නි. 1.463) තස්මා තදනන්තරං සම්මාවාචා වුත්තා.

Right Intention, however, is of great help to that Right View; therefore, it is spoken of next. For just as a money-changer, turning a coin over and over with his hand and examining it with his eye, knows, “This is genuine; this is counterfeit,” so too the yogāvacara, in the preliminary stage, having reflected with thought and examined with insight-wisdom, discerns, “These states belong to the sense-sphere; these states belong to the form-sphere and so on.” Or, just as a carpenter planes with an adze a great log—given by a man who had taken it by the end and turned it over and over—and applies it to the work, so too the yogāvacara, with wisdom, defines the states given by thought that has reflected upon them over and over, in the manner beginning with, “These are of the sense-sphere; these are of the form-sphere,” and applies them to the work. Therefore, it was said: “Right Intention, however, is of great help to that; therefore, it is spoken of next.” Just as this is helpful to Right View, so too is it helpful to Right Speech. As it is said: “First, Visākha, having reflected and considered, one then breaks forth into speech.” Therefore, Right Speech is spoken of next.

---

යස්මා පන – ‘‘ඉදඤ්චිදඤ්ච කරිස්සාමා’’ති පඨමං වාචාය සංවිදහිත්වා ලොකෙ කම්මන්තෙ පයොජෙන්ති; තස්මා වාචා කායකම්මස්ස උපකාරිකාති සම්මාවාචාය අනන්තරං සම්මාකම්මන්තො වුත්තො. චතුබ්බිධං පන වචීදුච්චරිතං, තිවිධඤ්ච කායදුච්චරිතං පහාය උභයං සුචරිතං පූරෙන්තස්සෙව යස්මා ආජීවට්ඨමකං සීලං පූරෙති, න ඉතරස්ස, තස්මා තදුභයානන්තරං සම්මාආජීවො වුත්තො. එවං විසුද්ධාජීවෙන පන ‘‘පරිසුද්ධො මෙ ආජීවො’’ති එත්තාවතා ච පරිතොසං කත්වා සුත්තපමත්තෙන විහරිතුං න යුත්තං, අථ ඛො ‘‘සබ්බිරියාපථෙසු ඉදං වීරියං සමාරභිතබ්බ’’න්ති දස්සෙතුං තදනන්තරං සම්මාවායාමො වුත්තො. තතො ‘‘ආරද්ධවීරියෙනපි කායාදීසු චතූසු වත්ථූසු [Pg.282] සති සූපට්ඨිතා කාතබ්බා’’ති දස්සනත්ථං තදනන්තරං සම්මාසති දෙසිතා. යස්මා පනෙවං සූපට්ඨිතා සති සමාධිස්සුපකාරානුපකාරානං ධම්මානං ගතියො සමන්නෙසිත්වා පහොති එකත්තාරම්මණෙ චිත්තං සමාධාතුං, තස්මා සම්මාසතියා අනන්තරං සම්මාසමාධි දෙසිතොති වෙදිතබ්බො. එතෙසං ධම්මානං සච්ඡිකිරියායාති එතෙසං සොතාපත්තිඵලාදීනං පච්චක්ඛකිරියත්ථාය.

Furthermore, because in the world people engage in actions after first arranging with speech, 'We will do this and that,' therefore, speech is serviceable to bodily action; for that reason, Right Action is spoken of immediately after Right Speech. Furthermore, because for one who fulfills both kinds of good conduct, having abandoned the fourfold verbal misconduct and the threefold bodily misconduct, the virtue with livelihood as the eighth is fulfilled—and not for another—therefore, Right Livelihood is spoken of immediately after those two. Moreover, for one with a purified livelihood, it is not fitting to dwell, having become sleepy and heedless, after finding contentment with just this much: 'My livelihood is purified.' Rather, to show that 'this effort should be well undertaken in all postures,' Right Effort is spoken of immediately after that. Then, for the purpose of showing that 'even by one with aroused energy, mindfulness should be made well-established in the four bases, beginning with the body,' Right Mindfulness is taught immediately after that. Furthermore, because mindfulness, thus well-established, is able to concentrate the mind on a single object after having thoroughly investigated the courses of phenomena that are helpful and unhelpful to concentration, therefore it should be understood that Right Concentration is taught immediately after Right Mindfulness. 'For the realization of these states' means for the purpose of directly realizing these states, beginning with the fruit of stream-entry.

---

ද්වෙ පබ්බජිතවත්ථුවණ්ණනා

The Commentary on the Story of the Two Wanderers

---

376-377. එකමිදාහන්ති ඉදං කස්මා ආරද්ධං? අයං කිර රාජා – ‘‘රූපං අත්තා’’ති එවංලද්ධිකො, තෙනස්ස දෙසනාය චිත්තං නාධිමුච්චති. අථ භගවතා තස්ස ලද්ධියා ආවිකරණත්ථං එකං කාරණං ආහරිතුං ඉදමාරද්ධං. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපත්ථො – ‘‘අහං එකං සමයං ඝොසිතාරාමෙ විහරාමි, තත්‍ර වසන්තං මං තෙ ද්වෙ පබ්බජිතා එවං පුච්ඡිංසු. අථාහං තෙසං බුද්ධුප්පාදං දස්සෙත්වා තන්තිධම්මං නාම කථෙන්තො ඉදමවොචං – ‘‘ආවුසො, සද්ධාසම්පන්නො නාම කුලපුත්තො එවරූපස්ස සත්ථු සාසනෙ පබ්බජිතො, එවං තිවිධං සීලං පූරෙත්වා පඨමජ්ඣානාදීනි පත්වා ඨිතො ‘තං ජීව’න්තිආදීනි වදෙය්‍ය, යුත්තං නු ඛො එතමස්සා’’ති? තතො තෙහි ‘‘යුත්ත’’න්ති වුත්තෙ ‘‘අහං ඛො පනෙතං, ආවුසො, එවං ජානාමි, එවං පස්සාමි, අථ ච පනාහං න වදාමී’’ති තං වාදං පටික්ඛිපිත්වා උත්තරි ඛීණාසවං දස්සෙත්වා ‘‘ඉමස්ස එවං වත්තුං න යුත්ත’’න්ති අවොචං. තෙ මම වචනං සුත්වා අත්තමනා අහෙසුන්ති. එවං වුත්තෙ සොපි අත්තමනො අහොසි. තෙනාහ – ‘‘ඉදමවොච භගවා. අත්තමනො ඔට්ඨද්ධො ලිච්ඡවී භගවතො භාසිතං අභිනන්දී’’ති.

376-377. Why was this 'Ekamidāhaṃ' begun? It is said this king was one who held the view 'form is self.' Because of that, his mind was not inclined towards the teaching. Then, this was begun by the Blessed One in order to bring forth a reason for the purpose of making his view manifest. Herein, this is the meaning in brief: 'I, at one time, was dwelling in the Ghositārāma. While I was dwelling there, those two wanderers questioned me thus. Then I, having shown them the arising of a Buddha, and while teaching the doctrine of the textual tradition, said this: "Friends, a clansman endowed with faith, having gone forth in the dispensation of such a Teacher, having fulfilled the threefold virtue and, having attained the first jhāna and so on, were established therein, should he say, ‘That is the soul,’ and so on—would that be fitting for him?" Then, when they said, "It is fitting," having rejected that view by saying, "But I, friends, know this thus, see this thus, and yet I do not say so," and having further shown the Arahant, I said, "It is not fitting for this one to speak thus." Having heard my words, they were delighted.' When this was said, he too was delighted. Therefore, it is said: 'The Blessed One said this. Delighted, the Licchavi Oṭṭhaddha rejoiced in the Blessed One’s words.'

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus in the Sumaṅgalavilāsinī, the Commentary on the Dīgha Nikāya.

---

මහාලිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Commentary on the Mahāli Sutta is concluded.

---

7. ජාලියසුත්තවණ්ණනා

7. The Commentary on the Jāliya Sutta

---

ද්වෙ පබ්බජිතවත්ථුවණ්ණනා

The Explanation of the Story of the Two Who Went Forth

---

378. එවං [Pg.283] මෙ සුතං…පෙ… කොසම්බියන්ති ජාලියසුත්තං. තත්‍රායං අපුබ්බපදවණ්ණනා. ඝොසිතාරාමෙති ඝොසිතෙන සෙට්ඨිනා කතෙ ආරාමෙ. පුබ්බෙ කිර අල්ලකප්පරට්ඨං නාම අහොසි. තතො කොතූහලිකො නාම දලිද්දො ඡාතකභයෙන සපුත්තදාරො අවන්තිරට්ඨං ගච්ඡන්තො පුත්තං වහිතුං අසක්කොන්තො ඡඩ්ඩෙත්වා අගමාසි, මාතා නිවත්තිත්වා තං ගහෙත්වා ගතා, තෙ එකං ගොපාලකගාමං පවිසිංසු. ගොපාලකෙන ච තදා බහුපායාසො පටියත්තො හොති, තෙ තතො පායාසං ලභිත්වා භුඤ්ජිංසු. අථ සො පුරිසො බලවපායාසං භුත්තො ජීරාපෙතුං අසක්කොන්තො රත්තිභාගෙ කාලං කත්වා තත්ථෙව සුනඛියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගහෙත්වා කුක්කුරො ජාතො, සො ගොපාලකස්ස පියො අහොසි. ගොපාලකො ච පච්චෙකබුද්ධං උපට්ඨහති. පච්චෙකබුද්ධොපි භත්තකිච්චපරියොසානෙ කුක්කුරස්ස එකෙකං පිණ්ඩං දෙති, සො පච්චෙකබුද්ධෙ සිනෙහං උප්පාදෙත්වා ගොපාලකෙන සද්ධිං පණ්ණසාලම්පි ගච්ඡති. ගොපාලකෙ අසන්නිහිතෙ භත්තවෙලායං සයමෙව ගන්ත්වා කාලාරොචනත්ථං පණ්ණසාලද්වාරෙ භුස්සති, අන්තරාමග්ගෙපි චණ්ඩමිගෙ දිස්වා භුස්සිත්වා පලාපෙති. සො පච්චෙකබුද්ධෙ මුදුකෙන චිත්තෙන කාලංකත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති. තත්‍රස්ස ඝොසකදෙවපුත්තො ත්වෙව නාමං අහොසි. සො දෙවලොකතො චවිත්වා කොසම්බියං එකස්ස කුලස්ස ඝරෙ නිබ්බත්ති. තං අපුත්තකො සෙට්ඨි තස්ස මාතාපිතූනං ධනං දත්වා පුත්තං කත්වා අග්ගහෙසි. අථ අත්තනො පුත්තෙ ජාතෙ සත්තක්ඛත්තුං ඝාතාපෙතුං උපක්කමි. සො පුඤ්ඤවන්තතාය සත්තසුපි ඨානෙසු මරණං අප්පත්වා අවසානෙ එකාය සෙට්ඨිධීතාය වෙය්‍යත්තියෙන ලද්ධජීවිතො අපරභාගෙ පිතුඅච්චයෙන සෙට්ඨිට්ඨානං පත්වා ඝොසකසෙට්ඨි නාම ජාතො. අඤ්ඤෙපි කොසම්බියං කුක්කුටසෙට්ඨි[Pg.284], පාවාරියසෙට්ඨීති ද්වෙ සෙට්ඨිනො අත්ථි, ඉමිනා සද්ධිං තයො අහෙසුං.

378. Thus have I heard… etc.… at Kosambi is the Jāliya Sutta. Herein is the explanation of new terms. Ghositārāma means: in the park built by the merchant Ghosita. Formerly, it is said, there was a country named Allakappa. From there, a poor man named Kotūhalika, due to fear of starvation, while going to the country of Avanti with his wife and child, being unable to carry his son, abandoned him and went on. The mother, turning back, took the child and went. They entered a cowherds' village. And at that time, much milk-rice had been prepared by a cowherd. They, having received milk-rice from there, ate. Then that man, having eaten the rich milk-rice and being unable to digest it, died in the night. Right there, taking rebirth-linking in the womb of a bitch, he was born a dog. That dog became dear to the cowherd. And the cowherd attended upon a Paccekabuddha. The Paccekabuddha also, at the conclusion of the meal, would give a single morsel to the dog. The dog, having developed affection for the Paccekabuddha, would also go to the leaf-hut together with the cowherd. When the cowherd was not present at mealtime, it would go by itself and bark at the door of the leaf-hut to announce the time. Also on the path, seeing fierce beasts, it would bark and make them flee. That dog, having passed away with a tender mind towards the Paccekabuddha, was reborn in the deva-world. There, his name was indeed Ghosaka Devaputta. Having passed away from the deva-world, he was reborn in Kosambi in the house of a certain family. A childless merchant, having given wealth to his parents, took him, making him his son. Then, when his own son was born, the merchant endeavored seven times to have him killed. But he, due to his merit, did not meet death in any of the seven instances. In the end, his life was obtained through the cleverness of a merchant's daughter. Later, upon his father's passing, he attained the position of a merchant and became known as Ghosaka the merchant. In Kosambi there were also two other merchants: Kukkuṭa the merchant and Pāvāriya the merchant. Together with him, there were three.

---

තෙන ච සමයෙන හිමවන්තතො පඤ්චසතතාපසා සරීරසන්තප්පනත්ථං අන්තරන්තරාකොසම්බිං ආගච්ඡන්ති, තෙසං එතෙ තයො සෙට්ඨී අත්තනො අත්තනො උය්‍යානෙසු පණ්ණකුටියො කත්වා උපට්ඨානං කරොන්ති. අථෙකදිවසං තෙ තාපසා හිමවන්තතො ආගච්ඡන්තා මහාකන්තාරෙ තසිතා කිලන්තා එකං මහන්තං වටරුක්ඛං පත්වා තත්ථ අධිවත්ථාය දෙවතාය සන්තිකා සඞ්ගහං පච්චාසිසන්තා නිසීදිංසු. දෙවතා සබ්බාලඞ්කාරවිභූසිතං හත්ථං පසාරෙත්වා තෙසං පානීයපානකාදීනි දත්වා කිලමථං පටිවිනොදෙසි, එතෙ දෙවතායානුභාවෙන විම්හිතා පුච්ඡිංසු – ‘‘කිං නු ඛො, දෙවතෙ, කම්මං කත්වා තයා අයං සම්පත්ති ලද්ධා’’ති? දෙවතා ආහ – ‘‘ලොකෙ බුද්ධො නාම භගවා උප්පන්නො, සො එතරහි සාවත්ථියං විහරති, අනාථපිණ්ඩිකො ගහපති තං උපට්ඨහති. සො උපොසථදිවසෙසු අත්තනො භතකානං පකතිභත්තවෙතනමෙව දත්වා උපොසථං කාරාපෙසි. අථාහං එකදිවසං මජ්ඣන්හිකෙ පාතරාසත්ථාය ආගතො කඤ්චි භතකකම්මං අකරොන්තං දිස්වා – ‘අජ්ජ මනුස්සා කස්මා කම්මං න කරොන්තී’ති පුච්ඡිං. තස්ස මෙ තමත්ථං ආරොචෙසුං. අථාහං එතදවොචං – ‘ඉදානි උපඩ්ඪදිවසො ගතො, සක්කා නු ඛො උපඩ්ඪුපොසථං කාතු’න්ති. තතො සෙට්ඨිස්ස පටිවෙදෙත්වා ‘‘සක්කා කාතු’’න්ති ආහ. ස්වාහං උපඩ්ඪදිවසං උපඩ්ඪුපොසථං සමාදියිත්වා තදහෙව කාලං කත්වා ඉමං සම්පත්තිං පටිලභි’’න්ති.

And at that time, five hundred ascetics from the Himālaya would come to Kosambi from time to time to refresh their bodies. These three merchants built leaf-huts for them in their own respective gardens and attended to them. Then one day, those ascetics, coming from the Himālaya, became thirsty and weary in a great wilderness. They came to a large banyan tree and sat down, hoping for hospitality from the deity dwelling there. The deity, stretching out a hand adorned with all ornaments, gave them drinking water, beverages, and so on, and dispelled their weariness. Astonished by the deity’s power, they asked: “O deity, what kamma did you perform to attain such fortune?” The deity replied: “In the world, the Blessed One named Buddha has arisen. He now dwells in Sāvatthī, and the householder Anāthapiṇḍika attends to him. On Uposatha days, he gives his hired workers their usual provisions of food and wages and has them undertake the Uposatha. Then one day, I arrived at midday for the morning meal and saw that none of the hired workers were working. I asked, ‘Why are the people not working today?’ They explained the matter to me. Then I said, ‘Now half the day has passed—is it possible to undertake a half-day Uposatha?’ Then, having informed the merchant, they replied, ‘It is possible to do so.’ So I, having undertaken the half-day Uposatha for half a day, passed away that very day and obtained this fortune.”

---

අථ තෙ තාපසා ‘‘බුද්ධො කිර උප්පන්නො’’ති සඤ්ජාතපීතිපාමොජ්ජා තතොව සාවත්ථිං ගන්තුකාමා හුත්වාපි – ‘‘බහුකාරා නො උපට්ඨාකසෙට්ඨිනො තෙසම්පි ඉමමත්ථමාරොචෙස්සාමා’’ති කොසම්බිං ගන්ත්වා සෙට්ඨීහි කතසක්කාරබහුමානා ‘‘තදහෙව මයං ගච්ඡාමා’’ති ආහංසු. ‘‘කිං, භන්තෙ, තුරිතාත්ථ, නනු තුම්හෙ පුබ්බෙ චත්තාරො පඤ්ච මාසෙ වසිත්වා ගච්ඡථා’’ති ච වුත්තෙ තං පවත්තිං ආරොචෙසුං. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ, සහෙව ගච්ඡාමා’’ති ච වුත්තෙ ‘‘ගච්ඡාම මයං, තුම්හෙ සණිකං ආගච්ඡථා’’ති සාවත්ථිං ගන්ත්වා භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණිංසු. තෙපි සෙට්ඨිනො පඤ්චසතපඤ්චසතසකටපරිවාරා [Pg.285] සාවත්ථිං ගන්ත්වා දානාදීනි දත්වා කොසම්බිං ආගමනත්ථාය භගවන්තං යාචිත්වා පච්චාගම්ම තයො විහාරෙ කාරෙසුං. තෙසු කුක්කුටසෙට්ඨිනා කතො කුක්කුටාරාමො නාම, පාවාරියසෙට්ඨිනා කතො පාවාරිකම්බවනං නාම, ඝොසිතසෙට්ඨිනා කතො ඝොසිතාරාමො නාම අහොසි. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ’’ති.

Then those ascetics, upon hearing, 'The Buddha, it is said, has arisen!', were filled with joy and delight. Although they wished to go to Sāvatthī right from there, they thought, 'Our attendant merchants are of great help to us; we shall also inform them of this matter.' So they went to Kosambi, and having been honored and shown great respect by the merchants, they said, 'We shall go this very day.' When the merchants asked, 'Why the haste, venerable sirs? Did you not formerly stay for four or five months before departing?', the ascetics explained the situation. And when the merchants said, 'In that case, venerable sirs, let us go together,' the ascetics replied, 'We are going; you may come slowly.' Then, having gone to Sāvatthī, they went forth in the presence of the Blessed One and attained Arahantship. Those merchants also, each with a retinue of five hundred carts, went to Sāvatthī. After performing giving and other meritorious deeds, they requested the Blessed One to come to Kosambi. Then they returned and had three monasteries built. Among them, the one built by the merchant Kukkuṭa was named Kukkuṭārāma; the one built by the merchant Pāvāriya was named Pāvārikambavana; and the one built by the merchant Ghosita was named Ghositārāma. With reference to that, it was said: '...he dwells at Kosambi, in the Ghositārāma.'

---

මුණ්ඩියොති ඉදං තස්ස නාමං. ජාලියොති ඉදම්පි ඉතරස්ස නාමමෙව. යස්මා පනස්ස උපජ්ඣායො දාරුමයෙන පත්තෙන පිණ්ඩාය චරති, තස්මා දාරුපත්තිකන්තෙවාසීති වුච්චති. එතදවොචුන්ති උපාරම්භාධිප්පායෙන වාදං ආරොපෙතුකාමා හුත්වා එතදවොචුං. ඉති කිර නෙසං අහොසි, සචෙ සමණො ගොතමො ‘‘තං ජීවං තං සරීර’’න්ති වක්ඛති, අථස්ස මයං එතං වාදං ආරොපෙස්සාම – ‘‘භො ගොතම, තුම්හාකං ලද්ධියා ඉධෙව සත්තො භිජ්ජති, තෙන වො වාදො උච්ඡෙදවාදො හොතී’’ති. සචෙ පන ‘‘අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීර’’න්ති වක්ඛති, අථස්සෙතං වාදං ආරොපෙස්සාම ‘‘තුම්හාකං වාදෙ රූපං භිජ්ජති, න සත්තො භිජ්ජති. තෙන වො වාදෙ සත්තො සස්සතො ආපජ්ජතී’’ති. අථ භගවා ‘‘ඉමෙ වාදාරොපනත්ථාය පඤ්හං පුච්ඡන්ති, මම සාසනෙ ඉමෙ ද්වෙ අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣිමා පටිපදා අත්ථීති න ජානන්ති, හන්ද නෙසං පඤ්හං අවිස්සජ්ජෙත්වා තස්සායෙව පටිපදාය ආවිභාවත්ථං ධම්මං දෙසෙමී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘තෙන හාවුසො’’තිආදිමාහ.

"Muṇḍiya" is the name of that wanderer. "Jāliya" is also the name of the other. Furthermore, because his preceptor wanders for alms with a bowl made of wood, he is called 'the pupil of the one with the wooden bowl.' As for 'they spoke thus,' they spoke thus with the intention of censure, desiring to level an accusation. It seems this was their thought: "If the ascetic Gotama should say, 'The life-principle is the same as the body,' then we will level this accusation against him: 'Venerable Gotama, according to your doctrine, a being is destroyed in this very life; because of that, your view becomes annihilationism.' But if he should say, 'The life-principle is one thing, the body another,' then we will level this accusation against him: 'In your view, the physical body is destroyed, but the being is not destroyed. Because of that, in your view, the being becomes eternal.'" Then the Blessed One, having thought, "These ask a question for the purpose of leveling an accusation. They do not know that in my teaching there is a middle practice that does not approach these two extremes. Well now, without answering their question, I shall teach the Dhamma for the purpose of making that very practice clear," said, "Well then, friends," and so on.

---

379-380. තත්ථ කල්ලං නු ඛො තස්සෙතං වචනායාති තස්සෙතං සද්ධාපබ්බජිතස්ස තිවිධං සීලං පරිපූරෙත්වා පඨමජ්ඣානං පත්තස්ස යුත්තං නු ඛො එතං වත්තුන්ති අත්ථො. තං සුත්වා පරිබ්බාජකා පුථුජ්ජනො නාම යස්මා නිබ්බිචිකිච්ඡො න හොති, තස්මා කදාචි එවං වදෙය්‍යාති මඤ්ඤමානා – ‘‘කල්ලං තස්සෙතං වචනායා’’ති ආහංසු. අථ ච පනාහං න වදාමීති අහං එතමෙවං ජානාමි, නො ච එවං වදාමි, අථ ඛො කසිණපරිකම්මං කත්වා භාවෙන්තස්ස පඤ්ඤාබලෙන උප්පන්නං මහග්ගතචිත්තමෙතන්ති සඤ්ඤං ඨපෙසිං. න [Pg.286] කල්ලං තස්සෙතන්ති ඉදං තෙ පරිබ්බාජකා – ‘‘යස්මා ඛීණාසවො විගතසම්මොහො තිණ්ණවිචිකිච්ඡො, තස්මා න යුත්තං තස්සෙතං වත්තු’’න්ති මඤ්ඤමානා වදන්ති. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

Therein, as for 'Is it proper for him to say this?': the meaning is, 'Is it indeed proper for one who has gone forth out of faith, having fulfilled the threefold virtue and attained the first jhāna, to say this?' Hearing that, the wanderers, thinking, 'Because a worldling is not without doubt, he might therefore sometimes speak thus,' said, 'It is proper for him to say this.' As for 'And yet I do not say so': 'Although I know this thus, I do not speak thus. Rather, I have established the perception that this is a sublime consciousness, arisen by the power of wisdom for one who develops it after doing the preliminary work on a kasiṇa.' As for 'It is not proper for him,' those wanderers say this thinking, 'Because one whose cankers are destroyed is free from bewilderment and has overcome doubt, it is therefore not proper for him to say this.' The rest herein has an obvious meaning.

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus in the Sumaṅgalavilāsinī, the Commentary on the Dīgha Nikāya.

---

ජාලියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Exposition on the Jāliya Sutta is concluded.

---

8. මහාසීහනාදසුත්තවණ්ණනා

8. The Commentary on the Mahāsīhanāda Sutta

---

අචෙලකස්සපවත්ථුවණ්ණනා

The Explanation of the Story of Kassapa the Naked Ascetic

---

381. එවං [Pg.287] මෙ සුතං…පෙ… උරුඤ්ඤායං විහරතීති මහාසීහනාදසුත්තං. තත්‍රායං අපුබ්බපදවණ්ණනා. උරුඤ්ඤායන්ති උරුඤ්ඤාති තස්ස රට්ඨස්සපි නගරස්සපි එතදෙව නාමං, භගවා උරුඤ්ඤානගරං උපනිස්සාය විහරති. කණ්ණකත්ථලෙ මිගදායෙති තස්ස නගරස්ස අවිදූරෙ කණ්ණකත්ථලං නාම එකො රමණීයො භූමිභාගො අත්ථි. සො මිගානං අභයත්ථාය දින්නත්තා ‘‘මිගදායො’’ති වුච්චති, තස්මිං කණ්ණකත්ථලෙ මිගදායෙ. අචෙලොති නග්ගපරිබ්බාජකො. කස්සපොති තස්ස නාමං. තපස්සින්ති තපනිස්සිතකං. ලූඛාජීවින්ති අචෙලකමුත්තාචාරාදිවසෙන ලූඛො ආජීවො අස්සාති ලූඛාජීවී, තං ලූඛාජීවිං. උපක්කොසතීති උපණ්ඩෙති. උපවදතීති හීළෙති වම්භෙති. ධම්මස්ස ච අනුධම්මං බ්‍යාකරොන්තීති භොතා ගොතමෙන වුත්තකාරණස්ස අනුකාරණං කථෙන්ති. සහධම්මිකො වාදානුවාදොති පරෙහි වුත්තකාරණෙන සකාරණො හුත්වා තුම්හාකං වාදො වා අනුවාදො වා විඤ්ඤූහි ගරහිතබ්බං, කාරණං කොචි අප්පමත්තකොපි කිං න ආගච්ඡති. ඉදං වුත්තං හොති, ‘‘කිං සබ්බාකාරෙනපි තව වාදෙ ගාරය්හං කාරණං නත්ථී’’ති. අනබ්භක්ඛාතුකාමාති න අභූතෙන වත්තුකාමා.

381. The Mahāsīhanāda Sutta begins: “Thus have I heard…pe… he was dwelling at Uruññā.” Therein, this is the explanation of terms not previously explained. 'At Uruññā' means: Uruññā is the name of both that country and that city. The Blessed One dwells depending on the city of Uruññā. 'In the deer park at Kaṇṇakatthala' means: Not far from that city, there is a delightful plot of land named Kaṇṇakatthala. Because it was given for the safety of deer, it is called a 'deer park'. [The Blessed One was dwelling] in that deer park at Kaṇṇakatthala. 'Acela' means a naked wanderer. 'Kassapa' is his name. 'An ascetic' means one who depends on ascetic practices. 'Living a rough life' means: by way of the practice of a naked ascetic, conduct abandoned by men of good family, and so on, his livelihood is rough; therefore, he is one who lives a rough life. [The text refers to] him, the one living a rough life. 'He reproaches' means he derides. 'He finds fault' means he censures, he scorns. 'And they explain a teaching in conformity with the teaching' means: Do they state a reason that is in accordance with the reason spoken by the venerable Gotama? 'A debate and counter-debate in accordance with the teaching' means: Does your statement or counter-statement, being based on a reason in accordance with the reason stated by others, not lead to any ground, even the slightest, that is censurable by the wise? This is what is meant: 'Is there no censurable point in your doctrine in any way whatsoever?' 'Desiring not to slander' means: not wishing to speak what is untrue.

---

382. එකච්චං තපස්සිං ලූඛාජීවින්තිආදීසු ඉධෙකච්චො අචෙලකපබ්බජ්ජාදිතපනිස්සිතත්තා තපස්සී ‘‘ලූඛෙන ජීවිතං කප්පෙස්සාමී’’ති තිණගොමයාදිභක්ඛනාදීහි නානප්පකාරෙහි අත්තානං කිලමෙති, අප්පපුඤ්ඤතාය ච සුඛෙන ජීවිතවුත්තිමෙව න ලභති, සො තීණි දුච්චරිතානි පූරෙත්වා නිරයෙ නිබ්බත්තති.

382. In the passage beginning 'a certain ascetic, living a rough life,' the meaning should be understood thus: Here, a certain person is an ascetic because he depends on ascetic practices such as the renunciation of a naked ascetic. Thinking, 'I will make my living in a rough way,' he torments himself in various ways, such as by eating grass, cow dung, and so on. And due to his lack of merit, he does not obtain even a comfortable means of livelihood. Having fulfilled the three kinds of misconduct, he is reborn in hell.

---

අපරො තාදිසං තපනිස්සිතොපි පුඤ්ඤවා හොති, ලභති ලාභසක්කාරං. සො ‘‘න දානි මයා සදිසො අත්ථී’’ති අත්තානං උච්චෙ ඨානෙ සම්භාවෙත්වා ‘‘භිය්‍යොසොමත්තාය ලාභං උප්පාදෙස්සාමී’’ති අනෙසනවසෙන තීණි දුච්චරිතානි පූරෙත්වා නිරයෙ නිබ්බත්තති. ඉමෙ ද්වෙ සන්ධාය පඨමනයො වුත්තො.

Another, though depending on such asceticism, is meritorious; he obtains gain and honor. Thinking, 'Now there is no one equal to me,' he esteems himself in a high position and thinks, 'I will generate gain in great measure.' By means of improper seeking, he fulfills the three kinds of misconduct and is reborn in hell. With reference to these two, the first method was spoken.

---

අපරො තපනිස්සිතකො ලූඛාජීවී අප්පපුඤ්ඤො හොති, න ලභති සුඛෙන ජීවිතවුත්තිං. සො ‘‘මය්හං පුබ්බෙපි අකතපුඤ්ඤතාය සුඛජීවිකා නුප්පජ්ජති[Pg.288], හන්දදානි පුඤ්ඤානි කරොමී’’ති තීණි සුචරිතානි පූරෙත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තති.

Another who depends on asceticism lives a rough life and has little merit; he does not obtain a comfortable livelihood. He thinks, 'For me, because of not having done merit in the past, a comfortable living does not arise. Well now, I shall perform meritorious deeds!' Having fulfilled the three kinds of good conduct, he is reborn in heaven.

---

අපරො ලූඛාජීවී පුඤ්ඤවා හොති, ලභති සුඛෙන ජීවිතවුත්තිං. සො – ‘‘මය්හං පුබ්බෙපි කතපුඤ්ඤතාය සුඛජීවිකා උප්පජ්ජතී’’ති චින්තෙත්වා අනෙසනං පහාය තීණි සුචරිතානි පූරෙත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තති. ඉමෙ ද්වෙ සන්ධාය දුතියනයො වුත්තො.

Another who lives a rough life is meritorious; he obtains a comfortable livelihood. Thinking, 'For me, because of having done merit in the past, a comfortable living arises,' he abandons improper seeking, fulfills the three kinds of good conduct, and is reborn in heaven. With reference to these two, the second method was spoken.

---

එකො පන තපස්සී අප්පදුක්ඛවිහාරී හොති බාහිරකාචාරයුත්තො තාපසො වා ඡන්නපරිබ්බාජකො වා, අප්පපුඤ්ඤතාය ච මනාපෙ පච්චයෙ න ලභති. සො අනෙසනවසෙන තීණි දුච්චරිතානි පූරෙත්වා අත්තානං සුඛෙ ඨපෙත්වා නිරයෙ නිබ්බත්තති.

Furthermore, a certain ascetic dwells with little suffering. He is endowed with external practices, being either an ascetic or a covered wanderer. And due to his lack of merit, he does not obtain pleasing requisites. By means of improper seeking, he fulfills the three kinds of misconduct and, having established himself in comfort, is reborn in hell.

---

අපරො පුඤ්ඤවා හොති, සො – ‘‘න දානි මයා සදිසො අත්ථී’’ති මානං උප්පාදෙත්වා අනෙසනවසෙන ලාභසක්කාරං වා උප්පාදෙන්තො මිච්ඡාදිට්ඨිවසෙන – ‘‘සුඛො ඉමිස්සා පරිබ්බාජිකාය දහරාය මුදුකාය ලොමසාය සම්ඵස්සො’’තිආදීනි චින්තෙත්වා කාමෙසු පාතබ්‍යතං වා ආපජ්ජන්තො තීණි දුච්චරිතානි පූරෙත්වා නිරයෙ නිබ්බත්තති. ඉමෙ ද්වෙ සන්ධාය තතියනයො වුත්තො.

Another is meritorious. He gives rise to conceit, thinking, 'Now there is no one equal to me.' Either by generating gain and honor through improper seeking, or by way of wrong view, thinking such things as, 'The touch of this young, tender, fine-haired female wanderer is pleasant,' and falling into indulgence in sensual pleasures, he fulfills the three kinds of misconduct and is reborn in hell. With reference to these two, the third method was spoken.

---

අපරො පන අප්පදුක්ඛවිහාරී අප්පපුඤ්ඤො හොති, සො – ‘‘අහං පුබ්බෙපි අකතපුඤ්ඤතාය සුඛෙන ජීවිකං න ලභාමී’’ති තීණි සුචරිතානි පූරෙත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තති.

Furthermore, another who dwells with little suffering has little merit. He thinks, 'Because I did not make merit in the past, I do not obtain a livelihood with ease.' He fulfills the three kinds of good conduct and is reborn in heaven.

---

අපරො පුඤ්ඤවා හොති, සො – ‘‘පුබ්බෙපාහං කතපුඤ්ඤතාය සුඛං ලභාමි, ඉදානි පුඤ්ඤානි කරිස්සාමී’’ති තීණි සුචරිතානි පූරෙත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තති. ඉමෙ ද්වෙ සන්ධාය චතුත්ථනයො වුත්තො. ඉදං තිත්ථියවසෙන ආගතං, සාසනෙපි පන ලබ්භති.

Another is meritorious. He thinks, 'Because I made merit in the past, I obtain happiness. Now, too, I will make merit.' He fulfills the three kinds of good conduct and is reborn in heaven. With reference to these two, the fourth method was spoken. This has come by way of the sectarians, but it is also found in the Dispensation.

---

එකච්චො හි ධුතඞ්ගසමාදානවසෙන ලූඛාජීවී හොති, අප්පපුඤ්ඤතාය වා සකලම්පි ගාමං විචරිත්වා උදරපූරං න ලභති. සො – ‘‘පච්චයෙ උප්පාදෙස්සාමී’’ති වෙජ්ජකම්මාදිවසෙන වා අනෙසනං කත්වා, අරහත්තං වා පටිජානිත්වා, තීණි වා කුහනවත්ථූනි පටිසෙවිත්වා නිරයෙ නිබ්බත්තති.

Indeed, a certain person lives a rough life by means of undertaking the ascetic practices, or due to lack of merit, he does not get his fill even after wandering through an entire village. Thinking, 'I will generate requisites,' he is reborn in hell, either by engaging in improper seeking by means of medical practice and so on, or by claiming arahantship, or by practicing the three bases of deceit.

---

අපරො [Pg.289] ච තාදිසොව පුඤ්ඤවා හොති. සො තාය පුඤ්ඤසම්පත්තියා මානං ජනයිත්වා උප්පන්නං ලාභං ථාවරං කත්තුකාමො අනෙසනවසෙන තීණි දුච්චරිතානි පූරෙත්වා නිරයෙ උප්පජ්ජති.

And another such person is meritorious. Because of that accomplishment of merit, he generates conceit. Desiring to make permanent the gain that has arisen, he fulfills the three kinds of misconduct by means of improper seeking and arises in hell.

---

අපරො සමාදින්නධුතඞ්ගො අප්පපුඤ්ඤොව හොති, න ලභති සුඛෙන ජීවිතවුත්තිං. සො – ‘‘පුබ්බෙපාහං අකතපුඤ්ඤතාය කිඤ්චි න ලභාමි, සචෙ ඉදානි අනෙසනං කරිස්සං, ආයතිම්පි දුල්ලභසුඛො භවිස්සාමී’’ති තීණි සුචරිතානි පූරෙත්වා අරහත්තං පත්තුං අසක්කොන්තො සග්ගෙ නිබ්බත්තති.

Another who has undertaken the ascetic practices has little merit; he does not obtain a comfortable livelihood. He thinks, 'Because I did not make merit in the past, I obtain nothing. If I now engage in improper seeking, in the future, too, I will be one for whom happiness is difficult to obtain.' Fulfilling the three kinds of good conduct, and being unable to attain arahantship, he is reborn in heaven.

---

අපරො පුඤ්ඤවා හොති, සො – ‘‘පුබ්බෙපාහං කතපුඤ්ඤතාය එතරහි සුඛිතො, ඉදානිපි පුඤ්ඤං කරිස්සාමී’’ති අනෙසනං පහාය තීණි සුචරිතානි පූරෙත්වා අරහත්තං පත්තුං අසක්කොන්තො සග්ගෙ නිබ්බත්තති.

Another is meritorious. He thinks, 'Because I made merit in the past, I am happy now. Now, too, I will make merit.' Abandoning improper seeking and fulfilling the three kinds of good conduct, being unable to attain arahantship, he is reborn in heaven.

---

383. ආගතිඤ්චාති – ‘‘අසුකට්ඨානතො නාම ඉමෙ ආගතා’’ති එවං ආගතිඤ්ච. ගතිඤ්චාති ඉදානි ගන්තබ්බට්ඨානඤ්ච. චුතිඤ්චාති තතො චවනඤ්ච. උපපත්තිඤ්චාති තතො චුතානං පුන උපපත්තිඤ්ච. කිං සබ්බං තපං ගරහිස්සාමීති – ‘‘කෙන කාරණෙන ගරහිස්සාමි, ගරහිතබ්බමෙව හි මයං ගරහාම, පසංසිතබ්බං පසංසාම, න භණ්ඩිකං කරොන්තො මහාරජකො විය ධොතඤ්ච අධොතඤ්ච එකතො කරොමා’’ති දස්සෙති. ඉදානි තමත්ථං පකාසෙන්තො – ‘‘සන්ති කස්සප එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා’’තිආදිමාහ.

383. “Āgatiñca” means: ‘These beings have come from such-and-such a place of existence’; thus, it means the place of existence from which one has come. “Gatiñca” means the place of existence to which one is now to go. “Cutiñca” means passing away from there. “Upapattiñca” means the rebirth of those who have passed away from there. “Why should I blame all asceticism?”—He shows the meaning: ‘For what reason should I blame it? Indeed, we blame only that which is blameworthy, and we praise that which is praiseworthy. We do not, like a great washerman making a bundle, put the washed and the unwashed together.’ Now, wishing to clarify that meaning, He said the words beginning with, “There are, Kassapa, some ascetics and brahmins...”

---

384. යං තෙ එකච්චන්ති පඤ්චවිධං සීලං, තඤ්හි ලොකෙ න කොචි ‘‘න සාධූ’’ති වදති. පුන යං තෙ එකච්චන්ති පඤ්චවිධං වෙරං, තං න කොචි ‘‘සාධූ’’ති වදති. පුන යං තෙ එකච්චන්ති පඤ්චද්වාරෙ අසංවරං, තෙ කිර – ‘‘චක්ඛු නාම න නිරුන්ධිතබ්බං, චක්ඛුනා මනාපං රූපං දට්ඨබ්බ’’න්ති වදන්ති, එස නයො සොතාදීසු. පුන යං තෙ එකච්චන්ති පඤ්චද්වාරෙ සංවරං.

384. “That which some of them...” refers to the fivefold virtue; indeed, no one in the world says of it, “It is not good.” Again, “that which some of them...” refers to the fivefold enmity; no one says of it, “It is good.” Again, “that which some of them...” refers to the lack of restraint at the five sense-doors. It is said that they declare: “The eye, it is said, should not be restrained; a pleasing form should be seen with the eye.” This is the method for the ear and the other senses. Again, “that which some of them...” refers to restraint at the five sense-doors.

---

එවං පරෙසං වාදෙන සහ අත්තනො වාදස්ස සමානාසමානතං දස්සෙත්වා ඉදානි අත්තනො වාදෙන සහ පරෙසං වාදස්ස සමානාසමානතං දස්සෙන්තො ‘‘යං මය’’න්තිආදිමාහ. තත්‍රාපි පඤ්චසීලාදිවසෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Having thus shown the similarity and dissimilarity of His own view in relation to others' views, now, wishing to show the similarity and dissimilarity of others' views in relation to His own view, He said the words beginning with, “That which we...” Therein also, the meaning should be understood by way of the five precepts and so on.

---

සමනුයුඤ්ජාපනකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Discourse on Interrogation

---

385. සමනුයුඤ්ජන්තන්ති [Pg.290] සමනුයුඤ්ජන්තු, එත්ථ ච ලද්ධිං පුච්ඡන්තො සමනුයුඤ්ජති නාම, කාරණං පුච්ඡන්තො සමනුගාහති නාම, උභයං පුච්ඡන්තො සමනුභාසති නාම. සත්ථාරා වා සත්ථාරන්ති සත්ථාරා වා සද්ධිං සත්ථාරං උපසංහරිත්වා – ‘‘කිං තෙ සත්ථා තෙ ධම්මෙ සබ්බසො පහාය වත්තති, උදාහු සමණො ගොතමො’’ති. දුතියපදෙපි එසෙව නයො.

385. “Samanuyuñjanti” means “let them interrogate.” Herein, one who asks about a doctrine is called one who “interrogates” (samanuyuñjati); one who asks about the reason is called one who “investigates” (samanugāhati); one who asks about both is called one who “discusses” (samanubhāsati). “With the Teacher or the teacher” means by comparing one's teacher with the Teacher, asking: “Does your teacher practice having abandoned those things in every way, or does the ascetic Gotama?” This same method applies to the second phrase as well.

---

ඉදානි තමත්ථං යොජෙත්වා දස්සෙන්තො – ‘‘යෙ ඉමෙසං භවත’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ අකුසලා අකුසලසඞ්ඛාතාති අකුසලා චෙව ‘‘අකුසලා’’ති ච සඞ්ඛාතා ඤාතා කොට්ඨාසං වා කත්වා ඨපිතාති අත්ථො. එස නයො සබ්බපදෙසු. අපි චෙත්ථ සාවජ්ජාති සදොසා. න අලමරියාති නිද්දොසට්ඨෙන අරියා භවිතුං නාලං අසමත්ථා.

Now, connecting and showing that meaning, He said the words beginning with, “Those of these venerable ones...” Therein, “unwholesome and designated as unwholesome” means: they are unwholesome and are designated as ‘unwholesome,’ or are known as such, or are established by being classified into a category. This is the method in all instances. Furthermore, herein, “blameworthy” (sāvajja) means “with fault” (sadosa). “Not noble” (na alamariya) means they are not able, not capable of being noble (ariya) in the sense of being faultless.

---

386-392. යං විඤ්ඤූ සමනුයුඤ්ජන්තාති යෙන විඤ්ඤූ අම්හෙ ච අඤ්ඤෙ ච පුච්ඡන්තා එවං වදෙය්‍යුං, තං ඨානං විජ්ජති, අත්ථි තං කාරණන්ති අත්ථො. යං වා පන භොන්තො පරෙ ගණාචරියාති පරෙ පන භොන්තො ගණාචරියා යං වා තං වා අප්පමත්තකං පහාය වත්තන්තීති අත්ථො. අම්හෙව තත්ථ යෙභුය්‍යෙන පසංසෙය්‍යුන්ති ඉදං භගවා සත්ථාරා සත්ථාරං සමනුයුඤ්ජනෙපි ආහ – සඞ්ඝෙන සංඝං සමනුයුඤ්ජනෙපි. කස්මා? සඞ්ඝපසංසායපි සත්ථුයෙව පසංසාසිද්ධිතො. පසීදමානාපි හි බුද්ධසම්පත්තියා සඞ්ඝෙ, සඞ්ඝසම්පත්තියා ච බුද්ධෙ පසීදන්ති, තථා හි භගවතො සරීරසම්පත්තිං දිස්වා, ධම්මදෙසනං වා සුත්වා භවන්ති වත්තාරො – ‘‘ලාභා වත භො සාවකානං යෙ එවරූපස්ස සත්ථු සන්තිකාවචරා’’ති, එවං බුද්ධසම්පත්තියා සඞ්ඝෙ පසීදන්ති. භික්ඛූනං පනාචාරගොචරං අභික්කමපටික්කමාදීනි ච දිස්වා භවන්ති වත්තාරො – ‘‘සන්තිකාවචරානං වත භො සාවකානං අයඤ්ච උපසමගුණො සත්ථු කීව රූපො භවිස්සතී’’ති, එවං සඞ්ඝසම්පත්තියා බුද්ධෙ පසීදන්ති. ඉති යා සත්ථුපසංසා, සා සඞ්ඝස්ස. යා සඞ්ඝස්ස පසංසා, සා සත්ථූති සඞ්ඝපසංසායපි සත්ථුයෙව පසංසාසිද්ධිතො භගවා ද්වීසුපි නයෙසු – ‘‘අම්හෙව තත්ථ යෙභුය්‍යෙන පසංසෙය්‍යු’’න්ති ආහ. සමණො ගොතමො ඉමෙ ධම්මෙ අනවසෙසං පහාය වත්තති, යං වා පන භොන්තො පරෙ ගණාචරියාතිආදීසුපි පනෙත්ථ අයමධිප්පායො – සම්පත්තසමාදානසෙතුඝාතවසෙන [Pg.291] හි තිස්සො විරතියො. තාසු සම්පත්තසමාදාන විරතිමත්තමෙව අඤ්ඤෙසං හොති, සෙතුඝාතවිරති පන සබ්බෙන සබ්බං නත්ථි. පඤ්චසු පන තදඞ්ගවික්ඛම්භනසමුච්ඡෙදපටිපස්සද්ධිනිස්සරණප්පහානෙසු අට්ඨසමාපත්තිවසෙන චෙව විපස්සනාමත්තවසෙන ච තදඞ්ගවික්ඛම්භනප්පහානමත්තමෙව අඤ්ඤෙසං හොති. ඉතරානි තීණි පහානානි සබ්බෙන සබ්බං නත්ථි. තථා සීලසංවරො, ඛන්තිසංවරො, ඤාණසංවරො, සතිසංවරො, වීරියසංවරොති පඤ්ච සංවරා, තෙසු පඤ්චසීලමත්තමෙව අධිවාසනඛන්තිමත්තමෙව ච අඤ්ඤෙසං හොති, සෙසං සබ්බෙන සබ්බං නත්ථි.

“That which the wise, interrogating...” means: the basis exists, the reason is present, for which the wise, questioning us and others, would speak thus. “Or these other venerable group-teachers...” means: other venerable group-teachers practice having abandoned some insignificant thing or other. “They would mostly praise us in that matter.” The Blessed One said this both in the case of interrogating a teacher by comparison with the Teacher, and in the case of interrogating a community by comparison with the Sangha. Why? Because praise of the Sangha culminates in praise of the Teacher himself. Indeed, those who are inspired are inspired in the Sangha because of the Buddha's accomplishment, and in the Buddha because of the Sangha's accomplishment. For instance, having seen the Blessed One's physical accomplishment or having heard his teaching of the Dhamma, they become speakers, saying: “Oh, it is a gain for the disciples who are followers in the presence of such a Teacher!” Thus, they are inspired in the Sangha because of the Buddha's accomplishment. On the other hand, having seen the monks' conduct and resort, their advancing and returning, and so on, they become speakers, saying: “Oh, if this quality of calm belongs to the disciples who are followers in his presence, of what kind must be the Teacher's quality of calm!” Thus, they are inspired in the Buddha because of the Sangha's accomplishment. In this way, the praise that is for the Teacher is for the Sangha, and the praise that is for the Sangha is for the Teacher. Therefore, because praise of the Sangha culminates in the praise of the Teacher himself, the Blessed One said in both cases, “They would mostly praise us in that matter.” As for the passage beginning, “The ascetic Gotama practices having abandoned these things without remainder, whereas these other venerable group-teachers...”, the intention here is this: There are three kinds of abstinence, namely, by way of occurrence, undertaking, and destroying the cause. Of these, others possess only abstinence by way of occurrence and undertaking; abstinence by destroying the cause is completely absent in them. Furthermore, among the five kinds of abandoning—by substitution of opposites, by suppression, by cutting off, by tranquillization, and by escape—others possess only abandoning by substitution of opposites (by way of mere insight) and abandoning by suppression (by way of the eight attainments). The other three kinds of abandoning are completely absent in them. Likewise, there are five kinds of restraint: restraint by virtue, by patience, by knowledge, by mindfulness, and by energy. Of these, others possess only the five precepts and only the patience of endurance; the rest are completely absent in them.

---

පඤ්ච ඛො පනිමෙ උපොසථුද්දෙසා, තෙසු පඤ්චසීලමත්තමෙව අඤ්ඤෙසං හොති. පාතිමොක්ඛසංවරසීලං සබ්බෙන සබ්බං නත්ථි. ඉති අකුසලප්පහානෙ ච කුසලසමාදානෙ ච, තීසු විරතීසු, පඤ්චසු පහානෙසු, පඤ්චසු සංවරෙසු, පඤ්චසු උද්දෙසෙසු, – ‘‘අහමෙව ච මය්හඤ්ච සාවකසඞ්ඝො ලොකෙ පඤ්ඤායති, මයා හි සදිසො සත්ථා නාම, මය්හං සාවකසඞ්ඝෙන සදිසො සඞ්ඝො නාම නත්ථී’’ති භගවා සීහනාදං නදති.

Furthermore, there are these five Uposatha recitations. Of these, others possess only the five precepts. The virtue of restraint of the Pātimokkha is completely absent in them. Thus, in the abandoning of the unwholesome and the undertaking of the wholesome, in the three abstinences, in the five kinds of abandoning, in the five kinds of restraint, and in the five recitations, the Blessed One utters a lion's roar: “It is I and my community of disciples who are renowned in the world. For there is no teacher like me, and no community of disciples like mine.”

---

අරියඅට්ඨඞ්ගිකමග්ගවණ්ණනා

Explanation of the Noble Eightfold Path

---

393. එවං සීහනාදං නදිත්වා තස්ස සීහනාදස්ස අවිපරීතභාවාවබොධනත්ථං – ‘‘අත්ථි, කස්සප, මග්ගො’’තිආදිමාහ. තත්ථ මග්ගොති ලොකුත්තරමග්ගො. පටිපදාති පුබ්බභාගපටිපදා. කාලවාදීතිආදීනි බ්‍රහ්මජාලෙ වණ්ණිතානි. ඉදානි තං දුවිධං මග්ගඤ්ච පටිපදඤ්ච එකතො කත්වා දස්සෙන්තො – ‘‘අයමෙව අරියො’’තිආදිමාහ. ඉදං පන සුත්වා අචෙලො චින්තෙසි – ‘‘සමණො ගොතමො මය්හංයෙව මග්ගො ච පටිපදා ච අත්ථි, අඤ්ඤෙසං නත්ථීති මඤ්ඤති, හන්දස්සාහං අම්හාකම්පි මග්ගං කථෙමී’’ති. තතො අචෙලකපටිපදං කථෙසි. තෙනාහ – ‘‘එවං වුත්තෙ අචෙලො කස්සපො භගවන්තං එතදවොච…පෙ… උදකොරොහනානුයොගමනුයුත්තො විහරතී’’ති.

393. Having roared this lion’s roar, in order to make known the unperverted nature of that lion’s roar, the Blessed One said, “There is, Kassapa, a path,” and so forth. Herein, ‘path’ means the supramundane path. ‘Practice’ means the preliminary-stage practice. The terms beginning with ‘one who speaks in accordance with time’ have been explained in the Brahmajāla Sutta. Now, wishing to show that two-fold path and practice together, he said, “This very noble…” and so forth. Furthermore, upon hearing this, the naked ascetic thought: “The ascetic Gotama thinks, ‘Only I have a path and a practice; others do not.’ Come now, I shall also declare our path to him.” Then he spoke of the practice of the naked ascetics. Therefore, it is said: “When this was said, the naked ascetic Kassapa said this to the Blessed One… he dwells committed to the practice of descending into the water.”

---

තපොපක්කමකථාවණ්ණනා

Explanation of the Discourse on the Undertaking of Austerities

---

394. තත්ථ තපොපක්කමාති තපාරම්භා, තපකම්මානීති අත්ථො. සාමඤ්ඤසඞ්ඛාතාති සමණකම්මසඞ්ඛාතා. බ්‍රහ්මඤ්ඤසඞ්ඛාතාති බ්‍රාහ්මණකම්මසඞ්ඛාතා. අචෙලකොති නිච්චොලො, නග්ගොති අත්ථො. මුත්තාචාරොති විසට්ඨාචාරො, උච්චාරකම්මාදීසු ලොකියකුලපුත්තාචාරෙන විරහිතො [Pg.292] ඨිතකොව උච්චාරං කරොති, පස්සාවං කරොති, ඛාදති, භුඤ්ජති ච. හත්ථාපලෙඛනොති හත්ථෙ පිණ්ඩම්හි ඨිතෙ ජිව්හාය හත්ථං අපලිඛති, උච්චාරං වා කත්වා හත්ථස්මිඤ්ඤෙව දණ්ඩකසඤ්ඤී හුත්වා හත්ථෙන අපලිඛති. ‘‘භික්ඛාගහණත්ථං එහි, භන්තෙ’’ති වුත්තො න එතීති න එහිභද්දන්තිකො. ‘‘තෙන හි තිට්ඨ, භන්තෙ’’ති වුත්තොපි න තිට්ඨතීති නතිට්ඨභද්දන්තිකො. තදුභයම්පි කිර සො – ‘‘එතස්ස වචනං කතං භවිස්සතී’’ති න කරොති. අභිහටන්ති පුරෙතරං ගහෙත්වා ආහටං භික්ඛං, උද්දිස්සකතන්ති ‘‘ඉමං තුම්හෙ උද්දිස්ස කත’’න්ති එවං ආරොචිතං භික්ඛං. න නිමන්තනන්ති ‘‘අසුකං නාම කුලං වා වීථිං වා ගාමං වා පවිසෙය්‍යාථා’’ති එවං නිමන්තිතභික්ඛම්පි න සාදියති, න ගණ්හති. න කුම්භිමුඛාති කුම්භිතො උද්ධරිත්වා දිය්‍යමානං භික්ඛං න ගණ්හති. න කළොපිමුඛාති කළොපීති උක්ඛලි වා පච්ඡි වා, තතොපි න ගණ්හති. කස්මා? කුම්භිකළොපියො මං නිස්සාය කටච්ඡුනා පහාරං ලභන්තීති. න එළකමන්තරන්ති උම්මාරං අන්තරං කත්වා දිය්‍යමානං න ගණ්හති. කස්මා? ‘‘අයං මං නිස්සාය අන්තරකරණං ලභතී’’ති. දණ්ඩමුසලෙසුපි එසෙව නයො.

394. Herein, ‘the undertaking of austerities’ (tapopakkama) means the commencement of austerities, that is, ascetic actions. ‘Considered as the practice of an ascetic’ (sāmaññasaṅkhāta) means regarded as the work of an ascetic. ‘Considered as the practice of a brahmin’ (brahmaññasaṅkhāta) means regarded as the work of a brahmin. ‘A naked ascetic’ (acelaka) means unclothed, that is, naked. ‘Of unrestrained conduct’ (muttācāra) means of abandoned behavior; in matters such as defecation, he is devoid of the conduct of worldly gentlemen and defecates, urinates, chews, and eats only while standing. ‘One who licks his hands’ (hatthāpalekhana) means when the food in his hand is finished, he licks his hand with his tongue; or after defecating, regarding his hand as a stick, he wipes with his hand. When told, “Come, venerable sir, to receive alms,” he does not come—thus, he is a ‘no-come-venerable-sir’ (na ehibhaddantika). Even when told, “Then stay, venerable sir,” he does not stay—thus, he is a ‘no-stay-venerable-sir’ (natiṭṭhabhaddantika). It is said he does neither of these, thinking, “I would be acting on this person’s word.” ‘Brought forward’ (abhihaṭa) means alms brought, having been taken beforehand. ‘Specially prepared’ (uddissakata) means alms announced as, “This was prepared with you in mind.” ‘Not accepting an invitation’ (na nimantana) means he does not accept alms even when invited with, “May you enter such-and-such a family, street, or village.” ‘Not from the mouth of a pot’ (na kumbhimukha) means he does not accept alms being given, having been taken out of a pot. ‘Not from the mouth of a cooking pot’ (na kaḷopimukha): a kaḷopī is a cooking pot or a basket, and he does not accept from that either. Why? Because he thinks, “On my account, the pots and cooking pots receive a blow from a ladle.” ‘Not with a threshold in between’ (na eḷakamantara) means he does not accept what is given with a threshold placed in between. Why? Because he thinks, “On my account, this is made into an interval.” For sticks and pestles, it is the same way.

---

ද්වින්නන්ති ද්වීසු භුඤ්ජමානෙසු එකස්මිං උට්ඨාය දෙන්තෙ න ගණ්හති. කස්මා? ‘‘එකස්ස කබළන්තරායො හොතී’’ති. න ගබ්භිනියාතිආදීසු පන ‘‘ගබ්භිනියා කුච්ඡියං දාරකො කිලමති. පායන්තියා දාරකස්ස ඛීරන්තරායො හොති, පුරිසන්තරගතාය රතිඅන්තරායො හොතී’’ති න ගණ්හති. සංකිත්තීසූති සංකිත්තෙත්වා කතභත්තෙසු, දුබ්භික්ඛසමයෙ කිර අචෙලකසාවකා අචෙලකානං අත්ථාය තතො තතො තණ්ඩුලාදීනි සමාදපෙත්වා භත්තං පචන්ති. උක්කට්ඨො අචෙලකො තතොපි න පටිග්ගණ්හති. න යත්ථ සාති යත්ථ සුනඛො – ‘‘පිණ්ඩං ලභිස්සාමී’’ති උපට්ඨිතො හොති, තත්ථ තස්ස අදත්වා ආහටං න ගණ්හති. කස්මා? එතස්ස පිණ්ඩන්තරායො හොතීති. සණ්ඩසණ්ඩචාරිනීති සමූහසමූහචාරිනී, සචෙ හි අචෙලකං දිස්වා – ‘‘ඉමස්ස භික්ඛං දස්සාමා’’ති මනුස්සා භත්තගෙහං පවිසන්ති, තෙසු ච පවිසන්තෙසු කළොපිමුඛාදීසු නිලීනා මක්ඛිකා උප්පතිත්වා සණ්ඩසණ්ඩා චරන්ති, තතො ආහටං භික්ඛං න ගණ්හති. කස්මා? මං නිස්සාය මක්ඛිකානං ගොචරන්තරායො ජාතොති.

‘From two’ (dvinnaṃ) means if, when two are eating, one gets up to give, he does not accept it. Why? Because he thinks, “It causes an interruption to the other’s morsel.” Regarding ‘not from a pregnant woman,’ and so forth: he does not accept, thinking, “The child in the pregnant woman’s womb suffers. For a nursing woman, there is an interruption to the child’s milk. For a woman engaged with a man, there is an interruption to sexual pleasure.” ‘At subscription meals’ (saṃkittīsu) means meals prepared by collecting contributions. It is said that in times of famine, the disciples of the naked ascetics, for the sake of the naked ascetics, have rice and so forth collected from various places and cook a meal. The most eminent naked ascetic does not accept even from that. ‘Not where a dog is present’ (na yattha sā) means where a dog is present thinking, “I will get food,” he does not accept what is brought without first giving to it. Why? Because he thinks, “It causes an interruption to this dog’s food.” ‘Where flies swarm’ (saṇḍasaṇḍacārinī): this means moving in swarms. For if, upon seeing a naked ascetic, people think, “We will give alms to him,” and enter the kitchen, as they enter, flies that were resting at the mouth of the rice pot and so forth fly up and move about in swarms. He does not accept the alms brought from there. Why? Because he thinks, “On my account, an interruption to the flies’ feeding ground has occurred.”

---

ථුසොදකන්ති [Pg.293] සබ්බසස්සසම්භාරෙහි කතං සොවීරකං. එත්ථ ච සුරාපානමෙව සාවජ්ජං, අයං පන සබ්බෙසුපි සාවජ්ජසඤ්ඤී. එකාගාරිකොති යො එකස්මිංයෙව ගෙහෙ භික්ඛං ලභිත්වා නිවත්තති. එකාලොපිකොති යො එකෙනෙව ආලොපෙන යාපෙති. ද්වාගාරිකාදීසුපි එසෙව නයො. එකිස්සාපි දත්තියාති එකාය දත්තියා. දත්ති නාම එකා ඛුද්දකපාති හොති, යත්ථ අග්ගභික්ඛං පක්ඛිපිත්වා ඨපෙන්ති. එකාහිකන්ති එකදිවසන්තරිකං. අද්ධමාසිකන්ති අද්ධමාසන්තරිකං. පරියායභත්තභොජනන්ති වාරභත්තභොජනං, එකාහවාරෙන ද්වීහවාරෙන සත්තාහවාරෙන අඩ්ඪමාසවාරෙනාති එවං දිවසවාරෙන ආගතභත්තභොජනං.

‘Sour gruel’ (thusodaka) means sovīraka, made with the components of all grains. And here, only the drinking of liquor is blameworthy, but this ascetic perceives blame in all of them. ‘One who goes to only one house’ (ekāgārika) is one who, having received alms in just one house, returns. ‘One who subsists on a single morsel’ (ekālopika) is one who sustains himself with just one morsel. For ‘one who goes to two houses’ and so forth, it is the same way. ‘One who subsists on a single portion’ (ekissāpi dattiyā): this means from one portion. A datti is a small bowl in which they place and keep the first portion of alms. ‘One who eats every other day’ (ekāhika) means with an interval of one day. ‘One who eats every half-month’ (addhamāsika) means with an interval of half a month. ‘Eating meals by turns’ (pariyāyabhattabhojana) means eating meals in rotation; that is, eating the meal that comes by the turn of days, whether by a rotation of one day, two days, seven days, or half a month.

---

395. සාකභක්ඛොති අල්ලසාකභක්ඛො. සාමාකභක්ඛොති සාමාකතණ්ඩුලභක්ඛො. නීවාරාදීසු නීවාරො නාම අරඤ්ඤෙ සයංජාතා වීහිජාති. දද්දුලන්ති චම්මකාරෙහි චම්මං ලිඛිත්වා ඡඩ්ඩිතකසටං. හටං වුච්චති සිලෙසොපි සෙවාලොපි. කණන්ති කුණ්ඩකං. ආචාමොති භත්තඋක්ඛලිකාය ලග්ගො ඣාමකඔදනො, තං ඡඩ්ඩිතට්ඨානතොව ගහෙත්වා ඛාදති, ‘‘ඔදනකඤ්ජිය’’න්තිපි වදන්ති. පිඤ්ඤාකාදයො පාකටා එව. පවත්තඵලභොජීති පතිතඵලභොජී.

395. ‘One who eats greens’ (sākabhakkha) means one who eats fresh greens. ‘One who eats sāmāka’ (sāmākabhakkha) means one who eats sāmāka rice grains or millet. Among nīvāra and so forth, nīvāra is a type of wild paddy that grows by itself in the forest. ‘Scrapings’ (daddula) means the scrapings discarded by leatherworkers after scraping a hide. Both tree-resin and algae are called ‘haṭa’. ‘Broken rice’ (kaṇa) means broken rice. ‘Scum’ (ācāma) means the burnt rice crust stuck to the rice pot; he takes it only from the place where it was discarded and eats it. Some also say it is rice-water. Oil-cake (piññāka) and so forth are well-known. ‘One who eats fallen fruit’ (pavattaphalabhojī) means one who is accustomed to eating only fruit that has fallen.

---

396. සාණානීති සාණවාකචොළානි. මසාණානීති මිස්සකචොළානි. ඡවදුස්සානීති මතසරීරතො ඡඩ්ඩිතවත්ථානි, එරකතිණාදීනි වා ගන්ථෙත්වා කතනිවාසනානි. පංසුකූලානීති පථවියං ඡඩ්ඩිතනන්තකානි. තිරීටානීති රුක්ඛතචවත්ථානි. අජිනන්ති අජිනමිගචම්මං. අජිනක්ඛිපන්ති තදෙව මජ්ඣෙ ඵාලිතකං. කුසචීරන්ති කුසතිණානි ගන්ථෙත්වා කතචීරං. වාකචීරඵලකචීරෙසුපි එසෙව නයො. කෙසකම්බලන්ති මනුස්සකෙසෙහි කතකම්බලං. යං සන්ධාය වුත්තං –

396. ‘Sāṇāni’ means garments woven from hemp fiber. ‘Masāṇāni’ means garments woven from mixed hemp. ‘Chavadussāni’ means cloths discarded from a corpse, or garments made by weaving together eraka grass and so forth. ‘Paṃsukūlāni’ means rags without fringes discarded on the ground. ‘Tirīṭāni’ means garments made of tree bark. ‘Ajina’ means the hide of an ajina-beast. ‘Ajinakkhipa’ means that very hide, split in the middle. ‘Kusacīra’ means a garment made by weaving kusa grass. The same method applies to garments made of bark fiber and wooden planks. ‘Kesakambala’ means a blanket made of human hair. Concerning which it was said:

---

‘‘සෙය්‍යථාපි භික්ඛවෙ, යානි කානිචි තන්තාවුතානි වත්ථානි, කෙසකම්බලො තෙසං පටිකිට්ඨො අක්ඛායති. කෙසකම්බලො, භික්ඛවෙ, සීතෙ සීතො, උණ්හෙ උණ්හො අප්පග්ඝො ච දුබ්බණ්ණො ච දුග්ගන්ධො දුක්ඛසම්ඵස්සො’’ති.

“Just as, bhikkhus, of whatever woven fabrics there are, a hair blanket is said to be the most despised. A hair blanket, bhikkhus, is cold in the cold, hot in the heat, of little value, of bad color, of bad smell, and of unpleasant touch.”

---

වාළකම්බලන්ති [Pg.294] අස්සවාලෙහි කතකම්බලං. උලූකපක්ඛිකන්ති උලූකපක්ඛානි ගන්ථෙත්වා කතනිවාසනං. උක්කුටිකප්පධානමනුයුත්තොති උක්කුටිකවීරියං අනුයුත්තො, ගච්ඡන්තොපි උක්කුටිකොව හුත්වා උප්පතිත්වා උප්පතිත්වා ගච්ඡති. කණ්ටකාපස්සයිකොති අයකණ්ටකෙ වා පකතිකණ්ටකෙ වා භූමියං කොට්ටෙත්වා තත්ථ චම්මං අත්ථරිත්වා ඨානචඞ්කමාදීනි කරොති. සෙය්‍යන්ති සයන්තොපි තත්ථෙව සෙය්‍යං කප්පෙති. ඵලකසෙය්‍යන්ති රුක්ඛඵලකෙ සෙය්‍යං. ථණ්ඩිලසෙය්‍යන්ති ථණ්ඩිලෙ උච්චෙ භූමිඨානෙ සෙය්‍යං. එකපස්සයිකොති එකපස්සෙනෙව සයති. රජොජල්ලධරොති සරීරං තෙලෙන මක්ඛිත්වා රජුට්ඨානට්ඨානෙ තිට්ඨති, අථස්ස සරීරෙ රජොජල්ලං ලග්ගති, තං ධාරෙති. යථාසන්ථතිකොති ලද්ධං ආසනං අකොපෙත්වා යදෙව ලභති, තත්ථෙව නිසීදනසීලො. වෙකටිකොති විකටඛාදනසීලො. විකටන්ති ගූථං වුච්චති. අපානකොති පටික්ඛිත්තසීතුදකපානො. සායං තතියමස්සාති සායතතියකං. පාතො, මජ්ඣන්හිකෙ, සායන්ති දිවසස්ස තික්ඛත්තුං පාපං පවාහෙස්සාමීති උදකොරොහනානුයොගං අනුයුත්තො විහරතීති.

'Vāḷakambala' means a blanket made from horse tails. 'Ulūkapakkhika' means a garment made by weaving together owl feathers. 'One devoted to the practice of squatting' means one devoted to the exertion of squatting; even when going, he goes by squatting, jumping up and up. 'One who lies on thorns' means one who, having driven iron thorns or natural thorns into the ground and having spread a hide on them, performs standing, walking, and so forth. Regarding sleeping: even when sleeping, he prepares his bed right there. 'Sleeping on a plank' means sleeping on a wooden plank. 'Sleeping on the bare ground' means sleeping on a high place on the ground. 'One who lies on one side' means one who sleeps on one side only. 'A wearer of dust and dirt' means one who, having anointed his body with oil, stands in a place where dust rises; then dust and grime cling to his body, and he wears it. 'One who accepts whatever seat is offered' means one who, not displacing a seat that has been received, is in the habit of sitting wherever he gets one. 'Vekaṭika' means one who is in the habit of eating what is repulsive; 'vikaṭa' is said to be excrement. 'Apānaka' means one who has rejected the drinking of cold water. 'One for whom the evening is the third time' is so called because for him the evening is the third time. Morning, midday, and evening, thinking 'I will wash away evil three times a day,' he lives devoted to the practice of descending into water.

---

තපොපක්කමනිරත්ථකතාවණ්ණනා

An Exposition on the Futility of Ascetic Practices

---

397. අථ භගවා සීලසම්පදාදීහි විනා තෙසං තපොපක්කමානං නිරත්ථකතං දස්සෙන්තො – ‘‘අචෙලකො චෙපි කස්සප හොතී’’තිආදිමාහ. තත්ථ ආරකා වාති දූරෙයෙව. අවෙරන්ති දොසවෙරවිරහිතං. අබ්‍යාපජ්ජන්ති දොමනස්සබ්‍යාපජ්ජරහිතං.

397. Then the Blessed One, wishing to show the futility of those ascetic practices without the accomplishment of virtue and so forth, said the words beginning with, 'Even if, Kassapa, one is a naked ascetic…' Therein, 'far away' means far away indeed. 'Free from enmity' means devoid of the enmity that is hatred. 'Free from ill will' means devoid of the ill will that is displeasure.

---

398. දුක්කරං, භො ගොතමාති ඉදං කස්සපො ‘‘මයං පුබ්බෙ එත්තකමත්තං සාමඤ්ඤඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤඤ්චාති විචරාම, තුම්හෙ පන අඤ්ඤංයෙව සාමඤ්ඤඤ්ච බ්‍රහ්මඤ්ඤඤ්ච වදථා’’ති දීපෙන්තො ආහ. පකති ඛො එසාති පකතිකථා එසා. ඉමාය ච, කස්සප, මත්තායාති ‘‘කස්සප යදි ඉමිනා පමාණෙන එවං පරිත්තකෙන පටිපත්තික්කමෙන සාමඤ්ඤං වා බ්‍රහ්මඤ්ඤං වා දුක්කරං සුදුක්කරං නාම අභවිස්ස, තතො නෙතං අභවිස්ස කල්ලං වචනාය දුක්කරං සාමඤ්ඤ’’න්ති අයමෙත්ථ පදසම්බන්ධෙන සද්ධිං අත්ථො. එතෙන නයෙන සබ්බත්ථ පදසම්බන්ධො වෙදිතබ්බො.

398. Kassapa said, 'It is difficult, Master Gotama,' wishing to clarify: 'Formerly, we wandered about considering just this much to be the ascetic life and the holy life, but you speak of a different ascetic life and holy life.' 'This is a conventional saying' means this is a common statement. 'And if, Kassapa, by this measure'—here, the meaning, together with the connection of the words, is: 'Kassapa, if by this measure, by such a limited course of practice, the ascetic life or the holy life were to be called difficult or very difficult, then it would not be fitting to say, “The ascetic life is difficult.”' The connection of the words should be understood in this way throughout.

---

399. දුජ්ජානොති [Pg.295] ඉදම්පි සො ‘‘මයං පුබ්බෙ එත්තකෙන සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා හොතීති විචරාම, තුම්හෙ පන අඤ්ඤථා වදථා’’ති ඉදං සන්ධායාහ. අථස්ස භගවා තං පකතිවාදං පටික්ඛිපිත්වා සභාවතොව දුජ්ජානභාවං ආවිකරොන්තො පුනපි – ‘‘පකති ඛො’’තිආදිමාහ. තත්‍රාපි වුත්තනයෙනෙව පදසම්බන්ධං කත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො.

399. This too, 'It is hard to know,' he said, referring to this: 'We formerly wandered about thinking, “By this much one becomes an ascetic or a brahmin,” but you speak otherwise.' Then the Blessed One, rejecting that conventional statement and revealing the inherent nature of being difficult to know, again said the words beginning with, 'It is a conventional saying…' Therein also, the meaning should be understood by making the connection of the words in the way already stated.

---

සීලසමාධිපඤ්ඤාසම්පදාවණ්ණනා

An Exposition on the Accomplishment of Virtue, Concentration, and Wisdom

---

400-401. කතමා පන සා, භො ගොතමාති කස්මා පුච්ඡති. අයං කිර පණ්ඩිතො භගවතො කථෙන්තස්සෙව කථං උග්ගහෙසි, අථ අත්තනො පටිපත්තියා නිරත්ථකතං විදිත්වා සමණො ගොතමො – ‘‘තස්ස ‘චායං සීලසම්පදා, චිත්තසම්පදා, පඤ්ඤාසම්පදා අභාවිතා හොති අසච්ඡිකතා, අථ ඛො සො ආරකාව සාමඤ්ඤා’තිආදිමාහ. හන්ද දානි නං තා සම්පත්තියො පුච්ඡාමී’’ති සීලසම්පදාදිවිජානනත්ථං පුච්ඡති. අථස්ස භගවා බුද්ධුප්පාදං දස්සෙත්වා තන්තිධම්මං කථෙන්තො තා සම්පත්තියො දස්සෙතුං – ‘‘ඉධ කස්සපා’’තිආදිමාහ. ඉමාය ච කස්සප සීලසම්පදායාති ඉදං අරහත්තඵලමෙව සන්ධාය වුත්තං. අරහත්තඵලපරියොසානඤ්හි භගවතො සාසනං. තස්මා අරහත්තඵලසම්පයුත්තාහි සීලචිත්තපඤ්ඤාසම්පදාහි අඤ්ඤා උත්තරිතරා වා පණීතතරා වා සීලාදිසම්පදා නත්ථීති ආහ.

400-401. 'But what, Venerable Gotama, is that?' Why does he ask this? It is said that this wise one grasped the teaching even as the Blessed One was speaking; then, having realized the fruitlessness of his own practice, he thought: 'The ascetic Gotama said, "For him, this accomplishment of virtue, accomplishment of mind, and accomplishment of wisdom are undeveloped and unrealized, and so he is far from the ascetic life," and so on. Well now, I shall ask him about those accomplishments.' Thus, he asks for the purpose of understanding the accomplishment of virtue and so forth. Then the Blessed One, having shown the arising of a Buddha and teaching the traditional doctrine, in order to reveal those accomplishments, spoke the words beginning with, 'Here, Kassapa…' And this statement, 'Kassapa, by this accomplishment of virtue,' was spoken with reference only to the fruit of Arahantship. For the Blessed One's dispensation culminates in the fruit of Arahantship. Therefore, he said that there is no other accomplishment of virtue and so forth that is higher or more excellent than the accomplishments of virtue, mind, and wisdom associated with the fruit of Arahantship.

---

සීහනාදකථාවණ්ණනා

An Exposition of the Discourse on the Lion's Roar

---

402. එවඤ්ච පන වත්වා ඉදානි අනුත්තරං මහාසීහනාදං නදන්තො – ‘‘සන්ති කස්සප එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අරියන්ති නිරුපක්කිලෙසං පරමවිසුද්ධං. පරමන්ති උත්තමං, පඤ්චසීලානි හිආදිං කත්වා යාව පාතිමොක්ඛසංවරසීලා සීලමෙව, ලොකුත්තරමග්ගඵලසම්පයුත්තං පන පරමසීලං නාම. නාහං තත්ථාති තත්ථ සීලෙපි පරමසීලෙපි අහං අත්තනො සමසමං මම සීලසමෙන සීලෙන මයා සමං පුග්ගලං න පස්සාමීති අත්ථො. අහමෙව තත්ථ භිය්‍යොති අහමෙව තස්මිං සීලෙ උත්තමො. කතමස්මිං? යදිදං අධිසීලන්ති යං එතං උත්තමං සීලන්ති අත්ථො. ඉති ඉමං පඨමං සීහනාදං නදති.

402. And having said this, now, roaring the unsurpassed great lion's roar, he spoke the words beginning with: 'There are, Kassapa, some ascetics and brahmins...' Here, 'noble' (ariya) means without defilement, supremely pure. 'Supreme' (parama) means highest. For, beginning with the five precepts up to the virtue of the Pātimokkha restraint, it is merely ordinary virtue. But that which is associated with the supramundane path and fruit is called supreme virtue. 'I am not there' means: 'In that ordinary virtue and in that supreme virtue, I do not see a person equal to myself by means of a virtue equal to my own.' 'I alone am superior there' means: 'I alone am supreme in that virtue.' In what? 'That is, in higher virtue' (yadidaṃ adhisīlaṃ) means 'that which is this supreme virtue.' Thus, he utters this first lion's roar.

---

තපොජිගුච්ඡවාදාති [Pg.296] යෙ තපොජිගුච්ඡං වදන්ති. තත්ථ තපතීති තපො, කිලෙසසන්තාපකවීරියස්සෙතං නාමං, තදෙව තෙ කිලෙසෙ ජිගුච්ඡතීති ජිගුච්ඡා. අරියා පරමාති එත්ථ නිද්දොසත්තා අරියා, අට්ඨආරම්භවත්ථුවසෙනපි උප්පන්නා විපස්සනාවීරියසඞ්ඛාතා තපොජිගුච්ඡා තපොජිගුච්ඡාව, මග්ගඵලසම්පයුත්තා පරමා නාම. අධිජෙගුච්ඡන්ති ඉධ ජිගුච්ඡභාවො ජෙගුච්ඡං, උත්තමං ජෙගුච්ඡං අධිජෙගුච්ඡං, තස්මා යදිදං අධිජෙගුච්ඡං, තත්ථ අහමෙව භිය්‍යොති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. පඤ්ඤාධිකාරෙපි කම්මස්සකතාපඤ්ඤා ච විපස්සනාපඤ්ඤා ච පඤ්ඤා නාම, මග්ගඵලසම්පයුත්තා පරමා පඤ්ඤා නාම. අධිපඤ්ඤන්ති එත්ථ ලිඞ්ගවිපල්ලාසො වෙදිතබ්බො, අයං පනෙත්ථත්ථො – යායං අධිපඤ්ඤා නාම අහමෙව තත්ථ භිය්‍යොති විමුත්තාධිකාරෙ තදඞ්ගවික්ඛම්භනවිමුත්තියො විමුත්ති නාම, සමුච්ඡෙදපටිපස්සද්ධිනිස්සරණවිමුත්තියො පන පරමා විමුත්තීති වෙදිතබ්බා. ඉධාපි ච යදිදං අධිවිමුත්තීති යා අයං අධිවිමුත්ති, අහමෙව තත්ථ භිය්‍යොති අත්ථො.

‘Those who speak on austerity-and-disgust’ (tapojigucchavādā) are those who speak on austerity-and-disgust. Herein, ‘it burns’ (tapati), thus it is ‘austerity’ (tapo); this is a name for the energy that scorches the defilements. That very energy is disgusted by (jigucchati) those defilements, thus it is ‘disgust’ (jigucchā). In ‘noble and supreme’ (ariyā paramā), it is ‘noble’ because of being faultless. The austerity-and-disgust which has arisen through the eight bases for instigating energy and is known as the energy of insight is merely ordinary austerity-and-disgust; that which is associated with the path and fruit is called ‘supreme’. In ‘higher disgust’ (adhijegucchaṃ), the state of disgust is ‘disgust’ (jegucchaṃ), and the supreme disgust is ‘higher disgust’ (adhijegucchaṃ). Therefore, the meaning here should be understood thus: ‘In this, that is, higher disgust, I alone am superior.’ Also in the section on wisdom, the wisdom of ownership of kamma and the wisdom of insight are called ‘wisdom’; that which is associated with the path and fruit is called ‘supreme wisdom’. Here in ‘higher wisdom’ (adhipaññaṃ), a change of gender should be understood. And this is the meaning here: ‘In that which is called higher wisdom, I alone am superior.’ In the section on liberation, the liberations by substitution of opposites and by suppression are called ‘liberation’; but the liberations of eradication, tranquilization, and escape are to be known as ‘supreme liberation’. And here too, ‘that is, in higher liberation’ (yadidaṃ adhivimutti) means: ‘In that which is higher liberation, I alone am superior.’

---

403. සුඤ්ඤාගාරෙති සුඤ්ඤෙ ඝරෙ, එකකොව නිසීදිත්වාති අධිප්පායො. පරිසාසු චාති අට්ඨසු පරිසාසු. වුත්තම්පි චෙතං –

403. ‘In an empty abode’ (suññāgāre) means in an empty house, having sat down all alone—this is the intention. ‘And in assemblies’ (parisāsu ca) means in the eight assemblies. And this has also been said:

---

‘‘චත්තාරිමානි, සාරිපුත්ත, තථාගතස්ස වෙසාරජ්ජානි. යෙහි වෙසාරජ්ජෙහි සමන්නාගතො තථාගතො ආසභං ඨානං පටිජානාති, පරිසාසු සීහනාදං නදතී’’ති (ම. නි. 1.150) සුත්තං විත්ථාරෙතබ්බං.

‘These four, Sāriputta, are the Tathāgata's grounds of self-confidence. Endowed with these grounds of self-confidence, the Tathāgata claims the bull's place and roars the lion's roar in the assemblies.’ This sutta should be elaborated.

---

පඤ්හඤ්ච නං පුච්ඡන්තීති පණ්ඩිතා දෙවමනුස්සා නං පඤ්හං අභිසඞ්ඛරිත්වා පුච්ඡන්ති. බ්‍යාකරොතීති තඞ්ඛණඤ්ඤෙව විස්සජ්ජෙසි. චිත්තං ආරාධෙතීති පඤ්හාවිස්සජ්ජනෙන මහාජනස්ස චිත්තං පරිතොසෙතියෙව. නො ච ඛො සොතබ්බං මඤ්ඤන්තීති චිත්තං ආරාධෙත්වා කථෙන්තස්සපිස්ස වචනං පරෙ සොතබ්බං න මඤ්ඤන්තීති, එවඤ්ච වදෙය්‍යුන්ති අත්ථො. සොතබ්බඤ්චස්ස මඤ්ඤන්තීති දෙවාපි මනුස්සාපි මහන්තෙනෙව උස්සාහෙන සොතබ්බං මඤ්ඤන්ති. පසීදන්තීති සුපසන්නා කල්ලචිත්තා මුදුචිත්තා හොන්ති. පසන්නාකාරං කරොන්තීති න මුද්ධප්පසන්නාව හොන්ති, පණීතානි චීවරාදීනි වෙළුවනවිහාරාදයො ච මහාවිහාරෙ පරිච්චජන්තා පසන්නාකාරං කරොන්ති. තථත්තායාති යං සො ධම්මං දෙසෙති තථා භාවාය, ධම්මානුධම්මපටිපත්තිපූරණත්ථාය පටිපජ්ජන්තීති අත්ථො. තථත්තාය ච පටිපජ්ජන්තීති තථභාවාය පටිපජ්ජන්ති, තස්ස හි [Pg.297] භගවතො ධම්මං සුත්වා කෙචි සරණෙසු කෙචි පඤ්චසු සීලෙසු පතිට්ඨහන්ති, අපරෙ නික්ඛමිත්වා පබ්බජන්ති. පටිපන්නා ච ආරාධෙන්තීති තඤ්ච පන පටිපදං පටිපන්නා පූරෙතුං සක්කොන්ති, සබ්බාකාරෙන පන පූරෙන්ති, පටිපත්තිපූරණෙන තස්ස භොතො ගොතමස්ස චිත්තං ආරාධෙන්තීති වත්තබ්බා.

‘And they ask him a question’ (pañhañca naṃ pucchanti) means: wise devas and humans, having prepared a question, ask him. ‘He answers’ (byākaroti) means: he replies at that very moment. ‘He pleases their minds’ (cittaṃ ārādheti) means: by answering the question, he certainly delights the minds of the great assembly. ‘And they do not think it should be listened to’ (no ca kho sotabbaṃ maññanti) means: even when he speaks after having pleased their minds, they do not think his speech should be listened to; ‘they would speak thus’ is the meaning. ‘And they think it should be listened to’ (sotabbañcassa maññanti) means: both devas and humans think it should be listened to with great enthusiasm. ‘They become confident’ (pasīdanti) means: they become very confident, with wholesome minds and tender minds. ‘They make a show of confidence’ (pasannākāraṃ karonti) means: they are not merely superficially confident; giving up fine robes and so forth, and great monasteries such as the Veḷuvana Vihāra, they make a show of confidence. ‘For the sake of that state’ (tathattāya) means: for the sake of the state of that Dhamma which he teaches, for the purpose of fulfilling the practice that accords with the Dhamma, they do not practice—this is the meaning. ‘And they practice for the sake of that state’ (tathattāya ca paṭipajjanti) means: they practice for the sake of that state. For, having heard the Dhamma of the Blessed One, some are established in the refuges, some in the five precepts, and others go forth from home life and become monastics. ‘And those who practice please him’ (paṭipannā ca ārādhenti) means: having undertaken that practice, they are able to fulfill it; indeed, they fulfill it in every way. By fulfilling the practice, they please the mind of the Venerable Gotama—this is what should be said.

---

ඉමස්මිං පනොකාසෙ ඨත්වා සීහනාදා සමොධානෙතබ්බා. එකච්චං තපස්සිං නිරයෙ නිබ්බත්තං පස්සාමීති හි භගවතො එකො සීහනාදො. අපරං සග්ගෙ නිබ්බත්තං පස්සාමීති එකො. අකුසලධම්මප්පහානෙ අහමෙව සෙට්ඨොති එකො. කුසලධම්මසමාදානෙපි අහමෙව සෙට්ඨොති එකො. අකුසලධම්මප්පහානෙ මය්හමෙව සාවකසඞ්ඝො සෙට්ඨොති එකො. කුසලධම්මසමාදානෙපි මය්හංයෙව සාවකසඞ්ඝො සෙට්ඨොති එකො. සීලෙන මය්හං සදිසො නත්ථීති එකො. වීරියෙන මය්හං සදිසො නත්ථීති එකො. පඤ්ඤාය…පෙ… විමුත්තියා…පෙ… සීහනාදං නදන්තො පරිසමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා නදාමීති එකො. විසාරදො හුත්වා නදාමීති එකො. පඤ්හං මං පුච්ඡන්තීති එකො. පඤ්හං පුට්ඨො විස්සජ්ජෙමීති එකො. විස්සජ්ජනෙන පරස්ස චිත්තං ආරාධෙමීති එකො. සුත්වා සොතබ්බං මඤ්ඤන්තීති එකො. සුත්වා මෙ පසීදන්තීති එකො. පසන්නාකාරං කරොන්තීති එකො. යං පටිපත්තිං දෙසෙමි, තථත්තාය පටිපජ්ජන්තීති එකො. පටිපන්නා ච මං ආරාධෙන්තීති එකො. ඉති පුරිමානං දසන්නං එකෙකස්ස – ‘‘පරිසාසු ච නදතී’’ති ආදයො දස දස පරිවාරා. එවං තෙ දස පුරිමානං දසන්නං පරිවාරවසෙන සතං පුරිමා ච දසාති දසාධිකං සීහනාදසතං හොති. ඉතො අඤ්ඤස්මිං පන සුත්තෙ එත්තකා සීහනාදා දුල්ලභා, තෙනිදං සුත්තං මහාසීහනාදන්ති වුච්චති. ඉති භගවා ‘‘සීහනාදං ඛො සමණො ගොතමො නදති, තඤ්ච ඛො සුඤ්ඤාගාරෙ නදතී’’ති එවං වාදානු වාදං පටිසෙධෙත්වා ඉදානි පරිසති නදිතපුබ්බං සීහනාදං දස්සෙන්තො ‘‘එකමිදාහ’’න්තිආදිමාහ.

However, standing in this context, the lion's roars should be combined. For, ‘I see a certain ascetic reborn in hell’ is one lion's roar of the Blessed One. Another is: ‘I see another ascetic reborn in heaven.’ Another is: ‘In the abandoning of unwholesome qualities, I alone am the best.’ Another is: ‘In the undertaking of wholesome qualities, I alone am the best.’ Another is: ‘In the abandoning of unwholesome qualities, my community of disciples alone is the best.’ Another is: ‘In the undertaking of wholesome qualities, my community of disciples alone is the best.’ Another is: ‘In virtue, there is none equal to me.’ Another is: ‘In energy, there is none equal to me.’ Another is: ‘…in wisdom… in liberation…’ Another is: ‘Roaring the lion's roar, I sit in the midst of the assembly and roar.’ Another is: ‘Being confident, I roar.’ Another is: ‘They ask me a question.’ Another is: ‘When asked a question, I answer.’ Another is: ‘By my answer, I please the mind of another.’ Another is: ‘Having heard, they consider it worth listening to.’ Another is: ‘Having heard me, they are inspired with faith.’ Another is: ‘They show the signs of one inspired with faith.’ Another is: ‘Whatever practice I teach, they practice for the attainment of that state.’ Another is: ‘And those who have practiced please me.’ Thus, for each of the first ten, there are ten associated statements beginning with ‘he roars in the assemblies.’ In this way, the retinue for the first ten amounts to one hundred, and with the first ten, it becomes one hundred and ten lion's roars. Furthermore, in another sutta apart from this one, so many lion's roars are difficult to find; for that reason, this sutta is called the Great Lion's Roar. Thus the Blessed One, having refuted the assertion, ‘The ascetic Gotama indeed roars a lion's roar, but he roars it in an empty dwelling,’ now, to show the lion's roar previously roared in an assembly, spoke the words beginning with ‘ekamidāhaṃ’.

---

තිත්ථියපරිවාසකථාවණ්ණනා

Explanation of the Discourse on the Probation for Sectarians

---

404. තත්ථ තත්‍ර මං අඤ්ඤතරො තපබ්‍රහ්මචාරීති තත්‍ර රාජගහෙ ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ විහරන්තං මං අඤ්ඤතරො තපබ්‍රහ්මචාරී නිග්‍රොධො නාම පරිබ්බාජකො[Pg.298]. අධිජෙගුච්ඡෙති වීරියෙන පාපජිගුච්ඡනාධිකාරෙ පඤ්හං පුච්ඡි. ඉදං යං තං භගවා ගිජ්ඣකූටෙ මහාවිහාරෙ නිසින්නො උදුම්බරිකාය දෙවියා උය්‍යානෙ නිසින්නස්ස නිග්‍රොධස්ස ච පරිබ්බාජකස්ස සන්ධානස්ස ච උපාසකස්ස දිබ්බාය සොතධාතුයා කථාසල්ලාපං සුත්වා ආකාසෙනාගන්ත්වා තෙසං සන්තිකෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදිත්වා නිග්‍රොධෙන අධිජෙගුච්ඡෙ පුට්ඨපඤ්හං විස්සජ්ජෙසි, තං සන්ධාය වුත්තං. පරං විය මත්තායාති පරමාය මත්තාය, අතිමහන්තෙනෙව පමාණෙනාති අත්ථො. කො හි, භන්තෙති ඨපෙත්වා අන්ධබාලං දිට්ඨිගතිකං අඤ්ඤො පණ්ඩිතජාතිකො ‘‘කො නාම භගවතො ධම්මං සුත්වා න අත්තමනො අස්සා’’ති වදති. ලභෙය්‍යාහන්ති ඉදං සො – ‘‘චිරං වත මෙ අනිය්‍යානිකපක්ඛෙ යොජෙත්වා අත්තා කිලමිතො, ‘සුක්ඛනදීතීරෙ න්හායිස්සාමී’ති සම්පරිවත්තෙන්තෙන විය ථුසෙ කොට්ටෙන්තෙන විය න කොචි අත්ථො නිප්ඵාදිතො. හන්දාහං අත්තානං යොගෙ යොජෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ආහ. අථ භගවා යො අනෙන ඛන්ධකෙ තිත්ථියපරිවාසො පඤ්ඤත්තො, යො අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බො සාමණෙරභූමියං ඨිතො – ‘‘අහං භන්තෙ, ඉත්ථන්නාමො අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ ආකඞ්ඛාමි උපසම්පදං, ස්වාහං, භන්තෙ, සංඝං චත්තාරො මාසෙ පරිවාසං යාචාමී’’තිආදිනා (මහාව. 86) නයෙන සමාදියිත්වා පරිවසති, තං සන්ධාය – ‘‘යො ඛො, කස්සප, අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බො’’තිආදිමාහ.

404. Therein, tatra maṃ aññataro tapabrahmacārī means: there in Rājagaha, while I was dwelling on Vulture's Peak mountain, a certain ascetic who lives the holy life, the wanderer named Nigrodha. Adhijegucche means: he asked a question in the matter of higher disgust for evil through energy. This was said with reference to the following: The Blessed One, while seated in the great monastery on Vulture's Peak, heard with his divine ear-element the conversation of the wanderer Nigrodha and the lay follower Sandhāna, who were seated in the park of Queen Udumbarikā. Having come through the sky and taken a prepared seat near them, he answered the question on higher disgust that was asked by Nigrodha. Paraṃ viya mattāya means: by the highest measure, by an exceedingly great standard; this is the meaning. Ko hi, bhante means: setting aside a blind fool holding wrong views, what other wise person, having heard the Dhamma of the Blessed One, would not be delighted in mind? So he speaks. Labheyyāhaṃ: He spoke this having thought: 'Alas, for a long time I have wearied myself, having applied myself to the path that does not lead to release. Like one turning around on the bank of a dry river thinking, "I will bathe," or like one pounding chaff, no benefit has been achieved. Come now, I will apply myself to the proper method.' Then the Blessed One, with reference to the probation for sectarians that was laid down by him in the Khandhaka—which one who was formerly of another sect, standing in the stage of a novice, undertakes and observes according to the method beginning, 'Venerable sir, I, so-and-so, formerly of another sect, desire higher ordination in this Dhamma and Vinaya. I, venerable sir, ask the Saṅgha for four months' probation'—spoke the words beginning, 'Yo kho, Kassapa, aññatitthiyapubbo...'

---

405. තත්ථ පබ්බජ්ජන්ති වචනසිලිට්ඨතාවසෙනෙව වුත්තං, අපරිවසිත්වායෙව හි පබ්බජ්ජං ලභති. උපසම්පදත්ථිකෙන පන නාතිකාලෙන ගාමප්පවෙසනාදීනි අට්ඨ වත්තානි පූරෙන්තෙන පරිවසිතබ්බං. ආරද්ධචිත්තාති අට්ඨවත්තපූරණෙන තුට්ඨචිත්තා, අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො. විත්ථාරතො පනෙස තිත්ථියපරිවාසො සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථායං පබ්බජ්ජඛන්ධකවණ්ණනාය වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. අපි ච මෙත්ථාති අපි ච මෙ එත්ථ. පුග්ගලවෙමත්තතා විදිතාති පුග්ගලනානත්තං විදිතං. ‘‘අයං පුග්ගලො පරිවාසාරහො, අයං න පරිවාසාරහො’’ති ඉදං මය්හං පාකටන්ති දස්සෙති. තතො කස්සපො චින්තෙසි – ‘‘අහො අච්ඡරියං බුද්ධසාසනං, යත්ථ එවං ඝංසිත්වා කොට්ටෙත්වා යුත්තමෙව ගණ්හන්ති, අයුත්තං ඡඩ්ඩෙන්තී’’ති, තතො සුට්ඨුතරං පබ්බජ්ජාය සඤ්ජාතුස්සාහො – ‘‘සචෙ භන්තෙ’’තිආදිමාහ.

405. Herein, pabbajjaṃ is said merely for the sake of euphony, for one obtains the going forth even without observing probation. But one who desires higher ordination must observe the probation while fulfilling the eight duties, beginning with not entering a village at an untimely hour. Āraddhacittā means: those whose minds are pleased by the fulfillment of the eight duties. This is the concise meaning here. In detail, however, this probation for sectarians should be understood according to the method stated in the explanation of the Pabbajjakkhandhaka in the Vinaya commentary, the Samantapāsādikā. Api ca metthā means api ca me ettha (and also for me here). Puggalavemattatā viditā means: the diversity among individuals is known. This shows: 'It is clear to me that this person is worthy of probation, and this one is not worthy of probation.' Then Kassapa thought: 'Oh, how wonderful is the Buddha's Dispensation, where, after rubbing and striking in this way, they accept only the suitable and discard the unsuitable.' Then, with even greater enthusiasm for the going forth, he spoke the words beginning, 'If, venerable sir...'

---

අථ [Pg.299] ඛො භගවා තස්ස තිබ්බච්ඡන්දතං විදිත්වා – ‘‘න කස්සපො පරිවාසං අරහතී’’ති අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘‘ගච්ඡ භික්ඛු කස්සපං න්හාපෙත්වා පබ්බාජෙත්වා ආනෙහී’’ති. සො තථා කත්වා තං පබ්බාජෙත්වා භගවතො සන්තිකං ආගමාසි. භගවා තං ගණමජ්ඣෙ නිසීදාපෙත්වා උපසම්පාදෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අලත්ථ ඛො අචෙලො කස්සපො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, අලත්ථ උපසම්පද’’න්ති. අචිරූපසම්පන්නොති උපසම්පන්නො හුත්වා නචිරමෙව. වූපකට්ඨොති වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙහි කායෙන චෙව චිත්තෙන ච වූපකට්ඨො. අප්පමත්තොති කම්මට්ඨානෙ සතිං අවිජහන්තො. ආතාපීති කායිකචෙතසිකසඞ්ඛාතෙන වීරියාතාපෙන ආතාපී. පහිතත්තොති කායෙ ච ජීවිතෙ ච අනපෙක්ඛතාය පෙසිතචිත්තො විස්සට්ඨඅත්තභාවො. යස්සත්ථායාති යස්ස අත්ථාය. කුලපුත්තාති ආචාරකුලපුත්තා. සම්මදෙවාති හෙතුනාව කාරණෙනෙව. තදනුත්තරන්ති තං අනුත්තරං. බ්‍රහ්මචරියපරියොසානන්ති මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස පරියොසානභූතං අරහත්තඵලං. තස්ස හි අත්ථාය කුලපුත්තා පබ්බජන්ති. දිට්ඨෙව ධම්මෙති ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ. සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වාති අත්තනායෙව පඤ්ඤාය පච්චක්ඛං කත්වා, අපරප්පච්චයං කත්වාති අත්ථො. උපසම්පජ්ජ විහාසීති පාපුණිත්වා සම්පාදෙත්වා විහාසි, එවං විහරන්තො ච ඛීණා ජාති…පෙ… අබ්භඤ්ඤාසීති.

Then the Blessed One, knowing his intense eagerness and recognizing that 'Kassapa does not deserve probation,' addressed a certain monk: 'Go, monk, have Kassapa bathed, give him the going forth, and bring him here.' That monk did so, gave him the going forth, and came to the Blessed One. The Blessed One had him sit in the midst of the assembly of monks and gave him the higher ordination. Therefore it was said: 'The naked ascetic Kassapa obtained the going forth in the presence of the Blessed One; he obtained the higher ordination.' Acirūpasampanno means: not long after having become fully ordained. Vūpakaṭṭho means: secluded in body and mind from objective sensual pleasures and defilemental sensual pleasures. Appamatto means: not abandoning mindfulness on the meditation subject. Ātāpī means: ardent with the ardor of energy, known as bodily and mental, that burns up defilements. Pahitatto means: with a mind dispatched and a relinquished state of being, due to having no concern for the body and life. Yassatthāya means: for the purpose of which. Kulaputtā means: sons of good families by way of conduct. Sammadeva means: only by a proper reason, only by a proper cause. Tadanuttaraṃ means: that which is unsurpassed. Brahmacariyapariyosānaṃ means: the fruit of Arahantship, which is the culmination of the holy life of the path. Indeed, it is for the sake of this that sons of good families go forth. Diṭṭheva dhamme means: in this very existence. Sayaṃ abhiññā sacchikatvā means: having made it directly perceived by one's own wisdom, not relying on another as a credible source; this is the meaning. Upasampajja vihāsi means: having reached and accomplished, he dwelt. And dwelling thus: 'Birth is destroyed… (etc.)' he profoundly knew.

---

එවමස්ස පච්චවෙක්ඛණභූමිං දස්සෙත්වා අරහත්තනිකූටෙන දෙසනං නිට්ඨාපෙතුං ‘‘අඤ්ඤතරො ඛො පනායස්මා කස්සපො අරහතං අහොසී’’ති වුත්තං. තත්ථ අඤ්ඤතරොති එකො. අරහතන්ති අරහන්තානං, භගවතො සාවකානං අරහන්තානං අබ්භන්තරො අහොසීති අයමෙත්ථ අධිප්පායො. යං යං පන අන්තරන්තරා න වුත්තං, තං තං තත්ථ තත්ථ වුත්තත්තා පාකටමෙවාති.

Having thus shown the ground for his reviewing knowledge, in order to conclude the discourse with the pinnacle of Arahantship, it was said: 'And the Venerable Kassapa became one among the Arahants.' Therein, aññataro means: he became one. Arahataṃ means: among the Arahants; he became included among the Arahants who were disciples of the Blessed One—this is the intention here. As for whatever word was not explained in between, that word is evident because it has been explained in those respective places.

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus in the Sumaṅgalavilāsinī, the Commentary on the Dīgha Nikāya,

---

මහාසීහනාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The explanation of the Mahāsīhanāda Sutta is concluded.

---

9. පොට්ඨපාදසුත්තවණ්ණනා

9. Commentary on the Poṭṭhapāda Sutta

---

පොට්ඨපාදපරිබ්බාජකවත්ථුවණ්ණනා

Commentary on the Account of the Wanderer Poṭṭhapāda

---

406. එවං [Pg.300] මෙ සුත්තං…පෙ… සාවත්ථියන්ති පොට්ඨපාදසුත්තං. තත්‍රායං අපුබ්බපදවණ්ණනා. සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙති සාවත්ථිං උපනිස්සාය යො ජෙතස්ස කුමාරස්ස වනෙ අනාථපිණ්ඩිකෙන ගහපතිනා ආරාමො කාරිතො, තත්ථ විහරති. පොට්ඨපාදො පරිබ්බාජකොති නාමෙන පොට්ඨපාදො නාම ඡන්නපරිබ්බාජකො. සො කිර ගිහිකාලෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලො කාමෙසුආදීනවං දිස්වා චත්තාලීසකොටිපරිමාණං භොගක්ඛන්ධං පහාය පබ්බජිත්වා තිත්ථියානං ගණාචරියො ජාතො. සමයං පවදන්ති එත්ථාති සමයප්පවාදකො, තස්මිං කිර ඨානෙ චඞ්කීතාරුක්ඛපොක්ඛරසාතිප්පභුතයො බ්‍රාහ්මණා නිගණ්ඨඅචෙලකපරිබ්බාජකාදයො ච පබ්බජිතා සන්නිපතිත්වා අත්තනො අත්තනො සමයං වදන්ති කථෙන්ති දීපෙන්ති, තස්මා සො ආරාමො සමයප්පවාදකොති වුච්චති. ස්වෙව ච තින්දුකාචීරසඞ්ඛාතාය තිම්බරූරුක්ඛපන්තියා පරික්ඛිත්තත්තා තින්දුකාචීරො. යස්මා පනෙත්ථ පඨමං එකාව සාලා අහොසි, පච්ඡා මහාපුඤ්ඤං පරිබ්බාජකං නිස්සාය බහූ සාලා කතා. තස්මා තමෙව එකං සාලං උපාදාය ලද්ධනාමවසෙන එකසාලකොති වුච්චති. මල්ලිකාය පන පසෙනදිරඤ්ඤො දෙවියා උය්‍යානභූතො සො පුප්ඵඵලසම්පන්නො ආරාමොති කත්වා මල්ලිකාය ආරාමොති සඞ්ඛ්‍යං ගතො. තස්මිං සමයප්පවාදකෙ තින්දුකාචීරෙ එකසාලකෙ මල්ලිකාය ආරාමෙ.

406. Thus have I heard… at Sāvatthī… is the Poṭṭhapāda Sutta. Therein, this is the explanation of terms not previously explained. 'He was dwelling at Sāvatthī, in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s Monastery' means: dwelling near Sāvatthī, in the monastery which the householder Anāthapiṇḍika had built in the grove of Prince Jeta; there he dwelt. 'Poṭṭhapāda the wanderer' means: by name, Poṭṭhapāda, a wanderer who is covered. It is said that in his household life he was a brahmin of great wealth, but having seen the danger in sensual pleasures, he renounced a mass of wealth measuring forty koṭis and went forth. He became a teacher of a group of sectarians. 'They propound their views there'—thus it is a 'place for propounding views' (samayappavādaka). At that spot, it is said, brahmins like Caṅkī, Tārukkha, Pokkharasāti, and others, as well as ascetics such as Nigaṇṭhas, Acelakas, and wanderers, would gather to state, speak of, and explain their respective views. Therefore, that monastery was called a 'place for propounding views'. Moreover, it was enclosed by a row of Tinduka trees, hence it was called Tindukācīra. And because at first there was only one hall here, and later, on account of a wanderer of great merit, many halls were built, it is called Ekasālaka (the Single Hall) based on the name it acquired by reference to that one hall. Furthermore, as it was the park of Queen Mallikā, wife of King Pasenadi, a monastery complete with flowers and fruits, it came to be known as 'Mallikā’s Monastery'. In that monastery of Mallikā, the Samayappavādaka, the Tindukācīra, the Ekasālaka.

---

පටිවසතීති නිවාසඵාසුතාය වසති. අථෙකදිවසං භගවා පච්චූසසමයෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පත්ථරිත්වා ලොකං පරිග්ගණ්හන්තො ඤාණජාලස්ස අන්තොගතං පරිබ්බාජකං දිස්වා – ‘‘අයං පොට්ඨපාදො මය්හං ඤාණජාලෙ පඤ්ඤායති, කින්නු ඛො භවිස්සතී’’ති උපපරික්ඛන්තො අද්දස – ‘‘අහං අජ්ජ තත්ථ ගමිස්සාමි, අථ මං පොට්ඨපාදො නිරොධඤ්ච නිරොධවුට්ඨානඤ්ච පුච්ඡිස්සති, තස්සාහං සබ්බබුද්ධානං ඤාණෙන සංසන්දිත්වා තදුභයං කථෙස්සාමි, අථ සො කතිපාහච්චයෙන චිත්තං හත්ථිසාරිපුත්තං ගහෙත්වා මම [Pg.301] සන්තිකං ආගමිස්සති, තෙසමහං ධම්මං දෙසෙස්සාමි, දෙසනාවසානෙ පොට්ඨපාදො මං සරණං ගමිස්සති, චිත්තො හත්ථිසාරිපුත්තො මම සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණිස්සතී’’ති. තතො පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා සුරත්තදුපට්ටං නිවාසෙත්වා විජ්ජුලතාසදිසං කායබන්ධනං බන්ධිත්වා යුගන්ධරපබ්බතං පරික්ඛිපිත්වා ඨිතමහාමෙඝං විය මෙඝවණ්ණං පංසුකූලං එකංසවරගතං කත්වා පච්චග්ඝං සෙලමයපත්තං වාමඅංසකූටෙ ලග්ගෙත්වා සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පවිසිස්සාමීති සීහො විය හිමවන්තපාදා විහාරා නික්ඛමි. ඉමමත්ථං සන්ධාය – ‘‘අථ ඛො භගවා’’තිආදි වුත්තං.

'He dwells' means: he dwells because of the comfort for dwelling. Then one day, at dawn, the Blessed One, having spread out his knowledge of omniscience and surveyed the world, saw the wanderer who had entered into the net of his knowledge. Reflecting, 'This Poṭṭhapāda appears in my net of knowledge, what will become of him?' he saw: 'Today I will go there. Then Poṭṭhapāda will ask me about cessation and the emergence from cessation. I will explain both to him, having aligned it with the knowledge of all Buddhas. Then, after a few days have passed, he will take Citta, the elephant trainer's son, and come to my presence. I will teach them the Dhamma. At the conclusion of the teaching, Poṭṭhapāda will go for refuge to me. Citta, the elephant trainer's son, having gone forth in my presence, will attain Arahantship.' Therefore, early in the morning, having attended to his bodily needs, he put on a well-dyed lower garment of two layers, fastened a belt like a flash of lightning, put on a dust-heap robe the color of a cloud over one excellent shoulder like a great cloud that stands encircling Mount Yugandhara, hung a brand new bowl made of stone on the tip of his left shoulder, and, intending to enter Sāvatthī for alms, he departed from the monastery like a lion from the foothills of the Himalayas. It was with reference to this meaning that the Venerable Ānanda spoke the words 'Then the Blessed One...' and so on.

---

407. එතදහොසීති නගරද්වාරසමීපං ගන්ත්වා අත්තනො රුචිවසෙන සූරියං ඔලොකෙත්වා අතිප්පගභාවමෙව දිස්වා එතං අහොසි. යංනූනාහන්ති සංසයපරිදීපනො විය නිපාතො, බුද්ධානඤ්ච සංසයො නාම නත්ථි – ‘‘ඉදං කරිස්සාම, ඉදං න කරිස්සාම, ඉමස්ස ධම්මං දෙසෙස්සාම, ඉමස්ස න දෙසෙස්සාමා’’ති එවං පරිවිතක්කපුබ්බභාගො පනෙස සබ්බබුද්ධානං ලබ්භති. තෙනාහ – ‘‘යංනූනාහ’’න්ති, යදි පනාහන්ති අත්ථො.

407. 'This occurred to him' means: having gone near the city gate and, by his own inclination, having looked at the sun and seen that it was still very early, this thought occurred. The particle 'yannūna' is one that illuminates doubt. However, for the Buddhas, there is no such thing as doubt. But this preliminary stage of reflection—'We will do this, we will not do this; we will teach the Dhamma to this person, we will not teach it to this person'—is found in all Buddhas. Therefore, he said, 'Yannūnāhaṃ,' which has the meaning, 'What if I were to...'

---

408. උන්නාදිනියාති උච්චං නදමානාය, එවං නදමානාය චස්සා උද්ධං ගමනවසෙන උච්චො, දිසාසු පත්ථටවසෙන මහා සද්දොති උච්චාසද්දමහාසද්දාය, තෙසඤ්හි පරිබ්බාජකානං පාතොව වුට්ඨාය කත්තබ්බං නාම චෙතියවත්තං වා බොධිවත්තං වා ආචරියුපජ්ඣායවත්තං වා යොනිසො මනසිකාරො වා නත්ථි. තෙන තෙ පාතොව වුට්ඨාය බාලාතපෙ නිසින්නා – ‘‘ඉමස්ස හත්ථො සොභනො, ඉමස්ස පාදො’’ති එවං අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස හත්ථපාදාදීනි වා ආරබ්භ, ඉත්ථිපුරිසදාරකදාරිකාදීනං වණ්ණෙ වා, අඤ්ඤං වා කාමස්සාදභවස්සාදාදිවත්ථුං ආරබ්භ කථං සමුට්ඨාපෙත්වා අනුපුබ්බෙන රාජකථාදිඅනෙකවිධං තිරච්ඡානකථං කථෙන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘උන්නාදිනියා උච්චාසද්දමහාසද්දාය අනෙකවිහිතං තිරච්ඡානකථං කථෙන්තියා’’ති.

408. 'Unnādinī' means making a loud sound. Because the sound goes upwards, it is a high sound; because it spreads in the directions, it is a great sound. Thus, 'of high and great sound'. For those wanderers have no duties to perform upon rising early in the morning, such as duties at a shrine, duties at a Bodhi tree, duties towards teachers and preceptors, or proper attention. Therefore, rising early in the morning and sitting in the morning sun, they initiate conversation concerning each other's hands and feet—'This one's hand is beautiful,' 'This one's foot is beautiful'—or concerning the fine features of women, men, boys, and girls, or concerning other topics that are a basis for delight in sensual pleasures, delight in existence, and so on. In due course, they speak various kinds of worldly talk, such as talk about kings. Therefore it was said: 'making a high and great sound, speaking various kinds of worldly talk.'

---

තතො පොට්ඨපාදො පරිබ්බාජකො තෙ පරිබ්බාජකෙ ඔලොකෙත්වා – ‘‘ඉමෙ පරිබ්බාජකා අතිවිය අඤ්ඤමඤ්ඤං අගාරවා, මයඤ්ච සමණස්ස ගොතමස්ස පාතුභාවතො පට්ඨාය සූරියුග්ගමනෙ ඛජ්ජොපනකූපමා ජාතා, ලාභසක්කාරොපි නො පරිහීනො. සචෙ පනිමං ඨානං සමණො ගොතමො වා ගොතමස්ස සාවකො වා ගිහී උපට්ඨාකො වා තස්ස ආගච්ඡෙය්‍ය[Pg.302], අතිවිය ලජ්ජනීයං භවිස්සති, පරිසදොසො ඛො පන පරිසජෙට්ඨකස්සෙව උපරි ආරොහතී’’ති ඉතොචිතො ච විලොකෙන්තො භගවන්තං අද්දස. තෙන වුත්තං – ‘‘අද්දසා ඛො පොට්ඨපාදො පරිබ්බාජකො…පෙ… තුණ්හී අහෙසු’’න්ති.

Then the wanderer Poṭṭhapāda, looking at those wanderers, thought: 'These wanderers are extremely disrespectful to one another. And we, since the appearance of the recluse Gotama, have become like fireflies at sunrise; our gain and honor have also declined. If the recluse Gotama, or a disciple of Gotama, or a lay attendant of his should come to this place, it would be extremely shameful. Indeed, the fault of the assembly falls upon the head of the assembly.' Looking from side to side, he saw the Blessed One. Therefore it was said: 'Poṭṭhapāda the wanderer saw... they became silent.'

---

409. තත්ථ සණ්ඨපෙසීති සික්ඛාපෙසි, වජ්ජමස්සා පටිච්ඡාදෙසි. යථා සුසණ්ඨිතා හොති, තථා නං ඨපෙසි. යථා නාම පරිසමජ්ඣං පවිසන්තො පුරිසො වජ්ජපටිච්ඡාදනත්ථං නිවාසනං සණ්ඨපෙති, පාරුපනං සණ්ඨපෙති, රජොකිණ්ණට්ඨානං පුඤ්ඡති; එවමස්සා වජ්ජපටිච්ඡාදනත්ථං – ‘‘අප්පසද්දා භොන්තො’’ති සික්ඛාපෙන්තො යථා සුසණ්ඨිතා හොති, තථා නං ඨපෙසීති අත්ථො. අප්පසද්දකාමොති අප්පසද්දං ඉච්ඡති, එකො නිසීදති, එකො තිට්ඨති, න ගණසඞ්ගණිකාය යාපෙති. උපසඞ්කමිතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යාති ඉධාගන්තබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය. කස්මා පනෙස භගවතො උපසඞ්කමනං පච්චාසීසතීති? අත්තනො වුද්ධිං පත්ථයමානො. පරිබ්බාජකා කිර බුද්ධෙසු වා බුද්ධසාවකෙසු වා අත්තනො සන්තිකං ආගතෙසු – ‘‘අජ්ජ අම්හාකං සන්තිකං සමණො ගොතමො ආගතො, සාරිපුත්තො ආගතො, න ඛො පන තෙ යස්ස වා තස්ස වා සන්තිකං ගච්ඡන්ති, පස්සථ අම්හාකං උත්තමභාව’’න්ති අත්තනො උපට්ඨාකානං සන්තිකෙ අත්තානං උක්ඛිපන්ති, උච්චෙ ඨානෙ ඨපෙන්ති, භගවතොපි උපට්ඨාකෙ ගණ්හිතුං වායමන්ති. තෙ කිර භගවතො උපට්ඨාකෙ දිස්වා එවං වදන්ති – ‘‘තුම්හාකං සත්ථා භවං ගොතමොපි ගොතමසාවකාපි අම්හාකං සන්තිකං ආගච්ඡන්ති, මයං අඤ්ඤමඤ්ඤං සමග්ගා. තුම්හෙ පන අම්හෙ අක්ඛීහිපි පස්සිතුං න ඉච්ඡථ, සාමීචිකම්මං න කරොථ, කිං වො අම්හෙහි අපරද්ධ’’න්ති. අථෙකච්චෙ මනුස්සා – ‘‘බුද්ධාපි එතෙසං සන්තිකං ගච්ඡන්ති කිං අම්හාක’’න්ති තතො පට්ඨාය තෙ දිස්වා නප්පමජ්ජන්ති. තුණ්හී අහෙසුන්ති පොට්ඨපාදං පරිවාරෙත්වා නිස්සද්දා නිසීදිංසු.

409. Herein, 'he settled the assembly' means he instructed it and concealed its faults. He established it in such a way that it was well-composed. Just as a man entering the midst of an assembly, in order to conceal his faults, arranges his lower garment, arranges his upper robe, and dusts a spot soiled with dirt; in the same way, to conceal the assembly's faults, instructing it with, 'Be quiet, sirs,' he established it in such a way that it was well-composed—this is the meaning. 'Desiring quiet' means he desires a low sound; he sits alone, he stands alone, he does not spend his time in company. 'He might think it fit to approach' means he might think it fit to come here. But why does this one hope for the Blessed One's approach? Because he desires his own advancement. It is said that when Buddhas or the disciples of a Buddha come to them, wanderers, in the presence of their own supporters, exalt themselves, saying: 'Today the ascetic Gotama has come to us, Sāriputta has come. Indeed, they do not go to just anyone. Behold our superior state!' They place themselves in a high position. They also strive to win over the Blessed One's supporters. It is said that upon seeing the Blessed One's supporters, they speak thus: 'Your teacher, the venerable Gotama, and Gotama's disciples come to us; we are in harmony with one another. But you do not wish to even look at us; you do not perform respectful duties. What wrong have we done you?' Then some people think, 'Even Buddhas go to them, what about us?' and from then on, seeing those wanderers, they are not negligent towards them. 'They became silent' means they surrounded Poṭṭhapāda and sat down without a sound.

---

410. ස්වාගතං, භන්තෙති සුට්ඨු ආගමනං, භන්තෙ, භගවතො; භගවති හි නො ආගතෙ ආනන්දො හොති, ගතෙ සොකොති දීපෙති. චිරස්සං ඛො, භන්තෙති කස්මා ආහ? කිං භගවා පුබ්බෙපි තත්ථ ගතපුබ්බොති, න ගතපුබ්බො. මනුස්සානං පන – ‘‘කුහිං ගච්ඡන්තා, කුතො ආගතත්ථ, කිං මග්ගමූළ්හත්ථ, චිරස්සං ආගතත්ථා’’ති එවමාදයො පියසමුදාචාරා [Pg.303] හොන්ති, තස්මා එවමාහ. එවඤ්ච පන වත්වා න මානථද්ධො හුත්වා නිසීදි, උට්ඨායාසනා භගවතො පච්චුග්ගමනමකාසි. භගවන්තඤ්හි උපගතං දිස්වා ආසනෙන අනිමන්තෙන්තො වා අපචිතිං අකරොන්තො වා දුල්ලභො. කස්මා? උච්චාකුලීනතාය. අයම්පි පරිබ්බාජකො අත්තනො නිසින්නාසනං පප්ඵොටෙත්වා භගවන්තං ආසනෙන නිමන්තෙන්තො – ‘‘නිසීදතු, භන්තෙ, භගවා ඉදමාසනං පඤ්ඤත්ත’’න්ති ආහ. අන්තරාකථා විප්පකතාති නිසින්නානං වො ආදිතො පට්ඨාය යාව මමාගමනං, එතස්මිං අන්තරෙ කා නාම කථා විප්පකතා, මමාගමනපච්චයා කතමා කථා පරියන්තං න ගතා, වදථ, යාව නං පරියන්තං නෙත්වා දෙමීති සබ්බඤ්ඤුපවාරණං පවාරෙසි. අථ පරිබ්බාජකො – ‘‘නිරත්ථකකථා එසා නිස්සාරා වට්ටසන්නිස්සිතා, න තුම්හාකං පුරතො වත්තබ්බතං අරහතී’’ති දීපෙන්තො ‘‘තිට්ඨතෙසා, භන්තෙ’’තිආදිමාහ.

410. “Welcome, venerable sir,” indicates: “The Blessed One’s arrival is a good arrival, venerable sir; for when the Blessed One comes to us there is joy, and when he goes there is sorrow.” Why did he say, “It has been long, venerable sir”? Had the Blessed One gone there before? He had not gone there before. But among people, such pleasant social courtesies as, “Where are you going? From where have you come? Are you lost on the way? It has been a long time since you came,” are customary; therefore, he spoke thus. And having said this, he did not remain seated, stiff with pride, but rose from his seat and went to meet the Blessed One. For it is rare to find one who, seeing the Blessed One approaching, does not invite him with a seat or does not show respect. Why? Because of his high lineage. This wanderer, too, having dusted off the seat where he had been sitting, invited the Blessed One with a seat, saying: “May the Blessed One be seated, venerable sir, this seat is prepared.” “The conversation was left unfinished” means: “From the time you all sat down until my arrival, in this interval, what was the talk that was left unfinished? Due to my arrival, which talk did not reach its conclusion? Tell me, and I will bring it to its conclusion.” Thus he made the omniscient one’s invitation. Then the wanderer, indicating, “This talk is meaningless, without substance, connected to the round of rebirth, and is not worthy of being spoken before you,” said, “Let that be, venerable sir,” and so on.

---

අභිසඤ්ඤානිරොධකථාවණ්ණනා

Commentary on the Discourse on the Cessation of Higher Perception

---

411. තිට්ඨතෙසා, භන්තෙති සචෙ භගවා සොතුකාමො භවිස්සති, පච්ඡාපෙසා කථා න දුල්ලභා භවිස්සති, අම්හාකං පනිමාය කථාය අත්ථො නත්ථි. භගවතො පනාගමනං ලභිත්වා මයං අඤ්ඤදෙව සුකාරණං පුච්ඡාමාති දීපෙති. තතො තං පුච්ඡන්තො – ‘‘පුරිමානි, භන්තෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ කොතූහලසාලායන්ති කොතූහලසාලා නාම පච්චෙකසාලා නත්ථි. යත්ථ පන නානාතිත්ථියා සමණබ්‍රාහ්මණා නානාවිධං කථං පවත්තෙන්ති, සා බහූනං – ‘‘අයං කිං වදති, අයං කිං වදතී’’ති කොතූහලුප්පත්තිට්ඨානතො කොතූහලසාලාති වුච්චති. අභිසඤ්ඤානිරොධෙති එත්ථ අභීති උපසග්ගමත්තං. සඤ්ඤානිරොධෙති චිත්තනිරොධෙ, ඛණිකනිරොධෙ කථා උප්පන්නාති අත්ථො. ඉදං පන තස්සා උප්පත්තිකාරණං. යදා කිර භගවා ජාතකං වා කථෙති, සික්ඛාපදං වා පඤ්ඤපෙති තදා සකලජම්බුදීපෙ භගවතො කිත්තිඝොසො පත්ථරති, තිත්ථියා තං සුත්වා – ‘‘භවං කිර ගොතමො පුබ්බචරියං කථෙසි, මයං කිං න සක්කොම තාදිසං කිඤ්චි කථෙතු’’න්ති භගවතො පටිභාගකිරියං කරොන්තා එකං භවන්තරසමයං කථෙන්ති – ‘‘භවං ගොතමො සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙසි, මයං කිං න සක්කොම පඤ්ඤපෙතු’’න්ති අත්තනො සාවකානං කිඤ්චිදෙව සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙන්ති. තදා පන [Pg.304] භගවා අට්ඨවිධපරිසමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා නිරොධකථං කථෙසි. තිත්ථියා තං සුත්වා – ‘‘භවං කිර ගොතමො නිරොධං නාම කථෙසි, මයම්පි තං කථෙස්සාමා’’ති සන්නිපතිත්වා කථයිංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘අභිසඤ්ඤානිරොධෙ කථා උදපාදී’’ති.

411. “Let that be, venerable sir,” indicates: “If the Blessed One wishes to hear it, this talk will not be difficult to have later. But for us, there is no benefit in this talk. Having the opportunity of the Blessed One’s arrival, we would rather ask about another, better matter.” Then, asking about that, he said, “In former times, venerable sir,” and so on. Therein, regarding ‘in the hall of curiosity’: there is no specific hall named the ‘hall of curiosity.’ Rather, any place where various ascetics and brahmins of different sects engage in diverse discussions is called the ‘hall of curiosity’ because it is a place for the arising of curiosity for many who wonder, “What is this one saying? What is that one saying?” Regarding ‘on the cessation of higher perception’: here, ‘abhi’ is merely a prefix. ‘On the cessation of perception’ means the discussion arose concerning the cessation of mind, or momentary cessation. This is the meaning. Now, this is the reason for its arising. It is said that when the Blessed One tells a Jātaka tale or lays down a training rule, his fame spreads throughout all of Jambudīpa. Hearing this, the sectarians, acting in imitation of the Blessed One, think, “The venerable Gotama, it seems, has told of a past life. Are we not able to tell something of that sort?” and they tell a story from some other existence. They think, “The venerable Gotama has laid down a training rule. Are we not able to lay one down?” and they lay down some training rule for their own disciples. At that time, the Blessed One, sitting in the midst of an eightfold assembly, taught a discourse on cessation. Hearing this, the sectarians conferred, “The venerable Gotama, it seems, has taught on what is called ‘cessation.’ We too shall teach on that,” and having gathered, they discussed it. Therefore, it was said by Poṭṭhapāda: “A discussion arose on the cessation of higher perception.”

---

තත්‍රෙකච්චෙති තෙසු එකච්චෙ. පුරිමො චෙත්ථ ය්වායං බාහිරෙ තිත්ථායතනෙ පබ්බජිතො චිත්තප්පවත්තියං දොසං දිස්වා අචිත්තකභාවො සන්තොති සමාපත්තිං භාවෙත්වා ඉතො චුතො පඤ්ච කප්පසතානි අසඤ්ඤීභවෙ ඨත්වා පුන ඉධ උප්පජ්ජති. තස්ස සඤ්ඤුප්පාදෙ ච නිරොධෙ ච හෙතුං අපස්සන්තො – අහෙතූ අප්පච්චයාති ආහ.

Among them, some say thus. The first one among these is one who, having gone forth in an external sectarian fold, saw a fault in the occurrence of thought and, thinking, ‘The state of no-thought is peaceful,’ developed that attainment. Having passed away from here, he remained in the realm of non-percipient beings for five hundred great eons and then was reborn here. Not seeing a cause for the arising and cessation of perception, he said: ‘It is without cause, without condition.’”

---

දුතියො නං නිසෙධෙත්වා මිගසිඞ්ගතාපසස්ස අසඤ්ඤකභාවං ගහෙත්වා – ‘‘උපෙතිපි අපෙතිපී’’ති ආහ. මිගසිඞ්ගතාපසො කිර අත්තන්තපො ඝොරතපො පරමධිතින්ද්‍රියො අහොසි. තස්ස සීලතෙජෙන සක්කවිමානං උණ්හං අහොසි. සක්කො දෙවරාජා ‘‘සක්කට්ඨානං නු ඛො තාපසො පත්ථෙතී’’ති අලම්බුසං නාම දෙවකඤ්ඤං – ‘තාපසස්ස තපං භින්දිත්වා එහී’ති පෙසෙසි. සා තත්ථ ගතා. තාපසො පඨමදිවසෙ තං දිස්වාව පලායිත්වා පණ්ණසාලං පාවිසි. දුතියදිවසෙ කාමච්ඡන්දනීවරණෙන භග්ගො තං හත්ථෙ අග්ගහෙසි, සො තෙන දිබ්බඵස්සෙන ඵුට්ඨො විසඤ්ඤී හුත්වා තිණ්ණං සංවච්ඡරානං අච්චයෙන සඤ්ඤං පටිලභි. තං සො දිට්ඨිගතිකො – ‘‘තිණ්ණං සංවච්ඡරානං අච්චයෙන නිරොධා වුට්ඨිතො’’ති මඤ්ඤමානො එවමාහ.

The second one, having refuted him and taking the case of the non-percipient state of the ascetic Migasiṅga, said: ‘It comes and it goes.’ It is said that the ascetic Migasiṅga was one who mortified himself, practiced severe austerities, and had supremely restrained senses. Due to the power of his virtue, Sakka’s celestial palace grew hot. Sakka, the king of the gods, thinking, “Could this ascetic be aspiring to my position?” sent a celestial nymph named Alambusā, saying, “Go and break the ascetic’s austerity.” She went there. On the first day, upon seeing her, the ascetic fled and entered his leaf hut. On the second day, his wholesome disposition broken by the hindrance of sensual desire, he grasped her by the hand. Touched by that divine contact, he became unconscious and regained perception only after three years had passed. That person, holding a wrong view and thinking, “After three years, he has arisen from cessation,” spoke thus.

---

තතියො නං නිසෙධෙත්වා ආථබ්බණපයොගං සන්ධාය ‘‘උපකඩ්ඪන්තිපි අපකඩ්ඪන්තිපී’’ති ආහ. ආථබ්බණිකා කිර ආථබ්බණං පයොජෙත්වා සත්තං සීසච්ඡින්නං විය හත්ථච්ඡින්නං විය මතං විය ච කත්වා දස්සෙන්ති. තස්ස පුන පාකතිකභාවං දිස්වා සො දිට්ඨිගතිකො – ‘‘නිරොධා වුට්ඨිතො අය’’න්ති මඤ්ඤමානො එවමාහ.

The third one, having refuted him, said with reference to the application of Atharvaṇa spells: ‘They draw it forth and they draw it back.’ It is said that practitioners of the Atharvaṇa Veda, applying their spells, can make a being appear as if its head were cut off, as if its hands were cut off, or as if it were dead. Seeing that being return to its natural state, that person, holding a wrong view and thinking, “This one has arisen from cessation,” spoke thus.

---

චතුත්ථො නං නිසෙධෙත්වා යක්ඛදාසීනං මදනිද්දං සන්ධාය ‘‘සන්ති හි භො දෙවතා’’තිආදිමාහ. යක්ඛදාසියො කිර සබ්බරත්තිං දෙවතූපහාරං කුරුමානා නච්චිත්වා ගායිත්වා අරුණොදයෙ එකං සුරාපාතිං පිවිත්වා [Pg.305] පරිවත්තිත්වා සුපිත්වා දිවා වුට්ඨහන්ති. තං දිස්වා සො දිට්ඨිගතිකො – ‘‘සුත්තකාලෙ නිරොධං සමාපන්නා, පබුද්ධකාලෙ නිරොධා වුට්ඨිතා’’ති මඤ්ඤමානො එවමාහ.

The fourth one, having refuted him, said with reference to the intoxicated sleep of the yakkhinī servants: ‘Indeed, venerable sirs, there are deities,’ and so on. It is said that the yakkhinī servants, after spending the whole night making offerings to the deities, dancing, and singing, drink a cup of liquor at dawn, roll over, and sleep, only rising when the sun is high. Seeing this, that person, holding a wrong view and thinking, “While asleep, they attained cessation; upon waking, they have arisen from cessation,” spoke thus.

---

අයං පන පොට්ඨපාදො පරිබ්බාජකො පණ්ඩිතජාතිකො. තෙනස්ස තං කථං සුත්වා විප්පටිසාරො උප්පජ්ජි. ‘‘ඉමෙසං කථා එළමූගකථා විය චත්තාරො හි නිරොධෙ එතෙ පඤ්ඤපෙන්ති, ඉමිනා ච නිරොධෙන නාම එකෙන භවිතබ්බං, න බහුනා. තෙනාපි එකෙන අඤ්ඤෙනෙව භවිතබ්බං, සො පන අඤ්ඤෙන ඤාතුං න සක්කා අඤ්ඤත්‍ර සබ්බඤ්ඤුනා. සචෙ භගවා ඉධ අභවිස්ස ‘අයං නිරොධො අයං න නිරොධො’ති දීපසහස්සං විය උජ්ජාලෙත්වා අජ්ජමෙව පාකටං අකරිස්සා’’ති දසබලඤ්ඤෙව අනුස්සරි. තස්මා ‘‘තස්ස මය්හං භන්තෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ අහො නූනාති අනුස්සරණත්ථෙ නිපාතද්වයං, තෙන තස්ස භගවන්තං අනුස්සරන්තස්ස එතදහොසි ‘‘අහො නූන භගවා අහො නූන සුගතො’’ති. යො ඉමෙසන්ති යො එතෙසං නිරොධධම්මානං සුකුසලො නිපුණො ඡෙකො, සො භගවා අහො නූන කථෙය්‍ය, සුගතො අහො නූන කථෙය්‍යාති අයමෙත්ථ අධිප්පායො. පකතඤ්ඤූති චිණ්ණවසිතාය පකතිං සභාවං ජානාතීති පකතඤ්ඤූ. කථං නු ඛොති ඉදං පරිබ්බාජකො ‘‘මයං භගවා න ජානාම, තුම්හෙ ජානාථ, කථෙථ නො’’ති ආයාචන්තො වදති. අථ භගවා කථෙන්තො ‘‘තත්‍ර පොට්ඨපාදා’’තිආදිමාහ.

Now, this wanderer Poṭṭhapāda was of a wise nature. Therefore, upon hearing their talk, remorse arose in him: “The talk of these men is like the talk of the drivelling and dumb. For they declare four kinds of cessation, but this thing called cessation must be one, not many. And that one must be a different one altogether from what they describe. Furthermore, that one cannot be known by another, except by the All-Knowing One. If the Blessed One were here, he would, saying, ‘This is cessation, this is not cessation,’ illuminate it like a thousand lamps and make it plain this very day.” Thus, he repeatedly called to mind the One with Ten Powers. Therefore, he said, “For me, venerable sir…” and so on. Herein, ‘aho nūna’ is a pair of particles in the sense of repeated recollection. Thus, for him who was repeatedly recollecting the Blessed One, this occurred: “Oh, if only the Blessed One were here! Oh, if only the Sugata were here!” The intention here is this: “He who is highly skilled, subtle, and expert in these matters of cessation—oh, may that Blessed One explain! Oh, may that Sugata explain!” ‘One who knows the nature’ means one who knows the nature, the inherent characteristic, due to the mastery gained through practice. The wanderer says, “How might it be?” as a way of requesting: “Blessed One, we do not know; you know. Please explain it to us.” Then the Blessed One, intending to explain, said: “In that case, Poṭṭhapāda…” and so on.

---

අහෙතුකසඤ්ඤුප්පාදනිරොධකථාවණ්ණනා

The Explanation of the Discourse on the Arising and Ceasing of Perception without a Cause

---

412. තත්ථ තත්‍රාති තෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු. ආදිතොව තෙසං අපරද්ධන්ති තෙසං ආදිම්හියෙව විරද්ධං, ඝරමජ්ඣෙයෙව පක්ඛලිතාති දීපෙති. සහෙතූ සප්පච්චයාති එත්ථ හෙතුපි පච්චයොපි කාරණස්සෙව නාමං, සකාරණාති අත්ථො. තං පන කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘සික්ඛා එකා’’ති ආහ. තත්ථ සික්ඛා එකා සඤ්ඤා උප්පජ්ජන්තීති සික්ඛාය එකච්චා සඤ්ඤා ජායන්තීති අත්ථො.

412. Therein, `tatrā` refers to 'among those ascetics and brahmins.' `Āditova tesaṃ aparaddhaṃ` shows that 'their error is right at the beginning'; they have stumbled right in the middle of the house. In the phrase `sahetū sappaccayā`, both `hetu` and `paccayo` are names for 'cause' (`kāraṇa`); the meaning is 'with a cause.' Then, showing that cause, He said, `sikkhā ekā`. Therein, `sikkhā ekā saññā uppajjanti` means that through training, certain perceptions arise; this is the meaning.

---

413. කා ච සික්ඛාති භගවා අවොචාති කතමා ච සා සික්ඛාති භගවා විත්ථාරෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාවසෙන අවොච. අථ යස්මා අධිසීලසික්ඛා අධිචිත්තසික්ඛා අධිපඤ්ඤාසික්ඛාති තිස්සො සික්ඛා හොන්ති. තස්මා තා දස්සෙන්තො භගවා සඤ්ඤාය සහෙතුකං උප්පාදනිරොධං දීපෙතුං බුද්ධුප්පාදතො පභුති තන්තිධම්මං ඨපෙන්තො ‘‘ඉධ පොට්ඨපාද, තථාගතො ලොකෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ අධිසීලසික්ඛා [Pg.306] අධිචිත්තසික්ඛාති ද්වෙ එව සික්ඛා සරූපෙන ආගතා, තතියා පන ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති ඛො පොට්ඨපාද මයා එකංසිකො ධම්මො දෙසිතො’’ති එත්ථ සම්මාදිට්ඨිසම්මාසඞ්කප්පවසෙන පරියාපන්නත්තා ආගතාති වෙදිතබ්බා. කාමසඤ්ඤාති පඤ්චකාමගුණිකරාගොපි අසමුප්පන්නකාමචාරොපි. තත්ථ පඤ්චකාමගුණිකරාගො අනාගාමිමග්ගෙන සමුග්ඝාතං ගච්ඡති, අසමුප්පන්නකාමචාරො පන ඉමස්මිං ඨානෙ වට්ටති. තස්මා තස්ස යා පුරිමා කාමසඤ්ඤාති තස්ස පඨමජ්ඣානසමඞ්ගිනො යා පුබ්බෙ උප්පන්නපුබ්බාය කාමසඤ්ඤාය සදිසත්තා පුරිමා කාමසඤ්ඤාති වුච්චෙය්‍ය, සා නිරුජ්ඣති, අනුප්පන්නාව නුප්පජ්ජතීති අත්ථො.

413. Regarding `Kā ca sikkhāti bhagavā avoca`: this means the Blessed One spoke by way of a question, desiring to elaborate, saying, 'And what is that training?' Now, since there are three trainings—the training in higher virtue, the training in higher mind, and the training in higher wisdom—therefore, to show them, the Blessed One, in order to explain the arising and cessation of perception with its cause, and establishing the traditional teaching from the time of the Buddha's appearance, said, 'Here, Poṭṭhapāda, a Tathāgata appears in the world,' and so on. Therein, the two trainings, the training in higher virtue and the training in higher mind, are mentioned in their own form. The third, however, should be understood as being included by way of right view and right intention in the passage, 'This, Poṭṭhapāda, is the path leading to the cessation of suffering, a definitive teaching taught by me.' `Kāmasaññā` refers to both lust related to the five strands of sensual pleasure and unarisen sensual activity. Therein, lust related to the five strands of sensual pleasure is eradicated by the path of the non-returner, but unarisen sensual activity is applicable in this context. Therefore, regarding `tassa yā purimā kāmasaññā`: for that person endowed with the first jhāna, that which, due to its similarity to a previously arisen perception of sensual pleasure, would be called the 'former perception of sensual pleasure'—that ceases. The meaning is that, being unarisen, it does not arise.

---

විවෙකජපීතිසුඛසුඛුමසච්චසඤ්ඤීයෙව තස්මිං සමයෙ හොතීති තස්මිං පඨමජ්ඣානසමයෙ විවෙකජපීතිසුඛසඞ්ඛාතා සුඛුමසඤ්ඤා සච්චා හොති, භූතා හොතීති අත්ථො. අථ වා කාමච්ඡන්දාදිඔළාරිකඞ්ගප්පහානවසෙන සුඛුමා ච සා භූතතාය සච්චා ච සඤ්ඤාති සුඛුමසච්චසඤ්ඤා, විවෙකජෙහි පීතිසුඛෙහි සම්පයුත්තා සුඛුමසච්චසඤ්ඤාති විවෙකජපීතිසුඛසුඛුමසච්චසඤ්ඤා සා අස්ස අත්ථීති විවෙකජපීතිසුඛසුඛුමසච්චසඤ්ඤීති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. එස නයො සබ්බත්ථ. එවම්පි සික්ඛාති එත්ථ යස්මා පඨමජ්ඣානං සමාපජ්ජන්තො අධිට්ඨහන්තො, වුට්ඨහන්තො ච සික්ඛති, තස්මා තං එවං සික්ඛිතබ්බතො සික්ඛාති වුච්චති. තෙනපි සික්ඛාසඞ්ඛාතෙන පඨමජ්ඣානෙන එවං එකා විවෙකජපීතිසුඛසුඛුමසච්චසඤ්ඤා උප්පජ්ජති. එවං එකා කාමසඤ්ඤා නිරුජ්ඣතීති අත්ථො. අයං සික්ඛාති භගවා අවොචාති අයං පඨමජ්ඣානසඞ්ඛාතා එකා සික්ඛාති, භගවා ආහ. එතෙනුපායෙන සබ්බත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Regarding vivekajapītisukhasukhumasaccasaññīyeva tasmiṃ samaye hoti: the meaning is that at the time of the first jhāna, the subtle perception designated as 'bliss and happiness born of seclusion' is true (saccā) and actual (bhūtā). Alternatively, because coarse factors such as sensual desire have been abandoned, the perception is subtle (sukhumā), and because it is actual, it is true (saccā); hence, it is a 'subtle, true perception' (sukhumasaccasaññā). The subtle, true perception associated with the bliss and happiness born of seclusion is vivekajapītisukhasukhumasaccasaññā. One possesses this, hence one is a vivekajapītisukhasukhumasaccasaññī. Thus should the meaning be understood here. This method applies everywhere. In Evampi sikkhā, since one who is entering, resolving upon, and emerging from the first jhāna trains, therefore, because it is to be trained in this way, it is called 'training' (sikkhā). The meaning is: through that first jhāna, designated as 'training', a certain subtle, true perception associated with the bliss and happiness born of seclusion arises. In this way, a certain perception of sensual pleasure ceases. Regarding Ayaṃ sikkhāti bhagavā avoca: the Blessed One said, 'This is the one training designated as the first jhāna.' By this method, the meaning should be understood everywhere.

---

යස්මා පන අට්ඨමසමාපත්තියා අඞ්ගතො සම්මසනං බුද්ධානංයෙව හොති, සාවකෙසු සාරිපුත්තසදිසානම්පි නත්ථි, කලාපතො සම්මසනංයෙව පන සාවකානං හොති, ඉදඤ්ච ‘‘සඤ්ඤා සඤ්ඤා’’ති, එවං අඞ්ගතො සම්මසනං උද්ධටං. තස්මා [Pg.307] ආකිඤ්චඤ්ඤායතනපරමංයෙව සඤ්ඤං දස්සෙත්වා පුන තදෙව සඤ්ඤග්ගන්ති දස්සෙතුං ‘‘යතො ඛො පොට්ඨපාද…පෙ… සඤ්ඤග්ගං ඵුසතී’’ති ආහ.

Furthermore, since comprehension of the eighth attainment by way of its factors occurs only for Buddhas and does not exist even for disciples like Sāriputta—for disciples, there is only comprehension by way of aggregates—and this comprehension by way of factors, 'perception, perception,' has been set forth. Therefore, having shown perception as culminating in the base of nothingness, to show again that this very thing is the peak of perception, He said, 'When, Poṭṭhapāda... he touches the peak of perception.'

---

414. තත්ථ යතො ඛො පොට්ඨපාද භික්ඛූති යො නාම පොට්ඨපාද භික්ඛු. ඉධ සකසඤ්ඤී හොතීති ඉධ සාසනෙ සකසඤ්ඤී හොති, අයමෙව වා පාඨො, අත්තනො පඨමජ්ඣානසඤ්ඤාය සඤ්ඤවා හොතීති අත්ථො. සො තතො අමුත්‍ර තතො අමුත්‍රාති සො භික්ඛු තතො පඨමජ්ඣානතො අමුත්‍ර දුතියජ්ඣානෙ, තතොපි අමුත්‍ර තතියජ්ඣානෙති එවං තාය තාය ඣානසඤ්ඤාය සකසඤ්ඤී සකසඤ්ඤී හුත්වා අනුපුබ්බෙන සඤ්ඤග්ගං ඵුසති. සඤ්ඤග්ගන්ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං වුච්චති. කස්මා? ලොකියානං කිච්චකාරකසමාපත්තීනං අග්ගත්තා. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තියඤ්හි ඨත්වා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනම්පි නිරොධම්පි සමාපජ්ජන්ති. ඉති සා ලොකියානං කිච්චකාරකසමාපත්තීනං අග්ගත්තා සඤ්ඤග්ගන්ති වුච්චති, තං ඵුසති පාපුණාතීති අත්ථො.

414. Therein, yato kho poṭṭhapāda bhikkhūti means 'whatever monk, Poṭṭhapāda...' Idha sakasaññī hotīti means 'here in this Dispensation, he is one with his own perception'; or this is the reading. The meaning is: he possesses perception by means of his own first jhāna perception. So tato amutra tato amutrāti means that monk, from that first jhāna to the next, the second jhāna, and from that to the next, the third jhāna—thus, possessing his own perception with each respective jhāna perception, he gradually touches the peak of perception. Saññagganti refers to the base of nothingness. Why? Because it is the highest of the mundane, functional attainments. For, being established in the attainment of the base of nothingness, they attain both the base of neither-perception-nor-non-perception and the attainment of cessation. Thus, because it is the highest of the mundane, functional attainments, it is called the 'peak of perception.' The meaning of 'he touches it' (phusati) is 'he reaches it' (pāpuṇāti).

---

ඉදානි අභිසඤ්ඤානිරොධං දස්සෙතුං ‘‘තස්ස සඤ්ඤග්ගෙ ඨිතස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ චෙතෙය්‍යං, අභිසඞ්ඛරෙය්‍යන්ති පදද්වයෙ ච ඣානං සමාපජ්ජන්තො චෙතෙති නාම, පුනප්පුනං කප්පෙතීති අත්ථො. උපරිසමාපත්තිඅත්ථාය නිකන්තිං කුරුමානො අභිසඞ්ඛරොති නාම. ඉමා ච මෙ සඤ්ඤා නිරුජ්ඣෙය්‍යුන්ති ඉමා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤා නිරුජ්ඣෙය්‍යුං. අඤ්ඤා ච ඔළාරිකාති අඤ්ඤා ච ඔළාරිකා භවඞ්ගසඤ්ඤා උප්පජ්ජෙය්‍යුං. සො න චෙව චෙතෙති න අභිසඞ්ඛරොතීති එත්ථ කාමං චෙස චෙතෙන්තොව න චෙතෙති, අභිසඞ්ඛරොන්තොව නාභිසඞ්ඛරොති. ඉමස්ස භික්ඛුනො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනතො වුට්ඨාය නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමාපජ්ජිත්වා ‘‘එකං ද්වෙ චිත්තවාරෙ ඨස්සාමී’’ති ආභොගසමන්නාහාරො නත්ථි. උපරිනිරොධසමාපත්තත්ථාය එව පන ආභොගසමන්නාහාරො අත්ථි, ස්වායමත්ථො පුත්තඝරාචික්ඛණෙන දීපෙතබ්බො.

Now, to show the cessation of higher perception, He said, tassa saññagge ṭhitassā’ti, and so on. Therein, in the two words ceteyyaṃ and abhisaṅkhareyyaṃ, one entering jhāna is said to 'intend' (ceteti); the meaning is 'he plans again and again.' One who generates desire for a higher attainment is said to 'fabricate' (abhisaṅkharoti). Imā ca me saññā nirujjheyyun’ti means 'may these perceptions of the base of nothingness cease.' Aññā ca oḷārikā’ti means 'and other gross life-continuum perceptions may arise.' Here, in so na ceva ceteti na abhisaṅkharoti, although he is indeed intending, he is not said to intend; although he is indeed fabricating, he is not said to fabricate. For this monk, having emerged from the base of nothingness and entered the base of neither-perception-nor-non-perception, there is no application of mind with the thought, 'I will remain for one or two thought-processes.' But there is application of mind only for the purpose of the higher attainment of cessation. This meaning should be illustrated by the example of pointing out the son's house.

---

පිතුඝරමජ්ඣෙන කිර ගන්ත්වා පච්ඡාභාගෙ පුත්තස්ස ඝරං හොති, තතො පණීතං භොජනං ආදාය ආසනසාලං ආගතං දහරං ථෙරො – ‘‘මනාපො පිණ්ඩපාතො කුතො ආභතො’’ති පුච්ඡි. සො ‘‘අසුකස්ස ඝරතො’’ති ලද්ධඝරමෙව ආචික්ඛි. යෙන පනස්ස පිතුඝරමජ්ඣෙන ගතොපි ආගතොපි [Pg.308] තත්ථ ආභොගොපි නත්ථි. තත්ථ ආසනසාලා විය ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්ති දට්ඨබ්බා, පිතුගෙහං විය නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්ති, පුත්තගෙහං විය නිරොධසමාපත්ති, ආසනසාලාය ඨත්වා පිතුඝරං අමනසිකරිත්වා පුත්තඝරාචික්ඛණං විය ආකිඤ්චඤ්ඤායතනතො වුට්ඨාය නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමාපජ්ජිත්වා ‘‘එකං ද්වෙ චිත්තවාරෙ ඨස්සාමී’’ති පිතුඝරං අමනසිකරිත්වාව උපරිනිරොධසමාපත්තත්ථාය මනසිකාරො, එවමෙස චෙතෙන්තොව න චෙතෙති, අභිසඞ්ඛරොන්තොව නාභිසඞ්ඛරොති. තා චෙව සඤ්ඤාති තා ඣානසඤ්ඤා නිරුජ්ඣන්ති. අඤ්ඤා චාති අඤ්ඤා ච ඔළාරිකා භවඞ්ගසඤ්ඤා නුප්පජ්ජන්ති. සො නිරොධං ඵුසතීති සො එවං පටිපන්නො භික්ඛු සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං ඵුසති වින්දති පටිලභති.

It is said that having gone through the middle of the father's house, the son's house is in the rear part. An elder asked a young monk who had come to the sitting hall after taking excellent food from there, 'From where was this delightful almsfood brought?' He replied, 'From such-and-such a house,' indicating only the house from which it was obtained. But though he had gone and come through the middle of the father's house, he had no advertence to it. In this simile, the attainment of the base of nothingness should be seen as the sitting hall; the attainment of the base of neither-perception-nor-non-perception as the father's house; and the attainment of cessation as the son's house. Just as, while standing in the sitting hall, one indicates the son's house without attending to the father's house, so too, having emerged from the base of nothingness and entered the base of neither-perception-nor-non-perception, without attending to it with the thought, 'I will remain for one or two mind-moments,' the attention is solely for the purpose of the higher attainment of cessation. In this way, though he intends, he is not said to intend; though he fabricates, he is not said to fabricate. 'And those very perceptions' means those perceptions associated with the jhāna of the base of neither-perception-nor-non-perception cease. 'And others' means other, gross, life-continuum perceptions do not arise. 'He touches cessation' means that monk, having practiced thus, touches, finds, and obtains the cessation of perception and feeling.

---

අනුපුබ්බාභිසඤ්ඤානිරොධසම්පජානසමාපත්තින්ති එත්ථ අභීති උපසග්ගමත්තං, සම්පජානපදං නිරොධපදෙන අන්තරිකං කත්වා වුත්තං. අනුපටිපාටියා සම්පජානසඤ්ඤානිරොධසමාපත්තීති අයං පනෙත්ථත්ථො. තත්‍රාපි සම්පජානසඤ්ඤානිරොධසමාපත්තීති සම්පජානන්තස්ස අන්තෙ සඤ්ඤා නිරොධසමාපත්ති සම්පජානන්තස්ස වා පණ්ඩිතස්ස භික්ඛුනො සඤ්ඤානිරොධසමාපත්තීති අයං විසෙසත්ථො.

In the phrase anupubbābhisaññānirodhasampajānasamāpatti, the word abhi is merely a prefix. The word sampajāna is spoken with the word nirodha intervening. The meaning here, however, is 'the attainment of the cessation of perception of a clearly comprehending one, in sequence' (anupaṭipāṭiyā sampajānasaññānirodhasamāpatti). Even there, 'the attainment of the cessation of perception of a clearly comprehending one' means 'the attainment of the cessation of perception at the end of the practice of one who is clearly comprehending', or 'the attainment of the cessation of perception of a wise monk who is clearly comprehending'. This is the special meaning.

---

ඉදානි ඉධ ඨත්වා නිරොධසමාපත්තිකථා කථෙතබ්බා. සා පනෙසා සබ්බාකාරෙන විසුද්ධිමග්ගෙ පඤ්ඤාභාවනානිසංසාධිකාරෙ කථිතා, තස්මා තත්ථ කථිතතොව ගහෙතබ්බා.

Now, at this point, the discourse on the attainment of cessation should be given. However, this has been explained by me in all its aspects in the Visuddhimagga, in the chapter on the benefits of the development of wisdom. Therefore, it should be understood from what was explained there.

---

එවං භගවා පොට්ඨපාදස්ස පරිබ්බාජකස්ස නිරොධකථං කථෙත්වා – අථ නං තාදිසාය කථාය අඤ්ඤත්ථ අභාවං පටිජානාපෙතුං ‘‘තං කිං මඤ්ඤසී’’තිආදිමාහ. පරිබ්බාජකොපි ‘‘භගවා අජ්ජ තුම්හාකං කථං ඨපෙත්වා න මයා එවරූපා කථා සුතපුබ්බා’’ති පටිජානන්තො, ‘‘නො හෙතං භන්තෙ’’ති වත්වා පුන සක්කච්චං භගවතො කථාය උග්ගහිතභාවං දස්සෙන්තො ‘‘එවං ඛො අහං භන්තෙ’’තිආදිමාහ. අථස්ස භගවා ‘‘සුඋග්ගහිතං තයා’’ති අනුජානන්තො ‘‘එවං පොට්ඨපාදා’’ති ආහ.

Thus, having given the discourse on cessation to the wanderer Poṭṭhapāda, the Blessed One then, in order to have him acknowledge the absence of such a discourse elsewhere, said, 'What do you think?' and so on. The wanderer, too, acknowledging, 'Venerable Sir, setting aside your discourse today, such a discourse has never been heard by me before,' said, 'That is not the case, venerable sir.' Then, showing that he had respectfully grasped the Blessed One's discourse, he said, 'So it is, venerable sir,' and so on. Then the Blessed One, approving, 'It has been well grasped by you,' said, 'So it is, Poṭṭhapāda.'

---

415. අථ පරිබ්බාජකො ‘‘භගවතා ‘ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සඤ්ඤග්ග’න්ති වුත්තං. එතදෙව නු ඛො සඤ්ඤග්ගං, උදාහු අවසෙසසමාපත්තීසුපි සඤ්ඤග්ගං අත්ථී’’ති චින්තෙත්වා තමත්ථං පුච්ඡන්තො ‘‘එකඤ්ඤෙව නු ඛො’’තිආදිමාහ. භගවාපිස්ස විස්සජ්ජෙසි. තත්ථ පුථූපීති බහූනිපි. යථා යථා ඛො, පොට්ඨපාද, නිරොධං [Pg.309] ඵුසතීති පථවීකසිණාදීසු යෙන යෙන කසිණෙන, පඨමජ්ඣානාදීනං වා යෙන යෙන ඣානෙන. ඉදං වුත්තං හොති – සචෙ හි පථවීකසිණෙන කරණභූතෙන පථවීකසිණසමාපත්තිං එකවාරං සමාපජ්ජන්තො පුරිමසඤ්ඤානිරොධං ඵුසති එකං සඤ්ඤග්ගං, අථ ද්වෙ වාරෙ, තයො වාරෙ, වාරසතං, වාරසහස්සං, වාරසතසහස්සං වා සමාපජ්ජන්තො පුරිමසඤ්ඤානිරොධං ඵුසති, සතසහස්සං, සඤ්ඤග්ගානි. එස නයො සෙසකසිණෙසු. ඣානෙසුපි සචෙ පඨමජ්ඣානෙන කරණභූතෙන එකවාරං පුරිමසඤ්ඤානිරොධං ඵුසති එකං සඤ්ඤග්ගං. අථ ද්වෙ වාරෙ, තයො වාරෙ, වාරසතං, වාරසහස්සං, වාරසතසහස්සං වා පුරිමසඤ්ඤානිරොධං ඵුසති, සතසහස්සං සඤ්ඤග්ගානි. එස නයො සෙසජ්ඣානසමාපත්තීසුපි. ඉති එකවාරං සමාපජ්ජනවසෙන වා සබ්බම්පි සඤ්ජානනලක්ඛණෙන සඞ්ගහෙත්වා වා එකං සඤ්ඤග්ගං හොති, අපරාපරං සමාපජ්ජනවසෙන බහූනි.

415. Then the wanderer, thinking, 'The Blessed One said, "The base of nothingness is the peak of perception." Is this alone the peak of perception, or is there a peak of perception in the remaining attainments as well?' and asking about that matter, said, 'Is it only one?' and so on. The Blessed One also answered him. Therein, 'puthūpi' means 'many'. 'In whatever way, Poṭṭhapāda, one touches cessation' means by whichever kasiṇa among the earth kasiṇa and so on, or by whichever jhāna among the first jhāna and so on. This is what is meant: if, with the earth kasiṇa as the instrument, one who attains the earth kasiṇa attainment once touches the cessation of prior sense-sphere perception, that is one peak of perception. Then, if one who attains it twice, three times, a hundred times, a thousand times, or a hundred thousand times touches the cessation of prior sense-sphere perception, there are a hundred thousand peaks of perception. This is the method for the remaining kasiṇas. In the jhānas too, if, with the first jhāna as the instrument, one touches the cessation of prior sense-sphere perception once, that is one peak of perception. Then, if one touches the cessation of prior sense-sphere perception a hundred thousand times, there are a hundred thousand peaks of perception. This is the method for the remaining jhāna attainments as well. Thus, either by way of attaining once, or by comprehending all with the characteristic of perceiving, there is one peak of perception. By way of attaining again and again, there are many.

---

416. සඤ්ඤා නු ඛො, භන්තෙති භන්තෙ නිරොධසමාපජ්ජනකස්ස භික්ඛුනො ‘‘සඤ්ඤා නු ඛො පඨමං උප්පජ්ජතී’’ති පුච්ඡති. තස්ස භගවා ‘‘සඤ්ඤා ඛො, පොට්ඨපාදා’’ති බ්‍යාකාසි. තත්ථ සඤ්ඤාති ඣානසඤ්ඤා. ඤාණන්ති විපස්සනාඤාණං. අපරො නයො, සඤ්ඤාති විපස්සනා සඤ්ඤා. ඤාණන්ති මග්ගඤාණං. අපරො නයො, සඤ්ඤාති මග්ගසඤ්ඤා. ඤාණන්ති ඵලඤාණං. තිපිටකමහාසිවත්ථෙරො පනාහ –

416. 'Is it perception, venerable sir?' means he asks: 'Venerable sir, for a monk who is attaining cessation, does perception arise first?' To him, the Blessed One explained, 'It is perception, Poṭṭhapāda.' Therein, 'perception' means jhāna perception; 'knowledge' means insight knowledge. Another method: 'perception' means insight perception, which arises first; 'knowledge' means path knowledge, which arises later. Another method: 'perception' means path-associated perception, which arises first; 'knowledge' means fruition knowledge, which arises later. However, the Elder Tipiṭaka Mahāsiva said:

---

කිං ඉමෙ භික්ඛූ භණන්ති, පොට්ඨපාදො හෙට්ඨා භගවන්තං නිරොධං පුච්ඡි. ඉදානි නිරොධා වුට්ඨානං පුච්ඡන්තො ‘‘භගවා නිරොධා වුට්ඨහන්තස්ස කිං පඨමං අරහත්තඵලසඤ්ඤා උප්පජ්ජති, උදාහු පච්චවෙක්ඛණඤාණ’’න්ති වදති. අථස්ස භගවා යස්මා ඵලසඤ්ඤා පඨමං උප්පජ්ජති, පච්ඡා පච්චවෙක්ඛණඤාණං. තස්මා ‘‘සඤ්ඤා ඛො පොට්ඨපාදා’’ති ආහ. තත්ථ සඤ්ඤුප්පාදාති අරහත්තඵලසඤ්ඤාය උප්පාදා, පච්ඡා ‘‘ඉදං අරහත්තඵල’’න්ති එවං පච්චවෙක්ඛණඤාණුප්පාදො හොති. ඉදප්පච්චයා කිර මෙති ඵලසමාධිසඤ්ඤාපච්චයා කිර මය්හං පච්චවෙක්ඛණඤාණං උප්පන්නන්ති.

What are these monks saying? Poṭṭhapāda previously asked the Blessed One about cessation. Now, asking about emergence from cessation, he says, 'Venerable Sir, for one emerging from cessation, does the perception associated with the fruit of arahantship arise first, or does reviewing knowledge arise?' Then, because the perception of the fruit arises first and reviewing knowledge afterwards, the Blessed One said, 'It is perception, Poṭṭhapāda.' Therein, 'because of the arising of perception' means because of the arising of the perception of the fruit of arahantship, afterwards the arising of reviewing knowledge occurs with the thought, 'This is the fruit of arahantship.' 'Dependent on this, it seems, for me' means: 'Dependent on the perception associated with the fruition attainment, it seems, my reviewing knowledge has arisen.'

---

සඤ්ඤාඅත්තකථාවණ්ණනා

An Explanation of the Discourse on Perception and Self

---

417. ඉදානි පරිබ්බාජකො යථා නාම ගාමසූකරො ගන්ධොදකෙන න්හාපෙත්වා ගන්ධෙහි අනුලිම්පිත්වා මාලාදාමං පිළන්ධිත්වා සිරිසයනෙ ආරොපිතොපි [Pg.310] සුඛං න වින්දති, වෙගෙන ගූථට්ඨානමෙව ගන්ත්වා සුඛං වින්දති. එවමෙව භගවතා සණ්හසුඛුමතිලක්ඛණබ්භාහතාය දෙසනාය න්හාපිතවිලිත්තමණ්ඩිතොපි නිරොධකථාසිරිසයනං ආරොපිතොපි තත්ථ සුඛං න වින්දන්තො ගූථට්ඨානසදිසං අත්තනො ලද්ධිං ගහෙත්වා තමෙව පුච්ඡන්තො ‘‘සඤ්ඤා නු ඛො, භන්තෙ, පුරිසස්ස අත්තා’’තිආදිමාහ. අථස්සානුමතිං ගහෙත්වා බ්‍යාකාතුකාමො භගවා – ‘‘කං පන ත්ව’’න්තිආදිමාහ. තතො සො ‘‘අරූපී අත්තා’’ති එවං ලද්ධිකො සමානොපි ‘‘භගවා දෙසනාය සුකුසලො, සො මෙ ආදිතොව ලද්ධිං මා විද්ධංසෙතූ’’ති චින්තෙත්වා අත්තනො ලද්ධිං පරිහරන්තො ‘‘ඔළාරිකං ඛො’’තිආදිමාහ. අථස්ස භගවා තත්ථ දොසං දස්සෙන්තො ‘‘ඔළාරිකො ච හි තෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ එවං සන්තන්ති එවං සන්තෙ. භුම්මත්ථෙ හි එතං උපයොගවචනං. එවං සන්තං අත්තානං පච්චාගච්ඡතො තවාති අයං වා එත්ථ අත්ථො. චතුන්නං ඛන්ධානං එකුප්පාදෙකනිරොධත්තා කිඤ්චාපි යා සඤ්ඤා උප්පජ්ජති, සාව නිරුජ්ඣති. අපරාපරං උපාදාය පන ‘‘අඤ්ඤා ච සඤ්ඤා උප්පජ්ජන්ති, අඤ්ඤා ච සඤ්ඤා නිරුජ්ඣන්තී’’ති වුත්තං.

417. Now, the wanderer... just as a village pig, though bathed with fragrant water, anointed with perfumes, adorned with a garland, and placed on a glorious bed, does not find happiness, but quickly goes only to a place of filth and finds happiness. In this very same way, though bathed, anointed, and adorned by the Blessed One’s teaching—which is subtle, refined, and sealed with the three characteristics—and placed on the glorious bed of the discourse on cessation, he does not find happiness there. Grasping his own view, which is like a place of filth, and asking about that very view, he said, “Venerable sir, is perception the self of a person?” and so on. Then, the Blessed One, having understood his inclination and wishing to explain, said, “But what do you [posit as the self]?” and so on. Thereupon, although he held the view, “The self is formless,” he thought, “The Blessed One is very skilled in teaching; may he not destroy my view right from the start.” Wishing to avoid his own view being refuted, he said, “The gross one…” and so on. Then the Blessed One, showing him the fault in that, said, “For your gross one…” and so on. Therein, `evaṃ santaṃ` means `evaṃ sante` (when it is thus). Indeed, this is a word in the accusative case used in the sense of the locative case. Alternatively, the meaning here is: “of you who returns to a self that is thus.” Because of the simultaneous arising and ceasing of the four mental aggregates, although whichever perception arises, that very one ceases, it is said, based on succession, “Other perceptions arise, and other perceptions cease.”

---

418-420. ඉදානි අඤ්ඤං ලද්ධිං දස්සෙන්තො – ‘‘මනොමයං ඛො අහං, භන්තෙ’’තිආදිං වත්වා තත්‍රාපි දොසෙ දින්නෙ යථා නාම උම්මත්තකො යාවස්ස සඤ්ඤා නප්පතිට්ඨාති, තාව අඤ්ඤං ගහෙත්වා අඤ්ඤං විස්සජ්ජෙති, සඤ්ඤාපතිට්ඨානකාලෙ පන වත්තබ්බමෙව වදති, එවමෙව අඤ්ඤං ගහෙත්වා අඤ්ඤං විස්සජ්ජෙත්වා ඉදානි අත්තනො ලද්ධිංයෙව වදන්තො ‘‘අරූපී ඛො’’තිආදිමාහ. තත්‍රාපි යස්මා සො සඤ්ඤාය උප්පාදනිරොධං ඉච්ඡති, අත්තානං පන සස්සතං මඤ්ඤති. තස්මා තථෙවස්ස දොසං දස්සෙන්තො භගවා ‘‘එවං සන්තම්පී’’තිආදිමාහ. තතො පරිබ්බාජකො මිච්ඡාදස්සනෙන අභිභූතත්තා භගවතා වුච්චමානම්පි තං නානත්තං අජානන්තො ‘‘සක්කා පනෙතං, භන්තෙ, මයා’’තිආදිමාහ. අථස්ස භගවා යස්මා සො සඤ්ඤාය උප්පාදනිරොධං පස්සන්තොපි සඤ්ඤාමයං අත්තානං නිච්චමෙව මඤ්ඤති. තස්මා ‘‘දුජ්ජානං ඛො’’තිආදිමාහ.

Now, wishing to present another view, he said, “Venerable sir, I [hold that the self is] mind-made…” and so on. When the fault was pointed out in that as well, it is just as a madman, for as long as his perception is not yet established, grasps one thing and discards another, but when his perception is established, he says only what should be said. In this very same way, having grasped another view and discarded another, now wishing to state only his own view, he said, “The formless one…” and so on. Therein also, because he desires the arising and ceasing of perception, yet considers the self to be eternal, the Blessed One, wishing to show him the fault in the very same way as before, said, “Even being thus…” and so on. Then, because the wanderer was overwhelmed by wrong view, not knowing that difference between perception and self even when it was being spoken by the Blessed One, he said, “Venerable sir, is it possible for me…” and so on. Then, because he, although seeing the arising and ceasing of perception, still considers the self that is made of perception to be permanent, the Blessed One said, “It is difficult to know…” and so on.

---

තත්ථායං සඞ්ඛෙපත්ථො – තව අඤ්ඤා දිට්ඨි, අඤ්ඤා ඛන්ති, අඤ්ඤා රුචි, අඤ්ඤථායෙව තෙ දස්සනං පවත්තං, අඤ්ඤදෙව ච තෙ ඛමති චෙව රුච්චති ච, අඤ්ඤත්‍ර [Pg.311] ච තෙ ආයොගො, අඤ්ඤිස්සායෙව පටිපත්තියා යුත්තපයුත්තතා, අඤ්ඤත්ථ ච තෙ ආචරියකං, අඤ්ඤස්මිං තිත්ථායතනෙ ආචරියභාවො. තෙන තයා එවං අඤ්ඤදිට්ඨිකෙන අඤ්ඤඛන්තිකෙන අඤ්ඤරුචිකෙන අඤ්ඤත්‍රායොගෙන අඤ්ඤත්‍රාචරියකෙන දුජ්ජානං එතන්ති. අථ පරිබ්බාජකො – ‘‘සඤ්ඤා වා පුරිසස්ස අත්තා හොතු, අඤ්ඤා වා සඤ්ඤා, තං සස්සතාදි භාවමස්ස පුච්ඡිස්ස’’න්ති පුන ‘‘කිං පන භන්තෙ’’තිආදිමාහ.

Herein, this is the concise meaning: Your view is different, your acceptance is different, your preference is different; your seeing has occurred in a different way, and what you accept and prefer is something different. Your exertion is in another practice, your diligent application is in a different practice, and your teachership is elsewhere; your state of being a teacher is in another sectarian sphere. Therefore, for you—who has a different view, different acceptance, different preference, different exertion, and different teachership—this is difficult to know. Then the wanderer, thinking, “Let the self of a person be perception, or let it be other than perception; I will ask about its state of being eternal, etc.,” again said, “But what, venerable sir?” and so on.

---

තත්ථ ලොකොති අත්තානං සන්ධාය වදති. න හෙතං පොට්ඨපාද අත්ථසඤ්හිතන්ති පොට්ඨපාද එතං දිට්ඨිගතං න ඉධලොකපරලොකඅත්ථනිස්සිතං, න අත්තත්ථපරත්ථනිස්සිතං. න ධම්මසංහිතන්ති න නවලොකුත්තරධම්මනිස්සිතං. නාදිබ්‍රහ්මචරියකන්ති සික්ඛත්තයසඞ්ඛාතස්ස සාසනබ්‍රහ්මචරියකස්ස න ආදිමත්තං, අධිසීලසික්ඛාමත්තම්පි න හොති. න නිබ්බිදායාති සංසාරවට්ටෙ නිබ්බින්දනත්ථාය න සංවත්තති. න විරාගායාති වට්ටවිරාගත්ථාය න සංවත්තති. න නිරොධායාති වට්ටස්ස නිරොධකරණත්ථාය න සංවත්තති. න උපසමායාති වට්ටස්ස වූපසමනත්ථාය න සංවත්තති. න අභිඤ්ඤායාති වට්ටාභිජානනාය පච්චක්ඛකිරියාය න සංවත්තති. න සම්බොධායාති වට්ටසම්බුජ්ඣනත්ථාය න සංවත්තති. න නිබ්බානායාති අමතමහානිබ්බානස්ස පච්චක්ඛකිරියාය න සංවත්තති.

Herein, when he says “the world,” he speaks referring to the self. “This, Poṭṭhapāda, is not connected to benefit” means: Poṭṭhapāda, this wrong view is not based on benefit in this world and the next, nor is it based on one’s own benefit and the benefit of others. “It is not connected to the Dhamma” means: it is not based on the nine supramundane Dhammas. “It is not the beginning of the holy life” means: it is not the mere beginning of the holy life of the Dispensation, which is comprised of the threefold training; it is not even the mere training in higher virtue. “It does not lead to disenchantment” means: it does not conduce to disenchantment with the round of saṃsāra. “It does not lead to dispassion” means: it does not conduce to dispassion for the round. “It does not lead to cessation” means: it does not conduce to bringing about the cessation of the round. “It does not lead to peace” means: it does not conduce to the stilling of the round. “It does not lead to direct knowledge” means: it does not conduce to directly knowing and realizing the round. “It does not lead to enlightenment” means: it does not conduce to fully awakening to the round. “It does not lead to Nibbāna” means: it does not conduce to the realization of the deathless, great Nibbāna.

---

ඉදං දුක්ඛන්තිආදීසු තණ්හං ඨපෙත්වා තෙභූමකා පඤ්චක්ඛන්ධා දුක්ඛන්ති, තස්සෙව දුක්ඛස්ස පභාවනතො සප්පච්චයා තණ්හා දුක්ඛසමුදයොති. උභින්නං අප්පවත්ති දුක්ඛනිරොධොති, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති මයා බ්‍යාකතන්ති අත්ථො. එවඤ්ච පන වත්වා භගවා ‘‘ඉමස්ස පරිබ්බාජකස්ස මග්ගපාතුභාවො වා ඵලසච්ඡිකිරියා වා නත්ථි, මය්හඤ්ච භික්ඛාචාරවෙලා’’ති චින්තෙත්වා තුණ්හී අහොසි. පරිබ්බාජකොපි තං ආකාරං ඤත්වා භගවතො ගමනකාලං ආරොචෙන්තො විය ‘‘එවමෙත’’න්තිආදිමාහ.

In “This is suffering,” and so on: Setting aside craving, the five aggregates belonging to the three realms are the truth of suffering. Because it is the cause of that very suffering, craving, together with its conditions, is the truth of the origin of suffering. The non-occurrence of both is the truth of the cessation of suffering. The noble eightfold path is the practice, the way leading to the cessation of suffering. The meaning is: “Thus it has been declared by me.” And having said this, the Blessed One, thinking, “For this wanderer, there is no manifestation of the path or realization of the fruit, and for me, it is the time for the alms-round,” became silent. The wanderer, too, knowing that manner of his, as if announcing the Blessed One’s time of departure, said, “So it is…” and so on.

---

421. වාචාසන්නිතොදකෙනාති වචනපතොදෙන. සඤ්ඣබ්භරිමකංසූති සඤ්ඣබ්භරිතං නිරන්තරං ඵුට්ඨං අකංසු, උපරි විජ්ඣිංසූති වුත්තං හොති. භූතන්ති සභාවතො විජ්ජමානං. තච්ඡං, තථන්ති තස්සෙව වෙවචනං. ධම්මට්ඨිතතන්ති නවලොකුත්තරධම්මෙසු [Pg.312] ඨිතසභාවං. ධම්මනියාමතන්ති ලොකුත්තරධම්මනියාමතං. බුද්ධානඤ්හි චතුසච්චවිනිමුත්තා කථා නාම නත්ථි. තස්මා සා එදිසා හොති.

421. “With the goad that is speech” means: with the verbal goad. “They made it completely filled” means: they made it completely filled, pervaded without interval; it is said to mean, “they pierced from above.” “Real” means: existing by its own nature. “True” and “actual” are synonyms for that. “The state of being founded on the Dhamma” means: the state of being established in the nine supramundane Dhammas. “The fixed nature of the Dhamma” means: the fixed nature of the supramundane Dhamma. Indeed, for the Buddhas, there is no such thing as a discourse that is devoid of the Four Truths. Therefore, that teaching is of such a kind.

---

චිත්තහත්ථිසාරිපුත්තපොට්ඨපාදවත්ථුවණ්ණනා

The Explanation of the Account of Citta Hatthisāriputta and Poṭṭhapāda

---

422. චිත්තො ච හත්ථිසාරිපුත්තොති සො කිර සාවත්ථියං හත්ථිආචරියස්ස පුත්තො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා තීණි පිටකානි උග්ගහෙත්වා සුඛුමෙසු අත්ථන්තරෙසු කුසලො අහොසි, පුබ්බෙ කතපාපකම්මවසෙන පන සත්තවාරෙ විබ්භමිත්වා ගිහි ජාතො. කස්සපසම්මාසම්බුද්ධස්ස කිර සාසනෙ ද්වෙ සහායකා අහෙසුං, අඤ්ඤමඤ්ඤං සමග්ගා එකතොව සජ්ඣායන්ති. තෙසු එකො අනභිරතො ගිහිභාවෙ චිත්තං උප්පාදෙත්වා ඉතරස්ස ආරොචෙසි. සො ගිහිභාවෙ ආදීනවං පබ්බජ්ජාය ආනිසංසං දස්සෙත්වා තං ඔවදි. සො තං සුත්වා අභිරමිත්වා පුනෙකදිවසං තාදිසෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ තං එතදවොච ‘‘මය්හං ආවුසො එවරූපං චිත්තං උප්පජ්ජති – ‘ඉමාහං පත්තචීවරං තුය්හං දස්සාමී’ති’’. සො පත්තචීවරලොභෙන තස්ස ගිහිභාවෙ ආනිසංසං දස්සෙත්වා පබ්බජ්ජාය ආදීනවං කථෙසි. අථස්ස තං සුත්වාව ගිහිභාවතො චිත්තං විරජ්ජිත්වා පබ්බජ්ජායමෙව අභිරමි. එවමෙස තදා සීලවන්තස්ස භික්ඛුනො ගිහිභාවෙ ආනිසංසකථාය කථිතත්තා ඉදානි ඡ වාරෙ විබ්භමිත්වා සත්තමෙ වාරෙ පබ්බජිතො. මහාමොග්ගල්ලානස්ස, මහාකොට්ඨිකත්ථෙරස්ස ච අභිධම්මකථං කථෙන්තානං අන්තරන්තරා කථං ඔපාතෙති. අථ නං මහාකොට්ඨිකත්ථෙරො අපසාදෙති. සො මහාසාවකස්ස කථිතෙ පතිට්ඨාතුං අසක්කොන්තො විබ්භමිත්වා ගිහි ජාතො. පොට්ඨපාදස්ස පනායං ගිහිසහායකො හොති. තස්මා විබ්භමිත්වා ද්වීහතීහච්චයෙන පොට්ඨපාදස්ස සන්තිකං ගතො. අථ නං සො දිස්වා ‘‘සම්ම කිං තයා කතං, එවරූපස්ස නාම සත්ථු සාසනා අපසක්කන්තොසි, එහි පබ්බජිතුං ඉදානි තෙ වට්ටතී’’ති තං ගහෙත්වා භගවතො සන්තිකං අගමාසි. තෙන වුත්තං ‘‘චිත්තො ච හත්ථිසාරිපුත්තො පොට්ඨපාදො ච පරිබ්බාජකො’’ති.

422. Citta Hatthisāriputta, it is said, was the son of an elephant trainer in Sāvatthī. After going forth in the presence of the Blessed One, he mastered the three Piṭakas and became skilled in subtle points of meaning. However, due to unwholesome kamma done previously, he disrobed seven times and became a householder. It is said that in the dispensation of Kassapa the Perfectly Self-Enlightened One, there were two companions who were harmonious with each other and recited together. Among them, one, being discontent, conceived a thought for household life and informed the other. He, showing the drawback in household life and the benefit in the going forth, advised him. Hearing that, he took great delight, but one day, when such a thought arose again, he said to him: ‘Friend, such a thought arises in me: “I will give you this bowl and robe.”’ He, out of greed for the bowl and robe, then showed the benefit in household life and spoke of the drawback in the going forth. Then, as soon as he heard that, his mind became disenchanted with household life and he found delight only in the going forth. Thus, because he had then spoken of the benefit in household life to a virtuous bhikkhu, he now disrobed six times and went forth for the seventh time. While Mahāmoggallāna and Mahākoṭṭhita Thera were discussing the Abhidhamma, he occasionally interrupted their discussion. Then Mahākoṭṭhita Thera rebuked him. Unable to stand firm under the great disciple’s words, he disrobed and became a householder. Now, he was a householder friend of Poṭṭhapāda. Therefore, after disrobing, when two or three days had passed, he went to Poṭṭhapāda. Then, seeing him, Poṭṭhapāda said, ‘Friend, what have you done? You have withdrawn from the dispensation of such a Teacher. Come, it is proper for you to go forth now.’ Taking him, he went to the Blessed One. Hence it is said, ‘Citta Hatthisāriputta and Poṭṭhapāda the wanderer.’

---

423. අන්ධාති පඤ්ඤාචක්ඛුනො නත්ථිතාය අන්ධා, තස්සෙව අභාවෙන අචක්ඛුකා. ත්වංයෙව නෙසං එකො චක්ඛුමාති සුභාසිතදුබ්භාසිතජානනභාවමත්තෙන පඤ්ඤාචක්ඛුනා චක්ඛුමා. එකංසිකාති එකකොට්ඨාසා. පඤ්ඤත්තාති [Pg.313] ඨපිතා. අනෙකංසිකාති න එකකොට්ඨාසා එකෙනෙව කොට්ඨාසෙන සස්සතාති වා අසස්සතාති වා න වුත්තාති අත්ථො.

423. ‘Blind’ means blind due to the absence of the eye of wisdom; and due to the non-existence of that very thing, they are without eyes. ‘You alone are the one with the eye among them’ means one has the eye by means of the eye of wisdom, which is merely the state of knowing what is well-spoken and ill-spoken. ‘One-sided’ means having one part. ‘Declared’ means established. ‘Not one-sided’ means not having one part; the meaning is that it is not stated by a single part as ‘eternal’ or ‘not eternal’.

---

එකංසිකධම්මවණ්ණනා

Explanation of One-Sided Teachings

---

424-425. සන්ති පොට්ඨපාදාති ඉදං භගවා කස්මා ආරභි? බාහිරකෙහි පඤ්ඤාපිතනිට්ඨාය අනිය්‍යානිකභාවදස්සනත්ථං. සබ්බෙ හි තිත්ථියා යථා භගවා අමතං නිබ්බානං, එවං අත්තනො අත්තනො සමයෙ ලොකථුපිකාදිවසෙන නිට්ඨං පඤ්ඤපෙන්ති, සා ච න නිය්‍යානිකා. යථා පඤ්ඤත්තා හුත්වා න නිය්‍යාති න ගච්ඡති, අඤ්ඤදත්ථු පණ්ඩිතෙහි පටික්ඛිත්තා නිවත්තති, තං දස්සෙතුං භගවා එවමාහ. තත්ථ එකන්තසුඛං ලොකං ජානං පස්සන්ති පුරත්ථිමාය දිසාය එකන්තසුඛො ලොකො පච්ඡිමාදීනං වා අඤ්ඤතරායාති එවං ජානන්තා එවං පස්සන්තා විහරථ. දිට්ඨපුබ්බානි ඛො තස්මිං ලොකෙ මනුස්සානං සරීරසණ්ඨානාදීනීති. අප්පාටිහීරකතන්ති අප්පාටිහීරකතං පටිහරණවිරහිතං, අනිය්‍යානිකන්ති වුත්තං හොති.

Why did the Blessed One begin with, ‘There are, Poṭṭhapāda’? To show the non-leading-out nature of the final goal declared by outsiders. For all sectarians, just as the Blessed One declares the deathless Nibbāna, so too do they, in their own doctrines, declare a final goal by way of 'the world's peak' and so on; but that goal is not one that leads out. As it is declared, it does not lead out, it does not proceed; on the contrary, being rejected by the wise, it turns back. To show this, the Blessed One spoke thus. Therein, the passage beginning ‘knowing and seeing the world as exclusively happy’ refers to the question: ‘Do you dwell knowing thus and seeing thus: “In the eastern direction there is a world of exclusive happiness,” or in one of the other directions, such as the western? Have the bodily forms and so on of humans in that world been seen by you before?’ The term `appāṭihīrakataṃ` means it is unsubstantiated, indefensible; it is said to be non-leading-out.

---

426-427. ජනපදකල්‍යාණීති ජනපදෙ අඤ්ඤාහි ඉත්ථීහි වණ්ණසණ්ඨානවිලාසාකප්පාදීහි අසදිසා.

‘Janapadakalyāṇī’ means a woman in the country who is unmatched by other women in terms of complexion, figure, graceful deportment, attire, and so on.

---

තයොඅත්තපටිලාභවණ්ණනා

The Explanation of the Three Acquisitions of Self

---

428. එවං භගවා පරෙසං නිට්ඨාය අනිය්‍යානිකත්තං දස්සෙත්වා අත්තනො නිට්ඨාය නිය්‍යානිකභාවං දස්සෙතුං ‘‘තයො ඛො මෙ පොට්ඨපාදා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අත්තපටිලාභොති අත්තභාවපටිලාභො, එත්ථ ච භගවා තීහි අත්තභාවපටිලාභෙහි තයො භවෙ දස්සෙසි. ඔළාරිකත්තභාවපටිලාභෙන අවීචිතො පට්ඨාය පරනිම්මිතවසවත්තිපරියොසානං කාමභවං දස්සෙසි. මනොමයඅත්තභාවපටිලාභෙන පඨමජ්ඣානභූමිතො පට්ඨාය අකනිට්ඨබ්‍රහ්මලොකපරියොසානං රූපභවං දස්සෙසි. අරූපඅත්තභාවපටිලාභෙන ආකාසානඤ්චායතනබ්‍රහ්මලොකතො පට්ඨාය නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනබ්‍රහ්මලොකපරියොසානං අරූපභවං දස්සෙසි. සංකිලෙසිකා ධම්මා නාම ද්වාදස අකුසලචිත්තුප්පාදා. වොදානියා ධම්මා නාම සමථවිපස්සනා.

428. Thus, having shown that the practice of other sectarians is not a means of escape, the Blessed One, in order to show that his own practice is a means of escape, said the words beginning with, “Poṭṭhapāda, there are these three acquisitions of self.” Herein, ‘acquisitions of self’ means acquisitions of individuality. And herein, the Blessed One showed three kinds of existence by means of three acquisitions of individuality. By the acquisition of a gross individuality, he showed the sense-sphere existence, beginning from Avīci and ending with the Paranimmitavasavattī realm. By the acquisition of a mind-made individuality, he showed the fine-material existence, beginning from the plane of the first jhāna and ending with the Akaniṭṭha brahma world. By the acquisition of a formless individuality, he showed the immaterial existence, beginning from the brahma world of the base of infinite space and ending with the brahma world of the base of neither perception nor non-perception. The twelve arisings of unwholesome consciousness are called ‘defiling states.’ Serenity and insight are called ‘purifying states.’

---

429. පඤ්ඤාපාරිපූරිං [Pg.314] වෙපුල්ලත්තන්ති මග්ගපඤ්ඤාඵලපඤ්ඤානං පාරිපූරිඤ්චෙව විපුලභාවඤ්ච. පාමුජ්ජන්ති තරුණපීති. පීතීති බලවතුට්ඨි. කිං වුත්තං හොති? යං අවොචුම්හ ‘‘සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහිරතී’’ති, තත්ථ තස්ස එවං විහරතො තං පාමොජ්ජඤ්චෙව භවිස්සති, පීති ච නාමකායපස්සද්ධි ච සති ච සූපට්ඨිතා උත්තමඤාණඤ්ච සුඛො ච විහාරො. සබ්බවිහාරෙසු ච අයමෙව විහාරො ‘‘සුඛො’’ති වත්තුං යුත්තො ‘‘උපසන්තො පරමමධුරො’’ති. තත්ථ පඨමජ්ඣානෙ පාමොජ්ජාදයො ඡපි ධම්මා ලබ්භන්ති, දුතියජ්ඣානෙ දුබ්බලපීතිසඞ්ඛාතං පාමොජ්ජං නිවත්තති, සෙසා පඤ්ච ලබ්භන්ති. තතියෙ පීති නිවත්තති, සෙසා චත්තාරො ලබ්භන්ති. තථා චතුත්ථෙ. ඉමෙසු චතූසු ඣානෙසු සම්පසාදනසුත්තෙ සුද්ධවිපස්සනා පාදකජ්ඣානමෙව කථිතං. පාසාදිකසුත්තෙ චතූහි මග්ගෙහි සද්ධිං විපස්සනා කථිතා. දසුත්තරසුත්තෙ චතුත්ථජ්ඣානිකඵලසමාපත්ති කථිතා. ඉමස්මිං පොට්ඨපාදසුත්තෙ පාමොජ්ජං පීතිවෙවචනමෙව කත්වා දුතියජ්ඣානිකඵලසමාපත්තිනාම කථිතාති වෙදිතබ්බා.

429. ‘The perfection and abundance of wisdom’ means the completeness and extensiveness of path-wisdom and fruition-wisdom. ‘Gladness’ is tender rapture. ‘Rapture’ is strong delight. What is meant by this? It was stated: ‘Having realized it for himself through direct knowledge, he abides having attained it.’ Therein, for one abiding thus, there will be that gladness, rapture, tranquility of the mental body, well-established mindfulness, supreme knowledge, and a pleasant abiding. And among all abidings, this very abiding is fit to be called ‘pleasant,’ ‘peaceful,’ and ‘supremely sweet.’ Herein, in the first jhāna, all six states beginning with gladness are obtained. In the second jhāna, gladness, which is described as weak rapture, ceases, and the remaining five are obtained. In the third, rapture ceases, and the remaining four are obtained. Likewise in the fourth. Among these four jhānas, in the Sampasādaniya Sutta, only the jhāna that is a basis for pure insight was taught. In the Pāsādika Sutta, insight together with the four paths was taught. In the Dasuttara Sutta, the attainment of fruition associated with the fourth jhāna was taught. In this Poṭṭhapāda Sutta, it should be known that by taking gladness simply as a synonym for rapture, what is called the attainment of fruition associated with the second jhāna was taught.

---

432-437. අයං වා සොති එත්ථ වා සද්දො විභාවනත්ථො හොති. අයං සොති එවං විභාවෙත්වා පකාසෙත්වා බ්‍යාකරෙය්‍යාම. යථාපරෙ ‘‘එකන්තසුඛං අත්තානං සඤ්ජානාථා’’ති පුට්ඨා ‘‘නො’’ති වදන්ති, න එවං වදාමාති අත්ථො. සප්පාටිහීරකතන්ති සප්පාටිහරණං, නිය්‍යානිකන්ති අත්ථො. මොඝො හොතීති තුච්ඡො හොති, නත්ථි සො තස්මිං සමයෙති අධිප්පායො. සච්චො හොතීති භූතො හොති, ස්වෙව තස්මිං සමයෙ සච්චො හොතීති අත්ථො. එත්ථ පනායං චිත්තො අත්තනො අසබ්බඤ්ඤුතාය තයො අත්තපටිලාභෙ කථෙත්වා අත්තපටිලාභො නාම පඤ්ඤත්තිමත්තං එතන්ති උද්ධරිතුං නාසක්ඛි, අත්තපටිලාභො ත්වෙව නිය්‍යාතෙසි. අථස්ස භගවා රූපාදයො චෙත්ථ ධම්මා, අත්තපටිලාභොති පන නාමමත්තමෙතං, තෙසු තෙසු රූපාදීසු සති එවරූපා වොහාරා හොන්තීති දස්සෙතුකාමො තස්සෙව කථං ගහෙත්වා නාමපඤ්ඤත්තිවසෙන නිය්‍යාතනත්ථං ‘‘යස්මිං චිත්ත සමයෙ’’තිආදිමාහ.

In the phrase ‘This or that’ (`ayaṃ vā so`), the particle ‘or’ (`vā`) has the meaning of clarification. We would explain by distinguishing and clarifying thus: ‘This is that.’ The meaning is that we do not speak in the same way as others who, when asked, ‘Do you know a self that is exclusively happy?’, answer, ‘No.’ ‘Defensible’ (`sappāṭihīrakataṃ`) means with refutation; the meaning is ‘leading to escape’ (`niyyānikaṃ`). ‘It is void’ (`mogho hoti`) means it is empty; the intention is that it does not exist at that time. ‘It is true’ (`sacco hoti`) means it is real; the meaning is that at that time, it alone is true. But herein, this Citta, due to his own lack of omniscience, having spoken of the three acquisitions of self, was unable to deduce that ‘this thing called acquisition of self is a mere concept,’ and so he concluded it simply as ‘acquisition of self.’ Then the Blessed One, wishing to show that herein there are phenomena such as form, and ‘acquisition of self’ is but a mere name, and that when those respective phenomena like form exist, such conventional expressions arise, took up Citta’s very statement and, for the purpose of concluding it by way of name-and-concept, said the words beginning with, ‘At whatever time, Citta…’

---

438. එවඤ්ච පන වත්වා පටිපුච්ඡිත්වා විනයනත්ථං පුන ‘‘සචෙ තං, චිත්ත, එවං පුච්ඡෙය්‍යු’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ යො මෙ අහොසි අතීතො අත්තපටිලාභො[Pg.315], ස්වෙව මෙ අත්තපටිලාභො, තස්මිං සමයෙ සච්චො අහොසි, මොඝො අනාගතො මොඝො පච්චුප්පන්නොති එත්ථ තාව ඉමමත්ථං දස්සෙති – යස්මා යෙ තෙ අතීතා ධම්මා, තෙ එතරහි නත්ථි, අහෙසුන්ති පන සඞ්ඛ්‍යං ගතා, තස්මා සොපි මෙ අත්තපටිලාභො තස්මිංයෙව සමයෙ සච්චො අහොසි. අනාගතපච්චුප්පන්නානං පන ධම්මානං තදා අභාවා තස්මිං සමයෙ ‘‘මොඝො අනාගතො, මොඝො පච්චුප්පන්නො’’ති, එවං අත්ථතො නාමමත්තමෙව අත්තපටිලාභං පටිජානාති. අනාගතපච්චුප්පන්නෙසුපි එසෙව නයො.

438. And having said this, questioning him in return for the purpose of instruction, he then said the words beginning with, ‘If, Citta, they were to ask you thus…’ Herein, regarding the statement, ‘Whatever past acquisition of self was mine, that very acquisition of self was mine; at that time it was true, the future was void, the present was void,’ he first shows this meaning: because those phenomena that are past do not exist now—though they have come to be reckoned as ‘they were’—therefore that acquisition of self of mine was true at that very time. But because future and present phenomena did not exist at that time, at that time ‘the future was void, the present was void.’ Thus, in terms of its meaning, he acknowledges the acquisition of self as a mere name. This same method applies also to the future and the present.

---

439-443. අථ භගවා තස්ස බ්‍යාකරණෙන සද්ධිං අත්තනො බ්‍යාකරණං සංසන්දිතුං ‘‘එවමෙව ඛො චිත්තා’’තිආදීනි වත්වා පුන ඔපම්මතො තමත්ථං සාධෙන්තො ‘‘සෙය්‍යථාපි චිත්ත ගවා ඛීර’’න්තිආදිමාහ. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපත්ථො, යථා ගවා ඛීරං, ඛීරාදීහි ච දධිආදීනි භවන්ති, තත්ථ යස්මිං සමයෙ ඛීරං හොති, න තස්මිං සමයෙ දධීති වා නවනීතාදීසු වා අඤ්ඤතරන්ති සඞ්ඛ්‍යං නිරුත්තිං නාමං වොහාරං ගච්ඡති. කස්මා? යෙ ධම්මෙ උපාදාය දධීතිආදි වොහාරා හොන්ති, තෙසං අභාවා. අථ ඛො ඛීරං ත්වෙව තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡති. කස්මා? යෙ ධම්මෙ උපාදාය ඛීරන්ති සඞ්ඛ්‍යා නිරුත්ති නාමං වොහාරො හොති, තෙසං භාවාති. එස නයො සබ්බත්ථ. ඉමා ඛො චිත්තාති ඔළාරිකො අත්තපටිලාභො ඉති ච මනොමයො අත්තපටිලාභො ඉති ච අරූපො අත්තපටිලාභො ඉති ච ඉමා ඛො චිත්ත ලොකසමඤ්ඤා ලොකෙ සමඤ්ඤාමත්තකානි සමනුජානනමත්තකානි එතානි. තථා ලොකනිරුත්තිමත්තකානි වචනපථමත්තකානි වොහාරමත්තකානි නාමපණ්ණත්තිමත්තකානි එතානීති. එවං භගවා හෙට්ඨා තයො අත්තපටිලාභෙ කථෙත්වා ඉදානි සබ්බමෙතං වොහාරමත්තකන්ති වදති. කස්මා? යස්මා පරමත්ථතො සත්තො නාම නත්ථි, සුඤ්ඤො තුච්ඡො එස ලොකො.

Then the Blessed One, in order to align his own explanation with Citta's explanation, having said, 'Just so, Citta,' and so on, and again, wishing to establish that meaning by way of a simile, said, 'Suppose, Citta, from a cow, milk...' and so on. Herein, this is the condensed meaning: Just as from a cow comes milk, and from milk and so on, curds and so on come to be, therein, at the time when it is milk, it does not come to be designated, termed, named, or called 'curds' or any other among butter and so on. Why? Because of the absence of those phenomena depending on which the conventions 'curds', etc., arise. But indeed, at that time, it is designated only as 'milk'. Why? Because of the presence of those phenomena depending on which the designation, term, name, and convention 'milk' arises. This is the method everywhere. 'These, Citta'—that is, the gross acquisition of self, the mind-made acquisition of self, and the formless acquisition of self—'these, Citta, are worldly conventions.' In the world, these are merely conventions, merely acknowledgements. Likewise, these are merely worldly expressions, merely paths of speech, merely usages, merely name-concepts. Thus the Blessed One, having previously spoken of the three acquisitions of self, now says, 'All this is merely usage.' Why? Because in the ultimate sense, there is no being. This world is empty, void.

---

බුද්ධානං පන ද්වෙ කථා සම්මුතිකථා ච පරමත්ථකථා ච. තත්ථ ‘‘සත්තො පොසො දෙවො බ්‍රහ්මා’’තිආදිකා ‘‘සම්මුතිකථා’’ නාම. ‘‘අනිච්චං දුක්ඛමනත්තා ඛන්ධා ධාතුයො ආයතනානි සතිපට්ඨානා සම්මප්පධානා’’තිආදිකා පරමත්ථකථා නාම. තත්ථ යො සම්මුතිදෙසනාය ‘‘සත්තො’’ති වා ‘‘පොසො’’ති වා ‘‘දෙවො’’ති වා ‘‘බ්‍රහ්මා’’ති වා වුත්තෙ විජානිතුං පටිවිජ්ඣිතුං නිය්‍යාතුං [Pg.316] අරහත්තජයග්ගාහං ගහෙතුං සක්කොති, තස්ස භගවා ආදිතොව ‘‘සත්තො’’ති වා ‘‘පොසො’’ති වා ‘‘දෙවො’’ති වා ‘‘බ්‍රහ්මා’’ති වා කථෙති, යො පරමත්ථදෙසනාය ‘‘අනිච්ච’’න්ති වා ‘‘දුක්ඛ’’න්ති වාතිආදීසු අඤ්ඤතරං සුත්වා විජානිතුං පටිවිජ්ඣිතුං නිය්‍යාතුං අරහත්තජයග්ගාහං ගහෙතුං සක්කොති, තස්ස ‘‘අනිච්ච’’න්ති වා ‘‘දුක්ඛ’’න්ති වාතිආදීසු අඤ්ඤතරමෙව කථෙති. තථා සම්මුතිකථාය බුජ්ඣනකසත්තස්සාපි න පඨමං පරමත්ථකථං කථෙති. සම්මුතිකථාය පන බොධෙත්වා පච්ඡා පරමත්ථකථං කථෙති. පරමත්ථකථාය බුජ්ඣනකසත්තස්සාපි න පඨමං සම්මුතිකථං කථෙති. පරමත්ථකථාය පන බොධෙත්වා පච්ඡා සම්මුතිකථං කථෙති. පකතියා පන පඨමමෙව පරමත්ථකථං කථෙන්තස්ස දෙසනා ලූඛාකාරා හොති, තස්මා බුද්ධා පඨමං සම්මුතිකථං කථෙත්වා පච්ඡා පරමත්ථකථං කථෙන්ති. සම්මුතිකථං කථෙන්තාපි සච්චමෙව සභාවමෙව අමුසාව කථෙන්ති. පරමත්ථකථං කථෙන්තාපි සච්චමෙව සභාවමෙව අමුසාව කථෙන්ති.

But the Buddhas have two discourses: conventional discourse and ultimate discourse. Therein, that which begins with 'a being, a person, a god, a brahmā' is named 'conventional discourse.' That which begins with 'impermanent, suffering, non-self, aggregates, elements, sense bases, foundations of mindfulness, right efforts' is named 'ultimate discourse.' Therein, for a person who is able to understand, to penetrate, to escape, and to grasp the banner of victory of Arahantship when 'a being,' or 'a person,' or 'a god,' or 'a brahmā' is spoken by means of the conventional teaching, the Blessed One speaks to them from the very beginning with 'a being,' or 'a person,' or 'a god,' or 'a brahmā.' For a person who is able to understand, to penetrate, to escape, and to grasp the banner of victory of Arahantship upon hearing one or another among 'impermanent,' 'suffering,' and so on, by means of the ultimate teaching, He speaks to them only of one or another among 'impermanent,' 'suffering,' and so on. Likewise, even to a being who is to be awakened by conventional discourse, He does not first teach the ultimate discourse. But having caused them to understand through conventional discourse, He afterwards teaches the ultimate discourse. Even to a being who is to be awakened by ultimate discourse, He does not first teach the conventional discourse. But having caused them to understand through ultimate discourse, He afterwards teaches the conventional discourse. But by nature, for one who teaches the ultimate discourse first, the teaching becomes harsh in character. Therefore, the Buddhas, having first taught the conventional discourse, afterwards teach the ultimate discourse. Even when teaching conventional discourse, they speak what is true, what is of its own nature, and what is not false. Even when teaching ultimate discourse, they speak what is true, what is of its own nature, and what is not false.

---

දුවෙ සච්චානි අක්ඛාසි, සම්බුද්ධො වදතං වරො;

සම්මුතිං පරමත්ථඤ්ච, තතියං නූපලබ්භති.

The Fully Enlightened One, the best of speakers, proclaimed two truths: conventional truth and ultimate truth. A third is not found.

---

සඞ්කෙතවචනං සච්චං, ලොකසම්මුතිකාරණං;

පරමත්ථවචනං සච්චං, ධම්මානං භූතලක්ඛණන්ති.

The speech of convention is true, being the reason for worldly convention; the speech of the ultimate is true, being the true characteristic of phenomena.

---

යාහි තථාගතො වොහරති අපරාමසන්ති යාහි ලොකසමඤ්ඤාහි ලොකනිරුත්තීහි තථාගතො තණ්හාමානදිට්ඨිපරාමාසානං අභාවා අපරාමසන්තො වොහරතීති දෙසනං විනිවට්ටෙත්වා අරහත්තනිකූටෙන නිට්ඨාපෙසි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

'By which the Tathāgata speaks without grasping' means: by whichever worldly conventions and worldly expressions the Tathāgata speaks, He does so without grasping, due to the absence of the misapprehensions of craving, conceit, and views. Thus, having turned the discourse back, He concluded it with the pinnacle of Arahantship. The remainder everywhere has a plain meaning.

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus, in the Sumaṅgalavilāsinī, the commentary on the Dīgha Nikāya,

---

පොට්ඨපාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

the explanation of the Poṭṭhapāda Sutta is concluded.

---

10. සුභසුත්තවණ්ණනා

10. Commentary on the Subha Sutta

---

සුභමාණවකවත්ථුවණ්ණනා

10. Commentary on the Story of the Young Man Subha

---

444. එවං [Pg.317] මෙ සුතං…පෙ… සාවත්ථියන්ති සුභසුත්තං. තත්‍රායං අනුත්තානපදවණ්ණනා. අචිරපරිනිබ්බුතෙ භගවතීති අචිරං පරිනිබ්බුතෙ භගවති, පරිනිබ්බානතො උද්ධං මාසමත්තෙ කාලෙ. නිදානවණ්ණනායං වුත්තනයෙනෙව භගවතො පත්තචීවරං ආදාය ආගන්ත්වා ඛීරවිරෙචනං පිවිත්වා විහාරෙ නිසින්නදිවසං සන්ධායෙතං වුත්තං. තොදෙය්‍යපුත්තොති තොදෙය්‍යබ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො, සො කිර සාවත්ථියා අවිදූරෙ තුදිගාමො නාම අත්ථි, තස්ස අධිපතිත්තා තොදෙය්‍යොති සඞ්ඛ්‍යං ගතො. මහද්ධනො පන හොති පඤ්චචත්තාලීසකොටිවිභවො, පරමමච්ඡරී – ‘‘දදතො භොගානං අපරික්ඛයො නාම නත්ථී’’ති චින්තෙත්වා කස්සචි කිඤ්චි න දෙති, පුත්තම්පි ආහ –

Thus have I heard… at Sāvatthī… is the Subha Sutta. Therein, this is the commentary on the terms that are not obvious. ‘Not long after the Blessed One had attained final Nibbāna’ means: when the Blessed One had attained Parinibbāna not long ago, in the period of about a month after the Parinibbāna. In accordance with the method already stated in the commentary on the introduction, this was said referring to the day when, having taken the Blessed One’s bowl and robe and come, having drunk a milk purgative, he was sitting in the monastery. ‘The son of Todeyya’ means the son of the brahmin Todeyya. It is said that not far from Sāvatthī there is a village named Tudigāma. Because of being its chief, he came to be known as Todeyya. He was of great wealth, possessing a fortune of forty-five crores, and was extremely miserly. Thinking, ‘For one who gives, there is no such thing as the non-exhaustion of wealth,’ he gave nothing to anyone. He also instructed his son:

---

‘‘අඤ්ජනානං ඛයං දිස්වා, වම්මිකානඤ්ච සඤ්චයං;

මධූනඤ්ච සමාහාරං, පණ්ඩිතො ඝරමාවසෙ’’ති.

444. “Seeing the depletion of collyrium, the accumulation of anthills, and the gathering of honey, a wise person should dwell at home.”

---

එවං අදානමෙව සික්ඛාපෙත්වා කායස්ස භෙදා තස්මිංයෙව ඝරෙ සුනඛො හුත්වා නිබ්බත්තො. සුභො තං සුනඛං අතිවිය පියායති. අත්තනො භුඤ්ජනකභත්තංයෙව භොජෙති, උක්ඛිපිත්වා වරසයනෙ සයාපෙති. අථ භගවා එකදිවසං නික්ඛන්තෙ මාණවෙ තං ඝරං පිණ්ඩාය පාවිසි. සුනඛො භගවන්තං දිස්වා භුක්කාරං කරොන්තො භගවතො සමීපං ගතො. තතො නං භගවා අවොච ‘‘තොදෙය්‍ය ත්වං පුබ්බෙපි මං ‘භො, භො’ති පරිභවිත්වා සුනඛො ජාතො, ඉදානිපි භුක්කාරං කත්වා අවීචිං ගමිස්සසී’’ති. සුනඛො තං කථං සුත්වා විප්පටිසාරී හුත්වා උද්ධනන්තරෙ ඡාරිකාය නිපන්නො, මනුස්සා නං උක්ඛිපිත්වා සයනෙ සයාපෙතුං නාසක්ඛිංසු.

Having thus taught only non-giving, with the breakup of the body, he was reborn as a dog in that very house. Subha was extremely fond of that dog. He fed it his own meal and, lifting it up, had it sleep on an excellent bed. Then one day, when the young man had gone out, the Blessed One entered that house for alms-food. The dog, seeing the Blessed One, approached him, barking. Then the Blessed One said to it, “Todeyya, in a former time you disrespected me, saying ‘bho, bho,’ and were born a dog. Now also, by barking, you will go to Avīci.” Hearing these words, the dog became remorseful and lay down in the ashes of the hearth. The people were unable to lift it and make it sleep on the bed.

---

සුභො ආගන්ත්වා ‘‘කෙනායං සුනඛො සයනා ඔරොපිතො’’ති ආහ. මනුස්සා ‘‘න කෙනචී’’ති වත්වා තං පවත්තිං ආරොචෙසුං. මාණවො සුත්වා ‘‘මම පිතා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො, සමණො පන ගොතමො මෙ පිතරං සුනඛං කරොති යං කිඤ්චි එස මුඛාරූළ්හං භාසතී’’ති කුජ්ඣිත්වා භගවන්තං මුසාවාදෙන [Pg.318] චොදෙතුකාමො විහාරං ගන්ත්වා තං පවත්තිං පුච්ඡි. භගවා තස්ස තථෙව වත්වා අවිසංවාදනත්ථං ආහ – ‘‘අත්ථි පන තෙ, මාණව, පිතරා න අක්ඛාතං ධන’’න්ති. අත්ථි, භො ගොතම, සතසහස්සග්ඝනිකා සුවණ්ණමාලා, සතසහස්සග්ඝනිකා සුවණ්ණපාදුකා, සතසහස්සග්ඝනිකා සුවණ්ණපාති, සතසහස්සඤ්ච කහාපණන්ති. ගච්ඡ තං සුනඛං අප්පොදකං මධුපායාසං භොජෙත්වා සයනං ආරොපෙත්වා ඊසකං නිද්දං ඔක්කන්තකාලෙ පුච්ඡ, සබ්බං තෙ ආචික්ඛිස්සති, අථ නං ජානෙය්‍යාසි – ‘‘පිතා මෙ එසො’’ති. සො තථා අකාසි. සුනඛො සබ්බං ආචික්ඛි, තදා නං – ‘‘පිතා මෙ’’ති ඤත්වා භගවති පසන්නචිත්තො ගන්ත්වා භගවන්තංචුද්දස පඤ්හෙ පුච්ඡිත්වා විස්සජ්ජනපරියොසානෙ භගවන්තං සරණං ගතො, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සුභො මාණවො තොදෙය්‍යපුත්තො’’ති. සාවත්ථියං පටිවසතීති අත්තනො භොගගාමතො ආගන්ත්වා වසති.

Subha, upon returning, asked, “By whom was this dog taken down from its bed?” The people, saying, “By no one,” related the incident. Hearing this, the young man became angry, thinking, “My father was reborn in the Brahma world, but the ascetic Gotama makes my father a dog. This one says whatever comes to his mouth.” Desiring to accuse the Blessed One of false speech, he went to the monastery and asked about the incident. The Blessed One, having spoken to him just as before, said for the purpose of demonstrating the infallibility of his words, “But, young man, is there any wealth not told of by your father?” “There is, Venerable Gotama: a golden garland worth a hundred thousand, golden sandals worth a hundred thousand, a golden bowl worth a hundred thousand, and one hundred thousand kahāpaṇas.” “Go, feed that dog honeyed milk-rice with little water, place it on the bed, and when it has slightly fallen asleep, ask. It will tell you everything. Then you will know of it, ‘This is my father.’” He did so. The dog told everything. Then, knowing of it, “This is my father,” he became one with a confident mind in the Blessed One. Having gone to the Blessed One and asked fourteen questions, at the conclusion of the answers, he went for refuge to the Blessed One. Referring to him, it was said, “Subha the young man, son of Todeyya.” ‘He resides in Sāvatthī’ means: having come from his village of enjoyment, he resides there.

---

445-446. අඤ්ඤතරං මාණවකං ආමන්තෙසීති සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ ‘‘ආනන්දත්ථෙරො කිරස්ස පත්තචීවරං ගහෙත්වා ආගතො, මහාජනො තං දස්සනත්ථාය උපසඞ්කමතී’’ති සුත්වා ‘‘විහාරං ඛො පන ගන්ත්වා මහාජනමජ්ඣෙ න සක්කා සුඛෙන පටිසන්ථාරං වා කාතුං, ධම්මකථං වා සොතුං ගෙහං ආගතංයෙව නං දිස්වා සුඛෙන පටිසන්ථාරං කරිස්සාමි, එකා ච මෙ කඞ්ඛා අත්ථි, තම්පි නං පුච්ඡිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා අඤ්ඤතරං මාණවකං ආමන්තෙසි. අප්පාබාධන්තිආදීසු ආබාධොති විසභාගවෙදනා වුච්චති, යා එකදෙසෙ උප්පජ්ජිත්වා චත්තාරො ඉරියාපථෙ අයපට්ටෙන ආබන්ධිත්වා විය ගණ්හති, තස්සා අභාවං පුච්ඡාති වදති. අප්පාතඞ්කොති කිච්ඡජීවිතකරො රොගො වුච්චති, තස්සාපි අභාවං පුච්ඡාති වදති. ගිලානස්සෙව ච උට්ඨානං නාම ගරුකං හොති, කායෙ බලං න හොති, තස්මා නිග්ගෙලඤ්ඤභාවඤ්ච බලඤ්ච පුච්ඡාති වදති. ඵාසුවිහාරන්ති ගමනඨානනිසජ්ජසයනෙසු චතූසු ඉරියාපථෙසු සුඛවිහාරං පුච්ඡාති වදති. අථස්ස පුච්ඡිතබ්බාකාරං දස්සෙන්තො ‘‘සුභො’’තිආදිමාහ.

‘He addressed a certain young man’ means: When the Teacher had attained Parinibbāna, having heard, ‘It is said that the Elder Ānanda has come, having taken his bowl and robe; a great crowd of people is approaching to see him,’ he thought, ‘Having gone to the monastery, in the midst of a great crowd of people, it is not possible to make a pleasant exchange of greetings or to hear a Dhamma talk. Seeing him only when he has come to my house, I will be able to make a pleasant exchange of greetings. And I have a certain doubt; I will ask him about that doubt too.’ Thinking thus, he addressed a certain young man. In the phrases beginning with ‘with little illness,’ `ābādha` is said to be a disagreeable feeling, which, arising in one part of the body, seizes the four postures as if having bound them with an iron plate; he says, ‘Ask about its absence.’ `Ātaṅka` is said to be a disease that makes living difficult; he says, ‘Ask about its absence too.’ For one who is sick, getting up is heavy, and there is no strength in the body; therefore, he says, ‘Ask about the state of being without illness and about strength.’ `Phāsuvihāra` means: he says, ‘Ask about dwelling comfortably in the four postures: going, standing, sitting, and lying down.’ Then, showing him the manner in which to ask, he spoke the words beginning with ‘Subha…’.

---

447. කාලඤ්ච සමයඤ්ච උපාදායාති කාලඤ්ච සමයඤ්ච පඤ්ඤාය ගහෙත්වා උපධාරෙත්වාති අත්ථො. සචෙ අම්හාකං ස්වෙ ගමනකාලො භවිස්සති, කායෙ බලමත්තා චෙව ඵරිස්සති, ගමනපච්චයා ච අඤ්ඤො අඵාසුවිහාරො [Pg.319] න භවිස්සති, අථෙතං කාලඤ්ච ගමනකාරණසමවායසඞ්ඛාතං සමයඤ්ච උපධාරෙත්වා – ‘‘අපි එව නාම ස්වෙ ආගච්ඡෙය්‍යාමා’’ති වුත්තං හොති.

447. ‘Taking into account the time and the occasion’ means: having grasped and considered with wisdom the time and the congruence of conditions. If tomorrow will be the time for us to go, and if a measure of strength will pervade the body, and if there will not be any other uncomfortable state on account of the journey, then, having considered that time and this occasion—reckoned as the combination of causes for going—it is said, ‘Perhaps we might come tomorrow.’

---

448. චෙතකෙන භික්ඛුනාති චෙතිරට්ඨෙ ජාතත්තා චෙතකොති එවං ලද්ධනාමෙන. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයන්ති භො, ආනන්ද, දසබලස්ස කො නාම ආබාධො අහොසි, කිං භගවා පරිභුඤ්ජි. අපි ච සත්ථු පරිනිබ්බානෙන තුම්හාකං සොකො උදපාදි, සත්ථා නාම න කෙවලං තුම්හාකංයෙව පරිනිබ්බුතො, සදෙවකස්ස ලොකස්ස මහාජානි, කො දානි අඤ්ඤො මරණා මුච්චිස්සති, යත්‍ර සො සදෙවකස්ස ලොකස්ස අග්ගපුග්ගලො පරිනිබ්බුතො, ඉදානි කං අඤ්ඤං දිස්වා මච්චුරාජා ලජ්ජිස්සතීති එවමාදිනා නයෙන මරණපටිසංයුත්තං සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා ථෙරස්ස හිය්‍යො පීතභෙසජ්ජානුරූපං ආහාරං දත්වා භත්තකිච්චාවසානෙ එකමන්තං නිසීදි.

448. ‘By the monk from Cetaka’: Because he was born in the Ceti country, he was thus known by the name Cetaka. ‘A friendly and memorable conversation’: ‘Venerable Ānanda, what was the illness of the One of Ten Powers? What did the Blessed One partake of? Moreover, did not grief arise in you due to the Teacher’s final Nibbāna? The one called the Teacher did not attain final Nibbāna only for you; it is a great loss for the world with its gods. When even that foremost individual in the world with its gods has attained final Nibbāna, who else now will be freed from death? Now, seeing what other person will the King of Death be ashamed?’ In this manner, after concluding a friendly and memorable conversation connected with death, having given the elder food suitable for the medicine taken the previous day, he sat down at one side at the conclusion of the meal duties.

---

උපට්ඨාකො සන්තිකාවචරොති උපට්ඨාකො හුත්වා සන්තිකාවචරො, න රන්ධගවෙසී. න වීමංසනාධිප්පායො. සමීපචාරීති ඉදං පුරිමපදස්සෙව වෙවචනං. යෙසං සො භවං ගොතමොති කස්මා පුච්ඡති? තස්ස කිර එවං අහොසි ‘‘යෙසු ධම්මෙසු භවං ගොතමො ඉමං ලොකං පතිට්ඨපෙසි, තෙ තස්ස අච්චයෙන නට්ඨා නු ඛො, ධරන්ති නු ඛො, සචෙ ධරන්ති, ආනන්දො ජානිස්සති, හන්ද නං පුච්ඡාමී’’ති, තස්මා පුච්ඡි.

‘An attendant who stays close’: one who, being an attendant, stays close; not one who seeks for faults, nor one with the intention to investigate. ‘One who stays nearby’ is a synonym for the previous term. Why does he ask the question beginning, ‘Of which [teachings] was the Venerable Gotama...’? It is said that this thought occurred to him: ‘Those teachings in which the Venerable Gotama established this world—have they been lost with his passing, or do they still exist? If they still exist, Ānanda will know. Well then, I shall ask him.’ Therefore, he asked.

---

449. අථස්ස ථෙරො තීණි පිටකානි තීහි ඛන්ධෙහි සඞ්ගහෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘තිණ්ණං ඛො’’තිආදිමාහ. මාණවො සඞ්ඛිත්තෙන කථිතං අසල්ලක්ඛෙන්තො – ‘‘විත්ථාරතො පුච්ඡිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘කතමෙසං තිණ්ණ’’න්තිආදිමාහ.

449. Then the elder, showing how the three Piṭakas were included in the three aggregates, said, ‘Of the three…’ and so on. The young man, not comprehending what was said in brief, thought, ‘I will ask in detail,’ and said, ‘Which three?’ and so on.

---

සීලක්ඛන්ධවණ්ණනා

Exposition of the Aggregate of Morality

---

450-453. තතො ථෙරෙන ‘‘අරියස්ස සීලක්ඛන්ධස්සා’’ති තෙසු දස්සිතෙසු පුන ‘‘කතමො පන සො, භො ආනන්ද, අරියො සීලක්ඛන්ධො’’ති එකෙකං පුච්ඡි. ථෙරොපිස්ස බුද්ධුප්පාදං දස්සෙත්වා තන්තිධම්මං දෙසෙන්තො අනුක්කමෙන භගවතා වුත්තනයෙනෙව සබ්බං විස්සජ්ජෙසි. තත්ථ අත්ථි [Pg.320] චෙවෙත්ථ උත්තරිකරණීයන්ති එත්ථ භගවතො සාසනෙ න සීලමෙව සාරො, කෙවලඤ්හෙතං පතිට්ඨාමත්තමෙව හොති. ඉතො උත්තරි පන අඤ්ඤම්පි කත්තබ්බං අත්ථි යෙවාති දස්සෙසි. ඉතො බහිද්ධාති බුද්ධසාසනතො බහිද්ධා.

Then, when the elder had pointed out 'the noble aggregate of morality' among those teachings, he was again asked about each one: 'But what, Venerable Ānanda, is that noble aggregate of morality?' The elder, for his part, having shown the arising of a Buddha and teaching the Dhamma of the textual lineage, answered everything sequentially in the very manner spoken by the Blessed One. Therein, the phrase 'There is indeed something further to be done here' shows that in the Blessed One's dispensation, morality alone is not the essence; it is merely a foundation. Beyond this, there is indeed something more to be done—thus he showed. 'Outside of this' means outside of the Buddha's dispensation.

---

සමාධික්ඛන්ධවණ්ණනා

Exposition of the Aggregate of Concentration

---

454. කථඤ්ච, මාණව, භික්ඛු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොතීති ඉදමායස්මා ආනන්දො ‘‘කතමො පන සො, භො ආනන්ද, අරියො සමාධික්ඛන්ධො’’ති එවං සමාධික්ඛන්ධං පුට්ඨොපි යෙ තෙ ‘‘සීලසම්පන්නො ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො සන්තුට්ඨො’’ති එවං සීලානන්තරං ඉන්ද්‍රියසංවරාදයො සීලසමාධීනං අන්තරෙ උභින්නම්පි උපකාරකධම්මා උද්දිට්ඨා, තෙ නිද්දිසිත්වා සමාධික්ඛන්ධං දස්සෙතුකාමො ආරභි. එත්ථ ච රූපජ්ඣානානෙව ආගතානි, න අරූපජ්ඣානානි, ආනෙත්වා පන දීපෙතබ්බානි. චතුත්ථජ්ඣානෙන හි අසඞ්ගහිතා අරූපසමාපත්ති නාම නත්ථියෙව.

454. Regarding the passage, 'And how, young man, is a monk one who has guarded doors in the sense faculties?', the Venerable Ānanda, although asked about the aggregate of concentration thus, 'But what, venerable Ānanda, is that noble aggregate of concentration?', desiring to show the aggregate of concentration, began by explaining in detail those supportive factors for both virtue and concentration that were pointed out in brief between virtue and concentration, immediately after virtue, such as sense-restraint and so forth, in the passage, 'accomplished in virtue, one who has guarded doors in the sense faculties, endowed with mindfulness and clear comprehension, content'. And here, only the form-sphere absorptions have come directly, not the formless-sphere absorptions; however, they should be brought in and explained. Indeed, there is no such thing as a formless attainment that is not included by the fourth absorption.

---

471-480. අත්ථි චෙවෙත්ථ උත්තරිකරණීයන්ති එත්ථ භගවතො සාසනෙ න චිත්තෙකග්ගතාමත්තකෙනෙව පරියොසානප්පත්ති නාම අත්ථි, ඉතොපි උත්තරි පන අඤ්ඤං කත්තබ්බං අත්ථි යෙවාති දස්සෙති. නත්ථි චෙවෙත්ථ උත්තරිකරණීයන්ති එත්ථ භගවතො සාසනෙ ඉතො උත්තරි කාතබ්බං නාම නත්ථියෙව, අරහත්තපරියොසානඤ්හි භගවතො සාසනන්ති දස්සෙති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

By the text, 'Here, there is indeed something further to be done,' he shows that in this Dispensation of the Blessed One, there is no such thing as reaching the culmination merely by one-pointedness of mind; beyond this, there is still another task to be done. By the text, 'Here, there is nothing further to be done,' he shows that in this Dispensation of the Blessed One, beyond this fruition of Arahantship, there is no further task to be done; indeed, the Dispensation of the Blessed One has the fruition of Arahantship as its culmination. In all instances, the remaining text has a plain meaning.

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus in the Sumaṅgalavilāsinī, the Commentary on the Dīgha Nikāya.

---

සුභසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Exposition of the Subha Sutta is concluded.

---

11. කෙවට්ටසුත්තවණ්ණනා

11. Exposition of the Kevaṭṭa Sutta

---

කෙවට්ටගහපතිපුත්තවත්ථුවණ්ණනා

Exposition of the Story of Kevaṭṭa, the Householder's Son

---

481. එවං [Pg.321] මෙ සුතං…පෙ… නාළන්දායන්ති කෙවට්ටසුත්තං. තත්‍රායං අපුබ්බපදවණ්ණනා. පාවාරිකම්බවනෙති පාවාරිකස්ස අම්බවනෙ. කෙවට්ටොති ඉදං තස්ස ගහපතිපුත්තස්ස නාමං. සො කිර චත්තාලීසකොටිධනො ගහපතිමහාසාලො අතිවිය සද්ධො පසන්නො අහොසි. සො සද්ධාධිකත්තායෙව ‘‘සචෙ එකො භික්ඛු අඩ්ඪමාසන්තරෙන වා මාසන්තරෙන වා සංවච්ඡරෙන වා ආකාසෙ උප්පතිත්වා විවිධානි පාටිහාරියානි දස්සෙය්‍ය, සබ්බො ජනො අතිවිය පසීදෙය්‍ය. යංනූනාහං භගවන්තං යාචිත්වා පාටිහාරියකරණත්ථාය එකං භික්ඛුං අනුජානාපෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ.

481. The sutta beginning 'Thus have I heard... at Nāḷandā' is the Kevaṭṭasutta. Therein, this is the exposition of words not previously explained. 'In Pāvārika's mango grove' means in the mango grove of Pāvārika. 'Kevaṭṭa' is the name of that householder's son. He, it is said, was a great householder of substantial wealth, possessing forty crores, and was exceedingly faithful and devoted. Precisely because of his excessive faith, he thought thus: 'If a certain monk, either after half a month, or after a month, or once a year, having flown up into the sky, were to display various miracles, all the people would become exceedingly devoted. It would be good if I, having requested the Blessed One, were to get him to permit a certain monk for the purpose of performing a miracle.' Having thought thus, he approached the Blessed One and spoke thus.

---

තත්ථ ඉද්ධාති සමිද්ධා ඵීතාති නානාභණ්ඩඋස්සන්නතාය වුද්ධිප්පත්තා. ආකිණ්ණමනුස්සාති අංසකූටෙන අංසකූටං පහරිත්වා විය විචරන්තෙහි මනුස්සෙහි ආකිණ්ණා. සමාදිසතූති ආණාපෙතු ඨානන්තරෙ ඨපෙතු. උත්තරිමනුස්සධම්මාති උත්තරිමනුස්සානං ධම්මතො, දසකුසලසඞ්ඛාතතො වා මනුස්සධම්මතො උත්තරි. භිය්‍යොසොමත්තායාති පකතියාපි පජ්ජලිතපදීපො තෙලස්නෙහං ලභිත්වා විය අතිරෙකප්පමාණෙන අභිප්පසීදිස්සති. න ඛො අහන්ති භගවා රාජගහසෙට්ඨිවත්ථුස්මිං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙසි, තස්මා ‘‘න ඛො අහ’’න්තිආදිමාහ.

Therein, `iddhā` means prosperous. `Phītā` means developed due to an abundance of various goods. `Ākiṇṇamanussā` means crowded with people moving about as if striking one shoulder-tip with another. `Samādisatū` means 'may he command', 'may he appoint to a position'. `Uttarimanussadhammā` means 'from the state of superior humans (i.e., meditators and noble ones)', or 'superior to the human state which is reckoned as the ten wholesome actions'. `Bhiyyosomattāya` means 'they will become exceedingly devoted to an excessive degree', just as a lamp, already burning by its nature, burns even more brightly upon receiving oil-fuel. Regarding 'Not I...', the Blessed One laid down a training rule in the story of the Rājagaha merchant; therefore, he spoke the words beginning with 'Not I...'.

---

482. න ධංසෙමීති න ගුණවිනාසනෙන ධංසෙමි, සීලභෙදං පාපෙත්වා අනුපුබ්බෙන උච්චට්ඨානතො ඔතාරෙන්තො නීචට්ඨානෙ න ඨපෙමි, අථ ඛො අහං බුද්ධසාසනස්ස වුද්ධිං පච්චාසීසන්තො කථෙමීති දස්සෙති. තතියම්පි ඛොති යාවතතියං බුද්ධානං කථං පටිබාහිත්වා කථෙතුං විසහන්තො නාම නත්ථි. අයං පන භගවතා සද්ධිං විස්සාසිකො විස්සාසං වඩ්ඪෙත්වා වල්ලභො හුත්වා අත්ථකාමොස්මීති තික්ඛත්තුං කථෙසි.

482. By 'I do not destroy,' he shows: 'I do not destroy by means of destroying virtue; having caused a breach of virtue, I do not, while gradually bringing one down from a high position, place them in a low position. Rather, I speak while hoping for the growth of the Buddha's Dispensation.' Regarding 'And for a third time...': There is no one who dares to speak up to a third time, having contradicted the words of the Buddhas. However, because this layman was intimate with the Blessed One, he, having increased his intimacy and become a favorite, spoke three times, thinking, 'I am one who desires the welfare (of the Dispensation).'

---

ඉද්ධිපාටිහාරියවණ්ණනා

Explanation of the Miracle of Psychic Power

---

483-484. අථ භගවා අයං උපාසකො මයි පටිබාහන්තෙපි පුනප්පුනං යාචතියෙව. ‘‘හන්දස්ස පාටිහාරියකරණෙ ආදීනවං දස්සෙමී’’ති චින්තෙත්වා [Pg.322] ‘‘තීණි ඛො’’තිආදිමාහ. තත්ථ අමාහං භික්ඛුන්ති අමුං අහං භික්ඛුං. ගන්ධාරීති ගන්ධාරෙන නාම ඉසිනා කතා, ගන්ධාරරට්ඨෙ වා උප්පන්නා විජ්ජා. තත්ථ කිර බහූ ඉසයො වසිංසු, තෙසු එකෙන කතා විජ්ජාති අධිප්පායො. අට්ටීයාමීති අට්ටො පීළිතො විය හොමි. හරායාමීති ලජ්ජාමි. ජිගුච්ඡාමීති ගූථං දිස්වා විය ජිගුච්ඡං උප්පාදෙමි.

Then the Blessed One, thinking, "This lay follower keeps requesting again and again despite my forbidding it. Come now, I shall show him the danger in performing a miracle," said the words beginning with, "There are three..." Therein, as for `amāhaṃ bhikkhuṃ`, it means: that monk, I. As for `gandhārī`, it is a science created by a sage named Gandhāra, or a science that arose in the Gandhāra country. It is said that many sages lived there; the meaning is that it is a science created by one of them. As for `aṭṭīyāmi`, it means: I am as if oppressed and afflicted. As for `harāyāmi`, it means: I am ashamed. As for `jigucchāmi`, it means: I produce revulsion, as if upon seeing excrement.

---

ආදෙසනාපාටිහාරියවණ්ණනා

Explanation of the Miracle of Disclosure

---

485. පරසත්තානන්ති අඤ්ඤෙසං සත්තානං. දුතියං තස්සෙව වෙවචනං. ආදිසතීති කථෙති. චෙතසිකන්ති සොමනස්සදොමනස්සං අධිප්පෙතං. එවම්පි තෙ මනොති එවං තව මනො සොමනස්සිතො වා දොමනස්සිතො වා කාමවිතක්කාදිසම්පයුත්තො වා. දුතියං තස්සෙව වෙවචනං. ඉතිපි තෙ චිත්තන්ති ඉති තව චිත්තං, ඉදඤ්චිදඤ්ච අත්ථං චින්තයමානං පවත්තතීති අත්ථො. මණිකා නාම විජ්ජාති චින්තාමණීති එවං ලද්ධනාමා ලොකෙ එකා විජ්ජා අත්ථි. තාය පරෙසං චිත්තං ජානාතීති දීපෙති.

485. As for 'parasattānaṃ', it means: of other beings. The second term is a synonym for that very one. As for 'ādisati', it means: he tells. As for 'cetasikaṃ', joy and displeasure are intended. As for 'evampi te mano', it means: thus is your mind, either endowed with joy or endowed with displeasure, or associated with sensual thought, etc. The second phrase is a synonym for that very one. As for 'itipi te cittaṃ', it means: thus is your mind; the meaning is that it proceeds while thinking of this and that matter. As for 'maṇikā nāma vijjā', there is in the world a certain science that has obtained the name 'cintāmaṇi' (wish-fulfilling gem). It indicates that by that science one can know the minds of others.

---

අනුසාසනීපාටිහාරියවණ්ණනා

Explanation of the Miracle of Instruction

---

486. එවං විතක්කෙථාති නෙක්ඛම්මවිතක්කාදයො එවං පවත්තෙන්තා විතක්කෙථ. මා එවං විතක්කයිත්ථාති එවං කාමවිතක්කාදයො පවත්තෙන්තා මා විතක්කයිත්ථ. එවං මනසි කරොථාති එවං අනිච්චසඤ්ඤමෙව, දුක්ඛසඤ්ඤාදීසු වා අඤ්ඤතරං මනසි කරොථ. මා එවන්ති ‘‘නිච්ච’’න්තිආදිනා නයෙන මා මනසි කරිත්ථ. ඉදන්ති ඉදං පඤ්චකාමගුණිකරාගං පජහථ. ඉදං උපසම්පජ්ජාති ඉදං චතුමග්ගඵලප්පභෙදං ලොකුත්තරධම්මමෙව උපසම්පජ්ජ පාපුණිත්වා නිප්ඵාදෙත්වා විහරථ. ඉති භගවා ඉද්ධිවිධං ඉද්ධිපාටිහාරියන්ති දස්සෙති, පරස්ස චිත්තං ඤත්වා කථනං ආදෙසනාපාටිහාරියන්ති. සාවකානඤ්ච බුද්ධානඤ්ච සතතං ධම්මදෙසනා අනුසාසනීපාටිහාරියන්ති.

486. 'Evaṃ vitakkethā' means: you should think thus, developing thoughts such as those of renunciation. 'Mā evaṃ vitakkayitthā' means: do not think thus, developing thoughts such as those of sensuality. 'Evaṃ manasi karothā' means: you should attend thus, to the perception of impermanence, or to one among the perceptions of suffering, etc. 'Mā evaṃ' means: do not attend thus, in the way of 'permanent,' etc. 'Idaṃ' means: abandon this lust for the five strands of sensual pleasure. 'Idaṃ upasampajjā' means: having attained this, dwell—that is, having reached, attained, and accomplished this supramundane Dhamma, differentiated as the four paths and fruits, you should dwell. Thus, the Blessed One shows the kinds of psychic power as the miracle of psychic power; the telling after knowing another's mind as the miracle of disclosure; and the constant teaching of the Dhamma by disciples and Buddhas as the miracle of instruction.

---

තත්ථ ඉද්ධිපාටිහාරියෙන අනුසාසනීපාටිහාරියං මහාමොග්ගල්ලානස්ස ආචිණ්ණං, ආදෙසනාපාටිහාරියෙන අනුසාසනීපාටිහාරියං ධම්මසෙනාපතිස්ස. දෙවදත්තෙ සංඝං භින්දිත්වා පඤ්ච භික්ඛුසතානි ගහෙත්වා ගයාසීසෙ බුද්ධලීළාය තෙසං ධම්මං දෙසන්තෙ හි භගවතා පෙසිතෙසු ද්වීසු අග්ගසාවකෙසු ධම්මසෙනාපති තෙසං චිත්තාචාරං ඤත්වා ධම්මං දෙසෙසි[Pg.323], ථෙරස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා පඤ්චසතා භික්ඛූ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. අථ නෙසං මහාමොග්ගල්ලානො විකුබ්බනං දස්සෙත්වා දස්සෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි, තං සුත්වා සබ්බෙ අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. අථ ද්වෙපි මහානාගා පඤ්ච භික්ඛුසතානි ගහෙත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා වෙළුවනමෙවාගමිංසු. අනුසාසනීපාටිහාරියං පන බුද්ධානං සතතං ධම්මදෙසනා, තෙසු ඉද්ධිපාටිහාරියආදෙසනාපාටිහාරියානි සඋපාරම්භානි සදොසානි, අද්ධානං න තිට්ඨන්ති, අද්ධානං අතිට්ඨනතො න නිය්‍යන්ති. අනුසාසනීපාටිහාරියං අනුපාරම්භං නිද්දොසං, අද්ධානං තිට්ඨති, අද්ධානං තිට්ඨනතො නිය්‍යාති. තස්මා භගවා ඉද්ධිපාටිහාරියඤ්ච ආදෙසනාපාටිහාරියඤ්ච ගරහති, අනුසාසනීපාටිහාරියංයෙව පසංසති.

Therein, the miracle of instruction accompanied by the miracle of psychic power was the practiced habit of Mahāmoggallāna, and the miracle of instruction accompanied by the miracle of disclosure was that of the General of the Dhamma. Indeed, when Devadatta split the Saṅgha and took five hundred monks to Gayāsīsa, teaching them the Dhamma with the Buddha's graceful demeanor, the General of the Dhamma, among the two chief disciples sent by the Blessed One, knowing the disposition of their minds, taught them the Dhamma. Having heard the elder’s teaching, the five hundred monks were established in the fruit of stream-entry. Then Mahāmoggallāna, showing various transformations again and again, taught them the Dhamma. Having heard that, all were established in the fruit of arahantship. Then both great spiritual heroes, taking the five hundred monks, rose into the air and returned to the Veḷuvana monastery. The miracle of instruction, however, is the constant teaching of the Dhamma of the Buddhas. Among these, the miracles of psychic power and disclosure are subject to reproach and are faulty; they do not last for a long time, and because they do not last for a long time, they do not lead out from the round of suffering. The miracle of instruction is not subject to reproach and is faultless; it lasts for a long time, and because it lasts for a long time, it leads out from the round of suffering. Therefore, the Blessed One censures the miracles of psychic power and disclosure, but praises only the miracle of instruction.

---

භූතනිරොධෙසකවත්ථුවණ්ණනා

The Explanation of the Story of the Monk Who Sought the Cessation of the Elements

---

487. භූතපුබ්බන්ති ඉදං කස්මා භගවතා ආරද්ධං. ඉද්ධිපාටිහාරියආදෙසනාපාටිහාරියානං අනිය්‍යානිකභාවදස්සනත්ථං, අනුසාසනීපාටිහාරියස්සෙව නිය්‍යානිකභාවදස්සනත්ථං. අපි ච සබ්බබුද්ධානං මහාභූතපරියෙසකො නාමෙකො භික්ඛු හොතියෙව. යො මහාභූතෙ පරියෙසන්තො යාව බ්‍රහ්මලොකා විචරිත්වා විස්සජ්ජෙතාරං අලභිත්වා ආගම්ම බුද්ධමෙව පුච්ඡිත්වා නික්කඞ්ඛො හොති. තස්මා බුද්ධානං මහන්තභාවප්පකාසනත්ථං, ඉදඤ්ච කාරණං පටිච්ඡන්නං, අථ නං විවටං කත්වා දෙසෙන්තොපි භගවා ‘‘භූතපුබ්බ’’න්තිආදිමාහ.

487. Why did the Blessed One begin with “In the past”? To show that the miracle of psychic power and the miracle of disclosure are not conducive to liberation, while the miracle of instruction alone is conducive to liberation. Moreover, for all Buddhas, there is always one monk named the Seeker of the Great Elements. He, seeking the great elements, wandering as far as the Brahma-world, not finding anyone who could answer, returned and questioned the Buddha himself, thereby becoming free from doubt. Therefore, to reveal the greatness of the Buddhas, and because this reason was hidden, the Blessed One, revealing it and teaching it, spoke the words beginning with “In the past.”

---

තත්ථ කත්ථ නු ඛොති කිස්මිං ඨානෙ කිං ආගම්ම කිං පත්තස්ස තෙ අනවසෙසා අප්පවත්තිවසෙන නිරුජ්ඣන්ති. මහාභූතකථා පනෙසා සබ්බාකාරෙන විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තා, තස්මා සා තතොව ගහෙතබ්බා.

Herein, 'where indeed?' means: In what place, on account of what, having attained what, do those great elements cease without remainder by way of non-reoccurrence? Moreover, this discourse on the great elements is explained in all its aspects in the Visuddhimagga; therefore, it should be taken from there.

---

488. දෙවයානියො මග්ගොති පාටියෙක්කො දෙවලොකගමනමග්ගො නාම නත්ථි, ඉද්ධිවිධඤාණස්සෙව පනෙතං අධිවචනං. තෙන හෙස යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙන්තො දෙවලොකං යාති. තස්මා ‘‘තං දෙවයානියො මග්ගො’’ති වුත්තං. යෙන චාතුමහාරාජිකාති සමීපෙ ඨිතම්පි භගවන්තං අපුච්ඡිත්වා ධම්මතාය චොදිතො දෙවතා මහානුභාවාති මඤ්ඤමානො උපසඞ්කමි. මයම්පි ඛො, භික්ඛු, න ජානාමාති බුද්ධවිසයෙ පඤ්හං [Pg.324] පුච්ඡිතා දෙවතා න ජානන්ති, තෙනෙවමාහංසු. අථ ඛො සො භික්ඛු ‘‘මම ඉමං පඤ්හං න කථෙතුං න ලබ්භා, සීඝං කථෙථා’’ති තා දෙවතා අජ්ඣොත්ථරති, පුනප්පුනං පුච්ඡති, තා ‘‘අජ්ඣොත්ථරති නො අයං භික්ඛු, හන්ද නං හත්ථතො මොචෙස්සාමා’’ති චින්තෙත්වා ‘‘අත්ථි ඛො භික්ඛු චත්තාරො මහාරාජානො’’තිආදිමාහංසු. තත්ථ අභික්කන්තතරාති අතික්කම්ම කන්තතරා. පණීතතරාති වණ්ණයසඉස්සරියාදීහි උත්තමතරා එතෙන නයෙන සබ්බවාරෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො.

488. 'The path leading to the devas' does not mean a separate path for going to the deva world; rather, it is a designation for the knowledge of the kinds of psychic power. For by this, making his will prevail with his body, he goes to the deva world, even as far as the Brahma-world. Therefore, it is called 'the path leading to the devas'. Wherefore he went to the Cātumahārājika devas: without asking the Blessed One who was staying nearby, urged by the natural order of things, he approached, thinking, "The devas are of great power." As for "We too, monk, do not know": the devas, being asked a question that was in the domain of the Buddha, did not know; therefore, they spoke thus. Then that monk overwhelms those devas, saying, "It is not permissible not to answer this question of mine. Answer quickly!" He asks again and again. Those devas, thinking, "This monk overwhelms us. Come, let us free him from our hands," spoke the words beginning with, "There are, monk, the Four Great Kings..." Therein, 'more excellent' means surpassing and more pleasing. 'More sublime' means more superior in appearance, retinue, sovereignty, and so on. By this method, the meaning should be understood in all instances.

---

491-493. අයං පන විසෙසො – සක්කො කිර දෙවරාජා චින්තෙසි ‘‘අයං පඤ්හො බුද්ධවිසයො, න සක්කා අඤ්ඤෙන විස්සජ්ජිතුං, අයඤ්ච භික්ඛු අග්ගිං පහාය ඛජ්ජොපනකං ධමන්තො විය, භෙරිං පහාය උදරං වාදෙන්තො විය ච, ලොකෙ අග්ගපුග්ගලං සම්මාසම්බුද්ධං පහාය දෙවතා පුච්ඡන්තො විචරති, පෙසෙමි නං සත්ථුසන්තික’’න්ති. තතො පුනදෙව සො චින්තෙසි ‘‘සුදූරම්පි ගන්ත්වා සත්ථු සන්තිකෙව නික්කඞ්ඛො භවිස්සති. අත්ථි චෙව පුග්ගලො නාමෙස, ථොකං තාව ආහිණ්ඩන්තො කිලමතු පච්ඡා ජානිස්සතී’’ති. තතො තං ‘‘අහම්පි ඛො’’තිආදිමාහ. බ්‍රහ්මයානියොපි දෙවයානියසදිසොව. දෙවයානියමග්ගොති වා බ්‍රහ්මයානියමග්ගොති වා ධම්මසෙතූති වා එකචිත්තක්ඛණිකඅප්පනාති වා සන්නිට්ඨානිකචෙතනාති වා මහග්ගතචිත්තන්ති වා අභිඤ්ඤාඤාණන්ති වා සබ්බමෙතං ඉද්ධිවිධඤාණස්සෙව නාමං.

However, this is the distinction: Sakka, the king of the devas, it is said, thought: “This question is within the Buddha’s domain; it cannot be answered by another. And this monk, like one who, having abandoned a fire, blows on a firefly, or like one who, having abandoned a great drum, strikes his belly, wanders about questioning devas after abandoning the foremost person in the world, the Perfectly Enlightened One. I shall send him to the Teacher’s presence.” Then again he thought, “Even having gone very far, only in the Teacher’s presence will he become free from doubt. Such a person indeed exists. Let him wander a little and get tired for now; later he will know.” Then he said to him the words beginning with, “I too…” The path to the Brahma-world is also similar to the path to the deva world. Whether it is called 'the path leading to the devas', or 'the path leading to the Brahma-world', or 'the bridge of Dhamma', or 'absorption in a single moment of consciousness', or 'decisive intention', or 'sublime consciousness', or 'the knowledge of the higher powers'—all this is simply a name for the knowledge of the kinds of psychic power.

---

494. පුබ්බනිමිත්තන්ති ආගමනපුබ්බභාගෙ නිමිත්තං සූරියස්ස උදයතො අරුණුග්ගං විය. තස්මා ඉදානෙව බ්‍රහ්මා ආගමිස්සති, එවං මයං ජානාමාති දීපයිංසු. පාතුරහොසීති පාකටො අහොසි. අථ ඛො සො බ්‍රහ්මා තෙන භික්ඛුනා පුට්ඨො අත්තනො අවිසයභාවං ඤත්වා සචාහං ‘‘න ජානාමී’’ති වක්ඛාමි, ඉමෙ මං පරිභවිස්සන්ති, අථ ජානන්තො විය යං කිඤ්චි කථෙස්සාමි, අයං මෙ භික්ඛු වෙය්‍යාකරණෙන අනාරද්ධචිත්තො වාදං ආරොපෙස්සති. ‘‘අහමස්මි භික්ඛු බ්‍රහ්මා’’තිආදීනි පන මෙ භණන්තස්ස න කොචි වචනං සද්දහිස්සති. යංනූනාහං වික්ඛෙපං කත්වා ඉමං භික්ඛුං සත්ථුසන්තිකංයෙව පෙසෙය්‍යන්ති චින්තෙත්වා ‘‘අහමස්මි භික්ඛු බ්‍රහ්මා’’තිආදිමාහ.

494. 'Previous sign' refers to a sign in the preliminary stage of an arrival, like the dawn before the rising of the sun. Therefore, they indicated: "Just now Brahmā will come; thus we know." 'He appeared' means he became manifest. Then that Brahmā, being questioned by the monk and realizing it was not his domain, thought: "If I say, 'I do not know,' these Brahmās will look down on me. Or if, pretending to know, I say something, this monk, unpacified by my explanation, will bring up a point of contention. And when I say, 'I am Brahmā, monk,' my words will indeed be believed. What if I, having created a diversion, were to send this monk to the Teacher's presence?" Having thought thus, he spoke the words beginning with, "I am Brahmā, monk..."

---

495-496. එකමන්තං [Pg.325] අපනෙත්වාති කස්මා එවමකාසි? කුහකත්තා. බහිද්ධා පරියෙට්ඨින්ති තෙලත්ථිකො වාලිකං නිප්පීළියමානො විය යාව බ්‍රහ්මලොකා බහිද්ධා පරියෙසනං ආපජ්ජති.

'Having led him to one side'—why did he do so? Because of being a deceiver. 'An external search'—like one who wants oil and squeezes sand, he undertakes an external search, apart from the Blessed One, as far as the Brahma-world.

---

497. සකුණන්ති කාකං වා කුලලං වා. න ඛො එසො, භික්ඛු, පඤ්හො එවං පුච්ඡිතබ්බොති ඉදං භගවා යස්මා පදෙසෙනෙස පඤ්හො පුච්ඡිතබ්බො, අයඤ්ච ඛො භික්ඛු අනුපාදින්නකෙපි ගහෙත්වා නිප්පදෙසතො පුච්ඡති, තස්මා පටිසෙධෙති. ආචිණ්ණං කිරෙතං බුද්ධානං, පුච්ඡාමූළ්හස්ස ජනස්ස පුච්ඡාය දොසං දස්සෙත්වා පුච්ඡං සික්ඛාපෙත්වා පුච්ඡාවිස්සජ්ජනං. කස්මා? පුච්ඡිතුං අජානිත්වා පරිපුච්ඡන්තො දුවිඤ්ඤාපයො හොති. පඤ්හං සික්ඛාපෙන්තො පන ‘‘කත්ථ ආපො චා’’තිආදිමාහ.

497. 'A bird' means a crow or a hawk. Regarding the statement, 'Indeed, monk, this question should not be asked thus,' the Blessed One forbids it. This is because this question should be asked partially, whereas this monk asks it without limitation, including even that which is unappropriated. Therefore, He forbids it. It is said to be the custom of the Buddhas to point out the fault in the question to a person who is confused about it, teach them how to ask, and then give the answer. Why? Because one who asks without knowing how to ask is difficult to make understand. Then, teaching the question, He spoke the words beginning, 'Where do water...'

---

498. තත්ථ න ගාධතීති න පතිට්ඨාති, ඉමෙ චත්තාරො මහාභූතා කිං ආගම්ම අප්පතිට්ඨා භවන්තීති අත්ථො. උපාදින්නංයෙව සන්ධාය පුච්ඡති. දීඝඤ්ච රස්සඤ්චාති සණ්ඨානවසෙන උපාදාරූපං වුත්තං. අණුං ථූලන්ති ඛුද්දකං වා මහන්තං වා, ඉමිනාපි උපාදාරූපෙ වණ්ණමත්තමෙව කථිතං. සුභාසුභන්ති සුභඤ්ච අසුභඤ්ච උපාදාරූපමෙව කථිතං. කිං පන උපාදාරූපං සුභන්ති අසුභන්ති අත්ථි? නත්ථි. ඉට්ඨානිට්ඨාරම්මණං පනෙව කථිතං. නාමඤ්ච රූපඤ්චාති නාමඤ්ච දීඝාදිභෙදං රූපඤ්ච. උපරුජ්ඣතීති නිරුජ්ඣති, කිං ආගම්ම අසෙසමෙතං නප්පවත්තතීති.

498. Therein, 'finds no footing' means 'is not established.' The meaning is: On what account do these four great elements become unestablished? He asks with reference only to that which is appropriated. 'Long and short' refers to derived matter spoken of by way of shape. 'Fine and coarse' means small or large; by this too, only appearance as derived matter is spoken of. 'Beautiful and ugly' speaks only of derived matter that is beautiful and ugly. But is there derived matter that is 'beautiful' or 'ugly'? There is not. Rather, agreeable and disagreeable objects are spoken of thus. 'Name and form' refers to name, and form with its divisions of long, etc. 'Is obstructed' means 'ceases.' On what account does this entirely not occur?

---

එවං පුච්ඡිතබ්බං සියාති පුච්ඡං දස්සෙත්වා ඉදානි විස්සජ්ජනං දස්සෙන්තො තත්‍ර වෙය්‍යාකරණං භවතීති වත්වා – ‘‘විඤ්ඤාණ’’න්තිආදිමාහ.

Having shown the question, 'Thus it should be asked,' and now, wishing to show the answer, having said, 'Therein is the explanation,' He spoke the words beginning with 'consciousness'.

---

499. තත්ථ විඤ්ඤාතබ්බන්ති විඤ්ඤාණං නිබ්බානස්සෙතං නාමං, තදෙතං නිදස්සනාභාවතො අනිදස්සනං. උප්පාදන්තො වා වයන්තො වා ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තන්තො වා එතස්ස නත්ථීති අනන්තං. පභන්ති පනෙතං කිර තිත්ථස්ස නාමං, තඤ්හි පපන්ති එත්ථාති පපං, පකාරස්ස පන භකාරො කතො. සබ්බතො පභමස්සාති සබ්බතොපභං. නිබ්බානස්ස කිර යථා මහාසමුද්දස්ස යතො යතො ඔතරිතුකාමා හොන්ති, තං තදෙව තිත්ථං, අතිත්ථං නාම නත්ථි. එවමෙව අට්ඨතිංසාය කම්මට්ඨානෙසු යෙන යෙන මුඛෙන නිබ්බානං ඔතරිතුකාමා හොන්ති, තං තදෙව තිත්ථං, නිබ්බානස්ස අතිත්ථං නාම නත්ථි. තෙන වුත්තං ‘‘සබ්බතොපභ’’න්ති. එත්ථ ආපො චාති එත්ථ [Pg.326] නිබ්බානෙ ඉදං නිබ්බානං ආගම්ම සබ්බමෙතං ආපොතිආදිනා නයෙන වුත්තං උපාදින්නක ධම්මජාතං නිරුජ්ඣති, අප්පවත්තං හොතීති.

499. Therein, 'because it is to be specially known,' it is called 'consciousness.' This is a name for Nibbāna. That Nibbāna, because it cannot be pointed out, is called 'non-manifest.' Because for this Nibbāna there is no limit of arising, nor a limit of ceasing, nor a limit of alteration for that which exists, it is called 'endless.' Furthermore, this word 'pabha' is indeed a name for a landing place. For, 'they drink variously here,' thus it is called 'papa.' Furthermore, for the letter 'p,' the letter 'bh' has been substituted. 'It has a landing place on all sides,' thus it is called 'luminous on all sides.' Indeed, for Nibbāna, it is like the great ocean: from whichever place one wishes to descend, that very place is a landing place; there is no place that is not a landing place. In the same way, among the thirty-eight meditation subjects, by whichever entrance one wishes to descend into Nibbāna, that very entrance is a landing place; for Nibbāna, there is no entrance that is not a landing place. Therefore, it was said, 'luminous on all sides.' As for 'Here, water...,' it means: in this Nibbāna, having reached this Nibbāna by taking it as an object, this whole mass of appropriated phenomena, spoken of in the manner beginning with 'water,' ceases and becomes non-recurrent.

---

ඉදානිස්ස නිරුජ්ඣනූපායං දස්සෙන්තො ‘‘විඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන එත්ථෙතං උපරුජ්ඣතී’’ති ආහ. තත්ථ විඤ්ඤාණන්ති චරිමකවිඤ්ඤාණම්පි අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණම්පි, චරිමකවිඤ්ඤාණස්සාපි හි නිරොධෙන එත්ථෙතං උපරුජ්ඣති. විජ්ඣාතදීපසිඛා විය අපණ්ණත්තිකභාවං යාති. අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණස්සාපි අනුප්පාදනිරොධෙන අනුප්පාදවසෙන උපරුජ්ඣති. යථාහ ‘‘සොතාපත්තිමග්ගඤාණෙන අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන ඨපෙත්වා සත්තභවෙ අනමතග්ගෙ සංසාරෙ යෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං නාමඤ්ච රූපඤ්ච එත්ථෙතෙ නිරුජ්ඣන්තී’’ති සබ්බං චූළනිද්දෙසෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

Now, wishing to show the means of its cessation, He said, 'With the cessation of consciousness, this ceases here.' Therein, 'consciousness' means both the final consciousness and the constructing consciousness. For with the cessation of the final consciousness, this ceases here. Like the flame of an extinguished lamp, it goes to a state beyond designation. The constructing consciousness also ceases through the cessation of non-arising, by way of non-arising. As it was said: 'By the knowledge of the path of stream-entry, with the cessation of the constructing consciousness, setting aside seven existences, whatever name and form would arise in the beginningless saṃsāra, they cease here.' All this should be understood in the very way spoken of in the Cūḷaniddesa. The remainder is clear everywhere.

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus in the Sumaṅgalavilāsinī, the Commentary on the Dīgha Nikāya,

---

කෙවට්ටසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The Explanation of the Kevaṭṭa Sutta is concluded.

---

12. ලොහිච්චසුත්තවණ්ණනා

12. The Explanation of the Lohicca Sutta

---

ලොහිච්චබ්‍රාහ්මණවත්ථුවණ්ණනා

The Exposition of the Story of the Brahmin Lohicca

---

501. එවං [Pg.327] මෙ සුතං…පෙ… කොසලෙසූති ලොහිච්චසුත්තං. තත්‍රායං අනුත්තානපදවණ්ණනා. සාලවතිකාති තස්ස ගාමස්ස නාමං, සො කිර වතියා විය සමන්තතො සාලපන්තියා පරික්ඛිත්තො. තස්මා සාලවතිකාති වුච්චති. ලොහිච්චොති තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නාමං.

501. Thus have I heard… and so on… in Kosala. This is the Lohicca Sutta. Herein is an exposition of the unelucidated terms. Sālavatikā is the name of that village; it was, it is said, surrounded on all sides by rows of sal trees, as if by a fence. Therefore, it is called Sālavatikā. Lohicca is the name of that brahmin.

---

502-503. පාපකන්ති පරානුකම්පා විරහිතත්තා ලාමකං, න පන උච්ඡෙදසස්සතානං අඤ්ඤතරං. උප්පන්නං හොතීති ජාතං හොති, න කෙවලඤ්ච චිත්තෙ ජාතමත්තමෙව. සො කිර තස්ස වසෙන පරිසමජ්ඣෙපි එවං භාසතියෙව. කිඤ්හි පරො පරස්සාති පරො යො අනුසාසීයති, සො තස්ස අනුසාසකස්ස කිං කරිස්සති. අත්තනා පටිලද්ධං කුසලං ධම්මං අත්තනාව සක්කත්වා ගරුං කත්වා විහාතබ්බන්ති වදති.

'Evil' means base because it is devoid of compassion for others, but it is not one of the extremes of annihilationism or eternalism. 'Arises' means it is born, and not merely arisen in the mind alone. It is said that because of that view, he spoke thus even in the midst of the assembly. 'What indeed can one do for another?' means: what can the one who is being instructed do for his instructor? He says that the wholesome Dhamma attained by oneself should be honored and respected by oneself, and one should abide thus.

---

504-407. රොසිකං න්හාපිතං ආමන්තෙසීති රොසිකාති එවං ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන ලද්ධනාමං න්හාපිතං ආමන්තෙසි. සො කිර භගවතො ආගමනං සුත්වා චින්තෙසි – ‘‘විහාරං ගන්ත්වා දිට්ඨං නාමං භාරො, ගෙහං පන ආණාපෙත්වා පස්සිස්සාමි චෙව යථාසත්ති ච ආගන්තුකභික්ඛං දස්සාමී’’ති, තස්මා එවං න්හාපිතං ආමන්තෙසි.

'He addressed the barber, Rosika': he addressed the barber who had acquired the name 'Rosikā' in the feminine gender. It is said that, hearing of the Blessed One’s arrival, he thought: 'Going to the monastery to see him would be a burden; however, by having him invited to my house, I can both see him and give alms to the visiting monks according to my ability.' Therefore, he addressed the barber thus.

---

508. පිට්ඨිතො පිට්ඨිතොති කථාඵාසුකත්ථං පච්ඡතො පච්ඡතො අනුබන්ධො හොති. විවෙචෙතූති විමොචෙතු, තං දිට්ඨිගතං විනොදෙතූති වදති. අයං කිර උපාසකො ලොහිච්චස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පියසහායකො. තස්මා තස්ස අත්ථකාමතාය එවමාහ. අප්පෙව නාම සියාති එත්ථ පඨමවචනෙන භගවා ගජ්ජති, දුතියවචනෙන අනුගජ්ජති. අයං කිරෙත්ථ අධිප්පායො – රොසිකෙ එතදත්ථමෙව මයා චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි. කප්පසතසහස්සඤ්ච විවිධානි දුක්කරානි කරොන්තෙන පාරමියො පූරිතා, එතදත්ථමෙව සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පටිවිද්ධං, න මෙ ලොහිච්චස්ස දිට්ඨිගතං භින්දිතුං භාරොති, ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො පඨමවචනෙන භගවා ගජ්ජති. කෙවලං රොසිකෙ [Pg.328] ලොහිච්චස්ස මම සන්තිකෙ ආගමනං වා නිසජ්ජා වා අල්ලාපසල්ලාපො වා හොතු, සචෙපි ලොහිච්චසදිසානං සතසහස්සස්ස කඞ්ඛා හොති, පටිබලො අහං විනොදෙතුං ලොහිච්චස්ස පන එකස්ස දිට්ඨිවිනොදනෙ මය්හං කො භාරොති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො දුතියවචනෙන භගවා අනුගජ්ජතීති වෙදිතබ්බො.

508. ‘Following behind, following behind’ (piṭṭhito piṭṭhito) means following behind for the ease of conversation. ‘Let him dissuade’ (vivecetu) means he says: ‘Let him liberate him, let him remove that wrong view.’ It is said that this lay follower was a dear friend of the brahmin Lohicca. Therefore, wishing for his welfare, he spoke thus. ‘Perhaps it may be so’ (appeva nāma siyā): here, with the first utterance, the Blessed One roars; with the second utterance, he echoes the roar. The meaning here is this: ‘Rosika, for this very purpose I have fulfilled the perfections for four incalculable eons and a hundred thousand kalpas, performing various difficult deeds. For this very purpose, I have penetrated the knowledge of omniscience. It is no burden for me to shatter Lohicca’s wrong view.’ Showing this meaning, the Blessed One roars with the first utterance. ‘Rosika, let there merely be Lohicca’s coming to me, sitting, or conversation. Even if there is the doubt of a hundred thousand like Lohicca, I am capable of dispelling it. What burden is it for me to remove the wrong view of just one Lohicca?’ Showing this meaning, the Blessed One echoes the roar with the second utterance—thus it should be understood.

---

ලොහිච්චබ්‍රාහ්මණානුයොගවණ්ණනා

Exposition of the Interrogation of the Brahmin Lohicca

---

509. සමුදයසඤ්ජාතීති සමුදයස්ස සඤ්ජාති භොගුප්පාදො, තතො උට්ඨිතං ධනධඤ්ඤන්ති අත්ථො. යෙ තං උපජීවන්තීති යෙ ඤාතිපරිජනදාසකම්මකරාදයො ජනා තං නිස්සාය ජීවන්ති. අන්තරායකරොති ලාභන්තරායකරො. හිතානුකම්පීති එත්ථ හිතන්ති වුඩ්ඪි. අනුකම්පතීති අනුකම්පී, ඉච්ඡතීති අත්ථො, වුඩ්ඪිං ඉච්ඡති වා නො වාති වුත්තං හොති. නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වාති සචෙ සා මිච්ඡාදිට්ඨි සම්පජ්ජති, නියතා හොති, එකංසෙන නිරයෙ නිබ්බත්තති, නො චෙ, තිරච්ඡානයොනියං නිබ්බත්තතීති අත්ථො.

509. ‘Born of revenue’ (samudayasañjāti) means the arising of revenue, the production of wealth; the meaning is the wealth and grain that arise from that. ‘Those who depend on it’ (ye taṃ upajīvanti) means those people—relatives, attendants, slaves, workers, and so on—who live relying on it. ‘Creating obstacles’ (antarāyakaroti) means one who creates an obstacle to gain. ‘Wishing for their welfare’ (hitānukampī): here, ‘welfare’ (hitaṃ) means increase (vuḍḍhi). ‘Compassionate’ (anukampī) means one is compassionate, meaning one desires; it is said, ‘Does one desire their increase or not?’ ‘To hell or the animal realm’ (nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vā): if that wrong view is accomplished and becomes fixed, one is certainly reborn in hell; if not, one is reborn in the animal realm—this is the meaning.

---

510-512. ඉදානි යස්මා යථා අත්තනො ලාභන්තරායෙන සත්තා සංවිජ්ජන්ති න තථා පරෙසං, තස්මා සුට්ඨුතරං බ්‍රාහ්මණං පවෙචෙතුකාමො ‘‘තං කිං මඤ්ඤසී’’ති දුතියං උපපත්තිමාහ. යෙ චිමෙති යෙ ච ඉමෙ තථාගතස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා අරියභූමිං ඔක්කමිතුං අසක්කොන්තා කුලපුත්තා දිබ්බා ගබ්භාති උපයොගත්ථෙ පච්චත්තවචනං, දිබ්බෙ ගබ්භෙති අත්ථො. දිබ්බා, ගබ්භාති ච ඡන්නං දෙවලොකානමෙතං අධිවචනං. පරිපාචෙන්තීති දෙවලොකගාමිනිං පටිපදං පූරයමානා දානං, දදමානා, සීලං රක්ඛමානා, ගන්ධමාලාදීහි, පූජං කුරුමානා භාවනං භාවයමානා පාචෙන්ති විපාචෙන්ති පරිපාචෙන්ති පරිණාමං ගමෙන්ති. දිබ්බානං භවානං අභිනිබ්බත්තියාති දිබ්බභවා නාම දෙවානං විමානානි, තෙසං නිබ්බත්තනත්ථායාති අත්ථො. අථ වා දිබ්බා ගබ්භාති දානාදයො පුඤ්ඤවිසෙසා. දිබ්බා භවාති දෙවලොකෙ විපාකක්ඛන්ධා, තෙසං නිබ්බත්තනත්ථාය තානි පුඤ්ඤානි කරොන්තීති අත්ථො. තෙසං අන්තරායකරොති තෙසං මග්ගසම්පත්තිඵලසම්පත්තිදිබ්බභවවිසෙසානං අන්තරායකරො. ඉති භගවා එත්තාවතා අනියමිතෙනෙව ඔපම්මවිධිනා යාව භවග්ගා [Pg.329] උග්ගතං බ්‍රාහ්මණස්ස මානං භින්දිත්වා ඉදානි චොදනාරහෙ තයො සත්ථාරෙ දස්සෙතුං ‘‘තයො ඛො මෙ, ලොහිච්චා’’තිආදිමාහ.

510–512. Now, because beings are agitated by an obstacle to their own gain in a way they are not by that of others, therefore, wishing to make the brahmin desist more thoroughly, He stated the second suitable reason, beginning with ‘What do you think about this?’ (taṃ kiṃ maññasi). ‘And those’ (ye ca ime) refers to those sons of good families who, having heard the Tathāgata’s teaching, are unable to enter the noble ground. ‘Divine wombs’ (dibbā gabbhā) is a nominative expression used in the sense of the accusative; the meaning is ‘divine worlds’ (dibbe gabbhe). And ‘divine wombs’ (dibbā gabbhā) is a designation for the six celestial worlds. ‘They bring to maturity’ (paripācenti) means that, while fulfilling the practice that leads to the celestial world, giving gifts, observing virtue, making offerings with perfumes, garlands, and so on, and cultivating meditation, they cause it to ripen (pācenti), cause it to ripen especially (vipācenti), cause it to ripen all around (paripācenti), and bring it to a state of maturity (pariṇāmaṃ gamenti). ‘For the production of divine existences’ (dibbānaṃ bhavānaṃ abhinibbattiyā): ‘divine existences’ (dibbabhavā) refers to the mansions of the devas; the meaning is for the purpose of their arising. Alternatively, ‘divine wombs’ (dibbā gabbhā) refers to special meritorious deeds such as giving. ‘Divine existences’ (dibbā bhavā) refers to the resultant aggregates in the celestial world; the meaning is that they perform those meritorious deeds for the sake of their arising. ‘One who creates an obstacle for them’ (tesaṃ antarāyakaro) means one who creates an obstacle to their attainment of the path, attainment of the fruit, and special divine existences. Thus the Blessed One, having so far shattered the brahmin’s pride—which had risen as high as the peak of existence—by way of an unspecified simile, now, in order to point out the three teachers worthy of censure, said the words beginning with, ‘There are, Lohicca, three...’

---

තයො චොදනාරහවණ්ණනා

Exposition on the Three Worthy of Censure

---

513. තත්ථ සා චොදනාති තයො සත්ථාරෙ චොදෙන්තස්ස චොදනා. න අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨපෙන්තීති අඤ්ඤාය ආජානනත්ථාය චිත්තං න උපට්ඨපෙන්ති. වොක්කම්මාති නිරන්තරං තස්ස සාසනං අකත්වා තතො උක්කමිත්වා වත්තන්තීති අත්ථො. ඔසක්කන්තියා වා උස්සක්කෙය්‍යාති පටික්කමන්තියා උපගච්ඡෙය්‍ය, අනිච්ඡන්තියා ඉච්ඡෙය්‍ය, එකාය සම්පයොගං අනිච්ඡන්තියා එකො ඉච්ඡෙය්‍යාති වුත්තං හොති. පරම්මුඛිං වා ආලිඞ්ගෙය්‍යාති දට්ඨුම්පි අනිච්ඡමානං පරම්මුඛිං ඨිතං පච්ඡතො ගන්ත්වා ආලිඞ්ගෙය්‍ය. එවංසම්පදමිදන්ති ඉමස්සාපි සත්ථුනො ‘‘මම ඉමෙ සාවකා’’ති සාසනා වොක්කම්ම වත්තමානෙපි තෙ ලොභෙන අනුසාසතො ඉමං ලොභධම්මං එවංසම්පදමෙව ඊදිසමෙව වදාමි. ඉති සො එවරූපො තව ලොභධම්මො යෙන ත්වං ඔසක්කන්තියා උස්සක්කන්තො විය පරම්මුඛිං ආලිඞ්ගන්තො විය අහොසීතිපි තං චොදනං අරහති. කිඤ්හි පරො පරස්ස කරිස්සතීති යෙන ධම්මෙන පරෙ අනුසාසි, අත්තානමෙව තාව තත්ථ සම්පාදෙහි, උජුං කරොහි. කිඤ්හි පරො පරස්ස කරිස්සතීති චොදනං අරහති.

513. Therein, ‘that censure’ (sā codanā) is the censure of one who censures the three teachers. ‘They do not apply their mind for the sake of knowledge’ (na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti) means they do not apply their mind for the sake of knowing, for the purpose of knowing. ‘Having deviated’ (vokkamma) means not constantly practicing his teaching, they live having deviated from it; this is the meaning. ‘He would pursue one who is retreating’ (osakkantiyā ussakkeyya) means he would approach one who is moving back; he would desire one who is unwilling. It is said: when one woman is unwilling for union, one man would desire it. ‘Or he would embrace one who is turned away’ (parammukhiṃ vā āliṅgeyya) means he would go behind and embrace a woman who is standing with her face turned away, being unwilling even to be seen. ‘This is just so accomplished’ (evaṃsampadamidaṃ) means: Regarding this teacher also, even when his disciples are living having deviated from his teaching, if, thinking, ‘These are my disciples,’ he instructs them out of greed, I say that this quality of greed is just so accomplished, is just like this. Thus, that quality of greed of yours is of such a nature that you were like one pursuing a retreating woman or like one embracing a woman who is turned away; in this way too, one deserves that censure. ‘For what can another do for another?’ (kiñhi paro parassa karissati) means: In that Dhamma by which you instruct others, first accomplish it for yourself, make yourself upright. Indeed, what can the other (the disciple) do for the other (the teacher)? Thus, one deserves censure.

---

514. නිද්දායිතබ්බන්ති සස්සරූපකානි තිණානි උප්පාටෙත්වා පරිසුද්ධං කාතබ්බං.

514. ‘Should be weeded out’ (niddhāritabbaṃ) means that having pulled up the grasses that resemble the crop, it should be made pure.

---

515. තතියචොදනාය කිඤ්හි පරො පරස්සාති අනුසාසනං අසම්පටිච්ඡනකාලතො පට්ඨාය පරො අනුසාසිතබ්බො, පරස්ස අනුසාසකස්ස කිං කරිස්සතීති නනු තත්ථ අප්පොස්සුක්කතං ආපජ්ජිත්වා අත්තනා පටිවිද්ධධම්මං අත්තනාව මානෙත්වා පූජෙත්වා විහාතබ්බන්ති එවං චොදනං අරහතීති අත්ථො.

515. In the third censure, ‘For what can another do for another?’ (kiñhi paro parassāti) means: starting from the time of not accepting the instruction, what can the other who is to be instructed do for the other who is the instructor? Should one not then, having become unconcerned regarding that disciple, dwell honoring and revering for oneself the Dhamma that one has penetrated for oneself? In this way, one deserves censure; this is the meaning.

---

න චොදනාරහසත්ථුවණ්ණනා

Exposition of the Teacher Unworthy of Reproach

---

516. න [Pg.330] චොදනාරහොති අයඤ්හි යස්මා පඨමමෙව අත්තානං පතිරූපෙ පතිට්ඨාපෙත්වා සාවකානං ධම්මං දෙසෙති. සාවකා චස්ස අස්සවා හුත්වා යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජන්ති, තාය ච පටිපත්තියා මහන්තං විසෙසමධිගච්ඡන්ති. තස්මා න චොදනාරහොති.

516. He is not worthy of reproach, because, having first established himself in what is fitting, he teaches the Dhamma to his disciples. And his disciples, being obedient, practice as instructed, and by that practice they attain a great distinction. Therefore, he is not worthy of reproach.

---

517. නරකපපාතං පපතන්තොති මයා ගහිතාය දිට්ඨියා අහං නරකපපාතං පපතන්තො. උද්ධරිත්වා ථලෙ පතිට්ඨාපිතොති තං දිට්ඨිං භින්දිත්වා ධම්මදෙසනාහත්ථෙන අපායපතනතො උද්ධරිත්වා සග්ගමග්ගථලෙ ඨපිතොම්හීති වදති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙවාති.

517. 'I was falling into the pit of hell' means: by the wrong view I had grasped, I was falling into the pit of hell. 'Having lifted me out, he set me on firm ground' means: having shattered that wrong view, with the hand of the Dhamma-teaching, having lifted me out from falling into the plane of misery, I have been established on the firm ground of the path to heaven. Thus he speaks. The rest here is clear indeed.

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus, in the Sumaṅgalavilāsinī, the commentary on the Dīgha Nikāya,

---

ලොහිච්චසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

The exposition of the Lohicca Sutta is concluded.

---

13. තෙවිජ්ජසුත්තවණ්ණනා

13. The Exposition of the Tevijja Sutta

---

518. එවං [Pg.331] මෙ සුතං…පෙ… කොසලෙසූති තෙවිජ්ජසුත්තං. තත්‍රායං අනුත්තානපදවණ්ණනා. මනසාකටන්ති තස්ස ගාමස්ස නාමං. උත්තරෙන මනසාකටස්සාති මනසාකටතො අවිදූරෙ උත්තරපස්සෙ. අම්බවනෙති තරුණඅම්බරුක්ඛසණ්ඩෙ, රමණීයො කිර සො භූමිභාගො, හෙට්ඨා රජතපට්ටසදිසා වාලිකා විප්පකිණ්ණා, උපරි මණිවිතානං විය ඝනසාඛාපත්තං අම්බවනං. තස්මිං බුද්ධානං අනුච්ඡවිකෙ පවිවෙකසුඛෙ අම්බවනෙ විහරතීති අත්ථො.

518. 'Thus have I heard...' and so on... 'in Kosala' is the Tevijja Sutta. Therein, this is the exposition of unclear terms. 'Manasākaṭa' is the name of that village. 'To the north of Manasākaṭa' means on the northern side, not far from Manasākaṭa. 'In the mango grove' means in a grove of young mango trees. It is said that plot of land was delightful. Below, sand like a silver plate was scattered about; above, the mango grove with its dense branches and leaves was like a jeweled canopy. The meaning is: he dwells in that mango grove, which is suitable for Buddhas and for the happiness of seclusion.

---

519. අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතාති කුලචාරිත්තාදිසම්පත්තියා තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාතා. චඞ්කීතිආදීනි තෙසං නාමානි. තත්ථ චඞ්කී ඔපාසාදවාසිකො. තාරුක්ඛො ඉච්ඡානඞ්ගලවාසිකො. පොක්ඛරසාතී උක්කට්ඨවාසිකො. ජාණුසොණී සාවත්ථිවාසිකො. තොදෙය්‍යො තුදිගාමවාසිකො. අඤ්ඤෙ චාති අඤ්ඤෙ ච බහුජනා. අත්තනො අත්තනො නිවාසට්ඨානෙහි ආගන්ත්වා මන්තසජ්ඣායකරණත්ථං තත්ථ පටිවසන්ති. මනසාකටස්ස කිර රමණීයතාය තෙ බ්‍රාහ්මණා තත්ථ නදීතීරෙ ගෙහානි කාරෙත්වා පරික්ඛිපාපෙත්වා අඤ්ඤෙසං බහූනං පවෙසනං නිවාරෙත්වා අන්තරන්තරා තත්ථ ගන්ත්වා වසන්ති.

519. 'Well-known, well-known' means renowned in various places for their accomplishment in lineage, conduct, and so on. 'Caṅkī' and so on are their names. Among them, Caṅkī was a resident of Opāsāda. Tārukkha was a resident of Icchānaṅgala. Pokkharasāti was a resident of Ukkaṭṭhā. Jāṇussoṇi was a resident of Sāvatthī. Todeyya was a resident of Tudigāma. 'And others' means other brahmins of great wealth. Having come from their own respective residences, they reside there for the purpose of reciting mantras. It is said that due to the delightfulness of Manasākaṭa, those brahmins had houses built there on the riverbank, had them enclosed, prevented the entry of many others, and from time to time would go and dwell there.

---

520-521. වාසෙට්ඨභාරද්වාජානන්ති වාසෙට්ඨස්ස ච පොක්ඛරසාතිනො අන්තෙවාසිකස්ස, භාරද්වාජස්ස ච තාරුක්ඛන්තෙවාසිකස්ස. එතෙ කිර ද්වෙ ජාතිසම්පන්නා තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ අහෙසුං. ජඞ්ඝවිහාරන්ති අතිචිරනිසජ්ජපච්චයා කිලමථවිනොදනත්ථාය ජඞ්ඝචාරං. තෙ කිර දිවසං සජ්ඣායං කත්වා සායන්හෙ වුට්ඨාය න්හානීයසම්භාරගන්ධමාලතෙලධොතවත්ථානි ගාහාපෙත්වා අත්තනො පරිජනපරිවුතා න්හායිතුකාමා නදීතීරං ගන්ත්වා රජතපට්ටවණ්ණෙ වාලිකාසණ්ඩෙ අපරාපරං චඞ්කමිංසු. එකං චඞ්කමන්තං ඉතරො අනුචඞ්කමි, පුන ඉතරං ඉතරොති. තෙන වුත්තං ‘‘අනුචඞ්කමන්තානං අනුවිචරන්තාන’’න්ති. මග්ගාමග්ගෙති මග්ගෙ ච අමග්ගෙ ච. කතමං නු ඛො පටිපදං පූරෙත්වා කතමෙන මග්ගෙන සක්කා සුඛං බ්‍රහ්මලොකං ගන්තුන්ති එවං මග්ගාමග්ගං ආරබ්භ කථං සමුට්ඨාපෙසුන්ති අත්ථො. අඤ්ජසායනොති උජුමග්ගස්සෙතං වෙවචනං, අඤ්ජසා [Pg.332] වා උජුකමෙව එතෙන ආයන්ති ආගච්ඡන්තීති අඤ්ජසායනො නිය්‍යානිකො නිය්‍යාතීති නිය්‍යායන්තො නිය්‍යාති, ගච්ඡන්තො ගච්ඡතීති අත්ථො.

'Of Vāseṭṭha and Bhāradvāja' means: of Vāseṭṭha, the pupil of Pokkharasāti, and of Bhāradvāja, the pupil of Tārukkha. It is said these two, accomplished in birth, were masters of the three Vedas. 'Walking for exercise' means walking about to dispel the weariness caused by sitting for a very long time. It is said that having recited their texts during the day, they would rise in the evening, have bathing requisites—perfumes, garlands, oil, and washed cloths—brought, and, surrounded by their retinue and desiring to bathe, they would go to the riverbank and walk back and forth on the sandbank that was the color of a silver sheet. One walking was followed by the other, and then again the other was followed by the first. Therefore it was said 'while they were walking up and down, while they were pacing about.' 'On the path and the non-path' means on the right path and the wrong path. The meaning is: they raised a conversation concerning the path and the non-path, thinking, 'Having fulfilled which practice, by which path might one be able to go with ease to the Brahma-world?' 'Añjasāyano' is a synonym for 'straight path.' Or, because by this path they 'come' (āyanti) 'straight' (añjasaṃ), 'directly' (ujukaṃ), it is called añjasāyano. 'Leading out, it leads out' (nīyyāniko niyyāti) means: going forth, one goes forth; proceeding, one proceeds.

---

තක්කරස්ස බ්‍රහ්මසහබ්‍යතායාති යො තං මග්ගං කරොති පටිපජ්ජති, තස්ස බ්‍රහ්මුනා සද්ධිං සහභාවාය, එකට්ඨානෙ පාතුභාවාය ගච්ඡතීති අත්ථො. ය්වායන්ති යො අයං. අක්ඛාතොති කථිතො දීපිතො. බ්‍රාහ්මණෙන පොක්ඛරසාතිනාති අත්තනො ආචරියං අපදිසති. ඉති වාසෙට්ඨො සකමෙව ආචරියවාදං ථොමෙත්වා පග්ගණ්හිත්වා විචරති. භාරද්වාජොපි සකමෙවාති. තෙන වුත්තං ‘‘නෙව ඛො අසක්ඛි වාසෙට්ඨො’’තිආදි.

'For companionship with Brahmā for the doer of that' means: for one who undertakes and practices that path, it leads to a state of togetherness with Brahmā, to manifestation in the same place. This is the meaning. 'Yvāyaṃ' means 'yo ayaṃ' (this which). 'Akkhāto' means spoken, revealed. With the words 'by the brahmin Pokkharasāti,' he indicates his own teacher. Thus Vāseṭṭha goes about praising and upholding only his own teacher's doctrine. Bhāradvāja, too, goes about praising and upholding only his own teacher's doctrine. Therefore, 'Vāseṭṭha was not able...' and so on was said.

---

තතො වාසෙට්ඨො ‘‘උභින්නම්පි අම්හාකං කථා අනිය්‍යානිකාව, ඉමස්මිඤ්ච ලොකෙ මග්ගකුසලො නාම භොතා ගොතමෙන සදිසො නත්ථි, භවඤ්ච ගොතමො අවිදූරෙ වසති, සො නො තුලං ගහෙත්වා නිසින්නවාණිජො විය කඞ්ඛං ඡින්දිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා තමත්ථං භාරද්වාජස්ස ආරොචෙත්වා උභොපි ගන්ත්වා අත්තනො කථං භගවතො ආරොචෙසුං. තෙන වුත්තං ‘‘අථ ඛො වාසෙට්ඨො…පෙ… ය්වායං අක්ඛාතො බ්‍රාහ්මණෙන තාරුක්ඛෙනා’’ති.

Then Vāseṭṭha, thinking, 'The talk of both of us is inconclusive. In this world, there is no one named "skilled in the path" who is like the venerable Gotama, and the venerable Gotama dwells not far away. He will cut off our doubt like a merchant seated holding a scale,' informed Bhāradvāja of this matter. Then both of them went and reported their conversation to the Blessed One. Therefore it was said: 'Then Vāseṭṭha... and so on... which was declared by the brahmin Tārukkha.'

---

522. එත්ථ භො ගොතමාති එතස්මිං මග්ගාමග්ගෙ. විග්ගහො විවාදොතිආදීසු පුබ්බුප්පත්තිකො විග්ගහො. අපරභාගෙ විවාදො. දුවිධොපි එසො නානාආචරියානං වාදතො නානාවාදො.

522. 'In this, venerable Gotama' means in this matter of the path and the non-path. In 'contention, dispute,' and so on, the initial arising of opposition is 'contention' (viggaho). The taking up of opposition in the later stage is 'dispute' (vivādo). This, being of two kinds, is a 'difference of opinion' (nānāvādo) because of the doctrines of various teachers.

---

523. අථ කිස්මිං පන වොති ත්වම්පි අයමෙව මග්ගොති අත්තනො ආචරියවාදමෙව පග්ගය්හ තිට්ඨසි, භාරද්වාජොපි අත්තනො ආචරියවාදමෙව, එකස්සාපි එකස්මිං සංසයො නත්ථි. එවං සති කිස්මිං වො විග්ගහොති පුච්ඡති.

523. 'Then in what, pray, is your contention?' means: You, saying, 'This alone is the path,' stand upholding only your own teacher's doctrine. Bhāradvāja, too, stands upholding only his own teacher's doctrine. Neither of you has any doubt about your own position. This being so, in what is your contention? Thus he asks.

---

524. මග්ගාමග්ගෙ, භො ගොතමාති මග්ගෙ භො ගොතම අමග්ගෙ ච, උජුමග්ගෙ ච අනුජුමග්ගෙ චාති අත්ථො. එස කිර එකබ්‍රාහ්මණස්සාපි මග්ගං ‘‘න මග්ගො’’ති න වදති. යථා පන අත්තනො ආචරියස්ස මග්ගො උජුමග්ගො, න [Pg.333] එවං අඤ්ඤෙසං අනුජානාති, තස්මා තමෙවත්ථං දීපෙන්තො ‘‘කිඤ්චාපි භො ගොතමා’’තිආදිමාහ.

524. 'In the matter of the path and the non-path, venerable Gotama' means: venerable Gotama, in the matter of the path and the non-path, the straight path and the crooked path. This is the meaning. It is said that this one does not say of any brahmin's path, 'That is not the path.' However, just as his own teacher's path is the straight path, he does not concede the same for the paths of others. Therefore, elucidating that very meaning, he said, 'Although, venerable Gotama...' and so on.

---

සබ්බානි තානීති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වදති, සබ්බෙ තෙති වුත්තං හොති. බහූනීති අට්ඨ වා දස වා. නානාමග්ගානීති මහන්තාමහන්තජඞ්ඝමග්ගසකටමග්ගාදිවසෙන නානාවිධානි සාමන්තා ගාමනදීතළාකඛෙත්තාදීහි ආගන්ත්වා ගාමං පවිසනමග්ගානි.

'Sabbāni tāni' (all those [neuter]): he says this with a change of gender; what is meant is 'sabbe te' (all of those [masculine]). 'Bahūni' (many) means eight or ten. 'Nānāmaggāni' (various paths) means paths for entering the village, of various kinds by way of great and large footpaths, cart-roads, and so on, which come from the surrounding villages, rivers, reservoirs, fields, and other places.

---

525-526. ‘‘නිය්‍යන්තීති වාසෙට්ඨ වදෙසී’’ති භගවා තික්ඛත්තුං වචීභෙදං කත්වා පටිඤ්ඤං කාරාපෙසි. කස්මා? තිත්ථියා හි පටිජානිත්වා පච්ඡා නිග්ගය්හමානා අවජානන්ති. සො තථා කාතුං න සක්ඛිස්සතීති.

“‘Do you say, Vāseṭṭha, that they lead out?’—thus the Blessed One, varying the utterance three times, caused him to make this affirmation. Why? Because sectarians, having made an affirmation, later deny it when being refuted. He (Vāseṭṭha) would not be able to do so.”

---

527-529. තෙව තෙවිජ්ජාති තෙ තෙවිජ්ජා. වකාරො ආගමසන්ධිමත්තං. අන්ධවෙණීති අන්ධපවෙණී, එකෙන චක්ඛුමතා ගහිතයට්ඨියා කොටිං එකො අන්ධො ගණ්හති, තං අන්ධං අඤ්ඤො තං අඤ්ඤොති එවං පණ්ණාසසට්ඨි අන්ධා පටිපාටියා ඝටිතා අන්ධවෙණීති වුච්චති. පරම්පරසංසත්තාති අඤ්ඤමඤ්ඤං ලග්ගා, යට්ඨිගාහකෙනපි චක්ඛුමතා විරහිතාති අත්ථො. එකො කිර ධුත්තො අන්ධගණං දිස්වා ‘‘අසුකස්මිං නාම ගාමෙ ඛජ්ජභොජ්ජං සුලභ’’න්ති උස්සාහෙත්වා ‘‘තෙන හි තත්ථ නො සාමි නෙහි, ඉදං නාම තෙ දෙමා’’ති වුත්තෙ, ලඤ්ජං ගහෙත්වා අන්තරාමග්ගෙ මග්ගා ඔක්කම්ම මහන්තං ගච්ඡං අනුපරිගන්ත්වා පුරිමස්ස හත්ථෙන පච්ඡිමස්ස කච්ඡං ගණ්හාපෙත්වා ‘‘කිඤ්චි කම්මං අත්ථි, ගච්ඡථ තාව තුම්හෙ’’ති වත්වා පලායි, තෙ දිවසම්පි ගන්ත්වා මග්ගං අවින්දමානා ‘‘කුහිං නො චක්ඛුමා, කුහිං මග්ගො’’ති පරිදෙවිත්වා මග්ගං අවින්දමානා තත්ථෙව මරිංසු. තෙ සන්ධාය වුත්තං ‘‘පරම්පරසංසත්තා’’ති. පුරිමොපීති පුරිමෙසු දසසු බ්‍රාහ්මණෙසු එකොපි. මජ්ඣිමොපීති මජ්ඣිමෙසු ආචරියපාචරියෙසු එකොපි. පච්ඡිමොපීති ඉදානි තෙවිජ්ජෙසු බ්‍රාහ්මණෙසු එකොපි. හස්සකඤ්ඤෙවාති හසිතබ්බමෙව. නාමකඤ්ඤෙවාති ලාමකංයෙව. තදෙතං අත්ථාභාවෙන රිත්තකං, රිත්තකත්තායෙව තුච්ඡකං. ඉදානි බ්‍රහ්මලොකො තාව තිට්ඨතු, යො තෙවිජ්ජෙහි න දිට්ඨපුබ්බොව. යෙපි චන්දිමසූරියෙ තෙවිජ්ජා පස්සන්ති, තෙසම්පි සහබ්‍යතාය මග්ගං දෙසෙතුං නප්පහොන්තීති දස්සනත්ථං ‘‘තං කිං මඤ්ඤසී’’තිආදිමාහ.

“‘Teva tevijjā’ means: those Brahmins who are knowers of the three Vedas. The letter ‘v’ is merely an augment for euphonic conjunction. ‘Andhaveṇī’ means a line of blind men (andhapaveṇī). Just as one blind man holds the end of a staff held by a sighted person, another blind man holds that blind man, and another holds him, and so on—thus, fifty or sixty blind men linked in succession are called a ‘blind line.’ ‘Paramparasaṃsattā’ means clinging to one another, devoid even of a sighted person to make them hold the staff; this is the meaning. It is said that a certain rogue, seeing a group of blind men, encouraged them, saying, ‘In such-and-such a village, food is easy to obtain.’ When it was said, ‘Then, master, lead us there; we will give you such-and-such,’ he took the bribe and, on the way, departed from the path. After circling a large thicket, he had the first blind man grasp the loincloth-end of the last one with his hand, and saying, ‘I have some business, you all go on ahead,’ he fled. Those blind men, having walked for a whole day and not finding the path, lamented, ‘Where is our sighted man? Where is the path?’ and, not finding the path, they died right there. With reference to them, it was said, ‘paramparasaṃsattā’ (linked in succession). ‘Purimopi’ means: not even one among the first ten Brahmin sages. ‘Majjhimopi’ means: not even one among the middle teachers and their teachers. ‘Pacchimopi’ means: not even one among the current Brahmins who know the three Vedas. ‘Hassakaññeva’ means: merely laughable. ‘Nāmakaññeva’ means: merely base. That statement, due to an absence of meaning, is void; and precisely because it is void, it is empty. For now, set aside the Brahma-world, which has never before been seen by those who know the three Vedas. To show that even with regard to the moon and sun, which the knowers of the three Vedas do see, they are unable to point out the path to companionship with them, he said, ‘Taṃ kiṃ maññasi’ (‘What do you think of that?’), and so on.”

---

530. තත්ථ [Pg.334] යතො චන්දිමසූරියා උග්ගච්ඡන්තීති යස්මිං කාලෙ උග්ගච්ඡන්ති. යත්ථ ච ඔග්ගච්ඡන්තීති යස්මිං කාලෙ අත්ථමෙන්ති, උග්ගමනකාලෙ ච අත්ථඞ්ගමනකාලෙ ච පස්සන්තීති අත්ථො. ආයාචන්තීති ‘‘උදෙහි භවං චන්ද, උදෙහි භවං සූරියා’’ති එවං ආයාචන්ති. ථොමයන්තීති ‘‘සොම්මො චන්දො, පරිමණ්ඩලො චන්දො, සප්පභො චන්දො’’තිආදීනි වදන්තා පසංසන්ති. පඤ්ජලිකාති පග්ගහිතඅඤ්ජලිකා. නමස්සමානාති ‘‘නමො නමො’’ති වදමානා.

530. “Therein, ‘yato candimasūriyā uggacchantī’ means ‘at which time they rise.’ ‘Yattha ca oggacchantī’ means ‘at which time they go to setting.’ The meaning is: they see them at the time of rising and at the time of setting. ‘Āyācanti’ means they request thus: ‘Rise, Lord Moon! Rise, Lord Sun!’ ‘Thomayanti’ means they praise, saying such things as: ‘The moon is cool; the moon is perfectly round; the moon is radiant.’ ‘Pañjalikā’ means having raised cupped hands. ‘Namassamānā’ means while saying, ‘Homage, homage.’”

---

531-532. යං පස්සන්තීති එත්ථ යන්ති නිපාතමත්තං. කිං පන න කිරාති එත්ථ ඉධ පන කිං වත්තබ්බං. යත්ථ කිර තෙවිජ්ජෙහි බ්‍රාහ්මණෙහි න බ්‍රහ්මා සක්ඛිදිට්ඨොති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො.

“In the phrase ‘yaṃ passati,’ the word ‘yaṃ’ is merely a particle. Regarding ‘kiṃ pana na kirā,’ the meaning should be understood thus: Wherein Brahmā has not been seen directly by the Brahmins who know the three Vedas, what is there to be said here in this matter?”

---

අචිරවතීනදීඋපමාකථා

The Discourse on the Simile of the Aciravatī River

---

542. සමතිත්තිකාති සමභරිතා. කාකපෙය්‍යාති යත්ථ කත්ථචි තීරෙ ඨිතෙන කාකෙන සක්කා පාතුන්ති කාකපෙය්‍යා. පාරං තරිතුකාමොති නදිං අතික්කමිත්වා පරතීරං ගන්තුකාමො. අව්හෙය්‍යාති පක්කොසෙය්‍ය. එහි පාරාපාරන්ති අම්භො පාර අපාරං එහි, අථ මං සහසාව ගහෙත්වා ගමිස්සසි, අත්ථි මෙ අච්චායිකකම්මන්ති අත්ථො.

542. “`Samatittikā` means evenly filled (`samabharitā`). `Kākapeyyā` means a river where a crow standing on any bank whatsoever is able to drink. `Pāraṃ taritukāmo` means one who, having crossed over the river, wishes to go to the other shore. `Avheyyā` means one should call (`pakkoseyya`). `Ehi pārāpāra`: The meaning is, 'O yonder shore, come to this shore! Then you shall take me and go quickly, for I have urgent business.'”

---

544. යෙ ධම්මා බ්‍රාහ්මණකාරකාති එත්ථ පඤ්චසීලදසකුසලකම්මපථභෙදා ධම්මා බ්‍රාහ්මණකාරකාති වෙදිතබ්බා, තබ්බිපරීතා අබ්‍රාහ්මණකාරකා. ඉන්දමව්හායාමාති ඉන්දං අව්හායාම පක්කොසාම. එවං බ්‍රාහ්මණානං අව්හායනස්ස නිරත්ථකතං දස්සෙත්වා පුනපි භගවා අණ්ණවකුච්ඡියං සූරියො විය ජලමානො පඤ්චසතභික්ඛුපරිවුතො අචිරවතියා තීරෙ නිසින්නො අපරම්පි නදීඋපමංයෙව ආහරන්තො ‘‘සෙය්‍යථාපී’’තිආදිමාහ.

544. “Here, regarding `ye dhammā brāhmaṇakārakā` (the qualities that make one a brahmin), it should be understood that the dhammas divided into the five precepts and the ten wholesome courses of action are what 'make one a brahmin'; their opposites are what 'do not make one a brahmin'. Regarding `indamavhāyāma`, it means: we call upon Indra, we summon him. Having thus shown the futility of the brahmins' calling, the Blessed One—shining like the sun in the belly of the ocean, surrounded by five hundred monks, and seated on the bank of the Aciravatī—wishing to bring forth yet another river simile, spoke the words beginning with 'Just as...'”

---

546. කාමගුණාති කාමයිතබ්බට්ඨෙන කාමා, බන්ධනට්ඨෙන ගුණා. ‘‘අනුජානාමි භික්ඛවෙ, අහතානං වත්ථානං දිගුණං සඞ්ඝාටි’’න්ති (මහාව. 348) එත්ථ හි පටලට්ඨො ගුණට්ඨො. ‘‘අච්චෙන්ති කාලා තරයන්ති රත්තියො, වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්තී’’ති එත්ථ රාසට්ඨො ගුණට්ඨො. ‘‘සතගුණා දක්ඛිණා පාටිකඞ්ඛිතබ්බා’’ති [Pg.335] (ම. නි. 3.379) එත්ථ ආනිසංසට්ඨො ගුණට්ඨො. ‘‘අන්තං අන්තගුණං (ඛු. පා. 3.1) කයිරා මාලාගුණෙ බහූ’’ති (ධ. ප. 53) ච එත්ථ බන්ධනට්ඨො ගුණට්ඨො. ඉධාපි එසෙව අධිප්පෙතො. තෙන වුත්තං ‘‘බන්ධනට්ඨෙන ගුණා’’ති. චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යාති චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන පස්සිතබ්බා. එතෙනුපායෙන සොතවිඤ්ඤෙය්‍යාදීසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉට්ඨාති පරියිට්ඨා වා හොන්තු, මා වා, ඉට්ඨාරම්මණභූතාති අත්ථො. කන්තාති කාමනීයා. මනාපාති මනවඩ්ඪනකා. පියරූපාති පියජාතිකා. කාමූපසඤ්හිතාති ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජමානෙන කාමෙන උපසඤ්හිතා. රජනීයාති රඤ්ජනීයා, රාගුප්පත්තිකාරණභූතාති අත්ථො.

546. “`Kāmaguṇā`: `kāmā` in the sense of 'that which is to be desired', and `guṇā` in the sense of 'that which binds'. For instance, in the passage, 'I allow, monks, a double-layered (`diguṇaṃ`) outer robe of new cloth,' `guṇa` has the meaning of 'layer' (`paṭalaṭṭho`). In, 'Times pass, nights fly by; the stages (`vayoguṇā`) of life are left behind in sequence,' `guṇa` has the meaning of 'group' or 'collection' (`rāsaṭṭho`). In, 'A gift of a hundredfold benefit (`sataguṇā`) is to be expected,' `guṇa` has the meaning of 'benefit' (`ānisaṃsaṭṭho`). And in, 'The small intestine (`antaguṇaṃ`) which binds the intestines (`antaṃ`)' and 'one should make many garlands (`mālāguṇe`)', `guṇa` has the meaning of 'binding' or 'string' (`bandhanaṭṭho`). Here too, this very meaning of 'binding' is intended. Therefore it was said, '`guṇā` in the sense of binding.' `Cakkhuviññeyyā` means 'to be seen by eye-consciousness.' By this method, the meaning of `sotaviññeyyā` (cognizable by the ear), etc., should also be understood. `Iṭṭhā` means: whether they are sought after or not, they are agreeable objects; this is the meaning. `Kantā` means desirable (`kāmanīyā`). `Manāpā` means they cause the mind to grow (`manavaḍḍhanakā`). `Piyarūpā` means they are of a dear nature (`piyajātikā`). `Kāmūpasañhitā` means they are connected with the sensual passion (`kāma`) that arises having taken them as an object. `Rajanīyā` means enticing (`rañjanīyā`); that is, they are a cause for the arising of passion; this is the meaning.”

---

ගධිතාති ගෙධෙන අභිභූතා හුත්වා. මුච්ඡිතාති මුච්ඡාකාරප්පත්තාය අධිමත්තකාය තණ්හාය අභිභූතා. අජ්ඣොපන්නාති අධිඔපන්නා ඔගාළ්හා ‘‘ඉදං සාර’’න්ති පරිනිට්ඨානප්පත්තා හුත්වා. අනාදීනවදස්සාවිනොති ආදීනවං අපස්සන්තා. අනිස්සරණපඤ්ඤාති ඉදමෙත්ථ නිස්සරණන්ති, එවං පරිජානනපඤ්ඤාවිරහිතා, පච්චවෙක්ඛණපරිභොගවිරහිතාති අත්ථො.

“`Gadhitā` means being overcome by greed. `Mucchitā` means being overcome by excessive craving that has reached a state of delusion. `Ajjhopannā` means being overwhelmed, immersed, and having reached the final conclusion, 'This is the essence.' `Anādīnavadassāvino` means not seeing the danger. `Anissaraṇapaññā` means being devoid of the wisdom that discerns, 'This is the escape from it'; that is, being devoid of the practice of using things with reflection. This is the meaning.”

---

548. ආවරණාතිආදීසු ආවරන්තීති ආවරණා. නිවාරෙන්තීති නීවරණා. ඔනන්ධන්තීති ඔනාහනා. පරියොනන්ධන්තීති පරියොනාහනා. කාමච්ඡන්දාදීනං විත්ථාරකථා විසුද්ධිමග්ගතො ගහෙතබ්බා.

548. “Regarding `āvaraṇā` and so on: Because they obstruct (`āvaranti`), they are called obstructions (`āvaraṇā`). Because they prevent (`nivārenti`), they are called hindrances (`nīvaraṇā`). Because they descend upon and cover (`onandhanti`), they are called coverings (`onāhanā`). Because they completely descend upon and cover (`pariyonandhanti`), they are called complete coverings (`pariyonāhanā`). The detailed discourse on sensual desire and the other terms should be taken from the Visuddhimagga.”

---

549-550. ආවුතා නිවුතා ඔනද්ධා පරියොනද්ධාති පදානි ආවරණාදීනං වසෙන වුත්තානි. සපරිග්ගහොති ඉත්ථිපරිග්ගහෙන සපරිග්ගහොති පුච්ඡති. අපරිග්ගහො භො ගොතමාතිආදීසුපි කාමච්ඡන්දස්ස අභාවතො ඉත්ථිපරිග්ගහෙන අපරිග්ගහො. බ්‍යාපාදස්ස අභාවතො කෙනචි සද්ධිං වෙරචිත්තෙන අවෙරො. ථිනමිද්ධස්ස අභාවතො චිත්තගෙලඤ්ඤසඞ්ඛාතෙන බ්‍යාපජ්ජෙන අබ්‍යාපජ්ජො. උද්ධච්චකුක්කුච්චාභාවතො උද්ධච්චකුක්කුච්චාදීහි සංකිලෙසෙහි අසංකිලිට්ඨචිත්තො සුපරිසුද්ධමානසො. විචිකිච්ඡාය අභාවතො චිත්තං වසෙ වත්තෙති. යථා ච බ්‍රාහ්මණා චිත්තගතිකා හොන්තීති, චිත්තස්ස වසෙන වත්තන්ති, න තාදිසොති වසවත්තී.

The words `āvutā`, `nivutā`, `onaddhā`, and `pariyonaddhā` are spoken in the sense of obstructions and so forth. `Sapariggaho`: He asks, 'Are you with possessions (`sapariggaho`)?' by way of possessing a woman. Regarding `Apariggaho, bho Gotama`, and so on, the meaning should be understood thus: Due to the absence of sensual desire, he is without possessions (`apariggaho`), that is, without the possession of a woman. Due to the absence of ill will, he is without enmity (`avero`) toward anyone, having no mind of enmity. Due to the absence of sloth and torpor, he is without mental affliction (`abyāpajjo`), which is known as sickness of the mind. Due to the absence of restlessness and remorse, his mind is unstained (`asaṃkiliṭṭhacitto`) by defilements such as restlessness and remorse, and his mind is perfectly pure (`suparisuddhamānaso`). Due to the absence of doubt, he wields mastery over his mind. And whereas brahmins are `cittagatikā`, that is, they act under the mind's power, he is not like that; therefore, he has mastery (`vasavattī`).

---

552. ඉධ [Pg.336] ඛො පනාති ඉධ බ්‍රහ්මලොකමග්ගෙ. ආසීදිත්වාති අමග්ගමෙව ‘‘මග්ගො’’ති උපගන්ත්වා. සංසීදන්තීති ‘‘සමතල’’න්ති සඤ්ඤාය පඞ්කං ඔතිණ්ණා විය අනුප්පවිසන්ති. සංසීදිත්වා විසාරං පාපුණන්තීති එවං පඞ්කෙ විය සංසීදිත්වා විසාරං අඞ්ගමඞ්ගසංභඤ්ජනං පාපුණන්ති. සුක්ඛතරං මඤ්ඤෙ තරන්තීති මරීචිකාය වඤ්චෙත්වා ‘‘කාකපෙය්‍යා නදී’’ති සඤ්ඤාය ‘‘තරිස්සාමා’’ති හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච වායමමානා සුක්ඛතරණං මඤ්ඤෙ තරන්ති. තස්මා යථා හත්ථපාදාදීනං සංභඤ්ජනං පරිභඤ්ජනං, එවං අපායෙසු සංභඤ්ජනං පරිභඤ්ජනං පාපුණන්ති. ඉධෙව ච සුඛං වා සාතං වා න ලභන්ති. තස්මා ඉදං තෙවිජ්ජානං බ්‍රාහ්මණානන්ති තස්මා ඉදං බ්‍රහ්මසහබ්‍යතාය මග්ගදීපකං තෙවිජ්ජකං පාවචනං තෙවිජ්ජානං බ්‍රාහ්මණානං. තෙවිජ්ජාඉරිණන්ති තෙවිජ්ජාඅරඤ්ඤං ඉරිණන්ති හි අගාමකං මහාඅරඤ්ඤං වුච්චති. තෙවිජ්ජාවිවනන්ති පුප්ඵඵලෙහි අපරිභොගරුක්ඛෙහි සඤ්ඡන්නං නිරුදකං අරඤ්ඤං. යත්ථ මග්ගතො උක්කමිත්වා පරිවත්තිතුම්පි න සක්කා හොන්ති, තං සන්ධායාහ ‘‘තෙවිජ්ජාවිවනන්තිපි වුච්චතී’’ති. තෙවිජ්ජාබ්‍යසනන්ති තෙවිජ්ජානං පඤ්චවිධබ්‍යසනසදිසමෙතං. යථා හි ඤාතිරොගභොග දිට්ඨි සීලබ්‍යසනප්පත්තස්ස සුඛං නාම නත්ථි, එවං තෙවිජ්ජානං තෙවිජ්ජකං පාවචනං ආගම්ම සුඛං නාම නත්ථීති දස්සෙති.

552. `Idha kho pana` means: here, on this path to the Brahmā world. `Āsīditvā` means: having approached what is not the path as if it were the path. `Saṃsīdanti` means: they sink down, like those who, with the perception that it is level ground, have entered into mud; they become submerged. `Saṃsīditvā visāraṃ pāpuṇanti` means: having thus sunk down as if in mud, they reach disintegration, the breaking of their major and minor limbs. `Sukkhataraṇaṃ maññe taranti` means: deceived by a mirage, with the perception that it is a `kākapeyyā` river, they think, 'We will cross,' and striving with hands and feet, it is as if they are making a dry crossing. Therefore, just as they would reach the breaking and shattering of their hands, feet, and other limbs, so too they reach breaking and shattering in the lower realms. And here in this present life, they obtain neither the bliss of jhāna (`sukhaṃ`) nor the pleasure of insight (`sātaṃ`). Therefore, `idaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ` means: this teaching of the Three-Veda-knowers, which is recognized as showing the path to companionship with Brahmā, belongs to the brahmins who know the Three Vedas. `Tevijjairiṇaṃ` means the wilderness of the Three-Veda-knowers; for a great, village-less forest is called an `iriṇa`. `Tevijjavivanaṃ` means a desolate forest, covered with trees whose flowers and fruits are of no use, and which is without water. Referring to a place where, having strayed from the path, one is not even able to turn about, the Blessed One said, 'It is also called the desolate forest of the Three-Veda-knowers.' `Tevijjabyasanaṃ` means: this teaching is similar to the five kinds of disaster for the Three-Veda-knowers. For just as there is no happiness for a person who has met with disaster concerning relatives, disease, wealth, views, or virtue, so too, this shows that for the Three-Veda-knowers, by relying on their teaching, there is no happiness.

---

554. ජාතසංවඩ්ඪොති ජාතො ච වඩ්ඪිතො ච, යො හි කෙවලං තත්ථ ජාතොව හොති, අඤ්ඤත්ථ වඩ්ඪිතො, තස්ස සමන්තා ගාමමග්ගා න සබ්බසො පච්චක්ඛා හොන්ති, තස්මා ජාතසංවඩ්ඪොති ආහ. ජාතසංවඩ්ඪොපි යො චිරනික්ඛන්තො, තස්ස න සබ්බසො පච්චක්ඛා හොන්ති. තස්මා ‘‘තාවදෙව අවසට’’න්ති ආහ, තඞ්ඛණමෙව නික්ඛන්තන්ති අත්ථො. දන්ධායිතත්තන්ති අයං නු ඛො මග්ගො, අයං න නුඛොති කඞ්ඛාවසෙන චිරායිතත්තං. විත්ථායිතත්තන්ති යථා සුඛුමං අත්ථජාතං සහසා පුච්ඡිතස්ස කස්සචි සරීරං ථද්ධභාවං ගණ්හාති, එවං ථද්ධභාවග්ගහණං. න ත්වෙවාති ඉමිනා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස අප්පටිහතභාවං දස්සෙති. තස්ස හි පුරිසස්ස මාරාවට්ටනාදිවසෙන සියා ඤාණස්ස [Pg.337] පටිඝාතො. තෙන සො දන්ධායෙය්‍ය වා විත්ථායෙය්‍ය වා. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පන අප්පටිහතං, න සක්කා තස්ස කෙනචි අන්තරායො කාතුන්ති දීපෙති.

554. ‘Born and brought up’ means born and raised there. For one who is merely born there but raised elsewhere, the village paths all around are not entirely apparent; therefore, He said, ‘born and brought up.’ Even for one born and brought up who departed long ago, the paths are not entirely apparent. Therefore He said, 'who has just departed'; the meaning is, one who has departed at that very moment. ‘Slowness’ means the state of being slow due to doubt, wondering, ‘Is this the right path, or is this not the right path?’ ‘Stiffness’ means the grasping of a state of stiffness, just as when someone is suddenly asked about a subtle matter, their body becomes rigid. By ‘But not so,’ He shows the unobstructed nature of the knowledge of omniscience. For that man, there might be an obstruction to knowledge due to the influence of Māra and so on. Therefore, he might be slow or stiff. But the knowledge of omniscience is unobstructed; it is not possible for anyone to create an obstacle for it—this He clarifies.

---

555. උල්ලුම්පතු භවං ගොතමොති උද්ධරතු භවං ගොතමො. බ්‍රාහ්මණිං පජන්ති බ්‍රාහ්මණදාරකං, භවං ගොතමො මම බ්‍රාහ්මණපුත්තං අපායමග්ගතො උද්ධරිත්වා බ්‍රහ්මලොකමග්ගෙ පතිට්ඨපෙතූති අත්ථො. අථස්ස භගවා බුද්ධුප්පාදං දස්සෙත්වා සද්ධිං පුබ්බභාගපටිපදාය මෙත්තාවිහාරාදිබ්‍රහ්මලොකගාමිමග්ගං දෙසෙතුකාමො ‘‘තෙන හි වාසෙට්ඨා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘ඉධ තථාගතො’’තිආදි සාමඤ්ඤඵලෙ විත්ථාරිතං. මෙත්තාසහගතෙනාතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං සබ්බං විසුද්ධිමග්ගෙ බ්‍රහ්මවිහාරකම්මට්ඨානකථායං වුත්තං. සෙය්‍යථාපි වාසෙට්ඨ බලවා සඞ්ඛධමොතිආදි පන ඉධ අපුබ්බං. තත්ථ බලවාති බලසම්පන්නො. සඞ්ඛධමොති සඞ්ඛධමකො. අප්පකසිරෙනාති අකිච්ඡෙන අදුක්ඛෙන. දුබ්බලො හි සඞ්ඛධමො සඞ්ඛං ධමන්තොපි න සක්කොති චතස්සො දිසා සරෙන විඤ්ඤාපෙතුං, නාස්ස සඞ්ඛසද්දො සබ්බතො ඵරති. බලවතො පන විප්ඵාරිකො හොති, තස්මා ‘‘බලවා’’තිආදිමාහ. මෙත්තාය චෙතොවිමුත්තියාති එත්ථ මෙත්තාති වුත්තෙ උපචාරොපි අප්පනාපි වට්ටති, ‘‘චෙත්තොවිමුත්තී’’ති වුත්තෙ පන අප්පනාව වට්ටති. යං පමාණකතං කම්මන්ති පමාණකතං කම්මං නාම කාමාවචරං වුච්චති. අප්පමාණකතං කම්මං නාම රූපාරූපාවචරං. තඤ්හි පමාණං අතික්කමිත්වා ඔදිස්සකඅනොදිස්සකදිසාඵරණවසෙන වඩ්ඪෙත්වා කතත්තා අප්පමාණකතන්ති වුච්චති. න තං තත්‍රාවසිස්සති න තං තත්‍රාවතිට්ඨතීති තං කාමාවචරකම්මං තස්මිං රූපාවචරාරූපාවචරකම්මෙ න ඔහීයති, න තිට්ඨති. කිං වුත්තං හොති – තං කාමාවචරකම්මං තස්ස රූපාරූපාවචරකම්මස්ස අන්තරා ලග්ගිතුං වා ඨාතුං වා රූපාරූපාවචරකම්මං ඵරිත්වා පරියාදියිත්වා අත්තනො ඔකාසං ගහෙත්වා පතිට්ඨාතුං න සක්කොති. අථ ඛො රූපාවචරාරූපාවචරකම්මමෙව කාමාවචරං මහොඝො විය පරිත්තං උදකං ඵරිත්වා පරියාදියිත්වා අත්තනො ඔකාසං ගහෙත්වා තිට්ඨති. තස්ස විපාකං පටිබාහිත්වා සයමෙව බ්‍රහ්මසහබ්‍යතං උපනෙතීති. එවංවිහාරීති එවං මෙත්තාදිවිහාරී.

555. ‘May the Venerable Gotama lift up’ means ‘may the Venerable Gotama rescue.’ ‘The brahmin offspring’ means the brahmin boy; the meaning is: ‘May the Venerable Gotama, having rescued me, a brahmin's son, from the path to the plane of misery, establish me on the path to the Brahma-world.’ Then the Blessed One, wishing to show the arising of a Buddha and to teach the path leading to the Brahma-world together with the preliminary practice, beginning with the abiding in loving-kindness, said, ‘Then, Vāseṭṭha,’ and so on. Therein, ‘Here, a Tathāgata…’ and so on is explained in detail in the Sāmaññaphala Sutta. In ‘with a mind accompanied by loving-kindness,’ and so on, whatever should be said, all of that has been stated in the Visuddhimagga, in the section on the meditation subjects of the divine abidings. However, ‘Just as, Vāseṭṭha, a strong conch-blower,’ and so on, is new here. Therein, ‘strong’ means possessed of strength. ‘Conch-blower’ means a conch-blower. ‘With little effort’ means without trouble, without difficulty. For a weak conch-blower, even while blowing the conch, is not able to make it known to the four directions with the sound, nor does his conch sound spread everywhere. But for a strong one, it is pervasive; therefore, He said, ‘strong,’ and so on. In ‘by the liberation of mind through loving-kindness,’ when ‘loving-kindness’ is said, both access and absorption are appropriate. But when ‘liberation of mind’ is said, only absorption is appropriate. Regarding ‘whatever measured kamma,’ what is called ‘measured kamma’ is kamma of the sense-sphere. ‘Immeasurable kamma’ is the name for kamma of the form and formless spheres. For it is called ‘immeasurable’ because it is done having transcended measure and having been developed by way of pervading specified beings, unspecified beings, and the directions. ‘That does not remain there, that does not persist there’ means that sense-sphere kamma does not get left behind, does not persist, when that form-sphere and formless-sphere kamma is present. What is meant? That sense-sphere kamma is not able to attach itself or to stand in the midst of that form and formless-sphere kamma, nor is it able to pervade and overwhelm the form and formless-sphere kamma and, having taken its own opportunity, establish itself. Rather, it is the form and formless-sphere kamma itself that, like a great flood pervading and overwhelming a small amount of water, pervades and overwhelms the sense-sphere kamma and, having taken its own opportunity, stands firm. Having blocked the result of that sense-sphere kamma, it itself leads to companionship with Brahmā. ‘One who dwells thus’ means one who dwells thus with loving-kindness and so on.

---

559. එතෙ [Pg.338] මයං භවන්තං ගොතමන්ති ඉදං තෙසං දුතියං සරණගමනං. පඨමමෙව හෙතෙ මජ්ඣිමපණ්ණාසකෙ වාසෙට්ඨසුත්තං සුත්වා සරණං ගතා, ඉමං පන තෙවිජ්ජසුත්තං සුත්වා දුතියම්පි සරණං ගතා. කතිපාහච්චයෙන පබ්බජිත්වා අග්ගඤ්ඤසුත්තෙ උපසම්පදඤ්චෙව අරහත්තඤ්ච අලත්ථුං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

559. ‘We, venerable Gotama…’—this is their second going for refuge. For indeed, at first they had already gone for refuge after hearing the Vāseṭṭha Sutta in the Majjhima Paṇṇāsaka. But having heard this Tevijja Sutta, they went for refuge a second time. After a few days, having gone forth, they attained both higher ordination and Arahantship during the Aggañña Sutta. The rest is clear everywhere.

---

ඉති සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථායං

Thus, in the Sumaṅgalavilāsinī, the commentary on the Dīgha Nikāya,

---

තෙවිජ්ජසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

the explanation of the Tevijja Sutta is concluded.

---

නිට්ඨිතා ච තෙරසසුත්තපටිමණ්ඩිතස්ස සීලක්ඛන්ධවග්ගස්ස

And concluded is that of the Sīlakkhandha Vagga, adorned with thirteen suttas:

---

අත්ථවණ්ණනාති.

The Explanation of the Meaning.

---

සීලක්ඛන්ධවග්ගට්ඨකථා නිට්ඨිතා.

The commentary on the Sīlakkhandha Vagga is completed.