นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

그 분, 복되신 분, 아라한, 완전히 깨달으신 분께 예경 올립니다.

ทีฆนิกาโย

디가 니까야

ปาถิกวคฺคปาฬิ

파티카왁가 빨리어 (파티카 품)

๑. ปาถิกสุตฺตํ

1. 파티카 숫타 (파티카 경)

สุนกฺขตฺตวตฺถุ

수낙캇타 이야기

๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มลฺเลสุ วิหรติ อนุปิยํ นาม มลฺลานํ นิคโม. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อนุปิยํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อติปฺปโค โข ตาว อนุปิยายํ ปิณฺฑาย จริตุํ. ยํนูนาหํ เยน ภคฺควโคตฺตสฺส ปริพฺพาชกสฺส อาราโม, เยน ภคฺควโคตฺโต ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ.

1. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 말라국 말라인들의 아누삐야라는 이름의 마을에 머무셨다. 그때 세존께서는 오전 일찍이 옷을 입으시고 발우와 가사를 챙겨 아누삐야 마을로 탁발을 하러 가셨다. 그때 세존께서는 이런 생각이 드셨다. '아누삐야 마을로 탁발을 하러 다니기에는 아직 너무 이르구나. 그러니 내가 박가와곳따 유행자의 원림으로, 박가와곳따 유행자가 있는 곳으로 가는 것이 좋겠구나.'

๒. อถ โข ภควา เยน ภคฺควโคตฺตสฺส ปริพฺพาชกสฺส อาราโม, เยน ภคฺควโคตฺโต ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ. อถ โข ภคฺควโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตุ โข, ภนฺเต, ภควา. สฺวาคตํ, ภนฺเต, ภควโต. จิรสฺสํ โข, ภนฺเต, ภควา อิมํ ปริยายมกาสิ ยทิทํ อิธาคมนาย. นิสีทตุ, ภนฺเต, ภควา, อิทมาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. ภคฺควโคตฺโตปิ โข ปริพฺพาชโก อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ภคฺควโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปุริมานิ, ภนฺเต, ทิวสานิ [Pg.2] ปุริมตรานิ สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘ปจฺจกฺขาโต ทานิ มยา, ภคฺคว, ภควา. น ทานาหํ ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหรามี’ติ. กจฺเจตํ, ภนฺเต, ตเถว, ยถา สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต อวจา’’ติ? ‘‘ตเถว โข เอตํ, ภคฺคว, ยถา สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต อวจ’’.

2. 그리하여 세존께서는 박가와곳따 유행자의 원림으로, 박가와곳따 유행자가 있는 곳으로 가셨다. 그러자 박가와곳따 유행자가 세존께 이렇게 말씀드렸다. '세존이시여, 어서 오십시오. 세존의 왕림을 환영합니다. 세존이시여, 참으로 오랜만에 이곳에 오실 기회를 내셨습니다. 세존이시여, 앉으십시오. 여기 자리가 마련되어 있습니다.' 세존께서는 마련된 자리에 앉으셨다. 박가와곳따 유행자 또한 낮은 자리 하나를 잡고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 박가와곳따 유행자는 세존께 이렇게 말씀드렸다. '세존이시여, 며칠 전 리차비의 아들 수낙캇타가 제가 있는 곳으로 찾아왔습니다. 찾아와서 저에게 이렇게 말했습니다. “박가와여, 이제 나는 세존을 버렸습니다. 이제 나는 더 이상 세존을 스승으로 의지하여 머물지 않습니다.”라고 말입니다. 세존이시여, 리차비의 아들 수낙캇타가 말한 그대로 그것이 사실입니까?' “박가와여, 리차비의 아들 수낙캇타가 말한 그대로 그것은 사실이다.”

๓. ปุริมานิ, ภคฺคว, ทิวสานิ ปุริมตรานิ สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘ปจฺจกฺขามิ ทานาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ. น ทานาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามี’ติ. ‘เอวํ วุตฺเต, อหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘อปิ นุ ตาหํ, สุนกฺขตฺต, เอวํ อวจํ, เอหิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, มมํ อุทฺทิสฺส วิหราหี’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘ตฺวํ วา ปน มํ เอวํ อวจ – อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามี’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘อิติ กิร, สุนกฺขตฺต, เนวาหํ ตํ วทามิ – เอหิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, มมํ อุทฺทิสฺส วิหราหีติ. นปิ กิร มํ ตฺวํ วเทสิ – อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามีติ. เอวํ สนฺเต, โมฆปุริส, โก สนฺโต กํ ปจฺจาจิกฺขสิ? ปสฺส, โมฆปุริส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธ’นฺติ.

3. “박가와여, 며칠 전 리차비의 아들 수낙캇타가 내가 있는 곳으로 찾아와서, 나에게 절을 하고 한 곁에 앉았다. 한 곁에 앉은 리차비의 아들 수낙캇타는 나에게 이렇게 말했다. ‘세존이시여, 이제 저는 세존을 버립니다. 이제 저는 더 이상 세존을 의지하여 머물지 않겠습니다.’라고 말이다. 박가와여, 그렇게 말했을 때 나는 리차비의 아들 수낙캇타에게 이렇게 말했다. ‘수낙캇타야, 내가 언제 너에게 “수낙캇타야, 오너라, 나를 의지하여 머물러라”라고 말한 적이 있느냐?’라고 말이다. ‘없습니다, 세존이시여.’ ‘아니면 네가 나에게 “세존이시여, 저는 세존을 의지하여 머물겠습니다”라고 말한 적이 있느냐?’라고 물었다. ‘없습니다, 세존이시여.’ ‘수낙캇타야, 이처럼 나는 너에게 “수낙캇타야, 오너라, 나를 의지하여 머물러라”라고 말한 적도 없고, 너 또한 나에게 “세존이시여, 저는 세존을 의지하여 머물겠습니다”라고 말한 적도 없다. 이와 같거늘, 어리석은 자여, 네가 도대체 누구인데 누구를 버린다는 말이냐? 어리석은 자여, 보아라, 네가 얼마나 큰 잘못을 저질렀는지.’라고 말했다.”

๔. ‘น หิ ปน เม, ภนฺเต, ภควา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรตี’ติ. ‘อปิ นุ ตาหํ, สุนกฺขตฺต, เอวํ อวจํ – เอหิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, มมํ อุทฺทิสฺส วิหราหิ, อหํ เต อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘ตฺวํ วา ปน มํ เอวํ อวจ – อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามิ, ภควา เม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสตี’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘อิติ กิร, สุนกฺขตฺต, เนวาหํ ตํ วทามิ – เอหิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, มมํ อุทฺทิสฺส วิหราหิ, อหํ เต อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’ติ; นปิ กิร มํ ตฺวํ วเทสิ – อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามิ, ภควา เม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสตี’ติ. เอวํ สนฺเต, โมฆปุริส, โก สนฺโต กํ ปจฺจาจิกฺขสิ? ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, กเต วา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริเย อกเต วา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา [Pg.3] อิทฺธิปาฏิหาริเย ยสฺสตฺถาย มยา ธมฺโม เทสิโต โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’ติ? ‘กเต วา, ภนฺเต, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริเย อกเต วา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริเย ยสฺสตฺถาย ภควตา ธมฺโม เทสิโต โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’ติ. ‘อิติ กิร, สุนกฺขตฺต, กเต วา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริเย, อกเต วา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริเย, ยสฺสตฺถาย มยา ธมฺโม เทสิโต, โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย. ตตฺร, สุนกฺขตฺต, กึ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กตํ กริสฺสติ? ปสฺส, โมฆปุริส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธ’นฺติ.

4. “‘세존께서는 저에게 인간의 법을 뛰어넘는 신통의 기적을 보여주지 않으십니다’라고 수낙캇타가 말하였다. ‘수낙캇타야, 내가 너에게 “수낙캇타야, 오너라, 나를 의지하여 머물러라, 내가 너에게 인간의 법을 뛰어넘는 신통의 기적을 보여주마”라고 말한 적이 있느냐?’ ‘없습니다, 세존이시여.’ ‘아니면 네가 나에게 “세존이시여, 세존께서 인간의 법을 뛰어넘는 신통의 기적을 보여주신다면 제가 세존을 의지하여 머물겠습니다”라고 말한 적이 있느냐?’ ‘없습니다, 세존이시여.’ ‘수낙캇타야, 이처럼 나는 너에게 “오너라, 나를 의지하여 머물러라, 내가 네게 신통을 보여주마”라고 말한 적도 없고, 너 또한 “신통을 보여주시면 의지하여 머물겠습니다”라고 말한 적도 없다. 이와 같거늘, 어리석은 자여, 네가 도대체 누구인데 누구를 버린다는 말이냐? 수낙캇타야, 이를 어떻게 생각하느냐? 인간의 법을 뛰어넘는 신통의 기적을 보여주든 보여주지 않든, 내가 가르침을 설한 그 목적은 그것을 실천하는 자가 괴로움을 완전히 소멸하는 데 있지 않느냐?’ ‘세존이시여, 신통의 기적을 보여주든 보여주지 않든, 세존께서 설하신 가르침의 목적은 그것을 실천하는 자가 괴로움을 완전히 소멸하는 데 있습니다.’ ‘수낙캇타야, 이와 같이 신통의 기적 유무와 상관없이 내가 설한 가르침은 그것을 실천하는 자를 괴로움의 완전한 소멸로 인도한다. 그렇다면 수낙캇타야, 신통의 기적을 보여주는 것이 무슨 소용이 있겠느냐? 어리석은 자여, 보아라, 네가 얼마나 큰 잘못을 저질렀는지.’라고 말했다.”

๕. ‘น หิ ปน เม, ภนฺเต, ภควา อคฺคญฺญํ ปญฺญเปตี’ติ ? ‘อปิ นุ ตาหํ, สุนกฺขตฺต, เอวํ อวจํ – เอหิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, มมํ อุทฺทิสฺส วิหราหิ, อหํ เต อคฺคญฺญํ ปญฺญเปสฺสามี’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘ตฺวํ วา ปน มํ เอวํ อวจ – อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามิ, ภควา เม อคฺคญฺญํ ปญฺญเปสฺสตี’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘อิติ กิร, สุนกฺขตฺต, เนวาหํ ตํ วทามิ – เอหิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, มมํ อุทฺทิสฺส วิหราหิ, อหํ เต อคฺคญฺญํ ปญฺญเปสฺสามีติ. นปิ กิร มํ ตฺวํ วเทสิ – อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามิ, ภควา เม อคฺคญฺญํ ปญฺญเปสฺสตี’ติ. เอวํ สนฺเต, โมฆปุริส, โก สนฺโต กํ ปจฺจาจิกฺขสิ? ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ปญฺญตฺเต วา อคฺคญฺเญ, อปญฺญตฺเต วา อคฺคญฺเญ, ยสฺสตฺถาย มยา ธมฺโม เทสิโต, โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’ติ? ‘ปญฺญตฺเต วา, ภนฺเต, อคฺคญฺเญ, อปญฺญตฺเต วา อคฺคญฺเญ, ยสฺสตฺถาย ภควตา ธมฺโม เทสิโต, โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’ติ. ‘อิติ กิร, สุนกฺขตฺต, ปญฺญตฺเต วา อคฺคญฺเญ, อปญฺญตฺเต วา อคฺคญฺเญ, ยสฺสตฺถาย มยา ธมฺโม เทสิโต, โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย. ตตฺร, สุนกฺขตฺต, กึ อคฺคญฺญํ ปญฺญตฺตํ กริสฺสติ? ปสฺส, โมฆปุริส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธํ’.

5. “세존이시여, 참으로 세존께서는 저에게 세상의 기원(Aggañña)을 설명해주지 않으셨습니다.” (수낙카따가 말하자 세존께서 말씀하셨다.) “수낙카따야, 내가 과연 너에게 ‘수낙카따야, 오라. 나를 의지하여 머물라. 내가 너에게 세상의 기원을 설명해주리라’고 말한 적이 있느냐?” “세존이시여, 그런 적이 없습니다.” “또는 네가 나에게 ‘세존이시여, 저는 세존을 의지하여 머물겠습니다. 세존께서는 저에게 세상의 기원을 설명해주실 것입니다’라고 말한 적이 있느냐?” “세존이시여, 그런 적이 없습니다.” “수낙카따야, 이처럼 나는 너에게 ‘수낙카따야, 오라. 나를 의지하여 머물라. 내가 너에게 세상의 기원을 설명해주리라’고 말한 적이 없고, 너 또한 나에게 ‘세존이시여, 저는 세존을 의지하여 머물겠습니다. 세존께서는 저에게 세상의 기원을 설명해주실 것입니다’라고 말한 적이 없다. 어리석은 자여, 상황이 이러함에도 불구하고 너는 누구이며 누구를 거부하는 것이냐? 수낙카따야, 너는 어떻게 생각하느냐? 세상의 기원이 설명되든 설명되지 않든, 내가 설한 법은 그 가르침대로 행하는 자를 고통의 완전한 소멸로 인도하지 않느냐?” “세존이시여, 세상의 기원이 설명되든 설명되지 않든, 세존께서 설하신 법은 그 가르침대로 행하는 자를 고통의 완전한 소멸로 인도합니다.” “수낙카따야, 이처럼 세상의 기원이 설명되든 설명되지 않든, 내가 설한 법은 그 가르침대로 행하는 자를 고통의 완전한 소멸로 인도한다. 수낙카따야, 그렇다면 세상의 기원을 설명하는 것이 무슨 소용이 있겠느냐? 어리석은 자여, 보아라. 너의 이 잘못이 얼마나 큰지.”

๖. ‘อเนกปริยาเยน โข เต, สุนกฺขตฺต, มม วณฺโณ ภาสิโต วชฺชิคาเม – อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต [Pg.4] โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. อิติ โข เต, สุนกฺขตฺต, อเนกปริยาเยน มม วณฺโณ ภาสิโต วชฺชิคาเม.

6. “수낙카따야, 참으로 너는 왓지(Vajji) 마을에서 여러 가지 방법으로 나의 공덕을 찬탄했다. ‘그분 세존께서는 이와 같은 이유로 아라한(Arahaṃ)이시며, 완전히 깨달으신 분(Sammāsambuddho)이시고, 지혜와 덕행을 갖추신 분(Vijjācaraṇasampanno)이시며, 잘 가신 분(Sugato)이시고, 세상을 아시는 분(Lokavidū)이시며, 길들여질 만한 사람들을 다스리는 위없는 분(Anuttaro purisadammasārathi)이시고, 신들과 인간들의 스승(Satthā devamanussānaṃ)이시며, 깨달으신 분(Buddho)이시고, 복되신 분(Bhagavā)이시다’라고 말이다. 수낙카따야, 이처럼 너는 여러 가지 방법으로 나의 공덕을 왓지 마을에서 찬탄했다.”

‘อเนกปริยาเยน โข เต, สุนกฺขตฺต, ธมฺมสฺส วณฺโณ ภาสิโต วชฺชิคาเม – สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหีติ. อิติ โข เต, สุนกฺขตฺต, อเนกปริยาเยน ธมฺมสฺส วณฺโณ ภาสิโต วชฺชิคาเม.

“수낙카따야, 참으로 너는 왓지 마을에서 여러 가지 방법으로 법(Dhamma)의 공덕을 찬탄했다. ‘세존에 의해 법은 잘 설해졌고, 스스로 보아 알 수 있으며, 시간이 걸리지 않고, 와서 보라는 것이며, 향상으로 인도하고, 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것이다’라고 말이다. 수낙카따야, 이처럼 너는 여러 가지 방법으로 법의 공덕을 왓지 마을에서 찬탄했다.”

‘อเนกปริยาเยน โข เต, สุนกฺขตฺต, สงฺฆสฺส วณฺโณ ภาสิโต วชฺชิคาเม – สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ, อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ. อิติ โข เต, สุนกฺขตฺต, อเนกปริยาเยน สงฺฆสฺส วณฺโณ ภาสิโต วชฺชิคาเม.

“수낙카따야, 참으로 너는 왓지 마을에서 여러 가지 방법으로 승가(Saṅgha)의 공덕을 찬탄했다. ‘세존의 제자들의 승가는 잘 수행하고, 세존의 제자들의 승가는 바르게 수행하며, 세존의 제자들의 승가는 진리에 맞게 수행하고, 세존의 제자들의 승가는 합당하게 수행한다. 이른바 네 쌍의 남자들, 여덟 부류의 성자들인 이 세존의 제자들의 승가는 공양받아 마땅하고, 환대받아 마땅하며, 보시받아 마땅하고, 합장받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭이다’라고 말이다. 수낙카따야, 이처럼 너는 여러 가지 방법으로 승가의 공덕을 왓지 마을에서 찬탄했다.”

‘อาโรจยามิ โข เต, สุนกฺขตฺต, ปฏิเวทยามิ โข เต, สุนกฺขตฺต. ภวิสฺสนฺติ โข เต, สุนกฺขตฺต, วตฺตาโร, โน วิสหิ สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ จริตุํ, โส อวิสหนฺโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโตติ. อิติ โข เต, สุนกฺขตฺต, ภวิสฺสนฺติ วตฺตาโร’ติ.

“수낙카따야, 내가 너에게 분명히 말해두며 알게 하리라. 수낙카따야, 사람들이 너를 비난하며 이렇게 말할 것이다. ‘릿차비의 아들 수낙카따는 사문 고따마 아래에서 청정범행을 닦아낼 수 없었다. 그는 견디지 못하고 학습계율을 버리고 낮은 재가자의 삶으로 돌아갔다’라고 말이다. 수낙카따야, 참으로 사람들이 너를 이와 같이 비난할 것이다.”

เอวํ ปิ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มยา วุจฺจมาโน อปกฺกเมว อิมสฺมา ธมฺมวินยา, ยถา ตํ อาปายิโก เนรยิโก.

바가와여, 내가 이와 같이 말했음에도 불구하고, 릿차비의 아들 수낙카따는 마치 악처나 지옥에 떨어질 자가 떠나가듯, 이 법과 율(Dhamma-Vinaya)에서 떠나가 버렸습니다.

โกรกฺขตฺติยวตฺถุ

고락깟띠야 이야기

๗. ‘‘เอกมิทาหํ, ภคฺคว, สมยํ ถูลูสุ วิหรามิ อุตฺตรกา นาม ถูลูนํ นิคโม. อถ ขฺวาหํ, ภคฺคว, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สุนกฺขตฺเตน ลิจฺฉวิปุตฺเตน ปจฺฉาสมเณน อุตฺตรกํ ปิณฺฑาย ปาวิสึ. เตน โข ปน สมเยน อเจโล โกรกฺขตฺติโย กุกฺกุรวติโก จตุกฺกุณฺฑิโก ฉมานิกิณฺณํ ภกฺขสํ มุเขเนว ขาทติ, มุเขเนว ภุญฺชติ. อทฺทสา โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ กุกฺกุรวติกํ [Pg.5] จตุกฺกุณฺฑิกํ ฉมานิกิณฺณํ ภกฺขสํ มุเขเนว ขาทนฺตํ มุเขเนว ภุญฺชนฺตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘สาธุรูโป วต, โภ, อยํ สมโณ จตุกฺกุณฺฑิโก ฉมานิกิณฺณํ ภกฺขสํ มุเขเนว ขาทติ, มุเขเนว ภุญฺชตี’ติ.

7. “바가와여, 한때 나는 툴루(Thūlū) 지방의 웃따라까(Uttarakā)라는 툴루 사람들의 마을에 머물고 있었습니다. 바가와여, 그때 나는 오전에 가사를 수하고 발우와 가사를 챙겨 릿차비의 아들 수낙카따를 시자로 대동하고 웃따라까 마을로 탁발을 나갔습니다. 그런데 그때 옷을 입지 않은 고락깟띠야(Korakkhattiya)라는 자가 개의 습성을 따르는 수행(Kukkuravatika)을 하며 네 발로 기어 다니며 땅에 던져진 음식을 오직 입으로만 씹고 입으로만 먹고 있었습니다. 바가와여, 릿차비의 아들 수낙카따는 벌거숭이 고락깟띠야가 개처럼 네 발로 기어 다니며 땅에 던져진 음식을 입으로만 씹어 먹는 것을 보았습니다. 그것을 보고 그는 이런 생각을 했습니다. ‘오, 참으로 고결한 모습이구나! 이 사문은 네 발로 기어 다니며 땅에 던져진 음식을 오직 입으로만 씹어 먹는구나’라고 말입니다.”

‘‘อถ ขฺวาหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตสฺส ลิจฺฉวิปุตฺตสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ตฺวมฺปิ นาม, โมฆปุริส, สมโณ สกฺยปุตฺติโย ปฏิชานิสฺสสี’ติ! ‘กึ ปน มํ, ภนฺเต, ภควา เอวมาห – ‘ตฺวมฺปิ นาม, โมฆปุริส, สมโณ สกฺยปุตฺติโย ปฏิชานิสฺสสี’ติ? ‘นนุ เต, สุนกฺขตฺต, อิมํ อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ กุกฺกุรวติกํ จตุกฺกุณฺฑิกํ ฉมานิกิณฺณํ ภกฺขสํ มุเขเนว ขาทนฺตํ มุเขเนว ภุญฺชนฺตํ ทิสฺวาน เอตทโหสิ – สาธุรูโป วต, โภ, อยํ สมโณ จตุกฺกุณฺฑิโก ฉมานิกิณฺณํ ภกฺขสํ มุเขเนว ขาทติ, มุเขเนว ภุญฺชตี’ติ? ‘เอวํ, ภนฺเต. กึ ปน, ภนฺเต, ภควา อรหตฺตสฺส มจฺฉรายตี’ติ? ‘น โข อหํ, โมฆปุริส, อรหตฺตสฺส มจฺฉรายามิ. อปิ จ, ตุยฺเหเวตํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ, ตํ ปชห. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. ยํ โข ปเนตํ, สุนกฺขตฺต, มญฺญสิ อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ – สาธุรูโป อยํ สมโณติ. โส สตฺตมํ ทิวสํ อลสเกน กาลงฺกริสฺสติ. กาลงฺกโต จ กาลกญฺจิกา นาม อสุรา สพฺพนิหีโน อสุรกาโย, ตตฺร อุปปชฺชิสฺสติ. กาลงฺกตญฺจ นํ พีรณตฺถมฺพเก สุสาเน ฉฑฺเฑสฺสนฺติ. อากงฺขมาโน จ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺเฉยฺยาสิ – ชานาสิ, อาวุโส โกรกฺขตฺติย, อตฺตโน คตินฺติ? ฐานํ โข ปเนตํ, สุนกฺขตฺต, วิชฺชติ ยํ เต อเจโล โกรกฺขตฺติโย พฺยากริสฺสติ – ชานามิ, อาวุโส สุนกฺขตฺต, อตฺตโน คตึ; กาลกญฺจิกา นาม อสุรา สพฺพนิหีโน อสุรกาโย, ตตฺรามฺหิ อุปปนฺโนติ.

바가와여, 그때 나는 릿차비의 아들 수낙캇타의 마음속 생각을 나의 마음으로 알고서, 수낙캇타에게 이렇게 말했습니다. '어리석은 자여, 너 또한 "나는 석가족의 사문이다"라고 자칭하는구나!' 그러자 수낙캇타는 '세존이시여, 어찌하여 저에게 "너 또한 어리석은 자로서 석가족의 사문이라 자칭하는구나"라고 말씀하십니까?'라고 물었습니다. 나는 말했습니다. '수낙캇타여, 너는 개처럼 행동하며 네 발로 기어 다니고, 땅에 던져진 음식을 입으로만 먹는 저 벌거숭이 고락캇티야를 보고서 "오, 이 사문은 정말 훌륭하구나! 네 발로 기어 다니며 땅에 던져진 음식을 입으로만 먹다니"라고 생각하지 않았느냐?' '그렇습니다, 세존이시여. 그런데 세존이시여, 어찌하여 세존께서는 아라한의 경지를 인색하게 숨기십니까?' '어리석은 자여, 나는 아라한의 경지를 인색하게 숨기는 것이 아니다. 다만 너에게 이 사악한 사견이 생겼으니 그것을 버려라. 그것이 너에게 오랜 세월 불이익과 고통이 되지 않게 하라. 수낙캇타여, 네가 "훌륭한 사문이다"라고 생각하는 벌거숭이 고락캇티야는 일곱째 날에 소화불량으로 죽을 것이다. 그는 죽어서 칼라칸지카라고 불리는 가장 비천한 아수라의 무리에 태어날 것이다. 그리고 사람들은 죽은 그를 비라나 풀이 우거진 공동묘지에 버릴 것이다. 수낙캇타여, 네가 원한다면 벌거숭이 고락캇티야에게 가서 "벗 고락캇티야여, 그대는 자신이 갈 곳을 아는가?"라고 물어보아라. 수낙캇타여, 벌거숭이 고락캇티야가 너에게 "벗 수낙캇타여, 나는 내가 갈 곳을 압니다. 나는 가장 비천한 아수라의 무리인 칼라칸지카 아수라로 태어났습니다"라고 답변할 것이 분명하다.'

‘‘อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยน อเจโล โกรกฺขตฺติโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ เอตทโวจ [Pg.6] – ‘พฺยากโต โขสิ, อาวุโส โกรกฺขตฺติย, สมเณน โคตเมน – อเจโล โกรกฺขตฺติโย สตฺตมํ ทิวสํ อลสเกน กาลงฺกริสฺสติ. กาลงฺกโต จ กาลกญฺจิกา นาม อสุรา สพฺพนิหีโน อสุรกาโย, ตตฺร อุปปชฺชิสฺสติ. กาลงฺกตญฺจ นํ พีรณตฺถมฺพเก สุสาเน ฉฑฺเฑสฺสนฺตี’ติ. เยน ตฺวํ, อาวุโส โกรกฺขตฺติย, มตฺตํ มตฺตญฺจ ภตฺตํ ภุญฺเชยฺยาสิ, มตฺตํ มตฺตญฺจ ปานียํ ปิเวยฺยาสิ. ยถา สมณสฺส โคตมสฺส มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ.

바가와여, 그러자 릿차비의 아들 수낙캇타는 벌거숭이 고락캇티야가 있는 곳으로 가서 그에게 말했습니다. '벗 고락캇티야여, 사문 고토마가 당신에 대해 예언했습니다. "벌거숭이 고락캇티야는 일곱째 날에 소화불량으로 죽을 것이며, 죽어서 칼라칸지카라는 가장 비천한 아수라의 무리에 태어날 것이다. 그리고 그의 시신은 비라나 풀이 우거진 공동묘지에 버려질 것이다"라고 말입니다. 그러니 벗 고락캇티야여, 사문 고토마의 말이 틀렸음을 증명하기 위해 음식과 물을 아주 절제하여 조금씩만 먹고 마시도록 하십시오.'

๘. ‘‘อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เอกทฺวีหิกาย สตฺตรตฺตินฺทิวานิ คเณสิ, ยถา ตํ ตถาคตสฺส อสทฺทหมาโน. อถ โข, ภคฺคว, อเจโล โกรกฺขตฺติโย สตฺตมํ ทิวสํ อลสเกน กาลมกาสิ. กาลงฺกโต จ กาลกญฺจิกา นาม อสุรา สพฺพนิหีโน อสุรกาโย, ตตฺร อุปปชฺชิ. กาลงฺกตญฺจ นํ พีรณตฺถมฺพเก สุสาเน ฉฑฺเฑสุํ.

8. 바가와여, 릿차비의 아들 수낙캇타는 여래의 말을 믿지 않았기에 하루 이틀 하며 칠 주야를 세었습니다. 바가와여, 그런데 벌거숭이 고락캇티야는 실제로 일곱째 날에 소화불량으로 죽었습니다. 그는 죽어서 칼라칸지카라는 가장 비천한 아수라의 무리에 태어났고, 사람들은 그의 시신을 비라나 풀이 우거진 공동묘지에 내버렸습니다.

๙. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต – ‘อเจโล กิร โกรกฺขตฺติโย อลสเกน กาลงฺกโต พีรณตฺถมฺพเก สุสาเน ฉฑฺฑิโต’ติ. อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยน พีรณตฺถมฺพกํ สุสานํ, เยน อเจโล โกรกฺขตฺติโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ ติกฺขตฺตุํ ปาณินา อาโกเฏสิ – ‘ชานาสิ, อาวุโส โกรกฺขตฺติย, อตฺตโน คติ’นฺติ? อถ โข, ภคฺคว, อเจโล โกรกฺขตฺติโย ปาณินา ปิฏฺฐึ ปริปุญฺฉนฺโต วุฏฺฐาสิ. ‘ชานามิ, อาวุโส สุนกฺขตฺต, อตฺตโน คตึ. กาลกญฺจิกา นาม อสุรา สพฺพนิหีโน อสุรกาโย, ตตฺรามฺหิ อุปปนฺโน’ติ วตฺวา ตตฺเถว อุตฺตาโน ปปติ.

9. 바가와여, 릿차비의 아들 수낙캇타는 '벌거숭이 고락캇티야가 소화불량으로 죽어 비라나 풀이 우거진 공동묘지에 버려졌다'는 소식을 들었습니다. 바가와여, 그러자 릿차비의 아들 수낙캇타는 비라나 풀 공동묘지에 있는 벌거숭이 고락캇티야의 시신으로 가서, 그의 몸을 손으로 세 번 치며 물었습니다. '벗 고락캇티야여, 그대는 자신이 갈 곳을 아는가?' 바가와여, 그때 벌거숭이 고락캇티야는 손으로 등을 문지르며 일어나 '벗 수낙캇타여, 나는 내가 갈 곳을 압니다. 나는 가장 비천한 아수라의 무리인 칼라칸지카 아수라로 태어났습니다'라고 말하고는 바로 그 자리에 다시 뒤로 자빠졌습니다.

๑๐. ‘‘อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ยเถว เต อหํ อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ อารพฺภ พฺยากาสึ, ตเถว ตํ วิปากํ, อญฺญถา วา’ติ? ‘ยเถว เม, ภนฺเต, ภควา อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ อารพฺภ พฺยากาสิ, ตเถว ตํ วิปากํ, โน อญฺญถา’ติ. ‘ตํ [Pg.7] กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ยทิ เอวํ สนฺเต กตํ วา โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ, อกตํ วาติ? ‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต กตํ โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ, โน อกต’นฺติ. ‘เอวมฺปิ โข มํ ตฺวํ, โมฆปุริส, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรนฺตํ เอวํ วเทสิ – น หิ ปน เม, ภนฺเต, ภควา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรตีติ. ปสฺส, โมฆปุริส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธ’นฺติ. ‘‘เอวมฺปิ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มยา วุจฺจมาโน อปกฺกเมว อิมสฺมา ธมฺมวินยา, ยถา ตํ อาปายิโก เนรยิโก.

10. 바가와여, 그 후 릿차비의 아들 수낙캇타는 내가 있는 곳으로 와서 나에게 절을 하고 한쪽에 앉았습니다. 바가와여, 나는 한쪽에 앉은 릿차비의 아들 수낙캇타에게 이렇게 말했습니다. '수낙캇타여, 이를 어떻게 생각하느냐? 내가 벌거숭이 고락캇티야에 대해 예언한 그대로 그 결과가 나타났느냐, 아니면 다르게 나타났느냐?' '세존이시여, 세존께서 벌거숭이 고락캇티야에 대해 예언하신 그대로 결과가 나타났지, 결코 다르지 않았습니다.' '수낙캇타여, 이를 어떻게 생각하느냐? 상황이 이러하다면, 인간의 법을 넘어선 신통의 기적이 행해진 것이냐, 아니냐?' '세존이시여, 분명 상황이 이러하다면 인간의 법을 넘어선 신통의 기적이 확실히 행해진 것이지, 행해지지 않은 것이 아닙니다.' '어리석은 자여, 내가 이와 같이 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 행하고 있음에도 너는 나에게 "세존께서는 저에게 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 보여주지 않으십니다"라고 말하는구나. 어리석은 자여, 너의 이 잘못이 얼마나 큰지 보아라.' 바가와여, 내가 이렇게 말했음에도 릿차비의 아들 수낙캇타는 마치 지옥에 떨어질 자가 정법에서 멀어지듯 이 법과 율에서 떠나버렸습니다.

อเจลกฬารมฏฺฏกวตฺถุ

벌거숭이 고락캇티야(깔라라마따까) 이야기

๑๑. ‘‘เอกมิทาหํ, ภคฺคว, สมยํ เวสาลิยํ วิหรามิ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน อเจโล กฬารมฏฺฏโก เวสาลิยํ ปฏิวสติ ลาภคฺคปฺปตฺโต เจว ยสคฺคปฺปตฺโต จ วชฺชิคาเม. ตสฺส สตฺตวตปทานิ สมตฺตานิ สมาทินฺนานิ โหนฺติ – ‘ยาวชีวํ อเจลโก อสฺสํ, น วตฺถํ ปริทเหยฺยํ, ยาวชีวํ พฺรหฺมจารี อสฺสํ, น เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺยํ, ยาวชีวํ สุรามํเสเนว ยาเปยฺยํ, น โอทนกุมฺมาสํ ภุญฺเชยฺยํ. ปุรตฺถิเมน เวสาลึ อุเทนํ นาม เจติยํ, ตํ นาติกฺกเมยฺยํ, ทกฺขิเณน เวสาลึ โคตมกํ นาม เจติยํ, ตํ นาติกฺกเมยฺยํ, ปจฺฉิเมน เวสาลึ สตฺตมฺพํ นาม เจติยํ, ตํ นาติกฺกเมยฺยํ, อุตฺตเรน เวสาลึ พหุปุตฺตํ นาม เจติยํ ตํ นาติกฺกเมยฺย’นฺติ. โส อิเมสํ สตฺตนฺนํ วตปทานํ สมาทานเหตุ ลาภคฺคปฺปตฺโต เจว ยสคฺคปฺปตฺโต จ วชฺชิคาเม.

11. 바가와여, 한때 나는 웨살리의 마하와나 숲에 있는 구타가라살라(중각강당)에 머물고 있었습니다. 그때 칼라라맛타카라는 벌거숭이 수행자가 웨살리의 왓지 마을에서 최고의 이익과 명성을 누리며 살고 있었습니다. 그는 일곱 가지 수행 규범을 철저히 지키고 있었는데, '나는 평생 벌거숭이로 지내며 옷을 입지 않겠다. 나는 평생 청정한 수행을 하며 음행을 하지 않겠다. 나는 평생 술과 고기만으로 연명하며 밥과 보리 빵을 먹지 않겠다. 나는 웨살리 동쪽의 우데나 사당을 넘어가지 않겠다. 웨살리 남쪽의 고타마카 사당을 넘어가지 않겠다. 웨살리 서쪽의 사탐바 사당을 넘어가지 않겠다. 웨살리 북쪽의 바후푸타 사당을 넘어가지 않겠다'는 것이었습니다. 그는 이 일곱 가지 수행 규범을 실천했기 때문에 왓지 마을에서 최고의 이익과 명성을 얻고 있었습니다.

๑๒. ‘‘อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยน อเจโล กฬารมฏฺฏโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ กฬารมฏฺฏกํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ. ตสฺส อเจโล กฬารมฏฺฏโก ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น สมฺปายาสิ. อสมฺปายนฺโต โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตฺวากาสิ. อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตสฺส ลิจฺฉวิปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘สาธุรูปํ วต โภ อรหนฺตํ สมณํ อาสาทิมฺหเส. มา วต โน อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’ติ.

12. 바가와여, 그때 리차비 왕자 수낙카타가 벌거숭이 수행자 칼라라맛타카를 찾아가 질문을 던졌습니다. 그러나 칼라라맛타카는 질문을 받고도 제대로 답변하지 못했습니다. 그는 답변을 못 하자 분노와 원망과 불만족을 드러냈습니다. 바가와여, 그러자 리차비 왕자 수낙카타에게 이런 생각이 들었습니다. '아, 우리는 참으로 훌륭한 아라한 사문을 모욕했구나. 이것이 우리에게 오랫동안 해로움과 고통이 되지 않기를 바란다.'

๑๓. ‘‘อถ [Pg.8] โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ตฺวมฺปิ นาม, โมฆปุริส, สมโณ สกฺยปุตฺติโย ปฏิชานิสฺสสี’ติ! ‘กึ ปน มํ, ภนฺเต, ภควา เอวมาห – ตฺวมฺปิ นาม, โมฆปุริส, สมโณ สกฺยปุตฺติโย ปฏิชานิสฺสสี’ติ? ‘นนุ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, อเจลํ กฬารมฏฺฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ อปุจฺฉิ. ตสฺส เต อเจโล กฬารมฏฺฏโก ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น สมฺปายาสิ. อสมฺปายนฺโต โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตฺวากาสิ. ตสฺส เต เอตทโหสิ – ‘‘สาธุรูปํ วต, โภ, อรหนฺตํ สมณํ อาสาทิมฺหเส. มา วต โน อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’ติ. ‘เอวํ, ภนฺเต. กึ ปน, ภนฺเต, ภควา อรหตฺตสฺส มจฺฉรายตี’ติ? ‘น โข อหํ, โมฆปุริส, อรหตฺตสฺส มจฺฉรายามิ, อปิ จ ตุยฺเหเวตํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ, ตํ ปชห. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. ยํ โข ปเนตํ, สุนกฺขตฺต, มญฺญสิ อเจลํ กฬารมฏฺฏกํ – สาธุรูโป อยํ สมโณติ, โส นจิรสฺเสว ปริหิโต สานุจาริโก วิจรนฺโต โอทนกุมฺมาสํ ภุญฺชมาโน สพฺพาเนว เวสาลิยานิ เจติยานิ สมติกฺกมิตฺวา ยสา นิหีโน กาลํ กริสฺสตี’ติ.

13. 바가와여, 그 후 리차비 왕자 수낙카타가 나를 찾아와 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 나는 한쪽에 앉은 리차비 왕자 수낙카타에게 이렇게 말했습니다. '어리석은 자여, 그대도 석가족의 아들인 사문이라고 자처하는가!' 그는 '세존이시여, 어찌하여 저에게 어리석은 자라 하시며 석가족의 사문임을 자처하느냐고 말씀하십니까?'라고 물었습니다. 나는 '수낙카타여, 그대가 벌거숭이 수행자 칼라라맛타카를 찾아가 질문했을 때 그가 대답하지 못하고 화를 냈으며, 그때 그대는 훌륭한 아라한을 모욕했다며 걱정하지 않았느냐?'라고 물었습니다. 그는 '그렇습니다, 세존이시여. 그런데 세존께서는 어찌하여 아라한의 경지에 대해 인색하십니까?'라고 말했습니다. 나는 '어리석은 자여, 나는 아라한의 경지에 대해 인색한 것이 아니라, 그대에게 생긴 사악한 견해를 버리라고 하는 것이다. 그것이 그대에게 오랫동안 해로움과 고통이 되지 않게 하라. 수낙카타여, 그대가 훌륭한 사문이라 여기는 그 벌거숭이 수행자 칼라라맛타카는 머지않아 옷을 입고 아내와 함께 다니며 밥과 보리 빵을 먹게 될 것이고, 웨살리의 모든 사당을 벗어나 명성을 잃고 죽게 될 것이다'라고 말했습니다.

‘‘‘อถ โข, ภคฺคว, อเจโล กฬารมฏฺฏโก นจิรสฺเสว ปริหิโต สานุจาริโก วิจรนฺโต โอทนกุมฺมาสํ ภุญฺชมาโน สพฺพาเนว เวสาลิยานิ เจติยานิ สมติกฺกมิตฺวา ยสา นิหีโน กาลมกาสิ.

바가와여, 과연 머지않아 벌거숭이 수행자 칼라라맛타카는 옷을 입고 아내와 함께 다니며 밥과 보리 빵을 먹게 되었고, 웨살리의 모든 사당을 벗어나 명성을 잃고 죽음을 맞이했습니다.

๑๔. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต – ‘อเจโล กิร กฬารมฏฺฏโก ปริหิโต สานุจาริโก วิจรนฺโต โอทนกุมฺมาสํ ภุญฺชมาโน สพฺพาเนว เวสาลิยานิ เจติยานิ สมติกฺกมิตฺวา ยสา นิหีโน กาลงฺกโต’ติ. อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ยเถว เต อหํ อเจลํ กฬารมฏฺฏกํ อารพฺภ พฺยากาสึ, ตเถว ตํ วิปากํ, อญฺญถา วา’ติ? ‘ยเถว เม, ภนฺเต, ภควา อเจลํ กฬารมฏฺฏกํ อารพฺภ พฺยากาสิ, ตเถว ตํ วิปากํ, โน [Pg.9] อญฺญถา’ติ. ‘ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ยทิ เอวํ สนฺเต กตํ วา โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ อกตํ วา’ติ? ‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต กตํ โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ, โน อกต’นฺติ. ‘เอวมฺปิ โข มํ ตฺวํ, โมฆปุริส, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรนฺตํ เอวํ วเทสิ – น หิ ปน เม, ภนฺเต, ภควา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรตี’’ติ. ปสฺส, โมฆปุริส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธ’นฺติ. ‘‘เอว’มฺปิ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มยา วุจฺจมาโน อปกฺกเมว อิมสฺมา ธมฺมวินยา, ยถา ตํ อาปายิโก เนรยิโก.

14. 바가와여, 리차비 왕자 수낙카타는 벌거숭이 수행자 칼라라맛타카가 옷을 입고 아내와 다니며 밥을 먹고 사당들을 벗어나 명성을 잃고 죽었다는 소식을 들었습니다. 바가와여, 그때 리차비 왕자 수낙카타가 나를 찾아와 절을 올리고 한쪽에 앉았습니다. 나는 한쪽에 앉은 리차비 왕자 수낙카타에게 이렇게 말했습니다. '수낙카타여, 어떻게 생각하느냐? 내가 벌거숭이 수행자 칼라라맛타카에 대해 예언한 그대로 결과가 나타났느냐, 아니면 다르게 나타났느냐?' 그는 '세존이시여, 세존께서 말씀하신 그대로 결과가 나타났으며 다르게 나타나지 않았습니다'라고 답했습니다. 나는 '수낙카타여, 어떻게 생각하느냐? 그렇다면 이것은 인간의 경지를 넘어선 신통력의 기적이 행해진 것이냐, 아니냐?'라고 물었습니다. 그는 '분명히 그렇습니다, 세존이시여. 이는 인간의 경지를 넘어선 신통력의 기적이 행해진 것이지, 안 된 것이 아닙니다'라고 답했습니다. 나는 '어리석은 자여, 이처럼 내가 인간의 경지를 넘어선 신통력의 기적을 보여주고 있음에도 그대는 나에게 신통력을 보여주지 않는다고 말하는구나. 어리석은 자여, 그대의 허물이 얼마나 큰지 보아라'라고 말했습니다. 바가와여, 내가 이렇게 말했음에도 리차비 왕자 수낙카타는 지옥에 떨어질 자가 그러하듯 이 법과 율에서 떠나버렸습니다.

อเจลปาถิกปุตฺตวตฺถุ

벌거숭이 수행자 파티카푸타 이야기

๑๕. ‘‘เอกมิทาหํ, ภคฺคว, สมยํ ตตฺเถว เวสาลิยํ วิหรามิ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน อเจโล ปาถิกปุตฺโต เวสาลิยํ ปฏิวสติ ลาภคฺคปฺปตฺโต เจว ยสคฺคปฺปตฺโต จ วชฺชิคาเม. โส เวสาลิยํ ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท, อหมฺปิ ญาณวาโท. ญาณวาโท โข ปน ญาณวาเทน อรหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตุํ. สมโณ โคตโม อุปฑฺฒปถํ อาคจฺเฉยฺย, อหมฺปิ อุปฑฺฒปถํ คจฺเฉยฺยํ. เต ตตฺถ อุโภปิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กเรยฺยาม. เอกํ เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, ทฺวาหํ กริสฺสามิ. ทฺเว เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ, จตฺตาราหํ กริสฺสามิ. จตฺตาริ เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ, อฏฺฐาหํ กริสฺสามิ. อิติ ยาวตกํ ยาวตกํ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามี’ติ.

15. 박가와여, 한때 나는 바로 그 웨살리 시의 대림(大林)에 있는 중각강당(重閣講堂)에 머물고 있었다. 그때 마침 파티카의 아들인 나체 수행자가 웨살리 시의 왓지 지역 마을에서 큰 이득과 명성을 얻으며 살고 있었다. 그는 웨살리의 대중 가운데서 이렇게 말을 하였다. '수행자 고타마도 지혜가 있다고 자처하고, 나도 지혜가 있다고 자처한다. 지혜가 있는 자는 지혜가 있는 자와 더불어 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 보여주어야 마땅하다. 수행자 고타마가 길의 절반을 오면, 나도 길의 절반을 가겠다. 그곳에서 우리 둘 다 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 행하자. 만약 수행자 고타마가 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 한 가지 행한다면, 나는 두 가지를 행하겠다. 만약 수행자 고타마가 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 두 가지 행한다면, 나는 네 가지를 행하겠다. 만약 수행자 고타마가 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 네 가지 행한다면, 나는 여덟 가지를 행하겠다. 이처럼 수행자 고타마가 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 행하는 만큼, 나는 그보다 두 배씩 더 행하겠다'라고.

๑๖. ‘‘อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘อเจโล, ภนฺเต, ปาถิกปุตฺโต เวสาลิยํ ปฏิวสติ ลาภคฺคปฺปตฺโต เจว ยสคฺคปฺปตฺโต จ วชฺชิคาเม. โส เวสาลิยํ ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ – สมโณปิ โคตโม [Pg.10] ญาณวาโท, อหมฺปิ ญาณวาโท. ญาณวาโท โข ปน ญาณวาเทน อรหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตุํ. สมโณ โคตโม อุปฑฺฒปถํ อาคจฺเฉยฺย, อหมฺปิ อุปฑฺฒปถํ คจฺเฉยฺยํ. เต ตตฺถ อุโภปิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กเรยฺยาม. เอกํ เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, ทฺวาหํ กริสฺสามิ. ทฺเว เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ, จตฺตาราหํ กริสฺสามิ. จตฺตาริ เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ, อฏฺฐาหํ กริสฺสามิ. อิติ ยาวตกํ ยาวตกํ สมโณ โคตโม อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามี’’ติ.

16. 박가와여, 그때 릿차위의 아들 수낙카타가 내가 있는 곳으로 다가왔다. 다가와서 나에게 절을 올린 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 릿차위의 아들 수낙카타는 나에게 이렇게 말하였다. '세존이시여, 파티카의 아들인 나체 수행자가 웨살리 시의 왓지 지역 마을에서 큰 이득과 명성을 얻으며 살고 있습니다. 그는 웨살리의 대중 가운데서 이렇게 말을 합니다. 수행자 고타마도 지혜가 있다고 자처하고, 저도 지혜가 있다고 자처합니다. 지혜가 있는 자는 지혜가 있는 자와 더불어 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 보여주어야 마땅합니다. 수행자 고타마가 길의 절반을 오면, 저도 길의 절반을 가겠습니다. 그곳에서 우리 둘 다 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 행합시다. 만약 수행자 고타마가 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 한 가지 행한다면, 저는 두 가지를 행하겠습니다. 만약 수행자 고타마가 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 두 가지 행한다면, 저는 네 가지를 행하겠습니다. 만약 수행자 고타마가 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 네 가지 행한다면, 저는 여덟 가지를 행하겠습니다. 이처럼 수행자 고타마가 인간의 법을 넘어선 신통의 기적을 행하는 만큼, 저는 그보다 두 배씩 더 행하겠습니다라고 말입니다.'

‘‘เอวํ วุตฺเต, อหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘อภพฺโพ โข, สุนกฺขตฺต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

박가와여, 그렇게 말했을 때 나는 릿차위의 아들 수낙카타에게 이렇게 말하였다. '수낙카타여, 파티카의 아들인 나체 수행자가 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 사된 견해를 포기하지 않은 채 내 앞으로 오는 것은 불가능한 일이다. 만약 그가 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 사된 견해를 포기하지 않은 채 수행자 고타마의 앞으로 가겠다고 생각한다면, 그의 머리가 쪼개져 떨어질 것이다.'

๑๗. ‘รกฺขเตตํ, ภนฺเต, ภควา วาจํ, รกฺขเตตํ สุคโต วาจ’นฺติ. ‘กึ ปน มํ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, เอวํ วเทสิ – รกฺขเตตํ, ภนฺเต, ภควา วาจํ, รกฺขเตตํ สุคโต วาจ’นฺติ? ‘ภควตา จสฺส, ภนฺเต, เอสา วาจา เอกํเสน โอธาริตา – อภพฺโพ อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ. อเจโล จ, ภนฺเต, ปาถิกปุตฺโต วิรูปรูเปน ภควโต สมฺมุขีภาวํ อาคจฺเฉยฺย, ตทสฺส ภควโต มุสา’ติ.

17. '세존이시여, 세존께서는 그 말씀을 조심하십시오. 선서(善逝)께서는 그 말씀을 거두어 주십시오.' '수낙카타여, 너는 왜 나에게 세존께서는 그 말씀을 조심하십시오, 선서께서는 그 말씀을 거두어 주십시오라고 말하는 것이냐?' '세존이시여, 세존께서는 파티카의 아들인 나체 수행자가 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 사된 견해를 포기하지 않은 채 내 앞으로 오는 것은 불가능하다. 만약 그가 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 사된 견해를 포기하지 않은 채 수행자 고타마의 앞으로 가겠다고 생각한다면, 그의 머리가 쪼개져 떨어질 것이다라고 단정적으로 말씀하셨기 때문입니다. 세존이시여, 그런데 만약 파티카의 아들인 나체 수행자가 변형된 모습으로 세존 앞에 나타난다면, 세존의 그 말씀은 거짓이 될 것이기 때문입니다.'

๑๘. ‘อปิ นุ, สุนกฺขตฺต, ตถาคโต ตํ วาจํ ภาเสยฺย ยา สา วาจา ทฺวยคามินี’ติ? ‘กึ ปน, ภนฺเต, ภควตา อเจโล ปาถิกปุตฺโต เจตสา [Pg.11] เจโต ปริจฺจ วิทิโต – อภพฺโพ อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ?

18. '수낙카타여, 여래가 어찌 두 가지로 해석될 수 있는 모호한 말을 하겠느냐?' '세존이시여, 그렇다면 세존께서는 파티카의 아들인 나체 수행자가 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 사된 견해를 포기하지 않은 채 내 앞으로 오는 것은 불가능하다. 만약 그가 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 사된 견해를 포기하지 않은 채 수행자 고타마의 앞으로 가겠다고 생각한다면 그의 머리가 쪼개져 떨어질 것이다라는 사실을 그의 마음을 꿰뚫어 아시는 마음의 지혜로 아신 것입니까?'

‘อุทาหุ, เทวตา ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ – อภพฺโพ, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ภควโต สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ?

'아니면 천신들이 세존께 세존이시여, 파티카의 아들인 나체 수행자가 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 사된 견해를 포기하지 않은 채 세존 앞으로 오는 것은 불가능합니다. 만약 그가 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 사된 견해를 포기하지 않은 채 수행자 고타마의 앞으로 가겠다고 생각한다면 그의 머리가 쪼개져 떨어질 것입니다라고 이 사실을 알려드린 것입니까?'

๑๙. ‘เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต เจว เม, สุนกฺขตฺต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต อภพฺโพ อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

19. '수낙카타여, 나는 파티카의 아들인 나체 수행자가 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 사된 견해를 포기하지 않은 채 내 앞으로 오는 것은 불가능하다는 것, 그리고 만약 그가 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 사된 견해를 포기하지 않은 채 수행자 고타마의 앞으로 가겠다고 생각한다면 그의 머리가 쪼개져 떨어질 것이라는 사실을 그의 마음을 꿰뚫어 아는 나의 마음으로 알았다.'

‘เทวตาปิ เม เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ – อภพฺโพ, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ภควโต สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

'또한 천신들도 나에게 세존이시여, 파티카의 아들인 나체 수행자가 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 사된 견해를 포기하지 않은 채 세존 앞으로 오는 것은 불가능합니다. 만약 그가 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 사된 견해를 포기하지 않은 채 수행자 고타마의 앞으로 가겠다고 생각한다면 그의 머리가 쪼개져 떨어질 것입니다라고 이 사실을 알려주었다.'

‘อชิโตปิ นาม ลิจฺฉวีนํ เสนาปติ อธุนา กาลงฺกโต ตาวตึสกายํ อุปปนฺโน. โสปิ มํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาโรเจสิ – อลชฺชี, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต; มุสาวาที, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต. มมฺปิ, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต พฺยากาสิ วชฺชิคาเม – อชิโต ลิจฺฉวีนํ เสนาปติ มหานิรยํ อุปปนฺโนติ. น โข ปนาหํ, ภนฺเต, มหานิรยํ อุปปนฺโน; ตาวตึสกายมฺหิ อุปปนฺโน. อลชฺชี, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต; มุสาวาที, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต; อภพฺโพ จ, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ภควโต สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส [Pg.12] เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

‘최근에 죽은 아지타(Ajita)라는 이름의 릿차위 장군이 따와띰사(Tāvatiṃsa) 천상에 태어났습니다. 그 또한 저를 찾아와 이와 같이 말했습니다. “세존이시여, 벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따는 부끄러움을 모르는 자입니다. 세존이시여, 벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따는 거짓말쟁이입니다. 세존이시여, 그는 왓지(Vajji) 마을에서 저에 대해 ‘릿차위의 아지타 장군은 큰 지옥에 떨어졌다’라고 선언했습니다. 그러나 세존이시여, 저는 큰 지옥에 태어난 것이 아니라 따와띰사 천상에 태어났습니다. 세존이시여, 벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따는 참으로 부끄러움을 모르는 자이며 거짓말쟁이입니다. 세존이시여, 벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따는 그 말을 철회하지 않고, 그 마음을 버리지 않으며, 그 사견을 포기하지 않고서는 결코 세존 앞에 나타날 수 없습니다. 만약 그가 ‘나는 그 말을 철회하지 않고, 그 마음을 버리지 않으며, 그 사견을 포기하지 않은 채로 사문 고따마 앞에 가리라’라고 생각한다면, 그의 머리는 쪼개져 떨어질 것입니다”라고 말입니다.’

‘อิติ โข, สุนกฺขตฺต, เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต เจว เม อเจโล ปาถิกปุตฺโต อภพฺโพ อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ. เทวตาปิ เม เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ – อภพฺโพ, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ภควโต สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

‘수낙캇따여, 이와 같이 나 역시 마음으로 그의 마음을 살펴서 벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따가 그 말을 철회하지 않고, 그 마음을 버리지 않으며, 그 사견을 포기하지 않고서는 내 앞에 나타날 수 없음을 알았다. 만약 그가 그러한 상태로 사문 고따마 앞에 가려 한다면 그의 머리는 쪼개져 떨어질 것이다. 또한 천신들도 나에게 이 사실을 알리며 말하기를, “세존이시여, 벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따는 그 말을 철회하지 않고, 그 마음을 버리지 않으며, 그 사견을 포기하지 않고서는 세존 앞에 나타날 수 없습니다. 만약 그가 그러한 상태로 사문 고따마 앞에 가려 한다면 그의 머리는 쪼개져 떨어질 것입니다”라고 하였다.’

‘โส โข ปนาหํ, สุนกฺขตฺต, เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต เยน อเจลสฺส ปาถิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมิสฺสามิ ทิวาวิหาราย. ยสฺสทานิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, อิจฺฉสิ, ตสฺส อาโรเจหี’ติ.

‘수낙캇따여, 나는 웨살리(Vesālī)에서 탁발을 하고 공양을 마친 뒤, 낮 동안 머물기 위해 벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따의 공원으로 가겠다. 수낙캇따여, 이제 그대가 알리고 싶은 사람이 있다면 누구에게든 알리도록 하라.’

อิทฺธิปาฏิหาริยกถา

신통 변화에 대한 이야기

๒๐. ‘‘อถ ขฺวาหํ, ภคฺคว, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสึ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต เยน อเจลสฺส ปาถิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมึ ทิวาวิหาราย. อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต ตรมานรูโป เวสาลึ ปวิสิตฺวา เยน อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อภิญฺญาเต อภิญฺญาเต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘เอสาวุโส, ภควา เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต เยน อเจลสฺส ปาถิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมิ ทิวาวิหาราย. อภิกฺกมถายสฺมนฺโต อภิกฺกมถายสฺมนฺโต, สาธุรูปานํ สมณานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ภวิสฺสตี’ติ[Pg.13]. อถ โข, ภคฺคว, อภิญฺญาตานํ อภิญฺญาตานํ ลิจฺฉวีนํ เอตทโหสิ – ‘สาธุรูปานํ กิร, โภ, สมณานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ภวิสฺสติ; หนฺท วต, โภ, คจฺฉามา’ติ. เยน จ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อภิญฺญาเต อภิญฺญาเต นานาติตฺถิเย สมณพฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ‘เอสาวุโส, ภควา เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต เยน อเจลสฺส ปาถิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมิ ทิวาวิหาราย. อภิกฺกมถายสฺมนฺโต อภิกฺกมถายสฺมนฺโต, สาธุรูปานํ สมณานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ภวิสฺสตี’ติ. อถ โข, ภคฺคว, อภิญฺญาตานํ อภิญฺญาตานํ นานาติตฺถิยานํ สมณพฺราหฺมณานํ เอตทโหสิ – ‘สาธุรูปานํ กิร, โภ, สมณานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ภวิสฺสติ; หนฺท วต, โภ, คจฺฉามา’ติ.

20. “바가와여, 그때 나는 오전 중에 하의를 갈아입고 발우와 가사를 수한 뒤 웨살리로 탁발을 하러 들어갔다. 웨살리에서 탁발을 마치고 공양 후에 벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따의 공원으로 낮의 휴식을 위해 갔다. 바가와여, 그때 릿차위의 아들 수낙캇따는 급히 웨살리로 들어가 이름난 릿차위들이 있는 곳으로 가서 그들에게 이렇게 말했다. “벗들이여, 세존께서 웨살리에서 탁발을 마치고 공양 후에 벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따의 공원으로 가셔서 낮의 휴식을 취하고 계십니다. 존자들이여, 어서 가보십시오! 어서 가보십시오! 훌륭한 수행자들의 인간의 법을 넘어선 상인법(上人法)의 신통 변화가 있을 것입니다.” 바가와여, 그러자 이름난 릿차위들에게 “훌륭한 수행자들의 신통 변화가 일어날 것이라 하니 우리도 가보자”는 생각이 들었다. 또한 수낙캇따는 이름난 바라문 대부호들과 거상들, 그리고 여러 이교도 사문 바라문들에게 다가가 그들에게도 같은 말을 전했다. 바가와여, 그러자 이름난 이교도 사문 바라문들에게도 “훌륭한 수행자들의 상인법의 신통 변화가 일어날 것이라 하니 우리도 가보자”는 생각이 들었다.”

‘‘อถ โข, ภคฺคว, อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี, อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา เยน อเจลสฺส ปาถิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมึสุ. สา เอสา, ภคฺคว, ปริสา มหา โหติ อเนกสตา อเนกสหสฺสา.

“바가와여, 그리하여 이름난 릿차위들과 이름난 바라문 대부호들, 거상들, 그리고 여러 이교도 사문 바라문들이 벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따의 공원으로 몰려들었다. 바가와여, 그 대중은 수백 수천 명에 이르는 거대한 규모였다.”

๒๑. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภคฺคว, อเจโล ปาถิกปุตฺโต – ‘อภิกฺกนฺตา กิร อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา. สมโณปิ โคตโม มยฺหํ อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน’ติ. สุตฺวานสฺส ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํโส อุทปาทิ. อถ โข, ภคฺคว, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต เยน ตินฺทุกขาณุปริพฺพาชการาโม เตนุปสงฺกมิ.

21. “바가와여, 벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따는 “이름난 릿차위들이 오고 있고, 이름난 바라문 대부호들과 거상들, 그리고 여러 이교도 사문 바라문들이 오고 있으며, 사문 고따마도 나의 공원에 머물고 있다”는 소식을 들었다. 이를 듣자 그에게 두려움과 떨림과 소름 끼치는 전율이 일어났다. 바가와여, 그러자 벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따는 두려움에 사로잡혀 소스라치게 놀라며 띤두까카누(Tindukakhāṇu) 유행자 공원으로 달아났다.”

‘‘อสฺโสสิ โข, ภคฺคว, สา ปริสา – ‘อเจโล กิร ปาถิกปุตฺโต ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต เยน ตินฺทุกขาณุปริพฺพาชการาโม [Pg.14] เตนุปสงฺกนฺโต’ติ. อถ โข, ภคฺคว, สา ปริสา อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ –

“바가와여, 그때 그 대중은 “벌거숭이 수행자 빠띠까뿟따가 두려움에 사로잡혀 소스라치게 놀라며 띤두까카누 유행자 공원으로 달아났다”는 소식을 들었다. 바가와여, 그러자 그 대중은 한 사람을 불러서 일렀다.”

‘เอหิ ตฺวํ, โภ ปุริส, เยน ตินฺทุกขาณุปริพฺพาชการาโม, เยน อเจโล ปาถิกปุตฺโต เตนุปสงฺกม. อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอวํ วเทหิ – อภิกฺกมาวุโส, ปาถิกปุตฺต, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา, สมโณปิ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน; ภาสิตา โข ปน เต เอสา, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, เวสาลิยํ ปริสติ วาจา สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท, อหมฺปิ ญาณวาโท. ญาณวาโท โข ปน ญาณวาเทน อรหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตุํ. สมโณ โคตโม อุปฑฺฒปถํ อาคจฺเฉยฺย อหมฺปิ อุปฑฺฒปถํ คจฺเฉยฺยํ. เต ตตฺถ อุโภปิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กเรยฺยาม. เอกํ เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, ทฺวาหํ กริสฺสามิ. ทฺเว เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ, จตฺตาราหํ กริสฺสามิ. จตฺตาริ เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ, อฏฺฐาหํ กริสฺสามิ. อิติ ยาวตกํ ยาวตกํ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามี’ติ อภิกฺกมสฺเสว โข; อาวุโส ปาถิกปุตฺต, อุปฑฺฒปถํ. สพฺพปฐมํเยว อาคนฺตฺวา สมโณ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน’ติ.

"여보게 사람이여, 어서 가서 띤두카카누 유행자 동산에 있는 벌거숭이 수행자 빠티카뿟따에게 이렇게 전하게. '빠티카뿟따 존자여, 어서 오십시오. 매우 유명한 릿차비족들이 왔으며, 부유한 바라문들과 거사들, 그리고 여러 종파의 사문 바라문들도 왔습니다. 사문 고따마도 존자의 동산에서 낮 동안 머물고 계십니다. 빠티카뿟따 존자여, 당신은 웨살리의 대중들 앞에서 이렇게 말하지 않았습니까? "사문 고따마도 지혜가 있다고 주장하고 나도 지혜가 있다고 주장한다. 지혜가 있다고 주장하는 자는 마땅히 지혜가 있다고 주장하는 자와 함께 인간의 법을 뛰어넘는 신통 변화를 보여주어야 한다. 사문 고따마가 중간 지점까지 오면 나도 중간 지점까지 가겠다. 거기서 우리 둘 다 인간의 법을 뛰어넘는 신통 변화를 행하자. 사문 고따마가 인간의 법을 뛰어넘는 신통 변화를 하나 행하면 나는 둘을 행하겠고, 사문 고따마가 둘을 행하면 나는 넷을 행하겠으며, 사문 고따마가 넷을 행하면 나는 여덟을 행하겠다. 이처럼 사문 고따마가 인간의 법을 뛰어넘는 신통 변화를 행할 때마다 나는 그 두 배만큼 행하겠다"라고 말입니다. 그러니 빠티카뿟따 존자여, 어서 중간 지점까지 오십시오. 사문 고따마는 이미 가장 먼저 도착하여 존자의 동산에서 낮 동안 머물고 계십니다.'"

๒๒. ‘‘เอวํ, โภติ โข, ภคฺคว, โส ปุริโส ตสฺสา ปริสาย ปฏิสฺสุตฺวา เยน ตินฺทุกขาณุปริพฺพาชการาโม, เยน อเจโล ปาถิกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘อภิกฺกมาวุโส ปาถิกปุตฺต, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา. สมโณปิ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน. ภาสิตา [Pg.15] โข ปน เต เอสา, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, เวสาลิยํ ปริสติ วาจา – สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท; อหมฺปิ ญาณวาโท. ญาณวาโท โข ปน ญาณวาเทน อรหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตุํ…เป… ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามีติ. อภิกฺกมสฺเสว โข, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, อุปฑฺฒปถํ. สพฺพปฐมํเยว อาคนฺตฺวา สมโณ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน’ติ.

22. "박가와여, 그러자 그 사람은 대중의 말을 듣고 '알겠습니다'라고 대답한 뒤, 띤두카카누 유행자 동산에 있는 벌거숭이 수행자 빠티카뿟따에게 가서 이와 같이 말했습니다. '빠티카뿟따 존자여, 어서 오십시오. 매우 유명한 릿차비족들이 왔으며, 부유한 바라문들과 거사들, 그리고 여러 종파의 사문 바라문들도 왔습니다. 사문 고따마도 존자의 동산에서 낮 동안 머물고 계십니다. 빠티카뿟따 존자여, 당신은 웨살리의 대중들 앞에서 "사문 고따마도 지혜가 있다고 주장하고 나도 지혜가 있다고 주장한다. 지혜가 있다고 주장하는 자는 마땅히 지혜가 있다고 주장하는 자와 함께 인간의 법을 뛰어넘는 신통 변화를 보여주어야 한다... (중략) ...나는 그 두 배만큼 행하겠다"라고 말하지 않았습니까? 그러니 빠티카뿟따 존자여, 어서 중간 지점까지 오십시오. 사문 고따마는 이미 가장 먼저 도착하여 존자의 동산에서 낮 동안 머물고 계십니다.'"

‘‘เอวํ วุตฺเต, ภคฺคว, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโส’ติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ. อถ โข โส, ภคฺคว, ปุริโส อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘กึ สุ นาม เต, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, ปาวฬา สุ นาม เต ปีฐกสฺมึ อลฺลีนา, ปีฐกํ สุ นาม เต ปาวฬาสุ อลฺลีนํ? อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปสิ, น สกฺโกสิ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. เอวมฺปิ โข, ภคฺคว, วุจฺจมาโน อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโส’ติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ.

"박가와여, 이렇게 말하자 벌거숭이 수행자 빠티카뿟따는 '도반이여, 가겠소. 도반이여, 가겠소'라고 말하면서도 그 자리에서 꼼짝달싹 못 하고 몸을 뒤틀기만 할 뿐, 자리에서 일어나지도 못했습니다. 그러자 그 사람은 벌거숭이 수행자 빠티카뿟따에게 이와 같이 말했습니다. '빠티카뿟따 존자여, 도대체 어찌 된 일입니까? 당신의 볼기가 의자에 달라붙었습니까, 아니면 의자가 당신의 볼기에 달라붙었습니까? 가겠다고 말하면서 왜 그 자리에서 몸을 뒤틀기만 하고 일어나지를 못합니까?' 박가와여, 이런 말을 듣고도 벌거숭이 수행자 빠티카뿟따는 '도반이여, 가겠소. 도반이여, 가겠소'라고 말하면서 그 자리에서 몸을 뒤틀 뿐, 자리에서 일어나지 못했습니다."

๒๓. ‘‘ยทา โข โส, ภคฺคว, ปุริโส อญฺญาสิ – ‘ปราภูตรูโป อยํ อเจโล ปาถิกปุตฺโต. อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. อถ ตํ ปริสํ อาคนฺตฺวา เอวมาโรเจสิ – ‘ปราภูตรูโป, โภ, อเจโล ปาถิกปุตฺโต. อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, อหํ, ภคฺคว, ตํ ปริสํ เอตทโวจํ – ‘อภพฺโพ โข, อาวุโส, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺย’นฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ.

23. "박가와여, 그 사람은 '이 벌거숭이 수행자 빠티카뿟따는 패배한 기색이 역력하구나. 가겠다고 말만 하고 그 자리에서 몸을 뒤틀며 일어나지도 못하는구나'라고 알게 되었습니다. 그래서 대중에게 돌아와 이렇게 보고했습니다. '여러분, 벌거숭이 수행자 빠티카뿟따는 패배한 모습입니다. 가겠다고 말하면서도 그 자리에서 몸을 뒤틀기만 할 뿐 일어나지도 못합니다.' 박가와여, 이 말이 전해지자 나는 그 대중에게 이와 같이 말했습니다. '도반들이여, 벌거숭이 수행자 빠티카뿟따는 그 말을 버리지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 견해를 포기하지 않고서는 내 앞으로 올 수 없습니다. 만약 그가 그 말을 버리지 않고 그 마음을 버리지 않고 그 견해를 포기하지 않은 채 사문 고따마의 앞으로 가겠다고 생각한다면, 그의 머리는 쪼개지고 말 것입니다.'"

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

첫 번째 낭송분(제1바나와라)이 끝났다.

๒๔. ‘‘อถ [Pg.16] โข, ภคฺคว, อญฺญตโร ลิจฺฉวิมหามตฺโต อุฏฺฐายาสนา ตํ ปริสํ เอตทโวจ – ‘เตน หิ, โภ, มุหุตฺตํ ตาว อาคเมถ, ยาวาหํ คจฺฉามิ. อปฺเปว นาม อหมฺปิ สกฺกุเณยฺยํ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ อิมํ ปริสํ อาเนตุ’นฺติ.

24. "박가와여, 그때 한 릿차비 대신이 자리에서 일어나 대중에게 이렇게 말했습니다. '여러분, 그렇다면 내가 다녀올 때까지 잠시만 기다려 주십시오. 내가 벌거숭이 수행자 빠티카뿟따를 이 대중 앞으로 데려올 수 있을지도 모릅니다.'"

‘‘อถ โข โส, ภคฺคว, ลิจฺฉวิมหามตฺโต เยน ตินฺทุกขาณุปริพฺพาชการาโม, เยน อเจโล ปาถิกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘อภิกฺกมาวุโส ปาถิกปุตฺต, อภิกฺกนฺตํ เต เสยฺโย, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา. สมโณปิ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน. ภาสิตา โข ปน เต เอสา, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, เวสาลิยํ ปริสติ วาจา – สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท…เป… ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามีติ. อภิกฺกมสฺเสว โข, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, อุปฑฺฒปถํ. สพฺพปฐมํเยว อาคนฺตฺวา สมโณ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน. ภาสิตา โข ปเนสา, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สมเณน โคตเมน ปริสติ วาจา – อภพฺโพ โข อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ. อภิกฺกมาวุโส ปาถิกปุตฺต, อภิกฺกมเนเนว เต ชยํ กริสฺสาม, สมณสฺส โคตมสฺส ปราชย’นฺติ.

바가와여, 릿차위의 한 대신이 틴두카카누 유행자 원림의 나체 수행자 파티카풋타가 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 나체 수행자 파티카풋타에게 이와 같이 말했습니다. ‘도반 파티카풋타여, 어서 오십시오. 당신이 오는 것이 더 좋습니다. 널리 알려진 릿차위 왕들도 왔으며, 널리 알려진 저명한 바라문들과 장자들, 그리고 여러 다른 종파의 사문들과 바라문들도 왔습니다. 사문 고타마 또한 존자의 원림에서 낮 동안의 휴식을 위해 앉아 계십니다. 도반 파티카풋타여, 당신은 웨살리의 대중 가운데서 “사문 고타마도 지혜가 있다고 주장하지만... (중략) ...나는 그보다 두 배의 신통을 보여주겠다”라고 말하지 않았습니까? 도반 파티카풋타여, 길의 절반만이라도 오십시오. 사문 고타마는 이미 가장 먼저 도착하여 존자의 원림에서 낮 동안의 휴식을 위해 앉아 계십니다. 도반 파티카풋타여, 사문 고타마는 대중 가운데서 이와 같이 말했습니다. “나체 수행자 파티카풋타가 그 말을 거두지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 견해를 버리지 않는다면 나의 면전으로 오는 것은 불가능하다. 만일 그가 그 말을 거두지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 견해를 버리지 않은 채 사문 고타마의 면전으로 가겠다고 생각한다면 그의 머리는 쪼개질 것이다”라고 말입니다. 도반 파티카풋타여, 어서 오십시오. 당신이 오는 것만으로도 우리는 당신을 승리하게 하고 사문 고타마를 패배하게 만들 것입니다.’

‘‘เอวํ วุตฺเต, ภคฺคว, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโส’ติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ. อถ โข โส, ภคฺคว, ลิจฺฉวิมหามตฺโต อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘กึ สุ นาม เต, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, ปาวฬา สุ นาม เต ปีฐกสฺมึ อลฺลีนา, ปีฐกํ สุ นาม เต ปาวฬาสุ อลฺลีนํ[Pg.17]? อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปสิ, น สกฺโกสิ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. เอวมฺปิ โข, ภคฺคว, วุจฺจมาโน อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโส’ติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ.

바가와여, 이와 같이 말하자 나체 수행자 파티카풋타는 ‘도반이여, 가겠습니다. 도반이여, 가겠습니다’라고 말하면서도 바로 그 자리에서 몸을 뒤척일 뿐, 자리에서 일어나는 것조차 하지 못했습니다. 그때 바가와여, 릿차위의 대신이 나체 수행자 파티카풋타에게 이와 같이 말했습니다. ‘도반 파티카풋타여, 어찌 된 일입니까? 당신의 엉덩이가 의자에 붙었습니까, 아니면 의자가 당신의 엉덩이에 붙었습니까? 도반이여, 가겠습니다라고 말하면서도 그 자리에서 뒤척일 뿐, 자리에서 일어나는 것조차 하지 못하는군요.’ 바가와여, 이와 같이 말해도 나체 수행자 파티카풋타는 ‘도반이여, 가겠습니다. 도반이여, 가겠습니다’라고 말하면서도 그 자리에서 뒤척일 뿐, 자리에서 일어나는 것조차 하지 못했습니다.

๒๕. ‘‘ยทา โข โส, ภคฺคว, ลิจฺฉวิมหามตฺโต อญฺญาสิ – ‘ปราภูตรูโป อยํ อเจโล ปาถิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. อถ ตํ ปริสํ อาคนฺตฺวา เอวมาโรเจสิ – ‘ปราภูตรูโป, โภ, อเจโล ปาถิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, อหํ, ภคฺคว, ตํ ปริสํ เอตทโวจํ – ‘อภพฺโพ โข, อาวุโส, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺย. สเจ ปายสฺมนฺตานํ ลิจฺฉวีนํ เอวมสฺส – มยํ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ วรตฺตาหิ พนฺธิตฺวา โคยุเคหิ อาวิญฺเฉยฺยามาติ, ตา วรตฺตา ฉิชฺเชยฺยุํ ปาถิกปุตฺโต วา. อภพฺโพ ปน อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

25. 바가와여, 그때 릿차위의 대신은 ‘이 나체 수행자 파티카풋타는 패배한 모습이구나. 가겠다고 말만 할 뿐 자리에서 일어날 수도 없구나’라고 알게 되었습니다. 그래서 그는 대중에게 돌아가 이와 같이 알렸습니다. ‘보시오, 나체 수행자 파티카풋타는 패배한 모습입니다. 가겠다고 말만 하고 그 자리에서 뒤척일 뿐, 일어날 수도 없습니다.’ 이와 같이 말했을 때, 바가와여, 나는 그 대중에게 이와 같이 말했습니다. ‘도반들이여, 나체 수행자 파티카풋타가 그 말을 거두지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 견해를 버리지 않는다면 나의 면전으로 오는 것은 불가능합니다. 만일 그가 그 말을 거두지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 견해를 버리지 않은 채 사문 고타마의 면전으로 가겠다고 생각한다면 그의 머리는 쪼개질 것입니다. 만일 존귀한 릿차위 왕들에게 “우리가 나체 수행자 파티카풋타를 가죽 끈으로 묶어 황소 한 쌍으로 끌어당기자”라는 생각이 든다 할지라도, 그 가죽 끈들이 끊어지거나 파티카풋타의 몸이 찢어지고 말 것입니다. 나체 수행자 파티카풋타가 그 말을 거두지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 견해를 버리지 않는다면 나의 면전으로 오는 것은 불가능합니다. 만일 그가 그 말을 거두지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 견해를 버리지 않은 채 사문 고타마의 면전으로 가겠다고 생각한다면 그의 머리는 쪼개질 것입니다.’

๒๖. ‘‘อถ โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อุฏฺฐายาสนา ตํ ปริสํ เอตทโวจ – ‘เตน หิ, โภ, มุหุตฺตํ ตาว อาคเมถ, ยาวาหํ คจฺฉามิ; อปฺเปว นาม อหมฺปิ สกฺกุเณยฺยํ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ อิมํ ปริสํ อาเนตุ’’นฺติ.

26. 바가와여, 그때 나무 발다리를 사용하는 자(Dārupattika)의 제자 잘리야가 자리에서 일어나 대중에게 이와 같이 말했습니다. ‘보시오, 그렇다면 내가 갈 때까지 잠시만 기다려 주십시오. 혹시 나라도 나체 수행자 파티카풋타를 이 대중에게 데려올 수 있을지도 모릅니다.’

‘‘อถ [Pg.18] โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี เยน ตินฺทุกขาณุปริพฺพาชการาโม, เยน อเจโล ปาถิกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘อภิกฺกมาวุโส ปาถิกปุตฺต, อภิกฺกนฺตํ เต เสยฺโย. อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา. สมโณปิ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน. ภาสิตา โข ปน เต เอสา, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, เวสาลิยํ ปริสติ วาจา – สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท…เป… ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามีติ. อภิกฺกมสฺเสว, โข อาวุโส ปาถิกปุตฺต, อุปฑฺฒปถํ. สพฺพปฐมํเยว อาคนฺตฺวา สมโณ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน. ภาสิตา โข ปเนสา, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สมเณน โคตเมน ปริสติ วาจา – อภพฺโพ อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺย. สเจ ปายสฺมนฺตานํ ลิจฺฉวีนํ เอวมสฺส – มยํ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ วรตฺตาหิ พนฺธิตฺวา โคยุเคหิ อาวิญฺเฉยฺยามาติ. ตา วรตฺตา ฉิชฺเชยฺยุํ ปาถิกปุตฺโต วา. อภพฺโพ ปน อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ อาคจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ. อภิกฺกมาวุโส ปาถิกปุตฺต, อภิกฺกมเนเนว เต ชยํ กริสฺสาม, สมณสฺส โคตมสฺส ปราชย’นฺติ.

바가바여, 그때 다루빳띠카의 제자인 자알리야는 띤두카카누 유행자 원림에 있는 벌거숭이 행자 빠띠카뿟따에게 다가갔습니다. 다가가서 벌거숭이 행자 빠띠카뿟따에게 이렇게 말했습니다. '도반 빠띠카뿟따여, 어서 오십시오. 오시는 것이 당신에게 좋습니다. 매우 유명한 리차비족들도 오셨고, 이름 높은 바라문 대부호들과 거사 대부호들, 그리고 여러 교파의 사문·바라문들도 모였습니다. 사문 고타마께서도 당신의 원림에서 낮 휴식을 취하고 계십니다. 도반 빠띠카뿟따여, 당신은 웨살리의 대중 앞에서 "사문 고타마도 지혜를 말하지만... 나는 그가 보여주는 것보다 두 배의 신통을 보여주겠다"라고 말한 적이 있습니다. 도반 빠띠카뿟따여, 길의 절반까지만이라도 어서 오십시오. 사문 고타마께서는 이미 가장 먼저 도착하셔서 당신의 원림에서 낮 휴식을 취하고 계십니다. 도반 빠띠카뿟따여, 사문 고타마께서는 대중 가운데서 이렇게 말씀하셨습니다. "벌거숭이 행자 빠띠카뿟따가 그 말을 거두지 않고, 그 마음을 버리지 않고, 그 견해를 포기하지 않은 채 내 앞에 나타나는 것은 불가능하다. 만약 그가 그 말을 거두지 않고 그 마음을 버리지 않고 그 견해를 포기하지 않은 채 사문 고타마 앞에 나타나려 한다면, 그의 머리가 깨져버릴 것이다. 설령 존귀한 리차비족들이 '우리가 벌거숭이 행자 빠띠카뿟따를 가죽 끈으로 묶어 황소 두 마리로 끌어오겠다'고 생각할지라도, 그 가죽 끈이 끊어지거나 빠띠카뿟따의 몸이 끊어질 것이다. 벌거숭이 행자 빠띠카뿟따는 그 말을 거두지 않고 그 마음을 버리지 않고 그 견해를 포기하지 않고서는 내 앞에 나타날 수 없다. 만약 그가 그 말을 거두지 않고 그 마음을 버리지 않고 그 견해를 포기하지 않은 채 사문 고타마의 면전으로 오려 한다면, 그의 머리가 깨져버릴 것이다"라고 말입니다. 도반 빠띠카뿟따여, 어서 오십시오. 오시는 것만으로도 우리는 당신을 승리하게 하고 사문 고타마를 패배하게 할 것입니다.'

‘‘เอวํ วุตฺเต, ภคฺคว, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโส’ติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ. อถ โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘กึ สุ นาม เต, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, ปาวฬา สุ นาม เต ปีฐกสฺมึ อลฺลีนา, ปีฐกํ สุ นาม เต ปาวฬาสุ อลฺลีนํ? อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว [Pg.19] สํสปฺปสิ, น สกฺโกสิ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. เอวมฺปิ โข, ภคฺคว, วุจฺจมาโน อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโส’’ติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุนฺติ.

바가바여, 이와 같이 말하자 벌거숭이 행자 빠띠카뿟따는 '도반이여, 가겠소. 도반이여, 가겠소'라고 말하면서도 바로 그 자리에서 꿈틀거리기만 할 뿐 자리에서 일어나지도 못했습니다. 그러자 바가바여, 다루빳띠카의 제자 자알리야는 벌거숭이 행자 빠띠카뿟따에게 이렇게 말했습니다. '도반 빠띠카뿟따여, 도대체 어찌 된 일입니까? 당신의 엉덩이가 의자에 달라붙은 것입니까, 아니면 의자가 당신의 엉덩이에 달라붙은 것입니까? "가겠소, 가겠소"라고 말하면서도 그 자리에서 꿈틀거리기만 할 뿐 자리에서 일어나지도 못하는군요.' 바가바여, 이와 같이 말했음에도 벌거숭이 행자 빠띠카뿟따는 '도반이여, 가겠소. 도반이여, 가겠소'라고 말하며 그 자리에서 꿈틀거릴 뿐 자리에서 일어나지도 못했습니다.

๒๗. ‘‘ยทา โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อญฺญาสิ – ‘ปราภูตรูโป อยํ อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ, อถ นํ เอตทโวจ –

27. 바가바여, 다루빳띠카의 제자 자알리야는 '이 벌거숭이 행자 빠띠카뿟따는 완전히 패배한 기색이구나. "가겠소, 가겠소"라고 말만 할 뿐 그 자리에서 꿈틀거리며 자리에서 일어날 기력조차 없구나'라는 것을 알고는 그에게 이렇게 말했습니다.

‘ภูตปุพฺพํ, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สีหสฺส มิครญฺโญ เอตทโหสิ – ยํนูนาหํ อญฺญตรํ วนสณฺฑํ นิสฺสาย อาสยํ กปฺเปยฺยํ. ตตฺราสยํ กปฺเปตฺวา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขเมยฺยํ, อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺเภยฺยํ, วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกยฺยํ, สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นเทยฺยํ, ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกเมยฺยํ. โส วรํ วรํ มิคสํเฆ วธิตฺวา มุทุมํสานิ มุทุมํสานิ ภกฺขยิตฺวา ตเมว อาสยํ อชฺฌุเปยฺย’นฺติ.

'도반 빠띠카뿟따여, 옛날에 짐승들의 왕인 사자에게 이런 생각이 들었습니다. "내가 어떤 숲을 의지하여 보금자리를 만들어야겠다. 그곳에 보금자리를 정하고 저녁 무렵에 보금자리에서 나와야겠다. 보금자리에서 나와 기지개를 켜고, 기지개를 켠 다음에는 사방을 둘러봐야겠다. 사방을 둘러본 다음에는 세 번 사자후를 포효해야겠다. 세 번 사자후를 포효한 다음에는 먹이를 찾아 나서야겠다. 그리하여 아주 좋은 짐승 무리를 잡아 부드러운 고기들을 먹고 다시 그 보금자리로 돌아와야겠다"라고 말입니다.'

‘อถ โข, อาวุโส, โส สีโห มิคราชา อญฺญตรํ วนสณฺฑํ นิสฺสาย อาสยํ กปฺเปสิ. ตตฺราสยํ กปฺเปตฺวา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขมิ, อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภิ, วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกสิ, สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิ, ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกามิ. โส วรํ วรํ มิคสงฺเฆ วธิตฺวา มุทุมํสานิ มุทุมํสานิ ภกฺขยิตฺวา ตเมว อาสยํ อชฺฌุเปสิ.

'도반이여, 그리하여 그 짐승의 왕 사자는 어떤 숲을 의지하여 보금자리를 만들었습니다. 그곳에 보금자리를 정하고 저녁 무렵 보금자리에서 나왔습니다. 보금자리에서 나와 기지개를 켰습니다. 기지개를 켜고 사방을 둘러보았습니다. 사방을 둘러본 뒤 세 번 사자후를 포효했습니다. 세 번 사자후를 포효한 뒤 먹이를 찾아 나섰습니다. 그는 아주 좋은 짐승 무리를 잡아 부드러운 고기들을 먹고 다시 그 보금자리로 돌아왔습니다.'

๒๘. ‘ตสฺเสว โข, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สีหสฺส มิครญฺโญ วิฆาสสํวฑฺโฒ ชรสิงฺคาโล ทิตฺโต เจว พลวา จ. อถ โข, อาวุโส, ตสฺส ชรสิงฺคาลสฺส เอตทโหสิ – โก จาหํ, โก สีโห มิคราชา. ยํนูนาหมฺปิ อญฺญตรํ วนสณฺฑํ นิสฺสาย อาสยํ กปฺเปยฺยํ. ตตฺราสยํ กปฺเปตฺวา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขเมยฺยํ, อาสยา [Pg.20] นิกฺขมิตฺวา วิชมฺเภยฺยํ, วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกยฺยํ, สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นเทยฺยํ, ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกเมยฺยํ. โส วรํ วรํ มิคสงฺเฆ วธิตฺวา มุทุมํสานิ มุทุมํสานิ ภกฺขยิตฺวา ตเมว อาสยํ อชฺฌุเปยฺย’นฺติ.

28. '도반 빠띠카뿟따여, 그런데 그 짐승의 왕 사자가 먹고 남긴 찌꺼기를 먹고 자란 늙은 여우 한 마리가 있었는데, 몸집이 비대하고 힘도 좋았습니다. 도반이여, 그때 그 늙은 여우에게 이런 생각이 들었습니다. "내가 누구고, 짐승의 왕 사자가 누구란 말인가? 나도 어떤 숲을 의지하여 보금자리를 만들어야겠다. 그곳에 보금자리를 정하고 저녁 무렵 보금자리에서 나와야겠다. 보금자리에서 나와 기지개를 켜고, 기지개를 켠 다음에는 사방을 둘러봐야하겠다. 사방을 둘러본 다음에는 세 번 사자후를 포효해야겠다. 세 번 사자후를 포효한 다음에는 먹이를 찾아 나서야겠다. 그리하여 아주 좋은 짐승 무리를 잡아 부드러운 고기들을 먹고 다시 그 보금자리로 돌아와야겠다"라고 말입니다.'

‘อถ โข โส, อาวุโส, ชรสิงฺคาโล อญฺญตรํ วนสณฺฑํ นิสฺสาย อาสยํ กปฺเปสิ. ตตฺราสยํ กปฺเปตฺวา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขมิ, อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภิ, วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกสิ, สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิสฺสามีติ สิงฺคาลกํเยว อนทิ เภรณฺฑกํเยว อนทิ, เก จ ฉเว สิงฺคาเล, เก ปน สีหนาเทติ.

'도반이여, 그리하여 그 늙은 여우는 어떤 숲을 의지하여 보금자리를 만들었습니다. 그곳에 보금자리를 정하고 저녁 무렵 보금자리에서 나왔습니다. 보금자리에서 나와 기지개를 켰습니다. 기지개를 켜고 사방을 둘러보았습니다. 사방을 둘러본 다음 "세 번 사자후를 포효하리라" 생각하며 소리를 냈지만, 여우 울음소리만 냈을 뿐이며 처량하고 거슬리는 소리만 냈을 뿐입니다. 비천한 여우 따위가 누구이며, 사자후가 누구란 말입니까?'

‘เอวเมว โข ตฺวํ, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สุคตาปทาเนสุ ชีวมาโน สุคตาติริตฺตานิ ภุญฺชมาโน ตถาคเต อรหนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺเธ อาสาเทตพฺพํ มญฺญสิ. เก จ ฉเว ปาถิกปุตฺเต, กา จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนา’ติ.

'도반 빠띠카뿟따여, 당신도 이와 마찬가지입니다. 당신은 부처님의 가르침에 의지해 살아가고 부처님의 남은 혜택을 누리면서, 감히 여래, 아라한, 정등각자를 대적할 수 있다고 생각하는군요. 비천한 빠띠카뿟따 따위가 누구이며, 여래·아라한·정등각자들에 대한 도전이 가당키나 한 일입니까?'

๒๙. ‘‘ยโต โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อิมินา โอปมฺเมน เนว อสกฺขิ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ ตมฺหา อาสนา จาเวตุํ. อถ นํ เอตทโวจ –

29. 밧가여, 밧가여, 나무 발우를 든 편력수행자의 제자인 잘리야는 이 비유로도 벌거숭이 수행자 빠티까뿟따를 그 자리에서 움직이게 할 수 없었습니다. 그러자 그는 그에게 이와 같이 말했습니다.

‘สีโหติ อตฺตานํ สเมกฺขิยาน,อมญฺญิ โกตฺถุ มิคราชาหมสฺมิ;

ตเถว โส สิงฺคาลกํ อนทิ,เก จ ฉเว สิงฺคาเล เก ปน สีหนาเท’ติ.

‘자신을 살펴보고 사자라 여겨, 여우는 자신이 백수의 왕이라 생각했네. 하지만 그는 여전히 여우 울음소리만 낼 뿐이니, 비천한 여우는 누구이며 사자의 포효는 무엇인가!’

‘เอวเมว โข ตฺวํ, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สุคตาปทาเนสุ ชีวมาโน สุคตาติริตฺตานิ ภุญฺชมาโน ตถาคเต อรหนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺเธ อาสาเทตพฺพํ มญฺญสิ. เก จ ฉเว ปาถิกปุตฺเต, กา จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนา’ติ.

‘도반 빠티까뿟따여, 이와 같이 당신은 부처님의 가르침 안에서 생계를 유지하고 부처님의 공양 찌꺼기를 먹으면서도, 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 분인 여래를 공격할 수 있다고 생각합니다. 비천한 빠티까뿟따는 누구이며, 여래, 아라한, 정등각자에 대한 공격은 또 무엇입니까!’

๓๐. ‘‘ยโต โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อิมินาปิ โอปมฺเมน เนว อสกฺขิ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ ตมฺหา อาสนา จาเวตุํ. อถ นํ เอตทโวจ –

30. 밧가여, 나무 발우를 든 편력수행자의 제자인 잘리야는 이 또 다른 비유로도 벌거숭이 수행자 빠티까뿟따를 그 자리에서 움직이게 할 수 없었습니다. 그러자 그는 그에게 이와 같이 말했습니다.

‘อญฺญํ [Pg.21] อนุจงฺกมนํ, อตฺตานํ วิฆาเส สเมกฺขิย;

ยาว อตฺตานํ น ปสฺสติ, โกตฺถุ ตาว พฺยคฺโฆติ มญฺญติ.

‘다른 이의 뒤를 따라다니며 남긴 음식을 먹고 살이 쪄서, 자신의 본모습을 보지 못하는 동안 여우는 자신을 호랑이라 생각하네.’

ตเถว โส สิงฺคาลกํ อนทิ;

เก จ ฉเว สิงฺคาเล เก ปน สีหนาเท’ติ.

‘하지만 그는 여전히 여우 울음소리만 낼 뿐이니, 비천한 여우는 누구이며 사자의 포효는 무엇인가!’

‘เอวเมว โข ตฺวํ, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สุคตาปทาเนสุ ชีวมาโน สุคตาติริตฺตานิ ภุญฺชมาโน ตถาคเต อรหนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺเธ อาสาเทตพฺพํ มญฺญสิ. เก จ ฉเว ปาถิกปุตฺเต, กา จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนา’ติ.

‘도반 빠티까뿟따여, 이와 같이 당신은 부처님의 가르침 안에서 생계를 유지하고 부처님의 공양 찌꺼기를 먹으면서도, 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 분인 여래를 공격할 수 있다고 생각합니다. 비천한 빠티까뿟따는 누구이며, 여래, 아라한, 정등각자에 대한 공격은 또 무엇입니까!’

๓๑. ‘‘ยโต โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อิมินาปิ โอปมฺเมน เนว อสกฺขิ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ ตมฺหา อาสนา จาเวตุํ. อถ นํ เอตทโวจ –

31. 밧가여, 나무 발우를 든 편력수행자의 제자인 잘리야는 이 또 다른 비유로도 벌거숭이 수행자 빠티까뿟따를 그 자리에서 움직이게 할 수 없었습니다. 그러자 그는 그에게 이와 같이 말했습니다.

‘ภุตฺวาน เภเก ขลมูสิกาโย,กฏสีสุ ขิตฺตานิ จ โกณปานิ ;

มหาวเน สุญฺญวเน วิวฑฺโฒ,อมญฺญิ โกตฺถุ มิคราชาหมสฺมิ.

‘구덩이의 개구리와 들쥐, 공동묘지에 버려진 시체들을 먹으며 대림의 빈 숲에서 자라난 여우는 자신이 백수의 왕이라 생각했네.’

ตเถว โส สิงฺคาลกํ อนทิ;

เก จ ฉเว สิงฺคาเล เก ปน สีหนาเท’ติ.

‘하지만 그는 여전히 여우 울음소리만 낼 뿐이니, 비천한 여우는 누구이며 사자의 포효는 무엇인가!’라고 말했습니다.

‘เอวเมว โข ตฺวํ, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สุคตาปทาเนสุ ชีวมาโน สุคตาติริตฺตานิ ภุญฺชมาโน ตถาคเต อรหนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺเธ อาสาเทตพฺพํ มญฺญสิ. เก จ ฉเว ปาถิกปุตฺเต, กา จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนา’ติ.

‘도반 빠티까뿟따여, 이와 같이 당신은 부처님의 가르침 안에서 생계를 유지하고 부처님의 공양 찌꺼기를 먹으면서도, 공양받아 마땅하며 바르게 깨달으신 분인 여래를 공격할 수 있다고 생각합니다. 비천한 빠티까뿟따는 누구이며, 여래, 아라한, 정등각자에 대한 공격은 또 무엇입니까!’

๓๒. ‘‘ยโต โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อิมินาปิ โอปมฺเมน เนว อสกฺขิ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ ตมฺหา อาสนา จาเวตุํ. อถ ตํ ปริสํ อาคนฺตฺวา เอวมาโรเจสิ – ‘ปราภูตรูโป, โภ, อเจโล ปาถิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ.

32. 밧가여, 나무 발우를 든 편력수행자의 제자인 잘리야는 이 비유로도 벌거숭이 수행자 빠티까뿟따를 그 자리에서 움직이게 할 수 없었습니다. 그러자 그는 회중에게 가서 이렇게 말했습니다. ‘여러분, 벌거숭이 수행자 빠티까뿟따는 패배한 것과 다름없습니다. 도반이여, 가겠습니다, 가겠습니다라고 말만 할 뿐, 그 자리에서 꼼짝도 못 하고 자리에서 일어날 수도 없습니다.’

๓๓. ‘‘เอวํ [Pg.22] วุตฺเต, อหํ, ภคฺคว, ตํ ปริสํ เอตทโวจํ – ‘อภพฺโพ โข, อาวุโส, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺย. สเจปายสฺมนฺตานํ ลิจฺฉวีนํ เอวมสฺส – มยํ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ วรตฺตาหิ พนฺธิตฺวา นาเคหิ อาวิญฺเฉยฺยามาติ. ตา วรตฺตา ฉิชฺเชยฺยุํ ปาถิกปุตฺโต วา. อภพฺโพ ปน อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

33. 밧가여, 그렇게 말했을 때 나는 그 회중에게 이렇게 말했습니다. ‘도반들이여, 벌거숭이 수행자 빠티까뿟따가 그 말을 철회하지 않고, 그 마음을 버리지 않으며, 그 견해를 버리지 않는 한 내 앞에 올 수 없습니다. 만약 그가 내 앞에 오겠다는 생각을 한다면 그의 머리는 쪼개질 것입니다. 비록 존귀한 리차비 왕들이 그를 밧줄로 묶어 소들이 끌게 하더라도 밧줄이 끊어지거나 빠티까뿟따의 몸이 끊어질지언정, 벌거숭이 수행자 빠티까뿟따는 내 앞에 올 수 없을 것입니다. 그가 그 말을 철회하지 않고, 그 마음을 버리지 않으며, 그 견해를 버리지 않는 한 사문 고타마의 앞에 가겠다는 생각을 한다면 그의 머리는 쪼개질 것입니다.’

๓๔. ‘‘อถ ขฺวาหํ, ภคฺคว, ตํ ปริสํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสึ สมาทเปสึ สมุตฺเตเชสึ สมฺปหํเสสึ, ตํ ปริสํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา มหาพนฺธนา โมกฺขํ กริตฺวา จตุราสีติปาณสหสฺสานิ มหาวิทุคฺคา อุทฺธริตฺวา เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา สตฺตตาลํ เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อญฺญํ สตฺตตาลมฺปิ อจฺจึ อภินิมฺมินิตฺวา ปชฺชลิตฺวา ธูมายิตฺวา มหาวเน กูฏาคารสาลายํ ปจฺจุฏฺฐาสึ.

34. 밧가여, 그 후 나는 법문으로 그 회중을 가르치고 권면하며 고무하고 기쁘게 하였습니다. 8만 4천의 중생을 거대한 속박에서 벗어나게 하고 네 가지 폭류에서 건져낸 뒤, 화광삼매(火光三昧)에 들어 일곱 길 높이의 허공으로 솟구쳐 올라 다시 일곱 길 높이까지 불꽃을 피워 올리고 연기를 내뿜으며 대림의 중각강당으로 돌아왔습니다.

๓๕. ‘‘อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ยเถว เต อหํ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ อารพฺภ พฺยากาสึ, ตเถว ตํ วิปากํ อญฺญถา วา’ติ? ‘ยเถว เม, ภนฺเต, ภควา อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ อารพฺภ พฺยากาสิ, ตเถว ตํ วิปากํ, โน อญฺญถา’ติ.

35. 밧가여, 그때 리차비의 아들 수낙캇따가 내가 있는 곳으로 다가와 절을 하고 한곁에 앉았습니다. 한곁에 앉은 리차비의 아들 수낙캇따에게 나는 이렇게 말했습니다. ‘수낙캇따여, 내가 빠티까뿟따에 대해 예언한 그대로 결과가 나타났느냐, 아니면 다르게 나타났느냐?’ ‘세존이시여, 세존께서 빠티까뿟따에 대해 예언하신 그대로 되었지 다르게 되지 않았습니다.’

‘ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ยทิ เอวํ สนฺเต กตํ วา โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ, อกตํ วา’ติ? ‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต กตํ โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ, โน อกต’นฺติ. ‘เอวมฺปิ โข [Pg.23] มํ ตฺวํ, โมฆปุริส, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรนฺตํ เอวํ วเทสิ – น หิ ปน เม, ภนฺเต, ภควา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรตีติ. ปสฺส, โมฆปุริส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธํ’ติ.

‘수낙캇따여, 그렇다면 그것이 인간의 법을 초월한 신통 변화가 일어난 것이냐, 아니냐?’ ‘세존이시여, 분명히 일어난 것입니다.’ ‘이 어리석은 자여, 이처럼 인간의 법을 초월한 신통 변화를 보여주었는데도 그대는 왜 내가 신통을 보여주지 않는다고 말하느냐? 그대의 잘못이 얼마나 큰지 보아라.’

‘‘เอวมฺปิ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มยา วุจฺจมาโน อปกฺกเมว อิมสฺมา ธมฺมวินยา, ยถา ตํ อาปายิโก เนรยิโก.

밧가여, 수낙캇따는 나의 이런 말을 듣고도, 마치 지옥에 떨어질 자가 떠나듯 이 법과 율에서 떠나가 버렸습니다.

อคฺคญฺญปญฺญตฺติกถา

세상의 기원(Aggañña)을 정함에 대한 가르침

๓๖. ‘‘อคฺคญฺญญฺจาหํ, ภคฺคว, ปชานามิ. ตญฺจ ปชานามิ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานามิ, ตญฺจ ปชานํ น ปรามสามิ, อปรามสโต จ เม ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา, ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ.

36. 밧가여, 나는 세상의 기원(Aggañña)을 압니다. 그것을 알 뿐만 아니라 그보다 더 높은 것도 압니다. 나는 그것을 알면서도 집착하지 않으며, 집착하지 않기에 내면의 평온(nibbuti)을 스스로 체험하여 압니다. 여래는 이를 알기에 고통에 빠지지 않습니다.

๓๗. ‘‘สนฺติ, ภคฺคว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อิสฺสรกุตฺตํ พฺรหฺมกุตฺตํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปนฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต อิสฺสรกุตฺตํ พฺรหฺมกุตฺตํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา, ‘อาโม’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘กถํวิหิตกํ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต อิสฺสรกุตฺตํ พฺรหฺมกุตฺตํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต มยา ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา มมญฺเญว ปฏิปุจฺฉนฺติ. เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ –

37. "박가와여, 어떤 사문·바라문들은 신(Issara)이 만들고 브라만(Brahma)이 창조했다는 스승의 가르침을 세계의 근원(Aggañña)이라고 주장합니다. 나는 그들에게 가서 '그대들은 참으로 신이 만들고 브라만이 창조했다는 스승의 가르침을 세계의 근원이라고 주장합니까?'라고 묻습니다. 내가 이렇게 물으면 그들은 '그렇습니다'라고 인정합니다. 그러면 나는 그들에게 '그대들은 어떠한 근거로 신이 만들고 브라만이 창조했다는 스승의 가르침을 세계의 근원이라고 주장합니까?'라고 묻습니다. 그들은 내 질문에 제대로 답변하지 못하고, 오히려 나에게 되묻습니다. 그들의 물음에 나는 이렇게 답변합니다."

๓๘. ‘โหติ โข โส, อาวุโส, สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก สํวฏฺฏติ. สํวฏฺฏมาเน โลเก เยภุยฺเยน สตฺตา อาภสฺสรสํวตฺตนิกา โหนฺติ. เต ตตฺถ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ.

38. "'도반들이여, 오랜 세월이 흐른 뒤 어느 때인가 이 세상이 수축하는 시기가 옵니다. 세상이 수축할 때 대부분의 중생은 아밧사라(광음천)에 태어납니다. 그들은 그곳에서 마음으로 이루어지고, 기쁨을 음식으로 삼으며, 스스로 빛을 내고, 허공을 다니며, 아름다운 곳에 머물면서 아주 오랜 세월을 지냅니다."

‘โหติ โข โส, อาวุโส, สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก วิวฏฺฏติ. วิวฏฺฏมาเน โลเก สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ ปาตุภวติ. อถ โข อญฺญตโร สตฺโต อายุกฺขยา วา ปุญฺญกฺขยา วา อาภสฺสรกายา จวิตฺวา สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชติ. โส [Pg.24] ตตฺถ โหติ มโนมโย ปีติภกฺโข สยํปโภ อนฺตลิกฺขจโร สุภฏฺฐายี, จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐติ.

"'도반들이여, 오랜 세월이 흐른 뒤 어느 때인가 이 세상이 팽창하는 시기가 옵니다. 세상이 팽창할 때 텅 빈 브라만의 궁전이 나타납니다. 그때 어떤 중생이 수명이 다하거나 공덕이 다하여 아밧사라(광음천)에서 죽어 그 텅 빈 브라만의 궁전에 태어납니다. 그는 그곳에서 마음으로 이루어지고, 기쁨을 음식으로 삼으며, 스스로 빛을 내고, 허공을 다니며, 아름다운 곳에 머물면서 아주 오랜 세월을 지냅니다."

‘ตสฺส ตตฺถ เอกกสฺส ทีฆรตฺตํ นิวุสิตตฺตา อนภิรติ ปริตสฺสนา อุปฺปชฺชติ – อโห วต อญฺเญปิ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺเฉยฺยุนฺติ. อถ อญฺเญปิ สตฺตา อายุกฺขยา วา ปุญฺญกฺขยา วา อาภสฺสรกายา จวิตฺวา พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชนฺติ ตสฺส สตฺตสฺส สหพฺยตํ. เตปิ ตตฺถ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน, จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ.

"'그곳에서 그는 홀로 오래 살았기 때문에 싫증이 나고 초조함이 생겨 <아, 다른 중생들도 이곳에 오면 얼마나 좋을까!>라고 생각합니다. 그때 다른 중생들도 수명이 다하거나 공덕이 다하여 아밧사라에서 죽어 그 중생의 동료로서 브라만의 궁전에 태어납니다. 그들도 그곳에서 마음으로 이루어지고, 기쁨을 음식으로 삼으며, 스스로 빛을 내고, 허공을 다니며, 아름다운 곳에 머물면서 아주 오랜 세월을 지냅니다."

๓๙. ‘ตตฺราวุโส, โย โส สตฺโต ปฐมํ อุปปนฺโน, ตสฺส เอวํ โหติ – อหมสฺมิ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ, มยา อิเม สตฺตา นิมฺมิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? มมญฺหิ ปุพฺเพ เอตทโหสิ – อโห วต อญฺเญปิ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺเฉยฺยุนฺติ; อิติ มม จ มโนปณิธิ. อิเม จ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคตาติ.

39. "'도반들이여, 그들 중 가장 먼저 태어난 중생은 이렇게 생각합니다. <나는 브라만이고 마하브라만이며, 정복자이자 누구에게도 정복되지 않는 자이며, 모든 것을 보는 자이고, 전능한 자이며, 주재자이고, 만드는 자이며, 창조자이고, 가장 뛰어난 자이며, 질서를 세우는 자이고, 자재한 자이며, 과거와 미래의 모든 존재들의 아버지이다. 내가 이 중생들을 창조했다. 왜냐하면 예전에 나에게 '아, 다른 중생들도 이곳에 오면 얼마나 좋을까!'라는 생각이 들었기 때문이다. 나의 마음의 서원으로 인해 이 중생들이 이곳에 오게 되었다.>라고."

‘เยปิ เต สตฺตา ปจฺฉา อุปปนฺนา, เตสมฺปิ เอวํ โหติ – อยํ โข ภวํ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ; อิมินา มยํ โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมญฺหิ มยํ อทฺทสาม อิธ ปฐมํ อุปปนฺนํ; มยํ ปนามฺห ปจฺฉา อุปปนฺนาติ.

"'뒤늦게 태어난 중생들도 이렇게 생각합니다. <이 분은 브라만이고 마하브라만이며, 정복자이자 누구에게도 정복되지 않는 자이며, 모든 것을 보는 자이고, 전능한 자이며, 주재자이고, 만드는 자이며, 창조자이고, 가장 뛰어난 자이며, 질서를 세우는 자이고, 자재한 자이며, 과거와 미래의 모든 존재들의 아버지이다. 우리는 이 존귀한 브라만 분에 의해 창조되었다. 왜냐하면 우리가 이곳에 왔을 때 이 분이 먼저 태어나 있는 것을 보았고, 우리는 나중에 태어났기 때문이다.>라고."

๔๐. ‘ตตฺราวุโส, โย โส สตฺโต ปฐมํ อุปปนฺโน, โส ทีฆายุกตโร จ โหติ วณฺณวนฺตตโร จ มเหสกฺขตโร จ. เย ปน เต สตฺตา ปจฺฉา อุปปนฺนา, เต อปฺปายุกตรา จ โหนฺติ ทุพฺพณฺณตรา จ อปฺเปสกฺขตรา จ.

40. "'도반들이여, 그들 중 먼저 태어난 중생은 수명이 더 길고, 용모가 더 아름다우며, 영향력이 더 큽니다. 반면 나중에 태어난 중생들은 수명이 더 짧고, 용모가 덜 아름다우며, 영향력이 더 작습니다."

‘ฐานํ โข ปเนตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน [Pg.25] อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ; ตโต ปรํ นานุสฺสรติ.

"'도반들이여, 어떤 중생이 그 무리에서 죽어 인간 세상으로 오는 경우가 있습니다. 인간 세상에 와서 집을 떠나 출가하여 수행자가 됩니다. 집을 떠나 수행자가 된 그는 열심과 노력과 정진과 불방일과 바른 주의를 기울여, 마음이 집중된 상태에서 자신의 전생을 기억해내는 그러한 마음의 삼매에 도달합니다. 그는 그 전생은 기억하지만, 그 이전의 것은 기억하지 못합니다."

‘โส เอวมาห – โย โข โส ภวํ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ, เยน มยํ โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา. โส นิจฺโจ ธุโว สสฺสโต อวิปริณามธมฺโม สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสติ. เย ปน มยํ อหุมฺหา เตน โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา, เต มยํ อนิจฺจา อทฺธุวา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตา’ติ. เอวํวิหิตกํ โน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต อิสฺสรกุตฺตํ พฺรหฺมกุตฺตํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถาติ. ‘เต เอวมาหํสุ – เอวํ โข โน, อาวุโส โคตม, สุตํ, ยเถวายสฺมา โคตโม อาหา’ติ. ‘‘อคฺคญฺญญฺจาหํ, ภคฺคว, ปชานามิ. ตญฺจ ปชานามิ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานามิ, ตญฺจ ปชานํ น ปรามสามิ, อปรามสโต จ เม ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ.

"'그는 이렇게 말합니다. <그 존귀한 브라만, 마하브라만, 정복자이자 정복되지 않는 자, 모든 것을 보는 자, 전능한 자, 주재자, 만드는 자, 창조자, 가장 뛰어난 자, 질서를 세우는 자, 자재한 자, 과거와 미래의 모든 존재들의 아버지, 우리를 창조하신 그분은 상주하고, 견고하며, 영원하고, 변하지 않는 성질을 가져 영원히 그대로 머물 것이다. 그러나 그 존귀한 브라만에 의해 창조된 우리는 무상하고, 견고하지 않으며, 수명이 짧고, 죽는 성질을 가져 이곳으로 왔다>라고. 이와 같이 그대들은 신이 만들고 브라만이 창조했다는 스승의 가르침을 세계의 근원이라고 주장합니까?' 그들은 '도반 고타마여, 고타마 존자께서 말씀하신 것과 똑같이 저희도 들었습니다'라고 대답합니다. 박가와여, 나는 세계의 근원을 알고, 그보다 더 뛰어난 것도 압니다. 나는 그것을 알면서도 집착하지 않으며, 집착하지 않기에 스스로 평온을 깨달았습니다. 이를 알기에 여래는 불행에 빠지지 않습니다."

๔๑. ‘‘สนฺติ, ภคฺคว, เอเก สมณพฺราหฺมณา ขิฑฺฑาปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปนฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ขิฑฺฑาปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อาโม’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘กถํวิหิตกํ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ขิฑฺฑาปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต มยา ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา มมญฺเญว ปฏิปุจฺฉนฺติ, เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ –

41. "박가와여, 어떤 사문·바라문들은 유희에 빠져 타락함(Khiḍḍāpadosika)을 원인으로 하는 스승의 가르침을 세계의 근원이라고 주장합니다. 나는 그들에게 가서 '그대들은 참으로 유희에 빠져 타락함을 원인으로 하는 스승의 가르침을 세계의 근원이라고 주장합니까?'라고 묻습니다. 내가 이렇게 물으면 그들은 '그렇습니다'라고 인정합니다. 그러면 나는 그들에게 '그대들은 어떠한 근거로 유희에 빠져 타락함을 원인으로 하는 스승의 가르침을 세계의 근원이라고 주장합니까?'라고 묻습니다. 그들은 내 질문에 제대로 답변하지 못하고, 오히려 나에게 되묻습니다. 그들의 물음에 나는 이렇게 답변합니다."

๔๒. ‘สนฺตาวุโส, ขิฑฺฑาปโทสิกา นาม เทวา. เต อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหรนฺติ. เตสํ อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ สมฺมุสฺสติ, สติยา สมฺโมสา เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ.

42. 도반들이여, 키따빠도시까(khiḍḍāpadosikā)라 불리는 천신들이 있습니다. 그들은 지나치게 웃고 유희하며 즐거움에 빠져 지냅니다. 그들이 지나치게 웃고 유희하며 즐거움에 빠져 지낼 때 마음챙김을 잊게 되며, 마음챙김을 망각함으로써 그 천신들은 그 몸(천상의 세계)에서 죽어 떨어집니다.

‘ฐานํ [Pg.26] โข ปเนตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ, อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ; ตโต ปรํ นานุสฺสรติ.

“도반들이여, 어떤 중생이 그 천상의 몸에서 죽어 이 세상으로 오고, 이 세상에 와서 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가하며, 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가한 뒤에 정진과 노력과 전념과 방일하지 않음과 바른 정신 활동을 통하여 그와 같은 마음의 삼매를 얻고, 마음이 삼매에 들었을 때 그 전생을 기억하지만, 그 이전은 기억하지 못하는 그러한 경우가 있습니다.”

‘โส เอวมาห – เย โข เต โภนฺโต เทวา น ขิฑฺฑาปโทสิกา เต น อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหรนฺติ. เตสํ นาติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ น สมฺมุสฺสติ, สติยา อสมฺโมสา เต เทวา ตมฺหา กายา น จวนฺติ, นิจฺจา ธุวา สสฺสตา อวิปริณามธมฺมา สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสนฺติ. เย ปน มยํ อหุมฺหา ขิฑฺฑาปโทสิกา เต มยํ อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหริมฺหา, เตสํ โน อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ สมฺมุสฺสติ, สติยา สมฺโมสา เอวํ มยํ ตมฺหา กายา จุตา, อนิจฺจา อทฺธุวา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตาติ. เอวํวิหิตกํ โน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ขิฑฺฑาปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ. ‘เต เอวมาหํสุ – เอวํ โข โน, อาวุโส โคตม, สุตํ, ยเถวายสฺมา โคตโม อาหา’ติ. ‘‘อคฺคญฺญญฺจาหํ, ภคฺคว, ปชานามิ…เป… ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ.

“그는 이렇게 말합니다. ‘희론에 오염되지 않은 저 존귀한 신들은 지나치게 웃고 즐기며 희락의 법에 빠져 지내지 않습니다. 그들이 지나치게 웃고 즐기며 희락의 법에 빠져 지내지 않기에 마음의 챙김이 망각되지 않고, 마음의 챙김이 망각되지 않으므로 그 신들은 그 몸에서 죽지 않으며, 상주하고 견고하며 영원하고 변하지 않는 법으로서 영겁과 같이 그대로 존재할 것입니다. 그러나 희론에 오염되었던 우리는 지나치게 웃고 즐기며 희락의 법에 빠져 지냈으며, 그렇게 지나치게 웃고 즐기며 희락의 법에 빠져 지내는 동안 우리에게는 마음의 챙김이 망각되었고, 마음의 챙김이 망각됨으로써 우리는 그 몸에서 죽어 무상하고 견고하지 못하며 수명이 짧고 죽을 수밖에 없는 존재가 되어 이 세상으로 오게 된 것입니다.’ 도반들이여, 그대들은 이와 같은 방식으로 희론에 오염된 신들에 근거한 스승의 설을 세상의 기원이라 천명합니까?” 그들은 이렇게 말했습니다. “도반 고타마여, 참으로 저희는 고타마 존자께서 말씀하신 대로 들었습니다.” “박가와여, 나는 세상의 기원(아간냐)을 알고 있다. ... (중략) ... 이를 철저히 아는 여래는 재난에 빠지지 않는다.”

๔๓. ‘‘สนฺติ, ภคฺคว, เอเก สมณพฺราหฺมณา มโนปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปนฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต มโนปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อาโม’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘กถํวิหิตกํ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต มโนปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต มยา ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา มมญฺเญว ปฏิปุจฺฉนฺติ. เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ –

43. “박가와여, 어떤 사문·바라문들은 마음이 오염된 신들에 근거한 스승의 설을 세상의 기원이라 천명한다. 나는 그들에게 다가가서 ‘존자들이여, 그대들이 마음이 오염된 신들에 근거한 스승의 설을 세상의 기원이라 천명한다는 것이 사실입니까?’라고 묻는다. 내가 이와 같이 물으면 그들은 ‘그렇습니다’라고 인정한다. 나는 그들에게 ‘존자들이여, 그러면 그대들은 어떠한 방식으로 마음이 오염된 신들에 근거한 스승의 설을 세상의 기원이라 천명합니까?’라고 묻는다. 그들은 내가 물었을 때 제대로 답변하지 못하고, 답변하지 못한 채 오히려 나에게 다시 묻는다. 질문을 받은 나는 그들에게 이렇게 설명해 준다.”

๔๔. ‘สนฺตาวุโส, มโนปโทสิกา นาม เทวา. เต อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺติ. เต อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ [Pg.27] ปทูเสนฺติ. เต อญฺญมญฺญํ ปทุฏฺฐจิตฺตา กิลนฺตกายา กิลนฺตจิตฺตา. เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ.

44. “도반들이여, 마음이 오염된 신들이라고 불리는 신들이 있습니다. 그들은 지나치게 오랫동안 서로를 뚫어지게 쳐다봅니다. 그들이 지나치게 오랫동안 서로를 뚫어지게 쳐다봄으로써 서로에 대해 마음이 오염됩니다. 그들은 서로에 대해 마음이 오염되어 몸이 지치고 마음이 지칩니다. 그 신들은 그 몸에서 죽게 됩니다.”

‘ฐานํ โข ปเนตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, ตโต ปรํ นานุสฺสรติ.

“도반들이여, 어떤 중생이 그 몸에서 죽어 이 세상으로 오고, 이 세상에 와서 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가하며, 출가한 뒤에 정진과 노력과 전념과 방일하지 않음과 바른 정신 활동을 통하여 그와 같은 마음의 삼매를 얻고, 마음이 삼매에 들었을 때 그 전생을 기억하지만, 그 이전은 기억하지 못하는 그러한 경우가 있습니다.”

‘โส เอวมาห – เย โข เต โภนฺโต เทวา น มโนปโทสิกา เต นาติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺติ. เต นาติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ นปฺปทูเสนฺติ. เต อญฺญมญฺญํ อปฺปทุฏฺฐจิตฺตา อกิลนฺตกายา อกิลนฺตจิตฺตา. เต เทวา ตมฺหา กายา น จวนฺติ, นิจฺจา ธุวา สสฺสตา อวิปริณามธมฺมา สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสนฺติ. เย ปน มยํ อหุมฺหา มโนปโทสิกา, เต มยํ อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายิมฺหา. เต มยํ อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ ปทูสิมฺหา. เต มยํ อญฺญมญฺญํ ปทุฏฺฐจิตฺตา กิลนฺตกายา กิลนฺตจิตฺตา. เอวํ มยํ ตมฺหา กายา จุตา, อนิจฺจา อทฺธุวา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตาติ. เอวํวิหิตกํ โน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต มโนปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ. ‘เต เอวมาหํสุ – เอวํ โข โน, อาวุโส โคตม, สุตํ, ยเถวายสฺมา โคตโม อาหา’ติ. ‘‘อคฺคญฺญญฺจาหํ, ภคฺคว, ปชานามิ…เป… ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ.

“그는 이렇게 말합니다. ‘마음이 오염되지 않은 저 존귀한 신들은 지나치게 오랫동안 서로를 뚫어지게 쳐다보지 않습니다. 그들이 지나치게 오랫동안 서로를 뚫어지게 쳐다보지 않으므로 서로에 대해 마음이 오염되지 않습니다. 그들은 서로에 대해 마음이 오염되지 않아 몸이 지치지 않고 마음이 지치지 않습니다. 그 신들은 그 몸에서 죽지 않으며, 상주하고 견고하며 영원하고 변하지 않는 법으로서 영겁과 같이 그대로 존재할 것입니다. 그러나 마음이 오염되었던 우리는 지나치게 오랫동안 서로를 뚫어지게 쳐다보았고, 서로에 대해 마음이 오염되었습니다. 우리는 서로에 대해 마음이 오염되어 몸이 지치고 마음이 지쳤습니다. 그리하여 우리는 그 몸에서 죽어 무상하고 견고하지 못하며 수명이 짧고 죽을 수밖에 없는 존재가 되어 이 세상으로 오게 된 것입니다.’ 도반들이여, 그대들은 이와 같은 방식으로 마음이 오염된 신들에 근거한 스승의 설을 세상의 기원이라 천명합니까?” 그들은 이렇게 말했습니다. “도반 고타마여, 참으로 저희는 고타마 존자께서 말씀하신 대로 들었습니다.” “박가와여, 나는 세상의 기원을 알고 있다. ... (중략) ... 이를 철저히 아는 여래는 재난에 빠지지 않는다.”

๔๕. ‘‘สนฺติ, ภคฺคว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปนฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อาโม’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘กถํวิหิตกํ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต [Pg.28] มยา ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา มมญฺเญว ปฏิปุจฺฉนฺติ. เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ –

45. “박가와여, 어떤 사문·바라문들은 우연히 발생했다는 스승의 설을 세상의 기원이라 천명한다. 나는 그들에게 다가가서 ‘존자들이여, 그대들이 우연히 발생했다는 스승의 설을 세상의 기원이라 천명한다는 것이 사실입니까?’라고 묻는다. 내가 이와 같이 물으면 그들은 ‘그렇습니다’라고 인정한다. 나는 그들에게 ‘존자들이여, 그러면 그대들은 어떠한 방식으로 우연히 발생했다는 스승의 설을 세상의 기원이라 천명합니까?’라고 묻는다. 그들은 내가 물었을 때 제대로 답변하지 못하고, 답변하지 못한 채 오히려 나에게 다시 묻는다. 질문을 받은 나는 그들에게 이렇게 설명해 준다.”

๔๖. ‘สนฺตาวุโส, อสญฺญสตฺตา นาม เทวา. สญฺญุปฺปาทา จ ปน เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ.

46. “도반들이여, 무상유정천이라고 불리는 신들이 있습니다. 그런데 그 신들은 인지(산냐)가 생겨남으로써 그 몸에서 죽게 됩니다.”

‘ฐานํ โข ปเนตํ, อาวุโส, วิชฺชติ. ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ สญฺญุปฺปาทํ อนุสฺสรติ, ตโต ปรํ นานุสฺสรติ.

“도반들이여, 어떤 중생이 그 몸에서 죽어 이 세상으로 오는 경우가 있습니다. 이 세상에 와서 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가하며, 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가한 뒤에 정진과 노력과 전념과 방일하지 않음과 바른 정신 활동을 통하여 그와 같은 마음의 삼매를 얻고, 마음이 삼매에 들었을 때 그 인지의 생겨남을 기억하지만, 그 이전은 기억하지 못합니다.”

‘โส เอวมาห – อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ ปุพฺเพ นาโหสึ, โสมฺหิ เอตรหิ อหุตฺวา สนฺตตาย ปริณโตติ. เอวํวิหิตกํ โน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? ‘เต เอวมาหํสุ – เอวํ โข โน, อาวุโส โคตม, สุตํ ยเถวายสฺมา โคตโม อาหา’ติ. ‘‘อคฺคญฺญญฺจาหํ, ภคฺคว, ปชานามิ ตญฺจ ปชานามิ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานามิ, ตญฺจ ปชานํ น ปรามสามิ, อปรามสโต จ เม ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ.

그(중생)는 이와 같이 말합니다. '자아와 세상은 원인 없이 생겨났다. 그 이유는 무엇인가? 나는 전생에 존재하지 않았으나, 전생에 존재하지 않았던 내가 지금 현재 존재의 상태로 변하여 나타났기 때문이다.' 그대들이여, 그대들은 스승의 교설이자 세상의 시작이라고 알려진 이와 같은 방식의 무인론(無因論)을 천명합니까? 그러자 그들은 '도반 고타마여, 아수 고타마께서 말씀하신 대로 저희도 그렇게 들었습니다'라고 대답했습니다. 박가와여, 나는 세상의 시작이라고 알려진 태초의 법을 알고, 그것을 알 뿐만 아니라 그보다 더 수승한 것도 안다. 나는 그것을 알되 (갈애나 견해로) 집착하지 않으며, 집착하지 않기에 내면에서 번뇌가 꺼진 상태(열반)를 스스로 안다. 이를 온전히 아는 여래는 결코 고통에 빠지지 않는다.

๔๗. ‘‘เอวํวาทึ โข มํ, ภคฺคว, เอวมกฺขายึ เอเก สมณพฺราหฺมณา อสตา ตุจฺฉา มุสา อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ – ‘วิปรีโต สมโณ โคตโม ภิกฺขโว จ. สมโณ โคตโม เอวมาห – ยสฺมึ สมเย สุภํ วิโมกฺขํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, สพฺพํ ตสฺมึ สมเย อสุภนฺตฺเวว ปชานาตี’ติ. น โข ปนาหํ, ภคฺคว, เอวํ วทามิ – ‘ยสฺมึ สมเย สุภํ วิโมกฺขํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, สพฺพํ ตสฺมึ สมเย อสุภนฺตฺเวว ปชานาตี’ติ. เอวญฺจ ขฺวาหํ, ภคฺคว, วทามิ – ‘ยสฺมึ สมเย สุภํ วิโมกฺขํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, สุภนฺตฺเวว ตสฺมึ สมเย ปชานาตี’ติ.

47. 박가와여, 이와 같이 설하고 이와 같이 가르치는 나를 두고, 어떤 사문과 바라문들은 사실이 아니고 헛되며 거짓이고 허망한 말로 비방하기를 '사문 고타마는 전도되었고 그 제자들도 전도되었다. 사문 고타마는 [청정한 해탈(subha vimokkha)을 성취하여 머물 때, 그 시기에는 모든 것을 오직 부정(不淨)한 것으로만 인식한다]라고 말한다'라고 한다. 그러나 박가와여, 나는 '청정한 해탈을 성취하여 머물 때 모든 것을 오직 부정한 것으로만 인식한다'라고 말하지 않는다. 박가와여, 나는 오히려 '청정한 해탈을 성취하여 머물 때, 그 시기에는 오직 청정(subha)한 것으로만 인식한다'라고 말한다.

‘‘เต [Pg.29] จ, ภนฺเต, วิปรีตา, เย ภควนฺตํ วิปรีตโต ทหนฺติ ภิกฺขโว จ. เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ. ปโหติ เม ภควา ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถา อหํ สุภํ วิโมกฺขํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’’นฺติ.

세존이시여, 세존과 비구들을 전도되었다고 몰아세우는 그들이야말로 전도된 자들입니다. 세존이시여, 저는 세존께 이와 같이 청정한 믿음을 가지고 있습니다. 세존께서는 제가 청정한 해탈을 성취하여 머물 수 있도록 제게 법을 설해주실 능력이 있으십니다.

๔๘. ‘‘ทุกฺกรํ โข เอตํ, ภคฺคว, ตยา อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺราโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน สุภํ วิโมกฺขํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. อิงฺฆ ตฺวํ, ภคฺคว, โย จ เต อยํ มยิ ปสาโท, ตเมว ตฺวํ สาธุกมนุรกฺขา’’ติ. ‘‘สเจ ตํ, ภนฺเต, มยา ทุกฺกรํ อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺราโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน สุภํ วิโมกฺขํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. โย จ เม อยํ, ภนฺเต, ภควติ ปสาโท, ตเมวาหํ สาธุกมนุรกฺขิสฺสามี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน ภคฺควโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

48. 박가와여, 다른 견해, 다른 수용, 다른 선호, 다른 수행 체계, 다른 스승을 가진 그대가 청정한 해탈을 성취하여 머물기는 참으로 어려운 일이다. 박가와여, 자, 그대는 나에 대해 가지고 있는 그 청정한 믿음만을 잘 지키도록 하여라. 세존이시여, 만약 다른 견해 등을 가진 제가 청정한 해탈을 성취하여 머물기가 어렵다면, 세존께 대하여 제가 가진 이 청정한 믿음만이라도 잘 수호하겠습니다. 세존께서 이 말씀을 하셨다. 박가곳타 유행자는 세존의 말씀을 기뻐하며 찬탄하였다.

ปาถิกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ.

첫 번째 경인 파티카 경(Pāthikasutta)이 끝났다.

๒. อุทุมฺพริกสุตฺตํ

2. 2. 우둠바리카 경

นิคฺโรธปริพฺพาชกวตฺถุ

니그로다 유행자 이야기

๔๙. เอวํ [Pg.30] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก อุทุมฺพริกาย ปริพฺพาชการาเม ปฏิวสติ มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ ตึสมตฺเตหิ ปริพฺพาชกสเตหิ. อถ โข สนฺธาโน คหปติ ทิวา ทิวสฺส ราชคหา นิกฺขมิ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อถ โข สนฺธานสฺส คหปติสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อกาโล โข ภควนฺตํ ทสฺสนาย. ปฏิสลฺลีโน ภควา. มโนภาวนียานมฺปิ ภิกฺขูนํ อสมโย ทสฺสนาย. ปฏิสลฺลีนา มโนภาวนียา ภิกฺขู. ยํนูนาหํ เยน อุทุมฺพริกาย ปริพฺพาชการาโม, เยน นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข สนฺธาโน คหปติ เยน อุทุมฺพริกาย ปริพฺพาชการาโม, เตนุปสงฺกมิ.

49. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 영축산에 머물고 계셨다. 그때 니그로다 유행자는 우둠바리카 왕비가 기증한 유행자 동산에서 약 3,000명의 많은 유행자 무리와 함께 지내고 있었다. 그때 산다나 거사가 한낮에 세존을 뵙기 위해 라자가하를 떠났다. 산다나 거사에게 이런 생각이 들었다. '지금은 세존을 뵙기에 적당한 때가 아니다. 세존께서는 홀로 명상 중이시다. 마음을 닦으시는 비구 스님들을 뵙기에도 적당한 때가 아니다. 그분들도 홀로 명상 중이시다. 그러니 우둠바리카 유행자 동산에 있는 니그로다 유행자에게 가는 것이 좋겠다.' 그리하여 산다나 거사는 우둠바리카 유행자 동산으로 향했다.

๕๐. เตน โข ปน สมเยน นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ นิสินฺโน โหติ อุนฺนาทินิยา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทาย อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺติยา. เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา.

50. 그때 니그로다 유행자는 많은 유행자 무리와 함께 앉아, 시끄럽고 큰 소리로 갖가지 저급한 이야기(tiracchānakatha)를 나누고 있었다. 즉, 왕에 대한 이야기, 도둑에 대한 이야기, 대신에 대한 이야기, 군대에 대한 이야기, 공포에 대한 이야기, 전쟁에 대한 이야기, 음식에 대한 이야기, 음료에 대한 이야기, 옷에 대한 이야기, 침상에 대한 이야기, 꽃다발에 대한 이야기, 향기에 대한 이야기, 친척에 대한 이야기, 탈것에 대한 이야기, 마을에 대한 이야기, 읍내에 대한 이야기, 도시에 대한 이야기, 지방에 대한 이야기, 여인에 대한 이야기, 남자에 대한 이야기, 영웅에 대한 이야기, 거리에서 하는 이야기, 우물가에서 하는 이야기, 죽은 자에 대한 이야기, 갖가지 잡다한 이야기, 세상의 기원에 대한 이야기, 바다의 기원에 대한 이야기, 번영과 쇠퇴에 대한 이야기 등이었다.

๕๑. อทฺทสา โข นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก สนฺธานํ คหปตึ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวา สกํ ปริสํ สณฺฐาเปสิ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ. อยํ สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก อาคจฺฉติ สนฺธาโน คหปติ. ยาวตา โข ปน สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา คิหี โอทาตวสนา ราชคเห ปฏิวสนฺติ, อยํ เตสํ อญฺญตโร สนฺธาโน คหปติ. อปฺปสทฺทกามา โข ปเนเต อายสฺมนฺโต อปฺปสทฺทวินีตา[Pg.31], อปฺปสทฺทสฺส วณฺณวาทิโน. อปฺเปว นาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ.

51. 니그로다 유행자는 멀리서 산다나 거사가 오는 것을 보고 자기 무리를 진정시켰다. '존자들이여, 조용히 하시오. 소란을 피우지 마시오. 사문 고타마의 제자인 산다나 거사가 오고 있소. 라자가하에 거주하는 사문 고타마의 흰옷 입은 재가 제자들 중에서 산다나 거사는 그중 한 사람이오. 그 존자들은 소음이 적은 것을 좋아하고 소음이 적도록 훈련되었으며 조용함의 가치를 찬양하는 분들이오. 우리 무리가 조용하다는 것을 알면 아마 가까이 올 것이오.' 이 말을 듣자 유행자들은 침묵을 지켰다.

๕๒. อถ โข สนฺธาโน คหปติ เยน นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา นิคฺโรเธน ปริพฺพาชเกน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สนฺธาโน คหปติ นิคฺโรธํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘อญฺญถา โข อิเม โภนฺโต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา สงฺคมฺม สมาคมฺม อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – ราชกถํ…เป… อิติภวาภวกถํ อิติ วา. อญฺญถา โข ปน โส ภควา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานี’’ติ.

52. 산다나 거사는 니그로다 유행자에게 다가가 서로 인사를 나누었다. 즐겁고 기억에 남을 만한 대화를 마친 뒤 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 산다나 거사는 니그로다 유행자에게 이렇게 말했다. '존자들이여, 이 외도 유행자들은 모여서 함께 있을 때 (세존의 방식과는) 다르게 시끄럽고 큰 소리로 갖가지 저급한 이야기를 일삼으며 지냅니다. 왕에 대한 이야기... (중략) ...번영과 쇠퇴에 대한 이야기 등을 합니다. 그러나 저 세존께서는 그와는 다르게 소음이 적고 소란스럽지 않으며, 인적이 끊겨 은밀한 수행을 하기에 적당하고 홀로 명상하기에 적합한 멀리 떨어진 숲속 처소를 수행하십니다.'

๕๓. เอวํ วุตฺเต นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก สนฺธานํ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘ยคฺเฆ คหปติ, ชาเนยฺยาสิ, เกน สมโณ โคตโม สทฺธึ สลฺลปติ, เกน สากจฺฉํ สมาปชฺชติ, เกน ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ สมาปชฺชติ? สุญฺญาคารหตา สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญา อปริสาวจโร สมโณ โคตโม นาลํ สลฺลาปาย. โส อนฺตมนฺตาเนว เสวติ. เสยฺยถาปิ นาม โคกาณา ปริยนฺตจารินี อนฺตมนฺตาเนว เสวติ. เอวเมว สุญฺญาคารหตา สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญา; อปริสาวจโร สมโณ โคตโม; นาลํ สลฺลาปาย. โส อนฺตมนฺตาเนว เสวติ. อิงฺฆ, คหปติ, สมโณ โคตโม อิมํ ปริสํ อาคจฺเฉยฺย, เอกปญฺเหเนว นํ สํสาเทยฺยาม, ตุจฺฉกุมฺภีว นํ มญฺเญ โอโรเธยฺยามา’’ติ.

53. 이와 같이 말하자 니그로다 유행자는 산다나 장자에게 이렇게 말했습니다. “보십시오, 장자여, 당신은 아십니까? 사문 고타마가 누구와 함께 대화하고, 누구와 함께 토론하며, 누구와 함께 지혜의 명료함에 이르는지? 사문 고타마의 지혜는 적막한 곳에서 홀로 지내느라 파괴되었고, 그는 회중 속으로 들어가는 것을 두려워하며, 대화를 나눌 능력이 없습니다. 그는 오직 외딴곳만을 찾아다닙니다. 마치 애꾸눈 암소가 변두리만을 돌아다니며 외딴곳만을 찾는 것과 같습니다. 그와 같이 사문 고타마의 지혜는 적막한 곳에서 파괴되었고, 그는 대중 속에 나타나지 않으며, 대화를 나눌 능력이 없어 오직 외딴곳만을 찾아다닙니다. 장자여, 만약 사문 고타마가 이 회중에 온다면, 우리는 단 한 가지 질문만으로도 그를 당황하게 만들 것이며, 텅 빈 항아리를 굴리듯 그를 마음대로 다룰 수 있을 것이라고 생각합니다.”

๕๔. อสฺโสสิ โข ภควา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย สนฺธานสฺส คหปติสฺส นิคฺโรเธน ปริพฺพาชเกน สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข ภควา คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหิตฺวา เยน สุมาคธาย ตีเร โมรนิวาโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา [Pg.32] สุมาคธาย ตีเร โมรนิวาเป อพฺโภกาเส จงฺกมิ. อทฺทสา โข นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ สุมาคธาย ตีเร โมรนิวาเป อพฺโภกาเส จงฺกมนฺตํ. ทิสฺวาน สกํ ปริสํ สณฺฐาเปสิ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ, อยํ สมโณ โคตโม สุมาคธาย ตีเร โมรนิวาเป อพฺโภกาเส จงฺกมติ. อปฺปสทฺทกาโม โข ปน โส อายสฺมา, อปฺปสทฺทสฺส วณฺณวาที. อปฺเปว นาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺย. สเจ สมโณ โคตโม อิมํ ปริสํ อาคจฺเฉยฺย, อิมํ ตํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยาม – ‘โก นาม โส, ภนฺเต, ภควโต ธมฺโม, เยน ภควา สาวเก วิเนติ, เยน ภควตา สาวกา วินีตา อสฺสาสปฺปตฺตา ปฏิชานนฺติ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริย’นฺติ? เอวํ วุตฺเต เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ.

54. 세존께서는 청정하고 인간의 능력을 넘어서는 천이통(天耳通)으로 산다나 장자와 니그로다 유행자가 나눈 이 대화를 들으셨습니다. 이에 세존께서는 기사굴 산에서 내려와 수마가다 연못가에 있는 공작 모이 주는 곳으로 가셨습니다. 그곳에 도착하신 세존께서는 수마가다 연못가 공작 모이 주는 곳의 탁 트인 노지에서 경행하셨습니다. 그때 니그로다 유행자는 수마가다 연못가 공작 모이 주는 곳에서 경행하시는 세존을 보았습니다. 그는 자기 무리에게 조용히 하라고 일렀습니다. “존자들은 조용히 하십시오. 소리를 내지 마십시오. 저기 사문 고타마가 수마가다 연못가 공작 모이 주는 곳에서 경행하고 있습니다. 저 고타마 존자는 고요함을 즐기며 고요함을 찬탄하는 분입니다. 우리가 고요히 있는 것을 알면 이쪽으로 오실지도 모릅니다. 만약 사문 고타마가 이 회중에 온다면, 그분에게 이 질문을 해 봅시다. ‘세존이시여, 세존께서 제자들을 가르치시는 그 법은 무엇입니까? 세존의 가르침을 받은 제자들이 안식(위안)을 얻어, 이것이야말로 최상의 의지처인 근본 범행(청정수행)의 성스러운 도라고 확신하는 그 법은 무엇입니까?’라고 말입니다.” 이렇게 말하자 유행자들은 침묵을 지켰습니다.

ตโปชิคุจฺฉาวาโท

고행의 자제(혐오)에 대한 담론

๕๕. อถ โข ภควา เยน นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ. อถ โข นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตุ โข, ภนฺเต, ภควา, สฺวาคตํ, ภนฺเต, ภควโต. จิรสฺสํ โข, ภนฺเต, ภควา อิมํ ปริยายมกาสิ ยทิทํ อิธาคมนาย. นิสีทตุ, ภนฺเต, ภควา, อิทมาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิคฺโรโธปิ โข ปริพฺพาชโก อญฺญตรํ นีจาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข นิคฺโรธํ ปริพฺพาชกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กาย นุตฺถ, นิคฺโรธ, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? เอวํ วุตฺเต, นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ, ‘‘อิธ มยํ, ภนฺเต, อทฺทสาม ภควนฺตํ สุมาคธาย ตีเร โมรนิวาเป อพฺโภกาเส จงฺกมนฺตํ, ทิสฺวาน เอวํ อโวจุมฺหา – ‘สเจ สมโณ โคตโม อิมํ ปริสํ อาคจฺเฉยฺย, อิมํ ตํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยาม – โก นาม โส, ภนฺเต, ภควโต ธมฺโม, เยน ภควา สาวเก วิเนติ, เยน ภควตา สาวกา วินีตา อสฺสาสปฺปตฺตา ปฏิชานนฺติ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริย’นฺติ? อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา; อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

55. 이어 세존께서는 니그로다 유행자가 있는 곳으로 다가가셨습니다. 그러자 니그로다 유행자는 세존께 이렇게 말했습니다. “세존이시여, 어서 오십시오. 세존의 오심을 환영합니다. 세존이시여, 참으로 오랜만에 이곳에 오시는 기회를 만드셨습니다. 세존이시여, 자리에 앉으십시오. 여기 자리가 마련되어 있습니다.” 세존께서는 마련된 자리에 앉으셨고, 니그로다 유행자도 낮은 의자를 가져와 한 곁에 앉았습니다. 한 곁에 앉은 니그로다 유행자에게 세존께서는 이렇게 말씀하셨습니다. “니그로다여, 지금 여기 모여 무슨 이야기를 하고 있었습니까? 당신들이 나누다가 중단한 이야기는 무엇입니까?” 그러자 니그로다 유행자가 세존께 대답했습니다. “세존이시여, 저희는 세존께서 수마가다 연못가 공작 모이 주는 곳에서 경행하시는 것을 보고 이렇게 말했습니다. ‘만약 사문 고타마가 이 회중에 온다면, 그분에게 이 질문을 해 봅시다. 세존이시여, 세존께서 제자들을 가르치시는 그 법은 무엇입니까? 세존의 가르침을 받은 제자들이 안식을 얻어, 이것이야말로 최상의 의지처인 근본 범행이라고 확신하는 그 법은 무엇입니까?’라고 말입니다. 세존이시여, 이것이 저희가 나누다가 중단한 이야기인데, 마침 세존께서 오셨습니다.”

๕๖. ‘‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, นิคฺโรธ, ตยา อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺราโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน, เยนาหํ สาวเก วิเนมิ[Pg.33], เยน มยา สาวกา วินีตา อสฺสาสปฺปตฺตา ปฏิชานนฺติ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. อิงฺฆ ตฺวํ มํ, นิคฺโรธ, สเก อาจริยเก อธิเชคุจฺเฉ ปญฺหํ ปุจฺฉ – ‘กถํ สนฺตา นุ โข, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉา ปริปุณฺณา โหติ, กถํ อปริปุณฺณา’ติ? เอวํ วุตฺเต เต ปริพฺพาชกา อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเหสุํ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, สมณสฺส โคตมสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา, ยตฺร หิ นาม สกวาทํ ฐเปสฺสติ, ปรวาเทน ปวาเรสฺสตี’’ติ.

56. “니그로다여, 다른 견해, 다른 신조, 다른 기호, 다른 수행 체계, 다른 스승을 따르는 당신으로서는, 내가 제자들을 가르치고 내 가르침을 받은 제자들이 안식을 얻어 근본 범행이라고 확신하는 그 법을 이해하기가 참으로 어렵습니다. 니그로다여, 그러니 당신 스승의 교설인 고행의 자제(adhijegucca)에 대해 나에게 질문해 보십시오. ‘세존이시여, 고행의 자제는 어떠할 때 원만한 것이 되고, 어떠할 때 원만하지 못한 것이 됩니까?’라고 말입니다.” 세존께서 이렇게 말씀하시자 그 유행자들은 소란스러워지며 크게 외쳤습니다. “놀랍도다, 존자들이여! 경이롭도다, 존자들이여! 사문 고타마는 참으로 큰 신통과 큰 위력을 가지셨구나. 자신의 교설은 제쳐두고 남의 교설로 질문해보라고 하시다니!”

๕๗. อถ โข นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก เต ปริพฺพาชเก อปฺปสทฺเท กตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มยํ โข, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉาวาทา ตโปชิคุจฺฉาสารา ตโปชิคุจฺฉาอลฺลีนา วิหราม. กถํ สนฺตา นุ โข, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉา ปริปุณฺณา โหติ, กถํ อปริปุณฺณา’’ติ?

57. 이에 니그로다 유행자는 그 유행자들을 조용히 시킨 뒤 세존께 이렇게 말했습니다. “세존이시여, 저희는 고행의 자제를 설하고, 고행의 자제를 정수로 여기며, 고행의 자제에 전념하며 살아갑니다. 세존이시여, 고행의 자제는 어떠할 때 원만한 것이 되고, 어떠할 때 원만하지 못한 것이 됩니까?”

‘‘อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อเจลโก โหติ มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน, น เอหิภทฺทนฺติโก, น ติฏฺฐภทฺทนฺติโก, นาภิหฏํ, น อุทฺทิสฺสกตํ, น นิมนฺตนํ สาทิยติ, โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น เอฬกมนฺตรํ, น ทณฺฑมนฺตรํ, น มุสลมนฺตรํ, น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ, น คพฺภินิยา, น ปายมานาย, น ปุริสนฺตรคตาย, น สงฺกิตฺตีสุ, น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ, น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี, น มจฺฉํ, น มํสํ, น สุรํ, น เมรยํ, น ถุโสทกํ ปิวติ, โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก, ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก, สตฺตาคาริโก วา โหติ สตฺตาโลปิโก, เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ยาเปติ, ทฺวีหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ, สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ; เอกาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, ทฺวีหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, สตฺตาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. โส สากภกฺโข วา โหติ, สามากภกฺโข วา โหติ, นีวารภกฺโข วา โหติ, ททฺทุลภกฺโข วา โหติ, หฏภกฺโข วา โหติ, กณภกฺโข วา โหติ, อาจามภกฺโข วา โหติ, ปิญฺญากภกฺโข วา โหติ, ติณภกฺโข วา โหติ, โคมยภกฺโข วา โหติ; วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. โส สาณานิปิ ธาเรติ[Pg.34], มสาณานิปิ ธาเรติ, ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ, ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ, ติรีฏานิปิ ธาเรติ, อชินมฺปิ ธาเรติ, อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ, กุสจีรมฺปิ ธาเรติ, วากจีรมฺปิ ธาเรติ, ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ, เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, วาฬกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, อุลูกปกฺขมฺปิ ธาเรติ, เกสมสฺสุโลจโกปิ โหติ เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต, อุพฺภฏฺฐโกปิ โหติ อาสนปฏิกฺขิตฺโต, อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต, กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ, ผลกเสยฺยมฺปิ กปฺเปติ, ถณฺฑิลเสยฺยมฺปิ กปฺเปติ, เอกปสฺสยิโกปิ โหติ รโชชลฺลธโร, อพฺโภกาสิโกปิ โหติ ยถาสนฺถติโก, เวกฏิโกปิ โหติ วิกฏโภชนานุโยคมนุยุตฺโต, อปานโกปิ โหติ อปานกตฺตมนุยุตฺโต, สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ, ยทิ เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริปุณฺณา วา โหติ อปริปุณฺณา วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริปุณฺณา โหติ, โน อปริปุณฺณา’’ติ. ‘‘เอวํ ปริปุณฺณายปิ โข อหํ, นิคฺโรธ, ตโปชิคุจฺฉาย อเนกวิหิเต อุปกฺกิเลเส วทามี’’ติ.

“니그로다여, 여기 고행자는 벌거숭이로 지내고, [서서 대소변을 보는 등] 무절제하게 행동하며, 손으로 [뒤를] 닦으며, ‘오십시오, 대덕이여’라고 청하며 바치는 음식을 받지 않고, ‘멈추십시오, 대덕이여’라고 청하며 바치는 음식을 받지 않습니다. 자신을 위해 가져온 것도, 자신을 목적으로 만든 것도, 초대한 것도 수락하지 않습니다. 그는 항아리 입구에서 [꺼낸 것]을 받지 않고, 바구니 입구에서 [꺼낸 것]을 받지 않으며, 문턱을 넘어서 주는 것도, 막대기를 넘어서 주는 것도, 절굿공이를 넘어서 주는 것도 받지 않습니다. 두 사람이 먹고 있는 중에 [한 사람이] 일어나서 주는 것도 받지 않으며, 임신한 여인이 주는 것도, 젖을 먹이는 여인이 주는 것도, 남자와 함께 있는 여인이 주는 것도 받지 않습니다. [음식을] 모아서 [나누어 주는] 곳의 것도 받지 않고, 개가 기다리고 있는 곳의 것도 받지 않으며, 파리 떼가 끓는 곳의 것도 받지 않습니다. 생선도 먹지 않고, 고기도 먹지 않으며, 곡주(surā)도 마시지 않고, 과일주(meraya)도 마시지 않으며, 곡물을 발효시킨 물(thusodaka)도 마시지 않습니다. 그는 한 집에서만 탁발하고 한 입 분량만 먹기도 하며, 두 집에서 탁발하고 두 입 분량만 먹기도 하며, 일곱 집에서 탁발하고 일곱 입 분량만 먹기도 합니다. 작은 그릇 하나 분량으로 연명하기도 하고, 작은 그릇 두 개 분량으로 연명하기도 하며, 작은 그릇 일곱 개 분량으로 연명하기도 합니다. 하루에 한 번 먹기도 하고, 이틀에 한 번 먹기도 하며, 이레에 한 번 먹기도 합니다. 이와 같이 보름에 한 번씩 규칙적으로 음식을 먹는 수행에 전념하며 지냅니다. 그는 채소만 먹기도 하고, 수수만 먹기도 하고, 야생 쌀만 먹기도 하고, 가죽 조각을 먹기도 하고, 이끼를 먹기도 하고, 쌀겨를 먹기도 하고, 누룽지를 먹기도 하고, 깻묵을 먹기도 하고, 풀을 먹기도 하고, 소똥을 먹기도 합니다. 숲속의 뿌리와 열매로 연명하며, 스스로 떨어진 열매를 먹습니다. 그는 삼베옷을 입기도 하고, 삼베를 섞어 짠 옷을 입기도 하고, 시신을 감쌌던 옷을 입기도 하고, 분소의를 입기도 하고, 나무껍질 옷을 입기도 하고, 검은 사슴 가죽을 입기도 하고, 검은 사슴 가죽을 조각내어 이어 붙인 옷을 입기도 하고, 띠풀 옷을 입기도 하고, 나무 외피 옷을 입기도 하고, 나무 널빤지 옷을 입기도 하고, 사람의 머리카락으로 만든 옷을 입기도 하고, 동물의 털로 만든 옷을 입기도 하고, 올빼미 깃털로 만든 옷을 입기도 합니다. 머리카락과 수염을 뽑는 자가 되어 머리카락과 수염을 뽑는 수행에 전념하고, 서 있기만 하고 앉는 자리를 거부하기도 하며, 쪼그리고 앉아 지내며 쪼그리고 앉아 정진하는 수행에 전념합니다. 가시 침상에 눕는 자가 되어 가시 침상에 자리를 잡기도 하고, 나무 널빤지 침상에 자리를 잡기도 하고, 맨땅에 자리를 잡기도 합니다. 한쪽 옆구리로만 누워 지내고, 먼지와 때를 뒤집어쓰며, 노지에서 지내고, 지정된 자리에서만 지냅니다. 배설물과 같은 추한 음식을 먹는 자가 되어 추한 음식을 먹는 수행에 전념하고, 물을 마시지 않는 자가 되어 물을 마시지 않는 수행에 전념하며, 저녁마다 세 번씩 물속에 들어가는 수행에 전념하며 지냅니다. 니그로다여, 이를 어떻게 생각합니까? 만약 이와 같다면 고행을 통한 혐오(tapo-jigucchā)는 완전한 것입니까, 불완전한 것입니까?” “참으로 그렇습니다, 세존이시여. 이와 같다면 고행을 통한 혐오는 완전한 것이지 불완전한 것이 아닙니다.” “니그로다여, 이와 같이 완전한 고행을 통한 혐오에도 여러 가지 오염원(upakkilesa)이 있다고 나는 말합니다.”

อุปกฺกิเลโส

오염원

๕๘. ‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, ภควา เอวํ ปริปุณฺณาย ตโปชิคุจฺฉาย อเนกวิหิเต อุปกฺกิเลเส วทตี’’ติ? ‘‘อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

58. “세존이시여, 세존께서는 어떠한 이유로 이와 같이 완전한 고행을 통한 혐오에도 여러 가지 오염원이 있다고 말씀하십니까?” “니그로다여, 여기 어떤 고행자는 고행을 닦으면서 그 고행으로 인해 기뻐하고 [자신의] 의도가 성취되었다고 생각합니다. 니그로다여, 고행자가 고행을 닦으면서 그 고행으로 인해 기뻐하고 의도가 성취되었다고 생각하는 것, 니그로다여, 이것이 바로 고행자의 오염원입니다.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา อตฺตานุกฺกํเสติ ปรํ วมฺเภติ. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา อตฺตานุกฺกํเสติ ปรํ วมฺเภติ. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

“다시 니그로다여, 어떤 고행자는 고행을 닦으면서 그 고행으로 인해 자신을 치켜세우고 남을 비하합니다. 니그로다여, 고행자가 고행을 닦으면서 그 고행으로 인해 자신을 치켜세우고 남을 비하하는 것, 니그로다여, 이것이 바로 고행자의 오염원입니다.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา มชฺชติ มุจฺฉติ ปมาทมาปชฺชติ. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส [Pg.35] เตน ตปสา มชฺชติ มุจฺฉติ ปมาทมาปชฺชติ. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

“다시 니그로다여, 어떤 고행자는 고행을 닦으면서 그 고행으로 인해 취하고 미혹되고 방일에 빠집니다. 니그로다여, 고행자가 고행을 닦으면서 그 고행으로 인해 취하고 미혹되고 방일에 빠지는 것, 니그로다여, 이것이 바로 고행자의 오염원입니다.

๕๙. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

59. “다시 니그로다여, 어떤 고행자는 고행을 닦으면서 그 고행으로 인해 이득과 공양과 명성을 얻고, 그 이득과 공양과 명성으로 인해 기뻐하고 의도가 성취되었다고 생각합니다. 니그로다여, 고행자가 고행을 닦으면서 그 고행으로 인해 이득과 공양과 명성을 얻고, 그 이득과 공양과 명성으로 인해 기뻐하고 의도가 성취되었다고 생각하는 것, 니그로다여, 이것이 바로 고행자의 오염원입니다.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน อตฺตานุกฺกํเสติ ปรํ วมฺเภติ. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน อตฺตานุกฺกํเสติ ปรํ วมฺเภติ. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

“다시 니그로다여, 어떤 고행자는 고행을 닦으면서 그 고행으로 인해 이득과 공양과 명성을 얻고, 그 이득과 공양과 명성으로 인해 자신을 치켜세우고 남을 비하합니다. 니그로다여, 고행자가 고행을 닦으면서 그 고행으로 인해 이득과 공양과 명성을 얻고, 그 이득과 공양과 명성으로 인해 자신을 치켜세우고 남을 비하하는 것, 니그로다여, 이것이 바로 고행자의 오염원입니다.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน มชฺชติ มุจฺฉติ ปมาทมาปชฺชติ. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน มชฺชติ มุจฺฉติ ปมาทมาปชฺชติ. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

“다시 니그로다여, 어떤 고행자는 고행을 닦으면서 그 고행으로 인해 이득과 공양과 명성을 얻고, 그 이득과 공양과 명성으로 인해 취하고 미혹되고 방일에 빠집니다. 니그로다여, 고행자가 고행을 닦으면서 그 고행으로 인해 이득과 공양과 명성을 얻고, 그 이득과 공양과 명성으로 인해 취하고 미혹되고 방일에 빠지는 것, 니그로다여, 이것이 바로 고행자의 오염원입니다.

๖๐. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี โภชเนสุ โวทาสํ อาปชฺชติ – ‘อิทํ เม ขมติ, อิทํ เม นกฺขมตี’ติ. โส ยญฺจ ขฺวสฺส นกฺขมติ, ตํ สาเปกฺโข ปชหติ. ยํ ปนสฺส ขมติ, ตํ คธิโต มุจฺฉิโต อชฺฌาปนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

60. “다시 니그로다여, 어떤 고행자는 음식들에 대해 ‘이것은 내 마음에 들고, 이것은 내 마음에 들지 않는다’라고 차별을 둡니다. 그는 마음에 들지 않는 음식은 미련을 가진 채 버리고, 마음에 드는 음식은 탐닉하고 미혹되고 집착하며, 그 허물을 보지 못하고 벗어나는 지혜가 없이 먹습니다. 니그로다여, 이것 또한 고행자의 오염원입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ ลาภสกฺการสิโลกนิกนฺติเหตุ – ‘สกฺกริสฺสนฺติ มํ ราชาโน ราชมหามตฺตา ขตฺติยา พฺราหฺมณา [Pg.36] คหปติกา ติตฺถิยา’ติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

“니그로다여, 다시 또 어떤 고행자는 ‘왕들이나 왕의 대신들, 크샤트리아들, 바라문들, 거사들, 그리고 다른 스승들이 나를 공경할 것이다’라고 생각하며 이득과 공경과 명성에 대한 갈망 때문에 고행을 닦는다. 니그로다여, 이것 역시 고행자의 오염원이다.”

๖๑. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อญฺญตรํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อปสาเทตา โหติ – ‘กึ ปนายํ สมฺพหุลาชีโว สพฺพํ สํภกฺเขติ. เสยฺยถิทํ – มูลพีชํ ขนฺธพีชํ ผฬุพีชํ อคฺคพีชํ พีชพีชเมว ปญฺจมํ, อสนิวิจกฺกํ ทนฺตกูฏํ, สมณปฺปวาเทนา’ติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

61. “니그로다여, 다시 또 어떤 고행자는 다른 사문이나 바라문을 비방한다. ‘이 자는 왜 온갖 것을 먹어치우며 풍족한 생활을 하는가? 말하자면 뿌리 씨앗, 줄기 씨앗, 마디 씨앗, 끝 순 씨앗, 그리고 다섯 번째인 알갱이 씨앗까지, 벼락의 수레바퀴와 같은 이빨로 사문이라고 자처하면서 모든 씨앗을 먹어치우는구나’라고 비방한다. 니그로다여, 이것 역시 고행자의 오염원이다.”

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ปสฺสติ อญฺญตรํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา กุเลสุ สกฺกริยมานํ ครุกริยมานํ มานิยมานํ ปูชิยมานํ. ทิสฺวา ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อิมญฺหิ นาม สมฺพหุลาชีวํ กุเลสุ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ. มํ ปน ตปสฺสึ ลูขาชีวึ กุเลสุ น สกฺกโรนฺติ น ครุํ กโรนฺติ น มาเนนฺติ น ปูเชนฺตี’ติ, อิติ โส อิสฺสามจฺฉริยํ กุเลสุ อุปฺปาเทตา โหติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

“니그로다여, 다시 또 어떤 고행자는 다른 사문이나 바라문이 재가자들로부터 공경받고 존중받고 존경받고 공양받는 것을 본다. 그것을 보고 그는 이렇게 생각한다. ‘재가자들은 풍족하게 생활하는 저 사문은 공경하고 존중하고 존경하고 공양하면서, 거친 생활을 하며 고행을 하는 나에게는 공경도 존중도 존경도 공양도 하지 않는구나’라고 생각하며, 재가자들에 대하여 질투와 인색함을 일으킨다. 니그로다여, 이것 역시 고행자의 오염원이다.”

๖๒. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อาปาถกนิสาที โหติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

62. “니그로다여, 다시 또 어떤 고행자는 (자신의 수행을 과시하기 위해) 사람들이 잘 볼 수 있는 곳에 앉아 있는다. 니그로다여, 이것 역시 고행자의 오염원이다.”

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อตฺตานํ อทสฺสยมาโน กุเลสุ จรติ – ‘อิทมฺปิ เม ตปสฺมึ อิทมฺปิ เม ตปสฺมิ’นฺติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

“니그로다여, 다시 또 어떤 고행자는 ‘이것도 나의 고행이다, 저것도 나의 고행이다’라며 재가자들에게 자신을 과시하며 돌아다닌다. 니그로다여, 이것 역시 고행자의 오염원이다.”

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี กิญฺจิเทว ปฏิจฺฉนฺนํ เสวติ. โส ‘ขมติ เต อิท’นฺติ ปุฏฺโฐ สมาโน อกฺขมมานํ อาห – ‘ขมตี’ติ. ขมมานํ อาห – ‘นกฺขมตี’ติ. อิติ โส สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

“니그로다여, 다시 또 어떤 고행자는 무엇인가 은밀하게 (잘못된 일을) 저지른다. 그는 ‘그대에게 이것이 허용되는가?’라고 질문을 받았을 때, 허용되지 않는 것임에도 ‘허용됩니다’라고 말하고, 허용되는 것임에도 ‘허용되지 않습니다’라고 말한다. 이와 같이 그는 알고서도 거짓말을 한다. 니그로다여, 이것 역시 고행자의 오염원이다.”

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตถาคตสฺส วา ตถาคตสาวกสฺส วา ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส สนฺตํเยว ปริยายํ อนุญฺเญยฺยํ นานุชานาติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

“니그로다여, 다시 또 어떤 고행자는 여래나 여래의 제자가 법을 설할 때, 마땅히 인정하고 받아들여야 할 진실한 이치를 인정하지 않는다. 니그로다여, 이것 역시 고행자의 오염원이다.”

๖๓. ‘‘ปุน [Pg.37] จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี โกธโน โหติ อุปนาหี. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี โกธโน โหติ อุปนาหี. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

63. “니그로다여, 다시 또 어떤 고행자는 분노하고 원한을 품는다. 니그로다여, 고행자가 분노하고 원한을 품는 것, 이것 역시 고행자의 오염원이다.”

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี มกฺขี โหติ ปฬาสี …เป… อิสฺสุกี โหติ มจฺฉรี… สโฐ โหติ มายาวี… ถทฺโธ โหติ อติมานี… ปาปิจฺโฉ โหติ ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คโต… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต… สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

“니그로다여, 다시 또 어떤 고행자는 은혜를 저버리고 대등해지려 하며, 질투하고 인색하며, 기만하고 속이며, 완고하고 자만하며, 사악한 욕심을 품고 사악한 욕망에 휩쓸리며, 그릇된 견해를 가지고 극단적인 견해에 집착하며, 자신의 견해만을 옳다고 움켜쥐고 그것을 고집하며 좀처럼 놓지 못한다. 니그로다여, 고행자가 이처럼 자신의 견해를 고집하고 놓지 못하는 것, 이것 역시 고행자의 오염원이다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ, ยทิเม ตโปชิคุจฺฉา อุปกฺกิเลสา วา อนุปกฺกิเลสา วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข อิเม, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉา อุปกฺกิเลสา, โน อนุปกฺกิเลสา. ฐานํ โข ปเนตํ, ภนฺเต, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ ตปสฺสี สพฺเพเหว อิเมหิ อุปกฺกิเลเสหิ สมนฺนาคโต อสฺส; โก ปน วาโท อญฺญตรญฺญตเรนา’’ติ.

“니그로다여, 그대는 어떻게 생각하는가? 이러한 고행의 혐오스러운 오염원들은 정말로 오염원인가, 아니면 오염원이 아닌가?” “세존이시여, 참으로 이러한 고행의 혐오스러운 것들은 오염원이지 오염원이 아님이 아닙니다. 세존이시여, 이 세상의 어떤 고행자가 이러한 오염원들을 모두 갖추고 있을 수도 있는데, 하물며 그중의 하나라도 갖추고 있는 경우에야 어떠하겠습니까.”라고 니그로다가 대답하였다.

ปริสุทฺธปปฏิกปฺปตฺตกถา

청정한 겉껍질의 성취에 관한 이야기

๖๔. ‘‘อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา น อตฺตมโน โหติ น ปริปุณฺณสงฺกปฺโป. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา น อตฺตมโน โหติ น ปริปุณฺณสงฺกปฺโป. เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

64. “니그로다여, 여기 어떤 고행자가 고행을 닦는데, 그는 그 고행으로 인하여 우쭐해하지 않으며 목적을 다 이루었다고 생각하지 않는다. 니그로다여, 고행자가 고행을 닦으면서 그 고행으로 우쭐해하지 않고 목적을 다 이루었다고 생각하지 않는다면, 그는 그 단계에서 청정하다.”

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา น อตฺตานุกฺกํเสติ น ปรํ วมฺเภติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

“니그로다여, 다시 또 어떤 고행자가 고행을 닦는데, 그는 그 고행으로 자신을 높이지 않고 남을 비하하지 않는다. 니그로다여, 그가 이와 같은 이유로 그 단계에서 청정하다.”

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา น มชฺชติ น มุจฺฉติ น ปมาทมาปชฺชติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

“니그로다여, 다시 또 어떤 고행자가 고행을 닦는데, 그는 그 고행으로 취하지 않고 미혹되지 않으며 방일에 빠지지 않는다. 니그로다여, 그가 이와 같은 이유로 그 단계에서 청정하다.”

๖๕. ‘‘ปุน [Pg.38] จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน น อตฺตมโน โหติ น ปริปุณฺณสงฺกปฺโป…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

65. “니그로다여, 다시 또 어떤 고행자가 고행을 닦아 이득과 공경과 명성을 얻게 되었을 때, 그는 그 이득과 공경과 명성으로 인하여 우쭐해하지 않으며 목적을 다 이루었다고 생각하지 않는다. 니그로다여, 그가 이와 같은 이유로 그 단계에서 청정하다.”

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน น อตฺตานุกฺกํเสติ น ปรํ วมฺเภติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

“니그로다여, 다시 또 어떤 고행자가 고행을 닦아 이득과 공경과 명성을 얻었을 때, 그는 그것으로 자신을 높이지 않고 남을 비하하지 않는다. 니그로다여, 그가 이와 같은 이유로 그 단계에서 청정하다.”

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน น มชฺชติ น มุจฺฉติ น ปมาทมาปชฺชติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

“니그로다여, 다시 또 어떤 고행자가 고행을 닦아 이득과 공경과 명성을 얻었을 때, 그는 그것으로 인하여 취하지 않고 미혹되지 않으며 방일에 빠지지 않는다. 니그로다여, 그가 이와 같은 이유로 그 단계에서 청정하다.”

๖๖. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี โภชเนสุ น โวทาสํ อาปชฺชติ – ‘อิทํ เม ขมติ, อิทํ เม นกฺขมตี’ติ. โส ยญฺจ ขฺวสฺส นกฺขมติ, ตํ อนเปกฺโข ปชหติ. ยํ ปนสฺส ขมติ, ตํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺฌาปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

66. “니그로다여, 다시 또 어떤 고행자는 음식에 대하여 ‘이것은 내 마음에 들고, 저것은 내 마음에 들지 않는다’라고 가리지 않는다. 그는 마음에 들지 않는 음식에 대해서는 집착 없이 그것을 버리고, 마음에 드는 음식에 대해서는 탐착하거나 미혹되거나 빠져들지 않으며, 그 위험을 살피고 벗어날 지혜를 갖추어 음식을 섭취한다. 니그로다여, 그가 이와 같은 이유로 그 단계에서 청정하다.”

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี น ตปํ สมาทิยติ ลาภสกฺการสิโลกนิกนฺติเหตุ – ‘สกฺกริสฺสนฺติ มํ ราชาโน ราชมหามตฺตา ขตฺติยา พฺราหฺมณา คหปติกา ติตฺถิยา’ติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

“니그로다여, 다시 또 어떤 고행자는 ‘왕들이나 왕의 대신들, 크샤트리아들, 바라문들, 거사들, 그리고 다른 스승들이 나를 공경할 것이다’라는 생각으로 이득과 공경과 명성을 갈망하여 고행을 닦지 않는다. 니그로다여, 그가 이와 같은 이유로 그 단계에서 청정하다.”

๖๗. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อญฺญตรํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา นาปสาเทตา โหติ – ‘กึ ปนายํ สมฺพหุลาชีโว สพฺพํ สํภกฺเขติ. เสยฺยถิทํ – มูลพีชํ ขนฺธพีชํ ผฬุพีชํ อคฺคพีชํ พีชพีชเมว ปญฺจมํ, อสนิวิจกฺกํ ทนฺตกูฏํ, สมณปฺปวาเทนา’ติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

67. 또한 니그로다여, 수행자는 어떤 사문이나 바라문을 비방하지 않습니다. '이 사람은 온갖 방식으로 생계를 꾸리며 모든 것을 먹어 치우는구나. 즉, 뿌리 씨앗, 줄기 씨앗, 마디 씨앗, 끝 씨앗, 그리고 다섯 번째인 알곡 씨앗까지도. 사문이라는 이름으로 불리면서 벼락 같은 이빨을 가졌구나'라고 (비방하지 않습니다). ... 이와 같이 그는 그 점에 있어서 청정합니다.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ปสฺสติ อญฺญตรํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา กุเลสุ สกฺกริยมานํ ครุ กริยมานํ มานิยมานํ ปูชิยมานํ. ทิสฺวา ตสฺส น เอวํ [Pg.39] โหติ – ‘อิมญฺหิ นาม สมฺพหุลาชีวํ กุเลสุ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ. มํ ปน ตปสฺสึ ลูขาชีวึ กุเลสุ น สกฺกโรนฺติ น ครุํ กโรนฺติ น มาเนนฺติ น ปูเชนฺตี’ติ, อิติ โส อิสฺสามจฺฉริยํ กุเลสุ นุปฺปาเทตา โหติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

또한 니그로다여, 수행자는 어떤 사문이나 바라문이 가문들(신도들)로부터 공경받고 존중받고 존경받고 공양받는 것을 봅니다. 그것을 보고 그는 이렇게 생각하지 않습니다. '이처럼 온갖 방식으로 생계를 꾸리는 자를 가문들이 공경하고 존중하고 존경하고 공양하는구나. 반면에 고행을 닦고 거칠게 살아가는 나에 대해서는 가문들이 공경하지도 않고 존중하지도 않고 존경하지도 않고 공양하지도 않는구나.' 이와 같이 그는 가문들에 대하여 질투와 인색함을 일으키지 않습니다. ... 이와 같이 그는 그 점에 있어서 청정합니다.

๖๘. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี น อาปาถกนิสาที โหติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

68. 또한 니그로다여, 수행자는 (사람들의 눈에 띄기 위해) 드러난 곳에 앉아 있지 않습니다. ... 이와 같이 그는 그 점에 있어서 청정합니다.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี น อตฺตานํ อทสฺสยมาโน กุเลสุ จรติ – ‘อิทมฺปิ เม ตปสฺมึ, อิทมฺปิ เม ตปสฺมิ’นฺติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

또한 니그로다여, 수행자는 가문들을 다니며 '이것이 나의 고행이다, 이것이 나의 고행이다'라고 자신을 드러내 보이지 않습니다. ... 이와 같이 그는 그 점에 있어서 청정합니다.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี น กญฺจิเทว ปฏิจฺฉนฺนํ เสวติ, โส – ‘ขมติ เต อิท’นฺติ ปุฏฺโฐ สมาโน อกฺขมมานํ อาห – ‘นกฺขมตี’ติ. ขมมานํ อาห – ‘ขมตี’ติ. อิติ โส สมฺปชานมุสา น ภาสิตา โหติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

또한 니그로다여, 수행자는 그 어떤 것도 은밀하게 행하지 않습니다. 그는 '당신은 이것을 좋아합니까?'라는 질문을 받았을 때, 좋아하지 않으면 '좋아하지 않습니다'라고 말하고, 좋아하면 '좋아합니다'라고 말합니다. 이와 같이 그는 알고서 하는 거짓말을 하지 않습니다. ... 이와 같이 그는 그 점에 있어서 청정합니다.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตถาคตสฺส วา ตถาคตสาวกสฺส วา ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส สนฺตํเยว ปริยายํ อนุญฺเญยฺยํ อนุชานาติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

또한 니그로다여, 수행자는 여래나 여래의 제자가 법을 설할 때, 있는 그대로의 타당한 이유를 인정합니다. ... 이와 같이 그는 그 점에 있어서 청정합니다.

๖๙. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อกฺโกธโน โหติ อนุปนาหี. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อกฺโกธโน โหติ อนุปนาหี เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

69. 또한 니그로다여, 수행자는 화내지 않고 원한을 품지 않습니다. 니그로다여, 수행자가 화내지 않고 원한을 품지 않는 것, 이와 같이 그는 그 점에 있어서 청정합니다.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อมกฺขี โหติ อปฬาสี…เป… อนิสฺสุกี โหติ อมจฺฉรี… อสโฐ โหติ อมายาวี… อตฺถทฺโธ โหติ อนติมานี… น ปาปิจฺโฉ โหติ น ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คโต… น มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ น อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต… น สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ น อาธานคฺคาหี สุปฺปฏินิสฺสคฺคี. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี น สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ น อาธานคฺคาหี สุปฺปฏินิสฺสคฺคี. เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

또한 니그로다여, 수행자는 은혜를 저버리지 않고, 맞서지 않으며, 질투하지 않고, 인색하지 않으며, 간사하지 않고, 속이지 않으며, 완고하지 않고, 거만하지 않으며, 나쁜 욕심을 품지 않고 나쁜 욕심에 사로잡히지 않으며, 그릇된 견해를 갖지 않고 끝단에 치우친 견해를 갖지 않으며, 자신의 견해에 집착하지 않고 견고하게 붙들지 않으며 쉽게 포기합니다. 니그로다여, 수행자가 자신의 견해에 집착하지 않고 견고하게 붙들지 않으며 쉽게 포기하는 것, 이와 같이 그는 그 점에 있어서 청정합니다.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ, ยทิ เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา วา โหติ อปริสุทฺธา วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา [Pg.40] โหติ โน อปริสุทฺธา, อคฺคปฺปตฺตา จ สารปฺปตฺตา จา’’ติ. ‘‘น โข, นิคฺโรธ, เอตฺตาวตา ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ; อปิ จ โข ปปฏิกปฺปตฺตา โหตี’’ติ.

니그로다여, 그대는 어떻게 생각하는가? 이와 같다면 고행을 혐오하는 실천(고행주의)은 청정하겠는가, 청정하지 않겠는가?" "세존이시여, 참으로 이와 같다면 고행을 혐오하는 실천은 청정하며 청정하지 않은 것이 아닙니다. 또한 정점에 도달한 것이며 핵심에 도달한 것입니다." "니그로다여, 단지 이 정도로 고행을 혐오하는 실천이 정점에 도달하거나 핵심에 도달한 것은 아니다. 다만 그것은 나무껍질(거친 겉껍질)에 도달한 것일 뿐이다."

ปริสุทฺธตจปฺปตฺตกถา

청정한 껍질에 도달함에 대한 논의

๗๐. ‘‘กิตฺตาวตา ปน, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ? สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตโปชิคุจฺฉาย อคฺคญฺเญว ปาเปตุ, สารญฺเญว ปาเปตู’’ติ. ‘‘อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ. กถญฺจ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ? อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี น ปาณํ อติปาเตติ, น ปาณํ อติปาตยติ, น ปาณมติปาตยโต สมนุญฺโญ โหติ. น อทินฺนํ อาทิยติ, น อทินฺนํ อาทิยาเปติ, น อทินฺนํ อาทิยโต สมนุญฺโญ โหติ. น มุสา ภณติ, น มุสา ภณาเปติ, น มุสา ภณโต สมนุญฺโญ โหติ. น ภาวิตมาสีสติ, น ภาวิตมาสีสาเปติ, น ภาวิตมาสีสโต สมนุญฺโญ โหติ. เอวํ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ.

70. "세존이시여, 그러면 어떻게 해야 고행을 혐오하는 실천이 정점에 도달하고 핵심에 도달하게 됩니까? 바라옵건대, 세존이시여, 고행을 혐오하는 실천의 정점에 이르게 하시고 핵심에 이르게 해주십시오." "니그로다여, 여기 수행자는 네 가지 제어(사구금계)로 단속한다. 니그로다여, 어떻게 수행자가 네 가지 제어로 단속하는가? 니그로다여, 여기 수행자는 생명을 죽이지 않고, 죽이게 하지 않으며, 죽이는 것을 승인하지 않는다. 주지 않은 것을 가지지 않고, 가지게 하지 않으며, 가지는 것을 승인하지 않는다. 거짓말을 하지 않고, 하게 하지 않으며, 하는 것을 승인하지 않는다. 감각적 쾌락을 탐하지 않고, 탐하게 하지 않으며, 탐하는 것을 승인하지 않는다. 니그로다여, 이와 같이 수행자는 네 가지 제어로 단속한다."

‘‘ยโต โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ, อทุํ จสฺส โหติ ตปสฺสิตาย. โส อภิหรติ โน หีนายาวตฺตติ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. พฺยาปาทปฺปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี, พฺยาปาทปฺปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ. ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ. วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ.

"니그로다여, 수행자가 네 가지 제어로 단속할 때, 그의 고행으로 인하여 이러한 특징이 나타난다. 그는 정진을 계속하며 낮은 삶(속세)으로 돌아가지 않는다. 그는 숲, 나무 아래, 산, 협곡, 동굴, 묘지, 밀림, 노지, 볏짚더미와 같은 적막한 처소를 찾는다. 그는 공양을 마치고 돌아와서 가부좌를 틀고 몸을 곧게 세우고 마음을 챙겨 전면에 확립하고 앉는다. 그는 세상에 대한 탐욕을 버리고 탐욕 없는 마음으로 머물며, 탐욕으로부터 마음을 청정하게 한다. 악의를 버리고 악의 없는 마음으로 모든 생명체의 이익을 위해 연민하며 머물며, 악의로부터 마음을 청정하게 한다. 해태와 혼침을 버리고 해태와 혼침에서 벗어나 빛의 지각을 지니고 마음 챙기고 알아차리며 머물며, 해태와 혼침으로부터 마음을 청정하게 한다. 들뜸과 후회를 버리고 들뜨지 않은 채 내면의 평온한 마음으로 머물며, 들뜸과 후회로부터 마음을 청정하게 한다. 의심을 버리고 의심을 건너가 유익한 법들에 대해 망설임 없이 머물며, 의심으로부터 마음을 청정하게 한다."

๗๑. ‘‘โส [Pg.41] อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ.

71. "그는 마음의 오염원이자 통찰력을 약화시키는 이 다섯 가지 장애(오개)를 버리고, 자애(메따)가 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머문다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을. 이처럼 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생들을 자신처럼 여기며, 광대하고 고귀하고 무량하며 원한 없고 고통 없는 자애가 함께한 마음으로 온 세상을 가득 채워 머문다. 비(까루나)가 함께한 마음으로... 희(무디따)가 함께한 마음으로... 평온(우뻬까)이 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머문다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을. 이처럼 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서 모든 중생들을 자신처럼 여기며, 광대하고 고귀하고 무량하며 원한 없고 고통 없는 평온이 함께한 마음으로 온 세상을 가득 채워 머문다."

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ. ยทิ เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา วา โหติ อปริสุทฺธา วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา โหติ โน อปริสุทฺธา, อคฺคปฺปตฺตา จ สารปฺปตฺตา จา’’ติ. ‘‘น โข, นิคฺโรธ, เอตฺตาวตา ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ; อปิ จ โข ตจปฺปตฺตา โหตี’’ติ.

“니그로다여, 어떻게 생각하는가? 만약 이와 같다면 고행의 제어(tapojigucchā)가 청정한 것이겠는가, 아니면 청정하지 않은 것이겠는가?” “세존이시여, 분명 이와 같다면 고행의 제어는 청정하며 청정하지 않은 것이 아닙니다. 또한 그것은 최고에 도달한 것이며 핵심에 도달한 것입니다.” “니그로다여, 이 정도로는 고행의 제어가 최고에 도달한 것도 아니고 핵심에 도달한 것도 아니다. 다만 겉껍질에 도달했을 뿐이다.”

ปริสุทฺธเผคฺคุปฺปตฺตกถา

청정함이 속껍질에 도달함에 대한 논설

๗๒. ‘‘กิตฺตาวตา ปน, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ? สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตโปชิคุจฺฉาย อคฺคญฺเญว ปาเปตุ, สารญฺเญว ปาเปตู’’ติ. ‘‘อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ. กถญฺจ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ…เป… ยโต โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ, อทุํ จสฺส โหติ ตปสฺสิตาย. โส อภิหรติ โน หีนายาวตฺตติ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ…เป… โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ เมตฺตาสหคเตน เจตสา…เป… กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ [Pg.42] ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ, ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

72. “세존이시여, 그러면 어느 정도라야 고행의 제어가 최고에 도달하고 핵심에 도달한 것이 됩니까? 세존이시여, 바라옵건대 세존께서는 저에게 고행의 제어의 최고와 핵심에 이르게 하는 가르침을 베풀어 주십시오.” “니그로다여, 여기 어떤 고행자는 네 가지 단속(cātuyāmasaṃvara)으로 잘 단속한다. 니그로다여, 고행자는 어떻게 네 가지 단속으로 단속하는가? (중략) 니그로다여, 고행자가 네 가지 단속으로 잘 단속하게 될 때, 그의 고행으로 인해 이러한 특징이 나타난다. 그는 그 계율을 더욱 증장시키며 낮은 단계(속세)로 되돌아가지 않는다. 그는 외딴 처소를 의지한다. (중략) 그는 지혜를 무력하게 만들고 마음을 오염시키는 이 다섯 가지 장애(nīvaraṇa)를 제거하고, 자애가 함께한 마음으로... (중략) ...연민이 함께한 마음으로... (중략) ...기쁨이 함께한 마음으로... (중략) ...평온이 함께한 마음으로 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 상태로 온 세상에 가득 채워 머문다. 그는 여러 가지 전생의 삶을 기억한다. 즉, 한 생, 두 생, 세 생, 네 생, 다섯 생, 열 생, 스무 생, 서른 생, 마흔 생, 쉰 생, 백 생, 천 생, 백천 생, 그리고 수많은 수축하는 겁과 수많은 팽창하는 겁, 수많은 수축하고 팽창하는 겁을 기억한다. ‘저곳에서 나는 이런 이름, 이런 종족, 이런 용모, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고 수명은 이러했다. 그곳에서 죽어 저곳에 태어났고, 그곳에서도 이런 이름... 이런 수명을 가졌으며, 그곳에서 죽어 다시 여기에 태어났다’라고 한다. 이와 같이 상세한 모습과 내력을 갖춘 여러 가지 전생의 삶을 기억한다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ, ยทิ เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา วา โหติ อปริสุทฺธา วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา โหติ, โน อปริสุทฺธา, อคฺคปฺปตฺตา จ สารปฺปตฺตา จา’’ติ. ‘‘น โข, นิคฺโรธ, เอตฺตาวตา ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ; อปิ จ โข เผคฺคุปฺปตฺตา โหตี’’ติ.

“니그로다여, 어떻게 생각하는가? 만약 이와 같다면 고행의 제어가 청정한 것이겠는가, 아니면 청정하지 않은 것이겠는가?” “세존이시여, 분명 이와 같다면 고행의 제어는 청정하며 청정하지 않은 것이 아닙니다. 또한 그것은 최고에 도달한 것이며 핵심에 도달한 것입니다.” “니그로다여, 이 정도로는 고행의 제어가 최고에 도달한 것도 아니고 핵심에 도달한 것도 아니다. 다만 속껍질(변재)에 도달했을 뿐이다.”

ปริสุทฺธอคฺคปฺปตฺตสารปฺปตฺตกถา

청정함이 최고와 핵심에 도달함에 대한 논설

๗๓. ‘‘กิตฺตาวตา ปน, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ? สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตโปชิคุจฺฉาย อคฺคญฺเญว ปาเปตุ, สารญฺเญว ปาเปตู’’ติ. ‘‘อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ. กถญฺจ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ…เป… ยโต โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ, อทุํ จสฺส โหติ ตปสฺสิตาย. โส อภิหรติ โน หีนายาวตฺตติ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ…เป… โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ เมตฺตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน [Pg.43] สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ.

73. “세존이시여, 그러면 어느 정도라야 고행의 제어가 최고에 도달하고 핵심에 도달한 것이 됩니까? 세존이시여, 바라옵건대 세존께서는 저에게 고행의 제어의 최고와 핵심에 이르게 하는 가르침을 베풀어 주십시오.” “니그로다여, 여기 어떤 고행자는 네 가지 단속으로 잘 단속한다. (중략) 니그로다여, 고행자가 네 가지 단속으로 단속할 때, 그의 고행으로 인해 이러한 특징이 나타난다. 그는 그 계율을 증장시키며 낮은 단계로 돌아가지 않는다. 그는 외딴 처소를 의지한다. (중략) 그는 지혜를 무력하게 만드는 다섯 가지 장애를 버리고 자애가 함께한 마음으로... (중략) ...평온이 함께한 마음으로 광대하고 고귀하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 상태로 온 세상에 가득 채워 머문다. 그는 여러 가지 전생의 삶을 기억한다. 즉, 한 생, 두 생, 세 생, 네 생, 다섯 생... (중략) 이와 같이 상세한 모습과 내력을 갖춘 전생의 삶을 기억한다. 또한 그는 청정하고 인간을 초월한 천안(dibbena cakkhunā)으로 중생들이 죽고 태어나는 것, 저열하거나 고귀한 것, 아름답거나 추한 것, 행복한 곳에 가거나 불행한 곳에 가는 것을 보며 중생들이 지은 업에 따라가는 것을 꿰뚫어 안다. ‘오, 이 중생들은 몸과 말과 마음으로 악행을 저지르고 성자들을 비방하며 그릇된 견해를 가지고 그릇된 견해에 따른 업을 지었구나. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 떨어졌구나. 하지만 이 중생들은 몸과 말과 마음으로 선행을 닦고 성자들을 비방하지 않으며 바른 견해를 가지고 바른 견해에 따른 업을 지었구나. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 행복한 곳, 천상 세계에 태어났구나’라고 안다. 이와 같이 청정하고 인간을 초월한 천안으로 중생들이 죽고 태어나는 것... (중략) 중생들이 업에 따라가는 것을 꿰뚫어 안다.”

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ, ยทิ เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา วา โหติ อปริสุทฺธา วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา โหติ โน อปริสุทฺธา, อคฺคปฺปตฺตา จ สารปฺปตฺตา จา’’ติ.

“니그로다여, 어떻게 생각하는가? 만약 이와 같다면 고행의 제어가 청정한 것이겠는가, 아니면 청정하지 않은 것이겠는가?” “세존이시여, 분명 이와 같다면 고행의 제어는 청정하며 청정하지 않은 것이 아닙니다. 또한 그것은 최고에 도달한 것이며 핵심에 도달한 것입니다.”

๗๔. ‘‘เอตฺตาวตา โข, นิคฺโรธ, ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ. อิติ โข, นิคฺโรธ, ยํ มํ ตฺวํ อวจาสิ – ‘โก นาม โส, ภนฺเต, ภควโต ธมฺโม, เยน ภควา สาวเก วิเนติ, เยน ภควตา สาวกา วินีตา อสฺสาสปฺปตฺตา ปฏิชานนฺติ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริย’นฺติ. อิติ โข ตํ, นิคฺโรธ, ฐานํ อุตฺตริตรญฺจ ปณีตตรญฺจ, เยนาหํ สาวเก วิเนมิ, เยน มยา สาวกา วินีตา อสฺสาสปฺปตฺตา ปฏิชานนฺติ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริย’’นฺติ.

74. “니그로다여, 이 정도라야 고행의 제어가 최고에 도달하고 핵심에 도달한 것이다. 니그로다여, 그대가 나에게 ‘세존이시여, 세존께서 제자들을 가르치시는 그 법은 무엇입니까? 제자들이 그 가르침을 받아 안식에 이르고 범행의 근본인 최상의 의지처를 성취했다고 선언하게 하는 그 법은 무엇입니까?’라고 물었던 것이 바로 이것이다. 니그로다여, 내가 제자들을 가르치고, 제자들이 가르침을 받아 안식에 이르고 범행의 근본인 최상의 의지처를 성취했다고 선언하게 하는 그 법은 이보다 훨씬 더 뛰어나고 수승하다.”

เอวํ วุตฺเต, เต ปริพฺพาชกา อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเหสุํ – ‘‘เอตฺถ มยํ อนสฺสาม สาจริยกา, น มยํ อิโต ภิยฺโย อุตฺตริตรํ ปชานามา’’ติ.

이런 말씀을 하시자, 그 유행자들은 “우리는 스승들과 함께 여기서 망했구나. 우리는 이보다 더 높고 뛰어난 법을 알지 못했다”라고 큰 소란을 피우며 외쳐댔다.

นิคฺโรธสฺส ปชฺฌายนํ

니그로다의 낙심과 숙고

๗๕. ยทา อญฺญาสิ สนฺธาโน คหปติ – ‘‘อญฺญทตฺถุ โข ทานิเม อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ภควโต ภาสิตํ สุสฺสูสนฺติ, โสตํ โอทหนฺติ, อญฺญาจิตฺตํ อุปฏฺฐาเปนฺตี’’ติ. อถ นิคฺโรธํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ [Pg.44] – ‘‘อิติ โข, ภนฺเต นิคฺโรธ, ยํ มํ ตฺวํ อวจาสิ – ‘ยคฺเฆ, คหปติ, ชาเนยฺยาสิ, เกน สมโณ โคตโม สทฺธึ สลฺลปติ, เกน สากจฺฉํ สมาปชฺชติ, เกน ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ สมาปชฺชติ, สุญฺญาคารหตา สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญา, อปริสาวจโร สมโณ โคตโม นาลํ สลฺลาปาย, โส อนฺตมนฺตาเนว เสวติ; เสยฺยถาปิ นาม โคกาณา ปริยนฺตจารินี อนฺตมนฺตาเนว เสวติ. เอวเมว สุญฺญาคารหตา สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญา, อปริสาวจโร สมโณ โคตโม นาลํ สลฺลาปาย; โส อนฺตมนฺตาเนว เสวติ; อิงฺฆ, คหปติ, สมโณ โคตโม อิมํ ปริสํ อาคจฺเฉยฺย, เอกปญฺเหเนว นํ สํสาเทยฺยาม, ตุจฺฉกุมฺภีว นํ มญฺเญ โอโรเธยฺยามา’ติ. อยํ โข โส, ภนฺเต, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อิธานุปฺปตฺโต, อปริสาวจรํ ปน นํ กโรถ, โคกาณํ ปริยนฺตจารินึ กโรถ, เอกปญฺเหเนว นํ สํสาเทถ, ตุจฺฉกุมฺภีว นํ โอโรเธถา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิ.

75. 산다나 장자가 ‘이제 이 외도 유행자들이 진정으로 세존의 가르침을 듣고자 하고, 귀를 기울이며, 알려고 하는 마음을 일으키고 있구나’라는 것을 알았을 때, 니그로다 유행자에게 이와 같이 말했습니다. “존자 니그로다여, 당신은 저에게 ‘장자여, 당신은 사문 고타마가 누구와 대화하고, 누구와 토론하며, 누구와 지혜의 명석함을 성취하는지 알아야 합니다. 사문 고타마의 지혜는 빈집에 의해 파괴되었으며, 사문 고타마는 대중 속에 들어가지 못하고 대화를 나눌 능력도 없어서 오직 변두리 지역만을 전전합니다. 마치 애꾸눈 암소가 변두리에서만 노닐며 외딴곳만을 찾아다니는 것과 같습니다. 이와 마찬가지로 사문 고타마의 지혜는 빈집에 의해 파괴되었고 대중 속에 들어가지 못하며 대화할 능력도 없어 변두리 지역만을 전전합니다. 장자여, 만약 사문 고타마가 이 회중에 온다면 우리는 단 하나의 질문으로 그를 굴복시키고, 마치 빈 항아리처럼 그를 꼼짝 못 하게 만들 것입니다’라고 말했습니다. 존자여, 여기 그 세존, 아라한, 정등각자께서 이곳에 도착하셨습니다. 자, 이제 그분을 대중 속에 들어가지 못하게 해보십시오. 그분을 변두리나 전전하는 애꾸눈 암소처럼 만들어 보십시오. 단 하나의 질문으로 그분을 굴복시키고 빈 항아리처럼 그분을 꼼짝 못 하게 만들어 보십시오.” 이와 같이 말하자, 니그로다 유행자는 침묵을 지키며 기가 죽고, 어깨가 처진 채 고개를 떨구고 멍하니 생각에 잠겨 아무런 대답도 하지 못하고 앉아 있었습니다.

๗๖. อถ โข ภควา นิคฺโรธํ ปริพฺพาชกํ ตุณฺหีภูตํ มงฺกุภูตํ ปตฺตกฺขนฺธํ อโธมุขํ ปชฺฌายนฺตํ อปฺปฏิภานํ วิทิตฺวา นิคฺโรธํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร, นิคฺโรธ, ภาสิตา เต เอสา วาจา’’ติ? ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต, ภาสิตา เม เอสา วาจา, ยถาพาเลน ยถามูฬฺเหน ยถาอกุสเลนา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ. กินฺติ เต สุตํ ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘เย เต อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เอวํ สุ เต ภควนฺโต สํคมฺม สมาคมฺม อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ…เป… อิติภวาภวกถํ อิติ วา. เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ สาจริยโก. อุทาหุ, เอวํ สุ เต ภควนฺโต อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ, เสยฺยถาปาหํ เอตรหี’ติ.

76. 그때 세존께서는 니그로다 유행자가 침묵하여 기가 죽고 어깨가 처진 채 고개를 떨구고 멍하니 아무 말도 못 하고 있는 것을 아시고, 니그로다 유행자에게 이와 같이 말씀하셨습니다. “니그로다여, 네가 진실로 그러한 말을 했느냐?” “세존이시여, 어리석고 미혹하며 미숙한 탓에 진실로 제가 그런 말을 하였습니다.” “니그로다여, 이를 어떻게 생각하느냐? 너는 나이가 많고 연륜이 깊으며 스승의 스승 격인 유행자들이 하는 말을 들어본 적이 있느냐? ‘과거에 계셨던 아라한 정등각자이신 세존들께서도 지금 너와 너의 스승들처럼 함께 모여 시끄럽게 떠들며 왕에 대한 이야기, 도둑에 대한 이야기 등… 번영과 쇠퇴에 관한 이야기 같은 온갖 세속적인 이야기에 전념하며 지내셨겠느냐? 아니면 과거의 세존들께서는 지금의 나처럼 소음이 적고 소란스럽지 않으며 사람들이 다니지 않고, 사람들의 은밀한 행위에 적합하며 홀로 수행하기에 알맞은 멀리 떨어진 숲속의 처소를 의지하며 지내셨겠느냐?’ 너는 어떻게 들었느냐?”

‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต. ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘เย เต อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา[Pg.45], น เอวํ สุ เต ภควนฺโต สํคมฺม สมาคมฺม อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ…เป… อิติภวาภวกถํ อิติ วา, เสยฺยถาปาหํ เอตรหิ สาจริยโก. เอวํ สุ เต ภควนฺโต อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ, เสยฺยถาปิ ภควา เอตรหี’’’ติ.

“세존이시여, 저는 나이가 많고 연륜이 깊으며 스승의 스승 격인 유행자들이 말하는 것을 이와 같이 들었습니다. ‘과거에 계셨던 아라한 정등각자이신 세존들께서는 지금 저와 제 스승들처럼 함께 모여 시끄럽게 떠들며 왕에 대한 이야기, 도둑에 대한 이야기 등… 번영과 쇠퇴에 관한 이야기 같은 온갖 세속적인 이야기에 전념하며 지내지 않으셨습니다. 과거의 세존들께서는 지금의 세존과 같이 소음이 적고 소란스럽지 않으며 사람들이 다니지 않고, 사람들의 은밀한 행위에 적합하며 홀로 수행하기에 알맞은 멀리 떨어진 숲속의 처소를 의지하며 지내셨다’고 들었습니다.”

‘‘ตสฺส เต, นิคฺโรธ, วิญฺญุสฺส สโต มหลฺลกสฺส น เอตทโหสิ – ‘พุทฺโธ โส ภควา โพธาย ธมฺมํ เทเสติ, ทนฺโต โส ภควา ทมถาย ธมฺมํ เทเสติ, สนฺโต โส ภควา สมถาย ธมฺมํ เทเสติ, ติณฺโณ โส ภควา ตรณาย ธมฺมํ เทเสติ, ปรินิพฺพุโต โส ภควา ปรินิพฺพานาย ธมฺมํ เทเสตี’’’ติ?

“니그로다여, 지혜가 있고 연륜이 있는 너에게 이와 같은 생각이 들지 않았느냐? ‘그 세존께서는 스스로 깨달으셨기에 다른 이들을 깨닫게 하기 위해 법을 설하시고, 스스로 길들여지셨기에 다른 이들을 길들이기 위해 법을 설하시며, 스스로 평온을 얻으셨기에 다른 이들을 평온하게 하기 위해 법을 설하시고, 스스로 건너셨기에 다른 이들을 건너게 하기 위해 법을 설하시며, 스스로 완전한 열반에 드셨기에 다른 이들을 완전한 열반에 들게 하기 위해 법을 설하신다’는 생각 말이다.”

พฺรหฺมจริยปริโยสานสจฺฉิกิริยา

청정범행의 완성과 실현

๗๗. เอวํ วุตฺเต, นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยฺวาหํ เอวํ ภควนฺตํ อวจาสึ. ตสฺส เม, ภนฺเต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึ สํวรายา’’ติ. ‘‘ตคฺฆ ตฺวํ, นิคฺโรธ, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, โย มํ ตฺวํ เอวํ อวจาสิ. ยโต จ โข ตฺวํ, นิคฺโรธ, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรสิ, ตํ เต มยํ ปฏิคฺคณฺหาม. วุทฺธิ เหสา, นิคฺโรธ, อริยสฺส วินเย, โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ อายตึ สํวรํ อาปชฺชติ. อหํ โข ปน, นิคฺโรธ, เอวํ วทามิ –

77. 이와 같이 말씀하시자, 니그로다 유행자가 세존께 이와 같이 말씀드렸습니다. “세존이시여, 어리석고 미혹하며 미숙한 탓에 제가 잘못을 저질렀습니다. 제가 세존께 그와 같은 말을 하였습니다. 세존이시여, 제가 장래에 스스로를 잘 단속할 수 있도록 저의 잘못을 잘못으로 받아들여 용서해 주십시오.” “니그로다여, 참으로 어리석고 미혹하며 미숙한 탓에 네가 나에게 그런 말을 하는 잘못을 저질렀구나. 그러나 니그로다여, 네가 잘못을 잘못으로 보고 법답게 참회하였기에 우리는 네 잘못을 받아들인다. 니그로다여, 잘못을 잘못으로 보고 법답게 참회하며 장래에 단속하는 것은 성스러운 율(Ariyassa Vinaya)에서 성장하는 길이다. 니그로다여, 참으로 나는 이와 같이 말한다.”

‘เอตุ วิญฺญู ปุริโส อสโฐ อมายาวี อุชุชาติโก, อหมนุสาสามิ อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน, ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ สตฺตวสฺสานิ. ติฏฺฐนฺตุ, นิคฺโรธ, สตฺต วสฺสานิ. เอตุ วิญฺญู ปุริโส อสโฐ อมายาวี อุชุชาติโก, อหมนุสาสามิ อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน, ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา [Pg.46] สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ ฉ วสฺสานิ. ปญฺจ วสฺสานิ… จตฺตาริ วสฺสานิ… ตีณิ วสฺสานิ… ทฺเว วสฺสานิ… เอกํ วสฺสํ. ติฏฺฐตุ, นิคฺโรธ, เอกํ วสฺสํ. เอตุ วิญฺญู ปุริโส อสโฐ อมายาวี อุชุชาติโก อหมนุสาสามิ อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน, ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ สตฺต มาสานิ. ติฏฺฐนฺตุ, นิคฺโรธ, สตฺต มาสานิ… ฉ มาสานิ… ปญฺจ มาสานิ … จตฺตาริ มาสานิ… ตีณิ มาสานิ… ทฺเว มาสานิ… เอกํ มาสํ… อฑฺฒมาสํ. ติฏฺฐตุ, นิคฺโรธ, อฑฺฒมาโส. เอตุ วิญฺญู ปุริโส อสโฐ อมายาวี อุชุชาติโก, อหมนุสาสามิ อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน, ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ สตฺตาหํ’.

‘지혜롭고 간사하지 않으며 기만하지 않고 정직한 사람이 오라. 내가 그를 훈계하고 법을 설하리라. 훈계받은 대로 실천하면, 명문가의 자제들이 바르게 집에서 나와 출가하여 범행을 닦는 그 목적인 위없는 범행의 완성을 현생에서 스스로의 지혜로 알고 증득하여 7년 동안 머물게 될 것이다. 니그로다여, 7년은 그만두어라. 지혜롭고 간사하지 않으며 기만하지 않고 정직한 사람이 오라. 내가 그를 훈계하고 법을 설하리라. 훈계받은 대로 실천하면, 명문가의 자제들이 바르게 집에서 나와 출가하여 범행을 닦는 그 목적인 위없는 범행의 완성을 현생에서 스스로의 지혜로 알고 증득하여 6년, 5년, 4년, 3년, 2년, 1년 동안 머물게 될 것이다. 니그로다여, 1년은 그만두어라. 지혜롭고 간사하지 않으며 기만하지 않고 정직한 사람이 오라. 내가 그를 훈계하고 법을 설하리라. 훈계받은 대로 실천하면, 명문가의 자제들이 바르게 집에서 나와 출가하여 범행을 닦는 그 목적인 위없는 범행의 완성을 현생에서 스스로의 지혜로 알고 증득하여 7개월 동안 머물게 될 것이다. 니그로다여, 7개월은 그만두어라. 6개월, 5개월, 4개월, 3개월, 2개월, 1개월, 보름 동안 머물게 될 것이다. 니그로다여, 보름은 그만두어라. 지혜롭고 간사하지 않으며 기만하지 않고 정직한 사람이 오라. 내가 그를 훈계하고 법을 설하리라. 훈계받은 대로 실천하면, 명문가의 자제들이 바르게 집에서 나와 출가하여 범행을 닦는 그 목적인 위없는 범행의 완성을 현생에서 스스로의 지혜로 알고 증득하여 7일 동안 머물게 될 것이다.’

ปริพฺพาชกานํ ปชฺฌายนํ

유행승들의 실의

๗๘. ‘‘สิยา โข ปน เต, นิคฺโรธ, เอวมสฺส – ‘อนฺเตวาสิกมฺยตา โน สมโณ โคตโม เอวมาหา’ติ. น โข ปเนตํ, นิคฺโรธ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. โย เอว โว อาจริโย, โส เอว โว อาจริโย โหตุ. สิยา โข ปน เต, นิคฺโรธ, เอวมสฺส – ‘อุทฺเทสา โน จาเวตุกาโม สมโณ โคตโม เอวมาหา’ติ. น โข ปเนตํ, นิคฺโรธ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. โย เอว โว อุทฺเทโส โส เอว โว อุทฺเทโส โหตุ. สิยา โข ปน เต, นิคฺโรธ, เอวมสฺส – ‘อาชีวา โน จาเวตุกาโม สมโณ โคตโม เอวมาหา’ติ. น โข ปเนตํ, นิคฺโรธ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. โย เอว โว อาชีโว, โส เอว โว อาชีโว โหตุ. สิยา โข ปน เต, นิคฺโรธ, เอวมสฺส – ‘เย โน ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา สาจริยกานํ, เตสุ ปติฏฺฐาเปตุกาโม สมโณ โคตโม เอวมาหา’ติ. น โข ปเนตํ, นิคฺโรธ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อกุสลา เจว โว เต ธมฺมา โหนฺตุ อกุสลสงฺขาตา จ สาจริยกานํ. สิยา โข ปน เต[Pg.47], นิคฺโรธ, เอวมสฺส – ‘เย โน ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา สาจริยกานํ, เตหิ วิเวเจตุกาโม สมโณ โคตโม เอวมาหา’ติ. น โข ปเนตํ, นิคฺโรธ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. กุสลา เจว โว เต ธมฺมา โหนฺตุ กุสลสงฺขาตา จ สาจริยกานํ. อิติ ขฺวาหํ, นิคฺโรธ, เนว อนฺเตวาสิกมฺยตา เอวํ วทามิ, นปิ อุทฺเทสา จาเวตุกาโม เอวํ วทามิ, นปิ อาชีวา จาเวตุกาโม เอวํ วทามิ, นปิ เย โว ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา สาจริยกานํ, เตสุ ปติฏฺฐาเปตุกาโม เอวํ วทามิ, นปิ เย โว ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา สาจริยกานํ, เตหิ วิเวเจตุกาโม เอวํ วทามิ. สนฺติ จ โข, นิคฺโรธ, อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา สํกิเลสิกา โปโนพฺภวิกา สทรา ทุกฺขวิปากา อายตึ ชาติชรามรณิยา, เยสาหํ ปหานาย ธมฺมํ เทเสมิ. ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานียา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’’ติ.

78. “니그로다여, ‘사문 고타마는 우리를 제자로 삼고 싶어서 이렇게 말한다’는 생각이 그대에게 들 수도 있다. 그러나 니그로다여, 그렇게 보아서는 안 된다. 그대들의 스승인 자는 그대로 그대들의 스승이 되게 하라. 니그로다여, ‘사문 고타마는 우리의 학습(uddesa)에서 우리를 멀어지게 하려고 이렇게 말한다’는 생각이 그대에게 들 수도 있다. 그러나 니그로다여, 그렇게 보아서는 안 된다. 그대들의 학습은 그대로 그대들의 학습이 되게 하라. 니그로다여, ‘사문 고타마는 우리의 생계(ājīva)에서 우리를 멀어지게 하려고 이렇게 말한다’는 생각이 그대에게 들 수도 있다. 그러나 니그로다여, 그렇게 보아서는 안 된다. 그대들의 생계는 그대로 그대들의 생계가 되게 하라. 니그로다여, ‘사문 고타마는 그대들의 스승과 함께하는 불선하고 불선이라 불리는 법들에 우리를 안주시킨다’는 생각이 그대에게 들 수도 있다. 그러나 니그로다여, 그렇게 보아서는 안 된다. 그대들의 스승과 함께하는 그 법들은 그대로 불선하고 불선이라 불리는 것이 되게 하라. 니그로다여, ‘사문 고타마는 그대들의 스승과 함께하는 선하고 선이라 불리는 법들에서 우리를 떼어놓으려 한다’는 생각이 그대에게 들 수도 있다. 그러나 니그로다여, 그렇게 보아서는 안 된다. 그대들의 스승과 함께하는 그 법들은 그대로 선하고 선이라 불리는 것이 되게 하라. 니그로다여, 이와 같이 나는 제자로 삼고 싶어서 이렇게 말하는 것이 아니며, 학습에서 멀어지게 하려 함도 아니며, 생계에서 멀어지게 하려 함도 아니며, 그대들의 불선한 법들에 안주시킴도 아니며, 그대들의 선한 법들에서 떼어놓으려 함도 아니다. 니그로다여, 아직 버려지지 않은, 오염원이 되고 다시 태어남을 가져오며 괴로움이 따르고 괴로운 과보를 주며 미래에 태어남과 늙음과 죽음의 원인이 되는 불선한 법들이 실재하니, 나는 그것들을 버리기 위해 법을 설하는 것이다. 내가 설한 대로 실천하는 그대들에게 오염된 법들은 사라질 것이며, 청정한 법들은 증장할 것이며, 지혜의 완성(paññāpāripūri)과 광대함(vepullatta)을 현생에서 스스로 지혜로 알고 증득하여 머물게 될 것이다.”

๗๙. เอวํ วุตฺเต, เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหีภูตา มงฺกุภูตา ปตฺตกฺขนฺธา อโธมุขา ปชฺฌายนฺตา อปฺปฏิภานา นิสีทึสุ ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺตา. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘สพฺเพ ปิเม โมฆปุริสา ผุฏฺฐา ปาปิมตา. ยตฺร หิ นาม เอกสฺสปิ น เอวํ ภวิสฺสติ – ‘หนฺท มยํ อญฺญาณตฺถมฺปิ สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ จราม, กึ กริสฺสติ สตฺตาโห’’’ติ? อถ โข ภควา อุทุมฺพริกาย ปริพฺพาชการาเม สีหนาทํ นทิตฺวา เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต ปจฺจุปฏฺฐาสิ. สนฺธาโน ปน คหปติ ตาวเทว ราชคหํ ปาวิสีติ.

79. 이와 같이 말씀하시자, 그 유행승들은 악마(마라)에게 마음을 사로잡힌 자들처럼 침묵하고 의기소침해져서 어깨를 늘어뜨리고 고개를 숙인 채 할 말을 잃고 앉아 있었다. 그때 세존께서는 ‘이 모든 어리석은 자들이 악마에게 홀렸구나. 단 한 사람이라도 ‘자, 우리도 사문 고타마 밑에서 진리를 알기 위해 범행을 닦아보자. 7일이 대수겠는가?’라는 생각을 하는 이가 없으니’라고 생각하셨다. 이어 세존께서는 우둠바리카 유행승의 정원에서 사자후를 토하신 후, 공중으로 솟구쳐 오르시어 기지쿠트 산에 내려앉으셨다. 산다나 거사는 곧장 라자가하 성으로 들어갔다. 이와 같이 들었다.

อุทุมฺพริกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ.

두 번째 우둠바리카 경이 끝났다.

๓. จกฺกวตฺติสุตฺตํ

3. 전륜성왕 사자후경

อตฺตทีปสรณตา

자신을 섬으로 삼고 귀의처로 삼음

๘๐. เอวํ [Pg.48] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ มาตุลายํ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทฺทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อตฺตทีปา, ภิกฺขเว, วิหรถ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา, ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ, ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ, ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ.

80. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 마가다국의 마툴라에 머무셨다. 그곳에서 세존께서는 비구들을 “비구들이여”라고 부르셨다. 비구들은 “존자시여”라고 세존께 응답했다. 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. “비구들이여, 자신을 섬(dīpa)으로 삼고 자신을 귀의처(saraṇa)로 삼아 머물며, 다른 것을 귀의처로 삼지 말라. 법을 섬으로 삼고 법을 귀의처로 삼아 머물며, 다른 것을 귀의처로 삼지 말라. 비구들이여, 어떻게 비구가 자신을 섬으로 삼고 자신을 귀의처로 삼아 머물며 다른 것을 귀의처로 삼지 않고, 법을 섬으로 삼고 법을 귀의처로 삼아 머물며 다른 것을 귀의처로 삼지 않는가? 비구들이여, 여기 비구는 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 물리치고, 열성적으로 정지(sampajañña)하고 마음챙김(sati)하며, 몸에서 몸을 관찰하며(kāyānupassī) 머문다. 느낌에서 느낌을… 마음에서 마음을… 법에서 법을 관찰하며, 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 물리치고, 열성적으로 정지하고 마음챙김하며 머문다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 자신을 섬으로 삼고 자신을 귀의처로 삼아 머물며 다른 것을 귀의처로 삼지 않고, 법을 섬으로 삼고 법을 귀의처로 삼아 머물며 다른 것을 귀의처로 삼지 않는 것이다.”

‘‘โคจเร, ภิกฺขเว, จรถ สเก เปตฺติเก วิสเย. โคจเร, ภิกฺขเว, จรตํ สเก เปตฺติเก วิสเย น ลจฺฉติ มาโร โอตารํ, น ลจฺฉติ มาโร อารมฺมณํ. กุสลานํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ สมาทานเหตุ เอวมิทํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ.

“비구들이여, 아버지(부모)로부터 물려받은 상속지이자 자신의 영역인 수행처에서 유행하라. 비구들이여, 아버지로부터 물려받은 자신의 영역인 수행처에서 유행하는 자들에게는 마라가 틈을 얻지 못할 것이며, 마라가 빌미를 잡지 못할 것이다. 비구들이여, 이와 같이 유익한 법들을 수지함으로 인하여 공덕은 이처럼 증장한다.”

ทฬฺหเนมิจกฺกวตฺติราชา

달하네미 전륜성왕

๘๑. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, ราชา ทฬฺหเนมิ นาม อโหสิ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ อเหสุํ เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํอุ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา อเหสุํ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสิ.

81. “비구들이여, 옛날에 달하네미라는 이름의 왕이 있었다. 그는 전륜성왕으로서 법으로써 다스리는 법왕이었으며, 네 바다에 둘러싸인 땅을 통치하는 승리자였고, 나라를 안정시켰으며, 일곱 가지 보배를 갖추고 있었다. 그에게는 이러한 일곱 가지 보배가 있었으니, 곧 수레바퀴 보배(륜보), 코끼리 보배(상보), 말 보배(마보), 보석 보배(주보), 여인 보배(여보), 장자 보배(거사보), 그리고 일곱 번째인 장군 보배(주병보)이다. 그에게는 용감하고 영웅적인 기상을 갖추었으며 적의 군대를 물리칠 수 있는 천 명 이상의 아들들이 있었다. 그는 이 바다로 둘러싸인 대지를 형벌이나 무기를 쓰지 않고 법으로써 정복하여 다스렸다.”

๘๒. ‘‘อถ [Pg.49] โข, ภิกฺขเว, ราชา ทฬฺหเนมิ พหุนฺนํ วสฺสานํ พหุนฺนํ วสฺสสตานํ พหุนฺนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘ยทา ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปสฺเสยฺยาสิ ทิพฺพํ จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุตํ, อถ เม อาโรเจยฺยาสี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส รญฺโญ ทฬฺหเนมิสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส พหุนฺนํ วสฺสานํ พหุนฺนํ วสฺสสตานํ พหุนฺนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน ทิพฺพํ จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุตํ, ทิสฺวาน เยน ราชา ทฬฺหเนมิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ ทฬฺหเนมึ เอตทโวจ – ‘ยคฺเฆ, เทว, ชาเนยฺยาสิ, ทิพฺพํ เต จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุต’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ทฬฺหเนมิ เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘ทิพฺพํ กิร เม, ตาต กุมาร, จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุตํ. สุตํ โข ปน เมตํ – ยสฺส รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ โอสกฺกติ ฐานา จวติ, น ทานิ เตน รญฺญา จิรํ ชีวิตพฺพํ โหตีติ. ภุตฺตา โข ปน เม มานุสกา กามา, สมโย ทานิ เม ทิพฺเพ กาเม ปริเยสิตุํ. เอหิ ตฺวํ, ตาต กุมาร, อิมํ สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ ปฏิปชฺช. อหํ ปน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามี’ติ.

82. “비구들이여, 그 후 수많은 세월, 수백 년, 수천 년이 흐른 뒤에 달하네미 왕은 어떤 한 사람에게 일렀다. ‘여보게, 만일 자네가 천상의 수레바퀴 보배가 그 자리에서 아래로 비껴나거나 떨어진 것을 보게 된다면, 즉시 나에게 알리게.’ 비구들이여, 그 사람은 ‘예, 대왕이시여’라고 달하네미 왕에게 대답했다. 비구들이여, 그 사람은 수많은 세월, 수백 년, 수천 년이 흐른 뒤에 천상의 수레바퀴 보배가 그 자리에서 비껴나 떨어진 것을 보았다. 이를 보고 그는 달하네미 왕에게 가서 아뢰었다. ‘대왕이시여, 아옵소서. 당신의 천상의 수레바퀴 보배가 그 자리에서 비껴나 떨어졌나이다.’ 그러자 비구들이여, 달하네미 왕은 맏아들인 왕자를 불러 이렇게 말했다. ‘사랑하는 아들아, 나의 천상의 수레바퀴 보배가 그 자리에서 비껴나 떨어졌다고 하는구나. 전륜성왕의 천상의 수레바퀴 보배가 그 자리에서 비껴나 떨어지면, 그 왕은 이제 더 이상 오래 살지 못한다고 내 들었다. 나는 인간의 감각적 쾌락들을 충분히 누렸다. 이제 내가 천상의 쾌락들을 찾아 나설 때가 되었다. 사랑하는 아들아, 오너라. 너는 이 바다로 둘러싸인 대지를 이어받아 다스려라. 나는 머리와 수염을 깎고 가사를 입고, 집을 떠나 출가하여 수행자가 되리라.’”

๘๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ทฬฺหเนมิ เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ สาธุกํ รชฺเช สมนุสาสิตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. สตฺตาหปพฺพชิเต โข ปน, ภิกฺขเว, ราชิสิมฺหิ ทิพฺพํ จกฺกรตนํ อนฺตรธายิ.

83. “비구들이여, 그리하여 달하네미 왕은 맏아들인 왕자에게 왕국을 다스리는 법을 잘 가르쳐준 뒤, 머리와 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가하여 수행자가 되었다. 비구들이여, 그 성왕(Rājisi)이 출가한 지 7일째 되는 날, 천상의 수레바퀴 보배가 사라졌다.”

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร ปุริโส เยน ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ ขตฺติยํ มุทฺธาภิสิตฺตํ เอตทโวจ – ‘ยคฺเฆ, เทว, ชาเนยฺยาสิ, ทิพฺพํ จกฺกรตนํ อนฺตรหิต’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ทิพฺเพ จกฺกรตเน อนฺตรหิเต อนตฺตมโน อโหสิ, อนตฺตมนตญฺจ ปฏิสํเวเทสิ. โส เยน ราชิสิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชิสึ เอตทโวจ – ‘ยคฺเฆ, เทว, ชาเนยฺยาสิ, ทิพฺพํ จกฺกรตนํ อนฺตรหิต’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, ราชิสิ ราชานํ ขตฺติยํ มุทฺธาภิสิตฺตํ เอตทโวจ – ‘มา โข ตฺวํ, ตาต, ทิพฺเพ [Pg.50] จกฺกรตเน อนฺตรหิเต อนตฺตมโน อโหสิ, มา อนตฺตมนตญฺจ ปฏิสํเวเทสิ, น หิ เต, ตาต, ทิพฺพํ จกฺกรตนํ เปตฺติกํ ทายชฺชํ. อิงฺฆ ตฺวํ, ตาต, อริเย จกฺกวตฺติวตฺเต วตฺตาหิ. ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ เต อริเย จกฺกวตฺติวตฺเต วตฺตมานสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุภวิสฺสติ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูร’นฺติ.

“비구들이여, 그러자 어떤 사람이 머리에 관정을 받은 왕에게 가서 아뢰었다. ‘대왕이시여, 아옵소서. 천상의 수레바퀴 보배가 사라졌나이다.’ 비구들이여, 그러자 관정을 받은 왕은 천상의 수레바퀴 보배가 사라지자 마음이 언짢아졌으며, 그 불쾌한 기분을 드러냈다. 그는 성왕(수행자가 된 부왕)에게 가서 아뢰었다. ‘대왕이시여, 아옵소서. 천상의 수레바퀴 보배가 사라졌나이다.’ 비구들이여, 이 말을 듣고 성왕은 관정을 받은 왕에게 이렇게 말했다. ‘사랑하는 아들아, 천상의 수레바퀴 보배가 사라졌다고 해서 마음을 언짢아하지 말며, 그 불쾌한 기분을 드러내지 마라. 사랑하는 아들아, 천상의 수레바퀴 보배는 네가 아버지로부터 물려받은 유산이 아니기 때문이다. 사랑하는 아들아, 자, 너는 고귀한 전륜성왕의 의무(Ariya Cakkavatti-vatta)를 행하도록 하라. 네가 고귀한 전륜성왕의 의무를 행하며 지낼 때, 보름날인 15일에 머리를 감고 목욕을 한 뒤 포살을 지키며 궁전 위층에 올라가 있으면, 천 개의 살이 있고 테두리와 중심축을 갖추었으며 모든 형상이 완벽한 천상의 수레바퀴 보배가 나타날 것이니, 그러한 가능성은 반드시 존재한다.’”

จกฺกวตฺติอริยวตฺตํ

전륜성왕의 고귀한 의무

๘๔. ‘‘‘กตมํ ปน ตํ, เทว, อริยํ จกฺกวตฺติวตฺต’นฺติ? ‘เตน หิ ตฺวํ, ตาต, ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ มาเนนฺโต ธมฺมํ ปูเชนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหสฺสุ อนฺโตชนสฺมึ พลกายสฺมึ ขตฺติเยสุ อนุยนฺเตสุ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคมชานปเทสุ สมณพฺราหฺมเณสุ มิคปกฺขีสุ. มา จ เต, ตาต, วิชิเต อธมฺมกาโร ปวตฺติตฺถ. เย จ เต, ตาต, วิชิเต อธนา อสฺสุ, เตสญฺจ ธนมนุปฺปเทยฺยาสิ. เย จ เต, ตาต, วิชิเต สมณพฺราหฺมณา มทปฺปมาทา ปฏิวิรตา ขนฺติโสรจฺเจ นิวิฏฺฐา เอกมตฺตานํ ทเมนฺติ, เอกมตฺตานํ สเมนฺติ, เอกมตฺตานํ ปรินิพฺพาเปนฺติ, เต กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺเฉยฺยาสิ ปริคฺคณฺเหยฺยาสิ – ‘‘กึ, ภนฺเต, กุสลํ, กึ อกุสลํ, กึ สาวชฺชํ, กึ อนวชฺชํ, กึ เสวิตพฺพํ, กึ น เสวิตพฺพํ, กึ เม กรียมานํ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย อสฺส, กึ วา ปน เม กรียมานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย อสฺสา’’ติ? เตสํ สุตฺวา ยํ อกุสลํ ตํ อภินิวชฺเชยฺยาสิ, ยํ กุสลํ ตํ สมาทาย วตฺเตยฺยาสิ. อิทํ โข, ตาต, ตํ อริยํ จกฺกวตฺติวตฺต’นฺติ.

84. “‘대왕이시여, 그러면 그 고귀한 전륜성왕의 의무란 무엇입니까?’ ‘사랑하는 아들아, 그렇다면 너는 법(Dhamma)에만 의지하고, 법을 공경하며, 법을 존중하고, 법을 소중히 여기며, 법을 공양하고, 법을 경배하라. 법을 깃발로 삼고, 법을 표지로 삼으며, 법을 주권자로 삼아, 집안 사람들과 군대, 귀족들, 신하들, 브라만과 장자들, 마을과 지방 사람들, 사문과 브라만들, 그리고 짐승과 새들에 이르기까지 법다운 보호와 방책과 수호를 베풀어야 한다. 사랑하는 아들아, 네 나라에서 불법이 행해지지 않도록 하라. 사랑하는 아들아, 네 나라에 가난한 사람들이 있다면 그들에게 재물을 주어라. 사랑하는 아들아, 네 나라에 교만과 방일에서 벗어나 인내와 유순함에 머물며, 오로지 자신을 조복받고, 자신을 고요하게 하며, 자신을 열반에 들게 하는 사문과 브라만들이 있다면, 그들을 때때로 찾아가서 묻고 탐구하라. "존자시여, 무엇이 유익한 것입니까? 무엇이 해로운 것입니까? 무엇이 비난받을 일입니까? 무엇이 비난받지 않을 일입니까? 무엇을 닦아야 합니까? 무엇을 닦지 말아야 합니까? 제가 무엇을 행할 때 그것이 오랫동안 해로움과 고통이 되겠습니까? 또한 제가 무엇을 행할 때 그것이 오랫동안 이익과 행복이 되겠습니까?"라고 물어야 한다. 그들의 말을 듣고 해로운 것은 멀리하고 유익한 것은 수지하여 행하도록 하라. 사랑하는 아들아, 이것이 바로 그 고귀한 전륜성왕의 의무이다.’”

จกฺกรตนปาตุภาโว

수레바퀴 보배의 출현

๘๕. ‘‘‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ราชิสิสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อริเย จกฺกวตฺติวตฺเต วตฺติ. ตสฺส อริเย จกฺกวตฺติวตฺเต วตฺตมานสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส [Pg.51] อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุรโหสิ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูรํ. ทิสฺวาน รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘สุตํ โข ปน เมตํ – ยสฺส รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุภวติ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูรํ, โส โหติ ราชา จกฺกวตฺตี’ติ. อสฺสํ นุ โข อหํ ราชา จกฺกวตฺตีติ.

85. 비구들이여, 그러자 관정(灌頂)을 받은 크샤트리아 왕은 ‘대왕이시여, 그렇게 하겠습니다’라고 은퇴한 왕실 성자(聖者)에게 대답하고 성스러운 전륜성왕의 의무를 실천하였다. 그가 성스러운 전륜성왕의 의무를 실천하던 중, 보름날 포살일에 머리를 감고 목욕한 뒤 포살 계를 지키며 고귀한 궁전의 상층에 머물고 있을 때, 천 개의 바퀴살과 테와 허브(hub)를 갖추고 모든 형태가 완벽한 천상의 바퀴 보배(輪寶)가 나타났다. 이를 보고 관정을 받은 크샤트리아 왕에게 이런 생각이 들었다. ‘나는 일찍이 이와 같이 들었다. 관정을 받은 크샤트리아 왕이 보름날 포살일에 머리를 감고 목욕한 뒤 포살 계를 지키며 고귀한 궁전의 상층에 머물고 있을 때, 천 개의 바퀴살과 테와 허브를 갖추고 모든 형태가 완벽한 천상의 바퀴 보배가 나타나면, 그는 전륜성왕이 된다고 하였다. 내가 바로 전륜성왕이 되었구나’라고.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตราสงฺคํ กริตฺวา วาเมน หตฺเถน ภิงฺการํ คเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน จกฺกรตนํ อพฺภุกฺกิริ – ‘ปวตฺตตุ ภวํ จกฺกรตนํ, อภิวิชินาตุ ภวํ จกฺกรตน’นฺติ.

비구들이여, 그러자 관정을 받은 크샤트리아 왕은 자리에서 일어나 겉옷을 한쪽 어깨에 걸치고(편단우견), 왼손으로 정병을 잡고 오른손으로 바퀴 보배에 물을 뿌리며 이렇게 말하였다. ‘존귀한 바퀴 보배여, 구르십시오. 존귀한 바퀴 보배여, 승리하십시오’라고.

‘‘อถ โข ตํ, ภิกฺขเว, จกฺกรตนํ ปุรตฺถิมํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา จกฺกวตฺตี สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. ยสฺมึ โข ปน, ภิกฺขเว, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา จกฺกวตฺตี วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปน, ภิกฺขเว, ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ จกฺกวตฺตึ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข, มหาราช, สฺวาคตํ เต มหาราช, สกํ เต, มหาราช, อนุสาส, มหาราชา’ติ. ราชา จกฺกวตฺตี เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ นาทาตพฺพํ, กาเมสุมิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภาสิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ. เย โข ปน, ภิกฺขเว, ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ.

비구들이여, 그러자 그 바퀴 보배는 동쪽 방향으로 굴러갔고, 전륜성왕도 네 종류의 군대(사병)와 함께 그 뒤를 따랐다. 비구들이여, 바퀴 보배가 멈춘 곳에 전륜성왕은 사병과 함께 머물렀다. 비구들이여, 동쪽 방향에 있던 경쟁 왕들이 전륜성왕에게 다가와 이와 같이 말하였다. ‘대왕이시여, 어서 오십시오. 대왕이시여, 당신의 방문을 환영합니다. 대왕이시여, 이 나라는 당신의 것입니다. 대왕이시여, 다스려 주십시오.’ 전륜성왕은 이와 같이 말하였다. ‘생명을 죽여서는 안 된다. 주지 않는 것을 가져서는 안 된다. 음행에 있어 그릇된 짓을 해서는 안 된다. 거짓말을 해서는 안 된다. 술을 마셔서는 안 된다. 예전처럼 조세를 거두며 살아가라.’ 비구들이여, 동쪽 방향의 경쟁 왕들은 전륜성왕의 속왕(屬王)이 되었다.

๘๖. ‘‘อถ โข ตํ, ภิกฺขเว, จกฺกรตนํ ปุรตฺถิมํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา ทกฺขิณํ ทิสํ ปวตฺติ…เป… ทกฺขิณํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา ปจฺฉิมํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา จกฺกวตฺตี สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. ยสฺมึ โข ปน, ภิกฺขเว, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา จกฺกวตฺตี วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปน, ภิกฺขเว, ปจฺฉิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ จกฺกวตฺตึ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข, มหาราช, สฺวาคตํ เต, มหาราช, สกํ เต, มหาราช, อนุสาส, มหาราชา’ติ. ราชา จกฺกวตฺตี [Pg.52] เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ นาทาตพฺพํ, กาเมสุมิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภาสิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ. เย โข ปน, ภิกฺขเว, ปจฺฉิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ.

86. 비구들이여, 그러자 그 바퀴 보배는 동쪽 바다에 들어갔다가 다시 나와서 남쪽 방향으로 굴러갔고... (중략) ...남쪽 바다에 들어갔다가 다시 나와서 서쪽 방향으로 굴러갔다. 전륜성왕도 사병과 함께 그 뒤를 따랐다. 비구들이여, 바퀴 보배가 멈춘 곳에 전륜성왕은 사병과 함께 머물렀다. 비구들이여, 서쪽 방향에 있던 경쟁 왕들이 전륜성왕에게 다가와 이와 같이 말하였다. ‘대왕이시여, 어서 오십시오. 대왕이시여, 당신의 방문을 환영합니다. 대왕이시여, 이 나라는 당신의 것입니다. 대왕이시여, 다스려 주십시오.’ 전륜성왕은 이와 같이 말하였다. ‘생명을 죽여서는 안 된다. 주지 않는 것을 가져서는 안 된다. 음행에 있어 그릇된 짓을 해서는 안 된다. 거짓말을 해서는 안 된다. 술을 마셔서는 안 된다. 예전처럼 조세를 거두며 살아가라.’ 비구들이여, 서쪽 방향의 경쟁 왕들은 전륜성왕의 속왕이 되었다.

๘๗. ‘‘อถ โข ตํ, ภิกฺขเว, จกฺกรตนํ ปจฺฉิมํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา อุตฺตรํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา จกฺกวตฺตี สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. ยสฺมึ โข ปน, ภิกฺขเว, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา จกฺกวตฺตี วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปน, ภิกฺขเว, อุตฺตราย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ จกฺกวตฺตึ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข, มหาราช, สฺวาคตํ เต, มหาราช, สกํ เต, มหาราช, อนุสาส, มหาราชา’ติ. ราชา จกฺกวตฺตี เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ นาทาตพฺพํ, กาเมสุมิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภาสิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ. เย โข ปน, ภิกฺขเว, อุตฺตราย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ.

87. 비구들이여, 그러자 그 바퀴 보배는 서쪽 바다에 들어갔다가 다시 나와서 북쪽 방향으로 굴러갔고, 전륜성왕도 사병과 함께 그 뒤를 따랐다. 비구들이여, 바퀴 보배가 멈춘 곳에 전륜성왕은 사병과 함께 머물렀다. 비구들이여, 북쪽 방향에 있던 경쟁 왕들이 전륜성왕에게 다가와 이와 같이 말하였다. ‘대왕이시여, 어서 오십시오. 대왕이시여, 당신의 방문을 환영합니다. 대왕이시여, 이 나라는 당신의 것입니다. 대왕이시여, 다스려 주십시오.’ 전륜성왕은 이와 같이 말하였다. ‘생명을 죽여서는 안 된다. 주지 않는 것을 가져서는 안 된다. 음행에 있어 그릇된 짓을 해서는 안 된다. 거짓말을 해서는 안 된다. 술을 마셔서는 안 된다. 예전처럼 조세를 거두며 살아가라.’ 비구들이여, 북쪽 방향의 경쟁 왕들은 전륜성왕의 속왕이 되었다.

‘‘อถ โข ตํ, ภิกฺขเว, จกฺกรตนํ สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อภิวิชินิตฺวา ตเมว ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนฺเตปุรทฺวาเร อตฺถกรณปมุเข อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสิ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนฺเตปุรํ อุปโสภยมานํ.

비구들이여, 그러자 그 바퀴 보배는 바다를 경계로 하는 온 땅을 정복한 뒤, 다시 그 왕도로 돌아와 전륜성왕의 내궁 문 앞 공무소 입구에, 마치 축에 고정된 듯이 멈춰 서서 전륜성왕의 내궁을 장엄하며 머물렀다.

ทุติยาทิจกฺกวตฺติกถา

두 번째 전륜성왕 등에 대한 이야기

๘๘. ‘‘ทุติโยปิ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี…เป… ตติโยปิ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี… จตุตฺโถปิ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี… ปญฺจโมปิ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี… ฉฏฺโฐปิ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี… สตฺตโมปิ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี พหุนฺนํ วสฺสานํ พหุนฺนํ วสฺสสตานํ พหุนฺนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘ยทา ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปสฺเสยฺยาสิ ทิพฺพํ จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุตํ, อถ เม อาโรเจยฺยาสี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อทฺทสา โข[Pg.53], ภิกฺขเว, โส ปุริโส พหุนฺนํ วสฺสานํ พหุนฺนํ วสฺสสตานํ พหุนฺนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน ทิพฺพํ จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุตํ. ทิสฺวาน เยน ราชา จกฺกวตฺตี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ จกฺกวตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยคฺเฆ, เทว, ชาเนยฺยาสิ, ทิพฺพํ เต จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุต’นฺติ?

88. 비구들이여, 두 번째 전륜성왕도... 세 번째 전륜성왕도... 네 번째 전륜성왕도... 다섯 번째 전륜성왕도... 여섯 번째 전륜성왕도... 일곱 번째 전륜성왕도 수많은 세월, 수백 년, 수천 년이 흐른 뒤에 어떤 신하를 불러 이렇게 말하였다. ‘여보게, 그대가 만일 천상의 바퀴 보배가 그 자리에서 처지거나 움직인 것을 보게 되면 나에게 즉시 알리도록 하게.’ 비구들이여, 그 신하는 전륜성왕에게 ‘예, 대왕이시여, 그렇게 하겠습니다’라고 대답하였다. 비구들이여, 그 신하는 수많은 세월, 수백 년, 수천 년이 흐른 뒤에 천상의 바퀴 보배가 그 자리에서 처지거나 움직인 것을 보았다. 그것을 보고 전륜성왕에게 가서 이렇게 말하였다. ‘보십시오, 대왕이시여, 아셔야 합니다. 대왕의 천상 바퀴 보배가 그 자리에서 처지고 움직였습니다’라고.

๘๙. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘ทิพฺพํ กิร เม, ตาต กุมาร, จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ, ฐานา จุตํ, สุตํ โข ปน เมตํ – ยสฺส รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ โอสกฺกติ, ฐานา จวติ, น ทานิ เตน รญฺญา จิรํ ชีวิตพฺพํ โหตีติ. ภุตฺตา โข ปน เม มานุสกา กามา, สมโย ทานิ เม ทิพฺเพ กาเม ปริเยสิตุํ, เอหิ ตฺวํ, ตาต กุมาร, อิมํ สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ ปฏิปชฺช. อหํ ปน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามี’ติ.

89. 비구들이여, 그때 전륜성왕은 장자인 왕자를 불러 이렇게 말하였다. ‘사랑하는 아들아, 나의 천상의 수레바퀴 보배가 제자리에서 내려앉아 위치를 벗어났다고 하는구나. 아들아, 전륜성왕의 천상의 수레바퀴 보배가 제자리에서 내려앉아 위치를 벗어나면, 그 왕은 이제 더 이상 오래 살지 못한다고 나는 전해 들었다. 나는 인간의 감각적 즐거움을 다 누렸다. 이제 내가 천상의 즐거움을 찾을 때가 되었구나. 사랑하는 아들아, 오너라. 너는 네 바다로 둘러싸인 이 땅을 다스리거라. 나는 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가하리라.’

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ สาธุกํ รชฺเช สมนุสาสิตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. สตฺตาหปพฺพชิเต โข ปน, ภิกฺขเว, ราชิสิมฺหิ ทิพฺพํ จกฺกรตนํ อนฺตรธายิ.

비구들이여, 그때 전륜성왕은 장자인 왕자에게 통치술을 잘 가르친 뒤, 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집에서 나와 집 없는 곳으로 출가하였다. 비구들이여, 왕인 성자가 출가한 지 7일 만에 천상의 수레바퀴 보배가 사라졌다.

๙๐. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร ปุริโส เยน ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ ขตฺติยํ มุทฺธาภิสิตฺตํ เอตทโวจ – ‘ยคฺเฆ, เทว, ชาเนยฺยาสิ, ทิพฺพํ จกฺกรตนํ อนฺตรหิต’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ทิพฺเพ จกฺกรตเน อนฺตรหิเต อนตฺตมโน อโหสิ. อนตฺตมนตญฺจ ปฏิสํเวเทสิ; โน จ โข ราชิสึ อุปสงฺกมิตฺวา อริยํ จกฺกวตฺติวตฺตํ ปุจฺฉิ. โส สมเตเนว สุทํ ชนปทํ ปสาสติ. ตสฺส สมเตน ชนปทํ ปสาสโต ปุพฺเพนาปรํ ชนปทา น ปพฺพนฺติ, ยถา ตํ ปุพฺพกานํ ราชูนํ อริเย จกฺกวตฺติวตฺเต วตฺตมานานํ.

90. 비구들이여, 그때 어떤 사람이 정수리에 관정을 받은 크샤트리아 왕에게 다가가 이렇게 아뢰었다. ‘대왕이시여, 아소서. 천상의 수레바퀴 보배가 사라졌습니다.’ 비구들이여, 그러자 관정을 받은 크샤트리아 왕은 천상의 수레바퀴 보배가 사라지자 마음이 불편해졌다. 그는 불편한 마음을 드러냈으나, 왕인 성자를 찾아가 전륜성왕의 고귀한 의무에 대해 묻지는 않았다. 그는 단지 자신의 지혜(생각)대로 나라를 다스렸다. 그가 자신의 생각대로 나라를 다스리자, 전륜성왕의 고귀한 의무를 행하던 이전 왕들의 통치 때와는 달리 나라는 전과 같이 번영하지 못했다.

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อมจฺจา ปาริสชฺชา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา มนฺตสฺสาชีวิโน สนฺนิปติตฺวา ราชานํ ขตฺติยํ มุทฺธาภิสิตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘น โข เต, เทว, สมเตน (สุทํ) ชนปทํ ปสาสโต ปุพฺเพนาปรํ [Pg.54] ชนปทา ปพฺพนฺติ, ยถา ตํ ปุพฺพกานํ ราชูนํ อริเย จกฺกวตฺติวตฺเต วตฺตมานานํ. สํวิชฺชนฺติ โข เต, เทว, วิชิเต อมจฺจา ปาริสชฺชา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา มนฺตสฺสาชีวิโน มยญฺเจว อญฺเญ จ เย มยํ อริยํ จกฺกวตฺติวตฺตํ ธาเรม. อิงฺฆ ตฺวํ, เทว, อมฺเห อริยํ จกฺกวตฺติวตฺตํ ปุจฺฉ. ตสฺส เต มยํ อริยํ จกฺกวตฺติวตฺตํ ปุฏฺฐา พฺยากริสฺสามา’ติ.

비구들이여, 그때 대신들과 수행원들, 재무관들, 군 지휘관들, 문지기들, 그리고 지혜에 의지해 사는 자(조언자)들이 모여 관정을 받은 크샤트리아 왕에게 이렇게 말하였다. ‘대왕이시여, 왕께서 자신의 생각대로 나라를 다스리시니, 전륜성왕의 고귀한 의무를 실천하던 이전 왕들의 나라처럼 번영하지 않습니다. 대왕이시여, 왕의 영토 안에는 전륜성왕의 고귀한 의무를 알고 있는 저희 대신들과 수행원들, 재무관들, 군 지휘관들, 문지기들, 그리고 조언자들이 있습니다. 부디 대왕이시여, 저희에게 전륜성왕의 고귀한 의무에 대해 물으소서. 왕께서 물으신다면 저희가 그 고귀한 의무를 답변해 드리겠습니다.’

อายุวณฺณาทิปริยานิกถา

수명과 용색 등의 쇠퇴에 대한 이야기

๙๑. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต อมจฺเจ ปาริสชฺเช คณกมหามตฺเต อนีกฏฺเฐ โทวาริเก มนฺตสฺสาชีวิโน สนฺนิปาเตตฺวา อริยํ จกฺกวตฺติวตฺตํ ปุจฺฉิ. ตสฺส เต อริยํ จกฺกวตฺติวตฺตํ ปุฏฺฐา พฺยากรึสุ. เตสํ สุตฺวา ธมฺมิกญฺหิ โข รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิ, โน จ โข อธนานํ ธนมนุปฺปทาสิ. อธนานํ ธเน อนนุปฺปทิยมาเน ทาลิทฺทิยํ เวปุลฺลมคมาสิ. ทาลิทฺทิเย เวปุลฺลํ คเต อญฺญตโร ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ. ตเมนํ อคฺคเหสุํ. คเหตฺวา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ทสฺเสสุํ – ‘อยํ, เทว, ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ตํ ปุริสํ เอตทโวจ – ‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ ? ‘สจฺจํ, เทวา’ติ. ‘กึ การณา’ติ? ‘น หิ, เทว, ชีวามี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ตสฺส ปุริสสฺส ธนมนุปฺปทาสิ – ‘อิมินา ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ธเนน อตฺตนา จ ชีวาหิ, มาตาปิตโร จ โปเสหิ, ปุตฺตทารญฺจ โปเสหิ, กมฺมนฺเต จ ปโยเชหิ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปหิ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิก’นฺติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

91. 비구들이여, 그때 관정을 받은 크샤트리아 왕은 대신들과 수행원들, 재무관들, 군 지휘관들, 문지기들, 조언자들을 불러 모아 전륜성왕의 고귀한 의무에 대해 물었다. 그들은 왕의 물음에 전륜성왕의 고귀한 의무를 설명해 주었다. 왕은 그들의 말을 듣고 법에 따른 보호와 방비와 호위를 갖추었으나, 가난한 자들에게 재물을 나누어 주지는 않았다. 가난한 자들에게 재물이 주어지지 않자 빈곤이 만연하게 되었다. 빈곤이 만연하자 어떤 사람이 남의 재물을 훔쳤다. 사람들이 그를 붙잡아 관정을 받은 크샤트리아 왕에게 끌고 가 ‘대왕이시여, 이 사람이 남의 재물을 훔쳤습니다’라고 아뢰었다. 비구들이여, 이렇게 보고를 받자 관정을 받은 크샤트리아 왕은 그 사람에게 물었다. ‘여보게, 네가 정말 남의 재물을 훔쳤느냐?’ ‘그렇습니다, 대왕이시여.’ ‘무슨 까닭이냐?’ ‘대왕이시여, 생계 수단이 없기 때문입니다.’ 그러자 관정을 받은 크샤트리아 왕은 그 사람에게 재물을 주며 말하였다. ‘여보게, 이 재물로 그대도 살고, 부모님도 봉양하고, 처자식도 부양하며, 생업을 꾸려가게나. 그리고 사문과 바라문들에게 고귀한 목적이 있고 천상의 복보를 주며 행복한 과보를 가져오고 천상으로 이끄는 보시를 행하게나.’ 비구들이여, 그 사람은 관정을 받은 크샤트리아 왕에게 ‘대왕이시여, 그렇게 하겠습니다’라고 대답하였다.

‘‘อญฺญตโรปิ โข, ภิกฺขเว, ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ. ตเมนํ อคฺคเหสุํ. คเหตฺวา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ทสฺเสสุํ – ‘อยํ, เทว, ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ตํ ปุริสํ เอตทโวจ – ‘สจฺจํ [Pg.55] กิร ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ? ‘สจฺจํ, เทวา’ติ. ‘กึ การณา’ติ? ‘น หิ, เทว, ชีวามี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ตสฺส ปุริสสฺส ธนมนุปฺปทาสิ – ‘อิมินา ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ธเนน อตฺตนา จ ชีวาหิ, มาตาปิตโร จ โปเสหิ, ปุตฺตทารญฺจ โปเสหิ, กมฺมนฺเต จ ปโยเชหิ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปหิ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิก’นฺติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

비구들이여, 또 다른 사람도 남의 재물을 훔쳤다. 사람들이 그를 붙잡아 관정을 받은 크샤트리아 왕에게 끌고 가 ‘대왕이시여, 이 사람이 남의 재물을 훔쳤습니다’라고 아뢰었다. 비구들이여, 이렇게 보고를 받자 관정을 받은 크샤트리아 왕은 그 사람에게 물었다. ‘여보게, 네가 정말 남의 재물을 훔쳤느냐?’ ‘그렇습니다, 대왕이시여.’ ‘무슨 까닭이냐?’ ‘대왕이시여, 생계 수단이 없기 때문입니다.’ 그러자 관정을 받은 크샤트리아 왕은 그 사람에게 재물을 주며 말하였다. ‘여보게, 이 재물로 그대도 살고, 부모님도 봉양하고, 처자식도 부양하며, 생업을 꾸려가게나. 그리고 사문과 바라문들에게 고귀한 목적이 있고 천상의 복보를 주며 행복한 과보를 가져오고 천상으로 이끄는 보시를 행하게나.’ 비구들이여, 그 사람은 관정을 받은 크샤트리아 왕에게 ‘대왕이시여, 그렇게 하겠습니다’라고 대답하였다.

๙๒. ‘‘อสฺโสสุํ โข, ภิกฺขเว, มนุสฺสา – ‘เย กิร, โภ, ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยนฺติ, เตสํ ราชา ธนมนุปฺปเทตี’ติ. สุตฺวาน เตสํ เอตทโหสิ – ‘ยํนูน มยมฺปิ ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิเยยฺยามา’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ. ตเมนํ อคฺคเหสุํ. คเหตฺวา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ทสฺเสสุํ – ‘อยํ, เทว, ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ตํ ปุริสํ เอตทโวจ – ‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ? ‘สจฺจํ, เทวา’ติ. ‘กึ การณา’ติ? ‘น หิ, เทว, ชีวามี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘สเจ โข อหํ โย โย ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิสฺสติ, ตสฺส ตสฺส ธนมนุปฺปทสฺสามิ, เอวมิทํ อทินฺนาทานํ ปวฑฺฒิสฺสติ. ยํนูนาหํ อิมํ ปุริสํ สุนิเสธํ นิเสเธยฺยํ, มูลฆจฺจํ กเรยฺยํ, สีสมสฺส ฉินฺเทยฺย’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ปุริเส อาณาเปสิ – ‘เตน หิ, ภเณ, อิมํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส สุนิเสธํ นิเสเธถ, มูลฆจฺจํ กโรถ, สีสมสฺส ฉินฺทถา’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, เต ปุริสา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา [Pg.56] ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส สุนิเสธํ นิเสเธสุํ, มูลฆจฺจํ อกํสุ, สีสมสฺส ฉินฺทึสุ.

92. 비구들이여, 사람들이 들었다. '이보게들, 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져가는 자들에게 왕이 재물을 준다네.' 그들은 듣고서 '우리도 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져가 보자'라고 생각했다. 비구들이여, 그때 어떤 사람이 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져갔다. 그를 붙잡아 머리에 관정을 받은 크샤트리아 왕에게 데려가서 '대왕이시여, 이 사람이 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져갔습니다'라고 말했다. 비구들이여, 이렇게 말하자 머리에 관정을 받은 크샤트리아 왕이 그 사람에게 말했다. '어이, 이 사람아. 그대가 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져갔다는 것이 사실인가?' '대왕이시여, 사실입니다.' '무슨 까닭인가?' '대왕이시여, 도저히 생계를 유지할 수 없기 때문입니다.' 비구들이여, 그때 머리에 관정을 받은 크샤트리아 왕은 이렇게 생각했다. '만일 내가 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져가는 자들마다 재물을 준다면, 이 도둑질은 더욱 늘어날 것이다. 내가 이 사람을 엄하게 처벌하여 그 뿌리를 뽑고 그의 목을 베는 것이 좋겠다.' 비구들이여, 이에 머리에 관정을 받은 크샤트리아 왕은 신하들에게 명령했다. '여보게들, 그렇다면 이 사람을 튼튼한 밧줄로 등 뒤로 두 팔을 단단히 묶고, 머리를 삭발하게 한 뒤, 거친 소리의 북을 치며 거리와 거리, 사거리와 사거리로 끌고 다니다가 남문으로 나가서 성의 남쪽에서 엄하게 처벌하여 그 뿌리를 뽑고 그의 목을 베어라.' 비구들이여, 그 신하들은 머리에 관정을 받은 크샤트리아 왕의 명령을 받들어, 그 사람을 튼튼한 밧줄로 등 뒤로 두 팔을 단단히 묶고, 머리를 삭발하게 한 뒤, 거친 소리의 북을 치며 거리와 거리, 사거리와 사거리로 끌고 다니다가 남문으로 나가서 성의 남쪽에서 엄하게 처벌하여 그 뿌리를 뽑고 그의 목을 베었다.

๙๓. ‘‘อสฺโสสุํ โข, ภิกฺขเว, มนุสฺสา – ‘เย กิร, โภ, ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยนฺติ, เต ราชา สุนิเสธํ นิเสเธติ, มูลฆจฺจํ กโรติ, สีสานิ เตสํ ฉินฺทตี’ติ. สุตฺวาน เตสํ เอตทโหสิ – ‘ยํนูน มยมฺปิ ติณฺหานิ สตฺถานิ การาเปสฺสาม, ติณฺหานิ สตฺถานิ การาเปตฺวา เยสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิสฺสาม, เต สุนิเสธํ นิเสเธสฺสาม, มูลฆจฺจํ กริสฺสาม, สีสานิ เตสํ ฉินฺทิสฺสามา’ติ. เต ติณฺหานิ สตฺถานิ การาเปสุํ, ติณฺหานิ สตฺถานิ การาเปตฺวา คามฆาตมฺปิ อุปกฺกมึสุ กาตุํ, นิคมฆาตมฺปิ อุปกฺกมึสุ กาตุํ, นครฆาตมฺปิ อุปกฺกมึสุ กาตุํ, ปนฺถทุหนมฺปิ อุปกฺกมึสุ กาตุํ. เยสํ เต อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยนฺติ, เต สุนิเสธํ นิเสเธนฺติ, มูลฆจฺจํ กโรนฺติ, สีสานิ เตสํ ฉินฺทนฺติ.

93. 비구들이여, 사람들이 들었다. '이보게들, 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져가는 자들을 왕이 엄하게 처벌하여 그 뿌리를 뽑고 그들의 목을 벤다네.' 그들은 듣고서 '우리도 날카로운 무기를 만들자. 날카로운 무기를 만들어 우리가 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져갈 때, 그들을 엄하게 처벌하여 뿌리를 뽑고 그들의 목을 베자'라고 생각했다. 그들은 날카로운 무기를 만들었고, 날카로운 무기를 만들어 마을을 습격하고, 읍을 습격하고, 도시를 습격하고, 길목에서 강도질을 시작했다. 그들은 자신들이 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져가는 대상인 그 주인들을 엄하게 처벌하여 뿌리를 뽑고 그들의 목을 베었다.

๙๔. ‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, อธนานํ ธเน อนนุปฺปทิยมาเน ทาลิทฺทิยํ เวปุลฺลมคมาสิ, ทาลิทฺทิเย เวปุลฺลํ คเต อทินฺนาทานํ เวปุลฺลมคมาสิ, อทินฺนาทาเน เวปุลฺลํ คเต สตฺถํ เวปุลฺลมคมาสิ, สตฺเถ เวปุลฺลํ คเต ปาณาติปาโต เวปุลฺลมคมาสิ, ปาณาติปาเต เวปุลฺลํ คเต เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ อสีติวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ จตฺตารีสวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

94. 비구들이여, 이와 같이 가난한 자들에게 재물이 주어지지 않자 빈곤이 만연하게 되었고, 빈곤이 만연하자 도둑질이 만연하게 되었으며, 도둑질이 만연하자 무기가 만연하게 되었고, 무기가 만연하자 살생이 만연하게 되었다. 살생이 만연하자 그 중생들의 수명도 줄어들고 용모도 쇠퇴하였다. 수명도 줄어들고 용모도 쇠퇴함에 따라, 수명이 8만 세였던 사람들의 자식들은 수명이 4만 세가 되었다.

‘‘จตฺตารีสวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อญฺญตโร ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ. ตเมนํ อคฺคเหสุํ. คเหตฺวา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ทสฺเสสุํ – ‘อยํ, เทว, ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ตํ ปุริสํ เอตทโวจ – ‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ? ‘น หิ, เทวา’ติ สมฺปชานมุสา อภาสิ.

비구들이여, 수명이 4만 세인 사람들 중에 어떤 사람이 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져갔다. 그를 붙잡아 머리에 관정을 받은 크샤트리아 왕에게 데려가서 '대왕이시여, 이 사람이 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져갔습니다'라고 말했다. 비구들이여, 이렇게 말하자 머리에 관정을 받은 크샤트리아 왕이 그 사람에게 말했다. '어이, 이 사람아. 그대가 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져갔다는 것이 사실인가?' 그는 '대왕이시여, 아닙니다'라고 알면서도 거짓말을 했다.

๙๕. ‘‘อิติ [Pg.57] โข, ภิกฺขเว, อธนานํ ธเน อนนุปฺปทิยมาเน ทาลิทฺทิยํ เวปุลฺลมคมาสิ. ทาลิทฺทิเย เวปุลฺลํ คเต อทินฺนาทานํ เวปุลฺลมคมาสิ, อทินฺนาทาเน เวปุลฺลํ คเต สตฺถํ เวปุลฺลมคมาสิ. สตฺเถ เวปุลฺลํ คเต ปาณาติปาโต เวปุลฺลมคมาสิ, ปาณาติปาเต เวปุลฺลํ คเต มุสาวาโท เวปุลฺลมคมาสิ, มุสาวาเท เวปุลฺลํ คเต เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ จตฺตารีสวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ วีสติวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

95. 비구들이여, 이와 같이 가난한 자들에게 재물이 주어지지 않자 빈곤이 만연하게 되었고, 빈곤이 만연하자 도둑질이 만연하게 되었으며, 도둑질이 만연하자 무기가 만연하게 되었고, 무기가 만연하자 살생이 만연하게 되었다. 살생이 만연하자 거짓말이 만연하게 되었고, 거짓말이 만연하자 그 중생들의 수명도 줄어들고 용모도 쇠퇴하였다. 수명도 줄어들고 용모도 쇠퇴함에 따라, 수명이 4만 세였던 사람들의 자식들은 수명이 2만 세가 되었다.

‘‘วีสติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อญฺญตโร ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ. ตเมนํ อญฺญตโร ปุริโส รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส อาโรเจสิ – ‘อิตฺถนฺนาโม, เทว, ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ เปสุญฺญมกาสิ.

비구들이여, 수명이 2만 세인 사람들 중에 어떤 사람이 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져갔다. 그러자 어떤 사람이 머리에 관정을 받은 크샤트리아 왕에게 '대왕이시여, 아무개라는 사람이 남의 물건을 주지 않았는데 훔칠 마음으로 가져갔습니다'라고 고하며 이간질을 했다.

๙๖. ‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, อธนานํ ธเน อนนุปฺปทิยมาเน ทาลิทฺทิยํ เวปุลฺลมคมาสิ. ทาลิทฺทิเย เวปุลฺลํ คเต อทินฺนาทานํ เวปุลฺลมคมาสิ, อทินฺนาทาเน เวปุลฺลํ คเต สตฺถํ เวปุลฺลมคมาสิ, สตฺเถ เวปุลฺลํ คเต ปาณาติปาโต เวปุลฺลมคมาสิ, ปาณาติปาเต เวปุลฺลํ คเต มุสาวาโท เวปุลฺลมคมาสิ, มุสาวาเท เวปุลฺลํ คเต ปิสุณา วาจา เวปุลฺลมคมาสิ, ปิสุณาย วาจาย เวปุลฺลํ คตาย เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ วีสติวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ ทสวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

96. “비구들이여, 이와 같이 가난한 사람들에게 재물을 나누어 주지 않자 빈곤이 성행하게 되었다. 빈곤이 성행하자 도둑질이 성행하게 되었고, 도둑질이 성행하자 무기가 성행하게 되었으며, 무기가 성행하자 살생이 성행하게 되었고, 살생이 성행하자 거짓말이 성행하게 되었으며, 거짓말이 성행하자 이간질하는 말이 성행하게 되었다. 이간질하는 말이 성행하자 그 중생들의 수명도 줄어들고 용모도 쇠퇴하였다. 수명이 줄어들고 용모가 쇠퇴함에 따라 수명이 2만 세였던 사람들의 자녀들은 수명이 1만 세가 되었다.”

‘‘ทสวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ เอกิทํ สตฺตา วณฺณวนฺโต โหนฺติ, เอกิทํ สตฺตา ทุพฺพณฺณา. ตตฺถ เย เต สตฺตา ทุพฺพณฺณา, เต วณฺณวนฺเต สตฺเต อภิชฺฌายนฺตา ปเรสํ ทาเรสุ จาริตฺตํ อาปชฺชึสุ.

“비구들이여, 수명이 1만 세인 사람들 중에 어떤 중생들은 용모가 수려하고 어떤 중생들은 용모가 추했다. 그들 중 용모가 추한 중생들은 용모가 수려한 중생들을 탐내어 남의 아내를 범하는 행위를 저질렀다.”

๙๗. ‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, อธนานํ ธเน อนนุปฺปทิยมาเน ทาลิทฺทิยํ เวปุลฺลมคมาสิ. ทาลิทฺทิเย เวปุลฺลํ คเต…เป… กาเมสุมิจฺฉาจาโร เวปุลฺลมคมาสิ, กาเมสุมิจฺฉาจาเร เวปุลฺลํ คเต เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ [Pg.58] ปริหายมานานํ ทสวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ ปญฺจวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

97. “비구들이여, 이와 같이 가난한 사람들에게 재물을 나누어 주지 않자 빈곤이 성행하게 되었다. 빈곤이 성행하자 … (중략) … 사음이 성행하게 되었고, 사음이 성행하자 그 중생들의 수명도 줄어들고 용모도 쇠퇴하였다. 수명이 줄어들고 용모가 쇠퇴함에 따라 수명이 1만 세였던 사람들의 자녀들은 수명이 5천 세가 되었다.”

๙๘. ‘‘ปญฺจวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ ทฺเว ธมฺมา เวปุลฺลมคมํสุ – ผรุสาวาจา สมฺผปฺปลาโป จ. ทฺวีสุ ธมฺเมสุ เวปุลฺลํ คเตสุ เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ ปญฺจวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ อปฺเปกจฺเจ อฑฺฒเตยฺยวสฺสสหสฺสายุกา, อปฺเปกจฺเจ ทฺเววสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

98. “비구들이여, 수명이 5천 세인 사람들 사이에 거친 말과 꾸며대는 말이라는 두 가지 법이 성행하게 되었다. 이 두 가지 법이 성행하자 그 중생들의 수명도 줄어들고 용모도 쇠퇴하였다. 수명이 줄어들고 용모가 쇠퇴함에 따라 수명이 5천 세였던 사람들의 자녀들 중 어떤 이들은 수명이 2천 5백 세가 되었고, 어떤 이들은 수명이 2천 세가 되었다.”

๙๙. ‘‘อฑฺฒเตยฺยวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อภิชฺฌาพฺยาปาทา เวปุลฺลมคมํสุ. อภิชฺฌาพฺยาปาเทสุ เวปุลฺลํ คเตสุ เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ อฑฺฒเตยฺยวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ วสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

99. “비구들이여, 수명이 2천 5백 세인 사람들 사이에 탐욕과 악의가 성행하게 되었다. 탐욕과 악의가 성행하자 그 중생들의 수명도 줄어들고 용모도 쇠퇴하였다. 수명이 줄어들고 용모가 쇠퇴함에 따라 수명이 2천 5백 세였던 사람들의 자녀들은 수명이 1천 세가 되었다.”

๑๐๐. ‘‘วสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ มิจฺฉาทิฏฺฐิ เวปุลฺลมคมาสิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิยา เวปุลฺลํ คตาย เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ วสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ ปญฺจวสฺสสตายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

100. “비구들이여, 수명이 1천 세인 사람들 사이에 그릇된 견해가 성행하게 되었다. 그릇된 견해가 성행하자 그 중생들의 수명도 줄어들고 용모도 쇠퇴하였다. 수명이 줄어들고 용모가 쇠퇴함에 따라 수명이 1천 세였던 사람들의 자녀들은 수명이 5백 세가 되었다.”

๑๐๑. ‘‘ปญฺจวสฺสสตายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ ตโย ธมฺมา เวปุลฺลมคมํสุ. อธมฺมราโค วิสมโลโภ มิจฺฉาธมฺโม. ตีสุ ธมฺเมสุ เวปุลฺลํ คเตสุ เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ ปญฺจวสฺสสตายุกานํ มนุสฺสานํ อปฺเปกจฺเจ อฑฺฒเตยฺยวสฺสสตายุกา, อปฺเปกจฺเจ ทฺเววสฺสสตายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

101. “비구들이여, 수명이 5백 세인 사람들 사이에 세 가지 법이 성행하게 되었으니, 즉 비도덕적인 탐욕(adhammarāgo), 부당한 탐욕(visamalobho), 그릇된 성행위(micchādhammo)이다. 이 세 가지 법이 성행하자 그 중생들의 수명도 줄어들고 용모도 쇠퇴하였다. 수명이 줄어들고 용모가 쇠퇴함에 따라 수명이 5백 세였던 사람들의 자녀들 중 어떤 이들은 수명이 2백 5십 세가 되었고, 어떤 이들은 수명이 2백 세가 되었다.”

‘‘อฑฺฒเตยฺยวสฺสสตายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อิเม ธมฺมา เวปุลฺลมคมํสุ. อมตฺเตยฺยตา อเปตฺเตยฺยตา อสามญฺญตา อพฺรหฺมญฺญตา น กุเล เชฏฺฐาปจายิตา.

“비구들이여, 수명이 2백 5십 세인 사람들 사이에 이러한 법들이 성행하게 되었으니, 즉 어머니를 봉양하지 않음, 아버지를 봉양하지 않음, 수행자를 공경하지 않음, 성직자를 공경하지 않음, 가문의 어른을 존중하지 않음이다.”

๑๐๒. ‘‘อิติ [Pg.59] โข, ภิกฺขเว, อธนานํ ธเน อนนุปฺปทิยมาเน ทาลิทฺทิยํ เวปุลฺลมคมาสิ. ทาลิทฺทิเย เวปุลฺลํ คเต อทินฺนาทานํ เวปุลฺลมคมาสิ. อทินฺนาทาเน เวปุลฺลํ คเต สตฺถํ เวปุลฺลมคมาสิ. สตฺเถ เวปุลฺลํ คเต ปาณาติปาโต เวปุลฺลมคมาสิ. ปาณาติปาเต เวปุลฺลํ คเต มุสาวาโท เวปุลฺลมคมาสิ. มุสาวาเท เวปุลฺลํ คเต ปิสุณา วาจา เวปุลฺลมคมาสิ. ปิสุณาย วาจาย เวปุลฺลํ คตาย กาเมสุมิจฺฉาจาโร เวปุลฺลมคมาสิ. กาเมสุมิจฺฉาจาเร เวปุลฺลํ คเต ทฺเว ธมฺมา เวปุลฺลมคมํสุ, ผรุสา วาจา สมฺผปฺปลาโป จ. ทฺวีสุ ธมฺเมสุ เวปุลฺลํ คเตสุ อภิชฺฌาพฺยาปาทา เวปุลฺลมคมํสุ. อภิชฺฌาพฺยาปาเทสุ เวปุลฺลํ คเตสุ มิจฺฉาทิฏฺฐิ เวปุลฺลมคมาสิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิยา เวปุลฺลํ คตาย ตโย ธมฺมา เวปุลฺลมคมํสุ, อธมฺมราโค วิสมโลโภ มิจฺฉาธมฺโม. ตีสุ ธมฺเมสุ เวปุลฺลํ คเตสุ อิเม ธมฺมา เวปุลฺลมคมํสุ, อมตฺเตยฺยตา อเปตฺเตยฺยตา อสามญฺญตา อพฺรหฺมญฺญตา น กุเล เชฏฺฐาปจายิตา. อิเมสุ ธมฺเมสุ เวปุลฺลํ คเตสุ เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ อฑฺฒเตยฺยวสฺสสตายุกานํ มนุสฺสานํ วสฺสสตายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

102. “비구들이여, 이와 같이 가난한 사람들에게 재물을 나누어 주지 않자 빈곤이 성행하게 되었다. 빈곤이 성행하자 도둑질이 성행하게 되었고, 도둑질이 성행하자 무기가 성행하게 되었으며, 무기가 성행하자 살생이 성행하게 되었고, 살생이 성행하자 거짓말이 성행하게 되었으며, 거짓말이 성행하자 이간질하는 말이 성행하게 되었다. 이간질하는 말이 성행하자 사음이 성행하게 되었고, 사음이 성행하자 거친 말과 꾸며대는 말이라는 두 가지 법이 성행하게 되었으며, 이 두 법이 성행하자 탐욕과 악의가 성행하게 되었다. 탐욕과 악의가 성행하자 그릇된 견해가 성행하게 되었고, 그릇된 견해가 성행하자 비도덕적인 탐욕, 부당한 탐욕, 그릇된 성행위라는 세 가지 법이 성행하게 되었다. 이 세 법이 성행하자 어머니를 봉양하지 않음, 아버지를 봉양하지 않음, 수행자를 공경하지 않음, 성직자를 공경하지 않음, 가문의 어른을 존중하지 않음이 성행하게 되었다. 이러한 법들이 성행하자 그 중생들의 수명도 줄어들고 용모도 쇠퇴하였다. 수명이 줄어들고 용모가 쇠퇴함에 따라 수명이 2백 5십 세였던 사람들의 자녀들은 수명이 1백 세가 되었다.”

ทสวสฺสายุกสมโย

수명 10세의 시대

๑๐๓. ‘‘ภวิสฺสติ, ภิกฺขเว, โส สมโย, ยํ อิเมสํ มนุสฺสานํ ทสวสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ. ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ ปญฺจวสฺสิกา กุมาริกา อลํปเตยฺยา ภวิสฺสนฺติ. ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อิมานิ รสานิ อนฺตรธายิสฺสนฺติ, เสยฺยถิทํ, สปฺปิ นวนีตํ เตลํ มธุ ผาณิตํ โลณํ. ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ กุทฺรูสโก อคฺคํ โภชนานํ ภวิสฺสติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สาลิมํโสทโน อคฺคํ โภชนานํ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ทสวสฺสายุเกสุ มนุสฺเสสุ กุทฺรูสโก อคฺคํ โภชนานํ ภวิสฺสติ.

103. “비구들이여, 이 사람들의 자녀들이 수명이 10세가 되는 때가 올 것이다. 비구들이여, 수명이 10세인 사람들 중에는 5세 된 소녀가 시집갈 나이가 될 것이다. 비구들이여, 수명이 10세인 사람들 사이에는 이러한 맛들이 사라질 것이니, 즉 버터, 신선한 버터, 기름, 꿀, 조청, 소금이다. 비구들이여, 수명이 10세인 사람들 사이에는 쿠드루사카(kudrūsako, 잡곡)가 음식 중에 최고의 진미가 될 것이다. 비구들이여, 마치 지금은 고기를 곁들인 쌀밥이 최고의 진미인 것처럼, 비구들이여, 그와 같이 수명이 10세인 사람들에게는 쿠드루사카가 최고의 진미가 될 것이다.”

‘‘ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ ทส กุสลกมฺมปถา สพฺเพน สพฺพํ อนฺตรธายิสฺสนฺติ, ทส อกุสลกมฺมปถา อติพฺยาทิปฺปิสฺสนฺติ. ทสวสฺสายุเกสุ[Pg.60], ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ กุสลนฺติปิ น ภวิสฺสติ, กุโต ปน กุสลสฺส การโก. ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ เย เต ภวิสฺสนฺติ อมตฺเตยฺยา อเปตฺเตยฺยา อสามญฺญา อพฺรหฺมญฺญา น กุเล เชฏฺฐาปจายิโน, เต ปุชฺชา จ ภวิสฺสนฺติ ปาสํสา จ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน ปุชฺชา จ ปาสํสา จ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ทสวสฺสายุเกสุ มนุสฺเสสุ เย เต ภวิสฺสนฺติ อมตฺเตยฺยา อเปตฺเตยฺยา อสามญฺญา อพฺรหฺมญฺญา น กุเล เชฏฺฐาปจายิโน, เต ปุชฺชา จ ภวิสฺสนฺติ ปาสํสา จ.

“비구들이여, 수명이 열 살인 인간들 사이에서 열 가지 선업도(善業道)는 완전히 사라질 것이고, 열 가지 불선업도(不善業道)가 매우 치성할 것이다. 비구들이여, 수명이 열 살인 인간들 사이에서는 ‘선(善)’이라는 이름조차 없을 것인데, 하물며 선을 행하는 자가 어디 있겠는가? 비구들이여, 수명이 열 살인 인간들 중에서 어머니를 공경하지 않고, 아버지를 공경하지 않고, 수행자를 공경하지 않고, 성직자를 공경하지 않고, 가문의 어른을 존중하지 않는 자들이 오히려 공경과 찬탄을 받게 될 것이다. 비구들이여, 그것은 마치 지금 어머니를 공경하고, 아버지를 공경하고, 수행자를 공경하고, 성직자를 공경하고, 가문의 어른을 존중하는 자들이 공경과 찬탄을 받는 것과 같다. 비구들이여, 이와 같이 수명이 열 살인 인간들 사이에서 어머니를 공경하지 않고, 아버지를 공경하지 않고, 수행자를 공경하지 않고, 성직자를 공경하지 않고, 가문의 어른을 존중하지 않는 자들이 공경과 찬탄을 받게 될 것이다.”

‘‘ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ น ภวิสฺสติ มาตาติ วา มาตุจฺฉาติ วา มาตุลานีติ วา อาจริยภริยาติ วา ครูนํ ทาราติ วา. สมฺเภทํ โลโก คมิสฺสติ ยถา อเชฬกา กุกฺกุฏสูกรา โสณสิงฺคาลา.

“비구들이여, 수명이 열 살인 인간들 사이에서는 ‘어머니’라거나 ‘이모’라거나 ‘숙모’라거나 ‘스승의 아내’라거나 ‘웃어른의 아내’라는 관념이 없을 것이다. 세상은 마치 염소와 양, 닭과 돼지, 개와 자칼처럼 서로 뒤섞여 혼란에 빠질 것이다.”

‘‘ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ เตสํ สตฺตานํ อญฺญมญฺญมฺหิ ติพฺโพ อาฆาโต ปจฺจุปฏฺฐิโต ภวิสฺสติ ติพฺโพ พฺยาปาโท ติพฺโพ มโนปโทโส ติพฺพํ วธกจิตฺตํ. มาตุปิ ปุตฺตมฺหิ ปุตฺตสฺสปิ มาตริ; ปิตุปิ ปุตฺตมฺหิ ปุตฺตสฺสปิ ปิตริ; ภาตุปิ ภคินิยา ภคินิยาปิ ภาตริ ติพฺโพ อาฆาโต ปจฺจุปฏฺฐิโต ภวิสฺสติ ติพฺโพ พฺยาปาโท ติพฺโพ มโนปโทโส ติพฺพํ วธกจิตฺตํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มาควิกสฺส มิคํ ทิสฺวา ติพฺโพ อาฆาโต ปจฺจุปฏฺฐิโต โหติ ติพฺโพ พฺยาปาโท ติพฺโพ มโนปโทโส ติพฺพํ วธกจิตฺตํ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ทสวสฺสายุเกสุ มนุสฺเสสุ เตสํ สตฺตานํ อญฺญมญฺญมฺหิ ติพฺโพ อาฆาโต ปจฺจุปฏฺฐิโต ภวิสฺสติ ติพฺโพ พฺยาปาโท ติพฺโพ มโนปโทโส ติพฺพํ วธกจิตฺตํ. มาตุปิ ปุตฺตมฺหิ ปุตฺตสฺสปิ มาตริ; ปิตุปิ ปุตฺตมฺหิ ปุตฺตสฺสปิ ปิตริ; ภาตุปิ ภคินิยา ภคินิยาปิ ภาตริ ติพฺโพ อาฆาโต ปจฺจุปฏฺฐิโต ภวิสฺสติ ติพฺโพ พฺยาปาโท ติพฺโพ มโนปโทโส ติพฺพํ วธกจิตฺตํ.

“비구들이여, 수명이 열 살인 인간들 사이에서 그 중생들은 서로에 대해 강한 원한과 강한 악의, 심한 마음의 오염과 강한 살의를 품게 될 것이다. 어머니가 아들에 대해, 아들이 어머니에 대해, 아버지가 아들에 대해, 아들이 아버지에 대해, 오빠(형)가 누이(동생)에 대해, 누이(동생)가 오빠(형)에 대해 강한 원한과 강한 악의, 심한 마음의 오염과 강한 살의를 품게 될 것이다. 비구들이여, 마치 사냥꾼이 사슴을 보았을 때 강한 원한과 강한 악의, 심한 마음의 오염과 강한 살의가 일어나는 것과 같다. 비구들이여, 이와 같이 수명이 열 살인 인간들 사이에서 그 중생들은 서로에 대해 강한 원한과 강한 악의, 심한 마음의 오염과 강한 살의를 품게 될 것이다. 어머니가 아들에 대해, 아들이 어머니에 대해, 아버지가 아들에 대해, 아들이 아버지에 대해, 오빠가 누이에 대해, 누이가 오빠에 대해 강한 원한과 강한 악의, 심한 마음의 오염과 강한 살의를 품게 될 것이다.”

๑๐๔. ‘‘ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ สตฺตาหํ สตฺถนฺตรกปฺโป ภวิสฺสติ. เต อญฺญมญฺญมฺหิ มิคสญฺญํ ปฏิลภิสฺสนฺติ. เตสํ ติณฺหานิ สตฺถานิ [Pg.61] หตฺเถสุ ปาตุภวิสฺสนฺติ. เต ติณฺเหน สตฺเถน ‘เอส มิโค เอส มิโค’ติ อญฺญมญฺญํ ชีวิตา โวโรเปสฺสนฺติ.

104. “비구들이여, 수명이 열 살인 인간들 사이에서 7일 동안 ‘칼의 겁(刀兵劫, satthantarakappa)’이 일어날 것이다. 그들은 서로를 짐승(사슴)으로 여기게 될 것이다. 그들의 손에는 날카로운 무기들이 나타날 것이고, 그들은 날카로운 무기로 ‘이것은 짐승이다, 이것은 짐승이다’라고 외치며 서로의 목숨을 빼앗을 것이다.”

‘‘อถ โข เตสํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอกจฺจานํ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘มา จ มยํ กญฺจิ, มา จ อมฺเห โกจิ, ยํนูน มยํ ติณคหนํ วา วนคหนํ วา รุกฺขคหนํ วา นทีวิทุคฺคํ วา ปพฺพตวิสมํ วา ปวิสิตฺวา วนมูลผลาหารา ยาเปยฺยามา’ติ. เต ติณคหนํ วา วนคหนํ วา รุกฺขคหนํ วา นทีวิทุคฺคํ วา ปพฺพตวิสมํ วา ปวิสิตฺวา สตฺตาหํ วนมูลผลาหารา ยาเปสฺสนฺติ. เต ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ติณคหนา วนคหนา รุกฺขคหนา นทีวิทุคฺคา ปพฺพตวิสมา นิกฺขมิตฺวา อญฺญมญฺญํ อาลิงฺคิตฺวา สภาคายิสฺสนฺติ สมสฺสาสิสฺสนฺติ – ‘ทิฏฺฐา, โภ, สตฺตา ชีวสิ, ทิฏฺฐา, โภ, สตฺตา ชีวสี’ติ.

“비구들이여, 그때 그 중생들 중 어떤 이들에게 이런 생각이 들 것이다. ‘우리는 누구도 죽이지 말고, 누구도 우리를 죽이지 않게 하자. 그러니 우리는 풀숲이나 밀림, 나무 숲, 험한 강가나 산골짜기로 들어가 숲의 뿌리와 열매를 먹으며 연명하자.’ 그들은 풀숲이나 밀림, 나무 숲, 험한 강가나 산골짜기로 들어가 7일 동안 숲의 뿌리와 열매를 먹으며 연명할 것이다. 그 7일이 지난 뒤에 그들은 풀숲과 밀림, 나무 숲, 험한 강가와 산골짜기에서 나와 서로 껴안고 동질감을 느끼며 안심시킬 것이다. ‘오, 벗들이여, 살아있었구려! 오, 벗들이여, 그대가 살아있는 것을 보게 되다니!’라고 하며 서로 위로할 것이다.”

อายุวณฺณาทิวฑฺฒนกถา

수명과 용모 등이 증장함에 대한 이야기

๑๐๕. ‘‘อถ โข เตสํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘มยํ โข อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาทานเหตุ เอวรูปํ อายตํ ญาติกฺขยํ ปตฺตา. ยํนูน มยํ กุสลํ กเรยฺยาม. กึ กุสลํ กเรยฺยาม? ยํนูน มยํ ปาณาติปาตา วิรเมยฺยาม, อิทํ กุสลํ ธมฺมํ สมาทาย วตฺเตยฺยามา’ติ. เต ปาณาติปาตา วิรมิสฺสนฺติ, อิทํ กุสลํ ธมฺมํ สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ. เต กุสลานํ ธมฺมานํ สมาทานเหตุ อายุนาปิ วฑฺฒิสฺสนฺติ, วณฺเณนปิ วฑฺฒิสฺสนฺติ. เตสํ อายุนาปิ วฑฺฒมานานํ วณฺเณนปิ วฑฺฒมานานํ ทสวสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ วีสติวสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ.

105. “비구들이여, 그때 그 중생들에게 이런 생각이 들 것이다. ‘우리는 불선법(악행)을 행한 까닭에 이처럼 커다란 친족의 멸망을 겪었다. 그러니 이제 우리가 선법을 행하면 어떨까? 어떤 선법을 행할까? 우리가 살생에서 멀어지자. 이 선법을 받아들여 실천하자.’ 그리하여 그들은 살생에서 멀어질 것이며, 이 선법을 받아들여 실천할 것이다. 그들이 선법을 받아들여 실천함으로 인하여 수명도 늘어날 것이고, 용모도 좋아질 것이다. 수명이 늘어나고 용모가 좋아지는 수명 열 살인 그 인간들에게서 스무 살까지 사는 자식들이 태어날 것이다.”

‘‘อถ โข เตสํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘มยํ โข กุสลานํ ธมฺมานํ สมาทานเหตุ อายุนาปิ วฑฺฒาม, วณฺเณนปิ วฑฺฒาม. ยํนูน มยํ ภิยฺโยโสมตฺตาย กุสลํ กเรยฺยาม. กึ กุสลํ กเรยฺยาม? ยํนูน มยํ อทินฺนาทานา วิรเมยฺยาม… กาเมสุมิจฺฉาจารา วิรเมยฺยาม… มุสาวาทา วิรเมยฺยาม… ปิสุณาย วาจาย วิรเมยฺยาม… ผรุสาย วาจาย วิรเมยฺยาม… สมฺผปฺปลาปา วิรเมยฺยาม… อภิชฺฌํ ปชเหยฺยาม… พฺยาปาทํ ปชเหยฺยาม… มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปชเหยฺยาม… ตโย ธมฺเม ปชเหยฺยาม – อธมฺมราคํ วิสมโลภํ มิจฺฉาธมฺมํ… ยํนูน มยํ มตฺเตยฺยา อสฺสาม เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน, อิทํ กุสลํ ธมฺมํ สมาทาย วตฺเตยฺยามา’ติ. เต มตฺเตยฺยา ภวิสฺสนฺติ เปตฺเตยฺยา สามญฺญา [Pg.62] พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน, อิทํ กุสลํ ธมฺมํ สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ.

“비구들이여, 그때 그 중생들에게 이런 생각이 들 것이다. ‘우리는 선법을 받아들여 실천한 까닭에 수명도 늘어나고 용모도 좋아졌다. 그러니 우리가 더욱더 선법을 행하면 어떨까? 어떤 선법을 행할까? 우리가 주지 않는 것을 가지는 것(투도)에서 멀어지고… 그릇된 성행위(사음)에서 멀어지고… 거짓말(망어)에서 멀어지고… 이간질하는 말(양설)에서 멀어지고… 거친 말(악구)에서 멀어지고… 유익하지 못한 말(기어)에서 멀어지고… 탐욕을 버리고… 악의를 버리고… 그릇된 견해(사견)를 버리자. 또한 비도덕적인 탐욕(adhammarāga), 과도한 탐욕(visamalobha), 잘못된 가르침(micchādhamma)이라는 세 가지 법을 버리자. 그리고 우리가 어머니를 공경하고 아버지를 공경하며, 수행자를 공경하고 성직자를 공경하며, 가문의 어른을 존중하는 자가 되자. 이 선법을 받아들여 실천하자.’ 그리하여 그들은 어머니를 공경하고 아버지를 공경하며, 수행자를 공경하고 성직자를 공경하며 가문의 어른을 존중하는 자가 될 것이고, 이 선법을 받아들여 실천할 것이다.”

‘‘เต กุสลานํ ธมฺมานํ สมาทานเหตุ อายุนาปิ วฑฺฒิสฺสนฺติ, วณฺเณนปิ วฑฺฒิสฺสนฺติ. เตสํ อายุนาปิ วฑฺฒมานานํ วณฺเณนปิ วฑฺฒมานานํ วีสติวสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ จตฺตารีสวสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… จตฺตารีสวสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ อสีติวสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… อสีติวสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ สฏฺฐิวสฺสสตายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… สฏฺฐิวสฺสสตายุกานํ มนุสฺสานํ วีสติติวสฺสสตายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… วีสติติวสฺสสตายุกานํ มนุสฺสานํ จตฺตารีสฉพฺพสฺสสตายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ. จตฺตารีสฉพฺพสฺสสตายุกานํ มนุสฺสานํ ทฺเววสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… ทฺเววสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ จตฺตาริวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… จตฺตาริวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ อฏฺฐวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… อฏฺฐวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ วีสติวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… วีสติวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ จตฺตารีสวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… จตฺตารีสวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ อสีติวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ ปญฺจวสฺสสติกา กุมาริกา อลํปเตยฺยา ภวิสฺสนฺติ.

“그들은 유익한 법들을 받아 지녔기 때문에 수명도 늘어날 것이고 용색도 좋아질 것이다. 수명이 늘어나고 용색이 좋아지는 수명 20세인 사람들에게는 수명 40세인 자녀들이 태어날 것이다. 수명 40세인 사람들에게는 수명 80세인 자녀들이 태어날 것이다. 수명 80세인 사람들에게는 수명 160세인 자녀들이 태어날 것이다. 수명 160세인 사람들에게는 수명 320세인 자녀들이 태어날 것이다. 수명 320세인 사람들에게는 수명 640세인 자녀들이 태어날 것이다. 수명 640세인 사람들에게는 수명 2,000세인 자녀들이 태어날 것이다. 수명 2,000세인 사람들에게는 수명 4,000세인 자녀들이 태어날 것이다. 수명 4,000세인 사람들에게는 수명 8,000세인 자녀들이 태어날 것이다. 수명 8,000세인 사람들에게는 수명 20,000세인 자녀들이 태어날 것이다. 수명 20,000세인 사람들에게는 수명 40,000세인 자녀들이 태어날 것이다. 수명 40,000세인 사람들에게는 수명 80,000세인 자녀들이 태어날 것이다. 비구들이여, 인간의 수명이 80,000세일 때, 소녀들은 500세가 되면 시집을 가기에 적당한 나이가 될 것이다.”

สงฺขราชอุปฺปตฺติ

상카 왕의 출현

๑๐๖. ‘‘อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ ตโย อาพาธา ภวิสฺสนฺติ, อิจฺฉา, อนสนํ, ชรา. อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อยํ ชมฺพุทีโป อิทฺโธ เจว ภวิสฺสติ ผีโต จ, กุกฺกุฏสมฺปาติกา คามนิคมราชธานิโย. อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อยํ ชมฺพุทีโป อวีจิ มญฺเญ ผุโฏ ภวิสฺสติ มนุสฺเสหิ, เสยฺยถาปิ นฬวนํ วา สรวนํ วา. อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อยํ พาราณสี เกตุมตี นาม ราชธานี ภวิสฺสติ อิทฺธา เจว ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ [Pg.63] อิมสฺมึ ชมฺพุทีเป จตุราสีตินครสหสฺสานิ ภวิสฺสนฺติ เกตุมตีราชธานีปมุขานิ. อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ เกตุมติยา ราชธานิยา สงฺโข นาม ราชา อุปฺปชฺชิสฺสติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวิสฺสนฺติ, เสยฺยถิทํ, จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสิสฺสติ.

106. “비구들이여, 인간의 수명이 80,000세일 때 욕망과 굶주림과 노쇠라는 세 가지 질병만이 있을 것이다. 비구들이여, 인간의 수명이 80,000세일 때 이 점부주는 번영하고 풍요로울 것이며, 마을과 성읍과 왕도들이 닭이 날아서 닿을 수 있을 정도로 가까이 있을 것이다. 비구들이여, 인간의 수명이 80,000세일 때 이 점부주는 마치 갈대숲이나 억새숲처럼 사람들로 가득 찰 것이다. 비구들이여, 인간의 수명이 80,000세일 때 이 바라나시는 케투마티라는 이름의 왕도가 될 것이니, 번영하고 풍요롭고 인구가 많으며 사람들로 붐비고 음식이 풍부할 것이다. 비구들이여, 인간의 수명이 80,000세일 때 이 점부주에는 케투마티 왕도를 비롯한 84,000개의 도시가 있을 것이다. 비구들이여, 인간의 수명이 80,000세일 때 케투마티 왕도에 상카라는 왕이 출현할 것이니, 그는 법다운 법왕인 전륜성왕으로서 사방을 정복하여 안정을 이루고 일곱 가지 보배를 갖춘 자이다. 그에게는 일곱 가지 보배가 생길 것이니, 즉 윤보, 상보, 마보, 주보, 여보, 거사보이며 일곱 번째로 주장보이다. 그에게는 천 명 이상의 아들들이 있을 것인데, 그들은 용맹하고 영웅적인 기상을 가졌으며 적군을 물리칠 수 있다. 그는 이 바다로 둘러싸인 대지를 형벌이나 무기가 아니라 법으로써 정복하여 다스릴 것이다.”

เมตฺเตยฺยพุทฺธุปฺปาโท

메테야 부처님의 출현

๑๐๗. ‘‘อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ เมตฺเตยฺโย นาม ภควา โลเก อุปฺปชฺชิสฺสติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. เสยฺยถาปาหเมตรหิ โลเก อุปฺปนฺโน อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทสฺสติ, เสยฺยถาปาหเมตรหิ อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทมิ. โส ธมฺมํ เทเสสฺสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสสฺสติ; เสยฺยถาปาหเมตรหิ ธมฺมํ เทเสมิ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสมิ. โส อเนกสหสฺสํ ภิกฺขุสํฆํ ปริหริสฺสติ, เสยฺยถาปาหเมตรหิ อเนกสตํ ภิกฺขุสํฆํ ปริหรามิ.

107. “비구들이여, 인간의 수명이 80,000세일 때 세상에 메테야라는 이름의 세존께서 출현하실 것이니, 그분은 아라한, 정등각자, 명행족, 선서, 세간해, 무상사 조어장부, 천인사, 불, 세존이시다. 이는 마치 지금 내가 세상에 출현한 아라한, 정등각자, 명행족, 선서, 세간해, 무상사 조어장부, 천인사, 불, 세존인 것과 같다. 그분은 신, 마라, 범천을 포함한 이 세상과 사문, 바라문, 왕, 백성을 포함한 인류를 스스로의 탁월한 지혜로 알고 실현하여 선포할 것이니, 이는 마치 지금 내가 이 세상을 스스로의 탁월한 지혜로 알고 실현하여 선포하는 것과 같다. 그분은 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하고 끝도 훌륭하며, 의미와 표현을 갖춘 법을 설하고, 전적으로 원만하고 순결한 범행을 드러낼 것이니, 이는 마치 지금 내가 법을 설하고 범행을 드러내는 것과 같다. 그분은 수천 명의 비구 승가를 거느릴 것이니, 이는 마치 지금 내가 수백 명의 비구 승가를 거느리는 것과 같다.”

๑๐๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, สงฺโข นาม ราชา โย โส ยูโป รญฺญา มหาปนาเทน การาปิโต. ตํ ยูปํ อุสฺสาเปตฺวา อชฺฌาวสิตฺวา ตํ ทตฺวา [Pg.64] วิสฺสชฺชิตฺวา สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานํ ทานํ ทตฺวา เมตฺเตยฺยสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ.

108. “비구들이여, 그때 상카 왕은 마하파나다 왕이 건립하게 했던 그 궁전을 다시 세워 그곳에 거주하다가, 나중에 그것을 보시하여 포기하고, 사문, 바라문, 가난한 자, 여행자, 행걸하는 자, 구걸하는 자들에게 보시를 베푼 뒤, 메테야 세존 아라한 정등각자 처소에서 머리카락과 수염을 깎고 가사를 입고 집을 떠나 출가할 것이다. 그는 이렇게 출가하여 혼자 은둔하며 방일하지 않고 열성적으로 정진하고 스스로를 제어하며 머물러, 오래지 않아 선남자들이 정당하게 집을 떠나 출가하는 목적인 위없는 범행의 완성을 바로 이 생에서 스스로의 탁월한 지혜로 알고 실현하여 구족하고 머물 것이다.”

๑๐๙. ‘‘อตฺตทีปา, ภิกฺขเว, วิหรถ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา, ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ.

109. “비구들이여, 자신을 섬으로 삼고 자신을 귀의처로 삼으며 다른 이를 귀의처로 삼지 말고 머물라. 법을 섬으로 삼고 법을 귀의처로 삼으며 다른 것을 귀의처로 삼지 말고 머물라. 비구들이여, 어떻게 비구가 자신을 섬으로 삼고 자신을 귀의처로 삼으며 다른 이를 귀의처로 삼지 않고 머물며, 법을 섬으로 삼고 법을 귀의처로 삼으며 다른 것을 귀의처로 삼지 않고 머무는가? 비구들이여, 여기 비구는 몸에서 몸을 관찰하며 머물며, 열성적으로 정진하고 분명하게 알아차리고 마음 챙기며, 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 버린다. 느낌에서 느낌을 관찰하며 머물며... 마음에서 마음을 관찰하며 머물며... 법에서 법을 관찰하며 머물며, 열성적으로 정진하고 분명하게 알아차리고 마음 챙기며, 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 버린다. 비구들이여, 이와 같이 비구는 자신을 섬으로 삼고 자신을 귀의처로 삼으며 다른 이를 귀의처로 삼지 않고 머물며, 법을 섬으로 삼고 법을 귀의처로 삼으며 다른 것을 귀의처로 삼지 않고 머문다.”

ภิกฺขุโนอายุวณฺณาทิวฑฺฒนกถา

비구의 수명과 용색 등의 증장에 관한 담화

๑๑๐. ‘‘โคจเร, ภิกฺขเว, จรถ สเก เปตฺติเก วิสเย. โคจเร, ภิกฺขเว, จรนฺตา สเก เปตฺติเก วิสเย อายุนาปิ วฑฺฒิสฺสถ, วณฺเณนปิ วฑฺฒิสฺสถ, สุเขนปิ วฑฺฒิสฺสถ, โภเคนปิ วฑฺฒิสฺสถ, พเลนปิ วฑฺฒิสฺสถ.

110. “비구들이여, 그대들의 아버지(부처님)로부터 물려받은 자신들의 영역인 경계(사념처)에서 거닐라. 비구들이여, 그대들의 아버지로부터 물려받은 자신들의 영역인 경계에서 거닌다면, 수명이 늘어날 것이고, 용색이 늘어날 것이며, 행복이 늘어날 것이고, 풍요가 늘어날 것이며, 힘이 늘어날 것이다.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อายุสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, วีริยสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, จิตฺตสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. โส อิเมสํ จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อายุสฺมึ.

“비구들이여, 비구의 수명이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 열의를 위주로 한 삼매와 노력의 형성(행)을 갖춘 신족을 닦고, 정진을 위주로 한 삼매와 노력의 형성을 갖춘 신족을 닦으며, 마음을 위주로 한 삼매와 노력의 형성을 갖춘 신족을 닦고, 검토를 위주로 한 삼매와 노력의 형성을 갖춘 신족을 닦는다. 그는 이 네 가지 신족을 닦고 많이 행하였기에, 원한다면 일 겁 동안 머물 수도 있고 일 겁이 조금 넘도록 머물 수도 있다. 비구들이여, 이것이 비구의 수명(의 증장)이다.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน วณฺณสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ [Pg.65] ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน วณฺณสฺมึ.

“비구들이여, 비구의 용색이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 계를 지키고, 계목의 단속으로 단속하며 머물고, 바른 행실과 거처를 갖추며, 아주 작은 허물에서도 두려움을 보고, 학습 계율들을 수지하여 공부한다. 비구들이여, 이것이 비구의 용색(의 증장)이다.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สุขสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน, สุขสฺมึ.

“비구들이여, 비구의 행복이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 감각적 욕망들을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있고 떨쳐버림에서 생긴 희열과 행복이 있는 초선을 구족하여 머문다. 일으킨 생각과 지속적 고찰을 가라앉힘으로써... (중략) ... 제2선... 제3선... 제4선을 구족하여 머문다. 비구들이여, 이것이 비구의 행복(의 증장)이다.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน โภคสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน โภคสฺมึ.

“비구들이여, 비구의 풍요란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 자애가 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머물고, 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을 가득 채워 머문다. 이와 같이 위로 아래로 옆으로 모든 곳에서 모든 중생을 자신처럼 여기며, 광대하고 수승하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 자애가 함께한 마음으로 온 세상을 가득 채워 머문다. 연민이 함께한 마음으로... (중략) ... 기쁨이 함께한 마음으로... (중략) ... 평온이 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머물고, 그와 같이 두 번째... 세 번째... 네 번째 방향을 가득 채워 머문다. 이와 같이 위로 아래로 옆으로 모든 곳에서 모든 중생을 자신처럼 여기며, 광대하고 수승하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 평온이 함께한 마음으로 온 세상을 가득 채워 머문다. 비구들이여, 이것이 비구의 풍요(의 증장)이다.”

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน พลสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน พลสฺมึ.

“비구들이여, 비구의 힘이란 무엇인가? 비구들이여, 여기 비구는 번뇌들이 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 바로 지금 여기에서 스스로 특별한 지혜로 알고 실현하여 구족하고 머문다. 비구들이여, 이것이 비구의 힘(의 증장)이다.”

‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกพลมฺปิ สมนุปสฺสามิ ยํ เอวํ ทุปฺปสหํ, ยถยิทํ, ภิกฺขเว, มารพลํ. กุสลานํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ สมาทานเหตุ เอวมิทํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

“비구들이여, 나는 이 마라의 힘처럼 제압하기 어려운 다른 어떤 하나의 힘도 보지 못한다. 마라의 힘을 제압하는 것은 오직 아라한과의 힘뿐이다. 비구들이여, 유익한 법들을 수지하여 실천함으로써 이와 같이 공덕이 증장한다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 그 비구들은 마음이 기뻐 세존의 말씀을 찬탄했다.

จกฺกวตฺติสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ.

세 번째 전륜성왕 사자후 경이 끝났다.

๔. อคฺคญฺญสุตฺตํ

4. 4. 아간냐 경(세기경)

วาเสฏฺฐภารทฺวาชา

와셋타와 바라드와자

๑๑๑. เอวํ [Pg.66] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. เตน โข ปน สมเยน วาเสฏฺฐภารทฺวาชา ภิกฺขูสุ ปริวสนฺติ ภิกฺขุภาวํ อากงฺขมานา. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต ปาสาทา โอโรหิตฺวา ปาสาทปจฺฉายายํ อพฺโภกาเส จงฺกมติ.

111. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사왓티의 미가라마타(위사카) 저택이 있는 동쪽 원림(부바라마)에 머무셨다. 그때 와셋타와 바라드와자는 비구들 사이에서 머물며 비구가 되기를 원하고 있었다. 그때 세존께서는 저녁 무렵에 홀로 명상에서 일어나 저택에서 내려와, 저택 그늘이 드리운 탁 트인 곳에서 경행하고 계셨다.

๑๑๒. อทฺทสา โข วาเสฏฺโฐ ภควนฺตํ สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิตํ ปาสาทา โอโรหิตฺวา ปาสาทปจฺฉายายํ อพฺโภกาเส จงฺกมนฺตํ. ทิสฺวาน ภารทฺวาชํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, อาวุโส ภารทฺวาช, ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต ปาสาทา โอโรหิตฺวา ปาสาทปจฺฉายายํ อพฺโภกาเส จงฺกมติ. อายามาวุโส ภารทฺวาช, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อปฺเปว นาม ลเภยฺยาม ภควโต สนฺติกา ธมฺมึ กถํ สวนายา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข ภารทฺวาโช วาเสฏฺฐสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

112. 와셋타는 세존께서 저녁 무렵 명상에서 일어나 저택에서 내려와 저택 그늘의 탁 트인 곳에서 경행하시는 것을 보았다. 보고 나서 바라드와자에게 말했다. “바라드와자 벗이여, 저기 세존께서 저녁 무렵 명상에서 일어나 저택에서 내려와 저택 그늘의 탁 트인 곳에서 경행하고 계십니다. 바라드와자 벗이여, 갑시다. 세존께서 계신 곳으로 다가갑시다. 아마도 우리가 세존으로부터 법의 말씀을 들을 수도 있을 것입니다.” “그러지요, 벗이여.”라고 바라드와자는 와셋타에게 대답했다.

๑๑๓. อถ โข วาเสฏฺฐภารทฺวาชา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ภควนฺตํ จงฺกมนฺตํ อนุจงฺกมึสุ. อถ โข ภควา วาเสฏฺฐํ อามนฺเตสิ – ‘‘ตุมฺเห ขฺวตฺถ, วาเสฏฺฐ, พฺราหฺมณชจฺจา พฺราหฺมณกุลีนา พฺราหฺมณกุลา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา, กจฺจิ โว, วาเสฏฺฐ, พฺราหฺมณา น อกฺโกสนฺติ น ปริภาสนฺตี’’ติ? ‘‘ตคฺฆ โน, ภนฺเต, พฺราหฺมณา อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ อตฺตรูปาย ปริภาสาย ปริปุณฺณาย, โน อปริปุณฺณายา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน โว, วาเสฏฺฐ, พฺราหฺมณา อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ อตฺตรูปาย ปริภาสาย ปริปุณฺณาย, โน อปริปุณฺณายา’’ติ? ‘‘พฺราหฺมณา, ภนฺเต, เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีนา อญฺเญ วณฺณา. พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ[Pg.67], กณฺหา อญฺเญ วณฺณา. พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา. พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา. เต ตุมฺเห เสฏฺฐํ วณฺณํ หิตฺวา หีนมตฺถ วณฺณํ อชฺฌุปคตา, ยทิทํ มุณฺฑเก สมณเก อิพฺเภ กณฺเห พนฺธุปาทาปจฺเจ. ตยิทํ น สาธุ, ตยิทํ นปฺปติรูปํ, ยํ ตุมฺเห เสฏฺฐํ วณฺณํ หิตฺวา หีนมตฺถ วณฺณํ อชฺฌุปคตา ยทิทํ มุณฺฑเก สมณเก อิพฺเภ กณฺเห พนฺธุปาทาปจฺเจ’ติ. เอวํ โข โน, ภนฺเต, พฺราหฺมณา อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ อตฺตรูปาย ปริภาสาย ปริปุณฺณาย, โน อปริปุณฺณายา’’ติ.

113. 그러자 와셋타와 바라드와자는 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고, 경행하시는 세존을 따라 함께 걸었다. 그때 세존께서 와셋타에게 말씀하셨다. “와셋타여, 그대들은 브라만 태생이며 브라만 가문 출신으로, 브라만 가문에서 나와 집 없는 곳으로 출가하였다. 와셋타여, 브라만들이 그대들을 욕하거나 비난하지는 않는가?” “세존이시여, 참으로 브라만들은 자신들의 방식대로 완전하고 노골적인 비난의 말로 저희를 욕하고 비난합니다. 결코 부족함이 없이 비난합니다.” “와셋타여, 브라만들은 도대체 어떻게 자신들의 방식대로 완전한 비난의 말로 그대들을 욕하고 비난하는가?” “세존이시여, 브라만들은 이렇게 말합니다. ‘브라만 계급만이 가장 수승하고 다른 계급은 비천하다. 브라만 계급만이 희고 다른 계급은 검다. 브라만들만이 청정하고 브라만이 아닌 자들은 그렇지 않다. 브라만들만이 범천의 아들이며, 그의 입에서 태어난 친아들이요, 범천으로부터 태어났으며, 범천이 창조했고, 범천의 상속자들이다. 그런데 그대들은 그 수승한 계급을 버리고, 머리를 깎은 미천한 사문들, 마라의 무리에 속하며 범천의 발바닥에서 태어난 비천한 자들에게로 가버렸다. 그대들이 수승한 계급을 버리고 머리를 깎은 사문들, 비천하고 검고 마라의 권속이며 발바닥에서 난 자들에게 간 것은 좋지 못한 일이요, 합당하지 않은 일이다.’ 세존이시여, 브라만들은 이와 같이 자신들의 방식대로 완전한 비난의 말로 저희를 욕하고 비난합니다.”

๑๑๔. ‘‘ตคฺฆ โว, วาเสฏฺฐ, พฺราหฺมณา โปราณํ อสฺสรนฺตา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีนา อญฺเญ วณฺณา; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺหา อญฺเญ วณฺณา; พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’ติ. ทิสฺสนฺติ โข ปน, วาเสฏฺฐ, พฺราหฺมณานํ พฺราหฺมณิโย อุตุนิโยปิ คพฺภินิโยปิ วิชายมานาปิ ปายมานาปิ. เต จ พฺราหฺมณา โยนิชาว สมานา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีนา อญฺเญ วณฺณา; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺหา อญฺเญ วณฺณา; พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’ติ. เต พฺรหฺมานญฺเจว อพฺภาจิกฺขนฺติ, มุสา จ ภาสนฺติ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวนฺติ.

114. “와셋타여, 참으로 바라문들은 옛 전통(세상의 기원)을 기억하지 못하면서 이렇게 말한다. ‘바라문 계급만이 최상이고 다른 계급은 비천하다. 바라문 계급만이 희고 다른 계급은 검다. 바라문들만이 청정하며 바라문이 아닌 자들은 청정하지 않다. 바라문들만이 브라만의 친아들이며, 그분의 입에서 태어났고, 브라만으로부터 태어났으며, 브라만이 창조했고, 브라만의 상속자들이다’라고. 하지만 와셋타여, 바라문들의 아내인 바라문 여인들도 생리를 하고 임신을 하며 출산하고 젖을 먹이는 것이 보인다. 이처럼 바라문들도 똑같이 모태(생식기)를 통해 태어났음에도 불구하고 그들은 ‘바라문 계급만이 최상이고... (중략) ... 브라만의 상속자들이다’라고 말한다. 그들은 브라만을 비방하고 거짓을 말하며 많은 불선을 쌓는 것이다.”

จตุวณฺณสุทฺธิ

네 계급의 청정

๑๑๕. ‘‘จตฺตาโรเม, วาเสฏฺฐ, วณฺณา – ขตฺติยา, พฺราหฺมณา, เวสฺสา, สุทฺทา. ขตฺติโยปิ โข, วาเสฏฺฐ, อิเธกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐี. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เยเม ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา สาวชฺชา สาวชฺชสงฺขาตา อเสวิตพฺพา อเสวิตพฺพสงฺขาตา นอลมริยา นอลมริยสงฺขาตา กณฺหา กณฺหวิปากา วิญฺญุครหิตา, ขตฺติเยปิ เต อิเธกจฺเจ สนฺทิสฺสนฺติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… เวสฺโสปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ, อิเธกจฺโจ [Pg.68] ปาณาติปาตี โหติ อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐี. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เยเม ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา…เป… กณฺหา กณฺหวิปากา วิญฺญุครหิตา; สุทฺเทปิ เต อิเธกจฺเจ สนฺทิสฺสนฺติ.

115. “와셋타여, 네 계급이 있으니 왕족, 바라문, 서민, 천민이다. 와셋타여, 이 세상에서 어떤 왕족은 생명을 죽이고, 주지 않은 것을 가지며, 그릇된 음행을 하고, 거짓말을 하며, 이간질을 하고, 거친 말을 하며, 꾸며낸 말을 하고, 탐욕이 많고, 악의를 품으며, 그릇된 견해를 가진다. 와셋타여, 이와 같이 불선하고, 불선하다고 불리며, 허물이 있고, 허물이 있다고 불리며, 닦지 말아야 하고, 닦지 말아야 한다고 불리며, 성자답지 못하고, 성자답지 못하다고 불리며, 어둡고, 어두운 과보가 있으며, 현자들에게 비난받는 법들이 이 세상의 어떤 왕족들에게서도 나타난다. 와셋타여, 바라문도... 서민도... 천민도 마찬가지다. 와셋타여, 이 세상에서 어떤 천민도 생명을 죽이고... (중략) ... 그릇된 견해를 가진다. 와셋타여, 이와 같이 불선하고... (중략) ... 현자들에게 비난받는 법들이 이 세상의 어떤 천민들에게서도 나타난다.”

‘‘ขตฺติโยปิ โข, วาเสฏฺฐ, อิเธกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต, อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต, สมฺมาทิฏฺฐี. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เยเม ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา อลมริยา อลมริยสงฺขาตา สุกฺกา สุกฺกวิปากา วิญฺญุปฺปสตฺถา, ขตฺติเยปิ เต อิเธกจฺเจ สนฺทิสฺสนฺติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… เวสฺโสปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ, อิเธกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… อนภิชฺฌาลุ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต, สมฺมาทิฏฺฐี. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เยเม ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา อลมริยา อลมริยสงฺขาตา สุกฺกา สุกฺกวิปากา วิญฺญุปฺปสตฺถา; สุทฺเทปิ เต อิเธกจฺเจ สนฺทิสฺสนฺติ.

“와셋타여, 이 세상에서 어떤 왕족은 생명을 죽이는 일에서 멀리 여의고, 주지 않은 것을 가지는 일에서 멀리 여의며, 그릇된 음행에서 멀리 여의고, 거짓말에서 멀리 여의며, 이간질에서 멀리 여의고, 거친 말에서 멀리 여의며, 꾸며낸 말에서 멀리 여의고, 탐욕이 없으며, 악의가 없고, 바른 견해를 가진다. 와셋타여, 이와 같이 선하고, 선하다고 불리며, 허물이 없고, 허물이 없다고 불리며, 닦아야 하고, 닦아야 한다고 불리며, 성자답고, 성자답다고 불리며, 밝고, 밝은 과보가 있으며, 현자들에게 찬탄받는 법들이 이 세상의 어떤 왕족들에게서도 나타난다. 와셋타여, 바라문도... 서민도... 천민도 마찬가지다. 와셋타여, 이 세상에서 어떤 천민도 생명을 죽이는 일에서 멀리 여의고... (중략) ... 바른 견해를 가진다. 와셋타여, 이와 같이 선하고... (중략) ... 현자들에게 찬탄받는 법들이 이 세상의 어떤 천민들에게서도 나타난다.”

๑๑๖. ‘‘อิเมสุ โข, วาเสฏฺฐ, จตูสุ วณฺเณสุ เอวํ อุภยโวกิณฺเณสุ วตฺตมาเนสุ กณฺหสุกฺเกสุ ธมฺเมสุ วิญฺญุครหิเตสุ เจว วิญฺญุปฺปสตฺเถสุ จ ยเทตฺถ พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีนา อญฺเญ วณฺณา; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺหา อญฺเญ วณฺณา; พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’ติ. ตํ เตสํ วิญฺญู นานุชานนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิเมสญฺหิ, วาเสฏฺฐ, จตุนฺนํ วณฺณานํ โย โหติ ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญาวิมุตฺโต, โส เนสํ อคฺคมกฺขายติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

116. “와셋타여, 이와 같이 네 계급 가운데 현자들에게 비난받는 법과 현자들에게 찬탄받는 법, 즉 흑과 백의 두 법이 뒤섞여 나타나고 있음에도 불구하고, 바라문들이 ‘바라문 계급만이 최상이다... (중략) ... 브라만의 상속자들이다’라고 말한다면, 현자들은 그들의 그 말을 인정하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 와셋타여, 이 네 계급 중에서 어떤 비구든 번뇌가 다하고, 수행을 완성하고, 해야 할 일을 마쳤으며, 짐을 내려놓고, 참된 목표를 달성했으며, 존재의 결박을 끊었고, 바른 지혜로 해탈한 자(아라한)가 있다면, 그는 법으로써 그들 가운데 최상이라고 일컬어지며, 법이 아닌 것으로써는 아니다. 와셋타여, 참으로 법이야말로 이 세상에서나 저 세상에서나 사람들에게 가장 뛰어난 것이기 때문이다.”

๑๑๗. ‘‘ตทมินาเปตํ, วาเสฏฺฐ, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ธมฺโมว เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

117. “와셋타여, 법이야말로 이 세상에서나 저 세상에서나 사람들에게 가장 뛰어난 것이라는 점은 다음과 같은 사례로도 알 수 있다.”

‘‘ชานาติ [Pg.69] โข, วาเสฏฺฐ, ราชา ปเสนทิ โกสโล – ‘สมโณ โคตโม อนนฺตรา สกฺยกุลา ปพฺพชิโต’ติ. สกฺยา โข ปน, วาเสฏฺฐ, รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อนุยุตฺตา ภวนฺติ. กโรนฺติ โข, วาเสฏฺฐ, สกฺยา รญฺเญ ปเสนทิมฺหิ โกสเล นิปจฺจการํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, ยํ กโรนฺติ สกฺยา รญฺเญ ปเสนทิมฺหิ โกสเล นิปจฺจการํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ, กโรติ ตํ ราชา ปเสนทิ โกสโล ตถาคเต นิปจฺจการํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ, น นํ ‘สุชาโต สมโณ โคตโม, ทุชฺชาโตหมสฺมิ. พลวา สมโณ โคตโม, ทุพฺพโลหมสฺมิ. ปาสาทิโก สมโณ โคตโม, ทุพฺพณฺโณหมสฺมิ. มเหสกฺโข สมโณ โคตโม, อปฺเปสกฺโขหมสฺมี’ติ. อถ โข นํ ธมฺมํเยว สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ มาเนนฺโต ธมฺมํ ปูเชนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน เอวํ ราชา ปเสนทิ โกสโล ตถาคเต นิปจฺจการํ กโรติ, อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ. อิมินาปิ โข เอตํ, วาเสฏฺฐ, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ธมฺโมว เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

“와셋타여, 코살라국의 빠세나디 왕은 ‘수행자 고따마는 고귀한 사끼야 가문에서 출가하였다’는 것을 알고 있다. 와셋타여, 그런데 사끼야인들은 빠세나디 왕의 신하들이며 그의 뜻을 따른다. 와셋타여, 사끼야인들은 빠세나디 왕에게 겸손을 보이고, 예배하며, 일어서서 맞이하고, 합장하며, 정중히 예우한다. 그런데 와셋타여, 사끼야인들이 빠세나디 왕에게 행하는 것과 똑같은 겸손과 예배와 일어섬과 합장과 예우를 빠세나디 왕이 여래에게 행한다. 그는 ‘수행자 고따마는 가문이 좋고 나는 비천하다’거나 ‘수행자 고따마는 힘이 있고 나는 약하다’거나 ‘수행자 고따마는 용모가 수려하고 나는 못생겼다’거나 ‘수행자 고따마는 위대한 권능이 있고 나는 미미하다’고 생각하여 그렇게 하는 것이 아니다. 오직 법을 존중하고, 법을 소중히 여기며, 법을 공경하고, 법을 공양하며, 법을 우러러보기에 빠세나디 왕은 여래에게 그와 같은 겸손과 예배와 정중한 예우를 행하는 것이다. 와셋타여, 이러한 사례를 통해서도 법이야말로 이 세상에서나 저 세상에서나 사람들에게 가장 뛰어난 것이라는 점을 알 수 있다.”

๑๑๘. ‘‘ตุมฺเห ขฺวตฺถ, วาเสฏฺฐ, นานาชจฺจา นานานามา นานาโคตฺตา นานากุลา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา. ‘เก ตุมฺเห’ติ – ปุฏฺฐา สมานา ‘สมณา สกฺยปุตฺติยามฺหา’ติ – ปฏิชานาถ. ยสฺส โข ปนสฺส, วาเสฏฺฐ, ตถาคเต สทฺธา นิวิฏฺฐา มูลชาตา ปติฏฺฐิตา ทฬฺหา อสํหาริยา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ, ตสฺเสตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ภควโตมฺหิ ปุตฺโต โอรโส มุขโต ชาโต ธมฺมโช ธมฺมนิมฺมิโต ธมฺมทายาโท’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถาคตสฺส เหตํ, วาเสฏฺฐ, อธิวจนํ ‘ธมฺมกาโย’ อิติปิ, ‘พฺรหฺมกาโย’ อิติปิ, ‘ธมฺมภูโต’ อิติปิ, ‘พฺรหฺมภูโต’ อิติปิ.

118. 와셋타여, 훌륭하다. 그대들은 서로 다른 태생, 서로 다른 이름, 서로 다른 가문, 서로 다른 종족으로부터 집을 떠나 출가하여 수행자가 되었다. '그대들은 누구인가?'라는 질문을 받을 때, 그대들은 '우리는 석가모니 부처님의 아들인 사문들이다'라고 공언한다. 와셋타여, 실로 누구든 여래에 대한 믿음이 확고하게 뿌리내려 정착되고 단단해져서, 사문이나 바라문이나 천신이나 마라나 범천이나 세상의 그 누구도 흔들 수 없게 된 사람은 '나는 세존의 아들이요, 가슴에서 태어났으며, 입에서 태어났고, 법에서 태어났으며, 법에 의해 창조되었고, 법의 상속자이다'라고 말하는 것이 마땅하다. 그것은 무슨 까닭인가? 와셋타여, '법의 몸(法身)', '범천의 몸(梵身)', '법의 존재', '범천의 존재'라는 말은 여래를 일컫는 명칭이기 때문이다.

๑๑๙. ‘‘โหติ โข โส, วาเสฏฺฐ, สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก สํวฏฺฏติ. สํวฏฺฏมาเน โลเก เยภุยฺเยน สตฺตา อาภสฺสรสํวตฺตนิกา โหนฺติ. เต ตตฺถ โหนฺติ [Pg.70] มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ.

119. 와셋타여, 오랜 세월이 흐른 뒤에 언젠가 이 세상이 수축하는(파괴되는) 때가 있다. 세상이 수축할 때, 중생들은 대개 아밧사라(광음천)에 태어난다. 그들은 그곳에서 마음으로 이루어져 있고, 기쁨을 양식으로 삼으며, 스스로 빛을 내고, 허공을 다니며, 아름답게 머물면서 아주 오랜 세월 동안 존재한다.

‘‘โหติ โข โส, วาเสฏฺฐ, สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก วิวฏฺฏติ. วิวฏฺฏมาเน โลเก เยภุยฺเยน สตฺตา อาภสฺสรกายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉนฺติ. เตธ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ.

와셋타여, 오랜 세월이 흐른 뒤에 언젠가 이 세상이 다시 생성되는(팽창하는) 때가 있다. 세상이 생성될 때, 중생들은 대개 아밧사라(광음천)에서 수명이 다해 죽어 이곳(인간 세상)으로 온다. 그들은 이곳에서도 마음으로 이루어져 있고, 기쁨을 양식으로 삼으며, 스스로 빛을 내고, 허공을 다니며, 아름답게 머물면서 아주 오랜 세월 동안 존재한다.

รสปถวิปาตุภาโว

지미(地味)의 출현

๑๒๐. ‘‘เอโกทกีภูตํ โข ปน, วาเสฏฺฐ, เตน สมเยน โหติ อนฺธกาโร อนฺธการติมิสา. น จนฺทิมสูริยา ปญฺญายนฺติ, น นกฺขตฺตานิ ตารกรูปานิ ปญฺญายนฺติ, น รตฺตินฺทิวา ปญฺญายนฺติ, น มาสฑฺฒมาสา ปญฺญายนฺติ, น อุตุสํวจฺฉรา ปญฺญายนฺติ, น อิตฺถิปุมา ปญฺญายนฺติ, สตฺตา สตฺตาตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉนฺติ. อถ โข เตสํ, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน รสปถวี อุทกสฺมึ สมตนิ ; เสยฺยถาปิ นาม ปยโส ตตฺตสฺส นิพฺพายมานสฺส อุปริ สนฺตานกํ โหติ, เอวเมว ปาตุรโหสิ. สา อโหสิ วณฺณสมฺปนฺนา คนฺธสมฺปนฺนา รสสมฺปนฺนา, เสยฺยถาปิ นาม สมฺปนฺนํ วา สปฺปิ สมฺปนฺนํ วา นวนีตํ เอวํวณฺณา อโหสิ. เสยฺยถาปิ นาม ขุทฺทมธุํ อเนฬกํ, เอวมสฺสาทา อโหสิ. อถ โข, วาเสฏฺฐ, อญฺญตโร สตฺโต โลลชาติโก – ‘อมฺโภ, กิเมวิทํ ภวิสฺสตี’ติ รสปถวึ องฺคุลิยา สายิ. ตสฺส รสปถวึ องฺคุลิยา สายโต อจฺฉาเทสิ, ตณฺหา จสฺส โอกฺกมิ. อญฺเญปิ โข, วาเสฏฺฐ, สตฺตา ตสฺส สตฺตสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชมานา รสปถวึ องฺคุลิยา สายึสุ. เตสํ รสปถวึ องฺคุลิยา สายตํ อจฺฉาเทสิ, ตณฺหา จ เตสํ โอกฺกมิ.

120. 와셋타여, 그때는 온통 물뿐이었고, 칠흑 같은 어둠만이 있었다. 달과 해도 나타나지 않았고, 별들과 별자리들도 나타나지 않았으며, 밤과 낮도, 한 달과 보름도, 계절과 해도 나타나지 않았고, 여자와 남자도 나타나지 않았다. 중생들은 그저 '중생'이라고만 불렸다. 와셋타여, 그러다 오랜 세월이 흐른 뒤에 언젠가 물 위에 지미(地味, 땅의 맛있는 정수)가 널리 퍼졌다. 마치 뜨거운 우유가 식을 때 그 위에 얇은 막이 생기는 것처럼 그렇게 나타났다. 그것은 고운 색깔과 향기, 뛰어난 맛을 갖추었으니, 마치 잘 정제된 버터나 신선한 버터와 같은 색깔이었고, 찌꺼기 없는 꿀처럼 달콤한 맛이었다. 와셋타여, 그때 탐욕스러운 성품을 가진 어떤 중생이 '이것은 무엇일까?' 하며 손가락으로 지미를 찍어 맛을 보았다. 그가 지미를 손가락으로 찍어 맛을 보자 그것이 온몸에 스며들었고, 그에게 갈애가 생겨났다. 와셋타여, 다른 중생들도 그 중생을 따라 지미를 손가락으로 찍어 맛을 보았다. 그들이 지미를 손가락으로 찍어 맛을 보자 그것이 온몸에 스며들었고, 그들에게도 갈애가 생겨났다.

จนฺทิมสูริยาทิปาตุภาโว

해와 달 등의 출현

๑๒๑. ‘‘อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา รสปถวึ หตฺเถหิ อาลุปฺปการกํ อุปกฺกมึสุ ปริภุญฺชิตุํ. ยโต โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา รสปถวึ [Pg.71] หตฺเถหิ อาลุปฺปการกํ อุปกฺกมึสุ ปริภุญฺชิตุํ. อถ เตสํ สตฺตานํ สยํปภา อนฺตรธายิ. สยํปภาย อนฺตรหิตาย จนฺทิมสูริยา ปาตุรเหสุํ. จนฺทิมสูริเยสุ ปาตุภูเตสุ นกฺขตฺตานิ ตารกรูปานิ ปาตุรเหสุํ. นกฺขตฺเตสุ ตารกรูเปสุ ปาตุภูเตสุ รตฺตินฺทิวา ปญฺญายึสุ. รตฺตินฺทิเวสุ ปญฺญายมาเนสุ มาสฑฺฒมาสา ปญฺญายึสุ. มาสฑฺฒมาเสสุ ปญฺญายมาเนสุ อุตุสํวจฺฉรา ปญฺญายึสุ. เอตฺตาวตา โข, วาเสฏฺฐ, อยํ โลโก ปุน วิวฏฺโฏ โหติ.

121. 와셋타여, 그러자 그 중생들은 지미를 손으로 덩어리 지어 먹기 시작했다. 와셋타여, 중생들이 지미를 손으로 덩어리 지어 먹기 시작하자, 그들에게 있던 스스로 내던 빛이 사라졌다. 스스로 내던 빛이 사라지자 해와 달이 나타났다. 해와 달이 나타나자 별들과 별자리들이 나타났다. 별들과 별자리들이 나타나자 밤과 낮이 보이기 시작했다. 밤과 낮이 보이기 시작하자 한 달과 보름이 보이기 시작했다. 한 달과 보름이 보이기 시작하자 계절과 해가 보이기 시작했다. 와셋타여, 이 정도로 이 세상은 다시 형성되었다.

๑๒๒. ‘‘อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา รสปถวึ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ. ยถา ยถา โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา รสปถวึ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ, ตถา ตถา เตสํ สตฺตานํ (รสปถวึ ปริภุญฺชนฺตานํ) ขรตฺตญฺเจว กายสฺมึ โอกฺกมิ, วณฺณเววณฺณตา จ ปญฺญายิตฺถ. เอกิทํ สตฺตา วณฺณวนฺโต โหนฺติ, เอกิทํ สตฺตา ทุพฺพณฺณา. ตตฺถ เย เต สตฺตา วณฺณวนฺโต, เต ทุพฺพณฺเณ สตฺเต อติมญฺญนฺติ – ‘มยเมเตหิ วณฺณวนฺตตรา, อมฺเหเหเต ทุพฺพณฺณตรา’ติ. เตสํ วณฺณาติมานปจฺจยา มานาติมานชาติกานํ รสปถวี อนฺตรธายิ. รสาย ปถวิยา อนฺตรหิตาย สนฺนิปตึสุ. สนฺนิปติตฺวา อนุตฺถุนึสุ – ‘อโห รสํ, อโห รส’นฺติ! ตเทตรหิปิ มนุสฺสา กญฺจิเทว สุรสํ ลภิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘อโห รสํ, อโห รส’นฺติ! ตเทว โปราณํ อคฺคญฺญํ อกฺขรํ อนุสรนฺติ, น ตฺเววสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ.

122. 와셋타여, 그 중생들은 지미를 먹으며 그것을 양식으로 삼고 자양분으로 삼아 아주 오랜 세월 동안 머물렀다. 와셋타여, 그들이 지미를 먹으며 아주 오랜 세월을 보내는 동안, 그들의 몸은 점점 거칠어지고 외모의 차이가 나타나기 시작했다. 어떤 중생들은 용모가 아름다웠고, 어떤 중생들은 용모가 추했다. 그들 중 용모가 아름다운 중생들은 용모가 추한 중생들을 '우리가 이들보다 더 아름답다, 이들은 우리보다 더 못생겼다'라고 하며 멸시했다. 그들이 용모에 대한 자만심을 일으키고 교만해지자 지미는 사라져 버렸다. 지미가 사라지자 그들은 함께 모여 '아, 맛있는 것이여! 아, 맛있는 것이여!'라고 탄식하며 울었다. 그래서 오늘날에도 사람들은 어떤 뛰어난 맛을 얻으면 '아, 맛있는 것이여! 아, 맛있는 것이여!'라고 말하는데, 이는 고대의 태초의 말을 따르는 것이지만 그 근본 의미는 알지 못하는 것이다.

ภูมิปปฺปฏกปาตุภาโว

지피(地皮)의 출현

๑๒๓. ‘‘อถ โข เตสํ, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํ รสาย ปถวิยา อนฺตรหิตาย ภูมิปปฺปฏโก ปาตุรโหสิ. เสยฺยถาปิ นาม อหิจฺฉตฺตโก, เอวเมว ปาตุรโหสิ. โส อโหสิ วณฺณสมฺปนฺโน คนฺธสมฺปนฺโน รสสมฺปนฺโน, เสยฺยถาปิ นาม สมฺปนฺนํ วา สปฺปิ สมฺปนฺนํ วา นวนีตํ เอวํวณฺโณ อโหสิ. เสยฺยถาปิ นาม ขุทฺทมธุํ อเนฬกํ, เอวมสฺสาโท อโหสิ.

123. 와셋타여, 중생들에게 지미가 사라진 뒤에 지피(地皮, 땅의 겉피막)가 나타났다. 마치 버섯이 돋아나듯 그렇게 나타났다. 그것은 색깔과 향기, 맛을 갖추었으니, 마치 잘 정제된 버터나 신선한 버터와 같은 색깔이었고, 찌꺼기 없는 꿀처럼 달콤한 맛이었다.

‘‘อถ [Pg.72] โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา ภูมิปปฺปฏกํ อุปกฺกมึสุ ปริภุญฺชิตุํ. เต ตํ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ. ยถา ยถา โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา ภูมิปปฺปฏกํ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ, ตถา ตถา เตสํ สตฺตานํ ภิยฺโยโส มตฺตาย ขรตฺตญฺเจว กายสฺมึ โอกฺกมิ, วณฺณเววณฺณตา จ ปญฺญายิตฺถ. เอกิทํ สตฺตา วณฺณวนฺโต โหนฺติ, เอกิทํ สตฺตา ทุพฺพณฺณา. ตตฺถ เย เต สตฺตา วณฺณวนฺโต, เต ทุพฺพณฺเณ สตฺเต อติมญฺญนฺติ – ‘มยเมเตหิ วณฺณวนฺตตรา, อมฺเหเหเต ทุพฺพณฺณตรา’ติ. เตสํ วณฺณาติมานปจฺจยา มานาติมานชาติกานํ ภูมิปปฺปฏโก อนฺตรธายิ.

와셋타여, 그때 그 중생들은 땅껍질(地味)을 먹기 시작했다. 그들은 그것을 먹으며 그것을 음식으로 삼고 그것을 자양분으로 삼아 아주 오랜 세월을 지냈다. 와셋타여, 그 중생들이 땅껍질을 먹으며 그것을 음식과 자양분으로 삼아 아주 오랜 세월을 지냄에 따라, 그 중생들의 몸에는 점점 더 거칠어짐이 생겨났고 안색의 차이가 나타났다. 어떤 중생들은 안색이 좋았고, 어떤 중생들은 안색이 좋지 않았다. 그들 중 안색이 좋은 중생들은 안색이 좋지 못한 중생들을 '우리가 이들보다 더 안색이 좋다, 이들은 우리보다 안색이 못하다'라고 멸시했다. 그들의 안색에 대한 자만으로 인해, 자만심이 생긴 중생들의 땅껍질은 사라져 버렸다.

ปทาลตาปาตุภาโว

달콤한 덩굴의 출현

๑๒๔. ‘‘ภูมิปปฺปฏเก อนฺตรหิเต ปทาลตา ปาตุรโหสิ, เสยฺยถาปิ นาม กลมฺพุกา, เอวเมว ปาตุรโหสิ. สา อโหสิ วณฺณสมฺปนฺนา คนฺธสมฺปนฺนา รสสมฺปนฺนา, เสยฺยถาปิ นาม สมฺปนฺนํ วา สปฺปิ สมฺปนฺนํ วา นวนีตํ เอวํวณฺณา อโหสิ. เสยฺยถาปิ นาม ขุทฺทมธุํ อเนฬกํ, เอวมสฺสาทา อโหสิ.

124. 땅껍질이 사라지자 달콤한 덩굴(地肥)이 나타났다. 마치 칼람부카(kalambukā)처럼 그렇게 나타났다. 그것은 색깔과 향기와 맛을 갖추고 있었는데, 마치 훌륭한 버터나 훌륭한 신선한 버터와 같은 색깔이었고, 티 없는 꿀처럼 그렇게 달콤했다.

‘‘อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา ปทาลตํ อุปกฺกมึสุ ปริภุญฺชิตุํ. เต ตํ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ. ยถา ยถา โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา ปทาลตํ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ, ตถา ตถา เตสํ สตฺตานํ ภิยฺโยโสมตฺตาย ขรตฺตญฺเจว กายสฺมึ โอกฺกมิ, วณฺณเววณฺณตา จ ปญฺญายิตฺถ. เอกิทํ สตฺตา วณฺณวนฺโต โหนฺติ, เอกิทํ สตฺตา ทุพฺพณฺณา. ตตฺถ เย เต สตฺตา วณฺณวนฺโต, เต ทุพฺพณฺเณ สตฺเต อติมญฺญนฺติ – ‘มยเมเตหิ วณฺณวนฺตตรา, อมฺเหเหเต ทุพฺพณฺณตรา’ติ. เตสํ วณฺณาติมานปจฺจยา มานาติมานชาติกานํ ปทาลตา อนฺตรธายิ.

와셋타여, 그때 그 중생들은 달콤한 덩굴을 먹기 시작했다. 그들은 그것을 먹으며 그것을 음식으로 삼고 그것을 자양분으로 삼아 아주 오랜 세월을 지냈다. 와셋타여, 그 중생들이 달콤한 덩굴을 먹으며 그것을 음식과 자양분으로 삼아 아주 오랜 세월을 지냄에 따라, 그 중생들의 몸에는 점점 더 거칠어짐이 생겨났고 안색의 차이가 나타났다. 어떤 중생들은 안색이 좋았고, 어떤 중생들은 안색이 좋지 않았다. 그들 중 안색이 좋은 중생들은 안색이 좋지 못한 중생들을 '우리가 이들보다 더 안색이 좋다, 이들은 우리보다 안색이 못하다'라고 멸시했다. 그들의 안색에 대한 자만으로 인해, 자만심이 생긴 중생들의 달콤한 덩굴은 사라져 버렸다.

‘‘ปทาลตาย อนฺตรหิตาย สนฺนิปตึสุ. สนฺนิปติตฺวา อนุตฺถุนึสุ – ‘อหุ วต โน, อหายิ วต โน ปทาลตา’ติ! ตเทตรหิปิ มนุสฺสา เกนจิ ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐา เอวมาหํสุ – ‘อหุ วต โน, อหายิ [Pg.73] วต โน’ติ! ตเทว โปราณํ อคฺคญฺญํ อกฺขรํ อนุสรนฺติ, น ตฺเววสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ.

달콤한 덩굴이 사라지자 그들은 모여들었다. 모여서 '아, 우리에게 있었는데! 아, 우리의 달콤한 덩굴이 사라졌구나!'라고 한탄했다. 오늘날에도 사람들은 어떤 고통스러운 일에 부딪히면 '아, 우리에게 있었는데! 아, 사라졌구나!'라고 말한다. 그들은 단지 아주 오래전 최초의 말을 따를 뿐이며, 그 말의 의미는 알지 못한다.

อกฏฺฐปากสาลิปาตุภาโว

경작하지 않아도 저절로 익는 쌀의 출현

๑๒๕. ‘‘อถ โข เตสํ, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํ ปทาลตาย อนฺตรหิตาย อกฏฺฐปาโก สาลิ ปาตุรโหสิ อกโณ อถุโส สุทฺโธ สุคนฺโธ ตณฺฑุลปฺผโล. ยํ ตํ สายํ สายมาสาย อาหรนฺติ, ปาโต ตํ โหติ ปกฺกํ ปฏิวิรูฬฺหํ. ยํ ตํ ปาโต ปาตราสาย อาหรนฺติ, สายํ ตํ โหติ ปกฺกํ ปฏิวิรูฬฺหํ; นาปทานํ ปญฺญายติ. อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา อกฏฺฐปากํ สาลึ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ.

125. 와셋타여, 그 중생들에게 달콤한 덩굴이 사라지자, 경작하지 않아도 저절로 익는 쌀(自然梗米)이 나타났는데, 가루도 없고 껍질도 없으며 깨끗하고 향기로운 쌀알이 열렸다. 저녁밥을 위해 저녁에 가져가면 아침에 다시 익어서 자라나 있었고, 아침밥을 위해 아침에 가져가면 저녁에 다시 익어서 자라나 있었다. 수확한 흔적이 보이지 않았다. 와셋타여, 그때 그 중생들은 경작하지 않아도 저절로 익는 쌀을 먹으며 그것을 음식과 자양분으로 삼아 아주 오랜 세월을 지냈다.

อิตฺถิปุริสลิงฺคปาตุภาโว

여성성과 남성성의 출현

๑๒๖. ‘‘ยถา ยถา โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา อกฏฺฐปากํ สาลึ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ, ตถา ตถา เตสํ สตฺตานํ ภิยฺโยโสมตฺตาย ขรตฺตญฺเจว กายสฺมึ โอกฺกมิ, วณฺณเววณฺณตา จ ปญฺญายิตฺถ, อิตฺถิยา จ อิตฺถิลิงฺคํ ปาตุรโหสิ ปุริสสฺส จ ปุริสลิงฺคํ. อิตฺถี จ ปุริสํ อติเวลํ อุปนิชฺฌายติ ปุริโส จ อิตฺถึ. เตสํ อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายตํ สาราโค อุทปาทิ, ปริฬาโห กายสฺมึ โอกฺกมิ. เต ปริฬาหปจฺจยา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวึสุ.

126. 와셋타여, 그 중생들이 경작하지 않아도 저절로 익는 쌀을 먹며 그것을 음식과 자양분으로 삼아 아주 오랜 세월을 지냄에 따라, 그 중생들의 몸에는 점점 더 거칠어짐이 생겨났고 안색의 차이가 나타났으며, 여자에게는 여성의 성징이 나타나고 남자에게는 남성의 성징이 나타났다. 여자는 남자를, 남자는 여자를 지나치게 오랫동안 쳐다보게 되었다. 그들이 서로를 지나치게 오랫동안 쳐다보자 욕정이 일어났고 몸에는 열기가 생겼다. 그들은 그 열기 때문에 성교(性交)의 행위를 하게 되었다.

‘‘เย โข ปน เต, วาเสฏฺฐ, เตน สมเยน สตฺตา ปสฺสนฺติ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺเต, อญฺเญ ปํสุํ ขิปนฺติ, อญฺเญ เสฏฺฐึ ขิปนฺติ, อญฺเญ โคมยํ ขิปนฺติ – ‘นสฺส อสุจิ, นสฺส อสุจี’ติ. ‘กถญฺหิ นาม สตฺโต สตฺตสฺส เอวรูปํ กริสฺสตี’ติ! ตเทตรหิปิ มนุสฺสา เอกจฺเจสุ ชนปเทสุ วธุยา นิพฺพุยฺหมานาย อญฺเญ ปํสุํ ขิปนฺติ, อญฺเญ เสฏฺฐึ ขิปนฺติ, อญฺเญ โคมยํ ขิปนฺติ. ตเทว โปราณํ อคฺคญฺญํ อกฺขรํ อนุสรนฺติ, น ตฺเววสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ.

와셋타여, 그때 성교를 하는 자들을 본 다른 중생들은 흙을 던지거나 재를 던지거나 소똥을 던지며 '부정한 자여, 꺼져라! 부정한 자여, 꺼져라!'라고 말했다. '어떻게 중생이 중생에게 이런 짓을 할 수 있는가!'라고 하면서 말이다. 오늘날에도 어떤 지방에서는 신부를 데려갈 때 사람들이 흙을 던지거나 재를 던지거나 소똥을 던진다. 그들은 단지 아주 오래전 최초의 풍습을 따를 뿐이며, 그 일의 의미는 알지 못한다.

เมถุนธมฺมสมาจาโร

성교의 관습

๑๒๗. ‘‘อธมฺมสมฺมตํ [Pg.74] โข ปน, วาเสฏฺฐ, เตน สมเยน โหติ, ตเทตรหิ ธมฺมสมฺมตํ. เย โข ปน, วาเสฏฺฐ, เตน สมเยน สตฺตา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺติ, เต มาสมฺปิ ทฺเวมาสมฺปิ น ลภนฺติ คามํ วา นิคมํ วา ปวิสิตุํ. ยโต โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา ตสฺมึ อสทฺธมฺเม อติเวลํ ปาตพฺยตํ อาปชฺชึสุ. อถ อคารานิ อุปกฺกมึสุ กาตุํ ตสฺเสว อสทฺธมฺมสฺส ปฏิจฺฉาทนตฺถํ. อถ โข, วาเสฏฺฐ, อญฺญตรสฺส สตฺตสฺส อลสชาติกสฺส เอตทโหสิ – ‘อมฺโภ, กิเมวาหํ วิหญฺญามิ สาลึ อาหรนฺโต สายํ สายมาสาย ปาโต ปาตราสาย! ยํนูนาหํ สาลึ อาหเรยฺยํ สกึเทว สายปาตราสายา’ติ!

127. 와셋타여, 그때는 그것(성교)이 법답지 못한 것으로 여겨졌으나, 지금은 법다운 것으로 여겨진다. 와셋타여, 그때 성교를 행한 중생들은 한 달이나 두 달 동안 마을이나 성읍에 들어오지 못했다. 와셋타여, 그 중생들이 그 법답지 못한 행위에 지나치게 빠져들게 되자, 그 법답지 못한 행위를 숨기기 위해 집을 짓기 시작했다. 와셋타여, 그때 게으른 성품을 가진 어떤 중생에게 이런 생각이 들었다. '이보게들, 내가 왜 저녁에는 저녁밥을 위해, 아침에는 아침밥을 위해 쌀을 가져오느라 고생해야 하는가? 한꺼번에 아침저녁으로 먹을 쌀을 가져오는 게 좋겠다.'

‘‘อถ โข โส, วาเสฏฺฐ, สตฺโต สาลึ อาหาสิ สกึเทว สายปาตราสาย. อถ โข, วาเสฏฺฐ, อญฺญตโร สตฺโต เยน โส สตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ สตฺตํ เอตทโวจ – ‘เอหิ, โภ สตฺต, สาลาหารํ คมิสฺสามา’ติ. ‘อลํ, โภ สตฺต, อาหโต เม สาลิ สกึเทว สายปาตราสายา’ติ. อถ โข โส, วาเสฏฺฐ, สตฺโต ตสฺส สตฺตสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชมาโน สาลึ อาหาสิ สกึเทว ทฺวีหาย. ‘เอวมฺปิ กิร, โภ, สาธู’ติ.

와셋타여, 그리하여 그 중생은 한꺼번에 아침저녁으로 먹을 쌀을 가져왔다. 와셋타여, 그때 다른 중생이 그 중생에게 다가가서 '이보게, 쌀을 가지러 가세'라고 말했다. 그러자 그 중생은 '이보게, 나는 한꺼번에 아침저녁으로 먹을 쌀을 이미 가져왔네'라고 대답했다. 와셋타여, 그러자 그 중생은 앞선 중생을 본떠서 한꺼번에 이틀 치의 쌀을 가져오며 '이보게, 이것도 참 좋군'이라고 말했다.

‘‘อถ โข, วาเสฏฺฐ, อญฺญตโร สตฺโต เยน โส สตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ สตฺตํ เอตทโวจ – ‘เอหิ, โภ สตฺต, สาลาหารํ คมิสฺสามา’ติ. ‘อลํ, โภ สตฺต, อาหโต เม สาลิ สกึเทว ทฺวีหายา’ติ. อถ โข โส, วาเสฏฺฐ, สตฺโต ตสฺส สตฺตสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชมาโน สาลึ อาหาสิ สกึเทว จตูหาย, ‘เอวมฺปิ กิร, โภ, สาธู’ติ.

와셋타여, 그때 또 다른 중생이 그 중생에게 다가가서 '이보게, 쌀을 가지러 가세'라고 말했다. 그러자 그 중생은 '이보게, 나는 한꺼번에 이틀 치의 쌀을 이미 가져왔네'라고 대답했다. 와셋타여, 그러자 그 중생은 앞선 중생을 본떠서 한꺼번에 나흘 치의 쌀을 가져오며 '이보게, 이것도 참 좋군'이라고 말했다.

‘‘อถ โข, วาเสฏฺฐ, อญฺญตโร สตฺโต เยน โส สตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ สตฺตํ เอตทโวจ – ‘เอหิ, โภ สตฺต, สาลาหารํ คมิสฺสามา’ติ. ‘อลํ, โภ สตฺต, อาหโต เม สาลิ สกิเทว จตูหายา’ติ. อถ โข โส, วาเสฏฺฐ, สตฺโต ตสฺส สตฺตสฺส [Pg.75] ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชมาโน สาลึ อาหาสิ สกิเทว อฏฺฐาหาย, ‘เอวมฺปิ กิร, โภ, สาธู’ติ.

“와셋타여, 그때 어떤 중생이 다른 중생이 있는 곳으로 다가갔습니다. 다가가서 그 중생에게 이렇게 말했습니다. ‘이보게 중생아, 오라. 쌀을 가지러 가자.’ (그러자 그 중생은) ‘이보게 중생아, 됐네. 나는 한꺼번에 나흘 치의 쌀을 가져왔다네’라고 말했습니다. 와셋타여, 그러자 그 중생은 그 중생의 전례를 따라 ‘이런 방식도 참으로 좋구나’라며 한꺼번에 여드레 치의 쌀을 가져왔습니다.”

‘‘ยโต โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา สนฺนิธิการกํ สาลึ อุปกฺกมึสุ ปริภุญฺชิตุํ. อถ กโณปิ ตณฺฑุลํ ปริโยนนฺธิ, ถุโสปิ ตณฺฑุลํ ปริโยนนฺธิ; ลูนมฺปิ นปฺปฏิวิรูฬฺหํ, อปทานํ ปญฺญายิตฺถ, สณฺฑสณฺฑา สาลโย อฏฺฐํสุ.

“와셋타여, 그 중생들이 쌀을 갈무리하여 먹기 시작하자, 고운 가루가 쌀을 감싸고 왕겨도 쌀을 덮었으며, 베어낸 자리는 다시 자라나지 않았고 베어낸 흔적이 나타났으며, 쌀(벼)은 무리 지어 자라게 되었습니다.”

สาลิวิภาโค

쌀의 분배

๑๒๘. ‘‘อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา สนฺนิปตึสุ, สนฺนิปติตฺวา อนุตฺถุนึสุ – ‘ปาปกา วต, โภ, ธมฺมา สตฺเตสุ ปาตุภูตา. มยญฺหิ ปุพฺเพ มโนมยา อหุมฺหา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน, จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐมฺหา. เตสํ โน อมฺหากํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน รสปถวี อุทกสฺมึ สมตนิ. สา อโหสิ วณฺณสมฺปนฺนา คนฺธสมฺปนฺนา รสสมฺปนฺนา. เต มยํ รสปถวึ หตฺเถหิ อาลุปฺปการกํ อุปกฺกมิมฺห ปริภุญฺชิตุํ, เตสํ โน รสปถวึ หตฺเถหิ อาลุปฺปการกํ อุปกฺกมตํ ปริภุญฺชิตุํ สยํปภา อนฺตรธายิ. สยํปภาย อนฺตรหิตาย จนฺทิมสูริยา ปาตุรเหสุํ, จนฺทิมสูริเยสุ ปาตุภูเตสุ นกฺขตฺตานิ ตารกรูปานิ ปาตุรเหสุํ, นกฺขตฺเตสุ ตารกรูเปสุ ปาตุภูเตสุ รตฺตินฺทิวา ปญฺญายึสุ, รตฺตินฺทิเวสุ ปญฺญายมาเนสุ มาสฑฺฒมาสา ปญฺญายึสุ. มาสฑฺฒมาเสสุ ปญฺญายมาเนสุ อุตุสํวจฺฉรา ปญฺญายึสุ. เต มยํ รสปถวึ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐมฺหา. เตสํ โน ปาปกานํเยว อกุสลานํ ธมฺมานํ ปาตุภาวา รสปถวี อนฺตรธายิ. รสปถวิยา อนฺตรหิตาย ภูมิปปฺปฏโก ปาตุรโหสิ. โส อโหสิ วณฺณสมฺปนฺโน คนฺธสมฺปนฺโน รสสมฺปนฺโน. เต มยํ ภูมิปปฺปฏกํ อุปกฺกมิมฺห ปริภุญฺชิตุํ. เต มยํ ตํ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐมฺหา. เตสํ โน ปาปกานํเยว อกุสลานํ ธมฺมานํ ปาตุภาวา ภูมิปปฺปฏโก อนฺตรธายิ. ภูมิปปฺปฏเก อนฺตรหิเต ปทาลตา ปาตุรโหสิ. สา อโหสิ วณฺณสมฺปนฺนา คนฺธสมฺปนฺนา รสสมฺปนฺนา. เต มยํ ปทาลตํ อุปกฺกมิมฺห ปริภุญฺชิตุํ. เต มยํ ตํ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐมฺหา. เตสํ โน ปาปกานํเยว อกุสลานํ ธมฺมานํ ปาตุภาวา [Pg.76] ปทาลตา อนฺตรธายิ. ปทาลตาย อนฺตรหิตาย อกฏฺฐปาโก สาลิ ปาตุรโหสิ อกโณ อถุโส สุทฺโธ สุคนฺโธ ตณฺฑุลปฺผโล. ยํ ตํ สายํ สายมาสาย อาหราม, ปาโต ตํ โหติ ปกฺกํ ปฏิวิรูฬฺหํ. ยํ ตํ ปาโต ปาตราสาย อาหราม, สายํ ตํ โหติ ปกฺกํ ปฏิวิรูฬฺหํ. นาปทานํ ปญฺญายิตฺถ. เต มยํ อกฏฺฐปากํ สาลึ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐมฺหา. เตสํ โน ปาปกานํเยว อกุสลานํ ธมฺมานํ ปาตุภาวา กโณปิ ตณฺฑุลํ ปริโยนนฺธิ, ถุโสปิ ตณฺฑุลํ ปริโยนนฺธิ, ลูนมฺปิ นปฺปฏิวิรูฬฺหํ, อปทานํ ปญฺญายิตฺถ, สณฺฑสณฺฑา สาลโย ฐิตา. ยํนูน มยํ สาลึ วิภเชยฺยาม, มริยาทํ ฐเปยฺยามา’ติ! อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา สาลึ วิภชึสุ, มริยาทํ ฐเปสุํ.

128. “와셋타여, 그때 그 중생들은 모여서 한탄했습니다. ‘이보게들, 참으로 중생들 사이에 악한 법들이 나타났구나. 우리는 예전에 마음으로 이루어졌고, 기쁨을 음식으로 삼았으며, 스스로 빛났고, 허공을 거닐었으며, 아름답게 머물며 아주 오랜 세월을 지냈었다. 기나긴 세월이 흐른 뒤 어느 때인가 우리에게 물 위에 맛있는 지미(地味)가 나타났다. 그것은 색깔과 향기와 맛을 갖추고 있었다. 우리는 그 지미를 손으로 뭉쳐서 먹기 시작했고, 그렇게 지미를 먹기 시작하자 우리의 스스로 빛나던 광명이 사라졌다. 광명이 사라지자 달과 해가 나타났고, 달과 해가 나타나자 별들과 성좌들이 나타났으며, 별들과 성좌들이 나타나자 밤과 낮이 알려졌고, 밤과 낮이 알려지자 보름과 한 달이 알려졌으며, 보름과 한 달이 알려지자 계절과 해가 알려졌다. 우리는 지미를 먹으며 그것을 음식과 양분으로 삼아 아주 오랜 세월을 지냈다. 우리에게 악하고 불선한 법들이 나타남으로 인해 지미가 사라졌다. 지미가 사라지자 땅의 피막(地皮)이 나타났다. 그것은 색깔과 향기와 맛을 갖추고 있었다. 우리는 그것을 먹기 시작했고, 그것을 음식과 양분으로 삼아 아주 오랜 세월을 지냈다. 우리에게 악하고 불선한 법들이 나타남으로 인해 땅의 피막이 사라졌다. 땅의 피막이 사라지자 덩굴(蔓)이 나타났다. 그것은 색깔과 향기와 맛을 갖추고 있었다. 우리는 그것을 먹기 시작했고, 그것을 음식과 양분으로 삼아 아주 오랜 세월을 지냈다. 우리에게 악하고 불선한 법들이 나타남으로 인해 덩굴이 사라졌다. 덩굴이 사라지자 일구지 않아도 익는 쌀이 나타났는데, 고운 가루도 없고 왕겨도 없으며 깨끗하고 향기로운 쌀알이 맺혔다. 저녁에 저녁 식사로 가져오면 아침에 다시 익어서 자라 있었고, 아침에 아침 식사로 가져오면 저녁에 다시 익어서 자라 있었다. 베어낸 흔적도 없었다. 우리는 그 일구지 않아도 익는 쌀을 먹으며 아주 오랜 세월을 지냈다. 우리에게 악하고 불선한 법들이 나타남으로 인해 고운 가루가 쌀을 감싸고 왕겨도 쌀을 덮었으며, 베어낸 곳은 다시 자라지 않았고 베어낸 흔적이 나타났으며 쌀은 무리 지어 있게 되었다. 이제 우리가 쌀을 나누고 경계를 정하는 것이 좋겠다!’ 와셋타여, 그러자 그 중생들은 쌀을 나누고 경계를 정했습니다.”

๑๒๙. ‘‘อถ โข, วาเสฏฺฐ, อญฺญตโร สตฺโต โลลชาติโก สกํ ภาคํ ปริรกฺขนฺโต อญฺญตรํ ภาคํ อทินฺนํ อาทิยิตฺวา ปริภุญฺชิ. ตเมนํ อคฺคเหสุํ, คเหตฺวา เอตทโวจุํ – ‘ปาปกํ วต, โภ สตฺต, กโรสิ, ยตฺร หิ นาม สกํ ภาคํ ปริรกฺขนฺโต อญฺญตรํ ภาคํ อทินฺนํ อาทิยิตฺวา ปริภุญฺชสิ. มาสฺสุ, โภ สตฺต, ปุนปิ เอวรูปมกาสี’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข, วาเสฏฺฐ, โส สตฺโต เตสํ สตฺตานํ ปจฺจสฺโสสิ. ทุติยมฺปิ โข, วาเสฏฺฐ, โส สตฺโต…เป… ตติยมฺปิ โข, วาเสฏฺฐ, โส สตฺโต สกํ ภาคํ ปริรกฺขนฺโต อญฺญตรํ ภาคํ อทินฺนํ อาทิยิตฺวา ปริภุญฺชิ. ตเมนํ อคฺคเหสุํ, คเหตฺวา เอตทโวจุํ – ‘ปาปกํ วต, โภ สตฺต, กโรสิ, ยตฺร หิ นาม สกํ ภาคํ ปริรกฺขนฺโต อญฺญตรํ ภาคํ อทินฺนํ อาทิยิตฺวา ปริภุญฺชสิ. มาสฺสุ, โภ สตฺต, ปุนปิ เอวรูปมกาสี’ติ. อญฺเญ ปาณินา ปหรึสุ, อญฺเญ เลฑฺฑุนา ปหรึสุ, อญฺเญ ทณฺเฑน ปหรึสุ. ตทคฺเค โข, วาเสฏฺฐ, อทินฺนาทานํ ปญฺญายติ, ครหา ปญฺญายติ, มุสาวาโท ปญฺญายติ, ทณฺฑาทานํ ปญฺญายติ.

129. “와셋타여, 그때 어떤 욕심 많은 중생이 자기 몫을 지키면서, 다른 이의 몫을 주지 않았는데도 취하여 먹었습니다. 그를 붙잡고 이렇게 말했습니다. ‘이보게 중생아, 그대는 참으로 악한 짓을 하는구나. 자기 몫을 지키면서 다른 이의 몫을 주지 않았는데도 취하여 먹다니. 이보게 중생아, 다시는 이런 짓을 하지 말게.’ 와셋타여, 그 중생은 그 중생들에게 ‘그러겠습니다’라고 대답했습니다. 와셋타여, 두 번째로도... 세 번째로도 그 중생은 자기 몫을 지키면서 다른 이의 몫을 주지 않았는데도 취하여 먹었습니다. 그를 붙잡고 이렇게 말했습니다. ‘이보게 중생아, 그대는 참으로 악한 짓을 하는구나. 자기 몫을 지키면서 다른 이의 몫을 주지 않았는데도 취하여 먹다니. 이보게 중생아, 다시는 이런 짓을 하지 말게.’ 어떤 이들은 손으로 때리고, 어떤 이들은 흙덩이로 던지고, 어떤 이들은 몽둥이로 때렸습니다. 와셋타여, 그때부터 투도(훔치는 것)가 알려졌고, 비난이 알려졌으며, 거짓말이 알려졌고, 형벌이 알려졌습니다.”

มหาสมฺมตราชา

마하삼마타 왕

๑๓๐. ‘‘อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา สนฺนิปตึสุ, สนฺนิปติตฺวา อนุตฺถุนึสุ – ‘ปาปกา วต โภ ธมฺมา สตฺเตสุ ปาตุภูตา, ยตฺร หิ นาม [Pg.77] อทินฺนาทานํ ปญฺญายิสฺสติ, ครหา ปญฺญายิสฺสติ, มุสาวาโท ปญฺญายิสฺสติ, ทณฺฑาทานํ ปญฺญายิสฺสติ. ยํนูน มยํ เอกํ สตฺตํ สมฺมนฺเนยฺยาม, โย โน สมฺมา ขียิตพฺพํ ขีเยยฺย, สมฺมา ครหิตพฺพํ ครเหยฺย, สมฺมา ปพฺพาเชตพฺพํ ปพฺพาเชยฺย. มยํ ปนสฺส สาลีนํ ภาคํ อนุปฺปทสฺสามา’ติ.

130. “와셋타여, 그때 그 중생들은 모여서 한탄했습니다. ‘이보게들, 참으로 중생들 사이에 악한 법들이 나타났구나. 투도가 알려지고, 비난이 알려지고, 거짓말이 알려지고, 형벌이 알려지게 되었으니 말이다. 이제 우리가 한 중생을 선출하여, 꾸짖어야 할 자를 바르게 꾸짖고, 비난해야 할 자를 바르게 비난하며, 내쫓아야 할 자를 바르게 내쫓게 하는 것이 좋겠다. 그리고 우리는 그에게 우리 쌀의 몫을 나누어 주기로 하자’라고 말입니다.”

‘‘อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา โย เนสํ สตฺโต อภิรูปตโร จ ทสฺสนียตโร จ ปาสาทิกตโร จ มเหสกฺขตโร จ ตํ สตฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘เอหิ, โภ สตฺต, สมฺมา ขียิตพฺพํ ขีย, สมฺมา ครหิตพฺพํ ครห, สมฺมา ปพฺพาเชตพฺพํ ปพฺพาเชหิ. มยํ ปน เต สาลีนํ ภาคํ อนุปฺปทสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข, วาเสฏฺฐ, โส สตฺโต เตสํ สตฺตานํ ปฏิสฺสุณิตฺวา สมฺมา ขียิตพฺพํ ขียิ, สมฺมา ครหิตพฺพํ ครหิ, สมฺมา ปพฺพาเชตพฺพํ ปพฺพาเชสิ. เต ปนสฺส สาลีนํ ภาคํ อนุปฺปทํสุ.

와셋타여, 그때 그 중생들은 그들 가운데 가장 용모가 뛰어나고, 보기 좋고, 호감이 가며, 권위 있는 한 중생에게 다가가 이렇게 말했습니다. '오십시오, 중생이시여. 꾸짖어야 할 자를 마땅히 꾸짖고, 비난해야 할 자를 마땅히 비난하며, 추방해야 할 자를 마땅히 추방하십시오. 우리는 당신에게 쌀의 몫을 드리겠습니다.' 와셋타여, 그 중생은 '그러겠습니다'라고 그 중생들에게 대답하고는, 꾸짖어야 할 자를 마땅히 꾸짖고, 비난해야 할 자를 마땅히 비난하며, 추방해야 할 자를 마땅히 추방했습니다. 그러자 그들은 그에게 쌀의 몫을 주었습니다.

๑๓๑. ‘‘มหาชนสมฺมโตติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘มหาสมฺมโต, มหาสมฺมโต’ ตฺเวว ปฐมํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. เขตฺตานํ อธิปตีติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘ขตฺติโย, ขตฺติโย’ ตฺเวว ทุติยํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. ธมฺเมน ปเร รญฺเชตีติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘ราชา, ราชา’ ตฺเวว ตติยํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เอวเมตสฺส ขตฺติยมณฺฑลสฺส โปราเณน อคฺคญฺเญน อกฺขเรน อภินิพฺพตฺติ อโหสิ เตสํเยว สตฺตานํ, อนญฺเญสํ. สทิสานํเยว, โน อสทิสานํ. ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

131. 와셋타여, '대중에게 선출된 자'라고 하여 '마하삼마타(Mahāsammata, 대민선왕)'라는 첫 번째 명칭이 생겨났습니다. 와셋타여, '논밭의 주인'이라고 하여 '카티야(Khattiya, 무사 계급)'라는 두 번째 명칭이 생겨났습니다. 와셋타여, '법(Dhammā)으로써 다른 이들을 기쁘게 한다'고 하여 '라자(Rājā, 왕)'라는 세 번째 명칭이 생겨났습니다. 와셋타여, 이와 같이 카티야 계급의 고대로부터 전해 내려오는 태초의 명칭은 오직 그 중생들에게만 생겨난 것이지 다른 이들에게 생겨난 것이 아닙니다. 같은 종류의 중생들에게만 생겨난 것이지 다른 종류의 중생들에게는 아닙니다. 오직 법(Dhammā)으로써 된 것이지 법이 아닌 것으로 된 것이 아닙니다. 와셋타여, 참으로 이 사람들 가운데서는 법이 현세에서나 내세에서나 가장 뛰어난 것입니다.

พฺราหฺมณมณฺฑลํ

브라만 계급 (Brāhmaṇamaṇḍala)

๑๓๒. ‘‘อถ โข เตสํ, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํเยว เอกจฺจานํ เอตทโหสิ – ‘ปาปกา วต, โภ, ธมฺมา สตฺเตสุ ปาตุภูตา, ยตฺร หิ นาม อทินฺนาทานํ ปญฺญายิสฺสติ, ครหา ปญฺญายิสฺสติ, มุสาวาโท ปญฺญายิสฺสติ, ทณฺฑาทานํ ปญฺญายิสฺสติ, ปพฺพาชนํ ปญฺญายิสฺสติ. ยํนูน มยํ ปาปเก อกุสเล ธมฺเม วาเหยฺยามา’ติ. เต ปาปเก อกุสเล ธมฺเม วาเหสุํ. ปาปเก อกุสเล ธมฺเม วาเหนฺตีติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘พฺราหฺมณา, พฺราหฺมณา’ ตฺเวว ปฐมํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. เต อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏิโย [Pg.78] กริตฺวา ปณฺณกุฏีสุ ฌายนฺติ วีตงฺคารา วีตธูมา ปนฺนมุสลา สายํ สายมาสาย ปาโต ปาตราสาย คามนิคมราชธานิโย โอสรนฺติ ฆาสเมสมานา. เต ฆาสํ ปฏิลภิตฺวา ปุนเทว อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ ฌายนฺติ. ตเมนํ มนุสฺสา ทิสฺวา เอวมาหํสุ – ‘อิเม โข, โภ, สตฺตา อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏิโย กริตฺวา ปณฺณกุฏีสุ ฌายนฺติ, วีตงฺคารา วีตธูมา ปนฺนมุสลา สายํ สายมาสาย ปาโต ปาตราสาย คามนิคมราชธานิโย โอสรนฺติ ฆาสเมสมานา. เต ฆาสํ ปฏิลภิตฺวา ปุนเทว อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ ฌายนฺตี’ติ, ฌายนฺตีติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘ฌายกา, ฌายกา’ ตฺเวว ทุติยํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. เตสํเยว โข, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํ เอกจฺเจ สตฺตา อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ ตํ ฌานํ อนภิสมฺภุณมานา คามสามนฺตํ นิคมสามนฺตํ โอสริตฺวา คนฺเถ กโรนฺตา อจฺฉนฺติ. ตเมนํ มนุสฺสา ทิสฺวา เอวมาหํสุ – ‘อิเม โข, โภ, สตฺตา อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ ตํ ฌานํ อนภิสมฺภุณมานา คามสามนฺตํ นิคมสามนฺตํ โอสริตฺวา คนฺเถ กโรนฺตา อจฺฉนฺติ, น ทานิเม ฌายนฺตี’ติ. น ทานิเม ฌายนฺตีติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘อชฺฌายกา อชฺฌายกา’ ตฺเวว ตติยํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. หีนสมฺมตํ โข ปน, วาเสฏฺฐ, เตน สมเยน โหติ, ตเทตรหิ เสฏฺฐสมฺมตํ. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เอวเมตสฺส พฺราหฺมณมณฺฑลสฺส โปราเณน อคฺคญฺเญน อกฺขเรน อภินิพฺพตฺติ อโหสิ เตสํเยว สตฺตานํ, อนญฺเญสํ สทิสานํเยว โน อสทิสานํ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

132. 와셋타여, 그때 그 중생들 중 일부에게 이런 생각이 들었습니다. '아, 중생들 사이에 참으로 악한 법들이 나타났구나. 주지 않는 것을 취하는 일이 나타나고, 비난이 나타나고, 거짓말이 나타나고, 몽둥이를 드는 일이 나타나고, 추방하는 일이 나타나는구나. 우리가 이제 악하고 불선한 법들을 떠나보내는 것이 좋겠다.' 그리하여 그들은 악하고 불선한 법들을 떠나보냈습니다. 와셋타여, '악하고 불선한 법들을 떠나보낸 자'라고 하여 '브라만(Brāhmaṇā)'이라는 첫 번째 명칭이 생겨났습니다. 그들은 숲속에 잎새집을 짓고, 잎새집 안에서 숯불도 피우지 않고 연기도 내지 않으며 절구통도 버려둔 채 명상을 했습니다. 저녁에는 저녁거리를 위해, 아침에는 아침거리를 위해 마을과 도읍과 왕성으로 들어가 음식을 구했습니다. 음식을 얻으면 다시 숲속 잎새집으로 돌아가 명상을 했습니다. 사람들이 이를 보고 이렇게 말했습니다. '이 중생들은 숲속에 잎새집을 짓고 그 안에서 숯불도 피우지 않고 연기도 내지 않으며 절구통도 버려둔 채 명상을 하는구나. 저녁에는 저녁거리를 위해, 아침에는 아침거리를 위해 마을과 도읍과 왕성으로 들어가 음식을 구하고, 음식을 얻으면 다시 숲속 잎새집으로 돌아가 명상을 하는구나.' 와셋타여, '명상하는 자'라고 하여 '자야카(Jhāyakā)'라는 두 번째 명칭이 생겨났습니다. 와셋타여, 그 중생들 중 어떤 이들은 숲속 잎새집에서 그 명상을 견뎌내지 못하고 마을이나 도읍 근처로 내려와 경전을 편찬하며 머물렀습니다. 사람들이 이를 보고 이렇게 말했습니다. '이 중생들은 숲속 잎새집에서 명상을 견뎌내지 못하고 마을이나 도읍 근처로 내려와 경전을 편찬하며 머무는구나. 이제 이들은 명상을 하지 않는구나.' 와셋타여, '명상하지 않는 자(학자)'라고 하여 '앗자야카(Ajjhāyakā)'라는 세 번째 명칭이 생겨났습니다. 와셋타여, 그 당시에는 그것을 천하게 여겼지만 지금은 그것을 귀하게 여깁니다. 와셋타여, 이와 같이 브라만 계급의 고대로부터 전해 내려오는 태초의 명칭은 오직 그 중생들에게만 생겨난 것이지 다른 이들에게 생겨난 것이 아닙니다. 같은 종류의 중생들에게만 생겨난 것이지 다른 종류의 중생들에게는 아닙니다. 오직 법(Dhammā)으로써 된 것이지 법이 아닌 것으로 된 것이 아닙니다. 와셋타여, 참으로 이 사람들 가운데서는 법이 현세에서나 내세에서나 가장 뛰어난 것입니다.

เวสฺสมณฺฑลํ

벳사 계급 (Vessamaṇḍala)

๑๓๓. ‘‘เตสํเยว โข, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํ เอกจฺเจ สตฺตา เมถุนํ ธมฺมํ สมาทาย วิสุกมฺมนฺเต ปโยเชสุํ. เมถุนํ ธมฺมํ สมาทาย วิสุกมฺมนฺเต ปโยเชนฺตีติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘เวสฺสา, เวสฺสา’ ตฺเวว อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เอวเมตสฺส เวสฺสมณฺฑลสฺส โปราเณน อคฺคญฺเญน อกฺขเรน อภินิพฺพตฺติ อโหสิ เตสญฺเญว สตฺตานํ อนญฺเญสํ สทิสานํเยว[Pg.79], โน อสทิสานํ, ธมฺเมเนว โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

133. 와셋타여, 그 중생들 중 일부는 성적인 관계를 맺고 가정을 꾸리며 여러 가지 생업에 종사했습니다. 와셋타여, '성적인 관계를 맺고 여러 가지 생업에 종사한다'고 하여 '벳사(Vessā, 서민 계급)'라는 명칭이 생겨났습니다. 와셋타여, 이와 같이 벳사 계급의 고대로부터 전해 내려오는 태초의 명칭은 오직 그 중생들에게만 생겨난 것이지 다른 이들에게 생겨난 것이 아닙니다. 같은 종류의 중생들에게만 생겨난 것이지 다른 종류의 중생들에게는 아닙니다. 오직 법(Dhammā)으로써 된 것이지 법이 아닌 것으로 된 것이 아닙니다. 와셋타여, 참으로 이 사람들 가운데서는 법이 현세에서나 내세에서나 가장 뛰어난 것입니다.

สุทฺทมณฺฑลํ

숫다 계급 (Suddamaṇḍala)

๑๓๔. ‘‘เตสญฺเญว โข, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํ เย เต สตฺตา อวเสสา เต ลุทฺทาจารา ขุทฺทาจารา อเหสุํ. ลุทฺทาจารา ขุทฺทาจาราติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘สุทฺทา, สุทฺทา’ ตฺเวว อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เอวเมตสฺส สุทฺทมณฺฑลสฺส โปราเณน อคฺคญฺเญน อกฺขเรน อภินิพฺพตฺติ อโหสิ เตสํเยว สตฺตานํ อนญฺเญสํ, สทิสานํเยว โน อสทิสานํ, ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

134. 와셋타여, 그 중생들 중 남은 이들은 거친 행동을 하고 비천한 일을 하며 살았습니다. 와셋타여, '거친 행동을 하고 비천한 일을 한다'고 하여 '숫다(Suddā, 천민 계급)'라는 명칭이 생겨났습니다. 와셋타여, 이와 같이 숫다 계급의 고대로부터 전해 내려오는 태초의 명칭은 오직 그 중생들에게만 생겨난 것이지 다른 이들에게 생겨난 것이 아닙니다. 같은 종류의 중생들에게만 생겨난 것이지 다른 종류의 중생들에게는 아닙니다. 오직 법(Dhammā)으로써 된 것이지 법이 아닌 것으로 된 것이 아닙니다. 와셋타여, 참으로 이 사람들 가운데서는 법이 현세에서나 내세에서나 가장 뛰어난 것입니다.

๑๓๕. ‘‘อหุ โข โส, วาเสฏฺฐ, สมโย, ยํ ขตฺติโยปิ สกํ ธมฺมํ ครหมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ – ‘สมโณ ภวิสฺสามี’ติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… เวสฺโสปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ, สกํ ธมฺมํ ครหมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ – ‘สมโณ ภวิสฺสามี’ติ. อิเมหิ โข, วาเสฏฺฐ, จตูหิ มณฺฑเลหิ สมณมณฺฑลสฺส อภินิพฺพตฺติ อโหสิ, เตสํเยว สตฺตานํ อนญฺเญสํ, สทิสานํเยว โน อสทิสานํ, ธมฺเมเนว โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

135. 와셋타여, 그때가 있었습니다. 카티야도 자신의 법을 혐오하여 집을 떠나 출가하며 '사문이 되겠다'고 하였고, 브라만도... 벳사도... 숫다도 자신의 법을 혐오하여 집을 떠나 출가하며 '사문이 되겠다'고 하였습니다. 와셋타여, 이 네 계급으로부터 사문 집단(Samaṇamaṇḍala)의 명칭이 생겨난 것이니, 이는 오직 그 중생들에게만 생겨난 것이지 다른 이들에게 생겨난 것이 아닙니다. 같은 종류의 중생들에게만 생겨난 것이지 다른 종류의 중생들에게는 아닙니다. 오직 법(Dhammā)으로써 된 것이지 법이 아닌 것으로 된 것이 아닙니다. 와셋타여, 참으로 이 사람들 가운데서는 법이 현세에서나 내세에서나 가장 뛰어난 것입니다.

ทุจฺจริตาทิกถา

악행 등에 관한 이야기

๑๓๖. ‘‘ขตฺติโยปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา มิจฺฉาทิฏฺฐิโก มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทาโน มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… เวสฺโสปิ โข, วาเสฏฺฐ… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ… สมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา มิจฺฉาทิฏฺฐิโก มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทาโน มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ.

136. 와셋타여, 크샤트리아(무사 계급)라 할지라도 몸으로 악행을 저지르고, 말로 악행을 저지르고, 마음으로 악행을 저지르며, 그릇된 견해를 가지고 그릇된 견해에 따른 업을 수지하여, 그릇된 견해에 따른 업을 수지한 인연으로 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 타락한 곳, 지옥에 태어난다. 와셋타여, 브라만(사제 계급)도... 웨샤(상인 계급)도... 슈드라(노동 계급)도... 사문도 몸으로 악행을 저지르고, 말로 악행을 저지르고, 마음으로 악행을 저지르며, 그릇된 견해를 가지고 그릇된 견해에 따른 업을 수지하여, 그릇된 견해에 따른 업을 수지한 인연으로 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 타락한 곳, 지옥에 태어난다.

‘‘ขตฺติโยปิ [Pg.80] โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน สุจริตํ จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา สุจริตํ จริตฺวา สมฺมาทิฏฺฐิโก สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทาโน สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… เวสฺโสปิ โข, วาเสฏฺฐ… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ… สมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน สุจริตํ จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา สุจริตํ จริตฺวา สมฺมาทิฏฺฐิโก สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทาโน สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ.

와셋타여, 크샤트리아라 할지라도 몸으로 선행을 닦고, 말로 선행을 닦고, 마음으로 선행을 닦으며, 바른 견해를 가지고 바른 견해에 따른 업을 수지하여, 바른 견해에 따른 업을 수지한 인연으로 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다. 와셋타여, 브라만도... 웨샤도... 슈드라도... 사문도 몸으로 선행을 닦고, 말로 선행을 닦고, 마음으로 선행을 닦으며, 바른 견해를 가지고 바른 견해에 따른 업을 수지하여, 바른 견해에 따른 업을 수지한 인연으로 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다.

๑๓๗. ‘‘ขตฺติโยปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน ทฺวยการี, วาจาย ทฺวยการี, มนสา ทฺวยการี, วิมิสฺสทิฏฺฐิโก วิมิสฺสทิฏฺฐิกมฺมสมาทาโน วิมิสฺสทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที โหติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ …เป… เวสฺโสปิ โข, วาเสฏฺฐ… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ… สมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน ทฺวยการี, วาจาย ทฺวยการี, มนสา ทฺวยการี, วิมิสฺสทิฏฺฐิโก วิมิสฺสทิฏฺฐิกมฺมสมาทาโน วิมิสฺสทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที โหติ.

137. 와셋타여, 크샤트리아라 할지라도 몸으로 (선행과 악행) 두 가지를 행하고, 말로 두 가지를 행하고, 마음으로 두 가지를 행하며, 혼합된 견해를 가지고 혼합된 견해에 따른 업을 수지하여, 혼합된 견해에 따른 업을 수지한 인연으로 몸이 무너져 죽은 뒤에 즐거움과 괴로움을 (함께) 겪게 된다. 와셋타여, 브라만도... 웨샤도... 슈드라도... 사문도 몸으로 두 가지를 행하고, 말로 두 가지를 행하고, 마음으로 두 가지를 행하며, 혼합된 견해를 가지고 혼합된 견해에 따른 업을 수지하여, 혼합된 견해에 따른 업을 수지한 인연으로 몸이 무너져 죽은 뒤에 즐거움과 괴로움을 겪게 된다.

โพธิปกฺขิยภาวนา

보리분법(깨달음의 편에 있는 법)의 수행

๑๓๘. ‘‘ขตฺติโยปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต สตฺตนฺนํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนมนฺวาย ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… เวสฺโสปิ โข วาเสฏฺฐ… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ … สมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต สตฺตนฺนํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนมนฺวาย ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ.

138. 와셋타여, 크샤트리아라 할지라도 몸을 단속하고 말 을 단속하고 마음을 단속하며, 일곱 가지 보리분법을 수행함에 따라 바로 이번 생에 (번뇌가) 완전히 소멸한다. 와셋타여, 브라만도... 웨샤도... 슈드라도... 사문도 몸을 단속하고 말 을 단속하고 마음을 단속하며, 일곱 가지 보리분법을 수행함에 따라 바로 이번 생에 완전히 소멸한다.

๑๓๙. ‘‘อิเมสญฺหิ, วาเสฏฺฐ, จตุนฺนํ วณฺณานํ โย โหติ ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน [Pg.81] สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต โส เนสํ อคฺคมกฺขายติ ธมฺเมเนว. โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

139. 와셋타여, 참으로 이 네 계급 중에서 어떤 비구든 아라한이 되어 번뇌가 다하고, 수행을 완성하고, 해야 할 일을 다 마치고, 짐을 내려놓고, 이상적인 목적을 달성하고, 존재의 속박을 끊고, 바른 지혜로 해탈했다면, 그는 이들 중에서 법으로써 최상이라고 불린다. 결코 법이 아닌 것으로는 아니다. 와셋타여, 참으로 법이야말로 이 사람들 중에서 현세와 내세에 가장 수승한 것이다.

๑๔๐. ‘‘พฺรหฺมุนา เปสา, วาเสฏฺฐ, สนงฺกุมาเรน คาถา ภาสิตา –

140. 와셋타여, 사낭쿠마라 범천 또한 이 게송을 읊었다.

‘ขตฺติโย เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, เย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส’ติ.

'가문을 중시하는 사람들 중에서는 크샤트리아가 수승하지만, 명지와 덕행을 갖춘 자가 신과 인간들 중에서 가장 수승하다'라고.

‘‘สา โข ปเนสา, วาเสฏฺฐ, พฺรหฺมุนา สนงฺกุมาเรน คาถา สุคีตา, โน ทุคฺคีตา. สุภาสิตา, โน ทุพฺภาสิตา. อตฺถสํหิตา, โน อนตฺถสํหิตา. อนุมตา มยา. อหมฺปิ, วาเสฏฺฐ, เอวํ วทามิ –

와셋타여, 사낭쿠마라 범천이 읊은 그 게송은 잘 불렸으며 잘못 불리지 않았고, 잘 설해졌으며 잘못 설해지지 않았고, 이익을 수반하며 이익이 없지 않다. 나 또한 그것을 인정한다. 와셋타여, 나 역시 이와 같이 말한다.

‘ขตฺติโย เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, เย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส’ติ.

'가문을 중시하는 사람들 중에서는 크샤트리아가 수승하지만, 명지와 덕행을 갖춘 자가 신과 인간들 중에서 가장 수승하다'라고.

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา วาเสฏฺฐภารทฺวาชา ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 와셋타와 바라드와자는 세존의 말씀을 기뻐하며 받들어 환희하였다.

อคฺคญฺญสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ.

네 번째 아간냐 경(세상의 기원 경)이 끝났다.

๕. สมฺปสาทนียสุตฺตํ

5. 5. 삼파사다니야 경(확신의 경)

สาริปุตฺตสีหนาโท

사리풋타의 사자후

๑๔๑. เอวํ [Pg.82] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ, น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’’นฺติ.

141. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 날란다의 파바리카 망고 숲에 머물고 계셨다. 그때 존자 사리풋타가 세존께서 계신 곳으로 다가가, 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 존자 사리풋타는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. '세존이시여, 저는 세존께 이와 같은 확신을 가지고 있습니다. 즉, 완전한 깨달음에 있어서 세존보다 더 뛰어난 지혜를 가진 다른 사문이나 브라만은 과거에도 없었고 미래에도 없을 것이며 현재에도 존재하지 않는다는 것입니다.'

๑๔๒. ‘‘อุฬารา โข เต อยํ, สาริปุตฺต, อาสภี วาจา ภาสิตา, เอกํโส คหิโต, สีหนาโท นทิโต – ‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’นฺติ. กึ เต, สาริปุตฺต, เย เต อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตา – ‘เอวํสีลา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํธมฺมา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํปญฺญา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํวิหารี เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

142. ‘사리풋타여, 참으로 그대는 숭고하고 당당한 말을 하였으며, 확신에 찬 결론을 내리고 사자후를 토했구나. “세존이시여, 저는 세존께 이와 같은 확신을 가지고 있습니다. 즉, 완전한 깨달음에 있어서 세존보다 더 뛰어난 지혜를 가진 다른 사문이나 브라만은 과거에도 없었고 미래에도 없을 것이며 현재에도 존재하지 않는다는 것입니다”라고. 사리풋타여, 그러면 그대는 과거의 아라한 정등각자이셨던 모든 세존의 마음을 그대의 마음으로 꿰뚫어 보아, “그 세존들께서는 이러한 계율을 지니셨고, 이러한 법을 지니셨으며, 이러한 통찰지를 지니셨고, 이러한 머묾을 지니셨으며, 이러한 해탈을 지니셨다”는 것을 다 알고 있는가?’ ‘아닙니다, 세존이시여.’

‘‘กึ ปน เต, สาริปุตฺต, เย เต ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตา, `เอวํสีลา เต ภควนฺโต ภวิสฺสนฺติ อิติปิ, เอวํธมฺมา…เป… เอวํปญฺญา… เอวํวิหารี… เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต ภวิสฺสนฺติ อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

‘사리풋타여, 그러면 그대는 미래에 아라한 정등각자가 될 모든 세존의 마음을 그대의 마음으로 꿰뚫어 보아, “그 세존들께서는 이러한 계율을 지니실 것이고, 이러한 법을... 이러한 통찰지를... 이러한 머묾을... 이러한 해탈을 지니실 것이다”라는 것을 다 알고 있는가?’ ‘아닙니다, 세존이시여.’

‘‘กึ ปน เต, สาริปุตฺต, อหํ เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘เอวํสีโล ภควา อิติปิ, เอวํธมฺโม…เป… เอวํปญฺโญ [Pg.83]… เอวํวิหารี… เอวํวิมุตฺโต ภควา อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

‘사리풋타여, 그러면 그대는 현재 아라한 정등각자인 나의 마음을 그대의 마음으로 꿰뚫어 보아, “세존께서는 이러한 계율을 지니셨고, 이러한 법을... 이러한 통찰지를... 이러한 머묾을... 이러한 해탈을 지니셨다”는 것을 알고 있는가?’ ‘아닙니다, 세존이시여.’

‘‘เอตฺถ จ หิ เต, สาริปุตฺต, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ อรหนฺเตสุ สมฺมาสมฺพุทฺเธสุ เจโตปริยญาณํ นตฺถิ. อถ กึ จรหิ เต อยํ, สาริปุตฺต, อุฬารา อาสภี วาจา ภาสิตา, เอกํโส คหิโต, สีหนาโท นทิโต – ‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ, น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’’’นฺติ?

“사리붓다여, 그대에게는 과거·미래·현재의 아라한 정등각자들에 대하여 그분들의 마음을 꿰뚫어 아는 지혜가 없다. 그런데 사리붓다여, 어찌하여 그대는 ‘세존이시여, 저는 세존께 이와 같이 신심이 있습니다. 깨달음에 있어서 세존보다 더 뛰어난 지혜를 가진 다른 사문이나 바라문은 과거에도 없었고, 미래에도 없을 것이며, 현재에도 존재하지 않습니다’라고 이처럼 훌륭하고 당당한 말을 하며, 단정적으로 말하고, 사자후를 토하는가?”

๑๔๓. ‘‘น โข เม, ภนฺเต, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ อรหนฺเตสุ สมฺมาสมฺพุทฺเธสุ เจโตปริยญาณํ อตฺถิ. อปิ จ, เม ธมฺมนฺวโย วิทิโต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, รญฺโญ ปจฺจนฺติมํ นครํ ทฬฺหุทฺธาปํ ทฬฺหปาการโตรณํ เอกทฺวารํ. ตตฺรสฺส โทวาริโก ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี อญฺญาตานํ นิวาเรตา, ญาตานํ ปเวเสตา. โส ตสฺส นครสฺส สมนฺตา อนุปริยายปถํ อนุกฺกมมาโน น ปสฺเสยฺย ปาการสนฺธึ วา ปาการวิวรํ วา อนฺตมโส พิฬารนิกฺขมนมตฺตมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เย โข เกจิ โอฬาริกา ปาณา อิมํ นครํ ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา, สพฺเพ เต อิมินาว ทฺวาเรน ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา’ติ. เอวเมว โข เม, ภนฺเต, ธมฺมนฺวโย วิทิโต. เย เต, ภนฺเต, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺตา, สตฺต สมฺโพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌึสุ. เยปิ เต, ภนฺเต, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺตา, สตฺต สมฺโพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสนฺติ. ภควาปิ, ภนฺเต, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต [Pg.84] สตฺต สมฺโพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ.

143. “세존이시여, 제게는 과거·미래·현재의 아라한 정등각자들에 대하여 그분들의 마음을 꿰뚫어 아는 지혜는 진실로 없습니다. 하지만 세존이시여, 저는 법의 추론을 통하여 알고 있습니다. 세존이시여, 예를 들어 왕에게 견고한 기초와 견고한 성벽과 망루가 있고 문이 오직 하나뿐인 변방의 성이 있다고 합시다. 그곳에는 현명하고 영리하며 지혜로운 문지기가 있어, 모르는 사람은 막고 아는 사람만 들여보냅니다. 그는 그 성을 한 바퀴 둘러보면서 성벽의 틈이나 구멍이 심지어 고양이 한 마리 나갈 만한 크기라도 없는지 살핍니다. 그러면 그는 ‘이 성에 들어오거나 나가는 모든 큼직한 생물들은 반드시 이 문을 통해서만 들어오고 나간다’라고 생각할 것입니다. 세존이시여, 이와 같이 저도 법의 추론을 통하여 알고 있습니다. 세존이시여, 과거의 아라한 정등각자이셨던 모든 세존들께서는 마음의 오염원이자 지혜를 약화시키는 다섯 가지 장애를 제거하고, 네 가지 마음챙김의 확립에 마음을 잘 안주시키고, 일곱 가지 깨달음의 요소를 있는 그대로 닦아서 위없는 바른 깨달음을 성취하셨습니다. 세존이시여, 미래의 아라한 정등각자이실 모든 세존들께서도 다섯 가지 장애를 제거하고 네 가지 마음챙김의 확립에 마음을 잘 안주시키며 일곱 가지 깨달음의 요소를 있는 그대로 닦아 위없는 바른 깨달음을 성취하실 것입니다. 세존이시여, 현재의 아라한 정등각자이신 세존께서도 다섯 가지 장애를 제거하고 네 가지 마음챙김의 확립에 마음을 잘 안주시키며 일곱 가지 깨달음의 요소를 있는 그대로 닦아 위없는 바른 깨달음을 성취하셨습니다.”

๑๔๔. ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, เยน ภควา เตนุปสงฺกมึ ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส เม, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ เทเสติ อุตฺตรุตฺตรํ ปณีตปณีตํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคํ. ยถา ยถา เม, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ เทเสสิ อุตฺตรุตฺตรํ ปณีตปณีตํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคํ, ตถา ตถาหํ ตสฺมึ ธมฺเม อภิญฺญา อิเธกจฺจํ ธมฺมํ ธมฺเมสุ นิฏฺฐมคมํ; สตฺถริ ปสีทึ – ‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน สาวกสงฺโฆ’ติ.

144. “세존이시여, 저는 법을 듣기 위해 세존께서 계신 곳으로 다가갔습니다. 세존께서는 제게 점점 더 높고 미묘하며, 흑과 백이 대비되는 법을 설해 주셨습니다. 세존이시여, 세존께서 제게 점점 더 높고 미묘하며 흑과 백이 대비되는 법을 설해 주심에 따라, 저는 그 법 안에서 수승한 지혜로 법의 일부분에 대하여 결론을 내렸고, 스승에 대하여 ‘세존은 정등각자이시며, 법은 세존에 의해 잘 설해졌고, 제자들의 승가는 잘 실천하고 있다’라는 확신을 얻었습니다.”

กุสลธมฺมเทสนา

유익한 법에 대한 설법

๑๔๕. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ตตฺริเม กุสลา ธมฺมา เสยฺยถิทํ, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา, ปญฺจินฺทฺริยานิ, ปญฺจ พลานิ, สตฺต โพชฺฌงฺคา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ตํ ภควา อเสสมภิชานาติ, ตํ ภควโต อเสสมภิชานโต อุตฺตริ อภิญฺเญยฺยํ นตฺถิ, ยทภิชานํ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร อสฺส, ยทิทํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ.

145. “세존이시여, 또한 세존께서 유익한 법들에 대하여 설하시는 것 또한 위없는 가르침입니다. 여기서 유익한 법들이란 즉 네 가지 마음챙김의 확립, 네 가지 바른 노력, 네 가지 성취 수단, 다섯 가지 능력, 다섯 가지 힘, 일곱 가지 깨달음의 요소, 고귀한 여덟 가지 성도입니다. 세존이시여, 이 가르침 안에서 비구는 번뇌가 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 현생에서 스스로 수승한 지혜로 알고 실현하여 구족하여 머뭅니다. 세존이시여, 이것이 유익한 법들에 있어서 위없는 가르침입니다. 세존께서는 그것을 남김없이 알고 계시며, 그것을 남김없이 알고 계신 세존보다 더 높게 알아야 할 것은 없으며, 유익한 법들에 있어서 세존보다 더 뛰어난 지혜를 가진 다른 사문이나 바라문은 존재하지 않습니다.”

อายตนปณฺณตฺติเทสนา

감각장소의 규정에 대한 설법

๑๔๖. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ อายตนปณฺณตฺตีสุ. ฉยิมานิ, ภนฺเต, อชฺฌตฺติกพาหิรานิ อายตนานิ. จกฺขุญฺเจว รูปา จ, โสตญฺเจว สทฺทา จ, ฆานญฺเจว คนฺธา จ, ชิวฺหา เจว รสา จ, กาโย เจว โผฏฺฐพฺพา จ, มโน เจว ธมฺมา จ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, อายตนปณฺณตฺตีสุ. ตํ ภควา อเสสมภิชานาติ, ตํ ภควโต อเสสมภิชานโต อุตฺตริ อภิญฺเญยฺยํ นตฺถิ, ยทภิชานํ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร อสฺส ยทิทํ อายตนปณฺณตฺตีสุ.

146. “세존이시여, 또한 세존께서 감각장소의 규정에 대하여 설하시는 것 또한 위없는 가르침입니다. 세존이시여, 여섯 가지 안팎의 감각장소가 있습니다. 즉 눈과 형색, 귀와 소리, 코와 냄새, 혀와 맛, 몸과 감촉, 마음과 법입니다. 세존이시여, 이것이 감각장소의 규정에 있어서 위없는 가르침입니다. 세존께서는 그것을 남김없이 알고 계시며, 그것을 남김없이 알고 계신 세존보다 더 높게 알아야 할 것은 없으며, 감각장소의 규정에 있어서 세존보다 더 뛰어난 지혜를 가진 다른 사문이나 바라문은 존재하지 않습니다.”

คพฺภาวกฺกนฺติเทสนา

모태에 드는 방식에 대한 설법

๑๔๗. ‘‘อปรํ [Pg.85] ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ คพฺภาวกฺกนฺตีสุ. จตสฺโส อิมา, ภนฺเต, คพฺภาวกฺกนฺติโย. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ; อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ; อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ. อยํ ปฐมา คพฺภาวกฺกนฺติ.

147. “세존이시여, 또한 세존께서 모태에 드는 방식에 대하여 설하시는 것 또한 위없는 가르침입니다. 세존이시여, 모태에 드는 데는 네 가지 방식이 있습니다. 세존이시여, 여기 어떤 이는 분명하게 알지 못한 채 어머니의 모태에 들고, 분명하게 알지 못한 채 모태에 머물며, 분명하게 알지 못한 채 모태에서 나옵니다. 이것이 첫 번째 모태에 드는 방식입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ; อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ; อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ. อยํ ทุติยา คพฺภาวกฺกนฺติ.

“세존이시여, 또한 어떤 이는 분명하게 알면서 어머니의 모태에 들지만, 분명하게 알지 못한 채 모태에 머물고, 분명하게 알지 못한 채 모태에서 나옵니다. 이것이 두 번째 모태에 드는 방식입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ; สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ; อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ. อยํ ตติยา คพฺภาวกฺกนฺติ.

“세존이시여, 또한 어떤 이는 분명하게 알면서 어머니의 모태에 들고, 분명하게 알면서 모태에 머물지만, 분명하게 알지 못한 채 모태에서 나옵니다. 이것이 세 번째 모태에 드는 방식입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ; สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ; สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ. อยํ จตุตฺถา คพฺภาวกฺกนฺติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, คพฺภาวกฺกนฺตีสุ.

“세존이시여, 또한 어떤 이는 분명하게 알면서 어머니의 모태에 들고, 분명하게 알면서 모태에 머물며, 분명하게 알면서 모태에서 나옵니다. 이것이 네 번째 모태에 드는 방식입니다. 세존이시여, 이것이 모태에 드는 방식에 있어서 위없는 가르침입니다.”

อาเทสนวิธาเทสนา

타인의 마음을 읽어내는 방식에 대한 설법

๑๔๘. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ อาเทสนวิธาสุ. จตสฺโส อิมา, ภนฺเต, อาเทสนวิธา. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ นิมิตฺเตน อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อยํ ปฐมา อาเทสนวิธา.

148. “세존이시여, 다시 또 다른 위없는 법은 세존께서 타인의 마음을 읽어내는 방법(ādesanavidhā)에 대해 설하시는 것입니다. 세존이시여, 이 마음을 읽어내는 방법에는 네 가지가 있습니다. 세존이시여, 여기 어떤 사람은 표상(nimitta)을 통해 ‘그대의 마음은 이러하고, 그대의 마음은 저러하며, 그대의 의식은 이러하다’라고 알려줍니다. 그가 많이 알려줄지라도 그것은 알려준 그대로이며 틀림이 없습니다. 이것이 첫 번째 마음을 읽어내는 방법입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ. อปิ จ โข มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อยํ ทุติยา อาเทสนวิธา.

“세존이시여, 다시 또 다른 것은 여기 어떤 사람이 표상을 통해 알려주는 것이 아니라, 인간이나 비인간(amanussa) 또는 천신(deva)의 소리를 듣고 ‘그대의 마음은 이러하고, 그대의 마음은 저러하며, 그대의 의식은 이러하다’라고 알려줍니다. 그가 많이 알려줄지라도 그것은 알려준 그대로이며 틀림이 없습니다. 이것이 두 번째 마음을 읽어내는 방법입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, นาปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ. อปิ จ โข วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ [Pg.86] – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อยํ ตติยา อาเทสนวิธา.

“세존이시여, 다시 또 다른 것은 여기 어떤 사람이 표상을 통해 알려주는 것도 아니고, 인간이나 비인간 또는 천신의 소리를 듣고 알려주는 것도 아닙니다. 다만 일으킨 생각(vitakka)과 지속적 고찰(vicāra)을 하는 자의 생각의 진동음(vitakkavipphārasadda)을 듣고 ‘그대의 마음은 이러하고, 그대의 마음은 저러하며, 그대의 의식은 이러하다’라고 알려줍니다. 그가 많이 알려줄지라도 그것은 알려준 그대로이며 틀림이 없습니다. 이것이 세 번째 마음을 읽어내는 방법입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, นาปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, นาปิ วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ. อปิ จ โข อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา. ตถา อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อิมํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อยํ จตุตฺถา อาเทสนวิธา. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, อาเทสนวิธาสุ.

“세존이시여, 다시 또 다른 것은 여기 어떤 사람이 표상을 통해 알려주는 것도 아니고, 인간이나 비인간 또는 천신의 소리를 듣고 알려주는 것도 아니며, 생각의 진동음을 듣고 알려주는 것도 아닙니다. 다만 일으킨 생각과 지속적 고찰이 없는 삼매(avitakka avicāra samādhi)에 든 자의 마음을 자신의 마음으로 두루 파악하여 ‘이 존자가 의지의 작용(manosaṅkhārā)을 이와 같이 설정하였으니, 이 마음 바로 다음에 이러한 생각을 할 것이다’라고 압니다. 그가 많이 알려줄지라도 그것은 알려준 그대로이며 틀림이 없습니다. 이것이 네 번째 마음을 읽어내는 방법입니다. 세존이시여, 이것이 마음을 읽어내는 방법들 중의 위없음입니다.”

ทสฺสนสมาปตฺติเทสนา

견해의 성취(dassanasamāpatti)에 관한 설법

๑๔๙. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ทสฺสนสมาปตฺตีสุ. จตสฺโส อิมา, ภนฺเต, ทสฺสนสมาปตฺติโย. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆานิกา ลสิกา มุตฺต’นฺติ. อยํ ปฐมา ทสฺสนสมาปตฺติ.

149. “세존이시여, 다시 또 다른 위없는 법은 세존께서 견해의 성취에 대해 설하시는 것입니다. 세존이시여, 이 견해의 성취에는 네 가지가 있습니다. 세존이시여, 여기 어떤 사문이나 바라문이 정진(ātappa)에 의지하고, 노력(padhāna)에 의지하고, 몰두(anuyoga)에 의지하고, 방일하지 않음(appamāda)에 의지하고, 바른 정신활동(sammāmanasikāra)에 의지하여 그와 같은 마음의 삼매(cetosamādhi)에 도달합니다. 마음이 잘 집중되었을 때, 그는 발바닥 위로, 머리칼 아래로 살가죽에 둘러싸인 채 온갖 부정한 것으로 가득 찬 이 몸을 관찰합니다. ‘이 몸에는 머리칼, 몸털, 손발톱, 이빨, 살가죽, 살, 힘줄, 뼈, 골수, 콩팥, 염통, 간, 근막, 지라, 허파, 큰창자, 작은창자, 위 속의 음식물, 똥, 담즙, 점액, 고름, 피, 땀, 굳기름, 눈물, 기름기, 침, 콧물, 관절액, 오줌이 있다’라고 관찰합니다. 이것이 첫 번째 견해의 성취입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา [Pg.87] โลมา…เป… ลสิกา มุตฺต’นฺติ. อติกฺกมฺม จ ปุริสสฺส ฉวิมํสโลหิตํ อฏฺฐึ ปจฺจเวกฺขติ. อยํ ทุติยา ทสฺสนสมาปตฺติ.

“세존이시여, 다시 또 다른 것은 여기 어떤 사문이나 바라문이 정진에 의지하고... (중략) ...그와 같은 마음의 삼매에 도달합니다. 마음이 잘 집중되었을 때, 발바닥 위로, 머리칼 아래로 살가죽에 둘러싸인 채 온갖 부정한 것으로 가득 찬 이 몸을 관찰합니다. ‘이 몸에는 머리칼, 몸털... (중략) ...관절액, 오줌이 있다’라고 관찰합니다. 나아가 그는 사람의 피부와 살과 피를 지나 뼈까지 관찰합니다. 이것이 두 번째 견해의 성취입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา…เป… ลสิกา มุตฺต’นฺติ. อติกฺกมฺม จ ปุริสสฺส ฉวิมํสโลหิตํ อฏฺฐึ ปจฺจเวกฺขติ. ปุริสสฺส จ วิญฺญาณโสตํ ปชานาติ, อุภยโต อพฺโพจฺฉินฺนํ อิธ โลเก ปติฏฺฐิตญฺจ ปรโลเก ปติฏฺฐิตญฺจ. อยํ ตติยา ทสฺสนสมาปตฺติ.

“세존이시여, 다시 또 다른 것은 여기 어떤 사문이나 바라문이 정진에 의지하고... (중략) ...그와 같은 마음의 삼매에 도달합니다. 마음이 잘 집중되었을 때, 발바닥 위로, 머리칼 아래로 살가죽에 둘러싸인 채 온갖 부정한 것으로 가득 찬 이 몸을 관찰합니다. ‘이 몸에는 머리칼, 몸털... (중략) ...관절액, 오줌이 있다’라고 관찰합니다. 나아가 그는 사람의 피부와 살과 피를 지나 뼈까지 관찰합니다. 그리고 양면으로 끊어짐이 없이 현세에도 머물고 내세에도 머무는 사람의 식(識)의 흐름(viññāṇasota)을 꿰뚫어 압니다. 이것이 세 번째 견해의 성취입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา…เป… ลสิกา มุตฺต’นฺติ. อติกฺกมฺม จ ปุริสสฺส ฉวิมํสโลหิตํ อฏฺฐึ ปจฺจเวกฺขติ. ปุริสสฺส จ วิญฺญาณโสตํ ปชานาติ, อุภยโต อพฺโพจฺฉินฺนํ อิธ โลเก อปฺปติฏฺฐิตญฺจ ปรโลเก อปฺปติฏฺฐิตญฺจ. อยํ จตุตฺถา ทสฺสนสมาปตฺติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ทสฺสนสมาปตฺตีสุ.

“세존이시여, 다시 또 다른 것은 여기 어떤 사문이나 바라문이 정진에 의지하고... (중략) ...그와 같은 마음의 삼매에 도달합니다. 마음이 잘 집중되었을 때, 발바닥 위로, 머리칼 아래로 살가죽에 둘러싸인 채 온갖 부정한 것으로 가득 찬 이 몸을 관찰합니다. ‘이 몸에는 머리칼, 몸털... (중략) ...관절액, 오줌이 있다’라고 관찰합니다. 나아가 그는 사람의 피부와 살과 피를 지나 뼈까지 관찰합니다. 그리고 양면으로 끊어져 현세에도 머물지 않고 내세에도 머물지 않는 사람의 식의 흐름을 꿰뚫어 압니다. 이것이 네 번째 견해의 성취입니다. 세존이시여, 이것이 견해의 성취들 중의 위없음입니다.”

ปุคฺคลปณฺณตฺติเทสนา

개인에 대한 규정(puggalapaṇṇatti)에 관한 설법

๑๕๐. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ปุคฺคลปณฺณตฺตีสุ. สตฺติเม, ภนฺเต, ปุคฺคลา. อุภโตภาควิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโต กายสกฺขี ทิฏฺฐิปฺปตฺโต สทฺธาวิมุตฺโต ธมฺมานุสารี สทฺธานุสารี. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ปุคฺคลปณฺณตฺตีสุ.

150. “세존이시여, 다시 또 다른 위없는 법은 세존께서 개인에 대한 규정에 대해 설하시는 것입니다. 세존이시여, 여기 일곱 부류의 개인이 있습니다. 양면으로 해탈한 자(ubhatobhāgavimutto), 통찰지로 해탈한 자(paññāvimutto), 몸으로 증득한 자(kāyasakkhī), 견해에 도달한 자(diṭṭhippatto), 믿음으로 해탈한 자(saddhāvimutto), 법을 따르는 자(dhammānusārī), 믿음을 따르는 자(saddhānusārī)입니다. 세존이시여, 이것이 개인에 대한 규정들 중의 위없음입니다.”

ปธานเทสนา

정진(padhāna)에 관한 설법

๑๕๑. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ปธาเนสุ. สตฺติเม, ภนฺเต สมฺโพชฺฌงฺคา สติสมฺโพชฺฌงฺโค ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค [Pg.88] อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ปธาเนสุ.

151. “세존이시여, 다시 또 다른 위없는 법은 세존께서 정진(보리분법)에 대해 설하시는 것입니다. 세존이시여, 여기 일곱 가지 깨달음의 구성 요소(sambojjhaṅga)가 있습니다. 염각지(satisambojjhaṅgo), 택법각지(dhammavicayasambojjhaṅgo), 정진각지(vīriyasambojjhaṅgo), 희각지(pītisambojjhaṅgo), 경안각지(passaddhisambojjhaṅgo), 정각지(samādhisambojjhaṅgo), 사각지(upekkhāsambojjhaṅgo)입니다. 세존이시여, 이것이 정진들 중의 위없음입니다.”

ปฏิปทาเทสนา

수행의 길(paṭipadā)에 관한 설법

๑๕๒. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ปฏิปทาสุ. จตสฺโส อิมา, ภนฺเต, ปฏิปทา ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญาติ. ตตฺร, ภนฺเต, ยายํ ปฏิปทา ทุกฺขา ทนฺธาภิญฺญา, อยํ, ภนฺเต, ปฏิปทา อุภเยเนว หีนา อกฺขายติ ทุกฺขตฺตา จ ทนฺธตฺตา จ. ตตฺร, ภนฺเต, ยายํ ปฏิปทา ทุกฺขา ขิปฺปาภิญฺญา, อยํ ปน, ภนฺเต, ปฏิปทา ทุกฺขตฺตา หีนา อกฺขายติ. ตตฺร, ภนฺเต, ยายํ ปฏิปทา สุขา ทนฺธาภิญฺญา, อยํ ปน, ภนฺเต, ปฏิปทา ทนฺธตฺตา หีนา อกฺขายติ. ตตฺร, ภนฺเต, ยายํ ปฏิปทา สุขา ขิปฺปาภิญฺญา, อยํ ปน, ภนฺเต, ปฏิปทา อุภเยเนว ปณีตา อกฺขายติ สุขตฺตา จ ขิปฺปตฺตา จ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ปฏิปทาสุ.

152. "세존이시여, 또한 또 다른 더할 나위 없는 가르침은 세존께서 행도(行道, paᤦipadā)들에 대하여 법을 설하시는 방식입니다. 세존이시여, 여기 네 가지 행도가 있습니다. 괴로운 수행과 더딘 지혜의 행도(苦遲通), 괴로운 수행과 빠른 지혜의 행도(苦速通), 즐거운 수행과 더딘 지혜의 행도(楽遲通), 즐거운 수행과 빠른 지혜의 행도(楽速通)입니다. 세존이시여, 그중 괴로운 수행과 더딘 지혜의 행도는 괴로움 때문이기도 하고 더딤 때문이기도 하여, 이 두 가지 이유 모두로 인해 열등하다고 일컬어집니다. 세존이시여, 그중 괴로운 수행과 빠른 지혜의 행도는 괴로움 때문에 열등하다고 일컬어집니다. 세존이시여, 그중 즐거운 수행과 더딘 지혜의 행도는 더딤 때문에 열등하다고 일컬어집니다. 세존이시여, 그중 즐거운 수행과 빠른 지혜의 행도는 즐거움 때문이기도 하고 빠름 때문이기도 하여, 이 두 가지 이유 모두로 인해 수승하다고 일컬어집니다. 세존이시여, 이것이 행도들에 관한 더할 나위 없는 가르침입니다."

ภสฺสสมาจาราทิเทสนา

နူတေအကူးေပအကူး ပဂိပဒါ ဒေသနါ (အနေအကူး ပုံပေအကူး ဒေသနါ)

๑๕๓. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ภสฺสสมาจาเร. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ น เจว มุสาวาทุปสญฺหิตํ วาจํ ภาสติ น จ เวภูติยํ น จ เปสุณิยํ น จ สารมฺภชํ ชยาเปกฺโข; มนฺตา มนฺตา จ วาจํ ภาสติ นิธานวตึ กาเลน. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ภสฺสสมาจาเร.

153. "세존이시여, 또한 또 다른 더할 나위 없는 가르침은 세존께서 언어적 행실에 대하여 법을 설하시는 방식입니다. 세존이시여, 여기 어떤 사람은 거짓된 말을 하지 않으며, 이간질하는 말을 하지 않으며, 고자질하는 말을 하지 않으며, 승리에 집착하여 남을 공격하는 거친 말을 하지 않습니다. 그는 지혜로써 숙고하고 또 숙고하여 때에 맞게 마음속에 잘 간직될 만한 말을 합니다. 세존이시여, 이것이 언어적 행실에 관한 더할 나위 없는 가르침입니다."

‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ปุริสสีลสมาจาเร. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ สจฺโจ จสฺส สทฺโธ จ, น จ กุหโก, น จ ลปโก, น จ เนมิตฺติโก, น จ นิปฺเปสิโก, น จ ลาเภน ลาภํ นิชิคีสนโก, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร, โภชเน มตฺตญฺญู, สมการี, ชาคริยานุโยคมนุยุตฺโต, อตนฺทิโต, อารทฺธวีริโย, ฌายี, สติมา, กลฺยาณปฏิภาโน, คติมา, ธิติมา, มติมา, น จ กาเมสุ คิทฺโธ, สโต จ นิปโก จ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ปุริสสีลสมาจาเร.

"세존이시여, 또한 또 다른 더할 나위 없는 가르침은 세존께서 인간의 계행과 품행에 대하여 법을 설하시는 방식입니다. 세존이시여, 여기 어떤 사람은 진실하며 신심이 있고, 속이지 않으며, 아첨하지 않으며, 암시를 주지 않으며, 억압하지 않으며, 이득으로써 이득을 추구하지 않습니다. 그는 감각의 문을 잘 지키며, 음식에 절도를 알고, 신구의(身口意)로 정직하게 행하며, 항상 깨어 있음에 전념하고, 게으르지 않으며, 정진을 시작하고, 선정을 닦으며, 마음챙김이 있고, 훌륭한 변재가 있으며, 총명하고, 인내심이 있고, 지혜로우며, 감각적 욕망에 탐닉하지 않고, 마음챙기며 슬기롭습니다. 세존이시여, 이것이 인간의 계행과 품행에 관한 더할 나위 없는 가르침입니다."

อนุสาสนวิธาเทสนา

ဆုံေမနချေနေး ဒေသနါ (နူနေကူးနနပိဓါ ဒေသနါ)

๑๕๔. ‘‘อปรํ [Pg.89] ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ อนุสาสนวิธาสุ. จตสฺโส อิมา ภนฺเต อนุสาสนวิธา – ชานาติ, ภนฺเต, ภควา อปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา ‘อยํ ปุคฺคโล ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน ภวิสฺสติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี ภวิสฺสติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’ติ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ภวิสฺสติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา’ติ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’ติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, อนุสาสนวิธาสุ.

154. "세존이시여, 또한 또 다른 더할 나위 없는 가르침은 세존께서 훈계의 방법들에 대하여 법을 설하시는 방식입니다. 세존이시여, 이 훈계의 방법에는 네 가지가 있습니다. 세존이시여, 세존께서는 다른 사람의 마음을 스스로 지혜롭게 통찰하여 아십니다. '이 사람이 내가 훈계한 대로 수행하면, 세 가지 결박(saṃyojana)이 다하여 악처에 떨어지지 않고 해탈이 확정되어 완전한 깨달음으로 나아가는 예류자(sotāpanno)가 될 것이다'라고 아십니다. 세존이시여, 세존께서는 다른 사람을 스스로 지혜롭게 통찰하여 아십니다. '이 사람이 내가 훈계한 대로 수행하면, 세 가지 결박이 다하고 탐욕과 성냄과 어리석음이 옅어져서, 이 세상에 한 번만 더 돌아와 괴로움의 끝을 낼 일래자(sakadāgāmī)가 될 것이다'라고 아십니다. 세존이시여, 세존께서는 다른 사람을 스스로 지혜롭게 통찰하여 아십니다. '이 사람이 내가 훈계한 대로 수행하면, 낮은 단계의 다섯 가지 결박이 다하여 (천상에) 화생(opapātiko)하여 그곳에서 완전한 열반에 들고 다시는 이 세상으로 돌아오지 않는 불환자(anāgāmī)가 될 것이다'라고 아십니다. 세존이시여, 세존께서는 다른 사람을 스스로 지혜롭게 통찰하여 아십니다. '이 사람이 내가 훈계한 대로 수행하면, 번뇌가 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 통찰을 통한 해탈을 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 체득하여 구족하고 머무는 아라한이 될 것이다'라고 아십니다. 세존이시여, 이것이 훈계의 방법들에 관한 더할 나위 없는 가르침입니다."

ปรปุคฺคลวิมุตฺติญาณเทสนา

တပါးပုဂဲ္ဂထဝိမုတဲ္တိဉါနဒေသနါ (တပါးသေအကူး ပုဂဲ္ဂထေတေအကူး ဝိမုတဲ္တိ ဉါန ဒေသနါ)

๑๕๕. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ปรปุคฺคลวิมุตฺติญาเณ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน ภวิสฺสติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี ภวิสฺสติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’ติ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ภวิสฺสติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา’ติ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ [Pg.90] ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’ติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ปรปุคฺคลวิมุตฺติญาเณ.

155. "세존이시여, 또한 또 다른 더할 나위 없는 가르침은 세존께서 타인의 해탈에 대한 지혜에 대하여 법을 설하시는 방식입니다. 세존이시여, 세존께서는 다른 사람을 스스로 지혜롭게 통찰하여 아십니다. '이 사람은 세 가지 결박이 다하여 악처에 떨어지지 않고 해탈이 확정되어 완전한 깨달음으로 나아가는 예류자가 될 것이다'라고 아십니다. 세존이시여, 세존께서는 다른 사람을 스스로 지혜롭게 통찰하여 아십니다. '이 사람은 세 가지 결박이 다하고 탐욕과 성냄과 어리석음이 옅어져서 이 세상에 한 번만 더 돌아와 괴로움의 끝을 낼 일래자가 될 것이다'라고 아십니다. 세존이시여, 세존께서는 다른 사람을 스스로 지혜롭게 통찰하여 아십니다. '이 사람은 낮은 단계의 다섯 가지 결박이 다하여 화생하여 그곳에서 완전한 열반에 들고 다시는 이 세상으로 돌아오지 않는 불환자가 될 것이다'라고 아십니다. 세존이시여, 세존께서는 다른 사람을 스스로 지혜롭게 통찰하여 아십니다. '이 사람은 번뇌가 다하여 번뇌 없는 마음의 해탈과 통찰을 통한 해탈을 현생에서 스스로 높은 지혜로 알고 체득하여 구족하고 머무는 아라한이 될 것이다'라고 아십니다. 세존이시여, 이것이 타인의 해탈에 대한 지혜에 관한 더할 나위 없는 가르침입니다."

สสฺสตวาทเทสนา

သသဲ္တဝါဒဒေသနါ (သဲ္သတဝါဒ ဒေသနါ)

๑๕๖. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ สสฺสตวาเทสุ. ตโยเม, ภนฺเต, สสฺสตวาทา. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนกานิปิ ชาติสตานิ อเนกานิปิ ชาติสหสฺสานิ อเนกานิปิ ชาติสตสหสฺสานิ, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. โส เอวมาห – ‘อตีตํปาหํ อทฺธานํ ชานามิ – สํวฏฺฏิ วา โลโก วิวฏฺฏิ วาติ. อนาคตํปาหํ อทฺธานํ ชานามิ – สํวฏฺฏิสฺสติ วา โลโก วิวฏฺฏิสฺสติ วาติ. สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต. เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’นฺติ. อยํ ปฐโม สสฺสตวาโท.

156. “또한 세존이시여, 세존께서 상주론(sassatavādā)들에 대해 법을 설하시는 방식은 더할 나위 없이 탁월합니다. 세존이시여, 여기 세 가지 상주론이 있습니다. 세존이시여, 여기 어떤 사문이나 바라문이 정진과 노력과 몰입과 불방일과 올바른 정신 활동에 힘입어, 삼매에 든 마음으로 여러 가지 전생의 삶(pubbenivāsa)을 기억해 내는 그와 같은 마음의 삼매에 도달합니다. 즉, 한 생, 두 생, 세 생, 네 생, 다섯 생, 열 생, 스무 생, 서른 생, 마흔 생, 쉰 생, 백 생, 천 생, 십만 생, 그리고 수백 번의 생, 수천 번의 생, 수십만 번의 생을 기억하며, ‘거기서 나는 이런 이름을 가졌고, 이런 성(姓)을 가졌으며, 이런 용모를 가졌고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명은 이러했다. 나는 거기서 죽어 저기서 태어났고, 거기서도 이런 이름을 가졌고, 이런 성을 가졌으며, 이런 용모를 가졌고, 이런 음식을 먹었으며, 이런 즐거움과 괴로움을 겪었고, 수명은 이러했다. 나는 거기서 죽어 여기 다시 태어났다’라고 기억합니다. 이와 같이 그는 구체적인 모습과 세세한 내용과 더불어 여러 가지 전생의 삶을 기억해 냅니다. 그는 이렇게 말합니다. ‘나는 과거의 시간에도 세계가 수축하거나 팽창했다는 것을 알고, 미래의 시간에도 세계가 수축하거나 팽창할 것이라는 것을 안다. 자아와 세계는 영원하며, 불모(vañjho)이고, 산봉우리처럼 우뚝 서 있으며, 기둥처럼 확고히 서 있다. 중생들은 치달리고 윤회하며 죽고 태어나지만, 영원한 것과 같이 그대로 존재할 뿐이다’라고 말합니다. 이것이 첫 번째 상주론입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏํ ทฺเวปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ตีณิปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ จตฺตาริปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ปญฺจปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ทสปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต [Pg.91] เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. โส เอวมาห – ‘อตีตํปาหํ อทฺธานํ ชานามิ สํวฏฺฏิ วา โลโก วิวฏฺฏิ วาติ. อนาคตํปาหํ อทฺธานํ ชานามิ สํวฏฺฏิสฺสติ วา โลโก วิวฏฺฏิสฺสติ วาติ. สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต. เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’นฺติ. อยํ ทุติโย สสฺสตวาโท.

“다시 또 세존이시여, 여기 어떤 사문이나 바라문이 정진과 노력을 통하여 그와 같은 마음의 삼매에 도달하여, 삼매에 든 마음으로 여러 가지 전생의 삶을 기억해 냅니다. 즉, 한 번의 세계 수축과 팽창(saṃvaṭṭavivaṭṭa), 두 번의 수축과 팽창, 세 번, 네 번, 다섯 번, 열 번의 수축과 팽창에 이르기까지, ‘거기서 나는 이런 이름을 가졌고... 수명은 이러했다. 나는 거기서 죽어 저기서 태어났고... 거기서 죽어 여기 다시 태어났다’라고 기억합니다. 이와 같이 그는 구체적인 모습과 세세한 내용과 더불어 여러 가지 전생의 삶을 기억해 냅니다. 그는 이렇게 말합니다. ‘나는 과거의 시간에도 세계가 수축하거나 팽창했다는 것을 알고, 미래의 시간에도 세계가 수축하거나 팽창할 것이라는 것을 안다. 자아와 세계는 영원하며, 불모이고, 산봉우리처럼 우뚝 서 있으며, 기둥처럼 확고히 서 있다. 중생들은 치달리고 윤회하며 죽고 태어나지만, 영원한 것과 같이 그대로 존재할 뿐이다’라고 말합니다. 세존이시여, 이것이 두 번째 상주론입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, ทสปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ วีสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ตึสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ จตฺตาลีสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. โส เอวมาห – ‘อตีตํปาหํ อทฺธานํ ชานามิ สํวฏฺฏิปิ โลโก วิวฏฺฏิปีติ; อนาคตํปาหํ อทฺธานํ ชานามิ สํวฏฺฏิสฺสติปิ โลโก วิวฏฺฏิสฺสติปีติ. สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต. เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’นฺติ. อยํ ตติโย สสฺสตวาโท, เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, สสฺสตวาเทสุ.

“다시 또 세존이시여, 여기 어떤 사문이나 바라문이 정진과 노력을 통하여 그와 같은 마음의 삼매에 도달하여, 삼매에 든 마음으로 여러 가지 전생의 삶을 기억해 냅니다. 즉, 열 번의 수축과 팽창, 스무 번, 서른 번, 마흔 번의 수축과 팽창에 이르기까지, ‘거기서 나는 이름은 무엇이었고... 수명은 이러했다. 나는 거기서 죽어 저기서 태어났고... 거기서 죽어 여기 다시 태어났다’라고 기억합니다. 이와 같이 그는 구체적인 모습과 세세한 내용과 더불어 여러 가지 전생의 삶을 기억해 냅니다. 그는 이렇게 말합니다. ‘나는 과거의 시간에도 세계가 수축하거나 팽창했다는 것을 알고, 미래의 시간에도 세계가 수축하거나 팽창할 것이라는 것을 안다. 자아와 세계는 영원하며, 불모이고, 산봉우리처럼 우뚝 서 있으며, 기둥처럼 확고히 서 있다. 중생들은 치달리고 윤회하며 죽고 태어나지만, 영원한 것과 같이 그대로 존재할 뿐이다’라고 말합니다. 세존이시여, 이것이 세 번째 상주론이며, 상주론들에 대해 세존께서 설하신 이 가르침은 참으로 탁월한 것입니다.”

ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณเทสนา

숙명통 지혜(과거 삶을 기억하는 지혜)에 대한 설법

๑๕๗. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาเณ. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ [Pg.92] ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. สนฺติ, ภนฺเต, เทวา, เยสํ น สกฺกา คณนาย วา สงฺขาเนน วา อายุ สงฺขาตุํ. อปิ จ, ยสฺมึ ยสฺมึ อตฺตภาเว อภินิวุฏฺฐปุพฺโพ โหติ ยทิ วา รูปีสุ ยทิ วา อรูปีสุ ยทิ วา สญฺญีสุ ยทิ วา อสญฺญีสุ ยทิ วา เนวสญฺญีนาสญฺญีสุ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาเณ.

157. “또한 세존이시여, 세존께서 숙명통 지혜(pubbenivāsānussatiñāṇa)에 대해 법을 설하시는 방식은 더할 나위 없이 탁월합니다. 세존이시여, 여기 어떤 사문이나 바라문이 정진과 노력을 통하여 그와 같은 마음의 삼매에 도달하여, 삼매에 든 마음으로 여러 가지 전생의 삶을 기억해 냅니다. 즉, 한 생, 두 생... 백 생, 천 생, 십만 생, 그리고 수많은 수축의 겁(saṃvaṭṭakappa), 수많은 팽창의 겁(vivaṭṭakappa), 수많은 수축과 팽창의 겁을 기억하며, ‘거기서 나는 이름은 무엇이었고... 거기서 죽어 여기 다시 태어났다’라고 기억합니다. 이와 같이 그는 구체적인 모습과 세세한 내용과 더불어 여러 가지 전생의 삶을 기억해 냅니다. 세존이시여, 어떤 신(devā)들이 있어 그들의 수명을 수치나 계산으로 셈하는 것이 불가능한 경우도 있습니다. 그럼에도 불구하고, 과거에 어떤 신체(attabhāve)로 살았든, 그것이 색계(rūpīsu)의 존재였든 무색계(arūpīsu)의 존재였든, 유상(saññīsu)이든 무상(asaññīsu)이든 비상비비상(nevasaññīnāsaññīsu)이든 간에, 이와 같이 구체적인 모습과 세세한 내용과 더불어 여러 가지 전생의 삶을 기억해 냅니다. 세존이시여, 숙명통 지혜에 대해 세존께서 설하신 이 가르침은 참으로 탁월한 것입니다.”

จุตูปปาตญาณเทสนา

사생지 지혜(죽음과 태어남에 관한 지혜)에 대한 설법

๑๕๘. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ สตฺตานํ จุตูปปาตญาเณ. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต [Pg.93] สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, สตฺตานํ จุตูปปาตญาเณ.

158. “세존이시여, 또한 이것이 최상의 가르침입니다. 즉, 세존께서 중생들의 죽음과 다시 태어남에 대한 지혜(사생지, 死生地)에 대해 법을 설하시는 것입니다. 세존이시여, 여기 어떤 사문이나 바라문이 정진을 통해... (중략) ... 그와 같은 마음의 삼매를 얻습니다. 그는 삼매에 든 마음이 청정해졌을 때, 인간의 눈을 넘어선 청정한 천안(天眼)으로 죽어가는 중생과 다시 태어나는 중생을 봅니다. 비천하거나 고귀하고, 아름답거나 추하고, 좋은 곳으로 가거나 나쁜 곳으로 가는 중생들을 보며 그들이 지은 업에 따라가는 것을 압니다. ‘이 중생들은 몸으로 악행을 저지르고, 말로 악행을 저지르고, 마음으로 악행을 저질렀으며, 성자들을 비방하고, 그릇된 견해를 가졌으며, 그릇된 견해에 따른 업을 쌓았다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 괴로운 곳, 나쁜 곳, 파멸의 처소인 지옥에 태어났다. 그러나 이 중생들은 몸으로 선행을 닦고, 말로 선행을 닦고, 마음으로 선행을 닦았으며, 성자들을 비방하지 않고, 바른 견해를 가졌으며, 바른 견해에 따른 업을 쌓았다. 그들은 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳인 천상 세계에 태어났다’라고 압니다. 이와 같이 인간의 눈을 넘어선 청정한 천안으로 죽어가는 중생과 다시 태어나는 중생을 보며, 비천하거나 고귀하고, 아름답거나 추하고, 좋은 곳으로 가거나 나쁜 곳으로 가는 중생들을 보며 그들이 지은 업에 따라가는 것을 압니다. 세존이시여, 이것이 중생들의 죽음과 다시 태어남에 대한 지혜에 있어서 최상의 가르침입니다.”

อิทฺธิวิธเทสนา

신통의 종류에 대한 설법

๑๕๙. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ อิทฺธิวิธาสุ. ทฺเวมา, ภนฺเต, อิทฺธิวิธาโย – อตฺถิ, ภนฺเต, อิทฺธิ สาสวา สอุปธิกา, ‘โน อริยา’ติ วุจฺจติ. อตฺถิ, ภนฺเต, อิทฺธิ อนาสวา อนุปธิกา ‘อริยา’ติ วุจฺจติ. ‘‘กตมา จ, ภนฺเต, อิทฺธิ สาสวา สอุปธิกา, ‘โน อริยา’ติ วุจฺจติ? อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ อากาเส. ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ, เสยฺยถาปิ อุทเก. อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ. อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ. อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ. ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ. อยํ, ภนฺเต, อิทฺธิ สาสวา สอุปธิกา, ‘โน อริยา’ติ วุจฺจติ.

159. “세존이시여, 또한 이것이 최상의 가르침입니다. 즉, 세존께서 신통의 종류들에 대해 법을 설하시는 것입니다. 세존이시여, 신통에는 이 두 가지 종류가 있습니다. 세존이시여, 번뇌가 있고 집착의 근거가 있어 ‘성스럽지 못한 것’이라 불리는 신통이 있고, 세존이시여, 번뇌가 없고 집착의 근거가 없어 ‘성스러운 것’이라 불리는 신통이 있습니다. 세존이시여, 번뇌가 있고 집착의 근거가 있어 ‘성스럽지 못한 것’이라 불리는 신통이란 무엇입니까? 세존이시여, 여기 어떤 사문이나 바라문이 정진을 통해... (중략) ... 그와 같은 마음의 삼매를 얻습니다. 그는 마음이 삼매에 들었을 때 여러 가지 신통을 경험합니다. 하나였다가 여럿이 되고, 여럿이었다가 하나가 되며, 나타나기도 하고 사라지기도 하며, 벽이나 담이나 산을 아무 장애 없이 통과하기를 마치 허공에서 하듯 합니다. 땅에서도 물에서 하듯 솟아오르거나 잠기기도 합니다. 물 위에서도 땅 위를 걷듯 갈라지지 않고 걷습니다. 허공에서도 날개 달린 새처럼 가부좌를 틀고 날아다닙니다. 이토록 큰 신통력과 위력을 가진 저 달과 해도 손으로 만지고 쓰다듬습니다. 심지어 범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자신의 위력을 떨칩니다. 세존이시여, 이것이 번뇌가 있고 집착의 근거가 있어 ‘성스럽지 못한 것’이라 불리는 신통입니다.”

‘‘กตมา ปน, ภนฺเต, อิทฺธิ อนาสวา อนุปธิกา, ‘อริยา’ติ วุจฺจติ? อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ สเจ อากงฺขติ – ‘ปฏิกูเล อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย’นฺติ, อปฺปฏิกูลสญฺญี ตตฺถ วิหรติ. สเจ อากงฺขติ – ‘อปฺปฏิกูเล ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย’นฺติ, ปฏิกูลสญฺญี ตตฺถ วิหรติ. สเจ อากงฺขติ – ‘ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย’นฺติ, อปฺปฏิกูลสญฺญี ตตฺถ วิหรติ. สเจ อากงฺขติ – ‘ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย’นฺติ, ปฏิกูลสญฺญี ตตฺถ วิหรติ. สเจ อากงฺขติ – ‘ปฏิกูลญฺจ อปฺปฏิกูลญฺจ ตทุภยํ อภินิวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหเรยฺยํ สโต สมฺปชาโน’ติ, อุเปกฺขโก ตตฺถ วิหรติ สโต สมฺปชาโน. อยํ, ภนฺเต, อิทฺธิ อนาสวา อนุปธิกา ‘อริยา’ติ วุจฺจติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, อิทฺธิวิธาสุ. ตํ ภควา อเสสมภิชานาติ, ตํ ภควโต อเสสมภิชานโต อุตฺตริ อภิญฺเญยฺยํ นตฺถิ, ยทภิชานํ อญฺโญ สมโณ [Pg.94] วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร อสฺส ยทิทํ อิทฺธิวิธาสุ.

“세존이시여, 그러면 번뇌가 없고 집착의 근거가 없어 ‘성스러운 것’이라 불리는 신통이란 무엇입니까? 세존이시여, 여기 수행자가 원한다면 ‘혐오스러운 것에서 혐오스럽지 않다는 인식으로 머물리라’ 하여 그곳에서 혐오스럽지 않다는 인식으로 머뭅니다. ‘혐오스럽지 않은 것에서 혐오스럽다는 인식으로 머물리라’ 하여 그곳에서 혐오스럽다는 인식으로 머뭅니다. ‘혐오스러운 것과 혐오스럽지 않은 것 모두에서 혐오스럽지 않다는 인식으로 머물리라’ 하여 그곳에서 혐오스럽지 않다는 인식으로 머뭅니다. ‘혐오스러운 것과 혐오스럽지 않은 것 모두에서 혐오스럽다는 인식으로 머물리라’ 하여 그곳에서 혐오스럽다는 인식으로 머뭅니다. ‘혐오스러운 것과 혐오스럽지 않은 것 모두를 피하여, 마음챙김과 알아차림을 유지하며 평온하게 머물리라’ 하여 그곳에서 마음챙김과 알아차림을 유지하며 평온하게 머뭅니다. 세존이시여, 이것을 번뇌가 없고 집착의 근거가 없는 ‘성스러운 신통’이라 부릅니다. 이것이 신통의 종류에 있어서 세존의 최상의 가르침입니다. 세존께서는 그것을 남김없이 완전히 알고 계십니다. 그것을 남김없이 아시는 세존보다 더 높이 알아야 할 것은 없으며, 신통의 종류들에 있어서 세존보다 더 뛰어난 지혜를 가진 다른 사문이나 바라문은 존재하지 않습니다.”

อญฺญถาสตฺถุคุณทสฺสนํ

스승의 다른 덕성에 대한 설명

๑๖๐. ‘‘ยํ ตํ, ภนฺเต, สทฺเธน กุลปุตฺเตน ปตฺตพฺพํ อารทฺธวีริเยน ถามวตา ปุริสถาเมน ปุริสวีริเยน ปุริสปรกฺกเมน ปุริสโธรยฺเหน, อนุปฺปตฺตํ ตํ ภควตา. น จ, ภนฺเต, ภควา กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺโต หีนํ คมฺมํ โปถุชฺชนิกํ อนริยํ อนตฺถสํหิตํ, น จ อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺโต ทุกฺขํ อนริยํ อนตฺถสํหิตํ. จตุนฺนญฺจ ภควา ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี.

160. “세존이시여, 신심 있는 선남자가 정진을 시작하고, 굳건한 힘과 인간의 기력과 인간의 정진과 인간의 노력과 인간의 끈기로 성취해야 할 것을 세존께서는 모두 성취하셨습니다. 또한 세존이시여, 세존께서는 감각적 욕망에 빠져 즐거움을 추구하는 저열하고 촌스럽고 범부의 것이며 성스럽지 못하고 이익이 없는 일에 종사하지 않으셨으며, 또한 자신을 괴롭히는 고통스럽고 성스럽지 못하고 이익이 없는 고행에도 종사하지 않으셨습니다. 세존께서는 고귀한 마음의 상태이며 현생에서 행복하게 머무는 네 가지 선정(禪定)을 원하는 대로 얻으시며, 어려움 없이 얻으시고, 힘들지 않게 얻으십니다.”

อนุโยคทานปฺปกาโร

질문의 방식에 대한 설명

๑๖๑. ‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อญฺเญ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตรา สมฺโพธิย’นฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, ‘โน’ติ วเทยฺยํ. ‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อญฺเญ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตรา สมฺโพธิย’นฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, ‘โน’ติ วเทยฺยํ. ‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อตฺเถตรหิ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร สมฺโพธิย’นฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, ‘โน’ติ วเทยฺยํ.

161. “세존이시여, 만일 누군가가 제게 이렇게 묻는다면 - ‘도반 사리붓다여, 과거의 시간에 세존보다 깨달음에 있어서 더 뛰어난 지혜를 가진 다른 사문이나 바라문들이 있었습니까?’ - 세존이시여, 저는 ‘아닙니다’라고 대답하겠습니다. ‘도반 사리붓다여, 미래의 시간에 세존보다 깨달음에 있어서 더 뛰어난 지혜를 가진 다른 사문이나 바라문들이 나타나겠습니까?’ - 세존이시여, 저는 ‘아닙니다’라고 대답하겠습니다. ‘도반 사리붓다여, 지금 현재 세존보다 깨달음에 있어서 더 뛰어난 지혜를 가진 다른 사문이나 바라문이 있습니까?’ - 세존이시여, 저는 ‘아닙니다’라고 대답하겠습니다.”

‘‘สเจ ปน มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อญฺเญ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภควตา สมสมา สมฺโพธิย’นฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, ‘เอว’นฺติ วเทยฺยํ. ‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อญฺเญ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภควตา สมสมา สมฺโพธิย’นฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, ‘‘เอว’’นฺติ วเทยฺยํ. ‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อตฺเถตรหิ อญฺเญ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภควตา สมสมา สมฺโพธิย’นฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ ภนฺเต ‘โน’ติ วเทยฺยํ.

“그러나 세존이시여, 만일 제게 이렇게 묻는다면 - ‘도반 사리붓다여, 과거의 시간에 세존과 깨달음에 있어서 동등한 수준의 다른 사문이나 바라문들이 있었습니까?’ - 세존이시여, 저는 ‘예, 그렇습니다’라고 대답하겠습니다. ‘도반 사리붓다여, 미래의 시간에 세존과 깨달음에 있어서 동등한 수준의 다른 사문이나 바라문들이 나타나겠습니까?’ - 세존이시여, 저는 ‘예, 그렇습니다’라고 대답하겠습니다. ‘도반 사리붓다여, 지금 현재 세존과 깨달음에 있어서 동등한 수준의 다른 사문이나 바라문이 있습니까?’ - 세존이시여, 저는 ‘아닙니다’라고 대답하겠습니다.”

‘‘สเจ ปน มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘กึ ปนายสฺมา สาริปุตฺโต เอกจฺจํ อพฺภนุชานาติ, เอกจฺจํ น อพฺภนุชานาตี’ติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ [Pg.95] – ‘สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ, สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘‘อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา มยา สมสมา สมฺโพธิย’’นฺติ. สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ, สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘‘ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา มยา สมสมา สมฺโพธิย’’นฺติ. สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘‘อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา ทฺเว อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺเชยฺยุํ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’’ติ.

“세존이시여, 만약 제게 ‘사리풋타 존자여, 어찌하여 어떤 것은 인정하고 어떤 것은 인정하지 않습니까?’라고 묻는다면, 세존이시여, 저는 이렇게 대답하겠습니다. ‘도반들이여, 나는 세존으로부터 직접 들었고 직접 받았습니다. ‘과거에도 나와 동등한 아라한 정등각자들께서 깨달음에 계셨다’라고 말입니다. 도반들이여, 나는 세존으로부터 직접 들었고 직접 받았습니다. ‘미래에도 나와 동등한 아라한 정등각자들께서 깨달음에 계실 것이다’라고 말입니다. 도반들이여, 나는 세존으로부터 직접 들었고 직접 받았습니다. ‘한 세계(lokadhātu)에 두 분의 아라한 정등각자가 앞서거니 뒤서거니 함 없이 동시에 출현하는 것은 불가능하며 그런 일은 일어날 수 없다’라고 말입니다.’”

‘‘กจฺจาหํ, ภนฺเต, เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากรมาโน วุตฺตวาที เจว ภควโต โหมิ, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขามิ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรมิ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉตี’’ติ? ‘‘ตคฺฆ ตฺวํ, สาริปุตฺต, เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากรมาโน วุตฺตวาที เจว เม โหสิ, น จ มํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขสิ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรสิ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉตี’’ติ.

“세존이시여, 제가 이렇게 질문을 받고 이와 같이 대답한다면, 저는 세존께서 말씀하신 대로 전하는 자가 되겠습니까? 세존을 사실이 아닌 것으로 비방하지 않는 것이 되겠습니까? 법에 합당하게 법을 설하는 것이 되겠습니까? 법에 따른 어떤 논리적 비판도 비난받을 만한 위치에 처하지 않겠습니까?” “사리풋타여, 참으로 네가 그렇게 질문을 받고 그렇게 대답한다면, 너는 내가 말한 대로 전하는 자가 되며, 나를 사실이 아닌 것으로 비방하지 않는 것이며, 법에 합당하게 법을 설하는 것이며, 법에 따른 어떤 논리적 비판도 비난받을 만한 위치에 처하지 않게 될 것이다.”

อจฺฉริยอพฺภุตํ

경이롭고 놀라운 일

๑๖๒. เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อุทายี ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส อปฺปิจฺฉตา สนฺตุฏฺฐิตา สลฺเลขตา. ยตฺร หิ นาม ตถาคโต เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว, อถ จ ปน เนวตฺตานํ ปาตุกริสฺสติ! เอกเมกญฺเจปิ อิโต, ภนฺเต, ธมฺมํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อตฺตนิ สมนุปสฺเสยฺยุํ, เต ตาวตเกเนว ปฏากํ ปริหเรยฺยุํ. อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส อปฺปิจฺฉตา สนฺตุฏฺฐิตา สลฺเลขตา. ยตฺร หิ นาม ตถาคโต เอวํ มหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว. อถ จ ปน เนวตฺตานํ ปาตุกริสฺสตี’’ติ!

162. 이와 같이 말씀하시자, 우다이 존자가 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 경이롭습니다. 세존이시여, 놀랍습니다. 여래의 적은 욕심(appicchatā)과 만족함(santuṭṭhitā)과 털어버림(sallekhatā)은 참으로 경이롭습니다. 여래께서는 이처럼 큰 신통력과 큰 위력을 지니셨음에도 자신을 드러내지 않으십니다! 세존이시여, 만약 외도 유행자들이 자신들에게 이 중 단 하나의 법이라도 있다면, 그들은 그것만으로도 깃발을 세우고 자랑하며 다녔을 것입니다. 세존이시여, 여래의 적은 욕심과 만족함과 털어버림은 참으로 경이롭고 놀랍습니다. 여래께서는 이처럼 큰 신통력과 위력을 지니셨음에도 자신을 드러내지 않으십니다!”

‘‘ปสฺส โข ตฺวํ, อุทายิ, ‘ตถาคตสฺส อปฺปิจฺฉตา สนฺตุฏฺฐิตา สลฺเลขตา. ยตฺร หิ นาม ตถาคโต เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว, อถ จ ปน เนวตฺตานํ ปาตุกริสฺสติ’! เอกเมกญฺเจปิ อิโต, อุทายิ, ธมฺมํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อตฺตนิ สมนุปสฺเสยฺยุํ, เต ตาวตเกเนว ปฏากํ [Pg.96] ปริหเรยฺยุํ. ปสฺส โข ตฺวํ, อุทายิ, ‘ตถาคตสฺส อปฺปิจฺฉตา สนฺตุฏฺฐิตา สลฺเลขตา. ยตฺร หิ นาม ตถาคโต เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว, อถ จ ปน เนวตฺตานํ ปาตุกริสฺสตี’’’ติ!

“우다이야, 여래의 적은 욕심과 만족함과 털어버림을 보아라. 여래가 이처럼 큰 신통력과 큰 위력을 지니고서도 자신을 드러내지 않는 것을 보아라! 우다이야, 만약 외도 유행자들이 이 중 단 하나의 법이라도 자신들에게 있다면, 그들은 그것만으로도 깃발을 세우고 다녔을 것이다. 우다이야, 여래의 적은 욕심과 만족함과 털어버림을 보아라. 여래가 이처럼 큰 신통력과 위력을 지니고서도 자신을 드러내지 않는 것을 보아라!”

๑๖๓. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ตสฺมา ติห ตฺวํ, สาริปุตฺต, อิมํ ธมฺมปริยายํ อภิกฺขณํ ภาเสยฺยาสิ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. เยสมฺปิ หิ, สาริปุตฺต, โมฆปุริสานํ ภวิสฺสติ ตถาคเต กงฺขา วา วิมติ วา, เตสมิมํ ธมฺมปริยายํ สุตฺวา ตถาคเต กงฺขา วา วิมติ วา, สา ปหียิสฺสตี’’ติ. อิติ หิทํ อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควโต สมฺมุขา สมฺปสาทํ ปเวเทสิ. ตสฺมา อิมสฺส เวยฺยากรณสฺส สมฺปสาทนียํ ตฺเวว อธิวจนนฺติ.

163. 그러자 세존께서 사리풋타 존자에게 말씀하셨다. “사리풋타여, 그러므로 그대는 이 법문을 비구, 비구니, 청신사, 청신녀들에게 자주 설해주어야 한다. 사리풋타여, 여래에 대해 의심이나 회의를 품게 될 어리석은 자들이 있더라도, 그들이 이 법문을 듣고 나면 여래에 대한 그 의심이나 회의가 사라지게 될 것이다.” 이와 같이 사리풋타 존자는 세존 앞에서 자신의 청정한 믿음을 드러내었다. 그러므로 이 설명(veyyākaraṇa)의 명칭은 ‘청정한 믿음을 일으키는 것(Sampasādanīya)’이라고 한다.

สมฺปสาทนียสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ.

다섯 번째 삼빠사다니야 경(Sampasādanīya Sutta)이 끝났다.

๖. ปาสาทิกสุตฺตํ

6. 6. 빠사디까 경(Pāsādika Sutta)

๑๖๔. เอวํ [Pg.97] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ เวธญฺญา นาม สกฺยา, เตสํ อมฺพวเน ปาสาเท.

164. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 사끼야국의 웨단냐(Vedhaññā)라 불리는 사끼야족들의 망고 숲에 있는 누각에 머물고 계셨다.

นิคณฺฐนาฏปุตฺตกาลงฺกิริยา

니간타 나타뿟따의 죽음

เตน โข ปน สมเยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต ปาวายํ อธุนากาลงฺกโต โหติ. ตสฺส กาลงฺกิริยาย ภินฺนา นิคณฺฐา ทฺเวธิกชาตา ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘‘น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสิ, อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ, กึ ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ? มิจฺฉาปฏิปนฺโน ตฺวมสิ, อหมสฺมิ สมฺมาปฏิปนฺโน. สหิตํ เม, อสหิตํ เต. ปุเรวจนียํ ปจฺฉา อวจ, ปจฺฉาวจนียํ ปุเร อวจ. อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตํ, อาโรปิโต เต วาโท, นิคฺคหิโต ตฺวมสิ, จร วาทปฺปโมกฺขาย, นิพฺเพเฐหิ วา สเจ ปโหสี’’ติ. วโธเยว โข มญฺเญ นิคณฺเฐสุ นาฏปุตฺติเยสุ วตฺตติ. เยปิ นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส สาวกา คิหี โอทาตวสนา, เตปิ นิคณฺเฐสุ นาฏปุตฺติเยสุ นิพฺพินฺนรูปา วิรตฺตรูปา ปฏิวานรูปา, ยถา ตํ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเย ทุปฺปเวทิเต อนิยฺยานิเก อนุปสมสํวตฺตนิเก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต ภินฺนถูเป อปฺปฏิสรเณ.

그 무렵 니간타 나타뿟따가 빠와(Pāvā)에서 방금 죽었다. 그가 죽자 니간타들은 분열되어 두 파로 나뉘었고, 서로 다투고 논쟁하며 “그대는 이 법과 율을 모른다, 내가 이 법과 율을 안다, 그대가 어떻게 이 법과 율을 알겠는가? 그대는 그릇된 길을 가고 있고, 나는 바른 길을 가고 있다, 내 말은 조리가 있고 그대의 말은 조리가 없다, 먼저 말해야 할 것을 나중에 말하고, 나중에 말해야 할 것을 먼저 말했다, 그대가 오랫동안 익힌 것은 뒤집혔다, 그대의 주장은 반박당했고 그대는 패배했다, 논쟁에서 벗어나 보아라, 능력이 있다면 변명해 보아라”라고 하며 서로 입이라는 창으로 찌르며 지냈다. 나타뿟따의 제자인 니간타들 사이에는 오직 살벌함만이 가득한 듯 보였다. 나타뿟따의 재가 제자들인 흰 옷을 입은 사람들조차 니간타들에게 실망하고 냉담해졌으며 등을 돌렸다. 그것은 마치 잘못 설해지고, 잘못 전해졌으며, 해탈로 인도하지 못하고, 평온에 이르게 하지 못하며, 정등각자께서 설하신 것이 아닌, 기초가 무너지고 의지할 곳 없는 법과 율에 대해 실망하고 냉담해지며 등을 돌리는 것과 같았다.

๑๖๕. อถ โข จุนฺโท สมณุทฺเทโส ปาวายํ วสฺสํวุฏฺโฐ เยน สามคาโม, เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จุนฺโท สมณุทฺเทโส อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘นิคณฺโฐ, ภนฺเต, นาฏปุตฺโต ปาวายํ อธุนากาลงฺกโต. ตสฺส กาลงฺกิริยาย ภินฺนา นิคณฺฐา ทฺเวธิกชาตา…เป… ภินฺนถูเป อปฺปฏิสรเณ’’ติ.

165. 그때 쭌다 사미가 빠와에서 안거를 마치고 사마가마(Sāmagāma)에 있는 아난다 존자를 찾아갔다. 가서 아난다 존자에게 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 쭌다 사미는 아난다 존자에게 이렇게 말했다. “존자시여, 니간타 나타뿟따가 빠와에서 방금 죽었습니다. 그가 죽자 니간타들은 분열되어 두 파로 나뉘었습니다... (중략) ... 기초가 무너지고 의지할 곳 없는 법과 율에 대해 실망하고 냉담해지며 등을 돌리고 있습니다.”

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อานนฺโท จุนฺทํ สมณุทฺเทสํ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ โข อิทํ, อาวุโส จุนฺท, กถาปาภตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อายามาวุโส [Pg.98] จุนฺท, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ภควโต อาโรเจสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท สมณุทฺเทโส อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

이와 같이 말하자 아난다 존자가 쭌다 사미에게 말했다. “도반 쭌다여, 이것은 세존을 뵙고 보고할 만한 일입니다. 도반 쭌다여, 갑시다. 세존께 가서 이 사실을 보고드립시다.” 쭌다 사미는 “그렇게 하겠습니다, 존자시여”라고 아난다 존자에게 대답했다.

อถ โข อายสฺมา จ อานนฺโท จุนฺโท จ สมณุทฺเทโส เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, จุนฺโท สมณุทฺเทโส เอวมาห, ‘นิคณฺโฐ, ภนฺเต, นาฏปุตฺโต ปาวายํ อธุนากาลงฺกโต, ตสฺส กาลงฺกิริยาย ภินฺนา นิคณฺฐา…เป… ภินฺนถูเป อปฺปฏิสรเณ’’’ติ.

그때 아난다 존자와 춘다 사미가 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한쪽에 앉았다. 한쪽에 앉은 아난다 존자는 세존께 이렇게 말씀드렸다. “세존이시여, 여기 춘다 사미가 이와 같이 말했습니다. ‘세존이시여, 니간타 나타풋타가 파바에서 방금 목숨을 마쳤습니다. 그의 죽음으로 인해 니간타들이 분열되었습니다. … (중략) … 파괴된 사원처럼 의지할 곳도 없고 기댈 곳도 없게 되었습니다’라고 말했습니다.”

อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิตธมฺมวินโย

바르게 깨닫지 못한 자에 의해 설해진 법과 율

๑๖๖. ‘‘เอวํ เหตํ, จุนฺท, โหติ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเย ทุปฺปเวทิเต อนิยฺยานิเก อนุปสมสํวตฺตนิเก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต. อิธ, จุนฺท, สตฺถา จ โหติ อสมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ ทุรกฺขาโต ทุปฺปเวทิโต อนิยฺยานิโก อนุปสมสํวตฺตนิโก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต, สาวโก จ ตสฺมึ ธมฺเม น ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ น สามีจิปฺปฏิปนฺโน น อนุธมฺมจารี, โวกฺกมฺม จ ตมฺหา ธมฺมา วตฺตติ. โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส, ลาภา, ตสฺส เต สุลทฺธํ, สตฺถา จ เต อสมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ ทุรกฺขาโต ทุปฺปเวทิโต อนิยฺยานิโก อนุปสมสํวตฺตนิโก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. ตฺวญฺจ ตสฺมึ ธมฺเม น ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรสิ, น สามีจิปฺปฏิปนฺโน, น อนุธมฺมจารี, โวกฺกมฺม จ ตมฺหา ธมฺมา วตฺตสี’ติ. อิติ โข, จุนฺท, สตฺถาปิ ตตฺถ คารยฺโห, ธมฺโมปิ ตตฺถ คารยฺโห, สาวโก จ ตตฺถ เอวํ ปาสํโส. โย โข, จุนฺท, เอวรูปํ สาวกํ เอวํ วเทยฺย – ‘เอตายสฺมา ตถา ปฏิปชฺชตุ, ยถา เต สตฺถารา ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต’ติ. โย จ สมาทเปติ, ยญฺจ สมาทเปติ, โย จ สมาทปิโต ตถตฺตาย ปฏิปชฺชติ. สพฺเพ เต พหุํ อปุญฺญํ ปสวนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวํ เหตํ, จุนฺท, โหติ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเย ทุปฺปเวทิเต อนิยฺยานิเก อนุปสมสํวตฺตนิเก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต.

166. “춘다여, 이와 같이 잘못 설해지고, 잘못 알려졌으며, 해탈로 인도하지 못하고, 번뇌의 가라앉음으로 이끌지 못하며, 바르게 깨닫지 못한 자에 의해 알려진 법과 율에서는 그러한 분열이 일어나기 마련이다. 춘다여, 여기 어떤 스승은 바르게 깨닫지 못했고, 그 법은 잘못 설해지고 잘못 알려졌으며, 해탈로 인도하지 못하고 번뇌의 가라앉음으로 이끌지 못하며, 바르게 깨닫지 못한 자에 의해 알려졌다. 그런데 그 제자가 그 법 안에서 법에 부합하는 실천을 하며 머물지 않고, 올바른 실천을 하지 않으며, 법에 수순하여 행하지 않고, 그 법에서 벗어나 행한다면, 그 제자는 이렇게 불려야 한다. ‘벗이여, 그것은 그대에게 이익이며, 그대에게 다행한 일입니다. 그대의 스승은 바르게 깨닫지 못했고, 법은 잘못 설해지고 잘못 알려졌으며, 해탈로 인도하지 못하고 번뇌의 가라앉음으로 이끌지 못하며, 바르게 깨닫지 못한 자에 의해 알려졌기 때문입니다. 그런데 그대는 그 법 안에서 법에 부합하는 실천을 하며 머물지 않고, 올바른 실천을 하지 않으며, 법에 수순하여 행하지 않고, 그 법에서 벗어나 행하고 있기 때문입니다.’ 춘다여, 이와 같이 그러한 경우 스승도 비난받아야 하고 법도 비난받아야 하지만, 제자는 이와 같이 칭찬받아야 한다. 춘다여, 누구든 이러한 제자에게 ‘존자여, 오십시오. 그대의 스승께서 법을 설하고 제정하신 대로 그렇게 실천하십시오’라고 말하는 스승이 있다면, 그리고 그 스승이 권하고 제자가 권함을 받으며, 권함을 받은 제자가 그 목적을 위해 실천한다면, 그들 모두는 많은 불선(不善)을 쌓게 된다. 그것은 무슨 까닭인가? 춘다여, 잘못 설해지고 잘못 알려졌으며 해탈로 인도하지 못하고 번뇌의 가라앉음으로 이끌지 못하며 바르게 깨닫지 못한 자에 의해 알려진 법과 율에서는 이와 같이 불선이 증장하기 때문이다.”

๑๖๗. ‘‘อิธ [Pg.99] ปน, จุนฺท, สตฺถา จ โหติ อสมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ ทุรกฺขาโต ทุปฺปเวทิโต อนิยฺยานิโก อนุปสมสํวตฺตนิโก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต, สาวโก จ ตสฺมึ ธมฺเม ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี, สมาทาย ตํ ธมฺมํ วตฺตติ. โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส, อลาภา, ตสฺส เต ทุลฺลทฺธํ, สตฺถา จ เต อสมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ ทุรกฺขาโต ทุปฺปเวทิโต อนิยฺยานิโก อนุปสมสํวตฺตนิโก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. ตฺวญฺจ ตสฺมึ ธมฺเม ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรสิ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี, สมาทาย ตํ ธมฺมํ วตฺตสี’ติ. อิติ โข, จุนฺท, สตฺถาปิ ตตฺถ คารยฺโห, ธมฺโมปิ ตตฺถ คารยฺโห, สาวโกปิ ตตฺถ เอวํ คารยฺโห. โย โข, จุนฺท, เอวรูปํ สาวกํ เอวํ วเทยฺย – ‘อทฺธายสฺมา ญายปฺปฏิปนฺโน ญายมาราเธสฺสตี’ติ. โย จ ปสํสติ, ยญฺจ ปสํสติ, โย จ ปสํสิโต ภิยฺโยโส มตฺตาย วีริยํ อารภติ. สพฺเพ เต พหุํ อปุญฺญํ ปสวนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, จุนฺท, โหติ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเย ทุปฺปเวทิเต อนิยฺยานิเก อนุปสมสํวตฺตนิเก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต.

167. “춘다여, 그러나 여기 어떤 스승은 바르게 깨닫지 못했고, 그 법은 잘못 설해지고 잘못 알려졌으며, 해탈로 인도하지 못하고 번뇌의 가라앉음으로 이끌지 못하며, 바르게 깨닫지 못한 자에 의해 알려졌다. 그런데 그 제자가 그 법 안에서 법에 부합하는 실천을 하며 머물고, 올바른 실천을 하며, 법에 수순하여 행하고, 그 법을 수지하여 행한다면, 그 제자는 이렇게 불려야 한다. ‘벗이여, 그것은 그대에게 불이익이며, 그대에게 불행한 일입니다. 그대의 스승은 바르게 깨닫지 못했고, 법은 잘못 설해지고 잘못 알려졌으며, 해탈로 인도하지 못하고 번뇌의 가라앉음으로 이끌지 못하며, 바르게 깨닫지 못한 자에 의해 알려졌기 때문입니다. 그런데 그대는 그 법 안에서 법에 부합하는 실천을 하며 머물고, 올바른 실천을 하며, 법에 수순하여 행하고, 그 법을 수지하여 행하고 있기 때문입니다.’ 춘다여, 이와 같이 그러한 경우 스승도 비난받아야 하고, 법도 비난받아야 하며, 제자 또한 이와 같이 비난받아야 한다. 춘다여, 누구든 이러한 제자에게 ‘존자께서는 실로 바른 도리에 들어섰으니 그 도리를 성취할 것입니다’라고 말하는 스승이 있다면, 그리고 그 스승이 칭찬하고 제자가 칭찬을 받으며, 칭찬을 받은 제자가 더욱 넘치는 정진을 일으킨다면, 그들 모두는 많은 불선(不善)을 쌓게 된다. 그것은 무슨 까닭인가? 춘다여, 잘못 설해지고 잘못 알려졌으며 해탈로 인도하지 못하고 번뇌의 가라앉음으로 이끌지 못하며 바르게 깨닫지 못한 자에 의해 알려진 법과 율에서는 이와 같이 불선이 증장하기 때문이다.”

สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิตธมฺมวินโย

바르게 깨달은 분에 의해 설해진 법과 율

๑๖๘. ‘‘อิธ ปน, จุนฺท, สตฺถา จ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต, สาวโก จ ตสฺมึ ธมฺเม น ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ, น สามีจิปฺปฏิปนฺโน, น อนุธมฺมจารี, โวกฺกมฺม จ ตมฺหา ธมฺมา วตฺตติ. โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส, อลาภา, ตสฺส เต ทุลฺลทฺธํ, สตฺถา จ เต สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. ตฺวญฺจ ตสฺมึ ธมฺเม น ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรสิ, น สามีจิปฺปฏิปนฺโน, น อนุธมฺมจารี, โวกฺกมฺม จ ตมฺหา ธมฺมา วตฺตสี’ติ. อิติ โข, จุนฺท, สตฺถาปิ ตตฺถ ปาสํโส, ธมฺโมปิ ตตฺถ ปาสํโส, สาวโก จ ตตฺถ เอวํ คารยฺโห. โย โข, จุนฺท, เอวรูปํ สาวกํ เอวํ วเทยฺย – ‘เอตายสฺมา ตถา ปฏิปชฺชตุ ยถา เต สตฺถารา ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต’ติ. โย จ สมาทเปติ, ยญฺจ สมาทเปติ, โย จ สมาทปิโต ตถตฺตาย ปฏิปชฺชติ. สพฺเพ เต พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ[Pg.100], จุนฺท, โหติ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย สุปฺปเวทิเต นิยฺยานิเก อุปสมสํวตฺตนิเก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต.

168. “춘다여, 그러나 여기 어떤 스승은 바르게 깨달은 분(정등각자)이고, 그 법은 잘 설해지고 잘 알려졌으며, 해탈로 인도하고 번뇌의 가라앉음으로 이끌며, 바르게 깨달은 분에 의해 알려졌다. 그런데 그 제자가 그 법 안에서 법에 부합하는 실천을 하며 머물지 않고, 올바른 실천을 하지 않으며, 법에 수순하여 행하지 않고, 그 법에서 벗어나 행한다면, 그 제자는 이렇게 불려야 한다. ‘벗이여, 그것은 그대에게 불이익이며, 그대에게 불행한 일입니다. 그대의 스승은 바르게 깨달은 분이시고, 법은 잘 설해지고 잘 알려졌으며, 해탈로 인도하고 번뇌의 가라앉음으로 이끌며, 바르게 깨달은 분에 의해 알려졌기 때문입니다. 그런데 그대는 그 법 안에서 법에 부합하는 실천을 하며 머물지 않고, 올바른 실천을 하지 않으며, 법에 수순하여 행하지 않고, 그 법에서 벗어나 행하고 있기 때문입니다.’ 춘다여, 이와 같이 그러한 경우 스승도 칭찬받아야 하고 법도 칭찬받아야 하지만, 제자는 이와 같이 비난받아야 한다. 춘다여, 누구든 이러한 제자에게 ‘존자여, 오십시오. 그대의 스승께서 법을 설하고 제정하신 대로 그렇게 실천하십시오’라고 말하는 스승이 있다면, 그리고 그 스승이 권하고 제자가 권함을 받으며, 권함을 받은 제자가 그 목적을 위해 실천한다면, 그들 모두는 많은 공덕을 쌓게 된다. 그것은 무슨 까닭인가? 춘다여, 잘 설해지고 잘 알려졌으며 해탈로 인도하고 번뇌의 가라앉음으로 이끌며 바르게 깨달은 분에 의해 알려진 법과 율에서는 이와 같이 공덕이 증장하기 때문이다.”

๑๖๙. ‘‘อิธ ปน, จุนฺท, สตฺถา จ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต, สาวโก จ ตสฺมึ ธมฺเม ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี, สมาทาย ตํ ธมฺมํ วตฺตติ. โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส, ลาภา, ตสฺส เต สุลทฺธํ, สตฺถา จ เต สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. ตฺวญฺจ ตสฺมึ ธมฺเม ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรสิ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี, สมาทาย ตํ ธมฺมํ วตฺตสี’ติ. อิติ โข, จุนฺท, สตฺถาปิ ตตฺถ ปาสํโส, ธมฺโมปิ ตตฺถ ปาสํโส, สาวโกปิ ตตฺถ เอวํ ปาสํโส. โย โข, จุนฺท, เอวรูปํ สาวกํ เอวํ วเทยฺย – ‘อทฺธายสฺมา ญายปฺปฏิปนฺโน ญายมาราเธสฺสตี’ติ. โย จ ปสํสติ, ยญฺจ ปสํสติ, โย จ ปสํสิโต ภิยฺโยโส มตฺตาย วีริยํ อารภติ. สพฺเพ เต พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, จุนฺท, โหติ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย สุปฺปเวทิเต นิยฺยานิเก อุปสมสํวตฺตนิเก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต.

169. “준다여, 그러나 여기 스승은 정등각자이시고, 법은 잘 설해졌으며, 잘 알려졌고, 해탈로 이끌고, 고요함으로 인도하며, 정등각자께서 선포하신 것입니다. 그리고 제자는 그 법 안에서 법에 수순하여 수행하며 머물고, 바르게 수행하며 법에 따라 행하고, 그 법을 받아들여 실천합니다. 그는 이렇게 말해져야 합니다. ‘도반이여, 그대에게 이익이 있고, 그대는 참으로 잘 얻었습니다. 그대의 스승은 정등각자이시고, 법은 잘 설해졌으며, 잘 알려졌고, 해탈로 이끌고, 고요함으로 인도하며, 정등각자께서 선포하신 것입니다. 그리고 그대는 그 법 안에서 법에 수순하여 수행하며 머물고, 바르게 수행하며 법에 따라 행하며, 그 법을 받아들여 실천하고 있습니다’라고 말입니다. 이와 같이 준다여, 거기서는 스승도 찬탄받아야 하고, 법도 찬탄받아야 하며, 제자도 이와 같이 찬탄받아야 합니다. 준다여, 누구든 이와 같은 제자에게 ‘존자는 참으로 도를 닦고 있으니 도를 성취할 것이다’라고 말하는 자가 있다면, 찬탄하는 스승이나 찬탄받는 제자, 그리고 찬탄을 받고 더욱 정진을 시작하는 제자, 그들 모두는 많은 공덕을 쌓는 것입니다. 그것은 무슨 까닭입니까? 준다여, 잘 설해지고, 잘 알려졌으며, 해탈로 이끌고, 고요함으로 인도하며, 정등각자께서 선포하신 법과 율에서는 이와 같이 공덕이 증장하기 때문입니다.”

สาวกานุตปฺปสตฺถุ

제자들이 후회하게 되는 스승

๑๗๐. ‘‘อิธ ปน, จุนฺท, สตฺถา จ โลเก อุทปาทิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต, อวิญฺญาปิตตฺถา จสฺส โหนฺติ สาวกา สทฺธมฺเม, น จ เตสํ เกวลํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ อาวิกตํ โหติ อุตฺตานีกตํ สพฺพสงฺคาหปทกตํ สปฺปาฏิหีรกตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. อถ เนสํ สตฺถุโน อนฺตรธานํ โหติ. เอวรูโป โข, จุนฺท, สตฺถา สาวกานํ กาลงฺกโต อนุตปฺโป โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา จ โน โลเก อุทปาทิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต, อวิญฺญาปิตตฺถา จมฺห สทฺธมฺเม, น จ โน เกวลํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ อาวิกตํ โหติ [Pg.101] อุตฺตานีกตํ สพฺพสงฺคาหปทกตํ สปฺปาฏิหีรกตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. อถ โน สตฺถุโน อนฺตรธานํ โหตีติ. เอวรูโป โข, จุนฺท, สตฺถา สาวกานํ กาลงฺกโต อนุตปฺโป โหติ.

170. “준다여, 여기 세상에 공양받아 마땅한 분이며 정등각자이신 스승이 출현하셨고, 법은 잘 설해졌으며, 잘 알려졌고, 해탈로 이끌고, 고요함으로 인도하며, 정등각자께서 선포하신 것입니다. 그러나 그의 제자들은 정법의 의미를 깨닫지 못했고, 그들에게 온전히 원만한 청정범행이 명확히 드러나지도 않았고, 분명해지지도 않았으며, 모든 것을 종합한 체계로 갖추어지지도 않았고, 구제하는 법과 함께하지도 않았으며, 천신과 인간들에게까지 잘 선포되지도 않았습니다. 그런데 그때 그들 스승의 사라짐(열반)이 있게 됩니다. 준다여, 이와 같은 스승이 세상을 떠나면 제자들에게 후회가 남게 됩니다. 그것은 무슨 까닭입니까? ‘우리 스승께서는 세상에 공양받아 마땅한 분이며 정등각자로서 출현하셨고, 법은 잘 설해졌으며... 정등각자께서 선포하신 것이지만, 우리는 정법의 의미를 깨닫지 못했고, 우리에게 온전히 원만한 청정범행이 명확히 드러나지도 않았으며... 천신과 인간들에게까지 잘 선포되지도 않았는데, 이제 우리 스승께서 사라지셨다’라고 생각하기 때문입니다. 준다여, 이와 같은 스승이 세상을 떠나면 제자들에게 이와 같이 후회가 남게 됩니다.”

สาวกานนุตปฺปสตฺถุ

제자들이 후회하지 않는 스승

๑๗๑. ‘‘อิธ ปน, จุนฺท, สตฺถา จ โลเก อุทปาทิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. วิญฺญาปิตตฺถา จสฺส โหนฺติ สาวกา สทฺธมฺเม, เกวลญฺจ เตสํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ อาวิกตํ โหติ อุตฺตานีกตํ สพฺพสงฺคาหปทกตํ สปฺปาฏิหีรกตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. อถ เนสํ สตฺถุโน อนฺตรธานํ โหติ. เอวรูโป โข, จุนฺท, สตฺถา สาวกานํ กาลงฺกโต อนนุตปฺโป โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา จ โน โลเก อุทปาทิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. วิญฺญาปิตตฺถา จมฺห สทฺธมฺเม, เกวลญฺจ โน ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ อาวิกตํ โหติ อุตฺตานีกตํ สพฺพสงฺคาหปทกตํ สปฺปาฏิหีรกตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. อถ โน สตฺถุโน อนฺตรธานํ โหตีติ. เอวรูโป โข, จุนฺท, สตฺถา สาวกานํ กาลงฺกโต อนนุตปฺโป โหติ.

171. “준다여, 여기 세상에 공양받아 마땅한 분이며 정등각자이신 스승이 출현하셨고, 법은 잘 설해졌으며, 잘 알려졌고, 해탈로 이끌고, 고요함으로 인도하며, 정등각자께서 선포하신 것입니다. 그의 제자들은 정법의 의미를 깨달았고, 그들에게 온전히 원만한 청정범행이 명확히 드러났으며, 분명해졌고, 모든 것을 종합한 체계로 갖추어졌으며, 구제하는 법과 함께하였고, 천신과 인간들에게까지 잘 선포되었습니다. 그런 뒤에 그들 스승의 사라짐이 있게 됩니다. 준다여, 이와 같은 스승이 세상을 떠나면 제자들에게 후회가 남지 않습니다. 그것은 무슨 까닭입니까? ‘우리 스승께서는 세상에 공양받아 마땅한 분이며 정등각자로서 출현하셨고, 법은 잘 설해졌으며... 정등각자께서 선포하신 것입니다. 우리는 정법의 의미를 깨달았고, 우리에게 온전히 원만한 청정범행이 명확히 드러났으며... 천신과 인간들에게까지 잘 선포되었는데, 이제 우리 스승께서 사라지셨다’라고 생각하기 때문입니다. 이처럼 준다여, 이와 같은 스승이 세상을 떠나면 제자들에게 후회가 남지 않습니다.”

พฺรหฺมจริยอปริปูราทิกถา

청정범행의 불완전함 등에 대한 설법

๑๗๒. ‘‘เอเตหิ เจปิ, จุนฺท, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ โหติ, โน จ โข สตฺถา โหติ เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. เอวํ ตํ พฺรหฺมจริยํ อปริปูรํ โหติ เตนงฺเคน.

172. “준다여, 만약 청정범행이 앞에서 말한 요소들을 갖추고 있더라도, 스승이 장로가 아니고, 수행 기간이 길지 않으며, 출가한 지 오래되지 않았고, 원숙하지 않으며, 노년에 이르지 않았다면, 그 청정범행은 그러한 요소로 인해 불완전한 것이 됩니다.”

‘‘ยโต จ โข, จุนฺท, เอเตหิ เจว องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ โหติ, สตฺถา จ โหติ เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. เอวํ ตํ พฺรหฺมจริยํ ปริปูรํ โหติ เตนงฺเคน.

“준다여, 청정범행이 그러한 요소들을 갖추고 있고, 스승 또한 장로이며, 수행 기간이 길고, 출가한 지 오래되었으며, 원숙하고, 노년에 이르렀다면, 그 청정범행은 그러한 요소로 인해 완전한 것이 됩니다.”

๑๗๓. ‘‘เอเตหิ เจปิ, จุนฺท, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ โหติ, สตฺถา จ โหติ เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โน จ ขฺวสฺส เถรา ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา ปตฺตโยคกฺเขมา. อลํ สมกฺขาตุํ สทฺธมฺมสฺส, อลํ อุปฺปนฺนํ [Pg.102] ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมหิ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสตุํ. เอวํ ตํ พฺรหฺมจริยํ อปริปูรํ โหติ เตนงฺเคน.

173. “준다여, 만약 청정범행이 그러한 요소들을 갖추고 있고, 스승 또한 장로이며... 노년에 이르렀더라도, 그의 제자인 장로 비구들이 현명하지 못하고, 잘 훈련되지 않았으며, 확신에 차지 못했고, 안온(아라한과)에 도달하지 못했다면, 그리하여 정법을 제대로 설할 능력이 없고, 발생한 타인의 잘못된 주장을 법으로써 잘 억제하여 물리치고 구제하는 법을 설할 능력이 없다면, 그 청정범행은 그러한 요소로 인해 불완전한 것이 됩니다.”

‘‘ยโต จ โข, จุนฺท, เอเตหิ เจว องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ โหติ, สตฺถา จ โหติ เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, เถรา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา ปตฺตโยคกฺเขมา. อลํ สมกฺขาตุํ สทฺธมฺมสฺส, อลํ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมหิ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสตุํ. เอวํ ตํ พฺรหฺมจริยํ ปริปูรํ โหติ เตนงฺเคน.

“준다여, 청정범행이 그러한 요소들을 갖추고 있고, 스승 또한 장로이며... 노년에 이르렀고, 그의 제자인 장로 비구들도 현명하고, 잘 훈련되었으며, 확신에 찼고, 안온에 도달했다면, 그리하여 정법을 제대로 설할 능력이 있고, 발생한 타인의 잘못된 주장을 법으로써 잘 억제하여 물리치고 구제하는 법을 설할 능력이 있다면, 그 청정범행은 그러한 요소로 인해 완전한 것이 됩니다.”

๑๗๔. ‘‘เอเตหิ เจปิ, จุนฺท, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ โหติ, สตฺถา จ โหติ เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, เถรา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา ปตฺตโยคกฺเขมา. อลํ สมกฺขาตุํ สทฺธมฺมสฺส, อลํ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมหิ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสตุํ. โน จ ขฺวสฺส มชฺฌิมา ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ…เป… มชฺฌิมา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ, โน จ ขฺวสฺส นวา ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ…เป… นวา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ, โน จ ขฺวสฺส เถรา ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ…เป… เถรา จสฺส ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ, โน จ ขฺวสฺส มชฺฌิมา ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ…เป… มชฺฌิมา จสฺส ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ, โน จ ขฺวสฺส นวา ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ…เป… นวา จสฺส ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ, โน จ ขฺวสฺส อุปาสกา สาวกา โหนฺติ คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน…เป… อุปาสกา จสฺส สาวกา โหนฺติ คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน, โน จ ขฺวสฺส อุปาสกา สาวกา โหนฺติ คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน…เป… อุปาสกา จสฺส สาวกา โหนฺติ คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน, โน จ ขฺวสฺส อุปาสิกา สาวิกา โหนฺติ คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย…เป… อุปาสิกา จสฺส สาวิกา โหนฺติ คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย, โน จ ขฺวสฺส อุปาสิกา สาวิกา โหนฺติ คิหินิโย โอทาตวสนา กามโภคินิโย…เป… อุปาสิกา จสฺส สาวิกา โหนฺติ คิหินิโย โอทาตวสนา กามโภคินิโย, โน จ ขฺวสฺส พฺรหฺมจริยํ โหติ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ…เป… พฺรหฺมจริยญฺจสฺส โหติ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว [Pg.103] เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ, โน จ โข ลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺตํ. เอวํ ตํ พฺรหฺมจริยํ อปริปูรํ โหติ เตนงฺเคน.

174. 준다여, 만약 청정범행(梵行)이 이러한 요소들을 갖추고 있다 하더라도, 즉 스승이 장로(長老)이고 수행의 연륜이 깊으며 출가한 지 오래되어 노년에 이르렀을 때, 그 스승의 제자인 장로 비구들이 현명하고 잘 훈련되었으며 확신에 차서 안온(安穩)에 도달하여, 참된 법을 잘 설명할 수 있고 발생한 타교의 잘못된 견해를 법에 따라 잘 제압하여 구원을 이끄는 법을 설할 능력이 있다 하더라도, 만약 그 스승에게 현명한 중견 비구 제자들이 없다면... (중략) ...혹은 중견 비구들은 있으나 신참 비구들이 없다면... 혹은 장로 비구니, 중견 비구니, 신참 비구니 제자들이 없다면... 혹은 흰 옷을 입고 청정범행을 닦거나 감각적 즐거움을 누리는 남녀 재가 제자들이 없다면... 또한 그 청정범행이 번성하고 풍요롭고 널리 퍼져 대중에게 알려지고 인간과 천신들에게 잘 선포되어 있다 하더라도, 만약 최상의 이득과 명성에 도달하지 못했다면, 그 청정범행은 그러한 요소가 빠짐으로 인해 불완전한 것이 된다.

‘‘ยโต จ โข, จุนฺท, เอเตหิ เจว องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ โหติ, สตฺถา จ โหติ เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, เถรา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา ปตฺตโยคกฺเขมา. อลํ สมกฺขาตุํ สทฺธมฺมสฺส, อลํ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมหิ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสตุํ. มชฺฌิมา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ…เป… นวา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ…เป… เถรา จสฺส ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ…เป… มชฺฌิมา จสฺส ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ…เป… นวา จสฺส ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ…เป… อุปาสกา จสฺส สาวกา โหนฺติ…เป… คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน. อุปาสกา จสฺส สาวกา โหนฺติ คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน…เป… อุปาสิกา จสฺส สาวิกา โหนฺติ คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย…เป… อุปาสิกา จสฺส สาวิกา โหนฺติ คิหินิโย โอทาตวสนา กามโภคินิโย…เป… พฺรหฺมจริยญฺจสฺส โหติ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ, ลาภคฺคปฺปตฺตญฺจ ยสคฺคปฺปตฺตญฺจ. เอวํ ตํ พฺรหฺมจริยํ ปริปูรํ โหติ เตนงฺเคน.

준다여, 그러나 청정범행이 이러한 요소들을 갖추게 될 때, 즉 스승이 장로이고 연륜이 깊으며 노년에 이르렀고, 그 스승의 제자인 장로, 중견, 신참 비구들과 비구니들이 현명하고 잘 훈련되었으며 확신에 차서 안온에 도달하여 참된 법을 설하고 타교의 견해를 제압할 능력이 있으며, 또한 흰 옷을 입고 청정범행을 닦거나 감각적 즐거움을 누리는 남녀 재가 제자들이 있고, 그 청정범행이 번성하고 풍요로우며 널리 퍼져 대중에게 알려지고 인간과 천신들에게 잘 선포되었으며, 최상의 이득과 명성에 도달하게 된다면, 그 청정범행은 그러한 요소들로 인해 완전한 것이 된다.

๑๗๕. ‘‘อหํ โข ปน, จุนฺท, เอตรหิ สตฺถา โลเก อุปฺปนฺโน อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. วิญฺญาปิตตฺถา จ เม สาวกา สทฺธมฺเม, เกวลญฺจ เตสํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ อาวิกตํ อุตฺตานีกตํ สพฺพสงฺคาหปทกตํ สปฺปาฏิหีรกตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. อหํ โข ปน, จุนฺท, เอตรหิ สตฺถา เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต.

175. 준다여, 이제 나는 아라한이며 정등각자인 스승으로서 세상에 나타났다. 법은 잘 설해졌고 잘 전해졌으며, 윤회에서 벗어나게 하고 평온으로 인도하며 정등각자에 의해 선포된 것이다. 나의 제자들은 참된 법의 의미를 깨달았으며, 그들에게 모든 면에서 완전한 청정범행이 명확히 밝혀지고 드러났으며, 모든 교의가 결합되어 구원을 이끄는 법으로서 인간과 천신들에게 잘 선포되었다. 준다여, 또한 지금 나는 장로이며 연륜이 깊고 출가한 지 오래되어 노년에 이른 스승이다.

‘‘สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ เถรา ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา ปตฺตโยคกฺเขมา. อลํ สมกฺขาตุํ สทฺธมฺมสฺส, อลํ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมหิ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสตุํ. สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ มชฺฌิมา ภิกฺขู สาวกา…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ นวา ภิกฺขู สาวกา…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ เถรา ภิกฺขุนิโย สาวิกา…เป… สนฺติ โข [Pg.104] ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ มชฺฌิมา ภิกฺขุนิโย สาวิกา…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ นวา ภิกฺขุนิโย สาวิกา…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ อุปาสกา สาวกา คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ อุปาสกา สาวกา คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ อุปาสิกา สาวิกา คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ อุปาสิกา สาวิกา คิหินิโย โอทาตวสนา กามโภคินิโย…เป… เอตรหิ โข ปน เม, จุนฺท, พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ.

준다여, 지금 나에게는 현명하고 잘 훈련되었으며 확신에 차서 안온에 도달한 제자인 장로 비구들이 있다. 그들은 참된 법을 잘 설명할 수 있고, 발생한 타교의 잘못된 견해를 법에 따라 잘 제압하여 구원을 이끄는 법을 설할 능력이 있다. 준다여, 또한 지금 나에게는 중견 비구들과 신참 비구 제자들이 있다. 준다여, 또한 지금 나에게는 장로 비구니, 중견 비구니, 신참 비구니 제자들이 있다. 준다여, 또한 지금 나에게는 흰 옷을 입고 청정범행을 닦는 남자 재가 제자들과 감각적 즐거움을 누리는 남자 재가 제자들이 있다. 준다여, 또한 지금 나에게는 흰 옷을 입고 청정범행을 닦는 여자 재가 제자들과 감각적 즐거움을 누리는 여자 재가 제자들이 있다. 준다여, 지금 나의 청정범행은 번성하고 풍요로우며 널리 퍼져 대중에게 알려지고 인간과 천신들에게 잘 선포되어 있다.

๑๗๖. ‘‘ยาวตา โข, จุนฺท, เอตรหิ สตฺถาโร โลเก อุปฺปนฺนา, นาหํ, จุนฺท, อญฺญํ เอกสตฺถารมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺตํ ยถริวาหํ. ยาวตา โข ปน, จุนฺท, เอตรหิ สงฺโฆ วา คโณ วา โลเก อุปฺปนฺโน; นาหํ, จุนฺท, อญฺญํ เอกํ สํฆมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺตํ ยถริวายํ, จุนฺท, ภิกฺขุสงฺโฆ. ยํ โข ตํ, จุนฺท, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สพฺพาการสมฺปนฺนํ สพฺพาการปริปูรํ อนูนมนธิกํ สฺวากฺขาตํ เกวลํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ สุปฺปกาสิต’นฺติ. อิทเมว ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สพฺพาการสมฺปนฺนํ…เป… สุปฺปกาสิต’นฺติ.

176. “준다여, 참으로 현재 세상에 출현해 있는 스승들 가운데, 내가 이익과 명성의 정점에 도달한 것처럼 그와 같이 이익과 명성의 정점에 도달한 다른 어떤 스승도 나는 보지 못한다. 준다여, 참으로 현재 세상에 출현해 있는 승가나 집단 가운데, 이 비구 승가가 이익과 명성의 정점에 도달한 것처럼 그와 같이 이익과 명성의 정점에 도달한 다른 어떤 승가도 나는 보지 못한다. 준다여, 바르게 말하는 자가 ‘이 청정범행은 모든 측면에서 구족되었고, 모든 측면에서 원만하며, 부족함도 없고 넘침도 없으며, 전적으로 원만하게 잘 설해졌고 잘 공표되었다’라고 말하고자 한다면, 바로 이 청정범행을 두고 바르게 말하는 자가 ‘모든 측면에서 구족되었고... 잘 공표되었다’라고 말해야 할 것이다.”

‘‘อุทโก สุทํ, จุนฺท, รามปุตฺโต เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘ปสฺสํ น ปสฺสตี’ติ. กิญฺจ ปสฺสํ น ปสฺสตีติ? ขุรสฺส สาธุนิสิตสฺส ตลมสฺส ปสฺสติ, ธารญฺจ ขฺวสฺส น ปสฺสติ. อิทํ วุจฺจติ – ‘ปสฺสํ น ปสฺสตี’ติ. ยํ โข ปเนตํ, จุนฺท, อุทเกน รามปุตฺเตน ภาสิตํ หีนํ คมฺมํ โปถุชฺชนิกํ อนริยํ อนตฺถสํหิตํ ขุรเมว สนฺธาย. ยญฺจ ตํ, จุนฺท, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘ปสฺสํ น ปสฺสตี’ติ, อิทเมว ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘ปสฺสํ น ปสฺสตี’ติ. กิญฺจ ปสฺสํ น ปสฺสตีติ? เอวํ สพฺพาการสมฺปนฺนํ สพฺพาการปริปูรํ อนูนมนธิกํ สฺวากฺขาตํ เกวลํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ สุปฺปกาสิตนฺติ, อิติ เหตํ ปสฺสติ. อิทเมตฺถ อปกฑฺเฒยฺย, เอวํ ตํ ปริสุทฺธตรํ อสฺสาติ, อิติ เหตํ น ปสฺสติ. อิทเมตฺถ อุปกฑฺเฒยฺย, เอวํ ตํ ปริปูรํ อสฺสาติ, อิติ [Pg.105] เหตํ น ปสฺสติ. อิทํ วุจฺจติ จุนฺท – ‘ปสฺสํ น ปสฺสตี’ติ. ยํ โข ตํ, จุนฺท, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สพฺพาการสมฺปนฺนํ…เป… พฺรหฺมจริยํ สุปฺปกาสิต’นฺติ. อิทเมว ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สพฺพาการสมฺปนฺนํ สพฺพาการปริปูรํ อนูนมนธิกํ สฺวากฺขาตํ เกวลํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ สุปฺปกาสิต’นฺติ.

“준다여, 라마의 아들 우다까는 ‘보면서도 보지 못한다’라는 말을 하였다. 무엇을 보면서도 보지 못하는가? 그는 잘 갈아진 면도칼의 몸체는 보지만, 그 면도칼의 날은 보지 못한다. 이것을 두고 ‘보면서도 보지 못한다’라고 말한다. 준다여, 라마의 아들 우다까가 말한 이것은 비천하고 속되며 범부의 것이고 성스럽지 못하며 이익과 무관한 것으로, 단지 면도칼에 대해서만 말한 것이다. 준다여, 만일 바르게 말하는 자가 ‘보면서도 보지 못한다’라고 말하고자 한다면, 바로 이 청정범행을 두고 바르게 말하는 자가 ‘보면서도 보지 못한다’라고 말해야 할 것이다. 무엇을 보면서도 보지 못하는가? 이와 같이 모든 측면에서 구족되고 모든 측면에서 원만하며 부족함도 넘침도 없이 잘 설해진 전적으로 원만한 청정범행이 잘 공표되었음을 이와 같이 본다. (그러면서도) ‘여기에서 이것을 제거하면 그것이 더 청정해질 것이다’라고 (제거할 것을) 이와 같이 보지 못하며, ‘여기에서 이것을 추가하면 그것이 더 원만해질 것이다’라고 (추가할 것을) 이와 같이 보지 못한다. 준다여, 이것을 두고 ‘보면서도 보지 못한다’라고 한다. 준다여, 바르게 말하는 자가 ‘모든 측면에서 구족되었고... 청정범행이 잘 공표되었다’라고 말하고자 한다면, 바로 이 청정범행을 두고 바르게 말하는 자가 ‘모든 측면에서 구족되었고 모든 측면에서 원만하며 부족함도 넘침도 없이 잘 설해진 전적으로 원만한 청정범행이 잘 공표되었다’라고 말해야 할 것이다.”

สงฺคายิตพฺพธมฺโม

합송해야 할 법

๑๗๗. ตสฺมาติห, จุนฺท, เย โว มยา ธมฺมา อภิญฺญา เทสิตา, ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคมฺม สมาคมฺม อตฺเถน อตฺถํ พฺยญฺชเนน พฺยญฺชนํ สงฺคายิตพฺพํ น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม จ เต, จุนฺท, ธมฺมา มยา อภิญฺญา เทสิตา, ยตฺถ สพฺเพเหว สงฺคมฺม สมาคมฺม อตฺเถน อตฺถํ พฺยญฺชเนน พฺยญฺชนํ สงฺคายิตพฺพํ น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ? เสยฺยถิทํ – จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา, ปญฺจินฺทฺริยานิ, ปญฺจ พลานิ, สตฺต โพชฺฌงฺคา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. อิเม โข เต, จุนฺท, ธมฺมา มยา อภิญฺญา เทสิตา. ยตฺถ สพฺเพเหว สงฺคมฺม สมาคมฺม อตฺเถน อตฺถํ พฺยญฺชเนน พฺยญฺชนํ สงฺคายิตพฺพํ น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

177. “그러므로 준다여, 내가 수승한 지혜로 알고 그대들에게 설한 법들에 대해서는, 그대들 모두가 함께 모여서 의미는 의미대로 구절은 구절대로 대조하며 합송해야 하고 다투지 말아야 한다. 그래야만 이 청정범행이 오랫동안 지속되고 영원히 머물러서, 그것이 많은 사람들의 이익을 위하고 많은 사람들의 행복을 위하며 세상을 연민하고 신과 인간의 목적과 이익과 행복을 위하게 될 것이다. 준다여, 내가 수승한 지혜로 알고 설한 법들이란 무엇인가? 그것에 대해 모두가 함께 모여 의미는 의미대로 구절은 구절대로 대조하며 합송해야 하고 다투지 말아야 하며, 그래야만 이 청정범행이 오랫동안 지속되고 영원히 머물러서 그것이 많은 사람들의 이익과 행복을 위하고 세상을 연민하며 신과 인간의 목적과 이익과 행복을 위하게 될 것인데, 그것은 다음과 같다. 즉, 사념처, 사정근, 사신족, 오근, 오력, 칠각지, 성스런 팔정도이다. 준다여, 참으로 이 법들은 내가 수승한 지혜로 알고 설한 것들이다. 이에 대해 모두가 함께 모여 의미는 의미대로 구절은 구절대로 대조하며 합송해야 하고 다투지 말아야 하며, 그래야만 이 청정범행이 오랫동안 지속되고 영원히 머물러서 그것이 많은 사람들의 이익과 행복을 위하고 세상을 연민하며 신과 인간의 목적과 이익과 행복을 위하게 될 것이다.”

สญฺญาเปตพฺพวิธิ

이해시켜야 하는 방법

๑๗๘. ‘‘เตสญฺจ โว, จุนฺท, สมคฺคานํ สมฺโมทมานานํ อวิวทมานานํ สิกฺขตํ อญฺญตโร สพฺรหฺมจารี สงฺเฆ ธมฺมํ ภาเสยฺย. ตตฺร เจ ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อยํ โข อายสฺมา อตฺถญฺเจว มิจฺฉา คณฺหาติ, พฺยญฺชนานิ จ มิจฺฉา โรเปตี’ติ. ตสฺส เนว อภินนฺทิตพฺพํ น ปฏิกฺโกสิตพฺพํ, อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิมสฺส นุ โข, อาวุโส, อตฺถสฺส อิมานิ วา พฺยญฺชนานิ เอตานิ วา พฺยญฺชนานิ กตมานิ โอปายิกตรานิ, อิเมสญฺจ พฺยญฺชนานํ อยํ วา อตฺโถ เอโส วา อตฺโถ [Pg.106] กตโม โอปายิกตโร’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘อิมสฺส โข, อาวุโส, อตฺถสฺส อิมาเนว พฺยญฺชนานิ โอปายิกตรานิ, ยา เจว เอตานิ; อิเมสญฺจ พฺยญฺชนานํ อยเมว อตฺโถ โอปายิกตโร, ยา เจว เอโส’ติ. โส เนว อุสฺสาเทตพฺโพ น อปสาเทตพฺโพ, อนุสฺสาเทตฺวา อนปสาเทตฺวา สฺเวว สาธุกํ สญฺญาเปตพฺโพ ตสฺส จ อตฺถสฺส เตสญฺจ พฺยญฺชนานํ นิสนฺติยา.

178. “준다여, 또한 그대들이 화합하고 즐거워하며 다투지 않고 수행할 때, 어떤 동료 수행자가 승가에서 법을 설할 수도 있다. 그때 만일 그대들에게 ‘이 존자는 의미도 잘못 파악하고 구절도 잘못 배치했다’라는 생각이 든다면, 그의 말을 환호해서도 안 되고 배척해서도 안 된다. 환호하지도 말고 배척하지도 말고 그는 이와 같이 질문받아야 한다. ‘벗이여, 이 의미에 대해서는 이 구절들이나 저 구절들 중 어떤 것이 더 적절합니까? 또한 이 구절들에 대해서는 이 의미나 저 의미 중 어떤 것이 더 적절합니까?’ 만일 그가 ‘벗이여, 이 의미에 대해서는 바로 이 구절들이 더 적절하고, 이 구절들에 대해서는 바로 이 의미가 더 적절합니다’라고 말한다면, 그를 추켜세워서도 안 되고 깎아내려서도 안 된다. 추켜세우지도 말고 깎아내리지도 말고 그가 그 의미와 구절들을 잘 숙고하여 지니도록 그를 잘 이해시켜야 한다.”

๑๗๙. ‘‘อปโรปิ เจ, จุนฺท, สพฺรหฺมจารี สงฺเฆ ธมฺมํ ภาเสยฺย. ตตฺร เจ ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อยํ โข อายสฺมา อตฺถญฺหิ โข มิจฺฉา คณฺหาติ พฺยญฺชนานิ สมฺมา โรเปตี’ติ. ตสฺส เนว อภินนฺทิตพฺพํ น ปฏิกฺโกสิตพฺพํ, อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิเมสํ นุ โข, อาวุโส, พฺยญฺชนานํ อยํ วา อตฺโถ เอโส วา อตฺโถ กตโม โอปายิกตโร’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘อิเมสํ โข, อาวุโส, พฺยญฺชนานํ อยเมว อตฺโถ โอปายิกตโร, ยา เจว เอโส’ติ. โส เนว อุสฺสาเทตพฺโพ น อปสาเทตพฺโพ, อนุสฺสาเทตฺวา อนปสาเทตฺวา สฺเวว สาธุกํ สญฺญาเปตพฺโพ ตสฺเสว อตฺถสฺส นิสนฺติยา.

179. “준다여, 만일 또 다른 동료 수행자가 승가에서 법을 설할 수도 있다. 그때 만일 그대들에게 ‘이 존자는 의미는 잘못 파악했으나 구절은 바르게 배치했다’라는 생각이 든다면, 그의 말을 환호해서도 안 되고 배척해서도 안 된다. 환호하지도 말고 배척하지도 말고 그는 이와 같이 질문받아야 한다. ‘벗이여, 이 구절들에 대해서는 이 의미나 저 의미 중 어떤 것이 더 적절합니까?’ 만일 그가 ‘벗이여, 이 구절들에 대해서는 바로 이 의미가 더 적절합니다’라고 말한다면, 그를 추켜세워서도 안 되고 깎아내려서도 안 된다. 추켜세우지도 말고 깎아내리지도 말고 그가 그 의미를 잘 숙고하여 지니도록 그를 잘 이해시켜야 한다.”

๑๘๐. ‘‘อปโรปิ เจ, จุนฺท, สพฺรหฺมจารี สงฺเฆ ธมฺมํ ภาเสยฺย. ตตฺร เจ ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อยํ โข อายสฺมา อตฺถญฺหิ โข สมฺมา คณฺหาติ พฺยญฺชนานิ มิจฺฉา โรเปตี’ติ. ตสฺส เนว อภินนฺทิตพฺพํ น ปฏิกฺโกสิตพฺพํ; อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิมสฺส นุ โข, อาวุโส, อตฺถสฺส อิมานิ วา พฺยญฺชนานิ เอตานิ วา พฺยญฺชนานิ กตมานิ โอปายิกตรานี’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘อิมสฺส โข, อาวุโส, อตฺถสฺส อิมาเนว พฺยญฺชนานิ โอปยิกตรานิ, ยานิ เจว เอตานี’ติ. โส เนว อุสฺสาเทตพฺโพ น อปสาเทตพฺโพ; อนุสฺสาเทตฺวา อนปสาเทตฺวา สฺเวว สาธุกํ สญฺญาเปตพฺโพ เตสญฺเญว พฺยญฺชนานํ นิสนฺติยา.

180. “준다여, 만일 다른 동료 수행자가 승가에서 법을 설하는데, 그에 대해 그대들에게 ‘이 존자는 의미는 바르게 파악하고 있으나 문구는 잘못 배치하고 있다’는 생각이 든다면, 그를 칭찬해서도 안 되고 비난해서도 안 된다. 칭찬하지도 비난하지도 말고 그에게 이렇게 말해야 한다. ‘도반이여, 이 의미에는 이 문구들이 적절합니까, 아니면 저 문구들이 더 적절합니까?’ 만일 그가 ‘도반이여, 이 의미에는 이 문구들이 저 문구들보다 더 적절합니다’라고 말한다면, 그를 치켜세워서도 안 되고 깎아내려서도 안 된다. 치켜세우지도 깎아내리지도 말고 그 문구들을 잘 숙고하도록 그를 잘 이해시켜야 한다.”

๑๘๑. ‘‘อปโรปิ เจ, จุนฺท, สพฺรหฺมจารี สงฺเฆ ธมฺมํ ภาเสยฺย. ตตฺร เจ ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อยํ โข อายสฺมา อตฺถญฺเจว สมฺมา คณฺหาติ พฺยญฺชนานิ [Pg.107] จ สมฺมา โรเปตี’ติ. ตสฺส ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตพฺพํ อนุโมทิตพฺพํ; ตสฺส ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ลาภา โน อาวุโส, สุลทฺธํ โน อาวุโส, เย มยํ อายสฺมนฺตํ ตาทิสํ สพฺรหฺมจารึ ปสฺสาม เอวํ อตฺถุเปตํ พฺยญฺชนุเปต’นฺติ.

181. “준다여, 만일 다른 동료 수행자가 승가에서 법을 설하는데, 그에 대해 그대들에게 ‘이 존자는 의미도 바르게 파악하고 문구도 바르게 배치하고 있다’는 생각이 든다면, 그의 설법에 대해 ‘훌륭합니다’라고 찬탄하고 기뻐해야 한다. 그의 설법을 찬탄하고 기뻐한 뒤에 그에게 이렇게 말해야 한다. ‘도반이여, 우리에게 이익입니다. 도반이여, 우리에게 큰 행운입니다. 우리가 이와 같이 의미와 문구를 갖춘 존자님과 같은 동료 수행자를 뵙게 되었으니 말입니다.’”

ปจฺจยานุญฺญาตการณํ

필수품을 허용한 이유

๑๘๒. ‘‘น โว อหํ, จุนฺท, ทิฏฺฐธมฺมิกานํเยว อาสวานํ สํวราย ธมฺมํ เทเสมิ. น ปนาหํ, จุนฺท, สมฺปรายิกานํเยว อาสวานํ ปฏิฆาตาย ธมฺมํ เทเสมิ. ทิฏฺฐธมฺมิกานํ เจวาหํ, จุนฺท, อาสวานํ สํวราย ธมฺมํ เทเสมิ; สมฺปรายิกานญฺจ อาสวานํ ปฏิฆาตาย. ตสฺมาติห, จุนฺท, ยํ โว มยา จีวรํ อนุญฺญาตํ, อลํ โว ตํ – ยาวเทว สีตสฺส ปฏิฆาตาย, อุณฺหสฺส ปฏิฆาตาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสป สมฺผสฺสานํ ปฏิฆาตาย, ยาวเทว หิริโกปีนปฏิจฺฉาทนตฺถํ. โย โว มยา ปิณฺฑปาโต อนุญฺญาโต, อลํ โว โส ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย, อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จ. ยํ โว มยา เสนาสนํ อนุญฺญาตํ, อลํ โว ตํ ยาวเทว สีตสฺส ปฏิฆาตาย, อุณฺหสฺส ปฏิฆาตาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ ปฏิฆาตาย, ยาวเทว อุตุปริสฺสยวิโนทน ปฏิสลฺลานารามตฺถํ. โย โว มยา คิลานปจฺจยเภสชฺช ปริกฺขาโร อนุญฺญาโต, อลํ โว โส ยาวเทว อุปฺปนฺนานํ เวยฺยาพาธิกานํ เวทนานํ ปฏิฆาตาย อพฺยาปชฺชปรมตาย.

182. “준다여, 나는 그대들에게 현세의 번뇌들만을 단속하기 위해 법을 설하는 것이 아니다. 준다여, 또한 나는 내세의 번뇌들만을 물리치기 위해 법을 설하는 것도 아니다. 준다여, 나는 현세의 번뇌들을 단속하기 위해서도, 내세의 번뇌들을 물리치기 위해서도 법을 설한다. 준다여, 그러므로 이 가르침 안에서 내가 그대들에게 허용한 가사는 오직 추위를 막고 더위를 막으며, 쇠파리, 모기, 바람, 뜨거운 햇볕, 기어 다니는 생물들의 접촉을 막기 위한 것이며, 오직 치부를 가리기 위한 것이다. 내가 그대들에게 허용한 탁발 음식은 오직 이 몸을 유지하고 지탱하며, 배고픔의 고통을 멈추고 청정범행을 돕기 위한 것이니, ‘이로써 옛 감수성을 물리치고 새로운 감수성을 일으키지 않으며, 목숨의 유지와 허물 없음과 안락한 머묾이 있으리라’고 생각하며 수용해야 한다. 내가 그대들에게 허용한 처소는 오직 추위를 막고 더위를 막으며, 쇠파리, 모기, 바람, 뜨거운 햇볕, 기어 다니는 생물들의 접촉을 막기 위한 것이며, 기후의 위험을 물리치고 홀로 선정에 드는 즐거움을 위한 것이다. 내가 그대들에게 허용한 병구완을 위한 약과 필수품은 오직 이미 생긴 질병의 고통을 물리치고 고통이 없는 최상의 상태를 위한 것이다.”

สุขลฺลิกานุโยโค

즐거움에 몰두함

๑๘๓. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘สุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา สมณา สกฺยปุตฺติยา วิหรนฺตี’ติ. เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘กตโม โส[Pg.108], อาวุโส, สุขลฺลิกานุโยโค? สุขลฺลิกานุโยคา หิ พหู อเนกวิหิตา นานปฺปการกา’ติ.

183. “준다여, 외도의 유행자들이 ‘석가 자손의 사문들은 즐거움에 몰두하며 지낸다’라고 말할 가능성이 있다. 준다여, 그렇게 말하는 외도 유행자들에게는 이렇게 말해야 한다. ‘도반들이여, 그 즐거움에 몰두함이란 어떤 것입니까? 즐거움에 몰두함에는 여러 가지가 있고, 수많은 방식이 있으며, 다양한 종류가 있기 때문입니다.’”

‘‘จตฺตาโรเม, จุนฺท, สุขลฺลิกานุโยคา หีนา คมฺมา โปถุชฺชนิกา อนริยา อนตฺถสํหิตา น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร?

“준다여, 여기 네 가지 즐거움에 몰두함이 있는데, 이것들은 저열하고 세속적이며 범부의 것이고 성스럽지 못하며 이익을 주지 못한다. 또한 염오, 이욕, 소멸, 고요함, 신통, 깨달음, 열반으로 인도하지 못한다. 그 네 가지란 무엇인가?”

‘‘อิธ, จุนฺท, เอกจฺโจ พาโล ปาเณ วธิตฺวา วธิตฺวา อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ. อยํ ปฐโม สุขลฺลิกานุโยโค.

“준다여, 여기 어떤 어리석은 자는 생명을 죽이고 죽여서 자신을 즐겁게 하고 만족하게 한다. 이것이 첫 번째 즐거움에 몰두함이다.”

‘‘ปุน จปรํ, จุนฺท, อิเธกจฺโจ อทินฺนํ อาทิยิตฺวา อาทิยิตฺวา อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ. อยํ ทุติโย สุขลฺลิกานุโยโค.

“준다여, 다시 또 여기 어떤 자는 주지 않은 것을 취하고 취해서 자신을 즐겁게 하고 만족하게 한다. 이것이 두 번째 즐거움에 몰두함이다.”

‘‘ปุน จปรํ, จุนฺท, อิเธกจฺโจ มุสา ภณิตฺวา ภณิตฺวา อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ. อยํ ตติโย สุขลฺลิกานุโยโค.

“준다여, 다시 또 여기 어떤 자는 거짓말을 하고 해서 자신을 즐겁게 하고 만족하게 한다. 이것이 세 번째 즐거움에 몰두함이다.”

‘‘ปุน จปรํ, จุนฺท, อิเธกจฺโจ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อยํ จตุตฺโถ สุขลฺลิกานุโยโค.

“준다여, 다시 또 여기 어떤 자는 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥들에 휩싸여 그것들을 완전히 갖추어 즐긴다. 이것이 네 번째 즐거움에 몰두함이다.”

‘‘อิเม โข, จุนฺท, จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยคา หีนา คมฺมา โปถุชฺชนิกา อนริยา อนตฺถสํหิตา น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ.

“준다여, 진실로 이 네 가지 즐거움에 몰두함은 저열하고 세속적이며 범부의 것이고 성스럽지 못하며 이익을 주지 못한다. 또한 염오, 이욕, 소멸, 고요함, 신통, 깨달음, 열반으로 인도하지 못한다.”

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อิเม จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยเค อนุยุตฺตา สมณา สกฺยปุตฺติยา วิหรนฺตี’ติ. เต โว ‘มาเหวํ’ ติสฺสุ วจนียา. น เต โว สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ, อพฺภาจิกฺเขยฺยุํ อสตา อภูเตน.

“준다여, 외도의 유행자들이 ‘석가 자손의 사문들은 이 네 가지 즐거움에 몰두하며 지낸다’라고 말할 가능성이 있다. 그들에게 그대들은 ‘그렇게 말하지 마시오’라고 말해야 한다. 그들은 그대들을 바르게 말하는 것이 아니라, 사실이 아니고 근거 없는 말로 비방하는 것이기 때문이다.”

๑๘๔. ‘‘จตฺตาโรเม, จุนฺท, สุขลฺลิกานุโยคา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร?

184. “준다여, 여기 네 가지 즐거움에 몰두함이 있는데, 이것들은 전적으로 염오, 이욕, 소멸, 고요함, 신통, 깨달음, 열반으로 인도한다. 그 네 가지란 무엇인가?”

‘‘อิธ, จุนฺท, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ปฐโม สุขลฺลิกานุโยโค.

“준다여, 여기 비구는 감각적 욕망들을 멀리하고 해로운 법들을 멀리한 뒤, 일으킨 생각(위탁카)과 지속적 고찰(위짜라)이 있고 멀리함에서 생긴 기쁨(삐띠)과 즐거움(수카)이 있는 초선정에 들어 머문다. 이것이 첫 번째 즐거움에 몰두함이다.”

‘‘ปุน [Pg.109] จปรํ, จุนฺท, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ทุติโย สุขลฺลิกานุโยโค.

“준다여, 다시 또 비구는 일으킨 생각과 지속적 고찰을 가라앉힌 뒤, 제2선정에 들어 머문다. 이것이 두 번째 즐거움에 몰두함이다.”

‘‘ปุน จปรํ, จุนฺท, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ตติโย สุขลฺลิกานุโยโค.

“준다여, 다시 또 비구는 기쁨이 빛바랬기 때문에 평온하게 머물고, 마음 챙기고 알아차리며, 몸으로 즐거움을 느끼며 성자들이 ‘평온하고 마음 챙기며 즐겁게 머문다’고 묘사하는 제3선정에 들어 머문다. 이것이 세 번째 즐거움에 몰두함이다.”

‘‘ปุน จปรํ, จุนฺท, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ จตุตฺโถ สุขลฺลิกานุโยโค.

“준다여, 다시 또 비구는 즐거움도 버리고 괴로움도 버린 뒤, 이미 기쁨과 슬픔을 소멸시켰으므로 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온함으로 인해 마음 챙김이 청정한 제4선정에 들어 머문다. 이것이 네 번째 즐거움에 몰두함이다.”

‘‘อิเม โข, จุนฺท, จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยคา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ.

“준다여, 진실로 이 네 가지 즐거움에 몰두함은 전적으로 염오, 이욕, 소멸, 고요함, 신통, 깨달음, 열반으로 인도한다.”

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อิเม จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยเค อนุยุตฺตา สมณา สกฺยปุตฺติยา วิหรนฺตี’ติ. เต โว ‘เอวํ’ ติสฺสุ วจนียา. สมฺมา เต โว วทมานา วเทยฺยุํ, น เต โว อพฺภาจิกฺเขยฺยุํ อสตา อภูเตน.

준다여, 외도 유행자들이 '사문 석자자들은 이 네 가지 즐거움을 누리는 수행에 전념하며 머문다'라고 말할 가능성이 있다. 그들에게 '그렇다'라고 답해야 한다. 그렇게 말할 때 그들은 너희를 바르게 말하는 것이며, 사실이 아닌 허위로 너희를 비방하는 것이 아니다.

สุขลฺลิกานุโยคานิสํโส

즐거움을 누리는 수행의 공덕

๑๘๕. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อิเม ปนาวุโส, จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยเค อนุยุตฺตานํ วิหรตํ กติ ผลานิ กตานิสํสา ปาฏิกงฺขา’ติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘อิเม โข, อาวุโส, จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยเค อนุยุตฺตานํ วิหรตํ จตฺตาริ ผลานิ จตฺตาโร อานิสํสา ปาฏิกงฺขา. กตเม จตฺตาโร? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ. อิทํ ปฐมํ ผลํ, ปฐโม อานิสํโส. ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อิทํ ทุติยํ ผลํ, ทุติโย อานิสํโส. ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อิทํ ตติยํ ผลํ, ตติโย อานิสํโส. ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ จตุตฺถํ ผลํ จตุตฺโถ อานิสํโส. อิเม [Pg.110] โข, อาวุโส, จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยเค อนุยุตฺตานํ วิหรตํ อิมานิ จตฺตาริ ผลานิ, จตฺตาโร อานิสํสา ปาฏิกงฺขา’’ติ.

185. 준다여, 외도 유행자들이 '도반들이여, 이 네 가지 즐거움을 누리는 수행에 전념하며 머무는 이들에게 어떤 결과와 어떤 공덕이 기대되는가?'라고 말할 가능성이 있다. 준다여, 그렇게 말하는 외도 유행자들에게는 이와 같이 말해야 한다. '도반들이여, 이 네 가지 즐거움을 누리는 수행에 전념하며 머무는 이들에게는 네 가지 결과와 네 가지 공덕이 기대됩니다. 네 가지란 무엇인가? 도반들이여, 여기 이 법과 율에서 수행자는 세 가지 족쇄를 완전히 끊음으로써 사악도에 떨어지지 않는 법을 지니고 구경의 깨달음으로 나아가는 것이 확정된 예류자(수다원)가 됩니다. 이것이 첫 번째 결과요, 첫 번째 공덕입니다. 도반들이여, 다시 수행자는 세 가지 족쇄를 완전히 끊고 탐욕·성냄·어리석음이 희박해짐으로써 일래자(사다함)가 됩니다. 그는 이 세상에 단 한 번 돌아와 괴로움의 끝을 봅니다. 이것이 두 번째 결과요, 두 번째 공덕입니다. 도반들이여, 다시 수행자는 다섯 가지 낮은 단계의 족쇄를 완전히 끊음으로써 화생(化生)하는 자가 되어, 그곳에서 완전한 열반에 들어 그 세계로부터 다시 돌아오지 않는 불환자(아나함)가 됩니다. 이것이 세 번째 결과요, 세 번째 공덕입니다. 도반들이여, 다시 수행자는 번뇌가 다하여 번뇌 없는 심해탈과 혜해탈을 현법에서 스스로 높은 지혜로 알고 실현하여 구족하며 머뭅니다. 이것이 네 번째 결과요, 네 번째 공덕입니다. 도반들이여, 이 네 가지 즐거움을 누리는 수행에 전념하며 머무는 이들에게는 이와 같은 네 가지 결과와 네 가지 공덕이 기대됩니다.'

ขีณาสวอภพฺพฐานํ

번뇌가 다한 자가 할 수 없는 일

๑๘๖. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อฏฺฐิตธมฺมา สมณา สกฺยปุตฺติยา วิหรนฺตี’ติ. เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สาวกานํ ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา ยาวชีวํ อนติกฺกมนียา. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, อินฺทขีโล วา อโยขีโล วา คมฺภีรเนโม สุนิขาโต อจโล อสมฺปเวธี. เอวเมว โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สาวกานํ ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา ยาวชีวํ อนติกฺกมนียา. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต, อภพฺโพ โส นว ฐานานิ อชฺฌาจริตุํ. อภพฺโพ, อาวุโส, ขีณาสโว ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สมฺปชานมุสา ภาสิตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สนฺนิธิการกํ กาเม ปริภุญฺชิตุํ เสยฺยถาปิ ปุพฺเพ อาคาริกภูโต; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ ฉนฺทาคตึ คนฺตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ โทสาคตึ คนฺตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ โมหาคตึ คนฺตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ ภยาคตึ คนฺตุํ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต, อภพฺโพ โส อิมานิ นว ฐานานิ อชฺฌาจริตุ’’นฺติ.

186. 준다여, 외도 유행자들이 '사문 석자자들은 정해진 법도 없이 머문다'라고 말할 가능성이 있다. 준다여, 그렇게 말하는 외도 유행자들에게는 이와 같이 말해야 한다. '도반들이여, 모든 것을 알고 모든 것을 보시며 공양받아 마땅한 분, 바르게 깨달으신 저 세존께서는 제자들에게 목숨이 다할 때까지 어겨서는 안 될 법들을 설하고 제정하셨습니다. 도반들이여, 예를 들어 땅속 깊이 박혀 견고하게 세워진 석주나 철주가 흔들리지 않고 요동하지 않는 것과 같습니다. 도반들이여, 이와 같이 모든 것을 알고 모든 것을 보시며 공양받아 마땅한 분, 바르게 깨달으신 저 세존께서 제자들에게 설하고 제정하신 법들은 목숨이 다할 때까지 어길 수 없는 것입니다. 도반들이여, 아라한으로서 번뇌가 다하고 수행을 완성했으며 해야 할 일을 다 마치고 짐을 내려놓았으며 참된 이익을 얻고 태어남의 족쇄를 완전히 끊었으며 바른 지혜로 해탈한 수행자는 아홉 가지 일을 결코 저지를 수 없습니다. 도반들이여, 번뇌가 다한 수행자는 일부러 생명의 목숨을 끊을 수 없습니다. 번뇌가 다한 수행자는 주지 않은 것을 훔치는 마음으로 가질 수 없습니다. 번뇌가 다한 수행자는 음행을 행할 수 없습니다. 번뇌가 다한 수행자는 알고서 거짓말을 할 수 없습니다. 번뇌가 다한 수행자는 예전 재가자였을 때처럼 감각적 즐거움의 대상을 저축하여 누릴 수 없습니다. 번뇌가 다한 수행자는 편애에 빠질 수 없습니다. 번뇌가 다한 수행자는 증오에 빠질 수 없습니다. 번뇌가 다한 수행자는 미혹에 빠질 수 없습니다. 번뇌가 다한 수행자는 공포에 빠질 수 없습니다. 도반들이여, 아라한으로서 번뇌가 다하고 수행을 완성했으며 해야 할 일을 다 마치고 짐을 내려놓았으며 참된 이익을 얻고 태어남의 족쇄를 완전히 끊었으며 바른 지혜로 해탈한 수행자는 이 아홉 가지 일을 결코 저지를 수 없습니다.'

ปญฺหาพฺยากรณํ

질문에 대한 답변

๑๘๗. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อตีตํ โข อทฺธานํ อารพฺภ สมโณ โคตโม อตีรกํ ญาณทสฺสนํ ปญฺญเปติ, โน จ โข อนาคตํ อทฺธานํ อารพฺภ อตีรกํ ญาณทสฺสนํ ปญฺญเปติ, ตยิทํ กึสุ ตยิทํ กถํสู’ติ? เต จ อญฺญติตฺถิยา [Pg.111] ปริพฺพาชกา อญฺญวิหิตเกน ญาณทสฺสเนน อญฺญวิหิตกํ ญาณทสฺสนํ ปญฺญเปตพฺพํ มญฺญนฺติ ยถริว พาลา อพฺยตฺตา. อตีตํ โข, จุนฺท, อทฺธานํ อารพฺภ ตถาคตสฺส สตานุสาริ ญาณํ โหติ; โส ยาวตกํ อากงฺขติ ตาวตกํ อนุสฺสรติ. อนาคตญฺจ โข อทฺธานํ อารพฺภ ตถาคตสฺส โพธิชํ ญาณํ อุปฺปชฺชติ – ‘อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’ติ. ‘อตีตํ เจปิ, จุนฺท, โหติ อภูตํ อตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ, น ตํ ตถาคโต พฺยากโรติ. อตีตํ เจปิ, จุนฺท, โหติ ภูตํ ตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ, ตมฺปิ ตถาคโต น พฺยากโรติ. อตีตํ เจปิ จุนฺท, โหติ ภูตํ ตจฺฉํ อตฺถสํหิตํ, ตตฺร กาลญฺญู ตถาคโต โหติ ตสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย. อนาคตํ เจปิ, จุนฺท, โหติ อภูตํ อตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ, น ตํ ตถาคโต พฺยากโรติ…เป… ตสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย. ปจฺจุปฺปนฺนํ เจปิ, จุนฺท, โหติ อภูตํ อตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ, น ตํ ตถาคโต พฺยากโรติ. ปจฺจุปฺปนฺนํ เจปิ, จุนฺท, โหติ ภูตํ ตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ, ตมฺปิ ตถาคโต น พฺยากโรติ. ปจฺจุปฺปนฺนํ เจปิ, จุนฺท, โหติ ภูตํ ตจฺฉํ อตฺถสํหิตํ, ตตฺร กาลญฺญู ตถาคโต โหติ ตสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย.

187. 준다여, 외도 유행자들이 '사문 고타마는 과거에 대해서는 끝없는 지견을 밝히지만, 미래에 대해서는 끝없는 지견을 밝히지 않으니 이것은 어찌 된 일이며 왜 그러한가?'라고 말할 가능성이 있다. 그 외도 유행자들은 어리석고 무지한 자들처럼, 다른 쪽을 대상으로 하는 지견으로 또 다른 쪽을 대상으로 하는 지견을 설명해야 한다고 생각한다. 준다여, 과거에 관하여 여래에게는 과거를 따라가는 마음 챙김의 지혜가 있으니, 그는 원하는 만큼 과거를 회상할 수 있다. 또한 미래와 관련하여 여래에게는 '이것이 마지막 태어남이다. 이제 다시 태어남은 없다'라는 깨달음에서 생긴 지혜가 일어난다. 준다여, 과거의 일이라도 사실이 아니고 거짓이며 이익이 없다면 여래는 그것을 설명하지 않는다. 준다여, 과거의 일이 사실이고 거짓이 아닐지라도 이익이 없다면 여래는 그것 역시 설명하지 않는다. 준다여, 과거의 일이 사실이고 거짓이 아니며 이익이 있다면 여래는 그 질문에 답하기 위해 적절한 때를 안다. 준다여, 미래의 일이라도 사실이 아니고 거짓이며 이익이 없다면 여래는 그것을 설명하지 않는다... (중략) ...그 질문에 답하기 위해 적절한 때를 안다. 준다여, 현재의 일이라도 사실이 아니고 거짓이며 이익이 없다면 여래는 그것을 설명하지 않는다. 준다여, 현재의 일이 사실이고 거짓이 아닐지라도 이익이 없다면 여래는 그것 역시 설명하지 않는다. 준다여, 현재의 일이 사실이고 거짓이 아니며 이익이 있다면 여래는 그 질문에 답하기 위해 적절한 때를 안다.

๑๘๘. ‘‘อิติ โข, จุนฺท, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ตถาคโต กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ. ยญฺจ โข, จุนฺท, สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา, สพฺพํ ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธํ, ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ. ยญฺจ, จุนฺท, รตฺตึ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ รตฺตึ อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ, ยํ เอตสฺมึ อนฺตเร ภาสติ ลปติ นิทฺทิสติ. สพฺพํ ตํ ตเถว โหติ โน อญฺญถา, ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ. ยถาวาที, จุนฺท, ตถาคโต ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. อิติ ยถาวาที ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที, ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ. สเทวเก โลเก, จุนฺท, สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ตถาคโต อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี, ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ.

188. 춘다여, 이와 같이 여래는 과거, 미래, 현재의 법들에 대하여 때에 맞게 말하고(kālavādī), 진실을 말하고(bhūtavādī), 유익한 것을 말하고(atthavādī), 법을 말하고(dhammavādī), 율을 말한다(vinayavādī). 그러므로 ‘여래(Tathāgato)’라고 불린다. 춘다여, 신들의 세계, 마라의 세계, 범천의 세계와 사문, 바라문, 왕들, 그리고 사람들을 포함한 중생계에서 보고, 듣고, 느끼고, 알고, 도달하고, 찾고, 마음으로 고찰한 그 모든 것을 여래는 완전히 깨달았다. 그러므로 ‘여래’라고 불린다. 춘다여, 여래가 위없는 정등각을 깨달은 밤부터 남김 없는 열반의 요소(무여열반계)로 반열반한 밤까지, 그 사이에 말하고, 읊고, 지시한 모든 것, 그 모든 것은 그와 같으며 다름이 없다. 그러므로 ‘여래’라고 불린다. 춘다여, 여래는 말한 대로 행하고, 행한 대로 말한다. 이와 같이 말한 대로 행하고 행한 대로 말하므로 ‘여래’라고 불린다. 춘다여, 신들의 세계, 마라의 세계, 범천의 세계와 사문, 바라문, 왕들, 그리고 사람들을 포함한 중생계에서 여래는 (다른 이들을) 압도하지만 (다른 이들에게) 압도되지 않으며, 모든 것을 보는 자이며, 지배력을 가진 자이다. 그러므로 ‘여래’라고 불린다.

อพฺยากตฏฺฐานํ

설명되지 않은 주제(무기, 無記)

๑๘๙. ‘‘ฐานํ [Pg.112] โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กึ นุ โข, อาวุโส, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘อพฺยากตํ โข, อาวุโส, ภควตา – ‘‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

189. 춘다여, 다른 교단의 유행자들이 ‘도반이여, 여래는 사후에 존재합니까? 이것만이 진실이고 다른 것은 허망합니까?’라고 말할 경우가 있다. 춘다여, 그렇게 말하는 다른 교단의 유행자들에게는 이렇게 말해야 한다. ‘도반이여, 세존께서는 “여래는 사후에 존재하며, 이것만이 진실이고 다른 것은 허망하다”라고 설명하지 않으셨습니다.’

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กึ ปนาวุโส, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘เอตมฺปิ โข, อาวุโส, ภควตา อพฺยากตํ – ‘‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

춘다여, 다른 교단의 유행자들이 ‘도반이여, 여래는 사후에 존재하지 않습니까? 이것만이 진실이고 다른 것은 허망합니까?’라고 말할 경우가 있다. 춘다여, 그렇게 말하는 다른 교단의 유행자들에게는 이렇게 말해야 한다. ‘도반이여, 이것 역시 세존께서 “여래는 사후에 존재하지 않으며, 이것만이 진실이고 다른 것은 허망하다”라고 설명하지 않으셨습니다.’

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กึ ปนาวุโส, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘อพฺยากตํ โข เอตํ, อาวุโส, ภควตา – ‘‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

춘다여, 다른 교단의 유행자들이 ‘도반이여, 여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 합니까? 이것만이 진실이고 다른 것은 허망합니까?’라고 말할 경우가 있다. 춘다여, 그렇게 말하는 다른 교단의 유행자들에게는 이렇게 말해야 한다. ‘도반이여, 그것 역시 세존께서 “여래는 사후에 존재하기도 하고 존재하지 않기도 하며, 이것만이 진실이고 다른 것은 허망하다”라고 설명하지 않으셨습니다.’

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กึ ปนาวุโส, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘เอตมฺปิ โข, อาวุโส, ภควตา อพฺยากตํ – ‘‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

춘다여, 다른 교단의 유행자들이 ‘도반이여, 여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아닙니까? 이것만이 진실이고 다른 것은 허망합니까?’라고 말할 경우가 있다. 춘다여, 그렇게 말하는 다른 교단의 유행자들에게는 이렇게 말해야 한다. ‘도반이여, 이것 역시 세존께서 “여래는 사후에 존재하는 것도 아니고 존재하지 않는 것도 아니며, 이것만이 진실이고 다른 것은 허망하다”라고 설명하지 않으셨습니다.’

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กสฺมา ปเนตํ, อาวุโส, สมเณน โคตเมน อพฺยากต’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘น เหตํ, อาวุโส, อตฺถสํหิตํ น ธมฺมสํหิตํ น อาทิพฺรหฺมจริยกํ น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ตสฺมา ตํ ภควตา อพฺยากต’นฺติ.

춘다여, 다른 교단의 유행자들이 ‘도반이여, 왜 사문 고타마께서는 이것을 설명하지 않으셨습니까?’라고 말할 경우가 있다. 춘다여, 그렇게 말하는 다른 교단의 유행자들에게는 이렇게 말해야 한다. ‘도반이여, 그것은 유익하지 않고, 법에 합당하지 않으며, 청정범행의 시작이 아니며, 염오(혐오)나 이욕(탐욕의 빛바램), 소멸, 적정, 신통, 깨달음, 열반으로 인도하지 않기 때문입니다. 그러므로 세존께서는 그것을 설명하지 않으셨습니다.’

พฺยากตฏฺฐานํ

설명된 주제(유기, 有記)

๑๙๐. ‘‘ฐานํ [Pg.113] โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กึ ปนาวุโส, สมเณน โคตเมน พฺยากต’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘อิทํ ทุกฺขนฺติ โข, อาวุโส, ภควตา พฺยากตํ, อยํ ทุกฺขสมุทโยติ โข, อาวุโส, ภควตา พฺยากตํ, อยํ ทุกฺขนิโรโธติ โข, อาวุโส, ภควตา พฺยากตํ, อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โข, อาวุโส, ภควตา พฺยากต’นฺติ.

190. 춘다여, 다른 교단의 유행자들이 ‘도반이여, 그러면 사문 고타마께서는 무엇을 설명하셨습니까?’라고 말할 경우가 있다. 춘다여, 그렇게 말하는 다른 교단의 유행자들에게는 이렇게 말해야 한다. ‘도반이여, 세존께서는 “이것이 괴로움이다”라고 설명하셨고, “이것이 괴로움의 일어남이다”라고 설명하셨고, “이것이 괴로움의 소멸이다”라고 설명하셨으며, “이것이 괴로움의 소멸로 인도하는 길이다”라고 설명하셨습니다.’

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กสฺมา ปเนตํ, อาวุโส, สมเณน โคตเมน พฺยากต’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘เอตญฺหิ, อาวุโส, อตฺถสํหิตํ, เอตํ ธมฺมสํหิตํ, เอตํ อาทิพฺรหฺมจริยกํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. ตสฺมา ตํ ภควตา พฺยากต’นฺติ.

춘다여, 다른 교단의 유행자들이 ‘도반이여, 왜 사문 고타마께서는 이것을 설명하셨습니까?’라고 말할 경우가 있다. 춘다여, 그렇게 말하는 다른 교단의 유행자들에게는 이렇게 말해야 한다. ‘도반이여, 이것은 유익하고, 법에 합당하며, 청정범행의 시작이며, 전적인 염오와 이욕, 소멸, 적정, 신통, 깨달음, 열반으로 인도하기 때문입니다. 그러므로 세존께서는 그것을 설명하셨습니다.’

ปุพฺพนฺตสหคตทิฏฺฐินิสฺสยา

과거와 관련된 견해의 의지처들

๑๙๑. ‘‘เยปิ เต, จุนฺท, ปุพฺพนฺตสหคตา ทิฏฺฐินิสฺสยา, เตปิ โว มยา พฺยากตา, ยถา เต พฺยากาตพฺพา. ยถา จ เต น พฺยากาตพฺพา, กึ โว อหํ เต ตถา พฺยากริสฺสามิ? เยปิ เต, จุนฺท, อปรนฺตสหคตา ทิฏฺฐินิสฺสยา, เตปิ โว มยา พฺยากตา, ยถา เต พฺยากาตพฺพา. ยถา จ เต น พฺยากาตพฺพา, กึ โว อหํ เต ตถา พฺยากริสฺสามิ? กตเม จ เต, จุนฺท, ปุพฺพนฺตสหคตา ทิฏฺฐินิสฺสยา, เย โว มยา พฺยากตา, ยถา เต พฺยากาตพฺพา. (ยถา จ เต น พฺยากาตพฺพา, กึ โว อหํ เต ตถา พฺยากริสฺสามิ) ? สนฺติ โข, จุนฺท, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. สนฺติ ปน, จุนฺท, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อสสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ…เป… สสฺสโต จ อสสฺสโต จ อตฺตา จ โลโก จ… เนว สสฺสโต นาสสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ… สยํกโต อตฺตา จ โลโก จ… ปรํกโต อตฺตา จ โลโก จ… สยํกโต จ [Pg.114] ปรํกโต จ อตฺตา จ โลโก จ… อสยํกาโร อปรํกาโร อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. สสฺสตํ สุขทุกฺขํ… อสสฺสตํ สุขทุกฺขํ… สสฺสตญฺจ อสสฺสตญฺจ สุขทุกฺขํ… เนวสสฺสตํ นาสสฺสตํ สุขทุกฺขํ… สยํกตํ สุขทุกฺขํ… ปรํกตํ สุขทุกฺขํ… สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ สุขทุกฺขํ… อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ.

191. “준다여, 과거와 관련된 견해의 의지처들이 있으니, 그것들에 대해 설해져야 할 바를 내가 그대들에게 설하였다. 설해지지 말아야 할 바에 대해 내가 어찌 그대들에게 설하겠는가? 준다여, 미래와 관련된 견해의 의지처들도 있으니, 그것들에 대해 설해져야 할 바를 내가 그대들에게 설하였다. 설해지지 말아야 할 바에 대해 내가 어찌 그대들에게 설하겠는가? 준다여, 내가 그대들에게 설한 과거와 관련된 견해의 의지처들이란 무엇인가? 준다여, 어떤 사문과 바라문들은 ‘자아와 세상은 영원하며, 이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진다. 준다여, 또한 어떤 사문과 바라문들은 ‘자아와 세상은 영원하지 않다. … (중략) … 자아와 세상은 영원하기도 하고 영원하지 않기도 하다 … 자아와 세상은 영원한 것도 아니고 영원하지 않은 것도 아니다 … 자아와 세상은 스스로 만든 것이다 … 자아와 세상은 남이 만든 것이다 … 자아와 세상은 스스로 만든 것이기도 하고 남이 만든 것이기도 하다 … 자아와 세상은 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아니며 원인 없이 생겨난 것이다. 이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진다. 또한 ‘즐거움과 괴로움은 영원하다 … 즐거움과 괴로움은 영원하지 않다 … 즐거움과 괴로움은 영원하기도 하고 영원하지 않기도 하다 … 즐거움과 괴로움은 영원한 것도 아니고 영원하지 않은 것도 아니다 … 즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것이다 … 즐거움과 괴로움은 남이 만든 것이다 … 즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것이기도 하고 남이 만든 것이기도 하다 … 즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아니며 원인 없이 생겨난 것이다. 이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진 사문과 바라문들이 있다.”

๑๙๒. ‘‘ตตฺร, จุนฺท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘อตฺถิ นุ โข อิทํ, อาวุโส, วุจฺจติ – ‘‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จา’’ติ? ยญฺจ โข เต เอวมาหํสุ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตํ เตสํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อญฺญถาสญฺญิโนปิ เหตฺถ, จุนฺท, สนฺเตเก สตฺตา. อิมายปิ โข อหํ, จุนฺท, ปญฺญตฺติยา เนว อตฺตนา สมสมํ สมนุปสฺสามิ กุโต ภิยฺโย. อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย ยทิทํ อธิปญฺญตฺติ.

192. “준다여, 그들 중에서 ‘자아와 세상은 영원하며, 이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진 사문과 바라문들에게 내가 다가가서 이와 같이 말한다. ‘도반들이여, 그대들이 말하는 자아와 세상은 영원하다는 그 주장이 실제로 존재합니까?’라고 말이다. 그들이 ‘이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라고 하는 말을 나는 허용하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 준다여, 여기 이 세상에는 이와 다른 인식을 가진 일부 중생들도 있기 때문이다. 준다여, 이러한 선언에 있어서 나는 나와 동등한 자를 보지 못하는데, 하물며 나보다 더 뛰어난 자를 어디서 보겠는가? 진실로 이 수승한 선언에 있어서는 오직 나만이 뛰어날 뿐이다.”

๑๙๓. ‘‘ตตฺร, จุนฺท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อสสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ…เป… สสฺสโต จ อสสฺสโต จ อตฺตา จ โลโก จ… เนวสสฺสโต นาสสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ… สยํกโต อตฺตา จ โลโก จ… ปรํกโต อตฺตา จ โลโก จ… สยํกโต จ ปรํกโต จ อตฺตา จ โลโก จ… อสยํกาโร อปรํกาโร อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จ… สสฺสตํ สุขทุกฺขํ… อสสฺสตํ สุขทุกฺขํ… สสฺสตญฺจ อสสฺสตญฺจ สุขทุกฺขํ… เนวสสฺสตํ นาสสฺสตํ สุขทุกฺขํ… สยํกตํ สุขทุกฺขํ… ปรํกตํ สุขทุกฺขํ… สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ สุขทุกฺขํ… อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘อตฺถิ นุ โข อิทํ, อาวุโส, วุจฺจติ – ‘‘อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺข’’’นฺติ? ยญฺจ โข เต เอวมาหํสุ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตํ เตสํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อญฺญถาสญฺญิโนปิ เหตฺถ, จุนฺท, สนฺเตเก สตฺตา. อิมายปิ โข อหํ, จุนฺท, ปญฺญตฺติยา เนว อตฺตนา สมสมํ สมนุปสฺสามิ กุโต ภิยฺโย. อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย ยทิทํ อธิปญฺญตฺติ. อิเม โข เต, จุนฺท, ปุพฺพนฺตสหคตา ทิฏฺฐินิสฺสยา, เย โว มยา พฺยากตา, ยถา เต พฺยากาตพฺพา[Pg.115]. ยถา จ เต น พฺยากาตพฺพา, กึ โว อหํ เต ตถา พฺยากริสฺสามีติ ?

193. “준다여, 그들 중에서 ‘자아와 세상은 영원하지 않다 … (중략) … 자아와 세상은 영원하기도 하고 영원하지 않기도 하다 … 자아와 세상은 영원한 것도 아니고 영원하지 않은 것도 아니다 … 자아와 세상은 스스로 만든 것이다 … 자아와 세상은 남이 만든 것이다 … 자아와 세상은 스스로 만든 것이기도 하고 남이 만든 것이기도 하다 … 자아와 세상은 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아니며 원인 없이 생겨난 것이다 … 즐거움과 괴로움은 영원하다 … 즐거움과 괴로움은 영원하지 않다 … 즐거움과 괴로움은 영원하기도 하고 영원하지 않기도 하다 … 즐거움과 괴로움은 영원한 것도 아니고 영원하지 않은 것도 아니다 … 즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것이다 … 즐거움과 괴로움은 남이 만든 것이다 … 즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것이기도 하고 남이 만든 것이기도 하다 … 즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아니며 원인 없이 생겨난 것이다. 이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진 사문과 바라문들에게 내가 다가가서 이와 같이 말한다. ‘도반들이여, 그대들이 말하는 즐거움과 괴로움은 스스로 만든 것도 아니고 남이 만든 것도 아니며 원인 없이 생겨난 것이라는 그 주장이 실제로 존재합니까?’라고 말이다. 그들이 ‘이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라고 하는 그 말을 나는 허용하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 준다여, 여기 이 세상에는 이와 다른 인식을 가진 일부 중생들도 있기 때문이다. 준다여, 이러한 선언에 있어서 나는 나와 동등한 자를 보지 못하는데, 하물며 나보다 더 뛰어난 자를 어디서 보겠는가? 진실로 이 수승한 선언에 있어서는 오직 나만이 뛰어날 뿐이다. 준다여, 이것들이 내가 그대들에게 설한 과거와 관련된 견해의 의지처들이니, 설해야 할 방식대로 설한 것이다. 설하지 않아야 할 방식에 대해서는 내가 왜 그대들에게 설하겠는가?”

อปรนฺตสหคตทิฏฺฐินิสฺสยา

미래와 관련된 견해의 의지처들

๑๙๔. ‘‘กตเม จ เต, จุนฺท, อปรนฺตสหคตา ทิฏฺฐินิสฺสยา, เย โว มยา พฺยากตา, ยถา เต พฺยากาตพฺพา. (ยถา จ เต น พฺยากาตพฺพา, กึ โว อหํ เต ตถา พฺยากริสฺสามี) ? สนฺติ, จุนฺท, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘รูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. สนฺติ ปน, จุนฺท, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อรูปี อตฺตา โหติ…เป… รูปี จ อรูปี จ อตฺตา โหติ… เนวรูปี นารูปี อตฺตา โหติ… สญฺญี อตฺตา โหติ… อสญฺญี อตฺตา โหติ… เนวสญฺญีนาสญฺญี อตฺตา โหติ… อตฺตา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ น โหติ ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตตฺร, จุนฺท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘รูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘อตฺถิ นุ โข อิทํ, อาวุโส, วุจฺจติ – ‘‘รูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’’’ติ? ยญฺจ โข เต เอวมาหํสุ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตํ เตสํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อญฺญถาสญฺญิโนปิ เหตฺถ, จุนฺท, สนฺเตเก สตฺตา. อิมายปิ โข อหํ, จุนฺท, ปญฺญตฺติยา เนว อตฺตนา สมสมํ สมนุปสฺสามิ กุโต ภิยฺโย. อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย ยทิทํ อธิปญฺญตฺติ.

194. “준다여, 내가 그대들에게 설한 미래와 관련된 견해의 의지처들이란 무엇인가? 준다여, 어떤 사문과 바라문들은 ‘사후에 자아는 물질(색)이 있고 병이 없으며, 이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진다. 준다여, 또한 어떤 사문과 바라문들은 ‘사후에 자아는 물질이 없다 … (중략) … 자아는 물질이 있기도 하고 없기도 하다 … 자아는 물질이 있는 것도 아니고 없는 것도 아니다 … 자아는 인식이 있다 … 자아는 인식이 없다 … 자아는 인식이 있는 것도 아니고 없는 것도 아니다 … 자아는 죽으면 끊어지고 멸망하며 사후에는 존재하지 않는다. 이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라고 이와 같이 말하고 이와 같은 견해를 가진다. 준다여, 그들 중에서 ‘사후에 자아는 물질이 있고 병이 없으며, 이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라고 말하고 견해를 가진 사문과 바라문들에게 내가 다가가서 이와 같이 말한다. ‘도반들이여, 사후에 자아는 물질이 있고 병이 없다는 그대들의 주장이 실제로 존재합니까?’라고 말이다. 그들이 ‘이것만이 진실이고 다른 것은 헛되다’라고 하는 말을 나는 허용하지 않는다. 그것은 무슨 까닭인가? 준다여, 여기 이 세상에는 이와 다른 인식을 가진 일부 중생들도 있기 때문이다. 준다여, 이러한 선언에 있어서 나는 나와 동등한 자를 보지 못하는데, 하물며 나보다 더 뛰어난 자를 어디서 보겠는가? 진실로 이 수승한 선언에 있어서는 오직 나만이 뛰어날 뿐이다.”

๑๙๕. ‘‘ตตฺร, จุนฺท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อรูปี อตฺตา โหติ…เป… รูปี จ อรูปี จ อตฺตา โหติ… เนวรูปีนารูปี อตฺตา โหติ… สญฺญี อตฺตา โหติ… อสญฺญี อตฺตา โหติ… เนวสญฺญีนาสญฺญี อตฺตา โหติ… อตฺตา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ น โหติ ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘อตฺถิ นุ โข อิทํ, อาวุโส, วุจฺจติ – ‘‘อตฺตา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ น โหติ ปรํ มรณา’’’ติ? ยญฺจ โข เต, จุนฺท, เอวมาหํสุ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตํ เตสํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อญฺญถาสญฺญิโนปิ เหตฺถ, จุนฺท, สนฺเตเก สตฺตา. อิมายปิ โข อหํ, จุนฺท, ปญฺญตฺติยา เนว อตฺตนา [Pg.116] สมสมํ สมนุปสฺสามิ, กุโต ภิยฺโย. อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย ยทิทํ อธิปญฺญตฺติ. อิเม โข เต, จุนฺท, อปรนฺตสหคตา ทิฏฺฐินิสฺสยา, เย โว มยา พฺยากตา, ยถา เต พฺยากาตพฺพา. ยถา จ เต น พฺยากาตพฺพา, กึ โว อหํ เต ตถา พฺยากริสฺสามีติ ?

195. “준다여, 그들 사문·바라문들 가운데 ‘자아는 형색이 없다… (중략) … 자아는 형색이 있기도 하고 없기도 하다… 자아는 형색이 있는 것도 아니고 없는 것도 아니다… 자아는 지각이 있다… 자아는 지각이 없다… 자아는 지각이 있는 것도 아니고 없는 것도 아니다… 자아는 죽으면 끊어지고 멸망하며 죽은 뒤에는 존재하지 않는다. 이것만이 진실이고 다른 것은 헛된 것이다’라고 이와 같이 말하고 이와 같이 견해를 가진 자들이 있다. 나는 그들에게 다가가 이렇게 말한다. ‘벗들이여, 자아는 죽으면 끊어지고 멸망하며 죽은 뒤에는 존재하지 않는다는 말이 그대들에 의해 설해집니까?’ 준다여, 그들이 ‘이것만이 진실이고 다른 것은 헛된 것이다’라고 말하는 것에 대해 나는 그들의 그 말을 인정하지 않는다. 그 이유는 무엇인가? 준다여, 이 세상에는 다른 식으로 인식하는 일부 중생들이 있기 때문이다. 준다여, 나는 이러한 주장(paññatti)에 대해 나 자신과 대등한 자를 결코 보지 못하거늘, 하물며 나보다 뛰어난 자를 어디서 보겠는가. 오히려 그 탁월한 지혜(adhipaññatti)에 있어서는 내가 그곳에서 뛰어나다. 준다여, 이것들은 미래와 관련된 견해의 집착들이니, 그것들은 내가 그대들에게 설명해 준 바와 같다. 어떻게 설명해야 할 것인지, 어떻게 설명하지 말아야 할 것인지, 내가 왜 그대들에게 그것을 설명하겠는가?”

๑๙๖. ‘‘อิเมสญฺจ, จุนฺท, ปุพฺพนฺตสหคตานํ ทิฏฺฐินิสฺสยานํ อิเมสญฺจ อปรนฺตสหคตานํ ทิฏฺฐินิสฺสยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย เอวํ มยา จตฺตาโร สติปฏฺฐานา เทสิตา ปญฺญตฺตา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, จุนฺท, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อิเมสญฺจ จุนฺท, ปุพฺพนฺตสหคตานํ ทิฏฺฐินิสฺสยานํ อิเมสญฺจ อปรนฺตสหคตานํ ทิฏฺฐินิสฺสยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย. เอวํ มยา อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา เทสิตา ปญฺญตฺตา’’ติ.

196. “준다여, 과거와 관련된 이러한 견해의 집착들과 미래와 관련된 이러한 견해의 집착들을 버리고 극복하기 위해, 이와 같이 나에 의해 네 가지 마음챙김의 확립(사념처)이 설해졌고 규정되었다. 무엇이 네 가지인가? 준다여, 여기 수행자는 몸에서 몸을 관찰하며 머무니, 열정적으로, 분명하게 알아차리며, 마음챙기며, 세상에 대한 탐욕과 고뇌를 제거한다. 느낌에서 느낌을 관찰하며… (중략) … 마음에서 마음을 관찰하며… 법에서 법을 관찰하며 머무니, 열정적으로, 분명하게 알아차리며, 마음챙기며, 세상에 대한 탐욕과 고뇌를 제거한다. 준다여, 과거와 관련된 이러한 견해의 집착들과 미래와 관련된 이러한 견해의 집착들을 버리고 극복하기 위해, 이와 같이 나에 의해 이 네 가지 마음챙김의 확립이 설해졌고 규정되었다.”

๑๙๗. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อุปวาโณ ภควโต ปิฏฺฐิโต ฐิโต โหติ ภควนฺตํ พีชยมาโน. อถ โข อายสฺมา อุปวาโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ปาสาทิโก วตายํ, ภนฺเต, ธมฺมปริยาโย; สุปาสาทิโก วตายํ ภนฺเต, ธมฺมปริยาโย, โก นามายํ ภนฺเต ธมฺมปริยาโย’’ติ? ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ, อุปวาณ, อิมํ ธมฺมปริยายํ ‘ปาสาทิโก’ ตฺเวว นํ ธาเรหี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา อุปวาโณ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

197. 그때 존자 우파와나가 세존의 뒤에 서서 세존께 부채질을 해드리고 있었다. 그때 존자 우파와나가 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 경이롭습니다. 세존이시여, 놀랍습니다! 세존이시여, 참으로 이 법의 가르침은 신심을 일으킵니다. 세존이시여, 참으로 이 법의 가르침은 매우 신심을 일으킵니다. 세존이시여, 이 법의 가르침의 이름은 무엇입니까?” “우파와나여, 그러므로 그대는 이 법의 가르침을 ‘파사디카(신심을 일으키는 가르침)’라고 기억하라.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 존자 우파와나는 세존의 말씀을 기뻐하며 환호하였다.

ปาสาทิกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ.

여섯 번째 파사디카 경이 끝났다.

๗. ลกฺขณสุตฺตํ

7. 7. 라카나 경(대인상의 경)

ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ

서른두 가지 대인의 형상

๑๙๘. เอวํ [Pg.117] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทฺทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

198. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서 사왓티의 제타 숲, 아나타삔디카 승원에 머무셨다. 그때 세존께서 비구들을 부르셨다. “비구들이여.” “세존이시여”라고 그 비구들은 세존께 응답했다. 세존께서 이와 같이 말씀하셨다.

๑๙๙. ‘‘ทฺวตฺตึสิมานิ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณานิ, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ; เสยฺยถิทํ, จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท.

199. “비구들이여, 대인에게는 서른두 가지 대인의 형상이 있으니, 이것을 갖춘 대인에게는 오직 두 가지 길만이 있고 다른 길은 없다. 만약 집에서 생활하면, 법다운 법왕이며, 사방을 정복하여 승리하고, 나라를 안정시키며, 일곱 가지 보물을 갖춘 전륜성왕이 된다. 그 왕에게는 이러한 일곱 가지 보물이 있으니, 즉 윤보, 상보, 마보, 주보, 여보, 거사보, 그리고 일곱 번째로 주병보이다. 그에게는 용맹하고 영웅적인 자태를 갖추어 적군을 물리치는 천 명 이상의 아들이 있게 된다. 그는 바다로 둘러싸인 이 대지를 징벌이나 무기가 아니라 법으로써 정복하고 다스린다. 그러나 만약 집을 떠나 출가하면, 세상에서 번뇌의 덮개를 벗겨낸 거룩한 분, 바르게 깨달은 분(정등각자)이 된다.”

๒๐๐. ‘‘กตมานิ จ ตานิ, ภิกฺขเว, ทฺวตฺตึส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณานิ, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา? สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท.

200. “비구들이여, 대인에게 오직 두 가지 길만이 있고 다른 길은 없게 하는 그 서른두 가지 대인의 형상이란 무엇인가? 만약 집에서 생활하면 전륜성왕이 되고… (중략) … 만약 집을 떠나 출가하면, 세상에서 번뇌의 덮개를 벗겨낸 거룩한 분, 바르게 깨달은 분이 된다.”

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, มหาปุริโส สุปฺปติฏฺฐิตปาโท โหติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริโส สุปฺปติฏฺฐิตปาโท โหติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

“비구들이여, 이 세상에 대인은 발바닥이 고르게 잘 안착되어 있다. 비구들이여, 대인이 발바닥이 고르게 잘 안착되어 있다는 것, 이것 또한 대인의 대인 표상이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส เหฏฺฐาปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ โหนฺติ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ. ยมฺปิ[Pg.118], ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส เหฏฺฐาปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ โหนฺติ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

“비구들이여, 다시 더 나아가 대인의 발바닥에는 천 개의 살과 테두리와 배꼽을 갖추고 모든 형상을 완벽하게 구비한 수레바퀴 문양이 나타나 있다. 비구들이여, 대인의 발바닥에 천 개의 살과 테두리와 배꼽을 갖추고 모든 형상을 완벽하게 구비한 수레바퀴 문양이 나타나 있다는 것, 이것 또한 대인의 대인 형상 중 하나이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มหาปุริโส อายตปณฺหิ โหติ…เป… ทีฆงฺคุลิ โหติ… มุทุตลุนหตฺถปาโท โหติ… ชาลหตฺถปาโท โหติ… อุสฺสงฺขปาโท โหติ… เอณิชงฺโฆ โหติ… ฐิตโกว อโนนมนฺโต อุโภหิ ปาณิตเลหิ ชณฺณุกานิ ปริมสติ ปริมชฺชติ… โกโสหิตวตฺถคุยฺโห โหติ… สุวณฺณวณฺโณ โหติ กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ… สุขุมจฺฉวิ โหติ, สุขุมตฺตา ฉวิยา รโชชลฺลํ กาเย น อุปลิมฺปติ… เอเกกโลโม โหติ, เอเกกานิ โลมานิ โลมกูเปสุ ชาตานิ… อุทฺธคฺคโลโม โหติ, อุทฺธคฺคานิ โลมานิ ชาตานิ นีลานิ อญฺชนวณฺณานิ กุณฺฑลาวฏฺฏานิ ทกฺขิณาวฏฺฏกชาตานิ … พฺรหฺมุชุคตฺโต โหติ… สตฺตุสฺสโท โหติ… สีหปุพฺพทฺธกาโย โหติ… จิตนฺตรํโส โหติ… นิคฺโรธปริมณฺฑโล โหติ, ยาวตกฺวสฺส กาโย ตาวตกฺวสฺส พฺยาโม ยาวตกฺวสฺส พฺยาโม ตาวตกฺวสฺส กาโย… สมวฏฺฏกฺขนฺโธ โหติ… รสคฺคสคฺคี โหติ… สีหหนุ โหติ… จตฺตาลีสทนฺโต โหติ … สมทนฺโต โหติ… อวิรฬทนฺโต โหติ… สุสุกฺกทาโฐ โหติ… ปหูตชิวฺโห โหติ… พฺรหฺมสฺสโร โหติ กรวีกภาณี… อภินีลเนตฺโต โหติ… โคปขุโม โหติ… อุณฺณา ภมุกนฺตเร ชาตา โหติ, โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส อุณฺณา ภมุกนฺตเร ชาตา โหติ, โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

“비구들이여, 또한 대인(大人)은 발꿈치가 길고(1), 손가락과 발가락이 길며(2), 손발이 부드럽고 가늘며(3), 손가락과 발가락 사이에 그물 같은 막이 있고(4), 발등이 높이 솟아 있으며(5), 종아리가 에니 사슴과 같고(6), 서서 몸을 굽히지 않고도 양 손바닥으로 무릎을 만지고 문지를 수 있으며(7), 음부가 칼집에 든 것처럼 감추어져 있고(8), 황금색 피부를 가졌으며(9), 피부가 금빛처럼 빛나고(10), 살결이 매우 매끄러워 그 매끄러움으로 인해 몸에 먼지와 때가 앉지 않으며(11), 털이 구멍마다 하나씩 나 있고(12), 몸의 털이 위로 향해 있으며 그 털은 청색이고 연지 색이며 오른쪽으로 말려 올라가 있고(13), 몸이 범천처럼 곧으며(14), 일곱 군데(두 손바닥, 두 발바닥, 두 어깨, 목덜미)가 살이 차올라 두툼하고(15), 상체가 사자와 같으며(16), 양 어깨 사이가 넓고 편평하며(17), 몸의 비율이 니그로다 나무와 같아 키의 높이만큼 팔을 벌린 너비가 같고(18), 어깨가 둥글고 반듯하며(19), 맛을 느끼는 신경이 최고이며(20), 턱이 사자와 같고(21), 치아가 마흔 개이며(22), 치아가 고르고(23), 치아 사이가 촘촘하며(24), 송곳니가 매우 희고(25), 혀가 크고 길며(26), 범천의 음성을 가졌고 카라비카 새의 소리처럼 감미로우며(27), 눈동자가 짙은 청색이고(28), 속눈썹이 소의 속눈썹과 같으며(29), 미간에 하얗고 부드러운 솜털인 우나(백호)가 나 있다(30). 비구들이여, 대인의 미간에 하얗고 부드러운 솜털이 난 이것 또한 대인의 대인상(大人相)이다.”

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มหาปุริโส อุณฺหีสสีโส โหติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริโส อุณฺหีสสีโส โหติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

“비구들이여, 또한 대인은 머리가 두건을 쓴 것 같은 형상(육계)을 하고 있다(31). 비구들이여, 대인이 머리가 두건을 쓴 것 같은 형상을 하고 있는 이것 또한 대인의 대인상이다.”

‘‘อิมานิ โข ตานิ, ภิกฺขเว, ทฺวตฺตึส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณานิ, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ [Pg.119] อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท.

“비구들이여, 대인에게는 이러한 서른두 가지 대인상이 있으니, 이를 갖춘 대인에게는 오직 두 가지 길만이 있고 다른 길은 없다. 만일 재가에 머물면 전륜성왕이 되어... (중략) ... 만일 집을 떠나 출가하면 세상의 번뇌를 걷어낸 거룩한 분(아라한), 정등각자가 된다.”

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวตฺตึส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณานิ พาหิรกาปิ อิสโย ธาเรนฺติ, โน จ โข เต ชานนฺติ – ‘อิมสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อิทํ ลกฺขณํ ปฏิลภตี’ติ.

“비구들이여, 외도의 선인(仙人)들도 이 서른두 가지 대인상을 알고는 있지만, ‘이러한 업을 지었기 때문에 이 상을 얻게 되었다’는 것은 알지 못한다.”

(๑) สุปฺปติฏฺฐิตปาทตาลกฺขณํ

(1) 발바닥이 지면에 잘 밀착되는 상

๒๐๑. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ทฬฺหสมาทาโน อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, อวตฺถิตสมาทาโน กายสุจริเต วจีสุจริเต มโนสุจริเต ทานสํวิภาเค สีลสมาทาเน อุโปสถุปวาเส มตฺเตยฺยตาย เปตฺเตยฺยตาย สามญฺญตาย พฺรหฺมญฺญตาย กุเล เชฏฺฐาปจายิตาย อญฺญตรญฺญตเรสุ จ อธิกุสเลสุ ธมฺเมสุ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา อุสฺสนฺนตฺตา วิปุลตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. โส ตตฺถ อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคฺคณฺหาติ ทิพฺเพน อายุนา ทิพฺเพน วณฺเณน ทิพฺเพน สุเขน ทิพฺเพน ยเสน ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน ทิพฺเพหิ รูเปหิ ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ ทิพฺเพหิ รเสหิ ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ. โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ. สุปฺปติฏฺฐิตปาโท โหติ. สมํ ปาทํ ภูมิยํ นิกฺขิปติ, สมํ อุทฺธรติ, สมํ สพฺพาวนฺเตหิ ปาทตเลหิ ภูมึ ผุสติ.

201. “비구들이여, 여래가 과거 전생에 사람으로 태어났을 때, 유익한 법(善法)에 확고하게 머물고, 몸과 말과 마음의 선행과 보시와 나눔, 계를 지킴과 포살을 지킴, 부모에 대한 효도, 사문과 바라문에 대한 공경, 집안의 어른을 공경함, 그리고 그 밖의 지극히 뛰어난 선법들을 실천함에 있어 결코 물러섬이 없었다. 그는 그 업을 짓고 쌓아 풍성하게 한 인연으로, 몸이 무너져 죽은 뒤에 선처(善處)인 천상 세계에 태어났다. 그는 그곳에서 천상의 수명, 용모, 행복, 명성, 권세, 그리고 천상의 형색, 소리, 향기, 맛, 감촉의 열 가지 면에서 다른 천신들보다 뛰어났다. 그는 그곳에서 죽어 다시 이 인간 세상으로 돌아와 이 대인상을 얻었으니, 곧 발바닥이 평평하여 지면에 잘 밀착되는 상이다. 그는 발을 땅에 딛을 때 평평하게 딛고, 들어 올릴 때도 평평하게 들어 올리며, 발바닥 전체로 지면을 고르게 밟는다.”

๒๐๒. ‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ; เสยฺยถิทํ, จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อขิลมนิมิตฺตมกณฺฏกํ อิทฺธํ ผีตํ เขมํ สิวํ นิรพฺพุทํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ[Pg.120]. ราชา สมาโน กึ ลภติ? อกฺขมฺภิโย โหติ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปจฺจามิตฺเตน. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ. ‘‘สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท. พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อกฺขมฺภิโย โหติ อพฺภนฺตเรหิ วา พาหิเรหิ วา ปจฺจตฺถิเกหิ ปจฺจามิตฺเตหิ ราเคน วา โทเสน วา โมเหน วา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

202. “그는 이 상을 갖추었기에, 만일 재가에 머물면 법다운 법왕인 전륜성왕이 되어 사방을 정복하고 영토를 안정시키며 칠보(七寶)를 갖추게 된다. 그에게는 윤보, 상보, 마보, 주보, 여보, 거사보, 그리고 일곱 번째인 주병보의 칠보가 생긴다. 또한 그에게는 용맹하고 위풍당당하며 적군을 물리칠 수 있는 천 명 이상의 아들들이 생긴다. 그는 바다를 경계로 하는 이 대지를 형벌이나 무기 없이 법으로써 정복하여 도적이 없고 평화로우며 번영하는 나라를 다스린다. 왕이 되었을 때 그는 무엇을 얻는가? 어떠한 인간이나 적대자도 그를 흔들 수 없게 된다. 왕으로서 그는 이것을 얻는다. 만일 집을 떠나 출가하면 세상의 번뇌를 걷어낸 거룩한 분, 정등각자가 된다. 부처가 되었을 때 그는 무엇을 얻는가? 내부의 적이나 외부의 적, 즉 탐욕이나 성냄이나 어리석음, 혹은 사문이나 바라문이나 천신이나 마왕이나 범천이나 세상의 그 누구도 그를 흔들 수 없게 된다. 부처로서 그는 이것을 얻는다.” 세존께서는 이 내용을 말씀하셨다.

๒๐๓. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

203. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘สจฺเจ จ ธมฺเม จ ทเม จ สํยเม,โสเจยฺยสีลาลยุโปสเถสุ จ;

ทาเน อหึสาย อสาหเส รโต,ทฬฺหํ สมาทาย สมตฺตมาจริ.

“진실과 법과 절제와 자제, 청정함과 계행과 포살의 실천, 보시와 불살생과 비폭력에 기뻐하며, 이를 확고히 받아들여 온전하게 행하였도다.”

‘‘โส เตน กมฺเมน ทิวํ สมกฺกมิ,สุขญฺจ ขิฑฺฑารติโย จ อนฺวภิ ;

ตโต จวิตฺวา ปุนราคโต อิธ,สเมหิ ปาเทหิ ผุสี วสุนฺธรํ.

“그는 그 업으로 천상에 올라가 그곳의 행복과 즐거움을 누렸으며, 그곳에서 죽어 다시 이곳으로 돌아와 평평한 발로 대지를 밟았도다.”

‘‘พฺยากํสุ เวยฺยญฺชนิกา สมาคตา,สมปฺปติฏฺฐสฺส น โหติ ขมฺภนา;

คิหิสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา ปุน,ตํ ลกฺขณํ ภวติ ตทตฺถโชตกํ.

“상을 보는 자들이 모여 예언하기를, 발바닥이 평평하게 닿는 자는 재가자든 출가자든 결코 흔들림이 없으리니, 그 상은 그러한 이익을 나타내는 것이라 하였도다.”

‘‘อกฺขมฺภิโย โหติ อคารมาวสํ,ปราภิภู สตฺตุภิ นปฺปมทฺทโน;

มนุสฺสภูเตนิธ โหติ เกนจิ,อกฺขมฺภิโย ตสฺส ผเลน กมฺมุโน.

“집에 머물면 흔들림 없는 왕이 되어 타인을 제압하고 적들에게 눌리지 않으니, 인간 세상 그 누구도 그 업의 결과로 인한 그를 흔들 수 없도다.”

‘‘สเจ [Pg.121] จ ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส,เนกฺขมฺมฉนฺทาภิรโต วิจกฺขโณ;

อคฺโค น โส คจฺฉติ ชาตุ ขมฺภนํ,นรุตฺตโม เอส หิ ตสฺส ธมฺมตา’’ติ.

“만일 그러한 자가 출가하여 세속을 떠남에 기뻐하고 지혜를 갖추면, 위없는 분이 되어 결코 흔들림이 없으리니, 사람 중에 으뜸가는 이에게는 이것이 자연스러운 이치로다.”

(๒) ปาทตลจกฺกลกฺขณํ

(2) 발바닥에 수레바퀴 문양이 있는 상

๒๐๔. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน พหุชนสฺส สุขาวโห อโหสิ, อุพฺเพคอุตฺตาสภยํ อปนุทิตา, ธมฺมิกญฺจ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิธาตา, สปริวารญฺจ ทานํ อทาสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา อุสฺสนฺนตฺตา วิปุลตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ. เหฏฺฐาปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ โหนฺติ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ สุวิภตฺตนฺตรานิ.

204. "비구들이여, 여래가 예전의 태어남, 예전의 존재, 예전의 거처에서 예전에 인간이었을 때, 많은 사람에게 행복을 가져다주고, 두려움과 공포와 무서움을 제거하며, 법다운 수호와 보호와 방비를 베풀고, 권속과 함께 보시를 행하였다. 그는 그 업을 짓고 쌓고 늘리고 풍성하게 한 까닭에, 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어났다. ... 그는 거기서 죽어 이곳으로 와서 이 대인(大人)의 표상을 얻었으니, 발바닥에 천 개의 살과 테두리와 배꼽을 갖추고 모든 형상이 완벽하며 부위가 잘 나누어진 바퀴 문양들이 생겨난 것이다."

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? มหาปริวาโร โหติ; มหาสฺส โหนฺติ ปริวารา พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท. พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? มหาปริวาโร โหติ; มหาสฺส โหนฺติ ปริวารา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

"그는 이 표상을 갖추었기에 만일 집에서 생활하면 전륜성왕이 된다. ... 왕으로서 무엇을 얻는가? 많은 권속을 얻는다. 바라문과 거사들, 성읍과 지방의 사람들, 회계관과 대신들, 군인들, 문지기들, 대신들과 고문들, 제후들과 영주들과 왕자들이 그의 많은 권속이 된다. 왕으로서 이것을 얻는다. 만일 그가 집에서 나와 출가하면, 세상에서 번뇌의 덮개를 걷어낸 거룩한 분(아라한)이자 바르게 깨달은 분(정등각자)이 된다. 부처로서 무엇을 얻는가? 많은 권속을 얻는다. 비구, 비구니, 우바새, 우바이, 신(천신), 인간, 아수라, 나가, 건달바들이 그의 많은 권속이 된다. 부처로서 이것을 얻는다.' 세존께서 이 내용을 말씀하셨다."

๒๐๕. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

205. 이와 관련하여 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ปุเร ปุรตฺถา ปุริมาสุ ชาติสุ,มนุสฺสภูโต พหุนํ สุขาวโห;

อุพฺเภคอุตฺตาสภยาปนูทโน,คุตฺตีสุ รกฺขาวรเณสุ อุสฺสุโก.

"예전의 과거, 전생의 삶에서 인간이었을 때 많은 이들에게 행복을 가져다주었고, 두려움과 공포와 무서움을 제거했으며, 방비와 보호와 수호에 힘썼다."

‘‘โส [Pg.122] เตน กมฺเมน ทิวํ สมกฺกมิ,สุขญฺจ ขิฑฺฑารติโย จ อนฺวภิ;

ตโต จวิตฺวา ปุนราคโต อิธ,จกฺกานิ ปาเทสุ ทุเวสุ วินฺทติ.

"그는 그 업으로 천상에 올라가 천상의 안락과 즐거움을 누렸다. 거기서 죽어 다시 이곳으로 와서 두 발바닥에 바퀴 문양을 얻었다."

‘‘สมนฺตเนมีนิ สหสฺสรานิ จ,พฺยากํสุ เวยฺยญฺชนิกา สมาคตา;

ทิสฺวา กุมารํ สตปุญฺญลกฺขณํ,ปริวารวา เหสฺสติ สตฺตุมทฺทโน.

"모인 관상가들은 완벽한 테두리와 천 개의 살을 가진 바퀴를 보고, 백 가지 복의 표상을 가진 왕자를 보고서 예언하기를, '이분은 많은 권속을 거느릴 것이며 적들을 굴복시킬 것이다'라고 하였다."

ตถา หี จกฺกานิ สมนฺตเนมินิ,สเจ น ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส;

วตฺเตติ จกฺกํ ปถวึ ปสาสติ,ตสฺสานุยนฺตาธ ภวนฺติ ขตฺติยา.

"테두리가 완벽한 바퀴 문양들 때문에, 만일 이와 같은 이가 출가하지 않으면 바퀴를 굴리며 대지를 다스릴 것이니, 이곳의 왕들이 그를 따르게 될 것이다."

‘‘มหายสํ สํปริวารยนฺติ นํ,สเจ จ ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส;

เนกฺขมฺมฉนฺทาภิรโต วิจกฺขโณ,เทวามนุสฺสาสุรสกฺกรกฺขสา.

"명성 높은 이들이 그를 에워쌀 것이다. 만일 이와 같은 이가 출가하여 출리의 원력에 기뻐하며 지혜로워지면, 신, 인간, 아수라, 제석천, 나찰들과,"

‘‘คนฺธพฺพนาคา วิหคา จตุปฺปทา,อนุตฺตรํ เทวมนุสฺสปูชิตํ;

มหายสํ สํปริวารยนฺติ น’’นฺติ.

“간다바와 나가들, 새들, 네 발 짐승들이 신과 인간의 공경을 받는 위없고 명성 높은 그분을 에워쌀 것이다’라고 말했습니다.”

(๓-๕) อายตปณฺหิตาทิติลกฺขณํ

(3-5) 긴 뒤꿈치 등의 세 가지 표상

๒๐๖. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อโหสิ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหาสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา อุสฺสนฺนตฺตา วิปุลตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ตีณิ มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. อายตปณฺหิ จ โหติ, ทีฆงฺคุลิ จ พฺรหฺมุชุคตฺโต จ.

206. "비구들이여, 여래가 예전의 태어남, 예전의 존재, 예전의 거처에서 예전에 인간이었을 때, 생명을 죽이는 일을 버리고 생명을 죽이는 일에서 멀리 떠나, 몽둥이를 내려놓고 칼을 내려놓았으며, 부끄러움을 알고 자애로웠으며 모든 생명의 이익을 위해 연민하며 머물렀다. 그는 그 업을 짓고 쌓고 늘리고 풍성하게 한 까닭에 ... 그는 거기서 죽어 이곳으로 와서 이 세 가지 대인의 표상을 얻었으니, 뒤꿈치가 길고, 손가락과 발가락이 길며, 몸이 범천처럼 곧은 것이다."

‘‘โส [Pg.123] เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? ทีฆายุโก โหติ จิรฏฺฐิติโก, ทีฆมายุํ ปาเลติ, น สกฺกา โหติ อนฺตรา ชีวิตา โวโรเปตุํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปจฺจามิตฺเตน. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? ทีฆายุโก โหติ จิรฏฺฐิติโก, ทีฆมายุํ ปาเลติ, น สกฺกา โหติ อนฺตรา ชีวิตา โวโรเปตุํ ปจฺจตฺถิเกหิ ปจฺจามิตฺเตหิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

"그는 이 표상들을 갖추었기에 만일 집에서 생활하면 전륜성왕이 된다. ... 왕으로서 무엇을 얻는가? 장수하고 오래 머물며 긴 수명을 보존하니, 적이나 원수인 어떤 인간도 도중에 그의 생명을 빼앗을 수 없다. 왕으로서 이것을 얻는다. ... 부처로서 무엇을 얻는가? 장수하고 오래 머물며 긴 수명을 보존하니, 적이나 원수인 사문, 바라문, 신, 마라, 범천 등 세상의 그 누구도 도중에 그의 생명을 빼앗을 수 없다. 부처로서 이것을 얻는다.' 세존께서 이 내용을 말씀하셨다."

๒๐๗. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

207. 이와 관련하여 이렇게 말씀하셨다.

‘‘มารณวธภยตฺตโน วิทิตฺวา,ปฏิวิรโต ปรํ มารณายโหสิ;

เตน สุจริเตน สคฺคมคมา,สุกตผลวิปากมนุโภสิ.

"자신에게 닥칠 죽임의 두려움을 알고 다른 이를 죽이는 일에서 멀리 떠났다. 그 선행으로 천상에 가서 잘 지은 업의 과보를 누렸다."

‘‘จวิย ปุนริธาคโต สมาโน,ปฏิลภติ อิธ ตีณิ ลกฺขณานิ;

ภวติ วิปุลทีฆปาสณฺหิโก,พฺรหฺมาว สุชุ สุโภ สุชาตคตฺโต.

"죽어서 다시 이곳으로 와서 세 가지 표상을 얻었으니, 뒤꿈치가 넓고 길며, 범천처럼 곧고 아름답고 잘생긴 몸을 가졌다."

‘‘สุภุโช สุสุ สุสณฺฐิโต สุชาโต,มุทุตลุนงฺคุลิยสฺส โหนฺติ;

ทีฆา ตีภิ ปุริสวรคฺคลกฺขเณหิ,จิรยปนาย กุมารมาทิสนฺติ.

"아름다운 팔을 가졌고 젊으며, 균형 잡히고 잘 태어났으며, 손가락과 발가락이 부드럽고 길다. 이 세 가지 뛰어난 대인의 표상으로 지혜로운 이들은 왕자가 오래 살 것을 예언한다."

‘‘ภวติ ยทิ คิหี จิรํ ยเปติ,จิรตรํ ปพฺพชติ ยทิ ตโต หิ;

ยาปยติ จ วสิทฺธิภาวนาย,อิติ ทีฆายุกตาย ตํ นิมิตฺต’’นฺติ.

"만일 재가자가 되면 오래 살고, 만일 출가하면 그보다 더 오래 사니, 자재함의 수행으로 목숨을 이어가기 때문이다. 이처럼 이 세 표상은 장수의 징표이다'라고 예언했다."

(๖) สตฺตุสฺสทตาลกฺขณํ

(6) 일곱 곳이 불룩한 표상

๒๐๘. ‘‘ยมฺปิ[Pg.124], ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ทาตา อโหสิ ปณีตานํ รสิตานํ ขาทนียานํ โภชนียานํ สายนียานํ เลหนียานํ ปานานํ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ, สตฺตุสฺสโท โหติ, สตฺตสฺส อุสฺสทา โหนฺติ; อุโภสุ หตฺเถสุ อุสฺสทา โหนฺติ, อุโภสุ ปาเทสุ อุสฺสทา โหนฺติ, อุโภสุ อํสกูเฏสุ อุสฺสทา โหนฺติ, ขนฺเธ อุสฺสโท โหติ.

208. "비구들이여, 여래가 예전의 태어남, 예전의 존재, 예전의 거처에서 예전에 인간이었을 때, 맛깔나고 훌륭한 씹어 먹는 음식, 받아먹는 음식, 맛보는 음식, 핥아먹는 음식, 마시는 음식을 보시하는 이였다. 그는 그 업을 행한 까닭에 ... 그는 거기서 죽어 이곳으로 와서 이 대인의 표상을 얻었으니, 일곱 곳이 불룩한 것이다. 즉, 양손과 양발, 양 어깨와 등줄기에 살이 올라 불룩하다."

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? ลาภี โหติ ปณีตานํ รสิตานํ ขาทนียานํ โภชนียานํ สายนียานํ เลหนียานํ ปานานํ. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? ลาภี โหติ ปณีตานํ รสิตานํ ขาทนียานํ โภชนียานํ สายนียานํ เลหนียานํ ปานานํ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

"그는 이 표상을 갖추었기에 만일 집에서 생활하면 전륜성왕이 된다. ... 왕으로서 무엇을 얻는가? 맛깔나고 훌륭한 씹어 먹는 음식, 받아먹는 음식, 맛보는 음식, 핥아먹는 음식, 마시는 음식을 얻는다. 왕으로서 이것을 얻는다. ... 부처로서 무엇을 얻는가? 맛깔나고 훌륭한 씹어 먹는 음식, 받아먹는 음식, 맛보는 음식, 핥아먹는 음식, 마시는 음식을 얻는다. 부처로서 이것을 얻는다.' 세존께서 이 내용을 말씀하셨다."

๒๐๙. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

209. 이와 관련하여 이렇게 말씀하셨다.

‘‘ขชฺชโภชฺชมถ เลยฺย สายิยํ,อุตฺตมคฺครสทายโก อหุ;

เตน โส สุจริเตน กมฺมุนา,นนฺทเน จิรมภิปฺปโมทติ.

"씹어 먹는 것과 받아먹는 것, 핥아먹는 것과 맛보는 것 등 가장 뛰어난 맛의 음식을 보시하는 이였기에, 그는 잘 행한 그 업으로 난다나 숲에서 오랫동안 기뻐했다."

‘‘สตฺต จุสฺสเท อิธาธิคจฺฉติ,หตฺถปาทมุทุตญฺจ วินฺทติ;

อาหุ พฺยญฺชนนิมิตฺตโกวิทา,ขชฺชโภชฺชรสลาภิตาย นํ.

"이곳에서 일곱 곳이 불룩한 표상을 얻고 손과 발의 부드러움을 얻었다. 표상의 징조에 능통한 이들은 그가 뛰어난 음식을 얻을 분이라고 말하였다."

‘‘ยํ คิหิสฺสปิ ตทตฺถโชตกํ,ปพฺพชฺชมฺปิ จ ตทาธิคจฺฉติ;

ขชฺชโภชฺชรสลาภิรุตฺตมํ,อาหุ สพฺพคิหิพนฺธนจฺฉิท’’นฺติ.

재가자에게도 그러한 이익을 가져다주는 공덕은 출가하여 수행할 때도 그것을 얻게 합니다. 모든 재가의 속박을 끊으신 부처님께서는 가장 수승한 음식과 맛을 얻으신다고 사람들은 말합니다.

(๗-๘) กรจรณมุทุชาลตาลกฺขณานิ

(7-8) 손발이 부드럽고 섬세하며 그물처럼 연결된 특징

๒๑๐. ‘‘ยมฺปิ[Pg.125], ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน จตูหิ สงฺคหวตฺถูหิ ชนํ สงฺคาหโก อโหสิ – ทาเนน เปยฺยวชฺเชน อตฺถจริยาย สมานตฺตตาย. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. มุทุตลุนหตฺถปาโท จ โหติ ชาลหตฺถปาโท จ.

210. 비구들이여, 여래는 전생에 인간이었을 때 보시, 사랑스러운 말, 이로운 행위, 평등한 대우라는 네 가지 섭수(攝受)의 덕목으로 사람들을 거두어들였습니다. 그는 그 공덕을 지었기 때문에... 그곳에서 죽어 이곳으로 다시 왔을 때 손발이 부드럽고 섬세하며 손가락과 발가락 사이에 그물 같은 막이 있는 두 가지 대인(大人)의 형상을 얻게 되었습니다.

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? สุสงฺคหิตปริชโน โหติ, สุสงฺคหิตาสฺส โหนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? สุสงฺคหิตปริชโน โหติ, สุสงฺคหิตาสฺส โหนฺติ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

이러한 형상을 갖추고 만약 집에 머물면 전륜성왕이 됩니다... 왕이 되면 무엇을 얻는가? 잘 화합된 권속을 얻으니, 바라문과 거사, 성읍과 지방 사람들, 회계사와 고위 관리, 사병과 문지기, 대신과 조언자, 제후와 영주와 왕자들이 그를 잘 따릅니다. 왕이 되면 이와 같은 성취를 얻습니다. 부처가 되면 무엇을 얻는가? 잘 화합된 권속을 얻으니, 비구와 비구니, 우바새와 우바이, 천신과 인간, 아수라와 용과 건달바들이 그를 잘 따릅니다. 부처가 되면 이와 같은 성취를 얻습니다. 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다.

๒๑๑. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

211. 이에 대하여 다음과 같이 전해집니다.

‘‘ทานมฺปิ จตฺถจริยตญฺจ,ปิยวาทิตญฺจ สมานตฺตตญฺจ ;

กริยจริยสุสงฺคหํ พหูนํ,อนวมเตน คุเณน ยาติ สคฺคํ.

보시와 이로운 행위, 사랑스러운 말과 평등한 대우를 실천하며 많은 사람을 잘 거두어들였으니, 그 흠잡을 데 없는 덕성으로 인해 천상에 태어났습니다.

‘‘จวิย ปุนริธาคโต สมาโน,กรจรณมุทุตญฺจ ชาลิโน จ;

อติรุจิรสุวคฺคุทสฺสเนยฺยํ,ปฏิลภติ ทหโร สุสุ กุมาโร.

천상에서 죽어 다시 이곳에 왔을 때, 그 어린 왕자는 부드러운 손발과 그물 같은 형상을 갖추었으니, 매우 아름답고 우아하며 보기 좋은 모습입니다.

‘‘ภวติ [Pg.126] ปริชนสฺสโว วิเธยฺโย,มหิมํ อาวสิโต สุสงฺคหิโต;

ปิยวทู หิตสุขตํ ชิคีสมาโน,อภิรุจิตานิ คุณานิ อาจรติ.

그는 말을 잘 듣고 순종하는 권속을 두게 되며, 이 땅을 다스리면서 사람들을 잘 거두어들입니다. 사랑스러운 말을 하며 사람들의 이익과 행복을 구하고, 매우 훌륭한 덕성들을 실천합니다.

‘‘ยทิ จ ชหติ สพฺพกามโภคํ,กถยติ ธมฺมกถํ ชิโน ชนสฺส;

วจนปฏิกรสฺสาภิปฺปสนฺนา,สุตฺวาน ธมฺมานุธมฺมมาจรนฺตี’’ติ.

만약 모든 감각적 쾌락의 즐거움을 버리면, 승리자(부처)가 되어 사람들에게 법을 설합니다. 그의 말을 따르는 사람들은 법을 듣고 깊이 신수하여, 법에 합당한 법을 실천합니다.

(๙-๑๐) อุสฺสงฺขปาทอุทฺธคฺคโลมตาลกฺขณานิ

(9-10) 복사뼈가 위로 솟아 있고 털이 위로 향해 있는 특징

๒๑๒. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน อตฺถูปสํหิตํ ธมฺมูปสํหิตํ วาจํ ภาสิตา อโหสิ, พหุชนํ นิทํเสสิ, ปาณีนํ หิตสุขาวโห ธมฺมยาคี. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. อุสฺสงฺขปาโท จ โหติ, อุทฺธคฺคโลโม จ.

212. 비구들이여, 여래는 전생에 인간이었을 때 이익과 관련되고 법과 관련된 말을 하였으며, 많은 사람에게 길을 보여주고 중생들에게 이익과 행복을 가져다주는 법의 보시자였습니다. 그는 그 공덕을 지었기 때문에... 그곳에서 죽어 이곳으로 다시 왔을 때 복사뼈가 발등 위로 높이 솟아 있고 털이 위쪽으로 향해 있는 두 가지 대인의 형상을 얻게 되었습니다.

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อคฺโค จ โหติ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ กามโภคีนํ. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อคฺโค จ โหติ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ สพฺพสตฺตานํ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

이러한 형상을 갖추고 만약 집에 머물면 전륜성왕이 됩니다... 왕이 되면 무엇을 얻는가? 감각적 즐거움을 누리는 자들 중에서 가장 뛰어나고 훌륭하며, 으뜸이고 최고이며 수승한 자가 됩니다. 왕이 되면 이와 같은 성취를 얻습니다. 부처가 되면 무엇을 얻는가? 모든 중생들 중에서 가장 뛰어나고 훌륭하며, 으뜸이고 최고이며 수승한 자가 됩니다. 부처가 되면 이와 같은 성취를 얻습니다. 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다.

๒๑๓. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

213. 이에 대하여 다음과 같이 전해집니다.

‘‘อตฺถธมฺมสหิตํ ปุเร คิรํ,เอรยํ พหุชนํ นิทํสยิ;

ปาณินํ หิตสุขาวโห อหุ,ธมฺมยาคมยชี อมจฺฉรี.

이전 생에 이익과 법을 담은 말을 함으로써 많은 사람에게 길을 보여주었고, 중생들에게 이익과 행복을 가져다주었으며, 인색함 없이 법의 보시를 베풀었습니다.

‘‘เตน [Pg.127] โส สุจริเตน กมฺมุนา,สุคฺคตึ วชติ ตตฺถ โมทติ;

ลกฺขณานิ จ ทุเว อิธาคโต,อุตฺตมปฺปมุขตาย วินฺทติ.

그 선한 행위의 업으로 인해 그는 선처에 태어나 그곳에서 즐거움을 누렸습니다. 다시 이곳으로 왔을 때, 최상의 공덕을 쌓은 결과로 두 가지 형상을 얻게 되었습니다.

‘‘อุพฺภมุปฺปติตโลมวา สโส,ปาทคณฺฐิรหุ สาธุสณฺฐิตา;

มํสโลหิตาจิตา ตโจตฺถตา,อุปริจรณโสภนา อหุ.

그의 털은 위로 솟아 있고, 복사뼈는 잘 자리 잡았으며 살과 피로 가득 차고 피부로 덮여 있어, 발 윗부분이 매우 아름답습니다.

‘‘เคหมาวสติ เจ ตถาวิโธ,อคฺคตํ วชติ กามโภคินํ;

เตน อุตฺตริตโร น วิชฺชติ,ชมฺพุทีปมภิภุยฺย อิริยติ.

이와 같은 분이 집에 머물면 감각적 즐거움을 누리는 자들 중에서 최상의 위치에 오르며, 그보다 더 뛰어난 자는 존재하지 않으니 온 점부주를 압도하며 다스립니다.

‘‘ปพฺพชมฺปิ จ อโนมนิกฺกโม,อคฺคตํ วชติ สพฺพปาณินํ;

เตน อุตฺตริตโร น วิชฺชติ,สพฺพโลกมภิภุยฺย วิหรตี’’ติ.

수승한 정진으로 출가하면 모든 중생 가운데 최상의 위치에 오르며, 그보다 더 뛰어난 자는 존재하지 않으니 온 세상을 압도하며 머뭅니다.

(๑๑) เอณิชงฺฆลกฺขณํ

(11) 에니 사슴 같은 장딴지의 특징

๒๑๔. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน สกฺกจฺจํ วาเจตา อโหสิ สิปฺปํ วา วิชฺชํ วา จรณํ วา กมฺมํ วา – ‘กึ ติเม ขิปฺปํ วิชาเนยฺยุํ, ขิปฺปํ ปฏิปชฺเชยฺยุํ, น จิรํ กิลิสฺเสยฺยุ’’นฺติ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ. เอณิชงฺโฆ โหติ.

214. 비구들이여, 여래는 전생에 인간이었을 때 기술이나 학문, 행실이나 업무를 가르치면서 '어떻게 하면 이들이 빨리 배우고 실천하며 오랫동안 고생하지 않을까'라고 생각하며 정성껏 가르쳤습니다. 그는 그 공덕을 지었기 때문에... 그곳에서 죽어 이곳으로 다시 왔을 때 에니 사슴의 다리처럼 매끈하고 둥근 장딴지를 가진 대인의 형상을 얻게 되었습니다.

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? ยานิ ตานิ ราชารหานิ ราชงฺคานิ ราชูปโภคานิ ราชานุจฺฉวิกานิ ตานิ ขิปฺปํ ปฏิลภติ. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? ยานิ [Pg.128] ตานิ สมณารหานิ สมณงฺคานิ สมณูปโภคานิ สมณานุจฺฉวิกานิ, ตานิ ขิปฺปํ ปฏิลภติ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

이러한 형상을 갖추고 만약 집에 머물면 전륜성왕이 됩니다... 왕이 되면 무엇을 얻는가? 왕에게 합당한 요소와 부속물, 왕의 소지품 등 어울리는 것들을 신속히 얻습니다. 왕이 되면 이와 같은 성취를 얻습니다. 부처가 되면 무엇을 얻는가? 수행자에게 합당한 요소와 필수품 등 어울리는 것들을 신속히 얻습니다. 부처가 되면 이와 같은 성취를 얻습니다. 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다.

๒๑๕. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

215. 이에 대하여 다음과 같이 전해집니다.

‘‘สิปฺเปสุ วิชฺชาจรเณสุ กมฺเมสุ,กถํ วิชาเนยฺยุํ ลหุนฺติ อิจฺฉติ;

ยทูปฆาตาย น โหติ กสฺสจิ,วาเจติ ขิปฺปํ น จิรํ กิลิสฺสติ.

기술과 학문, 행실과 업무에 대해 사람들이 어떻게 하면 빨리 알 수 있을까를 염원하였습니다. 타인을 해치지 않는 기술을 신속하게 가르쳐 주었으며, 그들이 오랫동안 고생하지 않게 하였습니다.

‘‘ตํ กมฺมํ กตฺวา กุสลํ สุขุทฺรยํ,ชงฺฆา มนุญฺญา ลภเต สุสณฺฐิตา;

วฏฺฏา สุชาตา อนุปุพฺพมุคฺคตา,อุทฺธคฺคโลมา สุขุมตฺตโจตฺถตา.

행복한 결과를 가져오는 그 선한 업을 지었기에, 아름답고 균형 잡혔으며 둥글고 매끈하게 위로 뻗은 장딴지를 얻었습니다. 털은 위로 향해 있고 고운 피부로 덮여 있습니다.

‘‘เอเณยฺยชงฺโฆติ ตมาหุ ปุคฺคลํ,สมฺปตฺติยา ขิปฺปมิธาหุ ลกฺขณํ;

เคหานุโลมานิ ยทาภิกงฺขติ,อปพฺพชํ ขิปฺปมิธาธิคจฺฉติ.

현자들은 그러한 사람을 에니 사슴 같은 다리를 가진 자라고 부르며, 이것은 신속한 성취를 상징하는 특징입니다. 출가하지 않더라도 이 세상에서 원하는 세속적인 풍요를 신속하게 얻게 됩니다.

‘‘สเจ จ ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส,เนกฺขมฺมฉนฺทาภิรโต วิจกฺขโณ;

อนุจฺฉวิกสฺส ยทานุโลมิกํ,ตํ วินฺทติ ขิปฺปมโนมวิกฺกโม ’’ติ.

출가의 즐거움에 안주하고 지혜로운 그러한 분이 만약 출가한다면, 수행자에게 어울리고 적합한 것들을 줄지 않는 정진을 통해 신속하게 얻게 됩니다.

(๑๒) สุขุมจฺฉวิลกฺขณํ

(12) 피부가 섬세하고 부드러운 특징

๒๑๖. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉิตา อโหสิ – ‘‘กึ, ภนฺเต, กุสลํ, กึ อกุสลํ, กึ สาวชฺชํ, กึ อนวชฺชํ, กึ เสวิตพฺพํ, กึ น เสวิตพฺพํ, กึ เม กรียมานํ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย อสฺส, กึ วา ปน เม กรียมานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย [Pg.129] อสฺสา’’ติ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ. สุขุมจฺฉวิ โหติ, สุขุมตฺตา ฉวิยา รโชชลฺลํ กาเย น อุปลิมฺปติ.

216. 비구들이여, 또한 여래는 이전의 생, 이전의 존재, 이전의 거처에서 예전에 인간이었을 때, 사문이나 바라문에게 다가가서 ‘존자시여, 무엇이 유익한 것입니까? 무엇이 해로운 것입니까? 무엇이 잘못된 것입니까? 무엇이 잘못되지 않은 것입니까? 무엇을 닦아야 합니까? 무엇을 닦지 말아야 합니까? 제가 무엇을 하면 오랫동안 해로움과 고통이 되겠습니까? 또한 제가 무엇을 하면 오랫동안 이로움과 행복이 되겠습니까?’라고 거듭 물었습니다. 그는 그 업을 지은 인연으로... (중략) ...그곳에서 죽어 이 세상에 왔을 때 이 대인의 표상을 얻었습니다. 그는 부드러운 살결을 가졌으니, 살결이 부드럽기 때문에 몸에 먼지와 때가 묻지 않습니다.

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? มหาปญฺโญ โหติ, นาสฺส โหติ โกจิ ปญฺญาย สทิโส วา เสฏฺโฐ วา กามโภคีนํ. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? มหาปญฺโญ โหติ ปุถุปญฺโญ หาสปญฺโญ ชวนปญฺโญ ติกฺขปญฺโญ นิพฺเพธิกปญฺโญ, นาสฺส โหติ โกจิ ปญฺญาย สทิโส วา เสฏฺโฐ วา สพฺพสตฺตานํ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

그는 이 표상을 갖추었으므로, 만일 재가에 머물면 전륜성왕이 됩니다. ... (중략) ... 왕이 되었을 때 무엇을 얻습니까? 큰 지혜를 갖게 되며, 감각적 즐거움을 누리는 자들 가운데 지혜에 있어 그와 같거나 그보다 뛰어난 자가 아무도 없습니다. 왕이 되었을 때 이것을 얻습니다. ... 부처가 되었을 때 무엇을 얻습니까? 큰 지혜를 갖추고, 넓은 지혜, 즐거운 지혜, 빠른 지혜, 날카로운 지혜, 꿰뚫는 지혜를 갖게 되며, 모든 중생들 가운데 지혜에 있어 그와 같거나 그보다 뛰어난 자가 아무도 없습니다. 부처가 되었을 때 이것을 얻습니다. 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다.

๒๑๗. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

217. 이와 관련하여 다음과 같이 설해졌습니다.

‘‘ปุเร ปุรตฺถา ปุริมาสุ ชาติสุ,อญฺญาตุกาโม ปริปุจฺฉิตา อหุ;

สุสฺสูสิตา ปพฺพชิตํ อุปาสิตา,อตฺถนฺตโร อตฺถกถํ นิสามยิ.

예전 과거의 이전 생들에서 알고자 하는 마음으로 거듭 물었으며, 지혜로운 이들의 말을 경청하고 출가자를 가까이 모시며, 이익을 탐구하여 이익에 관한 담론에 귀를 기울였네.

‘‘ปญฺญาปฏิลาภคเตน กมฺมุนา,มนุสฺสภูโต สุขุมจฺฉวี อหุ;

พฺยากํสุ อุปฺปาทนิมิตฺตโกวิทา,สุขุมานิ อตฺถานิ อเวจฺจ ทกฺขิติ.

지혜를 얻기 위해 지은 그 업으로 인해, 인간으로 태어났을 때 부드러운 살결을 가졌네. 징조와 표상에 능통한 이들이 예언하기를, ‘이 왕자는 부드럽고 미세한 의미들을 통찰하여 보게 되리라.’

‘‘สเจ น ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส,วตฺเตติ จกฺกํ ปถวึ ปสาสติ;

อตฺถานุสิฏฺฐีสุ ปริคฺคเหสุ จ,น เตน เสยฺโย สทิโส จ วิชฺชติ.

만일 그와 같은 이가 출가하지 않는다면, 수레바퀴를 굴리며 대지를 다스리리니, 이익에 관한 가르침과 사물을 판단함에 있어 그보다 뛰어나거나 그와 같은 자는 존재하지 않네.

‘‘สเจ จ ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส,เนกฺขมฺมฉนฺทาภิรโต วิจกฺขโณ;

ปญฺญาวิสิฏฺฐํ ลภเต อนุตฺตรํ,ปปฺโปติ โพธึ วรภูริเมธโส’’ติ.

만일 그와 같은 이가 출가한다면, 출가하려는 의지에 기뻐하며 통찰력을 갖추고, 위없는 탁월한 지혜를 얻어 수승하고 광대한 지혜로 깨달음에 이르리라.

(๑๓) สุวณฺณวณฺณลกฺขณํ

(13) 황금빛 피부의 표상

๒๑๘. ‘‘ยมฺปิ[Pg.130], ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน อกฺโกธโน อโหสิ อนุปายาสพหุโล, พหุมฺปิ วุตฺโต สมาโน นาภิสชฺชิ น กุปฺปิ น พฺยาปชฺชิ น ปติตฺถียิ, น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตฺวากาสิ. ทาตา จ อโหสิ สุขุมานํ มุทุกานํ อตฺถรณานํ ปาวุรณานํ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ. สุวณฺณวณฺโณ โหติ กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ.

218. 비구들이여, 또한 여래는 이전의 생, 이전의 존재, 이전의 거처에서 예전에 인간이었을 때, 분노하지 않았고 심적인 고통이 많지 않았습니다. 비록 많은 비난을 받았을지라도 화내거나 성내거나 원망하거나 대항하지 않았으며, 분노와 원한과 불만을 드러내지 않았습니다. 그리고 그는 부드럽고 보드라운 깔개와 덮개, 즉 고운 아마포, 고운 면직물, 고운 견직물, 고운 모직물을 보시하였습니다. 그는 그 업을 짓고 쌓은 인연으로... (중략) ...그곳에서 죽어 이 세상에 왔을 때 이 대인의 표상을 얻었습니다. 그는 황금빛 피부를 가졌으며, 그 피부는 마치 금과 같습니다.

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? ลาภี โหติ สุขุมานํ มุทุกานํ อตฺถรณานํ ปาวุรณานํ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? ลาภี โหติ สุขุมานํ มุทุกานํ อตฺถรณานํ ปาวุรณานํ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

그는 이 표상을 갖추었으므로, 만일 재가에 머물면 전륜성왕이 됩니다. ... (중략) ... 왕이 되었을 때 무엇을 얻습니까? 부드럽고 보드라운 깔개와 덮개, 즉 고운 아마포, 고운 면직물, 고운 견직물, 고운 모직물을 얻게 됩니다. 왕이 되었을 때 이것을 얻습니다. ... 부처가 되었을 때 무엇을 얻습니까? 부드럽고 보드라운 깔개와 덮개, 즉 고운 아마포, 고운 면직물, 고운 견직물, 고운 모직물을 얻게 됩니다. 부처가 되었을 때 이것을 얻습니다. 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다.

๒๑๙. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

219. 이와 관련하여 다음과 같이 설해졌습니다.

‘‘อกฺโกธญฺจ อธิฏฺฐหิ อทาสิ,ทานญฺจ วตฺถานิ สุขุมานิ สุจฺฉวีนิ;

ปุริมตรภเว ฐิโต อภิวิสฺสชิ,มหิมิว สุโร อภิวสฺสํ.

이전 생에 머물 때 분노하지 않음을 결심하고 보시를 행하였네. 부드럽고 아름다운 색상의 의복들을 대지에 비를 뿌리는 구름처럼 아낌없이 베풀었네.

‘‘ตํ กตฺวาน อิโต จุโต ทิพฺพํ,อุปปชฺชิ สุกตผลวิปากมนุภุตฺวา;

กนกตนุสนฺนิโภ อิธาภิภวติ,สุรวรตโรริว อินฺโท.

그 공덕을 짓고 여기서 죽어 천상에 태어나 잘 지은 업의 결실을 누렸네. 다시 여기로 왔을 때, 황금빛 몸을 지녀 신들 중에 뛰어난 인드라처럼 압도하네.

‘‘เคหญฺจาวสติ [Pg.131] นโร อปพฺพชฺช,มิจฺฉํ มหติมหึ อนุสาสติ ;

ปสยฺห สหิธ สตฺตรตนํ,ปฏิลภติ วิมล สุขุมจฺฉวึ สุจิญฺจ.

만일 사람이 출가하지 않고 집에 머물며 살고자 한다면, 광대한 대지를 위력으로 다스리리라. 이곳에서 정결하고 때 묻지 않은 부드러운 살결을 가진 이와 더불어 칠보를 얻으리라.

‘‘ลาภี อจฺฉาทนวตฺถโมกฺขปาวุรณานํ,ภวติ ยทิ อนาคาริยตํ อุเปติ;

สหิโต ปุริมกตผลํ อนุภวติ,น ภวติ กตสฺส ปนาโส’’ติ.

만일 출가자의 길로 나아간다면, 훌륭한 의복과 수승한 덮개를 얻게 되리라. 예전에 지은 업의 과보를 함께 누리리니, 지은 공덕은 결코 사라지지 않네.

(๑๔) โกโสหิตวตฺถคุยฺหลกฺขณํ

(14) 음부가 감추어져 있는 표상

๒๒๐. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน จิรปฺปนฏฺเฐ สุจิรปฺปวาสิโน ญาติมิตฺเต สุหชฺเช สขิโน สมาเนตา อโหสิ. มาตรมฺปิ ปุตฺเตน สมาเนตา อโหสิ, ปุตฺตมฺปิ มาตรา สมาเนตา อโหสิ, ปิตรมฺปิ ปุตฺเตน สมาเนตา อโหสิ, ปุตฺตมฺปิ ปิตรา สมาเนตา อโหสิ, ภาตรมฺปิ ภาตรา สมาเนตา อโหสิ, ภาตรมฺปิ ภคินิยา สมาเนตา อโหสิ, ภคินิมฺปิ ภาตรา สมาเนตา อโหสิ, ภคินิมฺปิ ภคินิยา สมาเนตา อโหสิ, สมงฺคีกตฺวา จ อพฺภนุโมทิตา อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ – โกโสหิตวตฺถคุยฺโห โหติ.

220. 비구들이여, 또한 여래는 이전의 생, 이전의 존재, 이전의 거처에서 예전에 인간이었을 때, 오랫동안 헤어져 있었거나 아주 오래 떨어져 지냈던 친척과 친지, 우애 깊은 친구들을 서로 만나게 해주었습니다. 어머니를 아들과 만나게 하고, 아들을 어머니와 만나게 하며, 아버지를 아들과 만나게 하고, 아들을 아버지와 만나게 하며, 형제를 형제와, 오빠를 누이와, 누이를 오빠와, 자매를 자매와 만나게 해주었으며, 그들을 화합하게 하고 기쁘게 해주었습니다. 그는 그 업을 지은 인연으로... (중략) ...그곳에서 죽어 이 세상에 왔을 때 이 대인의 표상을 얻었습니다. 그는 음부가 집에 들어앉은 듯 감추어져 있습니다.

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? ปหูตปุตฺโต โหติ, ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? ปหูตปุตฺโต โหติ, อเนกสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

그는 이 표상을 갖추었으므로, 만일 재가에 머물면 전륜성왕이 됩니다. ... 왕이 되었을 때 무엇을 얻습니까? 많은 아들을 두게 되니, 천 명 이상의 아들이 생기며, 그들은 용맹하고 영웅적이며 적의 군대를 격퇴할 수 있습니다. 왕이 되었을 때 이것을 얻습니다. ... 부처가 되었을 때 무엇을 얻습니까? 많은 아들을 두게 되니, 수천 명의 아들이 생기며, 그들은 용맹하고 영웅적이며 상대의 군대를 격퇴할 수 있습니다. 부처가 되었을 때 이것을 얻습니다. 세존께서는 이 내용을 말씀하셨습니다.

๒๒๑. ตตฺเถตํ [Pg.132] วุจฺจติ –

221. 이와 관련하여 다음과 같이 설해졌습니다.

‘‘ปุเร ปุรตฺถา ปุริมาสุ ชาติสุ,จิรปฺปนฏฺเฐ สุจิรปฺปวาสิโน;

ญาตี สุหชฺเช สขิโน สมานยิ,สมงฺคิกตฺวา อนุโมทิตา อหุ.

예전 과거의 이전 생들에서 오랫동안 헤어져 있었거나 오랫동안 떨어져 지냈던 친척과 우애 깊은 친구들을 서로 만나게 하였으며, 그들을 화합하게 하여 기쁨을 주었네.

‘‘โส เตน กมฺเมน ทิวํ สมกฺกมิ,สุขญฺจ ขิฑฺฑารติโย จ อนฺวภิ;

ตโต จวิตฺวา ปุนราคโต อิธ,โกโสหิตํ วินฺทติ วตฺถฉาทิยํ.

그는 그 업으로 천상에 올라가서 즐거움과 유희의 기쁨을 누렸네. 그곳에서 죽어 다시 여기로 왔을 때, 옷에 덮인 듯 감추어진 음부를 얻었네.

‘‘ปหูตปุตฺโต ภวตี ตถาวิโธ,ปโรสหสฺสญฺจ ภวนฺติ อตฺรชา;

สูรา จ วีรา จ อมิตฺตตาปนา,คิหิสฺส ปีตึชนนา ปิยํวทา.

그러한 공덕을 가진 전륜성왕은 많은 아들을 두게 되니, 천 명 이상의 친아들이 생깁니다. 그들은 용맹하고 영웅적인 기백을 갖추어 적들을 제압하며, 사람들에게 기쁨을 주고 사랑스러운 말을 합니다.

‘‘พหูตรา ปพฺพชิตสฺส อิริยโต,ภวนฺติ ปุตฺตา วจนานุสาริโน;

คิหิสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา ปุน,ตํ ลกฺขณํ ชายติ ตทตฺถโชตก’’นฺติ.

출가하여 수행하는 분(부처님)에게는 가르침을 따르는 더 많은 제자 아들들이 생깁니다. 재가자에게든 출가자에게든, 다시 그 표상은 그러한 이익을 나타내며 나타납니다.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

첫 번째 암송분이 끝났다.

(๑๕-๑๖) ปริมณฺฑลอโนนมชณฺณุปริมสนลกฺขณานิ

(15-16) 몸이 니그로다 나무처럼 곧고 둥글며, 굽히지 않고도 서서 두 손바닥으로 무릎을 만질 수 있는 상.

๒๒๒. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน มหาชนสงฺคหํ สเมกฺขมาโน สมํ ชานาติ สามํ ชานาติ, ปุริสํ ชานาติ ปุริสวิเสสํ ชานาติ – ‘อยมิทมรหติ อยมิทมรหตี’ติ ตตฺถ ตตฺถ ปุริสวิเสสกโร อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ [Pg.133] อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. นิคฺโรธ ปริมณฺฑโล จ โหติ, ฐิตโกเยว จ อโนนมนฺโต อุโภหิ ปาณิตเลหิ ชณฺณุกานิ ปริมสติ ปริมชฺชติ.

222. 비구들이여, 여래가 전생에, 이전의 태어남에, 이전의 존재에, 이전에 살던 곳에서 인간이었을 때, 많은 사람을 포용하고 살피며, 평등함과 평등하지 않음을 알고, 직접 사람을 알고 사람의 차이를 알아서 '이 사람은 이것을 받을 만하고, 이 사람은 이것을 받을 만하다'고 하며 곳곳에서 사람에 따라 합당한 대우를 해주었다. 그는 그 업을 지었기 때문에... 그곳에서 죽어 이 인간 세상에 와서 이 두 가지 대성인의 상을 얻게 되었다. 몸이 니그로다 나무처럼 곧고 둥글며, 허리를 굽히지 않고 서서 두 손바닥으로 무릎을 만지고 문지를 수 있게 되었다.

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค ปหูตชาตรูปรชโต ปหูตวิตฺตูปกรโณ ปหูตธนธญฺโญ ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ…เป… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค. ตสฺสิมานิ ธนานิ โหนฺติ, เสยฺยถิทํ, สทฺธาธนํ สีลธนํ หิริธนํ โอตฺตปฺปธนํ สุตธนํ จาคธนํ ปญฺญาธนํ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

그는 이 상들을 갖추어 만약 집에 머물면 전륜성왕이 된다... 왕이 되어 무엇을 얻는가? 부유하고 재산이 많으며 큰 풍요를 누리니, 금과 은이 넉넉하고 가재도구가 풍부하며 재물과 곡식이 많고 창고와 곡간이 가득 찬다. 전륜성왕으로서 이것을 얻는다... 만약 부처가 되면 무엇을 얻는가? 부유하고 재산이 많으며 큰 풍요를 누린다. 그 부처에게는 다음과 같은 재산들이 있으니, 즉 믿음의 재산, 계행의 재산, 부끄러움의 재산, 창피함의 재산, 배움의 재산, 베풂의 재산, 지혜의 재산이다. 부처로서 이것을 얻는다. 세존께서 이 뜻을 말씀하셨다.

๒๒๓. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

223. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ตุลิย ปฏิวิจย จินฺตยิตฺวา,มหาชนสงฺคหนํ สเมกฺขมาโน;

อยมิทมรหติ ตตฺถ ตตฺถ,ปุริสวิเสสกโร ปุเร อโหสิ.

여래는 전생에 지혜로 헤아리고 살피며 많은 사람을 포용하는 일을 생각하고 관찰하여, '이 사람은 이것을 받을 만하다'고 하며 곳곳에서 사람에 따라 합당한 대우를 해주었다.

‘‘มหิญฺจ ปน ฐิโต อโนนมนฺโต,ผุสติ กเรหิ อุโภหิ ชณฺณุกานิ;

มหิรุหปริมณฺฑโล อโหสิ,สุจริตกมฺมวิปากเสสเกน.

굽히지 않고 지면에 서서 두 손으로 무릎을 만지며, 잘 닦은 선업의 과보가 남아서 니그로다 나무처럼 몸이 곧고 둥글게 되었다.

‘‘พหุวิวิธนิมิตฺตลกฺขณญฺญู,อตินิปุณา มนุชา พฺยากรึสุ;

พหุวิวิธา คิหีนํ อรหานิ,ปฏิลภติ ทหโร สุสุ กุมาโร.

다양하고 수많은 표상과 특징을 아는 매우 총명한 사람들이 예언하기를, '어린 소년인 이 아이는 재가자들에게 어울리는 다양하고 수많은 보물들을 얻으리라.'

‘‘อิธ จ มหีปติสฺส กามโภคี,คิหิปติรูปกา พหู ภวนฺติ;

ยทิ จ ชหติ สพฺพกามโภคํ,ลภติ อนุตฺตรํ อุตฺตมธนคฺค’’นฺติ.

이 세상에서 대지를 다스리는 왕이 된다면 재가자에게 적합한 많은 감각적 즐거움을 누릴 것이요, 만약 모든 감각적 즐거움을 버린다면 위없고 가장 뛰어난 보배를 얻으리라고 예언했다.

(๑๗-๑๙) สีหปุพฺพทฺธกายาทิติลกฺขณํ

(17-19) 사자의 상체와 같은 몸 등 세 가지 상.

๒๒๔. ‘‘ยมฺปิ[Pg.134], ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน พหุชนสฺส อตฺถกาโม อโหสิ หิตกาโม ผาสุกาโม โยคกฺเขมกาโม – ‘กินฺติเม สทฺธาย วฑฺเฒยฺยุํ, สีเลน วฑฺเฒยฺยุํ, สุเตน วฑฺเฒยฺยุํ, จาเคน วฑฺเฒยฺยุํ, ธมฺเมน วฑฺเฒยฺยุํ, ปญฺญาย วฑฺเฒยฺยุํ, ธนธญฺเญน วฑฺเฒยฺยุํ, เขตฺตวตฺถุนา วฑฺเฒยฺยุํ, ทฺวิปทจตุปฺปเทหิ วฑฺเฒยฺยุํ, ปุตฺตทาเรหิ วฑฺเฒยฺยุํ, ทาสกมฺมกรโปริเสหิ วฑฺเฒยฺยุํ, ญาตีหิ วฑฺเฒยฺยุํ, มิตฺเตหิ วฑฺเฒยฺยุํ, พนฺธเวหิ วฑฺเฒยฺยุ’นฺติ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ตีณิ มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. สีหปุพฺพทฺธกาโย จ โหติ จิตนฺตรํโส จ สมวฏฺฏกฺขนฺโธ จ.

224. 비구들이여, 여래가 전생에, 이전의 태어남에, 이전의 존재에, 이전에 살던 곳에서 인간이었을 때, 많은 사람의 이익을 원하고 행복을 원하고 안락을 원하고 평안을 원했다. '어떻게 하면 이들이 믿음으로 번성하고, 계행으로 번성하고, 배움으로 번성하고, 베풂으로 번성하고, 법으로 번성하고, 지혜로 번성하고, 재물과 곡식으로 번성하고, 논과 밭으로 번성하고, 가축들로 번성하고, 처자식으로 번성하고, 하인과 일꾼들로 번성하고, 친지들로 번성하고, 친구들로 번성하고, 친족들로 번성할 수 있을까'라고 바랐다. 그는 그 업을 지었기 때문에... 그곳에서 죽어 이 인간 세상에 와서 이 세 가지 대성인의 상을 얻게 되었다. 몸의 앞부분이 사자와 같고, 두 어깨 사이가 가득 찼으며, 몸이 균형 있게 둥글게 되었다.

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อปริหานธมฺโม โหติ, น ปริหายติ ธนธญฺเญน เขตฺตวตฺถุนา ทฺวิปทจตุปฺปเทหิ ปุตฺตทาเรหิ ทาสกมฺมกรโปริเสหิ ญาตีหิ มิตฺเตหิ พนฺธเวหิ, น ปริหายติ สพฺพสมฺปตฺติยา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อปริหานธมฺโม โหติ, น ปริหายติ สทฺธาย สีเลน สุเตน จาเคน ปญฺญาย, น ปริหายติ สพฺพสมฺปตฺติยา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

그는 이 상들을 갖추어 만약 집에 머물면 전륜성왕이 된다... 왕이 되어 무엇을 얻는가? 쇠퇴하지 않는 성질을 가지니 재물과 곡식, 논과 밭, 가축들, 처자식, 하인과 일꾼, 친지, 친구, 친족에 있어 줄어들지 않으며, 모든 성취에서 물러나지 않는다. 왕으로서 이것을 얻는다... 만약 부처가 되면 무엇을 얻는가? 쇠퇴하지 않는 법을 가지니 믿음, 계행, 배움, 베풂, 지혜에서 물러나지 않으며, 모든 성취에서 물러나지 않는다. 부처로서 이것을 얻는다. 세존께서 이 뜻을 말씀하셨다.

๒๒๕. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

225. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘สทฺธาย สีเลน สุเตน พุทฺธิยา,จาเคน ธมฺเมน พหูหิ สาธุหิ;

ธเนน ธญฺเญน จ เขตฺตวตฺถุนา,ปุตฺเตหิ ทาเรหิ จตุปฺปเทหิ จ.

믿음과 계행과 배움과 지혜와 베풂과 법과 많은 선한 공덕들과 재물과 곡식과 논밭과 자녀와 아내와 가축들,

‘‘ญาตีหิ มิตฺเตหิ จ พนฺธเวหิ จ,พเลน วณฺเณน สุเขน จูภยํ;

กถํ น หาเยยฺยุํ ปเรติ อิจฺฉติ,อตฺถสฺส มิทฺธี จ ปนาภิกงฺขติ.

친지들과 친구들과 친족들과 힘과 용모와 행복, 이 두 가지 모두에서 다른 이들이 어떻게 하면 쇠퇴하지 않을까 하고 원했으며, 그들의 이익과 풍요만을 열망했다.

‘‘ส [Pg.135] สีหปุพฺพทฺธสุสณฺฐิโต อหุ,สมวฏฺฏกฺขนฺโธ จ จิตนฺตรํโส;

ปุพฺเพ สุจิณฺเณน กเตน กมฺมุนา,อหานิยํ ปุพฺพนิมิตฺตมสฺส ตํ.

그는 전생에 잘 닦은 선업으로 인해 사자의 상체처럼 잘 잡힌 몸을 가졌으며, 몸은 균형 있게 둥글고 어깨 사이가 가득 찼다. 쇠퇴함이 없게 한 그 업은 이러한 세 가지 상을 얻게 된 전조가 되었다.

‘‘คิหีปิ ธญฺเญน ธเนน วฑฺฒติ,ปุตฺเตหิ ทาเรหิ จตุปฺปเทหิ จ;

อกิญฺจโน ปพฺพชิโต อนุตฺตรํ,ปปฺโปติ โพธึ อสหานธมฺมต’’นฺติ.

재가자로 살더라도 곡식과 재물, 처자식과 가축으로 번성하며, 아무것도 소유하지 않은 출가자가 되면 위없고 쇠퇴함이 없는 정등각에 이르리라고 예언가들은 선언했다.

(๒๐) รสคฺคสคฺคิตาลกฺขณํ

(20) 맛의 정수를 느끼는 상.

๒๒๖. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน สตฺตานํ อวิเหฐกชาติโก อโหสิ ปาณินา วา เลฑฺฑุนา วา ทณฺเฑน วา สตฺเถน วา. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ, รสคฺคสคฺคี โหติ, อุทฺธคฺคาสฺส รสหรณีโย คีวาย ชาตา โหนฺติ สมาภิวาหินิโย.

226. 비구들이여, 여래가 전생에, 이전의 태어남에, 이전의 존재에, 이전에 살던 곳에서 인간이었을 때, 손이나 흙덩이나 몽둥이나 칼로 중생을 해치지 않는 성품을 가졌다. 그는 그 업을 짓고 쌓았기 때문에... 그곳에서 죽어 이 인간 세상에 와서 이 대성인의 상을 얻게 되었으니, 맛의 정수를 느끼게 되었다. 그의 목에는 맛을 전달하며 위로 솟아 맛을 고르게 퍼뜨리는 신경들이 생겨났다.

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก, สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

그는 이 상을 갖추어 만약 집에 머물면 전륜성왕이 된다... 왕이 되어 무엇을 얻는가? 병이 적고 고통이 적으며, 너무 차갑지도 너무 뜨겁지도 않아 음식물을 고르게 소화시키는 소화력을 갖추게 된다. 왕으로서 이것을 얻는다... 만약 부처가 되면 무엇을 얻는가? 병이 적고 고통이 적으며, 너무 차갑지도 너무 뜨겁지도 않아 음식물을 고르게 소화시키며 정진하기에 적합한 중도적인 소화력을 갖추게 된다. 부처로서 이것을 얻는다. 세존께서 이 뜻을 말씀하셨다.

๒๒๗. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

227. 이와 관련하여 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘น ปาณิทณฺเฑหิ ปนาถ เลฑฺฑุนา,สตฺเถน วา มรณวเธน วา ปน;

อุพฺพาธนาย ปริตชฺชนาย วา,น เหฐยี ชนตมเหฐโก อหุ.

“그분(여래)은 손이나 몽둥이로, 또는 흙덩이나 칼이나 살생으로, 또는 구금이나 위협으로 사람들을 해치지 않았으며, 사람들을 해치지 않는 분이셨습니다.”

‘‘เตเนว [Pg.136] โส สุคติมุเปจฺจ โมทติ,สุขปฺผลํ กริย สุขานิ วินฺทติ;

สโมชสา รสหรณี สุสณฺฐิตา,อิธาคโต ลภติ รสคฺคสคฺคิตํ.

“그분은 그 공덕으로 인해 천상에 태어나 기뻐하셨고, 행복한 과보를 가져오는 업을 지어 행복을 누리셨습니다. [그 과보로] 고르게 퍼져 맛을 전하는 신경들이 [목에] 잘 자리 잡았으니, 이 세상에 오셔서 가장 뛰어난 맛의 감각을 얻으셨습니다.”

‘‘เตนาหุ นํ อตินิปุณา วิจกฺขณา,อยํ นโร สุขพหุโล ภวิสฺสติ;

คิหิสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา ปุน,ตํ ลกฺขณํ ภวติ ตทตฺถโชตก’’นฺติ.

“그러므로 매우 섬세한 지혜를 가진 이들이 그분에 대해 말하기를, ‘이 사람은 많은 행복을 누리게 될 것이다’라고 하였습니다. 재가자이든 출가자이든, 그 표상은 그러한 이익을 나타내는 것입니다.”

(๒๑-๒๒) อภินีลเนตฺตโคปขุมลกฺขณานิ

(21-22) 아주 푸른 눈동자와 황소의 속눈썹과 같은 속눈썹의 특징

๒๒๘. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน น จ วิสฏํ, น จ วิสาจิ, น จ ปน วิเจยฺย เปกฺขิตา, อุชุํ ตถา ปสฏมุชุมโน, ปิยจกฺขุนา พหุชนํ อุทิกฺขิตา อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. อภินีลเนตฺโต จ โหติ โคปขุโม จ.

228. “비구들이여, 여래가 전생의 삶, 전생의 존재, 전생의 거처에서 예전에 인간이었을 때, 화가 나서 눈을 부릅뜨고 보거나, 곁눈질로 보거나, 몰래 훔쳐보지 않았으며, 바른 마음으로 바르고 정직하게 보았고, 자애로운 눈으로 많은 사람을 바라보았습니다. 그분은 그 업을 지어 쌓았기 때문에... 그곳에서 죽어 이 세상에 와서 이 두 가지 대인(大人)의 표상을 얻었습니다. 즉, 아주 푸른 눈동자를 가졌으며 황소의 속눈썹과 같은 속눈썹을 가졌습니다.”

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? ปิยทสฺสโน โหติ พหุโน ชนสฺส, ปิโย โหติ มนาโป พฺราหฺมณคหปติกานํ เนคมชานปทานํ คณกมหามตฺตานํ อนีกฏฺฐานํ โทวาริกานํ อมจฺจานํ ปาริสชฺชานํ ราชูนํ โภคิยานํ กุมารานํ. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ…เป… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? ปิยทสฺสโน โหติ พหุโน ชนสฺส, ปิโย โหติ มนาโป ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ เทวานํ มนุสฺสานํ อสุรานํ นาคานํ คนฺธพฺพานํ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

“그분은 이러한 표상들을 갖추어 만약 집에 머문다면 전륜성왕이 됩니다... 왕이 되어 무엇을 얻습니까? 많은 사람에게 보기 즐거운 분이 되며, 바라문과 거사들, 성읍과 지방 사람들, 회계관과 대신들, 코끼리 부대와 말 부대 병사들, 문지기들, 조신들과 보좌관들, 왕들과 제후들, 왕자들에게 사랑받고 기쁨을 주는 분이 됩니다. 왕으로서 이것을 얻습니다... 부처가 되어 무엇을 얻습니까? 많은 사람에게 보기 즐거운 분이 되며, 비구와 비구니들, 청신사와 청신녀들, 천신과 인간들, 아수라와 나그들과 건달바들에게 사랑받고 기쁨을 주는 분이 됩니다. 부처로서 이것을 얻습니다.’ 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다.”

๒๒๙. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

229. 이와 관련하여 다음과 같이 전해집니다.

‘‘น จ วิสฏํ น จ วิสาจิ, น จ ปน วิเจยฺยเปกฺขิตา;

อุชุํ ตถา ปสฏมุชุมโน, ปิยจกฺขุนา พหุชนํ อุทิกฺขิตา.

“화가 나서 눈을 부릅뜨지도 않고 곁눈질하지도 않았으며, 몰래 훔쳐보지도 않았습니다. 바른 마음으로 바르고 정직하게 보았으며, 자애로운 눈으로 많은 사람을 바라보았습니다.”

‘‘สุคตีสุ [Pg.137] โส ผลวิปากํ,อนุภวติ ตตฺถ โมทติ;

อิธ จ ปน ภวติ โคปขุโม,อภินีลเนตฺตนยโน สุทสฺสโน.

“그분은 천상에서 그 과보를 누리며 그곳에서 기뻐하셨습니다. 그리고 이 세상에서는 황소의 속눈썹과 같은 속눈썹을 가졌고, 아주 푸른 눈동자를 가져 보기 좋으십니다.”

‘‘อภิโยคิโน จ นิปุณา,พหู ปน นิมิตฺตโกวิทา;

สุขุมนยนกุสลา มนุชา,ปิยทสฺสโนติ อภินิทฺทิสนฺติ นํ.

“수행에 정진하는 섬세한 이들과 징조에 정통한 많은 이들, 그리고 눈의 미세한 특징에 숙달된 사람들은 그분을 ‘보기 즐거운 분’이라고 일컫습니다.”

‘‘ปิยทสฺสโน คิหีปิ สนฺโต จ,ภวติ พหุชนปิยายิโต;

ยทิ จ น ภวติ คิหี สมโณ โหติ,ปิโย พหูนํ โสกนาสโน’’ติ.

“재가자로 있더라도 보기 즐거운 분이 되어 많은 사람에게 사랑을 받습니다. 만약 재가자로 있지 않고 사문이 된다면, 많은 이들에게 사랑받으며 그들의 근심을 없애주시는 분이 됩니다.”

(๒๓) อุณฺหีสสีสลกฺขณํ

(23) 정계(頂髻)처럼 솟아오른 머리의 특징 (우니사시사)

๒๓๐. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน พหุชนปุพฺพงฺคโม อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ พหุชนปาโมกฺโข กายสุจริเต วจีสุจริเต มโนสุจริเต ทานสํวิภาเค สีลสมาทาเน อุโปสถุปวาเส มตฺเตยฺยตาย เปตฺเตยฺยตาย สามญฺญตาย พฺรหฺมญฺญตาย กุเล เชฏฺฐาปจายิตาย อญฺญตรญฺญตเรสุ จ อธิกุสเลสุ ธมฺเมสุ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ – อุณฺหีสสีโส โหติ.

230. “비구들이여, 여래가 전생의 삶, 전생의 존재, 전생의 거처에서 예전에 인간이었을 때, 유익한 법들에 있어서 많은 사람의 앞장서는 이가 되었으며, 많은 이들의 지도자가 되었습니다. 몸의 선행, 말의 선행, 마음의 선행, 보시와 나눔, 계율을 지킴, 포살을 지킴, 어머니를 공경함, 아버지를 공경함, 사문을 공경함, 바라문을 공경함, 가문에서 웃어른을 공경함, 그리고 그 외의 여러 가지 수승하고 유익한 법들에 있어서 많은 사람의 앞장서는 이가 되었고 지도자가 되었습니다. 그분은 그 업을 지었기에... 그곳에서 죽어 이 세상에 와서 이 대인의 표상을 얻었습니다. 즉, 머리가 정계(頂髻)처럼 솟아오른 모습(우니사시사)을 가졌습니다.”

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? มหาสฺส ชโน อนฺวายิโก โหติ, พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? มหาสฺส ชโน อนฺวายิโก โหติ, ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

“그분은 이러한 표상을 갖추어 만약 집에 머문다면 전륜성왕이 됩니다... 왕이 되어 무엇을 얻습니까? 많은 대중이 그분의 뜻을 따르게 됩니다. 그들은 바라문과 거사들, 성읍과 지방 사람들, 회계관과 대신들, 코끼리 부대와 말 부대 병사들, 문지기들, 조신들과 보좌관들, 왕들과 제후들, 왕자들입니다. 왕으로서 이것을 얻습니다... 부처가 되어 무엇을 얻습니까? 많은 대중이 그분의 뜻을 따르게 됩니다. 그들은 비구와 비구니들, 청신사와 청신녀들, 천신과 인간들, 아수라와 나그들과 건달바들입니다. 부처로서 이것을 얻습니다.’ 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다.”

๒๓๑. ตตฺเถตํ [Pg.138] วุจฺจติ –

231. 이와 관련하여 다음과 같이 전해집니다.

‘‘ปุพฺพงฺคโม สุจริเตสุ อหุ,ธมฺเมสุ ธมฺมจริยาภิรโต;

อนฺวายิโก พหุชนสฺส อหุ,สคฺเคสุ เวทยิตฺถ ปุญฺญผลํ.

“선행에 있어서 앞장서는 이가 되셨고, 법들에 있어서 법답게 실천하는 것을 즐기셨습니다. 많은 사람이 그분을 따랐으며, 천상에서 그 공덕의 과보를 누리셨습니다.”

‘‘เวทิตฺวา โส สุจริตสฺส ผลํ,อุณฺหีสสีสตฺตมิธชฺฌคมา;

พฺยากํสุ พฺยญฺชนนิมิตฺตธรา,ปุพฺพงฺคโม พหุชนํ เหสฺสติ.

“그분은 선행의 과보를 경험하고 이 세상에서 정계처럼 솟아오른 머리의 특징을 얻으셨습니다. 표상과 징조를 판별하는 이들이 예언하기를, ‘이분은 많은 사람의 앞장서는 이가 될 것이다’라고 하였습니다.”

‘‘ปฏิโภคิยา มนุเชสุ อิธ,ปุพฺเพว ตสฺส อภิหรนฺติ ตทา;

ยทิ ขตฺติโย ภวติ ภูมิปติ,ปฏิหารกํ พหุชเน ลภติ.

“인간 세상에서 시중드는 이들이 예전부터 그분을 위해 봉사하였습니다. 만약 땅의 주인인 크샤트리아 왕이 된다면, 많은 사람의 헌신적인 시중을 받게 됩니다.”

‘‘อถ เจปิ ปพฺพชติ โส มนุโช,ธมฺเมสุ โหติ ปคุโณ วิสวี;

ตสฺสานุสาสนิคุณาภิรโต,อนฺวายิโก พหุชโน ภวตี’’ติ.

“또한 만약 그분이 출가한다면, 법들에 숙달되어 자재함을 얻게 됩니다. 많은 사람이 그분의 가르침의 덕에 기뻐하며 그분의 뜻을 따르게 됩니다.”

(๒๔-๒๕) เอเกกโลมตาอุณฺณาลกฺขณานิ

(24-25) 한 구멍에 하나의 털이 난 것과 미간의 백호(白毫)의 특징

๒๓๒. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต อโหสิ, สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. เอเกกโลโม จ โหติ, อุณฺณา จ ภมุกนฺตเร ชาตา โหติ โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา.

232. “비구들이여, 여래가 전생의 삶, 전생의 존재, 전생의 거처에서 예전에 인간이었을 때, 거짓말을 버리고 거짓말을 멀리하였습니다. 진실만을 말하고 진실에 부합하며, 견고하고 신뢰할 수 있으며 세상을 속이지 않았습니다. 그분은 그 업을 짓고 쌓았기에... 그곳에서 죽어 이 세상에 와서 이 두 가지 대인의 표상을 얻었습니다. 즉, 한 구멍에 하나의 털이 났으며, 눈썹 사이에 하얗고 부드러운 솜 뭉치 같은 백호(白毫)가 났습니다.”

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? มหาสฺส ชโน อุปวตฺตติ, พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา [Pg.139] สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? มหาสฺส ชโน อุปวตฺตติ, ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

“그분은 이러한 표상들을 갖추어 만약 집에 머문다면 전륜성왕이 됩니다... 왕이 되어 무엇을 얻습니까? 많은 대중이 그분의 뜻을 따릅니다. 그들은 바라문과 거사들, 성읍과 지방 사람들, 회계관과 대신들, 코끼리 부대와 말 부대 병사들, 문지기들, 조신들과 보좌관들, 왕들과 제후들, 왕자들입니다. 왕으로서 이것을 얻습니다... 부처가 되어 무엇을 얻습니까? 많은 대중이 그분의 뜻을 따릅니다. 그들은 비구와 비구니들, 청신사와 청신녀들, 천신과 인간들, 아수라와 나그들과 건달바들입니다. 부처로서 이것을 얻습니다.’ 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다.”

๒๓๓. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

233. 이와 관련하여 다음과 같이 전해집니다.

‘‘สจฺจปฺปฏิญฺโญ ปุริมาสุ ชาติสุ,อทฺเวชฺฌวาโจ อลิกํ วิวชฺชยิ;

น โส วิสํวาทยิตาปิ กสฺสจิ,ภูเตน ตจฺเฉน ตเถน ภาสยิ.

“전생의 삶들에서 진실을 서약하셨고, 두 가지 말을 하지 않았으며 거짓을 멀리하셨습니다. 그분은 누구도 속이지 않으셨으며, 실제이고 사실이며 진실인 것만을 말씀하셨습니다.”

‘‘เสตา สุสุกฺกา มุทุตูลสนฺนิภา,อุณฺณา สุชาตา ภมุกนฺตเร อหุ;

น โลมกูเปสุ ทุเว อชายิสุํ,เอเกกโลมูปจิตงฺควา อหุ.

“하얗고 매우 깨끗하며 부드러운 솜 뭉치 같은 백호가 눈썹 사이에 잘 났으며, 털구멍에는 두 개의 털이 나지 않고 한 구멍에 하나의 털이 나 몸을 장엄하였습니다.”

‘‘ตํ ลกฺขณญฺญู พหโว สมาคตา,พฺยากํสุ อุปฺปาทนิมิตฺตโกวิทา;

อุณฺณา จ โลมา จ ยถา สุสณฺฐิตา,อุปวตฺตตี อีทิสกํ พหุชฺชโน.

“특징을 아는 많은 이들이 모여서 탄생의 징조에 능숙한 이들이 예언하기를, ‘미간의 털(우나롬)과 한 구멍에 한 정씩 잘 자리 잡은 털은, 이러한 특징을 가진 이에게는 많은 사람들이 따르게 된다’고 하였습니다.”

‘‘คิหิมฺปิ สนฺตํ อุปวตฺตตี ชโน,พหุ ปุรตฺถาปกเตน กมฺมุนา;

อกิญฺจนํ ปพฺพชิตํ อนุตฺตรํ,พุทฺธมฺปิ สนฺตํ อุปวตฺตติ ชโน’’ติ.

“과거에 지은 업으로 인해 재가자(전륜성왕)가 되어도 사람들이 그를 따르고, 아무것도 소유하지 않고 출가하여 위없는 부처가 되어도 사람들이 그를 따릅니다.”

(๒๖-๒๗) จตฺตาลีสอวิรฬทนฺตลกฺขณานิ

(26-27) 마흔 개의 치아와 고른 치아의 특징

๒๓๔. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต อโหสิ. อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย[Pg.140], อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา, สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา, สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. จตฺตาลีสทนฺโต จ โหติ อวิรฬทนฺโต จ.

234. “비구들이여, 여래는 과거의 생, 과거의 존재, 과거의 거처에서 예전에 인간이었을 때, 이간질하는 말을 버리고 이간질하는 말을 멀리하였습니다. 이쪽에서 듣고 저들을 갈라놓기 위해 저쪽에 전하지 않았으며, 저쪽에서 듣고 이들을 갈라놓기 위해 이쪽에 전하지 않았습니다. 이처럼 갈라진 이들을 화합하게 하고, 화합한 이들을 장려하며, 화합을 좋아하고 화합을 즐기며 화합을 기뻐하고 화합을 만드는 말을 하였습니다. 그는 그 업을 지었기 때문에... 그는 거기서 죽어 이곳으로 와서 이 두 가지 대인(大人)의 특징을 얻었으니, 마흔 개의 치아를 가졌으며 고른 치아를 가졌습니다.”

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อเภชฺชปริโส โหติ, อเภชฺชาสฺส โหนฺติ ปริสา, พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ … พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อเภชฺชปริโส โหติ, อเภชฺชาสฺส โหนฺติ ปริสา, ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

“그는 이러한 특징들을 갖추어 만약 집에서 머문다면 전륜성왕이 됩니다... 왕으로서 무엇을 얻습니까? 파괴할 수 없는 권속을 얻으니, 그의 권속인 바라문과 장자, 성읍과 지방 사람들, 회계사와 고위 관리, 보초와 문지기, 대신과 조신, 왕들과 영주들, 왕자들이 파괴되지 않습니다. 왕으로서 이것을 얻습니다... 부처로서 무엇을 얻습니까? 파괴할 수 없는 권속을 얻으니, 그의 권속인 비구, 비구니, 우바새, 우바이, 천신, 인간, 아수라, 용, 건달바가 파괴되지 않습니다. 부처로서 이것을 얻습니다.” 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다.

๒๓๕. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

235. 거기에 대해 이렇게 말합니다.

‘‘เวภูติยํ สหิตเภทการึ,เภทปฺปวฑฺฒนวิวาทการึ;

กลหปฺปวฑฺฒนอากิจฺจการึ,สหิตานํ เภทชนนึ น ภณิ.

“과거에 화합을 깨뜨리는 이간질을 하지 않았고, 분쟁을 조장하고 논쟁을 일으키거나 다툼을 키워 쓸데없는 짓을 하지 않았으며, 화합한 이들을 갈라지게 하는 말을 하지 않았습니다.”

‘‘อวิวาทวฑฺฒนกรึ สุคิรํ,ภินฺนานุสนฺธิชนนึ อภณิ;

กลหํ ชนสฺส ปนุที สมงฺคี,สหิเตหิ นนฺทติ ปโมทติ จ.

“다툼을 키우지 않는 훌륭한 말을 하고 갈라진 이들을 화합시키는 말을 하였습니다. 사람들의 다툼을 물리치고 화합하게 하였으며, 화합한 이들과 함께 기뻐하고 즐거워하였습니다.”

‘‘สุคตีสุ โส ผลวิปากํ,อนุภวติ ตตฺถ โมทติ;

ทนฺตา อิธ โหนฺติ อวิรฬา สหิตา,จตุโร ทสสฺส มุขชา สุสณฺฐิตา.

“그 여래는 천상 세계에서 그 과보를 누리고 거기서 즐거워하였습니다. 여기에서 그의 치아는 고르고 밀착되어 있으며, 입안에 마흔 개의 치아가 잘 자리 잡았습니다.”

‘‘ยทิ [Pg.141] ขตฺติโย ภวติ ภูมิปติ,อวิเภทิยาสฺส ปริสา ภวติ;

สมโณ จ โหติ วิรโช วิมโล,ปริสาสฺส โหติ อนุคตา อจลา’’ติ.

“만약 크샤트리아 땅의 주인이 되면 파괴할 수 없는 권속을 얻게 됩니다. 번뇌와 때가 없는 부처가 되면 그를 따르는 흔들림 없는 권속을 얻게 됩니다.”

(๒๘-๒๙) ปหูตชิวฺหาพฺรหฺมสฺสรลกฺขณานิ

(28-29) 넓고 긴 혀와 범음(梵音)의 특징

๒๓๖. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต อโหสิ. ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. ปหูตชิวฺโห จ โหติ พฺรหฺมสฺสโร จ กรวีกภาณี.

236. “비구들이여, 여래는 과거의 생, 과거의 존재, 과거의 거처에서 예전에 인간이었을 때, 거친 말을 버리고 거친 말을 멀리하였습니다. 허물이 없고 귀에 즐거우며 사랑스럽고 마음을 감동시키며 예의 바르고 많은 이들이 좋아하며 많은 이들의 마음에 드는, 그러한 종류의 말을 하였습니다. 그는 그 업을 지었기 때문에... 그는 거기서 죽어 이곳으로 와서 이 두 가지 대인의 특징을 얻었으니, 넓고 긴 혀를 가졌으며 범천의 음성과 가라빈가의 소리를 가졌습니다.”

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อาเทยฺยวาโจ โหติ, อาทิยนฺติสฺส วจนํ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อาเทยฺยวาโจ โหติ, อาทิยนฺติสฺส วจนํ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

“그는 이러한 특징들을 갖추어 만약 집에서 머문다면 전륜성왕이 됩니다... 왕으로서 무엇을 얻습니까? 받아들여지는 말을 하게 되니, 그의 말을 바라문과 장자, 성읍과 지방 사람들, 회계사와 고위 관리, 보초와 문지기, 대신과 조신, 왕들과 영주들, 왕자들이 받아들입니다. 왕으로서 이것을 얻습니다... 부처로서 무엇을 얻습니까? 받아들여지는 말을 하게 되니, 그의 말을 비구, 비구니, 우바새, 우바이, 천신, 인간, 아수라, 용, 건달바가 받아들입니다. 부처로서 이것을 얻습니다.” 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다.

๒๓๗. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

237. 거기에 대해 이렇게 말합니다.

‘‘อกฺโกสภณฺฑนวิเหสการึ,อุพฺพาธิกํ พหุชนปฺปมทฺทนํ;

อพาฬฺหํ คิรํ โส น ภณิ ผรุสํ,มธุรํ ภณิ สุสํหิตํ สขิลํ.

“욕설과 비방과 괴롭힘을 일삼아 많은 사람을 억압하고 마음을 상하게 하는 거칠고 사나운 말을 그는 하지 않았습니다. 달콤하고 유익하며 상냥한 말을 하였습니다.”

‘‘มนโส [Pg.142] ปิยา หทยคามินิโย,วาจา โส เอรยติ กณฺณสุขา;

วาจาสุจิณฺณผลมนุภวิ,สคฺเคสุ เวทยถ ปุญฺญผลํ.

“마음에 들고 심금을 울리며 귀에 즐거운 말을 그는 내었습니다. 말로써 잘 행한 과보를 천상에서 누렸으며 공덕의 과보를 경험하였습니다.”

‘‘เวทิตฺวา โส สุจริตสฺส ผลํ,พฺรหฺมสฺสรตฺตมิธมชฺฌคมา;

ชิวฺหาสฺส โหติ วิปุลา ปุถุลา,อาเทยฺยวากฺยวจโน ภวติ.

“그 선행의 과보를 경험하고서 여기에서 범천과 같은 음성을 얻었습니다. 그의 혀는 넓고 길며 사람들이 받아들이는 말을 하게 됩니다.”

‘‘คิหิโนปิ อิชฺฌติ ยถา ภณโต,อถ เจ ปพฺพชติ โส มนุโช;

อาทิยนฺติสฺส วจนํ ชนตา,พหุโน พหุํ สุภณิตํ ภณโต’’ติ.

“재가자일 때도 그가 말하는 대로 성취되고, 만약 그 사람이 출가한다면 대중은 잘 설해진 그의 많은 말을 받아들입니다.”

(๓๐) สีหหนุลกฺขณํ

(30) 사자 같은 턱의 특징

๒๓๘. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต อโหสิ กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา อโหสิ กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ, สีหหนุ โหติ.

238. “비구들이여, 여래는 과거의 생, 과거의 존재, 과거의 거처에서 예전에 인간이었을 때, 잡담을 버리고 잡담을 멀리하였습니다. 때에 맞게 말하고, 진실을 말하고, 유익한 것을 말하고, 법을 말하고, 율을 말하였습니다. 근거가 있고 조리 있으며 한계가 있고 유익함이 담긴 말을 적절한 때에 하였습니다. 그는 그 업을 지었기 때문에... 그는 거기서 죽어 이곳으로 와서 이 대인의 특징을 얻었으니, 사자 같은 턱을 가지게 되었습니다.”

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อปฺปธํสิโย โหติ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปจฺจามิตฺเตน. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อปฺปธํสิโย โหติ อพฺภนฺตเรหิ วา พาหิเรหิ วา ปจฺจตฺถิเกหิ ปจฺจามิตฺเตหิ, ราเคน วา โทเสน วา โมเหน วา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

“그는 이 특징을 갖추어 만약 집에서 머문다면 전륜성왕이 됩니다... 왕으로서 무엇을 얻습니까? 인간인 어떤 적이나 반대자도 그를 해칠 수 없습니다. 왕으로서 이것을 얻습니다... 부처로서 무엇을 얻습니까? 내부나 외부의 적이나 반대자, 탐욕이나 성냄이나 어리석음, 혹은 세상의 사문이나 바라문, 천신이나 마라나 범천이나 그 누구에 의해서도 해를 입지 않습니다. 부처로서 이것을 얻습니다.” 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다.

๒๓๙. ตตฺเถตํ [Pg.143] วุจฺจติ –

239. 거기에 대해 이렇게 말합니다.

‘‘น สมฺผปฺปลาปํ น มุทฺธตํ,อวิกิณฺณวจนพฺยปฺปโถ อโหสิ;

อหิตมปิ จ อปนุทิ,หิตมปิ จ พหุชนสุขญฺจ อภณิ.

“잡담이나 거만한 말을 하지 않고 지혜로운 이들처럼 산만하지 않은 말의 경로를 가졌습니다. 해로운 것은 물리치고 유익한 것과 많은 사람의 행복을 말하였습니다.”

‘‘ตํ กตฺวา อิโต จุโต ทิวมุปปชฺชิ,สุกตผลวิปากมนุโภสิ;

จวิย ปุนริธาคโต สมาโน,ทฺวิทุคมวรตรหนุตฺตมลตฺถ.

“그 업을 짓고 여기서 죽어 천상에 태어나 잘 행한 업의 과보를 누렸습니다. 거기서 죽어 다시 이곳에 와서 네 발 달린 짐승 중 으뜸인 사자의 턱을 얻었습니다.”

‘‘ราชา โหติ สุทุปฺปธํสิโย,มนุชินฺโท มนุชาธิปติ มหานุภาโว;

ติทิวปุรวรสโม ภวติ,สุรวรตโรริว อินฺโท.

그는 그 공덕으로 인해 적들이 파괴할 수 없는 왕이 되고, 인간의 인도자이자 인간의 주인으로서 큰 위력을 갖게 됩니다. 그는 삼십삼천의 도성에서 가장 뛰어난 자(제석천)와 같으며, 신들 중에서 가장 뛰어난 제석천처럼 됩니다.

‘‘คนฺธพฺพาสุรยกฺขรกฺขเสภิ,สุเรหิ น หิ ภวติ สุปฺปธํสิโย;

ตถตฺโต ยทิ ภวติ ตถาวิโธ,อิธ ทิสา จ ปฏิทิสา จ วิทิสา จา’’ติ.

건달바, 아수라, 야차, 나찰들과 신들도 그를 파괴할 수 없습니다. 이와 같은 공덕의 자취를 지닌 태자가 만일 부처가 된다면, 이 세상의 사방과 사방 사이의 모퉁이, 그리고 상하를 포함한 모든 방위의 중생들이 그를 결코 파괴할 수 없습니다.

(๓๑-๓๒) สมทนฺตสุสุกฺกทาฐาลกฺขณานิ

(31-32) 고른 치아와 아주 하얀 송곳니의 특징.

๒๔๐. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน มิจฺฉาชีวํ ปหาย สมฺมาอาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปสิ, ตุลากูฏ กํสกูฏ มานกูฏ อุกฺโกฏน วญฺจน นิกติ สาจิโยค เฉทน วธ พนฺธน วิปราโมส อาโลป สหสาการา ปฏิวิรโต อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา อุสฺสนฺนตฺตา วิปุลตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. โส ตตฺถ อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ ทิพฺเพน อายุนา ทิพฺเพน วณฺเณน ทิพฺเพน สุเขน ทิพฺเพน ยเสน ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน ทิพฺเพหิ รูเปหิ ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ ทิพฺเพหิ รเสหิ [Pg.144] ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ. โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ, สมทนฺโต จ โหติ สุสุกฺกทาโฐ จ.

240. 비구들이여, 여래는 전생의 삶, 전생의 존재, 전생의 거처에서 인간이었을 때, 그릇된 생계 수단을 버리고 바른 생계 수단으로 생활했습니다. 그는 저울을 속이거나 돈을 속이거나 치수를 속이는 일을 멀리하고, 뇌물을 받는 일, 기만하는 일, 위조하여 속이는 비겁한 행동을 멀리했습니다. 또한 수족을 자르는 일, 죽이는 일, 포박하는 일, 노상강도질, 마을을 약탈하는 일, 폭력으로 억압하는 일로부터 멀리했습니다. 그는 그 업을 짓고 쌓고 늘리고 넓힌 결과로, 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어났습니다. 그곳에서 그는 천상의 수명, 천상의 빛깔, 천상의 행복, 천상의 명성, 천상의 지배력, 그리고 천상의 형색, 소리, 냄새, 맛, 감촉이라는 열 가지 측면에서 다른 신들보다 뛰어났습니다. 그는 그곳에서 죽어 이곳 인간 세상에 와서 대인(大人)의 두 가지 특징을 얻었으니, 치아가 고르고 송곳니가 아주 하얗게 되었습니다.

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ, เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อขิลมนิมิตฺตมกณฺฏกํ อิทฺธํ ผีตํ เขมํ สิวํ นิรพฺพุทํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. ราชา สมาโน กึ ลภติ? สุจิปริวาโร โหติ สุจิสฺส โหนฺติ ปริวารา พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ.

그 특징들을 갖춘 그가 만일 집에서 생활한다면, 전륜성왕이 되니, 법다운 법의 왕으로서 네 바다의 끝까지 승리하고 나라를 안정시키며 일곱 가지 보물을 갖추게 됩니다. 그에게는 이 일곱 가지 보물이 있으니, 곧 윤보(輪寶), 상보(象寶), 마보(馬寶), 주보(珠寶), 여보(女寶), 거사보(居士寶) 그리고 일곱 번째인 주병보(主兵寶)입니다. 또한 그에게는 용감하고 영웅적인 기상을 갖추어 적군을 물리칠 수 있는 천 명 이상의 아들들이 생깁니다. 그는 바다에 이르기까지 이 대지를 몽둥이나 칼이 아닌 법(法)으로써 정복하여 도둑이나 장애가 없고 풍요롭고 평온하며 안녕하고 재앙이 없는 나라로 다스리며 살아갑니다. 왕이 되면 무엇을 얻는가? 청정한 추종자들을 얻습니다. 바라문과 장자들, 성읍과 지방 사람들, 회계사들과 큰 대신들, 군대의 보초병들, 문지기들, 관리들과 조정의 신하들, 제후들과 봉건 영주들, 왕자들이 그의 청정한 추종자가 됩니다. 왕이 되면 이것을 얻습니다.

‘‘สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท. พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? สุจิปริวาโร โหติ, สุจิสฺส โหนฺติ ปริวารา, ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

만일 그가 집을 떠나 출가한다면, 세상에서 번뇌를 없애고 깨달음을 얻은 아라한 정등각 부처님이 됩니다. 부처가 되면 무엇을 얻는가? 청정한 추종자들을 얻습니다. 비구, 비구니, 우바새, 우바이, 신들, 인간들, 아수라, 나천, 건달바들이 그의 청정한 추종자가 됩니다. 부처가 되면 이것을 얻습니다. 세존께서 이 내용을 말씀하셨습니다.

๒๔๑. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

241. 이와 관련하여 다음과 같은 게송이 전해집니다.

‘‘มิจฺฉาชีวญฺจ อวสฺสชิ สเมน วุตฺตึ,สุจินา โส ชนยิตฺถ ธมฺมิเกน;

อหิตมปิ จ อปนุทิ,หิตมปิ จ พหุชนสุขญฺจ อจริ.

(1) 그는 그릇된 생계를 버리고 정당한 생계 수단으로써 청정하고 법답게 생활했습니다. 해로운 것은 멀리하고, 많은 사람의 이익과 행복을 위해 행했습니다.

‘‘สคฺเค เวทยติ นโร สุขปฺผลานิ,กริตฺวา นิปุเณภิ วิทูหิ สพฺภิ;

วณฺณิตานิ ติทิวปุรวรสโม,อภิรมติ รติขิฑฺฑาสมงฺคี.

(2) 그는 인간이었을 때 지혜로운 이들이 찬탄한 공덕을 지어 천상에서 행복한 과보를 누렸습니다. 그곳에서 그는 천상의 신들의 왕(제석천)처럼 즐거움과 유희를 갖추어 크게 즐거워했습니다.

‘‘ลทฺธานํ [Pg.145] มานุสกํ ภวํ ตโต,จวิตฺวาน สุกตผลวิปากํ;

เสสเกน ปฏิลภติ ลปนชํ,สมมปิ สุจิสุสุกฺกํ.

(3) 그곳에서 죽어 인간의 존재를 얻었을 때, 지은 공덕의 남은 결과로 입안의 치아가 고르고 청정하며 아주 하얀 송곳니를 얻게 되었습니다.

‘‘ตํ เวยฺยญฺชนิกา สมาคตา พหโว,พฺยากํสุ นิปุณสมฺมตา มนุชา;

สุจิชนปริวารคโณ ภวติ,ทิชสมสุกฺกสุจิโสภนทนฺโต.

(4) 많은 상(相)의 전문가들이 모여 그 태자에 대해 예언하기를, ‘치아가 고르고 하얗고 청정하며 아름다운 송곳니를 가진 이 태자는 청정한 추종자들을 거느린 무리가 될 것이다.’라고 했습니다.

‘‘รญฺโญ โหติ พหุชโน,สุจิปริวาโร มหตึ มหึ อนุสาสโต;

ปสยฺห น จ ชนปทตุทนํ,หิตมปิ จ พหุชนสุขญฺจ จรนฺติ.

(5) 만일 왕이 된다면 그 왕에게는 청정한 추종자들인 많은 대중이 있을 것이며, 광대한 대지를 다스리게 될 것입니다. 그는 강압적으로 지방 사람들을 억압하거나 괴롭히지 않으며, 많은 사람의 이익과 행복을 추구하며 살아갑니다.

‘‘อถ เจ ปพฺพชติ ภวติ วิปาโป,สมโณ สมิตรโช วิวฏฺฏจฺฉโท;

วิคตทรถกิลมโถ,อิมมปิ จ ปรมปิ จ ปสฺสติ โลกํ.

(6) 그러나 만일 출가한다면 죄가 없고 번뇌의 먼지를 가라앉히고 덮개를 벗겨버린 사문이 되어, 고통과 피로에서 벗어나 이 세상과 저 세상을 보게 됩니다.

‘‘ตสฺโสวาทกรา พหุคิหี จ ปพฺพชิตา จ,อสุจึ ครหิตํ ธุนนฺติ ปาปํ;

ส หิ สุจิภิ ปริวุโต ภวติ,มลขิลกลิกิเลเส ปนุเทหี’’ติ.

(7) 그의 훈계를 따르는 많은 재가자와 출가자들은 부끄럽고 비난받을 만한 악행을 제거합니다. 그는 참으로 청정한 이들에게 둘러싸여 있으며, 탐욕 등의 때와 장애와 모든 번뇌를 물리칩니다라고 (전문가들이) 말했습니다.

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

세존께서 이와 같이 말씀하셨습니다. 그 비구들은 세존의 말씀을 기쁘게 받아들였습니다.

ลกฺขณสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ.

일곱 번째인 특징의 경(Lakkhaṇa Sutta)이 끝났습니다.

๘. สิงฺคาลสุตฺตํ

8. 싱갈라의 경 (Siṅgāla Sutta)

๒๔๒. เอวํ [Pg.146] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน สิงฺคาลโก คหปติปุตฺโต กาลสฺเสว อุฏฺฐาย ราชคหา นิกฺขมิตฺวา อลฺลวตฺโถ อลฺลเกโส ปญฺชลิโก ปุถุทิสา นมสฺสติ – ปุรตฺถิมํ ทิสํ ทกฺขิณํ ทิสํ ปจฺฉิมํ ทิสํ อุตฺตรํ ทิสํ เหฏฺฐิมํ ทิสํ อุปริมํ ทิสํ.

242. 이와 같이 나는 들었습니다. 한때 세존께서 라자가하의 죽림 정사 칼란다카니와파에 머물고 계셨습니다. 그때 싱갈라라는 장자의 아들이 아침 일찍 일어나 라자가하에서 나가, 옷과 머리가 젖은 채 합장하고 여러 방위, 즉 동쪽, 남쪽, 서쪽, 북쪽, 아래쪽, 위쪽을 향해 예배하고 있었습니다.

๒๔๓. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อทฺทสา โข ภควา สิงฺคาลกํ คหปติปุตฺตํ กาลสฺเสว วุฏฺฐาย ราชคหา นิกฺขมิตฺวา อลฺลวตฺถํ อลฺลเกสํ ปญฺชลิกํ ปุถุทิสา นมสฺสนฺตํ – ปุรตฺถิมํ ทิสํ ทกฺขิณํ ทิสํ ปจฺฉิมํ ทิสํ อุตฺตรํ ทิสํ เหฏฺฐิมํ ทิสํ อุปริมํ ทิสํ. ทิสฺวา สิงฺคาลกํ คหปติปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข ตฺวํ, คหปติปุตฺต, กาลสฺเสว อุฏฺฐาย ราชคหา นิกฺขมิตฺวา อลฺลวตฺโถ อลฺลเกโส ปญฺชลิโก ปุถุทิสา นมสฺสสิ – ปุรตฺถิมํ ทิสํ ทกฺขิณํ ทิสํ ปจฺฉิมํ ทิสํ อุตฺตรํ ทิสํ เหฏฺฐิมํ ทิสํ อุปริมํ ทิส’’นฺติ? ‘‘ปิตา มํ, ภนฺเต, กาลํ กโรนฺโต เอวํ อวจ – ‘ทิสา, ตาต, นมสฺเสยฺยาสี’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, ปิตุวจนํ สกฺกโรนฺโต ครุํ กโรนฺโต มาเนนฺโต ปูเชนฺโต กาลสฺเสว อุฏฺฐาย ราชคหา นิกฺขมิตฺวา อลฺลวตฺโถ อลฺลเกโส ปญฺชลิโก ปุถุทิสา นมสฺสามิ – ปุรตฺถิมํ ทิสํ ทกฺขิณํ ทิสํ ปจฺฉิมํ ทิสํ อุตฺตรํ ทิสํ เหฏฺฐิมํ ทิสํ อุปริมํ ทิส’’นฺติ.

243. 그때 세존께서는 오전 시간에 가사를 갈아입으시고 발우와 가사를 들고 라자가하로 탁발을 하러 들어가셨습니다. 세존께서는 싱갈라 장자의 아들이 아침 일찍 일어나 라자가하에서 나가, 옷과 머리가 젖은 채 합장하고 동쪽, 남쪽, 서쪽, 북쪽, 아래쪽, 위쪽 등 여러 방위를 향해 예배하는 것을 보셨습니다. 보시고 나서 싱갈라 장자의 아들에게 이와 같이 말씀하셨습니다. '장자의 아들이여, 그대는 왜 아침 일찍 일어나 라자가하에서 나가, 옷과 머리가 젖은 채 합장하고 동쪽, 남쪽, 서쪽, 북쪽, 아래쪽, 위쪽 등 여러 방위를 향해 예배하고 있는가?' '세존이시여, 저의 아버님께서 돌아가실 때 저에게 사랑하는 아들아, 너는 방위들을 향해 예배하라라고 말씀하셨습니다. 세존이시여, 저는 아버님의 말씀을 존중하고 공경하고 소중히 여기고 받들어 모시기 위해 아침 일찍 일어나 라자가하에서 나가, 옷과 머리가 젖은 채 합장하고 동쪽, 남쪽, 서쪽, 북쪽, 아래쪽, 위쪽 등 여러 방위를 향해 예배하는 것입니다.'라고 싱갈라가 대답했습니다.

ฉ ทิสา

여섯 방위

๒๔๔. ‘‘น โข, คหปติปุตฺต, อริยสฺส วินเย เอวํ ฉ ทิสา นมสฺสิตพฺพา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, อริยสฺส วินเย ฉ ทิสา นมสฺสิตพฺพา? สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตถา ธมฺมํ เทเสตุ, ยถา อริยสฺส วินเย ฉ ทิสา นมสฺสิตพฺพา’’ติ.

244. “장자 아들이여, 성자의 율(律)에서는 여섯 방향을 이와 같이 예배해서는 안 된다.” “세존이시여, 그렇다면 성자의 율에서는 어떻게 여섯 방향을 예배해야 합니까? 세존이시여, 성자의 율에서 여섯 방향을 예배하는 방법대로 저에게 법을 설해 주시옵소서.”

‘‘เตน หิ, คหปติปุตฺต สุโณหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข สิงฺคาลโก คหปติปุตฺโต ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

“장자 아들이여, 그렇다면 잘 듣고 마음에 새겨라. 내가 말하리라.” “세존이시여, 그렇게 하겠습니다.”라고 장자 아들 싱갈라카는 세존께 응답했다. 세존께서는 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ยโต [Pg.147] โข, คหปติปุตฺต, อริยสาวกสฺส จตฺตาโร กมฺมกิเลสา ปหีนา โหนฺติ, จตูหิ จ ฐาเนหิ ปาปกมฺมํ น กโรติ, ฉ จ โภคานํ อปายมุขานิ น เสวติ, โส เอวํ จุทฺทส ปาปกาปคโต ฉทฺทิสาปฏิจฺฉาที อุโภโลกวิชยาย ปฏิปนฺโน โหติ. ตสฺส อยญฺเจว โลโก อารทฺโธ โหติ ปโร จ โลโก. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ.

“장자 아들이여, 성스러운 제자가 네 가지 업의 번뇌를 제거하고, 네 가지 이유로 악한 업을 짓지 않으며, 재물을 탕진하는 여섯 가지 원인을 가까이하지 않을 때, 그는 이와 같이 열네 가지 악덕에서 벗어나 여섯 방향을 수호하며 두 세계에서 승리하기 위해 실천하는 자가 된다. 그는 이 세상에서도 성공하고 저 세상에서도 성공한다. 그는 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어난다.”

จตฺตาโรกมฺมกิเลสา

네 가지 업의 번뇌

๒๔๕. ‘‘กตมสฺส จตฺตาโร กมฺมกิเลสา ปหีนา โหนฺติ? ปาณาติปาโต โข, คหปติปุตฺต, กมฺมกิเลโส, อทินฺนาทานํ กมฺมกิเลโส, กาเมสุมิจฺฉาจาโร กมฺมกิเลโส, มุสาวาโท กมฺมกิเลโส. อิมสฺส จตฺตาโร กมฺมกิเลสา ปหีนา โหนฺตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

245. “어떤 네 가지 업의 번뇌가 제거되었는가? 장자 아들이여, 살생은 업의 번뇌이며, 주지 않은 것을 가지는 것은 업의 번뇌이며, 사음은 업의 번뇌이며, 거짓말은 업의 번뇌이다. 성스러운 제자는 이 네 가지 업의 번뇌를 제거했다.” 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. 선서(善逝)이신 스승께서는 이 구송을 말씀하신 뒤에 다시 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ปาณาติปาโต อทินฺนาทานํ, มุสาวาโท จ วุจฺจติ;

ปรทารคมนญฺเจว, นปฺปสํสนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ.

“살생과 도둑질과 거짓말을 하는 것과 타인의 아내에게 가는 것을 업의 번뇌라고 말하며, 현자들은 이를 찬탄하지 않는다.”

จตุฏฺฐานํ

네 가지 이유

๒๔๖. ‘‘กตเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ ปาปกมฺมํ น กโรติ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต ปาปกมฺมํ กโรติ, โทสาคตึ คจฺฉนฺโต ปาปกมฺมํ กโรติ, โมหาคตึ คจฺฉนฺโต ปาปกมฺมํ กโรติ, ภยาคตึ คจฺฉนฺโต ปาปกมฺมํ กโรติ. ยโต โข, คหปติปุตฺต, อริยสาวโก เนว ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ; อิเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ ปาปกมฺมํ น กโรตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

246. “어떤 네 가지 이유로 악한 업을 짓지 않는가? 애정에 이끌려 잘못된 길로 감으로써 악한 업을 짓고, 분노에 이끌려 잘못된 길로 감으로써 악한 업을 짓고, 어리석음에 이끌려 잘못된 길로 감으로써 악한 업을 짓고, 두려움에 이끌려 잘못된 길로 감으로써 악한 업을 짓는다. 장자 아들이여, 성스러운 제자는 애정으로도, 분노로도, 어리석음으로도, 두려움으로도 잘못된 길을 가지 않으므로, 이 네 가지 이유로 악한 업을 짓지 않는다.” 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. 선서이신 스승께서는 이 구송을 말씀하신 뒤에 다시 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ อติวตฺตติ;

นิหียติ ยโส ตสฺส, กาฬปกฺเขว จนฺทิมา.

“애정과 분노와 두려움과 어리석음 때문에 법을 어기는 자는, 그의 명성이 검은 달의 달빛처럼 줄어든다.”

‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ นาติวตฺตติ;

อาปูรติ ยโส ตสฺส, สุกฺกปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ.

“애정과 분노와 두려움과 어리석음에도 법을 어기지 않는 자는, 그의 명성이 밝은 달의 달빛처럼 가득 찬다.”

ฉ อปายมุขานิ

여섯 가지 재산 탕진의 원인

๒๔๗. ‘‘กตมานิ [Pg.148] ฉ โภคานํ อปายมุขานิ น เสวติ? สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานานุโยโค โข, คหปติปุตฺต, โภคานํ อปายมุขํ, วิกาลวิสิขาจริยานุโยโค โภคานํ อปายมุขํ, สมชฺชาภิจรณํ โภคานํ อปายมุขํ, ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยโค โภคานํ อปายมุขํ, ปาปมิตฺตานุโยโค โภคานํ อปายมุขํ, อาลสฺยานุโยโค โภคานํ อปายมุขํ.

247. “어떤 여섯 가지 재산 탕진의 원인을 가까이하지 않는가? 장자 아들이여, 술과 취하게 하는 것에 빠져 방일함에 몰두하는 것은 재산 탕진의 원인이며, 때 아닌 때에 거리를 돌아다니는 것은 재산 탕진의 원인이며, 축제나 공연에 빠지는 것은 재산 탕진의 원인이며, 도박에 빠져 방일함에 몰두하는 것은 재산 탕진의 원인이며, 나쁜 친구를 사귀는 것은 재산 탕진의 원인이며, 게으름에 몰두하는 것은 재산 탕진의 원인이다.”

สุราเมรยสฺส ฉ อาทีนวา

술과 취하게 하는 것의 여섯 가지 재난

๒๔๘. ‘‘ฉ โขเม, คหปติปุตฺต, อาทีนวา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานานุโยเค. สนฺทิฏฺฐิกา ธนชานิ, กลหปฺปวฑฺฒนี, โรคานํ อายตนํ, อกิตฺติสญฺชนนี, โกปีนนิทํสนี, ปญฺญาย ทุพฺพลิกรณีตฺเวว ฉฏฺฐํ ปทํ ภวติ. อิเม โข, คหปติปุตฺต, ฉ อาทีนวา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานานุโยเค.

248. “장자 아들이여, 술과 취하게 하는 것에 빠져 방일함에 몰두할 때 생기는 여섯 가지 재난이 있다. 즉, 당장 재산이 줄어들고, 싸움이 늘어나고, 질병의 근원이 되고, 악평이 생기고, 부끄러운 곳을 드러내게 되며, 지혜를 약하게 만드는 것이 그 여섯 번째이다. 장자 아들이여, 이것이 술과 취하게 하는 것에 빠져 방일함에 몰두할 때의 여섯 가지 재난이다.”

วิกาลจริยาย ฉ อาทีนวา

때 아닌 때에 돌아다니는 것의 여섯 가지 재난

๒๔๙. ‘‘ฉ โขเม, คหปติปุตฺต, อาทีนวา วิกาลวิสิขาจริยานุโยเค. อตฺตาปิสฺส อคุตฺโต อรกฺขิโต โหติ, ปุตฺตทาโรปิสฺส อคุตฺโต อรกฺขิโต โหติ, สาปเตยฺยํปิสฺส อคุตฺตํ อรกฺขิตํ โหติ, สงฺกิโย จ โหติ ปาปเกสุ ฐาเนสุ, อภูตวจนญฺจ ตสฺมึ รูหติ, พหูนญฺจ ทุกฺขธมฺมานํ ปุรกฺขโต โหติ. อิเม โข, คหปติปุตฺต, ฉ อาทีนวา วิกาลวิสิขาจริยานุโยเค.

249. “장자 아들이여, 때 아닌 때에 거리를 돌아다니는 것에는 여섯 가지 재난이 있다. 자신을 보호하지 못하고 지키지 못하며, 처자식을 보호하지 못하고 지키지 못하며, 재산을 보호하지 못하고 지키지 못한다. 또한 악한 장소에서 의심을 받게 되고, 사실이 아닌 말이 그에게 머물게 되며, 많은 괴로운 일들의 표적이 된다. 장자 아들이여, 이것이 때 아닌 때에 거리를 돌아다니는 것의 여섯 가지 재난이다.”

สมชฺชาภิจรณสฺส ฉ อาทีนวา

축제나 공연에 빠지는 것의 여섯 가지 재난

๒๕๐. ‘‘ฉ โขเม, คหปติปุตฺต, อาทีนวา สมชฺชาภิจรเณ. กฺว นจฺจํ, กฺว คีตํ, กฺว วาทิตํ, กฺว อกฺขานํ, กฺว ปาณิสฺสรํ, กฺว กุมฺภถุนนฺติ. อิเม โข, คหปติปุตฺต, ฉ อาทีนวา สมชฺชาภิจรเณ.

250. “장자 아들이여, 축제나 공연에 빠지는 것에는 여섯 가지 재난이 있다. '어디서 춤을 추는가?', '어디서 노래를 부르는가?', '어디서 연주를 하는가?', '어디서 이야기를 하는가?', '어디서 박수를 치는가?', '어디서 북을 치는가?'라고 하며 찾아다니게 된다. 장자 아들이여, 이것이 축제나 공연에 빠지는 것의 여섯 가지 재난이다.”

ชูตปฺปมาทสฺส ฉ อาทีนวา

도박에 빠지는 것의 여섯 가지 재난

๒๕๑. ‘‘ฉ [Pg.149] โขเม, คหปติปุตฺต, อาทีนวา ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยเค. ชยํ เวรํ ปสวติ, ชิโน วิตฺตมนุโสจติ, สนฺทิฏฺฐิกา ธนชานิ, สภาคตสฺส วจนํ น รูหติ, มิตฺตามจฺจานํ ปริภูโต โหติ, อาวาหวิวาหกานํ อปตฺถิโต โหติ – ‘อกฺขธุตฺโต อยํ ปุริสปุคฺคโล นาลํ ทารภรณายา’ติ. อิเม โข, คหปติปุตฺต, ฉ อาทีนวา ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยเค.

251. “장자 아들이여, 도박에 빠져 방일함에 몰두하는 것에는 여섯 가지 재난이 있다. 이기면 원한을 사고, 지면 잃은 재산을 슬퍼한다. 당장 재산이 줄어들고, 법정에서 그의 말은 신뢰받지 못하며, 친구와 동료들에게 무시당한다. 또한 '이 사람은 도박꾼이라 아내를 부양할 능력이 없다'고 여겨져 혼사를 치르려는 사람들이 그를 원하지 않는다. 장자 아들이여, 이것이 도박에 빠져 방일함에 몰두하는 것의 여섯 가지 재난이다.”

ปาปมิตฺตตาย ฉ อาทีนวา

나쁜 친구를 사귀는 것의 여섯 가지 재난

๒๕๒. ‘‘ฉ โขเม, คหปติปุตฺต, อาทีนวา ปาปมิตฺตานุโยเค. เย ธุตฺตา, เย โสณฺฑา, เย ปิปาสา, เย เนกติกา, เย วญฺจนิกา, เย สาหสิกา. ตฺยาสฺส มิตฺตา โหนฺติ เต สหายา. อิเม โข, คหปติปุตฺต, ฉ อาทีนวา ปาปมิตฺตานุโยเค.

252. “장자 아들이여, 나쁜 친구를 사귀는 것에는 여섯 가지 재난이 있다. 도박꾼, 난봉꾼, 술꾼, 사기꾼, 협박꾼, 난폭한 자들이 그의 친구가 되고 동료가 된다. 장자 아들이여, 이것이 나쁜 친구를 사귀는 것의 여섯 가지 재난이다.”

อาลสฺยสฺส ฉ อาทีนวา

게으름의 여섯 가지 재난

๒๕๓. ‘‘ฉ โขเม, คหปติปุตฺต, อาทีนวา อาลสฺยานุโยเค. อติสีตนฺติ กมฺมํ น กโรติ, อติอุณฺหนฺติ กมฺมํ น กโรติ, อติสายนฺติ กมฺมํ น กโรติ, อติปาโตติ กมฺมํ น กโรติ, อติฉาโตสฺมีติ กมฺมํ น กโรติ, อติธาโตสฺมีติ กมฺมํ น กโรติ. ตสฺส เอวํ กิจฺจาปเทสพหุลสฺส วิหรโต อนุปฺปนฺนา เจว โภคา นุปฺปชฺชนฺติ, อุปฺปนฺนา จ โภคา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ. อิเม โข, คหปติปุตฺต, ฉ อาทีนวา อาลสฺยานุโยเค’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

253. “장자 아들이여, 게으름에 몰두하는 것에는 여섯 가지 재난이 있다. '너무 춥다'고 하며 일을 하지 않고, '너무 덥다'고 하며 일을 하지 않고, '너무 늦었다'고 하며 일을 하지 않고, '너무 이르다'고 하며 일을 하지 않고, '배가 너무 고프다'고 하며 일을 하지 않고, '배가 너무 부르다'고 하며 일을 하지 않는다. 이처럼 해야 할 일에 핑계가 많은 사람에게는 생기지 않은 재물은 생기지 않고, 이미 있는 재물은 줄어든다. 장자 아들이여, 이것이 게으름에 몰두하는 것의 여섯 가지 재난이다.” 세존께서는 이와 같이 말씀하셨다. 선서이신 스승께서는 이 구송을 말씀하신 뒤에 다시 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘โหติ ปานสขา นาม,โหติ สมฺมิยสมฺมิโย;

โย จ อตฺเถสุ ชาเตสุ,สหาโย โหติ โส สขา.

“술 마실 때만 친구인 자가 있고, 얼굴을 볼 때만 '친구여, 친구여' 하는 자가 있다. 그러나 어떤 일이 생겼을 때 동료가 되어주는 자가 진정한 친구이다.”

‘‘อุสฺสูรเสยฺยา [Pg.150] ปรทารเสวนา,เวรปฺปสโว จ อนตฺถตา จ;

ปาปา จ มิตฺตา สุกทริยตา จ,เอเต ฉ ฐานา ปุริสํ ธํสยนฺติ.

“늦잠 자는 것, 남의 아내를 범하는 것, 원한을 맺는 것, 해로운 짓을 하는 것, 나쁜 친구를 사귀는 것, 지나치게 인색한 것, 이 여섯 가지가 사람을 파멸로 이끈다.”

‘‘ปาปมิตฺโต ปาปสโข,ปาปอาจารโคจโร;

อสฺมา โลกา ปรมฺหา จ,อุภยา ธํสเต นโร.

“나쁜 친구와 나쁜 동료를 두고 나쁜 습관과 환경에 처한 사람은 이 세상에서도 저 세상에서도, 두 세계 모두에서 파멸한다.”

‘‘อกฺขิตฺถิโย วารุณี นจฺจคีตํ,ทิวา โสปฺปํ ปาริจริยา อกาเล;

ปาปา จ มิตฺตา สุกทริยตา จ,เอเต ฉ ฐานา ปุริสํ ธํสยนฺติ.

도박, 여색, 술, 가무, 낮잠, 제때가 아닌 때의 나들이, 악한 친구, 그리고 지나친 인색함, 이 여덟 가지는 사람을 파멸시킨다.

‘‘อกฺเขหิ ทิพฺพนฺติ สุรํ ปิวนฺติ,ยนฺติตฺถิโย ปาณสมา ปเรสํ;

นิหีนเสวี น จ วุทฺธเสวี,นิหียเต กาฬปกฺเขว จนฺโท.

주사위 놀이를 즐기고 술을 마시며, 타인의 목숨과도 같은 아내를 범하고, 저열한 자를 사귀며 지혜로운 자를 멀리하면, 그 명성은 그믐달처럼 줄어든다.

‘‘โย วารุณี อทฺธโน อกิญฺจโน,ปิปาโส ปิวํ ปปาคโต ;

อุทกมิว อิณํ วิคาหติ,อกุลํ กาหิติ ขิปฺปมตฺตโน.

술에 빠져 가난하고 재산이 없으며, 늘 갈증에 시달려 술집을 드나드는 자는 돌이 물에 가라앉듯 빚더미에 빠져 곧 자신의 가문을 파탄에 이르게 할 것이다.

‘‘น ทิวา โสปฺปสีเลน, รตฺติมุฏฺฐานเทสฺสินา ;

นิจฺจํ มตฺเตน โสณฺเฑน, สกฺกา อาวสิตุํ ฆรํ.

낮에 잠자는 습관이 있고 밤에 일어나기를 싫어하며, 항상 취해 있고 방탕한 자는 가정을 이끌어 갈 수 없다.

‘‘อติสีตํ อติอุณฺหํ, อติสายมิทํ อหุ;

อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต, อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.

'너무 춥다, 너무 덥다, 너무 늦었다'라고 말하며 일을 제쳐두는 사람들에게는 기회가 지나가 버린다.

‘‘โยธ [Pg.151] สีตญฺจ อุณฺหญฺจ, ติณา ภิยฺโย น มญฺญติ;

กรํ ปุริสกิจฺจานิ, โส สุขํ น วิหายตี’’ติ.

추위와 더위를 풀 한 포기보다 가볍게 여기며 자신의 의무를 다하는 자는 행복에서 멀어지지 않는다.

มิตฺตปติรูปกา

가짜 친구

๒๕๔. ‘‘จตฺตาโรเม, คหปติปุตฺต, อมิตฺตา มิตฺตปติรูปกา เวทิตพฺพา. อญฺญทตฺถุหโร อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ, วจีปรโม อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ, อนุปฺปิยภาณี อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ, อปายสหาโย อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ.

254. 장자의 아들이여, 친구의 탈을 쓴 네 부류의 가짜 친구를 알아야 한다. 오직 가져가기만 하는 자, 말로만 잘하는 자, 아첨하는 자, 파멸의 동반자가 그들이다.

๒๕๕. ‘‘จตูหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อญฺญทตฺถุหโร อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ.

255. 장자의 아들이여, 오직 가져가기만 하는 가짜 친구는 네 가지 경우로 알 수 있다.

‘‘อญฺญทตฺถุหโร โหติ, อปฺเปน พหุมิจฺฉติ;

ภยสฺส กิจฺจํ กโรติ, เสวติ อตฺถการณา.

그는 오직 가져가기만 하고, 적게 주고 많이 바라며, 자신에게 두려움이 있을 때만 의무를 다하고, 자신의 이익을 위해서만 사귄다.

‘‘อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ อญฺญทตฺถุหโร อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ.

장자의 아들이여, 이 네 가지 경우로 오직 가져가기만 하는 가짜 친구를 알아야 한다.

๒๕๖. ‘‘จตูหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ วจีปรโม อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ. อตีเตน ปฏิสนฺถรติ, อนาคเตน ปฏิสนฺถรติ, นิรตฺถเกน สงฺคณฺหาติ, ปจฺจุปฺปนฺเนสุ กิจฺเจสุ พฺยสนํ ทสฺเสติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ วจีปรโม อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ.

256. 장자의 아들이여, 말로만 잘하는 가짜 친구는 네 가지 경우로 알 수 있다. 이미 지나간 일로 환대하고, 아직 오지 않은 일로 환대하며, 무익한 일로 선심을 쓰고, 당장 도움이 필요한 일이 생기면 사고를 핑계 삼아 피한다. 장자의 아들이여, 이 네 가지 경우로 말로만 잘하는 가짜 친구를 알아야 한다.

๒๕๗. ‘‘จตูหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อนุปฺปิยภาณี อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ. ปาปกํปิสฺส อนุชานาติ, กลฺยาณํปิสฺส อนุชานาติ, สมฺมุขาสฺส วณฺณํ ภาสติ, ปรมฺมุขาสฺส อวณฺณํ ภาสติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ อนุปฺปิยภาณี อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ.

257. 장자의 아들이여, 아첨하는 가짜 친구는 네 가지 경우로 알 수 있다. 나쁜 일에도 동의하고, 좋은 일에도 동의하며, 앞에서는 칭찬하고 뒤에서는 헐뜯는다. 장자의 아들이여, 이 네 가지 경우로 아첨하는 가짜 친구를 알아야 한다.

๒๕๘. ‘‘จตูหิ [Pg.152] โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อปายสหาโย อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ. สุราเมรย มชฺชปฺปมาทฏฺฐานานุโยเค สหาโย โหติ, วิกาล วิสิขา จริยานุโยเค สหาโย โหติ, สมชฺชาภิจรเณ สหาโย โหติ, ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยเค สหาโย โหติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ อปายสหาโย อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ’’ติ.

258. 장자의 아들이여, 파멸의 동반자인 가짜 친구는 네 가지 경우로 알 수 있다. 술 마시는 자리에 함께하고, 때아닌 때에 거리를 배회하는 데 함께하며, 유흥지에 함께 가고, 도박하는 자리에 함께한다. 장자의 아들이여, 이 네 가지 경우로 파멸의 동반자인 가짜 친구를 알아야 한다.

๒๕๙. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

259. 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 선서이신 스승께서는 이 말씀을 하시고 나서 다시 게송으로 말씀하셨다.

‘‘อญฺญทตฺถุหโร มิตฺโต, โย จ มิตฺโต วจีปโร ;

อนุปฺปิยญฺจ โย อาห, อปาเยสุ จ โย สขา.

오직 가져가기만 하는 친구, 말로만 잘하는 친구, 아첨만 하는 친구, 그리고 파멸의 길에만 함께하는 친구.

เอเต อมิตฺเต จตฺตาโร, อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต;

อารกา ปริวชฺเชยฺย, มคฺคํ ปฏิภยํ ยถา’’ติ.

현명한 사람은 이 네 부류의 가짜 친구를 이와 같이 알고서, 위험한 길을 피하듯이 멀리 피해야 한다.

สุหทมิตฺโต

진정한 친구

๒๖๐. ‘‘จตฺตาโรเม, คหปติปุตฺต, มิตฺตา สุหทา เวทิตพฺพา. อุปกาโร มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ, สมานสุขทุกฺโข มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ, อตฺถกฺขายี มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ, อนุกมฺปโก มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ.

260. 장자의 아들이여, 마음이 선한 네 부류의 진정한 친구를 알아야 한다. 도움을 주는 친구, 즐거움과 괴로움을 함께하는 친구, 유익한 것을 일러주는 친구, 동정심이 있는 친구이다.

๒๖๑. ‘‘จตูหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อุปกาโร มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ. ปมตฺตํ รกฺขติ, ปมตฺตสฺส สาปเตยฺยํ รกฺขติ, ภีตสฺส สรณํ โหติ, อุปฺปนฺเนสุ กิจฺจกรณีเยสุ ตทฺทิคุณํ โภคํ อนุปฺปเทติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ อุปกาโร มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ.

261. 장자의 아들이여, 도움을 주는 진정한 친구는 네 가지 경우로 알 수 있다. 방일할 때 보호해 주고, 방일할 때 재산을 지켜주며, 두려울 때 의지처가 되어주고, 필요한 일이 생기면 요청한 것의 두 배를 내어준다. 장자의 아들이여, 이 네 가지 경우로 도움을 주는 진정한 친구를 알아야 한다.

๒๖๒. ‘‘จตูหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ สมานสุขทุกฺโข มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ. คุยฺหมสฺส อาจิกฺขติ, คุยฺหมสฺส ปริคูหติ, อาปทาสุ น วิชหติ, ชีวิตํปิสฺส อตฺถาย ปริจฺจตฺตํ โหติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ สมานสุขทุกฺโข มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ.

262. 장자의 아들이여, 즐거움과 괴로움을 함께하는 진정한 친구는 네 가지 경우로 알 수 있다. 자신의 비밀을 털어놓고, 친구의 비밀을 지켜주며, 재난이 닥쳐도 버리지 않고, 친구를 위해 목숨까지도 내놓는다. 장자의 아들이여, 이 네 가지 경우로 즐거움과 괴로움을 함께하는 진정한 친구를 알아야 한다.

๒๖๓. ‘‘จตูหิ [Pg.153] โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อตฺถกฺขายี มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ. ปาปา นิวาเรติ, กลฺยาเณ นิเวเสติ, อสฺสุตํ สาเวติ, สคฺคสฺส มคฺคํ อาจิกฺขติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ อตฺถกฺขายี มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ.

263. 장자의 아들이여, 유익한 것을 일러주는 진정한 친구는 네 가지 경우로 알 수 있다. 악을 못 하게 막고, 선을 행하게 권하며, 듣지 못한 것을 들려주고, 천상으로 가는 길을 알려준다. 장자의 아들이여, 이 네 가지 경우로 유익한 것을 일러주는 진정한 친구를 알아야 한다.

๒๖๔. ‘‘จตูหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อนุกมฺปโก มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ. อภเวนสฺส น นนฺทติ, ภเวนสฺส นนฺทติ, อวณฺณํ ภณมานํ นิวาเรติ, วณฺณํ ภณมานํ ปสํสติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ อนุกมฺปโก มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ’’ติ.

264. 장자의 아들이여, 동정심이 있는 진정한 친구는 네 가지 경우로 알 수 있다. 친구의 쇠퇴를 기뻐하지 않고, 친구의 번영을 기뻐하며, 친구를 비난하는 자를 말리고, 친구를 칭찬하는 자를 찬탄한다. 장자의 아들이여, 이 네 가지 경우로 동정심이 있는 진정한 친구를 알아야 한다.

๒๖๕. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

265. 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 선서이신 스승께서는 이 말씀을 하시고 나서 다시 게송으로 말씀하셨다.

‘‘อุปกาโร จ โย มิตฺโต, สุเข ทุกฺเข จ โย สขา ;

อตฺถกฺขายี จ โย มิตฺโต, โย จ มิตฺตานุกมฺปโก.

도움을 주는 친구, 즐거움과 괴로움에 함께하는 친구, 유익한 것을 일러주는 친구, 그리고 동정심이 있는 친구.

‘‘เอเตปิ มิตฺเต จตฺตาโร, อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต;

สกฺกจฺจํ ปยิรุปาเสยฺย, มาตา ปุตฺตํ ว โอรสํ;

ปณฺฑิโต สีลสมฺปนฺโน, ชลํ อคฺคีว ภาสติ.

현명한 사람은 이 네 부류의 진정한 친구를 이와 같이 알고서, 어머니가 친아들을 돌보듯 정성껏 섬겨야 한다. 계행을 갖춘 현명한 자는 타오르는 불처럼 빛난다.

‘‘โภเค สํหรมานสฺส, ภมรสฺเสว อิรียโต;

โภคา สนฺนิจยํ ยนฺติ, วมฺมิโกวุปจียติ.

벌이 꿀을 모으듯 재물을 모으는 자에게 재물이 쌓이고, 마치 개미집이 높아지듯 재산이 불어난다.

‘‘เอวํ โภเค สมาหตฺวา, อลมตฺโต กุเล คิหี;

จตุธา วิภเช โภเค, ส เว มิตฺตานิ คนฺถติ.

이와 같이 재물을 모아 가정을 꾸릴 수 있는 재가자는 그 재물을 네 부분으로 나누어야 하니, 그래야만 진정으로 친구들을 결속시킬 수 있다.

‘‘เอเกน โภเค ภุญฺเชยฺย, ทฺวีหิ กมฺมํ ปโยชเย;

จตุตฺถญฺจ นิธาเปยฺย, อาปทาสุ ภวิสฺสตี’’ติ.

한 부분은 생활비로 쓰고, 두 부분은 생업에 투자하며, 네 번째 부분은 위급한 때를 대비해 저축해야 한다.

ฉทฺทิสาปฏิจฺฉาทนกณฺฑํ

여섯 방향을 수호하는 단락

๒๖๖. ‘‘กถญฺจ, คหปติปุตฺต, อริยสาวโก ฉทฺทิสาปฏิจฺฉาที โหติ? ฉ อิมา, คหปติปุตฺต, ทิสา เวทิตพฺพา. ปุรตฺถิมา ทิสา มาตาปิตโร เวทิตพฺพา, ทกฺขิณา ทิสา อาจริยา เวทิตพฺพา, ปจฺฉิมา ทิสา [Pg.154] ปุตฺตทารา เวทิตพฺพา, อุตฺตรา ทิสา มิตฺตามจฺจา เวทิตพฺพา, เหฏฺฐิมา ทิสา ทาสกมฺมกรา เวทิตพฺพา, อุปริมา ทิสา สมณพฺราหฺมณา เวทิตพฺพา.

266. “거사여, 어떻게 성스러운 제자가 여섯 방향을 보호하는가? 거사여, 이 여섯 방향을 알아야 한다. 부모는 동쪽으로 알아야 하고, 스승은 남쪽으로 알아야 하며, 아내와 자식은 서쪽으로 알아야 하고, 친구와 동료는 북쪽으로 알아야 하며, 하인과 노동자는 아래쪽으로 알아야 하고, 수행자와 브라만은 위쪽으로 알아야 한다.”

๒๖๗. ‘‘ปญฺจหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ ปุตฺเตน ปุรตฺถิมา ทิสา มาตาปิตโร ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา – ภโต เน ภริสฺสามิ, กิจฺจํ เนสํ กริสฺสามิ, กุลวํสํ ฐเปสฺสามิ, ทายชฺชํ ปฏิปชฺชามิ, อถ วา ปน เปตานํ กาลงฺกตานํ ทกฺขิณํ อนุปฺปทสฺสามีติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ ปุตฺเตน ปุรตฺถิมา ทิสา มาตาปิตโร ปจฺจุปฏฺฐิตา ปญฺจหิ ฐาเนหิ ปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ. ปาปา นิวาเรนฺติ, กลฺยาเณ นิเวเสนฺติ, สิปฺปํ สิกฺขาเปนฺติ, ปติรูเปน ทาเรน สํโยเชนฺติ, สมเย ทายชฺชํ นิยฺยาเทนฺติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ ปุตฺเตน ปุรตฺถิมา ทิสา มาตาปิตโร ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ ปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ. เอวมสฺส เอสา ปุรตฺถิมา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา.

267. “거사여, 다섯 가지 경우로 자식은 동쪽 방향인 부모를 받들어 모셔야 한다. ‘나를 길러 주셨으니 나는 부모님을 모시겠다. 부모님의 일을 해 드리고, 가문을 유지하며, 유산을 상속받을 자격을 지키고, 돌아가신 후에는 부모님을 위해 보시를 올리겠다’고 해야 한다. 거사여, 자식이 이와 같이 다섯 가지 경우로 동쪽 방향인 부모를 받들어 모시면, 부모는 다섯 가지 경우로 자식에게 자애를 베푼다. 악에서 멀어지게 하고, 선에 머물게 하며, 기술을 배우게 하고, 적절한 배우자와 혼인하게 하며, 적절한 시기에 유산을 물려준다. 거사여, 이와 같이 다섯 가지 경우로 자식이 부모를 받들어 모시고, 부모가 이와 같이 다섯 가지 경우로 자식에게 자애를 베풀 때, 그에게 동쪽 방향은 가려져 보호받으며 안온하고 두려움이 없게 된다.”

๒๖๘. ‘‘ปญฺจหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อนฺเตวาสินา ทกฺขิณา ทิสา อาจริยา ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา – อุฏฺฐาเนน อุปฏฺฐาเนน สุสฺสุสาย ปาริจริยาย สกฺกจฺจํ สิปฺปปฏิคฺคหเณน. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ อนฺเตวาสินา ทกฺขิณา ทิสา อาจริยา ปจฺจุปฏฺฐิตา ปญฺจหิ ฐาเนหิ อนฺเตวาสึ อนุกมฺปนฺติ – สุวินีตํ วิเนนฺติ, สุคฺคหิตํ คาหาเปนฺติ, สพฺพสิปฺปสฺสุตํ สมกฺขายิโน ภวนฺติ, มิตฺตามจฺเจสุ ปฏิยาเทนฺติ, ทิสาสุ ปริตฺตาณํ กโรนฺติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ อนฺเตวาสินา ทกฺขิณา ทิสา อาจริยา ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อนฺเตวาสึ อนุกมฺปนฺติ. เอวมสฺส เอสา ทกฺขิณา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา.

268. “거사여, 다섯 가지 경우로 제자는 남쪽 방향인 스승을 받들어 모셔야 한다. 일어남으로써, 시중듦으로써, 배우고자 함으로써, 봉사함으로써, 기술을 정중히 익힘으로써 해야 한다. 거사여, 제자가 이와 같이 다섯 가지 경우로 남쪽 방향인 스승을 받들어 모시면, 스승은 다섯 가지 경우로 제자에게 자애를 베푼다. 잘 가르쳐 인도하고, 잘 배우게 하며, 모든 기술을 전수하고, 친구와 동료들에게 소개해 주며, 모든 방향에서 보호해 준다. 거사여, 이와 같이 다섯 가지 경우로 제자가 스승을 받들어 모시고, 스승이 이와 같이 다섯 가지 경우로 제자에게 자애를 베풀 때, 그에게 남쪽 방향은 가려져 보호받으며 안온하고 두려움이 없게 된다.”

๒๖๙. ‘‘ปญฺจหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ สามิเกน ปจฺฉิมา ทิสา ภริยา ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา – สมฺมานนาย อนวมานนาย อนติจริยาย อิสฺสริยโวสฺสคฺเคน อลงฺการานุปฺปทาเนน. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ สามิเกน ปจฺฉิมา ทิสา ภริยา ปจฺจุปฏฺฐิตา ปญฺจหิ ฐาเนหิ [Pg.155] สามิกํ อนุกมฺปติ – สุสํวิหิตกมฺมนฺตา จ โหติ, สงฺคหิตปริชนา จ, อนติจารินี จ, สมฺภตญฺจ อนุรกฺขติ, ทกฺขา จ โหติ อนลสา สพฺพกิจฺเจสุ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ สามิเกน ปจฺฉิมา ทิสา ภริยา ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ สามิกํ อนุกมฺปติ. เอวมสฺส เอสา ปจฺฉิมา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา.

269. “거사여, 다섯 가지 경우로 남편은 서쪽 방향인 아내를 받들어 모셔야 한다. 존중함으로써, 경시하지 않음으로써, 신의를 지킴으로써, 권한을 위임함으로써, 장신구를 제공함으로써 해야 한다. 거사여, 남편이 이와 같이 다섯 가지 경우로 서쪽 방향인 아내를 받들어 모시면, 아내는 다섯 가지 경우로 남편에게 자애를 베푼다. 집안일을 잘 정리하고, 주변 사람들을 잘 보살피며, 신의를 지키고, 남편이 벌어온 재산을 보호하며, 모든 업무에 능숙하고 부지런하다. 거사여, 이와 같이 다섯 가지 경우로 남편이 아내를 받들어 모시고, 아내가 이와 같이 다섯 가지 경우로 남편에게 자애를 베풀 때, 그에게 서쪽 방향은 가려져 보호받으며 안온하고 두려움이 없게 된다.”

๒๗๐. ‘‘ปญฺจหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุตฺตรา ทิสา มิตฺตามจฺจา ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา – ทาเนน เปยฺยวชฺเชน อตฺถจริยาย สมานตฺตตาย อวิสํวาทนตาย. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุตฺตรา ทิสา มิตฺตามจฺจา ปจฺจุปฏฺฐิตา ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ – ปมตฺตํ รกฺขนฺติ, ปมตฺตสฺส สาปเตยฺยํ รกฺขนฺติ, ภีตสฺส สรณํ โหนฺติ, อาปทาสุ น วิชหนฺติ, อปรปชา จสฺส ปฏิปูเชนฺติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุตฺตรา ทิสา มิตฺตามจฺจา ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ. เอวมสฺส เอสา อุตฺตรา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา.

270. “거사여, 다섯 가지 경우로 명망 있는 가문의 자제는 북쪽 방향인 친구와 동료들을 받들어 모셔야 한다. 보시함으로써, 상냥한 말을 함으로써, 이로운 일을 해 줌으로써, 자신과 동등하게 대우함으로써, 거짓 없이 대함으로써 해야 한다. 거사여, 가문의 자제가 이와 같이 다섯 가지 경우로 북쪽 방향인 친구와 동료들을 받들어 모시면, 친구와 동료들은 다섯 가지 경우로 그에게 자애를 베푼다. 방일할 때 보호해 주고, 방일할 때 그의 재산을 지켜 주며, 두려울 때 의지처가 되어 주고, 불행이 닥쳐도 버리지 않으며, 그의 후손들까지도 예우해 준다. 거사여, 이와 같이 다섯 가지 경우로 가문의 자제가 친구와 동료들을 받들어 모시고, 친구와 동료들이 이와 같이 다섯 가지 경우로 그에게 자애를 베풀 때, 그에게 북쪽 방향은 가려져 보호받으며 안온하고 두려움이 없게 된다.”

๒๗๑. ‘‘ปญฺจหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อยฺยิรเกน เหฏฺฐิมา ทิสา ทาสกมฺมกรา ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา – ยถาพลํ กมฺมนฺตสํวิธาเนน ภตฺตเวตนานุปฺปทาเนน คิลานุปฏฺฐาเนน อจฺฉริยานํ รสานํ สํวิภาเคน สมเย โวสฺสคฺเคน. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ อยฺยิรเกน เหฏฺฐิมา ทิสา ทาสกมฺมกรา ปจฺจุปฏฺฐิตา ปญฺจหิ ฐาเนหิ อยฺยิรกํ อนุกมฺปนฺติ – ปุพฺพุฏฺฐายิโน จ โหนฺติ, ปจฺฉา นิปาติโน จ, ทินฺนาทายิโน จ, สุกตกมฺมกรา จ, กิตฺติวณฺณหรา จ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ อยฺยิรเกน เหฏฺฐิมา ทิสา ทาสกมฺมกรา ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อยฺยิรกํ อนุกมฺปนฺติ. เอวมสฺส เอสา เหฏฺฐิมา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา.

271. “거사여, 다섯 가지 경우로 주인은 아래쪽 방향인 하인과 노동자들을 받들어 모셔야 한다. 능력에 따라 일을 배분함으로써, 음식과 보수를 줌으로써, 병들었을 때 간호해 줌으로써, 특별한 음식을 나누어 줌으로써, 적절한 시기에 휴가를 줌으로써 해야 한다. 거사여, 주인이 이와 같이 다섯 가지 경우로 아래쪽 방향인 하인과 노동자들을 받들어 모시면, 하인과 노동자들은 다섯 가지 경우로 주인에게 자애를 베푼다. 주인보다 먼저 일어나고, 나중에 잠자리에 들며, 준 것만 가지고, 일을 잘 해내며, 주인의 명성을 널리 알린다. 거사여, 이와 같이 다섯 가지 경우로 주인이 하인과 노동자들을 받들어 모시고, 하인과 노동자들이 이와 같이 다섯 가지 경우로 주인에게 자애를 베풀 때, 그에게 아래쪽 방향은 가려져 보호받으며 안온하고 두려움이 없게 된다.”

๒๗๒. ‘‘ปญฺจหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุปริมา ทิสา สมณพฺราหฺมณา ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา – เมตฺเตน กายกมฺเมน เมตฺเตน วจีกมฺเมน เมตฺเตน [Pg.156] มโนกมฺเมน อนาวฏทฺวารตาย อามิสานุปฺปทาเนน. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุปริมา ทิสา สมณพฺราหฺมณา ปจฺจุปฏฺฐิตา ฉหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ – ปาปา นิวาเรนฺติ, กลฺยาเณ นิเวเสนฺติ, กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ, อสฺสุตํ สาเวนฺติ, สุตํ ปริโยทาเปนฺติ, สคฺคสฺส มคฺคํ อาจิกฺขนฺติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุปริมา ทิสา สมณพฺราหฺมณา ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ฉหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ. เอวมสฺส เอสา อุปริมา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา’’ติ.

272. “거사여, 다섯 가지 경우로 가문의 자제는 위쪽 방향인 수행자와 브라만들을 받들어 모셔야 한다. 자애로운 몸의 행위로써, 자애로운 말의 행위로써, 자애로운 마음의 행위로써, 문을 열어두어 환대함으로써, 필수품을 공양함으로써 해야 한다. 거사여, 가문의 자제가 이와 같이 다섯 가지 경우로 위쪽 방향인 수행자와 브라만들을 받들어 모시면, 수행자와 브라만들은 여섯 가지 경우로 가문의 자제에게 자애를 베푼다. 악을 금하게 하고, 선을 권장하며, 자애로운 마음으로 보살피고, 듣지 못한 법을 들려주며, 이미 들은 법은 명확하게 해 주고, 천상에 이르는 길을 알려준다. 거사여, 이와 같이 다섯 가지 경우로 가문의 자제가 수행자와 브라만들을 받들어 모시고, 수행자와 브라만들이 이와 같이 여섯 가지 경우로 그에게 자애를 베풀 때, 그에게 위쪽 방향은 가려져 보호받으며 안온하고 두려움이 없게 된다.”

๒๗๓. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

273. 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 선서(善逝)이신 스승께서는 이 구절을 말씀하신 뒤, 다시 게송으로 다음과 같이 말씀하셨다.

‘‘มาตาปิตา ทิสา ปุพฺพา, อาจริยา ทกฺขิณา ทิสา;

ปุตฺตทารา ทิสา ปจฺฉา, มิตฺตามจฺจา จ อุตฺตรา.

“부모는 동쪽 방향이고 스승은 남쪽 방향이며, 아내와 자식은 서쪽 방향이고 친구와 동료는 북쪽 방향이다.

‘‘ทาสกมฺมกรา เหฏฺฐา, อุทฺธํ สมณพฺราหฺมณา;

เอตา ทิสา นมสฺเสยฺย, อลมตฺโต กุเล คิหี.

하인과 노동자는 아래쪽이며 수행자와 브라만은 위쪽이니, 가문을 책임지는 재가자는 이 방향들에 경의를 표해야 한다.”

‘‘ปณฺฑิโต สีลสมฺปนฺโน, สณฺโห จ ปฏิภานวา;

นิวาตวุตฺติ อตฺถทฺโธ, ตาทิโส ลภเต ยสํ.

지혜롭고 계를 갖추었으며, 부드럽고 명석한 재치(변재)가 있고, 겸손하며 거만하지 않은 사람, 그러한 사람은 명성을 얻는다.

‘‘อุฏฺฐานโก อนลโส, อาปทาสุ น เวธติ;

อจฺฉินฺนวุตฺติ เมธาวี, ตาทิโส ลภเต ยสํ.

근면하고 게으르지 않으며, 재난 속에서도 흔들리지 않고, 끊임없이 노력하며 지혜로운 사람, 그러한 사람은 명성을 얻는다.

‘‘สงฺคาหโก มิตฺตกโร, วทญฺญู วีตมจฺฉโร;

เนตา วิเนตา อนุเนตา, ตาทิโส ลภเต ยสํ.

사람들을 포용하고 친구를 잘 사귀며, 관대하고 인색함이 없으며, 이끌어주고 가르치고 설득하는 사람, 그러한 사람은 명성을 얻는다.

‘‘ทานญฺจ เปยฺยวชฺชญฺจ, อตฺถจริยา จ ยา อิธ;

สมานตฺตตา จ ธมฺเมสุ, ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ;

เอเต โข สงฺคหา โลเก, รถสฺสาณีว ยายโต.

보시와 애어(사랑스러운 말), 그리고 여기 이 세상에서의 이행(이로운 행위), 그리고 상황에 따라 누구에게나 공정하게 대함, 참으로 이러한 포섭의 법(사섭법)들은 세상에서 달리는 수레의 차축 고정핀과 같다.

‘‘เอเต จ สงฺคหา นาสฺสุ, น มาตา ปุตฺตการณา;

ลเภถ มานํ ปูชํ วา, ปิตา วา ปุตฺตการณา.

만약 이러한 포섭의 법들이 없다면, 어머니는 자식으로 인해 존경이나 공양을 받지 못할 것이며, 아버지 또한 자식으로 인해 존경이나 공양을 받지 못할 것이다.

‘‘ยสฺมา จ สงฺคหา เอเต, สมฺมเปกฺขนฺติ ปณฺฑิตา;

ตสฺมา มหตฺตํ ปปฺโปนฺติ, ปาสํสา จ ภวนฺติ เต’’ติ.

현자들이 이러한 포섭의 법들을 올바로 살피기 때문에, 그들은 위대함에 이르고 찬탄을 받게 된다.

๒๗๔. เอวํ [Pg.157] วุตฺเต, สิงฺคาลโก คหปติปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสํฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ, อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

274. 이와 같이 말씀하시자, 가계의 아들 싱갈라카는 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “훌륭하십니다, 세존이시여! 훌륭하십니다, 세존이시여! 세존이시여, 마치 넘어진 것을 일으켜 세우는 것과 같고, 가려진 것을 열어 보이는 것과 같으며, 길 잃은 자에게 길을 가리켜 주는 것과 같고, ‘눈 있는 자들은 형색을 보리라’ 하며 어둠 속에 등불을 비추는 것과 같습니다. 세존께서는 이와 같이 여러 가지 방편으로 법을 밝혀 주셨습니다. 세존이시여, 저는 세존과 법과 비구 승가에 귀의합니다. 세존께서는 저를 오늘부터 생명이 다할 때까지 귀의한 재가신자로 받아 주소서.”

สิงฺคาลสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ.

여덟 번째 싱갈라 경이 끝났다.

๙. อาฏานาฏิยสุตฺตํ

9. 아타나티야 경

ปฐมภาณวาโร

첫 번째 낭송분

๒๗๕. เอวํ [Pg.158] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข จตฺตาโร มหาราชา มหติยา จ ยกฺขเสนาย มหติยา จ คนฺธพฺพเสนาย มหติยา จ กุมฺภณฺฑเสนาย มหติยา จ นาคเสนาย จตุทฺทิสํ รกฺขํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ คุมฺพํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ โอวรณํ ฐเปตฺวา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฏํ ปพฺพตํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เตปิ โข ยกฺขา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

275. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 라자가하의 깃자쿠타 산(영축산)에 머무셨다. 그때 사대천왕이 수많은 야차 군대와 건달바 군대와 구반다 군대와 나가 군대를 거느리고, 사방에 수비대를 배치하고, 사방에 군단을 배치하고, 사방에 초소를 배치한 뒤, 밤이 깊어갈 무렵 아주 뛰어난 형색으로 깃자쿠타 산 전체를 환히 밝히며 세존께 다가왔다. 다가와서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 그 야차들 중 어떤 이들은 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았고, 어떤 이들은 세존과 함께 유쾌하게 인사를 나누고 기억할 만한 우호적인 이야기를 마친 뒤 한곁에 앉았으며, 어떤 이들은 세존께서 계신 곳을 향해 합장하고 한곁에 앉았고, 어떤 이들은 이름과 성을 말씀드리고 한곁에 앉았으며, 어떤 이들은 침묵을 지키며 한곁에 앉았다.

๒๗๖. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เวสฺสวโณ มหาราชา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺติ หิ, ภนฺเต, อุฬารา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา. สนฺติ หิ, ภนฺเต, อุฬารา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา. สนฺติ หิ, ภนฺเต, มชฺฌิมา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา. สนฺติ หิ, ภนฺเต, มชฺฌิมา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา. สนฺติ หิ, ภนฺเต, นีจา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา. สนฺติ หิ, ภนฺเต, นีจา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา. เยภุยฺเยน โข ปน, ภนฺเต, ยกฺขา อปฺปสนฺนาเยว ภควโต. ตํ กิสฺส เหตุ? ภควา หิ, ภนฺเต, ปาณาติปาตา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, มุสาวาทา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ. เยภุยฺเยน โข ปน, ภนฺเต, ยกฺขา อปฺปฏิวิรตาเยว ปาณาติปาตา, อปฺปฏิวิรตา อทินฺนาทานา, อปฺปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา, อปฺปฏิวิรตา มุสาวาทา, อปฺปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา. เตสํ ตํ โหติ อปฺปิยํ อมนาปํ. สนฺติ หิ, ภนฺเต, ภควโต สาวกา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ [Pg.159] เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ. ตตฺถ สนฺติ อุฬารา ยกฺขา นิวาสิโน, เย อิมสฺมึ ภควโต ปาวจเน อปฺปสนฺนา. เตสํ ปสาทาย อุคฺคณฺหาตุ, ภนฺเต, ภควา อาฏานาฏิยํ รกฺขํ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหารายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

276. 한곁에 앉은 웨사바나 대왕이 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 세존께 신심이 없는 위력 있는 야차들도 있고 신심이 있는 위력 있는 야차들도 있습니다. 중간급이나 하급 야차들 중에도 신심이 없는 이들과 신심이 있는 이들이 있습니다. 세존이시여, 대개의 야차들은 세존께 신심이 없습니다. 그 이유는 세존께서 살생, 도둑질, 삿된 음행, 거짓말, 음주를 삼가는 법을 설하시기 때문입니다. 야차들은 대개 이를 삼가지 않으므로 그들에게 이 법은 즐겁지 않고 마음에 들지 않습니다. 세존의 제자들이 수행하는 숲속의 외딴 처소에는 신심 없는 위력 있는 야차들이 살고 있습니다. 그들을 신심 있게 하고 사부대중의 보호와 안락을 위해 아타나티야 수호주를 받아주소서.” 세존께서는 침묵으로 수락하셨다.

อถ โข เวสฺสวโณ มหาราชา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อาฏานาฏิยํ รกฺขํ อภาสิ –

그러자 웨사바나 대왕은 세존의 승낙을 알고, 그때 이 아타나티야 수호주를 읊었다.

๒๗๗. ‘‘วิปสฺสิสฺส จ นมตฺถุ, จกฺขุมนฺตสฺส สิรีมโต.

277. 다섯 가지 눈을 갖추시고 영광스러운 위파시 부처님께 경배드립니다.

สิขิสฺสปิ จ นมตฺถุ, สพฺพภูตานุกมฺปิโน.

모든 중생을 가엽게 여기시는 시키 부처님께도 경배드립니다.

‘‘เวสฺสภุสฺส จ นมตฺถุ, นฺหาตกสฺส ตปสฺสิโน;

นมตฺถุ กกุสนฺธสฺส, มารเสนาปมทฺทิโน.

번뇌를 씻어내시고 고행을 닦으신 웨사부 부처님께 경배드립니다. 마라의 군대를 격퇴하신 카쿠산다 부처님께 경배드립니다.

‘‘โกณาคมนสฺส นมตฺถุ, พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต;

กสฺสปสฺส จ นมตฺถุ, วิปฺปมุตฺตสฺส สพฺพธิ.

악을 멀리하고 수행을 완성하신 코나가마나 부처님께 경배드립니다. 모든 것에서 완전히 해탈하신 카사파 부처님께 경배드립니다.

‘‘องฺคีรสสฺส นมตฺถุ, สกฺยปุตฺตสฺส สิรีมโต;

โย อิมํ ธมฺมํ เทเสสิ, สพฺพทุกฺขาปนูทนํ.

몸에서 빛을 발하시는 영광스러운 샤캬의 아들 부처님께 경배드립니다. 그분께서는 모든 괴로움을 없애주는 이 법을 설하셨습니다.

‘‘เย จาปิ นิพฺพุตา โลเก, ยถาภูตํ วิปสฺสิสุํ;

เต ชนา อปิสุณาถ, มหนฺตา วีตสารทา.

또한 세상에서 번뇌를 끄고 있는 그대로를 통찰하신 분들, 그분들은 이간질하는 말을 하지 않으며, 위대하고 두려움이 없으신 분들입니다.

‘‘หิตํ เทวมนุสฺสานํ, ยํ นมสฺสนฺติ โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

신들과 인간들의 이익을 위해, 지혜와 덕행을 갖추시고 위대하며 두려움 없으신 고타마 부처님께 그들은 경배드립니다.

๒๗๘. ‘‘ยโต อุคฺคจฺฉติ สูริโย, อาทิจฺโจ มณฺฑลี มหา.

278. 커다란 원형의 빛을 지닌 태양, 아디티의 아들(해)이 떠오르는 곳,

ยสฺส จุคฺคจฺฉมานสฺส, สํวรีปิ นิรุชฺฌติ;

ยสฺส จุคฺคเต สูริเย, ‘ทิวโส’ติ ปวุจฺจติ.

그것이 떠오를 때 밤이 사라지고, 그것이 떠올랐을 때 ‘낮’이라 불리는 곳,

‘‘รหโทปิ [Pg.160] ตตฺถ คมฺภีโร, สมุทฺโท สริโตทโก;

เอวํ ตํ ตตฺถ ชานนฺติ, ‘สมุทฺโท สริโตทโก’.

그곳에는 강물이 흘러드는 깊은 호수인 바다가 있습니다. 사람들은 그곳의 그 호수를 ‘강물이 흘러드는 바다’라고 알고 있습니다.

‘‘อิโต ‘สา ปุริมา ทิสา’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

이곳으로부터 그쪽을 사람들은 ‘동쪽’이라 부릅니다. 명성 있는 대왕이 그 방향을 보호하고 있으니,

‘‘คนฺธพฺพานํ อธิปติ, ‘ธตรฏฺโฐ’ติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, คนฺธพฺเพหิ ปุรกฺขโต.

건달바들의 군주인 ‘다타랏타(지국천왕)’라는 이름의 대왕입니다. 그는 건달바들에게 둘러싸여 춤과 노래로 즐거워합니다.

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

그에게는 아들도 많으며 모두 ‘인다’라는 같은 이름을 가졌다고 나는 들었습니다. 그들은 아흔한 명이며, 큰 힘을 가졌습니다.

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

그들 또한 태양의 친족이신 위대한 부처님을 뵙고, 멀리서부터 위대하고 두려움 없으신 부처님께 경배드립니다.

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

“사람들 중의 아자니(뛰어난 말과 같은 이)이신 분이시여, 당신께 경배합니다. 사람들 중의 가장 높으신 분이시여, 당신께 경배합니다. 당신께서는 선한 [일체지]의 지혜로 중생들을 살피시니, 인간 아닌 존재들도 당신께 경배드립니다. 우리는 이 말씀을 자주 들었으매, 그러므로 이와 같이 말합니다.”

‘‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’.

“‘승리자이신 고타마 부처님께 예배하라. 우리는 승리자이신 고타마 부처님께 예배하노라. 명행(明行)을 구족하신 고타마 부처님께 우리는 예배하노라.’”

๒๗๙. ‘‘เยน เปตา ปวุจฺจนฺติ, ปิสุณา ปิฏฺฐิมํสิกา.

279. “죽은 자들과 이간질하는 자들과 등 뒤에서 헐뜯는 자들이 [내보내진다고] 말해지는 방향이 있습니다.”

ปาณาติปาติโน ลุทฺทา, โจรา เนกติกา ชนา.

“살생을 일삼는 자들, 잔인한 자들, 도둑들, 속이는 사람들을 [내보내라고] 말합니다.”

‘‘อิโต ‘สา ทกฺขิณา ทิสา’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

“이곳에서 보아 그곳은 ‘남쪽’이라 불리며 사람들은 그곳을 그렇게 말합니다. 명성 있는 대왕이 그 방향을 보호합니다.”

‘‘กุมฺภณฺฑานํ อธิปติ, ‘วิรูฬฺโห’ อิติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, กุมฺภณฺเฑหิ ปุรกฺขโต.

“그분은 쿰반다들의 주인이시며 이름은 ‘비루다(증장천왕)’라고 합니다. 그분은 쿰반다들에게 둘러싸여 춤과 노래를 즐기십니다.”

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

“그에게는 많은 아들이 있는데 그들의 이름이 모두 같다고 나는 들었습니다. 아흔한 명의 아들들은 모두 ‘인다’라는 이름을 가졌으며 큰 힘을 지녔습니다.”

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

“그들 또한 부처님을 뵙고, 태양의 후예이신 부처님께 멀리서나마 경배드립니다. 거룩하고 두려움 없으신 부처님께 [예배합니다].’

‘‘นโม [Pg.161] เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

“사람들 중의 아자니이신 분이시여, 당신께 경배합니다. 사람들 중의 가장 높으신 분이시여, 당신께 경배합니다. 당신께서는 선한 지혜로 중생들을 살피시니, 인간 아닌 존재들도 당신께 경배드립니다. 우리는 이 말씀을 자주 들었으매, 그러므로 이와 같이 말합니다.”

‘‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’.

“‘승리자이신 고타마 부처님께 예배하라. 우리는 승리자이신 고타마 부처님께 예배하노라. 명행을 구족하신 고타마 부처님께 우리는 예배하노라.’”

๒๘๐. ‘‘ยตฺถ โจคฺคจฺฉติ สูริโย, อาทิจฺโจ มณฺฑลี มหา.

280. “커다란 원반 모양의 빛나는 태양이 지는 곳이 있습니다.”

ยสฺส โจคฺคจฺฉมานสฺส, ทิวโสปิ นิรุชฺฌติ;

ยสฺส โจคฺคเต สูริเย, ‘สํวรี’ติ ปวุจฺจติ.

“그 태양이 질 때 낮도 사라지며, 태양이 지고 나면 ‘밤’이라 불립니다.”

‘‘รหโทปิ ตตฺถ คมฺภีโร, สมุทฺโท สริโตทโก;

เอวํ ตํ ตตฺถ ชานนฺติ, ‘สมุทฺโท สริโตทโก’.

“그곳에는 또한 강물들이 흘러드는 바다인 깊은 호수가 있으니, 사람들은 그곳을 ‘강물들이 흘러드는 바다’라고 부릅니다.”

‘‘อิโต ‘สา ปจฺฉิมา ทิสา’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

“이곳에서 보아 그곳은 ‘서쪽’이라 불리며 사람들은 그곳을 그렇게 말합니다. 명성 있는 대왕이 그 방향을 보호합니다.”

‘‘นาคานญฺจ อธิปติ, ‘วิรูปกฺโข’ติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, นาเคเหว ปุรกฺขโต.

“그분은 나가(Nāga)들의 주인이시며 이름은 ‘비루파카(광목천왕)’라고 합니다. 그분은 나가들에게 둘러싸여 춤과 노래를 즐기십니다.”

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

“그에게는 많은 아들이 있는데 그들의 이름이 모두 같다고 나는 들었습니다. 아흔한 명의 아들들은 모두 ‘인다’라는 이름을 가졌으며 큰 힘을 지녔습니다.”

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

“그들 또한 부처님을 뵙고, 태양의 후예이신 부처님께 멀리서나마 경배드립니다. 거룩하고 두려움 없으신 부처님께 [예배합니다].’

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

“사람들 중의 아자니이신 분이시여, 당신께 경배합니다. 사람들 중의 가장 높으신 분이시여, 당신께 경배합니다. 당신께서는 선한 지혜로 중생들을 살피시니, 인간 아닌 존재들도 당신께 경배드립니다. 우리는 이 말씀을 자주 들었으매, 그러므로 이와 같이 말합니다.”

‘‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’.

“‘승리자이신 고타마 부처님께 예배하라. 우리는 승리자이신 고타마 부처님께 예배하노라. 명행을 구족하신 고타마 부처님께 우리는 예배하노라.’”

๒๘๑. ‘‘เยน อุตฺตรกุรุวฺโห, มหาเนรุ สุทสฺสโน.

281. “울타라쿠루(북구로주)라고 불리는 방향에 황금빛으로 아름다운 대(大)메루 산이 있습니다.”

มนุสฺสา ตตฺถ ชายนฺติ, อมมา อปริคฺคหา.

“그곳에 태어나는 사람들은 ‘나의 것’이라는 집착이 없고, 사사로이 소유하는 배우자도 없습니다.”

‘‘น [Pg.162] เต พีชํ ปวปนฺติ, นปิ นียนฺติ นงฺคลา;

อกฏฺฐปากิมํ สาลึ, ปริภุญฺชนฺติ มานุสา.

“그들은 씨를 뿌리지도 않고 쟁기를 끌지도 않지만, 사람들은 경작하지 않아도 저절로 익는 쌀을 먹습니다.”

‘‘อกณํ อถุสํ สุทฺธํ, สุคนฺธํ ตณฺฑุลปฺผลํ;

ตุณฺฑิกีเร ปจิตฺวาน, ตโต ภุญฺชนฺติ โภชนํ.

“뉘와 겨가 없는 깨끗하고 향기로운 쌀알을 가마솥에 넣어 익힌 뒤에 그 음식을 먹습니다.”

‘‘คาวึ เอกขุรํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;

ปสุํ เอกขุรํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

“암소를 외발굽 짐승처럼 부려 사방으로 다니고, 다른 짐승을 외발굽 짐승처럼 부려 사방으로 다닙니다.”

‘‘อิตฺถึ วา วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;

ปุริสํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

“여인을 탈것으로 삼아 사방으로 다니고, 남자를 탈것으로 삼아 사방으로 다닙니다.”

‘‘กุมารึ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;

กุมารํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

“처녀를 탈것으로 삼아 사방으로 다니고, 총각을 탈것으로 삼아 사방으로 다닙니다.”

‘‘เต ยาเน อภิรุหิตฺวา,สพฺพา ทิสา อนุปริยายนฺติ ;

ปจารา ตสฺส ราชิโน.

“그 왕의 시종들은 그러한 탈것에 올라타서 모든 방향을 두루 돌아다닙니다.”

‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, ทิพฺพํ ยานํ อุปฏฺฐิตํ;

ปาสาทา สิวิกา เจว, มหาราชสฺส ยสสฺสิโน.

“명성 있는 대왕에게는 코끼리 탈것, 말 탈것, 천상의 탈것들이 갖추어져 있으며, 궁전과 가마들도 있습니다.”

‘‘ตสฺส จ นครา อหุ,อนฺตลิกฺเข สุมาปิตา;

อาฏานาฏา กุสินาฏา ปรกุสินาฏา,นาฏสุริยา ปรกุสิฏนาฏา.

“그에게는 허공에 잘 지어진 성읍들이 있으니, 아타나타, 쿠시나타, 파라쿠시나타, 나타수리야, 파라쿠시타나타 성입니다.”

‘‘อุตฺตเรน กสิวนฺโต,ชโนฆมปเรน จ;

นวนวุติโย อมฺพรอมฺพรวติโย,อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี.

“북쪽에는 카시완타 성이 있고 그 서쪽에는 자노가 성이 있습니다. 또한 나와나우티야 성과 암바라-암바라와티야 성이 있으며, 알라카만다라는 이름의 왕도가 있습니다.”

‘‘กุเวรสฺส โข ปน, มาริส, มหาราชสฺส วิสาณา นาม ราชธานี;

ตสฺมา กุเวโร มหาราชา, ‘เวสฺสวโณ’ติ ปวุจฺจติ.

대왕이시여, 쿠베라(Kuvera) 대왕에게는 위사나(Visāṇā)라는 이름의 도성이 있습니다. 그러므로 쿠베라 대왕을 ‘웨사워나(Vessavaṇa)’라고 부릅니다.

‘‘ปจฺเจสนฺโต [Pg.163] ปกาเสนฺติ, ตโตลา ตตฺตลา ตโตตลา;

โอชสิ เตชสิ ตโตชสี, สูโร ราชา อริฏฺโฐ เนมิ.

그 소식들을 각각 수집하여 웨사워나 대왕에게 보고하는 야차들이 있으니, 그들은 타톨라(Tatolā), 탓탈라(Tattalā), 타토탈라(Tatotalā), 오자시(Ojasi), 테자시(Tejasi), 타토자시(Tatojasī), 수라(Sūra), 라자(Rājā), 아릿타(Ariṭṭha), 네미(Nemi)입니다.

‘‘รหโทปิ ตตฺถ ธรณี นาม, ยโต เมฆา ปวสฺสนฺติ;

วสฺสา ยโต ปตายนฺติ, สภาปิ ตตฺถ สาลวตี นาม.

그곳에는 다라니(Dharaṇī)라는 이름의 연못도 있는데, 그 연못에서 물을 취해 구름이 비를 내립니다. 비가 내릴 때 그 연못에서 물이 흘러나옵니다. 그 연못 근처에는 살라와티(Sālavatī)라는 이름의 집회소도 있습니다.

‘‘ยตฺถ ยกฺขา ปยิรุปาสนฺติ, ตตฺถ นิจฺจผลา รุกฺขา;

นานา ทิชคณา ยุตา, มยูรโกญฺจาภิรุทา;

โกกิลาทีหิ วคฺคุหิ.

야차들이 모여드는 그곳에는 항상 열매가 맺히는 나무들이 있습니다. 온갖 새들이 무리 지어 날아다니고, 공작과 재두루미가 지저귀며, 뻐꾸기 등의 감미로운 노랫소리가 울려 퍼집니다.

‘‘ชีวญฺชีวกสทฺเทตฺถ, อโถ โอฏฺฐวจิตฺตกา;

กุกฺกุฏกา กุฬีรกา, วเน โปกฺขรสาตกา.

이곳에는 지완지와카(Jīvañjīvaka, 命命鳥) 새의 소리가 있고, ‘웃테히 칫타(Uṭṭhehi citta)’라고 우는 새들도 있습니다. 숲에는 야생 닭과 황금빛 게, 폭카라사타카(Pokkharasātaka) 새들도 있습니다.

‘‘สุกสาฬิกสทฺเทตฺถ, ทณฺฑมาณวกานิ จ;

โสภติ สพฺพกาลํ สา, กุเวรนฬินี สทา.

이곳에는 앵무새와 구관조의 지저귐이 있고, 사람의 얼굴을 닮은 단다마나와카(Daṇḍamāṇavaka) 새들도 있습니다. 쿠베라 왕의 연꽃 연못인 그 다라니 연못은 항상 아름답게 빛납니다.

‘‘อิโต ‘สา อุตฺตรา ทิสา’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

이곳으로부터 북쪽을 사람들은 ‘북방’이라고 부릅니다. 명성이 자자한 대왕(쿠베라)께서 그곳을 수호하고 계십니다.

‘‘ยกฺขานญฺจ อธิปติ, ‘กุเวโร’ อิติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, ยกฺเขเหว ปุรกฺขโต.

야차들의 주인이신 쿠베라라 불리는 대왕은 야차들에게 둘러싸여 춤과 노래를 즐기십니다.

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

그에게는 아들도 많은데 모두 이름이 같다고 들었습니다. 그 숫자는 아흔 한 명이며, 모두 인다(Inda)라는 이름을 가졌고 큰 위력을 지니고 있습니다.

‘‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

그들 또한 태양의 후예이시며 위대하고 두려움 없으신 부처님을 뵙고는 멀리서부터 예배를 올립니다.

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

‘사람 중의 영웅이신 분이시여, 당신께 절하옵니다. 사람 중의 으뜸이신 분이시여, 당신께 절하옵니다. 당신께서는 일체지(一切智)로 중생들을 살피십니다. 비인간(야차)들조차 당신께 예배드립니다.’ 저희는 이 말을 자주 들었기에 이와 같이 말합니다.

‘‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตม’’’นฺติ.

‘승리자이신 고타마 부처님께 예배드려라. 저희는 승리자이신 고타마 부처님께 예배드립니다. 명지와 덕행을 갖추신(明行足) 고타마 부처님께 저희는 예배드립니다.’라고 말입니다.

‘‘อยํ โข สา, มาริส, อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหาราย.

대왕이시여, 이 아타나티야(Āṭānāṭiyā) 보호주는 비구, 비구니, 우바새, 우바이들을 지키고 보호하며, 해침을 당하지 않고 편안하게 머물게 하기 위한 것입니다.

๒๘๒. ‘‘ยสฺส [Pg.164] กสฺสจิ, มาริส, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา อุปาสกสฺส วา อุปาสิกาย วา อยํ อาฏานาฏิยา รกฺขา สุคฺคหิตา ภวิสฺสติ สมตฺตา ปริยาปุตา. ตํ เจ อมนุสฺโส ยกฺโข วา ยกฺขินี วา ยกฺขโปตโก วา ยกฺขโปติกา วา ยกฺขมหามตฺโต วา ยกฺขปาริสชฺโช วา ยกฺขปจาโร วา, คนฺธพฺโพ วา คนฺธพฺพี วา คนฺธพฺพโปตโก วา คนฺธพฺพโปติกา วา คนฺธพฺพมหามตฺโต วา คนฺธพฺพปาริสชฺโช วา คนฺธพฺพปจาโร วา, กุมฺภณฺโฑ วา กุมฺภณฺฑี วา กุมฺภณฺฑโปตโก วา กุมฺภณฺฑโปติกา วา กุมฺภณฺฑมหามตฺโต วา กุมฺภณฺฑปาริสชฺโช วา กุมฺภณฺฑปจาโร วา, นาโค วา นาคี วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามตฺโต วา นาคปาริสชฺโช วา นาคปจาโร วา, ปทุฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคจฺเฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติฏฺเฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปชฺเชยฺย. น เม โส, มาริส, อมนุสฺโส ลเภยฺย คาเมสุ วา นิคเมสุ วา สกฺการํ วา ครุการํ วา. น เม โส, มาริส, อมนุสฺโส ลเภยฺย อาฬกมนฺทาย นาม ราชธานิยา วตฺถุํ วา วาสํ วา. น เม โส, มาริส, อมนุสฺโส ลเภยฺย ยกฺขานํ สมิตึ คนฺตุํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา อนาวยฺหมฺปิ นํ กเรยฺยุํ อวิวยฺหํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา อตฺตาหิปิ ปริปุณฺณาหิ ปริภาสาหิ ปริภาเสยฺยุํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา ริตฺตํปิสฺส ปตฺตํ สีเส นิกฺกุชฺเชยฺยุํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา สตฺตธาปิสฺส มุทฺธํ ผาเลยฺยุํ.

282. 대왕이시여, 만일 어떤 비구, 비구니, 우바새, 우바이가 이 아타나티야 보호주를 잘 배우고 충분히 익혀서 지니고 있다면, 어떤 비인간 즉 야차(남, 여, 자녀), 간다바, 쿰반다, 나가 중 그 누구라도 악한 마음을 품고 그 수행자가 가거나 서거나 앉거나 누워 있을 때 뒤쫓거나 다가온다면, 대왕이시여, 그 비인간은 마을이나 도시에서 대접이나 공경을 받지 못할 것입니다. 대왕이시여, 그 비인간은 알라카만다(Āḷakamandā) 도성에서 거처나 집을 얻지 못할 것입니다. 대왕이시여, 그 비인간은 야차들의 집회에 참석할 권리를 얻지 못할 것입니다. 대왕이시여, 뿐만 아니라 다른 비인간들이 그에게 딸을 주지도 않고 딸을 데려오지도 않을 것입니다. 대왕이시여, 또한 비인간들이 그를 온갖 욕설로 비난할 것입니다. 대왕이시여, 또한 비인간들이 그의 머리에 빈 발우를 뒤집어씌울 것이며, 대왕이시여, 심지어 그의 머리를 일곱 조각으로 쪼개버릴 수도 있습니다.

‘‘สนฺติ หิ, มาริส, อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต, มาริส, อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. เสยฺยถาปิ, มาริส, รญฺโญ มาคธสฺส วิชิเต มหาโจรา. เต เนว รญฺโญ มาคธสฺส อาทิยนฺติ, น รญฺโญ มาคธสฺส ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น รญฺโญ มาคธสฺส ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต, มาริส, มหาโจรา รญฺโญ มาคธสฺส อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. เอวเมว โข, มาริส, สนฺติ อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต [Pg.165] โข เต, มาริส, อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. โย หิ โกจิ, มาริส, อมนุสฺโส ยกฺโข วา ยกฺขินี วา…เป… คนฺธพฺโพ วา คนฺธพฺพี วา … กุมฺภณฺโฑ วา กุมฺภณฺฑี วา… นาโค วา นาคี วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามตฺโต วา นาคปาริสชฺโช วา นาคปจาโร วา ปทุฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคจฺเฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติฏฺเฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปชฺเชยฺย. อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ – ‘อยํ ยกฺโข คณฺหาติ, อยํ ยกฺโข อาวิสติ, อยํ ยกฺโข เหเฐติ, อยํ ยกฺโข วิเหเฐติ, อยํ ยกฺโข หึสติ, อยํ ยกฺโข วิหึสติ, อยํ ยกฺโข น มุญฺจตี’ติ.

대왕이시여, 사납고 잔인하며 거친 비인간들이 있습니다. 그들은 대왕들의 말도 듣지 않고, 그 장군들이나 부하들의 말도 듣지 않습니다. 대왕이시여, 그런 비인간들은 대왕들의 적대자로 불립니다. 대왕이시여, 마치 마가다 왕의 영토에 있는 큰 도적들이 마가다 왕의 말도 듣지 않고 그 부하들의 말도 듣지 않아 마가다 왕의 적대자라고 불리는 것과 같습니다. 대왕이시여, 이와 마찬가지로 사납고 잔인하며 거친 비인간들이 있어 대왕들의 명을 따르지 않으니, 그들을 대왕들의 적대자라 부릅니다. 대왕이시여, 어떤 비인간(야차, 간다바, 쿰반다, 나가 등)이 악한 마음을 품고 비구, 비구니, 우바새, 우바이가 가거나 서거나 앉거나 누워 있을 때 괴롭힌다면, 야차 대장군들과 장군들에게 이 사실을 알리고 호소하며 소리쳐야 합니다. ‘이 야차가 붙잡고 있습니다. 이 야차가 빙의했습니다. 이 야차가 압박하고 있습니다. 이 야차가 괴롭히고 있습니다. 이 야차가 해치고 있습니다. 이 야차가 몹시 해치고 있습니다. 이 야차가 놓아주지 않습니다!’라고 말입니다.

๒๘๓. ‘‘กตเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ?

283. 어떠한 야차 대장군들과 장군들에게 알려야 합니까?

‘‘อินฺโท โสโม วรุโณ จ, ภารทฺวาโช ปชาปติ;

จนฺทโน กามเสฏฺโฐ จ, กินฺนุฆณฺฑุ นิฆณฺฑุ จ.

인다(Inda), 소마(Soma), 와루나(Varuṇa), 바라드와자(Bhāradvāja), 파자파티(Pajāpati), 찬다나(Candana), 카마셋타(Kāmaseṭṭha), 킨누간두(Kinnughaṇḍu), 니간두(Nighaṇḍu)입니다.

‘‘ปนาโท โอปมญฺโญ จ, เทวสูโต จ มาตลิ;

จิตฺตเสโน จ คนฺธพฺโพ, นโฬ ราชา ชเนสโภ.

파나다(Panāda), 오파만냐(Opamañña), 신들의 전령 마탈리(Mātali), 간다바인 칫타세나(Cittasena), 날로라자(Naḷorājā), 자네사바(Janesabha)입니다.

‘‘สาตาคิโร เหมวโต, ปุณฺณโก กรติโย คุโฬ;

สิวโก มุจลินฺโท จ, เวสฺสามิตฺโต ยุคนฺธโร.

사타기라(Sātāgira), 헤마와타(Hemavata), 뿐나카(Puṇṇaka), 카라티야(Karatiya), 굴라(Guḷa), 시와카(Sivaka), 무찰린다(Mucalinda), 웨사밋타(Vessāmitta), 유간다라(Yugandhara)입니다.

‘‘โคปาโล สุปฺปโรโธ จ, หิริ เนตฺติ จ มนฺทิโย;

ปญฺจาลจณฺโฑ อาฬวโก, ปชฺชุนฺโน สุมโน สุมุโข;

ทธิมุโข มณิ มาณิวโร ทีโฆ, อโถ เสรีสโก สห.

고팔라(Gopāla), 수파롯다(Supparodha), 히리(Hiri), 넷티(Netti), 만디야(Mandiya), 판찰라찬다(Pañcālacaṇḍa), 알라와카(Āḷavaka), 파준나(Pajjunna), 수마나(Sumana), 수무카(Sumukha), 다디무카(Dadhimukha), 마니(Maṇi), 마니와라(Māṇivara), 디가(Dīgha), 그리고 이들과 함께하는 세리사카(Serīsako)입니다.

‘‘อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ – ‘อยํ ยกฺโข คณฺหาติ, อยํ ยกฺโข อาวิสติ, อยํ ยกฺโข เหเฐติ, อยํ ยกฺโข วิเหเฐติ, อยํ ยกฺโข หึสติ, อยํ ยกฺโข วิหึสติ, อยํ ยกฺโข น มุญฺจตี’ติ.

"이들 야차들, 대야차들, 장군들, 대장군들에게 다음과 같이 알리고 호소하며 외쳐야 합니다. '이 야차가 [사람을] 붙잡습니다. 이 야차가 들러붙습니다. 이 야차가 괴롭힙니다. 이 야차가 몹시 괴롭힙니다. 이 야차가 해칩니다. 이 야차가 몹시 해칩니다. 이 야차가 놓아주지 않습니다'라고."

‘‘อยํ [Pg.166] โข สา, มาริส, อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหาราย. หนฺท จ ทานิ มยํ, มาริส, คจฺฉาม พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตุมฺเห มหาราชาโน กาลํ มญฺญถา’’ติ.

"존자시여, 이 아따나띠야 보호주(保護呪)는 비구, 비구니, 청신사, 청신녀들의 보호와 방호, 해치지 않음과 안락한 머묾을 위한 것입니다. 존자시여, 이제 저희는 물러가겠습니다. 저희는 할 일이 많고 수행해야 할 일들이 많습니다." "대왕들이여, 이제 그대들이 가야 할 시간이라고 생각하는 대로 하십시오."

๒๘๔. อถ โข จตฺตาโร มหาราชา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. เตปิ โข ยกฺขา อุฏฺฐายาสนา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา ตตฺเถวนฺตรธายึสูติ.

284. 그러자 사천왕들은 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돌며 경의를 표한 뒤 그 자리에서 사라졌습니다. 그 야차들도 자리에서 일어나, 어떤 이들은 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돌며 경의를 표한 뒤 그 자리에서 사라졌습니다. 어떤 이들은 세존과 함께 즐겁게 인사를 나누고, 기쁘고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 그 자리에서 사라졌습니다. 어떤 이들은 세존께서 계신 방향으로 합장하고 그 자리에서 사라졌습니다. 어떤 이들은 이름과 성씨를 밝히고 그 자리에서 사라졌습니다. 어떤 이들은 침묵을 지킨 채 그 자리에서 사라졌습니다.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

첫 번째 암송분이 끝났다.

ทุติยภาณวาโร

두 번째 암송분

๒๘๕. อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ จตฺตาโร มหาราชา มหติยา จ ยกฺขเสนาย มหติยา จ คนฺธพฺพเสนาย มหติยา จ กุมฺภณฺฑเสนาย มหติยา จ นาคเสนาย จตุทฺทิสํ รกฺขํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ คุมฺพํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ โอวรณํ ฐเปตฺวา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฏํ ปพฺพตํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เตปิ โข, ภิกฺขเว, ยกฺขา อปฺเปกจฺเจ มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ มยา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ เยนาหํ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

285. 그러자 세존께서는 그 밤이 지난 뒤 비구들을 부르셨습니다. "비구들이여, 어젯밤에 사천왕들이 큰 야차 군대와 큰 건달바 군대와 큰 구반다 군대와 큰 나카 군대와 함께 사방에 수비대를 배치하고, 사방에 매복대를 배치하고, 사방에 차단벽을 설치하고는, 밤이 깊어갈 무렵 매우 아름다운 형색으로 기사굴산 전체를 밝히며 내가 있는 곳으로 다가왔다. 다가와서 나에게 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 비구들이여, 그 야차들도 어떤 이들은 나에게 절을 올리고 한 곁에 앉았다. 어떤 이들은 나와 함께 즐겁게 인사를 나누고, 기쁘고 기억할 만한 이야기를 나눈 뒤 한 곁에 앉았다. 어떤 이들은 내가 있는 방향으로 합장하고 한 곁에 앉았다. 어떤 이들은 이름과 성씨를 밝히고 한 곁에 앉았다. 어떤 이들은 침묵을 지킨 채 한 곁에 앉았다."

๒๘๖. ‘‘เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, ภิกฺขเว, เวสฺสวโณ มหาราชา มํ เอตทโวจ – ‘สนฺติ หิ, ภนฺเต, อุฬารา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา…เป… สนฺติ หิ[Pg.167], ภนฺเต นีจา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา. เยภุยฺเยน โข ปน, ภนฺเต, ยกฺขา อปฺปสนฺนาเยว ภควโต. ตํ กิสฺส เหตุ? ภควา หิ, ภนฺเต, ปาณาติปาตา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ… สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ. เยภุยฺเยน โข ปน, ภนฺเต, ยกฺขา อปฺปฏิวิรตาเยว ปาณาติปาตา… อปฺปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา. เตสํ ตํ โหติ อปฺปิยํ อมนาปํ. สนฺติ หิ, ภนฺเต, ภควโต สาวกา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ. ตตฺถ สนฺติ อุฬารา ยกฺขา นิวาสิโน, เย อิมสฺมึ ภควโต ปาวจเน อปฺปสนฺนา, เตสํ ปสาทาย อุคฺคณฺหาตุ, ภนฺเต, ภควา อาฏานาฏิยํ รกฺขํ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหารายา’ติ. อธิวาเสสึ โข อหํ, ภิกฺขเว, ตุณฺหีภาเวน. อถ โข, ภิกฺขเว, เวสฺสวโณ มหาราชา เม อธิวาสนํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อาฏานาฏิยํ รกฺขํ อภาสิ –

286. "비구들이여, 한 곁에 앉은 웨싸바나 대왕이 나에게 이렇게 말했다. '세존이시여, 세존께 명료하게 믿음을 가지지 않은 위력 있는 야차들이 있습니다. ... 세존께 믿음을 가진 비천한 야차들도 있습니다. 세존이시여, 그러나 대다수의 야차들은 세존께 믿음이 없습니다. 그 이유는 무엇입니까? 세존이시여, 세존께서는 살생을 멀리하라는 법을 설하시고, ... 방일의 원인이 되는 술과 취하게 하는 것을 멀리하라는 법을 설하시기 때문입니다. 세존이시여, 대다수의 야차들은 살생을 멀리하지 않고, ... 술과 취하게 하는 것을 멀리하지 않습니다. 그들에게 그러한 법은 사랑스럽지 않고 마음에 들지 않는 것입니다. 세존이시여, 세존의 제자들은 숲이나 밀림의 한적하고 소리가 거의 없으며 소음이 적고 사람들의 기척이 없으며 사람들의 은밀한 일을 하기에 적당하고 수행하기에 알맞은 처소에 머뭅니다. 그곳에는 그곳을 거처로 삼는 위력 있는 야차들이 있는데, 그들은 세존의 가르침에 믿음이 없습니다. 세존이시여, 그들에게 믿음을 주고 비구, 비구니, 청신사, 청신녀들의 보호와 방호, 해치지 않음과 안락한 머묾을 위하여 세존께서는 아따나띠야 보호주를 배우게 하소서.' 비구들이여, 나는 침묵으로 그것을 허락했다. 비구들이여, 그러자 웨싸바나 대왕은 나의 허락을 알고서 그때 이 아따나띠야 보호주를 읊었다."

๒๘๗. ‘วิปสฺสิสฺส จ นมตฺถุ, จกฺขุมนฺตสฺส สิรีมโต.

287. '다섯 가지 눈(五眼)을 갖추시고 영광스러우신 위빳시 부처님께 경배드립니다.'

สิขิสฺสปิ จ นมตฺถุ, สพฺพภูตานุกมฺปิโน.

'모든 중생을 가엾게 여기시는 시키 부처님께도 경배드립니다.'

‘เวสฺสภุสฺส จ นมตฺถุ, นฺหาตกสฺส ตปสฺสิโน;

นมตฺถุ กกุสนฺธสฺส, มารเสนาปมทฺทิโน.

'번뇌를 씻어내시고 고행을 닦으신 웨싸부 부처님께 경배드립니다. 마라의 군대를 쳐부수신 까꾸싼다 부처님께 경배드립니다.'

‘โกณาคมนสฺส นมตฺถุ, พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต;

กสฺสปสฺส จ นมตฺถุ, วิปฺปมุตฺตสฺส สพฺพธิ.

'악을 물리치시고 범행(梵行)을 완성하신 꼬나가마나 부처님께 경배드립니다. 모든 곳에서 완전히 해탈하신 까싸빠 부처님께도 경배드립니다.'

‘องฺคีรสสฺส นมตฺถุ, สกฺยปุตฺตสฺส สิรีมโต;

โย อิมํ ธมฺมํ เทเสสิ, สพฺพทุกฺขาปนูทนํ.

'몸에서 광채를 뿜으시는 영광스러운 석가족의 아들[고따마 부처님]께 경배드립니다. 그분께서는 모든 괴로움을 없애주는 이 법을 설하셨습니다.'

‘เย จาปิ นิพฺพุตา โลเก, ยถาภูตํ วิปสฺสิสุํ;

เต ชนา อปิสุณาถ, มหนฺตา วีตสารทา.

'세상에서 번뇌가 소멸하여 있는 그대로 통찰하신 분들, 이간질하는 말을 하지 않고 위대하며 두려움이 없는 그분들께 경배드립니다.'

‘หิตํ เทวมนุสฺสานํ, ยํ นมสฺสนฺติ โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

'신들과 인간들의 이익을 가져오시는 분, 지혜와 덕행을 갖추시고 위대하며 두려움이 없는 고따마 부처님께 신들과 인간들이 경배드립니다.'

๒๘๘. ‘ยโต อุคฺคจฺฉติ สูริโย, อาทิจฺโจ มณฺฑลี มหา.

288. '거대한 원형을 그리며 태양, 즉 아딧짜(태양의 신)의 아들이 떠오르는 곳,'

ยสฺส จุคฺคจฺฉมานสฺส, สํวรีปิ นิรุชฺฌติ;

ยสฺส จุคฺคเต สูริเย, ‘‘ทิวโส’’ติ ปวุจฺจติ.

'태양이 떠오를 때 밤이 사라지고, 태양이 솟았을 때 "낮"이라고 불리는 곳,'

‘รหโทปิ [Pg.168] ตตฺถ คมฺภีโร, สมุทฺโท สริโตทโก;

เอวํ ตํ ตตฺถ ชานนฺติ, ‘‘สมุทฺโท สริโตทโก’’.

'그곳에는 또한 깊은 호수와 사방에 물이 가득한 바다가 있습니다. 사람들은 그곳을 "사방에 물이 가득한 바다"라고 그렇게 알고 있습니다.'

‘อิโต ‘‘สา ปุริมา ทิสา’’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

'이곳[수미산]에서 "그곳은 동쪽이다"라고 사람들이 부르니, 명성 높은 대왕이 그 방향을 다스리고 있습니다.'

‘คนฺธพฺพานํ อธิปติ, ‘‘ธตรฏฺโฐ’’ติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, คนฺธพฺเพหิ ปุรกฺขโต.

'건달바들의 주인이요 이름이 다따랏따인 대왕으로, 그는 건달바들에게 둘러싸여 춤과 노래를 즐깁니다.'

‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

'그에게는 많은 아들이 있는데, 모두 인다(Inda)라는 같은 이름을 가졌다고 나는 들었습니다. 그들은 아흔한 명이며 큰 힘을 가졌습니다.'

‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

'그들 또한 태양의 후예이신 부처님, 위대하고 두려움 없으신 부처님을 뵙고 멀리서부터 경배드립니다.'

‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺสา เอวํ วเทมเส.

'인간 아자니야(가장 뛰어난 자)시여, 당신께 경배드립니다. 인중지존(人中至尊)이시여, 당신께 경배드립니다. 당신께서는 청정한 지혜로 살피십니다. 인간 아닌 존재들도 당신께 예배드립니다. 우리는 이 말을 자주 들었으며, 그래서 이렇게 말합니다.'

‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’’.

'"승리자 고따마 부처님께 예배드려라. 우리는 승리자 고따마 부처님께 예배드린다. 명행족(明行足)이신 부처님, 고따마 부처님께 우리는 예배드린다."'

๒๘๙. ‘เยน เปตา ปวุจฺจนฺติ, ปิสุณา ปิฏฺฐิมํสิกา.

289. '죽은 자들과 이간질하는 자들, 뒤에서 험담하는 자들이 끌려간다고 일컬어지는 곳,'

ปาณาติปาติโน ลุทฺทา, โจรา เนกติกา ชนา.

'살생하는 자들, 사냥꾼들, 도둑들, 사기꾼들이 [살아가는 곳],'

‘อิโต ‘‘สา ทกฺขิณา ทิสา’’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

'이곳에서 "그곳은 남쪽이다"라고 사람들이 부르니, 명성 높은 대왕이 그 방향을 다스리고 있습니다.'

‘กุมฺภณฺฑานํ อธิปติ, ‘‘วิรูฬฺโห’’ อิติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, กุมฺภณฺเฑหิ ปุรกฺขโต.

'구반다들의 주인이요 이름이 위룰라까인 대왕으로, 그는 구반다들에게 둘러싸여 춤과 노래를 즐깁니다.'

‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

그(비루하까) 왕에게는 많은 아들이 있으며, 모두 인다(Inda)라는 같은 이름을 가졌다고 저는 들었습니다. 그들은 아흔한 명이며, 큰 힘을 가졌습니다.

‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

그들 또한 네 가지 성스러운 진리를 깨달으신 분, 태양의 후예이신 분, 위대하고 두려움이 없으신 부처님을 뵙고, 멀리서도 예배를 올립니다.

‘นโม [Pg.169] เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

"사람 중의 영웅이신 부처님께 경배합니다. 사람 중의 으뜸이신 부처님께 경배합니다. 당신께서는 일체지(一切智)의 지혜로 중생들을 굽어살피십니다." 신(神)들 또한 그분께 예배를 올립니다. 우리는 이 말씀을 자주 들었습니다. 그러므로 우리는 이와 같이 노래합니다.

‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’’.

"승리자이신 고따마 부처님께 예배하라. 우리는 승리자이신 고따마 부처님께 예배한다. 명행(明行, 지혜와 실천)을 구족하신 부처님, 고따마 부처님께 우리는 예배한다."

๒๙๐. ‘ยตฺถ โจคฺคจฺฉติ สูริโย, อาทิจฺโจ มณฺฑลี มหา.

290. 광채가 충만하고 거대한 원반을 가진 태양이 지는 곳이 있습니다.

ยสฺส โจคฺคจฺฉมานสฺส, ทิวโสปิ นิรุชฺฌติ;

ยสฺส โจคฺคเต สูริเย, ‘‘สํวรี’’ติ ปวุจฺจติ.

태양이 저물 때 낮 또한 사라지며, 태양이 저물었을 때 이를 '밤'이라 부릅니다.

‘รหโทปิ ตตฺถ คมฺภีโร, สมุทฺโท สริโตทโก;

เอวํ ตํ ตตฺถ ชานนฺติ, สมุทฺโท สริโตทโก.

그곳(태양이 지는 곳)에는 여러 강에서 흘러든 물로 가득 찬 깊은 호수가 있으니, 사람들은 그 물의 무더기를 바다(Samudda)라고 부릅니다.

‘อิโต ‘‘สา ปจฺฉิมา ทิสา’’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

이곳에서 그곳을 '서쪽'이라 부르니, 명성 높은 대왕이 그 방위를 수호합니다.

‘นาคานญฺจ อธิปติ, ‘‘วิรูปกฺโข’’ติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, นาเคเหว ปุรกฺขโต.

그분은 나가(Nāga)들의 주인이시며 이름은 비루빡카(Virūpakkha)라고 합니다. 그는 나가들에 둘러싸여 춤과 노래를 즐깁니다.

‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

그(비루빡카) 대왕에게는 많은 아들이 있으며, 모두 인다(Inda)라는 같은 이름을 가졌다고 저는 들었습니다. 그들은 아흔한 명이며, 큰 힘을 가졌습니다.

‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

그들 또한 네 가지 성스러운 진리를 깨달으신 분, 태양의 후예이신 분, 위대하고 두려움이 없으신 부처님을 뵙고, 멀리서도 예배를 올립니다.

‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

"사람 중의 영웅이신 부처님께 경배합니다. 사람 중의 으뜸이신 부처님께 경배합니다. 당신께서는 일체지(一切智)의 지혜로 중생들을 굽어살피십니다." 신(神)들 또한 그분께 예배를 올립니다. 우리는 이 말씀을 자주 들었습니다. 그러므로 우리는 이와 같이 노래합니다.

‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’’.

"승리자이신 고따마 부처님께 예배하라. 우리는 승리자이신 고따마 부처님께 예배한다. 명행(明行, 지혜와 실천)을 구족하신 부처님, 고따마 부처님께 우리는 예배한다."

๒๙๑. ‘เยน อุตฺตรกุรุวฺโห, มหาเนรุ สุทสฺสโน.

291. 북쪽 방향에는 웃따라꾸루(Uttarakuru)라 불리는 북구로주가 있으며, 그곳에는 황금빛으로 빛나는 거대한 네루(Neru) 산이 솟아 있습니다.

มนุสฺสา ตตฺถ ชายนฺติ, อมมา อปริคฺคหา.

그곳에 사는 사람들은 '내 것'이라는 집착이 없으며, 아내나 재물을 소유하려 하지 않습니다.

‘น [Pg.170] เต พีชํ ปวปนฺติ, นาปิ นียนฺติ นงฺคลา;

อกฏฺฐปากิมํ สาลึ, ปริภุญฺชนฺติ มานุสา.

그들은 씨앗을 뿌리지도 않고 쟁기를 끌지도 않지만, 갈지 않아도 저절로 자라난 쌀을 먹고 삽니다.

‘อกณํ อถุสํ สุทฺธํ, สุคนฺธํ ตณฺฑุลปฺผลํ;

ตุณฺฑิกีเร ปจิตฺวาน, ตโต ภุญฺชนฺติ โภชนํ.

뉘나 겨가 없는 깨끗하고 향기로운 쌀을 가마솥에 넣어 익혀서 그 음식을 먹습니다.

‘คาวึ เอกขุรํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;

ปสุํ เอกขุรํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

(웨싸바나 왕의 권속들은) 소를 말처럼 타고서 여기저기 돌아다니며, 소 외의 다른 짐승들도 탈것으로 삼아 사방을 돌아다닙니다.

‘อิตฺถึ วา วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;

ปุริสํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

여인을 탈것으로 삼아 사방을 돌아다니고, 남자를 탈것으로 삼아 사방을 돌아다닙니다.

‘กุมารึ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;

กุมารํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

어린 소녀를 탈것으로 삼아 사방을 돌아다니고, 어린 소년을 탈것으로 삼아 사방을 돌아다닙니다.

‘เต ยาเน อภิรุหิตฺวา,สพฺพา ทิสา อนุปริยายนฺติ;

ปจารา ตสฺส ราชิโน.

웨싸바나 대왕의 시종들은 그러한 탈것들을 타고 모든 방향으로 두루 돌아다닙니다.

‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ,ทิพฺพํ ยานํ อุปฏฺฐิตํ;

ปาสาทา สิวิกา เจว,มหาราชสฺส ยสสฺสิโน.

명성 높은 웨싸바나 대왕에게는 코끼리 탈것, 말 탈것, 그리고 천상의 탈것들이 갖추어져 있으며, 궁전과 가마들도 마련되어 있습니다.

‘ตสฺส จ นครา อหุ,อนฺตลิกฺเข สุมาปิตา;

อาฏานาฏา กุสินาฏา ปรกุสินาฏา,นาฏสุริยา ปรกุสิฏนาฏา.

그 대왕에게는 하늘 위에 잘 지어진 도시들이 있으니, 아따나따(Āṭānāṭā), 꾸시나따(Kusināṭā), 빠라꾸시나따(Parakusināṭā), 나타수리야(Nāṭasuriyā), 빠라꾸시따나따(Parakusiṭanāṭā) 도시들입니다.

‘อุตฺตเรน กสิวนฺโต,ชโนฆมปเรน จ;

นวนวุติโย อมฺพรอมฺพรวติโย,อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี.

북쪽에는 까시완따(Kasivanto) 도시와 자노가(Janogha) 도시가 있고, 그 외에 나와나우띠야(Navanavutiyo) 도시, 암바라-암바라와띠야(Ambara-ambaravatiyo) 도시가 있으며, 알라까만다(Āḷakamandā)라는 이름의 왕도가 있습니다.

‘กุเวรสฺส โข ปน, มาริส, มหาราชสฺส วิสาณา นาม ราชธานี;

ตสฺมา กุเวโร มหาราชา, ‘‘เวสฺสวโณ’’ติ ปวุจฺจติ.

존자시여, 꾸웨라(Kuvera) 대왕에게는 위사나(Visāṇā)라는 이름의 왕도가 있습니다. 그래서 꾸웨라 대왕을 웨싸바나(Vessavaṇa)라고도 부릅니다.

‘ปจฺเจสนฺโต [Pg.171] ปกาเสนฺติ, ตโตลา ตตฺตลา ตโตตลา;

โอชสิ เตชสิ ตโตชสี, สูโร ราชา อริฏฺโฐ เนมิ.

(웨싸바나 대왕에게 소식을 전하는) 야차들은 저마다 정보를 모아 보고하니, 그들은 따똘라(Tatolā), 따딸라(Tattalā), 따또딸라(Tatotalā), 오자시(Ojasi), 떼자시(Tejasi), 따또자시(Tatojasī), 수라(Sūro), 라자(Rājā), 아릿타(Ariṭṭho), 네미(Nemi) 등입니다.

‘รหโทปิ ตตฺถ ธรณี นาม, ยโต เมฆา ปวสฺสนฺติ;

วสฺสา ยโต ปตายนฺติ, สภาปิ ตตฺถ สาลวตี นาม.

그곳에는 다라니(Dharaṇī)라는 이름의 커다란 사각형 호수가 있는데, 구름은 그 호수에서 물을 취하여 비를 내립니다. 비가 내리면 그 호수에서 물이 넘쳐흐릅니다. 그 호수 근처에는 살라와띠(Sālavatī)라는 이름의 보석으로 된 법당이 있습니다.

‘ยตฺถ ยกฺขา ปยิรุปาสนฺติ, ตตฺถ นิจฺจผลา รุกฺขา;

นานา ทิชคณา ยุตา, มยูรโกญฺจาภิรุทา;

โกกิลาทีหิ วคฺคุหิ.

그곳은 야차들이 모이는 곳으로, 항상 열매 맺는 나무들이 있고, 온갖 새들이 날아다닙니다. 공작과 왜가리, 그리고 아름다운 목소리의 뻐꾸기 등이 노래합니다.

‘ชีวญฺชีวกสทฺเทตฺถ, อโถ โอฏฺฐวจิตฺตกา;

กุกฺกุฏกา กุฬีรกา, วเน โปกฺขรสาตกา.

이 호수에는 "오래 사소서"라고 우는 지바지바까(Jīvañjīvaka) 새들의 소리가 들리고, 또한 "일어나라 마음아"라고 우는 새들도 노닙니다. 숲에는 야생 닭과 황금빛 게들, 그리고 뽁카라사따까(Pokkharasātaka) 새들도 있습니다.

‘สุกสาฬิก สทฺเทตฺถ, ทณฺฑมาณวกานิ จ;

โสภติ สพฺพกาลํ สา, กุเวรนฬินี สทา.

이곳에는 앵무새와 구관조들의 소리가 울려 퍼지고, 사람의 얼굴을 닮은 단다마나와까(Daṇḍamāṇavaka) 새들도 있습니다. 꾸웨라 왕의 연꽃 호수인 이 다라니 호수는 언제나 아름답게 빛납니다.

‘อิโต ‘‘สา อุตฺตรา ทิสา’’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

‘이곳(수미산)으로부터 북쪽 방향이라 불리는 곳이 있으니, 많은 추종자를 거느린 명성 높은 쿠웨라(Kuvera) 대왕이 그 방향을 다스립니다. 사람들은 그곳을 북방이라 부릅니다.

‘ยกฺขานญฺจ อธิปติ, ‘‘กุเวโร’’ อิติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, ยกฺเขเหว ปุรกฺขโต.

‘야차들의 주인인 그는 쿠웨라라는 이름으로 알려져 있으며, 야차들에게 둘러싸여 춤과 노래를 즐기며 머뭅니다.

‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

‘그에게는 아들들도 많으며 모두 인다(Inda)라는 같은 이름을 가졌다고 나는 들었습니다. 그들은 아흔한 명(80+10+1)이며, 모두 큰 힘을 지닌 인다라는 이름을 가졌습니다.

‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

‘그들 또한 태양의 후예이시며 위대하고 두려움 없으신 부처님을 뵙고 멀리서부터 예배를 올립니다.

‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

‘인중사자이신 부처님께 예배하옵니다. 인중지존이신 부처님께 예배하옵니다. 당신께서는 선한 지혜로 중생을 살피시니, 인간 아닌 존재들(비인간)도 당신께 예배합니다. 저희는 이 소식을 자주 들어왔기에 이와 같이 예배를 올립니다.

‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตม’’นฺติ.

‘‘승리자이신 고타마 부처님께 예배하십시오. 저희는 승리자이신 고타마 부처님께 예배합니다. 지혜와 실천을 구족하신 고타마 부처님께 예배합니다’’라고 말합니다.

๒๙๒. ‘อยํ โข สา, มาริส, อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหาราย. ยสฺส กสฺสจิ, มาริส, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา อุปาสกสฺส วา อุปาสิกาย [Pg.172] วา อยํ อาฏานาฏิยา รกฺขา สุคฺคหิตา ภวิสฺสติ สมตฺตา ปริยาปุตา ตํ เจ อมนุสฺโส ยกฺโข วา ยกฺขินี วา…เป… คนฺธพฺโพ วา คนฺธพฺพี วา…เป… กุมฺภณฺโฑ วา กุมฺภณฺฑี วา…เป… นาโค วา นาคี วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามตฺโต วา นาคปาริสชฺโช วา นาคปจาโร วา, ปทุฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคจฺเฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติฏฺเฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปชฺเชยฺย. น เม โส, มาริส, อมนุสฺโส ลเภยฺย คาเมสุ วา นิคเมสุ วา สกฺการํ วา ครุการํ วา. น เม โส, มาริส, อมนุสฺโส ลเภยฺย อาฬกมนฺทาย นาม ราชธานิยา วตฺถุํ วา วาสํ วา. น เม โส, มาริส, อมนุสฺโส ลเภยฺย ยกฺขานํ สมิตึ คนฺตุํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา อนาวยฺหมฺปิ นํ กเรยฺยุํ อวิวยฺหํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา อตฺตาหิ ปริปุณฺณาหิ ปริภาสาหิ ปริภาเสยฺยุํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา ริตฺตํปิสฺส ปตฺตํ สีเส นิกฺกุชฺเชยฺยุํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา สตฺตธาปิสฺส มุทฺธํ ผาเลยฺยุํ. สนฺติ หิ, มาริส, อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต, มาริส, อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. เสยฺยถาปิ, มาริส, รญฺโญ มาคธสฺส วิชิเต มหาโจรา. เต เนว รญฺโญ มาคธสฺส อาทิยนฺติ, น รญฺโญ มาคธสฺส ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น รญฺโญ มาคธสฺส ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต, มาริส, มหาโจรา รญฺโญ มาคธสฺส อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. เอวเมว โข, มาริส, สนฺติ อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต, มาริส, อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. โย หิ โกจิ, มาริส, อมนุสฺโส ยกฺโข วา ยกฺขินี วา…เป… คนฺธพฺโพ วา คนฺธพฺพี วา…เป… กุมฺภณฺโฑ วา กุมฺภณฺฑี วา…เป… นาโค วา นาคี วา…เป… ปทุฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อุปคจฺเฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติฏฺเฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปชฺเชยฺย. อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ – ‘อยํ ยกฺโข คณฺหาติ, อยํ ยกฺโข อาวิสติ, อยํ ยกฺโข [Pg.173] เหเฐติ, อยํ ยกฺโข วิเหเฐติ, อยํ ยกฺโข หึสติ, อยํ ยกฺโข วิหึสติ, อยํ ยกฺโข น มุญฺจตี’ติ.

292. ‘벗이여(마리사), 이 아타나티야 보호주는 비구, 비구니, 우바새, 우바이들을 보호하고 지키며 해침을 당하지 않고 편안하게 머물게 하기 위한 것입니다. 벗이여, 만약 어떤 비구나 비구니, 우바새나 우바이가 이 아타나티야 보호주를 잘 배우고 익혀서 구족하였다면, 만약 인간 아닌 존재인 야차나 여야차... 건달바나 여건달바... 구반다나 여구반다... 나거나 여나가, 혹은 어린 나가나 나가의 관리, 나가의 시종들이 악한 마음을 품고 그 수행자나 신도가 길을 가거나 서거나 앉거나 누워 있을 때 괴롭힌다면, 벗이여, 그 인간 아닌 존재는 마을이나 성읍에서 존경이나 공경을 받지 못할 것입니다. 그는 알라카만다(Alakamanda)라는 왕도에서 거처를 얻지 못할 것이며, 야차들의 집회에도 참석할 수 없을 것입니다. 또한 다른 인간 아닌 존재들은 그와 혼인 관계를 맺지 않을 것이며, 온갖 욕설로 그를 비난할 것입니다. 뿐만 아니라 그들은 그의 머리에 빈 놋그릇을 씌우거나 그의 머리를 일곱 조각으로 쪼개버릴 것입니다. 벗이여, 성격이 거칠고 포악하며 사나운 인간 아닌 존재들이 있어, 그들은 대왕들의 명령도 듣지 않고, 대왕들의 신하들이나 그 아랫사람들의 말도 듣지 않습니다. 그들은 대왕들에게 반역하는 자들이라 불립니다. 마치 마가다 국왕의 영토 내에 있는 대도적들이 국왕이나 그 신하들의 말을 듣지 않는 것과 같습니다. 이와 같이 대왕들의 말을 듣지 않는 거칠고 사나운 존재들이 있습니다. 만약 어떤 인간 아닌 존재인 야차나 여야차... 건달바... 구반다... 나가가 악한 마음으로 비구나 비구니, 우바새나 우바이를 괴롭힌다면, 야차 대장들과 대장군들에게 다음과 같이 알리고 소리치며 호소해야 합니다. ‘‘이 야차가 잡고 있습니다, 이 야차가 빙의했습니다, 이 야차가 핍박합니다, 이 야차가 괴롭힙니다, 이 야차가 해를 끼칩니다, 이 야차가 고통스럽게 합니다, 이 야차가 놓아주지 않습니다!’’라고 말입니다.’

๒๙๓. ‘กตเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ?

293. ‘어떤 야차 대장들과 대장군들에게 알려야 합니까?’

‘อินฺโท โสโม วรุโณ จ, ภารทฺวาโช ปชาปติ;

จนฺทโน กามเสฏฺโฐ จ, กินฺนุฆณฺฑุ นิฆณฺฑุ จ.

‘인다, 소마, 와루나, 바라드와자, 파자파티, 찬다나, 카마셋타, 킨누간두, 니간두와’

‘ปนาโท โอปมญฺโญ จ, เทวสูโต จ มาตลิ;

จิตฺตเสโน จ คนฺธพฺโพ, นโฬ ราชา ชเนสโภ.

‘파나다, 오파만냐, 신들의 전령 마탈리, 건달바인 찟타세나, 날로라자, 자네사바와’

‘สาตาคิโร เหวมโต, ปุณฺณโก กรติโย คุโฬ;

สิวโก มุจลินฺโท จ, เวสฺสามิตฺโต ยุคนฺธโร.

‘사타기라, 헤마와타, 뿐나카, 카라티야, 굴라, 시와카, 무찰린다, 웨싸밋타, 유간다라와’

‘โคปาโล สุปฺปโรโธ จ, หิริ เนตฺติ จ มนฺทิโย;

ปญฺจาลจณฺโฑ อาฬวโก, ปชฺชุนฺโน สุมโน สุมุโข;

ทธิมุโข มณิ มาณิวโร ทีโฆ, อโถ เสรีสโก สห.

‘고팔라, 숫빠로다, 히리, 넷티, 만디야, 빤찰라찬다, 알라와카, 빳준나, 수마나, 수무카, 다디무카, 마니, 마니와라, 디가, 그리고 세리사카가 그들입니다.’

‘อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ – ‘‘อยํ ยกฺโข คณฺหาติ, อยํ ยกฺโข อาวิสติ, อยํ ยกฺโข เหเฐติ, อยํ ยกฺโข วิเหเฐติ, อยํ ยกฺโข หึสติ, อยํ ยกฺโข วิหึสติ, อยํ ยกฺโข น มุญฺจตี’’ติ. อยํ โข, มาริส, อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหาราย. หนฺท จ ทานิ มยํ, มาริส, คจฺฉาม, พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’’ติ. ‘‘‘ยสฺส ทานิ ตุมฺเห มหาราชาโน กาลํ มญฺญถา’’’ติ.

‘이들 야차 대장들과 대장군들에게 ‘‘이 야차가 잡고 있습니다, 이 야차가 빙의했습니다, 이 야차가 핍박합니다, 이 야차가 괴롭힙니다, 이 야차가 해를 끼칩니다, 이 야차가 고통스럽게 합니다, 이 야차가 놓아주지 않습니다’’라고 알려야 합니다. 벗이여, 이 아타나티야 보호주는 비구, 비구니, 우바새, 우바이들을 지키고 보호하며 해침 없이 편안하게 머물게 하기 위한 것입니다. 벗이여, 이제 저희는 가보겠습니다. 저희는 할 일이 많고 바쁩니다.’ 이에 세존께서 말씀하셨다. ‘대왕들이여, 그대들이 가야 할 때라고 생각한다면 그렇게 하십시오.’

๒๙๔. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาราชา อุฏฺฐายาสนา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. เตปิ โข, ภิกฺขเว, ยกฺขา อุฏฺฐายาสนา อปฺเปกจฺเจ มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ มยา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ เยนาหํ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ [Pg.174] สาเวตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ.

294. “그때 네 대왕은 자리에서 일어나 나에게 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돌며 예를 표한 뒤 그 자리에서 사라졌다. 그 야차들 중 어떤 이들은 자리에서 일어나 나에게 절을 올리고 사라졌고, 어떤 이들은 나와 함께 기쁜 인사를 나누고 안부를 물은 뒤 사라졌으며, 어떤 이들은 나를 향해 합장하고 사라졌고, 어떤 이들은 자신의 이름과 성씨를 밝히고 사라졌으며, 어떤 이들은 침묵한 채 그 자리에서 사라졌다.”

๒๙๕. ‘‘อุคฺคณฺหาถ, ภิกฺขเว, อาฏานาฏิยํ รกฺขํ. ปริยาปุณาถ, ภิกฺขเว, อาฏานาฏิยํ รกฺขํ. ธาเรถ, ภิกฺขเว, อาฏานาฏิยํ รกฺขํ. อตฺถสํหิตา, ภิกฺขเว, อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหารายา’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

295. “비구들이여, 아타나티야(Āṭānāṭiya) 보호주를 배우라. 비구들이여, 아타나티야 보호주를 익히라. 비구들이여, 아타나티야 보호주를 수지하라. 비구들이여, 아타나티야 보호주는 비구, 비구니, 우바새, 우바이들의 안전과 보호와 해침 없음과 편안한 머묾을 위하여 이익이 되고 도움이 된다.” 세존께서 이와 같이 말씀하셨다. 그 비구들은 세존의 말씀을 기뻐하며 받들어 고마워했다.

อาฏานาฏิยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ.

아홉 번째인 아타나티야 경(Āṭānāṭiya Sutta)이 끝났다.

๑๐. สงฺคีติสุตฺตํ

10. 상기티 경(Saṅgīti Sutta)

๒๙๖. เอวํ [Pg.175] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มลฺเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน ปาวา นาม มลฺลานํ นครํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ปาวายํ วิหรติ จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส อมฺพวเน.

296. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 오백 명 정도의 많은 비구 승가와 함께 말라국을 유행하시다가 파바(Pāvā)라 불리는 말라족의 성읍에 도착하셨다. 거기서 세존께서는 파바에 있는 대장장이의 아들 춘다(Cunda)의 망고 숲에 머무셨다.

อุพฺภตกนวสนฺธาคารํ

우바타카(Ubbhataka)라는 새로운 공회당

๒๙๗. เตน โข ปน สมเยน ปาเวยฺยกานํ มลฺลานํ อุพฺภตกํ นาม นวํ สนฺธาคารํ อจิรการิตํ โหติ อนชฺฌาวุฏฺฐํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เกนจิ วา มนุสฺสภูเตน. อสฺโสสุํ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา – ‘‘ภควา กิร มลฺเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ ปาวํ อนุปฺปตฺโต ปาวายํ วิหรติ จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส อมฺพวเน’’ติ. อถ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข ปาเวยฺยกา มลฺลา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, ปาเวยฺยกานํ มลฺลานํ อุพฺภตกํ นาม นวํ สนฺธาคารํ อจิรการิตํ โหติ อนชฺฌาวุฏฺฐํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เกนจิ วา มนุสฺสภูเตน. ตญฺจ โข, ภนฺเต, ภควา ปฐมํ ปริภุญฺชตุ, ภควตา ปฐมํ ปริภุตฺตํ ปจฺฉา ปาเวยฺยกา มลฺลา ปริภุญฺชิสฺสนฺติ. ตทสฺส ปาเวยฺยกานํ มลฺลานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. อธิวาเสสิ โข ภควา ตุณฺหีภาเวน.

297. 그때 마침 파바의 말라족 사람들에게 우바타카라 불리는 새로운 공회당이 있었는데, 지은 지 얼마 되지 않아 사문이나 바라문 혹은 그 어떤 사람도 아직 거주한 적이 없었다. 파바의 말라족 사람들은 “세존께서 오백 명 정도의 많은 비구 승가와 함께 말라국을 유행하시다가 파바에 도착하여 대장장이의 아들 춘다의 망고 숲에 머무신다”는 소식을 들었다. 그러자 파바의 말라족 사람들은 세존께서 계신 곳으로 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 앉았다. 한곁에 앉은 파바의 말라족 사람들은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 이곳 파바의 말라족 사람들에게 우바타카라 불리는 새로운 공회당이 있습니다. 지은 지 얼마 되지 않아 사문이나 바라문 혹은 그 어떤 사람도 아직 거주한 적이 없습니다. 세존이시여, 세존께서 그 공회당을 먼저 사용해 주십시오. 세존께서 먼저 사용하신 후에 파바의 말라족 사람들이 사용하겠습니다. 그것이 파바의 말라족 사람들에게 오랜 세월 이익과 행복이 될 것입니다.” 세존께서는 침묵으로 승낙하셨다.

๒๙๘. อถ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สพฺพสนฺถรึ สนฺธาคารํ สนฺถริตฺวา ภควโต อาสนานิ ปญฺญาเปตฺวา อุทกมณิกํ ปติฏฺฐเปตฺวา เตลปทีปํ อาโรเปตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เต ปาเวยฺยกา มลฺลา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สพฺพสนฺถริสนฺถตํ, ภนฺเต, สนฺธาคารํ, ภควโต อาสนานิ [Pg.176] ปญฺญตฺตานิ, อุทกมณิโก ปติฏฺฐาปิโต, เตลปทีโป อาโรปิโต. ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

298. 그러자 파바의 말라족 사람들은 세존께서 승낙하신 것을 알고, 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돈 뒤에 공회당으로 갔다. 도착해서 공회당 전체에 카펫을 깔고 세존을 위한 자리를 마련하며, 물 항아리를 갖다 놓고 기름 등불을 켠 다음 세존께 다가갔다. 다가가서 세존께 절을 올리고 한곁에 섰다. 한곁에 선 파바의 말라족 사람들은 세존께 이와 같이 말씀드렸다. “세존이시여, 공회당에 카펫을 모두 깔았고, 세존을 위한 자리도 마련했으며, 물 항아리도 비치하고 기름 등불도 켜 두었습니다. 세존이시여, 이제 가실 때가 되었다고 생각하시면 그렇게 하소서.”

๒๙๙. อถ โข ภควา นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา สนฺธาคารํ ปวิสิตฺวา มชฺฌิมํ ถมฺภํ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข ปาเท ปกฺขาเลตฺวา สนฺธาคารํ ปวิสิตฺวา ปจฺฉิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ ภควนฺตํเยว ปุรกฺขตฺวา. ปาเวยฺยกาปิ โข มลฺลา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา สนฺธาคารํ ปวิสิตฺวา ปุรตฺถิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปจฺฉิมาภิมุขา นิสีทึสุ ภควนฺตํเยว ปุรกฺขตฺวา. อถ โข ภควา ปาเวยฺยเก มลฺเล พหุเทว รตฺตึ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุยฺโยเชสิ – ‘‘อภิกฺกนฺตา โข, วาเสฏฺฐา, รตฺติ. ยสฺสทานิ ตุมฺเห กาลํ มญฺญถา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ.

299. 그러자 세존께서는 가사를 다듬어 입으시고 발바루를 챙겨 비구 승가와 함께 공회당으로 가셨다. 도착하여 발을 씻으신 후 공회당에 들어가 중앙 기둥에 기대어 동쪽을 향해 앉으셨다. 비구 승가 또한 발을 씻고 공회당에 들어가 서쪽 벽에 기대어 동쪽을 향해, 오직 세존만을 앞에 모시고 앉았다. 파바의 말라족 사람들도 발을 씻고 공회당에 들어가 동쪽 벽에 기대어 서쪽을 향해, 오직 세존만을 앞에 모시고 앉았다. 그 후 세존께서는 파바의 말라족 사람들에게 밤이 깊도록 법문으로 유익함을 보여주시고, 권장하시고, 분발하게 하시고, 기쁘게 하신 뒤에 돌려보내셨다. “바셋타(Vāseṭṭha)들이여, 밤이 깊었습니다. 이제 여러분이 갈 때라고 생각하면 그렇게 하십시오.” “세존이시여, 그렇게 하겠습니다.”라고 파바의 말라족 사람들은 세존의 말씀에 대답하고, 자리에서 일어나 세존께 절을 올리고 오른쪽으로 세 번 돈 뒤에 떠나갔다.

๓๐๐. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเตสุ ปาเวยฺยเกสุ มลฺเลสุ ตุณฺหีภูตํ ตุณฺหีภูตํ ภิกฺขุสํฆํ อนุวิโลเกตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘วิคตถินมิทฺโธ โข, สาริปุตฺต, ภิกฺขุสงฺโฆ. ปฏิภาตุ ตํ, สาริปุตฺต, ภิกฺขูนํ ธมฺมีกถา. ปิฏฺฐิ เม อาคิลายติ. ตมหํ อายมิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย, สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา.

300. 그러자 세존께서는 파바의 말라족 사람들이 떠나간 지 얼마 되지 않아, 침묵에 든 비구 승가를 살펴보시고 존자 사리풋타를 부르셨다. “사리풋타여, 비구 승가는 졸음이 가셨구나. 사리풋타여, 그대의 지혜로 비구들에게 법을 설하도록 하라. 나는 등이 아파서 좀 펴야겠다.” “세존이시여, 그렇게 하겠습니다.”라고 존자 사리풋타는 세존의 말씀에 응답했다. 그때 세존께서는 가사를 네 겹으로 접어 깔고, 오른편으로 누워 한 발을 다른 발 위에 포개어 놓고, 사자 누움(sīhaseyya)을 취하셨다. 정념(sato)과 정지(sampajāno)를 갖추고 일어날 시간을 마음속에 새기셨다.

ภินฺนนิคณฺฐวตฺถุ

분열된 니간타들에 관한 이야기

๓๐๑. เตน โข ปน สมเยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต ปาวายํ อธุนากาลงฺกโต โหติ. ตสฺส กาลงฺกิริยาย ภินฺนา นิคณฺฐา ทฺเวธิกชาตา ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ [Pg.177] มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘‘น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสิ, อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ, กึ ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ! มิจฺฉาปฏิปนฺโน ตฺวมสิ, อหมสฺมิ สมฺมาปฏิปนฺโน. สหิตํ เม, อสหิตํ เต. ปุเรวจนียํ ปจฺฉา อวจ, ปจฺฉาวจนียํ ปุเร อวจ. อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตํ, อาโรปิโต เต วาโท, นิคฺคหิโต ตฺวมสิ, จร วาทปฺปโมกฺขาย, นิพฺเพเฐหิ วา สเจ ปโหสี’’ติ. วโธเยว โข มญฺเญ นิคณฺเฐสุ นาฏปุตฺติเยสุ วตฺตติ. เยปิ นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส สาวกา คิหี โอทาตวสนา, เตปิ นิคณฺเฐสุ นาฏปุตฺติเยสุ นิพฺพินฺนรูปา วิรตฺตรูปา ปฏิวานรูปา, ยถา ตํ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเย ทุปฺปเวทิเต อนิยฺยานิเก อนุปสมสํวตฺตนิเก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต ภินฺนถูเป อปฺปฏิสรเณ.

301. 그때 마침 니간타 나타풋타(Nigaṇṭha Nāṭaputta)가 파바에서 죽은 지 얼마 되지 않았다. 그의 죽음으로 인해 니간타들은 분열되어 두 부류로 나뉘었고, 서로 다투고 싸우며 논쟁에 빠져 입이라는 창으로 서로를 찌르며 지냈다. “너는 이 법과 율(dhammavinaya)을 모른다. 내가 이 법과 율을 안다. 네가 어떻게 이 법과 율을 알겠느냐! 너는 잘못된 길을 가고 있고, 나는 바른 길을 가고 있다. 나의 말은 조리가 있고 너의 말은 조리가 없다. 너는 먼저 해야 할 말을 나중에 하고, 나중에 해야 할 말을 먼저 했다. 네가 오랫동안 익힌 것은 뒤바뀌었다. 너의 주장은 논파되었고 너는 패배했다. 논쟁에서 벗어나려 애써 보아라. 능력이 된다면 해명해 보아라.” 이처럼 니간타 나타풋타의 제자들 사이에는 오직 파멸만이 있는 듯했다. 니간타 나타풋타의 제자들인 흰 옷을 입은 재가자들조차 니간타 나타풋타의 제자들에게 넌더리를 내고, 마음이 떠나고, 외면하게 되었다. 그것은 이 법과 율이 잘못 설해졌고, 잘못 전해졌으며, 해탈로 이끌지 못하고, 고요함으로 인도하지 못하며, 정등각자께서 설하신 것이 아니고, 근거가 무너졌으며, 의지할 곳이 없기 때문이었다.

๓๐๒. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘นิคณฺโฐ, อาวุโส, นาฏปุตฺโต ปาวายํ อธุนากาลงฺกโต, ตสฺส กาลงฺกิริยาย ภินฺนา นิคณฺฐา ทฺเวธิกชาตา…เป… ภินฺนถูเป อปฺปฏิสรเณ’’. ‘‘เอวญฺเหตํ, อาวุโส, โหติ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเย ทุปฺปเวทิเต อนิยฺยานิเก อนุปสมสํวตฺตนิเก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต. อยํ โข ปนาวุโส อมฺหากํ ภควตา ธมฺโม สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

302. 그때 사리뿟따 존자가 비구들을 불러 말하였다. "도반들이여, 나타의 아들 니간타가 최근 빠와 시에서 죽었습니다. 그가 죽자 니간타들은 분열되어 두 부류로 나뉘었으며, ... (생략) ... 무너진 탑과 같고 의지할 곳 없는 처지가 되었습니다. 도반들이여, 이와 같이 잘못 설해지고 잘못 전해졌으며, 해탈로 이끌지 못하고 번뇌의 가라앉음에 도움이 되지 않으며, 바르게 깨달으신 분에 의해 전해지지 않은 법과 율에서는 이와 같은 일이 일어납니다. 그러나 도반들이여, 우리 세존에 의해 설해진 이 법은 잘 설해졌고 잘 전해졌으며, 해탈로 이끌고 번뇌의 가라앉음에 도움이 되며, 바르게 깨달으신 분에 의해 전해진 것입니다. 그 법에 대해서는 우리 모두가 합송해야 하며 다투지 말아야 합니다. 그래야 이 청정범행이 오래가고 영원히 머물게 될 것이며, 그것은 많은 사람의 이익과 행복을 위하고 세상에 대한 연민을 위하며, 신과 인간의 이익과 안락을 위한 것이 될 것입니다."

‘‘กตโม จาวุโส, อมฺหากํ ภควตา ธมฺโม สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต; ยตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ?

"도반들이여, 그렇다면 우리 세존에 의해 잘 설해졌고 잘 전해졌으며, 해탈로 이끌고 번뇌의 가라앉음에 도움이 되며, 바르게 깨달으신 분에 의해 전해진, 우리 모두가 합송해야 하고 다투지 말아야 하며, 이 청정범행이 오래가고 영원히 머물게 하여 많은 사람의 이익과 행복을 위하고 세상에 대한 연민을 위하며 신과 인간의 이익과 안락을 위한 그 법은 무엇입니까?"

เอกกํ

하나의 법

๓๐๓. ‘‘อตฺถิ [Pg.178] โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เอโก ธมฺโม สมฺมทกฺขาโต. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตโม เอโก ธมฺโม? สพฺเพ สตฺตา อาหารฏฺฐิติกา. สพฺเพ สตฺตา สงฺขารฏฺฐิติกา. อยํ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เอโก ธมฺโม สมฺมทกฺขาโต. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

303. "도반들이여, 아시고 보시는 분, 아라한이시며 바르게 깨달으신 그 세존에 의해 잘 설해진 하나의 법이 있습니다. 그 법에 대해서는 우리 모두가 합송해야 하며 다투지 말아야 합니다. 그래야 이 청정범행이 오래가고 영원히 머물게 될 것이며, 그것은 많은 사람의 이익과 행복을 위하고 세상에 대한 연민을 위하며 신과 인간의 이익과 안락을 위한 것이 될 것입니다. 그 하나의 법이란 무엇입니까? 모든 중생은 음식에 의지해 머문다는 것입니다. 모든 중생은 형성된 것에 의지해 머문다는 것입니다. 도반들이여, 이것이 아시고 보시는 분, 아라한이시며 바르게 깨달으신 그 세존에 의해 잘 설해진 하나의 법입니다. 그 법에 대해서는 우리 모두가 합송해야 하며 다투지 말아야 합니다. 그래야 이 청정범행이 오래가고 영원히 머물게 될 것이며, 그것은 많은 사람의 이익과 행복을 위하고 세상에 대한 연민을 위하며 신과 인간의 이익과 안락을 위한 것이 될 것입니다."

ทุกํ

둘의 법

๓๐๔. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทฺเว ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ทฺเว ?

304. "도반들이여, 아시고 보시는 분, 아라한이시며 바르게 깨달으신 그 세존에 의해 잘 설해진 두 가지 법이 있습니다. 그 법에 대해서는 우리 모두가 합송해야 하며 다투지 말아야 합니다. ... (중략) ... 신과 인간의 이익과 안락을 위한 것이 될 것입니다. 그 두 가지는 무엇입니까?"

‘‘นามญฺจ รูปญฺจ.

정신(명)과 물질(색)입니다.

‘‘อวิชฺชา จ ภวตณฺหา จ.

무명과 존재에 대한 갈애입니다.

‘‘ภวทิฏฺฐิ จ วิภวทิฏฺฐิ จ.

상견(영원히 존재한다는 견해)과 단견(죽으면 끊어진다는 견해)입니다.

‘‘อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ.

무참(부끄러워함이 없음)과 무괴(창피해함이 없음)입니다.

‘‘หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ.

참(부끄러워함)과 괴(창피해함)입니다.

‘‘โทวจสฺสตา จ ปาปมิตฺตตา จ.

말을 잘 듣지 않음(강퍅함)과 나쁜 친구를 사꼠입니다.

‘‘โสวจสฺสตา จ กลฺยาณมิตฺตตา จ.

말을 잘 들음(유순함)과 좋은 친구를 사꼠입니다.

‘‘อาปตฺติกุสลตา จ อาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา จ.

범계에 능숙함과 범계에서 벗어남에 능숙함입니다.

‘‘สมาปตฺติกุสลตา จ สมาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา จ.

삼매에 능숙함과 삼매에서 나옴에 능숙함입니다.

‘‘ธาตุกุสลตา [Pg.179] จ มนสิการกุสลตา จ.

요소(계)에 능숙함과 주의 기울임(작의)에 능숙함입니다.

‘‘อายตนกุสลตา จ ปฏิจฺจสมุปฺปาทกุสลตา จ.

감각장소(처)에 능숙함과 연기에 능숙함입니다.

‘‘ฐานกุสลตา จ อฏฺฐานกุสลตา จ.

도(가능한 이치)에 능숙함과 비도(불가능한 이치)에 능숙함입니다.

‘‘อชฺชวญฺจ ลชฺชวญฺจ.

정직함과 부드러움입니다.

‘‘ขนฺติ จ โสรจฺจญฺจ.

인내와 온화함입니다.

‘‘สาขลฺยญฺจ ปฏิสนฺถาโร จ.

친절함과 환대입니다.

‘‘อวิหึสา จ โสเจยฺยญฺจ.

해치지 않음과 청정함입니다.

‘‘มุฏฺฐสฺสจฺจญฺจ อสมฺปชญฺญญฺจ.

마음챙김을 놓침과 알아차림 없음입니다.

‘‘สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ.

마음챙김과 알아차림입니다.

‘‘อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา จ โภชเน อมตฺตญฺญุตา จ.

감각기관의 문을 지키지 않음과 음식에 적당한 양을 모름입니다.

‘‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา จ โภชเน มตฺตญฺญุตา จ.

감각기관의 문을 지킴과 음식에 적당한 양을 앎입니다.

‘‘ปฏิสงฺขานพลญฺจ ภาวนาพลญฺจ.

성찰의 힘과 수행의 힘입니다.

‘‘สติพลญฺจ สมาธิพลญฺจ.

마음챙김의 힘과 삼매의 힘입니다.

‘‘สมโถ จ วิปสฺสนา จ.

사마타와 위빳사나입니다.

‘‘สมถนิมิตฺตญฺจ ปคฺคหนิมิตฺตญฺจ.

사마타의 표상과 정진의 표상입니다.

‘‘ปคฺคโห จ อวิกฺเขโป จ.

노력(정진)과 마음의 평온입니다.

‘‘สีลวิปตฺติ จ ทิฏฺฐิวิปตฺติ จ.

계율의 실패와 견해의 실패입니다.

‘‘สีลสมฺปทา จ ทิฏฺฐิสมฺปทา จ.

계율의 구족과 견해의 구족입니다.

‘‘สีลวิสุทฺธิ จ ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ.

계율의 청정과 견해의 청정입니다.

‘‘ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ โข ปน ยถา ทิฏฺฐิสฺส จ ปธานํ.

견해의 청정과 그 견해에 따른 노력입니다.

‘‘สํเวโค จ สํเวชนีเยสุ ฐาเนสุ สํวิคฺคสฺส จ โยนิโส ปธานํ.

경각심을 가져야 할 일들에 대한 경각심과 경각심을 가진 자의 올바른 노력입니다.

‘‘อสนฺตุฏฺฐิตา จ กุสเลสุ ธมฺเมสุ อปฺปฏิวานิตา จ ปธานสฺมึ.

선법들에 대한 만족하지 않음과 정진에 있어서 물러나지 않음입니다.

‘‘วิชฺชา [Pg.180] จ วิมุตฺติ จ.

명지(明知)와 해탈입니다.

‘‘ขเยญาณํ อนุปฺปาเทญาณํ.

번뇌가 다했다는 지혜와 번뇌가 다시 일어나지 않는다는 지혜입니다.

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทฺเว ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

도반들이여, 아시는 분, 보시는 분, 아라한, 정등각자이신 저 세존께서 이 두 가지 법을 바르게 설하셨습니다. 거기서 우리 모두는 화합하여 합송해야 하고 다투지 말아야 합니다. 그리하여 이 범행이 오래 지속되고 영원히 머물게 해야 합니다. 그것은 많은 사람의 이익과 행복을 위하고, 세상을 연민하며, 신들과 인간의 이익과 안락을 위한 것입니다.

ติกํ

세 가지 법의 모음 (삼법, Tika)

๓๐๕. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตโย ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ตโย?

305. 도반들이여, 아시는 분, 보시는 분, 아라한, 정등각자이신 저 세존께서 바르게 설하신 세 가지 법이 있습니다. 거기서 우리 모두는 화합하여 합송해야 하며... (중략) ... 신들과 인간의 이익과 안락을 위한 것입니다. 그 세 가지는 무엇입니까?

‘‘ตีณิ อกุสลมูลานิ – โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ.

세 가지 불선뿌리 — 탐욕이라는 불선뿌리, 성냄이라는 불선뿌리, 미혹이라는 불선뿌리입니다.

‘‘ตีณิ กุสลมูลานิ – อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ.

세 가지 선뿌리 — 탐욕 없음이라는 선뿌리, 성냄 없음이라는 선뿌리, 미혹 없음이라는 선뿌리입니다.

‘‘ตีณิ ทุจฺจริตานิ – กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ.

세 가지 악행 — 몸의 악행, 말의 악행, 마음의 악행입니다.

‘‘ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ.

세 가지 선행 — 몸의 선행, 말의 선행, 마음의 선행입니다.

‘‘ตโย อกุสลวิตกฺกา – กามวิตกฺโก, พฺยาปาทวิตกฺโก, วิหึสาวิตกฺโก.

세 가지 불선한 생각 — 감각적 욕망에 관한 생각, 악의에 관한 생각, 해치려는 생각입니다.

‘‘ตโย กุสลวิตกฺกา – เนกฺขมฺมวิตกฺโก, อพฺยาปาทวิตกฺโก, อวิหึสาวิตกฺโก.

세 가지 선한 생각 — 출리에 관한 생각, 악의 없음(호의)에 관한 생각, 해치지 않음에 관한 생각입니다.

‘‘ตโย อกุสลสงฺกปฺปา – กามสงฺกปฺโป, พฺยาปาทสงฺกปฺโป, วิหึสาสงฺกปฺโป.

세 가지 불선한 사유 — 감각적 욕망에 관한 사유, 악의에 관한 사유, 해치려는 사유입니다.

‘‘ตโย กุสลสงฺกปฺปา – เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป, อพฺยาปาทสงฺกปฺโป, อวิหึสาสงฺกปฺโป.

세 가지 선한 사유 — 출리에 관한 사유, 악의 없음에 관한 사유, 해치지 않음에 관한 사유입니다.

‘‘ติสฺโส [Pg.181] อกุสลสญฺญา – กามสญฺญา, พฺยาปาทสญฺญา, วิหึสาสญฺญา.

세 가지 불선한 인식 — 감각적 욕망에 관한 인식, 악의에 관한 인식, 해치려는 인식입니다.

‘‘ติสฺโส กุสลสญฺญา – เนกฺขมฺมสญฺญา, อพฺยาปาทสญฺญา, อวิหึสาสญฺญา.

세 가지 선한 인식 — 출리에 관한 인식, 악의 없음에 관한 인식, 해치지 않음에 관한 인식입니다.

‘‘ติสฺโส อกุสลธาตุโย – กามธาตุ, พฺยาปาทธาตุ, วิหึสาธาตุ.

세 가지 불선한 요소 — 감각적 욕망의 요소, 악의의 요소, 해침의 요소입니다.

‘‘ติสฺโส กุสลธาตุโย – เนกฺขมฺมธาตุ, อพฺยาปาทธาตุ, อวิหึสาธาตุ.

세 가지 선한 요소 — 출리의 요소, 악의 없음의 요소, 해치지 않음의 요소입니다.

‘‘อปราปิ ติสฺโส ธาตุโย – กามธาตุ, รูปธาตุ, อรูปธาตุ.

또 다른 세 가지 요소 — 욕계 요소, 색계 요소, 무색계 요소입니다.

‘‘อปราปิ ติสฺโส ธาตุโย – รูปธาตุ, อรูปธาตุ, นิโรธธาตุ.

또 다른 세 가지 요소 — 색계 요소, 무색계 요소, 소멸의 요소입니다.

‘‘อปราปิ ติสฺโส ธาตุโย – หีนธาตุ, มชฺฌิมธาตุ, ปณีตธาตุ.

또 다른 세 가지 요소 — 저열한 요소, 중간의 요소, 승묘한 요소입니다.

‘‘ติสฺโส ตณฺหา – กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา.

세 가지 갈애 — 감각적 욕망에 대한 갈애, 존재에 대한 갈애, 비존재에 대한 갈애입니다.

‘‘อปราปิ ติสฺโส ตณฺหา – กามตณฺหา, รูปตณฺหา, อรูปตณฺหา.

또 다른 세 가지 갈애 — 감각적 욕망에 대한 갈애, 색계에 대한 갈애, 무색계에 대한 갈애입니다.

‘‘อปราปิ ติสฺโส ตณฺหา – รูปตณฺหา, อรูปตณฺหา, นิโรธตณฺหา.

또 다른 세 가지 갈애 — 색계에 대한 갈애, 무색계에 대한 갈애, 소멸에 대한 갈애입니다.

‘‘ตีณิ สํโยชนานิ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส.

세 가지 결합(족쇄) — 유신견(sakkāyadiṭṭhi), 의심(vicikicchā), 계금견(sīlabbataparāmāso).

‘‘ตโย อาสวา – กามาสโว, ภวาสโว, อวิชฺชาสโว.

세 가지 번뇌 — 감각적 욕망의 번뇌(kāmāsavo), 존재의 번뇌(bhavāsavo), 무명의 번뇌(avijjāsavo).

‘‘ตโย ภวา – กามภโว, รูปภโว, อรูปภโว.

세 가지 존재 — 욕계 존재, 색계 존재, 무색계 존재.

‘‘ติสฺโส เอสนา – กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา.

세 가지 추구 — 감각적 욕망의 추구, 존재의 추구, 청정한 삶(범행)의 추구.

‘‘ติสฺโส วิธา – เสยฺโยหมสฺมีติ วิธา, สทิโสหมสฺมีติ วิธา, หีโนหมสฺมีติ วิธา.

세 가지 자만 — '나는 우월하다'는 자만, '나는 대등하다'는 자만, '나는 열등하다'는 자만.

‘‘ตโย อทฺธา – อตีโต อทฺธา, อนาคโต อทฺธา, ปจฺจุปฺปนฺโน อทฺธา.

세 가지 시간 — 과거, 미래, 현재.

‘‘ตโย อนฺตา – สกฺกาโย อนฺโต, สกฺกายสมุทโย อนฺโต, สกฺกายนิโรโธ อนฺโต.

세 가지 끝(부류) — 유신(sakkāyo)이라는 부류, 유신의 일어남(sakkāyasamudayo)이라는 부류, 유신의 소멸(sakkāyanirodho)이라는 부류.

‘‘ติสฺโส เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา.

세 가지 느낌 — 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌.

‘‘ติสฺโส ทุกฺขตา – ทุกฺขทุกฺขตา, สงฺขารทุกฺขตา, วิปริณามทุกฺขตา.

세 가지 괴로움 — 괴로움 자체의 괴로움(고고성), 형성된 것의 괴로움(행고성), 변하는 것의 괴로움(괴고성).

‘‘ตโย ราสี [Pg.182] – มิจฺฉตฺตนิยโต ราสิ, สมฺมตฺตนิยโต ราสิ, อนิยโต ราสิ.

세 가지 무더기 — 그릇됨으로 결정된 무더기, 바름으로 결정된 무더기, 결정되지 않은 무더기.

‘‘ตโย ตมา – อตีตํ วา อทฺธานํ อารพฺภ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, อนาคตํ วา อทฺธานํ อารพฺภ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, เอตรหิ วา ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ อารพฺภ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ.

세 가지 어둠(의심) — 과거에 대하여 의심하고 망설이며 확신하지 못하고 청정하게 믿지 못함, 미래에 대하여 의심하고 망설이며 확신하지 못하고 청정하게 믿지 못함, 현재에 대하여 의심하고 망설이며 확신하지 못하고 청정하게 믿지 못함.

‘‘ตีณิ ตถาคตสฺส อรกฺเขยฺยานิ – ปริสุทฺธกายสมาจาโร อาวุโส ตถาคโต, นตฺถิ ตถาคตสฺส กายทุจฺจริตํ, ยํ ตถาคโต รกฺเขยฺย – ‘มา เม อิทํ ปโร อญฺญาสี’ติ. ปริสุทฺธวจีสมาจาโร อาวุโส, ตถาคโต, นตฺถิ ตถาคตสฺส วจีทุจฺจริตํ, ยํ ตถาคโต รกฺเขยฺย – ‘มา เม อิทํ ปโร อญฺญาสี’ติ. ปริสุทฺธมโนสมาจาโร, อาวุโส, ตถาคโต, นตฺถิ ตถาคตสฺส มโนทุจฺจริตํ ยํ ตถาคโต รกฺเขยฺย – ‘มา เม อิทํ ปโร อญฺญาสี’ติ.

여래가 숨길 필요가 없는 세 가지 — 도반들이여, 여래는 몸의 행실이 지극히 청정하여 '남들이 나의 이 그릇된 행위를 알지 못하게 하리라'고 여래가 숨겨야 할 몸의 그릇된 행위가 없다. 도반들이여, 여래는 말의 행실이 지극히 청정하여 '남들이 나의 이 그릇된 행위를 알지 못하게 하리라'고 여래가 숨겨야 할 말의 그릇된 행위가 없다. 도반들이여, 여래는 마음의 행실이 지극히 청정하여 '남들이 나의 이 그릇된 행위를 알지 못하게 하리라'고 여래가 숨겨야 할 마음의 그릇된 행위가 없다.

‘‘ตโย กิญฺจนา – ราโค กิญฺจนํ, โทโส กิญฺจนํ, โมโห กิญฺจนํ.

세 가지 장애(걸림) — 탐욕이라는 장애, 성냄이라는 장애, 어리석음이라는 장애.

‘‘ตโย อคฺคี – ราคคฺคิ, โทสคฺคิ, โมหคฺคิ.

세 가지 불 — 탐욕의 불, 성냄의 불, 어리석음의 불.

‘‘อปเรปิ ตโย อคฺคี – อาหุเนยฺยคฺคิ, คหปตคฺคิ, ทกฺขิเณยฺยคฺคิ.

또 다른 세 가지 불 — 공양받을 분들의 불(부모), 집주의 불(배우자), 보시받을 분들의 불(수행자).

‘‘ติวิเธน รูปสงฺคโห – สนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ รูปํ, อนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ รูปํ, อนิทสฺสนอปฺปฏิฆํ รูปํ.

세 가지 방식의 물질 분류 — 보이고 부딪침이 있는 물질, 보이지 않고 부딪침이 있는 물질, 보이지 않고 부딪침이 없는 물질.

‘‘ตโย สงฺขารา – ปุญฺญาภิสงฺขาโร, อปุญฺญาภิสงฺขาโร, อาเนญฺชาภิสงฺขาโร.

세 가지 형성(의도적 작용) — 공덕이 되는 형성, 공덕이 되지 않는 형성, 흔들림 없는 형성.

‘‘ตโย ปุคฺคลา – เสกฺโข ปุคฺคโล, อเสกฺโข ปุคฺคโล, เนวเสกฺโขนาเสกฺโข ปุคฺคโล.

세 부류의 사람 — 유학(sekkha)인 사람, 무학(asekkha)인 사람, 유학도 무학도 아닌 사람.

‘‘ตโย เถรา – ชาติเถโร, ธมฺมเถโร, สมฺมุติเถโร.

세 부류의 장로 — 나이 많은 장로, 법의 장로, 가설된 장로.

‘‘ตีณิ ปุญฺญกิริยวตฺถูนิ – ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ, สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ.

세 가지 복 짓는 일의 토대 — 보시로 이루어지는 복 짓는 일의 토대, 지계로 이루어지는 복 짓는 일의 토대, 수행으로 이루어지는 복 짓는 일의 토대.

‘‘ตีณิ โจทนาวตฺถูนิ – ทิฏฺเฐน, สุเตน, ปริสงฺกาย.

세 가지 비난(지적)의 근거 — 본 것에 의해서, 들은 것에 의해서, 의심(추측)에 의해서.

‘‘ติสฺโส [Pg.183] กามูปปตฺติโย – สนฺตาวุโส สตฺตา ปจฺจุปฏฺฐิตกามา, เต ปจฺจุปฏฺฐิเตสุ กาเมสุ วสํ วตฺเตนฺติ, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐมา กามูปปตฺติ. สนฺตาวุโส, สตฺตา นิมฺมิตกามา, เต นิมฺมินิตฺวา นิมฺมินิตฺวา กาเมสุ วสํ วตฺเตนฺติ, เสยฺยถาปิ เทวา นิมฺมานรตี. อยํ ทุติยา กามูปปตฺติ. สนฺตาวุโส สตฺตา ปรนิมฺมิตกามา, เต ปรนิมฺมิเตสุ กาเมสุ วสํ วตฺเตนฺติ, เสยฺยถาปิ เทวา ปรนิมฺมิตวสวตฺตี. อยํ ตติยา กามูปปตฺติ.

세 가지 감각적 욕망의 수용(태어남) — 도반들이여, 감각적 욕망이 눈앞에 나타나 있는 중생들이 있으니, 그들은 나타나 있는 욕망을 마음대로 누린다. 예컨대 인간들과 일부 천신들과 일부 비천한 곳의 중생들이다. 이것이 첫 번째 욕망의 수용이다. 도반들이여, 스스로 만든 감각적 욕망을 가진 중생들이 있으니, 그들은 스스로 만들어낸 욕망을 마음대로 누린다. 예컨대 화락천(Nimmānaratī)의 천신들이다. 이것이 두 번째이다. 도반들이여, 남이 만든 감각적 욕망을 가진 중생들이 있으니, 그들은 남이 만들어준 욕망을 마음대로 누린다. 예컨대 타화자재천(Paranimmitavasavattī)의 천신들이다. 이것이 세 번째이다.

‘‘ติสฺโส สุขูปปตฺติโย – สนฺตาวุโส สตฺตา อุปฺปาเทตฺวา อุปฺปาเทตฺวา สุขํ วิหรนฺติ, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา. อยํ ปฐมา สุขูปปตฺติ. สนฺตาวุโส, สตฺตา สุเขน อภิสนฺนา ปริสนฺนา ปริปูรา ปริปฺผุฏา. เต กทาจิ กรหจิ อุทานํ อุทาเนนฺติ – ‘อโห สุขํ, อโห สุข’นฺติ, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ทุติยา สุขูปปตฺติ. สนฺตาวุโส, สตฺตา สุเขน อภิสนฺนา ปริสนฺนา ปริปูรา ปริปฺผุฏา. เต สนฺตํเยว ตุสิตา สุขํ ปฏิสํเวเทนฺติ, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ ตติยา สุขูปปตฺติ.

세 가지 행복의 수용(태어남) — 도반들이여, 행복을 일으키고 일으켜서 행복하게 머무는 중생들이 있으니, 예컨대 범중천(Brahmakāyikā)의 천신들이다. 이것이 첫 번째이다. 도반들이여, 행복으로 흠뻑 젖고 가득 차고 넘쳐나서 때때로 '오, 행복하구나! 오, 행복하구나!'라고 감흥어를 읊는 중생들이 있으니, 예컨대 광음천(Ābhassarā)의 천신들이다. 이것이 두 번째이다. 도반들이여, 행복으로 흠뻑 젖고 가득 차고 넘쳐나서 만족하며 고요한 심리적 행복을 느끼는 중생들이 있으니, 예컨대 변정천(Subhakiṇhā)의 천신들이다. 이것이 세 번째이다.

‘‘ติสฺโส ปญฺญา – เสกฺขา ปญฺญา, อเสกฺขา ปญฺญา, เนวเสกฺขานาเสกฺขา ปญฺญา.

세 가지 지혜 — 유학의 지혜, 무학의 지혜, 유학도 무학도 아닌 지혜.

‘‘อปราปิ ติสฺโส ปญฺญา – จินฺตามยา ปญฺญา, สุตมยา ปญฺญา, ภาวนามยา ปญฺญา.

또 다른 세 가지 지혜 — 생각해서 얻는 지혜, 들어서 얻는 지혜, 수행해서 얻는 지혜.

‘‘ตีณาวุธานิ – สุตาวุธํ, ปวิเวกาวุธํ, ปญฺญาวุธํ.

세 가지 무기 — 배움(다문)이라는 무기, 원리(멀리함)라는 무기, 지혜라는 무기.

‘‘ตีณินฺทฺริยานิ – อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ, อญฺญินฺทฺริยํ, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ.

세 가지 능력(기관) — 알지 못한 것을 알리라는 능력, 앎의 능력, 다 안 자의 능력.

‘‘ตีณิ จกฺขูนิ – มํสจกฺขุ, ทิพฺพจกฺขุ, ปญฺญาจกฺขุ.

세 가지 눈 — 육안, 천안, 혜안.

‘‘ติสฺโส สิกฺขา – อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา.

세 가지 공부(학) — 증상계학, 증상심학, 증상혜학.

‘‘ติสฺโส ภาวนา – กายภาวนา, จิตฺตภาวนา, ปญฺญาภาวนา.

세 가지 수행(닦음) — 몸의 수행, 마음의 수행, 지혜의 수행.

‘‘ตีณิ [Pg.184] อนุตฺตริยานิ – ทสฺสนานุตฺตริยํ, ปฏิปทานุตฺตริยํ, วิมุตฺตานุตฺตริยํ.

세 가지 위없음(무상, 無上) — 봄의 위없음[見無上], 실천의 위없음[行無上], 해탈의 위없음[解脫無上]입니다.

‘‘ตโย สมาธี – สวิตกฺกสวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺกวิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺกอวิจาโร สมาธิ.

세 가지 삼매 — 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있는 삼매[有尋有伺三昧], 일으킨 생각은 없고 지속적 고찰만 있는 삼매[無尋唯伺三昧], 일으킨 생각도 없고 지속적 고찰도 없는 삼매[無尋無伺三昧]입니다.

‘‘อปเรปิ ตโย สมาธี – สุญฺญโต สมาธิ, อนิมิตฺโต สมาธิ, อปฺปณิหิโต สมาธิ.

또 다른 세 가지 삼매 — 공(空) 삼매, 표상 없는[無相] 삼매, 원함 없는[無願] 삼매입니다.

‘‘ตีณิ โสเจยฺยานิ – กายโสเจยฺยํ, วจีโสเจยฺยํ, มโนโสเจยฺยํ.

세 가지 청정 — 몸의 청정, 말의 청정, 마음의 청정입니다.

‘‘ตีณิ โมเนยฺยานิ – กายโมเนยฺยํ, วจีโมเนยฺยํ, มโนโมเนยฺยํ.

세 가지 현자됨[牟尼] — 몸의 현자됨, 말의 현자됨, 마음의 현자됨입니다.

‘‘ตีณิ โกสลฺลานิ – อายโกสลฺลํ, อปายโกสลฺลํ, อุปายโกสลฺลํ.

세 가지 능숙함 — 유익함에 대한 능숙함, 해로움에 대한 능숙함, 방편에 대한 능숙함입니다.

‘‘ตโย มทา – อาโรคฺยมโท, โยพฺพนมโท, ชีวิตมโท.

세 가지 자만 — 건강의 자만, 젊음의 자만, 생명의 자만입니다.

‘‘ตีณิ อาธิปเตยฺยานิ – อตฺตาธิปเตยฺยํ, โลกาธิปเตยฺยํ, ธมฺมาธิปเตยฺยํ.

세 가지 증상(增上) — 자신을 주권으로 삼음, 세상을 주권으로 삼음, 법을 주권으로 삼음입니다.

‘‘ตีณิ กถาวตฺถูนิ – อตีตํ วา อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ อโหสิ อตีตมทฺธาน’นฺติ; อนาคตํ วา อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ ภวิสฺสติ อนาคตมทฺธาน’นฺติ; เอตรหิ วา ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ โหติ เอตรหิ ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธาน’นฺติ.

세 가지 이야기의 소재 — 과거의 시간에 대하여 ‘과거에는 이러했다’라고 이야기하거나, 미래의 시간에 대하여 ‘미래에는 이러할 것이다’라고 이야기하거나, 지금 현재의 시간에 대하여 ‘지금 현재에는 이러하다’라고 이야기하는 것입니다.

‘‘ติสฺโส วิชฺชา – ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณํ วิชฺชา, สตฺตานํ จุตูปปาเตญาณํ วิชฺชา, อาสวานํ ขเยญาณํ วิชฺชา.

세 가지 명지(明知) — 과거의 삶들을 기억하는 지혜의 명지[宿命通], 중생들의 죽음과 태어남을 아는 지혜의 명지[死生智], 번뇌를 소멸하는 지혜의 명지[漏盡智]입니다.

‘‘ตโย วิหารา – ทิพฺโพ วิหาโร, พฺรหฺมา วิหาโร, อริโย วิหาโร.

세 가지 머묾[住] — 천상의 머묾, 범천의 머묾, 성스러운 머묾입니다.

‘‘ตีณิ ปาฏิหาริยานิ – อิทฺธิปาฏิหาริยํ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

세 가지 신통 — 신통 변화의 신통, 타심통의 신통, 가르침의 신통[敎誡神通]입니다.

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตโย ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

도반들이여, 알고 보시는 분이며 아라한이시며 정등각자이신 그 세존께서 이 세 가지 법을 바르게 설하셨습니다. 그에 대하여 우리 모두는 ... 신들과 인간들의 이익과 행복을 위하여 함께 합송해야 합니다.

จตุกฺกํ

4인법(四人法)

๓๐๖. ‘‘อตฺถิ [Pg.185] โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม จตฺตาโร?

306. 도반들이여, 알고 보시는 분이며 아라한이시며 정등각자이신 그 세존께서 바르게 설하신 네 가지 법이 있습니다. 그에 대하여 우리 모두는 다투지 말고 ... 신들과 인간들의 이익과 행복을 위하여 함께 합송해야 합니다. 그 네 가지는 무엇입니까?

‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ.

네 가지 마음챙김의 확립[四念處]. 도반들이여, 여기 수행자는 몸에서 몸을 관찰하며 머무니, 열성적으로, 분명히 알아차리며, 마음챙기는 자가 되어 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 버립니다. 느낌들에서 느낌을 관찰하며 ... 마음에서 마음을 관찰하며 ... 법들에서 법을 관찰하며 머무니, 열성적으로, 분명히 알아차리며, 마음챙기는 자가 되어 세상에 대한 탐욕과 싫어하는 마음을 버립니다.

‘‘จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ.

네 가지 바른 노력[四正勤]. 도반들이여, 여기 수행자는 아직 생기지 않은 사악하고 불선한 법들이 생기지 않도록 하기 위해 열의를 일으키고 정진하며 힘을 내고 마음을 가다듬으며 노력합니다. 이미 생긴 사악하고 불선한 법들을 버리기 위해 열의를 일으키고 정진하며 힘을 내고 마음을 가다듬으며 노력합니다. 아직 생기지 않은 선한 법들을 생기게 하기 위해 열의를 일으키고 정진하며 힘을 내고 마음을 가다듬으며 노력합니다. 이미 생긴 선한 법들을 머물게 하고 잊어버리지 않으며 증장시키고 충만하게 하며 닦아서 성취하기 위해 열의를 일으키고 정진하며 힘을 내고 마음을 가다듬으며 노력합니다.

‘‘จตฺตาโร อิทฺธิปาทา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. จิตฺตสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. วีริยสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ.

네 가지 성취수단[四神足]. 도반들이여, 여기 수행자는 열의에 의한 삼매와 노력의 행을 갖춘 성취수단을 닦습니다. 마음에 의한 삼매와 노력의 행을 갖춘 성취수단을 닦습니다. 정진에 의한 삼매와 노력의 행을 갖춘 성취수단을 닦습니다. 검토에 의한 삼매와 노력의 행을 갖춘 성취수단을 닦습니다.

‘‘จตฺตาริ ฌานานิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ [Pg.186] กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา, อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

네 가지 선정[四禪]. 도반들이여, 여기 수행자는 감각적 욕망들을 멀리하고 불선한 법들을 멀리한 뒤, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있고, 떨쳐버림에서 생긴 희열과 행복이 있는 초선에 들어 머뭅니다. 일으킨 생각과 지속적 고찰이 가라앉았기 때문에, 안으로 평온함과 마음의 일경성(一境性)이 있으며, 일으킨 생각과 지속적 고찰은 없고, 삼매에서 생긴 희열과 행복이 있는 제2선에 들어 머뭅니다. 희열이 빛바랬기 때문에 평온하게 머물고, 마음챙기고 분명히 알아차리며, 몸으로 행복을 경험합니다. 이를 두고 성자들이 ‘평온하고 마음챙기며 행복하게 머문다’고 묘사하는 제3선에 들어 머뭅니다. 행복도 버리고 고통도 버려서, 이미 기쁨과 슬픔이 소멸되었으므로, 고통도 없고 즐거움도 없으며, 평온으로 인해 마음챙김이 청정한 제4선에 들어 머뭅니다.

๓๐๗. ‘‘จตสฺโส สมาธิภาวนา. อตฺถาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย สํวตฺตติ. อตฺถาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ญาณทสฺสนปฏิลาภาย สํวตฺตติ. อตฺถาวุโส สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา สติสมฺปชญฺญาย สํวตฺตติ. อตฺถาวุโส สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตติ.

307. 네 가지 삼매의 수행. 도반들이여, 닦고 많이 행하면 현법(現法)의 행복한 머묾으로 인도하는 삼매의 수행이 있습니다. 도반들이여, 닦고 많이 행하면 지견(智見)의 획득으로 인도하는 삼매의 수행이 있습니다. 도반들이여, 닦고 많이 행하면 마음챙김과 분명한 알아차림으로 인도하는 삼매의 수행이 있습니다. 도반들이여, 닦고 많이 행하면 번뇌의 소멸로 인도하는 삼매의 수행이 있습니다.

‘‘กตมา จาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย สํวตฺตติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ, อาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย สํวตฺตติ.

도반들이여, 어떤 삼매의 수행을 닦고 많이 행하면 현법의 행복한 머묾으로 인도합니까? 도반들이여, 여기 수행자는 감각적 욕망들을 멀리하고 불선한 법들을 멀리한 뒤, ... 제4선에 들어 머뭅니다. 도반들이여, 이것이 닦고 많이 행하면 현법의 행복한 머묾으로 인도하는 삼매의 수행입니다.

‘‘กตมา จาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ญาณทสฺสนปฏิลาภาย สํวตฺตติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อาโลกสญฺญํ มนสิ กโรติ, ทิวาสญฺญํ อธิฏฺฐาติ ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา. อิติ วิวเฏน เจตสา อปริโยนทฺเธน สปฺปภาสํ จิตฺตํ ภาเวติ. อยํ, อาวุโส สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ญาณทสฺสนปฏิลาภาย สํวตฺตติ.

도반들이여, 어떤 삼매의 수행을 닦고 많이 행하면 지견의 획득으로 인도합니까? 도반들이여, 여기 수행자는 빛의 상(相)을 마음속에 잡도리하고, 낮의 상을 정립하여, 낮과 같이 밤을, 밤과 같이 낮을 대합니다. 이와 같이 마음을 열어두어 덮임이 없게 함으로써 광명과 함께하는 마음을 닦습니다. 도반들이여, 이것이 닦고 많이 행하면 지견의 획득으로 인도하는 삼매의 수행입니다.

‘‘กตมา จาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา สติสมฺปชญฺญาย สํวตฺตติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน วิทิตา เวทนา อุปฺปชฺชนฺติ, วิทิตา อุปฏฺฐหนฺติ, วิทิตา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. วิทิตา สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติ, วิทิตา อุปฏฺฐหนฺติ, วิทิตา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. วิทิตา วิตกฺกา อุปฺปชฺชนฺติ, วิทิตา อุปฏฺฐหนฺติ, วิทิตา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. อยํ, อาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา สติสมฺปชญฺญาย สํวตฺตติ.

“도반들이여, 닦고 많이 행하면 마음 챙김과 알아차림(satisampajaññā)으로 인도하는 삼매의 수행(samādhibhāvanā)이란 무엇입니까? 도반들이여, 여기 이 법과 율(사သနာတော်) 안에서 비구는 느낌(vedanā)들이 분명하게 알려지면서 일어나고, 분명하게 알려지면서 머물며, 분명하게 알려지면서 사라집니다. 인식(saññā)들이 분명하게 알려지면서 일어나고, 분명하게 알려지면서 머물며, 분명하게 알려지면서 사라집니다. 일으킨 생각(vitakkā)들이 분명하게 알려지면서 일어나고, 분명하게 알려지면서 머물며, 분명하게 알려지면서 사라집니다. 도반들이여, 이것이 닦고 많이 행하면 마음 챙김과 알아차림으로 인도하는 삼매의 수행입니다.”

‘‘กตมา [Pg.187] จาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรติ. อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม. อิติ เวทนา…เป… อิติ สญฺญา… อิติ สงฺขารา… อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม. อยํ, อาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตติ.

“도반들이여, 닦고 많이 행하면 번뇌의 소멸(āsavānaṃ khayāya)로 인도하는 삼매의 수행이란 무엇입니까? 도반들이여, 여기 비구는 다섯 가지 취착의 무리(오취온, upādānakkhandha)에 대해 생겨남과 사라짐을 관찰하며 머뭅니다. ‘이것이 물질(rūpa)이다, 이것이 물질의 일어남이다, 이것이 물질의 사라짐이다. 이것이 느낌(vedanā)이다... 이것이 인식(saññā)이다... 이것이 형성(saṅkhārā)들이다... 이것이 아르음(viññāṇa)이다, 이것이 아르음의 일어남이다, 이것이 아르음의 사라짐이다’라고 관찰합니다. 도반들이여, 이것이 닦고 많이 행하면 번뇌의 소멸로 인도하는 삼매의 수행입니다.”

๓๐๘. ‘‘จตสฺโส อปฺปมญฺญา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ.

308. “네 가지 무량한 마음(appamaññā)이 있습니다. 도반들이여, 여기 비구는 자애(mettā)가 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머뭅니다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을 가득 채워 머뭅니다. 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서, 모든 존재를 자신과 같이 여기며, 모든 세상을 풍요롭고 광대하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 자애가 함께한 마음으로 가득 채워 머뭅니다. 연민(karuṇā)이 함께한 마음으로... (이하 동일)... 기쁨(muditā)이 함께한 마음으로... (이하 동일)... 평온(upekkhā)이 함께한 마음으로 한 방향을 가득 채워 머뭅니다. 그와 같이 두 번째 방향을, 그와 같이 세 번째 방향을, 그와 같이 네 번째 방향을 가득 채워 머뭅니다. 이와 같이 위로, 아래로, 옆으로, 모든 곳에서, 모든 존재를 자신과 같이 여기며, 모든 세상을 풍요롭고 광대하며 무량하고 원한 없으며 고통 없는 평온이 함께한 마음으로 가득 채워 머뭅니다.”

‘‘จตฺตาโร อารุปฺปา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

“네 가지 무색계(āruppā)가 있습니다. 도반들이여, 여기 비구는 모든 면에서 물질에 대한 인식(rūpasaññā)을 완전히 뛰어넘고, 저항의 인식(paṭighasaññā)이 사라지며, 다양함에 대한 인식(nānattasaññā)을 마음에 두지 않음으로써, ‘공간은 무한하다’고 숙고하며 공무변처(ākāsānañcāyatana)를 성취하여 머뭅니다. 모든 면에서 공무변처를 뛰어넘어 ‘아르음은 무한하다’고 숙고하며 식무변처(viññāṇañcāyatana)를 성취하여 머뭅니다. 모든 면에서 식무변처를 뛰어넘어 ‘아무것도 없다’고 숙고하며 무소유처(ākiñcaññāyatana)를 성취하여 머뭅니다. 모든 면에서 무소유처를 뛰어넘어 비상비비상처(nevasaññānāsaññāyatana)를 성취하여 머뭅니다.”

‘‘จตฺตาริ อปสฺเสนานิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ, สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ, สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ, สงฺขาเยกํ วิโนเทติ.

“네 가지 의지처(apassenāni)가 있습니다. 도반들이여, 여기 비구는 지혜로 숙고하여 어떤 것은 수용하고, 지혜로 숙고하여 어떤 것은 인내하며, 지혜로 숙고하여 어떤 것은 멀리하고, 지혜로 숙고하여 어떤 것은 제거합니다.”

๓๐๙. ‘‘จตฺตาโร [Pg.188] อริยวํสา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, น จ จีวรเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ; อลทฺธา จ จีวรํ น ปริตสฺสติ, ลทฺธา จ จีวรํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺฌาปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ; ตาย จ ปน อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ น ปรํ วมฺเภติ. โย หิ ตตฺถ ทกฺโข อนลโส สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต, อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเญ อริยวํเส ฐิโต’.

309. “네 가지 성스러운 가문(ariyavaṃsā)이 있습니다. 도반들이여, 여기 비구는 어떤 가사로든 만족합니다. 어떤 가사로든 만족하는 것에 대해 찬탄하며, 가사 때문에 부적절하고 합당하지 않은 그릇된 생계 수단(anesanaṃ)에 빠지지 않습니다. 가사를 얻지 못해도 불안해하지 않으며, 가사를 얻어도 집착하거나 미혹되거나 매이지 않고, 그 위험을 통찰하고 번뇌를 벗어나는 지혜를 갖추어 사용합니다. 그 어떤 가사로든 만족하는 것으로 자신을 높이지 않고 남을 비웃지 않습니다. 그 만족함에 있어 능숙하고 게으르지 않으며 분명하게 알아차리고 마음 챙기는 비구를 일컬어, ‘도반들이여, 이 비구는 예로부터 전해 내려오는 고귀한 성스러운 가문에 머무는 자’라고 합니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, น จ ปิณฺฑปาตเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ; อลทฺธา จ ปิณฺฑปาตํ น ปริตสฺสติ, ลทฺธา จ ปิณฺฑปาตํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺฌาปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ; ตาย จ ปน อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ น ปรํ วมฺเภติ. โย หิ ตตฺถ ทกฺโข อนลโส สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต, อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเญ อริยวํเส ฐิโต’.

“도반들이여, 다시 또 비구는 어떤 탁발 음식으로든 만족합니다. 어떤 탁발 음식으로든 만족하는 것에 대해 찬탄하며, 탁발 음식 때문에 부적절하고 합당하지 않은 그릇된 생계 수단에 빠지지 않습니다. 음식을 얻지 못해도 불안해하지 않으며, 음식을 얻어도 집착하거나 미혹되거나 매이지 않고, 그 위험을 통찰하고 번뇌를 벗어나는 지혜를 갖추어 사용합니다. 그 어떤 탁발 음식으로든 만족하는 것으로 자신을 높이지 않고 남을 비웃지 않습니다. 그 만족함에 있어 능숙하고 게으르지 않으며 분명하게 알아차리고 마음 챙기는 비구를 일컬어, ‘도반들이여, 이 비구는 예로부터 전해 내려오는 고귀한 성스러운 가문에 머무는 자’라고 합니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, น จ เสนาสนเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ; อลทฺธา จ เสนาสนํ น ปริตสฺสติ, ลทฺธา จ เสนาสนํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺฌาปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ; ตาย จ ปน อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ น ปรํ วมฺเภติ. โย หิ ตตฺถ ทกฺโข อนลโส สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต, อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเญ อริยวํเส ฐิโต’.

“도반들이여, 다시 또 비구는 어떤 거처(senāsana)로든 만족합니다. 어떤 거처로든 만족하는 것에 대해 찬탄하며, 거처 때문에 부적절하고 합당하지 않은 그릇된 생계 수단에 빠지지 않습니다. 거처를 얻지 못해도 불안해하지 않으며, 거처를 얻어도 집착하거나 미혹되거나 매이지 않고, 그 위험을 통찰하고 번뇌를 벗어나는 지혜를 갖추어 사용합니다. 그 어떤 거처로든 만족하는 것으로 자신을 높이지 않고 남을 비웃지 않습니다. 그 만족함에 있어 능숙하고 게으르지 않으며 분명하게 알아차리고 마음 챙기는 비구를 일컬어, ‘도반들이여, 이 비구는 예로부터 전해 내려오는 고귀한 성스러운 가문에 머무는 자’라고 합니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปหานาราโม โหติ ปหานรโต, ภาวนาราโม โหติ ภาวนารโต; ตาย จ ปน ปหานารามตาย ปหานรติยา ภาวนารามตาย ภาวนารติยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ น ปรํ วมฺเภติ. โย หิ ตตฺถ ทกฺโข อนลโส สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเญ อริยวํเส ฐิโต’.

“도반들이여, 다시 또 비구는 번뇌를 버리는 일(pahāna)을 즐기고 버림을 기뻐하며, 수행을 닦는 일(bhāvanā)을 즐기고 닦음을 기뻐합니다. 그 버림을 즐기고 기뻐함과 닦음을 즐기고 기뻐함으로 인하여 자신을 높이지 않고 남을 비웃지 않습니다. 그 닦음과 버림에 있어 능숙하고 게으르지 않으며 분명하게 알아차리고 마음 챙기는 비구를 일컬어, ‘도반들이여, 이 비구는 예로부터 전해 내려오는 고귀한 성스러운 가문에 머무는 자’라고 합니다.”

๓๑๐. ‘‘จตฺตาริ [Pg.189] ปธานานิ. สํวรปธานํ ปหานปธานํ ภาวนาปธานํ อนุรกฺขณาปธานํ. กตมญฺจาวุโส, สํวรปธานํ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. อิทํ วุจฺจตาวุโส, สํวรปธานํ.

310. “네 가지 정근(padhāna, 바른 노력)이 있습니다. 단속하는 정근(saṃvarapadhāna), 버리는 정근(pahānapadhāna), 닦는 정근(bhāvanāpadhāna), 수호하는 정근(anurakkhaṇāpadhāna)입니다. 도반들이여, 단속하는 정근이란 무엇입니까? 도반들이여, 여기 수행자는 눈으로 형색을 보고서 그 전체적인 상(nimitta)을 취하지 않으며 세세한 특징(anubyañjana)을 취하지 않습니다. 만약 안근(眼根)을 단속하지 않고 머물 때 탐욕과 슬픔이라는 악하고 불선한 법들이 흘러들 수 있다면, 그것을 단속하기 위해 수행하며 안근을 보호하고 안근의 단속을 이룹니다. 귀로 소리를 듣고... 코로 냄새를 맡고... 혀로 맛을 보고... 몸으로 감촉을 느끼고... 의근(意根)으로 법(dhamma)을 인식하고서 그 전체적인 상을 취하지 않으며 세세한 특징을 취하지 않습니다. 만약 의근을 단속하지 않고 머물 때 탐욕과 슬픔이라는 악하고 불선한 법들이 흘러들 수 있다면, 그것을 단속하기 위해 수행하며 의근을 보호하고 의근의 단속을 이룹니다. 도반들이여, 이것을 단속하는 정근이라 합니다.”

‘‘กตมญฺจาวุโส, ปหานปธานํ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตึ กโรติ อนภาวํ คเมติ. อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ… อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตึ กโรติ อนภาวํ คเมติ. อิทํ วุจฺจตาวุโส, ปหานปธานํ.

“도반들이여, 버리는 정근(pahānapadhāna)이란 무엇입니까? 도반들이여, 여기 수행자는 이미 일어난 감각적 욕망에 대한 사유(kāmavitakka)를 용납하지 않고 그것을 버리고 물리치며 끝내고 사라지게 합니다. 이미 일어난 악의에 대한 사유... (중략) ...이미 일어난 해코지에 대한 사유, 그리고 이미 일어난 악하고 불선한 법들을 용납하지 않고 그것들을 버리고 물리치며 끝내고 사라지게 합니다. 도반들이여, 이것을 버리는 정근이라 합니다.”

‘‘กตมญฺจาวุโส, ภาวนาปธานํ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. อิทํ วุจฺจตาวุโส, ภาวนาปธานํ.

“도반들이여, 닦는 정근(bhāvanāpadhāna)이란 무엇입니까? 도반들이여, 여기 수행자는 은둔에 의지하고, 탐욕의 빛바램에 의지하고, 소멸에 의지하며, 놓아버림으로 회향하는 염각지(satisambojjhaṅga, 마음챙김 깨달음의 요소)를 닦습니다. 택법각지(dhammavicayasambojjhaṅga)를 닦고... 정진각지(vīriyasambojjhaṅga)를 닦고... 희각지(pītisambojjhaṅga)를 닦고... 경안각지(passaddhisambojjhaṅga)를 닦고... 정각지(samādhisambojjhaṅga)를 닦고... 은둔에 의지하고, 탐욕의 빛바램에 의지하고, 소멸에 의지하며, 놓아버림으로 회향하는 사각지(upekkhāsambojjhaṅga)를 닦습니다. 도반들이여, 이것을 닦는 정근이라 합니다.”

‘‘กตมญฺจาวุโส, อนุรกฺขณาปธานํ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ ภทฺรกํ สมาธินิมิตฺตํ อนุรกฺขติ – อฏฺฐิกสญฺญํ, ปุฬุวกสญฺญํ, วินีลกสญฺญํ, วิจฺฉิทฺทกสญฺญํ, อุทฺธุมาตกสญฺญํ. อิทํ วุจฺจตาวุโส, อนุรกฺขณาปธานํ.

“도반들이여, 수호하는 정근(anurakkhaṇāpadhāna)이란 무엇입니까? 도반들이여, 여기 수행자는 일어난 상서로운 삼매의 표상(samādhinimitta)을 수호하니, 곧 백골의 지각(aṭṭhikasañña), 벌레가 들끓는 시체의 지각(puḷuvakasañña), 검푸르게 변한 시체의 지각(vinīlakasañña), 갈라진 시체의 지각(vicchiddakasañña), 부풀어 오른 시체의 지각(uddhumātakasañña)입니다. 도반들이여, 이것을 수호하는 정근이라 합니다.”

‘‘จตฺตาริ ญาณานิ – ธมฺเม ญาณํ, อนฺวเย ญาณํ, ปริเย ญาณํ, สมฺมุติยา ญาณํ.

“네 가지 지혜(ñāṇa)가 있으니, 법에 대한 지혜(dhamme ñāṇa), 추론하는 지혜(anvaye ñāṇa), 타인의 마음을 아는 지혜(pariye ñāṇa), 세속의 지혜(sammutiyā ñāṇa)입니다.”

‘‘อปรานิปิ [Pg.190] จตฺตาริ ญาณานิ – ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ.

“또 다른 네 가지 지혜가 있으니, 괴로움(dukkha)에 대한 지혜, 괴로움의 원인(samudaya)에 대한 지혜, 괴로움의 소멸(nirodha)에 대한 지혜, 괴로움의 소멸로 인도하는 도닦음(paṭipadā)에 대한 지혜입니다.”

๓๑๑. ‘‘จตฺตาริ โสตาปตฺติยงฺคานิ – สปฺปุริสสํเสโว, สทฺธมฺมสฺสวนํ, โยนิโสมนสิกาโร, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ.

311. “네 가지 예류자의 요소(sotāpattiyaṅga)가 있으니, 참된 사람(sappurisa)과의 교제, 바른 법(saddhamma)을 들음, 지혜로운 주의 기울임(yonisomanasikāra), 법에 일치하는 법의 실천(dhammānudhammappaṭipatti)입니다.”

‘‘จตฺตาริ โสตาปนฺนสฺส องฺคานิ. อิธาวุโส, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ, ภควา’ติ. ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ.

“예류자가 구족한 네 가지 요소가 있습니다. 도반들이여, 여기 성스러운 제자는 부처님에 대해 흔들리지 않는 청정한 믿음(aveccappasāda)을 구족합니다. ‘이러한 이유로 그분 세존께서는 아라한이시며, 완전히 깨달으신 분이시며, 명지와 행을 구족하신 분이시며, 잘 가신 분이시며, 세상을 아시는 분이시며, 길들여야 할 사람을 다스리는 위없는 지도자이시며, 천상과 인간의 스승이시며, 깨달으신 분이시며, 세존이시다.’ 또한 법에 대해 흔들리지 않는 청정한 믿음을 구족합니다. ‘세존에 의해 법은 잘 설해졌고, 스스로 보아 알 수 있고, 시간이 걸리지 않으며, 와서 보라는 것이고, 향상으로 인도하며, 지혜로운 이들이 각자 스스로 알아야 하는 것이다.’ 또한 승가에 대해 흔들리지 않는 청정한 믿음을 구족합니다. ‘세존의 제자 승가는 잘 도를 닦고, 곧게 도를 닦고, 참되게 도를 닦고, 합당하게 도를 닦으니, 곧 네 쌍의 인격자이자 여덟 단계의 성자들이다. 이 세존의 제자 승가는 공양받아 마땅하고, 손님을 위해 준비한 음식을 받아 마땅하고, 보시를 받아 마땅하고, 합장 받아 마땅하며, 세상의 위없는 복밭이다.’ 또한 성자들이 기뻐하며, 깨지지도 않고, 뚫리지도 않고, 얼룩지지도 않고, 뒤섞이지도 않고, 속박에서 벗어나게 하며, 지혜로운 이들이 찬탄하고, 잘못 거머쥐어지지 않으며, 삼매로 인도하는 계율(sīla)을 구족합니다.”

‘‘จตฺตาริ สามญฺญผลานิ – โสตาปตฺติผลํ, สกทาคามิผลํ, อนาคามิผลํ, อรหตฺตผลํ.

“네 가지 사문의 결실(sāmaññaphala)이 있으니, 예류과, 일래과, 불환과, 아라한과입니다.”

‘‘จตสฺโส ธาตุโย – ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ.

“네 가지 요소(dhātu)가 있으니, 지계(pathavīdhātu), 수계(āpodhātu), 화계(tejodhātu), 풍계(vāyodhātu)입니다.”

‘‘จตฺตาโร อาหารา – กพฬีกาโร อาหาโร โอฬาริโก วา สุขุโม วา, ผสฺโส ทุติโย, มโนสญฺเจตนา ตติยา, วิญฺญาณํ จตุตฺถํ.

“네 가지 자양분(āhāra)이 있으니, 거칠거나 미세한 덩어리 식물(kabaḷīkāra), 두 번째는 접촉(phassa), 세 번째는 의도(manosañcetanā), 네 번째는 식(viññāṇa)입니다.”

‘‘จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย. รูปูปายํ วา, อาวุโส, วิญฺญาณํ ติฏฺฐมานํ ติฏฺฐติ รูปารมฺมณํ รูปปฺปติฏฺฐํ นนฺทูปเสจนํ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชติ; เวทนูปายํ [Pg.191] วา อาวุโส…เป… สญฺญูปายํ วา, อาวุโส…เป… สงฺขารูปายํ วา, อาวุโส, วิญฺญาณํ ติฏฺฐมานํ ติฏฺฐติ สงฺขารารมฺมณํ สงฺขารปฺปติฏฺฐํ นนฺทูปเสจนํ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชติ.

“네 가지 식의 머묾(viññāṇaṭṭhiti)이 있습니다. 도반들이여, 식이 머무를 때는 물질(rūpa)에 다가가 머물고, 물질을 대상으로 삼고, 물질에 기반을 두고, 기쁨(nandi)으로 적셔져서 증장하고 성숙하고 광대해집니다. 도반들이여, 식이 수(vedanā)에 다가가... (중략) ...상(sañña)에 다가가... 도반들이여, 식이 형성(saṅkhāra)에 다가가 머물고, 형성을 대상으로 삼고, 형성에 기반을 두고, 기쁨으로 적셔져서 증장하고 성숙하고 광대해집니다.”

‘‘จตฺตาริ อคติคมนานิ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคติ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ.

“네 가지 그릇된 길(agati, 편견)이 있으니, 애정으로 인해 그릇된 길로 가고, 증오로 인해 그릇된 길로 가고, 미혹으로 인해 그릇된 길로 가고, 두려움으로 인해 그릇된 길로 가는 것입니다.”

‘‘จตฺตาโร ตณฺหุปฺปาทา – จีวรเหตุ วา, อาวุโส, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; ปิณฺฑปาตเหตุ วา, อาวุโส, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; เสนาสนเหตุ วา, อาวุโส, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; อิติภวาภวเหตุ วา, อาวุโส, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ.

“네 가지 갈애의 발생원이 있습니다. 도반들이여, 수행자에게 가사(cīvara)를 원인으로 갈애가 생겨나고, 도반들이여, 탁발 음식(piṇḍapāta)을 원인으로 갈애가 생겨나고, 도반들이여, 거처(senāsana)를 원인으로 갈애가 생겨나고, 도반들이여, 이생과 저생(itibhavābhava, 또는 약품 등 기타 필수품)을 원인으로 하여 수행자에게 갈애가 생겨납니다.”

‘‘จตสฺโส ปฏิปทา – ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา.

“네 가지 도닦음(paṭipadā)이 있으니, 고통스럽고 지혜의 체득이 느린 도닦음, 고통스럽고 지혜의 체득이 빠른 도닦음, 즐겁고 지혜의 체득이 느린 도닦음, 즐겁고 지혜의 체득이 빠른 도닦음입니다.”

‘‘อปราปิ จตสฺโส ปฏิปทา – อกฺขมา ปฏิปทา, ขมา ปฏิปทา, ทมา ปฏิปทา, สมา ปฏิปทา.

“또 다른 네 가지 도닦음이 있으니, 참지 못하는(불인욕) 도닦음, 참는(인욕) 도닦음, 제어하는 도닦음, 평온하게 하는 도닦음입니다.”

‘‘จตฺตาริ ธมฺมปทานิ – อนภิชฺฌา ธมฺมปทํ, อพฺยาปาโท ธมฺมปทํ, สมฺมาสติ ธมฺมปทํ, สมฺมาสมาธิ ธมฺมปทํ.

“네 가지 법의 토대(dhammapada)가 있으니, 무탐(anabhijjhā, 욕심 없음)의 법, 무진(abyāpāda, 성내지 않음)의 법, 바른 마음챙김(sammāsati)의 법, 바른 삼매(sammāsamādhi)의 법입니다.”

‘‘จตฺตาริ ธมฺมสมาทานานิ – อตฺถาวุโส, ธมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขญฺเจว อายติญฺจ ทุกฺขวิปากํ. อตฺถาวุโส, ธมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขํ อายตึ สุขวิปากํ. อตฺถาวุโส, ธมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขํ อายตึ ทุกฺขวิปากํ. อตฺถาวุโส, ธมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขญฺเจว อายติญฺจ สุขวิปากํ.

네 가지 법의 수지가 있습니다. 도반들이여, 현재에도 괴롭고 미래에도 괴로운 과보를 가져오는 법의 수지가 있습니다. 도반들이여, 현재에는 괴로우나 미래에는 즐거운 과보를 가져오는 법의 수지가 있습니다. 도반들이여, 현재에는 즐거우나 미래에는 괴로운 과보를 가져오는 법의 수지가 있습니다. 도반들이여, 현재에도 즐겁고 미래에도 즐거운 과보를 가져오는 법의 수지가 있습니다.

‘‘จตฺตาโร ธมฺมกฺขนฺธา – สีลกฺขนฺโธ, สมาธิกฺขนฺโธ, ปญฺญากฺขนฺโธ, วิมุตฺติกฺขนฺโธ.

네 가지 법온(法蘊)이 있으니, 계온, 정온, 혜온, 해탈온입니다.

‘‘จตฺตาริ พลานิ – วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ.

네 가지 힘이 있으니, 정진의 힘, 마음챙김의 힘, 삼매의 힘, 통찰지의 힘입니다.

‘‘จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ – ปญฺญาธิฏฺฐานํ, สจฺจาธิฏฺฐานํ, จาคาธิฏฺฐานํ, อุปสมาธิฏฺฐานํ.

네 가지 결의(決意)가 있으니, 통찰지의 결의, 진실의 결의, 버림의 결의, 고요함의 결의입니다.

๓๑๒. ‘‘จตฺตาริ [Pg.192] ปญฺหพฺยากรณานิ – เอกํสพฺยากรณีโย ปญฺโห, ปฏิปุจฺฉาพฺยากรณีโย ปญฺโห, วิภชฺชพฺยากรณีโย ปญฺโห, ฐปนีโย ปญฺโห.

312. 네 가지 질문에 대한 대답이 있으니, 단정적으로 대답해야 할 질문, 반문하여 대답해야 할 질문, 분석하여 대답해야 할 질문, 제쳐두어야 할 질문입니다.

‘‘จตฺตาริ กมฺมานิ – อตฺถาวุโส, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ; อตฺถาวุโส, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ; อตฺถาวุโส, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ; อตฺถาวุโส, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ.

네 가지 업이 있습니다. 도반들이여, 검고 검은 과보를 가져오는 업이 있습니다. 도반들이여, 희고 흰 과보를 가져오는 업이 있습니다. 도반들이여, 검고 희며 검고 흰 과보를 가져오는 업이 있습니다. 도반들이여, 검지도 희지도 않으며 검지도 희지도 않은 과보를 가져오는 업이 있으니, 이는 업의 소멸로 이끕니다.

‘‘จตฺตาโร สจฺฉิกรณียา ธมฺมา – ปุพฺเพนิวาโส สติยา สจฺฉิกรณีโย; สตฺตานํ จุตูปปาโต จกฺขุนา สจฺฉิกรณีโย; อฏฺฐ วิโมกฺขา กาเยน สจฺฉิกรณียา; อาสวานํ ขโย ปญฺญาย สจฺฉิกรณีโย.

체득해야 할 네 가지 법이 있습니다. 숙명은 마음챙김으로 체득해야 하고, 중생들의 죽음과 태어남은 천안(天眼)으로 체득해야 하며, 여덟 가지 해탈은 몸으로 체득해야 하고, 번뇌의 멸진은 통찰지로 체득해야 합니다.

‘‘จตฺตาโร โอฆา – กาโมโฆ, ภโวโฆ, ทิฏฺโฐโฆ, อวิชฺโชโฆ.

네 가지 폭류가 있으니, 욕망의 폭류, 존재의 폭류, 견해의 폭류, 무명의 폭류입니다.

‘‘จตฺตาโร โยคา – กามโยโค, ภวโยโค, ทิฏฺฐิโยโค, อวิชฺชาโยโค.

네 가지 멍에가 있으니, 욕망의 멍에, 존재의 멍에, 견해의 멍에, 무명의 멍에입니다.

‘‘จตฺตาโร วิสญฺโญคา – กามโยควิสญฺโญโค, ภวโยควิสญฺโญโค, ทิฏฺฐิโยควิสญฺโญโค, อวิชฺชาโยควิสญฺโญโค.

네 가지 멍에로부터의 해방이 있으니, 욕망의 멍에로부터의 해방, 존재의 멍에로부터의 해방, 견해의 멍에로부터의 해방, 무명의 멍에로부터의 해방입니다.

‘‘จตฺตาโร คนฺถา – อภิชฺฌา กายคนฺโถ, พฺยาปาโท กายคนฺโถ, สีลพฺพตปรามาโส กายคนฺโถ, อิทํสจฺจาภินิเวโส กายคนฺโถ.

네 가지 매듭이 있으니, 탐욕의 몸의 매듭, 악의의 몸의 매듭, 계금견의 몸의 매듭, '이것만이 진실이다'라고 고집하는 몸의 매듭입니다.

‘‘จตฺตาริ อุปาทานานิ – กามุปาทานํ, ทิฏฺฐุปาทานํ, สีลพฺพตุปาทานํ, อตฺตวาทุปาทานํ.

네 가지 취착이 있으니, 욕망에 대한 취착, 견해에 대한 취착, 계율과 의례에 대한 취착, 자아의 이론에 대한 취착입니다.

‘‘จตสฺโส โยนิโย – อณฺฑชโยนิ, ชลาพุชโยนิ, สํเสทชโยนิ, โอปปาติกโยนิ.

네 가지 모태(母胎)가 있으니, 난생, 태생, 습생, 화생입니다.

‘‘จตสฺโส คพฺภาวกฺกนฺติโย. อิธาวุโส, เอกจฺโจ อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ, อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อยํ ปฐมา คพฺภาวกฺกนฺติ. ปุน จปรํ, อาวุโส, อิเธกจฺโจ [Pg.193] สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ, อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อยํ ทุติยา คพฺภาวกฺกนฺติ. ปุน จปรํ, อาวุโส, อิเธกจฺโจ สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ, อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อยํ ตติยา คพฺภาวกฺกนฺติ. ปุน จปรํ, อาวุโส, อิเธกจฺโจ สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ, สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อยํ จตุตฺถา คพฺภาวกฺกนฺติ.

네 가지 입태(入胎)가 있습니다. 도반들이여, 여기 어떤 사람은 분명하게 알지 못한 채 모태에 들고, 분명하게 알지 못한 채 모태에 머물며, 분명하게 알지 못한 채 모태에서 나옵니다. 이것이 첫 번째 입태입니다. 도반들이여, 다시 여기 어떤 사람은 분명하게 알면서 모태에 들지만, 분명하게 알지 못한 채 모태에 머물고, 분명하게 알지 못한 채 모태에서 나옵니다. 이것이 두 번째 입태입니다. 도반들이여, 다시 여기 어떤 사람은 분명하게 알면서 모태에 들고, 분명하게 알면서 모태에 머물지만, 분명하게 알지 못한 채 모태에서 나옵니다. 이것이 세 번째 입태입니다. 도반들이여, 다시 여기 어떤 사람은 분명하게 알면서 모태에 들고, 분명하게 알면서 모태에 머물며, 분명하게 알면서 모태에서 나옵니다. 이것이 네 번째 입태입니다.

‘‘จตฺตาโร อตฺตภาวปฏิลาภา. อตฺถาวุโส, อตฺตภาวปฏิลาโภ, ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ อตฺตสญฺเจตนาเยว กมติ, โน ปรสญฺเจตนา. อตฺถาวุโส, อตฺตภาวปฏิลาโภ, ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ ปรสญฺเจตนาเยว กมติ, โน อตฺตสญฺเจตนา. อตฺถาวุโส, อตฺตภาวปฏิลาโภ, ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ อตฺตสญฺเจตนา เจว กมติ ปรสญฺเจตนา จ. อตฺถาวุโส, อตฺตภาวปฏิลาโภ, ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ เนว อตฺตสญฺเจตนา กมติ, โน ปรสญฺเจตนา.

네 가지 존재의 획득이 있습니다. 도반들이여, 자신의 의도만이 작용하고 타인의 의도는 작용하지 않는 존재의 획득이 있습니다. 도반들이여, 타인의 의도만이 작용하고 자신의 의도는 작용하지 않는 존재의 획득이 있습니다. 도반들이여, 자신의 의도와 타인의 의도가 모두 작용하는 존재의 획득이 있습니다. 도반들이여, 자신의 의도도 타인의 의도도 작용하지 않는 존재의 획득이 있습니다.

๓๑๓. ‘‘จตสฺโส ทกฺขิณาวิสุทฺธิโย. อตฺถาวุโส, ทกฺขิณา ทายกโต วิสุชฺฌติ โน ปฏิคฺคาหกโต. อตฺถาวุโส, ทกฺขิณา ปฏิคฺคาหกโต วิสุชฺฌติ โน ทายกโต. อตฺถาวุโส, ทกฺขิณา เนว ทายกโต วิสุชฺฌติ โน ปฏิคฺคาหกโต. อตฺถาวุโส, ทกฺขิณา ทายกโต เจว วิสุชฺฌติ ปฏิคฺคาหกโต จ.

313. 네 가지 보시의 청정이 있습니다. 도반들이여, 보시자에 의해서는 청정하지만 수혜자에 의해서는 청정하지 않은 보시가 있습니다. 도반들이여, 수혜자에 의해서는 청정하지만 보시자에 의해서는 청정하지 않은 보시가 있습니다. 도반들이여, 보시자에 의해서도 수혜자에 의해서도 청정하지 않은 보시가 있습니다. 도반들이여, 보시자에 의해서도 수혜자에 의해서도 청정인 보시가 있습니다.

‘‘จตฺตาริ สงฺคหวตฺถูนิ – ทานํ, เปยฺยวชฺชํ, อตฺถจริยา, สมานตฺตตา.

네 가지 섭수(攝受)의 항목이 있으니, 보시, 애어, 이행, 동사입니다.

‘‘จตฺตาโร อนริยโวหารา – มุสาวาโท, ปิสุณาวาจา, ผรุสาวาจา, สมฺผปฺปลาโป.

네 가지 비성스러운 언어 관습이 있으니, 거짓말, 중상모략, 욕설, 잡담입니다.

‘‘จตฺตาโร อริยโวหารา – มุสาวาทา เวรมณี, ปิสุณาย วาจาย เวรมณี, ผรุสาย วาจาย เวรมณี, สมฺผปฺปลาปา เวรมณี.

네 가지 성스러운 언어 관습이 있으니, 거짓말을 멀리함, 중상모략을 멀리함, 욕설을 멀리함, 잡담을 멀리함입니다.

‘‘อปเรปิ จตฺตาโร อนริยโวหารา – อทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาทิตา, อสฺสุเต สุตวาทิตา, อมุเต มุตวาทิตา, อวิญฺญาเต วิญฺญาตวาทิตา.

또 다른 네 가지 비성스러운 언어 관습이 있으니, 보지 못한 것을 보았다고 말하는 것, 듣지 못한 것을 들었다고 말하는 것, 느끼지 못한 것을 느꼈다고 말하는 것, 알지 못한 것을 알았다고 말하는 것입니다.

‘‘อปเรปิ [Pg.194] จตฺตาโร อริยโวหารา – อทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาทิตา, อสฺสุเต อสฺสุตวาทิตา, อมุเต อมุตวาทิตา, อวิญฺญาเต อวิญฺญาตวาทิตา.

또 다른 네 가지 성스러운 언어 관습이 있으니, 보지 못한 것을 보지 못했다고 말하는 것, 듣지 못한 것을 듣지 못했다고 말하는 것, 느끼지 못한 것을 느끼지 못했다고 말하는 것, 알지 못한 것을 알지 못했다고 말하는 것입니다.

‘‘อปเรปิ จตฺตาโร อนริยโวหารา – ทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาทิตา, สุเต อสฺสุตวาทิตา, มุเต อมุตวาทิตา, วิญฺญาเต อวิญฺญาตวาทิตา.

또 다른 네 가지 비성스러운 언어 관습이 있으니, 보았는데도 보지 못했다고 말하는 것, 들었는데도 듣지 못했다고 말하는 것, 느꼈는데도 느끼지 못했다고 말하는 것, 알았는데도 알지 못했다고 말하는 것입니다.

‘‘อปเรปิ จตฺตาโร อริยโวหารา – ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาทิตา, สุเต สุตวาทิตา, มุเต มุตวาทิตา, วิญฺญาเต วิญฺญาตวาทิตา.

또 다른 네 가지 성스러운 언어 관습이 있으니, 보았을 때 보았다고 말하는 것, 들었을 때 들었다고 말하는 것, 느꼈을 때 느꼈다고 말하는 것, 알았을 때 알았다고 말하는 것입니다.

๓๑๔. ‘‘จตฺตาโร ปุคฺคลา. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อตฺตนฺตโป โหติ น อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ.

314. 네 부류의 사람이 있습니다. 도반들이여, 여기 어떤 사람은 자신을 괴롭히고 자신을 괴롭히는 일에 전념합니다. 도반들이여, 어떤 사람은 타인을 괴롭히고 타인을 괴롭히는 일에 전념합니다. 도반들이여, 어떤 사람은 자신도 괴롭히고 타인도 괴롭히며 자신과 타인을 괴롭히는 일에 전념합니다. 도반들이여, 어떤 사람은 자신도 괴롭히지 않고 타인도 괴롭히지 않으며 자신과 타인을 괴롭히는 일에 전념하지 않습니다. 그는 자신과 타인을 괴롭히지 않고, 현재의 삶에서 갈증이 없으며 번뇌가 가라앉고 시원함을 느끼며 즐거움을 경험하고 성스러운 자아로 살아갑니다.

‘‘อปเรปิ จตฺตาโร ปุคฺคลา. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน อตฺตหิตาย. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ.

“다시 네 부류의 보충이 있습니다. 도반들이여, 이 세상에 어떤 사람은 자신의 이익을 위해서 수행하지만 타인의 이익을 위해서는 수행하지 않습니다. 도반들이여, 어떤 사람은 타인의 이익을 위해서 수행하지만 자신의 이익을 위해서는 수행하지 않습니다. 도반들이여, 어떤 사람은 자신의 이익을 위해서도 수행하지 않고 타인의 이익을 위해서도 수행하지 않습니다. 도반들이여, 어떤 사람은 자신의 이익을 위해서도 수행하고 타인의 이익을 위해서도 수행합니다.”

‘‘อปเรปิ จตฺตาโร ปุคฺคลา – ตโม ตมปรายโน, ตโม โชติปรายโน, โชติ ตมปรายโน, โชติ โชติปรายโน.

“다시 네 부류의 보충이 있습니다. 어둠에서 어둠으로 가는 사람, 어둠에서 빛으로 가는 사람, 빛에서 어둠으로 가는 사람, 빛에서 빛으로 가는 사람입니다.”

‘‘อปเรปิ จตฺตาโร ปุคฺคลา – สมณมจโล, สมณปทุโม, สมณปุณฺฑรีโก, สมเณสุ สมณสุขุมาโล.

“다시 네 부류의 보충이 있습니다. 요동치 않는 사문, 연꽃과 같은 사문, 백연꽃과 같은 사문, 사문들 가운데 가장 섬세하고 미묘한 사문입니다.”

‘‘อิเม [Pg.195] โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“도반들이여, 모든 것을 아시고 보시는 분, 아라한이시며 완전히 깨달으신 분인 그 세존께서 이 네 가지 법을 바르게 설하셨습니다. 그에 대해 우리 모두는 함께 합송해야 합니다. ... [그것은] 신들과 인간들의 이익과 복지와 행복을 위한 것입니다.”

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

첫 번째 낭송분(제1품)이 끝났습니다.

ปญฺจกํ

다섯의 모음(오법, 五法)

๓๑๕. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปญฺจ ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ปญฺจ?

315. “도반들이여, 모든 것을 아시고 보시는 분, 아라한이시며 완전히 깨달으신 분인 그 세존께서 바르게 설하신 다섯 가지 법이 있습니다. 그에 대해 우리 모두는 함께 합송해야 합니다. ... [그것은] 신들과 인간들의 이익과 복지와 행복을 위한 것입니다. 그 다섯 가지는 무엇입니까?”

‘‘ปญฺจกฺขนฺธา. รูปกฺขนฺโธ เวทนากฺขนฺโธ สญฺญากฺขนฺโธ สงฺขารกฺขนฺโธ วิญฺญาณกฺขนฺโธ.

“다섯 가지 무더기(오온)입니다. 색온(물질의 무더기), 수온(느낌의 무더기), 상온(인식의 무더기), 행온(형성작용의 무더기), 식온(알음알이의 무더기)입니다.”

‘‘ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา. รูปุปาทานกฺขนฺโธ เวทนุปาทานกฺขนฺโธ สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ.

“다섯 가지 취착의 무더기(오취온)입니다. 색취온, 수취온, 상취온, 행취온, 식취온입니다.”

‘‘ปญฺจ กามคุณา. จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนียา, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนียา.

“다섯 가지 감각적 욕망의 가닥(오욕락)입니다. 눈으로 인식되는 형태들, 즉 원하고 좋아하고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 불러일으키고 탐욕을 돋우는 것들입니다. 귀로 인식되는 소리들... 코로 인식되는 냄새들... 혀로 인식되는 맛들... 몸으로 인식되는 감촉들, 즉 원하고 좋아하고 마음에 들고 사랑스럽고 감각적 욕망을 불러일으키고 탐욕을 돋우는 것들입니다.”

‘‘ปญฺจ คติโย – นิรโย, ติรจฺฉานโยนิ, เปตฺติวิสโย, มนุสฺสา, เทวา.

“다섯 가지 태어날 곳(오도)입니다. 지옥, 축생, 아귀계, 인간, 천상입니다.”

‘‘ปญฺจ มจฺฉริยานิ – อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ.

“다섯 가지 인색함입니다. 거처에 대한 인색함, 가문(공양주)에 대한 인색함, 이익에 대한 인색함, 명성(또는 용모)에 대한 인색함, 법(가르침)에 대한 인색함입니다.”

‘‘ปญฺจ นีวรณานิ – กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ.

“다섯 가지 장애(오개)입니다. 감각적 욕망의 장애, 악의의 장애, 해태와 혼침의 장애, 들뜸과 후회의 장애, 의심의 장애입니다.”

‘‘ปญฺจ โอรมฺภาคิยานิ สญฺโญชนานิ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส, กามจฺฉนฺโท, พฺยาปาโท.

“다섯 가지 하분결(낮은 단계의 속박)입니다. 유신견, 의심, 계금고수, 감각적 욕망, 악의입니다.”

‘‘ปญฺจ [Pg.196] อุทฺธมฺภาคิยานิ สญฺโญชนานิ – รูปราโค, อรูปราโค, มาโน, อุทฺธจฺจํ, อวิชฺชา.

“다섯 가지 상분결(높은 단계의 속박)입니다. 색계 탐욕, 무색계 탐욕, 자만, 들뜸, 무명입니다.”

‘‘ปญฺจ สิกฺขาปทานิ – ปาณาติปาตา เวรมณี, อทินฺนาทานา เวรมณี, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, มุสาวาทา เวรมณี, สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา เวรมณี.

“다섯 가지 학습 계율(오계)입니다. 살생을 멀리함, 주지 않는 것을 가지는 것을 멀리함, 그릇된 음행을 멀리함, 거짓말을 멀리함, 방일의 원인이 되는 술과 취하게 하는 것을 멀리함입니다.”

๓๑๖. ‘‘ปญฺจ อภพฺพฏฺฐานานิ. อภพฺโพ, อาวุโส, ขีณาสโว ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตุํ. อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิตุํ. อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตุํ. อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สมฺปชานมุสา ภาสิตุํ. อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สนฺนิธิการกํ กาเม ปริภุญฺชิตุํ, เสยฺยถาปิ ปุพฺเพ อาคาริกภูโต.

316. “다섯 가지 불가능한 경우입니다. 도반들이여, 번뇌를 다한 비구(아라한)는 의도적으로 생명의 목숨을 끊는 일이 불가능합니다. 번뇌를 다한 비구는 주지 않는 것을 도둑질할 의도로 가지는 일이 불가능합니다. 번뇌를 다한 비구는 성행위를 하는 일이 불가능합니다. 번뇌를 다한 비구는 알고서 거짓말을 하는 일이 불가능합니다. 번뇌를 다한 비구는 예전 재가자였을 때처럼 감각적 욕망들을 축적하여 즐기는 일이 불가능합니다.”

‘‘ปญฺจ พฺยสนานิ – ญาติพฺยสนํ, โภคพฺยสนํ, โรคพฺยสนํ, สีลพฺยสนํ, ทิฏฺฐิพฺยสนํ. นาวุโส, สตฺตา ญาติพฺยสนเหตุ วา โภคพฺยสนเหตุ วา โรคพฺยสนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. สีลพฺยสนเหตุ วา, อาวุโส, สตฺตา ทิฏฺฐิพฺยสนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ.

“다섯 가지 불행(손실)입니다. 친지의 손실, 재물의 손실, 질병의 불행, 계행의 타락, 견해의 타락입니다. 도반들이여, 중생들이 친지의 손실이나 재물의 손실이나 질병의 불행 때문에 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 떨어지지는 않습니다. 도반들이여, 그러나 중생들은 계행의 타락이나 견해의 타락으로 인하여 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 떨어집니다.”

‘‘ปญฺจ สมฺปทา – ญาติสมฺปทา, โภคสมฺปทา, อาโรคฺยสมฺปทา, สีลสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. นาวุโส, สตฺตา ญาติสมฺปทาเหตุ วา โภคสมฺปทาเหตุ วา อาโรคฺยสมฺปทาเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. สีลสมฺปทาเหตุ วา, อาวุโส, สตฺตา ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

“다섯 가지 성취입니다. 친지의 성취, 재물의 성취, 건강의 성취, 계행의 성취, 견해의 성취입니다. 도반들이여, 중생들이 친지의 성취나 재물의 성취나 건강의 성취 때문에 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어나는 것은 아닙니다. 도반들이여, 그러나 중생들이 계행의 성취나 견해의 성취로 인하여 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳, 천상 세계에 태어납니다.”

‘‘ปญฺจ อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. อิธาวุโส, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ปมาทาธิกรณํ มหตึ โภคชานึ นิคจฺฉติ, อยํ ปฐโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. ปุน จปรํ, อาวุโส, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อยํ ทุติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. ปุน จปรํ, อาวุโส, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน [Pg.197] ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ, อวิสารโท อุปสงฺกมติ มงฺกุภูโต, อยํ ตติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. ปุน จปรํ, อาวุโส, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, อยํ จตุตฺโถ อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. ปุน จปรํ, อาวุโส, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ, อยํ ปญฺจโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

“계행이 없고 계를 어긴 사람에게 닥치는 다섯 가지 재난입니다. 도반들이여, 이 세상에 계행이 없고 계를 어긴 사람은 방일함으로 인해 큰 재물의 손실을 입게 됩니다. 이것이 계행이 없고 계를 어긴 사람에게 닥치는 첫 번째 재난입니다. 다시 도반들이여, 계행이 없고 계를 어긴 사람은 나쁜 명성이 퍼지게 됩니다. 이것이 두 번째 재난입니다. 다시 도반들이여, 계행이 없고 계를 어긴 사람은 왕족, 바라문, 장자, 혹은 사문의 회중 등 어떤 회중 앞에 가더라도 자신감 없이 당황하며 나아갑니다. 이것이 세 번째 재난입니다. 다시 도반들이여, 계행이 없고 계를 어긴 사람은 미혹된 상태에서 죽음을 맞이합니다. 이것이 네 번째 재난입니다. 다시 도반들이여, 계행이 없고 계를 어긴 사람은 몸이 무너져 죽은 뒤에 처참한 곳, 불행한 곳, 파멸처, 지옥에 떨어집니다. 이것이 다섯 번째 재난입니다.”

‘‘ปญฺจ อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทาย. อิธาวุโส, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อปฺปมาทาธิกรณํ มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อธิคจฺฉติ, อยํ ปฐโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. ปุน จปรํ, อาวุโส, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อยํ ทุติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. ปุน จปรํ, อาวุโส, สีลวา สีลสมฺปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ, วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต, อยํ ตติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. ปุน จปรํ, อาวุโส, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, อยํ จตุตฺโถ อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. ปุน จปรํ, อาวุโส, สีลวา สีลสมฺปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ, อยํ ปญฺจโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

“계를 갖춘 자가 계의 구족함으로 얻는 다섯 가지 공덕이 있다. 도반들이여, 여기 계를 갖추고 계를 구족한 자는 방일하지 않음을 원인으로 많은 재물의 무리를 얻으니, 이것이 계를 갖춘 자가 계의 구족함으로 얻는 첫 번째 공덕이다. 또한 도반들이여, 계를 갖추고 계를 구족한 자는 좋은 명성이 널리 퍼지니, 이것이 계를 갖춘 자가 계의 구족함으로 얻는 두 번째 공덕이다. 또한 도반들이여, 계를 갖추고 계를 구족한 자는 왕족의 회중이든, 바라문의 회중이든, 장자의 회중이든, 사문의 회중이든, 어떤 회중에 다가가더라도 두려움 없이 당당하게 다가가니, 이것이 계를 갖춘 자가 계의 구족함으로 얻는 세 번째 공덕이다. 또한 도반들이여, 계를 갖추고 계를 구족한 자는 혼란스럽지 않게 죽음을 맞이하니, 이것이 계를 갖춘 자가 계의 구족함으로 얻는 네 번째 공덕이다. 또한 도반들이여, 계를 갖추고 계를 구족한 자는 몸이 무너져 죽은 뒤에 좋은 곳(선처), 천상 세계에 태어나니, 이것이 계를 갖춘 자가 계의 구족함으로 얻는 다섯 번째 공덕이다.”

‘‘โจทเกน, อาวุโส, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ. กาเลน วกฺขามิ โน อกาเลน, ภูเตน วกฺขามิ โน อภูเตน, สณฺเหน วกฺขามิ โน ผรุเสน, อตฺถสํหิเตน วกฺขามิ โน อนตฺถสํหิเตน, เมตฺตจิตฺเตน วกฺขามิ โน โทสนฺตเรนาติ. โจทเกน, อาวุโส, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ.

“도반들이여, 다른 이를 꾸짖고자 하는 꾸짖는 비구는 다섯 가지 법을 자기 안에 확립한 뒤에 다른 이를 꾸짖어야 한다. ‘적절한 때에 말하고 부적절한 때에는 말하지 않으리라. 사실을 말하고 사실이 아닌 것은 말하지 않으리라. 부드럽게 말하고 거칠게 말하지 않으리라. 이익이 있는 말을 하고 이익이 없는 말은 하지 않으리라. 자애로운 마음으로 말하고 분노를 품고 말하지 않으리라’ 하는 것이다. 도반들이여, 다른 이를 꾸짖고자 하는 비구는 이 다섯 가지 법을 자기 안에 확립한 뒤에 다른 이를 꾸짖어야 한다.”

๓๑๗. ‘‘ปญฺจ [Pg.198] ปธานิยงฺคานิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต, โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก, สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. อสโฐ โหติ อมายาวี, ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ. อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมาทุกฺขกฺขยคามินิยา.

317. “다섯 가지 정진의 요소가 있다. 도반들이여, 여기 비구는 믿음이 있어 여래의 깨달음을 믿는다. ‘그분 세존께서는 공양받아 마땅한 분, 바르게 스스로 깨달으신 분, 명행을 구족하신 분, 행복한 곳으로 가신 분, 세상을 잘 아시는 분, 길들여야 할 사람을 다스리는 위없는 분, 신과 인간의 스승, 깨달으신 분, 존귀하신 분이다’라고 믿는다. 또한 병이 없고 고통이 없으며, 음식을 고르게 소화시키고, 너무 차갑지도 너무 뜨겁지도 않아 정진하기에 적당한 소화력을 갖추고 있다. 또한 정직하고 기만적이지 않으며, 스승이나 지혜로운 동료 수행자들에게 자신을 있는 그대로 드러낸다. 해로운 법들을 버리고 유익한 법들을 구족하기 위해 정진을 시작하여 머무니, 유익한 법들에 대해 힘이 있고 굳건한 노력을 다하며 정진을 포기하지 않는다. 또한 지혜가 있어 생멸을 꿰뚫고 고귀하며 번뇌를 파괴하고 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는 지혜를 갖추고 있다.”

๓๑๘. ‘‘ปญฺจ สุทฺธาวาสา – อวิหา, อตปฺปา, สุทสฺสา, สุทสฺสี, อกนิฏฺฐา.

318. “다섯 가지 정거천(깨끗한 거처)이 있으니, 아비하(무번천), 아닷파(무열천), 수닷사(선현천), 수닷시(선견천), 아카닛타(색구경천)이다.”

‘‘ปญฺจ อนาคามิโน – อนฺตราปรินิพฺพายี, อุปหจฺจปรินิพฺพายี, อสงฺขารปรินิพฺพายี, สสงฺขารปรินิพฺพายี, อุทฺธํโสโตอกนิฏฺฐคามี.

“다섯 부류의 아나함(불환자)이 있으니, 중반에 반열반하는 자(중반반열반), 수명이 절반을 지난 뒤에 반열반하는 자(생반반열반), 유위의 정진 없이 반열반하는 자(무행반열반), 유위의 정진과 함께 반열반하는 자(유행반열반), 위로 흐름을 타서 아카닛타(색구경천)에 이르는 자(상류반열반)이다.”

๓๑๙. ‘‘ปญฺจ เจโตขิลา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปฐโม เจโตขิโล. ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺเม กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ…เป… สงฺเฆ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ… สิกฺขาย กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ… สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปญฺจโม เจโตขิโล.

319. “마음의 거친 황무지(심적 강퍅함)에 다섯 가지가 있다. 도반들이여, 여기 비구는 스승에 대해 의심하고 회의하며 확신하지 못하고 청정하게 믿지 못한다. 도반들이여, 누구든지 스승에 대해 의심하고 회의하며 확신하지 못하고 청정하게 믿지 못하면, 그의 마음은 열성, 실천, 지속적인 정진, 노력으로 향하지 않는다. 열성, 실천, 지속적인 정진, 노력으로 마음이 향하지 않는 것, 이것이 첫 번째 마음의 거친 황무지이다. 또한 도반들이여, 비구는 법에 대해 의심하고 회의하며... 승가에 대해 의심하고 회의하며... 학습(계학)에 대해 의심하고 회의하며... 동료 수행자들에게 화를 내고 만족하지 못하며 악의를 품고 마음이 거칠어져 있다. 도반들이여, 누구든지 동료 수행자들에게 화를 내고 만족하지 못하며 악의를 품고 마음이 거칠어져 있으면, 그의 마음은 열성, 실천, 지속적인 정진, 노력으로 향하지 않는다. 열성, 실천, 지속적인 정진, 노력으로 마음이 향하지 않는 것, 이것이 다섯 번째 마음의 거친 황무지이다.”

๓๒๐. ‘‘ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห [Pg.199] อวิคตตณฺโห. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. อยํ ปฐโม เจตโส วินิพนฺโธ. ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ กาเย อวีตราโค โหติ…เป… รูเป อวีตราโค โหติ…เป… ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยาวทตฺถํ อุทราวเทหกํ ภุญฺชิตฺวา เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรติ…เป… ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. อยํ ปญฺจโม เจตโส วินิพนฺโธ.

320. “마음의 속박에 다섯 가지가 있다. 도반들이여, 여기 비구는 감각적 욕망들에 대해 탐욕을 떠나지 못했고 욕구와 애정과 갈증과 열기와 갈애를 떠나지 못했다. 도반들이여, 누구든지 감각적 욕망들에 대해 탐욕... 갈애를 떠나지 못하면, 그의 마음은 열성, 실천, 지속적인 정진, 노력으로 향하지 않는다. 열성, 실천, 지속적인 정진, 노력으로 마음이 향하지 않는 것, 이것이 첫 번째 마음의 속박이다. 또한 도반들이여, 비구는 자신의 몸에 대해 탐욕을 떠나지 못했고... 외적인 형색(색)에 대해 탐욕을 떠나지 못했고... 또한 도반들이여, 비구는 원하는 만큼 배불리 먹고 나서 누워 있는 즐거움, 옆으로 누운 즐거움, 잠자는 즐거움을 즐기며 머문다... 또한 도반들이여, 비구는 어떤 신들의 부류에 태어나기를 바라며 청정범행을 닦는다. ‘나는 이 계율이나 의무나 고행이나 청정범행으로 신이 되거나 어떤 신들 중의 하나가 되리라’고 하는 것이다. 도반들이여, 누구든지 어떤 신들의 부류에 태어나기를 바라며 청정범행을 닦는 자는... 그의 마음은 열성, 실천, 지속적인 정진, 노력으로 향하지 않는다. 열성, 실천, 지속적인 정진, 노력으로 마음이 향하지 않는 것, 이것이 다섯 번째 마음의 속박이다.”

‘‘ปญฺจินฺทฺริยานิ – จกฺขุนฺทฺริยํ, โสตินฺทฺริยํ, ฆานินฺทฺริยํ, ชิวฺหินฺทฺริยํ, กายินฺทฺริยํ.

“다섯 가지 감각기능(감관)이 있으니, 눈의 감각기능(안근), 귀의 감각기능(이근), 코의 감각기능(비근), 혀의 감각기능(설근), 몸의 감각기능(신근)이다.”

‘‘อปรานิปิ ปญฺจินฺทฺริยานิ – สุขินฺทฺริยํ, ทุกฺขินฺทฺริยํ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ, โทมนสฺสินฺทฺริยํ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ.

“또 다른 다섯 가지 감각기능이 있으니, 즐거움의 기능(락근), 괴로움의 기능(고근), 기쁨의 기능(희근), 슬픔의 기능(우근), 평온의 기능(사근)이다.”

‘‘อปรานิปิ ปญฺจินฺทฺริยานิ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ.

“또 다른 다섯 가지 감각기능이 있으니, 믿음의 기능(신근), 정진의 기능(정진근), 마음챙김의 기능(사근), 삼매의 기능(정근), 지혜의 기능(혜근)이다.”

๓๒๑. ‘‘ปญฺจ นิสฺสรณิยา ธาตุโย. อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กาเม มนสิกโรโต กาเมสุ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. เนกฺขมฺมํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต เนกฺขมฺเม จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ กาเมหิ. เย จ กามปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ กามานํ นิสฺสรณํ.

321. “다섯 가지 벗어남의 요소(出離界)가 있습니다. 도반들이여, 여기 어떤 비구가 감각적 욕망들을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 감각적 욕망들에 들어가지 않고, 맑아지지 않고, 머물지 않고, 해탈하지 않습니다. 그러나 그가 출리(벗어남)를 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 출리에 들어가고, 맑아지고, 머물고, 해탈합니다. 그의 그 마음은 (대상에) 잘 도달했고, 잘 닦였고, 잘 일어났고, 잘 해탈했으며, 감각적 욕망들로부터 떨어져 있습니다. 감각적 욕망을 조건으로 하여 일어나는 번뇌와 고통과 열뇌로부터 그는 벗어나 있으며, 그는 그런 수(受)를 경험하지 않습니다. 이것을 감각적 욕망들로부터의 벗어남이라고 합니다.”

‘‘ปุน [Pg.200] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน พฺยาปาทํ มนสิกโรโต พฺยาปาเท จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อพฺยาปาทํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อพฺยาปาเท จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ พฺยาปาเทน. เย จ พฺยาปาทปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ.

“또한 도반들이여, 비구가 악의를 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 악의에 들어가지 않고, 맑아지지 않고, 머물지 않고, 해탈하지 않습니다. 그러나 그가 무악의(비심)를 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 무악의에 들어가고, 맑아지고, 머물고, 해탈합니다. 그의 그 마음은 잘 도달했고, 잘 닦였고, 잘 일어났고, 잘 해탈했으며, 악의로부터 떨어져 있습니다. 악의를 조건으로 하여 일어나는 번뇌와 고통과 열뇌로부터 그는 벗어나 있으며, 그는 그런 수를 경험하지 않습니다. 이것을 악의로부터의 벗어남이라고 합니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน วิเหสํ มนสิกโรโต วิเหสาย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อวิเหสํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อวิเหสาย จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ วิเหสาย. เย จ วิเหสาปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ วิเหสาย นิสฺสรณํ.

“또한 도반들이여, 비구가 해치려는 마음(위해)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 위해에 들어가지 않고, 맑아지지 않고, 머물지 않고, 해탈하지 않습니다. 그러나 그가 해치지 않음(비해)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 비해에 들어가고, 맑아지고, 머물고, 해탈합니다. 그의 그 마음은 잘 도달했고, 잘 닦였고, 잘 일어났고, 잘 해탈했으며, 위해로부터 떨어져 있습니다. 위해를 조건으로 하여 일어나는 번뇌와 고통과 열뇌로부터 그는 벗어나 있으며, 그는 그런 수를 경험하지 않습니다. 이것을 위해로부터의 벗어남이라고 합니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน รูเป มนสิกโรโต รูเปสุ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อรูปํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อรูเป จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ รูเปหิ. เย จ รูปปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ รูปานํ นิสฺสรณํ.

“또한 도반들이여, 비구가 색(물질)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 색들에 들어가지 않고, 맑아지지 않고, 머물지 않고, 해탈하지 않습니다. 그러나 그가 무색(비물질)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 무색에 들어가고, 맑아지고, 머물고, 해탈합니다. 그의 그 마음은 잘 도달했고, 잘 닦였고, 잘 일어났고, 잘 해탈했으며, 색들로부터 떨어져 있습니다. 색을 조건으로 하여 일어나는 번뇌와 고통과 열뇌로부터 그는 벗어나 있으며, 그는 그런 수를 경험하지 않습니다. 이것을 색들로부터의 벗어남이라고 합니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน สกฺกายํ มนสิกโรโต สกฺกาเย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. สกฺกายนิโรธํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต สกฺกายนิโรเธ จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ สกฺกาเยน. เย จ สกฺกายปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ สกฺกายสฺส นิสฺสรณํ.

“또한 도반들이여, 비구가 유신(오취온의 무더기)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 유신에 들어가지 않고, 맑아지지 않고, 머물지 않고, 해탈하지 않습니다. 그러나 그가 유신의 소멸을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 유신의 소멸에 들어가고, 맑아지고, 머물고, 해탈합니다. 그의 그 마음은 잘 도달했고, 잘 닦였고, 잘 일어났고, 잘 해탈했으며, 유신으로부터 떨어져 있습니다. 유신을 조건으로 하여 일어나는 번뇌와 고통과 열뇌로부터 그는 벗어나 있으며, 그는 그런 수를 경험하지 않습니다. 이것을 유신으로부터의 벗어남이라고 합니다.”

๓๒๒. ‘‘ปญฺจ วิมุตฺตายตนานิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี[Pg.201]. ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ ปฐมํ วิมุตฺตายตนํ.

322. “다섯 가지 해탈의 근거(解脫處)가 있습니다. 도반들이여, 여기 비구에게 스승께서 법을 설하시거나, 혹은 존경할 만한 어떤 동료 수행자가 법을 설해줍니다. 도반들이여, 비구에게 스승이나 존경할 만한 동료 수행자가 법을 설해주는 바로 그 방식대로, 그는 그 법에 담긴 의미를 깨닫고 그 법의 구절을 깨닫습니다. 의미를 깨닫고 구절을 깨달은 그에게 환희가 생기고, 환희심이 생긴 자에게 희열이 생기며, 희열을 느낀 자의 몸은 경안해지고, 몸이 경안해진 자는 행복을 경험하며, 행복한 자의 마음은 삼매에 듭니다. 이것이 첫 번째 해탈의 근거입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ…เป… อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ…เป… อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ…เป… อปิ จ ขฺวสฺส อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุโน อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ ปญฺจมํ วิมุตฺตายตนํ.

“또한 도반들이여, 비구에게 스승이나 존경할 만한 동료 수행자가 법을 설해주지는 않지만, 들은 대로 배운 대로 법을 상세히 남에게 설하거나... 혹은 들은 대로 배운 대로 법을 상세히 독송하거나... 혹은 들은 대로 배운 대로 법을 마음으로 사유하고 고찰하며 뜻을 헤아리거나... 혹은 어떤 삼매의 표상(定相)을 잘 파악하고 잘 작의(作意)하고 잘 유지하고 지혜로써 잘 꿰뚫었을 때, 도반들이여, 그 비구가 삼매의 표상을 잘 파악하고 잘 작의하고 잘 유지하고 지혜로써 잘 꿰뚫은 바로 그 방식대로, 그는 그 법에 담긴 의미를 깨닫고 구절을 깨닫습니다. 의미를 깨닫고 구절을 깨달은 그에게 환희가 생기고, 환희심이 생긴 자에게 희열이 생기며, 희열을 느낀 자의 몸은 경안해지고, 몸이 경안해진 자는 행복을 경험하며, 행복한 자의 마음은 삼매에 듭니다. 이것이 다섯 번째 해탈의 근거입니다.”

‘‘ปญฺจ วิมุตฺติปริปาจนียา สญฺญา – อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา.

“해탈을 성숙하게 하는 다섯 가지 인상(지각)이 있으니, 무상함의 인상, 무상한 것에서 고통이라는 인상, 고통인 것에서 무아라는 인상, 버림의 인상, 이욕(탐욕의 빛바램)의 인상입니다.”

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปญฺจ ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“도반들이여, 아시는 분, 보시는 분, 아라한이신, 정등각자이신 그 세존에 의해 이 다섯 가지 법이 바르게 설해졌습니다. 거기서 우리 모두는 함께 합송해야 하며... 그것은 천신과 인간의 이익과 행복과 안락을 위한 것이 될 것입니다.”

ฉกฺกํ

여섯 개씩 모은 법(6법)

๓๒๓. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ฉ ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ฉ?

323. “도반들이여, 아시는 분, 보시는 분, 아라한이신, 정등각자이신 그 세존에 의해 여섯 가지 법이 바르게 설해졌습니다. 거기서 우리 모두는 함께 합송해야 하며... 그것은 천신과 인간의 이익과 행복과 안락을 위한 것이 될 것입니다. 그 여섯 가지는 무엇입니까?”

‘‘ฉ อชฺฌตฺติกานิ [Pg.202] อายตนานิ – จกฺขายตนํ, โสตายตนํ, ฆานายตนํ, ชิวฺหายตนํ, กายายตนํ, มนายตนํ.

“여섯 가지 안의 감각장소(내입처)이니, 안입처, 이입처, 비입처, 설입처, 신입처, 의입처입니다.”

‘‘ฉ พาหิรานิ อายตนานิ – รูปายตนํ, สทฺทายตนํ, คนฺธายตนํ, รสายตนํ, โผฏฺฐพฺพายตนํ, ธมฺมายตนํ.

“여섯 가지 밖의 감각장소(외입처)이니, 색입처, 성입처, 향입처, 미입처, 촉입처, 법입처입니다.”

‘‘ฉ วิญฺญาณกายา – จกฺขุวิญฺญาณํ, โสตวิญฺญาณํ, ฆานวิญฺญาณํ, ชิวฺหาวิญฺญาณํ, กายวิญฺญาณํ, มโนวิญฺญาณํ.

“여섯 가지 식의 무리(식신)이니, 안식, 이식, 비식, 설식, 신식, 의식입니다.”

‘‘ฉ ผสฺสกายา – จกฺขุสมฺผสฺโส, โสตสมฺผสฺโส, ฆานสมฺผสฺโส, ชิวฺหาสมฺผสฺโส, กายสมฺผสฺโส, มโนสมฺผสฺโส.

“여섯 가지 접촉의 무리(촉신)이니, 안촉, 이촉, 비촉, 설촉, 신촉, 의촉입니다.”

‘‘ฉ เวทนากายา – จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา, โสตสมฺผสฺสชา เวทนา, ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา, ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา, กายสมฺผสฺสชา เวทนา, มโนสมฺผสฺสชา เวทนา.

여섯 가지 느낌의 무리[受身]가 있으니, 안촉(眼觸)에서 생긴 느낌, 이촉(耳觸)에서 생긴 느낌, 비촉(鼻觸)에서 생긴 느낌, 설촉(舌觸)에서 생긴 느낌, 신촉(身觸)에서 생긴 느낌, 의촉(意觸)에서 생긴 느낌이다.

‘‘ฉ สญฺญากายา – รูปสญฺญา, สทฺทสญฺญา, คนฺธสญฺญา, รสสญฺญา, โผฏฺฐพฺพสญฺญา, ธมฺมสญฺญา.

여섯 가지 인식의 무리[想身]가 있으니, 색상(色想), 성상(聲想), 향상(香想), 미상(味想), 촉상(觸想), 법상(法想)이다.

‘‘ฉ สญฺเจตนากายา – รูปสญฺเจตนา, สทฺทสญฺเจตนา, คนฺธสญฺเจตนา, รสสญฺเจตนา, โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา, ธมฺมสญฺเจตนา.

여섯 가지 의도의 무리[思身]가 있으니, 색사(色思), 성사(聲思), 향사(香思), 미사(味思), 촉사(觸思), 법사(法思)이다.

‘‘ฉ ตณฺหากายา – รูปตณฺหา, สทฺทตณฺหา, คนฺธตณฺหา, รสตณฺหา, โผฏฺฐพฺพตณฺหา, ธมฺมตณฺหา.

여섯 가지 갈애의 무리[愛身]가 있으니, 색애(色愛), 성애(聲愛), 향애(香愛), 미애(味愛), 촉애(觸愛), 법애(法애)이다.

๓๒๔. ‘‘ฉ อคารวา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส; ธมฺเม อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส; สงฺเฆ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส; สิกฺขาย อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส; อปฺปมาเท อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส; ปฏิสนฺถาเร อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส.

324. 여섯 가지 공경하지 않음[不恭敬]이 있다. 도반들이여, 여기 수행자는 스승에 대하여 공경함이 없고 겸손함이 없이 지내며, 법에 대하여 공경함이 없고 겸손함이 없이 지내며, 승가에 대하여 공경함이 없고 겸손함이 없이 지내며, 계율에 대하여 공경함이 없고 겸손함이 없이 지내며, 방일하지 않음에 대하여 공경함이 없고 겸손함이 없이 지내며, 환대에 대하여 공경함이 없고 겸손함이 없이 지낸다.

‘‘ฉ คารวา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส; ธมฺเม สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส; สงฺเฆ สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส; สิกฺขาย สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส; อปฺปมาเท สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส; ปฏิสนฺถาเร สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส.

여섯 가지 공경함[恭敬]이 있다. 도반들이여, 여기 수행자는 스승에 대하여 공경함이 있고 겸손함이 있게 지내며, 법에 대하여 공경함이 있고 겸손함이 있게 지내며, 승가에 대하여 공경함이 있고 겸손함이 있게 지내며, 계율에 대하여 공경함이 있고 겸손함이 있게 지내며, 방일하지 않음에 대하여 공경함이 있고 겸손함이 있게 지내며, 환대에 대하여 공경함이 있고 겸손함이 있게 지낸다.

‘‘ฉ โสมนสฺสูปวิจารา[Pg.203]. จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา โสมนสฺสฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ; โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา. มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย โสมนสฺสฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ.

여섯 가지 기쁨의 고찰[喜近察]이 있다. 눈으로 형색을 보고서 기쁨의 근거가 되는 형색을 고찰하며, 귀로 소리를 듣고서..., 코로 냄새를 맡고서..., 혀로 맛을 보고서..., 몸으로 감촉을 느끼고서..., 마노(의식)로 법(대상)을 알고서 기쁨의 근거가 되는 법을 고찰한다.

‘‘ฉ โทมนสฺสูปวิจารา. จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา โทมนสฺสฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย โทมนสฺสฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ.

여섯 가지 슬픔의 고찰[憂近察]이 있다. 눈으로 형색을 보고서 슬픔의 근거가 되는 형색을 고찰하고, ...내지... 마노로 법을 알고서 슬픔의 근거가 되는 법을 고찰한다.

‘‘ฉ อุเปกฺขูปวิจารา. จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา อุเปกฺขาฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย อุเปกฺขาฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ.

여섯 가지 평온의 고찰[捨近察]이 있다. 눈으로 형색을 보고서 평온의 근거가 되는 형색을 고찰하고, ...내지... 마노로 법을 알고서 평온의 근거가 되는 법을 고찰한다.

‘‘ฉ สารณียา ธมฺมา. อิธาวุโส, ภิกฺขุโน เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

여섯 가지 기억해야 할 법[具念法]이 있다. 도반들이여, 여기 수행자가 동료 수행자들에게 겉으로나 남몰래 자애로운 몸의 업(신업)을 닦는다. 이 법은 기억해야 할 법이며, 사랑받게 하고 존경받게 하며, 화합하고 다투지 않으며, 화목하고 한마음이 되게 하는 데 기여한다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน เมตฺตํ วจีกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

또한 도반들이여, 수행자가 동료 수행자들에게 겉으로나 남몰래 자애로운 말의 업(구업)을 닦는다. 이 법도 기억해야 할 법이며... (내지) ...한마음이 되게 하는 데 기여한다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

또한 도반들이여, 수행자가 동료 수행자들에게 겉으로나 남몰래 자애로운 마음의 업(의업)을 닦는다. 이 법도 기억해야 할 법이며... (내지) ...한마음이 되게 하는 데 기여한다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ, ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี โหติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

또한 도반들이여, 수행자가 법답고 법에 따라 얻은 이익들, 설령 발우 안에 든 음식에 불과할지라도, 그러한 이익들을 혼자 독차지하지 않고 계를 지키는 동료 수행자들과 공동으로 사용한다. 이 법도 기억해야 할 법이며... (내지) ...한마음이 되게 하는 데 기여한다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ, ตถารูเปสุ สีเลสุ สีลสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

또한 도반들이여, 수행자가 부서지지 않고, 뚫리지 않고, 얼룩지지 않고, 뒤섞이지 않고, 자유롭게 하며, 지혜로운 이들이 찬탄하고, 가래와 견해에 사로잡히지 않으며, 삼매로 이끄는 그러한 계율들을 겉으로나 남몰래 동료 수행자들과 더불어 함께 지녀 나간다. 이 법도 기억해야 할 법이며... (내지) ...한마음이 되게 하는 데 기여한다.

‘‘ปุน [Pg.204] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย, ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

또한 도반들이여, 수행자가 성스럽고 구제하며 그것을 실천하는 자를 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는 그러한 견해를 겉으로나 남몰래 동료 수행자들과 더불어 함께 지녀 나간다. 이 법도 기억해야 할 법이며, 사랑받게 하고 존경받게 하며, 화합하고 다투지 않으며, 화목하고 한마음이 되게 하는 데 기여한다.

๓๒๕. ฉ วิวาทมูลานิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุ โกธโน โหติ อุปนาหี. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ โกธโน โหติ อุปนาหี, โส สตฺถริปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเมปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขายปิ น ปริปูรการี โหติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเม อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขาย น ปริปูรการี, โส สงฺเฆ วิวาทํ ชเนติ. โย โหติ วิวาโท พหุชนอหิตาย พหุชนอสุขาย อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, อาวุโส, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, อาวุโส, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานาย วายเมยฺยาถ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, อาวุโส, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา น สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, อาวุโส, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสวาย ปฏิปชฺเชยฺยาถ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสโว โหติ.

325. 여섯 가지 다툼의 뿌리[爭本]가 있다. 도반들이여, 여기 수행자가 화를 잘 내고 원한을 품는다. 도반들이여, 화를 잘 내고 원한을 품는 수행자는 스승에 대해서도 공경함이 없고 겸손함이 없이 지내며, 법에 대해서도 공경함이 없고 겸손함이 없이 지내며, 승가에 대해서도 공경함이 없고 겸손함이 없이 지내며, 계율에 대해서도 충실히 수행하지 않는다. 도반들이여, 스승에 대하여 공경함이 없고 겸손함이 없이 지내며, 법에 대하여, 승가에 대하여, 계율에 대하여 충실히 수행하지 않는 수행자는 승가 내에 다툼을 일으킨다. 그 다툼은 많은 사람의 불행과 많은 사람의 고통이 되며, 신들과 인간들에게 무익하고 해로우며 괴로움이 된다. 도반들이여, 만일 여러분이 자신에게서나 외부에서 이러한 다툼의 뿌리를 발견한다면, 도반들이여, 여러분은 그 악한 다툼의 뿌리를 제거하기 위해 노력해야 한다. 도반들이여, 만일 여러분이 자신에게서나 외부에서 이러한 다툼의 뿌리를 발견하지 못한다면, 도반들이여, 여러분은 그 악한 다툼의 뿌리가 미래에 생겨나지 않도록 실천해야 한다. 그렇게 하면 이 악한 다툼의 뿌리가 제거되고, 미래에 다시는 생겨나지 않게 된다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ มกฺขี โหติ ปฬาสี…เป… อิสฺสุกี โหติ มจฺฉรี…เป… สโฐ โหติ มายาวี… ปาปิจฺโฉ โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐี… สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี…เป… โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี, โส สตฺถริปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเมปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขายปิ น ปริปูรการี โหติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเม อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส[Pg.205], สิกฺขาย น ปริปูรการี, โส สงฺเฆ วิวาทํ ชเนติ. โย โหติ วิวาโท พหุชนอหิตาย พหุชนอสุขาย อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, อาวุโส, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, อาวุโส, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานาย วายเมยฺยาถ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, อาวุโส, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา น สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, อาวุโส, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสวาย ปฏิปชฺเชยฺยาถ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสโว โหติ.

도반들이여, 다시 더 나아가 비구는 은혜를 저버리고 남과 대등해지려 하며, 질투하고 인색하며, 간교하고 기만적이며, 나쁜 욕망을 가지고 그릇된 견해를 가지며, 자신의 견해에만 집착하고 그것을 굳게 거머쥐며 포기하기 어려워합니다. 도반들이여, 자신의 견해에만 집착하고 굳게 거머쥐며 포기하기 어려운 비구는 스승에 대해서도 공경함이 없고 순종함이 없이 머물고, 법에 대해서도 공경함이 없고 순종함이 없이 머물고, 승가에 대해서도 공경함이 없고 순종함이 없이 머물며, 학습에 대해서도 완수하는 자가 되지 못합니다. 도반들이여, 스승에 대해서도 공경함과 순종함이 없이 머물고, 법에 대해서도, 승가에 대해서도 공경함과 순종함이 없이 머물며, 학습에 대해서도 완수하는 자가 되지 못하는 비구는 승가에 분쟁을 일으킵니다. 그 분쟁은 많은 사람의 불행과 많은 사람의 고통을 위하고, 신과 인간들의 이익이 없음과 불행과 고통을 위하게 됩니다. 도반들이여, 만약 여러분이 자신 내부에서나 외부에서 이러한 분쟁의 뿌리를 발견한다면, 도반들이여, 여러분은 바로 그 사악한 분쟁의 뿌리를 제거하기 위해 노력해야 합니다. 도반들이여, 만약 여러분이 자신 내부에서나 외부에서 이러한 분쟁의 뿌리를 발견하지 못한다면, 도반들이여, 여러분은 바로 그 사악한 분쟁의 뿌리가 장래에 다시는 스며 나오지 않도록 실천해야 합니다. 이렇게 노력할 때 그 사악한 분쟁의 뿌리가 제거되며, 이렇게 노력할 때 그 사악한 분쟁의 뿌리가 장래에 다시는 스며 나오지 않게 됩니다.

‘‘ฉ ธาตุโย – ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ, อากาสธาตุ, วิญฺญาณธาตุ.

여섯 가지 요소가 있으니, 지(地)의 요소, 수(水)의 요소, 화(火)의 요소, 풍(風)의 요소, 공(空)의 요소, 식(識)의 요소입니다.

๓๒๖. ‘‘ฉ นิสฺสรณิยา ธาตุโย. อิธาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘เมตฺตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, อถ จ ปน เม พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหวํ’, ติสฺส วจนีโย, ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส, ยํ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย. อถ จ ปนสฺส พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, พฺยาปาทสฺส, ยทิทํ เมตฺตา เจโตวิมุตฺตี’ติ.

326. 여섯 가지 벗어남의 요소가 있습니다. 도반들이여, 여기 어떤 비구가 이와 같이 말한다고 합시다. ‘나는 자애에 의한 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레로 삼고 기초로 삼고 확립하고 익히고 잘 가다듬었습니다. 그럼에도 불구하고 나에게는 악의가 마음을 사로잡아 머물러 있습니다.’ 그 비구에게는 ‘그렇게 말하지 마십시오’라고 말해주어야 합니다. ‘존자여, 그렇게 말하지 마십시오. 세존을 비방하지 마십시오. 세존을 비방하는 것은 좋지 않습니다. 세존께서는 그렇게 말씀하지 않으셨을 것입니다. 도반이여, 자애에 의한 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레로 삼고 기초로 삼고 확립하고 익히고 잘 가다듬었는데도, 그에게 악의가 마음을 사로잡아 머물러 있을 것이라는 것은 이치에 맞지 않고 가능하지 않습니다. 도반이여, 악의로부터 벗어남이란 바로 이 자애에 의한 심해탈이기 때문입니다.’

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘กรุณา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อถ จ ปน เม วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ, โส ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ อาวุโส, อนวกาโส, ยํ กรุณาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย [Pg.206] อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย, อถ จ ปนสฺส วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, วิเหสาย, ยทิทํ กรุณา เจโตวิมุตฺตี’ติ.

도반들이여, 여기 어떤 비구가 이와 같이 말한다고 합시다. ‘나는 연민에 의한 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레로 삼고 기초로 삼고 확립하고 익히고 잘 가다듬었습니다. 그럼에도 불구하고 나에게는 해코지가 마음을 사로잡아 머물러 있습니다.’ 그 비구에게는 ‘그렇게 말하지 마십시오’라고 말해주어야 합니다. ‘존자여, 그렇게 말하지 마십시오. 세존을 비방하지 마십시오. 세존을 비방하는 것은 좋지 않습니다. 세존께서는 그렇게 말씀하지 않으셨을 것입니다. 도반이여, 연민에 의한 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레로 삼고 기초로 삼고 확립하고 익히고 잘 가다듬었는데도, 그에게 해코지가 마음을 사로잡아 머물러 있을 것이라는 것은 이치에 맞지 않고 가능하지 않습니다. 도반이여, 해코지로부터 벗어남이란 바로 이 연민에 의한 심해탈이기 때문입니다.’

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘มุทิตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อถ จ ปน เม อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ, โส ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส, ยํ มุทิตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย, อถ จ ปนสฺส อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, อรติยา, ยทิทํ มุทิตา เจโตวิมุตฺตี’ติ.

도반들이여, 여기 어떤 비구가 이와 같이 말한다고 합시다. ‘나는 기쁨에 의한 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레로 삼고 기초로 삼고 확립하고 익히고 잘 가다듬었습니다. 그럼에도 불구하고 나에게는 불만족이 마음을 사로잡아 머물러 있습니다.’ 그 비구에게는 ‘그렇게 말하지 마십시오’라고 말해주어야 합니다. ‘존자여, 그렇게 말하지 마십시오. 세존을 비방하지 마십시오. 세존을 비방하는 것은 좋지 않습니다. 세존께서는 그렇게 말씀하지 않으셨을 것입니다. 도반이여, 기쁨에 의한 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레로 삼고 기초로 삼고 확립하고 익히고 잘 가다듬었는데도, 그에게 불만족이 마음을 사로잡아 머물러 있을 것이라는 것은 이치에 맞지 않고 가능하지 않습니다. 도반이여, 불만족으로부터 벗어남이란 바로 이 기쁨에 의한 심해탈이기 때문입니다.’

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อุเปกฺขา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อถ จ ปน เม ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส, ยํ อุเปกฺขาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย, อถ จ ปนสฺส ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, ราคสฺส, ยทิทํ อุเปกฺขา เจโตวิมุตฺตี’ติ.

도반들이여, 여기 어떤 비구가 이와 같이 말한다고 합시다. ‘나는 평온에 의한 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레로 삼고 기초로 삼고 확립하고 익히고 잘 가다듬었습니다. 그럼에도 불구하고 나에게는 탐욕이 마음을 사로잡아 머물러 있습니다.’ 그 비구에게는 ‘그렇게 말하지 마십시오’라고 말해주어야 합니다. ‘존자여, 그렇게 말하지 마십시오. 세존을 비방하지 마십시오. 세존을 비방하는 것은 좋지 않습니다. 세존께서는 그렇게 말씀하지 않으셨을 것입니다. 도반이여, 평온에 의한 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레로 삼고 기초로 삼고 확립하고 익히고 잘 가다듬었는데도, 그에게 탐욕이 마음을 사로잡아 머물러 있을 것이라는 것은 이치에 맞지 않고 가능하지 않습니다. 도반이여, 탐욕으로부터 벗어남이란 바로 이 평온에 의한 심해탈이기 때문입니다.’

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อนิมิตฺตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อถ จ ปน เม นิมิตฺตานุสาริ วิญฺญาณํ โหตี’ติ. โส ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส, ยํ อนิมิตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย, อถ จ ปนสฺส นิมิตฺตานุสาริ [Pg.207] วิญฺญาณํ ภวิสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, สพฺพนิมิตฺตานํ, ยทิทํ อนิมิตฺตา เจโตวิมุตฺตี’ติ.

도반들이여, 여기 어떤 비구가 이와 같이 말한다고 합시다. ‘나는 표상 없는 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레로 삼고 기초로 삼고 확립하고 익히고 잘 가다듬었습니다. 그럼에도 불구하고 나의 의식은 표상을 뒤따르고 있습니다.’ 그 비구에게는 ‘그렇게 말하지 마십시오’라고 말해주어야 합니다. ‘존자여, 그렇게 말하지 마십시오. 세존을 비방하지 마십시오. 세존을 비방하는 것은 좋지 않습니다. 세존께서는 그렇게 말씀하지 않으셨을 것입니다. 도반이여, 표상 없는 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레로 삼고 기초로 삼고 확립하고 익히고 잘 가다듬었는데도, 그의 의식이 표상을 뒤따를 것이라는 것은 이치에 맞지 않고 가능하지 않습니다. 도반이여, 모든 표상으로부터 벗어남이란 바로 이 표상 없는 심해탈이기 때문입니다.’

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อสฺมีติ โข เม วิคตํ, อยมหมสฺมีติ น สมนุปสฺสามิ, อถ จ ปน เม วิจิกิจฺฉากถงฺกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส, ยํ อสฺมีติ วิคเต อยมหมสฺมีติ อสมนุปสฺสโต, อถ จ ปนสฺส วิจิกิจฺฉากถงฺกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, วิจิกิจฺฉากถงฺกถาสลฺลสฺส, ยทิทํ อสฺมิมานสมุคฺฆาโต’ติ.

도반들이여, 여기 어떤 비구가 다음과 같이 말한다고 합시다. ‘나에게 나라는 자만은 사라졌습니다. 이것이 나라는 관점으로 보지 않습니다. 그럼에도 불구하고 의심과 망설임의 화살이 내 마음을 사로잡고 머물러 있습니다.’ 그 비구에게는 이렇게 말해주어야 합니다. ‘도반이여, 그렇게 말하지 마십시오. 존자여, 그렇게 말하지 마십시오. 세존을 비방하지 마십시오. 세존을 비방하는 것은 좋지 않습니다. 세존께서는 결코 그렇게 말씀하지 않으셨습니다. 도반이여, 나라는 자만이 사라지고 이것이 나라는 관점으로 보지 않는데도 그 비구의 마음에 의심과 망설임의 화살이 사로잡고 머문다는 것은 이치에 맞지 않으며 불가능한 일입니다. 도반이여, 나라는 자만을 완전히 뿌리 뽑는 것이야말로 의심과 망설임의 화살에서 벗어나는 길이기 때문입니다.’

๓๒๗. ‘‘ฉ อนุตฺตริยานิ – ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ, ปาริจริยานุตฺตริยํ, อนุสฺสตานุตฺตริยํ.

327. 여섯 가지 위함 없는 것(anuttariyāni)은 보는 것의 위함 없음, 듣는 것의 위함 없음, 얻는 것의 위함 없음, 배우는 것의 위함 없음, 시봉하는 것의 위함 없음, 회상하는 것의 위함 없음입니다.

‘‘ฉ อนุสฺสติฏฺฐานานิ – พุทฺธานุสฺสติ, ธมฺมานุสฺสติ, สงฺฆานุสฺสติ, สีลานุสฺสติ, จาคานุสฺสติ, เทวตานุสฺสติ.

여섯 가지 수념의 대상(anussatiṭṭhānāni)은 부처님에 대한 수념, 가르침에 대한 수념, 승가에 대한 수념, 계율에 대한 수념, 보시에 대한 수념, 천신에 대한 수념입니다.

๓๒๘. ‘‘ฉ สตตวิหารา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน.

328. 여섯 가지 항상한 머묾(satatavihārā)은 다음과 같습니다. 도반들이여, 여기 비구는 눈으로 형색을 보아도 기뻐하지도 않고 슬퍼하지도 않으며, 평온을 유지하며 마음 챙기고 분명히 알아차리며 머뭅니다. 귀로 소리를 들어도... (중략) ... 의식으로 법을 인지해도 기뻐하지도 않고 슬퍼하지도 않으며, 평온을 유지하며 마음 챙기고 분명히 알아차리며 머뭅니다.

๓๒๙. ‘‘ฉฬาภิชาติโย. อิธาวุโส, เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโก สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโก สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโก สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโก สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโก สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโก สมาโน [Pg.208] อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ.

329. 여섯 가지 태생(abhijātiyo)은 다음과 같습니다. 도반들이여, 여기 어떤 이는 검은 태생이면서 검은 법을 행합니다. 어떤 이는 검은 태생이면서 하얀 법을 행합니다. 어떤 이는 검은 태생이면서 검지도 희지도 않은 열반을 성취합니다. 어떤 이는 하얀 태생이면서 하얀 법을 행합니다. 어떤 이는 하얀 태생이면서 검은 법을 행합니다. 어떤 이는 하얀 태생이면서 검지도 희지도 않은 열반을 성취합니다.

‘‘ฉ นิพฺเพธภาคิยา สญฺญา – อนิจฺจสญฺญา อนิจฺเจ, ทุกฺขสญฺญา ทุกฺเข, อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา.

여섯 가지 통찰에 도움이 되는 인식(nibbedhabhāgiyā saññā)은 무상에 대한 인식, 무상한 것에서의 괴로움에 대한 인식, 괴로운 것에서의 무아에 대한 인식, 버림에 대한 인식, 이욕에 대한 인식, 소멸에 대한 인식입니다.

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ฉ ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

도반들이여, 아시는 분, 보시는 분, 공양받아 마땅한 분, 바르게 깨달으신 저 세존께서 이 여섯 가지 법을 잘 설하셨습니다. 우리 모두는 거기서 함께 합송해야 합니다... (중략) ... 신들과 인간들의 유익과 안락을 위해서입니다.

สตฺตกํ

일곱 가지의 모음

๓๓๐. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺต ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม สตฺต?

330. 도반들이여, 아시는 분, 보시는 분, 공양받아 마땅한 분, 바르게 깨달으신 저 세존께서 일곱 가지 법을 잘 설하셨습니다. 우리 모두는 거기서 함께 합송해야 합니다... (중략) ... 신들과 인간들의 유익과 안락을 위해서입니다. 그 일곱 가지는 무엇입니까?

‘‘สตฺต อริยธนานิ – สทฺธาธนํ, สีลธนํ, หิริธนํ, โอตฺตปฺปธนํ, สุตธนํ, จาคธนํ, ปญฺญาธนํ.

일곱 가지 성스러운 재산(ariyadhanāni)은 믿음의 재산, 계율의 재산, 부끄러움의 재산, 창피함의 재산, 배움의 재산, 베풂의 재산, 지혜의 재산입니다.

‘‘สตฺต โพชฺฌงฺคา – สติสมฺโพชฺฌงฺโค, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค, วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค, ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค, ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค, สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค, อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค.

일곱 가지 깨달음의 요소(bojjhaṅgā)는 마음챙김 깨달음의 요소, 법을 간택하는 깨달음의 요소, 정진 깨달음의 요소, 희열 깨달음의 요소, 편안함 깨달음의 요소, 삼매 깨달음의 요소, 평온 깨달음의 요소입니다.

‘‘สตฺต สมาธิปริกฺขารา – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ.

일곱 가지 삼매의 구성요소(samādhiparikkhārā)는 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김입니다.

‘‘สตฺต อสทฺธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, อปฺปสฺสุโต โหติ, กุสีโต โหติ, มุฏฺฐสฺสติ โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ.

일곱 가지 선하지 못한 법(asaddhammā)은 다음과 같습니다. 도반들이여, 여기 비구가 믿음이 없고, 부끄러워함이 없고, 창피해함이 없고, 배움이 적고, 게으르고, 마음챙김을 놓치고, 지혜가 없는 것입니다.

‘‘สตฺต สทฺธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, หิริมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, อุปฏฺฐิตสฺสติ โหติ, ปญฺญวา โหติ.

일곱 가지 선한 법(saddhammā)은 다음과 같습니다. 도반들이여, 여기 비구가 믿음이 있고, 부끄러워할 줄 알고, 창피해할 줄 알고, 배움이 많고, 정진에 힘쓰고, 마음챙김이 확립되어 있고, 지혜가 있는 것입니다.

‘‘สตฺต สปฺปุริสธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺมญฺญู จ โหติ อตฺถญฺญู จ อตฺตญฺญู จ มตฺตญฺญู จ กาลญฺญู จ ปริสญฺญู จ ปุคฺคลญฺญู จ.

일곱 가지 참된 사람의 법(sappurisadhammā)은 다음과 같습니다. 도반들이여, 여기 비구가 법을 알고, 의미를 알고, 자신을 알고, 절도를 알고, 때를 알고, 회중을 알고, 사람을 아는 것입니다.

๓๓๑. ‘‘สตฺต [Pg.209] นิทฺทสวตฺถูนิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สิกฺขาสมาทาเน ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ สิกฺขาสมาทาเน อวิคตเปโม. ธมฺมนิสนฺติยา ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ ธมฺมนิสนฺติยา อวิคตเปโม. อิจฺฉาวินเย ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ อิจฺฉาวินเย อวิคตเปโม. ปฏิสลฺลาเน ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ ปฏิสลฺลาเน อวิคตเปโม. วีริยารมฺเภ ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ วีริยารมฺเภ อวิคตเปโม. สติเนปกฺเก ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ สติเนปกฺเก อวิคตเปโม. ทิฏฺฐิปฏิเวเธ ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ ทิฏฺฐิปฏิเวเธ อวิคตเปโม.

331. 일곱 가지 칭송받을 근거(niddasavatthūni)는 다음과 같습니다. 도반들이여, 여기 비구가 학습의 수용에 강한 의욕이 있고 미래에도 그 사랑이 변치 않으며, 법을 숙고함에 강한 의욕이 있고 미래에도 그 사랑이 변치 않으며, 욕망을 제어함에 강한 의욕이 있고 미래에도 그 사랑이 변치 않으며, 홀로 머묾에 강한 의욕이 있고 미래에도 그 사랑이 변치 않으며, 정진의 시작에 강한 의욕이 있고 미래에도 그 사랑이 변치 않으며, 마음챙김과 명철함에 강한 의욕이 있고 미래에도 그 사랑이 변치 않으며, 통찰의 꿰뚫음에 강한 의욕이 있고 미래에도 그 사랑이 변치 않는 것입니다.

‘‘สตฺต สญฺญา – อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, อสุภสญฺญา, อาทีนวสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา.

일곱 가지 인식(saññā)은 무상에 대한 인식, 무아에 대한 인식, 부정에 대한 인식, 재난에 대한 인식, 버림에 대한 인식, 이욕에 대한 인식, 소멸에 대한 인식입니다.

‘‘สตฺต พลานิ – สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, หิริพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ.

일곱 가지 힘(balāni)은 믿음의 힘, 정진의 힘, 부끄러움의 힘, 창피함의 힘, 마음챙김의 힘, 삼매의 힘, 지혜의 힘입니다.

๓๓๒. ‘‘สตฺต วิญฺญาณฏฺฐิติโย. สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

332. 일곱 가지 의식의 머묾(viññāṇaṭhitiyo)은 다음과 같습니다. 도반들이여, 몸도 서로 다르고 인식도 서로 다른 중생들이 있으니, 예컨대 인간들과 일부 천신들과 일부 타락한 자들입니다. 이것이 첫 번째 의식의 머묾입니다.

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

도반들이여, 몸은 서로 다르지만 인식은 하나인 중생들이 있으니, 예컨대 범중천에 처음 태어난 천신들입니다. 이것이 두 번째 의식의 머묾입니다.

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

도반들이여, 몸은 하나지만 인식은 서로 다른 중생들이 있으니, 예컨대 광음천의 천신들입니다. 이것이 세 번째 의식의 머묾입니다.

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

도반들이여, 몸도 하나고 인식도 하나인 중생들이 있으니, 예컨대 변정천의 천신들입니다. 이것이 네 번째 의식의 머묾입니다.

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ปญฺจมี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

도반들이여, 중생들이 모든 물질에 대한 인식을 완전히 초월하고, 저항하는 인식을 소멸시키며, 다양성에 대한 인식을 마음에 두지 않고 ‘허공은 무한하다’라고 공무변처에 도달한 자들입니다. 이것이 다섯 번째 의식의 머묾입니다.

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺฐี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

도반들이여, 중생들이 공무변처를 완전히 초월하여 ‘의식은 무한하다’라고 식무변처에 도달한 자들입니다. 이것이 여섯 번째 의식의 머묾입니다.

‘‘สนฺตาวุโส[Pg.210], สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปคา. อยํ สตฺตมี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

도반들이여, 중생들이 식무변처를 완전히 초월하여 ‘아무것도 없다’라고 무소유처에 도달한 자들입니다. 이것이 일곱 번째 의식의 머묾입니다.

‘‘สตฺต ปุคฺคลา ทกฺขิเณยฺยา – อุภโตภาควิมุตฺโต, ปญฺญาวิมุตฺโต, กายสกฺขิ, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต, ธมฺมานุสารี, สทฺธานุสารี.

“공양받아 마땅한 일곱 부류의 사람이 있으니, 양면으로 해탈한 자(양해탈), 통찰로 해탈한 자(혜해탈), 몸으로 증명한 자(신증), 견해에 도달한 자(견도), 믿음으로 해탈한 자(신해탈), 법을 따르는 자(법수행), 믿음을 따르는 자(신수행)이다.”

‘‘สตฺต อนุสยา – กามราคานุสโย, ปฏิฆานุสโย, ทิฏฺฐานุสโย, วิจิกิจฺฉานุสโย, มานานุสโย, ภวราคานุสโย, อวิชฺชานุสโย.

“일곱 가지 잠재 성향이 있으니, 감각적 욕망의 잠재 성향, 적의의 잠재 성향, 견해의 잠재 성향, 의심의 잠재 성향, 자만의 잠재 성향, 존재의 탐욕의 잠재 성향, 무명의 잠재 성향이다.”

‘‘สตฺต สญฺโญชนานิ – อนุนยสญฺโญชนํ, ปฏิฆสญฺโญชนํ, ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ, วิจิกิจฺฉาสญฺโญชนํ, มานสญฺโญชนํ, ภวราคสญฺโญชนํ, อวิชฺชาสญฺโญชนํ.

“일곱 가지 결박이 있으니, 탐욕의 결박, 적의의 결박, 견해의 결박, 의심의 결박, 자만의 결박, 존재의 탐욕의 결박, 무명의 결박이다.”

‘‘สตฺต อธิกรณสมถา – อุปฺปนฺนุปฺปนฺนานํ อธิกรณานํ สมถาย วูปสมาย สมฺมุขาวินโย ทาตพฺโพ, สติวินโย ทาตพฺโพ, อมูฬฺหวินโย ทาตพฺโพ, ปฏิญฺญาย กาเรตพฺพํ, เยภุยฺยสิกา, ตสฺสปาปิยสิกา, ติณวตฺถารโก.

“일곱 가지 분쟁의 가라앉힘(쟁사지멸)이 있으니, 발생한 분쟁들을 가라앉히고 진정시키기 위해 면전 비나야를 적용해야 하고, 기억 비나야를 적용해야 하고, 정신 이상 없음 비나야를 적용해야 하고, 자백에 의해 처결해야 하고, 다수결로 해야 하고, 그 자의 악행에 대한 처벌을 해야 하고, 풀로 덮는 비나야를 적용해야 한다.”

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺต ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

“도반들이여, 참으로 알고 보시는 분, 공양받아 마땅한 분, 바르게 깨달으신 분인 그 세존에 의해 이 일곱 가지 법들이 잘 설해졌습니다. 거기에서 우리 모두는 결집(합송)해야 합니다. …(중략)… 이는 천신과 인간들의 이익과 복지와 행복을 위해서입니다.”

ทุติยภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

두 번째 낭송분(제2품)이 끝났다.

อฏฺฐกํ

여덟 명의 모음 (팔법)

๓๓๓. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อฏฺฐ ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม อฏฺฐ?

333. “도반들이여, 알고 보시는 분, 공양받아 마땅한 분, 바르게 깨달으신 분인 그 세존에 의해 여덟 가지 법들이 잘 설해졌습니다. 거기에서 우리 모두는 결집(합송)해야 합니다. …(중략)… 이는 천신과 인간들의 이익과 복지와 행복을 위해서입니다. 무엇이 여덟인가요?”

‘‘อฏฺฐ มิจฺฉตฺตา – มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉากมฺมนฺโต, มิจฺฉาอาชีโว, มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสติ, มิจฺฉาสมาธิ.

“여덟 가지 그릇됨(사심)이 있으니, 그릇된 견해, 그릇된 사유, 그릇된 말, 그릇된 행위, 그릇된 생계, 그릇된 정진, 그릇된 마음챙김, 그릇된 삼매이다.”

‘‘อฏฺฐ [Pg.211] สมฺมตฺตา – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ.

“여덟 가지 올바름(정심)이 있으니, 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매이다.”

‘‘อฏฺฐ ปุคฺคลา ทกฺขิเณยฺยา – โสตาปนฺโน, โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; สกทาคามี, สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; อนาคามี, อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; อรหา, อรหตฺตผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน.

“공양받아 마땅한 여덟 부류의 사람이 있으니, 예류자, 예류과를 증득하기 위해 실천하는 자, 일래자, 일래과를 증득하기 위해 실천하는 자, 불환자, 불환과를 증득하기 위해 실천하는 자, 아라한, 아라한과를 증득하기 위해 실천하는 자이다.”

๓๓๔. ‘‘อฏฺฐ กุสีตวตฺถูนิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กาตพฺพํ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กมฺมํ โข เม กาตพฺพํ ภวิสฺสติ, กมฺมํ โข ปน เม กโรนฺตสฺส กาโย กิลมิสฺสติ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ ปฐมํ กุสีตวตฺถุ.

334. “여덟 가지 게으름의 근거가 있습니다. 도반들이여, 여기 어떤 비구에게 해야 할 일이 생겼습니다. 그때 그는 ‘나는 일을 해야 할 것이다. 하지만 일을 하고 나면 내 몸은 피곤해질 것이다. 그러니 지금은 누워야겠다’라고 생각합니다. 그는 누워버리고, 아직 도달하지 못한 것을 증득하기 위해, 아직 얻지 못한 것을 얻기 위해, 아직 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 시작하지 않습니다. 이것이 첫 번째 게으름의 근거입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กตํ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข กมฺมํ อกาสึ, กมฺมํ โข ปน เม กโรนฺตสฺส กาโย กิลนฺโต, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ…เป… อิทํ ทุติยํ กุสีตวตฺถุ.

“다시 또 도반들이여, 비구가 일을 마쳤습니다. 그때 그는 ‘나는 일을 마쳤다. 일을 한 내 몸은 피곤하다. 그러니 지금은 누워야겠다’라고 생각합니다. 그는 누워버리고 정진을 시작하지 않습니다. …(중략)… 이것이 두 번째 게으름의 근거입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คนฺตพฺโพ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มคฺโค โข เม คนฺตพฺโพ ภวิสฺสติ, มคฺคํ โข ปน เม คจฺฉนฺตสฺส กาโย กิลมิสฺสติ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ… อิทํ ตติยํ กุสีตวตฺถุ.

“다시 또 도반들이여, 비구가 길을 떠나야 합니다. 그때 그는 ‘나는 길을 떠나야 할 것이다. 하지만 길을 가고 나면 내 몸은 피곤해질 것이다. 그러니 지금은 누워야겠다’라고 생각합니다. 그는 누워버리고 정진을 시작하지 않습니다. … 이것이 세 번째 게으름의 근거입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข มคฺคํ อคมาสึ, มคฺคํ โข ปน เม คจฺฉนฺตสฺส กาโย กิลนฺโต, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ… อิทํ จตุตฺถํ กุสีตวตฺถุ.

“다시 또 도반들이여, 비구가 길을 다 왔습니다. 그때 그는 ‘나는 길을 다 왔다. 길을 온 내 몸은 피곤하다. 그러니 지금은 누워야겠다’라고 생각합니다. 그는 누워버리고 정진을 시작하지 않습니다. … 이것이 네 번째 게으름의 근거입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต น ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต นาลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย กิลนฺโต อกมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ… อิทํ ปญฺจมํ กุสีตวตฺถุ.

“다시 또 도반들이여, 비구가 마을이나 성읍으로 탁발을 나갔으나 거칠거나 미묘한 음식을 원하는 만큼 충분히 얻지 못했습니다. 그때 그는 ‘나는 마을이나 성읍으로 탁발을 나갔으나 음식을 원하는 만큼 충분히 얻지 못했다. 그러니 내 몸은 피곤하고 무력하다. 이제 나는 누워야겠다’라고 생각합니다. 그는 누워버리고 정진을 시작하지 않습니다. … 이것이 다섯 번째 게으름의 근거입니다.”

‘‘ปุน [Pg.212] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต อลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย ครุโก อกมฺมญฺโญ, มาสาจิตํ มญฺเญ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ… อิทํ ฉฏฺฐํ กุสีตวตฺถุ.

“다시 또 도반들이여, 비구가 마을이나 성읍으로 탁발을 나가서 거칠거나 미묘한 음식을 원하는 만큼 충분히 얻었습니다. 그때 그는 ‘나는 마을이나 성읍으로 탁발을 나가서 음식을 원하는 만큼 충분히 얻었다. 그러니 내 몸은 무겁고 무력하며, 마치 물에 젖은 콩 자루 같다. 이제 나는 누워야겠다’라고 생각합니다. 그는 누워버리고 정진을 시작하지 않습니다. … 이것이 여섯 번째 게으름의 근거입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน โหติ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อุปฺปนฺโน โข เม อยํ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ; อตฺถิ กปฺโป นิปชฺชิตุํ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ… อิทํ สตฺตมํ กุสีตวตฺถุ.

“다시 또 도반들이여, 비구에게 약간의 병이 생겼습니다. 그때 그는 ‘나에게 이와 같은 약간의 병이 생겼다. 누워 있는 것이 마땅하니, 이제 나는 누워야겠다’라고 생각합니다. 그는 누워버리고 정진을 시작하지 않습니다. … 이것이 일곱 번째 게으름의 근거입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คิลานา วุฏฺฐิโต โหติ อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คิลานา วุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา, ตสฺส เม กาโย ทุพฺพโล อกมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ อฏฺฐมํ กุสีตวตฺถุ.

“다시 또 도반들이여, 비구가 병에서 회복된 지 얼마 되지 않았습니다. 그때 그는 ‘나는 병에서 회복된 지 얼마 되지 않았다. 내 몸은 아직 약하고 무력하다. 이제 나는 누워야겠다’라고 생각합니다. 그는 누워버리고, 아직 도달하지 못한 것을 증득하기 위해, 아직 얻지 못한 것을 얻기 위해, 아직 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 시작하지 않습니다. 이것이 여덟 번째 게으름의 근거입니다.”

๓๓๕. ‘‘อฏฺฐ อารมฺภวตฺถูนิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กาตพฺพํ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กมฺมํ โข เม กาตพฺพํ ภวิสฺสติ, กมฺมํ โข ปน เม กโรนฺเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย, อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ! โส วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา, อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ ปฐมํ อารมฺภวตฺถุ.

335. “여덟 가지 정진의 근거가 있습니다. 도반들이여, 여기 어떤 비구에게 해야 할 일이 생겼습니다. 그때 그는 ‘나는 일을 해야 할 것이다. 하지만 일을 하는 중에는 부처님들의 가르침을 마음에 새기기가 쉽지 않을 것이다. 그러니 미리, 아직 도달하지 못한 것을 증득하기 위해, 아직 얻지 못한 것을 얻기 위해, 아직 실현하지 못한 것을 실현하기 위해 정진을 시작하리라’라고 생각합니다. 그는 정진을 시작하여 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 아직 얻지 못한 것을 얻으며, 아직 실현하지 못한 것을 실현합니다. 이것이 첫 번째 정진의 근거입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กตํ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข กมฺมํ อกาสึ, กมฺมํ โข ปนาหํ กโรนฺโต นาสกฺขึ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… โส วีริยํ อารภติ… อิทํ ทุติยํ อารมฺภวตฺถุ.

도반들이여, 다시 또 다른 것은 비구가 어떤 일을 마쳤을 때입니다. 그에게 이러한 생각이 듭니다. '나는 진실로 일을 마쳤다. 그런데 내가 일을 하는 동안에는 부처님들의 가르침을 마음속에 깊이 새길 수가 없었다. 자, 이제 나는 정진을 시작하리라.'라고 생각하며 그는 정진을 시작합니다. 이것이 두 번째 정진의 근거입니다.

‘‘ปุน [Pg.213] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คนฺตพฺโพ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มคฺโค โข เม คนฺตพฺโพ ภวิสฺสติ, มคฺคํ โข ปน เม คจฺฉนฺเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ. หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… โส วีริยํ อารภติ… อิทํ ตติยํ อารมฺภวตฺถุ.

도반들이여, 다시 또 다른 것은 비구가 길을 떠나야 할 때입니다. 그에게 이러한 생각이 듭니다. '나는 길을 떠나야 할 것이다. 그런데 길을 가는 도중에는 부처님들의 가르침을 마음속에 깊이 새기기가 쉽지 않을 것이다. 자, 이제 나는 정진을 시작하리라.'라고 생각하며 그는 정진을 시작합니다. 이것이 세 번째 정진의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข มคฺคํ อคมาสึ, มคฺคํ โข ปนาหํ คจฺฉนฺโต นาสกฺขึ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… โส วีริยํ อารภติ… อิทํ จตุตฺถํ อารมฺภวตฺถุ.

도반들이여, 다시 또 다른 것은 비구가 길을 다 마쳤을 때입니다. 그에게 이러한 생각이 듭니다. '나는 길을 다 왔다. 그런데 길을 오는 동안에는 부처님들의 가르침을 마음속에 깊이 새길 수가 없었다. 자, 이제 나는 정진을 시작하리라.'라고 생각하며 그는 정진을 시작합니다. 이것이 네 번째 정진의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต น ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต นาลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย ลหุโก กมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… โส วีริยํ อารภติ… อิทํ ปญฺจมํ อารมฺภวตฺถุ.

도반들이여, 다시 또 다른 것은 비구가 마을이나 성읍으로 탁발을 나갔으나 거칠거나 정교한 음식을 원하는 만큼 충분히 얻지 못했을 때입니다. 그에게 이러한 생각이 듭니다. '나는 마을이나 성읍으로 탁발을 나갔으나 거칠거나 정교한 음식을 원하는 만큼 충분히 얻지 못했다. 그러나 그 덕분에 내 몸은 가볍고 수행하기에 적합하다. 자, 이제 나는 정진을 시작하리라.'라고 생각하며 그는 정진을 시작합니다. 이것이 다섯 번째 정진의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต อลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย พลวา กมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… โส วีริยํ อารภติ… อิทํ ฉฏฺฐํ อารมฺภวตฺถุ.

도반들이여, 다시 또 다른 것은 비구가 마을이나 성읍으로 탁발을 나가서 거칠거나 정교한 음식을 원하는 만큼 충분히 얻었을 때입니다. 그에게 이러한 생각이 듭니다. '나는 마을이나 성읍으로 탁발을 나가서 거칠거나 정교한 음식을 원하는 만큼 충분히 얻었다. 이제 내 몸은 기운이 있고 수행하기에 적합하다. 자, 이제 나는 정진을 시작하리라.'라고 생각하며 그는 정진을 시작합니다. 이것이 여섯 번째 정진의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน โหติ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อุปฺปนฺโน โข เม อยํ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม อาพาโธ ปวฑฺเฒยฺย, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… โส วีริยํ อารภติ… อิทํ สตฺตมํ อารมฺภวตฺถุ.

도반들이여, 다시 또 다른 것은 비구에게 가벼운 병이 생겼을 때입니다. 그에게 이러한 생각이 듭니다. '내게 이 가벼운 병이 생겼다. 이 병이 더 악화될 가능성이 있다. 자, 이제 나는 정진을 시작하리라.'라고 생각하며 그는 정진을 시작합니다. 이것이 일곱 번째 정진의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คิลานา วุฏฺฐิโต โหติ อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คิลานา วุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม อาพาโธ ปจฺจุทาวตฺเตยฺย, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ! โส วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา [Pg.214] อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ อฏฺฐมํ อารมฺภวตฺถุ.

도반들이여, 다시 또 다른 것은 비구가 병에서 회복되었으나 회복된 지 얼마 되지 않았을 때입니다. 그에게 이러한 생각이 듭니다. '나는 병에서 회복되었으나 회복된 지 얼마 되지 않았다. 병이 다시 재발할 가능성이 있다. 자, 이제 나는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 깨닫지 못한 것을 깨닫기 위해 정진을 시작하리라.'라고 생각하며 그는 아직 도달하지 못한 것에 도달하고, 얻지 못한 것을 얻으며, 깨닫지 못한 것을 깨닫기 위해 정진을 시작합니다. 이것이 여덟 번째 정진의 근거입니다.

๓๓๖. ‘‘อฏฺฐ ทานวตฺถูนิ. อาสชฺช ทานํ เทติ, ภยา ทานํ เทติ, ‘อทาสิ เม’ติ ทานํ เทติ, ‘ทสฺสติ เม’ติ ทานํ เทติ, ‘สาหุ ทาน’นฺติ ทานํ เทติ, ‘อหํ ปจามิ, อิเม น ปจนฺติ, นารหามิ ปจนฺโต อปจนฺตานํ ทานํ น ทาตุ’นฺติ ทานํ เทติ, ‘อิทํ เม ทานํ ททโต กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉตี’ติ ทานํ เทติ. จิตฺตาลงฺการ-จิตฺตปริกฺขารตฺถํ ทานํ เทติ.

336. 보시의 근거에는 여덟 가지가 있습니다. (청하는 이가) 다가왔기에 보시하고, (비난 등이) 두려워서 보시하며, '그가 내게 주었다'는 생각으로 보시하고, '그가 내게 줄 것이다'라는 생각으로 보시하며, '보시는 좋은 것이다'라는 생각으로 보시합니다. 또한 '나는 음식을 만들지만 이들은 만들지 않는다. 음식을 만드는 내가 만들지 않는 이들에게 보시하지 않는 것은 적절하지 않다'는 생각으로 보시하고, '내가 보시를 하면 좋은 명성이 널리 퍼질 것이다'라는 생각으로 보시하며, 마음의 장엄과 마음의 도구를 위해 보시합니다.

๓๓๗. ‘‘อฏฺฐ ทานูปปตฺติโย. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ทานํ เทติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. โส ยํ เทติ ตํ ปจฺจาสีสติ. โส ปสฺสติ ขตฺติยมหาสาลํ วา พฺราหฺมณมหาสาลํ วา คหปติมหาสาลํ วา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตํ สมงฺคีภูตํ ปริจารยมานํ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ขตฺติยมหาสาลานํ วา พฺราหฺมณมหาสาลานํ วา คหปติมหาสาลานํ วา สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย’นฺติ! โส ตํ จิตฺตํ ทหติ, ตํ จิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, ตํ จิตฺตํ ภาเวติ, ตสฺส ตํ จิตฺตํ หีเน วิมุตฺตํ อุตฺตริ อภาวิตํ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. ตญฺจ โข สีลวโต วทามิ โน ทุสฺสีลสฺส. อิชฺฌตาวุโส, สีลวโต เจโตปณิธิ วิสุทฺธตฺตา.

337. 보시를 통한 태어남에는 여덟 가지가 있습니다. 도반들이여, 여기 어떤 사람은 사문이나 바라문에게 음식, 마실 것, 의복, 탈것, 꽃다발과 향과 연고, 침상과 거처와 등불의 재료를 보시합니다. 그는 자신이 준 것에 대한 보답을 바랍니다. 그는 왕족 대부호나 바라문 대부호나 장자 대부호가 다섯 가지 감각적 욕망의 가닥을 갖추고 그것들을 누리는 것을 봅니다. 그에게 이러한 생각이 듭니다. '아, 내가 몸이 무너져 죽은 뒤에 왕족 대부호들이나 바라문 대부호들이나 장자 대부호들과 함께 태어난다면 얼마나 좋을까!' 그는 그 마음을 간직하고, 그 마음에 머물며, 그 마음을 닦습니다. 그의 그 마음은 저열한 것에 매여 있고 더 높은 도(道)와 과(果)를 위해 닦이지 않았으므로, 그러한 곳에 태어남으로 인도됩니다. 그러나 나는 이것을 계를 지키는 자에게만 말할 뿐, 계를 어기는 자에게는 말하지 않습니다. 도반들이여, 계를 지키는 자의 마음의 원력은 청정하기 때문에 성취되는 것입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ทานํ เทติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ…เป… เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. โส ยํ เทติ ตํ ปจฺจาสีสติ. ตสฺส สุตํ โหติ – ‘จาตุมหาราชิกา เทวา ทีฆายุกา วณฺณวนฺโต สุขพหุลา’’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย’’นฺติ! โส ตํ จิตฺตํ ทหติ, ตํ จิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, ตํ จิตฺตํ ภาเวติ, ตสฺส ตํ จิตฺตํ หีเน วิมุตฺตํ อุตฺตริ อภาวิตํ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. ตญฺจ โข สีลวโต วทามิ โน ทุสฺสีลสฺส. อิชฺฌตาวุโส, สีลวโต เจโตปณิธิ วิสุทฺธตฺตา.

도반들이여, 다시 또 다른 것은 여기 어떤 사람은 사문이나 바라문에게 음식, 마실 것... 침상과 거처와 등불의 재료를 보시합니다. 그는 자신이 준 것에 대한 보답을 바랍니다. 그는 '사왕천의 신들은 수명이 길고 용모가 아름다우며 행복이 가득하다'는 말을 듣습니다. 그에게 이러한 생각이 듭니다. '아, 내가 몸이 무너져 죽은 뒤에 사왕천 신들과 함께 태어난다면 얼마나 좋을까!' 그는 그 마음을 간직하고, 그 마음에 머물며, 그 마음을 닦습니다. 그의 그 마음은 저열한 것에 매여 있고 더 높은 도와 과를 위해 닦이지 않았으므로, 그러한 곳에 태어남으로 인도됩니다. 그러나 나는 이것을 계를 지키는 자에게만 말할 뿐, 계를 어기는 자에게는 말하지 않습니다. 도반들이여, 계를 지키는 자의 마음의 원력은 청정하기 때문에 성취되는 것입니다.

‘‘ปุน [Pg.215] จปรํ, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ทานํ เทติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ…เป… เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. โส ยํ เทติ ตํ ปจฺจาสีสติ. ตสฺส สุตํ โหติ – ‘ตาวตึสา เทวา…เป… ยามา เทวา…เป… ตุสิตา เทวา …เป… นิมฺมานรตี เทวา…เป… ปรนิมฺมิตวสวตฺตี เทวา ทีฆายุกา วณฺณวนฺโต สุขพหุลา’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย’’นฺติ! โส ตํ จิตฺตํ ทหติ, ตํ จิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, ตํ จิตฺตํ ภาเวติ, ตสฺส ตํ จิตฺตํ หีเน วิมุตฺตํ อุตฺตริ อภาวิตํ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. ตญฺจ โข สีลวโต วทามิ โน ทุสฺสีลสฺส. อิชฺฌตาวุโส, สีลวโต เจโตปณิธิ วิสุทฺธตฺตา.

도반들이여, 다시 또 다른 것은 여기 어떤 사람은 사문이나 바라문에게 음식, 마실 것... 침상과 거처와 등불의 재료를 보시합니다. 그는 자신이 준 것에 대한 보답을 바랍니다. 그는 '삼십삼천의 신들... 야마천의 신들... 도솔천의 신들... 화락천의 신들... 타화자재천의 신들은 수명이 길고 용모가 아름다우며 행복이 가득하다'는 말을 듣습니다. 그에게 이러한 생각이 듭니다. '아, 내가 몸이 무너져 죽은 뒤에 타화자재천 신들과 함께 태어난다면 얼마나 좋을까!' 그는 그 마음을 간직하고, 그 마음에 머물며, 그 마음을 닦습니다. 그의 그 마음은 저열한 것에 매여 있고 더 높은 도와 과를 위해 닦이지 않았으므로, 그러한 곳에 태어남으로 인도됩니다. 그러나 나는 이것을 계를 지키는 자에게만 말할 뿐, 계를 어기는 자에게는 말하지 않습니다. 도반들이여, 계를 지키는 자의 마음의 원력은 청정하기 때문에 성취되는 것입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ทานํ เทติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. โส ยํ เทติ ตํ ปจฺจาสีสติ. ตสฺส สุตํ โหติ – ‘พฺรหฺมกายิกา เทวา ทีฆายุกา วณฺณวนฺโต สุขพหุลา’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมกายิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย’นฺติ! โส ตํ จิตฺตํ ทหติ, ตํ จิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, ตํ จิตฺตํ ภาเวติ, ตสฺส ตํ จิตฺตํ หีเน วิมุตฺตํ อุตฺตริ อภาวิตํ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. ตญฺจ โข สีลวโต วทามิ โน ทุสฺสีลสฺส; วีตราคสฺส โน สราคสฺส. อิชฺฌตาวุโส, สีลวโต เจโตปณิธิ วีตราคตฺตา.

도반들이여, 다시 여기 어떤 사람은 사문이나 바라문에게 음식, 음료, 의복, 탈것, 꽃과 향과 바르는 연고, 침상과 거처와 등불과 같은 보시를 합니다. 그는 자신이 준 것에 대해 결과를 갈망합니다. 그는 '범천의 무리에 속한 신들은 수명이 길고 용모가 아름다우며 행복이 가득하다'는 말을 듣습니다. 그는 '아, 내가 몸이 무너져 죽은 뒤에 범천의 무리에 속한 신들과 함께 태어난다면 참 좋겠구나!'라고 생각합니다. 그는 그 마음을 고정하고, 그 마음에 머물며, 그 마음을 닦습니다. 그의 그 마음은 낮은 것(욕계)에 머물고 더 높은 것(도와 과)을 위해 닦이지 않았으므로, 그곳(범천)에 태어남으로 인도됩니다. 그러나 나는 이것이 계를 지키는 자에게만 일어난다고 말하며, 계를 어기는 자에게는 일어나지 않는다고 말합니다. 또한 탐욕을 여읜 자에게 일어난다고 말하며, 탐욕이 있는 자에게는 일어나지 않는다고 말합니다. 도반들이여, 계를 지키는 자의 마음의 염원은 탐욕을 여의었기에 성취되는 것입니다.

‘‘อฏฺฐ ปริสา – ขตฺติยปริสา, พฺราหฺมณปริสา, คหปติปริสา, สมณปริสา, จาตุมหาราชิกปริสา, ตาวตึสปริสา, มารปริสา, พฺรหฺมปริสา.

여덟 가지 회중이 있으니, 왕족 회중, 바라문 회중, 장자 회중, 사문 회중, 사천왕 회중, 삼십삼천 회중, 마라 회중, 범천 회중입니다.

‘‘อฏฺฐ โลกธมฺมา – ลาโภ จ, อลาโภ จ, ยโส จ, อยโส จ, นินฺทา จ, ปสํสา จ, สุขญฺจ, ทุกฺขญฺจ.

여덟 가지 세상의 법(세간법)이 있으니, 얻음과 얻지 못함, 명성과 명성이 없음, 비난과 칭찬, 즐거움과 괴로움입니다.

๓๓๘. ‘‘อฏฺฐ อภิภายตนานิ. อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปฐมํ อภิภายตนํ.

338. 여덟 가지 지배의 처(압도하는 곳)가 있습니다. 안으로 물질에 대한 지각이 있는 자가 밖으로 작고 아름답거나 추한 물질들을 보며, '그것들을 압도하여 나는 알고 본다'라고 이와 같이 지각합니다. 이것이 첫 번째 지배의 처입니다.

‘‘อชฺฌตฺตํ [Pg.216] รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ – เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ทุติยํ อภิภายตนํ.

안으로 물질에 대한 지각이 있는 자가 밖으로 무량하고 아름답거나 추한 물질들을 보며, '그것들을 압도하여 나는 알고 본다'라고 이와 같이 지각합니다. 이것이 두 번째 지배의 처입니다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ตติยํ อภิภายตนํ.

안으로 물질에 대한 지각이 없는 자가 밖으로 작고 아름답거나 추한 물질들을 보며, '그것들을 압도하여 나는 알고 본다'라고 이와 같이 지각합니다. 이것이 세 번째 지배의 처입니다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ จตุตฺถํ อภิภายตนํ.

안으로 물질에 대한 지각이 없는 자가 밖으로 무량하고 아름답거나 추한 물질들을 보며, '그것들을 압도하여 나는 알고 본다'라고 이와 같이 지각합니다. 이것이 네 번째 지배의 처입니다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม อุมาปุปฺผํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปญฺจมํ อภิภายตนํ.

안으로 물질에 대한 지각이 없는 자가 밖으로 푸르고, 푸른 색깔이며, 푸른 모습이고, 푸른 광택이 나는 물질들을 봅니다. 마치 푸르고, 푸른 색깔이며, 푸른 모습이고, 푸른 광택이 나는 아마꽃과 같으며, 혹은 양면이 잘 다듬어진 푸르고, 푸른 색깔이며, 푸른 모습이고, 푸른 광택이 나는 바라나시 옷감과도 같습니다. 이와 같이 안으로 물질에 대한 지각이 없는 자가 밖으로 푸르고, 푸른 색깔이며, 푸른 모습이고, 푸른 광택이 나는 물질들을 보며, '그것들을 압도하여 나는 알고 본다'라고 이와 같이 지각합니다. 이것이 다섯 번째 지배의 처입니다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม กณิการปุปฺผํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ฉฏฺฐํ อภิภายตนํ.

안으로 물질에 대한 지각이 없는 자가 밖으로 노랗고, 노란 색깔이며, 노란 모습이고, 노란 광택이 나는 물질들을 봅니다. 마치 노랗고, 노란 색깔이며, 노란 모습이고, 노란 광택이 나는 카니카라 꽃과 같으며, 혹은 양면이 잘 다듬어진 노랗고, 노란 색깔이며, 노란 모습이고, 노란 광택이 나는 바라나시 옷감과도 같습니다. 이와 같이 안으로 물질에 대한 지각이 없는 자가 밖으로 노랗고, 노란 색깔이며, 노란 모습이고, 노란 광택이 나는 물질들을 보며, '그것들을 압도하여 나는 알고 본다'라고 이와 같이 지각합니다. 이것이 여섯 번째 지배의 처입니다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม พนฺธุชีวกปุปฺผํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก [Pg.217] พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ สตฺตมํ อภิภายตนํ.

안으로 물질에 대한 지각이 없는 자가 밖으로 붉고, 붉은 색깔이며, 붉은 모습이고, 붉은 광택이 나는 물질들을 봅니다. 마치 붉고, 붉은 색깔이며, 붉은 모습이고, 붉은 광택이 나는 반두지바카 꽃과 같으며, 혹은 양면이 잘 다듬어진 붉고, 붉은 색깔이며, 붉은 모습이고, 붉은 광택이 나는 바라나시 옷감과도 같습니다. 이와 같이 안으로 물질에 대한 지각이 없는 자가 밖으로 붉고, 붉은 색깔이며, 붉은 모습이고, 붉은 광택이 나는 물질들을 보며, '그것들을 압도하여 나는 알고 본다'라고 이와 같이 지각합니다. 이것이 일곱 번째 지배의 처입니다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม โอสธิตารกา โอทาตา โอทาตวณฺณา โอทาตนิทสฺสนา โอทาตนิภาสา, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โอทาตํ โอทาตวณฺณํ โอทาตนิทสฺสนํ โอทาตนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ อฏฺฐมํ อภิภายตนํ.

안으로 물질에 대한 지각이 없는 자가 밖으로 희고, 흰 색깔이며, 흰 모습이고, 흰 광택이 나는 물질들을 봅니다. 마치 희고, 흰 색깔이며, 흰 모습이고, 흰 광택이 나는 금성(샛별)과 같으며, 혹은 양면이 잘 다듬어진 희고, 흰 색깔이며, 흰 모습이고, 흰 광택이 나는 바라나시 옷감과도 같습니다. 이와 같이 안으로 물질에 대한 지각이 없는 자가 밖으로 희고, 흰 색깔이며, 흰 모습이고, 흰 광택이 나는 물질들을 보며, '그것들을 압도하여 나는 알고 본다'라고 이와 같이 지각합니다. 이것이 여덟 번째 지배의 처입니다.

๓๓๙. ‘‘อฏฺฐ วิโมกฺขา. รูปี รูปานิ ปสฺสติ. อยํ ปฐโม วิโมกฺโข.

339. 여덟 가지 해탈이 있습니다. 물질을 가진 자가 물질들을 봅니다. 이것이 첫 번째 해탈입니다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ. อยํ ทุติโย วิโมกฺโข.

안으로 물질에 대한 지각이 없는 자가 밖으로 물질들을 봅니다. 이것이 두 번째 해탈입니다.

‘‘สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ. อยํ ตติโย วิโมกฺโข.

'아름답다'라고 확신합니다. 이것이 세 번째 해탈입니다.

‘‘สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข.

물질에 대한 지각을 완전히 초월하고, 부딪힘의 지각이 소멸하며, 다양함에 대한 지각을 마음에 잡도리하지 않음으로써, '무한한 허공이다'라고 하며 공무변처를 구족하여 머뭅니다. 이것이 네 번째 해탈입니다.

‘‘สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข.

공무변처를 완전히 초월하여 '무한한 식이다'라고 하며 식무변처를 구족하여 머뭅니다. 이것이 다섯 번째 해탈입니다.

‘‘สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข.

식무변처를 완전히 초월하여 '아무것도 없다'라고 하며 무소유처를 구족하여 머뭅니다. 이것이 여섯 번째 해탈입니다.

‘‘สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข.

무소유처를 완전히 초월하여 비상비비상처를 구족하여 머뭅니다. 이것이 일곱 번째 해탈입니다.

‘‘สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิต นิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข.

비상비비상처를 완전히 초월하여 상수멸(지각과 느낌의 소멸)을 구족하여 머뭅니다. 이것이 여덟 번째 해탈입니다.

‘‘อิเม [Pg.218] โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อฏฺฐ ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

도반들이여, 아시는 분, 보시는 분, 아라한이신 정등각자 그 세존에 의해 이 여덟 가지 법들이 잘 설해졌습니다. 거기서 우리 모두는 함께 합송해야 합니다. ... 그것은 신들과 인간들의 이익과 복지와 행복을 위한 것입니다.

นวกํ

아홉 가지의 모음

๓๔๐. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน นว ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม นว?

340. “도반들이여, 모든 것을 알고 보시는 분, 아라한이시며 완전히 깨달으신 저 세존께서 잘 설하신 아홉 가지 법이 있습니다. 거기서 우리 모두는... 신들과 인간들의 이익과 행복을 위해 다 함께 합송해야 합니다. 아홉 가지란 무엇입니까?”

‘‘นว อาฆาตวตฺถูนิ. ‘อนตฺถํ เม อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อนตฺถํ เม จรตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อนตฺถํ เม จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… อนตฺถํ จรตีติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… อนตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… อตฺถํ จรตีติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… อตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาตํ พนฺธติ.

“아홉 가지 원한의 근거입니다. ‘그가 나에게 해를 끼쳤다’라고 원한을 맺고, ‘그가 나에게 해를 끼치고 있다’라고 원한을 맺고, ‘그가 나에게 해를 끼칠 것이다’라고 원한을 맺습니다. ‘내가 사랑하고 아끼는 사람에게 그가 해를 끼쳤다’라고 원한을 맺고... ‘해를 끼치고 있다’라고 원한을 맺고... ‘해를 끼칠 것이다’라고 원한을 맺습니다. ‘내가 싫어하고 미워하는 사람에게 그가 이익을 주었다’라고 원한을 맺고... ‘이익을 주고 있다’라고 원한을 맺고... ‘이익을 줄 것이다’라고 원한을 맺습니다.”

‘‘นว อาฆาตปฏิวินยา. ‘อนตฺถํ เม อจริ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อนตฺถํ เม จรติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อนตฺถํ เม จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ…เป… อนตฺถํ จรติ…เป… อนตฺถํ จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ…เป… อตฺถํ จรติ…เป… อตฺถํ จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ.

“아홉 가지 원한의 가라앉힘입니다. ‘그가 나에게 해를 끼쳤다. 거기서 [그 사람에게] 무엇을 바랄 수 있겠는가?’라며 원한을 가라앉힙니다. ‘그가 나에게 해를 끼치고 있다. 거기서 무엇을 바랄 수 있겠는가?’라며 원한을 가라앉힙니다. ‘그가 나에게 해를 끼칠 것이다. 거기서 무엇을 바랄 수 있겠는가?’라며 원한을 가라앉힙니다. ‘내가 사랑하고 아끼는 사람에게 그가 해를 끼쳤다... 해를 끼치고 있다... 해를 끼칠 것이다. 거기서 무엇을 바랄 수 있겠는가?’라며 원한을 가라앉힙니다. ‘내가 싫어하고 미워하는 사람에게 그가 이익을 주었다... 이익을 주고 있다... 이익을 줄 것이다. 거기서 무엇을 바랄 수 있겠는가?’라며 원한을 가라앉힙니다.”

๓๔๑. ‘‘นว สตฺตาวาสา. สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐโม สตฺตาวาโส.

341. “아홉 가지 중생의 거처입니다. 도반들이여, 몸도 다르고 인식도 다른 중생들이 있으니, 예를 들면 인간들과 일부 신들, 그리고 일부 타락한 자(아수라)들입니다. 이것이 첫 번째 중생의 거처입니다.”

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติโย สตฺตาวาโส.

“도반들이여, 몸은 다르지만 인식은 같은 중생들이 있으니, 예를 들면 [초선천에] 처음 태어난 범중천의 신들입니다. 이것이 두 번째 중생의 거처입니다.”

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติโย สตฺตาวาโส.

“도반들이여, 몸은 같지만 인식은 다른 중생들이 있으니, 예를 들면 광음천의 신들입니다. 이것이 세 번째 중생의 거처입니다.”

‘‘สนฺตาวุโส[Pg.219], สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺโถ สตฺตาวาโส.

“도반들이여, 몸도 같고 인식도 같은 중생들이 있으니, 예를 들면 변정천의 신들입니다. 이것이 네 번째 중생의 거처입니다.”

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา อสญฺญิโน อปฺปฏิสํเวทิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อสญฺญสตฺตา. อยํ ปญฺจโม สตฺตาวาโส.

“도반들이여, 인식이 없고 감수(느낌)도 없는 중생들이 있으니, 예를 들면 무상유정천의 신들입니다. 이것이 다섯 번째 중생의 거처입니다.”

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺโฐ สตฺตาวาโส.

“도반들이여, 모든 면에서 물질의 인식을 완전히 초월하고, 저항의 인식이 소멸하며, 다양성의 인식을 마음에 잡도리하지 않아, ‘허공은 무한하다’라며 공무변처에 도달한 중생들이 있습니다. 이것이 여섯 번째 중생의 거처입니다.”

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ สตฺตโม สตฺตาวาโส.

“도반들이여, 모든 면에서 공무변처를 완전히 초월하여 ‘알음알이(식)는 무한하다’라며 식무변처에 도달한 중생들이 있습니다. 이것이 일곱 번째 중생의 거처입니다.”

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจาญฺญายตนูปคา. อยํ อฏฺฐโม สตฺตาวาโส.

“도반들이여, 모든 면에서 식무변처를 완전히 초월하여 ‘아무것도 없다’라며 무소유처에 도달한 중생들이 있습니다. 이것이 여덟 번째 중생의 거처입니다.”

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปคา. อยํ นวโม สตฺตาวาโส.

“도반들이여, 모든 면에서 무소유처를 완전히 초월하여 비상비비상처에 도달한 중생들이 있습니다. 이것이 아홉 번째 중생의 거처입니다.”

๓๔๒. ‘‘นว อกฺขณา อสมยา พฺรหฺมจริยวาสาย. อิธาวุโส, ตถาคโต จ โลเก อุปฺปนฺโน โหติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ เทสิยติ โอปสมิโก ปรินิพฺพานิโก สมฺโพธคามี สุคตปฺปเวทิโต. อยญฺจ ปุคฺคโล นิรยํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ปฐโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

342. “청정범행을 닦기에 적당하지 않은 아홉 가지 때(비적기)입니다. 도반들이여, 여기 세상에 아라한이시며 완전히 깨달으신 여래께서 출현하셨고, 번뇌를 가라앉히고 완전한 열반으로 인도하며 깨달음으로 인도하는, 부처님께서 잘 설하신 법이 가르쳐집니다. 그러나 이 사람은 지옥에 태어났습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적당하지 않은 첫 번째 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ตถาคโต จ โลเก อุปฺปนฺโน โหติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ เทสิยติ โอปสมิโก ปรินิพฺพานิโก สมฺโพธคามี สุคตปฺปเวทิโต. อยญฺจ ปุคฺคโล ติรจฺฉานโยนึ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ทุติโย อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“도반들이여, 다시 또 여래께서 세상에 출현하셨고... 잘 설하신 법이 가르쳐집니다. 그러나 이 사람은 축생의 모태에 태어났습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적당하지 않은 두 번째 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ…เป… เปตฺติวิสยํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ตติโย อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“다시 또... 이 사람은 아귀의 영역에 태어났습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적당하지 않은 세 번째 때입니다.”

‘‘ปุน [Pg.220] จปรํ…เป… อสุรกายํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ จตุตฺโถ อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“다시 또... 이 사람은 아수라의 무리에 태어났습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적당하지 않은 네 번째 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ…เป… อญฺญตรํ ทีฆายุกํ เทวนิกายํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ปญฺจโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“다시 또... 이 사람은 [무상유정천이나 무색계천 등] 어느 장수천에 태어났습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적당하지 않은 다섯 번째 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ…เป… ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ มิลกฺเขสุ อวิญฺญาตาเรสุ, ยตฺถ นตฺถิ คติ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. อยํ ฉฏฺโฐ อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“도반들이여, 다시 또 여래께서 세상에 출현하셨고... 법이 설해지지만, 이 사람은 비구, 비구니, 우바새, 우바이의 발길이 닿지 않는 머나먼 변방 지역의 미개한 사람들 사이에 태어났습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적당하지 않은 여섯 번째 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ…เป… มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ. โส จ โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ สตฺตโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“도반들이여, 다시 또 여래께서 세상에 출현하셨고... 법이 설해지지만, 이 사람은 비록 중원 지역에 태어났으나 사된 견해와 뒤바뀐 인식을 가졌습니다. 즉 ‘보시의 결과는 없다. 공양의 결과도 없다. 제사의 결과도 없다. 선행과 악행의 업에 대한 과보도 없다. 이 세상도 없고 저 세상도 없다. 어머니도 없고 아버지도 없다. 화생하는 중생도 없다. 이 세상과 저 세상을 스스로 직접 알고 체득하여 선포하는, 올바르게 도달하고 올바르게 실천하는 사문·바라문들도 세상에 없다’라고 믿는 것입니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적당하지 않은 일곱 번째 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ…เป… มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ. โส จ โหติ ทุปฺปญฺโญ ชโฬ เอฬมูโค, นปฺปฏิพโล สุภาสิตทุพฺภาสิตานมตฺถมญฺญาตุํ. อยํ อฏฺฐโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“도반들이여, 다시 또 여래께서 세상에 출현하셨고... 법이 설해지지만, 이 사람은 비록 중원 지역에 태어났으나 지혜가 없고 어리석으며 벙어리나 다름없어, 잘 설해지거나 잘못 설해진 법의 의미를 이해할 능력이 없습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적당하지 않은 여덟 번째 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ตถาคโต จ โลเก น อุปฺปนฺโน โหติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ น เทสิยติ โอปสมิโก ปรินิพฺพานิโก สมฺโพธคามี สุคตปฺปเวทิโต. อยญฺจ ปุคฺคโล มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ, โส จ โหติ ปญฺญวา อชโฬ อเนฬมูโค, ปฏิพโล สุภาสิต-ทุพฺภาสิตานมตฺถมญฺญาตุํ. อยํ นวโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“도반들이여, 다시 또 아라한이시며 완전히 깨달으신 여래께서 세상에 출현하지 않으셨고, 번뇌를 가라앉히고 완전한 열반으로 인도하며 깨달음으로 인도하는, 부처님께서 잘 설하신 법도 가르쳐지지 않습니다. 비록 이 사람이 중원 지역에 태어났고, 지혜가 있고 어리석지 않으며 벙어리도 아니어서, 설해진 법의 의미를 이해할 능력이 있더라도 말입니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적당하지 않은 아홉 번째 때입니다.”

๓๔๓. ‘‘นว อนุปุพฺพวิหารา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา [Pg.221] …เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา…เป… อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

343. 아홉 가지 차례로 머묾(구차제정, 九次第定)이 있습니다. 도반들이여, 여기 수행승은 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리한 뒤, 일으킨 생각(위딱까)과 지속적 고찰(위짜라)이 있고, 떨쳐버림에서 생긴 희열(삐띠)과 행복(수까)이 있는 초선(제1선)을 구족하여 머뭅니다. 일으킨 생각과 지속적 고찰이 가라앉았기 때문에... (중략) ...제2선을 구족하여 머뭅니다. 희열이 빛바랬기 때문에... (중략) ...제3선을 구족하여 머뭅니다. 행복을 버렸기 때문에... (중략) ...제4선을 구족하여 머뭅니다. 모든 면에서 물질에 대한 지각을 완전히 뛰어넘어... (중략) ...공무변처를 구족하여 머뭅니다. 모든 면에서 공무변처를 완전히 뛰어넘어 '식(識)은 무한하다'고 하며 식무변처를 구족하여 머뭅니다. 모든 면에서 식무변처를 완전히 뛰어넘어 '아무것도 없다'고 하며 무소유처를 구족하여 머뭅니다. 모든 면에서 무소유처를 완전히 뛰어넘어 비상비비상처를 구족하여 머뭅니다. 모든 면에서 비상비비상처를 완전히 뛰어넘어 지각(상)과 느낌(수)의 소멸(상수멸)을 구족하여 머뭅니다.

๓๔๔. ‘‘นว อนุปุพฺพนิโรธา. ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส กามสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วิตกฺกวิจารา นิรุทฺธา โหนฺติ. ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส ปีติ นิรุทฺธา โหติ. จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส อสฺสาสปสฺสาสฺสา นิรุทฺธา โหนฺติ. อากาสานญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส รูปสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส อากาสานญฺจายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส อากิญฺจญฺญายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส สญฺญา จ เวทนา จ นิรุทฺธา โหนฺติ.

344. 아홉 가지 차례로 소멸함(구차제멸, 九次第滅)이 있습니다. 초선에 든 자에게는 감각적 욕망에 대한 지각(욕탐의 지각)이 소멸합니다. 제2선에 든 자에게는 일으킨 생각과 지속적 고찰이 소멸합니다. 제3선에 든 자에게는 희열이 소멸합니다. 제4선에 든 자에게는 들숨과 날숨이 소멸합니다. 공무변처에 든 자에게는 물질에 대한 지각이 소멸합니다. 식무변처에 든 자에게는 공무변처에 대한 지각이 소멸합니다. 무소유처에 든 자에게는 식무변처에 대한 지각이 소멸합니다. 비상비비상처에 든 자에게는 무소유처에 대한 지각이 소멸합니다. 상수멸에 든 자에게는 지각(상)과 느낌(수)이 소멸합니다.

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน นว ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

도반들이여, 알고 보시는 분이며 아라한이시며 정등각자이신 그 세존에 의해 이 아홉 가지 법이 바르게 설해졌습니다. 거기서 우리 모두는 함께 합송해야 하며... (중략) ...천신과 인간들의 이익과 복지와 행복을 위해서여야 합니다.

ทสกํ

열의 모음(十法)

๓๔๕. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทส ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ทส?

345. 도반들이여, 알고 보시는 분이며 아라한이시며 정등각자이신 그 세존에 의해 열 가지 법이 바르게 설해졌습니다. 거기서 우리 모두는 함께 합송해야 하며... (중략) ...천신과 인간들의 이익과 복지와 행복을 위해서여야 합니다. 열 가지란 무엇입니까?

‘‘ทส นาถกรณา ธมฺมา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลวา โหติ. ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ [Pg.222] สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ, อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

의지처가 되는 열 가지 법(십나타가라나법, 十那他迦羅那法)이 있습니다. 도반들이여, 여기 수행승은 계를 지킵니다. 바띠목까(계목)의 단속으로 단속하며 머물고, 바른 행실(아짜라)과 행선처(고짜라)를 갖추며, 아주 작은 허물에도 두려움을 보며 학습계율을 받아 지녀 공부합니다. 도반들이여, 수행승이 계를 지키고... (중략) ...학습계율을 받아 지녀 공부한다는 것, 이것이 또한 의지처가 되는 법입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย. เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถา สพฺยญฺชนา เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา, ยํปาวุโส, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행승은 많이 배우고(다문, 多聞), 배운 바를 수지하고, 배운 바를 쌓아 둡니다. 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하고 끝도 훌륭하며, 의미와 표현을 갖추고, 원만무결하고 청정한 범행을 밝히는 그러한 법들을 많이 배우고 수지하며, 말로 익히고 마음으로 고찰하며 견해로써 잘 꿰뚫습니다. 도반들이여, 수행승이 많이 배우고... (중략) ...견해로써 잘 꿰뚫는다는 것, 이것이 또한 의지처가 되는 법입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행승은 선우(좋은 친구)를 가졌고, 선량한 동료를 두었으며, 선우에게로 마음이 기웁니다. 도반들이여, 수행승이 선우를 가졌고, 선량한 동료를 두었으며, 선우에게로 마음이 기운다는 것, 이것이 또한 의지처가 되는 법입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สุวโจ โหติ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ขโม ปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนึ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ สุวโจ โหติ…เป… ปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนึ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행승은 남의 말을 잘 듣고, 순종하게 하는 법들을 갖추었으며, 잘 참아내고, 가르침을 정중하게 받아들입니다. 도반들이여, 수행승이 남의 말을 잘 듣고... (중략) ...가르침을 정중하게 받아들인다는 것, 이것이 또한 의지처가 되는 법입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ อุจฺจาวจานิ กึกรณียานิ, ตตฺถ ทกฺโข โหติ อนลโส ตตฺรุปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต, อลํ กาตุํ อลํ สํวิธาตุํ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ…เป… อลํ สํวิธาตุํ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행승은 동료 수행자들의 크고 작은 온갖 업무에 있어서 능숙하고 게으르지 않으며, 그에 합당한 방편과 탐구심을 갖추어 스스로 능히 행하고 능히 처리합니다. 도반들이여, 수행승이 동료 수행자들의... (중략) ...능히 처리한다는 것, 이것이 또한 의지처가 되는 법입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺมกาโม โหติ ปิยสมุทาหาโร, อภิธมฺเม อภิวินเย อุฬารปาโมชฺโช. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺมกาโม โหติ…เป… อุฬารปาโมชฺโช. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행승은 법을 애호하고 즐거이 담론하며, 아비담마(대법)와 아비위나야(대율)에 대하여 커다란 기쁨을 느낍니다. 도반들이여, 수행승이 법을 애호하고... (중략) ...커다란 기쁨을 느낀다는 것, 이것이 또한 의지처가 되는 법입니다.

‘‘ปุน [Pg.223] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรหิ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ…เป… ปริกฺขาเรหิ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행승은 이런저런 가사, 탁발 음식, 거처, 병구완을 위한 약품과 필수품에 만족합니다. 도반들이여, 수행승이 만족하고... (중략) ...필수품에 만족한다는 것, 이것이 또한 의지처가 되는 법입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ…เป… อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행승은 해로운 법들을 버리고 유익한 법들을 구족하기 위해 정진을 시작하여 머무르며, 힘이 있고 굳건한 용맹을 갖추어 유익한 법들에 대해 책임을 놓지 않습니다. 도반들이여, 수행승이 정진을 시작하여 머무르며... (중략) ...유익한 법들에 대해 책임을 놓지 않는다는 것, 이것이 또한 의지처가 되는 법입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สติมา โหติ ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ สติมา โหติ…เป… สริตา อนุสฺสริตา. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행승은 마음 챙김(사티)이 있고, 최상의 마음 챙김과 슬기를 갖추어 오래전에 행한 일이나 오래전에 한 말도 기억해 내고 거듭 기억해 냅니다. 도반들이여, 수행승이 마음 챙김이 있고... (중략) ...거듭 기억해 낸다는 것, 이것이 또한 의지처가 되는 법입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมาทุกฺขกฺขยคามินิยา. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ…เป… สมฺมาทุกฺขกฺขยคามินิยา. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행승은 지혜가 있으니, 생멸을 꿰뚫는 성스러운 지혜, 괴로움을 완전히 소멸하는 데로 인도하는 지혜를 갖추었습니다. 도반들이여, 수행승이 지혜가 있고... (중략) ...괴로움을 완전히 소멸하는 데로 인도하는 지혜를 갖추었다는 것, 이것이 또한 의지처가 되는 법입니다.

๓๔๖. ทส กสิณายตนานิ. ปถวีกสิณเมโก สญฺชานาติ, อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ. อาโปกสิณเมโก สญฺชานาติ…เป… เตโชกสิณเมโก สญฺชานาติ… วาโยกสิณเมโก สญฺชานาติ… นีลกสิณเมโก สญฺชานาติ… ปีตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โลหิตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โอทาตกสิณเมโก สญฺชานาติ… อากาสกสิณเมโก สญฺชานาติ… วิญฺญาณกสิณเมโก สญฺชานาติ, อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ.

346. 열 가지 까시나(kasiṇa)의 토대가 있습니다. 어떤 비구는 위로, 아래로, 옆으로, 나뉘지 않고, 무량하게 흙의 까시나를 인식합니다. 어떤 비구는 물의 까시나를 인식합니다... (중략) ... 어떤 비구는 불의 까시나를 인식합니다. 어떤 비구는 바람의 까시나를 인식합니다. 어떤 비구는 청색의 까시나를 인식합니다. 어떤 비구는 황색의 까시나를 인식합니다. 어떤 비구는 적색의 까시나를 인식합니다. 어떤 비구는 백색의 까시나를 인식합니다. 어떤 비구는 허공의 까시나를 인식합니다. 어떤 비구는 위로, 아래로, 옆으로, 나뉘지 않고, 무량하게 식(識)의 까시나를 인식합니다.

๓๔๗. ‘‘ทส อกุสลกมฺมปถา – ปาณาติปาโต, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจาโร, มุสาวาโท, ปิสุณา วาจา, ผรุสา วาจา, สมฺผปฺปลาโป, อภิชฺฌา, พฺยาปาโท, มิจฺฉาทิฏฺฐิ.

347. 열 가지 불선업도(不善業道)가 있습니다. 살생, 투도(주지 않은 것을 가짐), 사음, 망어(거짓말), 양설(이간질하는 말), 악구(거친 말), 기어(쓸데없는 말), 간탐(탐욕), 진에(성냄), 사견(그릇된 견해)입니다.

‘‘ทส [Pg.224] กุสลกมฺมปถา – ปาณาติปาตา เวรมณี, อทินฺนาทานา เวรมณี, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, มุสาวาทา เวรมณี, ปิสุณาย วาจาย เวรมณี, ผรุสาย วาจาย เวรมณี, สมฺผปฺปลาปา เวรมณี, อนภิชฺฌา, อพฺยาปาโท, สมฺมาทิฏฺฐิ.

열 가지 선업도(善業道)가 있습니다. 살생을 멀리함, 투도를 멀리함, 사음을 멀리함, 망어를 멀리함, 양설을 멀리함, 악구를 멀리함, 기어를 멀리함, 불간탐(탐욕 없음), 부진에(성냄 없음), 정견(바른 견해)입니다.

๓๔๘. ‘‘ทส อริยวาสา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ, ฉฬงฺคสมนฺนาคโต, เอการกฺโข, จตุราปสฺเสโน, ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ, สมวยสฏฺเฐสโน, อนาวิลสงฺกปฺโป, ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร, สุวิมุตฺตจิตฺโต, สุวิมุตฺตปญฺโญ.

348. 열 가지 성스러운 거처(ariyavāsa)가 있습니다. 도반들이여, 여기 비구는 다섯 가지 요소를 버렸고, 여섯 가지 요소를 갖추었으며, 한 가지 보호를 유지하고, 네 가지 의지처를 두었으며, 여러 개별적인 진리들을 제거하였고, 모든 구함(탐색)을 완전히 내려놓았으며, 흐트러짐 없는 사유를 하고, 몸의 결합[身行]이 가라앉았으며, 마음이 잘 해탈하였고, 지혜가 잘 해탈하였습니다.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กามจฺฉนฺโท ปหีโน โหติ, พฺยาปาโท ปหีโน โหติ, ถินมิทฺธํ ปหีนํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกุจฺจํ ปหีนํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ.

도반들이여, 비구가 어떻게 다섯 가지 요소를 버린 자가 됩니까? 도반들이여, 여기 비구는 감각적 욕망을 버렸고, 성냄을 버렸으며, 해태와 혼침을 버렸고, 들뜸과 후회를 버렸으며, 의심을 버렸습니다. 도반들이여, 이와 같이 비구는 다섯 가지 요소를 버린 자가 됩니다.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหติ.

도반들이여, 비구가 어떻게 여섯 가지 요소를 갖춘 자가 됩니까? 도반들이여, 여기 비구는 눈으로 형색을 보고 기뻐하지도 않고 슬퍼하지도 않으며, 평온하게 머물고 마음 챙기고 알아차립니다. 귀로 소리를 듣고... (중략) ... 마음으로 법을 인식하고 기뻐하지도 않고 슬퍼하지도 않으며, 평온하게 머물고 마음 챙기고 알아차립니다. 도반들이여, 이와 같이 비구는 여섯 가지 요소를 갖춘 자가 됩니다.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ เอการกฺโข โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอการกฺโข โหติ.

도반들이여, 비구가 어떻게 한 가지 보호를 유지합니까? 도반들이여, 여기 비구는 마음 챙김의 보호를 받는 마음을 갖춥니다. 도반들이여, 이와 같이 비구는 한 가지 보호를 유지하는 자가 됩니다.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ จตุราปสฺเสโน โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ, สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ, สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ, สงฺขาเยกํ วิโนเทติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ จตุราปสฺเสโน โหติ.

도반들이여, 비구가 어떻게 네 가지 의지처를 둡니까? 도반들이여, 여기 비구는 잘 숙고하여 어떤 것은 수용하고, 어떤 것은 인내하며, 어떤 것은 멀리하고, 어떤 것은 제거합니다. 도반들이여, 이와 같이 비구는 네 가지 의지처를 두는 자가 됩니다.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน ยานิ ตานิ ปุถุสมณพฺราหฺมณานํ ปุถุปจฺเจกสจฺจานิ, สพฺพานิ ตานิ นุนฺนานิ โหนฺติ ปณุนฺนานิ จตฺตานิ วนฺตานิ มุตฺตานิ ปหีนานิ ปฏินิสฺสฏฺฐานิ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ โหติ.

도반들이여, 비구가 어떻게 여러 개별적인 진리들을 제거한 자가 됩니까? 도반들이여, 여기 비구에게는 수많은 사문과 바라문들이 가졌던 그 여러 개별적인 진리들이 모두 물리쳐졌고, 내쫓겼으며, 버려졌고, 뱉어졌으며, 놓아졌고, 포기되었으며, 되돌려 보내졌습니다. 도반들이여, 이와 같이 비구는 여러 개별적인 진리들을 제거한 자가 됩니다.

‘‘กถญฺจาวุโส[Pg.225], ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กาเมสนา ปหีนา โหติ, ภเวสนา ปหีนา โหติ, พฺรหฺมจริเยสนา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ.

도반들이여, 비구가 어떻게 모든 구함을 완전히 내려놓은 자가 됩니까? 도반들이여, 여기 비구는 감각적 욕망에 대한 구함을 버렸고, 존재에 대한 구함을 버렸으며, 청정범행에 대한 구함이 가라앉았습니다. 도반들이여, 이와 같이 비구는 모든 구함을 완전히 내려놓은 자가 됩니다.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ อนาวิลสงฺกปฺโป โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กามสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ, พฺยาปาทสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ, วิหึสาสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อนาวิลสงฺกปฺโป โหติ.

도반들이여, 비구가 어떻게 흐트러짐 없는 사유를 합니까? 도반들이여, 여기 비구는 감각적 욕망에 대한 사유를 버렸고, 성냄에 대한 사유를 버렸으며, 해침에 대한 사유를 버렸습니다. 도반들이여, 이와 같이 비구는 흐트러짐 없는 사유를 하는 자가 됩니다.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ.

도반들이여, 비구가 어떻게 몸의 결합[身行]이 가라앉은 자가 됩니까? 도반들이여, 여기 비구는 즐거움도 버리고 괴로움도 버렸으며, 이전에 이미 기쁨과 슬픔이 소멸했으므로 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온으로 인해 마음 챙김이 청정한 제4선에 들어 머뭅니다. 도반들이여, 이와 같이 비구는 몸의 결합이 가라앉은 자가 됩니다.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตจิตฺโต โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน ราคา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, โทสา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, โมหา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตจิตฺโต โหติ.

도반들이여, 비구가 어떻게 마음이 잘 해탈한 자가 됩니까? 도반들이여, 여기 비구의 마음은 탐욕으로부터 해탈하였고, 성냄으로부터 해탈하였으며, 어리석음으로부터 해탈하였습니다. 도반들이여, 이와 같이 비구는 마음이 잘 해탈한 자가 됩니다.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตปญฺโญ โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ‘ราโค เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. ‘โทโส เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. ‘โมโห เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตปญฺโญ โหติ.

도반들이여, 비구가 어떻게 지혜가 잘 해탈한 자가 됩니까? 도반들이여, 여기 비구는 '나에게 탐욕은 버려졌고, 뿌리가 뽑혔으며, 줄기가 잘린 야자수처럼 되었고, 멸절되었으며, 미래에 다시는 일어나지 않는 법이 되었다'라고 꿰뚫어 압니다. '나에게 성냄은 버려졌고... (중략) ...' '나에게 어리석음은 버려졌고, 뿌리가 뽑혔으며, 줄기가 잘린 야자수처럼 되었고, 멸절되었으며, 미래에 다시는 일어나지 않는 법이 되었다'라고 꿰뚫어 압니다. 도반들이여, 이와 같이 비구는 지혜가 잘 해탈한 자가 됩니다.

‘‘ทส อเสกฺขา ธมฺมา – อเสกฺขา สมฺมาทิฏฺฐิ, อเสกฺโข สมฺมาสงฺกปฺโป, อเสกฺขา สมฺมาวาจา, อเสกฺโข สมฺมากมฺมนฺโต, อเสกฺโข สมฺมาอาชีโว, อเสกฺโข สมฺมาวายาโม, อเสกฺขา สมฺมาสติ, อเสกฺโข สมฺมาสมาธิ, อเสกฺขํ สมฺมาญาณํ, อเสกฺขา สมฺมาวิมุตฺติ.

열 가지 무학법(無學法)이 있습니다. 무학의 정견, 무학의 정사유, 무학의 정어, 무학의 정업, 무학의 정명, 무학의 정정진, 무학의 정념, 무학의 정정, 무학의 정지(正智), 무학의 정해탈입니다.

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทส ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ น [Pg.226] วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

도반들이여, 아시는 분, 보시는 분, 공양받아 마땅한 분, 바르게 깨달으신 분인 그 세존에 의해 이 열 가지 법이 잘 설해졌습니다. 거기에서 우리 모두는 함께 합송해야 하며 다투지 말아야 합니다. 그리하여 이 청정범행이 오랫동안 지속되고 영원히 머물러, 많은 사람의 이익과 행복을 위하고 세상을 연민하며, 신과 인간의 이익과 행복을 위한 것이 되게 해야 합니다.

๓๔๙. อถ โข ภควา อุฏฺฐหิตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘สาธุ สาธุ, สาริปุตฺต, สาธุ โข ตฺวํ, สาริปุตฺต, ภิกฺขูนํ สงฺคีติปริยายํ อภาสี’ติ. อิทมโวจายสฺมา สาริปุตฺโต, สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อตฺตมนา เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

349. 그때 세존께서는 자리에서 일어나 장로 사리풋타에게 말씀하셨습니다. "장허구나, 사리풋타여! 장허구나, 사리풋타여! 사리풋타여, 그대는 비구들에게 '상기티(합송)' 법문을 참으로 잘 설하였도다." 장로 사리풋타는 이 상기티 법문을 설하였고, 스승께서는 흡족해하셨습니다. 그 비구들은 장로 사리풋타의 말씀을 기뻐하며 받아들였습니다.

สงฺคีติสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ.

열 번째인 상기티 수탄타(합송경)가 끝났습니다.

๑๑. ทสุตฺตรสุตฺตํ

11. 다숫타라 수탄타(십상경)

๓๕๐. เอวํ [Pg.227] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ! ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

350. 이와 같이 나는 들었다. 한때 세존께서는 참파 시의 가가라(Gaggarā) 연못가에서 약 오백 명의 많은 비구 승가와 함께 머물고 계셨다. 그때 존자 사리불이 비구들에게 “도반 비구들이여!”라고 불렀다. 비구들은 존자 사리불에게 “도반이여!”라고 응답했다. 존자 사리불은 다음과 같이 말했다.

‘‘ทสุตฺตรํ ปวกฺขามิ, ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา;

ทุกฺขสฺสนฺตกิริยาย, สพฺพคนฺถปฺปโมจนํ’’.

“나는 열 가지씩 늘어나는 법(Dasuttara)을 설하리니, 이는 열반에 이르고 괴로움을 끝내기 위한 것이며, 모든 얽매임(Gantha)에서 벗어나게 하는 법이다.”

เอโก ธมฺโม

한 가지 법

๓๕๑. ‘‘เอโก, อาวุโส, ธมฺโม พหุกาโร, เอโก ธมฺโม ภาเวตพฺโพ, เอโก ธมฺโม ปริญฺเญยฺโย, เอโก ธมฺโม ปหาตพฺโพ, เอโก ธมฺโม หานภาคิโย, เอโก ธมฺโม วิเสสภาคิโย, เอโก ธมฺโม ทุปฺปฏิวิชฺโฌ, เอโก ธมฺโม อุปฺปาเทตพฺโพ, เอโก ธมฺโม อภิญฺเญยฺโย, เอโก ธมฺโม สจฺฉิกาตพฺโพ.

351. “도반들이여, 한 가지 법이 있으니, [그것은] 많은 도움이 되는 것, 닦아야 할 것, 철저히 알아야 할 것, 버려야 할 것, 쇠퇴로 이끄는 것, 수승함으로 이끄는 것, 꿰뚫어 알기 어려운 것, 생겨나게 해야 할 것, 최상의 지혜로 알아야 할 것, 실현해야 할 것이다.”

(ก) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม พหุกาโร? อปฺปมาโท กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อยํ เอโก ธมฺโม พหุกาโร.

(가) “어떤 한 가지 법이 많은 도움이 되는가? 유익한 법들에 대한 불방일(不放逸, Appamāda)이다. 이것이 많은 도움이 되는 한 가지 법이다.”

(ข) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม ภาเวตพฺโพ? กายคตาสติ สาตสหคตา. อยํ เอโก ธมฺโม ภาเวตพฺโพ.

(나) “어떤 한 가지 법을 닦아야 하는가? 즐거움과 함께하는 몸에 대한 마음챙김(身念, Kāyagatāsati)이다. 이것이 닦아야 할 한 가지 법이다.”

(ค) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม ปริญฺเญยฺโย? ผสฺโส สาสโว อุปาทานิโย. อยํ เอโก ธมฺโม ปริญฺเญยฺโย.

(다) “어떤 한 가지 법을 철저히 알아야 하는가? 번뇌의 원인이 되고 집착의 대상이 되는 감각접촉(觸, Phassa)이다. 이것이 철저히 알아야 할 한 가지 법이다.”

(ฆ) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม ปหาตพฺโพ? อสฺมิมาโน. อยํ เอโก ธมฺโม ปหาตพฺโพ.

(라) “어떤 한 가지 법을 버려야 하는가? ‘나라는 자만’(我慢, Asmimāna)이다. 이것이 버려야 할 한 가지 법이다.”

(ง) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม หานภาคิโย? อโยนิโส มนสิกาโร. อยํ เอโก ธมฺโม หานภาคิโย.

(마) “어떤 한 가지 법이 쇠퇴로 이끄는가? 지혜롭지 못한 마음에 잡도리(不如理作意, Ayoniso manasikāra)이다. 이것이 쇠퇴로 이끄는 한 가지 법이다.”

(จ) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม วิเสสภาคิโย? โยนิโส มนสิกาโร. อยํ เอโก ธมฺโม วิเสสภาคิโย.

(바) “어떤 한 가지 법이 수승함으로 이끄는가? 지혜로운 마음에 잡도리(如理作意, Yoniso manasikāra)이다. 이것이 수승함으로 이끄는 한 가지 법이다.”

(ฉ) ‘‘กตโม [Pg.228] เอโก ธมฺโม ทุปฺปฏิวิชฺโฌ? อานนฺตริโก เจโตสมาธิ. อยํ เอโก ธมฺโม ทุปฺปฏิวิชฺโฌ.

(사) “어떤 한 가지 법이 꿰뚫어 알기 어려운가? (도와 과 사이에) 간격이 없는 마음의 삼매(無間三昧, Ānantariko cetosamādhi)이다. 이것이 꿰뚫어 알기 어려운 한 가지 법이다.”

(ช) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม อุปฺปาเทตพฺโพ? อกุปฺปํ ญาณํ. อยํ เอโก ธมฺโม อุปฺปาเทตพฺโพ.

(아) “어떤 한 가지 법을 생겨나게 해야 하는가? 흔들림 없는 지혜(不動智, Akuppaṃ ñāṇaṃ)이다. 이것이 생겨나게 해야 할 한 가지 법이다.”

(ฌ) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม อภิญฺเญยฺโย? สพฺเพ สตฺตา อาหารฏฺฐิติกา. อยํ เอโก ธมฺโม อภิญฺเญยฺโย.

(자) “어떤 한 가지 법을 최상의 지혜로 알아야 하는가? 모든 중생은 음식에 의지해 머문다는 사실이다. 이것이 최상의 지혜로 알아야 할 한 가지 법이다.”

(ญ) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม สจฺฉิกาตพฺโพ? อกุปฺปา เจโตวิมุตฺติ. อยํ เอโก ธมฺโม สจฺฉิกาตพฺโพ.

(차) “어떤 한 가지 법을 실현해야 하는가? 흔들림 없는 마음의 해탈(不動心解脫, Akuppā cetovimutti)이다. 이것이 실현해야 할 한 가지 법이다.”

‘‘อิติ อิเม ทส ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

“이와 같이 이 열 가지 법은 있는 그대로이고, 참되고, 여여하며, 틀림없고, 다르지 않은 것이니, 여래에 의해 바르게 깨달아진 것이다.”

ทฺเว ธมฺมา

두 가지 법

๓๕๒. ‘‘ทฺเว ธมฺมา พหุการา, ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา, ทฺเว ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา, ทฺเว ธมฺมา ปหาตพฺพา, ทฺเว ธมฺมา หานภาคิยา, ทฺเว ธมฺมา วิเสสภาคิยา, ทฺเว ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา, ทฺเว ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา, ทฺเว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา, ทฺเว ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

352. “두 가지 법이 있으니, 많은 도움이 되는 것, 닦아야 할 것, 철저히 알아야 할 것, 버려야 할 것, 쇠퇴로 이끄는 것, 수승함으로 이끄는 것, 꿰뚫어 알기 어려운 것, 생겨나게 해야 할 것, 최상의 지혜로 알아야 할 것, 실현해야 할 것이다.”

(ก) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา พหุการา? สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ. อิเม ทฺเว ธมฺมา พหุการา.

(가) “어떤 두 가지 법이 많은 도움이 되는가? 마음챙김(念, Sati)과 알아차림(正知, Sampajañña)이다. 이 두 가지 법이 많은 도움이 된다.”

(ข) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

(나) “어떤 두 가지 법을 닦아야 하는가? 사마타(止, Samatha)와 위빳사나(觀, Vipassanā)이다. 이 두 가지 법을 닦아야 한다.”

(ค) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? นามญฺจ รูปญฺจ. อิเม ทฺเว ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

(다) “어떤 두 가지 법을 철저히 알아야 하는가? 정신(名, Nāma)과 물질(色, Rūpa)이다. 이 두 가지 법을 철저히 알아야 한다.”

(ฆ) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา ปหาตพฺพา? อวิชฺชา จ ภวตณฺหา จ. อิเม ทฺเว ธมฺมา ปหาตพฺพา.

(라) “어떤 두 가지 법을 버려야 하는가? 무명(無明, Avijjā)과 존재에 대한 갈애(有愛, Bhavataṇhā)이다. 이 두 가지 법을 버려야 한다.”

(ง) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา หานภาคิยา? โทวจสฺสตา จ ปาปมิตฺตตา จ. อิเม ทฺเว ธมฺมา หานภาคิยา.

(마) “어떤 두 가지 법이 쇠퇴로 이끄는가? 충고를 듣지 않음(難悔, Dovacassatā)과 나쁜 친구를 사귐(惡友, Pāpamittatā)이다. 이 두 가지 법이 쇠퇴로 이끄는 것이다.”

(จ) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา วิเสสภาคิยา? โสวจสฺสตา จ กลฺยาณมิตฺตตา จ. อิเม ทฺเว ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

(바) “어떤 두 가지 법이 수승함으로 이끄는가? 충고를 잘 들음(順悔, Sovacassatā)과 좋은 친구를 사귐(善友, Kalyāṇamittatā)이다. 이 두 가지 법이 수승함으로 이끄는 것이다.”

(ฉ) ‘‘กตเม [Pg.229] ทฺเว ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? โย จ เหตุ โย จ ปจฺจโย สตฺตานํ สํกิเลสาย, โย จ เหตุ โย จ ปจฺจโย สตฺตานํ วิสุทฺธิยา. อิเม ทฺเว ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

(사) “어떤 두 가지 법이 꿰뚫어 알기 어려운가? 중생들이 오염되는 원인과 조건이며, 중생들이 청정해지는 원인과 조건이다. 이 두 가지 법이 꿰뚫어 알기 어렵다.”

(ช) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? ทฺเว ญาณานิ – ขเย ญาณํ, อนุปฺปาเท ญาณํ. อิเม ทฺเว ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

(아) “어떤 두 가지 법을 생겨나게 해야 하는가? 두 가지 지혜이니, [번뇌의] 소멸에 대한 지혜(盡智, Khaye ñāṇa)와 [번뇌가] 다시 생겨나지 않음에 대한 지혜(無生智, Anuppāde ñāṇa)이다. 이 두 가지 법을 생겨나게 해야 한다.”

(ฌ) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? ทฺเว ธาตุโย – สงฺขตา จ ธาตุ อสงฺขตา จ ธาตุ. อิเม ทฺเว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

(자) “어떤 두 가지 법을 최상의 지혜로 알아야 하는가? 두 가지 요소(界, Dhātu)이니, 형성된 요소(有爲界, Saṅkhatā dhātu)와 형성되지 않은 요소(無爲界, Asaṅkhatā dhātu)이다. 이 두 가지 법을 최상의 지혜로 알아야 한다.”

(ญ) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? วิชฺชา จ วิมุตฺติ จ. อิเม ทฺเว ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

(차) “어떤 두 가지 법을 실현해야 하는가? 명철함(明, Vijjā)과 해탈(解脫, Vimutti)이다. 이 두 가지 법을 실현해야 한다.”

‘‘อิติ อิเม วีสติ ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

“이와 같이 이 스무 가지 법은 있는 그대로이고, 참되고, 여여하며, 틀림없고, 다르지 않은 것이니, 여래에 의해 바르게 깨달아진 것이다.”

ตโย ธมฺมา

세 가지 법

๓๕๓. ‘‘ตโย ธมฺมา พหุการา, ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา…เป… ตโย ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

353. “세 가지 법이 있으니, 많은 도움이 되는 것, 닦아야 할 것... (중략) ... 실현해야 할 것이다.”

(ก) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา พหุการา? สปฺปุริสสํเสโว, สทฺธมฺมสฺสวนํ, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ. อิเม ตโย ธมฺมา พหุการา.

(가) 도움이 많이 되는 세 가지 법은 무엇인가? 선우를 가까이 함, 바른 법을 들음, 법에 일치하는 법을 실천함이다. 이 세 가지 법은 도움이 많이 된다.

(ข) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา? ตโย สมาธี – สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

(나) 닦아야 할 세 가지 법은 무엇인가? 세 가지 삼매이니, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있는 삼매, 일으킨 생각은 없고 지속적 고찰만 있는 삼매, 일으킨 생각도 없고 지속적 고찰도 없는 삼매이다. 이 세 가지 법은 닦아야 한다.

(ค) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? ติสฺโส เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. อิเม ตโย ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

(다) 철저히 알아야 할 세 가지 법은 무엇인가? 세 가지 느낌이니, 즐거운 느낌, 괴로운 느낌, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌이다. 이 세 가지 법은 철저히 알아야 한다.

(ฆ) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา ปหาตพฺพา? ติสฺโส ตณฺหา – กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา. อิเม ตโย ธมฺมา ปหาตพฺพา.

(라) 버려야 할 세 가지 법은 무엇인가? 세 가지 갈애이니, 감각적 욕망에 대한 갈애, 존재에 대한 갈애, 존재하지 않음에 대한 갈애이다. 이 세 가지 법은 버려야 한다.

(ง) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา หานภาคิยา? ตีณิ อกุสลมูลานิ – โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ. อิเม ตโย ธมฺมา หานภาคิยา.

(마) 쇠퇴하게 하는 세 가지 법은 무엇인가? 세 가지 해로운 뿌리이니, 탐욕이라는 해로운 뿌리, 성냄이라는 해로운 뿌리, 미혹이라는 해로운 뿌리이다. 이 세 가지 법은 쇠퇴하게 한다.

(จ) ‘‘กตเม [Pg.230] ตโย ธมฺมา วิเสสภาคิยา? ตีณิ กุสลมูลานิ – อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ. อิเม ตโย ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

(바) 수승하게 하는 세 가지 법은 무엇인가? 세 가지 유익한 뿌리이니, 탐욕 없음이라는 유익한 뿌리, 성냄 없음이라는 유익한 뿌리, 미혹 없음이라는 유익한 뿌리이다. 이 세 가지 법은 수승하게 한다.

(ฉ) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? ติสฺโส นิสฺสรณิยา ธาตุโย – กามานเมตํ นิสฺสรณํ ยทิทํ เนกฺขมฺมํ, รูปานเมตํ นิสฺสรณํ ยทิทํ อรูปํ, ยํ โข ปน กิญฺจิ ภูตํ สงฺขตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ, นิโรโธ ตสฺส นิสฺสรณํ. อิเม ตโย ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

(사) 통찰하기 어려운 세 가지 법은 무엇인가? 세 가지 벗어남의 요소이니, 감각적 욕망으로부터의 벗어남인 출리, 형상(색)으로부터의 벗어남인 무색, 형성되고 조건 지어지고 연기된 모든 것의 소멸인 니로다(멸)이다. 이 세 가지 법은 통찰하기 어렵다.

(ช) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? ตีณิ ญาณานิ – อตีตํเส ญาณํ, อนาคตํเส ญาณํ, ปจฺจุปฺปนฺนํเส ญาณํ. อิเม ตโย ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

(아) 일으켜야 할 세 가지 법은 무엇인가? 세 가지 지혜이니, 과거에 대한 지혜, 미래에 대한 지혜, 현재에 대한 지혜이다. 이 세 가지 법은 일으켜야 한다.

(ฌ) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? ติสฺโส ธาตุโย – กามธาตุ, รูปธาตุ, อรูปธาตุ. อิเม ตโย ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

(자) 최상의 지혜로 알아야 할 세 가지 법은 무엇인가? 세 가지 요소이니, 욕계 요소, 색계 요소, 무색계 요소이다. 이 세 가지 법은 최상의 지혜로 알아야 한다.

(ญ) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ติสฺโส วิชฺชา – ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณํ วิชฺชา, สตฺตานํ จุตูปปาเต ญาณํ วิชฺชา, อาสวานํ ขเย ญาณํ วิชฺชา. อิเม ตโย ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

(차) 실현해야 할 세 가지 법은 무엇인가? 세 가지 명지이니, 전생을 기억하는 지혜인 명지, 중생의 죽음과 태어남을 아는 지혜인 명지, 번뇌의 소멸을 아는 지혜인 명지이다. 이 세 가지 법은 실현해야 한다.

‘‘อิติ อิเม ตึส ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

이와 같이 이 서른 가지 법은 참되고 실제하며 여여하고 틀림없으며 다르지 않은 것으로서, 여래에 의해 바르게 깨달아진 것이다.

จตฺตาโร ธมฺมา

네 가지 법

๓๕๔. ‘‘จตฺตาโร ธมฺมา พหุการา, จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา…เป… จตฺตาโร ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

354. 네 가지 법은 도움이 많이 되고, 네 가지 법은 닦아야 하며... (중략) ... 네 가지 법은 실현해야 한다.

(ก) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา พหุการา? จตฺตาริ จกฺกานิ – ปติรูปเทสวาโส, สปฺปุริสูปนิสฺสโย, อตฺตสมฺมาปณิธิ, ปุพฺเพ จ กตปุญฺญตา. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา พหุการา.

(가) 도움이 많이 되는 네 가지 법은 무엇인가? 네 가지 바퀴이니, 적당한 지역에 거주함, 선우를 가까이 함, 자신을 바르게 세움, 이전에 지은 공덕이 있음이다. 이 네 가지 법은 도움이 많이 된다.

(ข) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา? จตฺตาโร สติปฏฺฐานา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ…เป… จิตฺเต… ธมฺเมสุ [Pg.231] ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

(나) 닦아야 할 네 가지 법은 무엇인가? 네 가지 사념처이니, 도반들이여, 여기 수행자는 몸에서 몸을 관찰하며 머물고, 근면하고 알아차리고 마음 챙기며 세상에 대한 탐욕과 싫어함을 버린다. 느낌에서... (중략) ... 마음에서... 법에서 법을 관찰하며 머물고, 근면하고 알아차리고 마음 챙기며 세상에 대한 탐욕과 싫어함을 버린다. 이 네 가지 법은 닦아야 한다.

(ค) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? จตฺตาโร อาหารา – กพฬีกาโร อาหาโร โอฬาริโก วา สุขุโม วา, ผสฺโส ทุติโย, มโนสญฺเจตนา ตติยา, วิญฺญาณํ จตุตฺถํ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

(다) 철저히 알아야 할 네 가지 법은 무엇인가? 네 가지 음식이니, 거칠거나 미세한 덩어리 식, 두 번째인 촉식, 세 번째인 의사식, 네 번째인 식식이다. 이 네 가지 법은 철저히 알아야 한다.

(ฆ) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา ปหาตพฺพา? จตฺตาโร โอฆา – กาโมโฆ, ภโวโฆ, ทิฏฺโฐโฆ, อวิชฺโชโฆ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ปหาตพฺพา.

(라) 버려야 할 네 가지 법은 무엇인가? 네 가지 폭류이니, 욕폭류, 유폭류, 견폭류, 무명폭류이다. 이 네 가지 법은 버려야 한다.

(ง) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา หานภาคิยา? จตฺตาโร โยคา – กามโยโค, ภวโยโค, ทิฏฺฐิโยโค, อวิชฺชาโยโค. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา หานภาคิยา.

(마) 쇠퇴하게 하는 네 가지 법은 무엇인가? 네 가지 속박이니, 욕속박, 유속박, 견속박, 무명속박이다. 이 네 가지 법은 쇠퇴하게 한다.

(จ) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา วิเสสภาคิยา? จตฺตาโร วิสญฺโญคา – กามโยควิสํโยโค, ภวโยควิสํโยโค, ทิฏฺฐิโยควิสํโยโค, อวิชฺชาโยควิสํโยโค. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

(바) 수승하게 하는 네 가지 법은 무엇인가? 네 가지 속박에서 벗어남이니, 욕속박에서 벗어남, 유속박에서 벗어남, 견속박에서 벗어남, 무명속박에서 벗어남이다. 이 네 가지 법은 수승하게 한다.

(ฉ) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? จตฺตาโร สมาธี – หานภาคิโย สมาธิ, ฐิติภาคิโย สมาธิ, วิเสสภาคิโย สมาธิ, นิพฺเพธภาคิโย สมาธิ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

(사) 통찰하기 어려운 네 가지 법은 무엇인가? 네 가지 삼매이니, 쇠퇴로 인도하는 삼매, 정체로 인도하는 삼매, 수승함으로 인도하는 삼매, 꿰뚫음으로 인도하는 삼매이다. 이 네 가지 법은 통찰하기 어렵다.

(ช) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? จตฺตาริ ญาณานิ – ธมฺเม ญาณํ, อนฺวเย ญาณํ, ปริเย ญาณํ, สมฺมุติยา ญาณํ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

(아) 일으켜야 할 네 가지 법은 무엇인가? 네 가지 지혜이니, 법에 대한 지혜, 유추하는 지혜, 타심통에 대한 지혜, 세속적인 지혜이다. 이 네 가지 법은 일으켜야 한다.

(ฌ) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? จตฺตาริ อริยสจฺจานิ – ทุกฺขํ อริยสจฺจํ, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

(자) 최상의 지혜로 알아야 할 네 가지 법은 무엇인가? 네 가지 성스러운 진리이니, 괴로움의 성스러운 진리, 괴로움의 일어남의 성스러운 진리, 괴로움의 소멸의 성스러운 진리, 괴로움의 소멸로 인도하는 도닦음의 성스러운 진리이다. 이 네 가지 법은 최상의 지혜로 알아야 한다.

(ญ) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? จตฺตาริ สามญฺญผลานิ – โสตาปตฺติผลํ, สกทาคามิผลํ, อนาคามิผลํ, อรหตฺตผลํ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

(차) 실현해야 할 네 가지 법은 무엇인가? 네 가지 사문과이니, 예류과, 일래과, 불환과, 아라한과이다. 이 네 가지 법은 실현해야 한다.

‘‘อิติ [Pg.232] อิเม จตฺตารีสธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

이와 같이 이 마흔 가지 법은 참되고 실제하며 여여하고 틀림없으며 다르지 않은 것으로서, 여래에 의해 바르게 깨달아진 것이다.

ปญฺจ ธมฺมา

다섯 가지 법

๓๕๕. ‘‘ปญฺจ ธมฺมา พหุการา…เป… ปญฺจ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

355. 다섯 가지 법은 도움이 많이 되고... (중략) ... 다섯 가지 법은 실현해야 한다.

(ก) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา พหุการา? ปญฺจ ปธานิยงฺคานิ – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. อสโฐ โหติ อมายาวี ยถาภูตมตฺตานํ อาวีกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ. อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิเม ปญฺจ ธมฺมา พหุการา.

(가) 도움이 많이 되는 다섯 가지 법은 무엇인가? 다섯 가지 노력의 요소이다. 도반들이여, 여기 수행자는 믿음이 있어 여래의 깨달음을 믿는다. 즉 '그분 세존께서는 이러한 이유로 아라한이시며, 바르게 깨달으신 분이며, 명지와 덕행을 갖추신 분이며, 행복하게 가신 분이며, 세상을 아는 분이며, 가장 높은 분으로서 길들여야 할 사람을 잘 길들이는 분이며, 신들과 인간들의 스승이시며, 깨달으신 분이며, 세존이시다'라고 믿는다. 병이 없고 건강하며, 소화력이 좋아 너무 차지도 너무 뜨겁지도 않은 중간 상태로서 정진하기에 적합하다. 정직하고 속임수가 없어 스승이나 지혜로운 동료 수행자들에게 자신을 있는 그대로 드러낸다. 해로운 법들을 버리고 유익한 법들을 갖추기 위해 정진하며 머무니, 힘이 있고 굳건한 용기가 있으며 유익한 법들에 대해 책임을 놓지 않는다. 생멸을 꿰뚫고 성스러우며 괴로움의 소멸로 인도하는 지혜를 갖춘 지혜로운 자이다. 이 다섯 가지 법은 도움이 많이 된다.

(ข) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา? ปญฺจงฺคิโก สมฺมาสมาธิ – ปีติผรณตา, สุขผรณตา, เจโตผรณตา, อาโลกผรณตา, ปจฺจเวกฺขณนิมิตฺตํ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

(나) 닦아야 할 다섯 가지 법은 무엇인가? 다섯 가지 요소[五支]를 갖춘 바른 삼매이다. 즉, 희열로 가득 참(喜遍滿), 행복으로 가득 참(樂遍滿), 마음으로 가득 참(心遍滿), 빛으로 가득 참(光明遍滿), 반조의 표상(省察相)이다. 이 다섯 가지 법을 닦아야 한다.

(ค) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา – รูปุปาทานกฺขนฺโธ, เวทนุปาทานกฺขนฺโธ, สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ, สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

(다) 온전히 알아야 할 다섯 가지 법은 무엇인가? 다섯 가지 취착의 무더기[五取蘊]이다. 즉, 색취온, 수취온, 상취온, 행취온, 식취온이다. 이 다섯 가지 법을 온전히 알아야 한다.

(ฆ) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา ปหาตพฺพา? ปญฺจ นีวรณานิ – กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจกุกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา ปหาตพฺพา.

(라) 버려야 할 다섯 가지 법은 무엇인가? 다섯 가지 장애[五蓋]이다. 즉, 감각적 욕망의 장애, 악의의 장애, 해태와 혼침의 장애, 들뜸과 후회의 장애, 의심의 장애이다. 이 다섯 가지 법을 버려야 한다.

(ง) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา หานภาคิยา? ปญฺจ เจโตขิลา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, ตสฺส [Pg.233] จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. อยํ ปฐโม เจโตขิโล. ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺเม กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ…เป… สงฺเฆ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ…เป… สิกฺขาย กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ…เป… สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต, โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. อยํ ปญฺจโม เจโตขิโล. อิเม ปญฺจ ธมฺมา หานภาคิยา.

(마) 쇠퇴로 이끄는 다섯 가지 법은 무엇인가? 다섯 가지 마음의 황폐함[心荒蕪]이다. 도반들이여, 여기 수행자가 스승에 대하여 의심하고 회의하며, 확신하지 못하고 깨끗한 믿음을 가지지 못한다. 도반들이여, 스승에 대하여 의심하고 회의하며, 확신하지 못하고 깨끗한 믿음을 가지지 못하는 수행자는 그 마음이 불타는 노력과 전념과 정진과 힘씀으로 기울지 않는다. 마음이 불타는 노력과 전념과 정진과 힘씀으로 기울지 않는 이것이 첫 번째 마음의 황폐함이다. 다시 도반들이여, 수행자가 법에 대하여 의심하고 회의하며... 상가에 대하여 의심하고 회의하며... 학습[戒定慧]에 대하여 의심하고 회의하며... 동료 수행자들에게 화를 내고 불만을 품으며 해코지하려는 마음을 가져 마음이 황폐해진 경우이다. 도반들이여, 동료 수행자들에게 화를 내고 불만을 품으며 해코지하려는 마음을 가져 마음이 황폐해진 수행자는 그 마음이 불타는 노력과 전념과 정진과 힘씀으로 기울지 않는다. 마음이 불타는 노력과 전념과 정진과 힘씀으로 기울지 않는 이것이 다섯 번째 마음의 황폐함이다. 이 다섯 가지 법은 쇠퇴로 이끄는 법들이다.

(จ) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา วิเสสภาคิยา? ปญฺจินฺทฺริยานิ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

(바) 수승함으로 이끄는 다섯 가지 법은 무엇인가? 다섯 가지 기능[五根]이다. 즉, 믿음의 기능, 정진의 기능, 마음챙김의 기능, 삼매의 기능, 통찰지의 기능이다. 이 다섯 가지 법은 수승함으로 이끄는 법들이다.

(ฉ) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? ปญฺจ นิสฺสรณิยา ธาตุโย – อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กาเม มนสิกโรโต กาเมสุ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. เนกฺขมฺมํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต เนกฺขมฺเม จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ กาเมหิ. เย จ กามปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ. น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ กามานํ นิสฺสรณํ.

(사) 꿰뚫어 알기 어려운 다섯 가지 법은 무엇인가? 다섯 가지 출리(出離, 벗어남)의 요소[五出離界]이다. 도반들이여, 여기 수행자가 감각적 욕망을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 감각적 욕망으로 달려가지 않고, 깨끗한 믿음을 가지지 않으며, 머물지 않고, 해탈하지 못한다. 그러나 그가 출리(出離, 욕망을 떠남)를 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 출리로 달려가고 깨끗한 믿음을 가지며 머물고 해탈한다. 그의 그 마음은 출리에 잘 도달하고 잘 닦여졌으며, 감각적 욕망에서 잘 일어나고 잘 해탈하며 감각적 욕망으로부터 벗어나 있다. 감각적 욕망을 연유로 일어나는 괴로움과 번뇌와 열뇌가 있다면, 그는 그것들로부터 해탈해 있다. 그는 그러한 느낌을 겪지 않는다. 이것을 감각적 욕망으로부터의 출리라고 한다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน พฺยาปาทํ มนสิกโรโต พฺยาปาเท จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อพฺยาปาทํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อพฺยาปาเท จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ พฺยาปาเทน. เย จ พฺยาปาทปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ. น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ.

다시 도반들이여, 수행자가 악의를 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 악의로 달려가지 않고 깨끗한 믿음을 가지지 않으며 머물지 않고 해탈하지 못한다. 그러나 그가 악의 없음[無恚]을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 악의 없음에 달려가고 깨끗한 믿음을 가지며 머물고 해탈한다. 그의 그 마음은 악의 없음에 잘 도달하고 잘 닦여졌으며, 악의에서 잘 일어나고 잘 해탈하며 악의로부터 벗어나 있다. 악의를 연유로 일어나는 괴로움과 번뇌와 열뇌가 있다면, 그는 그것들로부터 해탈해 있다. 그는 그러한 느낌을 겪지 않는다. 이것을 악의로부터의 출리라고 한다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน วิเหสํ มนสิกโรโต วิเหสาย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อวิเหสํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อวิเหสาย จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ[Pg.234]. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ วิเหสาย. เย จ วิเหสาปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ. น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ วิเหสาย นิสฺสรณํ.

다시 도반들이여, 수행자가 해코지[害]를 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 해코지로 달려가지 않고 깨끗한 믿음을 가지지 않으며 머물지 않고 해탈하지 못한다. 그러나 그가 해코지 않음[不害]을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 해코지 않음에 달려가고 깨끗한 믿음을 가지며 머물고 해탈한다. 그의 그 마음은 해코지 않음에 잘 도달하고 잘 닦여졌으며, 해코지에서 잘 일어나고 잘 해탈하며 해코지로부터 벗어나 있다. 해코지를 연유로 일어나는 괴로움과 번뇌와 열뇌가 있다면, 그는 그것들로부터 해탈해 있다. 그는 그러한 느낌을 겪지 않는다. 이것을 해코지로부터의 출리라고 한다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน รูเป มนสิกโรโต รูเปสุ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อรูปํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อรูเป จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ รูเปหิ. เย จ รูปปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ. น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ รูปานํ นิสฺสรณํ.

다시 도반들이여, 수행자가 물질[色]을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 물질로 달려가지 않고 깨끗한 믿음을 가지지 않으며 머물지 않고 해탈하지 못한다. 그러나 그가 비물질[無色]을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 비물질에 달려가고 깨끗한 믿음을 가지며 머물고 해탈한다. 그의 그 마음은 비물질에 잘 도달하고 잘 닦여졌으며, 물질에서 잘 일어나고 잘 해탈하며 물질로부터 벗어나 있다. 물질을 연유로 일어나는 괴로움과 번뇌와 열뇌가 있다면, 그는 그것들로부터 해탈해 있다. 그는 그러한 느낌을 겪지 않는다. 이것을 물질로부터의 출리라고 한다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน สกฺกายํ มนสิกโรโต สกฺกาเย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. สกฺกายนิโรธํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต สกฺกายนิโรเธ จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ สกฺกาเยน. เย จ สกฺกายปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ. น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ สกฺกายสฺส นิสฺสรณํ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

다시 도반들이여, 수행자가 유신(有身, 오취온)을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 유신으로 달려가지 않고 깨끗한 믿음을 가지지 않으며 머물지 않고 해탈하지 못한다. 그러나 그가 유신의 소멸을 마음에 잡도리할 때, 그의 마음은 유신의 소멸에 달려가고 깨끗한 믿음을 가지며 머물고 해탈한다. 그의 그 마음은 유신의 소멸에 잘 도달하고 잘 닦여졌으며, 유신에서 잘 일어나고 잘 해탈하며 유신으로부터 벗어나 있다. 유신을 연유로 일어나는 괴로움과 번뇌와 열뇌가 있다면, 그는 그것들로부터 해탈해 있다. 그는 그러한 느낌을 겪지 않는다. 이것을 유신으로부터의 출리라고 한다. 이 다섯 가지 법은 꿰뚫어 알기 어려운 법들이다.

(ช) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? ปญฺจ ญาณิโก สมฺมาสมาธิ – ‘อยํ สมาธิ ปจฺจุปฺปนฺนสุโข เจว อายติญฺจ สุขวิปาโก’ติ ปจฺจตฺตํเยว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. ‘อยํ สมาธิ อริโย นิรามิโส’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. ‘อยํ สมาธิ อกาปุริสเสวิโต’ติ ปจฺจตฺตํเยว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. ‘อยํ สมาธิ สนฺโต ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธลทฺโธ เอโกทิภาวาธิคโต, น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต’ติ ปจฺจตฺตํเยว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. ‘โส โข ปนาหํ อิมํ สมาธึ สโตว สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามี’ติ ปจฺจตฺตํเยว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

(아) 생겨나게 해야 할 다섯 가지 법은 무엇인가? 다섯 가지 지혜를 갖춘 바른 삼매이다. '이 삼매는 현재에도 즐겁고 미래에도 즐거운 과보가 있다'라고 스스로에게 지혜가 생긴다. '이 삼매는 성스럽고 세속적인 미끼가 없다'라고 스스로에게 지혜가 생긴다. '이 삼매는 참된 사람[大士]들이 닦는 것이다'라고 스스로에게 지혜가 생긴다. '이 삼매는 평화롭고 고결하며, 가라앉음으로 얻은 것이고, 한곳에 집중됨을 얻은 것이며, 가해지는 자극이나 억압으로 번뇌를 막는 것이 아니다'라고 스스로에게 지혜가 생긴다. '나는 마음을 챙겨서 이 삼매에 들고, 마음을 챙겨서 삼매에서 나온다'라고 스스로에게 지혜가 생긴다. 이 다섯 가지 법을 생겨나게 해야 한다.

(ฌ) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? ปญฺจ วิมุตฺตายตนานิ – อิธาวุโส, ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี. ยถา [Pg.235] ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ ปฐมํ วิมุตฺตายตนํ.

(자) “어떤 다섯 가지 법이 특별한 지혜로 알아야 할 것인가? 다섯 가지 해탈의 근거(vimuttāyatanāni)이다. 도반들이여, 여기 수행자에게 스승이나 혹은 다른 존경할 만한 동료 수행자가 법을 설한다. 도반들이여, 스승이나 다른 존경할 만한 동료 수행자가 법을 설하는 그 방식대로, 그 수행자는 그 법의 의미를 통달하고 가르침을 통달한다. 의미를 통달하고 가르침을 통달한 그에게 환희가 생기고, 환희하는 자에게 희열이 생기며, 희열을 느끼는 자의 몸은 경안하고, 몸이 경안한 자는 행복을 느끼며, 행복한 자의 마음은 삼매에 든다. 이것이 첫 번째 해탈의 근거이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ. ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ ทุติยํ วิมุตฺตายตนํ.

“다시 또, 도반들이여, 수행자에게 스승이나 혹은 다른 존경할 만한 동료 수행자가 법을 설하지는 않으나, 다만 들은 대로 배운 대로 법을 상세하게 다른 이들에게 설한다. 도반들이여, 수행자가 들은 대로 배운 대로 법을 상세하게 다른 이들에게 설하는 그 방식대로, 그는 그 법의 의미를 통달하고 가르침을 통달한다. 의미를 통달하고 가르침을 통달한 그에게 환희가 생기고, 환희하는 자에게 희열이 생기며, 희열을 느끼는 자의 몸은 경안하고, 몸이 경안한 자는 행복을 느끼며, 행복한 자의 마음은 삼매에 든다. 이것이 두 번째 해탈의 근거이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ. อปิ จ โข, ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ ตติยํ วิมุตฺตายตนํ.

“다시 또, 도반들이여, 수행자에게 스승이나 혹은 다른 존경할 만한 동료 수행자가 법을 설하지도 않고, 들은 대로 배운 대로 법을 상세하게 다른 이들에게 설하지도 않으나, 다만 들은 대로 배운 대로 법을 상세하게 암송한다. 도반들이여, 수행자가 들은 대로 배운 대로 법을 상세하게 암송하는 그 방식대로, 그는 그 법의 의미를 통달하고 가르침을 통달한다. 의미를 통달하고 가르침을 통달한 그에게 환희가 생기고, 환희하는 자에게 희열이 생기며, 희열을 느끼는 자의 몸은 경안하고, 몸이 경안한 자는 행복을 느끼며, 행복한 자의 마음은 삼매에 든다. 이것이 세 번째 해탈의 근거이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ. อปิ จ โข, ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. ยถา ยถา[Pg.236], อาวุโส, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ จตุตฺถํ วิมุตฺตายตนํ.

“다시 또, 도반들이여, 수행자에게 스승이나 혹은 다른 존경할 만한 동료 수행자가 법을 설하지도 않고, 들은 대로 배운 대로 법을 상세하게 다른 이들에게 설하지도 않으며, 들은 대로 배운 대로 법을 상세하게 암송하지도 않으나, 다만 들은 대로 배운 대로 법을 마음으로 사유하고 고찰하며 심사숙고한다. 도반들이여, 수행자가 들은 대로 배운 대로 법을 마음으로 사유하고 고찰하며 심사숙고하는 그 방식대로, 그는 그 법의 의미를 통달하고 가르침을 통달한다. 의미를 통달하고 가르침을 통달한 그에게 환희가 생기고, 환희하는 자에게 희열이 생기며, 희열을 느끼는 자의 몸은 경안하고, 몸이 경안한 자는 행복을 느끼며, 행복한 자의 마음은 삼매에 든다. 이것이 네 번째 해탈의 근거이다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ; อปิ จ ขฺวสฺส อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุโน อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฺปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ ปญฺจมํ วิมุตฺตายตนํ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

“다시 또, 도반들이여, 수행자에게 스승이나 혹은 다른 존경할 만한 동료 수행자가 법을 설하지도 않고, 다른 이들에게 설하지도 않으며, 암송하지도 않고, 마음으로 사유하지도 않으나, 다만 어떤 삼매의 표상(samādhinimittaṃ)을 잘 파악하고, 잘 마음에 새기고, 잘 지니고, 통찰지로써 잘 꿰뚫는다. 도반들이여, 수행자가 어떤 삼매의 표상을 잘 파악하고 잘 마음에 새기고 잘 지니고 통찰지로써 잘 꿰뚫는 그 방식대로, 그는 그 법의 의미를 통달하고 가르침을 통달한다. 의미를 통달하고 가르침을 통달한 그에게 환희가 생기고, 환희하는 자에게 희열이 생기며, 희열을 느끼는 자의 몸은 경안하고, 몸이 경안한 자는 행복을 느끼며, 행복한 자의 마음은 삼매에 든다. 이것이 다섯 번째 해탈의 근거이다. 이들 다섯 가지 법이 특별한 지혜로 알아야 할 것이다.”

(ญ) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ปญฺจ ธมฺมกฺขนฺธา – สีลกฺขนฺโธ, สมาธิกฺขนฺโธ, ปญฺญากฺขนฺโธ, วิมุตฺติกฺขนฺโธ, วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺโธ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

(냐) “어떤 다섯 가지 법이 체득해야 할 것인가? 다섯 가지 법온(dhammakkhandhā)이니, 즉 계온, 정온, 혜온, 해탈온, 해탈지견온이다. 이들 다섯 가지 법이 체득해야 할 것이다.”

‘‘อิติ อิเม ปญฺญาส ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

“이와 같이 이 오십 가지 법은 사실이며, 참되고, 여여하며, 어긋남이 없고, 다르지 않은 것으로서, 여래에 의해 바르게 깨달아진 것이다.”

ฉ ธมฺมา

여섯 가지 법

๓๕๖. ‘‘ฉ ธมฺมา พหุการา…เป… ฉ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

356. “여섯 가지 법은 많은 도움이 되고…(중략)… 여섯 가지 법은 체득해야 한다.”

(ก) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา พหุการา? ฉ สารณียา ธมฺมา. อิธาวุโส, ภิกฺขุโน เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห [Pg.237] จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

(카) “어떤 여섯 가지 법이 많은 도움이 되는가? 여섯 가지 기억해야 할 법(sāraṇīyā dhammā)이다. 도반들이여, 여기 수행자가 동료 수행자들에게 공개적으로나 은밀하게 자애로운 몸의 업을 일으킨다. 이 법 또한 기억해야 할 것이며, 사랑을 만들고 공경을 만들며, 서로를 거두어주고 다투지 않게 하며 화합하고 일치하게 하는 데 기여한다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน เมตฺตํ วจีกมฺมํ…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“다시 또, 도반들이여, 수행자가 자애로운 말의 업을…(중략)… 일치하게 하는 데 기여한다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน เมตฺตํ มโนกมฺมํ…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“다시 또, 도반들이여, 수행자가 자애로운 마음의 업을…(중략)… 일치하게 하는 데 기여한다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ, ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี โหติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

“다시 또, 도반들이여, 수행자가 법답고 법에 따라 얻은 이익들, 즉 비록 발우에 남은 음식 정도의 적은 것이라도, 그러한 이익들을 나눔 없이 독점하지 않고 계를 갖춘 동료 수행자들과 공동으로 사용한다. 이 법 또한 기억해야 할 것이며…(중략)… 일치하게 하는 데 기여한다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ, ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ, ตถารูเปสุ สีเลสุ สีลสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

다시 또 도반들이여, 비구는 깨어지지 않고 구멍 나지 않고 얼룩지지 않고 반점이 없으며, 예속되지 않고 지혜로운 이들이 찬탄하며, 갈애와 견해에 의해 잘못 집착되지 않고 삼매를 일으키게 하는 그러한 계들을 갖추어, 도반들과 함께 면전에서나 보이지 않는 곳에서나 계를 같이하며 머뭅니다. 이 법 또한 기억해야 할 것이며... (중략) ... 하나가 됨으로 인도합니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย, ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิ สามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ, สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ. อิเม ฉ ธมฺมา พหุการา.

다시 또 도반들이여, 비구는 성스럽고 출리(出離)하게 하며, 그것을 실천하는 자를 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는 그러한 견해를 갖추어, 도반들과 함께 면전에서나 보이지 않는 곳에서나 견해를 같이하며 머뭅니다. 이 법 또한 기억해야 할 것이며, 사랑을 만들고 존경을 만들며, 포섭과 다투지 않음과 화합과 하나가 됨으로 인도합니다. 이들 여섯 가지 법은 많은 도움이 됩니다.

(ข) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา? ฉ อนุสฺสติฏฺฐานานิ – พุทฺธานุสฺสติ, ธมฺมานุสฺสติ, สงฺฆานุสฺสติ, สีลานุสฺสติ, จาคานุสฺสติ, เทวตานุสฺสติ. อิเม ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

수행해야 할 여섯 가지 법은 무엇입니까? 여섯 가지 계속해서 새겨야 할 곳(随念)입니다. 즉 부처님에 대한 계속된 새김(佛随念), 가르침에 대한 계속된 새김(法随念), 승가에 대한 계속된 새김(僧随念), 계에 대한 계속된 새김(戒随念), 보시에 대한 계속된 새김(捨随念), 천신에 대한 계속된 새김(天随念)입니다. 이들 여섯 가지 법은 수행되어야 합니다.

(ค) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? ฉ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ – จกฺขายตนํ, โสตายตนํ, ฆานายตนํ, ชิวฺหายตนํ, กายายตนํ, มนายตนํ. อิเม ฉ ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

철저히 알아야 할 여섯 가지 법은 무엇입니까? 여섯 가지 안의 감각장소(內入處)입니다. 즉 눈의 감각장소, 귀의 감각장소, 코의 감각장소, 혀의 감각장소, 몸의 감각장소, 마노(뜻)의 감각장소입니다. 이들 여섯 가지 법은 철저히 알아야 합니다.

(ฆ) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา ปหาตพฺพา? ฉ ตณฺหากายา – รูปตณฺหา, สทฺทตณฺหา, คนฺธตณฺหา, รสตณฺหา, โผฏฺฐพฺพตณฺหา, ธมฺมตณฺหา. อิเม ฉ ธมฺมา ปหาตพฺพา.

버려야 할 여섯 가지 법은 무엇입니까? 여섯 가지 갈애의 무리입니다. 즉 형색에 대한 갈애, 소리에 대한 갈애, 냄새에 대한 갈애, 맛에 대한 갈애, 감촉에 대한 갈애, 법(감각대상)에 대한 갈애입니다. 이들 여섯 가지 법은 버려야 합니다.

(ง) ‘‘กตเม [Pg.238] ฉ ธมฺมา หานภาคิยา? ฉ อคารวา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส. ธมฺเม…เป… สงฺเฆ… สิกฺขาย… อปฺปมาเท… ปฏิสนฺถาเร อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส. อิเม ฉ ธมฺมา หานภาคิยา.

쇠퇴로 이끄는 여섯 가지 법은 무엇입니까? 여섯 가지 공경하지 않음입니다. 도반들이여, 여기 비구는 스승(부처님)에 대해 공경함이 없고 존중함이 없이 머뭅니다. 가르침에 대해... (중략) ... 승가에 대해... 학습(계·정·혜)에 대해... 불방일(방일하지 않음)에 대해... 환대(접대)에 대해 공경함이 없고 존중함이 없이 머뭅니다. 이들 여섯 가지 법은 쇠퇴로 이끄는 것입니다.

(จ) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา วิเสสภาคิยา? ฉ คารวา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส ธมฺเม…เป… สงฺเฆ… สิกฺขาย… อปฺปมาเท… ปฏิสนฺถาเร สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส. อิเม ฉ ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

수월함(특별함)으로 이끄는 여섯 가지 법은 무엇입니까? 여섯 가지 공경함입니다. 도반들이여, 여기 비구는 스승에 대해 공경함이 있고 존중함이 있게 머뭅니다. 가르침에 대해... (중략) ... 승가에 대해... 학습에 대해... 불방일에 대해... 환대에 대해 공경함이 있고 존중함이 있게 머뭅니다. 이들 여섯 가지 법은 수월함으로 이끄는 것입니다.

(ฉ) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? ฉ นิสฺสรณิยา ธาตุโย – อิธาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘เมตฺตา หิ โข เม, เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, อถ จ ปน เม พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ. น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ อาวุโส อนวกาโส ยํ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย. อถ จ ปนสฺส พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, พฺยาปาทสฺส, ยทิทํ เมตฺตาเจโตวิมุตฺตี’ติ.

통찰하기 어려운 여섯 가지 법은 무엇입니까? (윤회에서) 벗어나게 하는 여섯 가지 요소(界)입니다. 도반들이여, 여기 비구가 이와 같이 말한다고 합시다. '나는 자애(mettā)를 통한 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레처럼 만들고 기초로 삼고 확립하고 숙달하고 잘 시작했습니다. 그럼에도 불구하고 나에게는 악의(byāpāda)가 내 마음을 사로잡아 머물러 있습니다.' 그에게 '그렇게 말하지 마십시오. 존자여, 그렇게 말하지 마십시오. 세존을 비방하지 마십시오. 세존을 비방하는 것은 좋지 않습니다. 세존께서는 그렇게 말씀하시지 않았을 것입니다. 도반이여, 자애를 통한 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레처럼 만들고 기초로 삼고 확립하고 숙달하고 잘 시작했는데도, 그에게 악의가 마음을 사로잡아 머물러 있을 것이라는 말은 근거가 없고 있을 수 없는 일입니다. 그러한 일은 존재하지 않습니다. 도반이여, 실로 자애를 통한 심해탈은 악의에서 벗어나는 길이기 때문입니다'라고 말해주어야 합니다.

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘กรุณา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อถ จ ปน เม วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส – ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย, ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ…เป… นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, วิเหสาย, ยทิทํ กรุณาเจโตวิมุตฺตี’ติ.

도반들이여, 여기 비구가 이와 같이 말한다고 합시다. '나는 연민(karuṇā)을 통한 심해탈을 닦고 많이 행하고 수레처럼 만들고 기초로 삼고 확립하고 숙달하고 잘 시작했습니다. 그럼에도 불구하고 나에게는 남을 해치고자 함(vihesā)이 내 마음을 사로잡아 머물러 있습니다.' 그에게 '그렇게 말하지 마십시오. 존자여, 그렇게 말하지 마십시오. 세존을 비방하지 마십시오... (중략) ... 도반이여, 실로 연민을 통한 심해탈은 남을 해치고자 함에서 벗어나는 길이기 때문입니다'라고 말해주어야 합니다.

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘มุทิตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา…เป… อถ จ ปน เม อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส – ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ…เป… นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส อรติยา, ยทิทํ มุทิตาเจโตวิมุตฺตี’ติ.

도반들이여, 여기 비구가 이와 같이 말한다고 합시다. '나는 함께 기뻐함(muditā)을 통한 심해탈을 닦고... (중략) ... 그럼에도 불구하고 나에게는 불만(arati)이 내 마음을 사로잡아 머물러 있습니다.' 그에게 '그렇게 말하지 마십시오. 존자여, 그렇게 말하지 마십시오... (중략) ... 도반이여, 실로 함께 기뻐함을 통한 심해탈은 불만에서 벗어나는 길이기 때문입니다'라고 말해주어야 합니다.

‘‘อิธ [Pg.239] ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อุเปกฺขา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา…เป… อถ จ ปน เม ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส – ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ…เป… นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, ราคสฺส ยทิทํ อุเปกฺขาเจโตวิมุตฺตี’ติ.

도반들이여, 여기 비구가 이와 같이 말한다고 합시다. '나는 평온(upekkhā)을 통한 심해탈을 닦고... (중략) ... 그럼에도 불구하고 나에게는 탐욕(rāgo)이 내 마음을 사로잡아 머물러 있습니다.' 그에게 '그렇게 말하지 마십시오. 존자여, 그렇게 말하지 마십시오... (중략) ... 도반이여, 실로 평온을 통한 심해탈은 탐욕에서 벗어나는 길이기 때문입니다'라고 말해주어야 합니다.

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อนิมิตฺตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา…เป… อถ จ ปน เม นิมิตฺตานุสาริ วิญฺญาณํ โหตี’ติ. โส – ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ…เป… นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, สพฺพนิมิตฺตานํ ยทิทํ อนิมิตฺตา เจโตวิมุตฺตี’ติ.

도반들이여, 여기 비구가 이와 같이 말한다고 합시다. '나는 표상 없는(animittā) 심해탈을 닦고... (중략) ... 그럼에도 불구하고 나의 식(識)은 표상을 따르고 있습니다.' 그에게 '그렇게 말하지 마십시오. 존자여, 그렇게 말하지 마십시오... (중략) ... 도반이여, 실로 표상 없는 심해탈은 모든 표상에서 벗어나는 길이기 때문입니다'라고 말해주어야 합니다.

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อสฺมีติ โข เม วิคตํ, อยมหมสฺมีติ น สมนุปสฺสามิ, อถ จ ปน เม วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส – ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ อสฺมีติ วิคเต อยมหมสฺมีติ อสมนุปสฺสโต. อถ จ ปนสฺส วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลสฺส, ยทิทํ อสฺมิมานสมุคฺฆาโฏ’ติ. อิเม ฉ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

도반들이여, 여기 비구가 이와 같이 말한다고 합시다. '나라는 생각(자만)이 사라졌고, 이것이 나다라고 보지 않습니다. 그럼에도 불구하고 나에게는 의심이라는 화살이 내 마음을 사로잡아 머물러 있습니다.' 그에게 '그렇게 말하지 마십시오. 존자여, 그렇게 말하지 마십시오. 세존을 비방하지 마십시오. 세존을 비방하는 것은 좋지 않습니다. 세존께서는 그렇게 말씀하시지 않았을 것입니다. 도반이여, 나라는 생각이 사라졌고 이것이 나다라고 보지 않는데도, 그에게 의심이라는 화살이 마음을 사로잡아 머물러 있을 것이라는 말은 근거가 없고 있을 수 없는 일입니다. 그러한 일은 존재하지 않습니다. 도반이여, 실로 나라는 자만(asmimāna)을 뿌리 뽑는 것이 의심이라는 화살에서 벗어나는 길이기 때문입니다'라고 말해주어야 합니다. 이들 여섯 가지 법은 통찰하기 어려운 것입니다.

(ช) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? ฉ สตตวิหารา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. อิเม ฉ ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

일으켜야 할 여섯 가지 법은 무엇입니까? 여섯 가지 한결같은 머묾(六恒住)입니다. 도반들이여, 여기 비구는 눈으로 형색을 보고 기뻐하지도 않고 슬퍼하지도 않으며, 마음이 평온하고 마음 챙기고 알아차리며 머뭅니다. 귀로 소리를 듣고... (중략) ... 코로 냄새를 맡고... 혀로 맛을 보고... 몸으로 감촉을 느끼고... 마노로 법(대상)을 알고 나서 기뻐하지도 않고 슬퍼하지도 않으며, 마음이 평온하고 마음 챙기고 알아차리며 머뭅니다. 이들 여섯 가지 법은 일으켜야 합니다.

(ฌ) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? ฉ อนุตฺตริยานิ – ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ, ปาริจริยานุตฺตริยํ, อนุสฺสตานุตฺตริยํ. อิเม ฉ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

최상의 지혜로 알아야 할 여섯 가지 법은 무엇입니까? 여섯 가지 위없음(無上)입니다. 즉 위없는 봄, 위없는 들음, 위없는 얻음, 위없는 배움, 위없는 섬김, 위없는 기억함입니다. 이들 여섯 가지 법은 최상의 지혜로 알아야 합니다.

(ญ) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ฉ อภิญฺญา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ. อาวิภาวํ ติโรภาวํ. ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ อากาเส[Pg.240]. ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ เสยฺยถาปิ อุทเก. อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ ปถวิยํ. อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ. อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ. ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ.

실현해야 할 여섯 가지 법은 무엇인가? 여섯 가지 신통(abhiññā)이다. 도반들이여, 여기 수행자는 여러 가지 신통의 변화를 경험한다. 하나였다가 여럿이 되고, 여럿이었다가 하나가 된다. 나타나기도 하고 사라지기도 한다. 벽이나 담장이나 산을 아무런 장애 없이 마치 허공에서처럼 통과한다. 땅에서도 물에서처럼 솟구쳤다 잠기기를 반복한다. 물 위에서도 땅 위에서처럼 빠지지 않고 걸어간다. 허공에서도 날개 달린 새처럼 가부좌를 튼 채 날아다닌다. 이처럼 큰 신통력과 큰 위력을 가진 저 달과 해도 손으로 만지고 쓰다듬는다. 범천의 세상에 이르기까지 몸으로 자재함을 부린다.

‘‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ จ มานุเส จ, เย ทูเร สนฺติเก จ.

청정하고 인간의 능력을 넘어선 천이통(dibbā sota-dhātu)으로 천상의 소리와 인간의 소리, 멀리 있거나 가까이 있는 소리 모두를 듣는다.

‘‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ, สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ …เป… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ.

다른 중생들, 다른 개인들의 마음을 자신의 마음으로 읽어 파악한다. 탐욕이 있는 마음은 탐욕이 있는 마음이라 꿰뚫어 알고... (중략) ...해탈하지 못한 마음은 해탈하지 못한 마음이라 꿰뚫어 안다.

‘‘โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ เอกมฺปิ ชาตึ…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

그는 여러 가지 전생의 거처를 기억한다. 즉 한 번의 태어남부터... (중략) ...이와 같이 그 형태와 세세한 내용까지 포함하여 여러 가지 전생의 거처를 기억한다.

‘‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ …เป…

청정하고 인간의 능력을 넘어선 천안통(dibba-cakkhu)으로 중생들이 죽고 태어나는 것, 비천하고 고귀한 것, 아름답고 추한 것, 행복한 곳에 가거나 불행한 곳에 가는 것을 보며, 중생들이 지은 업에 따라가는 것을 꿰뚫어 안다.

‘‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเม ฉ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

번뇌가 다하여 번뇌가 없는 마음의 해탈(cetovimutti)과 통찰을 통한 해탈(paññāvimutti)을 바로 현생에서 스스로 높은 지혜로 증득하여 성취하고 머문다. 이것들이 실현해야 할 여섯 가지 법이다.

‘‘อิติ อิเม สฏฺฐิ ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

이와 같이 이 예순 가지 법은 참되고, 실제하며, 여여하고, 어긋남이 없으며, 다른 것이 아니다. 여래에 의해 바르게 깨달아진 것들이다.

สตฺต ธมฺมา

일곱 가지 법

๓๕๗. ‘‘สตฺต ธมฺมา พหุการา…เป… สตฺต ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

357. 일곱 가지 법은 큰 도움이 되고... (중략) ...일곱 가지 법은 실현되어야 한다.

(ก) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา พหุการา? สตฺต อริยธนานิ – สทฺธาธนํ, สีลธนํ, หิริธนํ, โอตฺตปฺปธนํ, สุตธนํ, จาคธนํ, ปญฺญาธนํ. อิเม สตฺต ธมฺมา พหุการา.

(가) 큰 도움이 되는 일곱 가지 법은 무엇인가? 일곱 가지 성스러운 재산(ariya-dhana)이니, 믿음의 재산, 계행의 재산, 부끄러움의 재산, 창피함의 재산, 배움의 재산, 베풂의 재산, 지혜의 재산이다. 이것들이 큰 도움이 되는 일곱 가지 법이다.

(ข) ‘‘กตเม [Pg.241] สตฺต ธมฺมา ภาเวตพฺพา? สตฺต สมฺโพชฺฌงฺคา – สติสมฺโพชฺฌงฺโค, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค, วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค, ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค, ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค, สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค, อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค. อิเม สตฺต ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

(나) 닦아야 할 일곱 가지 법은 무엇인가? 일곱 가지 깨달음의 요소(sambojjhaṅga)이니, 마음챙김의 깨달음 요소, 법을 간택하는 깨달음 요소, 정진의 깨달음 요소, 희열의 깨달음 요소, 편안함의 깨달음 요소, 삼매의 깨달음 요소, 평온의 깨달음 요소이다. 이것들이 닦아야 할 일곱 가지 법이다.

(ค) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? สตฺต วิญฺญาณฏฺฐิติโย – สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

(다) 철저히 알아야 할 일곱 가지 법은 무엇인가? 일곱 가지 알음알이의 머묾(viññāṇa-ṭṭhiti)이다. 도반들이여, 몸도 다르고 인식(saññā)도 다른 중생들이 있으니, 예를 들면 인간과 일부 천신들, 그리고 일부 타락한 존재(vinipātika)들이다. 이것이 첫 번째 알음알이의 머묾이다.

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

도반들이여, 몸은 다르지만 인식은 같은 중생들이 있으니, 예를 들면 초선천에 태어난 범중천(brahmakāyika)의 천신들이다. 이것이 두 번째 알음알이의 머묾이다.

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

도반들이여, 몸은 같지만 인식이 다른 중생들이 있으니, 예를 들면 광음천(ābhassara)의 천신들이다. 이것이 세 번째 알음알이의 머묾이다.

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

도반들이여, 몸도 같고 인식도 같은 중생들이 있으니, 예를 들면 변정천(subhakiṇha)의 천신들이다. 이것이 네 번째 알음알이의 머묾이다.

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา…เป… ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ปญฺจมี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

도반들이여, 모든 면에서 물질에 대한 인식을 완전히 초월하여... (중략) ... '허공은 무한하다'고 하며 공무변처(ākāsānañcāyatana)에 도달한 중생들이다. 이것이 다섯 번째 알음알이의 머묾이다.

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺฐี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

도반들이여, 모든 면에서 공무변처를 완전히 초월하여 '알음알이는 무한하다'고 하며 식무변처(viññāṇañcāyatana)에 도달한 중생들이다. 이것이 여섯 번째 알음알이의 머묾이다.

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปคา. อยํ สตฺตมี วิญฺญาณฏฺฐิติ. อิเม สตฺต ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

도반들이여, 모든 면에서 식무변처를 완전히 초월하여 '아무것도 없다'고 하며 무소유처(ākiñcaññāyatana)에 도달한 중생들이다. 이것이 일곱 번째 알음알이의 머묾이다. 이것들이 철저히 알아야 할 일곱 가지 법이다.

(ฆ) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา ปหาตพฺพา? สตฺตานุสยา – กามราคานุสโย, ปฏิฆานุสโย, ทิฏฺฐานุสโย, วิจิกิจฺฉานุสโย, มานานุสโย, ภวราคานุสโย, อวิชฺชานุสโย. อิเม สตฺต ธมฺมา ปหาตพฺพา.

(라) 버려야 할 일곱 가지 법은 무엇인가? 일곱 가지 잠재성향(anusaya)이니, 감각적 욕망의 잠재성향, 분노의 잠재성향, 견해의 잠재성향, 의심의 잠재성향, 자만의 잠재성향, 존재에 대한 탐욕의 잠재성향, 무명의 잠재성향이다. 이것들이 버려야 할 일곱 가지 법이다.

(ง) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา หานภาคิยา? สตฺต อสทฺธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, อปฺปสฺสุโต [Pg.242] โหติ, กุสีโต โหติ, มุฏฺฐสฺสติ โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อิเม สตฺต ธมฺมา หานภาคิยา.

(마) 쇠퇴에 속하는 일곱 가지 법은 무엇인가? 일곱 가지 사악한 법(asaddhamma)이다. 도반들이여, 여기 수행자는 믿음이 없고, 부끄러워할 줄 모르고, 창피해할 줄 모르고, 배움이 적고, 게으르고, 마음챙김을 놓치고, 지혜가 없다. 이것들이 쇠퇴에 속하는 일곱 가지 법이다.

(จ) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา วิเสสภาคิยา? สตฺต สทฺธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, หิริมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, อุปฏฺฐิตสฺสติ โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเม สตฺต ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

(바) 뛰어남에 속하는 일곱 가지 법은 무엇인가? 일곱 가지 선한 법(saddhamma)이다. 도반들이여, 여기 수행자는 믿음이 있고, 부끄러워할 줄 알고, 창피해할 줄 알고, 많이 배우고, 정진을 시작하며, 마음챙김이 확립되어 있고, 지혜를 갖추고 있다. 이것들이 뛰어남에 속하는 일곱 가지 법이다.

(ฉ) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? สตฺต สปฺปุริสธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺมญฺญู จ โหติ อตฺถญฺญู จ อตฺตญฺญู จ มตฺตญฺญู จ กาลญฺญู จ ปริสญฺญู จ ปุคฺคลญฺญู จ. อิเม สตฺต ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

(사) 통찰하기 어려운 일곱 가지 법은 무엇인가? 일곱 가지 참사람의 법(sappurisa-dhamma)이다. 도반들이여, 여기 수행자는 법을 알고(dhammaññū), 의미를 알고(atthaññū), 자신을 알고(attaññū), 절도를 알고(mattaññū), 때를 알고(kālaññū), 회중을 알고(parisaññū), 사람을 안다(puggalaññū). 이것들이 통찰하기 어려운 일곱 가지 법이다.

(ช) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? สตฺต สญฺญา – อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, อสุภสญฺญา, อาทีนวสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา. อิเม สตฺต ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

(아) 생겨나게 해야 할 일곱 가지 법은 무엇인가? 일곱 가지 인식(saññā)이니, 무상의 인식, 무아의 인식, 부정의 인식, 재난의 인식, 버림의 인식, 이욕의 인식, 소멸의 인식이다. 이것들이 생겨나게 해야 할 일곱 가지 법이다.

(ฌ) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? สตฺต นิทฺทสวตฺถูนิ – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สิกฺขาสมาทาเน ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ สิกฺขาสมาทาเน อวิคตเปโม. ธมฺมนิสนฺติยา ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ ธมฺมนิสนฺติยา อวิคตเปโม. อิจฺฉาวินเย ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ อิจฺฉาวินเย อวิคตเปโม. ปฏิสลฺลาเน ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ ปฏิสลฺลาเน อวิคตเปโม. วีริยารมฺเม ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ วีริยารมฺเม อวิคตเปโม. สติเนปกฺเก ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ สติเนปกฺเก อวิคตเปโม. ทิฏฺฐิปฏิเวเธ ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ ทิฏฺฐิปฏิเวเธ อวิคตเปโม. อิเม สตฺต ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

(자) 높은 지혜로 알아야 할 일곱 가지 법은 무엇인가? 일곱 가지 칭송받을 만한 토대(niddasa-vatthu)이다. 도반들이여, 여기 수행자는 계율을 지키는 데 강한 의욕을 가지고 미래에도 계율을 지키는 것에 변치 않는 애정을 품는다. 법을 깊이 고찰하는 데 강한 의욕을 가지고 미래에도 법을 고찰하는 것에 변치 않는 애정을 품는다. 욕망을 제어하는 데 강한 의욕을 가지고 미래에도 욕망을 제어하는 것에 변치 않는 애정을 품는다. 홀로 머물러 선정에 드는 데 강한 의욕을 가지고 미래에도 홀로 머무는 것에 변치 않는 애정을 품는다. 정진을 시작하는 데 강한 의욕을 가지고 미래에도 정진을 시작하는 것에 변치 않는 애정을 품는다. 마음챙김과 슬기를 갖추는 데 강한 의욕을 가지고 미래에도 마음챙김과 슬기를 갖추는 것에 변치 않는 애정을 품는다. 견해를 통찰하는 데 강한 의욕을 가지고 미래에도 견해를 통찰하는 것에 변치 않는 애정을 품는다. 이것들이 높은 지혜로 알아야 할 일곱 가지 법이다.

(ญ) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? สตฺต ขีณาสวพลานิ – อิธาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน อนิจฺจโต สพฺเพ สงฺขารา ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐา โหนฺติ. ยํปาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน อนิจฺจโต สพฺเพ สงฺขารา ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐา โหนฺติ, อิทมฺปิ ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน พลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ขีณาสโว ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปฏิชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

(물음) 어떠한 일곱 가지 법이 실현되어야 합니까? (답) 아라한(번뇌를 다한 자)의 일곱 가지 힘입니다. 도반들이여, 여기 아라한인 비구는 모든 형성된 것들을 무상하다고 있는 그대로 바른 지혜로써 잘 관찰합니다. 도반들이여, 아라한인 비구가 모든 형성된 것들을 무상하다고 있는 그대로 바른 지혜로써 잘 관찰하는 이것이 아라한인 비구의 힘이니, 이 힘에 의지하여 아라한인 비구는 '나에게 번뇌는 다했다'라고 번뇌의 멸진을 확신합니다.

‘‘ปุน [Pg.243] จปรํ, อาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน องฺคารกาสูปมา กามา ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐา โหนฺติ. ยํปาวุโส…เป… ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

도반들이여, 다시 또 아라한인 비구는 감각적 욕망들을 숯불 구덩이와 같다고 있는 그대로 바른 지혜로써 잘 관찰합니다. 도반들이여, ... (중략) ... '나에게 번뇌는 다했다'라고 확신합니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน วิเวกนินฺนํ จิตฺตํ โหติ วิเวกโปณํ วิเวกปพฺภารํ วิเวกฏฺฐํ เนกฺขมฺมาภิรตํ พฺยนฺตีภูตํ สพฺพโส อาสวฏฺฐานิเยหิ ธมฺเมหิ. ยํปาวุโส…เป… ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

도반들이여, 다시 또 아라한인 비구의 마음은 원리(열반)로 기울고, 원리로 향하고, 원리로 굽어 있으며, 원리에 머물고, 출리에 즐거워하며, 모든 번뇌의 근원이 되는 법들로부터 완전히 벗어나 있습니다. 도반들이여, ... (중략) ... '나에게 번뇌는 다했다'라고 확신합니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวิตา โหนฺติ สุภาวิตา. ยํปาวุโส…เป… ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

도반들이여, 다시 또 아라한인 비구는 네 가지 마음챙김의 확립(사념처)을 닦았고 잘 닦았습니다. 도반들이여, ... (중략) ... '나에게 번뇌는 다했다'라고 확신합니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาวิตานิ โหนฺติ สุภาวิตานิ. ยํปาวุโส…เป… ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

도반들이여, 다시 또 아라한인 비구는 다섯 가지 기능(오근)을 닦았고 잘 닦았습니다. 도반들이여, ... (중략) ... '나에게 번뇌는 다했다'라고 확신합니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน สตฺต โพชฺฌงฺคา ภาวิตา โหนฺติ สุภาวิตา. ยํปาวุโส…เป… ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

도반들이여, 다시 또 아라한인 비구는 일곱 가지 깨달음의 요소(칠각지)를 닦았고 잘 닦았습니다. 도반들이여, ... (중략) ... '나에게 번뇌는 다했다'라고 확신합니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาวิโต โหติ สุภาวิโต. ยํปาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาวิโต โหติ สุภาวิโต, อิทมฺปิ ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน พลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ขีณาสโว ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปฏิชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’ติ. อิเม สตฺต ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

도반들이여, 다시 또 아라한인 비구는 성스러운 여덟 가지 구성 요소가 있는 길(팔정도)을 닦았고 잘 닦았습니다. 도반들이여, 아라한인 비구가 성스러운 여덟 가지 구성 요소가 있는 길을 닦았고 잘 닦은 이것 또한 아라한인 비구의 힘이니, 이 힘에 의지하여 아라한인 비구는 '나에게 번뇌는 다했다'라고 번뇌의 멸진을 확신합니다. 이상의 일곱 가지 법이 실현되어야 할 것들입니다.

‘‘อิติเม สตฺตติ ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

이와 같이 이 일흔 가지 법들은 사실이며, 실재이며, 그러하며, 틀림이 없으며, 다르지 않은 것으로서 여래에 의해 바르게 깨달아진 것입니다.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

첫 번째 송경(誦經) 단락이 끝났다.

อฏฺฐ ธมฺมา

여덟 가지 법

๓๕๘. ‘‘อฏฺฐ ธมฺมา พหุการา…เป… อฏฺฐ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

358. 여덟 가지 법은 많은 도움이 되고 ... (중략) ... 여덟 가지 법은 실현되어야 합니다.

(ก) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา พหุการา? อฏฺฐ เหตู อฏฺฐ ปจฺจยา อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย [Pg.244] เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตนฺติ. กตเม อฏฺฐ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถารํ อุปนิสฺสาย วิหรติ อญฺญตรํ วา ครุฏฺฐานิยํ สพฺรหฺมจารึ, ยตฺถสฺส ติพฺพํ หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ เปมญฺจ คารโว จ. อยํ ปฐโม เหตุ ปฐโม ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย. ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

(물음) 어떠한 여덟 가지 법이 많은 도움이 됩니까? (답) 여덟 가지 원인과 여덟 가지 조건이 있으니, 이는 성스러운 삶(청정범행)의 시작인 아직 얻지 못한 지혜를 얻게 하고, 이미 얻은 지혜를 더욱 증장시키고 광대하게 하며 수행을 완성하게 하는 데 도움이 됩니다. 그 여덟 가지는 무엇입니까? 도반들이여, 여기 비구는 스승이나 혹은 스승의 위치에 있는 동료 수행자를 의지하여 머무는데, 그에 대해 강한 히리(양심)와 오따빠(수치심)가 확립되어 있고 사랑과 존경심이 있습니다. 이것이 성스러운 삶의 시작인 아직 얻지 못한 지혜를 얻게 하고, 이미 얻은 지혜를 더욱 증장시키고 광대하게 하며 수행을 완성하게 하는 데 도움이 되는 첫 번째 원인이자 첫 번째 조건입니다.

‘‘ตํ โข ปน สตฺถารํ อุปนิสฺสาย วิหรติ อญฺญตรํ วา ครุฏฺฐานิยํ สพฺรหฺมจารึ, ยตฺถสฺส ติพฺพํ หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ เปมญฺจ คารโว จ. เต กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉติ ปริปญฺหติ – ‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ? อิมสฺส โก อตฺโถ’ติ? ตสฺส เต อายสฺมนฺโต อวิวฏญฺเจว วิวรนฺติ, อนุตฺตานีกตญฺจ อุตฺตานี กโรนฺติ, อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฏฺฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺติ. อยํ ทุติโย เหตุ ทุติโย ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย, เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

그는 그 스승이나 혹은 스승의 위치에 있는 동료 수행자를 의지하여 머물며, 때때로 그들에게 다가가서 '존자시여, 이것은 어떠합니까? 이 구절의 뜻은 무엇입니까?'라고 묻고 탐구합니다. 그러면 그 존자들은 드러나지 않은 것을 드러내 주고, 분명하지 않은 것을 분명하게 해주며, 여러 가지 의심스러운 법들에 대해 의심을 제거해 줍니다. 이것이 지혜를 얻고 증장시키는 데 도움이 되는 두 번째 원인이자 두 번째 조건입니다.

‘‘ตํ โข ปน ธมฺมํ สุตฺวา ทฺวเยน วูปกาเสน สมฺปาเทติ – กายวูปกาเสน จ จิตฺตวูปกาเสน จ. อยํ ตติโย เหตุ ตติโย ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

그는 그 법을 듣고 두 가지 멀어짐, 즉 몸의 멀어짐과 마음의 멀어짐을 성취합니다. 이것이 지혜를 얻고 증장시키는 데 도움이 되는 세 번째 원인이자 세 번째 조건입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยํ จตุตฺโถ เหตุ จตุตฺโถ ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

도반들이여, 다시 또 비구는 계율을 갖추고, 빠띠목카(별해탈계)의 단속으로 단속하며 머물고, 행실과 사귀는 곳을 구족하며, 아주 작은 허물에서도 두려움을 보며 학습계율을 받아 지녀 수행합니다. 이것이 지혜를 얻고 증장시키는 데 도움이 되는 네 번째 원인이자 네 번째 조건입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย. เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถา สพฺยญฺชนา เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา [Pg.245] ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. อยํ ปญฺจโม เหตุ ปญฺจโม ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

도반들이여, 다시 또 비구는 많이 듣고(다문), 들은 것을 기억하고, 들은 것을 쌓아 올립니다. 시작도 훌륭하고 중간도 훌륭하고 끝도 훌륭하며, 의미와 표현을 갖추고, 전적으로 원만하고 순결한 성스러운 삶을 천명하는 그러한 법들을 많이 듣고 암기하며, 말로 익히고 마음으로 고찰하며 견해로써 잘 꿰뚫어 압니다. 이것이 지혜를 얻고 증장시키는 데 도움이 되는 다섯 번째 원인이자 다섯 번째 조건입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อยํ ฉฏฺโฐ เหตุ ฉฏฺโฐ ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

도반들이여, 다시 또 비구는 해로운 법들을 버리고 유익한 법들을 구족하기 위해 정진을 시작하여 머무니, 힘이 있고 굳건한 용맹이 있으며 유익한 법들에 대해 책임을 놓지 않습니다. 이것이 지혜를 얻고 증장시키는 데 도움이 되는 여섯 번째 원인이자 여섯 번째 조건입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สติมา โหติ ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต. จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. อยํ สตฺตโม เหตุ สตฺตโม ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

도반들이여, 다시 또 비구는 마음챙김(사띠)이 있고 최상의 마음챙김과 슬기를 구족하여, 오래전에 행한 일이나 오래전에 말한 것조차도 잘 기억하고 상기해 냅니다. 이것이 성스러운 삶의 시작인 아직 얻지 못한 지혜를 얻게 하고, 이미 얻은 지혜를 더욱 증장시키고 광대하게 하며 수행을 완성하게 하는 데 도움이 되는 일곱 번째 원인이자 일곱 번째 조건입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ, อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรติ – ‘อิติ รูปํ อิติ รูปสฺส สมุทโย อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา อิติ เวทนาย สมุทโย อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม; อิติ สญฺญา อิติ สญฺญาย สมุทโย อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม; อิติ สงฺขารา อิติ สงฺขารานํ สมุทโย อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม; อิติ วิญฺญาณํ อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ. อยํ อฏฺฐโม เหตุ อฏฺฐโม ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา พหุการา.

다시 또 도반들이여, 비구는 다섯 가지 취착의 무더기(오취온)에서 생겨남과 사라짐을 관찰하며 머뭅니다. ‘이것이 물질이다, 이것이 물질의 일어남이다, 이것이 물질의 사라짐이다. 이것이 느낌이다, 이것이 느낌의 일어남이다, 이것이 느낌의 사라짐이다. 이것이 인식이다, 이것이 인식의 일어남이다, 이것이 인식의 사라짐이다. 이것이 형성들이다, 이것이 형성들의 일어남이다, 이것이 형성들의 사라짐이다. 이것이 아르마리다, 이것이 아르마리의 일어남이다, 이것이 아르마리의 사라짐이다’라고 관찰합니다. 이것이 거룩한 수행의 시작이 되는 지혜를 아직 얻지 못한 자는 얻게 하고, 이미 얻은 자는 더욱 증장시키고 광대하게 하며 닦아서 성취하게 하는 여덟 번째 원인이자 조건입니다. 이들 여덟 가지 법은 많은 도움이 됩니다.

(ข) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา ภาเวตพฺพา? อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

(나) 닦아야 할 여덟 가지 법은 무엇입니까? 성스러운 여덟 가지 길(팔정도)이니, 즉 바른 견해, 바른 사유, 바른 말, 바른 행위, 바른 생계, 바른 정진, 바른 마음챙김, 바른 삼매입니다. 이들 여덟 가지 법을 닦아야 합니다.

(ค) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? อฏฺฐ โลกธมฺมา – ลาโภ จ, อลาโภ จ, ยโส จ, อยโส จ, นินฺทา จ, ปสํสา จ, สุขญฺจ, ทุกฺขญฺจ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

(다) 철저히 알아야 할 여덟 가지 법은 무엇입니까? 여덟 가지 세상의 법(세간법)이니, 얻음과 얻지 못함, 명성과 명성 없음, 비난과 칭찬, 즐거움과 괴로움입니다. 이들 여덟 가지 법을 철저히 알아야 합니다.

(ฆ) ‘‘กตเม [Pg.246] อฏฺฐ ธมฺมา ปหาตพฺพา? อฏฺฐ มิจฺฉตฺตา – มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉากมฺมนฺโต, มิจฺฉาอาชีโว, มิจฺฉาวายาโม, มิจฺฉาสติ, มิจฺฉาสมาธิ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา ปหาตพฺพา.

(라) 버려야 할 여덟 가지 법은 무엇입니까? 여덟 가지 그릇됨이니, 그릇된 견해, 그릇된 사유, 그릇된 말, 그릇된 행위, 그릇된 생계, 그릇된 정진, 그릇된 마음챙김, 그릇된 삼매입니다. 이들 여덟 가지 법을 버려야 합니다.

(ง) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา หานภาคิยา? อฏฺฐ กุสีตวตฺถูนิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กาตพฺพํ โหติ, ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กมฺมํ โข เม กาตพฺพํ ภวิสฺสติ, กมฺมํ โข ปน เม กโรนฺตสฺส กาโย กิลมิสฺสติ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ, น วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ ปฐมํ กุสีตวตฺถุ.

(마) 쇠퇴로 이끄는 여덟 가지 법은 무엇입니까? 여덟 가지 게으름의 근거입니다. 도반들이여, 여기 비구에게 해야 할 일이 생겼을 때, 그는 이렇게 생각합니다. ‘내가 해야 할 일이 생길 것이다. 그러나 일을 하면 내 몸이 피곤해질 것이다. 자, 이제 나는 누워야겠다.’ 그래서 그는 눕고, 아직 도달하지 못한 것에 도달하기 위해, 아직 얻지 못한 것을 얻기 위해, 아직 깨닫지 못한 것을 깨닫기 위해 정진을 시작하지 않습니다. 이것이 첫 번째 게으름의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กตํ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข กมฺมํ อกาสึ, กมฺมํ โข ปน เม กโรนฺตสฺส กาโย กิลนฺโต, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ, น วีริยํ อารภติ…เป… อิทํ ทุติยํ กุสีตวตฺถุ.

다시 또 도반들이여, 비구가 일을 마쳤을 때, 그는 이렇게 생각합니다. ‘나는 일을 마쳤다. 그런데 일을 하느라 내 몸이 피곤하다. 자, 이제 나는 누워야겠다.’ 그래서 그는 눕고, 정진을 시작하지 않습니다. …이것이 두 번째 게으름의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คนฺตพฺโพ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มคฺโค โข เม คนฺตพฺโพ ภวิสฺสติ, มคฺคํ โข ปน เม คจฺฉนฺตสฺส กาโย กิลมิสฺสติ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ, น วีริยํ อารภติ…เป… อิทํ ตติยํ กุสีตวตฺถุ.

다시 또 도반들이여, 비구가 길을 가야 할 때, 그는 이렇게 생각합니다. ‘내가 길을 가야 할 것이다. 그런데 길을 가면 내 몸이 피곤해질 것이다. 자, 이제 나는 누워야겠다.’ 그래서 그는 눕고, 정진을 시작하지 않습니다. …이것이 세 번째 게으름의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข มคฺคํ อคมาสึ, มคฺคํ โข ปน เม คจฺฉนฺตสฺส กาโย กิลนฺโต, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ, น วีริยํ อารภติ…เป… อิทํ จตุตฺถํ กุสีตวตฺถุ.

다시 또 도반들이여, 비구가 길을 가고 난 뒤에, 그는 이렇게 생각합니다. ‘나는 길을 갔다. 그런데 길을 가느라 내 몸이 피곤하다. 자, 이제 나는 누워야겠다.’ 그래서 그는 눕고, 정진을 시작하지 않습니다. …이것이 네 번째 게으름의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต น ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต นาลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย กิลนฺโต อกมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ…เป… อิทํ ปญฺจมํ กุสีตวตฺถุ.

다시 또 도반들이여, 비구가 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 갔으나 거칠거나 좋은 음식을 충분히 얻지 못했을 때, 그는 이렇게 생각합니다. ‘나는 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 갔으나 거칠거나 좋은 음식을 충분히 얻지 못했다. 그러니 내 몸은 피곤하고 일을 하기에 적당하지 않다. 자, 이제 나는 누워야겠다.’ …이것이 다섯 번째 게으름의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต อลตฺถํ ลูขสฺส [Pg.247] วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย ครุโก อกมฺมญฺโญ, มาสาจิตํ มญฺเญ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ…เป… อิทํ ฉฏฺฐํ กุสีตวตฺถุ.

다시 또 도반들이여, 비구가 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 가서 거칠거나 좋은 음식을 충분히 얻었을 때, 그는 이렇게 생각합니다. ‘나는 마을이나 성읍으로 탁발을 하러 가서 거칠거나 좋은 음식을 충분히 얻었다. 그러니 내 몸은 무겁고 일을 하기에 적당하지 않아 마치 물에 젖은 콩자루처럼 느껴진다. 자, 이제 나는 누워야겠다.’ 그래서 그는 눕고 …이것이 여섯 번째 게으름의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน โหติ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ, ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อุปฺปนฺโน โข เม อยํ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ อตฺถิ กปฺโป นิปชฺชิตุํ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ…เป… อิทํ สตฺตมํ กุสีตวตฺถุ.

다시 또 도반들이여, 비구에게 약간의 병이 생겼을 때, 그는 이렇게 생각합니다. ‘내게 약간의 병이 생겼으니 누워 있는 것이 마땅하다. 자, 이제 나는 누워야겠다.’ 그래서 그는 눕고 …이것이 일곱 번째 게으름의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คิลานาวุฏฺฐิโต โหติ อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คิลานาวุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. ตสฺส เม กาโย ทุพฺพโล อกมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ…เป… อิทํ อฏฺฐมํ กุสีตวตฺถุ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา หานภาคิยา.

다시 또 도반들이여, 비구가 병에서 회복한 지 얼마 되지 않았을 때, 그는 이렇게 생각합니다. ‘나는 병에서 회복한 지 얼마 되지 않았다. 그러니 내 몸은 약하고 일을 하기에 적당하지 않다. 자, 이제 나는 누워야겠다.’ 그래서 그는 눕고 …이것이 여덟 번째 게으름의 근거입니다. 이들 여덟 가지 법은 쇠퇴로 이끄는 것들입니다.

(จ) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา วิเสสภาคิยา? อฏฺฐ อารมฺภวตฺถูนิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กาตพฺพํ โหติ, ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กมฺมํ โข เม กาตพฺพํ ภวิสฺสติ, กมฺมํ โข ปน เม กโรนฺเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิกาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. โส วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ ปฐมํ อารมฺภวตฺถุ.

(바) 특별한 성취로 이끄는 여덟 가지 법은 무엇입니까? 여덟 가지 정진의 근거입니다. 도반들이여, 여기 비구에게 해야 할 일이 생겼을 때, 그는 이렇게 생각합니다. ‘내가 해야 할 일이 생길 것이다. 그런데 일을 하는 동안에는 부처님들의 가르침에 주의를 기울이기가 쉽지 않을 것이다. 그러니 자, 이제 나는 아직 도달하지 못한 것에 도달하기 위해, 아직 얻지 못한 것을 얻기 위해, 아직 깨닫지 못한 것을 깨닫기 위해 정진을 시작하겠다.’ 그래서 그는 아직 도달하지 못한 것에 도달하기 위해, 아직 얻지 못한 것을 얻기 위해, 아직 깨닫지 못한 것을 깨닫기 위해 정진을 시작합니다. 이것이 첫 번째 정진의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กตํ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข กมฺมํ อกาสึ, กมฺมํ โข ปนาหํ กโรนฺโต นาสกฺขึ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิกาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… อิทํ ทุติยํ อารมฺภวตฺถุ.

다시 또 도반들이여, 비구가 어떤 일을 마쳤을 때, 그는 이렇게 생각합니다. ‘나는 일을 마쳤다. 그런데 일을 하는 동안에는 부처님들의 가르침에 주의를 기울일 수가 없었다. 그러니 자, 이제 나는 정진을 시작하겠다.’ …이것이 두 번째 정진의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คนฺตพฺโพ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มคฺโค โข เม คนฺตพฺโพ ภวิสฺสติ, มคฺคํ โข ปน เม คจฺฉนฺเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิกาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… อิทํ ตติยํ อารมฺภวตฺถุ.

다시 또 도반들이여, 비구가 길을 가야 할 때, 그는 이렇게 생각합니다. ‘내가 길을 가야 할 것이다. 그런데 길을 가는 동안에는 부처님들의 가르침에 주의를 기울이기가 쉽지 않을 것이다. 그러니 자, 이제 나는 정진을 시작하겠다.’ …이것이 세 번째 정진의 근거입니다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข มคฺคํ อคมาสึ, มคฺคํ โข ปนาหํ คจฺฉนฺโต นาสกฺขึ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิกาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… อิทํ จตุตฺถํ อารมฺภวตฺถุ.

“도반들이여, 다시 또 다른 것으로, 비구는 길을 가고 있습니다. 그 비구에게 이런 생각이 듭니다. ‘나는 참으로 길을 왔다. 길을 오면서 나는 부처님들의 가르침을 마음에 새길 수가 없었다. 자, 이제 나는 정진을 시작하리라.’ … (중략) … 이것이 네 번째 정진의 근거입니다.”

‘‘ปุน [Pg.248] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต น ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต นาลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย ลหุโก กมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… อิทํ ปญฺจมํ อารมฺภวตฺถุ.

“도반들이여, 다시 또 다른 것으로, 비구가 마을이나 시골로 탁발을 나갔으나 거칠거나 미묘한 음식을 원하는 만큼 충분히 얻지 못했습니다. 그에게 이런 생각이 듭니다. ‘나는 마을이나 시골로 탁발을 나갔으나 거칠거나 미묘한 음식을 원하는 만큼 충분히 얻지 못했다. 그러나 그 덕분에 내 몸은 가볍고 정진하기에 적당하다. 자, 이제 나는 정진을 시작하리라.’ … (중략) … 이것이 다섯 번째 정진의 근거입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต อลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เม กาโย พลวา กมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… อิทํ ฉฏฺฐํ อารมฺภวตฺถุ.

“도반들이여, 다시 또 다른 것으로, 비구가 마을이나 시골로 탁발을 나가 거칠거나 미묘한 음식을 원하는 만큼 충분히 얻었습니다. 그에게 이런 생각이 듭니다. ‘나는 마을이나 시골로 탁발을 나가 거칠거나 미묘한 음식을 원하는 만큼 충분히 얻었다. 내 몸은 힘이 있고 정진하기에 적당하다. 자, 이제 나는 정진을 시작하리라.’ … (중략) … 이것이 여섯 번째 정진의 근거입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน โหติ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อุปฺปนฺโน โข เม อยํ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ เม อาพาโธ ปวฑฺเฒยฺย, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… อิทํ สตฺตมํ อารมฺภวตฺถุ.

“도반들이여, 다시 또 다른 것으로, 비구에게 사소한 병이 생겼습니다. 그에게 이런 생각이 듭니다. ‘나에게 사소한 병이 생겼다. 이 병이 더 심해질 수도 있는 법이다. 자, 이제 나는 정진을 시작하리라.’ … (중략) … 이것이 일곱 번째 정진의 근거입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คิลานา วุฏฺฐิโต โหติ อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คิลานา วุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ เม อาพาโธ ปจฺจุทาวตฺเตยฺย, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. โส วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ อฏฺฐมํ อารมฺภวตฺถุ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

“도반들이여, 다시 또 다른 것으로, 비구가 병에서 회복되었습니다. 병에서 회복된 지 얼마 되지 않았을 때 그에게 이런 생각이 듭니다. ‘나는 병에서 회복되었으나 회복된 지 얼마 되지 않았다. 이 병이 다시 도질 수도 있는 법이다. 자, 이제 나는 아직 도달하지 못한 것에 도달하기 위해, 얻지 못한 것을 얻기 위해, 깨닫지 못한 것을 깨닫기 위해 정진을 시작하리라.’ 그는 아직 도달하지 못한 것에 도달하기 위해, 얻지 못한 것을 얻기 위해, 깨닫지 못한 것을 깨닫기 위해 정진을 시작합니다. 이것이 여덟 번째 정진의 근거입니다. 이 여덟 가지 법은 수승한 부분이 있는 법들입니다.”

(ฉ) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? อฏฺฐ อกฺขณา อสมยา พฺรหฺมจริยวาสาย. อิธาวุโส, ตถาคโต จ โลเก อุปฺปนฺโน โหติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ เทสิยติ โอปสมิโก ปรินิพฺพานิโก สมฺโพธคามี สุคตปฺปเวทิโต. อยญฺจ ปุคฺคโล นิรยํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ปฐโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“(라) 통찰하여 알기 어려운 여덟 가지 법은 무엇입니까? 청정범행을 닦기에 적절하지 않은 여덟 가지 때(비시기)와 기회가 아닌 때(비기회)입니다. 도반들이여, 여기 세상에 아라한이시며 정등각자이신 여래께서 출현하셨고, 번뇌를 가라앉히고 열반으로 인도하며 깨달음으로 이끌고 선서께서 선포하신 법이 설해지고 있습니다. 그러나 이 사람은 지옥에 태어났습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적절하지 않은 첫 번째 기회가 아닌 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ตถาคโต จ โลเก อุปฺปนฺโน โหติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ เทสิยติ โอปสมิโก ปรินิพฺพานิโก สมฺโพธคามี [Pg.249] สุคตปฺปเวทิโต, อยญฺจ ปุคฺคโล ติรจฺฉานโยนึ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ทุติโย อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“도반들이여, 다시 또 다른 것으로, 여래께서 세상에 출현하셨고, 번뇌를 가라앉히고 열반으로 인도하며 깨달음으로 이끌고 선서께서 선포하신 법이 설해지고 있습니다. 그러나 이 사람은 축생의 모태에 태어났습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적절하지 않은 두 번째 기회가 아닌 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ…เป… เปตฺติวิสยํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ตติโย อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“도반들이여, 다시 또 다른 것으로, … (중략) … 아귀의 영역에 태어났습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적절하지 않은 세 번째 기회가 아닌 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ…เป… อญฺญตรํ ทีฆายุกํ เทวนิกายํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ จตุตฺโถ อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“도반들이여, 다시 또 다른 것으로, … (중략) … 어떤 장수하는 신들의 무리에 태어났습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적절하지 않은 네 번째 기회가 아닌 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ…เป… ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ มิลกฺเขสุ อวิญฺญาตาเรสุ, ยตฺถ นตฺถิ คติ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. อยํ ปญฺจโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“도반들이여, 다시 또 다른 것으로, … (중략) … 변방 지역의 지혜 없는 야만인들 사이에 태어났습니다. 그곳은 비구나 비구니, 청신사나 청신녀가 다닐 수 없는 곳입니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적절하지 않은 다섯 번째 기회가 아닌 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ…เป… อยญฺจ ปุคฺคโล มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ, โส จ โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ ฉฏฺโฐ อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“도반들이여, 다시 또 다른 것으로, … (중략) … 이 사람은 중앙 지역에 태어났으나, 사된 견해를 가지고 전도된 지각을 가졌습니다. ‘보시한 것도 없고, 공양 올린 것도 없으며, 제사 지낸 것도 없다. 선악업의 과보도 없으며, 이 세상도 없고 저 세상도 없다. 어머니도 없고 아버지도 없으며, 화생하는 중생도 없다. 세상에는 바르게 도달하고 바르게 수행하여 이 세상과 저 세상을 스스로 최상의 지혜로 알고 깨달아 선포하는 사문·바라문도 없다’라고 생각합니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적절하지 않은 여섯 번째 기회가 아닌 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ…เป… อยญฺจ ปุคฺคโล มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ, โส จ โหติ ทุปฺปญฺโญ ชโฬ เอฬมูโค, นปฺปฏิพโล สุภาสิตทุพฺภาสิตานมตฺถมญฺญาตุํ. อยํ สตฺตโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

“도반들이여, 다시 또 다른 것으로, … (중략) … 이 사람은 중앙 지역에 태어났으나, 지혜가 없고 어리석으며 벙어리와 같아서, 잘 설해진 법과 잘못 설해진 법의 의미를 알 능력이 없습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적절하지 않은 일곱 번째 기회가 아닌 때입니다.”

‘‘ปุน จปรํ…เป… อยญฺจ ปุคฺคโล มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ, โส จ โหติ ปญฺญวา อชโฬ อเนฬมูโค, ปฏิพโล สุภาสิตทุพฺภาสิตานมตฺถมญฺญาตุํ. อยํ อฏฺฐโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

“도반들이여, 다시 또 다른 것으로, … (중략) … 여래께서 세상에 출현하지 않으셨고 선서께서 선포하신 법도 설해지지 않았습니다. 그러나 이 사람은 중앙 지역에 태어났고, 지혜가 있으며 어리석지 않고 벙어리와 같지 않아서 잘 설해진 법과 잘못 설해진 법의 의미를 알 능력이 있습니다. 이것이 청정범행을 닦기에 적절하지 않은 여덟 번째 기회가 아닌 때입니다. 이 여덟 가지 법은 통찰하여 알기 어렵습니다.”

(ช) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? อฏฺฐ มหาปุริสวิตกฺกา – อปฺปิจฺฉสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม มหิจฺฉสฺส. สนฺตุฏฺฐสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม อสนฺตุฏฺฐสฺส. ปวิวิตฺตสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม สงฺคณิการามสฺส. อารทฺธวีริยสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม กุสีตสฺส. อุปฏฺฐิตสติสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม มุฏฺฐสฺสติสฺส. สมาหิตสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม อสมาหิตสฺส[Pg.250]. ปญฺญวโต อยํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม ทุปฺปญฺญสฺส. นิปฺปปญฺจสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม ปปญฺจารามสฺสาติ อิเม อฏฺฐ ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

“(마) 일으켜야 할 여덟 가지 법은 무엇입니까? 대인(大人)의 여덟 가지 생각입니다. 이 법은 욕심이 적은 자를 위한 것이지, 욕심이 많은 자를 위한 것이 아닙니다. 이 법은 만족할 줄 아는 자를 위한 것이지, 만족할 줄 모르는 자를 위한 것이 아닙니다. 이 법은 홀로 있기를 즐기는 자를 위한 것이지, 무리 짓기를 즐기는 자를 위한 것이 아닙니다. 이 법은 정진하는 자를 위한 것이지, 게으른 자를 위한 것이 아닙니다. 이 법은 마음챙김이 확립된 자를 위한 것이지, 마음챙김을 놓친 자를 위한 것이 아닙니다. 이 법은 삼매에 든 자를 위한 것이지, 삼매에 들지 못한 자를 위한 것이 아닙니다. 이 법은 지혜로운 자를 위한 것이지, 지혜 없는 자를 위한 것이 아닙니다. 이 법은 희론이 없는 자를 위한 것이지, 희론을 즐기는 자를 위한 것이 아닙니다. 이것들이 일으켜야 할 여덟 가지 법입니다.”

(ฌ) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? อฏฺฐ อภิภายตนานิ – อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ – เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปฐมํ อภิภายตนํ.

“(바) 최상의 지혜로 알아야 할 여덟 가지 법은 무엇입니까? 여덟 가지 지배의 영역(abhibhāyatana)입니다. 어떤 사람은 안으로 색(rūpa)을 인식하면서, 밖으로 아름답거나 추한 한정된 색들을 봅니다. ‘그것들을 제압하여 나는 알고 나는 본다’라고 이와 같이 인식합니다. 이것이 첫 번째 지배의 영역입니다.”

‘‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ – เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ทุติยํ อภิภายตนํ.

“어떤 사람은 안으로 색을 인식하면서, 밖으로 아름답거나 추한 무량한 색들을 봅니다. ‘그것들을 제압하여 나는 알고 나는 본다’라고 이와 같이 인식합니다. 이것이 두 번째 지배의 영역입니다.”

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ตติยํ อภิภายตนํ.

안으로 색(色)에 대한 인식이 없으면서 어떤 이는 밖으로 작고 아름답거나 추한 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 세 번째 아비바야타나(이겨내는 영역)이다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ จตุตฺถํ อภิภายตนํ.

안으로 색에 대한 인식이 없으면서 어떤 이는 밖으로 무량하고 아름답거나 추한 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 네 번째 아비바야타나이다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม อุมาปุปฺผํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ, เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปญฺจมํ อภิภายตนํ.

안으로 색에 대한 인식이 없으면서 어떤 이는 밖으로 푸른색, 푸른 빛깔, 푸른 모습, 푸른 광택을 띤 색들을 본다. 마치 푸른 아마꽃이 푸르고 푸른 빛깔이며 푸른 모습이고 푸른 광택을 띤 것과 같으며, 혹은 양면이 매끄러운 바라나시 옷감이 푸르고 푸른 빛깔이며 푸른 모습이고 푸른 광택을 띤 것과 같다. 이와 같이 안으로 색에 대한 인식이 없으면서 어떤 이는 밖으로 푸른색, 푸른 빛깔, 푸른 모습, 푸른 광택을 띤 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 다섯 번째 아비바야타나이다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม กณิการปุปฺผํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ [Pg.251] อุภโตภาควิมฏฺฐํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ, เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ฉฏฺฐํ อภิภายตนํ.

안으로 색에 대한 인식이 없으면서 어떤 이는 밖으로 노란색, 노란 빛깔, 노란 모습, 노란 광택을 띤 색들을 본다. 마치 노란 카니카라 꽃이 노랗고 노란 빛깔이며 노란 모습이고 노란 광택을 띤 것과 같으며, 혹은 양면이 매끄러운 바라나시 옷감이 노랗고 노란 빛깔이며 노란 모습이고 노란 광택을 띤 것과 같다. 이와 같이 안으로 색에 대한 인식이 없으면서 어떤 이는 밖으로 노란색, 노란 빛깔, 노란 모습, 노란 광택을 띤 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 여섯 번째 아비바야타나이다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม พนฺธุชีวกปุปฺผํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ, เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ สตฺตมํ อภิภายตนํ.

안으로 색에 대한 인식이 없으면서 어떤 이는 밖으로 붉은색, 붉은 빛깔, 붉은 모습, 붉은 광택을 띤 색들을 본다. 마치 붉은 반두지바카 꽃이 붉고 붉은 빛깔이며 붉은 모습이고 붉은 광택을 띤 것과 같으며, 혹은 양면이 매끄러운 바라나시 옷감이 붉고 붉은 빛깔이며 붉은 모습이고 붉은 광택을 띤 것과 같다. 이와 같이 안으로 색에 대한 인식이 없으면서 어떤 이는 밖으로 붉은색, 붉은 빛깔, 붉은 모습, 붉은 광택을 띤 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 일곱 번째 아비바야타나이다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม โอสธิตารกา โอทาตา โอทาตวณฺณา โอทาตนิทสฺสนา โอทาตนิภาสา, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โอทาตํ โอทาตวณฺณํ โอทาตนิทสฺสนํ โอทาตนิภาสํ, เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ อฏฺฐมํ อภิภายตนํ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

안으로 색에 대한 인식이 없으면서 어떤 이는 밖으로 흰색, 흰 빛깔, 흰 모습, 흰 광택을 띤 색들을 본다. 마치 흰 새벽별이 희고 흰 빛깔이며 흰 모습이고 흰 광택을 띤 것과 같으며, 혹은 양면이 매끄러운 바라나시 옷감이 희고 흰 빛깔이며 흰 모습이고 흰 광택을 띤 것과 같다. 이와 같이 안으로 색에 대한 인식이 없으면서 어떤 이는 밖으로 흰색, 흰 빛깔, 흰 모습, 흰 광택을 띤 색들을 본다. ‘그것들을 압도하여 나는 알고 본다’라고 이와 같이 인식한다. 이것이 여덟 번째 아비바야타나이다. 이 여덟 가지 법은 수승한 지혜로 알아야 한다.

(ญ) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? อฏฺฐ วิโมกฺขา – รูปี รูปานิ ปสฺสติ. อยํ ปฐโม วิโมกฺโข.

(냐) 실현해야 할 여덟 가지 법은 무엇인가? 여덟 가지 해탈이다. (내적인) 색을 가진 이가 (밖의) 색들을 본다. 이것이 첫 번째 해탈이다.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ. อยํ ทุติโย วิโมกฺโข.

안으로 색에 대한 인식이 없으면서 어떤 이는 밖으로 색들을 본다. 이것이 두 번째 해탈이다.

‘‘สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ. อยํ ตติโย วิโมกฺโข.

오로지 ‘아름답다’라고만 확신한다. 이것이 세 번째 해탈이다.

‘‘สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข.

모든 면에서 색에 대한 인식을 완전히 넘어서고, 저항의 인식을 소멸시키며, 다양함에 대한 인식을 마음에 잡도리하지 않음으로써 ‘허공은 무한하다’라고 공무변처를 구족하여 머문다. 이것이 네 번째 해탈이다.

‘‘สพฺพโส [Pg.252] อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข.

모든 면에서 공무변처를 완전히 넘어서서 ‘식(識)은 무한하다’라고 식무변처를 구족하여 머문다. 이것이 다섯 번째 해탈이다.

‘‘สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข.

모든 면에서 식무변처를 완전히 넘어서서 ‘아무것도 없다’라고 무소유처를 구족하여 머문다. 이것이 여섯 번째 해탈이다.

‘‘สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข.

모든 면에서 무소유처를 완전히 넘어서서 비상비비상처를 구족하여 머문다. 이것이 일곱 번째 해탈이다.

‘‘สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

모든 면에서 비상비비상처를 완전히 넘어서서 상수멸(想受滅)을 구족하여 머문다. 이것이 여덟 번째 해탈이다. 이 여덟 가지 법은 실현해야 할 것들이다.

‘‘อิติ อิเม อสีติ ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

이와 같이 이 80가지 법은 있는 그대로이고 사실이며 진실이고 허망하지 않으며 틀림이 없는 것으로 여래에 의해 바르게 깨달아진 것들이다.

นว ธมฺมา

아홉 가지 법

๓๕๙. ‘‘นว ธมฺมา พหุการา…เป… นว ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

359. 아홉 가지 법은 많은 도움이 되고... (중략) ... 아홉 가지 법은 실현해야 한다.

(ก) ‘‘กตเม นว ธมฺมา พหุการา? นว โยนิโสมนสิการมูลกา ธมฺมา, โยนิโสมนสิกโรโต ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ, สมาหิเต จิตฺเต ยถาภูตํ ชานาติ ปสฺสติ, ยถาภูตํ ชานํ ปสฺสํ นิพฺพินฺทติ, นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ. อิเม นว ธมฺมา พหุการา.

(카) 많은 도움이 되는 아홉 가지 법은 무엇인가? 지혜로운 주의(요니소 마나시카라)를 근본으로 하는 아홉 가지 법이다. 지혜롭게 주의를 기울이는 자에게 환희(pāmojja)가 생기고, 환희하는 자에게 기쁨(pīti)이 생기며, 마음이 기쁜 자의 몸은 경안하고, 몸이 경안한 자는 행복을 느끼며, 행복한 자의 마음은 삼매에 든다. 마음이 삼매에 들었을 때 있는 그대로 알고 보며, 있는 그대로 알고 보는 자는 염오하고, 염오하는 자는 탐욕이 빛바래며, 탐욕이 빛바램으로써 해탈한다. 이것이 많은 도움이 되는 아홉 가지 법이다.

(ข) ‘‘กตเม นว ธมฺมา ภาเวตพฺพา? นว ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคานิ – สีลวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, จิตฺตวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, กงฺขาวิตรณวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, มคฺคามคฺคญาณทสฺสน – วิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, ปฏิปทาญาณทสฺสนวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, ญาณทสฺสนวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, ปญฺญาวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, วิมุตฺติวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ. อิเม นว ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

(카) 닦아야 할 아홉 가지 법은 무엇인가? 청정의 노력을 위한 아홉 가지 요소이다. 즉 계청정의 노력을 위한 요소, 심청정의 노력을 위한 요소, 견청정의 노력을 위한 요소, 의심을 극복함에 의한 청정의 노력을 위한 요소, 도비도지견청정의 노력을 위한 요소, 행도지견청정의 노력을 위한 요소, 지견청정의 노력을 위한 요소, 혜청정의 노력을 위한 요소, 해탈청정의 노력을 위한 요소이다. 이 아홉 가지 법을 닦아야 한다.

(ค) ‘‘กตเม นว ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? นว สตฺตาวาสา – สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐโม สตฺตาวาโส.

(가) 철저히 알아야 할 아홉 가지 법은 무엇인가? 중생들이 거주하는 아홉 가지 처소이다. 도반들이여, 몸도 다르고 인식도 다른 중생들이 있으니, 예를 들어 인간과 일부 천신들과 일부 비니파티카들이다. 이것이 첫 번째 중생들의 거주처이다.

‘‘สนฺตาวุโส[Pg.253], สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติโย สตฺตาวาโส.

"도반들이여, 몸은 다르지만 인식은 같은 중생들이 있으니, 이를테면 처음으로 태어난 범신천(梵身天)의 신들입니다. 이것이 두 번째 중생의 거처(중생거)입니다."

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติโย สตฺตาวาโส.

"도반들이여, 몸은 같지만 인식은 다른 중생들이 있으니, 이를테면 광음천(光音天)의 신들입니다. 이것이 세 번째 중생의 거처입니다."

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺโถ สตฺตาวาโส.

"도반들이여, 몸도 같고 인식도 같은 중생들이 있으니, 이를테면 변정천(遍淨天)의 신들입니다. 이것이 네 번째 중생의 거처입니다."

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา อสญฺญิโน อปฺปฏิสํเวทิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อสญฺญสตฺตา. อยํ ปญฺจโม สตฺตาวาโส.

"도반들이여, 인식도 없고 느끼는 것도 없는 중생들이 있으니, 이를테면 무상유정천(無想有情天)의 신들입니다. 이것이 다섯 번째 중생의 거처입니다."

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺโฐ สตฺตาวาโส.

"도반들이여, 모든 면에서 물질에 대한 인식을 완전히 뛰어넘고, 저항의 인식을 소멸시키며, 다양함에 대한 인식을 마음에 잡도리하지 않아, '허공은 무한하다'고 하며 공무변처(空無邊處)에 도달한 중생들이 있습니다. 이것이 여섯 번째 중생의 거처입니다."

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ สตฺตโม สตฺตาวาโส.

"도반들이여, 모든 면에서 공무변처를 완전히 뛰어넘어 '알음알이(識)는 무한하다'고 하며 식무변처(識無邊處)에 도달한 중생들이 있습니다. 이것이 일곱 번째 중생의 거처입니다."

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปคา. อยํ อฏฺฐโม สตฺตาวาโส.

"도반들이여, 모든 면에서 식무변처를 완전히 뛰어넘어 '아무것도 없다'고 하며 무소유처(無所有處)에 도달한 중생들이 있습니다. 이것이 여덟 번째 중생의 거처입니다."

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปคา. อยํ นวโม สตฺตาวาโส. อิเม นว ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

"도반들이여, 모든 면에서 무소유처를 완전히 뛰어넘어 비상비비상처(非想非非想處)에 도달한 중생들이 있습니다. 이것이 아홉 번째 중생의 거처입니다. 이 아홉 가지 법은 철저히 알아야 할 법입니다."

(ฆ) ‘‘กตเม นว ธมฺมา ปหาตพฺพา? นว ตณฺหามูลกา ธมฺมา – ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา, ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ, ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย, วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค, ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ, อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห, ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ, มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข, อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. อิเม นว ธมฺมา ปหาตพฺพา.

"(라) 버려야 할 아홉 가지 법은 무엇입니까? 갈애를 뿌리로 하는 아홉 가지 법입니다. 갈애를 연하여 추구가 있고, 추구를 연하여 얻음이 있으며, 얻음을 연하여 판단이 있고, 판단을 연하여 욕탐이 있으며, 욕탐을 연하여 집착이 있고, 집착을 연하여 소유가 있으며, 소유를 연하여 인색이 있고, 인색을 연하여 수호가 있습니다. 수호를 원인으로 하여 몽둥이를 들고 칼을 들며, 다투고 분쟁하며 논쟁하고 '너, 너' 하고 욕하며 중상모략하고 거짓말을 하는 등 수많은 나쁘고 해로운 법들이 생겨납니다. 이 아홉 가지 법은 버려야 할 법입니다."

(ง) ‘‘กตเม [Pg.254] นว ธมฺมา หานภาคิยา? นว อาฆาตวตฺถูนิ – ‘อนตฺถํ เม อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ, ‘อนตฺถํ เม จรตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ, ‘อนตฺถํ เม จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… ‘อนตฺถํ จรตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… ‘อนตฺถํ จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… ‘อตฺถํ จรตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… ‘อตฺถํ จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ. อิเม นว ธมฺมา หานภาคิยา.

"(마) 쇠퇴를 가져오는 아홉 가지 법은 무엇입니까? 아홉 가지 원한의 근거(āghātavatthu)입니다. '그가 내게 해를 끼쳤다'고 원한을 품고, '그가 내게 해를 끼치고 있다'고 원한을 품으며, '그가 내게 해를 끼칠 것이다'고 원한을 품습니다. '그가 내가 사랑하고 좋아하는 사람에게 해를 끼쳤다... 해를 끼치고 있다... 해를 끼칠 것이다'고 원한을 품습니다. '그가 내가 싫어하고 좋아하지 않는 사람에게 이익을 주었다... 이익을 주고 있다... 이익을 줄 것이다'고 원한을 품습니다. 이 아홉 가지 법은 쇠퇴를 가져오는 법입니다."

(จ) ‘‘กตเม นว ธมฺมา วิเสสภาคิยา? นว อาฆาตปฏิวินยา – ‘อนตฺถํ เม อจริ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อนตฺถํ เม จรติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อนตฺถํ เม จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ…เป… อนตฺถํ จรติ…เป… อนตฺถํ จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ…เป… อตฺถํ จรติ…เป… อตฺถํ จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ. อิเม นว ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

"(바) 수승함을 가져오는 아홉 가지 법은 무엇입니까? 아홉 가지 원한의 제거(āghātapaṭivinaya)입니다. '그가 내게 해를 끼쳤으나, 그것을 어찌하겠는가?'라고 생각하며 원한을 제거합니다. '그가 내게 해를 끼치고 있으나... 끼칠 것이나, 그것을 어찌하겠는가?'라고 생각하며 원한을 제거합니다. '그가 내가 사랑하고 좋아하는 사람에게 해를 끼쳤으나... 끼치고 있으나... 끼칠 것이나, 그것을 어찌하겠는가?'라고 생각하며 원한을 제거합니다. '그가 내가 싫어하고 좋아하지 않는 사람에게 이익을 주었으나... 주고 있으나... 줄 것이나, 그것을 어찌하겠는가?'라고 생각하며 원한을 제거합니다. 이 아홉 가지 법은 수승함을 가져오는 법입니다."

(ฉ) ‘‘กตเม นว ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? นว นานตฺตา – ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺตํ, เวทนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ, สงฺกปฺปนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทนานตฺตํ, ฉนฺทนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาหนานตฺตํ, ปริฬาหนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริเยสนานานตฺตํ, ปริเยสนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ลาภนานตฺตํ. อิเม นว ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

"(사) 꿰뚫어 알기 어려운 아홉 가지 법은 무엇입니까? 아홉 가지 다양성(nānatta)입니다. 요소의 다양성을 연하여 접촉의 다양성이 생겨나고, 접촉의 다양성을 연하여 느낌의 다양성이 생겨나며, 느낌의 다양성을 연하여 인식의 다양성이 생겨나고, 인식의 다양성을 연하여 사유의 다양성이 생겨나며, 사유의 다양성을 연하여 의욕의 다양성이 생겨나고, 의욕의 다양성을 연하여 열기의 다양성이 생겨나며, 열기의 다양성을 연하여 추구의 다양성이 생겨나고, 추구의 다양성을 연하여 얻음의 다양성이 생겨납니다. 이 아홉 가지 법은 꿰뚫어 알기 어려운 법입니다."

(ช) ‘‘กตเม นว ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? นว สญฺญา – อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเรปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเกอนภิรติสญฺญา, อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา. อิเม นว ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

"(아) 일으켜야 할 아홉 가지 법은 무엇입니까? 아홉 가지 인식(saññā)입니다. 부정의 인식, 죽음의 인식, 음식의 혐오스러운 인식, 온 세상에 즐거움이 없다는 인식, 무상의 인식, 무상한 것에서의 고통의 인식, 고통인 것에서의 무아의 인식, 버림의 인식, 이욕(離欲)의 인식입니다. 이 아홉 가지 법은 일으켜야 할 법입니다."

(ฌ) ‘‘กตเม นว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? นว อนุปุพฺพวิหารา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ [Pg.255] ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา …เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา…เป… อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเม นว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

"(자) 높은 지혜로 알아야 할 아홉 가지 법은 무엇입니까? 아홉 가지 차례대로 머묾(次第住)입니다. 도반들이여, 여기 수행자는 감각적 욕망을 멀리하고 해로운 법들을 멀리하여, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있고 떨침에서 생긴 희열과 행복이 있는 초선을 구족하여 머뭅니다. 일으킨 생각과 지속적 고찰을 가라앉히고... 중략... 제2선을... 희열이 빛바래어... 제3선을... 행복을 버리고... 제4선을 구족하여 머뭅니다. 모든 면에서 물질에 대한 인식을 완전히 뛰어넘어... 아카사난차야타나(공무변처)를 구족하여 머뭅니다. 모든 면에서 공무변처를 완전히 뛰어넘어 '알음알이는 무한하다'고 하며 빈냐난차야타나(식무변처)를 구족하여 머뭅니다. 모든 면에서 식무변처를 완전히 뛰어넘어 '아무것도 없다'고 하며 아킨찬냐야타나(무소유처)를 구족하여 머뭅니다. 모든 면에서 무소유처를 완전히 뛰어넘어 네와산냐나산냐야타나(비상비비상처)를 구족하여 머뭅니다. 모든 면에서 비상비비상처를 완전히 뛰어넘어 상수멸(想受滅)을 구족하여 머뭅니다. 이 아홉 가지 법은 높은 지혜로 알아야 할 법입니다."

(ญ) ‘‘กตเม นว ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? นว อนุปุพฺพนิโรธา – ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส กามสญฺญา นิรุทฺธา โหติ, ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วิตกฺกวิจารา นิรุทฺธา โหนฺติ, ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส ปีติ นิรุทฺธา โหติ, จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส อสฺสาสปสฺสาสฺสา นิรุทฺธา โหนฺติ, อากาสานญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส รูปสญฺญา นิรุทฺธา โหติ, วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส อากาสานญฺจายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ, อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส อากิญฺจญฺญายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ, สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส สญฺญา จ เวทนา จ นิรุทฺธา โหนฺติ. อิเม นว ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

(냐) 실현해야 할 아홉 가지 법은 무엇인가? 아홉 가지 차례대로의 소멸[次第滅]이니, 초선(初禪)에 든 이에게는 감각적 욕망의 지각[欲想]이 소멸하고, 제2선에 든 이에게는 일으킨 생각과 머무는 생각[尋伺]이 소멸하며, 제3선에 든 이에게는 희열[喜]이 소멸하고, 제4선에 든 이에게는 들숨과 날숨[出入息]이 소멸하며, 공무변처(空無邊處)에 든 이에게는 물질의 지각[色想]이 소멸하고, 식무변처(識無邊處)에 든 이에게는 공무변처의 지각이 소멸하며, 무소유처(無所有處)에 든 이에게는 식무변처의 지각이 소멸하고, 비상비비상처(非想非非想處)에 든 이에게는 무소유처의 지각이 소멸하며, 상수멸(想受滅)에 든 이에게는 지각[想]과 느낌[受]이 소멸한다. 이것들이 실현해야 할 아홉 가지 법이다.

‘‘อิติ อิเม นวุติ ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

이와 같이 이 구십 가지 법은 사실이고, 진실이며, 여일(如一)하고, 허망하지 않으며, 달라지지 않는 것으로서, 여래께서 바르게 깨달으신 것이다.

ทส ธมฺมา

열 가지 법

๓๖๐. ‘‘ทส ธมฺมา พหุการา…เป… ทส ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

360. 열 가지 법은 많은 도움이 되고... (중략) ...열 가지 법은 실현해야 한다.

(ก) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา พหุการา? ทส นาถกรณาธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, ยํปาวุโส, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

(가) 많은 도움이 되는 열 가지 법은 무엇인가? 열 가지 의지처를 만드는 법[護主法]이니, 도반들이여, 여기 수행자는 계를 갖추고, 빠띠목카의 단속으로 단속하며 머물고, 바른 행실과 사귀는 곳을 갖추며, 아주 작은 허물에서도 두려움을 보아 학습 계율을 받아 지녀 수행한다. 도반들이여, 수행자가 계를 갖추고... (중략) ...학습 계율을 수행한다는 것, 이것이 의지처를 만드는 법이다.

‘‘ปุน [Pg.256] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต …เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา, ยํปาวุโส, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต…เป… อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행자는 많이 배우고[多聞]... (중략) ...견해로써 잘 꿰뚫어 안다. 도반들이여, 수행자가 많이 배우고... (중략) ...이것이 또한 의지처를 만드는 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… กลฺยาณสมฺปวงฺโก. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행자는 좋은 친구를 가졌고, 좋은 동료를 가졌고, 좋은 사람에게 기우는 마음을 가졌다. 도반들이여, 수행자가... (중략) ...좋은 사람에게 기우는 마음을 가졌다는 것, 이것이 또한 의지처를 만드는 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สุวโจ โหติ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต, ขโม ปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนึ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… อนุสาสนึ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행자는 훈계를 잘 받아들이고[柔順], 훈계를 잘 받아들이게 하는 법들을 갖추었으며, 잘 참으며, 가르침을 공손히 받아들인다. 도반들이여, 수행자가... (중략) ...가르침을 공손히 받아들인다는 것, 이것이 또한 의지처를 만드는 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ อุจฺจาวจานิ กึกรณียานิ ตตฺถ ทกฺโข โหติ อนลโส ตตฺรุปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต, อลํ กาตุํ, อลํ สํวิธาตุํ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… อลํ สํวิธาตุํ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행자는 동료 수행자들의 크고 작은 모든 일들에 있어 능숙하고 게으르지 않으며, 그 방편에 관한 분석적 지혜를 갖추어 스스로 행할 수 있고 잘 처리할 수 있다. 도반들이여, 수행자가... (중략) ...잘 처리할 수 있다는 것, 이것이 또한 의지처를 만드는 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺมกาโม โหติ ปิยสมุทาหาโร อภิธมฺเม อภิวินเย อุฬารปาโมชฺโช. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… อุฬารปาโมชฺโช. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행자는 법을 즐거워하고[樂法], 사랑스러운 대화를 나누며, 아비담마와 아비위나야에 대해 커다란 기쁨을 느낀다. 도반들이여, 수행자가... (중략) ...커다란 기쁨을 느낀다는 것, 이것이 또한 의지처를 만드는 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรหิ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ …เป… อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행자는 얻은 대로의 가사, 탁발 음식, 거처, 병구완을 위한 약품과 필수품으로 만족한다. 도반들이여, 수행자가... (중략) ...이것이 또한 의지처를 만드는 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ…เป… กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행자는 정진을 시작하여 머물고... (중략) ...유익한 법들에 있어서. 도반들이여, 수행자가... (중략) ...이것이 또한 의지처를 만드는 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สติมา โหติ, ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต, จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

다시 또 도반들이여, 수행자는 마음챙김[念]을 가졌고, 최상의 마음챙김과 슬기를 갖추었으며, 오래전에 행한 일이나 오래전에 말한 것도 기억하고 다시 기억해 낸다. 도반들이여, 수행자가... (중략) ...이것이 또한 의지처를 만드는 법이다.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต, อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ. อิเม ทส ธมฺมา พหุการา.

다시 또 도반들이여, 수행자는 지혜를 가졌고, 생멸(生滅)을 관찰하는 지혜, 즉 성스럽고 통찰력이 있으며 바르게 괴로움의 소멸로 인도하는 지혜를 갖추었다. 도반들이여, 수행자가... (중략) ...이것이 또한 의지처를 만드는 법이다. 이것들이 많은 도움이 되는 열 가지 법이다.

(ข) ‘‘กตเม [Pg.257] ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพา? ทส กสิณายตนานิ – ปถวีกสิณเมโก สญฺชานาติ อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ. อาโปกสิณเมโก สญฺชานาติ…เป… เตโชกสิณเมโก สญฺชานาติ… วาโยกสิณเมโก สญฺชานาติ… นีลกสิณเมโก สญฺชานาติ… ปีตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โลหิตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โอทาตกสิณเมโก สญฺชานาติ… อากาสกสิณเมโก สญฺชานาติ… วิญฺญาณกสิณเมโก สญฺชานาติ อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ. อิเม ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

(나) 닦아야 할 열 가지 법은 무엇인가? 열 가지 까시나의 토대[遍處]이니, 어떤 이는 위로, 아래로, 옆으로, 둘이 아니게, 무량하게 흙의 까시나[地遍]를 인식한다. 어떤 이는 물의 까시나[水遍]를 인식하고... (중략) ...어떤 이는 불의 까시나[火遍]를 인식하고... 어떤 이는 바람의 까시나[風遍]를 인식하고... 어떤 이는 푸른색 까시나[靑遍]를 인식하고... 어떤 이는 노란색 까시나[黃遍]를 인식하고... 어떤 이는 붉은색 까시나[赤遍]를 인식하고... 어떤 이는 흰색 까시나[白遍]를 인식하고... 어떤 이는 허공 까시나[空遍]를 인식하고... 어떤 이는 위로, 아래로, 옆으로, 둘이 아니게, 무량하게 식(識)의 까시나[識遍]를 인식한다. 이것들이 닦아야 할 열 가지 법이다.

(ค) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? ทสายตนานิ – จกฺขายตนํ, รูปายตนํ, โสตายตนํ, สทฺทายตนํ, ฆานายตนํ, คนฺธายตนํ, ชิวฺหายตนํ, รสายตนํ, กายายตนํ, โผฏฺฐพฺพายตนํ. อิเม ทส ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

(다) 철저히 알아야 할 열 가지 법은 무엇인가? 열 가지 감각장소[處]이니, 안처(眼處), 로파처(色處), 이처(耳處), 성처(聲處), 비처(鼻處), 향처(香處), 설처(舌處), 미처(味處), 신처(身處), 촉처(觸處)이다. 이것들이 철저히 알아야 할 열 가지 법이다.

(ฆ) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา ปหาตพฺพา? ทส มิจฺฉตฺตา – มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉากมฺมนฺโต, มิจฺฉาอาชีโว, มิจฺฉาวายาโม, มิจฺฉาสติ, มิจฺฉาสมาธิ, มิจฺฉาญาณํ, มิจฺฉาวิมุตฺติ. อิเม ทส ธมฺมา ปหาตพฺพา.

(라) 버려야 할 열 가지 법은 무엇인가? 열 가지 사된 상태[邪性]이니, 사견(邪見), 사사유(邪思惟), 사어(邪語), 사업(邪業), 사명(邪命), 사정진(邪精進), 사념(邪念), 사정(邪定), 사지(邪智), 사해탈(邪解脫)이다. 이것들이 버려야 할 열 가지 법이다.

(ง) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา หานภาคิยา? ทส อกุสลกมฺมปถา – ปาณาติปาโต, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจาโร, มุสาวาโท, ปิสุณา วาจา, ผรุสา วาจา, สมฺผปฺปลาโป, อภิชฺฌา, พฺยาปาโท, มิจฺฉาทิฏฺฐิ. อิเม ทส ธมฺมา หานภาคิยา.

(마) 퇴보로 이끄는 열 가지 법은 무엇인가? 열 가지 해로운 업의 길[不善業道]이니, 살생, 도둑질, 사음, 거짓말, 이간질하는 말, 욕설, 꾸며내는 말, 탐욕, 악의, 사견이다. 이것들이 퇴보로 이끄는 열 가지 법이다.

(จ) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา วิเสสภาคิยา? ทส กุสลกมฺมปถา – ปาณาติปาตา เวรมณี, อทินฺนาทานา เวรมณี, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, มุสาวาทา เวรมณี, ปิสุณาย วาจาย เวรมณี, ผรุสาย วาจาย เวรมณี, สมฺผปฺปลาปา เวรมณี, อนภิชฺฌา, อพฺยาปาโท, สมฺมาทิฏฺฐิ. อิเม ทส ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

(바) 수승함으로 이끄는 열 가지 법은 무엇인가? 열 가지 유익한 업의 길[善業道]이니, 살생에서 멀리함, 도둑질에서 멀리함, 사음에서 멀리함, 거짓말에서 멀리함, 이간질하는 말에서 멀리함, 욕설에서 멀리함, 꾸며내는 말에서 멀리함, 탐욕 없음, 악의 없음, 정견이다. 이것들이 수승함으로 이끄는 열 가지 법이다.

(ฉ) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? ทส อริยวาสา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ, ฉฬงฺคสมนฺนาคโต, เอการกฺโข, จตุราปสฺเสโน, ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ, สมวยสฏฺเฐสโน, อนาวิลสงฺกปฺโป, ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร, สุวิมุตฺตจิตฺโต, สุวิมุตฺตปญฺโญ.

(사) 꿰뚫어 알기 어려운 열 가지 법은 무엇인가? 열 가지 성스러운 거처[聖住]이니, 도반들이여, 여기 수행자는 다섯 가지 요소를 버렸고, 여섯 가지 요소를 갖추었으며, 하나의 수호를 가졌고, 네 가지 의지처가 있으며, 개별적인 진리들을 떨쳐버렸고, 모든 추구를 완전히 버렸으며, 흐리지 않는 사유를 하고, 몸의 결합[身行]이 평온하며, 마음이 잘 해탈했고, 지혜가 잘 해탈해 있다.

‘‘กถญฺจาวุโส[Pg.258], ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กามจฺฉนฺโท ปหีโน โหติ, พฺยาปาโท ปหีโน โหติ, ถินมิทฺธํ ปหีนํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหีนํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ.

"벗들이여, 어떻게 비구가 다섯 가지 요소를 버린 자(pañcaṅgavippahīno)가 됩니까? 벗들이여, 여기 비구는 감각적 욕망(kāmacchando)을 버렸고, 악의(byāpādo)를 버렸으며, 혼침과 졸음(thinamiddhaṃ)을 버렸고, 들뜸과 후회(uddhaccakukkuccaṃ)를 버렸으며, 의심(vicikicchā)을 버렸습니다. 벗들이여, 이와 같이 비구는 다섯 가지 요소를 버린 자가 됩니다."

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหติ.

"벗들이여, 어떻게 비구가 여섯 가지 요소를 갖춘 자(chaḷaṅgasamannāgato)가 됩니까? 벗들이여, 여기 비구는 눈으로 형색을 보고 기뻐하지도 않고 슬퍼하지도 않으며, 마음 챙기고 알아차리면서 평온하게 머뭅니다. 귀로 소리를 듣고... 코로 냄새를 맡고... 혀로 맛을 보고... 몸으로 감촉을 느끼고... 의노로 법을 알고 기뻐하지도 않고 슬퍼하지도 않으며, 마음 챙기고 알아차리면서 평온하게 머뭅니다. 벗들이여, 이와 같이 비구가 여섯 가지 요소를 갖춘 자가 됩니다."

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ เอการกฺโข โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอการกฺโข โหติ.

"벗들이여, 어떻게 비구가 하나의 수호(ekārakkho)를 지닌 자가 됩니까? 벗들이여, 여기 비구는 마음 챙김의 수호(satārakkhena)를 지닌 마음을 갖추고 있습니다. 벗들이여, 이와 같이 비구는 하나의 수호를 지닌 자가 됩니다."

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ จตุราปสฺเสโน โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ, สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ, สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ, สงฺขาเยกํ วิโนเทติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ จตุราปสฺเสโน โหติ.

"벗들이여, 어떻게 비구가 네 가지 의지처(caturāpasseno)를 지닌 자가 됩니까? 벗들이여, 여기 비구는 숙고하여 어떤 것은 수용하고, 숙고하여 어떤 것은 인내하며, 숙고하여 어떤 것은 멀리하고, 숙고하여 어떤 것은 물리칩니다. 벗들이여, 이와 같이 비구는 네 가지 의지처를 지닌 자가 됩니다."

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน ยานิ ตานิ ปุถุสมณพฺราหฺมณานํ ปุถุปจฺเจกสจฺจานิ, สพฺพานิ ตานิ นุนฺนานิ โหนฺติ ปณุนฺนานิ จตฺตานิ วนฺตานิ มุตฺตานิ ปหีนานิ ปฏินิสฺสฏฺฐานิ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ โหติ.

"벗들이여, 어떻게 비구가 여러 가지 개별적 진리들을 물리친 자(paṇunnapaccekasacco)가 됩니까? 벗들이여, 여기 비구에게 여러 사문과 바라문들의 그 여러 가지 개별적 진리들이 있었으나, 그 모든 진리들을 뽑아버리고 물리치고 버리고 뱉어버리고 해방되고 제거하고 완전히 놓아버렸습니다. 벗들이여, 이와 같이 비구는 여러 가지 개별적 진리들을 물리친 자가 됩니다."

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กาเมสนา ปหีนา โหติ, ภเวสนา ปหีนา โหติ, พฺรหฺมจริเยสนา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ.

"벗들이여, 어떻게 비구가 모든 추구를 완전히 버린 자(samavayasaṭṭhesano)가 됩니까? 벗들이여, 여기 비구는 감각적 욕망에 대한 추구(kāmesanā)를 버렸고, 존재에 대한 추구(bhavesanā)를 버렸으며, 범행에 대한 추구(brahmacariyesanā)가 가라앉았습니다. 벗들이여, 이와 같이 비구는 모든 추구를 완전히 버린 자가 됩니다."

‘‘กถญฺจาวุโส[Pg.259], ภิกฺขุ อนาวิลสงฺกปฺปา โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กามสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ, พฺยาปาทสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ, วิหึสาสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อนาวิลสงฺกปฺโป โหติ.

"벗들이여, 어떻게 비구가 흐리지 않은 의도(anāvilasaṅkappo)를 지닌 자가 됩니까? 벗들이여, 여기 비구는 감각적 욕망에 대한 의도를 버렸고, 악의에 대한 의도를 버렸으며, 해코지에 대한 의도를 버렸습니다. 벗들이여, 이와 같이 비구는 흐리지 않은 의도를 지닌 자가 됩니다."

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ.

"벗들이여, 어떻게 비구가 몸의 형성(kāyasaṅkhāro)이 가라앉은 자가 됩니까? 벗들이여, 여기 비구는 즐거움도 버리고 괴로움도 버리고, 이전에 이미 기쁨과 슬픔이 소멸되었으므로 괴롭지도 즐겁지도 않으며 평온으로 인해 마음 챙김이 청정한 제4선에 들어 머뭅니다. 벗들이여, 이와 같이 비구는 몸의 형성이 가라앉은 자가 됩니다."

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตจิตฺโต โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน ราคา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, โทสา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, โมหา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตจิตฺโต โหติ.

"벗들이여, 어떻게 비구가 마음이 잘 해탈한 자(suvimuttacitto)가 됩니까? 벗들이여, 여기 비구는 탐욕으로부터 마음이 해탈했고, 성냄으로부터 마음이 해탈했으며, 어리석음으로부터 마음이 해탈했습니다. 벗들이여, 이와 같이 비구는 마음이 잘 해탈한 자가 됩니다."

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตปญฺโญ โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ‘ราโค เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. ‘โทโส เม ปหีโน…เป… อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. ‘โมโห เม ปหีโน …เป… อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตปญฺโญ โหติ. อิเม ทส ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

"벗들이여, 어떻게 비구가 통찰지가 잘 해탈한 자(suvimuttapañño)가 됩니까? 벗들이여, 여기 비구는 '나는 탐욕을 버렸고, 뿌리를 잘라냈으며, 밑동이 잘린 야자수처럼 만들었고, 다시는 생겨나지 않게 하였으며, 미래에 다시는 일어나지 않는 법으로 만들었다'라고 꿰뚫어 압니다. '나는 성냄을... 어리석음을... 미래에 다시는 일어나지 않는 법으로 만들었다'라고 꿰뚫어 압니다. 벗들이여, 이와 같이 비구는 통찰지가 잘 해탈한 자가 됩니다. 이 열 가지 법은 꿰뚫어 알기 어려운 법입니다."

(ช) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? ทส สญฺญา – อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเรปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเกอนภิรติสญฺญา, อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา. อิเม ทส ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

"어떤 열 가지 법을 일으켜야 합니까? 열 가지 인식(saññā)입니다. 즉, 부정한 것이라는 인식, 죽음이라는 인식, 음식의 혐오스러움이라는 인식, 온 세상에 즐거움이 없다는 인식, 무상하다는 인식, 무상한 것에서의 괴로움이라는 인식, 괴로운 것에서의 무아라는 인식, 버림에 대한 인식, 이욕에 대한 인식, 소멸에 대한 인식입니다. 이 열 가지 법을 일으켜야 합니다."

(ฌ) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? ทส นิชฺชรวตฺถูนิ – สมฺมาทิฏฺฐิสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิ นิชฺชิณฺณา โหติ. เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาสงฺกปฺปสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺโป…เป… สมฺมาวาจสฺส มิจฺฉาวาจา… สมฺมากมฺมนฺตสฺส มิจฺฉากมฺมนฺโต… สมฺมาอาชีวสฺส มิจฺฉาอาชีโว… สมฺมาวายามสฺส มิจฺฉาวายาโม… สมฺมาสติสฺส มิจฺฉาสติ… สมฺมาสมาธิสฺส มิจฺฉาสมาธิ… สมฺมาญาณสฺส มิจฺฉาญาณํ นิชฺชิณฺณํ โหติ. สมฺมาวิมุตฺติสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติ [Pg.260] นิชฺชิณฺณา โหติ. เย จ มิจฺฉาวิมุตฺติปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. อิเม ทส ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

"어떤 열 가지 법을 최상의 지혜로 알아야 합니까? 열 가지 쇠퇴의 근거(nijjaravatthūni)입니다. 바른 견해를 가진 자에게는 그릇된 견해가 쇠퇴합니다. 그릇된 견해를 조건으로 일어나는 여러 가지 악하고 해로운 법들도 그에게서 쇠퇴합니다. 바른 사유를 가진 자에게는 그릇된 사유가... 바른 말을 가진 자에게는 그릇된 말이... 바른 행위를 가진 자에게는 그릇된 행위가... 바른 생계를 가진 자에게는 그릇된 생계가... 바른 정진을 가진 자에게는 그릇된 정진이... 바른 마음 챙김을 가진 자에게는 그릇된 마음 챙김이... 바른 삼매를 가진 자에게는 그릇된 삼매가... 바른 지혜를 가진 자에게는 그릇된 지혜가 쇠퇴합니다. 바른 해탈을 가진 자에게는 그릇된 해탈이 쇠퇴합니다. 그릇된 해탈을 조건으로 일어나는 여러 가지 악하고 해로운 법들도 그에게서 쇠퇴합니다. 이 열 가지 법을 최상의 지혜로 알아야 합니다."

(ญ) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ทส อเสกฺขา ธมฺมา – อเสกฺขา สมฺมาทิฏฺฐิ, อเสกฺโข สมฺมาสงฺกปฺโป, อเสกฺขา สมฺมาวาจา, อเสกฺโข สมฺมากมฺมนฺโต, อเสกฺโข สมฺมาอาชีโว, อเสกฺโข สมฺมาวายาโม, อเสกฺขา สมฺมาสติ, อเสกฺโข สมฺมาสมาธิ, อเสกฺขํ สมฺมาญาณํ, อเสกฺขา สมฺมาวิมุตฺติ. อิเม ทส ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

"어떤 열 가지 법을 실현해야 합니까? 열 가지 무학법(asekkhā dhammā)입니다. 무학의 바른 견해, 무학의 바른 사유, 무학의 바른 말, 무학의 바른 행위, 무학의 바른 생계, 무학의 바른 정진, 무학의 바른 마음 챙김, 무학의 바른 삼매, 무학의 바른 지혜, 무학의 바른 해탈입니다. 이 열 가지 법을 실현해야 합니다."

‘‘อิติ อิเม สตธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา’’ติ. อิทมโวจายสฺมา สาริปุตฺโต. อตฺตมนา เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

"이와 같이 이 일백 가지 법들은 실재하고 진실하며 사실이고 틀림이 없으며 다른 것이 아니니, 여래에 의해 바르게 깨달아진 것입니다. 존자 사리뿟따는 이와 같이 말씀하셨습니다. 그 비구들은 존자 사리뿟따의 말씀을 기뻐하며 즐거워했습니다."

ทสุตฺตรสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ เอกาทสมํ.

열한 번째인 십상경(Dasuttarasuttaṃ)이 끝났다.

ปาถิกวคฺโค นิฏฺฐิโต.

파티카박가(Pāthikavaggo)가 끝났다.

ตสฺสุทฺทานํ –

그 요약은 다음과 같다.

ปาถิโก จ อุทุมฺพรํ, จกฺกวตฺติ อคฺคญฺญกํ;

สมฺปสาทนปาสาทํ, มหาปุริสลกฺขณํ.

파티카경과 우둠바라경, 전륜성왕사자후경, 세상의 기원경, 믿음의 경, 청정한 경, 대인상의 경.

สิงฺคาลาฏานาฏิยกํ, สงฺคีติ จ ทสุตฺตรํ;

เอกาทสหิ สุตฺเตหิ, ปาถิกวคฺโคติ วุจฺจติ.

싱갈라경, 아따나띠야경, 합송경, 십상경. 이 열한 가지 경들로 이루어졌기에 파티카박가라 불린다.

ปาถิกวคฺคปาฬิ นิฏฺฐิตา.

파티카박가 팔리어가 끝났다.

ตีหิ วคฺเคหิ ปฏิมณฺฑิโต สกโล

세 품으로 장식된 전체

ทีฆนิกาโย สมตฺโต.

디가 니까야(Dīghanikāyo)가 완료되었다.