นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Hommage à lui, le Béni, l'Arhat, le Parfaitement Éveillé.

ทีฆนิกาโย

Le Digha Nikaya

ปาถิกวคฺคปาฬิ

Le Pathika Vagga (Partie)

๑. ปาถิกสุตฺตํ

1. Le Sutta Pathika

สุนกฺขตฺตวตฺถุ

L'histoire de Sunakkhatta

๑. เอวํ [Pg.1] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มลฺเลสุ วิหรติ อนุปิยํ นาม มลฺลานํ นิคโม. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย อนุปิยํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘อติปฺปโค โข ตาว อนุปิยายํ ปิณฺฑาย จริตุํ. ยํนูนาหํ เยน ภคฺควโคตฺตสฺส ปริพฺพาชกสฺส อาราโม, เยน ภคฺควโคตฺโต ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ.

1. Ainsi ai-je entendu. En un temps, le Béni séjournait chez les Mallas, dans un bourg des Mallas nommé Anupiya. Alors, le Béni, s'étant vêtu le matin et ayant pris son bol et sa robe, entra dans Anupiya pour la quête d'aumônes. Puis cette pensée vint au Béni : « Il est encore trop tôt pour circuler dans Anupiya pour l'aumône. Et si j'allais là où se trouve le parc de l'errant Bhaggavagotta, là où se trouve l'errant Bhaggavagotta lui-même ? »

๒. อถ โข ภควา เยน ภคฺควโคตฺตสฺส ปริพฺพาชกสฺส อาราโม, เยน ภคฺควโคตฺโต ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ. อถ โข ภคฺควโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตุ โข, ภนฺเต, ภควา. สฺวาคตํ, ภนฺเต, ภควโต. จิรสฺสํ โข, ภนฺเต, ภควา อิมํ ปริยายมกาสิ ยทิทํ อิธาคมนาย. นิสีทตุ, ภนฺเต, ภควา, อิทมาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. ภคฺควโคตฺโตปิ โข ปริพฺพาชโก อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ภคฺควโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘ปุริมานิ, ภนฺเต, ทิวสานิ [Pg.2] ปุริมตรานิ สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ เอตทโวจ – ‘ปจฺจกฺขาโต ทานิ มยา, ภคฺคว, ภควา. น ทานาหํ ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหรามี’ติ. กจฺเจตํ, ภนฺเต, ตเถว, ยถา สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต อวจา’’ติ? ‘‘ตเถว โข เอตํ, ภคฺคว, ยถา สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต อวจ’’.

2. Alors, le Béni se rendit au parc de l'errant Bhaggavagotta, là où il se trouvait. L'errant Bhaggavagotta dit alors au Béni : « Que le Béni vienne, Vénérable. Bienvenue au Béni, Vénérable. Cela faisait longtemps, Vénérable, que le Béni n'avait pris cette occasion de venir ici. Que le Béni s'assoie, ce siège est préparé. » Le Béni s'assit sur le siège préparé. L'errant Bhaggavagotta prit un siège bas et s'assit à l'écart. Assis à l'écart, l'errant Bhaggavagotta dit au Béni : « Vénérable, il y a quelques jours, Sunakkhatta, le fils des Licchavi, est venu me trouver et m'a dit : "Bhaggava, j'ai maintenant rejeté le Béni. Je ne vis plus sous la direction du Béni." Est-ce bien ainsi, Vénérable, tel que Sunakkhatta le fils des Licchavi l'a dit ? » — « C'est exactement ainsi, Bhaggava, tel que Sunakkhatta le fils des Licchavi l'a dit. »

๓. ปุริมานิ, ภคฺคว, ทิวสานิ ปุริมตรานิ สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘ปจฺจกฺขามิ ทานาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ. น ทานาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามี’ติ. ‘เอวํ วุตฺเต, อหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘อปิ นุ ตาหํ, สุนกฺขตฺต, เอวํ อวจํ, เอหิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, มมํ อุทฺทิสฺส วิหราหี’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘ตฺวํ วา ปน มํ เอวํ อวจ – อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามี’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘อิติ กิร, สุนกฺขตฺต, เนวาหํ ตํ วทามิ – เอหิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, มมํ อุทฺทิสฺส วิหราหีติ. นปิ กิร มํ ตฺวํ วเทสิ – อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามีติ. เอวํ สนฺเต, โมฆปุริส, โก สนฺโต กํ ปจฺจาจิกฺขสิ? ปสฺส, โมฆปุริส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธ’นฺติ.

3. « Il y a quelques jours, Bhaggava, Sunakkhatta le fils des Licchavi est venu me trouver ; s'étant approché, il m'a salué et s'est assis à l'écart. Assis à l'écart, Bhaggava, Sunakkhatta le fils des Licchavi m'a dit : "Vénérable, je rejette maintenant le Béni. Je ne vivrai plus sous la direction du Béni, Vénérable." Cela ayant été dit, Bhaggava, je dis à Sunakkhatta le fils des Licchavi : "Est-ce que je t'ai jamais dit, Sunakkhatta : 'Viens, Sunakkhatta, vis sous ma direction' ?" — "Non, Vénérable." — "Ou bien, m'as-tu jamais dit : 'Vénérable, je vivrai sous la direction du Béni' ?" — "Non, Vénérable." — "Ainsi, Sunakkhatta, je ne t'ai pas dit : 'Viens, Sunakkhatta, vis sous ma direction', et tu ne m'as pas dit : 'Vénérable, je vivrai sous la direction du Béni'. Dans ces conditions, homme vain, qui es-tu pour rejeter qui ? Vois, homme vain, à quel point tu es en tort." »

๔. ‘น หิ ปน เม, ภนฺเต, ภควา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรตี’ติ. ‘อปิ นุ ตาหํ, สุนกฺขตฺต, เอวํ อวจํ – เอหิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, มมํ อุทฺทิสฺส วิหราหิ, อหํ เต อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘ตฺวํ วา ปน มํ เอวํ อวจ – อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามิ, ภควา เม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสตี’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘อิติ กิร, สุนกฺขตฺต, เนวาหํ ตํ วทามิ – เอหิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, มมํ อุทฺทิสฺส วิหราหิ, อหํ เต อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสามี’ติ; นปิ กิร มํ ตฺวํ วเทสิ – อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามิ, ภควา เม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสตี’ติ. เอวํ สนฺเต, โมฆปุริส, โก สนฺโต กํ ปจฺจาจิกฺขสิ? ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, กเต วา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริเย อกเต วา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา [Pg.3] อิทฺธิปาฏิหาริเย ยสฺสตฺถาย มยา ธมฺโม เทสิโต โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’ติ? ‘กเต วา, ภนฺเต, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริเย อกเต วา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริเย ยสฺสตฺถาย ภควตา ธมฺโม เทสิโต โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’ติ. ‘อิติ กิร, สุนกฺขตฺต, กเต วา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริเย, อกเต วา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริเย, ยสฺสตฺถาย มยา ธมฺโม เทสิโต, โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย. ตตฺร, สุนกฺขตฺต, กึ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กตํ กริสฺสติ? ปสฺส, โมฆปุริส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธ’นฺติ.

4. « "Mais, Vénérable, le Béni ne produit pas de miracles dépassant le pouvoir humain pour moi." — "Est-ce que je t'ai jamais dit, Sunakkhatta : 'Viens, Sunakkhatta, vis sous ma direction, je produirai pour toi des miracles dépassant le pouvoir humain' ?" — "Non, Vénérable." — "Ou bien, m'as-tu dit : 'Vénérable, je vivrai sous la direction du Béni, et le Béni produira pour moi des miracles dépassant le pouvoir humain' ?" — "Non, Vénérable." — "Ainsi, Sunakkhatta, ni je ne t'ai dit : 'Viens, Sunakkhatta, vis sous ma direction, je produirai pour toi des miracles dépassant le pouvoir humain', ni tu ne m'as dit : 'Vénérable, je vivrai sous la direction du Béni, et le Béni produira pour moi des miracles dépassant le pouvoir humain'. Dans ces conditions, homme vain, qui es-tu pour rejeter qui ? Qu'en penses-tu, Sunakkhatta ? Que des miracles dépassant le pouvoir humain soient produits ou non, le Dhamma que j'enseigne conduit-il celui qui le pratique au terme parfait de la souffrance ?" — "Vénérable, que des miracles dépassant le pouvoir humain soient produits ou non, le Dhamma enseigné par le Béni conduit celui qui le pratique au terme parfait de la souffrance." — "Ainsi, Sunakkhatta, que des miracles dépassant le pouvoir humain soient produits ou non, le Dhamma que j'ai enseigné conduit celui qui le pratique au terme parfait de la souffrance. Dans ce cas, Sunakkhatta, à quoi servirait la production de miracles dépassant le pouvoir humain ? Vois, homme vain, à quel point tu es en tort." »

๕. ‘น หิ ปน เม, ภนฺเต, ภควา อคฺคญฺญํ ปญฺญเปตี’ติ ? ‘อปิ นุ ตาหํ, สุนกฺขตฺต, เอวํ อวจํ – เอหิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, มมํ อุทฺทิสฺส วิหราหิ, อหํ เต อคฺคญฺญํ ปญฺญเปสฺสามี’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘ตฺวํ วา ปน มํ เอวํ อวจ – อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามิ, ภควา เม อคฺคญฺญํ ปญฺญเปสฺสตี’ติ? ‘โน เหตํ, ภนฺเต’. ‘อิติ กิร, สุนกฺขตฺต, เนวาหํ ตํ วทามิ – เอหิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, มมํ อุทฺทิสฺส วิหราหิ, อหํ เต อคฺคญฺญํ ปญฺญเปสฺสามีติ. นปิ กิร มํ ตฺวํ วเทสิ – อหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส วิหริสฺสามิ, ภควา เม อคฺคญฺญํ ปญฺญเปสฺสตี’ติ. เอวํ สนฺเต, โมฆปุริส, โก สนฺโต กํ ปจฺจาจิกฺขสิ? ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ปญฺญตฺเต วา อคฺคญฺเญ, อปญฺญตฺเต วา อคฺคญฺเญ, ยสฺสตฺถาย มยา ธมฺโม เทสิโต, โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’ติ? ‘ปญฺญตฺเต วา, ภนฺเต, อคฺคญฺเญ, อปญฺญตฺเต วา อคฺคญฺเญ, ยสฺสตฺถาย ภควตา ธมฺโม เทสิโต, โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’ติ. ‘อิติ กิร, สุนกฺขตฺต, ปญฺญตฺเต วา อคฺคญฺเญ, อปญฺญตฺเต วา อคฺคญฺเญ, ยสฺสตฺถาย มยา ธมฺโม เทสิโต, โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย. ตตฺร, สุนกฺขตฺต, กึ อคฺคญฺญํ ปญฺญตฺตํ กริสฺสติ? ปสฺส, โมฆปุริส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธํ’.

5. « Cependant, Seigneur, le Bienheureux ne m'enseigne pas la connaissance des origines », dit-il. « Mais, Sunakkhatta, t'ai-je jamais dit : 'Viens, Sunakkhatta, vis sous ma direction, et je t'enseignerai la connaissance des origines' ? » « Non, Seigneur. » « Ou bien, m'as-tu dit : 'Seigneur, je vivrai sous la direction du Bienheureux, et le Bienheureux m'enseignera la connaissance des origines' ? » « Non, Seigneur. » « Il apparaît donc, Sunakkhatta, que je ne t'ai pas dit de venir vivre sous ma direction pour t'enseigner les origines, et que tu ne m'as pas dit non plus que tu vivrais sous ma direction à cette condition. Cela étant ainsi, homme vain, qui es-tu pour rejeter qui que ce soit ? Qu'en penses-tu, Sunakkhatta : que la connaissance des origines soit enseignée ou non, l'enseignement que j'ai exposé n'a-t-il pas pour but de conduire celui qui le pratique à l'extinction complète de la souffrance ? » « Qu'elle soit enseignée ou non, Seigneur, l'enseignement exposé par le Bienheureux conduit celui qui le pratique à l'extinction complète de la souffrance. » « Puisqu'il en est ainsi, Sunakkhatta, que la connaissance des origines soit enseignée ou non, le Dhamma que j'ai exposé mène à l'extinction de la souffrance. Dans ce cas, Sunakkhatta, à quoi servirait l'enseignement des origines ? Vois, homme vain, à quel point tu es dans l'erreur. »

๖. ‘อเนกปริยาเยน โข เต, สุนกฺขตฺต, มม วณฺโณ ภาสิโต วชฺชิคาเม – อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต [Pg.4] โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. อิติ โข เต, สุนกฺขตฺต, อเนกปริยาเยน มม วณฺโณ ภาสิโต วชฺชิคาเม.

6. « Sunakkhatta, tu as pourtant fait l'éloge de mes qualités de bien des manières dans le village des Vajjis, disant : 'Ce Bienheureux est certes un Arhat, parfaitement éveillé, accompli dans la science et la conduite, bien allé, connaisseur des mondes, guide incomparable pour les hommes à dompter, maître des dieux et des hommes, éveillé et bienheureux.' C'est ainsi, Sunakkhatta, que tu as fait l'éloge de mes qualités de bien des manières dans le village des Vajjis. »

‘อเนกปริยาเยน โข เต, สุนกฺขตฺต, ธมฺมสฺส วณฺโณ ภาสิโต วชฺชิคาเม – สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหีติ. อิติ โข เต, สุนกฺขตฺต, อเนกปริยาเยน ธมฺมสฺส วณฺโณ ภาสิโต วชฺชิคาเม.

« Sunakkhatta, tu as également fait l'éloge des qualités du Dhamma de bien des manières dans le village des Vajjis, disant : 'Le Dhamma est bien exposé par le Bienheureux, visible ici et maintenant, immédiat, invitant à venir voir, menant au but, et devant être réalisé par les sages, chacun pour soi-même.' C'est ainsi, Sunakkhatta, que tu as fait l'éloge des qualités du Dhamma de bien des manières dans le village des Vajjis. »

‘อเนกปริยาเยน โข เต, สุนกฺขตฺต, สงฺฆสฺส วณฺโณ ภาสิโต วชฺชิคาเม – สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ, ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ, อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ. อิติ โข เต, สุนกฺขตฺต, อเนกปริยาเยน สงฺฆสฺส วณฺโณ ภาสิโต วชฺชิคาเม.

« Sunakkhatta, tu as aussi fait l'éloge des qualités du Sangha de bien des manières dans le village des Vajjis, disant : 'Le Sangha des disciples du Bienheureux suit la bonne voie, suit la voie droite, suit la voie de la connaissance, suit la voie du devoir. Ce Sangha des disciples du Bienheureux, composé de quatre paires d'hommes, soit huit individus, est digne d'offrandes, digne d'hospitalité, digne de dons, digne d'être salué les mains jointes, et constitue un champ de mérite incomparable pour le monde.' C'est ainsi, Sunakkhatta, que tu as fait l'éloge des qualités du Sangha de bien des manières dans le village des Vajjis. »

‘อาโรจยามิ โข เต, สุนกฺขตฺต, ปฏิเวทยามิ โข เต, สุนกฺขตฺต. ภวิสฺสนฺติ โข เต, สุนกฺขตฺต, วตฺตาโร, โน วิสหิ สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ จริตุํ, โส อวิสหนฺโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโตติ. อิติ โข เต, สุนกฺขตฺต, ภวิสฺสนฺติ วตฺตาโร’ติ.

« Je te le dis, Sunakkhatta, je t'en préviens : les gens diront de toi : 'Sunakkhatta, le fils des Licchavis, n'a pas été capable de mener la vie sainte auprès de l'ascète Gotama ; incapable d'y parvenir, il a abandonné l'entraînement et est retourné à la vie inférieure.' Voilà ce que l'on dira de toi, Sunakkhatta. »

เอวํ ปิ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มยา วุจฺจมาโน อปกฺกเมว อิมสฺมา ธมฺมวินยา, ยถา ตํ อาปายิโก เนรยิโก.

Ainsi, Bhaggava, bien que je lui aie parlé de la sorte, Sunakkhatta, le fils des Licchavis, s'est détourné de ce Dhamma-Vinaya, tout comme un être destiné aux états de malheur ou à l'enfer.

โกรกฺขตฺติยวตฺถุ

L'histoire de Korakkhattiya

๗. ‘‘เอกมิทาหํ, ภคฺคว, สมยํ ถูลูสุ วิหรามิ อุตฺตรกา นาม ถูลูนํ นิคโม. อถ ขฺวาหํ, ภคฺคว, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สุนกฺขตฺเตน ลิจฺฉวิปุตฺเตน ปจฺฉาสมเณน อุตฺตรกํ ปิณฺฑาย ปาวิสึ. เตน โข ปน สมเยน อเจโล โกรกฺขตฺติโย กุกฺกุรวติโก จตุกฺกุณฺฑิโก ฉมานิกิณฺณํ ภกฺขสํ มุเขเนว ขาทติ, มุเขเนว ภุญฺชติ. อทฺทสา โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ กุกฺกุรวติกํ [Pg.5] จตุกฺกุณฺฑิกํ ฉมานิกิณฺณํ ภกฺขสํ มุเขเนว ขาทนฺตํ มุเขเนว ภุญฺชนฺตํ. ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ – ‘สาธุรูโป วต, โภ, อยํ สมโณ จตุกฺกุณฺฑิโก ฉมานิกิณฺณํ ภกฺขสํ มุเขเนว ขาทติ, มุเขเนว ภุญฺชตี’ติ.

7. « Un jour, Bhaggava, je séjournais chez les Thūlūs, dans un bourg nommé Uttaraka. S'étant habillé le matin, ayant pris son bol et sa robe, j'entrai dans Uttaraka pour l'aumône, accompagné de Sunakkhatta, le fils des Licchavis, comme assistant. À cette époque, l'ascète nu Korakkhattiya pratiquait l'ascèse du chien ; se déplaçant à quatre pattes, il ramassait avec sa seule bouche la nourriture jetée au sol et la mangeait ainsi. Sunakkhatta, le fils des Licchavis, vit l'ascète nu Korakkhattiya se déplaçant à quatre pattes et mangeant la nourriture au sol avec sa bouche. En le voyant, il pensa : 'Quel saint homme admirable que cet ascète qui, se déplaçant à quatre pattes, mange la nourriture au sol avec sa seule bouche !' »

‘‘อถ ขฺวาหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตสฺส ลิจฺฉวิปุตฺตสฺส เจตสา เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ตฺวมฺปิ นาม, โมฆปุริส, สมโณ สกฺยปุตฺติโย ปฏิชานิสฺสสี’ติ! ‘กึ ปน มํ, ภนฺเต, ภควา เอวมาห – ‘ตฺวมฺปิ นาม, โมฆปุริส, สมโณ สกฺยปุตฺติโย ปฏิชานิสฺสสี’ติ? ‘นนุ เต, สุนกฺขตฺต, อิมํ อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ กุกฺกุรวติกํ จตุกฺกุณฺฑิกํ ฉมานิกิณฺณํ ภกฺขสํ มุเขเนว ขาทนฺตํ มุเขเนว ภุญฺชนฺตํ ทิสฺวาน เอตทโหสิ – สาธุรูโป วต, โภ, อยํ สมโณ จตุกฺกุณฺฑิโก ฉมานิกิณฺณํ ภกฺขสํ มุเขเนว ขาทติ, มุเขเนว ภุญฺชตี’ติ? ‘เอวํ, ภนฺเต. กึ ปน, ภนฺเต, ภควา อรหตฺตสฺส มจฺฉรายตี’ติ? ‘น โข อหํ, โมฆปุริส, อรหตฺตสฺส มจฺฉรายามิ. อปิ จ, ตุยฺเหเวตํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ, ตํ ปชห. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. ยํ โข ปเนตํ, สุนกฺขตฺต, มญฺญสิ อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ – สาธุรูโป อยํ สมโณติ. โส สตฺตมํ ทิวสํ อลสเกน กาลงฺกริสฺสติ. กาลงฺกโต จ กาลกญฺจิกา นาม อสุรา สพฺพนิหีโน อสุรกาโย, ตตฺร อุปปชฺชิสฺสติ. กาลงฺกตญฺจ นํ พีรณตฺถมฺพเก สุสาเน ฉฑฺเฑสฺสนฺติ. อากงฺขมาโน จ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺเฉยฺยาสิ – ชานาสิ, อาวุโส โกรกฺขตฺติย, อตฺตโน คตินฺติ? ฐานํ โข ปเนตํ, สุนกฺขตฺต, วิชฺชติ ยํ เต อเจโล โกรกฺขตฺติโย พฺยากริสฺสติ – ชานามิ, อาวุโส สุนกฺขตฺต, อตฺตโน คตึ; กาลกญฺจิกา นาม อสุรา สพฺพนิหีโน อสุรกาโย, ตตฺรามฺหิ อุปปนฺโนติ.

Alors, Bhaggava, connaissant par mon esprit la réflexion mentale de Sunakkhatta, le fils des Licchavi, je lui dis : « Même toi, homme futile, tu prétends être un ascète, un fils des Sakyas ! ». « Mais pourquoi, Seigneur, le Béni me dit-il : “Même toi, homme futile, tu prétends être un ascète, un fils des Sakyas” ? ». « N’est-ce pas, Sunakkhatta, qu’en voyant cet ascète nu, Korakhattiya, qui pratique l’ascèse du chien, se déplaçant à quatre pattes, mangeant et consommant sa nourriture à même le sol uniquement avec sa bouche, tu as pensé : “Oh, quel saint homme est cet ascète qui se déplace à quatre pattes et mange sa nourriture uniquement avec sa bouche” ? ». « C’est vrai, Seigneur. Mais pourquoi, Seigneur, le Béni est-il jaloux de l’état d’Arahant ? ». « Je ne suis pas jaloux de l’état d’Arahant, homme futile. Au contraire, c’est en toi qu’est née cette vue mauvaise ; abandonne-la. Qu’elle ne soit pas pour toi une source de malheur et de souffrance pour longtemps. Sunakkhatta, cet ascète nu Korakhattiya que tu considères comme un saint homme mourra dans sept jours d’une indigestion. Une fois mort, il renaîtra parmi les Asuras nommés Kalakañcika, la classe la plus basse des Asuras. Son cadavre sera jeté dans le cimetière de Birana. Si tu le souhaites, Sunakkhatta, tu pourras t’approcher de l’ascète nu Korakhattiya et lui demander : “Ami Korakhattiya, connais-tu ta propre destinée ?”. Il est certain, Sunakkhatta, que l’ascète nu Korakhattiya te répondra : “Je connais, ami Sunakkhatta, ma propre destinée ; je suis né parmi les Asuras nommés Kalakañcika, la classe la plus basse des Asuras” ».

‘‘อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยน อเจโล โกรกฺขตฺติโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ เอตทโวจ [Pg.6] – ‘พฺยากโต โขสิ, อาวุโส โกรกฺขตฺติย, สมเณน โคตเมน – อเจโล โกรกฺขตฺติโย สตฺตมํ ทิวสํ อลสเกน กาลงฺกริสฺสติ. กาลงฺกโต จ กาลกญฺจิกา นาม อสุรา สพฺพนิหีโน อสุรกาโย, ตตฺร อุปปชฺชิสฺสติ. กาลงฺกตญฺจ นํ พีรณตฺถมฺพเก สุสาเน ฉฑฺเฑสฺสนฺตี’ติ. เยน ตฺวํ, อาวุโส โกรกฺขตฺติย, มตฺตํ มตฺตญฺจ ภตฺตํ ภุญฺเชยฺยาสิ, มตฺตํ มตฺตญฺจ ปานียํ ปิเวยฺยาสิ. ยถา สมณสฺส โคตมสฺส มิจฺฉา อสฺส วจน’นฺติ.

Alors, Bhaggava, Sunakkhatta, le fils des Licchavi, se rendit auprès de l’ascète nu Korakhattiya et lui dit : « Ami Korakhattiya, l’ascète Gotama a prédit à ton sujet : “L’ascète nu Korakhattiya mourra dans sept jours d’une indigestion. Une fois mort, il renaîtra parmi les Asuras nommés Kalakañcika, la classe la plus basse des Asuras. Son cadavre sera jeté dans le cimetière de Birana”. Par conséquent, ami Korakhattiya, mange ta nourriture et bois ton eau avec une extrême modération, afin que la parole de l’ascète Gotama se révèle fausse ».

๘. ‘‘อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เอกทฺวีหิกาย สตฺตรตฺตินฺทิวานิ คเณสิ, ยถา ตํ ตถาคตสฺส อสทฺทหมาโน. อถ โข, ภคฺคว, อเจโล โกรกฺขตฺติโย สตฺตมํ ทิวสํ อลสเกน กาลมกาสิ. กาลงฺกโต จ กาลกญฺจิกา นาม อสุรา สพฺพนิหีโน อสุรกาโย, ตตฺร อุปปชฺชิ. กาลงฺกตญฺจ นํ พีรณตฺถมฺพเก สุสาเน ฉฑฺเฑสุํ.

8. Alors, Bhaggava, Sunakkhatta, le fils des Licchavi, compta les sept jours et nuits un par un, ne croyant pas à la parole du Tathāgata. Cependant, Bhaggava, le septième jour, l’ascète nu Korakhattiya mourut d’une indigestion. Après sa mort, il naquit parmi les Asuras nommés Kalakañcika, la classe la plus basse des Asuras. Et son cadavre fut jeté dans le cimetière de Birana.

๙. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต – ‘อเจโล กิร โกรกฺขตฺติโย อลสเกน กาลงฺกโต พีรณตฺถมฺพเก สุสาเน ฉฑฺฑิโต’ติ. อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยน พีรณตฺถมฺพกํ สุสานํ, เยน อเจโล โกรกฺขตฺติโย เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ ติกฺขตฺตุํ ปาณินา อาโกเฏสิ – ‘ชานาสิ, อาวุโส โกรกฺขตฺติย, อตฺตโน คติ’นฺติ? อถ โข, ภคฺคว, อเจโล โกรกฺขตฺติโย ปาณินา ปิฏฺฐึ ปริปุญฺฉนฺโต วุฏฺฐาสิ. ‘ชานามิ, อาวุโส สุนกฺขตฺต, อตฺตโน คตึ. กาลกญฺจิกา นาม อสุรา สพฺพนิหีโน อสุรกาโย, ตตฺรามฺหิ อุปปนฺโน’ติ วตฺวา ตตฺเถว อุตฺตาโน ปปติ.

9. Bhaggava, Sunakkhatta, le fils des Licchavi, apprit : « On dit que l’ascète nu Korakhattiya est mort d’une indigestion et que son corps a été jeté dans le cimetière de Birana ». Alors, Bhaggava, Sunakkhatta se rendit au cimetière de Birana, vers le corps de l’ascète nu Korakhattiya ; s’en étant approché, il frappa le corps de l’ascète nu Korakhattiya trois fois de la main en disant : « Ami Korakhattiya, connais-tu ta propre destinée ? ». Alors, Bhaggava, l’ascète nu Korakhattiya se redressa en se frottant le dos de la main et dit : « Je connais, ami Sunakkhatta, ma propre destinée. Je suis né parmi les Asuras nommés Kalakañcika, la classe la plus basse des Asuras ». Ayant dit cela, il retomba sur le dos à cet endroit même.

๑๐. ‘‘อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ยเถว เต อหํ อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ อารพฺภ พฺยากาสึ, ตเถว ตํ วิปากํ, อญฺญถา วา’ติ? ‘ยเถว เม, ภนฺเต, ภควา อเจลํ โกรกฺขตฺติยํ อารพฺภ พฺยากาสิ, ตเถว ตํ วิปากํ, โน อญฺญถา’ติ. ‘ตํ [Pg.7] กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ยทิ เอวํ สนฺเต กตํ วา โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ, อกตํ วาติ? ‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต กตํ โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ, โน อกต’นฺติ. ‘เอวมฺปิ โข มํ ตฺวํ, โมฆปุริส, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรนฺตํ เอวํ วเทสิ – น หิ ปน เม, ภนฺเต, ภควา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรตีติ. ปสฺส, โมฆปุริส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธ’นฺติ. ‘‘เอวมฺปิ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มยา วุจฺจมาโน อปกฺกเมว อิมสฺมา ธมฺมวินยา, ยถา ตํ อาปายิโก เนรยิโก.

10. Alors, Bhaggava, Sunakkhatta, le fils des Licchavi, vint à moi, me salua et s’assit à l’écart. Alors qu'il était assis à l’écart, je lui dis : « Qu’en penses-tu, Sunakkhatta ? Ce que je t’avais prédit concernant l’ascète nu Korakhattiya s’est-il réalisé ainsi, ou autrement ? ». « Seigneur, ce que le Béni avait prédit concernant l’ascète nu Korakhattiya s’est réalisé exactement ainsi, et non autrement ». « Qu’en penses-tu, Sunakkhatta ? Puisqu’il en est ainsi, un miracle dépassant les facultés humaines a-t-il été accompli ou non ? ». « Certes, Seigneur, puisqu’il en est ainsi, un miracle dépassant les facultés humaines a été accompli, et non le contraire ». « Pourtant, homme futile, alors que j’accomplis un tel miracle dépassant les facultés humaines, tu me disais : “Seigneur, le Béni ne fait aucun miracle dépassant les facultés humaines”. Vois, homme futile, l’étendue de ta faute ». Bhaggava, bien que je lui aie parlé ainsi, Sunakkhatta le fils des Licchavi s’écarta de ce Dhamma-Vinaya, tout comme quelqu’un destiné aux mondes de souffrance et à l’enfer.

อเจลกฬารมฏฺฏกวตฺถุ

L'histoire de l’ascète nu Korakhattiya

๑๑. ‘‘เอกมิทาหํ, ภคฺคว, สมยํ เวสาลิยํ วิหรามิ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน อเจโล กฬารมฏฺฏโก เวสาลิยํ ปฏิวสติ ลาภคฺคปฺปตฺโต เจว ยสคฺคปฺปตฺโต จ วชฺชิคาเม. ตสฺส สตฺตวตปทานิ สมตฺตานิ สมาทินฺนานิ โหนฺติ – ‘ยาวชีวํ อเจลโก อสฺสํ, น วตฺถํ ปริทเหยฺยํ, ยาวชีวํ พฺรหฺมจารี อสฺสํ, น เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺยํ, ยาวชีวํ สุรามํเสเนว ยาเปยฺยํ, น โอทนกุมฺมาสํ ภุญฺเชยฺยํ. ปุรตฺถิเมน เวสาลึ อุเทนํ นาม เจติยํ, ตํ นาติกฺกเมยฺยํ, ทกฺขิเณน เวสาลึ โคตมกํ นาม เจติยํ, ตํ นาติกฺกเมยฺยํ, ปจฺฉิเมน เวสาลึ สตฺตมฺพํ นาม เจติยํ, ตํ นาติกฺกเมยฺยํ, อุตฺตเรน เวสาลึ พหุปุตฺตํ นาม เจติยํ ตํ นาติกฺกเมยฺย’นฺติ. โส อิเมสํ สตฺตนฺนํ วตปทานํ สมาทานเหตุ ลาภคฺคปฺปตฺโต เจว ยสคฺคปฺปตฺโต จ วชฺชิคาเม.

11. « Une fois, Bhaggava, je séjournais à Vesālī, dans le Grand Bois, au Pavillon à pignon. À cette époque, l'ascète nu Kaḷāramaṭṭaka vivait à Vesālī, ayant atteint le sommet des gains et de la renommée dans le village des Vajjī. Il avait pleinement adopté sept vœux de pratique : “Toute ma vie, je serai nu et je ne porterai aucun vêtement ; toute ma vie, je resterai célibataire et je m'abstiendrai de tout acte sexuel ; toute ma vie, je subsisterai uniquement de spiritueux et de viande, et je ne mangerai ni riz ni bouillie ; je ne franchirai pas le sanctuaire d'Udena à l'est de Vesālī ; je ne franchirai pas le sanctuaire de Gotamaka au sud de Vesālī ; je ne franchirai pas le sanctuaire de Sattamba à l'ouest de Vesālī ; je ne franchirai pas le sanctuaire de Bahuputta au nord de Vesālī.” C'est en raison de l'observance de ces sept vœux qu'il avait atteint le sommet des gains et de la renommée dans le village des Vajjī. »

๑๒. ‘‘อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยน อเจโล กฬารมฏฺฏโก เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ กฬารมฏฺฏกํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ. ตสฺส อเจโล กฬารมฏฺฏโก ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น สมฺปายาสิ. อสมฺปายนฺโต โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตฺวากาสิ. อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตสฺส ลิจฺฉวิปุตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘สาธุรูปํ วต โภ อรหนฺตํ สมณํ อาสาทิมฺหเส. มา วต โน อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’ติ.

12. « Ensuite, Bhaggava, Sunakkhatta, le fils des Licchavī, se rendit là où se trouvait l'ascète nu Kaḷāramaṭṭaka ; y étant arrivé, il posa une question à l'ascète nu Kaḷāramaṭṭaka. Interrogé, l'ascète nu Kaḷāramaṭṭaka ne put répondre. Ne pouvant répondre, il manifesta de la colère, de la haine et du mécontentement. Alors, Bhaggava, Sunakkhatta le fils des Licchavī se dit : “Certes, nous avons offensé un saint homme, un Arahant ! Puisse cela ne pas nous causer de tort et de souffrance pour longtemps !” »

๑๓. ‘‘อถ [Pg.8] โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ตฺวมฺปิ นาม, โมฆปุริส, สมโณ สกฺยปุตฺติโย ปฏิชานิสฺสสี’ติ! ‘กึ ปน มํ, ภนฺเต, ภควา เอวมาห – ตฺวมฺปิ นาม, โมฆปุริส, สมโณ สกฺยปุตฺติโย ปฏิชานิสฺสสี’ติ? ‘นนุ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, อเจลํ กฬารมฏฺฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ อปุจฺฉิ. ตสฺส เต อเจโล กฬารมฏฺฏโก ปญฺหํ ปุฏฺโฐ น สมฺปายาสิ. อสมฺปายนฺโต โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตฺวากาสิ. ตสฺส เต เอตทโหสิ – ‘‘สาธุรูปํ วต, โภ, อรหนฺตํ สมณํ อาสาทิมฺหเส. มา วต โน อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขายา’ติ. ‘เอวํ, ภนฺเต. กึ ปน, ภนฺเต, ภควา อรหตฺตสฺส มจฺฉรายตี’ติ? ‘น โข อหํ, โมฆปุริส, อรหตฺตสฺส มจฺฉรายามิ, อปิ จ ตุยฺเหเวตํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ, ตํ ปชห. มา เต อโหสิ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. ยํ โข ปเนตํ, สุนกฺขตฺต, มญฺญสิ อเจลํ กฬารมฏฺฏกํ – สาธุรูโป อยํ สมโณติ, โส นจิรสฺเสว ปริหิโต สานุจาริโก วิจรนฺโต โอทนกุมฺมาสํ ภุญฺชมาโน สพฺพาเนว เวสาลิยานิ เจติยานิ สมติกฺกมิตฺวา ยสา นิหีโน กาลํ กริสฺสตี’ติ.

13. « Ensuite, Bhaggava, Sunakkhatta le fils des Licchavī vint me trouver ; après m'avoir salué, il s'assit à l'écart. À Sunakkhatta le fils des Licchavī assis à l'écart, je dis ceci, Bhaggava : “Toi aussi, homme vain, tu prétends être un moine, fils des Sakyas !” — “Mais pourquoi, Seigneur, le Béni me dit-il cela : ‘Toi aussi, homme vain, tu prétends être un moine, fils des Sakyas’ ?” — “N'est-ce pas que toi, Sunakkhatta, tu es allé trouver l'ascète nu Kaḷāramaṭṭaka pour lui poser une question ? Interrogé par toi, l'ascète nu Kaḷāramaṭṭaka ne put répondre. Ne pouvant répondre, il manifesta de la colère, de la haine et du mécontentement. Et tu t'es dit : ‘Certes, nous avons offensé un saint homme, un Arahant ! Puisse cela ne pas nous causer de tort et de souffrance pour longtemps !’” — “C'est vrai, Seigneur. Mais pourquoi, Seigneur, le Béni est-il jaloux de l'état d'Arahant ?” — “Je ne suis pas jaloux de l'état d'Arahant, homme vain, mais c'est plutôt qu'une vue erronée et mauvaise s'est élevée en toi ; abandonne-la. Que cela ne te cause pas de tort et de souffrance pour longtemps. Quant à cet ascète nu Kaḷāramaṭṭaka que tu considères comme un saint homme, un moine accompli, sous peu, il portera des vêtements, vivra avec une femme, mangera du riz et de la bouillie, franchira tous les sanctuaires de Vesālī, et après avoir perdu sa renommée, il mourra.” »

‘‘‘อถ โข, ภคฺคว, อเจโล กฬารมฏฺฏโก นจิรสฺเสว ปริหิโต สานุจาริโก วิจรนฺโต โอทนกุมฺมาสํ ภุญฺชมาโน สพฺพาเนว เวสาลิยานิ เจติยานิ สมติกฺกมิตฺวา ยสา นิหีโน กาลมกาสิ.

« Par la suite, Bhaggava, l'ascète nu Kaḷāramaṭṭaka, peu de temps après, porta des vêtements, vécut avec une femme, mangea du riz et de la bouillie, franchit tous les sanctuaires de Vesālī, et après avoir perdu sa renommée, il mourra. »

๑๔. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต – ‘อเจโล กิร กฬารมฏฺฏโก ปริหิโต สานุจาริโก วิจรนฺโต โอทนกุมฺมาสํ ภุญฺชมาโน สพฺพาเนว เวสาลิยานิ เจติยานิ สมติกฺกมิตฺวา ยสา นิหีโน กาลงฺกโต’ติ. อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ยเถว เต อหํ อเจลํ กฬารมฏฺฏกํ อารพฺภ พฺยากาสึ, ตเถว ตํ วิปากํ, อญฺญถา วา’ติ? ‘ยเถว เม, ภนฺเต, ภควา อเจลํ กฬารมฏฺฏกํ อารพฺภ พฺยากาสิ, ตเถว ตํ วิปากํ, โน [Pg.9] อญฺญถา’ติ. ‘ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ยทิ เอวํ สนฺเต กตํ วา โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ อกตํ วา’ติ? ‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต กตํ โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ, โน อกต’นฺติ. ‘เอวมฺปิ โข มํ ตฺวํ, โมฆปุริส, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรนฺตํ เอวํ วเทสิ – น หิ ปน เม, ภนฺเต, ภควา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรตี’’ติ. ปสฺส, โมฆปุริส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธ’นฺติ. ‘‘เอว’มฺปิ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มยา วุจฺจมาโน อปกฺกเมว อิมสฺมา ธมฺมวินยา, ยถา ตํ อาปายิโก เนรยิโก.

14. « Sunakkhatta le fils des Licchavī apprit, Bhaggava : “L'ascète nu Kaḷāramaṭṭaka, dit-on, a porté des vêtements, a vécu avec une femme, a mangé du riz et de la bouillie, a franchi tous les sanctuaires de Vesālī et, ayant perdu sa renommée, il est décédé.” Alors, Bhaggava, Sunakkhatta le fils des Licchavī vint me trouver ; après m'avoir salué, il s'assit à l'écart. À Sunakkhatta le fils des Licchavī assis à l'écart, je dis ceci, Bhaggava : “Qu'en penses-tu, Sunakkhatta ? Ce que je t'avais prédit au sujet de l'ascète nu Kaḷāramaṭṭaka s'est-il réalisé exactement ainsi, ou bien autrement ?” — “Seigneur, ce que le Béni m'avait prédit au sujet de l'ascète nu Kaḷāramaṭṭaka s'est réalisé exactement ainsi, et pas autrement.” — “Qu'en penses-tu, Sunakkhatta ? Cela étant, un miracle de pouvoir transcendant, supérieur à l'état humain ordinaire, a-t-il été accompli ou non ?” — “Assurément, Seigneur, cela étant, un miracle de pouvoir transcendant, supérieur à l'état humain ordinaire, a été accompli, et non pas le contraire.” — “Pourtant, homme vain, alors que j'accomplis un tel miracle de pouvoir transcendant, supérieur à l'état humain ordinaire, tu me dis : ‘Seigneur, le Béni n'accomplit pas pour moi de miracle de pouvoir transcendant, supérieur à l'état humain ordinaire.’ Vois donc, homme vain, à quel point tu es en faute !” Or, Bhaggava, bien que je lui aie parlé ainsi, Sunakkhatta le fils des Licchavī s'écarta de ce Dhamma-Vinaya, tout comme un être destiné aux états de malheur, voué à l'enfer. »

อเจลปาถิกปุตฺตวตฺถุ

L'histoire de l'ascète nu Pāthikaputta

๑๕. ‘‘เอกมิทาหํ, ภคฺคว, สมยํ ตตฺเถว เวสาลิยํ วิหรามิ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ. เตน โข ปน สมเยน อเจโล ปาถิกปุตฺโต เวสาลิยํ ปฏิวสติ ลาภคฺคปฺปตฺโต เจว ยสคฺคปฺปตฺโต จ วชฺชิคาเม. โส เวสาลิยํ ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท, อหมฺปิ ญาณวาโท. ญาณวาโท โข ปน ญาณวาเทน อรหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตุํ. สมโณ โคตโม อุปฑฺฒปถํ อาคจฺเฉยฺย, อหมฺปิ อุปฑฺฒปถํ คจฺเฉยฺยํ. เต ตตฺถ อุโภปิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กเรยฺยาม. เอกํ เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, ทฺวาหํ กริสฺสามิ. ทฺเว เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ, จตฺตาราหํ กริสฺสามิ. จตฺตาริ เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ, อฏฺฐาหํ กริสฺสามิ. อิติ ยาวตกํ ยาวตกํ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามี’ติ.

15. « Une fois, Bhaggava, je résidais à Vesālī, dans le Grand Bois, dans la salle à étage. À cette époque, l'ascète nu Pāthikaputta vivait à Vesālī, ayant atteint le sommet des gains et de la renommée parmi les villages des Vajjī. Il tenait ce discours devant l'assemblée à Vesālī : "Le moine Gotama prétend posséder la connaissance, et moi aussi je prétends posséder la connaissance. Il convient qu'un homme de connaissance montre à un autre homme de connaissance un miracle de pouvoirs psychiques supérieur aux facultés humaines. Que le moine Gotama vienne à mi-chemin, et moi aussi j'irai à mi-chemin. Là, nous accomplirons tous deux des miracles de pouvoirs psychiques supérieurs aux facultés humaines. Si le moine Gotama en accomplit un, j'en accomplirai deux. S'il en accomplit deux, j'en accomplirai quatre. S'il en accomplit quatre, j'en accomplirai huit. Ainsi, quel que soit le nombre de miracles de pouvoirs psychiques supérieurs aux facultés humaines que le moine Gotama accomplira, j'en accomplirai chaque fois le double." »

๑๖. ‘‘อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มํ เอตทโวจ – ‘อเจโล, ภนฺเต, ปาถิกปุตฺโต เวสาลิยํ ปฏิวสติ ลาภคฺคปฺปตฺโต เจว ยสคฺคปฺปตฺโต จ วชฺชิคาเม. โส เวสาลิยํ ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ – สมโณปิ โคตโม [Pg.10] ญาณวาโท, อหมฺปิ ญาณวาโท. ญาณวาโท โข ปน ญาณวาเทน อรหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตุํ. สมโณ โคตโม อุปฑฺฒปถํ อาคจฺเฉยฺย, อหมฺปิ อุปฑฺฒปถํ คจฺเฉยฺยํ. เต ตตฺถ อุโภปิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กเรยฺยาม. เอกํ เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, ทฺวาหํ กริสฺสามิ. ทฺเว เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ, จตฺตาราหํ กริสฺสามิ. จตฺตาริ เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ, อฏฺฐาหํ กริสฺสามิ. อิติ ยาวตกํ ยาวตกํ สมโณ โคตโม อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามี’’ติ.

16. « Alors, Bhaggava, Sunakkhatta, le fils des Licchavī, s'approcha de moi ; après s'être approché et m'avoir salué, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, Bhaggava, Sunakkhatta le fils des Licchavī me dit ceci : "Vénérable Seigneur, l'ascète nu Pāthikaputta vit à Vesālī, ayant atteint le sommet des gains et de la renommée parmi les villages des Vajjī. Il tient ce discours devant l'assemblée à Vesālī : 'Le moine Gotama prétend posséder la connaissance, et moi aussi je prétends posséder la connaissance. Il convient qu'un homme de connaissance montre à un autre homme de connaissance un miracle de pouvoirs psychiques supérieur aux facultés humaines. Que le moine Gotama vienne à mi-chemin, et moi aussi j'irai à mi-chemin. Là, nous accomplirons tous deux des miracles de pouvoirs psychiques supérieurs aux facultés humaines. Si le moine Gotama en accomplit un, j'en accomplirai deux. S'il en accomplit deux, j'en accomplirai quatre. S'il en accomplit quatre, j'en accomplirai huit. Ainsi, quel que soit le nombre de miracles de pouvoirs psychiques supérieurs aux facultés humaines que le moine Gotama accomplira, j'en accomplirai chaque fois le double.'" »

‘‘เอวํ วุตฺเต, อหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘อภพฺโพ โข, สุนกฺขตฺต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

« Cela ayant été dit, je dis ceci à Sunakkhatta, le fils des Licchavī : "Sunakkhatta, l'ascète nu Pāthikaputta est incapable de venir en ma présence sans avoir abandonné ce discours, sans avoir abandonné cette pensée et sans avoir renoncé à cette vue. S'il pensait : 'J'irai en présence du moine Gotama sans avoir abandonné ce discours, sans avoir abandonné cette pensée et sans avoir renoncé à cette vue', sa tête même se détacherait." »

๑๗. ‘รกฺขเตตํ, ภนฺเต, ภควา วาจํ, รกฺขเตตํ สุคโต วาจ’นฺติ. ‘กึ ปน มํ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, เอวํ วเทสิ – รกฺขเตตํ, ภนฺเต, ภควา วาจํ, รกฺขเตตํ สุคโต วาจ’นฺติ? ‘ภควตา จสฺส, ภนฺเต, เอสา วาจา เอกํเสน โอธาริตา – อภพฺโพ อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ. อเจโล จ, ภนฺเต, ปาถิกปุตฺโต วิรูปรูเปน ภควโต สมฺมุขีภาวํ อาคจฺเฉยฺย, ตทสฺส ภควโต มุสา’ติ.

17. « "Vénérable Seigneur, que le Bienheureux préserve cette parole ! Que le Sugata préserve cette parole !" — "Mais pourquoi me parles-tu ainsi, Sunakkhatta ?" — "Vénérable Seigneur, cette parole a été prononcée de façon catégorique par le Bienheureux : 'L'ascète nu Pāthikaputta est incapable de venir en ma présence sans avoir abandonné ce discours, sans avoir abandonné cette pensée et sans avoir renoncé à cette vue. S'il pensait : "J'irai en présence du moine Gotama sans avoir abandonné ce discours, sans avoir abandonné cette pensée et sans avoir renoncé à cette vue", sa tête même se détacherait.' Or, Vénérable Seigneur, si l'ascète nu Pāthikaputta venait en présence du Bienheureux sous une forme méconnaissable, la parole du Bienheureux serait alors fausse." »

๑๘. ‘อปิ นุ, สุนกฺขตฺต, ตถาคโต ตํ วาจํ ภาเสยฺย ยา สา วาจา ทฺวยคามินี’ติ? ‘กึ ปน, ภนฺเต, ภควตา อเจโล ปาถิกปุตฺโต เจตสา [Pg.11] เจโต ปริจฺจ วิทิโต – อภพฺโพ อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ?

18. « "Dis-moi, Sunakkhatta, le Tathāgata prononcerait-il jamais une parole qui soit sujette à être double ?" — "Mais, Vénérable Seigneur, le Bienheureux a-t-il connu par son propre esprit l'esprit de l'ascète nu Pāthikaputta en sachant qu'il est incapable de venir en la présence du Bienheureux sans avoir abandonné ce discours, sans avoir abandonné cette pensée et sans avoir renoncé à cette vue, et que s'il pensait : 'J'irai en présence du moine Gotama sans avoir abandonné ce discours, sans avoir abandonné cette pensée et sans avoir renoncé à cette vue', sa tête même se détacherait ?" »

‘อุทาหุ, เทวตา ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ – อภพฺโพ, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ภควโต สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ?

« "Ou bien, est-ce que des divinités ont annoncé ce fait au Bienheureux : 'Vénérable Seigneur, l'ascète nu Pāthikaputta est incapable de venir en présence du Bienheureux sans avoir abandonné ce discours, sans avoir abandonné cette pensée et sans avoir renoncé à cette vue. S'il pensait : "J'irai en présence du moine Gotama sans avoir abandonné ce discours, sans avoir abandonné cette pensée et sans avoir renoncé à cette vue", sa tête même se détacherait' ?" »

๑๙. ‘เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต เจว เม, สุนกฺขตฺต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต อภพฺโพ อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

19. « "Sunakkhatta, j'ai certes connu par mon propre esprit l'esprit de l'ascète nu Pāthikaputta, sachant qu'il est incapable de venir en ma présence sans avoir abandonné ce discours, sans avoir abandonné cette pensée et sans avoir renoncé à cette vue. S'il pensait : 'J'irai en présence du moine Gotama sans avoir abandonné ce discours, sans avoir abandonné cette pensée et sans avoir renoncé à cette vue', sa tête même se détacherait." »

‘เทวตาปิ เม เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ – อภพฺโพ, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ภควโต สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

« "Et des divinités m'ont également annoncé ce fait : 'Vénérable Seigneur, l'ascète nu Pāthikaputta est incapable de venir en présence du Bienheureux sans avoir abandonné ce discours, sans avoir abandonné cette pensée et sans avoir renoncé à cette vue. S'il pensait : "J'irai en présence du moine Gotama sans avoir abandonné ce discours, sans avoir abandonné cette pensée et sans avoir renoncé à cette vue", sa tête même se détacherait."' »

‘อชิโตปิ นาม ลิจฺฉวีนํ เสนาปติ อธุนา กาลงฺกโต ตาวตึสกายํ อุปปนฺโน. โสปิ มํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาโรเจสิ – อลชฺชี, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต; มุสาวาที, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต. มมฺปิ, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต พฺยากาสิ วชฺชิคาเม – อชิโต ลิจฺฉวีนํ เสนาปติ มหานิรยํ อุปปนฺโนติ. น โข ปนาหํ, ภนฺเต, มหานิรยํ อุปปนฺโน; ตาวตึสกายมฺหิ อุปปนฺโน. อลชฺชี, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต; มุสาวาที, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต; อภพฺโพ จ, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ภควโต สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส [Pg.12] เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

« Le général des Licchavi nommé Ajita est décédé récemment et a renaît parmi les divinités du séjour des Trente-Trois (Tāvatiṃsa). Il s'est approché de moi et m'a dit ceci : 'Seigneur, l'ascète nu Pāthikaputta est sans pudeur ; Seigneur, l'ascète nu Pāthikaputta est un menteur. Il a même déclaré à mon sujet dans les villages des Vajjī : "Ajita, le général des Licchavi, a renaît dans le grand enfer". Mais en vérité, Seigneur, je ne suis pas né dans le grand enfer ; je suis né dans le séjour des Trente-Trois. Seigneur, l'ascète nu Pāthikaputta est sans pudeur et menteur. Il est incapable, Seigneur, sans avoir abandonné ces paroles, sans avoir abandonné cet état d'esprit et sans avoir renoncé à cette vue erronée, de se présenter devant le Bienheureux. S'il pensait : "Sans avoir abandonné ces paroles, cet état d'esprit et cette vue, j'irai devant le samana Gotama", sa tête même éclaterait". »

‘อิติ โข, สุนกฺขตฺต, เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต เจว เม อเจโล ปาถิกปุตฺโต อภพฺโพ อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ. เทวตาปิ เม เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ – อภพฺโพ, ภนฺเต, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ภควโต สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

« Ainsi, Sunakkhatta, en pénétrant son esprit par le mien, j'ai su que l'ascète nu Pāthikaputta est incapable, sans avoir abandonné ces paroles, cet état d'esprit et sans avoir renoncé à cette vue, de se présenter devant moi. S'il pensait : "Sans avoir abandonné ces paroles, cet état d'esprit et cette vue, j'irai devant le samana Gotama", sa tête même éclaterait. Les divinités aussi m'ont rapporté ce fait : "Seigneur, l'ascète nu Pāthikaputta est sans pudeur et menteur ; il est incapable, Seigneur, sans avoir abandonné ces paroles, cet état d'esprit et sans avoir renoncé à cette vue, de se présenter devant le Bienheureux. S'il pensait : 'Sans avoir abandonné ces paroles, cet état d'esprit et cette vue, j'irai devant le samana Gotama', sa tête même éclaterait". »

‘โส โข ปนาหํ, สุนกฺขตฺต, เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต เยน อเจลสฺส ปาถิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมิสฺสามิ ทิวาวิหาราย. ยสฺสทานิ ตฺวํ, สุนกฺขตฺต, อิจฺฉสิ, ตสฺส อาโรเจหี’ติ.

« Quant à moi, Sunakkhatta, après avoir circulé dans Vesāli pour l'aumône et être revenu de ma quête de nourriture après le repas, je me rendrai au parc de l'ascète nu Pāthikaputta pour y passer la journée. Tu peux maintenant en informer qui tu veux, Sunakkhatta. »

อิทฺธิปาฏิหาริยกถา

Récit sur les miracles de pouvoirs supranormaux

๒๐. ‘‘อถ ขฺวาหํ, ภคฺคว, ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสึ. เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต เยน อเจลสฺส ปาถิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมึ ทิวาวิหาราย. อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต ตรมานรูโป เวสาลึ ปวิสิตฺวา เยน อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อภิญฺญาเต อภิญฺญาเต ลิจฺฉวี เอตทโวจ – ‘เอสาวุโส, ภควา เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต เยน อเจลสฺส ปาถิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมิ ทิวาวิหาราย. อภิกฺกมถายสฺมนฺโต อภิกฺกมถายสฺมนฺโต, สาธุรูปานํ สมณานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ภวิสฺสตี’ติ[Pg.13]. อถ โข, ภคฺคว, อภิญฺญาตานํ อภิญฺญาตานํ ลิจฺฉวีนํ เอตทโหสิ – ‘สาธุรูปานํ กิร, โภ, สมณานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ภวิสฺสติ; หนฺท วต, โภ, คจฺฉามา’ติ. เยน จ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อภิญฺญาเต อภิญฺญาเต นานาติตฺถิเย สมณพฺราหฺมเณ เอตทโวจ – ‘เอสาวุโส, ภควา เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต เยน อเจลสฺส ปาถิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมิ ทิวาวิหาราย. อภิกฺกมถายสฺมนฺโต อภิกฺกมถายสฺมนฺโต, สาธุรูปานํ สมณานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ภวิสฺสตี’ติ. อถ โข, ภคฺคว, อภิญฺญาตานํ อภิญฺญาตานํ นานาติตฺถิยานํ สมณพฺราหฺมณานํ เอตทโหสิ – ‘สาธุรูปานํ กิร, โภ, สมณานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ภวิสฺสติ; หนฺท วต, โภ, คจฺฉามา’ติ.

20. « Alors, Bhaggava, m'étant habillé le matin, ayant pris mon bol et ma robe, je suis entré dans Vesāli pour l'aumône. Après avoir circulé dans Vesāli pour l'aumône et être revenu de ma quête de nourriture après le repas, je me suis rendu au parc de l'ascète nu Pāthikaputta pour y passer la journée. Alors, Bhaggava, Sunakkhatta, le fils des Licchavi, s'est rendu en hâte à Vesāli, est allé trouver les Licchavi de grande renommée et leur a dit : "Messieurs, le Bienheureux, après avoir circulé dans Vesāli pour l'aumône et être revenu de sa quête après le repas, s'est rendu au parc de l'ascète nu Pāthikaputta pour y passer la journée. Avancez, messieurs ! Avancez ! Un miracle de pouvoirs supranormaux, dépassant les facultés humaines ordinaires, sera accompli par les ascètes aux qualités excellentes." Alors, Bhaggava, cette pensée vint aux éminents Licchavi : "Il paraît, messieurs, qu'un miracle de pouvoirs supranormaux, dépassant les facultés humaines ordinaires, sera accompli par les ascètes aux qualités excellentes ; allons-y donc !" Et il se rendit également auprès des éminents brahmanes de haut rang, des chefs de famille fortunés et des ascètes et brahmanes de diverses écoles. S'étant approché d'eux, il leur dit : "Messieurs, le Bienheureux... [comme précédemment] ...un miracle sera accompli." Alors, Bhaggava, cette pensée vint aux éminents membres de diverses écoles, ascètes et brahmanes : "Il paraît, messieurs, qu'un miracle de pouvoirs supranormaux, dépassant les facultés humaines ordinaires, sera accompli par les ascètes aux qualités excellentes ; allons-y donc !" »

‘‘อถ โข, ภคฺคว, อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี, อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา เยน อเจลสฺส ปาถิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมึสุ. สา เอสา, ภคฺคว, ปริสา มหา โหติ อเนกสตา อเนกสหสฺสา.

« Alors, Bhaggava, les éminents Licchavi, les éminents brahmanes de haut rang, les chefs de famille fortunés et les ascètes et brahmanes de diverses écoles se rendirent au parc de l'ascète nu Pāthikaputta. Cette assemblée, Bhaggava, était immense, composée de plusieurs centaines et de plusieurs milliers de personnes. »

๒๑. ‘‘อสฺโสสิ โข, ภคฺคว, อเจโล ปาถิกปุตฺโต – ‘อภิกฺกนฺตา กิร อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา. สมโณปิ โคตโม มยฺหํ อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน’ติ. สุตฺวานสฺส ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํโส อุทปาทิ. อถ โข, ภคฺคว, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต เยน ตินฺทุกขาณุปริพฺพาชการาโม เตนุปสงฺกมิ.

21. « Bhaggava, l'ascète nu Pāthikaputta apprit : "Les éminents Licchavi sont arrivés, ainsi que les éminents brahmanes de haut rang, les chefs de famille fortunés et les ascètes et brahmanes de diverses écoles. Le samana Gotama lui-même s'est installé dans mon parc pour y passer la journée." À cette nouvelle, la peur, le tremblement et l'horripilation s'emparèrent de lui. Alors, Bhaggava, l'ascète nu Pāthikaputta, effrayé, terrifié, les poils dressés sur le corps, se rendit au parc du paribbājaka Tindukakhānu. »

‘‘อสฺโสสิ โข, ภคฺคว, สา ปริสา – ‘อเจโล กิร ปาถิกปุตฺโต ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต เยน ตินฺทุกขาณุปริพฺพาชการาโม [Pg.14] เตนุปสงฺกนฺโต’ติ. อถ โข, ภคฺคว, สา ปริสา อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ –

« Bhaggava, l'assemblée apprit : "Il paraît que l'ascète nu Pāthikaputta, effrayé, terrifié, les poils dressés sur le corps, s'est rendu au parc du paribbājaka Tindukakhānu." Alors, Bhaggava, cette assemblée s'adressa à un certain homme : »

‘เอหิ ตฺวํ, โภ ปุริส, เยน ตินฺทุกขาณุปริพฺพาชการาโม, เยน อเจโล ปาถิกปุตฺโต เตนุปสงฺกม. อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอวํ วเทหิ – อภิกฺกมาวุโส, ปาถิกปุตฺต, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา, สมโณปิ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน; ภาสิตา โข ปน เต เอสา, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, เวสาลิยํ ปริสติ วาจา สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท, อหมฺปิ ญาณวาโท. ญาณวาโท โข ปน ญาณวาเทน อรหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตุํ. สมโณ โคตโม อุปฑฺฒปถํ อาคจฺเฉยฺย อหมฺปิ อุปฑฺฒปถํ คจฺเฉยฺยํ. เต ตตฺถ อุโภปิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กเรยฺยาม. เอกํ เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, ทฺวาหํ กริสฺสามิ. ทฺเว เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ, จตฺตาราหํ กริสฺสามิ. จตฺตาริ เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ, อฏฺฐาหํ กริสฺสามิ. อิติ ยาวตกํ ยาวตกํ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ, ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามี’ติ อภิกฺกมสฺเสว โข; อาวุโส ปาถิกปุตฺต, อุปฑฺฒปถํ. สพฺพปฐมํเยว อาคนฺตฺวา สมโณ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน’ติ.

« Viens, ô homme, va là où se trouve le parc des ascètes errants de Tindukakhāṇu, là où se trouve l'ascète nu Pāthikaputta. Arrivé là-bas, dis à l'ascète nu Pāthikaputta : "Viens, ami Pāthikaputta, les célèbres Licchavi se sont avancés, ainsi que d'éminents brahmanes de haut rang, des chefs de famille fortunés, et des ascètes et brahmanes de diverses sectes. Le reclus Gotama est assis pour son séjour de jour dans ton parc. Ami Pāthikaputta, tu as prononcé ces paroles devant l'assemblée de Vesālī : « Le reclus Gotama prétend posséder la connaissance, et moi aussi je prétends posséder la connaissance. Celui qui prétend posséder la connaissance se doit de manifester un miracle de pouvoirs supranormaux dépassant les facultés humaines ordinaires avec celui qui prétend également posséder la connaissance. Si le reclus Gotama parcourt la moitié du chemin, j'irai aussi à la moitié du chemin. Là, nous accomplirons tous deux des miracles de pouvoirs supranormaux dépassant les facultés humaines. Si le reclus Gotama accomplit un miracle supranormal, j'en accomplirai deux. S'il en accomplit deux, j'en accomplirai quatre. S'il en accomplit quatre, j'en accomplirai huit. Ainsi, quel que soit le nombre de miracles supranormaux que le reclus Gotama accomplira, j'en accomplirai le double. » Avance donc, ami Pāthikaputta, jusqu'à la moitié du chemin. Le reclus Gotama est arrivé le tout premier et se tient assis dans ton parc pour son séjour de jour." »

๒๒. ‘‘เอวํ, โภติ โข, ภคฺคว, โส ปุริโส ตสฺสา ปริสาย ปฏิสฺสุตฺวา เยน ตินฺทุกขาณุปริพฺพาชการาโม, เยน อเจโล ปาถิกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘อภิกฺกมาวุโส ปาถิกปุตฺต, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา. สมโณปิ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน. ภาสิตา [Pg.15] โข ปน เต เอสา, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, เวสาลิยํ ปริสติ วาจา – สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท; อหมฺปิ ญาณวาโท. ญาณวาโท โข ปน ญาณวาเทน อรหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตุํ…เป… ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามีติ. อภิกฺกมสฺเสว โข, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, อุปฑฺฒปถํ. สพฺพปฐมํเยว อาคนฺตฺวา สมโณ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน’ติ.

22. « "Très bien, messieurs", répondit cet homme à l'assemblée, ô Bhaggava, puis il se rendit là où se trouvait le parc des ascètes errants de Tindukakhāṇu, là où se trouvait l'ascète nu Pāthikaputta. S'étant approché, il dit à l'ascète nu Pāthikaputta : "Viens, ami Pāthikaputta, les célèbres Licchavi se sont avancés, ainsi que d'éminents brahmanes de haut rang, des chefs de famille fortunés, et des ascètes et brahmanes de diverses sectes. Le reclus Gotama est assis pour son séjour de jour dans ton parc. Ami Pāthikaputta, tu as prononcé ces paroles devant l'assemblée de Vesālī : « Le reclus Gotama prétend posséder la connaissance, et moi aussi je prétends posséder la connaissance. Celui qui prétend posséder la connaissance se doit de manifester un miracle de pouvoirs supranormaux dépassant les facultés humaines ordinaires... [pe] ...j'en accomplirai le double. » Avance donc, ami Pāthikaputta, jusqu'à la moitié du chemin. Le reclus Gotama est arrivé le tout premier et se tient assis dans ton parc pour son séjour de jour."

‘‘เอวํ วุตฺเต, ภคฺคว, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโส’ติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ. อถ โข โส, ภคฺคว, ปุริโส อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘กึ สุ นาม เต, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, ปาวฬา สุ นาม เต ปีฐกสฺมึ อลฺลีนา, ปีฐกํ สุ นาม เต ปาวฬาสุ อลฺลีนํ? อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปสิ, น สกฺโกสิ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. เอวมฺปิ โข, ภคฺคว, วุจฺจมาโน อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโส’ติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ.

Cela ayant été dit, ô Bhaggava, l'ascète nu Pāthikaputta répondit : "J'arrive, ami ! J'arrive, ami !", mais il ne faisait que s'agiter sur place, incapable de se lever de son siège. Alors, ô Bhaggava, cet homme dit à l'ascète nu Pāthikaputta : "Qu'est-ce donc, ami Pāthikaputta ? Tes fesses sont-elles collées au siège, ou bien le siège est-il collé à tes fesses ? Tu dis : 'J'arrive, ami ! J'arrive, ami !', mais tu ne fais que t'agiter sur place et tu ne parviens pas à te lever de ton siège." Bien qu'on lui eût parlé ainsi, ô Bhaggava, l'ascète nu Pāthikaputta continuait de dire : "J'arrive, ami ! J'arrive, ami !", tout en s'agitant sur place, incapable de se lever de son siège.

๒๓. ‘‘ยทา โข โส, ภคฺคว, ปุริโส อญฺญาสิ – ‘ปราภูตรูโป อยํ อเจโล ปาถิกปุตฺโต. อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. อถ ตํ ปริสํ อาคนฺตฺวา เอวมาโรเจสิ – ‘ปราภูตรูโป, โภ, อเจโล ปาถิกปุตฺโต. อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, อหํ, ภคฺคว, ตํ ปริสํ เอตทโวจํ – ‘อภพฺโพ โข, อาวุโส, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – ‘อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺย’นฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ.

23. Lorsque cet homme comprit, ô Bhaggava, que l'ascète nu Pāthikaputta paraissait manifestement vaincu, se contentant de dire : "J'arrive, ami ! J'arrive, ami !" tout en s'agitant sur place sans pouvoir se lever, il retourna vers l'assemblée et annonça : "Messieurs, l'ascète nu Pāthikaputta semble manifestement vaincu. Il dit : 'J'arrive, ami ! J'arrive, ami !', mais il ne fait que s'agiter sur place, incapable de se lever de son siège." Cela ayant été dit, ô Bhaggava, je déclarai à cette assemblée : "Amis, l'ascète nu Pāthikaputta est incapable de se présenter devant moi tant qu'il n'aura pas abandonné ces paroles, abandonné cet état d'esprit et renoncé à cette vue erronée. S'il pensait : 'J'irai devant le reclus Gotama sans abandonner ces paroles, sans abandonner cet état d'esprit et sans renoncer à cette vue erronée', sa tête même pourrait éclater."

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

Fin de la première section de récitation.

๒๔. ‘‘อถ [Pg.16] โข, ภคฺคว, อญฺญตโร ลิจฺฉวิมหามตฺโต อุฏฺฐายาสนา ตํ ปริสํ เอตทโวจ – ‘เตน หิ, โภ, มุหุตฺตํ ตาว อาคเมถ, ยาวาหํ คจฺฉามิ. อปฺเปว นาม อหมฺปิ สกฺกุเณยฺยํ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ อิมํ ปริสํ อาเนตุ’นฺติ.

24. Alors, ô Bhaggava, un certain ministre des Licchavi se leva de son siège et dit à l'assemblée : « Dans ce cas, messieurs, attendez un instant pendant que j'y vais. Peut-être serai-je capable, moi aussi, d'amener l'ascète nu Pāthikaputta devant cette assemblée. »

‘‘อถ โข โส, ภคฺคว, ลิจฺฉวิมหามตฺโต เยน ตินฺทุกขาณุปริพฺพาชการาโม, เยน อเจโล ปาถิกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘อภิกฺกมาวุโส ปาถิกปุตฺต, อภิกฺกนฺตํ เต เสยฺโย, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา. สมโณปิ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน. ภาสิตา โข ปน เต เอสา, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, เวสาลิยํ ปริสติ วาจา – สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท…เป… ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามีติ. อภิกฺกมสฺเสว โข, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, อุปฑฺฒปถํ. สพฺพปฐมํเยว อาคนฺตฺวา สมโณ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน. ภาสิตา โข ปเนสา, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สมเณน โคตเมน ปริสติ วาจา – อภพฺโพ โข อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ. อภิกฺกมาวุโส ปาถิกปุตฺต, อภิกฺกมเนเนว เต ชยํ กริสฺสาม, สมณสฺส โคตมสฺส ปราชย’นฺติ.

« Alors, Bhaggava, ce grand ministre des Licchavi se rendit là où se trouvait le parc de l'ascète Tindukakhāṇu et où séjournait l'ascète nu Pāthikaputta. S'étant approché, il dit à l'ascète nu Pāthikaputta : "Avancez, ami Pāthikaputta ! Il est préférable pour vous d'avancer. De très illustres Licchavi sont arrivés ; de très illustres et riches brahmanes, des chefs de famille fortunés et divers ascètes et brahmanes d'autres écoles sont également arrivés. L'ascète Gotama lui-même s'est installé dans votre parc pour sa méditation de jour. Or, ami Pāthikaputta, vous avez tenu ces propos au sein de l'assemblée à Vesālī : 'L'ascète Gotama prétend posséder la connaissance... j'accomplirai des miracles deux fois supérieurs aux siens.' Avancez donc, ami Pāthikaputta, ne serait-ce qu'à mi-chemin. L'ascète Gotama est arrivé le tout premier et s'est installé dans votre parc pour sa méditation de jour. Mais, ami Pāthikaputta, l'ascète Gotama a déclaré ceci devant l'assemblée : 'L'ascète nu Pāthikaputta est incapable de se présenter devant moi sans avoir abandonné ces paroles, sans avoir abandonné cet état d'esprit et sans avoir renoncé à cette vue erronée. S'il pensait : "J'irai devant l'ascète Gotama sans abandonner ces paroles, sans abandonner cet état d'esprit et sans renoncer à cette vue erronée", sa tête même éclaterait.' Avancez, ami Pāthikaputta ! Par votre seule venue, nous vous assurerons la victoire et infligerons la défaite à l'ascète Gotama." »

‘‘เอวํ วุตฺเต, ภคฺคว, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโส’ติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ. อถ โข โส, ภคฺคว, ลิจฺฉวิมหามตฺโต อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘กึ สุ นาม เต, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, ปาวฬา สุ นาม เต ปีฐกสฺมึ อลฺลีนา, ปีฐกํ สุ นาม เต ปาวฬาสุ อลฺลีนํ[Pg.17]? อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปสิ, น สกฺโกสิ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. เอวมฺปิ โข, ภคฺคว, วุจฺจมาโน อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโส’ติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ.

« Cela ayant été dit, Bhaggava, l'ascète nu Pāthikaputta répondit : "J'arrive, ami ! J'arrive, ami !" Mais tout en parlant, il ne faisait que se tortiller sur place, incapable même de se lever de son siège. Alors, Bhaggava, le grand ministre des Licchavi dit à l'ascète nu Pāthikaputta : "Qu'est-ce donc, ami Pāthikaputta ? Vos fesses sont-elles collées au siège, ou est-ce le siège qui est collé à vos fesses ? Vous dites : 'J'arrive, ami ! J'arrive, ami !', mais vous ne faites que vous tortiller sur place, incapable de vous lever de votre siège." Bien qu'on lui parlât ainsi, Bhaggava, l'ascète nu Pāthikaputta continuait de dire : "J'arrive, ami ! J'arrive, ami !", tout en se tortillant sur place, incapable de se lever de son siège. »

๒๕. ‘‘ยทา โข โส, ภคฺคว, ลิจฺฉวิมหามตฺโต อญฺญาสิ – ‘ปราภูตรูโป อยํ อเจโล ปาถิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. อถ ตํ ปริสํ อาคนฺตฺวา เอวมาโรเจสิ – ‘ปราภูตรูโป, โภ, อเจโล ปาถิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, อหํ, ภคฺคว, ตํ ปริสํ เอตทโวจํ – ‘อภพฺโพ โข, อาวุโส, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺย. สเจ ปายสฺมนฺตานํ ลิจฺฉวีนํ เอวมสฺส – มยํ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ วรตฺตาหิ พนฺธิตฺวา โคยุเคหิ อาวิญฺเฉยฺยามาติ, ตา วรตฺตา ฉิชฺเชยฺยุํ ปาถิกปุตฺโต วา. อภพฺโพ ปน อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

25. « Lorsque, Bhaggava, le grand ministre des Licchavi comprit que l'ascète nu Pāthikaputta était manifestement vaincu car, bien qu'il dise : "J'arrive, ami ! J'arrive, ami !", il ne faisait que se tortiller sur place sans pouvoir se lever de son siège, il retourna vers l'assemblée et annonça : "Seigneurs, l'ascète nu Pāthikaputta est manifestement vaincu ; il dit : 'J'arrive, ami ! J'arrive, ami !', mais il se tortille sur place et ne peut se lever de son siège." Cela ayant été rapporté, Bhaggava, je dis à cette assemblée : "Amis, l'ascète nu Pāthikaputta est incapable de se présenter devant moi sans avoir abandonné ces paroles, sans avoir abandonné cet état d'esprit et sans avoir renoncé à cette vue erronée. S'il pensait : 'J'irai devant l'ascète Gotama sans abandonner ces paroles, sans abandonner cet état d'esprit et sans renoncer à cette vue erronée', sa tête même éclaterait. Même si vous, les vénérables Licchavi, pensiez : 'Lions l'ascète nu Pāthikaputta avec des cordes et tirons-le avec des paires de bœufs', ces cordes se rompraient ou Pāthikaputta lui-même se déchirerait. Car l'ascète nu Pāthikaputta est incapable de se présenter devant moi sans avoir abandonné ces paroles, sans avoir abandonné cet état d'esprit et sans avoir renoncé à cette vue erronée. S'il pensait : 'J'irai devant l'ascète Gotama sans abandonner ces paroles, sans abandonner cet état d'esprit et sans renoncer à cette vue erronée', sa tête même éclaterait." »

๒๖. ‘‘อถ โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อุฏฺฐายาสนา ตํ ปริสํ เอตทโวจ – ‘เตน หิ, โภ, มุหุตฺตํ ตาว อาคเมถ, ยาวาหํ คจฺฉามิ; อปฺเปว นาม อหมฺปิ สกฺกุเณยฺยํ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ อิมํ ปริสํ อาเนตุ’’นฺติ.

26. « Alors, Bhaggava, Jāliya, le disciple de celui qui porte un bol en bois, se leva de son siège et dit à l'assemblée : "Dans ce cas, seigneurs, attendez un instant pendant que j'y vais ; peut-être parviendrai-je moi-même à amener l'ascète nu Pāthikaputta dans cette assemblée." »

‘‘อถ [Pg.18] โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี เยน ตินฺทุกขาณุปริพฺพาชการาโม, เยน อเจโล ปาถิกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ. อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘อภิกฺกมาวุโส ปาถิกปุตฺต, อภิกฺกนฺตํ เต เสยฺโย. อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี, อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยา สมณพฺราหฺมณา. สมโณปิ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน. ภาสิตา โข ปน เต เอสา, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, เวสาลิยํ ปริสติ วาจา – สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท…เป… ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามีติ. อภิกฺกมสฺเสว, โข อาวุโส ปาถิกปุตฺต, อุปฑฺฒปถํ. สพฺพปฐมํเยว อาคนฺตฺวา สมโณ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน. ภาสิตา โข ปเนสา, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สมเณน โคตเมน ปริสติ วาจา – อภพฺโพ อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺย. สเจ ปายสฺมนฺตานํ ลิจฺฉวีนํ เอวมสฺส – มยํ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ วรตฺตาหิ พนฺธิตฺวา โคยุเคหิ อาวิญฺเฉยฺยามาติ. ตา วรตฺตา ฉิชฺเชยฺยุํ ปาถิกปุตฺโต วา. อภพฺโพ ปน อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ อาคจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ. อภิกฺกมาวุโส ปาถิกปุตฺต, อภิกฺกมเนเนว เต ชยํ กริสฺสาม, สมณสฺส โคตมสฺส ปราชย’นฺติ.

Alors, Bhaggava, Jāliya, le disciple de Dārupattika, se rendit là où se trouvait le parc des paribbājaka de Tindukakhāṇu, là où se trouvait l'ascète nu Pāthikaputta. Après s'être approché, il dit à l'ascète nu Pāthikaputta : « Viens, l’ami Pāthikaputta ! Ta venue est préférable pour toi. Des Licchavi de grande renommée sont venus, ainsi que des brahmanes de haut rang, des chefs de famille fortunés et des ascètes et brahmanes de diverses écoles. Même l’ascète Gotama est assis pour sa sieste méridienne dans ton propre parc. Or, l’ami Pāthikaputta, tu as prononcé ces paroles devant l’assemblée de Vesālī : “L’ascète Gotama prétend posséder la connaissance... (etc.)... Je ferai deux fois plus de miracles que lui.” Viens donc, l’ami Pāthikaputta, parcours seulement la moitié du chemin. L'ascète Gotama est arrivé le tout premier et se tient assis pour sa sieste méridienne dans ton propre parc. Cependant, l’ami Pāthikaputta, l'ascète Gotama a dit ces paroles devant l'assemblée : “L'ascète nu Pāthikaputta est incapable de venir en ma présence sans avoir abandonné ses paroles, sans avoir abandonné cet état d’esprit et sans avoir renoncé à cette vue erronée. S'il lui venait l'idée : ‘J'irai en présence de l’ascète Gotama sans avoir abandonné ces paroles, sans avoir abandonné cet état d'esprit et sans avoir renoncé à cette vue’, son propre crâne éclaterait. Et si l'idée venait aux nobles Licchavi : ‘Lions l'ascète nu Pāthikaputta avec des lanières de cuir et traînons-le avec des paires de bœufs’, ces lanières se rompraient ou Pāthikaputta lui-même serait déchiré. Car l'ascète nu Pāthikaputta est incapable de venir en ma présence sans avoir abandonné ses paroles, sans avoir abandonné cet état d’esprit et sans avoir renoncé à cette vue erronée. S'il lui venait l'idée : ‘J'irai en présence de l’ascète Gotama sans avoir abandonné ces paroles, sans avoir abandonné cet état d'esprit et sans avoir renoncé à cette vue’, son propre crâne éclaterait.” Viens, l’ami Pāthikaputta ! Par ta simple venue, nous t’assurerons la victoire et causerons la défaite de l’ascète Gotama. »

‘‘เอวํ วุตฺเต, ภคฺคว, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโส’ติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ. อถ โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘กึ สุ นาม เต, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, ปาวฬา สุ นาม เต ปีฐกสฺมึ อลฺลีนา, ปีฐกํ สุ นาม เต ปาวฬาสุ อลฺลีนํ? อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว [Pg.19] สํสปฺปสิ, น สกฺโกสิ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ. เอวมฺปิ โข, ภคฺคว, วุจฺจมาโน อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโส’’ติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุนฺติ.

À ces mots, Bhaggava, l'ascète nu Pāthikaputta répondit : « J'arrive, l'ami ! J'arrive, l'ami ! », mais il ne fit que s'agiter sur place sans même pouvoir se lever de son siège. Alors, Bhaggava, Jāliya, le disciple de Dārupattika, dit à l'ascète nu Pāthikaputta : « Qu'est-ce donc ? L'ami Pāthikaputta, tes fesses sont-elles collées au siège, ou est-ce le siège qui est collé à tes fesses ? Tu dis “J'arrive, l'ami ! J'arrive, l'ami !”, mais tu ne fais que t'agiter sur place sans pouvoir te lever de ton siège. » Bien qu'on lui eût parlé ainsi, Bhaggava, l'ascète nu Pāthikaputta répéta : « J'arrive, l'ami ! J'arrive, l'ami ! », tout en s'agitant sur place, incapable de se lever de son siège.

๒๗. ‘‘ยทา โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อญฺญาสิ – ‘ปราภูตรูโป อยํ อเจโล ปาถิกปุตฺโต ‘อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ, อถ นํ เอตทโวจ –

27. Quand Jāliya, le disciple de Dārupattika, comprit que cet ascète nu Pāthikaputta était manifestement vaincu puisqu'il disait « J'arrive, l'ami ! J'arrive, l'ami ! » tout en s'agitant sur place sans pouvoir se lever de son siège, il lui adressa ces paroles :

‘ภูตปุพฺพํ, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สีหสฺส มิครญฺโญ เอตทโหสิ – ยํนูนาหํ อญฺญตรํ วนสณฺฑํ นิสฺสาย อาสยํ กปฺเปยฺยํ. ตตฺราสยํ กปฺเปตฺวา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขเมยฺยํ, อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺเภยฺยํ, วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกยฺยํ, สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นเทยฺยํ, ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกเมยฺยํ. โส วรํ วรํ มิคสํเฆ วธิตฺวา มุทุมํสานิ มุทุมํสานิ ภกฺขยิตฺวา ตเมว อาสยํ อชฺฌุเปยฺย’นฺติ.

« Autrefois, l’ami Pāthikaputta, un lion, roi des animaux, eut cette pensée : “Et si je m'établissais dans un certain bois pour y faire mon repaire ? Une fois mon repaire établi, je sortirais au crépuscule, je m’étirerais, j’observerais les quatre directions tout autour, je ferais retentir mon rugissement de lion par trois fois, puis je partirais en quête de nourriture. Après avoir tué les plus beaux spécimens parmi les troupeaux de bêtes et dévoré leur chair tendre, je regagnerais ce même repaire.” »

‘อถ โข, อาวุโส, โส สีโห มิคราชา อญฺญตรํ วนสณฺฑํ นิสฺสาย อาสยํ กปฺเปสิ. ตตฺราสยํ กปฺเปตฺวา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขมิ, อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภิ, วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกสิ, สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิ, ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกามิ. โส วรํ วรํ มิคสงฺเฆ วธิตฺวา มุทุมํสานิ มุทุมํสานิ ภกฺขยิตฺวา ตเมว อาสยํ อชฺฌุเปสิ.

« Alors, l’ami, ce lion, roi des animaux, s’établit dans un certain bois pour y faire son repaire. S’y étant installé, il sortit au crépuscule, s’étira, observa les quatre directions, fit retentir par trois fois son rugissement de lion, puis partit en quête de nourriture. Il tua les plus beaux spécimens parmi les troupeaux de bêtes, dévora leur chair tendre, puis regagna son repaire. »

๒๘. ‘ตสฺเสว โข, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สีหสฺส มิครญฺโญ วิฆาสสํวฑฺโฒ ชรสิงฺคาโล ทิตฺโต เจว พลวา จ. อถ โข, อาวุโส, ตสฺส ชรสิงฺคาลสฺส เอตทโหสิ – โก จาหํ, โก สีโห มิคราชา. ยํนูนาหมฺปิ อญฺญตรํ วนสณฺฑํ นิสฺสาย อาสยํ กปฺเปยฺยํ. ตตฺราสยํ กปฺเปตฺวา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขเมยฺยํ, อาสยา [Pg.20] นิกฺขมิตฺวา วิชมฺเภยฺยํ, วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกยฺยํ, สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นเทยฺยํ, ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกเมยฺยํ. โส วรํ วรํ มิคสงฺเฆ วธิตฺวา มุทุมํสานิ มุทุมํสานิ ภกฺขยิตฺวา ตเมว อาสยํ อชฺฌุเปยฺย’นฺติ.

28. « Or, l’ami Pāthikaputta, il y avait un vieux chacal qui s’était engraissé et fortifié en se nourrissant des restes de ce lion, roi des animaux. Alors, l’ami, ce vieux chacal eut cette pensée : “Qui suis-je et qui est le lion, le roi des animaux ? Et si, moi aussi, je m’établissais dans un certain bois pour y faire mon repaire ? S’y étant installé, je sortirais au crépuscule, je m’étirerais, j’observerais les quatre directions, je ferais retentir mon rugissement de lion par trois fois, puis je partirais en quête de nourriture. Je tuerais les plus beaux spécimens parmi les troupeaux de bêtes, je dévorerais leur chair tendre, puis je regagnerais ce même repaire.” »

‘อถ โข โส, อาวุโส, ชรสิงฺคาโล อญฺญตรํ วนสณฺฑํ นิสฺสาย อาสยํ กปฺเปสิ. ตตฺราสยํ กปฺเปตฺวา สายนฺหสมยํ อาสยา นิกฺขมิ, อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภิ, วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกสิ, สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิสฺสามีติ สิงฺคาลกํเยว อนทิ เภรณฺฑกํเยว อนทิ, เก จ ฉเว สิงฺคาเล, เก ปน สีหนาเทติ.

« Alors, l’ami, ce vieux chacal s’établit dans un certain bois pour y faire son repaire. S’y étant installé, il sortit au crépuscule, s’étira, observa les quatre directions, et pensant : “Je vais faire retentir mon rugissement de lion”, il ne fit que glapir comme un chacal, un cri lugubre et pitoyable. Quel rapport y a-t-il entre un vil chacal et le rugissement d’un lion ? »

‘เอวเมว โข ตฺวํ, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สุคตาปทาเนสุ ชีวมาโน สุคตาติริตฺตานิ ภุญฺชมาโน ตถาคเต อรหนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺเธ อาสาเทตพฺพํ มญฺญสิ. เก จ ฉเว ปาถิกปุตฺเต, กา จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนา’ติ.

« De la même manière, l’ami Pāthikaputta, toi qui vis grâce aux accomplissements du Sugata et te nourris de ses restes, tu as cru pouvoir offenser le Tathāgata, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. Qui est ce vil Pāthikaputta, et qu’est-ce que cette tentative d’offenser les Tathāgata, les Arahant, les Parfaitement Éveillés ? »

๒๙. ‘‘ยโต โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อิมินา โอปมฺเมน เนว อสกฺขิ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ ตมฺหา อาสนา จาเวตุํ. อถ นํ เอตทโวจ –

29. « Or, Bhaggava, lorsque Jāliya, le disciple de celui qui portait une écuelle de bois, ne parvint point, par cette parabole, à faire bouger l'ascète nu Pāthikaputta de son siège, il lui adressa alors ces paroles : »

‘สีโหติ อตฺตานํ สเมกฺขิยาน,อมญฺญิ โกตฺถุ มิคราชาหมสฺมิ;

ตเถว โส สิงฺคาลกํ อนทิ,เก จ ฉเว สิงฺคาเล เก ปน สีหนาเท’ติ.

« “S’étant pris pour un lion, le chacal pensa : ‘Je suis le roi des animaux’ ; mais il ne fit que pousser son cri de chacal. Qu’est donc un vil chacal, et qu’est donc le rugissement d’un lion ?” »

‘เอวเมว โข ตฺวํ, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สุคตาปทาเนสุ ชีวมาโน สุคตาติริตฺตานิ ภุญฺชมาโน ตถาคเต อรหนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺเธ อาสาเทตพฺพํ มญฺญสิ. เก จ ฉเว ปาถิกปุตฺเต, กา จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนา’ติ.

« “De même, l’ami Pāthikaputta, tout en vivant de l’enseignement du Sugata et en te nourrissant des restes du Sugata, tu t'imagines pouvoir outrager les Tathāgatas, les Arahants, les Parfaitement Éveillés. Qu’est donc le vil Pāthikaputta, et qu’est donc un outrage envers les Tathāgatas, les Arahants, les Parfaitement Éveillés ?” »

๓๐. ‘‘ยโต โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อิมินาปิ โอปมฺเมน เนว อสกฺขิ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ ตมฺหา อาสนา จาเวตุํ. อถ นํ เอตทโวจ –

30. « Or, Bhaggava, lorsque Jāliya, le disciple de celui qui portait une écuelle de bois, ne parvint pas non plus, par cette parabole, à faire bouger l'ascète nu Pāthikaputta de son siège, il lui adressa alors ces paroles : »

‘อญฺญํ [Pg.21] อนุจงฺกมนํ, อตฺตานํ วิฆาเส สเมกฺขิย;

ยาว อตฺตานํ น ปสฺสติ, โกตฺถุ ตาว พฺยคฺโฆติ มญฺญติ.

« “Suivant les traces d'un autre, se voyant engraissé par les restes de nourriture, tant qu'il ne se voit pas tel qu'il est vraiment, le chacal s'imagine alors : ‘Je suis l'égal du lion’.” »

ตเถว โส สิงฺคาลกํ อนทิ;

เก จ ฉเว สิงฺคาเล เก ปน สีหนาเท’ติ.

« “Pourtant, il ne fit que pousser son cri de chacal. Qu’est donc un vil chacal, et qu’est donc le rugissement d’un lion ?” »

‘เอวเมว โข ตฺวํ, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สุคตาปทาเนสุ ชีวมาโน สุคตาติริตฺตานิ ภุญฺชมาโน ตถาคเต อรหนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺเธ อาสาเทตพฺพํ มญฺญสิ. เก จ ฉเว ปาถิกปุตฺเต, กา จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนา’ติ.

« “De même, l’ami Pāthikaputta, tout en vivant de l’enseignement du Sugata et en te nourrissant des restes du Sugata, tu t'imagines pouvoir outrager les Tathāgatas, les Arahants, les Parfaitement Éveillés. Qu’est donc le vil Pāthikaputta, et qu’est donc un outrage envers les Tathāgatas, les Arahants, les Parfaitement Éveillés ?” »

๓๑. ‘‘ยโต โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อิมินาปิ โอปมฺเมน เนว อสกฺขิ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ ตมฺหา อาสนา จาเวตุํ. อถ นํ เอตทโวจ –

31. « Or, Bhaggava, lorsque Jāliya, le disciple de celui qui portait une écuelle de bois, ne parvint pas non plus, par cette parabole, à faire bouger l'ascète nu Pāthikaputta de son siège, il lui adressa alors ces paroles : »

‘ภุตฺวาน เภเก ขลมูสิกาโย,กฏสีสุ ขิตฺตานิ จ โกณปานิ ;

มหาวเน สุญฺญวเน วิวฑฺโฒ,อมญฺญิ โกตฺถุ มิคราชาหมสฺมิ.

« “Ayant mangé des grenouilles et des souris d’aire de battage, ainsi que des cadavres putrides jetés dans les cimetières, ayant grandi dans la grande forêt déserte, le chacal s’est imaginé : ‘Je suis le roi des animaux’.” »

ตเถว โส สิงฺคาลกํ อนทิ;

เก จ ฉเว สิงฺคาเล เก ปน สีหนาเท’ติ.

« “Pourtant, il ne fit que pousser son cri de chacal. Qu’est donc un vil chacal, et qu’est donc le rugissement d’un lion ?” »

‘เอวเมว โข ตฺวํ, อาวุโส ปาถิกปุตฺต, สุคตาปทาเนสุ ชีวมาโน สุคตาติริตฺตานิ ภุญฺชมาโน ตถาคเต อรหนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺเธ อาสาเทตพฺพํ มญฺญสิ. เก จ ฉเว ปาถิกปุตฺเต, กา จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนา’ติ.

« “De même, l’ami Pāthikaputta, tout en vivant de l’enseignement du Sugata et en te nourrissant des restes du Sugata, tu t'imagines pouvoir outrager les Tathāgatas, les Arahants, les Parfaitement Éveillés. Qu’est donc le vil Pāthikaputta, et qu’est donc un outrage envers les Tathāgatas, les Arahants, les Parfaitement Éveillés ?” »

๓๒. ‘‘ยโต โข, ภคฺคว, ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อิมินาปิ โอปมฺเมน เนว อสกฺขิ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ ตมฺหา อาสนา จาเวตุํ. อถ ตํ ปริสํ อาคนฺตฺวา เอวมาโรเจสิ – ‘ปราภูตรูโป, โภ, อเจโล ปาถิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส, อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ, น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุ’นฺติ.

32. « Or, Bhaggava, lorsque Jāliya, le disciple de celui qui portait une écuelle de bois, ne parvint pas non plus, par cette parabole, à faire bouger l'ascète nu Pāthikaputta de son siège, il retourna vers cette assemblée et déclara : “Messieurs, l’ascète nu Pāthikaputta semble vaincu. Il dit : ‘J’arrive, l’ami, j’arrive !’, mais il ne fait que s’agiter vainement sur place, incapable même de se lever de son siège.” »

๓๓. ‘‘เอวํ [Pg.22] วุตฺเต, อหํ, ภคฺคว, ตํ ปริสํ เอตทโวจํ – ‘อภพฺโพ โข, อาวุโส, อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺย. สเจปายสฺมนฺตานํ ลิจฺฉวีนํ เอวมสฺส – มยํ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ วรตฺตาหิ พนฺธิตฺวา นาเคหิ อาวิญฺเฉยฺยามาติ. ตา วรตฺตา ฉิชฺเชยฺยุํ ปาถิกปุตฺโต วา. อภพฺโพ ปน อเจโล ปาถิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ. สเจปิสฺส เอวมสฺส – อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ, มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยา’ติ.

33. « Cela ayant été dit, Bhaggava, j'ai déclaré à cette assemblée : “Amis, l’ascète nu Pāthikaputta est incapable de se présenter devant moi sans avoir abandonné ces paroles, sans avoir abandonné cet état d'esprit, sans avoir renoncé à cette vue erronée. S’il pensait : ‘Sans abandonner ces paroles, sans abandonner cet état d'esprit, sans renoncer à cette vue, je vais me présenter devant le renonçant Gotama’, sa tête éclaterait. Même si les vénérables Licchavī pensaient : ‘Nous allons ligoter l’ascète nu Pāthikaputta avec des courroies et le traîner avec des paires de bœufs’, les courroies se rompraient ou bien Pāthikaputta se déchirerait. L’ascète nu Pāthikaputta est incapable de se présenter devant moi sans avoir abandonné ces paroles, sans avoir abandonné cet état d'esprit, sans avoir renoncé à cette vue. S’il pensait : ‘Sans abandonner ces paroles, sans abandonner cet état d'esprit, sans renoncer à cette vue, je vais me présenter devant le renonçant Gotama’, sa tête éclaterait.” »

๓๔. ‘‘อถ ขฺวาหํ, ภคฺคว, ตํ ปริสํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสึ สมาทเปสึ สมุตฺเตเชสึ สมฺปหํเสสึ, ตํ ปริสํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา มหาพนฺธนา โมกฺขํ กริตฺวา จตุราสีติปาณสหสฺสานิ มหาวิทุคฺคา อุทฺธริตฺวา เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา สตฺตตาลํ เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา อญฺญํ สตฺตตาลมฺปิ อจฺจึ อภินิมฺมินิตฺวา ปชฺชลิตฺวา ธูมายิตฺวา มหาวเน กูฏาคารสาลายํ ปจฺจุฏฺฐาสึ.

34. « Ensuite, Bhaggava, j’ai instruit, exhorté, inspiré et réjoui cette assemblée par un discours sur le Dhamma. Après les avoir ainsi instruits, exhortés, inspirés et réjouis, j’ai libéré quatre-vingt-quatre mille êtres des grands liens, les ai tirés du grand péril des quatre flots, puis, entrant dans l’élément de feu, je me suis élevé dans les airs à la hauteur de sept palmiers et, manifestant une flamme d’une hauteur supplémentaire de sept palmiers, flamboyante et fumante, je suis retourné à la salle au toit pointu dans la Grande Forêt. »

๓๕. ‘‘อถ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อหํ, ภคฺคว, สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ – ‘ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ยเถว เต อหํ อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ อารพฺภ พฺยากาสึ, ตเถว ตํ วิปากํ อญฺญถา วา’ติ? ‘ยเถว เม, ภนฺเต, ภควา อเจลํ ปาถิกปุตฺตํ อารพฺภ พฺยากาสิ, ตเถว ตํ วิปากํ, โน อญฺญถา’ติ.

35. « Alors, Bhaggava, Sunakkhatta, le fils des Licchavī, s’approcha de moi ; après m’avoir salué, il s’assit à l’écart. Je lui dis alors : “Qu’en penses-tu, Sunakkhatta ? Ce que je t’avais prédit au sujet de l’ascète nu Pāthikaputta s’est-il réalisé tel quel, ou autrement ?” — “Vénérable Monsieur, ce que le Bienheureux m’avait prédit au sujet de l’ascète nu Pāthikaputta s’est réalisé exactement ainsi, et non autrement.” »

‘ตํ กึ มญฺญสิ, สุนกฺขตฺต, ยทิ เอวํ สนฺเต กตํ วา โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ, อกตํ วา’ติ? ‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต กตํ โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ, โน อกต’นฺติ. ‘เอวมฺปิ โข [Pg.23] มํ ตฺวํ, โมฆปุริส, อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรนฺตํ เอวํ วเทสิ – น หิ ปน เม, ภนฺเต, ภควา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรตีติ. ปสฺส, โมฆปุริส, ยาวญฺจ เต อิทํ อปรทฺธํ’ติ.

« “Qu’en penses-tu, Sunakkhatta ? S’il en est ainsi, un miracle relevant d’un état surhumain a-t-il été accompli ou non ?” — “Certes, Vénérable Monsieur, s’il en est ainsi, un miracle relevant d’un état surhumain a bien été accompli.” — “Pourtant, homme égaré, alors même que j’accomplis de tels miracles, tu déclares : ‘Le Bienheureux n’accomplit pour moi aucun miracle’. Vois donc, homme égaré, l'étendue de ta faute.” »

‘‘เอวมฺปิ โข, ภคฺคว, สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มยา วุจฺจมาโน อปกฺกเมว อิมสฺมา ธมฺมวินยา, ยถา ตํ อาปายิโก เนรยิโก.

« Bien que je lui eusse parlé ainsi, Bhaggava, Sunakkhatta, le fils des Licchavī, s'écarta de cet Enseignement et de cette Discipline, tel un être destiné à l'enfer. »

อคฺคญฺญปญฺญตฺติกถา

« Exposé sur la désignation de la connaissance des origines »

๓๖. ‘‘อคฺคญฺญญฺจาหํ, ภคฺคว, ปชานามิ. ตญฺจ ปชานามิ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานามิ, ตญฺจ ปชานํ น ปรามสามิ, อปรามสโต จ เม ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา, ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ.

36. « Je connais, Bhaggava, l’origine des choses. Non seulement je la connais, mais je connais ce qui est bien au-delà. Et bien que je connaisse cela, je ne m’y attache pas. N'ayant point d'attachement, j’ai réalisé en moi-même la paix. C’est en connaissant cela que le Tathāgata ne tombe point dans la détresse. »

๓๗. ‘‘สนฺติ, ภคฺคว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อิสฺสรกุตฺตํ พฺรหฺมกุตฺตํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปนฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต อิสฺสรกุตฺตํ พฺรหฺมกุตฺตํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา, ‘อาโม’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘กถํวิหิตกํ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต อิสฺสรกุตฺตํ พฺรหฺมกุตฺตํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต มยา ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา มมญฺเญว ปฏิปุจฺฉนฺติ. เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ –

37. « Bhaggava, il y a certains ascètes et brahmanes qui proclament, comme connaissance des origines, une doctrine traditionnelle attribuant la création à un Seigneur ou à Brahma. Je me rends auprès d'eux et je leur demande : ‘Est-il vrai, vénérables, que vous proclamiez, comme connaissance des origines, une doctrine traditionnelle attribuant la création à un Seigneur ou à Brahma ?’ Interrogés ainsi par moi, ils répondent : ‘Oui’. Je leur dis alors : ‘De quelle manière, vénérables, proclamez-vous cette connaissance des origines comme étant une doctrine traditionnelle de création par un Seigneur ou par Brahma ?’ Interrogés par moi, ils ne parviennent pas à expliquer et, ne sachant que répondre, ils m'interrogent à mon tour. Interrogé par eux, je leur réponds ainsi :

๓๘. ‘โหติ โข โส, อาวุโส, สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก สํวฏฺฏติ. สํวฏฺฏมาเน โลเก เยภุยฺเยน สตฺตา อาภสฺสรสํวตฺตนิกา โหนฺติ. เต ตตฺถ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ.

38. ‘Il arrive un temps, mes amis, où, tôt ou tard, après une très longue période, ce monde se contracte. Lorsque le monde se contracte, les êtres renaissent pour la plupart dans le royaume d'Ābhassara. Là, ils sont faits d'esprit, se nourrissent de joie, sont rayonnants par eux-mêmes, se déplacent dans les airs, demeurent dans la gloire et subsistent ainsi pendant une période de temps fort longue.’

‘โหติ โข โส, อาวุโส, สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก วิวฏฺฏติ. วิวฏฺฏมาเน โลเก สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ ปาตุภวติ. อถ โข อญฺญตโร สตฺโต อายุกฺขยา วา ปุญฺญกฺขยา วา อาภสฺสรกายา จวิตฺวา สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชติ. โส [Pg.24] ตตฺถ โหติ มโนมโย ปีติภกฺโข สยํปโภ อนฺตลิกฺขจโร สุภฏฺฐายี, จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐติ.

‘Il arrive un temps, mes amis, où, tôt ou tard, après une très longue période, ce monde s'étend. Lorsque le monde s'étend, un palais de Brahma vide apparaît. C'est alors qu'un certain être, par suite de l'épuisement de sa durée de vie ou de ses mérites, tombe du royaume d'Ābhassara et renaît dans le palais de Brahma vide. Là, il est fait d'esprit, se nourrit de joie, est rayonnant par lui-même, se déplace dans les airs, demeure dans la gloire et subsiste ainsi pendant une période de temps fort longue.’

‘ตสฺส ตตฺถ เอกกสฺส ทีฆรตฺตํ นิวุสิตตฺตา อนภิรติ ปริตสฺสนา อุปฺปชฺชติ – อโห วต อญฺเญปิ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺเฉยฺยุนฺติ. อถ อญฺเญปิ สตฺตา อายุกฺขยา วา ปุญฺญกฺขยา วา อาภสฺสรกายา จวิตฺวา พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชนฺติ ตสฺส สตฺตสฺส สหพฺยตํ. เตปิ ตตฺถ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน, จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ.

‘En raison de sa longue demeure solitaire en ce lieu, le mécontentement et l'agitation s'élèvent en lui : « Oh, si seulement d'autres êtres pouvaient aussi venir en cet état ! » C'est alors que d'autres êtres, par suite de l'épuisement de leur durée de vie ou de leurs mérites, tombent du royaume d'Ābhassara et renaissent dans le palais de Brahma, en compagnie de cet être. Eux aussi y sont faits d'esprit, se nourrissent de joie, sont rayonnants par eux-mêmes, se déplacent dans les airs, demeurent dans la gloire et subsistent ainsi pendant une période de temps fort longue.’

๓๙. ‘ตตฺราวุโส, โย โส สตฺโต ปฐมํ อุปปนฺโน, ตสฺส เอวํ โหติ – อหมสฺมิ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ, มยา อิเม สตฺตา นิมฺมิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? มมญฺหิ ปุพฺเพ เอตทโหสิ – อโห วต อญฺเญปิ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺเฉยฺยุนฺติ; อิติ มม จ มโนปณิธิ. อิเม จ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคตาติ.

39. ‘Alors, mes amis, l'être qui y est apparu le premier pense ainsi : « Je suis Brahma, le Grand Brahma, le Victorieux, l'Invaincu, Celui qui voit tout, le Maître, le Seigneur, l'Auteur, le Créateur, le Suprême, l'Ordonnateur, le Détenteur du pouvoir, le Père de tout ce qui a été et de tout ce qui sera. Ces êtres ont été créés par moi. Pourquoi donc ? Parce que j'ai eu jadis cette pensée : « Oh, si seulement d'autres êtres pouvaient aussi venir en cet état ! » Telle fut l'aspiration de mon esprit, et ces êtres sont venus en cet état. »’

‘เยปิ เต สตฺตา ปจฺฉา อุปปนฺนา, เตสมฺปิ เอวํ โหติ – อยํ โข ภวํ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ; อิมินา มยํ โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา. ตํ กิสฺส เหตุ? อิมญฺหิ มยํ อทฺทสาม อิธ ปฐมํ อุปปนฺนํ; มยํ ปนามฺห ปจฺฉา อุปปนฺนาติ.

‘Et les êtres qui sont apparus plus tard pensent aussi : « Ce vénérable est Brahma, le Grand Brahma, le Victorieux, l'Invaincu, Celui qui voit tout, le Maître, le Seigneur, l'Auteur, le Créateur, le Suprême, l'Ordonnateur, le Détenteur du pouvoir, le Père de tout ce qui a été et de tout ce qui sera. Nous avons été créés par ce vénérable Brahma. Pourquoi donc ? Parce que nous l'avons vu ici apparu le premier, alors que nous sommes apparus après lui. »’

๔๐. ‘ตตฺราวุโส, โย โส สตฺโต ปฐมํ อุปปนฺโน, โส ทีฆายุกตโร จ โหติ วณฺณวนฺตตโร จ มเหสกฺขตโร จ. เย ปน เต สตฺตา ปจฺฉา อุปปนฺนา, เต อปฺปายุกตรา จ โหนฺติ ทุพฺพณฺณตรา จ อปฺเปสกฺขตรา จ.

40. ‘Alors, mes amis, l'être qui est apparu le premier a une longévité plus grande, une beauté plus éclatante et un pouvoir plus vaste. Mais les êtres qui sont apparus après lui ont une longévité moindre, une beauté moins éclatante et un pouvoir plus réduit.’

‘ฐานํ โข ปเนตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน [Pg.25] อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ; ตโต ปรํ นานุสฺสรติ.

‘Il arrive, mes amis, qu'un certain être, après avoir trépassé de cet état, vienne en ce monde-ci. Étant venu ici, il quitte la vie domestique pour la vie sans foyer. Ayant embrassé la vie sans foyer, grâce à l'ardeur, à l'effort, à l'application, à la vigilance et à une attention juste, il atteint une telle concentration de l'esprit que, son esprit étant ainsi concentré, il se souvient de sa vie passée là-bas, mais il ne se souvient de rien au-delà.’

‘โส เอวมาห – โย โข โส ภวํ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมาตา เสฏฺโฐ สชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ, เยน มยํ โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา. โส นิจฺโจ ธุโว สสฺสโต อวิปริณามธมฺโม สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสติ. เย ปน มยํ อหุมฺหา เตน โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา, เต มยํ อนิจฺจา อทฺธุวา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตา’ติ. เอวํวิหิตกํ โน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต อิสฺสรกุตฺตํ พฺรหฺมกุตฺตํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถาติ. ‘เต เอวมาหํสุ – เอวํ โข โน, อาวุโส โคตม, สุตํ, ยเถวายสฺมา โคตโม อาหา’ติ. ‘‘อคฺคญฺญญฺจาหํ, ภคฺคว, ปชานามิ. ตญฺจ ปชานามิ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานามิ, ตญฺจ ปชานํ น ปรามสามิ, อปรามสโต จ เม ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ.

‘Il dit alors : « Ce vénérable Brahma, le Grand Brahma, le Victorieux, l'Invaincu, Celui qui voit tout, le Maître, le Seigneur, l'Auteur, le Créateur, le Suprême, l'Ordonnateur, le Détenteur du pouvoir, le Père de tout ce qui a été et de tout ce qui sera, par lequel nous avons été créés, il est permanent, stable, éternel, non sujet au changement, et il demeurera ainsi éternellement. Mais nous, qui avons été créés par ce vénérable Brahma, nous sommes impermanents, instables, de courte vie, sujets au trépas, et c'est ainsi que nous sommes venus en ce monde-ci. » Est-ce ainsi, vénérables, que vous proclamez cette connaissance des origines comme une doctrine traditionnelle de création par un Seigneur ou par Brahma ?’ Ils répondent alors : ‘C'est exactement ainsi, ami Gotama, que nous l'avons entendu dire, tel que le vénérable Gotama vient de l'exposer’. Bhaggava, je connais la connaissance des origines, et je connais ce qui est au-delà. Bien que connaissant cela, je ne m'y attache pas, et parce que je ne m'y attache pas, j'ai réalisé par moi-même la paix intérieure. Connaissant cela, le Tathāgata ne tombe pas dans le malheur. »

๔๑. ‘‘สนฺติ, ภคฺคว, เอเก สมณพฺราหฺมณา ขิฑฺฑาปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปนฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ขิฑฺฑาปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อาโม’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘กถํวิหิตกํ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ขิฑฺฑาปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต มยา ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา มมญฺเญว ปฏิปุจฺฉนฺติ, เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ –

41. « Bhaggava, il y a certains ascètes et brahmanes qui proclament, comme connaissance des origines, une doctrine traditionnelle issue des divinités corrompues par le jeu. Je me rends auprès d'eux et je leur demande : ‘Est-il vrai, vénérables, que vous proclamez, comme connaissance des origines, une doctrine traditionnelle issue des divinités corrompues par le jeu ?’ Interrogés ainsi par moi, ils répondent : ‘Oui’. Je leur dis alors : ‘De quelle manière, vénérables, proclamez-vous cette connaissance des origines comme une doctrine traditionnelle issue des divinités corrompues par le jeu ?’ Interrogés par moi, ils ne parviennent pas à expliquer et, ne sachant que répondre, ils m'interrogent à mon tour. Interrogé par eux, je leur réponds ainsi : »

๔๒. ‘สนฺตาวุโส, ขิฑฺฑาปโทสิกา นาม เทวา. เต อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหรนฺติ. เตสํ อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ สมฺมุสฺสติ, สติยา สมฺโมสา เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ.

42. « ‘Mes amis, il existe des divinités appelées « Corrompues par le jeu ». Elles passent un temps excessif à s'adonner au rire et au plaisir des jeux. À force de passer un temps excessif à s'adonner au rire et au plaisir des jeux, leur attention se perd ; par la perte de l'attention, ces divinités trépassent de cet état.’ »

‘ฐานํ [Pg.26] โข ปเนตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ, อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ; ตโต ปรํ นานุสฺสรติ.

« Il est possible, mes amis, qu'un certain être, après avoir trépassé de cette existence céleste, renaisse en ce monde. Étant parvenu en ce monde, il quitte la vie de famille pour la vie sans foyer. Devenu moine, grâce à l'ardeur, à l'effort soutenu, à l'application constante, à la vigilance et à une attention juste, il atteint un état de concentration de l'esprit tel que, l'esprit ainsi concentré, il se remémore cette existence antérieure, mais ne peut se souvenir au-delà. »

‘โส เอวมาห – เย โข เต โภนฺโต เทวา น ขิฑฺฑาปโทสิกา เต น อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหรนฺติ. เตสํ นาติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ น สมฺมุสฺสติ, สติยา อสมฺโมสา เต เทวา ตมฺหา กายา น จวนฺติ, นิจฺจา ธุวา สสฺสตา อวิปริณามธมฺมา สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสนฺติ. เย ปน มยํ อหุมฺหา ขิฑฺฑาปโทสิกา เต มยํ อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหริมฺหา, เตสํ โน อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ สมฺมุสฺสติ, สติยา สมฺโมสา เอวํ มยํ ตมฺหา กายา จุตา, อนิจฺจา อทฺธุวา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตาติ. เอวํวิหิตกํ โน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต ขิฑฺฑาปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ. ‘เต เอวมาหํสุ – เอวํ โข โน, อาวุโส โคตม, สุตํ, ยเถวายสฺมา โคตโม อาหา’ติ. ‘‘อคฺคญฺญญฺจาหํ, ภคฺคว, ปชานามิ…เป… ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ.

« Cet homme dit alors : “Ces vénérables divinités qui ne sont pas corrompues par le plaisir ne passent pas un temps excessif à se livrer aux rires et aux jeux. Ne passant pas un temps excessif à se livrer aux rires et aux jeux, leur vigilance ne s'égare pas ; faute d'égarement de la vigilance, ces divinités ne trépassent pas de cette existence. Elles sont permanentes, stables, éternelles, non sujettes au changement, et demeureront ainsi à jamais. Mais nous, qui étions corrompus par le plaisir, nous avons passé un temps excessif à nous livrer aux rires et aux jeux ; passant un temps excessif à nous livrer aux rires et aux jeux, notre vigilance s'est égarée ; par l'égarement de la vigilance, nous avons ainsi trépassé de cette existence ; nous sommes impermanents, instables, de courte vie, sujets au trépas, et sommes revenus en ce monde.” Est-ce ainsi, vénérables, que vous proclamez comme connaissance primordiale cette doctrine des maîtres ayant pour origine la corruption par le plaisir ? » Ils répondirent : « C'est bien ainsi, ami Gotama, que nous l'avons entendu, tout comme l'honorable Gotama vient de le dire. » — « Bhaggava, je connais la connaissance primordiale... etc... en connaissant cela, le Tathāgata ne tombe pas dans le malheur. »

๔๓. ‘‘สนฺติ, ภคฺคว, เอเก สมณพฺราหฺมณา มโนปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปนฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต มโนปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อาโม’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘กถํวิหิตกํ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต มโนปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต มยา ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา มมญฺเญว ปฏิปุจฺฉนฺติ. เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ –

43. « Il y a, Bhaggava, certains ascètes et brahmanes qui proclament comme connaissance primordiale une doctrine des maîtres ayant pour origine la corruption par l'esprit. M'étant approché d'eux, je leur demande : “Est-il vrai, vénérables, que vous proclamiez comme connaissance primordiale une doctrine des maîtres ayant pour origine la corruption par l'esprit ?” Interrogés ainsi par moi, ils le confirment. Je leur demande alors : “De quelle manière, vénérables, proclamez-vous comme connaissance primordiale cette doctrine des maîtres ayant pour origine la corruption par l'esprit ?” Interrogés par moi, ils ne parviennent pas à répondre et, ne le pouvant, ils m'interrogent à leur tour. Interrogé par eux, je leur explique : »

๔๔. ‘สนฺตาวุโส, มโนปโทสิกา นาม เทวา. เต อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺติ. เต อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ [Pg.27] ปทูเสนฺติ. เต อญฺญมญฺญํ ปทุฏฺฐจิตฺตา กิลนฺตกายา กิลนฺตจิตฺตา. เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ.

44. « “Il existe, mes amis, des divinités nommées 'corrompues par l'esprit'. Elles s'observent mutuellement de façon excessive. À s'observer mutuellement de façon excessive, elles conçoivent de la malveillance l'une envers l'autre. Ayant l'esprit corrompu l'une envers l'autre, leur corps se fatigue et leur esprit s'épuise. Ces divinités trépassent alors de cette existence.” »

‘ฐานํ โข ปเนตํ, อาวุโส, วิชฺชติ, ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, ตโต ปรํ นานุสฺสรติ.

« “Il est possible, mes amis, qu'un certain être, après avoir trépassé de cette existence, renaisse en ce monde. Étant parvenu en ce monde, il quitte la vie de famille pour la vie sans foyer. Devenu moine, grâce à l'ardeur, à l'effort soutenu, à l'application constante, à la vigilance et à une attention juste, il atteint un état de concentration de l'esprit tel que, l'esprit ainsi concentré, il se remémore cette existence antérieure, mais ne peut se souvenir au-delà.” »

‘โส เอวมาห – เย โข เต โภนฺโต เทวา น มโนปโทสิกา เต นาติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺติ. เต นาติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ นปฺปทูเสนฺติ. เต อญฺญมญฺญํ อปฺปทุฏฺฐจิตฺตา อกิลนฺตกายา อกิลนฺตจิตฺตา. เต เทวา ตมฺหา กายา น จวนฺติ, นิจฺจา ธุวา สสฺสตา อวิปริณามธมฺมา สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสนฺติ. เย ปน มยํ อหุมฺหา มโนปโทสิกา, เต มยํ อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายิมฺหา. เต มยํ อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ ปทูสิมฺหา. เต มยํ อญฺญมญฺญํ ปทุฏฺฐจิตฺตา กิลนฺตกายา กิลนฺตจิตฺตา. เอวํ มยํ ตมฺหา กายา จุตา, อนิจฺจา อทฺธุวา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตาติ. เอวํวิหิตกํ โน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต มโนปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ. ‘เต เอวมาหํสุ – เอวํ โข โน, อาวุโส โคตม, สุตํ, ยเถวายสฺมา โคตโม อาหา’ติ. ‘‘อคฺคญฺญญฺจาหํ, ภคฺคว, ปชานามิ…เป… ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ.

« Cet homme dit alors : “Ces vénérables divinités qui ne sont pas corrompues par l'esprit ne s'observent pas mutuellement de façon excessive. Ne s'observant pas mutuellement de façon excessive, elles ne conçoivent pas de malveillance l'une envers l'autre. N'ayant pas l'esprit corrompu l'une envers l'autre, leur corps ne se fatigue pas et leur esprit ne s'épuise pas. Ces divinités ne trépassent pas de cette existence ; elles sont permanentes, stables, éternelles, non sujettes au changement, et demeureront ainsi à jamais. Mais nous, qui étions corrompus par l'esprit, nous nous sommes observés mutuellement de façon excessive. À nous observer mutuellement de façon excessive, nous avons conçu de la malveillance l'un envers l'autre. Ayant l'esprit corrompu l'un envers l'autre, notre corps s'est fatigué et notre esprit s'est épuisé. C'est ainsi que nous avons trépassé de cette existence ; nous sommes impermanents, instables, de courte vie, sujets au trépas, et sommes revenus en ce monde.” Est-ce ainsi, vénérables, que vous proclamez comme connaissance primordiale cette doctrine des maîtres ayant pour origine la corruption par l'esprit ? » Ils répondirent : « C'est bien ainsi, ami Gotama, que nous l'avons entendu, tout comme l'honorable Gotama vient de le dire. » — « Bhaggava, je connais la connaissance primordiale... etc... en connaissant cela, le Tathāgata ne tombe pas dans le malheur. »

๔๕. ‘‘สนฺติ, ภคฺคว, เอเก สมณพฺราหฺมณา อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปนฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘สจฺจํ กิร ตุมฺเห อายสฺมนฺโต อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา ‘อาโม’ติ ปฏิชานนฺติ. ตฺยาหํ เอวํ วทามิ – ‘กถํวิหิตกํ ปน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? เต [Pg.28] มยา ปุฏฺฐา น สมฺปายนฺติ, อสมฺปายนฺตา มมญฺเญว ปฏิปุจฺฉนฺติ. เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ –

45. « Il y a, Bhaggava, certains ascètes et brahmanes qui proclament comme connaissance primordiale une doctrine des maîtres selon laquelle le monde est apparu de façon fortuite. M'étant approché d'eux, je leur demande : “Est-il vrai, vénérables, que vous proclamiez comme connaissance primordiale une doctrine des maîtres selon laquelle le monde est apparu de façon fortuite ?” Interrogés ainsi par moi, ils le confirment. Je leur demande alors : “De quelle manière, vénérables, proclamez-vous comme connaissance primordiale cette doctrine des maîtres sur l'apparition fortuite ?” Interrogés par moi, ils ne parviennent pas à répondre et, ne le pouvant, ils m'interrogent à leur tour. Interrogé par eux, je leur explique : »

๔๖. ‘สนฺตาวุโส, อสญฺญสตฺตา นาม เทวา. สญฺญุปฺปาทา จ ปน เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ.

46. « “Il existe, mes amis, des divinités nommées 'êtres privés de perception'. Or, par l'apparition de la perception, ces divinités trépassent de cette existence céleste.” »

‘ฐานํ โข ปเนตํ, อาวุโส, วิชฺชติ. ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ. อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ สญฺญุปฺปาทํ อนุสฺสรติ, ตโต ปรํ นานุสฺสรติ.

« “Il est possible, mes amis, qu'un tel cas se présente : un certain être, après avoir trépassé de cette existence, renaisse en ce monde. Étant parvenu en ce monde, il quitte la vie de famille pour la vie sans foyer. Devenu moine, grâce à l'ardeur, à l'effort soutenu, à l'application constante, à la vigilance et à une attention juste, il atteint un état de concentration de l'esprit tel que, l'esprit ainsi concentré, il se remémore cette apparition de la perception, mais ne peut se souvenir au-delà.” »

‘โส เอวมาห – อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จ. ตํ กิสฺส เหตุ? อหญฺหิ ปุพฺเพ นาโหสึ, โสมฺหิ เอตรหิ อหุตฺวา สนฺตตาย ปริณโตติ. เอวํวิหิตกํ โน ตุมฺเห อายสฺมนฺโต อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถา’ติ? ‘เต เอวมาหํสุ – เอวํ โข โน, อาวุโส โคตม, สุตํ ยเถวายสฺมา โคตโม อาหา’ติ. ‘‘อคฺคญฺญญฺจาหํ, ภคฺคว, ปชานามิ ตญฺจ ปชานามิ, ตโต จ อุตฺตริตรํ ปชานามิ, ตญฺจ ปชานํ น ปรามสามิ, อปรามสโต จ เม ปจฺจตฺตญฺเญว นิพฺพุติ วิทิตา. ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ.

« Il s’exprime ainsi : 'Le soi et le monde sont apparus sans cause. Pourquoi donc ? Car auparavant je n’existais pas ; et me voici maintenant, n’ayant pas été, parvenu à l’existence.' Est-ce ainsi, ô vénérables, que vous énoncez selon cette modalité la doctrine de votre maître sur l’apparition sans cause comme étant la connaissance première ? » « Ils répondirent ainsi : 'C’est bien ainsi, ô Gotama, que nous l'avons entendu, tout comme le vénérable Gotama vient de le dire.' » « Bhaggava, je connais la connaissance première, et je connais ce qui s’y rapporte, et je connais même ce qui est bien au-delà de cela. Mais tout en connaissant cela, je ne m’y attache pas ; et n’étant pas attaché, j'ai réalisé par moi-même la paix intérieure. C’est par cette connaissance supérieure que le Tathāgata ne tombe pas dans la souffrance. »

๔๗. ‘‘เอวํวาทึ โข มํ, ภคฺคว, เอวมกฺขายึ เอเก สมณพฺราหฺมณา อสตา ตุจฺฉา มุสา อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ – ‘วิปรีโต สมโณ โคตโม ภิกฺขโว จ. สมโณ โคตโม เอวมาห – ยสฺมึ สมเย สุภํ วิโมกฺขํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, สพฺพํ ตสฺมึ สมเย อสุภนฺตฺเวว ปชานาตี’ติ. น โข ปนาหํ, ภคฺคว, เอวํ วทามิ – ‘ยสฺมึ สมเย สุภํ วิโมกฺขํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, สพฺพํ ตสฺมึ สมเย อสุภนฺตฺเวว ปชานาตี’ติ. เอวญฺจ ขฺวาหํ, ภคฺคว, วทามิ – ‘ยสฺมึ สมเย สุภํ วิโมกฺขํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, สุภนฺตฺเวว ตสฺมึ สมเย ปชานาตี’ติ.

47. « Bhaggava, bien que je parle ainsi et que j’enseigne ainsi, certains ascètes et brahmanes m’accusent faussement par des propos vains, mensongers et contraires à la vérité, en disant : 'Le reclus Gotama a une perception faussée, et ses moines aussi. Le reclus Gotama affirme que lorsqu’on demeure dans la libération de la beauté, on perçoit alors tout comme laid seulement.' Or, Bhaggava, je ne dis pas cela. Je ne dis pas que lorsqu’on demeure dans la libération de la beauté, on perçoit alors tout comme laid. Au contraire, Bhaggava, voici ce que je dis : lorsqu’on demeure dans la libération de la beauté, on perçoit, en cet instant, que c’est précisément beau. »

‘‘เต [Pg.29] จ, ภนฺเต, วิปรีตา, เย ภควนฺตํ วิปรีตโต ทหนฺติ ภิกฺขโว จ. เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ. ปโหติ เม ภควา ตถา ธมฺมํ เทเสตุํ, ยถา อหํ สุภํ วิโมกฺขํ อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺย’’นฺติ.

« Seigneur, ce sont eux qui sont dans l’erreur, ceux qui considèrent faussement le Bienheureux et ses moines comme étant dans l'erreur. Seigneur, j’ai une telle confiance dans le Bienheureux. Le Bienheureux est capable de m’enseigner le Dhamma de telle sorte que je puisse, moi aussi, parvenir à demeurer dans la libération de la beauté. »

๔๘. ‘‘ทุกฺกรํ โข เอตํ, ภคฺคว, ตยา อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺราโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน สุภํ วิโมกฺขํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. อิงฺฆ ตฺวํ, ภคฺคว, โย จ เต อยํ มยิ ปสาโท, ตเมว ตฺวํ สาธุกมนุรกฺขา’’ติ. ‘‘สเจ ตํ, ภนฺเต, มยา ทุกฺกรํ อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺราโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน สุภํ วิโมกฺขํ อุปสมฺปชฺช วิหริตุํ. โย จ เม อยํ, ภนฺเต, ภควติ ปสาโท, ตเมวาหํ สาธุกมนุรกฺขิสฺสามี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน ภคฺควโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

48. « Bhaggava, il est difficile pour toi — ayant une autre vue, d’autres préférences, d’autres inclinaisons, une autre discipline et un autre maître — de parvenir à demeurer dans cette libération de la beauté. Allons, Bhaggava, contente-toi de préserver soigneusement cette foi que tu as en moi. » « Seigneur, s’il m’est difficile — ayant une autre vue, d’autres préférences, d’autres inclinaisons, une autre discipline et un autre maître — de parvenir à demeurer dans cette libération de la beauté, alors, Seigneur, je préserverai soigneusement cette foi que j’ai envers le Bienheureux. » Voilà ce que dit le Bienheureux. Le paribbājaka de la lignée de Bhaggava, l’esprit satisfait, se réjouit des paroles du Bienheureux.

ปาถิกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปฐมํ.

Le premier discours, le Pāthika Sutta, est terminé.

๒. อุทุมฺพริกสุตฺตํ

2. 2. Udumbarika Sutta

นิคฺโรธปริพฺพาชกวตฺถุ

L'histoire du paribbājaka Nigrodha

๔๙. เอวํ [Pg.30] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. เตน โข ปน สมเยน นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก อุทุมฺพริกาย ปริพฺพาชการาเม ปฏิวสติ มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ ตึสมตฺเตหิ ปริพฺพาชกสเตหิ. อถ โข สนฺธาโน คหปติ ทิวา ทิวสฺส ราชคหา นิกฺขมิ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อถ โข สนฺธานสฺส คหปติสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อกาโล โข ภควนฺตํ ทสฺสนาย. ปฏิสลฺลีโน ภควา. มโนภาวนียานมฺปิ ภิกฺขูนํ อสมโย ทสฺสนาย. ปฏิสลฺลีนา มโนภาวนียา ภิกฺขู. ยํนูนาหํ เยน อุทุมฺพริกาย ปริพฺพาชการาโม, เยน นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกเมยฺย’’นฺติ. อถ โข สนฺธาโน คหปติ เยน อุทุมฺพริกาย ปริพฺพาชการาโม, เตนุปสงฺกมิ.

49. Ainsi ai-je entendu : Une fois, le Bienheureux séjournait à Rājagaha, sur la montagne du Vautour. En ce temps-là, le paribbājaka Nigrodha résidait dans le parc des paribbājaka appartenant à la reine Udumbarikā, avec une grande assemblée de trois mille paribbājaka. Alors, le père de famille Sandhāna quitta Rājagaha en plein après-midi pour aller voir le Bienheureux. Puis, le père de famille Sandhāna eut cette réflexion : « Ce n’est pas le moment de voir le Bienheureux, car il est en retraite solitaire. Ce n’est pas non plus le moment de voir les moines qui cultivent l'esprit, car ils sont aussi en retraite solitaire. Si j’allais plutôt au parc des paribbājaka d’Udumbarikā, là où se trouve le paribbājaka Nigrodha ? » Le père de famille Sandhāna se rendit donc au parc des paribbājaka d’Udumbarikā.

๕๐. เตน โข ปน สมเยน นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก มหติยา ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ นิสินฺโน โหติ อุนฺนาทินิยา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทาย อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺติยา. เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถิกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ อิติภวาภวกถํ อิติ วา.

50. En ce temps-là, le paribbājaka Nigrodha était assis avec sa grande assemblée de paribbājaka, lesquels faisaient un grand vacarme et tenaient des propos divers et futiles, à savoir : des récits sur les rois, les voleurs, les ministres, les armées, les dangers, les batailles, la nourriture, les boissons, les vêtements, les lits, les guirlandes, les parfums, les parents, les véhicules, les villages, les bourgades, les cités, les provinces, les femmes, les héros, les carrefours, les points d'eau, les défunts, des propos variés, des spéculations sur le monde, sur l'océan, sur la prospérité et le déclin, et ainsi de suite.

๕๑. อทฺทสา โข นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก สนฺธานํ คหปตึ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ. ทิสฺวา สกํ ปริสํ สณฺฐาเปสิ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ. อยํ สมณสฺส โคตมสฺส สาวโก อาคจฺฉติ สนฺธาโน คหปติ. ยาวตา โข ปน สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา คิหี โอทาตวสนา ราชคเห ปฏิวสนฺติ, อยํ เตสํ อญฺญตโร สนฺธาโน คหปติ. อปฺปสทฺทกามา โข ปเนเต อายสฺมนฺโต อปฺปสทฺทวินีตา[Pg.31], อปฺปสทฺทสฺส วณฺณวาทิโน. อปฺเปว นาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺยา’’ติ. เอวํ วุตฺเต เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ.

51. Le paribbājaka Nigrodha vit de loin venir le père de famille Sandhāna. En le voyant, il fit taire sa propre assemblée : « Que les vénérables fassent moins de bruit ! Que les vénérables ne fassent pas de bruit ! Voici que vient Sandhāna, un disciple du reclus Gotama. Parmi les disciples laïcs vêtus de blanc du reclus Gotama qui résident à Rājagaha, ce père de famille Sandhāna est l'un d'eux. Or, ces vénérables apprécient le silence, sont formés au silence et font l'éloge du silence. Peut-être, s'il voit que l'assemblée est silencieuse, jugera-t-il bon de s'approcher. » À ces mots, les paribbājaka gardèrent le silence.

๕๒. อถ โข สนฺธาโน คหปติ เยน นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา นิคฺโรเธน ปริพฺพาชเกน สทฺธึ สมฺโมทิ. สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สนฺธาโน คหปติ นิคฺโรธํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘อญฺญถา โข อิเม โภนฺโต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา สงฺคมฺม สมาคมฺม อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – ราชกถํ…เป… อิติภวาภวกถํ อิติ วา. อญฺญถา โข ปน โส ภควา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานี’’ติ.

52. Alors, le père de famille Sandhāna s'approcha du paribbājaka Nigrodha et, après l'avoir rejoint, échangea avec lui des paroles amicales. Une fois ces propos courtois et mémorables terminés, il s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le père de famille Sandhāna dit au paribbājaka Nigrodha : « Combien est différente, ô vénérables, la manière dont ces paribbājaka d'autres écoles, une fois réunis et assemblés, demeurent bruyants, faisant un grand vacarme, et s'adonnent à divers propos futiles, tels que : récits sur les rois... (etc.)... sur la prospérité et le déclin. Tandis que le Bienheureux, lui, recherche les demeures isolées dans les profondeurs de la forêt, là où il y a peu de bruit, peu de vacarme, à l'abri des vents de la foule, propices à l'intimité des hommes et favorables à la retraite solitaire. »

๕๓. เอวํ วุตฺเต นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก สนฺธานํ คหปตึ เอตทโวจ – ‘‘ยคฺเฆ คหปติ, ชาเนยฺยาสิ, เกน สมโณ โคตโม สทฺธึ สลฺลปติ, เกน สากจฺฉํ สมาปชฺชติ, เกน ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ สมาปชฺชติ? สุญฺญาคารหตา สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญา อปริสาวจโร สมโณ โคตโม นาลํ สลฺลาปาย. โส อนฺตมนฺตาเนว เสวติ. เสยฺยถาปิ นาม โคกาณา ปริยนฺตจารินี อนฺตมนฺตาเนว เสวติ. เอวเมว สุญฺญาคารหตา สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญา; อปริสาวจโร สมโณ โคตโม; นาลํ สลฺลาปาย. โส อนฺตมนฺตาเนว เสวติ. อิงฺฆ, คหปติ, สมโณ โคตโม อิมํ ปริสํ อาคจฺเฉยฺย, เอกปญฺเหเนว นํ สํสาเทยฺยาม, ตุจฺฉกุมฺภีว นํ มญฺเญ โอโรเธยฺยามา’’ติ.

53. À ces mots, l'ascétique errant Nigrodha dit au maître de maison Sandhāna : « Écoute, maître de maison, sache-le bien : avec qui le samana Gotama converse-t-il ? Avec qui tient-il des discussions ? Avec qui parvient-il à la distinction de sa sagesse ? La sagesse du samana Gotama est anéantie par la solitude ; le samana Gotama ne fréquente pas les assemblées et est incapable de soutenir une conversation. Il ne fréquente que les lieux les plus reculés. Tout comme une vache borgne qui, errant à la lisière, ne fréquente que les abords extérieurs, de même la sagesse du samana Gotama est anéantie par la solitude ; le samana Gotama ne fréquente pas les assemblées et est incapable de soutenir une conversation. Il ne fréquente que les lieux les plus reculés. Allons, maître de maison, si seulement le samana Gotama venait dans cette assemblée, nous le confondrions par une seule question ; nous l'enfermerions dans ses contradictions comme s'il était une cruche vide, je pense. »

๕๔. อสฺโสสิ โข ภควา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย สนฺธานสฺส คหปติสฺส นิคฺโรเธน ปริพฺพาชเกน สทฺธึ อิมํ กถาสลฺลาปํ. อถ โข ภควา คิชฺฌกูฏา ปพฺพตา โอโรหิตฺวา เยน สุมาคธาย ตีเร โมรนิวาโป เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา [Pg.32] สุมาคธาย ตีเร โมรนิวาเป อพฺโภกาเส จงฺกมิ. อทฺทสา โข นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ สุมาคธาย ตีเร โมรนิวาเป อพฺโภกาเส จงฺกมนฺตํ. ทิสฺวาน สกํ ปริสํ สณฺฐาเปสิ – ‘‘อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ, มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ, อยํ สมโณ โคตโม สุมาคธาย ตีเร โมรนิวาเป อพฺโภกาเส จงฺกมติ. อปฺปสทฺทกาโม โข ปน โส อายสฺมา, อปฺปสทฺทสฺส วณฺณวาที. อปฺเปว นาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ มญฺเญยฺย. สเจ สมโณ โคตโม อิมํ ปริสํ อาคจฺเฉยฺย, อิมํ ตํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยาม – ‘โก นาม โส, ภนฺเต, ภควโต ธมฺโม, เยน ภควา สาวเก วิเนติ, เยน ภควตา สาวกา วินีตา อสฺสาสปฺปตฺตา ปฏิชานนฺติ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริย’นฺติ? เอวํ วุตฺเต เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ.

54. Le Béni entendit, grâce à son oreille divine purifiée et surpassant celle des hommes, cette conversation entre le maître de maison Sandhāna et l'ascétique errant Nigrodha. Alors le Béni, descendant du mont des Vautours, se rendit au bord de l'étang Sumāgadhā, là où se trouve le lieu de nourrissage des paons ; arrivé là, il marcha de long en large en plein air, au bord de l'étang Sumāgadhā. L'ascétique errant Nigrodha vit le Béni marcher ainsi de long en large. L'ayant vu, il fit tenir son assemblée tranquille en disant : « Que messieurs fassent silence, que messieurs ne fassent pas de bruit ! Ce samana Gotama marche de long en large en plein air au bord de l'étang Sumāgadhā. Cet honorable Gotama aime le silence et fait l'éloge du silence. S'il s'aperçoit que l'assemblée est silencieuse, il pourrait juger bon de s'approcher. Si le samana Gotama vient vers cette assemblée, nous lui poserons cette question : "Quel est donc, Seigneur, ce Dhamma par lequel le Béni instruit ses disciples, et par lequel les disciples ainsi instruits par le Béni parviennent à la certitude et déclarent avoir accompli le fondement de la vie sainte ?" » À ces mots, les ascétiques errants devinrent silencieux.

ตโปชิคุจฺฉาวาโท

Le discours sur l'ascèse scrupuleuse

๕๕. อถ โข ภควา เยน นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ. อถ โข นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอตุ โข, ภนฺเต, ภควา, สฺวาคตํ, ภนฺเต, ภควโต. จิรสฺสํ โข, ภนฺเต, ภควา อิมํ ปริยายมกาสิ ยทิทํ อิธาคมนาย. นิสีทตุ, ภนฺเต, ภควา, อิทมาสนํ ปญฺญตฺต’’นฺติ. นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน. นิคฺโรโธปิ โข ปริพฺพาชโก อญฺญตรํ นีจาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข นิคฺโรธํ ปริพฺพาชกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘กาย นุตฺถ, นิคฺโรธ, เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา, กา จ ปน โว อนฺตรากถา วิปฺปกตา’’ติ? เอวํ วุตฺเต, นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ, ‘‘อิธ มยํ, ภนฺเต, อทฺทสาม ภควนฺตํ สุมาคธาย ตีเร โมรนิวาเป อพฺโภกาเส จงฺกมนฺตํ, ทิสฺวาน เอวํ อโวจุมฺหา – ‘สเจ สมโณ โคตโม อิมํ ปริสํ อาคจฺเฉยฺย, อิมํ ตํ ปญฺหํ ปุจฺเฉยฺยาม – โก นาม โส, ภนฺเต, ภควโต ธมฺโม, เยน ภควา สาวเก วิเนติ, เยน ภควตา สาวกา วินีตา อสฺสาสปฺปตฺตา ปฏิชานนฺติ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริย’นฺติ? อยํ โข โน, ภนฺเต, อนฺตรากถา วิปฺปกตา; อถ ภควา อนุปฺปตฺโต’’ติ.

55. Alors le Béni s'approcha de l'ascétique errant Nigrodha. Nigrodha dit alors au Béni : « Que le Béni vienne, Seigneur. Soyez le bienvenu, Seigneur. Cela faisait longtemps que le Béni n'avait pas pris l'occasion de venir ici. Que le Béni s'assoie, ce siège est préparé. » Le Béni s'assit sur le siège préparé. Nigrodha, l'ascétique errant, prit quant à lui un siège bas et s'assit à l'écart. Le Béni dit alors à Nigrodha assis à l'écart : « De quel sujet discutiez-vous donc à l'instant, Nigrodha ? Et quelle était cette conversation interrompue ? » À ces mots, Nigrodha répondit au Béni : « Seigneur, nous avons vu ici le Béni marcher de long en large en plein air au bord de l'étang Sumāgadhā, et l'ayant vu, nous nous sommes dit : "Si le samana Gotama vient vers cette assemblée, nous lui poserons cette question : Quel est donc ce Dhamma par lequel le Béni instruit ses disciples, et par lequel ils parviennent à la certitude et déclarent avoir accompli le fondement de la vie sainte ?" Telle était, Seigneur, notre conversation qui est restée interrompue ; c'est alors que le Béni est arrivé. »

๕๖. ‘‘ทุชฺชานํ โข เอตํ, นิคฺโรธ, ตยา อญฺญทิฏฺฐิเกน อญฺญขนฺติเกน อญฺญรุจิเกน อญฺญตฺราโยเคน อญฺญตฺราจริยเกน, เยนาหํ สาวเก วิเนมิ[Pg.33], เยน มยา สาวกา วินีตา อสฺสาสปฺปตฺตา ปฏิชานนฺติ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริยํ. อิงฺฆ ตฺวํ มํ, นิคฺโรธ, สเก อาจริยเก อธิเชคุจฺเฉ ปญฺหํ ปุจฺฉ – ‘กถํ สนฺตา นุ โข, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉา ปริปุณฺณา โหติ, กถํ อปริปุณฺณา’ติ? เอวํ วุตฺเต เต ปริพฺพาชกา อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเหสุํ – ‘‘อจฺฉริยํ วต โภ, อพฺภุตํ วต โภ, สมณสฺส โคตมสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา, ยตฺร หิ นาม สกวาทํ ฐเปสฺสติ, ปรวาเทน ปวาเรสฺสตี’’ติ.

56. « Il est difficile pour toi, Nigrodha, qui as d'autres vues, d'autres préférences, d'autres goûts, d'autres pratiques et un autre maître, de comprendre ce Dhamma par lequel j'instruis mes disciples et par lequel ils parviennent à la certitude et déclarent avoir accompli le fondement de la vie sainte. Allons, Nigrodha, interroge-moi plutôt sur la doctrine de ton propre maître concernant l'ascèse scrupuleuse : "Comment donc, Seigneur, l'ascèse scrupuleuse est-elle parfaitement accomplie, et comment ne l'est-elle pas ?" » À ces mots, les ascétiques errants firent un grand vacarme, s'exclamant : « Quel prodige ! Quelle merveille ! Quelle puissance et quelle majesté possède le samana Gotama, pour qu'il puisse ainsi laisser de côté sa propre doctrine et inviter à discuter de la doctrine d'autrui ! »

๕๗. อถ โข นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก เต ปริพฺพาชเก อปฺปสทฺเท กตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘มยํ โข, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉาวาทา ตโปชิคุจฺฉาสารา ตโปชิคุจฺฉาอลฺลีนา วิหราม. กถํ สนฺตา นุ โข, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉา ปริปุณฺณา โหติ, กถํ อปริปุณฺณา’’ติ?

57. Alors l'ascétique errant Nigrodha, ayant fait taire les autres ascétiques, dit au Béni : « Seigneur, nous sommes de ceux qui professent l'ascèse scrupuleuse, qui en font l'essentiel et y sont attachés. Comment donc, Seigneur, l'ascèse scrupuleuse est-elle parfaitement accomplie, et comment ne l'est-elle pas ? »

‘‘อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อเจลโก โหติ มุตฺตาจาโร, หตฺถาปเลขโน, น เอหิภทฺทนฺติโก, น ติฏฺฐภทฺทนฺติโก, นาภิหฏํ, น อุทฺทิสฺสกตํ, น นิมนฺตนํ สาทิยติ, โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น เอฬกมนฺตรํ, น ทณฺฑมนฺตรํ, น มุสลมนฺตรํ, น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ, น คพฺภินิยา, น ปายมานาย, น ปุริสนฺตรคตาย, น สงฺกิตฺตีสุ, น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ, น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี, น มจฺฉํ, น มํสํ, น สุรํ, น เมรยํ, น ถุโสทกํ ปิวติ, โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก, ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก, สตฺตาคาริโก วา โหติ สตฺตาโลปิโก, เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ยาเปติ, ทฺวีหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ, สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ; เอกาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, ทฺวีหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, สตฺตาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, อิติ เอวรูปํ อทฺธมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. โส สากภกฺโข วา โหติ, สามากภกฺโข วา โหติ, นีวารภกฺโข วา โหติ, ททฺทุลภกฺโข วา โหติ, หฏภกฺโข วา โหติ, กณภกฺโข วา โหติ, อาจามภกฺโข วา โหติ, ปิญฺญากภกฺโข วา โหติ, ติณภกฺโข วา โหติ, โคมยภกฺโข วา โหติ; วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. โส สาณานิปิ ธาเรติ[Pg.34], มสาณานิปิ ธาเรติ, ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ, ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ, ติรีฏานิปิ ธาเรติ, อชินมฺปิ ธาเรติ, อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ, กุสจีรมฺปิ ธาเรติ, วากจีรมฺปิ ธาเรติ, ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ, เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, วาฬกมฺพลมฺปิ ธาเรติ, อุลูกปกฺขมฺปิ ธาเรติ, เกสมสฺสุโลจโกปิ โหติ เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต, อุพฺภฏฺฐโกปิ โหติ อาสนปฏิกฺขิตฺโต, อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต, กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ, ผลกเสยฺยมฺปิ กปฺเปติ, ถณฺฑิลเสยฺยมฺปิ กปฺเปติ, เอกปสฺสยิโกปิ โหติ รโชชลฺลธโร, อพฺโภกาสิโกปิ โหติ ยถาสนฺถติโก, เวกฏิโกปิ โหติ วิกฏโภชนานุโยคมนุยุตฺโต, อปานโกปิ โหติ อปานกตฺตมนุยุตฺโต, สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ, ยทิ เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริปุณฺณา วา โหติ อปริปุณฺณา วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริปุณฺณา โหติ, โน อปริปุณฺณา’’ติ. ‘‘เอวํ ปริปุณฺณายปิ โข อหํ, นิคฺโรธ, ตโปชิคุจฺฉาย อเนกวิหิเต อุปกฺกิเลเส วทามี’’ติ.

« Ici, Nigrodha, un ascète va nu, il a des habitudes libres, il se lèche les mains après avoir mangé ; il n’accepte pas de nourriture de celui qui dit : ‘Venez, Monsieur’, ni de celui qui dit : ‘Arrêtez-vous, Monsieur’ ; il n'accepte pas ce qu'on lui apporte, ni ce qui est préparé spécialement pour lui, ni une invitation. Il ne reçoit rien de l'embouchure d'un pot, ni de l'embouchure d'un panier ; il ne reçoit rien au-delà d'un seuil, ni au-delà d'un bâton, ni au-delà d'un pilon. Il n'accepte rien de deux personnes en train de manger, ni d'une femme enceinte, ni d'une femme qui allaite, ni d'une femme qui a un homme chez elle. Il n'accepte pas de nourriture provenant de collectes organisées, ni là où un chien attend, ni là où les mouches fourmillent. Il ne mange ni poisson, ni viande ; il ne boit ni alcool de grain, ni alcool de fruits, ni boisson fermentée. Il mendie dans une seule maison et ne prend qu'une bouchée, ou dans deux maisons et prend deux bouchées, ou dans sept maisons et prend sept bouchées. Il subsiste avec un seul petit bol, deux bols, ou sept bols. Il mange une fois par jour, tous les deux jours, ou tous les sept jours. Ainsi, il s'adonne à la pratique de manger à des intervalles réguliers, allant jusqu'à une fois tous les quinze jours. Il se nourrit de légumes verts, de mil, de riz sauvage, de retailles de cuir, de mousse, de son de riz, de croûte de riz, de tourteau de sésame, d'herbe ou de bouse de vache. Il subsiste avec des racines et des fruits de la forêt, se nourrissant de fruits tombés. Il porte des vêtements de chanvre, de chanvre mélangé, des linceuls, des chiffons de décharge, de l'écorce d'arbre, de la peau d'antilope noire, des bandes de peau d'antilope, de l'herbe kusa, de la fibre d'écorce, des planchettes de bois, une couverture de cheveux humains, une couverture de poils d'animaux, ou des ailes de chouette. Il s'arrache les cheveux et la barbe, s'adonnant à cette pratique. Il reste debout, refusant de s'asseoir. Il reste accroupi, s'adonnant à l'effort de la posture accroupie. Il couche sur un lit d'épines. Il couche sur une planche, sur le sol nu, ou sur un seul côté. Il est couvert de poussière et de saleté. Il vit en plein air, s'asseyant là où on lui assigne une place. Il mange des excréments, s'adonnant à cette pratique. Il ne boit pas d'eau froide. Il s'adonne à la pratique de descendre dans l'eau trois fois par jour. Que penses-tu, Nigrodha ? Si tel est le cas, l'ascèse de dégoût pour le mal est-elle complète ou incomplète ? » « Certes, Vénérable, ainsi pratiquée, l'ascèse de dégoût pour le mal est complète, et non incomplète. » « Nigrodha, même dans une telle ascèse complète, je dis qu'il existe divers genres de souillures. »

อุปกฺกิเลโส

Les souillures

๕๘. ‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, ภควา เอวํ ปริปุณฺณาย ตโปชิคุจฺฉาย อเนกวิหิเต อุปกฺกิเลเส วทตี’’ติ? ‘‘อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

58. « Mais comment, Vénérable, le Bienheureux dit-il qu'il y a divers genres de souillures dans une ascèse de dégoût pour le mal si complète ? » « Ici, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité ; par cette austérité, il devient satisfait et ses intentions sont comblées. Le fait qu'un ascète, par l'austérité qu'il entreprend, devienne satisfait et que ses intentions soient comblées, cela, Nigrodha, est une souillure pour l'ascète. »

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา อตฺตานุกฺกํเสติ ปรํ วมฺเภติ. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา อตฺตานุกฺกํเสติ ปรํ วมฺเภติ. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

« De plus, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité ; par cette austérité, il s'exalte lui-même et dénigre les autres. Le fait qu'un ascète, par l'austérité qu'il entreprend, s'exalte lui-même et dénigre les autres, cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour l'ascète. »

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา มชฺชติ มุจฺฉติ ปมาทมาปชฺชติ. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส [Pg.35] เตน ตปสา มชฺชติ มุจฺฉติ ปมาทมาปชฺชติ. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

« De plus, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité ; par cette austérité, il s'enivre de fierté, s'éprend de sa pratique et tombe dans la négligence. Le fait qu'un ascète, par l'austérité qu'il entreprend, s'enivre, s'éprend et tombe dans la négligence, cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour l'ascète. »

๕๙. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน อตฺตมโน โหติ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

59. « De plus, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité ; par cette austérité, il obtient gain, honneur et renommée. Par ce gain, cet honneur et cette renommée, il devient satisfait et ses intentions sont comblées. Le fait qu'un ascète, obtenant gain, honneur et renommée par son austérité, en devienne satisfait et que ses intentions soient comblées, cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour l'ascète. »

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน อตฺตานุกฺกํเสติ ปรํ วมฺเภติ. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน อตฺตานุกฺกํเสติ ปรํ วมฺเภติ. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

« De plus, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité ; par cette austérité, il obtient gain, honneur et renommée. Par ce gain, cet honneur et cette renommée, il s'exalte lui-même et dénigre les autres. Le fait qu'un ascète, obtenant gain, honneur et renommée par son austérité, s'exalte lui-même et dénigre les autres, cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour l'ascète. »

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน มชฺชติ มุจฺฉติ ปมาทมาปชฺชติ. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน มชฺชติ มุจฺฉติ ปมาทมาปชฺชติ. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

« De plus, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité ; par cette austérité, il obtient gain, honneur et renommée. Par ce gain, cet honneur et cette renommée, il s'enivre de fierté, s'éprend de sa pratique et tombe dans la négligence. Le fait qu'un ascète, obtenant gain, honneur et renommée par son austérité, s'enivre, s'éprend et tombe dans la négligence, cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour l'ascète. »

๖๐. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี โภชเนสุ โวทาสํ อาปชฺชติ – ‘อิทํ เม ขมติ, อิทํ เม นกฺขมตี’ติ. โส ยญฺจ ขฺวสฺส นกฺขมติ, ตํ สาเปกฺโข ปชหติ. ยํ ปนสฺส ขมติ, ตํ คธิโต มุจฺฉิโต อชฺฌาปนฺโน อนาทีนวทสฺสาวี อนิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

60. « De plus, Nigrodha, un ascète opère une distinction entre les aliments en disant : ‘Ceci me plaît, cela ne me plaît pas’. Ce qui ne lui plaît pas, il le rejette avec désir pour autre chose. Mais ce qui lui plaît, il le consomme en étant attaché, épris, subjugué, sans en voir le danger et sans la sagesse de la libération... cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour l'ascète. »

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ ลาภสกฺการสิโลกนิกนฺติเหตุ – ‘สกฺกริสฺสนฺติ มํ ราชาโน ราชมหามตฺตา ขตฺติยา พฺราหฺมณา [Pg.36] คหปติกา ติตฺถิยา’ติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

« En outre, Nigrodha, un ascète entreprend une pratique ascétique par désir de gain, d’honneur et de renommée, pensant : ‘Les rois, les ministres des rois, les khattiyas, les brahmanes, les chefs de famille et les chefs d'autres écoles m'honoreront’... cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour un ascète.

๖๑. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อญฺญตรํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อปสาเทตา โหติ – ‘กึ ปนายํ สมฺพหุลาชีโว สพฺพํ สํภกฺเขติ. เสยฺยถิทํ – มูลพีชํ ขนฺธพีชํ ผฬุพีชํ อคฺคพีชํ พีชพีชเมว ปญฺจมํ, อสนิวิจกฺกํ ทนฺตกูฏํ, สมณปฺปวาเทนา’ติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

61. « En outre, Nigrodha, un ascète dénigre un autre ascète ou un brahmane, en disant : ‘Comment celui-là, qui mène une vie si opulente, peut-il consommer tout ce qui provient de semences ? À savoir : les semences de racines, les semences de tiges, les semences de nœuds, les semences de bourgeons, et cinquièmement, les graines elles-mêmes ; lui qui possède des dents semblables à un moulin de foudre, tout en se prétendant ascète !’... cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour un ascète.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ปสฺสติ อญฺญตรํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา กุเลสุ สกฺกริยมานํ ครุกริยมานํ มานิยมานํ ปูชิยมานํ. ทิสฺวา ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อิมญฺหิ นาม สมฺพหุลาชีวํ กุเลสุ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ. มํ ปน ตปสฺสึ ลูขาชีวึ กุเลสุ น สกฺกโรนฺติ น ครุํ กโรนฺติ น มาเนนฺติ น ปูเชนฺตี’ติ, อิติ โส อิสฺสามจฺฉริยํ กุเลสุ อุปฺปาเทตา โหติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

« En outre, Nigrodha, un ascète voit un autre ascète ou un brahmane être honoré, respecté, estimé et vénéré au sein des familles. En le voyant, il pense : ‘On honore, on respecte, on estime et on vénère au sein des familles cet homme qui mène pourtant une vie opulente. Mais moi, qui suis un ascète menant une vie rude, on ne m’honore pas, on ne me respecte pas, on ne m’estime pas et on ne me vénère pas au sein des familles’. Ainsi, il engendre l’envie et l’égoïsme envers les familles... cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour un ascète.

๖๒. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อาปาถกนิสาที โหติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

62. « En outre, Nigrodha, un ascète s’assoit en un lieu exposé à la vue de tous... cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour un ascète.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อตฺตานํ อทสฺสยมาโน กุเลสุ จรติ – ‘อิทมฺปิ เม ตปสฺมึ อิทมฺปิ เม ตปสฺมิ’นฺติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

« En outre, Nigrodha, un ascète se donne en spectacle auprès des familles, allant ici et là en disant : ‘Ceci fait partie de mon austérité, cela aussi fait partie de mon austérité’... cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour un ascète.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี กิญฺจิเทว ปฏิจฺฉนฺนํ เสวติ. โส ‘ขมติ เต อิท’นฺติ ปุฏฺโฐ สมาโน อกฺขมมานํ อาห – ‘ขมตี’ติ. ขมมานํ อาห – ‘นกฺขมตี’ติ. อิติ โส สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

« En outre, Nigrodha, un ascète s’adonne à quelque pratique en secret. Interrogé : ‘Cela te convient-il ?’, alors que cela ne lui convient pas, il répond : ‘Cela me convient’. Et quand cela lui convient, il répond : ‘Cela ne me convient pas’. Ainsi, il prononce un mensonge conscient... cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour un ascète.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตถาคตสฺส วา ตถาคตสาวกสฺส วา ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส สนฺตํเยว ปริยายํ อนุญฺเญยฺยํ นานุชานาติ…เป… อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

« En outre, Nigrodha, lorsqu'un Tathāgata ou un disciple du Tathāgata enseigne le Dhamma, un ascète n'accepte pas une explication pourtant véridique et digne d'approbation... cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour un ascète.

๖๓. ‘‘ปุน [Pg.37] จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี โกธโน โหติ อุปนาหี. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี โกธโน โหติ อุปนาหี. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

63. « En outre, Nigrodha, un ascète est colérique et rancunier. Le fait, Nigrodha, qu'un ascète soit colérique et rancunier, cela aussi est une souillure pour un ascète.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี มกฺขี โหติ ปฬาสี …เป… อิสฺสุกี โหติ มจฺฉรี… สโฐ โหติ มายาวี… ถทฺโธ โหติ อติมานี… ปาปิจฺโฉ โหติ ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คโต… มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต… สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี. อยมฺปิ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสิโน อุปกฺกิเลโส โหติ.

« En outre, Nigrodha, un ascète est méprisant et provocateur... envieux et avare... sournois et hypocrite... obstiné et arrogant... il a de mauvais désirs et est sous l'emprise de ces mauvais désirs... il a des vues fausses et est pourvu de vues extrémistes... il s'attache à ses propres opinions, les saisit fermement et les abandonne difficilement. Le fait, Nigrodha, qu’un ascète s’attache à ses propres opinions, les saisisse fermement et les abandonne difficilement, cela aussi, Nigrodha, est une souillure pour un ascète.

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ, ยทิเม ตโปชิคุจฺฉา อุปกฺกิเลสา วา อนุปกฺกิเลสา วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข อิเม, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉา อุปกฺกิเลสา, โน อนุปกฺกิเลสา. ฐานํ โข ปเนตํ, ภนฺเต, วิชฺชติ ยํ อิเธกจฺโจ ตปสฺสี สพฺเพเหว อิเมหิ อุปกฺกิเลเสหิ สมนฺนาคโต อสฺส; โก ปน วาโท อญฺญตรญฺญตเรนา’’ติ.

« Qu’en penses-tu, Nigrodha ? Ces défauts de l’austérité consistant à éviter le mal sont-ils des souillures ou non ? » — « Certes, Seigneur, ces défauts de l’austérité sont des souillures et non l’absence de souillure. Il est tout à fait possible, Seigneur, qu’un ascète soit pourvu de toutes ces souillures, alors que dire s’il n’en possède que l’une ou l’autre ! »

ปริสุทฺธปปฏิกปฺปตฺตกถา

Exposé sur l’obtention de la pureté semblable à l’écorce externe

๖๔. ‘‘อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา น อตฺตมโน โหติ น ปริปุณฺณสงฺกปฺโป. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา น อตฺตมโน โหติ น ปริปุณฺณสงฺกปฺโป. เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

64. « Ici, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité ; par cette austérité, il n'est pas rempli de satisfaction de soi et ne pense pas que son but est accompli. Puisque, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité et que, par cette austérité, il n'est pas rempli de satisfaction de soi et ne pense pas que son but est accompli, il est, à cet égard, purifié.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา น อตฺตานุกฺกํเสติ น ปรํ วมฺเภติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

« En outre, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité ; par cette austérité, il ne s’exalte pas lui-même et ne dénigre pas autrui... ainsi, il est, à cet égard, purifié.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา น มชฺชติ น มุจฺฉติ น ปมาทมาปชฺชติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

« En outre, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité ; par cette austérité, il ne s’enivre pas, ne s'égare pas et ne tombe pas dans la négligence... ainsi, il est, à cet égard, purifié.

๖๕. ‘‘ปุน [Pg.38] จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน น อตฺตมโน โหติ น ปริปุณฺณสงฺกปฺโป…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

65. « En outre, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité ; par cette austérité, il obtient gain, honneur et renommée. Mais par ce gain, cet honneur et cette renommée, il n’est pas rempli de satisfaction de soi et ne pense pas que son but est accompli... ainsi, il est, à cet égard, purifié.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน น อตฺตานุกฺกํเสติ น ปรํ วมฺเภติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

« En outre, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité ; par cette austérité, il obtient gain, honneur et renommée. Mais par ce gain, cet honneur et cette renommée, il ne s’exalte pas lui-même et ne dénigre pas autrui... ainsi, il est, à cet égard, purifié.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตปํ สมาทิยติ, โส เตน ตปสา ลาภสกฺการสิโลกํ อภินิพฺพตฺเตติ, โส เตน ลาภสกฺการสิโลเกน น มชฺชติ น มุจฺฉติ น ปมาทมาปชฺชติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

« En outre, Nigrodha, un ascète entreprend une austérité ; par cette austérité, il obtient gain, honneur et renommée. Mais par ce gain, cet honneur et cette renommée, il ne s’enivre pas, ne s'égare pas et ne tombe pas dans la négligence... ainsi, il est, à cet égard, purifié.

๖๖. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี โภชเนสุ น โวทาสํ อาปชฺชติ – ‘อิทํ เม ขมติ, อิทํ เม นกฺขมตี’ติ. โส ยญฺจ ขฺวสฺส นกฺขมติ, ตํ อนเปกฺโข ปชหติ. ยํ ปนสฺส ขมติ, ตํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺฌาปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

66. « En outre, Nigrodha, un ascète ne fait pas de distinction entre les aliments, pensant : ‘Ceci me convient, cela ne me convient pas’. Ce qui ne lui convient pas, il l'abandonne sans attachement. Ce qui lui convient, il le consomme sans avidité, sans égarement, sans passion aveugle, voyant le danger et connaissant la voie de sortie... ainsi, il est, à cet égard, purifié.

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี น ตปํ สมาทิยติ ลาภสกฺการสิโลกนิกนฺติเหตุ – ‘สกฺกริสฺสนฺติ มํ ราชาโน ราชมหามตฺตา ขตฺติยา พฺราหฺมณา คหปติกา ติตฺถิยา’ติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

« En outre, Nigrodha, un ascète n'entreprend pas d'austérité par désir de gain, d'honneur et de renommée, en pensant : ‘Les rois, les ministres des rois, les khattiyas, les brahmanes, les chefs de famille et les chefs d'autres écoles m'honoreront’... ainsi, il est, à cet égard, purifié. »

๖๗. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อญฺญตรํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา นาปสาเทตา โหติ – ‘กึ ปนายํ สมฺพหุลาชีโว สพฺพํ สํภกฺเขติ. เสยฺยถิทํ – มูลพีชํ ขนฺธพีชํ ผฬุพีชํ อคฺคพีชํ พีชพีชเมว ปญฺจมํ, อสนิวิจกฺกํ ทนฺตกูฏํ, สมณปฺปวาเทนา’ติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

67. « De plus, Nigrodha, l'ascète ne dénigre pas un autre ascète ou brahmane en disant : “Pourquoi celui-ci, qui a des moyens de subsistance si variés, consomme-t-il tout ? À savoir : les semences issues de racines, les semences de tiges, les semences de joints, les semences de boutures et, cinquièmement, les semences proprement dites ; ce broyeur semblable à la foudre, ce marteau de dents, sous le nom d'ascète !” ...pe... Ainsi, à cet égard, il est pur. »

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ปสฺสติ อญฺญตรํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา กุเลสุ สกฺกริยมานํ ครุ กริยมานํ มานิยมานํ ปูชิยมานํ. ทิสฺวา ตสฺส น เอวํ [Pg.39] โหติ – ‘อิมญฺหิ นาม สมฺพหุลาชีวํ กุเลสุ สกฺกโรนฺติ ครุํ กโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ. มํ ปน ตปสฺสึ ลูขาชีวึ กุเลสุ น สกฺกโรนฺติ น ครุํ กโรนฺติ น มาเนนฺติ น ปูเชนฺตี’ติ, อิติ โส อิสฺสามจฺฉริยํ กุเลสุ นุปฺปาเทตา โหติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

« De plus, Nigrodha, l'ascète voit un autre ascète ou brahmane être honoré, respecté, vénéré et adoré par les familles. En le voyant, il ne pense pas : “Cet homme aux moyens de subsistance variés est honoré, respecté, vénéré et adoré par les familles. Quant à moi, ascète menant une vie austère, je ne suis ni honoré, ni respecté, ni vénéré, ni adoré par les familles.” Ainsi, il ne conçoit ni envie ni égoïsme envers les familles...pe... Ainsi, à cet égard, il est pur. »

๖๘. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี น อาปาถกนิสาที โหติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

68. « De plus, Nigrodha, l'ascète ne s'assoit pas de manière ostensible [pour être remarqué]...pe... Ainsi, à cet égard, il est pur. »

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี น อตฺตานํ อทสฺสยมาโน กุเลสุ จรติ – ‘อิทมฺปิ เม ตปสฺมึ, อิทมฺปิ เม ตปสฺมิ’นฺติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

« De plus, Nigrodha, l'ascète ne circule pas parmi les familles en s'exhibant : “Ceci aussi fait partie de mon ascèse, cela aussi fait partie de mon ascèse”...pe... Ainsi, à cet égard, il est pur. »

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี น กญฺจิเทว ปฏิจฺฉนฺนํ เสวติ, โส – ‘ขมติ เต อิท’นฺติ ปุฏฺโฐ สมาโน อกฺขมมานํ อาห – ‘นกฺขมตี’ติ. ขมมานํ อาห – ‘ขมตี’ติ. อิติ โส สมฺปชานมุสา น ภาสิตา โหติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

« De plus, Nigrodha, l'ascète ne s'adonne à aucune pratique secrète. Interrogé en ces termes : “Ceci te convient-il ?”, s'il n'approuve pas, il répond : “Cela ne me convient pas”. S'il l'approuve, il répond : “Cela me convient”. Ainsi, il ne prononce pas de mensonge intentionnel...pe... Ainsi, à cet égard, il est pur. »

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี ตถาคตสฺส วา ตถาคตสาวกสฺส วา ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส สนฺตํเยว ปริยายํ อนุญฺเญยฺยํ อนุชานาติ…เป… เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

« De plus, Nigrodha, lorsqu'un Tathāgata ou un disciple du Tathāgata enseigne le Dhamma, l'ascète reconnaît et approuve ce qui est conforme à la vérité...pe... Ainsi, à cet égard, il est pur. »

๖๙. ‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อกฺโกธโน โหติ อนุปนาหี. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อกฺโกธโน โหติ อนุปนาหี เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

69. « De plus, Nigrodha, l'ascète n'est ni colérique ni rancunier. Puisque, Nigrodha, l'ascète n'est ni colérique ni rancunier, ainsi, à cet égard, il est pur. »

‘‘ปุน จปรํ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี อมกฺขี โหติ อปฬาสี…เป… อนิสฺสุกี โหติ อมจฺฉรี… อสโฐ โหติ อมายาวี… อตฺถทฺโธ โหติ อนติมานี… น ปาปิจฺโฉ โหติ น ปาปิกานํ อิจฺฉานํ วสํ คโต… น มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ น อนฺตคฺคาหิกาย ทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต… น สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ น อาธานคฺคาหี สุปฺปฏินิสฺสคฺคี. ยมฺปิ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี น สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ น อาธานคฺคาหี สุปฺปฏินิสฺสคฺคี. เอวํ โส ตสฺมึ ฐาเน ปริสุทฺโธ โหติ.

« De plus, Nigrodha, l'ascète n'est ni dénigrant ni méprisant... ni envieux ni avare... ni fourbe ni trompeur... ni obstiné ni arrogant... il n'a pas de mauvais désirs et ne se laisse pas dominer par de mauvais désirs... il n'a pas de vues fausses et n'est pas adepte de vues extrémistes... il n'est pas attaché à ses propres opinions, ne les saisit pas avec ténacité et s'en défait facilement. Puisque, Nigrodha, l'ascète n'est pas attaché à ses propres opinions, ne les saisit pas avec ténacité et s'en défait facilement, ainsi, à cet égard, il est pur. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ, ยทิ เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา วา โหติ อปริสุทฺธา วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา [Pg.40] โหติ โน อปริสุทฺธา, อคฺคปฺปตฺตา จ สารปฺปตฺตา จา’’ติ. ‘‘น โข, นิคฺโรธ, เอตฺตาวตา ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ; อปิ จ โข ปปฏิกปฺปตฺตา โหตี’’ติ.

« Qu'en penses-tu, Nigrodha ? S'il en est ainsi, la pratique ascétique est-elle pure ou impure ? » — « Certes, Seigneur, s'il en est ainsi, la pratique ascétique est pure et non impure ; elle a atteint le sommet et l'essence même. » — « Nigrodha, ce n'est pas seulement par cela que la pratique ascétique atteint le sommet et l'essence ; elle n'a atteint en vérité que l'écorce extérieure. »

ปริสุทฺธตจปฺปตฺตกถา

Récit sur l'atteinte de la pureté de l'écorce.

๗๐. ‘‘กิตฺตาวตา ปน, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ? สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตโปชิคุจฺฉาย อคฺคญฺเญว ปาเปตุ, สารญฺเญว ปาเปตู’’ติ. ‘‘อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ. กถญฺจ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ? อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี น ปาณํ อติปาเตติ, น ปาณํ อติปาตยติ, น ปาณมติปาตยโต สมนุญฺโญ โหติ. น อทินฺนํ อาทิยติ, น อทินฺนํ อาทิยาเปติ, น อทินฺนํ อาทิยโต สมนุญฺโญ โหติ. น มุสา ภณติ, น มุสา ภณาเปติ, น มุสา ภณโต สมนุญฺโญ โหติ. น ภาวิตมาสีสติ, น ภาวิตมาสีสาเปติ, น ภาวิตมาสีสโต สมนุญฺโญ โหติ. เอวํ โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ.

70. « Mais alors, Seigneur, comment la pratique ascétique atteint-elle le sommet et l'essence ? Il serait bon, Seigneur, que le Béni me conduise au sommet et à l'essence de la pratique ascétique. » — « Ici, Nigrodha, l'ascète est restreint par la quadruple restriction. Et comment, Nigrodha, l'ascète est-il restreint par la quadruple restriction ? Ici, Nigrodha, l'ascète ne tue pas d'être vivant, ne fait pas tuer d'être vivant et n'approuve pas celui qui tue. Il ne prend pas ce qui n'est pas donné, ne fait pas prendre ce qui n'est pas donné et n'approuve pas celui qui prend ce qui n'est pas donné. Il ne ment pas, n'incite pas au mensonge et n'approuve pas celui qui ment. Il ne convoite pas les plaisirs sensuels, n'incite pas à les convoiter et n'approuve pas celui qui les convoite. C'est ainsi, Nigrodha, que l'ascète est restreint par la quadruple restriction. »

‘‘ยโต โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ, อทุํ จสฺส โหติ ตปสฺสิตาย. โส อภิหรติ โน หีนายาวตฺตติ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฺปฏิกฺกนฺโต นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. พฺยาปาทปฺปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี, พฺยาปาทปฺปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ. ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ. อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ. วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ.

« Dès lors que l'ascète est restreint par cette quadruple restriction, cela constitue sa pratique ascétique. Il progresse davantage et ne retourne pas à une vie inférieure. Il recherche un logement isolé : une forêt, le pied d'un arbre, une montagne, un ravin, une grotte, un cimetière, un sous-bois, le grand air ou un tas de paille. De retour de sa collecte d'aumônes, après son repas, il s'assoit, les jambes croisées, le corps droit, établissant la pleine conscience devant lui. Ayant abandonné la convoitise pour le monde, il demeure l'esprit libre de convoitise, purifiant son esprit de la convoitise. Ayant abandonné la malveillance et le désir de nuire, il demeure l'esprit sans haine, plein de compassion pour le bien de tous les êtres vivants, purifiant son esprit de la malveillance. Ayant abandonné la torpeur et la somnolence, il demeure libre de torpeur, percevant la lumière, conscient et attentif, purifiant son esprit de la torpeur. Ayant abandonné l'agitation et le remords, il demeure calme, l'esprit paisible en lui-même, purifiant son esprit de l'agitation. Ayant abandonné le doute, il demeure au-delà du doute, sans incertitude concernant les choses salutaires, purifiant son esprit du doute. »

๗๑. ‘‘โส [Pg.41] อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ.

71. « Ayant abandonné ces cinq entraves qui souillent l'esprit et affaiblissent la sagesse, il demeure, l'esprit imprégné de bienveillance, rayonnant vers une direction, puis vers la deuxième, la troisième et la quatrième. Ainsi, en haut, en bas, tout autour et partout, s'identifiant à tous, il demeure, imprégnant le monde entier d'un esprit de bienveillance, vaste, exalté, illimité, sans hostilité ni malveillance. Il demeure l'esprit imprégné de compassion... de joie altruiste... d'équanimité, rayonnant vers une direction, puis vers la deuxième, la troisième et la quatrième. Ainsi, en haut, en bas, tout autour et partout, s'identifiant à tous, il demeure, imprégnant le monde entier d'un esprit d'équanimité, vaste, exalté, illimité, sans hostilité ni malveillance. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ. ยทิ เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา วา โหติ อปริสุทฺธา วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา โหติ โน อปริสุทฺธา, อคฺคปฺปตฺตา จ สารปฺปตฺตา จา’’ติ. ‘‘น โข, นิคฺโรธ, เอตฺตาวตา ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ; อปิ จ โข ตจปฺปตฺตา โหตี’’ติ.

« Qu’en penses-tu, Nigrodha ? En de telles conditions, la pratique de l’ascèse est-elle pure ou impure ? » « Certes, Seigneur, en de telles conditions, la pratique de l’ascèse est pure et non impure ; elle a atteint le sommet et l’essence. » « Nigrodha, par cela seul, la pratique de l’ascèse n’atteint pas encore le sommet ni l’essence ; elle n’a atteint que l’écorce. »

ปริสุทฺธเผคฺคุปฺปตฺตกถา

Exposé sur la pureté atteignant l'aubier

๗๒. ‘‘กิตฺตาวตา ปน, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ? สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตโปชิคุจฺฉาย อคฺคญฺเญว ปาเปตุ, สารญฺเญว ปาเปตู’’ติ. ‘‘อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ. กถญฺจ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ…เป… ยโต โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ, อทุํ จสฺส โหติ ตปสฺสิตาย. โส อภิหรติ โน หีนายาวตฺตติ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ…เป… โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ เมตฺตาสหคเตน เจตสา…เป… กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ [Pg.42] ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ, ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

72. « Mais, Seigneur, jusqu’à quel point la pratique de l’ascèse atteint-elle le sommet et l’essence ? Que le Bienheureux veuille bien, je l’en prie, me conduire au sommet même et à l’essence même de la pratique de l’ascèse ! » « Ici, Nigrodha, un ascète est restreint par la quadruple restriction. Et comment, Nigrodha, un ascète est-il restreint par la quadruple restriction ? ... (etc.) ... Lorsque, Nigrodha, un ascète est ainsi restreint par la quadruple restriction, cela constitue pour lui un signe de sa ferveur ascétique. Il progresse dans cette vertu et ne retourne pas à une condition inférieure. Il fréquente des lieux de séjour isolés... il abandonne ces cinq entraves qui souillent l’esprit et affaiblissent la sagesse ; il demeure en imprégnant [le monde] d’un esprit empreint de bienveillance... de compassion... de joie sympathique... d’équanimité, vaste, sublime, illimité, sans haine ni malveillance. Il se remémore ses nombreuses existences antérieures, à savoir : une naissance, deux naissances, trois naissances, quatre naissances, cinq naissances, dix naissances, vingt naissances, trente naissances, quarante naissances, cinquante naissances, cent naissances, mille naissances, cent mille naissances, de nombreux cycles de dissolution, de nombreux cycles de création, de nombreux cycles de dissolution et de création : “Là-bas, j’avais tel nom, tel clan, telle apparence, telle nourriture, je ressentais tel plaisir ou telle douleur, et telle était la durée de ma vie ; après avoir trépassé de cet état, j’ai reparu ailleurs, où j’avais également tel nom, tel clan... et après avoir trépassé de là, j’ai reparu ici.” C’est ainsi qu’il se remémore ses nombreuses existences antérieures avec leurs caractéristiques et leurs détails. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ, ยทิ เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา วา โหติ อปริสุทฺธา วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา โหติ, โน อปริสุทฺธา, อคฺคปฺปตฺตา จ สารปฺปตฺตา จา’’ติ. ‘‘น โข, นิคฺโรธ, เอตฺตาวตา ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ; อปิ จ โข เผคฺคุปฺปตฺตา โหตี’’ติ.

« Qu’en penses-tu, Nigrodha ? En de telles conditions, la pratique de l’ascèse est-elle pure ou impure ? » « Certes, Seigneur, en de telles conditions, la pratique de l’ascèse est pure et non impure ; elle a atteint le sommet et l’essence. » « Nigrodha, par cela seul, la pratique de l’ascèse n’atteint pas encore le sommet ni l’essence ; elle n’a atteint que l’aubier. »

ปริสุทฺธอคฺคปฺปตฺตสารปฺปตฺตกถา

Exposé sur la pureté atteignant le sommet et l'essence

๗๓. ‘‘กิตฺตาวตา ปน, ภนฺเต, ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ? สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตโปชิคุจฺฉาย อคฺคญฺเญว ปาเปตุ, สารญฺเญว ปาเปตู’’ติ. ‘‘อิธ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ. กถญฺจ, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ…เป… ยโต โข, นิคฺโรธ, ตปสฺสี จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ, อทุํ จสฺส โหติ ตปสฺสิตาย. โส อภิหรติ โน หีนายาวตฺตติ. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ…เป… โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ เมตฺตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน [Pg.43] สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต, ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ.

73. « Mais, Seigneur, jusqu’à quel point la pratique de l’ascèse atteint-elle le sommet et l’essence ? Que le Bienheureux veuille bien, je l’en prie, me conduire au sommet même et à l’essence même de la pratique de l’ascèse ! » « Ici, Nigrodha, un ascète est restreint par la quadruple restriction... (etc.) ... Lorsqu’il est ainsi restreint, cela constitue pour lui un signe de sa ferveur ascétique. Il progresse dans cette vertu et ne retourne pas à une condition inférieure. Il fréquente des lieux de séjour isolés... il abandonne ces cinq entraves... il demeure en imprégnant [le monde] d’un esprit empreint de bienveillance... d’équanimité, vaste, sublime, illimité, sans haine ni malveillance. Il se remémore ses nombreuses existences antérieures... il se remémore ainsi ses nombreuses existences antérieures avec leurs caractéristiques et leurs détails. De plus, avec l’œil divin, pur et surpassant la vue humaine, il voit les êtres qui trépassent et renaissent, inférieurs ou supérieurs, beaux ou laids, heureux ou malheureux ; il comprend que les êtres s’en vont selon leurs actions : “Hélas ! Ces êtres qui ont pratiqué l’inconduite du corps, de la parole et de l’esprit, qui ont dénigré les Nobles, qui ont eu des vues fausses et ont agi selon ces vues fausses, se sont retrouvés, après la dissolution du corps et après la mort, dans des états de malheur, des destinations funestes, dans les abîmes ou en enfer. Quant à ces autres êtres qui ont pratiqué la bonne conduite du corps, de la parole et de l’esprit, qui n’ont pas dénigré les Nobles, qui ont eu des vues justes et ont agi selon ces vues justes, ils se sont retrouvés, après la dissolution du corps et après la mort, dans une destination heureuse, dans le monde céleste.” C’est ainsi qu’avec l’œil divin... il voit les êtres qui trépassent et renaissent, et il comprend que les êtres s’en vont selon leurs actions. »

‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ, ยทิ เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา วา โหติ อปริสุทฺธา วา’’ติ? ‘‘อทฺธา โข, ภนฺเต, เอวํ สนฺเต ตโปชิคุจฺฉา ปริสุทฺธา โหติ โน อปริสุทฺธา, อคฺคปฺปตฺตา จ สารปฺปตฺตา จา’’ติ.

« Qu’en penses-tu, Nigrodha ? En de telles conditions, la pratique de l’ascèse est-elle pure ou impure ? » « Certes, Seigneur, en de telles conditions, la pratique de l’ascèse est pure et non impure ; elle a atteint le sommet et l’essence. »

๗๔. ‘‘เอตฺตาวตา โข, นิคฺโรธ, ตโปชิคุจฺฉา อคฺคปฺปตฺตา จ โหติ สารปฺปตฺตา จ. อิติ โข, นิคฺโรธ, ยํ มํ ตฺวํ อวจาสิ – ‘โก นาม โส, ภนฺเต, ภควโต ธมฺโม, เยน ภควา สาวเก วิเนติ, เยน ภควตา สาวกา วินีตา อสฺสาสปฺปตฺตา ปฏิชานนฺติ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริย’นฺติ. อิติ โข ตํ, นิคฺโรธ, ฐานํ อุตฺตริตรญฺจ ปณีตตรญฺจ, เยนาหํ สาวเก วิเนมิ, เยน มยา สาวกา วินีตา อสฺสาสปฺปตฺตา ปฏิชานนฺติ อชฺฌาสยํ อาทิพฺรหฺมจริย’’นฺติ.

74. « C’est par ce point, Nigrodha, que la pratique de l’ascèse atteint le sommet et l’essence. Nigrodha, quant à ce que tu m’as demandé : “Quel est donc ce Dhamma par lequel le Bienheureux discipline ses disciples, et par lequel les disciples ainsi disciplinés reconnaissent avoir atteint la consolation et le fondement de la vie sainte ?”, sache, Nigrodha, que l’enseignement par lequel je discipline mes disciples est encore bien plus élevé et plus sublime que cela. »

เอวํ วุตฺเต, เต ปริพฺพาชกา อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเหสุํ – ‘‘เอตฺถ มยํ อนสฺสาม สาจริยกา, น มยํ อิโต ภิยฺโย อุตฺตริตรํ ปชานามา’’ติ.

À ces mots, les ascètes errants firent un grand vacarme en s'exclamant : « En cela, nous sommes perdus, nous et nos maîtres ! Nous ne connaissions rien de plus élevé que cela ! »

นิคฺโรธสฺส ปชฺฌายนํ

L'abattement de Nigrodha

๗๕. ยทา อญฺญาสิ สนฺธาโน คหปติ – ‘‘อญฺญทตฺถุ โข ทานิเม อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา ภควโต ภาสิตํ สุสฺสูสนฺติ, โสตํ โอทหนฺติ, อญฺญาจิตฺตํ อุปฏฺฐาเปนฺตี’’ติ. อถ นิคฺโรธํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ [Pg.44] – ‘‘อิติ โข, ภนฺเต นิคฺโรธ, ยํ มํ ตฺวํ อวจาสิ – ‘ยคฺเฆ, คหปติ, ชาเนยฺยาสิ, เกน สมโณ โคตโม สทฺธึ สลฺลปติ, เกน สากจฺฉํ สมาปชฺชติ, เกน ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ สมาปชฺชติ, สุญฺญาคารหตา สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญา, อปริสาวจโร สมโณ โคตโม นาลํ สลฺลาปาย, โส อนฺตมนฺตาเนว เสวติ; เสยฺยถาปิ นาม โคกาณา ปริยนฺตจารินี อนฺตมนฺตาเนว เสวติ. เอวเมว สุญฺญาคารหตา สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญา, อปริสาวจโร สมโณ โคตโม นาลํ สลฺลาปาย; โส อนฺตมนฺตาเนว เสวติ; อิงฺฆ, คหปติ, สมโณ โคตโม อิมํ ปริสํ อาคจฺเฉยฺย, เอกปญฺเหเนว นํ สํสาเทยฺยาม, ตุจฺฉกุมฺภีว นํ มญฺเญ โอโรเธยฺยามา’ติ. อยํ โข โส, ภนฺเต, ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อิธานุปฺปตฺโต, อปริสาวจรํ ปน นํ กโรถ, โคกาณํ ปริยนฺตจารินึ กโรถ, เอกปญฺเหเนว นํ สํสาเทถ, ตุจฺฉกุมฺภีว นํ โอโรเธถา’’ติ. เอวํ วุตฺเต, นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน นิสีทิ.

75. Lorsque le père de famille Sandhāna comprit : « Assurément, ces errants d'autres écoles souhaitent maintenant écouter les paroles du Bienheureux, ils prêtent l'oreille et appliquent leur esprit à la connaissance », il dit alors à l'errant Nigrodha : « Ainsi, vénérable Nigrodha, voici ce que vous m'avez dit : "Sachez, père de famille, avec qui l'ascète Gotama s'entretient-il ? Avec qui engage-t-il la discussion ? Avec qui parvient-il à la lucidité de la sagesse ? La sagesse de l'ascète Gotama est anéantie par la fréquentation des lieux isolés ; l'ascète Gotama ne fréquente pas les assemblées, il est incapable de tenir une conversation, il ne recherche que les lieux reculés. Tout comme une vache borgne, errant à la périphérie, ne fréquente que les lisières, de même la sagesse de l'ascète Gotama est anéantie par l'isolement ; il ne fréquente pas les assemblées, il est incapable de converser et ne recherche que les lieux reculés. Si seulement, père de famille, l'ascète Gotama venait dans cette assemblée, nous le confondrions avec une seule question, nous le renverserions comme une jarre vide, je pense." Or, voici que ce Bienheureux, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé, est arrivé ici. Allez donc, faites de lui quelqu'un qui ne fréquente pas les assemblées, traitez-le comme cette vache borgne des lisières, confondez-le par une seule question et renversez-le comme une jarre vide. » À ces mots, l'errant Nigrodha resta assis, silencieux, déconcerté, les épaules affaissées, la tête basse, plongé dans ses pensées et incapable de répliquer.

๗๖. อถ โข ภควา นิคฺโรธํ ปริพฺพาชกํ ตุณฺหีภูตํ มงฺกุภูตํ ปตฺตกฺขนฺธํ อโธมุขํ ปชฺฌายนฺตํ อปฺปฏิภานํ วิทิตฺวา นิคฺโรธํ ปริพฺพาชกํ เอตทโวจ – ‘‘สจฺจํ กิร, นิคฺโรธ, ภาสิตา เต เอสา วาจา’’ติ? ‘‘สจฺจํ, ภนฺเต, ภาสิตา เม เอสา วาจา, ยถาพาเลน ยถามูฬฺเหน ยถาอกุสเลนา’’ติ. ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, นิคฺโรธ. กินฺติ เต สุตํ ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘เย เต อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, เอวํ สุ เต ภควนฺโต สํคมฺม สมาคมฺม อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ…เป… อิติภวาภวกถํ อิติ วา. เสยฺยถาปิ ตฺวํ เอตรหิ สาจริยโก. อุทาหุ, เอวํ สุ เต ภควนฺโต อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ, เสยฺยถาปาหํ เอตรหี’ติ.

76. Alors le Bienheureux, voyant l'errant Nigrodha silencieux, déconcerté, les épaules affaissées, la tête basse, pensif et sans réponse, lui dit : « Est-il vrai, Nigrodha, que tu as prononcé ces paroles ? » — « C'est vrai, Seigneur, j'ai prononcé ces paroles, comme un sot, comme un homme égaré, comme un ignorant. » — « Qu'en penses-tu, Nigrodha ? Qu'as-tu entendu dire par les errants âgés et vénérables, par les maîtres des maîtres, lorsqu'ils parlaient : "Ces Bienheureux qui, dans le passé, étaient des Arahants, des Parfaitement Éveillés, s'assemblaient-ils et se réunissaient-ils pour émettre de grands cris et des bruits assourdissants, s'adonnant à divers genres de conversations futiles — tels que des propos sur les rois, les voleurs, etc., ou sur l'existence et la non-existence — comme tu le fais toi-même à présent avec ton maître ? Ou bien ces Bienheureux recherchaient-ils des demeures isolées dans la forêt et la jungle, des lieux reculés, silencieux, exempts de vacarme, à l'écart des foules, propices au secret et à la retraite solitaire, tout comme je le fais moi-même à présent ?" »

‘‘สุตํ เมตํ, ภนฺเต. ปริพฺพาชกานํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ อาจริยปาจริยานํ ภาสมานานํ – ‘เย เต อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา[Pg.45], น เอวํ สุ เต ภควนฺโต สํคมฺม สมาคมฺม อุนฺนาทิโน อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทา อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ – ราชกถํ โจรกถํ…เป… อิติภวาภวกถํ อิติ วา, เสยฺยถาปาหํ เอตรหิ สาจริยโก. เอวํ สุ เต ภควนฺโต อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ, เสยฺยถาปิ ภควา เอตรหี’’’ติ.

« J'ai entendu cela, Seigneur. D'après ce que disaient les errants âgés et vénérables, les maîtres des maîtres : "Ces Bienheureux qui, dans le passé, étaient des Arahants, des Parfaitement Éveillés, ne s'assemblaient pas et ne se réunissaient pas pour émettre de grands cris et des bruits assourdissants, s'adonnant à divers genres de conversations futiles — tels que des propos sur les rois, les voleurs, etc., ou sur l'existence et la non-existence — comme je le fais moi-même à présent avec mon maître. Au contraire, ces Bienheureux recherchaient des demeures isolées dans la forêt et la jungle, des lieux reculés, silencieux, exempts de vacarme, à l'écart des foules, propices au secret et à la retraite solitaire, tout comme le Bienheureux le fait à présent." »

‘‘ตสฺส เต, นิคฺโรธ, วิญฺญุสฺส สโต มหลฺลกสฺส น เอตทโหสิ – ‘พุทฺโธ โส ภควา โพธาย ธมฺมํ เทเสติ, ทนฺโต โส ภควา ทมถาย ธมฺมํ เทเสติ, สนฺโต โส ภควา สมถาย ธมฺมํ เทเสติ, ติณฺโณ โส ภควา ตรณาย ธมฺมํ เทเสติ, ปรินิพฺพุโต โส ภควา ปรินิพฺพานาย ธมฺมํ เทเสตี’’’ติ?

« Nigrodha, bien que tu sois un homme sage et d'âge mûr, ne t'est-il pas venu à l'esprit : "Ce Bienheureux est Éveillé, il enseigne le Dhamma pour l'Éveil ; ce Bienheureux est discipliné, il enseigne le Dhamma pour la discipline ; ce Bienheureux est apaisé, il enseigne le Dhamma pour l'apaisement ; ce Bienheureux a traversé le flot, il enseigne le Dhamma pour la traversée ; ce Bienheureux est parvenu à l'extinction totale, il enseigne le Dhamma pour l'extinction totale" ? »

พฺรหฺมจริยปริโยสานสจฺฉิกิริยา

La réalisation de l'aboutissement de la vie sainte

๗๗. เอวํ วุตฺเต, นิคฺโรโธ ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺจโย มํ, ภนฺเต, อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, ยฺวาหํ เอวํ ภควนฺตํ อวจาสึ. ตสฺส เม, ภนฺเต, ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึ สํวรายา’’ติ. ‘‘ตคฺฆ ตฺวํ, นิคฺโรธ, อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ, โย มํ ตฺวํ เอวํ อวจาสิ. ยโต จ โข ตฺวํ, นิคฺโรธ, อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรสิ, ตํ เต มยํ ปฏิคฺคณฺหาม. วุทฺธิ เหสา, นิคฺโรธ, อริยสฺส วินเย, โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ ปฏิกโรติ อายตึ สํวรํ อาปชฺชติ. อหํ โข ปน, นิคฺโรธ, เอวํ วทามิ –

77. À ces mots, l'errant Nigrodha dit au Bienheureux : « Seigneur, une faute m'a submergé, tel un homme sot, égaré et ignorant, pour avoir parlé ainsi au Bienheureux. Que le Bienheureux accepte ma faute comme telle, afin que je puisse faire preuve de retenue à l'avenir. » — « Certes, Nigrodha, une faute t'a submergée, tel un homme sot, égaré et ignorant, pour m'avoir parlé ainsi. Mais puisque, Nigrodha, tu reconnais ta faute comme une faute et que tu la répares conformément au Dhamma, nous l'acceptons. Car c'est un progrès, Nigrodha, dans la discipline de l'Arya, que de reconnaître sa faute comme une faute, de la réparer selon la règle et de s'engager à la retenue pour l'avenir. Quant à moi, Nigrodha, voici ce que je déclare : »

‘เอตุ วิญฺญู ปุริโส อสโฐ อมายาวี อุชุชาติโก, อหมนุสาสามิ อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน, ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ สตฺตวสฺสานิ. ติฏฺฐนฺตุ, นิคฺโรธ, สตฺต วสฺสานิ. เอตุ วิญฺญู ปุริโส อสโฐ อมายาวี อุชุชาติโก, อหมนุสาสามิ อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน, ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา [Pg.46] สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ ฉ วสฺสานิ. ปญฺจ วสฺสานิ… จตฺตาริ วสฺสานิ… ตีณิ วสฺสานิ… ทฺเว วสฺสานิ… เอกํ วสฺสํ. ติฏฺฐตุ, นิคฺโรธ, เอกํ วสฺสํ. เอตุ วิญฺญู ปุริโส อสโฐ อมายาวี อุชุชาติโก อหมนุสาสามิ อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน, ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ สตฺต มาสานิ. ติฏฺฐนฺตุ, นิคฺโรธ, สตฺต มาสานิ… ฉ มาสานิ… ปญฺจ มาสานิ … จตฺตาริ มาสานิ… ตีณิ มาสานิ… ทฺเว มาสานิ… เอกํ มาสํ… อฑฺฒมาสํ. ติฏฺฐตุ, นิคฺโรธ, อฑฺฒมาโส. เอตุ วิญฺญู ปุริโส อสโฐ อมายาวี อุชุชาติโก, อหมนุสาสามิ อหํ ธมฺมํ เทเสมิ. ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน, ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ สตฺตาหํ’.

« Qu'un homme sage, sans fourberie, non trompeur et de nature intègre vienne ; je l'instruirai, je lui enseignerai le Dhamma. En pratiquant selon ce qui a été enseigné, il réalisera par lui-même, par une connaissance supérieure, et atteindra dès cette vie présente le but ultime de la vie sainte, pour lequel les fils de famille quittent le foyer pour la vie sans foyer, et il y demeurera en sept ans. Laissons de côté sept ans, Nigrodha. Qu'un homme sage, sans fourberie, non trompeur et de nature intègre vienne ; je l'instruirai, je lui enseignerai le Dhamma. En pratiquant selon ce qui a été enseigné, il réalisera par lui-même, par une connaissance supérieure, et atteindra dès cette vie présente le but ultime de la vie sainte, pour lequel les fils de famille quittent le foyer pour la vie sans foyer, et il y demeurera en six ans. Cinq ans... quatre ans... trois ans... deux ans... un an. Laissons de côté un an, Nigrodha. Qu'un homme sage, sans fourberie, non trompeur et de nature intègre vienne ; je l'instruirai, je lui enseignerai le Dhamma. En pratiquant selon ce qui a été enseigné, il réalisera par lui-même, par une connaissance supérieure, et atteindra dès cette vie présente le but ultime de la vie sainte, pour lequel les fils de famille quittent le foyer pour la vie sans foyer, et il y demeurera en sept mois. Laissons de côté sept mois, Nigrodha... six mois... cinq mois... quatre mois... trois mois... deux mois... un mois... un demi-mois. Laissons de côté un demi-mois, Nigrodha. Qu'un homme sage, sans fourberie, non trompeur et de nature intègre vienne ; je l'instruirai, je lui enseignerai le Dhamma. En pratiquant selon ce qui a été enseigné, il réalisera par lui-même, par une connaissance supérieure, et atteindra dès cette vie présente le but ultime de la vie sainte, pour lequel les fils de famille quittent le foyer pour la vie sans foyer, et il y demeurera en sept jours. »

ปริพฺพาชกานํ ปชฺฌายนํ

La perplexité des ascètes errants

๗๘. ‘‘สิยา โข ปน เต, นิคฺโรธ, เอวมสฺส – ‘อนฺเตวาสิกมฺยตา โน สมโณ โคตโม เอวมาหา’ติ. น โข ปเนตํ, นิคฺโรธ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. โย เอว โว อาจริโย, โส เอว โว อาจริโย โหตุ. สิยา โข ปน เต, นิคฺโรธ, เอวมสฺส – ‘อุทฺเทสา โน จาเวตุกาโม สมโณ โคตโม เอวมาหา’ติ. น โข ปเนตํ, นิคฺโรธ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. โย เอว โว อุทฺเทโส โส เอว โว อุทฺเทโส โหตุ. สิยา โข ปน เต, นิคฺโรธ, เอวมสฺส – ‘อาชีวา โน จาเวตุกาโม สมโณ โคตโม เอวมาหา’ติ. น โข ปเนตํ, นิคฺโรธ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. โย เอว โว อาชีโว, โส เอว โว อาชีโว โหตุ. สิยา โข ปน เต, นิคฺโรธ, เอวมสฺส – ‘เย โน ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา สาจริยกานํ, เตสุ ปติฏฺฐาเปตุกาโม สมโณ โคตโม เอวมาหา’ติ. น โข ปเนตํ, นิคฺโรธ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. อกุสลา เจว โว เต ธมฺมา โหนฺตุ อกุสลสงฺขาตา จ สาจริยกานํ. สิยา โข ปน เต[Pg.47], นิคฺโรธ, เอวมสฺส – ‘เย โน ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา สาจริยกานํ, เตหิ วิเวเจตุกาโม สมโณ โคตโม เอวมาหา’ติ. น โข ปเนตํ, นิคฺโรธ, เอวํ ทฏฺฐพฺพํ. กุสลา เจว โว เต ธมฺมา โหนฺตุ กุสลสงฺขาตา จ สาจริยกานํ. อิติ ขฺวาหํ, นิคฺโรธ, เนว อนฺเตวาสิกมฺยตา เอวํ วทามิ, นปิ อุทฺเทสา จาเวตุกาโม เอวํ วทามิ, นปิ อาชีวา จาเวตุกาโม เอวํ วทามิ, นปิ เย โว ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา สาจริยกานํ, เตสุ ปติฏฺฐาเปตุกาโม เอวํ วทามิ, นปิ เย โว ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา สาจริยกานํ, เตหิ วิเวเจตุกาโม เอวํ วทามิ. สนฺติ จ โข, นิคฺโรธ, อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา สํกิเลสิกา โปโนพฺภวิกา สทรา ทุกฺขวิปากา อายตึ ชาติชรามรณิยา, เยสาหํ ปหานาย ธมฺมํ เทเสมิ. ยถาปฏิปนฺนานํ โว สํกิเลสิกา ธมฺมา ปหียิสฺสนฺติ, โวทานียา ธมฺมา อภิวฑฺฒิสฺสนฺติ, ปญฺญาปาริปูรึ เวปุลฺลตฺตญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถา’’ติ.

78. « Il se pourrait, Nigrodha, que tu penses ceci : "C'est par désir d'avoir des disciples que le ascète Gotama dit cela." Mais, Nigrodha, il ne faut pas voir les choses ainsi. Que celui qui est votre maître reste votre maître. Il se pourrait, Nigrodha, que tu penses : "C'est pour nous détourner de nos études scripturaires que le ascète Gotama dit cela." Mais il ne faut pas voir les choses ainsi. Que vos études restent vos études. Il se pourrait, Nigrodha, que tu penses : "C'est pour nous détourner de notre gagne-pain que le ascète Gotama dit cela." Mais il ne faut pas voir les choses ainsi. Que votre gagne-pain reste votre gagne-pain. Il se pourrait, Nigrodha, que tu penses : "C'est pour nous établir dans ce qui est considéré comme malsain par nous et nos maîtres que le ascète Gotama dit cela." Mais il ne faut pas voir les choses ainsi. Que ce qui est malsain et considéré comme tel par vous et vos maîtres reste ainsi. Il se pourrait, Nigrodha, que tu penses : "C'est pour nous détourner de ce qui est considéré comme sain par nous et nos maîtres que le ascète Gotama dit cela." Mais il ne faut pas voir les choses ainsi. Que ce qui est sain et considéré comme tel par vous et vos maîtres reste ainsi. Ce n'est donc pas, Nigrodha, par désir d'avoir des disciples que je parle ainsi, ni pour vous détourner de vos études, ni pour vous détourner de votre gagne-pain, ni pour vous établir dans le malsain, ni pour vous détourner du sain. Mais, Nigrodha, il existe des états malsains non abandonnés, souillés, menant à une existence future, accompagnés de détresse, ayant la souffrance pour fruit, et causant plus tard la naissance, la vieillesse et la mort ; c'est pour l'abandon de ces états que j'enseigne le Dhamma. En pratiquant selon l'enseignement, les états souillés seront abandonnés, les états purificateurs s'accroîtront, et vous demeurerez dans la plénitude et l'étendue de la sagesse, l'ayant réalisée par vous-mêmes dès cette vie présente par une connaissance supérieure. »

๗๙. เอวํ วุตฺเต, เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหีภูตา มงฺกุภูตา ปตฺตกฺขนฺธา อโธมุขา ปชฺฌายนฺตา อปฺปฏิภานา นิสีทึสุ ยถา ตํ มาเรน ปริยุฏฺฐิตจิตฺตา. อถ โข ภควโต เอตทโหสิ – ‘‘สพฺเพ ปิเม โมฆปุริสา ผุฏฺฐา ปาปิมตา. ยตฺร หิ นาม เอกสฺสปิ น เอวํ ภวิสฺสติ – ‘หนฺท มยํ อญฺญาณตฺถมฺปิ สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยํ จราม, กึ กริสฺสติ สตฺตาโห’’’ติ? อถ โข ภควา อุทุมฺพริกาย ปริพฺพาชการาเม สีหนาทํ นทิตฺวา เวหาสํ อพฺภุคฺคนฺตฺวา คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต ปจฺจุปฏฺฐาสิ. สนฺธาโน ปน คหปติ ตาวเทว ราชคหํ ปาวิสีติ.

79. À ces mots, les ascètes errants restèrent silencieux, déconcertés, les épaules affaissées, la tête basse, plongés dans leurs pensées et sans répartie, comme si leurs esprits étaient possédés par Māra. Alors le Bienheureux se dit : « Tous ces hommes égarés sont touchés par le Malin. Comment se fait-il qu'aucun d'entre eux ne pense : "Allons, pour le plaisir de savoir, menons la vie sainte auprès de l'ascète Gotama ; que sont sept jours après tout ?" » Alors le Bienheureux, après avoir poussé un rugissement de lion dans le parc des ascètes errants d'Udumbarikā, s'éleva dans les airs et se rendit sur le mont Gijjhakūṭa. Quant au père de famille Sandhāna, il rentra sur-le-champ à Rājagaha.

อุทุมฺพริกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทุติยํ.

Ainsi se termine le deuxième discours, l'Udumbarika Sutta.

๓. จกฺกวตฺติสุตฺตํ

3. Le Discours sur le Monarque Universel (Cakkavatti Sutta)

อตฺตทีปสรณตา

Être à soi-même son propre refuge

๘๐. เอวํ [Pg.48] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มคเธสุ วิหรติ มาตุลายํ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทฺทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ – ‘‘อตฺตทีปา, ภิกฺขเว, วิหรถ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา, ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา. กถญฺจ ปน, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ, ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ, ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ.

80. Ainsi ai-je entendu : En un temps, le Bienheureux séjournait chez les Magadhans, à Mātulā. Là, le Bienheureux s'adressa aux moines en disant : « Ô moines ! » — « Vénérable Seigneur ! » répondirent-ils. Le Bienheureux dit ceci : « Moines, soyez à vous-mêmes votre propre île, soyez à vous-mêmes votre propre refuge, sans chercher d'autre refuge ; ayez le Dhamma pour île, le Dhamma pour refuge, sans chercher d'autre refuge. Et comment, moines, un moine est-il à lui-même sa propre île, son propre refuge, sans chercher d'autre refuge, ayant le Dhamma pour île et pour refuge ? Ici, moines, un moine demeure en contemplant le corps dans le corps, ardent, pleinement conscient et attentif, après avoir écarté la convoitise et l'affliction à l'égard du monde. Il demeure en contemplant les sensations dans les sensations... l'esprit dans l'esprit... les phénomènes dans les phénomènes, ardent, pleinement conscient et attentif, après avoir écarté la convoitise et l'affliction à l'égard du monde. C'est ainsi, moines, qu'un moine demeure en étant à lui-même sa propre île, son propre refuge, sans chercher d'autre refuge, ayant le Dhamma pour île et pour refuge. »

‘‘โคจเร, ภิกฺขเว, จรถ สเก เปตฺติเก วิสเย. โคจเร, ภิกฺขเว, จรตํ สเก เปตฺติเก วิสเย น ลจฺฉติ มาโร โอตารํ, น ลจฺฉติ มาโร อารมฺมณํ. กุสลานํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ สมาทานเหตุ เอวมิทํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ.

« Moines, évoluez dans votre propre domaine, le territoire de vos ancêtres. Pour celui qui évolue dans son propre domaine, le territoire de ses ancêtres, moines, Māra ne trouvera pas d'accès, Māra ne trouvera pas d'objet de saisie. Moines, c'est en s'attachant aux états bénéfiques que ce mérite grandit ainsi. »

ทฬฺหเนมิจกฺกวตฺติราชา

Le roi Daḷhanemi, monarque universel

๘๑. ‘‘ภูตปุพฺพํ, ภิกฺขเว, ราชา ทฬฺหเนมิ นาม อโหสิ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ อเหสุํ เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํอุ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา อเหสุํ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสิ.

81. « Autrefois, moines, il y eut un roi nommé Daḷhanemi, un monarque universel (Cakkavatti), juste, roi de justice, souverain des quatre continents, victorieux, ayant affermi la stabilité de son pays et pourvu des sept joyaux. Pour lui, ces sept joyaux apparurent, à savoir : le joyau de la roue, le joyau de l’éléphant, le joyau du cheval, le joyau du rubis, le joyau de la femme, le joyau du trésorier et, septièmement, le joyau du conseiller. Il eut plus de mille fils, vaillants, de forme héroïque, capables d'écraser les armées ennemies. Il gouverna cette terre jusqu'aux confins des océans, l'ayant conquise par la justice, sans recours au bâton ni à l'épée. »

๘๒. ‘‘อถ [Pg.49] โข, ภิกฺขเว, ราชา ทฬฺหเนมิ พหุนฺนํ วสฺสานํ พหุนฺนํ วสฺสสตานํ พหุนฺนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘ยทา ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปสฺเสยฺยาสิ ทิพฺพํ จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุตํ, อถ เม อาโรเจยฺยาสี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส รญฺโญ ทฬฺหเนมิสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อทฺทสา โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส พหุนฺนํ วสฺสานํ พหุนฺนํ วสฺสสตานํ พหุนฺนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน ทิพฺพํ จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุตํ, ทิสฺวาน เยน ราชา ทฬฺหเนมิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ ทฬฺหเนมึ เอตทโวจ – ‘ยคฺเฆ, เทว, ชาเนยฺยาสิ, ทิพฺพํ เต จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุต’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ทฬฺหเนมิ เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘ทิพฺพํ กิร เม, ตาต กุมาร, จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุตํ. สุตํ โข ปน เมตํ – ยสฺส รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ โอสกฺกติ ฐานา จวติ, น ทานิ เตน รญฺญา จิรํ ชีวิตพฺพํ โหตีติ. ภุตฺตา โข ปน เม มานุสกา กามา, สมโย ทานิ เม ทิพฺเพ กาเม ปริเยสิตุํ. เอหิ ตฺวํ, ตาต กุมาร, อิมํ สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ ปฏิปชฺช. อหํ ปน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามี’ติ.

82. « Alors, moines, après de nombreuses années, de nombreux siècles, de nombreux millénaires, le roi Daḷhanemi s’adressa à un certain homme : “Lorsque tu verras, brave homme, que le divin joyau de la roue a glissé, s'est déplacé de sa position, alors avertis-moi.” “Très bien, Sire”, répondit cet homme au roi Daḷhanemi. Après de nombreuses années, de nombreux siècles, de nombreux millénaires, cet homme vit que le divin joyau de la roue avait glissé, s'était déplacé de sa position ; l'ayant vu, il se rendit auprès du roi Daḷhanemi et lui dit : “Sachez, Sire, que votre divin joyau de la roue a glissé, s'est déplacé de sa position.” Alors, moines, le roi Daḷhanemi fit appeler son fils aîné, le prince, et lui dit : “Mon cher fils, mon divin joyau de la roue a, dit-on, glissé, s'est déplacé de sa position. Or, j'ai entendu dire que pour tout monarque universel dont le divin joyau de la roue glisse ou se déplace de sa position, il ne lui reste plus longtemps à vivre. J’ai joui des plaisirs humains ; il est maintenant temps pour moi de rechercher les plaisirs célestes. Viens, mon cher fils, prends possession de cette terre limitée par les océans. Quant à moi, m’étant rasé les cheveux et la barbe, et ayant revêtu les robes safranées, je quitterai le foyer pour la vie sans foyer.” »

๘๓. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ทฬฺหเนมิ เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ สาธุกํ รชฺเช สมนุสาสิตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. สตฺตาหปพฺพชิเต โข ปน, ภิกฺขเว, ราชิสิมฺหิ ทิพฺพํ จกฺกรตนํ อนฺตรธายิ.

83. « Alors, moines, le roi Daḷhanemi, après avoir dûment instruit son fils aîné, le prince, dans la régence du royaume, se rasa les cheveux et la barbe, revêtit les robes safranées et quitta le foyer pour la vie sans foyer. Sept jours après que le roi-sage fut parti en renoncement, le divin joyau de la roue disparut. »

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร ปุริโส เยน ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ ขตฺติยํ มุทฺธาภิสิตฺตํ เอตทโวจ – ‘ยคฺเฆ, เทว, ชาเนยฺยาสิ, ทิพฺพํ จกฺกรตนํ อนฺตรหิต’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ทิพฺเพ จกฺกรตเน อนฺตรหิเต อนตฺตมโน อโหสิ, อนตฺตมนตญฺจ ปฏิสํเวเทสิ. โส เยน ราชิสิ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชิสึ เอตทโวจ – ‘ยคฺเฆ, เทว, ชาเนยฺยาสิ, ทิพฺพํ จกฺกรตนํ อนฺตรหิต’นฺติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, ราชิสิ ราชานํ ขตฺติยํ มุทฺธาภิสิตฺตํ เอตทโวจ – ‘มา โข ตฺวํ, ตาต, ทิพฺเพ [Pg.50] จกฺกรตเน อนฺตรหิเต อนตฺตมโน อโหสิ, มา อนตฺตมนตญฺจ ปฏิสํเวเทสิ, น หิ เต, ตาต, ทิพฺพํ จกฺกรตนํ เปตฺติกํ ทายชฺชํ. อิงฺฆ ตฺวํ, ตาต, อริเย จกฺกวตฺติวตฺเต วตฺตาหิ. ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ เต อริเย จกฺกวตฺติวตฺเต วตฺตมานสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุภวิสฺสติ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูร’นฺติ.

« Alors, moines, un certain homme se rendit auprès du roi noble oint sur le front ; s'étant approché, il dit au roi noble oint : “Sachez, Sire, que le divin joyau de la roue a disparu.” Alors, moines, le roi noble oint fut affligé de la disparition du divin joyau de la roue et manifesta son mécontentement. Il se rendit auprès du roi-sage ; s'étant approché, il lui dit : “Sachez, Sire, que le divin joyau de la roue a disparu.” À ces mots, moines, le roi-sage dit au roi noble oint : “Ne sois pas affligé, mon cher fils, de la disparition du divin joyau de la roue, et ne manifeste pas de mécontentement. Car le divin joyau de la roue n’est pas pour toi un héritage paternel. Allons, mon cher fils, accomplis le noble devoir d'un monarque universel. Il est possible que si tu accomplis le noble devoir d'un monarque universel, alors que tu auras la tête lavée, que tu observeras l'Uposatha au quinzième jour et que tu seras monté sur la terrasse supérieure de ton palais, le divin joyau de la roue t'apparaisse, avec ses mille rayons, ses jantes, son moyeu et toutes ses caractéristiques complètes.” »

จกฺกวตฺติอริยวตฺตํ

Le noble devoir d'un monarque universel

๘๔. ‘‘‘กตมํ ปน ตํ, เทว, อริยํ จกฺกวตฺติวตฺต’นฺติ? ‘เตน หิ ตฺวํ, ตาต, ธมฺมํเยว นิสฺสาย ธมฺมํ สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ มาเนนฺโต ธมฺมํ ปูเชนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน ธมฺมทฺธโช ธมฺมเกตุ ธมฺมาธิปเตยฺโย ธมฺมิกํ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหสฺสุ อนฺโตชนสฺมึ พลกายสฺมึ ขตฺติเยสุ อนุยนฺเตสุ พฺราหฺมณคหปติเกสุ เนคมชานปเทสุ สมณพฺราหฺมเณสุ มิคปกฺขีสุ. มา จ เต, ตาต, วิชิเต อธมฺมกาโร ปวตฺติตฺถ. เย จ เต, ตาต, วิชิเต อธนา อสฺสุ, เตสญฺจ ธนมนุปฺปเทยฺยาสิ. เย จ เต, ตาต, วิชิเต สมณพฺราหฺมณา มทปฺปมาทา ปฏิวิรตา ขนฺติโสรจฺเจ นิวิฏฺฐา เอกมตฺตานํ ทเมนฺติ, เอกมตฺตานํ สเมนฺติ, เอกมตฺตานํ ปรินิพฺพาเปนฺติ, เต กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺเฉยฺยาสิ ปริคฺคณฺเหยฺยาสิ – ‘‘กึ, ภนฺเต, กุสลํ, กึ อกุสลํ, กึ สาวชฺชํ, กึ อนวชฺชํ, กึ เสวิตพฺพํ, กึ น เสวิตพฺพํ, กึ เม กรียมานํ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย อสฺส, กึ วา ปน เม กรียมานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย อสฺสา’’ติ? เตสํ สุตฺวา ยํ อกุสลํ ตํ อภินิวชฺเชยฺยาสิ, ยํ กุสลํ ตํ สมาทาย วตฺเตยฺยาสิ. อิทํ โข, ตาต, ตํ อริยํ จกฺกวตฺติวตฺต’นฺติ.

84. « “Mais quel est donc, Sire, ce noble devoir d'un monarque universel ?” — “Eh bien, mon cher fils, en t'appuyant uniquement sur le Dhamma, en honorant le Dhamma, en respectant le Dhamma, en estimant le Dhamma, en vénérant le Dhamma, en lui rendant hommage, ayant le Dhamma pour bannière, le Dhamma pour étendard, le Dhamma pour souverain, tu dois assurer une garde, une protection et une défense justes pour les gens de ton palais, pour l'armée, pour les nobles, pour les alliés, pour les brahmanes et les chefs de famille, pour les habitants des villes et des campagnes, pour les ascètes et les brahmanes, ainsi que pour les bêtes et les oiseaux. Que l'injustice ne se propage pas dans ton royaume, mon fils. Et à ceux qui seraient sans ressources dans ton royaume, tu devras leur octroyer des richesses. Et s'il se trouve dans ton royaume des ascètes et des brahmanes qui se sont abstenus de l'ivresse de l'orgueil et de la négligence, qui sont établis dans la patience et la douceur, qui disciplinent chacun leur propre esprit, qui apaisent chacun leur propre esprit, qui éteignent chacun leur propre esprit, tu devras de temps en temps te rendre auprès d'eux pour les interroger et les consulter : ‘Que sont, vénérables messieurs, les choses bénéfiques ? Que sont les choses malfaisantes ? Qu'est-ce qui est blâmable et qu'est-ce qui est irréprochable ? Que doit-on cultiver et que ne doit-on pas cultiver ? Quelle action, si je l'accomplis, mènera pour longtemps à mon détriment et à ma souffrance ? Ou quelle action, si je l'accomplis, mènera pour longtemps à mon bien-être et à mon bonheur ?’ Après les avoir entendus, tu devras éviter ce qui est malfaisant et mettre en pratique ce qui est bénéfique. Voilà, mon cher fils, ce qu'est le noble devoir d'un monarque universel.” »

จกฺกรตนปาตุภาโว

L'apparition du joyau de la roue

๘๕. ‘‘‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ราชิสิสฺส ปฏิสฺสุตฺวา อริเย จกฺกวตฺติวตฺเต วตฺติ. ตสฺส อริเย จกฺกวตฺติวตฺเต วตฺตมานสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส [Pg.51] อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุรโหสิ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูรํ. ทิสฺวาน รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘สุตํ โข ปน เมตํ – ยสฺส รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส สีสํนฺหาตสฺส อุโปสถิกสฺส อุปริปาสาทวรคตสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ ปาตุภวติ สหสฺสารํ สเนมิกํ สนาภิกํ สพฺพาการปริปูรํ, โส โหติ ราชา จกฺกวตฺตี’ติ. อสฺสํ นุ โข อหํ ราชา จกฺกวตฺตีติ.

85. « "Très bien, ô sire", répondit, ô moines, le roi kshatriya dûment oint au sage royal, et il s'exerça aux nobles devoirs d'un monarque universel. Alors qu'il pratiquait ces nobles devoirs de monarque universel, le jour de l'Uposatha du quinzième jour, s'étant lavé la tête et observant l'Uposatha, alors qu'il se trouvait au sommet de son noble palais, le divin Trésor de la Roue lui apparut, muni de mille rayons, avec sa jante et son moyeu, parfait en tous ses aspects. En le voyant, le roi kshatriya dûment oint se fit cette réflexion : "J'ai certes entendu dire ceci : 'Le roi kshatriya dûment oint à qui apparaît, le jour de l'Uposatha du quinzième jour, après s'être lavé la tête et observant l'Uposatha au sommet de son noble palais, le divin Trésor de la Roue muni de mille rayons, avec sa jante et son moyeu, parfait en tous ses aspects, ce roi devient un monarque universel.' Serais-je donc un monarque universel ?" »

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ อุตราสงฺคํ กริตฺวา วาเมน หตฺเถน ภิงฺการํ คเหตฺวา ทกฺขิเณน หตฺเถน จกฺกรตนํ อพฺภุกฺกิริ – ‘ปวตฺตตุ ภวํ จกฺกรตนํ, อภิวิชินาตุ ภวํ จกฺกรตน’นฺติ.

« Alors, ô moines, le roi kshatriya dûment oint, se levant de son siège, disposa son manteau sur une épaule, saisit une aiguière de la main gauche et aspergea de la main droite le Trésor de la Roue en disant : "Que le noble Trésor de la Roue roule vers l'avant ! Que le noble Trésor de la Roue soit victorieux !" »

‘‘อถ โข ตํ, ภิกฺขเว, จกฺกรตนํ ปุรตฺถิมํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา จกฺกวตฺตี สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. ยสฺมึ โข ปน, ภิกฺขเว, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา จกฺกวตฺตี วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปน, ภิกฺขเว, ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ จกฺกวตฺตึ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข, มหาราช, สฺวาคตํ เต มหาราช, สกํ เต, มหาราช, อนุสาส, มหาราชา’ติ. ราชา จกฺกวตฺตี เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ นาทาตพฺพํ, กาเมสุมิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภาสิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ. เย โข ปน, ภิกฺขเว, ปุรตฺถิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ.

« Alors, ô moines, ce Trésor de la Roue roula vers la direction de l'Est, suivi par le monarque universel accompagné de son armée quadruple. À l'endroit, ô moines, où le Trésor de la Roue s'arrêta, là le monarque universel prit ses quartiers avec son armée quadruple. Les rois rivaux de la direction de l'Est s'approchèrent alors du monarque universel et lui dirent : "Viens, ô grand roi ! Sois le bienvenu, ô grand roi ! Tout ceci est à toi, ô grand roi ; gouverne-nous, ô grand roi !" Le monarque universel déclara ceci : "Aucun être vivant ne doit être tué. Ce qui n'est pas donné ne doit pas être pris. On ne doit pas commettre d'inconduite sexuelle. On ne doit pas prononcer de paroles mensongères. On ne doit pas consommer d'alcool. Jouissez de vos revenus comme vous le faisiez auparavant." Et les rois rivaux de la direction de l'Est devinrent les vassaux du monarque universel. »

๘๖. ‘‘อถ โข ตํ, ภิกฺขเว, จกฺกรตนํ ปุรตฺถิมํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา ทกฺขิณํ ทิสํ ปวตฺติ…เป… ทกฺขิณํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา ปจฺฉิมํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา จกฺกวตฺตี สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. ยสฺมึ โข ปน, ภิกฺขเว, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา จกฺกวตฺตี วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปน, ภิกฺขเว, ปจฺฉิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ จกฺกวตฺตึ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข, มหาราช, สฺวาคตํ เต, มหาราช, สกํ เต, มหาราช, อนุสาส, มหาราชา’ติ. ราชา จกฺกวตฺตี [Pg.52] เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ นาทาตพฺพํ, กาเมสุมิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภาสิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ. เย โข ปน, ภิกฺขเว, ปจฺฉิมาย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ.

86. « Alors, ô moines, ce Trésor de la Roue, après avoir plongé dans l'océan oriental et en être ressorti, roula vers la direction du Sud... [et ainsi de suite]... après avoir plongé dans l'océan méridional et en être ressorti, il roula vers la direction de l'Ouest, suivi par le monarque universel accompagné de son armée quadruple. À l'endroit, ô moines, où le Trésor de la Roue s'arrêta, là le monarque universel prit ses quartiers avec son armée quadruple. Les rois rivaux de la direction de l'Ouest s'approchèrent alors du monarque universel et lui dirent : "Viens, ô grand roi ! Sois le bienvenu, ô grand roi ! Tout ceci est à toi, ô grand roi ; gouverne-nous, ô grand roi !" Le monarque universel déclara ceci : "Aucun être vivant ne doit être tué. Ce qui n'est pas donné ne doit pas être pris. On ne doit pas commettre d'inconduite sexuelle. On ne doit pas prononcer de paroles mensongères. On ne doit pas consommer d'alcool. Jouissez de vos revenus comme vous le faisiez auparavant." Et les rois rivaux de la direction de l'Ouest devinrent les vassaux du monarque universel. »

๘๗. ‘‘อถ โข ตํ, ภิกฺขเว, จกฺกรตนํ ปจฺฉิมํ สมุทฺทํ อชฺโฌคาเหตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา อุตฺตรํ ทิสํ ปวตฺติ, อนฺวเทว ราชา จกฺกวตฺตี สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. ยสฺมึ โข ปน, ภิกฺขเว, ปเทเส จกฺกรตนํ ปติฏฺฐาสิ, ตตฺถ ราชา จกฺกวตฺตี วาสํ อุปคจฺฉิ สทฺธึ จตุรงฺคินิยา เสนาย. เย โข ปน, ภิกฺขเว, อุตฺตราย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต ราชานํ จกฺกวตฺตึ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘เอหิ โข, มหาราช, สฺวาคตํ เต, มหาราช, สกํ เต, มหาราช, อนุสาส, มหาราชา’ติ. ราชา จกฺกวตฺตี เอวมาห – ‘ปาโณ น หนฺตพฺโพ, อทินฺนํ นาทาตพฺพํ, กาเมสุมิจฺฉา น จริตพฺพา, มุสา น ภาสิตพฺพา, มชฺชํ น ปาตพฺพํ, ยถาภุตฺตญฺจ ภุญฺชถา’ติ. เย โข ปน, ภิกฺขเว, อุตฺตราย ทิสาย ปฏิราชาโน, เต รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนุยนฺตา อเหสุํ.

87. « Alors, ô moines, ce Trésor de la Roue, après avoir plongé dans l'océan occidental et en être ressorti, roula vers la direction du Nord, suivi par le monarque universel accompagné de son armée quadruple. À l'endroit, ô moines, où le Trésor de la Roue s'arrêta, là le monarque universel prit ses quartiers avec son armée quadruple. Les rois rivaux de la direction du Nord s'approchèrent alors du monarque universel et lui dirent : "Viens, ô grand roi ! Sois le bienvenu, ô grand roi ! Tout ceci est à toi, ô grand roi ; gouverne-nous, ô grand roi !" Le monarque universel déclara ceci : "Aucun être vivant ne doit être tué. Ce qui n'est pas donné ne doit pas être pris. On ne doit pas commettre d'inconduite sexuelle. On ne doit pas prononcer de paroles mensongères. On ne doit pas consommer d'alcool. Jouissez de vos revenus comme vous le faisiez auparavant." Et les rois rivaux de la direction du Nord devinrent les vassaux du monarque universel. »

‘‘อถ โข ตํ, ภิกฺขเว, จกฺกรตนํ สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ อภิวิชินิตฺวา ตเมว ราชธานึ ปจฺจาคนฺตฺวา รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนฺเตปุรทฺวาเร อตฺถกรณปมุเข อกฺขาหตํ มญฺเญ อฏฺฐาสิ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อนฺเตปุรํ อุปโสภยมานํ.

« Alors, ô moines, ce Trésor de la Roue, après avoir conquis la terre entière jusqu'aux limites des océans, retourna vers la capitale royale et s'arrêta devant la porte du palais intérieur du monarque universel, à l'entrée de la salle de justice, comme si elle y était fixée par son essieu, embellissant ainsi le palais intérieur du monarque universel. »

ทุติยาทิจกฺกวตฺติกถา

Histoire du second monarque universel et des suivants

๘๘. ‘‘ทุติโยปิ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี…เป… ตติโยปิ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี… จตุตฺโถปิ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี… ปญฺจโมปิ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี… ฉฏฺโฐปิ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี… สตฺตโมปิ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี พหุนฺนํ วสฺสานํ พหุนฺนํ วสฺสสตานํ พหุนฺนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ – ‘ยทา ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปสฺเสยฺยาสิ ทิพฺพํ จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุตํ, อถ เม อาโรเจยฺยาสี’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ปจฺจสฺโสสิ. อทฺทสา โข[Pg.53], ภิกฺขเว, โส ปุริโส พหุนฺนํ วสฺสานํ พหุนฺนํ วสฺสสตานํ พหุนฺนํ วสฺสสหสฺสานํ อจฺจเยน ทิพฺพํ จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุตํ. ทิสฺวาน เยน ราชา จกฺกวตฺตี เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ จกฺกวตฺตึ เอตทโวจ – ‘ยคฺเฆ, เทว, ชาเนยฺยาสิ, ทิพฺพํ เต จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ ฐานา จุต’นฺติ?

88. « Le second monarque universel aussi, ô moines... le troisième, le quatrième, le cinquième, le sixième, ainsi que le septième monarque universel, après l'écoulement de nombreuses années, de nombreux siècles, de nombreux millénaires, s'adressèrent à un certain homme en ces termes : "Lorsque tu verras, mon brave, que le divin Trésor de la Roue a glissé ou s'est déplacé de son socle, alors informe-m'en." "Très bien, ô sire", répondit cet homme au monarque universel. Après l'écoulement de nombreuses années, de nombreux siècles, de nombreux millénaires, cet homme vit en effet que le divin Trésor de la Roue avait glissé et s'était déplacé de son socle. L'ayant vu, il se rendit auprès du monarque universel et lui dit : "Sachez, ô sire, que votre divin Trésor de la Roue a glissé et s'est déplacé de son socle." »

๘๙. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ อามนฺตาเปตฺวา เอตทโวจ – ‘ทิพฺพํ กิร เม, ตาต กุมาร, จกฺกรตนํ โอสกฺกิตํ, ฐานา จุตํ, สุตํ โข ปน เมตํ – ยสฺส รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส ทิพฺพํ จกฺกรตนํ โอสกฺกติ, ฐานา จวติ, น ทานิ เตน รญฺญา จิรํ ชีวิตพฺพํ โหตีติ. ภุตฺตา โข ปน เม มานุสกา กามา, สมโย ทานิ เม ทิพฺเพ กาเม ปริเยสิตุํ, เอหิ ตฺวํ, ตาต กุมาร, อิมํ สมุทฺทปริยนฺตํ ปถวึ ปฏิปชฺช. อหํ ปน เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสามี’ติ.

89. « Ensuite, ô moines, le roi Cakkavattī (le monarque universel) fit appeler le prince aîné et lui dit ceci : "Sache, mon cher fils, que mon noble trésor de la Roue s'est déplacé, il a quitté sa place. Or, j'ai entendu dire que lorsqu'un noble trésor de la Roue d'un roi Cakkavattī se déplace et quitte sa place, il ne reste plus longtemps à vivre à ce roi. J'ai déjà joui des plaisirs humains ; il est maintenant temps pour moi de rechercher les plaisirs divins. Viens, mon cher fils, prends en charge cette terre limitée par les quatre océans. Quant à moi, après avoir rasé mes cheveux et ma barbe et revêtu les robes safranées, je quitterai la vie de foyer pour la vie sans foyer et je me ferai moine." »

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา จกฺกวตฺตี เชฏฺฐปุตฺตํ กุมารํ สาธุกํ รชฺเช สมนุสาสิตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ. สตฺตาหปพฺพชิเต โข ปน, ภิกฺขเว, ราชิสิมฺหิ ทิพฺพํ จกฺกรตนํ อนฺตรธายิ.

« Ensuite, ô moines, le roi Cakkavattī, après avoir dûment instruit le prince aîné dans l'art de gouverner, se rasa les cheveux et la barbe, revêtit les robes safranées et quitta la vie de foyer pour la vie sans foyer. Sept jours après le départ du roi-sage pour la vie monastique, ô moines, le noble trésor de la Roue disparut. »

๙๐. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร ปุริโส เยน ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ ขตฺติยํ มุทฺธาภิสิตฺตํ เอตทโวจ – ‘ยคฺเฆ, เทว, ชาเนยฺยาสิ, ทิพฺพํ จกฺกรตนํ อนฺตรหิต’นฺติ? อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ทิพฺเพ จกฺกรตเน อนฺตรหิเต อนตฺตมโน อโหสิ. อนตฺตมนตญฺจ ปฏิสํเวเทสิ; โน จ โข ราชิสึ อุปสงฺกมิตฺวา อริยํ จกฺกวตฺติวตฺตํ ปุจฺฉิ. โส สมเตเนว สุทํ ชนปทํ ปสาสติ. ตสฺส สมเตน ชนปทํ ปสาสโต ปุพฺเพนาปรํ ชนปทา น ปพฺพนฺติ, ยถา ตํ ปุพฺพกานํ ราชูนํ อริเย จกฺกวตฺติวตฺเต วตฺตมานานํ.

90. « Ensuite, ô moines, un certain homme s'approcha du roi khattiya dûment oint sur le sommet de la tête ; s'étant approché, il dit au roi khattiya dûment oint : "Sachez, Sire, que le noble trésor de la Roue a disparu." Alors, ô moines, le roi khattiya dûment oint fut mécontent de la disparition du noble trésor de la Roue. Il éprouva de l'insatisfaction, mais il n'alla pas trouver le roi-sage pour l'interroger sur les Nobles Devoirs d'un monarque universel. Il gouverna le royaume uniquement selon ses propres idées. Alors qu'il gouvernait le royaume selon ses propres idées, le pays ne prospéra pas comme autrefois sous les règnes des anciens rois qui suivaient les Nobles Devoirs d'un monarque universel. »

‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, อมจฺจา ปาริสชฺชา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา มนฺตสฺสาชีวิโน สนฺนิปติตฺวา ราชานํ ขตฺติยํ มุทฺธาภิสิตฺตํ เอตทโวจุํ – ‘น โข เต, เทว, สมเตน (สุทํ) ชนปทํ ปสาสโต ปุพฺเพนาปรํ [Pg.54] ชนปทา ปพฺพนฺติ, ยถา ตํ ปุพฺพกานํ ราชูนํ อริเย จกฺกวตฺติวตฺเต วตฺตมานานํ. สํวิชฺชนฺติ โข เต, เทว, วิชิเต อมจฺจา ปาริสชฺชา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา มนฺตสฺสาชีวิโน มยญฺเจว อญฺเญ จ เย มยํ อริยํ จกฺกวตฺติวตฺตํ ธาเรม. อิงฺฆ ตฺวํ, เทว, อมฺเห อริยํ จกฺกวตฺติวตฺตํ ปุจฺฉ. ตสฺส เต มยํ อริยํ จกฺกวตฺติวตฺตํ ปุฏฺฐา พฺยากริสฺสามา’ติ.

« Ensuite, ô moines, les ministres, les conseillers, les trésoriers, les officiers de l'armée, les gardiens des portes et les conseillers érudits se réunirent et dirent au roi khattiya dûment oint : "Sire, alors que vous gouvernez le royaume selon vos propres idées, le pays ne prospère pas comme autrefois sous les règnes des anciens rois qui suivaient les Nobles Devoirs d'un monarque universel. Sire, il y a dans votre royaume des ministres, des conseillers, des trésoriers, des officiers de l'armée, des gardiens des portes et des conseillers érudits — nous-mêmes ainsi que d'autres — qui connaissons les Nobles Devoirs d'un monarque universel. De grâce, Sire, interrogez-nous sur les Nobles Devoirs d'un monarque universel. Une fois interrogés, nous vous expliquerons les Nobles Devoirs d'un monarque universel." »

อายุวณฺณาทิปริยานิกถา

Récit sur le déclin de la longévité, de la beauté, etc.

๙๑. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต อมจฺเจ ปาริสชฺเช คณกมหามตฺเต อนีกฏฺเฐ โทวาริเก มนฺตสฺสาชีวิโน สนฺนิปาเตตฺวา อริยํ จกฺกวตฺติวตฺตํ ปุจฺฉิ. ตสฺส เต อริยํ จกฺกวตฺติวตฺตํ ปุฏฺฐา พฺยากรึสุ. เตสํ สุตฺวา ธมฺมิกญฺหิ โข รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิทหิ, โน จ โข อธนานํ ธนมนุปฺปทาสิ. อธนานํ ธเน อนนุปฺปทิยมาเน ทาลิทฺทิยํ เวปุลฺลมคมาสิ. ทาลิทฺทิเย เวปุลฺลํ คเต อญฺญตโร ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ. ตเมนํ อคฺคเหสุํ. คเหตฺวา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ทสฺเสสุํ – ‘อยํ, เทว, ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ตํ ปุริสํ เอตทโวจ – ‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ ? ‘สจฺจํ, เทวา’ติ. ‘กึ การณา’ติ? ‘น หิ, เทว, ชีวามี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ตสฺส ปุริสสฺส ธนมนุปฺปทาสิ – ‘อิมินา ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ธเนน อตฺตนา จ ชีวาหิ, มาตาปิตโร จ โปเสหิ, ปุตฺตทารญฺจ โปเสหิ, กมฺมนฺเต จ ปโยเชหิ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปหิ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิก’นฺติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

91. « Ensuite, ô moines, le roi khattiya dûment oint réunit les ministres, les conseillers, les trésoriers, les officiers de l'armée, les gardiens des portes et les conseillers érudits, et les interrogea sur les Nobles Devoirs d'un monarque universel. Ayant été interrogés, ils lui expliquèrent les Nobles Devoirs d'un monarque universel. Après les avoir entendus, il organisa une protection, une garde et une sécurité conformes au Dharma, mais il ne distribua pas de richesses aux indigents. Comme les richesses n'étaient pas distribuées aux indigents, la pauvreté se répandit. La pauvreté s'étant répandue, un homme déroba le bien d'autrui avec l'intention de voler. On s'empara de lui. L'ayant capturé, on le présenta au roi khattiya dûment oint en disant : "Sire, cet homme a dérobé le bien d'autrui avec l'intention de voler." Cela ayant été dit, ô moines, le roi khattiya dûment oint dit à cet homme : "Est-il vrai, ô homme, que tu as dérobé le bien d'autrui avec l'intention de voler ?" "C'est vrai, Sire." "Pour quelle raison ?" "Sire, je n'ai pas de quoi vivre." Alors, ô moines, le roi khattiya dûment oint donna des richesses à cet homme en lui disant : "Avec cet argent, ô homme, subviens à tes besoins, entretiens tes parents, entretiens ta femme et tes enfants, exerce une activité, et institue auprès des ascètes et des brahmanes une aumône orientée vers les mondes supérieurs, propice au ciel, apportant un résultat heureux et conduisant à la renaissance céleste." "Bien, Sire", répondit cet homme au roi khattiya dûment oint. »

‘‘อญฺญตโรปิ โข, ภิกฺขเว, ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ. ตเมนํ อคฺคเหสุํ. คเหตฺวา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ทสฺเสสุํ – ‘อยํ, เทว, ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ตํ ปุริสํ เอตทโวจ – ‘สจฺจํ [Pg.55] กิร ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ? ‘สจฺจํ, เทวา’ติ. ‘กึ การณา’ติ? ‘น หิ, เทว, ชีวามี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ตสฺส ปุริสสฺส ธนมนุปฺปทาสิ – ‘อิมินา ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ธเนน อตฺตนา จ ชีวาหิ, มาตาปิตโร จ โปเสหิ, ปุตฺตทารญฺจ โปเสหิ, กมฺมนฺเต จ ปโยเชหิ, สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐาเปหิ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิก’นฺติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, โส ปุริโส รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

« Ensuite, ô moines, un autre homme encore déroba le bien d'autrui avec l'intention de voler. On s'empara de lui. L'ayant capturé, on le présenta au roi khattiya dûment oint en disant : "Sire, cet homme a dérobé le bien d'autrui avec l'intention de voler." Cela ayant été dit, ô moines, le roi khattiya dûment oint dit à cet homme : "Est-il vrai, ô homme, que tu as dérobé le bien d'autrui avec l'intention de voler ?" "C'est vrai, Sire." "Pour quelle raison ?" "Sire, je n'ai pas de quoi vivre." Alors, ô moines, le roi khattiya dûment oint donna des richesses à cet homme en lui disant : "Avec cet argent, ô homme, subviens à tes besoins, entretiens tes parents, entretiens ta femme et tes enfants, exerce une activité, et institue auprès des ascètes et des brahmanes une aumône orientée vers les mondes supérieurs, propice au ciel, apportant un résultat heureux et conduisant à la renaissance céleste." "Bien, Sire", répondit cet homme au roi khattiya dûment oint. »

๙๒. ‘‘อสฺโสสุํ โข, ภิกฺขเว, มนุสฺสา – ‘เย กิร, โภ, ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยนฺติ, เตสํ ราชา ธนมนุปฺปเทตี’ติ. สุตฺวาน เตสํ เอตทโหสิ – ‘ยํนูน มยมฺปิ ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิเยยฺยามา’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, อญฺญตโร ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ. ตเมนํ อคฺคเหสุํ. คเหตฺวา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ทสฺเสสุํ – ‘อยํ, เทว, ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ตํ ปุริสํ เอตทโวจ – ‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ? ‘สจฺจํ, เทวา’ติ. ‘กึ การณา’ติ? ‘น หิ, เทว, ชีวามี’ติ. อถ โข, ภิกฺขเว, รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส เอตทโหสิ – ‘สเจ โข อหํ โย โย ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิสฺสติ, ตสฺส ตสฺส ธนมนุปฺปทสฺสามิ, เอวมิทํ อทินฺนาทานํ ปวฑฺฒิสฺสติ. ยํนูนาหํ อิมํ ปุริสํ สุนิเสธํ นิเสเธยฺยํ, มูลฆจฺจํ กเรยฺยํ, สีสมสฺส ฉินฺเทยฺย’นฺติ. อถ โข, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ปุริเส อาณาเปสิ – ‘เตน หิ, ภเณ, อิมํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส สุนิเสธํ นิเสเธถ, มูลฆจฺจํ กโรถ, สีสมสฺส ฉินฺทถา’ติ. ‘เอวํ, เทวา’ติ โข, ภิกฺขเว, เต ปุริสา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ปฏิสฺสุตฺวา ตํ ปุริสํ ทฬฺหาย รชฺชุยา ปจฺฉาพาหํ คาฬฺหพนฺธนํ พนฺธิตฺวา ขุรมุณฺฑํ กริตฺวา ขรสฺสเรน ปณเวน รถิกาย รถิกํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ ปริเนตฺวา [Pg.56] ทกฺขิเณน ทฺวาเรน นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณโต นครสฺส สุนิเสธํ นิเสเธสุํ, มูลฆจฺจํ อกํสุ, สีสมสฺส ฉินฺทึสุ.

92. « Les hommes apprirent, ô moines : “Il paraît, mes seigneurs, que le roi donne des richesses à ceux qui prennent par le vol ce qui ne leur a pas été donné par autrui.” Ayant entendu cela, ils se dirent : “Et si nous aussi, nous prenions par le vol ce qui ne nous a pas été donné par autrui ?” Alors, ô moines, un certain homme prit par le vol ce qui ne lui avait pas été donné par autrui. On se saisit de lui. L’ayant capturé, on le présenta au roi khattiya dûment oint : “Sire, cet homme a pris par le vol ce qui ne lui avait pas été donné par autrui.” Cela ayant été dit, ô moines, le roi khattiya dûment oint dit à cet homme : “Est-il vrai, mon brave, que tu as pris par le vol ce qui ne t’avait pas été donné par autrui ?” — “C’est vrai, Sire.” — “Pour quelle raison ?” — “Sire, je ne parviens pas à subsister.” Alors, ô moines, le roi khattiya dûment oint pensa : “Si je donne des richesses à quiconque prend par le vol ce qui ne lui a pas été donné par autrui, alors ce vol augmentera. Et si je réprimais cet homme de façon exemplaire, si je mettais fin radicalement à ses agissements, si je lui tranchais la tête ?” Alors, ô moines, le roi khattiya dûment oint donna des ordres à ses hommes : “Eh bien, mes gens, liez cet homme solidement, les mains derrière le dos, rasez-lui la tête, et au son d’un tambour au bruit strident, menez-le de rue en rue, de carrefour en carrefour, faites-le sortir par la porte sud et, au sud de la ville, réprimez-le de façon exemplaire, mettez fin radicalement à ses agissements, tranchez-lui la tête.” — “Bien, Sire”, répondirent ces hommes au roi khattiya dûment oint. Ils lièrent cet homme solidement, les mains derrière le dos, lui rasèrent la tête, et au son d’un tambour au bruit strident, le menèrent de rue en rue, de carrefour en carrefour, le firent sortir par la porte sud et, au sud de la ville, le réprimèrent de façon exemplaire, mirent fin radicalement à ses agissements et lui tranchèrent la tête. »

๙๓. ‘‘อสฺโสสุํ โข, ภิกฺขเว, มนุสฺสา – ‘เย กิร, โภ, ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยนฺติ, เต ราชา สุนิเสธํ นิเสเธติ, มูลฆจฺจํ กโรติ, สีสานิ เตสํ ฉินฺทตี’ติ. สุตฺวาน เตสํ เอตทโหสิ – ‘ยํนูน มยมฺปิ ติณฺหานิ สตฺถานิ การาเปสฺสาม, ติณฺหานิ สตฺถานิ การาเปตฺวา เยสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิสฺสาม, เต สุนิเสธํ นิเสเธสฺสาม, มูลฆจฺจํ กริสฺสาม, สีสานิ เตสํ ฉินฺทิสฺสามา’ติ. เต ติณฺหานิ สตฺถานิ การาเปสุํ, ติณฺหานิ สตฺถานิ การาเปตฺวา คามฆาตมฺปิ อุปกฺกมึสุ กาตุํ, นิคมฆาตมฺปิ อุปกฺกมึสุ กาตุํ, นครฆาตมฺปิ อุปกฺกมึสุ กาตุํ, ปนฺถทุหนมฺปิ อุปกฺกมึสุ กาตุํ. เยสํ เต อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยนฺติ, เต สุนิเสธํ นิเสเธนฺติ, มูลฆจฺจํ กโรนฺติ, สีสานิ เตสํ ฉินฺทนฺติ.

93. « Les hommes apprirent, ô moines : “Il paraît, mes seigneurs, que le roi réprime de façon exemplaire ceux qui prennent par le vol ce qui ne leur a pas été donné par autrui, qu’il met fin radicalement à leurs agissements et leur tranche la tête.” Ayant entendu cela, ils se dirent : “Et si nous aussi, nous faisions fabriquer des armes tranchantes ? Ayant fait fabriquer des armes tranchantes, nous réprimerions de façon exemplaire ceux à qui nous prendrons par le vol ce qui ne nous a pas été donné, nous mettrions fin radicalement à leurs agissements et nous leur trancherions la tête.” Ils firent fabriquer des armes tranchantes. Ayant fait fabriquer des armes tranchantes, ils entreprirent de piller des villages, ils entreprirent de piller des bourgades, ils entreprirent de piller des villes, ils entreprirent de commettre des brigandages sur les chemins. Et ceux à qui ils prenaient par le vol ce qui ne leur avait pas été donné, ils les réprimaient de façon exemplaire, mettaient fin radicalement à leurs agissements et leur tranchaient la tête. »

๙๔. ‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, อธนานํ ธเน อนนุปฺปทิยมาเน ทาลิทฺทิยํ เวปุลฺลมคมาสิ, ทาลิทฺทิเย เวปุลฺลํ คเต อทินฺนาทานํ เวปุลฺลมคมาสิ, อทินฺนาทาเน เวปุลฺลํ คเต สตฺถํ เวปุลฺลมคมาสิ, สตฺเถ เวปุลฺลํ คเต ปาณาติปาโต เวปุลฺลมคมาสิ, ปาณาติปาเต เวปุลฺลํ คเต เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ อสีติวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ จตฺตารีสวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

94. « C’est ainsi, ô moines, que parce que l’on ne donnait pas de richesses aux nécessiteux, la pauvreté s’accrut ; la pauvreté s’étant accrue, le vol s’accrut ; le vol s’étant accru, les armes s’accrurent ; les armes s’étant accrues, le meurtre s’accrut ; le meurtre s’étant accru, la longévité de ces êtres déclina, ainsi que leur beauté. Chez ces hommes dont la longévité et la beauté déclinaient, ceux qui vivaient quatre-vingt mille ans eurent des enfants qui ne vivaient plus que quarante mille ans. »

‘‘จตฺตารีสวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อญฺญตโร ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ. ตเมนํ อคฺคเหสุํ. คเหตฺวา รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ทสฺเสสุํ – ‘อยํ, เทว, ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ. เอวํ วุตฺเต, ภิกฺขเว, ราชา ขตฺติโย มุทฺธาภิสิตฺโต ตํ ปุริสํ เอตทโวจ – ‘สจฺจํ กิร ตฺวํ, อมฺโภ ปุริส, ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ? ‘น หิ, เทวา’ติ สมฺปชานมุสา อภาสิ.

« Parmi les hommes vivant quarante mille ans, ô moines, un certain homme prit par le vol ce qui ne lui avait pas été donné par autrui. On se saisit de lui. L’ayant capturé, on le présenta au roi khattiya dûment oint : “Sire, cet homme a pris par le vol ce qui ne lui avait pas été donné par autrui.” Cela ayant été dit, ô moines, le roi khattiya dûment oint dit à cet homme : “Est-il vrai, mon brave, que tu as pris par le vol ce qui ne t’avait pas été donné par autrui ?” — “Non, Sire”, répondit-il en mentant délibérément. »

๙๕. ‘‘อิติ [Pg.57] โข, ภิกฺขเว, อธนานํ ธเน อนนุปฺปทิยมาเน ทาลิทฺทิยํ เวปุลฺลมคมาสิ. ทาลิทฺทิเย เวปุลฺลํ คเต อทินฺนาทานํ เวปุลฺลมคมาสิ, อทินฺนาทาเน เวปุลฺลํ คเต สตฺถํ เวปุลฺลมคมาสิ. สตฺเถ เวปุลฺลํ คเต ปาณาติปาโต เวปุลฺลมคมาสิ, ปาณาติปาเต เวปุลฺลํ คเต มุสาวาโท เวปุลฺลมคมาสิ, มุสาวาเท เวปุลฺลํ คเต เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ จตฺตารีสวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ วีสติวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

95. « C’est ainsi, ô moines, que parce que l’on ne donnait pas de richesses aux nécessiteux, la pauvreté s’accrut ; la pauvreté s’étant accrue, le vol s’accrut ; le vol s’étant accru, les armes s’accrurent ; les armes s’étant accrues, le meurtre s’accrut ; le meurtre s’étant accru, le mensonge s’accrut ; le mensonge s’étant accru, la longévité de ces êtres déclina, ainsi que leur beauté. Chez ces hommes dont la longévité et la beauté déclinaient, ceux qui vivaient quarante mille ans eurent des enfants qui ne vivaient plus que vingt mille ans. »

‘‘วีสติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อญฺญตโร ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิ. ตเมนํ อญฺญตโร ปุริโส รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส อาโรเจสิ – ‘อิตฺถนฺนาโม, เทว, ปุริโส ปเรสํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยี’ติ เปสุญฺญมกาสิ.

« Parmi les hommes vivant vingt mille ans, ô moines, un certain homme prit par le vol ce qui ne lui avait pas été donné par autrui. Un autre homme en informa le roi khattiya dûment oint : “Sire, un tel a pris par le vol ce qui ne lui avait pas été donné par autrui”, commettant ainsi une calomnie. »

๙๖. ‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, อธนานํ ธเน อนนุปฺปทิยมาเน ทาลิทฺทิยํ เวปุลฺลมคมาสิ. ทาลิทฺทิเย เวปุลฺลํ คเต อทินฺนาทานํ เวปุลฺลมคมาสิ, อทินฺนาทาเน เวปุลฺลํ คเต สตฺถํ เวปุลฺลมคมาสิ, สตฺเถ เวปุลฺลํ คเต ปาณาติปาโต เวปุลฺลมคมาสิ, ปาณาติปาเต เวปุลฺลํ คเต มุสาวาโท เวปุลฺลมคมาสิ, มุสาวาเท เวปุลฺลํ คเต ปิสุณา วาจา เวปุลฺลมคมาสิ, ปิสุณาย วาจาย เวปุลฺลํ คตาย เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ วีสติวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ ทสวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

96. Ainsi, ô moines, parce que les richesses n'étaient pas redistribuées à ceux qui n'en possédaient pas, la pauvreté s'accrut. La pauvreté s'étant accrue, le vol se répandit ; le vol s'étant répandu, l'usage des armes se répandit ; l'usage des armes s'étant répandu, le meurtre se répandit ; le meurtre s'étant répandu, le mensonge se répandit ; le mensonge s'étant répandu, la calomnie se répandit. La calomnie s'étant répandue, la longévité de ces êtres déclina, tout comme leur beauté. Chez ces êtres dont la longévité et la beauté déclinaient, les enfants des humains qui vivaient vingt mille ans n'eurent plus qu'une espérance de vie de dix mille ans.

‘‘ทสวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ เอกิทํ สตฺตา วณฺณวนฺโต โหนฺติ, เอกิทํ สตฺตา ทุพฺพณฺณา. ตตฺถ เย เต สตฺตา ทุพฺพณฺณา, เต วณฺณวนฺเต สตฺเต อภิชฺฌายนฺตา ปเรสํ ทาเรสุ จาริตฺตํ อาปชฺชึสุ.

Parmi les humains vivant dix mille ans, ô moines, certains êtres étaient beaux tandis que d'autres étaient laids. Alors, ceux qui étaient laids, convoitant ceux qui étaient beaux, commirent l'adultère avec les épouses d'autrui.

๙๗. ‘‘อิติ โข, ภิกฺขเว, อธนานํ ธเน อนนุปฺปทิยมาเน ทาลิทฺทิยํ เวปุลฺลมคมาสิ. ทาลิทฺทิเย เวปุลฺลํ คเต…เป… กาเมสุมิจฺฉาจาโร เวปุลฺลมคมาสิ, กาเมสุมิจฺฉาจาเร เวปุลฺลํ คเต เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ [Pg.58] ปริหายมานานํ ทสวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ ปญฺจวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

97. Ainsi, ô moines, parce que les richesses n'étaient pas redistribuées à ceux qui n'en possédaient pas, la pauvreté s'accrut. La pauvreté s'étant accrue... [etc.] ... l'inconduite sexuelle se répandit. L'inconduite sexuelle s'étant répandue, la longévité de ces êtres déclina, tout comme leur beauté. Chez ces êtres dont la longévité et la beauté déclinaient, les enfants des humains qui vivaient dix mille ans n'eurent plus qu'une espérance de vie de cinq mille ans.

๙๘. ‘‘ปญฺจวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ ทฺเว ธมฺมา เวปุลฺลมคมํสุ – ผรุสาวาจา สมฺผปฺปลาโป จ. ทฺวีสุ ธมฺเมสุ เวปุลฺลํ คเตสุ เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ ปญฺจวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ อปฺเปกจฺเจ อฑฺฒเตยฺยวสฺสสหสฺสายุกา, อปฺเปกจฺเจ ทฺเววสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

98. Parmi les humains vivant cinq mille ans, ô moines, deux choses se répandirent : les paroles rudes et les paroles futiles. Ces deux choses s'étant répandues, la longévité de ces êtres déclina, tout comme leur beauté. Chez ces êtres dont la longévité et la beauté déclinaient, certains enfants des humains qui vivaient cinq mille ans vécurent deux mille cinq cents ans, et d'autres deux mille ans.

๙๙. ‘‘อฑฺฒเตยฺยวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อภิชฺฌาพฺยาปาทา เวปุลฺลมคมํสุ. อภิชฺฌาพฺยาปาเทสุ เวปุลฺลํ คเตสุ เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ อฑฺฒเตยฺยวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ วสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

99. Parmi les humains vivant deux mille cinq cents ans, ô moines, la convoitise et la malveillance se répandirent. La convoitise et la malveillance s'étant répandues, la longévité de ces êtres déclina, tout comme leur beauté. Chez ces êtres dont la longévité et la beauté déclinaient, les enfants des humains qui vivaient deux mille cinq cents ans n'eurent plus qu'une espérance de vie de mille ans.

๑๐๐. ‘‘วสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ มิจฺฉาทิฏฺฐิ เวปุลฺลมคมาสิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิยา เวปุลฺลํ คตาย เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ วสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ ปญฺจวสฺสสตายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

100. Parmi les humains vivant mille ans, ô moines, les vues fausses se répandirent. Les vues fausses s'étant répandues, la longévité de ces êtres déclina, tout comme leur beauté. Chez ces êtres dont la longévité et la beauté déclinaient, les enfants des humains qui vivaient mille ans n'eurent plus qu'une espérance de vie de cinq cents ans.

๑๐๑. ‘‘ปญฺจวสฺสสตายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ ตโย ธมฺมา เวปุลฺลมคมํสุ. อธมฺมราโค วิสมโลโภ มิจฺฉาธมฺโม. ตีสุ ธมฺเมสุ เวปุลฺลํ คเตสุ เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ ปญฺจวสฺสสตายุกานํ มนุสฺสานํ อปฺเปกจฺเจ อฑฺฒเตยฺยวสฺสสตายุกา, อปฺเปกจฺเจ ทฺเววสฺสสตายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

101. Parmi les humains vivant cinq cents ans, ô moines, trois choses se répandirent : la passion illégitime, l'avidité démesurée et les mœurs dépravées. Ces trois choses s'étant répandues, la longévité de ces êtres déclina, tout comme leur beauté. Chez ces êtres dont la longévité et la beauté déclinaient, certains enfants des humains qui vivaient cinq cents ans vécurent deux cent cinquante ans, et d'autres deux cents ans.

‘‘อฑฺฒเตยฺยวสฺสสตายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อิเม ธมฺมา เวปุลฺลมคมํสุ. อมตฺเตยฺยตา อเปตฺเตยฺยตา อสามญฺญตา อพฺรหฺมญฺญตา น กุเล เชฏฺฐาปจายิตา.

Parmi les humains vivant deux cent cinquante ans, ô moines, ces comportements se répandirent : le manque de dévotion envers la mère, le manque de dévotion envers le père, le manque de respect envers les religieux, le manque de respect envers les brahmanes, et l'absence de considération pour les aînés de la famille.

๑๐๒. ‘‘อิติ [Pg.59] โข, ภิกฺขเว, อธนานํ ธเน อนนุปฺปทิยมาเน ทาลิทฺทิยํ เวปุลฺลมคมาสิ. ทาลิทฺทิเย เวปุลฺลํ คเต อทินฺนาทานํ เวปุลฺลมคมาสิ. อทินฺนาทาเน เวปุลฺลํ คเต สตฺถํ เวปุลฺลมคมาสิ. สตฺเถ เวปุลฺลํ คเต ปาณาติปาโต เวปุลฺลมคมาสิ. ปาณาติปาเต เวปุลฺลํ คเต มุสาวาโท เวปุลฺลมคมาสิ. มุสาวาเท เวปุลฺลํ คเต ปิสุณา วาจา เวปุลฺลมคมาสิ. ปิสุณาย วาจาย เวปุลฺลํ คตาย กาเมสุมิจฺฉาจาโร เวปุลฺลมคมาสิ. กาเมสุมิจฺฉาจาเร เวปุลฺลํ คเต ทฺเว ธมฺมา เวปุลฺลมคมํสุ, ผรุสา วาจา สมฺผปฺปลาโป จ. ทฺวีสุ ธมฺเมสุ เวปุลฺลํ คเตสุ อภิชฺฌาพฺยาปาทา เวปุลฺลมคมํสุ. อภิชฺฌาพฺยาปาเทสุ เวปุลฺลํ คเตสุ มิจฺฉาทิฏฺฐิ เวปุลฺลมคมาสิ. มิจฺฉาทิฏฺฐิยา เวปุลฺลํ คตาย ตโย ธมฺมา เวปุลฺลมคมํสุ, อธมฺมราโค วิสมโลโภ มิจฺฉาธมฺโม. ตีสุ ธมฺเมสุ เวปุลฺลํ คเตสุ อิเม ธมฺมา เวปุลฺลมคมํสุ, อมตฺเตยฺยตา อเปตฺเตยฺยตา อสามญฺญตา อพฺรหฺมญฺญตา น กุเล เชฏฺฐาปจายิตา. อิเมสุ ธมฺเมสุ เวปุลฺลํ คเตสุ เตสํ สตฺตานํ อายุปิ ปริหายิ, วณฺโณปิ ปริหายิ. เตสํ อายุนาปิ ปริหายมานานํ วณฺเณนปิ ปริหายมานานํ อฑฺฒเตยฺยวสฺสสตายุกานํ มนุสฺสานํ วสฺสสตายุกา ปุตฺตา อเหสุํ.

102. Ainsi, ô moines, parce que les richesses n'étaient pas redistribuées aux pauvres, la pauvreté s'accrut... [la chaîne des déclins se poursuit] ... l'inconduite sexuelle, les paroles rudes, les paroles futiles, la convoitise et la malveillance, les vues fausses, la passion illégitime, l'avidité démesurée et les mœurs dépravées s'étant répandues, puis le manque de respect envers les parents, les religieux et les aînés s'étant généralisé, la longévité et la beauté de ces êtres déclinèrent. Chez ces êtres déclinants, les enfants des humains qui vivaient deux cent cinquante ans n'eurent plus qu'une espérance de vie de cent ans.

ทสวสฺสายุกสมโย

L'ère de la longévité de dix ans

๑๐๓. ‘‘ภวิสฺสติ, ภิกฺขเว, โส สมโย, ยํ อิเมสํ มนุสฺสานํ ทสวสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ. ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ ปญฺจวสฺสิกา กุมาริกา อลํปเตยฺยา ภวิสฺสนฺติ. ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อิมานิ รสานิ อนฺตรธายิสฺสนฺติ, เสยฺยถิทํ, สปฺปิ นวนีตํ เตลํ มธุ ผาณิตํ โลณํ. ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ กุทฺรูสโก อคฺคํ โภชนานํ ภวิสฺสติ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ สาลิมํโสทโน อคฺคํ โภชนานํ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ทสวสฺสายุเกสุ มนุสฺเสสุ กุทฺรูสโก อคฺคํ โภชนานํ ภวิสฺสติ.

103. Il viendra un temps, ô moines, où les enfants de ces humains ne vivront que dix ans. À cette époque, ô moines, les filles seront nubiles à l'âge de cinq ans. Chez ces humains ne vivant que dix ans, les saveurs d'élite disparaîtront : le beurre clarifié, le beurre frais, l'huile, le miel, la mélasse et le sel. Le grain kudrūsaka deviendra alors le mets le plus délicat. De même qu'aujourd'hui le riz de qualité avec de la viande est considéré comme le meilleur des repas, de même, ô moines, chez les humains vivant dix ans, le grain kudrūsaka sera le mets suprême.

‘‘ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ ทส กุสลกมฺมปถา สพฺเพน สพฺพํ อนฺตรธายิสฺสนฺติ, ทส อกุสลกมฺมปถา อติพฺยาทิปฺปิสฺสนฺติ. ทสวสฺสายุเกสุ[Pg.60], ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ กุสลนฺติปิ น ภวิสฺสติ, กุโต ปน กุสลสฺส การโก. ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ เย เต ภวิสฺสนฺติ อมตฺเตยฺยา อเปตฺเตยฺยา อสามญฺญา อพฺรหฺมญฺญา น กุเล เชฏฺฐาปจายิโน, เต ปุชฺชา จ ภวิสฺสนฺติ ปาสํสา จ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, เอตรหิ มตฺเตยฺยา เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน ปุชฺชา จ ปาสํสา จ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ทสวสฺสายุเกสุ มนุสฺเสสุ เย เต ภวิสฺสนฺติ อมตฺเตยฺยา อเปตฺเตยฺยา อสามญฺญา อพฺรหฺมญฺญา น กุเล เชฏฺฐาปจายิโน, เต ปุชฺชา จ ภวิสฺสนฺติ ปาสํสา จ.

« Ô moines, parmi les êtres humains ayant une espérance de vie de dix ans, les dix sentiers de l'action bénéfique disparaîtront complètement, tandis que les dix sentiers de l'action maléfique brilleront intensément. Ô moines, parmi ces hommes à la vie de dix ans, même le mot 'bénéfique' n'existera plus ; comment pourrait-il alors y avoir quelqu'un pour accomplir le bien ? Ô moines, parmi ces hommes à la vie de dix ans, ceux qui ne respecteront pas leur mère, leur père, les ascètes, les brahmanes, ni les aînés de leur famille, ce sont eux qui seront honorés et loués. Tout comme aujourd'hui, ô moines, ceux qui respectent leur mère, leur père, les ascètes, les brahmanes et les aînés sont honorés et loués ; de même, ô moines, parmi ces hommes à la vie de dix ans, ceux qui ne respecteront pas leur mère, leur père, les ascètes, les brahmanes, ni les aînés de leur famille seront honorés et loués. »

‘‘ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ น ภวิสฺสติ มาตาติ วา มาตุจฺฉาติ วา มาตุลานีติ วา อาจริยภริยาติ วา ครูนํ ทาราติ วา. สมฺเภทํ โลโก คมิสฺสติ ยถา อเชฬกา กุกฺกุฏสูกรา โสณสิงฺคาลา.

« Ô moines, parmi les êtres humains ayant une espérance de vie de dix ans, il n'y aura plus de distinction ni de respect pour la 'mère', la 'tante maternelle', l' 'épouse de l'oncle', la 'femme du maître' ou les 'épouses des aînés'. Le monde tombera dans la promiscuité et la confusion, tout comme les chèvres et les moutons, les volailles et les porcs, les chiens et les chacals. »

‘‘ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ เตสํ สตฺตานํ อญฺญมญฺญมฺหิ ติพฺโพ อาฆาโต ปจฺจุปฏฺฐิโต ภวิสฺสติ ติพฺโพ พฺยาปาโท ติพฺโพ มโนปโทโส ติพฺพํ วธกจิตฺตํ. มาตุปิ ปุตฺตมฺหิ ปุตฺตสฺสปิ มาตริ; ปิตุปิ ปุตฺตมฺหิ ปุตฺตสฺสปิ ปิตริ; ภาตุปิ ภคินิยา ภคินิยาปิ ภาตริ ติพฺโพ อาฆาโต ปจฺจุปฏฺฐิโต ภวิสฺสติ ติพฺโพ พฺยาปาโท ติพฺโพ มโนปโทโส ติพฺพํ วธกจิตฺตํ. เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มาควิกสฺส มิคํ ทิสฺวา ติพฺโพ อาฆาโต ปจฺจุปฏฺฐิโต โหติ ติพฺโพ พฺยาปาโท ติพฺโพ มโนปโทโส ติพฺพํ วธกจิตฺตํ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ทสวสฺสายุเกสุ มนุสฺเสสุ เตสํ สตฺตานํ อญฺญมญฺญมฺหิ ติพฺโพ อาฆาโต ปจฺจุปฏฺฐิโต ภวิสฺสติ ติพฺโพ พฺยาปาโท ติพฺโพ มโนปโทโส ติพฺพํ วธกจิตฺตํ. มาตุปิ ปุตฺตมฺหิ ปุตฺตสฺสปิ มาตริ; ปิตุปิ ปุตฺตมฺหิ ปุตฺตสฺสปิ ปิตริ; ภาตุปิ ภคินิยา ภคินิยาปิ ภาตริ ติพฺโพ อาฆาโต ปจฺจุปฏฺฐิโต ภวิสฺสติ ติพฺโพ พฺยาปาโท ติพฺโพ มโนปโทโส ติพฺพํ วธกจิตฺตํ.

« Ô moines, parmi les êtres humains ayant une espérance de vie de dix ans, une haine intense s'établira entre ces êtres, une malveillance intense, une corruption mentale intense et une intention meurtrière intense. Entre la mère et le fils, le fils et la mère ; entre le père et le fils, le fils et le père ; entre le frère et la sœur, la sœur et le frère, s'établira une haine intense, une malveillance intense, une corruption mentale intense et une intention meurtrière intense. Tout comme un chasseur, à la vue d'un gibier, éprouve une haine intense, une malveillance intense, une corruption mentale intense et une intention meurtrière intense ; de même, ô moines, parmi les êtres humains ayant une espérance de vie de dix ans, une haine intense s'établira entre ces êtres, une malveillance intense, une corruption mentale intense et une intention meurtrière intense. Entre la mère et le fils, le fils et la mère ; entre le père et le fils, le fils et le père ; entre le frère et la sœur, la sœur et le frère, s'établira une haine intense, une malveillance intense, une corruption mentale intense et une intention meurtrière intense. »

๑๐๔. ‘‘ทสวสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ สตฺตาหํ สตฺถนฺตรกปฺโป ภวิสฺสติ. เต อญฺญมญฺญมฺหิ มิคสญฺญํ ปฏิลภิสฺสนฺติ. เตสํ ติณฺหานิ สตฺถานิ [Pg.61] หตฺเถสุ ปาตุภวิสฺสนฺติ. เต ติณฺเหน สตฺเถน ‘เอส มิโค เอส มิโค’ติ อญฺญมญฺญํ ชีวิตา โวโรเปสฺสนฺติ.

104. « Ô moines, parmi les êtres humains ayant une espérance de vie de dix ans, il y aura une période de sept jours de massacre à l'épée. Ils se percevront les uns les autres comme du gibier. Des armes tranchantes apparaîtront entre leurs mains. Avec ces armes tranchantes, ils s'entretueront en disant : 'C'est un gibier ! C'est un gibier !'. »

‘‘อถ โข เตสํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอกจฺจานํ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘มา จ มยํ กญฺจิ, มา จ อมฺเห โกจิ, ยํนูน มยํ ติณคหนํ วา วนคหนํ วา รุกฺขคหนํ วา นทีวิทุคฺคํ วา ปพฺพตวิสมํ วา ปวิสิตฺวา วนมูลผลาหารา ยาเปยฺยามา’ติ. เต ติณคหนํ วา วนคหนํ วา รุกฺขคหนํ วา นทีวิทุคฺคํ วา ปพฺพตวิสมํ วา ปวิสิตฺวา สตฺตาหํ วนมูลผลาหารา ยาเปสฺสนฺติ. เต ตสฺส สตฺตาหสฺส อจฺจเยน ติณคหนา วนคหนา รุกฺขคหนา นทีวิทุคฺคา ปพฺพตวิสมา นิกฺขมิตฺวา อญฺญมญฺญํ อาลิงฺคิตฺวา สภาคายิสฺสนฺติ สมสฺสาสิสฺสนฺติ – ‘ทิฏฺฐา, โภ, สตฺตา ชีวสิ, ทิฏฺฐา, โภ, สตฺตา ชีวสี’ติ.

« Alors, ô moines, certains de ces êtres auront cette pensée : 'Que nous ne tuions personne et que personne ne nous tue ! Si nous nous retirions dans des fourrés d'herbes, des fourrés de forêt, des fourrés d'arbres, des îles fluviales inaccessibles ou des gorges de montagne escarpées, et que nous subsistions de racines et de fruits de la forêt ?'. Ils se retireront dans des fourrés d'herbes, des fourrés de forêt, des fourrés d'arbres, des îles fluviales inaccessibles ou des gorges de montagne escarpées, et subsisteront de racines et de fruits de la forêt pendant sept jours. À l'issue de ces sept jours, sortant de ces refuges, ils s'embrasseront les uns les autres, se réconforteront et se consoleront en disant : 'Quel bonheur, cher être, tu es vivant ! Quel bonheur, cher être, tu es vivant !'. »

อายุวณฺณาทิวฑฺฒนกถา

Discours sur l'accroissement de la longévité, de la beauté et des autres qualités.

๑๐๕. ‘‘อถ โข เตสํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘มยํ โข อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาทานเหตุ เอวรูปํ อายตํ ญาติกฺขยํ ปตฺตา. ยํนูน มยํ กุสลํ กเรยฺยาม. กึ กุสลํ กเรยฺยาม? ยํนูน มยํ ปาณาติปาตา วิรเมยฺยาม, อิทํ กุสลํ ธมฺมํ สมาทาย วตฺเตยฺยามา’ติ. เต ปาณาติปาตา วิรมิสฺสนฺติ, อิทํ กุสลํ ธมฺมํ สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ. เต กุสลานํ ธมฺมานํ สมาทานเหตุ อายุนาปิ วฑฺฒิสฺสนฺติ, วณฺเณนปิ วฑฺฒิสฺสนฺติ. เตสํ อายุนาปิ วฑฺฒมานานํ วณฺเณนปิ วฑฺฒมานานํ ทสวสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ วีสติวสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ.

105. « Alors, ô moines, ces êtres auront cette pensée : 'C'est à cause de la pratique d'actions malsaines que nous avons subi une telle perte immense de nos proches. Si nous accomplissions des actions bénéfiques ? Quelle action bénéfique pourrions-nous faire ? Si nous nous abstenions de détruire la vie et que nous pratiquions ce principe bénéfique ?'. Ils s'abstiendront de détruire la vie et mettront en pratique ce principe bénéfique. Grâce à la pratique d'actions bénéfiques, ils croîtront en longévité et en beauté. De ces hommes à la vie de dix ans qui croissent ainsi en longévité et en beauté, les fils auront une espérance de vie de vingt ans. »

‘‘อถ โข เตสํ, ภิกฺขเว, สตฺตานํ เอวํ ภวิสฺสติ – ‘มยํ โข กุสลานํ ธมฺมานํ สมาทานเหตุ อายุนาปิ วฑฺฒาม, วณฺเณนปิ วฑฺฒาม. ยํนูน มยํ ภิยฺโยโสมตฺตาย กุสลํ กเรยฺยาม. กึ กุสลํ กเรยฺยาม? ยํนูน มยํ อทินฺนาทานา วิรเมยฺยาม… กาเมสุมิจฺฉาจารา วิรเมยฺยาม… มุสาวาทา วิรเมยฺยาม… ปิสุณาย วาจาย วิรเมยฺยาม… ผรุสาย วาจาย วิรเมยฺยาม… สมฺผปฺปลาปา วิรเมยฺยาม… อภิชฺฌํ ปชเหยฺยาม… พฺยาปาทํ ปชเหยฺยาม… มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปชเหยฺยาม… ตโย ธมฺเม ปชเหยฺยาม – อธมฺมราคํ วิสมโลภํ มิจฺฉาธมฺมํ… ยํนูน มยํ มตฺเตยฺยา อสฺสาม เปตฺเตยฺยา สามญฺญา พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน, อิทํ กุสลํ ธมฺมํ สมาทาย วตฺเตยฺยามา’ติ. เต มตฺเตยฺยา ภวิสฺสนฺติ เปตฺเตยฺยา สามญฺญา [Pg.62] พฺรหฺมญฺญา กุเล เชฏฺฐาปจายิโน, อิทํ กุสลํ ธมฺมํ สมาทาย วตฺติสฺสนฺติ.

« Alors, ô moines, ces êtres auront cette pensée : 'C'est grâce à la pratique d'actions bénéfiques que nous croissons en longévité et en beauté. Si nous faisions encore plus de bien ? Quelles actions bénéfiques pourrions-nous accomplir ? Si nous nous abstenions de prendre ce qui n'est pas donné... de l'inconduite sexuelle... du mensonge... de la parole calomnieuse... de la parole dure... du bavardage futile... Si nous abandonnions la convoitise... la malveillance... la vue fausse... Si nous abandonnions ces trois choses : la passion illicite, l'avidité démesurée et les pratiques dévoyées... Si nous étions respectueux envers notre mère, notre père, les ascètes, les brahmanes et les aînés de la famille, et que nous pratiquions ces principes bénéfiques ?'. Ils deviendront respectueux envers leur mère, leur père, les ascètes, les brahmanes et les aînés de la famille, et mettront en pratique ces principes bénéfiques. »

‘‘เต กุสลานํ ธมฺมานํ สมาทานเหตุ อายุนาปิ วฑฺฒิสฺสนฺติ, วณฺเณนปิ วฑฺฒิสฺสนฺติ. เตสํ อายุนาปิ วฑฺฒมานานํ วณฺเณนปิ วฑฺฒมานานํ วีสติวสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ จตฺตารีสวสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… จตฺตารีสวสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ อสีติวสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… อสีติวสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ สฏฺฐิวสฺสสตายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… สฏฺฐิวสฺสสตายุกานํ มนุสฺสานํ วีสติติวสฺสสตายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… วีสติติวสฺสสตายุกานํ มนุสฺสานํ จตฺตารีสฉพฺพสฺสสตายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ. จตฺตารีสฉพฺพสฺสสตายุกานํ มนุสฺสานํ ทฺเววสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… ทฺเววสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ จตฺตาริวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… จตฺตาริวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ อฏฺฐวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… อฏฺฐวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ วีสติวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… วีสติวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ จตฺตารีสวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… จตฺตารีสวสฺสสหสฺสายุกานํ มนุสฺสานํ อสีติวสฺสสหสฺสายุกา ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ… อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ ปญฺจวสฺสสติกา กุมาริกา อลํปเตยฺยา ภวิสฺสนฺติ.

« En raison de l'adoption de ces pratiques saines, ces êtres augmenteront tant en longévité qu'en beauté. Chez ces êtres dont la longévité et la beauté s'accroissent, les hommes vivant vingt ans auront des fils vivant quarante ans... les hommes vivant quarante ans auront des fils vivant quatre-vingts ans... les hommes vivant quatre-vingts ans auront des fils vivant cent soixante ans... les hommes vivant cent soixante ans auront des fils vivant trois cent vingt ans... les hommes vivant trois cent vingt ans auront des fils vivant six cent quarante ans. Les hommes vivant six cent quarante ans auront des fils vivant deux mille ans... les hommes vivant deux mille ans auront des fils vivant quatre mille ans... les hommes vivant quatre mille ans auront des fils vivant huit mille ans... les hommes vivant huit mille ans auront des fils vivant vingt mille ans... les hommes vivant vingt mille ans auront des fils vivant quarante mille ans... les hommes vivant quarante mille ans auront des fils vivant quatre-vingt mille ans. Moines, parmi les êtres humains vivant quatre-vingt mille ans, les jeunes filles seront nubiles à l'âge de cinq cents ans. »

สงฺขราชอุปฺปตฺติ

L'apparition du roi Saṅkha

๑๐๖. ‘‘อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ ตโย อาพาธา ภวิสฺสนฺติ, อิจฺฉา, อนสนํ, ชรา. อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อยํ ชมฺพุทีโป อิทฺโธ เจว ภวิสฺสติ ผีโต จ, กุกฺกุฏสมฺปาติกา คามนิคมราชธานิโย. อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อยํ ชมฺพุทีโป อวีจิ มญฺเญ ผุโฏ ภวิสฺสติ มนุสฺเสหิ, เสยฺยถาปิ นฬวนํ วา สรวนํ วา. อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ อยํ พาราณสี เกตุมตี นาม ราชธานี ภวิสฺสติ อิทฺธา เจว ผีตา จ พหุชนา จ อากิณฺณมนุสฺสา จ สุภิกฺขา จ. อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ [Pg.63] อิมสฺมึ ชมฺพุทีเป จตุราสีตินครสหสฺสานิ ภวิสฺสนฺติ เกตุมตีราชธานีปมุขานิ. อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ เกตุมติยา ราชธานิยา สงฺโข นาม ราชา อุปฺปชฺชิสฺสติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวิสฺสนฺติ, เสยฺยถิทํ, จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวิสฺสนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสิสฺสติ.

106. « Moines, parmi les êtres humains vivant quatre-vingt mille ans, il n'y aura que trois types d'afflictions : le désir, le manque d'appétit et la vieillesse. Moines, parmi les êtres humains vivant quatre-vingt mille ans, cette terre de Jambudīpa sera prospère et fertile ; les villages, les bourgs et les capitales seront si proches qu'un coq pourrait voler de l'un à l'autre. Moines, parmi les êtres humains vivant quatre-vingt mille ans, cette terre de Jambudīpa sera, pourrait-on dire, aussi peuplée que l'enfer Avīci, tout comme une forêt de roseaux ou de joncs est dense. Moines, parmi les êtres humains vivant quatre-vingt mille ans, cette ville de Bārāṇasī deviendra une capitale nommée Ketumatī, prospère, fertile, très peuplée, foisonnante d'habitants et abondamment pourvue de nourriture. Moines, parmi les êtres humains vivant quatre-vingt mille ans, il y aura dans cette terre de Jambudīpa quatre-vingt-quatre mille cités, avec la capitale Ketumatī à leur tête. Moines, parmi les êtres humains vivant quatre-vingt mille ans, dans la capitale Ketumatī, apparaîtra un roi nommé Saṅkha, un monarque universel (Cakkavattī), juste, roi de justice, souverain des quatre océans, conquérant, ayant stabilisé son pays et possédant les sept trésors. Il possédera ces sept trésors, à savoir : le trésor de la roue, le trésor de l'éléphant, le trésor du cheval, le trésor du joyau, le trésor de la femme, le trésor du financier et, septièmement, le trésor du conseiller. Il aura plus de mille fils, vaillants, de stature héroïque, capables de vaincre les armées ennemies. Il gouvernera cette terre s'étendant jusqu'aux océans, l'ayant conquise par la justice, sans recourir au bâton ni à l'épée. »

เมตฺเตยฺยพุทฺธุปฺปาโท

L'apparition du Bouddha Metteyya

๑๐๗. ‘‘อสีติวสฺสสหสฺสายุเกสุ, ภิกฺขเว, มนุสฺเสสุ เมตฺเตยฺโย นาม ภควา โลเก อุปฺปชฺชิสฺสติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. เสยฺยถาปาหเมตรหิ โลเก อุปฺปนฺโน อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทสฺสติ, เสยฺยถาปาหเมตรหิ อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทมิ. โส ธมฺมํ เทเสสฺสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสสฺสติ; เสยฺยถาปาหเมตรหิ ธมฺมํ เทเสมิ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสมิ. โส อเนกสหสฺสํ ภิกฺขุสํฆํ ปริหริสฺสติ, เสยฺยถาปาหเมตรหิ อเนกสตํ ภิกฺขุสํฆํ ปริหรามิ.

107. « Moines, parmi les êtres humains vivant quatre-vingt mille ans, apparaîtra dans le monde le Bienheureux nommé Metteyya, Arahat, Parfaitement Éveillé, pourvu de la science et de la conduite, Sugata, connaisseur des mondes, insurpassable guide des hommes à dresser, maître des dieux et des hommes, Bouddha, Bienheureux. Tout comme je suis moi-même aujourd'hui apparu dans le monde en tant qu'Arahat, Parfaitement Éveillé, pourvu de la science et de la conduite, Sugata, connaisseur des mondes, insurpassable guide des hommes à dresser, maître des dieux et des hommes, Bouddha, Bienheureux. Il fera connaître ce monde, avec ses dieux, ses Māra, ses Brahmā, cette génération avec ses ascètes et ses brahmanes, ses rois et ses hommes, l'ayant lui-même compris et réalisé par une connaissance directe ; tout comme je fais aujourd'hui connaître ce monde... par une connaissance directe. Il enseignera le Dhamma, bon au commencement, bon au milieu, bon à la fin, pourvu de sens et de forme ; il manifestera la vie sainte, parfaitement complète et pure ; tout comme j'enseigne aujourd'hui le Dhamma... et manifeste la vie sainte. Il guidera une communauté de plusieurs milliers de moines, tout comme je guide aujourd'hui une communauté de plusieurs centaines de moines. »

๑๐๘. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, สงฺโข นาม ราชา โย โส ยูโป รญฺญา มหาปนาเทน การาปิโต. ตํ ยูปํ อุสฺสาเปตฺวา อชฺฌาวสิตฺวา ตํ ทตฺวา [Pg.64] วิสฺสชฺชิตฺวา สมณพฺราหฺมณกปณทฺธิกวณิพฺพกยาจกานํ ทานํ ทตฺวา เมตฺเตยฺยสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สนฺติเก เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิสฺสติ. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ, ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสติ.

108. « Alors, moines, le roi nommé Saṅkha fera ériger le palais (yūpa) autrefois construit par le roi Mahāpanāda. Après y avoir résidé, il en fera don et s'en déprendra ; puis, après avoir distribué des aumônes aux ascètes, aux brahmanes, aux pauvres, aux voyageurs, aux mendiants et aux nécessiteux, il se rasera les cheveux et la barbe auprès du Bienheureux Metteyya, Arahat, Parfaitement Éveillé, revêtira les robes safran et quittera la vie domestique pour la vie sans foyer. Étant ainsi devenu moine, demeurant seul, retiré, vigilant, ardent et résolu, il réalisera par lui-même, par une connaissance directe, et atteindra dès cette vie même ce but suprême de la vie sainte pour lequel les fils de bonne famille quittent légitimement la vie domestique pour la vie sans foyer. »

๑๐๙. ‘‘อตฺตทีปา, ภิกฺขเว, วิหรถ อตฺตสรณา อนญฺญสรณา, ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา. กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อตฺตทีโป วิหรติ อตฺตสรโณ อนญฺญสรโณ ธมฺมทีโป ธมฺมสรโณ อนญฺญสรโณ.

109. « Moines, soyez à vous-mêmes votre propre île, soyez à vous-mêmes votre propre refuge, sans chercher d'autre refuge ; ayez le Dhamma pour île, le Dhamma pour refuge, sans chercher d'autre refuge. Et comment, moines, un moine est-il à lui-même sa propre île, son propre refuge... ? Ici, moines, un moine demeure observant le corps dans le corps, ardent, lucide et attentif, ayant écarté la convoitise et l'affliction à l'égard du monde. Il demeure observant les sensations dans les sensations... l'esprit dans l'esprit... les phénomènes dans les phénomènes, ardent, lucide et attentif, ayant écarté la convoitise et l'affliction à l'égard du monde. C'est ainsi, moines, qu'un moine est à lui-même sa propre île, son propre refuge, sans chercher d'autre refuge ; qu'il a le Dhamma pour île et le Dhamma pour refuge, sans chercher d'autre refuge. »

ภิกฺขุโนอายุวณฺณาทิวฑฺฒนกถา

Discours sur l'accroissement de la longévité, de la beauté, et des autres qualités du moine.

๑๑๐. ‘‘โคจเร, ภิกฺขเว, จรถ สเก เปตฺติเก วิสเย. โคจเร, ภิกฺขเว, จรนฺตา สเก เปตฺติเก วิสเย อายุนาปิ วฑฺฒิสฺสถ, วณฺเณนปิ วฑฺฒิสฺสถ, สุเขนปิ วฑฺฒิสฺสถ, โภเคนปิ วฑฺฒิสฺสถ, พเลนปิ วฑฺฒิสฺสถ.

110. « Moines, évoluez dans votre propre domaine, le domaine de votre père. Moines, en évoluant dans votre propre domaine, le domaine de votre père, vous croîtrez en longévité, vous croîtrez en beauté, vous croîtrez en bonheur, vous croîtrez en richesse et vous croîtrez en force. »

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อายุสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, วีริยสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, จิตฺตสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ, วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. โส อิเมสํ จตุนฺนํ อิทฺธิปาทานํ ภาวิตตฺตา พหุลีกตตฺตา อากงฺขมาโน กปฺปํ วา ติฏฺเฐยฺย กปฺปาวเสสํ วา. อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน อายุสฺมึ.

« Et qu'est-ce, moines, que la longévité pour un moine ? Ici, moines, un moine développe la base de pouvoir dotée de la concentration issue du désir et des activités d'effort ; il développe la base de pouvoir dotée de la concentration issue de l'énergie et des activités d'effort ; il développe la base de pouvoir dotée de la concentration issue de l'esprit et des activités d'effort ; il développe la base de pouvoir dotée de la concentration issue de l'examen et des activités d'effort. En raison du développement et de la pratique assidue de ces quatre bases de pouvoir, s'il le désirait, il pourrait demeurer durant un kalpa ou ce qu'il en reste. C'est cela, moines, la longévité pour un moine. »

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน วณฺณสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ [Pg.65] ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน วณฺณสฺมึ.

« Et qu'est-ce, moines, que la beauté pour un moine ? Ici, moines, un moine est vertueux, il demeure restreint par la retenue du Pātimokkha, parfait en conduite et en domaine d'action, voyant le danger dans les plus petites fautes ; il s'exerce en entreprenant les règles d'entraînement. C'est cela, moines, la beauté pour un moine. »

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน สุขสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน, สุขสฺมึ.

« Et qu'est-ce, moines, que le bonheur pour un moine ? Ici, moines, s'étant détaché des plaisirs sensuels, s'étant détaché des états malsains, un moine entre et demeure dans le premier jhāna, qui est accompagné de la pensée appliquée et de la pensée soutenue, né de l'isolement, empreint de ravissement et de bonheur. Avec l'apaisement de la pensée appliquée et de la pensée soutenue... [développant successivement] ... le deuxième jhāna... le troisième jhāna... le quatrième jhāna. C'est cela, moines, le bonheur pour un moine. »

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน โภคสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน โภคสฺมึ.

« Et qu'est-ce, moines, que la richesse pour un moine ? Ici, moines, un moine demeure en imprégnant une direction d'un esprit imprégné d'amour bienveillant, ainsi la deuxième, ainsi la troisième, ainsi la quatrième. De même, vers le haut, vers le bas, tout autour, partout et pour tous, il demeure en imprégnant le monde entier d'un esprit imprégné d'amour bienveillant, vaste, exalté, illimité, sans hostilité ni malveillance. Il demeure en imprégnant [le monde] d'un esprit imprégné de compassion... de joie altruiste... d'équanimité... d'un esprit vaste, exalté, illimité, sans hostilité ni malveillance. C'est cela, moines, la richesse pour un moine. »

‘‘กิญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน พลสฺมึ? อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุโน พลสฺมึ.

« Et qu'est-ce, moines, que la force pour un moine ? Ici, moines, par la destruction des impuretés, un moine entre et demeure dans la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans impuretés, les ayant réalisées par lui-même, par sa propre connaissance directe, dès cette vie même. C'est cela, moines, la force pour un moine. »

‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, อญฺญํ เอกพลมฺปิ สมนุปสฺสามิ ยํ เอวํ ทุปฺปสหํ, ยถยิทํ, ภิกฺขเว, มารพลํ. กุสลานํ, ภิกฺขเว, ธมฺมานํ สมาทานเหตุ เอวมิทํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

« Moines, je ne vois aucune autre force qui soit aussi difficile à surmonter que la force de Māra. Or, moines, c'est par l'adoption d'états méritoires que ce mérite s'accroît. » Ainsi parla le Bienheureux. Les moines, le cœur joyeux, se réjouirent des paroles du Bienheureux.

จกฺกวตฺติสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ.

Le Cakkavattisutta, le troisième, est terminé.

๔. อคฺคญฺญสุตฺตํ

4. 4. Aggaññasutta

วาเสฏฺฐภารทฺวาชา

Vāseṭṭha et Bhāradvāja

๑๑๑. เอวํ [Pg.66] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ ปุพฺพาราเม มิคารมาตุปาสาเท. เตน โข ปน สมเยน วาเสฏฺฐภารทฺวาชา ภิกฺขูสุ ปริวสนฺติ ภิกฺขุภาวํ อากงฺขมานา. อถ โข ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต ปาสาทา โอโรหิตฺวา ปาสาทปจฺฉายายํ อพฺโภกาเส จงฺกมติ.

111. Ainsi ai-je entendu : En un temps, le Bienheureux résidait à Sāvatthī, au Pubbārāme, dans le palais de la mère de Migāra. Or, en ce temps-là, Vāseṭṭha et Bhāradvāja résidaient parmi les moines, aspirant à l'état de moine. Alors le Bienheureux, étant sorti de sa méditation solitaire le soir venu, descendit du palais et se mit à marcher de long en large en plein air, à l'ombre du palais.

๑๑๒. อทฺทสา โข วาเสฏฺโฐ ภควนฺตํ สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิตํ ปาสาทา โอโรหิตฺวา ปาสาทปจฺฉายายํ อพฺโภกาเส จงฺกมนฺตํ. ทิสฺวาน ภารทฺวาชํ อามนฺเตสิ – ‘‘อยํ, อาวุโส ภารทฺวาช, ภควา สายนฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต ปาสาทา โอโรหิตฺวา ปาสาทปจฺฉายายํ อพฺโภกาเส จงฺกมติ. อายามาวุโส ภารทฺวาช, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อปฺเปว นาม ลเภยฺยาม ภควโต สนฺติกา ธมฺมึ กถํ สวนายา’’ติ. ‘‘เอวมาวุโส’’ติ โข ภารทฺวาโช วาเสฏฺฐสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

112. Vāseṭṭha vit le Bienheureux qui, étant sorti de sa méditation solitaire le soir venu, descendait du palais et marchait de long en large en plein air, à l'ombre du palais. En le voyant, il s'adressa à Bhāradvāja : « Ami Bhāradvāja, voici le Bienheureux qui est sorti de sa méditation solitaire, est descendu du palais et marche de long en large. Allons, ami Bhāradvāja, approchons-nous du Bienheureux ; peut-être aurons-nous la chance d'entendre un discours sur le Dhamma de sa part. » « Très bien, ami », répondit Bhāradvāja à Vāseṭṭha.

๑๑๓. อถ โข วาเสฏฺฐภารทฺวาชา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ภควนฺตํ จงฺกมนฺตํ อนุจงฺกมึสุ. อถ โข ภควา วาเสฏฺฐํ อามนฺเตสิ – ‘‘ตุมฺเห ขฺวตฺถ, วาเสฏฺฐ, พฺราหฺมณชจฺจา พฺราหฺมณกุลีนา พฺราหฺมณกุลา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา, กจฺจิ โว, วาเสฏฺฐ, พฺราหฺมณา น อกฺโกสนฺติ น ปริภาสนฺตี’’ติ? ‘‘ตคฺฆ โน, ภนฺเต, พฺราหฺมณา อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ อตฺตรูปาย ปริภาสาย ปริปุณฺณาย, โน อปริปุณฺณายา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน โว, วาเสฏฺฐ, พฺราหฺมณา อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ อตฺตรูปาย ปริภาสาย ปริปุณฺณาย, โน อปริปุณฺณายา’’ติ? ‘‘พฺราหฺมณา, ภนฺเต, เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีนา อญฺเญ วณฺณา. พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ[Pg.67], กณฺหา อญฺเญ วณฺณา. พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา. พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา. เต ตุมฺเห เสฏฺฐํ วณฺณํ หิตฺวา หีนมตฺถ วณฺณํ อชฺฌุปคตา, ยทิทํ มุณฺฑเก สมณเก อิพฺเภ กณฺเห พนฺธุปาทาปจฺเจ. ตยิทํ น สาธุ, ตยิทํ นปฺปติรูปํ, ยํ ตุมฺเห เสฏฺฐํ วณฺณํ หิตฺวา หีนมตฺถ วณฺณํ อชฺฌุปคตา ยทิทํ มุณฺฑเก สมณเก อิพฺเภ กณฺเห พนฺธุปาทาปจฺเจ’ติ. เอวํ โข โน, ภนฺเต, พฺราหฺมณา อกฺโกสนฺติ ปริภาสนฺติ อตฺตรูปาย ปริภาสาย ปริปุณฺณาย, โน อปริปุณฺณายา’’ติ.

113. Alors Vāseṭṭha et Bhāradvāja s'approchèrent du Bienheureux ; s'étant approchés, ils le saluèrent respectueusement et se mirent à marcher à sa suite tandis qu'il marchait de long en large. Alors le Bienheureux s'adressa à Vāseṭṭha : « Vāseṭṭha, vous qui êtes nés de famille brahmane, d'ascendance brahmane, qui avez quitté la lignée brahmane pour passer de la vie domestique à l'état de sans-foyer, les brahmanes ne vous insultent-ils pas, ne vous rabaissent-ils pas ? » « Certes, Seigneur, les brahmanes nous insultent et nous rabaissent avec des paroles blessantes et des reproches incessants. » « Et de quelle manière, Vāseṭṭha, les brahmanes vous insultent-ils et vous rabaissent-ils ? » « Seigneur, les brahmanes disent ceci : "Seule la classe des brahmanes est supérieure, les autres classes sont inférieures. Seule la classe des brahmanes est pure, les autres classes sont sombres. Seuls les brahmanes sont purifiés, et non les non-brahmanes. Seuls les brahmanes sont les fils de Brahmā, nés de son sein, nés de sa bouche, nés de Brahmā, créés par Brahmā, héritiers de Brahmā. Or vous, vous avez abandonné cette classe supérieure pour rejoindre ces ascètes à la tête rasée, ces vils serviteurs, ces gens sombres, ces descendants des pieds du Créateur. Ce n'est pas bien, ce n'est pas convenable que vous ayez délaissé la classe supérieure pour rejoindre ces ascètes à la tête rasée, ces vils serviteurs, ces gens sombres, ces descendants des pieds du Créateur." C'est ainsi, Seigneur, que les brahmanes nous insultent et nous rabaissent. »

๑๑๔. ‘‘ตคฺฆ โว, วาเสฏฺฐ, พฺราหฺมณา โปราณํ อสฺสรนฺตา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีนา อญฺเญ วณฺณา; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺหา อญฺเญ วณฺณา; พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’ติ. ทิสฺสนฺติ โข ปน, วาเสฏฺฐ, พฺราหฺมณานํ พฺราหฺมณิโย อุตุนิโยปิ คพฺภินิโยปิ วิชายมานาปิ ปายมานาปิ. เต จ พฺราหฺมณา โยนิชาว สมานา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีนา อญฺเญ วณฺณา; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺหา อญฺเญ วณฺณา; พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’ติ. เต พฺรหฺมานญฺเจว อพฺภาจิกฺขนฺติ, มุสา จ ภาสนฺติ, พหุญฺจ อปุญฺญํ ปสวนฺติ.

114. « Certes, Vāseṭṭha, les brahmanes, oubliant les traditions anciennes, disent ceci : 'Seule la classe des brahmanes est la plus noble, les autres classes sont inférieures ; seule la classe des brahmanes est pure, les autres classes sont sombres ; seuls les brahmanes sont purifiés, pas les non-brahmanes ; seuls les brahmanes sont les fils du Grand Brahma, nés de sa poitrine, nés de sa bouche, issus de Brahma, créés par Brahma, héritiers de Brahma.' Pourtant, Vāseṭṭha, on voit les femmes des brahmanes avoir leurs règles, être enceintes, accoucher et allaiter. Et ces brahmanes, tout en étant nés d'une matrice, disent ceci : 'Seule la classe des brahmanes est la plus noble, les autres classes sont inférieures ; seule la classe des brahmanes est pure, les autres classes sont sombres ; seuls les brahmanes sont purifiés, pas les non-brahmanes ; seuls les brahmanes sont les fils de Brahma, nés de sa poitrine, nés de sa bouche, issus de Brahma, créés par Brahma, héritiers de Brahma.' Ils calomnient ainsi Brahma, disent des mensonges et accumulent beaucoup de démérite. »

จตุวณฺณสุทฺธิ

La purification des quatre classes.

๑๑๕. ‘‘จตฺตาโรเม, วาเสฏฺฐ, วณฺณา – ขตฺติยา, พฺราหฺมณา, เวสฺสา, สุทฺทา. ขตฺติโยปิ โข, วาเสฏฺฐ, อิเธกจฺโจ ปาณาติปาตี โหติ อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐี. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เยเม ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา สาวชฺชา สาวชฺชสงฺขาตา อเสวิตพฺพา อเสวิตพฺพสงฺขาตา นอลมริยา นอลมริยสงฺขาตา กณฺหา กณฺหวิปากา วิญฺญุครหิตา, ขตฺติเยปิ เต อิเธกจฺเจ สนฺทิสฺสนฺติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… เวสฺโสปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ, อิเธกจฺโจ [Pg.68] ปาณาติปาตี โหติ อทินฺนาทายี กาเมสุมิจฺฉาจารี มุสาวาที ปิสุณวาโจ ผรุสวาโจ สมฺผปฺปลาปี อภิชฺฌาลุ พฺยาปนฺนจิตฺโต มิจฺฉาทิฏฺฐี. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เยเม ธมฺมา อกุสลา อกุสลสงฺขาตา…เป… กณฺหา กณฺหวิปากา วิญฺญุครหิตา; สุทฺเทปิ เต อิเธกจฺเจ สนฺทิสฺสนฺติ.

115. « Vāseṭṭha, il existe ces quatre classes : les guerriers (khattiya), les brahmanes, les commerçants (vessa) et les serviteurs (sudda). Or, Vāseṭṭha, il se peut qu'un certain guerrier tue des êtres vivants, prenne ce qui n'est pas donné, commette l'inconduite sexuelle, mente, tienne des propos calomnieux, des paroles dures, des paroles futiles, soit cupide, ait des pensées malveillantes ou des vues fausses. Ainsi, Vāseṭṭha, ces qualités qui sont malsaines, considérées comme malsaines, blâmables, considérées comme blâmables, à ne pas cultiver, considérées comme à ne pas cultiver, indignes des Nobles, considérées comme indignes des Nobles, sombres, ayant un résultat sombre et réprouvées par les sages, on les observe ici chez certains guerriers. Il en est de même pour un brahmane... pour un commerçant... Vāseṭṭha, il se peut aussi qu'un certain serviteur tue des êtres vivants, prenne ce qui n'est pas donné, commette l'inconduite sexuelle, mente, tienne des propos calomnieux, des paroles dures, des paroles futiles, soit cupide, ait des pensées malveillantes ou des vues fausses. Ainsi, Vāseṭṭha, ces qualités qui sont malsaines, considérées comme malsaines... sombres, ayant un résultat sombre et réprouvées par les sages ; on les observe ici chez certains serviteurs. »

‘‘ขตฺติโยปิ โข, วาเสฏฺฐ, อิเธกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต, มุสาวาทา ปฏิวิรโต, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต, อนภิชฺฌาลุ อพฺยาปนฺนจิตฺโต, สมฺมาทิฏฺฐี. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เยเม ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา อลมริยา อลมริยสงฺขาตา สุกฺกา สุกฺกวิปากา วิญฺญุปฺปสตฺถา, ขตฺติเยปิ เต อิเธกจฺเจ สนฺทิสฺสนฺติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… เวสฺโสปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ, อิเธกจฺโจ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ…เป… อนภิชฺฌาลุ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต, สมฺมาทิฏฺฐี. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เยเม ธมฺมา กุสลา กุสลสงฺขาตา อนวชฺชา อนวชฺชสงฺขาตา เสวิตพฺพา เสวิตพฺพสงฺขาตา อลมริยา อลมริยสงฺขาตา สุกฺกา สุกฺกวิปากา วิญฺญุปฺปสตฺถา; สุทฺเทปิ เต อิเธกจฺเจ สนฺทิสฺสนฺติ.

« Vāseṭṭha, il se peut aussi qu'un certain guerrier s'abstienne de tuer des êtres vivants, s'abstienne de prendre ce qui n'est pas donné, s'abstienne de l'inconduite sexuelle, s'abstienne de mentir, s'abstienne de propos calomnieux, de paroles dures, de paroles futiles, ne soit pas cupide, n'ait pas de pensées malveillantes et ait des vues justes. Ainsi, Vāseṭṭha, ces qualités qui sont saines, considérées comme saines, irréprochables, considérées comme irréprochables, à cultiver, considérées comme à cultiver, dignes des Nobles, considérées comme dignes des Nobles, claires, ayant un résultat clair et louées par les sages, on les observe ici chez certains guerriers. Il en est de même pour un brahmane... pour un commerçant... Vāseṭṭha, il se peut aussi qu'un certain serviteur s'abstienne de tuer des êtres vivants... ne soit pas cupide, n'ait pas de pensées malveillantes et ait des vues justes. Ainsi, Vāseṭṭha, ces qualités qui sont saines, considérées comme saines, irréprochables, considérées comme irréprochables, à cultiver, considérées comme à cultiver, dignes des Nobles, considérées comme dignes des Nobles, claires, ayant un résultat clair et louées par les sages ; on les observe ici chez certains serviteurs. »

๑๑๖. ‘‘อิเมสุ โข, วาเสฏฺฐ, จตูสุ วณฺเณสุ เอวํ อุภยโวกิณฺเณสุ วตฺตมาเนสุ กณฺหสุกฺเกสุ ธมฺเมสุ วิญฺญุครหิเตสุ เจว วิญฺญุปฺปสตฺเถสุ จ ยเทตฺถ พฺราหฺมณา เอวมาหํสุ – ‘พฺราหฺมโณว เสฏฺโฐ วณฺโณ, หีนา อญฺเญ วณฺณา; พฺราหฺมโณว สุกฺโก วณฺโณ, กณฺหา อญฺเญ วณฺณา; พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ, โน อพฺราหฺมณา; พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทา’ติ. ตํ เตสํ วิญฺญู นานุชานนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? อิเมสญฺหิ, วาเสฏฺฐ, จตุนฺนํ วณฺณานํ โย โหติ ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญาวิมุตฺโต, โส เนสํ อคฺคมกฺขายติ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

116. « Vāseṭṭha, alors que dans ces quatre classes se trouvent ainsi mêlées les deux sortes de qualités, les sombres et les claires, les unes réprouvées par les sages et les autres louées par eux, ce que les brahmanes disent : 'Seule la classe des brahmanes est la plus noble... héritiers de Brahma', les sages ne l'acceptent pas. Et pour quelle raison ? Car, Vāseṭṭha, parmi ces quatre classes, celui qui est un moine, un Arahant, dont les souillures sont épuisées, qui a mené à bien la vie sainte, fait ce qui devait être fait, déposé le fardeau, atteint son propre but, anéanti les liens de l'existence et qui est libéré par la connaissance parfaite, celui-là est déclaré le premier d'entre eux, selon le Dhamma et non selon ce qui n'est pas le Dhamma. En effet, Vāseṭṭha, le Dhamma est ce qu'il y a de plus noble parmi les hommes, tant dans cette vie que dans la vie future. »

๑๑๗. ‘‘ตทมินาเปตํ, วาเสฏฺฐ, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ธมฺโมว เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

117. « Vāseṭṭha, on peut comprendre par cet autre moyen comment le Dhamma est ce qu'il y a de plus noble parmi les hommes, tant dans cette vie que dans la vie future. »

‘‘ชานาติ [Pg.69] โข, วาเสฏฺฐ, ราชา ปเสนทิ โกสโล – ‘สมโณ โคตโม อนนฺตรา สกฺยกุลา ปพฺพชิโต’ติ. สกฺยา โข ปน, วาเสฏฺฐ, รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส อนุยุตฺตา ภวนฺติ. กโรนฺติ โข, วาเสฏฺฐ, สกฺยา รญฺเญ ปเสนทิมฺหิ โกสเล นิปจฺจการํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, ยํ กโรนฺติ สกฺยา รญฺเญ ปเสนทิมฺหิ โกสเล นิปจฺจการํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ, กโรติ ตํ ราชา ปเสนทิ โกสโล ตถาคเต นิปจฺจการํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ, น นํ ‘สุชาโต สมโณ โคตโม, ทุชฺชาโตหมสฺมิ. พลวา สมโณ โคตโม, ทุพฺพโลหมสฺมิ. ปาสาทิโก สมโณ โคตโม, ทุพฺพณฺโณหมสฺมิ. มเหสกฺโข สมโณ โคตโม, อปฺเปสกฺโขหมสฺมี’ติ. อถ โข นํ ธมฺมํเยว สกฺกโรนฺโต ธมฺมํ ครุํ กโรนฺโต ธมฺมํ มาเนนฺโต ธมฺมํ ปูเชนฺโต ธมฺมํ อปจายมาโน เอวํ ราชา ปเสนทิ โกสโล ตถาคเต นิปจฺจการํ กโรติ, อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ. อิมินาปิ โข เอตํ, วาเสฏฺฐ, ปริยาเยน เวทิตพฺพํ, ยถา ธมฺโมว เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

« Vāseṭṭha, le roi Pasenadi de Kosala sait que : 'Le renonçant Gotama est issu du clan des Sakyas.' Or, Vāseṭṭha, les Sakyas sont les sujets du roi Pasenadi de Kosala. Les Sakyas témoignent au roi Pasenadi de Kosala humilité, salutations, se lèvent à son approche, joignent les mains et lui rendent les hommages dus. Ainsi, Vāseṭṭha, les mêmes marques d'humilité, de salutation, de respect que les Sakyas témoignent au roi Pasenadi, le roi Pasenadi les témoigne lui-même au Tathāgata. Ce n'est pas en se disant : 'Le renonçant Gotama est de haute naissance, alors que je suis de basse naissance ; le renonçant Gotama est puissant, alors que je suis faible ; le renonçant Gotama est beau à voir, alors que je ne le suis pas ; le renonçant Gotama a une grande influence, alors que j'en ai peu' qu'il agit ainsi. C'est au contraire en honorant le Dhamma, en estimant le Dhamma, en respectant le Dhamma, en vénérant le Dhamma et en se soumettant au Dhamma que le roi Pasenadi de Kosala témoigne ainsi au Tathāgata humilité, salutations, se lève à son approche, joint les mains et lui rend les hommages dus. Par ce moyen aussi, Vāseṭṭha, on doit comprendre que le Dhamma est ce qu'il y a de plus noble parmi les hommes, tant dans cette vie que dans la vie future. »

๑๑๘. ‘‘ตุมฺเห ขฺวตฺถ, วาเสฏฺฐ, นานาชจฺจา นานานามา นานาโคตฺตา นานากุลา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา. ‘เก ตุมฺเห’ติ – ปุฏฺฐา สมานา ‘สมณา สกฺยปุตฺติยามฺหา’ติ – ปฏิชานาถ. ยสฺส โข ปนสฺส, วาเสฏฺฐ, ตถาคเต สทฺธา นิวิฏฺฐา มูลชาตา ปติฏฺฐิตา ทฬฺหา อสํหาริยา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ, ตสฺเสตํ กลฺลํ วจนาย – ‘ภควโตมฺหิ ปุตฺโต โอรโส มุขโต ชาโต ธมฺมโช ธมฺมนิมฺมิโต ธมฺมทายาโท’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ตถาคตสฺส เหตํ, วาเสฏฺฐ, อธิวจนํ ‘ธมฺมกาโย’ อิติปิ, ‘พฺรหฺมกาโย’ อิติปิ, ‘ธมฺมภูโต’ อิติปิ, ‘พฺรหฺมภูโต’ อิติปิ.

118. « Vāseṭṭha, vous qui êtes de diverses naissances, de divers noms, de divers clans et de diverses familles, vous avez quitté la vie domestique pour la vie sans foyer. Lorsqu'on vous demande : “Qui êtes-vous ?”, vous répondez : “Nous sommes des reclus, fils du Sakyen”. Vāseṭṭha, pour celui dont la foi envers le Tathāgata est bien établie, enracinée, fixe, ferme et inébranlable par tout ascète, brahmane, deva, Māra, Brahmā ou quiconque dans le monde, il est approprié de dire : “Je suis le fils du Bienheureux, né de son sein, né de sa bouche, né du Dhamma, créé par le Dhamma, héritier du Dhamma”. Pourquoi cela ? Parce que, Vāseṭṭha, ce sont là des désignations du Tathāgata : “Corps de Dhamma” (Dhammakāya), “Corps de Brahma” (Brahmakāya), “Devenu Dhamma” (Dhammabhūto), “Devenu Brahma” (Brahmabhūto). »

๑๑๙. ‘‘โหติ โข โส, วาเสฏฺฐ, สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก สํวฏฺฏติ. สํวฏฺฏมาเน โลเก เยภุยฺเยน สตฺตา อาภสฺสรสํวตฺตนิกา โหนฺติ. เต ตตฺถ โหนฺติ [Pg.70] มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ.

119. « Il arrive un moment, Vāseṭṭha, tôt ou tard, après une longue période, où ce monde se contracte. Pendant que le monde se contracte, les êtres renaissent pour la plupart dans le royaume d'Éclatante Lumière (Ābhassara). Là, ils sont faits d'esprit, se nourrissent de joie, sont auto-lumineux, se déplacent dans l'espace, demeurent dans la gloire et subsistent ainsi pendant une très longue durée. »

‘‘โหติ โข โส, วาเสฏฺฐ, สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก วิวฏฺฏติ. วิวฏฺฏมาเน โลเก เยภุยฺเยน สตฺตา อาภสฺสรกายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉนฺติ. เตธ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ.

« Il arrive un moment, Vāseṭṭha, tôt ou tard, après une longue période, où ce monde se dilate. Pendant que le monde se dilate, les êtres, quittant le royaume d'Éclatante Lumière, reviennent dans cet état d'existence. Ici, ils sont faits d'esprit, se nourrissent de joie, sont auto-lumineux, se déplacent dans l'espace, demeurent dans la gloire et subsistent ainsi pendant une très longue durée. »

รสปถวิปาตุภาโว

L'apparition de la terre savoureuse

๑๒๐. ‘‘เอโกทกีภูตํ โข ปน, วาเสฏฺฐ, เตน สมเยน โหติ อนฺธกาโร อนฺธการติมิสา. น จนฺทิมสูริยา ปญฺญายนฺติ, น นกฺขตฺตานิ ตารกรูปานิ ปญฺญายนฺติ, น รตฺตินฺทิวา ปญฺญายนฺติ, น มาสฑฺฒมาสา ปญฺญายนฺติ, น อุตุสํวจฺฉรา ปญฺญายนฺติ, น อิตฺถิปุมา ปญฺญายนฺติ, สตฺตา สตฺตาตฺเวว สงฺขฺยํ คจฺฉนฺติ. อถ โข เตสํ, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน รสปถวี อุทกสฺมึ สมตนิ ; เสยฺยถาปิ นาม ปยโส ตตฺตสฺส นิพฺพายมานสฺส อุปริ สนฺตานกํ โหติ, เอวเมว ปาตุรโหสิ. สา อโหสิ วณฺณสมฺปนฺนา คนฺธสมฺปนฺนา รสสมฺปนฺนา, เสยฺยถาปิ นาม สมฺปนฺนํ วา สปฺปิ สมฺปนฺนํ วา นวนีตํ เอวํวณฺณา อโหสิ. เสยฺยถาปิ นาม ขุทฺทมธุํ อเนฬกํ, เอวมสฺสาทา อโหสิ. อถ โข, วาเสฏฺฐ, อญฺญตโร สตฺโต โลลชาติโก – ‘อมฺโภ, กิเมวิทํ ภวิสฺสตี’ติ รสปถวึ องฺคุลิยา สายิ. ตสฺส รสปถวึ องฺคุลิยา สายโต อจฺฉาเทสิ, ตณฺหา จสฺส โอกฺกมิ. อญฺเญปิ โข, วาเสฏฺฐ, สตฺตา ตสฺส สตฺตสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชมานา รสปถวึ องฺคุลิยา สายึสุ. เตสํ รสปถวึ องฺคุลิยา สายตํ อจฺฉาเทสิ, ตณฺหา จ เตสํ โอกฺกมิ.

120. « Vāseṭṭha, à cette époque, tout n'était qu'une seule étendue d'eau, et régnaient les ténèbres, une obscurité profonde. Ni la lune ni le soleil n'étaient visibles, ni les constellations ni les étoiles, ni le jour ni la nuit, ni les mois ni les quinzaines, ni les saisons ni les années, ni les hommes ni les femmes ; les êtres étaient simplement désignés sous le nom d'“êtres”. Puis, Vāseṭṭha, après une très longue période, la terre savoureuse se répandit sur les eaux ; tout comme une pellicule se forme à la surface du lait chaud qui refroidit, ainsi apparut-elle. Elle était dotée de couleur, d'odeur et de saveur ; sa couleur était semblable à celle du beurre clarifié ou du beurre frais, et sa saveur était aussi douce que le miel pur des petites abeilles. Alors, Vāseṭṭha, un certain être de nature cupide se dit : “Tiens, qu'est-ce que cela peut bien être ?”, et il goûta la terre savoureuse avec son doigt. En la goûtant ainsi, la saveur le pénétra et la soif s'empara de lui. D'autres êtres encore, Vāseṭṭha, suivant l'exemple de cet être, goûtèrent la terre savoureuse avec leurs doigts. En la goûtant ainsi, la saveur les pénétra et la soif s'empara d'eux. »

จนฺทิมสูริยาทิปาตุภาโว

L'apparition de la lune, du soleil et des astres

๑๒๑. ‘‘อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา รสปถวึ หตฺเถหิ อาลุปฺปการกํ อุปกฺกมึสุ ปริภุญฺชิตุํ. ยโต โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา รสปถวึ [Pg.71] หตฺเถหิ อาลุปฺปการกํ อุปกฺกมึสุ ปริภุญฺชิตุํ. อถ เตสํ สตฺตานํ สยํปภา อนฺตรธายิ. สยํปภาย อนฺตรหิตาย จนฺทิมสูริยา ปาตุรเหสุํ. จนฺทิมสูริเยสุ ปาตุภูเตสุ นกฺขตฺตานิ ตารกรูปานิ ปาตุรเหสุํ. นกฺขตฺเตสุ ตารกรูเปสุ ปาตุภูเตสุ รตฺตินฺทิวา ปญฺญายึสุ. รตฺตินฺทิเวสุ ปญฺญายมาเนสุ มาสฑฺฒมาสา ปญฺญายึสุ. มาสฑฺฒมาเสสุ ปญฺญายมาเนสุ อุตุสํวจฺฉรา ปญฺญายึสุ. เอตฺตาวตา โข, วาเสฏฺฐ, อยํ โลโก ปุน วิวฏฺโฏ โหติ.

121. « Alors, Vāseṭṭha, ces êtres commencèrent à consommer la terre savoureuse en en faisant des boulettes avec leurs mains. Dès qu'ils commencèrent à en manger ainsi, leur éclat naturel disparut. Avec la disparition de leur éclat naturel, la lune et le soleil apparurent. Avec l'apparition de la lune et du soleil, les constellations et les étoiles apparurent. Avec l'apparition des constellations et des étoiles, la nuit et le jour devinrent discernables. Avec l'apparition de la nuit et du jour, les mois et les quinzaines devinrent discernables. Avec l'apparition des mois et des quinzaines, les saisons et les années devinrent discernables. C'est ainsi, Vāseṭṭha, que ce monde s'est à nouveau formé. »

๑๒๒. ‘‘อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา รสปถวึ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ. ยถา ยถา โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา รสปถวึ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ, ตถา ตถา เตสํ สตฺตานํ (รสปถวึ ปริภุญฺชนฺตานํ) ขรตฺตญฺเจว กายสฺมึ โอกฺกมิ, วณฺณเววณฺณตา จ ปญฺญายิตฺถ. เอกิทํ สตฺตา วณฺณวนฺโต โหนฺติ, เอกิทํ สตฺตา ทุพฺพณฺณา. ตตฺถ เย เต สตฺตา วณฺณวนฺโต, เต ทุพฺพณฺเณ สตฺเต อติมญฺญนฺติ – ‘มยเมเตหิ วณฺณวนฺตตรา, อมฺเหเหเต ทุพฺพณฺณตรา’ติ. เตสํ วณฺณาติมานปจฺจยา มานาติมานชาติกานํ รสปถวี อนฺตรธายิ. รสาย ปถวิยา อนฺตรหิตาย สนฺนิปตึสุ. สนฺนิปติตฺวา อนุตฺถุนึสุ – ‘อโห รสํ, อโห รส’นฺติ! ตเทตรหิปิ มนุสฺสา กญฺจิเทว สุรสํ ลภิตฺวา เอวมาหํสุ – ‘อโห รสํ, อโห รส’นฺติ! ตเทว โปราณํ อคฺคญฺญํ อกฺขรํ อนุสรนฺติ, น ตฺเววสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ.

122. « Alors, Vāseṭṭha, ces êtres, consommant la terre savoureuse et s'en nourrissant, subsistèrent ainsi pendant une très longue période. À mesure qu'ils consommaient cette terre savoureuse, la rudesse s'installa dans leur corps et des différences de teint apparurent. Certains êtres étaient de belle apparence, d'autres étaient laids. Parmi eux, ceux qui étaient beaux méprisaient ceux qui étaient laids, pensant : “Nous sommes plus beaux qu'eux, ils sont plus laids que nous”. À cause de cet orgueil lié à la beauté, la terre savoureuse disparut. La terre savoureuse ayant disparu, ils se rassemblèrent et se mirent à se lamenter : “Oh, la saveur ! Oh, la saveur !”. C'est pourquoi, encore aujourd'hui, lorsque les hommes obtiennent quelque chose de délicieux, ils s'exclament : “Oh, la saveur ! Oh, la saveur !”. Ils ne font que répéter cette expression primordiale ancienne sans en comprendre le sens originel. »

ภูมิปปฺปฏกปาตุภาโว

L'apparition de la croûte terrestre

๑๒๓. ‘‘อถ โข เตสํ, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํ รสาย ปถวิยา อนฺตรหิตาย ภูมิปปฺปฏโก ปาตุรโหสิ. เสยฺยถาปิ นาม อหิจฺฉตฺตโก, เอวเมว ปาตุรโหสิ. โส อโหสิ วณฺณสมฺปนฺโน คนฺธสมฺปนฺโน รสสมฺปนฺโน, เสยฺยถาปิ นาม สมฺปนฺนํ วา สปฺปิ สมฺปนฺนํ วา นวนีตํ เอวํวณฺโณ อโหสิ. เสยฺยถาปิ นาม ขุทฺทมธุํ อเนฬกํ, เอวมสฺสาโท อโหสิ.

123. « Ensuite, Vāseṭṭha, après la disparition de la terre savoureuse, la croûte terrestre apparut. Elle apparut tout comme un champignon. Elle était dotée de couleur, d'odeur et de saveur. Sa couleur était semblable à celle du beurre clarifié ou du beurre frais, et sa saveur était aussi douce que le miel pur des petites abeilles. »

‘‘อถ [Pg.72] โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา ภูมิปปฺปฏกํ อุปกฺกมึสุ ปริภุญฺชิตุํ. เต ตํ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ. ยถา ยถา โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา ภูมิปปฺปฏกํ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ, ตถา ตถา เตสํ สตฺตานํ ภิยฺโยโส มตฺตาย ขรตฺตญฺเจว กายสฺมึ โอกฺกมิ, วณฺณเววณฺณตา จ ปญฺญายิตฺถ. เอกิทํ สตฺตา วณฺณวนฺโต โหนฺติ, เอกิทํ สตฺตา ทุพฺพณฺณา. ตตฺถ เย เต สตฺตา วณฺณวนฺโต, เต ทุพฺพณฺเณ สตฺเต อติมญฺญนฺติ – ‘มยเมเตหิ วณฺณวนฺตตรา, อมฺเหเหเต ทุพฺพณฺณตรา’ติ. เตสํ วณฺณาติมานปจฺจยา มานาติมานชาติกานํ ภูมิปปฺปฏโก อนฺตรธายิ.

Alors, Vāseṭṭha, ces êtres entreprirent de manger la croûte terrestre. En la consommant, s'en nourrissant et en faisant leur subsistance, ils subsistèrent pendant une très longue période. À mesure, Vāseṭṭha, que ces êtres mangeaient la croûte terrestre, s'en nourrissant et en faisant leur subsistance pendant une très longue période, la rudesse pénétra davantage dans leur corps et une diversité de complexions apparut. Certains êtres étaient de belle apparence, d'autres de vilaine apparence. Parmi eux, ceux qui étaient de belle apparence méprisaient ceux qui étaient de vilaine apparence, pensant : « Nous sommes plus beaux qu'eux, ils sont plus laids que nous. » À cause de cet orgueil lié à la beauté, chez ces êtres fiers de leur apparence, la croûte terrestre disparut.

ปทาลตาปาตุภาโว

Apparition de la liane sucrée

๑๒๔. ‘‘ภูมิปปฺปฏเก อนฺตรหิเต ปทาลตา ปาตุรโหสิ, เสยฺยถาปิ นาม กลมฺพุกา, เอวเมว ปาตุรโหสิ. สา อโหสิ วณฺณสมฺปนฺนา คนฺธสมฺปนฺนา รสสมฺปนฺนา, เสยฺยถาปิ นาม สมฺปนฺนํ วา สปฺปิ สมฺปนฺนํ วา นวนีตํ เอวํวณฺณา อโหสิ. เสยฺยถาปิ นาม ขุทฺทมธุํ อเนฬกํ, เอวมสฺสาทา อโหสิ.

124. Une fois la croûte terrestre disparue, une liane sucrée apparut, tout comme une sorte de liane kalambukā ; c'est ainsi qu'elle apparut. Elle était dotée de couleur, de parfum et de saveur, ayant la couleur du beurre clarifié ou du beurre frais. Elle était aussi savoureuse qu'un miel pur de petites abeilles.

‘‘อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา ปทาลตํ อุปกฺกมึสุ ปริภุญฺชิตุํ. เต ตํ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ. ยถา ยถา โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา ปทาลตํ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ, ตถา ตถา เตสํ สตฺตานํ ภิยฺโยโสมตฺตาย ขรตฺตญฺเจว กายสฺมึ โอกฺกมิ, วณฺณเววณฺณตา จ ปญฺญายิตฺถ. เอกิทํ สตฺตา วณฺณวนฺโต โหนฺติ, เอกิทํ สตฺตา ทุพฺพณฺณา. ตตฺถ เย เต สตฺตา วณฺณวนฺโต, เต ทุพฺพณฺเณ สตฺเต อติมญฺญนฺติ – ‘มยเมเตหิ วณฺณวนฺตตรา, อมฺเหเหเต ทุพฺพณฺณตรา’ติ. เตสํ วณฺณาติมานปจฺจยา มานาติมานชาติกานํ ปทาลตา อนฺตรธายิ.

Alors, Vāseṭṭha, ces êtres entreprirent de manger la liane sucrée. En la consommant, s'en nourrissant et en faisant leur subsistance, ils subsistèrent pendant une très longue période. À mesure, Vāseṭṭha, que ces êtres mangeaient la liane sucrée, s'en nourrissant et en faisant leur subsistance pendant une très longue période, la rudesse pénétra davantage dans leur corps et une diversité de complexions apparut. Certains êtres étaient de belle apparence, d'autres de vilaine apparence. Parmi eux, ceux qui étaient de belle apparence méprisaient ceux qui étaient de vilaine apparence, pensant : « Nous sommes plus beaux qu'eux, ils sont plus laids que nous. » À cause de cet orgueil lié à la beauté, chez ces êtres fiers de leur apparence, la liane sucrée disparut.

‘‘ปทาลตาย อนฺตรหิตาย สนฺนิปตึสุ. สนฺนิปติตฺวา อนุตฺถุนึสุ – ‘อหุ วต โน, อหายิ วต โน ปทาลตา’ติ! ตเทตรหิปิ มนุสฺสา เกนจิ ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐา เอวมาหํสุ – ‘อหุ วต โน, อหายิ [Pg.73] วต โน’ติ! ตเทว โปราณํ อคฺคญฺญํ อกฺขรํ อนุสรนฺติ, น ตฺเววสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ.

Une fois la liane sucrée disparue, ils se rassemblèrent. S'étant rassemblés, ils se lamentèrent : « Hélas pour nous ! Elle a disparu pour nous, la liane sucrée ! » De nos jours encore, les hommes, lorsqu'ils sont touchés par quelque souffrance, disent ainsi : « Hélas pour nous ! Elle a disparu pour nous ! » Ils ne font que répéter cette expression ancienne et originelle sans en comprendre le sens.

อกฏฺฐปากสาลิปาตุภาโว

Apparition du riz sauvage qui mûrit sans culture

๑๒๕. ‘‘อถ โข เตสํ, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํ ปทาลตาย อนฺตรหิตาย อกฏฺฐปาโก สาลิ ปาตุรโหสิ อกโณ อถุโส สุทฺโธ สุคนฺโธ ตณฺฑุลปฺผโล. ยํ ตํ สายํ สายมาสาย อาหรนฺติ, ปาโต ตํ โหติ ปกฺกํ ปฏิวิรูฬฺหํ. ยํ ตํ ปาโต ปาตราสาย อาหรนฺติ, สายํ ตํ โหติ ปกฺกํ ปฏิวิรูฬฺหํ; นาปทานํ ปญฺญายติ. อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา อกฏฺฐปากํ สาลึ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ.

125. Alors, Vāseṭṭha, une fois la liane sucrée disparue pour ces êtres, un riz sauvage apparut, mûrissant sans culture, sans pellicule ni balle, pur, parfumé, ne produisant que le grain de riz. Ce qu'ils ramassaient le soir pour le repas du soir se retrouvait mûr et ayant repoussé le matin. Ce qu'ils ramassaient le matin pour le repas du matin se retrouvait mûr et ayant repoussé le soir ; aucune trace de récolte n'apparaissait. Alors, Vāseṭṭha, ces êtres, mangeant le riz mûrissant sans culture, s'en nourrissant et en faisant leur subsistance, subsistèrent pendant une très longue période.

อิตฺถิปุริสลิงฺคปาตุภาโว

Apparition des caractéristiques sexuelles féminines et masculines

๑๒๖. ‘‘ยถา ยถา โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา อกฏฺฐปากํ สาลึ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐํสุ, ตถา ตถา เตสํ สตฺตานํ ภิยฺโยโสมตฺตาย ขรตฺตญฺเจว กายสฺมึ โอกฺกมิ, วณฺณเววณฺณตา จ ปญฺญายิตฺถ, อิตฺถิยา จ อิตฺถิลิงฺคํ ปาตุรโหสิ ปุริสสฺส จ ปุริสลิงฺคํ. อิตฺถี จ ปุริสํ อติเวลํ อุปนิชฺฌายติ ปุริโส จ อิตฺถึ. เตสํ อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายตํ สาราโค อุทปาทิ, ปริฬาโห กายสฺมึ โอกฺกมิ. เต ปริฬาหปจฺจยา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวึสุ.

126. À mesure, Vāseṭṭha, que ces êtres mangeaient le riz mûrissant sans culture, s'en nourrissant et en faisant leur subsistance pendant une très longue période, la rudesse pénétra davantage dans leur corps et une diversité de complexions apparut. Chez la femme apparurent les organes féminins, et chez l'homme les organes masculins. La femme regardait l'homme avec insistance, et l'homme regardait la femme avec insistance. Alors qu'ils se regardaient ainsi l'un l'autre avec insistance, la passion naquit en eux et une ardeur gagna leur corps. Sous l'emprise de cette ardeur, ils se livrèrent à l'acte sexuel.

‘‘เย โข ปน เต, วาเสฏฺฐ, เตน สมเยน สตฺตา ปสฺสนฺติ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺเต, อญฺเญ ปํสุํ ขิปนฺติ, อญฺเญ เสฏฺฐึ ขิปนฺติ, อญฺเญ โคมยํ ขิปนฺติ – ‘นสฺส อสุจิ, นสฺส อสุจี’ติ. ‘กถญฺหิ นาม สตฺโต สตฺตสฺส เอวรูปํ กริสฺสตี’ติ! ตเทตรหิปิ มนุสฺสา เอกจฺเจสุ ชนปเทสุ วธุยา นิพฺพุยฺหมานาย อญฺเญ ปํสุํ ขิปนฺติ, อญฺเญ เสฏฺฐึ ขิปนฺติ, อญฺเญ โคมยํ ขิปนฺติ. ตเทว โปราณํ อคฺคญฺญํ อกฺขรํ อนุสรนฺติ, น ตฺเววสฺส อตฺถํ อาชานนฺติ.

Quant à ceux qui, en ce temps-là, Vāseṭṭha, voyaient des êtres se livrer à l'acte sexuel, les uns jetaient de la poussière, d'autres de la cendre, d'autres de la bouse de vache, en disant : « Péris, ô être impur ! Péris, ô être impur ! » Et ils ajoutaient : « Comment un être peut-il faire une telle chose à un autre être ? » De nos jours encore, dans certaines régions, lorsque la mariée est conduite à sa nouvelle demeure, les gens jettent de la poussière, de la cendre ou de la bouse de vache. Ils ne font que répéter cette coutume ancienne et originelle sans en comprendre le sens.

เมถุนธมฺมสมาจาโร

La pratique de l'acte sexuel

๑๒๗. ‘‘อธมฺมสมฺมตํ [Pg.74] โข ปน, วาเสฏฺฐ, เตน สมเยน โหติ, ตเทตรหิ ธมฺมสมฺมตํ. เย โข ปน, วาเสฏฺฐ, เตน สมเยน สตฺตา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺติ, เต มาสมฺปิ ทฺเวมาสมฺปิ น ลภนฺติ คามํ วา นิคมํ วา ปวิสิตุํ. ยโต โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา ตสฺมึ อสทฺธมฺเม อติเวลํ ปาตพฺยตํ อาปชฺชึสุ. อถ อคารานิ อุปกฺกมึสุ กาตุํ ตสฺเสว อสทฺธมฺมสฺส ปฏิจฺฉาทนตฺถํ. อถ โข, วาเสฏฺฐ, อญฺญตรสฺส สตฺตสฺส อลสชาติกสฺส เอตทโหสิ – ‘อมฺโภ, กิเมวาหํ วิหญฺญามิ สาลึ อาหรนฺโต สายํ สายมาสาย ปาโต ปาตราสาย! ยํนูนาหํ สาลึ อาหเรยฺยํ สกึเทว สายปาตราสายา’ติ!

127. Vāseṭṭha, ce qui était alors considéré comme immoral est aujourd'hui considéré comme moral. À cette époque, Vāseṭṭha, les êtres qui se livraient à l'acte sexuel n'avaient pas le droit d'entrer dans un village ou un bourg pendant un ou deux mois. Puisque ces êtres s'adonnaient excessivement à cette pratique impure, ils entreprirent de construire des maisons pour dissimuler cette conduite immorale. Alors, Vāseṭṭha, un certain être de nature paresseuse eut cette pensée : « Hé, pourquoi me donner tant de peine à ramasser du riz le soir pour le repas du soir et le matin pour le repas du matin ? Et si je ramassais le riz en une seule fois pour les deux repas ? »

‘‘อถ โข โส, วาเสฏฺฐ, สตฺโต สาลึ อาหาสิ สกึเทว สายปาตราสาย. อถ โข, วาเสฏฺฐ, อญฺญตโร สตฺโต เยน โส สตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ สตฺตํ เอตทโวจ – ‘เอหิ, โภ สตฺต, สาลาหารํ คมิสฺสามา’ติ. ‘อลํ, โภ สตฺต, อาหโต เม สาลิ สกึเทว สายปาตราสายา’ติ. อถ โข โส, วาเสฏฺฐ, สตฺโต ตสฺส สตฺตสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชมาโน สาลึ อาหาสิ สกึเทว ทฺวีหาย. ‘เอวมฺปิ กิร, โภ, สาธู’ติ.

Alors, Vāseṭṭha, cet être ramassa le riz en une seule fois pour ses repas du soir et du matin. Ensuite, un autre être s'approcha de lui et lui dit : « Viens, l'ami, allons chercher du riz. » — « C'est assez, l'ami, j'ai déjà ramassé mon riz en une seule fois pour les repas du soir et du matin. » Alors, Vāseṭṭha, cet être, suivant l'exemple du premier, ramassa le riz en une seule fois pour deux jours, pensant : « C'est vraiment une bonne chose ainsi. »

‘‘อถ โข, วาเสฏฺฐ, อญฺญตโร สตฺโต เยน โส สตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ สตฺตํ เอตทโวจ – ‘เอหิ, โภ สตฺต, สาลาหารํ คมิสฺสามา’ติ. ‘อลํ, โภ สตฺต, อาหโต เม สาลิ สกึเทว ทฺวีหายา’ติ. อถ โข โส, วาเสฏฺฐ, สตฺโต ตสฺส สตฺตสฺส ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชมาโน สาลึ อาหาสิ สกึเทว จตูหาย, ‘เอวมฺปิ กิร, โภ, สาธู’ติ.

Alors, Vāseṭṭha, un autre être s'approcha de celui-ci et lui dit : « Viens, l'ami, allons chercher du riz. » — « C'est assez, l'ami, j'ai déjà ramassé mon riz en une seule fois pour deux jours. » Alors, Vāseṭṭha, cet être, suivant l'exemple de l'autre, ramassa le riz en une seule fois pour quatre jours, pensant : « C'est vraiment une bonne chose ainsi. »

‘‘อถ โข, วาเสฏฺฐ, อญฺญตโร สตฺโต เยน โส สตฺโต เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ตํ สตฺตํ เอตทโวจ – ‘เอหิ, โภ สตฺต, สาลาหารํ คมิสฺสามา’ติ. ‘อลํ, โภ สตฺต, อาหโต เม สาลิ สกิเทว จตูหายา’ติ. อถ โข โส, วาเสฏฺฐ, สตฺโต ตสฺส สตฺตสฺส [Pg.75] ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชมาโน สาลึ อาหาสิ สกิเทว อฏฺฐาหาย, ‘เอวมฺปิ กิร, โภ, สาธู’ติ.

« Alors, Vāseṭṭha, un certain être s'approcha d'un autre être et lui dit : “Viens, l'ami, allons chercher du riz pour notre nourriture.” — “Cela suffit, l'ami ; j'ai déjà rapporté en une seule fois du riz pour quatre jours.” Alors cet être, Vāseṭṭha, suivant l'exemple de l'autre être, apporta en une seule fois du riz pour huit jours, se disant : “Cela aussi, semble-t-il, est bien, l'ami.” »

‘‘ยโต โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา สนฺนิธิการกํ สาลึ อุปกฺกมึสุ ปริภุญฺชิตุํ. อถ กโณปิ ตณฺฑุลํ ปริโยนนฺธิ, ถุโสปิ ตณฺฑุลํ ปริโยนนฺธิ; ลูนมฺปิ นปฺปฏิวิรูฬฺหํ, อปทานํ ปญฺญายิตฺถ, สณฺฑสณฺฑา สาลโย อฏฺฐํสุ.

« Vāseṭṭha, dès lors que ces êtres commencèrent à consommer le riz en faisant des provisions, alors la fine pellicule enveloppa le grain, et la balle enveloppa aussi le grain ; l'endroit où il avait été fauché ne repoussait plus, la trace de la fauche devint apparente, et le riz se mit à pousser par touffes distinctes. »

สาลิวิภาโค

Le partage du riz

๑๒๘. ‘‘อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา สนฺนิปตึสุ, สนฺนิปติตฺวา อนุตฺถุนึสุ – ‘ปาปกา วต, โภ, ธมฺมา สตฺเตสุ ปาตุภูตา. มยญฺหิ ปุพฺเพ มโนมยา อหุมฺหา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน, จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐมฺหา. เตสํ โน อมฺหากํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน รสปถวี อุทกสฺมึ สมตนิ. สา อโหสิ วณฺณสมฺปนฺนา คนฺธสมฺปนฺนา รสสมฺปนฺนา. เต มยํ รสปถวึ หตฺเถหิ อาลุปฺปการกํ อุปกฺกมิมฺห ปริภุญฺชิตุํ, เตสํ โน รสปถวึ หตฺเถหิ อาลุปฺปการกํ อุปกฺกมตํ ปริภุญฺชิตุํ สยํปภา อนฺตรธายิ. สยํปภาย อนฺตรหิตาย จนฺทิมสูริยา ปาตุรเหสุํ, จนฺทิมสูริเยสุ ปาตุภูเตสุ นกฺขตฺตานิ ตารกรูปานิ ปาตุรเหสุํ, นกฺขตฺเตสุ ตารกรูเปสุ ปาตุภูเตสุ รตฺตินฺทิวา ปญฺญายึสุ, รตฺตินฺทิเวสุ ปญฺญายมาเนสุ มาสฑฺฒมาสา ปญฺญายึสุ. มาสฑฺฒมาเสสุ ปญฺญายมาเนสุ อุตุสํวจฺฉรา ปญฺญายึสุ. เต มยํ รสปถวึ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐมฺหา. เตสํ โน ปาปกานํเยว อกุสลานํ ธมฺมานํ ปาตุภาวา รสปถวี อนฺตรธายิ. รสปถวิยา อนฺตรหิตาย ภูมิปปฺปฏโก ปาตุรโหสิ. โส อโหสิ วณฺณสมฺปนฺโน คนฺธสมฺปนฺโน รสสมฺปนฺโน. เต มยํ ภูมิปปฺปฏกํ อุปกฺกมิมฺห ปริภุญฺชิตุํ. เต มยํ ตํ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐมฺหา. เตสํ โน ปาปกานํเยว อกุสลานํ ธมฺมานํ ปาตุภาวา ภูมิปปฺปฏโก อนฺตรธายิ. ภูมิปปฺปฏเก อนฺตรหิเต ปทาลตา ปาตุรโหสิ. สา อโหสิ วณฺณสมฺปนฺนา คนฺธสมฺปนฺนา รสสมฺปนฺนา. เต มยํ ปทาลตํ อุปกฺกมิมฺห ปริภุญฺชิตุํ. เต มยํ ตํ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐมฺหา. เตสํ โน ปาปกานํเยว อกุสลานํ ธมฺมานํ ปาตุภาวา [Pg.76] ปทาลตา อนฺตรธายิ. ปทาลตาย อนฺตรหิตาย อกฏฺฐปาโก สาลิ ปาตุรโหสิ อกโณ อถุโส สุทฺโธ สุคนฺโธ ตณฺฑุลปฺผโล. ยํ ตํ สายํ สายมาสาย อาหราม, ปาโต ตํ โหติ ปกฺกํ ปฏิวิรูฬฺหํ. ยํ ตํ ปาโต ปาตราสาย อาหราม, สายํ ตํ โหติ ปกฺกํ ปฏิวิรูฬฺหํ. นาปทานํ ปญฺญายิตฺถ. เต มยํ อกฏฺฐปากํ สาลึ ปริภุญฺชนฺตา ตํภกฺขา ตทาหารา จิรํ ทีฆมทฺธานํ อฏฺฐมฺหา. เตสํ โน ปาปกานํเยว อกุสลานํ ธมฺมานํ ปาตุภาวา กโณปิ ตณฺฑุลํ ปริโยนนฺธิ, ถุโสปิ ตณฺฑุลํ ปริโยนนฺธิ, ลูนมฺปิ นปฺปฏิวิรูฬฺหํ, อปทานํ ปญฺญายิตฺถ, สณฺฑสณฺฑา สาลโย ฐิตา. ยํนูน มยํ สาลึ วิภเชยฺยาม, มริยาทํ ฐเปยฺยามา’ติ! อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา สาลึ วิภชึสุ, มริยาทํ ฐเปสุํ.

128. « Alors, Vāseṭṭha, ces êtres se rassemblèrent et se lamentèrent : “Hélas, des pratiques mauvaises sont apparues parmi les êtres ! Jadis, nous étions faits d'esprit, nous nous nourrissions de joie, nous étions auto-lumineux, nous nous déplacions dans les airs, demeurant dans la gloire, et nous sommes restés ainsi pendant une très longue période. Après un long laps de temps, l’essence de terre apparut sur les eaux. Elle était parfaite en couleur, en parfum et en goût. Nous avons entrepris de manger cette essence de terre en en faisant des boulettes avec nos mains, et alors notre propre lumière disparut. La lumière ayant disparu, la lune et le soleil apparurent ; les constellations et les étoiles apparurent ; la nuit et le jour apparurent ; les mois et les demi-mois apparurent ; les saisons et les années apparurent. Nous sommes restés longtemps à nous nourrir de cette essence de terre. Suite à l’apparition de mauvaises pratiques, l’essence de terre disparut. Elle fut remplacée par la croûte terrestre, parfaite en couleur, en parfum et en goût. Nous nous en sommes nourris pendant longtemps, puis elle disparut à son tour à cause de nos mauvaises actions. Ensuite apparurent les plantes grimpantes, dont nous nous sommes nourris longtemps avant qu’elles ne disparaissent aussi. Enfin apparut le riz sauvage, poussant sans culture, pur, sans pellicule ni balle, parfumé, produisant directement le grain. Ce que nous ramassions le soir pour le dîner était mûr et avait repoussé le lendemain matin ; ce que nous ramassions le matin pour le petit-déjeuner était mûr et avait repoussé le soir. Aucune trace de fauche n'était visible. Nous sommes restés ainsi longtemps. Mais par l’apparition de pratiques mauvaises et insalubres, la pellicule et la balle enveloppèrent le grain, l'endroit fauché ne repoussa plus, la trace de la fauche devint apparente et le riz poussa par touffes. Et si nous partagions le riz et fixions des limites ?” Alors, Vāseṭṭha, ces êtres partagèrent le riz et fixèrent des limites. »

๑๒๙. ‘‘อถ โข, วาเสฏฺฐ, อญฺญตโร สตฺโต โลลชาติโก สกํ ภาคํ ปริรกฺขนฺโต อญฺญตรํ ภาคํ อทินฺนํ อาทิยิตฺวา ปริภุญฺชิ. ตเมนํ อคฺคเหสุํ, คเหตฺวา เอตทโวจุํ – ‘ปาปกํ วต, โภ สตฺต, กโรสิ, ยตฺร หิ นาม สกํ ภาคํ ปริรกฺขนฺโต อญฺญตรํ ภาคํ อทินฺนํ อาทิยิตฺวา ปริภุญฺชสิ. มาสฺสุ, โภ สตฺต, ปุนปิ เอวรูปมกาสี’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข, วาเสฏฺฐ, โส สตฺโต เตสํ สตฺตานํ ปจฺจสฺโสสิ. ทุติยมฺปิ โข, วาเสฏฺฐ, โส สตฺโต…เป… ตติยมฺปิ โข, วาเสฏฺฐ, โส สตฺโต สกํ ภาคํ ปริรกฺขนฺโต อญฺญตรํ ภาคํ อทินฺนํ อาทิยิตฺวา ปริภุญฺชิ. ตเมนํ อคฺคเหสุํ, คเหตฺวา เอตทโวจุํ – ‘ปาปกํ วต, โภ สตฺต, กโรสิ, ยตฺร หิ นาม สกํ ภาคํ ปริรกฺขนฺโต อญฺญตรํ ภาคํ อทินฺนํ อาทิยิตฺวา ปริภุญฺชสิ. มาสฺสุ, โภ สตฺต, ปุนปิ เอวรูปมกาสี’ติ. อญฺเญ ปาณินา ปหรึสุ, อญฺเญ เลฑฺฑุนา ปหรึสุ, อญฺเญ ทณฺเฑน ปหรึสุ. ตทคฺเค โข, วาเสฏฺฐ, อทินฺนาทานํ ปญฺญายติ, ครหา ปญฺญายติ, มุสาวาโท ปญฺญายติ, ทณฺฑาทานํ ปญฺญายติ.

129. « Alors, Vāseṭṭha, un certain être de nature cupide, tout en protégeant sa propre part, prit une autre part qui ne lui avait pas été donnée et la consomma. On le saisit et on lui dit : “L'ami, tu commets vraiment une mauvaise action, puisque, tout en protégeant ta propre part, tu en prends une autre qui ne t'a pas été donnée et tu la consommes. Ne fais plus une telle chose, l'ami !” — “Bien, mes amis”, répondit cet être. Une deuxième fois encore, Vāseṭṭha, cet être... puis une troisième fois encore, tout en protégeant sa part, il en prit une autre non donnée et la consomma. On le saisit à nouveau et on le réprimanda ; certains le frappèrent de la main, d'autres avec des mottes de terre, d'autres avec des bâtons. C'est à partir de ce moment-là, Vāseṭṭha, que le vol devint manifeste, que le blâme devint manifeste, que le mensonge devint manifeste, et que l'usage du bâton devint manifeste. »

มหาสมฺมตราชา

Le Roi Mahāsammata

๑๓๐. ‘‘อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา สนฺนิปตึสุ, สนฺนิปติตฺวา อนุตฺถุนึสุ – ‘ปาปกา วต โภ ธมฺมา สตฺเตสุ ปาตุภูตา, ยตฺร หิ นาม [Pg.77] อทินฺนาทานํ ปญฺญายิสฺสติ, ครหา ปญฺญายิสฺสติ, มุสาวาโท ปญฺญายิสฺสติ, ทณฺฑาทานํ ปญฺญายิสฺสติ. ยํนูน มยํ เอกํ สตฺตํ สมฺมนฺเนยฺยาม, โย โน สมฺมา ขียิตพฺพํ ขีเยยฺย, สมฺมา ครหิตพฺพํ ครเหยฺย, สมฺมา ปพฺพาเชตพฺพํ ปพฺพาเชยฺย. มยํ ปนสฺส สาลีนํ ภาคํ อนุปฺปทสฺสามา’ติ.

130. « Alors, Vāseṭṭha, ces êtres se rassemblèrent et se lamentèrent : “Hélas, des pratiques mauvaises sont apparues parmi les êtres, puisque le vol, le blâme, le mensonge et le châtiment par le bâton sont maintenant manifestes. Et si nous désignions d'un commun accord un être qui, pour nous, réprouverait ce qui doit être réprouvé, blâmerait ce qui est blâmable, et bannirait ceux qui doivent être bannis ? En retour, nous lui donnerions une part de notre riz.” »

‘‘อถ โข เต, วาเสฏฺฐ, สตฺตา โย เนสํ สตฺโต อภิรูปตโร จ ทสฺสนียตโร จ ปาสาทิกตโร จ มเหสกฺขตโร จ ตํ สตฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ – ‘เอหิ, โภ สตฺต, สมฺมา ขียิตพฺพํ ขีย, สมฺมา ครหิตพฺพํ ครห, สมฺมา ปพฺพาเชตพฺพํ ปพฺพาเชหิ. มยํ ปน เต สาลีนํ ภาคํ อนุปฺปทสฺสามา’ติ. ‘เอวํ, โภ’ติ โข, วาเสฏฺฐ, โส สตฺโต เตสํ สตฺตานํ ปฏิสฺสุณิตฺวา สมฺมา ขียิตพฺพํ ขียิ, สมฺมา ครหิตพฺพํ ครหิ, สมฺมา ปพฺพาเชตพฺพํ ปพฺพาเชสิ. เต ปนสฺส สาลีนํ ภาคํ อนุปฺปทํสุ.

Alors, ô Vāseṭṭha, ces êtres s'approchèrent de celui qui, parmi eux, était le plus beau, le plus séduisant, le plus gracieux et le plus puissant, et lui dirent : 'Viens, ô être ! Réprimande avec justesse celui qui doit être réprimandé, blâme avec justesse celui qui doit être blâmé, bannis avec justesse celui qui doit être banni. En retour, nous te donnerons une part de notre riz.' 'Qu'il en soit ainsi', répondit, ô Vāseṭṭha, cet être aux autres êtres. Il réprimanda avec justesse ceux qui devaient être réprimandés, blâma avec justesse ceux qui devaient être blâmés, et bannit avec justesse ceux qui devaient être bannis. Et ils lui donnèrent une part de leur riz.

๑๓๑. ‘‘มหาชนสมฺมโตติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘มหาสมฺมโต, มหาสมฺมโต’ ตฺเวว ปฐมํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. เขตฺตานํ อธิปตีติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘ขตฺติโย, ขตฺติโย’ ตฺเวว ทุติยํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. ธมฺเมน ปเร รญฺเชตีติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘ราชา, ราชา’ ตฺเวว ตติยํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เอวเมตสฺส ขตฺติยมณฺฑลสฺส โปราเณน อคฺคญฺเญน อกฺขเรน อภินิพฺพตฺติ อโหสิ เตสํเยว สตฺตานํ, อนญฺเญสํ. สทิสานํเยว, โน อสทิสานํ. ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

131. Parce qu'il fut choisi par la multitude (mahājanasammato), ô Vāseṭṭha, le premier titre de 'Mahāsammata' (le Grand Élu) apparut. Parce qu'il était le seigneur des champs (khettānaṃ adhipati), ô Vāseṭṭha, le deuxième titre de 'Khattiya' (Noble Guerrier) apparut. Parce qu'il réjouit les autres par le Dhamma (dhammena pare rañjeti), ô Vāseṭṭha, le troisième titre de 'Rājā' (Roi) apparut. C'est ainsi, ô Vāseṭṭha, que l'origine de ce cercle des Khattiya eut lieu parmi ces mêmes êtres, et non d'autres ; parmi des êtres semblables, et non différents ; par le Dhamma seul, et non par l'injustice. Car le Dhamma, ô Vāseṭṭha, est ce qu'il y a de meilleur parmi les hommes, tant dans cette vie que dans la vie future.

พฺราหฺมณมณฺฑลํ

Le cercle des Brāhmanes

๑๓๒. ‘‘อถ โข เตสํ, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํเยว เอกจฺจานํ เอตทโหสิ – ‘ปาปกา วต, โภ, ธมฺมา สตฺเตสุ ปาตุภูตา, ยตฺร หิ นาม อทินฺนาทานํ ปญฺญายิสฺสติ, ครหา ปญฺญายิสฺสติ, มุสาวาโท ปญฺญายิสฺสติ, ทณฺฑาทานํ ปญฺญายิสฺสติ, ปพฺพาชนํ ปญฺญายิสฺสติ. ยํนูน มยํ ปาปเก อกุสเล ธมฺเม วาเหยฺยามา’ติ. เต ปาปเก อกุสเล ธมฺเม วาเหสุํ. ปาปเก อกุสเล ธมฺเม วาเหนฺตีติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘พฺราหฺมณา, พฺราหฺมณา’ ตฺเวว ปฐมํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. เต อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏิโย [Pg.78] กริตฺวา ปณฺณกุฏีสุ ฌายนฺติ วีตงฺคารา วีตธูมา ปนฺนมุสลา สายํ สายมาสาย ปาโต ปาตราสาย คามนิคมราชธานิโย โอสรนฺติ ฆาสเมสมานา. เต ฆาสํ ปฏิลภิตฺวา ปุนเทว อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ ฌายนฺติ. ตเมนํ มนุสฺสา ทิสฺวา เอวมาหํสุ – ‘อิเม โข, โภ, สตฺตา อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏิโย กริตฺวา ปณฺณกุฏีสุ ฌายนฺติ, วีตงฺคารา วีตธูมา ปนฺนมุสลา สายํ สายมาสาย ปาโต ปาตราสาย คามนิคมราชธานิโย โอสรนฺติ ฆาสเมสมานา. เต ฆาสํ ปฏิลภิตฺวา ปุนเทว อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ ฌายนฺตี’ติ, ฌายนฺตีติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘ฌายกา, ฌายกา’ ตฺเวว ทุติยํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. เตสํเยว โข, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํ เอกจฺเจ สตฺตา อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ ตํ ฌานํ อนภิสมฺภุณมานา คามสามนฺตํ นิคมสามนฺตํ โอสริตฺวา คนฺเถ กโรนฺตา อจฺฉนฺติ. ตเมนํ มนุสฺสา ทิสฺวา เอวมาหํสุ – ‘อิเม โข, โภ, สตฺตา อรญฺญายตเน ปณฺณกุฏีสุ ตํ ฌานํ อนภิสมฺภุณมานา คามสามนฺตํ นิคมสามนฺตํ โอสริตฺวา คนฺเถ กโรนฺตา อจฺฉนฺติ, น ทานิเม ฌายนฺตี’ติ. น ทานิเม ฌายนฺตีติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘อชฺฌายกา อชฺฌายกา’ ตฺเวว ตติยํ อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. หีนสมฺมตํ โข ปน, วาเสฏฺฐ, เตน สมเยน โหติ, ตเทตรหิ เสฏฺฐสมฺมตํ. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เอวเมตสฺส พฺราหฺมณมณฺฑลสฺส โปราเณน อคฺคญฺเญน อกฺขเรน อภินิพฺพตฺติ อโหสิ เตสํเยว สตฺตานํ, อนญฺเญสํ สทิสานํเยว โน อสทิสานํ ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

132. Alors, ô Vāseṭṭha, certains de ces êtres eurent cette pensée : 'Hélas ! des états mauvais sont apparus parmi les êtres, car on voit le vol, le blâme, le mensonge, le châtiment et le bannissement. Et si nous éloignions les états mauvais et malsains ?' Ils éloignèrent donc les états mauvais et malsains. C'est parce qu'ils éloignaient (vāhenti) les états mauvais et malsains, ô Vāseṭṭha, que le premier titre de 'Brāhmaṇa' apparut. Ils construisirent des huttes de feuilles dans les régions boisées et y méditèrent, sans braises, sans fumée, ayant déposé le pilon. Le soir pour le repas du soir, le matin pour le repas du matin, ils descendaient vers les villages, les bourgs et les capitales royales en quête de nourriture. Ayant obtenu de la nourriture, ils retournaient dans leurs huttes de feuilles en forêt pour méditer. Les gens, les voyant, disaient : 'Ces êtres, ô messieurs, ayant fait des huttes de feuilles dans la forêt, y méditent ; ils ne font ni feu ni fumée, ils ont déposé le pilon. Matin et soir, ils entrent dans les villes pour chercher de la nourriture, puis retournent méditer.' C'est parce qu'ils méditaient (jhāyanti), ô Vāseṭṭha, que le deuxième titre de 'Jhāyaka' (Méditant) apparut. Cependant, ô Vāseṭṭha, certains de ces êtres, incapables de pratiquer cette méditation dans des huttes de feuilles, s'installèrent près des villages et des bourgs, s'occupant à composer et enseigner des textes. Les gens, les voyant, disaient : 'Ces êtres ne méditent plus désormais.' C'est parce qu'ils ne méditaient plus, ô Vāseṭṭha, que le troisième titre d''Ajjhāyaka' (Récitateur) apparut. En ce temps-là, ô Vāseṭṭha, ce titre était considéré comme inférieur, mais aujourd'hui, il est considéré comme noble. C'est ainsi, ô Vāseṭṭha, que l'origine de ce cercle des Brāhmanes eut lieu parmi ces mêmes êtres, et non d'autres ; parmi des êtres semblables, et non différents ; par le Dhamma seul, et non par l'injustice. Car le Dhamma, ô Vāseṭṭha, est ce qu'il y a de meilleur parmi les hommes, tant dans cette vie que dans la vie future.

เวสฺสมณฺฑลํ

Le cercle des Vessa

๑๓๓. ‘‘เตสํเยว โข, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํ เอกจฺเจ สตฺตา เมถุนํ ธมฺมํ สมาทาย วิสุกมฺมนฺเต ปโยเชสุํ. เมถุนํ ธมฺมํ สมาทาย วิสุกมฺมนฺเต ปโยเชนฺตีติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘เวสฺสา, เวสฺสา’ ตฺเวว อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เอวเมตสฺส เวสฺสมณฺฑลสฺส โปราเณน อคฺคญฺเญน อกฺขเรน อภินิพฺพตฺติ อโหสิ เตสญฺเญว สตฺตานํ อนญฺเญสํ สทิสานํเยว[Pg.79], โน อสทิสานํ, ธมฺเมเนว โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

133. Parmi ces mêmes êtres, ô Vāseṭṭha, certains, s'étant adonnés à la vie de couple, s'engagèrent dans divers métiers. C'est parce qu'ils s'adonnaient à la vie de couple et s'engageaient dans divers métiers, ô Vāseṭṭha, que le titre de 'Vessa' (Commerçant-Agriculteur) apparut. C'est ainsi, ô Vāseṭṭha, que l'origine de ce cercle des Vessa eut lieu parmi ces mêmes êtres, et non d'autres ; parmi des êtres semblables, et non différents ; par le Dhamma seul, et non par l'injustice. Car le Dhamma, ô Vāseṭṭha, est ce qu'il y a de meilleur parmi les hommes, tant dans cette vie que dans la vie future.

สุทฺทมณฺฑลํ

Le cercle des Sudda

๑๓๔. ‘‘เตสญฺเญว โข, วาเสฏฺฐ, สตฺตานํ เย เต สตฺตา อวเสสา เต ลุทฺทาจารา ขุทฺทาจารา อเหสุํ. ลุทฺทาจารา ขุทฺทาจาราติ โข, วาเสฏฺฐ, ‘สุทฺทา, สุทฺทา’ ตฺเวว อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตํ. อิติ โข, วาเสฏฺฐ, เอวเมตสฺส สุทฺทมณฺฑลสฺส โปราเณน อคฺคญฺเญน อกฺขเรน อภินิพฺพตฺติ อโหสิ เตสํเยว สตฺตานํ อนญฺเญสํ, สทิสานํเยว โน อสทิสานํ, ธมฺเมเนว, โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

134. Parmi ces mêmes êtres, ô Vāseṭṭha, ceux qui restaient menèrent une vie de labeur rude et de vils métiers. C'est parce qu'ils menaient une vie rude et de vils métiers, ô Vāseṭṭha, que le titre de 'Sudda' (Serviteur) apparut. C'est ainsi, ô Vāseṭṭha, que l'origine de ce cercle des Sudda eut lieu parmi ces mêmes êtres, et non d'autres ; parmi des êtres semblables, et non différents ; par le Dhamma seul, et non par l'injustice. Car le Dhamma, ô Vāseṭṭha, est ce qu'il y a de meilleur parmi les hommes, tant dans cette vie que dans la vie future.

๑๓๕. ‘‘อหุ โข โส, วาเสฏฺฐ, สมโย, ยํ ขตฺติโยปิ สกํ ธมฺมํ ครหมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ – ‘สมโณ ภวิสฺสามี’ติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… เวสฺโสปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ, สกํ ธมฺมํ ครหมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ – ‘สมโณ ภวิสฺสามี’ติ. อิเมหิ โข, วาเสฏฺฐ, จตูหิ มณฺฑเลหิ สมณมณฺฑลสฺส อภินิพฺพตฺติ อโหสิ, เตสํเยว สตฺตานํ อนญฺเญสํ, สทิสานํเยว โน อสทิสานํ, ธมฺเมเนว โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

135. Il vint un temps, ô Vāseṭṭha, où un Khattiya, blâmant sa propre condition, quitta la vie de famille pour l'état d'errant sans foyer, se disant : 'Je deviendrai un ascète'. Un Brāhmane aussi, ô Vāseṭṭha... un Vessa aussi, ô Vāseṭṭha... un Sudda aussi, ô Vāseṭṭha, blâmant sa propre condition, quitta la vie de famille pour l'état d'errant sans foyer, se disant : 'Je deviendrai un ascète'. C'est à partir de ces quatre cercles, ô Vāseṭṭha, que l'origine du cercle des ascètes (samaṇamaṇ|ala) eut lieu, parmi ces mêmes êtres, et non d'autres ; parmi des êtres semblables, et non différents ; par le Dhamma seul, et non par l'injustice. Car le Dhamma, ô Vāseṭṭha, est ce qu'il y a de meilleur parmi les hommes, tant dans cette vie que dans la vie future.

ทุจฺจริตาทิกถา

Discours sur l'inconduite et autres sujets

๑๓๖. ‘‘ขตฺติโยปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา มิจฺฉาทิฏฺฐิโก มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทาโน มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… เวสฺโสปิ โข, วาเสฏฺฐ… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ… สมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา มิจฺฉาทิฏฺฐิโก มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทาโน มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ.

136. «Vāseṭṭha, un noble également, ayant pratiqué une mauvaise conduite par le corps, par la parole et par l'esprit, étant d'une vue fausse, ayant entrepris des actions fondées sur une vue fausse, par suite de l'adoption d'actions fondées sur une vue fausse, à la dissolution du corps, après la mort, renaît dans un état de souffrance, une mauvaise destination, une déchéance, en enfer. Un brahmane également, Vāseṭṭha... un commerçant également, Vāseṭṭha... un travailleur également, Vāseṭṭha... un ascète également, Vāseṭṭha, ayant pratiqué une mauvaise conduite par le corps, par la parole et par l'esprit, étant d'une vue fausse, ayant entrepris des actions fondées sur une vue fausse, par suite de l'adoption d'actions fondées sur une vue fausse, à la dissolution du corps, après la mort, renaît dans un état de souffrance, une mauvaise destination, une déchéance, en enfer.»

‘‘ขตฺติโยปิ [Pg.80] โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน สุจริตํ จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา สุจริตํ จริตฺวา สมฺมาทิฏฺฐิโก สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทาโน สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… เวสฺโสปิ โข, วาเสฏฺฐ… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ… สมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน สุจริตํ จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา สุจริตํ จริตฺวา สมฺมาทิฏฺฐิโก สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทาโน สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ.

«Vāseṭṭha, un noble également, ayant pratiqué une bonne conduite par le corps, par la parole et par l'esprit, étant d'une vue juste, ayant entrepris des actions fondées sur une vue juste, par suite de l'adoption d'actions fondées sur une vue juste, à la dissolution du corps, après la mort, renaît dans une heureuse destination, un monde céleste. Un brahmane également, Vāseṭṭha... un commerçant également, Vāseṭṭha... un travailleur également, Vāseṭṭha... un ascète également, Vāseṭṭha, ayant pratiqué une bonne conduite par le corps, par la parole et par l'esprit, étant d'une vue juste, ayant entrepris des actions fondées sur une vue juste, par suite de l'adoption d'actions fondées sur une vue juste, à la dissolution du corps, après la mort, renaît dans une heureuse destination, un monde céleste.»

๑๓๗. ‘‘ขตฺติโยปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน ทฺวยการี, วาจาย ทฺวยการี, มนสา ทฺวยการี, วิมิสฺสทิฏฺฐิโก วิมิสฺสทิฏฺฐิกมฺมสมาทาโน วิมิสฺสทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที โหติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ …เป… เวสฺโสปิ โข, วาเสฏฺฐ… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ… สมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน ทฺวยการี, วาจาย ทฺวยการี, มนสา ทฺวยการี, วิมิสฺสทิฏฺฐิโก วิมิสฺสทิฏฺฐิกมฺมสมาทาโน วิมิสฺสทิฏฺฐิกมฺมสมาทานเหตุ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที โหติ.

137. «Vāseṭṭha, un noble également, pratiquant les deux types d'actions par le corps, par la parole et par l'esprit, ayant une vue mélangée, ayant entrepris des actions fondées sur une vue mélangée, par suite de l'adoption d'actions fondées sur une vue mélangée, à la dissolution du corps, après la mort, fait l'expérience du bonheur et de la souffrance. Un brahmane également... un commerçant également... un travailleur également... un ascète également, Vāseṭṭha, pratiquant les deux types d'actions par le corps, par la parole et par l'esprit, ayant une vue mélangée, ayant entrepris des actions fondées sur une vue mélangée, par suite de l'adoption d'actions fondées sur une vue mélangée, à la dissolution du corps, après la mort, fait l'expérience du bonheur et de la souffrance.»

โพธิปกฺขิยภาวนา

Le développement des facteurs de l'éveil

๑๓๘. ‘‘ขตฺติโยปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต สตฺตนฺนํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนมนฺวาย ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ. พฺราหฺมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ…เป… เวสฺโสปิ โข วาเสฏฺฐ… สุทฺโทปิ โข, วาเสฏฺฐ … สมโณปิ โข, วาเสฏฺฐ, กาเยน สํวุโต วาจาย สํวุโต มนสา สํวุโต สตฺตนฺนํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนมนฺวาย ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายติ.

138. «Vāseṭṭha, un noble également, étant maîtrisé par le corps, par la parole et par l'esprit, grâce au développement des sept facteurs de l'éveil, atteint le parinibbāna dans cette vie même. Un brahmane également... un commerçant également... un travailleur également... un ascète également, Vāseṭṭha, étant maîtrisé par le corps, par la parole et par l'esprit, grâce au développement des sept facteurs de l'éveil, atteint le parinibbāna dans cette vie même.»

๑๓๙. ‘‘อิเมสญฺหิ, วาเสฏฺฐ, จตุนฺนํ วณฺณานํ โย โหติ ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน [Pg.81] สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต โส เนสํ อคฺคมกฺขายติ ธมฺเมเนว. โน อธมฺเมน. ธมฺโม หิ, วาเสฏฺฐ, เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจ.

139. «Vāseṭṭha, parmi ces quatre classes, celui qui est un moine arahant, dont les souillures sont épuisées, qui a vécu la vie sainte, qui a fait ce qui devait être fait, qui a déposé le fardeau, qui a atteint son propre but, dont les liens de l'existence sont détruits, libéré par la connaissance parfaite, celui-là est déclaré le meilleur d'entre eux, par le Dhamma seul et non par ce qui n'est pas le Dhamma. Car le Dhamma, Vāseṭṭha, est ce qu'il y a de meilleur parmi les hommes, tant dans cette vie que dans la vie future.»

๑๔๐. ‘‘พฺรหฺมุนา เปสา, วาเสฏฺฐ, สนงฺกุมาเรน คาถา ภาสิตา –

140. «Vāseṭṭha, cette strophe a également été prononcée par le Brahma Sanaṅkumāra :»

‘ขตฺติโย เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, เย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส’ติ.

“Le noble est le meilleur parmi les hommes qui se fient au lignage ; mais celui qui est parfait en connaissance et en conduite est le meilleur parmi les dieux et les hommes.”

‘‘สา โข ปเนสา, วาเสฏฺฐ, พฺรหฺมุนา สนงฺกุมาเรน คาถา สุคีตา, โน ทุคฺคีตา. สุภาสิตา, โน ทุพฺภาสิตา. อตฺถสํหิตา, โน อนตฺถสํหิตา. อนุมตา มยา. อหมฺปิ, วาเสฏฺฐ, เอวํ วทามิ –

«Vāseṭṭha, cette strophe a été bien chantée par le Brahma Sanaṅkumāra, et non mal chantée ; bien dite, et non mal dite ; elle est utile, et non inutile ; elle est approuvée par moi. Moi aussi, Vāseṭṭha, je dis ceci :»

‘ขตฺติโย เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ, เย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน, โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส’ติ.

“Le noble est le meilleur parmi les hommes qui se fient au lignage ; mais celui qui est parfait en connaissance et en conduite est le meilleur parmi les dieux et les hommes.”

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา วาเสฏฺฐภารทฺวาชา ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

Le Béni dit cela. Vāseṭṭha et Bhāradvāja, l'esprit satisfait, se réjouirent des paroles du Béni.

อคฺคญฺญสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ จตุตฺถํ.

L'Aggañña Sutta, le quatrième, est terminé.

๕. สมฺปสาทนียสุตฺตํ

5. Sampasādanīya Sutta

สาริปุตฺตสีหนาโท

Le rugissement de lion de Sāriputta

๑๔๑. เอวํ [Pg.82] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา นาฬนฺทายํ วิหรติ ปาวาริกมฺพวเน. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ, น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’’นฺติ.

141. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni séjournait à Nāḷandā, dans la forêt de manguiers de Pāvārika. Alors le vénérable Sāriputta se rendit auprès du Béni, lui rendit hommage et s'assit à l'écart. Assis à l'écart, le vénérable Sāriputta dit ceci au Béni : “Vénéré Seigneur, j'ai une telle foi dans le Béni qu'il n'y a pas eu, qu'il n'y aura pas et qu'il n'existe pas maintenant d'autre ascète ou brahmane plus éminent que le Béni en ce qui concerne la connaissance supérieure de l'éveil.”

๑๔๒. ‘‘อุฬารา โข เต อยํ, สาริปุตฺต, อาสภี วาจา ภาสิตา, เอกํโส คหิโต, สีหนาโท นทิโต – ‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ; น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’นฺติ. กึ เต, สาริปุตฺต, เย เต อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตา – ‘เอวํสีลา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํธมฺมา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํปญฺญา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํวิหารี เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปิ, เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต อเหสุํ อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

142. «Sāriputta, tu as prononcé là une parole majestueuse et audacieuse, tu as pris une position catégorique et tu as poussé un rugissement de lion : ‘Vénéré Seigneur, j'ai une telle foi dans le Béni qu'il n'y a pas eu, qu'il n'y aura pas et qu'il n'existe pas maintenant d'autre ascète ou brahmane plus éminent que le Béni en ce qui concerne la connaissance supérieure de l'éveil.’ Mais quoi, Sāriputta, as-tu connu par ton esprit l'esprit de tous les Bénis, les Arahants parfaitement éveillés qui ont existé dans le passé, sachant que : ‘Ces Bénis avaient une telle vertu, ces Bénis avaient un tel enseignement, ces Bénis avaient une telle sagesse, ces Bénis avaient un tel mode de vie, ces Bénis avaient une telle libération’ ? — Non, Seigneur.»

‘‘กึ ปน เต, สาริปุตฺต, เย เต ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตา, `เอวํสีลา เต ภควนฺโต ภวิสฺสนฺติ อิติปิ, เอวํธมฺมา…เป… เอวํปญฺญา… เอวํวิหารี… เอวํวิมุตฺตา เต ภควนฺโต ภวิสฺสนฺติ อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

«Et quoi, Sāriputta, as-tu connu par ton esprit l'esprit de tous les Bénis, les Arahants parfaitement éveillés qui existeront dans le futur, sachant que : ‘Ces Bénis auront une telle vertu, ces Bénis auront tel enseignement, une telle sagesse, un tel mode de vie, une telle libération’ ? — Non, Seigneur.»

‘‘กึ ปน เต, สาริปุตฺต, อหํ เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต – ‘เอวํสีโล ภควา อิติปิ, เอวํธมฺโม…เป… เอวํปญฺโญ [Pg.83]… เอวํวิหารี… เอวํวิมุตฺโต ภควา อิติปี’’’ติ? ‘‘โน เหตํ, ภนฺเต’’.

«Et quoi, Sāriputta, m'as-tu connu par ton esprit, moi qui suis maintenant l'Arahant parfaitement éveillé, sachant que : ‘Le Béni a une telle vertu, un tel enseignement, une telle sagesse, un tel mode de vie, une telle libération’ ? — Non, Seigneur.»

‘‘เอตฺถ จ หิ เต, สาริปุตฺต, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ อรหนฺเตสุ สมฺมาสมฺพุทฺเธสุ เจโตปริยญาณํ นตฺถิ. อถ กึ จรหิ เต อยํ, สาริปุตฺต, อุฬารา อาสภี วาจา ภาสิตา, เอกํโส คหิโต, สีหนาโท นทิโต – ‘เอวํปสนฺโน อหํ, ภนฺเต, ภควติ, น จาหุ น จ ภวิสฺสติ น เจตรหิ วิชฺชติ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร ยทิทํ สมฺโพธิย’’’นฺติ?

« Mais alors, Sāriputta, tu ne possèdes pas la connaissance de la pénétration du cœur (cetopariyañāṇa) à l'égard des Arahants, des Parfaitement et Complètement Éveillés (Sammāsambuddha) du passé, du futur et du présent. Alors pourquoi donc, Sāriputta, as-tu prononcé ces paroles nobles et intrépides, as-tu pris une position si catégorique et as-tu poussé ce cri de lion : 'Seigneur, j'ai une telle confiance envers le Bienheureux que je crois qu'il n'y a pas eu, qu'il n'y aura pas et qu'il n'existe pas actuellement d'autre ascète ou brahmane plus accompli en connaissance que le Bienheureux, en ce qui concerne l'Éveil' ? »

๑๔๓. ‘‘น โข เม, ภนฺเต, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ อรหนฺเตสุ สมฺมาสมฺพุทฺเธสุ เจโตปริยญาณํ อตฺถิ. อปิ จ, เม ธมฺมนฺวโย วิทิโต. เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, รญฺโญ ปจฺจนฺติมํ นครํ ทฬฺหุทฺธาปํ ทฬฺหปาการโตรณํ เอกทฺวารํ. ตตฺรสฺส โทวาริโก ปณฺฑิโต พฺยตฺโต เมธาวี อญฺญาตานํ นิวาเรตา, ญาตานํ ปเวเสตา. โส ตสฺส นครสฺส สมนฺตา อนุปริยายปถํ อนุกฺกมมาโน น ปสฺเสยฺย ปาการสนฺธึ วา ปาการวิวรํ วา อนฺตมโส พิฬารนิกฺขมนมตฺตมฺปิ. ตสฺส เอวมสฺส – ‘เย โข เกจิ โอฬาริกา ปาณา อิมํ นครํ ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา, สพฺเพ เต อิมินาว ทฺวาเรน ปวิสนฺติ วา นิกฺขมนฺติ วา’ติ. เอวเมว โข เม, ภนฺเต, ธมฺมนฺวโย วิทิโต. เย เต, ภนฺเต, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺตา, สตฺต สมฺโพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌึสุ. เยปิ เต, ภนฺเต, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา, สพฺเพ เต ภควนฺโต ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺตา, สตฺต สมฺโพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสนฺติ. ภควาปิ, ภนฺเต, เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ สุปฺปติฏฺฐิตจิตฺโต [Pg.84] สตฺต สมฺโพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธ.

143. « Seigneur, je ne possède certes pas la connaissance de la pénétration du cœur à l'égard des Arahants, des Parfaitement et Complètement Éveillés du passé, du futur et du présent. Cependant, Seigneur, j'ai compris la lignée du Dhamma (dhammanvayo). C'est comme si, Seigneur, un roi avait une ville frontalière aux fondations solides, avec des murs et des portes robustes, et ne possédant qu'une seule porte. Là, se trouverait un gardien de porte, sage, compétent et avisé, qui écarterait les inconnus et laisserait entrer ceux qu'il connaît. En parcourant tout autour le chemin de ronde de cette ville, il ne verrait aucune fissure dans les murs, aucune ouverture, pas même de quoi laisser passer un chat. Il se dirait alors : 'Tous les êtres d'une certaine taille qui entrent dans cette ville ou en sortent ne le font que par cette unique porte.' De même, Seigneur, j'ai compris la lignée du Dhamma. Tous les Arahants, les Parfaitement et Complètement Éveillés qui ont existé dans le passé, tous ces Bienheureux, après avoir abandonné les cinq obstacles (nīvaraṇa), ces souillures du cœur qui affaiblissent la sagesse, ayant l'esprit bien établi dans les quatre fondements de l'attention (satipaṭṭhāna) et ayant développé selon la réalité les sept facteurs d'éveil (bojjhaṅga), ont réalisé l'insurpassable et parfait Éveil. Et tous ceux qui seront dans le futur, tous ces Bienheureux, après avoir abandonné les cinq obstacles... ont réalisé l'insurpassable et parfait Éveil. Le Bienheureux aussi, à présent, Arahant et Parfaitement Éveillé, après avoir abandonné les cinq obstacles... a réalisé l'insurpassable et parfait Éveil. »

๑๔๔. ‘‘อิธาหํ, ภนฺเต, เยน ภควา เตนุปสงฺกมึ ธมฺมสฺสวนาย. ตสฺส เม, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ เทเสติ อุตฺตรุตฺตรํ ปณีตปณีตํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคํ. ยถา ยถา เม, ภนฺเต, ภควา ธมฺมํ เทเสสิ อุตฺตรุตฺตรํ ปณีตปณีตํ กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาคํ, ตถา ตถาหํ ตสฺมึ ธมฺเม อภิญฺญา อิเธกจฺจํ ธมฺมํ ธมฺเมสุ นิฏฺฐมคมํ; สตฺถริ ปสีทึ – ‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม, สุปฺปฏิปนฺโน สาวกสงฺโฆ’ติ.

144. « Ici, Seigneur, je me suis approché du Bienheureux pour écouter le Dhamma. Le Bienheureux m'a enseigné le Dhamma, de plus en plus élevé, de plus en plus sublime, en opposant les aspects sombres et lumineux. Au fur et à mesure que le Bienheureux m'enseignait le Dhamma... j'ai acquis une connaissance directe de ce Dhamma et je suis parvenu à une certitude parmi ces enseignements ; j'ai conçu de la confiance envers le Maître : 'Le Bienheureux est parfaitement et complètement Éveillé, le Dhamma est bien exposé par le Bienheureux, la communauté des disciples pratique avec rectitude'. »

กุสลธมฺมเทสนา

L'enseignement sur les états salutaires (Kusaladhamma).

๑๔๕. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ตตฺริเม กุสลา ธมฺมา เสยฺยถิทํ, จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา, ปญฺจินฺทฺริยานิ, ปญฺจ พลานิ, สตฺต โพชฺฌงฺคา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ตํ ภควา อเสสมภิชานาติ, ตํ ภควโต อเสสมภิชานโต อุตฺตริ อภิญฺเญยฺยํ นตฺถิ, ยทภิชานํ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร อสฺส, ยทิทํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ.

145. « En outre, Seigneur, voici ce qui est insurpassable : la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant les états salutaires. Voici ces états salutaires : les quatre fondements de l'attention, les quatre efforts suprêmes, les quatre bases du succès, les cinq facultés, les cinq forces, les sept facteurs d'éveil, le noble octuple chemin. Ici, Seigneur, un moine, par la destruction des impuretés (āsava), réalise par lui-même, dès cette vie présente, par une connaissance directe, la libération du cœur et la libération par la sagesse exemptes d'impuretés, et y demeure après les avoir réalisées. C'est cela qui est insurpassable, Seigneur, concernant les états salutaires. Le Bienheureux connaît cela intégralement ; pour le Bienheureux qui connaît cela intégralement, il n'y a rien au-delà qui soit à connaître. Il n'existe pas d'autre ascète ou brahmane qui, en connaissant cela, serait plus accompli en connaissance que le Bienheureux en ce qui concerne les états salutaires. »

อายตนปณฺณตฺติเทสนา

L'enseignement sur la désignation des bases (Āyatanapaṇṇatti).

๑๔๖. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ อายตนปณฺณตฺตีสุ. ฉยิมานิ, ภนฺเต, อชฺฌตฺติกพาหิรานิ อายตนานิ. จกฺขุญฺเจว รูปา จ, โสตญฺเจว สทฺทา จ, ฆานญฺเจว คนฺธา จ, ชิวฺหา เจว รสา จ, กาโย เจว โผฏฺฐพฺพา จ, มโน เจว ธมฺมา จ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, อายตนปณฺณตฺตีสุ. ตํ ภควา อเสสมภิชานาติ, ตํ ภควโต อเสสมภิชานโต อุตฺตริ อภิญฺเญยฺยํ นตฺถิ, ยทภิชานํ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร อสฺส ยทิทํ อายตนปณฺณตฺตีสุ.

146. « En outre, Seigneur, voici ce qui est insurpassable : la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant les désignations des bases. Il y a ces six bases internes et externes : l'œil et les formes, l'oreille et les sons, le nez et les odeurs, la langue et les saveurs, le corps et les tangibles, le mental et les objets mentaux. C'est cela qui est insurpassable, Seigneur, concernant les désignations des bases. Le Bienheureux connaît cela intégralement ; pour le Bienheureux qui connaît cela intégralement, il n'y a rien au-delà qui soit à connaître. Il n'existe pas d'autre ascète ou brahmane qui, en connaissant cela, serait plus accompli en connaissance que le Bienheureux en ce qui concerne les désignations des bases. »

คพฺภาวกฺกนฺติเทสนา

L'enseignement sur la descente dans la matrice (Gabbhāvakkanti).

๑๔๗. ‘‘อปรํ [Pg.85] ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ คพฺภาวกฺกนฺตีสุ. จตสฺโส อิมา, ภนฺเต, คพฺภาวกฺกนฺติโย. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ; อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ; อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ. อยํ ปฐมา คพฺภาวกฺกนฺติ.

147. « En outre, Seigneur, voici ce qui est insurpassable : la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant les descentes dans la matrice. Il y a, Seigneur, quatre modes de descente dans la matrice. Ici, Seigneur, quelqu'un descend dans la matrice de sa mère sans conscience (asampajāno) ; il y demeure sans conscience ; il en sort sans conscience. C'est la première descente dans la matrice. »

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ; อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ; อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ. อยํ ทุติยา คพฺภาวกฺกนฺติ.

« De plus, Seigneur, ici quelqu'un descend dans la matrice de sa mère avec conscience (sampajāno) ; mais il y demeure sans conscience et il en sort sans conscience. C'est la deuxième descente dans la matrice. »

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ; สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ; อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ. อยํ ตติยา คพฺภาวกฺกนฺติ.

« De plus, Seigneur, ici quelqu'un descend dans la matrice de sa mère avec conscience ; il y demeure avec conscience ; mais il en sort sans conscience. C'est la troisième descente dans la matrice. »

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ; สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ; สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ. อยํ จตุตฺถา คพฺภาวกฺกนฺติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, คพฺภาวกฺกนฺตีสุ.

« De plus, Seigneur, ici quelqu'un descend dans la matrice de sa mère avec conscience ; il y demeure avec conscience ; et il en sort avec conscience. C'est la quatrième descente dans la matrice. C'est cela qui est insurpassable, Seigneur, concernant les descentes dans la matrice. »

อาเทสนวิธาเทสนา

L'enseignement sur les modes de désignation [de la pensée] (Ādesanavidhā).

๑๔๘. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ อาเทสนวิธาสุ. จตสฺโส อิมา, ภนฺเต, อาเทสนวิธา. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ นิมิตฺเตน อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อยํ ปฐมา อาเทสนวิธา.

148. « De plus, Seigneur, voici ce qui est inégalable : la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant les modes de révélation de la pensée. Il y a, Seigneur, ces quatre modes de révélation. Ici, Seigneur, quelqu'un révèle au moyen d'un signe : “Ton esprit est ainsi, ton esprit est de telle sorte, ta pensée est ainsi.” Même s'il révèle beaucoup, il en est exactement ainsi et pas autrement. C'est le premier mode de révélation.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ. อปิ จ โข มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อยํ ทุติยา อาเทสนวิธา.

« En outre, Seigneur, ici quelqu'un ne révèle pas par un signe. Mais en entendant le son d'êtres humains, de non-humains ou de divinités, il révèle : “Ton esprit est ainsi, ton esprit est de telle sorte, ta pensée est ainsi.” Même s'il révèle beaucoup, il en est exactement ainsi et pas autrement. C'est le deuxième mode de révélation.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, นาปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ. อปิ จ โข วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ [Pg.86] – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อยํ ตติยา อาเทสนวิธา.

« En outre, Seigneur, ici quelqu'un ne révèle pas par un signe, ni en entendant le son d'êtres humains, de non-humains ou de divinités. Mais en entendant le son de la vibration de la pensée de celui qui applique son esprit et l'examine, il révèle : “Ton esprit est ainsi, ton esprit est de telle sorte, ta pensée est ainsi.” Même s'il révèle beaucoup, il en est exactement ainsi et pas autrement. C'est le troisième mode de révélation.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, นาปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, นาปิ วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ. อปิ จ โข อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา. ตถา อิมสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อิมํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสตี’ติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อยํ จตุตฺถา อาเทสนวิธา. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, อาเทสนวิธาสุ.

« En outre, Seigneur, ici quelqu'un ne révèle pas par un signe, ni en entendant le son d'êtres humains, de non-humains ou de divinités, ni en entendant le son de la vibration de la pensée de celui qui applique son esprit et l'examine. Mais en discernant avec son propre esprit l'esprit d'une personne entrée dans une concentration sans pensée appliquée ni examen, il sait : “Selon la manière dont les formations mentales de ce digne homme sont disposées, immédiatement après cet état de conscience, il pensera telle pensée.” Même s'il révèle beaucoup, il en est exactement ainsi et pas autrement. C'est le quatrième mode de révélation. C'est là ce qui est inégalable, Seigneur, parmi les modes de révélation.

ทสฺสนสมาปตฺติเทสนา

Enseignement sur les accomplissements de la vision

๑๔๙. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ทสฺสนสมาปตฺตีสุ. จตสฺโส อิมา, ภนฺเต, ทสฺสนสมาปตฺติโย. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ มํสํ นฺหารุ อฏฺฐิ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆานิกา ลสิกา มุตฺต’นฺติ. อยํ ปฐมา ทสฺสนสมาปตฺติ.

149. « De plus, Seigneur, voici ce qui est inégalable : la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant les accomplissements de la vision. Il y a, Seigneur, ces quatre accomplissements de la vision. Ici, Seigneur, un ascète ou un brahmane, grâce à l'ardeur, à l'effort, à l'application, à la vigilance et à l'attention juste, atteint une telle concentration de l'esprit que, l'esprit ainsi concentré, il examine ce corps même, vers le haut depuis la plante des pieds et vers le bas depuis le sommet de la tête, limité par la peau et rempli d'impuretés diverses : “Il y a dans ce corps des cheveux, des poils, des ongles, des dents, la peau, la chair, les tendons, les os, la moelle osseuse, les reins, le cœur, le foie, les membranes, la rate, les poumons, les intestins, le mésentère, le contenu de l'estomac, les excréments, la bile, le flegme, le pus, le sang, la sueur, la graisse, les larmes, le sébum, la salive, le mucus, la synovie, l'urine.” C'est le premier accomplissement de la vision.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา [Pg.87] โลมา…เป… ลสิกา มุตฺต’นฺติ. อติกฺกมฺม จ ปุริสสฺส ฉวิมํสโลหิตํ อฏฺฐึ ปจฺจเวกฺขติ. อยํ ทุติยา ทสฺสนสมาปตฺติ.

« En outre, Seigneur, ici un ascète ou un brahmane, grâce à l'ardeur... [comme ci-dessus] atteint une telle concentration de l'esprit que, l'esprit ainsi concentré, il examine ce corps même... rempli d'impuretés diverses : “Il y a dans ce corps des cheveux, des poils... la synovie, l'urine.” Et passant outre la peau, la chair et le sang, il examine le squelette. C'est le deuxième accomplissement de la vision.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา…เป… ลสิกา มุตฺต’นฺติ. อติกฺกมฺม จ ปุริสสฺส ฉวิมํสโลหิตํ อฏฺฐึ ปจฺจเวกฺขติ. ปุริสสฺส จ วิญฺญาณโสตํ ปชานาติ, อุภยโต อพฺโพจฺฉินฺนํ อิธ โลเก ปติฏฺฐิตญฺจ ปรโลเก ปติฏฺฐิตญฺจ. อยํ ตติยา ทสฺสนสมาปตฺติ.

« En outre, Seigneur, ici un ascète ou un brahmane, grâce à l'ardeur... atteint une telle concentration de l'esprit que, l'esprit ainsi concentré, il examine ce corps même... rempli d'impuretés diverses : “Il y a dans ce corps des cheveux, des poils... la synovie, l'urine.” Et passant outre la peau, la chair et le sang, il examine le squelette. De plus, il discerne le courant de la conscience de l'individu, ininterrompu dans les deux sens, établi dans ce monde et établi dans l'autre monde. C'est le troisième accomplissement de la vision.

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ – ‘อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา…เป… ลสิกา มุตฺต’นฺติ. อติกฺกมฺม จ ปุริสสฺส ฉวิมํสโลหิตํ อฏฺฐึ ปจฺจเวกฺขติ. ปุริสสฺส จ วิญฺญาณโสตํ ปชานาติ, อุภยโต อพฺโพจฺฉินฺนํ อิธ โลเก อปฺปติฏฺฐิตญฺจ ปรโลเก อปฺปติฏฺฐิตญฺจ. อยํ จตุตฺถา ทสฺสนสมาปตฺติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ทสฺสนสมาปตฺตีสุ.

« En outre, Seigneur, ici un ascète ou un brahmane, grâce à l'ardeur... atteint une telle concentration de l'esprit que, l'esprit ainsi concentré, il examine ce corps même... rempli d'impuretés diverses : “Il y a dans ce corps des cheveux, des poils... la synovie, l'urine.” Et passant outre la peau, la chair et le sang, il examine le squelette. De plus, il discerne le courant de la conscience de l'individu, ininterrompu dans les deux sens, non établi dans ce monde et non établi dans l'autre monde. C'est le quatrième accomplissement de la vision. C'est là ce qui est inégalable, Seigneur, parmi les accomplissements de la vision.

ปุคฺคลปณฺณตฺติเทสนา

Enseignement sur la désignation des personnes

๑๕๐. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ปุคฺคลปณฺณตฺตีสุ. สตฺติเม, ภนฺเต, ปุคฺคลา. อุภโตภาควิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโต กายสกฺขี ทิฏฺฐิปฺปตฺโต สทฺธาวิมุตฺโต ธมฺมานุสารี สทฺธานุสารี. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ปุคฺคลปณฺณตฺตีสุ.

150. « De plus, Seigneur, voici ce qui est inégalable : la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant les désignations de personnes. Il y a, Seigneur, ces sept types de personnes : celui qui est libéré des deux manières, celui qui est libéré par la sagesse, le témoin corporel, celui qui a atteint la vision, celui qui est libéré par la foi, celui qui suit le Dhamma, celui qui suit la foi. C'est là ce qui est inégalable, Seigneur, parmi les désignations de personnes.

ปธานเทสนา

Enseignement sur les efforts primordiaux

๑๕๑. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ปธาเนสุ. สตฺติเม, ภนฺเต สมฺโพชฺฌงฺคา สติสมฺโพชฺฌงฺโค ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค [Pg.88] อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ปธาเนสุ.

151. « De plus, Seigneur, voici ce qui est inégalable : la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant les efforts primordiaux. Il y a, Seigneur, ces sept facteurs d'éveil : le facteur d'éveil de la pleine conscience, le facteur d'éveil de l'investigation du Dhamma, le facteur d'éveil de l'énergie, le facteur d'éveil de la joie, le facteur d'éveil de la tranquillité, le facteur d'éveil de la concentration, le facteur d'éveil de l'équanimité. C'est là ce qui est inégalable, Seigneur, parmi les efforts primordiaux.

ปฏิปทาเทสนา

Enseignement sur les modes de progrès

๑๕๒. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ปฏิปทาสุ. จตสฺโส อิมา, ภนฺเต, ปฏิปทา ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญาติ. ตตฺร, ภนฺเต, ยายํ ปฏิปทา ทุกฺขา ทนฺธาภิญฺญา, อยํ, ภนฺเต, ปฏิปทา อุภเยเนว หีนา อกฺขายติ ทุกฺขตฺตา จ ทนฺธตฺตา จ. ตตฺร, ภนฺเต, ยายํ ปฏิปทา ทุกฺขา ขิปฺปาภิญฺญา, อยํ ปน, ภนฺเต, ปฏิปทา ทุกฺขตฺตา หีนา อกฺขายติ. ตตฺร, ภนฺเต, ยายํ ปฏิปทา สุขา ทนฺธาภิญฺญา, อยํ ปน, ภนฺเต, ปฏิปทา ทนฺธตฺตา หีนา อกฺขายติ. ตตฺร, ภนฺเต, ยายํ ปฏิปทา สุขา ขิปฺปาภิญฺญา, อยํ ปน, ภนฺเต, ปฏิปทา อุภเยเนว ปณีตา อกฺขายติ สุขตฺตา จ ขิปฺปตฺตา จ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ปฏิปทาสุ.

152. « De plus, Seigneur, voici ce qui est insurpassable dans la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant les modes de progrès (paṭipadā). Seigneur, il y a ces quatre modes de progrès : le progrès pénible avec connaissance directe lente, le progrès pénible avec connaissance directe rapide, le progrès agréable avec connaissance directe lente, et le progrès agréable avec connaissance directe rapide. Parmi ceux-ci, Seigneur, le progrès qui est pénible avec une connaissance directe lente est considéré comme inférieur sous les deux rapports, tant pour son caractère pénible que pour sa lenteur. Quant au progrès qui est pénible avec une connaissance directe rapide, il est considéré comme inférieur en raison de son caractère pénible. Quant au progrès qui est agréable avec une connaissance directe lente, il est considéré comme inférieur en raison de sa lenteur. Mais quant au progrès qui est agréable avec une connaissance directe rapide, il est considéré comme éminent sous les deux rapports, tant pour son caractère agréable que pour sa rapidité. Ceci, Seigneur, est insurpassable concernant les modes de progrès. »

ภสฺสสมาจาราทิเทสนา

Enseignement sur la conduite dans la parole, etc.

๑๕๓. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ภสฺสสมาจาเร. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ น เจว มุสาวาทุปสญฺหิตํ วาจํ ภาสติ น จ เวภูติยํ น จ เปสุณิยํ น จ สารมฺภชํ ชยาเปกฺโข; มนฺตา มนฺตา จ วาจํ ภาสติ นิธานวตึ กาเลน. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ภสฺสสมาจาเร.

153. « De plus, Seigneur, voici ce qui est insurpassable dans la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant la bonne conduite dans la parole. Ici, Seigneur, un certain individu ne prononce pas de paroles liées au mensonge, ni de paroles semant la discorde, ni de paroles calomnieuses, ni de paroles agressives par désir de vaincre ; il parle avec sagesse, après réflexion, tenant des propos dignes d’être retenus, au moment opportun. Ceci, Seigneur, est insurpassable concernant la conduite dans la parole. »

‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ปุริสสีลสมาจาเร. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ สจฺโจ จสฺส สทฺโธ จ, น จ กุหโก, น จ ลปโก, น จ เนมิตฺติโก, น จ นิปฺเปสิโก, น จ ลาเภน ลาภํ นิชิคีสนโก, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร, โภชเน มตฺตญฺญู, สมการี, ชาคริยานุโยคมนุยุตฺโต, อตนฺทิโต, อารทฺธวีริโย, ฌายี, สติมา, กลฺยาณปฏิภาโน, คติมา, ธิติมา, มติมา, น จ กาเมสุ คิทฺโธ, สโต จ นิปโก จ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ปุริสสีลสมาจาเร.

« De plus, Seigneur, voici ce qui est insurpassable dans la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant la conduite morale d'un homme. Ici, Seigneur, un certain individu est véridique et doté de foi ; il n’est ni trompeur, ni beau parleur, ni devin par signes, ni extorqueur, ni chercheur de gain par le gain ; il garde les portes de ses facultés sensorielles, connaît la mesure dans la nourriture, agit avec droiture, est dévoué à la vigilance, est infatigable, possède une énergie soutenue, est méditatif, doté de mémoire, d’une éloquence remarquable, de discernement, de fermeté et de sagesse ; il n’est pas avide de plaisirs sensuels, il est attentif et prudent. Ceci, Seigneur, est insurpassable concernant la conduite morale d'un homme. »

อนุสาสนวิธาเทสนา

Enseignement sur les méthodes d’instruction

๑๕๔. ‘‘อปรํ [Pg.89] ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ อนุสาสนวิธาสุ. จตสฺโส อิมา ภนฺเต อนุสาสนวิธา – ชานาติ, ภนฺเต, ภควา อปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา ‘อยํ ปุคฺคโล ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน ภวิสฺสติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี ภวิสฺสติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’ติ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ภวิสฺสติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา’ติ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล ยถานุสิฏฺฐํ ตถา ปฏิปชฺชมาโน อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’ติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, อนุสาสนวิธาสุ.

154. « De plus, Seigneur, voici ce qui est insurpassable dans la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant les méthodes d'instruction. Seigneur, il y a ces quatre méthodes d'instruction : le Bienheureux connaît individuellement un autre individu par une attention judicieuse : “Cet individu, pratiquant conformément à ce qui a été instruit, par la destruction de trois entraves, sera un Entré-dans-le-courant (sotāpanna), non sujet à la déchéance, assuré de son sort et destiné à l’éveil.” Le Bienheureux connaît individuellement un autre individu par une attention judicieuse : “Cet individu, pratiquant conformément à ce qui a été instruit, par la destruction de trois entraves et par l’atténuation du désir, de la haine et de l’illusion, sera un Retournant-une-fois (sakadāgāmī) ; étant revenu une seule fois en ce monde, il mettra fin à la souffrance.” Le Bienheureux connaît individuellement un autre individu par une attention judicieuse : “Cet individu, pratiquant conformément à ce qui a été instruit, par la destruction des cinq entraves inférieures, sera de naissance spontanée et atteindra là le Parinibbāna, sans plus revenir de ce monde.” Le Bienheureux connaît individuellement un autre individu par une attention judicieuse : “Cet individu, pratiquant conformément à ce qui a été instruit, par la destruction des impuretés (āsava), réalisera par lui-même, dès cette vie, par une connaissance directe, la libération de l’esprit et la libération par la sagesse exemptes d’impuretés, et y demeurera après les avoir atteintes.” Ceci, Seigneur, est insurpassable concernant les méthodes d’instruction. »

ปรปุคฺคลวิมุตฺติญาณเทสนา

Enseignement sur la connaissance de la libération d’autrui

๑๕๕. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ปรปุคฺคลวิมุตฺติญาเณ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน ภวิสฺสติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’ติ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี ภวิสฺสติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’ติ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก ภวิสฺสติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา’ติ. ชานาติ, ภนฺเต, ภควา ปรํ ปุคฺคลํ ปจฺจตฺตํ โยนิโสมนสิการา – ‘อยํ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ [Pg.90] ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสตี’ติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ปรปุคฺคลวิมุตฺติญาเณ.

155. « De plus, Seigneur, voici ce qui est insurpassable dans la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant la connaissance de la libération d’autrui. Le Bienheureux connaît individuellement un autre individu par une attention judicieuse : “Cet individu, par la destruction de trois entraves, sera un Entré-dans-le-courant, non sujet à la déchéance, assuré de son sort et destiné à l’éveil.” Le Bienheureux connaît individuellement un autre individu par une attention judicieuse : “Cet individu, par la destruction de trois entraves et par l’atténuation du désir, de la haine et de l’illusion, sera un Retournant-une-fois ; étant revenu une seule fois en ce monde, il mettra fin à la souffrance.” Le Bienheureux connaît individuellement un autre individu par une attention judicieuse : “Cet individu, par la destruction des cinq entraves inférieures, sera de naissance spontanée et atteindra là le Parinibbāna, sans plus revenir de ce monde.” Le Bienheureux connaît individuellement un autre individu par une attention judicieuse : “Cet individu, par la destruction des impuretés, réalisera par lui-même, dès cette vie, par une connaissance directe, la libération de l’esprit et la libération par la sagesse exemptes d’impuretés, et y demeurera après les avoir atteintes.” Ceci, Seigneur, est insurpassable concernant la connaissance de la libération d'autrui. »

สสฺสตวาทเทสนา

Enseignement sur l’éternalisme

๑๕๖. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ สสฺสตวาเทสุ. ตโยเม, ภนฺเต, สสฺสตวาทา. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนกานิปิ ชาติสตานิ อเนกานิปิ ชาติสหสฺสานิ อเนกานิปิ ชาติสตสหสฺสานิ, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. โส เอวมาห – ‘อตีตํปาหํ อทฺธานํ ชานามิ – สํวฏฺฏิ วา โลโก วิวฏฺฏิ วาติ. อนาคตํปาหํ อทฺธานํ ชานามิ – สํวฏฺฏิสฺสติ วา โลโก วิวฏฺฏิสฺสติ วาติ. สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต. เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’นฺติ. อยํ ปฐโม สสฺสตวาโท.

156. « En outre, Vénérable, voici ce qui est insurpassable : la manière dont le Béni enseigne le Dhamma concernant les doctrines éternalistes. Il existe, Vénérable, ces trois doctrines éternalistes. Ici, Vénérable, un certain ascète ou brahmane, par l’ardeur, par l’effort, par l’application, par la vigilance et par une attention juste, atteint une telle concentration de l’esprit que, l’esprit étant ainsi concentré, il se remémore ses multiples existences antérieures, à savoir : une naissance, deux naissances, trois naissances, quatre naissances, cinq naissances, dix naissances, vingt naissances, trente naissances, quarante naissances, cinquante naissances, cent naissances, mille naissances, cent mille naissances, ainsi que de nombreux centaines, milliers et centaines de milliers de naissances, [se disant] : “Là-bas, j'avais tel nom, j'appartenais à tel clan, j'avais telle apparence, telle nourriture, je ressentais tel plaisir et telle douleur, ma vie avait telle limite. Étant décédé de cet état, je suis réapparu là-bas ; là aussi j'avais tel nom, tel clan, telle apparence, telle nourriture, je ressentais tel plaisir et telle douleur, ma vie avait telle limite. Étant décédé de cet état, je suis réapparu ici.” Ainsi, il se remémore ses multiples existences antérieures avec leurs détails et leurs circonstances. Il déclare ceci : “Je connais le passé : le monde s'est dissous ou s'est reconstitué. Je connais l'avenir : le monde se dissoudra ou se reconstituera. Le soi et le monde sont éternels, stériles, stables comme un sommet de montagne, fermes comme un pilier. Et ces êtres errent, transmigrent, meurent et renaissent, mais le tout demeure éternellement identique.” C'est là la première doctrine éternaliste. »

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏํ ทฺเวปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ตีณิปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ จตฺตาริปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ปญฺจปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ทสปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต [Pg.91] เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. โส เอวมาห – ‘อตีตํปาหํ อทฺธานํ ชานามิ สํวฏฺฏิ วา โลโก วิวฏฺฏิ วาติ. อนาคตํปาหํ อทฺธานํ ชานามิ สํวฏฺฏิสฺสติ วา โลโก วิวฏฺฏิสฺสติ วาติ. สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต. เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’นฺติ. อยํ ทุติโย สสฺสตวาโท.

« En outre, Vénérable, ici un certain ascète ou brahmane, par l’ardeur... atteint une telle concentration de l’esprit que, l’esprit étant ainsi concentré, il se remémore ses multiples existences antérieures, à savoir : un cycle de contraction et d’expansion du monde, deux, trois, quatre, cinq, ou dix cycles de contraction et d’expansion, [se disant] : “Là-bas, j'avais tel nom, tel clan, telle apparence, telle nourriture, je ressentais tel plaisir et telle douleur, ma vie avait telle limite. Étant décédé de cet état, je suis réapparu là-bas ; là aussi j'avais tel nom, tel clan, telle apparence, telle nourriture, je ressentais tel plaisir et telle douleur, ma vie avait telle limite. Étant décédé de cet état, je suis réapparu ici.” Ainsi, il se remémore ses multiples existences antérieures avec leurs détails et leurs circonstances. Il déclare ceci : “Je connais le passé : le monde s'est dissous ou s'est reconstitué. Je connais l'avenir : le monde se dissoudra ou se reconstituera. Le soi et le monde sont éternels, stériles, stables comme un sommet de montagne, fermes comme un pilier. Et ces êtres errent, transmigrent, meurent et renaissent, mais le tout demeure éternellement identique.” C’est là la deuxième doctrine éternaliste. »

‘‘ปุน จปรํ, ภนฺเต, อิเธกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, ทสปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ วีสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ ตึสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ จตฺตาลีสมฺปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏานิ, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. โส เอวมาห – ‘อตีตํปาหํ อทฺธานํ ชานามิ สํวฏฺฏิปิ โลโก วิวฏฺฏิปีติ; อนาคตํปาหํ อทฺธานํ ชานามิ สํวฏฺฏิสฺสติปิ โลโก วิวฏฺฏิสฺสติปีติ. สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ วญฺโฌ กูฏฏฺโฐ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิโต. เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺติ, อตฺถิตฺเวว สสฺสติสม’นฺติ. อยํ ตติโย สสฺสตวาโท, เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, สสฺสตวาเทสุ.

« En outre, Vénérable, ici un certain ascète ou brahmane, par l’ardeur... atteint une telle concentration de l’esprit que, l’esprit étant ainsi concentré, il se remémore ses multiples existences antérieures, à savoir : dix cycles de contraction et d’expansion du monde, vingt, trente, ou quarante cycles de contraction et d’expansion, [se disant] : “Là-bas, j'avais tel nom... ma vie avait telle limite. Étant décédé de cet état, je suis réapparu là-bas ; là aussi j'avais tel nom... ma vie avait telle limite. Étant décédé de cet état, je suis réapparu ici.” Ainsi, il se remémore ses multiples existences antérieures avec leurs détails et leurs circonstances. Il déclare ceci : “Je connais le passé : le monde s'est dissous ou s'est reconstitué. Je connais l'avenir : le monde se dissoudra ou se reconstituera. Le soi et le monde sont éternels, stériles, stables comme un sommet de montagne, fermes comme un pilier. Et ces êtres errent, transmigrent, meurent et renaissent, mais le tout demeure éternellement identique.” C’est là la troisième doctrine éternaliste. Et ceci, Vénérable, est ce qu’il y a d’insurpassable concernant les doctrines éternalistes. »

ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณเทสนา

L'enseignement sur la connaissance de la réminiscence des existences antérieures

๑๕๗. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาเณ. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ [Pg.92] ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป, ‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. สนฺติ, ภนฺเต, เทวา, เยสํ น สกฺกา คณนาย วา สงฺขาเนน วา อายุ สงฺขาตุํ. อปิ จ, ยสฺมึ ยสฺมึ อตฺตภาเว อภินิวุฏฺฐปุพฺโพ โหติ ยทิ วา รูปีสุ ยทิ วา อรูปีสุ ยทิ วา สญฺญีสุ ยทิ วา อสญฺญีสุ ยทิ วา เนวสญฺญีนาสญฺญีสุ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาเณ.

157. « En outre, Vénérable, ceci est insurpassable : la manière dont le Béni enseigne le Dhamma concernant la connaissance de la réminiscence des existences antérieures. Ici, Vénérable, un certain ascète ou brahmane, par l’ardeur... atteint une telle concentration de l’esprit que, l’esprit étant ainsi concentré, il se remémore ses multiples existences antérieures, à savoir : une naissance, deux... cent mille naissances, de nombreux cycles de contraction, de nombreux cycles d’expansion, de nombreux cycles de contraction et d’expansion, [se disant] : “Là-bas, j'avais tel nom... j'ai ressenti tel plaisir et telle douleur, ma vie avait telle limite. Étant décédé de cet état, je suis réapparu là-bas ; là aussi j'avais tel nom... ma vie avait telle limite. Étant décédé de cet état, je suis réapparu ici.” Ainsi, il se remémore ses multiples existences antérieures avec leurs détails et leurs circonstances. Il y a, Vénérable, des dieux dont la durée de vie ne peut être calculée par le décompte ou le calcul. De plus, dans quelque état d'existence qu'il ait vécu autrefois, que ce soit parmi les êtres pourvus de forme ou sans forme, percipients ou non percipients, ou ni percipients ni non percipients, il se remémore, en ce qui concerne chaque état d’existence, ses multiples vies passées avec leurs détails et leurs circonstances, selon la méthode décrite précédemment. Ceci, Vénérable, est ce qu’il y a d’insurpassable concernant la connaissance de la réminiscence des existences antérieures. »

จุตูปปาตญาณเทสนา

L'enseignement sur la connaissance du trépas et de la renaissance des êtres

๑๕๘. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ สตฺตานํ จุตูปปาตญาเณ. อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’ติ. อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต [Pg.93] สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, สตฺตานํ จุตูปปาตญาเณ.

158. « De plus, Vénérable, ceci est inégalé : la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant la connaissance de la disparition et de la renaissance des êtres. Dans ce monde, Vénérable, un certain ascète ou brahmane, grâce à une ardeur soutenue... [comme précédemment]... atteint une telle concentration de l'esprit que, l'esprit étant ainsi concentré, il voit, au moyen de l'œil divin, pur et surpassant la vue humaine, les êtres qui disparaissent et renaissent, inférieurs et supérieurs, beaux et laids, heureux et malheureux ; il comprend comment les êtres s'en vont selon leurs actions : ‘Ces êtres, hélas, étaient dotés d'une mauvaise conduite physique, d'une mauvaise conduite verbale et d'une mauvaise conduite mentale ; ils insultaient les Nobles, avaient des vues fausses et agissaient selon ces vues fausses. À la dissolution du corps, après la mort, ils ont reparu dans un état de privation, une destination malheureuse, un monde de perdition, en enfer. Ou bien, ces êtres étaient dotés d'une bonne conduite physique, d'une bonne conduite verbale et d'une bonne conduite mentale ; ils n'insultaient pas les Nobles, avaient des vues justes et agissaient selon ces vues justes. À la dissolution du corps, après la mort, ils ont reparu dans une destination heureuse, dans un monde céleste.’ Ainsi, par l'œil divin, pur et surpassant la vue humaine, il voit les êtres qui disparaissent et renaissent... et il comprend comment les êtres s'en vont selon leurs actions. Ceci, Vénérable, est inégalé concernant la connaissance de la disparition et de la renaissance des êtres. »

อิทฺธิวิธเทสนา

L'enseignement sur les modes de pouvoirs psychiques

๑๕๙. ‘‘อปรํ ปน, ภนฺเต, เอตทานุตฺตริยํ, ยถา ภควา ธมฺมํ เทเสติ อิทฺธิวิธาสุ. ทฺเวมา, ภนฺเต, อิทฺธิวิธาโย – อตฺถิ, ภนฺเต, อิทฺธิ สาสวา สอุปธิกา, ‘โน อริยา’ติ วุจฺจติ. อตฺถิ, ภนฺเต, อิทฺธิ อนาสวา อนุปธิกา ‘อริยา’ติ วุจฺจติ. ‘‘กตมา จ, ภนฺเต, อิทฺธิ สาสวา สอุปธิกา, ‘โน อริยา’ติ วุจฺจติ? อิธ, ภนฺเต, เอกจฺโจ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา อาตปฺปมนฺวาย…เป… ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ, ยถาสมาหิเต จิตฺเต อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ. เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ อากาเส. ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ, เสยฺยถาปิ อุทเก. อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ, เสยฺยถาปิ ปถวิยํ. อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ, เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ. อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ. ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ. อยํ, ภนฺเต, อิทฺธิ สาสวา สอุปธิกา, ‘โน อริยา’ติ วุจฺจติ.

159. « De plus, Vénérable, ceci est inégalé : la manière dont le Bienheureux enseigne le Dhamma concernant les modes de pouvoirs psychiques. Il y a, Vénérable, ces deux sortes de pouvoirs psychiques : il y a le pouvoir psychique qui est accompagné d'impuretés et d'attachements, et que l'on dit ‘non-noble’ ; et il y a le pouvoir psychique qui est sans impuretés ni attachements, et que l'on dit ‘noble’. Et quel est, Vénérable, le pouvoir psychique accompagné d'impuretés et d'attachements, dit ‘non-noble’ ? Ici, Vénérable, un certain ascète ou brahmane, par son ardeur... [comme précédemment]... atteint une telle concentration de l'esprit que, l'esprit étant ainsi concentré, il exerce divers modes de pouvoirs psychiques. Étant un, il devient multiple ; étant multiple, il redeviens un. Il apparaît et disparaît ; il passe à travers les murs, à travers les remparts, à travers les montagnes sans être arrêté, comme s'il s'agissait de l'espace. Il plonge et émerge de la terre comme s'il s'agissait de l'eau. Il marche sur l'eau sans la diviser comme s'il s'agissait de la terre ferme. Dans l'espace, il voyage assis en tailleur comme un oiseau ailé. Même la lune et le soleil, si puissants et majestueux, il les touche et les caresse de la main. Il exerce sa maîtrise avec son corps jusqu'au monde de Brahma. Ceci, Vénérable, est le pouvoir psychique accompagné d'impuretés et d'attachements, dit ‘non-noble’. »

‘‘กตมา ปน, ภนฺเต, อิทฺธิ อนาสวา อนุปธิกา, ‘อริยา’ติ วุจฺจติ? อิธ, ภนฺเต, ภิกฺขุ สเจ อากงฺขติ – ‘ปฏิกูเล อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย’นฺติ, อปฺปฏิกูลสญฺญี ตตฺถ วิหรติ. สเจ อากงฺขติ – ‘อปฺปฏิกูเล ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย’นฺติ, ปฏิกูลสญฺญี ตตฺถ วิหรติ. สเจ อากงฺขติ – ‘ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย’นฺติ, อปฺปฏิกูลสญฺญี ตตฺถ วิหรติ. สเจ อากงฺขติ – ‘ปฏิกูเล จ อปฺปฏิกูเล จ ปฏิกูลสญฺญี วิหเรยฺย’นฺติ, ปฏิกูลสญฺญี ตตฺถ วิหรติ. สเจ อากงฺขติ – ‘ปฏิกูลญฺจ อปฺปฏิกูลญฺจ ตทุภยํ อภินิวชฺเชตฺวา อุเปกฺขโก วิหเรยฺยํ สโต สมฺปชาโน’ติ, อุเปกฺขโก ตตฺถ วิหรติ สโต สมฺปชาโน. อยํ, ภนฺเต, อิทฺธิ อนาสวา อนุปธิกา ‘อริยา’ติ วุจฺจติ. เอตทานุตฺตริยํ, ภนฺเต, อิทฺธิวิธาสุ. ตํ ภควา อเสสมภิชานาติ, ตํ ภควโต อเสสมภิชานโต อุตฺตริ อภิญฺเญยฺยํ นตฺถิ, ยทภิชานํ อญฺโญ สมโณ [Pg.94] วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร อสฺส ยทิทํ อิทฺธิวิธาสุ.

« Et quel est, Vénérable, le pouvoir psychique sans impuretés ni attachements, dit ‘noble’ ? Ici, Vénérable, si un moine le désire : ‘Puissé-je demeurer avec la perception du non-répugnant envers ce qui est répugnant’, il y demeure avec la perception du non-répugnant. S'il désire : ‘Puissé-je demeurer avec la perception du répugnant envers ce qui est non-répugnant’, il y demeure avec la perception du répugnant. S'il désire : ‘Puissé-je demeurer avec la perception du non-répugnant envers ce qui est à la fois répugnant et non-répugnant’, il y demeure avec la perception du non-répugnant. S'il désire : ‘Puissé-je demeurer avec la perception du répugnant envers ce qui est à la fois répugnant et non-répugnant’, il y demeure avec la perception du répugnant. S'il désire : ‘Écartant ces deux états, le répugnant et le non-répugnant, puissé-je demeurer équanime, attentif et pleinement conscient’, il y demeure équanime, attentif et pleinement conscient. Ceci, Vénérable, est le pouvoir psychique sans impuretés ni attachements, dit ‘noble’. Ceci est inégalé concernant les modes de pouvoirs psychiques. Le Bienheureux les comprend tous parfaitement ; et Le comprenant tous parfaitement, il n'y a rien de plus haut à connaître ; il n'existe aucun autre ascète ou brahmane qui soit supérieur au Bienheureux en connaissance directe concernant ces modes de pouvoirs psychiques. »

อญฺญถาสตฺถุคุณทสฺสนํ

Exposition des autres qualités du Maître

๑๖๐. ‘‘ยํ ตํ, ภนฺเต, สทฺเธน กุลปุตฺเตน ปตฺตพฺพํ อารทฺธวีริเยน ถามวตา ปุริสถาเมน ปุริสวีริเยน ปุริสปรกฺกเมน ปุริสโธรยฺเหน, อนุปฺปตฺตํ ตํ ภควตา. น จ, ภนฺเต, ภควา กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺโต หีนํ คมฺมํ โปถุชฺชนิกํ อนริยํ อนตฺถสํหิตํ, น จ อตฺตกิลมถานุโยคมนุยุตฺโต ทุกฺขํ อนริยํ อนตฺถสํหิตํ. จตุนฺนญฺจ ภควา ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี.

160. « Tout ce qui doit être atteint, Vénérable, par un fils de bonne famille doté de foi, d'une ardeur soutenue, de fermeté, de vigueur humaine, d'énergie humaine, de vaillance humaine et d'endurance humaine, a été atteint par le Bienheureux. Le Bienheureux, Vénérable, ne s'adonne pas à l'indulgence des plaisirs sensuels, qui est basse, vulgaire, propre aux gens ordinaires, non-noble et sans profit ; il ne s'adonne pas non plus à l'auto-mortification, qui est douloureuse, non-noble et sans profit. Le Bienheureux obtient à volonté, sans difficulté et sans peine, les quatre jhanas, qui relèvent de l'esprit supérieur et constituent des demeures de bonheur dans cette vie même. »

อนุโยคทานปฺปกาโร

Manière de répondre aux interrogations

๑๖๑. ‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อญฺเญ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตรา สมฺโพธิย’นฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, ‘โน’ติ วเทยฺยํ. ‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อญฺเญ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตรา สมฺโพธิย’นฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, ‘โน’ติ วเทยฺยํ. ‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อตฺเถตรหิ อญฺโญ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ภควตา ภิยฺโยภิญฺญตโร สมฺโพธิย’นฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, ‘โน’ติ วเทยฺยํ.

161. « Vénérable, si l'on m'interrogeait ainsi : ‘Dis-moi, ami Sāriputta, y a-t-il eu, dans les temps passés, d'autres ascètes ou brahmanes ayant une connaissance plus élevée que le Bienheureux concernant le plein Éveil ?’, ainsi interrogé, Vénérable, je répondrais : ‘Non’. ‘Et y aura-t-il, ami Sāriputta, dans les temps futurs, d'autres ascètes ou brahmanes ayant une connaissance plus élevée que le Bienheureux concernant le plein Éveil ?’, ainsi interrogé, je répondrais : ‘Non’. ‘Et existe-t-il à présent, ami Sāriputta, un autre ascète ou brahmane ayant une connaissance plus élevée que le Bienheureux concernant le plein Éveil ?’, ainsi interrogé, je répondrais : ‘Non’. »

‘‘สเจ ปน มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘กึ นุ โข, อาวุโส สาริปุตฺต, อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อญฺเญ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภควตา สมสมา สมฺโพธิย’นฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, ‘เอว’นฺติ วเทยฺยํ. ‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อญฺเญ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภควตา สมสมา สมฺโพธิย’นฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, ‘‘เอว’’นฺติ วเทยฺยํ. ‘กึ ปนาวุโส สาริปุตฺต, อตฺเถตรหิ อญฺเญ สมณา วา พฺราหฺมณา วา ภควตา สมสมา สมฺโพธิย’นฺติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ ภนฺเต ‘โน’ติ วเทยฺยํ.

« Mais si l'on m'interrogeait ainsi : ‘Dis-moi, ami Sāriputta, y a-t-il eu, dans les temps passés, d'autres ascètes ou brahmanes égaux au Bienheureux concernant le plein Éveil ?’, ainsi interrogé, Vénérable, je répondrais : ‘Oui’. ‘Et y aura-t-il, ami Sāriputta, dans les temps futurs, d'autres ascètes ou brahmanes égaux au Bienheureux concernant le plein Éveil ?’, ainsi interrogé, je répondrais : ‘Oui’. ‘Et existe-t-il à présent, ami Sāriputta, d'autres ascètes ou brahmanes égaux au Bienheureux concernant le plein Éveil ?’, ainsi interrogé, Vénérable, je répondrais : ‘Non’. »

‘‘สเจ ปน มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺย – ‘กึ ปนายสฺมา สาริปุตฺโต เอกจฺจํ อพฺภนุชานาติ, เอกจฺจํ น อพฺภนุชานาตี’ติ, เอวํ ปุฏฺโฐ อหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ [Pg.95] – ‘สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ, สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘‘อเหสุํ อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา มยา สมสมา สมฺโพธิย’’นฺติ. สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ, สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘‘ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา มยา สมสมา สมฺโพธิย’’นฺติ. สมฺมุขา เมตํ, อาวุโส, ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ – ‘‘อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา ทฺเว อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺเชยฺยุํ, เนตํ ฐานํ วิชฺชตี’’’ติ.

Si l'on me demandait, Vénérable, « Pourquoi le vénérable Sāriputta approuve-t-il certains points et n'en approuve-t-il pas d'autres ? », ainsi interrogé, je répondrais ceci : « J'ai entendu ceci de la bouche même du Bienheureux, l'ai reçu de lui : "Dans le passé, il y eut des Arahants, des Parfaits Éveillés, égaux à moi en ce qui concerne l'Éveil." J'ai entendu ceci de la bouche même du Bienheureux, l'ai reçu de lui : "Dans le futur, il y aura des Arahants, des Parfaits Éveillés, égaux à moi en ce qui concerne l'Éveil." J'ai entendu ceci de la bouche même du Bienheureux, l'ai reçu de lui : "Il est impossible et impensable que dans un seul système de mondes deux Arahants, Parfaits Éveillés, puissent apparaître simultanément ; cela ne peut se produire."

‘‘กจฺจาหํ, ภนฺเต, เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากรมาโน วุตฺตวาที เจว ภควโต โหมิ, น จ ภควนฺตํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขามิ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรมิ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉตี’’ติ? ‘‘ตคฺฆ ตฺวํ, สาริปุตฺต, เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากรมาโน วุตฺตวาที เจว เม โหสิ, น จ มํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขสิ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรสิ, น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุวาโท คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉตี’’ติ.

« Vénérable, en répondant ainsi à une telle question, est-ce que je rapporte fidèlement les paroles du Bienheureux ? Est-ce que je ne calomnie pas le Bienheureux par des propos mensongers ? Est-ce que j'explique le Dhamma conformément au Dhamma ? Est-ce que mon discours, en accord avec la doctrine, ne donne aucune prise à une critique légitime ? » — « Certes, Sāriputta, en répondant ainsi à une telle question, tu rapportes fidèlement mes paroles, tu ne me calomnies pas par des propos mensongers, tu expliques le Dhamma conformément au Dhamma, et ton discours, en accord avec la doctrine, ne donne aucune prise à une critique légitime. »

อจฺฉริยอพฺภุตํ

Merveilleux et prodigieux

๑๖๒. เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อุทายี ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส อปฺปิจฺฉตา สนฺตุฏฺฐิตา สลฺเลขตา. ยตฺร หิ นาม ตถาคโต เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว, อถ จ ปน เนวตฺตานํ ปาตุกริสฺสติ! เอกเมกญฺเจปิ อิโต, ภนฺเต, ธมฺมํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อตฺตนิ สมนุปสฺเสยฺยุํ, เต ตาวตเกเนว ปฏากํ ปริหเรยฺยุํ. อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต, ตถาคตสฺส อปฺปิจฺฉตา สนฺตุฏฺฐิตา สลฺเลขตา. ยตฺร หิ นาม ตถาคโต เอวํ มหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว. อถ จ ปน เนวตฺตานํ ปาตุกริสฺสตี’’ติ!

162. À ces mots, le vénérable Udāyī dit au Bienheureux : « C'est merveilleux, Vénérable ! C'est prodigieux, Vénérable ! Combien sont grandes la frugalité, la satisfaction et la simplicité du Tathāgata. Bien que le Tathāgata possède de tels pouvoirs psychiques et une telle autorité, il ne cherche pas à se mettre en avant ! Si les membres d'autres sectes possédaient ne serait-ce qu'une seule de ces qualités, ils arboreraient des bannières et feraient le tour de Nālandā. C'est merveilleux, Vénérable ! C'est prodigieux, Vénérable ! Combien sont grandes la frugalité, la satisfaction et la simplicité du Tathāgata. Bien que le Tathāgata possède de tels pouvoirs psychiques et une telle autorité, il ne cherche pas à se mettre en avant ! »

‘‘ปสฺส โข ตฺวํ, อุทายิ, ‘ตถาคตสฺส อปฺปิจฺฉตา สนฺตุฏฺฐิตา สลฺเลขตา. ยตฺร หิ นาม ตถาคโต เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว, อถ จ ปน เนวตฺตานํ ปาตุกริสฺสติ’! เอกเมกญฺเจปิ อิโต, อุทายิ, ธมฺมํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อตฺตนิ สมนุปสฺเสยฺยุํ, เต ตาวตเกเนว ปฏากํ [Pg.96] ปริหเรยฺยุํ. ปสฺส โข ตฺวํ, อุทายิ, ‘ตถาคตสฺส อปฺปิจฺฉตา สนฺตุฏฺฐิตา สลฺเลขตา. ยตฺร หิ นาม ตถาคโต เอวํมหิทฺธิโก เอวํมหานุภาโว, อถ จ ปน เนวตฺตานํ ปาตุกริสฺสตี’’’ติ!

« Vois donc, Udāyī, la frugalité, la satisfaction et la simplicité du Tathāgata ! Bien que le Tathāgata possède de tels pouvoirs psychiques et une telle autorité, il ne cherche pas à se mettre en avant ! Si les membres d'autres sectes possédaient ne serait-ce qu'une seule de ces qualités, ils arboreraient des bannières et feraient le tour de Nālandā. Vois donc, Udāyī, la frugalité, la satisfaction et la simplicité du Tathāgata ! Bien que le Tathāgata possède de tels pouvoirs psychiques et une telle autorité, il ne cherche pas à se mettre en avant ! »

๑๖๓. อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘ตสฺมา ติห ตฺวํ, สาริปุตฺต, อิมํ ธมฺมปริยายํ อภิกฺขณํ ภาเสยฺยาสิ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. เยสมฺปิ หิ, สาริปุตฺต, โมฆปุริสานํ ภวิสฺสติ ตถาคเต กงฺขา วา วิมติ วา, เตสมิมํ ธมฺมปริยายํ สุตฺวา ตถาคเต กงฺขา วา วิมติ วา, สา ปหียิสฺสตี’’ติ. อิติ หิทํ อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควโต สมฺมุขา สมฺปสาทํ ปเวเทสิ. ตสฺมา อิมสฺส เวยฺยากรณสฺส สมฺปสาทนียํ ตฺเวว อธิวจนนฺติ.

163. Alors le Bienheureux s'adressa au vénérable Sāriputta : « C'est pourquoi, Sāriputta, tu devrais exposer fréquemment cet enseignement aux moines, aux moniales, aux laïcs et aux laïques. Car si des hommes égarés éprouvent des doutes ou des incertitudes à l'égard du Tathāgata, en entendant cet exposé, leurs doutes et leurs incertitudes s'évanouiront. » C'est ainsi que le vénérable Sāriputta proclama sa foi devant le Bienheureux. C'est pourquoi cet exposé porte le nom de « Sampasādanīya » (Celui qui inspire la foi).

สมฺปสาทนียสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ปญฺจมํ.

Le Sampasādanīya Sutta, le cinquième, est terminé.

๖. ปาสาทิกสุตฺตํ

6. Pāsādika Sutta

๑๖๔. เอวํ [Pg.97] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ เวธญฺญา นาม สกฺยา, เตสํ อมฺพวเน ปาสาเท.

164. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Bienheureux séjournait chez les Sakyas, dans le palais construit par les Sakyas nommés Vedhaññā, dans leur bois de manguiers.

นิคณฺฐนาฏปุตฺตกาลงฺกิริยา

La mort de Nigaṇṭha Nāṭaputta

เตน โข ปน สมเยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต ปาวายํ อธุนากาลงฺกโต โหติ. ตสฺส กาลงฺกิริยาย ภินฺนา นิคณฺฐา ทฺเวธิกชาตา ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘‘น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสิ, อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ, กึ ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ? มิจฺฉาปฏิปนฺโน ตฺวมสิ, อหมสฺมิ สมฺมาปฏิปนฺโน. สหิตํ เม, อสหิตํ เต. ปุเรวจนียํ ปจฺฉา อวจ, ปจฺฉาวจนียํ ปุเร อวจ. อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตํ, อาโรปิโต เต วาโท, นิคฺคหิโต ตฺวมสิ, จร วาทปฺปโมกฺขาย, นิพฺเพเฐหิ วา สเจ ปโหสี’’ติ. วโธเยว โข มญฺเญ นิคณฺเฐสุ นาฏปุตฺติเยสุ วตฺตติ. เยปิ นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส สาวกา คิหี โอทาตวสนา, เตปิ นิคณฺเฐสุ นาฏปุตฺติเยสุ นิพฺพินฺนรูปา วิรตฺตรูปา ปฏิวานรูปา, ยถา ตํ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเย ทุปฺปเวทิเต อนิยฺยานิเก อนุปสมสํวตฺตนิเก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต ภินฺนถูเป อปฺปฏิสรเณ.

En ce temps-là, Nigaṇṭha Nāṭaputta venait de mourir à Pāvā. À sa mort, les Nigaṇṭhas se divisèrent, se scindèrent en deux groupes, se querellèrent, se disputèrent et s'affrontèrent, se blessant les uns les autres avec les lances de la parole : « Tu ne comprends pas cette doctrine et cette discipline, c'est moi qui les comprends ! Que pourrais-tu bien savoir ? Tu pratiques de travers, moi je pratique correctement ! Mon discours est cohérent, le tien ne l'est pas ! Tu as dit en dernier ce qu'il fallait dire en premier, et en premier ce qu'il fallait dire en dernier ! Ta longue étude a été vaine ! On a réfuté ta thèse ! Tu es vaincu ! Va-t'en pour sauver ta théorie, ou bien sors-toi de là si tu le peux ! » On aurait dit que le meurtre même régnait parmi les Nigaṇṭhas, disciples de Nāṭaputta. Même les disciples laïcs, vêtus de blanc, étaient déçus, désabusés et rebutés par les Nigaṇṭhas, comme il arrive pour une doctrine et une discipline mal exposées, mal proclamées, ne menant pas au salut, ne conduisant pas à l'apaisement, proclamées par quelqu'un qui n'est pas parfaitement éveillé, dont le monument est brisé et qui n'offre plus de refuge.

๑๖๕. อถ โข จุนฺโท สมณุทฺเทโส ปาวายํ วสฺสํวุฏฺโฐ เยน สามคาโม, เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข จุนฺโท สมณุทฺเทโส อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ – ‘‘นิคณฺโฐ, ภนฺเต, นาฏปุตฺโต ปาวายํ อธุนากาลงฺกโต. ตสฺส กาลงฺกิริยาย ภินฺนา นิคณฺฐา ทฺเวธิกชาตา…เป… ภินฺนถูเป อปฺปฏิสรเณ’’ติ.

165. Alors le novice Cunda, ayant passé la retraite de la saison des pluies à Pāvā, se rendit à Sāmagāma, là où se trouvait le vénérable Ānanda. Après l'avoir salué, il s'assit à ses côtés et lui dit : « Vénérable, Nigaṇṭha Nāṭaputta vient de mourir à Pāvā. À sa mort, les Nigaṇṭhas se sont divisés, se sont scindés en deux groupes... [et ainsi de suite] ... comme il arrive pour une doctrine dont le monument est brisé et qui n'offre plus de refuge. »

เอวํ วุตฺเต, อายสฺมา อานนฺโท จุนฺทํ สมณุทฺเทสํ เอตทโวจ – ‘‘อตฺถิ โข อิทํ, อาวุโส จุนฺท, กถาปาภตํ ภควนฺตํ ทสฺสนาย. อายามาวุโส [Pg.98] จุนฺท, เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม; อุปสงฺกมิตฺวา เอตมตฺถํ ภควโต อาโรเจสฺสามา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข จุนฺโท สมณุทฺเทโส อายสฺมโต อานนฺทสฺส ปจฺจสฺโสสิ.

À ces mots, le vénérable Ānanda dit au novice Cunda : « Cher Cunda, voici un sujet digne d'être présenté au Bienheureux. Allons, cher Cunda, rendons-nous auprès du Bienheureux et rapportons-lui cette affaire. » — « Bien, Vénérable », répondit le novice Cunda au vénérable Ānanda.

อถ โข อายสฺมา จ อานนฺโท จุนฺโท จ สมณุทฺเทโส เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อยํ, ภนฺเต, จุนฺโท สมณุทฺเทโส เอวมาห, ‘นิคณฺโฐ, ภนฺเต, นาฏปุตฺโต ปาวายํ อธุนากาลงฺกโต, ตสฺส กาลงฺกิริยาย ภินฺนา นิคณฺฐา…เป… ภินฺนถูเป อปฺปฏิสรเณ’’’ติ.

Alors le vénérable Ānanda et le novice Cunda se rendirent là où se trouvait le Bienheureux ; s'étant approchés et ayant salué le Bienheureux, ils s'assirent à l'écart. Une fois assis à l'écart, le vénérable Ānanda dit ceci au Bienheureux : « Vénérable Monsieur, ce novice Cunda dit ceci : "Vénérable Monsieur, le Nigaṇṭha Nāṭaputta est récemment décédé à Pāvā ; suite à son décès, les Nigaṇṭhas sont divisés... ils sont comme une structure brisée, sans refuge." »

อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิตธมฺมวินโย

Le Dhamma-Vinaya proclamé par un non-Parfaitement et Complètement Éveillé

๑๖๖. ‘‘เอวํ เหตํ, จุนฺท, โหติ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเย ทุปฺปเวทิเต อนิยฺยานิเก อนุปสมสํวตฺตนิเก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต. อิธ, จุนฺท, สตฺถา จ โหติ อสมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ ทุรกฺขาโต ทุปฺปเวทิโต อนิยฺยานิโก อนุปสมสํวตฺตนิโก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต, สาวโก จ ตสฺมึ ธมฺเม น ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ น สามีจิปฺปฏิปนฺโน น อนุธมฺมจารี, โวกฺกมฺม จ ตมฺหา ธมฺมา วตฺตติ. โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส, ลาภา, ตสฺส เต สุลทฺธํ, สตฺถา จ เต อสมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ ทุรกฺขาโต ทุปฺปเวทิโต อนิยฺยานิโก อนุปสมสํวตฺตนิโก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. ตฺวญฺจ ตสฺมึ ธมฺเม น ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรสิ, น สามีจิปฺปฏิปนฺโน, น อนุธมฺมจารี, โวกฺกมฺม จ ตมฺหา ธมฺมา วตฺตสี’ติ. อิติ โข, จุนฺท, สตฺถาปิ ตตฺถ คารยฺโห, ธมฺโมปิ ตตฺถ คารยฺโห, สาวโก จ ตตฺถ เอวํ ปาสํโส. โย โข, จุนฺท, เอวรูปํ สาวกํ เอวํ วเทยฺย – ‘เอตายสฺมา ตถา ปฏิปชฺชตุ, ยถา เต สตฺถารา ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต’ติ. โย จ สมาทเปติ, ยญฺจ สมาทเปติ, โย จ สมาทปิโต ตถตฺตาย ปฏิปชฺชติ. สพฺเพ เต พหุํ อปุญฺญํ ปสวนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวํ เหตํ, จุนฺท, โหติ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเย ทุปฺปเวทิเต อนิยฺยานิเก อนุปสมสํวตฺตนิเก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต.

166. « C'est ainsi, Cunda, dans un Dhamma-Vinaya mal exposé, mal proclamé, ne menant pas à la libération, ne conduisant pas à l'apaisement et proclamé par un non-Parfaitement et Complètement Éveillé. Ici, Cunda, l'enseignant n'est pas un Parfaitement et Complètement Éveillé ; le Dhamma est mal exposé, mal proclamé, ne menant pas à la libération, ne conduisant pas à l'apaisement et proclamé par un non-Parfaitement et Complètement Éveillé. Et le disciple, dans ce Dhamma, ne pratique pas conformément au Dhamma, ne pratique pas correctement, ne suit pas le Dhamma, mais s'en détourne et agit autrement. On devrait lui dire ceci : "C'est un avantage pour toi, ami, c'est une bonne chose pour toi que ton enseignant ne soit pas un Parfaitement et Complètement Éveillé... et que toi, dans ce Dhamma, tu ne pratiques pas conformément au Dhamma... mais que tu t'en détournes." Ainsi, Cunda, l'enseignant est alors blâmable, le Dhamma est blâmable, mais le disciple est alors digne de louanges. Cunda, si un enseignant disait à un tel disciple : "Venez, Monsieur, pratiquez de la manière dont votre enseignant a exposé et prescrit le Dhamma", celui qui incite, celui qui est incité, et celui qui, ayant été incité, pratique en ce sens, tous accumulent beaucoup de démérite. Pourquoi cela ? C'est ainsi, Cunda, dans un Dhamma-Vinaya mal exposé, mal proclamé, ne menant pas à la libération, ne conduisant pas à l'apaisement et proclamé par un non-Parfaitement et Complètement Éveillé. »

๑๖๗. ‘‘อิธ [Pg.99] ปน, จุนฺท, สตฺถา จ โหติ อสมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ ทุรกฺขาโต ทุปฺปเวทิโต อนิยฺยานิโก อนุปสมสํวตฺตนิโก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต, สาวโก จ ตสฺมึ ธมฺเม ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี, สมาทาย ตํ ธมฺมํ วตฺตติ. โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส, อลาภา, ตสฺส เต ทุลฺลทฺธํ, สตฺถา จ เต อสมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ ทุรกฺขาโต ทุปฺปเวทิโต อนิยฺยานิโก อนุปสมสํวตฺตนิโก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. ตฺวญฺจ ตสฺมึ ธมฺเม ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรสิ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี, สมาทาย ตํ ธมฺมํ วตฺตสี’ติ. อิติ โข, จุนฺท, สตฺถาปิ ตตฺถ คารยฺโห, ธมฺโมปิ ตตฺถ คารยฺโห, สาวโกปิ ตตฺถ เอวํ คารยฺโห. โย โข, จุนฺท, เอวรูปํ สาวกํ เอวํ วเทยฺย – ‘อทฺธายสฺมา ญายปฺปฏิปนฺโน ญายมาราเธสฺสตี’ติ. โย จ ปสํสติ, ยญฺจ ปสํสติ, โย จ ปสํสิโต ภิยฺโยโส มตฺตาย วีริยํ อารภติ. สพฺเพ เต พหุํ อปุญฺญํ ปสวนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, จุนฺท, โหติ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเย ทุปฺปเวทิเต อนิยฺยานิเก อนุปสมสํวตฺตนิเก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต.

167. « Mais ici, Cunda, l'enseignant n'est pas un Parfaitement et Complètement Éveillé ; le Dhamma est mal exposé, mal proclamé, ne menant pas à la libération, ne conduisant pas à l'apaisement et proclamé par un non-Parfaitement et Complètement Éveillé. Et le disciple, dans ce Dhamma, pratique conformément au Dhamma, pratique correctement, suit le Dhamma et agit en y adhérant. On devrait lui dire ceci : "C'est un désavantage pour toi, ami, c'est une mauvaise chose pour toi que ton enseignant ne soit pas un Parfaitement et Complètement Éveillé... et que toi, dans ce Dhamma, tu pratiques conformément au Dhamma... en y adhérant." Ainsi, Cunda, l'enseignant est alors blâmable, le Dhamma est blâmable, et le disciple est également blâmable. Cunda, si un enseignant disait à un tel disciple : "Certes, ce Monsieur pratique la voie juste et parviendra à la réalisation", celui qui loue, celui qui est loué, et celui qui, ayant été loué, redouble d'effort, tous accumulent beaucoup de démérite. Pourquoi cela ? C'est ainsi, Cunda, dans un Dhamma-Vinaya mal exposé, mal proclamé, ne menant pas à la libération, ne conduisant pas à l'apaisement et proclamé par un non-Parfaitement et Complètement Éveillé. »

สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิตธมฺมวินโย

Le Dhamma-Vinaya proclamé par un Parfaitement et Complètement Éveillé

๑๖๘. ‘‘อิธ ปน, จุนฺท, สตฺถา จ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต, สาวโก จ ตสฺมึ ธมฺเม น ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ, น สามีจิปฺปฏิปนฺโน, น อนุธมฺมจารี, โวกฺกมฺม จ ตมฺหา ธมฺมา วตฺตติ. โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส, อลาภา, ตสฺส เต ทุลฺลทฺธํ, สตฺถา จ เต สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. ตฺวญฺจ ตสฺมึ ธมฺเม น ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรสิ, น สามีจิปฺปฏิปนฺโน, น อนุธมฺมจารี, โวกฺกมฺม จ ตมฺหา ธมฺมา วตฺตสี’ติ. อิติ โข, จุนฺท, สตฺถาปิ ตตฺถ ปาสํโส, ธมฺโมปิ ตตฺถ ปาสํโส, สาวโก จ ตตฺถ เอวํ คารยฺโห. โย โข, จุนฺท, เอวรูปํ สาวกํ เอวํ วเทยฺย – ‘เอตายสฺมา ตถา ปฏิปชฺชตุ ยถา เต สตฺถารา ธมฺโม เทสิโต ปญฺญตฺโต’ติ. โย จ สมาทเปติ, ยญฺจ สมาทเปติ, โย จ สมาทปิโต ตถตฺตาย ปฏิปชฺชติ. สพฺเพ เต พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ[Pg.100], จุนฺท, โหติ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย สุปฺปเวทิเต นิยฺยานิเก อุปสมสํวตฺตนิเก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต.

168. « Mais ici, Cunda, l'enseignant est un Parfaitement et Complètement Éveillé ; le Dhamma est bien exposé, bien proclamé, menant à la libération, conduisant à l'apaisement et proclamé par un Parfaitement et Complètement Éveillé. Et le disciple, dans ce Dhamma, ne pratique pas conformément au Dhamma, ne pratique pas correctement, ne suit pas le Dhamma, mais s'en détourne et agit autrement. On devrait lui dire ceci : "C'est un désavantage pour toi, ami, c'est une mauvaise chose pour toi que ton enseignant soit un Parfaitement et Complètement Éveillé... mais que toi, dans ce Dhamma, tu ne pratiques pas conformément au Dhamma... mais que tu t'en détournes." Ainsi, Cunda, l'enseignant est alors digne de louanges, le Dhamma est digne de louanges, mais le disciple est alors blâmable. Cunda, si un enseignant disait à un tel disciple : "Venez, Monsieur, pratiquez de la manière dont votre enseignant a exposé et prescrit le Dhamma", celui qui incite, celui qui est incité, et celui qui, ayant été incité, pratique en ce sens, tous accumulent beaucoup de mérite. Pourquoi cela ? C'est ainsi, Cunda, dans un Dhamma-Vinaya bien exposé, bien proclamé, menant à la libération, conduisant à l'apaisement et proclamé par un Parfaitement et Complètement Éveillé. »

๑๖๙. ‘‘อิธ ปน, จุนฺท, สตฺถา จ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต, สาวโก จ ตสฺมึ ธมฺเม ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรติ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี, สมาทาย ตํ ธมฺมํ วตฺตติ. โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ตสฺส เต, อาวุโส, ลาภา, ตสฺส เต สุลทฺธํ, สตฺถา จ เต สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. ตฺวญฺจ ตสฺมึ ธมฺเม ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน วิหรสิ สามีจิปฺปฏิปนฺโน อนุธมฺมจารี, สมาทาย ตํ ธมฺมํ วตฺตสี’ติ. อิติ โข, จุนฺท, สตฺถาปิ ตตฺถ ปาสํโส, ธมฺโมปิ ตตฺถ ปาสํโส, สาวโกปิ ตตฺถ เอวํ ปาสํโส. โย โข, จุนฺท, เอวรูปํ สาวกํ เอวํ วเทยฺย – ‘อทฺธายสฺมา ญายปฺปฏิปนฺโน ญายมาราเธสฺสตี’ติ. โย จ ปสํสติ, ยญฺจ ปสํสติ, โย จ ปสํสิโต ภิยฺโยโส มตฺตาย วีริยํ อารภติ. สพฺเพ เต พหุํ ปุญฺญํ ปสวนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เอวญฺเหตํ, จุนฺท, โหติ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย สุปฺปเวทิเต นิยฺยานิเก อุปสมสํวตฺตนิเก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต.

169. « Or, Cunda, supposons ici qu’un enseignant soit un Parfaitement Éveillé, que le Dhamma soit bien exposé, parfaitement communiqué, menant à la délivrance, conduisant à l'apaisement, et proclamé par un Parfaitement Éveillé ; et que, dans ce Dhamma, le disciple demeure en pratiquant le Dhamma conformément au Dhamma, pratiquant avec droiture, vivant selon le Dhamma, et se conduise en ayant pleinement adopté ce Dhamma. On devrait alors dire de lui : 'C'est pour toi un gain, ô ami, c'est pour toi un grand profit, que ton enseignant soit un Parfaitement Éveillé, que le Dhamma soit bien exposé, parfaitement communiqué, menant à la délivrance, conduisant à l'apaisement, proclamé par un Parfaitement Éveillé ; et que toi, dans ce Dhamma, tu demeures en pratiquant le Dhamma conformément au Dhamma, pratiquant avec droiture, vivant selon le Dhamma, et te conduisant en ayant pleinement adopté ce Dhamma.' Ainsi, Cunda, l'enseignant y est louable, le Dhamma y est louable, et le disciple y est pareillement louable. Ô Cunda, quiconque dirait d'un tel disciple : 'Assurément, cet honorable pratique la voie juste et parviendra à la réalisation de la vérité', celui qui loue ainsi, celui qu’il loue, et le disciple loué qui redouble d'effort avec plus de vigueur encore, tous ceux-là produisent de nombreux mérites. Pour quelle raison ? Car il en est ainsi, Cunda, dans un Dhamma et une Discipline bien exposés, parfaitement communiqués, menant à la délivrance, conduisant à l'apaisement et proclamés par un Parfaitement Éveillé. »

สาวกานุตปฺปสตฺถุ

L'enseignant regretté par les disciples

๑๗๐. ‘‘อิธ ปน, จุนฺท, สตฺถา จ โลเก อุทปาทิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต, อวิญฺญาปิตตฺถา จสฺส โหนฺติ สาวกา สทฺธมฺเม, น จ เตสํ เกวลํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ อาวิกตํ โหติ อุตฺตานีกตํ สพฺพสงฺคาหปทกตํ สปฺปาฏิหีรกตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. อถ เนสํ สตฺถุโน อนฺตรธานํ โหติ. เอวรูโป โข, จุนฺท, สตฺถา สาวกานํ กาลงฺกโต อนุตปฺโป โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา จ โน โลเก อุทปาทิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต, อวิญฺญาปิตตฺถา จมฺห สทฺธมฺเม, น จ โน เกวลํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ อาวิกตํ โหติ [Pg.101] อุตฺตานีกตํ สพฺพสงฺคาหปทกตํ สปฺปาฏิหีรกตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. อถ โน สตฺถุโน อนฺตรธานํ โหตีติ. เอวรูโป โข, จุนฺท, สตฺถา สาวกานํ กาลงฺกโต อนุตปฺโป โหติ.

170. « Or, Cunda, supposons ici qu’un enseignant apparaisse dans le monde, un Arhat, un Parfaitement Éveillé ; que le Dhamma soit bien exposé, parfaitement communiqué, menant à la délivrance, conduisant à l'apaisement, proclamé par un Parfaitement Éveillé ; mais que ses disciples n’aient pas encore pleinement compris le sens du Saint Dhamma, et que la vie sainte ne leur ait pas été rendue totalement complète, manifeste, élucidée, synthétisée dans tous ses aspects, pourvue de moyens de libération et bien proclamée jusqu'aux dieux et aux hommes. Puis, survient la disparition de leur enseignant. Un tel enseignant, Cunda, lorsqu'il décède, est un sujet de regret pour ses disciples. Pour quelle raison ? Ils se disent : 'Un enseignant, un Arhat, un Parfaitement Éveillé, était apparu pour nous dans le monde ; le Dhamma était bien exposé, parfaitement communiqué, menant à la délivrance, conduisant à l'apaisement, proclamé par un Parfaitement Éveillé ; mais nous n’avions pas encore pleinement compris le sens du Saint Dhamma, et la vie sainte ne nous avait pas été rendue totalement complète, manifeste, élucidée, synthétisée dans tous ses aspects, pourvue de moyens de libération et bien proclamée jusqu'aux dieux et aux hommes. Et maintenant, notre enseignant a disparu.' C'est ainsi, Cunda, qu’un tel enseignant, lorsqu'il décède, est un sujet de regret pour ses disciples. »

สาวกานนุตปฺปสตฺถุ

L'enseignant non regretté par les disciples

๑๗๑. ‘‘อิธ ปน, จุนฺท, สตฺถา จ โลเก อุทปาทิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. วิญฺญาปิตตฺถา จสฺส โหนฺติ สาวกา สทฺธมฺเม, เกวลญฺจ เตสํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ อาวิกตํ โหติ อุตฺตานีกตํ สพฺพสงฺคาหปทกตํ สปฺปาฏิหีรกตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. อถ เนสํ สตฺถุโน อนฺตรธานํ โหติ. เอวรูโป โข, จุนฺท, สตฺถา สาวกานํ กาลงฺกโต อนนุตปฺโป โหติ. ตํ กิสฺส เหตุ? สตฺถา จ โน โลเก อุทปาทิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. วิญฺญาปิตตฺถา จมฺห สทฺธมฺเม, เกวลญฺจ โน ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ อาวิกตํ โหติ อุตฺตานีกตํ สพฺพสงฺคาหปทกตํ สปฺปาฏิหีรกตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. อถ โน สตฺถุโน อนฺตรธานํ โหตีติ. เอวรูโป โข, จุนฺท, สตฺถา สาวกานํ กาลงฺกโต อนนุตปฺโป โหติ.

171. « Or, Cunda, supposons ici qu’un enseignant apparaisse dans le monde, un Arhat, un Parfaitement Éveillé ; que le Dhamma soit bien exposé, parfaitement communiqué, menant à la délivrance, conduisant à l'apaisement, proclamé par un Parfaitement Éveillé ; et que ses disciples aient pleinement compris le sens du Saint Dhamma, et que la vie sainte leur ait été rendue totalement complète, manifeste, élucidée, synthétisée dans tous ses aspects, pourvue de moyens de libération et bien proclamée jusqu'aux dieux et aux hommes. Puis, survient la disparition de leur enseignant. Un tel enseignant, Cunda, lorsqu'il décède, n’est pas un sujet de regret pour ses disciples. Pour quelle raison ? Ils se disent : 'Un enseignant, un Arhat, un Parfaitement Éveillé, était apparu pour nous dans le monde ; le Dhamma était bien exposé... proclamé par un Parfaitement Éveillé ; et nous avons pleinement compris le sens du Saint Dhamma, et la vie sainte nous a été rendue totalement complète, manifeste, élucidée, synthétisée dans tous ses aspects, pourvue de moyens de libération et bien proclamée jusqu'aux dieux et aux hommes. Et maintenant, notre enseignant a disparu.' C'est pourquoi, Cunda, un tel enseignant, lorsqu'il décède, n’est pas un sujet de regret pour ses disciples. »

พฺรหฺมจริยอปริปูราทิกถา

Discours sur l'imperfection de la vie sainte et autres conditions

๑๗๒. ‘‘เอเตหิ เจปิ, จุนฺท, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ โหติ, โน จ โข สตฺถา โหติ เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. เอวํ ตํ พฺรหฺมจริยํ อปริปูรํ โหติ เตนงฺเคน.

172. « Cunda, même si la vie sainte est dotée de ces caractéristiques susmentionnées, si l'enseignant n'est pas un ancien, expérimenté, ordonné depuis longtemps, avancé en âge et parvenu au terme de sa vie, alors cette vie sainte est, de ce fait, incomplète. »

‘‘ยโต จ โข, จุนฺท, เอเตหิ เจว องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ โหติ, สตฺถา จ โหติ เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต. เอวํ ตํ พฺรหฺมจริยํ ปริปูรํ โหติ เตนงฺเคน.

« Mais quand, Cunda, la vie sainte est dotée de ces caractéristiques, et que l'enseignant est un ancien, expérimenté, ordonné depuis longtemps, avancé en âge et parvenu au terme de sa vie, alors cette vie sainte est, de ce fait, complète. »

๑๗๓. ‘‘เอเตหิ เจปิ, จุนฺท, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ โหติ, สตฺถา จ โหติ เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, โน จ ขฺวสฺส เถรา ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา ปตฺตโยคกฺเขมา. อลํ สมกฺขาตุํ สทฺธมฺมสฺส, อลํ อุปฺปนฺนํ [Pg.102] ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมหิ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสตุํ. เอวํ ตํ พฺรหฺมจริยํ อปริปูรํ โหติ เตนงฺเคน.

173. « Cunda, même si la vie sainte est dotée de ces caractéristiques, et que l'enseignant est un ancien, expérimenté, ordonné depuis longtemps, avancé en âge et parvenu au terme de sa vie, mais qu’il n’a pas parmi ses disciples des moines anciens qui soient compétents, bien disciplinés, assurés, ayant atteint la sécurité vis-à-vis des liens, capables de bien exposer le Saint Dhamma, et capables de réfuter légitimement et avec succès les doctrines étrangères qui surviennent pour enseigner le Dhamma de manière prodigieuse ; alors cette vie sainte est, de ce fait, incomplète. »

‘‘ยโต จ โข, จุนฺท, เอเตหิ เจว องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ โหติ, สตฺถา จ โหติ เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, เถรา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา ปตฺตโยคกฺเขมา. อลํ สมกฺขาตุํ สทฺธมฺมสฺส, อลํ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมหิ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสตุํ. เอวํ ตํ พฺรหฺมจริยํ ปริปูรํ โหติ เตนงฺเคน.

« Mais quand, Cunda, la vie sainte est dotée de ces caractéristiques, que l'enseignant est un ancien, expérimenté, ordonné depuis longtemps... et qu’il a parmi ses disciples des moines anciens qui soient compétents, bien disciplinés, assurés, ayant atteint la sécurité vis-à-vis des liens, capables de bien exposer le Saint Dhamma, et capables de réfuter légitimement et avec succès les doctrines étrangères qui surviennent pour enseigner le Dhamma de manière prodigieuse ; alors, en ce temps-là, cette vie sainte est, de ce fait, complète. »

๑๗๔. ‘‘เอเตหิ เจปิ, จุนฺท, องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ โหติ, สตฺถา จ โหติ เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, เถรา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา ปตฺตโยคกฺเขมา. อลํ สมกฺขาตุํ สทฺธมฺมสฺส, อลํ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมหิ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสตุํ. โน จ ขฺวสฺส มชฺฌิมา ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ…เป… มชฺฌิมา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ, โน จ ขฺวสฺส นวา ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ…เป… นวา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ, โน จ ขฺวสฺส เถรา ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ…เป… เถรา จสฺส ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ, โน จ ขฺวสฺส มชฺฌิมา ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ…เป… มชฺฌิมา จสฺส ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ, โน จ ขฺวสฺส นวา ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ…เป… นวา จสฺส ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ, โน จ ขฺวสฺส อุปาสกา สาวกา โหนฺติ คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน…เป… อุปาสกา จสฺส สาวกา โหนฺติ คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน, โน จ ขฺวสฺส อุปาสกา สาวกา โหนฺติ คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน…เป… อุปาสกา จสฺส สาวกา โหนฺติ คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน, โน จ ขฺวสฺส อุปาสิกา สาวิกา โหนฺติ คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย…เป… อุปาสิกา จสฺส สาวิกา โหนฺติ คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย, โน จ ขฺวสฺส อุปาสิกา สาวิกา โหนฺติ คิหินิโย โอทาตวสนา กามโภคินิโย…เป… อุปาสิกา จสฺส สาวิกา โหนฺติ คิหินิโย โอทาตวสนา กามโภคินิโย, โน จ ขฺวสฺส พฺรหฺมจริยํ โหติ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ…เป… พฺรหฺมจริยญฺจสฺส โหติ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว [Pg.103] เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ, โน จ โข ลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺตํ. เอวํ ตํ พฺรหฺมจริยํ อปริปูรํ โหติ เตนงฺเคน.

174. « Cunda, si cette vie sainte était dotée de ces facteurs : que le Maître soit un ancien d’une grande ancienneté, ordonné depuis longtemps, avancé en âge, parvenu au terme de sa vie ; que ses disciples moines anciens soient habiles, bien disciplinés, assurés, ayant atteint la sécurité vis-à-vis des liens, capables d’exposer la vraie doctrine et de réfuter avec pertinence toute doctrine adverse pour enseigner le Dhamma de manière libératrice ; mais que ses disciples moines de rang moyen ne le soient pas... ou que ses disciples moines nouveaux ne le soient pas... ou que ses disciples moniales anciennes, moyennes ou nouvelles ne le soient pas... ou que ses disciples laïcs (hommes) vêtus de blanc, qu’ils mènent une vie de célibat ou qu’ils jouissent des plaisirs sensuels, ne le soient pas... ou que ses disciples laïques (femmes) vêtues de blanc, qu’elles mènent une vie de célibat ou qu’elles jouissent des plaisirs sensuels, ne le soient pas ; et si cette vie sainte n’était pas prospère, florissante, largement répandue, connue de beaucoup, étendue et bien proclamée parmi les dieux et les hommes, ou si elle n’avait pas atteint le summum des gains et de la renommée ; alors, en raison de ce manque, cette vie sainte serait incomplète. »

‘‘ยโต จ โข, จุนฺท, เอเตหิ เจว องฺเคหิ สมนฺนาคตํ พฺรหฺมจริยํ โหติ, สตฺถา จ โหติ เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต, เถรา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา ปตฺตโยคกฺเขมา. อลํ สมกฺขาตุํ สทฺธมฺมสฺส, อลํ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมหิ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสตุํ. มชฺฌิมา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ…เป… นวา จสฺส ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ…เป… เถรา จสฺส ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ…เป… มชฺฌิมา จสฺส ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ…เป… นวา จสฺส ภิกฺขุนิโย สาวิกา โหนฺติ…เป… อุปาสกา จสฺส สาวกา โหนฺติ…เป… คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน. อุปาสกา จสฺส สาวกา โหนฺติ คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน…เป… อุปาสิกา จสฺส สาวิกา โหนฺติ คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย…เป… อุปาสิกา จสฺส สาวิกา โหนฺติ คิหินิโย โอทาตวสนา กามโภคินิโย…เป… พฺรหฺมจริยญฺจสฺส โหติ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ, ลาภคฺคปฺปตฺตญฺจ ยสคฺคปฺปตฺตญฺจ. เอวํ ตํ พฺรหฺมจริยํ ปริปูรํ โหติ เตนงฺเคน.

« Mais dès lors, Cunda, que cette vie sainte est dotée de ces facteurs : que le Maître est un ancien d’une grande ancienneté, ordonné depuis longtemps, avancé en âge, parvenu au terme de sa vie ; que ses disciples moines anciens sont habiles, bien disciplinés, assurés, ayant atteint la sécurité vis-à-vis des liens, capables d’exposer la vraie doctrine et de réfuter avec pertinence toute doctrine adverse pour enseigner le Dhamma de manière libératrice ; que ses disciples moines de rang moyen le sont aussi... que ses disciples moines nouveaux le sont aussi... que ses disciples moniales anciennes, moyennes et nouvelles le sont aussi... que ses disciples laïcs (hommes) vêtus de blanc, qu’ils mènent une vie de célibat ou qu’ils jouissent des plaisirs sensuels, le sont aussi... que ses disciples laïques (femmes) vêtues de blanc, qu’elles mènent une vie de célibat ou qu’elles jouissent des plaisirs sensuels, le sont aussi ; et que cette vie sainte est prospère, florissante, largement répandue, connue de beaucoup, étendue et bien proclamée parmi les dieux et les hommes, ayant atteint le summum des gains et de la renommée ; alors, grâce à ces facteurs, cette vie sainte est complète. »

๑๗๕. ‘‘อหํ โข ปน, จุนฺท, เอตรหิ สตฺถา โลเก อุปฺปนฺโน อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ธมฺโม จ สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. วิญฺญาปิตตฺถา จ เม สาวกา สทฺธมฺเม, เกวลญฺจ เตสํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ อาวิกตํ อุตฺตานีกตํ สพฺพสงฺคาหปทกตํ สปฺปาฏิหีรกตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ. อหํ โข ปน, จุนฺท, เอตรหิ สตฺถา เถโร รตฺตญฺญู จิรปพฺพชิโต อทฺธคโต วโยอนุปฺปตฺโต.

175. « Or, Cunda, je suis maintenant apparu dans le monde en tant qu'Enseignant, Arahant, pleinement Éveillé. Le Dhamma est bien exposé, parfaitement proclamé, menant à la libération, conduisant à la paix, et révélé par le pleinement Éveillé. Mes disciples ont compris le sens de la vraie doctrine, et pour eux, la vie sainte, parfaitement accomplie, a été manifestée, rendue claire, synthétisée en tous ses points, dotée d'un caractère libérateur et bien proclamée parmi les dieux et les hommes. Cunda, je suis maintenant l'Enseignant, un ancien d'une grande ancienneté, ordonné depuis longtemps, avancé en âge, parvenu au terme de ma vie. »

‘‘สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ เถรา ภิกฺขู สาวกา โหนฺติ วิยตฺตา วินีตา วิสารทา ปตฺตโยคกฺเขมา. อลํ สมกฺขาตุํ สทฺธมฺมสฺส, อลํ อุปฺปนฺนํ ปรปฺปวาทํ สหธมฺเมหิ สุนิคฺคหิตํ นิคฺคเหตฺวา สปฺปาฏิหาริยํ ธมฺมํ เทเสตุํ. สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ มชฺฌิมา ภิกฺขู สาวกา…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ นวา ภิกฺขู สาวกา…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ เถรา ภิกฺขุนิโย สาวิกา…เป… สนฺติ โข [Pg.104] ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ มชฺฌิมา ภิกฺขุนิโย สาวิกา…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ นวา ภิกฺขุนิโย สาวิกา…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ อุปาสกา สาวกา คิหี โอทาตวสนา พฺรหฺมจาริโน…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ อุปาสกา สาวกา คิหี โอทาตวสนา กามโภคิโน…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ อุปาสิกา สาวิกา คิหินิโย โอทาตวสนา พฺรหฺมจารินิโย…เป… สนฺติ โข ปน เม, จุนฺท, เอตรหิ อุปาสิกา สาวิกา คิหินิโย โอทาตวสนา กามโภคินิโย…เป… เอตรหิ โข ปน เม, จุนฺท, พฺรหฺมจริยํ อิทฺธญฺเจว ผีตญฺจ วิตฺถาริกํ พาหุชญฺญํ ปุถุภูตํ ยาว เทวมนุสฺเสหิ สุปฺปกาสิตํ.

« Il existe maintenant pour moi, Cunda, des disciples moines anciens qui sont habiles, bien disciplinés, assurés, ayant atteint la sécurité vis-à-vis des liens, capables d'exposer la vraie doctrine et de réfuter avec pertinence toute doctrine adverse pour enseigner le Dhamma de manière libératrice. Il existe maintenant pour moi, Cunda, des disciples moines de rang moyen... des moines nouveaux... des moniales anciennes... des moniales de rang moyen... des moniales nouvelles... des disciples laïcs (hommes) vêtus de blanc menant une vie de célibat... des disciples laïcs jouissant des plaisirs sensuels... des disciples laïques (femmes) vêtues de blanc menant une vie de célibat... des disciples laïques jouissant des plaisirs sensuels. Et maintenant pour moi, Cunda, cette vie sainte est prospère, florissante, largement répandue, connue de beaucoup, étendue et bien proclamée parmi les dieux et les hommes. »

๑๗๖. ‘‘ยาวตา โข, จุนฺท, เอตรหิ สตฺถาโร โลเก อุปฺปนฺนา, นาหํ, จุนฺท, อญฺญํ เอกสตฺถารมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺตํ ยถริวาหํ. ยาวตา โข ปน, จุนฺท, เอตรหิ สงฺโฆ วา คโณ วา โลเก อุปฺปนฺโน; นาหํ, จุนฺท, อญฺญํ เอกํ สํฆมฺปิ สมนุปสฺสามิ เอวํลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺตํ ยถริวายํ, จุนฺท, ภิกฺขุสงฺโฆ. ยํ โข ตํ, จุนฺท, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สพฺพาการสมฺปนฺนํ สพฺพาการปริปูรํ อนูนมนธิกํ สฺวากฺขาตํ เกวลํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ สุปฺปกาสิต’นฺติ. อิทเมว ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สพฺพาการสมฺปนฺนํ…เป… สุปฺปกาสิต’นฺติ.

176. « Cunda, parmi tous les maîtres qui sont apparus dans le monde à l'heure actuelle, je n'en vois aucun autre qui ait atteint un tel sommet de gain et de renommée que moi-même. De même, Cunda, parmi toutes les communautés ou groupes apparus dans le monde à l'heure actuelle, je ne vois aucune autre communauté qui ait atteint un tel sommet de gain et de renommée que cette communauté de moines. Cunda, si l'on devait dire d'un enseignement, en parlant avec justesse : 'Il est parfait en tous ses aspects, complet en tous ses détails, sans manque ni surplus, bien exposé et intégralement accompli', c'est précisément de cet enseignement-ci que l'on devrait le dire, en affirmant : 'Il est parfait en tous ses aspects... bien exposé et intégralement accompli'. »

‘‘อุทโก สุทํ, จุนฺท, รามปุตฺโต เอวํ วาจํ ภาสติ – ‘ปสฺสํ น ปสฺสตี’ติ. กิญฺจ ปสฺสํ น ปสฺสตีติ? ขุรสฺส สาธุนิสิตสฺส ตลมสฺส ปสฺสติ, ธารญฺจ ขฺวสฺส น ปสฺสติ. อิทํ วุจฺจติ – ‘ปสฺสํ น ปสฺสตี’ติ. ยํ โข ปเนตํ, จุนฺท, อุทเกน รามปุตฺเตน ภาสิตํ หีนํ คมฺมํ โปถุชฺชนิกํ อนริยํ อนตฺถสํหิตํ ขุรเมว สนฺธาย. ยญฺจ ตํ, จุนฺท, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘ปสฺสํ น ปสฺสตี’ติ, อิทเมว ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘ปสฺสํ น ปสฺสตี’ติ. กิญฺจ ปสฺสํ น ปสฺสตีติ? เอวํ สพฺพาการสมฺปนฺนํ สพฺพาการปริปูรํ อนูนมนธิกํ สฺวากฺขาตํ เกวลํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ สุปฺปกาสิตนฺติ, อิติ เหตํ ปสฺสติ. อิทเมตฺถ อปกฑฺเฒยฺย, เอวํ ตํ ปริสุทฺธตรํ อสฺสาติ, อิติ เหตํ น ปสฺสติ. อิทเมตฺถ อุปกฑฺเฒยฺย, เอวํ ตํ ปริปูรํ อสฺสาติ, อิติ [Pg.105] เหตํ น ปสฺสติ. อิทํ วุจฺจติ จุนฺท – ‘ปสฺสํ น ปสฺสตี’ติ. ยํ โข ตํ, จุนฺท, สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สพฺพาการสมฺปนฺนํ…เป… พฺรหฺมจริยํ สุปฺปกาสิต’นฺติ. อิทเมว ตํ สมฺมา วทมาโน วเทยฺย – ‘สพฺพาการสมฺปนฺนํ สพฺพาการปริปูรํ อนูนมนธิกํ สฺวากฺขาตํ เกวลํ ปริปูรํ พฺรหฺมจริยํ สุปฺปกาสิต’นฺติ.

« Cunda, Udaka, fils de Rāma, avait coutume de dire : 'Tout en voyant, il ne voit pas'. Et que voit-il sans voir ? Il voit la lame d'un rasoir bien aiguisé, mais il n'en voit pas le tranchant. C'est ce qu'il appelle 'tout en voyant, il ne voit pas'. Or, Cunda, ce que disait Udaka Rāmaputta est inférieur, vulgaire, commun, non noble et sans profit, car cela ne concernait qu'un rasoir. Mais si l'on devait dire avec justesse 'tout en voyant, il ne voit pas', c'est à propos de ceci qu'on devrait le dire. Et que voit-on sans voir ? On voit cet enseignement spirituel ainsi bien exposé, parfait en tous ses aspects, complet en tous ses détails, sans manque ni surplus, intégralement accompli. On le voit ainsi. Cependant, on ne voit rien ici qui devrait être retranché pour le rendre plus pur, et on ne voit rien ici qui devrait être ajouté pour le rendre plus complet. C'est cela qu'on appelle, Cunda : 'tout en voyant, il ne voit pas'. Cunda, si l'on devait dire d'un enseignement, en parlant avec justesse : 'Il est parfait en tous ses aspects... bien exposé et intégralement accompli', c'est précisément de cet enseignement-ci que l'on devrait le dire avec justesse : 'Il est parfait en tous ses aspects, complet en tous ses détails, sans manque ni surplus, bien exposé et intégralement accompli'. »

สงฺคายิตพฺพธมฺโม

Les enseignements à réciter ensemble

๑๗๗. ตสฺมาติห, จุนฺท, เย โว มยา ธมฺมา อภิญฺญา เทสิตา, ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคมฺม สมาคมฺม อตฺเถน อตฺถํ พฺยญฺชเนน พฺยญฺชนํ สงฺคายิตพฺพํ น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม จ เต, จุนฺท, ธมฺมา มยา อภิญฺญา เทสิตา, ยตฺถ สพฺเพเหว สงฺคมฺม สมาคมฺม อตฺเถน อตฺถํ พฺยญฺชเนน พฺยญฺชนํ สงฺคายิตพฺพํ น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ? เสยฺยถิทํ – จตฺตาโร สติปฏฺฐานา, จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา, จตฺตาโร อิทฺธิปาทา, ปญฺจินฺทฺริยานิ, ปญฺจ พลานิ, สตฺต โพชฺฌงฺคา, อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค. อิเม โข เต, จุนฺท, ธมฺมา มยา อภิญฺญา เทสิตา. ยตฺถ สพฺเพเหว สงฺคมฺม สมาคมฺม อตฺเถน อตฺถํ พฺยญฺชเนน พฺยญฺชนํ สงฺคายิตพฺพํ น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

177. « C'est pourquoi, Cunda, tous ces enseignements que je vous ai fait connaître par ma connaissance directe, vous devez tous vous réunir et vous assembler pour les réciter ensemble, en confrontant le sens avec le sens et la lettre avec la lettre, sans vous disputer, afin que cette vie sainte soit durable et subsiste longtemps, pour le bien du grand nombre, pour le bonheur du grand nombre, par compassion pour le monde, pour l'utilité, le bien et le bonheur des dieux et des hommes. Et quels sont, Cunda, ces enseignements que je vous ai fait connaître par ma connaissance directe... ? Ce sont : les quatre établissements de la présence d'esprit, les quatre efforts justes, les quatre bases du pouvoir spirituel, les cinq facultés, les cinq forces, les sept facteurs d'éveil et le noble chemin octuple. Ce sont là, Cunda, les enseignements que je vous ai fait connaître par ma connaissance directe, sur lesquels vous devez tous vous réunir et vous assembler pour les réciter ensemble, en confrontant le sens avec le sens et la lettre avec la lettre, sans vous disputer, afin que cette vie sainte soit durable et subsiste longtemps, pour le bien du grand nombre, pour le bonheur du grand nombre, par compassion pour le monde, pour l'utilité, le bien et le bonheur des dieux et des hommes. »

สญฺญาเปตพฺพวิธิ

La méthode pour instruire

๑๗๘. ‘‘เตสญฺจ โว, จุนฺท, สมคฺคานํ สมฺโมทมานานํ อวิวทมานานํ สิกฺขตํ อญฺญตโร สพฺรหฺมจารี สงฺเฆ ธมฺมํ ภาเสยฺย. ตตฺร เจ ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อยํ โข อายสฺมา อตฺถญฺเจว มิจฺฉา คณฺหาติ, พฺยญฺชนานิ จ มิจฺฉา โรเปตี’ติ. ตสฺส เนว อภินนฺทิตพฺพํ น ปฏิกฺโกสิตพฺพํ, อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิมสฺส นุ โข, อาวุโส, อตฺถสฺส อิมานิ วา พฺยญฺชนานิ เอตานิ วา พฺยญฺชนานิ กตมานิ โอปายิกตรานิ, อิเมสญฺจ พฺยญฺชนานํ อยํ วา อตฺโถ เอโส วา อตฺโถ [Pg.106] กตโม โอปายิกตโร’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘อิมสฺส โข, อาวุโส, อตฺถสฺส อิมาเนว พฺยญฺชนานิ โอปายิกตรานิ, ยา เจว เอตานิ; อิเมสญฺจ พฺยญฺชนานํ อยเมว อตฺโถ โอปายิกตโร, ยา เจว เอโส’ติ. โส เนว อุสฺสาเทตพฺโพ น อปสาเทตพฺโพ, อนุสฺสาเทตฺวา อนปสาเทตฺวา สฺเวว สาธุกํ สญฺญาเปตพฺโพ ตสฺส จ อตฺถสฺส เตสญฺจ พฺยญฺชนานํ นิสนฺติยา.

178. « Cunda, alors que vous vivez en harmonie, dans une joie partagée et sans dispute, il se peut qu'un compagnon dans la vie sainte expose le Dhamma au milieu de la communauté. Si vous pensez à ce sujet : 'Cet vénérable saisit mal le sens et emploie mal les termes', vous ne devez ni l'approuver ni le réprimander. Sans l'approuver ni le réprimander, il convient de l'interroger ainsi : 'Ami, pour ce sens, quels sont les termes les plus appropriés, ceux-ci ou ceux-là ? Et pour ces termes, quel est le sens le plus approprié, celui-ci ou celui-là ?' S'il répond : 'Ami, pour ce sens, ce sont ces termes-ci qui sont les plus appropriés ; et pour ces termes, c'est ce sens-ci qui est le plus approprié', il ne faut ni le flatter ni le rabaisser, mais l'instruire avec soin pour qu'il examine attentivement ce sens et ces termes. »

๑๗๙. ‘‘อปโรปิ เจ, จุนฺท, สพฺรหฺมจารี สงฺเฆ ธมฺมํ ภาเสยฺย. ตตฺร เจ ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อยํ โข อายสฺมา อตฺถญฺหิ โข มิจฺฉา คณฺหาติ พฺยญฺชนานิ สมฺมา โรเปตี’ติ. ตสฺส เนว อภินนฺทิตพฺพํ น ปฏิกฺโกสิตพฺพํ, อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิเมสํ นุ โข, อาวุโส, พฺยญฺชนานํ อยํ วา อตฺโถ เอโส วา อตฺโถ กตโม โอปายิกตโร’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘อิเมสํ โข, อาวุโส, พฺยญฺชนานํ อยเมว อตฺโถ โอปายิกตโร, ยา เจว เอโส’ติ. โส เนว อุสฺสาเทตพฺโพ น อปสาเทตพฺโพ, อนุสฺสาเทตฺวา อนปสาเทตฺวา สฺเวว สาธุกํ สญฺญาเปตพฺโพ ตสฺเสว อตฺถสฺส นิสนฺติยา.

179. « De même, Cunda, si un autre compagnon dans la vie sainte expose le Dhamma au milieu de la communauté et que vous pensiez : 'Cet vénérable saisit mal le sens, mais emploie correctement les termes', vous ne devez ni l'approuver ni le réprimander. Sans l'approuver ni le réprimander, il convient de l'interroger ainsi : 'Ami, pour ces termes, quel est le sens le plus approprié, celui-ci ou celui-là ?' S'il répond : 'Ami, pour ces termes, c'est ce sens-ci qui est le plus approprié', il ne faut ni le flatter ni le rabaisser, mais l'instruire avec soin pour qu'il examine attentivement ce sens-là précisément. »

๑๘๐. ‘‘อปโรปิ เจ, จุนฺท, สพฺรหฺมจารี สงฺเฆ ธมฺมํ ภาเสยฺย. ตตฺร เจ ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อยํ โข อายสฺมา อตฺถญฺหิ โข สมฺมา คณฺหาติ พฺยญฺชนานิ มิจฺฉา โรเปตี’ติ. ตสฺส เนว อภินนฺทิตพฺพํ น ปฏิกฺโกสิตพฺพํ; อนภินนฺทิตฺวา อปฺปฏิกฺโกสิตฺวา โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘อิมสฺส นุ โข, อาวุโส, อตฺถสฺส อิมานิ วา พฺยญฺชนานิ เอตานิ วา พฺยญฺชนานิ กตมานิ โอปายิกตรานี’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘อิมสฺส โข, อาวุโส, อตฺถสฺส อิมาเนว พฺยญฺชนานิ โอปยิกตรานิ, ยานิ เจว เอตานี’ติ. โส เนว อุสฺสาเทตพฺโพ น อปสาเทตพฺโพ; อนุสฺสาเทตฺวา อนปสาเทตฺวา สฺเวว สาธุกํ สญฺญาเปตพฺโพ เตสญฺเญว พฺยญฺชนานํ นิสนฺติยา.

180. « Si un autre compagnon dans la vie sainte, Cunda, prêche le Dhamma au sein du Sangha, et que vous pensiez : 'Cet homme vénérable saisit certes correctement le sens, mais exprime mal les mots', alors il ne faut ni s'en réjouir ni le blâmer. Sans s'en réjouir ni le blâmer, il convient de lui dire : 'Cher ami, pour ce sens, lesquelles de ces expressions ou de celles-là sont les plus appropriées ?' S'il répond : 'Cher ami, pour ce sens, seules ces expressions sont les plus appropriées, plutôt que celles-là', alors il ne faut ni l'exalter ni le rabaisser. Sans l'exalter ni le rabaisser, on doit simplement l'amener à bien comprendre l'examen de ces expressions mêmes. »

๑๘๑. ‘‘อปโรปิ เจ, จุนฺท, สพฺรหฺมจารี สงฺเฆ ธมฺมํ ภาเสยฺย. ตตฺร เจ ตุมฺหากํ เอวมสฺส – ‘อยํ โข อายสฺมา อตฺถญฺเจว สมฺมา คณฺหาติ พฺยญฺชนานิ [Pg.107] จ สมฺมา โรเปตี’ติ. ตสฺส ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตพฺพํ อนุโมทิตพฺพํ; ตสฺส ‘สาธู’ติ ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘ลาภา โน อาวุโส, สุลทฺธํ โน อาวุโส, เย มยํ อายสฺมนฺตํ ตาทิสํ สพฺรหฺมจารึ ปสฺสาม เอวํ อตฺถุเปตํ พฺยญฺชนุเปต’นฺติ.

181. « Si un autre compagnon dans la vie sainte, Cunda, prêche le Dhamma au sein du Sangha, et que vous pensiez : 'Cet homme vénérable saisit certes correctement le sens et exprime aussi correctement les mots', alors il convient de se réjouir de ses paroles et de les approuver en disant : 'C’est bien'. S’étant réjoui de ses paroles et les ayant approuvées en disant : 'C’est bien', il convient de lui dire : 'C'est pour nous un gain, c'est pour nous une grande chance, cher ami, que nous voyions un tel compagnon dans la vie sainte, doué d’un tel sens et d’une telle expression'. »

ปจฺจยานุญฺญาตการณํ

La raison de l'autorisation des nécessités de la vie

๑๘๒. ‘‘น โว อหํ, จุนฺท, ทิฏฺฐธมฺมิกานํเยว อาสวานํ สํวราย ธมฺมํ เทเสมิ. น ปนาหํ, จุนฺท, สมฺปรายิกานํเยว อาสวานํ ปฏิฆาตาย ธมฺมํ เทเสมิ. ทิฏฺฐธมฺมิกานํ เจวาหํ, จุนฺท, อาสวานํ สํวราย ธมฺมํ เทเสมิ; สมฺปรายิกานญฺจ อาสวานํ ปฏิฆาตาย. ตสฺมาติห, จุนฺท, ยํ โว มยา จีวรํ อนุญฺญาตํ, อลํ โว ตํ – ยาวเทว สีตสฺส ปฏิฆาตาย, อุณฺหสฺส ปฏิฆาตาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสป สมฺผสฺสานํ ปฏิฆาตาย, ยาวเทว หิริโกปีนปฏิจฺฉาทนตฺถํ. โย โว มยา ปิณฺฑปาโต อนุญฺญาโต, อลํ โว โส ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย, อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จ. ยํ โว มยา เสนาสนํ อนุญฺญาตํ, อลํ โว ตํ ยาวเทว สีตสฺส ปฏิฆาตาย, อุณฺหสฺส ปฏิฆาตาย, ฑํสมกสวาตาตปสรีสปสมฺผสฺสานํ ปฏิฆาตาย, ยาวเทว อุตุปริสฺสยวิโนทน ปฏิสลฺลานารามตฺถํ. โย โว มยา คิลานปจฺจยเภสชฺช ปริกฺขาโร อนุญฺญาโต, อลํ โว โส ยาวเทว อุปฺปนฺนานํ เวยฺยาพาธิกานํ เวทนานํ ปฏิฆาตาย อพฺยาปชฺชปรมตาย.

182. « Cunda, ce n'est pas seulement pour la restriction des souillures liées à la vie présente que je vous enseigne le Dhamma. Et ce n'est pas non plus seulement pour l'élimination des souillures liées à la vie future que je vous enseigne le Dhamma. Cunda, je vous enseigne le Dhamma à la fois pour la restriction des souillures liées à la vie présente et pour l'élimination des souillures liées à la vie future. C'est pourquoi, Cunda, la robe que je vous ai autorisée est suffisante pour vous protéger du froid, pour vous protéger de la chaleur, pour vous protéger du contact des taons, des moustiques, du vent, du soleil et des reptiles, et uniquement pour couvrir les parties honteuses. La nourriture d'aumône que je vous ai autorisée est suffisante uniquement pour la subsistance et le maintien de ce corps, pour mettre fin à la souffrance de la faim et pour soutenir la vie sainte, en pensant : 'Ainsi, j'éliminerai la sensation ancienne et je ne ferai pas naître de sensation nouvelle ; j'aurai de quoi subsister, je serai sans reproche et je vivrai dans le confort'. Le logement que je vous ai autorisé est suffisant pour vous protéger du froid, pour vous protéger de la chaleur, pour vous protéger du contact des taons, des moustiques, du vent, du soleil et des reptiles, et uniquement pour écarter les dangers des saisons et pour goûter au plaisir de la retraite. Les médicaments et provisions pour les malades que je vous ai autorisés sont suffisants pour éliminer les sensations de douleur dues aux maladies qui surviennent et pour atteindre le plus haut degré de bien-être sans affliction. »

สุขลฺลิกานุโยโค

L'attachement à la recherche du plaisir

๑๘๓. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘สุขลฺลิกานุโยคมนุยุตฺตา สมณา สกฺยปุตฺติยา วิหรนฺตี’ติ. เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘กตโม โส[Pg.108], อาวุโส, สุขลฺลิกานุโยโค? สุขลฺลิกานุโยคา หิ พหู อเนกวิหิตา นานปฺปการกา’ติ.

183. « Il est tout à fait possible, Cunda, que des errants d'autres écoles disent : 'Les ascètes fils de Sakya vivent attachés à la recherche du plaisir.' À de tels errants d'autres écoles, il convient de répondre : 'Quel est donc, chers amis, cet attachement à la recherche du plaisir ? Car l'attachement à la recherche du plaisir est multiple, de diverses sortes et de différents aspects'. »

‘‘จตฺตาโรเม, จุนฺท, สุขลฺลิกานุโยคา หีนา คมฺมา โปถุชฺชนิกา อนริยา อนตฺถสํหิตา น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร?

« Cunda, il existe ces quatre formes d'attachement à la recherche du plaisir qui sont viles, vulgaires, propres aux gens du commun, ignobles et sans profit ; elles ne mènent ni au désenchantement, ni au détachement, ni à la cessation, ni à la paix, ni à la connaissance supérieure, ni à l'éveil, ni au Nibbāna. Quelles sont ces quatre ? »

‘‘อิธ, จุนฺท, เอกจฺโจ พาโล ปาเณ วธิตฺวา วธิตฺวา อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ. อยํ ปฐโม สุขลฺลิกานุโยโค.

« Ici, Cunda, un certain insensé, après avoir tué et encore tué des êtres vivants, se procure du plaisir et se complaît. C'est la première forme d'attachement à la recherche du plaisir. »

‘‘ปุน จปรํ, จุนฺท, อิเธกจฺโจ อทินฺนํ อาทิยิตฺวา อาทิยิตฺวา อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ. อยํ ทุติโย สุขลฺลิกานุโยโค.

« De plus, Cunda, ici un certain insensé, après avoir pris et encore pris ce qui n'est pas donné, se procure du plaisir et se complaît. C'est la deuxième forme d'attachement à la recherche du plaisir. »

‘‘ปุน จปรํ, จุนฺท, อิเธกจฺโจ มุสา ภณิตฺวา ภณิตฺวา อตฺตานํ สุเขติ ปีเณติ. อยํ ตติโย สุขลฺลิกานุโยโค.

« De plus, Cunda, ici un certain insensé, après avoir proféré et encore proféré des mensonges, se procure du plaisir et se complaît. C'est la troisième forme d'attachement à la recherche du plaisir. »

‘‘ปุน จปรํ, จุนฺท, อิเธกจฺโจ ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิโต สมงฺคีภูโต ปริจาเรติ. อยํ จตุตฺโถ สุขลฺลิกานุโยโค.

« De plus, Cunda, ici un certain insensé, étant pourvu et doté des cinq types de plaisirs sensuels, s'y adonne. C'est la quatrième forme d'attachement à la recherche du plaisir. »

‘‘อิเม โข, จุนฺท, จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยคา หีนา คมฺมา โปถุชฺชนิกา อนริยา อนตฺถสํหิตา น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ.

« Cunda, ces quatre formes d'attachement à la recherche du plaisir sont viles, vulgaires, propres aux gens du commun, ignobles et sans profit ; elles ne mènent ni au désenchantement, ni au détachement, ni à la cessation, ni à la paix, ni à la connaissance supérieure, ni à l'éveil, ni au Nibbāna. »

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อิเม จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยเค อนุยุตฺตา สมณา สกฺยปุตฺติยา วิหรนฺตี’ติ. เต โว ‘มาเหวํ’ ติสฺสุ วจนียา. น เต โว สมฺมา วทมานา วเทยฺยุํ, อพฺภาจิกฺเขยฺยุํ อสตา อภูเตน.

« Il est possible, Cunda, que des errants d'autres écoles disent : 'Les ascètes fils de Sakya vivent attachés à ces quatre formes de recherche du plaisir.' Vous devriez leur répondre : 'Ne dites pas cela'. Ils ne parleraient pas avec justesse à votre sujet, ils vous calomnieraient avec ce qui n'est ni vrai ni réel. »

๑๘๔. ‘‘จตฺตาโรเม, จุนฺท, สุขลฺลิกานุโยคา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ. กตเม จตฺตาโร?

184. « Cunda, il existe ces quatre autres formes d'attachement à la recherche du plaisir qui mènent exclusivement au désenchantement, au détachement, à la cessation, à la paix, à la connaissance supérieure, à l'éveil et au Nibbāna. Quelles sont ces quatre ? »

‘‘อิธ, จุนฺท, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ปฐโม สุขลฺลิกานุโยโค.

« Ici, Cunda, un moine, s'étant éloigné des plaisirs sensuels et s'étant éloigné des états malsains, entre et demeure dans le premier jhana, qui est accompagné de la pensée appliquée et de la pensée soutenue, et qui possède la joie et le bonheur nés du retrait. C'est la première forme d'attachement à la recherche du plaisir. »

‘‘ปุน [Pg.109] จปรํ, จุนฺท, ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ทุติโย สุขลฺลิกานุโยโค.

« De plus, Cunda, le moine, par l'apaisement de la pensée appliquée et de la pensée soutenue... entre et demeure dans le deuxième jhana. C'est la deuxième forme d'attachement à la recherche du plaisir. »

‘‘ปุน จปรํ, จุนฺท, ภิกฺขุ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ตติโย สุขลฺลิกานุโยโค.

« De plus, Cunda, le moine, par la disparition de la joie... entre et demeure dans le troisième jhana. C'est la troisième forme d'attachement à la recherche du plaisir. »

‘‘ปุน จปรํ, จุนฺท, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ จตุตฺโถ สุขลฺลิกานุโยโค.

« De plus, Cunda, le moine, par l'abandon du plaisir et l'abandon de la douleur... entre et demeure dans le quatrième jhana. C'est la quatrième forme d'attachement à la recherche du plaisir. »

‘‘อิเม โข, จุนฺท, จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยคา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ.

« Cunda, ces quatre formes d'attachement à la recherche du plaisir mènent exclusivement au désenchantement, au détachement, à la cessation, à la paix, à la connaissance supérieure, à l'éveil et au Nibbāna. »

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘‘อิเม จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยเค อนุยุตฺตา สมณา สกฺยปุตฺติยา วิหรนฺตี’ติ. เต โว ‘เอวํ’ ติสฺสุ วจนียา. สมฺมา เต โว วทมานา วเทยฺยุํ, น เต โว อพฺภาจิกฺเขยฺยุํ อสตา อภูเตน.

« Cunda, il se peut que des errants d'autres écoles disent : “Ces ascètes fils des Sakyas vivent adonnés à ces quatre formes d'attachement au plaisir.” On devrait leur répondre : “C'est exact.” En disant cela, ils parleraient conformément à la vérité et ne vous calomnieraient pas par des propos faux ou mensongers. »

สุขลฺลิกานุโยคานิสํโส

Les bienfaits de l'attachement au plaisir

๑๘๕. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อิเม ปนาวุโส, จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยเค อนุยุตฺตานํ วิหรตํ กติ ผลานิ กตานิสํสา ปาฏิกงฺขา’ติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘อิเม โข, อาวุโส, จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยเค อนุยุตฺตานํ วิหรตํ จตฺตาริ ผลานิ จตฺตาโร อานิสํสา ปาฏิกงฺขา. กตเม จตฺตาโร? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ. อิทํ ปฐมํ ผลํ, ปฐโม อานิสํโส. ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อิทํ ทุติยํ ผลํ, ทุติโย อานิสํโส. ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อิทํ ตติยํ ผลํ, ตติโย อานิสํโส. ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิทํ จตุตฺถํ ผลํ จตุตฺโถ อานิสํโส. อิเม [Pg.110] โข, อาวุโส, จตฺตาโร สุขลฺลิกานุโยเค อนุยุตฺตานํ วิหรตํ อิมานิ จตฺตาริ ผลานิ, จตฺตาโร อานิสํสา ปาฏิกงฺขา’’ติ.

185. « Cunda, il se peut que des errants d'autres écoles demandent : “Mais, chers amis, pour ceux qui vivent adonnés à ces quatre formes d'attachement au plaisir, quels fruits et quels bienfaits peut-on espérer ?” À de tels errants, on devrait répondre : “Chers amis, pour ceux qui vivent adonnés à ces quatre formes d'attachement au plaisir, quatre fruits et quatre bienfaits sont à espérer. Quels sont ces quatre ? Ici, chers amis, un moine, par la destruction de trois entraves, est un auditeur entré dans le courant (sotāpanna), non sujet à la déchéance, assuré de sa destination et destiné à l'éveil complet. C'est le premier fruit, le premier bienfait. De plus, un moine, par la destruction de trois entraves et par l'affaiblissement du désir, de la haine et de l'illusion, est un de ceux qui reviennent une seule fois (sakadāgāmī) ; revenant une seule fois en ce monde, il met fin à la souffrance. C'est le deuxième fruit, le deuxième bienfait. De plus, un moine, par la destruction des cinq entraves inférieures, renaît spontanément et y atteint le parinibbāna sans plus jamais revenir de ce monde. C'est le troisième fruit, le troisième bienfait. De plus, un moine, par la destruction des souillures (āsava), réalise par lui-même, grâce à une connaissance directe, dès cette vie, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans souillures, et y demeure après les avoir atteintes. C'est le quatrième fruit, le quatrième bienfait. Chers amis, pour ceux qui vivent adonnés à ces quatre formes d'attachement au plaisir, ce sont là les quatre fruits et les quatre bienfaits auxquels on peut s'attendre.” »

ขีณาสวอภพฺพฐานํ

Les actes impossibles pour celui dont les souillures sont détruites

๑๘๖. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อฏฺฐิตธมฺมา สมณา สกฺยปุตฺติยา วิหรนฺตี’ติ. เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สาวกานํ ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา ยาวชีวํ อนติกฺกมนียา. เสยฺยถาปิ, อาวุโส, อินฺทขีโล วา อโยขีโล วา คมฺภีรเนโม สุนิขาโต อจโล อสมฺปเวธี. เอวเมว โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สาวกานํ ธมฺมา เทสิตา ปญฺญตฺตา ยาวชีวํ อนติกฺกมนียา. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต, อภพฺโพ โส นว ฐานานิ อชฺฌาจริตุํ. อภพฺโพ, อาวุโส, ขีณาสโว ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สมฺปชานมุสา ภาสิตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สนฺนิธิการกํ กาเม ปริภุญฺชิตุํ เสยฺยถาปิ ปุพฺเพ อาคาริกภูโต; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ ฉนฺทาคตึ คนฺตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ โทสาคตึ คนฺตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ โมหาคตึ คนฺตุํ; อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ ภยาคตึ คนฺตุํ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ ปริกฺขีณภวสํโยชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต, อภพฺโพ โส อิมานิ นว ฐานานิ อชฺฌาจริตุ’’นฺติ.

186. « Cunda, il se peut que des errants d'autres écoles disent : “Les ascètes fils des Sakyas vivent sans stabilité dans la doctrine.” À de tels errants, on devrait répondre : “Chers amis, le Bienheureux qui sait, qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé, a enseigné et prescrit à ses disciples des principes qui ne doivent pas être transgressés tout au long de la vie. Tout comme un pilier de pierre ou un pilier de fer, avec une base profonde et bien scellée, est immobile et inébranlable, de même, chers amis, les principes que le Bienheureux qui sait et voit... a enseignés et prescrits à ses disciples ne peuvent être transgressés tout au long de la vie. Chers amis, le moine qui est un Arahant, dont les souillures sont détruites, qui a vécu la vie sainte, fait ce qu'il y avait à faire, déposé le fardeau, atteint son propre but, totalement détruit les entraves de l'existence, et qui est libéré par une connaissance parfaite, est incapable de transgresser neuf points. Il est incapable, chers amis, le moine dont les souillures sont détruites, de priver intentionnellement un être vivant de la vie ; il est incapable de prendre ce qui ne lui est pas donné avec l'intention de voler ; il est incapable d'avoir des rapports sexuels ; il est incapable de mentir sciemment ; il est incapable de stocker des plaisirs des sens pour en jouir comme il le faisait autrefois en tant que laïc ; il est incapable de suivre une mauvaise voie par attachement ; il est incapable de suivre une mauvaise voie par haine ; il est incapable de suivre une mauvaise voie par égarement ; il est incapable de suivre une mauvaise voie par peur. Chers amis, le moine qui est un Arahant... libéré par une connaissance parfaite, est incapable de transgresser ces neuf points.” »

ปญฺหาพฺยากรณํ

L'explication des questions

๑๘๗. ‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘อตีตํ โข อทฺธานํ อารพฺภ สมโณ โคตโม อตีรกํ ญาณทสฺสนํ ปญฺญเปติ, โน จ โข อนาคตํ อทฺธานํ อารพฺภ อตีรกํ ญาณทสฺสนํ ปญฺญเปติ, ตยิทํ กึสุ ตยิทํ กถํสู’ติ? เต จ อญฺญติตฺถิยา [Pg.111] ปริพฺพาชกา อญฺญวิหิตเกน ญาณทสฺสเนน อญฺญวิหิตกํ ญาณทสฺสนํ ปญฺญเปตพฺพํ มญฺญนฺติ ยถริว พาลา อพฺยตฺตา. อตีตํ โข, จุนฺท, อทฺธานํ อารพฺภ ตถาคตสฺส สตานุสาริ ญาณํ โหติ; โส ยาวตกํ อากงฺขติ ตาวตกํ อนุสฺสรติ. อนาคตญฺจ โข อทฺธานํ อารพฺภ ตถาคตสฺส โพธิชํ ญาณํ อุปฺปชฺชติ – ‘อยมนฺติมา ชาติ, นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว’ติ. ‘อตีตํ เจปิ, จุนฺท, โหติ อภูตํ อตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ, น ตํ ตถาคโต พฺยากโรติ. อตีตํ เจปิ, จุนฺท, โหติ ภูตํ ตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ, ตมฺปิ ตถาคโต น พฺยากโรติ. อตีตํ เจปิ จุนฺท, โหติ ภูตํ ตจฺฉํ อตฺถสํหิตํ, ตตฺร กาลญฺญู ตถาคโต โหติ ตสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย. อนาคตํ เจปิ, จุนฺท, โหติ อภูตํ อตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ, น ตํ ตถาคโต พฺยากโรติ…เป… ตสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย. ปจฺจุปฺปนฺนํ เจปิ, จุนฺท, โหติ อภูตํ อตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ, น ตํ ตถาคโต พฺยากโรติ. ปจฺจุปฺปนฺนํ เจปิ, จุนฺท, โหติ ภูตํ ตจฺฉํ อนตฺถสํหิตํ, ตมฺปิ ตถาคโต น พฺยากโรติ. ปจฺจุปฺปนฺนํ เจปิ, จุนฺท, โหติ ภูตํ ตจฺฉํ อตฺถสํหิตํ, ตตฺร กาลญฺญู ตถาคโต โหติ ตสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย.

187. « Cunda, il se peut que des errants d'autres écoles disent : “Concernant le passé, l'ascète Gotama manifeste une connaissance et une vision sans limites, mais il n'en manifeste pas de telle concernant le futur. Qu'est-ce que cela signifie ? Pourquoi en est-il ainsi ?” Ces errants d'autres écoles, comme des gens sots et ignorants, s'imaginent qu'une forme de connaissance et de vision peut être manifestée par une autre. Cunda, concernant le passé, le Tathāgata possède une connaissance qui suit la mémoire ; il se souvient d'autant de choses qu'il le souhaite. Quant au futur, une connaissance née de l'Éveil surgit chez le Tathāgata : “Ceci est ma dernière naissance, il n'y a plus d'existence future pour moi.” Cunda, si un fait passé n'est pas avéré, n'est pas vrai et n'est pas lié au bien, le Tathāgata ne l'énonce pas. Si un fait passé est avéré et vrai, mais n'est pas lié au bien, le Tathāgata ne l'énonce pas non plus. Si un fait passé est avéré, vrai et lié au bien, alors le Tathāgata connaît le moment opportun pour répondre à cette question. Cunda, si un fait futur n'est pas avéré... [jusqu'à] ...pour répondre à cette question. Cunda, si un fait présent n'est pas avéré, n'est pas vrai et n'est pas lié au bien, le Tathāgata ne l'énonce pas. Si un fait présent est avéré et vrai, mais n'est pas lié au bien, le Tathāgata ne l'énonce pas non plus. Si un fait présent est avéré, vrai et lié au bien, alors le Tathāgata connaît le moment opportun pour répondre à cette question. »

๑๘๘. ‘‘อิติ โข, จุนฺท, อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ตถาคโต กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ. ยญฺจ โข, จุนฺท, สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา, สพฺพํ ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธํ, ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ. ยญฺจ, จุนฺท, รตฺตึ ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ, ยญฺจ รตฺตึ อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ, ยํ เอตสฺมึ อนฺตเร ภาสติ ลปติ นิทฺทิสติ. สพฺพํ ตํ ตเถว โหติ โน อญฺญถา, ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ. ยถาวาที, จุนฺท, ตถาคโต ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที. อิติ ยถาวาที ตถาการี, ยถาการี ตถาวาที, ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ. สเทวเก โลเก, จุนฺท, สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ตถาคโต อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี, ตสฺมา ‘ตถาคโต’ติ วุจฺจติ.

188. « Ainsi, Cunda, concernant les phénomènes du passé, du futur et du présent, le Tathāgata parle au moment opportun, parle de ce qui est réel, parle de ce qui est bénéfique, parle du Dhamma et parle de la Discipline ; c'est pourquoi il est appelé 'Tathāgata'. Et tout ce qui, Cunda, dans le monde avec ses devas, ses Māras et ses Brahmas, parmi cette génération de samanas et de brahmanes, de devas et d'humains, est vu, entendu, perçu, connu, atteint, recherché et examiné par l'esprit, tout cela a été pleinement compris par le Tathāgata ; c'est pourquoi il est appelé 'Tathāgata'. De plus, Cunda, depuis la nuit où le Tathāgata s'éveille à l'insurpassable et parfait éveil, jusqu'à la nuit où il s'éteint dans l'élément de Nibbāna sans résidu, tout ce qu'il énonce, dit et explique dans cet intervalle est exactement ainsi et non autrement ; c'est pourquoi il est appelé 'Tathāgata'. Comme il parle, Cunda, ainsi le Tathāgata agit ; et comme il agit, ainsi il parle. Puisqu'il agit selon ses paroles et parle selon ses actes, c'est pourquoi il est appelé 'Tathāgata'. Dans le monde avec ses devas, ses Māras et ses Brahmas, parmi cette génération de samanas et de brahmanes, de devas et d'humains, le Tathāgata est le vainqueur, non vaincu par autrui, voyant tout avec certitude et exerçant la maîtrise ; c'est pourquoi il est appelé 'Tathāgata'. »

อพฺยากตฏฺฐานํ

Le domaine des points non déclarés

๑๘๙. ‘‘ฐานํ [Pg.112] โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กึ นุ โข, อาวุโส, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘อพฺยากตํ โข, อาวุโส, ภควตา – ‘‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

189. « Il se peut en effet, Cunda, que des errants d'autres écoles disent ceci : 'Amis, le Tathāgata existe-t-il après la mort ? Seul ceci est la vérité, tout le reste est vain.' À de tels errants d'autres écoles, Cunda, on devrait répondre : 'Amis, le Béni n'a pas déclaré que le Tathāgata existe après la mort, et que seul ceci est la vérité, tout le reste étant vain.' »

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กึ ปนาวุโส, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘เอตมฺปิ โข, อาวุโส, ภควตา อพฺยากตํ – ‘‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

« Il se peut en effet, Cunda, que des errants d'autres écoles disent ceci : 'Mais alors, amis, le Tathāgata n'existe-t-il pas après la mort ? Seul ceci est la vérité, tout le reste est vain.' À de tels errants d'autres écoles, Cunda, on devrait répondre : 'Amis, cela non plus n'a pas été déclaré par le Béni : que le Tathāgata n'existe pas après la mort, et que seul ceci est la vérité, tout le reste étant vain.' »

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กึ ปนาวุโส, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘อพฺยากตํ โข เอตํ, อาวุโส, ภควตา – ‘‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

« Il se peut en effet, Cunda, que des errants d'autres écoles disent ceci : 'Mais alors, amis, le Tathāgata existe-t-il et n'existe-t-il pas après la mort ? Seul ceci est la vérité, tout le reste est vain.' À de tels errants d'autres écoles, Cunda, on devrait répondre : 'Amis, cela n'a pas été déclaré par le Béni : que le Tathāgata existe et n'existe pas après la mort, et que seul ceci est la vérité, tout le reste étant vain.' »

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กึ ปนาวุโส, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘เอตมฺปิ โข, อาวุโส, ภควตา อพฺยากตํ – ‘‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’’’นฺติ.

« Il se peut en effet, Cunda, que des errants d'autres écoles disent ceci : 'Mais alors, amis, le Tathāgata n'existe-t-il ni n'existe-t-il pas après la mort ? Seul ceci est la vérité, tout le reste est vain.' À de tels errants d'autres écoles, Cunda, on devrait répondre : 'Amis, cela non plus n'a pas été déclaré par le Béni : que le Tathāgata n'existe ni n'existe pas après la mort, et que seul ceci est la vérité, tout le reste étant vain.' »

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กสฺมา ปเนตํ, อาวุโส, สมเณน โคตเมน อพฺยากต’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘น เหตํ, อาวุโส, อตฺถสํหิตํ น ธมฺมสํหิตํ น อาทิพฺรหฺมจริยกํ น นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ, ตสฺมา ตํ ภควตา อพฺยากต’นฺติ.

« Il se peut en effet, Cunda, que des errants d'autres écoles disent ceci : 'Mais pourquoi, amis, cela n'a-t-il pas été déclaré par le moine Gotama ?' À de tels errants d'autres écoles, Cunda, on devrait répondre : 'Amis, car cela n'est pas lié au but, ni lié au Dhamma, cela ne constitue pas le fondement de la vie sainte, et ne conduit pas au désenchantement, ni au détachement, ni à la cessation, ni à la paix, ni à la connaissance directe, ni à l'éveil, ni au Nibbāna. C'est pourquoi cela n'a pas été déclaré par le Béni.' »

พฺยากตฏฺฐานํ

Le domaine des points déclarés

๑๙๐. ‘‘ฐานํ [Pg.113] โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กึ ปนาวุโส, สมเณน โคตเมน พฺยากต’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘อิทํ ทุกฺขนฺติ โข, อาวุโส, ภควตา พฺยากตํ, อยํ ทุกฺขสมุทโยติ โข, อาวุโส, ภควตา พฺยากตํ, อยํ ทุกฺขนิโรโธติ โข, อาวุโส, ภควตา พฺยากตํ, อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โข, อาวุโส, ภควตา พฺยากต’นฺติ.

190. « Il se peut en effet, Cunda, que des errants d'autres écoles disent ceci : 'Mais qu'est-ce qui, amis, a été déclaré par le moine Gotama ?' À de tels errants d'autres écoles, Cunda, on devrait répondre : 'Amis, "Ceci est la souffrance", voilà ce qui a été déclaré par le Béni ; "Ceci est l'origine de la souffrance", voilà ce qui a été déclaré par le Béni ; "Ceci est la cessation de la souffrance", voilà ce qui a été déclaré par le Béni ; "Ceci est la voie menant à la cessation de la souffrance", voilà ce qui a été déclaré par le Béni.' »

‘‘ฐานํ โข ปเนตํ, จุนฺท, วิชฺชติ, ยํ อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวํ วเทยฺยุํ – ‘กสฺมา ปเนตํ, อาวุโส, สมเณน โคตเมน พฺยากต’นฺติ? เอวํวาทิโน, จุนฺท, อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘เอตญฺหิ, อาวุโส, อตฺถสํหิตํ, เอตํ ธมฺมสํหิตํ, เอตํ อาทิพฺรหฺมจริยกํ เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ. ตสฺมา ตํ ภควตา พฺยากต’นฺติ.

« Il se peut en effet, Cunda, que des errants d'autres écoles disent ceci : 'Mais pourquoi, amis, cela a-t-il été déclaré par le moine Gotama ?' À de tels errants d'autres écoles, Cunda, on devrait répondre : 'Amis, car cela est lié au but, cela est lié au Dhamma, cela constitue le fondement de la vie sainte, et conduit au désenchantement total, au détachement, à la cessation, à la paix, à la connaissance directe, à l'éveil et au Nibbāna. C'est pourquoi cela a été déclaré par le Béni.' »

ปุพฺพนฺตสหคตทิฏฺฐินิสฺสยา

Les fondements des vues concernant le passé

๑๙๑. ‘‘เยปิ เต, จุนฺท, ปุพฺพนฺตสหคตา ทิฏฺฐินิสฺสยา, เตปิ โว มยา พฺยากตา, ยถา เต พฺยากาตพฺพา. ยถา จ เต น พฺยากาตพฺพา, กึ โว อหํ เต ตถา พฺยากริสฺสามิ? เยปิ เต, จุนฺท, อปรนฺตสหคตา ทิฏฺฐินิสฺสยา, เตปิ โว มยา พฺยากตา, ยถา เต พฺยากาตพฺพา. ยถา จ เต น พฺยากาตพฺพา, กึ โว อหํ เต ตถา พฺยากริสฺสามิ? กตเม จ เต, จุนฺท, ปุพฺพนฺตสหคตา ทิฏฺฐินิสฺสยา, เย โว มยา พฺยากตา, ยถา เต พฺยากาตพฺพา. (ยถา จ เต น พฺยากาตพฺพา, กึ โว อหํ เต ตถา พฺยากริสฺสามิ) ? สนฺติ โข, จุนฺท, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. สนฺติ ปน, จุนฺท, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อสสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ…เป… สสฺสโต จ อสสฺสโต จ อตฺตา จ โลโก จ… เนว สสฺสโต นาสสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ… สยํกโต อตฺตา จ โลโก จ… ปรํกโต อตฺตา จ โลโก จ… สยํกโต จ [Pg.114] ปรํกโต จ อตฺตา จ โลโก จ… อสยํกาโร อปรํกาโร อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. สสฺสตํ สุขทุกฺขํ… อสสฺสตํ สุขทุกฺขํ… สสฺสตญฺจ อสสฺสตญฺจ สุขทุกฺขํ… เนวสสฺสตํ นาสสฺสตํ สุขทุกฺขํ… สยํกตํ สุขทุกฺขํ… ปรํกตํ สุขทุกฺขํ… สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ สุขทุกฺขํ… อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ.

191. « Cunda, pour ce qui est des points de vue fondés sur le passé, je vous les ai expliqués de la manière dont ils doivent être expliqués. Et quant à la manière dont ils ne doivent pas être expliqués, pourquoi vous les expliquerais-je ainsi ? De même, Cunda, pour les points de vue fondés sur le futur, je vous les ai expliqués de la manière dont ils doivent être expliqués. Et quant à la manière dont ils ne doivent pas être expliqués, pourquoi vous les expliquerais-je ainsi ? Et quels sont, Cunda, les points de vue fondés sur le passé que je vous ai expliqués selon la manière appropriée ? Cunda, il y a certains ascètes et brahmanes qui soutiennent et professent ceci : “L'âme et le monde sont éternels ; seule cette vue est vraie, toute autre est vaine.” Il y a aussi d'autres ascètes et brahmanes qui soutiennent : “L'âme et le monde ne sont pas éternels... l'âme et le monde sont à la fois éternels et non éternels... l'âme et le monde ne sont ni éternels ni non éternels... l'âme et le monde sont créés par soi-même... l'âme et le monde sont créés par autrui... l'âme et le monde sont créés à la fois par soi-même et par autrui... l'âme et le monde sont apparus sans cause, sans avoir été créés ni par soi-même ni par autrui ; seule cette vue est vraie, toute autre est vaine.” Ils disent aussi : “Le plaisir et la douleur sont éternels... le plaisir et la douleur ne sont pas éternels... le plaisir et la douleur sont à la fois éternels et non éternels... le plaisir et la douleur ne sont ni éternels ni non éternels... le plaisir et la douleur sont créés par soi-même... le plaisir et la douleur sont créés par autrui... le plaisir et la douleur sont créés à la fois par soi-même et par autrui... le plaisir et la douleur sont apparus sans cause, sans avoir été créés ni par soi-même ni par autrui ; seule cette vue est vraie, toute autre est vaine.” »

๑๙๒. ‘‘ตตฺร, จุนฺท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘อตฺถิ นุ โข อิทํ, อาวุโส, วุจฺจติ – ‘‘สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จา’’ติ? ยญฺจ โข เต เอวมาหํสุ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตํ เตสํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อญฺญถาสญฺญิโนปิ เหตฺถ, จุนฺท, สนฺเตเก สตฺตา. อิมายปิ โข อหํ, จุนฺท, ปญฺญตฺติยา เนว อตฺตนา สมสมํ สมนุปสฺสามิ กุโต ภิยฺโย. อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย ยทิทํ อธิปญฺญตฺติ.

192. « À cet égard, Cunda, quant aux ascètes et brahmanes qui soutiennent et professent ceci : “L'âme et le monde sont éternels ; seule cette vue est vraie, toute autre est vaine”, je m'approche d'eux et leur dis : “Amis, est-ce vraiment ainsi que vous l'affirmez : ‘L'âme et le monde sont éternels’ ?” Ce qu'ils déclarent ainsi : “Seule cette vue est vraie, toute autre est vaine”, je ne le leur concède pas. Pourquoi donc ? Parce que, Cunda, il y a dans ce monde certains êtres qui perçoivent les choses différemment. En ce qui concerne cette désignation, je ne vois personne qui me soit égal en connaissance, encore moins supérieur. Au contraire, c'est moi qui suis supérieur en ce qui concerne la désignation approfondie des choses. »

๑๙๓. ‘‘ตตฺร, จุนฺท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อสสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ…เป… สสฺสโต จ อสสฺสโต จ อตฺตา จ โลโก จ… เนวสสฺสโต นาสสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ… สยํกโต อตฺตา จ โลโก จ… ปรํกโต อตฺตา จ โลโก จ… สยํกโต จ ปรํกโต จ อตฺตา จ โลโก จ… อสยํกาโร อปรํกาโร อธิจฺจสมุปฺปนฺโน อตฺตา จ โลโก จ… สสฺสตํ สุขทุกฺขํ… อสสฺสตํ สุขทุกฺขํ… สสฺสตญฺจ อสสฺสตญฺจ สุขทุกฺขํ… เนวสสฺสตํ นาสสฺสตํ สุขทุกฺขํ… สยํกตํ สุขทุกฺขํ… ปรํกตํ สุขทุกฺขํ… สยํกตญฺจ ปรํกตญฺจ สุขทุกฺขํ… อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺขํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘อตฺถิ นุ โข อิทํ, อาวุโส, วุจฺจติ – ‘‘อสยํการํ อปรํการํ อธิจฺจสมุปฺปนฺนํ สุขทุกฺข’’’นฺติ? ยญฺจ โข เต เอวมาหํสุ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตํ เตสํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อญฺญถาสญฺญิโนปิ เหตฺถ, จุนฺท, สนฺเตเก สตฺตา. อิมายปิ โข อหํ, จุนฺท, ปญฺญตฺติยา เนว อตฺตนา สมสมํ สมนุปสฺสามิ กุโต ภิยฺโย. อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย ยทิทํ อธิปญฺญตฺติ. อิเม โข เต, จุนฺท, ปุพฺพนฺตสหคตา ทิฏฺฐินิสฺสยา, เย โว มยา พฺยากตา, ยถา เต พฺยากาตพฺพา[Pg.115]. ยถา จ เต น พฺยากาตพฺพา, กึ โว อหํ เต ตถา พฺยากริสฺสามีติ ?

193. « À cet égard, Cunda, quant aux ascètes et brahmanes qui soutiennent et professent ceci : “L'âme et le monde ne sont pas éternels... (jusqu’à)... le plaisir et la douleur sont apparus sans cause, sans avoir été créés ni par soi-même ni par autrui ; seule cette vue est vraie, toute autre est vaine”, je m'approche d'eux et leur dis : “Amis, est-ce vraiment ainsi que vous l'affirmez : ‘Le plaisir et la douleur sont apparus sans cause, sans avoir été créés ni par soi-même ni par autrui’ ?” Ce qu'ils déclarent ainsi : “Seule cette vue est vraie, toute autre est vaine”, je ne le leur concède pas. Pourquoi donc ? Parce que, Cunda, il y a dans ce monde certains êtres qui perçoivent les choses différemment. En ce qui concerne cette désignation, je ne vois personne qui me soit égal, encore moins supérieur. Au contraire, c'est moi qui suis supérieur en ce qui concerne la désignation approfondie. Tels sont, Cunda, les points de vue fondés sur le passé que je vous ai expliqués de la manière dont ils doivent être expliqués. Et quant à la manière dont ils ne doivent pas être expliqués, pourquoi vous les expliquerais-je ainsi ? »

อปรนฺตสหคตทิฏฺฐินิสฺสยา

Points de vue fondés sur le futur

๑๙๔. ‘‘กตเม จ เต, จุนฺท, อปรนฺตสหคตา ทิฏฺฐินิสฺสยา, เย โว มยา พฺยากตา, ยถา เต พฺยากาตพฺพา. (ยถา จ เต น พฺยากาตพฺพา, กึ โว อหํ เต ตถา พฺยากริสฺสามี) ? สนฺติ, จุนฺท, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘รูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. สนฺติ ปน, จุนฺท, เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อรูปี อตฺตา โหติ…เป… รูปี จ อรูปี จ อตฺตา โหติ… เนวรูปี นารูปี อตฺตา โหติ… สญฺญี อตฺตา โหติ… อสญฺญี อตฺตา โหติ… เนวสญฺญีนาสญฺญี อตฺตา โหติ… อตฺตา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ น โหติ ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตตฺร, จุนฺท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘รูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘อตฺถิ นุ โข อิทํ, อาวุโส, วุจฺจติ – ‘‘รูปี อตฺตา โหติ อโรโค ปรํ มรณา’’’ติ? ยญฺจ โข เต เอวมาหํสุ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตํ เตสํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อญฺญถาสญฺญิโนปิ เหตฺถ, จุนฺท, สนฺเตเก สตฺตา. อิมายปิ โข อหํ, จุนฺท, ปญฺญตฺติยา เนว อตฺตนา สมสมํ สมนุปสฺสามิ กุโต ภิยฺโย. อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย ยทิทํ อธิปญฺญตฺติ.

194. « Et quels sont, Cunda, les points de vue fondés sur le futur que je vous ai expliqués de la manière dont ils doivent être expliqués ? Cunda, il y a certains ascètes et brahmanes qui soutiennent et professent ceci : “L'âme possède une forme et demeure saine après la mort ; seule cette vue est vraie, toute autre est vaine.” Il y a d'autres ascètes et brahmanes qui soutiennent : “L'âme est sans forme... l'âme possède à la fois une forme et est sans forme... l'âme n'a ni forme ni n'est sans forme... l'âme possède la perception... l'âme est sans perception... l'âme n'a ni perception ni n'est sans perception... l'âme est anéantie, périt et n'existe plus après la mort ; seule cette vue est vraie, toute autre est vaine.” À cet égard, Cunda, quant aux ascètes et brahmanes qui soutiennent : “L'âme possède une forme et demeure saine après la mort ; seule cette vue est vraie, toute autre est vaine”, je m'approche d'eux et leur dis : “Amis, est-ce ainsi que vous l'affirmez ?” Ce qu'ils déclarent ainsi : “Seule cette vue est vraie, toute autre est vaine”, je ne le leur concède pas. Pourquoi donc ? Parce que, Cunda, il y a dans ce monde certains êtres qui perçoivent les choses différemment. En ce qui concerne cette désignation, je ne vois personne qui me soit égal, encore moins supérieur. Au contraire, c'est moi qui suis supérieur en ce qui concerne la désignation approfondie. »

๑๙๕. ‘‘ตตฺร, จุนฺท, เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน – ‘อรูปี อตฺตา โหติ…เป… รูปี จ อรูปี จ อตฺตา โหติ… เนวรูปีนารูปี อตฺตา โหติ… สญฺญี อตฺตา โหติ… อสญฺญี อตฺตา โหติ… เนวสญฺญีนาสญฺญี อตฺตา โหติ… อตฺตา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ น โหติ ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ – ‘อตฺถิ นุ โข อิทํ, อาวุโส, วุจฺจติ – ‘‘อตฺตา อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสติ น โหติ ปรํ มรณา’’’ติ? ยญฺจ โข เต, จุนฺท, เอวมาหํสุ – ‘อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญ’นฺติ. ตํ เตสํ นานุชานามิ. ตํ กิสฺส เหตุ? อญฺญถาสญฺญิโนปิ เหตฺถ, จุนฺท, สนฺเตเก สตฺตา. อิมายปิ โข อหํ, จุนฺท, ปญฺญตฺติยา เนว อตฺตนา [Pg.116] สมสมํ สมนุปสฺสามิ, กุโต ภิยฺโย. อถ โข อหเมว ตตฺถ ภิยฺโย ยทิทํ อธิปญฺญตฺติ. อิเม โข เต, จุนฺท, อปรนฺตสหคตา ทิฏฺฐินิสฺสยา, เย โว มยา พฺยากตา, ยถา เต พฺยากาตพฺพา. ยถา จ เต น พฺยากาตพฺพา, กึ โว อหํ เต ตถา พฺยากริสฺสามีติ ?

195. « Là, Cunda, parmi ces ascètes et brahmanes qui tiennent de tels propos et de telles vues : “L’âme est sans forme... [pe]... l’âme possède à la fois une forme et est sans forme... l’âme n’a ni forme ni est sans forme... l’âme est douée de perception... l’âme est sans perception... l’âme n’est ni douée de perception ni sans perception... l’âme est anéantie, détruite, et n’existe plus après la mort ; cela seul est vrai, tout le reste est vain.” J’approche ceux-là et je leur dis : “Est-il vrai, mes amis, qu’il est dit : ‘l’âme est anéantie, détruite et n’existe plus après la mort’ ?” Quant à ce qu’ils affirment, Cunda, en disant : “Cela seul est vrai, tout le reste est vain”, je ne le leur concède pas. Pourquoi cela ? Parce qu’ici, Cunda, il y a certains êtres qui perçoivent cela différemment. Dans cette proclamation [de vues], Cunda, je ne vois personne qui soit mon égal, encore moins mon supérieur. En revanche, j’y suis moi-même supérieur en ce qui concerne la connaissance transcendante. Telles sont, Cunda, les dépendances aux vues liées au futur, que je vous ai expliquées comme elles doivent l’être. Et pourquoi vous expliquerais-je ces vues de la manière dont elles ne doivent pas être expliquées ? »

๑๙๖. ‘‘อิเมสญฺจ, จุนฺท, ปุพฺพนฺตสหคตานํ ทิฏฺฐินิสฺสยานํ อิเมสญฺจ อปรนฺตสหคตานํ ทิฏฺฐินิสฺสยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย เอวํ มยา จตฺตาโร สติปฏฺฐานา เทสิตา ปญฺญตฺตา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, จุนฺท, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อิเมสญฺจ จุนฺท, ปุพฺพนฺตสหคตานํ ทิฏฺฐินิสฺสยานํ อิเมสญฺจ อปรนฺตสหคตานํ ทิฏฺฐินิสฺสยานํ ปหานาย สมติกฺกมาย. เอวํ มยา อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐานา เทสิตา ปญฺญตฺตา’’ติ.

196. « Cunda, pour l’abandon et le dépassement de ces dépendances aux vues liées au passé ainsi que de ces dépendances aux vues liées au futur, j’ai enseigné et établi les quatre fondements de l’attention. Quels sont ces quatre ? Ici, Cunda, un moine demeure en contemplant le corps dans le corps, ardent, pleinement conscient et attentif, ayant écarté la convoitise et l’affliction pour le monde. Il demeure en contemplant les sensations... [pe]... l’esprit... les phénomènes dans les phénomènes, ardent, pleinement conscient et attentif, ayant écarté la convoitise et l’affliction pour le monde. Pour l’abandon et le dépassement de ces dépendances aux vues liées au passé ainsi que de ces dépendances aux vues liées au futur, c’est ainsi que j’ai enseigné et établi ces quatre fondements de l’attention. »

๑๙๗. เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา อุปวาโณ ภควโต ปิฏฺฐิโต ฐิโต โหติ ภควนฺตํ พีชยมาโน. อถ โข อายสฺมา อุปวาโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อจฺฉริยํ, ภนฺเต, อพฺภุตํ, ภนฺเต! ปาสาทิโก วตายํ, ภนฺเต, ธมฺมปริยาโย; สุปาสาทิโก วตายํ ภนฺเต, ธมฺมปริยาโย, โก นามายํ ภนฺเต ธมฺมปริยาโย’’ติ? ‘‘ตสฺมาติห ตฺวํ, อุปวาณ, อิมํ ธมฺมปริยายํ ‘ปาสาทิโก’ ตฺเวว นํ ธาเรหี’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมโน อายสฺมา อุปวาโณ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทีติ.

197. En ce temps-là, le vénérable Upavāṇa se tenait derrière le Béni en l’éventant. Alors, le vénérable Upavāṇa dit au Béni : « C’est merveilleux, Seigneur ! C’est extraordinaire, Seigneur ! Cette exposition du Dhamma est si inspirante, Seigneur ; cette exposition du Dhamma est profondément inspirante, Seigneur. Quel est donc le nom de cette exposition du Dhamma, Seigneur ? » — « C’est pourquoi, Upavāṇa, retiens cette exposition du Dhamma dans cet Enseignement sous le nom même de “Pāsādika” (L’Inspirante). » Le Béni dit cela. Le vénérable Upavāṇa, ravi, se réjouit des paroles du Béni.

ปาสาทิกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ.

Fin du Pāsādika Sutta, le sixième.

๗. ลกฺขณสุตฺตํ

7. 7. Lakkhaṇa Sutta (Le Discours sur les Marques)

ทฺวตฺตึสมหาปุริสลกฺขณานิ

Les trente-deux marques d’un Grand Homme

๑๙๘. เอวํ [Pg.117] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘ภิกฺขโว’’ติ. ‘‘ภทฺทนฺเต’’ติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ. ภควา เอตทโวจ –

198. Ainsi ai-je entendu : En un temps, le Béni séjournait à Sāvatthī, dans le bois de Jeta, le monastère d’Anāthapiṇḍika. Là, le Béni s’adressa aux moines en disant : « Moines ! » — « Seigneur ! », répondirent ces moines au Béni. Le Béni dit ceci :

๑๙๙. ‘‘ทฺวตฺตึสิมานิ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณานิ, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ; เสยฺยถิทํ, จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท.

199. « Moines, il y a ces trente-deux marques de Grand Homme. Pour celui qui est pourvu de ces marques, seules deux destinées sont possibles, et aucune autre. S’il mène la vie de foyer, il devient un Roi qui fait tourner la roue (Cakkavatti), un roi juste, un monarque du Dhamma, souverain des quatre continents, victorieux, ayant affermi la sécurité de son royaume, et pourvu des sept joyaux. Il possède ces sept joyaux, à savoir : le joyau de la roue, le joyau de l’éléphant, le joyau du cheval, le joyau de la pierre précieuse, le joyau de la femme, le joyau du trésorier et, septièmement, le joyau du conseiller. Il a plus de mille fils, vaillants, de noble stature, capables de terrasser les armées ennemies. Il règne sur cette terre s’étendant jusqu’à l’océan, l’ayant conquise par le Dhamma, sans bâton ni épée. Mais s’il renonce à la vie de foyer pour la vie sans foyer, il devient un Arahant, un Parfaitement Éveillé dans le monde, celui qui a levé le voile des souillures. »

๒๐๐. ‘‘กตมานิ จ ตานิ, ภิกฺขเว, ทฺวตฺตึส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณานิ, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา? สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท.

200. « Et quelles sont, moines, ces trente-deux marques de Grand Homme, pour lequel seules deux destinées sont possibles et aucune autre ? S’il mène la vie de foyer, il devient un Roi qui fait tourner la roue... [pe]... mais s’il renonce à la vie de foyer pour la vie sans foyer, il devient un Arahant, un Parfaitement Éveillé dans le monde, celui qui a levé le voile des souillures. »

‘‘อิธ, ภิกฺขเว, มหาปุริโส สุปฺปติฏฺฐิตปาโท โหติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริโส สุปฺปติฏฺฐิตปาโท โหติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

« Ici, moines, le Grand Homme a les pieds bien posés à plat (suppatiṭṭhitapādo). Le fait que le Grand Homme ait les pieds bien posés à plat, moines, est une marque de Grand Homme. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส เหฏฺฐาปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ โหนฺติ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ. ยมฺปิ[Pg.118], ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส เหฏฺฐาปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ โหนฺติ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

« De plus, moines, sur la plante des pieds du Grand Homme apparaissent des roues munies de mille rais, avec jantes et moyeux, parfaites en tous points. Le fait que sur la plante des pieds du Grand Homme apparaissent des roues munies de mille rais, avec jantes et moyeux, parfaites en tous points, est aussi, moines, une marque de Grand Homme. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มหาปุริโส อายตปณฺหิ โหติ…เป… ทีฆงฺคุลิ โหติ… มุทุตลุนหตฺถปาโท โหติ… ชาลหตฺถปาโท โหติ… อุสฺสงฺขปาโท โหติ… เอณิชงฺโฆ โหติ… ฐิตโกว อโนนมนฺโต อุโภหิ ปาณิตเลหิ ชณฺณุกานิ ปริมสติ ปริมชฺชติ… โกโสหิตวตฺถคุยฺโห โหติ… สุวณฺณวณฺโณ โหติ กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ… สุขุมจฺฉวิ โหติ, สุขุมตฺตา ฉวิยา รโชชลฺลํ กาเย น อุปลิมฺปติ… เอเกกโลโม โหติ, เอเกกานิ โลมานิ โลมกูเปสุ ชาตานิ… อุทฺธคฺคโลโม โหติ, อุทฺธคฺคานิ โลมานิ ชาตานิ นีลานิ อญฺชนวณฺณานิ กุณฺฑลาวฏฺฏานิ ทกฺขิณาวฏฺฏกชาตานิ … พฺรหฺมุชุคตฺโต โหติ… สตฺตุสฺสโท โหติ… สีหปุพฺพทฺธกาโย โหติ… จิตนฺตรํโส โหติ… นิคฺโรธปริมณฺฑโล โหติ, ยาวตกฺวสฺส กาโย ตาวตกฺวสฺส พฺยาโม ยาวตกฺวสฺส พฺยาโม ตาวตกฺวสฺส กาโย… สมวฏฺฏกฺขนฺโธ โหติ… รสคฺคสคฺคี โหติ… สีหหนุ โหติ… จตฺตาลีสทนฺโต โหติ … สมทนฺโต โหติ… อวิรฬทนฺโต โหติ… สุสุกฺกทาโฐ โหติ… ปหูตชิวฺโห โหติ… พฺรหฺมสฺสโร โหติ กรวีกภาณี… อภินีลเนตฺโต โหติ… โคปขุโม โหติ… อุณฺณา ภมุกนฺตเร ชาตา โหติ, โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส อุณฺณา ภมุกนฺตเร ชาตา โหติ, โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

« De plus, ô moines, un Grand Homme a les talons longs [1]... a les doigts et les orteils longs [2]... a les mains et les pieds doux et tendres [3]... a les mains et les pieds comme un filet [4]... a les chevilles hautes [5]... a les mollets comme ceux d'une antilope [6]... se tenant debout sans se pencher, il peut toucher et masser ses deux genoux avec la paume de ses deux mains [7]... a l'organe génital caché dans un fourreau [8]... a le teint de couleur dorée, la peau semblable à l'or pur [9]... a la peau si fine et lisse que la poussière et la saleté ne s'y attachent pas [10]... a les poils poussant un par un, un seul poil par pore [11]... a les poils du corps dressés vers le haut, de couleur bleu-noir, tournant vers la droite en boucles [12]... a le corps droit comme celui de Brahma [13]... a sept protubérances [aux mains, aux pieds, aux épaules et au tronc] [14]... a le buste comme celui d'un lion [15]... a le dos bien rempli entre les épaules [16]... a les proportions d'un banyan : la hauteur de son corps est égale à l'envergure de ses bras, et l'envergure de ses bras est égale à la hauteur de son corps [17]... a le cou parfaitement arrondi [18]... possède un sens du goût d'une finesse extrême [19]... a la mâchoire comme celle d'un lion [20]... a quarante dents [21]... a les dents régulières [22]... a les dents sans interstices [23]... a les canines d'une blancheur éclatante [24]... a la langue large et longue [25]... a la voix de Brahma, mélodieuse comme le chant de l'oiseau Karavīka [26]... a les yeux d'un bleu profond [27]... a les cils comme ceux d'un bœuf [28]... entre les sourcils, il possède une touffe de poils (uṇṇā) blanche, douce comme du coton fin [29]. Le fait, ô moines, que le Grand Homme possède cette touffe de poils blanche et douce entre les sourcils constitue également l'une de ses marques de Grand Homme. »

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, มหาปุริโส อุณฺหีสสีโส โหติ. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริโส อุณฺหีสสีโส โหติ, อิทมฺปิ, ภิกฺขเว, มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณํ ภวติ.

« De plus, ô moines, un Grand Homme a la tête en forme de turban [30]. Le fait, ô moines, que le Grand Homme a la tête en forme de turban constitue également l'une de ses marques de Grand Homme. »

‘‘อิมานิ โข ตานิ, ภิกฺขเว, ทฺวตฺตึส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณานิ, เยหิ สมนฺนาคตสฺส มหาปุริสสฺส ทฺเวว คติโย ภวนฺติ อนญฺญา. สเจ [Pg.119] อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท.

« Telles sont, ô moines, les trente-deux marques du Grand Homme. Pour le Grand Homme qui en est doté, deux destins seulement sont possibles, et aucun autre : s'il demeure dans la vie laïque, il devient un Roi Universel (Cakkavattī), juste et régnant selon le Dhamma... mais s'il renonce à la vie laïque pour la vie sans foyer, il devient un Arahant, un Bouddha parfaitement et complètement Éveillé, celui qui a levé le voile recouvrant le monde. »

‘‘อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ทฺวตฺตึส มหาปุริสสฺส มหาปุริสลกฺขณานิ พาหิรกาปิ อิสโย ธาเรนฺติ, โน จ โข เต ชานนฺติ – ‘อิมสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อิทํ ลกฺขณํ ปฏิลภตี’ติ.

« Ces trente-deux marques du Grand Homme, ô moines, sont également connues des ascètes extérieurs à la dispense, mais ils ne savent pas pour autant que c'est par l'accomplissement de telle action passée que l'on obtient telle marque. »

(๑) สุปฺปติฏฺฐิตปาทตาลกฺขณํ

(1) La marque des pieds qui se posent fermement (Suppatiṭṭhitapādatā)

๒๐๑. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ทฬฺหสมาทาโน อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, อวตฺถิตสมาทาโน กายสุจริเต วจีสุจริเต มโนสุจริเต ทานสํวิภาเค สีลสมาทาเน อุโปสถุปวาเส มตฺเตยฺยตาย เปตฺเตยฺยตาย สามญฺญตาย พฺรหฺมญฺญตาย กุเล เชฏฺฐาปจายิตาย อญฺญตรญฺญตเรสุ จ อธิกุสเลสุ ธมฺเมสุ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา อุสฺสนฺนตฺตา วิปุลตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. โส ตตฺถ อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคฺคณฺหาติ ทิพฺเพน อายุนา ทิพฺเพน วณฺเณน ทิพฺเพน สุเขน ทิพฺเพน ยเสน ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน ทิพฺเพหิ รูเปหิ ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ ทิพฺเพหิ รเสหิ ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ. โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ. สุปฺปติฏฺฐิตปาโท โหติ. สมํ ปาทํ ภูมิยํ นิกฺขิปติ, สมํ อุทฺธรติ, สมํ สพฺพาวนฺเตหิ ปาทตเลหิ ภูมึ ผุสติ.

201. « Dans ses existences antérieures, ô moines, dans ses vies passées, dans ses demeures précédentes, alors qu'il était un être humain, le Tathāgata était fermement établi dans les actions méritoires, inébranlable dans la pratique des bonnes actions physiques, verbales et mentales, dans la générosité, dans l'observance des préceptes, dans la pratique de l'Uposatha, dans le respect filial envers sa mère et son père, dans le respect envers les ascètes et les brahmanes, dans la déférence envers les aînés de la famille, et dans d'autres vertus supérieures encore. Par l'accomplissement, l'accumulation, l'abondance et la plénitude de ces actes, après la dissolution du corps et après la mort, il renaquit dans un monde heureux, un monde céleste. Là, il surpassait les autres divinités sous dix aspects : par la longévité céleste, la beauté céleste, le bonheur céleste, la renommée céleste, le pouvoir céleste, ainsi que par les formes, les sons, les odeurs, les saveurs et les contacts célestes. Lorsqu'il quitta ce monde céleste pour revenir en ce monde-ci, il obtint cette marque de Grand Homme : il a les pieds qui se posent fermement à plat. Il pose le pied sur le sol uniformément, le lève uniformément, et touche le sol de toute la surface de la plante de ses pieds de manière égale. »

๒๐๒. ‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ; เสยฺยถิทํ, จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อขิลมนิมิตฺตมกณฺฏกํ อิทฺธํ ผีตํ เขมํ สิวํ นิรพฺพุทํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ[Pg.120]. ราชา สมาโน กึ ลภติ? อกฺขมฺภิโย โหติ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปจฺจามิตฺเตน. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ. ‘‘สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท. พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อกฺขมฺภิโย โหติ อพฺภนฺตเรหิ วา พาหิเรหิ วา ปจฺจตฺถิเกหิ ปจฺจามิตฺเตหิ ราเคน วา โทเสน วา โมเหน วา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

202. « Doté de cette marque, s'il demeure dans la vie laïque, il devient un Roi Universel (Cakkavattī), un monarque juste, roi du Dhamma, souverain des quatre continents, conquérant, ayant stabilisé son royaume et possédant les sept joyaux. Ces sept joyaux sont : le joyau de la roue, le joyau de l'éléphant, le joyau du cheval, le joyau de la pierre précieuse, le joyau de la femme, le joyau du trésorier et, en septième lieu, le joyau du conseiller. Il possède plus de mille fils, vaillants, de stature héroïque, capables de briser les armées ennemies. Il règne sur cette terre s'étendant jusqu'aux océans, sans oppression, sans hostilité, sans trouble, une terre prospère, riche, paisible et sûre, après l'avoir conquise non par le bâton ou l'épée, mais par le Dhamma. En tant que roi, que gagne-t-il ? Il ne peut être entravé par aucun être humain, adversaire ou ennemi. Voilà ce qu'il gagne en tant que roi. S'il renonce à la vie laïque pour la vie sans foyer, il devient un Arahant, un Bouddha parfaitement Éveillé. En tant que Bouddha, que gagne-t-il ? Il ne peut être entravé par aucun ennemi ou adversaire, intérieur ou extérieur : ni par l'attachement, la haine ou l'illusion, ni par aucun ascète, brahmane, divinité, Māra, Brahmā ou quiconque dans le monde. Voilà ce qu'il gagne en tant que Bouddha. » C'est ce que le Béni déclara.

๒๐๓. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

203. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘สจฺเจ จ ธมฺเม จ ทเม จ สํยเม,โสเจยฺยสีลาลยุโปสเถสุ จ;

ทาเน อหึสาย อสาหเส รโต,ทฬฺหํ สมาทาย สมตฺตมาจริ.

« Dans la vérité, la vertu, la maîtrise de soi et la retenue, dans la pureté, l'attachement aux préceptes et l'observance de l'Uposatha ; dévoué à la générosité, à la non-violence et à la douceur, il s'y engagea fermement et les pratiqua pleinement.

‘‘โส เตน กมฺเมน ทิวํ สมกฺกมิ,สุขญฺจ ขิฑฺฑารติโย จ อนฺวภิ ;

ตโต จวิตฺวา ปุนราคโต อิธ,สเมหิ ปาเทหิ ผุสี วสุนฺธรํ.

Grâce à ces actions, il s'éleva vers les mondes célestes, où il connut le bonheur et les plaisirs divins. Après avoir quitté ce monde pour revenir ici-bas, il touche désormais la terre de ses pieds se posant uniformément.

‘‘พฺยากํสุ เวยฺยญฺชนิกา สมาคตา,สมปฺปติฏฺฐสฺส น โหติ ขมฺภนา;

คิหิสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา ปุน,ตํ ลกฺขณํ ภวติ ตทตฺถโชตกํ.

Les experts en marques, s'étant réunis, déclarèrent : Pour celui dont les pieds se posent si uniformément, nulle entrave n'est possible, qu'il soit laïc ou renonçant ; car cette marque manifeste un tel fruit.

‘‘อกฺขมฺภิโย โหติ อคารมาวสํ,ปราภิภู สตฺตุภิ นปฺปมทฺทโน;

มนุสฺสภูเตนิธ โหติ เกนจิ,อกฺขมฺภิโย ตสฺส ผเลน กมฺมุโน.

Demeurant au foyer, il est inébranlable, surmontant autrui, invulnérable aux ennemis ; en ce monde, aucun être humain ne peut l'entraver, tel est le fruit de ses actes passés.

‘‘สเจ [Pg.121] จ ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส,เนกฺขมฺมฉนฺทาภิรโต วิจกฺขโณ;

อคฺโค น โส คจฺฉติ ชาตุ ขมฺภนํ,นรุตฺตโม เอส หิ ตสฺส ธมฺมตา’’ติ.

Et si un tel homme choisit la vie errante, dévoué au renoncement et doué de sagesse, il devient le plus éminent des êtres et ne subit jamais d'entrave ; car telle est la nature propre de cet homme suprême. »

(๒) ปาทตลจกฺกลกฺขณํ

(2) La marque des roues sur la plante des pieds (Pādatalacakkalakkhaṇa)

๒๐๔. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน พหุชนสฺส สุขาวโห อโหสิ, อุพฺเพคอุตฺตาสภยํ อปนุทิตา, ธมฺมิกญฺจ รกฺขาวรณคุตฺตึ สํวิธาตา, สปริวารญฺจ ทานํ อทาสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา อุสฺสนฺนตฺตา วิปุลตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ. เหฏฺฐาปาทตเลสุ จกฺกานิ ชาตานิ โหนฺติ สหสฺสารานิ สเนมิกานิ สนาภิกานิ สพฺพาการปริปูรานิ สุวิภตฺตนฺตรานิ.

204. « Parce que, moines, le Tathāgata, dans une naissance passée, une existence passée, une demeure passée, alors qu’il était autrefois un être humain, apporta le bonheur à la multitude, dissipa l'effroi, la panique et la peur, assura une protection, une défense et une garde conformes au Dhamma, et fit des dons accompagnés de leurs accessoires. Par l’accomplissement, l’accumulation, l’abondance et la plénitude de cet acte, à la dissolution du corps, après la mort, il renaquit dans une heureuse destination, dans un monde céleste... de là, ayant trépassé et étant venu dans cet état d'existence-ci, il obtint cette marque de Grand Homme : sur la plante de ses deux pieds apparaissent des roues munies de mille rayons, avec leurs jantes et leurs moyeux, complètes en tous points et aux intervalles bien répartis. »

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? มหาปริวาโร โหติ; มหาสฺส โหนฺติ ปริวารา พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ. สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท. พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? มหาปริวาโร โหติ; มหาสฺส โหนฺติ ปริวารา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de cette marque, s'il mène la vie de famille, il devient un roi qui fait tourner la roue (Cakkavatti)... Étant roi, que reçoit-il ? Il possède une immense suite ; il a pour partisans des brahmanes, des chefs de famille, des citadins et des villageois, des comptables et hauts fonctionnaires, des gardes du corps, des portiers, des ministres, des conseillers, des rois vassaux, des gouverneurs et des princes. En tant que roi, il obtient cela. Mais s'il renonce à la vie de famille pour la vie sans foyer, il devient un Arahant, un Parfaitement Éveillé qui a levé le voile sur le monde. Étant Bouddha, que reçoit-il ? Il possède une immense suite ; il a pour partisans des moines, des moniales, des disciples laïcs hommes et femmes, des devas, des humains, des asuras, des nāgas et des gandhabbas. En tant que Bouddha, il obtient cela. » Voilà ce que le Béni déclara.

๒๐๕. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

205. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘ปุเร ปุรตฺถา ปุริมาสุ ชาติสุ,มนุสฺสภูโต พหุนํ สุขาวโห;

อุพฺเภคอุตฺตาสภยาปนูทโน,คุตฺตีสุ รกฺขาวรเณสุ อุสฺสุโก.

« Autrefois, dans les temps anciens et les naissances passées, étant devenu un homme, il apporta le bonheur à beaucoup ; il dissipait l'effroi, la panique et la peur, et s'appliquait à la garde, à la protection et à la défense des êtres. »

‘‘โส [Pg.122] เตน กมฺเมน ทิวํ สมกฺกมิ,สุขญฺจ ขิฑฺฑารติโย จ อนฺวภิ;

ตโต จวิตฺวา ปุนราคโต อิธ,จกฺกานิ ปาเทสุ ทุเวสุ วินฺทติ.

« Par cet acte, il monta au ciel et y connut le bonheur et les plaisirs divins. Ayant trépassé de là et étant revenu ici-bas, il obtint des roues sur ses deux pieds. »

‘‘สมนฺตเนมีนิ สหสฺสรานิ จ,พฺยากํสุ เวยฺยญฺชนิกา สมาคตา;

ทิสฺวา กุมารํ สตปุญฺญลกฺขณํ,ปริวารวา เหสฺสติ สตฺตุมทฺทโน.

« Les experts en signes, s'étant réunis, prédirent au sujet des roues aux mille rayons et aux jantes complètes : en voyant l'enfant aux marques nées de cent mérites, ils dirent : "Il aura une suite immense et terrassera ses ennemis." »

ตถา หี จกฺกานิ สมนฺตเนมินิ,สเจ น ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส;

วตฺเตติ จกฺกํ ปถวึ ปสาสติ,ตสฺสานุยนฺตาธ ภวนฺติ ขตฺติยา.

« Car avec de telles roues aux jantes complètes, s'il ne choisit pas la vie d'errance, un tel être fait tourner la roue et gouverne la terre ; les guerriers (Khattiya) deviennent alors ses serviteurs ici-bas. »

‘‘มหายสํ สํปริวารยนฺติ นํ,สเจ จ ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส;

เนกฺขมฺมฉนฺทาภิรโต วิจกฺขโณ,เทวามนุสฺสาสุรสกฺกรกฺขสา.

« Doté d'une grande renommée, ils l'entourent de toutes parts. Mais si un tel être choisit la vie d'errance, trouvant son plaisir dans le désir de renoncement et doué de sagesse, alors les devas, les humains, les asuras, les Sakka et les rakkhasas, »

‘‘คนฺธพฺพนาคา วิหคา จตุปฺปทา,อนุตฺตรํ เทวมนุสฺสปูชิตํ;

มหายสํ สํปริวารยนฺติ น’’นฺติ.

« les gandhabbas, les nāgas, les oiseaux et les quadrupèdes entourent de toutes parts cet être à la renommée immense, sans égal, honoré par les dieux et les hommes. »

(๓-๕) อายตปณฺหิตาทิติลกฺขณํ

(3-5) La marque des talons allongés, etc.

๒๐๖. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต อโหสิ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหาสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา อุสฺสนฺนตฺตา วิปุลตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ตีณิ มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. อายตปณฺหิ จ โหติ, ทีฆงฺคุลิ จ พฺรหฺมุชุคตฺโต จ.

206. « Parce que, moines, le Tathāgata, dans une naissance passée... étant autrefois un être humain, ayant abandonné la destruction de la vie, s'est abstenu de tuer des êtres vivants ; il avait déposé le bâton, déposé l'épée, il était consciencieux, plein de compassion et demeurait bienveillant envers le bien-être de tous les êtres vivants. Par l'accomplissement de cet acte... il obtint ces trois marques de Grand Homme : il a les talons allongés (āyatapaṇhi), les doigts longs (dīghaṅguli) et le corps droit comme celui de Brahma (brahmujugatto). »

‘‘โส [Pg.123] เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? ทีฆายุโก โหติ จิรฏฺฐิติโก, ทีฆมายุํ ปาเลติ, น สกฺกา โหติ อนฺตรา ชีวิตา โวโรเปตุํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปจฺจามิตฺเตน. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? ทีฆายุโก โหติ จิรฏฺฐิติโก, ทีฆมายุํ ปาเลติ, น สกฺกา โหติ อนฺตรา ชีวิตา โวโรเปตุํ ปจฺจตฺถิเกหิ ปจฺจามิตฺเตหิ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de ces marques, s'il mène la vie de famille, il devient un roi qui fait tourner la roue... Étant roi, que reçoit-il ? Il vit longtemps, sa durée de vie est étendue, et il n'est pas possible qu'un ennemi ou un adversaire humain lui ôte la vie prématurément. En tant que roi, il obtient cela... Étant Bouddha, que reçoit-il ? Il vit longtemps, sa durée de vie est étendue, et il n'est pas possible qu'un ennemi ou un adversaire, qu'il soit ascète, brahmane, deva, Māra, Brahma ou quiconque dans le monde, lui ôte la vie prématurément. En tant que Bouddha, il obtient cela. » Voilà ce que le Béni déclara.

๒๐๗. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

207. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘มารณวธภยตฺตโน วิทิตฺวา,ปฏิวิรโต ปรํ มารณายโหสิ;

เตน สุจริเตน สคฺคมคมา,สุกตผลวิปากมนุโภสิ.

« Ayant reconnu pour lui-même la peur de la mort et du meurtre, il s'abstint de tuer autrui. Par cette bonne conduite, il alla au ciel et goûta aux fruits mûrs de ses bonnes actions. »

‘‘จวิย ปุนริธาคโต สมาโน,ปฏิลภติ อิธ ตีณิ ลกฺขณานิ;

ภวติ วิปุลทีฆปาสณฺหิโก,พฺรหฺมาว สุชุ สุโภ สุชาตคตฺโต.

« Ayant trépassé et étant revenu ici-bas, il obtient ici trois marques : il a des talons larges et allongés, et son corps est droit, beau et magnifiquement formé, tel celui de Brahma. »

‘‘สุภุโช สุสุ สุสณฺฐิโต สุชาโต,มุทุตลุนงฺคุลิยสฺส โหนฺติ;

ทีฆา ตีภิ ปุริสวรคฺคลกฺขเณหิ,จิรยปนาย กุมารมาทิสนฺติ.

« Ses bras sont beaux, son apparence est juvénile, il est bien proportionné et bien né ; ses doigts sont délicats, tendres et longs. Par ces trois excellentes marques de l'homme, les sages prédisent pour l'enfant une longue vie. »

‘‘ภวติ ยทิ คิหี จิรํ ยเปติ,จิรตรํ ปพฺพชติ ยทิ ตโต หิ;

ยาปยติ จ วสิทฺธิภาวนาย,อิติ ทีฆายุกตาย ตํ นิมิตฺต’’นฺติ.

« S'il demeure laïc, il vit longtemps ; s'il entre dans la vie monastique, sa vie est plus longue encore, car il la prolonge par la culture de la maîtrise des pouvoirs. C'est ainsi que ces trois marques sont le signe d'une longue vie. »

(๖) สตฺตุสฺสทตาลกฺขณํ

(6) La marque des sept proéminences (Sattussada)

๒๐๘. ‘‘ยมฺปิ[Pg.124], ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ทาตา อโหสิ ปณีตานํ รสิตานํ ขาทนียานํ โภชนียานํ สายนียานํ เลหนียานํ ปานานํ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ, สตฺตุสฺสโท โหติ, สตฺตสฺส อุสฺสทา โหนฺติ; อุโภสุ หตฺเถสุ อุสฺสทา โหนฺติ, อุโภสุ ปาเทสุ อุสฺสทา โหนฺติ, อุโภสุ อํสกูเฏสุ อุสฺสทา โหนฺติ, ขนฺเธ อุสฺสโท โหติ.

208. « Parce que, moines, le Tathāgata, dans une naissance passée... étant autrefois un être humain, fut un donateur de nourritures et de boissons excellentes et savoureuses, consistantes, tendres, à savourer ou à laper. Par l'accomplissement de cet acte... il obtint cette marque de Grand Homme : il possède sept proéminences (sattussado) ; il a la chair pleine sur les deux mains, sur les deux pieds, sur les deux épaules et au niveau du tronc. »

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? ลาภี โหติ ปณีตานํ รสิตานํ ขาทนียานํ โภชนียานํ สายนียานํ เลหนียานํ ปานานํ. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? ลาภี โหติ ปณีตานํ รสิตานํ ขาทนียานํ โภชนียานํ สายนียานํ เลหนียานํ ปานานํ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de cette marque, s'il mène la vie de famille, il devient un roi qui fait tourner la roue... Étant roi, il obtient des nourritures et des boissons excellentes et savoureuses. En tant que roi, il obtient cela... Étant Bouddha, il obtient des nourritures et des boissons excellentes et savoureuses. En tant que Bouddha, il obtient cela. » Voilà ce que le Béni déclara.

๒๐๙. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

209. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘ขชฺชโภชฺชมถ เลยฺย สายิยํ,อุตฺตมคฺครสทายโก อหุ;

เตน โส สุจริเตน กมฺมุนา,นนฺทเน จิรมภิปฺปโมทติ.

« Offrant des nourritures à croquer ou à manger, ainsi que des mets à laper ou à savourer, il fut un donateur de saveurs suprêmes et excellentes. Par cet acte de bonne conduite, il se réjouit longtemps dans le jardin de Nandana. »

‘‘สตฺต จุสฺสเท อิธาธิคจฺฉติ,หตฺถปาทมุทุตญฺจ วินฺทติ;

อาหุ พฺยญฺชนนิมิตฺตโกวิทา,ขชฺชโภชฺชรสลาภิตาย นํ.

« Il obtient ici-bas les sept proéminences et possède des mains et des pieds délicats. Les experts en signes et marques déclarèrent qu'il obtiendrait ainsi des mets et des saveurs d'excellence. »

‘‘ยํ คิหิสฺสปิ ตทตฺถโชตกํ,ปพฺพชฺชมฺปิ จ ตทาธิคจฺฉติ;

ขชฺชโภชฺชรสลาภิรุตฺตมํ,อาหุ สพฺพคิหิพนฺธนจฺฉิท’’นฺติ.

« On dit que quel que soit le mérite qui apporte ce profit au laïc, on l'obtient aussi en entrant dans la vie monastique ; celui qui a rompu tous les liens de la vie laïque obtient l'excellence suprême des saveurs de nourriture solide et liquide. »

(๗-๘) กรจรณมุทุชาลตาลกฺขณานิ

(7-8) Les caractéristiques des mains et des pieds doux et des mains et des pieds aux doigts palmés.

๒๑๐. ‘‘ยมฺปิ[Pg.125], ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน จตูหิ สงฺคหวตฺถูหิ ชนํ สงฺคาหโก อโหสิ – ทาเนน เปยฺยวชฺเชน อตฺถจริยาย สมานตฺตตาย. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. มุทุตลุนหตฺถปาโท จ โหติ ชาลหตฺถปาโท จ.

210. « Moines, dans ses existences antérieures, dans ses vies passées, dans ses demeures précédentes, alors qu’il était un être humain, le Tathāgata a rassemblé les gens par les quatre bases de la bienveillance : la générosité, la parole aimable, l’action bénéfique et l’impartialité. Par l’accomplissement de cette action... en quittant cet état et en venant ici-bas, il obtient ces deux caractéristiques de Grand Homme : il a les mains et les pieds doux et délicats, et il a les mains et les pieds aux doigts reliés par une membrane.

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? สุสงฺคหิตปริชโน โหติ, สุสงฺคหิตาสฺส โหนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? สุสงฺคหิตปริชโน โหติ, สุสงฺคหิตาสฺส โหนฺติ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de ces caractéristiques, s’il mène la vie de famille, il devient un roi qui fait tourner la roue (Cakkavatti)... En tant que roi, qu’obtient-il ? Il a une suite bien unie ; ses partisans sont bien unis : brahmanes, chefs de famille, citadins, provinciaux, trésoriers, hauts fonctionnaires, troupes de garde, portiers, ministres, conseillers, rois vassaux, gouverneurs et princes. En tant que roi, il obtient cela... En tant que Bouddha, qu’obtient-il ? Il a une suite bien unie ; ses partisans sont bien unis : moines, moniales, laïcs et laïques, devas, humains, asuras, nagas et gandhabbas. En tant que Bouddha, il obtient cela. » C'est ce que le Béni a dit.

๒๑๑. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

211. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘ทานมฺปิ จตฺถจริยตญฺจ,ปิยวาทิตญฺจ สมานตฺตตญฺจ ;

กริยจริยสุสงฺคหํ พหูนํ,อนวมเตน คุเณน ยาติ สคฺคํ.

« Par la générosité, la conduite bénéfique, la parole aimable et l'impartialité, en pratiquant ce rassemblement de la multitude, par ces vertus hautement estimées, il se rend au paradis.

‘‘จวิย ปุนริธาคโต สมาโน,กรจรณมุทุตญฺจ ชาลิโน จ;

อติรุจิรสุวคฺคุทสฺสเนยฺยํ,ปฏิลภติ ทหโร สุสุ กุมาโร.

« Après avoir trépassé et être revenu ici-bas, le jeune garçon obtient des mains et des pieds doux et palmés, d'une apparence extrêmement charmante, belle et agréable à contempler.

‘‘ภวติ [Pg.126] ปริชนสฺสโว วิเธยฺโย,มหิมํ อาวสิโต สุสงฺคหิโต;

ปิยวทู หิตสุขตํ ชิคีสมาโน,อภิรุจิตานิ คุณานิ อาจรติ.

« Sa suite est obéissante et disciplinée ; régnant sur cette terre, il est bien soutenu. Parlant avec amabilité et cherchant le bien-être et le bonheur d'autrui, il pratique des vertus hautement appréciées.

‘‘ยทิ จ ชหติ สพฺพกามโภคํ,กถยติ ธมฺมกถํ ชิโน ชนสฺส;

วจนปฏิกรสฺสาภิปฺปสนฺนา,สุตฺวาน ธมฺมานุธมฺมมาจรนฺตี’’ติ.

« S'il renonce à toutes les jouissances sensuelles, devenu un Vainqueur, il enseigne le Dhamma au peuple ; ceux qui suivent ses paroles, emplis de dévotion, après avoir entendu l'enseignement, pratiquent conformément au Dhamma. »

(๙-๑๐) อุสฺสงฺขปาทอุทฺธคฺคโลมตาลกฺขณานิ

(9-10) Les caractéristiques des chevilles hautes et des poils du corps tournés vers le haut.

๒๑๒. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน อตฺถูปสํหิตํ ธมฺมูปสํหิตํ วาจํ ภาสิตา อโหสิ, พหุชนํ นิทํเสสิ, ปาณีนํ หิตสุขาวโห ธมฺมยาคี. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. อุสฺสงฺขปาโท จ โหติ, อุทฺธคฺคโลโม จ.

212. « Moines, dans ses existences antérieures, dans ses vies passées, dans ses demeures précédentes, alors qu’il était un être humain, le Tathāgata a prononcé des paroles bénéfiques et conformes au Dhamma, a instruit la multitude, a apporté le bien-être et le bonheur aux êtres et a fait le don du Dhamma. Par l’accomplissement de cette action... en quittant cet état et en venant ici-bas, il obtient ces deux caractéristiques de Grand Homme : il a les chevilles placées haut sur le dessus du pied et les poils du corps tournés vers le haut.

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อคฺโค จ โหติ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ กามโภคีนํ. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อคฺโค จ โหติ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ สพฺพสตฺตานํ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de ces caractéristiques, s’il mène la vie de famille, il devient un roi cakkavatti... En tant que roi, qu’obtient-il ? Il est le premier, le meilleur, le chef, le plus haut et le plus excellent de tous ceux qui jouissent des plaisirs sensuels. En tant que roi, il obtient cela... En tant que Bouddha, qu’obtient-il ? Il est le premier, le meilleur, le chef, le plus haut et le plus excellent de tous les êtres. En tant que Bouddha, il obtient cela. » C'est ce que le Béni a dit.

๒๑๓. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

213. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘อตฺถธมฺมสหิตํ ปุเร คิรํ,เอรยํ พหุชนํ นิทํสยิ;

ปาณินํ หิตสุขาวโห อหุ,ธมฺมยาคมยชี อมจฺฉรี.

« Autrefois, prononçant des paroles chargées de sens et de Dhamma, il a guidé la multitude. Apportant le bien-être et le bonheur aux êtres, il a pratiqué le sacrifice du don du Dhamma, libre de toute avarice.

‘‘เตน [Pg.127] โส สุจริเตน กมฺมุนา,สุคฺคตึ วชติ ตตฺถ โมทติ;

ลกฺขณานิ จ ทุเว อิธาคโต,อุตฺตมปฺปมุขตาย วินฺทติ.

« Par cette action de bonne conduite, il s'est rendu dans une heureuse destination et s'y est réjoui. Revenu ici-bas, il obtient deux caractéristiques en raison de sa suprématie et de son rang de premier.

‘‘อุพฺภมุปฺปติตโลมวา สโส,ปาทคณฺฐิรหุ สาธุสณฺฐิตา;

มํสโลหิตาจิตา ตโจตฺถตา,อุปริจรณโสภนา อหุ.

« Il possède les poils du corps tournés vers le haut ; ses chevilles sont bien formées, pourvues de chair et de sang et recouvertes par la peau, rendant le dessus de ses pieds extrêmement beau.

‘‘เคหมาวสติ เจ ตถาวิโธ,อคฺคตํ วชติ กามโภคินํ;

เตน อุตฺตริตโร น วิชฺชติ,ชมฺพุทีปมภิภุยฺย อิริยติ.

« Si un tel homme demeure au foyer, il atteint le rang suprême parmi ceux qui jouissent des plaisirs ; nul n'est supérieur à lui, et il règne en maître sur Jambudīpa.

‘‘ปพฺพชมฺปิ จ อโนมนิกฺกโม,อคฺคตํ วชติ สพฺพปาณินํ;

เตน อุตฺตริตโร น วิชฺชติ,สพฺพโลกมภิภุยฺย วิหรตี’’ติ.

« Et s'il entre dans la vie monastique avec un effort suprême, il atteint le rang suprême parmi tous les êtres ; nul n'est supérieur à lui, et il demeure en dominant le monde entier. »

(๑๑) เอณิชงฺฆลกฺขณํ

(11) La caractéristique des mollets semblables à ceux de l'antilope (Eṇi).

๒๑๔. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน สกฺกจฺจํ วาเจตา อโหสิ สิปฺปํ วา วิชฺชํ วา จรณํ วา กมฺมํ วา – ‘กึ ติเม ขิปฺปํ วิชาเนยฺยุํ, ขิปฺปํ ปฏิปชฺเชยฺยุํ, น จิรํ กิลิสฺเสยฺยุ’’นฺติ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ. เอณิชงฺโฆ โหติ.

214. « Moines, dans ses existences antérieures, dans ses vies passées, dans ses demeures précédentes, alors qu’il était un être humain, le Tathāgata enseignait avec soin les arts, les sciences, la conduite ou les métiers, en pensant : 'Comment pourraient-ils comprendre rapidement, pratiquer rapidement et ne pas peiner longtemps ?' Par l’accomplissement de cette action... en quittant cet état et en venant ici-bas, il obtient cette caractéristique de Grand Homme : il a les mollets semblables à ceux de l’antilope Eṇi.

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? ยานิ ตานิ ราชารหานิ ราชงฺคานิ ราชูปโภคานิ ราชานุจฺฉวิกานิ ตานิ ขิปฺปํ ปฏิลภติ. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? ยานิ [Pg.128] ตานิ สมณารหานิ สมณงฺคานิ สมณูปโภคานิ สมณานุจฺฉวิกานิ, ตานิ ขิปฺปํ ปฏิลภติ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de cette caractéristique, s’il mène la vie de famille, il devient un roi cakkavatti... En tant que roi, qu’obtient-il ? Il obtient rapidement tout ce qui convient à un roi, les attributs royaux, les objets à l’usage des rois et ce qui est digne d’un roi. En tant que roi, il obtient cela... En tant que Bouddha, qu’obtient-il ? Il obtient rapidement tout ce qui convient à un religieux, les attributs des religieux, les objets à l’usage des religieux et ce qui est digne d’un religieux. En tant que Bouddha, il obtient cela. » C'est ce que le Béni a dit.

๒๑๕. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

215. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘สิปฺเปสุ วิชฺชาจรเณสุ กมฺเมสุ,กถํ วิชาเนยฺยุํ ลหุนฺติ อิจฺฉติ;

ยทูปฆาตาย น โหติ กสฺสจิ,วาเจติ ขิปฺปํ น จิรํ กิลิสฺสติ.

« Dans les arts, les sciences, la conduite et les métiers, il souhaite qu'ils comprennent avec célérité ; il enseigne rapidement ce qui ne nuit à personne, et ils ne peinent pas longtemps.

‘‘ตํ กมฺมํ กตฺวา กุสลํ สุขุทฺรยํ,ชงฺฆา มนุญฺญา ลภเต สุสณฺฐิตา;

วฏฺฏา สุชาตา อนุปุพฺพมุคฺคตา,อุทฺธคฺคโลมา สุขุมตฺตโจตฺถตา.

« Ayant accompli cette action bénéfique aux fruits heureux, il obtient des mollets agréables et bien formés ; ils sont arrondis, bien proportionnés, s'affinant graduellement vers le haut, avec les poils tournés vers le haut et recouverts d'une peau délicate.

‘‘เอเณยฺยชงฺโฆติ ตมาหุ ปุคฺคลํ,สมฺปตฺติยา ขิปฺปมิธาหุ ลกฺขณํ;

เคหานุโลมานิ ยทาภิกงฺขติ,อปพฺพชํ ขิปฺปมิธาธิคจฺฉติ.

« On dit de cet homme qu'il a les mollets d'une antilope ; on dit que cette caractéristique apporte ici-bas une prompte réussite. S'il ne renonce pas au monde, il obtient rapidement tout ce qu'il désire de conforme à la vie de famille.

‘‘สเจ จ ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส,เนกฺขมฺมฉนฺทาภิรโต วิจกฺขโณ;

อนุจฺฉวิกสฺส ยทานุโลมิกํ,ตํ วินฺทติ ขิปฺปมโนมวิกฺกโม ’’ติ.

« Et si un tel homme, sage et trouvant son plaisir dans l'aspiration au renoncement, entre dans la vie monastique, lui qui possède une vaillance sans faille, il obtient rapidement tout ce qui est convenable et approprié à un religieux. »

(๑๒) สุขุมจฺฉวิลกฺขณํ

(12) La caractéristique de la peau délicate.

๒๑๖. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉิตา อโหสิ – ‘‘กึ, ภนฺเต, กุสลํ, กึ อกุสลํ, กึ สาวชฺชํ, กึ อนวชฺชํ, กึ เสวิตพฺพํ, กึ น เสวิตพฺพํ, กึ เม กรียมานํ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย อสฺส, กึ วา ปน เม กรียมานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย [Pg.129] อสฺสา’’ติ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ. สุขุมจฺฉวิ โหติ, สุขุมตฺตา ฉวิยา รโชชลฺลํ กาเย น อุปลิมฺปติ.

216. « Moines, dans ses naissances antérieures, dans ses existences passées et dans ses anciennes demeures, le Tathāgata, lorsqu'il était un être humain, avait pour habitude d'approcher des ascètes ou des brahmanes pour les interroger ainsi : “Vénérable, qu'est-ce qui est bénéfique, qu'est-ce qui est préjudiciable ? Qu'est-ce qui est blâmable, qu'est-ce qui est irréprochable ? Que doit-on cultiver, que ne doit-on pas cultiver ? Quelle action, si je l'accomplis, me conduira pour longtemps à mon détriment et à ma souffrance, ou quelle action, si je l'accomplis, me conduira pour longtemps à mon bien-être et à mon bonheur ?” Pour avoir accompli cet acte... [lacune]... après avoir quitté ce monde divin et être revenu en cet état humain, il obtient cette marque de Grand Homme : il a la peau très douce. En raison de cette finesse de la peau, aucune poussière ni souillure n'adhère à son corps. »

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? มหาปญฺโญ โหติ, นาสฺส โหติ โกจิ ปญฺญาย สทิโส วา เสฏฺโฐ วา กามโภคีนํ. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? มหาปญฺโญ โหติ ปุถุปญฺโญ หาสปญฺโญ ชวนปญฺโญ ติกฺขปญฺโญ นิพฺเพธิกปญฺโญ, นาสฺส โหติ โกจิ ปญฺญาย สทิโส วา เสฏฺโฐ วา สพฺพสตฺตานํ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de cette marque, s'il choisit de mener la vie de foyer, il devient un monarque universel (Cakkavattī)... [lacune]... En tant que roi, qu'obtient-il ? Il possède une grande sagesse ; parmi ceux qui jouissent des plaisirs sensuels, nul n'est son égal ou son supérieur en sagesse. En tant que roi, il obtient cet avantage... En tant que Bouddha, qu'obtient-il ? Il possède une grande sagesse, une sagesse étendue, une sagesse joyeuse, une sagesse rapide, une sagesse aiguë et une sagesse pénétrante ; parmi tous les êtres, nul n'est son égal ou son supérieur en sagesse. En tant que Bouddha, il obtient cet avantage. » Voilà ce que le Béni a déclaré.

๒๑๗. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

217. À ce sujet, voici ce qui fut dit :

‘‘ปุเร ปุรตฺถา ปุริมาสุ ชาติสุ,อญฺญาตุกาโม ปริปุจฺฉิตา อหุ;

สุสฺสูสิตา ปพฺพชิตํ อุปาสิตา,อตฺถนฺตโร อตฺถกถํ นิสามยิ.

« Autrefois, dans ses vies antérieures, désireux de connaître, il interrogeait sans cesse ; il écoutait attentivement, servait les religieux et, l'esprit tourné vers le bien, il scrutait les paroles porteuses de sens.

‘‘ปญฺญาปฏิลาภคเตน กมฺมุนา,มนุสฺสภูโต สุขุมจฺฉวี อหุ;

พฺยากํสุ อุปฺปาทนิมิตฺตโกวิทา,สุขุมานิ อตฺถานิ อเวจฺจ ทกฺขิติ.

Par cet acte tendant à l'acquisition de la sagesse, devenu humain, il eut la peau très fine. Les experts en présages et en signes prédirent alors : “Il percevra par l'esprit les sens les plus subtils.”

‘‘สเจ น ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส,วตฺเตติ จกฺกํ ปถวึ ปสาสติ;

อตฺถานุสิฏฺฐีสุ ปริคฺคเหสุ จ,น เตน เสยฺโย สทิโส จ วิชฺชติ.

Si un tel être ne choisit pas la vie errante, il fait tourner la roue et gouverne la terre ; dans l'enseignement des lois et dans le discernement de ce qui est juste, nul ne lui est supérieur ni même égal.

‘‘สเจ จ ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส,เนกฺขมฺมฉนฺทาภิรโต วิจกฺขโณ;

ปญฺญาวิสิฏฺฐํ ลภเต อนุตฺตรํ,ปปฺโปติ โพธึ วรภูริเมธโส’’ติ.

Et si un tel être choisit la vie errante, se plaisant dans le désir de renoncement et doué de discernement, il obtient une sagesse éminente et sans pareille ; doué d'une intelligence vaste et précieuse, il atteint l'Éveil. »

(๑๓) สุวณฺณวณฺณลกฺขณํ

(13) La marque du teint de couleur d'or

๒๑๘. ‘‘ยมฺปิ[Pg.130], ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน อกฺโกธโน อโหสิ อนุปายาสพหุโล, พหุมฺปิ วุตฺโต สมาโน นาภิสชฺชิ น กุปฺปิ น พฺยาปชฺชิ น ปติตฺถียิ, น โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตฺวากาสิ. ทาตา จ อโหสิ สุขุมานํ มุทุกานํ อตฺถรณานํ ปาวุรณานํ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ. สุวณฺณวณฺโณ โหติ กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ.

218. « Moines, dans ses naissances antérieures... le Tathāgata, lorsqu'il était un être humain, était exempt de colère et de grand tourment. Même lorsqu'il était vivement critiqué, il ne s'offusquait pas, ne s'irritait pas, ne s'animait pas de malveillance, ne s'obstinait pas et ne manifestait ni colère, ni haine, ni mécontentement. Il faisait don de tapis et de couvertures de qualité, doux et fins, faits de lin, de coton, de soie ou de laine. Pour avoir accompli et accumulé cet acte... [lacune]... revenu en cet état humain, il obtient cette marque de Grand Homme : il est de couleur d'or, sa peau a l'éclat de l'or pur.

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? ลาภี โหติ สุขุมานํ มุทุกานํ อตฺถรณานํ ปาวุรณานํ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? ลาภี โหติ สุขุมานํ มุทุกานํ อตฺถรณานํ ปาวุรณานํ โขมสุขุมานํ กปฺปาสิกสุขุมานํ โกเสยฺยสุขุมานํ กมฺพลสุขุมานํ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

Doté de cette marque, s'il mène la vie de foyer, il devient un monarque universel... En tant que roi, qu'obtient-il ? Il reçoit des tapis et des couvertures d'une grande finesse, doux, faits de lin, de coton, de soie ou de laine. En tant que roi, il obtient cet avantage... En tant que Bouddha, qu'obtient-il ? Il reçoit ces mêmes étoffes et couvertures fines et douces. En tant que Bouddha, il obtient cet avantage. » Voilà ce que le Béni a déclaré.

๒๑๙. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

219. À ce sujet, voici ce qui fut dit :

‘‘อกฺโกธญฺจ อธิฏฺฐหิ อทาสิ,ทานญฺจ วตฺถานิ สุขุมานิ สุจฺฉวีนิ;

ปุริมตรภเว ฐิโต อภิวิสฺสชิ,มหิมิว สุโร อภิวสฺสํ.

« Il s'établit dans la non-colère et fit don d'étoffes fines et de belle apparence. Établi dans ses existences passées, il les distribua généreusement comme le dieu de la pluie arrose abondamment la terre.

‘‘ตํ กตฺวาน อิโต จุโต ทิพฺพํ,อุปปชฺชิ สุกตผลวิปากมนุภุตฺวา;

กนกตนุสนฺนิโภ อิธาภิภวติ,สุรวรตโรริว อินฺโท.

Ayant accompli cela et quitté ce monde, il naquit au ciel, goûtant les fruits de ses bonnes actions. Désormais revenu ici-bas, il surpasse les autres avec son corps semblable à l'or pur, tel Indra, le meilleur des dieux.

‘‘เคหญฺจาวสติ [Pg.131] นโร อปพฺพชฺช,มิจฺฉํ มหติมหึ อนุสาสติ ;

ปสยฺห สหิธ สตฺตรตนํ,ปฏิลภติ วิมล สุขุมจฺฉวึ สุจิญฺจ.

S'il demeure au foyer, ne désirant pas la vie errante, il gouverne la vaste terre par la puissance ; il obtient ici-bas les sept joyaux et possède une peau pure, fine, douce et éclatante.

‘‘ลาภี อจฺฉาทนวตฺถโมกฺขปาวุรณานํ,ภวติ ยทิ อนาคาริยตํ อุเปติ;

สหิโต ปุริมกตผลํ อนุภวติ,น ภวติ กตสฺส ปนาโส’’ติ.

Il reçoit des vêtements, des étoffes précieuses et des parures. S'il entre dans l'état de sans-foyer, il jouit des fruits de ses actes passés, car jamais une bonne action accomplie ne se perd. »

(๑๔) โกโสหิตวตฺถคุยฺหลกฺขณํ

(14) La marque de l'organe masculin logé dans un fourreau

๒๒๐. ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน จิรปฺปนฏฺเฐ สุจิรปฺปวาสิโน ญาติมิตฺเต สุหชฺเช สขิโน สมาเนตา อโหสิ. มาตรมฺปิ ปุตฺเตน สมาเนตา อโหสิ, ปุตฺตมฺปิ มาตรา สมาเนตา อโหสิ, ปิตรมฺปิ ปุตฺเตน สมาเนตา อโหสิ, ปุตฺตมฺปิ ปิตรา สมาเนตา อโหสิ, ภาตรมฺปิ ภาตรา สมาเนตา อโหสิ, ภาตรมฺปิ ภคินิยา สมาเนตา อโหสิ, ภคินิมฺปิ ภาตรา สมาเนตา อโหสิ, ภคินิมฺปิ ภคินิยา สมาเนตา อโหสิ, สมงฺคีกตฺวา จ อพฺภนุโมทิตา อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ – โกโสหิตวตฺถคุยฺโห โหติ.

220. « Moines, dans ses naissances antérieures... le Tathāgata, lorsqu'il était un être humain, réunissait les parents et les amis, les compagnons et les familiers disparus ou séparés depuis longtemps. Il réunissait la mère avec son fils, le fils avec sa mère, le père avec son fils, le fils avec son père, le frère avec son frère, le frère avec sa sœur, la sœur avec son frère et la sœur avec sa sœur. Après les avoir unis, il s'en réjouissait. Pour avoir accompli cet acte... [lacune]... revenu en cet état humain, il obtient cette marque de Grand Homme : son organe masculin est logé dans un fourreau. »

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? ปหูตปุตฺโต โหติ, ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? ปหูตปุตฺโต โหติ, อเนกสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de cette marque, s'il mène la vie de foyer, il devient un monarque universel... En tant que roi, qu'obtient-il ? Il a de nombreux fils ; il possède plus de mille fils, courageux, de stature héroïque et capables de briser les armées adverses. En tant que roi, il obtient cet avantage... En tant que Bouddha, qu'obtient-il ? Il a de nombreux fils (disciples) ; il possède plusieurs milliers de fils, courageux, de stature héroïque et capables de triompher des armées (des doctrines) adverses. En tant que Bouddha, il obtient cet avantage. » Voilà ce que le Béni a déclaré.

๒๒๑. ตตฺเถตํ [Pg.132] วุจฺจติ –

221. À ce sujet, voici ce qui fut dit :

‘‘ปุเร ปุรตฺถา ปุริมาสุ ชาติสุ,จิรปฺปนฏฺเฐ สุจิรปฺปวาสิโน;

ญาตี สุหชฺเช สขิโน สมานยิ,สมงฺคิกตฺวา อนุโมทิตา อหุ.

« Autrefois, dans ses vies antérieures, il réunissait les parents, les amis et les compagnons disparus ou séparés depuis longtemps. Après les avoir réconciliés, il s'en réjouissait.

‘‘โส เตน กมฺเมน ทิวํ สมกฺกมิ,สุขญฺจ ขิฑฺฑารติโย จ อนฺวภิ;

ตโต จวิตฺวา ปุนราคโต อิธ,โกโสหิตํ วินฺทติ วตฺถฉาทิยํ.

Grâce à cet acte, il s'éleva au ciel et y connut le bonheur, les jeux et les plaisirs. Puis, ayant quitté ce monde et étant revenu ici-bas, il possède son organe masculin logé dans un fourreau, caché par une membrane. »

‘‘ปหูตปุตฺโต ภวตี ตถาวิโธ,ปโรสหสฺสญฺจ ภวนฺติ อตฺรชา;

สูรา จ วีรา จ อมิตฺตตาปนา,คิหิสฺส ปีตึชนนา ปิยํวทา.

Un tel homme possède de nombreux fils ; ses descendants se comptent par plus d'un millier. Ils sont courageux, héroïques, capables de soumettre leurs ennemis, apportant la joie aux gens et s'exprimant avec des paroles aimables.

‘‘พหูตรา ปพฺพชิตสฺส อิริยโต,ภวนฺติ ปุตฺตา วจนานุสาริโน;

คิหิสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา ปุน,ตํ ลกฺขณํ ชายติ ตทตฺถโชตก’’นฺติ.

Pour celui qui a renoncé au monde et mène une vie sainte, ses fils (disciples) sont encore plus nombreux et suivent ses enseignements. Que ce soit pour un laïc ou pour un moine, cette marque apparaît à nouveau comme le signe révélateur de ce fruit.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

Fin de la première section de récitation.

(๑๕-๑๖) ปริมณฺฑลอโนนมชณฺณุปริมสนลกฺขณานิ

(15-16) Les marques d'avoir un corps aux proportions circulaires et de pouvoir toucher ses genoux sans se courber.

๒๒๒. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน มหาชนสงฺคหํ สเมกฺขมาโน สมํ ชานาติ สามํ ชานาติ, ปุริสํ ชานาติ ปุริสวิเสสํ ชานาติ – ‘อยมิทมรหติ อยมิทมรหตี’ติ ตตฺถ ตตฺถ ปุริสวิเสสกโร อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ [Pg.133] อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. นิคฺโรธ ปริมณฺฑโล จ โหติ, ฐิตโกเยว จ อโนนมนฺโต อุโภหิ ปาณิตเลหิ ชณฺณุกานิ ปริมสติ ปริมชฺชติ.

222. « Ô moines, le Tathāgata se souvient de ses naissances passées, de ses existences passées et de ses demeures passées. Autrefois, lorsqu'il était un être humain, observant comment aider les gens, il discernait qui était digne de tel ou tel don, reconnaissant la valeur de chaque individu : ‘Celui-ci mérite ceci, celui-là mérite cela.’ En diverses circonstances, il agissait ainsi pour le bien de personnes d'exception. En raison de l'accomplissement de cet acte... à sa mort, étant venu en ce monde, il obtient ces deux marques du Grand Homme : il a les proportions d'un figuier banyan et, se tenant debout sans se courber, il peut toucher et masser ses genoux de ses deux mains. »

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค ปหูตชาตรูปรชโต ปหูตวิตฺตูปกรโณ ปหูตธนธญฺโญ ปริปุณฺณโกสโกฏฺฐาคาโร. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ…เป… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อฑฺโฒ โหติ มหทฺธโน มหาโภโค. ตสฺสิมานิ ธนานิ โหนฺติ, เสยฺยถิทํ, สทฺธาธนํ สีลธนํ หิริธนํ โอตฺตปฺปธนํ สุตธนํ จาคธนํ ปญฺญาธนํ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Pourvu de ces marques, s'il demeure dans la vie laïque, il devient un roi universel (Cakkavatti)... En tant que roi, que reçoit-il ? Il devient riche, possédant de grands trésors, d'immenses richesses, de l'or et de l'argent en abondance, des parures agréables, des vivres et des grains à profusion, avec des trésoreries et des greniers remplis. En tant que roi, il obtient cela... En tant que Bouddha, que reçoit-il ? Il est riche, possédant de grands trésors et d'immenses biens. Ses richesses sont les suivantes : le trésor de la foi, le trésor de la vertu, le trésor de la pudeur morale, le trésor de la crainte de mal faire, le trésor de la connaissance apprise, le trésor de la générosité et le trésor de la sagesse. En tant que Bouddha, il obtient cela. » C'est ce que le Béni a déclaré.

๒๒๓. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

223. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘ตุลิย ปฏิวิจย จินฺตยิตฺวา,มหาชนสงฺคหนํ สเมกฺขมาโน;

อยมิทมรหติ ตตฺถ ตตฺถ,ปุริสวิเสสกโร ปุเร อโหสิ.

« Après avoir pesé, examiné et réfléchi, observant comment soutenir la multitude, il savait qui méritait tel don ; autrefois, en divers lieux, il agissait pour le bien de personnes d'exception. »

‘‘มหิญฺจ ปน ฐิโต อโนนมนฺโต,ผุสติ กเรหิ อุโภหิ ชณฺณุกานิ;

มหิรุหปริมณฺฑโล อโหสิ,สุจริตกมฺมวิปากเสสเกน.

« Se tenant debout sur le sol sans se courber, il touche ses genoux de ses deux mains ; il a la stature harmonieuse d'un arbre majestueux, par le reste des fruits de ses actions méritoires. »

‘‘พหุวิวิธนิมิตฺตลกฺขณญฺญู,อตินิปุณา มนุชา พฺยากรึสุ;

พหุวิวิธา คิหีนํ อรหานิ,ปฏิลภติ ทหโร สุสุ กุมาโร.

« Des hommes experts dans la lecture des nombreux et divers signes et marques ont prédit : ‘Ce jeune prince recevra des richesses variées et abondantes, appropriées pour un laïc.’ »

‘‘อิธ จ มหีปติสฺส กามโภคี,คิหิปติรูปกา พหู ภวนฺติ;

ยทิ จ ชหติ สพฺพกามโภคํ,ลภติ อนุตฺตรํ อุตฺตมธนคฺค’’นฺติ.

« S'il devient le souverain de la terre, il jouira de nombreux plaisirs des sens dignes d'un chef de famille ; mais s'il renonce à tous les plaisirs sensuels, il obtiendra le trésor suprême et inégalé. »

(๑๗-๑๙) สีหปุพฺพทฺธกายาทิติลกฺขณํ

(17-19) Les trois marques : un buste semblable à celui d'un lion, des épaules bien remplies et un cou parfaitement arrondi.

๒๒๔. ‘‘ยมฺปิ[Pg.134], ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน พหุชนสฺส อตฺถกาโม อโหสิ หิตกาโม ผาสุกาโม โยคกฺเขมกาโม – ‘กินฺติเม สทฺธาย วฑฺเฒยฺยุํ, สีเลน วฑฺเฒยฺยุํ, สุเตน วฑฺเฒยฺยุํ, จาเคน วฑฺเฒยฺยุํ, ธมฺเมน วฑฺเฒยฺยุํ, ปญฺญาย วฑฺเฒยฺยุํ, ธนธญฺเญน วฑฺเฒยฺยุํ, เขตฺตวตฺถุนา วฑฺเฒยฺยุํ, ทฺวิปทจตุปฺปเทหิ วฑฺเฒยฺยุํ, ปุตฺตทาเรหิ วฑฺเฒยฺยุํ, ทาสกมฺมกรโปริเสหิ วฑฺเฒยฺยุํ, ญาตีหิ วฑฺเฒยฺยุํ, มิตฺเตหิ วฑฺเฒยฺยุํ, พนฺธเวหิ วฑฺเฒยฺยุ’นฺติ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ตีณิ มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. สีหปุพฺพทฺธกาโย จ โหติ จิตนฺตรํโส จ สมวฏฺฏกฺขนฺโธ จ.

224. « Ô moines, le Tathāgata se souvient de ses naissances passées... Autrefois, lorsqu'il était un être humain, il désirait le bien, le profit, le confort et la sécurité de la multitude, pensant : ‘Comment pourraient-ils croître en foi, en vertu, en savoir, en générosité, en justice, en sagesse, en richesses et en grains, en terres et en propriétés, en bétail à deux ou quatre pattes, en fils et en épouses, en serviteurs et en employés, en parents, en amis et en alliés ?’ En raison de l'accomplissement de cet acte... il obtient ces trois marques du Grand Homme : il a le buste d'un lion, l'espace entre ses épaules est bien rempli et son cou est parfaitement arrondi. »

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อปริหานธมฺโม โหติ, น ปริหายติ ธนธญฺเญน เขตฺตวตฺถุนา ทฺวิปทจตุปฺปเทหิ ปุตฺตทาเรหิ ทาสกมฺมกรโปริเสหิ ญาตีหิ มิตฺเตหิ พนฺธเวหิ, น ปริหายติ สพฺพสมฺปตฺติยา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อปริหานธมฺโม โหติ, น ปริหายติ สทฺธาย สีเลน สุเตน จาเคน ปญฺญาย, น ปริหายติ สพฺพสมฺปตฺติยา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Pourvu de ces marques, s'il demeure dans la vie laïque, il devient un roi universel... En tant que roi, que reçoit-il ? Sa nature est de ne jamais décliner ; il ne décline point en richesses et en grains, en terres, en bétail, en famille, en serviteurs, en parents, en amis ou en alliés ; il ne décline en aucune prospérité... En tant que Bouddha, que reçoit-il ? Sa nature est de ne jamais décliner ; il ne décline point en foi, en vertu, en savoir, en générosité ou en sagesse. En tant que Bouddha, il obtient cela. » C'est ce que le Béni a déclaré.

๒๒๕. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

225. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘สทฺธาย สีเลน สุเตน พุทฺธิยา,จาเคน ธมฺเมน พหูหิ สาธุหิ;

ธเนน ธญฺเญน จ เขตฺตวตฺถุนา,ปุตฺเตหิ ทาเรหิ จตุปฺปเทหิ จ.

« Par la foi, la vertu, le savoir, l'intelligence, la générosité, la droiture et bien d'autres qualités nobles ; par les richesses, les grains, les terres, les fils, les épouses et le bétail, »

‘‘ญาตีหิ มิตฺเตหิ จ พนฺธเวหิ จ,พเลน วณฺเณน สุเขน จูภยํ;

กถํ น หาเยยฺยุํ ปเรติ อิจฺฉติ,อตฺถสฺส มิทฺธี จ ปนาภิกงฺขติ.

« Par les parents, les amis et les alliés, par la force, la beauté et le bonheur — il désirait que les autres ne déclinent en aucun de ces deux domaines et souhaitait ardemment leur pleine réussite. »

‘‘ส [Pg.135] สีหปุพฺพทฺธสุสณฺฐิโต อหุ,สมวฏฺฏกฺขนฺโธ จ จิตนฺตรํโส;

ปุพฺเพ สุจิณฺเณน กเตน กมฺมุนา,อหานิยํ ปุพฺพนิมิตฺตมสฺส ตํ.

« Il eut un buste bien formé comme celui d'un lion, un cou arrondi et des épaules bien remplies ; c'était là, pour lui, le signe précurseur de sa nature inébranlable, fruit d'actions méritoires autrefois bien accomplies. »

‘‘คิหีปิ ธญฺเญน ธเนน วฑฺฒติ,ปุตฺเตหิ ทาเรหิ จตุปฺปเทหิ จ;

อกิญฺจโน ปพฺพชิโต อนุตฺตรํ,ปปฺโปติ โพธึ อสหานธมฺมต’’นฺติ.

« Même en tant que laïc, il prospère en grains, en richesses, en fils, en épouses et en bétail ; et en tant que moine sans possessions, il atteint l'éveil suprême, dont la nature est de ne jamais décliner. »

(๒๐) รสคฺคสคฺคิตาลกฺขณํ

(20) La marque d'avoir le sens du goût d'une finesse extrême.

๒๒๖. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน สตฺตานํ อวิเหฐกชาติโก อโหสิ ปาณินา วา เลฑฺฑุนา วา ทณฺเฑน วา สตฺเถน วา. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ, รสคฺคสคฺคี โหติ, อุทฺธคฺคาสฺส รสหรณีโย คีวาย ชาตา โหนฺติ สมาภิวาหินิโย.

226. « Ô moines, le Tathāgata se souvient de ses naissances passées... Autrefois, lorsqu'il était un être humain, il était de nature à ne point nuire aux êtres, que ce soit par la main, par une motte de terre, par un bâton ou par une arme. En raison de l'accomplissement de cet acte... il obtient cette marque du Grand Homme : il possède un sens du goût d'une finesse extrême ; des nerfs gustatifs s'élevant vers le haut sont nés dans sa gorge et assurent une répartition égale des saveurs. »

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก, สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Pourvu de cette marque, s'il demeure dans la vie laïque, il devient un roi universel... En tant que roi, que reçoit-il ? Il est exempt de maladies et d'afflictions, doté d'une digestion régulière, ni trop froide ni trop chaude. En tant que roi, il obtient cela... En tant que Bouddha, que reçoit-il ? Il est exempt de maladies et d'afflictions, doté d'une digestion régulière, ni trop froide ni trop chaude, équilibrée et adaptée à l'effort soutenu de la méditation. En tant que Bouddha, il obtient cela. » C'est ce que le Béni a déclaré.

๒๒๗. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

227. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘น ปาณิทณฺเฑหิ ปนาถ เลฑฺฑุนา,สตฺเถน วา มรณวเธน วา ปน;

อุพฺพาธนาย ปริตชฺชนาย วา,น เหฐยี ชนตมเหฐโก อหุ.

Il ne tourmentait pas les gens par des coups de main ou de bâton, ni par des pierres, des armes, ou par la mise à mort ; ni par l'emprisonnement ou l'intimidation. Il était un être qui ne nuisait à personne.

‘‘เตเนว [Pg.136] โส สุคติมุเปจฺจ โมทติ,สุขปฺผลํ กริย สุขานิ วินฺทติ;

สโมชสา รสหรณี สุสณฺฐิตา,อิธาคโต ลภติ รสคฺคสคฺคิตํ.

Grâce à cet acte même, il se réjouit après avoir atteint une heureuse destination ; ayant accompli des actes aux fruits heureux, il connaît le bonheur. Ses vaisseaux gustatifs sont bien disposés et harmonieux ; revenu ici-bas, il possède une sensibilité gustative suprême.

‘‘เตนาหุ นํ อตินิปุณา วิจกฺขณา,อยํ นโร สุขพหุโล ภวิสฺสติ;

คิหิสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา ปุน,ตํ ลกฺขณํ ภวติ ตทตฺถโชตก’’นฺติ.

C'est pourquoi les sages très subtils et avisés disent de lui : « Cet homme connaîtra une grande félicité ». Que ce soit pour un laïc ou pour un moine, ce signe apparaît pour manifester cet avantage.

(๒๑-๒๒) อภินีลเนตฺตโคปขุมลกฺขณานิ

(21-22) Les caractéristiques des yeux d'un bleu profond et des cils semblables à ceux d'un taureau.

๒๒๘. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน น จ วิสฏํ, น จ วิสาจิ, น จ ปน วิเจยฺย เปกฺขิตา, อุชุํ ตถา ปสฏมุชุมโน, ปิยจกฺขุนา พหุชนํ อุทิกฺขิตา อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. อภินีลเนตฺโต จ โหติ โคปขุโม จ.

228. « En outre, moines, lorsque le Tathāgata était un être humain dans une existence antérieure, dans une vie passée, dans un séjour précédent, il ne regardait pas avec colère, ni de travers, ni de manière dérobée ; mais avec un esprit droit, il regardait avec franchise, observant la multitude avec des yeux empreints d'affection. Pour avoir accompli cet acte... renaissant ici-bas après avoir quitté ce monde céleste, il acquiert ces deux caractéristiques du Grand Homme : il a les yeux d'un bleu profond et des cils semblables à ceux d'un taureau.

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? ปิยทสฺสโน โหติ พหุโน ชนสฺส, ปิโย โหติ มนาโป พฺราหฺมณคหปติกานํ เนคมชานปทานํ คณกมหามตฺตานํ อนีกฏฺฐานํ โทวาริกานํ อมจฺจานํ ปาริสชฺชานํ ราชูนํ โภคิยานํ กุมารานํ. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ…เป… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? ปิยทสฺสโน โหติ พหุโน ชนสฺส, ปิโย โหติ มนาโป ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ เทวานํ มนุสฺสานํ อสุรานํ นาคานํ คนฺธพฺพานํ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de ces caractéristiques, s'il mène la vie de famille, il devient un roi qui fait tourner la roue (Cakkavatti)... En tant que roi, qu'obtient-il ? Il est agréable à regarder pour la multitude ; il est aimé et apprécié des brahmanes et des chefs de famille, des citadins et des habitants des provinces, des intendants et des officiers, des guerriers, des gardiens, des ministres, des conseillers, des rois, des gouverneurs et des princes. En tant que roi, il obtient cet avantage... En tant que Bouddha, qu'obtient-il ? Il est agréable à regarder pour la multitude ; il est aimé et apprécié des moines, des moniales, des disciples laïcs hommes et femmes, des dévas, des humains, des asuras, des nāgas et des gandhabbas. En tant que Bouddha, il obtient cet avantage. » Voilà ce que le Béni a déclaré.

๒๒๙. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

229. À ce sujet, ceci est dit :

‘‘น จ วิสฏํ น จ วิสาจิ, น จ ปน วิเจยฺยเปกฺขิตา;

อุชุํ ตถา ปสฏมุชุมโน, ปิยจกฺขุนา พหุชนํ อุทิกฺขิตา.

« Il ne regardait pas avec colère, ni de travers, ni de manière dérobée ; avec un esprit droit, il regardait avec franchise, observant la multitude avec des yeux empreints d'affection.

‘‘สุคตีสุ [Pg.137] โส ผลวิปากํ,อนุภวติ ตตฺถ โมทติ;

อิธ จ ปน ภวติ โคปขุโม,อภินีลเนตฺตนยโน สุทสฺสโน.

« Dans les heureuses destinations, il jouit de la maturation des fruits de ses actes et s'y réjouit. De retour ici-bas, il possède des cils de taureau et des yeux d'un bleu profond, magnifiques à contempler.

‘‘อภิโยคิโน จ นิปุณา,พหู ปน นิมิตฺตโกวิทา;

สุขุมนยนกุสลา มนุชา,ปิยทสฺสโนติ อภินิทฺทิสนฺติ นํ.

« Les experts et les sages subtils, versés dans la science des signes, hommes habiles dans l'examen minutieux des yeux, le désignent ainsi : “Il est d'un aspect charmant”.

‘‘ปิยทสฺสโน คิหีปิ สนฺโต จ,ภวติ พหุชนปิยายิโต;

ยทิ จ น ภวติ คิหี สมโณ โหติ,ปิโย พหูนํ โสกนาสโน’’ติ.

« D'un aspect charmant, même en étant laïc, il est chéri par la multitude. S'il n'est pas laïc mais devient moine, il est aimé de beaucoup et dissipe leur affliction. »

(๒๓) อุณฺหีสสีสลกฺขณํ

(23) La caractéristique d'une tête en forme de turban (uṇhīsasīsa).

๒๓๐. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน พหุชนปุพฺพงฺคโม อโหสิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ พหุชนปาโมกฺโข กายสุจริเต วจีสุจริเต มโนสุจริเต ทานสํวิภาเค สีลสมาทาเน อุโปสถุปวาเส มตฺเตยฺยตาย เปตฺเตยฺยตาย สามญฺญตาย พฺรหฺมญฺญตาย กุเล เชฏฺฐาปจายิตาย อญฺญตรญฺญตเรสุ จ อธิกุสเลสุ ธมฺเมสุ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ – อุณฺหีสสีโส โหติ.

230. « En outre, moines, lorsque le Tathāgata était un être humain dans une existence antérieure... il était le premier et le guide de la multitude dans les actions salutaires ; il était le chef de la multitude en matière de bonne conduite physique, verbale et mentale, dans la pratique du don et du partage, dans l'observance de la vertu, dans la célébration du jour d'Uposatha, dans la bienveillance envers la mère et le père, dans le respect des ascètes et des brahmanes, dans l'honneur rendu aux aînés de la famille et dans d'autres actions éminemment méritoires. Pour avoir accompli cet acte... renaissant ici-bas après avoir quitté ce monde céleste, il acquiert cette caractéristique du Grand Homme : il a une tête en forme de turban (uṇhīsasīsa).

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? มหาสฺส ชโน อนฺวายิโก โหติ, พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? มหาสฺส ชโน อนฺวายิโก โหติ, ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de cette caractéristique, s'il mène la vie de famille, il devient un roi qui fait tourner la roue (Cakkavatti)... En tant que roi, qu'obtient-il ? La multitude le suit : brahmanes, chefs de famille, citadins, habitants des provinces, intendants, officiers, gardiens, ministres, conseillers, rois, gouverneurs et princes. En tant que roi, il obtient cet avantage... En tant que Bouddha, qu'obtient-il ? La multitude le suit : moines, moniales, disciples laïcs hommes et femmes, dévas, humains, asuras, nāgas et gandhabbas. En tant que Bouddha, il obtient cet avantage. » Voilà ce que le Béni a déclaré.

๒๓๑. ตตฺเถตํ [Pg.138] วุจฺจติ –

231. À ce sujet, ceci est dit :

‘‘ปุพฺพงฺคโม สุจริเตสุ อหุ,ธมฺเมสุ ธมฺมจริยาภิรโต;

อนฺวายิโก พหุชนสฺส อหุ,สคฺเคสุ เวทยิตฺถ ปุญฺญผลํ.

« Il fut le premier dans les bonnes conduites, se plaisant dans la pratique du Dhamma. Il fut celui que la multitude suivait, et dans les cieux, il goûta au fruit de ses mérites.

‘‘เวทิตฺวา โส สุจริตสฺส ผลํ,อุณฺหีสสีสตฺตมิธชฺฌคมา;

พฺยากํสุ พฺยญฺชนนิมิตฺตธรา,ปุพฺพงฺคโม พหุชนํ เหสฺสติ.

« Ayant connu le fruit de sa bonne conduite, il a acquis ici-bas une tête en forme de turban. Les experts en signes et en marques l'ont prédit : “Il sera le guide de la multitude”.

‘‘ปฏิโภคิยา มนุเชสุ อิธ,ปุพฺเพว ตสฺส อภิหรนฺติ ตทา;

ยทิ ขตฺติโย ภวติ ภูมิปติ,ปฏิหารกํ พหุชเน ลภติ.

« Parmi les hommes ici-bas, des serviteurs dévoués s'empresseront déjà auprès de lui, dès son enfance. S'il devient un souverain khattiya, souverain de la terre, il obtiendra une multitude de sujets pour le servir.

‘‘อถ เจปิ ปพฺพชติ โส มนุโช,ธมฺเมสุ โหติ ปคุโณ วิสวี;

ตสฺสานุสาสนิคุณาภิรโต,อนฺวายิโก พหุชโน ภวตี’’ติ.

« Mais si cet homme renonce au monde, il devient expert et maître dans les enseignements (Dhamma). La multitude, ravie par la qualité de ses instructions, se fera son disciple. »

(๒๔-๒๕) เอเกกโลมตาอุณฺณาลกฺขณานิ

(24-25) Les caractéristiques d'un seul poil par pore et de la touffe de poils entre les sourcils (uṇṇā).

๒๓๒. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต อโหสิ, สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. เอเกกโลโม จ โหติ, อุณฺณา จ ภมุกนฺตเร ชาตา โหติ โอทาตา มุทุตูลสนฺนิภา.

232. « En outre, moines, lorsque le Tathāgata était un être humain dans une existence antérieure... ayant abandonné la parole mensongère, il s'abstenait de mentir ; il disait la vérité, était attaché à la vérité, ferme, digne de confiance et ne trompait pas les gens du monde. Pour avoir accompli et accumulé cet acte... renaissant ici-bas après avoir quitté ce monde céleste, il acquiert ces deux caractéristiques du Grand Homme : il a un seul poil par pore, et entre ses sourcils naît une touffe de poils (uṇṇā) blanche, douce comme du coton fin.

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต, สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? มหาสฺส ชโน อุปวตฺตติ, พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา [Pg.139] สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? มหาสฺส ชโน อุปวตฺตติ, ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de ces caractéristiques, s'il mène la vie de famille, il devient un roi qui fait tourner la roue (Cakkavatti)... En tant que roi, qu'obtient-il ? La multitude se conforme à sa volonté : brahmanes, chefs de famille, citadins, habitants des provinces, intendants, officiers, gardiens, ministres, conseillers, rois, gouverneurs et princes. En tant que roi, il obtient cet avantage... En tant que Bouddha, qu'obtient-il ? La multitude se conforme à sa volonté : moines, moniales, disciples laïcs hommes et femmes, dévas, humains, asuras, nāgas et gandhabbas. En tant que Bouddha, il obtient cet avantage. » Voilà ce que le Béni a déclaré.

๒๓๓. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

233. À ce sujet, ceci est dit :

‘‘สจฺจปฺปฏิญฺโญ ปุริมาสุ ชาติสุ,อทฺเวชฺฌวาโจ อลิกํ วิวชฺชยิ;

น โส วิสํวาทยิตาปิ กสฺสจิ,ภูเตน ตจฺเฉน ตเถน ภาสยิ.

« Fidèle à ses promesses dans ses existences passées, sans duplicité dans ses paroles, il évitait le mensonge. Il ne trompait personne et s'exprimait avec vérité, exactitude et justesse.

‘‘เสตา สุสุกฺกา มุทุตูลสนฺนิภา,อุณฺณา สุชาตา ภมุกนฺตเร อหุ;

น โลมกูเปสุ ทุเว อชายิสุํ,เอเกกโลมูปจิตงฺควา อหุ.

« Une uṇṇā blanche, très pure, douce comme du coton fin, apparut harmonieusement entre ses sourcils. Jamais deux poils ne poussèrent dans un seul pore ; son corps était orné d'un seul poil par pore. »

‘‘ตํ ลกฺขณญฺญู พหโว สมาคตา,พฺยากํสุ อุปฺปาทนิมิตฺตโกวิทา;

อุณฺณา จ โลมา จ ยถา สุสณฺฐิตา,อุปวตฺตตี อีทิสกํ พหุชฺชโน.

« De nombreux experts en signes, habiles dans l'interprétation des présages, s'étant réunis, déclarèrent : 'Comme la touffe de poils entre les sourcils (uṇṇā) et les poils (un par pore) sont bien disposés, une telle personne sera suivie par une grande multitude.'

‘‘คิหิมฺปิ สนฺตํ อุปวตฺตตี ชโน,พหุ ปุรตฺถาปกเตน กมฺมุนา;

อกิญฺจนํ ปพฺพชิตํ อนุตฺตรํ,พุทฺธมฺปิ สนฺตํ อุปวตฺตติ ชโน’’ติ.

« Même demeurant laïc, les gens le suivront en grand nombre en raison de ses actes méritoires accomplis autrefois ; s'il devient un renonçant sans attachement, un Bouddha inégalé, les gens le suivront de la même manière. »

(๒๖-๒๗) จตฺตาลีสอวิรฬทนฺตลกฺขณานิ

(26-27) Les signes des quarante dents et des dents sans interstices.

๒๓๔. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต อโหสิ. อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย[Pg.140], อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา, สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา, สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. จตฺตาลีสทนฺโต จ โหติ อวิรฬทนฺโต จ.

234. « Moine, dans une existence antérieure, dans un devenir antérieur, dans une demeure antérieure, le Tathāgata, étant un être humain, renonça aux paroles calomnieuses et s'abstint de toute médisance. Il ne rapportait pas ici ce qu'il avait entendu là-bas pour semer la discorde entre ces gens-là, ni ne rapportait là-bas ce qu'il avait entendu ici pour diviser ceux-ci. Ainsi, il réconciliait ceux qui étaient divisés et encourageait ceux qui étaient unis ; il aimait la concorde, se réjouissait de la concorde, trouvait son plaisir dans la concorde et tenait des propos favorisant l'harmonie. Par l'accomplissement de cet acte... étant passé de ce monde-là pour renaître ici, il obtient ces deux signes de Grand Homme : il a quarante dents et ses dents sont sans interstices. »

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อเภชฺชปริโส โหติ, อเภชฺชาสฺส โหนฺติ ปริสา, พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ … พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อเภชฺชปริโส โหติ, อเภชฺชาสฺส โหนฺติ ปริสา, ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de ces signes, s'il mène la vie de famille, il devient un roi de la roue (Cakkavatti)... En tant que roi, que reçoit-il ? Il possède une suite qui ne peut être divisée ; sa suite est indéfectible : brahmanes, chefs de famille, citadins, provinciaux, intendants, généraux, gardes de porte, ministres, conseillers, rois vassaux, gouverneurs et princes. En tant que roi, il reçoit cela... En tant que Bouddha, que reçoit-il ? Il possède une suite qui ne peut être divisée ; sa suite est indéfectible : moines, moniales, laïcs, laïques, devas, humains, asuras, nagas et gandhabbas. En tant que Bouddha, il reçoit cela. » Voilà ce que le Béni du monde a déclaré.

๒๓๕. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

235. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘เวภูติยํ สหิตเภทการึ,เภทปฺปวฑฺฒนวิวาทการึ;

กลหปฺปวฑฺฒนอากิจฺจการึ,สหิตานํ เภทชนนึ น ภณิ.

« Dans ses vies antérieures, il ne tint point de propos calomnieux visant à diviser ceux qui sont unis, ni de paroles accroissant la discorde et les disputes, ni de propos malveillants attisant les querelles ; il ne proféra point de paroles provoquant la rupture entre amis.

‘‘อวิวาทวฑฺฒนกรึ สุคิรํ,ภินฺนานุสนฺธิชนนึ อภณิ;

กลหํ ชนสฺส ปนุที สมงฺคี,สหิเตหิ นนฺทติ ปโมทติ จ.

« Il prononça des paroles gracieuses ne favorisant point la dispute, des propos encourageant la réconciliation de ceux qui sont divisés. Il apaisait les querelles des gens, œuvrait pour l'harmonie, et se réjouissait avec ceux qui vivaient en bonne intelligence.

‘‘สุคตีสุ โส ผลวิปากํ,อนุภวติ ตตฺถ โมทติ;

ทนฺตา อิธ โหนฺติ อวิรฬา สหิตา,จตุโร ทสสฺส มุขชา สุสณฺฐิตา.

« Il expérimenta les fruits de ses actes dans les mondes heureux et s'y réjouit. Ici-bas, ses dents sont sans interstices, bien serrées, au nombre de quarante, harmonieusement disposées dans sa bouche.

‘‘ยทิ [Pg.141] ขตฺติโย ภวติ ภูมิปติ,อวิเภทิยาสฺส ปริสา ภวติ;

สมโณ จ โหติ วิรโช วิมโล,ปริสาสฺส โหติ อนุคตา อจลา’’ติ.

« S'il devient un souverain kshatriya régnant sur la terre, sa suite sera inséparable ; s'il devient un renonçant sans passion ni souillure, un Bouddha, sa suite sera fidèle et inébranlable. » Voilà ce que les experts en signes déclarèrent.

(๒๘-๒๙) ปหูตชิวฺหาพฺรหฺมสฺสรลกฺขณานิ

(28-29) Les signes de la langue large et de la voix de Brahma.

๒๓๖. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต อโหสิ. ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. ปหูตชิวฺโห จ โหติ พฺรหฺมสฺสโร จ กรวีกภาณี.

236. « Moines, dans une existence antérieure... le Tathāgata, étant un être humain, renonça aux paroles dures et s'en abstint. Il tenait des propos irréprochables, doux à l'oreille, affectueux, allant au cœur, courtois, aimés et appréciés du grand nombre. Par l'accomplissement de cet acte... il obtient ces deux signes de Grand Homme : il a une langue large et une voix semblable à celle de Brahma, s'exprimant comme le chant du coucou indien (karavīka). »

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อาเทยฺยวาโจ โหติ, อาทิยนฺติสฺส วจนํ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อาเทยฺยวาโจ โหติ, อาทิยนฺติสฺส วจนํ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de ces signes, s'il mène la vie de famille, il devient un roi de la roue (Cakkavatti)... En tant que roi, que reçoit-il ? Ses paroles sont acceptées ; les brahmanes, les chefs de famille... et les princes acceptent sa parole. En tant que roi, il reçoit cela... En tant que Bouddha, que reçoit-il ? Ses paroles sont acceptées ; les moines, les moniales, les laïcs, les laïques, les devas, les humains, les asuras, les nagas et les gandhabbas acceptent sa parole. En tant que Bouddha, il reçoit cela. » Voilà ce que le Béni du monde a déclaré.

๒๓๗. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

237. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘อกฺโกสภณฺฑนวิเหสการึ,อุพฺพาธิกํ พหุชนปฺปมทฺทนํ;

อพาฬฺหํ คิรํ โส น ภณิ ผรุสํ,มธุรํ ภณิ สุสํหิตํ สขิลํ.

« Il ne tint point de propos injurieux, querelleurs ou vexatoires, provoquant l'affliction ou accablant le grand nombre. Il ne prononça pas de paroles rudes ou violentes, mais parla avec douceur, de manière bénéfique et amicale.

‘‘มนโส [Pg.142] ปิยา หทยคามินิโย,วาจา โส เอรยติ กณฺณสุขา;

วาจาสุจิณฺณผลมนุภวิ,สคฺเคสุ เวทยถ ปุญฺญผลํ.

« Il proférait des paroles chères au cœur, allant droit à l'âme et agréables à l'oreille. Il jouit dans les cieux du fruit de ses paroles bienveillantes, expérimentant ainsi la récompense de ses mérites.

‘‘เวทิตฺวา โส สุจริตสฺส ผลํ,พฺรหฺมสฺสรตฺตมิธมชฺฌคมา;

ชิวฺหาสฺส โหติ วิปุลา ปุถุลา,อาเทยฺยวากฺยวจโน ภวติ.

« Ayant connu le fruit de sa conduite vertueuse, il obtint ici-bas la voix de Brahma. Sa langue est large et étendue, et sa parole est toujours acceptée avec déférence.

‘‘คิหิโนปิ อิชฺฌติ ยถา ภณโต,อถ เจ ปพฺพชติ โส มนุโช;

อาทิยนฺติสฺส วจนํ ชนตา,พหุโน พหุํ สุภณิตํ ภณโต’’ติ.

« Tout comme les paroles d'un souverain laïc sont couronnées de succès lorsqu'il parle, si cet homme renonce au monde et devient Bouddha, la multitude accepte ses paroles abondantes et bien dites. » Voilà ce que les interprètes de signes déclarèrent.

(๓๐) สีหหนุลกฺขณํ

(30) Le signe de la mâchoire de lion.

๒๓๘. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต อโหสิ กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที, นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา อโหสิ กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ, สีหหนุ โหติ.

238. « Moines, dans une existence antérieure... le Tathāgata, étant un être humain, renonça aux paroles futiles et s'en abstint. Il parlait au moment opportun, selon la vérité, selon le bien, selon le Dhamma et selon la Discipline. Il tenait, au moment voulu, des propos dignes d'être mémorisés, illustrés, précis et bénéfiques. Par l'accomplissement de cet acte... il obtient ce signe de Grand Homme : il a une mâchoire semblable à celle d'un lion. »

‘‘โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อปฺปธํสิโย โหติ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน ปจฺจามิตฺเตน. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อปฺปธํสิโย โหติ อพฺภนฺตเรหิ วา พาหิเรหิ วา ปจฺจตฺถิเกหิ ปจฺจามิตฺเตหิ, ราเคน วา โทเสน วา โมเหน วา สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

« Doté de ce signe, s'il mène la vie de famille, il devient un roi de la roue (Cakkavatti)... En tant que roi, que reçoit-il ? Il ne peut être renversé par aucun ennemi ou adversaire humain. En tant que roi, il reçoit cela... En tant que Bouddha, que reçoit-il ? Il ne peut être renversé par aucun ennemi ou adversaire, intérieur ou extérieur, que ce soit par le désir, la haine ou l'illusion, ni par un ascète, un brahmane, un deva, Mara ou Brahma, ni par qui que ce soit dans le monde. En tant que Bouddha, il reçoit cela. » Voilà ce que le Béni du monde a déclaré.

๒๓๙. ตตฺเถตํ [Pg.143] วุจฺจติ –

239. À ce sujet, il est dit ceci :

‘‘น สมฺผปฺปลาปํ น มุทฺธตํ,อวิกิณฺณวจนพฺยปฺปโถ อโหสิ;

อหิตมปิ จ อปนุทิ,หิตมปิ จ พหุชนสุขญฺจ อภณิ.

« Il ne tint point de propos futiles ou insensés, sa parole n'était jamais désordonnée. Il écarta ce qui était nuisible et ne parla que pour le bien et le bonheur de la multitude.

‘‘ตํ กตฺวา อิโต จุโต ทิวมุปปชฺชิ,สุกตผลวิปากมนุโภสิ;

จวิย ปุนริธาคโต สมาโน,ทฺวิทุคมวรตรหนุตฺตมลตฺถ.

« Ayant accompli cela, il quitta ce monde pour renaître au ciel, où il jouit du fruit de ses bonnes actions. Puis, revenu ici-bas, il obtint la mâchoire suprême, semblable à celle du plus noble des animaux à quatre pattes (le lion). »

‘‘ราชา โหติ สุทุปฺปธํสิโย,มนุชินฺโท มนุชาธิปติ มหานุภาโว;

ติทิวปุรวรสโม ภวติ,สุรวรตโรริว อินฺโท.

« Il devient un roi difficile à vaincre, un souverain des hommes, un maître des hommes doté d'un grand pouvoir ; il est semblable au seigneur des cités célestes, tel Indra, le plus excellent des dieux.

‘‘คนฺธพฺพาสุรยกฺขรกฺขเสภิ,สุเรหิ น หิ ภวติ สุปฺปธํสิโย;

ตถตฺโต ยทิ ภวติ ตถาวิโธ,อิธ ทิสา จ ปฏิทิสา จ วิทิสา จา’’ติ.

Ni les Gandhabbas, ni les Asuras, ni les Yakkhas, ni les Rakkhasas, ni même les dieux ne peuvent le vaincre ; s'il devient ainsi celui qui a réalisé la vérité, nul ne peut le terrasser ici-bas, que ce soit dans les directions cardinales, opposées ou intermédiaires. »

(๓๑-๓๒) สมทนฺตสุสุกฺกทาฐาลกฺขณานิ

(31-32) Les marques des dents parfaitement égales et des canines d'une blancheur éclatante.

๒๔๐. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน มิจฺฉาชีวํ ปหาย สมฺมาอาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปสิ, ตุลากูฏ กํสกูฏ มานกูฏ อุกฺโกฏน วญฺจน นิกติ สาจิโยค เฉทน วธ พนฺธน วิปราโมส อาโลป สหสาการา ปฏิวิรโต อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา อุสฺสนฺนตฺตา วิปุลตฺตา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. โส ตตฺถ อญฺเญ เทเว ทสหิ ฐาเนหิ อธิคณฺหาติ ทิพฺเพน อายุนา ทิพฺเพน วณฺเณน ทิพฺเพน สุเขน ทิพฺเพน ยเสน ทิพฺเพน อาธิปเตยฺเยน ทิพฺเพหิ รูเปหิ ทิพฺเพหิ สทฺเทหิ ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ ทิพฺเพหิ รเสหิ [Pg.144] ทิพฺเพหิ โผฏฺฐพฺเพหิ. โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ทฺเว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ, สมทนฺโต จ โหติ สุสุกฺกทาโฐ จ.

240. « C'est parce que, moines, le Tathāgata, dans ses naissances antérieures, dans ses existences passées, dans ses demeures précédentes, alors qu'il était un être humain, avait abandonné les moyens de subsistance erronés pour mener une vie droite. Il s'était abstenu de tromperie par les balances, les métaux ou les mesures, ainsi que de la corruption, de la fraude, de la falsification et de la duplicité ; il s'était détourné de la mutilation, du meurtre, de l'enchaînement, du brigandage, du pillage et de la violence. Par l'accomplissement, l'accumulation, l'abondance et la plénitude de ces actes, à la dissolution du corps, après la mort, il renaquit dans une heureuse destination, dans un monde céleste. Là, il surpassa les autres dieux en dix points : par la longévité céleste, la beauté céleste, le bonheur céleste, la renommée céleste, l'autorité céleste, et par les formes, les sons, les odeurs, les saveurs et les contacts tangibles célestes. Lorsqu'il quitta ce monde pour revenir ici-bas, il obtint ces deux marques de grand homme : il a les dents parfaitement égales et les quatre canines d'une blancheur éclatante.

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี ธมฺมิโก ธมฺมราชา จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชนปทตฺถาวริยปฺปตฺโต สตฺตรตนสมนฺนาคโต. ตสฺสิมานิ สตฺต รตนานิ ภวนฺติ, เสยฺยถิทํ – จกฺกรตนํ หตฺถิรตนํ อสฺสรตนํ มณิรตนํ อิตฺถิรตนํ คหปติรตนํ ปริณายกรตนเมว สตฺตมํ. ปโรสหสฺสํ โข ปนสฺส ปุตฺตา ภวนฺติ สูรา วีรงฺครูปา ปรเสนปฺปมทฺทนา. โส อิมํ ปถวึ สาครปริยนฺตํ อขิลมนิมิตฺตมกณฺฏกํ อิทฺธํ ผีตํ เขมํ สิวํ นิรพฺพุทํ อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน อภิวิชิย อชฺฌาวสติ. ราชา สมาโน กึ ลภติ? สุจิปริวาโร โหติ สุจิสฺส โหนฺติ ปริวารา พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ.

Doté de ces marques, s'il demeure dans la vie laïque, il devient un roi universel (Cakkavatti), juste, roi du Dhamma, conquérant des quatre directions, protecteur de la stabilité du pays, pourvu des sept joyaux. Ces sept joyaux sont : le joyau de la roue, le joyau de l'éléphant, le joyau du cheval, le joyau du rubis, le joyau de la femme, le joyau du trésorier et le joyau du conseiller en septième. Il a plus de mille fils, vaillants, de forme héroïque, capables de terrasser les armées ennemies. Il règne sur cette terre entourée par les océans, sans obstacle, sans signe de danger, sans épine, prospère, florissante, paisible et sûre, après l'avoir conquise non par le bâton ou l'épée, mais par la justice (Dhamma). En tant que roi, que reçoit-il ? Il a un entourage pur ; ses compagnons sont purs : brahmanes, chefs de famille, citadins, provinciaux, intendants, généraux, gardes, ministres, conseillers, princes locaux et nobles. En tant que roi, il obtient cela.

‘‘สเจ โข ปน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ, อรหํ โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ โลเก วิวฏฺฏจฺฉโท. พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? สุจิปริวาโร โหติ, สุจิสฺส โหนฺติ ปริวารา, ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

Mais s'il renonce à la vie de famille pour la vie sans foyer, il devient un Arahant, un Parfaitement Éveillé dans le monde, celui qui a levé le voile. En tant que Bouddha, que reçoit-il ? Il a un entourage pur ; ses compagnons sont purs : moines, moniales, fidèles laïcs hommes et femmes, dieux, humains, asuras, nāgas et gandhabbas. En tant que Bouddha, il obtient cela. » Voilà ce que dit le Bienheureux.

๒๔๑. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

241. À ce propos, il fut dit ceci :

‘‘มิจฺฉาชีวญฺจ อวสฺสชิ สเมน วุตฺตึ,สุจินา โส ชนยิตฺถ ธมฺมิเกน;

อหิตมปิ จ อปนุทิ,หิตมปิ จ พหุชนสุขญฺจ อจริ.

« Il abandonna les moyens de subsistance erronés pour un mode de vie équitable ; il vécut d'une subsistance pure et conforme au Dhamma. Il écarta ce qui était nuisible et œuvra pour le bien et le bonheur du grand nombre.

‘‘สคฺเค เวทยติ นโร สุขปฺผลานิ,กริตฺวา นิปุเณภิ วิทูหิ สพฺภิ;

วณฺณิตานิ ติทิวปุรวรสโม,อภิรมติ รติขิฑฺฑาสมงฺคี.

Dans le ciel, cet homme récolte les fruits du bonheur, après avoir accompli des actes loués par les sages et les vertueux ; semblable au seigneur des cités célestes, il se réjouit, comblé de plaisirs et de jeux.

‘‘ลทฺธานํ [Pg.145] มานุสกํ ภวํ ตโต,จวิตฺวาน สุกตผลวิปากํ;

เสสเกน ปฏิลภติ ลปนชํ,สมมปิ สุจิสุสุกฺกํ.

Ayant repris une existence humaine après avoir quitté ce monde, par le reste des fruits de ses bonnes actions, il obtient une denture égale, pure et d'une blancheur éclatante.

‘‘ตํ เวยฺยญฺชนิกา สมาคตา พหโว,พฺยากํสุ นิปุณสมฺมตา มนุชา;

สุจิชนปริวารคโณ ภวติ,ทิชสมสุกฺกสุจิโสภนทนฺโต.

De nombreux experts en signes, des hommes reconnus pour leur sagesse, s'étant réunis, prédirent : “Ce jeune homme aura un entourage de gens purs, car il possède des dents égales, d'une blancheur éclatante, pures et magnifiques.”

‘‘รญฺโญ โหติ พหุชโน,สุจิปริวาโร มหตึ มหึ อนุสาสโต;

ปสยฺห น จ ชนปทตุทนํ,หิตมปิ จ พหุชนสุขญฺจ จรนฺติ.

S'il est roi, il aura un grand peuple et un entourage pur pour gouverner cette vaste terre ; il ne dirigera pas le pays par la contrainte ou l'oppression, et tous œuvreront pour le bien et le bonheur du grand nombre.

‘‘อถ เจ ปพฺพชติ ภวติ วิปาโป,สมโณ สมิตรโช วิวฏฺฏจฺฉโท;

วิคตทรถกิลมโถ,อิมมปิ จ ปรมปิ จ ปสฺสติ โลกํ.

S'il renonce au monde, il devient un ascète sans péché, dont les souillures sont apaisées, ayant levé le voile ; libre de toute détresse et de tout épuisement, il voit aussi bien ce monde que l'autre.

‘‘ตสฺโสวาทกรา พหุคิหี จ ปพฺพชิตา จ,อสุจึ ครหิตํ ธุนนฺติ ปาปํ;

ส หิ สุจิภิ ปริวุโต ภวติ,มลขิลกลิกิเลเส ปนุเทหี’’ติ.

Ceux qui suivent ses enseignements, tant laïcs que moines, rejettent le mal impur et blâmable ; car il est entouré d'êtres purs, lui qui dissipe les souillures, les obstacles et les déviations. »

อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

Le Bienheureux dit cela. Les moines, le cœur joyeux, se réjouirent des paroles du Bienheureux.

ลกฺขณสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ สตฺตมํ.

Le Lakkhaṇa Sutta, le septième, est terminé.

๘. สิงฺคาลสุตฺตํ

8. Siṅgāla Sutta

๒๔๒. เอวํ [Pg.146] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป. เตน โข ปน สมเยน สิงฺคาลโก คหปติปุตฺโต กาลสฺเสว อุฏฺฐาย ราชคหา นิกฺขมิตฺวา อลฺลวตฺโถ อลฺลเกโส ปญฺชลิโก ปุถุทิสา นมสฺสติ – ปุรตฺถิมํ ทิสํ ทกฺขิณํ ทิสํ ปจฺฉิมํ ทิสํ อุตฺตรํ ทิสํ เหฏฺฐิมํ ทิสํ อุปริมํ ทิสํ.

242. Ainsi ai-je entendu : un jour, le Bienheureux résidait à Rājagaha, dans le Bois des Bambous, au Sanctuaire des Écureuils (Kalandakanivāpe). En ce temps-là, Siṅgālaka, le fils d'un chef de famille, s'étant levé de bon matin et étant sorti de Rājagaha, les vêtements et les cheveux encore mouillés, rendait hommage aux différentes directions, les mains jointes : à l'est, au sud, à l'ouest, au nord, au nadir et au zénith.

๒๔๓. อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ. อทฺทสา โข ภควา สิงฺคาลกํ คหปติปุตฺตํ กาลสฺเสว วุฏฺฐาย ราชคหา นิกฺขมิตฺวา อลฺลวตฺถํ อลฺลเกสํ ปญฺชลิกํ ปุถุทิสา นมสฺสนฺตํ – ปุรตฺถิมํ ทิสํ ทกฺขิณํ ทิสํ ปจฺฉิมํ ทิสํ อุตฺตรํ ทิสํ เหฏฺฐิมํ ทิสํ อุปริมํ ทิสํ. ทิสฺวา สิงฺคาลกํ คหปติปุตฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กึ นุ โข ตฺวํ, คหปติปุตฺต, กาลสฺเสว อุฏฺฐาย ราชคหา นิกฺขมิตฺวา อลฺลวตฺโถ อลฺลเกโส ปญฺชลิโก ปุถุทิสา นมสฺสสิ – ปุรตฺถิมํ ทิสํ ทกฺขิณํ ทิสํ ปจฺฉิมํ ทิสํ อุตฺตรํ ทิสํ เหฏฺฐิมํ ทิสํ อุปริมํ ทิส’’นฺติ? ‘‘ปิตา มํ, ภนฺเต, กาลํ กโรนฺโต เอวํ อวจ – ‘ทิสา, ตาต, นมสฺเสยฺยาสี’ติ. โส โข อหํ, ภนฺเต, ปิตุวจนํ สกฺกโรนฺโต ครุํ กโรนฺโต มาเนนฺโต ปูเชนฺโต กาลสฺเสว อุฏฺฐาย ราชคหา นิกฺขมิตฺวา อลฺลวตฺโถ อลฺลเกโส ปญฺชลิโก ปุถุทิสา นมสฺสามิ – ปุรตฺถิมํ ทิสํ ทกฺขิณํ ทิสํ ปจฺฉิมํ ทิสํ อุตฺตรํ ทิสํ เหฏฺฐิมํ ทิสํ อุปริมํ ทิส’’นฺติ.

243. Alors, le Bienheureux, s'étant vêtu le matin et ayant pris son bol et sa robe, entra dans Rājagaha pour l'aumône. Il vit Siṅgālaka, le fils d'un chef de famille, s'étant levé tôt, sorti de Rājagaha, les vêtements et les cheveux mouillés, rendant hommage aux différentes directions... Le voyant, il lui dit : « Pourquoi donc, fils de famille, t'étant levé si tôt... rends-tu hommage à toutes ces directions ? » — « Seigneur, mon père, au moment de mourir, m'a dit ceci : “Mon fils, tu devras honorer les directions”. C'est ainsi, Seigneur, qu'en respectant, en honorant, en vénérant et en célébrant la parole de mon père, je me lève tôt... et rends hommage aux différentes directions : l'est, le sud, l'ouest, le nord, le nadir et le zénith. »

ฉ ทิสา

Les six directions

๒๔๔. ‘‘น โข, คหปติปุตฺต, อริยสฺส วินเย เอวํ ฉ ทิสา นมสฺสิตพฺพา’’ติ. ‘‘ยถา กถํ ปน, ภนฺเต, อริยสฺส วินเย ฉ ทิสา นมสฺสิตพฺพา? สาธุ เม, ภนฺเต, ภควา ตถา ธมฺมํ เทเสตุ, ยถา อริยสฺส วินเย ฉ ทิสา นมสฺสิตพฺพา’’ติ.

244. « Non, fils de famille, ce n’est pas ainsi que l’on doit honorer les six directions dans la discipline des Nobles. » — « Mais alors, Seigneur, comment doit-on honorer les six directions dans la discipline des Nobles ? Que le Bienheureux, je vous en prie, m’enseigne le Dhamma de la manière dont les six directions doivent être honorées dans la discipline des Nobles. »

‘‘เตน หิ, คหปติปุตฺต สุโณหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ ภาสิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข สิงฺคาลโก คหปติปุตฺโต ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. ภควา เอตทโวจ –

« Dans ce cas, fils de famille, écoute bien et sois attentif, je vais parler. » — « Très bien, Seigneur », répondit Sigālaka, le fils de famille, au Bienheureux. Le Bienheureux prononça ces paroles :

‘‘ยโต [Pg.147] โข, คหปติปุตฺต, อริยสาวกสฺส จตฺตาโร กมฺมกิเลสา ปหีนา โหนฺติ, จตูหิ จ ฐาเนหิ ปาปกมฺมํ น กโรติ, ฉ จ โภคานํ อปายมุขานิ น เสวติ, โส เอวํ จุทฺทส ปาปกาปคโต ฉทฺทิสาปฏิจฺฉาที อุโภโลกวิชยาย ปฏิปนฺโน โหติ. ตสฺส อยญฺเจว โลโก อารทฺโธ โหติ ปโร จ โลโก. โส กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ.

« Dès lors, fils de famille, qu’un noble disciple a abandonné les quatre souillures de l’action, qu’il ne commet pas d’acte mauvais par quatre motifs et qu’il ne s’adonne pas aux six causes de dissipation des richesses, il est alors éloigné de ces quatorze mauvaises manières d’agir ; il protège les six directions et s’engage sur la voie de la victoire dans les deux mondes. Il s’assure la réussite dans ce monde-ci et dans le monde suivant. À la dissolution du corps, après la mort, il renaît dans une heureuse destination, un monde céleste. »

จตฺตาโรกมฺมกิเลสา

Les quatre souillures de l'action

๒๔๕. ‘‘กตมสฺส จตฺตาโร กมฺมกิเลสา ปหีนา โหนฺติ? ปาณาติปาโต โข, คหปติปุตฺต, กมฺมกิเลโส, อทินฺนาทานํ กมฺมกิเลโส, กาเมสุมิจฺฉาจาโร กมฺมกิเลโส, มุสาวาโท กมฺมกิเลโส. อิมสฺส จตฺตาโร กมฺมกิเลสา ปหีนา โหนฺตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

245. « Quelles sont les quatre souillures de l’action qu’il a abandonnées ? La destruction de la vie, fils de famille, est une souillure de l’action ; prendre ce qui n’est pas donné est une souillure de l’action ; l’inconduite sexuelle est une souillure de l’action ; le faux langage est une souillure de l’action. Ce sont ces quatre souillures de l’action qu’il a abandonnées. » C’est ce que dit le Bienheureux. Ayant dit cela, le Sugata, le Maître, ajouta ceci :

‘‘ปาณาติปาโต อทินฺนาทานํ, มุสาวาโท จ วุจฺจติ;

ปรทารคมนญฺเจว, นปฺปสํสนฺติ ปณฺฑิตา’’ติ.

« La destruction de la vie, le vol, le mensonge et la fréquentation de la femme d’autrui sont appelés (souillures de l’action) ; les sages ne louent pas ces actes. »

จตุฏฺฐานํ

Les quatre motifs

๒๔๖. ‘‘กตเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ ปาปกมฺมํ น กโรติ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต ปาปกมฺมํ กโรติ, โทสาคตึ คจฺฉนฺโต ปาปกมฺมํ กโรติ, โมหาคตึ คจฺฉนฺโต ปาปกมฺมํ กโรติ, ภยาคตึ คจฺฉนฺโต ปาปกมฺมํ กโรติ. ยโต โข, คหปติปุตฺต, อริยสาวโก เนว ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ; อิเมหิ จตูหิ ฐาเนหิ ปาปกมฺมํ น กโรตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

246. « Par quels quatre motifs ne commet-il pas d’acte mauvais ? On commet un acte mauvais en agissant par favoritisme, on commet un acte mauvais en agissant par haine, on commet un acte mauvais en agissant par égarement, on commet un acte mauvais en agissant par peur. Dès lors, fils de famille, que le noble disciple ne se laisse plus aller au favoritisme, ni à la haine, ni à l’égarement, ni à la peur, il ne commet plus d’acte mauvais par ces quatre motifs. » C’est ce que dit le Bienheureux. Ayant dit cela, le Sugata, le Maître, ajouta ceci :

‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ อติวตฺตติ;

นิหียติ ยโส ตสฺส, กาฬปกฺเขว จนฺทิมา.

« Désir, haine, peur ou égarement : celui qui transgresse la Loi par ces motifs voit sa renommée décliner, comme la lune pendant la quinzaine sombre. »

‘‘ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ นาติวตฺตติ;

อาปูรติ ยโส ตสฺส, สุกฺกปกฺเขว จนฺทิมา’’ติ.

« Désir, haine, peur ou égarement : celui qui ne transgresse pas la Loi par ces motifs voit sa renommée croître, comme la lune pendant la quinzaine claire. »

ฉ อปายมุขานิ

Les six causes de ruine des richesses

๒๔๗. ‘‘กตมานิ [Pg.148] ฉ โภคานํ อปายมุขานิ น เสวติ? สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานานุโยโค โข, คหปติปุตฺต, โภคานํ อปายมุขํ, วิกาลวิสิขาจริยานุโยโค โภคานํ อปายมุขํ, สมชฺชาภิจรณํ โภคานํ อปายมุขํ, ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยโค โภคานํ อปายมุขํ, ปาปมิตฺตานุโยโค โภคานํ อปายมุขํ, อาลสฺยานุโยโค โภคานํ อปายมุขํ.

247. « Quelles sont les six causes de ruine des richesses qu’il ne fréquente pas ? S’adonner à la consommation de boissons enivrantes, fermentées et distillées, cause de négligence, fils de famille, est une cause de ruine des richesses ; errer dans les rues à des heures indues est une cause de ruine des richesses ; fréquenter les spectacles est une cause de ruine des richesses ; s’adonner aux jeux de hasard, cause de négligence, est une cause de ruine des richesses ; fréquenter de mauvais compagnons est une cause de ruine des richesses ; s’adonner à la paresse est une cause de ruine des richesses. »

สุราเมรยสฺส ฉ อาทีนวา

Les six dangers de l'alcool

๒๔๘. ‘‘ฉ โขเม, คหปติปุตฺต, อาทีนวา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานานุโยเค. สนฺทิฏฺฐิกา ธนชานิ, กลหปฺปวฑฺฒนี, โรคานํ อายตนํ, อกิตฺติสญฺชนนี, โกปีนนิทํสนี, ปญฺญาย ทุพฺพลิกรณีตฺเวว ฉฏฺฐํ ปทํ ภวติ. อิเม โข, คหปติปุตฺต, ฉ อาทีนวา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานานุโยเค.

248. « Fils de famille, il y a ces six dangers à s’adonner à la consommation de boissons enivrantes, fermentées et distillées, cause de négligence : la perte immédiate des biens, l’augmentation des querelles, être une source de maladies, une mauvaise réputation, l’impudence et, sixièmement, l’affaiblissement de la sagesse. Tels sont, fils de famille, les six dangers de l’addiction aux boissons enivrantes. »

วิกาลจริยาย ฉ อาทีนวา

Les six dangers d'errer à des heures indues

๒๔๙. ‘‘ฉ โขเม, คหปติปุตฺต, อาทีนวา วิกาลวิสิขาจริยานุโยเค. อตฺตาปิสฺส อคุตฺโต อรกฺขิโต โหติ, ปุตฺตทาโรปิสฺส อคุตฺโต อรกฺขิโต โหติ, สาปเตยฺยํปิสฺส อคุตฺตํ อรกฺขิตํ โหติ, สงฺกิโย จ โหติ ปาปเกสุ ฐาเนสุ, อภูตวจนญฺจ ตสฺมึ รูหติ, พหูนญฺจ ทุกฺขธมฺมานํ ปุรกฺขโต โหติ. อิเม โข, คหปติปุตฺต, ฉ อาทีนวา วิกาลวิสิขาจริยานุโยเค.

249. « Fils de famille, il y a ces six dangers à errer dans les rues à des heures indues : sa propre personne n’est ni protégée ni gardée ; sa femme et ses enfants ne sont ni protégés ni gardés ; ses biens ne sont ni protégés ni gardés ; il est suspecté de méfaits ; de fausses rumeurs circulent sur son compte ; et il est en proie à de nombreuses souffrances. Tels sont, fils de famille, les six dangers d’errer à des heures indues. »

สมชฺชาภิจรณสฺส ฉ อาทีนวา

Les six dangers de fréquenter les spectacles

๒๕๐. ‘‘ฉ โขเม, คหปติปุตฺต, อาทีนวา สมชฺชาภิจรเณ. กฺว นจฺจํ, กฺว คีตํ, กฺว วาทิตํ, กฺว อกฺขานํ, กฺว ปาณิสฺสรํ, กฺว กุมฺภถุนนฺติ. อิเม โข, คหปติปุตฺต, ฉ อาทีนวา สมชฺชาภิจรเณ.

250. « Fils de famille, il y a ces six dangers à fréquenter les spectacles : (on se demande sans cesse)

ชูตปฺปมาทสฺส ฉ อาทีนวา

Les six dangers des jeux de hasard

๒๕๑. ‘‘ฉ [Pg.149] โขเม, คหปติปุตฺต, อาทีนวา ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยเค. ชยํ เวรํ ปสวติ, ชิโน วิตฺตมนุโสจติ, สนฺทิฏฺฐิกา ธนชานิ, สภาคตสฺส วจนํ น รูหติ, มิตฺตามจฺจานํ ปริภูโต โหติ, อาวาหวิวาหกานํ อปตฺถิโต โหติ – ‘อกฺขธุตฺโต อยํ ปุริสปุคฺคโล นาลํ ทารภรณายา’ติ. อิเม โข, คหปติปุตฺต, ฉ อาทีนวา ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยเค.

251. « Fils de famille, il y a ces six dangers à s’adonner aux jeux de hasard, cause de négligence : celui qui gagne engendre la haine ; celui qui perd pleure ses richesses ; la perte immédiate des biens ; sa parole n’a aucune valeur dans les assemblées ; il est méprisé par ses amis et ministres ; il n’est pas recherché pour le mariage car on dit :

ปาปมิตฺตตาย ฉ อาทีนวา

Les six dangers de la mauvaise fréquentation

๒๕๒. ‘‘ฉ โขเม, คหปติปุตฺต, อาทีนวา ปาปมิตฺตานุโยเค. เย ธุตฺตา, เย โสณฺฑา, เย ปิปาสา, เย เนกติกา, เย วญฺจนิกา, เย สาหสิกา. ตฺยาสฺส มิตฺตา โหนฺติ เต สหายา. อิเม โข, คหปติปุตฺต, ฉ อาทีนวา ปาปมิตฺตานุโยเค.

252. « Fils de famille, il y a ces six dangers à fréquenter de mauvais compagnons : on a pour amis et compagnons des joueurs, des débauchés, des ivrognes, des escrocs, des fourbes et des hommes violents. Tels sont, fils de famille, les six dangers de la mauvaise fréquentation. »

อาลสฺยสฺส ฉ อาทีนวา

Les six dangers de la paresse

๒๕๓. ‘‘ฉ โขเม, คหปติปุตฺต, อาทีนวา อาลสฺยานุโยเค. อติสีตนฺติ กมฺมํ น กโรติ, อติอุณฺหนฺติ กมฺมํ น กโรติ, อติสายนฺติ กมฺมํ น กโรติ, อติปาโตติ กมฺมํ น กโรติ, อติฉาโตสฺมีติ กมฺมํ น กโรติ, อติธาโตสฺมีติ กมฺมํ น กโรติ. ตสฺส เอวํ กิจฺจาปเทสพหุลสฺส วิหรโต อนุปฺปนฺนา เจว โภคา นุปฺปชฺชนฺติ, อุปฺปนฺนา จ โภคา ปริกฺขยํ คจฺฉนฺติ. อิเม โข, คหปติปุตฺต, ฉ อาทีนวา อาลสฺยานุโยเค’’ติ. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

253. « Fils de famille, il y a ces six dangers à s’adonner à la paresse : on ne travaille pas en disant

‘‘โหติ ปานสขา นาม,โหติ สมฺมิยสมฺมิโย;

โย จ อตฺเถสุ ชาเตสุ,สหาโย โหติ โส สขา.

« Il y a celui qui n’est un compagnon que pour boire ; il y a celui qui ne dit

‘‘อุสฺสูรเสยฺยา [Pg.150] ปรทารเสวนา,เวรปฺปสโว จ อนตฺถตา จ;

ปาปา จ มิตฺตา สุกทริยตา จ,เอเต ฉ ฐานา ปุริสํ ธํสยนฺติ.

« Dormir jusqu’au lever du soleil, fréquenter la femme d’autrui, cultiver l’inimitié, accomplir des actes malfaisants, avoir de mauvais amis et être d’une extrême avarice : ces six causes mènent un homme à sa perte. »

‘‘ปาปมิตฺโต ปาปสโข,ปาปอาจารโคจโร;

อสฺมา โลกา ปรมฺหา จ,อุภยา ธํสเต นโร.

« L’homme qui a de mauvais amis, de mauvais compagnons et qui suit de mauvaises pratiques décline tant dans ce monde que dans le monde suivant ; il décline dans les deux mondes. »

‘‘อกฺขิตฺถิโย วารุณี นจฺจคีตํ,ทิวา โสปฺปํ ปาริจริยา อกาเล;

ปาปา จ มิตฺตา สุกทริยตา จ,เอเต ฉ ฐานา ปุริสํ ธํสยนฺติ.

« Le jeu de dés, les femmes, les boissons enivrantes, les spectacles de danse et de chant, dormir le jour, errer à des heures indues, les mauvais compagnons et l'avarice extrême — ces six causes mènent l'homme à sa perte. »

‘‘อกฺเขหิ ทิพฺพนฺติ สุรํ ปิวนฺติ,ยนฺติตฺถิโย ปาณสมา ปเรสํ;

นิหีนเสวี น จ วุทฺธเสวี,นิหียเต กาฬปกฺเขว จนฺโท.

« Ceux qui jouent aux dés, boivent des liqueurs fortes et fréquentent les femmes d'autrui — s'adonnant à ce qui est vil au lieu de suivre les sages — leur renommée décline comme la lune durant la quinzaine sombre. »

‘‘โย วารุณี อทฺธโน อกิญฺจโน,ปิปาโส ปิวํ ปปาคโต ;

อุทกมิว อิณํ วิคาหติ,อกุลํ กาหิติ ขิปฺปมตฺตโน.

« L'ivrogne indigent, dépourvu de tout et assoiffé, qui fréquente assidûment les débits de boisson, s'enfonce dans les dettes comme une pierre dans l'eau ; il causera rapidement la ruine de sa propre famille. »

‘‘น ทิวา โสปฺปสีเลน, รตฺติมุฏฺฐานเทสฺสินา ;

นิจฺจํ มตฺเตน โสณฺเฑน, สกฺกา อาวสิตุํ ฆรํ.

« Celui qui a l'habitude de dormir le jour, qui déteste se lever la nuit, qui est constamment ivre et adonné aux plaisirs des sens, ne peut pas diriger une maison. »

‘‘อติสีตํ อติอุณฺหํ, อติสายมิทํ อหุ;

อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต, อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.

« "Il fait trop froid, il fait trop chaud, il est trop tard" : en disant cela, les jeunes gens délaissent leur travail et les opportunités de succès leur échappent. »

‘‘โยธ [Pg.151] สีตญฺจ อุณฺหญฺจ, ติณา ภิยฺโย น มญฺญติ;

กรํ ปุริสกิจฺจานิ, โส สุขํ น วิหายตี’’ติ.

« Celui qui ne considère ni le froid ni le chaud plus qu'un brin d'herbe, accomplissant ses devoirs d'homme, ne déchoit jamais du bonheur. »

มิตฺตปติรูปกา

Les faux amis

๒๕๔. ‘‘จตฺตาโรเม, คหปติปุตฺต, อมิตฺตา มิตฺตปติรูปกา เวทิตพฺพา. อญฺญทตฺถุหโร อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ, วจีปรโม อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ, อนุปฺปิยภาณี อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ, อปายสหาโย อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ.

254. « Fils de famille, ces quatre types de personnes doivent être connus comme des ennemis déguisés en amis : celui qui ne cherche qu'à prendre doit être connu comme un ennemi déguisé en ami ; celui qui ne donne que des paroles doit être connu comme un ennemi déguisé en ami ; celui qui flatte doit être connu comme un ennemi déguisé en ami ; et celui qui est un compagnon de débauche doit être connu comme un ennemi déguisé en ami. »

๒๕๕. ‘‘จตูหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อญฺญทตฺถุหโร อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ.

255. « Fils de famille, c'est par quatre traits que l'ennemi déguisé en ami qui ne cherche qu'à prendre doit être reconnu. »

‘‘อญฺญทตฺถุหโร โหติ, อปฺเปน พหุมิจฺฉติ;

ภยสฺส กิจฺจํ กโรติ, เสวติ อตฺถการณา.

« Il ne cherche qu'à prendre, il désire beaucoup en donnant peu, il n'accomplit son devoir que par crainte, et il ne cultive l'amitié que par intérêt personnel. »

‘‘อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ อญฺญทตฺถุหโร อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ.

« Fils de famille, c'est par ces quatre traits que l'ennemi déguisé en ami qui ne cherche qu'à prendre doit être reconnu. »

๒๕๖. ‘‘จตูหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ วจีปรโม อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ. อตีเตน ปฏิสนฺถรติ, อนาคเตน ปฏิสนฺถรติ, นิรตฺถเกน สงฺคณฺหาติ, ปจฺจุปฺปนฺเนสุ กิจฺเจสุ พฺยสนํ ทสฺเสติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ วจีปรโม อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ.

256. « Fils de famille, c'est par quatre traits que l'ennemi déguisé en ami qui ne donne que des paroles doit être reconnu. Il se montre aimable en évoquant le passé ; il se montre aimable en faisant des promesses pour l'avenir ; il offre des politesses inutiles ; et lorsque des tâches immédiates se présentent, il invoque un empêchement. Fils de famille, c'est par ces quatre traits que l'ennemi déguisé en ami qui ne donne que des paroles doit être reconnu. »

๒๕๗. ‘‘จตูหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อนุปฺปิยภาณี อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ. ปาปกํปิสฺส อนุชานาติ, กลฺยาณํปิสฺส อนุชานาติ, สมฺมุขาสฺส วณฺณํ ภาสติ, ปรมฺมุขาสฺส อวณฺณํ ภาสติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ อนุปฺปิยภาณี อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ.

257. « Fils de famille, c'est par quatre traits que l'ennemi déguisé en ami qui flatte doit être reconnu. Il approuve les mauvaises actions, il approuve aussi les bonnes actions, il fait des éloges en face et dit du mal par-derrière. Fils de famille, c'est par ces quatre traits que l'ennemi déguisé en ami qui flatte doit être reconnu. »

๒๕๘. ‘‘จตูหิ [Pg.152] โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อปายสหาโย อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ. สุราเมรย มชฺชปฺปมาทฏฺฐานานุโยเค สหาโย โหติ, วิกาล วิสิขา จริยานุโยเค สหาโย โหติ, สมชฺชาภิจรเณ สหาโย โหติ, ชูตปฺปมาทฏฺฐานานุโยเค สหาโย โหติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ อปายสหาโย อมิตฺโต มิตฺตปติรูปโก เวทิตพฺโพ’’ติ.

258. « Fils de famille, c'est par quatre traits que l'ennemi déguisé en ami qui est un compagnon de débauche doit être reconnu. Il est un compagnon dans l'addiction aux boissons enivrantes, causes de négligence ; il est un compagnon dans l'errance à des heures indues ; il est un compagnon dans la fréquentation des spectacles ; il est un compagnon dans l'addiction aux jeux de hasard, causes de négligence. Fils de famille, c'est par ces quatre traits que l'ennemi déguisé en ami qui est un compagnon de débauche doit être reconnu. » Voilà ce que dit le Bienheureux.

๒๕๙. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

259. Le Bienheureux dit cela ; ayant dit cela, le Sugata, le Maître, ajouta ces vers :

‘‘อญฺญทตฺถุหโร มิตฺโต, โย จ มิตฺโต วจีปโร ;

อนุปฺปิยญฺจ โย อาห, อปาเยสุ จ โย สขา.

« L'ami qui ne cherche qu'à prendre, l'ami qui n'est qu'en paroles, celui qui ne dit que des flatteries et celui qui est un compagnon de ruine — »

เอเต อมิตฺเต จตฺตาโร, อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต;

อารกา ปริวชฺเชยฺย, มคฺคํ ปฏิภยํ ยถา’’ติ.

« Ayant reconnu ces quatre ennemis pour ce qu'ils sont, l'homme sage doit s'en écarter de loin, comme d'un chemin périlleux. »

สุหทมิตฺโต

L'ami au cœur sincère

๒๖๐. ‘‘จตฺตาโรเม, คหปติปุตฺต, มิตฺตา สุหทา เวทิตพฺพา. อุปกาโร มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ, สมานสุขทุกฺโข มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ, อตฺถกฺขายี มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ, อนุกมฺปโก มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ.

260. « Fils de famille, ces quatre types d'amis doivent être connus comme ayant un cœur sincère : l'ami secourable doit être connu comme un ami au cœur sincère ; l'ami qui est le même dans le bonheur et le malheur doit être connu comme un ami au cœur sincère ; l'ami qui conseille pour le bien doit être connu comme un ami au cœur sincère ; et l'ami qui est compatissant doit être connu comme un ami au cœur sincère. »

๒๖๑. ‘‘จตูหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อุปกาโร มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ. ปมตฺตํ รกฺขติ, ปมตฺตสฺส สาปเตยฺยํ รกฺขติ, ภีตสฺส สรณํ โหติ, อุปฺปนฺเนสุ กิจฺจกรณีเยสุ ตทฺทิคุณํ โภคํ อนุปฺปเทติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ อุปกาโร มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ.

261. « Fils de famille, c'est par quatre traits que l'ami secourable au cœur sincère doit être reconnu. Il protège son ami quand celui-ci est négligent, il protège les biens de l'ami négligent, il est un refuge quand l'ami a peur, et lorsque des tâches doivent être accomplies, il fournit le double des ressources nécessaires. Fils de famille, c'est par ces quatre traits que l'ami secourable au cœur sincère doit être reconnu. »

๒๖๒. ‘‘จตูหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ สมานสุขทุกฺโข มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ. คุยฺหมสฺส อาจิกฺขติ, คุยฺหมสฺส ปริคูหติ, อาปทาสุ น วิชหติ, ชีวิตํปิสฺส อตฺถาย ปริจฺจตฺตํ โหติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ สมานสุขทุกฺโข มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ.

262. « Fils de famille, c'est par quatre traits que l'ami qui est le même dans le bonheur et le malheur doit être reconnu. Il confie ses secrets, il garde les secrets de son ami, il ne l'abandonne pas dans l'adversité, et il sacrifierait même sa propre vie pour le bien de son ami. Fils de famille, c'est par ces quatre traits que l'ami qui est le même dans le bonheur et le malheur doit être reconnu. »

๒๖๓. ‘‘จตูหิ [Pg.153] โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อตฺถกฺขายี มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ. ปาปา นิวาเรติ, กลฺยาเณ นิเวเสติ, อสฺสุตํ สาเวติ, สคฺคสฺส มคฺคํ อาจิกฺขติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ อตฺถกฺขายี มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ.

263. « Fils de famille, c'est par quatre traits que l'ami qui conseille pour le bien doit être reconnu. Il détourne du mal, il incite au bien, il fait entendre ce qui n'a pas encore été entendu, et il indique le chemin vers les mondes célestes. Fils de famille, c'est par ces quatre traits que l'ami qui conseille pour le bien doit être reconnu. »

๒๖๔. ‘‘จตูหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อนุกมฺปโก มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ. อภเวนสฺส น นนฺทติ, ภเวนสฺส นนฺทติ, อวณฺณํ ภณมานํ นิวาเรติ, วณฺณํ ภณมานํ ปสํสติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, จตูหิ ฐาเนหิ อนุกมฺปโก มิตฺโต สุหโท เวทิตพฺโพ’’ติ.

264. « Fils de famille, c'est par quatre traits que l'ami compatissant au cœur sincère doit être reconnu. Il ne se réjouit pas du malheur de son ami, il se réjouit de sa prospérité, il s'oppose à ceux qui disent du mal de lui, et il loue ceux qui disent du bien de lui. Fils de famille, c'est par ces quatre traits que l'ami compatissant au cœur sincère doit être reconnu. » Voilà ce que dit le Bienheureux.

๒๖๕. อิทมโวจ ภควา, อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

265. Le Bienheureux dit cela ; ayant dit cela, le Sugata, le Maître, ajouta ces vers :

‘‘อุปกาโร จ โย มิตฺโต, สุเข ทุกฺเข จ โย สขา ;

อตฺถกฺขายี จ โย มิตฺโต, โย จ มิตฺตานุกมฺปโก.

« L'ami qui est secourable, l'ami qui est un compagnon dans le bonheur et le malheur, l'ami qui conseille pour le bien et l'ami qui est compatissant — »

‘‘เอเตปิ มิตฺเต จตฺตาโร, อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต;

สกฺกจฺจํ ปยิรุปาเสยฺย, มาตา ปุตฺตํ ว โอรสํ;

ปณฺฑิโต สีลสมฺปนฺโน, ชลํ อคฺคีว ภาสติ.

« Ayant reconnu ces quatre amis pour ce qu'ils sont, l'homme sage doit s'attacher à eux avec dévotion, comme une mère à son propre fils. Le sage doté de vertu brille comme un feu flamboyant. »

‘‘โภเค สํหรมานสฺส, ภมรสฺเสว อิรียโต;

โภคา สนฺนิจยํ ยนฺติ, วมฺมิโกวุปจียติ.

« Pour celui qui accumule des richesses de manière juste, comme une abeille qui butine sans nuire à la fleur, ses biens s'amassent et croissent comme s'élève une fourmilière. »

‘‘เอวํ โภเค สมาหตฺวา, อลมตฺโต กุเล คิหี;

จตุธา วิภเช โภเค, ส เว มิตฺตานิ คนฺถติ.

« Ayant ainsi amassé ses richesses, le laïc capable de gérer sa famille doit les diviser en quatre parts ; il s'attachera ainsi solidement ses amis. »

‘‘เอเกน โภเค ภุญฺเชยฺย, ทฺวีหิ กมฺมํ ปโยชเย;

จตุตฺถญฺจ นิธาเปยฺย, อาปทาสุ ภวิสฺสตี’’ติ.

« Il doit consommer une part de ses biens, en consacrer deux à ses activités professionnelles, et mettre la quatrième part de côté, en prévision des malheurs à venir. »

ฉทฺทิสาปฏิจฺฉาทนกณฺฑํ

Section sur la protection des six directions

๒๖๖. ‘‘กถญฺจ, คหปติปุตฺต, อริยสาวโก ฉทฺทิสาปฏิจฺฉาที โหติ? ฉ อิมา, คหปติปุตฺต, ทิสา เวทิตพฺพา. ปุรตฺถิมา ทิสา มาตาปิตโร เวทิตพฺพา, ทกฺขิณา ทิสา อาจริยา เวทิตพฺพา, ปจฺฉิมา ทิสา [Pg.154] ปุตฺตทารา เวทิตพฺพา, อุตฺตรา ทิสา มิตฺตามจฺจา เวทิตพฺพา, เหฏฺฐิมา ทิสา ทาสกมฺมกรา เวทิตพฺพา, อุปริมา ทิสา สมณพฺราหฺมณา เวทิตพฺพา.

266. Comment, fils de famille, le noble disciple protège-t-il les six directions ? Ces six directions, fils de famille, doivent être connues : la direction de l'est doit être connue comme les parents, la direction du sud comme les enseignants, la direction de l'ouest comme l'épouse et les enfants, la direction du nord comme les amis et les compagnons, la direction du bas comme les serviteurs et les ouvriers, et la direction du haut comme les ascètes et les brahmanes.

๒๖๗. ‘‘ปญฺจหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ ปุตฺเตน ปุรตฺถิมา ทิสา มาตาปิตโร ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา – ภโต เน ภริสฺสามิ, กิจฺจํ เนสํ กริสฺสามิ, กุลวํสํ ฐเปสฺสามิ, ทายชฺชํ ปฏิปชฺชามิ, อถ วา ปน เปตานํ กาลงฺกตานํ ทกฺขิณํ อนุปฺปทสฺสามีติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ ปุตฺเตน ปุรตฺถิมา ทิสา มาตาปิตโร ปจฺจุปฏฺฐิตา ปญฺจหิ ฐาเนหิ ปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ. ปาปา นิวาเรนฺติ, กลฺยาเณ นิเวเสนฺติ, สิปฺปํ สิกฺขาเปนฺติ, ปติรูเปน ทาเรน สํโยเชนฺติ, สมเย ทายชฺชํ นิยฺยาเทนฺติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ ปุตฺเตน ปุรตฺถิมา ทิสา มาตาปิตโร ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ ปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ. เอวมสฺส เอสา ปุรตฺถิมา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา.

267. C'est de cinq manières, fils de famille, qu'un fils doit honorer ses parents, représentant la direction de l'est : 'Ayant été soutenu par eux, je les soutiendrai ; j'accomplirai leurs devoirs ; je maintiendrai la tradition familiale ; je me rendrai digne de l'héritage ; et après leur décès, je ferai des offrandes en leur nom.' Honorés ainsi de ces cinq manières par leur fils, les parents témoignent leur compassion envers lui de cinq façons : ils le détournent du mal, l'incitent au bien, l'instruisent dans les arts et les sciences, lui trouvent un conjoint convenable et lui remettent son héritage au moment opportun. Ainsi honorée par lui de ces cinq manières, cette direction de l'est est protégée, sûre et exempte de danger.

๒๖๘. ‘‘ปญฺจหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อนฺเตวาสินา ทกฺขิณา ทิสา อาจริยา ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา – อุฏฺฐาเนน อุปฏฺฐาเนน สุสฺสุสาย ปาริจริยาย สกฺกจฺจํ สิปฺปปฏิคฺคหเณน. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ อนฺเตวาสินา ทกฺขิณา ทิสา อาจริยา ปจฺจุปฏฺฐิตา ปญฺจหิ ฐาเนหิ อนฺเตวาสึ อนุกมฺปนฺติ – สุวินีตํ วิเนนฺติ, สุคฺคหิตํ คาหาเปนฺติ, สพฺพสิปฺปสฺสุตํ สมกฺขายิโน ภวนฺติ, มิตฺตามจฺเจสุ ปฏิยาเทนฺติ, ทิสาสุ ปริตฺตาณํ กโรนฺติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ อนฺเตวาสินา ทกฺขิณา ทิสา อาจริยา ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อนฺเตวาสึ อนุกมฺปนฺติ. เอวมสฺส เอสา ทกฺขิณา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา.

268. C'est de cinq manières, fils de famille, qu'un disciple doit honorer ses enseignants, représentant la direction du sud : en se levant pour les accueillir, en les servant, en étant désireux d'apprendre, en leur rendant des services personnels et en apprenant les arts et les sciences avec respect. Honorés ainsi de ces cinq manières par leur disciple, les enseignants témoignent leur compassion envers lui de cinq façons : ils lui donnent une bonne discipline, veillent à ce qu'il comprenne bien ce qu'il a appris, lui enseignent tous les arts et les sciences, le recommandent à leurs amis et compagnons, et assurent sa protection dans toutes les directions. Ainsi honorée par lui de ces cinq manières, cette direction du sud est protégée, sûre et exempte de danger.

๒๖๙. ‘‘ปญฺจหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ สามิเกน ปจฺฉิมา ทิสา ภริยา ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา – สมฺมานนาย อนวมานนาย อนติจริยาย อิสฺสริยโวสฺสคฺเคน อลงฺการานุปฺปทาเนน. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ สามิเกน ปจฺฉิมา ทิสา ภริยา ปจฺจุปฏฺฐิตา ปญฺจหิ ฐาเนหิ [Pg.155] สามิกํ อนุกมฺปติ – สุสํวิหิตกมฺมนฺตา จ โหติ, สงฺคหิตปริชนา จ, อนติจารินี จ, สมฺภตญฺจ อนุรกฺขติ, ทกฺขา จ โหติ อนลสา สพฺพกิจฺเจสุ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ สามิเกน ปจฺฉิมา ทิสา ภริยา ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ สามิกํ อนุกมฺปติ. เอวมสฺส เอสา ปจฺฉิมา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา.

269. C'est de cinq manières, fils de famille, qu'un mari doit honorer son épouse, représentant la direction de l'ouest : en la respectant, en ne la méprisant pas, en lui étant fidèle, en lui déléguant l'autorité domestique et en lui offrant des parures. Honorée ainsi de ces cinq manières par son mari, l'épouse témoigne sa compassion envers lui de cinq façons : elle organise bien son travail, est hospitalière envers la parenté et l'entourage, lui est fidèle, préserve les biens acquis, et se montre habile et diligente dans toutes ses tâches. Ainsi honorée par lui de ces cinq manières, cette direction de l'ouest est protégée, sûre et exempte de danger.

๒๗๐. ‘‘ปญฺจหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุตฺตรา ทิสา มิตฺตามจฺจา ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา – ทาเนน เปยฺยวชฺเชน อตฺถจริยาย สมานตฺตตาย อวิสํวาทนตาย. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุตฺตรา ทิสา มิตฺตามจฺจา ปจฺจุปฏฺฐิตา ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ – ปมตฺตํ รกฺขนฺติ, ปมตฺตสฺส สาปเตยฺยํ รกฺขนฺติ, ภีตสฺส สรณํ โหนฺติ, อาปทาสุ น วิชหนฺติ, อปรปชา จสฺส ปฏิปูเชนฺติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุตฺตรา ทิสา มิตฺตามจฺจา ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ. เอวมสฺส เอสา อุตฺตรา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา.

270. C'est de cinq manières, fils de famille, qu'un homme de bien doit honorer ses amis et compagnons, représentant la direction du nord : par la générosité, par des paroles bienveillantes, en agissant pour leur bien, par l'impartialité et par la loyauté. Honorés ainsi de ces cinq manières par un homme de bien, les amis et compagnons témoignent leur compassion envers lui de cinq façons : ils le protègent quand il est négligent, protègent ses biens quand il est négligent, sont un refuge pour lui quand il a peur, ne l'abandonnent pas dans l'adversité et respectent ses descendants. Ainsi honorée par lui de ces cinq manières, cette direction du nord est protégée, sûre et exempte de danger.

๒๗๑. ‘‘ปญฺจหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ อยฺยิรเกน เหฏฺฐิมา ทิสา ทาสกมฺมกรา ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา – ยถาพลํ กมฺมนฺตสํวิธาเนน ภตฺตเวตนานุปฺปทาเนน คิลานุปฏฺฐาเนน อจฺฉริยานํ รสานํ สํวิภาเคน สมเย โวสฺสคฺเคน. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ อยฺยิรเกน เหฏฺฐิมา ทิสา ทาสกมฺมกรา ปจฺจุปฏฺฐิตา ปญฺจหิ ฐาเนหิ อยฺยิรกํ อนุกมฺปนฺติ – ปุพฺพุฏฺฐายิโน จ โหนฺติ, ปจฺฉา นิปาติโน จ, ทินฺนาทายิโน จ, สุกตกมฺมกรา จ, กิตฺติวณฺณหรา จ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ อยฺยิรเกน เหฏฺฐิมา ทิสา ทาสกมฺมกรา ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ปญฺจหิ ฐาเนหิ อยฺยิรกํ อนุกมฺปนฺติ. เอวมสฺส เอสา เหฏฺฐิมา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา.

271. C'est de cinq manières, fils de famille, qu'un maître doit honorer ses serviteurs et ouvriers, représentant la direction du bas : en leur assignant du travail selon leurs forces, en leur fournissant nourriture et salaire, en les soignant dans la maladie, en partageant avec eux des mets délicats et en leur accordant des congés au moment opportun. Honorés ainsi de ces cinq manières par leur maître, les serviteurs et ouvriers témoignent leur compassion envers lui de cinq façons : ils se lèvent avant lui, se couchent après lui, ne prennent que ce qui leur est donné, accomplissent bien leur travail et répandent sa bonne renommée. Ainsi honorée par lui de ces cinq manières, cette direction du bas est protégée, sûre et exempte de danger.

๒๗๒. ‘‘ปญฺจหิ โข, คหปติปุตฺต, ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุปริมา ทิสา สมณพฺราหฺมณา ปจฺจุปฏฺฐาตพฺพา – เมตฺเตน กายกมฺเมน เมตฺเตน วจีกมฺเมน เมตฺเตน [Pg.156] มโนกมฺเมน อนาวฏทฺวารตาย อามิสานุปฺปทาเนน. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุปริมา ทิสา สมณพฺราหฺมณา ปจฺจุปฏฺฐิตา ฉหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ – ปาปา นิวาเรนฺติ, กลฺยาเณ นิเวเสนฺติ, กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ, อสฺสุตํ สาเวนฺติ, สุตํ ปริโยทาเปนฺติ, สคฺคสฺส มคฺคํ อาจิกฺขนฺติ. อิเมหิ โข, คหปติปุตฺต, ปญฺจหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺเตน อุปริมา ทิสา สมณพฺราหฺมณา ปจฺจุปฏฺฐิตา อิเมหิ ฉหิ ฐาเนหิ กุลปุตฺตํ อนุกมฺปนฺติ. เอวมสฺส เอสา อุปริมา ทิสา ปฏิจฺฉนฺนา โหติ เขมา อปฺปฏิภยา’’ติ.

272. C'est de cinq manières, fils de famille, qu'un homme de bien doit honorer les ascètes et les brahmanes, représentant la direction du haut : par des actes corporels empreints de bienveillance, par des paroles empreintes de bienveillance, par des pensées empreintes de bienveillance, en leur gardant sa porte ouverte et en pourvoyant à leurs besoins matériels. Honorés ainsi de ces cinq manières par un homme de bien, les ascètes et les brahmanes témoignent leur compassion envers lui de six façons : ils le détournent du mal, l'incitent au bien, lui portent une bienveillance sincère, lui enseignent ce qu'il n'a pas encore entendu, clarifient ce qu'il a déjà entendu et lui indiquent le chemin vers les mondes célestes. Ainsi honorée par lui de ces cinq manières, cette direction du haut est protégée, sûre et exempte de danger.

๒๗๓. อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

273. C'est ce que dit le Bienheureux. Ayant dit cela, le Sugata, le Maître, ajouta ceci :

‘‘มาตาปิตา ทิสา ปุพฺพา, อาจริยา ทกฺขิณา ทิสา;

ปุตฺตทารา ทิสา ปจฺฉา, มิตฺตามจฺจา จ อุตฺตรา.

Les parents sont la direction de l'est, les enseignants la direction du sud ; l'épouse et les enfants sont la direction de l'ouest, les amis et compagnons la direction du nord.

‘‘ทาสกมฺมกรา เหฏฺฐา, อุทฺธํ สมณพฺราหฺมณา;

เอตา ทิสา นมสฺเสยฺย, อลมตฺโต กุเล คิหี.

Les serviteurs et ouvriers sont la direction du bas, et les ascètes et brahmanes la direction du haut. Le laïc capable au sein de sa famille doit honorer ces directions.

‘‘ปณฺฑิโต สีลสมฺปนฺโน, สณฺโห จ ปฏิภานวา;

นิวาตวุตฺติ อตฺถทฺโธ, ตาทิโส ลภเต ยสํ.

Celui qui est sage, accompli dans la vertu, doux et doué de présence d'esprit, humble et sans arrogance, un tel homme acquiert la renommée.

‘‘อุฏฺฐานโก อนลโส, อาปทาสุ น เวธติ;

อจฺฉินฺนวุตฺติ เมธาวี, ตาทิโส ลภเต ยสํ.

Énergique, exempt de paresse, il ne tremble pas face aux épreuves ; de conduite constante et intelligent, un tel homme acquiert la renommée.

‘‘สงฺคาหโก มิตฺตกโร, วทญฺญู วีตมจฺฉโร;

เนตา วิเนตา อนุเนตา, ตาทิโส ลภเต ยสํ.

Accueillant, créateur d'amitiés, généreux et libéré de l'avarice, guide, instructeur et conseiller, un tel homme acquiert la renommée.

‘‘ทานญฺจ เปยฺยวชฺชญฺจ, อตฺถจริยา จ ยา อิธ;

สมานตฺตตา จ ธมฺเมสุ, ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ;

เอเต โข สงฺคหา โลเก, รถสฺสาณีว ยายโต.

Le don, la parole aimable, l'action bénéfique accomplie ici-bas, et l'impartialité dans les affaires selon ce qui convient à chacun ; ces moyens de cohésion sociale sont dans le monde comme la cheville d'un char en mouvement.

‘‘เอเต จ สงฺคหา นาสฺสุ, น มาตา ปุตฺตการณา;

ลเภถ มานํ ปูชํ วา, ปิตา วา ปุตฺตการณา.

Si ces moyens de cohésion n'existaient pas, ni la mère ni le père ne recevraient, de la part de leurs enfants, l'honneur ou le respect qui leur est dû.

‘‘ยสฺมา จ สงฺคหา เอเต, สมฺมเปกฺขนฺติ ปณฺฑิตา;

ตสฺมา มหตฺตํ ปปฺโปนฺติ, ปาสํสา จ ภวนฺติ เต’’ติ.

Parce que les sages considèrent avec justesse ces moyens de cohésion, ils parviennent à la grandeur et deviennent dignes de louanges.

๒๗๔. เอวํ [Pg.157] วุตฺเต, สิงฺคาลโก คหปติปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! อภิกฺกนฺตํ, ภนฺเต! เสยฺยถาปิ, ภนฺเต, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย ‘จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’ติ. เอวเมวํ ภควตา อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต. เอสาหํ, ภนฺเต, ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสํฆญฺจ. อุปาสกํ มํ ภควา ธาเรตุ, อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คต’’นฺติ.

274. Quand cela fut dit, Siṅgālaka, le fils du chef de maison, s'adressa au Béni en ces termes : « Excellent, Seigneur ! Excellent, Seigneur ! C'est comme si, Seigneur, on redressait ce qui était renversé, si l'on révélait ce qui était caché, si l'on montrait le chemin à celui qui s'était égaré, ou si l'on portait une lampe à huile dans l'obscurité en pensant : "ceux qui ont des yeux verront les formes". De la même manière, le Béni a exposé le Dhamma par de multiples méthodes. Je prends refuge dans le Béni, dans le Dhamma et dans le Sangha des moines. Que le Béni me considère comme un disciple laïc dès aujourd'hui et pour le reste de ma vie, ayant pris refuge jusqu'à mon dernier souffle. »

สิงฺคาลสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ อฏฺฐมํ.

Ainsi se termine le huitième discours, le Siṅgālasutta.

๙. อาฏานาฏิยสุตฺตํ

9. 9. Discours d'Āṭānāṭiya

ปฐมภาณวาโร

Premier cycle de récitation

๒๗๕. เอวํ [Pg.158] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข จตฺตาโร มหาราชา มหติยา จ ยกฺขเสนาย มหติยา จ คนฺธพฺพเสนาย มหติยา จ กุมฺภณฺฑเสนาย มหติยา จ นาคเสนาย จตุทฺทิสํ รกฺขํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ คุมฺพํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ โอวรณํ ฐเปตฺวา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฏํ ปพฺพตํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เตปิ โข ยกฺขา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ, อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

275. Ainsi ai-je entendu : une fois, le Béni résidait à Rājagaha, sur la montagne du Vautour. Alors les quatre grands rois, accompagnés d'une vaste armée de Yakkhas, de Gandhabbas, de Kumbhaṇḍas et de Nāgas, ayant disposé des gardes et des patrouilles aux quatre points cardinaux, alors que la nuit touchait à sa fin, illuminèrent toute la montagne du Vautour de leur éclat sublime et s'approchèrent du Béni. S'étant approchés, ils saluèrent respectueusement le Béni et s'assirent à ses côtés. Parmi ces esprits, certains saluèrent le Béni et s'assirent ; d'autres échangèrent des paroles de courtoisie et de bienvenue avant de s'asseoir ; d'autres encore saluèrent les mains jointes vers le Béni ; certains déclinèrent leur nom et leur clan ; et d'autres restèrent silencieux, tous assis à l'écart.

๒๗๖. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เวสฺสวโณ มหาราชา ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘สนฺติ หิ, ภนฺเต, อุฬารา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา. สนฺติ หิ, ภนฺเต, อุฬารา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา. สนฺติ หิ, ภนฺเต, มชฺฌิมา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา. สนฺติ หิ, ภนฺเต, มชฺฌิมา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา. สนฺติ หิ, ภนฺเต, นีจา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา. สนฺติ หิ, ภนฺเต, นีจา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา. เยภุยฺเยน โข ปน, ภนฺเต, ยกฺขา อปฺปสนฺนาเยว ภควโต. ตํ กิสฺส เหตุ? ภควา หิ, ภนฺเต, ปาณาติปาตา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, มุสาวาทา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ. เยภุยฺเยน โข ปน, ภนฺเต, ยกฺขา อปฺปฏิวิรตาเยว ปาณาติปาตา, อปฺปฏิวิรตา อทินฺนาทานา, อปฺปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา, อปฺปฏิวิรตา มุสาวาทา, อปฺปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา. เตสํ ตํ โหติ อปฺปิยํ อมนาปํ. สนฺติ หิ, ภนฺเต, ภควโต สาวกา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ [Pg.159] เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ. ตตฺถ สนฺติ อุฬารา ยกฺขา นิวาสิโน, เย อิมสฺมึ ภควโต ปาวจเน อปฺปสนฺนา. เตสํ ปสาทาย อุคฺคณฺหาตุ, ภนฺเต, ภควา อาฏานาฏิยํ รกฺขํ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหารายา’’ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

276. Assis à l'écart, le grand roi Vessavaṇa s'adressa au Béni : « Seigneur, il y a de puissants Yakkhas qui n'ont pas foi dans l'enseignement du Béni. Il y a aussi de puissants Yakkhas qui ont foi. [De même pour ceux de rang moyen et inférieur]. Seigneur, la plupart des Yakkhas n'ont pas foi dans le Béni. Pourquoi ? Parce que le Béni enseigne le Dhamma consistant à s'abstenir de tuer, de voler, d'inconduite sexuelle, de mentir et de consommer des boissons enivrantes causant la négligence. Or, la plupart des Yakkhas ne s'abstiennent pas de ces actes ; pour eux, cet enseignement est déplaisant et insupportable. Seigneur, des disciples du Béni fréquentent des demeures isolées dans la forêt, calmes et silencieuses, éloignées du tumulte humain et propices à la méditation. Dans ces lieux résident de puissants Yakkhas qui n'ont pas foi dans cette Doctrine. Pour leur inspirer la foi, Seigneur, que le Béni enseigne la protection d'Āṭānāṭiya afin d'assurer la sécurité, la garde, la préservation de toute malveillance et le bien-être des moines, des moniales, des disciples laïcs hommes et femmes. » Le Béni accepta par son silence.

อถ โข เวสฺสวโณ มหาราชา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อาฏานาฏิยํ รกฺขํ อภาสิ –

Alors le grand roi Vessavaṇa, comprenant l'assentiment du Béni, prononça en cet instant cette protection d'Āṭānāṭiya :

๒๗๗. ‘‘วิปสฺสิสฺส จ นมตฺถุ, จกฺขุมนฺตสฺส สิรีมโต.

277. « Que l'hommage soit rendu à Vipassī, le voyant doué de splendeur. »

สิขิสฺสปิ จ นมตฺถุ, สพฺพภูตานุกมฺปิโน.

« Que l'hommage soit rendu à Sikhī, compatissant envers tous les êtres. »

‘‘เวสฺสภุสฺส จ นมตฺถุ, นฺหาตกสฺส ตปสฺสิโน;

นมตฺถุ กกุสนฺธสฺส, มารเสนาปมทฺทิโน.

« Que l'hommage soit rendu à Vessabhū, purifié et pratiquant l'ascèse ; que l'hommage soit rendu à Kakusandha, vainqueur de l'armée de Māra. »

‘‘โกณาคมนสฺส นมตฺถุ, พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต;

กสฺสปสฺส จ นมตฺถุ, วิปฺปมุตฺตสฺส สพฺพธิ.

« Que l'hommage soit rendu à Koṇāgamana, le saint accompli dans la vie spirituelle ; que l'hommage soit rendu à Kassapa, libéré à tous égards. »

‘‘องฺคีรสสฺส นมตฺถุ, สกฺยปุตฺตสฺส สิรีมโต;

โย อิมํ ธมฺมํ เทเสสิ, สพฺพทุกฺขาปนูทนํ.

« Que l'hommage soit rendu à Aṅgīrasa, le fils des Sakyas doué de splendeur, qui a enseigné ce Dhamma dissipant toute souffrance. »

‘‘เย จาปิ นิพฺพุตา โลเก, ยถาภูตํ วิปสฺสิสุํ;

เต ชนา อปิสุณาถ, มหนฺตา วีตสารทา.

« Et ceux qui, dans le monde, ont atteint l'extinction et ont vu les choses telles qu'elles sont, ces êtres sont exempts de calomnie, grands et sereins. »

‘‘หิตํ เทวมนุสฺสานํ, ยํ นมสฺสนฺติ โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

« Celui qui est le bienfaiteur des dieux et des hommes, Gotama, ils lui rendent hommage ; lui qui est accompli dans la sagesse et la conduite, grand et serein. »

๒๗๘. ‘‘ยโต อุคฺคจฺฉติ สูริโย, อาทิจฺโจ มณฺฑลี มหา.

278. « De là où se lève le soleil, fils d'Aditi au vaste disque. »

ยสฺส จุคฺคจฺฉมานสฺส, สํวรีปิ นิรุชฺฌติ;

ยสฺส จุคฺคเต สูริเย, ‘ทิวโส’ติ ปวุจฺจติ.

« À son lever, la nuit s'évanouit ; quand le soleil s'est levé, on dit que c'est le "jour". »

‘‘รหโทปิ [Pg.160] ตตฺถ คมฺภีโร, สมุทฺโท สริโตทโก;

เอวํ ตํ ตตฺถ ชานนฺติ, ‘สมุทฺโท สริโตทโก’.

« Là se trouve aussi un abîme profond, l'océan aux eaux confluentes ; c'est ainsi que les hommes le connaissent : "l'océan aux eaux confluentes". »

‘‘อิโต ‘สา ปุริมา ทิสา’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

« D'ici, on appelle cette direction "l'Est" ; ainsi les gens la nomment. C'est la direction que protège le célèbre Grand Roi. »

‘‘คนฺธพฺพานํ อธิปติ, ‘ธตรฏฺโฐ’ติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, คนฺธพฺเพหิ ปุรกฺขโต.

« Le seigneur des Gandhabbas, nommé Dhataraṭṭha, s'y réjouit au son des danses et des chants, entouré de ses Gandhabbas. »

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

« Ses fils sont nombreux, portant tous le même nom, à ce que j'ai entendu ; ils sont quatre-vingt-onze, nommés Inda, doués d'une force immense. »

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

« Eux aussi, ayant vu le Bouddha, le Bouddha parent du soleil, lui rendent hommage de loin, lui le Grand, le Serein. »

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

« Hommage à vous, noble entre les hommes ; hommage à vous, le plus éminent des hommes. Vous observez le monde avec sagesse ; même les êtres non humains vous rendent hommage. Nous avons entendu cela fréquemment, c’est pourquoi nous parlons ainsi. »

‘‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’.

« “Rendez hommage au Victorieux Gotama, nous rendons hommage au Victorieux Gotama ; au Bouddha accompli en savoir et en conduite, nous rendons hommage à Gotama.” »

๒๗๙. ‘‘เยน เปตา ปวุจฺจนฺติ, ปิสุณา ปิฏฺฐิมํสิกา.

279. C’est par cette direction que l’on dit qu’on emmène les morts, ainsi que les calomniateurs et les médisants ;

ปาณาติปาติโน ลุทฺทา, โจรา เนกติกา ชนา.

Les meurtriers, les chasseurs cruels, les voleurs et les gens trompeurs.

‘‘อิโต ‘สา ทกฺขิณา ทิสา’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

« D’ici, c’est “la direction du sud”, ainsi les gens l’appellent ; cette direction est protégée par un grand roi renommé. »

‘‘กุมฺภณฺฑานํ อธิปติ, ‘วิรูฬฺโห’ อิติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, กุมฺภณฺเฑหิ ปุรกฺขโต.

« C’est le seigneur des Kumbhaṇḍa, nommé Virūḷha ; il se réjouit de danses et de chants, entouré par les Kumbhaṇḍa. »

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

« Ses fils aussi sont nombreux, j’ai entendu dire qu’ils portent le même nom ; ils sont quatre-vingt-onze, tous nommés Inda, et dotés d’une grande force. »

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

« Eux aussi, ayant vu le Bouddha, parent du Soleil, le Grand, exempt de crainte, lui rendent hommage même de loin. »

‘‘นโม [Pg.161] เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

« Hommage à vous, noble entre les hommes ; hommage à vous, le plus éminent des hommes. Vous observez le monde avec sagesse ; même les êtres non humains vous rendent hommage. Nous avons entendu cela fréquemment, c’est pourquoi nous parlons ainsi. »

‘‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’.

« “Rendez hommage au Victorieux Gotama, nous rendons hommage au Victorieux Gotama ; au Bouddha accompli en savoir et en conduite, nous rendons hommage à Gotama.” »

๒๘๐. ‘‘ยตฺถ โจคฺคจฺฉติ สูริโย, อาทิจฺโจ มณฺฑลี มหา.

280. Là où le soleil se couche, l’Astre au grand disque ;

ยสฺส โจคฺคจฺฉมานสฺส, ทิวโสปิ นิรุชฺฌติ;

ยสฺส โจคฺคเต สูริเย, ‘สํวรี’ติ ปวุจฺจติ.

Lorsqu’il se couche, le jour s’évanouit ; quand le soleil est couché, on appelle cela “la nuit”.

‘‘รหโทปิ ตตฺถ คมฺภีโร, สมุทฺโท สริโตทโก;

เอวํ ตํ ตตฺถ ชานนฺติ, ‘สมุทฺโท สริโตทโก’.

« Là se trouve aussi un lac profond, l’océan aux eaux confluentes ; ainsi les gens le connaissent là-bas comme “l’océan aux eaux confluentes”. »

‘‘อิโต ‘สา ปจฺฉิมา ทิสา’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

« D’ici, c’est “la direction de l’ouest”, ainsi les gens l’appellent ; cette direction est protégée par un grand roi renommé. »

‘‘นาคานญฺจ อธิปติ, ‘วิรูปกฺโข’ติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, นาเคเหว ปุรกฺขโต.

« C’est le seigneur des Nāga, nommé Virūpakkha ; il se réjouit de danses et de chants, entouré par les Nāga. »

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

« Ses fils aussi sont nombreux, j’ai entendu dire qu’ils portent le même nom ; ils sont quatre-vingt-onze, tous nommés Inda, et dotés d’une grande force. »

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

« Eux aussi, ayant vu le Bouddha, parent du Soleil, le Grand, exempt de crainte, lui rendent hommage même de loin. »

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

« Hommage à vous, noble entre les hommes ; hommage à vous, le plus éminent des hommes. Vous observez le monde avec sagesse ; même les êtres non humains vous rendent hommage. Nous avons entendu cela fréquemment, c’est pourquoi nous parlons ainsi. »

‘‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’.

« “Rendez hommage au Victorieux Gotama, nous rendons hommage au Victorieux Gotama ; au Bouddha accompli en savoir et en conduite, nous rendons hommage à Gotama.” »

๒๘๑. ‘‘เยน อุตฺตรกุรุวฺโห, มหาเนรุ สุทสฺสโน.

281. Là où se trouve ce qu’on appelle l’Uttarakuru et le mont Mahāneru à la vue splendide ;

มนุสฺสา ตตฺถ ชายนฺติ, อมมา อปริคฺคหา.

Les hommes y naissent, sans sens de la propriété et sans attachement.

‘‘น [Pg.162] เต พีชํ ปวปนฺติ, นปิ นียนฺติ นงฺคลา;

อกฏฺฐปากิมํ สาลึ, ปริภุญฺชนฺติ มานุสา.

« Ils ne sèment point de graines, et ne conduisent pas de charrues ; les hommes s’y nourrissent de riz qui mûrit sans culture. »

‘‘อกณํ อถุสํ สุทฺธํ, สุคนฺธํ ตณฺฑุลปฺผลํ;

ตุณฺฑิกีเร ปจิตฺวาน, ตโต ภุญฺชนฺติ โภชนํ.

« Un grain pur, sans son ni balle, parfumé ; l’ayant fait cuire dans une marmite, ils consomment ensuite leur repas. »

‘‘คาวึ เอกขุรํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;

ปสุํ เอกขุรํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

« Faisant d’une vache leur monture, ils parcourent toutes les directions ; faisant de tout animal leur monture, ils parcourent toutes les directions. »

‘‘อิตฺถึ วา วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;

ปุริสํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

« Faisant d’une femme leur monture, ils parcourent toutes les directions ; faisant d’un homme leur monture, ils parcourent toutes les directions. »

‘‘กุมารึ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;

กุมารํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

« Faisant d’une jeune fille leur monture, ils parcourent toutes les directions ; faisant d’un jeune homme leur monture, ils parcourent toutes les directions. »

‘‘เต ยาเน อภิรุหิตฺวา,สพฺพา ทิสา อนุปริยายนฺติ ;

ปจารา ตสฺส ราชิโน.

« Montant ces véhicules, ils parcourent toutes les directions, ces serviteurs de ce roi. »

‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, ทิพฺพํ ยานํ อุปฏฺฐิตํ;

ปาสาทา สิวิกา เจว, มหาราชสฺส ยสสฺสิโน.

« Des véhicules d’éléphants, des véhicules de chevaux, et des véhicules célestes sont à sa disposition ; ainsi que des palais et des litières pour ce grand roi renommé. »

‘‘ตสฺส จ นครา อหุ,อนฺตลิกฺเข สุมาปิตา;

อาฏานาฏา กุสินาฏา ปรกุสินาฏา,นาฏสุริยา ปรกุสิฏนาฏา.

« Ses cités sont solidement bâties dans les airs : Āṭānāṭā, Kusināṭā, Parakusināṭā, Nāṭasuriyā et Parakusiṭanāṭā. »

‘‘อุตฺตเรน กสิวนฺโต,ชโนฆมปเรน จ;

นวนวุติโย อมฺพรอมฺพรวติโย,อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี.

« Au nord se trouve Kasivanta, et à l’ouest Janogha ; puis Navanavutiyo, Ambara-Ambaravatiyo, et la capitale nommée Āḷakamandā. »

‘‘กุเวรสฺส โข ปน, มาริส, มหาราชสฺส วิสาณา นาม ราชธานี;

ตสฺมา กุเวโร มหาราชา, ‘เวสฺสวโณ’ติ ปวุจฺจติ.

« De plus, cher Monsieur, le Grand Roi Kuvera possède une capitale nommée Visāṇā ; c'est pourquoi le Grand Roi Kuvera est appelé 'Vessavaṇa'.

‘‘ปจฺเจสนฺโต [Pg.163] ปกาเสนฺติ, ตโตลา ตตฺตลา ตโตตลา;

โอชสิ เตชสิ ตโตชสี, สูโร ราชา อริฏฺโฐ เนมิ.

« Ceux qui s'informent et rapportent les nouvelles sont : Tatolā, Tattalā et Tatotalā ; Ojasi, Tejasi et Tatojasī ; le roi Sūra, Ariṭṭha et Nemi.

‘‘รหโทปิ ตตฺถ ธรณี นาม, ยโต เมฆา ปวสฺสนฺติ;

วสฺสา ยโต ปตายนฺติ, สภาปิ ตตฺถ สาลวตี นาม.

« Il s'y trouve également un lac nommé Dharaṇī, d'où proviennent les pluies que les nuages déversent et d'où les eaux de pluie s'écoulent. Près de ce lac se trouve aussi une salle d'assemblée nommée Sālavatī.

‘‘ยตฺถ ยกฺขา ปยิรุปาสนฺติ, ตตฺถ นิจฺจผลา รุกฺขา;

นานา ทิชคณา ยุตา, มยูรโกญฺจาภิรุทา;

โกกิลาทีหิ วคฺคุหิ.

« Là où les Yakkhas s'assemblent, les arbres portent des fruits en toute saison ; ce lieu est peuplé de diverses troupes d'oiseaux et résonne des cris des paons et des grues, ainsi que du chant mélodieux des coucous et d'autres oiseaux.

‘‘ชีวญฺชีวกสทฺเทตฺถ, อโถ โอฏฺฐวจิตฺตกา;

กุกฺกุฏกา กุฬีรกา, วเน โปกฺขรสาตกา.

« On y entend le cri des oiseaux Jīvañjīvaka, ainsi que celui des Oṭṭhavacittaka ; il s'y trouve des coqs sauvages, des crabes dorés et, dans les bois, des oiseaux Pokkharasātaka.

‘‘สุกสาฬิกสทฺเทตฺถ, ทณฺฑมาณวกานิ จ;

โสภติ สพฺพกาลํ สา, กุเวรนฬินี สทา.

« On y entend le cri des perroquets et des mainates, ainsi que celui des oiseaux Daṇḍamāṇavaka. Ce lac de lotus du roi Kuvera, la Dharaṇī, est d'une beauté constante en tout temps.

‘‘อิโต ‘สา อุตฺตรา ทิสา’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

« Les gens appellent cette direction 'le Nord' ; c'est la direction que protège ce Grand Roi glorieux.

‘‘ยกฺขานญฺจ อธิปติ, ‘กุเวโร’ อิติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, ยกฺเขเหว ปุรกฺขโต.

« Ce seigneur des Yakkhas, nommé Kuvera, se réjouit de danses et de chants, entouré par les Yakkhas.

‘‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

« J'ai entendu dire qu'il a de nombreux fils qui portent tous le même nom ; ils sont au nombre de quatre-vingt-onze, tous nommés Inda, et ils sont dotés d'une grande force.

‘‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

« Eux aussi, ayant vu le Bouddha, le Parent du Soleil, le Grand, l'Intrépide, lui rendent hommage même de loin.

‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

« 'Hommage à vous, noble parmi les hommes ! Hommage à vous, être suprême ! Vous regardez le monde avec sagesse ; même les êtres non-humains vous vénèrent.' C'est ce que nous entendons fréquemment, et c'est pourquoi nous parlons ainsi :

‘‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตม’’’นฺติ.

« 'Vénérez Gotama, le Victorieux ! Nous vénérons Gotama, le Victorieux ! Nous vénérons le Bouddha Gotama, parfait en savoir et en conduite'.

‘‘อยํ โข สา, มาริส, อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหาราย.

« Ceci, cher Monsieur, est la protection d'Āṭānāṭā, destinée à la garde, à la protection, à l'absence de nuisance et au bien-être des moines, des moniales, des disciples laïcs et des disciples laïques.

๒๘๒. ‘‘ยสฺส [Pg.164] กสฺสจิ, มาริส, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา อุปาสกสฺส วา อุปาสิกาย วา อยํ อาฏานาฏิยา รกฺขา สุคฺคหิตา ภวิสฺสติ สมตฺตา ปริยาปุตา. ตํ เจ อมนุสฺโส ยกฺโข วา ยกฺขินี วา ยกฺขโปตโก วา ยกฺขโปติกา วา ยกฺขมหามตฺโต วา ยกฺขปาริสชฺโช วา ยกฺขปจาโร วา, คนฺธพฺโพ วา คนฺธพฺพี วา คนฺธพฺพโปตโก วา คนฺธพฺพโปติกา วา คนฺธพฺพมหามตฺโต วา คนฺธพฺพปาริสชฺโช วา คนฺธพฺพปจาโร วา, กุมฺภณฺโฑ วา กุมฺภณฺฑี วา กุมฺภณฺฑโปตโก วา กุมฺภณฺฑโปติกา วา กุมฺภณฺฑมหามตฺโต วา กุมฺภณฺฑปาริสชฺโช วา กุมฺภณฺฑปจาโร วา, นาโค วา นาคี วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามตฺโต วา นาคปาริสชฺโช วา นาคปจาโร วา, ปทุฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคจฺเฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติฏฺเฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปชฺเชยฺย. น เม โส, มาริส, อมนุสฺโส ลเภยฺย คาเมสุ วา นิคเมสุ วา สกฺการํ วา ครุการํ วา. น เม โส, มาริส, อมนุสฺโส ลเภยฺย อาฬกมนฺทาย นาม ราชธานิยา วตฺถุํ วา วาสํ วา. น เม โส, มาริส, อมนุสฺโส ลเภยฺย ยกฺขานํ สมิตึ คนฺตุํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา อนาวยฺหมฺปิ นํ กเรยฺยุํ อวิวยฺหํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา อตฺตาหิปิ ปริปุณฺณาหิ ปริภาสาหิ ปริภาเสยฺยุํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา ริตฺตํปิสฺส ปตฺตํ สีเส นิกฺกุชฺเชยฺยุํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา สตฺตธาปิสฺส มุทฺธํ ผาเลยฺยุํ.

282. « Cher Monsieur, pour tout moine, moniale, disciple laïc ou disciple laïque par qui cette protection d'Āṭānāṭā aura été bien apprise, maîtrisée et assimilée, si un être non-humain — qu'il s'agisse d'un Yakkha ou d'une Yakkhinī, d'un jeune Yakkha ou d'une jeune Yakkhinī, d'un haut fonctionnaire Yakkha, d'un membre de la suite ou d'un serviteur Yakkha ; d'un Gandhabba ou d'une Gandhabbi, d'un jeune Gandhabba ou d'une jeune Gandhabbi, d'un haut fonctionnaire Gandhabba, d'un membre de la suite ou d'un serviteur Gandhabba ; d'un Kumbhaṇḍa ou d'une Kumbhaṇḍī, d'un jeune Kumbhaṇḍa ou d'une jeune Kumbhaṇḍa, d'un haut fonctionnaire Kumbhaṇḍa, d'un membre de la suite ou d'un serviteur Kumbhaṇḍa ; d'un Nāga ou d'une Nāgī, d'un jeune Nāga ou d'une jeune Nāgī, d'un haut fonctionnaire Nāga, d'un membre de la suite ou d'un serviteur Nāga — avec un esprit malveillant, suivait cette personne alors qu'elle marche, se tenait près d'elle alors qu'elle est debout, s'asseyait près d'elle alors qu'elle est assise, ou se couchait près d'elle alors qu'elle est couchée ; alors, cher Monsieur, cet être non-humain ne recevrait ni respect ni honneur dans les villages ou les cités. Il ne trouverait, cher Monsieur, ni demeure ni résidence dans la capitale nommée Āḷakamandā. Il ne pourrait, cher Monsieur, se rendre aux assemblées des Yakkhas. De plus, cher Monsieur, les êtres non-humains ne s'allieraient pas avec lui par le mariage. Ils l'insulteraient, cher Monsieur, par des quolibets blessants relatifs à sa propre apparence. Ils lui renverseraient, cher Monsieur, un bol vide sur la tête, ou lui fendraient même la tête en sept morceaux.

‘‘สนฺติ หิ, มาริส, อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต, มาริส, อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. เสยฺยถาปิ, มาริส, รญฺโญ มาคธสฺส วิชิเต มหาโจรา. เต เนว รญฺโญ มาคธสฺส อาทิยนฺติ, น รญฺโญ มาคธสฺส ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น รญฺโญ มาคธสฺส ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต, มาริส, มหาโจรา รญฺโญ มาคธสฺส อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. เอวเมว โข, มาริส, สนฺติ อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต [Pg.165] โข เต, มาริส, อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. โย หิ โกจิ, มาริส, อมนุสฺโส ยกฺโข วา ยกฺขินี วา…เป… คนฺธพฺโพ วา คนฺธพฺพี วา … กุมฺภณฺโฑ วา กุมฺภณฺฑี วา… นาโค วา นาคี วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามตฺโต วา นาคปาริสชฺโช วา นาคปจาโร วา ปทุฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคจฺเฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติฏฺเฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปชฺเชยฺย. อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ – ‘อยํ ยกฺโข คณฺหาติ, อยํ ยกฺโข อาวิสติ, อยํ ยกฺโข เหเฐติ, อยํ ยกฺโข วิเหเฐติ, อยํ ยกฺโข หึสติ, อยํ ยกฺโข วิหึสติ, อยํ ยกฺโข น มุญฺจตี’ติ.

« Il existe en effet, cher Monsieur, des êtres non-humains féroces, hostiles et violents, qui n'écoutent ni les Grands Rois, ni leurs officiers, ni les serviteurs de leurs officiers. On dit que ces êtres non-humains sont en rébellion contre les Grands Rois. C'est tout comme, cher Monsieur, dans le royaume du roi de Magadha, il y a de grands brigands qui n'écoutent ni le roi de Magadha, ni ses officiers, ni les serviteurs de ses officiers ; on dit que ces grands brigands sont en rébellion contre le roi de Magadha. De la même manière, cher Monsieur, il y a des êtres non-humains féroces, hostiles et violents... qui sont dits en rébellion contre les Grands Rois. Si un tel être, avec un esprit malveillant, harcèle un moine, une moniale, un disciple laïc ou une disciple laïque, il faut alors s'en plaindre, crier et proclamer auprès de ces chefs Yakkhas, ces généraux et ces grands généraux : 'Ce Yakkha se saisit de cette personne, ce Yakkha la possède, ce Yakkha l'opprime, ce Yakkha la tourmente, ce Yakkha lui fait du mal, ce Yakkha la persécute, ce Yakkha ne la lâche pas !'.

๒๘๓. ‘‘กตเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ?

283. « Quels sont ces chefs Yakkhas, ces généraux et ces grands généraux ?

‘‘อินฺโท โสโม วรุโณ จ, ภารทฺวาโช ปชาปติ;

จนฺทโน กามเสฏฺโฐ จ, กินฺนุฆณฺฑุ นิฆณฺฑุ จ.

« Indo, Somo, Varuṇo, Bhāradvājo, Pajāpati, Candano, Kāmaseṭṭho, Kinnughaṇḍu et Nighaṇḍu.

‘‘ปนาโท โอปมญฺโญ จ, เทวสูโต จ มาตลิ;

จิตฺตเสโน จ คนฺธพฺโพ, นโฬ ราชา ชเนสโภ.

« Panādo, Opamañño, Mātali le messager des dieux, Cittaseno le Gandhabba, Naḷo le roi, et Janesabho.

‘‘สาตาคิโร เหมวโต, ปุณฺณโก กรติโย คุโฬ;

สิวโก มุจลินฺโท จ, เวสฺสามิตฺโต ยุคนฺธโร.

« Sātāgiro, Hemavato, Puṇṇako, Karatiyo, Guḷo, Sivako, Mucalindo, Vessāmitto et Yugandharo.

‘‘โคปาโล สุปฺปโรโธ จ, หิริ เนตฺติ จ มนฺทิโย;

ปญฺจาลจณฺโฑ อาฬวโก, ปชฺชุนฺโน สุมโน สุมุโข;

ทธิมุโข มณิ มาณิวโร ทีโฆ, อโถ เสรีสโก สห.

« Gopālo, Supparodho, Hiri, Netti et Mandiyo ; Pañcālacaṇḍo, Āḷavako, Pajjunno, Sumano, Sumukho, Dadhimukho, Maṇi, Māṇivaro et Dīgho, ainsi que Serīsaka.

‘‘อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ – ‘อยํ ยกฺโข คณฺหาติ, อยํ ยกฺโข อาวิสติ, อยํ ยกฺโข เหเฐติ, อยํ ยกฺโข วิเหเฐติ, อยํ ยกฺโข หึสติ, อยํ ยกฺโข วิหึสติ, อยํ ยกฺโข น มุญฺจตี’ติ.

« C'est auprès de ces Yakkhas, de ces grands Yakkhas, de ces généraux et de ces grands généraux qu'il convient de se plaindre, de protester et de s'écrier : "Ce Yakkha s'est saisi [de quelqu'un], ce Yakkha possède [quelqu'un], ce Yakkha tourmente, ce Yakkha opprime, ce Yakkha blesse, ce Yakkha harcèle, ce Yakkha ne lâche pas !" »

‘‘อยํ [Pg.166] โข สา, มาริส, อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหาราย. หนฺท จ ทานิ มยํ, มาริส, คจฺฉาม พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’ติ. ‘‘ยสฺสทานิ ตุมฺเห มหาราชาโน กาลํ มญฺญถา’’ติ.

« Telle est, cher Monsieur, la protection d'Āṭānāṭā, destinée aux moines, aux moniales, aux fidèles laïcs et aux fidèles laïques, pour leur garde, leur protection, leur préservation de toute malveillance et leur bien-être. Et maintenant, cher Monsieur, nous partons ; nous avons beaucoup d'occupations, beaucoup de tâches à accomplir. » [Le Bouddha répondit :] « Grands Rois, agissez selon ce que vous jugez opportun à présent. »

๒๘๔. อถ โข จตฺตาโร มหาราชา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. เตปิ โข ยกฺขา อุฏฺฐายาสนา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ เยน ภควา เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา ตตฺเถวนฺตรธายึสูติ.

284. Alors, les quatre Grands Rois se levèrent de leurs sièges, saluèrent respectueusement le Béni, tournèrent autour de lui par la droite et disparurent sur place. Ces Yakkhas aussi se levèrent de leurs sièges ; certains saluèrent le Béni, tournèrent autour de lui par la droite et disparurent sur place. Certains échangèrent avec le Béni des paroles de courtoisie et d'amitié, et après avoir terminé cet entretien mémorable, ils disparurent sur place. Certains tendirent les mains jointes en direction du Béni et disparurent sur place. Certains déclinèrent leur nom et leur clan avant de disparaître sur place. Certains restèrent silencieux et disparurent sur place.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

Fin de la première section de récitation.

ทุติยภาณวาโร

Deuxième section de récitation

๒๘๕. อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อิมํ, ภิกฺขเว, รตฺตึ จตฺตาโร มหาราชา มหติยา จ ยกฺขเสนาย มหติยา จ คนฺธพฺพเสนาย มหติยา จ กุมฺภณฺฑเสนาย มหติยา จ นาคเสนาย จตุทฺทิสํ รกฺขํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ คุมฺพํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ โอวรณํ ฐเปตฺวา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฏํ ปพฺพตํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เตปิ โข, ภิกฺขเว, ยกฺขา อปฺเปกจฺเจ มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ มยา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ เยนาหํ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

285. Puis, à la fin de la nuit, le Béni s'adressa aux moines : « Cette nuit, moines, les quatre Grands Rois, accompagnés d'une vaste armée de Yakkhas, d'une vaste armée de Gandhabbas, d'une vaste armée de Kumbhaṇḍas et d'une vaste armée de Nāgas, après avoir posté des gardes dans les quatre directions, établi des garnisons dans les quatre directions et disposé des sentinelles dans les quatre directions, se sont approchés de moi à une heure avancée de la nuit, avec une splendeur magnifique qui illuminait le mont Gijjhakūṭa tout entier. S'étant approchés, ils m'ont salué et se sont assis à l'écart. Ces Yakkhas aussi, moines, se sont assis à l'écart, certains après m'avoir salué, d'autres après avoir échangé des paroles de courtoisie et d'amitié. Certains se sont assis après avoir tendu les mains jointes vers moi, certains après avoir décliné leur nom et leur clan, et d'autres encore se sont assis en silence à l'écart. »

๒๘๖. ‘‘เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข, ภิกฺขเว, เวสฺสวโณ มหาราชา มํ เอตทโวจ – ‘สนฺติ หิ, ภนฺเต, อุฬารา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา…เป… สนฺติ หิ[Pg.167], ภนฺเต นีจา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา. เยภุยฺเยน โข ปน, ภนฺเต, ยกฺขา อปฺปสนฺนาเยว ภควโต. ตํ กิสฺส เหตุ? ภควา หิ, ภนฺเต, ปาณาติปาตา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ… สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ. เยภุยฺเยน โข ปน, ภนฺเต, ยกฺขา อปฺปฏิวิรตาเยว ปาณาติปาตา… อปฺปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา. เตสํ ตํ โหติ อปฺปิยํ อมนาปํ. สนฺติ หิ, ภนฺเต, ภควโต สาวกา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ. ตตฺถ สนฺติ อุฬารา ยกฺขา นิวาสิโน, เย อิมสฺมึ ภควโต ปาวจเน อปฺปสนฺนา, เตสํ ปสาทาย อุคฺคณฺหาตุ, ภนฺเต, ภควา อาฏานาฏิยํ รกฺขํ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหารายา’ติ. อธิวาเสสึ โข อหํ, ภิกฺขเว, ตุณฺหีภาเวน. อถ โข, ภิกฺขเว, เวสฺสวโณ มหาราชา เม อธิวาสนํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อาฏานาฏิยํ รกฺขํ อภาสิ –

286. « Assis à l'écart, moines, le Grand Roi Vessavaṇa m'adressa ces paroles : "Il y a, Seigneur, de puissants Yakkhas qui n'ont pas foi dans le Béni... [de même pour ceux de condition moyenne et inférieure] ; il y a aussi des Yakkhas qui ont foi. Mais pour la plupart, Seigneur, les Yakkhas n'ont pas foi dans le Béni. Pour quelle raison ? Car le Béni, Seigneur, enseigne un Dhamma qui prône l'abstention de prendre la vie... l'abstention de consommer des boissons alcoolisées et des produits intoxicants qui causent la négligence. Or, pour la plupart, Seigneur, les Yakkhas ne s'abstiennent pas de prendre la vie... ne s'abstiennent pas de consommer des boissons alcoolisées et des produits intoxicants. Pour eux, cet enseignement est déplaisant et désagréable. Or, Seigneur, il y a des disciples du Béni qui fréquentent des demeures isolées dans les forêts et les jungles, des endroits silencieux, exempts de vacarme, à l'abri du vent et des foules, propices à la retraite et à la solitude. Là résident de puissants Yakkhas qui n'ont pas foi dans cette parole du Béni. Afin de leur inspirer de la confiance, que le Béni, Seigneur, apprenne la protection d'Āṭānāṭā, pour la garde, la protection, la préservation de toute malveillance et le bien-être des moines, des moniales, des fidèles laïcs et des fidèles laïques." Ô moines, j'acceptai par mon silence. Alors, moines, le Grand Roi Vessavaṇa, comprenant mon acceptation, prononça en cet instant cette protection d'Āṭānāṭā : »

๒๘๗. ‘วิปสฺสิสฺส จ นมตฺถุ, จกฺขุมนฺตสฺส สิรีมโต.

287. « Hommage à Vipassī, doué de vision et de gloire ! »

สิขิสฺสปิ จ นมตฺถุ, สพฺพภูตานุกมฺปิโน.

« Hommage à Sikhī, qui a compassion pour tous les êtres ! »

‘เวสฺสภุสฺส จ นมตฺถุ, นฺหาตกสฺส ตปสฺสิโน;

นมตฺถุ กกุสนฺธสฺส, มารเสนาปมทฺทิโน.

« Hommage à Vessabhū, purifié et pratiquant l'ascèse ! Hommage à Kakusandha, vainqueur de l'armée de Māra ! »

‘โกณาคมนสฺส นมตฺถุ, พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต;

กสฺสปสฺส จ นมตฺถุ, วิปฺปมุตฺตสฺส สพฺพธิ.

« Hommage à Koṇāgamana, le saint qui a parachevé sa pratique ! Hommage à Kassapa, totalement libéré de toutes parts ! »

‘องฺคีรสสฺส นมตฺถุ, สกฺยปุตฺตสฺส สิรีมโต;

โย อิมํ ธมฺมํ เทเสสิ, สพฺพทุกฺขาปนูทนํ.

« Hommage à Aṅgīrasa, le glorieux fils des Sakyas, qui a enseigné ce Dhamma dissipant toute souffrance ! »

‘เย จาปิ นิพฺพุตา โลเก, ยถาภูตํ วิปสฺสิสุํ;

เต ชนา อปิสุณาถ, มหนฺตา วีตสารทา.

« Ceux qui, éteints dans ce monde, ont vu les choses telles qu'elles sont, ces êtres exempts de calomnie, grands et libérés de toute crainte, »

‘หิตํ เทวมนุสฺสานํ, ยํ นมสฺสนฺติ โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

« Rendent hommage à Gotama, bienfaiteur des devas et des humains, accompli dans la connaissance et la conduite, grand et libéré de toute crainte. »

๒๘๘. ‘ยโต อุคฺคจฺฉติ สูริโย, อาทิจฺโจ มณฺฑลี มหา.

288. « Là où le soleil se lève, ce grand disque solaire fils d'Aditi, »

ยสฺส จุคฺคจฺฉมานสฺส, สํวรีปิ นิรุชฺฌติ;

ยสฺส จุคฺคเต สูริเย, ‘‘ทิวโส’’ติ ปวุจฺจติ.

« Par le lever duquel la nuit s'évanouit, et quand le soleil est levé, on l'appelle "le jour". »

‘รหโทปิ [Pg.168] ตตฺถ คมฺภีโร, สมุทฺโท สริโตทโก;

เอวํ ตํ ตตฺถ ชานนฺติ, ‘‘สมุทฺโท สริโตทโก’’.

« Là se trouve un lac profond, l'océan, réceptacle des eaux ; c'est ainsi qu'on le connaît là-bas : "l'océan, réceptacle des eaux". »

‘อิโต ‘‘สา ปุริมา ทิสา’’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

« Depuis ici, c'est ce qu'on appelle "la direction de l'Est" ; telle est la direction que protège ce Grand Roi de grande renommée, »

‘คนฺธพฺพานํ อธิปติ, ‘‘ธตรฏฺโฐ’’ติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, คนฺธพฺเพหิ ปุรกฺขโต.

« Le souverain des Gandhabbas, nommé Dhataraṭṭha. Entouré de Gandhabbas, il se réjouit de danses et de chants. »

‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

« Il a aussi de nombreux fils, tous portant le même nom, ai-je entendu : au nombre de quatre-vingt-onze, ils se nomment Inda et sont doués d'une grande force. »

‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

« Eux aussi, ayant vu le Bouddha, le Bouddha parent du soleil, lui rendent hommage de loin, lui qui est grand et libéré de toute crainte : »

‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺสา เอวํ วเทมเส.

« "Hommage à toi, noble parmi les hommes ! Hommage à toi, homme suprême ! Tu nous regardes avec sagesse." Même les êtres non-humains lui rendent hommage ; c'est ce que nous avons entendu à maintes reprises, et c'est pourquoi nous disons : »

‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’’.

« "Rendez hommage au Vainqueur Gotama ! Nous rendons hommage au Vainqueur Gotama ! Nous rendons hommage au Bouddha Gotama, accompli dans la connaissance et la conduite !" »

๒๘๙. ‘เยน เปตา ปวุจฺจนฺติ, ปิสุณา ปิฏฺฐิมํสิกา.

289. « Là où l'on dit que se trouvent les défunts, les calomniateurs et les médisants, »

ปาณาติปาติโน ลุทฺทา, โจรา เนกติกา ชนา.

« Les meurtriers, les chasseurs cruels, les voleurs et les fourbes. »

‘อิโต ‘‘สา ทกฺขิณา ทิสา’’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

« Depuis ici, c'est ce qu'on appelle "la direction du Sud" ; telle est la direction que protège ce Grand Roi de grande renommée, »

‘กุมฺภณฺฑานํ อธิปติ, ‘‘วิรูฬฺโห’’ อิติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, กุมฺภณฺเฑหิ ปุรกฺขโต.

« Le souverain des Kumbhaṇḍas, nommé Virūḷha. Entouré de Kumbhaṇḍas, il se réjouit de danses et de chants. »

‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

Ses fils aussi sont nombreux, ils portent tous le même nom, à ce que j'ai entendu ; ils sont quatre-vingt-onze, nommés Inda, dotés d'une grande force.

‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

Eux aussi, ayant vu le Bouddha, le Bouddha parent du Soleil, ils lui rendent hommage de loin, lui le Grand, libéré de toute crainte.

‘นโม [Pg.169] เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

« Hommage à toi, ô noble des hommes ! Hommage à toi, ô plus suprême des hommes ! Tu observes avec sagesse ; même les non-humains te vénèrent. » Nous l'avons entendu maintes fois, c'est pourquoi nous parlons ainsi.

‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’’.

« Vénérez le Vainqueur Gotama ! Nous vénérons le Vainqueur Gotama ! » Nous vénérons le Bouddha Gotama, accompli en science et en conduite.

๒๙๐. ‘ยตฺถ โจคฺคจฺฉติ สูริโย, อาทิจฺโจ มณฺฑลี มหา.

290. Là où le soleil se couche, le soleil, ce grand disque rayonnant.

ยสฺส โจคฺคจฺฉมานสฺส, ทิวโสปิ นิรุชฺฌติ;

ยสฺส โจคฺคเต สูริเย, ‘‘สํวรี’’ติ ปวุจฺจติ.

Lorsqu'il se couche, le jour s'éteint ; quand le soleil est couché, on appelle cela la « nuit ».

‘รหโทปิ ตตฺถ คมฺภีโร, สมุทฺโท สริโตทโก;

เอวํ ตํ ตตฺถ ชานนฺติ, สมุทฺโท สริโตทโก.

Il s'y trouve également un lac profond, l'océan où s'écoulent les eaux ; c'est ainsi qu'on le connaît là-bas, l'océan où s'écoulent les eaux.

‘อิโต ‘‘สา ปจฺฉิมา ทิสา’’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

Depuis ici, c'est ce qu'on appelle la « direction de l'Ouest », ainsi les gens la désignent ; cette direction est protégée par ce Grand Roi renommé.

‘นาคานญฺจ อธิปติ, ‘‘วิรูปกฺโข’’ติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, นาเคเหว ปุรกฺขโต.

C'est le seigneur des Nagas, nommé « Virūpakkha » ; il se réjouit de la danse et du chant, entouré par les Nagas.

‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

Ses fils aussi sont nombreux, ils portent tous le même nom, à ce que j'ai entendu ; ils sont quatre-vingt-onze, nommés Inda, dotés d'une grande force.

‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

Eux aussi, ayant vu le Bouddha, le Bouddha parent du Soleil, ils lui rendent hommage de loin, lui le Grand, libéré de toute crainte.

‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

« Hommage à toi, ô noble des hommes ! Hommage à toi, ô plus suprême des hommes ! Tu observes avec sagesse ; même les non-humains te vénèrent. » Nous l'avons entendu maintes fois, c'est pourquoi nous parlons ainsi.

‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ’’.

« Vénérez le Vainqueur Gotama ! Nous vénérons le Vainqueur Gotama ! » Nous vénérons le Bouddha Gotama, accompli en science et en conduite.

๒๙๑. ‘เยน อุตฺตรกุรุวฺโห, มหาเนรุ สุทสฺสโน.

291. Là où se trouve le mont Meru, beau à voir, et la contrée nommée Uttarakuru.

มนุสฺสา ตตฺถ ชายนฺติ, อมมา อปริคฺคหา.

Les hommes y naissent sans attachement pour la possession et sans s'approprier d'épouse.

‘น [Pg.170] เต พีชํ ปวปนฺติ, นาปิ นียนฺติ นงฺคลา;

อกฏฺฐปากิมํ สาลึ, ปริภุญฺชนฺติ มานุสา.

Ils ne sèment pas de graines et ne conduisent pas de charrues ; les êtres humains se nourrissent de riz sauvage qui mûrit sans culture.

‘อกณํ อถุสํ สุทฺธํ, สุคนฺธํ ตณฺฑุลปฺผลํ;

ตุณฺฑิกีเร ปจิตฺวาน, ตโต ภุญฺชนฺติ โภชนํ.

Sans brisure ni balle, pur et parfumé, le grain de riz est cuit dans une marmite, et de là, ils consomment leur repas.

‘คาวึ เอกขุรํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;

ปสุํ เอกขุรํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

Faisant d'une vache une monture, ils parcourent toutes les directions ; faisant d'une bête une monture, ils parcourent toutes les directions.

‘อิตฺถึ วา วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;

ปุริสํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

Faisant d'une femme un véhicule, ils parcourent toutes les directions ; faisant d'un homme un véhicule, ils parcourent toutes les directions.

‘กุมารึ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ;

กุมารํ วาหนํ กตฺวา, อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

Faisant d'une jeune fille un véhicule, ils parcourent toutes les directions ; faisant d'un jeune homme un véhicule, ils parcourent toutes les directions.

‘เต ยาเน อภิรุหิตฺวา,สพฺพา ทิสา อนุปริยายนฺติ;

ปจารา ตสฺส ราชิโน.

Montés sur ces véhicules, ils parcourent toutes les directions, eux, les serviteurs de ce roi.

‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ,ทิพฺพํ ยานํ อุปฏฺฐิตํ;

ปาสาทา สิวิกา เจว,มหาราชสฺส ยสสฺสิโน.

Des éléphants de selle, des chevaux de selle et des véhicules divins sont à sa disposition ; il y a aussi des palais et des palanquins pour ce Grand Roi renommé.

‘ตสฺส จ นครา อหุ,อนฺตลิกฺเข สุมาปิตา;

อาฏานาฏา กุสินาฏา ปรกุสินาฏา,นาฏสุริยา ปรกุสิฏนาฏา.

Et il possède des cités bien construites dans les airs : Āṭānāṭā, Kusināṭā, Parakusināṭā, Nāṭasuriyā et Parakusiṭanāṭā.

‘อุตฺตเรน กสิวนฺโต,ชโนฆมปเรน จ;

นวนวุติโย อมฺพรอมฺพรวติโย,อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี.

Au nord se trouve Kasivanto, et Janogha à l'ouest ; puis Navanavutiyo, Ambara-Ambaravatiyo, et la capitale nommée Āḷakamandā.

‘กุเวรสฺส โข ปน, มาริส, มหาราชสฺส วิสาณา นาม ราชธานี;

ตสฺมา กุเวโร มหาราชา, ‘‘เวสฺสวโณ’’ติ ปวุจฺจติ.

Or, cher Monsieur, le Grand Roi Kuvera possède une capitale nommée Visāṇā ; c'est pourquoi le Grand Roi Kuvera est appelé « Vessavaṇa ».

‘ปจฺเจสนฺโต [Pg.171] ปกาเสนฺติ, ตโตลา ตตฺตลา ตโตตลา;

โอชสิ เตชสิ ตโตชสี, สูโร ราชา อริฏฺโฐ เนมิ.

Ceux qui font des rapports sont : Tatolā, Tattalā, Tatotalā, Ojasi, Tejasi, Tatojasī, Sūro, Rājā, Ariṭṭho et Nemi.

‘รหโทปิ ตตฺถ ธรณี นาม, ยโต เมฆา ปวสฺสนฺติ;

วสฺสา ยโต ปตายนฺติ, สภาปิ ตตฺถ สาลวตี นาม.

Il y a aussi là-bas un lac nommé Dharaṇī, d'où proviennent les pluies versées par les nuages ; de là s'écoulent les eaux de pluie. Il s'y trouve aussi une salle d'assemblée nommée Sālavatī.

‘ยตฺถ ยกฺขา ปยิรุปาสนฺติ, ตตฺถ นิจฺจผลา รุกฺขา;

นานา ทิชคณา ยุตา, มยูรโกญฺจาภิรุทา;

โกกิลาทีหิ วคฺคุหิ.

Là où les Yakkhas se réunissent, se trouvent des arbres portant des fruits en toute saison, peuplés de diverses nuées d'oiseaux, résonnant des cris des paons et des grues, et du doux chant des coucous et autres oiseaux.

‘ชีวญฺชีวกสทฺเทตฺถ, อโถ โอฏฺฐวจิตฺตกา;

กุกฺกุฏกา กุฬีรกา, วเน โปกฺขรสาตกา.

On y entend le chant des oiseaux jīvañjīvaka, ainsi que des oiseaux oṭṭhavacittaka ; il y a des coqs de bruyère, des crabes dorés et, dans la forêt, des oiseaux pokkharasātaka.

‘สุกสาฬิก สทฺเทตฺถ, ทณฺฑมาณวกานิ จ;

โสภติ สพฺพกาลํ สา, กุเวรนฬินี สทา.

On y entend le cri des perroquets et des étourneaux, ainsi que des oiseaux daṇḍamāṇavaka. Ce lac de lotus de Kuvera, nommé Dharaṇī, est d'une beauté constante en tout temps.

‘อิโต ‘‘สา อุตฺตรา ทิสา’’, อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน;

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ, มหาราชา ยสสฺสิ โส.

« De là, on désigne cette direction comme la "direction du Nord" ; c'est la direction que protège ce grand roi de grande renommée. »

‘ยกฺขานญฺจ อธิปติ, ‘‘กุเวโร’’ อิติ นามโส;

รมตี นจฺจคีเตหิ, ยกฺเขเหว ปุรกฺขโต.

« Et il est le seigneur des Yakkhas, nommé Kuvera ; entouré par les Yakkhas eux-mêmes, il se réjouit des danses et des chants. »

‘ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว, เอกนามาติ เม สุตํ;

อสีติ ทส เอโก จ, อินฺทนามา มหพฺพลา.

« Ses fils aussi sont nombreux, j'ai entendu dire qu'ils portent le même nom ; ils sont quatre-vingt-onze, nommés Inda et dotés d'une grande force. »

‘เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน, พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ;

ทูรโตว นมสฺสนฺติ, มหนฺตํ วีตสารทํ.

« Eux aussi, ayant vu le Bouddha, le Bouddha parent du Soleil, lui rendent hommage de loin, lui qui est grand et libre de toute crainte. »

‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, นโม เต ปุริสุตฺตม;

กุสเลน สเมกฺขสิ, อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ;

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส, ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

« Hommage à toi, ô noble d’entre les hommes ! Hommage à toi, ô suprême d’entre les hommes ! Tu observes tout avec sagesse, même les êtres non-humains te vénèrent. Nous avons entendu cela fréquemment, c’est pourquoi nous le disons ainsi.

‘‘ชินํ วนฺทถ โคตมํ, ชินํ วนฺทาม โคตมํ;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ, พุทฺธํ วนฺทาม โคตม’’นฺติ.

Vénérez le Victorieux Gotama, nous vénérons le Victorieux Gotama ; au Bouddha accompli en science et en conduite, nous rendons hommage ! »

๒๙๒. ‘อยํ โข สา, มาริส, อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหาราย. ยสฺส กสฺสจิ, มาริส, ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา อุปาสกสฺส วา อุปาสิกาย [Pg.172] วา อยํ อาฏานาฏิยา รกฺขา สุคฺคหิตา ภวิสฺสติ สมตฺตา ปริยาปุตา ตํ เจ อมนุสฺโส ยกฺโข วา ยกฺขินี วา…เป… คนฺธพฺโพ วา คนฺธพฺพี วา…เป… กุมฺภณฺโฑ วา กุมฺภณฺฑี วา…เป… นาโค วา นาคี วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามตฺโต วา นาคปาริสชฺโช วา นาคปจาโร วา, ปทุฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคจฺเฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติฏฺเฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปชฺเชยฺย. น เม โส, มาริส, อมนุสฺโส ลเภยฺย คาเมสุ วา นิคเมสุ วา สกฺการํ วา ครุการํ วา. น เม โส, มาริส, อมนุสฺโส ลเภยฺย อาฬกมนฺทาย นาม ราชธานิยา วตฺถุํ วา วาสํ วา. น เม โส, มาริส, อมนุสฺโส ลเภยฺย ยกฺขานํ สมิตึ คนฺตุํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา อนาวยฺหมฺปิ นํ กเรยฺยุํ อวิวยฺหํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา อตฺตาหิ ปริปุณฺณาหิ ปริภาสาหิ ปริภาเสยฺยุํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา ริตฺตํปิสฺส ปตฺตํ สีเส นิกฺกุชฺเชยฺยุํ. อปิสฺสุ นํ, มาริส, อมนุสฺสา สตฺตธาปิสฺส มุทฺธํ ผาเลยฺยุํ. สนฺติ หิ, มาริส, อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต, มาริส, อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. เสยฺยถาปิ, มาริส, รญฺโญ มาคธสฺส วิชิเต มหาโจรา. เต เนว รญฺโญ มาคธสฺส อาทิยนฺติ, น รญฺโญ มาคธสฺส ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น รญฺโญ มาคธสฺส ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต, มาริส, มหาโจรา รญฺโญ มาคธสฺส อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. เอวเมว โข, มาริส, สนฺติ อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต, มาริส, อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. โย หิ โกจิ, มาริส, อมนุสฺโส ยกฺโข วา ยกฺขินี วา…เป… คนฺธพฺโพ วา คนฺธพฺพี วา…เป… กุมฺภณฺโฑ วา กุมฺภณฺฑี วา…เป… นาโค วา นาคี วา…เป… ปทุฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อุปคจฺเฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติฏฺเฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปชฺเชยฺย. อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ – ‘อยํ ยกฺโข คณฺหาติ, อยํ ยกฺโข อาวิสติ, อยํ ยกฺโข [Pg.173] เหเฐติ, อยํ ยกฺโข วิเหเฐติ, อยํ ยกฺโข หึสติ, อยํ ยกฺโข วิหึสติ, อยํ ยกฺโข น มุญฺจตี’ติ.

« C'est là, ô Messire, la protection d'Āṭānāṭiyā pour la garde, la défense, l'absence de nuisance et le bien-être des moines, des moniales, des disciples laïcs et des disciples laïques. Quel que soit, ô Messire, le moine, la moniale, le disciple laïc ou la disciple laïque par qui cette protection d'Āṭānāṭiyā sera bien apprise, maîtrisée et récitée, si un être non humain — Yakkha ou Yakkhinī... Gandhabba ou Gandhabbī... Kumbhaṇḍa ou Kumbhaṇḍī... Nāga ou Nāgī, jeune Nāga ou jeune Nāgī, ministre Nāga, courtisan Nāga ou serviteur Nāga — ayant l'esprit malveillant, suivait le moine, la moniale, le disciple laïc ou la disciple laïque qui marche, ou se tenait près de lui s'il est debout, ou s'asseyait près de lui s'il est assis, ou se couchait près de lui s'il est couché : cet être non humain, ô Messire, ne recevrait ni respect ni considération dans les villages ou les cités. Cet être non humain, ô Messire, ne recevrait ni domaine ni demeure dans la capitale nommée Āḷakamandā. Cet être non humain, ô Messire, ne pourrait se rendre aux assemblées des Yakkhas. De plus, ô Messire, les non-humains ne l'inviteraient pas à des mariages ni ne lui donneraient de conjoint. De plus, ô Messire, les non-humains l'insulteraient par d'abondantes invectives. De plus, ô Messire, les non-humains lui renverseraient un bol vide sur la tête. De plus, ô Messire, les non-humains lui fendraient le crâne en sept morceaux. Car il existe, ô Messire, des non-humains féroces, sauvages et impétueux ; ils n'obéissent ni aux grands rois, ni aux officiers des grands rois, ni aux sous-officiers des grands rois. Ces non-humains, ô Messire, sont dits être en rébellion contre les grands rois. Tout comme, ô Messire, dans le royaume du roi de Magadha, il y a de grands brigands qui n'obéissent ni au roi de Magadha, ni à ses officiers, ni à ses sous-officiers, et qui sont dits en rébellion contre le roi de Magadha ; de même, ô Messire, il existe des non-humains féroces... dits en rébellion contre les grands rois. Si donc un être non humain... ayant l'esprit malveillant, s'approchait d'un moine, d'une moniale, d'un disciple laïc ou d'une disciple laïque qui marche, se tient debout, est assis ou couché ; c'est auprès de ces Yakkhas, de ces grands Yakkhas, de ces chefs et grands chefs d'armée qu'il faut porter plainte, crier et s'exclamer : "Ce Yakkha saisit, ce Yakkha possède, ce Yakkha tourmente, ce Yakkha maltraite, ce Yakkha blesse, ce Yakkha persécute, ce Yakkha ne lâche pas !" »

๒๙๓. ‘กตเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ?

« Auprès de quels Yakkhas, grands Yakkhas, chefs et grands chefs d'armée (faut-il porter plainte) ? »

‘อินฺโท โสโม วรุโณ จ, ภารทฺวาโช ปชาปติ;

จนฺทโน กามเสฏฺโฐ จ, กินฺนุฆณฺฑุ นิฆณฺฑุ จ.

292. « Indo, Somo, Varuṇo, Bhāradvājo, Pajāpati ; Candano, Kāmaseṭṭho, Kinnughaṇḍu et Nighaṇḍu ; »

‘ปนาโท โอปมญฺโญ จ, เทวสูโต จ มาตลิ;

จิตฺตเสโน จ คนฺธพฺโพ, นโฬ ราชา ชเนสโภ.

293. « Panādo, Opamañño, le messager des dieux Mātali ; Cittaseno le Gandhabba, le roi Naḷo, Janesabho ; »

‘สาตาคิโร เหวมโต, ปุณฺณโก กรติโย คุโฬ;

สิวโก มุจลินฺโท จ, เวสฺสามิตฺโต ยุคนฺธโร.

« Sātāgiro, Hemavato, Puṇṇako, Karatiyo, Guḷo ; Sivako, Mucalindo, Vessāmitto, Yugandharo ; »

‘โคปาโล สุปฺปโรโธ จ, หิริ เนตฺติ จ มนฺทิโย;

ปญฺจาลจณฺโฑ อาฬวโก, ปชฺชุนฺโน สุมโน สุมุโข;

ทธิมุโข มณิ มาณิวโร ทีโฆ, อโถ เสรีสโก สห.

« Gopālo, Supparodho, Hiri, Netti et Mandiyo ; Pañcālacaṇḍo, Āḷavako, Pajjunno, Sumano, Sumukho ; Dadhimukho, Maṇi, Māṇivaro, Dīgho, ainsi que Serīsako. »

‘อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ – ‘‘อยํ ยกฺโข คณฺหาติ, อยํ ยกฺโข อาวิสติ, อยํ ยกฺโข เหเฐติ, อยํ ยกฺโข วิเหเฐติ, อยํ ยกฺโข หึสติ, อยํ ยกฺโข วิหึสติ, อยํ ยกฺโข น มุญฺจตี’’ติ. อยํ โข, มาริส, อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหาราย. หนฺท จ ทานิ มยํ, มาริส, คจฺฉาม, พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา’’’ติ. ‘‘‘ยสฺส ทานิ ตุมฺเห มหาราชาโน กาลํ มญฺญถา’’’ติ.

« C'est auprès de ces Yakkhas, grands Yakkhas, chefs et grands chefs d'armée qu'il faut porter plainte, crier et s'exclamer : "Ce Yakkha saisit, ce Yakkha possède, ce Yakkha tourmente, ce Yakkha maltraite, ce Yakkha blesse, ce Yakkha persécute, ce Yakkha ne lâche pas !" C'est là, ô Messire, la protection d'Āṭānāṭiyā pour la garde, la défense, l'absence de nuisance et le bien-être des moines, des moniales, des disciples laïcs et des disciples laïques. Et maintenant, ô Messire, nous partons ; nous avons beaucoup d'affaires et beaucoup de choses à faire. — Ô grands rois, agissez selon ce que vous jugez être le moment opportun. »

๒๙๔. ‘‘อถ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร มหาราชา อุฏฺฐายาสนา มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. เตปิ โข, ภิกฺขเว, ยกฺขา อุฏฺฐายาสนา อปฺเปกจฺเจ มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ มยา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ เยนาหํ เตนญฺชลึ ปณาเมตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ [Pg.174] สาเวตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ.

« Alors, moines, les quatre grands rois se levèrent de leurs sièges, me saluèrent respectueusement et, après avoir effectué la circumambulation vers la droite, disparurent à cet endroit même. Ces Yakkhas aussi, moines, se levèrent de leurs sièges ; certains me saluèrent respectueusement et, après avoir effectué la circumambulation vers la droite, disparurent à cet endroit même. Certains eurent avec moi un entretien cordial et, après avoir échangé des paroles de courtoisie et de souvenir, disparurent à cet endroit même. Certains joignirent les mains en signe de respect là où je me trouvais et disparurent à cet endroit même. Certains firent connaître leur nom et leur lignage et disparurent à cet endroit même. Certains, demeurant silencieux, disparurent à cet endroit même. »

๒๙๕. ‘‘อุคฺคณฺหาถ, ภิกฺขเว, อาฏานาฏิยํ รกฺขํ. ปริยาปุณาถ, ภิกฺขเว, อาฏานาฏิยํ รกฺขํ. ธาเรถ, ภิกฺขเว, อาฏานาฏิยํ รกฺขํ. อตฺถสํหิตา, ภิกฺขเว, อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหารายา’’ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

295. « Apprenez, ô moines, la protection d'Āṭānāṭiya. Maîtrisez, ô moines, la protection d'Āṭānāṭiya. Retenez, ô moines, la protection d'Āṭānāṭiya. La protection d'Āṭānāṭiya, ô moines, est bénéfique ; elle contribue à la garde, à la protection, à la non-violence et au bien-être des moines, des moniales, des disciples laïcs et des disciples laïques. » Ainsi parla le Bienheureux. Ravis, ces moines se réjouirent des paroles du Bienheureux.

อาฏานาฏิยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ.

Le Sutta d’Āṭānāṭiya, le neuvième, est terminé.

๑๐. สงฺคีติสุตฺตํ

10. Sutta de la Récitation Collective (Saṅgītisutta)

๒๙๖. เอวํ [Pg.175] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา มลฺเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ เยน ปาวา นาม มลฺลานํ นครํ ตทวสริ. ตตฺร สุทํ ภควา ปาวายํ วิหรติ จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส อมฺพวเน.

296. Ainsi ai-je entendu : à une époque, le Bienheureux voyageait parmi les Mallas avec une grande communauté de moines, environ cinq cents moines, et il se rendit à Pāvā, la cité des Mallas. Là, le Bienheureux résidait à Pāvā, dans le bois de manguiers de Cunda, le fils de l'orfèvre.

อุพฺภตกนวสนฺธาคารํ

La nouvelle salle d'assemblée Ubbhataka

๒๙๗. เตน โข ปน สมเยน ปาเวยฺยกานํ มลฺลานํ อุพฺภตกํ นาม นวํ สนฺธาคารํ อจิรการิตํ โหติ อนชฺฌาวุฏฺฐํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เกนจิ วา มนุสฺสภูเตน. อสฺโสสุํ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา – ‘‘ภควา กิร มลฺเลสุ จาริกํ จรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ ปาวํ อนุปฺปตฺโต ปาวายํ วิหรติ จุนฺทสฺส กมฺมารปุตฺตสฺส อมฺพวเน’’ติ. อถ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข ปาเวยฺยกา มลฺลา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘อิธ, ภนฺเต, ปาเวยฺยกานํ มลฺลานํ อุพฺภตกํ นาม นวํ สนฺธาคารํ อจิรการิตํ โหติ อนชฺฌาวุฏฺฐํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เกนจิ วา มนุสฺสภูเตน. ตญฺจ โข, ภนฺเต, ภควา ปฐมํ ปริภุญฺชตุ, ภควตา ปฐมํ ปริภุตฺตํ ปจฺฉา ปาเวยฺยกา มลฺลา ปริภุญฺชิสฺสนฺติ. ตทสฺส ปาเวยฺยกานํ มลฺลานํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขายา’’ติ. อธิวาเสสิ โข ภควา ตุณฺหีภาเวน.

297. En ce temps-là, les Mallas de Pāvā venaient d'achever une nouvelle salle d'assemblée nommée Ubbhataka, laquelle n'avait encore été occupée par aucun ascète, brahmane ou être humain. Les Mallas de Pāvā apprirent que le Bienheureux, voyageant parmi les Mallas avec une grande communauté de moines, environ cinq cents, était arrivé à Pāvā et résidait dans le bois de manguiers de Cunda, le fils de l'orfèvre. Alors, les Mallas de Pāvā se rendirent auprès du Bienheureux ; l'ayant approché et salué, ils s'assirent à ses côtés. Ainsi assis, les Mallas de Pāvā dirent au Bienheureux : « Seigneur, il y a ici, pour les Mallas de Pāvā, une nouvelle salle d'assemblée nommée Ubbhataka, récemment achevée et qui n'a encore été habitée par aucun ascète, brahmane ou être humain. Que le Bienheureux l'inaugure en l'utilisant le premier ; une fois utilisée par le Bienheureux, les Mallas de Pāvā l'utiliseront à leur tour. Cela sera pour les Mallas de Pāvā, pendant longtemps, une source de bienfait et de bonheur. » Le Bienheureux accepta par le silence.

๒๙๘. อถ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา สพฺพสนฺถรึ สนฺธาคารํ สนฺถริตฺวา ภควโต อาสนานิ ปญฺญาเปตฺวา อุทกมณิกํ ปติฏฺฐเปตฺวา เตลปทีปํ อาโรเปตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข เต ปาเวยฺยกา มลฺลา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘สพฺพสนฺถริสนฺถตํ, ภนฺเต, สนฺธาคารํ, ภควโต อาสนานิ [Pg.176] ปญฺญตฺตานิ, อุทกมณิโก ปติฏฺฐาปิโต, เตลปทีโป อาโรปิโต. ยสฺสทานิ, ภนฺเต, ภควา กาลํ มญฺญตี’’ติ.

298. Alors les Mallas de Pāvā, comprenant que le Bienheureux avait accepté, se levèrent de leurs sièges, saluèrent le Bienheureux et, après avoir tourné autour de lui par la droite, se rendirent à la salle d'assemblée. Arrivés sur place, ils recouvrirent entièrement le sol de tapis, disposèrent les sièges pour le Bienheureux, installèrent des jarres d'eau et allumèrent des lampes à huile. Puis, ils retournèrent auprès du Bienheureux, le saluèrent et se tinrent à ses côtés. Ainsi debout, les Mallas de Pāvā dirent au Bienheureux : « Seigneur, la salle d'assemblée est entièrement recouverte de tapis, les sièges sont disposés, les jarres d'eau installées et les lampes à huile allumées. Que le Bienheureux fasse maintenant ce qu'il juge opportun. »

๒๙๙. อถ โข ภควา นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน สนฺธาคารํ เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา สนฺธาคารํ ปวิสิตฺวา มชฺฌิมํ ถมฺภํ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ. ภิกฺขุสงฺโฆปิ โข ปาเท ปกฺขาเลตฺวา สนฺธาคารํ ปวิสิตฺวา ปจฺฉิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสีทิ ภควนฺตํเยว ปุรกฺขตฺวา. ปาเวยฺยกาปิ โข มลฺลา ปาเท ปกฺขาเลตฺวา สนฺธาคารํ ปวิสิตฺวา ปุรตฺถิมํ ภิตฺตึ นิสฺสาย ปจฺฉิมาภิมุขา นิสีทึสุ ภควนฺตํเยว ปุรกฺขตฺวา. อถ โข ภควา ปาเวยฺยเก มลฺเล พหุเทว รตฺตึ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุยฺโยเชสิ – ‘‘อภิกฺกนฺตา โข, วาเสฏฺฐา, รตฺติ. ยสฺสทานิ ตุมฺเห กาลํ มญฺญถา’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข ปาเวยฺยกา มลฺลา ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกมึสุ.

299. Alors le Bienheureux, s'étant habillé et ayant pris son bol et sa robe, se rendit à la salle d'assemblée avec la communauté des moines. Arrivé là, il se lava les pieds, entra dans la salle et s'assit contre le pilier central, face à l'est. La communauté des moines se lava également les pieds, entra dans la salle et s'assit contre le mur occidental, face à l'est, ayant le Bienheureux devant eux. Les Mallas de Pāvā, s'étant aussi lavé les pieds, entrèrent dans la salle et s'assirent contre le mur oriental, face à l'ouest, ayant également le Bienheureux devant eux. Alors le Bienheureux, après avoir instruit, encouragé, enthousiasmé et réjoui les Mallas de Pāvā par un discours sur le Dhamma pendant une grande partie de la nuit, les congédia en disant : « Ô Vāseṭṭhas, la nuit est avancée. Faites maintenant ce que vous jugez opportun. » « Bien, Seigneur », répondirent les Mallas de Pāvā au Bienheureux. Se levant de leurs sièges, ils le saluèrent, tournèrent autour de lui par la droite et s'en allèrent.

๓๐๐. อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺเตสุ ปาเวยฺยเกสุ มลฺเลสุ ตุณฺหีภูตํ ตุณฺหีภูตํ ภิกฺขุสํฆํ อนุวิโลเกตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘‘วิคตถินมิทฺโธ โข, สาริปุตฺต, ภิกฺขุสงฺโฆ. ปฏิภาตุ ตํ, สาริปุตฺต, ภิกฺขูนํ ธมฺมีกถา. ปิฏฺฐิ เม อาคิลายติ. ตมหํ อายมิสฺสามี’’ติ. ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควโต ปจฺจสฺโสสิ. อถ โข ภควา จตุคฺคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย, สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิ กริตฺวา.

300. Peu après le départ des Mallas de Pāvā, le Bienheureux, observant la communauté des moines demeurée silencieuse, s'adressa au vénérable Sāriputta : « Sāriputta, la communauté des moines est libre de toute torpeur. Qu'un discours sur le Dhamma s'élève en toi pour les moines. Mon dos me fait souffrir, je vais l'étirer. » « Bien, Seigneur », répondit le vénérable Sāriputta au Bienheureux. Alors le Bienheureux, ayant plié sa robe extérieure en quatre, s'allongea sur le côté droit dans la posture du lion, plaçant un pied sur l'autre, attentif et pleinement conscient, ayant fixé dans son esprit l'heure de son réveil.

ภินฺนนิคณฺฐวตฺถุ

L'affaire de la division des Nigaṇṭhas

๓๐๑. เตน โข ปน สมเยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต ปาวายํ อธุนากาลงฺกโต โหติ. ตสฺส กาลงฺกิริยาย ภินฺนา นิคณฺฐา ทฺเวธิกชาตา ภณฺฑนชาตา กลหชาตา วิวาทาปนฺนา อญฺญมญฺญํ [Pg.177] มุขสตฺตีหิ วิตุทนฺตา วิหรนฺติ – ‘‘น ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสิ, อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ, กึ ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ! มิจฺฉาปฏิปนฺโน ตฺวมสิ, อหมสฺมิ สมฺมาปฏิปนฺโน. สหิตํ เม, อสหิตํ เต. ปุเรวจนียํ ปจฺฉา อวจ, ปจฺฉาวจนียํ ปุเร อวจ. อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตํ, อาโรปิโต เต วาโท, นิคฺคหิโต ตฺวมสิ, จร วาทปฺปโมกฺขาย, นิพฺเพเฐหิ วา สเจ ปโหสี’’ติ. วโธเยว โข มญฺเญ นิคณฺเฐสุ นาฏปุตฺติเยสุ วตฺตติ. เยปิ นิคณฺฐสฺส นาฏปุตฺตสฺส สาวกา คิหี โอทาตวสนา, เตปิ นิคณฺเฐสุ นาฏปุตฺติเยสุ นิพฺพินฺนรูปา วิรตฺตรูปา ปฏิวานรูปา, ยถา ตํ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเย ทุปฺปเวทิเต อนิยฺยานิเก อนุปสมสํวตฺตนิเก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต ภินฺนถูเป อปฺปฏิสรเณ.

301. En ce temps-là, le Nigaṇṭha Nāṭaputta venait de mourir à Pāvā. À la suite de sa mort, les Nigaṇṭhas s'étaient divisés, scindés en deux factions, se querellant et se disputant, s'attaquant les uns les autres par des joutes verbales acérées : « Tu ne connais pas ce Dhamma-Vinaya, moi je le connais ! Comment pourrais-tu connaître ce Dhamma-Vinaya ? Ta pratique est fausse, la mienne est correcte. Mes paroles sont cohérentes, les tiennes ne le sont pas. Ce que tu aurais dû dire en premier, tu l'as dit en dernier ; ce que tu aurais dû dire en dernier, tu l'as dit en premier. Ton argumentation s'est retournée contre toi. Ton dogme est réfuté, tu es vaincu. Va donc essayer de sauver ta thèse, ou dénoue l'impasse si tu le peux ! » Il semblait qu'un véritable massacre régnait parmi les Nigaṇṭhas disciples de Nāṭaputta. Même les disciples laïcs du Nigaṇṭha Nāṭaputta, vêtus de blanc, étaient dégoûtés, détachés et rebutés par les Nigaṇṭhas, car ce Dhamma-Vinaya était mal exposé, mal proclamé, ne menant pas à la libération, ne conduisant pas à l'apaisement, non révélé par un Parfaitement Éveillé, tel un monument en ruines et sans refuge.

๓๐๒. อถ โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘นิคณฺโฐ, อาวุโส, นาฏปุตฺโต ปาวายํ อธุนากาลงฺกโต, ตสฺส กาลงฺกิริยาย ภินฺนา นิคณฺฐา ทฺเวธิกชาตา…เป… ภินฺนถูเป อปฺปฏิสรเณ’’. ‘‘เอวญฺเหตํ, อาวุโส, โหติ ทุรกฺขาเต ธมฺมวินเย ทุปฺปเวทิเต อนิยฺยานิเก อนุปสมสํวตฺตนิเก อสมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิเต. อยํ โข ปนาวุโส อมฺหากํ ภควตา ธมฺโม สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

302. Alors le vénérable Sāriputta s'adressa aux moines en ces termes : « Amis, le Nigaṇṭha Nātaputta vient de mourir à Pāvā. Suite à son décès, les Nigaṇṭhas sont divisés et scindés en deux... comme un stupa brisé, privé de refuge. Ainsi en est-il, amis, d'un Dhamma-Vinaya mal exposé, mal proclamé, ne menant pas à la libération, ne conduisant pas à la paix, et n'étant pas proclamé par un Éveillé parfait. Mais pour nous, amis, le Dhamma a été bien exposé par le Bienheureux, bien proclamé, menant à la libération, conduisant à l'apaisement, et proclamé par l'Éveillé parfait. En cela, nous devrions tous réciter le texte à l'unisson sans nous disputer, afin que cette vie sainte soit durable et dure longtemps, pour le bien et le bonheur du plus grand nombre, par compassion pour le monde, ainsi que pour l'intérêt, le bien et le bonheur des devas et des humains. »

‘‘กตโม จาวุโส, อมฺหากํ ภควตา ธมฺโม สฺวากฺขาโต สุปฺปเวทิโต นิยฺยานิโก อุปสมสํวตฺตนิโก สมฺมาสมฺพุทฺธปฺปเวทิโต; ยตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ?

« Et quel est, amis, ce Dhamma bien exposé par notre Bienheureux, bien proclamé, menant à la libération, conduisant à l'apaisement, et proclamé par l'Éveillé parfait ; en lequel nous devrions tous réciter le texte à l'unisson sans nous disputer, afin que cette vie sainte soit durable et dure longtemps, pour le bien et le bonheur du plus grand nombre, par compassion pour le monde, ainsi que pour l'intérêt, le bien et le bonheur des devas et des humains ? »

เอกกํ

Le Groupe des Unités

๓๐๓. ‘‘อตฺถิ [Pg.178] โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เอโก ธมฺโม สมฺมทกฺขาโต. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตโม เอโก ธมฺโม? สพฺเพ สตฺตา อาหารฏฺฐิติกา. สพฺเพ สตฺตา สงฺขารฏฺฐิติกา. อยํ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เอโก ธมฺโม สมฺมทกฺขาโต. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

303. « Amis, il y a une chose qui a été parfaitement exposée par ce Bienheureux qui sait et qui voit, l'Arahant, l'Éveillé parfait. En cela, nous devrions tous réciter le texte à l'unisson sans nous disputer, afin que cette vie sainte soit durable et dure longtemps, pour le bien et le bonheur du plus grand nombre, par compassion pour le monde, pour l'intérêt, le bien et le bonheur des devas et des humains. Quelle est cette chose unique ? Tous les êtres subsistent par la nourriture. Tous les êtres subsistent par les formations. Telle est, amis, la chose unique parfaitement exposée par ce Bienheureux qui sait et qui voit, l'Arahant, l'Éveillé parfait. En cela, nous devrions tous réciter le texte à l'unisson sans nous disputer, afin que cette vie sainte soit durable et dure longtemps, pour le bien et le bonheur du plus grand nombre, par compassion pour le monde, pour l'intérêt, le bien et le bonheur des devas et des humains. »

ทุกํ

Le Groupe des Paires

๓๐๔. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทฺเว ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ทฺเว ?

304. « Amis, il y a deux choses parfaitement exposées par ce Bienheureux qui sait et qui voit, l'Arahant, l'Éveillé parfait. En cela, nous devrions tous réciter le texte à l'unisson sans nous disputer, afin que cette vie sainte soit durable et dure longtemps, pour le bien et le bonheur du plus grand nombre, par compassion pour le monde, pour l'intérêt, le bien et le bonheur des devas et des humains. Quelles sont ces deux choses ? »

‘‘นามญฺจ รูปญฺจ.

« La mentalité et la matérialité. »

‘‘อวิชฺชา จ ภวตณฺหา จ.

« L'ignorance et la soif d'exister. »

‘‘ภวทิฏฺฐิ จ วิภวทิฏฺฐิ จ.

« La vue de l'existence et la vue de la non-existence. »

‘‘อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ.

« L'impudence et l'insouciance morale. »

‘‘หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ.

« La pudeur et la crainte morale. »

‘‘โทวจสฺสตา จ ปาปมิตฺตตา จ.

« Le caractère indocile et la mauvaise fréquentation. »

‘‘โสวจสฺสตา จ กลฺยาณมิตฺตตา จ.

« Le caractère docile et la bonne fréquentation. »

‘‘อาปตฺติกุสลตา จ อาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา จ.

« L'habileté concernant les offenses et l'habileté à s'en relever. »

‘‘สมาปตฺติกุสลตา จ สมาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา จ.

« L'habileté dans les accomplissements méditatifs et l'habileté à en sortir. »

‘‘ธาตุกุสลตา [Pg.179] จ มนสิการกุสลตา จ.

« L'habileté concernant les éléments et l'habileté concernant l'attention. »

‘‘อายตนกุสลตา จ ปฏิจฺจสมุปฺปาทกุสลตา จ.

« L'habileté concernant les bases des sens et l'habileté concernant la coproduction conditionnée. »

‘‘ฐานกุสลตา จ อฏฺฐานกุสลตา จ.

« L'habileté concernant ce qui est possible et l'habileté concernant ce qui est impossible. »

‘‘อชฺชวญฺจ ลชฺชวญฺจ.

« La droiture et la modestie. »

‘‘ขนฺติ จ โสรจฺจญฺจ.

« La patience et l'aménité. »

‘‘สาขลฺยญฺจ ปฏิสนฺถาโร จ.

« L'amabilité et la courtoisie. »

‘‘อวิหึสา จ โสเจยฺยญฺจ.

« La non-violence et la pureté. »

‘‘มุฏฺฐสฺสจฺจญฺจ อสมฺปชญฺญญฺจ.

« Le manque de vigilance et le manque de compréhension claire. »

‘‘สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ.

« La vigilance et la compréhension claire. »

‘‘อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา จ โภชเน อมตฺตญฺญุตา จ.

« L'absence de garde des facultés sensorielles et l'immodération dans la nourriture. »

‘‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา จ โภชเน มตฺตญฺญุตา จ.

« La garde des facultés sensorielles et la modération dans la nourriture. »

‘‘ปฏิสงฺขานพลญฺจ ภาวนาพลญฺจ.

« La force de la réflexion et la force de la culture mentale. »

‘‘สติพลญฺจ สมาธิพลญฺจ.

« La force de la vigilance et la force de la concentration. »

‘‘สมโถ จ วิปสฺสนา จ.

« La sérénité et la vision profonde. »

‘‘สมถนิมิตฺตญฺจ ปคฺคหนิมิตฺตญฺจ.

« Le signe de la sérénité et le signe de l'effort. »

‘‘ปคฺคโห จ อวิกฺเขโป จ.

L'effort et l'absence de distraction.

‘‘สีลวิปตฺติ จ ทิฏฺฐิวิปตฺติ จ.

L'échec de la moralité et l'échec de la vue.

‘‘สีลสมฺปทา จ ทิฏฺฐิสมฺปทา จ.

L'accomplissement de la moralité et l'accomplissement de la vue.

‘‘สีลวิสุทฺธิ จ ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ.

La pureté de la moralité et la pureté de la vue.

‘‘ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ โข ปน ยถา ทิฏฺฐิสฺส จ ปธานํ.

La pureté de la vue et l'effort conforme à ce qui est vu.

‘‘สํเวโค จ สํเวชนีเยสุ ฐาเนสุ สํวิคฺคสฺส จ โยนิโส ปธานํ.

L'urgence devant les sujets d'urgence et l'effort judicieux de celui qui est ainsi ému.

‘‘อสนฺตุฏฺฐิตา จ กุสเลสุ ธมฺเมสุ อปฺปฏิวานิตา จ ปธานสฺมึ.

L'insatisfaction à l'égard des états sains et la persévérance inébranlable dans l'effort.

‘‘วิชฺชา [Pg.180] จ วิมุตฺติ จ.

La connaissance claire et la libération.

‘‘ขเยญาณํ อนุปฺปาเทญาณํ.

La connaissance de la destruction [des souillures] et la connaissance de leur non-réapparition.

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทฺเว ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

Chers amis, ces deux choses ont été parfaitement exposées par le Béni, celui qui sait, celui qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. Tous doivent les réciter ensemble, sans dispute, afin que cette vie sainte puisse perdurer et rester longtemps établie, pour le bien du grand nombre, pour le bonheur du grand nombre, par compassion pour le monde, pour le profit, le bien et le bonheur des dieux et des hommes.

ติกํ

Section des Triades

๓๐๕. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตโย ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ตโย?

305. Chers amis, il y a trois choses parfaitement exposées par le Béni, celui qui sait, celui qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. Tous doivent les réciter ensemble... pour le profit, le bien et le bonheur des dieux et des hommes. Quelles sont ces trois choses ?

‘‘ตีณิ อกุสลมูลานิ – โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ.

Trois racines du mal : la racine du mal qu'est l'avidité, la racine du mal qu'est la haine, la racine du mal qu'est l'illusion.

‘‘ตีณิ กุสลมูลานิ – อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ.

Trois racines du bien : la racine du bien qu'est la non-avidité, la racine du bien qu'est la non-haine, la racine du bien qu'est la non-illusion.

‘‘ตีณิ ทุจฺจริตานิ – กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ.

Trois mauvaises conduites : la mauvaise conduite du corps, la mauvaise conduite de la parole, la mauvaise conduite de l'esprit.

‘‘ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ.

Trois bonnes conduites : la bonne conduite du corps, la bonne conduite de la parole, la bonne conduite de l'esprit.

‘‘ตโย อกุสลวิตกฺกา – กามวิตกฺโก, พฺยาปาทวิตกฺโก, วิหึสาวิตกฺโก.

Trois pensées malsaines : la pensée de désir sensuel, la pensée de malveillance, la pensée de cruauté.

‘‘ตโย กุสลวิตกฺกา – เนกฺขมฺมวิตกฺโก, อพฺยาปาทวิตกฺโก, อวิหึสาวิตกฺโก.

Trois pensées saines : la pensée de renoncement, la pensée de non-malveillance, la pensée de non-cruauté.

‘‘ตโย อกุสลสงฺกปฺปา – กามสงฺกปฺโป, พฺยาปาทสงฺกปฺโป, วิหึสาสงฺกปฺโป.

Trois intentions malsaines : l'intention de désir sensuel, l'intention de malveillance, l'intention de cruauté.

‘‘ตโย กุสลสงฺกปฺปา – เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป, อพฺยาปาทสงฺกปฺโป, อวิหึสาสงฺกปฺโป.

Trois intentions saines : l'intention de renoncement, l'intention de non-malveillance, l'intention de non-cruauté.

‘‘ติสฺโส [Pg.181] อกุสลสญฺญา – กามสญฺญา, พฺยาปาทสญฺญา, วิหึสาสญฺญา.

Trois perceptions malsaines : la perception de désir sensuel, la perception de malveillance, la perception de cruauté.

‘‘ติสฺโส กุสลสญฺญา – เนกฺขมฺมสญฺญา, อพฺยาปาทสญฺญา, อวิหึสาสญฺญา.

Trois perceptions saines : la perception de renoncement, la perception de non-malveillance, la perception de non-cruauté.

‘‘ติสฺโส อกุสลธาตุโย – กามธาตุ, พฺยาปาทธาตุ, วิหึสาธาตุ.

Trois éléments malsains : l'élément de désir sensuel, l'élément de malveillance, l'élément de cruauté.

‘‘ติสฺโส กุสลธาตุโย – เนกฺขมฺมธาตุ, อพฺยาปาทธาตุ, อวิหึสาธาตุ.

Trois éléments sains : l'élément de renoncement, l'élément de non-malveillance, l'élément de non-cruauté.

‘‘อปราปิ ติสฺโส ธาตุโย – กามธาตุ, รูปธาตุ, อรูปธาตุ.

Trois autres éléments : l'élément du désir sensuel, l'élément de la forme, l'élément du sans-forme.

‘‘อปราปิ ติสฺโส ธาตุโย – รูปธาตุ, อรูปธาตุ, นิโรธธาตุ.

Trois autres éléments : l'élément de la forme, l'élément du sans-forme, l'élément de la cessation.

‘‘อปราปิ ติสฺโส ธาตุโย – หีนธาตุ, มชฺฌิมธาตุ, ปณีตธาตุ.

Trois autres éléments : l'élément inférieur, l'élément moyen, l'élément supérieur.

‘‘ติสฺโส ตณฺหา – กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา.

Trois soifs : la soif des plaisirs sensuels, la soif d'existence, la soif d'inexistence.

‘‘อปราปิ ติสฺโส ตณฺหา – กามตณฺหา, รูปตณฺหา, อรูปตณฺหา.

Trois autres soifs : la soif des plaisirs sensuels, la soif de la forme, la soif du sans-forme.

‘‘อปราปิ ติสฺโส ตณฺหา – รูปตณฺหา, อรูปตณฺหา, นิโรธตณฺหา.

Trois autres soifs : la soif de la forme, la soif du sans-forme, la soif de la cessation.

‘‘ตีณิ สํโยชนานิ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส.

Trois entraves : la vue de l'identité personnelle, le doute, l'attachement aux rites et observances.

‘‘ตโย อาสวา – กามาสโว, ภวาสโว, อวิชฺชาสโว.

Trois souillures : la souillure des désirs sensuels, la souillure de l'existence, la souillure de l'ignorance.

‘‘ตโย ภวา – กามภโว, รูปภโว, อรูปภโว.

Trois types d'existence : l'existence sensuelle, l'existence de forme, l'existence sans forme.

‘‘ติสฺโส เอสนา – กาเมสนา, ภเวสนา, พฺรหฺมจริเยสนา.

Trois recherches : la recherche des plaisirs sensuels, la recherche de l'existence, la recherche de la vie sainte (erronée).

‘‘ติสฺโส วิธา – เสยฺโยหมสฺมีติ วิธา, สทิโสหมสฺมีติ วิธา, หีโนหมสฺมีติ วิธา.

Trois formes d'orgueil : l'orgueil « je suis supérieur », l'orgueil « je suis égal », l'orgueil « je suis inférieur ».

‘‘ตโย อทฺธา – อตีโต อทฺธา, อนาคโต อทฺธา, ปจฺจุปฺปนฺโน อทฺธา.

Trois périodes de temps : le temps passé, le temps futur, le temps présent.

‘‘ตโย อนฺตา – สกฺกาโย อนฺโต, สกฺกายสมุทโย อนฺโต, สกฺกายนิโรโธ อนฺโต.

Trois domaines : le domaine de l'identité personnelle, le domaine de l'origine de l'identité personnelle, le domaine de la cessation de l'identité personnelle.

‘‘ติสฺโส เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา.

Trois sensations : la sensation agréable, la sensation douloureuse, la sensation ni douloureuse ni agréable.

‘‘ติสฺโส ทุกฺขตา – ทุกฺขทุกฺขตา, สงฺขารทุกฺขตา, วิปริณามทุกฺขตา.

Trois types de souffrance : la souffrance en tant que douleur, la souffrance des formations, la souffrance due au changement.

‘‘ตโย ราสี [Pg.182] – มิจฺฉตฺตนิยโต ราสิ, สมฺมตฺตนิยโต ราสิ, อนิยโต ราสิ.

Trois groupes : le groupe fixé dans l'erreur, le groupe fixé dans la justesse, le groupe indéterminé.

‘‘ตโย ตมา – อตีตํ วา อทฺธานํ อารพฺภ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, อนาคตํ วา อทฺธานํ อารพฺภ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, เอตรหิ วา ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ อารพฺภ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ.

Trois obscurités : on doute, on s'interroge, on n'est pas convaincu et on n'est pas serein concernant le passé ; on doute, on s'interroge, on n'est pas convaincu et on n'est pas serein concernant le futur ; on doute, on s'interroge, on n'est pas convaincu et on n'est pas serein concernant le présent actuel.

‘‘ตีณิ ตถาคตสฺส อรกฺเขยฺยานิ – ปริสุทฺธกายสมาจาโร อาวุโส ตถาคโต, นตฺถิ ตถาคตสฺส กายทุจฺจริตํ, ยํ ตถาคโต รกฺเขยฺย – ‘มา เม อิทํ ปโร อญฺญาสี’ติ. ปริสุทฺธวจีสมาจาโร อาวุโส, ตถาคโต, นตฺถิ ตถาคตสฺส วจีทุจฺจริตํ, ยํ ตถาคโต รกฺเขยฺย – ‘มา เม อิทํ ปโร อญฺญาสี’ติ. ปริสุทฺธมโนสมาจาโร, อาวุโส, ตถาคโต, นตฺถิ ตถาคตสฺส มโนทุจฺจริตํ ยํ ตถาคโต รกฺเขยฺย – ‘มา เม อิทํ ปโร อญฺญาสี’ติ.

Trois choses que le Tathāgata n'a pas besoin de protéger : Ô amis, la conduite corporelle du Tathāgata est parfaitement pure ; il n'y a chez le Tathāgata aucune inconduite corporelle qu'il devrait cacher en pensant : « Que personne ne sache cela de moi ». Sa conduite verbale est parfaitement pure ; il n'y a chez le Tathāgata aucune inconduite verbale qu'il devrait cacher en pensant : « Que personne ne sache cela de moi ». Sa conduite mentale est parfaitement pure ; il n'y a chez le Tathāgata aucune inconduite mentale qu'il devrait cacher en pensant : « Que personne ne sache cela de moi ».

‘‘ตโย กิญฺจนา – ราโค กิญฺจนํ, โทโส กิญฺจนํ, โมโห กิญฺจนํ.

Trois encombrements : l'encombrement de la passion, l'encombrement de la haine, l'encombrement de l'égarement.

‘‘ตโย อคฺคี – ราคคฺคิ, โทสคฺคิ, โมหคฺคิ.

Trois feux : le feu de la passion, le feu de la haine, le feu de l'égarement.

‘‘อปเรปิ ตโย อคฺคี – อาหุเนยฺยคฺคิ, คหปตคฺคิ, ทกฺขิเณยฺยคฺคิ.

Trois autres feux : le feu de ceux dignes d'hommages (les parents), le feu du maître de maison, le feu de ceux dignes d'offrandes (les ascètes et brahmanes).

‘‘ติวิเธน รูปสงฺคโห – สนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ รูปํ, อนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ รูปํ, อนิทสฺสนอปฺปฏิฆํ รูปํ.

La classification de la forme est triple : la forme visible et douée d'impact, la forme invisible et douée d'impact, la forme invisible et dépourvue d'impact.

‘‘ตโย สงฺขารา – ปุญฺญาภิสงฺขาโร, อปุญฺญาภิสงฺขาโร, อาเนญฺชาภิสงฺขาโร.

Trois formations : la formation de mérite, la formation de démérite, la formation d'imperturbabilité.

‘‘ตโย ปุคฺคลา – เสกฺโข ปุคฺคโล, อเสกฺโข ปุคฺคโล, เนวเสกฺโขนาเสกฺโข ปุคฺคโล.

Trois types de personnes : la personne en apprentissage (sekha), la personne qui a terminé l'apprentissage (asekha), la personne qui n'est ni l'un ni l'autre.

‘‘ตโย เถรา – ชาติเถโร, ธมฺมเถโร, สมฺมุติเถโร.

Trois types d'anciens : l'ancien par la naissance (âge), l'ancien par le Dhamma, l'ancien par convention.

‘‘ตีณิ ปุญฺญกิริยวตฺถูนิ – ทานมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ, สีลมยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ, ภาวนามยํ ปุญฺญกิริยวตฺถุ.

Trois bases d'actions méritoires : la base d'action méritoire consistant en la générosité, la base d'action méritoire consistant en la vertu, la base d'action méritoire consistant en la méditation.

‘‘ตีณิ โจทนาวตฺถูนิ – ทิฏฺเฐน, สุเตน, ปริสงฺกาย.

Trois motifs d'accusation : par ce qui a été vu, par ce qui a été entendu, par suspicion.

‘‘ติสฺโส [Pg.183] กามูปปตฺติโย – สนฺตาวุโส สตฺตา ปจฺจุปฏฺฐิตกามา, เต ปจฺจุปฏฺฐิเตสุ กาเมสุ วสํ วตฺเตนฺติ, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐมา กามูปปตฺติ. สนฺตาวุโส, สตฺตา นิมฺมิตกามา, เต นิมฺมินิตฺวา นิมฺมินิตฺวา กาเมสุ วสํ วตฺเตนฺติ, เสยฺยถาปิ เทวา นิมฺมานรตี. อยํ ทุติยา กามูปปตฺติ. สนฺตาวุโส สตฺตา ปรนิมฺมิตกามา, เต ปรนิมฺมิเตสุ กาเมสุ วสํ วตฺเตนฺติ, เสยฺยถาปิ เทวา ปรนิมฺมิตวสวตฺตี. อยํ ตติยา กามูปปตฺติ.

Trois modes de renaissance dans les plaisirs : Ô amis, il y a des êtres qui jouissent des plaisirs sensuels présents ; ils exercent leur pouvoir sur les plaisirs qui s'offrent à eux, comme les humains, certains devas et certains êtres déchus. C'est le premier mode. Ô amis, il y a des êtres qui jouissent de plaisirs qu'ils créent eux-mêmes ; ils exercent leur pouvoir sur ces plaisirs créés par eux-mêmes, comme les devas Nimmānarati. C'est le deuxième mode. Ô amis, il y a des êtres qui jouissent de plaisirs créés par d'autres ; ils exercent leur pouvoir sur les plaisirs créés par autrui, comme les devas Paranimmitavasavattī. C'est le troisième mode.

‘‘ติสฺโส สุขูปปตฺติโย – สนฺตาวุโส สตฺตา อุปฺปาเทตฺวา อุปฺปาเทตฺวา สุขํ วิหรนฺติ, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา. อยํ ปฐมา สุขูปปตฺติ. สนฺตาวุโส, สตฺตา สุเขน อภิสนฺนา ปริสนฺนา ปริปูรา ปริปฺผุฏา. เต กทาจิ กรหจิ อุทานํ อุทาเนนฺติ – ‘อโห สุขํ, อโห สุข’นฺติ, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ทุติยา สุขูปปตฺติ. สนฺตาวุโส, สตฺตา สุเขน อภิสนฺนา ปริสนฺนา ปริปูรา ปริปฺผุฏา. เต สนฺตํเยว ตุสิตา สุขํ ปฏิสํเวเทนฺติ, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ ตติยา สุขูปปตฺติ.

Trois modes de renaissance dans le bonheur : Ô amis, il y a des êtres qui, ayant produit du bonheur à plusieurs reprises, demeurent dans le bonheur, comme les devas Brahmakāyikā. C'est le premier mode. Ô amis, il y a des êtres imprégnés, inondés, remplis et pénétrés de bonheur. Ils poussent parfois un cri d'exultation : « Quel bonheur ! Quel bonheur ! », comme les devas Ābhassarā. C'est le deuxième mode. Ô amis, il y a des êtres imprégnés, inondés, remplis et pénétrés de bonheur. Étant satisfaits, ils ressentent un bonheur paisible, comme les devas Subhakiṇhā. C'est le troisième mode.

‘‘ติสฺโส ปญฺญา – เสกฺขา ปญฺญา, อเสกฺขา ปญฺญา, เนวเสกฺขานาเสกฺขา ปญฺญา.

Trois types de sagesse : la sagesse de celui en apprentissage, la sagesse de celui qui a terminé l'apprentissage, la sagesse de celui qui n'est ni l'un ni l'autre.

‘‘อปราปิ ติสฺโส ปญฺญา – จินฺตามยา ปญฺญา, สุตมยา ปญฺญา, ภาวนามยา ปญฺญา.

Trois autres types de sagesse : la sagesse issue de la réflexion, la sagesse issue de l'écoute, la sagesse issue de la méditation.

‘‘ตีณาวุธานิ – สุตาวุธํ, ปวิเวกาวุธํ, ปญฺญาวุธํ.

Trois armes : l'arme de la connaissance apprise, l'arme du retrait solitaire, l'arme de la sagesse.

‘‘ตีณินฺทฺริยานิ – อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ, อญฺญินฺทฺริยํ, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ.

Trois facultés : la faculté de celui qui se dit « je connaîtrai ce qui n'est pas encore connu », la faculté de la connaissance, la faculté de celui qui possède la connaissance finale.

‘‘ตีณิ จกฺขูนิ – มํสจกฺขุ, ทิพฺพจกฺขุ, ปญฺญาจกฺขุ.

Trois yeux : l'œil de chair, l'œil divin, l'œil de sagesse.

‘‘ติสฺโส สิกฺขา – อธิสีลสิกฺขา, อธิจิตฺตสิกฺขา, อธิปญฺญาสิกฺขา.

Trois apprentissages : l'apprentissage de la vertu supérieure, l'apprentissage de l'esprit supérieur, l'apprentissage de la sagesse supérieure.

‘‘ติสฺโส ภาวนา – กายภาวนา, จิตฺตภาวนา, ปญฺญาภาวนา.

Trois développements : le développement du corps, le développement de l'esprit, le développement de la sagesse.

‘‘ตีณิ [Pg.184] อนุตฺตริยานิ – ทสฺสนานุตฺตริยํ, ปฏิปทานุตฺตริยํ, วิมุตฺตานุตฺตริยํ.

Trois suprématies : la suprématie de la vision, la suprématie de la pratique, la suprématie de la libération.

‘‘ตโย สมาธี – สวิตกฺกสวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺกวิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺกอวิจาโร สมาธิ.

Trois types de concentration : la concentration avec pensée initiale et pensée soutenue, la concentration sans pensée initiale avec seulement la pensée soutenue, la concentration sans pensée initiale ni pensée soutenue.

‘‘อปเรปิ ตโย สมาธี – สุญฺญโต สมาธิ, อนิมิตฺโต สมาธิ, อปฺปณิหิโต สมาธิ.

Trois autres types de concentration : la concentration de la vacuité, la concentration du sans-signe, la concentration du non-désir.

‘‘ตีณิ โสเจยฺยานิ – กายโสเจยฺยํ, วจีโสเจยฺยํ, มโนโสเจยฺยํ.

Trois puretés : la pureté du corps, la pureté de la parole, la pureté de l'esprit.

‘‘ตีณิ โมเนยฺยานิ – กายโมเนยฺยํ, วจีโมเนยฺยํ, มโนโมเนยฺยํ.

Trois sagesses : la sagesse du corps, la sagesse de la parole, la sagesse de l'esprit.

‘‘ตีณิ โกสลฺลานิ – อายโกสลฺลํ, อปายโกสลฺลํ, อุปายโกสลฺลํ.

Trois habiletés : l'habileté concernant le progrès, l'habileté concernant le déclin, l'habileté concernant les moyens.

‘‘ตโย มทา – อาโรคฺยมโท, โยพฺพนมโท, ชีวิตมโท.

Trois ivresses : l'ivresse de la santé, l'ivresse de la jeunesse, l'ivresse de la vie.

‘‘ตีณิ อาธิปเตยฺยานิ – อตฺตาธิปเตยฺยํ, โลกาธิปเตยฺยํ, ธมฺมาธิปเตยฺยํ.

Trois suprématies : la suprématie de soi, la suprématie du monde, la suprématie du Dhamma.

‘‘ตีณิ กถาวตฺถูนิ – อตีตํ วา อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ อโหสิ อตีตมทฺธาน’นฺติ; อนาคตํ วา อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ ภวิสฺสติ อนาคตมทฺธาน’นฺติ; เอตรหิ วา ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธานํ อารพฺภ กถํ กเถยฺย – ‘เอวํ โหติ เอตรหิ ปจฺจุปฺปนฺนํ อทฺธาน’นฺติ.

Trois sujets de discussion : on peut engager une discussion se rapportant au passé : « C'était ainsi dans le passé » ; ou se rapportant au futur : « Ce sera ainsi dans le futur » ; ou se rapportant au présent actuel : « C'est ainsi dans le présent actuel ».

‘‘ติสฺโส วิชฺชา – ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณํ วิชฺชา, สตฺตานํ จุตูปปาเตญาณํ วิชฺชา, อาสวานํ ขเยญาณํ วิชฺชา.

Trois connaissances supérieures : la connaissance du souvenir des existences passées, la connaissance de la mort et de la renaissance des êtres, la connaissance de la destruction des souillures.

‘‘ตโย วิหารา – ทิพฺโพ วิหาโร, พฺรหฺมา วิหาโร, อริโย วิหาโร.

Trois demeures : la demeure divine, la demeure de Brahma, la demeure noble.

‘‘ตีณิ ปาฏิหาริยานิ – อิทฺธิปาฏิหาริยํ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

Trois merveilles : la merveille des pouvoirs psychiques, la merveille de la lecture des pensées, la merveille de l'enseignement.

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ตโย ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

Ô amis, ces trois enseignements ont été parfaitement exposés par le Bienheureux qui sait, qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. À leur sujet, tous doivent chanter en chœur... pour le bien, le profit et le bonheur des devas et des humains.

จตุกฺกํ

Groupe de Quatre

๓๐๖. ‘‘อตฺถิ [Pg.185] โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ, น วิวทิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม จตฺตาโร?

306. Ô amis, il y a quatre enseignements qui ont été parfaitement exposés par le Bienheureux qui sait, qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. À leur sujet, tous doivent chanter en chœur sans se disputer... pour le bien, le profit et le bonheur des devas et des humains. Quels sont ces quatre ?

‘‘จตฺตาโร สติปฏฺฐานา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา, วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี…เป… จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี…เป… ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ.

Les quatre établissements de la présence d'esprit. Ici, amis, un moine demeure contemplant le corps dans le corps, ardent, clairement conscient et attentif, ayant écarté la convoitise et l'affliction pour le monde. Il demeure contemplant les sensations dans les sensations... l'esprit dans l'esprit... les phénomènes dans les phénomènes, ardent, clairement conscient et attentif, ayant écarté la convoitise et l'affliction pour le monde.

‘‘จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ. อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ.

Les quatre efforts justes. Ici, amis, un moine suscite la volonté, s'évertue, mobilise son énergie, applique son esprit et s'efforce pour la non-apparition des états mauvais et malsains non encore apparus. Il suscite la volonté... pour l'abandon des états mauvais et malsains déjà apparus. Il suscite la volonté... pour l'apparition des états sains non encore apparus. Il suscite la volonté, s'évertue, mobilise son énergie, applique son esprit et s'efforce pour le maintien, la non-confusion, l'accroissement, l'expansion, le développement et la réalisation des états sains déjà apparus.

‘‘จตฺตาโร อิทฺธิปาทา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ ฉนฺทสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. จิตฺตสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. วีริยสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ. วีมํสาสมาธิปธานสงฺขารสมนฺนาคตํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ.

Les quatre bases des pouvoirs. Ici, amis, un moine développe la base du pouvoir dotée d'une concentration issue du désir et d'efforts de volition. Il développe la base du pouvoir dotée d'une concentration issue de l'esprit... de l'énergie... de l'examen et d'efforts de volition.

‘‘จตฺตาริ ฌานานิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน, สุขญฺจ [Pg.186] กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา, ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา, อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

Les quatre absorptions. Ici, amis, un moine, s'étant isolé des plaisirs sensuels et des états malsains, entre et demeure dans le premier jhana, qui est accompagné de la pensée initiale et de la pensée soutenue, ainsi que de la joie et du bonheur nés de l'isolement. Par l'apaisement de la pensée initiale et de la pensée soutenue, il entre et demeure dans le deuxième jhana, qui est marqué par la tranquillité intérieure et l'unification de l'esprit, sans pensée initiale ni pensée soutenue, avec la joie et le bonheur nés de la concentration. Par le détachement de la joie, il demeure équanime, attentif et clairement conscient, et il ressent physiquement ce bonheur dont les Nobles disent : « Il demeure dans le bonheur, équanime et attentif », et il entre et demeure dans le troisième jhana. Par l'abandon du bonheur et de la souffrance, et par la disparition préalable de la joie et de la peine, il entre et demeure dans le quatrième jhana, qui n'est ni souffrance ni bonheur, et qui se caractérise par la pureté de l'attention due à l'équanimité.

๓๐๗. ‘‘จตสฺโส สมาธิภาวนา. อตฺถาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย สํวตฺตติ. อตฺถาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ญาณทสฺสนปฏิลาภาย สํวตฺตติ. อตฺถาวุโส สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา สติสมฺปชญฺญาย สํวตฺตติ. อตฺถาวุโส สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตติ.

307. Les quatre développements de la concentration. Il y a, amis, un développement de la concentration qui, lorsqu'il est pratiqué et cultivé, mène à une demeure heureuse dans cette vie même. Il y a un développement de la concentration qui... mène à l'obtention de la connaissance et de la vision. Il y a un développement de la concentration qui... mène à l'attention et à la claire conscience. Il y a un développement de la concentration qui... mène à la destruction des souillures.

‘‘กตมา จาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย สํวตฺตติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ, อาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย สํวตฺตติ.

Et quel est, amis, le développement de la concentration qui, lorsqu'il est pratiqué et cultivé, mène à une demeure heureuse dans cette vie même ? Ici, amis, un moine, s'étant isolé des plaisirs sensuels et des états malsains... entre et demeure dans le quatrième jhana. C'est là, amis, le développement de la concentration qui, lorsqu'il est pratiqué et cultivé, mène à une demeure heureuse dans cette vie même.

‘‘กตมา จาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ญาณทสฺสนปฏิลาภาย สํวตฺตติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อาโลกสญฺญํ มนสิ กโรติ, ทิวาสญฺญํ อธิฏฺฐาติ ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา. อิติ วิวเฏน เจตสา อปริโยนทฺเธน สปฺปภาสํ จิตฺตํ ภาเวติ. อยํ, อาวุโส สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา ญาณทสฺสนปฏิลาภาย สํวตฺตติ.

Et quel est, amis, le développement de la concentration qui, lorsqu'il est pratiqué et cultivé, mène à l'obtention de la connaissance et de la vision ? Ici, amis, un moine porte son attention sur la perception de la lumière ; il se fixe sur la perception du jour : tel le jour, telle la nuit ; telle la nuit, tel le jour. Ainsi, avec un esprit ouvert et non obstrué, il développe un esprit lumineux. C'est là, amis, le développement de la concentration qui, lorsqu'il est pratiqué et cultivé, mène à l'obtention de la connaissance et de la vision.

‘‘กตมา จาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา สติสมฺปชญฺญาย สํวตฺตติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน วิทิตา เวทนา อุปฺปชฺชนฺติ, วิทิตา อุปฏฺฐหนฺติ, วิทิตา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. วิทิตา สญฺญา อุปฺปชฺชนฺติ, วิทิตา อุปฏฺฐหนฺติ, วิทิตา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. วิทิตา วิตกฺกา อุปฺปชฺชนฺติ, วิทิตา อุปฏฺฐหนฺติ, วิทิตา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ. อยํ, อาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา สติสมฺปชญฺญาย สํวตฺตติ.

Quelle est, chers amis, la pratique de la concentration qui, développée et cultivée, conduit à la plénitude de la pleine conscience et de la claire compréhension ? Ici, chers amis, pour un moine, les sensations surgissent de manière connue, se manifestent de manière connue et disparaissent de manière connue. Les perceptions surgissent de manière connue, se manifestent de manière connue et disparaissent de manière connue. Les pensées surgissent de manière connue, se manifestent de manière connue et disparaissent de manière connue. Telle est, chers amis, la pratique de la concentration qui, développée et cultivée, conduit à la plénitude de la pleine conscience et de la claire compréhension.

‘‘กตมา [Pg.187] จาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรติ. อิติ รูปํ, อิติ รูปสฺส สมุทโย, อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม. อิติ เวทนา…เป… อิติ สญฺญา… อิติ สงฺขารา… อิติ วิญฺญาณํ, อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย, อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม. อยํ, อาวุโส, สมาธิภาวนา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตติ.

Quelle est, chers amis, la pratique de la concentration qui, développée et cultivée, conduit à la destruction des impuretés ? Ici, chers amis, un moine demeure en contemplant l'apparition et la disparition au sein des cinq agrégats d'attachement : « Telle est la forme, telle est l'origine de la forme, telle est la disparition de la forme. Telle est la sensation... telle est la perception... tels sont les formations mentales... telle est la conscience, telle est l'origine de la conscience, telle est la disparition de la conscience. » Telle est, chers amis, la pratique de la concentration qui, développée et cultivée, conduit à la destruction des impuretés.

๓๐๘. ‘‘จตสฺโส อปฺปมญฺญา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ เมตฺตาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ. กรุณาสหคเตน เจตสา…เป… มุทิตาสหคเตน เจตสา…เป… อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา เอกํ ทิสํ ผริตฺวา วิหรติ. ตถา ทุติยํ. ตถา ตติยํ. ตถา จตุตฺถํ. อิติ อุทฺธมโธ ติริยํ สพฺพธิ สพฺพตฺตตาย สพฺพาวนฺตํ โลกํ อุเปกฺขาสหคเตน เจตสา วิปุเลน มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเชน ผริตฺวา วิหรติ.

308. Il y a quatre incommensurables. Ici, chers amis, un moine demeure en imprégnant une première direction d'un cœur empreint de bienveillance. De même pour la seconde, la troisième et la quatrième direction. Ainsi, en haut, en bas, tout autour, partout et envers tous, il demeure en imprégnant le monde entier d'un cœur empreint de bienveillance, vaste, sublime, illimité, sans haine ni malveillance. Il demeure en imprégnant une direction d'un cœur empreint de compassion... de joie sympathique... d'équanimité. De même pour la seconde, la troisième et la quatrième direction. Ainsi, en haut, en bas, tout autour, partout et envers tous, il demeure en imprégnant le monde entier d'un cœur empreint d'équanimité, vaste, sublime, illimité, sans haine ni malveillance.

‘‘จตฺตาโร อารุปฺปา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

Il y a quatre accomplissements immatériels. Ici, chers amis, un moine, en dépassant totalement les perceptions de la forme, en faisant disparaître les perceptions de résistance et en ne prêtant pas attention aux perceptions de la diversité, pensant : « L'espace est infini », entre et demeure dans la sphère de l'espace infini. En dépassant totalement la sphère de l'espace infini, pensant : « La conscience est infinie », il entre et demeure dans la sphère de la conscience infinie. En dépassant totalement la sphère de la conscience infinie, pensant : « Il n'y a rien », il entre et demeure dans la sphère du néant. En dépassant totalement la sphère du néant, il entre et demeure dans la sphère de la ni-perception ni non-perception.

‘‘จตฺตาริ อปสฺเสนานิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ, สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ, สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ, สงฺขาเยกํ วิโนเทติ.

Il y a quatre points d'appui. Ici, chers amis, après mûre réflexion, un moine utilise une chose, en endure une autre, en évite une troisième et en élimine une quatrième.

๓๐๙. ‘‘จตฺตาโร [Pg.188] อริยวํสา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน จีวเรน, อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, น จ จีวรเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ; อลทฺธา จ จีวรํ น ปริตสฺสติ, ลทฺธา จ จีวรํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺฌาปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ; ตาย จ ปน อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ น ปรํ วมฺเภติ. โย หิ ตตฺถ ทกฺโข อนลโส สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต, อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเญ อริยวํเส ฐิโต’.

309. Il y a quatre lignées nobles. Ici, chers amis, un moine est satisfait de n'importe quel vêtement, il loue le fait d'être satisfait de n'importe quel vêtement et ne commet pas d'actes inappropriés ou illégitimes pour obtenir un vêtement. S'il n'obtient pas de vêtement, il ne s'en inquiète pas ; s'il en obtient un, il l'utilise sans attachement, sans convoitise, sans obsession, en voyant le danger et en possédant la sagesse de s'en libérer. En raison de cette satisfaction à l'égard de n'importe quel vêtement, il ne s'exalte pas et ne dénigre pas les autres. Celui qui, en cela, est habile, diligent, clairvoyant et attentif, on dit de lui, chers amis : « Ce moine est établi dans l'antique et suprême lignée noble. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน, อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, น จ ปิณฺฑปาตเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ; อลทฺธา จ ปิณฺฑปาตํ น ปริตสฺสติ, ลทฺธา จ ปิณฺฑปาตํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺฌาปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ; ตาย จ ปน อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ น ปรํ วมฺเภติ. โย หิ ตตฺถ ทกฺโข อนลโส สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต, อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเญ อริยวํเส ฐิโต’.

De plus, chers amis, un moine est satisfait de n'importe quelle nourriture d'aumône, il loue le fait d'être satisfait de n'importe quelle nourriture d'aumône et ne commet pas d'actes inappropriés ou illégitimes pour obtenir de la nourriture. S'il n'obtient pas de nourriture, il ne s'en inquiète pas ; s'il en obtient, il l'utilise sans attachement, sans convoitise, sans obsession, en voyant le danger et en possédant la sagesse de s'en libérer. En raison de cette satisfaction à l'égard de n'importe quelle nourriture d'aumône, il ne s'exalte pas et ne dénigre pas les autres. Celui qui, en cela, est habile, diligent, clairvoyant et attentif, on dit de lui, chers amis : « Ce moine est établi dans l'antique et suprême lignée noble. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรน เสนาสเนน, อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที, น จ เสนาสนเหตุ อเนสนํ อปฺปติรูปํ อาปชฺชติ; อลทฺธา จ เสนาสนํ น ปริตสฺสติ, ลทฺธา จ เสนาสนํ อคธิโต อมุจฺฉิโต อนชฺฌาปนฺโน อาทีนวทสฺสาวี นิสฺสรณปญฺโญ ปริภุญฺชติ; ตาย จ ปน อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ น ปรํ วมฺเภติ. โย หิ ตตฺถ ทกฺโข อนลโส สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต, อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเญ อริยวํเส ฐิโต’.

De plus, chers amis, un moine est satisfait de n'importe quel logement, il loue le fait d'être satisfait de n'importe quel logement et ne commet pas d'actes inappropriés ou illégitimes pour obtenir un logement. S'il n'obtient pas de logement, il ne s'en inquiète pas ; s'il en obtient un, il l'utilise sans attachement, sans convoitise, sans obsession, en voyant le danger et en possédant la sagesse de s'en libérer. En raison de cette satisfaction à l'égard de n'importe quel logement, il ne s'exalte pas et ne dénigre pas les autres. Celui qui, en cela, est habile, diligent, clairvoyant et attentif, on dit de lui, chers amis : « Ce moine est établi dans l'antique et suprême lignée noble. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปหานาราโม โหติ ปหานรโต, ภาวนาราโม โหติ ภาวนารโต; ตาย จ ปน ปหานารามตาย ปหานรติยา ภาวนารามตาย ภาวนารติยา เนวตฺตานุกฺกํเสติ น ปรํ วมฺเภติ. โย หิ ตตฺถ ทกฺโข อนลโส สมฺปชาโน ปฏิสฺสโต อยํ วุจฺจตาวุโส – ‘ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเญ อริยวํเส ฐิโต’.

De plus, chers amis, un moine trouve son plaisir dans l'abandon et s'y complaît, il trouve son plaisir dans le développement méditatif et s'y complaît. En raison de ce plaisir et de cette complaisance dans l'abandon et dans le développement, il ne s'exalte pas et ne dénigre pas les autres. Celui qui, en cela, est habile, diligent, clairvoyant et attentif, on dit de lui, chers amis : « Ce moine est établi dans l'antique et suprême lignée noble. »

๓๑๐. ‘‘จตฺตาริ [Pg.189] ปธานานิ. สํวรปธานํ ปหานปธานํ ภาวนาปธานํ อนุรกฺขณาปธานํ. กตมญฺจาวุโส, สํวรปธานํ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. อิทํ วุจฺจตาวุโส, สํวรปธานํ.

310. « Il y a quatre efforts suprêmes (padhāna). L'effort de retenue, l'effort d'abandon, l'effort de développement, et l'effort de préservation. Et qu'est-ce, ô amis, que l'effort de retenue ? Ici, ô amis, un moine, ayant vu une forme avec l'œil, ne s'attache ni à son aspect général ni à ses détails. Puisque des états mauvais et malsains, tels que la convoitise et le mécontentement, pourraient assaillir celui qui demeure sans protéger la faculté de l'œil, il s'exerce à sa protection, il garde la faculté de l'œil, il parvient à la maîtrise de la faculté de l'œil. Ayant entendu un son avec l'oreille... ayant senti une odeur avec le nez... ayant goûté une saveur avec la langue... ayant touché un objet tangible avec le corps... ayant connu un phénomène avec le mental, il ne s'attache ni à son aspect général ni à ses détails. Puisque des états mauvais et malsains, tels que la convoitise et le mécontentement, pourraient assaillir celui qui demeure sans protéger la faculté du mental, il s'exerce à sa protection, il garde la faculté du mental, il parvient à la maîtrise de la faculté du mental. C'est cela, ô amis, que l'on appelle l'effort de retenue. »

‘‘กตมญฺจาวุโส, ปหานปธานํ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตึ กโรติ อนภาวํ คเมติ. อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ…เป… อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ… อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตึ กโรติ อนภาวํ คเมติ. อิทํ วุจฺจตาวุโส, ปหานปธานํ.

« Et qu'est-ce, ô amis, que l'effort d'abandon ? Ici, ô amis, un moine ne tolère pas une pensée de désir sensuel apparue, il l'abandonne, l'élimine, l'anéantit et fait en sorte qu'elle ne réapparaisse plus. Il ne tolère pas une pensée de malveillance apparue... (p)... une pensée de cruauté apparue... il ne tolère pas les états mauvais et malsains qui apparaissent sans cesse, il les abandonne, les élimine, les anéantit et fait en sorte qu'ils ne réapparaissent plus. C'est cela, ô amis, que l'on appelle l'effort d'abandon. »

‘‘กตมญฺจาวุโส, ภาวนาปธานํ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… วีริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ… อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ. อิทํ วุจฺจตาวุโส, ภาวนาปธานํ.

« Et qu'est-ce, ô amis, que l'effort de développement ? Ici, ô amis, un moine développe le facteur d'éveil de la pleine conscience, fondé sur la solitude, fondé sur le détachement, fondé sur la cessation, et aboutissant au renoncement. Il développe le facteur d'éveil de l'investigation des phénomènes... le facteur d'éveil de l'énergie... le facteur d'éveil de la joie... le facteur d'éveil de la tranquillité... le facteur d'éveil de la concentration... le facteur d'éveil de l'équanimité, fondé sur la solitude, fondé sur le détachement, fondé sur la cessation, et aboutissant au renoncement. C'est cela, ô amis, que l'on appelle l'effort de développement. »

‘‘กตมญฺจาวุโส, อนุรกฺขณาปธานํ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ ภทฺรกํ สมาธินิมิตฺตํ อนุรกฺขติ – อฏฺฐิกสญฺญํ, ปุฬุวกสญฺญํ, วินีลกสญฺญํ, วิจฺฉิทฺทกสญฺญํ, อุทฺธุมาตกสญฺญํ. อิทํ วุจฺจตาวุโส, อนุรกฺขณาปธานํ.

« Et qu'est-ce, ô amis, que l'effort de préservation ? Ici, ô amis, un moine préserve le signe de concentration bénéfique apparu, à savoir : la perception d'un squelette, la perception d'un cadavre rongé par les vers, la perception d'un cadavre livide, la perception d'un cadavre fissuré, la perception d'un cadavre gonflé. C'est cela, ô amis, que l'on appelle l'effort de préservation. »

‘‘จตฺตาริ ญาณานิ – ธมฺเม ญาณํ, อนฺวเย ญาณํ, ปริเย ญาณํ, สมฺมุติยา ญาณํ.

« Quatre connaissances : la connaissance des quatre vérités, la connaissance par induction, la connaissance de la pensée d'autrui, et la connaissance conventionnelle. »

‘‘อปรานิปิ [Pg.190] จตฺตาริ ญาณานิ – ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ.

« Quatre autres connaissances : la connaissance de la souffrance, la connaissance de l'origine de la souffrance, la connaissance de la cessation de la souffrance, et la connaissance de la voie menant à la cessation de la souffrance. »

๓๑๑. ‘‘จตฺตาริ โสตาปตฺติยงฺคานิ – สปฺปุริสสํเสโว, สทฺธมฺมสฺสวนํ, โยนิโสมนสิกาโร, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ.

311. « Quatre facteurs menant à l'entrée dans le courant : la fréquentation des hommes de bien, l'écoute du vrai Dhamma, l'attention appropriée, et la pratique conforme au Dhamma. »

‘‘จตฺตาริ โสตาปนฺนสฺส องฺคานิ. อิธาวุโส, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ, ภควา’ติ. ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก อกาลิโก เอหิปสฺสิโก โอปเนยฺยิโก ปจฺจตฺตํ เวทิตพฺโพ วิญฺญูหี’ติ. สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – ‘สุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ อุชุปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ญายปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ สามีจิปฺปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆ ยทิทํ จตฺตาริ ปุริสยุคานิ อฏฺฐ ปุริสปุคฺคลา, เอส ภควโต สาวกสงฺโฆ อาหุเนยฺโย ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสา’ติ. อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ อจฺฉิทฺเทหิ อสพเลหิ อกมฺมาเสหิ ภุชิสฺเสหิ วิญฺญุปฺปสตฺเถหิ อปรามฏฺเฐหิ สมาธิสํวตฺตนิเกหิ.

« Quatre qualités d'un entré-dans-le-courant. Ici, ô amis, le noble disciple est doté d'une foi inébranlable envers le Bouddha : "C'est ainsi que ce Bienheureux est digne, parfaitement éveillé par lui-même, accompli dans la connaissance et la conduite, bien allé, connaisseur des mondes, guide incomparable pour l'entraînement des hommes, instructeur des dieux et des humains, éveillé et bienheureux". Il est doté d'une foi inébranlable envers le Dhamma : "Le Dhamma est bien exposé par le Bienheureux, visible ici et maintenant, intemporel, invitant à l'examen, menant au but, et devant être réalisé par les sages, chacun pour soi-même". Il est doté d'une foi inébranlable envers le Sangha : "La communauté des disciples du Bienheureux pratique bien, elle pratique avec droiture, elle pratique avec justesse, elle pratique avec intégrité ; c'est-à-dire les quatre paires d'hommes, les huit types de personnes ; cette communauté des disciples du Bienheureux est digne d'offrandes, digne d'hospitalité, digne de dons, digne d'être saluée les mains jointes, et constitue le champ de mérite incomparable pour le monde". Il est doté de vertus chères aux nobles, intactes, sans faille, sans tache, sans souillure, libératrices, louées par les sages, non soumises (à l'attachement), et conduisant à la concentration. »

‘‘จตฺตาริ สามญฺญผลานิ – โสตาปตฺติผลํ, สกทาคามิผลํ, อนาคามิผลํ, อรหตฺตผลํ.

« Quatre fruits de la vie ascétique : le fruit de l'entrée dans le courant, le fruit du retour unique, le fruit du non-retour, et le fruit de l'état d'Arahant. »

‘‘จตสฺโส ธาตุโย – ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ.

« Quatre éléments : l'élément terre, l'élément eau, l'élément feu, et l'élément air. »

‘‘จตฺตาโร อาหารา – กพฬีกาโร อาหาโร โอฬาริโก วา สุขุโม วา, ผสฺโส ทุติโย, มโนสญฺเจตนา ตติยา, วิญฺญาณํ จตุตฺถํ.

« Quatre nutriments : la nourriture matérielle, grossière ou subtile ; le contact en second ; la volition mentale en troisième ; et la conscience en quatrième. »

‘‘จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโย. รูปูปายํ วา, อาวุโส, วิญฺญาณํ ติฏฺฐมานํ ติฏฺฐติ รูปารมฺมณํ รูปปฺปติฏฺฐํ นนฺทูปเสจนํ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชติ; เวทนูปายํ [Pg.191] วา อาวุโส…เป… สญฺญูปายํ วา, อาวุโส…เป… สงฺขารูปายํ วา, อาวุโส, วิญฺญาณํ ติฏฺฐมานํ ติฏฺฐติ สงฺขารารมฺมณํ สงฺขารปฺปติฏฺฐํ นนฺทูปเสจนํ วุทฺธึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชติ.

« Quatre stations de la conscience. Ô amis, une conscience se maintient en s'appuyant sur la forme, ayant la forme pour objet et la forme pour base ; arrosée par le plaisir, elle parvient à la croissance, à l'augmentation et à l'abondance. Ou bien, ô amis, une conscience se maintient en s'appuyant sur la sensation... (p)... en s'appuyant sur la perception... (p)... ou bien, ô amis, une conscience se maintient en s'appuyant sur les formations mentales, ayant les formations pour objet et les formations pour base ; arrosée par le plaisir, elle parvient à la croissance, à l'augmentation et à l'abondance. »

‘‘จตฺตาริ อคติคมนานิ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคติ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ.

« Quatre voies erronées : on suit une voie erronée par désir, on suit une voie erronée par haine, on suit une voie erronée par illusion, on suit une voie erronée par peur. »

‘‘จตฺตาโร ตณฺหุปฺปาทา – จีวรเหตุ วา, อาวุโส, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; ปิณฺฑปาตเหตุ วา, อาวุโส, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; เสนาสนเหตุ วา, อาวุโส, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ; อิติภวาภวเหตุ วา, อาวุโส, ภิกฺขุโน ตณฺหา อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชติ.

« Quatre apparitions de la soif (taṇhā) : ô amis, la soif apparaît chez un moine à cause des robes ; ô amis, la soif apparaît chez un moine à cause de la nourriture d'aumône ; ô amis, la soif apparaît chez un moine à cause du logement ; ô amis, la soif apparaît chez un moine à cause de l'existence ou de la non-existence (ou des remèdes). »

‘‘จตสฺโส ปฏิปทา – ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา, สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา.

« Quatre modes de progrès : le progrès pénible à l'intuition lente, le progrès pénible à l'intuition rapide, le progrès agréable à l'intuition lente, et le progrès agréable à l'intuition rapide. »

‘‘อปราปิ จตสฺโส ปฏิปทา – อกฺขมา ปฏิปทา, ขมา ปฏิปทา, ทมา ปฏิปทา, สมา ปฏิปทา.

« Quatre autres modes de progrès : le progrès impatient, le progrès patient, le progrès par la maîtrise de soi, et le progrès par l'apaisement. »

‘‘จตฺตาริ ธมฺมปทานิ – อนภิชฺฌา ธมฺมปทํ, อพฺยาปาโท ธมฺมปทํ, สมฺมาสติ ธมฺมปทํ, สมฺมาสมาธิ ธมฺมปทํ.

« Quatre facteurs du Dhamma : la non-convoitise est un facteur du Dhamma, la non-malveillance est un facteur du Dhamma, la pleine conscience correcte est un facteur du Dhamma, et la concentration correcte est un facteur du Dhamma. »

‘‘จตฺตาริ ธมฺมสมาทานานิ – อตฺถาวุโส, ธมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขญฺเจว อายติญฺจ ทุกฺขวิปากํ. อตฺถาวุโส, ธมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนทุกฺขํ อายตึ สุขวิปากํ. อตฺถาวุโส, ธมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขํ อายตึ ทุกฺขวิปากํ. อตฺถาวุโส, ธมฺมสมาทานํ ปจฺจุปฺปนฺนสุขญฺเจว อายติญฺจ สุขวิปากํ.

« Quatre types d'engagement dans le Dhamma — Il y a, ô frères, l'engagement dans le Dhamma qui est douloureux dans le présent et qui a un fruit douloureux dans l'avenir. Il y a, ô frères, l'engagement dans le Dhamma qui est douloureux dans le présent et qui a un fruit agréable dans l'avenir. Il y a, ô frères, l'engagement dans le Dhamma qui est agréable dans le présent et qui a un fruit douloureux dans l'avenir. Il y a, ô frères, l'engagement dans le Dhamma qui est agréable dans le présent et qui a un fruit agréable dans l'avenir. »

‘‘จตฺตาโร ธมฺมกฺขนฺธา – สีลกฺขนฺโธ, สมาธิกฺขนฺโธ, ปญฺญากฺขนฺโธ, วิมุตฺติกฺขนฺโธ.

« Quatre agrégats du Dhamma — l'agrégat de la vertu (sīlakkhandho), l'agrégat de la concentration (samādhikkhandho), l'agrégat de la sagesse (paññākkhandho), l'agrégat de la libération (vimuttikkhandho). »

‘‘จตฺตาริ พลานิ – วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ.

« Quatre pouvoirs — le pouvoir de l'énergie (vīriyabalaṃ), le pouvoir de la pleine conscience (satibalaṃ), le pouvoir de la concentration (samādhibalaṃ), le pouvoir de la sagesse (paññābalaṃ). »

‘‘จตฺตาริ อธิฏฺฐานานิ – ปญฺญาธิฏฺฐานํ, สจฺจาธิฏฺฐานํ, จาคาธิฏฺฐานํ, อุปสมาธิฏฺฐานํ.

« Quatre fondements de la détermination — le fondement de la sagesse (paññādhiṭṭhānaṃ), le fondement de la vérité (saccādhiṭṭhānaṃ), le fondement du renoncement (cāgādhiṭṭhānaṃ), le fondement de la paix (upasamādhiṭṭhānaṃ). »

๓๑๒. ‘‘จตฺตาริ [Pg.192] ปญฺหพฺยากรณานิ – เอกํสพฺยากรณีโย ปญฺโห, ปฏิปุจฺฉาพฺยากรณีโย ปญฺโห, วิภชฺชพฺยากรณีโย ปญฺโห, ฐปนีโย ปญฺโห.

312. « Quatre manières de répondre aux questions — la question qui doit recevoir une réponse catégorique, la question qui doit recevoir une réponse par une contre-question, la question qui doit recevoir une réponse analytique, la question qui doit être mise de côté. »

‘‘จตฺตาริ กมฺมานิ – อตฺถาวุโส, กมฺมํ กณฺหํ กณฺหวิปากํ; อตฺถาวุโส, กมฺมํ สุกฺกํ สุกฺกวิปากํ; อตฺถาวุโส, กมฺมํ กณฺหสุกฺกํ กณฺหสุกฺกวิปากํ; อตฺถาวุโส, กมฺมํ อกณฺหอสุกฺกํ อกณฺหอสุกฺกวิปากํ กมฺมกฺขยาย สํวตฺตติ.

« Quatre types d'actes (kamma) — Il y a, ô frères, l'acte sombre ayant un résultat sombre ; il y a, ô frères, l'acte brillant ayant un résultat brillant ; il y a, ô frères, l'acte sombre et brillant ayant un résultat sombre et brillant ; il y a, ô frères, l'acte ni sombre ni brillant, ayant un résultat ni sombre ni brillant, qui conduit à l'extinction des actes. »

‘‘จตฺตาโร สจฺฉิกรณียา ธมฺมา – ปุพฺเพนิวาโส สติยา สจฺฉิกรณีโย; สตฺตานํ จุตูปปาโต จกฺขุนา สจฺฉิกรณีโย; อฏฺฐ วิโมกฺขา กาเยน สจฺฉิกรณียา; อาสวานํ ขโย ปญฺญาย สจฺฉิกรณีโย.

« Quatre choses devant être réalisées — les existences passées doivent être réalisées par la pleine conscience ; la mort et la renaissance des êtres doivent être réalisées par l'œil céleste ; les huit libérations doivent être réalisées par le corps ; la destruction des taints (āsava) doit être réalisée par la sagesse. »

‘‘จตฺตาโร โอฆา – กาโมโฆ, ภโวโฆ, ทิฏฺโฐโฆ, อวิชฺโชโฆ.

« Quatre flots — le flot des désirs sensuels, le flot de l'existence, le flot des vues dogmatiques, le flot de l'ignorance. »

‘‘จตฺตาโร โยคา – กามโยโค, ภวโยโค, ทิฏฺฐิโยโค, อวิชฺชาโยโค.

« Quatre jougs — le joug des désirs sensuels, le joug de l'existence, le joug des vues dogmatiques, le joug de l'ignorance. »

‘‘จตฺตาโร วิสญฺโญคา – กามโยควิสญฺโญโค, ภวโยควิสญฺโญโค, ทิฏฺฐิโยควิสญฺโญโค, อวิชฺชาโยควิสญฺโญโค.

« Quatre détachements — le détachement du joug des désirs sensuels, le détachement du joug de l'existence, le détachement du joug des vues dogmatiques, le détachement du joug de l'ignorance. »

‘‘จตฺตาโร คนฺถา – อภิชฺฌา กายคนฺโถ, พฺยาปาโท กายคนฺโถ, สีลพฺพตปรามาโส กายคนฺโถ, อิทํสจฺจาภินิเวโส กายคนฺโถ.

« Quatre liens — le lien corporel de la convoitise, le lien corporel de la malveillance, le lien corporel de l'attachement aux règles et rites, le lien corporel de l'insistance dogmatique "seule ceci est la vérité". »

‘‘จตฺตาริ อุปาทานานิ – กามุปาทานํ, ทิฏฺฐุปาทานํ, สีลพฺพตุปาทานํ, อตฺตวาทุปาทานํ.

« Quatre attachements — l'attachement aux désirs sensuels, l'attachement aux vues dogmatiques, l'attachement aux règles et rites, l'attachement à la doctrine du soi. »

‘‘จตสฺโส โยนิโย – อณฺฑชโยนิ, ชลาพุชโยนิ, สํเสทชโยนิ, โอปปาติกโยนิ.

« Quatre modes de naissance — la naissance issue d'un œuf, la naissance issue d'une matrice, la naissance issue de l'humidité, la naissance spontanée. »

‘‘จตสฺโส คพฺภาวกฺกนฺติโย. อิธาวุโส, เอกจฺโจ อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ, อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อยํ ปฐมา คพฺภาวกฺกนฺติ. ปุน จปรํ, อาวุโส, อิเธกจฺโจ [Pg.193] สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ, อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อยํ ทุติยา คพฺภาวกฺกนฺติ. ปุน จปรํ, อาวุโส, อิเธกจฺโจ สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ, อสมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อยํ ตติยา คพฺภาวกฺกนฺติ. ปุน จปรํ, อาวุโส, อิเธกจฺโจ สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉึ โอกฺกมติ, สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิสฺมึ ฐาติ, สมฺปชาโน มาตุกุจฺฉิมฺหา นิกฺขมติ, อยํ จตุตฺถา คพฺภาวกฺกนฺติ.

« Quatre modes de descente dans la matrice — Ici, ô frères, un individu entre dans la matrice de la mère sans conscience, y demeure sans conscience et en sort sans conscience : c'est la première descente. De plus, ô frères, un individu entre dans la matrice de la mère en étant conscient, mais y demeure sans conscience et en sort sans conscience : c'est la deuxième descente. De plus, ô frères, un individu entre dans la matrice de la mère en étant conscient, y demeure en étant conscient, mais en sort sans conscience : c'est la troisième descente. De plus, ô frères, un individu entre dans la matrice de la mère en étant conscient, y demeure en étant conscient et en sort en étant conscient : c'est la quatrième descente. »

‘‘จตฺตาโร อตฺตภาวปฏิลาภา. อตฺถาวุโส, อตฺตภาวปฏิลาโภ, ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ อตฺตสญฺเจตนาเยว กมติ, โน ปรสญฺเจตนา. อตฺถาวุโส, อตฺตภาวปฏิลาโภ, ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ ปรสญฺเจตนาเยว กมติ, โน อตฺตสญฺเจตนา. อตฺถาวุโส, อตฺตภาวปฏิลาโภ, ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ อตฺตสญฺเจตนา เจว กมติ ปรสญฺเจตนา จ. อตฺถาวุโส, อตฺตภาวปฏิลาโภ, ยสฺมึ อตฺตภาวปฏิลาเภ เนว อตฺตสญฺเจตนา กมติ, โน ปรสญฺเจตนา.

« Quatre types d'acquisition de la personnalité — Il y a, ô frères, une acquisition de la personnalité où seule l'intention propre s'exerce, et non l'intention d'autrui. Il y a, ô frères, une acquisition de la personnalité où seule l'intention d'autrui s'exerce, et non l'intention propre. Il y a, ô frères, une acquisition de la personnalité où s'exercent à la fois l'intention propre et l'intention d'autrui. Il y a, ô frères, une acquisition de la personnalité où ne s'exerce ni l'intention propre ni l'intention d'autrui. »

๓๑๓. ‘‘จตสฺโส ทกฺขิณาวิสุทฺธิโย. อตฺถาวุโส, ทกฺขิณา ทายกโต วิสุชฺฌติ โน ปฏิคฺคาหกโต. อตฺถาวุโส, ทกฺขิณา ปฏิคฺคาหกโต วิสุชฺฌติ โน ทายกโต. อตฺถาวุโส, ทกฺขิณา เนว ทายกโต วิสุชฺฌติ โน ปฏิคฺคาหกโต. อตฺถาวุโส, ทกฺขิณา ทายกโต เจว วิสุชฺฌติ ปฏิคฺคาหกโต จ.

313. « Quatre purifications de l'offrande — Il y a, ô frères, l'offrande purifiée par le donateur mais non par le receveur. Il y a, ô frères, l'offrande purifiée par le receveur mais non par le donateur. Il y a, ô frères, l'offrande purifiée ni par le donateur ni par le receveur. Il y a, ô frères, l'offrande purifiée à la fois par le donateur et par le receveur. »

‘‘จตฺตาริ สงฺคหวตฺถูนิ – ทานํ, เปยฺยวชฺชํ, อตฺถจริยา, สมานตฺตตา.

« Quatre moyens de favoriser la concorde — le don, la parole aimable, la conduite bénéfique, l'impartialité. »

‘‘จตฺตาโร อนริยโวหารา – มุสาวาโท, ปิสุณาวาจา, ผรุสาวาจา, สมฺผปฺปลาโป.

« Quatre usages ignobles du langage — le mensonge, la calomnie, la parole dure, le bavardage futile. »

‘‘จตฺตาโร อริยโวหารา – มุสาวาทา เวรมณี, ปิสุณาย วาจาย เวรมณี, ผรุสาย วาจาย เวรมณี, สมฺผปฺปลาปา เวรมณี.

« Quatre usages nobles du langage — l'abstention du mensonge, l'abstention de la calomnie, l'abstention de la parole dure, l'abstention du bavardage futile. »

‘‘อปเรปิ จตฺตาโร อนริยโวหารา – อทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาทิตา, อสฺสุเต สุตวาทิตา, อมุเต มุตวาทิตา, อวิญฺญาเต วิญฺญาตวาทิตา.

« Quatre autres usages ignobles du langage — dire qu'on a vu ce qu'on n'a pas vu, dire qu'on a entendu ce qu'on n'a pas entendu, dire qu'on a perçu ce qu'on n'a pas perçu, dire qu'on a connu ce qu'on n'a pas connu. »

‘‘อปเรปิ [Pg.194] จตฺตาโร อริยโวหารา – อทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาทิตา, อสฺสุเต อสฺสุตวาทิตา, อมุเต อมุตวาทิตา, อวิญฺญาเต อวิญฺญาตวาทิตา.

« Quatre autres usages nobles du langage — dire qu'on n'a pas vu ce qu'on n'a pas vu, dire qu'on n'a pas entendu ce qu'on n'a pas entendu, dire qu'on n'a pas perçu ce qu'on n'a pas perçu, dire qu'on n'a pas connu ce qu'on n'a pas connu. »

‘‘อปเรปิ จตฺตาโร อนริยโวหารา – ทิฏฺเฐ อทิฏฺฐวาทิตา, สุเต อสฺสุตวาทิตา, มุเต อมุตวาทิตา, วิญฺญาเต อวิญฺญาตวาทิตา.

« Quatre autres usages ignobles du langage — dire qu'on n'a pas vu ce qu'on a vu, dire qu'on n'a pas entendu ce qu'on a entendu, dire qu'on n'a pas perçu ce qu'on a perçu, dire qu'on n'a pas connu ce qu'on a connu. »

‘‘อปเรปิ จตฺตาโร อริยโวหารา – ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐวาทิตา, สุเต สุตวาทิตา, มุเต มุตวาทิตา, วิญฺญาเต วิญฺญาตวาทิตา.

« Quatre autres usages nobles du langage — dire qu'on a vu ce qu'on a vu, dire qu'on a entendu ce qu'on a entendu, dire qu'on a perçu ce qu'on a perçu, dire qu'on a connu ce qu'on a connu. »

๓๑๔. ‘‘จตฺตาโร ปุคฺคลา. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อตฺตนฺตโป โหติ น อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ.

314. « Quatre types de personnes — Ici, ô frères, un individu se tourmente lui-même et s'adonne à la pratique de s'auto-affliger. Ici, ô frères, un individu tourmente les autres et s'adonne à la pratique d'affliger autrui. Ici, ô frères, un individu se tourmente lui-même et s'adonne à la pratique de s'auto-affliger, et tourmente également les autres en s'adonnant à la pratique d'affliger autrui. Ici, ô frères, un individu ne se tourmente pas lui-même et ne s'adonne pas à la pratique de s'auto-affliger, et ne tourmente pas non plus les autres et ne s'adonne pas à la pratique d'affliger autrui. Celui-ci, ne se tourmentant ni lui-même ni autrui, est dans cette vie même libéré de la soif, apaisé, rafraîchi, éprouvant le bonheur, vivant avec un soi devenu divin. »

‘‘อปเรปิ จตฺตาโร ปุคฺคลา. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน อตฺตหิตาย. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ.

Il y a encore quatre autres types de personnes. Ici, chers amis, une certaine personne pratique pour son propre bien, mais non pour le bien d'autrui. Une certaine personne pratique pour le bien d'autrui, mais non pour son propre bien. Une certaine personne ne pratique ni pour son propre bien ni pour le bien d'autrui. Et une certaine personne pratique à la fois pour son propre bien et pour le bien d'autrui.

‘‘อปเรปิ จตฺตาโร ปุคฺคลา – ตโม ตมปรายโน, ตโม โชติปรายโน, โชติ ตมปรายโน, โชติ โชติปรายโน.

Il y a encore quatre autres types de personnes : celui qui est dans l'obscurité et se dirige vers l'obscurité, celui qui est dans l'obscurité et se dirige vers la lumière, celui qui est dans la lumière et se dirige vers l'obscurité, et celui qui est dans la lumière et se dirige vers la lumière.

‘‘อปเรปิ จตฺตาโร ปุคฺคลา – สมณมจโล, สมณปทุโม, สมณปุณฺฑรีโก, สมเณสุ สมณสุขุมาโล.

Il y a encore quatre autres types de personnes : l'ascète inébranlable, l'ascète lotus, l'ascète lotus blanc, et l'ascète délicat parmi les ascètes.

‘‘อิเม [Pg.195] โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน จตฺตาโร ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

Ces quatre choses, chers amis, ont été parfaitement exposées par le Bienheureux, celui qui sait et qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé ; en cela, tous doivent réciter en chœur... [cela sera] pour le profit, le bien et le bonheur des devas et des humains.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

La première section de récitation est terminée.

ปญฺจกํ

Le Groupe des Cinq

๓๑๕. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปญฺจ ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ปญฺจ?

315. Chers amis, il y a cinq choses qui ont été parfaitement exposées par le Bienheureux, celui qui sait et qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. En cela, tous doivent réciter en chœur... [cela sera] pour le profit, le bien et le bonheur des devas et des humains. Quelles sont ces cinq ?

‘‘ปญฺจกฺขนฺธา. รูปกฺขนฺโธ เวทนากฺขนฺโธ สญฺญากฺขนฺโธ สงฺขารกฺขนฺโธ วิญฺญาณกฺขนฺโธ.

Les cinq agrégats : l'agrégat de la forme, l'agrégat de la sensation, l'agrégat de la perception, l'agrégat des formations volitionnelles, et l'agrégat de la conscience.

‘‘ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา. รูปุปาทานกฺขนฺโธ เวทนุปาทานกฺขนฺโธ สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ.

Les cinq agrégats d'attachement : l'agrégat d'attachement à la forme, l'agrégat d'attachement à la sensation, l'agrégat d'attachement à la perception, l'agrégat d'attachement aux formations volitionnelles, et l'agrégat d'attachement à la conscience.

‘‘ปญฺจ กามคุณา. จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนียา, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนียา.

Les cinq objets des plaisirs sensuels : les formes connaissables par l'œil, souhaitables, désirables, agréables, aimables, liées au désir sensuel et incitant à la passion ; les sons connaissables par l'oreille... les odeurs connaissables par le nez... les saveurs connaissables par la langue... les tangibles connaissables par le corps, souhaitables, désirables, agréables, aimables, liés au désir sensuel et incitant à la passion.

‘‘ปญฺจ คติโย – นิรโย, ติรจฺฉานโยนิ, เปตฺติวิสโย, มนุสฺสา, เทวา.

Les cinq destinations : l'enfer, le règne animal, le domaine des esprits affamés (petas), les humains, et les devas.

‘‘ปญฺจ มจฺฉริยานิ – อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ.

Les cinq formes d'avarice : l'avarice concernant le lieu de résidence, l'avarice concernant la famille [de donateurs], l'avarice concernant les gains, l'avarice concernant la réputation, et l'avarice concernant le Dhamma.

‘‘ปญฺจ นีวรณานิ – กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ.

Les cinq entraves : l'entrave du désir sensuel, l'entrave de la malveillance, l'entrave de la torpeur et de la somnolence, l'entrave de l'agitation et du remords, et l'entrave du doute.

‘‘ปญฺจ โอรมฺภาคิยานิ สญฺโญชนานิ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส, กามจฺฉนฺโท, พฺยาปาโท.

Les cinq entraves inférieures : la vue de l'identité personnelle, le doute, l'attachement aux règles et rituels, le désir sensuel, et la malveillance.

‘‘ปญฺจ [Pg.196] อุทฺธมฺภาคิยานิ สญฺโญชนานิ – รูปราโค, อรูปราโค, มาโน, อุทฺธจฺจํ, อวิชฺชา.

Les cinq entraves supérieures : le désir pour l'existence matérielle, le désir pour l'existence immatérielle, l'orgueil, l'agitation, et l'ignorance.

‘‘ปญฺจ สิกฺขาปทานิ – ปาณาติปาตา เวรมณี, อทินฺนาทานา เวรมณี, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, มุสาวาทา เวรมณี, สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา เวรมณี.

Les cinq préceptes : s'abstenir de détruire la vie, s'abstenir de prendre ce qui n'est pas donné, s'abstenir d'une conduite sexuelle inappropriée, s'abstenir de paroles mensongères, et s'abstenir de consommer des boissons alcoolisées et des drogues, causes de négligence.

๓๑๖. ‘‘ปญฺจ อภพฺพฏฺฐานานิ. อภพฺโพ, อาวุโส, ขีณาสโว ภิกฺขุ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตุํ. อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยิตุํ. อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตุํ. อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สมฺปชานมุสา ภาสิตุํ. อภพฺโพ ขีณาสโว ภิกฺขุ สนฺนิธิการกํ กาเม ปริภุญฺชิตุํ, เสยฺยถาปิ ปุพฺเพ อาคาริกภูโต.

316. Les cinq points d'impossibilité. Chers amis, il est impossible qu'un moine qui a détruit les souillures (Arahant) puisse délibérément ôter la vie à un être vivant. Il est impossible qu'un moine qui a détruit les souillures puisse prendre ce qui n'est pas donné avec l'intention de voler. Il est impossible qu'un moine qui a détruit les souillures puisse s'adonner à l'acte sexuel. Il est impossible qu'un moine qui a détruit les souillures puisse prononcer un mensonge de manière délibérée. Il est impossible qu'un moine qui a détruit les souillures puisse jouir des plaisirs sensuels en faisant des provisions, comme il le faisait autrefois lorsqu'il était un laïc.

‘‘ปญฺจ พฺยสนานิ – ญาติพฺยสนํ, โภคพฺยสนํ, โรคพฺยสนํ, สีลพฺยสนํ, ทิฏฺฐิพฺยสนํ. นาวุโส, สตฺตา ญาติพฺยสนเหตุ วา โภคพฺยสนเหตุ วา โรคพฺยสนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ. สีลพฺยสนเหตุ วา, อาวุโส, สตฺตา ทิฏฺฐิพฺยสนเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชนฺติ.

Les cinq ruines : la ruine des parents, la ruine des richesses, la ruine de la santé, la ruine de la vertu, et la ruine de la vue. Chers amis, ce n'est pas à cause de la ruine des parents, ni de la ruine des richesses, ni de la ruine de la santé que les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans un état de privation, une mauvaise destination, le monde inférieur, ou l'enfer. C'est à cause de la ruine de la vertu, chers amis, ou à cause de la ruine de la vue que les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans un état de privation, une mauvaise destination, le monde inférieur, ou l'enfer.

‘‘ปญฺจ สมฺปทา – ญาติสมฺปทา, โภคสมฺปทา, อาโรคฺยสมฺปทา, สีลสมฺปทา, ทิฏฺฐิสมฺปทา. นาวุโส, สตฺตา ญาติสมฺปทาเหตุ วา โภคสมฺปทาเหตุ วา อาโรคฺยสมฺปทาเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ. สีลสมฺปทาเหตุ วา, อาวุโส, สตฺตา ทิฏฺฐิสมฺปทาเหตุ วา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชนฺติ.

Les cinq accomplissements : l'accomplissement des parents, l'accomplissement des richesses, l'accomplissement de la santé, l'accomplissement de la vertu, et l'accomplissement de la vue. Chers amis, ce n'est pas à cause de l'accomplissement des parents, ni de l'accomplissement des richesses, ni de l'accomplissement de la santé que les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans un monde céleste. C'est à cause de l'accomplissement de la vertu, chers amis, ou à cause de l'accomplissement de la vue que les êtres, après la dissolution du corps et après la mort, renaissent dans une bonne destination, dans un monde céleste.

‘‘ปญฺจ อาทีนวา ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. อิธาวุโส, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน ปมาทาธิกรณํ มหตึ โภคชานึ นิคจฺฉติ, อยํ ปฐโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. ปุน จปรํ, อาวุโส, ทุสฺสีลสฺส สีลวิปนฺนสฺส ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อยํ ทุติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. ปุน จปรํ, อาวุโส, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน [Pg.197] ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ, อวิสารโท อุปสงฺกมติ มงฺกุภูโต, อยํ ตติโย อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. ปุน จปรํ, อาวุโส, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, อยํ จตุตฺโถ อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา. ปุน จปรํ, อาวุโส, ทุสฺสีโล สีลวิปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ, อยํ ปญฺจโม อาทีนโว ทุสฺสีลสฺส สีลวิปตฺติยา.

Les cinq dangers pour une personne immorale par suite de sa défaillance en vertu. Ici, chers amis, une personne immorale, dont la vertu a défailli, subit une grande perte de richesses par suite de sa négligence ; c'est le premier danger pour une personne immorale par suite de sa défaillance en vertu. De plus, chers amis, une mauvaise réputation se répand au sujet de la personne immorale dont la vertu a défailli ; c'est le deuxième danger. De plus, chers amis, quelle que soit l'assemblée que la personne immorale approche — qu'il s'agisse d'une assemblée de nobles, de brahmanes, de chefs de famille ou d'ascètes — elle l'approche sans assurance et avec confusion ; c'est le troisième danger. De plus, chers amis, la personne immorale meurt dans la confusion ; c'est le quatrième danger. De plus, chers amis, la personne immorale, après la dissolution du corps et après la mort, renaît dans un état de privation, une mauvaise destination, le monde inférieur, ou l'enfer ; c'est le cinquième danger pour une personne immorale par suite de sa défaillance en vertu.

‘‘ปญฺจ อานิสํสา สีลวโต สีลสมฺปทาย. อิธาวุโส, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อปฺปมาทาธิกรณํ มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อธิคจฺฉติ, อยํ ปฐโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. ปุน จปรํ, อาวุโส, สีลวโต สีลสมฺปนฺนสฺส กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อยํ ทุติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. ปุน จปรํ, อาวุโส, สีลวา สีลสมฺปนฺโน ยญฺญเทว ปริสํ อุปสงฺกมติ ยทิ ขตฺติยปริสํ ยทิ พฺราหฺมณปริสํ ยทิ คหปติปริสํ ยทิ สมณปริสํ, วิสารโท อุปสงฺกมติ อมงฺกุภูโต, อยํ ตติโย อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. ปุน จปรํ, อาวุโส, สีลวา สีลสมฺปนฺโน อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, อยํ จตุตฺโถ อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย. ปุน จปรํ, อาวุโส, สีลวา สีลสมฺปนฺโน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ, อยํ ปญฺจโม อานิสํโส สีลวโต สีลสมฺปทาย.

« Il y a cinq bienfaits pour l'homme vertueux grâce à sa perfection de moralité. Ici, ô amis, l'homme vertueux, accompli dans la moralité, acquiert une grande fortune grâce à sa vigilance ; c'est le premier bienfait de la perfection de la moralité pour l'homme vertueux. De plus, ô amis, une excellente réputation se propage à propos de l'homme vertueux accompli dans la moralité ; c'est le deuxième bienfait de la perfection de la moralité pour l'homme vertueux. De plus, ô amis, quelle que soit l'assemblée que l'homme vertueux accompli dans la moralité approche, qu'il s'agisse d'une assemblée de guerriers, de brahmanes, de chefs de maison ou d'ascètes, il s'y présente avec assurance et sans confusion ; c'est le troisième bienfait de la perfection de la moralité pour l'homme vertueux. De plus, ô amis, l'homme vertueux accompli dans la moralité meurt sans égarement ; c'est le quatrième bienfait de la perfection de la moralité pour l'homme vertueux. De plus, ô amis, l'homme vertueux accompli dans la moralité, après la dissolution du corps et après la mort, renaît dans une destination heureuse, dans un monde céleste ; c'est le cinquième bienfait de la perfection de la moralité pour l'homme vertueux. »

‘‘โจทเกน, อาวุโส, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ. กาเลน วกฺขามิ โน อกาเลน, ภูเตน วกฺขามิ โน อภูเตน, สณฺเหน วกฺขามิ โน ผรุเสน, อตฺถสํหิเตน วกฺขามิ โน อนตฺถสํหิเตน, เมตฺตจิตฺเตน วกฺขามิ โน โทสนฺตเรนาติ. โจทเกน, อาวุโส, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน อิเม ปญฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺฐเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ.

« Ô amis, le moine qui désire en admonester un autre doit le faire après avoir établi en lui-même ces cinq qualités : “Je parlerai au moment opportun et non à contretemps ; je parlerai selon la vérité et non faussement ; je parlerai avec douceur et non avec rudesse ; je parlerai pour le bien et non sans profit ; je parlerai avec un cœur empreint de bienveillance et non avec colère.” Ô amis, le moine qui désire admonester autrui doit le faire après avoir établi en lui-même ces cinq qualités. »

๓๑๗. ‘‘ปญฺจ [Pg.198] ปธานิยงฺคานิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต, โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก, สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. อสโฐ โหติ อมายาวี, ยถาภูตํ อตฺตานํ อาวิกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ. อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมาทุกฺขกฺขยคามินิยา.

317. « Il y a cinq facteurs de l'effort. Ici, ô amis, un moine est doté de foi, il a foi en l'éveil du Tathāgata : “C'est ainsi que ce Bienheureux est digne, parfaitement éveillé, accompli dans la connaissance et la conduite, bien allé, connaisseur du monde, guide incomparable pour les hommes à dresser, maître des dieux et des hommes, éveillé, bienheureux.” Il est en bonne santé, peu affligé, doté d'une digestion régulière, ni trop froide ni trop chaude, mais équilibrée et propre à l'effort. Il n'est ni hypocrite ni trompeur, se montrant tel qu'il est réellement envers le Maître, envers les sages ou envers ses compagnons de vie sainte. Il demeure plein d'énergie, s'efforçant d'abandonner les états mentaux malhabiles et d'acquérir les états mentaux habiles, il est vigoureux, ferme dans ses efforts et persévérant dans la pratique du bien. Il est sage, doté de la sagesse qui perçoit la naissance et la disparition, une sagesse noble, pénétrante, menant parfaitement à l'extinction de la souffrance. »

๓๑๘. ‘‘ปญฺจ สุทฺธาวาสา – อวิหา, อตปฺปา, สุทสฺสา, สุทสฺสี, อกนิฏฺฐา.

318. « Les cinq demeures pures : Avihā, Atappā, Sudassā, Sudassī et Akaniṭṭhā. »

‘‘ปญฺจ อนาคามิโน – อนฺตราปรินิพฺพายี, อุปหจฺจปรินิพฺพายี, อสงฺขารปรินิพฺพายี, สสงฺขารปรินิพฺพายี, อุทฺธํโสโตอกนิฏฺฐคามี.

« Les cinq types de non-retournants : celui qui atteint le Parinibbāna durant la première moitié de sa vie céleste, celui qui l'atteint durant la seconde moitié, celui qui l'atteint sans effort, celui qui l'atteint avec effort, et celui qui remonte le courant vers le royaume Akaniṭṭhā. »

๓๑๙. ‘‘ปญฺจ เจโตขิลา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปฐโม เจโตขิโล. ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺเม กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ…เป… สงฺเฆ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ… สิกฺขาย กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ… สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย, อยํ ปญฺจโม เจโตขิโล.

319. « Il y a cinq friches mentales. Ici, ô amis, un moine doute du Maître, est perplexe, n'est pas convaincu et n'a pas confiance. Ô amis, pour le moine qui doute du Maître, qui est perplexe, non convaincu et sans confiance, son esprit ne s'incline pas vers l'ardeur, l'application, la persévérance et l'effort. Pour celui dont l'esprit ne s'incline pas ainsi, c'est la première friche mentale. De plus, ô amis, un moine doute de l'Enseignement... de la Communauté... de l'entraînement... ou bien il est en colère contre ses compagnons de vie sainte, mécontent, l'esprit offensé et hostile. Ô amis, pour le moine qui est en colère contre ses compagnons de vie sainte, mécontent, l'esprit offensé et hostile, son esprit ne s'incline pas vers l'ardeur, l'application, la persévérance et l'effort. Pour celui dont l'esprit ne s'incline pas ainsi, c'est la cinquième friche mentale. »

๓๒๐. ‘‘ปญฺจ เจตโสวินิพนฺธา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห [Pg.199] อวิคตตณฺโห. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ กาเมสุ อวีตราโค โหติ อวิคตจฺฉนฺโท อวิคตเปโม อวิคตปิปาโส อวิคตปริฬาโห อวิคตตณฺโห, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. อยํ ปฐโม เจตโส วินิพนฺโธ. ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ กาเย อวีตราโค โหติ…เป… รูเป อวีตราโค โหติ…เป… ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยาวทตฺถํ อุทราวเทหกํ ภุญฺชิตฺวา เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรติ…เป… ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ อญฺญตรํ เทวนิกายํ ปณิธาย พฺรหฺมจริยํ จรติ – ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา เทโว วา ภวิสฺสามิ เทวญฺญตโร วา’ติ, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. อยํ ปญฺจโม เจตโส วินิพนฺโธ.

320. « Il y a cinq entraves mentales. Ici, ô amis, un moine n'est pas libéré du désir, de l'attachement, de l'affection, de la soif, de la passion et de la convoitise pour les plaisirs sensuels. Pour ce moine, son esprit ne s'incline pas vers l'ardeur, l'application, la persévérance et l'effort. C'est la première entrave mentale. De plus, ô amis, un moine n'est pas libéré du désir pour son propre corps... pour les formes extérieures... De plus, ô amis, un moine, après avoir mangé à satiété jusqu'à remplir son ventre, s'adonne au plaisir du lit, au plaisir de se coucher sur le côté et au plaisir de la torpeur... De plus, ô amis, un moine mène la vie sainte en aspirant à renaître dans une certaine classe de divinités, se disant : “Par cette vertu, cette pratique, cette austérité ou cette vie sainte, je deviendrai un dieu ou l'un des êtres divins.” Pour ce moine dont l'esprit est ainsi tourné vers une renaissance divine, son esprit ne s'incline pas vers l'ardeur, l'application, la persévérance et l'effort. C'est la cinquième entrave mentale. »

‘‘ปญฺจินฺทฺริยานิ – จกฺขุนฺทฺริยํ, โสตินฺทฺริยํ, ฆานินฺทฺริยํ, ชิวฺหินฺทฺริยํ, กายินฺทฺริยํ.

« Les cinq facultés : la faculté de l'œil, la faculté de l'oreille, la faculté du nez, la faculté de la langue, la faculté du corps. »

‘‘อปรานิปิ ปญฺจินฺทฺริยานิ – สุขินฺทฺริยํ, ทุกฺขินฺทฺริยํ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ, โทมนสฺสินฺทฺริยํ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ.

« Cinq autres facultés : la faculté du plaisir, la faculté de la douleur, la faculté de la joie, la faculté de la tristesse, la faculté de l'équanimité. »

‘‘อปรานิปิ ปญฺจินฺทฺริยานิ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ.

« Cinq autres facultés : la faculté de la foi, la faculté de l'énergie, la faculté de la pleine conscience, la faculté de la concentration, la faculté de la sagesse. »

๓๒๑. ‘‘ปญฺจ นิสฺสรณิยา ธาตุโย. อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กาเม มนสิกโรโต กาเมสุ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. เนกฺขมฺมํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต เนกฺขมฺเม จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ กาเมหิ. เย จ กามปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ กามานํ นิสฺสรณํ.

321. « Il y a cinq éléments de délivrance. Ici, amis, lorsqu'un moine porte son attention sur les plaisirs sensuels, son esprit ne s'élance pas vers eux, ne s'y clarifie pas, ne s'y établit pas et ne s'y attache pas. Mais lorsqu'il porte son attention sur le renoncement (nekkhamma), son esprit s'élance vers le renoncement, s'y clarifie, s'y établit et s'y attache. Son esprit est alors bien dirigé, bien développé, bien émergé, bien libéré et détaché des plaisirs sensuels. Les taints (āsavā), les tourments et les fièvres qui surgissent en raison des plaisirs sensuels, il en est libéré ; il ne ressent plus ce genre de sensation douloureuse. Cela est déclaré comme la délivrance des plaisirs sensuels. »

‘‘ปุน [Pg.200] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน พฺยาปาทํ มนสิกโรโต พฺยาปาเท จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อพฺยาปาทํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อพฺยาปาเท จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ พฺยาปาเทน. เย จ พฺยาปาทปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ.

« De plus, amis, lorsqu'un moine porte son attention sur la malveillance, son esprit ne s'élance pas vers elle, ne s'y clarifie pas, ne s'y établit pas et ne s'y attache pas. Mais lorsqu'il porte son attention sur la non-malveillance (abyāpāda), son esprit s'élance vers la non-malveillance, s'y clarifie, s'y établit et s'y attache. Son esprit est alors bien dirigé, bien développé, bien émergé des entraves, bien libéré et détaché de la malveillance. Les taints, les tourments et les fièvres qui surgissent en raison de la malveillance, il en est libéré ; il ne ressent plus ce genre de sensation. Cela est déclaré comme la délivrance de la malveillance. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน วิเหสํ มนสิกโรโต วิเหสาย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อวิเหสํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อวิเหสาย จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ วิเหสาย. เย จ วิเหสาปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ วิเหสาย นิสฺสรณํ.

« De plus, amis, lorsqu'un moine porte son attention sur la cruauté, son esprit ne s'élance pas vers elle, ne s'y clarifie pas, ne s'y établit pas et ne s'y attache pas. Mais lorsqu'il porte son attention sur la non-cruauté (avihesā), son esprit s'élance vers la non-cruauté, s'y clarifie, s'y établit et s'y attache. Son esprit est alors bien dirigé, bien développé, bien émergé des entraves, bien libéré et détaché de la cruauté. Les taints, les tourments et les fièvres qui surgissent en raison de la cruauté, il en est libéré ; il ne ressent plus ce genre de sensation. Cela est déclaré comme la délivrance de la cruauté. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน รูเป มนสิกโรโต รูเปสุ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อรูปํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อรูเป จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ รูเปหิ. เย จ รูปปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ รูปานํ นิสฺสรณํ.

« De plus, amis, lorsqu'un moine porte son attention sur les formes, son esprit ne s'élance pas vers elles, ne s'y clarifie pas, ne s'y établit pas et ne s'y attache pas. Mais lorsqu'il porte son attention sur l'immatériel (arūpa), son esprit s'élance vers l'immatériel, s'y clarifie, s'y établit et s'y attache. Son esprit est alors bien dirigé, bien développé, bien émergé, bien libéré et détaché des formes. Les taints, les tourments et les fièvres qui surgissent en raison des formes, il en est libéré ; il ne ressent plus ce genre de sensation. Cela est déclaré comme la délivrance des formes. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน สกฺกายํ มนสิกโรโต สกฺกาเย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. สกฺกายนิโรธํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต สกฺกายนิโรเธ จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ สกฺกาเยน. เย จ สกฺกายปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ, น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ สกฺกายสฺส นิสฺสรณํ.

« De plus, amis, lorsqu'un moine porte son attention sur l'identité (sakkāya), son esprit ne s'élance pas vers elle, ne s'y clarifie pas, ne s'y établit pas et ne s'y attache pas. Mais lorsqu'il porte son attention sur la cessation de l'identité (sakkāyanirodha), son esprit s'élance vers la cessation de l'identité, s'y clarifie, s'y établit et s'y attache. Son esprit est alors bien dirigé, bien développé, bien émergé, bien libéré et détaché de l'identité. Les taints, les tourments et les fièvres qui surgissent en raison de l'identité, il en est libéré ; il ne ressent plus ce genre de sensation. Cela est déclaré comme la délivrance de l'identité. »

๓๒๒. ‘‘ปญฺจ วิมุตฺตายตนานิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี[Pg.201]. ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ ปฐมํ วิมุตฺตายตนํ.

322. « Il y a cinq bases de libération. Ici, amis, soit le Maître enseigne le Dhamma à un moine, soit un autre compagnon de vie sainte occupant la place de maître le lui enseigne. À mesure que le Maître ou le compagnon respecté lui enseigne le Dhamma, ce moine acquiert une compréhension du sens et une compréhension du texte du Dhamma. Pour celui qui comprend le sens et le texte, la joie (pāmojja) naît ; pour celui qui est joyeux, le ravissement (pīti) surgit ; pour celui dont l'esprit est ravi, le corps s'apaise ; celui dont le corps est apaisé éprouve du bonheur (sukha) ; et pour celui qui est heureux, l'esprit se concentre (samādhiyati). C'est là la première base de libération. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ…เป… อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ…เป… อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ…เป… อปิ จ ขฺวสฺส อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุโน อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ ปญฺจมํ วิมุตฺตายตนํ.

« De plus, amis, bien que ni le Maître ni un compagnon respecté ne lui enseignent le Dhamma, le moine enseigne aux autres en détail le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris... ou bien il récite en détail le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris... ou bien il réfléchit en son esprit, examine et contemple le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris... ou bien il a bien saisi un certain signe de concentration (samādhinimitta), l'a bien considéré, bien retenu et bien pénétré par la sagesse. À mesure qu'il saisit bien ce signe de concentration, le moine acquiert une compréhension du sens et une compréhension du texte du Dhamma. Pour celui qui comprend le sens et le texte, la joie naît ; pour celui qui est joyeux, le ravissement surgit ; pour celui dont l'esprit est ravi, le corps s'apaise ; celui dont le corps est apaisé éprouve du bonheur ; et pour celui qui est heureux, l'esprit se concentre. C'est là la cinquième base de libération. »

‘‘ปญฺจ วิมุตฺติปริปาจนียา สญฺญา – อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา.

« Il y a cinq perceptions qui mènent la libération à maturité : la perception de l'impermanence, la perception de la souffrance dans l'impermanence, la perception du non-soi dans la souffrance, la perception de l'abandon et la perception du détachement (virāga). »

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปญฺจ ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

« Amis, ces cinq enseignements ont été parfaitement exposés par le Bienheureux qui sait et qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. En ce qui les concerne, nous devrions tous réciter ensemble sans dispute... pour le bien, le profit et le bonheur des dieux et des hommes. »

ฉกฺกํ

« Le Groupe des Six »

๓๒๓. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ฉ ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ฉ?

323. « Amis, il y a six enseignements parfaitement exposés par le Bienheureux qui sait et qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. En ce qui les concerne, nous devrions tous réciter ensemble sans dispute... pour le bien, le profit et le bonheur des dieux et des hommes. Quels sont ces six ? »

‘‘ฉ อชฺฌตฺติกานิ [Pg.202] อายตนานิ – จกฺขายตนํ, โสตายตนํ, ฆานายตนํ, ชิวฺหายตนํ, กายายตนํ, มนายตนํ.

« Les six bases internes : la base de l'œil, la base de l'oreille, la base du nez, la base de la langue, la base du corps et la base de l'esprit (manāyatana). »

‘‘ฉ พาหิรานิ อายตนานิ – รูปายตนํ, สทฺทายตนํ, คนฺธายตนํ, รสายตนํ, โผฏฺฐพฺพายตนํ, ธมฺมายตนํ.

« Les six bases externes : la base de la forme, la base du son, la base de l'odeur, la base de la saveur, la base du tangible et la base des phénomènes (dhammāyatana). »

‘‘ฉ วิญฺญาณกายา – จกฺขุวิญฺญาณํ, โสตวิญฺญาณํ, ฆานวิญฺญาณํ, ชิวฺหาวิญฺญาณํ, กายวิญฺญาณํ, มโนวิญฺญาณํ.

« Les six classes de conscience : la conscience visuelle, la conscience auditive, la conscience olfactive, la conscience gustative, la conscience tactile et la conscience mentale. »

‘‘ฉ ผสฺสกายา – จกฺขุสมฺผสฺโส, โสตสมฺผสฺโส, ฆานสมฺผสฺโส, ชิวฺหาสมฺผสฺโส, กายสมฺผสฺโส, มโนสมฺผสฺโส.

« Les six classes de contact : le contact visuel, le contact auditif, le contact olfactif, le contact gustatif, le contact tactile et le contact mental. »

‘‘ฉ เวทนากายา – จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา, โสตสมฺผสฺสชา เวทนา, ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา, ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา, กายสมฺผสฺสชา เวทนา, มโนสมฺผสฺสชา เวทนา.

Six groupes de sensations : sensation née du contact oculaire, sensation née du contact auriculaire, sensation née du contact olfactif, sensation née du contact gustatif, sensation née du contact corporel, sensation née du contact mental.

‘‘ฉ สญฺญากายา – รูปสญฺญา, สทฺทสญฺญา, คนฺธสญฺญา, รสสญฺญา, โผฏฺฐพฺพสญฺญา, ธมฺมสญฺญา.

Six groupes de perceptions : perception des formes, perception des sons, perception des odeurs, perception des saveurs, perception des tangibles, perception des phénomènes mentaux.

‘‘ฉ สญฺเจตนากายา – รูปสญฺเจตนา, สทฺทสญฺเจตนา, คนฺธสญฺเจตนา, รสสญฺเจตนา, โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา, ธมฺมสญฺเจตนา.

Six groupes de volitions : volition concernant les formes, volition concernant les sons, volition concernant les odeurs, volition concernant les saveurs, volition concernant les tangibles, volition concernant les phénomènes mentaux.

‘‘ฉ ตณฺหากายา – รูปตณฺหา, สทฺทตณฺหา, คนฺธตณฺหา, รสตณฺหา, โผฏฺฐพฺพตณฺหา, ธมฺมตณฺหา.

Six groupes de soifs : soif des formes, soif des sons, soif des odeurs, soif des saveurs, soif des tangibles, soif des phénomènes mentaux.

๓๒๔. ‘‘ฉ อคารวา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส; ธมฺเม อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส; สงฺเฆ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส; สิกฺขาย อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส; อปฺปมาเท อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส; ปฏิสนฺถาเร อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส.

324. Six formes d'irrespect. Ici, chers amis, un moine vit sans respect et sans déférence envers le Maître ; il vit sans respect et sans déférence envers le Dhamma ; il vit sans respect et sans déférence envers le Sangha ; il vit sans respect et sans déférence envers l'entraînement ; il vit sans respect et sans déférence envers la vigilance ; il vit sans respect et sans déférence envers l'hospitalité.

‘‘ฉ คารวา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส; ธมฺเม สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส; สงฺเฆ สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส; สิกฺขาย สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส; อปฺปมาเท สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส; ปฏิสนฺถาเร สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส.

Six formes de respect. Ici, chers amis, un moine vit avec respect et avec déférence envers le Maître ; il vit avec respect et avec déférence envers le Dhamma ; il vit avec respect et avec déférence envers le Sangha ; il vit avec respect et avec déférence envers l'entraînement ; il vit avec respect et avec déférence envers la vigilance ; il vit avec respect et avec déférence envers l'hospitalité.

‘‘ฉ โสมนสฺสูปวิจารา[Pg.203]. จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา โสมนสฺสฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ; โสเตน สทฺทํ สุตฺวา… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา. มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย โสมนสฺสฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ.

Six modes d'exploration mentale accompagnés de joie. Ayant vu une forme avec l'œil, il explore une forme qui est une base de joie ; ayant entendu un son avec l'oreille... ayant senti une odeur avec le nez... ayant goûté une saveur avec la langue... ayant touché un tangible avec le corps ; ayant connu un phénomène mental avec l'esprit, il explore un phénomène mental qui est une base de joie.

‘‘ฉ โทมนสฺสูปวิจารา. จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา โทมนสฺสฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย โทมนสฺสฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ.

Six modes d'exploration mentale accompagnés de tristesse. Ayant vu une forme avec l'œil, il explore une forme qui est une base de tristesse... [et ainsi de suite pour les autres sens]... ayant connu un phénomène mental avec l'esprit, il explore un phénomène mental qui est une base de tristesse.

‘‘ฉ อุเปกฺขูปวิจารา. จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา อุเปกฺขาฏฺฐานิยํ รูปํ อุปวิจรติ…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย อุเปกฺขาฏฺฐานิยํ ธมฺมํ อุปวิจรติ.

Six modes d'exploration mentale accompagnés d'équanimité. Ayant vu une forme avec l'œil, il explore une forme qui est une base d'équanimité... [et ainsi de suite pour les autres sens]... ayant connu un phénomène mental avec l'esprit, il explore un phénomène mental qui est une base d'équanimité.

‘‘ฉ สารณียา ธมฺมา. อิธาวุโส, ภิกฺขุโน เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

Six principes de concorde. Ici, chers amis, un moine manifeste envers ses compagnons de vie sainte des actes corporels empreints de bienveillance, tant en public qu'en privé. Ce principe est digne de mémoire, il inspire l'affection et le respect, et il conduit à l'entraide, à l'absence de conflit, à la concorde et à l'unité.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน เมตฺตํ วจีกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

De plus, chers amis, un moine manifeste envers ses compagnons de vie sainte des actes verbaux empreints de bienveillance, tant en public qu'en privé. Ce principe est aussi digne de mémoire... et conduit à l'unité.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

De plus, chers amis, un moine manifeste envers ses compagnons de vie sainte des actes mentaux empreints de bienveillance, tant en public qu'en privé. Ce principe est aussi digne de mémoire... et conduit à l'unité.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ, ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี โหติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

De plus, chers amis, pour ce qui est des gains légitimes, obtenus conformément au Dhamma, jusqu'au simple contenu de son bol à aumônes, le moine ne les consomme pas sans les partager, mais il les partage avec ses compagnons vertueux de vie sainte. Ce principe aussi est digne de mémoire... et conduit à l'unité.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ, ตถารูเปสุ สีเลสุ สีลสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

De plus, chers amis, le moine possède des vertus sans brèche, sans faille, sans tache, sans souillure, libératrices, louées par les sages, non soumises à l'attachement, propices à la concentration ; il vit en communion de vertu avec ses compagnons de vie sainte dans de telles vertus, tant en public qu'en privé. Ce principe aussi est digne de mémoire... et conduit à l'unité.

‘‘ปุน [Pg.204] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย, ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

De plus, chers amis, le moine possède cette vue noble qui mène à la libération, qui conduit celui qui la met en pratique à la cessation complète de la souffrance ; il vit en communion de vue avec ses compagnons de vie sainte dans une telle vue, tant en public qu'en privé. Ce principe aussi est digne de mémoire, il inspire l'affection et le respect, et il conduit à l'entraide, à l'absence de conflit, à la concorde et à l'unité.

๓๒๕. ฉ วิวาทมูลานิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุ โกธโน โหติ อุปนาหี. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ โกธโน โหติ อุปนาหี, โส สตฺถริปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเมปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขายปิ น ปริปูรการี โหติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเม อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขาย น ปริปูรการี, โส สงฺเฆ วิวาทํ ชเนติ. โย โหติ วิวาโท พหุชนอหิตาย พหุชนอสุขาย อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, อาวุโส, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, อาวุโส, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานาย วายเมยฺยาถ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, อาวุโส, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา น สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, อาวุโส, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสวาย ปฏิปชฺเชยฺยาถ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสโว โหติ.

325. Six racines de dispute. Ici, chers amis, un moine est colérique et rancunier. Un tel moine, chers amis, qui est colérique et rancunier, vit sans respect et sans déférence envers le Maître, envers le Dhamma et envers le Sangha, et il n'accomplit pas pleinement l'entraînement. Ce moine, chers amis, qui ne respecte pas le Maître, le Dhamma, le Sangha et n'accomplit pas l'entraînement, engendre une dispute au sein du Sangha. Une telle dispute tend au détriment et au malheur de la multitude, au préjudice, au dommage et à la souffrance des dieux et des hommes. Si, chers amis, vous percevez une telle racine de dispute, soit en vous-mêmes, soit à l'extérieur, vous devez alors vous efforcer d'abandonner cette mauvaise racine de dispute. Si, chers amis, vous ne percevez pas une telle racine de dispute, soit en vous-mêmes, soit à l'extérieur, vous devez alors pratiquer de manière à ce que cette mauvaise racine de dispute ne s'infiltre pas à l'avenir. C'est ainsi que l'on abandonne cette mauvaise racine de dispute, et c'est ainsi qu'elle ne se propage pas à l'avenir.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ มกฺขี โหติ ปฬาสี…เป… อิสฺสุกี โหติ มจฺฉรี…เป… สโฐ โหติ มายาวี… ปาปิจฺโฉ โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐี… สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี…เป… โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สนฺทิฏฺฐิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี, โส สตฺถริปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเมปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขายปิ น ปริปูรการี โหติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเม อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส[Pg.205], สิกฺขาย น ปริปูรการี, โส สงฺเฆ วิวาทํ ชเนติ. โย โหติ วิวาโท พหุชนอหิตาย พหุชนอสุขาย อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, อาวุโส, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, อาวุโส, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานาย วายเมยฺยาถ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห, อาวุโส, วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา น สมนุปสฺเสยฺยาถ. ตตฺร ตุมฺเห, อาวุโส, ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสวาย ปฏิปชฺเชยฺยาถ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสโว โหติ.

« De plus, chers amis, un moine est dénigrant et malveillant… envieux et avare… fourbe et trompeur… ayant de mauvais désirs et des vues fausses… s’attachant à ses propres vues, les tenant fermement et y renonçant difficilement. Chers amis, ce moine qui s’attache à ses propres vues, les tient fermement et y renonce difficilement, vit sans respect ni déférence envers le Maître, sans respect ni déférence envers le Dhamma, sans respect ni déférence envers le Sangha, et ne s'accomplit pas dans l’entraînement. Chers amis, ce moine qui vit sans respect ni déférence envers le Maître, le Dhamma et le Sangha, et qui ne s'accomplit pas dans l’entraînement, engendre des disputes au sein du Sangha. Une telle dispute est pour le malheur du grand nombre, pour le mal-être du grand nombre, pour le préjudice, le dommage et la souffrance des divinités et des hommes. Chers amis, si vous observez une telle racine de dispute, qu’elle soit interne ou externe, vous devez alors vous efforcer d’abandonner cette racine de dispute malfaisante. Chers amis, si vous n’observez pas une telle racine de dispute, qu’elle soit interne ou externe, vous devez alors pratiquer de sorte que cette racine de dispute malfaisante ne se propage pas à l’avenir. C’est ainsi que survient l’abandon de cette racine de dispute malfaisante, et c’est ainsi que l’on prévient sa propagation future. »

‘‘ฉ ธาตุโย – ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ, อากาสธาตุ, วิญฺญาณธาตุ.

« Six éléments : l’élément terre, l’élément eau, l’élément feu, l’élément air, l’élément espace, l’élément conscience. »

๓๒๖. ‘‘ฉ นิสฺสรณิยา ธาตุโย. อิธาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘เมตฺตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, อถ จ ปน เม พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหวํ’, ติสฺส วจนีโย, ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส, ยํ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย. อถ จ ปนสฺส พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, พฺยาปาทสฺส, ยทิทํ เมตฺตา เจโตวิมุตฺตี’ติ.

326. « Six éléments de délivrance. Ici, chers amis, un moine pourrait dire : “Bien que la libération de l’esprit par la bienveillance ait été développée par moi, cultivée, pratiquée comme un véhicule, établie comme une base, exercée, accumulée et bien entreprise, la malveillance continue pourtant d’envahir mon esprit et d’y demeurer.” On devrait lui répondre : “Ne dis pas cela, ami ! Ne calomnie pas le Bienheureux, car calomnier le Bienheureux n’est pas une bonne chose ; le Bienheureux ne dirait jamais une telle chose. C’est impossible, ami, il est exclu que, si la libération de l’esprit par la bienveillance a été développée, cultivée, pratiquée comme un véhicule, établie comme une base, exercée, accumulée et bien entreprise, la malveillance puisse encore envahir son esprit et y demeurer ; cela ne peut se produire. Car cette libération de l’esprit par la bienveillance est la délivrance de la malveillance.” »

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘กรุณา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อถ จ ปน เม วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ, โส ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ อาวุโส, อนวกาโส, ยํ กรุณาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย [Pg.206] อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย, อถ จ ปนสฺส วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, วิเหสาย, ยทิทํ กรุณา เจโตวิมุตฺตี’ติ.

« Ici encore, chers amis, un moine pourrait dire : “Bien que la libération de l’esprit par la compassion ait été développée par moi, cultivée, pratiquée comme un véhicule, établie comme une base, exercée, accumulée et bien entreprise, la cruauté continue pourtant d’envahir mon esprit et d’y demeurer.” On devrait lui répondre : “Ne dis pas cela, ami ! Ne calomnie pas le Bienheureux, car calomnier le Bienheureux n’est pas une bonne chose ; le Bienheureux ne dirait jamais une telle chose. C’est impossible, ami, il est exclu que, si la libération de l’esprit par la compassion a été développée, cultivée, pratiquée comme un véhicule, établie comme une base, exercée, accumulée et bien entreprise, la cruauté puisse encore envahir son esprit et y demeurer ; cela ne peut se produire. Car cette libération de l’esprit par la compassion est la délivrance de la cruauté.” »

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘มุทิตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อถ จ ปน เม อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ, โส ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส, ยํ มุทิตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย, อถ จ ปนสฺส อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, อรติยา, ยทิทํ มุทิตา เจโตวิมุตฺตี’ติ.

« Ici encore, chers amis, un moine pourrait dire : “Bien que la libération de l’esprit par la joie altruiste ait été développée par moi, cultivée, pratiquée comme un véhicule, établie comme une base, exercée, accumulée et bien entreprise, le mécontentement continue pourtant d’envahir mon esprit et d’y demeurer.” On devrait lui répondre : “Ne dis pas cela, ami ! Ne calomnie pas le Bienheureux, car calomnier le Bienheureux n’est pas une bonne chose ; le Bienheureux ne dirait jamais une telle chose. C’est impossible, ami, il est exclu que, si la libération de l’esprit par la joie altruiste a été développée, cultivée, pratiquée comme un véhicule, établie comme une base, exercée, accumulée et bien entreprise, le mécontentement puisse encore envahir son esprit et d’y demeurer ; cela ne peut se produire. Car cette libération de l’esprit par la joie altruiste est la délivrance du mécontentement.” »

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อุเปกฺขา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อถ จ ปน เม ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส, ยํ อุเปกฺขาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย, อถ จ ปนสฺส ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, ราคสฺส, ยทิทํ อุเปกฺขา เจโตวิมุตฺตี’ติ.

« Ici encore, chers amis, un moine pourrait dire : “Bien que la libération de l’esprit par l’équanimité ait été développée par moi, cultivée, pratiquée comme un véhicule, établie comme une base, exercée, accumulée et bien entreprise, la passion continue pourtant d’envahir mon esprit et d’y demeurer.” On devrait lui répondre : “Ne dis pas cela, ami ! Ne calomnie pas le Bienheureux, car calomnier le Bienheureux n’est pas une bonne chose ; le Bienheureux ne dirait jamais une telle chose. C’est impossible, ami, il est exclu que, si la libération de l’esprit par l’équanimité a été développée, cultivée, pratiquée comme un véhicule, établie comme une base, exercée, accumulée et bien entreprise, la passion puisse encore envahir son esprit et y demeurer ; cela ne peut se produire. Car cette libération de l’esprit par l’équanimité est la délivrance de la passion.” »

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อนิมิตฺตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อถ จ ปน เม นิมิตฺตานุสาริ วิญฺญาณํ โหตี’ติ. โส ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส, ยํ อนิมิตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย, อถ จ ปนสฺส นิมิตฺตานุสาริ [Pg.207] วิญฺญาณํ ภวิสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, สพฺพนิมิตฺตานํ, ยทิทํ อนิมิตฺตา เจโตวิมุตฺตี’ติ.

« Ici encore, chers amis, un moine pourrait dire : “Bien que la libération de l’esprit sans signe ait été développée par moi, cultivée, pratiquée comme un véhicule, établie comme une base, exercée, accumulée et bien entreprise, ma conscience continue pourtant de suivre les signes.” On devrait lui répondre : “Ne dis pas cela, ami ! Ne calomnie pas le Bienheureux, car calomnier le Bienheureux n’est pas une bonne chose ; le Bienheureux ne dirait jamais une telle chose. C’est impossible, ami, il est exclu que, si la libération de l’esprit sans signe a été développée, cultivée, pratiquée comme un véhicule, établie comme une base, exercée, accumulée et bien entreprise, sa conscience puisse encore suivre les signes ; cela ne peut se produire. Car cette libération de l’esprit sans signe est la délivrance de tous les signes.” »

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อสฺมีติ โข เม วิคตํ, อยมหมสฺมีติ น สมนุปสฺสามิ, อถ จ ปน เม วิจิกิจฺฉากถงฺกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส, ยํ อสฺมีติ วิคเต อยมหมสฺมีติ อสมนุปสฺสโต, อถ จ ปนสฺส วิจิกิจฺฉากถงฺกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, วิจิกิจฺฉากถงฺกถาสลฺลสฺส, ยทิทํ อสฺมิมานสมุคฺฆาโต’ติ.

« Ici, chers amis, un moine pourrait dire ceci : ‘La pensée du « je suis » s’est dissipée en moi, je ne considère pas que « je suis ceci », et pourtant le dard du doute et de l’incertitude envahit mon esprit et y demeure.’ On devrait lui répondre : ‘Ne dis pas cela, que le vénérable ne s’exprime pas ainsi, ne calomnie pas le Bienheureux ; car calomnier le Bienheureux n’est pas une bonne chose, et le Bienheureux ne parlerait pas de la sorte. C’est une chose impossible, chers amis, il n’y a aucune possibilité que, alors que la pensée du « je suis » s’est dissipée et que l’on ne considère plus « je suis ceci », le dard du doute et de l’incertitude envahisse l’esprit et y demeure ; une telle situation ne se produit pas. Car, chers amis, l’éradication de la vanité du « je suis » est précisément la libération hors du dard du doute et de l’incertitude.’ »

๓๒๗. ‘‘ฉ อนุตฺตริยานิ – ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ, ปาริจริยานุตฺตริยํ, อนุสฺสตานุตฺตริยํ.

327. « Six suprématies : la suprématie de la vision, la suprématie de l’audition, la suprématie du gain, la suprématie de l’apprentissage, la suprématie du service, la suprématie de la commémoration. »

‘‘ฉ อนุสฺสติฏฺฐานานิ – พุทฺธานุสฺสติ, ธมฺมานุสฺสติ, สงฺฆานุสฺสติ, สีลานุสฺสติ, จาคานุสฺสติ, เทวตานุสฺสติ.

« Six sujets de commémoration : la commémoration du Bouddha, la commémoration du Dhamma, la commémoration du Saṅgha, la commémoration de la vertu, la commémoration de la générosité, la commémoration des divinités. »

๓๒๘. ‘‘ฉ สตตวิหารา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน.

328. « Six demeures constantes. Ici, chers amis, un moine, ayant vu une forme avec l’œil, n’est ni joyeux ni affligé, mais demeure équanime, attentif et lucide. Ayant entendu un son avec l’oreille... (etc.)... ayant connu un phénomène avec l’esprit, il n’est ni joyeux ni affligé, mais demeure équanime, attentif et lucide. »

๓๒๙. ‘‘ฉฬาภิชาติโย. อิธาวุโส, เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโก สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโก สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโก สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโก สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโก สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ. อิธ ปนาวุโส, เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโก สมาโน [Pg.208] อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ.

329. « Six types de lignées. Ici, chers amis, tel individu issu d’une lignée sombre produit un état sombre. Ici, chers amis, tel individu issu d’une lignée sombre produit un état clair. Ici, chers amis, tel individu issu d’une lignée sombre produit le Nibbāna, qui n’est ni sombre ni clair. Ici, chers amis, tel individu issu d’une lignée claire produit un état clair. Ici, chers amis, tel individu issu d’une lignée claire produit un état sombre. Ici, chers amis, tel individu issu d’une lignée claire produit le Nibbāna, qui n’est ni sombre ni clair. »

‘‘ฉ นิพฺเพธภาคิยา สญฺญา – อนิจฺจสญฺญา อนิจฺเจ, ทุกฺขสญฺญา ทุกฺเข, อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา.

« Six perceptions menant à la pénétration : la perception de l’impermanence, la perception de la souffrance dans l’impermanence, la perception du non-soi dans la souffrance, la perception de l’abandon, la perception du détachement, la perception de la cessation. »

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ฉ ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

« Chers amis, ce sont là les six enseignements qui ont été parfaitement énoncés par le Bienheureux, celui qui sait et qui voit, l’Arahant, le Parfaitement Éveillé ; sur lesquels nous devons tous réciter en chœur... pour le bien, le profit et le bonheur des divinités et des hommes. »

สตฺตกํ

« Le Groupe des Sept »

๓๓๐. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺต ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม สตฺต?

330. « Chers amis, il y a sept enseignements qui ont été parfaitement énoncés par le Bienheureux, celui qui sait et qui voit, l’Arahant, le Parfaitement Éveillé ; sur lesquels nous devons tous réciter en chœur... pour le bien, le profit et le bonheur des divinités et des hommes. Quels sont ces sept ? »

‘‘สตฺต อริยธนานิ – สทฺธาธนํ, สีลธนํ, หิริธนํ, โอตฺตปฺปธนํ, สุตธนํ, จาคธนํ, ปญฺญาธนํ.

« Sept trésors des nobles : le trésor de la foi, le trésor de la vertu, le trésor de la pudeur morale, le trésor de la crainte de mal faire, le trésor de la connaissance apprise, le trésor de la générosité, le trésor de la sagesse. »

‘‘สตฺต โพชฺฌงฺคา – สติสมฺโพชฺฌงฺโค, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค, วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค, ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค, ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค, สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค, อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค.

« Sept facteurs d’éveil : le facteur d’éveil de la pleine conscience, le facteur d’éveil de l’investigation des phénomènes, le facteur d’éveil de l’énergie, le facteur d’éveil de la joie, le facteur d’éveil de la tranquillité, le facteur d’éveil de la concentration, le facteur d’éveil de l’équanimité. »

‘‘สตฺต สมาธิปริกฺขารา – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ.

« Sept requisits de la concentration : la vue juste, la pensée juste, la parole juste, l’action juste, les moyens d’existence justes, l’effort juste, la pleine conscience juste. »

‘‘สตฺต อสทฺธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, อปฺปสฺสุโต โหติ, กุสีโต โหติ, มุฏฺฐสฺสติ โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ.

« Sept qualités de l’homme indigne : ici, chers amis, un moine est sans foi, sans pudeur morale, sans crainte de mal faire, peu instruit, paresseux, distrait et dépourvu de sagesse. »

‘‘สตฺต สทฺธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, หิริมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, อุปฏฺฐิตสฺสติ โหติ, ปญฺญวา โหติ.

« Sept qualités de l’homme de bien : ici, chers amis, un moine est pourvu de foi, pourvu de pudeur morale, pourvu de crainte de mal faire, grandement instruit, possède l’énergie ardente, est établi dans la pleine conscience et pourvu de sagesse. »

‘‘สตฺต สปฺปุริสธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺมญฺญู จ โหติ อตฺถญฺญู จ อตฺตญฺญู จ มตฺตญฺญู จ กาลญฺญู จ ปริสญฺญู จ ปุคฺคลญฺญู จ.

« Sept qualités de l’homme intègre : ici, chers amis, un moine connaît le texte, il connaît le sens, il connaît soi-même, il connaît la mesure, il connaît le moment opportun, il connaît l’assemblée et il connaît les individus. »

๓๓๑. ‘‘สตฺต [Pg.209] นิทฺทสวตฺถูนิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สิกฺขาสมาทาเน ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ สิกฺขาสมาทาเน อวิคตเปโม. ธมฺมนิสนฺติยา ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ ธมฺมนิสนฺติยา อวิคตเปโม. อิจฺฉาวินเย ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ อิจฺฉาวินเย อวิคตเปโม. ปฏิสลฺลาเน ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ ปฏิสลฺลาเน อวิคตเปโม. วีริยารมฺเภ ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ วีริยารมฺเภ อวิคตเปโม. สติเนปกฺเก ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ สติเนปกฺเก อวิคตเปโม. ทิฏฺฐิปฏิเวเธ ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ ทิฏฺฐิปฏิเวเธ อวิคตเปโม.

331. « Sept fondements de la distinction. Ici, chers amis, un moine possède un désir ardent pour entreprendre l’entraînement, et son affection pour cet engagement demeure inaltérable pour l’avenir. Il possède un désir ardent pour l’examen du Dhamma, et son affection pour cela demeure inaltérable. Il possède un désir ardent pour l’élimination des désirs... pour la solitude... pour l’application de l’énergie... pour la pleine conscience et le discernement... pour la pénétration de la vision, et son affection pour cela demeure inaltérable pour l’avenir. »

‘‘สตฺต สญฺญา – อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, อสุภสญฺญา, อาทีนวสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา.

« Sept perceptions : la perception de l’impermanence, la perception du non-soi, la perception de la laideur, la perception du danger, la perception de l’abandon, la perception du détachement, la perception de la cessation. »

‘‘สตฺต พลานิ – สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, หิริพลํ, โอตฺตปฺปพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ.

« Sept pouvoirs : le pouvoir de la foi, le pouvoir de l’énergie, le pouvoir de la pudeur morale, le pouvoir de la crainte de mal faire, le pouvoir de la pleine conscience, le pouvoir de la concentration, le pouvoir de la sagesse. »

๓๓๒. ‘‘สตฺต วิญฺญาณฏฺฐิติโย. สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

332. « Sept stations de la conscience. Chers amis, il y a des êtres aux corps divers et aux perceptions diverses, comme les humains, certaines divinités et certains êtres déchus. C’est la première station de la conscience. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

« Chers amis, il y a des êtres aux corps divers et aux perceptions identiques, comme les divinités du cortège de Brahmā nés pour la première fois. C’est la deuxième station de la conscience. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

« Chers amis, il y a des êtres aux corps identiques et aux perceptions diverses, comme les divinités Ābhassara. C’est la troisième station de la conscience. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

« Chers amis, il y a des êtres aux corps identiques et aux perceptions identiques, comme les divinités Subhakiṇha. C’est la quatrième station de la conscience. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ปญฺจมี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

« Chers amis, il y a des êtres qui, par le dépassement complet des perceptions de la forme, par la disparition des perceptions de résistance, par la non-attention aux perceptions de la diversité, pensant : ‘l’espace est infini’, sont parvenus à la sphère de l’espace infini. C’est la cinquième station de la conscience. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺฐี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

« Chers amis, il y a des êtres qui, par le dépassement complet de la sphère de l’espace infini, pensant : ‘la conscience est infinie’, sont parvenus à la sphère de la conscience infinie. C’est la sixième station de la conscience. »

‘‘สนฺตาวุโส[Pg.210], สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปคา. อยํ สตฺตมี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

« Chers amis, il y a des êtres qui, par le dépassement complet de la sphère de la conscience infinie, pensant : ‘il n’y a rien’, sont parvenus à la sphère du néant. C’est la septième station de la conscience. »

‘‘สตฺต ปุคฺคลา ทกฺขิเณยฺยา – อุภโตภาควิมุตฺโต, ปญฺญาวิมุตฺโต, กายสกฺขิ, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต, ธมฺมานุสารี, สทฺธานุสารี.

Sept personnes sont dignes de dons : celui qui est libéré des deux côtés, celui qui est libéré par la sagesse, le témoin corporel, celui qui a atteint la vision, celui qui est libéré par la foi, celui qui suit le Dhamma et celui qui suit par la foi.

‘‘สตฺต อนุสยา – กามราคานุสโย, ปฏิฆานุสโย, ทิฏฺฐานุสโย, วิจิกิจฺฉานุสโย, มานานุสโย, ภวราคานุสโย, อวิชฺชานุสโย.

Sept tendances sous-jacentes : la tendance au désir sensuel, la tendance à l'aversion, la tendance aux vues, la tendance au doute, la tendance à la vanité, la tendance au désir d'exister et la tendance à l'ignorance.

‘‘สตฺต สญฺโญชนานิ – อนุนยสญฺโญชนํ, ปฏิฆสญฺโญชนํ, ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ, วิจิกิจฺฉาสญฺโญชนํ, มานสญฺโญชนํ, ภวราคสญฺโญชนํ, อวิชฺชาสญฺโญชนํ.

Sept entraves : l'entrave de l'attrait, l'entrave de l'aversion, l'entrave des vues, l'entrave du doute, l'entrave de la vanité, l'entrave du désir d'exister et l'entrave de l'ignorance.

‘‘สตฺต อธิกรณสมถา – อุปฺปนฺนุปฺปนฺนานํ อธิกรณานํ สมถาย วูปสมาย สมฺมุขาวินโย ทาตพฺโพ, สติวินโย ทาตพฺโพ, อมูฬฺหวินโย ทาตพฺโพ, ปฏิญฺญาย กาเรตพฺพํ, เยภุยฺยสิกา, ตสฺสปาปิยสิกา, ติณวตฺถารโก.

Sept moyens d'apaiser les litiges : pour l'apaisement et la cessation des litiges qui surgissent, on doit appliquer la procédure en présence, la procédure de la mémoire, la procédure d'absence de folie, la procédure selon l'aveu, la procédure à la majorité, la procédure pour mauvaise conduite et la procédure de recouvrement par l'herbe.

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สตฺต ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

Ces sept choses, amis, ont été bien exposées par le Béni, celui qui sait et qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé ; là, tous doivent réciter ensemble... [pour le bien, le profit et le bonheur des dieux et des hommes].

ทุติยภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

Fin de la deuxième section de récitation.

อฏฺฐกํ

Le Groupe des Huit

๓๓๓. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อฏฺฐ ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม อฏฺฐ?

333. Amis, il y a huit choses bien exposées par le Béni, celui qui sait et qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé ; là, tous doivent réciter ensemble... [pour le bien, le profit et le bonheur des dieux et des hommes]. Quelles sont ces huit ?

‘‘อฏฺฐ มิจฺฉตฺตา – มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉากมฺมนฺโต, มิจฺฉาอาชีโว, มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสติ, มิจฺฉาสมาธิ.

Huit états erronés : la vue erronée, la pensée erronée, la parole erronée, l'action erronée, les moyens d'existence erronés, l'effort erroné, l'attention erronée et la concentration erronée.

‘‘อฏฺฐ [Pg.211] สมฺมตฺตา – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ.

Huit états corrects : la vue correcte, la pensée correcte, la parole correcte, l'action correcte, les moyens d'existence corrects, l'effort correct, l'attention correcte et la concentration correcte.

‘‘อฏฺฐ ปุคฺคลา ทกฺขิเณยฺยา – โสตาปนฺโน, โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; สกทาคามี, สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; อนาคามี, อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; อรหา, อรหตฺตผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน.

Huit personnes sont dignes de dons : celui qui est entré dans le courant et celui qui pratique pour la réalisation du fruit de l'entrée dans le courant ; celui qui revient une fois et celui qui pratique pour la réalisation du fruit du retour unique ; celui qui ne revient plus et celui qui pratique pour la réalisation du fruit du non-retour ; l'Arahant et celui qui pratique pour la réalisation du fruit de l'état d'Arahant.

๓๓๔. ‘‘อฏฺฐ กุสีตวตฺถูนิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กาตพฺพํ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กมฺมํ โข เม กาตพฺพํ ภวิสฺสติ, กมฺมํ โข ปน เม กโรนฺตสฺส กาโย กิลมิสฺสติ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ ปฐมํ กุสีตวตฺถุ.

334. Huit motifs de paresse. Ici, amis, un moine doit accomplir une tâche. Il se dit : 'Je vais avoir une tâche à accomplir ; mais en l'accomplissant, mon corps se fatiguera. Eh bien, je vais m'allonger !' Il s'allonge et ne déploie pas d'énergie pour atteindre ce qui n'a pas été atteint, pour obtenir ce qui n'a pas été obtenu, pour réaliser ce qui n'a pas été réalisé. C'est le premier motif de paresse.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กตํ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข กมฺมํ อกาสึ, กมฺมํ โข ปน เม กโรนฺตสฺส กาโย กิลนฺโต, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ…เป… อิทํ ทุติยํ กุสีตวตฺถุ.

De plus, amis, un moine a accompli une tâche. Il se dit : 'J'ai accompli une tâche ; en l'ayant faite, mon corps est fatigué. Eh bien, je vais m'allonger !' Il s'allonge et ne déploie pas d'énergie... C'est le deuxième motif de paresse.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คนฺตพฺโพ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มคฺโค โข เม คนฺตพฺโพ ภวิสฺสติ, มคฺคํ โข ปน เม คจฺฉนฺตสฺส กาโย กิลมิสฺสติ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ… อิทํ ตติยํ กุสีตวตฺถุ.

De plus, amis, un moine doit entreprendre un voyage. Il se dit : 'Je vais avoir un voyage à faire ; mais en voyageant, mon corps se fatiguera. Eh bien, je vais m'allonger !' Il s'allonge et ne déploie pas d'énergie... C'est le troisième motif de paresse.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข มคฺคํ อคมาสึ, มคฺคํ โข ปน เม คจฺฉนฺตสฺส กาโย กิลนฺโต, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ… อิทํ จตุตฺถํ กุสีตวตฺถุ.

De plus, amis, un moine a terminé un voyage. Il se dit : 'J'ai fait un voyage ; en ayant voyagé, mon corps est fatigué. Eh bien, je vais m'allonger !' Il s'allonge et ne déploie pas d'énergie... C'est le quatrième motif de paresse.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต น ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต นาลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย กิลนฺโต อกมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ… อิทํ ปญฺจมํ กุสีตวตฺถุ.

De plus, amis, un moine, allant quêter sa nourriture dans un village ou un bourg, ne reçoit pas suffisamment de nourriture, qu'elle soit médiocre ou excellente, pour se rassasier. Il se dit : 'Je suis allé quêter... je n'ai pas reçu assez de nourriture ; mon corps est fatigué et inapte au travail. Eh bien, je vais m'allonger !' Il s'allonge et ne déploie pas d'énergie... C'est le cinquième motif de paresse.

‘‘ปุน [Pg.212] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต อลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย ครุโก อกมฺมญฺโญ, มาสาจิตํ มญฺเญ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ… อิทํ ฉฏฺฐํ กุสีตวตฺถุ.

De plus, amis, un moine... reçoit suffisamment de nourriture... Il se dit : 'Je suis allé quêter... j'ai reçu assez de nourriture ; mon corps est lourd et inapte au travail, comme s'il était rempli de haricots trempés. Eh bien, je vais m'allonger !' Il s'allonge et ne déploie pas d'énergie... C'est le sixième motif de paresse.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน โหติ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อุปฺปนฺโน โข เม อยํ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ; อตฺถิ กปฺโป นิปชฺชิตุํ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ… อิทํ สตฺตมํ กุสีตวตฺถุ.

De plus, amis, un moine souffre d'une légère indisposition. Il se dit : 'J'ai cette légère indisposition ; il convient de s'allonger. Eh bien, je vais m'allonger !' Il s'allonge et ne déploie pas d'énergie... C'est le septième motif de paresse.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คิลานา วุฏฺฐิโต โหติ อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คิลานา วุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา, ตสฺส เม กาโย ทุพฺพโล อกมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ! โส นิปชฺชติ น วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ อฏฺฐมํ กุสีตวตฺถุ.

De plus, amis, un moine s'est rétabli d'une maladie, il est convalescent depuis peu. Il se dit : 'Je me suis rétabli de maladie... mon corps est faible et inapte au travail. Eh bien, je vais m'allonger !' Il s'allonge et ne déploie pas d'énergie pour atteindre ce qui n'a pas été atteint, pour obtenir ce qui n'a pas été obtenu, pour réaliser ce qui n'a pas été réalisé. C'est le huitième motif de paresse.

๓๓๕. ‘‘อฏฺฐ อารมฺภวตฺถูนิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กาตพฺพํ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กมฺมํ โข เม กาตพฺพํ ภวิสฺสติ, กมฺมํ โข ปน เม กโรนฺเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย, อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ! โส วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา, อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ ปฐมํ อารมฺภวตฺถุ.

335. Huit motifs d'effort. Ici, amis, un moine doit accomplir une tâche. Il se dit : 'Je vais avoir une tâche à accomplir ; or, quand on travaille, il n'est pas facile de se concentrer sur l'enseignement des Bouddhas. Eh bien, je vais déployer mon énergie pour atteindre ce qui n'a pas été atteint, pour obtenir ce qui n'a pas été obtenu, pour réaliser ce qui n'a pas été réalisé.' Il déploie son énergie... C'est le premier motif d'effort.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กตํ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข กมฺมํ อกาสึ, กมฺมํ โข ปนาหํ กโรนฺโต นาสกฺขึ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… โส วีริยํ อารภติ… อิทํ ทุติยํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, chers amis, un moine a accompli une tâche. Il pense alors : ‘J'ai accompli une tâche, et tandis que je travaillais, je n'ai pu porter mon attention sur l'enseignement des Bouddhas. Eh bien, je vais maintenant entreprendre un effort soutenu.’ ... Il entreprend l'effort. C'est le deuxième motif de l'effort.

‘‘ปุน [Pg.213] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คนฺตพฺโพ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มคฺโค โข เม คนฺตพฺโพ ภวิสฺสติ, มคฺคํ โข ปน เม คจฺฉนฺเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ. หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… โส วีริยํ อารภติ… อิทํ ตติยํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, chers amis, un moine doit entreprendre un voyage. Il pense alors : ‘Je vais devoir voyager, et tandis que je serai en route, il ne sera pas aisé de porter mon attention sur l'enseignement des Bouddhas. Eh bien, je vais maintenant entreprendre un effort soutenu.’ ... Il entreprend l'effort. C'est le troisième motif de l'effort.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข มคฺคํ อคมาสึ, มคฺคํ โข ปนาหํ คจฺฉนฺโต นาสกฺขึ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิ กาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… โส วีริยํ อารภติ… อิทํ จตุตฺถํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, chers amis, un moine a accompli un voyage. Il pense alors : ‘J'ai effectué un voyage, et tandis que j'étais en route, je n'ai pu porter mon attention sur l'enseignement des Bouddhas. Eh bien, je vais maintenant entreprendre un effort soutenu.’ ... Il entreprend l'effort. C'est le quatrième motif de l'effort.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต น ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต นาลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย ลหุโก กมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… โส วีริยํ อารภติ… อิทํ ปญฺจมํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, chers amis, un moine, allant quêter sa nourriture dans un village ou un bourg, n'obtient pas à sa suffisance de nourriture, qu'elle soit grossière ou raffinée, de quoi se rassasier. Il pense alors : ‘Je n'ai pas obtenu à ma suffisance de nourriture... de quoi me rassasier. Dès lors, mon corps est léger et apte à l'exercice ; eh bien, je vais maintenant entreprendre un effort soutenu.’ ... Il entreprend l'effort. C'est le cinquième motif de l'effort.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต อลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย พลวา กมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… โส วีริยํ อารภติ… อิทํ ฉฏฺฐํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, chers amis, un moine, allant quêter sa nourriture dans un village ou un bourg, obtient à sa suffisance de nourriture, qu'elle soit grossière ou raffinée, de quoi se rassasier. Il pense alors : ‘J'ai obtenu à ma suffisance de nourriture... de quoi me rassasier. Dès lors, mon corps est vigoureux et apte à l'exercice ; eh bien, je vais maintenant entreprendre un effort soutenu.’ ... Il entreprend l'effort. C'est le sixième motif de l'effort.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน โหติ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อุปฺปนฺโน โข เม อยํ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม อาพาโธ ปวฑฺเฒยฺย, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… โส วีริยํ อารภติ… อิทํ สตฺตมํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, chers amis, une légère maladie survient chez un moine. Il pense alors : ‘Cette légère maladie est apparue en moi. Il est possible que ma maladie s'aggrave. Eh bien, je vais maintenant entreprendre un effort soutenu.’ ... Il entreprend l'effort. C'est le septième motif de l'effort.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คิลานา วุฏฺฐิโต โหติ อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คิลานา วุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ เม อาพาโธ ปจฺจุทาวตฺเตยฺย, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’’ติ! โส วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา [Pg.214] อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ อฏฺฐมํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, chers amis, un moine s'est rétabli d'une maladie, il n'y a pas longtemps qu'il en est guéri. Il pense alors : ‘Je me suis rétabli d'une maladie... il est possible que ma maladie revienne. Eh bien, pour atteindre ce qui n'a pas été atteint, pour obtenir ce qui n'a pas été obtenu, pour réaliser ce qui n'a pas été réalisé, je vais maintenant entreprendre un effort soutenu.’ Il entreprend l'effort pour atteindre ce qui n'a pas été atteint, pour obtenir ce qui n'a pas été obtenu, pour réaliser ce qui n'a pas été réalisé. C'est le huitième motif de l'effort. »

๓๓๖. ‘‘อฏฺฐ ทานวตฺถูนิ. อาสชฺช ทานํ เทติ, ภยา ทานํ เทติ, ‘อทาสิ เม’ติ ทานํ เทติ, ‘ทสฺสติ เม’ติ ทานํ เทติ, ‘สาหุ ทาน’นฺติ ทานํ เทติ, ‘อหํ ปจามิ, อิเม น ปจนฺติ, นารหามิ ปจนฺโต อปจนฺตานํ ทานํ น ทาตุ’นฺติ ทานํ เทติ, ‘อิทํ เม ทานํ ททโต กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉตี’ติ ทานํ เทติ. จิตฺตาลงฺการ-จิตฺตปริกฺขารตฺถํ ทานํ เทติ.

336. « Il y a huit motifs de don. On donne spontanément. On donne par crainte. On donne en pensant : ‘Il m'a donné autrefois.’ On donne en pensant : ‘Il me donnera.’ On donne en pensant : ‘Le don est une bonne chose.’ On donne en pensant : ‘Je cuisine, eux ne cuisinent pas ; il ne convient pas que moi qui cuisine, je ne donne pas à ceux qui ne cuisinent pas.’ On donne en pensant : ‘Une noble renommée se répandra à mon sujet par ce don.’ On donne pour l'ornementation et l'équipement de l'esprit. »

๓๓๗. ‘‘อฏฺฐ ทานูปปตฺติโย. อิธาวุโส, เอกจฺโจ ทานํ เทติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. โส ยํ เทติ ตํ ปจฺจาสีสติ. โส ปสฺสติ ขตฺติยมหาสาลํ วา พฺราหฺมณมหาสาลํ วา คหปติมหาสาลํ วา ปญฺจหิ กามคุเณหิ สมปฺปิตํ สมงฺคีภูตํ ปริจารยมานํ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ขตฺติยมหาสาลานํ วา พฺราหฺมณมหาสาลานํ วา คหปติมหาสาลานํ วา สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย’นฺติ! โส ตํ จิตฺตํ ทหติ, ตํ จิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, ตํ จิตฺตํ ภาเวติ, ตสฺส ตํ จิตฺตํ หีเน วิมุตฺตํ อุตฺตริ อภาวิตํ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. ตญฺจ โข สีลวโต วทามิ โน ทุสฺสีลสฺส. อิชฺฌตาวุโส, สีลวโต เจโตปณิธิ วิสุทฺธตฺตา.

337. « Il y a huit formes de renaissance dues au don. Ici, chers amis, une certaine personne fait un don à un ascète ou à un brahmane : nourriture, boisson, vêtement, véhicule, guirlandes, parfums, onguents, lit, demeure et éclairage. Elle aspire à ce qu'elle a donné. Elle voit un riche noble, un riche brahmane ou un riche chef de famille, comblé et pourvu des cinq types de plaisirs sensuels, en train d'en jouir. Elle pense alors : ‘Oh ! Puisse-je, à la dissolution du corps, après la mort, renaître en compagnie de ces riches nobles, ces riches brahmanes ou ces riches chefs de famille !’ Elle fixe cette pensée, elle s'y résout, elle la cultive. Cette pensée, fixée sur ce qui est inférieur et non cultivée pour ce qui est supérieur, conduit à une renaissance en ce lieu. Je dis cela pour une personne vertueuse, non pour une personne immorale. Chers amis, l'aspiration mentale de la personne vertueuse s'accomplit en raison de sa pureté. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ทานํ เทติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ…เป… เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. โส ยํ เทติ ตํ ปจฺจาสีสติ. ตสฺส สุตํ โหติ – ‘จาตุมหาราชิกา เทวา ทีฆายุกา วณฺณวนฺโต สุขพหุลา’’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา จาตุมหาราชิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย’’นฺติ! โส ตํ จิตฺตํ ทหติ, ตํ จิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, ตํ จิตฺตํ ภาเวติ, ตสฺส ตํ จิตฺตํ หีเน วิมุตฺตํ อุตฺตริ อภาวิตํ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. ตญฺจ โข สีลวโต วทามิ โน ทุสฺสีลสฺส. อิชฺฌตาวุโส, สีลวโต เจโตปณิธิ วิสุทฺธตฺตา.

« De plus, chers amis, ici, une certaine personne fait un don à un ascète ou à un brahmane : nourriture, boisson... éclairage. Elle aspire à ce qu'elle a donné. Elle a entendu dire : ‘Les dieux du royaume des Quatre Grands Rois ont une longue vie, ils sont beaux et jouissent d'un grand bonheur.’ Elle pense alors : ‘Oh ! Puisse-je, à la dissolution du corps, après la mort, renaître en compagnie des dieux du royaume des Quatre Grands Rois !’ Elle fixe cette pensée, elle s'y résout, elle la cultive. Cette pensée, fixée sur ce qui est inférieur et non cultivée pour ce qui est supérieur, conduit à une renaissance en ce lieu. Je dis cela pour une personne vertueuse, non pour une personne immorale. Chers amis, l'aspiration mentale de la personne vertueuse s'accomplit en raison de sa pureté. »

‘‘ปุน [Pg.215] จปรํ, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ทานํ เทติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ…เป… เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. โส ยํ เทติ ตํ ปจฺจาสีสติ. ตสฺส สุตํ โหติ – ‘ตาวตึสา เทวา…เป… ยามา เทวา…เป… ตุสิตา เทวา …เป… นิมฺมานรตี เทวา…เป… ปรนิมฺมิตวสวตฺตี เทวา ทีฆายุกา วณฺณวนฺโต สุขพหุลา’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย’’นฺติ! โส ตํ จิตฺตํ ทหติ, ตํ จิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, ตํ จิตฺตํ ภาเวติ, ตสฺส ตํ จิตฺตํ หีเน วิมุตฺตํ อุตฺตริ อภาวิตํ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. ตญฺจ โข สีลวโต วทามิ โน ทุสฺสีลสฺส. อิชฺฌตาวุโส, สีลวโต เจโตปณิธิ วิสุทฺธตฺตา.

« De plus, chers amis, ici, une certaine personne fait un don à un ascète ou à un brahmane : nourriture, boisson... éclairage. Elle aspire à ce qu'elle a donné. Elle a entendu dire : ‘Les dieux Tāvatiṃsa... les dieux Yāma... les dieux Tusita... les dieux Nimmānarati... les dieux Paranimmitavasavattī ont une longue vie, ils sont beaux et jouissent d'un grand bonheur.’ Elle pense alors : ‘Oh ! Puisse-je, à la dissolution du corps, après la mort, renaître en compagnie des dieux Paranimmitavasavattī !’ Elle fixe cette pensée, elle s'y résout, elle la cultive. Cette pensée, fixée sur ce qui est inférieur et non cultivée pour ce qui est supérieur, conduit à une renaissance en ce lieu. Je dis cela pour une personne vertueuse, non pour une personne immorale. Chers amis, l'aspiration mentale de la personne vertueuse s'accomplit en raison de sa pureté. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, อิเธกจฺโจ ทานํ เทติ สมณสฺส วา พฺราหฺมณสฺส วา อนฺนํ ปานํ วตฺถํ ยานํ มาลาคนฺธวิเลปนํ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยํ. โส ยํ เทติ ตํ ปจฺจาสีสติ. ตสฺส สุตํ โหติ – ‘พฺรหฺมกายิกา เทวา ทีฆายุกา วณฺณวนฺโต สุขพหุลา’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อโห วตาหํ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา พฺรหฺมกายิกานํ เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺย’นฺติ! โส ตํ จิตฺตํ ทหติ, ตํ จิตฺตํ อธิฏฺฐาติ, ตํ จิตฺตํ ภาเวติ, ตสฺส ตํ จิตฺตํ หีเน วิมุตฺตํ อุตฺตริ อภาวิตํ ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ. ตญฺจ โข สีลวโต วทามิ โน ทุสฺสีลสฺส; วีตราคสฺส โน สราคสฺส. อิชฺฌตาวุโส, สีลวโต เจโตปณิธิ วีตราคตฺตา.

En outre, chers amis, il est ici quelqu'un qui fait un don à un ascète ou à un brahmane : de la nourriture, de la boisson, des vêtements, un véhicule, des guirlandes, des parfums, des onguents, une couche, un logement et de l'éclairage. Il aspire à ce qu'il donne. Il a entendu dire : « Les dieux du cortège de Brahma (Brahmakāyikā) ont une longue vie, sont beaux et jouissent d'un grand bonheur. » Il pense alors : « Ah ! Puissé-je, à la dissolution du corps, après la mort, renaître en compagnie des dieux du cortège de Brahma ! » Il fixe sa pensée sur cela, s'y attache fermement et la développe. Sa pensée, orientée vers ce qui est inférieur (les plaisirs des sens) et non développée vers ce qui est supérieur (les fruits du chemin), conduit à une telle naissance. Cela, je le dis pour celui qui est vertueux, non pour celui qui est immoral ; pour celui qui est libre de passion, non pour celui qui est passionné. Chers amis, l'aspiration mentale de celui qui est vertueux s'accomplit par son absence de passion.

‘‘อฏฺฐ ปริสา – ขตฺติยปริสา, พฺราหฺมณปริสา, คหปติปริสา, สมณปริสา, จาตุมหาราชิกปริสา, ตาวตึสปริสา, มารปริสา, พฺรหฺมปริสา.

Huit assemblées : l'assemblée des guerriers (khattiya), l'assemblée des brahmanes, l'assemblée des chefs de famille, l'assemblée des ascètes, l'assemblée des [dieux] des Quatre Grands Rois, l'assemblée des [dieux] des Trente-Trois, l'assemblée de Māra et l'assemblée de Brahma.

‘‘อฏฺฐ โลกธมฺมา – ลาโภ จ, อลาโภ จ, ยโส จ, อยโส จ, นินฺทา จ, ปสํสา จ, สุขญฺจ, ทุกฺขญฺจ.

Huit conditions mondaines : le gain et la perte, la renommée et l'obscurité, le blâme et l'éloge, le bonheur et la souffrance.

๓๓๘. ‘‘อฏฺฐ อภิภายตนานิ. อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปฐมํ อภิภายตนํ.

338. Huit bases de maîtrise (abhibhāyatana). Percevant des formes en lui-même, quelqu'un voit à l'extérieur des formes limitées, belles ou laides ; les maîtrisant, il a cette conscience : « Je connais, je vois ». C'est la première base de maîtrise.

‘‘อชฺฌตฺตํ [Pg.216] รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ – เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ทุติยํ อภิภายตนํ.

Percevant des formes en lui-même, quelqu'un voit à l'extérieur des formes incommensurables, belles ou laides ; les maîtrisant, il a cette conscience : « Je connais, je vois ». C'est la deuxième base de maîtrise.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ตติยํ อภิภายตนํ.

Ne percevant pas de formes en lui-même, quelqu'un voit à l'extérieur des formes limitées, belles ou laides ; les maîtrisant, il a cette conscience : « Je connais, je vois ». C'est la troisième base de maîtrise.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ จตุตฺถํ อภิภายตนํ.

Ne percevant pas de formes en lui-même, quelqu'un voit à l'extérieur des formes incommensurables, belles ou laides ; les maîtrisant, il a cette conscience : « Je connais, je vois ». C'est la quatrième base de maîtrise.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม อุมาปุปฺผํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปญฺจมํ อภิภายตนํ.

Ne percevant pas de formes en lui-même, quelqu'un voit à l'extérieur des formes bleues, de couleur bleue, d'apparence bleue, d'éclat bleu. Tout comme la fleur de lin est bleue, de couleur bleue, d'apparence bleue, d'éclat bleu ; ou bien comme un vêtement de Bénarès, lissé des deux côtés, est bleu, de couleur bleue, d'apparence bleue, d'éclat bleu ; de même, ne percevant pas de formes en lui-même, quelqu'un voit à l'extérieur des formes bleues, de couleur bleue, d'apparence bleue, d'éclat bleu ; les maîtrisant, il a cette conscience : « Je connais, je vois ». C'est la cinquième base de maîtrise.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม กณิการปุปฺผํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ฉฏฺฐํ อภิภายตนํ.

Ne percevant pas de formes en lui-même, quelqu'un voit à l'extérieur des formes jaunes, de couleur jaune, d'apparence jaune, d'éclat jaune. Tout comme la fleur de kaṇikāra est jaune, de couleur jaune, d'apparence jaune, d'éclat jaune ; ou bien comme un vêtement de Bénarès, lissé des deux côtés, est jaune, de couleur jaune, d'apparence jaune, d'éclat jaune ; de même, ne percevant pas de formes en lui-même, quelqu'un voit à l'extérieur des formes jaunes, de couleur jaune, d'apparence jaune, d'éclat jaune ; les maîtrisant, il a cette conscience : « Je connais, je vois ». C'est la sixième base de maîtrise.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม พนฺธุชีวกปุปฺผํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก [Pg.217] พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ สตฺตมํ อภิภายตนํ.

Ne percevant pas de formes en lui-même, quelqu'un voit à l'extérieur des formes rouges, de couleur rouge, d'apparence rouge, d'éclat rouge. Tout comme la fleur de bandhujīvaka est rouge, de couleur rouge, d'apparence rouge, d'éclat rouge ; ou bien comme un vêtement de Bénarès, lissé des deux côtés, est rouge, de couleur rouge, d'apparence rouge, d'éclat rouge ; de même, ne percevant pas de formes en lui-même, quelqu'un voit à l'extérieur des formes rouges, de couleur rouge, d'apparence rouge, d'éclat rouge ; les maîtrisant, il a cette conscience : « Je connais, je vois ». C'est la septième base de maîtrise.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม โอสธิตารกา โอทาตา โอทาตวณฺณา โอทาตนิทสฺสนา โอทาตนิภาสา, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โอทาตํ โอทาตวณฺณํ โอทาตนิทสฺสนํ โอทาตนิภาสํ. เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ อฏฺฐมํ อภิภายตนํ.

Ne percevant pas de formes en lui-même, quelqu'un voit à l'extérieur des formes blanches, de couleur blanche, d'apparence blanche, d'éclat blanche. Tout comme l'étoile médicinale est blanche, de couleur blanche, d'apparence blanche, d'éclat blanche ; ou bien comme un vêtement de Bénarès, lissé des deux côtés, est blanc, de couleur blanche, d'apparence blanche, d'éclat blanche ; de même, ne percevant pas de formes en lui-même, quelqu'un voit à l'extérieur des formes blanches, de couleur blanche, d'apparence blanche, d'éclat blanche ; les maîtrisant, il a cette conscience : « Je connais, je vois ». C'est la huitième base de maîtrise.

๓๓๙. ‘‘อฏฺฐ วิโมกฺขา. รูปี รูปานิ ปสฺสติ. อยํ ปฐโม วิโมกฺโข.

339. Huit libérations (vimokkha). Possédant la forme [en soi], on voit des formes [extérieures]. C'est la première libération.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ. อยํ ทุติโย วิโมกฺโข.

Ne percevant pas de formes en soi-même, on voit des formes à l'extérieur. C'est la deuxième libération.

‘‘สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ. อยํ ตติโย วิโมกฺโข.

On est résolu sur le beau seul. C'est la troisième libération.

‘‘สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข.

En dépassant complètement les perceptions de la forme, par la disparition des perceptions de résistance et par la non-attention aux perceptions de la diversité, pensant : « L'espace est infini », on atteint et demeure dans la sphère de l'espace infini. C'est la quatrième libération.

‘‘สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข.

En dépassant complètement la sphère de l'espace infini, pensant : « La conscience est infinie », on atteint et demeure dans la sphère de la conscience infinie. C'est la cinquième libération.

‘‘สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข.

En dépassant complètement la sphère de la conscience infinie, pensant : « Il n'y a rien », on atteint et demeure dans la sphère du néant. C'est la sixième libération.

‘‘สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข.

En dépassant complètement la sphère du néant, on atteint et demeure dans la sphère de la ni-perception ni non-perception. C'est la septième libération.

‘‘สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิต นิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข.

En dépassant complètement la sphère de la ni-perception ni non-perception, on atteint et demeure dans la cessation de la perception et de la sensation. C'est la huitième libération.

‘‘อิเม [Pg.218] โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อฏฺฐ ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

Tels sont, chers amis, les huit enseignements parfaitement énoncés par ce Bienheureux qui sait, qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé ; là-dessus, nous devons tous réciter en chœur... [pour le bien], le profit et le bonheur des dieux et des hommes.

นวกํ

La Section des Neuf

๓๔๐. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน นว ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา; ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม นว?

340. « Il y a, chers amis, neuf choses qui ont été parfaitement exposées par le Béni, celui qui sait, celui qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé ; là-dessus, nous devrions tous réciter ensemble... (le reste comme précédemment) ...pour le profit, le bien-être et le bonheur des dieux et des hommes. Quelles sont ces neuf choses ? »

‘‘นว อาฆาตวตฺถูนิ. ‘อนตฺถํ เม อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อนตฺถํ เม จรตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อนตฺถํ เม จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… อนตฺถํ จรตีติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… อนตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… อตฺถํ จรตีติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… อตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาตํ พนฺธติ.

« Les neuf sujets de ressentiment. On nourrit du ressentiment en se disant : 'Il m'a fait du tort' ; on nourrit du ressentiment en se disant : 'Il me fait du tort' ; on nourrit du ressentiment en se disant : 'Il me fera du tort'. On nourrit du ressentiment en se disant : 'Il a fait du tort à une personne qui m'est chère et agréable'... etc. ...'Il fait du tort'... etc. ...'Il fera du tort'. On nourrit du ressentiment en se disant : 'Il a fait du bien à une personne que je n'aime pas et qui m'est désagréable'... etc. ...'Il fait du bien'... etc. ...'Il fera du bien'. »

‘‘นว อาฆาตปฏิวินยา. ‘อนตฺถํ เม อจริ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อนตฺถํ เม จรติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อนตฺถํ เม จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ…เป… อนตฺถํ จรติ…เป… อนตฺถํ จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ…เป… อตฺถํ จรติ…เป… อตฺถํ จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ.

« Les neuf manières de dissiper le ressentiment. On dissipe le ressentiment en se disant : 'Il m'a fait du tort ; à quoi bon s'en préoccuper ici ?' ; on dissipe le ressentiment en se disant : 'Il me fait du tort ; à quoi bon s'en préoccuper ici ?' ; on dissipe le ressentiment en se disant : 'Il me fera du tort ; à quoi bon s'en préoccuper ici ?'. On dissipe le ressentiment en se disant : 'Il a fait du tort à une personne qui m'est chère et agréable... etc. ...il me fait du tort... etc. ...il me fera du tort ; à quoi bon s'en préoccuper ici ?'. On dissipe le ressentiment en se disant : 'Il a fait du bien à une personne que je n'aime pas et qui m'est désagréable... etc. ...il fait du bien... etc. ...il fera du bien ; à quoi bon s'en préoccuper ici ?'. »

๓๔๑. ‘‘นว สตฺตาวาสา. สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐโม สตฺตาวาโส.

341. « Les neuf demeures des êtres. Il y a, chers amis, des êtres qui sont différents de corps et différents de perception, comme les êtres humains, certains dieux et certains êtres déchus. C'est la première demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติโย สตฺตาวาโส.

« Il y a, chers amis, des êtres qui sont différents de corps mais identiques de perception, comme les dieux de la suite de Brahmā apparus par la première absorption. C'est la deuxième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติโย สตฺตาวาโส.

« Il y a, chers amis, des êtres qui sont identiques de corps mais différents de perception, comme les dieux de l'Éclat Radieux (Ābhassara). C'est la troisième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส[Pg.219], สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺโถ สตฺตาวาโส.

« Il y a, chers amis, des êtres qui sont identiques de corps et identiques de perception, comme les dieux de la Beauté Intégrale (Subhakiṇha). C'est la quatrième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา อสญฺญิโน อปฺปฏิสํเวทิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อสญฺญสตฺตา. อยํ ปญฺจโม สตฺตาวาโส.

« Il y a, chers amis, des êtres qui sont sans perception et dépourvus de sensation, comme les dieux inconscients (Asaññasatta). C'est la cinquième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺโฐ สตฺตาวาโส.

« Il y a, chers amis, des êtres qui, en dépassant totalement les perceptions de la forme, par la disparition des perceptions de résistance et en ne prêtant pas attention aux perceptions de la diversité, pensant que 'l'espace est infini', atteignent la demeure de la sphère de l'espace infini. C'est la sixième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ สตฺตโม สตฺตาวาโส.

« Il y a, chers amis, des êtres qui, en dépassant totalement la sphère de l'espace infini, pensant que 'la conscience est infinie', atteignent la demeure de la sphère de la conscience infinie. C'est la septième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจาญฺญายตนูปคา. อยํ อฏฺฐโม สตฺตาวาโส.

« Il y a, chers amis, des êtres qui, en dépassant totalement la sphère de la conscience infinie, pensant qu' 'il n'y a rien', atteignent la demeure de la sphère du néant. C'est la huitième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปคา. อยํ นวโม สตฺตาวาโส.

« Il y a, chers amis, des êtres qui, en dépassant totalement la sphère du néant, atteignent la demeure de la sphère de la ni-perception ni-non-perception. C'est la neuvième demeure des êtres. »

๓๔๒. ‘‘นว อกฺขณา อสมยา พฺรหฺมจริยวาสาย. อิธาวุโส, ตถาคโต จ โลเก อุปฺปนฺโน โหติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ เทสิยติ โอปสมิโก ปรินิพฺพานิโก สมฺโพธคามี สุคตปฺปเวทิโต. อยญฺจ ปุคฺคโล นิรยํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ปฐโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

342. « Neuf moments inopportuns et défavorables pour mener la vie sainte. Ici, chers amis, un Tathāgata est apparu dans le monde, un Arahant, un Parfaitement Éveillé, et le Dhamma est enseigné, menant à la paix, à la libération totale, menant à l'éveil et proclamé par le Sugata. Mais cette personne est née en enfer. C'est le premier moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ตถาคโต จ โลเก อุปฺปนฺโน โหติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ เทสิยติ โอปสมิโก ปรินิพฺพานิโก สมฺโพธคามี สุคตปฺปเวทิโต. อยญฺจ ปุคฺคโล ติรจฺฉานโยนึ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ทุติโย อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus, un Tathāgata est apparu... etc. ...et le Dhamma est enseigné... etc. ...mais cette personne est née dans le règne animal. C'est le deuxième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ…เป… เปตฺติวิสยํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ตติโย อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus... etc. ...mais cette personne est née dans le domaine des esprits affamés (petas). C'est le troisième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน [Pg.220] จปรํ…เป… อสุรกายํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ จตุตฺโถ อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus... etc. ...mais cette personne est née parmi les Asuras. C'est le quatrième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ…เป… อญฺญตรํ ทีฆายุกํ เทวนิกายํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ปญฺจโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus... etc. ...mais cette personne est née dans une certaine classe de divinités à longue vie (inconscientes ou immatérielles). C'est le cinquième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ…เป… ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ มิลกฺเขสุ อวิญฺญาตาเรสุ, ยตฺถ นตฺถิ คติ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. อยํ ฉฏฺโฐ อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus... etc. ...mais cette personne est née dans les régions frontalières parmi les barbares ignorants, là où il n'y a pas d'accès pour les moines, les moniales, les laïcs ou les laïques. C'est le sixième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ…เป… มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ. โส จ โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ สตฺตโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus... etc. ...mais cette personne est née dans les pays du milieu, tout en ayant des vues fausses et une vision erronée, pensant : 'Il n'y a rien dans le don, rien dans l'offrande, rien dans le sacrifice ; il n'y a pas de fruit ni de résultat aux actions bonnes ou mauvaises ; ce monde n'existe pas, l'autre monde n'existe pas ; il n'y a ni mère, ni père, ni êtres renaissant spontanément ; il n'y a pas dans le monde de religieux ou de brahmanes qui, ayant progressé et pratiqué correctement, font connaître ce monde et l'autre monde après les avoir réalisés par leur propre connaissance directe'. C'est le septième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ…เป… มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ. โส จ โหติ ทุปฺปญฺโญ ชโฬ เอฬมูโค, นปฺปฏิพโล สุภาสิตทุพฺภาสิตานมตฺถมญฺญาตุํ. อยํ อฏฺฐโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus... etc. ...mais cette personne est née dans les pays du milieu, tout en étant dépourvue de sagesse, stupide, sourde et muette, incapable de comprendre le sens de ce qui est bien ou mal dit. C'est le huitième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ตถาคโต จ โลเก น อุปฺปนฺโน โหติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ น เทสิยติ โอปสมิโก ปรินิพฺพานิโก สมฺโพธคามี สุคตปฺปเวทิโต. อยญฺจ ปุคฺคโล มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ, โส จ โหติ ปญฺญวา อชโฬ อเนฬมูโค, ปฏิพโล สุภาสิต-ทุพฺภาสิตานมตฺถมญฺญาตุํ. อยํ นวโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus, chers amis, un Tathāgata n'est pas apparu dans le monde... etc. ...et le Dhamma n'est pas enseigné... etc. ...alors que cette personne est née dans les pays du milieu, possède de la sagesse, n'est ni stupide ni sourde-muette, et est capable de comprendre le sens de ce qui est bien ou mal dit. C'est le neuvième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

๓๔๓. ‘‘นว อนุปุพฺพวิหารา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา [Pg.221] …เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา…เป… อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

343. « Neuf demeures successives. Ici, amis, un moine, s'étant détaché des plaisirs sensuels, s'étant détaché des états malsains, entre et demeure dans le premier jhana, qui est accompagné de la pensée appliquée et de la pensée soutenue, né du détachement, et empreint de la joie et du bonheur. Par l'apaisement de la pensée appliquée et de la pensée soutenue... (le reste comme précédemment)... il entre et demeure dans le deuxième jhana. Par la disparition de la joie... il entre et demeure dans le troisième jhana. Par l'abandon du bonheur et de la souffrance... il entre et demeure dans le quatrième jhana. En dépassant complètement les perceptions de la forme... il entre et demeure dans la sphère de l'espace infini. En dépassant complètement la sphère de l'espace infini, pensant : 'La conscience est infinie', il entre et demeure dans la sphère de la conscience infinie. En dépassant complètement la sphère de la conscience infinie, pensant : 'Il n'y a rien', il entre et demeure dans la sphère du néant. En dépassant complètement la sphère du néant, il entre et demeure dans la sphère de la ni-perception ni-non-perception. En dépassant complètement la sphère de la ni-perception ni-non-perception, il entre et demeure dans la cessation de la perception et de la sensation. »

๓๔๔. ‘‘นว อนุปุพฺพนิโรธา. ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส กามสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วิตกฺกวิจารา นิรุทฺธา โหนฺติ. ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส ปีติ นิรุทฺธา โหติ. จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส อสฺสาสปสฺสาสฺสา นิรุทฺธา โหนฺติ. อากาสานญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส รูปสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส อากาสานญฺจายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส อากิญฺจญฺญายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ. สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส สญฺญา จ เวทนา จ นิรุทฺธา โหนฺติ.

344. « Neuf cessations successives. Pour celui qui est entré dans le premier jhana, la perception de la sensualité a cessé. Pour celui qui est entré dans le deuxième jhana, la pensée appliquée et la pensée soutenue ont cessé. Pour celui qui est entré dans le troisième jhana, la joie a cessé. Pour celui qui est entré dans le quatrième jhana, l'inspiration et l'expiration ont cessé. Pour celui qui est entré dans la sphère de l'espace infini, la perception de la forme a cessé. Pour celui qui est entré dans la sphère de la conscience infinie, la perception de la sphère de l'espace infini a cessé. Pour celui qui est entré dans la sphère du néant, la perception de la sphère de la conscience infinie a cessé. Pour celui qui est entré dans la sphère de la ni-perception ni-non-perception, la perception de la sphère du néant a cessé. Pour celui qui est entré dans la cessation de la perception et de la sensation, la perception et la sensation ont cessé. »

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน นว ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ.

« Amis, ces neuf enseignements ont été parfaitement exposés par le Bienheureux qui sait et qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. En cela, vous tous devez réciter ensemble... pour le bien, le profit et le bonheur des dieux et des hommes. »

ทสกํ

Le Groupe des Dix

๓๔๕. ‘‘อตฺถิ โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทส ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ…เป… อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสานํ. กตเม ทส?

345. « Amis, il y a dix enseignements qui ont été parfaitement exposés par le Bienheureux qui sait et qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. En cela, vous tous devez réciter ensemble... pour le bien, le profit et le bonheur des dieux et des hommes. Quels sont ces dix ? »

‘‘ทส นาถกรณา ธมฺมา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลวา โหติ. ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ [Pg.222] สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ, อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« Dix qualités protectrices. Ici, amis, un moine est vertueux. Il demeure restreint par la retenue du Patimokkha, doté d'une conduite et d'un domaine de fréquentation parfaits, voyant du danger dans la plus petite faute, et s'exerçant après avoir accepté les règles de l'entraînement. Puisqu'un moine est vertueux... et s'exerce après avoir accepté les règles de l'entraînement, cette qualité est protectrice. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย. เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถา สพฺยญฺชนา เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา, ยํปาวุโส, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, amis, le moine est très instruit, il retient ce qu'il a appris et l'accumule. Ces enseignements qui sont admirables au commencement, admirables au milieu et admirables à la fin, pourvus de sens et de formulation, et qui proclament la vie sainte tout à fait complète et pure, de tels enseignements ont été par lui beaucoup entendus, retenus, récités oralement, examinés par l'esprit et parfaitement pénétrés par la sagesse. Puisqu'un moine est très instruit... et que ses enseignements sont parfaitement pénétrés par la sagesse, cette qualité est aussi protectrice. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, amis, le moine a de bons amis, de bons compagnons, de bons associés. Puisqu'un moine a de bons amis, de bons compagnons et de bons associés, cette qualité est aussi protectrice. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สุวโจ โหติ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ขโม ปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนึ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ สุวโจ โหติ…เป… ปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนึ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, amis, le moine est facile à corriger, doté de qualités qui le rendent facile à instruire, patient, et acceptant les conseils avec respect. Puisqu'un moine est facile à corriger... et accepte les conseils avec respect, cette qualité est aussi protectrice. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ อุจฺจาวจานิ กึกรณียานิ, ตตฺถ ทกฺโข โหติ อนลโส ตตฺรุปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต, อลํ กาตุํ อลํ สํวิธาตุํ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ…เป… อลํ สํวิธาตุํ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, amis, dans toutes les diverses tâches à accomplir pour ses compagnons de vie sainte, le moine est habile, non nonchalant, doté du discernement des moyens appropriés, et capable d'agir ainsi que d'organiser. Puisqu'un moine est habile dans les tâches de ses compagnons... et capable d'organiser, cette qualité est aussi protectrice. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺมกาโม โหติ ปิยสมุทาหาโร, อภิธมฺเม อภิวินเย อุฬารปาโมชฺโช. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺมกาโม โหติ…เป… อุฬารปาโมชฺโช. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, amis, le moine aime le Dhamma, il est aimable dans ses propos, et il éprouve une grande joie à l'égard de l'enseignement supérieur (Abhidhamma) et de la discipline supérieure (Abhivinaya). Puisqu'un moine aime le Dhamma... et éprouve une grande joie à l'égard de la discipline supérieure, cette qualité est aussi protectrice. »

‘‘ปุน [Pg.223] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรหิ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ…เป… ปริกฺขาเรหิ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, amis, le moine est satisfait de n'importe quel vêtement, nourriture reçue, logement et remèdes pour soigner les malades. Puisqu'un moine est satisfait... de ces nécessités, cette qualité est aussi protectrice. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ…เป… อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, amis, le moine demeure avec une énergie ardente pour l'abandon des états malsains et pour l'acquisition des états bénéfiques ; il est vigoureux, d'une persévérance ferme, ne se déchargeant pas de sa responsabilité dans les états bénéfiques. Puisqu'un moine demeure avec une énergie ardente... sans se décharger de sa responsabilité, cette qualité est aussi protectrice. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สติมา โหติ ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ สติมา โหติ…เป… สริตา อนุสฺสริตา. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, amis, le moine est doué de mémoire, doté d'une attention et d'une prudence suprêmes, capable de se souvenir et de se rappeler ce qui a été fait et dit il y a longtemps. Puisqu'un moine est doué de mémoire... capable de se souvenir, cette qualité est aussi protectrice. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ, อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมาทุกฺขกฺขยคามินิยา. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ…เป… สมฺมาทุกฺขกฺขยคามินิยา. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, amis, le moine est sage, doté de la sagesse qui perçoit la naissance et la disparition, qui est noble, pénétrante, et qui mène parfaitement à la destruction de la souffrance. Puisqu'un moine est sage... doté de la sagesse qui mène parfaitement à la destruction de la souffrance, cette qualité est aussi protectrice. »

๓๔๖. ทส กสิณายตนานิ. ปถวีกสิณเมโก สญฺชานาติ, อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ. อาโปกสิณเมโก สญฺชานาติ…เป… เตโชกสิณเมโก สญฺชานาติ… วาโยกสิณเมโก สญฺชานาติ… นีลกสิณเมโก สญฺชานาติ… ปีตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โลหิตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โอทาตกสิณเมโก สญฺชานาติ… อากาสกสิณเมโก สญฺชานาติ… วิญฺญาณกสิณเมโก สญฺชานาติ, อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ.

346. Les dix sphères de totalité (kasiṇāyatana). Un moine perçoit la totalité terre : en haut, en bas, horizontalement, sans dualité, de manière illimitée. Un moine perçoit la totalité eau... la totalité feu... la totalité air... la totalité bleue... la totalité jaune... la totalité rouge... la totalité blanche... la totalité espace... un moine perçoit la totalité conscience : en haut, en bas, horizontalement, sans dualité, de manière illimitée.

๓๔๗. ‘‘ทส อกุสลกมฺมปถา – ปาณาติปาโต, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจาโร, มุสาวาโท, ปิสุณา วาจา, ผรุสา วาจา, สมฺผปฺปลาโป, อภิชฺฌา, พฺยาปาโท, มิจฺฉาทิฏฺฐิ.

347. Les dix chemins d'action malsaine : le meurtre d'êtres vivants, le vol, l'inconduite sexuelle, le mensonge, la parole calomnieuse, la parole dure, les paroles futiles, la convoitise, la malveillance, la vue fausse.

‘‘ทส [Pg.224] กุสลกมฺมปถา – ปาณาติปาตา เวรมณี, อทินฺนาทานา เวรมณี, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, มุสาวาทา เวรมณี, ปิสุณาย วาจาย เวรมณี, ผรุสาย วาจาย เวรมณี, สมฺผปฺปลาปา เวรมณี, อนภิชฺฌา, อพฺยาปาโท, สมฺมาทิฏฺฐิ.

Les dix chemins d'action saine : s'abstenir de tuer des êtres vivants, s'abstenir de voler, s'abstenir de l'inconduite sexuelle, s'abstenir de mentir, s'abstenir de la parole calomnieuse, s'abstenir de la parole dure, s'abstenir des paroles futiles, la non-convoitise, la non-malveillance, la vue juste.

๓๔๘. ‘‘ทส อริยวาสา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ, ฉฬงฺคสมนฺนาคโต, เอการกฺโข, จตุราปสฺเสโน, ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ, สมวยสฏฺเฐสโน, อนาวิลสงฺกปฺโป, ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร, สุวิมุตฺตจิตฺโต, สุวิมุตฺตปญฺโญ.

348. Les dix demeures nobles (ariyavāsā). Ici, chers amis, un moine a abandonné cinq facteurs, il est doué de six facteurs, il possède une garde unique, il a quatre appuis, il a rejeté les vérités individuelles, il a abandonné toutes les recherches, ses intentions sont pures, ses formations corporelles sont apaisées, son esprit est bien libéré et sa sagesse est bien libérée.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กามจฺฉนฺโท ปหีโน โหติ, พฺยาปาโท ปหีโน โหติ, ถินมิทฺธํ ปหีนํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกุจฺจํ ปหีนํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ.

Et comment, chers amis, un moine a-t-il abandonné cinq facteurs ? Ici, chers amis, pour un moine, le désir sensuel est abandonné, la malveillance est abandonnée, la paresse et la torpeur sont abandonnées, l'agitation et le remords sont abandonnés, le doute est abandonné. C'est ainsi, chers amis, qu'un moine a abandonné cinq facteurs.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหติ.

Et comment, chers amis, un moine est-il doué de six facteurs ? Ici, chers amis, en voyant une forme avec l'œil, un moine n'est ni joyeux ni triste ; il demeure équanime, pleinement conscient et attentif. En entendant un son avec l'oreille... en percevant un phénomène mental avec le mental, il n'est ni joyeux ni triste ; il demeure équanime, pleinement conscient et attentif. C'est ainsi, chers amis, qu'un moine est doué de six facteurs.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ เอการกฺโข โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอการกฺโข โหติ.

Et comment, chers amis, un moine possède-t-il une garde unique ? Ici, chers amis, un moine est doué d'un esprit protégé par la pleine conscience. C'est ainsi, chers amis, qu'un moine possède une garde unique.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ จตุราปสฺเสโน โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ, สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ, สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ, สงฺขาเยกํ วิโนเทติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ จตุราปสฺเสโน โหติ.

Et comment, chers amis, un moine a-t-il quatre appuis ? Ici, chers amis, un moine, après réflexion, utilise certaines choses, en endure d'autres, en évite certaines et en écarte d'autres. C'est ainsi, chers amis, qu'un moine a quatre appuis.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน ยานิ ตานิ ปุถุสมณพฺราหฺมณานํ ปุถุปจฺเจกสจฺจานิ, สพฺพานิ ตานิ นุนฺนานิ โหนฺติ ปณุนฺนานิ จตฺตานิ วนฺตานิ มุตฺตานิ ปหีนานิ ปฏินิสฺสฏฺฐานิ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ โหติ.

Et comment, chers amis, un moine a-t-il rejeté les vérités individuelles ? Ici, chers amis, toutes ces diverses vérités individuelles des nombreux ascètes et brahmanes ont été, pour le moine, écartées, rejetées, abandonnées, vomies, libérées, délaissées et renoncées. C'est ainsi, chers amis, qu'un moine a rejeté les vérités individuelles.

‘‘กถญฺจาวุโส[Pg.225], ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กาเมสนา ปหีนา โหติ, ภเวสนา ปหีนา โหติ, พฺรหฺมจริเยสนา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ.

Et comment, chers amis, un moine a-t-il abandonné toutes les recherches ? Ici, chers amis, pour le moine, la recherche de plaisirs sensuels est abandonnée, la recherche d'existence est abandonnée et la recherche d'une vie sainte a été apaisée. C'est ainsi, chers amis, qu'un moine a abandonné toutes les recherches.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ อนาวิลสงฺกปฺโป โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กามสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ, พฺยาปาทสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ, วิหึสาสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อนาวิลสงฺกปฺโป โหติ.

Et comment, chers amis, un moine a-t-il des intentions pures ? Ici, chers amis, pour le moine, l'intention sensuelle est abandonnée, l'intention de malveillance est abandonnée, l'intention de cruauté est abandonnée. C'est ainsi, chers amis, qu'un moine a des intentions pures.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ.

Et comment, chers amis, un moine a-t-il les formations corporelles apaisées ? Ici, chers amis, par l'abandon du plaisir et de la douleur, et par la disparition préalable de la joie et de la tristesse, un moine entre et demeure dans le quatrième jhana, qui n'est ni douloureux ni agréable, et qui possède la pureté de la pleine conscience issue de l'équanimité. C'est ainsi, chers amis, qu'un moine a les formations corporelles apaisées.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตจิตฺโต โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน ราคา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, โทสา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, โมหา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตจิตฺโต โหติ.

Et comment, chers amis, un moine a-t-il l'esprit bien libéré ? Ici, chers amis, l'esprit du moine est libéré de l'attachement, l'esprit est libéré de l'aversion, l'esprit est libéré de l'égarement. C'est ainsi, chers amis, qu'un moine a l'esprit bien libéré.

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตปญฺโญ โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ‘ราโค เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. ‘โทโส เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. ‘โมโห เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตปญฺโญ โหติ.

Et comment, chers amis, un moine a-t-il la sagesse bien libérée ? Ici, chers amis, un moine comprend : 'L'attachement est en moi abandonné, déraciné, rendu semblable à un tronc de palmier, supprimé de sorte qu'il ne puisse plus réapparaître à l'avenir.' Il comprend : 'L'aversion est en moi abandonnée...'. Il comprend : 'L'égarement est en moi abandonné, déraciné, rendu semblable à un tronc de palmier, supprimé de sorte qu'il ne puisse plus réapparaître à l'avenir.' C'est ainsi, chers amis, qu'un moine a la sagesse bien libérée.

‘‘ทส อเสกฺขา ธมฺมา – อเสกฺขา สมฺมาทิฏฺฐิ, อเสกฺโข สมฺมาสงฺกปฺโป, อเสกฺขา สมฺมาวาจา, อเสกฺโข สมฺมากมฺมนฺโต, อเสกฺโข สมฺมาอาชีโว, อเสกฺโข สมฺมาวายาโม, อเสกฺขา สมฺมาสติ, อเสกฺโข สมฺมาสมาธิ, อเสกฺขํ สมฺมาญาณํ, อเสกฺขา สมฺมาวิมุตฺติ.

Les dix qualités de l'adepte (asekha) : la vue juste de l'adepte, l'intention juste de l'adepte, la parole juste de l'adepte, l'action juste de l'adepte, les moyens d'existence justes de l'adepte, l'effort juste de l'adepte, la pleine conscience juste de l'adepte, la concentration juste de l'adepte, la connaissance juste de l'adepte, la libération juste de l'adepte.

‘‘อิเม โข, อาวุโส, เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทส ธมฺมา สมฺมทกฺขาตา. ตตฺถ สพฺเพเหว สงฺคายิตพฺพํ น [Pg.226] วิวทิตพฺพํ, ยถยิทํ พฺรหฺมจริยํ อทฺธนิยํ อสฺส จิรฏฺฐิติกํ, ตทสฺส พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย โลกานุกมฺปาย อตฺถาย หิตาย สุขาย เทวมนุสฺสาน’’นฺติ.

Chers amis, ces dix enseignements ont été parfaitement exposés par le Bienheureux, celui qui sait, celui qui voit, l'Arahant, le Parfaitement Éveillé. En cela, nous devons tous réciter ensemble sans dispute, afin que cette vie sainte puisse durer et subsister longtemps, pour le bien du grand nombre, pour le bonheur du grand nombre, par compassion pour le monde, pour l'utilité, le bien et le bonheur des dieux et des hommes.

๓๔๙. อถ โข ภควา อุฏฺฐหิตฺวา อายสฺมนฺตํ สาริปุตฺตํ อามนฺเตสิ – ‘สาธุ สาธุ, สาริปุตฺต, สาธุ โข ตฺวํ, สาริปุตฺต, ภิกฺขูนํ สงฺคีติปริยายํ อภาสี’ติ. อิทมโวจายสฺมา สาริปุตฺโต, สมนุญฺโญ สตฺถา อโหสิ. อตฺตมนา เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

349. Alors le Bienheureux se leva et s'adressa au vénérable Sāriputta : 'Bien, bien, Sāriputta ! Très bien, Sāriputta, tu as exposé l'enseignement du Sangīti aux moines.' C'est ce que dit le vénérable Sāriputta. Le Maître l'approuva. Les moines, satisfaits, se réjouirent des paroles du vénérable Sāriputta.

สงฺคีติสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ.

Le dixième discours, le Sangīti Sutta, est terminé.

๑๑. ทสุตฺตรสุตฺตํ

11. Dasuttara Sutta

๓๕๐. เอวํ [Pg.227] เม สุตํ – เอกํ สมยํ ภควา จมฺปายํ วิหรติ คคฺคราย โปกฺขรณิยา ตีเร มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ปญฺจมตฺเตหิ ภิกฺขุสเตหิ. ตตฺร โข อายสฺมา สาริปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ – ‘‘อาวุโส ภิกฺขเว’’ติ! ‘‘อาวุโส’’ติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ. อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ –

350. Ainsi ai-je entendu : à une époque, le Bienheureux résidait à Campā, sur la rive de l'étang Gaggarā, en compagnie d'une grande communauté de moines, environ cinq cents moines. Là, le vénérable Sāriputta s'adressa aux moines en ces termes : « Ô moines, mes amis ! » « Ami », répondirent ces moines au vénérable Sāriputta. Le vénérable Sāriputta dit ceci :

‘‘ทสุตฺตรํ ปวกฺขามิ, ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา;

ทุกฺขสฺสนฺตกิริยาย, สพฺพคนฺถปฺปโมจนํ’’.

« Je proclamerai le Dasuttara, l'enseignement pour l'atteinte du Nibbāna, pour mettre fin à la souffrance et pour se libérer de tous les liens (gantha). »

เอโก ธมฺโม

Un seul enseignement

๓๕๑. ‘‘เอโก, อาวุโส, ธมฺโม พหุกาโร, เอโก ธมฺโม ภาเวตพฺโพ, เอโก ธมฺโม ปริญฺเญยฺโย, เอโก ธมฺโม ปหาตพฺโพ, เอโก ธมฺโม หานภาคิโย, เอโก ธมฺโม วิเสสภาคิโย, เอโก ธมฺโม ทุปฺปฏิวิชฺโฌ, เอโก ธมฺโม อุปฺปาเทตพฺโพ, เอโก ธมฺโม อภิญฺเญยฺโย, เอโก ธมฺโม สจฺฉิกาตพฺโพ.

351. « Amis, il y a un seul enseignement qui est d'un grand secours, un seul enseignement à développer, un seul enseignement à pleinement comprendre, un seul enseignement à abandonner, un seul enseignement qui mène au déclin, un seul enseignement qui mène à la distinction, un seul enseignement difficile à pénétrer, un seul enseignement à faire naître, un seul enseignement à connaître par une sagesse supérieure, un seul enseignement à réaliser.

(ก) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม พหุกาโร? อปฺปมาโท กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อยํ เอโก ธมฺโม พหุกาโร.

(à) Quel est l'unique enseignement qui est d'un grand secours ? La vigilance (appamāda) dans les choses salutaires. C'est là l'unique enseignement qui est d'un grand secours.

(ข) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม ภาเวตพฺโพ? กายคตาสติ สาตสหคตา. อยํ เอโก ธมฺโม ภาเวตพฺโพ.

(b) Quel est l'unique enseignement à développer ? La pleine conscience portée sur le corps (kāyagatāsati) accompagnée de plaisir. C'est là l'unique enseignement à développer.

(ค) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม ปริญฺเญยฺโย? ผสฺโส สาสโว อุปาทานิโย. อยํ เอโก ธมฺโม ปริญฺเญยฺโย.

(c) Quel est l'unique enseignement à pleinement comprendre ? Le contact (phassa) lié aux impuretés (sāsava) et sujet à l'attachement (upādāniya). C'est là l'unique enseignement à pleinement comprendre.

(ฆ) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม ปหาตพฺโพ? อสฺมิมาโน. อยํ เอโก ธมฺโม ปหาตพฺโพ.

(d) Quel est l'unique enseignement à abandonner ? L'orgueil du « je suis » (asmimāno). C'est là l'unique enseignement à abandonner.

(ง) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม หานภาคิโย? อโยนิโส มนสิกาโร. อยํ เอโก ธมฺโม หานภาคิโย.

(e) Quel est l'unique enseignement qui mène au déclin ? L'attention inappropriée (ayoniso manasikāro). C'est là l'unique enseignement qui mène au déclin.

(จ) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม วิเสสภาคิโย? โยนิโส มนสิกาโร. อยํ เอโก ธมฺโม วิเสสภาคิโย.

(f) Quel est l'unique enseignement qui mène à la distinction ? L'attention appropriée (yoniso manasikāro). C'est là l'unique enseignement qui mène à la distinction.

(ฉ) ‘‘กตโม [Pg.228] เอโก ธมฺโม ทุปฺปฏิวิชฺโฌ? อานนฺตริโก เจโตสมาธิ. อยํ เอโก ธมฺโม ทุปฺปฏิวิชฺโฌ.

(g) Quel est l'unique enseignement difficile à pénétrer ? La concentration de l'esprit à l'immédiateté (ānantariko cetosamādhi). C'est là l'unique enseignement difficile à pénétrer.

(ช) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม อุปฺปาเทตพฺโพ? อกุปฺปํ ญาณํ. อยํ เอโก ธมฺโม อุปฺปาเทตพฺโพ.

(h) Quel est l'unique enseignement à faire naître ? La connaissance inébranlable (akuppaṃ ñāṇaṃ). C'est là l'unique enseignement à faire naître.

(ฌ) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม อภิญฺเญยฺโย? สพฺเพ สตฺตา อาหารฏฺฐิติกา. อยํ เอโก ธมฺโม อภิญฺเญยฺโย.

(i) Quel est l'unique enseignement à connaître par une sagesse supérieure ? « Tous les étres subsistent par la nourriture ». C'est là l'unique enseignement à connaître par une sagesse supérieure.

(ญ) ‘‘กตโม เอโก ธมฺโม สจฺฉิกาตพฺโพ? อกุปฺปา เจโตวิมุตฺติ. อยํ เอโก ธมฺโม สจฺฉิกาตพฺโพ.

(j) Quel est l'unique enseignement à réaliser ? La libération inébranlable de l'esprit (akuppā cetovimutti). C'est là l'unique enseignement à réaliser.

‘‘อิติ อิเม ทส ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

Ainsi, ces dix enseignements sont réels, vrais, tels quels, infaillibles, constants, et ont été parfaitement compris par le Tathāgata.»

ทฺเว ธมฺมา

Deux enseignements

๓๕๒. ‘‘ทฺเว ธมฺมา พหุการา, ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา, ทฺเว ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา, ทฺเว ธมฺมา ปหาตพฺพา, ทฺเว ธมฺมา หานภาคิยา, ทฺเว ธมฺมา วิเสสภาคิยา, ทฺเว ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา, ทฺเว ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา, ทฺเว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา, ทฺเว ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

352. « Deux enseignements sont d'un grand secours, deux enseignements sont à développer, deux enseignements sont à pleinement comprendre, deux enseignements sont à abandonner, deux enseignements mènent au déclin, deux enseignements mènent à la distinction, deux enseignements sont difficiles à pénétrer, deux enseignements sont à faire naître, deux enseignements sont à connaître par une sagesse supérieure, deux enseignements sont à réaliser.

(ก) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา พหุการา? สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ. อิเม ทฺเว ธมฺมา พหุการา.

(à) Quels sont les deux enseignements qui sont d'un grand secours ? La pleine conscience (sati) et la claire compréhension (sampajañña). Ce sont là les deux enseignements qui sont d'un grand secours.

(ข) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา? สมโถ จ วิปสฺสนา จ. อิเม ทฺเว ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

(b) Quels sont les deux enseignements à développer ? La tranquillité (samatha) et la vision pénétrante (vipassanā). Ce sont là les deux enseignements à développer.

(ค) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? นามญฺจ รูปญฺจ. อิเม ทฺเว ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

(c) Quels sont les deux enseignements à pleinement comprendre ? La mentalité (nāma) et la matérialité (rūpa). Ce sont là les deux enseignements à pleinement comprendre.

(ฆ) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา ปหาตพฺพา? อวิชฺชา จ ภวตณฺหา จ. อิเม ทฺเว ธมฺมา ปหาตพฺพา.

(d) Quels sont les deux enseignements à abandonner ? L'ignorance (avijjā) et la soif d'exister (bhavataṇhā). Ce sont là les deux enseignements à abandonner.

(ง) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา หานภาคิยา? โทวจสฺสตา จ ปาปมิตฺตตา จ. อิเม ทฺเว ธมฺมา หานภาคิยา.

(e) Quels sont les deux enseignements qui mène au déclin ? La réticence à étre conseillé (dovacassatā) et la fréquentation de mauvais amis (pāpamittatā). Ce sont là les deux enseignements qui mènent au déclin.

(จ) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา วิเสสภาคิยา? โสวจสฺสตา จ กลฺยาณมิตฺตตา จ. อิเม ทฺเว ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

(f) Quels sont les deux enseignements qui mènent à la distinction ? La docilité aux conseils (sovacassatā) et la fréquentation de bons amis (kalyāṇamittatā). Ce sont là les deux enseignements qui mènent à la distinction.

(ฉ) ‘‘กตเม [Pg.229] ทฺเว ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? โย จ เหตุ โย จ ปจฺจโย สตฺตานํ สํกิเลสาย, โย จ เหตุ โย จ ปจฺจโย สตฺตานํ วิสุทฺธิยา. อิเม ทฺเว ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

(g) Quels sont les deux enseignements difficiles à pénétrer ? La cause et la condition de l'impureté des étres, ainsi que la cause et la condition de la purification des étres. Ce sont là les deux enseignements difficiles à pénétrer.

(ช) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? ทฺเว ญาณานิ – ขเย ญาณํ, อนุปฺปาเท ญาณํ. อิเม ทฺเว ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

(h) Quels sont les deux enseignements à faire naître ? Deux connaissances : la connaissance de la destruction [des impuretés] (khaye ñāṇaṃ) et la connaissance de leur non-réapparition (anuppāde ñāṇaṃ). Ce sont là les deux enseignements à faire naître.

(ฌ) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? ทฺเว ธาตุโย – สงฺขตา จ ธาตุ อสงฺขตา จ ธาตุ. อิเม ทฺเว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

(i) Quels sont les deux enseignements à connaître par une sagesse supérieure ? Deux éléments (dhātu) : l'élément conditionné (saṅkhatā dhātu) et l'élément non conditionné (asaṅkhatā dhātu). Ce sont là les deux enseignements à connaître par une sagesse supérieure.

(ญ) ‘‘กตเม ทฺเว ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? วิชฺชา จ วิมุตฺติ จ. อิเม ทฺเว ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

(j) Quels sont les deux enseignements à réaliser ? La connaissance claire (vijjā) et la libération (vimutti). Ce sont là les deux enseignements à réaliser.

‘‘อิติ อิเม วีสติ ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

Ainsi, ces vingt enseignements sont réels, vrais, tels quels, infaillibles, constants, et ont été parfaitement compris par le Tathāgata.»

ตโย ธมฺมา

Trois enseignements

๓๕๓. ‘‘ตโย ธมฺมา พหุการา, ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา…เป… ตโย ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

353. « Trois enseignements sont d'un grand secours, trois enseignements sont à développer... [ainsi de suite jusqu'à] trois enseignements sont à réaliser. »

(ก) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา พหุการา? สปฺปุริสสํเสโว, สทฺธมฺมสฺสวนํ, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ. อิเม ตโย ธมฺมา พหุการา.

Quels sont les trois phénomènes qui sont d'une grande aide ? Fréquenter les gens de bien, écouter le noble enseignement, et pratiquer conformément à cet enseignement. Ces trois phénomènes sont d'une grande aide.

(ข) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา? ตโย สมาธี – สวิตกฺโก สวิจาโร สมาธิ, อวิตกฺโก วิจารมตฺโต สมาธิ, อวิตกฺโก อวิจาโร สมาธิ. อิเม ตโย ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

Quels sont les trois phénomènes à développer ? Les trois types de concentration : la concentration avec pensée appliquée et pensée soutenue, la concentration sans pensée appliquée mais avec seulement la pensée soutenue, et la concentration sans pensée appliquée ni pensée soutenue. Ces trois phénomènes sont à développer.

(ค) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? ติสฺโส เวทนา – สุขา เวทนา, ทุกฺขา เวทนา, อทุกฺขมสุขา เวทนา. อิเม ตโย ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

Quels sont les trois phénomènes à pleinement comprendre ? Les trois sensations : la sensation agréable, la sensation douloureuse, et la sensation ni douloureuse ni agréable. Ces trois phénomènes sont à pleinement comprendre.

(ฆ) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา ปหาตพฺพา? ติสฺโส ตณฺหา – กามตณฺหา, ภวตณฺหา, วิภวตณฺหา. อิเม ตโย ธมฺมา ปหาตพฺพา.

Quels sont les trois phénomènes à abandonner ? Les trois formes de soif : la soif des plaisirs sensuels, la soif d'existence, et la soif de non-existence. Ces trois phénomènes sont à abandonner.

(ง) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา หานภาคิยา? ตีณิ อกุสลมูลานิ – โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ. อิเม ตโย ธมฺมา หานภาคิยา.

Quels sont les trois phénomènes qui mènent au déclin ? Les trois racines du mal : la cupidité, la haine, et l'égarement. Ces trois phénomènes mènent au déclin.

(จ) ‘‘กตเม [Pg.230] ตโย ธมฺมา วิเสสภาคิยา? ตีณิ กุสลมูลานิ – อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ. อิเม ตโย ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

Quels sont les trois phénomènes qui mènent à l'excellence ? Les trois racines du bien : la non-cupidité, la non-haine, et le non-égarement. Ces trois phénomènes mènent à l'excellence.

(ฉ) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? ติสฺโส นิสฺสรณิยา ธาตุโย – กามานเมตํ นิสฺสรณํ ยทิทํ เนกฺขมฺมํ, รูปานเมตํ นิสฺสรณํ ยทิทํ อรูปํ, ยํ โข ปน กิญฺจิ ภูตํ สงฺขตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ, นิโรโธ ตสฺส นิสฺสรณํ. อิเม ตโย ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

Quels sont les trois phénomènes difficiles à pénétrer ? Les trois éléments de libération : le renoncement est la libération des plaisirs sensuels ; le sans-forme est la libération des formes ; et la cessation est la libération de tout ce qui est devenu, conditionné et produit par des causes. Ces trois phénomènes sont difficiles à pénétrer.

(ช) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? ตีณิ ญาณานิ – อตีตํเส ญาณํ, อนาคตํเส ญาณํ, ปจฺจุปฺปนฺนํเส ญาณํ. อิเม ตโย ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

Quels sont les trois phénomènes à faire surgir ? Les trois connaissances : la connaissance du passé, la connaissance du futur, et la connaissance du présent. Ces trois phénomènes sont à faire surgir.

(ฌ) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? ติสฺโส ธาตุโย – กามธาตุ, รูปธาตุ, อรูปธาตุ. อิเม ตโย ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

Quels sont les trois phénomènes à connaître par une connaissance directe ? Les trois éléments : l'élément du désir sensuel, l'élément de la forme, et l'élément du sans-forme. Ces trois phénomènes sont à connaître par une connaissance directe.

(ญ) ‘‘กตเม ตโย ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ติสฺโส วิชฺชา – ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณํ วิชฺชา, สตฺตานํ จุตูปปาเต ญาณํ วิชฺชา, อาสวานํ ขเย ญาณํ วิชฺชา. อิเม ตโย ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

Quels sont les trois phénomènes à réaliser ? Les trois connaissances claires : la connaissance du souvenir des existences antérieures, la connaissance de la mort et de la renaissance des êtres, et la connaissance de la destruction des impuretés. Ces trois phénomènes sont à réaliser.

‘‘อิติ อิเม ตึส ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

Ainsi, ces trente phénomènes sont réels, authentiques, exacts, infaillibles et constants, parfaitement appréhendés par le Tathāgata.

จตฺตาโร ธมฺมา

Les quatre phénomènes

๓๕๔. ‘‘จตฺตาโร ธมฺมา พหุการา, จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา…เป… จตฺตาโร ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

354. Quatre phénomènes sont d'une grande aide, quatre phénomènes sont à développer... [et ainsi de suite]... quatre phénomènes sont à réaliser.

(ก) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา พหุการา? จตฺตาริ จกฺกานิ – ปติรูปเทสวาโส, สปฺปุริสูปนิสฺสโย, อตฺตสมฺมาปณิธิ, ปุพฺเพ จ กตปุญฺญตา. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา พหุการา.

Quels sont les quatre phénomènes qui sont d'une grande aide ? Les quatre cycles : résider dans un lieu approprié, s'appuyer sur des gens de bien, s'orienter soi-même sur la voie juste, et avoir accompli des mérites dans le passé. Ces quatre phénomènes sont d'une grande aide.

(ข) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา? จตฺตาโร สติปฏฺฐานา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. เวทนาสุ…เป… จิตฺเต… ธมฺเมสุ [Pg.231] ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

Quels sont les quatre phénomènes à développer ? Les quatre fondements de l'attention : ici, chers amis, un moine demeure en contemplant le corps dans le corps, ardent, vigilant et attentif, ayant écarté la convoitise et l'affliction à l'égard du monde. Il demeure en contemplant les sensations... l'esprit... les phénomènes dans les phénomènes, ardent, vigilant et attentif, ayant écarté la convoitise et l'affliction à l'égard du monde. Ces quatre phénomènes sont à développer.

(ค) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? จตฺตาโร อาหารา – กพฬีกาโร อาหาโร โอฬาริโก วา สุขุโม วา, ผสฺโส ทุติโย, มโนสญฺเจตนา ตติยา, วิญฺญาณํ จตุตฺถํ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

Quels sont les quatre phénomènes à pleinement comprendre ? Les quatre nutriments : la nourriture matérielle, grossière ou subtile ; le contact est le deuxième ; la volition mentale est le troisième ; et la conscience est le quatrième. Ces quatre phénomènes sont à pleinement comprendre.

(ฆ) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา ปหาตพฺพา? จตฺตาโร โอฆา – กาโมโฆ, ภโวโฆ, ทิฏฺโฐโฆ, อวิชฺโชโฆ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ปหาตพฺพา.

Quels sont les quatre phénomènes à abandonner ? Les quatre torrents : le torrent des plaisirs sensuels, le torrent de l'existence, le torrent des vues fausses, et le torrent de l'ignorance. Ces quatre phénomènes sont à abandonner.

(ง) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา หานภาคิยา? จตฺตาโร โยคา – กามโยโค, ภวโยโค, ทิฏฺฐิโยโค, อวิชฺชาโยโค. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา หานภาคิยา.

Quels sont les quatre phénomènes qui mènent au déclin ? Les quatre jougs : le joug des plaisirs sensuels, le joug de l'existence, le joug des vues fausses, et le joug de l'ignorance. Ces quatre phénomènes mènent au déclin.

(จ) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา วิเสสภาคิยา? จตฺตาโร วิสญฺโญคา – กามโยควิสํโยโค, ภวโยควิสํโยโค, ทิฏฺฐิโยควิสํโยโค, อวิชฺชาโยควิสํโยโค. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

Quels sont les quatre phénomènes qui mènent à l'excellence ? Les quatre délivrances des jougs : se délivrer du joug des plaisirs sensuels, se délivrer du joug de l'existence, se délivrer du joug des vues fausses, et se délivrer du joug de l'ignorance. Ces quatre phénomènes mènent à l'excellence.

(ฉ) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? จตฺตาโร สมาธี – หานภาคิโย สมาธิ, ฐิติภาคิโย สมาธิ, วิเสสภาคิโย สมาธิ, นิพฺเพธภาคิโย สมาธิ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

Quels sont les quatre phénomènes difficiles à pénétrer ? Les quatre types de concentration : la concentration menant au déclin, la concentration menant à la stagnation, la concentration menant à l'excellence, et la concentration menant à la pénétration. Ces quatre phénomènes sont difficiles à pénétrer.

(ช) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? จตฺตาริ ญาณานิ – ธมฺเม ญาณํ, อนฺวเย ญาณํ, ปริเย ญาณํ, สมฺมุติยา ญาณํ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

Quels sont les quatre phénomènes à faire surgir ? Les quatre connaissances : la connaissance des phénomènes, la connaissance par inférence, la connaissance de la délimitation (d'autrui), et la connaissance des conventions. Ces quatre phénomènes sont à faire surgir.

(ฌ) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? จตฺตาริ อริยสจฺจานิ – ทุกฺขํ อริยสจฺจํ, ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ, ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ, ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

Quels sont les quatre phénomènes à connaître par une connaissance directe ? Les quatre nobles vérités : la noble vérité de la souffrance, la noble vérité de l'origine de la souffrance, la noble vérité de la cessation de la souffrance, et la noble vérité de la voie menant à la cessation de la souffrance. Ces quatre phénomènes sont à connaître par une connaissance directe.

(ญ) ‘‘กตเม จตฺตาโร ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? จตฺตาริ สามญฺญผลานิ – โสตาปตฺติผลํ, สกทาคามิผลํ, อนาคามิผลํ, อรหตฺตผลํ. อิเม จตฺตาโร ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

Quels sont les quatre phénomènes à réaliser ? Les quatre fruits de la vie ascétique : le fruit de l'entrée dans le courant, le fruit du retour unique, le fruit du non-retour, et le fruit de l'état d'Arahant. Ces quatre phénomènes sont à réaliser.

‘‘อิติ [Pg.232] อิเม จตฺตารีสธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

Ainsi, ces quarante phénomènes sont réels, authentiques, exacts, infaillibles et constants, parfaitement appréhendés par le Tathāgata.

ปญฺจ ธมฺมา

Les cinq phénomènes

๓๕๕. ‘‘ปญฺจ ธมฺมา พหุการา…เป… ปญฺจ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

355. Cinq phénomènes sont d'une grande aide... [et ainsi de suite]... cinq phénomènes sont à réaliser.

(ก) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา พหุการา? ปญฺจ ปธานิยงฺคานิ – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, สทฺทหติ ตถาคตสฺส โพธึ – ‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’ติ. อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย. อสโฐ โหติ อมายาวี ยถาภูตมตฺตานํ อาวีกตฺตา สตฺถริ วา วิญฺญูสุ วา สพฺรหฺมจารีสุ. อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อิเม ปญฺจ ธมฺมา พหุการา.

Quels sont les cinq phénomènes qui sont d'une grande aide ? Les cinq facteurs de l'effort : ici, chers amis, un moine est doté de foi, il a foi en l'éveil du Tathāgata : 'C'est pour cette raison que ce Bienheureux est digne, parfaitement éveillé, accompli dans la connaissance et la conduite, bien allé, connaisseur des mondes, insurpassable guide des hommes à dresser, maître des dieux et des hommes, éveillé et bienheureux.' Il est peu sujet à la maladie et aux afflictions, doté d'une digestion régulière, ni trop froide ni trop chaude mais équilibrée et propice à l'effort. Il est honnête et sans ruse, se montrant tel qu'il est réellement envers le Maître, les sages ou ses compagnons de vie sainte. Il demeure avec une énergie ardente pour l'abandon des phénomènes malhabiles et pour l'acquisition des phénomènes habiles, il est vigoureux, ferme dans son courage et n'abandonne pas sa tâche dans la pratique du bien. Il est sage, doté de la sagesse qui perçoit l'apparition et la disparition des choses, une sagesse noble et pénétrante qui mène directement à l'extinction de la souffrance. Ces cinq phénomènes sont d'une grande aide.

(ข) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา? ปญฺจงฺคิโก สมฺมาสมาธิ – ปีติผรณตา, สุขผรณตา, เจโตผรณตา, อาโลกผรณตา, ปจฺจเวกฺขณนิมิตฺตํ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

Quels sont les cinq phénomènes qui doivent être développés ? Le recueillement juste composé de cinq facteurs : la diffusion de la joie, la diffusion du bonheur, la diffusion de la connaissance de l'esprit [d'autrui], la diffusion de la lumière, et le signe de la réflexion. Ce sont les cinq phénomènes qui doivent être développés.

(ค) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา – รูปุปาทานกฺขนฺโธ, เวทนุปาทานกฺขนฺโธ, สญฺญุปาทานกฺขนฺโธ, สงฺขารุปาทานกฺขนฺโธ วิญฺญาณุปาทานกฺขนฺโธ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

Quels sont les cinq phénomènes qui doivent être pleinement compris ? Les cinq agrégats d'attachement : l'agrégat d'attachement de la forme, l'agrégat d'attachement de la sensation, l'agrégat d'attachement de la perception, l'agrégat d'attachement des formations mentales, et l'agrégat d'attachement de la conscience. Ce sont les cinq phénomènes qui doivent être pleinement compris.

(ฆ) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา ปหาตพฺพา? ปญฺจ นีวรณานิ – กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจกุกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา ปหาตพฺพา.

Quels sont les cinq phénomènes qui doivent être abandonnés ? Les cinq obstacles : l'obstacle du désir sensuel, l'obstacle de la malveillance, l'obstacle de la torpeur et de la langueur, l'obstacle de l'agitation et du remords, et l'obstacle du doute. Ce sont les cinq phénomènes qui doivent être abandonnés.

(ง) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา หานภาคิยา? ปญฺจ เจโตขิลา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ. โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ นาธิมุจฺจติ น สมฺปสีทติ, ตสฺส [Pg.233] จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. อยํ ปฐโม เจโตขิโล. ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺเม กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ…เป… สงฺเฆ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ…เป… สิกฺขาย กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ…เป… สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต, โย โส, อาวุโส, ภิกฺขุ สพฺรหฺมจารีสุ กุปิโต โหติ อนตฺตมโน อาหตจิตฺโต ขิลชาโต, ตสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. ยสฺส จิตฺตํ น นมติ อาตปฺปาย อนุโยคาย สาตจฺจาย ปธานาย. อยํ ปญฺจโม เจโตขิโล. อิเม ปญฺจ ธมฺมา หานภาคิยา.

Quels sont les cinq phénomènes qui mènent au déclin ? Les cinq aridités du cœur : ici, chers amis, un moine doute du Maître, est incertain, ne se décide pas et n'a pas confiance. Pour celui qui doute du Maître... son esprit ne s'incline pas vers l'ardeur, l'application, la persévérance et l'effort. C'est la première aridité du cœur. De plus, il doute du Dhamma... du Sangha... de l'entraînement... ou il est en colère contre ses compagnons de vie sainte, mécontent, l'esprit offensé et hostile. Pour celui qui est en colère contre ses compagnons de vie sainte... son esprit ne s'incline pas vers l'ardeur, l'application, la persévérance et l'effort. C'est la cinquième aridité du cœur. Ce sont les cinq phénomènes qui mènent au déclin.

(จ) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา วิเสสภาคิยา? ปญฺจินฺทฺริยานิ – สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

Quels sont les cinq phénomènes qui mènent à la distinction ? Les cinq facultés : la faculté de la foi, la faculté de l'énergie, la faculté de la pleine conscience, la faculté du recueillement, et la faculté de la sagesse. Ce sont les cinq phénomènes qui mènent à la distinction.

(ฉ) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? ปญฺจ นิสฺสรณิยา ธาตุโย – อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กาเม มนสิกโรโต กาเมสุ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. เนกฺขมฺมํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต เนกฺขมฺเม จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ กาเมหิ. เย จ กามปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ. น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ กามานํ นิสฺสรณํ.

Quels sont les cinq phénomènes qui sont difficiles à pénétrer ? Les cinq éléments de libération : ici, chers amis, lorsqu'un moine porte son attention sur les plaisirs sensuels, son esprit ne s'y lance pas, ne s'y clarifie pas, ne s'y établit pas et ne s'y libère pas. Mais lorsqu'il porte son attention sur le renoncement, son esprit s'y lance, s'y clarifie, s'y établit et s'y libère. Son esprit est alors bien disposé, bien développé, bien élevé, bien libéré et détaché des plaisirs sensuels. Et les pollutions, tourments et fièvres qui naissent à cause des plaisirs sensuels, il en est libéré. Il ne ressent plus cette sensation. Cela est déclaré comme la libération des plaisirs sensuels.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน พฺยาปาทํ มนสิกโรโต พฺยาปาเท จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อพฺยาปาทํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อพฺยาปาเท จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ พฺยาปาเทน. เย จ พฺยาปาทปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ. น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ พฺยาปาทสฺส นิสฺสรณํ.

De plus, chers amis, lorsqu'un moine porte son attention sur la malveillance, son esprit ne s'y lance pas, ne s'y clarifie pas, ne s'y établit pas et ne s'y libère pas. Mais lorsqu'il porte son attention sur la non-malveillance, son esprit s'y lance, s'y clarifie, s'y établit et s'y libère. Son esprit est alors bien disposé, bien développé, bien élevé, bien libéré et détaché de la malveillance. Et les pollutions, tourments et fièvres qui naissent à cause de la malveillance, il en est libéré. Il ne ressent plus cette sensation. Cela est déclaré comme la libération de la malveillance.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน วิเหสํ มนสิกโรโต วิเหสาย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อวิเหสํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อวิเหสาย จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ[Pg.234]. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ วิเหสาย. เย จ วิเหสาปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ. น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ วิเหสาย นิสฺสรณํ.

De plus, chers amis, lorsqu'un moine porte son attention sur la cruauté, son esprit ne s'y lance pas, ne s'y clarifie pas, ne s'y établit pas et ne s'y libère pas. Mais lorsqu'il porte son attention sur la non-cruauté, son esprit s'y lance, s'y clarifie, s'y établit et s'y libère. Son esprit est alors bien disposé, bien développé, bien élevé, bien libéré et détaché de la cruauté. Et les pollutions, tourments et fièvres qui naissent à cause de la cruauté, il en est libéré. Il ne ressent plus cette sensation. Cela est déclaré comme la libération de la cruauté.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน รูเป มนสิกโรโต รูเปสุ จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. อรูปํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต อรูเป จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ รูเปหิ. เย จ รูปปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ. น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ รูปานํ นิสฺสรณํ.

De plus, chers amis, lorsqu'un moine porte son attention sur les formes, son esprit ne s'y lance pas, ne s'y clarifie pas, ne s'y établit pas et ne s'y libère pas. Mais lorsqu'il porte son attention sur le sans-forme, son esprit s'y lance, s'y clarifie, s'y établit et s'y libère. Son esprit est alors bien disposé, bien développé, bien élevé, bien libéré et détaché des formes. Et les pollutions, tourments et fièvres qui naissent à cause des formes, il en est libéré. Il ne ressent plus cette sensation. Cela est déclaré comme la libération des formes.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน สกฺกายํ มนสิกโรโต สกฺกาเย จิตฺตํ น ปกฺขนฺทติ น ปสีทติ น สนฺติฏฺฐติ น วิมุจฺจติ. สกฺกายนิโรธํ โข ปนสฺส มนสิกโรโต สกฺกายนิโรเธ จิตฺตํ ปกฺขนฺทติ ปสีทติ สนฺติฏฺฐติ วิมุจฺจติ. ตสฺส ตํ จิตฺตํ สุคตํ สุภาวิตํ สุวุฏฺฐิตํ สุวิมุตฺตํ วิสํยุตฺตํ สกฺกาเยน. เย จ สกฺกายปจฺจยา อุปฺปชฺชนฺติ อาสวา วิฆาตา ปริฬาหา, มุตฺโต โส เตหิ. น โส ตํ เวทนํ เวเทติ. อิทมกฺขาตํ สกฺกายสฺส นิสฺสรณํ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

De plus, chers amis, lorsqu'un moine porte son attention sur l'identité [les agrégats d'attachement], son esprit ne s'y lance pas, ne s'y clarifie pas, ne s'y établit pas et ne s'y libère pas. Mais lorsqu'il porte son attention sur la cessation de l'identité, son esprit s'y lance, s'y clarifie, s'y établit et s'y libère. Son esprit est alors bien disposé, bien développé, bien élevé, bien libéré et détaché de l'identité. Et les pollutions, tourments et fièvres qui naissent à cause de l'identité, il en est libéré. Il ne ressent plus cette sensation. Cela est déclaré comme la libération de l'identité. Ce sont les cinq phénomènes qui sont difficiles à pénétrer.

(ช) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? ปญฺจ ญาณิโก สมฺมาสมาธิ – ‘อยํ สมาธิ ปจฺจุปฺปนฺนสุโข เจว อายติญฺจ สุขวิปาโก’ติ ปจฺจตฺตํเยว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. ‘อยํ สมาธิ อริโย นิรามิโส’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. ‘อยํ สมาธิ อกาปุริสเสวิโต’ติ ปจฺจตฺตํเยว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. ‘อยํ สมาธิ สนฺโต ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธลทฺโธ เอโกทิภาวาธิคโต, น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต’ติ ปจฺจตฺตํเยว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. ‘โส โข ปนาหํ อิมํ สมาธึ สโตว สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามี’ติ ปจฺจตฺตํเยว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

Quels sont les cinq phénomènes qui doivent être produits ? Le recueillement juste accompagné de cinq connaissances : « Ce recueillement est un bonheur présent et a un mûrissement de bonheur dans le futur » — ainsi naît en soi-même cette connaissance. « Ce recueillement est noble et sans attachement mondain » — ainsi naît en soi-même cette connaissance. « Ce recueillement est pratiqué par des hommes éminents » — ainsi naît en soi-même cette connaissance. « Ce recueillement est paisible, sublime, obtenu par l'apaisement des souillures, atteint par l'unification de l'esprit, et n'est pas maintenu par une répression forcée » — ainsi naît en soi-même cette connaissance. « J'entre dans ce recueillement avec pleine conscience et j'en sors avec pleine conscience » — ainsi naît en soi-même cette connaissance. Ce sont les cinq phénomènes qui doivent être produits.

(ฌ) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? ปญฺจ วิมุตฺตายตนานิ – อิธาวุโส, ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี. ยถา [Pg.235] ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุโน สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ ปฐมํ วิมุตฺตายตนํ.

(Jha) Quels sont les cinq phénomènes qui doivent être connus par une connaissance directe ? Ce sont les cinq bases de la libération. Ici, chers amis, le Maître enseigne le Dhamma à un moine, ou bien c’est un autre compagnon de vie sainte occupant la position d’instructeur qui l'enseigne. De quelque manière, chers amis, que le Maître ou un autre compagnon de vie sainte occupant la position d’instructeur enseigne le Dhamma au moine, de cette même manière, celui-ci acquiert en ce Dhamma la compréhension du sens et la compréhension de la lettre. Chez celui qui comprend le sens et la lettre, la joie naît ; chez celui qui est joyeux, le ravissement naît ; chez celui qui a l'esprit ravi, le corps devient tranquille ; celui dont le corps est tranquille ressent du bonheur ; l’esprit de celui qui est heureux devient concentré. C'est la première base de la libération.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ. ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ ทุติยํ วิมุตฺตายตนํ.

De plus, chers amis, il se peut que ni le Maître ni un autre compagnon de vie sainte occupant la position d’instructeur n’enseigne le Dhamma au moine, mais que celui-ci enseigne aux autres, en détail, le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris. De quelque manière, chers amis, que le moine enseigne aux autres, en détail, le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris, de cette même manière, celui-ci acquiert en ce Dhamma la compréhension du sens et la compréhension de la lettre. Chez celui qui comprend le sens et la lettre, la joie naît ; chez celui qui est joyeux, le ravissement naît ; chez celui qui a l'esprit ravi, le corps devient tranquille ; celui dont le corps est tranquille ressent du bonheur ; l’esprit de celui qui est heureux devient concentré. C'est la deuxième base de la libération.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ. อปิ จ โข, ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ ตติยํ วิมุตฺตายตนํ.

De plus, chers amis, il se peut que ni le Maître ni un autre compagnon de vie sainte occupant la position d’instructeur n’enseigne le Dhamma au moine, et que celui-ci n’enseigne pas non plus aux autres le Dhamma en détail ; mais il récite en détail le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris. De quelque manière, chers amis, que le moine récite en détail le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris, de cette même manière, celui-ci acquiert en ce Dhamma la compréhension du sens et la compréhension de la lettre. Chez celui qui comprend le sens et la lettre, la joie naît ; chez celui qui est joyeux, le ravissement naît ; chez celui qui a l'esprit ravi, le corps devient tranquille ; celui dont le corps est tranquille ressent du bonheur ; l’esprit de celui qui est heureux devient concentré. C'est la troisième base de la libération.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ. อปิ จ โข, ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ. ยถา ยถา[Pg.236], อาวุโส, ภิกฺขุ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ จตุตฺถํ วิมุตฺตายตนํ.

De plus, chers amis, il se peut que ni le Maître ni un autre compagnon de vie sainte occupant la position d’instructeur n’enseigne le Dhamma au moine, que celui-ci n'enseigne pas aux autres le Dhamma en détail, et qu'il ne le récite pas non plus en détail ; mais il examine, réfléchit et contemple mentalement le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris. De quelque manière, chers amis, que le moine examine, réfléchit et contemple mentalement le Dhamma tel qu'il l'a entendu et appris, de cette même manière, celui-ci acquiert en ce Dhamma la compréhension du sens et la compréhension de la lettre. Chez celui qui comprend le sens et la lettre, la joie naît ; chez celui qui est joyeux, le ravissement naît ; chez celui qui a l'esprit ravi, le corps devient tranquille ; celui dont le corps est tranquille ressent du bonheur ; l’esprit de celui qui est heureux devient concentré. C'est la quatrième base de la libération.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน น เหว โข สตฺถา ธมฺมํ เทเสติ, อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโย สพฺรหฺมจารี, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน ปเรสํ เทเสติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ วิตฺถาเรน สชฺฌายํ กโรติ, นาปิ ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ; อปิ จ ขฺวสฺส อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย. ยถา ยถา, อาวุโส, ภิกฺขุโน อญฺญตรํ สมาธินิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ โหติ สุมนสิกตํ สูปธาริตํ สุปฺปฏิวิทฺธํ ปญฺญาย ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม อตฺถปฺปฏิสํเวที จ โหติ ธมฺมปฺปฏิสํเวที จ. ตสฺส อตฺถปฺปฏิสํเวทิโน ธมฺมปฺปฏิสํเวทิโน ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. อิทํ ปญฺจมํ วิมุตฺตายตนํ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

De plus, chers amis, il se peut que ni le Maître ni un autre compagnon de vie sainte occupant la position d’instructeur n’enseigne le Dhamma au moine, que celui-ci n'enseigne pas aux autres le Dhamma en détail, qu'il ne le récite pas, et qu'il ne le contemple pas non plus mentalement ; mais un certain signe de concentration est par lui bien saisi, bien appliqué à l'esprit, bien retenu et bien pénétré par la sagesse. De quelque manière, chers amis, qu'un certain signe de concentration est par le moine bien saisi, bien appliqué à l'esprit, bien retenu et bien pénétré par la sagesse, de cette même manière, celui-ci acquiert en ce Dhamma la compréhension du sens et la compréhension de la lettre. Chez celui qui comprend le sens et la lettre, la joie naît ; chez celui qui est joyeux, le ravissement naît ; chez celui qui a l'esprit ravi, le corps devient tranquille ; celui dont le corps est tranquille ressent du bonheur ; l’esprit de celui qui est heureux devient concentré. C'est la cinquième base de la libération. Ces cinq phénomènes doivent être connus par une connaissance directe.

(ญ) ‘‘กตเม ปญฺจ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ปญฺจ ธมฺมกฺขนฺธา – สีลกฺขนฺโธ, สมาธิกฺขนฺโธ, ปญฺญากฺขนฺโธ, วิมุตฺติกฺขนฺโธ, วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺโธ. อิเม ปญฺจ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

(Ña) Quels sont les cinq phénomènes qui doivent être réalisés ? Ce sont les cinq agrégats du Dhamma : l'agrégat de la vertu, l'agrégat de la concentration, l'agrégat de la sagesse, l'agrégat de la libération et l'agrégat de la connaissance et de la vision de la libération. Ces cinq phénomènes doivent être réalisés.

‘‘อิติ อิเม ปญฺญาส ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

Ainsi, ces cinquante phénomènes sont réels, vrais, tels quels, non erronés, non autrement, parfaitement éveillés par le Tathāgata.

ฉ ธมฺมา

Les groupes de six phénomènes

๓๕๖. ‘‘ฉ ธมฺมา พหุการา…เป… ฉ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

356. Six phénomènes sont de grand secours... [jusqu'à] six phénomènes doivent être réalisés.

(ก) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา พหุการา? ฉ สารณียา ธมฺมา. อิธาวุโส, ภิกฺขุโน เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห [Pg.237] จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

(Ka) Quels sont les six phénomènes qui sont de grand secours ? Ce sont les six principes de concorde. Ici, chers amis, un moine manifeste envers ses compagnons de vie sainte des actes corporels empreints de bienveillance, tant en public qu'en privé. Ce principe est digne de mémoire, il inspire l'affection et le respect, et il contribue à l'assistance mutuelle, à l'absence de dispute, à la concorde et à l'unité.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน เมตฺตํ วจีกมฺมํ…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

De plus, chers amis, un moine manifeste des actes verbaux empreints de bienveillance... [jusqu'à] contribue à l'unité.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน เมตฺตํ มโนกมฺมํ…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

De plus, chers amis, un moine manifeste des actes mentaux empreints de bienveillance... [jusqu'à] contribue à l'unité.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ, ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี โหติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

De plus, chers amis, quels que soient les gains conformes au Dhamma et obtenus de manière juste, ne serait-ce que le simple contenu d'un bol à aumônes, le moine les utilise sans distinction exclusive, les partageant avec ses compagnons de vie sainte qui sont vertueux. Ce principe est digne de mémoire... [jusqu'à] contribue à l'unité.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ, ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิญฺญุปฺปสตฺถานิ อปรามฏฺฐานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ, ตถารูเปสุ สีเลสุ สีลสามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย…เป… เอกีภาวาย สํวตฺตติ.

« De plus, ô amis, quant à ces vertus qui sont intactes, sans faille, sans tache, sans souillure, libératrices, louées par les sages, non saisies par l'attachement, et qui mènent à la concentration ; le moine demeure, tant ouvertement que secrètement, avec ses compagnons de vie sainte, établi dans une telle égalité de vertu. Ce principe également est mémorable... (et ainsi de suite)... il conduit à l'unité. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยายํ ทิฏฺฐิ อริยา นิยฺยานิกา นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย, ตถารูปาย ทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิ สามญฺญคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ, อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ, สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ. อิเม ฉ ธมฺมา พหุการา.

« De plus, ô amis, quant à cette vision qui est noble et salvatrice, et qui mène celui qui la pratique à l'extinction complète de la souffrance ; le moine demeure, tant ouvertement que secrètement, avec ses compagnons de vie sainte, établi dans une telle égalité de vision. Ce principe également est mémorable, créateur d'affection et de respect ; il conduit à l'entraide, à l'absence de dispute, à la concorde et à l'unité. Ces six principes sont d'un grand secours. »

(ข) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา? ฉ อนุสฺสติฏฺฐานานิ – พุทฺธานุสฺสติ, ธมฺมานุสฺสติ, สงฺฆานุสฺสติ, สีลานุสฺสติ, จาคานุสฺสติ, เทวตานุสฺสติ. อิเม ฉ ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

« (Kha) Quels sont les six principes à développer ? Ce sont les six bases de recollection : la recollection du Bouddha, la recollection du Dhamma, la recollection du Sangha, la recollection de la vertu, la recollection de la générosité, et la recollection des divinités. Ces six principes doivent être développés. »

(ค) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? ฉ อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ – จกฺขายตนํ, โสตายตนํ, ฆานายตนํ, ชิวฺหายตนํ, กายายตนํ, มนายตนํ. อิเม ฉ ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

« (Ga) Quels sont les six principes à pleinement comprendre ? Ce sont les six bases internes des sens : la base de l'œil, la base de l'oreille, la base du nez, la base de la langue, la base du corps, et la base de l'esprit. Ces six principes doivent être pleinement compris. »

(ฆ) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา ปหาตพฺพา? ฉ ตณฺหากายา – รูปตณฺหา, สทฺทตณฺหา, คนฺธตณฺหา, รสตณฺหา, โผฏฺฐพฺพตณฺหา, ธมฺมตณฺหา. อิเม ฉ ธมฺมา ปหาตพฺพา.

« (Gha) Quels sont les six principes à abandonner ? Ce sont les six types de soif : la soif des formes, la soif des sons, la soif des odeurs, la soif des saveurs, la soif des tangibles, et la soif des objets mentaux. Ces six principes doivent être abandonnés. »

(ง) ‘‘กตเม [Pg.238] ฉ ธมฺมา หานภาคิยา? ฉ อคารวา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส. ธมฺเม…เป… สงฺเฆ… สิกฺขาย… อปฺปมาเท… ปฏิสนฺถาเร อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส. อิเม ฉ ธมฺมา หานภาคิยา.

« (Ṅa) Quels sont les six principes menant au déclin ? Ce sont les six manques de respect : ici, ô amis, un moine demeure sans respect ni déférence envers le Maître. Il demeure sans respect ni déférence envers le Dhamma... le Sangha... l'entraînement... la vigilance... et l'hospitalité. Ces six principes mènent au déclin. »

(จ) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา วิเสสภาคิยา? ฉ คารวา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถริ สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส ธมฺเม…เป… สงฺเฆ… สิกฺขาย… อปฺปมาเท… ปฏิสนฺถาเร สคารโว วิหรติ สปฺปติสฺโส. อิเม ฉ ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

« (Ca) Quels sont les six principes menant à la distinction ? Ce sont les six formes de respect : ici, ô amis, un moine demeure avec respect et déférence envers le Maître. Il demeure avec respect et déférence envers le Dhamma... le Sangha... l'entraînement... la vigilance... et l'hospitalité. Ces six principes mènent à la distinction. »

(ฉ) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? ฉ นิสฺสรณิยา ธาตุโย – อิธาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘เมตฺตา หิ โข เม, เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา, อถ จ ปน เม พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ. น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ อาวุโส อนวกาโส ยํ เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย. อถ จ ปนสฺส พฺยาปาโท จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสตีติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, พฺยาปาทสฺส, ยทิทํ เมตฺตาเจโตวิมุตฺตี’ติ.

« (Cha) Quels sont les six principes difficiles à pénétrer ? Ce sont les six éléments de délivrance : ici, ô amis, un moine pourrait dire : "Certes, j'ai développé la libération de l'esprit par la bienveillance, je l'ai pratiquée, j'en ai fait mon véhicule, j'en ai fait ma base, je l'ai stabilisée, consolidée et pleinement entreprise ; et pourtant, la malveillance continue d'envahir mon esprit et d'y demeurer." On doit lui répondre : "Ne dis pas cela ! Cher ami, ne parle pas ainsi, ne calomnie pas le Bienheureux. Car calomnier le Bienheureux n'est pas une bonne chose ; le Bienheureux ne parlerait jamais ainsi. Il est impossible, ô ami, il est exclu que si la libération de l'esprit par la bienveillance est développée, pratiquée, prise pour véhicule, prise pour base, stabilisée, consolidée et pleinement entreprise, la malveillance puisse encore envahir l'esprit et y demeurer ; cela ne peut se produire. Car cette libération de l'esprit par la bienveillance est précisément l'échappatoire à la malveillance." »

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘กรุณา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา พหุลีกตา ยานีกตา วตฺถุกตา อนุฏฺฐิตา ปริจิตา สุสมารทฺธา. อถ จ ปน เม วิเหสา จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส – ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย, ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ…เป… นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, วิเหสาย, ยทิทํ กรุณาเจโตวิมุตฺตี’ติ.

« De même, ô amis, un moine pourrait dire : "Certes, j'ai développé la libération de l'esprit par la compassion, je l'ai pratiquée... et pourtant, la cruauté continue d'envahir mon esprit et d'y demeurer." On doit lui répondre : "Ne dis pas cela ! Cher ami, ne parle pas ainsi, ne calomnie pas le Bienheureux... car cette libération de l'esprit par la compassion est précisément l'échappatoire à la cruauté." »

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘มุทิตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา…เป… อถ จ ปน เม อรติ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส – ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ…เป… นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส อรติยา, ยทิทํ มุทิตาเจโตวิมุตฺตี’ติ.

« De même, ô amis, un moine pourrait dire : "Certes, j'ai développé la libération de l'esprit par la joie altruiste... et pourtant, le mécontentement continue d'envahir mon esprit et d'y demeurer." On doit lui répondre : "Ne dis pas cela ! Cher ami, ne parle pas ainsi... car cette libération de l'esprit par la joie altruiste est précisément l'échappatoire au mécontentement." »

‘‘อิธ [Pg.239] ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อุเปกฺขา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา…เป… อถ จ ปน เม ราโค จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส – ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ…เป… นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, ราคสฺส ยทิทํ อุเปกฺขาเจโตวิมุตฺตี’ติ.

« De même, ô amis, un moine pourrait dire : "Certes, j'ai développé la libération de l'esprit par l'équanimité... et pourtant, le désir passionnel continue d'envahir mon esprit et d'y demeurer." On doit lui répondre : "Ne dis pas cela ! Cher ami, ne parle pas ainsi... car cette libération de l'esprit par l'équanimité est précisément l'échappatoire au désir passionnel." »

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อนิมิตฺตา หิ โข เม เจโตวิมุตฺติ ภาวิตา…เป… อถ จ ปน เม นิมิตฺตานุสาริ วิญฺญาณํ โหตี’ติ. โส – ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ…เป… นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, สพฺพนิมิตฺตานํ ยทิทํ อนิมิตฺตา เจโตวิมุตฺตี’ติ.

« De même, ô amis, un moine pourrait dire : "Certes, j'ai développé la libération de l'esprit sans signe... et pourtant, ma conscience suit encore les signes." On doit lui répondre : "Ne dis pas cela ! Cher ami, ne parle pas ainsi... car cette libération de l'esprit sans signe est précisément l'échappatoire à tous les signes." »

‘‘อิธ ปนาวุโส, ภิกฺขุ เอวํ วเทยฺย – ‘อสฺมีติ โข เม วิคตํ, อยมหมสฺมีติ น สมนุปสฺสามิ, อถ จ ปน เม วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐตี’ติ. โส – ‘มา เหวํ’ ติสฺส วจนีโย ‘มายสฺมา เอวํ อวจ, มา ภควนฺตํ อพฺภาจิกฺขิ, น หิ สาธุ ภควโต อพฺภกฺขานํ, น หิ ภควา เอวํ วเทยฺย. อฏฺฐานเมตํ, อาวุโส, อนวกาโส ยํ อสฺมีติ วิคเต อยมหมสฺมีติ อสมนุปสฺสโต. อถ จ ปนสฺส วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลํ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสติ, เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. นิสฺสรณํ เหตํ, อาวุโส, วิจิกิจฺฉากถํกถาสลฺลสฺส, ยทิทํ อสฺมิมานสมุคฺฆาโฏ’ติ. อิเม ฉ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

« De même, ô amis, un moine pourrait dire : "Certes, la notion 'Je suis' a disparu pour moi, je ne considère plus que 'ceci est moi', et pourtant, le dard du doute et de l'incertitude continue d'envahir mon esprit et d'y demeurer." On doit lui répondre : "Ne dis pas cela ! Cher ami, ne parle pas ainsi, ne calomnie pas le Bienheureux, car calomnier le Bienheureux n'est pas une bonne chose ; le Bienheureux ne parlerait jamais ainsi. Il est impossible, ô ami, il est exclu que lorsque la notion 'Je suis' a disparu et que l'on ne considère plus que 'ceci est moi', le dard du doute et de l'incertitude puisse encore envahir l'esprit et y demeurer ; cela ne peut se produire. Car le déracinement du concept 'Je suis' est précisément l'échappatoire au dard du doute et de l'incertitude." Ces six principes sont difficiles à pénétrer. »

(ช) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? ฉ สตตวิหารา. อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. อิเม ฉ ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

« (Ja) Quels sont les six principes à produire ? Ce sont les six demeures constantes. Ici, ô amis, un moine, voyant une forme avec l'œil, n'est ni joyeux ni affligé ; il demeure équanime, attentif et pleinement conscient. Entendant un son avec l'oreille... sentant une odeur avec le nez... goûtant une saveur avec la langue... touchant un tangible avec le corps... ou connaissant un objet mental avec l'esprit, il n'est ni joyeux ni affligé ; il demeure équanime, attentif et pleinement conscient. Ces six principes doivent être produits. »

(ฌ) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? ฉ อนุตฺตริยานิ – ทสฺสนานุตฺตริยํ, สวนานุตฺตริยํ, ลาภานุตฺตริยํ, สิกฺขานุตฺตริยํ, ปาริจริยานุตฺตริยํ, อนุสฺสตานุตฺตริยํ. อิเม ฉ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

« (Jha) Quels sont les six principes à connaître par une connaissance supérieure ? Ce sont les six choses insurpassables : la vision insurpassable, l'audition insurpassable, le gain insurpassable, l'entraînement insurpassable, le service insurpassable, et la recollection insurpassable. Ces six principes doivent être connus par une connaissance supérieure. »

(ญ) ‘‘กตเม ฉ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ฉ อภิญฺญา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ. อาวิภาวํ ติโรภาวํ. ติโรกุฏฺฏํ ติโรปาการํ ติโรปพฺพตํ อสชฺชมาโน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ อากาเส[Pg.240]. ปถวิยาปิ อุมฺมุชฺชนิมุชฺชํ กโรติ เสยฺยถาปิ อุทเก. อุทเกปิ อภิชฺชมาเน คจฺฉติ เสยฺยถาปิ ปถวิยํ. อากาเสปิ ปลฺลงฺเกน กมติ เสยฺยถาปิ ปกฺขี สกุโณ. อิเมปิ จนฺทิมสูริเย เอวํมหิทฺธิเก เอวํมหานุภาเว ปาณินา ปรามสติ ปริมชฺชติ. ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ.

« Quels sont les six phénomènes qui doivent être réalisés ? Les six connaissances directes (abhiññā) — ici, chers amis, un moine exerce divers types de pouvoirs supranormaux : étant seul, il devient multiple ; étant multiple, il redevient seul. Il apparaît et disparaît. Il passe à travers un mur, un rempart ou une montagne sans être arrêté, comme s'il était dans l'espace. Il plonge dans la terre et en ressort comme s'il était dans l'eau. Il marche sur l'eau sans s'enfoncer comme s'il était sur la terre ferme. Dans l'espace, il se déplace assis en tailleur comme un oiseau ailé. Il touche et caresse de la main la lune et le soleil, si puissants et majestueux. Il étend son pouvoir par le corps jusqu'au monde de Brahmā. »

‘‘ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ จ มานุเส จ, เย ทูเร สนฺติเก จ.

« Grâce à l'élément de l'oreille divine, pur et surpassant celui des humains, il entend les deux sortes de sons, divins et humains, qu'ils soient lointains ou proches. »

‘‘ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ, สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ …เป… อวิมุตฺตํ วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ.

« Il connaît l'esprit des autres êtres, des autres personnes, en le pénétrant avec son propre esprit. Il discerne un esprit empreint de désir comme un esprit empreint de désir... [et ainsi de suite]... il discerne un esprit non libéré comme un esprit non libéré. »

‘‘โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ เอกมฺปิ ชาตึ…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

« Il se remémore ses nombreuses existences antérieures, à savoir : une naissance... [et ainsi de suite]... il se remémore ainsi ses nombreuses existences antérieures avec leurs aspects et leurs détails. »

‘‘ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ …เป…

« Grâce à l'œil divin, pur et surpassant celui des humains, il voit les êtres qui trépassent et qui renaissent, inférieurs ou supérieurs, beaux ou laids, heureux ou malheureux. Il discerne comment les êtres renaissent selon leurs actions (kamma)... »

‘‘อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเม ฉ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

« Par la destruction des souillures (āsava), il réalise par lui-même, dès cette vie, la libération de l'esprit et la libération par la sagesse qui sont sans souillures, et y ayant accédé par une connaissance directe, il y demeure. Ce sont les six phénomènes qui doivent être réalisés. »

‘‘อิติ อิเม สฏฺฐิ ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

« Ainsi, ces soixante phénomènes sont réels, authentiques, exacts, immuables et non erronés ; ils ont été parfaitement compris par le Tathāgata. »

สตฺต ธมฺมา

Les sept phénomènes.

๓๕๗. ‘‘สตฺต ธมฺมา พหุการา…เป… สตฺต ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

357. « Sept phénomènes sont d'une grande aide... sept phénomènes doivent être réalisés. »

(ก) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา พหุการา? สตฺต อริยธนานิ – สทฺธาธนํ, สีลธนํ, หิริธนํ, โอตฺตปฺปธนํ, สุตธนํ, จาคธนํ, ปญฺญาธนํ. อิเม สตฺต ธมฺมา พหุการา.

(Ka) « Quels sont les sept phénomènes d'une grande aide ? Les sept trésors des nobles : le trésor de la foi, le trésor de la vertu, le trésor de la pudeur morale, le trésor de la crainte de mal faire, le trésor de la connaissance apprise, le trésor de la générosité et le trésor de la sagesse. Ce sont les sept phénomènes d'une grande aide. »

(ข) ‘‘กตเม [Pg.241] สตฺต ธมฺมา ภาเวตพฺพา? สตฺต สมฺโพชฺฌงฺคา – สติสมฺโพชฺฌงฺโค, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค, วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค, ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค, ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค, สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค, อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค. อิเม สตฺต ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

(Kha) « Quels sont les sept phénomènes qui doivent être développés ? Les sept facteurs d'éveil (sambojjhaṅga) : le facteur d'éveil de la pleine conscience, le facteur d'éveil de l'investigation des phénomènes, le facteur d'éveil de l'énergie, le facteur d'éveil de la joie, le facteur d'éveil de la tranquillité, le facteur d'éveil de la concentration et le facteur d'éveil de l'équanimité. Ce sont les sept phénomènes qui doivent être développés. »

(ค) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? สตฺต วิญฺญาณฏฺฐิติโย – สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐมา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

(Ga) « Quels sont les sept phénomènes qui doivent être pleinement connus ? Les sept stations de la conscience (viññāṇaṭṭhiti) : il y a, chers amis, des êtres dont les corps sont divers et les perceptions diverses, comme les humains, certains dieux et certains êtres déchus. C'est la première station de la conscience. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

« Il y a, chers amis, des êtres dont les corps sont divers et la perception unique, comme les dieux du monde de Brahmā lors de leur première apparition. C'est la deuxième station de la conscience. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติยา วิญฺญาณฏฺฐิติ.

« Il y a, chers amis, des êtres dont les corps sont uniques et les perceptions diverses, comme les dieux Ābhassara. C'est la troisième station de la conscience. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺถี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

« Il y a, chers amis, des êtres dont les corps sont uniques et la perception unique, comme les dieux Subhakiṇha. C'est la quatrième station de la conscience. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา…เป… ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ปญฺจมี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

« Il y a, chers amis, des êtres qui, par le dépassement total des perceptions de la forme... sont parvenus à la station de l'espace infini, pensant : 'L'espace est infini'. C'est la cinquième station de la conscience. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺฐี วิญฺญาณฏฺฐิติ.

« Il y a, chers amis, des êtres qui, par le dépassement total de la station de l'espace infini... sont parvenus à la station de la conscience infinie, pensant : 'La conscience est infinie'. C'est la sixième station de la conscience. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปคา. อยํ สตฺตมี วิญฺญาณฏฺฐิติ. อิเม สตฺต ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

« Il y a, chers amis, des êtres qui, par le dépassement total de la station de la conscience infinie, sont parvenus à la station du néant, pensant : 'Il n'y a rien'. C'est la septième station de la conscience. Ce sont les sept phénomènes qui doivent être pleinement connus. »

(ฆ) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา ปหาตพฺพา? สตฺตานุสยา – กามราคานุสโย, ปฏิฆานุสโย, ทิฏฺฐานุสโย, วิจิกิจฺฉานุสโย, มานานุสโย, ภวราคานุสโย, อวิชฺชานุสโย. อิเม สตฺต ธมฺมา ปหาตพฺพา.

(Gha) « Quels sont les sept phénomènes qui doivent être abandonnés ? Les sept tendances sous-jacentes (anusaya) : la tendance au désir sensuel, la tendance à l'aversion, la tendance aux vues fausses, la tendance au doute, la tendance à l'orgueil, la tendance au désir d'existence et la tendance à l'ignorance. Ce sont les sept phénomènes qui doivent être abandonnés. »

(ง) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา หานภาคิยา? สตฺต อสทฺธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, อปฺปสฺสุโต [Pg.242] โหติ, กุสีโต โหติ, มุฏฺฐสฺสติ โหติ, ทุปฺปญฺโญ โหติ. อิเม สตฺต ธมฺมา หานภาคิยา.

(Ṅa) « Quels sont les sept phénomènes menant au déclin ? Les sept mauvaises qualités (asaddhamma) : ici, chers amis, un moine est sans foi, sans pudeur morale, sans crainte de mal faire, peu instruit, paresseux, distrait et dépourvu de sagesse. Ce sont les sept phénomènes menant au déclin. »

(จ) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา วิเสสภาคิยา? สตฺต สทฺธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สทฺโธ โหติ, หิริมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, อุปฏฺฐิตสฺสติ โหติ, ปญฺญวา โหติ. อิเม สตฺต ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

(Ca) « Quels sont les sept phénomènes menant à la distinction ? Les sept bonnes qualités (saddhamma) : ici, chers amis, un moine est doté de foi, de pudeur morale, de crainte de mal faire, il est très instruit, énergique, doté d'une attention établie et doté de sagesse. Ce sont les sept phénomènes menant à la distinction. »

(ฉ) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? สตฺต สปฺปุริสธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺมญฺญู จ โหติ อตฺถญฺญู จ อตฺตญฺญู จ มตฺตญฺญู จ กาลญฺญู จ ปริสญฺญู จ ปุคฺคลญฺญู จ. อิเม สตฺต ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

(Cha) « Quels sont les sept phénomènes difficiles à pénétrer ? Les sept qualités de l'homme de bien (sappurisadhamma) : ici, chers amis, un moine connaît l'enseignement, il connaît le sens, il se connaît lui-même, il connaît la mesure, il connaît le moment opportun, il connaît l'assemblée et il connaît les individus. Ce sont les sept phénomènes difficiles à pénétrer. »

(ช) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? สตฺต สญฺญา – อนิจฺจสญฺญา, อนตฺตสญฺญา, อสุภสญฺญา, อาทีนวสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา. อิเม สตฺต ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

(Ja) « Quels sont les sept phénomènes qui doivent être produits ? Les sept perceptions (saññā) : la perception de l'impermanence, la perception du non-soi, la perception du caractère déplaisant, la perception des inconvénients, la perception de l'abandon, la perception du détachement et la perception de la cessation. Ce sont les sept phénomènes qui doivent être produits. »

(ฌ) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? สตฺต นิทฺทสวตฺถูนิ – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สิกฺขาสมาทาเน ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ สิกฺขาสมาทาเน อวิคตเปโม. ธมฺมนิสนฺติยา ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ ธมฺมนิสนฺติยา อวิคตเปโม. อิจฺฉาวินเย ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ อิจฺฉาวินเย อวิคตเปโม. ปฏิสลฺลาเน ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ ปฏิสลฺลาเน อวิคตเปโม. วีริยารมฺเม ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ วีริยารมฺเม อวิคตเปโม. สติเนปกฺเก ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ สติเนปกฺเก อวิคตเปโม. ทิฏฺฐิปฏิเวเธ ติพฺพจฺฉนฺโท โหติ, อายติญฺจ ทิฏฺฐิปฏิเวเธ อวิคตเปโม. อิเม สตฺต ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

(Jha) « Quels sont les sept phénomènes qui doivent être connus par une connaissance directe ? Les sept bases de distinction (niddasavatthu) : ici, chers amis, un moine a un désir ardent pour l'engagement dans l'entraînement, et à l'avenir il garde une affection constante pour cet engagement. Il a un désir ardent pour l'examen des enseignements, et à l'avenir il garde une affection constante pour cet examen. Il a un désir ardent pour l'élimination des désirs... pour la solitude... pour l'effort soutenu... pour la vigilance et la prudence... pour la pénétration des vues, et à l'avenir il garde une affection constante pour cette pénétration. Ce sont les sept phénomènes qui doivent être connus par une connaissance directe. »

(ญ) ‘‘กตเม สตฺต ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? สตฺต ขีณาสวพลานิ – อิธาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน อนิจฺจโต สพฺเพ สงฺขารา ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐา โหนฺติ. ยํปาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน อนิจฺจโต สพฺเพ สงฺขารา ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐา โหนฺติ, อิทมฺปิ ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน พลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ขีณาสโว ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปฏิชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

(Ña) Quels sont les sept phénomènes qui doivent être réalisés ? Ce sont les sept forces d’un moine dont les souillures sont détruites (khīṇāsava). Ici, chers amis, un moine dont les souillures sont détruites voit tous les phénomènes conditionnés (saṅkhārā) comme impermanents, conformément à la réalité et avec une sagesse parfaite. Le fait qu’un moine khīṇāsava voie tous les phénomènes conditionnés comme impermanents, conformément à la réalité et avec une sagesse parfaite, constitue une force pour lui ; et c’est en s’appuyant sur cette force qu’un moine khīṇāsava reconnaît la destruction des souillures en disant : « Mes souillures sont détruites ».

‘‘ปุน [Pg.243] จปรํ, อาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน องฺคารกาสูปมา กามา ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย สุทิฏฺฐา โหนฺติ. ยํปาวุโส…เป… ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

De plus, chers amis, un moine khīṇāsava voit les plaisirs sensuels comme étant comparables à une fosse de braises ardentes, conformément à la réalité et avec une sagesse parfaite. [Le fait qu'il les voie ainsi constitue une force pour lui... par laquelle il reconnaît :] « Mes souillures sont détruites ».

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน วิเวกนินฺนํ จิตฺตํ โหติ วิเวกโปณํ วิเวกปพฺภารํ วิเวกฏฺฐํ เนกฺขมฺมาภิรตํ พฺยนฺตีภูตํ สพฺพโส อาสวฏฺฐานิเยหิ ธมฺเมหิ. ยํปาวุโส…เป… ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

De plus, chers amis, l’esprit d’un moine khīṇāsava est incliné vers le détachement (viveka), penché vers le détachement, tourné vers le détachement, établi dans le détachement, se réjouissant du renoncement, et totalement débarrassé de tous les phénomènes qui servent de base aux souillures. [Cela constitue une force... par laquelle il reconnaît :] « Mes souillures sont détruites ».

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ภาวิตา โหนฺติ สุภาวิตา. ยํปาวุโส…เป… ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

De plus, chers amis, les quatre fondements de l’attention (satipaṭṭhāna) d’un moine khīṇāsava sont développés et bien cultivés. [Cela constitue une force... par laquelle il reconnaît :] « Mes souillures sont détruites ».

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาวิตานิ โหนฺติ สุภาวิตานิ. ยํปาวุโส…เป… ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

De plus, chers amis, les cinq facultés (indriya) d’un moine khīṇāsava sont développées et bien cultivées. [Cela constitue une force... par laquelle il reconnaît :] « Mes souillures sont détruites ».

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน สตฺต โพชฺฌงฺคา ภาวิตา โหนฺติ สุภาวิตา. ยํปาวุโส…เป… ‘ขีณา เม อาสวา’ติ.

De plus, chers amis, les sept facteurs d’éveil (bojjhaṅga) d’un moine khīṇāsava sont développés et bien cultivés. [Cela constitue une force... par laquelle il reconnaît :] « Mes souillures sont détruites ».

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาวิโต โหติ สุภาวิโต. ยํปาวุโส, ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ภาวิโต โหติ สุภาวิโต, อิทมฺปิ ขีณาสวสฺส ภิกฺขุโน พลํ โหติ, ยํ พลํ อาคมฺม ขีณาสโว ภิกฺขุ อาสวานํ ขยํ ปฏิชานาติ – ‘ขีณา เม อาสวา’ติ. อิเม สตฺต ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

De plus, chers amis, le noble octuple chemin d’un moine khīṇāsava est développé et bien cultivé. Le fait que le noble octuple chemin soit ainsi développé et bien cultivé constitue également une force pour le moine khīṇāsava ; et c’est en s’appuyant sur cette force que le moine khīṇāsava reconnaît la destruction des souillures en disant : « Mes souillures sont détruites ». Ce sont là les sept phénomènes qui doivent être réalisés.

‘‘อิติเม สตฺตติ ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

Ainsi, ces soixante-dix phénomènes sont authentiques, réels, exacts, non erronés, non changeants, et ont été parfaitement compris par le Tathāgata.

ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

La première section de récitation est terminée.

อฏฺฐ ธมฺมา

Le groupe des huit phénomènes

๓๕๘. ‘‘อฏฺฐ ธมฺมา พหุการา…เป… อฏฺฐ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

358. Huit phénomènes sont d’un grand secours... huit phénomènes doivent être réalisés.

(ก) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา พหุการา? อฏฺฐ เหตู อฏฺฐ ปจฺจยา อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย [Pg.244] เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตนฺติ. กตเม อฏฺฐ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตฺถารํ อุปนิสฺสาย วิหรติ อญฺญตรํ วา ครุฏฺฐานิยํ สพฺรหฺมจารึ, ยตฺถสฺส ติพฺพํ หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ เปมญฺจ คารโว จ. อยํ ปฐโม เหตุ ปฐโม ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย. ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

(Ka) Quels sont les huit phénomènes d’un grand secours ? Huit causes et huit conditions conduisent à l’obtention de la sagesse non encore obtenue, ainsi qu’à l’accroissement, l’expansion, au développement et à l’accomplissement de la sagesse déjà obtenue, nécessaire au fondement de la vie sainte (brahmacariya). Quelles sont ces huit ? Ici, chers amis, un moine vit en s’appuyant sur le Maître ou sur un compagnon de vie sainte occupant la place de maître, envers qui il éprouve une honte et une crainte morales intenses, ainsi que de l’affection et du respect. C’est là la première cause, la première condition qui conduit à l’obtention de la sagesse non encore obtenue... et à l’accomplissement de la sagesse déjà obtenue.

‘‘ตํ โข ปน สตฺถารํ อุปนิสฺสาย วิหรติ อญฺญตรํ วา ครุฏฺฐานิยํ สพฺรหฺมจารึ, ยตฺถสฺส ติพฺพํ หิโรตฺตปฺปํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหติ เปมญฺจ คารโว จ. เต กาเลน กาลํ อุปสงฺกมิตฺวา ปริปุจฺฉติ ปริปญฺหติ – ‘อิทํ, ภนฺเต, กถํ? อิมสฺส โก อตฺโถ’ติ? ตสฺส เต อายสฺมนฺโต อวิวฏญฺเจว วิวรนฺติ, อนุตฺตานีกตญฺจ อุตฺตานี กโรนฺติ, อเนกวิหิเตสุ จ กงฺขาฏฺฐานิเยสุ ธมฺเมสุ กงฺขํ ปฏิวิโนเทนฺติ. อยํ ทุติโย เหตุ ทุติโย ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย, เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

Tout en vivant en s’appuyant sur ce Maître ou sur ce compagnon de vie sainte respecté envers qui il a de l’affection et du respect, il les approche de temps en temps pour les interroger et les questionner : « Vénérable, qu’en est-il de ceci ? Quel est le sens de cela ? ». Ces vénérables lui révèlent ce qui était caché, clarifient ce qui n’était pas clair, et dissipent ses doutes sur divers points doctrinaux sujets à caution. C’est là la deuxième cause, la deuxième condition qui conduit à l’obtention de la sagesse... et à l’accomplissement de la sagesse déjà obtenue.

‘‘ตํ โข ปน ธมฺมํ สุตฺวา ทฺวเยน วูปกาเสน สมฺปาเทติ – กายวูปกาเสน จ จิตฺตวูปกาเสน จ. อยํ ตติโย เหตุ ตติโย ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

Ayant entendu cet enseignement, il cultive le double isolement : l’isolement corporel et l’isolement mental. C’est là la troisième cause, la troisième condition qui conduit à l’obtention de la sagesse... et à l’accomplissement de la sagesse déjà obtenue.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยํ จตุตฺโถ เหตุ จตุตฺโถ ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

De plus, chers amis, le moine est vertueux ; il vit restreint par les règles du Pātimokkha, accompli dans sa conduite et ses fréquentations, voyant un danger dans la moindre faute, et s'exerce en s'attachant fermement aux règles d'entraînement. C’est là la quatrième cause, la quatrième condition qui conduit à l’obtention de la sagesse... et à l’accomplissement de la sagesse déjà obtenue.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย. เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถา สพฺยญฺชนา เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปาสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา [Pg.245] ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา. อยํ ปญฺจโม เหตุ ปญฺจโม ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

De plus, chers amis, le moine est très instruit, il retient et accumule ce qu’il a appris. Ces enseignements, excellents au début, au milieu et à la fin, pourvus de sens et de forme, qui proclament la vie sainte parfaitement pure et complète, il les a beaucoup entendus, retenus, pratiqués oralement, examinés mentalement et parfaitement pénétrés par la vision correcte. C’est là la cinquième cause, la cinquième condition qui conduit à l’obtention de la sagesse... et à l’accomplissement de la sagesse déjà obtenue.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย, กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย, ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ. อยํ ฉฏฺโฐ เหตุ ฉฏฺโฐ ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

De plus, chers amis, le moine demeure énergique pour abandonner les états malsains et pour acquérir les états sains ; il est ferme, persévérant et ne délaisse pas sa responsabilité envers les états sains. C’est là la sixième cause, la sixième condition qui conduit à l’obtention de la sagesse... et à l’accomplissement de la sagesse déjà obtenue.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สติมา โหติ ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต. จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. อยํ สตฺตโม เหตุ สตฺตโม ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ.

De plus, chers amis, le moine est doué d’attention, possédant une attention et une vigilance suprêmes. Il est capable de se souvenir et de se rappeler ce qui a été fait ou dit il y a longtemps. C’est là la septième cause, la septième condition qui conduit à l’obtention de la sagesse non encore obtenue, ainsi qu’à l’accroissement, l’expansion, au développement et à l’accomplissement de la sagesse déjà obtenue.

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ, อุทยพฺพยานุปสฺสี วิหรติ – ‘อิติ รูปํ อิติ รูปสฺส สมุทโย อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโม; อิติ เวทนา อิติ เวทนาย สมุทโย อิติ เวทนาย อตฺถงฺคโม; อิติ สญฺญา อิติ สญฺญาย สมุทโย อิติ สญฺญาย อตฺถงฺคโม; อิติ สงฺขารา อิติ สงฺขารานํ สมุทโย อิติ สงฺขารานํ อตฺถงฺคโม; อิติ วิญฺญาณํ อิติ วิญฺญาณสฺส สมุทโย อิติ วิญฺญาณสฺส อตฺถงฺคโม’ติ. อยํ อฏฺฐโม เหตุ อฏฺฐโม ปจฺจโย อาทิพฺรหฺมจริยิกาย ปญฺญาย อปฺปฏิลทฺธาย ปฏิลาภาย, ปฏิลทฺธาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา สํวตฺตติ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา พหุการา.

« De plus, ô frères, un moine demeure en contemplant l'apparition et la disparition au sein des cinq agrégats d'attachement : “Telle est la forme, telle est l'origine de la forme, telle est la disparition de la forme ; telle est la sensation, telle est l'origine de la sensation, telle est la disparition de la sensation ; telle est la perception, telle est l'origine de la perception, telle est la disparition de la perception ; tels sont les formations mentales, telle est l'origine des formations mentales, telle est la disparition des formations mentales ; telle est la conscience, telle est l'origine de la conscience, telle est la disparition de la conscience.” Ceci est la huitième cause, la huitième condition qui conduit à l'acquisition de la sagesse qui est le fondement de la vie sainte non encore obtenue, et à l'accroissement, à l'expansion, au développement et à l'accomplissement de la sagesse déjà obtenue. Ces huit enseignements sont d'un grand secours. »

(ข) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา ภาเวตพฺพา? อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เสยฺยถิทํ – สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวาจา, สมฺมากมฺมนฺโต, สมฺมาอาชีโว, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

(Kha) « Quels sont les huit enseignements à cultiver ? Le noble sentier octuple, à savoir : la vision juste, la pensée juste, la parole juste, l'action juste, les moyens d'existence justes, l'effort juste, l'attention juste et la concentration juste. Ces huit enseignements sont à cultiver. »

(ค) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? อฏฺฐ โลกธมฺมา – ลาโภ จ, อลาโภ จ, ยโส จ, อยโส จ, นินฺทา จ, ปสํสา จ, สุขญฺจ, ทุกฺขญฺจ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

(Ga) « Quels sont les huit enseignements à connaître pleinement ? Les huit conditions mondaines, à savoir : le gain et la perte, la renommée et l'infamie, le blâme et l'éloge, le bonheur et la souffrance. Ces huit enseignements sont à connaître pleinement. »

(ฆ) ‘‘กตเม [Pg.246] อฏฺฐ ธมฺมา ปหาตพฺพา? อฏฺฐ มิจฺฉตฺตา – มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉากมฺมนฺโต, มิจฺฉาอาชีโว, มิจฺฉาวายาโม, มิจฺฉาสติ, มิจฺฉาสมาธิ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา ปหาตพฺพา.

(Gha) « Quels sont les huit enseignements à abandonner ? Les huit facteurs faux, à savoir : la vision fausse, la pensée fausse, la parole fausse, l'action fausse, les moyens d'existence faux, l'effort faux, l'attention fausse et la concentration fausse. Ces huit enseignements sont à abandonner. »

(ง) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา หานภาคิยา? อฏฺฐ กุสีตวตฺถูนิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กาตพฺพํ โหติ, ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กมฺมํ โข เม กาตพฺพํ ภวิสฺสติ, กมฺมํ โข ปน เม กโรนฺตสฺส กาโย กิลมิสฺสติ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ, น วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ ปฐมํ กุสีตวตฺถุ.

(Ṅa) « Quels sont les huit enseignements menant au déclin ? Les huit motifs de paresse. Ici, ô frères, un moine doit accomplir une tâche ; il se dit : “Je vais devoir accomplir une tâche, mais en l'accomplissant, mon corps se fatiguera ; allons, je vais m'allonger.” Il s'allonge et ne déploie pas d'effort pour atteindre ce qui n'est pas encore atteint, pour obtenir ce qui n'est pas encore obtenu, pour réaliser ce qui n'est pas encore réalisé. C'est là le premier motif de paresse. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กตํ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข กมฺมํ อกาสึ, กมฺมํ โข ปน เม กโรนฺตสฺส กาโย กิลนฺโต, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ, น วีริยํ อารภติ…เป… อิทํ ทุติยํ กุสีตวตฺถุ.

« De plus, ô frères, un moine a accompli une tâche. Il se dit : “J'ai accompli une tâche, mais en l'accomplissant, mon corps s'est fatigué ; allons, je vais m'allonger.” Il s'allonge et ne déploie pas d'effort... (le reste comme ci-dessus)... C'est là le deuxième motif de paresse. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คนฺตพฺโพ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มคฺโค โข เม คนฺตพฺโพ ภวิสฺสติ, มคฺคํ โข ปน เม คจฺฉนฺตสฺส กาโย กิลมิสฺสติ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ, น วีริยํ อารภติ…เป… อิทํ ตติยํ กุสีตวตฺถุ.

« De plus, ô frères, un moine doit entreprendre un voyage. Il se dit : “Je vais devoir entreprendre un voyage, mais en marchant, mon corps se fatiguera ; allons, je vais m'allonger.” Il s'allonge et ne déploie pas d'effort... (le reste comme ci-dessus)... C'est là le troisième motif de paresse. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข มคฺคํ อคมาสึ, มคฺคํ โข ปน เม คจฺฉนฺตสฺส กาโย กิลนฺโต, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ, น วีริยํ อารภติ…เป… อิทํ จตุตฺถํ กุสีตวตฺถุ.

« De plus, ô frères, un moine a terminé un voyage. Il se dit : “J'ai terminé mon voyage, mais en marchant, mon corps s'est fatigué ; allons, je vais m'allonger.” Il s'allonge et ne déploie pas d'effort... (le reste comme ci-dessus)... C'est là le quatrième motif de paresse. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต น ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต นาลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย กิลนฺโต อกมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ…เป… อิทํ ปญฺจมํ กุสีตวตฺถุ.

« De plus, ô frères, un moine, allant quêter sa nourriture dans un village ou un bourg, n'obtient pas autant qu'il le souhaiterait de nourriture, qu'elle soit grossière ou excellente. Il se dit : “Je suis allé quêter ma nourriture... et je n'ai pas obtenu autant que je le souhaitais... mon corps est fatigué et inapte au travail ; allons, je vais m'allonger.”... (le reste comme ci-dessus)... C'est là le cinquième motif de paresse. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต อลตฺถํ ลูขสฺส [Pg.247] วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย ครุโก อกมฺมญฺโญ, มาสาจิตํ มญฺเญ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ…เป… อิทํ ฉฏฺฐํ กุสีตวตฺถุ.

« De plus, ô frères, un moine, allant quêter sa nourriture dans un village ou un bourg, obtient autant qu'il le souhaiterait de nourriture, qu'elle soit grossière ou excellente. Il se dit : “Je suis allé quêter ma nourriture... et j'ai obtenu autant que je le souhaitais ; mon corps est lourd et inapte au travail, comme un sac de fèves ; allons, je vais m'allonger.” Il s'allonge... (le reste comme ci-dessus)... C'est là le sixième motif de paresse. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน โหติ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ, ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อุปฺปนฺโน โข เม อยํ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ อตฺถิ กปฺโป นิปชฺชิตุํ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ…เป… อิทํ สตฺตมํ กุสีตวตฺถุ.

« De plus, ô frères, un moine est atteint d'une légère maladie. Il se dit : “Je suis atteint d'une légère maladie, il convient de s'allonger ; allons, je vais m'allonger.” Il s'allonge... (le reste comme ci-dessus)... C'est là le septième motif de paresse. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คิลานาวุฏฺฐิโต โหติ อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คิลานาวุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. ตสฺส เม กาโย ทุพฺพโล อกมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ นิปชฺชามี’ติ. โส นิปชฺชติ…เป… อิทํ อฏฺฐมํ กุสีตวตฺถุ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา หานภาคิยา.

« De plus, ô frères, un moine s'est rétabli d'une maladie, il en est récemment guéri. Il se dit : “Je me suis rétabli d'une maladie, j'en suis récemment guéri. Mon corps est faible et inapte au travail ; allons, je vais m'allonger.” Il s'allonge... (le reste comme ci-dessus)... C'est là le huitième motif de paresse. Ces huit enseignements mènent au déclin. »

(จ) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา วิเสสภาคิยา? อฏฺฐ อารมฺภวตฺถูนิ. อิธาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กาตพฺพํ โหติ, ตสฺส เอวํ โหติ – ‘กมฺมํ โข เม กาตพฺพํ ภวิสฺสติ, กมฺมํ โข ปน เม กโรนฺเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิกาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. โส วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ ปฐมํ อารมฺภวตฺถุ.

(Ca) « Quels sont les huit enseignements menant au progrès ? Les huit motifs d'effort. Ici, ô frères, un moine doit accomplir une tâche ; il se dit : “Je vais devoir accomplir une tâche ; or, en travaillant, il ne sera pas facile d'être attentif à l'enseignement des Bouddhas. Allons, je vais déployer mon énergie pour atteindre ce qui n'est pas encore atteint, pour obtenir ce qui n'est pas encore obtenu, pour réaliser ce qui n'est pas encore réalisé.” Il déploie son énergie... C'est là le premier motif d'effort. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา กมฺมํ กตํ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข กมฺมํ อกาสึ, กมฺมํ โข ปนาหํ กโรนฺโต นาสกฺขึ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิกาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… อิทํ ทุติยํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, ô frères, un moine a accompli une tâche. Il se dit : “J'ai accompli une tâche ; or, pendant que je travaillais, je n'ai pas pu être attentif à l'enseignement des Bouddhas. Allons, je vais déployer mon énergie...” (le reste comme ci-dessus)... C'est là le deuxième motif d'effort. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คนฺตพฺโพ โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘มคฺโค โข เม คนฺตพฺโพ ภวิสฺสติ, มคฺคํ โข ปน เม คจฺฉนฺเตน น สุกรํ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิกาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… อิทํ ตติยํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, ô frères, un moine doit entreprendre un voyage. Il se dit : “Je vais devoir entreprendre un voyage ; or, en voyageant, il ne sera pas facile d'être attentif à l'enseignement des Bouddhas. Allons, je vais déployer mon énergie...” (le reste comme ci-dessus)... C'est là le troisième motif d'effort. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุนา มคฺโค คโต โหติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข มคฺคํ อคมาสึ, มคฺคํ โข ปนาหํ คจฺฉนฺโต นาสกฺขึ พุทฺธานํ สาสนํ มนสิกาตุํ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… อิทํ จตุตฺถํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, chers amis, un moine a effectué un voyage. Il se dit alors : ‘J’ai voyagé ; or, tandis que je marchais, je n'ai pas pu appliquer mon esprit à l'enseignement des Bouddhas. Allons ! Je vais entreprendre un effort soutenu.’ …pe… C’est la quatrième occasion d'exertion (ārambhavatthu). »

‘‘ปุน [Pg.248] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต น ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต นาลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ, ตสฺส เม กาโย ลหุโก กมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… อิทํ ปญฺจมํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, chers amis, un moine, entrant dans un village ou une bourgade pour l'aumône, ne reçoit pas de nourriture, qu’elle soit grossière ou fine, à sa suffisance. Il se dit alors : ‘Je suis allé au village ou à la bourgade pour l’aumône et je n’ai pas reçu de nourriture grossière ou fine à ma suffisance. Dès lors, mon corps est léger et apte au travail. Allons ! Je vais entreprendre un effort soutenu.’ …pe… C’est la cinquième occasion d'exertion. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต ลภติ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย จรนฺโต อลตฺถํ ลูขสฺส วา ปณีตสฺส วา โภชนสฺส ยาวทตฺถํ ปาริปูรึ. ตสฺส เม กาโย พลวา กมฺมญฺโญ, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… อิทํ ฉฏฺฐํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, chers amis, un moine, entrant dans un village ou une bourgade pour l'aumône, reçoit de la nourriture, qu’elle soit grossière ou fine, à sa suffisance. Il se dit alors : ‘Je suis allé au village ou à la bourgade pour l’aumône et j’ai reçu de la nourriture grossière ou fine à ma suffisance. Dès lors, mon corps est vigoureux et apte au travail. Allons ! Je vais entreprendre un effort soutenu.’ …pe… C’est la sixième occasion d'exertion. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุโน อุปฺปนฺโน โหติ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อุปฺปนฺโน โข เม อยํ อปฺปมตฺตโก อาพาโธ ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ เม อาพาโธ ปวฑฺเฒยฺย, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ…เป… อิทํ สตฺตมํ อารมฺภวตฺถุ.

« De plus, chers amis, une légère indisposition survient chez un moine. Il se dit alors : ‘Cette légère indisposition m’est arrivée. Or, il est possible que ma maladie s'aggrave. Allons ! Je vais entreprendre un effort soutenu.’ …pe… C’est la septième occasion d'exertion. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ คิลานา วุฏฺฐิโต โหติ อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘อหํ โข คิลานา วุฏฺฐิโต อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา, ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ เม อาพาโธ ปจฺจุทาวตฺเตยฺย, หนฺทาหํ วีริยํ อารภามิ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยายา’ติ. โส วีริยํ อารภติ อปฺปตฺตสฺส ปตฺติยา อนธิคตสฺส อธิคมาย อสจฺฉิกตสฺส สจฺฉิกิริยาย. อิทํ อฏฺฐมํ อารมฺภวตฺถุ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

« De plus, chers amis, un moine s'est rétabli d'une maladie, il y a peu de temps qu'il en est guéri. Il se dit alors : ‘Je me suis rétabli de la maladie, il y a peu de temps que j’en suis guéri. Or, il est possible que ma maladie récidive. Allons ! Je vais entreprendre un effort soutenu pour atteindre ce qui n'a pas encore été atteint, pour obtenir ce qui n'a pas encore été obtenu, pour réaliser ce qui n'a pas encore été réalisé.’ Il entreprend alors un effort soutenu… C’est la huitième occasion d'exertion. Ces huit principes mènent à l'excellence (visesabhāgiyā). »

(ฉ) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? อฏฺฐ อกฺขณา อสมยา พฺรหฺมจริยวาสาย. อิธาวุโส, ตถาคโต จ โลเก อุปฺปนฺโน โหติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ เทสิยติ โอปสมิโก ปรินิพฺพานิโก สมฺโพธคามี สุคตปฺปเวทิโต. อยญฺจ ปุคฺคโล นิรยํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ปฐโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

(Cha) « Quels sont les huit principes difficiles à pénétrer ? Ce sont les huit moments inopportuns et défavorables (akkhaṇā asamayā) pour mener la vie sainte. Ici, chers amis, un Tathāgata est apparu dans le monde, un Arahant parfaitement éveillé, et le Dhamma est enseigné — apportant la paix, menant au Parinibbāna, conduisant à l'Éveil, proclamé par le Bien-Allé. Mais cette personne est née en enfer. C’est le premier moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ตถาคโต จ โลเก อุปฺปนฺโน โหติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ธมฺโม จ เทสิยติ โอปสมิโก ปรินิพฺพานิโก สมฺโพธคามี [Pg.249] สุคตปฺปเวทิโต, อยญฺจ ปุคฺคโล ติรจฺฉานโยนึ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ทุติโย อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus, chers amis, un Tathāgata est apparu dans le monde, un Arahant parfaitement éveillé, et le Dhamma est enseigné — apportant la paix, menant au Parinibbāna, conduisant à l'Éveil, proclamé par le Bien-Allé. Mais cette personne est née dans le royaume des animaux. C’est le deuxième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ…เป… เปตฺติวิสยํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ ตติโย อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus…pe… cette personne est née dans le royaume des spectres (peta). C’est le troisième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ…เป… อญฺญตรํ ทีฆายุกํ เทวนิกายํ อุปปนฺโน โหติ. อยํ จตุตฺโถ อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus…pe… cette personne est née parmi une certaine classe de divinités à longue vie. C’est le quatrième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ…เป… ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ มิลกฺเขสุ อวิญฺญาตาเรสุ, ยตฺถ นตฺถิ คติ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ. อยํ ปญฺจโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus…pe… cette personne est née dans des régions frontalières reculées, parmi des populations barbares et ignorantes, là où les moines, les moniales, les laïcs et les laïques n'ont pas accès. C’est le cinquième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ…เป… อยญฺจ ปุคฺคโล มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ, โส จ โหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก วิปรีตทสฺสโน – ‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’ติ. อยํ ฉฏฺโฐ อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus…pe… cette personne est née dans les régions centrales, mais elle a des vues fausses et une vision erronée : ‘Il n’y a rien de donné, rien d’offert, rien de sacrifié ; il n’y a ni fruit ni résultat des actions bonnes ou mauvaises ; il n’y a ni ce monde-ci ni l’au-delà ; il n’y a ni mère ni père ; il n’y a pas d’êtres de naissance spontanée ; il n’y a pas dans le monde de renonçants ou de brahmanes vivant et pratiquant droitement, qui, ayant réalisé par eux-mêmes grâce à une connaissance supérieure ce monde-ci et l’au-delà, les font connaître.’ C’est le sixième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ…เป… อยญฺจ ปุคฺคโล มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ, โส จ โหติ ทุปฺปญฺโญ ชโฬ เอฬมูโค, นปฺปฏิพโล สุภาสิตทุพฺภาสิตานมตฺถมญฺญาตุํ. อยํ สตฺตโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย.

« De plus…pe… cette personne est née dans les régions centrales, mais elle est dénuée de sagesse, stupide, incapable de s'exprimer convenablement, inapte à saisir le sens de ce qui est bien ou mal enseigné. C’est le septième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. »

‘‘ปุน จปรํ…เป… อยญฺจ ปุคฺคโล มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ ปจฺจาชาโต โหติ, โส จ โหติ ปญฺญวา อชโฬ อเนฬมูโค, ปฏิพโล สุภาสิตทุพฺภาสิตานมตฺถมญฺญาตุํ. อยํ อฏฺฐโม อกฺขโณ อสมโย พฺรหฺมจริยวาสาย. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

« De plus…pe… [un Tathāgata n'est pas apparu dans le monde] mais cette personne est née dans les régions centrales, elle est sage, intelligente, capable de s’exprimer convenablement et apte à saisir le sens de ce qui est bien ou mal enseigné. C’est le huitième moment inopportun et défavorable pour mener la vie sainte. Ces huit principes sont difficiles à pénétrer. »

(ช) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? อฏฺฐ มหาปุริสวิตกฺกา – อปฺปิจฺฉสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม มหิจฺฉสฺส. สนฺตุฏฺฐสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม อสนฺตุฏฺฐสฺส. ปวิวิตฺตสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม สงฺคณิการามสฺส. อารทฺธวีริยสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม กุสีตสฺส. อุปฏฺฐิตสติสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม มุฏฺฐสฺสติสฺส. สมาหิตสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม อสมาหิตสฺส[Pg.250]. ปญฺญวโต อยํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม ทุปฺปญฺญสฺส. นิปฺปปญฺจสฺสายํ ธมฺโม, นายํ ธมฺโม ปปญฺจารามสฺสาติ อิเม อฏฺฐ ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

(Ja) « Quels sont les huit principes à développer (uppādetabbā) ? Ce sont les huit pensées d’un grand homme : Cet enseignement est pour celui qui a peu de désirs, non pour celui qui a de grands désirs. Cet enseignement est pour celui qui est satisfait, non pour celui qui est insatisfait. Cet enseignement est pour celui qui aime la solitude, non pour celui qui aime la compagnie. Cet enseignement est pour celui qui est énergique, non pour celui qui est paresseux. Cet enseignement est pour celui dont l'attention est établie, non pour celui dont l'attention est confuse. Cet enseignement est pour celui dont l'esprit est concentré, non pour celui dont l'esprit n'est pas concentré. Cet enseignement est pour celui qui possède la sagesse, non pour celui qui est dépourvu de sagesse. Cet enseignement est pour celui qui se réjouit de l'absence de prolifération mentale (nippapañca), non pour celui qui se réjouit de la prolifération (papañca). Tels sont les huit principes à développer. »

(ฌ) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? อฏฺฐ อภิภายตนานิ – อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ – เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปฐมํ อภิภายตนํ.

(Jha) « Quels sont les huit principes à connaître par une connaissance supérieure (abhiññeyyā) ? Ce sont les huit sphères de maîtrise (abhibhāyatanāni) : Percevant les formes intérieurement, quelqu'un voit extérieurement des formes limitées, belles ou laides ; en les maîtrisant, il a la perception : ‘Je connais, je vois.’ C’est la première sphère de maîtrise. »

‘‘อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ – เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ทุติยํ อภิภายตนํ.

« Percevant les formes intérieurement, quelqu'un voit extérieurement des formes incommensurables, belles ou laides ; en les maîtrisant, il a la perception : ‘Je connais, je vois.’ C’est la deuxième sphère de maîtrise. »

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ตติยํ อภิภายตนํ.

N'ayant pas la perception des formes intérieurement, quelqu'un voit à l'extérieur des formes limitées, belles ou laides ; ayant pris le dessus sur elles, il a cette perception : 'Je connais, je vois'. C'est la troisième sphère de transcendance.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ จตุตฺถํ อภิภายตนํ.

N'ayant pas la perception des formes intérieurement, quelqu'un voit à l'extérieur des formes illimitées, belles ou laides ; ayant pris le dessus sur elles, il a cette perception : 'Je connais, je vois'. C'est la quatrième sphère de transcendance.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม อุมาปุปฺผํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ นีลํ นีลวณฺณํ นีลนิทสฺสนํ นีลนิภาสํ, เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ปญฺจมํ อภิภายตนํ.

N'ayant pas la perception des formes intérieurement, quelqu'un voit à l'extérieur des formes bleues, de couleur bleue, d'apparence bleue, d'éclat bleu. Tout comme une fleur de lin est bleue, de couleur bleue, d'apparence bleue, d'éclat bleu ; ou encore, tout comme un tissu de Bénarès, lissé des deux côtés, est bleu, de couleur bleue, d'apparence bleue, d'éclat bleu ; de même, n'ayant pas la perception des formes intérieurement, quelqu'un voit à l'extérieur des formes bleues, de couleur bleue, d'apparence bleue, d'éclat bleu ; ayant pris le dessus sur elles, il a cette perception : 'Je connais, je vois'. C'est la cinquième sphère de transcendance.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม กณิการปุปฺผํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ. เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ [Pg.251] อุภโตภาควิมฏฺฐํ ปีตํ ปีตวณฺณํ ปีตนิทสฺสนํ ปีตนิภาสํ, เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ ฉฏฺฐํ อภิภายตนํ.

N'ayant pas la perception des formes intérieurement, quelqu'un voit à l'extérieur des formes jaunes, de couleur jaune, d'apparence jaune, d'éclat jaune. Tout comme une fleur de kaṇikāra est jaune, de couleur jaune, d'apparence jaune, d'éclat jaune ; ou encore, tout comme un tissu de Bénarès, lissé des deux côtés, est jaune, de couleur jaune, d'apparence jaune, d'éclat jaune ; de même, n'ayant pas la perception des formes intérieurement, quelqu'un voit à l'extérieur des formes jaunes, de couleur jaune, d'apparence jaune, d'éclat jaune ; ayant pris le dessus sur elles, il a cette perception : 'Je connais, je vois'. C'est la sixième sphère de transcendance.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม พนฺธุชีวกปุปฺผํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โลหิตกํ โลหิตกวณฺณํ โลหิตกนิทสฺสนํ โลหิตกนิภาสํ, เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ สตฺตมํ อภิภายตนํ.

N'ayant pas la perception des formes intérieurement, quelqu'un voit à l'extérieur des formes rouges, de couleur rouge, d'apparence rouge, d'éclat rouge. Tout comme une fleur de bandhujīvaka est rouge, de couleur rouge, d'apparence rouge, d'éclat rouge ; ou encore, tout comme un tissu de Bénarès, lissé des deux côtés, est rouge, de couleur rouge, d'apparence rouge, d'éclat rouge ; de même, n'ayant pas la perception des formes intérieurement, quelqu'un voit à l'extérieur des formes rouges, de couleur rouge, d'apparence rouge, d'éclat rouge ; ayant pris le dessus sur elles, il a cette perception : 'Je connais, je vois'. C'est la septième sphère de transcendance.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ. เสยฺยถาปิ นาม โอสธิตารกา โอทาตา โอทาตวณฺณา โอทาตนิทสฺสนา โอทาตนิภาสา, เสยฺยถา วา ปน ตํ วตฺถํ พาราณเสยฺยกํ อุภโตภาควิมฏฺฐํ โอทาตํ โอทาตวณฺณํ โอทาตนิทสฺสนํ โอทาตนิภาสํ, เอวเมว อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ, ‘ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามี’ติ เอวํสญฺญี โหติ. อิทํ อฏฺฐมํ อภิภายตนํ. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

N'ayant pas la perception des formes intérieurement, quelqu'un voit à l'extérieur des formes blanches, de couleur blanche, d'apparence blanche, d'éclat blanc. Tout comme l'étoile Vénus est blanche, de couleur blanche, d'apparence blanche, d'éclat blanc ; ou encore, tout comme un tissu de Bénarès, lissé des deux côtés, est blanc, de couleur blanche, d'apparence blanche, d'éclat blanc ; de même, n'ayant pas la perception des formes intérieurement, quelqu'un voit à l'extérieur des formes blanches, de couleur blanche, d'apparence blanche, d'éclat blanc ; ayant pris le dessus sur elles, il a cette perception : 'Je connais, je vois'. C'est la huitième sphère de transcendance. Ces huit choses doivent être connues par une connaissance supérieure.

(ญ) ‘‘กตเม อฏฺฐ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? อฏฺฐ วิโมกฺขา – รูปี รูปานิ ปสฺสติ. อยํ ปฐโม วิโมกฺโข.

Quelles sont les huit choses qui doivent être réalisées ? Les huit libérations : possédant une forme, on voit des formes. C'est la première libération.

‘‘อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ. อยํ ทุติโย วิโมกฺโข.

N'ayant pas la perception des formes intérieurement, on voit des formes à l'extérieur. C'est la deuxième libération.

‘‘สุภนฺเตว อธิมุตฺโต โหติ. อยํ ตติโย วิโมกฺโข.

On est uniquement résolu sur le beau. C'est la troisième libération.

‘‘สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ จตุตฺโถ วิโมกฺโข.

En dépassant complètement les perceptions de la forme, en faisant disparaître les perceptions de la résistance, et en ne prêtant pas attention aux perceptions de la diversité, on atteint et demeure dans la sphère de l'espace infini, pensant : 'L'espace est infini'. C'est la quatrième libération.

‘‘สพฺพโส [Pg.252] อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ปญฺจโม วิโมกฺโข.

En dépassant complètement la sphère de l'espace infini, on atteint et demeure dans la sphère de la conscience infinie, pensant : 'La conscience est infinie'. C'est la cinquième libération.

‘‘สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ ฉฏฺโฐ วิโมกฺโข.

En dépassant complètement la sphère de la conscience infinie, on atteint et demeure dans la sphère du néant, pensant : 'Il n'y a rien'. C'est la sixième libération.

‘‘สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ สตฺตโม วิโมกฺโข.

En dépassant complètement la sphère du néant, on atteint et demeure dans la sphère de la ni-perception ni non-perception. C'est la septième libération.

‘‘สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ อฏฺฐโม วิโมกฺโข. อิเม อฏฺฐ ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

En dépassant complètement la sphère de la ni-perception ni non-perception, on atteint et demeure dans la cessation de la perception et de la sensation. C'est la huitième libération. Ces huit choses doivent être réalisées.

‘‘อิติ อิเม อสีติ ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

Ainsi, ces quatre-vingts choses sont réelles, vraies, authentiques, immuables, non erronées, parfaitement comprises par le Tathāgata.

นว ธมฺมา

Les neuf choses.

๓๕๙. ‘‘นว ธมฺมา พหุการา…เป… นว ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

359. Neuf choses sont d'une grande aide... [comme précédemment]... neuf choses doivent être réalisées.

(ก) ‘‘กตเม นว ธมฺมา พหุการา? นว โยนิโสมนสิการมูลกา ธมฺมา, โยนิโสมนสิกโรโต ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทติ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ, สมาหิเต จิตฺเต ยถาภูตํ ชานาติ ปสฺสติ, ยถาภูตํ ชานํ ปสฺสํ นิพฺพินฺทติ, นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ, วิราคา วิมุจฺจติ. อิเม นว ธมฺมา พหุการา.

Quelles sont les neuf choses d'une grande aide ? Neuf choses ayant pour racine l'attention judicieuse. Pour celui qui pratique l'attention judicieuse, la joie naît. Pour celui qui est en joie, le ravissement naît. Pour celui dont l'esprit est ravi, le corps se calme. Celui dont le corps est calme ressent le bonheur. Pour celui qui est heureux, l'esprit se concentre. L'esprit étant concentré, on connaît et voit les choses telles qu'elles sont réellement. Connaissant et voyant les choses telles qu'elles sont réellement, on se désintéresse. Par le désintérêt, on se détache. Par le détachement, on est libéré. Ces neuf choses sont d'une grande aide.

(ข) ‘‘กตเม นว ธมฺมา ภาเวตพฺพา? นว ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคานิ – สีลวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, จิตฺตวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, กงฺขาวิตรณวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, มคฺคามคฺคญาณทสฺสน – วิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, ปฏิปทาญาณทสฺสนวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, ญาณทสฺสนวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, ปญฺญาวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ, วิมุตฺติวิสุทฺธิ ปาริสุทฺธิปธานิยงฺคํ. อิเม นว ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

Quelles sont les neuf choses qui doivent être développées ? Les neuf facteurs d'effort pour la purification : le facteur d'effort pour la purification par la pureté de la moralité, le facteur d'effort pour la purification par la pureté de l'esprit, le facteur d'effort pour la purification par la pureté de la vue, le facteur d'effort pour la purification par la pureté de la dissipation des doutes, le facteur d'effort pour la purification par la pureté de la connaissance et de la vision de ce qui est le chemin et de ce qui ne l'est pas, le facteur d'effort pour la purification par la pureté de la connaissance et de la vision de la pratique, le facteur d'effort pour la purification par la pureté de la connaissance et de la vision, le facteur d'effort pour la purification par la pureté de la sagesse, le facteur d'effort pour la purification par la pureté de la libération. Ces neuf choses doivent être développées.

(ค) ‘‘กตเม นว ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? นว สตฺตาวาสา – สนฺตาวุโส, สตฺตา นานตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ มนุสฺสา เอกจฺเจ จ เทวา เอกจฺเจ จ วินิปาติกา. อยํ ปฐโม สตฺตาวาโส.

Quelles sont les neuf choses qui doivent être pleinement comprises ? Les neuf demeures des êtres. Il y a, chers amis, des êtres qui ont des corps différents et des perceptions différentes, comme par exemple les êtres humains, certains dieux et certains êtres déchus. C'est la première demeure des êtres.

‘‘สนฺตาวุโส[Pg.253], สตฺตา นานตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา พฺรหฺมกายิกา ปฐมาภินิพฺพตฺตา. อยํ ทุติโย สตฺตาวาโส.

« Il y a, mes amis, des êtres aux corps diversifiés mais à la perception unique, tels les devas du cortège de Brahmā (Brahmakāyikā) nés pour la première fois. C'est la deuxième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา นานตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อาภสฺสรา. อยํ ตติโย สตฺตาวาโส.

« Il y a, mes amis, des êtres aux corps uniques mais aux perceptions diversifiées, tels les devas de l'Éclat Radieux (Ābhassarā). C'est la troisième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา เอกตฺตกายา เอกตฺตสญฺญิโน, เสยฺยถาปิ เทวา สุภกิณฺหา. อยํ จตุตฺโถ สตฺตาวาโส.

« Il y a, mes amis, des êtres aux corps uniques et à la perception unique, tels les devas de la Beauté Intégrale (Subhakiṇhā). C'est la quatrième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา อสญฺญิโน อปฺปฏิสํเวทิโน, เสยฺยถาปิ เทวา อสญฺญสตฺตา. อยํ ปญฺจโม สตฺตาวาโส.

« Il y a, mes amis, des êtres sans perception et sans sensation, tels les devas qui sont des êtres inconscients (Asaññasattā). C'est la cinquième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา ‘อนนฺโต อากาโส’ติ อากาสานญฺจายตนูปคา. อยํ ฉฏฺโฐ สตฺตาวาโส.

« Il y a, mes amis, des êtres qui, en transcendant complètement les perceptions de la forme, en faisant disparaître les perceptions de résistance et en ne prêtant pas attention aux perceptions de la diversité, pensant : “L'espace est infini”, atteignent la sphère de l'espace infini (Ākāsānañcāyatana). C'est la sixième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนูปคา. อยํ สตฺตโม สตฺตาวาโส.

« Il y a, mes amis, des êtres qui, en transcendant complètement la sphère de l'espace infini, pensant : “La conscience est infinie”, atteignent la sphère de la conscience infinie (Viññāṇañcāyatana). C'est la septième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนูปคา. อยํ อฏฺฐโม สตฺตาวาโส.

« Il y a, mes amis, des êtres qui, en transcendant complètement la sphère de la conscience infinie, pensant : “Il n'y a rien”, atteignent la sphère du néant (Ākiñcaññāyatana). C'est la huitième demeure des êtres. »

‘‘สนฺตาวุโส, สตฺตา สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนูปคา. อยํ นวโม สตฺตาวาโส. อิเม นว ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

« Il y a, mes amis, des êtres qui, en transcendant complètement la sphère du néant, atteignent la sphère de la ni-perception-ni-non-perception (Nevasaññānāsaññāyatana). C'est la neuvième demeure des êtres. Ces neuf choses doivent être pleinement comprises. »

(ฆ) ‘‘กตเม นว ธมฺมา ปหาตพฺพา? นว ตณฺหามูลกา ธมฺมา – ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา, ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ, ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย, วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค, ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ, อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห, ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ, มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข, อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทานสตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. อิเม นว ธมฺมา ปหาตพฺพา.

« (Gha) Quelles sont les neuf choses à abandonner ? Les neuf choses prenant racine dans la soif (taṇhā) : en raison de la soif, il y a la recherche ; en raison de la recherche, il y a le gain ; en raison du gain, il y a la décision ; en raison de la décision, il y a le désir passionné ; en raison du désir passionné, il y a l'attachement ; en raison de l'attachement, il y a l'appropriation ; en raison de l'appropriation, il y a l'avarice ; en raison de l'avarice, il y a la protection ; et en raison de la protection, apparaissent de nombreux états mauvais et malhabiles tels que l'usage du bâton, l'usage de l'épée, les querelles, les disputes, les conflits, les paroles blessantes, la calomnie et le mensonge. Ces neuf choses doivent être abandonnées. »

(ง) ‘‘กตเม [Pg.254] นว ธมฺมา หานภาคิยา? นว อาฆาตวตฺถูนิ – ‘อนตฺถํ เม อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ, ‘อนตฺถํ เม จรตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ, ‘อนตฺถํ เม จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… ‘อนตฺถํ จรตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… ‘อนตฺถํ จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ; ‘อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจรี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… ‘อตฺถํ จรตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ…เป… ‘อตฺถํ จริสฺสตี’ติ อาฆาตํ พนฺธติ. อิเม นว ธมฺมา หานภาคิยา.

« (Ṅa) Quelles sont les neuf choses menant au déclin ? Les neuf sujets de ressentiment : on conçoit de la rancœur en pensant : “Il m'a fait du tort” ; on conçoit de la rancœur en pensant : “Il me fait du tort” ; on conçoit de la rancœur en pensant : “Il me fera du tort” ; on conçoit de la rancœur en pensant : “Il a fait du tort à quelqu'un qui m'est cher et agréable”... “Il lui fait du tort”... “Il lui fera du tort” ; on conçoit de la rancœur en pensant : “Il a fait du bien à quelqu'un qui m'est déplaisant et désagréable”... “Il lui fait du bien”... “Il lui fera du bien”. Ces neuf choses mènent au déclin. »

(จ) ‘‘กตเม นว ธมฺมา วิเสสภาคิยา? นว อาฆาตปฏิวินยา – ‘อนตฺถํ เม อจริ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อนตฺถํ เม จรติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อนตฺถํ เม จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ…เป… อนตฺถํ จรติ…เป… อนตฺถํ จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ; ‘อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ…เป… อตฺถํ จรติ…เป… อตฺถํ จริสฺสติ, ตํ กุเตตฺถ ลพฺภา’ติ อาฆาตํ ปฏิวิเนติ. อิเม นว ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

« (Ca) Quelles sont les neuf choses menant à la distinction ? Les neuf manières de dissiper le ressentiment : on dissipe le ressentiment en se disant : “Il m'a fait du tort, mais comment pourrait-on obtenir autre chose ici ?” ; on dissipe le ressentiment en se disant : “Il me fait du tort, mais comment pourrait-on obtenir autre chose ici ?” ; on dissipe le ressentiment en se disant : “Il me fera du tort, mais comment pourrait-on obtenir autre chose ici ?” ; on dissipe le ressentiment en se disant : “Il a fait du tort à quelqu'un qui m'est cher et agréable... comment pourrait-on obtenir autre chose ici ?” ; on dissipe le ressentiment en se disant : “Il a fait du bien à quelqu'un qui m'est déplaisant et désagréable... comment pourrait-on obtenir autre chose ici ?” Ces neuf choses mènent à la distinction. »

(ฉ) ‘‘กตเม นว ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? นว นานตฺตา – ธาตุนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ, ผสฺสนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ เวทนานานตฺตํ, เวทนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สญฺญานานตฺตํ, สญฺญานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สงฺกปฺปนานตฺตํ, สงฺกปฺปนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ฉนฺทนานตฺตํ, ฉนฺทนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริฬาหนานตฺตํ, ปริฬาหนานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ปริเยสนานานตฺตํ, ปริเยสนานานตฺตํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ ลาภนานตฺตํ. อิเม นว ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

« (Cha) Quelles sont les neuf choses difficiles à pénétrer ? Les neuf diversités : en raison de la diversité des éléments naît la diversité des contacts ; en raison de la diversité des contacts naît la diversité des sensations ; en raison de la diversité des sensations naît la diversité des perceptions ; en raison de la diversité des perceptions naît la diversité des intentions ; en raison de la diversité des intentions naît la diversité des désirs ; en raison de la diversité des désirs naît la diversité de la passion ; en raison de la diversité de la passion naît la diversité des recherches ; en raison de la diversité des recherches naît la diversité des gains. Ces neuf choses sont difficiles à pénétrer. »

(ช) ‘‘กตเม นว ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? นว สญฺญา – อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเรปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเกอนภิรติสญฺญา, อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา. อิเม นว ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

« (Ja) Quelles sont les neuf choses à développer ? Les neuf perceptions : la perception du laid, la perception de la mort, la perception du caractère dégoûtant de la nourriture, la perception du non-attachement à l'égard du monde entier, la perception de l'impermanence, la perception de la souffrance dans l'impermanence, la perception du non-soi dans la souffrance, la perception de l'abandon, la perception du détachement. Ces neuf choses doivent être développées. »

(ฌ) ‘‘กตเม นว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? นว อนุปุพฺพวิหารา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ [Pg.255] ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. ปีติยา จ วิราคา …เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา…เป… อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘อนนฺตํ วิญฺญาณ’นฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม ‘นตฺถิ กิญฺจี’ติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อิเม นว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

« (Jha) Quelles sont les neuf choses à connaître par une connaissance directe ? Les neuf demeures successives : ici, mes amis, un moine, s'étant détaché des plaisirs des sens, s'étant détaché des états malhabiles, entre et demeure dans le premier jhana... par l'apaisement du raisonnement et de l'examen... entre et demeure dans le deuxième jhana... par la disparition de la joie... entre et demeure dans le troisième jhana... par l'abandon du plaisir et de la douleur... entre et demeure dans le quatrième jhana... en transcendant complètement les perceptions de la forme... entre et demeure dans la sphère de l'espace infini... en transcendant complètement la sphère de l'espace infini... entre et demeure dans la sphère de la conscience infinie... en transcendant complètement la sphère de la conscience infinie... entre et demeure dans la sphère du néant... en transcendant complètement la sphère du néant... entre et demeure dans la sphère de la ni-perception-ni-non-perception... en transcendant complètement la sphère de la ni-perception-ni-non-perception, il entre et demeure dans la cessation de la perception et de la sensation. Ces neuf choses sont à connaître par une connaissance directe. »

(ญ) ‘‘กตเม นว ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? นว อนุปุพฺพนิโรธา – ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส กามสญฺญา นิรุทฺธา โหติ, ทุติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วิตกฺกวิจารา นิรุทฺธา โหนฺติ, ตติยํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส ปีติ นิรุทฺธา โหติ, จตุตฺถํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส อสฺสาสปสฺสาสฺสา นิรุทฺธา โหนฺติ, อากาสานญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส รูปสญฺญา นิรุทฺธา โหติ, วิญฺญาณญฺจายตนํ สมาปนฺนสฺส อากาสานญฺจายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ, อากิญฺจญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมาปนฺนสฺส อากิญฺจญฺญายตนสญฺญา นิรุทฺธา โหติ, สญฺญาเวทยิตนิโรธํ สมาปนฺนสฺส สญฺญา จ เวทนา จ นิรุทฺธา โหนฺติ. อิเม นว ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

(Ña) « Quels sont les neuf phénomènes qui doivent être réalisés ? Les neuf cessations successives : pour celui qui est entré dans le premier jhana, la perception sensuelle a cessé ; pour celui qui est entré dans le deuxième jhana, la pensée appliquée et la pensée soutenue ont cessé ; pour celui qui est entré dans le troisième jhana, la joie a cessé ; pour celui qui est entré dans le quatrième jhana, l'inspiration et l'expiration ont cessé ; pour celui qui est entré dans la sphère de l'espace infini, la perception de la forme a cessé ; pour celui qui est entré dans la sphère de la conscience infinie, la perception de la sphère de l'espace infini a cessé ; pour celui qui est entré dans la sphère du néant, la perception de la sphère de la conscience infinie a cessé ; pour celui qui est entré dans la sphère de la ni-perception-ni-non-perception, la perception de la sphère du néant a cessé ; pour celui qui est entré dans la cessation de la perception et de la sensation, la perception et la sensation ont cessé. Ces neuf phénomènes doivent être réalisés. »

‘‘อิติ อิเม นวุติ ธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา.

« Ainsi, ces quatre-vingt-dix phénomènes sont réels, vrais, tels quels, non erronés, non autrement, parfaitement compris par le Tathāgata. »

ทส ธมฺมา

Les dix phénomènes

๓๖๐. ‘‘ทส ธมฺมา พหุการา…เป… ทส ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

360. « Dix phénomènes sont d'un grand secours... (jusqu'à)... dix phénomènes doivent être réalisés. »

(ก) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา พหุการา? ทส นาถกรณาธมฺมา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน, อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, ยํปาวุโส, ภิกฺขุ สีลวา โหติ…เป… สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

(Ka) « Quels sont les dix phénomènes d'un grand secours ? Les dix qualités créatrices de protection : ici, chers amis, un moine est vertueux, il demeure restreint par la retenue du Pātimokkha, il est accompli en conduite et en domaine de fréquentation, voyant un danger dans les fautes les plus minimes, il s'exerce en s'engageant pleinement dans les règles de discipline. Puisque, chers amis, le moine est vertueux... s'exerce dans les règles de discipline, ce phénomène est aussi créateur de protection. »

‘‘ปุน [Pg.256] จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต …เป… ทิฏฺฐิยา สุปฺปฏิวิทฺธา, ยํปาวุโส, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต…เป… อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, chers amis, un moine est instruit... parfaitement pénétré par la vue ; puisque, chers amis, le moine est instruit... ce phénomène est aussi créateur de protection. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหติ กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… กลฺยาณสมฺปวงฺโก. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, chers amis, un moine a de bons amis, de bons compagnons, de bons associés. Puisque, chers amis, le moine... a de bons associés, ce phénomène est aussi créateur de protection. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สุวโจ โหติ โสวจสฺสกรเณหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต, ขโม ปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนึ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… อนุสาสนึ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, chers amis, un moine est facile à instruire, doté de qualités qui le rendent facile à instruire, il est patient et reçoit les instructions avec respect. Puisque, chers amis, le moine... reçoit les instructions, ce phénomène est aussi créateur de protection. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สพฺรหฺมจารีนํ อุจฺจาวจานิ กึกรณียานิ ตตฺถ ทกฺโข โหติ อนลโส ตตฺรุปายาย วีมํสาย สมนฺนาคโต, อลํ กาตุํ, อลํ สํวิธาตุํ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… อลํ สํวิธาตุํ. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, chers amis, un moine, dans les diverses tâches à accomplir pour ses compagnons de vie sainte, y est habile et non paresseux, doté de discernement quant aux moyens appropriés, capable de les exécuter et capable de les organiser. Puisque, chers amis, le moine... est capable de les organiser, ce phénomène est aussi créateur de protection. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ธมฺมกาโม โหติ ปิยสมุทาหาโร อภิธมฺเม อภิวินเย อุฬารปาโมชฺโช. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… อุฬารปาโมชฺโช. อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, chers amis, un moine aime le Dhamma, sa parole est aimable, il éprouve une joie immense dans l'Abhidhamma et l'Abhivinaya. Puisque, chers amis, le moine... éprouve une joie immense, ce phénomène est aussi créateur de protection. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ อิตรีตเรหิ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปฺปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ …เป… อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, chers amis, un moine est satisfait de n'importe quels vêtements, nourriture, logement et remèdes nécessaires en cas de maladie. Puisque, chers amis, le moine... ce phénomène est aussi créateur de protection. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ อารทฺธวีริโย วิหรติ…เป… กุสเลสุ ธมฺเมสุ. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, chers amis, un moine demeure avec une énergie ardente... dans les phénomènes salutaires. Puisque, chers amis, le moine... ce phénomène est aussi créateur de protection. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ สติมา โหติ, ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคโต, จิรกตมฺปิ จิรภาสิตมฺปิ สริตา อนุสฺสริตา. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ.

« De plus, chers amis, un moine est doué de mémoire, doté d'une attention et d'une prudence suprêmes, capable de se souvenir et de se rappeler ce qui a été fait et dit il y a longtemps. Puisque, chers amis, le moine... ce phénomène est aussi créateur de protection. »

‘‘ปุน จปรํ, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต, อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. ยํปาวุโส, ภิกฺขุ…เป… อยมฺปิ ธมฺโม นาถกรโณ. อิเม ทส ธมฺมา พหุการา.

« De plus, chers amis, un moine est sage, doté de la sagesse qui perçoit l'apparition et la disparition des phénomènes, une sagesse noble et pénétrante, menant parfaitement à la destruction de la souffrance. Puisque, chers amis, le moine... ce phénomène est aussi créateur de protection. Ces dix phénomènes sont d'un grand secours. »

(ข) ‘‘กตเม [Pg.257] ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพา? ทส กสิณายตนานิ – ปถวีกสิณเมโก สญฺชานาติ อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ. อาโปกสิณเมโก สญฺชานาติ…เป… เตโชกสิณเมโก สญฺชานาติ… วาโยกสิณเมโก สญฺชานาติ… นีลกสิณเมโก สญฺชานาติ… ปีตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โลหิตกสิณเมโก สญฺชานาติ… โอทาตกสิณเมโก สญฺชานาติ… อากาสกสิณเมโก สญฺชานาติ… วิญฺญาณกสิณเมโก สญฺชานาติ อุทฺธํ อโธ ติริยํ อทฺวยํ อปฺปมาณํ. อิเม ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพา.

(Kha) « Quels sont les dix phénomènes qui doivent être développés ? Les dix bases de kasina : quelqu'un perçoit le kasina de terre, en haut, en bas, tout autour, sans dualité, de manière illimitée. Quelqu'un perçoit le kasina d'eau... le kasina de feu... le kasina d'air... le kasina bleu... le kasina jaune... le kasina rouge... le kasina blanc... le kasina d'espace... quelqu'un perçoit le kasina de conscience, en haut, en bas, tout autour, sans dualité, de manière illimitée. Ces dix phénomènes doivent être développés. »

(ค) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา? ทสายตนานิ – จกฺขายตนํ, รูปายตนํ, โสตายตนํ, สทฺทายตนํ, ฆานายตนํ, คนฺธายตนํ, ชิวฺหายตนํ, รสายตนํ, กายายตนํ, โผฏฺฐพฺพายตนํ. อิเม ทส ธมฺมา ปริญฺเญยฺยา.

(Ga) « Quels sont les dix phénomènes qui doivent être pleinement compris ? Les dix sphères des sens : la sphère de l'œil, la sphère de la forme, la sphère de l'oreille, la sphère du son, la sphère du nez, la sphère de l'odeur, la sphère de la langue, la sphère de la saveur, la sphère du corps, la sphère du tangible. Ces dix phénomènes doivent être pleinement compris. »

(ฆ) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา ปหาตพฺพา? ทส มิจฺฉตฺตา – มิจฺฉาทิฏฺฐิ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป, มิจฺฉาวาจา, มิจฺฉากมฺมนฺโต, มิจฺฉาอาชีโว, มิจฺฉาวายาโม, มิจฺฉาสติ, มิจฺฉาสมาธิ, มิจฺฉาญาณํ, มิจฺฉาวิมุตฺติ. อิเม ทส ธมฺมา ปหาตพฺพา.

(Gha) « Quels sont les dix phénomènes qui doivent être abandonnés ? Les dix mauvaises voies : la vue fausse, l'intention fausse, la parole fausse, l'action fausse, les moyens d'existence faux, l'effort faux, l'attention fausse, la concentration fausse, la connaissance fausse, la libération fausse. Ces dix phénomènes doivent être abandonnés. »

(ง) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา หานภาคิยา? ทส อกุสลกมฺมปถา – ปาณาติปาโต, อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจาโร, มุสาวาโท, ปิสุณา วาจา, ผรุสา วาจา, สมฺผปฺปลาโป, อภิชฺฌา, พฺยาปาโท, มิจฺฉาทิฏฺฐิ. อิเม ทส ธมฺมา หานภาคิยา.

(Ṅa) « Quels sont les dix phénomènes qui mènent au déclin ? Les dix voies d'action malsaines : le meurtre d'êtres vivants, le vol, l'inconduite sexuelle, le mensonge, la parole calomnieuse, la parole rude, les paroles futiles, la convoitise, la malveillance, la vue fausse. Ces dix phénomènes mènent au déclin. »

(จ) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา วิเสสภาคิยา? ทส กุสลกมฺมปถา – ปาณาติปาตา เวรมณี, อทินฺนาทานา เวรมณี, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, มุสาวาทา เวรมณี, ปิสุณาย วาจาย เวรมณี, ผรุสาย วาจาย เวรมณี, สมฺผปฺปลาปา เวรมณี, อนภิชฺฌา, อพฺยาปาโท, สมฺมาทิฏฺฐิ. อิเม ทส ธมฺมา วิเสสภาคิยา.

(Ca) « Quels sont les dix phénomènes qui mènent à la distinction ? Les dix voies d'action salutaires : s'abstenir de tuer des êtres vivants, s'abstenir de voler, s'abstenir d'inconduite sexuelle, s'abstenir de mentir, s'abstenir de paroles calomnieuses, s'abstenir de paroles rudes, s'abstenir de paroles futiles, l'absence de convoitise, l'absence de malveillance, la vue juste. Ces dix phénomènes mènent à la distinction. »

(ฉ) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา? ทส อริยวาสา – อิธาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ, ฉฬงฺคสมนฺนาคโต, เอการกฺโข, จตุราปสฺเสโน, ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ, สมวยสฏฺเฐสโน, อนาวิลสงฺกปฺโป, ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร, สุวิมุตฺตจิตฺโต, สุวิมุตฺตปญฺโญ.

(Cha) « Quels sont les dix phénomènes difficiles à pénétrer ? Les dix demeures des nobles : ici, chers amis, un moine a abandonné cinq facteurs, il est doté de six facteurs, il a une garde unique, il a quatre appuis, il a écarté les diverses vérités individuelles, il a complètement renoncé aux recherches, ses intentions sont pures, ses formations corporelles sont apaisées, son esprit est bien libéré et sa sagesse est bien libérée. »

‘‘กถญฺจาวุโส[Pg.258], ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กามจฺฉนฺโท ปหีโน โหติ, พฺยาปาโท ปหีโน โหติ, ถินมิทฺธํ ปหีนํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหีนํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ.

« Comment, amis, un moine a-t-il abandonné les cinq facteurs ? Ici, amis, pour un moine, le désir sensuel est abandonné, la malveillance est abandonnée, la torpeur et la somnolence sont abandonnées, l'agitation et les remords sont abandonnés, le doute est abandonné. C'est ainsi, amis, qu'un moine a abandonné les cinq facteurs. »

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย เนว สุมโน โหติ น ทุมฺมโน, อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหติ.

« Comment, amis, un moine est-il doté de six facteurs ? Ici, amis, un moine, ayant vu une forme avec l'œil, n'est ni joyeux ni triste ; il demeure équanime, attentif et conscient. Ayant entendu un son avec l'oreille... ayant flairé une odeur avec le nez... ayant goûté une saveur avec la langue... ayant touché un objet tangible avec le corps... ayant connu un phénomène avec le mental, il n'est ni joyeux ni triste ; il demeure équanime, attentif et conscient. C'est ainsi, amis, qu'un moine est doté de six facteurs. »

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ เอการกฺโข โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สตารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคโต โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ เอการกฺโข โหติ.

« Comment, amis, un moine a-t-il une seule protection ? Ici, amis, un moine est doté d'un esprit protégé par l'attention. C'est ainsi, amis, qu'un moine a une seule protection. »

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ จตุราปสฺเสโน โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ, สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ, สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ, สงฺขาเยกํ วิโนเทติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ จตุราปสฺเสโน โหติ.

« Comment, amis, un moine a-t-il quatre reliances ? Ici, amis, un moine utilise une chose après réflexion, en endure une autre après réflexion, en évite une autre après réflexion, en écarte une autre après réflexion. C'est ainsi, amis, qu'un moine a quatre reliances. »

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน ยานิ ตานิ ปุถุสมณพฺราหฺมณานํ ปุถุปจฺเจกสจฺจานิ, สพฺพานิ ตานิ นุนฺนานิ โหนฺติ ปณุนฺนานิ จตฺตานิ วนฺตานิ มุตฺตานิ ปหีนานิ ปฏินิสฺสฏฺฐานิ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปณุนฺนปจฺเจกสจฺโจ โหติ.

« Comment, amis, un moine a-t-il expulsé les diverses vérités individuelles ? Ici, amis, les diverses vérités individuelles des nombreux ascètes et brahmanes ont toutes été ôtées, expulsées, délaissées, rejetées, libérées, abandonnées et délaissées par le moine. C'est ainsi, amis, qu'un moine a expulsé les diverses vérités individuelles. »

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กาเมสนา ปหีนา โหติ, ภเวสนา ปหีนา โหติ, พฺรหฺมจริเยสนา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ.

« Comment, amis, un moine a-t-il complètement abandonné les recherches ? Ici, amis, pour un moine, la recherche de plaisirs sensuels est abandonnée, la recherche de l'existence est abandonnée, la recherche d'une vie sainte [basée sur des vues fausses] est apaisée. C'est ainsi, amis, qu'un moine a complètement abandonné les recherches. »

‘‘กถญฺจาวุโส[Pg.259], ภิกฺขุ อนาวิลสงฺกปฺปา โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน กามสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ, พฺยาปาทสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ, วิหึสาสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ อนาวิลสงฺกปฺโป โหติ.

« Comment, amis, un moine a-t-il des intentions limpides ? Ici, amis, pour un moine, l'intention de désir sensuel est abandonnée, l'intention de malveillance est abandonnée, l'intention de nuisance est abandonnée. C'est ainsi, amis, qu'un moine a des intentions limpides. »

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ.

« Comment, amis, un moine a-t-il les formations corporelles tranquillisées ? Ici, amis, par l'abandon du plaisir et l'abandon de la douleur, par la disparition préalable de la joie et de la peine, un moine entre et demeure dans le quatrième jhana, qui n'est ni douloureux ni agréable, et qui possède la pureté de l'attention grâce à l'équanimité. C'est ainsi, amis, qu'un moine a les formations corporelles tranquillisées. »

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตจิตฺโต โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุโน ราคา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, โทสา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ, โมหา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตจิตฺโต โหติ.

« Comment, amis, un moine a-t-il l'esprit bien libéré ? Ici, amis, l'esprit d'un moine est libéré de l'attachement, l'esprit est libéré de l'aversion, l'esprit est libéré de l'égarement. C'est ainsi, amis, qu'un moine a l'esprit bien libéré. »

‘‘กถญฺจาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตปญฺโญ โหติ? อิธาวุโส, ภิกฺขุ ‘ราโค เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวํกโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. ‘โทโส เม ปหีโน…เป… อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. ‘โมโห เม ปหีโน …เป… อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม’ติ ปชานาติ. เอวํ โข, อาวุโส, ภิกฺขุ สุวิมุตฺตปญฺโญ โหติ. อิเม ทส ธมฺมา ทุปฺปฏิวิชฺฌา.

« Comment, amis, un moine a-t-il la sagesse bien libérée ? Ici, amis, un moine comprend : “L'attachement est abandonné en moi, déraciné, rendu semblable à un tronc de palmier, anéanti, de nature à ne plus réapparaître à l'avenir.” Il comprend : “L'aversion est abandonnée en moi... de nature à ne plus réapparaître à l'avenir.” Il comprend : “L'égarement est abandonné en moi... de nature à ne plus réapparaître à l'avenir.” C'est ainsi, amis, qu'un moine a la sagesse bien libérée. Ces dix choses sont difficiles à pénétrer. »

(ช) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา? ทส สญฺญา – อสุภสญฺญา, มรณสญฺญา, อาหาเรปฏิกูลสญฺญา, สพฺพโลเกอนภิรติสญฺญา, อนิจฺจสญฺญา, อนิจฺเจ ทุกฺขสญฺญา, ทุกฺเข อนตฺตสญฺญา, ปหานสญฺญา, วิราคสญฺญา, นิโรธสญฺญา. อิเม ทส ธมฺมา อุปฺปาเทตพฺพา.

(Ja) « Quelles sont les dix choses qui doivent être produites ? Les dix perceptions : la perception de la laideur, la perception de la mort, la perception du caractère répugnant de la nourriture, la perception du non-attachement à l'égard de tout le monde, la perception de l'impermanence, la perception de la souffrance dans l'impermanence, la perception du non-soi dans la souffrance, la perception de l'abandon, la perception du détachement, la perception de la cessation. Ce sont les dix choses qui doivent être produites. »

(ฌ) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา? ทส นิชฺชรวตฺถูนิ – สมฺมาทิฏฺฐิสฺส มิจฺฉาทิฏฺฐิ นิชฺชิณฺณา โหติ. เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. สมฺมาสงฺกปฺปสฺส มิจฺฉาสงฺกปฺโป…เป… สมฺมาวาจสฺส มิจฺฉาวาจา… สมฺมากมฺมนฺตสฺส มิจฺฉากมฺมนฺโต… สมฺมาอาชีวสฺส มิจฺฉาอาชีโว… สมฺมาวายามสฺส มิจฺฉาวายาโม… สมฺมาสติสฺส มิจฺฉาสติ… สมฺมาสมาธิสฺส มิจฺฉาสมาธิ… สมฺมาญาณสฺส มิจฺฉาญาณํ นิชฺชิณฺณํ โหติ. สมฺมาวิมุตฺติสฺส มิจฺฉาวิมุตฺติ [Pg.260] นิชฺชิณฺณา โหติ. เย จ มิจฺฉาวิมุตฺติปจฺจยา อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ, เต จสฺส นิชฺชิณฺณา โหนฺติ. อิเม ทส ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา.

(Jha) « Quelles sont les dix choses qui doivent être connues par une connaissance directe ? Les dix bases de l'érosion : pour celui qui a la vue juste, la vue fausse est érodée. Et les nombreux états mauvais et malsains qui naissent avec la vue fausse comme condition sont également érodés pour lui. Pour celui qui a l'intention juste, l'intention fausse... pour celui qui a la parole juste, la parole fausse... pour celui qui a l'action juste, l'action fausse... pour celui qui a les moyens d'existence justes, les moyens d'existence faux... pour celui qui a l'effort juste, l'effort faux... pour celui qui a l'attention juste, l'attention fausse... pour celui qui a la concentration juste, la concentration fausse... pour celui qui a la connaissance juste, la connaissance fausse est érodée. Pour celui qui a la libération juste, la libération fausse est érodée. Et les nombreux états mauvais et malsains qui naissent avec la libération fausse comme condition sont également érodés pour lui. Ce sont les dix choses qui doivent être connues par une connaissance directe. »

(ญ) ‘‘กตเม ทส ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา? ทส อเสกฺขา ธมฺมา – อเสกฺขา สมฺมาทิฏฺฐิ, อเสกฺโข สมฺมาสงฺกปฺโป, อเสกฺขา สมฺมาวาจา, อเสกฺโข สมฺมากมฺมนฺโต, อเสกฺโข สมฺมาอาชีโว, อเสกฺโข สมฺมาวายาโม, อเสกฺขา สมฺมาสติ, อเสกฺโข สมฺมาสมาธิ, อเสกฺขํ สมฺมาญาณํ, อเสกฺขา สมฺมาวิมุตฺติ. อิเม ทส ธมฺมา สจฺฉิกาตพฺพา.

(Ña) « Quelles sont les dix choses qui doivent être réalisées ? Les dix qualités de celui qui ne s'entraîne plus : la vue juste de celui qui ne s'entraîne plus, l'intention juste de celui qui ne s'entraîne plus, la parole juste de celui qui ne s'entraîne plus, l'action juste de celui qui ne s'entraîne plus, les moyens d'existence justes de celui qui ne s'entraîne plus, l'effort juste de celui qui ne s'entraîne plus, l'attention juste de celui qui ne s'entraîne plus, la concentration juste de celui qui ne s'entraîne plus, la connaissance juste de celui qui ne s'entraîne plus, la libération juste de celui qui ne s'entraîne plus. Ce sont les dix choses qui doivent être réalisées. »

‘‘อิติ อิเม สตธมฺมา ภูตา ตจฺฉา ตถา อวิตถา อนญฺญถา สมฺมา ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา’’ติ. อิทมโวจายสฺมา สาริปุตฺโต. อตฺตมนา เต ภิกฺขู อายสฺมโต สาริปุตฺตสฺส ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ.

« Ainsi, ces cent choses sont réelles, véritables, authentiques, immuables, non erronées, parfaitement éveillées par le Tathāgata. » Voilà ce que dit le vénérable Sāriputta. Les moines, satisfaits, se réjouirent des paroles du vénérable Sāriputta.

ทสุตฺตรสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ เอกาทสมํ.

Le Dasuttara Sutta, le onzième, est terminé.

ปาถิกวคฺโค นิฏฺฐิโต.

Le Pāthika Vagga est terminé.

ตสฺสุทฺทานํ –

Voici le sommaire :

ปาถิโก จ อุทุมฺพรํ, จกฺกวตฺติ อคฺคญฺญกํ;

สมฺปสาทนปาสาทํ, มหาปุริสลกฺขณํ.

Pāthika et Udumbara, Cakkavatti et Aggañña ; Sampasādana et Pāsāda, Mahāpurisalakkhaṇa ;

สิงฺคาลาฏานาฏิยกํ, สงฺคีติ จ ทสุตฺตรํ;

เอกาทสหิ สุตฺเตหิ, ปาถิกวคฺโคติ วุจฺจติ.

Siṅgāla et Āṭānāṭiya, Saṅgīti et Dasuttara ; par ces onze suttas, il est appelé le Pāthika Vagga.

ปาถิกวคฺคปาฬิ นิฏฺฐิตา.

Le texte du Pāthika Vagga est terminé.

ตีหิ วคฺเคหิ ปฏิมณฺฑิโต สกโล

Orné de trois vaggas, l'intégralité

ทีฆนิกาโย สมตฺโต.

du Dīgha Nikāya est achevée.