නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Homage to that Blessed One, the Worthy One, the Perfectly Enlightened One.

දීඝනිකායො

The Long Discourses

පාථිකවග්ගපාළි

The Pāṭika Division

1. පාථිකසුත්තං

1. The Pāṭika Sutta

සුනක්ඛත්තවත්ථු

The Story of Sunakkhatta

1. එවං [Pg.1] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා මල්ලෙසු විහරති අනුපියං නාම මල්ලානං නිගමො. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය අනුපියං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘අතිප්පගො ඛො තාව අනුපියායං පිණ්ඩාය චරිතුං. යංනූනාහං යෙන භග්ගවගොත්තස්ස පරිබ්බාජකස්ස ආරාමො, යෙන භග්ගවගොත්තො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති.

1. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling among the Mallians in a market town of the Mallians named Anupiya. Then, in the morning, the Blessed One, having dressed and taking his bowl and robe, entered Anupiya for alms. Then this thought occurred to the Blessed One: "It is still too early to wander for alms in Anupiya. What if I were to go to the hermitage of the wanderer Bhaggavagotta, to the place where the wanderer Bhaggavagotta is?"

2. අථ ඛො භගවා යෙන භග්ගවගොත්තස්ස පරිබ්බාජකස්ස ආරාමො, යෙන භග්ගවගොත්තො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමි. අථ ඛො භග්ගවගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘එතු ඛො, භන්තෙ, භගවා. ස්වාගතං, භන්තෙ, භගවතො. චිරස්සං ඛො, භන්තෙ, භගවා ඉමං පරියායමකාසි යදිදං ඉධාගමනාය. නිසීදතු, භන්තෙ, භගවා, ඉදමාසනං පඤ්ඤත්ත’’න්ති. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. භග්ගවගොත්තොපි ඛො පරිබ්බාජකො අඤ්ඤතරං නීචං ආසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො භග්ගවගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘පුරිමානි, භන්තෙ, දිවසානි [Pg.2] පුරිමතරානි සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං එතදවොච – ‘පච්චක්ඛාතො දානි මයා, භග්ගව, භගවා. න දානාහං භගවන්තං උද්දිස්ස විහරාමී’ති. කච්චෙතං, භන්තෙ, තථෙව, යථා සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො අවචා’’ති? ‘‘තථෙව ඛො එතං, භග්ගව, යථා සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො අවච’’.

2. Then the Blessed One went to the hermitage of the wanderer Bhaggavagotta, to the place where the wanderer Bhaggavagotta was. Then the wanderer Bhaggavagotta said this to the Blessed One: "Let the Blessed One come, venerable sir. Welcome, venerable sir, is the Blessed One's arrival. It has been a long time, venerable sir, since the Blessed One made this occasion to come here. Let the Blessed One sit, venerable sir; this seat has been prepared." The Blessed One sat down on the prepared seat. The wanderer Bhaggavagotta also, taking a certain low seat, sat down to one side. Seated to one side, the wanderer Bhaggavagotta said this to the Blessed One: "Venerable sir, on former days, some time ago, Sunakkhatta the Licchavi son approached where I was; having approached, he said this to me: ‘Now, Bhaggava, the Blessed One has been renounced by me. I no longer live in dependence on the Blessed One.’ Is it indeed so, venerable sir, just as Sunakkhatta the Licchavi son said?" "It is indeed so, Bhaggava, just as Sunakkhatta the Licchavi son said."

3. පුරිමානි, භග්ගව, දිවසානි පුරිමතරානි සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො මං එතදවොච – ‘පච්චක්ඛාමි දානාහං, භන්තෙ, භගවන්තං. න දානාහං, භන්තෙ, භගවන්තං උද්දිස්ස විහරිස්සාමී’ති. ‘එවං වුත්තෙ, අහං, භග්ගව, සුනක්ඛත්තං ලිච්ඡවිපුත්තං එතදවොචං – ‘අපි නු තාහං, සුනක්ඛත්ත, එවං අවචං, එහි ත්වං, සුනක්ඛත්ත, මමං උද්දිස්ස විහරාහී’ති? ‘නො හෙතං, භන්තෙ’. ‘ත්වං වා පන මං එවං අවච – අහං, භන්තෙ, භගවන්තං උද්දිස්ස විහරිස්සාමී’ති? ‘නො හෙතං, භන්තෙ’. ‘ඉති කිර, සුනක්ඛත්ත, නෙවාහං තං වදාමි – එහි ත්වං, සුනක්ඛත්ත, මමං උද්දිස්ස විහරාහීති. නපි කිර මං ත්වං වදෙසි – අහං, භන්තෙ, භගවන්තං උද්දිස්ස විහරිස්සාමීති. එවං සන්තෙ, මොඝපුරිස, කො සන්තො කං පච්චාචික්ඛසි? පස්ස, මොඝපුරිස, යාවඤ්ච තෙ ඉදං අපරද්ධ’න්ති.

3. On former days, Bhaggava, some time ago, Sunakkhatta the Licchavi son approached where I was; having approached and paid homage to me, he sat down to one side. Seated to one side, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi son said this to me: ‘I now renounce the Blessed One, venerable sir. I will no longer live in dependence on the Blessed One, venerable sir.’ When this was said, Bhaggava, I said this to Sunakkhatta the Licchavi son: ‘Did I, Sunakkhatta, ever say to you, “Come, Sunakkhatta, live in dependence on me”?’ ‘No, indeed, venerable sir.’ ‘Or did you, in turn, say to me, “I, venerable sir, will live in dependence on the Blessed One”?’ ‘No, indeed, venerable sir.’ ‘So it seems, Sunakkhatta, that I did not say to you, “Come, Sunakkhatta, live in dependence on me,” nor did you say to me, “I, venerable sir, will live in dependence on the Blessed One.” This being so, you empty man, who are you to be renouncing whom? See, you empty man, how great this offense of yours is!'

4. ‘න හි පන මෙ, භන්තෙ, භගවා උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරොතී’ති. ‘අපි නු තාහං, සුනක්ඛත්ත, එවං අවචං – එහි ත්වං, සුනක්ඛත්ත, මමං උද්දිස්ස විහරාහි, අහං තෙ උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සාමී’ති? ‘නො හෙතං, භන්තෙ’. ‘ත්වං වා පන මං එවං අවච – අහං, භන්තෙ, භගවන්තං උද්දිස්ස විහරිස්සාමි, භගවා මෙ උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සතී’ති? ‘නො හෙතං, භන්තෙ’. ‘ඉති කිර, සුනක්ඛත්ත, නෙවාහං තං වදාමි – එහි ත්වං, සුනක්ඛත්ත, මමං උද්දිස්ස විහරාහි, අහං තෙ උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සාමී’ති; නපි කිර මං ත්වං වදෙසි – අහං, භන්තෙ, භගවන්තං උද්දිස්ස විහරිස්සාමි, භගවා මෙ උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සතී’ති. එවං සන්තෙ, මොඝපුරිස, කො සන්තො කං පච්චාචික්ඛසි? තං කිං මඤ්ඤසි, සුනක්ඛත්ත, කතෙ වා උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියෙ අකතෙ වා උත්තරිමනුස්සධම්මා [Pg.3] ඉද්ධිපාටිහාරියෙ යස්සත්ථාය මයා ධම්මො දෙසිතො සො නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායා’ති? ‘කතෙ වා, භන්තෙ, උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියෙ අකතෙ වා උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියෙ යස්සත්ථාය භගවතා ධම්මො දෙසිතො සො නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායා’ති. ‘ඉති කිර, සුනක්ඛත්ත, කතෙ වා උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියෙ, අකතෙ වා උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියෙ, යස්සත්ථාය මයා ධම්මො දෙසිතො, සො නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. තත්‍ර, සුනක්ඛත්ත, කිං උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කතං කරිස්සති? පස්ස, මොඝපුරිස, යාවඤ්ච තෙ ඉදං අපරද්ධ’න්ති.

4. ‘But, venerable sir, the Blessed One does not perform for me any miracle of psychic power beyond the human state.’ ‘Did I, Sunakkhatta, ever say to you, “Come, Sunakkhatta, live in dependence on me, and I will perform for you a miracle of psychic power beyond the human state”?’ ‘No, indeed, venerable sir.’ ‘Or did you, in turn, say to me, “I, venerable sir, will live in dependence on the Blessed One, and the Blessed One will perform for me a miracle of psychic power beyond the human state”?’ ‘No, indeed, venerable sir.’ ‘So it seems, Sunakkhatta, that I did not say to you, “Come, Sunakkhatta, live in dependence on me, and I will perform for you a miracle of psychic power beyond the human state,” nor did you say to me, “I, venerable sir, will live in dependence on the Blessed One, and the Blessed One will perform for me a miracle of psychic power beyond the human state.” This being so, you empty man, who are you to be renouncing whom? What do you think, Sunakkhatta? Whether a miracle of psychic power beyond the human state is performed or not, does the Dhamma taught by me, for the sake of which it was taught, lead one who practices it to the complete destruction of suffering?’ ‘Whether a miracle of psychic power beyond the human state is performed or not, venerable sir, the Dhamma taught by the Blessed One, for the sake of which it was taught, leads one who practices it to the complete destruction of suffering.’ ‘So it is, Sunakkhatta. Whether a miracle of psychic power beyond the human state is performed or not, the Dhamma taught by me, for the sake of which it was taught, leads one who practices it to the complete destruction of suffering. In that case, Sunakkhatta, what will the performance of a miracle of psychic power beyond the human state accomplish? See, you empty man, how great this offense of yours is!’

5. ‘න හි පන මෙ, භන්තෙ, භගවා අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙතී’ති ? ‘අපි නු තාහං, සුනක්ඛත්ත, එවං අවචං – එහි ත්වං, සුනක්ඛත්ත, මමං උද්දිස්ස විහරාහි, අහං තෙ අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙස්සාමී’ති? ‘නො හෙතං, භන්තෙ’. ‘ත්වං වා පන මං එවං අවච – අහං, භන්තෙ, භගවන්තං උද්දිස්ස විහරිස්සාමි, භගවා මෙ අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙස්සතී’ති? ‘නො හෙතං, භන්තෙ’. ‘ඉති කිර, සුනක්ඛත්ත, නෙවාහං තං වදාමි – එහි ත්වං, සුනක්ඛත්ත, මමං උද්දිස්ස විහරාහි, අහං තෙ අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙස්සාමීති. නපි කිර මං ත්වං වදෙසි – අහං, භන්තෙ, භගවන්තං උද්දිස්ස විහරිස්සාමි, භගවා මෙ අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙස්සතී’ති. එවං සන්තෙ, මොඝපුරිස, කො සන්තො කං පච්චාචික්ඛසි? තං කිං මඤ්ඤසි, සුනක්ඛත්ත, පඤ්ඤත්තෙ වා අග්ගඤ්ඤෙ, අපඤ්ඤත්තෙ වා අග්ගඤ්ඤෙ, යස්සත්ථාය මයා ධම්මො දෙසිතො, සො නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායා’ති? ‘පඤ්ඤත්තෙ වා, භන්තෙ, අග්ගඤ්ඤෙ, අපඤ්ඤත්තෙ වා අග්ගඤ්ඤෙ, යස්සත්ථාය භගවතා ධම්මො දෙසිතො, සො නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයායා’ති. ‘ඉති කිර, සුනක්ඛත්ත, පඤ්ඤත්තෙ වා අග්ගඤ්ඤෙ, අපඤ්ඤත්තෙ වා අග්ගඤ්ඤෙ, යස්සත්ථාය මයා ධම්මො දෙසිතො, සො නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. තත්‍ර, සුනක්ඛත්ත, කිං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤත්තං කරිස්සති? පස්ස, මොඝපුරිස, යාවඤ්ච තෙ ඉදං අපරද්ධං’.

5. ‘But, venerable sir, the Blessed One does not declare to me the knowledge of beginnings.’ ‘Did I ever say to you, Sunakkhatta, “Come, Sunakkhatta, live depending on me, and I will declare to you the knowledge of beginnings”?’ ‘No, venerable sir.’ ‘Or did you ever say to me, “Venerable sir, I will live depending on the Blessed One, and the Blessed One will declare to me the knowledge of beginnings”?’ ‘No, venerable sir.’ ‘So it seems, Sunakkhatta, that I never said to you, “Come, Sunakkhatta, live depending on me, and I will declare to you the knowledge of beginnings,” nor did you ever say to me, “Venerable sir, I will live depending on the Blessed One, and the Blessed One will declare to me the knowledge of beginnings.” This being the case, foolish man, who are you, and whom are you repudiating? What do you think, Sunakkhatta? Whether the knowledge of beginnings is declared or not, does the Dhamma taught by me lead one who practices it accordingly to the complete destruction of suffering?’ ‘Whether the knowledge of beginnings is declared or not, venerable sir, the Dhamma taught by the Blessed One leads one who practices it accordingly to the complete destruction of suffering.’ ‘So it seems, Sunakkhatta, whether the knowledge of beginnings is declared or not, the Dhamma taught by me leads one who practices it accordingly to the complete destruction of suffering. In that case, Sunakkhatta, what would a declaration of the knowledge of beginnings accomplish? See, foolish man, how great this transgression of yours is.’

6. ‘අනෙකපරියායෙන ඛො තෙ, සුනක්ඛත්ත, මම වණ්ණො භාසිතො වජ්ජිගාමෙ – ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො [Pg.4] ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවාති. ඉති ඛො තෙ, සුනක්ඛත්ත, අනෙකපරියායෙන මම වණ්ණො භාසිතො වජ්ජිගාමෙ.

6. ‘In many ways, Sunakkhatta, my praise has been spoken by you in the Vajjian village: “That Blessed One is an Arahant, perfectly self-enlightened, accomplished in knowledge and conduct, the Well-farer, knower of the world, an unsurpassed trainer of persons to be tamed, teacher of gods and humans, the Buddha, the Blessed One.” Thus, Sunakkhatta, in many ways my praise has been spoken by you in the Vajjian village.

‘අනෙකපරියායෙන ඛො තෙ, සුනක්ඛත්ත, ධම්මස්ස වණ්ණො භාසිතො වජ්ජිගාමෙ – ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහීති. ඉති ඛො තෙ, සුනක්ඛත්ත, අනෙකපරියායෙන ධම්මස්ස වණ්ණො භාසිතො වජ්ජිගාමෙ.

‘In many ways, Sunakkhatta, praise for the Dhamma has been spoken by you in the Vajjian village: “The Dhamma is well-expounded by the Blessed One, visible here and now, timeless, inviting one to come and see, leading onward, to be realized personally by the wise.” Thus, Sunakkhatta, in many ways praise for the Dhamma has been spoken by you in the Vajjian village.

‘අනෙකපරියායෙන ඛො තෙ, සුනක්ඛත්ත, සඞ්ඝස්ස වණ්ණො භාසිතො වජ්ජිගාමෙ – සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො, යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා, එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො, ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සාති. ඉති ඛො තෙ, සුනක්ඛත්ත, අනෙකපරියායෙන සඞ්ඝස්ස වණ්ණො භාසිතො වජ්ජිගාමෙ.

‘In many ways, Sunakkhatta, praise for the Sangha has been spoken by you in the Vajjian village: “The Sangha of the Blessed One's disciples is practicing the good way, practicing the straight way, practicing the methodical way, practicing the proper way; that is, the four pairs of persons, the eight types of individuals—this is the Sangha of the Blessed One's disciples. They are worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world.” Thus, Sunakkhatta, in many ways praise for the Sangha has been spoken by you in the Vajjian village.

‘ආරොචයාමි ඛො තෙ, සුනක්ඛත්ත, පටිවෙදයාමි ඛො තෙ, සුනක්ඛත්ත. භවිස්සන්ති ඛො තෙ, සුනක්ඛත්ත, වත්තාරො, නො විසහි සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො සමණෙ ගොතමෙ බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං, සො අවිසහන්තො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තොති. ඉති ඛො තෙ, සුනක්ඛත්ත, භවිස්සන්ති වත්තාරො’ති.

‘I declare to you, Sunakkhatta, I make it known to you, Sunakkhatta. There will be those who will say of you: “Sunakkhatta, the Licchavi son, was not able to practice the holy life under the ascetic Gotama; being unable, he has renounced the training and reverted to a lesser life.” Thus, Sunakkhatta, there will be those who will say this of you.’

එවං පි ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො මයා වුච්චමානො අපක්කමෙව ඉමස්මා ධම්මවිනයා, යථා තං ආපායිකො නෙරයිකො.

‘Even when spoken to thus by me, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi son departed from this Dhamma and Discipline, just like one destined for the plane of misery, for hell.’

කොරක්ඛත්තියවත්ථු

The Story of Korakkhattiya

7. ‘‘එකමිදාහං, භග්ගව, සමයං ථූලූසු විහරාමි උත්තරකා නාම ථූලූනං නිගමො. අථ ඛ්වාහං, භග්ගව, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සුනක්ඛත්තෙන ලිච්ඡවිපුත්තෙන පච්ඡාසමණෙන උත්තරකං පිණ්ඩාය පාවිසිං. තෙන ඛො පන සමයෙන අචෙලො කොරක්ඛත්තියො කුක්කුරවතිකො චතුක්කුණ්ඩිකො ඡමානිකිණ්ණං භක්ඛසං මුඛෙනෙව ඛාදති, මුඛෙනෙව භුඤ්ජති. අද්දසා ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො අචෙලං කොරක්ඛත්තියං කුක්කුරවතිකං [Pg.5] චතුක්කුණ්ඩිකං ඡමානිකිණ්ණං භක්ඛසං මුඛෙනෙව ඛාදන්තං මුඛෙනෙව භුඤ්ජන්තං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘සාධුරූපො වත, භො, අයං සමණො චතුක්කුණ්ඩිකො ඡමානිකිණ්ණං භක්ඛසං මුඛෙනෙව ඛාදති, මුඛෙනෙව භුඤ්ජතී’ති.

7. “On one occasion, Bhaggava, I was dwelling among the Thūlus in a market town of the Thūlus named Uttarakā. Then, Bhaggava, in the morning, having dressed and taken my bowl and outer robe, I entered Uttarakā for alms-food with Sunakkhatta, the Licchavi son, as my attendant monk. At that time, the naked ascetic Korakkhattiya, a practitioner of the dog-vow, going on all fours, was chewing and eating with his mouth alone the food that had been placed on the ground. Bhaggava, Sunakkhatta, the Licchavi son, saw the naked ascetic Korakkhattiya, the practitioner of the dog-vow, going on all fours, chewing and eating with his mouth alone the food that had been placed on the ground. Having seen him, this thought occurred to him: ‘Sirs, this ascetic is indeed of a virtuous nature! Going on all fours, he chews and eats with his mouth alone the food that has been placed on the ground.’”

‘‘අථ ඛ්වාහං, භග්ගව, සුනක්ඛත්තස්ස ලිච්ඡවිපුත්තස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය සුනක්ඛත්තං ලිච්ඡවිපුත්තං එතදවොචං – ‘ත්වම්පි නාම, මොඝපුරිස, සමණො සක්‍යපුත්තියො පටිජානිස්සසී’ති! ‘කිං පන මං, භන්තෙ, භගවා එවමාහ – ‘ත්වම්පි නාම, මොඝපුරිස, සමණො සක්‍යපුත්තියො පටිජානිස්සසී’ති? ‘නනු තෙ, සුනක්ඛත්ත, ඉමං අචෙලං කොරක්ඛත්තියං කුක්කුරවතිකං චතුක්කුණ්ඩිකං ඡමානිකිණ්ණං භක්ඛසං මුඛෙනෙව ඛාදන්තං මුඛෙනෙව භුඤ්ජන්තං දිස්වාන එතදහොසි – සාධුරූපො වත, භො, අයං සමණො චතුක්කුණ්ඩිකො ඡමානිකිණ්ණං භක්ඛසං මුඛෙනෙව ඛාදති, මුඛෙනෙව භුඤ්ජතී’ති? ‘එවං, භන්තෙ. කිං පන, භන්තෙ, භගවා අරහත්තස්ස මච්ඡරායතී’ති? ‘න ඛො අහං, මොඝපුරිස, අරහත්තස්ස මච්ඡරායාමි. අපි ච, තුය්හෙවෙතං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං, තං පජහ. මා තෙ අහොසි දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. යං ඛො පනෙතං, සුනක්ඛත්ත, මඤ්ඤසි අචෙලං කොරක්ඛත්තියං – සාධුරූපො අයං සමණොති. සො සත්තමං දිවසං අලසකෙන කාලඞ්කරිස්සති. කාලඞ්කතො ච කාලකඤ්චිකා නාම අසුරා සබ්බනිහීනො අසුරකායො, තත්‍ර උපපජ්ජිස්සති. කාලඞ්කතඤ්ච නං බීරණත්ථම්බකෙ සුසානෙ ඡඩ්ඩෙස්සන්ති. ආකඞ්ඛමානො ච ත්වං, සුනක්ඛත්ත, අචෙලං කොරක්ඛත්තියං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡෙය්‍යාසි – ජානාසි, ආවුසො කොරක්ඛත්තිය, අත්තනො ගතින්ති? ඨානං ඛො පනෙතං, සුනක්ඛත්ත, විජ්ජති යං තෙ අචෙලො කොරක්ඛත්තියො බ්‍යාකරිස්සති – ජානාමි, ආවුසො සුනක්ඛත්ත, අත්තනො ගතිං; කාලකඤ්චිකා නාම අසුරා සබ්බනිහීනො අසුරකායො, තත්‍රාම්හි උපපන්නොති.

“Then, Bhaggava, having known with my mind the thought in the mind of Sunakkhatta, the Licchavi prince, I said this to him: ‘Foolish man, do you indeed claim to be an ascetic, a son of the Sakyans?’ ‘But why, venerable sir, does the Blessed One say this to me: “Foolish man, do you indeed claim to be an ascetic, a son of the Sakyans?”’ ‘Is it not so, Sunakkhatta, that when you saw this naked ascetic Korakkhattiya, the practitioner of the dog-vow, going on all fours, chewing and eating with his mouth alone the food that had been placed on the ground, this thought occurred to you: “Sirs, this ascetic is indeed of a virtuous nature! Going on all fours, he chews and eats with his mouth alone the food that has been placed on the ground”?’ ‘It is so, venerable sir. But why, venerable sir, does the Blessed One begrudge Arahantship?’ ‘I do not begrudge Arahantship, foolish man. Rather, it is in you that this evil view has arisen. Abandon it. May it not be for your detriment and suffering for a long time. As for this naked ascetic Korakkhattiya, Sunakkhatta, whom you think to be an ascetic of a virtuous nature, he will die on the seventh day from an illness of indigestion. And having died, he will be reborn there, in the host of asuras named Kālakañjikā, the lowest of all asura hosts. And having died, they will cast him out in a charnel ground on a patch of bīraṇa grass. If you wish, Sunakkhatta, you may approach the naked ascetic Korakkhattiya and ask: “Friend Korakkhattiya, do you know your own destination?” It is a possibility, Sunakkhatta, that the naked ascetic Korakkhattiya will declare to you: “I know my destination, friend Sunakkhatta. I have been reborn there, in the host of asuras named Kālakañjikā, the lowest of all asura hosts.”’

‘‘අථ ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො යෙන අචෙලො කොරක්ඛත්තියො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා අචෙලං කොරක්ඛත්තියං එතදවොච [Pg.6] – ‘බ්‍යාකතො ඛොසි, ආවුසො කොරක්ඛත්තිය, සමණෙන ගොතමෙන – අචෙලො කොරක්ඛත්තියො සත්තමං දිවසං අලසකෙන කාලඞ්කරිස්සති. කාලඞ්කතො ච කාලකඤ්චිකා නාම අසුරා සබ්බනිහීනො අසුරකායො, තත්‍ර උපපජ්ජිස්සති. කාලඞ්කතඤ්ච නං බීරණත්ථම්බකෙ සුසානෙ ඡඩ්ඩෙස්සන්තී’ති. යෙන ත්වං, ආවුසො කොරක්ඛත්තිය, මත්තං මත්තඤ්ච භත්තං භුඤ්ජෙය්‍යාසි, මත්තං මත්තඤ්ච පානීයං පිවෙය්‍යාසි. යථා සමණස්ස ගොතමස්ස මිච්ඡා අස්ස වචන’න්ති.

“Then, Bhaggava, Sunakkhatta, the Licchavi prince, went to where the naked ascetic Korakkhattiya was. Having approached, he said this to the naked ascetic Korakkhattiya: ‘Friend Korakkhattiya, a prophecy has been made about you by the ascetic Gotama: “The naked ascetic Korakkhattiya will die on the seventh day from an illness of indigestion. And having died, he will be reborn there, in the host of asuras named Kālakañjikā, the lowest of all asura hosts. And having died, they will cast him out in a charnel ground on a patch of bīraṇa grass.” Therefore, friend Korakkhattiya, you should eat food in moderation and drink water in moderation, so that the word of the ascetic Gotama may become false.’”

8. ‘‘අථ ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො එකද්වීහිකාය සත්තරත්තින්දිවානි ගණෙසි, යථා තං තථාගතස්ස අසද්දහමානො. අථ ඛො, භග්ගව, අචෙලො කොරක්ඛත්තියො සත්තමං දිවසං අලසකෙන කාලමකාසි. කාලඞ්කතො ච කාලකඤ්චිකා නාම අසුරා සබ්බනිහීනො අසුරකායො, තත්‍ර උපපජ්ජි. කාලඞ්කතඤ්ච නං බීරණත්ථම්බකෙ සුසානෙ ඡඩ්ඩෙසුං.

8. “Then, Bhaggava, Sunakkhatta, the Licchavi prince, counted off the seven days and nights one by one, disbelieving the word of the Tathāgata. Then, Bhaggava, the naked ascetic Korakkhattiya died on the seventh day from an illness of indigestion. And having died, he was reborn there, in the host of asuras named Kālakañjikā, the lowest of all asura hosts. And they cast him out, having died, in a charnel ground on a patch of bīraṇa grass.”

9. ‘‘අස්සොසි ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො – ‘අචෙලො කිර කොරක්ඛත්තියො අලසකෙන කාලඞ්කතො බීරණත්ථම්බකෙ සුසානෙ ඡඩ්ඩිතො’ති. අථ ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො යෙන බීරණත්ථම්බකං සුසානං, යෙන අචෙලො කොරක්ඛත්තියො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා අචෙලං කොරක්ඛත්තියං තික්ඛත්තුං පාණිනා ආකොටෙසි – ‘ජානාසි, ආවුසො කොරක්ඛත්තිය, අත්තනො ගති’න්ති? අථ ඛො, භග්ගව, අචෙලො කොරක්ඛත්තියො පාණිනා පිට්ඨිං පරිපුඤ්ඡන්තො වුට්ඨාසි. ‘ජානාමි, ආවුසො සුනක්ඛත්ත, අත්තනො ගතිං. කාලකඤ්චිකා නාම අසුරා සබ්බනිහීනො අසුරකායො, තත්‍රාම්හි උපපන්නො’ති වත්වා තත්ථෙව උත්තානො පපති.

9. “Bhaggava, Sunakkhatta, the Licchavi prince, heard the news: ‘It is said that the naked ascetic Korakkhattiya has died from an illness of indigestion and has been cast out in a charnel ground on a patch of bīraṇa grass.’ Then, Bhaggava, Sunakkhatta, the Licchavi prince, went to the charnel ground, to the patch of bīraṇa grass, to where the naked ascetic Korakkhattiya was. Having approached, he struck the naked ascetic Korakkhattiya three times with his hand, saying: ‘Friend Korakkhattiya, do you know your own destination?’ Then, Bhaggava, the naked ascetic Korakkhattiya arose, wiping his back with his hand. He said: ‘I know my own destination, friend Sunakkhatta. I have been reborn there, in the host of asuras named Kālakañjikā, the lowest of all asura hosts.’ Having said this, he fell down supine right in that very place.”

10. ‘‘අථ ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අහං, භග්ගව, සුනක්ඛත්තං ලිච්ඡවිපුත්තං එතදවොචං – ‘තං කිං මඤ්ඤසි, සුනක්ඛත්ත, යථෙව තෙ අහං අචෙලං කොරක්ඛත්තියං ආරබ්භ බ්‍යාකාසිං, තථෙව තං විපාකං, අඤ්ඤථා වා’ති? ‘යථෙව මෙ, භන්තෙ, භගවා අචෙලං කොරක්ඛත්තියං ආරබ්භ බ්‍යාකාසි, තථෙව තං විපාකං, නො අඤ්ඤථා’ති. ‘තං [Pg.7] කිං මඤ්ඤසි, සුනක්ඛත්ත, යදි එවං සන්තෙ කතං වා හොති උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං, අකතං වාති? ‘අද්ධා ඛො, භන්තෙ, එවං සන්තෙ කතං හොති උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං, නො අකත’න්ති. ‘එවම්පි ඛො මං ත්වං, මොඝපුරිස, උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරොන්තං එවං වදෙසි – න හි පන මෙ, භන්තෙ, භගවා උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරොතීති. පස්ස, මොඝපුරිස, යාවඤ්ච තෙ ඉදං අපරද්ධ’න්ති. ‘‘එවම්පි ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො මයා වුච්චමානො අපක්කමෙව ඉමස්මා ධම්මවිනයා, යථා තං ආපායිකො නෙරයිකො.

10. “Then, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi prince approached me; having approached, he paid homage to me and sat down to one side. Bhaggava, to Sunakkhatta the Licchavi prince who was sitting to one side, I said this: ‘What do you think, Sunakkhatta? Just as I made a declaration to you concerning the naked ascetic Korakkhattiya, did that result turn out just so, or otherwise?’ ‘Venerable sir, just as the Blessed One made a declaration to me concerning the naked ascetic Korakkhattiya, so did that result turn out, not otherwise.’ ‘What do you think, Sunakkhatta? If this is so, was a miracle of psychic power beyond the human state performed or not performed?’ ‘Surely, venerable sir, if this is so, a miracle of psychic power beyond the human state was performed, not unperformed.’ ‘Even so, you foolish man, while I was performing a miracle of psychic power beyond the human state, you say this: “Venerable sir, the Blessed One does not perform for me a miracle of psychic power beyond the human state.” See, foolish man, how great this fault of yours is!’ Even when spoken to thus by me, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi prince departed from this Dhamma and Discipline, just as one destined for the plane of misery, for hell.”

අචෙලකළාරමට්ටකවත්ථු

The Account of the Naked Ascetic Kaḷāramaṭṭaka

11. ‘‘එකමිදාහං, භග්ගව, සමයං වෙසාලියං විහරාමි මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. තෙන ඛො පන සමයෙන අචෙලො කළාරමට්ටකො වෙසාලියං පටිවසති ලාභග්ගප්පත්තො චෙව යසග්ගප්පත්තො ච වජ්ජිගාමෙ. තස්ස සත්තවතපදානි සමත්තානි සමාදින්නානි හොන්ති – ‘යාවජීවං අචෙලකො අස්සං, න වත්ථං පරිදහෙය්‍යං, යාවජීවං බ්‍රහ්මචාරී අස්සං, න මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවෙය්‍යං, යාවජීවං සුරාමංසෙනෙව යාපෙය්‍යං, න ඔදනකුම්මාසං භුඤ්ජෙය්‍යං. පුරත්ථිමෙන වෙසාලිං උදෙනං නාම චෙතියං, තං නාතික්කමෙය්‍යං, දක්ඛිණෙන වෙසාලිං ගොතමකං නාම චෙතියං, තං නාතික්කමෙය්‍යං, පච්ඡිමෙන වෙසාලිං සත්තම්බං නාම චෙතියං, තං නාතික්කමෙය්‍යං, උත්තරෙන වෙසාලිං බහුපුත්තං නාම චෙතියං තං නාතික්කමෙය්‍ය’න්ති. සො ඉමෙසං සත්තන්නං වතපදානං සමාදානහෙතු ලාභග්ගප්පත්තො චෙව යසග්ගප්පත්තො ච වජ්ජිගාමෙ.

11. On one occasion, Bhaggava, I was dwelling in Vesālī, in the Great Wood, at the hall with the peaked roof. At that time, the naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka was living in Vesālī, having reached the peak of gain and fame in the Vajjian villages. He had undertaken and was observing seven vows: ‘For as long as I live, I will be a naked ascetic; I will not wear clothes. For as long as I live, I will be celibate; I will not engage in the sexual act. For as long as I live, I will subsist only on liquor and meat; I will not eat cooked rice or gruel. I will not go beyond the Udena shrine to the east of Vesālī, nor the Gotamaka shrine to the south, nor the Sattamba shrine to the west, nor the Bahuputta shrine to the north.’ It was because of undertaking these seven vows that he reached the peak of gain and fame in the Vajjian villages.

12. ‘‘අථ ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො යෙන අචෙලො කළාරමට්ටකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා අචෙලං කළාරමට්ටකං පඤ්හං අපුච්ඡි. තස්ස අචෙලො කළාරමට්ටකො පඤ්හං පුට්ඨො න සම්පායාසි. අසම්පායන්තො කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාත්වාකාසි. අථ ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තස්ස ලිච්ඡවිපුත්තස්ස එතදහොසි – ‘සාධුරූපං වත භො අරහන්තං සමණං ආසාදිම්හසෙ. මා වත නො අහොසි දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’ති.

12. Then, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi prince approached the naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka; having approached, he asked the naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka a question. When asked the question, the naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka could not answer satisfactorily. Being unable to answer satisfactorily, he displayed anger, aversion, and displeasure. Then, Bhaggava, this thought occurred to Sunakkhatta the Licchavi prince: ‘Alas, we have assailed a recluse of virtuous nature, an arahant! May this not lead to our harm and suffering for a long time!’

13. ‘‘අථ [Pg.8] ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අහං, භග්ගව, සුනක්ඛත්තං ලිච්ඡවිපුත්තං එතදවොචං – ‘ත්වම්පි නාම, මොඝපුරිස, සමණො සක්‍යපුත්තියො පටිජානිස්සසී’ති! ‘කිං පන මං, භන්තෙ, භගවා එවමාහ – ත්වම්පි නාම, මොඝපුරිස, සමණො සක්‍යපුත්තියො පටිජානිස්සසී’ති? ‘නනු ත්වං, සුනක්ඛත්ත, අචෙලං කළාරමට්ටකං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං අපුච්ඡි. තස්ස තෙ අචෙලො කළාරමට්ටකො පඤ්හං පුට්ඨො න සම්පායාසි. අසම්පායන්තො කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාත්වාකාසි. තස්ස තෙ එතදහොසි – ‘‘සාධුරූපං වත, භො, අරහන්තං සමණං ආසාදිම්හසෙ. මා වත නො අහොසි දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’ති. ‘එවං, භන්තෙ. කිං පන, භන්තෙ, භගවා අරහත්තස්ස මච්ඡරායතී’ති? ‘න ඛො අහං, මොඝපුරිස, අරහත්තස්ස මච්ඡරායාමි, අපි ච තුය්හෙවෙතං පාපකං දිට්ඨිගතං උප්පන්නං, තං පජහ. මා තෙ අහොසි දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. යං ඛො පනෙතං, සුනක්ඛත්ත, මඤ්ඤසි අචෙලං කළාරමට්ටකං – සාධුරූපො අයං සමණොති, සො නචිරස්සෙව පරිහිතො සානුචාරිකො විචරන්තො ඔදනකුම්මාසං භුඤ්ජමානො සබ්බානෙව වෙසාලියානි චෙතියානි සමතික්කමිත්වා යසා නිහීනො කාලං කරිස්සතී’ති.

13. Then, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi prince approached me; having approached, he paid homage to me and sat down to one side. To Sunakkhatta the Licchavi prince, who was sitting to one side, I said this: ‘You too, you worthless man, do you claim to be a Sakyan recluse?’ ‘But why, venerable sir, does the Blessed One say this to me: “You too, you worthless man, do you claim to be a Sakyan recluse?”’ ‘Did you not, Sunakkhatta, approach the naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka and ask him a question? When asked the question, he could not answer satisfactorily. Being unable to answer satisfactorily, he displayed anger, aversion, and displeasure. And did not this thought then occur to you: “Alas, we have assailed a recluse of virtuous nature, an arahant! May this not lead to our harm and suffering for a long time!”?’ ‘Yes, venerable sir. But, venerable sir, does the Blessed One begrudge arahantship?’ ‘I do not begrudge arahantship, you worthless man. Rather, this evil view has arisen in you—abandon it! May it not lead to your harm and suffering for a long time. As for this naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka whom you consider to be a recluse of virtuous nature, he will, before long, wear clothes, wander about with a female companion, eat cooked rice and gruel, transgress all the shrines of Vesālī, and die diminished in fame.’

‘‘‘අථ ඛො, භග්ගව, අචෙලො කළාරමට්ටකො නචිරස්සෙව පරිහිතො සානුචාරිකො විචරන්තො ඔදනකුම්මාසං භුඤ්ජමානො සබ්බානෙව වෙසාලියානි චෙතියානි සමතික්කමිත්වා යසා නිහීනො කාලමකාසි.

Then, Bhaggava, not long after, the naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka, wearing clothes, wandering about with a female companion, eating cooked rice and gruel, having transgressed all the shrines of Vesālī, died diminished in fame.

14. ‘‘අස්සොසි ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො – ‘අචෙලො කිර කළාරමට්ටකො පරිහිතො සානුචාරිකො විචරන්තො ඔදනකුම්මාසං භුඤ්ජමානො සබ්බානෙව වෙසාලියානි චෙතියානි සමතික්කමිත්වා යසා නිහීනො කාලඞ්කතො’ති. අථ ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අහං, භග්ගව, සුනක්ඛත්තං ලිච්ඡවිපුත්තං එතදවොචං – ‘තං කිං මඤ්ඤසි, සුනක්ඛත්ත, යථෙව තෙ අහං අචෙලං කළාරමට්ටකං ආරබ්භ බ්‍යාකාසිං, තථෙව තං විපාකං, අඤ්ඤථා වා’ති? ‘යථෙව මෙ, භන්තෙ, භගවා අචෙලං කළාරමට්ටකං ආරබ්භ බ්‍යාකාසි, තථෙව තං විපාකං, නො [Pg.9] අඤ්ඤථා’ති. ‘තං කිං මඤ්ඤසි, සුනක්ඛත්ත, යදි එවං සන්තෙ කතං වා හොති උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං අකතං වා’ති? ‘අද්ධා ඛො, භන්තෙ, එවං සන්තෙ කතං හොති උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං, නො අකත’න්ති. ‘එවම්පි ඛො මං ත්වං, මොඝපුරිස, උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරොන්තං එවං වදෙසි – න හි පන මෙ, භන්තෙ, භගවා උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරොතී’’ති. පස්ස, මොඝපුරිස, යාවඤ්ච තෙ ඉදං අපරද්ධ’න්ති. ‘‘එව’ම්පි ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො මයා වුච්චමානො අපක්කමෙව ඉමස්මා ධම්මවිනයා, යථා තං ආපායිකො නෙරයිකො.

14. Then, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi prince heard: ‘The naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka, it is said, wearing clothes, wandering about with a female companion, eating cooked rice and gruel, having transgressed all the shrines of Vesālī, has died diminished in fame.’ Then, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi prince approached where I was; having approached and paid homage to me, he sat down at a suitable place. To Sunakkhatta the Licchavi prince, who was seated at a suitable place, I said this: ‘What do you think, Sunakkhatta? Regarding the naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka, I made a declaration to you; has that result come to be exactly so, or otherwise?’ ‘Venerable sir, just as the Blessed One made a declaration to me concerning the naked ascetic Kaḷāramaṭṭaka, that result has come to be exactly so, not otherwise.’ ‘What do you think, Sunakkhatta? If it is so, has a miracle of psychic power beyond the human state been performed, or has it not been performed?’ ‘Surely, venerable sir, if it is so, a miracle of psychic power beyond the human state has been performed; it has not been unperformed.’ ‘Worthless man, even though I perform a miracle of psychic power beyond the human state, you speak thus of me: “Venerable sir, the Blessed One does not perform for me a miracle of psychic power beyond the human state.” See, worthless man, how great this offense of yours is!’ Even when spoken to thus by me, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi prince indeed departed from this Dhamma and Discipline, just as one destined for the plane of misery, for hell.

අචෙලපාථිකපුත්තවත්ථු

The Story of the Naked Ascetic Pāthikaputta

15. ‘‘එකමිදාහං, භග්ගව, සමයං තත්ථෙව වෙසාලියං විහරාමි මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. තෙන ඛො පන සමයෙන අචෙලො පාථිකපුත්තො වෙසාලියං පටිවසති ලාභග්ගප්පත්තො චෙව යසග්ගප්පත්තො ච වජ්ජිගාමෙ. සො වෙසාලියං පරිසති එවං වාචං භාසති – ‘සමණොපි ගොතමො ඤාණවාදො, අහම්පි ඤාණවාදො. ඤාණවාදො ඛො පන ඤාණවාදෙන අරහති උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙතුං. සමණො ගොතමො උපඩ්ඪපථං ආගච්ඡෙය්‍ය, අහම්පි උපඩ්ඪපථං ගච්ඡෙය්‍යං. තෙ තත්ථ උභොපි උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරෙය්‍යාම. එකං චෙ සමණො ගොතමො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සති, ද්වාහං කරිස්සාමි. ද්වෙ චෙ සමණො ගොතමො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියානි කරිස්සති, චත්තාරාහං කරිස්සාමි. චත්තාරි චෙ සමණො ගොතමො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියානි කරිස්සති, අට්ඨාහං කරිස්සාමි. ඉති යාවතකං යාවතකං සමණො ගොතමො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සති, තද්දිගුණං තද්දිගුණාහං කරිස්සාමී’ති.

15. Bhaggava, at one time I was dwelling right there in Vesālī, in the Great Wood, in the hall with the peaked roof. Now at that time, the naked ascetic Pāthikaputta was dwelling in Vesālī, in a village of the Vajjis, having reached the pinnacle of gain and the pinnacle of fame. He spoke these words in the assembly in Vesālī: ‘The ascetic Gotama is a proponent of knowledge, and I too am a proponent of knowledge. A proponent of knowledge is worthy to display a miracle of psychic power beyond the human state with another proponent of knowledge. Let the ascetic Gotama come halfway, and I too will go halfway. There, we both shall perform a miracle of psychic power beyond the human state. If the ascetic Gotama performs one miracle of psychic power beyond the human state, I will perform two. If he performs two miracles of psychic power beyond the human state, I will perform four. If he performs four miracles of psychic power beyond the human state, I will perform eight. Thus, however many miracles of psychic power beyond the human state the ascetic Gotama performs, I will perform double that number.’

16. ‘‘අථ ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො මං එතදවොච – ‘අචෙලො, භන්තෙ, පාථිකපුත්තො වෙසාලියං පටිවසති ලාභග්ගප්පත්තො චෙව යසග්ගප්පත්තො ච වජ්ජිගාමෙ. සො වෙසාලියං පරිසති එවං වාචං භාසති – සමණොපි ගොතමො [Pg.10] ඤාණවාදො, අහම්පි ඤාණවාදො. ඤාණවාදො ඛො පන ඤාණවාදෙන අරහති උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙතුං. සමණො ගොතමො උපඩ්ඪපථං ආගච්ඡෙය්‍ය, අහම්පි උපඩ්ඪපථං ගච්ඡෙය්‍යං. තෙ තත්ථ උභොපි උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරෙය්‍යාම. එකං චෙ සමණො ගොතමො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සති, ද්වාහං කරිස්සාමි. ද්වෙ චෙ සමණො ගොතමො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියානි කරිස්සති, චත්තාරාහං කරිස්සාමි. චත්තාරි චෙ සමණො ගොතමො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියානි කරිස්සති, අට්ඨාහං කරිස්සාමි. ඉති යාවතකං යාවතකං සමණො ගොතමො උත්තරි මනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සති, තද්දිගුණං තද්දිගුණාහං කරිස්සාමී’’ති.

16. Then, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi son approached where I was; having approached and paid homage to me, he sat down at a suitable place. Seated at a suitable place, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi son said this to me: ‘Venerable sir, the naked ascetic Pāthikaputta is dwelling in Vesālī, in a village of the Vajjis, having reached the pinnacle of gain and the pinnacle of fame. He speaks these words in the assembly in Vesālī: “The ascetic Gotama is a proponent of knowledge, and I too am a proponent of knowledge. A proponent of knowledge is worthy to display a miracle of psychic power beyond the human state with another proponent of knowledge. Let the ascetic Gotama come halfway, and I too will go halfway. There, we both shall perform a miracle of psychic power beyond the human state. If the ascetic Gotama performs one miracle of psychic power beyond the human state, I will perform two. If he performs two miracles of psychic power beyond the human state, I will perform four. If he performs four miracles of psychic power beyond the human state, I will perform eight. Thus, however many miracles of psychic power beyond the human state the ascetic Gotama performs, I will perform double that number.”’

‘‘එවං වුත්තෙ, අහං, භග්ගව, සුනක්ඛත්තං ලිච්ඡවිපුත්තං එතදවොචං – ‘අභබ්බො ඛො, සුනක්ඛත්ත, අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යා’ති.

When this was said, Bhaggava, I said this to Sunakkhatta the Licchavi son: ‘Sunakkhatta, the naked ascetic Pāthikaputta is incapable of coming into my presence without abandoning that speech, without abandoning that mind, and without relinquishing that view. If it should even occur to him, “I will go into the presence of the ascetic Gotama without abandoning that speech, without abandoning that mind, and without relinquishing that view,” his head would surely split apart.’

17. ‘රක්ඛතෙතං, භන්තෙ, භගවා වාචං, රක්ඛතෙතං සුගතො වාච’න්ති. ‘කිං පන මං ත්වං, සුනක්ඛත්ත, එවං වදෙසි – රක්ඛතෙතං, භන්තෙ, භගවා වාචං, රක්ඛතෙතං සුගතො වාච’න්ති? ‘භගවතා චස්ස, භන්තෙ, එසා වාචා එකංසෙන ඔධාරිතා – අභබ්බො අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යාති. අචෙලො ච, භන්තෙ, පාථිකපුත්තො විරූපරූපෙන භගවතො සම්මුඛීභාවං ආගච්ඡෙය්‍ය, තදස්ස භගවතො මුසා’ති.

17. “Venerable sir, the Blessed One should guard this statement, the Sugata should guard this statement.” “Why do you say this to me, Sunakkhatta: ‘Venerable sir, the Blessed One should guard this statement, the Sugata should guard this statement’?” “Because, venerable sir, this statement has been definitively uttered by the Blessed One: ‘The naked ascetic Pāthikaputta is incapable of coming into my presence without abandoning that speech, without abandoning that mind, without relinquishing that view. If it should even occur to him, “I will go into the presence of the ascetic Gotama without abandoning that speech, without abandoning that mind, without relinquishing that view,” his head would surely split apart.’ And, venerable sir, if the naked ascetic Pāthikaputta were to come into the Blessed One’s presence in an altered form, that would be a falsehood for the Blessed One.”

18. ‘අපි නු, සුනක්ඛත්ත, තථාගතො තං වාචං භාසෙය්‍ය යා සා වාචා ද්වයගාමිනී’ති? ‘කිං පන, භන්තෙ, භගවතා අචෙලො පාථිකපුත්තො චෙතසා [Pg.11] චෙතො පරිච්ච විදිතො – අභබ්බො අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යා’ති?

18. “Sunakkhatta, would the Tathāgata utter speech that could have a twofold outcome?” “But, venerable sir, has the Blessed One known the mind of the naked ascetic Pāthikaputta, comprehending it with his own mind, thus: ‘The naked ascetic Pāthikaputta is incapable of coming into my presence without abandoning that speech, without abandoning that mind, without relinquishing that view. If it were to occur to him, “Without abandoning that speech, without abandoning that mind, without relinquishing that view, I will go into the presence of the ascetic Gotama,” his head would surely split apart’?”

‘උදාහු, දෙවතා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං – අභබ්බො, භන්තෙ, අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා භගවතො සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යා’ති?

“Or did the deities inform the Blessed One of this matter: ‘Venerable sir, the naked ascetic Pāthikaputta is incapable of coming into the presence of the Blessed One without abandoning that speech, without abandoning that mind, without relinquishing that view. If it were to occur to him thus: “I will go into the presence of the ascetic Gotama without abandoning that speech, without abandoning that mind, without relinquishing that view,” his head would surely split apart’?”

19. ‘චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො චෙව මෙ, සුනක්ඛත්ත, අචෙලො පාථිකපුත්තො අභබ්බො අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යා’ති.

19. “Sunakkhatta, having encompassed his mind with my mind, it was known to me: ‘The naked ascetic Pāthikaputta is incapable of coming into my presence without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view. If it were to occur to him thus: “I will go into the presence of the ascetic Gotama without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view,” his head would split apart.’”

‘දෙවතාපි මෙ එතමත්ථං ආරොචෙසුං – අභබ්බො, භන්තෙ, අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා භගවතො සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යා’ති.

“The deities also informed me of this matter: ‘Venerable sir, the naked ascetic Pāthikaputta is incapable of coming into the presence of the Blessed One without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view. If it were to occur to him thus: “I will go into the presence of the ascetic Gotama without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view,” his head would split apart.’”

‘අජිතොපි නාම ලිච්ඡවීනං සෙනාපති අධුනා කාලඞ්කතො තාවතිංසකායං උපපන්නො. සොපි මං උපසඞ්කමිත්වා එවමාරොචෙසි – අලජ්ජී, භන්තෙ, අචෙලො පාථිකපුත්තො; මුසාවාදී, භන්තෙ, අචෙලො පාථිකපුත්තො. මම්පි, භන්තෙ, අචෙලො පාථිකපුත්තො බ්‍යාකාසි වජ්ජිගාමෙ – අජිතො ලිච්ඡවීනං සෙනාපති මහානිරයං උපපන්නොති. න ඛො පනාහං, භන්තෙ, මහානිරයං උපපන්නො; තාවතිංසකායම්හි උපපන්නො. අලජ්ජී, භන්තෙ, අචෙලො පාථිකපුත්තො; මුසාවාදී, භන්තෙ, අචෙලො පාථිකපුත්තො; අභබ්බො ච, භන්තෙ, අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා භගවතො සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස [Pg.12] එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යා’ති.

“And Ajita, the general of the Licchavis, who recently died, has been reborn among the Tāvatiṃsa devas. He too approached me and said: ‘Venerable sir, the naked ascetic Pāthikaputta is shameless; he is a liar. Venerable sir, the naked ascetic Pāthikaputta also declared about me in the Vajjian village: “Ajita, the general of the Licchavis, has been reborn in the great hell.” But, venerable sir, I was not reborn in the great hell; I have been reborn among the Tāvatiṃsa devas. Venerable sir, the naked ascetic Pāthikaputta is shameless; he is a liar. And, venerable sir, the naked ascetic Pāthikaputta is incapable of coming into the presence of the Blessed One without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view. If it were to occur to him thus: “I will go into the presence of the ascetic Gotama without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view,” his head would split apart.’”

‘ඉති ඛො, සුනක්ඛත්ත, චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො චෙව මෙ අචෙලො පාථිකපුත්තො අභබ්බො අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යාති. දෙවතාපි මෙ එතමත්ථං ආරොචෙසුං – අභබ්බො, භන්තෙ, අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා භගවතො සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යා’ති.

“Thus, Sunakkhatta, having encompassed his mind with my mind, it was known to me that the naked ascetic Pāthikaputta is incapable of coming into my presence without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view. If it were to occur to him thus: ‘I will go into the presence of the ascetic Gotama without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view,’ his head would split apart. The deities also informed me of this matter: ‘Venerable sir, the naked ascetic Pāthikaputta is incapable of coming into the presence of the Blessed One without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view. If it were to occur to him thus: “I will go into the presence of the ascetic Gotama without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view,” his head would split apart.’”

‘සො ඛො පනාහං, සුනක්ඛත්ත, වෙසාලියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තො යෙන අචෙලස්ස පාථිකපුත්තස්ස ආරාමො තෙනුපසඞ්කමිස්සාමි දිවාවිහාරාය. යස්සදානි ත්වං, සුනක්ඛත්ත, ඉච්ඡසි, තස්ස ආරොචෙහී’ති.

“Then, Sunakkhatta, after wandering for alms in Vesālī and having returned from the alms round after the meal, I will go to the park of the naked ascetic Pāthikaputta for the day’s sojourn. You may now inform whomever you wish.”

ඉද්ධිපාටිහාරියකථා

The Discourse on the Miracle of Psychic Power

20. ‘‘අථ ඛ්වාහං, භග්ගව, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය වෙසාලිං පිණ්ඩාය පාවිසිං. වෙසාලියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තො යෙන අචෙලස්ස පාථිකපුත්තස්ස ආරාමො තෙනුපසඞ්කමිං දිවාවිහාරාය. අථ ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො තරමානරූපො වෙසාලිං පවිසිත්වා යෙන අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා අභිඤ්ඤාතෙ අභිඤ්ඤාතෙ ලිච්ඡවී එතදවොච – ‘එසාවුසො, භගවා වෙසාලියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තො යෙන අචෙලස්ස පාථිකපුත්තස්ස ආරාමො තෙනුපසඞ්කමි දිවාවිහාරාය. අභික්කමථායස්මන්තො අභික්කමථායස්මන්තො, සාධුරූපානං සමණානං උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං භවිස්සතී’ති[Pg.13]. අථ ඛො, භග්ගව, අභිඤ්ඤාතානං අභිඤ්ඤාතානං ලිච්ඡවීනං එතදහොසි – ‘සාධුරූපානං කිර, භො, සමණානං උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං භවිස්සති; හන්ද වත, භො, ගච්ඡාමා’ති. යෙන ච අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා බ්‍රාහ්මණමහාසාලා ගහපතිනෙචයිකා නානාතිත්ථියා සමණබ්‍රාහ්මණා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා අභිඤ්ඤාතෙ අභිඤ්ඤාතෙ නානාතිත්ථියෙ සමණබ්‍රාහ්මණෙ එතදවොච – ‘එසාවුසො, භගවා වෙසාලියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තො යෙන අචෙලස්ස පාථිකපුත්තස්ස ආරාමො තෙනුපසඞ්කමි දිවාවිහාරාය. අභික්කමථායස්මන්තො අභික්කමථායස්මන්තො, සාධුරූපානං සමණානං උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං භවිස්සතී’ති. අථ ඛො, භග්ගව, අභිඤ්ඤාතානං අභිඤ්ඤාතානං නානාතිත්ථියානං සමණබ්‍රාහ්මණානං එතදහොසි – ‘සාධුරූපානං කිර, භො, සමණානං උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං භවිස්සති; හන්ද වත, භො, ගච්ඡාමා’ති.

20. “Then, Bhaggava, in the morning, having dressed and taking my bowl and robe, I entered Vesālī for alms. After wandering for alms in Vesālī and returning from the alms-round after the meal, I went to the grove of the naked ascetic Pāthikaputta for the day’s sojourn. Then, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi, in a hurry, entered Vesālī and approached the most prominent Licchavis. Having approached them, he said to the most prominent Licchavis: ‘Sirs, the Blessed One, after wandering for alms in Vesālī and returning from the alms-round after the meal, has gone to the grove of the naked ascetic Pāthikaputta for the day’s sojourn. Come forth, venerable sirs, come forth! There will be a superhuman miracle of psychic power on the part of worthy ascetics.’ Then, Bhaggava, it occurred to the most prominent Licchavis: ‘Indeed, sirs, a superhuman miracle of psychic power will be performed by worthy ascetics. Come now, sirs, let us go!’ He then approached the most prominent brahmins of great wealth, wealthy householders, and ascetics and brahmins of other sects. Having approached them, he said to the most prominent ascetics and brahmins of other sects: ‘Sirs, the Blessed One, after wandering for alms in Vesālī and returning from the alms-round after the meal, has gone to the grove of the naked ascetic Pāthikaputta for the day’s sojourn. Come forth, venerable sirs, come forth! There will be a superhuman miracle of psychic power on the part of worthy ascetics.’ Then, Bhaggava, it occurred to the most prominent ascetics and brahmins of other sects: ‘Indeed, sirs, a superhuman miracle of psychic power will be performed by worthy ascetics. Come now, sirs, let us go!’”

‘‘අථ ඛො, භග්ගව, අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී, අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ච බ්‍රාහ්මණමහාසාලා ගහපතිනෙචයිකා නානාතිත්ථියා සමණබ්‍රාහ්මණා යෙන අචෙලස්ස පාථිකපුත්තස්ස ආරාමො තෙනුපසඞ්කමිංසු. සා එසා, භග්ගව, පරිසා මහා හොති අනෙකසතා අනෙකසහස්සා.

Then, Bhaggava, the very prominent Licchavis, and the very prominent brahmins of great wealth, wealthy householders, and ascetics and brahmins of various sects all approached the grove of the naked ascetic Pāthikaputta. That assembly, Bhaggava, was large, numbering many hundreds, many thousands.

21. ‘‘අස්සොසි ඛො, භග්ගව, අචෙලො පාථිකපුත්තො – ‘අභික්කන්තා කිර අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී, අභික්කන්තා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ච බ්‍රාහ්මණමහාසාලා ගහපතිනෙචයිකා නානාතිත්ථියා සමණබ්‍රාහ්මණා. සමණොපි ගොතමො මය්හං ආරාමෙ දිවාවිහාරං නිසින්නො’ති. සුත්වානස්ස භයං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසො උදපාදි. අථ ඛො, භග්ගව, අචෙලො පාථිකපුත්තො භීතො සංවිග්ගො ලොමහට්ඨජාතො යෙන තින්දුකඛාණුපරිබ්බාජකාරාමො තෙනුපසඞ්කමි.

21. Then, Bhaggava, the naked ascetic Pāthikaputta heard: ‘It is said that the very prominent Licchavis have arrived, and so have the very prominent brahmins of great wealth, wealthy householders, and ascetics and brahmins of various sects. The ascetic Gotama is also seated in my grove for the day’s abiding.’ Upon hearing this, fear, trembling, and horripilation arose in him. Then, Bhaggava, the naked ascetic Pāthikaputta, frightened, alarmed, and with his hair standing on end, went to the grove of the wanderers at the Tinduka tree stump.

‘‘අස්සොසි ඛො, භග්ගව, සා පරිසා – ‘අචෙලො කිර පාථිකපුත්තො භීතො සංවිග්ගො ලොමහට්ඨජාතො යෙන තින්දුකඛාණුපරිබ්බාජකාරාමො [Pg.14] තෙනුපසඞ්කන්තො’ති. අථ ඛො, භග්ගව, සා පරිසා අඤ්ඤතරං පුරිසං ආමන්තෙසි –

Then, Bhaggava, that assembly heard: ‘It is said that the naked ascetic Pāthikaputta, frightened, alarmed, and with his hair standing on end, is approaching the grove of the wanderers at the Tinduka tree stump.’ Then, Bhaggava, that assembly addressed a certain man:

‘එහි ත්වං, භො පුරිස, යෙන තින්දුකඛාණුපරිබ්බාජකාරාමො, යෙන අචෙලො පාථිකපුත්තො තෙනුපසඞ්කම. උපසඞ්කමිත්වා අචෙලං පාථිකපුත්තං එවං වදෙහි – අභික්කමාවුසො, පාථිකපුත්ත, අභික්කන්තා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී, අභික්කන්තා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ච බ්‍රාහ්මණමහාසාලා ගහපතිනෙචයිකා නානාතිත්ථියා සමණබ්‍රාහ්මණා, සමණොපි ගොතමො ආයස්මතො ආරාමෙ දිවාවිහාරං නිසින්නො; භාසිතා ඛො පන තෙ එසා, ආවුසො පාථිකපුත්ත, වෙසාලියං පරිසති වාචා සමණොපි ගොතමො ඤාණවාදො, අහම්පි ඤාණවාදො. ඤාණවාදො ඛො පන ඤාණවාදෙන අරහති උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙතුං. සමණො ගොතමො උපඩ්ඪපථං ආගච්ඡෙය්‍ය අහම්පි උපඩ්ඪපථං ගච්ඡෙය්‍යං. තෙ තත්ථ උභොපි උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරෙය්‍යාම. එකං චෙ සමණො ගොතමො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සති, ද්වාහං කරිස්සාමි. ද්වෙ චෙ සමණො ගොතමො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියානි කරිස්සති, චත්තාරාහං කරිස්සාමි. චත්තාරි චෙ සමණො ගොතමො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියානි කරිස්සති, අට්ඨාහං කරිස්සාමි. ඉති යාවතකං යාවතකං සමණො ගොතමො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සති, තද්දිගුණං තද්දිගුණාහං කරිස්සාමී’ති අභික්කමස්සෙව ඛො; ආවුසො පාථිකපුත්ත, උපඩ්ඪපථං. සබ්බපඨමංයෙව ආගන්ත්වා සමණො ගොතමො ආයස්මතො ආරාමෙ දිවාවිහාරං නිසින්නො’ති.

‘Come, good man, go to the grove of the wanderers at the Tinduka tree stump, where the naked ascetic Pāthikaputta is. Approach him and speak to him thus: “Go forth, friend Pāthikaputta. The very prominent Licchavis have arrived, and so have the very prominent brahmins of great wealth, wealthy householders, and ascetics and brahmins of various sects. The ascetic Gotama is also seated in your grove for his day’s abiding. And, friend Pāthikaputta, this statement was indeed declared by you in the assembly at Vesālī: ‘The ascetic Gotama professes knowledge, and I too profess knowledge. It is fitting for one who professes knowledge to demonstrate a superhuman miracle of psychic power to another who professes knowledge. Let the ascetic Gotama come halfway, and I will go halfway. There, we two shall perform a superhuman miracle of psychic power. If the ascetic Gotama performs one superhuman miracle of psychic power, I will perform two. If the ascetic Gotama performs two superhuman miracles of psychic power, I will perform four. If the ascetic Gotama performs four superhuman miracles of psychic power, I will perform eight. Thus, for whatever number of superhuman miracles of psychic power the ascetic Gotama performs, I will perform double that number.’ Go forth now, friend Pāthikaputta, to the halfway point. The ascetic Gotama, having come first of all, is already seated in your grove for his day’s abiding.”’

22. ‘‘එවං, භොති ඛො, භග්ගව, සො පුරිසො තස්සා පරිසාය පටිස්සුත්වා යෙන තින්දුකඛාණුපරිබ්බාජකාරාමො, යෙන අචෙලො පාථිකපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා අචෙලං පාථිකපුත්තං එතදවොච – ‘අභික්කමාවුසො පාථිකපුත්ත, අභික්කන්තා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී, අභික්කන්තා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ච බ්‍රාහ්මණමහාසාලා ගහපතිනෙචයිකා නානාතිත්ථියා සමණබ්‍රාහ්මණා. සමණොපි ගොතමො ආයස්මතො ආරාමෙ දිවාවිහාරං නිසින්නො. භාසිතා [Pg.15] ඛො පන තෙ එසා, ආවුසො පාථිකපුත්ත, වෙසාලියං පරිසති වාචා – සමණොපි ගොතමො ඤාණවාදො; අහම්පි ඤාණවාදො. ඤාණවාදො ඛො පන ඤාණවාදෙන අරහති උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙතුං…පෙ… තද්දිගුණං තද්දිගුණාහං කරිස්සාමීති. අභික්කමස්සෙව ඛො, ආවුසො පාථිකපුත්ත, උපඩ්ඪපථං. සබ්බපඨමංයෙව ආගන්ත්වා සමණො ගොතමො ආයස්මතො ආරාමෙ දිවාවිහාරං නිසින්නො’ති.

22. Bhaggava, saying, ‘Very well, sirs,’ that man replied to the assembly and went to the grove of the wanderers at the Tinduka tree stump, where the naked ascetic Pāthikaputta was. Having approached, he said this to the naked ascetic Pāthikaputta: ‘Go forth, friend Pāthikaputta. The very prominent Licchavis have arrived, and so have the very prominent brahmins of great wealth, wealthy householders, and ascetics and brahmins of various sects. The ascetic Gotama is also seated in your grove for his day’s abiding. And this statement, friend Pāthikaputta, was indeed spoken by you in the assembly at Vesālī: “The ascetic Gotama professes knowledge; I too profess knowledge. It is fitting for one who professes knowledge to demonstrate a superhuman miracle of psychic power to another who professes knowledge… I will perform double that number.” Go forth now, friend Pāthikaputta, to the halfway point. The ascetic Gotama, having come first of all, is already seated in your grove for his day’s abiding.’”

‘‘එවං වුත්තෙ, භග්ගව, අචෙලො පාථිකපුත්තො ‘ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසො’ති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පති, න සක්කොති ආසනාපි වුට්ඨාතුං. අථ ඛො සො, භග්ගව, පුරිසො අචෙලං පාථිකපුත්තං එතදවොච – ‘කිං සු නාම තෙ, ආවුසො පාථිකපුත්ත, පාවළා සු නාම තෙ පීඨකස්මිං අල්ලීනා, පීඨකං සු නාම තෙ පාවළාසු අල්ලීනං? ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසොති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පසි, න සක්කොසි ආසනාපි වුට්ඨාතු’න්ති. එවම්පි ඛො, භග්ගව, වුච්චමානො අචෙලො පාථිකපුත්තො ‘ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසො’ති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පති, න සක්කොති ආසනාපි වුට්ඨාතුං.

When this was said, Bhaggava, the naked ascetic Pāthikaputta, saying, ‘I am coming, friend, I am coming, friend,’ just sank down right there; he was not able to rise even from his seat. Then, Bhaggava, that man said this to the naked ascetic Pāthikaputta: ‘What is this, friend Pāthikaputta? Are your thighs stuck to the stool, or is the stool stuck to your thighs? Saying, “I am coming, friend, I am coming, friend,” you just sink down right there; you are not able to rise even from your seat.’ Even when spoken to thus, Bhaggava, the naked ascetic Pāthikaputta, saying, ‘I am coming, friend, I am coming, friend,’ just sank down right there; he was not able to rise even from his seat.

23. ‘‘යදා ඛො සො, භග්ගව, පුරිසො අඤ්ඤාසි – ‘පරාභූතරූපො අයං අචෙලො පාථිකපුත්තො. ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසොති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පති, න සක්කොති ආසනාපි වුට්ඨාතු’න්ති. අථ තං පරිසං ආගන්ත්වා එවමාරොචෙසි – ‘පරාභූතරූපො, භො, අචෙලො පාථිකපුත්තො. ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසොති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පති, න සක්කොති ආසනාපි වුට්ඨාතු’න්ති. එවං වුත්තෙ, අහං, භග්ගව, තං පරිසං එතදවොචං – ‘අභබ්බො ඛො, ආවුසො, අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – ‘අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍ය’න්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යාති.

23. “When, Bhaggava, that man knew, ‘This naked ascetic Pāṭikaputta has the nature of one who is defeated. Saying, “I am coming, friend, I am coming, friend,” he just sinks down right there; he is not able to rise even from his seat,’ he then went to that assembly and announced: ‘Sirs, this naked ascetic Pāṭikaputta has the nature of one who is defeated. Saying, “I am coming, friend, I am coming, friend,” he just sinks down right there; he is not able to rise even from his seat.’ When this was said, Bhaggava, I said this to that assembly: ‘Sirs, the naked ascetic Pāṭikaputta is incapable of coming into my presence without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view. If it should occur to him, “Without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view, I will go into the presence of the ascetic Gotama,” his head would surely split apart.’”

පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො.

The First Recitation Section is concluded.

24. ‘‘අථ [Pg.16] ඛො, භග්ගව, අඤ්ඤතරො ලිච්ඡවිමහාමත්තො උට්ඨායාසනා තං පරිසං එතදවොච – ‘තෙන හි, භො, මුහුත්තං තාව ආගමෙථ, යාවාහං ගච්ඡාමි. අප්පෙව නාම අහම්පි සක්කුණෙය්‍යං අචෙලං පාථිකපුත්තං ඉමං පරිසං ආනෙතු’න්ති.

24. “Then, Bhaggava, a certain Licchavi high minister, having risen from his seat, said this to that assembly: ‘Well then, sirs, please wait for a moment while I go. Perhaps I might be able to bring the naked ascetic Pāṭikaputta to this assembly.’”

‘‘අථ ඛො සො, භග්ගව, ලිච්ඡවිමහාමත්තො යෙන තින්දුකඛාණුපරිබ්බාජකාරාමො, යෙන අචෙලො පාථිකපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා අචෙලං පාථිකපුත්තං එතදවොච – ‘අභික්කමාවුසො පාථිකපුත්ත, අභික්කන්තං තෙ සෙය්‍යො, අභික්කන්තා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී, අභික්කන්තා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ච බ්‍රාහ්මණමහාසාලා ගහපතිනෙචයිකා නානාතිත්ථියා සමණබ්‍රාහ්මණා. සමණොපි ගොතමො ආයස්මතො ආරාමෙ දිවාවිහාරං නිසින්නො. භාසිතා ඛො පන තෙ එසා, ආවුසො පාථිකපුත්ත, වෙසාලියං පරිසති වාචා – සමණොපි ගොතමො ඤාණවාදො…පෙ… තද්දිගුණං තද්දිගුණාහං කරිස්සාමීති. අභික්කමස්සෙව ඛො, ආවුසො පාථිකපුත්ත, උපඩ්ඪපථං. සබ්බපඨමංයෙව ආගන්ත්වා සමණො ගොතමො ආයස්මතො ආරාමෙ දිවාවිහාරං නිසින්නො. භාසිතා ඛො පනෙසා, ආවුසො පාථිකපුත්ත, සමණෙන ගොතමෙන පරිසති වාචා – අභබ්බො ඛො අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යාති. අභික්කමාවුසො පාථිකපුත්ත, අභික්කමනෙනෙව තෙ ජයං කරිස්සාම, සමණස්ස ගොතමස්ස පරාජය’න්ති.

“Then, Bhaggava, that Licchavi high minister went to the park of the wanderer at the Tinduka stump, where the naked ascetic Pāṭikaputta was. Having approached, he said this to the naked ascetic Pāṭikaputta: ‘Proceed, friend Pāṭikaputta; your proceeding is excellent. The very renowned, very renowned Licchavis have come; and the very renowned, very renowned Brahmin magnates, wealthy householders, and ascetics and brahmins of various sects have come. The ascetic Gotama is seated in the venerable one's park for the day's abiding. And this statement, friend Pāṭikaputta, was indeed spoken by you in the assembly at Vesālī: “The ascetic Gotama is one who speaks of knowledge… I will perform one that is twice and twice again as great.” Proceed now, friend Pāṭikaputta, to the halfway point. Having come before all others, the ascetic Gotama is seated in the venerable one's park for the day's abiding. Furthermore, friend Pāṭikaputta, this statement was indeed spoken by the ascetic Gotama in the assembly: “The naked ascetic Pāṭikaputta is incapable of coming into my presence without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view. If it should occur to him… his head would surely split apart.” Proceed, friend Pāṭikaputta! By your very act of proceeding we will bring about your victory and the defeat of the ascetic Gotama.’”

‘‘එවං වුත්තෙ, භග්ගව, අචෙලො පාථිකපුත්තො ‘ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසො’ති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පති, න සක්කොති ආසනාපි වුට්ඨාතුං. අථ ඛො සො, භග්ගව, ලිච්ඡවිමහාමත්තො අචෙලං පාථිකපුත්තං එතදවොච – ‘කිං සු නාම තෙ, ආවුසො පාථිකපුත්ත, පාවළා සු නාම තෙ පීඨකස්මිං අල්ලීනා, පීඨකං සු නාම තෙ පාවළාසු අල්ලීනං[Pg.17]? ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසොති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පසි, න සක්කොසි ආසනාපි වුට්ඨාතු’න්ති. එවම්පි ඛො, භග්ගව, වුච්චමානො අචෙලො පාථිකපුත්තො ‘ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසො’ති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පති, න සක්කොති ආසනාපි වුට්ඨාතුං.

“When this was said, Bhaggava, the naked ascetic Pāṭikaputta, saying, ‘I am coming, friend, I am coming, friend,’ just sank down right there; he was not able to rise even from his seat. Then, Bhaggava, that Licchavi high minister said this to the naked ascetic Pāṭikaputta: ‘What is this, friend Pāṭikaputta? Are your buttocks stuck to the stool, or is the stool stuck to your buttocks? Saying, “I am coming, friend, I am coming, friend,” you just sink down right there; you are not able to rise even from your seat.’ Even when spoken to thus, Bhaggava, the naked ascetic Pāṭikaputta, saying, ‘I am coming, friend, I am coming, friend,’ just sank down right there; he was not able to rise even from his seat.”

25. ‘‘යදා ඛො සො, භග්ගව, ලිච්ඡවිමහාමත්තො අඤ්ඤාසි – ‘පරාභූතරූපො අයං අචෙලො පාථිකපුත්තො ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසොති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පති, න සක්කොති ආසනාපි වුට්ඨාතු’න්ති. අථ තං පරිසං ආගන්ත්වා එවමාරොචෙසි – ‘පරාභූතරූපො, භො, අචෙලො පාථිකපුත්තො ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසොති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පති, න සක්කොති ආසනාපි වුට්ඨාතු’න්ති. එවං වුත්තෙ, අහං, භග්ගව, තං පරිසං එතදවොචං – ‘අභබ්බො ඛො, ආවුසො, අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍ය. සචෙ පායස්මන්තානං ලිච්ඡවීනං එවමස්ස – මයං අචෙලං පාථිකපුත්තං වරත්තාහි බන්ධිත්වා ගොයුගෙහි ආවිඤ්ඡෙය්‍යාමාති, තා වරත්තා ඡිජ්ජෙය්‍යුං පාථිකපුත්තො වා. අභබ්බො පන අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යා’ති.

25. “When, Bhaggava, that Licchavi high minister knew: ‘This naked ascetic Pāṭikaputta has the nature of one defeated; saying, “I am coming, friend, I am coming,” he sinks down right there and is unable even to rise from his seat,’ he then went to that assembly and announced: ‘Sirs, the naked ascetic Pāṭikaputta has the nature of one defeated; saying, “I am coming, friend, I am coming,” he sinks down right there and is unable even to rise from his seat.’ When this was said, Bhaggava, I spoke to that assembly thus: ‘Sirs, the naked ascetic Pāṭikaputta is incapable of coming into my presence without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view. If it should occur to him: “Without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view, I shall go into the presence of the ascetic Gotama,” his head would surely split apart. And if it should occur to the venerable Licchavis: “Let us bind the naked ascetic Pāṭikaputta with leather straps and drag him with pairs of oxen,” those leather straps would break, or Pāṭikaputta himself would be torn apart. Indeed, the naked ascetic Pāṭikaputta is incapable of coming into my presence without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view. If it should occur to him: “Without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view, I shall go into the presence of the ascetic Gotama,” his head would surely split apart.’”

26. ‘‘අථ ඛො, භග්ගව, ජාලියො දාරුපත්තිකන්තෙවාසී උට්ඨායාසනා තං පරිසං එතදවොච – ‘තෙන හි, භො, මුහුත්තං තාව ආගමෙථ, යාවාහං ගච්ඡාමි; අප්පෙව නාම අහම්පි සක්කුණෙය්‍යං අචෙලං පාථිකපුත්තං ඉමං පරිසං ආනෙතු’’න්ති.

26. Then, Bhaggava, Jāliya, the disciple of the wooden-bowl ascetic, having risen from his seat, spoke to that assembly thus: 'Well then, sirs, please wait for a moment while I go; perhaps I may be able to bring the naked ascetic Pāthikaputta to this assembly.'

‘‘අථ [Pg.18] ඛො, භග්ගව, ජාලියො දාරුපත්තිකන්තෙවාසී යෙන තින්දුකඛාණුපරිබ්බාජකාරාමො, යෙන අචෙලො පාථිකපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා අචෙලං පාථිකපුත්තං එතදවොච – ‘අභික්කමාවුසො පාථිකපුත්ත, අභික්කන්තං තෙ සෙය්‍යො. අභික්කන්තා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ලිච්ඡවී, අභික්කන්තා අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා ච බ්‍රාහ්මණමහාසාලා ගහපතිනෙචයිකා නානාතිත්ථියා සමණබ්‍රාහ්මණා. සමණොපි ගොතමො ආයස්මතො ආරාමෙ දිවාවිහාරං නිසින්නො. භාසිතා ඛො පන තෙ එසා, ආවුසො පාථිකපුත්ත, වෙසාලියං පරිසති වාචා – සමණොපි ගොතමො ඤාණවාදො…පෙ… තද්දිගුණං තද්දිගුණාහං කරිස්සාමීති. අභික්කමස්සෙව, ඛො ආවුසො පාථිකපුත්ත, උපඩ්ඪපථං. සබ්බපඨමංයෙව ආගන්ත්වා සමණො ගොතමො ආයස්මතො ආරාමෙ දිවාවිහාරං නිසින්නො. භාසිතා ඛො පනෙසා, ආවුසො පාථිකපුත්ත, සමණෙන ගොතමෙන පරිසති වාචා – අභබ්බො අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍ය. සචෙ පායස්මන්තානං ලිච්ඡවීනං එවමස්ස – මයං අචෙලං පාථිකපුත්තං වරත්තාහි බන්ධිත්වා ගොයුගෙහි ආවිඤ්ඡෙය්‍යාමාති. තා වරත්තා ඡිජ්ජෙය්‍යුං පාථිකපුත්තො වා. අභබ්බො පන අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ආගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යාති. අභික්කමාවුසො පාථිකපුත්ත, අභික්කමනෙනෙව තෙ ජයං කරිස්සාම, සමණස්ස ගොතමස්ස පරාජය’න්ති.

Then, Bhaggava, Jāliya, the disciple of the wooden-bowl ascetic, went to the Tindukakhāṇu wanderers' park, to where the naked ascetic Pāthikaputta was. Having approached, he spoke this word to the naked ascetic Pāthikaputta: ‘Come forth, friend Pāthikaputta; your coming forth would be better. The very well-known Licchavis have come forth, and the very well-known great brahmin magnates, wealthy householders, and various sectarian ascetics and brahmins have come forth. The ascetic Gotama is also seated in the venerable one's park for the day's abiding. And this speech was indeed uttered by you, friend Pāthikaputta, in the assembly at Vesālī: “The ascetic Gotama claims to have knowledge… I will perform a feat double that.” Come forth, friend Pāthikaputta, even halfway. The ascetic Gotama, having come first of all, is seated in the venerable one's park for the day's abiding. And this speech was indeed uttered by the ascetic Gotama in the assembly, friend Pāthikaputta: “The naked ascetic Pāthikaputta is incapable of coming into my presence without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view. If it should occur to him: ‘Without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view, I shall go into the presence of the ascetic Gotama,’ his head would also be severed. And if it should occur to the venerable Licchavis: ‘Let us bind the naked ascetic Pāthikaputta with leather straps and drag him with pairs of oxen,’ those leather straps would break, or Pāthikaputta himself would be torn apart. The naked ascetic Pāthikaputta is incapable of coming into my presence without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view. If it should occur to him: ‘Without abandoning that speech, without abandoning that thought, and without relinquishing that view, I shall come into the presence of the ascetic Gotama,’ his head would also be severed.” Come forth, friend Pāthikaputta; by your very coming forth we shall bring about your victory and the ascetic Gotama’s defeat.’

‘‘එවං වුත්තෙ, භග්ගව, අචෙලො පාථිකපුත්තො ‘ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසො’ති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පති, න සක්කොති ආසනාපි වුට්ඨාතුං. අථ ඛො, භග්ගව, ජාලියො දාරුපත්තිකන්තෙවාසී අචෙලං පාථිකපුත්තං එතදවොච – ‘කිං සු නාම තෙ, ආවුසො පාථිකපුත්ත, පාවළා සු නාම තෙ පීඨකස්මිං අල්ලීනා, පීඨකං සු නාම තෙ පාවළාසු අල්ලීනං? ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසොති වත්වා තත්ථෙව [Pg.19] සංසප්පසි, න සක්කොසි ආසනාපි වුට්ඨාතු’න්ති. එවම්පි ඛො, භග්ගව, වුච්චමානො අචෙලො පාථිකපුත්තො ‘‘ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසො’’ති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පති, න සක්කොති ආසනාපි වුට්ඨාතුන්ති.

When this was said, Bhaggava, the naked ascetic Pāthikaputta, saying, ‘I am coming, friend, I am coming,’ sank down right there and was unable even to rise from his seat. Then, Bhaggava, Jāliya, the disciple of the wooden-bowl ascetic, spoke to the naked ascetic Pāthikaputta thus: ‘What is the matter with you, friend Pāthikaputta? Are your buttocks stuck to the stool, or is the stool stuck to your buttocks? Saying, “I am coming, friend, I am coming,” you sink down right there and are unable even to rise from your seat.’ Even when spoken to thus, Bhaggava, the naked ascetic Pāthikaputta, saying, ‘I am coming, friend, I am coming,’ sank down right there and was unable even to rise from his seat.

27. ‘‘යදා ඛො, භග්ගව, ජාලියො දාරුපත්තිකන්තෙවාසී අඤ්ඤාසි – ‘පරාභූතරූපො අයං අචෙලො පාථිකපුත්තො ‘ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසොති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පති, න සක්කොති ආසනාපි වුට්ඨාතු’න්ති, අථ නං එතදවොච –

27. When, Bhaggava, Jāliya, the disciple of the wooden-bowl ascetic, knew: ‘This naked ascetic Pāthikaputta has the appearance of one defeated; saying, “I am coming, friend, I am coming,” he sinks down right there and is unable even to rise from his seat,’ he then spoke to him thus:

‘භූතපුබ්බං, ආවුසො පාථිකපුත්ත, සීහස්ස මිගරඤ්ඤො එතදහොසි – යංනූනාහං අඤ්ඤතරං වනසණ්ඩං නිස්සාය ආසයං කප්පෙය්‍යං. තත්‍රාසයං කප්පෙත්වා සායන්හසමයං ආසයා නික්ඛමෙය්‍යං, ආසයා නික්ඛමිත්වා විජම්භෙය්‍යං, විජම්භිත්වා සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙය්‍යං, සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙත්වා තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදෙය්‍යං, තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා ගොචරාය පක්කමෙය්‍යං. සො වරං වරං මිගසංඝෙ වධිත්වා මුදුමංසානි මුදුමංසානි භක්ඛයිත්වා තමෙව ආසයං අජ්ඣුපෙය්‍ය’න්ති.

‘Formerly, friend Pāthikaputta, this thought occurred to the lion, the king of beasts: “What if I were to establish a dwelling, relying on a certain forest thicket? Having established a dwelling there, in the evening time I would emerge from my dwelling. Having emerged from my dwelling, I would stretch. Having stretched, I would survey the four directions all around. Having surveyed the four directions all around, I would utter a lion’s roar three times. Having uttered a lion’s roar three times, I would set out for prey. Having killed the best of the best among the herds of beasts and eaten the tenderest of meats, I would then approach that very dwelling.”’

‘අථ ඛො, ආවුසො, සො සීහො මිගරාජා අඤ්ඤතරං වනසණ්ඩං නිස්සාය ආසයං කප්පෙසි. තත්‍රාසයං කප්පෙත්වා සායන්හසමයං ආසයා නික්ඛමි, ආසයා නික්ඛමිත්වා විජම්භි, විජම්භිත්වා සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙසි, සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙත්වා තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදි, තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා ගොචරාය පක්කාමි. සො වරං වරං මිගසඞ්ඝෙ වධිත්වා මුදුමංසානි මුදුමංසානි භක්ඛයිත්වා තමෙව ආසයං අජ්ඣුපෙසි.

‘Then, friend, that lion, the king of beasts, relying on a certain forest thicket, established a dwelling. Having established a dwelling there, in the evening time he emerged from his dwelling. Having emerged from his dwelling, he stretched. Having stretched, he surveyed the four directions all around. Having surveyed the four directions all around, he uttered a lion’s roar three times. Having uttered a lion’s roar three times, he set out for prey. Having killed the best of the best among the herds of beasts and eaten the tenderest of meats, he then approached that very dwelling.

28. ‘තස්සෙව ඛො, ආවුසො පාථිකපුත්ත, සීහස්ස මිගරඤ්ඤො විඝාසසංවඩ්ඪො ජරසිඞ්ගාලො දිත්තො චෙව බලවා ච. අථ ඛො, ආවුසො, තස්ස ජරසිඞ්ගාලස්ස එතදහොසි – කො චාහං, කො සීහො මිගරාජා. යංනූනාහම්පි අඤ්ඤතරං වනසණ්ඩං නිස්සාය ආසයං කප්පෙය්‍යං. තත්‍රාසයං කප්පෙත්වා සායන්හසමයං ආසයා නික්ඛමෙය්‍යං, ආසයා [Pg.20] නික්ඛමිත්වා විජම්භෙය්‍යං, විජම්භිත්වා සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙය්‍යං, සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙත්වා තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදෙය්‍යං, තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා ගොචරාය පක්කමෙය්‍යං. සො වරං වරං මිගසඞ්ඝෙ වධිත්වා මුදුමංසානි මුදුමංසානි භක්ඛයිත්වා තමෙව ආසයං අජ්ඣුපෙය්‍ය’න්ති.

28. Now, friend Pāthikaputta, there was an old jackal, grown corpulent and strong by eating the leftovers of that very lion, the king of beasts. Then, friend, this thought occurred to that old jackal: ‘Who am I, and who is the lion, the king of beasts? What if I too were to establish a dwelling, relying on a certain forest thicket? Having established a dwelling there, in the evening time I would emerge from my dwelling. Having emerged from my dwelling, I would stretch. Having stretched, I would survey the four directions all around. Having surveyed the four directions all around, I would utter a lion’s roar three times. Having uttered a lion’s roar three times, I would set out for prey. Having killed the best of the best among the herds of beasts and eaten the tenderest of meats, I would then return to that very dwelling.’

‘අථ ඛො සො, ආවුසො, ජරසිඞ්ගාලො අඤ්ඤතරං වනසණ්ඩං නිස්සාය ආසයං කප්පෙසි. තත්‍රාසයං කප්පෙත්වා සායන්හසමයං ආසයා නික්ඛමි, ආසයා නික්ඛමිත්වා විජම්භි, විජම්භිත්වා සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙසි, සමන්තා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙත්වා තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිස්සාමීති සිඞ්ගාලකංයෙව අනදි භෙරණ්ඩකංයෙව අනදි, කෙ ච ඡවෙ සිඞ්ගාලෙ, කෙ පන සීහනාදෙති.

Then, friend, that old jackal, relying on a certain forest thicket, established a dwelling. Having established a dwelling there, in the evening time he emerged from his dwelling. Having emerged from his dwelling, he stretched. Having stretched, he surveyed the four directions all around. Having surveyed the four directions all around, thinking, ‘I will utter a lion’s roar three times,’ he uttered only a jackal’s cry, he uttered only a wretched sound: ‘What is a wretched jackal, and what, then, is a lion’s roar?’

‘එවමෙව ඛො ත්වං, ආවුසො පාථිකපුත්ත, සුගතාපදානෙසු ජීවමානො සුගතාතිරිත්තානි භුඤ්ජමානො තථාගතෙ අරහන්තෙ සම්මාසම්බුද්ධෙ ආසාදෙතබ්බං මඤ්ඤසි. කෙ ච ඡවෙ පාථිකපුත්තෙ, කා ච තථාගතානං අරහන්තානං සම්මාසම්බුද්ධානං ආසාදනා’ති.

In just the same way, friend Pāthikaputta, while making your living in the dispensation of the Sugata and eating the leftovers of the Sugata, you think it fit to assail the Tathāgata, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. What is the wretched Pāthikaputta, and what is the assailing of the Tathāgatas, the Arahants, the Perfectly Enlightened Ones?

29. ‘‘යතො ඛො, භග්ගව, ජාලියො දාරුපත්තිකන්තෙවාසී ඉමිනා ඔපම්මෙන නෙව අසක්ඛි අචෙලං පාථිකපුත්තං තම්හා ආසනා චාවෙතුං. අථ නං එතදවොච –

29. When, Bhaggava, Jāliya, the disciple of the wandering ascetic with the wooden bowl, was unable with this simile to make the unclothed ascetic Pāthikaputta move from that seat, he then said this to him:

‘සීහොති අත්තානං සමෙක්ඛියාන,අමඤ්ඤි කොත්ථු මිගරාජාහමස්මි;

තථෙව සො සිඞ්ගාලකං අනදි,කෙ ච ඡවෙ සිඞ්ගාලෙ කෙ පන සීහනාදෙ’ති.

‘Having considered himself a lion, the jackal thought, “I am the king of beasts.” Yet just so, he uttered a jackal’s cry. What is a wretched jackal, and what, then, is a lion’s roar?’

‘එවමෙව ඛො ත්වං, ආවුසො පාථිකපුත්ත, සුගතාපදානෙසු ජීවමානො සුගතාතිරිත්තානි භුඤ්ජමානො තථාගතෙ අරහන්තෙ සම්මාසම්බුද්ධෙ ආසාදෙතබ්බං මඤ්ඤසි. කෙ ච ඡවෙ පාථිකපුත්තෙ, කා ච තථාගතානං අරහන්තානං සම්මාසම්බුද්ධානං ආසාදනා’ති.

In just the same way, friend Pāthikaputta, while making your living in the dispensation of the Sugata and eating the leftovers of the Sugata, you think it fit to assail the Tathāgata, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. What is the wretched Pāthikaputta, and what is the assailing of the Tathāgatas, the Arahants, the Perfectly Enlightened Ones?

30. ‘‘යතො ඛො, භග්ගව, ජාලියො දාරුපත්තිකන්තෙවාසී ඉමිනාපි ඔපම්මෙන නෙව අසක්ඛි අචෙලං පාථිකපුත්තං තම්හා ආසනා චාවෙතුං. අථ නං එතදවොච –

30. When, Bhaggava, Jāliya, the disciple of the wandering ascetic with the wooden bowl, was unable even with this simile to make the unclothed ascetic Pāthikaputta move from that seat, he then said this to him:

‘අඤ්ඤං [Pg.21] අනුචඞ්කමනං, අත්තානං විඝාසෙ සමෙක්ඛිය;

යාව අත්තානං න පස්සති, කොත්ථු තාව බ්‍යග්ඝොති මඤ්ඤති.

‘Following after another, seeing his own self grown stout on leftovers, as long as he does not see himself as he truly is, for so long the jackal thinks, “I am a tiger.”’

තථෙව සො සිඞ්ගාලකං අනදි;

කෙ ච ඡවෙ සිඞ්ගාලෙ කෙ පන සීහනාදෙ’ති.

‘Yet just so, he uttered a jackal’s cry. What is a wretched jackal, and what, then, is a lion’s roar?’

‘එවමෙව ඛො ත්වං, ආවුසො පාථිකපුත්ත, සුගතාපදානෙසු ජීවමානො සුගතාතිරිත්තානි භුඤ්ජමානො තථාගතෙ අරහන්තෙ සම්මාසම්බුද්ධෙ ආසාදෙතබ්බං මඤ්ඤසි. කෙ ච ඡවෙ පාථිකපුත්තෙ, කා ච තථාගතානං අරහන්තානං සම්මාසම්බුද්ධානං ආසාදනා’ති.

In just the same way, friend Pāthikaputta, while making your living in the dispensation of the Sugata and eating the leftovers of the Sugata, you think it fit to assail the Tathāgata, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. What is the wretched Pāthikaputta, and what is the assailing of the Tathāgatas, the Arahants, the Perfectly Enlightened Ones?

31. ‘‘යතො ඛො, භග්ගව, ජාලියො දාරුපත්තිකන්තෙවාසී ඉමිනාපි ඔපම්මෙන නෙව අසක්ඛි අචෙලං පාථිකපුත්තං තම්හා ආසනා චාවෙතුං. අථ නං එතදවොච –

31. When, Bhaggava, Jāliya, the disciple of the wandering ascetic with the wooden bowl, was unable even with this simile to make the unclothed ascetic Pāthikaputta move from that seat, he then said this to him:

‘භුත්වාන භෙකෙ ඛලමූසිකායො,කටසීසු ඛිත්තානි ච කොණපානි ;

මහාවනෙ සුඤ්ඤවනෙ විවඩ්ඪො,අමඤ්ඤි කොත්ථු මිගරාජාහමස්මි.

‘Having eaten frogs and threshing-floor mice, and corpses thrown in the charnel grounds, grown large in the great, lonely forest, the jackal thought, “I am the king of beasts.”’

තථෙව සො සිඞ්ගාලකං අනදි;

කෙ ච ඡවෙ සිඞ්ගාලෙ කෙ පන සීහනාදෙ’ති.

‘Yet just so, he uttered a jackal’s cry. What is a wretched jackal, and what, then, is a lion’s roar?’

‘එවමෙව ඛො ත්වං, ආවුසො පාථිකපුත්ත, සුගතාපදානෙසු ජීවමානො සුගතාතිරිත්තානි භුඤ්ජමානො තථාගතෙ අරහන්තෙ සම්මාසම්බුද්ධෙ ආසාදෙතබ්බං මඤ්ඤසි. කෙ ච ඡවෙ පාථිකපුත්තෙ, කා ච තථාගතානං අරහන්තානං සම්මාසම්බුද්ධානං ආසාදනා’ති.

In just the same way, friend Pāthikaputta, while making your living in the dispensation of the Sugata and eating the leftovers of the Sugata, you think it fit to assail the Tathāgata, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. What is the wretched Pāthikaputta, and what is the assailing of the Tathāgatas, the Arahants, the Perfectly Enlightened Ones?

32. ‘‘යතො ඛො, භග්ගව, ජාලියො දාරුපත්තිකන්තෙවාසී ඉමිනාපි ඔපම්මෙන නෙව අසක්ඛි අචෙලං පාථිකපුත්තං තම්හා ආසනා චාවෙතුං. අථ තං පරිසං ආගන්ත්වා එවමාරොචෙසි – ‘පරාභූතරූපො, භො, අචෙලො පාථිකපුත්තො ආයාමි ආවුසො, ආයාමි ආවුසොති වත්වා තත්ථෙව සංසප්පති, න සක්කොති ආසනාපි වුට්ඨාතු’න්ති.

32. When, Bhaggava, Jāliya, the disciple of the wandering ascetic with the wooden bowl, was unable even with this simile to make the unclothed ascetic Pāthikaputta move from that seat, he then went to that assembly and announced: ‘Sirs, the unclothed ascetic Pāthikaputta is defeated! Saying, “I am coming, friend, I am coming, friend,” he just crawls about right there and is not able even to rise from his seat.’

33. ‘‘එවං [Pg.22] වුත්තෙ, අහං, භග්ගව, තං පරිසං එතදවොචං – ‘අභබ්බො ඛො, ආවුසො, අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍ය. සචෙපායස්මන්තානං ලිච්ඡවීනං එවමස්ස – මයං අචෙලං පාථිකපුත්තං වරත්තාහි බන්ධිත්වා නාගෙහි ආවිඤ්ඡෙය්‍යාමාති. තා වරත්තා ඡිජ්ජෙය්‍යුං පාථිකපුත්තො වා. අභබ්බො පන අචෙලො පාථිකපුත්තො තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා මම සම්මුඛීභාවං ආගන්තුං. සචෙපිස්ස එවමස්ස – අහං තං වාචං අප්පහාය තං චිත්තං අප්පහාය තං දිට්ඨිං අප්පටිනිස්සජ්ජිත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස සම්මුඛීභාවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති, මුද්ධාපි තස්ස විපතෙය්‍යා’ති.

33. When this was said, Bhaggava, I addressed that assembly thus: ‘It is impossible, friends, for the naked ascetic Pāthikaputta, without abandoning that speech, without abandoning that thought, without relinquishing that view, to come into my presence. If it were to occur to him, “I will go into the presence of the ascetic Gotama without abandoning that speech, that thought, or that view,” his head would split apart. If the venerable Licchavis were to think, “Let us bind the naked ascetic Pāthikaputta with leather thongs and drag him with elephants,” those leather thongs would break, or Pāthikaputta would break. But it is impossible for the naked ascetic Pāthikaputta, without abandoning that speech, without abandoning that thought, without relinquishing that view, to come into my presence. If it were to occur to him, “I will go into the presence of the ascetic Gotama without abandoning that speech, that thought, or that view,” his head would split apart.’

34. ‘‘අථ ඛ්වාහං, භග්ගව, තං පරිසං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසිං සමාදපෙසිං සමුත්තෙජෙසිං සම්පහංසෙසිං, තං පරිසං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා මහාබන්ධනා මොක්ඛං කරිත්වා චතුරාසීතිපාණසහස්සානි මහාවිදුග්ගා උද්ධරිත්වා තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා සත්තතාලං වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා අඤ්ඤං සත්තතාලම්පි අච්චිං අභිනිම්මිනිත්වා පජ්ජලිත්වා ධූමායිත්වා මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං පච්චුට්ඨාසිං.

34. Then, Bhaggava, I instructed, encouraged, inspired, and gladdened that assembly with a Dhamma talk. Having instructed, encouraged, inspired, and gladdened that assembly with a Dhamma talk, having made them free from the great bondage, and having uplifted eighty-four thousand beings from the great, hard-to-cross flood, I attained the fire element. Rising seven palm-trees high into the air, and having created another flame seven palm-trees high, blazing and smoking, I reappeared in the great forest in the hall with a gabled roof.

35. ‘‘අථ ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො අහං, භග්ගව, සුනක්ඛත්තං ලිච්ඡවිපුත්තං එතදවොචං – ‘තං කිං මඤ්ඤසි, සුනක්ඛත්ත, යථෙව තෙ අහං අචෙලං පාථිකපුත්තං ආරබ්භ බ්‍යාකාසිං, තථෙව තං විපාකං අඤ්ඤථා වා’ති? ‘යථෙව මෙ, භන්තෙ, භගවා අචෙලං පාථිකපුත්තං ආරබ්භ බ්‍යාකාසි, තථෙව තං විපාකං, නො අඤ්ඤථා’ති.

35. Then, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi’s son approached me; having approached, he paid homage to me and sat down to one side. To Sunakkhatta the Licchavi’s son sitting to one side, Bhaggava, I said this: ‘What do you think, Sunakkhatta? Was the result just as I declared to you concerning the naked ascetic Pāthikaputta, or was it otherwise?’ ‘Venerable sir, just as the Blessed One declared to me concerning the naked ascetic Pāthikaputta, so was the result, not otherwise.’

‘තං කිං මඤ්ඤසි, සුනක්ඛත්ත, යදි එවං සන්තෙ කතං වා හොති උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං, අකතං වා’ති? ‘අද්ධා ඛො, භන්තෙ, එවං සන්තෙ කතං හොති උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං, නො අකත’න්ති. ‘එවම්පි ඛො [Pg.23] මං ත්වං, මොඝපුරිස, උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරොන්තං එවං වදෙසි – න හි පන මෙ, භන්තෙ, භගවා උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං කරොතීති. පස්ස, මොඝපුරිස, යාවඤ්ච තෙ ඉදං අපරද්ධං’ති.

‘What do you think, Sunakkhatta? If that is so, was a miracle of psychic power beyond ordinary human states performed or not performed?’ ‘Surely, venerable sir, if that is so, a miracle of psychic power beyond ordinary human states was performed, not unperformed.’ ‘Even so, foolish man, while I am performing a miracle of psychic power beyond ordinary human states, you speak thus of me: “Venerable sir, the Blessed One does not perform for me a miracle of psychic power beyond ordinary human states.” See, foolish man, how great this transgression of yours is.’

‘‘එවම්පි ඛො, භග්ගව, සුනක්ඛත්තො ලිච්ඡවිපුත්තො මයා වුච්චමානො අපක්කමෙව ඉමස්මා ධම්මවිනයා, යථා තං ආපායිකො නෙරයිකො.

Even when being spoken to thus by me, Bhaggava, Sunakkhatta the Licchavi’s son indeed departed from this Dhamma and Discipline, just as one destined for the plane of misery, destined for hell.

අග්ගඤ්ඤපඤ්ඤත්තිකථා

The Discourse on the Proclamation of the Foremost

36. ‘‘අග්ගඤ්ඤඤ්චාහං, භග්ගව, පජානාමි. තඤ්ච පජානාමි, තතො ච උත්තරිතරං පජානාමි, තඤ්ච පජානං න පරාමසාමි, අපරාමසතො ච මෙ පච්චත්තඤ්ඤෙව නිබ්බුති විදිතා, යදභිජානං තථාගතො නො අනයං ආපජ්ජති.

36. Bhaggava, I distinctly know what is known as the foremost. I know that, and I distinctly know what is even beyond that. And knowing that, I do not grasp it. For me, who does not grasp, the quenching of defilements is known for myself alone. Directly knowing this, the Tathāgata does not fall into misfortune.

37. ‘‘සන්ති, භග්ගව, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා ඉස්සරකුත්තං බ්‍රහ්මකුත්තං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙන්ති. ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො ඉස්සරකුත්තං බ්‍රහ්මකුත්තං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙථා’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා, ‘ආමො’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘කථංවිහිතකං පන තුම්හෙ ආයස්මන්තො ඉස්සරකුත්තං බ්‍රහ්මකුත්තං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙථා’ති? තෙ මයා පුට්ඨා න සම්පායන්ති, අසම්පායන්තා මමඤ්ඤෙව පටිපුච්ඡන්ති. තෙසාහං පුට්ඨො බ්‍යාකරොමි –

37. Bhaggava, there are some ascetics and brahmins who proclaim what is made by a Lord, what is created by Brahmā, and the word of a teacher as the foremost. I approach them and say thus: ‘Is it true, venerables, that you proclaim what is made by a Lord, what is created by Brahmā, and the word of a teacher as the foremost?’ When asked thus by me, they acknowledge, ‘Yes.’ I say to them thus: ‘But in what way, venerables, do you proclaim what is made by a Lord, what is created by Brahmā, and the word of a teacher as the foremost?’ When asked by me, they cannot fully answer, and being unable to fully answer, they question me in return. Being questioned, I explain to them:

38. ‘හොති ඛො සො, ආවුසො, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන අයං ලොකො සංවට්ටති. සංවට්ටමානෙ ලොකෙ යෙභුය්‍යෙන සත්තා ආභස්සරසංවත්තනිකා හොන්ති. තෙ තත්ථ හොන්ති මනොමයා පීතිභක්ඛා සයංපභා අන්තලික්ඛචරා සුභට්ඨායිනො චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨන්ති.

38. ‘Friends, there is a time when, sooner or later, after the passing of a long period, this world contracts. When the world is contracting, beings are, for the most part, reborn in the Ābhassara realm. There they are mind-made, feeding on rapture, self-luminous, moving through the sky, abiding in glory, and they remain for a long, long time.

‘හොති ඛො සො, ආවුසො, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන අයං ලොකො විවට්ටති. විවට්ටමානෙ ලොකෙ සුඤ්ඤං බ්‍රහ්මවිමානං පාතුභවති. අථ ඛො අඤ්ඤතරො සත්තො ආයුක්ඛයා වා පුඤ්ඤක්ඛයා වා ආභස්සරකායා චවිත්වා සුඤ්ඤං බ්‍රහ්මවිමානං උපපජ්ජති. සො [Pg.24] තත්ථ හොති මනොමයො පීතිභක්ඛො සයංපභො අන්තලික්ඛචරො සුභට්ඨායී, චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨති.

‘Friends, there is a time when, sooner or later, after the passing of a long period, this world expands. When the world is expanding, an empty Brahmā palace appears. Then a certain being, due to the exhaustion of lifespan or the exhaustion of merit, having passed away from the Ābhassara host, is reborn in the empty Brahmā palace. There, that being is mind-made, feeding on rapture, self-luminous, moving through the sky, abiding in glory, and remains for a long, long time.

‘තස්ස තත්ථ එකකස්ස දීඝරත්තං නිවුසිතත්තා අනභිරති පරිතස්සනා උප්පජ්ජති – අහො වත අඤ්ඤෙපි සත්තා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡෙය්‍යුන්ති. අථ අඤ්ඤෙපි සත්තා ආයුක්ඛයා වා පුඤ්ඤක්ඛයා වා ආභස්සරකායා චවිත්වා බ්‍රහ්මවිමානං උපපජ්ජන්ති තස්ස සත්තස්ස සහබ්‍යතං. තෙපි තත්ථ හොන්ති මනොමයා පීතිභක්ඛා සයංපභා අන්තලික්ඛචරා සුභට්ඨායිනො, චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨන්ති.

‘For that being, having dwelt there alone for a long time, discontent and longing arise: ‘Oh, if only other beings would come to this state of existence!’ Then other beings, due to the exhaustion of lifespan or the exhaustion of merit, having passed away from the Ābhassara host, are reborn in the Brahmā palace into the companionship of that being. They too are there mind-made, feeding on rapture, self-luminous, moving through the sky, abiding in glory, and they remain for a long, long time.

39. ‘තත්‍රාවුසො, යො සො සත්තො පඨමං උපපන්නො, තස්ස එවං හොති – අහමස්මි බ්‍රහ්මා මහාබ්‍රහ්මා අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී ඉස්සරො කත්තා නිම්මාතා සෙට්ඨො සජිතා වසී පිතා භූතභබ්‍යානං, මයා ඉමෙ සත්තා නිම්මිතා. තං කිස්ස හෙතු? මමඤ්හි පුබ්බෙ එතදහොසි – අහො වත අඤ්ඤෙපි සත්තා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡෙය්‍යුන්ති; ඉති මම ච මනොපණිධි. ඉමෙ ච සත්තා ඉත්ථත්තං ආගතාති.

39. ‘Friends, among them, it occurs thus to that being who was reborn first: ‘I am Brahmā, the Great Brahmā, the Conqueror, the Unconquered, the All-Seeing, the Wielder of Power, the Lord, the Maker, the Creator, the Best, the Ordainer, the Controller, the Father of what has been and what is to be. These beings were created by me. For what reason? Because previously it occurred to me: ‘Oh, if only other beings would come to this state of existence!’ Thus, it is due to my mental aspiration that these beings have come to this state of existence.’

‘යෙපි තෙ සත්තා පච්ඡා උපපන්නා, තෙසම්පි එවං හොති – අයං ඛො භවං බ්‍රහ්මා මහාබ්‍රහ්මා අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී ඉස්සරො කත්තා නිම්මාතා සෙට්ඨො සජිතා වසී පිතා භූතභබ්‍යානං; ඉමිනා මයං භොතා බ්‍රහ්මුනා නිම්මිතා. තං කිස්ස හෙතු? ඉමඤ්හි මයං අද්දසාම ඉධ පඨමං උපපන්නං; මයං පනාම්හ පච්ඡා උපපන්නාති.

‘And for those beings who were reborn later, it also occurs to them thus: ‘This venerable Brahmā is indeed the Great Brahmā, the Conqueror, the Unconquered, the All-Seeing, the Wielder of Power, the Lord, the Maker, the Creator, the Best, the Ordainer, the Controller, the Father of what has been and what is to be. We were created by this venerable Brahmā. For what reason? Because we saw him here, reborn first, whereas we were reborn later.’

40. ‘තත්‍රාවුසො, යො සො සත්තො පඨමං උපපන්නො, සො දීඝායුකතරො ච හොති වණ්ණවන්තතරො ච මහෙසක්ඛතරො ච. යෙ පන තෙ සත්තා පච්ඡා උපපන්නා, තෙ අප්පායුකතරා ච හොන්ති දුබ්බණ්ණතරා ච අප්පෙසක්ඛතරා ච.

40. ‘Friends, among them, the being who was reborn first is longer-lived, more beautiful, and more powerful. But those beings who were reborn later are shorter-lived, less beautiful, and less powerful.

‘ඨානං ඛො පනෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යං අඤ්ඤතරො සත්තො තම්හා කායා චවිත්වා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති. ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති. අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සමානො [Pg.25] ආතප්පමන්වාය පධානමන්වාය අනුයොගමන්වාය අප්පමාදමන්වාය සම්මාමනසිකාරමන්වාය තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ තං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති; තතො පරං නානුස්සරති.

Friends, it is possible that a certain being, having passed away from that company, comes to this state of existence. Having come to this state of existence, he goes forth from the home life into homelessness. Having gone forth from the home life into homelessness, on account of ardor, exertion, application, diligence, and right attention, he attains such a concentration of mind that, when his mind is thus concentrated, he recollects that former state of existence, but he does not recollect beyond that.

‘සො එවමාහ – යො ඛො සො භවං බ්‍රහ්මා මහාබ්‍රහ්මා අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී ඉස්සරො කත්තා නිම්මාතා සෙට්ඨො සජිතා වසී පිතා භූතභබ්‍යානං, යෙන මයං භොතා බ්‍රහ්මුනා නිම්මිතා. සො නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සති. යෙ පන මයං අහුම්හා තෙන භොතා බ්‍රහ්මුනා නිම්මිතා, තෙ මයං අනිච්චා අද්ධුවා අප්පායුකා චවනධම්මා ඉත්ථත්තං ආගතා’ති. එවංවිහිතකං නො තුම්හෙ ආයස්මන්තො ඉස්සරකුත්තං බ්‍රහ්මකුත්තං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙථාති. ‘තෙ එවමාහංසු – එවං ඛො නො, ආවුසො ගොතම, සුතං, යථෙවායස්මා ගොතමො ආහා’ති. ‘‘අග්ගඤ්ඤඤ්චාහං, භග්ගව, පජානාමි. තඤ්ච පජානාමි, තතො ච උත්තරිතරං පජානාමි, තඤ්ච පජානං න පරාමසාමි, අපරාමසතො ච මෙ පච්චත්තඤ්ඤෙව නිබ්බුති විදිතා. යදභිජානං තථාගතො නො අනයං ආපජ්ජති.

He says thus: ‘That venerable Brahmā—the Great Brahmā, the Conqueror, the Unconquered, the All-Seeing, the Wielder of Power, the Lord, the Maker, the Creator, the Best, the Ordainer, the Controller, the Father of what has been and what is to be—by whom we were created, he is permanent, stable, eternal, not subject to change; he will remain just so forever. But we, who were created by that venerable Brahmā, are impermanent, unstable, short-lived, subject to passing away, and have come to this state of existence.’ Venerables, is it in this manner that you declare the primeval account, the teaching of a master, concerning creation by a Lord, creation by Brahmā? They said thus: ‘Indeed, friend Gotama, we have heard it just as the venerable Gotama says.’ Bhaggava, I know the primeval account. I know that, and I know what is even beyond that. And knowing that, I do not grasp at it. Not grasping, the quenching has been known by me for myself. Directly knowing this, the Tathāgata does not fall into misfortune.

41. ‘‘සන්ති, භග්ගව, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා ඛිඩ්ඩාපදොසිකං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙන්ති. ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො ඛිඩ්ඩාපදොසිකං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙථා’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා ‘ආමො’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘කථංවිහිතකං පන තුම්හෙ ආයස්මන්තො ඛිඩ්ඩාපදොසිකං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙථා’ති? තෙ මයා පුට්ඨා න සම්පායන්ති, අසම්පායන්තා මමඤ්ඤෙව පටිපුච්ඡන්ති, තෙසාහං පුට්ඨො බ්‍යාකරොමි –

41. Bhaggava, there are some ascetics and brahmins who declare the primeval account, the teaching of a master, concerning those corrupted by amusement. I approach them and say this: ‘Is it true, venerable sirs, that you declare the primeval account, the teaching of a master, concerning those corrupted by amusement?’ When asked this by me, they admit, ‘Yes.’ I say to them this: ‘In what manner, venerable sirs, do you declare the primeval account, the teaching of a master, concerning those corrupted by amusement?’ When questioned by me, they are unable to answer; being unable to answer, they question me in return. I, being questioned, explain to them:

42. ‘සන්තාවුසො, ඛිඩ්ඩාපදොසිකා නාම දෙවා. තෙ අතිවෙලං හස්සඛිඩ්ඩාරතිධම්මසමාපන්නා විහරන්ති. තෙසං අතිවෙලං හස්සඛිඩ්ඩාරතිධම්මසමාපන්නානං විහරතං සති සම්මුස්සති, සතියා සම්මොසා තෙ දෙවා තම්හා කායා චවන්ති.

42. Friends, there are gods named the Khiḍḍāpadosikā. They dwell excessively absorbed in laughter, play, and delight. For those who dwell excessively absorbed in laughter, play, and delight, mindfulness is lost. Due to the loss of mindfulness, those gods pass away from that company.

‘ඨානං [Pg.26] ඛො පනෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යං අඤ්ඤතරො සත්තො තම්හා කායා චවිත්වා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති, ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති, අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සමානො ආතප්පමන්වාය පධානමන්වාය අනුයොගමන්වාය අප්පමාදමන්වාය සම්මාමනසිකාරමන්වාය තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ තං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති; තතො පරං නානුස්සරති.

Friends, it is possible that a certain being, having passed away from that company, comes to this state of existence. Having come to this state of existence, he goes forth from the home life into homelessness. Having gone forth from the home life into homelessness, on account of ardor, exertion, application, diligence, and right attention, he attains such a concentration of mind that, when his mind is thus concentrated, he recollects that former state of existence, but he does not recollect beyond that.

‘සො එවමාහ – යෙ ඛො තෙ භොන්තො දෙවා න ඛිඩ්ඩාපදොසිකා තෙ න අතිවෙලං හස්සඛිඩ්ඩාරතිධම්මසමාපන්නා විහරන්ති. තෙසං නාතිවෙලං හස්සඛිඩ්ඩාරතිධම්මසමාපන්නානං විහරතං සති න සම්මුස්සති, සතියා අසම්මොසා තෙ දෙවා තම්හා කායා න චවන්ති, නිච්චා ධුවා සස්සතා අවිපරිණාමධම්මා සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සන්ති. යෙ පන මයං අහුම්හා ඛිඩ්ඩාපදොසිකා තෙ මයං අතිවෙලං හස්සඛිඩ්ඩාරතිධම්මසමාපන්නා විහරිම්හා, තෙසං නො අතිවෙලං හස්සඛිඩ්ඩාරතිධම්මසමාපන්නානං විහරතං සති සම්මුස්සති, සතියා සම්මොසා එවං මයං තම්හා කායා චුතා, අනිච්චා අද්ධුවා අප්පායුකා චවනධම්මා ඉත්ථත්තං ආගතාති. එවංවිහිතකං නො තුම්හෙ ආයස්මන්තො ඛිඩ්ඩාපදොසිකං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙථා’ති. ‘තෙ එවමාහංසු – එවං ඛො නො, ආවුසො ගොතම, සුතං, යථෙවායස්මා ගොතමො ආහා’ති. ‘‘අග්ගඤ්ඤඤ්චාහං, භග්ගව, පජානාමි…පෙ… යදභිජානං තථාගතො නො අනයං ආපජ්ජති.

He says thus: ‘Those venerable gods who are not the Khiḍḍāpadosikā do not dwell excessively absorbed in laughter, play, and delight. For them, not dwelling excessively absorbed in these things, mindfulness is not lost. Due to mindfulness not being lost, those gods do not pass away from that company; they are permanent, stable, eternal, not subject to change, and will remain just so forever. But we who were the Khiḍḍāpadosikā dwelt excessively absorbed in laughter, play, and delight. For us, dwelling excessively absorbed in these things, mindfulness was lost. Due to the loss of mindfulness, we thus passed away from that company, being impermanent, unstable, short-lived, and subject to passing away, and have come to this state of existence.’ Venerable sirs, is it in this manner that you declare the primeval account, the teaching of a master, concerning those corrupted by amusement? They said thus: ‘Indeed, friend Gotama, we have heard it just as the venerable Gotama says.’ Bhaggava, I know the primeval account... and directly knowing this, the Tathāgata does not fall into misfortune.

43. ‘‘සන්ති, භග්ගව, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා මනොපදොසිකං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙන්ති. ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො මනොපදොසිකං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙථා’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා ‘ආමො’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘කථංවිහිතකං පන තුම්හෙ ආයස්මන්තො මනොපදොසිකං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙථා’ති? තෙ මයා පුට්ඨා න සම්පායන්ති, අසම්පායන්තා මමඤ්ඤෙව පටිපුච්ඡන්ති. තෙසාහං පුට්ඨො බ්‍යාකරොමි –

43. Bhaggava, there are some ascetics and brahmins who declare the primeval account, the teaching of a master, concerning those corrupted by mind. I approach them and say this: ‘Is it true, venerable sirs, that you declare the primeval account, the teaching of a master, concerning those corrupted by mind?’ When asked this by me, they admit, ‘Yes.’ I say to them this: ‘In what manner, venerable sirs, do you declare the primeval account, the teaching of a master, concerning those corrupted by mind?’ When questioned by me, they are unable to answer; being unable to answer, they question me in return. I, being questioned, explain to them:

44. ‘සන්තාවුසො, මනොපදොසිකා නාම දෙවා. තෙ අතිවෙලං අඤ්ඤමඤ්ඤං උපනිජ්ඣායන්ති. තෙ අතිවෙලං අඤ්ඤමඤ්ඤං උපනිජ්ඣායන්තා අඤ්ඤමඤ්ඤම්හි චිත්තානි [Pg.27] පදූසෙන්ති. තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පදුට්ඨචිත්තා කිලන්තකායා කිලන්තචිත්තා. තෙ දෙවා තම්හා කායා චවන්ති.

44. Friends, there are gods named the Manopadosikā. They gaze intently at one another excessively. As they gaze intently at one another excessively, they corrupt their minds towards one another. With minds corrupted towards one another, they become weary in body and weary in mind. Those gods pass away from that company.

‘ඨානං ඛො පනෙතං, ආවුසො, විජ්ජති, යං අඤ්ඤතරො සත්තො තම්හා කායා චවිත්වා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති. ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති. අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සමානො ආතප්පමන්වාය පධානමන්වාය අනුයොගමන්වාය අප්පමාදමන්වාය සම්මාමනසිකාරමන්වාය තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ තං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, තතො පරං නානුස්සරති.

‘Friends, this case indeed exists: a certain being, having passed away from that company, comes to this state of existence. Having come to this state, he goes forth from the household life into the homeless life. Having gone forth from the household life into the homeless life, by means of ardor, exertion, application, diligence, and right attention, he attains such a concentration of mind that, with his mind so concentrated, he recollects that former existence, but nothing beyond that.

‘සො එවමාහ – යෙ ඛො තෙ භොන්තො දෙවා න මනොපදොසිකා තෙ නාතිවෙලං අඤ්ඤමඤ්ඤං උපනිජ්ඣායන්ති. තෙ නාතිවෙලං අඤ්ඤමඤ්ඤං උපනිජ්ඣායන්තා අඤ්ඤමඤ්ඤම්හි චිත්තානි නප්පදූසෙන්ති. තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං අප්පදුට්ඨචිත්තා අකිලන්තකායා අකිලන්තචිත්තා. තෙ දෙවා තම්හා කායා න චවන්ති, නිච්චා ධුවා සස්සතා අවිපරිණාමධම්මා සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සන්ති. යෙ පන මයං අහුම්හා මනොපදොසිකා, තෙ මයං අතිවෙලං අඤ්ඤමඤ්ඤං උපනිජ්ඣායිම්හා. තෙ මයං අතිවෙලං අඤ්ඤමඤ්ඤං උපනිජ්ඣායන්තා අඤ්ඤමඤ්ඤම්හි චිත්තානි පදූසිම්හා. තෙ මයං අඤ්ඤමඤ්ඤං පදුට්ඨචිත්තා කිලන්තකායා කිලන්තචිත්තා. එවං මයං තම්හා කායා චුතා, අනිච්චා අද්ධුවා අප්පායුකා චවනධම්මා ඉත්ථත්තං ආගතාති. එවංවිහිතකං නො තුම්හෙ ආයස්මන්තො මනොපදොසිකං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙථා’ති. ‘තෙ එවමාහංසු – එවං ඛො නො, ආවුසො ගොතම, සුතං, යථෙවායස්මා ගොතමො ආහා’ති. ‘‘අග්ගඤ්ඤඤ්චාහං, භග්ගව, පජානාමි…පෙ… යදභිජානං තථාගතො නො අනයං ආපජ්ජති.

‘He says thus: “Those venerable devas who are not corrupted by mind do not gaze intently at one another for too long. As they do not gaze intently at one another for too long, they do not corrupt their minds towards one another. With their minds uncorrupted towards one another, unweary in body and unweary in mind, those devas do not pass away from that company; they are permanent, stable, eternal, not subject to change, and will remain just so forever. But we who were corrupted by mind gazed intently at one another for too long. As we gazed intently at one another for too long, we corrupted our minds towards one another. With our minds corrupted towards one another, weary in body and weary in mind, we passed away from that company, being impermanent, unstable, short-lived, and subject to passing away, and have come to this state of existence.” Do you, venerable sirs, proclaim a primeval account of this kind, a teacher’s doctrine concerning those corrupted by mind?’ ‘They said thus: “Indeed, friend Gotama, we have heard it just as the venerable Gotama says.”’ ‘Bhaggava, I understand the primeval account… and directly knowing which, the Tathāgata does not fall into misfortune.’

45. ‘‘සන්ති, භග්ගව, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා අධිච්චසමුප්පන්නං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙන්ති. ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘සච්චං කිර තුම්හෙ ආයස්මන්තො අධිච්චසමුප්පන්නං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙථා’ති? තෙ ච මෙ එවං පුට්ඨා ‘ආමො’ති පටිජානන්ති. ත්‍යාහං එවං වදාමි – ‘කථංවිහිතකං පන තුම්හෙ ආයස්මන්තො අධිච්චසමුප්පන්නං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙථා’ති? තෙ [Pg.28] මයා පුට්ඨා න සම්පායන්ති, අසම්පායන්තා මමඤ්ඤෙව පටිපුච්ඡන්ති. තෙසාහං පුට්ඨො බ්‍යාකරොමි –

45. ‘Bhaggava, there are some ascetics and brahmins who proclaim a primeval account, a teacher’s doctrine of fortuitous origination. I approach them and say: “Is it true, venerable sirs, that you proclaim a primeval account, a teacher’s doctrine of fortuitous origination?” When I ask them this, they acknowledge, “Yes.” I then say to them: “But of what kind do you, venerable sirs, proclaim a primeval account, a teacher’s doctrine of fortuitous origination?” When asked by me, they cannot explain; and being unable to explain, they question me in return. When I am questioned, I answer them:

46. ‘සන්තාවුසො, අසඤ්ඤසත්තා නාම දෙවා. සඤ්ඤුප්පාදා ච පන තෙ දෙවා තම්හා කායා චවන්ති.

46. ‘Friends, there are devas called non-percipient beings. And those devas, on account of the arising of perception, pass away from that company.

‘ඨානං ඛො පනෙතං, ආවුසො, විජ්ජති. යං අඤ්ඤතරො සත්තො තම්හා කායා චවිත්වා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡති. ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති. අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සමානො ආතප්පමන්වාය පධානමන්වාය අනුයොගමන්වාය අප්පමාදමන්වාය සම්මාමනසිකාරමන්වාය තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ තං සඤ්ඤුප්පාදං අනුස්සරති, තතො පරං නානුස්සරති.

‘Friends, this case indeed exists: a certain being, having passed away from that company, comes to this state of existence. Having come to this state, he goes forth from the household life into the homeless life. Having gone forth from the household life into the homeless life, by means of ardor, exertion, application, diligence, and right attention, he attains such a concentration of mind that, with his mind so concentrated, he recollects that arising of perception, but nothing beyond that.

‘සො එවමාහ – අධිච්චසමුප්පන්නො අත්තා ච ලොකො ච. තං කිස්ස හෙතු? අහඤ්හි පුබ්බෙ නාහොසිං, සොම්හි එතරහි අහුත්වා සන්තතාය පරිණතොති. එවංවිහිතකං නො තුම්හෙ ආයස්මන්තො අධිච්චසමුප්පන්නං ආචරියකං අග්ගඤ්ඤං පඤ්ඤපෙථා’ති? ‘තෙ එවමාහංසු – එවං ඛො නො, ආවුසො ගොතම, සුතං යථෙවායස්මා ගොතමො ආහා’ති. ‘‘අග්ගඤ්ඤඤ්චාහං, භග්ගව, පජානාමි තඤ්ච පජානාමි, තතො ච උත්තරිතරං පජානාමි, තඤ්ච පජානං න පරාමසාමි, අපරාමසතො ච මෙ පච්චත්තඤ්ඤෙව නිබ්බුති විදිතා. යදභිජානං තථාගතො නො අනයං ආපජ්ජති.

‘He says thus: “The self and the world have arisen fortuitously. For what reason? Because formerly I was not; now, not having been, I have been transformed into a being.” Do you, venerable sirs, proclaim a primeval account of this kind, a teacher’s doctrine of fortuitous origination?’ ‘They said thus: “Indeed, friend Gotama, we have heard it just as the venerable Gotama says.”’ ‘Bhaggava, I understand the primeval account, and I understand that, and I understand what is even beyond that. And understanding that, I do not misapprehend it. And for me, not misapprehending, the quenching has been known for myself. Directly knowing which, the Tathāgata does not fall into misfortune.’

47. ‘‘එවංවාදිං ඛො මං, භග්ගව, එවමක්ඛායිං එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා අසතා තුච්ඡා මුසා අභූතෙන අබ්භාචික්ඛන්ති – ‘විපරීතො සමණො ගොතමො භික්ඛවො ච. සමණො ගොතමො එවමාහ – යස්මිං සමයෙ සුභං විමොක්ඛං උපසම්පජ්ජ විහරති, සබ්බං තස්මිං සමයෙ අසුභන්ත්වෙව පජානාතී’ති. න ඛො පනාහං, භග්ගව, එවං වදාමි – ‘යස්මිං සමයෙ සුභං විමොක්ඛං උපසම්පජ්ජ විහරති, සබ්බං තස්මිං සමයෙ අසුභන්ත්වෙව පජානාතී’ති. එවඤ්ච ඛ්වාහං, භග්ගව, වදාමි – ‘යස්මිං සමයෙ සුභං විමොක්ඛං උපසම්පජ්ජ විහරති, සුභන්ත්වෙව තස්මිං සමයෙ පජානාතී’ති.

47. ‘Bhaggava, some ascetics and brahmins, when I speak and explain thus, falsely, emptily, untruly, and groundlessly misrepresent me, saying: “The ascetic Gotama is perverse, and so are the monks. The ascetic Gotama says: ‘When one enters and dwells in the beautiful liberation, at that time one perceives everything as ugly.’” But, Bhaggava, I do not say: “When one enters and dwells in the beautiful liberation, at that time one perceives everything as ugly.” Rather, Bhaggava, I say: “When one enters and dwells in the beautiful liberation, at that time one perceives it as beautiful.”’

‘‘තෙ [Pg.29] ච, භන්තෙ, විපරීතා, යෙ භගවන්තං විපරීතතො දහන්ති භික්ඛවො ච. එවංපසන්නො අහං, භන්තෙ, භගවති. පහොති මෙ භගවා තථා ධම්මං දෙසෙතුං, යථා අහං සුභං විමොක්ඛං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය’’න්ති.

‘Venerable sir, they are the ones who are perverse, those who perversely misrepresent the Blessed One and the monks. I have such confidence in the Blessed One, venerable sir. The Blessed One is able to teach me the Dhamma in such a way that I might attain and abide in the beautiful liberation.’

48. ‘‘දුක්කරං ඛො එතං, භග්ගව, තයා අඤ්ඤදිට්ඨිකෙන අඤ්ඤඛන්තිකෙන අඤ්ඤරුචිකෙන අඤ්ඤත්‍රායොගෙන අඤ්ඤත්‍රාචරියකෙන සුභං විමොක්ඛං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං. ඉඞ්ඝ ත්වං, භග්ගව, යො ච තෙ අයං මයි පසාදො, තමෙව ත්වං සාධුකමනුරක්ඛා’’ති. ‘‘සචෙ තං, භන්තෙ, මයා දුක්කරං අඤ්ඤදිට්ඨිකෙන අඤ්ඤඛන්තිකෙන අඤ්ඤරුචිකෙන අඤ්ඤත්‍රායොගෙන අඤ්ඤත්‍රාචරියකෙන සුභං විමොක්ඛං උපසම්පජ්ජ විහරිතුං. යො ච මෙ අයං, භන්තෙ, භගවති පසාදො, තමෙවාහං සාධුකමනුරක්ඛිස්සාමී’’ති. ඉදමවොච භගවා. අත්තමනො භග්ගවගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවතො භාසිතං අභිනන්දීති.

48. ‘It is difficult, Bhaggava, for you—with other views, other persuasions, other preferences, a different practice, and a different teacher—to attain and abide in the beautiful liberation. Come now, Bhaggava, just guard well that confidence you have in me.’ ‘Venerable sir, if it is difficult for me—with other views, other persuasions, other preferences, a different practice, and a different teacher—to attain and abide in the beautiful liberation, then I will indeed guard well the confidence I have in the Blessed One.’ This the Blessed One said. Pleased, the wanderer of the Bhaggava clan rejoiced in the Blessed One’s words.

පාථිකසුත්තං නිට්ඨිතං පඨමං.

The first Pāthika Sutta is concluded.

2. උදුම්බරිකසුත්තං

2. 2. The Udumbarika Sutta

නිග්‍රොධපරිබ්බාජකවත්ථු

The Story of the Wanderer Nigrodha

49. එවං [Pg.30] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො උදුම්බරිකාය පරිබ්බාජකාරාමෙ පටිවසති මහතියා පරිබ්බාජකපරිසාය සද්ධිං තිංසමත්තෙහි පරිබ්බාජකසතෙහි. අථ ඛො සන්ධානො ගහපති දිවා දිවස්ස රාජගහා නික්ඛමි භගවන්තං දස්සනාය. අථ ඛො සන්ධානස්ස ගහපතිස්ස එතදහොසි – ‘‘අකාලො ඛො භගවන්තං දස්සනාය. පටිසල්ලීනො භගවා. මනොභාවනීයානම්පි භික්ඛූනං අසමයො දස්සනාය. පටිසල්ලීනා මනොභාවනීයා භික්ඛූ. යංනූනාහං යෙන උදුම්බරිකාය පරිබ්බාජකාරාමො, යෙන නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො සන්ධානො ගහපති යෙන උදුම්බරිකාය පරිබ්බාජකාරාමො, තෙනුපසඞ්කමි.

49. Thus have I heard: At one time the Blessed One was dwelling at Rājagaha, on Vulture Peak Mountain. Now at that time the wanderer Nigrodha was residing in Queen Udumbarikā's wanderers' park, together with a large assembly of wanderers, with three thousand wanderers. Then, Sandhāna the householder left Rājagaha in the afternoon to see the Blessed One. Then it occurred to Sandhāna the householder: 'It is not the right time to see the Blessed One; the Blessed One is in seclusion. And it is not the right time to see the monks who develop the mind; the monks who develop the mind are in seclusion. What if I were to go to Queen Udumbarikā's wanderers' park, to where the wanderer Nigrodha is?' So Sandhāna the householder went to Queen Udumbarikā's wanderers' park.

50. තෙන ඛො පන සමයෙන නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො මහතියා පරිබ්බාජකපරිසාය සද්ධිං නිසින්නො හොති උන්නාදිනියා උච්චාසද්දමහාසද්දාය අනෙකවිහිතං තිරච්ඡානකථං කථෙන්තියා. සෙය්‍යථිදං – රාජකථං චොරකථං මහාමත්තකථං සෙනාකථං භයකථං යුද්ධකථං අන්නකථං පානකථං වත්ථකථං සයනකථං මාලාකථං ගන්ධකථං ඤාතිකථං යානකථං ගාමකථං නිගමකථං නගරකථං ජනපදකථං ඉත්ථිකථං සූරකථං විසිඛාකථං කුම්භට්ඨානකථං පුබ්බපෙතකථං නානත්තකථං ලොකක්ඛායිකං සමුද්දක්ඛායිකං ඉතිභවාභවකථං ඉති වා.

50. Now at that time the wanderer Nigrodha was seated with a large assembly of wanderers, making a loud and raucous noise, engaged in various kinds of worldly talk. That is: talk of kings, talk of thieves, talk of great ministers, talk of armies, talk of dangers, talk of battles, talk of food, talk of drink, talk of clothes, talk of beds, talk of garlands, talk of perfumes, talk of relatives, talk of vehicles, talk of villages, talk of market towns, talk of cities, talk of countries, talk of women, talk of heroes, talk at the crossroads, talk at the watering place, talk of the departed, diverse talk, speculation about the world, speculation about the ocean, and talk about becoming and non-becoming.

51. අද්දසා ඛො නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො සන්ධානං ගහපතිං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වා සකං පරිසං සණ්ඨාපෙසි – ‘‘අප්පසද්දා භොන්තො හොන්තු, මා භොන්තො සද්දමකත්ථ. අයං සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකො ආගච්ඡති සන්ධානො ගහපති. යාවතා ඛො පන සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකා ගිහී ඔදාතවසනා රාජගහෙ පටිවසන්ති, අයං තෙසං අඤ්ඤතරො සන්ධානො ගහපති. අප්පසද්දකාමා ඛො පනෙතෙ ආයස්මන්තො අප්පසද්දවිනීතා[Pg.31], අප්පසද්දස්ස වණ්ණවාදිනො. අප්පෙව නාම අප්පසද්දං පරිසං විදිත්වා උපසඞ්කමිතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යා’’ති. එවං වුත්තෙ තෙ පරිබ්බාජකා තුණ්හී අහෙසුං.

51. The wanderer Nigrodha saw the householder Sandhāna coming from afar. Seeing him, he quieted his own assembly: 'Be quiet, good sirs, do not make a noise. This is the householder Sandhāna coming, a disciple of the ascetic Gotama. Of all the lay disciples of the ascetic Gotama, dressed in white, who reside in Rājagaha, this householder Sandhāna is one of them. These venerable ones are fond of quiet, trained in quiet, and speak in praise of quiet. Perhaps, knowing the assembly to be quiet, he might consider it fit to approach.' When this was said, those wanderers became silent.

52. අථ ඛො සන්ධානො ගහපති යෙන නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා නිග්‍රොධෙන පරිබ්බාජකෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සන්ධානො ගහපති නිග්‍රොධං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘අඤ්ඤථා ඛො ඉමෙ භොන්තො අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා සඞ්ගම්ම සමාගම්ම උන්නාදිනො උච්චාසද්දමහාසද්දා අනෙකවිහිතං තිරච්ඡානකථං අනුයුත්තා විහරන්ති. සෙය්‍යථිදං – රාජකථං…පෙ… ඉතිභවාභවකථං ඉති වා. අඤ්ඤථා ඛො පන සො භගවා අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවති අප්පසද්දානි අප්පනිග්ඝොසානි විජනවාතානි මනුස්සරාහස්සෙය්‍යකානි පටිසල්ලානසාරුප්පානී’’ති.

52. Then the householder Sandhāna approached the wanderer Nigrodha. Having approached, he exchanged greetings with the wanderer Nigrodha. Having concluded his courteous and memorable talk, he sat down to one side. Seated to one side, the householder Sandhāna said this to the wanderer Nigrodha: 'Differently, indeed, venerable sirs, do these wanderers of other doctrines, having gathered and assembled, dwell noisy, with high and loud voices, devoted to various kinds of worldly talk, that is: talk of kings... and talk about becoming and non-becoming. But that Blessed One, differently, resorts to lodgings in forest groves that are remote, with little sound, little clamor, free from the drafts of people, fit for human seclusion, and suitable for solitary retreat.'

53. එවං වුත්තෙ නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො සන්ධානං ගහපතිං එතදවොච – ‘‘යග්ඝෙ ගහපති, ජානෙය්‍යාසි, කෙන සමණො ගොතමො සද්ධිං සල්ලපති, කෙන සාකච්ඡං සමාපජ්ජති, කෙන පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියං සමාපජ්ජති? සුඤ්ඤාගාරහතා සමණස්ස ගොතමස්ස පඤ්ඤා අපරිසාවචරො සමණො ගොතමො නාලං සල්ලාපාය. සො අන්තමන්තානෙව සෙවති. සෙය්‍යථාපි නාම ගොකාණා පරියන්තචාරිනී අන්තමන්තානෙව සෙවති. එවමෙව සුඤ්ඤාගාරහතා සමණස්ස ගොතමස්ස පඤ්ඤා; අපරිසාවචරො සමණො ගොතමො; නාලං සල්ලාපාය. සො අන්තමන්තානෙව සෙවති. ඉඞ්ඝ, ගහපති, සමණො ගොතමො ඉමං පරිසං ආගච්ඡෙය්‍ය, එකපඤ්හෙනෙව නං සංසාදෙය්‍යාම, තුච්ඡකුම්භීව නං මඤ්ඤෙ ඔරොධෙය්‍යාමා’’ති.

53. When this was said, the wanderer Nigrodha said this to the householder Sandhāna: 'Listen now, householder, you should know with whom the ascetic Gotama converses, with whom he engages in discussion, with whom he attains to lucidity of wisdom. The ascetic Gotama’s wisdom is ruined by solitary dwellings; the ascetic Gotama does not frequent assemblies; he is not capable of conversation. He resorts only to the fringes. Just as a one-eyed cow, keeping to the edge of the herd, resorts only to the fringes, so too is the ascetic Gotama’s wisdom ruined by solitary dwellings; the ascetic Gotama does not frequent assemblies; he is not capable of conversation. He resorts only to the fringes. Come now, householder, if the ascetic Gotama were to come to this assembly, with a single question we would make him founder, and I think we would pin him down like an empty pot.'

54. අස්සොසි ඛො භගවා දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය සන්ධානස්ස ගහපතිස්ස නිග්‍රොධෙන පරිබ්බාජකෙන සද්ධිං ඉමං කථාසල්ලාපං. අථ ඛො භගවා ගිජ්ඣකූටා පබ්බතා ඔරොහිත්වා යෙන සුමාගධාය තීරෙ මොරනිවාපො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා [Pg.32] සුමාගධාය තීරෙ මොරනිවාපෙ අබ්භොකාසෙ චඞ්කමි. අද්දසා ඛො නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො භගවන්තං සුමාගධාය තීරෙ මොරනිවාපෙ අබ්භොකාසෙ චඞ්කමන්තං. දිස්වාන සකං පරිසං සණ්ඨාපෙසි – ‘‘අප්පසද්දා භොන්තො හොන්තු, මා භොන්තො සද්දමකත්ථ, අයං සමණො ගොතමො සුමාගධාය තීරෙ මොරනිවාපෙ අබ්භොකාසෙ චඞ්කමති. අප්පසද්දකාමො ඛො පන සො ආයස්මා, අප්පසද්දස්ස වණ්ණවාදී. අප්පෙව නාම අප්පසද්දං පරිසං විදිත්වා උපසඞ්කමිතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය. සචෙ සමණො ගොතමො ඉමං පරිසං ආගච්ඡෙය්‍ය, ඉමං තං පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍යාම – ‘කො නාම සො, භන්තෙ, භගවතො ධම්මො, යෙන භගවා සාවකෙ විනෙති, යෙන භගවතා සාවකා විනීතා අස්සාසප්පත්තා පටිජානන්ති අජ්ඣාසයං ආදිබ්‍රහ්මචරිය’න්ති? එවං වුත්තෙ තෙ පරිබ්බාජකා තුණ්හී අහෙසුං.

54. The Blessed One heard this conversation between the householder Sandhāna and the wanderer Nigrodha with his divine ear element, which is purified and surpasses the human. Then the Blessed One, descending from Vulture Peak Mountain, approached the peacocks' feeding ground on the bank of the Sumāgadhā Pond. Having approached, he walked back and forth in the open at the peacocks' feeding ground on the bank of the Sumāgadhā Pond. The wanderer Nigrodha saw the Blessed One walking back and forth in the open at the peacocks' feeding ground on the bank of the Sumāgadhā Pond. Having seen him, he quieted his assembly: 'Be quiet, sirs, do not make a sound. The ascetic Gotama is walking back and forth in the open at the peacocks' feeding ground on the bank of the Sumāgadhā Pond. That venerable one is fond of quiet and is a speaker in praise of quiet. Perhaps, knowing the assembly to be quiet, he might consider it fit to approach. If the ascetic Gotama comes to this assembly, we will ask him this question: “What, venerable sir, is that Dhamma of the Blessed One by which the Blessed One trains his disciples, and by which his disciples, thus trained, having reached assurance, profess their ultimate reliance, the primal holy life?”' When this was said, those wanderers became silent.

තපොජිගුච්ඡාවාදො

The Discourse on Asceticism and Revulsion

55. අථ ඛො භගවා යෙන නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමි. අථ ඛො නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘එතු ඛො, භන්තෙ, භගවා, ස්වාගතං, භන්තෙ, භගවතො. චිරස්සං ඛො, භන්තෙ, භගවා ඉමං පරියායමකාසි යදිදං ඉධාගමනාය. නිසීදතු, භන්තෙ, භගවා, ඉදමාසනං පඤ්ඤත්ත’’න්ති. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නිග්‍රොධොපි ඛො පරිබ්බාජකො අඤ්ඤතරං නීචාසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො නිග්‍රොධං පරිබ්බාජකං භගවා එතදවොච – ‘‘කාය නුත්ථ, නිග්‍රොධ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා, කා ච පන වො අන්තරාකථා විප්පකතා’’ති? එවං වුත්තෙ, නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච, ‘‘ඉධ මයං, භන්තෙ, අද්දසාම භගවන්තං සුමාගධාය තීරෙ මොරනිවාපෙ අබ්භොකාසෙ චඞ්කමන්තං, දිස්වාන එවං අවොචුම්හා – ‘සචෙ සමණො ගොතමො ඉමං පරිසං ආගච්ඡෙය්‍ය, ඉමං තං පඤ්හං පුච්ඡෙය්‍යාම – කො නාම සො, භන්තෙ, භගවතො ධම්මො, යෙන භගවා සාවකෙ විනෙති, යෙන භගවතා සාවකා විනීතා අස්සාසප්පත්තා පටිජානන්ති අජ්ඣාසයං ආදිබ්‍රහ්මචරිය’න්ති? අයං ඛො නො, භන්තෙ, අන්තරාකථා විප්පකතා; අථ භගවා අනුප්පත්තො’’ති.

55. Then the Blessed One approached the wanderer Nigrodha. Then the wanderer Nigrodha said to the Blessed One: “Come, venerable sir, may the Blessed One come! Welcome, venerable sir, is the Blessed One's arrival. It has been a long time, venerable sir, since the Blessed One has made this occasion to come here. May the Blessed One be seated, venerable sir; this seat is prepared.” The Blessed One sat down on the prepared seat. The wanderer Nigrodha also took a low seat and sat to one side. To the wanderer Nigrodha sitting to one side, the Blessed One said this: “For what discussion are you now assembled, Nigrodha? And what was your conversation that was left unfinished?” When this was said, the wanderer Nigrodha said to the Blessed One: “Here, venerable sir, we saw the Blessed One walking in the open at the peacocks’ feeding sanctuary on the bank of the Sumāgadhā pond. Having seen him, we said this: ‘If the ascetic Gotama were to come to this assembly, we would ask him this question: What, venerable sir, is that Dhamma of the Blessed One by which he trains his disciples, and by which the disciples, trained by the Blessed One, having attained assurance, profess the noble disposition that is the foundation of the holy life?’ This, venerable sir, was our unfinished conversation; and then the Blessed One arrived.”

56. ‘‘දුජ්ජානං ඛො එතං, නිග්‍රොධ, තයා අඤ්ඤදිට්ඨිකෙන අඤ්ඤඛන්තිකෙන අඤ්ඤරුචිකෙන අඤ්ඤත්‍රායොගෙන අඤ්ඤත්‍රාචරියකෙන, යෙනාහං සාවකෙ විනෙමි[Pg.33], යෙන මයා සාවකා විනීතා අස්සාසප්පත්තා පටිජානන්ති අජ්ඣාසයං ආදිබ්‍රහ්මචරියං. ඉඞ්ඝ ත්වං මං, නිග්‍රොධ, සකෙ ආචරියකෙ අධිජෙගුච්ඡෙ පඤ්හං පුච්ඡ – ‘කථං සන්තා නු ඛො, භන්තෙ, තපොජිගුච්ඡා පරිපුණ්ණා හොති, කථං අපරිපුණ්ණා’ති? එවං වුත්තෙ තෙ පරිබ්බාජකා උන්නාදිනො උච්චාසද්දමහාසද්දා අහෙසුං – ‘‘අච්ඡරියං වත භො, අබ්භුතං වත භො, සමණස්ස ගොතමස්ස මහිද්ධිකතා මහානුභාවතා, යත්‍ර හි නාම සකවාදං ඨපෙස්සති, පරවාදෙන පවාරෙස්සතී’’ති.

56. “It is difficult for you, Nigrodha, with your different view, different conviction, different preference, different practice, and different teacher, to know that Dhamma by which I train my disciples, and by which my disciples, trained by me, having attained assurance, profess the noble disposition that is the foundation of the holy life. Come now, Nigrodha, ask me a question concerning your own teacher's doctrine on intense scrupulousness: ‘How, venerable sir, is abhorrence through asceticism complete, and how is it incomplete?’” When this was said, those wanderers became tumultuous, with loud and great sounds, saying: “It is wonderful, sirs! It is marvelous, sirs! How great is the psychic power and majesty of the ascetic Gotama, that he would set aside his own doctrine and invite discussion on the doctrine of another!”

57. අථ ඛො නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො තෙ පරිබ්බාජකෙ අප්පසද්දෙ කත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘මයං ඛො, භන්තෙ, තපොජිගුච්ඡාවාදා තපොජිගුච්ඡාසාරා තපොජිගුච්ඡාඅල්ලීනා විහරාම. කථං සන්තා නු ඛො, භන්තෙ, තපොජිගුච්ඡා පරිපුණ්ණා හොති, කථං අපරිපුණ්ණා’’ති?

57. Then the wanderer Nigrodha, having quieted those wanderers, said this to the Blessed One: “We, venerable sir, are proponents of abhorrence through asceticism, we hold abhorrence through asceticism as the essence, and we dwell clinging to abhorrence through asceticism. How, venerable sir, is abhorrence through asceticism complete, and how is it incomplete?”

‘‘ඉධ, නිග්‍රොධ, තපස්සී අචෙලකො හොති මුත්තාචාරො, හත්ථාපලෙඛනො, න එහිභද්දන්තිකො, න තිට්ඨභද්දන්තිකො, නාභිහටං, න උද්දිස්සකතං, න නිමන්තනං සාදියති, සො න කුම්භිමුඛා පටිග්ගණ්හාති, න කළොපිමුඛා පටිග්ගණ්හාති, න එළකමන්තරං, න දණ්ඩමන්තරං, න මුසලමන්තරං, න ද්වින්නං භුඤ්ජමානානං, න ගබ්භිනියා, න පායමානාය, න පුරිසන්තරගතාය, න සඞ්කිත්තීසු, න යත්ථ සා උපට්ඨිතො හොති, න යත්ථ මක්ඛිකා සණ්ඩසණ්ඩචාරිනී, න මච්ඡං, න මංසං, න සුරං, න මෙරයං, න ථුසොදකං පිවති, සො එකාගාරිකො වා හොති එකාලොපිකො, ද්වාගාරිකො වා හොති ද්වාලොපිකො, සත්තාගාරිකො වා හොති සත්තාලොපිකො, එකිස්සාපි දත්තියා යාපෙති, ද්වීහිපි දත්තීහි යාපෙති, සත්තහිපි දත්තීහි යාපෙති; එකාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති, ද්වීහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති, සත්තාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති, ඉති එවරූපං අද්ධමාසිකම්පි පරියායභත්තභොජනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. සො සාකභක්ඛො වා හොති, සාමාකභක්ඛො වා හොති, නීවාරභක්ඛො වා හොති, දද්දුලභක්ඛො වා හොති, හටභක්ඛො වා හොති, කණභක්ඛො වා හොති, ආචාමභක්ඛො වා හොති, පිඤ්ඤාකභක්ඛො වා හොති, තිණභක්ඛො වා හොති, ගොමයභක්ඛො වා හොති; වනමූලඵලාහාරො යාපෙති පවත්තඵලභොජී. සො සාණානිපි ධාරෙති[Pg.34], මසාණානිපි ධාරෙති, ඡවදුස්සානිපි ධාරෙති, පංසුකූලානිපි ධාරෙති, තිරීටානිපි ධාරෙති, අජිනම්පි ධාරෙති, අජිනක්ඛිපම්පි ධාරෙති, කුසචීරම්පි ධාරෙති, වාකචීරම්පි ධාරෙති, ඵලකචීරම්පි ධාරෙති, කෙසකම්බලම්පි ධාරෙති, වාළකම්බලම්පි ධාරෙති, උලූකපක්ඛම්පි ධාරෙති, කෙසමස්සුලොචකොපි හොති කෙසමස්සුලොචනානුයොගමනුයුත්තො, උබ්භට්ඨකොපි හොති ආසනපටික්ඛිත්තො, උක්කුටිකොපි හොති උක්කුටිකප්පධානමනුයුත්තො, කණ්ටකාපස්සයිකොපි හොති කණ්ටකාපස්සයෙ සෙය්‍යං කප්පෙති, ඵලකසෙය්‍යම්පි කප්පෙති, ථණ්ඩිලසෙය්‍යම්පි කප්පෙති, එකපස්සයිකොපි හොති රජොජල්ලධරො, අබ්භොකාසිකොපි හොති යථාසන්ථතිකො, වෙකටිකොපි හොති විකටභොජනානුයොගමනුයුත්තො, අපානකොපි හොති අපානකත්තමනුයුත්තො, සායතතියකම්පි උදකොරොහනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. තං කිං මඤ්ඤසි, නිග්‍රොධ, යදි එවං සන්තෙ තපොජිගුච්ඡා පරිපුණ්ණා වා හොති අපරිපුණ්ණා වා’’ති? ‘‘අද්ධා ඛො, භන්තෙ, එවං සන්තෙ තපොජිගුච්ඡා පරිපුණ්ණා හොති, නො අපරිපුණ්ණා’’ති. ‘‘එවං පරිපුණ්ණායපි ඛො අහං, නිග්‍රොධ, තපොජිගුච්ඡාය අනෙකවිහිතෙ උපක්කිලෙසෙ වදාමී’’ති.

“Here, Nigrodha, an ascetic is unclothed, of unrestrained habits, and cleanses with his hand. He does not accept food from one who says, ‘Come, venerable sir!’ nor from one who says, ‘Wait, venerable sir!’ He does not consent to food that is brought forward, specially prepared, or from an invitation. He does not accept food from the mouth of a pot or from the mouth of a basket. He does not accept food placed across a threshold, across a stick, or across a pestle. He does not accept from one of two people eating together, from a pregnant woman, from a nursing woman, from a woman who is with a man, from a collection, where a dog is waiting, or where flies are swarming. He does not eat fish or meat; he does not drink liquor, wine, or fermented rice-water. He is one who takes food from only one house, and only one morsel; or from two houses, and two morsels; up to seven houses, and seven morsels. He subsists on one small bowl, on two small bowls, up to seven small bowls. He eats once a day, once every two days, up to once every seven days. Thus he dwells committed to the practice of eating at intervals, up to half a month. He is an eater of vegetables, of millet, of wild rice, of daddula, of water-plants, of rice-powder, of rice-scum, of sesame flour, of grass, or of cow-dung. He subsists on forest roots and fruits; he eats what has fallen. He wears hemp, coarse hemp, shrouds, rags from a refuse-heap, tree-bark fiber, antelope hide, strips of antelope hide, kusa-grass fiber, bark-strips, a garment of wooden planks, a blanket of human hair, a blanket of horse-hair, or a garment of owl's wings. He is a plucker-out of hair and beard, committed to the practice of plucking out hair and beard. He is one who stands continuously, rejecting seats. He is a squatter, committed to the practice of squatting. He is a thorn-bed-user, making his bed on thorns. He makes his bed on a plank or on the bare ground. He is one who sleeps on one side, a wearer of dust and dirt, one who lives in the open air, one who accepts whatever place is offered. He is an eater of filth, committed to the practice of eating filth. He is a non-drinker, committed to the practice of not drinking water. He dwells committed to the practice of descending into water three times a day, including in the evening. What do you think, Nigrodha? When this is the case, is abhorrence through asceticism complete or incomplete?” “Surely, venerable sir, when this is the case, abhorrence through asceticism is complete, not incomplete.” “Even when abhorrence through asceticism is thus complete, Nigrodha, I declare that it has many kinds of stains.”

උපක්කිලෙසො

The Stains

58. ‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, භගවා එවං පරිපුණ්ණාය තපොජිගුච්ඡාය අනෙකවිහිතෙ උපක්කිලෙසෙ වදතී’’ති? ‘‘ඉධ, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා අත්තමනො හොති පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො. යම්පි, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා අත්තමනො හොති පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො. අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

58. “For what reason, venerable sir, does the Blessed One speak of defilements of many kinds in such a complete revulsion for evil through exertion?” “Here, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice. By that ascetic practice, he is pleased and has his resolve fulfilled. In that, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice, and by that ascetic practice is pleased and has his resolve fulfilled—this, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා අත්තානුක්කංසෙති පරං වම්භෙති. යම්පි, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා අත්තානුක්කංසෙති පරං වම්භෙති. අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

“Furthermore, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice. By that ascetic practice, he exalts himself and disparages others. In that, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice, and by that ascetic practice exalts himself and disparages others—this, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා මජ්ජති මුච්ඡති පමාදමාපජ්ජති. යම්පි, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො [Pg.35] තෙන තපසා මජ්ජති මුච්ඡති පමාදමාපජ්ජති. අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

“Furthermore, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice. By that ascetic practice, he becomes intoxicated, becomes infatuated, and falls into heedlessness. In that, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice, and by that ascetic practice becomes intoxicated, becomes infatuated, and falls into heedlessness—this, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

59. ‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා ලාභසක්කාරසිලොකං අභිනිබ්බත්තෙති, සො තෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන අත්තමනො හොති පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො. යම්පි, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා ලාභසක්කාරසිලොකං අභිනිබ්බත්තෙති, සො තෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන අත්තමනො හොති පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො. අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

59. “Furthermore, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice. By that ascetic practice, he generates gain, honor, and renown. By that gain, honor, and renown, he is pleased and has his resolve fulfilled. In that, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice, and by that ascetic practice generates gain, honor, and renown, and by that gain, honor, and renown is pleased and has his resolve fulfilled—this, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා ලාභසක්කාරසිලොකං අභිනිබ්බත්තෙති, සො තෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන අත්තානුක්කංසෙති පරං වම්භෙති. යම්පි, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා ලාභසක්කාරසිලොකං අභිනිබ්බත්තෙති, සො තෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන අත්තානුක්කංසෙති පරං වම්භෙති. අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

“Furthermore, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice. By that ascetic practice, he generates gain, honor, and renown. By that gain, honor, and renown, he exalts himself and disparages others. In that, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice, and by that ascetic practice generates gain, honor, and renown, and by that gain, honor, and renown exalts himself and disparages others—this, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා ලාභසක්කාරසිලොකං අභිනිබ්බත්තෙති, සො තෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන මජ්ජති මුච්ඡති පමාදමාපජ්ජති. යම්පි, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා ලාභසක්කාරසිලොකං අභිනිබ්බත්තෙති, සො තෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන මජ්ජති මුච්ඡති පමාදමාපජ්ජති. අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

“Furthermore, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice. By that ascetic practice, he generates gain, honor, and renown. By that gain, honor, and renown, he becomes intoxicated, becomes infatuated, and falls into heedlessness. In that, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice, and by that ascetic practice generates gain, honor, and renown, and by that gain, honor, and renown becomes intoxicated, becomes infatuated, and falls into heedlessness—this, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

60. ‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී භොජනෙසු වොදාසං ආපජ්ජති – ‘ඉදං මෙ ඛමති, ඉදං මෙ නක්ඛමතී’ති. සො යඤ්ච ඛ්වස්ස නක්ඛමති, තං සාපෙක්ඛො පජහති. යං පනස්ස ඛමති, තං ගධිතො මුච්ඡිතො අජ්ඣාපන්නො අනාදීනවදස්සාවී අනිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති…පෙ… අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

60. “Furthermore, Nigrodha, an ascetic becomes discriminating with regard to food, thinking: ‘This is agreeable to me; this is not agreeable to me.’ What is not agreeable to him, he abandons with longing. But what is agreeable to him, he consumes greedily, infatuated, attached, not seeing the danger, and without the wisdom of escape. This, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති ලාභසක්කාරසිලොකනිකන්තිහෙතු – ‘සක්කරිස්සන්ති මං රාජානො රාජමහාමත්තා ඛත්තියා බ්‍රාහ්මණා [Pg.36] ගහපතිකා තිත්ථියා’ති…පෙ… අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

“Furthermore, Nigrodha, an ascetic undertakes an ascetic practice for the sake of craving for gain, honor, and renown, thinking: ‘Kings, royal ministers, nobles, brahmins, householders, and followers of other sects will honor me.’ This, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

61. ‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී අඤ්ඤතරං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා අපසාදෙතා හොති – ‘කිං පනායං සම්බහුලාජීවො සබ්බං සංභක්ඛෙති. සෙය්‍යථිදං – මූලබීජං ඛන්ධබීජං ඵළුබීජං අග්ගබීජං බීජබීජමෙව පඤ්චමං, අසනිවිචක්කං දන්තකූටං, සමණප්පවාදෙනා’ති…පෙ… අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

61. “Furthermore, Nigrodha, an ascetic is one who disparages another recluse or brahmin, saying: ‘Why does this one with an abundant livelihood consume all kinds of seeds? That is to say: root-seeds, stem-seeds, joint-seeds, shoot-seeds, and seed-seeds as the fifth. He is a thunderbolt-wheel, a grinder of food, yet he goes by the name of “recluse”.’ This, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී පස්සති අඤ්ඤතරං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා කුලෙසු සක්කරියමානං ගරුකරියමානං මානියමානං පූජියමානං. දිස්වා තස්ස එවං හොති – ‘ඉමඤ්හි නාම සම්බහුලාජීවං කුලෙසු සක්කරොන්ති ගරුං කරොන්ති මානෙන්ති පූජෙන්ති. මං පන තපස්සිං ලූඛාජීවිං කුලෙසු න සක්කරොන්ති න ගරුං කරොන්ති න මානෙන්ති න පූජෙන්තී’ති, ඉති සො ඉස්සාමච්ඡරියං කුලෙසු උප්පාදෙතා හොති…පෙ… අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

“Furthermore, Nigrodha, an ascetic sees another recluse or brahmin being honored, respected, esteemed, and venerated among families. Having seen this, it occurs to him: ‘Indeed, they honor, respect, esteem, and venerate this one with an abundant livelihood among families. But me, an ascetic with a rough livelihood, they do not honor, respect, esteem, or venerate among families.’ Thus, he is one who gives rise to envy and miserliness regarding families. This, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

62. ‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී ආපාථකනිසාදී හොති…පෙ… අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

62. “Furthermore, Nigrodha, an ascetic is one who sits in a conspicuous place. This, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී අත්තානං අදස්සයමානො කුලෙසු චරති – ‘ඉදම්පි මෙ තපස්මිං ඉදම්පි මෙ තපස්මි’න්ති…පෙ… අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

“Furthermore, Nigrodha, an ascetic goes about among families displaying himself, thinking: ‘This, too, is part of my asceticism; this, too, is part of my asceticism.’ This, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී කිඤ්චිදෙව පටිච්ඡන්නං සෙවති. සො ‘ඛමති තෙ ඉද’න්ති පුට්ඨො සමානො අක්ඛමමානං ආහ – ‘ඛමතී’ති. ඛමමානං ආහ – ‘නක්ඛමතී’ති. ඉති සො සම්පජානමුසා භාසිතා හොති…පෙ… අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

“Furthermore, Nigrodha, an ascetic engages in some concealed act. Being asked, ‘Is this agreeable to you?’, though it is not agreeable, he says, ‘It is agreeable.’ Though it is agreeable, he says, ‘It is not agreeable.’ Thus, he is one who knowingly speaks a falsehood. This, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තථාගතස්ස වා තථාගතසාවකස්ස වා ධම්මං දෙසෙන්තස්ස සන්තංයෙව පරියායං අනුඤ්ඤෙය්‍යං නානුජානාති…පෙ… අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

“Furthermore, Nigrodha, when the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata is teaching the Dhamma, an ascetic does not approve of a point that is indeed valid and should be approved of. This, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

63. ‘‘පුන [Pg.37] චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී කොධනො හොති උපනාහී. යම්පි, නිග්‍රොධ, තපස්සී කොධනො හොති උපනාහී. අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

63. Furthermore, Nigrodha, an ascetic is wrathful and resentful. That an ascetic, Nigrodha, is wrathful and resentful—this, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී මක්ඛී හොති පළාසී …පෙ… ඉස්සුකී හොති මච්ඡරී… සඨො හොති මායාවී… ථද්ධො හොති අතිමානී… පාපිච්ඡො හොති පාපිකානං ඉච්ඡානං වසං ගතො… මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතො… සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති ආධානග්ගාහී දුප්පටිනිස්සග්ගී. යම්පි, නිග්‍රොධ, තපස්සී සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති ආධානග්ගාහී දුප්පටිනිස්සග්ගී. අයම්පි ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සිනො උපක්කිලෙසො හොති.

Furthermore, Nigrodha, an ascetic is denigrating and rivalrous… envious and stingy… deceitful and crafty… stubborn and conceited… with evil desires, under the sway of evil desires… holding wrong view, endowed with a view that grasps at extremes… clinging to his own views, grasping them tightly, and abandoning them with difficulty. That an ascetic, Nigrodha, clings to his own views, grasps them tightly, and abandons them with difficulty—this, too, Nigrodha, is a defilement for the ascetic.

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, නිග්‍රොධ, යදිමෙ තපොජිගුච්ඡා උපක්කිලෙසා වා අනුපක්කිලෙසා වා’’ති? ‘‘අද්ධා ඛො ඉමෙ, භන්තෙ, තපොජිගුච්ඡා උපක්කිලෙසා, නො අනුපක්කිලෙසා. ඨානං ඛො පනෙතං, භන්තෙ, විජ්ජති යං ඉධෙකච්චො තපස්සී සබ්බෙහෙව ඉමෙහි උපක්කිලෙසෙහි සමන්නාගතො අස්ස; කො පන වාදො අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙනා’’ති.

What do you think, Nigrodha? These contemptible aspects of asceticism, are they defilements or non-defilements?" "Surely, venerable sir, these contemptible aspects of asceticism are defilements, not non-defilements. And it is possible, venerable sir, that some ascetic here might be endowed with all these defilements; what then to say of one or another?"

පරිසුද්ධපපටිකප්පත්තකථා

Discourse on Attaining the Purity of the Outer Bark

64. ‘‘ඉධ, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා න අත්තමනො හොති න පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො. යම්පි, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා න අත්තමනො හොති න පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො. එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

64. Here, Nigrodha, an ascetic undertakes an austerity practice. By that austerity practice, he is not pleased with himself, nor does he consider his purpose accomplished. In that, Nigrodha, an ascetic undertakes an austerity practice and by that austerity practice is not pleased with himself nor considers his purpose accomplished, in this way he is purified in that respect.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා න අත්තානුක්කංසෙති න පරං වම්භෙති…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

Furthermore, Nigrodha, an ascetic undertakes an austerity practice, but by that austerity practice he neither extols himself nor disparages another... In this way, he is purified in that respect.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා න මජ්ජති න මුච්ඡති න පමාදමාපජ්ජති…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

Furthermore, Nigrodha, an ascetic undertakes an austerity practice, but by that austerity practice he is not intoxicated, not deluded, and does not fall into heedlessness... In this way, he is purified in that respect.

65. ‘‘පුන [Pg.38] චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා ලාභසක්කාරසිලොකං අභිනිබ්බත්තෙති, සො තෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන න අත්තමනො හොති න පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

65. Furthermore, Nigrodha, an ascetic undertakes an austerity practice, and by that austerity practice he produces gain, honor, and fame. But by that gain, honor, and fame, he is not pleased with himself, nor does he consider his purpose accomplished... In this way, he is purified in that respect.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා ලාභසක්කාරසිලොකං අභිනිබ්බත්තෙති, සො තෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන න අත්තානුක්කංසෙති න පරං වම්භෙති…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

Furthermore, Nigrodha, an ascetic undertakes an austerity practice, and by that austerity practice he produces gain, honor, and fame. Yet, because of that gain, honor, and fame, he neither extols himself nor disparages another... In this way, he is purified in that respect.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තපං සමාදියති, සො තෙන තපසා ලාභසක්කාරසිලොකං අභිනිබ්බත්තෙති, සො තෙන ලාභසක්කාරසිලොකෙන න මජ්ජති න මුච්ඡති න පමාදමාපජ්ජති…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

Furthermore, Nigrodha, an ascetic undertakes an austerity practice, and by that austerity practice he produces gain, honor, and fame. Because of that gain, honor, and fame, he is not intoxicated, not deluded, and does not fall into heedlessness... In this way, he is purified in that respect.

66. ‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී භොජනෙසු න වොදාසං ආපජ්ජති – ‘ඉදං මෙ ඛමති, ඉදං මෙ නක්ඛමතී’ති. සො යඤ්ච ඛ්වස්ස නක්ඛමති, තං අනපෙක්ඛො පජහති. යං පනස්ස ඛමති, තං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣාපන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

66. Furthermore, Nigrodha, an ascetic does not make distinctions regarding foods, thinking, 'This is agreeable to me, this is not agreeable to me.' Whatever is not agreeable to him, he abandons without attachment. Whatever is agreeable to him, he partakes of it without greed, without delusion, without being absorbed in it, seeing the danger, and with the wisdom of escape... In this way, he is purified in that respect.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී න තපං සමාදියති ලාභසක්කාරසිලොකනිකන්තිහෙතු – ‘සක්කරිස්සන්ති මං රාජානො රාජමහාමත්තා ඛත්තියා බ්‍රාහ්මණා ගහපතිකා තිත්ථියා’ති…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

Furthermore, Nigrodha, an ascetic does not undertake an austerity practice for the sake of craving gain, honor, and fame, thinking: 'Kings, royal ministers, nobles, brahmins, householders, or followers of other sects will honor me.'... In this way, he is purified in that respect.

67. ‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී අඤ්ඤතරං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා නාපසාදෙතා හොති – ‘කිං පනායං සම්බහුලාජීවො සබ්බං සංභක්ඛෙති. සෙය්‍යථිදං – මූලබීජං ඛන්ධබීජං ඵළුබීජං අග්ගබීජං බීජබීජමෙව පඤ්චමං, අසනිවිචක්කං දන්තකූටං, සමණප්පවාදෙනා’ති…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

67. Furthermore, Nigrodha, an ascetic is not one to disparage another ascetic or brahmin, saying: 'Why does this one with his abundant livelihood consume everything? That is: root-seeds, stem-seeds, joint-seeds, shoot-seeds, and seed-seeds as the fifth. He is a "tooth-hammer," like a thunderbolt-wheel, yet he goes by the name of "ascetic"!'... In this way, he is purified in that respect.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී පස්සති අඤ්ඤතරං සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා කුලෙසු සක්කරියමානං ගරු කරියමානං මානියමානං පූජියමානං. දිස්වා තස්ස න එවං [Pg.39] හොති – ‘ඉමඤ්හි නාම සම්බහුලාජීවං කුලෙසු සක්කරොන්ති ගරුං කරොන්ති මානෙන්ති පූජෙන්ති. මං පන තපස්සිං ලූඛාජීවිං කුලෙසු න සක්කරොන්ති න ගරුං කරොන්ති න මානෙන්ති න පූජෙන්තී’ති, ඉති සො ඉස්සාමච්ඡරියං කුලෙසු නුප්පාදෙතා හොති…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

Furthermore, Nigrodha, an ascetic sees another ascetic or brahmin being honored, respected, esteemed, and venerated in families. Upon seeing this, it does not occur to him: 'This one, living an abundant life, is honored, respected, esteemed, and venerated in families. But I, an ascetic living an austere life, am not honored, not respected, not esteemed, or not venerated in families.' Thus, he is not one to generate envy and avarice regarding families... In this way, he is purified in that respect.

68. ‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී න ආපාථකනිසාදී හොති…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

68. Furthermore, Nigrodha, an ascetic is not one who sits in a conspicuous place... In this way, he is purified in that respect.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී න අත්තානං අදස්සයමානො කුලෙසු චරති – ‘ඉදම්පි මෙ තපස්මිං, ඉදම්පි මෙ තපස්මි’න්ති…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

Furthermore, Nigrodha, an ascetic does not go about in families displaying himself, saying: 'This is part of my ascetic practice, this is part of my ascetic practice.'... In this way, he is purified in that respect.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී න කඤ්චිදෙව පටිච්ඡන්නං සෙවති, සො – ‘ඛමති තෙ ඉද’න්ති පුට්ඨො සමානො අක්ඛමමානං ආහ – ‘නක්ඛමතී’ති. ඛමමානං ආහ – ‘ඛමතී’ති. ඉති සො සම්පජානමුසා න භාසිතා හොති…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

Furthermore, Nigrodha, an ascetic does not engage in any concealed fault. When asked, 'Is this agreeable to you?' if it is not agreeable, he says, 'It is not agreeable.' If it is agreeable, he says, 'It is agreeable.' Thus, he is not one who knowingly speaks falsehood... In this way, he is purified in that respect.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී තථාගතස්ස වා තථාගතසාවකස්ස වා ධම්මං දෙසෙන්තස්ස සන්තංයෙව පරියායං අනුඤ්ඤෙය්‍යං අනුජානාති…පෙ… එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

Furthermore, Nigrodha, when the Tathāgata or a disciple of the Tathāgata is teaching the Dhamma, the ascetic acknowledges a point that is truly so and worthy of approval... In this way, he is purified in that respect.

69. ‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී අක්කොධනො හොති අනුපනාහී. යම්පි, නිග්‍රොධ, තපස්සී අක්කොධනො හොති අනුපනාහී එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

69. Furthermore, Nigrodha, an ascetic is not given to anger and does not bear grudges. Insofar as, Nigrodha, the ascetic is not given to anger and does not bear grudges, in that respect he is purified.

‘‘පුන චපරං, නිග්‍රොධ, තපස්සී අමක්ඛී හොති අපළාසී…පෙ… අනිස්සුකී හොති අමච්ඡරී… අසඨො හොති අමායාවී… අත්ථද්ධො හොති අනතිමානී… න පාපිච්ඡො හොති න පාපිකානං ඉච්ඡානං වසං ගතො… න මිච්ඡාදිට්ඨිකො හොති න අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා සමන්නාගතො… න සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති න ආධානග්ගාහී සුප්පටිනිස්සග්ගී. යම්පි, නිග්‍රොධ, තපස්සී න සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති න ආධානග්ගාහී සුප්පටිනිස්සග්ගී. එවං සො තස්මිං ඨානෙ පරිසුද්ධො හොති.

Furthermore, Nigrodha, an ascetic is not denigrating, not spiteful… not envious, not stingy… not deceitful, not fraudulent… not stubborn, not arrogant… is not of evil wishes, not gone under the sway of evil wishes… is not of wrong view, not endowed with a view that grasps at extremes… is not one who perversely clings to his own view, not one who holds tenaciously to it, but is one who relinquishes it with ease. Insofar as, Nigrodha, the ascetic is not one who perversely clings to his own view, not one who holds tenaciously to it, but is one who relinquishes it with ease, in that respect he is purified.

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, නිග්‍රොධ, යදි එවං සන්තෙ තපොජිගුච්ඡා පරිසුද්ධා වා හොති අපරිසුද්ධා වා’’ති? ‘‘අද්ධා ඛො, භන්තෙ, එවං සන්තෙ තපොජිගුච්ඡා පරිසුද්ධා [Pg.40] හොති නො අපරිසුද්ධා, අග්ගප්පත්තා ච සාරප්පත්තා චා’’ති. ‘‘න ඛො, නිග්‍රොධ, එත්තාවතා තපොජිගුච්ඡා අග්ගප්පත්තා ච හොති සාරප්පත්තා ච; අපි ච ඛො පපටිකප්පත්තා හොතී’’ති.

“What do you think, Nigrodha? This being so, is the practice of austerity purified or unpurified?” “Surely, venerable sir, this being so, the practice of austerity is purified, not unpurified; it has reached the highest and it has reached the essence.” “Not by this much, Nigrodha, has the practice of austerity reached the highest and reached the essence; rather, it has only reached the outer bark.”

පරිසුද්ධතචප්පත්තකථා

The Discourse on Attaining the Purity of the Bark

70. ‘‘කිත්තාවතා පන, භන්තෙ, තපොජිගුච්ඡා අග්ගප්පත්තා ච හොති සාරප්පත්තා ච? සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා තපොජිගුච්ඡාය අග්ගඤ්ඤෙව පාපෙතු, සාරඤ්ඤෙව පාපෙතූ’’ති. ‘‘ඉධ, නිග්‍රොධ, තපස්සී චාතුයාමසංවරසංවුතො හොති. කථඤ්ච, නිග්‍රොධ, තපස්සී චාතුයාමසංවරසංවුතො හොති? ඉධ, නිග්‍රොධ, තපස්සී න පාණං අතිපාතෙති, න පාණං අතිපාතයති, න පාණමතිපාතයතො සමනුඤ්ඤො හොති. න අදින්නං ආදියති, න අදින්නං ආදියාපෙති, න අදින්නං ආදියතො සමනුඤ්ඤො හොති. න මුසා භණති, න මුසා භණාපෙති, න මුසා භණතො සමනුඤ්ඤො හොති. න භාවිතමාසීසති, න භාවිතමාසීසාපෙති, න භාවිතමාසීසතො සමනුඤ්ඤො හොති. එවං ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සී චාතුයාමසංවරසංවුතො හොති.

70. “But to what extent, venerable sir, has the practice of austerity reached the highest and reached the essence? It would be good, venerable sir, if the Blessed One would lead me to the very highest of the practice of austerity, and to the very essence.” “Here, Nigrodha, an ascetic is restrained by the fourfold restraint. And how, Nigrodha, is an ascetic restrained by the fourfold restraint? Here, Nigrodha, an ascetic does not kill a living being, does not cause a living being to be killed, and does not approve of one who kills a living being. He does not take what is not given, does not cause what is not given to be taken, and does not approve of one who takes what is not given. He does not speak falsely, does not cause false speech to be spoken, and does not approve of one who speaks falsely. He does not long for sensual pleasures, does not cause others to long for sensual pleasures, and does not approve of one who longs for sensual pleasures. In this way, Nigrodha, an ascetic is restrained by the fourfold restraint.

‘‘යතො ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සී චාතුයාමසංවරසංවුතො හොති, අදුං චස්ස හොති තපස්සිතාය. සො අභිහරති නො හීනායාවත්තති. සො විවිත්තං සෙනාසනං භජති අරඤ්ඤං රුක්ඛමූලං පබ්බතං කන්දරං ගිරිගුහං සුසානං වනපත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජං. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තො නිසීදති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො අභිජ්ඣං ලොකෙ පහාය විගතාභිජ්ඣෙන චෙතසා විහරති, අභිජ්ඣාය චිත්තං පරිසොධෙති. බ්‍යාපාදප්පදොසං පහාය අබ්‍යාපන්නචිත්තො විහරති සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී, බ්‍යාපාදප්පදොසා චිත්තං පරිසොධෙති. ථිනමිද්ධං පහාය විගතථිනමිද්ධො විහරති ආලොකසඤ්ඤී සතො සම්පජානො, ථිනමිද්ධා චිත්තං පරිසොධෙති. උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහාය අනුද්ධතො විහරති අජ්ඣත්තං වූපසන්තචිත්තො, උද්ධච්චකුක්කුච්චා චිත්තං පරිසොධෙති. විචිකිච්ඡං පහාය තිණ්ණවිචිකිච්ඡො විහරති අකථංකථී කුසලෙසු ධම්මෙසු, විචිකිච්ඡාය චිත්තං පරිසොධෙති.

“When, Nigrodha, an ascetic is restrained by the fourfold restraint, this becomes a component of his asceticism. He develops it and does not revert to the inferior. He resorts to a secluded lodging: a forest, the root of a tree, a mountain, a ravine, a mountain cave, a charnel ground, a jungle thicket, an open space, or a heap of straw. After his meal, having returned from his alms-round, he sits down, folding his legs crosswise, setting his body erect, and establishing mindfulness before him. Having abandoned covetousness for the world, he dwells with a mind devoid of covetousness; he purifies his mind of covetousness. Having abandoned ill will and malevolence, he dwells with a mind devoid of ill will, compassionate for the welfare of all living beings; he purifies his mind of ill will and malevolence. Having abandoned sloth and torpor, he dwells free from sloth and torpor, percipient of light, mindful, and clearly comprehending; he purifies his mind of sloth and torpor. Having abandoned restlessness and remorse, he dwells unagitated, with a mind inwardly peaceful; he purifies his mind of restlessness and remorse. Having abandoned doubt, he dwells having crossed over doubt, free from uncertainty about wholesome states; he purifies his mind of doubt.

71. ‘‘සො [Pg.41] ඉමෙ පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති. තථා දුතියං. තථා තතියං. තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති. තථා දුතියං. තථා තතියං. තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති.

71. “Having abandoned these five hindrances—defilements of the mind and weakeners of wisdom—he dwells pervading one direction with a mind accompanied by loving-kindness. Likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. Thus above, below, and across, everywhere, identifying with all, he dwells pervading the entire world with a mind accompanied by loving-kindness that is vast, exalted, immeasurable, without enmity, and without ill will. With a mind accompanied by compassion… with a mind accompanied by appreciative joy… with a mind accompanied by equanimity, he dwells pervading one direction. Likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. Thus above, below, and across, everywhere, identifying with all, he dwells pervading the entire world with a mind accompanied by equanimity that is vast, exalted, immeasurable, without enmity, and without ill will.

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, නිග්‍රොධ. යදි එවං සන්තෙ තපොජිගුච්ඡා පරිසුද්ධා වා හොති අපරිසුද්ධා වා’’ති? ‘‘අද්ධා ඛො, භන්තෙ, එවං සන්තෙ තපොජිගුච්ඡා පරිසුද්ධා හොති නො අපරිසුද්ධා, අග්ගප්පත්තා ච සාරප්පත්තා චා’’ති. ‘‘න ඛො, නිග්‍රොධ, එත්තාවතා තපොජිගුච්ඡා අග්ගප්පත්තා ච හොති සාරප්පත්තා ච; අපි ච ඛො තචප්පත්තා හොතී’’ති.

“What do you think, Nigrodha? This being so, is the practice of austerity purified or unpurified?” “Surely, venerable sir, this being so, the practice of austerity is purified, not unpurified; it has reached the highest and it has reached the essence.” “Not by this much, Nigrodha, has the practice of austerity reached the highest and reached the essence; rather, it has only reached the bark.”

පරිසුද්ධඵෙග්ගුප්පත්තකථා

The Discourse on Attaining the Purity of the Sapwood

72. ‘‘කිත්තාවතා පන, භන්තෙ, තපොජිගුච්ඡා අග්ගප්පත්තා ච හොති සාරප්පත්තා ච? සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා තපොජිගුච්ඡාය අග්ගඤ්ඤෙව පාපෙතු, සාරඤ්ඤෙව පාපෙතූ’’ති. ‘‘ඉධ, නිග්‍රොධ, තපස්සී චාතුයාමසංවරසංවුතො හොති. කථඤ්ච, නිග්‍රොධ, තපස්සී චාතුයාමසංවරසංවුතො හොති…පෙ… යතො ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සී චාතුයාමසංවරසංවුතො හොති, අදුං චස්ස හොති තපස්සිතාය. සො අභිහරති නො හීනායාවත්තති. සො විවිත්තං සෙනාසනං භජති…පෙ… සො ඉමෙ පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාලීසම්පි [Pg.42] ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – ‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං, තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති.

72. “But, venerable sir, to what extent has revulsion toward ascetic practices reached its peak and its essence? It would be good, venerable sir, if the Blessed One would lead me to the very peak and the very essence of revulsion toward ascetic practices.” “Here, Nigrodha, an ascetic is restrained by the fourfold restraint. And how, Nigrodha, is an ascetic restrained by the fourfold restraint? … When, Nigrodha, an ascetic is restrained by the fourfold restraint, this is a mark of his asceticism. He carries it forward and does not revert to a lower state. He resorts to a secluded lodging… Having abandoned these five hindrances—defilements of the mind that weaken wisdom—he dwells pervading with a mind accompanied by loving-kindness… with a mind accompanied by compassion… with a mind accompanied by sympathetic joy… with a mind accompanied by equanimity—abundant, exalted, immeasurable, without hostility, and without ill will. He recollects his manifold past lives, that is: one birth, two births, three births, four births, five births, ten births, twenty births, thirty births, forty births, fifty births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births, many eons of cosmic contraction, many eons of cosmic expansion, many eons of cosmic contraction and expansion: ‘In that existence, I had such a name, belonged to such a clan, had such an appearance, ate such food, experienced such pleasure and pain, and had such a lifespan. Passing away from there, I was reborn in another existence. There, too, I had such a name, belonged to such a clan, had such an appearance, ate such food, experienced such pleasure and pain, and had such a lifespan. Passing away from there, I have been reborn here.’ Thus, he recollects his manifold past lives with their aspects and details.

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, නිග්‍රොධ, යදි එවං සන්තෙ තපොජිගුච්ඡා පරිසුද්ධා වා හොති අපරිසුද්ධා වා’’ති? ‘‘අද්ධා ඛො, භන්තෙ, එවං සන්තෙ තපොජිගුච්ඡා පරිසුද්ධා හොති, නො අපරිසුද්ධා, අග්ගප්පත්තා ච සාරප්පත්තා චා’’ති. ‘‘න ඛො, නිග්‍රොධ, එත්තාවතා තපොජිගුච්ඡා අග්ගප්පත්තා ච හොති සාරප්පත්තා ච; අපි ච ඛො ඵෙග්ගුප්පත්තා හොතී’’ති.

“What do you think, Nigrodha? When this is the case, is revulsion toward ascetic practices purified or unpurified?” “Certainly, venerable sir, when this is the case, revulsion toward ascetic practices is purified, not unpurified; it has reached the peak and it has reached the essence.” “Not so, Nigrodha. To this extent, revulsion toward ascetic practices has not reached the peak, nor has it reached the essence. Rather, it has only reached the sapwood.”

පරිසුද්ධඅග්ගප්පත්තසාරප්පත්තකථා

Discourse on the Pure Attainment of the Peak and Essence

73. ‘‘කිත්තාවතා පන, භන්තෙ, තපොජිගුච්ඡා අග්ගප්පත්තා ච හොති සාරප්පත්තා ච? සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා තපොජිගුච්ඡාය අග්ගඤ්ඤෙව පාපෙතු, සාරඤ්ඤෙව පාපෙතූ’’ති. ‘‘ඉධ, නිග්‍රොධ, තපස්සී චාතුයාමසංවරසංවුතො හොති. කථඤ්ච, නිග්‍රොධ, තපස්සී චාතුයාමසංවරසංවුතො හොති…පෙ… යතො ඛො, නිග්‍රොධ, තපස්සී චාතුයාමසංවරසංවුතො හොති, අදුං චස්ස හොති තපස්සිතාය. සො අභිහරති නො හීනායාවත්තති. සො විවිත්තං සෙනාසනං භජති…පෙ… සො ඉමෙ පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. සො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ සුගතෙ දුග්ගතෙ, යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති – ‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන [Pg.43] සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා. තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා. තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති. ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ සුගතෙ දුග්ගතෙ, යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති.

73. “But, venerable sir, to what extent has revulsion toward ascetic practices reached its peak and its essence? It would be good, venerable sir, if the Blessed One would lead me to the very peak and the very essence of revulsion toward ascetic practices.” “Here, Nigrodha, an ascetic is restrained by the fourfold restraint. And how, Nigrodha, is an ascetic restrained by the fourfold restraint? … When, Nigrodha, an ascetic is restrained by the fourfold restraint, this is a mark of his asceticism. He carries it forward and does not revert to a lower state. He resorts to a secluded lodging… Having abandoned these five hindrances—defilements of the mind that weaken wisdom—he dwells pervading with a mind accompanied by loving-kindness… with a mind accompanied by equanimity—abundant, exalted, immeasurable, without hostility, and without ill will. He recollects his manifold past lives… thus he recollects his manifold past lives with their aspects and details. With the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in good destinations and in bad destinations. He understands beings as they fare according to their kamma: ‘Indeed, these honorable beings were endowed with misconduct of body, speech, and mind; they were revilers of the noble ones, held wrong view, and undertook actions based on wrong view. With the breakup of the body, after death, they have been reborn in a state of deprivation, a bad destination, a place of downfall, in hell. Or indeed, these honorable beings were endowed with good conduct of body, speech, and mind; they were not revilers of the noble ones, held right view, and undertook actions based on right view. With the breakup of the body, after death, they have been reborn in a good destination, in the heavenly world.’ Thus, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in good destinations and in bad destinations. He understands beings as they fare according to their kamma.”

‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, නිග්‍රොධ, යදි එවං සන්තෙ තපොජිගුච්ඡා පරිසුද්ධා වා හොති අපරිසුද්ධා වා’’ති? ‘‘අද්ධා ඛො, භන්තෙ, එවං සන්තෙ තපොජිගුච්ඡා පරිසුද්ධා හොති නො අපරිසුද්ධා, අග්ගප්පත්තා ච සාරප්පත්තා චා’’ති.

“What do you think, Nigrodha? When this is the case, is revulsion toward ascetic practices purified or unpurified?” “Certainly, venerable sir, when this is the case, revulsion toward ascetic practices is purified, not unpurified; it has reached the peak and it has reached the essence.”

74. ‘‘එත්තාවතා ඛො, නිග්‍රොධ, තපොජිගුච්ඡා අග්ගප්පත්තා ච හොති සාරප්පත්තා ච. ඉති ඛො, නිග්‍රොධ, යං මං ත්වං අවචාසි – ‘කො නාම සො, භන්තෙ, භගවතො ධම්මො, යෙන භගවා සාවකෙ විනෙති, යෙන භගවතා සාවකා විනීතා අස්සාසප්පත්තා පටිජානන්ති අජ්ඣාසයං ආදිබ්‍රහ්මචරිය’න්ති. ඉති ඛො තං, නිග්‍රොධ, ඨානං උත්තරිතරඤ්ච පණීතතරඤ්ච, යෙනාහං සාවකෙ විනෙමි, යෙන මයා සාවකා විනීතා අස්සාසප්පත්තා පටිජානන්ති අජ්ඣාසයං ආදිබ්‍රහ්මචරිය’’න්ති.

74. “To this extent, Nigrodha, revulsion toward ascetic practices has reached its peak and its essence. Now, Nigrodha, as to what you asked me: ‘Venerable sir, what is that Dhamma of the Blessed One by which the Blessed One trains his disciples, and by which his disciples, having been trained by the Blessed One, attain confidence and profess the goal of the foremost holy life?’ That very state by which I train my disciples, and by which my disciples, having been trained by me, attain confidence and profess the goal of the foremost holy life, is indeed higher and more sublime.”

එවං වුත්තෙ, තෙ පරිබ්බාජකා උන්නාදිනො උච්චාසද්දමහාසද්දා අහෙසුං – ‘‘එත්ථ මයං අනස්සාම සාචරියකා, න මයං ඉතො භිය්‍යො උත්තරිතරං පජානාමා’’ති.

When this was said, those wanderers became uproarious, making high and great sounds, saying: 'Here we are lost, together with our teacher; we do not know anything more excellent beyond this.'

නිග්‍රොධස්ස පජ්ඣායනං

Nigrodha's Brooding

75. යදා අඤ්ඤාසි සන්ධානො ගහපති – ‘‘අඤ්ඤදත්ථු ඛො දානිමෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා භගවතො භාසිතං සුස්සූසන්ති, සොතං ඔදහන්ති, අඤ්ඤාචිත්තං උපට්ඨාපෙන්තී’’ති. අථ නිග්‍රොධං පරිබ්බාජකං එතදවොච [Pg.44] – ‘‘ඉති ඛො, භන්තෙ නිග්‍රොධ, යං මං ත්වං අවචාසි – ‘යග්ඝෙ, ගහපති, ජානෙය්‍යාසි, කෙන සමණො ගොතමො සද්ධිං සල්ලපති, කෙන සාකච්ඡං සමාපජ්ජති, කෙන පඤ්ඤාවෙය්‍යත්තියං සමාපජ්ජති, සුඤ්ඤාගාරහතා සමණස්ස ගොතමස්ස පඤ්ඤා, අපරිසාවචරො සමණො ගොතමො නාලං සල්ලාපාය, සො අන්තමන්තානෙව සෙවති; සෙය්‍යථාපි නාම ගොකාණා පරියන්තචාරිනී අන්තමන්තානෙව සෙවති. එවමෙව සුඤ්ඤාගාරහතා සමණස්ස ගොතමස්ස පඤ්ඤා, අපරිසාවචරො සමණො ගොතමො නාලං සල්ලාපාය; සො අන්තමන්තානෙව සෙවති; ඉඞ්ඝ, ගහපති, සමණො ගොතමො ඉමං පරිසං ආගච්ඡෙය්‍ය, එකපඤ්හෙනෙව නං සංසාදෙය්‍යාම, තුච්ඡකුම්භීව නං මඤ්ඤෙ ඔරොධෙය්‍යාමා’ති. අයං ඛො සො, භන්තෙ, භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ඉධානුප්පත්තො, අපරිසාවචරං පන නං කරොථ, ගොකාණං පරියන්තචාරිනිං කරොථ, එකපඤ්හෙනෙව නං සංසාදෙථ, තුච්ඡකුම්භීව නං ඔරොධෙථා’’ති. එවං වුත්තෙ, නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො තුණ්හීභූතො මඞ්කුභූතො පත්තක්ඛන්ධො අධොමුඛො පජ්ඣායන්තො අප්පටිභානො නිසීදි.

75. When the householder Sandhāna realized—'Indeed, these wanderers of other sects are now eager to listen to the Blessed One’s teaching, they give ear, and set their minds on understanding'—he then addressed the wanderer Nigrodha: 'Now, Venerable Nigrodha, concerning what you said to me—‘Pray, householder, you should know with whom the ascetic Gotama converses, with whom he engages in discussion, with whom he attains expertise in wisdom. The ascetic Gotama’s wisdom is lost in empty places; he does not frequent assemblies and is unable to converse. He frequents only the fringes, just as a one-eyed cow that wanders along the edges frequents only the fringes. In the same way, the ascetic Gotama’s wisdom is lost in empty places; he does not frequent assemblies and is unable to converse. He frequents only the fringes. Come now, householder, if the ascetic Gotama were to come to this assembly, with just one question we would discomfit him. I think we could corner him like an empty pot.’ Well, Venerable Sir, this Blessed One, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One, has now arrived here. Make him one who does not frequent assemblies, make him like a one-eyed cow wandering the edges. With just one question, discomfit him; corner him like an empty pot!' When this was said, the wanderer Nigrodha sat silent, crestfallen, with drooping shoulders, downcast, brooding, and at a loss for a reply.

76. අථ ඛො භගවා නිග්‍රොධං පරිබ්බාජකං තුණ්හීභූතං මඞ්කුභූතං පත්තක්ඛන්ධං අධොමුඛං පජ්ඣායන්තං අප්පටිභානං විදිත්වා නිග්‍රොධං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘සච්චං කිර, නිග්‍රොධ, භාසිතා තෙ එසා වාචා’’ති? ‘‘සච්චං, භන්තෙ, භාසිතා මෙ එසා වාචා, යථාබාලෙන යථාමූළ්හෙන යථාඅකුසලෙනා’’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, නිග්‍රොධ. කින්ති තෙ සුතං පරිබ්බාජකානං වුඩ්ඪානං මහල්ලකානං ආචරියපාචරියානං භාසමානානං – ‘යෙ තෙ අහෙසුං අතීතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, එවං සු තෙ භගවන්තො සංගම්ම සමාගම්ම උන්නාදිනො උච්චාසද්දමහාසද්දා අනෙකවිහිතං තිරච්ඡානකථං අනුයුත්තා විහරන්ති. සෙය්‍යථිදං – රාජකථං චොරකථං…පෙ… ඉතිභවාභවකථං ඉති වා. සෙය්‍යථාපි ත්වං එතරහි සාචරියකො. උදාහු, එවං සු තෙ භගවන්තො අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවන්ති අප්පසද්දානි අප්පනිග්ඝොසානි විජනවාතානි මනුස්සරාහස්සෙය්‍යකානි පටිසල්ලානසාරුප්පානි, සෙය්‍යථාපාහං එතරහී’ති.

76. Then the Blessed One, knowing that the wanderer Nigrodha was silent, crestfallen, with drooping shoulders, downcast, brooding, and at a loss for a reply, said to him: 'Is it true, Nigrodha, that these words were spoken by you?' 'It is true, Venerable Sir, that these words were spoken by me—as befits a fool, as befits one who is deluded, as befits one who is unskillful.' 'What do you think, Nigrodha? What have you heard from the wanderers who are old, senior, the teachers of teachers, as they were speaking: ‘Those who in the past were Arahants, Perfectly Self-Enlightened Ones, did those Blessed Ones gather and assemble together, being uproarious, with high and great sounds, and dwell devoted to various kinds of worldly talk—such as talk about kings, talk about robbers… and so on… talk about being and non-being—just as you now do with your teacher? Or did those Blessed Ones resort to remote forest and woodland lodgings, with little sound, little noise, free from the bustle of people, secluded from human contact, suitable for solitary retreat—just as I do now?'

‘‘සුතං මෙතං, භන්තෙ. පරිබ්බාජකානං වුඩ්ඪානං මහල්ලකානං ආචරියපාචරියානං භාසමානානං – ‘යෙ තෙ අහෙසුං අතීතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා[Pg.45], න එවං සු තෙ භගවන්තො සංගම්ම සමාගම්ම උන්නාදිනො උච්චාසද්දමහාසද්දා අනෙකවිහිතං තිරච්ඡානකථං අනුයුත්තා විහරන්ති. සෙය්‍යථිදං – රාජකථං චොරකථං…පෙ… ඉතිභවාභවකථං ඉති වා, සෙය්‍යථාපාහං එතරහි සාචරියකො. එවං සු තෙ භගවන්තො අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවන්ති අප්පසද්දානි අප්පනිග්ඝොසානි විජනවාතානි මනුස්සරාහස්සෙය්‍යකානි පටිසල්ලානසාරුප්පානි, සෙය්‍යථාපි භගවා එතරහී’’’ති.

'I have heard this, Venerable Sir, from the wanderers who are old, senior, the teachers of teachers, as they were speaking: ‘Those who in the past were Arahants, Perfectly Self-Enlightened Ones, those Blessed Ones did not gather and assemble together, being uproarious, with high and great sounds, and dwell devoted to various kinds of worldly talk—such as talk about kings, talk about robbers… and so on… talk about being and non-being—just as I now do with my teacher. Rather, those Blessed Ones resorted to remote forest and woodland lodgings, with little sound, little noise, free from the bustle of people, secluded from human contact, suitable for solitary retreat—just as the Blessed One does now.’'

‘‘තස්ස තෙ, නිග්‍රොධ, විඤ්ඤුස්ස සතො මහල්ලකස්ස න එතදහොසි – ‘බුද්ධො සො භගවා බොධාය ධම්මං දෙසෙති, දන්තො සො භගවා දමථාය ධම්මං දෙසෙති, සන්තො සො භගවා සමථාය ධම්මං දෙසෙති, තිණ්ණො සො භගවා තරණාය ධම්මං දෙසෙති, පරිනිබ්බුතො සො භගවා පරිනිබ්බානාය ධම්මං දෙසෙතී’’’ති?

'For you, Nigrodha, being a discerning and senior man, did this not occur to you: ‘That Blessed One is awakened and teaches the Dhamma for awakening; that Blessed One is tamed and teaches the Dhamma for taming; that Blessed One is peaceful and teaches the Dhamma for peace; that Blessed One has crossed over and teaches the Dhamma for crossing over; that Blessed One is fully extinguished and teaches the Dhamma for full extinguishment’?'

බ්‍රහ්මචරියපරියොසානසච්ඡිකිරියා

Realization of the Consummation of the Holy Life

77. එවං වුත්තෙ, නිග්‍රොධො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අච්චයො මං, භන්තෙ, අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, ය්වාහං එවං භගවන්තං අවචාසිං. තස්ස මෙ, භන්තෙ, භගවා අච්චයං අච්චයතො පටිග්ගණ්හාතු ආයතිං සංවරායා’’ති. ‘‘තග්ඝ ත්වං, නිග්‍රොධ, අච්චයො අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, යො මං ත්වං එවං අවචාසි. යතො ච ඛො ත්වං, නිග්‍රොධ, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොසි, තං තෙ මයං පටිග්ගණ්හාම. වුද්ධි හෙසා, නිග්‍රොධ, අරියස්ස විනයෙ, යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති ආයතිං සංවරං ආපජ්ජති. අහං ඛො පන, නිග්‍රොධ, එවං වදාමි –

77. When this was said, the wanderer Nigrodha said to the Blessed One: 'Venerable Sir, a transgression has overcome me—foolishly, deludedly, unskillfully—in that I spoke thus of the Blessed One. May the Blessed One, Venerable Sir, accept my transgression as a transgression, for the sake of future restraint.' 'Indeed, Nigrodha, a transgression has overcome you—foolishly, deludedly, unskillfully—in that you spoke thus of me. But since you see your transgression as a transgression and make amends according to the Dhamma, we accept it of you. For it is growth, Nigrodha, in the discipline of the Noble One, when one sees a transgression as a transgression, makes amends according to the Dhamma, and undertakes restraint for the future. But I, Nigrodha, say this—

‘එතු විඤ්ඤූ පුරිසො අසඨො අමායාවී උජුජාතිකො, අහමනුසාසාමි අහං ධම්මං දෙසෙමි. යථානුසිට්ඨං තථා පටිපජ්ජමානො, යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සති සත්තවස්සානි. තිට්ඨන්තු, නිග්‍රොධ, සත්ත වස්සානි. එතු විඤ්ඤූ පුරිසො අසඨො අමායාවී උජුජාතිකො, අහමනුසාසාමි අහං ධම්මං දෙසෙමි. යථානුසිට්ඨං තථා පටිපජ්ජමානො, යස්සත්ථාය කුලපුත්තා [Pg.46] සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සති ඡ වස්සානි. පඤ්ච වස්සානි… චත්තාරි වස්සානි… තීණි වස්සානි… ද්වෙ වස්සානි… එකං වස්සං. තිට්ඨතු, නිග්‍රොධ, එකං වස්සං. එතු විඤ්ඤූ පුරිසො අසඨො අමායාවී උජුජාතිකො අහමනුසාසාමි අහං ධම්මං දෙසෙමි. යථානුසිට්ඨං තථා පටිපජ්ජමානො, යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සති සත්ත මාසානි. තිට්ඨන්තු, නිග්‍රොධ, සත්ත මාසානි… ඡ මාසානි… පඤ්ච මාසානි … චත්තාරි මාසානි… තීණි මාසානි… ද්වෙ මාසානි… එකං මාසං… අඩ්ඪමාසං. තිට්ඨතු, නිග්‍රොධ, අඩ්ඪමාසො. එතු විඤ්ඤූ පුරිසො අසඨො අමායාවී උජුජාතිකො, අහමනුසාසාමි අහං ධම්මං දෙසෙමි. යථානුසිට්ඨං තථා පටිපජ්ජමානො, යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සති සත්තාහං’.

‘Let a wise man come, one who is not deceitful, not fraudulent, and of a straightforward nature; I will instruct him, I will teach him the Dhamma. Practicing as instructed, he will, in this very life, realize for himself with higher knowledge the unsurpassed consummation of the holy life for which clansmen rightly go forth from the household life into homelessness, and having attained it, will dwell therein for seven years. Let alone seven years, Nigrodha. Let a wise man come, one who is not deceitful, not fraudulent, and of a straightforward nature; I will instruct him, I will teach him the Dhamma. Practicing as instructed, he will, in this very life, realize for himself with higher knowledge the unsurpassed consummation of the holy life for which clansmen rightly go forth from the household life into homelessness, and having attained it, will dwell therein for six years. Five years… four years… three years… two years… one year. Let alone one year, Nigrodha. Let a wise man come, one who is not deceitful, not fraudulent, and of a straightforward nature; I will instruct him, I will teach him the Dhamma. Practicing as instructed, he will, in this very life, realize for himself with higher knowledge the unsurpassed consummation of the holy life for which clansmen rightly go forth from the household life into homelessness, and having attained it, will dwell therein for seven months. Let alone seven months, Nigrodha… six months… five months… four months… three months… two months… one month… half a month. Let alone half a month, Nigrodha. Let a wise man come, one who is not deceitful, not fraudulent, and of a straightforward nature; I will instruct him, I will teach him the Dhamma. Practicing as instructed, he will, in this very life, realize for himself with higher knowledge the unsurpassed consummation of the holy life for which clansmen rightly go forth from the household life into homelessness, and having attained it, will dwell therein for seven days.’

පරිබ්බාජකානං පජ්ඣායනං

The Wanderers’ Brooding

78. ‘‘සියා ඛො පන තෙ, නිග්‍රොධ, එවමස්ස – ‘අන්තෙවාසිකම්‍යතා නො සමණො ගොතමො එවමාහා’ති. න ඛො පනෙතං, නිග්‍රොධ, එවං දට්ඨබ්බං. යො එව වො ආචරියො, සො එව වො ආචරියො හොතු. සියා ඛො පන තෙ, නිග්‍රොධ, එවමස්ස – ‘උද්දෙසා නො චාවෙතුකාමො සමණො ගොතමො එවමාහා’ති. න ඛො පනෙතං, නිග්‍රොධ, එවං දට්ඨබ්බං. යො එව වො උද්දෙසො සො එව වො උද්දෙසො හොතු. සියා ඛො පන තෙ, නිග්‍රොධ, එවමස්ස – ‘ආජීවා නො චාවෙතුකාමො සමණො ගොතමො එවමාහා’ති. න ඛො පනෙතං, නිග්‍රොධ, එවං දට්ඨබ්බං. යො එව වො ආජීවො, සො එව වො ආජීවො හොතු. සියා ඛො පන තෙ, නිග්‍රොධ, එවමස්ස – ‘යෙ නො ධම්මා අකුසලා අකුසලසඞ්ඛාතා සාචරියකානං, තෙසු පතිට්ඨාපෙතුකාමො සමණො ගොතමො එවමාහා’ති. න ඛො පනෙතං, නිග්‍රොධ, එවං දට්ඨබ්බං. අකුසලා චෙව වො තෙ ධම්මා හොන්තු අකුසලසඞ්ඛාතා ච සාචරියකානං. සියා ඛො පන තෙ[Pg.47], නිග්‍රොධ, එවමස්ස – ‘යෙ නො ධම්මා කුසලා කුසලසඞ්ඛාතා සාචරියකානං, තෙහි විවෙචෙතුකාමො සමණො ගොතමො එවමාහා’ති. න ඛො පනෙතං, නිග්‍රොධ, එවං දට්ඨබ්බං. කුසලා චෙව වො තෙ ධම්මා හොන්තු කුසලසඞ්ඛාතා ච සාචරියකානං. ඉති ඛ්වාහං, නිග්‍රොධ, නෙව අන්තෙවාසිකම්‍යතා එවං වදාමි, නපි උද්දෙසා චාවෙතුකාමො එවං වදාමි, නපි ආජීවා චාවෙතුකාමො එවං වදාමි, නපි යෙ වො ධම්මා අකුසලා අකුසලසඞ්ඛාතා සාචරියකානං, තෙසු පතිට්ඨාපෙතුකාමො එවං වදාමි, නපි යෙ වො ධම්මා කුසලා කුසලසඞ්ඛාතා සාචරියකානං, තෙහි විවෙචෙතුකාමො එවං වදාමි. සන්ති ච ඛො, නිග්‍රොධ, අකුසලා ධම්මා අප්පහීනා සංකිලෙසිකා පොනොබ්භවිකා සදරා දුක්ඛවිපාකා ආයතිං ජාතිජරාමරණියා, යෙසාහං පහානාය ධම්මං දෙසෙමි. යථාපටිපන්නානං වො සංකිලෙසිකා ධම්මා පහීයිස්සන්ති, වොදානීයා ධම්මා අභිවඩ්ඪිස්සන්ති, පඤ්ඤාපාරිපූරිං වෙපුල්ලත්තඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සථා’’ති.

78. “Nigrodha, you might think: ‘The ascetic Gotama says this because he wants us as his pupils.’ But you should not see it that way. Let him who is your teacher remain your teacher. Nigrodha, you might think: ‘The ascetic Gotama says this because he wants to divert us from our recitation.’ But you should not see it that way. Let your recitation remain as it is. Nigrodha, you might think: ‘The ascetic Gotama says this because he wants to divert us from our way of life.’ But you should not see it that way. Let your way of life remain as it is. Nigrodha, you might think: ‘The ascetic Gotama says this because he wants to establish us in those things that are considered unwholesome among you and your teachers.’ But you should not see it that way. Let those things remain unwholesome as they are considered among you and your teachers. Nigrodha, you might think: ‘The ascetic Gotama says this because he wants to detach us from those things that are considered wholesome among you and your teachers.’ But you should not see it that way. Let those things remain wholesome as they are considered among you and your teachers. Thus, Nigrodha, I do not speak out of a desire for pupils, nor to divert you from your recitation, nor to divert you from your way of life, nor to establish you in things considered unwholesome among you and your teachers, nor to detach you from things considered wholesome among you and your teachers. But, Nigrodha, there are unwholesome states, not yet abandoned, that are defiling, leading to renewed existence, fraught with distress, resulting in suffering, and leading to future birth, aging, and death. It is for the abandonment of these that I teach the Dhamma. For those of you who practice accordingly, these defiling states will be abandoned, and purifying states will increase. You will, in this very life, realize for yourselves with higher knowledge the fulfillment and abundance of wisdom, and having attained it, you will dwell therein.”

79. එවං වුත්තෙ, තෙ පරිබ්බාජකා තුණ්හීභූතා මඞ්කුභූතා පත්තක්ඛන්ධා අධොමුඛා පජ්ඣායන්තා අප්පටිභානා නිසීදිංසු යථා තං මාරෙන පරියුට්ඨිතචිත්තා. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘සබ්බෙ පිමෙ මොඝපුරිසා ඵුට්ඨා පාපිමතා. යත්‍ර හි නාම එකස්සපි න එවං භවිස්සති – ‘හන්ද මයං අඤ්ඤාණත්ථම්පි සමණෙ ගොතමෙ බ්‍රහ්මචරියං චරාම, කිං කරිස්සති සත්තාහො’’’ති? අථ ඛො භගවා උදුම්බරිකාය පරිබ්බාජකාරාමෙ සීහනාදං නදිත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ පච්චුපට්ඨාසි. සන්ධානො පන ගහපති තාවදෙව රාජගහං පාවිසීති.

79. When this was said, those wanderers sat silent, dismayed, with shoulders drooping, heads down, brooding, and unable to reply, just as those whose minds are oppressed by Māra. Then this thought occurred to the Blessed One: ‘All these foolish men have been afflicted by the Evil One. For it does not occur to even one of them: “Come, let us live the holy life under the ascetic Gotama, even for the sake of final knowledge. What can seven days do?”’ Then the Blessed One, having roared a lion’s roar in the wanderers’ park at Udumbarikā, rose into the air and appeared on the Vulture Peak mountain. The householder Sandhāna, for his part, had just entered Rājagaha.

උදුම්බරිකසුත්තං නිට්ඨිතං දුතියං.

The Second Udumbarika Sutta is concluded.

3. චක්කවත්තිසුත්තං

3. The Cakkavatti Sutta

අත්තදීපසරණතා

Being One's Own Island and Refuge

80. එවං [Pg.48] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා මගධෙසු විහරති මාතුලායං. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භද්දන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච – ‘‘අත්තදීපා, භික්ඛවෙ, විහරථ අත්තසරණා අනඤ්ඤසරණා, ධම්මදීපා ධම්මසරණා අනඤ්ඤසරණා. කථඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්තදීපො විහරති අත්තසරණො අනඤ්ඤසරණො, ධම්මදීපො ධම්මසරණො අනඤ්ඤසරණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. වෙදනාසු වෙදනානුපස්සී…පෙ… චිත්තෙ චිත්තානුපස්සී…පෙ… ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්තදීපො විහරති අත්තසරණො අනඤ්ඤසරණො, ධම්මදීපො ධම්මසරණො අනඤ්ඤසරණො.

80. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling among the Magadhans at Mātulā. There the Blessed One addressed the monks: "Monks!" "Venerable sir," those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this: "Dwell, monks, as islands unto yourselves, as your own refuge, with no other refuge; dwell with the Dhamma as your island, with the Dhamma as your refuge, with no other refuge. And how, monks, does a monk dwell as an island unto himself, as his own refuge, with no other refuge; with the Dhamma as his island, with the Dhamma as his refuge, with no other refuge? Here, monks, a monk dwells contemplating the body in the body, ardent, clearly comprehending, and mindful, having removed covetousness and displeasure in regard to the world. He dwells contemplating feelings in feelings... mind in mind... phenomena in phenomena, ardent, clearly comprehending, and mindful, having removed covetousness and displeasure in regard to the world. It is in this way, monks, that a monk dwells as an island unto himself, as his own refuge, with no other refuge; with the Dhamma as his island, with the Dhamma as his refuge, with no other refuge.

‘‘ගොචරෙ, භික්ඛවෙ, චරථ සකෙ පෙත්තිකෙ විසයෙ. ගොචරෙ, භික්ඛවෙ, චරතං සකෙ පෙත්තිකෙ විසයෙ න ලච්ඡති මාරො ඔතාරං, න ලච්ඡති මාරො ආරම්මණං. කුසලානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමාදානහෙතු එවමිදං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති.

“Dwell, monks, in your own pasture, your own paternal domain. For those dwelling in their own pasture, their own paternal domain, Māra will not find an opportunity, Māra will not find a support. Monks, it is through the undertaking of wholesome qualities that this merit increases.”

දළ්හනෙමිචක්කවත්තිරාජා

King Daḷhanemi, the Wheel-Turning Monarch

81. ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, රාජා දළ්හනෙමි නාම අහොසි චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා චාතුරන්තො විජිතාවී ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො සත්තරතනසමන්නාගතො. තස්සිමානි සත්ත රතනානි අහෙසුං සෙය්‍යථිදං – චක්කරතනංඋ හත්ථිරතනං අස්සරතනං මණිරතනං ඉත්ථිරතනං ගහපතිරතනං පරිණායකරතනමෙව සත්තමං. පරොසහස්සං ඛො පනස්ස පුත්තා අහෙසුං සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. සො ඉමං පථවිං සාගරපරියන්තං අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන ධම්මෙන අභිවිජිය අජ්ඣාවසි.

81. “Once, monks, there was a king named Daḷhanemi, a wheel-turning monarch, righteous, a king of righteousness, ruler of the four quarters, victorious, having attained stability in his country, and endowed with the seven treasures. He possessed these seven treasures, namely: the wheel-treasure, the elephant-treasure, the horse-treasure, the jewel-treasure, the woman-treasure, the householder-treasure, and the adviser-treasure as the seventh. He had over a thousand sons who were brave, heroic in form, and crushers of others’ armies. Having conquered this earth bounded by the ocean without rod, without weapon, by righteousness, he ruled and dwelt therein.”

82. ‘‘අථ [Pg.49] ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා දළ්හනෙමි බහුන්නං වස්සානං බහුන්නං වස්සසතානං බහුන්නං වස්සසහස්සානං අච්චයෙන අඤ්ඤතරං පුරිසං ආමන්තෙසි – ‘යදා ත්වං, අම්භො පුරිස, පස්සෙය්‍යාසි දිබ්බං චක්කරතනං ඔසක්කිතං ඨානා චුතං, අථ මෙ ආරොචෙය්‍යාසී’ති. ‘එවං, දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, සො පුරිසො රඤ්ඤො දළ්හනෙමිස්ස පච්චස්සොසි. අද්දසා ඛො, භික්ඛවෙ, සො පුරිසො බහුන්නං වස්සානං බහුන්නං වස්සසතානං බහුන්නං වස්සසහස්සානං අච්චයෙන දිබ්බං චක්කරතනං ඔසක්කිතං ඨානා චුතං, දිස්වාන යෙන රාජා දළ්හනෙමි තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රාජානං දළ්හනෙමිං එතදවොච – ‘යග්ඝෙ, දෙව, ජානෙය්‍යාසි, දිබ්බං තෙ චක්කරතනං ඔසක්කිතං ඨානා චුත’න්ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා දළ්හනෙමි ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං ආමන්තාපෙත්වා එතදවොච – ‘දිබ්බං කිර මෙ, තාත කුමාර, චක්කරතනං ඔසක්කිතං ඨානා චුතං. සුතං ඛො පන මෙතං – යස්ස රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස දිබ්බං චක්කරතනං ඔසක්කති ඨානා චවති, න දානි තෙන රඤ්ඤා චිරං ජීවිතබ්බං හොතීති. භුත්තා ඛො පන මෙ මානුසකා කාමා, සමයො දානි මෙ දිබ්බෙ කාමෙ පරියෙසිතුං. එහි ත්වං, තාත කුමාර, ඉමං සමුද්දපරියන්තං පථවිං පටිපජ්ජ. අහං පන කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිස්සාමී’ති.

82. “Then, monks, after the passing of many years, many hundreds of years, many thousands of years, King Daḷhanemi addressed a certain man: ‘When you, good man, see that the divine wheel-treasure has receded, has shifted from its position, then you should inform me.’ ‘Very well, Your Majesty,’ that man replied to King Daḷhanemi. Monks, after the passing of many years, many hundreds of years, many thousands of years, that man saw that the divine wheel-treasure had receded, had shifted from its position. Having seen this, he approached King Daḷhanemi and said: ‘May Your Majesty know that your divine wheel-treasure has receded, has shifted from its position.’ Then, monks, King Daḷhanemi, having summoned his eldest son, the prince, said this: ‘Dear prince, it seems my divine wheel-treasure has receded, has shifted from its position. And this, indeed, has been heard by me: “When the divine wheel-treasure of a wheel-turning monarch recedes, when it shifts from its position, that king does not have long to live.” Human sensual pleasures have been enjoyed by me; now is the time for me to seek divine sensual pleasures. Come, dear prince, take up this earth bounded by the ocean. As for me, having shaved off my hair and beard and having put on the ochre robes, I will go forth from the household life into homelessness.’”

83. ‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා දළ්හනෙමි ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං සාධුකං රජ්ජෙ සමනුසාසිත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජි. සත්තාහපබ්බජිතෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, රාජිසිම්හි දිබ්බං චක්කරතනං අන්තරධායි.

83. “Then, monks, King Daḷhanemi, having well instructed his eldest son, the prince, in the kingdom, shaved off his hair and beard, put on the ochre robes, and went forth from the household life into homelessness. Monks, seven days after the royal sage had gone forth, the divine wheel-treasure disappeared.”

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතරො පුරිසො යෙන රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රාජානං ඛත්තියං මුද්ධාභිසිත්තං එතදවොච – ‘යග්ඝෙ, දෙව, ජානෙය්‍යාසි, දිබ්බං චක්කරතනං අන්තරහිත’න්ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො දිබ්බෙ චක්කරතනෙ අන්තරහිතෙ අනත්තමනො අහොසි, අනත්තමනතඤ්ච පටිසංවෙදෙසි. සො යෙන රාජිසි තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රාජිසිං එතදවොච – ‘යග්ඝෙ, දෙව, ජානෙය්‍යාසි, දිබ්බං චක්කරතනං අන්තරහිත’න්ති. එවං වුත්තෙ, භික්ඛවෙ, රාජිසි රාජානං ඛත්තියං මුද්ධාභිසිත්තං එතදවොච – ‘මා ඛො ත්වං, තාත, දිබ්බෙ [Pg.50] චක්කරතනෙ අන්තරහිතෙ අනත්තමනො අහොසි, මා අනත්තමනතඤ්ච පටිසංවෙදෙසි, න හි තෙ, තාත, දිබ්බං චක්කරතනං පෙත්තිකං දායජ්ජං. ඉඞ්ඝ ත්වං, තාත, අරියෙ චක්කවත්තිවත්තෙ වත්තාහි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යං තෙ අරියෙ චක්කවත්තිවත්තෙ වත්තමානස්ස තදහුපොසථෙ පන්නරසෙ සීසංන්හාතස්ස උපොසථිකස්ස උපරිපාසාදවරගතස්ස දිබ්බං චක්කරතනං පාතුභවිස්සති සහස්සාරං සනෙමිකං සනාභිකං සබ්බාකාරපරිපූර’න්ති.

“Then, monks, a certain man approached the anointed Khattiya king and said: ‘May Your Majesty know that the divine wheel-treasure has disappeared.’ Then, monks, the anointed Khattiya king, upon the disappearance of the divine wheel-treasure, was displeased and expressed his displeasure. He approached the royal sage and said: ‘May Your Majesty know that the divine wheel-treasure has disappeared.’ When this was said, monks, the royal sage said to the anointed Khattiya king: ‘Do not be displeased, dear son, at the disappearance of the divine wheel-treasure, nor express your displeasure. For the divine wheel-treasure, dear son, is not your paternal inheritance. Come now, dear son, conduct yourself in the noble duty of a wheel-turning monarch. This condition exists, that for you, while conducting yourself in the noble duty of a wheel-turning monarch, on the fifteenth Uposatha day, having bathed your head and observing the Uposatha, having gone to the upper terrace of the excellent palace, the divine wheel-treasure will manifest, with a thousand spokes, with its rim, with its hub, complete in all its aspects.’”

චක්කවත්තිඅරියවත්තං

The Noble Duty of a Wheel-Turning Monarch

84. ‘‘‘කතමං පන තං, දෙව, අරියං චක්කවත්තිවත්ත’න්ති? ‘තෙන හි ත්වං, තාත, ධම්මංයෙව නිස්සාය ධම්මං සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං මානෙන්තො ධම්මං පූජෙන්තො ධම්මං අපචායමානො ධම්මද්ධජො ධම්මකෙතු ධම්මාධිපතෙය්‍යො ධම්මිකං රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහස්සු අන්තොජනස්මිං බලකායස්මිං ඛත්තියෙසු අනුයන්තෙසු බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු නෙගමජානපදෙසු සමණබ්‍රාහ්මණෙසු මිගපක්ඛීසු. මා ච තෙ, තාත, විජිතෙ අධම්මකාරො පවත්තිත්ථ. යෙ ච තෙ, තාත, විජිතෙ අධනා අස්සු, තෙසඤ්ච ධනමනුප්පදෙය්‍යාසි. යෙ ච තෙ, තාත, විජිතෙ සමණබ්‍රාහ්මණා මදප්පමාදා පටිවිරතා ඛන්තිසොරච්චෙ නිවිට්ඨා එකමත්තානං දමෙන්ති, එකමත්තානං සමෙන්ති, එකමත්තානං පරිනිබ්බාපෙන්ති, තෙ කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡෙය්‍යාසි පරිග්ගණ්හෙය්‍යාසි – ‘‘කිං, භන්තෙ, කුසලං, කිං අකුසලං, කිං සාවජ්ජං, කිං අනවජ්ජං, කිං සෙවිතබ්බං, කිං න සෙවිතබ්බං, කිං මෙ කරීයමානං දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය අස්ස, කිං වා පන මෙ කරීයමානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය අස්සා’’ති? තෙසං සුත්වා යං අකුසලං තං අභිනිවජ්ජෙය්‍යාසි, යං කුසලං තං සමාදාය වත්තෙය්‍යාසි. ඉදං ඛො, තාත, තං අරියං චක්කවත්තිවත්ත’න්ති.

84. “But what, Your Majesty, is that noble duty of a wheel-turning monarch?” “Then, dear son, relying only on the Dhamma, honoring the Dhamma, respecting the Dhamma, revering the Dhamma, venerating the Dhamma, paying homage to the Dhamma, with the Dhamma as your banner, the Dhamma as your standard, the Dhamma as your supreme authority, you should establish righteous protection, shelter, and guard for your household, your troops, your attendant nobles, for brahmins and householders, for town and country folk, for ascetics and brahmins, and for beasts and birds. And, dear son, let no unrighteous action prevail in your realm. And to those in your realm who are without wealth, you should give wealth. And those in your realm who are ascetics and brahmins, abstaining from intoxication and heedlessness, established in patience and gentleness, who tame themselves, calm themselves, and bring themselves to the quenching of defilements—approach them from time to time to question and investigate: ‘What, venerable sirs, is wholesome, and what is unwholesome? What is blameworthy, and what is blameless? What should be practiced, and what should not be practiced? What, when done by me, would lead to my harm and suffering for a long time? Or what, when done by me, would lead to my welfare and happiness for a long time?’ Having heard them, you should avoid what is unwholesome, and having undertaken what is wholesome, you should practice it. This, dear son, is that noble duty of a wheel-turning monarch.”

චක්කරතනපාතුභාවො

The Appearance of the Wheel-Gem

85. ‘‘‘එවං, දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො රාජිසිස්ස පටිස්සුත්වා අරියෙ චක්කවත්තිවත්තෙ වත්ති. තස්ස අරියෙ චක්කවත්තිවත්තෙ වත්තමානස්ස තදහුපොසථෙ පන්නරසෙ සීසංන්හාතස්ස උපොසථිකස්ස [Pg.51] උපරිපාසාදවරගතස්ස දිබ්බං චක්කරතනං පාතුරහොසි සහස්සාරං සනෙමිකං සනාභිකං සබ්බාකාරපරිපූරං. දිස්වාන රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාභිසිත්තස්ස එතදහොසි – ‘සුතං ඛො පන මෙතං – යස්ස රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාභිසිත්තස්ස තදහුපොසථෙ පන්නරසෙ සීසංන්හාතස්ස උපොසථිකස්ස උපරිපාසාදවරගතස්ස දිබ්බං චක්කරතනං පාතුභවති සහස්සාරං සනෙමිකං සනාභිකං සබ්බාකාරපරිපූරං, සො හොති රාජා චක්කවත්තී’ති. අස්සං නු ඛො අහං රාජා චක්කවත්තීති.

85. “Yes, Your Majesty.” So, monks, the anointed Khattiya king, having assented to the royal sage, practiced the noble duty of a wheel-turning monarch. For him, while practicing the noble duty of a wheel-turning monarch, on that Uposatha day, the fifteenth, having bathed his head and observed the Uposatha, while on the best upper palace, a divine wheel-gem appeared—with a thousand spokes, with its rim, with its hub, complete in all aspects. Having seen it, it occurred to the anointed Khattiya king: ‘I have indeed heard this: “To whichever anointed Khattiya king, on the Uposatha day, the fifteenth, having bathed his head and observed the Uposatha, while on the best upper palace, a divine wheel-gem appears—with a thousand spokes, with its rim, with its hub, complete in all aspects—he becomes a wheel-turning monarch.” Could I be a wheel-turning monarch?’

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො උට්ඨායාසනා එකංසං උතරාසඞ්ගං කරිත්වා වාමෙන හත්ථෙන භිඞ්කාරං ගහෙත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන චක්කරතනං අබ්භුක්කිරි – ‘පවත්තතු භවං චක්කරතනං, අභිවිජිනාතු භවං චක්කරතන’න්ති.

Then, monks, the anointed Khattiya king, having risen from his seat, having arranged his upper robe over one shoulder, having taken a water pitcher in his left hand, sprinkled the wheel-gem with his right hand, saying: ‘May the noble wheel-gem roll forth! May the noble wheel-gem conquer!’

‘‘අථ ඛො තං, භික්ඛවෙ, චක්කරතනං පුරත්ථිමං දිසං පවත්ති, අන්වදෙව රාජා චක්කවත්තී සද්ධිං චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය. යස්මිං ඛො පන, භික්ඛවෙ, පදෙසෙ චක්කරතනං පතිට්ඨාසි, තත්ථ රාජා චක්කවත්තී වාසං උපගච්ඡි සද්ධිං චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, පුරත්ථිමාය දිසාය පටිරාජානො, තෙ රාජානං චක්කවත්තිං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහංසු – ‘එහි ඛො, මහාරාජ, ස්වාගතං තෙ මහාරාජ, සකං තෙ, මහාරාජ, අනුසාස, මහාරාජා’ති. රාජා චක්කවත්තී එවමාහ – ‘පාණො න හන්තබ්බො, අදින්නං නාදාතබ්බං, කාමෙසුමිච්ඡා න චරිතබ්බා, මුසා න භාසිතබ්බා, මජ්ජං න පාතබ්බං, යථාභුත්තඤ්ච භුඤ්ජථා’ති. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, පුරත්ථිමාය දිසාය පටිරාජානො, තෙ රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස අනුයන්තා අහෙසුං.

Then, monks, that wheel-gem rolled forth towards the eastern direction, and the wheel-turning monarch followed right after it with his fourfold army. In whatever region, monks, the wheel-gem stopped, there the wheel-turning monarch took up residence with his fourfold army. The rival kings in the eastern direction then approached the wheel-turning monarch and said: ‘Come, great king. Welcome, great king. It is yours, great king. Instruct us, great king.’ The wheel-turning monarch said: ‘Living beings are not to be killed. What is not given is not to be taken. Sexual misconduct is not to be committed. False speech is not to be spoken. Intoxicants are not to be consumed. And enjoy your revenue as before.’ And so, monks, the rival kings of the eastern direction became followers of the wheel-turning monarch.

86. ‘‘අථ ඛො තං, භික්ඛවෙ, චක්කරතනං පුරත්ථිමං සමුද්දං අජ්ඣොගාහෙත්වා පච්චුත්තරිත්වා දක්ඛිණං දිසං පවත්ති…පෙ… දක්ඛිණං සමුද්දං අජ්ඣොගාහෙත්වා පච්චුත්තරිත්වා පච්ඡිමං දිසං පවත්ති, අන්වදෙව රාජා චක්කවත්තී සද්ධිං චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය. යස්මිං ඛො පන, භික්ඛවෙ, පදෙසෙ චක්කරතනං පතිට්ඨාසි, තත්ථ රාජා චක්කවත්තී වාසං උපගච්ඡි සද්ධිං චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, පච්ඡිමාය දිසාය පටිරාජානො, තෙ රාජානං චක්කවත්තිං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහංසු – ‘එහි ඛො, මහාරාජ, ස්වාගතං තෙ, මහාරාජ, සකං තෙ, මහාරාජ, අනුසාස, මහාරාජා’ති. රාජා චක්කවත්තී [Pg.52] එවමාහ – ‘පාණො න හන්තබ්බො, අදින්නං නාදාතබ්බං, කාමෙසුමිච්ඡා න චරිතබ්බා, මුසා න භාසිතබ්බා, මජ්ජං න පාතබ්බං, යථාභුත්තඤ්ච භුඤ්ජථා’ති. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, පච්ඡිමාය දිසාය පටිරාජානො, තෙ රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස අනුයන්තා අහෙසුං.

86. Then, monks, that wheel-gem, having plunged into the eastern ocean and re-emerged, rolled forth to the southern direction… it plunged into the southern ocean and re-emerged, rolling forth to the western direction, and the wheel-turning monarch followed right after it with his fourfold army. In whatever region, monks, the wheel-gem stopped, there the wheel-turning monarch took up residence with his fourfold army. The rival kings of the western direction approached the wheel-turning monarch and said: ‘Come, great king. Welcome, great king. It is yours, great king. Instruct us, great king.’ The wheel-turning monarch said: ‘Living beings are not to be killed. What is not given is not to be taken. Sexual misconduct is not to be committed. False speech is not to be spoken. Intoxicants are not to be consumed. And enjoy your revenue as before.’ And so, monks, the rival kings of the western direction became followers of the wheel-turning monarch.

87. ‘‘අථ ඛො තං, භික්ඛවෙ, චක්කරතනං පච්ඡිමං සමුද්දං අජ්ඣොගාහෙත්වා පච්චුත්තරිත්වා උත්තරං දිසං පවත්ති, අන්වදෙව රාජා චක්කවත්තී සද්ධිං චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය. යස්මිං ඛො පන, භික්ඛවෙ, පදෙසෙ චක්කරතනං පතිට්ඨාසි, තත්ථ රාජා චක්කවත්තී වාසං උපගච්ඡි සද්ධිං චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, උත්තරාය දිසාය පටිරාජානො, තෙ රාජානං චක්කවත්තිං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහංසු – ‘එහි ඛො, මහාරාජ, ස්වාගතං තෙ, මහාරාජ, සකං තෙ, මහාරාජ, අනුසාස, මහාරාජා’ති. රාජා චක්කවත්තී එවමාහ – ‘පාණො න හන්තබ්බො, අදින්නං නාදාතබ්බං, කාමෙසුමිච්ඡා න චරිතබ්බා, මුසා න භාසිතබ්බා, මජ්ජං න පාතබ්බං, යථාභුත්තඤ්ච භුඤ්ජථා’ති. යෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, උත්තරාය දිසාය පටිරාජානො, තෙ රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස අනුයන්තා අහෙසුං.

87. Then, monks, that wheel-gem plunged into the western ocean and re-emerged, rolling forth to the northern direction. The Wheel-turning Monarch followed right after, along with his fourfold army. In whatever region, monks, the wheel-gem stood, there the Wheel-turning Monarch took up residence along with his fourfold army. Those other kings of the northern direction approached the Wheel-turning Monarch and said: ‘Come, great king; welcome, great king. It is your own, great king; instruct us, great king.’ The Wheel-turning Monarch said: ‘A living being is not to be killed, what is not given is not to be taken, sexual misconduct is not to be engaged in, what is false is not to be spoken, intoxicants are not to be drunk, and enjoy your revenues as before.’ And so, monks, those other kings of the northern direction became followers of the Wheel-turning Monarch.

‘‘අථ ඛො තං, භික්ඛවෙ, චක්කරතනං සමුද්දපරියන්තං පථවිං අභිවිජිනිත්වා තමෙව රාජධානිං පච්චාගන්ත්වා රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස අන්තෙපුරද්වාරෙ අත්ථකරණපමුඛෙ අක්ඛාහතං මඤ්ඤෙ අට්ඨාසි රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස අන්තෙපුරං උපසොභයමානං.

Then, monks, that wheel-gem, having conquered the earth up to its ocean boundary, returned to that very capital and stood at the entrance to the inner palace of the Wheel-turning Monarch, at the forefront of the hall of justice, as if fixed to the axle, adorning the inner palace of the Wheel-turning Monarch.

දුතියාදිචක්කවත්තිකථා

The Story of the Second and Subsequent Wheel-Turning Monarchs

88. ‘‘දුතියොපි ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා චක්කවත්තී…පෙ… තතියොපි ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා චක්කවත්තී… චතුත්ථොපි ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා චක්කවත්තී… පඤ්චමොපි ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා චක්කවත්තී… ඡට්ඨොපි ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා චක්කවත්තී… සත්තමොපි ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා චක්කවත්තී බහුන්නං වස්සානං බහුන්නං වස්සසතානං බහුන්නං වස්සසහස්සානං අච්චයෙන අඤ්ඤතරං පුරිසං ආමන්තෙසි – ‘යදා ත්වං, අම්භො පුරිස, පස්සෙය්‍යාසි දිබ්බං චක්කරතනං ඔසක්කිතං ඨානා චුතං, අථ මෙ ආරොචෙය්‍යාසී’ති. ‘එවං, දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, සො පුරිසො රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස පච්චස්සොසි. අද්දසා ඛො[Pg.53], භික්ඛවෙ, සො පුරිසො බහුන්නං වස්සානං බහුන්නං වස්සසතානං බහුන්නං වස්සසහස්සානං අච්චයෙන දිබ්බං චක්කරතනං ඔසක්කිතං ඨානා චුතං. දිස්වාන යෙන රාජා චක්කවත්තී තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රාජානං චක්කවත්තිං එතදවොච – ‘යග්ඝෙ, දෙව, ජානෙය්‍යාසි, දිබ්බං තෙ චක්කරතනං ඔසක්කිතං ඨානා චුත’න්ති?

88. Monks, the second wheel-turning monarch… the third wheel-turning monarch… the fourth wheel-turning monarch… the fifth wheel-turning monarch… the sixth wheel-turning monarch… the seventh wheel-turning monarch, after the passing of many years, many hundreds of years, many thousands of years, addressed a certain man: ‘Good man, when you see that the divine wheel-gem has receded, has shifted from its place, then you should inform me.’ ‘Yes, lord,’ that man replied to the wheel-turning monarch. After the passing of many years, many hundreds of years, many thousands of years, that man saw that the divine wheel-gem had receded, had shifted from its place. Having seen this, he approached the wheel-turning monarch and said to him: ‘Pray, lord, know that your divine wheel-gem has receded, has shifted from its place.’

89. ‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා චක්කවත්තී ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං ආමන්තාපෙත්වා එතදවොච – ‘දිබ්බං කිර මෙ, තාත කුමාර, චක්කරතනං ඔසක්කිතං, ඨානා චුතං, සුතං ඛො පන මෙතං – යස්ස රඤ්ඤො චක්කවත්තිස්ස දිබ්බං චක්කරතනං ඔසක්කති, ඨානා චවති, න දානි තෙන රඤ්ඤා චිරං ජීවිතබ්බං හොතීති. භුත්තා ඛො පන මෙ මානුසකා කාමා, සමයො දානි මෙ දිබ්බෙ කාමෙ පරියෙසිතුං, එහි ත්වං, තාත කුමාර, ඉමං සමුද්දපරියන්තං පථවිං පටිපජ්ජ. අහං පන කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිස්සාමී’ති.

89. Then, monks, the wheel-turning monarch had his eldest son, the prince, summoned and said this: ‘My dear prince, it is said my divine wheel-gem has receded, has shifted from its place. And I have heard it said: “For whichever wheel-turning monarch the divine wheel-gem recedes and shifts from its place, that king does not have long to live.” I have enjoyed human sensual pleasures; now is the time for me to seek divine sensual pleasures. Come, my dear prince, you must govern this earth bounded by the ocean. As for me, having shaved off my hair and beard and put on the ochre-dyed robes, I shall go forth from the household life into homelessness.’

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා චක්කවත්තී ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං සාධුකං රජ්ජෙ සමනුසාසිත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජි. සත්තාහපබ්බජිතෙ ඛො පන, භික්ඛවෙ, රාජිසිම්හි දිබ්බං චක්කරතනං අන්තරධායි.

Then, monks, the wheel-turning monarch, having properly instructed his eldest son, the prince, in kingship, shaved off his hair and beard, put on the ochre-dyed robes, and went forth from the household life into homelessness. And, monks, seven days after the royal sage had gone forth, the divine wheel-gem vanished.

90. ‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතරො පුරිසො යෙන රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රාජානං ඛත්තියං මුද්ධාභිසිත්තං එතදවොච – ‘යග්ඝෙ, දෙව, ජානෙය්‍යාසි, දිබ්බං චක්කරතනං අන්තරහිත’න්ති? අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො දිබ්බෙ චක්කරතනෙ අන්තරහිතෙ අනත්තමනො අහොසි. අනත්තමනතඤ්ච පටිසංවෙදෙසි; නො ච ඛො රාජිසිං උපසඞ්කමිත්වා අරියං චක්කවත්තිවත්තං පුච්ඡි. සො සමතෙනෙව සුදං ජනපදං පසාසති. තස්ස සමතෙන ජනපදං පසාසතො පුබ්බෙනාපරං ජනපදා න පබ්බන්ති, යථා තං පුබ්බකානං රාජූනං අරියෙ චක්කවත්තිවත්තෙ වත්තමානානං.

90. Then, monks, a certain man approached the anointed khattiya king and said, ‘Pray, lord, know that the divine wheel-gem has disappeared.’ Then, monks, when the divine wheel-gem had disappeared, the anointed khattiya king became displeased and experienced displeasure; but he did not approach the royal sage to ask about the noble duty of a wheel-turning monarch. He governed the country by his own ideas. As he governed the country by his own ideas, the districts did not prosper as they had for the previous kings who acted in accordance with the noble duty of a wheel-turning monarch.

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අමච්චා පාරිසජ්ජා ගණකමහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා මන්තස්සාජීවිනො සන්නිපතිත්වා රාජානං ඛත්තියං මුද්ධාභිසිත්තං එතදවොචුං – ‘න ඛො තෙ, දෙව, සමතෙන (සුදං) ජනපදං පසාසතො පුබ්බෙනාපරං [Pg.54] ජනපදා පබ්බන්ති, යථා තං පුබ්බකානං රාජූනං අරියෙ චක්කවත්තිවත්තෙ වත්තමානානං. සංවිජ්ජන්ති ඛො තෙ, දෙව, විජිතෙ අමච්චා පාරිසජ්ජා ගණකමහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා මන්තස්සාජීවිනො මයඤ්චෙව අඤ්ඤෙ ච යෙ මයං අරියං චක්කවත්තිවත්තං ධාරෙම. ඉඞ්ඝ ත්වං, දෙව, අම්හෙ අරියං චක්කවත්තිවත්තං පුච්ඡ. තස්ස තෙ මයං අරියං චක්කවත්තිවත්තං පුට්ඨා බ්‍යාකරිස්සාමා’ති.

Then, monks, the ministers, councilors, chief accountants, army commanders, doorkeepers, and those who live by counsel, gathered and said to the anointed khattiya king: ‘Lord, as you govern the country by your own ideas, the districts do not prosper as they had for the previous kings who acted in accordance with the noble duty of a wheel-turning monarch. In your kingdom, lord, there exist ministers, councilors, chief accountants, army commanders, doorkeepers, and those who live by counsel—both we and others—who uphold the noble duty of a wheel-turning monarch. Come now, lord, ask us about the noble duty of a wheel-turning monarch. When asked by you, we will explain the noble duty of a wheel-turning monarch.’

ආයුවණ්ණාදිපරියානිකථා

The Story of the Decline of Lifespan, Beauty, and So On

91. ‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො අමච්චෙ පාරිසජ්ජෙ ගණකමහාමත්තෙ අනීකට්ඨෙ දොවාරිකෙ මන්තස්සාජීවිනො සන්නිපාතෙත්වා අරියං චක්කවත්තිවත්තං පුච්ඡි. තස්ස තෙ අරියං චක්කවත්තිවත්තං පුට්ඨා බ්‍යාකරිංසු. තෙසං සුත්වා ධම්මිකඤ්හි ඛො රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිදහි, නො ච ඛො අධනානං ධනමනුප්පදාසි. අධනානං ධනෙ අනනුප්පදියමානෙ දාලිද්දියං වෙපුල්ලමගමාසි. දාලිද්දියෙ වෙපුල්ලං ගතෙ අඤ්ඤතරො පුරිසො පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියි. තමෙනං අග්ගහෙසුං. ගහෙත්වා රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාභිසිත්තස්ස දස්සෙසුං – ‘අයං, දෙව, පුරිසො පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියී’ති. එවං වුත්තෙ, භික්ඛවෙ, රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො තං පුරිසං එතදවොච – ‘සච්චං කිර ත්වං, අම්භො පුරිස, පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියී’ති ? ‘සච්චං, දෙවා’ති. ‘කිං කාරණා’ති? ‘න හි, දෙව, ජීවාමී’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො තස්ස පුරිසස්ස ධනමනුප්පදාසි – ‘ඉමිනා ත්වං, අම්භො පුරිස, ධනෙන අත්තනා ච ජීවාහි, මාතාපිතරො ච පොසෙහි, පුත්තදාරඤ්ච පොසෙහි, කම්මන්තෙ ච පයොජෙහි, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු උද්ධග්ගිකං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙහි සොවග්ගිකං සුඛවිපාකං සග්ගසංවත්තනික’න්ති. ‘එවං, දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, සො පුරිසො රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාභිසිත්තස්ස පච්චස්සොසි.

91. Then, monks, the anointed Khattiya king assembled his ministers, courtiers, chief ministers skilled in accounting, military experts, gatekeepers, and advisors, and inquired about the noble duty of a Wheel-Turning Monarch. When asked, they explained the noble duty of a Wheel-Turning Monarch to him. Having heard their words, he established righteous protection, guarding, and security, but he did not provide wealth to the destitute. When wealth was not provided to the destitute, poverty became widespread. With poverty widespread, a certain man took what was not given, which is designated as theft. They arrested that man. Having arrested him, they presented him to the anointed Khattiya king, saying: ‘Your Majesty, this man took what was not given, which is designated as theft.’ When this was said, monks, the anointed Khattiya king said this to that man: ‘Is it true, good man, that you took what was not given, which is designated as theft?’ ‘It is true, Your Majesty.’ ‘For what reason?’ ‘Because, Your Majesty, I cannot make a living.’ Then, monks, the anointed Khattiya king provided wealth to that man, saying: ‘With this wealth, good man, make a living for yourself, support your mother and father, support your wife and children, engage in work, and establish for ascetics and brahmins a donation that leads to higher realms, results in a good destination, has a pleasant outcome, and is conducive to heaven.’ ‘So be it, Your Majesty,’ that man, monks, replied to the anointed Khattiya king.

‘‘අඤ්ඤතරොපි ඛො, භික්ඛවෙ, පුරිසො පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියි. තමෙනං අග්ගහෙසුං. ගහෙත්වා රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාභිසිත්තස්ස දස්සෙසුං – ‘අයං, දෙව, පුරිසො පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියී’ති. එවං වුත්තෙ, භික්ඛවෙ, රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො තං පුරිසං එතදවොච – ‘සච්චං [Pg.55] කිර ත්වං, අම්භො පුරිස, පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියී’ති? ‘සච්චං, දෙවා’ති. ‘කිං කාරණා’ති? ‘න හි, දෙව, ජීවාමී’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො තස්ස පුරිසස්ස ධනමනුප්පදාසි – ‘ඉමිනා ත්වං, අම්භො පුරිස, ධනෙන අත්තනා ච ජීවාහි, මාතාපිතරො ච පොසෙහි, පුත්තදාරඤ්ච පොසෙහි, කම්මන්තෙ ච පයොජෙහි, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු උද්ධග්ගිකං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙහි සොවග්ගිකං සුඛවිපාකං සග්ගසංවත්තනික’න්ති. ‘එවං, දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, සො පුරිසො රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාභිසිත්තස්ස පච්චස්සොසි.

Then, monks, another man also took what was not given, which is designated as theft. They arrested that man. Having arrested him, they presented him to the anointed Khattiya king, saying: ‘Your Majesty, this man took what was not given, which is designated as theft.’ When this was said, monks, the anointed Khattiya king said this to that man: ‘Is it true, good man, that you took what was not given, which is designated as theft?’ ‘It is true, Your Majesty.’ ‘For what reason?’ ‘Because, Your Majesty, I cannot make a living.’ Then, monks, the anointed Khattiya king provided wealth to that man, saying: ‘With this wealth, good man, make a living for yourself, support your mother and father, support your wife and children, engage in work, and establish for ascetics and brahmins a donation that leads to higher realms, results in a good destination, has a pleasant outcome, and is conducive to heaven.’ ‘So be it, Your Majesty,’ that man, monks, replied to the anointed Khattiya king.

92. ‘‘අස්සොසුං ඛො, භික්ඛවෙ, මනුස්සා – ‘යෙ කිර, භො, පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියන්ති, තෙසං රාජා ධනමනුප්පදෙතී’ති. සුත්වාන තෙසං එතදහොසි – ‘යංනූන මයම්පි පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියෙය්‍යාමා’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතරො පුරිසො පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියි. තමෙනං අග්ගහෙසුං. ගහෙත්වා රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාභිසිත්තස්ස දස්සෙසුං – ‘අයං, දෙව, පුරිසො පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියී’ති. එවං වුත්තෙ, භික්ඛවෙ, රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො තං පුරිසං එතදවොච – ‘සච්චං කිර ත්වං, අම්භො පුරිස, පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියී’ති? ‘සච්චං, දෙවා’ති. ‘කිං කාරණා’ති? ‘න හි, දෙව, ජීවාමී’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාභිසිත්තස්ස එතදහොසි – ‘සචෙ ඛො අහං යො යො පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියිස්සති, තස්ස තස්ස ධනමනුප්පදස්සාමි, එවමිදං අදින්නාදානං පවඩ්ඪිස්සති. යංනූනාහං ඉමං පුරිසං සුනිසෙධං නිසෙධෙය්‍යං, මූලඝච්චං කරෙය්‍යං, සීසමස්ස ඡින්දෙය්‍ය’න්ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො පුරිසෙ ආණාපෙසි – ‘තෙන හි, භණෙ, ඉමං පුරිසං දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙත්වා දක්ඛිණෙන ද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා දක්ඛිණතො නගරස්ස සුනිසෙධං නිසෙධෙථ, මූලඝච්චං කරොථ, සීසමස්ස ඡින්දථා’ති. ‘එවං, දෙවා’ති ඛො, භික්ඛවෙ, තෙ පුරිසා රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාභිසිත්තස්ස පටිස්සුත්වා තං පුරිසං දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙත්වා [Pg.56] දක්ඛිණෙන ද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා දක්ඛිණතො නගරස්ස සුනිසෙධං නිසෙධෙසුං, මූලඝච්චං අකංසු, සීසමස්ස ඡින්දිංසු.

92. The people heard, monks: ‘It is said, sirs, that the king provides wealth to those who take what is not given, which is designated as theft.’ Having heard this, the thought occurred to them: ‘What if we too were to take what is not given, which is designated as theft?’ Then, monks, a certain man took what was not given, which is designated as theft. They arrested that man. Having arrested him, they presented him to the anointed Khattiya king, saying: ‘Your Majesty, this man took what was not given, which is designated as theft.’ When this was said, monks, the anointed Khattiya king said this to that man: ‘Is it true, good man, that you took what was not given, which is designated as theft?’ ‘It is true, Your Majesty.’ ‘For what reason?’ ‘Because, Your Majesty, I cannot make a living.’ Then, monks, this thought occurred to the anointed Khattiya king: ‘If I provide wealth to everyone who takes what is not given, which is designated as theft, this taking of what is not given will increase. What if I were to severely punish this man, to uproot him, to cut off his head?’ Then, monks, the anointed Khattiya king ordered his men: ‘Well then, sirs, bind this man’s arms tightly behind his back with a strong rope, shave his head, and with a harsh-sounding drum lead him from street to street and from crossroad to crossroad. Having led him out through the southern gate, to the south of the city, severely punish him, uproot him, and cut off his head.’ ‘So be it, Your Majesty,’ those men, monks, replied to the anointed Khattiya king. They bound that man’s arms tightly behind his back with a strong rope, shaved his head, and with a harsh-sounding drum led him from street to street and from crossroad to crossroad. Having led him out through the southern gate, to the south of the city, they severely punished him, uprooted him, and cut off his head.

93. ‘‘අස්සොසුං ඛො, භික්ඛවෙ, මනුස්සා – ‘යෙ කිර, භො, පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියන්ති, තෙ රාජා සුනිසෙධං නිසෙධෙති, මූලඝච්චං කරොති, සීසානි තෙසං ඡින්දතී’ති. සුත්වාන තෙසං එතදහොසි – ‘යංනූන මයම්පි තිණ්හානි සත්ථානි කාරාපෙස්සාම, තිණ්හානි සත්ථානි කාරාපෙත්වා යෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියිස්සාම, තෙ සුනිසෙධං නිසෙධෙස්සාම, මූලඝච්චං කරිස්සාම, සීසානි තෙසං ඡින්දිස්සාමා’ති. තෙ තිණ්හානි සත්ථානි කාරාපෙසුං, තිණ්හානි සත්ථානි කාරාපෙත්වා ගාමඝාතම්පි උපක්කමිංසු කාතුං, නිගමඝාතම්පි උපක්කමිංසු කාතුං, නගරඝාතම්පි උපක්කමිංසු කාතුං, පන්ථදුහනම්පි උපක්කමිංසු කාතුං. යෙසං තෙ අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියන්ති, තෙ සුනිසෙධං නිසෙධෙන්ති, මූලඝච්චං කරොන්ති, සීසානි තෙසං ඡින්දන්ති.

93. Bhikkhus, people heard: ‘Sirs, it is said that for those who take what is not given, designated as theft, the king severely prohibits them, uproots them, and cuts off their heads.’ Having heard this, it occurred to them: ‘What if we too have sharp weapons made? Having had sharp weapons made, we shall severely prohibit, uproot, and cut off the heads of those from whom we shall take what is not given, designated as theft.’ They had sharp weapons made, and having had sharp weapons made, they began to commit village-plundering, they began to commit town-plundering, they began to commit city-plundering, and they began to commit highway robbery. They severely prohibit, uproot, and cut off the heads of those from whom they take what is not given, designated as theft.

94. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, අධනානං ධනෙ අනනුප්පදියමානෙ දාලිද්දියං වෙපුල්ලමගමාසි, දාලිද්දියෙ වෙපුල්ලං ගතෙ අදින්නාදානං වෙපුල්ලමගමාසි, අදින්නාදානෙ වෙපුල්ලං ගතෙ සත්ථං වෙපුල්ලමගමාසි, සත්ථෙ වෙපුල්ලං ගතෙ පාණාතිපාතො වෙපුල්ලමගමාසි, පාණාතිපාතෙ වෙපුල්ලං ගතෙ තෙසං සත්තානං ආයුපි පරිහායි, වණ්ණොපි පරිහායි. තෙසං ආයුනාපි පරිහායමානානං වණ්ණෙනපි පරිහායමානානං අසීතිවස්සසහස්සායුකානං මනුස්සානං චත්තාරීසවස්සසහස්සායුකා පුත්තා අහෙසුං.

94. Thus, bhikkhus, when wealth was not provided to the destitute, poverty became widespread. With poverty having become widespread, taking what is not given became widespread. With taking what is not given having become widespread, weapons became widespread. With weapons having become widespread, the destruction of life became widespread. With the destruction of life having become widespread, the lifespan of those beings declined, and their complexion declined. For those who were declining in lifespan and complexion, the children of humans with a lifespan of eighty thousand years had a lifespan of forty thousand years.

‘‘චත්තාරීසවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු අඤ්ඤතරො පුරිසො පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියි. තමෙනං අග්ගහෙසුං. ගහෙත්වා රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාභිසිත්තස්ස දස්සෙසුං – ‘අයං, දෙව, පුරිසො පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියී’ති. එවං වුත්තෙ, භික්ඛවෙ, රාජා ඛත්තියො මුද්ධාභිසිත්තො තං පුරිසං එතදවොච – ‘සච්චං කිර ත්වං, අම්භො පුරිස, පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියී’ති? ‘න හි, දෙවා’ති සම්පජානමුසා අභාසි.

Bhikkhus, among humans with a lifespan of forty thousand years, a certain man took what was not given, designated as theft. They seized him. Having seized him, they presented him to the anointed Khattiya king, saying: ‘Your Majesty, this man took what was not given, designated as theft.’ When this was said, bhikkhus, the anointed Khattiya king said this to the man: ‘Is it true, good man, that you took what was not given, designated as theft?’ ‘It is not so, Your Majesty,’ he said, knowingly speaking a falsehood.

95. ‘‘ඉති [Pg.57] ඛො, භික්ඛවෙ, අධනානං ධනෙ අනනුප්පදියමානෙ දාලිද්දියං වෙපුල්ලමගමාසි. දාලිද්දියෙ වෙපුල්ලං ගතෙ අදින්නාදානං වෙපුල්ලමගමාසි, අදින්නාදානෙ වෙපුල්ලං ගතෙ සත්ථං වෙපුල්ලමගමාසි. සත්ථෙ වෙපුල්ලං ගතෙ පාණාතිපාතො වෙපුල්ලමගමාසි, පාණාතිපාතෙ වෙපුල්ලං ගතෙ මුසාවාදො වෙපුල්ලමගමාසි, මුසාවාදෙ වෙපුල්ලං ගතෙ තෙසං සත්තානං ආයුපි පරිහායි, වණ්ණොපි පරිහායි. තෙසං ආයුනාපි පරිහායමානානං වණ්ණෙනපි පරිහායමානානං චත්තාරීසවස්සසහස්සායුකානං මනුස්සානං වීසතිවස්සසහස්සායුකා පුත්තා අහෙසුං.

95. Thus, bhikkhus, when wealth was not provided to the destitute, poverty became widespread. With poverty having become widespread, taking what is not given became widespread. With taking what is not given having become widespread, weapons became widespread. With weapons having become widespread, the destruction of life became widespread. With the destruction of life having become widespread, false speech became widespread. With false speech having become widespread, the lifespan of those beings declined, and their complexion declined. For those who were declining in lifespan and complexion, the children of humans with a lifespan of forty thousand years had a lifespan of twenty thousand years.

‘‘වීසතිවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු අඤ්ඤතරො පුරිසො පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියි. තමෙනං අඤ්ඤතරො පුරිසො රඤ්ඤො ඛත්තියස්ස මුද්ධාභිසිත්තස්ස ආරොචෙසි – ‘ඉත්ථන්නාමො, දෙව, පුරිසො පරෙසං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියී’ති පෙසුඤ්ඤමකාසි.

Bhikkhus, among humans with a lifespan of twenty thousand years, a certain man took what was not given, designated as theft. Another man reported him to the anointed Khattiya king, saying: ‘Your Majesty, the man named so-and-so took what was not given, designated as theft.’ He engaged in slanderous speech.

96. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, අධනානං ධනෙ අනනුප්පදියමානෙ දාලිද්දියං වෙපුල්ලමගමාසි. දාලිද්දියෙ වෙපුල්ලං ගතෙ අදින්නාදානං වෙපුල්ලමගමාසි, අදින්නාදානෙ වෙපුල්ලං ගතෙ සත්ථං වෙපුල්ලමගමාසි, සත්ථෙ වෙපුල්ලං ගතෙ පාණාතිපාතො වෙපුල්ලමගමාසි, පාණාතිපාතෙ වෙපුල්ලං ගතෙ මුසාවාදො වෙපුල්ලමගමාසි, මුසාවාදෙ වෙපුල්ලං ගතෙ පිසුණා වාචා වෙපුල්ලමගමාසි, පිසුණාය වාචාය වෙපුල්ලං ගතාය තෙසං සත්තානං ආයුපි පරිහායි, වණ්ණොපි පරිහායි. තෙසං ආයුනාපි පරිහායමානානං වණ්ණෙනපි පරිහායමානානං වීසතිවස්සසහස්සායුකානං මනුස්සානං දසවස්සසහස්සායුකා පුත්තා අහෙසුං.

96. Thus, bhikkhus, when wealth was not provided to the destitute, poverty became widespread. With poverty having become widespread, taking what is not given became widespread. With taking what is not given having become widespread, weapons became widespread. With weapons having become widespread, the destruction of life became widespread. With the destruction of life having become widespread, false speech became widespread. With false speech having become widespread, slanderous speech became widespread. With slanderous speech having become widespread, the lifespan of those beings declined, and their complexion declined. For those who were declining in lifespan and complexion, the children of humans with a lifespan of twenty thousand years had a lifespan of ten thousand years.

‘‘දසවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු එකිදං සත්තා වණ්ණවන්තො හොන්ති, එකිදං සත්තා දුබ්බණ්ණා. තත්ථ යෙ තෙ සත්තා දුබ්බණ්ණා, තෙ වණ්ණවන්තෙ සත්තෙ අභිජ්ඣායන්තා පරෙසං දාරෙසු චාරිත්තං ආපජ්ජිංසු.

Bhikkhus, among humans with a lifespan of ten thousand years, some beings were beautiful, and some beings were ugly. Therein, those beings who were ugly, coveting the beautiful beings, fell into transgression with the wives of others.

97. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, අධනානං ධනෙ අනනුප්පදියමානෙ දාලිද්දියං වෙපුල්ලමගමාසි. දාලිද්දියෙ වෙපුල්ලං ගතෙ…පෙ… කාමෙසුමිච්ඡාචාරො වෙපුල්ලමගමාසි, කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ වෙපුල්ලං ගතෙ තෙසං සත්තානං ආයුපි පරිහායි, වණ්ණොපි පරිහායි. තෙසං ආයුනාපි පරිහායමානානං වණ්ණෙනපි [Pg.58] පරිහායමානානං දසවස්සසහස්සායුකානං මනුස්සානං පඤ්චවස්සසහස්සායුකා පුත්තා අහෙසුං.

97. Thus, bhikkhus, when wealth was not provided to the destitute, poverty became widespread. With poverty having become widespread… and so on… sexual misconduct became widespread. With sexual misconduct having become widespread, the lifespan of those beings declined, and their complexion declined. For those who were declining in lifespan and complexion, the children of humans with a lifespan of ten thousand years had a lifespan of five thousand years.

98. ‘‘පඤ්චවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු ද්වෙ ධම්මා වෙපුල්ලමගමංසු – ඵරුසාවාචා සම්ඵප්පලාපො ච. ද්වීසු ධම්මෙසු වෙපුල්ලං ගතෙසු තෙසං සත්තානං ආයුපි පරිහායි, වණ්ණොපි පරිහායි. තෙසං ආයුනාපි පරිහායමානානං වණ්ණෙනපි පරිහායමානානං පඤ්චවස්සසහස්සායුකානං මනුස්සානං අප්පෙකච්චෙ අඩ්ඪතෙය්‍යවස්සසහස්සායුකා, අප්පෙකච්චෙ ද්වෙවස්සසහස්සායුකා පුත්තා අහෙසුං.

98. Bhikkhus, among humans with a lifespan of five thousand years, two things became widespread: harsh speech and frivolous talk. With these two things having become widespread, the lifespan of those beings declined, and their complexion declined. For those who were declining in lifespan and complexion, among the children of humans with a lifespan of five thousand years, some had a lifespan of two thousand five hundred years, and some had a lifespan of two thousand years.

99. ‘‘අඩ්ඪතෙය්‍යවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදා වෙපුල්ලමගමංසු. අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදෙසු වෙපුල්ලං ගතෙසු තෙසං සත්තානං ආයුපි පරිහායි, වණ්ණොපි පරිහායි. තෙසං ආයුනාපි පරිහායමානානං වණ්ණෙනපි පරිහායමානානං අඩ්ඪතෙය්‍යවස්සසහස්සායුකානං මනුස්සානං වස්සසහස්සායුකා පුත්තා අහෙසුං.

99. Monks, among humans with a lifespan of two thousand five hundred years, covetousness and ill will became widespread. As covetousness and ill will became widespread, the lifespan and complexion of those beings declined. As their lifespan and complexion declined, the humans with a lifespan of two thousand five hundred years had children with a lifespan of a thousand years.

100. ‘‘වස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු මිච්ඡාදිට්ඨි වෙපුල්ලමගමාසි. මිච්ඡාදිට්ඨියා වෙපුල්ලං ගතාය තෙසං සත්තානං ආයුපි පරිහායි, වණ්ණොපි පරිහායි. තෙසං ආයුනාපි පරිහායමානානං වණ්ණෙනපි පරිහායමානානං වස්සසහස්සායුකානං මනුස්සානං පඤ්චවස්සසතායුකා පුත්තා අහෙසුං.

100. Monks, among humans with a lifespan of a thousand years, wrong view became widespread. As wrong view became widespread, the lifespan and complexion of those beings declined. As their lifespan and complexion declined, the humans with a lifespan of a thousand years had children with a lifespan of five hundred years.

101. ‘‘පඤ්චවස්සසතායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු තයො ධම්මා වෙපුල්ලමගමංසු. අධම්මරාගො විසමලොභො මිච්ඡාධම්මො. තීසු ධම්මෙසු වෙපුල්ලං ගතෙසු තෙසං සත්තානං ආයුපි පරිහායි, වණ්ණොපි පරිහායි. තෙසං ආයුනාපි පරිහායමානානං වණ්ණෙනපි පරිහායමානානං පඤ්චවස්සසතායුකානං මනුස්සානං අප්පෙකච්චෙ අඩ්ඪතෙය්‍යවස්සසතායුකා, අප්පෙකච්චෙ ද්වෙවස්සසතායුකා පුත්තා අහෙසුං.

101. Monks, among humans with a lifespan of five hundred years, three things became widespread: unrighteous lust, excessive greed, and wrong practice. As these three things became widespread, the lifespan and complexion of those beings declined. As their lifespan and complexion declined, the humans with a lifespan of five hundred years had children, some with a lifespan of two hundred and fifty years, and some with a lifespan of two hundred years.

‘‘අඩ්ඪතෙය්‍යවස්සසතායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු ඉමෙ ධම්මා වෙපුල්ලමගමංසු. අමත්තෙය්‍යතා අපෙත්තෙය්‍යතා අසාමඤ්ඤතා අබ්‍රහ්මඤ්ඤතා න කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිතා.

Monks, among humans with a lifespan of two hundred and fifty years, these things became widespread: lack of good conduct towards mothers, lack of good conduct towards fathers, lack of good conduct towards ascetics, lack of good conduct towards brahmins, and not honoring the elders of the family.

102. ‘‘ඉති [Pg.59] ඛො, භික්ඛවෙ, අධනානං ධනෙ අනනුප්පදියමානෙ දාලිද්දියං වෙපුල්ලමගමාසි. දාලිද්දියෙ වෙපුල්ලං ගතෙ අදින්නාදානං වෙපුල්ලමගමාසි. අදින්නාදානෙ වෙපුල්ලං ගතෙ සත්ථං වෙපුල්ලමගමාසි. සත්ථෙ වෙපුල්ලං ගතෙ පාණාතිපාතො වෙපුල්ලමගමාසි. පාණාතිපාතෙ වෙපුල්ලං ගතෙ මුසාවාදො වෙපුල්ලමගමාසි. මුසාවාදෙ වෙපුල්ලං ගතෙ පිසුණා වාචා වෙපුල්ලමගමාසි. පිසුණාය වාචාය වෙපුල්ලං ගතාය කාමෙසුමිච්ඡාචාරො වෙපුල්ලමගමාසි. කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ වෙපුල්ලං ගතෙ ද්වෙ ධම්මා වෙපුල්ලමගමංසු, ඵරුසා වාචා සම්ඵප්පලාපො ච. ද්වීසු ධම්මෙසු වෙපුල්ලං ගතෙසු අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදා වෙපුල්ලමගමංසු. අභිජ්ඣාබ්‍යාපාදෙසු වෙපුල්ලං ගතෙසු මිච්ඡාදිට්ඨි වෙපුල්ලමගමාසි. මිච්ඡාදිට්ඨියා වෙපුල්ලං ගතාය තයො ධම්මා වෙපුල්ලමගමංසු, අධම්මරාගො විසමලොභො මිච්ඡාධම්මො. තීසු ධම්මෙසු වෙපුල්ලං ගතෙසු ඉමෙ ධම්මා වෙපුල්ලමගමංසු, අමත්තෙය්‍යතා අපෙත්තෙය්‍යතා අසාමඤ්ඤතා අබ්‍රහ්මඤ්ඤතා න කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිතා. ඉමෙසු ධම්මෙසු වෙපුල්ලං ගතෙසු තෙසං සත්තානං ආයුපි පරිහායි, වණ්ණොපි පරිහායි. තෙසං ආයුනාපි පරිහායමානානං වණ්ණෙනපි පරිහායමානානං අඩ්ඪතෙය්‍යවස්සසතායුකානං මනුස්සානං වස්සසතායුකා පුත්තා අහෙසුං.

102. Thus, monks, when wealth was not given to the poor, poverty became widespread. As poverty became widespread, taking what is not given became widespread. As taking what is not given became widespread, weapons became widespread. As weapons became widespread, killing living beings became widespread. As killing living beings became widespread, false speech became widespread. As false speech became widespread, slanderous speech became widespread. As slanderous speech became widespread, sexual misconduct became widespread. As sexual misconduct became widespread, two things became widespread: harsh speech and frivolous talk. As these two things became widespread, covetousness and ill will became widespread. As covetousness and ill will became widespread, wrong view became widespread. As wrong view became widespread, three things became widespread: unrighteous lust, excessive greed, and wrong practice. As these three things became widespread, these things became widespread: lack of good conduct towards mothers, lack of good conduct towards fathers, lack of good conduct towards ascetics, lack of good conduct towards brahmins, and not honoring the elders of the family. As these things became widespread, the lifespan and complexion of those beings declined. As their lifespan and complexion declined, the humans with a lifespan of two hundred and fifty years had children with a lifespan of one hundred years.

දසවස්සායුකසමයො

The Era of Ten-Year Lifespans

103. ‘‘භවිස්සති, භික්ඛවෙ, සො සමයො, යං ඉමෙසං මනුස්සානං දසවස්සායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති. දසවස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු පඤ්චවස්සිකා කුමාරිකා අලංපතෙය්‍යා භවිස්සන්ති. දසවස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු ඉමානි රසානි අන්තරධායිස්සන්ති, සෙය්‍යථිදං, සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතං ලොණං. දසවස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු කුද්‍රූසකො අග්ගං භොජනානං භවිස්සති. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, එතරහි සාලිමංසොදනො අග්ගං භොජනානං; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, දසවස්සායුකෙසු මනුස්සෙසු කුද්‍රූසකො අග්ගං භොජනානං භවිස්සති.

103. Monks, there will be a time when the offspring of these humans will have a lifespan of ten years. Among humans with a ten-year lifespan, monks, five-year-old girls will be suitable for marriage. Among humans with a ten-year lifespan, monks, these flavors will disappear, namely: ghee, fresh butter, oil, honey, molasses, and salt. Among humans with a ten-year lifespan, monks, coarse grain will be the foremost of foods. Just as now, monks, fine rice with meat is the foremost of foods, so too, monks, among humans with a ten-year lifespan, coarse grain will be the foremost of foods.

‘‘දසවස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු දස කුසලකම්මපථා සබ්බෙන සබ්බං අන්තරධායිස්සන්ති, දස අකුසලකම්මපථා අතිබ්‍යාදිප්පිස්සන්ති. දසවස්සායුකෙසු[Pg.60], භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු කුසලන්තිපි න භවිස්සති, කුතො පන කුසලස්ස කාරකො. දසවස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු යෙ තෙ භවිස්සන්ති අමත්තෙය්‍යා අපෙත්තෙය්‍යා අසාමඤ්ඤා අබ්‍රහ්මඤ්ඤා න කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො, තෙ පුජ්ජා ච භවිස්සන්ති පාසංසා ච. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, එතරහි මත්තෙය්‍යා පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො පුජ්ජා ච පාසංසා ච; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, දසවස්සායුකෙසු මනුස්සෙසු යෙ තෙ භවිස්සන්ති අමත්තෙය්‍යා අපෙත්තෙය්‍යා අසාමඤ්ඤා අබ්‍රහ්මඤ්ඤා න කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො, තෙ පුජ්ජා ච භවිස්සන්ති පාසංසා ච.

Among humans with a ten-year lifespan, monks, the ten wholesome courses of action will completely disappear, and the ten unwholesome courses of action will become exceedingly prominent. Among humans with a ten-year lifespan, monks, even the word ‘wholesome’ will not exist, so how then could there be one who does what is wholesome? Among humans with a ten-year lifespan, monks, those who do not treat their mothers well, do not treat their fathers well, do not treat ascetics well, do not treat brahmins well, and do not honor the elders of their family—they will be the ones who are venerated and praised. Just as now, monks, those who treat their mothers well, treat their fathers well, treat ascetics well, treat brahmins well, and honor the elders of their family are venerated and praised; even so, monks, among humans with a ten-year lifespan, those who do not treat their mothers well, do not treat their fathers well, do not treat ascetics well, do not treat brahmins well, and do not honor the elders of their family—they will be the ones who are venerated and praised.

‘‘දසවස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු න භවිස්සති මාතාති වා මාතුච්ඡාති වා මාතුලානීති වා ආචරියභරියාති වා ගරූනං දාරාති වා. සම්භෙදං ලොකො ගමිස්සති යථා අජෙළකා කුක්කුටසූකරා සොණසිඞ්ගාලා.

Among humans with a ten-year lifespan, monks, there will be no designation of ‘mother,’ nor ‘maternal aunt,’ nor ‘maternal uncle’s wife,’ nor ‘teacher’s wife,’ nor ‘wives of respected elders.’ The world will fall into promiscuity, just like goats and sheep, chickens and pigs, dogs and jackals.

‘‘දසවස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු තෙසං සත්තානං අඤ්ඤමඤ්ඤම්හි තිබ්බො ආඝාතො පච්චුපට්ඨිතො භවිස්සති තිබ්බො බ්‍යාපාදො තිබ්බො මනොපදොසො තිබ්බං වධකචිත්තං. මාතුපි පුත්තම්හි පුත්තස්සපි මාතරි; පිතුපි පුත්තම්හි පුත්තස්සපි පිතරි; භාතුපි භගිනියා භගිනියාපි භාතරි තිබ්බො ආඝාතො පච්චුපට්ඨිතො භවිස්සති තිබ්බො බ්‍යාපාදො තිබ්බො මනොපදොසො තිබ්බං වධකචිත්තං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මාගවිකස්ස මිගං දිස්වා තිබ්බො ආඝාතො පච්චුපට්ඨිතො හොති තිබ්බො බ්‍යාපාදො තිබ්බො මනොපදොසො තිබ්බං වධකචිත්තං; එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, දසවස්සායුකෙසු මනුස්සෙසු තෙසං සත්තානං අඤ්ඤමඤ්ඤම්හි තිබ්බො ආඝාතො පච්චුපට්ඨිතො භවිස්සති තිබ්බො බ්‍යාපාදො තිබ්බො මනොපදොසො තිබ්බං වධකචිත්තං. මාතුපි පුත්තම්හි පුත්තස්සපි මාතරි; පිතුපි පුත්තම්හි පුත්තස්සපි පිතරි; භාතුපි භගිනියා භගිනියාපි භාතරි තිබ්බො ආඝාතො පච්චුපට්ඨිතො භවිස්සති තිබ්බො බ්‍යාපාදො තිබ්බො මනොපදොසො තිබ්බං වධකචිත්තං.

“Among humans with a ten-year lifespan, monks, there will arise among those beings intense hatred for one another, intense ill will, intense malevolence, and intense murderous intent. A mother will have this for her son, and a son for his mother; a father for his son, and a son for his father; a brother for his sister, and a sister for her brother. There will arise intense hatred, intense ill will, intense malevolence, and intense murderous intent. Just as, monks, a hunter, upon seeing a deer, feels intense hatred, intense ill will, intense malevolence, and intense murderous intent; even so, monks, among humans with a ten-year lifespan, there will arise among those beings intense hatred for one another, intense ill will, intense malevolence, and intense murderous intent. A mother will have this for her son, and a son for his mother; a father for his son, and a son for his father; a brother for his sister, and a sister for her brother. There will arise intense hatred, intense ill will, intense malevolence, and intense murderous intent.”

104. ‘‘දසවස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු සත්තාහං සත්ථන්තරකප්පො භවිස්සති. තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤම්හි මිගසඤ්ඤං පටිලභිස්සන්ති. තෙසං තිණ්හානි සත්ථානි [Pg.61] හත්ථෙසු පාතුභවිස්සන්ති. තෙ තිණ්හෙන සත්ථෙන ‘එස මිගො එස මිගො’ති අඤ්ඤමඤ්ඤං ජීවිතා වොරොපෙස්සන්ති.

104. “Among humans with a ten-year lifespan, monks, there will be a sword-interval calamity lasting for seven days. They will perceive one another as wild beasts. Sharp weapons will appear in their hands. With these sharp weapons, thinking, ‘This is a wild beast! This is a wild beast!’, they will deprive one another of life.”

‘‘අථ ඛො තෙසං, භික්ඛවෙ, සත්තානං එකච්චානං එවං භවිස්සති – ‘මා ච මයං කඤ්චි, මා ච අම්හෙ කොචි, යංනූන මයං තිණගහනං වා වනගහනං වා රුක්ඛගහනං වා නදීවිදුග්ගං වා පබ්බතවිසමං වා පවිසිත්වා වනමූලඵලාහාරා යාපෙය්‍යාමා’ති. තෙ තිණගහනං වා වනගහනං වා රුක්ඛගහනං වා නදීවිදුග්ගං වා පබ්බතවිසමං වා පවිසිත්වා සත්තාහං වනමූලඵලාහාරා යාපෙස්සන්ති. තෙ තස්ස සත්තාහස්ස අච්චයෙන තිණගහනා වනගහනා රුක්ඛගහනා නදීවිදුග්ගා පබ්බතවිසමා නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං ආලිඞ්ගිත්වා සභාගායිස්සන්ති සමස්සාසිස්සන්ති – ‘දිට්ඨා, භො, සත්තා ජීවසි, දිට්ඨා, භො, සත්තා ජීවසී’ති.

“Then, monks, this thought will occur to some of those beings: ‘Let us not kill anyone, and let no one kill us. What if we were to enter a grass thicket, a forest thicket, a thicket of trees, an impassable river region, or a rugged mountain area, and sustain ourselves on forest roots and fruits?’ They will enter a grass thicket, a forest thicket, a thicket of trees, an impassable river region, or a rugged mountain area, and for seven days they will sustain themselves on forest roots and fruits. After the passing of those seven days, they will emerge from those grass thickets, forest thickets, thickets of trees, impassable river regions, and rugged mountain areas, embrace one another, and rejoice together, consoling one another, saying: ‘It is a blessing to see you, friend! You are alive! It is a blessing to see you, friend! You are alive!’”

ආයුවණ්ණාදිවඩ්ඪනකථා

The Discourse on the Increase of Lifespan, Beauty, and Other Qualities

105. ‘‘අථ ඛො තෙසං, භික්ඛවෙ, සත්තානං එවං භවිස්සති – ‘මයං ඛො අකුසලානං ධම්මානං සමාදානහෙතු එවරූපං ආයතං ඤාතික්ඛයං පත්තා. යංනූන මයං කුසලං කරෙය්‍යාම. කිං කුසලං කරෙය්‍යාම? යංනූන මයං පාණාතිපාතා විරමෙය්‍යාම, ඉදං කුසලං ධම්මං සමාදාය වත්තෙය්‍යාමා’ති. තෙ පාණාතිපාතා විරමිස්සන්ති, ඉදං කුසලං ධම්මං සමාදාය වත්තිස්සන්ති. තෙ කුසලානං ධම්මානං සමාදානහෙතු ආයුනාපි වඩ්ඪිස්සන්ති, වණ්ණෙනපි වඩ්ඪිස්සන්ති. තෙසං ආයුනාපි වඩ්ඪමානානං වණ්ණෙනපි වඩ්ඪමානානං දසවස්සායුකානං මනුස්සානං වීසතිවස්සායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති.

105. “Then, monks, this thought will arise in those beings: ‘It is because we undertook unwholesome qualities that we have come to such a great destruction of our kin. Let us now do what is wholesome. What wholesome deed should we do? Let us abstain from the destruction of life; let us undertake and live by this wholesome quality.’ They will abstain from the destruction of life; they will undertake and live by this wholesome quality. Because they have undertaken wholesome qualities, they will increase in lifespan and in beauty. For those who are increasing in lifespan and beauty, the children of humans with a ten-year lifespan will have a lifespan of twenty years.”

‘‘අථ ඛො තෙසං, භික්ඛවෙ, සත්තානං එවං භවිස්සති – ‘මයං ඛො කුසලානං ධම්මානං සමාදානහෙතු ආයුනාපි වඩ්ඪාම, වණ්ණෙනපි වඩ්ඪාම. යංනූන මයං භිය්‍යොසොමත්තාය කුසලං කරෙය්‍යාම. කිං කුසලං කරෙය්‍යාම? යංනූන මයං අදින්නාදානා විරමෙය්‍යාම… කාමෙසුමිච්ඡාචාරා විරමෙය්‍යාම… මුසාවාදා විරමෙය්‍යාම… පිසුණාය වාචාය විරමෙය්‍යාම… ඵරුසාය වාචාය විරමෙය්‍යාම… සම්ඵප්පලාපා විරමෙය්‍යාම… අභිජ්ඣං පජහෙය්‍යාම… බ්‍යාපාදං පජහෙය්‍යාම… මිච්ඡාදිට්ඨිං පජහෙය්‍යාම… තයො ධම්මෙ පජහෙය්‍යාම – අධම්මරාගං විසමලොභං මිච්ඡාධම්මං… යංනූන මයං මත්තෙය්‍යා අස්සාම පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො, ඉදං කුසලං ධම්මං සමාදාය වත්තෙය්‍යාමා’ති. තෙ මත්තෙය්‍යා භවිස්සන්ති පෙත්තෙය්‍යා සාමඤ්ඤා [Pg.62] බ්‍රහ්මඤ්ඤා කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනො, ඉදං කුසලං ධම්මං සමාදාය වත්තිස්සන්ති.

“Then, monks, this thought will arise in those beings: ‘It is because we undertook wholesome qualities that we are increasing in lifespan and in beauty. Let us now do even more wholesome deeds. What wholesome deeds should we do? Let us abstain from taking what is not given… from sexual misconduct… from false speech… from divisive speech… from harsh speech… from idle chatter… let us abandon covetousness… ill will… and wrong view… let us abandon these three things: unrighteous lust, wrongful greed, and wrong practice… Let us be dutiful to our mothers, dutiful to our fathers, dutiful to ascetics, dutiful to brahmins, and honor the elders of the family. Let us undertake and live by this wholesome quality.’ They will be dutiful to their mothers, dutiful to their fathers, dutiful to ascetics, dutiful to brahmins, and will honor the elders of the family; they will undertake and live by this wholesome quality.”

‘‘තෙ කුසලානං ධම්මානං සමාදානහෙතු ආයුනාපි වඩ්ඪිස්සන්ති, වණ්ණෙනපි වඩ්ඪිස්සන්ති. තෙසං ආයුනාපි වඩ්ඪමානානං වණ්ණෙනපි වඩ්ඪමානානං වීසතිවස්සායුකානං මනුස්සානං චත්තාරීසවස්සායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති… චත්තාරීසවස්සායුකානං මනුස්සානං අසීතිවස්සායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති… අසීතිවස්සායුකානං මනුස්සානං සට්ඨිවස්සසතායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති… සට්ඨිවස්සසතායුකානං මනුස්සානං වීසතිතිවස්සසතායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති… වීසතිතිවස්සසතායුකානං මනුස්සානං චත්තාරීසඡබ්බස්සසතායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති. චත්තාරීසඡබ්බස්සසතායුකානං මනුස්සානං ද්වෙවස්සසහස්සායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති… ද්වෙවස්සසහස්සායුකානං මනුස්සානං චත්තාරිවස්සසහස්සායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති… චත්තාරිවස්සසහස්සායුකානං මනුස්සානං අට්ඨවස්සසහස්සායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති… අට්ඨවස්සසහස්සායුකානං මනුස්සානං වීසතිවස්සසහස්සායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති… වීසතිවස්සසහස්සායුකානං මනුස්සානං චත්තාරීසවස්සසහස්සායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති… චත්තාරීසවස්සසහස්සායුකානං මනුස්සානං අසීතිවස්සසහස්සායුකා පුත්තා භවිස්සන්ති… අසීතිවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු පඤ්චවස්සසතිකා කුමාරිකා අලංපතෙය්‍යා භවිස්සන්ති.

Because they have undertaken wholesome qualities, they will increase in lifespan and in beauty. For those who are increasing in lifespan and beauty, the children of humans with a twenty-year lifespan will have a lifespan of forty years… the children of humans with a forty-year lifespan will have a lifespan of eighty years… the children of humans with an eighty-year lifespan will have a lifespan of one hundred and sixty years… the children of humans with a one hundred and sixty-year lifespan will have a lifespan of three hundred and twenty years… the children of humans with a three hundred and twenty-year lifespan will have a lifespan of six hundred and forty years… the children of humans with a six hundred and forty-year lifespan will have a lifespan of two thousand years… the children of humans with a two-thousand-year lifespan will have a lifespan of four thousand years… the children of humans with a four-thousand-year lifespan will have a lifespan of eight thousand years… the children of humans with an eight-thousand-year lifespan will have a lifespan of twenty thousand years… the children of humans with a twenty-thousand-year lifespan will have a lifespan of forty thousand years… the children of humans with a forty-thousand-year lifespan will have a lifespan of eighty thousand years… Monks, among humans with an eighty-thousand-year lifespan, girls will become marriageable at the age of five hundred.

සඞ්ඛරාජඋප්පත්ති

The Arising of King Saṅkha

106. ‘‘අසීතිවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු තයො ආබාධා භවිස්සන්ති, ඉච්ඡා, අනසනං, ජරා. අසීතිවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු අයං ජම්බුදීපො ඉද්ධො චෙව භවිස්සති ඵීතො ච, කුක්කුටසම්පාතිකා ගාමනිගමරාජධානියො. අසීතිවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු අයං ජම්බුදීපො අවීචි මඤ්ඤෙ ඵුටො භවිස්සති මනුස්සෙහි, සෙය්‍යථාපි නළවනං වා සරවනං වා. අසීතිවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු අයං බාරාණසී කෙතුමතී නාම රාජධානී භවිස්සති ඉද්ධා චෙව ඵීතා ච බහුජනා ච ආකිණ්ණමනුස්සා ච සුභික්ඛා ච. අසීතිවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු [Pg.63] ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ චතුරාසීතිනගරසහස්සානි භවිස්සන්ති කෙතුමතීරාජධානීපමුඛානි. අසීතිවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු කෙතුමතියා රාජධානියා සඞ්ඛො නාම රාජා උප්පජ්ජිස්සති චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා චාතුරන්තො විජිතාවී ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො සත්තරතනසමන්නාගතො. තස්සිමානි සත්ත රතනානි භවිස්සන්ති, සෙය්‍යථිදං, චක්කරතනං හත්ථිරතනං අස්සරතනං මණිරතනං ඉත්ථිරතනං ගහපතිරතනං පරිණායකරතනමෙව සත්තමං. පරොසහස්සං ඛො පනස්ස පුත්තා භවිස්සන්ති සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. සො ඉමං පථවිං සාගරපරියන්තං අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන ධම්මෙන අභිවිජිය අජ්ඣාවසිස්සති.

106. “Monks, when humans live for eighty thousand years, there will be three afflictions: desire, hunger, and old age. Monks, when humans live for eighty thousand years, this Jambudīpa will be prosperous and flourishing, with villages, towns, and royal capitals as close together as a chicken might fly between. Monks, when humans live for eighty thousand years, this Jambudīpa will be so crowded with people that it will seem like the Avīci hell, like a forest of reeds or a forest of sara-grass. Monks, when humans live for eighty thousand years, this city of Bārāṇasī will be the royal capital named Ketumatī—prosperous, flourishing, populous, teeming with people, and abundant in food. Monks, when humans live for eighty thousand years, there will be eighty-four thousand cities in this Jambudīpa, with the royal capital Ketumatī as the foremost. Monks, when humans live for eighty thousand years, a king named Saṅkha will arise in the royal capital of Ketumatī—a wheel-turning monarch, a righteous king of the Dhamma, conqueror of the four quarters, who has attained stability in his country, endowed with the seven treasures. These will be his seven treasures: the wheel-treasure, the elephant-treasure, the horse-treasure, the jewel-treasure, the woman-treasure, the householder-treasure, and the counselor-treasure as the seventh. He will have over a thousand sons—heroic, of powerful form, and capable of crushing foreign armies. He will conquer and rule this earth bounded by the ocean without rod or weapon, by means of the Dhamma.”

මෙත්තෙය්‍යබුද්ධුප්පාදො

The Arising of the Buddha Metteyya

107. ‘‘අසීතිවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු මෙත්තෙය්‍යො නාම භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. සෙය්‍යථාපාහමෙතරහි ලොකෙ උප්පන්නො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. සො ඉමං ලොකං සදෙවකං සමාරකං සබ්‍රහ්මකං සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජං සදෙවමනුස්සං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙස්සති, සෙය්‍යථාපාහමෙතරහි ඉමං ලොකං සදෙවකං සමාරකං සබ්‍රහ්මකං සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජං සදෙවමනුස්සං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙමි. සො ධම්මං දෙසෙස්සති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙස්සති; සෙය්‍යථාපාහමෙතරහි ධම්මං දෙසෙමි ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙමි. සො අනෙකසහස්සං භික්ඛුසංඝං පරිහරිස්සති, සෙය්‍යථාපාහමෙතරහි අනෙකසතං භික්ඛුසංඝං පරිහරාමි.

107. “Monks, when human beings live for eighty thousand years, the Blessed One named Metteyya will arise in the world—an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One, accomplished in knowledge and conduct, the Sublime One, knower of the world, unsurpassed leader of persons to be tamed, teacher of gods and humans, the Buddha, the Blessed One. Just as I have now arisen in the world as an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One, accomplished in knowledge and conduct, the Sublime One, knower of the world, unsurpassed leader of persons to be tamed, teacher of gods and humans, the Buddha, the Blessed One. He will realize this world with its devas, Māras, and Brahmās, this generation with its recluses and brahmins, gods and humans, having realized it for himself with direct knowledge, and will make it known, just as I now realize and make known this world. He will teach the Dhamma—excellent in the beginning, excellent in the middle, excellent in the end, with its meaning and phrasing—and he will reveal the holy life, utterly complete and pure, just as I now teach the Dhamma and reveal the holy life. He will guide a monastic community of many thousands, just as I now guide a community of many hundreds.”

108. ‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛො නාම රාජා යො සො යූපො රඤ්ඤා මහාපනාදෙන කාරාපිතො. තං යූපං උස්සාපෙත්වා අජ්ඣාවසිත්වා තං දත්වා [Pg.64] විස්සජ්ජිත්වා සමණබ්‍රාහ්මණකපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානං දානං දත්වා මෙත්තෙය්‍යස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකෙ කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිස්සති. සො එවං පබ්බජිතො සමානො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො නචිරස්සෙව යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සති.

108. “Then, monks, King Saṅkha will raise up the palace that was built by King Mahāpanāda. Having dwelt in it, he will give it away and relinquish it; and having given alms to recluses and brahmins, the poor, travelers, and beggars, he will go forth from the household life into homelessness in the presence of the Blessed One Metteyya, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One, after shaving off his hair and beard and donning the saffron robes. Having gone forth thus, dwelling alone, secluded, diligent, ardent, and resolute, before long he will realize for himself with direct knowledge in this very life that unsurpassed culmination of the holy life for which clansmen rightly go forth from the household life into homelessness, and having attained it, he will dwell therein.”

109. ‘‘අත්තදීපා, භික්ඛවෙ, විහරථ අත්තසරණා අනඤ්ඤසරණා, ධම්මදීපා ධම්මසරණා අනඤ්ඤසරණා. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්තදීපො විහරති අත්තසරණො අනඤ්ඤසරණො ධම්මදීපො ධම්මසරණො අනඤ්ඤසරණො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. වෙදනාසු වෙදනානුපස්සී…පෙ… චිත්තෙ චිත්තානුපස්සී…පෙ… ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්තදීපො විහරති අත්තසරණො අනඤ්ඤසරණො ධම්මදීපො ධම්මසරණො අනඤ්ඤසරණො.

109. “Dwell, monks, as islands unto yourselves, as your own refuge, with no other refuge; dwell with the Dhamma as your island, with the Dhamma as your refuge, with no other refuge. And how, monks, does a monk dwell as an island unto himself, as his own refuge, with no other refuge, with the Dhamma as his island, with the Dhamma as his refuge, with no other refuge? Here, monks, a monk dwells contemplating the body in the body, ardent, clearly comprehending, and mindful, having removed covetousness and displeasure in regard to the world. He dwells contemplating feelings in feelings… mind in mind… phenomena in phenomena, ardent, clearly comprehending, and mindful, having removed covetousness and displeasure in regard to the world. Thus, monks, does a monk dwell as an island unto himself, as his own refuge, with no other refuge, with the Dhamma as his island, with the Dhamma as his refuge, with no other refuge.”

භික්ඛුනොආයුවණ්ණාදිවඩ්ඪනකථා

A Discourse on the Increase of a Monk’s Longevity, Beauty, and So On

110. ‘‘ගොචරෙ, භික්ඛවෙ, චරථ සකෙ පෙත්තිකෙ විසයෙ. ගොචරෙ, භික්ඛවෙ, චරන්තා සකෙ පෙත්තිකෙ විසයෙ ආයුනාපි වඩ්ඪිස්සථ, වණ්ණෙනපි වඩ්ඪිස්සථ, සුඛෙනපි වඩ්ඪිස්සථ, භොගෙනපි වඩ්ඪිස්සථ, බලෙනපි වඩ්ඪිස්සථ.

110. “Monks, you should roam in your own pasture, your own ancestral domain. Monks, by roaming in your own pasture, your own ancestral domain, you will increase in longevity, you will increase in beauty, you will increase in happiness, you will increase in prosperity, and you will increase in strength.”

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ආයුස්මිං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති, වීරියසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති, චිත්තසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති, වීමංසාසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති. සො ඉමෙසං චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං භාවිතත්තා බහුලීකතත්තා ආකඞ්ඛමානො කප්පං වා තිට්ඨෙය්‍ය කප්පාවසෙසං වා. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ආයුස්මිං.

“And what, monks, is the cause of a monk's longevity? Here, monks, a monk develops the basis of spiritual power endowed with concentration due to zeal and formations of striving. He develops the basis of spiritual power endowed with concentration due to energy and formations of striving. He develops the basis of spiritual power endowed with concentration due to consciousness and formations of striving. He develops the basis of spiritual power endowed with concentration due to investigation and formations of striving. Having developed and cultivated these four bases of spiritual power, if he wishes, he might remain for an aeon or for the remainder of an aeon. This, monks, is the cause of a monk's longevity.”

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො වණ්ණස්මිං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො, අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු [Pg.65] භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො වණ්ණස්මිං.

“And what, monks, is the cause of a monk's beauty? Here, monks, a monk is virtuous; he dwells restrained by the Pātimokkha, possessed of right conduct and resort, seeing danger in the slightest faults. Having undertaken them, he trains in the training rules. This, monks, is the cause of a monk's beauty.”

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සුඛස්මිං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො, සුඛස්මිං.

“And what, monks, is the cause of a monk's happiness? Here, monks, secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, a monk enters and dwells in the first jhāna, which is accompanied by initial thought and sustained thought, with rapture and happiness born of seclusion. With the stilling of initial thought and sustained thought… he enters and dwells in the second jhāna… the third jhāna… the fourth jhāna. This, monks, is the cause of a monk's happiness.”

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භොගස්මිං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති තථා දුතියං. තථා තතියං. තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති. තථා දුතියං. තථා තතියං. තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො භොගස්මිං.

“And what, monks, is the cause of a monk's prosperity? Here, monks, a monk dwells pervading one direction with a mind accompanied by loving-kindness, likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. Thus above, below, and across, everywhere, identifying with all as with oneself, he dwells pervading the entire world with a mind accompanied by loving-kindness that is vast, exalted, immeasurable, without hostility, and without ill will. With a mind accompanied by compassion… with a mind accompanied by appreciative joy… with a mind accompanied by equanimity, he pervades one direction, likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. Thus above, below, and across, everywhere, identifying with all as with oneself, he dwells pervading the entire world with a mind accompanied by equanimity that is vast, exalted, immeasurable, without hostility, and without ill will. This, monks, is the cause of a monk's prosperity.”

‘‘කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො බලස්මිං? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො බලස්මිං.

“And what, monks, is the cause of a monk's strength? Here, monks, through the destruction of the taints, having realized it for himself with direct knowledge, in this very life he enters and dwells in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom. This, monks, is the cause of a monk's strength.”

‘‘නාහං, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤං එකබලම්පි සමනුපස්සාමි යං එවං දුප්පසහං, යථයිදං, භික්ඛවෙ, මාරබලං. කුසලානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං සමාදානහෙතු එවමිදං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’ති. ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

“Monks, I do not see any other single power that is so difficult to overcome as this power of Māra. Monks, it is because of undertaking wholesome qualities that this merit increases.” This is what the Blessed One said. The monks, delighted, rejoiced at the Blessed One’s words.

චක්කවත්තිසුත්තං නිට්ඨිතං තතියං.

The Cakkavatti Sutta, the third, is concluded.

4. අග්ගඤ්ඤසුත්තං

4. The Aggañña Sutta

වාසෙට්ඨභාරද්වාජා

Vāseṭṭha and Bhāradvāja

111. එවං [Pg.66] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන වාසෙට්ඨභාරද්වාජා භික්ඛූසු පරිවසන්ති භික්ඛුභාවං ආකඞ්ඛමානා. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො පාසාදා ඔරොහිත්වා පාසාදපච්ඡායායං අබ්භොකාසෙ චඞ්කමති.

111. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling in Sāvatthī, at the Eastern Park, in the mansion of Migāra's mother. Now at that time, Vāseṭṭha and Bhāradvāja were living among the monks, desiring the state of a monk. Then, in the evening, the Blessed One, having arisen from seclusion, descended from the mansion and was walking back and forth in the open air, in the shade behind the mansion.

112. අද්දසා ඛො වාසෙට්ඨො භගවන්තං සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතං පාසාදා ඔරොහිත්වා පාසාදපච්ඡායායං අබ්භොකාසෙ චඞ්කමන්තං. දිස්වාන භාරද්වාජං ආමන්තෙසි – ‘‘අයං, ආවුසො භාරද්වාජ, භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො පාසාදා ඔරොහිත්වා පාසාදපච්ඡායායං අබ්භොකාසෙ චඞ්කමති. ආයාමාවුසො භාරද්වාජ, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිස්සාම; අප්පෙව නාම ලභෙය්‍යාම භගවතො සන්තිකා ධම්මිං කථං සවනායා’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො භාරද්වාජො වාසෙට්ඨස්ස පච්චස්සොසි.

112. Vāseṭṭha saw the Blessed One in the evening, who, having arisen from seclusion, had descended from the mansion and was walking back and forth in the open air, in the shade behind the mansion. Having seen him, he addressed Bhāradvāja: 'Friend Bhāradvāja, the Blessed One, having arisen from seclusion in the evening, has descended from the mansion and is walking back and forth in the open air, in the shade behind the mansion. Come, friend Bhāradvāja, let us approach the place where the Blessed One is. Perhaps we might get to hear a talk on the Dhamma in the Blessed One's presence.' 'Yes, friend,' Bhāradvāja assented to Vāseṭṭha.

113. අථ ඛො වාසෙට්ඨභාරද්වාජා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා භගවන්තං චඞ්කමන්තං අනුචඞ්කමිංසු. අථ ඛො භගවා වාසෙට්ඨං ආමන්තෙසි – ‘‘තුම්හෙ ඛ්වත්ථ, වාසෙට්ඨ, බ්‍රාහ්මණජච්චා බ්‍රාහ්මණකුලීනා බ්‍රාහ්මණකුලා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා, කච්චි වො, වාසෙට්ඨ, බ්‍රාහ්මණා න අක්කොසන්ති න පරිභාසන්තී’’ති? ‘‘තග්ඝ නො, භන්තෙ, බ්‍රාහ්මණා අක්කොසන්ති පරිභාසන්ති අත්තරූපාය පරිභාසාය පරිපුණ්ණාය, නො අපරිපුණ්ණායා’’ති. ‘‘යථා කථං පන වො, වාසෙට්ඨ, බ්‍රාහ්මණා අක්කොසන්ති පරිභාසන්ති අත්තරූපාය පරිභාසාය පරිපුණ්ණාය, නො අපරිපුණ්ණායා’’ති? ‘‘බ්‍රාහ්මණා, භන්තෙ, එවමාහංසු – ‘බ්‍රාහ්මණොව සෙට්ඨො වණ්ණො, හීනා අඤ්ඤෙ වණ්ණා. බ්‍රාහ්මණොව සුක්කො වණ්ණො[Pg.67], කණ්හා අඤ්ඤෙ වණ්ණා. බ්‍රාහ්මණාව සුජ්ඣන්ති, නො අබ්‍රාහ්මණා. බ්‍රාහ්මණාව බ්‍රහ්මුනො පුත්තා ඔරසා මුඛතො ජාතා බ්‍රහ්මජා බ්‍රහ්මනිම්මිතා බ්‍රහ්මදායාදා. තෙ තුම්හෙ සෙට්ඨං වණ්ණං හිත්වා හීනමත්ථ වණ්ණං අජ්ඣුපගතා, යදිදං මුණ්ඩකෙ සමණකෙ ඉබ්භෙ කණ්හෙ බන්ධුපාදාපච්චෙ. තයිදං න සාධු, තයිදං නප්පතිරූපං, යං තුම්හෙ සෙට්ඨං වණ්ණං හිත්වා හීනමත්ථ වණ්ණං අජ්ඣුපගතා යදිදං මුණ්ඩකෙ සමණකෙ ඉබ්භෙ කණ්හෙ බන්ධුපාදාපච්චෙ’ති. එවං ඛො නො, භන්තෙ, බ්‍රාහ්මණා අක්කොසන්ති පරිභාසන්ති අත්තරූපාය පරිභාසාය පරිපුණ්ණාය, නො අපරිපුණ්ණායා’’ති.

113. Then Vāseṭṭha and Bhāradvāja approached the Blessed One; having approached, they paid homage to the Blessed One and followed the Blessed One as he was walking back and forth. Then the Blessed One addressed Vāseṭṭha: 'Vāseṭṭha, you are of brahmin birth, from a high brahmin family, having gone forth from a brahmin clan, from the household life into homelessness. Surely, Vāseṭṭha, the brahmins do not revile or abuse you?' 'Indeed, venerable sir, the brahmins revile and abuse us with fitting and complete abuse, not with incomplete abuse.' 'But in what way, Vāseṭṭha, do the brahmins revile and abuse you with fitting and complete abuse, not with incomplete abuse?' 'Venerable sir, the brahmins say this: “Only the brahmin class is superior; other classes are inferior. Only the brahmin class is fair; other classes are dark. Only brahmins are pure, not non-brahmins. Brahmins alone are the legitimate sons of Brahmā, born from his mouth, born of Brahmā, created by Brahmā, heirs of Brahmā. You, having abandoned the superior class, have associated with an inferior class, that is, with these shavelings, ascetics, menials, dark ones, born from the feet of our kinsman. That is not good, that is not proper, that you, having abandoned the superior class, have associated with an inferior class, that is, with these shavelings, ascetics, menials, dark ones, born from the feet of our kinsman.” In this way, venerable sir, the brahmins revile and abuse us with fitting and complete abuse, not with incomplete abuse.'

114. ‘‘තග්ඝ වො, වාසෙට්ඨ, බ්‍රාහ්මණා පොරාණං අස්සරන්තා එවමාහංසු – ‘බ්‍රාහ්මණොව සෙට්ඨො වණ්ණො, හීනා අඤ්ඤෙ වණ්ණා; බ්‍රාහ්මණොව සුක්කො වණ්ණො, කණ්හා අඤ්ඤෙ වණ්ණා; බ්‍රාහ්මණාව සුජ්ඣන්ති, නො අබ්‍රාහ්මණා; බ්‍රාහ්මණාව බ්‍රහ්මුනො පුත්තා ඔරසා මුඛතො ජාතා බ්‍රහ්මජා බ්‍රහ්මනිම්මිතා බ්‍රහ්මදායාදා’ති. දිස්සන්ති ඛො පන, වාසෙට්ඨ, බ්‍රාහ්මණානං බ්‍රාහ්මණියො උතුනියොපි ගබ්භිනියොපි විජායමානාපි පායමානාපි. තෙ ච බ්‍රාහ්මණා යොනිජාව සමානා එවමාහංසු – ‘බ්‍රාහ්මණොව සෙට්ඨො වණ්ණො, හීනා අඤ්ඤෙ වණ්ණා; බ්‍රාහ්මණොව සුක්කො වණ්ණො, කණ්හා අඤ්ඤෙ වණ්ණා; බ්‍රාහ්මණාව සුජ්ඣන්ති, නො අබ්‍රාහ්මණා; බ්‍රාහ්මණාව බ්‍රහ්මුනො පුත්තා ඔරසා මුඛතො ජාතා බ්‍රහ්මජා බ්‍රහ්මනිම්මිතා බ්‍රහ්මදායාදා’ති. තෙ බ්‍රහ්මානඤ්චෙව අබ්භාචික්ඛන්ති, මුසා ච භාසන්ති, බහුඤ්ච අපුඤ්ඤං පසවන්ති.

114. Indeed, Vāseṭṭha, those brahmins, not remembering the ancient tradition, say this: ‘Only the brahmin class is superior; other classes are inferior. Only the brahmin class is fair; other classes are dark. Only brahmins are pure, not non-brahmins. Brahmins alone are the legitimate sons of Brahmā, born from his mouth, born of Brahmā, created by Brahmā, heirs of Brahmā.’ But, Vāseṭṭha, brahmin women are seen menstruating, becoming pregnant, giving birth, and breastfeeding. And those brahmins, being born from a womb, say this: ‘Only the brahmin class is superior; other classes are inferior. Only the brahmin class is fair; other classes are dark. Only brahmins are pure, not non-brahmins. Brahmins alone are the legitimate sons of Brahmā, born from his mouth, born of Brahmā, created by Brahmā, heirs of Brahmā.’ They both misrepresent Brahmā and speak falsely, and they generate much demerit.

චතුවණ්ණසුද්ධි

The Purity of the Four Classes

115. ‘‘චත්තාරොමෙ, වාසෙට්ඨ, වණ්ණා – ඛත්තියා, බ්‍රාහ්මණා, වෙස්සා, සුද්දා. ඛත්තියොපි ඛො, වාසෙට්ඨ, ඉධෙකච්චො පාණාතිපාතී හොති අදින්නාදායී කාමෙසුමිච්ඡාචාරී මුසාවාදී පිසුණවාචො ඵරුසවාචො සම්ඵප්පලාපී අභිජ්ඣාලු බ්‍යාපන්නචිත්තො මිච්ඡාදිට්ඨී. ඉති ඛො, වාසෙට්ඨ, යෙමෙ ධම්මා අකුසලා අකුසලසඞ්ඛාතා සාවජ්ජා සාවජ්ජසඞ්ඛාතා අසෙවිතබ්බා අසෙවිතබ්බසඞ්ඛාතා නඅලමරියා නඅලමරියසඞ්ඛාතා කණ්හා කණ්හවිපාකා විඤ්ඤුගරහිතා, ඛත්තියෙපි තෙ ඉධෙකච්චෙ සන්දිස්සන්ති. බ්‍රාහ්මණොපි ඛො, වාසෙට්ඨ…පෙ… වෙස්සොපි ඛො, වාසෙට්ඨ…පෙ… සුද්දොපි ඛො, වාසෙට්ඨ, ඉධෙකච්චො [Pg.68] පාණාතිපාතී හොති අදින්නාදායී කාමෙසුමිච්ඡාචාරී මුසාවාදී පිසුණවාචො ඵරුසවාචො සම්ඵප්පලාපී අභිජ්ඣාලු බ්‍යාපන්නචිත්තො මිච්ඡාදිට්ඨී. ඉති ඛො, වාසෙට්ඨ, යෙමෙ ධම්මා අකුසලා අකුසලසඞ්ඛාතා…පෙ… කණ්හා කණ්හවිපාකා විඤ්ඤුගරහිතා; සුද්දෙපි තෙ ඉධෙකච්චෙ සන්දිස්සන්ති.

115. Vāseṭṭha, there are these four classes: the noble class, the brahmin class, the merchant class, and the servant class. Vāseṭṭha, here in this world, some of the noble class are takers of life, takers of what is not given, they engage in sexual misconduct, speak falsehood, speak divisively, speak harshly, engage in frivolous chatter, are covetous, have minds of ill will, and hold wrong view. Thus, Vāseṭṭha, whatever qualities are unwholesome, reckoned as unwholesome, blameworthy, reckoned as blameworthy, not to be cultivated, reckoned as not to be cultivated, not befitting the noble ones, reckoned as not befitting the noble ones, dark, with dark results, and censured by the wise—these unwholesome qualities are found here in some of the noble class. Vāseṭṭha, some of the brahmin class also… Vāseṭṭha, some of the merchant class also… Vāseṭṭha, here in this world, some of the servant class are takers of life, takers of what is not given… and hold wrong view. Thus, Vāseṭṭha, whatever qualities are unwholesome, reckoned as unwholesome… dark, with dark results, and censured by the wise—these unwholesome qualities are found here in some of the servant class.

‘‘ඛත්තියොපි ඛො, වාසෙට්ඨ, ඉධෙකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො, මුසාවාදා පටිවිරතො, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො, අනභිජ්ඣාලු අබ්‍යාපන්නචිත්තො, සම්මාදිට්ඨී. ඉති ඛො, වාසෙට්ඨ, යෙමෙ ධම්මා කුසලා කුසලසඞ්ඛාතා අනවජ්ජා අනවජ්ජසඞ්ඛාතා සෙවිතබ්බා සෙවිතබ්බසඞ්ඛාතා අලමරියා අලමරියසඞ්ඛාතා සුක්කා සුක්කවිපාකා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඛත්තියෙපි තෙ ඉධෙකච්චෙ සන්දිස්සන්ති. බ්‍රාහ්මණොපි ඛො, වාසෙට්ඨ…පෙ… වෙස්සොපි ඛො, වාසෙට්ඨ…පෙ… සුද්දොපි ඛො, වාසෙට්ඨ, ඉධෙකච්චො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති…පෙ… අනභිජ්ඣාලු, අබ්‍යාපන්නචිත්තො, සම්මාදිට්ඨී. ඉති ඛො, වාසෙට්ඨ, යෙමෙ ධම්මා කුසලා කුසලසඞ්ඛාතා අනවජ්ජා අනවජ්ජසඞ්ඛාතා සෙවිතබ්බා සෙවිතබ්බසඞ්ඛාතා අලමරියා අලමරියසඞ්ඛාතා සුක්කා සුක්කවිපාකා විඤ්ඤුප්පසත්ථා; සුද්දෙපි තෙ ඉධෙකච්චෙ සන්දිස්සන්ති.

Vāseṭṭha, here in this world, some of the noble class refrain from taking life, refrain from taking what is not given, refrain from sexual misconduct, refrain from false speech, refrain from divisive speech, refrain from harsh speech, refrain from frivolous chatter, are not covetous, have minds without ill will, and hold right view. Thus, Vāseṭṭha, whatever qualities are wholesome, reckoned as wholesome, blameless, reckoned as blameless, to be cultivated, reckoned as to be cultivated, befitting the noble ones, reckoned as befitting the noble ones, bright, with bright results, and praised by the wise—these wholesome qualities are found here in some of the noble class. Vāseṭṭha, some of the brahmin class also… Vāseṭṭha, some of the merchant class also… Vāseṭṭha, here in this world, some of the servant class refrain from taking life… are not covetous, have minds without ill will, and hold right view. Thus, Vāseṭṭha, whatever qualities are wholesome, reckoned as wholesome, blameless, reckoned as blameless… befitting the noble ones, reckoned as befitting the noble ones, bright, with bright results, and praised by the wise—these wholesome qualities are found here in some of the servant class.

116. ‘‘ඉමෙසු ඛො, වාසෙට්ඨ, චතූසු වණ්ණෙසු එවං උභයවොකිණ්ණෙසු වත්තමානෙසු කණ්හසුක්කෙසු ධම්මෙසු විඤ්ඤුගරහිතෙසු චෙව විඤ්ඤුප්පසත්ථෙසු ච යදෙත්ථ බ්‍රාහ්මණා එවමාහංසු – ‘බ්‍රාහ්මණොව සෙට්ඨො වණ්ණො, හීනා අඤ්ඤෙ වණ්ණා; බ්‍රාහ්මණොව සුක්කො වණ්ණො, කණ්හා අඤ්ඤෙ වණ්ණා; බ්‍රාහ්මණාව සුජ්ඣන්ති, නො අබ්‍රාහ්මණා; බ්‍රාහ්මණාව බ්‍රහ්මුනො පුත්තා ඔරසා මුඛතො ජාතා බ්‍රහ්මජා බ්‍රහ්මනිම්මිතා බ්‍රහ්මදායාදා’ති. තං තෙසං විඤ්ඤූ නානුජානන්ති. තං කිස්ස හෙතු? ඉමෙසඤ්හි, වාසෙට්ඨ, චතුන්නං වණ්ණානං යො හොති භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො, සො නෙසං අග්ගමක්ඛායති ධම්මෙනෙව, නො අධම්මෙන. ධම්මො හි, වාසෙට්ඨ, සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායඤ්ච.

116. Vāseṭṭha, among these four classes, wherein both dark and white qualities—those censured by the wise and those praised by the wise—are found intermingled, the brāhmaṇas declare: ‘Only the brāhmaṇa class is the highest; the other classes are inferior. Only the brāhmaṇa class is white; the other classes are dark. Only brāhmaṇas are purified, not non-brāhmaṇas. Only brāhmaṇas are the sons of Brahmā, born from his breast, born from his mouth, born of Brahmā, created by Brahmā, the heirs of Brahmā.’ The wise do not assent to this statement of theirs. For what reason? Vāseṭṭha, from among these four classes, whoever is a bhikkhu who is an Arahant, whose cankers are destroyed, who has lived the holy life, has done what was to be done, has laid down the burden, has attained his own welfare, whose fetter of existence is completely destroyed, and who is liberated through right and perfect knowledge—he is declared the foremost among them in accordance with Dhamma, not contrary to it. For, Vāseṭṭha, Dhamma is the highest among this populace, both in the present life and in the life to come.

117. ‘‘තදමිනාපෙතං, වාසෙට්ඨ, පරියායෙන වෙදිතබ්බං, යථා ධම්මොව සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායඤ්ච.

117. Vāseṭṭha, it should be understood by this exposition also how Dhamma is the highest among this populace, both in the present life and in the life to come.

‘‘ජානාති [Pg.69] ඛො, වාසෙට්ඨ, රාජා පසෙනදි කොසලො – ‘සමණො ගොතමො අනන්තරා සක්‍යකුලා පබ්බජිතො’ති. සක්‍යා ඛො පන, වාසෙට්ඨ, රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස අනුයුත්තා භවන්ති. කරොන්ති ඛො, වාසෙට්ඨ, සක්‍යා රඤ්ඤෙ පසෙනදිම්හි කොසලෙ නිපච්චකාරං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං. ඉති ඛො, වාසෙට්ඨ, යං කරොන්ති සක්‍යා රඤ්ඤෙ පසෙනදිම්හි කොසලෙ නිපච්චකාරං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං, කරොති තං රාජා පසෙනදි කොසලො තථාගතෙ නිපච්චකාරං අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං, න නං ‘සුජාතො සමණො ගොතමො, දුජ්ජාතොහමස්මි. බලවා සමණො ගොතමො, දුබ්බලොහමස්මි. පාසාදිකො සමණො ගොතමො, දුබ්බණ්ණොහමස්මි. මහෙසක්ඛො සමණො ගොතමො, අප්පෙසක්ඛොහමස්මී’ති. අථ ඛො නං ධම්මංයෙව සක්කරොන්තො ධම්මං ගරුං කරොන්තො ධම්මං මානෙන්තො ධම්මං පූජෙන්තො ධම්මං අපචායමානො එවං රාජා පසෙනදි කොසලො තථාගතෙ නිපච්චකාරං කරොති, අභිවාදනං පච්චුට්ඨානං අඤ්ජලිකම්මං සාමීචිකම්මං. ඉමිනාපි ඛො එතං, වාසෙට්ඨ, පරියායෙන වෙදිතබ්බං, යථා ධම්මොව සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායඤ්ච.

Vāseṭṭha, King Pasenadi of Kosala knows: ‘The ascetic Gotama has gone forth from the Sakyan clan.’ Vāseṭṭha, the Sakyans are vassals of King Pasenadi of Kosala. The Sakyans, Vāseṭṭha, perform for King Pasenadi of Kosala acts of deference: paying homage, rising in respect, making the añjali gesture, and showing proper respect. Vāseṭṭha, whatever acts of deference the Sakyans perform for King Pasenadi of Kosala—paying homage, rising in respect, making the añjali gesture, and showing proper respect—King Pasenadi of Kosala performs those same acts for the Tathāgata. It is not that he does so thinking: ‘The ascetic Gotama is well-born, whereas I am ill-born. The ascetic Gotama is powerful, whereas I am weak. The ascetic Gotama is inspiring to see, whereas I am unattractive. The ascetic Gotama is of great majesty, whereas I am of little majesty.’ Rather, it is by honoring the Dhamma itself, holding the Dhamma in high esteem, revering the Dhamma, venerating the Dhamma, and paying homage to the Dhamma itself that King Pasenadi of Kosala performs these acts of deference for the Tathāgata: paying homage, rising in respect, making the añjali gesture, and showing proper respect. Vāseṭṭha, by this exposition also, it should be understood how Dhamma is the highest among this populace, both in the present life and in the life to come.

118. ‘‘තුම්හෙ ඛ්වත්ථ, වාසෙට්ඨ, නානාජච්චා නානානාමා නානාගොත්තා නානාකුලා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා. ‘කෙ තුම්හෙ’ති – පුට්ඨා සමානා ‘සමණා සක්‍යපුත්තියාම්හා’ති – පටිජානාථ. යස්ස ඛො පනස්ස, වාසෙට්ඨ, තථාගතෙ සද්ධා නිවිට්ඨා මූලජාතා පතිට්ඨිතා දළ්හා අසංහාරියා සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මිං, තස්සෙතං කල්ලං වචනාය – ‘භගවතොම්හි පුත්තො ඔරසො මුඛතො ජාතො ධම්මජො ධම්මනිම්මිතො ධම්මදායාදො’ති. තං කිස්ස හෙතු? තථාගතස්ස හෙතං, වාසෙට්ඨ, අධිවචනං ‘ධම්මකායො’ ඉතිපි, ‘බ්‍රහ්මකායො’ ඉතිපි, ‘ධම්මභූතො’ ඉතිපි, ‘බ්‍රහ්මභූතො’ ඉතිපි.

118. Vāseṭṭha, you are of various castes, various names, various clans, and various families, who have gone forth from the household life into homelessness. When asked, ‘Who are you?’ you declare, ‘We are ascetics, sons of the Sakyan Sage.’ Indeed, Vāseṭṭha, for any person whose faith in the Tathāgata is settled, rooted, established, firm, and unshakable by any ascetic or brahmin, by a deva, by Māra, by Brahmā, or by anyone in the world, it is fitting for that person to declare: ‘I am the Blessed One’s legitimate son, born from his mouth, born of the Dhamma, created by the Dhamma, an heir of the Dhamma.’ For what reason? Because, Vāseṭṭha, these are designations of the Tathāgata: ‘Dhamma-body,’ as well as ‘Brahmā-body,’ ‘Dhamma-become,’ as well as ‘Brahmā-become.’

119. ‘‘හොති ඛො සො, වාසෙට්ඨ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන අයං ලොකො සංවට්ටති. සංවට්ටමානෙ ලොකෙ යෙභුය්‍යෙන සත්තා ආභස්සරසංවත්තනිකා හොන්ති. තෙ තත්ථ හොන්ති [Pg.70] මනොමයා පීතිභක්ඛා සයංපභා අන්තලික්ඛචරා සුභට්ඨායිනො චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨන්ති.

119. There comes a time, Vāseṭṭha, when, after a long period, this world dissolves. As the world dissolves, most beings are reborn in the Ābhassara realm. There they dwell, mind-made, feeding on joy, self-luminous, moving through the sky, abiding in glory for a long, long time.

‘‘හොති ඛො සො, වාසෙට්ඨ, සමයො යං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන අයං ලොකො විවට්ටති. විවට්ටමානෙ ලොකෙ යෙභුය්‍යෙන සත්තා ආභස්සරකායා චවිත්වා ඉත්ථත්තං ආගච්ඡන්ති. තෙධ හොන්ති මනොමයා පීතිභක්ඛා සයංපභා අන්තලික්ඛචරා සුභට්ඨායිනො චිරං දීඝමද්ධානං තිට්ඨන්ති.

There comes a time, Vāseṭṭha, when after a long period this world evolves. As the world evolves, most beings, having passed away from the Ābhassara realm, come to this state. Here they are mind-made, feeding on joy, self-luminous, moving through the sky, abiding splendidly, and they remain for a long, long time.

රසපථවිපාතුභාවො

The Appearance of the Savory Earth

120. ‘‘එකොදකීභූතං ඛො පන, වාසෙට්ඨ, තෙන සමයෙන හොති අන්ධකාරො අන්ධකාරතිමිසා. න චන්දිමසූරියා පඤ්ඤායන්ති, න නක්ඛත්තානි තාරකරූපානි පඤ්ඤායන්ති, න රත්තින්දිවා පඤ්ඤායන්ති, න මාසඩ්ඪමාසා පඤ්ඤායන්ති, න උතුසංවච්ඡරා පඤ්ඤායන්ති, න ඉත්ථිපුමා පඤ්ඤායන්ති, සත්තා සත්තාත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගච්ඡන්ති. අථ ඛො තෙසං, වාසෙට්ඨ, සත්තානං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන රසපථවී උදකස්මිං සමතනි ; සෙය්‍යථාපි නාම පයසො තත්තස්ස නිබ්බායමානස්ස උපරි සන්තානකං හොති, එවමෙව පාතුරහොසි. සා අහොසි වණ්ණසම්පන්නා ගන්ධසම්පන්නා රසසම්පන්නා, සෙය්‍යථාපි නාම සම්පන්නං වා සප්පි සම්පන්නං වා නවනීතං එවංවණ්ණා අහොසි. සෙය්‍යථාපි නාම ඛුද්දමධුං අනෙළකං, එවමස්සාදා අහොසි. අථ ඛො, වාසෙට්ඨ, අඤ්ඤතරො සත්තො ලොලජාතිකො – ‘අම්භො, කිමෙවිදං භවිස්සතී’ති රසපථවිං අඞ්ගුලියා සායි. තස්ස රසපථවිං අඞ්ගුලියා සායතො අච්ඡාදෙසි, තණ්හා චස්ස ඔක්කමි. අඤ්ඤෙපි ඛො, වාසෙට්ඨ, සත්තා තස්ස සත්තස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජමානා රසපථවිං අඞ්ගුලියා සායිංසු. තෙසං රසපථවිං අඞ්ගුලියා සායතං අච්ඡාදෙසි, තණ්හා ච තෙසං ඔක්කමි.

120. At that time, Vāseṭṭha, there was a single mass of water, and it was dark, a blinding darkness. Neither the moon nor the sun was discerned, nor were the constellations or star-forms discerned, nor were night and day discerned, nor months and half-months, nor seasons and years. Male and female were not discerned; beings were reckoned simply as ‘beings.’ Then, Vāseṭṭha, for those beings, after a long, long period had passed, a savory earth spread out upon the water, just as a skin forms on the surface of hot milk-rice as it cools. It was endowed with color, fragrance, and taste. Its color was like that of fine ghee or fine fresh butter, and its taste was like that of pure wild honey. Then, Vāseṭṭha, a certain being of a greedy nature thought, ‘Oh, what could this be?’ and tasted the savory earth with a finger. As he tasted the savory earth with his finger, it suffused him, and craving arose in him. Other beings, Vāseṭṭha, following the example of that being, also tasted the savory earth with their fingers. As they tasted the savory earth with their fingers, it suffused them, and craving arose in them.

චන්දිමසූරියාදිපාතුභාවො

The Appearance of the Moon, the Sun, and So Forth

121. ‘‘අථ ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා රසපථවිං හත්ථෙහි ආලුප්පකාරකං උපක්කමිංසු පරිභුඤ්ජිතුං. යතො ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා රසපථවිං [Pg.71] හත්ථෙහි ආලුප්පකාරකං උපක්කමිංසු පරිභුඤ්ජිතුං. අථ තෙසං සත්තානං සයංපභා අන්තරධායි. සයංපභාය අන්තරහිතාය චන්දිමසූරියා පාතුරහෙසුං. චන්දිමසූරියෙසු පාතුභූතෙසු නක්ඛත්තානි තාරකරූපානි පාතුරහෙසුං. නක්ඛත්තෙසු තාරකරූපෙසු පාතුභූතෙසු රත්තින්දිවා පඤ්ඤායිංසු. රත්තින්දිවෙසු පඤ්ඤායමානෙසු මාසඩ්ඪමාසා පඤ්ඤායිංසු. මාසඩ්ඪමාසෙසු පඤ්ඤායමානෙසු උතුසංවච්ඡරා පඤ්ඤායිංසු. එත්තාවතා ඛො, වාසෙට්ඨ, අයං ලොකො පුන විවට්ටො හොති.

121. Then, Vāseṭṭha, those beings began to consume the savory earth with their hands, making it into lumps. When those beings, Vāseṭṭha, began to consume the savory earth with their hands, making it into lumps, their own radiance disappeared. When their own radiance had disappeared, the moon and sun appeared. When the moon and sun had appeared, the constellations and star-forms appeared. When the constellations and star-forms had appeared, night and day became discernible. When night and day became discernible, months and half-months became discernible. When months and half-months became discernible, seasons and years became discernible. To this extent, Vāseṭṭha, this world was established once more.

122. ‘‘අථ ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා රසපථවිං පරිභුඤ්ජන්තා තංභක්ඛා තදාහාරා චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨංසු. යථා යථා ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා රසපථවිං පරිභුඤ්ජන්තා තංභක්ඛා තදාහාරා චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨංසු, තථා තථා තෙසං සත්තානං (රසපථවිං පරිභුඤ්ජන්තානං) ඛරත්තඤ්චෙව කායස්මිං ඔක්කමි, වණ්ණවෙවණ්ණතා ච පඤ්ඤායිත්ථ. එකිදං සත්තා වණ්ණවන්තො හොන්ති, එකිදං සත්තා දුබ්බණ්ණා. තත්ථ යෙ තෙ සත්තා වණ්ණවන්තො, තෙ දුබ්බණ්ණෙ සත්තෙ අතිමඤ්ඤන්ති – ‘මයමෙතෙහි වණ්ණවන්තතරා, අම්හෙහෙතෙ දුබ්බණ්ණතරා’ති. තෙසං වණ්ණාතිමානපච්චයා මානාතිමානජාතිකානං රසපථවී අන්තරධායි. රසාය පථවියා අන්තරහිතාය සන්නිපතිංසු. සන්නිපතිත්වා අනුත්ථුනිංසු – ‘අහො රසං, අහො රස’න්ති! තදෙතරහිපි මනුස්සා කඤ්චිදෙව සුරසං ලභිත්වා එවමාහංසු – ‘අහො රසං, අහො රස’න්ති! තදෙව පොරාණං අග්ගඤ්ඤං අක්ඛරං අනුසරන්ති, න ත්වෙවස්ස අත්ථං ආජානන්ති.

122. Then, Vāseṭṭha, those beings, consuming the savory earth, having it as their food, having it as their nourishment, subsisted for a long, long time. In whatsoever manner, Vāseṭṭha, those beings, consuming the savory earth, having it as their food, having it as their nourishment, subsisted for a long, long time, in that same manner, coarseness arose in their bodies, and a difference in their appearance became manifest. Some beings were beautiful, while others were ugly. Therein, those beings who were beautiful despised the ugly beings, thinking, ‘We are more beautiful than they; they are uglier than we.’ On account of their pride in their appearance, for those beings who were by nature proud and excessively proud, the savory earth disappeared. When the savory earth had disappeared, they gathered together. Having gathered, they lamented, ‘Oh, the savor! Oh, the savor!’ Even now, when people obtain something of fine taste, they say thus: ‘Oh, the savor! Oh, the savor!’ They are following that ancient, primordial expression, but they do not know its meaning.

භූමිපප්පටකපාතුභාවො

The Appearance of the Earth-Crust

123. ‘‘අථ ඛො තෙසං, වාසෙට්ඨ, සත්තානං රසාය පථවියා අන්තරහිතාය භූමිපප්පටකො පාතුරහොසි. සෙය්‍යථාපි නාම අහිච්ඡත්තකො, එවමෙව පාතුරහොසි. සො අහොසි වණ්ණසම්පන්නො ගන්ධසම්පන්නො රසසම්පන්නො, සෙය්‍යථාපි නාම සම්පන්නං වා සප්පි සම්පන්නං වා නවනීතං එවංවණ්ණො අහොසි. සෙය්‍යථාපි නාම ඛුද්දමධුං අනෙළකං, එවමස්සාදො අහොසි.

123. Then, Vāseṭṭha, for those beings, when the savory earth had disappeared, an earth-crust appeared. It appeared just like a mushroom bud. It was endowed with color, endowed with fragrance, and endowed with taste. Its color was like that of fine ghee or fine fresh butter, and its taste was like that of pure wild honey.

‘‘අථ [Pg.72] ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා භූමිපප්පටකං උපක්කමිංසු පරිභුඤ්ජිතුං. තෙ තං පරිභුඤ්ජන්තා තංභක්ඛා තදාහාරා චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨංසු. යථා යථා ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා භූමිපප්පටකං පරිභුඤ්ජන්තා තංභක්ඛා තදාහාරා චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨංසු, තථා තථා තෙසං සත්තානං භිය්‍යොසො මත්තාය ඛරත්තඤ්චෙව කායස්මිං ඔක්කමි, වණ්ණවෙවණ්ණතා ච පඤ්ඤායිත්ථ. එකිදං සත්තා වණ්ණවන්තො හොන්ති, එකිදං සත්තා දුබ්බණ්ණා. තත්ථ යෙ තෙ සත්තා වණ්ණවන්තො, තෙ දුබ්බණ්ණෙ සත්තෙ අතිමඤ්ඤන්ති – ‘මයමෙතෙහි වණ්ණවන්තතරා, අම්හෙහෙතෙ දුබ්බණ්ණතරා’ති. තෙසං වණ්ණාතිමානපච්චයා මානාතිමානජාතිකානං භූමිපප්පටකො අන්තරධායි.

Then, Vāseṭṭha, those beings began to consume the earth-crust. Consuming it, having it as their food, having it as their nourishment, they subsisted for a long, long time. In whatsoever manner, Vāseṭṭha, those beings, consuming the earth-crust, having it as their food, having it as their nourishment, subsisted for a long, long time, in that same manner, coarseness arose in their bodies to an exceedingly great degree, and a difference in their appearance became manifest. Some beings were beautiful, while others were ugly. Therein, those beings who were beautiful despised the ugly beings, thinking, ‘We are more beautiful than they; they are uglier than we.’ On account of their pride in their appearance, for those beings who were by nature proud and excessively proud, the earth-crust disappeared.

පදාලතාපාතුභාවො

The Appearance of the Sweet-Creeping Plant

124. ‘‘භූමිපප්පටකෙ අන්තරහිතෙ පදාලතා පාතුරහොසි, සෙය්‍යථාපි නාම කලම්බුකා, එවමෙව පාතුරහොසි. සා අහොසි වණ්ණසම්පන්නා ගන්ධසම්පන්නා රසසම්පන්නා, සෙය්‍යථාපි නාම සම්පන්නං වා සප්පි සම්පන්නං වා නවනීතං එවංවණ්ණා අහොසි. සෙය්‍යථාපි නාම ඛුද්දමධුං අනෙළකං, එවමස්සාදා අහොසි.

124. When the earth-crust had disappeared, the sweet-creeping plant appeared. Just as the kalambukā plant might appear, even so did it appear. It was endowed with color, fragrance, and taste. Its color was like that of fine ghee or fine fresh butter, and its taste was like that of pure wild honey.

‘‘අථ ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා පදාලතං උපක්කමිංසු පරිභුඤ්ජිතුං. තෙ තං පරිභුඤ්ජන්තා තංභක්ඛා තදාහාරා චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨංසු. යථා යථා ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා පදාලතං පරිභුඤ්ජන්තා තංභක්ඛා තදාහාරා චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨංසු, තථා තථා තෙසං සත්තානං භිය්‍යොසොමත්තාය ඛරත්තඤ්චෙව කායස්මිං ඔක්කමි, වණ්ණවෙවණ්ණතා ච පඤ්ඤායිත්ථ. එකිදං සත්තා වණ්ණවන්තො හොන්ති, එකිදං සත්තා දුබ්බණ්ණා. තත්ථ යෙ තෙ සත්තා වණ්ණවන්තො, තෙ දුබ්බණ්ණෙ සත්තෙ අතිමඤ්ඤන්ති – ‘මයමෙතෙහි වණ්ණවන්තතරා, අම්හෙහෙතෙ දුබ්බණ්ණතරා’ති. තෙසං වණ්ණාතිමානපච්චයා මානාතිමානජාතිකානං පදාලතා අන්තරධායි.

Then, Vāseṭṭha, those beings began to consume the sweet-creeping plant. Consuming it, having it as their food and nourishment, they subsisted for a very long, long time. And as those beings, Vāseṭṭha, continued to consume the sweet-creeping plant, having it as their food and nourishment, and subsisting for a very long, long time, a greater coarseness appeared in their bodies, and differences in their appearance became manifest. Some beings were beautiful, while others were ugly. Thereupon, those beings who were beautiful despised the ugly ones, thinking: ‘We are more beautiful than they are; they are uglier than we are.’ For them, who had become proud and arrogant, because of this conceit based on appearance, the sweet-creeping plant disappeared.

‘‘පදාලතාය අන්තරහිතාය සන්නිපතිංසු. සන්නිපතිත්වා අනුත්ථුනිංසු – ‘අහු වත නො, අහායි වත නො පදාලතා’ති! තදෙතරහිපි මනුස්සා කෙනචි දුක්ඛධම්මෙන ඵුට්ඨා එවමාහංසු – ‘අහු වත නො, අහායි [Pg.73] වත නො’ති! තදෙව පොරාණං අග්ගඤ්ඤං අක්ඛරං අනුසරන්ති, න ත්වෙවස්ස අත්ථං ආජානන්ති.

When the sweet-creeping plant had disappeared, they assembled together. Having assembled, they lamented, ‘Alas, we had it! Alas, our sweet-creeping plant is lost!’ To this day, when people are afflicted by some painful state, they say the same: ‘Alas, we had it! Alas, it is lost to us!’ They are just recalling that same ancient, primordial saying, but they do not understand its meaning.

අකට්ඨපාකසාලිපාතුභාවො

The Manifestation of Uncultivated Rice

125. ‘‘අථ ඛො තෙසං, වාසෙට්ඨ, සත්තානං පදාලතාය අන්තරහිතාය අකට්ඨපාකො සාලි පාතුරහොසි අකණො අථුසො සුද්ධො සුගන්ධො තණ්ඩුලප්ඵලො. යං තං සායං සායමාසාය ආහරන්ති, පාතො තං හොති පක්කං පටිවිරූළ්හං. යං තං පාතො පාතරාසාය ආහරන්ති, සායං තං හොති පක්කං පටිවිරූළ්හං; නාපදානං පඤ්ඤායති. අථ ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා අකට්ඨපාකං සාලිං පරිභුඤ්ජන්තා තංභක්ඛා තදාහාරා චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨංසු.

125. Then, Vāseṭṭha, for those beings, when the sweet-creeping plant had disappeared, uncultivated rice appeared. It was without broken grains, without chaff, pure, fragrant, and consisting of only the rice grain. That which they would bring in the evening for the evening meal, in the morning would be ripe and grown back. That which they would bring in the morning for the morning meal, in the evening would be ripe and grown back. No sign of reaping was apparent. Then, Vāseṭṭha, those beings, consuming that uncultivated rice, having it as their food and nourishment, subsisted for a very long, long time.

ඉත්ථිපුරිසලිඞ්ගපාතුභාවො

The Manifestation of Female and Male Characteristics

126. ‘‘යථා යථා ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා අකට්ඨපාකං සාලිං පරිභුඤ්ජන්තා තංභක්ඛා තදාහාරා චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨංසු, තථා තථා තෙසං සත්තානං භිය්‍යොසොමත්තාය ඛරත්තඤ්චෙව කායස්මිං ඔක්කමි, වණ්ණවෙවණ්ණතා ච පඤ්ඤායිත්ථ, ඉත්ථියා ච ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුරහොසි පුරිසස්ස ච පුරිසලිඞ්ගං. ඉත්ථී ච පුරිසං අතිවෙලං උපනිජ්ඣායති පුරිසො ච ඉත්ථිං. තෙසං අතිවෙලං අඤ්ඤමඤ්ඤං උපනිජ්ඣායතං සාරාගො උදපාදි, පරිළාහො කායස්මිං ඔක්කමි. තෙ පරිළාහපච්චයා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිංසු.

126. Vāseṭṭha, as those beings continued for a long, long time, feeding on that uncultivated rice, having it as their food and nourishment, so in just that way, more and more coarseness descended upon their bodies, and a difference in their appearance became manifest. The female sexual organ appeared in the female, and the male sexual organ appeared in the male. And the female gazed intently and excessively at the male, and the male at the female. As they gazed intently and excessively at one another, strong passion arose in them, and a burning descended upon their bodies. Due to that burning, they engaged in the act of sexual intercourse.

‘‘යෙ ඛො පන තෙ, වාසෙට්ඨ, තෙන සමයෙන සත්තා පස්සන්ති මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තෙ, අඤ්ඤෙ පංසුං ඛිපන්ති, අඤ්ඤෙ සෙට්ඨිං ඛිපන්ති, අඤ්ඤෙ ගොමයං ඛිපන්ති – ‘නස්ස අසුචි, නස්ස අසුචී’ති. ‘කථඤ්හි නාම සත්තො සත්තස්ස එවරූපං කරිස්සතී’ති! තදෙතරහිපි මනුස්සා එකච්චෙසු ජනපදෙසු වධුයා නිබ්බුය්හමානාය අඤ්ඤෙ පංසුං ඛිපන්ති, අඤ්ඤෙ සෙට්ඨිං ඛිපන්ති, අඤ්ඤෙ ගොමයං ඛිපන්ති. තදෙව පොරාණං අග්ගඤ්ඤං අක්ඛරං අනුසරන්ති, න ත්වෙවස්ස අත්ථං ආජානන්ති.

Vāseṭṭha, those beings at that time who saw others engaging in the act of sexual intercourse threw dust at them, others threw ashes, and others threw cow-dung, saying: ‘Perish, impure one! Perish, impure one!’ and ‘How indeed can one being do such a thing to another being?’ Even now, in some regions, when a bride is being led forth, some people throw dust, some throw ashes, and some throw cow-dung. They are following that same ancient, primordial tradition, but they do not know its meaning.

මෙථුනධම්මසමාචාරො

The Practice of Sexual Intercourse

127. ‘‘අධම්මසම්මතං [Pg.74] ඛො පන, වාසෙට්ඨ, තෙන සමයෙන හොති, තදෙතරහි ධම්මසම්මතං. යෙ ඛො පන, වාසෙට්ඨ, තෙන සමයෙන සත්තා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්ති, තෙ මාසම්පි ද්වෙමාසම්පි න ලභන්ති ගාමං වා නිගමං වා පවිසිතුං. යතො ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා තස්මිං අසද්ධම්මෙ අතිවෙලං පාතබ්‍යතං ආපජ්ජිංසු. අථ අගාරානි උපක්කමිංසු කාතුං තස්සෙව අසද්ධම්මස්ස පටිච්ඡාදනත්ථං. අථ ඛො, වාසෙට්ඨ, අඤ්ඤතරස්ස සත්තස්ස අලසජාතිකස්ස එතදහොසි – ‘අම්භො, කිමෙවාහං විහඤ්ඤාමි සාලිං ආහරන්තො සායං සායමාසාය පාතො පාතරාසාය! යංනූනාහං සාලිං ආහරෙය්‍යං සකිංදෙව සායපාතරාසායා’ති!

127. Vāseṭṭha, what was considered unrighteous at that time is now considered righteous. Vāseṭṭha, those beings who engaged in the act of sexual intercourse at that time were not allowed to enter a village or a town for a month or even two months. Vāseṭṭha, when those beings became excessively engaged in that unrighteous practice, they then began to make houses for the purpose of concealing that very unrighteousness. Then, Vāseṭṭha, to a certain being of a lazy nature this thought occurred: ‘Indeed, why should I weary myself bringing rice in the evening for the evening meal and in the morning for the morning meal? What if I were to bring rice just once for both the evening and morning meals!’

‘‘අථ ඛො සො, වාසෙට්ඨ, සත්තො සාලිං ආහාසි සකිංදෙව සායපාතරාසාය. අථ ඛො, වාසෙට්ඨ, අඤ්ඤතරො සත්තො යෙන සො සත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං සත්තං එතදවොච – ‘එහි, භො සත්ත, සාලාහාරං ගමිස්සාමා’ති. ‘අලං, භො සත්ත, ආහතො මෙ සාලි සකිංදෙව සායපාතරාසායා’ති. අථ ඛො සො, වාසෙට්ඨ, සත්තො තස්ස සත්තස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජමානො සාලිං ආහාසි සකිංදෙව ද්වීහාය. ‘එවම්පි කිර, භො, සාධූ’ති.

Then, Vāseṭṭha, that being brought rice just once for the evening and morning meals. Then, Vāseṭṭha, another being approached that being; having approached, he said to that being: ‘Come, friend, let us go to gather rice.’ ‘Enough, friend, I have brought rice just once for the evening and morning meals.’ Then, Vāseṭṭha, that being, following the example of the other, brought rice just once for two days, thinking, ‘Friend, this way also seems good!’

‘‘අථ ඛො, වාසෙට්ඨ, අඤ්ඤතරො සත්තො යෙන සො සත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං සත්තං එතදවොච – ‘එහි, භො සත්ත, සාලාහාරං ගමිස්සාමා’ති. ‘අලං, භො සත්ත, ආහතො මෙ සාලි සකිංදෙව ද්වීහායා’ති. අථ ඛො සො, වාසෙට්ඨ, සත්තො තස්ස සත්තස්ස දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජමානො සාලිං ආහාසි සකිංදෙව චතූහාය, ‘එවම්පි කිර, භො, සාධූ’ති.

Then, Vāseṭṭha, another being approached that being; having approached, he said to that being: ‘Come, friend, let us go to gather rice.’ ‘Enough, friend, I have brought rice just once for two days.’ Then, Vāseṭṭha, that being, following the example of the other, brought rice just once for four days, thinking, ‘Friend, this way also seems good!’

‘‘අථ ඛො, වාසෙට්ඨ, අඤ්ඤතරො සත්තො යෙන සො සත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං සත්තං එතදවොච – ‘එහි, භො සත්ත, සාලාහාරං ගමිස්සාමා’ති. ‘අලං, භො සත්ත, ආහතො මෙ සාලි සකිදෙව චතූහායා’ති. අථ ඛො සො, වාසෙට්ඨ, සත්තො තස්ස සත්තස්ස [Pg.75] දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජමානො සාලිං ආහාසි සකිදෙව අට්ඨාහාය, ‘එවම්පි කිර, භො, සාධූ’ති.

Then, Vāseṭṭha, another being approached that being; having approached, he said to that being: ‘Come, friend, let us go to gather rice.’ ‘Enough, friend, I have brought rice just once for four days.’ Then, Vāseṭṭha, that being, following the example of the other, brought rice just once for eight days, thinking, ‘Friend, this way also seems good!’

‘‘යතො ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා සන්නිධිකාරකං සාලිං උපක්කමිංසු පරිභුඤ්ජිතුං. අථ කණොපි තණ්ඩුලං පරියොනන්ධි, ථුසොපි තණ්ඩුලං පරියොනන්ධි; ලූනම්පි නප්පටිවිරූළ්හං, අපදානං පඤ්ඤායිත්ථ, සණ්ඩසණ්ඩා සාලයො අට්ඨංසු.

Vāseṭṭha, from when those beings began to hoard and consume that rice, then broken grains and husk began to envelop the rice grains; what was reaped did not grow back again, a clear break became apparent, and the rice plants stood in separate clumps.

සාලිවිභාගො

The Division of the Rice

128. ‘‘අථ ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා සන්නිපතිංසු, සන්නිපතිත්වා අනුත්ථුනිංසු – ‘පාපකා වත, භො, ධම්මා සත්තෙසු පාතුභූතා. මයඤ්හි පුබ්බෙ මනොමයා අහුම්හා පීතිභක්ඛා සයංපභා අන්තලික්ඛචරා සුභට්ඨායිනො, චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨම්හා. තෙසං නො අම්හාකං කදාචි කරහචි දීඝස්ස අද්ධුනො අච්චයෙන රසපථවී උදකස්මිං සමතනි. සා අහොසි වණ්ණසම්පන්නා ගන්ධසම්පන්නා රසසම්පන්නා. තෙ මයං රසපථවිං හත්ථෙහි ආලුප්පකාරකං උපක්කමිම්හ පරිභුඤ්ජිතුං, තෙසං නො රසපථවිං හත්ථෙහි ආලුප්පකාරකං උපක්කමතං පරිභුඤ්ජිතුං සයංපභා අන්තරධායි. සයංපභාය අන්තරහිතාය චන්දිමසූරියා පාතුරහෙසුං, චන්දිමසූරියෙසු පාතුභූතෙසු නක්ඛත්තානි තාරකරූපානි පාතුරහෙසුං, නක්ඛත්තෙසු තාරකරූපෙසු පාතුභූතෙසු රත්තින්දිවා පඤ්ඤායිංසු, රත්තින්දිවෙසු පඤ්ඤායමානෙසු මාසඩ්ඪමාසා පඤ්ඤායිංසු. මාසඩ්ඪමාසෙසු පඤ්ඤායමානෙසු උතුසංවච්ඡරා පඤ්ඤායිංසු. තෙ මයං රසපථවිං පරිභුඤ්ජන්තා තංභක්ඛා තදාහාරා චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨම්හා. තෙසං නො පාපකානංයෙව අකුසලානං ධම්මානං පාතුභාවා රසපථවී අන්තරධායි. රසපථවියා අන්තරහිතාය භූමිපප්පටකො පාතුරහොසි. සො අහොසි වණ්ණසම්පන්නො ගන්ධසම්පන්නො රසසම්පන්නො. තෙ මයං භූමිපප්පටකං උපක්කමිම්හ පරිභුඤ්ජිතුං. තෙ මයං තං පරිභුඤ්ජන්තා තංභක්ඛා තදාහාරා චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨම්හා. තෙසං නො පාපකානංයෙව අකුසලානං ධම්මානං පාතුභාවා භූමිපප්පටකො අන්තරධායි. භූමිපප්පටකෙ අන්තරහිතෙ පදාලතා පාතුරහොසි. සා අහොසි වණ්ණසම්පන්නා ගන්ධසම්පන්නා රසසම්පන්නා. තෙ මයං පදාලතං උපක්කමිම්හ පරිභුඤ්ජිතුං. තෙ මයං තං පරිභුඤ්ජන්තා තංභක්ඛා තදාහාරා චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨම්හා. තෙසං නො පාපකානංයෙව අකුසලානං ධම්මානං පාතුභාවා [Pg.76] පදාලතා අන්තරධායි. පදාලතාය අන්තරහිතාය අකට්ඨපාකො සාලි පාතුරහොසි අකණො අථුසො සුද්ධො සුගන්ධො තණ්ඩුලප්ඵලො. යං තං සායං සායමාසාය ආහරාම, පාතො තං හොති පක්කං පටිවිරූළ්හං. යං තං පාතො පාතරාසාය ආහරාම, සායං තං හොති පක්කං පටිවිරූළ්හං. නාපදානං පඤ්ඤායිත්ථ. තෙ මයං අකට්ඨපාකං සාලිං පරිභුඤ්ජන්තා තංභක්ඛා තදාහාරා චිරං දීඝමද්ධානං අට්ඨම්හා. තෙසං නො පාපකානංයෙව අකුසලානං ධම්මානං පාතුභාවා කණොපි තණ්ඩුලං පරියොනන්ධි, ථුසොපි තණ්ඩුලං පරියොනන්ධි, ලූනම්පි නප්පටිවිරූළ්හං, අපදානං පඤ්ඤායිත්ථ, සණ්ඩසණ්ඩා සාලයො ඨිතා. යංනූන මයං සාලිං විභජෙය්‍යාම, මරියාදං ඨපෙය්‍යාමා’ති! අථ ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා සාලිං විභජිංසු, මරියාදං ඨපෙසුං.

128. Then, Vāseṭṭha, those beings gathered together and lamented: ‘Alas, sirs, evil qualities have appeared among beings. For we were formerly mind-made, feeding on joy, self-luminous, moving through the air, abiding in splendor—and we remained thus for a long, long time. For us, after a long period had passed, at some time or other, a savory earth spread out upon the water. It was endowed with color, fragrance, and taste. We began to break off and consume this savory earth with our hands. As we began to break off and consume this savory earth with our hands, our self-luminance vanished. With the vanishing of our self-luminance, the moon and sun appeared. With the appearance of the moon and sun, the stars and constellations appeared. With the appearance of the stars and constellations, night and day were distinguished. With the distinction of night and day, months and half-months were distinguished. With the distinction of months and half-months, seasons and years were distinguished. We, consuming that savory earth, feeding on it, sustained by it, remained for a long, long time. For us, due to the appearance of those same evil, unwholesome qualities, the savory earth vanished. With the vanishing of the savory earth, a ground-fungus appeared. It was endowed with color, fragrance, and taste. We began to consume this ground-fungus. We, consuming that ground-fungus, feeding on it, sustained by it, remained for a long, long time. For us, due to the appearance of those same evil, unwholesome qualities, the ground-fungus vanished. With the vanishing of the ground-fungus, a creeper appeared. It was endowed with color, fragrance, and taste. We began to consume this creeper. We, consuming that creeper, feeding on it, sustained by it, remained for a long, long time. For us, due to the appearance of those same evil, unwholesome qualities, the creeper vanished. With the vanishing of the creeper, uncultivated rice appeared, without powder, without husk, pure, fragrant, with rice grains as its fruit. What we brought in the evening for the evening meal, by morning was ripe and regrown. What we brought in the morning for the morning meal, by evening was ripe and regrown. No depletion was apparent. We, consuming that uncultivated rice, feeding on it, sustained by it, remained for a long, long time. For us, due to the appearance of those same evil, unwholesome qualities, powder enveloped the rice grain, and husk enveloped the rice grain; what was reaped did not grow back; depletion became apparent, and the rice stood in clumps. What if we were to divide the rice and set up boundaries?’ Then, Vāseṭṭha, those beings divided the rice and set up boundaries.

129. ‘‘අථ ඛො, වාසෙට්ඨ, අඤ්ඤතරො සත්තො ලොලජාතිකො සකං භාගං පරිරක්ඛන්තො අඤ්ඤතරං භාගං අදින්නං ආදියිත්වා පරිභුඤ්ජි. තමෙනං අග්ගහෙසුං, ගහෙත්වා එතදවොචුං – ‘පාපකං වත, භො සත්ත, කරොසි, යත්‍ර හි නාම සකං භාගං පරිරක්ඛන්තො අඤ්ඤතරං භාගං අදින්නං ආදියිත්වා පරිභුඤ්ජසි. මාස්සු, භො සත්ත, පුනපි එවරූපමකාසී’ති. ‘එවං, භො’ති ඛො, වාසෙට්ඨ, සො සත්තො තෙසං සත්තානං පච්චස්සොසි. දුතියම්පි ඛො, වාසෙට්ඨ, සො සත්තො…පෙ… තතියම්පි ඛො, වාසෙට්ඨ, සො සත්තො සකං භාගං පරිරක්ඛන්තො අඤ්ඤතරං භාගං අදින්නං ආදියිත්වා පරිභුඤ්ජි. තමෙනං අග්ගහෙසුං, ගහෙත්වා එතදවොචුං – ‘පාපකං වත, භො සත්ත, කරොසි, යත්‍ර හි නාම සකං භාගං පරිරක්ඛන්තො අඤ්ඤතරං භාගං අදින්නං ආදියිත්වා පරිභුඤ්ජසි. මාස්සු, භො සත්ත, පුනපි එවරූපමකාසී’ති. අඤ්ඤෙ පාණිනා පහරිංසු, අඤ්ඤෙ ලෙඩ්ඩුනා පහරිංසු, අඤ්ඤෙ දණ්ඩෙන පහරිංසු. තදග්ගෙ ඛො, වාසෙට්ඨ, අදින්නාදානං පඤ්ඤායති, ගරහා පඤ්ඤායති, මුසාවාදො පඤ්ඤායති, දණ්ඩාදානං පඤ්ඤායති.

129. Then, Vāseṭṭha, a certain being of a fickle nature, while guarding his own portion, took another portion that was not given and consumed it. They seized him, and having seized him, said this: ‘Truly, O being, you do evil, in that while guarding your own portion, you take another portion that is not given and consume it. Do not, O being, do such a thing again.’ ‘So be it, sirs,’ Vāseṭṭha, that being assented to those beings. A second time, Vāseṭṭha, that being… a third time, Vāseṭṭha, that being, while guarding his own portion, took another portion that was not given and consumed it. They seized him, and having seized him, said this: ‘Truly, O being, you do evil, in that while guarding your own portion, you take another portion that is not given and consume it. Do not, O being, do such a thing again.’ Some struck him with their hands, some with clods, and some with sticks. From that time forth, Vāseṭṭha, taking what is not given became known, censure became known, speaking falsehood became known, and the taking up of the rod became known.

මහාසම්මතරාජා

The Great Elect

130. ‘‘අථ ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා සන්නිපතිංසු, සන්නිපතිත්වා අනුත්ථුනිංසු – ‘පාපකා වත භො ධම්මා සත්තෙසු පාතුභූතා, යත්‍ර හි නාම [Pg.77] අදින්නාදානං පඤ්ඤායිස්සති, ගරහා පඤ්ඤායිස්සති, මුසාවාදො පඤ්ඤායිස්සති, දණ්ඩාදානං පඤ්ඤායිස්සති. යංනූන මයං එකං සත්තං සම්මන්නෙය්‍යාම, යො නො සම්මා ඛීයිතබ්බං ඛීයෙය්‍ය, සම්මා ගරහිතබ්බං ගරහෙය්‍ය, සම්මා පබ්බාජෙතබ්බං පබ්බාජෙය්‍ය. මයං පනස්ස සාලීනං භාගං අනුප්පදස්සාමා’ති.

130. Then, Vāseṭṭha, those beings gathered together, and having gathered, they lamented: ‘Alas, sirs, evil qualities have appeared among beings, in that taking what is not given will now be known, censure will be known, speaking falsehood will be known, and the taking up of the rod will be known. What if we were to appoint one being who would rightly rebuke one who should be rebuked, rightly censure one who should be censured, and rightly banish one who should be banished? And we, for our part, shall bestow upon him a portion of the rice.’

‘‘අථ ඛො තෙ, වාසෙට්ඨ, සත්තා යො නෙසං සත්තො අභිරූපතරො ච දස්සනීයතරො ච පාසාදිකතරො ච මහෙසක්ඛතරො ච තං සත්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොචුං – ‘එහි, භො සත්ත, සම්මා ඛීයිතබ්බං ඛීය, සම්මා ගරහිතබ්බං ගරහ, සම්මා පබ්බාජෙතබ්බං පබ්බාජෙහි. මයං පන තෙ සාලීනං භාගං අනුප්පදස්සාමා’ති. ‘එවං, භො’ති ඛො, වාසෙට්ඨ, සො සත්තො තෙසං සත්තානං පටිස්සුණිත්වා සම්මා ඛීයිතබ්බං ඛීයි, සම්මා ගරහිතබ්බං ගරහි, සම්මා පබ්බාජෙතබ්බං පබ්බාජෙසි. තෙ පනස්ස සාලීනං භාගං අනුප්පදංසු.

Then, Vāseṭṭha, those beings approached the one among them who was more handsome, more attractive, more pleasing, and more powerful, and said this: ‘Come, O being, rightly reproach him who should be reproached, rightly censure him who should be censured, and rightly banish him who should be banished. We, for our part, will provide you with a portion of our rice.’ ‘Very well, sirs,’ that being, Vāseṭṭha, consented to them and rightly reproached him who should be reproached, rightly censured him who should be censured, and rightly banished him who should be banished. They, for their part, provided him with a portion of the rice.

131. ‘‘මහාජනසම්මතොති ඛො, වාසෙට්ඨ, ‘මහාසම්මතො, මහාසම්මතො’ ත්වෙව පඨමං අක්ඛරං උපනිබ්බත්තං. ඛෙත්තානං අධිපතීති ඛො, වාසෙට්ඨ, ‘ඛත්තියො, ඛත්තියො’ ත්වෙව දුතියං අක්ඛරං උපනිබ්බත්තං. ධම්මෙන පරෙ රඤ්ජෙතීති ඛො, වාසෙට්ඨ, ‘රාජා, රාජා’ ත්වෙව තතියං අක්ඛරං උපනිබ්බත්තං. ඉති ඛො, වාසෙට්ඨ, එවමෙතස්ස ඛත්තියමණ්ඩලස්ස පොරාණෙන අග්ගඤ්ඤෙන අක්ඛරෙන අභිනිබ්බත්ති අහොසි තෙසංයෙව සත්තානං, අනඤ්ඤෙසං. සදිසානංයෙව, නො අසදිසානං. ධම්මෙනෙව, නො අධම්මෙන. ධම්මො හි, වාසෙට්ඨ, සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායඤ්ච.

131. ‘He is appointed by the great multitude,’ Vāseṭṭha, and so ‘Mahāsammata, Mahāsammata’ was the first designation to arise. ‘He is the lord of the fields,’ Vāseṭṭha, and so ‘Khattiya, Khattiya’ was the second designation to arise. ‘He pleases others with righteousness,’ Vāseṭṭha, and so ‘Rājā, Rājā’ was the third designation to arise. Thus, Vāseṭṭha, was the origin of this circle of Khattiyas by this ancient, primordial designation, for those very beings and not for others; for those who were like them, not unlike them; by righteousness only, not by unrighteousness. For Dhamma, Vāseṭṭha, is supreme among this populace, both in this present life and in the life to come.

බ්‍රාහ්මණමණ්ඩලං

The Circle of Brahmins

132. ‘‘අථ ඛො තෙසං, වාසෙට්ඨ, සත්තානංයෙව එකච්චානං එතදහොසි – ‘පාපකා වත, භො, ධම්මා සත්තෙසු පාතුභූතා, යත්‍ර හි නාම අදින්නාදානං පඤ්ඤායිස්සති, ගරහා පඤ්ඤායිස්සති, මුසාවාදො පඤ්ඤායිස්සති, දණ්ඩාදානං පඤ්ඤායිස්සති, පබ්බාජනං පඤ්ඤායිස්සති. යංනූන මයං පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ වාහෙය්‍යාමා’ති. තෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ වාහෙසුං. පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ වාහෙන්තීති ඛො, වාසෙට්ඨ, ‘බ්‍රාහ්මණා, බ්‍රාහ්මණා’ ත්වෙව පඨමං අක්ඛරං උපනිබ්බත්තං. තෙ අරඤ්ඤායතනෙ පණ්ණකුටියො [Pg.78] කරිත්වා පණ්ණකුටීසු ඣායන්ති වීතඞ්ගාරා වීතධූමා පන්නමුසලා සායං සායමාසාය පාතො පාතරාසාය ගාමනිගමරාජධානියො ඔසරන්ති ඝාසමෙසමානා. තෙ ඝාසං පටිලභිත්වා පුනදෙව අරඤ්ඤායතනෙ පණ්ණකුටීසු ඣායන්ති. තමෙනං මනුස්සා දිස්වා එවමාහංසු – ‘ඉමෙ ඛො, භො, සත්තා අරඤ්ඤායතනෙ පණ්ණකුටියො කරිත්වා පණ්ණකුටීසු ඣායන්ති, වීතඞ්ගාරා වීතධූමා පන්නමුසලා සායං සායමාසාය පාතො පාතරාසාය ගාමනිගමරාජධානියො ඔසරන්ති ඝාසමෙසමානා. තෙ ඝාසං පටිලභිත්වා පුනදෙව අරඤ්ඤායතනෙ පණ්ණකුටීසු ඣායන්තී’ති, ඣායන්තීති ඛො, වාසෙට්ඨ, ‘ඣායකා, ඣායකා’ ත්වෙව දුතියං අක්ඛරං උපනිබ්බත්තං. තෙසංයෙව ඛො, වාසෙට්ඨ, සත්තානං එකච්චෙ සත්තා අරඤ්ඤායතනෙ පණ්ණකුටීසු තං ඣානං අනභිසම්භුණමානා ගාමසාමන්තං නිගමසාමන්තං ඔසරිත්වා ගන්ථෙ කරොන්තා අච්ඡන්ති. තමෙනං මනුස්සා දිස්වා එවමාහංසු – ‘ඉමෙ ඛො, භො, සත්තා අරඤ්ඤායතනෙ පණ්ණකුටීසු තං ඣානං අනභිසම්භුණමානා ගාමසාමන්තං නිගමසාමන්තං ඔසරිත්වා ගන්ථෙ කරොන්තා අච්ඡන්ති, න දානිමෙ ඣායන්තී’ති. න දානිමෙ ඣායන්තීති ඛො, වාසෙට්ඨ, ‘අජ්ඣායකා අජ්ඣායකා’ ත්වෙව තතියං අක්ඛරං උපනිබ්බත්තං. හීනසම්මතං ඛො පන, වාසෙට්ඨ, තෙන සමයෙන හොති, තදෙතරහි සෙට්ඨසම්මතං. ඉති ඛො, වාසෙට්ඨ, එවමෙතස්ස බ්‍රාහ්මණමණ්ඩලස්ස පොරාණෙන අග්ගඤ්ඤෙන අක්ඛරෙන අභිනිබ්බත්ති අහොසි තෙසංයෙව සත්තානං, අනඤ්ඤෙසං සදිසානංයෙව නො අසදිසානං ධම්මෙනෙව, නො අධම්මෙන. ධම්මො හි, වාසෙට්ඨ, සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායඤ්ච.

132. Then, Vāseṭṭha, it occurred to some of those beings: ‘Sirs, evil qualities have indeed appeared among beings, in that theft has become known, censure has become known, falsehood has become known, the taking up of the rod has become known, and banishment has become known. What if we were to set adrift these evil, unwholesome qualities?’ And so they set adrift evil, unwholesome qualities. Because they set adrift evil, unwholesome qualities, Vāseṭṭha, ‘Brāhmaṇas, Brāhmaṇas’ was the first designation to arise. They built leaf-huts in a forest region and meditated in those leaf-huts—with embers gone, with smoke gone, with pestles laid aside. In the evening for their evening meal and in the morning for their morning meal, they would descend to a village, town, or royal city, seeking sustenance. Having obtained sustenance, they would return to the forest region and meditate in their leaf-huts. People saw them and said this: ‘Sirs, these beings build leaf-huts in a forest region and meditate in those leaf-huts—with embers gone, with smoke gone, with pestles laid aside. In the evening for their evening meal and in the morning for their morning meal, they descend to a village, town, or royal city, seeking sustenance. Having obtained sustenance, they return to the forest region and meditate in their leaf-huts.’ Because they meditate, Vāseṭṭha, ‘Jhāyakas, Jhāyakas’ was the second designation to arise. Then, Vāseṭṭha, some of those very beings, being unable to accomplish that meditation in the leaf-huts in the forest region, descended to the vicinity of a village or town and dwelt there composing texts. People saw them and said this: ‘Sirs, these beings, being unable to accomplish that meditation in the leaf-huts in the forest region, have descended to the vicinity of a village or town and dwell there composing texts. Now they do not meditate.’ ‘Now they do not meditate,’ Vāseṭṭha, and so ‘Ajjhāyakas, Ajjhāyakas’ was the third designation to arise. At that time, Vāseṭṭha, this was considered a lowly designation, but now it is considered a supreme one. Thus, Vāseṭṭha, was the origin of this circle of Brāhmaṇas by this ancient, primordial designation, for those very beings and not for others; for those who were like them, not unlike them; by righteousness only, not by unrighteousness. For Dhamma, Vāseṭṭha, is supreme among this populace, both in this present life and in the life to come.

වෙස්සමණ්ඩලං

The Circle of Vessas

133. ‘‘තෙසංයෙව ඛො, වාසෙට්ඨ, සත්තානං එකච්චෙ සත්තා මෙථුනං ධම්මං සමාදාය විසුකම්මන්තෙ පයොජෙසුං. මෙථුනං ධම්මං සමාදාය විසුකම්මන්තෙ පයොජෙන්තීති ඛො, වාසෙට්ඨ, ‘වෙස්සා, වෙස්සා’ ත්වෙව අක්ඛරං උපනිබ්බත්තං. ඉති ඛො, වාසෙට්ඨ, එවමෙතස්ස වෙස්සමණ්ඩලස්ස පොරාණෙන අග්ගඤ්ඤෙන අක්ඛරෙන අභිනිබ්බත්ති අහොසි තෙසඤ්ඤෙව සත්තානං අනඤ්ඤෙසං සදිසානංයෙව[Pg.79], නො අසදිසානං, ධම්මෙනෙව නො අධම්මෙන. ධම්මො හි, වාසෙට්ඨ, සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායඤ්ච.

133. Vāseṭṭha, among those very beings, certain beings, having adopted the practice of sexual union, engaged in various occupations. Vāseṭṭha, because they adopt the practice of sexual union and engage in various occupations, the designation ‘Vessas, Vessas’ arose. Thus, Vāseṭṭha, was the origin of this circle of Vessas by this ancient, primordial designation, for those very beings and not for others; for those who were like them, not unlike them; by righteousness only, not by unrighteousness. For Dhamma, Vāseṭṭha, is supreme among this populace, both in this present life and in the life to come.

සුද්දමණ්ඩලං

The Circle of Suddas

134. ‘‘තෙසඤ්ඤෙව ඛො, වාසෙට්ඨ, සත්තානං යෙ තෙ සත්තා අවසෙසා තෙ ලුද්දාචාරා ඛුද්දාචාරා අහෙසුං. ලුද්දාචාරා ඛුද්දාචාරාති ඛො, වාසෙට්ඨ, ‘සුද්දා, සුද්දා’ ත්වෙව අක්ඛරං උපනිබ්බත්තං. ඉති ඛො, වාසෙට්ඨ, එවමෙතස්ස සුද්දමණ්ඩලස්ස පොරාණෙන අග්ගඤ්ඤෙන අක්ඛරෙන අභිනිබ්බත්ති අහොසි තෙසංයෙව සත්තානං අනඤ්ඤෙසං, සදිසානංයෙව නො අසදිසානං, ධම්මෙනෙව, නො අධම්මෙන. ධම්මො හි, වාසෙට්ඨ, සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායඤ්ච.

134. Vāseṭṭha, among those very beings, those who remained were of cruel conduct and base conduct. Vāseṭṭha, because they are of cruel and base conduct, the designation ‘Suddas, Suddas’ arose. Thus, Vāseṭṭha, was the origin of this circle of Suddas by this ancient, primordial designation, for those very beings and not for others; for those who were like them, not unlike them; by righteousness only, not by unrighteousness. For Dhamma, Vāseṭṭha, is supreme among this populace, both in this present life and in the life to come.

135. ‘‘අහු ඛො සො, වාසෙට්ඨ, සමයො, යං ඛත්තියොපි සකං ධම්මං ගරහමානො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති – ‘සමණො භවිස්සාමී’ති. බ්‍රාහ්මණොපි ඛො, වාසෙට්ඨ…පෙ… වෙස්සොපි ඛො, වාසෙට්ඨ…පෙ… සුද්දොපි ඛො, වාසෙට්ඨ, සකං ධම්මං ගරහමානො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති – ‘සමණො භවිස්සාමී’ති. ඉමෙහි ඛො, වාසෙට්ඨ, චතූහි මණ්ඩලෙහි සමණමණ්ඩලස්ස අභිනිබ්බත්ති අහොසි, තෙසංයෙව සත්තානං අනඤ්ඤෙසං, සදිසානංයෙව නො අසදිසානං, ධම්මෙනෙව නො අධම්මෙන. ධම්මො හි, වාසෙට්ඨ, සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායඤ්ච.

135. Vāseṭṭha, there was a time when a Khattiya, reproaching his own practice, went forth from the household life into homelessness, thinking, ‘I will become a recluse.’ Vāseṭṭha, a Brahmin also... Vāseṭṭha, a Vessa also... Vāseṭṭha, a Sudda also, reproaching his own practice, went forth from the household life into homelessness, thinking, ‘I will become a recluse.’ From these four groups, Vāseṭṭha, the arising of the Samaṇa group occurred. This was for those very beings and not for others, for those who were similar indeed, not for those who were dissimilar; it was by righteousness, not by unrighteousness. For, Vāseṭṭha, Dhamma is supreme among this populace, both in this present life and in the life to come.

දුච්චරිතාදිකථා

Discourse on Misconduct and Other Topics

136. ‘‘ඛත්තියොපි ඛො, වාසෙට්ඨ, කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා මිච්ඡාදිට්ඨිකො මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානො මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානහෙතු කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. බ්‍රාහ්මණොපි ඛො, වාසෙට්ඨ…පෙ… වෙස්සොපි ඛො, වාසෙට්ඨ… සුද්දොපි ඛො, වාසෙට්ඨ… සමණොපි ඛො, වාසෙට්ඨ, කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා මිච්ඡාදිට්ඨිකො මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානො මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානහෙතු කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති.

136. Vāseṭṭha, a Khattiya also, having practiced misconduct by body, having practiced misconduct by speech, having practiced misconduct by mind, is of wrong view and undertakes actions based on wrong view. Because of undertaking actions based on wrong view, with the breakup of the body, after death, he is reborn in a state of deprivation, a bad destination, a downfall, in hell. Vāseṭṭha, a Brahmin also... Vāseṭṭha, a Vessa also... Vāseṭṭha, a Sudda also... Vāseṭṭha, a Samaṇa also, having practiced misconduct by body, having practiced misconduct by speech, having practiced misconduct by mind, is of wrong view and undertakes actions based on wrong view. Because of undertaking actions based on wrong view, with the breakup of the body, after death, he is reborn in a state of deprivation, a bad destination, a downfall, in hell.

‘‘ඛත්තියොපි [Pg.80] ඛො, වාසෙට්ඨ, කායෙන සුචරිතං චරිත්වා වාචාය සුචරිතං චරිත්වා මනසා සුචරිතං චරිත්වා සම්මාදිට්ඨිකො සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානො සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානහෙතු කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. බ්‍රාහ්මණොපි ඛො, වාසෙට්ඨ…පෙ… වෙස්සොපි ඛො, වාසෙට්ඨ… සුද්දොපි ඛො, වාසෙට්ඨ… සමණොපි ඛො, වාසෙට්ඨ, කායෙන සුචරිතං චරිත්වා වාචාය සුචරිතං චරිත්වා මනසා සුචරිතං චරිත්වා සම්මාදිට්ඨිකො සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානො සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානහෙතු කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති.

Vāseṭṭha, a Khattiya also, having practiced good conduct by body, having practiced good conduct by speech, having practiced good conduct by mind, is of right view and undertakes actions based on right view. Because of undertaking actions based on right view, with the breakup of the body, after death, he is reborn in a good destination, a heavenly world. Vāseṭṭha, a Brahmin also... Vāseṭṭha, a Vessa also... Vāseṭṭha, a Sudda also... Vāseṭṭha, a Samaṇa also, having practiced good conduct by body, having practiced good conduct by speech, having practiced good conduct by mind, is of right view and undertakes actions based on right view; because of undertaking actions based on right view, with the breakup of the body, after death, he is reborn in a good destination, a heavenly world.

137. ‘‘ඛත්තියොපි ඛො, වාසෙට්ඨ, කායෙන ද්වයකාරී, වාචාය ද්වයකාරී, මනසා ද්වයකාරී, විමිස්සදිට්ඨිකො විමිස්සදිට්ඨිකම්මසමාදානො විමිස්සදිට්ඨිකම්මසමාදානහෙතු කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී හොති. බ්‍රාහ්මණොපි ඛො, වාසෙට්ඨ …පෙ… වෙස්සොපි ඛො, වාසෙට්ඨ… සුද්දොපි ඛො, වාසෙට්ඨ… සමණොපි ඛො, වාසෙට්ඨ, කායෙන ද්වයකාරී, වාචාය ද්වයකාරී, මනසා ද්වයකාරී, විමිස්සදිට්ඨිකො විමිස්සදිට්ඨිකම්මසමාදානො විමිස්සදිට්ඨිකම්මසමාදානහෙතු කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී හොති.

137. Vāseṭṭha, a Khattiya also is one who acts in two ways by body, one who acts in two ways by speech, one who acts in two ways by mind; he is of mixed view and undertakes actions based on mixed view. Because of undertaking actions based on mixed view, with the breakup of the body, after death, he becomes one who experiences pleasure and pain. Vāseṭṭha, a Brahmin also... Vāseṭṭha, a Vessa also... Vāseṭṭha, a Sudda also... Vāseṭṭha, a Samaṇa also is one who acts in two ways by body, one who acts in two ways by speech, one who acts in two ways by mind; he is of mixed view and undertakes actions based on mixed view. Because of undertaking actions based on mixed view, with the breakup of the body, after death, he becomes one who experiences pleasure and pain.

බොධිපක්ඛියභාවනා

The Development of the Factors of Enlightenment

138. ‘‘ඛත්තියොපි ඛො, වාසෙට්ඨ, කායෙන සංවුතො වාචාය සංවුතො මනසා සංවුතො සත්තන්නං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං භාවනමන්වාය දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායති. බ්‍රාහ්මණොපි ඛො, වාසෙට්ඨ…පෙ… වෙස්සොපි ඛො වාසෙට්ඨ… සුද්දොපි ඛො, වාසෙට්ඨ … සමණොපි ඛො, වාසෙට්ඨ, කායෙන සංවුතො වාචාය සංවුතො මනසා සංවුතො සත්තන්නං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං භාවනමන්වාය දිට්ඨෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායති.

138. Vāseṭṭha, a Khattiya also, being restrained in body, restrained in speech, and restrained in mind, on account of developing the seven factors of enlightenment, attains final Nibbāna in this very life. Vāseṭṭha, a Brahmin also... a Vessa also... a Sudda also... a Samaṇa also, being restrained in body, restrained in speech, and restrained in mind, on account of developing the seven factors of enlightenment, attains final Nibbāna in this very life.

139. ‘‘ඉමෙසඤ්හි, වාසෙට්ඨ, චතුන්නං වණ්ණානං යො හොති භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො [Pg.81] සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො සො නෙසං අග්ගමක්ඛායති ධම්මෙනෙව. නො අධම්මෙන. ධම්මො හි, වාසෙට්ඨ, සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායඤ්ච.

139. Vāseṭṭha, among these four classes, whichever bhikkhu is an Arahant, one whose taints are destroyed, who has lived the holy life, who has done what was to be done, who has laid down the burden, who has attained his own goal, whose fetter of existence is destroyed, and who is liberated through perfect knowledge—he is declared the foremost among them by Dhamma itself, not by what is not-Dhamma. For, Vāseṭṭha, the Dhamma is the best among this populace, both in this present life and in the life to come.

140. ‘‘බ්‍රහ්මුනා පෙසා, වාසෙට්ඨ, සනඞ්කුමාරෙන ගාථා භාසිතා –

140. Vāseṭṭha, this verse was also spoken by the Brahmā Sanaṅkumāra:

‘ඛත්තියො සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං, යෙ ගොත්තපටිසාරිනො;

විජ්ජාචරණසම්පන්නො, සො සෙට්ඨො දෙවමානුසෙ’ති.

‘The Khattiya is the best among this populace, for those who rely on lineage; one accomplished in knowledge and conduct is the best among gods and humans.’

‘‘සා ඛො පනෙසා, වාසෙට්ඨ, බ්‍රහ්මුනා සනඞ්කුමාරෙන ගාථා සුගීතා, නො දුග්ගීතා. සුභාසිතා, නො දුබ්භාසිතා. අත්ථසංහිතා, නො අනත්ථසංහිතා. අනුමතා මයා. අහම්පි, වාසෙට්ඨ, එවං වදාමි –

Indeed, Vāseṭṭha, that verse was well sung by the Brahmā Sanaṅkumāra, not poorly sung; well spoken, not poorly spoken; connected with benefit, not unconnected with benefit. It is approved by me. I too, Vāseṭṭha, say this:

‘ඛත්තියො සෙට්ඨො ජනෙතස්මිං, යෙ ගොත්තපටිසාරිනො;

විජ්ජාචරණසම්පන්නො, සො සෙට්ඨො දෙවමානුසෙ’ති.

‘The Khattiya is the best among this populace, for those who rely on lineage; one accomplished in knowledge and conduct is the best among gods and humans.’

ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා වාසෙට්ඨභාරද්වාජා භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

The Blessed One spoke this. Vāseṭṭha and Bhāradvāja, with delighted minds, rejoiced in what was spoken by the Blessed One.

අග්ගඤ්ඤසුත්තං නිට්ඨිතං චතුත්ථං.

The Aggañña Sutta, the fourth, is concluded.

5. සම්පසාදනීයසුත්තං

5. 5. The Sampasādanīya Sutta

සාරිපුත්තසීහනාදො

Sāriputta’s Lion’s Roar

141. එවං [Pg.82] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා නාළන්දායං විහරති පාවාරිකම්බවනෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘එවංපසන්නො අහං, භන්තෙ, භගවති, න චාහු න ච භවිස්සති න චෙතරහි විජ්ජති අඤ්ඤො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා භගවතා භිය්‍යොභිඤ්ඤතරො යදිදං සම්බොධිය’’න්ති.

141. Thus have I heard. At one time, the Blessed One was dwelling in Nāḷandā, in Pāvārika’s mango grove. Then the Venerable Sāriputta approached the Blessed One. Having approached, he paid homage to the Blessed One and sat to one side. Seated to one side, the Venerable Sāriputta said this to the Blessed One: “Venerable Sir, I am confident in the Blessed One in this way: there has not been, nor will there be, nor is there at present, any other ascetic or brahmin more exceedingly knowledgeable than the Blessed One with respect to enlightenment.”

142. ‘‘උළාරා ඛො තෙ අයං, සාරිපුත්ත, ආසභී වාචා භාසිතා, එකංසො ගහිතො, සීහනාදො නදිතො – ‘එවංපසන්නො අහං, භන්තෙ, භගවති; න චාහු න ච භවිස්සති න චෙතරහි විජ්ජති අඤ්ඤො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා භගවතා භිය්‍යොභිඤ්ඤතරො යදිදං සම්බොධිය’න්ති. කිං තෙ, සාරිපුත්ත, යෙ තෙ අහෙසුං අතීතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, සබ්බෙ තෙ භගවන්තො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතා – ‘එවංසීලා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපි, එවංධම්මා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපි, එවංපඤ්ඤා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපි, එවංවිහාරී තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපි, එවංවිමුත්තා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

142. “Sāriputta, this magnificent and unshakeable speech has been spoken by you, a definitive statement has been made, a lion’s roar has been roared: ‘Venerable Sir, I have such confidence in the Blessed One that there has not been, nor will there be, nor is there at present, any other ascetic or brahmin more exceedingly knowledgeable than the Blessed One with respect to enlightenment.’ Sāriputta, as for those Blessed Ones of the past, who were Arahants, Perfectly Self-Enlightened Ones—were all those Blessed Ones known to you, having encompassed their minds with your mind, thus: ‘Those Blessed Ones were of such virtue,’ and ‘Those Blessed Ones were of such Dhamma,’ and ‘Those Blessed Ones were of such wisdom,’ and ‘Those Blessed Ones were of such an abiding,’ and ‘Those Blessed Ones were so liberated’?” “No, Venerable Sir.”

‘‘කිං පන තෙ, සාරිපුත්ත, යෙ තෙ භවිස්සන්ති අනාගතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, සබ්බෙ තෙ භගවන්තො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතා, `එවංසීලා තෙ භගවන්තො භවිස්සන්ති ඉතිපි, එවංධම්මා…පෙ… එවංපඤ්ඤා… එවංවිහාරී… එවංවිමුත්තා තෙ භගවන්තො භවිස්සන්ති ඉතිපී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“Sāriputta, what about those who will be Arahants, Perfectly Self-Enlightened Ones in the future? Are all those Blessed Ones known to you, having encompassed their minds with your mind, thus: ‘Those Blessed Ones will be of such virtue,’ and ‘Those Blessed Ones will be of such Dhamma,’ and ‘Those Blessed Ones will be of such wisdom,’ and ‘Those Blessed Ones will be of such an abiding,’ and ‘Those Blessed Ones will be so liberated’?” “No, Venerable Sir.”

‘‘කිං පන තෙ, සාරිපුත්ත, අහං එතරහි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො චෙතසා චෙතො පරිච්ච විදිතො – ‘එවංසීලො භගවා ඉතිපි, එවංධම්මො…පෙ… එවංපඤ්ඤො [Pg.83]… එවංවිහාරී… එවංවිමුත්තො භගවා ඉතිපී’’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’.

“Sāriputta, am I, who am at present an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One, known to you, having encompassed my mind with your mind, thus: ‘The Blessed One is of such virtue,’ and ‘of such Dhamma,’ and ‘of such wisdom,’ and ‘of such an abiding,’ and ‘The Blessed One is so liberated’?” “No, Venerable Sir.”

‘‘එත්ථ ච හි තෙ, සාරිපුත්ත, අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙසු අරහන්තෙසු සම්මාසම්බුද්ධෙසු චෙතොපරියඤාණං නත්ථි. අථ කිං චරහි තෙ අයං, සාරිපුත්ත, උළාරා ආසභී වාචා භාසිතා, එකංසො ගහිතො, සීහනාදො නදිතො – ‘එවංපසන්නො අහං, භන්තෙ, භගවති, න චාහු න ච භවිස්සති න චෙතරහි විජ්ජති අඤ්ඤො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා භගවතා භිය්‍යොභිඤ්ඤතරො යදිදං සම්බොධිය’’’න්ති?

“Sāriputta, in this matter, you have no knowledge of encompassing the minds of the Arahants, the Perfectly Self-Enlightened Ones of the past, future, and present. That being so, why then, Sāriputta, has this magnificent and unshakeable speech been spoken by you, this definitive statement been made, this lion’s roar been roared: ‘Venerable Sir, I have such confidence in the Blessed One that there has not been, nor will there be, nor is there at present, any other ascetic or brahmin more exceedingly knowledgeable than the Blessed One with respect to enlightenment’?”

143. ‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙසු අරහන්තෙසු සම්මාසම්බුද්ධෙසු චෙතොපරියඤාණං අත්ථි. අපි ච, මෙ ධම්මන්වයො විදිතො. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං දළ්හුද්ධාපං දළ්හපාකාරතොරණං එකද්වාරං. තත්‍රස්ස දොවාරිකො පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී අඤ්ඤාතානං නිවාරෙතා, ඤාතානං පවෙසෙතා. සො තස්ස නගරස්ස සමන්තා අනුපරියායපථං අනුක්කමමානො න පස්සෙය්‍ය පාකාරසන්ධිං වා පාකාරවිවරං වා අන්තමසො බිළාරනික්ඛමනමත්තම්පි. තස්ස එවමස්ස – ‘යෙ ඛො කෙචි ඔළාරිකා පාණා ඉමං නගරං පවිසන්ති වා නික්ඛමන්ති වා, සබ්බෙ තෙ ඉමිනාව ද්වාරෙන පවිසන්ති වා නික්ඛමන්ති වා’ති. එවමෙව ඛො මෙ, භන්තෙ, ධම්මන්වයො විදිතො. යෙ තෙ, භන්තෙ, අහෙසුං අතීතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, සබ්බෙ තෙ භගවන්තො පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ චතූසු සතිපට්ඨානෙසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්තා, සත්ත සම්බොජ්ඣඞ්ගෙ යථාභූතං භාවෙත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣිංසු. යෙපි තෙ, භන්තෙ, භවිස්සන්ති අනාගතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, සබ්බෙ තෙ භගවන්තො පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ චතූසු සතිපට්ඨානෙසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්තා, සත්ත සම්බොජ්ඣඞ්ගෙ යථාභූතං භාවෙත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣිස්සන්ති. භගවාපි, භන්තෙ, එතරහි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ චතූසු සතිපට්ඨානෙසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්තො [Pg.84] සත්ත සම්බොජ්ඣඞ්ගෙ යථාභූතං භාවෙත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො.

143. “Venerable sir, I do not have the knowledge encompassing the minds of the Arahants, the Perfectly Self-Enlightened Ones of the past, future, and present. However, the principle of the Dhamma is known to me. Just as, venerable sir, a king's frontier city might have strong foundations, strong ramparts and gates, and a single gate. There, a gatekeeper would be wise, competent, and intelligent, one who prevents the unknown and admits the known. As he patrols the path all around that city, he would not see a joint in the rampart or a gap in the rampart, not even one large enough for a cat to exit. It would occur to him: ‘Whatever larger beings enter or leave this city, all of them enter or leave by this very gate.’ In the very same way, venerable sir, the principle of the Dhamma is known to me. Venerable sir, those Blessed Ones who were Arahants, Perfectly Self-Enlightened Ones in the past, all those Blessed Ones, having abandoned the five hindrances—defilements of the mind that weaken wisdom—with their minds well-established in the four foundations of mindfulness, having developed the seven factors of enlightenment as they truly are, fully awakened to the unsurpassed perfect self-enlightenment. Venerable sir, those Blessed Ones who will be Arahants, Perfectly Self-Enlightened Ones in the future, all those Blessed Ones, having abandoned the five hindrances—defilements of the mind that weaken wisdom—with their minds well-established in the four foundations of mindfulness, having developed the seven factors of enlightenment as they truly are, will fully awaken to the unsurpassed perfect self-enlightenment. The Blessed One, too, venerable sir, being at present an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One, having abandoned the five hindrances—defilements of the mind that weaken wisdom—with his mind well-established in the four foundations of mindfulness, having developed the seven factors of enlightenment as they truly are, is fully awakened to the unsurpassed perfect self-enlightenment.”

144. ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිං ධම්මස්සවනාය. තස්ස මෙ, භන්තෙ, භගවා ධම්මං දෙසෙති උත්තරුත්තරං පණීතපණීතං කණ්හසුක්කසප්පටිභාගං. යථා යථා මෙ, භන්තෙ, භගවා ධම්මං දෙසෙසි උත්තරුත්තරං පණීතපණීතං කණ්හසුක්කසප්පටිභාගං, තථා තථාහං තස්මිං ධම්මෙ අභිඤ්ඤා ඉධෙකච්චං ධම්මං ධම්මෙසු නිට්ඨමගමං; සත්ථරි පසීදිං – ‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා, ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො, සුප්පටිපන්නො සාවකසඞ්ඝො’ති.

144. “Here, venerable sir, I approached the Blessed One to listen to the Dhamma. To me, venerable sir, the Blessed One teaches the Dhamma, progressively higher, progressively more sublime, with its dark and bright counterparts. In whatever way, venerable sir, the Blessed One taught me the Dhamma—progressively higher, progressively more sublime, with its dark and bright counterparts—in that same way, I, by direct knowledge in that Dhamma, came to a conclusion about a certain teaching among the teachings. I gained confidence in the Teacher, thinking: ‘The Blessed One is a Perfectly Self-Enlightened One, the Dhamma is well-proclaimed by the Blessed One, the Saṅgha of the Blessed One’s disciples is practicing well.’”

කුසලධම්මදෙසනා

Discourse on Wholesome Dhammas

145. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති කුසලෙසු ධම්මෙසු. තත්‍රිමෙ කුසලා ධම්මා සෙය්‍යථිදං, චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, කුසලෙසු ධම්මෙසු. තං භගවා අසෙසමභිජානාති, තං භගවතො අසෙසමභිජානතො උත්තරි අභිඤ්ඤෙය්‍යං නත්ථි, යදභිජානං අඤ්ඤො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා භගවතා භිය්‍යොභිඤ්ඤතරො අස්ස, යදිදං කුසලෙසු ධම්මෙසු.

145. “Furthermore, venerable sir, this is unsurpassed: how the Blessed One teaches the Dhamma with regard to wholesome states. And what are these wholesome states? They are: the four foundations of mindfulness, the four right strivings, the four bases of spiritual power, the five faculties, the five powers, the seven factors of enlightenment, and the Noble Eightfold Path. Here, venerable sir, a bhikkhu, through the destruction of the taints, having realized for himself with direct knowledge in this very life the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, enters upon and abides in it. This, venerable sir, is unsurpassed with regard to wholesome states. The Blessed One knows this completely. For the Blessed One who knows this completely, there is nothing further to be known beyond it, by knowing which another ascetic or brahmin could be of greater direct knowledge than the Blessed One, that is, with regard to wholesome states.”

ආයතනපණ්ණත්තිදෙසනා

The Discourse on the Designation of the Sense Bases

146. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති ආයතනපණ්ණත්තීසු. ඡයිමානි, භන්තෙ, අජ්ඣත්තිකබාහිරානි ආයතනානි. චක්ඛුඤ්චෙව රූපා ච, සොතඤ්චෙව සද්දා ච, ඝානඤ්චෙව ගන්ධා ච, ජිව්හා චෙව රසා ච, කායො චෙව ඵොට්ඨබ්බා ච, මනො චෙව ධම්මා ච. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, ආයතනපණ්ණත්තීසු. තං භගවා අසෙසමභිජානාති, තං භගවතො අසෙසමභිජානතො උත්තරි අභිඤ්ඤෙය්‍යං නත්ථි, යදභිජානං අඤ්ඤො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා භගවතා භිය්‍යොභිඤ්ඤතරො අස්ස යදිදං ආයතනපණ්ණත්තීසු.

146. Furthermore, Venerable Sir, this is unsurpassed: the way the Blessed One teaches the Dhamma concerning the designation of the sense bases. Venerable Sir, there are these six internal and external sense bases: the eye and forms, the ear and sounds, the nose and odors, the tongue and tastes, the body and tangibles, and the mind and mental objects. This, Venerable Sir, is unsurpassed in the designation of the sense bases. The Blessed One directly knows this completely. For the Blessed One who directly knows this completely, there is nothing further to be known beyond it. There is no other ascetic or brahmin who could be more knowledgeable than the Blessed One by directly knowing anything further regarding this, that is, the designation of the sense bases.

ගබ්භාවක්කන්තිදෙසනා

The Discourse on Entry into the Womb

147. ‘‘අපරං [Pg.85] පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති ගබ්භාවක්කන්තීසු. චතස්සො ඉමා, භන්තෙ, ගබ්භාවක්කන්තියො. ඉධ, භන්තෙ, එකච්චො අසම්පජානො මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමති; අසම්පජානො මාතුකුච්ඡිස්මිං ඨාති; අසම්පජානො මාතුකුච්ඡිම්හා නික්ඛමති. අයං පඨමා ගබ්භාවක්කන්ති.

147. Furthermore, Venerable Sir, this is unsurpassed: the way the Blessed One teaches the Dhamma concerning entry into the womb. There are, Venerable Sir, these four kinds of entry into the womb. Here, Venerable Sir, a certain being enters the mother's womb without clear comprehension; remains in the mother's womb without clear comprehension; and emerges from the mother's womb without clear comprehension. This is the first kind of entry into the womb.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඉධෙකච්චො සම්පජානො මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමති; අසම්පජානො මාතුකුච්ඡිස්මිං ඨාති; අසම්පජානො මාතුකුච්ඡිම්හා නික්ඛමති. අයං දුතියා ගබ්භාවක්කන්ති.

Furthermore, Venerable Sir, here a certain being enters the mother's womb with clear comprehension; remains in the mother's womb without clear comprehension; and emerges from the mother's womb without clear comprehension. This is the second kind of entry into the womb.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඉධෙකච්චො සම්පජානො මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමති; සම්පජානො මාතුකුච්ඡිස්මිං ඨාති; අසම්පජානො මාතුකුච්ඡිම්හා නික්ඛමති. අයං තතියා ගබ්භාවක්කන්ති.

Furthermore, Venerable Sir, here a certain being enters the mother's womb with clear comprehension; remains in the mother's womb with clear comprehension; and emerges from the mother's womb without clear comprehension. This is the third kind of entry into the womb.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඉධෙකච්චො සම්පජානො මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමති; සම්පජානො මාතුකුච්ඡිස්මිං ඨාති; සම්පජානො මාතුකුච්ඡිම්හා නික්ඛමති. අයං චතුත්ථා ගබ්භාවක්කන්ති. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, ගබ්භාවක්කන්තීසු.

Furthermore, Venerable Sir, here a certain being enters the mother's womb with clear comprehension; remains in the mother's womb with clear comprehension; and emerges from the mother's womb with clear comprehension. This is the fourth kind of entry into the womb. This, Venerable Sir, is unsurpassed concerning entry into the womb.

ආදෙසනවිධාදෙසනා

The Discourse on the Modes of Declaration

148. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති ආදෙසනවිධාසු. චතස්සො ඉමා, භන්තෙ, ආදෙසනවිධා. ඉධ, භන්තෙ, එකච්චො නිමිත්තෙන ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති, තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. අයං පඨමා ආදෙසනවිධා.

148. Furthermore, Venerable Sir, this is unsurpassed: the way the Blessed One teaches the Dhamma concerning the modes of declaration. There are, Venerable Sir, these four modes of declaration. Here, Venerable Sir, a certain person declares by means of a sign: ‘Your mind is thus, your mind is in this way, your thought is like this.’ And however much he declares, it is exactly so and not otherwise. This is the first mode of declaration.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඉධෙකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති. අපි ච ඛො මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති, තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. අයං දුතියා ආදෙසනවිධා.

Furthermore, Venerable Sir, here a certain person does not declare by means of a sign. Rather, having heard a sound from humans, non-humans, or devas, he declares: ‘Your mind is thus, your mind is in this way, your thought is like this.’ And however much he declares, it is exactly so and not otherwise. This is the second mode of declaration.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඉධෙකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති, නාපි මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති. අපි ච ඛො විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති [Pg.86] – ‘එවම්පි තෙ මනො, ඉත්ථම්පි තෙ මනො, ඉතිපි තෙ චිත්ත’න්ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති, තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. අයං තතියා ආදෙසනවිධා.

Furthermore, Venerable Sir, here a certain person does not declare by means of a sign, nor does he declare having heard a sound from humans, non-humans, or devas. Rather, having heard the sound of the spreading of thought from one who is thinking and pondering, he declares: ‘Your mind is thus, your mind is in this way, your thought is like this.’ And however much he declares, it is exactly so and not otherwise. This is the third mode of declaration.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඉධෙකච්චො න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසති, නාපි මනුස්සානං වා අමනුස්සානං වා දෙවතානං වා සද්දං සුත්වා ආදිසති, නාපි විතක්කයතො විචාරයතො විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වා ආදිසති. අපි ච ඛො අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිං සමාපන්නස්ස චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති – ‘යථා ඉමස්ස භොතො මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතා. තථා ඉමස්ස චිත්තස්ස අනන්තරා ඉමං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සතී’ති. සො බහුං චෙපි ආදිසති, තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථා. අයං චතුත්ථා ආදෙසනවිධා. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, ආදෙසනවිධාසු.

Furthermore, Venerable Sir, here a certain person does not declare by means of a sign, nor does he declare having heard a sound from humans, non-humans, or devas, nor does he declare having heard the sound of the spreading of thought from one who is thinking and pondering. Rather, he knows the mind of a person who has attained a concentration without thought and examination, encompassing it with his own mind: ‘As the mental formations of this venerable one are directed, so, immediately following this state of mind, he will think such-and-such a thought.’ And however much he declares, it is exactly so and not otherwise. This is the fourth mode of declaration. This, Venerable Sir, is unsurpassed among the modes of declaration.

දස්සනසමාපත්තිදෙසනා

The Discourse on the Attainment of Vision

149. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති දස්සනසමාපත්තීසු. චතස්සො ඉමා, භන්තෙ, දස්සනසමාපත්තියො. ඉධ, භන්තෙ, එකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ආතප්පමන්වාය පධානමන්වාය අනුයොගමන්වාය අප්පමාදමන්වාය සම්මාමනසිකාරමන්වාය තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ ඉමමෙව කායං උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා තචපරියන්තං පූරං නානප්පකාරස්ස අසුචිනො පච්චවෙක්ඛති – ‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ කෙසා ලොමා නඛා දන්තා තචො මංසං න්හාරු අට්ඨි අට්ඨිමිඤ්ජං වක්කං හදයං යකනං කිලොමකං පිහකං පප්ඵාසං අන්තං අන්තගුණං උදරියං කරීසං පිත්තං සෙම්හං පුබ්බො ලොහිතං සෙදො මෙදො අස්සු වසා ඛෙළො සිඞ්ඝානිකා ලසිකා මුත්ත’න්ති. අයං පඨමා දස්සනසමාපත්ති.

149. Furthermore, Venerable Sir, this is unsurpassed, how the Blessed One teaches the Dhamma regarding the attainments of vision. There are, Venerable Sir, these four attainments of vision. Here, Venerable Sir, a certain ascetic or brahmin, by means of ardor, striving, application, diligence, and right attention, attains such a concentration of mind that, with the mind thus concentrated, he reviews this very body upwards from the soles of the feet and downwards from the crown of the head, bounded by skin and full of various kinds of impurity: ‘In this body there are head hairs, body hairs, nails, teeth, skin, flesh, sinews, bones, bone marrow, kidneys, heart, liver, pleura, spleen, lungs, intestines, mesentery, undigested food, feces, bile, phlegm, pus, blood, sweat, solid fat, tears, liquid fat, saliva, nasal mucus, synovial fluid, and urine.’ This is the first attainment of vision.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඉධෙකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ආතප්පමන්වාය…පෙ… තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ ඉමමෙව කායං උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා තචපරියන්තං පූරං නානප්පකාරස්ස අසුචිනො පච්චවෙක්ඛති – ‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ කෙසා [Pg.87] ලොමා…පෙ… ලසිකා මුත්ත’න්ති. අතික්කම්ම ච පුරිසස්ස ඡවිමංසලොහිතං අට්ඨිං පච්චවෙක්ඛති. අයං දුතියා දස්සනසමාපත්ති.

Furthermore, Venerable Sir, here a certain ascetic or brahmin, by means of ardor… attains such a concentration of mind that, with the mind thus concentrated, he reviews this very body upwards from the soles of the feet and downwards from the crown of the head, bounded by skin, and full of various kinds of impurity: ‘In this body there are head hairs, body hairs… synovial fluid, and urine.’ And transcending a person’s skin, flesh, and blood, he reviews the bones. This is the second attainment of vision.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඉධෙකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ආතප්පමන්වාය…පෙ… තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ ඉමමෙව කායං උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා තචපරියන්තං පූරං නානප්පකාරස්ස අසුචිනො පච්චවෙක්ඛති – ‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ කෙසා ලොමා…පෙ… ලසිකා මුත්ත’න්ති. අතික්කම්ම ච පුරිසස්ස ඡවිමංසලොහිතං අට්ඨිං පච්චවෙක්ඛති. පුරිසස්ස ච විඤ්ඤාණසොතං පජානාති, උභයතො අබ්බොච්ඡින්නං ඉධ ලොකෙ පතිට්ඨිතඤ්ච පරලොකෙ පතිට්ඨිතඤ්ච. අයං තතියා දස්සනසමාපත්ති.

Furthermore, venerable sir, here a certain ascetic or brahmin, by means of ardor… attains such a concentration of mind that, with the mind thus concentrated, he reviews this very body upwards from the soles of the feet and downwards from the crown of the head, bounded by skin, and full of various kinds of impurity: ‘In this body there are head hairs, body hairs… synovial fluid, and urine.’ And transcending a person’s skin, flesh, and blood, he reviews the bones. And he discerns a person’s stream of consciousness, unbroken on both sides, established in this world and established in the next world. This is the third attainment of vision.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඉධෙකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ආතප්පමන්වාය…පෙ… තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ ඉමමෙව කායං උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා තචපරියන්තං පූරං නානප්පකාරස්ස අසුචිනො පච්චවෙක්ඛති – ‘අත්ථි ඉමස්මිං කායෙ කෙසා ලොමා…පෙ… ලසිකා මුත්ත’න්ති. අතික්කම්ම ච පුරිසස්ස ඡවිමංසලොහිතං අට්ඨිං පච්චවෙක්ඛති. පුරිසස්ස ච විඤ්ඤාණසොතං පජානාති, උභයතො අබ්බොච්ඡින්නං ඉධ ලොකෙ අප්පතිට්ඨිතඤ්ච පරලොකෙ අප්පතිට්ඨිතඤ්ච. අයං චතුත්ථා දස්සනසමාපත්ති. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, දස්සනසමාපත්තීසු.

Furthermore, venerable sir, here a certain ascetic or brahmin, by means of ardor… attains such a concentration of mind that, with the mind thus concentrated, he reviews this very body upwards from the soles of the feet and downwards from the crown of the head, bounded by skin and full of various kinds of impurity: ‘In this body there are head hairs, body hairs… synovial fluid, and urine.’ And transcending a person’s skin, flesh, and blood, he reviews the bones. And he discerns a person’s stream of consciousness, unbroken on both sides, unestablished in this world and unestablished in the next world. This is the fourth attainment of vision. This, venerable sir, is the unsurpassed in the attainments of vision.

පුග්ගලපණ්ණත්තිදෙසනා

The Exposition on the Designation of Persons

150. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති පුග්ගලපණ්ණත්තීසු. සත්තිමෙ, භන්තෙ, පුග්ගලා. උභතොභාගවිමුත්තො පඤ්ඤාවිමුත්තො කායසක්ඛී දිට්ඨිප්පත්තො සද්ධාවිමුත්තො ධම්මානුසාරී සද්ධානුසාරී. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, පුග්ගලපණ්ණත්තීසු.

150. Furthermore, Venerable Sir, this is unsurpassed: how the Blessed One teaches the Dhamma concerning the designations of persons. These seven persons, Venerable Sir, are: one liberated in both ways, one liberated by wisdom, a body-witness, one attained to view, one liberated by faith, a Dhamma-follower, and a faith-follower. This, Venerable Sir, is the unsurpassed teaching concerning the designations of persons.

පධානදෙසනා

The Exposition on the Supreme Efforts

151. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති පධානෙසු. සත්තිමෙ, භන්තෙ සම්බොජ්ඣඞ්ගා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො [Pg.88] උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, පධානෙසු.

151. Furthermore, Venerable Sir, this is unsurpassed: how the Blessed One teaches the Dhamma concerning the supreme efforts. These, Venerable Sir, are the seven factors of enlightenment: the enlightenment factor of mindfulness, the enlightenment factor of investigation of phenomena, the enlightenment factor of energy, the enlightenment factor of rapture, the enlightenment factor of tranquility, the enlightenment factor of concentration, and the enlightenment factor of equanimity. This, Venerable Sir, is the unsurpassed teaching concerning the supreme efforts.

පටිපදාදෙසනා

The Exposition on the Ways of Practice

152. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති පටිපදාසු. චතස්සො ඉමා, භන්තෙ, පටිපදා දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤාති. තත්‍ර, භන්තෙ, යායං පටිපදා දුක්ඛා දන්ධාභිඤ්ඤා, අයං, භන්තෙ, පටිපදා උභයෙනෙව හීනා අක්ඛායති දුක්ඛත්තා ච දන්ධත්තා ච. තත්‍ර, භන්තෙ, යායං පටිපදා දුක්ඛා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, අයං පන, භන්තෙ, පටිපදා දුක්ඛත්තා හීනා අක්ඛායති. තත්‍ර, භන්තෙ, යායං පටිපදා සුඛා දන්ධාභිඤ්ඤා, අයං පන, භන්තෙ, පටිපදා දන්ධත්තා හීනා අක්ඛායති. තත්‍ර, භන්තෙ, යායං පටිපදා සුඛා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, අයං පන, භන්තෙ, පටිපදා උභයෙනෙව පණීතා අක්ඛායති සුඛත්තා ච ඛිප්පත්තා ච. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, පටිපදාසු.

152. Furthermore, Venerable Sir, this is unsurpassed: how the Blessed One teaches the Dhamma concerning the ways of practice. These, Venerable Sir, are the four ways of practice: the difficult practice with slow direct knowledge, the difficult practice with quick direct knowledge, the pleasant practice with slow direct knowledge, and the pleasant practice with quick direct knowledge. Among these, Venerable Sir, the practice that is difficult with slow direct knowledge is declared to be inferior on both accounts: because of its difficulty and because of its slowness. Among these, Venerable Sir, the practice that is difficult with quick direct knowledge is declared to be inferior because of its difficulty. Among these, Venerable Sir, the practice that is pleasant with slow direct knowledge is declared to be inferior because of its slowness. Among these, Venerable Sir, the practice that is pleasant with quick direct knowledge is declared to be sublime on both accounts: because of its pleasantness and because of its quickness. This, Venerable Sir, is the unsurpassed teaching concerning the ways of practice.

භස්සසමාචාරාදිදෙසනා

The Exposition beginning with Good Conduct in Speech

153. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති භස්සසමාචාරෙ. ඉධ, භන්තෙ, එකච්චො න චෙව මුසාවාදුපසඤ්හිතං වාචං භාසති න ච වෙභූතියං න ච පෙසුණියං න ච සාරම්භජං ජයාපෙක්ඛො; මන්තා මන්තා ච වාචං භාසති නිධානවතිං කාලෙන. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, භස්සසමාචාරෙ.

153. Furthermore, Venerable Sir, this is unsurpassed: how the Blessed One teaches the Dhamma concerning good conduct in speech. Here, Venerable Sir, a certain person does not speak words connected with falsehood, nor words that cause discord, nor slanderous words, nor does he, expecting victory, speak contentious words. He speaks, having reflected with wisdom, words that are worth treasuring, at a suitable time. This, Venerable Sir, is the unsurpassed teaching concerning good conduct in speech.

‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති පුරිසසීලසමාචාරෙ. ඉධ, භන්තෙ, එකච්චො සච්චො චස්ස සද්ධො ච, න ච කුහකො, න ච ලපකො, න ච නෙමිත්තිකො, න ච නිප්පෙසිකො, න ච ලාභෙන ලාභං නිජිගීසනකො, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ, සමකාරී, ජාගරියානුයොගමනුයුත්තො, අතන්දිතො, ආරද්ධවීරියො, ඣායී, සතිමා, කල්‍යාණපටිභානො, ගතිමා, ධිතිමා, මතිමා, න ච කාමෙසු ගිද්ධො, සතො ච නිපකො ච. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, පුරිසසීලසමාචාරෙ.

Furthermore, Venerable Sir, this is unsurpassed: how the Blessed One teaches the Dhamma concerning a man's virtuous conduct. Here, Venerable Sir, a certain person is truthful and faithful; he is not a boaster, not a flatterer, not one who hints for gain, not one who is importunate, and not one who seeks gain with gain. He has the doors of his sense faculties guarded, knows the right measure in food, acts rightly, is devoted to wakefulness, is not lazy, has aroused energy, is meditative, mindful, of eloquent speech, intelligent, resolute, and wise. He is not greedy for sensual pleasures, and is both mindful and prudent. This, Venerable Sir, is the unsurpassed teaching concerning a man's virtuous conduct.

අනුසාසනවිධාදෙසනා

The Exposition on the Varieties of Instruction

154. ‘‘අපරං [Pg.89] පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති අනුසාසනවිධාසු. චතස්සො ඉමා භන්තෙ අනුසාසනවිධා – ජානාති, භන්තෙ, භගවා අපරං පුග්ගලං පච්චත්තං යොනිසොමනසිකාරා ‘අයං පුග්ගලො යථානුසිට්ඨං තථා පටිපජ්ජමානො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො භවිස්සති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො’ති. ජානාති, භන්තෙ, භගවා පරං පුග්ගලං පච්චත්තං යොනිසොමනසිකාරා – ‘අයං පුග්ගලො යථානුසිට්ඨං තථා පටිපජ්ජමානො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී භවිස්සති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’ති. ජානාති, භන්තෙ, භගවා පරං පුග්ගලං පච්චත්තං යොනිසොමනසිකාරා – ‘අයං පුග්ගලො යථානුසිට්ඨං තථා පටිපජ්ජමානො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො භවිස්සති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා’ති. ජානාති, භන්තෙ, භගවා පරං පුග්ගලං පච්චත්තං යොනිසොමනසිකාරා – ‘අයං පුග්ගලො යථානුසිට්ඨං තථා පටිපජ්ජමානො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සතී’ති. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, අනුසාසනවිධාසු.

154. Furthermore, venerable sir, this is an unsurpassed excellence: that the Blessed One teaches the Dhamma in the varieties of instruction. These, venerable sir, are four varieties of instruction. Venerable sir, the Blessed One knows a certain person individually through wise attention thus: ‘Practicing in accordance with the instruction given, this person, through the destruction of the three fetters, will become a stream-enterer, not subject to falling into states of woe, assured, and bound for supreme enlightenment.’ Venerable sir, the Blessed One knows another person individually through wise attention thus: ‘Practicing in accordance with the instruction given, this person, through the destruction of the three fetters and the attenuation of lust, hatred, and delusion, will become a once-returner; returning to this world just once, he will make an end of suffering.’ Venerable sir, the Blessed One knows another person individually through wise attention thus: ‘Practicing in accordance with the instruction given, this person, through the destruction of the five lower fetters, will be of spontaneous birth, attaining final Nibbāna there, not subject to returning from that world.’ Venerable sir, the Blessed One knows another person individually through wise attention thus: ‘Practicing in accordance with the instruction given, this person, through the destruction of the taints, will, in this very life, realize for himself through direct knowledge the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having attained it, will abide therein.’ This, venerable sir, is the unsurpassed excellence in the varieties of instruction.

පරපුග්ගලවිමුත්තිඤාණදෙසනා

The Discourse on the Knowledge of the Liberation of Other Persons

155. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති පරපුග්ගලවිමුත්තිඤාණෙ. ජානාති, භන්තෙ, භගවා පරං පුග්ගලං පච්චත්තං යොනිසොමනසිකාරා – ‘අයං පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො භවිස්සති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො’ති. ජානාති, භන්තෙ, භගවා පරං පුග්ගලං පච්චත්තං යොනිසොමනසිකාරා – ‘අයං පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී භවිස්සති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’ති. ජානාති, භන්තෙ, භගවා පරං පුග්ගලං පච්චත්තං යොනිසොමනසිකාරා – ‘අයං පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො භවිස්සති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා’ති. ජානාති, භන්තෙ, භගවා පරං පුග්ගලං පච්චත්තං යොනිසොමනසිකාරා – ‘අයං පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං [Pg.90] දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සතී’ති. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, පරපුග්ගලවිමුත්තිඤාණෙ.

155. Furthermore, venerable sir, this is an unsurpassed excellence: that the Blessed One teaches the Dhamma in the knowledge of the liberation of other persons. Venerable sir, the Blessed One knows another person individually through wise attention thus: ‘Through the destruction of the three fetters, this person will become a stream-enterer, not subject to falling into states of woe, assured, and bound for supreme enlightenment.’ Venerable sir, the Blessed One knows another person individually through wise attention thus: ‘Through the destruction of the three fetters and the attenuation of lust, hatred, and delusion, this person will become a once-returner; returning to this world just once, he will make an end of suffering.’ Venerable sir, the Blessed One knows another person individually through wise attention thus: ‘Through the destruction of the five lower fetters, this person will be of spontaneous birth, attaining final Nibbāna there, not subject to returning from that world.’ Venerable sir, the Blessed One knows another person individually through wise attention thus: ‘Through the destruction of the taints, this person will, in this very life, realize for himself through direct knowledge the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having attained it, will abide therein.’ This, venerable sir, is the unsurpassed excellence in the knowledge of the liberation of other persons.

සස්සතවාදදෙසනා

The Exposition of Eternalist Doctrines

156. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති සස්සතවාදෙසු. තයොමෙ, භන්තෙ, සස්සතවාදා. ඉධ, භන්තෙ, එකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ආතප්පමන්වාය…පෙ… තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. සෙය්‍යථිදං, එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාලීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකානිපි ජාතිසතානි අනෙකානිපි ජාතිසහස්සානි අනෙකානිපි ජාතිසතසහස්සානි, ‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. සො එවමාහ – ‘අතීතංපාහං අද්ධානං ජානාමි – සංවට්ටි වා ලොකො විවට්ටි වාති. අනාගතංපාහං අද්ධානං ජානාමි – සංවට්ටිස්සති වා ලොකො විවට්ටිස්සති වාති. සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච වඤ්ඣො කූටට්ඨො එසිකට්ඨායිට්ඨිතො. තෙ ච සත්තා සන්ධාවන්ති සංසරන්ති චවන්ති උපපජ්ජන්ති, අත්ථිත්වෙව සස්සතිසම’න්ති. අයං පඨමො සස්සතවාදො.

156. Furthermore, venerable sir, this is an unsurpassed excellence: that the Blessed One teaches the Dhamma concerning eternalist doctrines. Venerable sir, there are these three eternalist doctrines. Here, venerable sir, some ascetic or brahmin, by means of ardour... attains such a concentration of mind that with the mind thus concentrated, he recollects his manifold past existences. That is, one birth, two births, three births, four births, five births, ten births, twenty births, thirty births, forty births, fifty births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births, many hundreds of births, many thousands of births, many hundreds of thousands of births: ‘In that existence I had such a name, such a clan, such an appearance, such food, such an experience of pleasure and pain, and such a life span. Passing away from there, I reappeared in another existence; and there too I had such a name, such a clan, such an appearance, such food, such an experience of pleasure and pain, and such a life span. Passing away from there, I have been reborn here.’ Thus he recollects his manifold past existences with their aspects and details. He says thus: ‘I know the past eon—that the world contracted or expanded. I also know the future eon—that the world will contract or expand. The self and the world are eternal, barren, steadfast as a mountain peak, standing firm like a stone pillar. And those beings transmigrate, wander on, pass away, and are reborn, but there is that which is eternal.’ This is the first eternalist doctrine.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඉධෙකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ආතප්පමන්වාය…පෙ… තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. සෙය්‍යථිදං, එකම්පි සංවට්ටවිවට්ටං ද්වෙපි සංවට්ටවිවට්ටානි තීණිපි සංවට්ටවිවට්ටානි චත්තාරිපි සංවට්ටවිවට්ටානි පඤ්චපි සංවට්ටවිවට්ටානි දසපි සංවට්ටවිවට්ටානි, ‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො [Pg.91] එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. සො එවමාහ – ‘අතීතංපාහං අද්ධානං ජානාමි සංවට්ටි වා ලොකො විවට්ටි වාති. අනාගතංපාහං අද්ධානං ජානාමි සංවට්ටිස්සති වා ලොකො විවට්ටිස්සති වාති. සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච වඤ්ඣො කූටට්ඨො එසිකට්ඨායිට්ඨිතො. තෙ ච සත්තා සන්ධාවන්ති සංසරන්ති චවන්ති උපපජ්ජන්ති, අත්ථිත්වෙව සස්සතිසම’න්ති. අයං දුතියො සස්සතවාදො.

Furthermore, venerable sir, here some ascetic or brahmin, by means of ardour... attains such a concentration of mind that with the mind thus concentrated, he recollects his manifold past existences. That is, one aeon of contraction and expansion, two aeons of contraction and expansion, three aeons of contraction and expansion, four aeons of contraction and expansion, five aeons of contraction and expansion, ten aeons of contraction and expansion: ‘In that existence I had such a name, such a clan, such an appearance, such food, such an experience of pleasure and pain, and such a life span. Passing away from there, I was reborn in another existence; and there too I had such a name... and such a life span. Passing away from there, I have been reborn here.’ Thus he recollects his manifold past existences with their aspects and details. He says thus: ‘I know the past time—that the world contracted or expanded. I also know the future time—that the world will contract or expand. The self and the world are eternal, barren, steadfast as a mountain peak, standing firm like a stone pillar. And those beings transmigrate, wander on, pass away, and are reborn, while that which is eternal remains the same.’ This is the second eternalist doctrine.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ඉධෙකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ආතප්පමන්වාය…පෙ… තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. සෙය්‍යථිදං, දසපි සංවට්ටවිවට්ටානි වීසම්පි සංවට්ටවිවට්ටානි තිංසම්පි සංවට්ටවිවට්ටානි චත්තාලීසම්පි සංවට්ටවිවට්ටානි, ‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. සො එවමාහ – ‘අතීතංපාහං අද්ධානං ජානාමි සංවට්ටිපි ලොකො විවට්ටිපීති; අනාගතංපාහං අද්ධානං ජානාමි සංවට්ටිස්සතිපි ලොකො විවට්ටිස්සතිපීති. සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච වඤ්ඣො කූටට්ඨො එසිකට්ඨායිට්ඨිතො. තෙ ච සත්තා සන්ධාවන්ති සංසරන්ති චවන්ති උපපජ්ජන්ති, අත්ථිත්වෙව සස්සතිසම’න්ති. අයං තතියො සස්සතවාදො, එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, සස්සතවාදෙසු.

Furthermore, venerable sir, here some ascetic or brahmin, by means of ardour... attains such a concentration of mind that, with a mind thus concentrated, he recollects his manifold past existences. That is: ten aeons of contraction and expansion, twenty aeons of contraction and expansion, thirty aeons of contraction and expansion, and forty aeons of contraction and expansion: ‘In that existence I had such a name, such a clan, such an appearance, such food, such an experience of pleasure and pain, and such a life span. Passing away from there, I was reborn in another existence; and there too I had such a name... and such a life span. Passing away from there, I have been reborn here.’ Thus he recollects his manifold past existences with their aspects and details. He says thus: ‘I know the past time: the world contracted and it expanded. I also know the future time: the world will contract and it will expand. The self and the world are eternal, barren, steadfast as a mountain peak, standing firm like a stone pillar. And those beings transmigrate, wander on, pass away, and are reborn, while that which is eternal remains the same.’ This is the third eternalist doctrine. Venerable sir, among the eternalist doctrines, this is the unsurpassed.

පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණදෙසනා

The Discourse on the Knowledge of the Recollection of Past Lives

157. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණෙ. ඉධ, භන්තෙ, එකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ආතප්පමන්වාය…පෙ… තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. සෙය්‍යථිදං, එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාලීසම්පි [Pg.92] ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ, ‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. සන්ති, භන්තෙ, දෙවා, යෙසං න සක්කා ගණනාය වා සඞ්ඛානෙන වා ආයු සඞ්ඛාතුං. අපි ච, යස්මිං යස්මිං අත්තභාවෙ අභිනිවුට්ඨපුබ්බො හොති යදි වා රූපීසු යදි වා අරූපීසු යදි වා සඤ්ඤීසු යදි වා අසඤ්ඤීසු යදි වා නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීසු. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණෙ.

157. Furthermore, venerable sir, it is unsurpassed how the Blessed One teaches the Dhamma regarding the knowledge of the recollection of past lives. Here, venerable sir, some ascetic or brahmin, by means of ardour... attains such a concentration of mind that, with the mind thus concentrated, he recollects his manifold past lives. That is: one birth, two births, three births, four births, five births, ten births, twenty births, thirty births, forty births, fifty births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births, many aeons of contraction, many aeons of expansion, and many aeons of contraction and expansion: ‘In that existence I had such a name, such a clan, such an appearance, such food, such an experience of pleasure and pain, and such a life span. Passing away from there, I was reborn in another existence; and there too I had such a name... and such a life span. Passing away from there, I have been reborn here.’ Thus he recollects his manifold past lives with their aspects and details. There are, venerable sir, gods whose lifespan cannot be reckoned by counting or calculation. And furthermore, whatever state of existence he has formerly dwelt in—whether among those with form, or those without form, or those with perception, or those without perception, or those with neither perception nor non-perception—thus he recollects his manifold past lives with their aspects and details. This, venerable sir, is unsurpassed in regard to the knowledge of the recollection of past lives.

චුතූපපාතඤාණදෙසනා

The Discourse on the Knowledge of the Passing Away and Rebirth of Beings

158. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති සත්තානං චුතූපපාතඤාණෙ. ඉධ, භන්තෙ, එකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ආතප්පමන්වාය…පෙ… තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති – ‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා. තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා. තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති. ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ [Pg.93] සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, සත්තානං චුතූපපාතඤාණෙ.

158. Furthermore, Venerable Sir, it is unsurpassed how the Blessed One teaches the Dhamma regarding the knowledge of the passing away and rebirth of beings. Here, Venerable Sir, some ascetic or brahmin, through ardent striving... attains such a concentration of mind that with the divine eye, purified and surpassing the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, fortunate and unfortunate—and he understands beings who fare according to their kamma: ‘Indeed, these venerable beings were endowed with misconduct of body, speech, and mind, revilers of the noble ones, holding wrong views, and undertaking actions based on wrong views. After the breakup of the body, after death, they have been reborn in a state of misery, a bad destination, a place of ruin, in hell. But these other venerable beings were endowed with good conduct of body, speech, and mind, not revilers of the noble ones, holding right views, and undertaking actions based on right views. After the breakup of the body, after death, they have been reborn in a good destination, in the heavenly world.’ Thus, with the divine eye, purified and surpassing the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, fortunate and unfortunate—and he understands beings who fare according to their kamma. This, Venerable Sir, is unsurpassed in regard to the knowledge of the passing away and rebirth of beings.

ඉද්ධිවිධදෙසනා

The Exposition on Psychic Powers

159. ‘‘අපරං පන, භන්තෙ, එතදානුත්තරියං, යථා භගවා ධම්මං දෙසෙති ඉද්ධිවිධාසු. ද්වෙමා, භන්තෙ, ඉද්ධිවිධායො – අත්ථි, භන්තෙ, ඉද්ධි සාසවා සඋපධිකා, ‘නො අරියා’ති වුච්චති. අත්ථි, භන්තෙ, ඉද්ධි අනාසවා අනුපධිකා ‘අරියා’ති වුච්චති. ‘‘කතමා ච, භන්තෙ, ඉද්ධි සාසවා සඋපධිකා, ‘නො අරියා’ති වුච්චති? ඉධ, භන්තෙ, එකච්චො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ආතප්පමන්වාය…පෙ… තථාරූපං චෙතොසමාධිං ඵුසති, යථාසමාහිතෙ චිත්තෙ අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති. එකොපි හුත්වා බහුධා හොති, බහුධාපි හුත්වා එකො හොති; ආවිභාවං තිරොභාවං තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡති සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ. පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරොති, සෙය්‍යථාපි උදකෙ. උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡති, සෙය්‍යථාපි පථවියං. ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමති, සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො. ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරාමසති පරිමජ්ජති. යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති. අයං, භන්තෙ, ඉද්ධි සාසවා සඋපධිකා, ‘නො අරියා’ති වුච්චති.

159. Furthermore, Venerable Sir, this is an unsurpassed quality, how the Blessed One teaches the Dhamma concerning the kinds of psychic power. There are, Venerable Sir, these two kinds of psychic power. There is, Venerable Sir, a psychic power that is with taints and with acquisitions, which is called ‘not noble.’ There is, Venerable Sir, a psychic power that is without taints and without acquisitions, which is called ‘noble.’ And what, Venerable Sir, is the psychic power that is with taints and with acquisitions, which is called ‘not noble’? Here, Venerable Sir, some ascetic or brahmin, through ardor… attains such a concentration of mind that, with the mind thus concentrated, he experiences various kinds of psychic power. Being one, he becomes many; being many, he becomes one. He appears and vanishes. He goes unhindered through a wall, a rampart, or a mountain as if through space. He dives in and out of the earth as if it were water. He walks on water without breaking it, as if on earth. He travels cross-legged through the sky like a winged bird. With his hand, he touches and strokes even these sun and moon, so mighty and powerful. He wields bodily mastery even as far as the Brahmā world. This, Venerable Sir, is the psychic power that is with taints and with acquisitions, which is called ‘not noble.’

‘‘කතමා පන, භන්තෙ, ඉද්ධි අනාසවා අනුපධිකා, ‘අරියා’ති වුච්චති? ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛු සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘පටිකූලෙ අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරෙය්‍ය’න්ති, අප්පටිකූලසඤ්ඤී තත්ථ විහරති. සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘අප්පටිකූලෙ පටිකූලසඤ්ඤී විහරෙය්‍ය’න්ති, පටිකූලසඤ්ඤී තත්ථ විහරති. සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘පටිකූලෙ ච අප්පටිකූලෙ ච අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරෙය්‍ය’න්ති, අප්පටිකූලසඤ්ඤී තත්ථ විහරති. සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘පටිකූලෙ ච අප්පටිකූලෙ ච පටිකූලසඤ්ඤී විහරෙය්‍ය’න්ති, පටිකූලසඤ්ඤී තත්ථ විහරති. සචෙ ආකඞ්ඛති – ‘පටිකූලඤ්ච අප්පටිකූලඤ්ච තදුභයං අභිනිවජ්ජෙත්වා උපෙක්ඛකො විහරෙය්‍යං සතො සම්පජානො’ති, උපෙක්ඛකො තත්ථ විහරති සතො සම්පජානො. අයං, භන්තෙ, ඉද්ධි අනාසවා අනුපධිකා ‘අරියා’ති වුච්චති. එතදානුත්තරියං, භන්තෙ, ඉද්ධිවිධාසු. තං භගවා අසෙසමභිජානාති, තං භගවතො අසෙසමභිජානතො උත්තරි අභිඤ්ඤෙය්‍යං නත්ථි, යදභිජානං අඤ්ඤො සමණො [Pg.94] වා බ්‍රාහ්මණො වා භගවතා භිය්‍යොභිඤ්ඤතරො අස්ස යදිදං ඉද්ධිවිධාසු.

And what, Venerable Sir, is the psychic power that is without taints and without acquisitions, which is called ‘noble’? Here, Venerable Sir, if a bhikkhu wishes, ‘May I dwell perceiving the unrepulsive in the repulsive,’ he dwells there perceiving the unrepulsive. If he wishes, ‘May I dwell perceiving the repulsive in the unrepulsive,’ he dwells there perceiving the repulsive. If he wishes, ‘May I dwell perceiving the unrepulsive in both the repulsive and the unrepulsive,’ he dwells there perceiving the unrepulsive. If he wishes, ‘May I dwell perceiving the repulsive in both the repulsive and the unrepulsive,’ he dwells there perceiving the repulsive. If he wishes, ‘Having avoided both the repulsive and the unrepulsive, may I dwell equanimous, mindful, and clearly comprehending,’ he dwells there equanimous, mindful, and clearly comprehending. This, Venerable Sir, is the psychic power that is without taints and without acquisitions, which is called ‘noble.’ This, Venerable Sir, is the unsurpassed quality in regard to the kinds of psychic power. The Blessed One fully knows this without remainder. Since the Blessed One fully knows this without remainder, there is nothing further to be known beyond it, by knowing which another ascetic or brahmin could be more greatly knowledgeable than the Blessed One with respect to the kinds of psychic power.

අඤ්ඤථාසත්ථුගුණදස්සනං

Seeing the Teacher's Qualities in Another Way

160. ‘‘යං තං, භන්තෙ, සද්ධෙන කුලපුත්තෙන පත්තබ්බං ආරද්ධවීරියෙන ථාමවතා පුරිසථාමෙන පුරිසවීරියෙන පුරිසපරක්කමෙන පුරිසධොරය්හෙන, අනුප්පත්තං තං භගවතා. න ච, භන්තෙ, භගවා කාමෙසු කාමසුඛල්ලිකානුයොගමනුයුත්තො හීනං ගම්මං පොථුජ්ජනිකං අනරියං අනත්ථසංහිතං, න ච අත්තකිලමථානුයොගමනුයුත්තො දුක්ඛං අනරියං අනත්ථසංහිතං. චතුන්නඤ්ච භගවා ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී.

160. Venerable Sir, whatever is to be attained by a faithful clansman with aroused energy, endowed with strength, with manly strength, with manly energy, with manly exertion, and with manly perseverance—that has been attained by the Blessed One. And, Venerable Sir, the Blessed One is not given to the practice of indulgence in sensual pleasures, which is low, of village-folk, of ordinary people, ignoble, and unbeneficial; nor is he given to the practice of self-mortification, which is painful, ignoble, and unbeneficial. And the Blessed One is an obtainer at will, an obtainer without difficulty, an obtainer without trouble, of the four jhānas which belong to the higher mind and are pleasant abidings in this very life.

අනුයොගදානප්පකාරො

The Manner of Responding to Interrogation

161. ‘‘සචෙ මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍ය – ‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, අහෙසුං අතීතමද්ධානං අඤ්ඤෙ සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා භගවතා භිය්‍යොභිඤ්ඤතරා සම්බොධිය’න්ති, එවං පුට්ඨො අහං, භන්තෙ, ‘නො’ති වදෙය්‍යං. ‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, භවිස්සන්ති අනාගතමද්ධානං අඤ්ඤෙ සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා භගවතා භිය්‍යොභිඤ්ඤතරා සම්බොධිය’න්ති, එවං පුට්ඨො අහං, භන්තෙ, ‘නො’ති වදෙය්‍යං. ‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, අත්ථෙතරහි අඤ්ඤො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා භගවතා භිය්‍යොභිඤ්ඤතරො සම්බොධිය’න්ති, එවං පුට්ඨො අහං, භන්තෙ, ‘නො’ති වදෙය්‍යං.

161. Venerable Sir, if I were to be asked thus: ‘Friend Sāriputta, were there in the past other ascetics or brahmins more profoundly enlightened than the Blessed One in respect to enlightenment?’—being asked thus, Venerable Sir, I would say, ‘No.’ ‘And what, Friend Sāriputta, will there be in the future other ascetics or brahmins more profoundly enlightened than the Blessed One in respect to enlightenment?’—being asked thus, Venerable Sir, I would say, ‘No.’ ‘And what, Friend Sāriputta, is there at present another ascetic or brahmin more profoundly enlightened than the Blessed One in respect to enlightenment?’—being asked thus, Venerable Sir, I would say, ‘No.’

‘‘සචෙ පන මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍ය – ‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, අහෙසුං අතීතමද්ධානං අඤ්ඤෙ සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා භගවතා සමසමා සම්බොධිය’න්ති, එවං පුට්ඨො අහං, භන්තෙ, ‘එව’න්ති වදෙය්‍යං. ‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, භවිස්සන්ති අනාගතමද්ධානං අඤ්ඤෙ සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා භගවතා සමසමා සම්බොධිය’න්ති, එවං පුට්ඨො අහං, භන්තෙ, ‘‘එව’’න්ති වදෙය්‍යං. ‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, අත්ථෙතරහි අඤ්ඤෙ සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා භගවතා සමසමා සම්බොධිය’න්ති, එවං පුට්ඨො අහං භන්තෙ ‘නො’ති වදෙය්‍යං.

“But if, Venerable Sir, I were to be asked thus: ‘Friend Sāriputta, were there in the past other ascetics or brahmins equal to the Blessed One in respect to enlightenment?’—being asked thus, Venerable Sir, I would say, ‘Yes.’ ‘And what, friend Sāriputta, will there be in the future other ascetics or brahmins equal to the Blessed One in respect to enlightenment?’—being asked thus, Venerable Sir, I would say, ‘Yes.’ ‘And what, friend Sāriputta, are there at present other ascetics or brahmins equal to the Blessed One in respect to enlightenment?’—being asked thus, Venerable Sir, I would say, ‘No.’”

‘‘සචෙ පන මං, භන්තෙ, එවං පුච්ඡෙය්‍ය – ‘කිං පනායස්මා සාරිපුත්තො එකච්චං අබ්භනුජානාති, එකච්චං න අබ්භනුජානාතී’ති, එවං පුට්ඨො අහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරෙය්‍යං [Pg.95] – ‘සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං, සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘‘අහෙසුං අතීතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා මයා සමසමා සම්බොධිය’’න්ති. සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං, සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘‘භවිස්සන්ති අනාගතමද්ධානං අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා මයා සමසමා සම්බොධිය’’න්ති. සම්මුඛා මෙතං, ආවුසො, භගවතො සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘‘අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං එකිස්සා ලොකධාතුයා ද්වෙ අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා අපුබ්බං අචරිමං උප්පජ්ජෙය්‍යුං, නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’’ති.

“But if, Venerable Sir, I were to be asked thus: ‘For what reason does the Venerable Sāriputta assent in one case and not assent in another?’—being asked thus, Venerable Sir, I would explain thus: ‘Friend, this has been heard by me in the Blessed One’s presence, received in his presence: “In the past, there were Arahants, Perfectly Enlightened Ones, equal to me in respect to enlightenment.” Friend, this has been heard by me in the Blessed One’s presence, received in his presence: “In the future, there will be Arahants, Perfectly Enlightened Ones, equal to me in respect to enlightenment.” Friend, this has been heard by me in the Blessed One’s presence, received in his presence: “It is impossible, it cannot be, that in one world-system two Arahants, Perfectly Enlightened Ones, should arise neither one before nor one after the other; that condition does not exist.”’”

‘‘කච්චාහං, භන්තෙ, එවං පුට්ඨො එවං බ්‍යාකරමානො වුත්තවාදී චෙව භගවතො හොමි, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛාමි, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොමි, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡතී’’ති? ‘‘තග්ඝ ත්වං, සාරිපුත්ත, එවං පුට්ඨො එවං බ්‍යාකරමානො වුත්තවාදී චෙව මෙ හොසි, න ච මං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛසි, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොසි, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡතී’’ති.

“Venerable Sir, in being asked thus and explaining thus, do I speak in accordance with what has been said by the Blessed One, and do I not misrepresent the Blessed One with what is untrue? Do I explain the Dhamma in accordance with the Dhamma, so that no reasonable, co-doctrinal line of reasoning would provide a basis for censure?” “Indeed, Sāriputta, in being asked thus and explaining thus, you do speak in accordance with what has been said by me, and you do not misrepresent me with what is untrue. You explain the Dhamma in accordance with the Dhamma, so that no reasonable, co-doctrinal line of reasoning provides a basis for censure.”

අච්ඡරියඅබ්භුතං

Marvelous and Amazing

162. එවං වුත්තෙ, ආයස්මා උදායී භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ, තථාගතස්ස අප්පිච්ඡතා සන්තුට්ඨිතා සල්ලෙඛතා. යත්‍ර හි නාම තථාගතො එවංමහිද්ධිකො එවංමහානුභාවො, අථ ච පන නෙවත්තානං පාතුකරිස්සති! එකමෙකඤ්චෙපි ඉතො, භන්තෙ, ධම්මං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා අත්තනි සමනුපස්සෙය්‍යුං, තෙ තාවතකෙනෙව පටාකං පරිහරෙය්‍යුං. අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ, තථාගතස්ස අප්පිච්ඡතා සන්තුට්ඨිතා සල්ලෙඛතා. යත්‍ර හි නාම තථාගතො එවං මහිද්ධිකො එවංමහානුභාවො. අථ ච පන නෙවත්තානං පාතුකරිස්සතී’’ති!

162. When this was said, the Venerable Udāyī said this to the Blessed One: 'It is marvelous, venerable sir, it is amazing, venerable sir, this fewness of wishes, this contentment, this effacement of the Tathāgata. For the Tathāgata, who is of such great psychic power and such great might, does not make himself manifest! If, venerable sir, wanderers of other sects were to perceive in themselves even a single one of these qualities, they would carry it about like a banner. It is marvelous, venerable sir, it is amazing, venerable sir, this fewness of wishes, this contentment, this effacement of the Tathāgata. For the Tathāgata is of such great psychic power and such great might, yet he does not make himself manifest!'

‘‘පස්ස ඛො ත්වං, උදායි, ‘තථාගතස්ස අප්පිච්ඡතා සන්තුට්ඨිතා සල්ලෙඛතා. යත්‍ර හි නාම තථාගතො එවංමහිද්ධිකො එවංමහානුභාවො, අථ ච පන නෙවත්තානං පාතුකරිස්සති’! එකමෙකඤ්චෙපි ඉතො, උදායි, ධම්මං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා අත්තනි සමනුපස්සෙය්‍යුං, තෙ තාවතකෙනෙව පටාකං [Pg.96] පරිහරෙය්‍යුං. පස්ස ඛො ත්වං, උදායි, ‘තථාගතස්ස අප්පිච්ඡතා සන්තුට්ඨිතා සල්ලෙඛතා. යත්‍ර හි නාම තථාගතො එවංමහිද්ධිකො එවංමහානුභාවො, අථ ච පන නෙවත්තානං පාතුකරිස්සතී’’’ති!

“See indeed, Udāyī, the Tathāgata's fewness of wishes, contentment, and effacement. For the Tathāgata, who is of such great psychic power and such great might, does not make himself manifest! If, Udāyī, wanderers of other sects were to perceive in themselves even a single one of these qualities, they would carry it about like a banner. See indeed, Udāyī, the Tathāgata's fewness of wishes, contentment, and effacement. For the Tathāgata is of such great psychic power and such great might, yet he does not make himself manifest!”

163. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘තස්මා තිහ ත්වං, සාරිපුත්ත, ඉමං ධම්මපරියායං අභික්ඛණං භාසෙය්‍යාසි භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං. යෙසම්පි හි, සාරිපුත්ත, මොඝපුරිසානං භවිස්සති තථාගතෙ කඞ්ඛා වා විමති වා, තෙසමිමං ධම්මපරියායං සුත්වා තථාගතෙ කඞ්ඛා වා විමති වා, සා පහීයිස්සතී’’ති. ඉති හිදං ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවතො සම්මුඛා සම්පසාදං පවෙදෙසි. තස්මා ඉමස්ස වෙය්‍යාකරණස්ස සම්පසාදනීයං ත්වෙව අධිවචනන්ති.

163. Then the Blessed One addressed the Venerable Sāriputta: 'Therefore, Sāriputta, you should frequently speak this discourse on the Dhamma to the monks, nuns, male lay followers, and female lay followers. For, Sāriputta, whatever foolish persons may have doubt or uncertainty regarding the Tathāgata, for them, upon hearing this discourse on the Dhamma, that doubt or uncertainty regarding the Tathāgata will be abandoned.' Thus, in the presence of the Blessed One, the Venerable Sāriputta made known this expression of serene faith. Therefore, 'The Inspiring of Confidence' is the name for this exposition.

සම්පසාදනීයසුත්තං නිට්ඨිතං පඤ්චමං.

The Sampasādanīya Sutta, the fifth, is concluded.

6. පාසාදිකසුත්තං

6. The Pāsādika Sutta

164. එවං [Pg.97] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති වෙධඤ්ඤා නාම සක්‍යා, තෙසං අම්බවනෙ පාසාදෙ.

164. Thus have I heard. On one occasion the Blessed One was dwelling among the Sakyans, in the long-halled building in the mango grove of the Sakyans named Vedhaññā.

නිගණ්ඨනාටපුත්තකාලඞ්කිරියා

The Passing Away of Nigaṇṭha Nāṭaputta

තෙන ඛො පන සමයෙන නිගණ්ඨො නාටපුත්තො පාවායං අධුනාකාලඞ්කතො හොති. තස්ස කාලඞ්කිරියාය භින්නා නිගණ්ඨා ද්වෙධිකජාතා භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති – ‘‘න ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාසි, අහං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාමි, කිං ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානිස්සසි? මිච්ඡාපටිපන්නො ත්වමසි, අහමස්මි සම්මාපටිපන්නො. සහිතං මෙ, අසහිතං තෙ. පුරෙවචනීයං පච්ඡා අවච, පච්ඡාවචනීයං පුරෙ අවච. අධිචිණ්ණං තෙ විපරාවත්තං, ආරොපිතො තෙ වාදො, නිග්ගහිතො ත්වමසි, චර වාදප්පමොක්ඛාය, නිබ්බෙඨෙහි වා සචෙ පහොසී’’ති. වධොයෙව ඛො මඤ්ඤෙ නිගණ්ඨෙසු නාටපුත්තියෙසු වත්තති. යෙපි නිගණ්ඨස්ස නාටපුත්තස්ස සාවකා ගිහී ඔදාතවසනා, තෙපි නිගණ්ඨෙසු නාටපුත්තියෙසු නිබ්බින්නරූපා විරත්තරූපා පටිවානරූපා, යථා තං දුරක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ දුප්පවෙදිතෙ අනිය්‍යානිකෙ අනුපසමසංවත්තනිකෙ අසම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතෙ භින්නථූපෙ අප්පටිසරණෙ.

At that time, Nigaṇṭha Nāṭaputta had recently passed away in Pāvā. With his passing, the Nigaṇṭhas became divided, split into two factions, quarrelsome, contentious, and fallen into dispute; they went about piercing each other with verbal spears: ‘You do not know this Dhamma and Vinaya; I know this Dhamma and Vinaya. How could you know this Dhamma and Vinaya? You are practicing wrongly; I am practicing rightly. My words are coherent; yours are incoherent. What should be said before, you said after; what should be said after, you said before. What you have long practiced has been overturned. Your doctrine has been refuted. You are censured. Go, try to save your doctrine, or disentangle yourself if you can!’ It seems that only slaughter prevails among the Nigaṇṭhas, the followers of Nāṭaputta. Even the lay disciples of Nigaṇṭha Nāṭaputta, who wear white clothes, have become disgusted, disaffected, and have turned away from the Nigaṇṭhas, the followers of Nāṭaputta, as is to be expected in a Dhamma and Vinaya that is badly proclaimed, badly taught, not leading to release, not conducive to peace, not made known by a Perfectly Enlightened One, with a broken foundation, and without refuge.

165. අථ ඛො චුන්දො සමණුද්දෙසො පාවායං වස්සංවුට්ඨො යෙන සාමගාමො, යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො චුන්දො සමණුද්දෙසො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘නිගණ්ඨො, භන්තෙ, නාටපුත්තො පාවායං අධුනාකාලඞ්කතො. තස්ස කාලඞ්කිරියාය භින්නා නිගණ්ඨා ද්වෙධිකජාතා…පෙ… භින්නථූපෙ අප්පටිසරණෙ’’ති.

165. Then the novice Cunda, having completed the rains residence in Pāvā, went to Sāmagāma, to where the Venerable Ānanda was, and approached him. Having approached, he paid homage to the Venerable Ānanda and sat down to one side. Seated to one side, the novice Cunda said this to the Venerable Ānanda: "Venerable sir, Nigaṇṭha Nāṭaputta has recently passed away in Pāvā. With his passing, the Nigaṇṭhas have become divided... with a broken foundation, and without refuge."

එවං වුත්තෙ, ආයස්මා ආනන්දො චුන්දං සමණුද්දෙසං එතදවොච – ‘‘අත්ථි ඛො ඉදං, ආවුසො චුන්ද, කථාපාභතං භගවන්තං දස්සනාය. ආයාමාවුසො [Pg.98] චුන්ද, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිස්සාම; උපසඞ්කමිත්වා එතමත්ථං භගවතො ආරොචෙස්සාමා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො චුන්දො සමණුද්දෙසො ආයස්මතො ආනන්දස්ස පච්චස්සොසි.

When this was said, the Venerable Ānanda said this to the novice Cunda: "Friend Cunda, this is a topic to be brought to the Blessed One for an audience. Come, friend Cunda, let us approach the Blessed One; having approached, we will report this matter to the Blessed One." "Yes, venerable sir," the novice Cunda replied to the Venerable Ānanda.

අථ ඛො ආයස්මා ච ආනන්දො චුන්දො ච සමණුද්දෙසො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අයං, භන්තෙ, චුන්දො සමණුද්දෙසො එවමාහ, ‘නිගණ්ඨො, භන්තෙ, නාටපුත්තො පාවායං අධුනාකාලඞ්කතො, තස්ස කාලඞ්කිරියාය භින්නා නිගණ්ඨා…පෙ… භින්නථූපෙ අප්පටිසරණෙ’’’ති.

Then the Venerable Ānanda and the novice Cunda approached the Blessed One. Having approached, they paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, the Venerable Ānanda said this to the Blessed One: "Venerable sir, this novice Cunda says: ‘Venerable sir, Nigaṇṭha Nāṭaputta has recently passed away in Pāvā. With his passing, the Nigaṇṭhas have become divided... with a broken foundation, and without refuge.’”

අසම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතධම්මවිනයො

The Dhamma-Vinaya Proclaimed by One Who Is Not a Perfectly Enlightened One

166. ‘‘එවං හෙතං, චුන්ද, හොති දුරක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ දුප්පවෙදිතෙ අනිය්‍යානිකෙ අනුපසමසංවත්තනිකෙ අසම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතෙ. ඉධ, චුන්ද, සත්ථා ච හොති අසම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච දුරක්ඛාතො දුප්පවෙදිතො අනිය්‍යානිකො අනුපසමසංවත්තනිකො අසම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො, සාවකො ච තස්මිං ධම්මෙ න ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො විහරති න සාමීචිප්පටිපන්නො න අනුධම්මචාරී, වොක්කම්ම ච තම්හා ධම්මා වත්තති. සො එවමස්ස වචනීයො – ‘තස්ස තෙ, ආවුසො, ලාභා, තස්ස තෙ සුලද්ධං, සත්ථා ච තෙ අසම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච දුරක්ඛාතො දුප්පවෙදිතො අනිය්‍යානිකො අනුපසමසංවත්තනිකො අසම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො. ත්වඤ්ච තස්මිං ධම්මෙ න ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො විහරසි, න සාමීචිප්පටිපන්නො, න අනුධම්මචාරී, වොක්කම්ම ච තම්හා ධම්මා වත්තසී’ති. ඉති ඛො, චුන්ද, සත්ථාපි තත්ථ ගාරය්හො, ධම්මොපි තත්ථ ගාරය්හො, සාවකො ච තත්ථ එවං පාසංසො. යො ඛො, චුන්ද, එවරූපං සාවකං එවං වදෙය්‍ය – ‘එතායස්මා තථා පටිපජ්ජතු, යථා තෙ සත්ථාරා ධම්මො දෙසිතො පඤ්ඤත්තො’ති. යො ච සමාදපෙති, යඤ්ච සමාදපෙති, යො ච සමාදපිතො තථත්තාය පටිපජ්ජති. සබ්බෙ තෙ බහුං අපුඤ්ඤං පසවන්ති. තං කිස්ස හෙතු? එවං හෙතං, චුන්ද, හොති දුරක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ දුප්පවෙදිතෙ අනිය්‍යානිකෙ අනුපසමසංවත්තනිකෙ අසම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතෙ.

166. “So it is, Cunda, in a Dhamma and Vinaya that is badly proclaimed, badly taught, not leading to release, not conducive to peace, and not made known by a Perfectly Enlightened One. Here, Cunda, the teacher is not a Perfectly Enlightened One, and the Dhamma is badly proclaimed, badly taught, not leading to release, not conducive to peace, and not made known by a Perfectly Enlightened One; and a disciple in that Dhamma does not dwell practicing in accordance with the Dhamma, does not practice properly, does not conduct himself in accordance with the Dhamma, but deviates from that Dhamma. He should be spoken to thus: ‘It is your gain, friend, it is well-gained by you that your teacher is not a Perfectly Enlightened One, and the Dhamma is badly proclaimed, badly taught, not leading to release, not conducive to peace, and not made known by a Perfectly Enlightened One; and that you, in that Dhamma, do not dwell practicing in accordance with the Dhamma, do not practice properly, do not conduct yourself in accordance with the Dhamma, but deviate from that Dhamma.’ Thus, Cunda, in that case the teacher is blameworthy, the Dhamma is blameworthy, and the disciple is, in this way, praiseworthy. Whoever, Cunda, should say to such a disciple, ‘Come, venerable one, practice in such a way as the Dhamma has been taught and laid down by your teacher,’ and whoever persuades him, and whoever, being persuaded, practices for that purpose—all of them generate much demerit. For what reason? Because so it is, Cunda, in a Dhamma and Vinaya that is badly proclaimed, badly taught, not leading to release, not conducive to peace, and not made known by a Perfectly Enlightened One.”

167. ‘‘ඉධ [Pg.99] පන, චුන්ද, සත්ථා ච හොති අසම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච දුරක්ඛාතො දුප්පවෙදිතො අනිය්‍යානිකො අනුපසමසංවත්තනිකො අසම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො, සාවකො ච තස්මිං ධම්මෙ ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො විහරති සාමීචිප්පටිපන්නො අනුධම්මචාරී, සමාදාය තං ධම්මං වත්තති. සො එවමස්ස වචනීයො – ‘තස්ස තෙ, ආවුසො, අලාභා, තස්ස තෙ දුල්ලද්ධං, සත්ථා ච තෙ අසම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච දුරක්ඛාතො දුප්පවෙදිතො අනිය්‍යානිකො අනුපසමසංවත්තනිකො අසම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො. ත්වඤ්ච තස්මිං ධම්මෙ ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො විහරසි සාමීචිප්පටිපන්නො අනුධම්මචාරී, සමාදාය තං ධම්මං වත්තසී’ති. ඉති ඛො, චුන්ද, සත්ථාපි තත්ථ ගාරය්හො, ධම්මොපි තත්ථ ගාරය්හො, සාවකොපි තත්ථ එවං ගාරය්හො. යො ඛො, චුන්ද, එවරූපං සාවකං එවං වදෙය්‍ය – ‘අද්ධායස්මා ඤායප්පටිපන්නො ඤායමාරාධෙස්සතී’ති. යො ච පසංසති, යඤ්ච පසංසති, යො ච පසංසිතො භිය්‍යොසො මත්තාය වීරියං ආරභති. සබ්බෙ තෙ බහුං අපුඤ්ඤං පසවන්ති. තං කිස්ස හෙතු? එවඤ්හෙතං, චුන්ද, හොති දුරක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ දුප්පවෙදිතෙ අනිය්‍යානිකෙ අනුපසමසංවත්තනිකෙ අසම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතෙ.

167. Furthermore, Cunda, a teacher is not a Perfectly Enlightened One, and the Dhamma is poorly expounded, badly proclaimed, not leading to liberation, not conducive to peace, and proclaimed by one who is not a Perfectly Enlightened One. And in that Dhamma, a disciple dwells practicing in accordance with the Dhamma, practicing properly, acting in accordance with the Dhamma, having undertaken that Dhamma. He should be told: ‘Friend, it is your loss, it is your misfortune that your teacher is not a Perfectly Enlightened One, and the Dhamma is poorly expounded, badly proclaimed, not leading to liberation, not conducive to peace, and proclaimed by one who is not a Perfectly Enlightened One. And you, in that Dhamma, dwell practicing in accordance with the Dhamma, practicing properly, acting in accordance with the Dhamma, having undertaken that Dhamma.’ Thus, Cunda, in that case, the teacher is blameworthy, the Dhamma is blameworthy, and the disciple is also blameworthy. The one who would say to such a disciple, ‘Surely, the venerable one is practicing the right way and will realize the right goal,’ as well as the one who praises, the one who is praised, and that same one who, being praised, exerts even greater effort—all of them generate much demerit. For what reason? Because so it is, Cunda, in a Dhamma and Discipline that is poorly expounded, badly proclaimed, not leading to liberation, not conducive to peace, and proclaimed by one who is not a Perfectly Enlightened One.

සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතධම්මවිනයො

The Dhamma and Discipline Proclaimed by a Perfectly Enlightened One

168. ‘‘ඉධ පන, චුන්ද, සත්ථා ච හොති සම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච ස්වාක්ඛාතො සුප්පවෙදිතො නිය්‍යානිකො උපසමසංවත්තනිකො සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො, සාවකො ච තස්මිං ධම්මෙ න ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො විහරති, න සාමීචිප්පටිපන්නො, න අනුධම්මචාරී, වොක්කම්ම ච තම්හා ධම්මා වත්තති. සො එවමස්ස වචනීයො – ‘තස්ස තෙ, ආවුසො, අලාභා, තස්ස තෙ දුල්ලද්ධං, සත්ථා ච තෙ සම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච ස්වාක්ඛාතො සුප්පවෙදිතො නිය්‍යානිකො උපසමසංවත්තනිකො සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො. ත්වඤ්ච තස්මිං ධම්මෙ න ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො විහරසි, න සාමීචිප්පටිපන්නො, න අනුධම්මචාරී, වොක්කම්ම ච තම්හා ධම්මා වත්තසී’ති. ඉති ඛො, චුන්ද, සත්ථාපි තත්ථ පාසංසො, ධම්මොපි තත්ථ පාසංසො, සාවකො ච තත්ථ එවං ගාරය්හො. යො ඛො, චුන්ද, එවරූපං සාවකං එවං වදෙය්‍ය – ‘එතායස්මා තථා පටිපජ්ජතු යථා තෙ සත්ථාරා ධම්මො දෙසිතො පඤ්ඤත්තො’ති. යො ච සමාදපෙති, යඤ්ච සමාදපෙති, යො ච සමාදපිතො තථත්තාය පටිපජ්ජති. සබ්බෙ තෙ බහුං පුඤ්ඤං පසවන්ති. තං කිස්ස හෙතු? එවඤ්හෙතං[Pg.100], චුන්ද, හොති ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ සුප්පවෙදිතෙ නිය්‍යානිකෙ උපසමසංවත්තනිකෙ සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතෙ.

168. Furthermore, Cunda, a teacher is a Perfectly Enlightened One, and the Dhamma is well-expounded, well-proclaimed, leading to liberation, conducive to peace, and proclaimed by a Perfectly Enlightened One. Yet in that Dhamma, a disciple does not dwell practicing in accordance with the Dhamma, does not practice properly, does not act in accordance with the Dhamma, but deviates from that Dhamma. He should be told: ‘Friend, it is your loss, it is your misfortune that your teacher is a Perfectly Enlightened One, and the Dhamma is well-expounded, well-proclaimed, leading to liberation, conducive to peace, and proclaimed by a Perfectly Enlightened One; yet you, in that Dhamma, do not dwell practicing in accordance with the Dhamma, do not practice properly, do not act in accordance with the Dhamma, but deviate from that Dhamma.’ Thus, Cunda, in that case, the teacher is praiseworthy, the Dhamma is praiseworthy, but the disciple is blameworthy. The one who would say to such a disciple, ‘Come, venerable one, practice in such a way as the Dhamma has been taught and laid down by your teacher,’ as well as the one who encourages him, the one who is encouraged, and that same one who, being encouraged, practices for that purpose—all of them generate much merit. For what reason? Because so it is, Cunda, in a Dhamma and Discipline that is well-expounded, well-proclaimed, leading to liberation, conducive to peace, and proclaimed by a Perfectly Enlightened One.

169. ‘‘ඉධ පන, චුන්ද, සත්ථා ච හොති සම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච ස්වාක්ඛාතො සුප්පවෙදිතො නිය්‍යානිකො උපසමසංවත්තනිකො සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො, සාවකො ච තස්මිං ධම්මෙ ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො විහරති සාමීචිප්පටිපන්නො අනුධම්මචාරී, සමාදාය තං ධම්මං වත්තති. සො එවමස්ස වචනීයො – ‘තස්ස තෙ, ආවුසො, ලාභා, තස්ස තෙ සුලද්ධං, සත්ථා ච තෙ සම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච ස්වාක්ඛාතො සුප්පවෙදිතො නිය්‍යානිකො උපසමසංවත්තනිකො සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො. ත්වඤ්ච තස්මිං ධම්මෙ ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො විහරසි සාමීචිප්පටිපන්නො අනුධම්මචාරී, සමාදාය තං ධම්මං වත්තසී’ති. ඉති ඛො, චුන්ද, සත්ථාපි තත්ථ පාසංසො, ධම්මොපි තත්ථ පාසංසො, සාවකොපි තත්ථ එවං පාසංසො. යො ඛො, චුන්ද, එවරූපං සාවකං එවං වදෙය්‍ය – ‘අද්ධායස්මා ඤායප්පටිපන්නො ඤායමාරාධෙස්සතී’ති. යො ච පසංසති, යඤ්ච පසංසති, යො ච පසංසිතො භිය්‍යොසො මත්තාය වීරියං ආරභති. සබ්බෙ තෙ බහුං පුඤ්ඤං පසවන්ති. තං කිස්ස හෙතු? එවඤ්හෙතං, චුන්ද, හොති ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ සුප්පවෙදිතෙ නිය්‍යානිකෙ උපසමසංවත්තනිකෙ සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතෙ.

169. Furthermore, Cunda, a teacher is a Perfectly Enlightened One, and the Dhamma is well-expounded, well-proclaimed, leading to liberation, conducive to peace, and proclaimed by a Perfectly Enlightened One. And in that Dhamma, a disciple dwells practicing in accordance with the Dhamma, practicing properly, acting in accordance with the Dhamma, having undertaken that Dhamma. He should be told: ‘Friend, it is your gain, it is your good fortune that your teacher is a Perfectly Enlightened One, and the Dhamma is well-expounded, well-proclaimed, leading to liberation, conducive to peace, and proclaimed by a Perfectly Enlightened One. And you, in that Dhamma, dwell practicing in accordance with the Dhamma, practicing properly, acting in accordance with the Dhamma, having undertaken that Dhamma.’ Thus, Cunda, in that case, the teacher is praiseworthy, the Dhamma is praiseworthy, and the disciple is also praiseworthy. The one who would say to such a disciple, ‘Surely, the venerable one is practicing the right way and will realize the right goal,’ as well as the one who praises, the one who is praised, and that same one who, being praised, strives with even greater diligence—all of them generate much merit. For what reason? Because so it is, Cunda, in a Dhamma and Discipline that is well-expounded, well-proclaimed, leading to liberation, conducive to peace, and proclaimed by a Perfectly Enlightened One.

සාවකානුතප්පසත්ථු

The Teacher Who Causes Regret for the Disciples

170. ‘‘ඉධ පන, චුන්ද, සත්ථා ච ලොකෙ උදපාදි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච ස්වාක්ඛාතො සුප්පවෙදිතො නිය්‍යානිකො උපසමසංවත්තනිකො සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො, අවිඤ්ඤාපිතත්ථා චස්ස හොන්ති සාවකා සද්ධම්මෙ, න ච තෙසං කෙවලං පරිපූරං බ්‍රහ්මචරියං ආවිකතං හොති උත්තානීකතං සබ්බසඞ්ගාහපදකතං සප්පාටිහීරකතං යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතං. අථ නෙසං සත්ථුනො අන්තරධානං හොති. එවරූපො ඛො, චුන්ද, සත්ථා සාවකානං කාලඞ්කතො අනුතප්පො හොති. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා ච නො ලොකෙ උදපාදි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච ස්වාක්ඛාතො සුප්පවෙදිතො නිය්‍යානිකො උපසමසංවත්තනිකො සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො, අවිඤ්ඤාපිතත්ථා චම්හ සද්ධම්මෙ, න ච නො කෙවලං පරිපූරං බ්‍රහ්මචරියං ආවිකතං හොති [Pg.101] උත්තානීකතං සබ්බසඞ්ගාහපදකතං සප්පාටිහීරකතං යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතං. අථ නො සත්ථුනො අන්තරධානං හොතීති. එවරූපො ඛො, චුන්ද, සත්ථා සාවකානං කාලඞ්කතො අනුතප්පො හොති.

170. Furthermore, Cunda, a teacher has arisen in the world, an Arahant, a Perfectly Enlightened One, and the Dhamma is well-expounded, well-proclaimed, leading to liberation, conducive to peace, and proclaimed by a Perfectly Enlightened One. But his disciples have not been made to understand the meaning of the true Dhamma, and for them the holy life has not been made manifest in its completeness and purity, made plain, established with comprehensive terms, made into a teaching of deliverance, and well-proclaimed to gods and humans. Then their teacher passes away. Such a teacher, Cunda, having passed away, causes regret for his disciples. For what reason? ‘A teacher has arisen in the world for us, an Arahant, a Perfectly Enlightened One, and the Dhamma is well-expounded, well-proclaimed, leading to liberation, conducive to peace, and proclaimed by a Perfectly Enlightened One. But we have not been made to understand the meaning of the true Dhamma, and for us the holy life has not been made manifest in its completeness and purity, made plain, established with comprehensive terms, made into a teaching of deliverance, and well-proclaimed to gods and humans. Then our teacher passed away.’ Such a teacher, Cunda, having passed away, causes regret for his disciples.

සාවකානනුතප්පසත්ථු

The Teacher Who is Not a Cause of Regret for Disciples

171. ‘‘ඉධ පන, චුන්ද, සත්ථා ච ලොකෙ උදපාදි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. ධම්මො ච ස්වාක්ඛාතො සුප්පවෙදිතො නිය්‍යානිකො උපසමසංවත්තනිකො සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො. විඤ්ඤාපිතත්ථා චස්ස හොන්ති සාවකා සද්ධම්මෙ, කෙවලඤ්ච තෙසං පරිපූරං බ්‍රහ්මචරියං ආවිකතං හොති උත්තානීකතං සබ්බසඞ්ගාහපදකතං සප්පාටිහීරකතං යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතං. අථ නෙසං සත්ථුනො අන්තරධානං හොති. එවරූපො ඛො, චුන්ද, සත්ථා සාවකානං කාලඞ්කතො අනනුතප්පො හොති. තං කිස්ස හෙතු? සත්ථා ච නො ලොකෙ උදපාදි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. ධම්මො ච ස්වාක්ඛාතො සුප්පවෙදිතො නිය්‍යානිකො උපසමසංවත්තනිකො සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො. විඤ්ඤාපිතත්ථා චම්හ සද්ධම්මෙ, කෙවලඤ්ච නො පරිපූරං බ්‍රහ්මචරියං ආවිකතං හොති උත්තානීකතං සබ්බසඞ්ගාහපදකතං සප්පාටිහීරකතං යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතං. අථ නො සත්ථුනො අන්තරධානං හොතීති. එවරූපො ඛො, චුන්ද, සත්ථා සාවකානං කාලඞ්කතො අනනුතප්පො හොති.

171. Furthermore, Cunda, a Teacher has arisen in the world, an Arahant, a Perfectly Enlightened One. And the Dhamma is well-proclaimed, well-expounded, leading to deliverance, conducive to peace, proclaimed by the Perfectly Enlightened One. And his disciples are made to understand the meaning of the true Dhamma, and for them the holy life, complete in its entirety, has been made manifest, made plain, established with all-encompassing terms, made liberating, and well-proclaimed as far as devas and humans. Then their Teacher passes away. Such a Teacher, Cunda, having passed away, is not a cause of regret for his disciples. For what reason? ‘A Teacher has arisen in the world for us, an Arahant, a Perfectly Enlightened One. And the Dhamma is well-proclaimed, well-expounded, leading to deliverance, conducive to peace, proclaimed by the Perfectly Enlightened One. We have been made to understand the meaning of the true Dhamma, and for us the holy life, complete in its entirety, has been made manifest, made plain, established with all-encompassing terms, made liberating, and well-proclaimed as far as devas and humans. Then our Teacher passed away.’ Such a Teacher, Cunda, having passed away, is not a cause of regret for his disciples.

බ්‍රහ්මචරියඅපරිපූරාදිකථා

Discourse on the Incomplete Holy Life, and so forth

172. ‘‘එතෙහි චෙපි, චුන්ද, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං බ්‍රහ්මචරියං හොති, නො ච ඛො සත්ථා හොති ථෙරො රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො. එවං තං බ්‍රහ්මචරියං අපරිපූරං හොති තෙනඞ්ගෙන.

172. Even if, Cunda, the holy life is endowed with these factors, but the Teacher is not an elder, long-experienced, long gone forth, advanced in years, having reached the final stage of life, then that holy life is incomplete in that respect.

‘‘යතො ච ඛො, චුන්ද, එතෙහි චෙව අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං බ්‍රහ්මචරියං හොති, සත්ථා ච හොති ථෙරො රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො. එවං තං බ්‍රහ්මචරියං පරිපූරං හොති තෙනඞ්ගෙන.

And when, Cunda, the holy life is endowed with these very factors, and the Teacher is an elder, long-experienced, long gone forth, advanced in years, having reached the final stage of life, then that holy life is complete in that respect.

173. ‘‘එතෙහි චෙපි, චුන්ද, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං බ්‍රහ්මචරියං හොති, සත්ථා ච හොති ථෙරො රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො, නො ච ඛ්වස්ස ථෙරා භික්ඛූ සාවකා හොන්ති වියත්තා විනීතා විසාරදා පත්තයොගක්ඛෙමා. අලං සමක්ඛාතුං සද්ධම්මස්ස, අලං උප්පන්නං [Pg.102] පරප්පවාදං සහධම්මෙහි සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙතුං. එවං තං බ්‍රහ්මචරියං අපරිපූරං හොති තෙනඞ්ගෙන.

173. Even if, Cunda, the holy life is endowed with these factors, and the Teacher is an elder, long-experienced, long gone forth, advanced in years, having reached the final stage of life, but his elder monk disciples are not accomplished, disciplined, confident, having attained security from the bonds, are not competent to proclaim the good Dhamma, and are not competent, having thoroughly refuted an arisen opposing doctrine in accordance with principle, to teach the Dhamma that leads to deliverance—then that holy life is incomplete in that respect.

‘‘යතො ච ඛො, චුන්ද, එතෙහි චෙව අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං බ්‍රහ්මචරියං හොති, සත්ථා ච හොති ථෙරො රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො, ථෙරා චස්ස භික්ඛූ සාවකා හොන්ති වියත්තා විනීතා විසාරදා පත්තයොගක්ඛෙමා. අලං සමක්ඛාතුං සද්ධම්මස්ස, අලං උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙහි සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙතුං. එවං තං බ්‍රහ්මචරියං පරිපූරං හොති තෙනඞ්ගෙන.

And when, Cunda, the holy life is endowed with these very factors, and the Teacher is an elder, long-experienced, long gone forth, advanced in years, having reached the final stage of life, and his elder monk disciples are accomplished, disciplined, confident, having attained security from the bonds, are competent to proclaim the good Dhamma, and are competent, having thoroughly refuted an arisen opposing doctrine in accordance with principle, to teach the Dhamma that leads to deliverance—then that holy life is complete in that respect.

174. ‘‘එතෙහි චෙපි, චුන්ද, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං බ්‍රහ්මචරියං හොති, සත්ථා ච හොති ථෙරො රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො, ථෙරා චස්ස භික්ඛූ සාවකා හොන්ති වියත්තා විනීතා විසාරදා පත්තයොගක්ඛෙමා. අලං සමක්ඛාතුං සද්ධම්මස්ස, අලං උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙහි සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙතුං. නො ච ඛ්වස්ස මජ්ඣිමා භික්ඛූ සාවකා හොන්ති…පෙ… මජ්ඣිමා චස්ස භික්ඛූ සාවකා හොන්ති, නො ච ඛ්වස්ස නවා භික්ඛූ සාවකා හොන්ති…පෙ… නවා චස්ස භික්ඛූ සාවකා හොන්ති, නො ච ඛ්වස්ස ථෙරා භික්ඛුනියො සාවිකා හොන්ති…පෙ… ථෙරා චස්ස භික්ඛුනියො සාවිකා හොන්ති, නො ච ඛ්වස්ස මජ්ඣිමා භික්ඛුනියො සාවිකා හොන්ති…පෙ… මජ්ඣිමා චස්ස භික්ඛුනියො සාවිකා හොන්ති, නො ච ඛ්වස්ස නවා භික්ඛුනියො සාවිකා හොන්ති…පෙ… නවා චස්ස භික්ඛුනියො සාවිකා හොන්ති, නො ච ඛ්වස්ස උපාසකා සාවකා හොන්ති ගිහී ඔදාතවසනා බ්‍රහ්මචාරිනො…පෙ… උපාසකා චස්ස සාවකා හොන්ති ගිහී ඔදාතවසනා බ්‍රහ්මචාරිනො, නො ච ඛ්වස්ස උපාසකා සාවකා හොන්ති ගිහී ඔදාතවසනා කාමභොගිනො…පෙ… උපාසකා චස්ස සාවකා හොන්ති ගිහී ඔදාතවසනා කාමභොගිනො, නො ච ඛ්වස්ස උපාසිකා සාවිකා හොන්ති ගිහිනියො ඔදාතවසනා බ්‍රහ්මචාරිනියො…පෙ… උපාසිකා චස්ස සාවිකා හොන්ති ගිහිනියො ඔදාතවසනා බ්‍රහ්මචාරිනියො, නො ච ඛ්වස්ස උපාසිකා සාවිකා හොන්ති ගිහිනියො ඔදාතවසනා කාමභොගිනියො…පෙ… උපාසිකා චස්ස සාවිකා හොන්ති ගිහිනියො ඔදාතවසනා කාමභොගිනියො, නො ච ඛ්වස්ස බ්‍රහ්මචරියං හොති ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං පුථුභූතං යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතං…පෙ… බ්‍රහ්මචරියඤ්චස්ස හොති ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං පුථුභූතං යාව [Pg.103] දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතං, නො ච ඛො ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තං. එවං තං බ්‍රහ්මචරියං අපරිපූරං හොති තෙනඞ්ගෙන.

174. Even if, Cunda, the holy life is endowed with these factors, and the Teacher is an elder, long-experienced, long gone forth, advanced in years, having reached the final stage of life, and his elder monk disciples are accomplished, disciplined, confident, having attained security from the bonds, competent to proclaim the good Dhamma, and competent, having thoroughly refuted an arisen opposing doctrine in accordance with principle, to teach the Dhamma that leads to deliverance; but if his monk disciples of middle standing are not so... or if his monk disciples of middle standing are so, but his newly ordained monk disciples are not so... or if his newly ordained monk disciples are so, but his elder nun disciples are not so... or if his elder nun disciples are so, but his nun disciples of middle standing are not so... or if his nun disciples of middle standing are so, but his newly ordained nun disciples are not so... or if his newly ordained nun disciples are so, but his male lay disciples—householders in white who practice the holy life—are not so... or if those male lay disciples are so, but his male lay disciples—householders in white who enjoy sensual pleasures—are not so... or if those male lay disciples are so, but his female lay disciples—householders in white who practice the holy life—are not so... or if those female lay disciples are so, but his female lay disciples—householders in white who enjoy sensual pleasures—are not so... or if those female lay disciples are so, but the holy life is not prosperous, flourishing, extensive, widely known, populous, and well-proclaimed as far as devas and humans... or if the holy life is so, but it has not attained the summit of gain and renown—then that holy life is incomplete in that respect.

‘‘යතො ච ඛො, චුන්ද, එතෙහි චෙව අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං බ්‍රහ්මචරියං හොති, සත්ථා ච හොති ථෙරො රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො, ථෙරා චස්ස භික්ඛූ සාවකා හොන්ති වියත්තා විනීතා විසාරදා පත්තයොගක්ඛෙමා. අලං සමක්ඛාතුං සද්ධම්මස්ස, අලං උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙහි සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙතුං. මජ්ඣිමා චස්ස භික්ඛූ සාවකා හොන්ති…පෙ… නවා චස්ස භික්ඛූ සාවකා හොන්ති…පෙ… ථෙරා චස්ස භික්ඛුනියො සාවිකා හොන්ති…පෙ… මජ්ඣිමා චස්ස භික්ඛුනියො සාවිකා හොන්ති…පෙ… නවා චස්ස භික්ඛුනියො සාවිකා හොන්ති…පෙ… උපාසකා චස්ස සාවකා හොන්ති…පෙ… ගිහී ඔදාතවසනා බ්‍රහ්මචාරිනො. උපාසකා චස්ස සාවකා හොන්ති ගිහී ඔදාතවසනා කාමභොගිනො…පෙ… උපාසිකා චස්ස සාවිකා හොන්ති ගිහිනියො ඔදාතවසනා බ්‍රහ්මචාරිනියො…පෙ… උපාසිකා චස්ස සාවිකා හොන්ති ගිහිනියො ඔදාතවසනා කාමභොගිනියො…පෙ… බ්‍රහ්මචරියඤ්චස්ස හොති ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං පුථුභූතං යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතං, ලාභග්ගප්පත්තඤ්ච යසග්ගප්පත්තඤ්ච. එවං තං බ්‍රහ්මචරියං පරිපූරං හොති තෙනඞ්ගෙන.

And when, Cunda, the holy life is endowed with these very factors, and the Teacher is an elder, long-experienced, long gone forth, advanced in years, having reached the final stage of life, and his elder monk disciples are accomplished, disciplined, confident, having attained security from the bonds, competent to proclaim the good Dhamma, and competent, having thoroughly refuted an arisen opposing doctrine in accordance with principle, to teach the Dhamma that leads to deliverance; and his monk disciples of middle standing are so... and his newly ordained monk disciples are so... and his elder nun disciples are so... and his nun disciples of middle standing are so... and his newly ordained nun disciples are so... and his male lay disciples—householders in white who practice the holy life—are so... and his male lay disciples—householders in white who enjoy sensual pleasures—are so... and his female lay disciples—householders in white who practice the holy life—are so... and his female lay disciples—householders in white who enjoy sensual pleasures—are so... and the holy life is prosperous, flourishing, extensive, widely known, populous, and well-proclaimed as far as devas and humans, and has attained the summit of gain and the summit of renown—then that holy life is complete in that respect.

175. ‘‘අහං ඛො පන, චුන්ද, එතරහි සත්ථා ලොකෙ උප්පන්නො අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. ධම්මො ච ස්වාක්ඛාතො සුප්පවෙදිතො නිය්‍යානිකො උපසමසංවත්තනිකො සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො. විඤ්ඤාපිතත්ථා ච මෙ සාවකා සද්ධම්මෙ, කෙවලඤ්ච තෙසං පරිපූරං බ්‍රහ්මචරියං ආවිකතං උත්තානීකතං සබ්බසඞ්ගාහපදකතං සප්පාටිහීරකතං යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතං. අහං ඛො පන, චුන්ද, එතරහි සත්ථා ථෙරො රත්තඤ්ඤූ චිරපබ්බජිතො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො.

175. Cunda, I have now arisen in the world as a Teacher, an Arahant, a Perfectly Enlightened One. And the Dhamma is well-expounded, well-proclaimed, leading out, conducive to peace, and proclaimed by the Perfectly Enlightened One. My disciples have understood the meaning in the good Dhamma, and for them the holy life, complete in its entirety, is made manifest, made plain, made comprehensive, made to lead to deliverance, and well-elucidated as far as gods and humans. Cunda, I am now a Teacher who is an elder, long-experienced, long gone forth, advanced in years, and has reached the final stage of life.

‘‘සන්ති ඛො පන මෙ, චුන්ද, එතරහි ථෙරා භික්ඛූ සාවකා හොන්ති වියත්තා විනීතා විසාරදා පත්තයොගක්ඛෙමා. අලං සමක්ඛාතුං සද්ධම්මස්ස, අලං උප්පන්නං පරප්පවාදං සහධම්මෙහි සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා සප්පාටිහාරියං ධම්මං දෙසෙතුං. සන්ති ඛො පන මෙ, චුන්ද, එතරහි මජ්ඣිමා භික්ඛූ සාවකා…පෙ… සන්ති ඛො පන මෙ, චුන්ද, එතරහි නවා භික්ඛූ සාවකා…පෙ… සන්ති ඛො පන මෙ, චුන්ද, එතරහි ථෙරා භික්ඛුනියො සාවිකා…පෙ… සන්ති ඛො [Pg.104] පන මෙ, චුන්ද, එතරහි මජ්ඣිමා භික්ඛුනියො සාවිකා…පෙ… සන්ති ඛො පන මෙ, චුන්ද, එතරහි නවා භික්ඛුනියො සාවිකා…පෙ… සන්ති ඛො පන මෙ, චුන්ද, එතරහි උපාසකා සාවකා ගිහී ඔදාතවසනා බ්‍රහ්මචාරිනො…පෙ… සන්ති ඛො පන මෙ, චුන්ද, එතරහි උපාසකා සාවකා ගිහී ඔදාතවසනා කාමභොගිනො…පෙ… සන්ති ඛො පන මෙ, චුන්ද, එතරහි උපාසිකා සාවිකා ගිහිනියො ඔදාතවසනා බ්‍රහ්මචාරිනියො…පෙ… සන්ති ඛො පන මෙ, චුන්ද, එතරහි උපාසිකා සාවිකා ගිහිනියො ඔදාතවසනා කාමභොගිනියො…පෙ… එතරහි ඛො පන මෙ, චුන්ද, බ්‍රහ්මචරියං ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච විත්ථාරිකං බාහුජඤ්ඤං පුථුභූතං යාව දෙවමනුස්සෙහි සුප්පකාසිතං.

Cunda, I now have elder bhikkhus who are my disciples; they are skilled, disciplined, confident, and have attained security from the bonds. They are capable of expounding the good Dhamma; capable of, having rightly and thoroughly refuted an arisen opposing doctrine, teaching the Dhamma that leads to deliverance. Cunda, I now have middle bhikkhus who are my disciples… new bhikkhus who are my disciples… elder bhikkhunīs who are my disciples… middle bhikkhunīs who are my disciples… new bhikkhunīs who are my disciples… male lay disciples who are householders wearing white clothes and observing the holy life… male lay disciples who are householders wearing white clothes and enjoying sensual pleasures… female lay disciples who are householders wearing white clothes and observing the holy life… female lay disciples who are householders wearing white clothes and enjoying sensual pleasures… Cunda, my holy life is now successful and flourishing, widespread, known to many, populous, and well-elucidated as far as gods and humans.

176. ‘‘යාවතා ඛො, චුන්ද, එතරහි සත්ථාරො ලොකෙ උප්පන්නා, නාහං, චුන්ද, අඤ්ඤං එකසත්ථාරම්පි සමනුපස්සාමි එවංලාභග්ගයසග්ගප්පත්තං යථරිවාහං. යාවතා ඛො පන, චුන්ද, එතරහි සඞ්ඝො වා ගණො වා ලොකෙ උප්පන්නො; නාහං, චුන්ද, අඤ්ඤං එකං සංඝම්පි සමනුපස්සාමි එවංලාභග්ගයසග්ගප්පත්තං යථරිවායං, චුන්ද, භික්ඛුසඞ්ඝො. යං ඛො තං, චුන්ද, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘සබ්බාකාරසම්පන්නං සබ්බාකාරපරිපූරං අනූනමනධිකං ස්වාක්ඛාතං කෙවලං පරිපූරං බ්‍රහ්මචරියං සුප්පකාසිත’න්ති. ඉදමෙව තං සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘සබ්බාකාරසම්පන්නං…පෙ… සුප්පකාසිත’න්ති.

176. Cunda, of all the teachers that have arisen in the world at this time, I do not see even one other teacher who has attained the pinnacle of gain and renown as I have. Cunda, of all the saṅghas or groups that have arisen in the world at this time, I do not see even one other saṅgha that has attained the pinnacle of gain and renown as this Bhikkhu Saṅgha has. Cunda, that which one speaking rightly would say is: ‘The holy life is complete in all aspects, perfect in all aspects, not deficient and not excessive, well-expounded, entirely complete, and well-elucidated.’ It is this very thing that one speaking rightly would say: ‘The holy life is complete in all aspects… well-elucidated.’

‘‘උදකො සුදං, චුන්ද, රාමපුත්තො එවං වාචං භාසති – ‘පස්සං න පස්සතී’ති. කිඤ්ච පස්සං න පස්සතීති? ඛුරස්ස සාධුනිසිතස්ස තලමස්ස පස්සති, ධාරඤ්ච ඛ්වස්ස න පස්සති. ඉදං වුච්චති – ‘පස්සං න පස්සතී’ති. යං ඛො පනෙතං, චුන්ද, උදකෙන රාමපුත්තෙන භාසිතං හීනං ගම්මං පොථුජ්ජනිකං අනරියං අනත්ථසංහිතං ඛුරමෙව සන්ධාය. යඤ්ච තං, චුන්ද, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘පස්සං න පස්සතී’ති, ඉදමෙව තං සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘පස්සං න පස්සතී’ති. කිඤ්ච පස්සං න පස්සතීති? එවං සබ්බාකාරසම්පන්නං සබ්බාකාරපරිපූරං අනූනමනධිකං ස්වාක්ඛාතං කෙවලං පරිපූරං බ්‍රහ්මචරියං සුප්පකාසිතන්ති, ඉති හෙතං පස්සති. ඉදමෙත්ථ අපකඩ්ඪෙය්‍ය, එවං තං පරිසුද්ධතරං අස්සාති, ඉති හෙතං න පස්සති. ඉදමෙත්ථ උපකඩ්ඪෙය්‍ය, එවං තං පරිපූරං අස්සාති, ඉති [Pg.105] හෙතං න පස්සති. ඉදං වුච්චති චුන්ද – ‘පස්සං න පස්සතී’ති. යං ඛො තං, චුන්ද, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘සබ්බාකාරසම්පන්නං…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං සුප්පකාසිත’න්ති. ඉදමෙව තං සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘සබ්බාකාරසම්පන්නං සබ්බාකාරපරිපූරං අනූනමනධිකං ස්වාක්ඛාතං කෙවලං පරිපූරං බ්‍රහ්මචරියං සුප්පකාසිත’න්ති.

Cunda, Udaka, the son of Rāma, used to say this: ‘Seeing, one does not see.’ And what is it that seeing, one does not see? One sees the surface of a well-sharpened razor, but one does not see its edge. This is what is meant by: ‘Seeing, one does not see.’ But that which was spoken by Udaka, the son of Rāma, Cunda, is low, of the village, of ordinary people, ignoble, and unbeneficial, concerning merely a razor. But, Cunda, that which one speaking rightly would say—‘Seeing, one does not see’—it is this very thing that one speaking rightly would say: ‘Seeing, one does not see.’ And what is it that seeing, one does not see? One sees this: ‘The holy life is thus complete in all aspects, perfect in all aspects, not deficient and not excessive, well-expounded, entirely complete, and well-elucidated.’ But one does not see this: ‘This should be removed from it, so that it would be purer.’ And one does not see this: ‘This should be added to it, so that it would be complete.’ This, Cunda, is what is meant by: ‘Seeing, one does not see.’ Cunda, that which one speaking rightly would say—‘The holy life is complete in all aspects… well-elucidated’—it is this very thing that one speaking rightly would say: ‘The holy life is complete in all aspects, perfect in all aspects, not deficient and not excessive, well-expounded, entirely complete, and well-elucidated.’

සඞ්ගායිතබ්බධම්මො

The Dhamma to be Recited in Council

177. තස්මාතිහ, චුන්ද, යෙ වො මයා ධම්මා අභිඤ්ඤා දෙසිතා, තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගම්ම සමාගම්ම අත්ථෙන අත්ථං බ්‍යඤ්ජනෙන බ්‍යඤ්ජනං සඞ්ගායිතබ්බං න විවදිතබ්බං, යථයිදං බ්‍රහ්මචරියං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං, තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙ ච තෙ, චුන්ද, ධම්මා මයා අභිඤ්ඤා දෙසිතා, යත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගම්ම සමාගම්ම අත්ථෙන අත්ථං බ්‍යඤ්ජනෙන බ්‍යඤ්ජනං සඞ්ගායිතබ්බං න විවදිතබ්බං, යථයිදං බ්‍රහ්මචරියං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං, තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං? සෙය්‍යථිදං – චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. ඉමෙ ඛො තෙ, චුන්ද, ධම්මා මයා අභිඤ්ඤා දෙසිතා. යත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගම්ම සමාගම්ම අත්ථෙන අත්ථං බ්‍යඤ්ජනෙන බ්‍යඤ්ජනං සඞ්ගායිතබ්බං න විවදිතබ්බං, යථයිදං බ්‍රහ්මචරියං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං, තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

177. Therefore, Cunda, regarding those teachings I have taught to you after having directly known them, you should all, having assembled and come together in concord, recite them together—comparing meaning with meaning and phrasing with phrasing—and you should not dispute. This is so that this holy life may be long-lasting and may endure for a long time, for the welfare and happiness of the many, out of compassion for the world, for the benefit, welfare, and happiness of gods and humans. And what, Cunda, are those teachings I have taught to you after having directly known them, regarding which you should all, having assembled and come together in concord, recite them together—comparing meaning with meaning and phrasing with phrasing—and you should not dispute, so that this holy life may be long-lasting and may endure for a long time, for the welfare and happiness of the many, out of compassion for the world, for the benefit, welfare, and happiness of gods and humans? They are these: the four foundations of mindfulness, the four right exertions, the four bases of spiritual power, the five faculties, the five powers, the seven factors of enlightenment, and the Noble Eightfold Path. These, Cunda, are the teachings I have taught to you after having directly known them, regarding which you should all, having assembled and come together in concord, recite them together—comparing meaning with meaning and phrasing with phrasing—and you should not dispute, so that this holy life may be long-lasting and may endure for a long time, for the welfare and happiness of the many, out of compassion for the world, for the benefit, welfare, and happiness of gods and humans.

සඤ්ඤාපෙතබ්බවිධි

The Method of Instruction

178. ‘‘තෙසඤ්ච වො, චුන්ද, සමග්ගානං සම්මොදමානානං අවිවදමානානං සික්ඛතං අඤ්ඤතරො සබ්‍රහ්මචාරී සඞ්ඝෙ ධම්මං භාසෙය්‍ය. තත්‍ර චෙ තුම්හාකං එවමස්ස – ‘අයං ඛො ආයස්මා අත්ථඤ්චෙව මිච්ඡා ගණ්හාති, බ්‍යඤ්ජනානි ච මිච්ඡා රොපෙතී’ති. තස්ස නෙව අභිනන්දිතබ්බං න පටික්කොසිතබ්බං, අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා සො එවමස්ස වචනීයො – ‘ඉමස්ස නු ඛො, ආවුසො, අත්ථස්ස ඉමානි වා බ්‍යඤ්ජනානි එතානි වා බ්‍යඤ්ජනානි කතමානි ඔපායිකතරානි, ඉමෙසඤ්ච බ්‍යඤ්ජනානං අයං වා අත්ථො එසො වා අත්ථො [Pg.106] කතමො ඔපායිකතරො’ති? සො චෙ එවං වදෙය්‍ය – ‘ඉමස්ස ඛො, ආවුසො, අත්ථස්ස ඉමානෙව බ්‍යඤ්ජනානි ඔපායිකතරානි, යා චෙව එතානි; ඉමෙසඤ්ච බ්‍යඤ්ජනානං අයමෙව අත්ථො ඔපායිකතරො, යා චෙව එසො’ති. සො නෙව උස්සාදෙතබ්බො න අපසාදෙතබ්බො, අනුස්සාදෙත්වා අනපසාදෙත්වා ස්වෙව සාධුකං සඤ්ඤාපෙතබ්බො තස්ස ච අත්ථස්ස තෙසඤ්ච බ්‍යඤ්ජනානං නිසන්තියා.

178. Cunda, while you are training united, in harmony, and without dispute, a certain fellow in the holy life might speak on the Dhamma in the midst of the Saṅgha. Therein, if it should occur to you: ‘This venerable one grasps the meaning wrongly and applies the phrasing wrongly,’ his words should neither be approved of nor rejected. Without approving or rejecting, he should be spoken to thus: ‘Friend, for this meaning, which phrasing is more suitable: this or that? And for this phrasing, which meaning is more suitable: this or that?’ If he should reply: ‘Friend, for this meaning, this very phrasing is more suitable; and for this phrasing, this very meaning is more suitable,’ he should be neither censured nor disparaged. Without censuring or disparaging him, he himself should be well and thoroughly instructed for the firm establishing of that meaning and that phrasing.

179. ‘‘අපරොපි චෙ, චුන්ද, සබ්‍රහ්මචාරී සඞ්ඝෙ ධම්මං භාසෙය්‍ය. තත්‍ර චෙ තුම්හාකං එවමස්ස – ‘අයං ඛො ආයස්මා අත්ථඤ්හි ඛො මිච්ඡා ගණ්හාති බ්‍යඤ්ජනානි සම්මා රොපෙතී’ති. තස්ස නෙව අභිනන්දිතබ්බං න පටික්කොසිතබ්බං, අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා සො එවමස්ස වචනීයො – ‘ඉමෙසං නු ඛො, ආවුසො, බ්‍යඤ්ජනානං අයං වා අත්ථො එසො වා අත්ථො කතමො ඔපායිකතරො’ති? සො චෙ එවං වදෙය්‍ය – ‘ඉමෙසං ඛො, ආවුසො, බ්‍යඤ්ජනානං අයමෙව අත්ථො ඔපායිකතරො, යා චෙව එසො’ති. සො නෙව උස්සාදෙතබ්බො න අපසාදෙතබ්බො, අනුස්සාදෙත්වා අනපසාදෙත්වා ස්වෙව සාධුකං සඤ්ඤාපෙතබ්බො තස්සෙව අත්ථස්ස නිසන්තියා.

179. Furthermore, Cunda, a fellow in the holy life might speak on the Dhamma in the midst of the Saṅgha. Therein, if it should occur to you: ‘This venerable one grasps the meaning wrongly, but applies the phrasing correctly,’ his words should neither be approved of nor rejected. Without approving or rejecting, he should be spoken to thus: ‘Friend, for this phrasing, which meaning is more suitable: this or that?’ If he should reply: ‘Friend, for this phrasing, this very meaning is more suitable,’ he should be neither censured nor disparaged. Without censuring or disparaging him, he himself should be well and thoroughly instructed for the firm establishing of that very meaning.

180. ‘‘අපරොපි චෙ, චුන්ද, සබ්‍රහ්මචාරී සඞ්ඝෙ ධම්මං භාසෙය්‍ය. තත්‍ර චෙ තුම්හාකං එවමස්ස – ‘අයං ඛො ආයස්මා අත්ථඤ්හි ඛො සම්මා ගණ්හාති බ්‍යඤ්ජනානි මිච්ඡා රොපෙතී’ති. තස්ස නෙව අභිනන්දිතබ්බං න පටික්කොසිතබ්බං; අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා සො එවමස්ස වචනීයො – ‘ඉමස්ස නු ඛො, ආවුසො, අත්ථස්ස ඉමානි වා බ්‍යඤ්ජනානි එතානි වා බ්‍යඤ්ජනානි කතමානි ඔපායිකතරානී’ති? සො චෙ එවං වදෙය්‍ය – ‘ඉමස්ස ඛො, ආවුසො, අත්ථස්ස ඉමානෙව බ්‍යඤ්ජනානි ඔපයිකතරානි, යානි චෙව එතානී’ති. සො නෙව උස්සාදෙතබ්බො න අපසාදෙතබ්බො; අනුස්සාදෙත්වා අනපසාදෙත්වා ස්වෙව සාධුකං සඤ්ඤාපෙතබ්බො තෙසඤ්ඤෙව බ්‍යඤ්ජනානං නිසන්තියා.

180. Furthermore, Cunda, a fellow in the holy life might speak on the Dhamma in the midst of the Saṅgha. Therein, if it should occur to you: ‘This venerable one grasps the meaning correctly, but applies the phrasing wrongly,’ his words should neither be approved of nor rejected. Without approving or rejecting, he should be spoken to thus: ‘Friend, for this meaning, which phrasing is more suitable: this or that?’ If he should reply: ‘Friend, for this meaning, this very phrasing is more suitable,’ he should be neither extolled nor disparaged. Without extolling or disparaging him, he himself should be well instructed for the firm establishing of that very phrasing.

181. ‘‘අපරොපි චෙ, චුන්ද, සබ්‍රහ්මචාරී සඞ්ඝෙ ධම්මං භාසෙය්‍ය. තත්‍ර චෙ තුම්හාකං එවමස්ස – ‘අයං ඛො ආයස්මා අත්ථඤ්චෙව සම්මා ගණ්හාති බ්‍යඤ්ජනානි [Pg.107] ච සම්මා රොපෙතී’ති. තස්ස ‘සාධූ’ති භාසිතං අභිනන්දිතබ්බං අනුමොදිතබ්බං; තස්ස ‘සාධූ’ති භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා සො එවමස්ස වචනීයො – ‘ලාභා නො ආවුසො, සුලද්ධං නො ආවුසො, යෙ මයං ආයස්මන්තං තාදිසං සබ්‍රහ්මචාරිං පස්සාම එවං අත්ථුපෙතං බ්‍යඤ්ජනුපෙත’න්ති.

181. Furthermore, Cunda, a fellow in the holy life might speak on the Dhamma in the midst of the Saṅgha. Therein, if it should occur to you: ‘This venerable one grasps the meaning correctly and applies the phrasing correctly,’ his speech should be approved of and rejoiced in with the words, ‘Excellent!’ Having approved of and rejoiced in his speech, he should be spoken to thus: ‘It is a gain for us, friend, it is well-gained by us, that we see a venerable one such as yourself, a fellow in the holy life so endowed with meaning and phrasing.’

පච්චයානුඤ්ඤාතකාරණං

The Reason for the Allowance of Requisites

182. ‘‘න වො අහං, චුන්ද, දිට්ඨධම්මිකානංයෙව ආසවානං සංවරාය ධම්මං දෙසෙමි. න පනාහං, චුන්ද, සම්පරායිකානංයෙව ආසවානං පටිඝාතාය ධම්මං දෙසෙමි. දිට්ඨධම්මිකානං චෙවාහං, චුන්ද, ආසවානං සංවරාය ධම්මං දෙසෙමි; සම්පරායිකානඤ්ච ආසවානං පටිඝාතාය. තස්මාතිහ, චුන්ද, යං වො මයා චීවරං අනුඤ්ඤාතං, අලං වො තං – යාවදෙව සීතස්ස පටිඝාතාය, උණ්හස්ස පටිඝාතාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසප සම්ඵස්සානං පටිඝාතාය, යාවදෙව හිරිකොපීනපටිච්ඡාදනත්ථං. යො වො මයා පිණ්ඩපාතො අනුඤ්ඤාතො, අලං වො සො යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො ච. යං වො මයා සෙනාසනං අනුඤ්ඤාතං, අලං වො තං යාවදෙව සීතස්ස පටිඝාතාය, උණ්හස්ස පටිඝාතාය, ඩංසමකසවාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං පටිඝාතාය, යාවදෙව උතුපරිස්සයවිනොදන පටිසල්ලානාරාමත්ථං. යො වො මයා ගිලානපච්චයභෙසජ්ජ පරික්ඛාරො අනුඤ්ඤාතො, අලං වො සො යාවදෙව උප්පන්නානං වෙය්‍යාබාධිකානං වෙදනානං පටිඝාතාය අබ්‍යාපජ්ජපරමතාය.

182. Cunda, I do not teach the Dhamma merely for the restraint of taints pertaining only to the present life. Nor, Cunda, do I teach the Dhamma merely for the dispelling of taints pertaining only to the future life. Cunda, I teach the Dhamma for the restraint of taints pertaining to the present life and for the dispelling of taints pertaining to the future life. Therefore, Cunda, the robe that I have allowed you is sufficient—just for warding off cold, for warding off heat, for warding off the touch of gadflies, mosquitoes, wind, sun, and creeping things, and just for the purpose of covering the private parts. The alms-food that I have allowed you is sufficient—just for the maintenance and sustenance of this body, for the cessation of discomfort, and for assisting the holy life, with the thought: ‘Thus, I will dispel the old feeling and not allow a new feeling to arise. I will maintain myself, be blameless, and live in comfort.’ The lodging that I have allowed you is sufficient—just for warding off cold, for warding off heat, for warding off the touch of gadflies, mosquitoes, wind, sun, and creeping things, and just for the purpose of dispelling the afflictions of the seasons and for delighting in seclusion. The medicinal requisites for the sick that I have allowed you are sufficient—just for warding off arisen feelings of affliction and for the supreme state of being unafflicted.

සුඛල්ලිකානුයොගො

The Pursuit of Pleasure

183. ‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘සුඛල්ලිකානුයොගමනුයුත්තා සමණා සක්‍යපුත්තියා විහරන්තී’ති. එවංවාදිනො, චුන්ද, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවමස්සු වචනීයා – ‘කතමො සො[Pg.108], ආවුසො, සුඛල්ලිකානුයොගො? සුඛල්ලිකානුයොගා හි බහූ අනෙකවිහිතා නානප්පකාරකා’ති.

183. Cunda, it is possible that wanderers of other sects might say this: ‘The recluses who are sons of the Sakyan live devoted to the pursuit of pleasure.’ Cunda, wanderers of other sects who speak thus should be addressed in this way: ‘Friends, what is that pursuit of pleasure? For the pursuits of pleasure are many, of numerous kinds, and of various sorts.’

‘‘චත්තාරොමෙ, චුන්ද, සුඛල්ලිකානුයොගා හීනා ගම්මා පොථුජ්ජනිකා අනරියා අනත්ථසංහිතා න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො?

Cunda, these four pursuits of pleasure are base, of the village-dweller, of the ordinary person, ignoble, and unbeneficial; they do not lead to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to awakening, or to Nibbāna. What are the four?

‘‘ඉධ, චුන්ද, එකච්චො බාලො පාණෙ වධිත්වා වධිත්වා අත්තානං සුඛෙති පීණෙති. අයං පඨමො සුඛල්ලිකානුයොගො.

Here, Cunda, a certain foolish person, having repeatedly killed living beings, makes himself happy and gratified. This is the first pursuit of pleasure.

‘‘පුන චපරං, චුන්ද, ඉධෙකච්චො අදින්නං ආදියිත්වා ආදියිත්වා අත්තානං සුඛෙති පීණෙති. අයං දුතියො සුඛල්ලිකානුයොගො.

Furthermore, Cunda, here a certain person, having repeatedly taken what is not given, makes himself happy and gratified. This is the second pursuit of pleasure.

‘‘පුන චපරං, චුන්ද, ඉධෙකච්චො මුසා භණිත්වා භණිත්වා අත්තානං සුඛෙති පීණෙති. අයං තතියො සුඛල්ලිකානුයොගො.

Furthermore, Cunda, here a certain person, having repeatedly spoken falsehood, makes himself happy and gratified. This is the third pursuit of pleasure.

‘‘පුන චපරං, චුන්ද, ඉධෙකච්චො පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගීභූතො පරිචාරෙති. අයං චතුත්ථො සුඛල්ලිකානුයොගො.

Furthermore, Cunda, here a certain person, provided and endowed with the five strands of sensual pleasure, indulges in them. This is the fourth pursuit of pleasure.

‘‘ඉමෙ ඛො, චුන්ද, චත්තාරො සුඛල්ලිකානුයොගා හීනා ගම්මා පොථුජ්ජනිකා අනරියා අනත්ථසංහිතා න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තන්ති.

These, Cunda, are the four pursuits of pleasure that are base, of the village-dweller, of the ordinary person, ignoble, and unbeneficial; they do not lead to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to awakening, or to Nibbāna.

‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘‘ඉමෙ චත්තාරො සුඛල්ලිකානුයොගෙ අනුයුත්තා සමණා සක්‍යපුත්තියා විහරන්තී’ති. තෙ වො ‘මාහෙවං’ තිස්සු වචනීයා. න තෙ වො සම්මා වදමානා වදෙය්‍යුං, අබ්භාචික්ඛෙය්‍යුං අසතා අභූතෙන.

Cunda, it is possible that wanderers of other sects might say this: ‘The recluses who are sons of the Sakyan live devoted to these four pursuits of pleasure.’ They should be told by you: ‘Do not say so.’ They would not be speaking rightly of you; they would be slandering you with what is non-existent and untrue.

184. ‘‘චත්තාරොමෙ, චුන්ද, සුඛල්ලිකානුයොගා එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො?

184. Cunda, these four pursuits of pleasure lead exclusively to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to awakening, and to Nibbāna. What are the four?

‘‘ඉධ, චුන්ද, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං පඨමො සුඛල්ලිකානුයොගො.

Here, Cunda, a bhikkhu, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, enters and abides in the first jhāna, which is accompanied by applied and sustained thought, with rapture and pleasure born of seclusion. This is the first pursuit of pleasure.

‘‘පුන [Pg.109] චපරං, චුන්ද, භික්ඛු විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං දුතියො සුඛල්ලිකානුයොගො.

Furthermore, Cunda, with the stilling of applied and sustained thought, a bhikkhu enters and abides in the second jhāna, which has internal confidence and unification of mind, is without applied and sustained thought, and has rapture and pleasure born of concentration. This is the second pursuit of pleasure.

‘‘පුන චපරං, චුන්ද, භික්ඛු පීතියා ච විරාගා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං තතියො සුඛල්ලිකානුයොගො.

“Furthermore, Cunda, a bhikkhu, with the fading away of rapture… enters and abides in the third jhāna. This is the third devotion to pleasant feeling.”

‘‘පුන චපරං, චුන්ද, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං චතුත්ථො සුඛල්ලිකානුයොගො.

“Furthermore, Cunda, a bhikkhu, with the abandoning of pleasure and pain… enters and abides in the fourth jhāna. This is the fourth devotion to pleasant feeling.”

‘‘ඉමෙ ඛො, චුන්ද, චත්තාරො සුඛල්ලිකානුයොගා එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තන්ති.

“These, Cunda, are the four devotions to pleasant feeling that lead exclusively to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to awakening, and to Nibbāna.”

‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘‘ඉමෙ චත්තාරො සුඛල්ලිකානුයොගෙ අනුයුත්තා සමණා සක්‍යපුත්තියා විහරන්තී’ති. තෙ වො ‘එවං’ තිස්සු වචනීයා. සම්මා තෙ වො වදමානා වදෙය්‍යුං, න තෙ වො අබ්භාචික්ඛෙය්‍යුං අසතා අභූතෙන.

“Cunda, it is possible that wanderers of other sects might say this: ‘The recluses, sons of the Sakyan, live devoted to these four devotions to pleasant feeling.’ They should be told by you: ‘It is so.’ They would be speaking rightly of you; they would not be slandering you with what is non-existent and untrue.”

සුඛල්ලිකානුයොගානිසංසො

The Benefits of Devotion to Pleasant Feeling

185. ‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති, යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘ඉමෙ පනාවුසො, චත්තාරො සුඛල්ලිකානුයොගෙ අනුයුත්තානං විහරතං කති ඵලානි කතානිසංසා පාටිකඞ්ඛා’ති? එවංවාදිනො, චුන්ද, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවමස්සු වචනීයා – ‘ඉමෙ ඛො, ආවුසො, චත්තාරො සුඛල්ලිකානුයොගෙ අනුයුත්තානං විහරතං චත්තාරි ඵලානි චත්තාරො ආනිසංසා පාටිකඞ්ඛා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධාවුසො, භික්ඛු තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායණො. ඉදං පඨමං ඵලං, පඨමො ආනිසංසො. පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. ඉදං දුතියං ඵලං, දුතියො ආනිසංසො. පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. ඉදං තතියං ඵලං, තතියො ආනිසංසො. පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉදං චතුත්ථං ඵලං චතුත්ථො ආනිසංසො. ඉමෙ [Pg.110] ඛො, ආවුසො, චත්තාරො සුඛල්ලිකානුයොගෙ අනුයුත්තානං විහරතං ඉමානි චත්තාරි ඵලානි, චත්තාරො ආනිසංසා පාටිකඞ්ඛා’’ති.

185. “It is possible, Cunda, that wanderers of other sects might say: ‘Friends, for those who live devoted to these four devotions to pleasant feeling, what fruits and what benefits can be expected?’ Wanderers of other sects who speak thus should be told: ‘Friends, for those who live devoted to these four devotions to pleasant feeling, four fruits and four benefits can be expected. What are the four? Here, friend, with the destruction of the three fetters, a bhikkhu becomes a stream-enterer, no longer subject to downfall, assured, and destined for awakening. This is the first fruit, the first benefit. Furthermore, friend, with the destruction of the three fetters and the attenuation of lust, hatred, and delusion, a bhikkhu becomes a once-returner who, having returned to this world just once, makes an end of suffering. This is the second fruit, the second benefit. Furthermore, friend, with the destruction of the five lower fetters, a bhikkhu is spontaneously reborn, attains final Nibbāna there, and is not liable to return from that world. This is the third fruit, the third benefit. Furthermore, friend, with the destruction of the taints, a bhikkhu, having realized for himself with direct knowledge, here and now enters and abides in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom. This is the fourth fruit, the fourth benefit. These, friends, are the four fruits and four benefits that can be expected for those who live devoted to these four devotions to pleasant feeling.’”

ඛීණාසවඅභබ්බඨානං

The Incapabilities of One Whose Taints Are Destroyed

186. ‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘අට්ඨිතධම්මා සමණා සක්‍යපුත්තියා විහරන්තී’ති. එවංවාදිනො, චුන්ද, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවමස්සු වචනීයා – ‘අත්ථි ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සාවකානං ධම්මා දෙසිතා පඤ්ඤත්තා යාවජීවං අනතික්කමනීයා. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො, ඉන්දඛීලො වා අයොඛීලො වා ගම්භීරනෙමො සුනිඛාතො අචලො අසම්පවෙධී. එවමෙව ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සාවකානං ධම්මා දෙසිතා පඤ්ඤත්තා යාවජීවං අනතික්කමනීයා. යො සො, ආවුසො, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො, අභබ්බො සො නව ඨානානි අජ්ඣාචරිතුං. අභබ්බො, ආවුසො, ඛීණාසවො භික්ඛු සඤ්චිච්ච පාණං ජීවිතා වොරොපෙතුං; අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියිතුං; අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිතුං; අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සම්පජානමුසා භාසිතුං; අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සන්නිධිකාරකං කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං සෙය්‍යථාපි පුබ්බෙ ආගාරිකභූතො; අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු ඡන්දාගතිං ගන්තුං; අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු දොසාගතිං ගන්තුං; අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු මොහාගතිං ගන්තුං; අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු භයාගතිං ගන්තුං. යො සො, ආවුසො, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො, අභබ්බො සො ඉමානි නව ඨානානි අජ්ඣාචරිතු’’න්ති.

186. “It is possible, Cunda, that wanderers of other sects might say: ‘The recluses, sons of the Sakyan, live with an unstable doctrine.’ When they say this, Cunda, the wanderers of other sects should be told: ‘There are, friends, doctrines taught and laid down by the Blessed One—the knowing, the seeing, the Arahant, the Perfectly Enlightened One—for his disciples, which are not to be transgressed for life. Just as, friends, an Indakhila pillar or an iron pillar, with a deep foundation, well-dug-in, is stable and unshakable, so too, friends, are the doctrines taught and laid down by the Blessed One—the knowing, the seeing, the Arahant, the Perfectly Enlightened One—for his disciples, which are not to be transgressed for life. A bhikkhu, friends, who is an Arahant, whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, laid down the burden, reached his own goal, utterly destroyed the fetters of existence, and is completely liberated through final knowledge—such a bhikkhu is incapable of transgressing nine principles. A bhikkhu whose taints are destroyed, friends, is incapable of intentionally depriving a living being of life. A bhikkhu whose taints are destroyed is incapable of taking what is not given, in the manner of theft. A bhikkhu whose taints are destroyed is incapable of engaging in sexual intercourse. A bhikkhu whose taints are destroyed is incapable of knowingly speaking a falsehood. A bhikkhu whose taints are destroyed is incapable of enjoying stored-up sensual pleasures as he did formerly as a householder. A bhikkhu whose taints are destroyed is incapable of following a wrong course through desire. A bhikkhu whose taints are destroyed is incapable of following a wrong course through hatred. A bhikkhu whose taints are destroyed is incapable of following a wrong course through delusion. A bhikkhu whose taints are destroyed is incapable of following a wrong course through fear. A bhikkhu, friends, who is an Arahant, whose taints are destroyed, who has lived the holy life, done what was to be done, laid down the burden, reached his own goal, utterly destroyed the fetters of existence, and is completely liberated through final knowledge—such a bhikkhu is incapable of transgressing these nine principles.’”

පඤ්හාබ්‍යාකරණං

The Explanation of Questions

187. ‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති, යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘අතීතං ඛො අද්ධානං ආරබ්භ සමණො ගොතමො අතීරකං ඤාණදස්සනං පඤ්ඤපෙති, නො ච ඛො අනාගතං අද්ධානං ආරබ්භ අතීරකං ඤාණදස්සනං පඤ්ඤපෙති, තයිදං කිංසු තයිදං කථංසූ’ති? තෙ ච අඤ්ඤතිත්ථියා [Pg.111] පරිබ්බාජකා අඤ්ඤවිහිතකෙන ඤාණදස්සනෙන අඤ්ඤවිහිතකං ඤාණදස්සනං පඤ්ඤපෙතබ්බං මඤ්ඤන්ති යථරිව බාලා අබ්‍යත්තා. අතීතං ඛො, චුන්ද, අද්ධානං ආරබ්භ තථාගතස්ස සතානුසාරි ඤාණං හොති; සො යාවතකං ආකඞ්ඛති තාවතකං අනුස්සරති. අනාගතඤ්ච ඛො අද්ධානං ආරබ්භ තථාගතස්ස බොධිජං ඤාණං උප්පජ්ජති – ‘අයමන්තිමා ජාති, නත්ථිදානි පුනබ්භවො’ති. ‘අතීතං චෙපි, චුන්ද, හොති අභූතං අතච්ඡං අනත්ථසංහිතං, න තං තථාගතො බ්‍යාකරොති. අතීතං චෙපි, චුන්ද, හොති භූතං තච්ඡං අනත්ථසංහිතං, තම්පි තථාගතො න බ්‍යාකරොති. අතීතං චෙපි චුන්ද, හොති භූතං තච්ඡං අත්ථසංහිතං, තත්‍ර කාලඤ්ඤූ තථාගතො හොති තස්ස පඤ්හස්ස වෙය්‍යාකරණාය. අනාගතං චෙපි, චුන්ද, හොති අභූතං අතච්ඡං අනත්ථසංහිතං, න තං තථාගතො බ්‍යාකරොති…පෙ… තස්ස පඤ්හස්ස වෙය්‍යාකරණාය. පච්චුප්පන්නං චෙපි, චුන්ද, හොති අභූතං අතච්ඡං අනත්ථසංහිතං, න තං තථාගතො බ්‍යාකරොති. පච්චුප්පන්නං චෙපි, චුන්ද, හොති භූතං තච්ඡං අනත්ථසංහිතං, තම්පි තථාගතො න බ්‍යාකරොති. පච්චුප්පන්නං චෙපි, චුන්ද, හොති භූතං තච්ඡං අත්ථසංහිතං, තත්‍ර කාලඤ්ඤූ තථාගතො හොති තස්ස පඤ්හස්ස වෙය්‍යාකරණාය.

187. “Cunda, this is a possible situation, that wanderers of other sects might say thus: ‘The ascetic Gotama proclaims boundless knowledge and vision concerning the past, but he does not proclaim boundless knowledge and vision concerning the future. What is this? For what reason is this?’ And those wanderers of other sects, being foolish and unskilled, think that a knowledge and vision of one kind should be declared by a knowledge and vision of another kind. Cunda, concerning the past, the Tathāgata has knowledge that follows upon memory; he recollects as much as he wishes. And concerning the future, the knowledge born of awakening arises in the Tathāgata: ‘This is the final birth; there is now no new existence.’ Cunda, if a past matter is unreal, untrue, and not connected with benefit, the Tathāgata does not explain it. Cunda, if a past matter is real, true, but not connected with benefit, the Tathāgata does not explain that either. Cunda, if a past matter is real, true, and connected with benefit, in that case the Tathāgata is a knower of the time for the explanation of that question. Cunda, if a future matter is unreal, untrue, and not connected with benefit, the Tathāgata does not explain it… for the explanation of that question. Cunda, if a present matter is unreal, untrue, and not connected with benefit, the Tathāgata does not explain it. Cunda, if a present matter is real, true, but not connected with benefit, the Tathāgata does not explain that either. Cunda, if a present matter is real, true, and connected with benefit, in that case the Tathāgata is a knower of the time for the explanation of that question.”

188. ‘‘ඉති ඛො, චුන්ද, අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු තථාගතො කාලවාදී භූතවාදී අත්ථවාදී ධම්මවාදී විනයවාදී, තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති. යඤ්ච ඛො, චුන්ද, සදෙවකස්ස ලොකස්ස සමාරකස්ස සබ්‍රහ්මකස්ස සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං පත්තං පරියෙසිතං අනුවිචරිතං මනසා, සබ්බං තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධං, තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති. යඤ්ච, චුන්ද, රත්තිං තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣති, යඤ්ච රත්තිං අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, යං එතස්මිං අන්තරෙ භාසති ලපති නිද්දිසති. සබ්බං තං තථෙව හොති නො අඤ්ඤථා, තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති. යථාවාදී, චුන්ද, තථාගතො තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී. ඉති යථාවාදී තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී, තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති. සදෙවකෙ ලොකෙ, චුන්ද, සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සාය තථාගතො අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී, තස්මා ‘තථාගතො’ති වුච්චති.

188. “Thus, Cunda, in regard to things past, future, and present, the Tathāgata is one who speaks at the proper time, one who speaks what is real, one who speaks on what is beneficial, one who speaks on the Dhamma, one who speaks on the discipline. Therefore, he is called ‘Tathāgata.’ And, Cunda, whatever in this world with its devas, its Māra, its Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, is seen, heard, sensed, cognized, attained, sought after, and pondered by the mind—all that has been fully awakened to by the Tathāgata. Therefore, he is called ‘Tathāgata.’ Cunda, on the night the Tathāgata fully awakens to the unsurpassed perfect enlightenment, and on the night he attains final Nibbāna with the Nibbāna-element without remainder, whatever he speaks, utters, and points out in that interval, all of that is just so and not otherwise. Therefore, he is called ‘Tathāgata.’ Cunda, as the Tathāgata speaks, so he does; as he does, so he speaks. Thus, as he speaks, so he does; as he does, so he speaks. Therefore, he is called ‘Tathāgata.’ Cunda, in the world with its devas, its Māra, its Brahmā, in this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, the Tathāgata is the conqueror, the unconquered, one who sees with certainty, a wielder of power. Therefore, he is called ‘Tathāgata.’”

අබ්‍යාකතට්ඨානං

The Undeclared Points

189. ‘‘ඨානං [Pg.112] ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘කිං නු ඛො, ආවුසො, හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති? එවංවාදිනො, චුන්ද, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවමස්සු වචනීයා – ‘අබ්‍යාකතං ඛො, ආවුසො, භගවතා – ‘‘හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’’න්ති.

189. “Cunda, this is a possible situation, that wanderers of other sects might say thus: ‘Friend, does a being exist after death? Is this alone true, and the other worthless?’ Cunda, wanderers of other sects who speak thus should be told this: ‘Friend, this has not been declared by the Blessed One: “A being exists after death; this alone is true, and the other is worthless.”’”

‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති, යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘කිං පනාවුසො, න හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති? එවංවාදිනො, චුන්ද, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවමස්සු වචනීයා – ‘එතම්පි ඛො, ආවුසො, භගවතා අබ්‍යාකතං – ‘‘න හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’’න්ති.

“Cunda, this is a possible situation, that wanderers of other sects might say thus: ‘Friend, does a being not exist after death? Is this alone true, and the other worthless?’ Cunda, wanderers of other sects who speak thus should be told this: ‘Friend, this too has not been declared by the Blessed One: “A being does not exist after death; this alone is true, and the other is worthless.”’”

‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති, යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘කිං පනාවුසො, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති? එවංවාදිනො, චුන්ද, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවමස්සු වචනීයා – ‘අබ්‍යාකතං ඛො එතං, ආවුසො, භගවතා – ‘‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’’න්ති.

“Cunda, this is a possible situation, that wanderers of other sects might say thus: ‘Friend, does a being both exist and not exist after death? Is this alone true, and the other worthless?’ Cunda, wanderers of other sects who speak thus should be told this: ‘Friend, this has not been declared by the Blessed One: “A being both exists and does not exist after death; this alone is true, and the other is worthless.”’”

‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති, යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘කිං පනාවුසො, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති? එවංවාදිනො, චුන්ද, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවමස්සු වචනීයා – ‘එතම්පි ඛො, ආවුසො, භගවතා අබ්‍යාකතං – ‘‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’’න්ති.

“Cunda, this is a possible situation, that wanderers of other sects might say thus: ‘Friend, does a being neither exist nor not exist after death? Is this alone true, and the other worthless?’ Cunda, wanderers of other sects who speak thus should be told this: ‘Friend, this too has not been declared by the Blessed One: “A being neither exists nor does not exist after death; this alone is true, and the other is worthless.”’”

‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති, යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘කස්මා පනෙතං, ආවුසො, සමණෙන ගොතමෙන අබ්‍යාකත’න්ති? එවංවාදිනො, චුන්ද, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවමස්සු වචනීයා – ‘න හෙතං, ආවුසො, අත්ථසංහිතං න ධම්මසංහිතං න ආදිබ්‍රහ්මචරියකං න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති, තස්මා තං භගවතා අබ්‍යාකත’න්ති.

Indeed, Cunda, it is possible that wanderers of other sects might say thus: 'But why, friend, has this not been declared by the ascetic Gotama?' When wanderers of other sects speak thus, Cunda, they should be told: 'Because, friend, this is not connected with benefit, not connected with the Dhamma, not fundamental to the holy life, and does not lead to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to full enlightenment, to Nibbāna. That is why it has not been declared by the Blessed One.'

බ්‍යාකතට්ඨානං

The Declared Points

190. ‘‘ඨානං [Pg.113] ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති, යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘කිං පනාවුසො, සමණෙන ගොතමෙන බ්‍යාකත’න්ති? එවංවාදිනො, චුන්ද, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවමස්සු වචනීයා – ‘ඉදං දුක්ඛන්ති ඛො, ආවුසො, භගවතා බ්‍යාකතං, අයං දුක්ඛසමුදයොති ඛො, ආවුසො, භගවතා බ්‍යාකතං, අයං දුක්ඛනිරොධොති ඛො, ආවුසො, භගවතා බ්‍යාකතං, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදාති ඛො, ආවුසො, භගවතා බ්‍යාකත’න්ති.

190. It is possible, Cunda, that wanderers of other sects might say thus: 'What, friend, has the ascetic Gotama declared?' When wanderers of other sects say this, Cunda, they should be told thus: '“This is suffering,” friend, has been declared by the Blessed One. “This is the origin of suffering,” friend, has been declared by the Blessed One. “This is the cessation of suffering,” friend, has been declared by the Blessed One. “This is the path leading to the cessation of suffering,” friend, has been declared by the Blessed One.'

‘‘ඨානං ඛො පනෙතං, චුන්ද, විජ්ජති, යං අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං වදෙය්‍යුං – ‘කස්මා පනෙතං, ආවුසො, සමණෙන ගොතමෙන බ්‍යාකත’න්ති? එවංවාදිනො, චුන්ද, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවමස්සු වචනීයා – ‘එතඤ්හි, ආවුසො, අත්ථසංහිතං, එතං ධම්මසංහිතං, එතං ආදිබ්‍රහ්මචරියකං එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තති. තස්මා තං භගවතා බ්‍යාකත’න්ති.

Indeed, Cunda, it is possible that wanderers of other sects might say this: ‘But why, friend, has this been declared by the ascetic Gotama?’ When wanderers of other sects speak thus, Cunda, they should be told: ‘Because, friend, this is connected with benefit, this is connected with the Dhamma, this is fundamental to the holy life, and it leads exclusively to disenchantment, to dispassion, to cessation, to peace, to direct knowledge, to full enlightenment, and to Nibbāna. That is why it has been declared by the Blessed One.’

පුබ්බන්තසහගතදිට්ඨිනිස්සයා

Grounds for Views Pertaining to the Past

191. ‘‘යෙපි තෙ, චුන්ද, පුබ්බන්තසහගතා දිට්ඨිනිස්සයා, තෙපි වො මයා බ්‍යාකතා, යථා තෙ බ්‍යාකාතබ්බා. යථා ච තෙ න බ්‍යාකාතබ්බා, කිං වො අහං තෙ තථා බ්‍යාකරිස්සාමි? යෙපි තෙ, චුන්ද, අපරන්තසහගතා දිට්ඨිනිස්සයා, තෙපි වො මයා බ්‍යාකතා, යථා තෙ බ්‍යාකාතබ්බා. යථා ච තෙ න බ්‍යාකාතබ්බා, කිං වො අහං තෙ තථා බ්‍යාකරිස්සාමි? කතමෙ ච තෙ, චුන්ද, පුබ්බන්තසහගතා දිට්ඨිනිස්සයා, යෙ වො මයා බ්‍යාකතා, යථා තෙ බ්‍යාකාතබ්බා. (යථා ච තෙ න බ්‍යාකාතබ්බා, කිං වො අහං තෙ තථා බ්‍යාකරිස්සාමි) ? සන්ති ඛො, චුන්ද, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. සන්ති පන, චුන්ද, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘අසස්සතො අත්තා ච ලොකො ච…පෙ… සස්සතො ච අසස්සතො ච අත්තා ච ලොකො ච… නෙව සස්සතො නාසස්සතො අත්තා ච ලොකො ච… සයංකතො අත්තා ච ලොකො ච… පරංකතො අත්තා ච ලොකො ච… සයංකතො ච [Pg.114] පරංකතො ච අත්තා ච ලොකො ච… අසයංකාරො අපරංකාරො අධිච්චසමුප්පන්නො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. සස්සතං සුඛදුක්ඛං… අසස්සතං සුඛදුක්ඛං… සස්සතඤ්ච අසස්සතඤ්ච සුඛදුක්ඛං… නෙවසස්සතං නාසස්සතං සුඛදුක්ඛං… සයංකතං සුඛදුක්ඛං… පරංකතං සුඛදුක්ඛං… සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච සුඛදුක්ඛං… අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති.

191. Cunda, those grounds for views connected with the past—I have declared them to you as they should be declared. And as they should not be declared, why should I declare them to you in that way? Cunda, those grounds for views connected with the future—I have declared them to you as they should be declared. And as they should not be declared, why should I declare them to you in that way? And what, Cunda, are those grounds for views connected with the past that I have declared to you as they should be declared? (And as they should not be declared, why should I declare them to you in that way?) There are, Cunda, some ascetics and brahmins who speak thus and hold such views: ‘The self and the world are eternal—this alone is true, all else is false.’ There are, Cunda, some ascetics and brahmins who speak thus and hold such views: ‘The self and the world are not eternal… both eternal and not eternal… neither eternal nor not eternal… self-made… made by another… both self-made and made by another… not self-made and not made by another, the self and the world have arisen without a cause—this alone is true, all else is false.’ ‘Pleasure and pain are eternal… not eternal… both eternal and not eternal… neither eternal nor not eternal… self-made… made by another… both self-made and made by another… not self-made and not made by another, pleasure and pain have arisen without a cause—this alone is true, all else is false.’

192. ‘‘තත්‍ර, චුන්ද, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘අත්ථි නු ඛො ඉදං, ආවුසො, වුච්චති – ‘‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො චා’’ති? යඤ්ච ඛො තෙ එවමාහංසු – ‘ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. තං තෙසං නානුජානාමි. තං කිස්ස හෙතු? අඤ්ඤථාසඤ්ඤිනොපි හෙත්ථ, චුන්ද, සන්තෙකෙ සත්තා. ඉමායපි ඛො අහං, චුන්ද, පඤ්ඤත්තියා නෙව අත්තනා සමසමං සමනුපස්සාමි කුතො භිය්‍යො. අථ ඛො අහමෙව තත්ථ භිය්‍යො යදිදං අධිපඤ්ඤත්ති.

192. Now, Cunda, as for those ascetics and brahmins who are proponents of such views, who maintain: ‘The self and the world are eternal; this alone is true, anything else is worthless,’ I go to them and say: ‘Is it true, friends, that you say: “The self and the world are eternal”?’ And that which they say—‘This alone is true, anything else is worthless’—that I do not approve of. Why is that? Because, Cunda, there are some beings here who have different perceptions. In this designation, Cunda, I do not see one equal to myself, let alone a superior. Rather, I am indeed superior in that which is the higher designation.

193. ‘‘තත්‍ර, චුන්ද, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘අසස්සතො අත්තා ච ලොකො ච…පෙ… සස්සතො ච අසස්සතො ච අත්තා ච ලොකො ච… නෙවසස්සතො නාසස්සතො අත්තා ච ලොකො ච… සයංකතො අත්තා ච ලොකො ච… පරංකතො අත්තා ච ලොකො ච… සයංකතො ච පරංකතො ච අත්තා ච ලොකො ච… අසයංකාරො අපරංකාරො අධිච්චසමුප්පන්නො අත්තා ච ලොකො ච… සස්සතං සුඛදුක්ඛං… අසස්සතං සුඛදුක්ඛං… සස්සතඤ්ච අසස්සතඤ්ච සුඛදුක්ඛං… නෙවසස්සතං නාසස්සතං සුඛදුක්ඛං… සයංකතං සුඛදුක්ඛං… පරංකතං සුඛදුක්ඛං… සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච සුඛදුක්ඛං… අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛං, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘අත්ථි නු ඛො ඉදං, ආවුසො, වුච්චති – ‘‘අසයංකාරං අපරංකාරං අධිච්චසමුප්පන්නං සුඛදුක්ඛ’’’න්ති? යඤ්ච ඛො තෙ එවමාහංසු – ‘ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. තං තෙසං නානුජානාමි. තං කිස්ස හෙතු? අඤ්ඤථාසඤ්ඤිනොපි හෙත්ථ, චුන්ද, සන්තෙකෙ සත්තා. ඉමායපි ඛො අහං, චුන්ද, පඤ්ඤත්තියා නෙව අත්තනා සමසමං සමනුපස්සාමි කුතො භිය්‍යො. අථ ඛො අහමෙව තත්ථ භිය්‍යො යදිදං අධිපඤ්ඤත්ති. ඉමෙ ඛො තෙ, චුන්ද, පුබ්බන්තසහගතා දිට්ඨිනිස්සයා, යෙ වො මයා බ්‍යාකතා, යථා තෙ බ්‍යාකාතබ්බා[Pg.115]. යථා ච තෙ න බ්‍යාකාතබ්බා, කිං වො අහං තෙ තථා බ්‍යාකරිස්සාමීති ?

193. Cunda, among them, those ascetics and brahmins who speak thus and hold such a view: ‘The self and the world are eternal; the self and the world are not eternal; the self and the world are both eternal and not eternal; the self and the world are neither eternal nor not eternal; the self and the world are self-made; the self and the world are made by another; the self and the world are both self-made and made by another; the self and the world are not self-made, not made by another, and have arisen without a cause; pleasure and pain are eternal; pleasure and pain are not eternal; pleasure and pain are both eternal and not eternal; pleasure and pain are neither eternal nor not eternal; pleasure and pain are self-made; pleasure and pain are made by another; pleasure and pain are both self-made and made by another; pleasure and pain are not self-made, not made by another, and have arisen without a cause; this alone is true, all else is worthless’—I approach them and speak thus: ‘Friends, is this statement indeed made: “Pleasure and pain are not self-made, not made by another, and have arisen without a cause”?’ And as to what they have said—‘This alone is true, all else is worthless’—I do not assent to that of theirs. For what reason? Because, Cunda, there are some beings here who perceive differently. In regard to this designation, Cunda, I do not see anyone equal to myself, how much less a superior one. Indeed, I myself am superior therein, that is, in this matter of higher designation. These, Cunda, are the foundations of views connected with the past, which have been declared by me to you as they should be declared. And as for how they should not be declared, why should I declare them to you in that way?

අපරන්තසහගතදිට්ඨිනිස්සයා

Foundations of Views Connected with the Future

194. ‘‘කතමෙ ච තෙ, චුන්ද, අපරන්තසහගතා දිට්ඨිනිස්සයා, යෙ වො මයා බ්‍යාකතා, යථා තෙ බ්‍යාකාතබ්බා. (යථා ච තෙ න බ්‍යාකාතබ්බා, කිං වො අහං තෙ තථා බ්‍යාකරිස්සාමී) ? සන්ති, චුන්ද, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘රූපී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. සන්ති පන, චුන්ද, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘අරූපී අත්තා හොති…පෙ… රූපී ච අරූපී ච අත්තා හොති… නෙවරූපී නාරූපී අත්තා හොති… සඤ්ඤී අත්තා හොති… අසඤ්ඤී අත්තා හොති… නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී අත්තා හොති… අත්තා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති න හොති පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. තත්‍ර, චුන්ද, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘රූපී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘අත්ථි නු ඛො ඉදං, ආවුසො, වුච්චති – ‘‘රූපී අත්තා හොති අරොගො පරං මරණා’’’ති? යඤ්ච ඛො තෙ එවමාහංසු – ‘ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. තං තෙසං නානුජානාමි. තං කිස්ස හෙතු? අඤ්ඤථාසඤ්ඤිනොපි හෙත්ථ, චුන්ද, සන්තෙකෙ සත්තා. ඉමායපි ඛො අහං, චුන්ද, පඤ්ඤත්තියා නෙව අත්තනා සමසමං සමනුපස්සාමි කුතො භිය්‍යො. අථ ඛො අහමෙව තත්ථ භිය්‍යො යදිදං අධිපඤ්ඤත්ති.

194. And what, Cunda, are those foundations of views connected with the future, which have been declared by me to you as they should be declared? And as for how they should not be declared, why should I declare them to you in that way? There are, Cunda, some ascetics and brahmins who speak thus and hold such a view: ‘The self is material and permanent after death; this alone is true, all else is worthless.’ There are also, Cunda, some ascetics and brahmins who speak thus and hold such a view: ‘The self is immaterial... the self is both material and immaterial... the self is neither material nor immaterial... the self is percipient... the self is non-percipient... the self is neither percipient nor non-percipient... the self is annihilated, perishes, and does not exist after death; this alone is true, all else is worthless.’ Therein, Cunda, concerning those ascetics and brahmins who speak thus and hold such a view: ‘The self is material and permanent after death; this alone is true, all else is worthless’—I approach them and speak thus: ‘Friends, is this statement indeed made: “The self is material and permanent after death”?’ And as to what they have said—‘This alone is true, all else is worthless’—I do not assent to that of theirs. For what reason? Because, Cunda, there are some beings here who perceive differently. In regard to this designation, Cunda, I do not see anyone equal to myself, how much less a superior one. Indeed, I myself am superior therein, that is, in this matter of higher designation.

195. ‘‘තත්‍ර, චුන්ද, යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා එවංවාදිනො එවංදිට්ඨිනො – ‘අරූපී අත්තා හොති…පෙ… රූපී ච අරූපී ච අත්තා හොති… නෙවරූපීනාරූපී අත්තා හොති… සඤ්ඤී අත්තා හොති… අසඤ්ඤී අත්තා හොති… නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී අත්තා හොති… අත්තා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති න හොති පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදාමි – ‘අත්ථි නු ඛො ඉදං, ආවුසො, වුච්චති – ‘‘අත්තා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති න හොති පරං මරණා’’’ති? යඤ්ච ඛො තෙ, චුන්ද, එවමාහංසු – ‘ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති. තං තෙසං නානුජානාමි. තං කිස්ස හෙතු? අඤ්ඤථාසඤ්ඤිනොපි හෙත්ථ, චුන්ද, සන්තෙකෙ සත්තා. ඉමායපි ඛො අහං, චුන්ද, පඤ්ඤත්තියා නෙව අත්තනා [Pg.116] සමසමං සමනුපස්සාමි, කුතො භිය්‍යො. අථ ඛො අහමෙව තත්ථ භිය්‍යො යදිදං අධිපඤ්ඤත්ති. ඉමෙ ඛො තෙ, චුන්ද, අපරන්තසහගතා දිට්ඨිනිස්සයා, යෙ වො මයා බ්‍යාකතා, යථා තෙ බ්‍යාකාතබ්බා. යථා ච තෙ න බ්‍යාකාතබ්බා, කිං වො අහං තෙ තථා බ්‍යාකරිස්සාමීති ?

195. Therein, Cunda, those ascetics and brahmins who speak thus and hold such a view: ‘The self is immaterial... the self is both material and immaterial... the self is neither material nor immaterial... the self is percipient... the self is non-percipient... the self is neither percipient nor non-percipient... the self is annihilated, perishes, and does not exist after death; this alone is true, all else is worthless’—I approach them and speak thus: ‘Friends, is this statement indeed made: “The self is annihilated, perishes, and does not exist after death”?’ And as to what they have said, Cunda—‘This alone is true, all else is worthless’—I do not assent to that of theirs. For what reason? Because, Cunda, there are some beings here who perceive differently. In regard to this designation, Cunda, I do not see anyone equal to myself, how much less a superior one. Indeed, I myself am superior therein, that is, in this matter of higher designation. These, Cunda, are the foundations of views connected with the future, which have been declared by me to you as they should be declared. And as for how they should not be declared, why should I declare them to you in that way?

196. ‘‘ඉමෙසඤ්ච, චුන්ද, පුබ්බන්තසහගතානං දිට්ඨිනිස්සයානං ඉමෙසඤ්ච අපරන්තසහගතානං දිට්ඨිනිස්සයානං පහානාය සමතික්කමාය එවං මයා චත්තාරො සතිපට්ඨානා දෙසිතා පඤ්ඤත්තා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, චුන්ද, භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. වෙදනාසු වෙදනානුපස්සී…පෙ… චිත්තෙ චිත්තානුපස්සී… ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා, විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. ඉමෙසඤ්ච චුන්ද, පුබ්බන්තසහගතානං දිට්ඨිනිස්සයානං ඉමෙසඤ්ච අපරන්තසහගතානං දිට්ඨිනිස්සයානං පහානාය සමතික්කමාය. එවං මයා ඉමෙ චත්තාරො සතිපට්ඨානා දෙසිතා පඤ්ඤත්තා’’ති.

196. For the abandoning and overcoming of these foundations of views connected with the past and these foundations of views connected with the future, Cunda, I have thus taught and established the four foundations of mindfulness. What are the four? Here, Cunda, a bhikkhu dwells contemplating the body in the body—ardent, clearly comprehending, and mindful, having subdued covetousness and displeasure in regard to the world. He dwells contemplating feelings in feelings... mind in mind... he dwells contemplating phenomena in phenomena—ardent, clearly comprehending, and mindful, having subdued covetousness and displeasure in regard to the world. For the abandoning and overcoming of these foundations of views connected with the past and these foundations of views connected with the future, Cunda, I have thus taught and established these four foundations of mindfulness.

197. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා උපවාණො භගවතො පිට්ඨිතො ඨිතො හොති භගවන්තං බීජයමානො. අථ ඛො ආයස්මා උපවාණො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අච්ඡරියං, භන්තෙ, අබ්භුතං, භන්තෙ! පාසාදිකො වතායං, භන්තෙ, ධම්මපරියායො; සුපාසාදිකො වතායං භන්තෙ, ධම්මපරියායො, කො නාමායං භන්තෙ ධම්මපරියායො’’ති? ‘‘තස්මාතිහ ත්වං, උපවාණ, ඉමං ධම්මපරියායං ‘පාසාදිකො’ ත්වෙව නං ධාරෙහී’’ති. ඉදමවොච භගවා. අත්තමනො ආයස්මා උපවාණො භගවතො භාසිතං අභිනන්දීති.

197. At that time, the Venerable Upavāṇa was standing behind the Blessed One, fanning him. Then the Venerable Upavāṇa said to the Blessed One: “It is wonderful, venerable sir! It is amazing, venerable sir! How inspiring is this exposition of the Dhamma, venerable sir! How exceedingly inspiring is this exposition of the Dhamma! What is the name of this exposition of the Dhamma, venerable sir?” “Therefore, Upavāṇa, you should remember this exposition of the Dhamma simply as ‘The Inspiring.’” This is what the Blessed One said. The Venerable Upavāṇa, delighted, rejoiced in the Blessed One’s words.

පාසාදිකසුත්තං නිට්ඨිතං ඡට්ඨං.

The sixth, the Pāsādika Sutta, is concluded.

7. ලක්ඛණසුත්තං

7. The Discourse on the Marks

ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණානි

The Thirty-Two Marks of a Great Man

198. එවං [Pg.117] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භද්දන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

198. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Sāvatthī, in Jeta's Grove, Anāthapiṇḍika's monastery. There the Blessed One addressed the monks, saying: “Monks!” “Venerable sir,” those monks replied to the Blessed One. The Blessed One said this:

199. ‘‘ද්වත්තිංසිමානි, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසස්ස මහාපුරිසලක්ඛණානි, යෙහි සමන්නාගතස්ස මහාපුරිසස්ස ද්වෙව ගතියො භවන්ති අනඤ්ඤා. සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා චාතුරන්තො විජිතාවී ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො සත්තරතනසමන්නාගතො. තස්සිමානි සත්ත රතනානි භවන්ති; සෙය්‍යථිදං, චක්කරතනං හත්ථිරතනං අස්සරතනං මණිරතනං ඉත්ථිරතනං ගහපතිරතනං පරිණායකරතනමෙව සත්තමං. පරොසහස්සං ඛො පනස්ස පුත්තා භවන්ති සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. සො ඉමං පථවිං සාගරපරියන්තං අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන ධම්මෙන අභිවිජිය අජ්ඣාවසති. සචෙ ඛො පන අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති, අරහං හොති සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ විවට්ටච්ඡදො.

199. “Monks, there are these thirty-two marks of a Great Man, endowed with which a Great Man has only two destinies, no other. If he dwells in a household, he becomes a wheel-turning monarch, a righteous king, a king of righteousness, a conqueror of the four quarters, who has attained stability in his country, and is endowed with the seven treasures. These are his seven treasures: the wheel-treasure, the elephant-treasure, the horse-treasure, the jewel-treasure, the woman-treasure, the householder-treasure, and the counselor-treasure as the seventh. He has over a thousand sons who are valiant, of heroic form, crushers of enemy armies. He dwells having conquered this earth bounded by the ocean, without rod, without weapon, by righteousness. But if he goes forth from the household life into homelessness, he becomes an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One in the world, one who has the covering removed.”

200. ‘‘කතමානි ච තානි, භික්ඛවෙ, ද්වත්තිංස මහාපුරිසස්ස මහාපුරිසලක්ඛණානි, යෙහි සමන්නාගතස්ස මහාපුරිසස්ස ද්වෙව ගතියො භවන්ති අනඤ්ඤා? සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… සචෙ ඛො පන අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති, අරහං හොති සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ විවට්ටච්ඡදො.

200. “And what, monks, are those thirty-two marks of a Great Man, endowed with which a Great Man has only two destinies, no other? If he dwells in a household, he becomes a wheel-turning monarch… and so on… But if he goes forth from the household life into homelessness, he becomes an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One in the world, one who has the covering removed.”

‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසො සුප්පතිට්ඨිතපාදො හොති. යම්පි, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසො සුප්පතිට්ඨිතපාදො හොති, ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසස්ස මහාපුරිසලක්ඛණං භවති.

“Here, monks, the Great Man has well-placed feet. That the Great Man has well-placed feet, monks, this too is a mark of a Great Man.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසස්ස හෙට්ඨාපාදතලෙසු චක්කානි ජාතානි හොන්ති සහස්සාරානි සනෙමිකානි සනාභිකානි සබ්බාකාරපරිපූරානි. යම්පි[Pg.118], භික්ඛවෙ, මහාපුරිසස්ස හෙට්ඨාපාදතලෙසු චක්කානි ජාතානි හොන්ති සහස්සාරානි සනෙමිකානි සනාභිකානි සබ්බාකාරපරිපූරානි, ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසස්ස මහාපුරිසලක්ඛණං භවති.

“Furthermore, monks, on the soles of the Great Man's feet, wheels have arisen with a thousand spokes, with their rims and hubs, complete in all aspects. That on the soles of the Great Man's feet, wheels have arisen with a thousand spokes, with their rims and hubs, complete in all aspects, monks, this too is a mark of a Great Man.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසො ආයතපණ්හි හොති…පෙ… දීඝඞ්ගුලි හොති… මුදුතලුනහත්ථපාදො හොති… ජාලහත්ථපාදො හොති… උස්සඞ්ඛපාදො හොති… එණිජඞ්ඝො හොති… ඨිතකොව අනොනමන්තො උභොහි පාණිතලෙහි ජණ්ණුකානි පරිමසති පරිමජ්ජති… කොසොහිතවත්ථගුය්හො හොති… සුවණ්ණවණ්ණො හොති කඤ්චනසන්නිභත්තචො… සුඛුමච්ඡවි හොති, සුඛුමත්තා ඡවියා රජොජල්ලං කායෙ න උපලිම්පති… එකෙකලොමො හොති, එකෙකානි ලොමානි ලොමකූපෙසු ජාතානි… උද්ධග්ගලොමො හොති, උද්ධග්ගානි ලොමානි ජාතානි නීලානි අඤ්ජනවණ්ණානි කුණ්ඩලාවට්ටානි දක්ඛිණාවට්ටකජාතානි … බ්‍රහ්මුජුගත්තො හොති… සත්තුස්සදො හොති… සීහපුබ්බද්ධකායො හොති… චිතන්තරංසො හොති… නිග්‍රොධපරිමණ්ඩලො හොති, යාවතක්වස්ස කායො තාවතක්වස්ස බ්‍යාමො යාවතක්වස්ස බ්‍යාමො තාවතක්වස්ස කායො… සමවට්ටක්ඛන්ධො හොති… රසග්ගසග්ගී හොති… සීහහනු හොති… චත්තාලීසදන්තො හොති … සමදන්තො හොති… අවිරළදන්තො හොති… සුසුක්කදාඨො හොති… පහූතජිව්හො හොති… බ්‍රහ්මස්සරො හොති කරවීකභාණී… අභිනීලනෙත්තො හොති… ගොපඛුමො හොති… උණ්ණා භමුකන්තරෙ ජාතා හොති, ඔදාතා මුදුතූලසන්නිභා. යම්පි, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසස්ස උණ්ණා භමුකන්තරෙ ජාතා හොති, ඔදාතා මුදුතූලසන්නිභා, ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසස්ස මහාපුරිසලක්ඛණං භවති.

“Furthermore, monks, the Great Man has long heels… has long fingers and toes… has soft and tender hands and feet… has net-like hands and feet… has high-arched feet… has shanks like an Eṇī antelope… standing and without bending, he can touch and rub his knees with both his palms… has his male organ concealed in a sheath… has a golden complexion, his skin like burnished gold… has delicate skin, and because of the delicacy of his skin, no dust or dirt adheres to his body… has single body-hairs, with one hair growing in each pore… has body-hairs that turn upward; the hairs that have grown are dark blue, the color of collyrium, curling like rings, turning to the right… has a divinely straight body… has the seven convexities… has a chest like a lion… has the space between his shoulders filled out… has the proportions of a banyan tree: his arm-span is the same as his height, and his height is the same as his arm-span… has a perfectly rounded neck… has nerves for tasting that are supreme… has a jaw like a lion… has forty teeth… has even teeth… has teeth without gaps… has very white canine teeth… has a long and broad tongue… has a voice like Brahmā, that sounds like a Karavīka bird… has very dark blue eyes… has eyelashes like a heifer… an uṇṇā has grown between his eyebrows, white and soft like cotton down. That an uṇṇā has grown between the Great Man's eyebrows, white and soft like cotton down, monks, this too is a mark of a Great Man.”

‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසො උණ්හීසසීසො හොති. යම්පි, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසො උණ්හීසසීසො හොති, ඉදම්පි, භික්ඛවෙ, මහාපුරිසස්ස මහාපුරිසලක්ඛණං භවති.

“Furthermore, monks, the Great Man has a head with a cranial protuberance. That the Great Man has a head with a cranial protuberance, monks, this too is a mark of a Great Man.”

‘‘ඉමානි ඛො තානි, භික්ඛවෙ, ද්වත්තිංස මහාපුරිසස්ස මහාපුරිසලක්ඛණානි, යෙහි සමන්නාගතස්ස මහාපුරිසස්ස ද්වෙව ගතියො භවන්ති අනඤ්ඤා. සචෙ [Pg.119] අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… සචෙ ඛො පන අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති, අරහං හොති සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ විවට්ටච්ඡදො.

“These, monks, are those thirty-two marks of a Great Man, endowed with which a Great Man has only two destinies, no other. If he dwells in a household, he becomes a wheel-turning monarch… and so on… But if he goes forth from the household life into homelessness, he becomes an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One in the world, one who has the covering removed.”

‘‘ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, ද්වත්තිංස මහාපුරිසස්ස මහාපුරිසලක්ඛණානි බාහිරකාපි ඉසයො ධාරෙන්ති, නො ච ඛො තෙ ජානන්ති – ‘ඉමස්ස කම්මස්ස කටත්තා ඉදං ලක්ඛණං පටිලභතී’ති.

“Monks, these thirty-two marks of a Great Man are also maintained by seers outside the Dispensation, but they do not know: ‘It is due to the performance of this kamma that this mark is obtained.’”

(1) සුප්පතිට්ඨිතපාදතාලක්ඛණං

The Mark of Well-Placed Feet (1)

201. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො දළ්හසමාදානො අහොසි කුසලෙසු ධම්මෙසු, අවත්ථිතසමාදානො කායසුචරිතෙ වචීසුචරිතෙ මනොසුචරිතෙ දානසංවිභාගෙ සීලසමාදානෙ උපොසථුපවාසෙ මත්තෙය්‍යතාය පෙත්තෙය්‍යතාය සාමඤ්ඤතාය බ්‍රහ්මඤ්ඤතාය කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිතාය අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙසු ච අධිකුසලෙසු ධම්මෙසු. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා උපචිතත්තා උස්සන්නත්තා විපුලත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. සො තත්ථ අඤ්ඤෙ දෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිග්ගණ්හාති දිබ්බෙන ආයුනා දිබ්බෙන වණ්ණෙන දිබ්බෙන සුඛෙන දිබ්බෙන යසෙන දිබ්බෙන ආධිපතෙය්‍යෙන දිබ්බෙහි රූපෙහි දිබ්බෙහි සද්දෙහි දිබ්බෙහි ගන්ධෙහි දිබ්බෙහි රසෙහි දිබ්බෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි. සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති. සුප්පතිට්ඨිතපාදො හොති. සමං පාදං භූමියං නික්ඛිපති, සමං උද්ධරති, සමං සබ්බාවන්තෙහි පාදතලෙහි භූමිං ඵුසති.

201. “Monks, the Tathāgata knows a former birth, a former existence, a former abode. Formerly, when the Tathāgata was a human being, he was one who firmly undertook wholesome states, one whose undertaking was unwavering in good bodily conduct, good verbal conduct, and good mental conduct; in giving and sharing; in undertaking virtue; in observing the Uposatha; in reverence toward his mother and reverence toward his father; in reverence toward ascetics and reverence toward brahmins; in honoring the elders of the family; and in certain other exceedingly wholesome states. On account of that kamma having been done, having been accumulated, being abundant, and being extensive, with the breaking up of the body, after death, he is reborn in a good destination, a heavenly world. There, he surpasses other devas in ten respects: in divine lifespan, divine beauty, divine happiness, divine glory, divine sovereignty, divine sights, divine sounds, divine scents, divine tastes, and divine tactile objects. Having passed away from there and come to this state of existence, he obtains this mark of a great man: he has well-planted feet. He places his foot evenly on the ground, he lifts it evenly, and he touches the ground evenly with the entire sole of his foot.”

202. ‘‘සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා චාතුරන්තො විජිතාවී ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො සත්තරතනසමන්නාගතො. තස්සිමානි සත්ත රතනානි භවන්ති; සෙය්‍යථිදං, චක්කරතනං හත්ථිරතනං අස්සරතනං මණිරතනං ඉත්ථිරතනං ගහපතිරතනං පරිණායකරතනමෙව සත්තමං. පරොසහස්සං ඛො පනස්ස පුත්තා භවන්ති සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. සො ඉමං පථවිං සාගරපරියන්තං අඛිලමනිමිත්තමකණ්ටකං ඉද්ධං ඵීතං ඛෙමං සිවං නිරබ්බුදං අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන ධම්මෙන අභිවිජිය අජ්ඣාවසති[Pg.120]. රාජා සමානො කිං ලභති? අක්ඛම්භියො හොති කෙනචි මනුස්සභූතෙන පච්චත්ථිකෙන පච්චාමිත්තෙන. රාජා සමානො ඉදං ලභති. ‘‘සචෙ ඛො පන අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති, අරහං හොති සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ විවට්ටච්ඡදො. බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අක්ඛම්භියො හොති අබ්භන්තරෙහි වා බාහිරෙහි වා පච්චත්ථිකෙහි පච්චාමිත්තෙහි රාගෙන වා දොසෙන වා මොහෙන වා සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මිං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

202. “Endowed with that mark, if he dwells in a house, he becomes a wheel-turning king, righteous, a king of righteousness, ruler of the four quarters, victorious, one who has attained stability in his country, and is endowed with the seven treasures. These are his seven treasures: the wheel-treasure, the elephant-treasure, the horse-treasure, the jewel-treasure, the woman-treasure, the householder-treasure, and the counselor-treasure as the seventh. He has over a thousand sons who are valiant, of heroic form, and crushers of enemy armies. Having conquered this earth bounded by the ocean—making it free of thieves, free of enemies, and free of thorns; making it prosperous, flourishing, secure, safe, and free from calamity—he dwells there, ruling by righteousness, without rod or sword. Being a king, what does he obtain? He is unshakable by any human foe or enemy. This is what he obtains as a king. But if he goes forth from the household life into homelessness, he becomes an Arahant, a Perfectly Enlightened One in the world, with the covering removed. Being a Buddha, what does he obtain? He is unshakable by internal or external foes or enemies: by lust, hatred, or delusion; or by any ascetic or brahmin, by any deva, by Māra, or by Brahmā, or by anyone in the world. This is what he obtains as a Buddha.” The Blessed One spoke this meaning.

203. තත්ථෙතං වුච්චති –

203. In this regard, it is said:

‘‘සච්චෙ ච ධම්මෙ ච දමෙ ච සංයමෙ,සොචෙය්‍යසීලාලයුපොසථෙසු ච;

දානෙ අහිංසාය අසාහසෙ රතො,දළ්හං සමාදාය සමත්තමාචරි.

“In truth and in Dhamma, in taming and in restraint, in purity, establishment in virtue, and Uposatha observances; delighting in giving, non-harming, and non-aggression, having undertaken it firmly, he practiced it completely.

‘‘සො තෙන කම්මෙන දිවං සමක්කමි,සුඛඤ්ච ඛිඩ්ඩාරතියො ච අන්වභි ;

තතො චවිත්වා පුනරාගතො ඉධ,සමෙහි පාදෙහි ඵුසී වසුන්ධරං.

“By that kamma, he went to heaven, and experienced happiness, play, and delight. Having passed away from there and returned here again, he touched the earth with even feet.

‘‘බ්‍යාකංසු වෙය්‍යඤ්ජනිකා සමාගතා,සමප්පතිට්ඨස්ස න හොති ඛම්භනා;

ගිහිස්ස වා පබ්බජිතස්ස වා පුන,තං ලක්ඛණං භවති තදත්ථජොතකං.

“The interpreters of marks, having gathered, declared: ‘For one with well-planted feet, there is no being shaken, whether for a householder or for one gone forth; that mark becomes an illuminator of that meaning.’

‘‘අක්ඛම්භියො හොති අගාරමාවසං,පරාභිභූ සත්තුභි නප්පමද්දනො;

මනුස්සභූතෙනිධ හොති කෙනචි,අක්ඛම්භියො තස්ස ඵලෙන කම්මුනො.

“Dwelling in a house, he is unassailable, an overcomer of others, not crushed by foes; here, by any human being, he is unassailable, by the fruit of that kamma.

‘‘සචෙ [Pg.121] ච පබ්බජ්ජමුපෙති තාදිසො,නෙක්ඛම්මඡන්දාභිරතො විචක්ඛණො;

අග්ගො න සො ගච්ඡති ජාතු ඛම්භනං,නරුත්තමො එස හි තස්ස ධම්මතා’’ති.

“And if such a discerning one goes forth, delighting in the desire for renunciation, he, the foremost, the best of men, never at all goes to a state of being shaken; for this is his nature.”

(2) පාදතලචක්කලක්ඛණං

(2) The Mark of Wheels on the Soles of the Feet

204. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො බහුජනස්ස සුඛාවහො අහොසි, උබ්බෙගඋත්තාසභයං අපනුදිතා, ධම්මිකඤ්ච රක්ඛාවරණගුත්තිං සංවිධාතා, සපරිවාරඤ්ච දානං අදාසි. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා උපචිතත්තා උස්සන්නත්තා විපුලත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති. හෙට්ඨාපාදතලෙසු චක්කානි ජාතානි හොන්ති සහස්සාරානි සනෙමිකානි සනාභිකානි සබ්බාකාරපරිපූරානි සුවිභත්තන්තරානි.

204. “Monks, in a past birth, a past existence, a past abode, when the Tathāgata was formerly a human being, he brought happiness to many people, dispelled agitation, terror, and fear, arranged for righteous protection, defense, and security, and gave alms together with their requisites. As a result of that kamma having been done, accumulated, being abundant and extensive, with the breaking up of the body, after death, he is reborn in a good destination, a heavenly world... Having passed away from there and come to this state of existence, he obtains this mark of a great man: On the soles of his feet, wheels appear, with a thousand spokes, with rims, with hubs, complete in all aspects, and with well-distinguished divisions.”

‘‘සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? මහාපරිවාරො හොති; මහාස්ස හොන්ති පරිවාරා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමජානපදා ගණකමහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා අමච්චා පාරිසජ්ජා රාජානො භොගියා කුමාරා. රාජා සමානො ඉදං ලභති. සචෙ ඛො පන අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති, අරහං හොති සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ විවට්ටච්ඡදො. බුද්ධො සමානො කිං ලභති? මහාපරිවාරො හොති; මහාස්ස හොන්ති පරිවාරා භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“Endowed with this mark, if he dwells in a house, he becomes a king, a wheel-turning monarch... Being a king, what does he obtain? He has a great retinue; his great retinue consists of brahmins and householders, townsfolk and countryfolk, accountants and great ministers, army commanders, doorkeepers, ministers, and courtiers, tributary kings, vassals, and princes. This he obtains as a king. But if he goes forth from the household life into homelessness, he becomes an Arahant, a Perfectly Enlightened One in the world, with the covering removed. Being a Buddha, what does he obtain? He has a great retinue; his great retinue consists of monks, nuns, laymen, laywomen, devas, humans, asuras, nāgas, and gandhabbas. This he obtains as a Buddha.” The Blessed One spoke this meaning.

205. තත්ථෙතං වුච්චති –

205. Herein, this is said:

‘‘පුරෙ පුරත්ථා පුරිමාසු ජාතිසු,මනුස්සභූතො බහුනං සුඛාවහො;

උබ්භෙගඋත්තාසභයාපනූදනො,ගුත්තීසු රක්ඛාවරණෙසු උස්සුකො.

“Formerly, in previous births, as a human being, he brought happiness to many; a dispeller of agitation, terror, and fear, zealous in matters of security, protection, and defense.

‘‘සො [Pg.122] තෙන කම්මෙන දිවං සමක්කමි,සුඛඤ්ච ඛිඩ්ඩාරතියො ච අන්වභි;

තතො චවිත්වා පුනරාගතො ඉධ,චක්කානි පාදෙසු දුවෙසු වින්දති.

“By that kamma, he went to heaven, and experienced happiness and playful delights; passing away from there, he came here again, and obtains wheels on both his feet.”

‘‘සමන්තනෙමීනි සහස්සරානි ච,බ්‍යාකංසු වෙය්‍යඤ්ජනිකා සමාගතා;

දිස්වා කුමාරං සතපුඤ්ඤලක්ඛණං,පරිවාරවා හෙස්සති සත්තුමද්දනො.

The interpreters of marks, having gathered, on seeing the prince with the marks of a hundred merits and the wheels with rims all around and a thousand spokes, declared: 'He will have a great retinue, a crusher of foes.'

තථා හී චක්කානි සමන්තනෙමිනි,සචෙ න පබ්බජ්ජමුපෙති තාදිසො;

වත්තෙති චක්කං පථවිං පසාසති,තස්සානුයන්තාධ භවන්ති ඛත්තියා.

For he has wheels with rims all around; if such a one does not go forth into homelessness, he turns the wheel, ruling the earth, and here nobles become his followers.

‘‘මහායසං සංපරිවාරයන්ති නං,සචෙ ච පබ්බජ්ජමුපෙති තාදිසො;

නෙක්ඛම්මඡන්දාභිරතො විචක්ඛණො,දෙවාමනුස්සාසුරසක්කරක්ඛසා.

They surround him, the one of great fame. And if such a one goes forth, delighting in the desire for renunciation, discerning, devas, humans, asuras, Sakka, and rakkhasas,

‘‘ගන්ධබ්බනාගා විහගා චතුප්පදා,අනුත්තරං දෙවමනුස්සපූජිතං;

මහායසං සංපරිවාරයන්ති න’’න්ති.

gandhabbas and nāgas, birds and four-footed creatures, they surround him, the unsurpassed one, worshipped by devas and humans, him of great fame.

(3-5) ආයතපණ්හිතාදිතිලක්ඛණං

The Three Characteristics Beginning with Long Heels

206. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො අහොසි නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ලජ්ජී දයාපන්නො, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහාසි. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා උපචිතත්තා උස්සන්නත්තා විපුලත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි තීණි මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති. ආයතපණ්හි ච හොති, දීඝඞ්ගුලි ච බ්‍රහ්මුජුගත්තො ච.

206. Monks, in a past birth, a past existence, a past dwelling, when the Tathāgata was formerly a human being, having abandoned the destruction of life, he abstained from it; laying aside the rod and the sword, he was conscientious and compassionate, dwelling sympathetic to the welfare of all living beings. As a result of that kamma having been done, accumulated, increased, and extensively developed... having passed away from there and come to this state, he obtains these three marks of a great man: he has long heels, long fingers and toes, and a body as straight as Brahmā's.

‘‘සො [Pg.123] තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? දීඝායුකො හොති චිරට්ඨිතිකො, දීඝමායුං පාලෙති, න සක්කා හොති අන්තරා ජීවිතා වොරොපෙතුං කෙනචි මනුස්සභූතෙන පච්චත්ථිකෙන පච්චාමිත්තෙන. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? දීඝායුකො හොති චිරට්ඨිතිකො, දීඝමායුං පාලෙති, න සක්කා හොති අන්තරා ජීවිතා වොරොපෙතුං පච්චත්ථිකෙහි පච්චාමිත්තෙහි සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මිං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

Endowed with these marks, if he dwells in a house, he becomes a wheel-turning monarch... As a king, what does he obtain? He is long-lived, long-enduring; he protects a long life, and it is not possible for any human adversary or enemy to deprive him of his life-faculty in the interim. This he obtains as a king... As a Buddha, what does he obtain? He is long-lived, long-enduring; he protects a long life, and it is not possible for any adversary, enemy, ascetic, brahmin, deva, Māra, Brahmā, or anyone in the world to deprive him of his life-faculty in the interim. This he obtains as a Buddha.” The Blessed One spoke this meaning.

207. තත්ථෙතං වුච්චති –

207. Therein, this is said:

‘‘මාරණවධභයත්තනො විදිත්වා,පටිවිරතො පරං මාරණායහොසි;

තෙන සුචරිතෙන සග්ගමගමා,සුකතඵලවිපාකමනුභොසි.

Knowing for himself the fear of killing and slaughter, he was one who refrained from killing others; by that good conduct, he went to the deva realm, experiencing the resultant fruit of his well-performed actions.

‘‘චවිය පුනරිධාගතො සමානො,පටිලභති ඉධ තීණි ලක්ඛණානි;

භවති විපුලදීඝපාසණ්හිකො,බ්‍රහ්මාව සුජු සුභො සුජාතගත්තො.

Having passed away and come again to this world, he obtains here three characteristics: he becomes one with great, long heels, like Brahmā, very straight, beautiful, with a well-formed body.

‘‘සුභුජො සුසු සුසණ්ඨිතො සුජාතො,මුදුතලුනඞ්ගුලියස්ස හොන්ති;

දීඝා තීභි පුරිසවරග්ගලක්ඛණෙහි,චිරයපනාය කුමාරමාදිසන්ති.

With beautiful arms, youthful, well-proportioned, and well-formed, his soft, tender fingers and toes are long; with these three foremost characteristics of a supreme man, the wise predict a long life for the boy.

‘‘භවති යදි ගිහී චිරං යපෙති,චිරතරං පබ්බජති යදි තතො හි;

යාපයති ච වසිද්ධිභාවනාය,ඉති දීඝායුකතාය තං නිමිත්ත’’න්ති.

If he is a householder, he lives long; if he goes forth, he lives even longer than that; and he sustains his life through the development of mastery. Thus, that is the sign of long life.

(6) සත්තුස්සදතාලක්ඛණං

The Mark of Having Fullness of Flesh in Seven Places

208. ‘‘යම්පි[Pg.124], භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො දාතා අහොසි පණීතානං රසිතානං ඛාදනීයානං භොජනීයානං සායනීයානං ලෙහනීයානං පානානං. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති, සත්තුස්සදො හොති, සත්තස්ස උස්සදා හොන්ති; උභොසු හත්ථෙසු උස්සදා හොන්ති, උභොසු පාදෙසු උස්සදා හොන්ති, උභොසු අංසකූටෙසු උස්සදා හොන්ති, ඛන්ධෙ උස්සදො හොති.

208. Monks, in a former birth, a former existence, a former abode, when the Tathāgata was previously a human being, he was a giver of exquisite and delicious hard foods, soft foods, savories, lickables, and drinks. Because that kamma was done… and so on… having passed away from there and come to this state of existence, he obtains this mark of a great man: he has fullness of flesh in seven places. There is fullness of flesh in seven places: there is fullness of flesh on both hands, there is fullness of flesh on both feet, there is fullness of flesh on both shoulders, and there is fullness of flesh on the neck.

‘‘සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? ලාභී හොති පණීතානං රසිතානං ඛාදනීයානං භොජනීයානං සායනීයානං ලෙහනීයානං පානානං. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? ලාභී හොති පණීතානං රසිතානං ඛාදනීයානං භොජනීයානං සායනීයානං ලෙහනීයානං පානානං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

Endowed with this mark, if he lives the household life, he becomes a wheel-turning monarch… and so on… As a monarch, what does he obtain? He is a recipient of exquisite and delicious hard foods, soft foods, savories, lickables, and drinks. As a monarch, this is what he obtains. As a Buddha, what does he obtain? He is a recipient of exquisite and delicious hard foods, soft foods, savories, lickables, and drinks. As a Buddha, this is what he obtains.” The Blessed One spoke on this matter.

209. තත්ථෙතං වුච්චති –

209. Herein, it is said:

‘‘ඛජ්ජභොජ්ජමථ ලෙය්‍ය සායියං,උත්තමග්ගරසදායකො අහු;

තෙන සො සුචරිතෙන කම්මුනා,නන්දනෙ චිරමභිප්පමොදති.

A giver of hard and soft foods, of lickables and savories, of supreme and excellent taste he was. By that well-done kamma, he rejoices for long in the Nandana grove.

‘‘සත්ත චුස්සදෙ ඉධාධිගච්ඡති,හත්ථපාදමුදුතඤ්ච වින්දති;

ආහු බ්‍යඤ්ජනනිමිත්තකොවිදා,ඛජ්ජභොජ්ජරසලාභිතාය නං.

Here he attains the seven areas of fullness and finds softness of hands and feet. Those skilled in signs and marks declare of him that it is for the obtaining of the taste of hard and soft foods.

‘‘යං ගිහිස්සපි තදත්ථජොතකං,පබ්බජ්ජම්පි ච තදාධිගච්ඡති;

ඛජ්ජභොජ්ජරසලාභිරුත්තමං,ආහු සබ්බගිහිබන්ධනච්ඡිද’’න්ති.

That which brings such a result even for a householder, he also attains upon going forth. They declare this to be the supreme gain of the taste of hard and soft foods for the one who cuts all household bonds.

(7-8) කරචරණමුදුජාලතාලක්ඛණානි

The Marks of Softness and Webbing of Hands and Feet

210. ‘‘යම්පි[Pg.125], භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි ජනං සඞ්ගාහකො අහොසි – දානෙන පෙය්‍යවජ්ජෙන අත්ථචරියාය සමානත්තතාය. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති. මුදුතලුනහත්ථපාදො ච හොති ජාලහත්ථපාදො ච.

210. Monks, in a former birth, a former existence, a former abode, when the Tathāgata was previously a human being, he was one who gathered the people with the four bases of sympathy: with giving, endearing speech, beneficial conduct, and impartiality. Because that kamma was done… and so on… having passed away from there and come to this state of existence, he obtains these two marks of a great man: he has soft and tender hands and feet, and he has webbed hands and feet.

‘‘සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? සුසඞ්ගහිතපරිජනො හොති, සුසඞ්ගහිතාස්ස හොන්ති බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමජානපදා ගණකමහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා අමච්චා පාරිසජ්ජා රාජානො භොගියා කුමාරා. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? සුසඞ්ගහිතපරිජනො හොති, සුසඞ්ගහිතාස්ස හොන්ති භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“Endowed with these marks, if he lives the household life, he becomes a wheel-turning monarch… As a monarch, what does he obtain? He has a well-gathered retinue. His brahmins and householders, town and country folk, accountants and high officials, troops, doorkeepers, ministers, councillors, tributary kings, fief-holders, and princes are well-gathered. As a monarch, this is what he obtains… As a Buddha, what does he obtain? He has a well-gathered retinue. His monks, nuns, laymen, laywomen, devas, humans, asuras, nāgas, and gandhabbas are well-gathered. As a Buddha, this is what he obtains.” The Blessed One spoke on this matter.

211. තත්ථෙතං වුච්චති –

211. Herein, it is said:

‘‘දානම්පි චත්ථචරියතඤ්ච,පියවාදිතඤ්ච සමානත්තතඤ්ච ;

කරියචරියසුසඞ්ගහං බහූනං,අනවමතෙන ගුණෙන යාති සග්ගං.

“Having practiced giving, beneficial conduct, pleasant speech, and impartiality, thereby bringing many to well-being, through such respected virtue one goes to heaven.

‘‘චවිය පුනරිධාගතො සමානො,කරචරණමුදුතඤ්ච ජාලිනො ච;

අතිරුචිරසුවග්ගුදස්සනෙය්‍යං,පටිලභති දහරො සුසු කුමාරො.

“Having passed away and returned here again, as a very tender young boy he obtains softness of hands and feet and webbing, which are exceedingly pleasing, very smooth, and lovely to see.

‘‘භවති [Pg.126] පරිජනස්සවො විධෙය්‍යො,මහිමං ආවසිතො සුසඞ්ගහිතො;

පියවදූ හිතසුඛතං ජිගීසමානො,අභිරුචිතානි ගුණානි ආචරති.

“His retinue becomes obedient and compliant. Ruling this earth, he has a well-gathered following. Speaking pleasantly, striving for welfare and happiness, he practices pleasing virtues.

‘‘යදි ච ජහති සබ්බකාමභොගං,කථයති ධම්මකථං ජිනො ජනස්ස;

වචනපටිකරස්සාභිප්පසන්නා,සුත්වාන ධම්මානුධම්මමාචරන්තී’’ති.

“And if he should renounce all sensual enjoyments, then, having become a Victor, he teaches the Dhamma to the people. Those who heed his word, having heard the Dhamma, become exceedingly serene and practice in accordance with the Dhamma.”

(9-10) උස්සඞ්ඛපාදඋද්ධග්ගලොමතාලක්ඛණානි

(9-10) The Marks of High-Set Ankles and Body-Hairs with Upward-Turning Tips

212. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො අත්ථූපසංහිතං ධම්මූපසංහිතං වාචං භාසිතා අහොසි, බහුජනං නිදංසෙසි, පාණීනං හිතසුඛාවහො ධම්මයාගී. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති. උස්සඞ්ඛපාදො ච හොති, උද්ධග්ගලොමො ච.

212. “Monks, it is because the Tathāgata, in a former birth, a former existence, a former abode, when he was a human being, spoke words connected with benefit and connected with the Dhamma, instructed many people, and was a giver of the gift of Dhamma, bringing welfare and happiness to beings. Due to that kamma having been done… having passed away from there and come to this state, he obtains these two marks of a great man: he has high-set ankles and has body-hairs with tips that turn upward.”

‘‘සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො, සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? අග්ගො ච හොති සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච කාමභොගීනං. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අග්ගො ච හොති සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච සබ්බසත්තානං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“Endowed with these marks, if he dwells in a house, he becomes a wheel-turning monarch… Being a monarch, what does he obtain? He becomes the foremost, the best, the chief, the highest, and the most excellent among enjoyers of sensual pleasures. As a monarch, this is what he obtains… Being a Buddha, what does he obtain? He becomes the foremost, the best, the chief, the highest, and the most excellent among all beings. As a Buddha, this is what he obtains.” The Blessed One spoke on this matter.

213. තත්ථෙතං වුච්චති –

213. There, regarding this, it is said:

‘‘අත්ථධම්මසහිතං පුරෙ ගිරං,එරයං බහුජනං නිදංසයි;

පාණිනං හිතසුඛාවහො අහු,ධම්මයාගමයජී අමච්ඡරී.

“Formerly, uttering speech connected with benefit and the Dhamma, he instructed many people. He was a bringer of welfare and happiness to beings; being un-miserly, he gave the gift of the Dhamma.

‘‘තෙන [Pg.127] සො සුචරිතෙන කම්මුනා,සුග්ගතිං වජති තත්ථ මොදති;

ලක්ඛණානි ච දුවෙ ඉධාගතො,උත්තමප්පමුඛතාය වින්දති.

“By that well-practiced kamma, he goes to a happy destination and rejoices there. Having come here, due to his supreme leadership, he obtains two marks.

‘‘උබ්භමුප්පතිතලොමවා සසො,පාදගණ්ඨිරහු සාධුසණ්ඨිතා;

මංසලොහිතාචිතා තචොත්ථතා,උපරිචරණසොභනා අහු.

“His body-hairs had tips that turned upward; his ankle bones were well-established, filled with flesh and blood, covered by skin; his feet were exceedingly beautiful.

‘‘ගෙහමාවසති චෙ තථාවිධො,අග්ගතං වජති කාමභොගිනං;

තෙන උත්තරිතරො න විජ්ජති,ජම්බුදීපමභිභුය්‍ය ඉරියති.

“If such a one dwells in a house, he attains the foremost state among enjoyers of sensual pleasures. No one superior to him is found; having overcome Jambudīpa, he holds sway.

‘‘පබ්බජම්පි ච අනොමනික්කමො,අග්ගතං වජති සබ්බපාණිනං;

තෙන උත්තරිතරො න විජ්ජති,සබ්බලොකමභිභුය්‍ය විහරතී’’ති.

“And if, with noble effort, he goes forth, he attains the foremost state among all beings. No one superior to him is found; having overcome the entire world, he dwells.”

(11) එණිජඞ්ඝලක්ඛණං

(11) The Mark of Shanks like an Antelope

214. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො සක්කච්චං වාචෙතා අහොසි සිප්පං වා විජ්ජං වා චරණං වා කම්මං වා – ‘කිං තිමෙ ඛිප්පං විජානෙය්‍යුං, ඛිප්පං පටිපජ්ජෙය්‍යුං, න චිරං කිලිස්සෙය්‍යු’’න්ති. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති. එණිජඞ්ඝො හොති.

214. “Monks, it is because the Tathāgata, in a former birth, a former existence, a former abode, when he was a human being, was a careful teacher of crafts, knowledge, conduct, or action, thinking: ‘How might these quickly understand, quickly practice, and not be weary for long?’ Due to that kamma having been done… having passed away from there and come to this state, he obtains this mark of a great man: he has shanks like an Eṇi antelope.”

‘‘සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? යානි තානි රාජාරහානි රාජඞ්ගානි රාජූපභොගානි රාජානුච්ඡවිකානි තානි ඛිප්පං පටිලභති. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? යානි [Pg.128] තානි සමණාරහානි සමණඞ්ගානි සමණූපභොගානි සමණානුච්ඡවිකානි, තානි ඛිප්පං පටිලභති. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“Endowed with this mark, if he dwells in a house, he becomes a wheel-turning monarch… Being a monarch, what does he obtain? Whatever is worthy of a king, the constituents of royalty, the royal requisites, and things suitable for a king, those he quickly obtains. As a monarch, this is what he obtains… Being a Buddha, what does he obtain? Whatever is worthy of an ascetic, the constituents of asceticism, the ascetic's requisites, and things suitable for an ascetic, those he quickly obtains. As a Buddha, this is what he obtains.” The Blessed One spoke on this matter.

215. තත්ථෙතං වුච්චති –

215. There, regarding this, it is said:

‘‘සිප්පෙසු විජ්ජාචරණෙසු කම්මෙසු,කථං විජානෙය්‍යුං ලහුන්ති ඉච්ඡති;

යදූපඝාතාය න හොති කස්සචි,වාචෙති ඛිප්පං න චිරං කිලිස්සති.

“In crafts, knowledge, conduct, and actions, he desires, ‘How might they understand quickly?’ Whatever is not for the harm of anyone, he teaches quickly and does not cause them to be weary for long.

‘‘තං කම්මං කත්වා කුසලං සුඛුද්‍රයං,ජඞ්ඝා මනුඤ්ඤා ලභතෙ සුසණ්ඨිතා;

වට්ටා සුජාතා අනුපුබ්බමුග්ගතා,උද්ධග්ගලොමා සුඛුමත්තචොත්ථතා.

“Having done that wholesome kamma that yields happiness, he obtains delightful, well-formed shanks—rounded, well-proportioned, gradually tapering upwards, with upward-turning hairs, covered by delicate skin.

‘‘එණෙය්‍යජඞ්ඝොති තමාහු පුග්ගලං,සම්පත්තියා ඛිප්පමිධාහු ලක්ඛණං;

ගෙහානුලොමානි යදාභිකඞ්ඛති,අපබ්බජං ඛිප්පමිධාධිගච්ඡති.

“The wise call that person ‘one with shanks like an Eṇi deer’; they say this mark is a sign of swift attainment. When he desires things suitable for the household life, not having gone forth, he quickly attains them here.

‘‘සචෙ ච පබ්බජ්ජමුපෙති තාදිසො,නෙක්ඛම්මඡන්දාභිරතො විචක්ඛණො;

අනුච්ඡවිකස්ස යදානුලොමිකං,තං වින්දති ඛිප්පමනොමවික්කමො ’’ති.

“And if such a discerning one, delighting in the desire for renunciation, goes forth, then, being of noble effort, he quickly finds whatever is suitable and appropriate for one who has gone forth.”

(12) සුඛුමච්ඡවිලක්ඛණං

(12) The Mark of Delicate Skin

216. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො සමණං වා බ්‍රාහ්මණං වා උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡිතා අහොසි – ‘‘කිං, භන්තෙ, කුසලං, කිං අකුසලං, කිං සාවජ්ජං, කිං අනවජ්ජං, කිං සෙවිතබ්බං, කිං න සෙවිතබ්බං, කිං මෙ කරීයමානං දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය අස්ස, කිං වා පන මෙ කරීයමානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය [Pg.129] අස්සා’’ති. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති. සුඛුමච්ඡවි හොති, සුඛුමත්තා ඡවියා රජොජල්ලං කායෙ න උපලිම්පති.

216. Monks, the Tathāgata, in a former birth, a former existence, a former abode, when he was previously a human being, approached a recluse or a brahmin and was one who inquired: ‘Venerable sir, what is wholesome? What is unwholesome? What is blameworthy? What is blameless? What should be cultivated? What should not be cultivated? What, being done by me, would lead to my long-term harm and suffering? Or what, being done by me, would lead to my long-term welfare and happiness?’ Because that kamma was performed by him… he, having passed away from there and come to this state of existence, obtains this mark of a great man: he has delicate skin, and because of the delicacy of his skin, dust and grime do not adhere to his body.

‘‘සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? මහාපඤ්ඤො හොති, නාස්ස හොති කොචි පඤ්ඤාය සදිසො වා සෙට්ඨො වා කාමභොගීනං. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? මහාපඤ්ඤො හොති පුථුපඤ්ඤො හාසපඤ්ඤො ජවනපඤ්ඤො තික්ඛපඤ්ඤො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො, නාස්ස හොති කොචි පඤ්ඤාය සදිසො වා සෙට්ඨො වා සබ්බසත්තානං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

Endowed with this mark, if he lives the household life, he becomes a wheel-turning monarch… As a king, what does he obtain? He is of great wisdom; among those who enjoy sensual pleasures, there is no one equal or superior to him in wisdom. This is what he obtains as a king… As a Buddha, what does he obtain? He is of great wisdom, broad wisdom, joyful wisdom, swift wisdom, keen wisdom, and penetrative wisdom; among all beings, there is no one equal or superior to him in wisdom. This is what he obtains as a Buddha.’ The Blessed One spoke on this matter.

217. තත්ථෙතං වුච්චති –

217. In this regard, it is said:

‘‘පුරෙ පුරත්ථා පුරිමාසු ජාතිසු,අඤ්ඤාතුකාමො පරිපුච්ඡිතා අහු;

සුස්සූසිතා පබ්බජිතං උපාසිතා,අත්ථන්තරො අත්ථකථං නිසාමයි.

“In the past, long ago, in former births, desiring to know, he was one who asked questions; eager to listen, he attended on the renunciant; intent on the meaning, he carefully considered the discourse on the meaning.

‘‘පඤ්ඤාපටිලාභගතෙන කම්මුනා,මනුස්සභූතො සුඛුමච්ඡවී අහු;

බ්‍යාකංසු උප්පාදනිමිත්තකොවිදා,සුඛුමානි අත්ථානි අවෙච්ච දක්ඛිති.

“Through the kamma that is a cause for the attainment of wisdom, having become a human, he had delicate skin. The experts skilled in omens and signs declared: ‘He will see by penetrating subtle meanings.’

‘‘සචෙ න පබ්බජ්ජමුපෙති තාදිසො,වත්තෙති චක්කං පථවිං පසාසති;

අත්ථානුසිට්ඨීසු පරිග්ගහෙසු ච,න තෙන සෙය්‍යො සදිසො ච විජ්ජති.

“If such a one does not go forth into the homeless life, he turns the wheel and rules the earth; in instructions on what is beneficial and in comprehensive grasp, none superior or equal to him is found.

‘‘සචෙ ච පබ්බජ්ජමුපෙති තාදිසො,නෙක්ඛම්මඡන්දාභිරතො විචක්ඛණො;

පඤ්ඤාවිසිට්ඨං ලභතෙ අනුත්තරං,පප්පොති බොධිං වරභූරිමෙධසො’’ති.

“And if such a one goes forth, delighting in the desire for renunciation and being discerning, he obtains unsurpassed, distinguished wisdom. A person of excellent, vast, and sagacious wisdom, he attains enlightenment.”

(13) සුවණ්ණවණ්ණලක්ඛණං

The Mark of Golden Hue

218. ‘‘යම්පි[Pg.130], භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො අක්කොධනො අහොසි අනුපායාසබහුලො, බහුම්පි වුත්තො සමානො නාභිසජ්ජි න කුප්පි න බ්‍යාපජ්ජි න පතිත්ථීයි, න කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාත්වාකාසි. දාතා ච අහොසි සුඛුමානං මුදුකානං අත්ථරණානං පාවුරණානං ඛොමසුඛුමානං කප්පාසිකසුඛුමානං කොසෙය්‍යසුඛුමානං කම්බලසුඛුමානං. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා උපචිතත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති. සුවණ්ණවණ්ණො හොති කඤ්චනසන්නිභත්තචො.

218. “Furthermore, monks, the Tathāgata, in a former birth, a former existence, a former abode, when he was formerly a human being, was not given to anger and was not abounding in vexation. Even when spoken to at length, he did not take offense, did not become angry, did not become malicious, did not become resentful, and did not manifest anger, ill will, or discontent. And he was a giver of fine, soft spreads and coverings—fine linen, fine cotton, fine silk, and fine wool. Because that kamma was done and accumulated by him… he, having passed away from there and come to this state of existence, obtains this mark of a great man: he is of golden hue, his skin resembling gold.”

‘‘සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? ලාභී හොති සුඛුමානං මුදුකානං අත්ථරණානං පාවුරණානං ඛොමසුඛුමානං කප්පාසිකසුඛුමානං කොසෙය්‍යසුඛුමානං කම්බලසුඛුමානං. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? ලාභී හොති සුඛුමානං මුදුකානං අත්ථරණානං පාවුරණානං ඛොමසුඛුමානං කප්පාසිකසුඛුමානං කොසෙය්‍යසුඛුමානං කම්බලසුඛුමානං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“Endowed with that mark, if he lives the household life, he becomes a wheel-turning monarch… As a monarch, what does he obtain? He is a recipient of fine, soft spreads and coverings—fine linen, fine cotton, fine silk, and fine wool. As a monarch, this is what he obtains… As a Buddha, what does he obtain? He is a recipient of fine, soft spreads and coverings—fine linen, fine cotton, fine silk, and fine wool. As a Buddha, this is what he obtains.” The Blessed One spoke this matter.

219. තත්ථෙතං වුච්චති –

219. In this regard, it is said:

‘‘අක්කොධඤ්ච අධිට්ඨහි අදාසි,දානඤ්ච වත්ථානි සුඛුමානි සුච්ඡවීනි;

පුරිමතරභවෙ ඨිතො අභිවිස්සජි,මහිමිව සුරො අභිවස්සං.

“He resolved upon non-anger and gave gifts; established in a former existence, he gave away fine cloths of goodly appearance, like a cloud raining heavily upon the earth.”

‘‘තං කත්වාන ඉතො චුතො දිබ්බං,උපපජ්ජි සුකතඵලවිපාකමනුභුත්වා;

කනකතනුසන්නිභො ඉධාභිභවති,සුරවරතරොරිව ඉන්දො.

“Having done that, passing away from here, he arose in the divine realm. Experiencing the fruit and result of his good deeds, with a body resembling gold, he presides there, like Inda, most excellent among the devas.”

‘‘ගෙහඤ්චාවසති [Pg.131] නරො අපබ්බජ්ජ,මිච්ඡං මහතිමහිං අනුසාසති ;

පසය්හ සහිධ සත්තරතනං,පටිලභති විමල සුඛුමච්ඡවිං සුචිඤ්ච.

“If that man, desiring not to go forth, dwells in a house, he governs the great earth, having conquered it. Here he obtains the seven treasures, and a flawless, delicate, and pure complexion.”

‘‘ලාභී අච්ඡාදනවත්ථමොක්ඛපාවුරණානං,භවති යදි අනාගාරියතං උපෙති;

සහිතො පුරිමකතඵලං අනුභවති,න භවති කතස්ස පනාසො’’ති.

“He becomes a recipient of spreads, excellent cloths, and cloaks, if he should go forth into the homeless life. For his own welfare, he experiences the fruit of deeds done previously; there is no perishing of what has been done.”

(14) කොසොහිතවත්ථගුය්හලක්ඛණං

The Mark of the Male Organ Being Concealed in a Sheath

220. යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො චිරප්පනට්ඨෙ සුචිරප්පවාසිනො ඤාතිමිත්තෙ සුහජ්ජෙ සඛිනො සමානෙතා අහොසි. මාතරම්පි පුත්තෙන සමානෙතා අහොසි, පුත්තම්පි මාතරා සමානෙතා අහොසි, පිතරම්පි පුත්තෙන සමානෙතා අහොසි, පුත්තම්පි පිතරා සමානෙතා අහොසි, භාතරම්පි භාතරා සමානෙතා අහොසි, භාතරම්පි භගිනියා සමානෙතා අහොසි, භගිනිම්පි භාතරා සමානෙතා අහොසි, භගිනිම්පි භගිනියා සමානෙතා අහොසි, සමඞ්ගීකත්වා ච අබ්භනුමොදිතා අහොසි. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති – කොසොහිතවත්ථගුය්හො හොති.

220. Monks, in a former birth, a former existence, a former abode, the Tathāgata, when he was a human being, was one who united long-lost and long-separated relatives, friends, dear ones, and companions. He united mother with son, and son with mother; father with son, and son with father; brother with brother, brother with sister, sister with brother, and sister with sister. And having brought about harmony, he was one who expressed great approval. As a result of that action being done… he, having passed away from there and returned to this state of existence, obtains this mark of a great man: his male organ is concealed in a sheath.

‘‘සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? පහූතපුත්තො හොති, පරොසහස්සං ඛො පනස්ස පුත්තා භවන්ති සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? පහූතපුත්තො හොති, අනෙකසහස්සං ඛො පනස්ස පුත්තා භවන්ති සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“Endowed with that mark, if he dwells in a house, he becomes a wheel-turning monarch… What does he obtain as a monarch? He has many sons—indeed, for him there are over a thousand sons who are brave, heroic in form, and crushers of others’ armies. As a monarch, he obtains this… What does he obtain as a Buddha? He has many sons—indeed, for him there are many thousands of sons who are brave, heroic in form, and crushers of others’ armies. As a Buddha, he obtains this.” The Blessed One spoke this meaning.

221. තත්ථෙතං [Pg.132] වුච්චති –

221. Therein, this is said:

‘‘පුරෙ පුරත්ථා පුරිමාසු ජාතිසු,චිරප්පනට්ඨෙ සුචිරප්පවාසිනො;

ඤාතී සුහජ්ජෙ සඛිනො සමානයි,සමඞ්ගිකත්වා අනුමොදිතා අහු.

“In the past, in former times, in previous births, he united relatives, dear ones, and companions who were long-lost and long-separated; having brought them into harmony, he caused them to rejoice.

‘‘සො තෙන කම්මෙන දිවං සමක්කමි,සුඛඤ්ච ඛිඩ්ඩාරතියො ච අන්වභි;

තතො චවිත්වා පුනරාගතො ඉධ,කොසොහිතං වින්දති වත්ථඡාදියං.

“By that deed, he went to heaven and experienced happiness and playful delights; having passed away from there and returned here again, he obtains the male organ concealed in a sheath.

‘‘පහූතපුත්තො භවතී තථාවිධො,පරොසහස්සඤ්ච භවන්ති අත්‍රජා;

සූරා ච වීරා ච අමිත්තතාපනා,ගිහිස්ස පීතිංජනනා පියංවදා.

“Such a one has many sons, and over a thousand offspring are born to him; they are brave and heroic, tormentors of enemies, bringing joy to the householder, and speakers of pleasant words.

‘‘බහූතරා පබ්බජිතස්ස ඉරියතො,භවන්ති පුත්තා වචනානුසාරිනො;

ගිහිස්ස වා පබ්බජිතස්ස වා පුන,තං ලක්ඛණං ජායති තදත්ථජොතක’’න්ති.

“Even more numerous are the sons of one gone forth who conducts himself well, who are obedient to his word; whether for a householder or for one gone forth, that mark arises, illuminating that result.”

පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො.

The First Recitation Section is concluded.

(15-16) පරිමණ්ඩලඅනොනමජණ්ණුපරිමසනලක්ඛණානි

(15-16) The Characteristics of Being Perfectly Proportioned and of Touching the Knees Without Bending

222. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො මහාජනසඞ්ගහං සමෙක්ඛමානො සමං ජානාති සාමං ජානාති, පුරිසං ජානාති පුරිසවිසෙසං ජානාති – ‘අයමිදමරහති අයමිදමරහතී’ති තත්ථ තත්ථ පුරිසවිසෙසකරො අහොසි. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං [Pg.133] ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති. නිග්‍රොධ පරිමණ්ඩලො ච හොති, ඨිතකොයෙව ච අනොනමන්තො උභොහි පාණිතලෙහි ජණ්ණුකානි පරිමසති පරිමජ්ජති.

222. “Monks, it is because the Tathāgata, in a former birth, a former existence, a former abode, when he was a human being, while considering how to support the great multitude, knew what was equitable and knew for himself, knew the person and knew the distinguished person—thinking, ‘This person is worthy of this; this person is worthy of that’—and thus in various instances acted for the benefit of distinguished persons. Because that kamma was done… he, having passed away from there and come to this state of existence, obtains these two marks of a great man. He is perfectly proportioned like a banyan tree, and while standing, without bending, he can touch and rub his knees with both palms.”

‘‘සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? අඩ්ඪො හොති මහද්ධනො මහාභොගො පහූතජාතරූපරජතො පහූතවිත්තූපකරණො පහූතධනධඤ්ඤො පරිපුණ්ණකොසකොට්ඨාගාරො. රාජා සමානො ඉදං ලභති…පෙ… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අඩ්ඪො හොති මහද්ධනො මහාභොගො. තස්සිමානි ධනානි හොන්ති, සෙය්‍යථිදං, සද්ධාධනං සීලධනං හිරිධනං ඔත්තප්පධනං සුතධනං චාගධනං පඤ්ඤාධනං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“Endowed with these marks, if he dwells in a house, he becomes a wheel-turning monarch… As a king, what does he obtain? He is affluent, of great wealth, of great possessions, with abundant gold and silver, with abundant wealth and property, with abundant riches and grain, and with full treasuries and storehouses. As a king, he obtains this… As a Buddha, what does he obtain? He is affluent, of great wealth, of great possessions. These are his treasures, namely: the treasure of faith, the treasure of virtue, the treasure of moral shame, the treasure of moral dread, the treasure of learning, the treasure of generosity, and the treasure of wisdom. As a Buddha, he obtains this.” The Blessed One spoke this meaning.

223. තත්ථෙතං වුච්චති –

223. Therein, this is said:

‘‘තුලිය පටිවිචය චින්තයිත්වා,මහාජනසඞ්ගහනං සමෙක්ඛමානො;

අයමිදමරහති තත්ථ තත්ථ,පුරිසවිසෙසකරො පුරෙ අහොසි.

“Having weighed, investigated, and considered, while observing how to support the great multitude, he determined in each case, ‘This person is worthy of this,’ and in the past, he acted for the benefit of distinguished persons.

‘‘මහිඤ්ච පන ඨිතො අනොනමන්තො,ඵුසති කරෙහි උභොහි ජණ්ණුකානි;

මහිරුහපරිමණ්ඩලො අහොසි,සුචරිතකම්මවිපාකසෙසකෙන.

“Standing on the earth without bending, he touches both his knees with his hands; by the remaining result of his well-practiced kamma, he was proportioned like a banyan tree.

‘‘බහුවිවිධනිමිත්තලක්ඛණඤ්ඤූ,අතිනිපුණා මනුජා බ්‍යාකරිංසු;

බහුවිවිධා ගිහීනං අරහානි,පටිලභති දහරො සුසු කුමාරො.

“Extremely subtle men, skilled in many and various signs and marks, prophesied: ‘This tender young boy obtains many and various things suitable for householders.’

‘‘ඉධ ච මහීපතිස්ස කාමභොගී,ගිහිපතිරූපකා බහූ භවන්ති;

යදි ච ජහති සබ්බකාමභොගං,ලභති අනුත්තරං උත්තමධනග්ග’’න්ති.

“‘And if he becomes a ruler of the earth here, there will be many sensual enjoyments suitable for a householder. But if he renounces all sensual enjoyment, he obtains the unsurpassed, supreme mass of treasure.’”

(17-19) සීහපුබ්බද්ධකායාදිතිලක්ඛණං

(17-19) The Three Characteristics Beginning with a Body like the Forepart of a Lion

224. ‘‘යම්පි[Pg.134], භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො බහුජනස්ස අත්ථකාමො අහොසි හිතකාමො ඵාසුකාමො යොගක්ඛෙමකාමො – ‘කින්තිමෙ සද්ධාය වඩ්ඪෙය්‍යුං, සීලෙන වඩ්ඪෙය්‍යුං, සුතෙන වඩ්ඪෙය්‍යුං, චාගෙන වඩ්ඪෙය්‍යුං, ධම්මෙන වඩ්ඪෙය්‍යුං, පඤ්ඤාය වඩ්ඪෙය්‍යුං, ධනධඤ්ඤෙන වඩ්ඪෙය්‍යුං, ඛෙත්තවත්ථුනා වඩ්ඪෙය්‍යුං, ද්විපදචතුප්පදෙහි වඩ්ඪෙය්‍යුං, පුත්තදාරෙහි වඩ්ඪෙය්‍යුං, දාසකම්මකරපොරිසෙහි වඩ්ඪෙය්‍යුං, ඤාතීහි වඩ්ඪෙය්‍යුං, මිත්තෙහි වඩ්ඪෙය්‍යුං, බන්ධවෙහි වඩ්ඪෙය්‍යු’න්ති. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි තීණි මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති. සීහපුබ්බද්ධකායො ච හොති චිතන්තරංසො ච සමවට්ටක්ඛන්ධො ච.

224. “Monks, it is because the Tathāgata, in a former birth, a former existence, a former abode, when he was a human being, desired the welfare of many people, desired their benefit, their comfort, and their security from bondage—thinking, ‘How might these beings increase in faith, virtue, learning, generosity, Dhamma, wisdom, wealth and grain, fields and lands, bipeds and quadrupeds, sons and wives, servants, workers, and men, relatives, friends, and kinsmen?’ Because that kamma was done… he, having passed away from there and come to this state of existence, obtains these three marks of a great man: he has a body like the forepart of a lion, the space between his shoulders is filled out, and his trunk is evenly rounded.

‘‘සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? අපරිහානධම්මො හොති, න පරිහායති ධනධඤ්ඤෙන ඛෙත්තවත්ථුනා ද්විපදචතුප්පදෙහි පුත්තදාරෙහි දාසකම්මකරපොරිසෙහි ඤාතීහි මිත්තෙහි බන්ධවෙහි, න පරිහායති සබ්බසම්පත්තියා. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අපරිහානධම්මො හොති, න පරිහායති සද්ධාය සීලෙන සුතෙන චාගෙන පඤ්ඤාය, න පරිහායති සබ්බසම්පත්තියා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“Endowed with these characteristics, if he dwells in a house, he becomes a wheel-turning monarch… As a king, what does he obtain? He is of a nature not to decline; he does not decline in wealth and grain, fields and lands, bipeds and quadrupeds, sons and wives, servants, workers, and men, relatives, friends, or kinsmen. He does not decline in any prosperity. As a king, he obtains this… As a Buddha, what does he obtain? He is of a nature not to decline; he does not decline in faith, virtue, learning, generosity, or wisdom. He does not decline in any prosperity. As a Buddha, he obtains this.” The Blessed One spoke this meaning.

225. තත්ථෙතං වුච්චති –

225. Therein, this is said:

‘‘සද්ධාය සීලෙන සුතෙන බුද්ධියා,චාගෙන ධම්මෙන බහූහි සාධුහි;

ධනෙන ධඤ්ඤෙන ච ඛෙත්තවත්ථුනා,පුත්තෙහි දාරෙහි චතුප්පදෙහි ච.

“Regarding faith, virtue, learning, and wisdom, generosity, Dhamma, and many excellent qualities; regarding wealth and grain, fields and lands, sons, wives, and quadrupeds;

‘‘ඤාතීහි මිත්තෙහි ච බන්ධවෙහි ච,බලෙන වණ්ණෙන සුඛෙන චූභයං;

කථං න හායෙය්‍යුං පරෙති ඉච්ඡති,අත්ථස්ස මිද්ධී ච පනාභිකඞ්ඛති.

“regarding relatives, friends, and kinsmen, strength, beauty, and happiness—in both; he wishes, ‘How might others not decline?’ and he longs for the success of their welfare.”

‘‘ස [Pg.135] සීහපුබ්බද්ධසුසණ්ඨිතො අහු,සමවට්ටක්ඛන්ධො ච චිතන්තරංසො;

පුබ්බෙ සුචිණ්ණෙන කතෙන කම්මුනා,අහානියං පුබ්බනිමිත්තමස්ස තං.

He had a torso as well-proportioned as the forepart of a lion, evenly rounded shoulders, and the space between his shoulders was filled out. Through kamma well-practiced and done in the past, that was for him a premonitory sign of non-decline.

‘‘ගිහීපි ධඤ්ඤෙන ධනෙන වඩ්ඪති,පුත්තෙහි දාරෙහි චතුප්පදෙහි ච;

අකිඤ්චනො පබ්බජිතො අනුත්තරං,පප්පොති බොධිං අසහානධම්මත’’න්ති.

As a householder, he increases in grain and wealth, in sons, wives, and quadrupeds. As a renunciant with no possessions, he attains unsurpassed enlightenment, which is of a non-declining nature.

(20) රසග්ගසග්ගිතාලක්ඛණං

The Mark of Possessing the Supreme Faculty for Conveying Taste

226. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො සත්තානං අවිහෙඨකජාතිකො අහොසි පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනා වා දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා උපචිතත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති, රසග්ගසග්ගී හොති, උද්ධග්ගාස්ස රසහරණීයො ගීවාය ජාතා හොන්ති සමාභිවාහිනියො.

226. Monks, when the Tathāgata, in a former birth, a former existence, a former abode, having been a human being in the past, was of a nature not to harm beings with his hand, with a clod, with a stick, or with a weapon. He, on account of that kamma having been done and accumulated… having passed away from there and come to this human state, obtains this mark of a great man: he possesses the supreme faculty for conveying taste; taste-conveying channels that rise straight upwards arise in his neck, and they convey taste evenly.

‘‘සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? අප්පාබාධො හොති අප්පාතඞ්කො, සමවෙපාකිනියා ගහණියා සමන්නාගතො නාතිසීතාය නාච්චුණ්හාය. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අප්පාබාධො හොති අප්පාතඞ්කො සමවෙපාකිනියා ගහණියා සමන්නාගතො නාතිසීතාය නාච්චුණ්හාය මජ්ඣිමාය පධානක්ඛමාය. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

He, being endowed with that mark, if he dwells in a house, becomes a wheel-turning monarch… Being a monarch, what does he obtain? He has few illnesses and few afflictions; he is endowed with a digestive faculty that digests evenly, being neither too cold nor too hot. Being a monarch, he obtains this… Being a Buddha, what does he obtain? He has few illnesses and few afflictions; he is endowed with a digestive faculty that digests evenly, being neither too cold nor too hot, and which is moderate and suitable for striving. Being a Buddha, he obtains this.” The Blessed One spoke on this matter.

227. තත්ථෙතං වුච්චති –

227. Regarding this, it is said:

‘‘න පාණිදණ්ඩෙහි පනාථ ලෙඩ්ඩුනා,සත්ථෙන වා මරණවධෙන වා පන;

උබ්බාධනාය පරිතජ්ජනාය වා,න හෙඨයී ජනතමහෙඨකො අහු.

He did not harm with hands or sticks, nor with a clod, nor with a weapon, nor by inciting others to kill; nor again by imprisonment or by banishment did he harm. He was one who did not harm the populace.

‘‘තෙනෙව [Pg.136] සො සුගතිමුපෙච්ච මොදති,සුඛප්ඵලං කරිය සුඛානි වින්දති;

සමොජසා රසහරණී සුසණ්ඨිතා,ඉධාගතො ලභති රසග්ගසග්ගිතං.

On account of that kamma, having reached a good destination, he rejoices; by performing kamma that yields a pleasant fruit, he finds pleasures. His taste-conveying channels are well-established and function evenly. Having come here, he obtains the supreme faculty for conveying taste.

‘‘තෙනාහු නං අතිනිපුණා විචක්ඛණා,අයං නරො සුඛබහුලො භවිස්සති;

ගිහිස්ස වා පබ්බජිතස්ස වා පුන,තං ලක්ඛණං භවති තදත්ථජොතක’’න්ති.

Therefore, the very subtle and wise ones say of him: ‘This man will have much happiness.’ Again, whether for a householder or for one gone forth, that mark is an indicator of that result.

(21-22) අභිනීලනෙත්තගොපඛුමලක්ඛණානි

The Marks of Very Dark Eyes and Eyelashes Like a Bull’s

228. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො න ච විසටං, න ච විසාචි, න ච පන විචෙය්‍ය පෙක්ඛිතා, උජුං තථා පසටමුජුමනො, පියචක්ඛුනා බහුජනං උදික්ඛිතා අහොසි. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති. අභිනීලනෙත්තො ච හොති ගොපඛුමො ච.

228. Monks, when the Tathāgata, in a former birth, a former existence, a former abode, having been a human being in the past, was not one who looked at others in anger, nor one who looked askance in anger, nor one who stared fixedly in anger. Rather, he looked straight and with an open gaze; he had a straight mind and was one who looked upon the great populace with a loving eye. He, on account of that kamma having been done and accumulated… having passed away from there and come to this human state, obtains these two marks of a great man: he has very dark eyes and has eyelashes like a bull’s.

‘‘සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො, සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? පියදස්සනො හොති බහුනො ජනස්ස, පියො හොති මනාපො බ්‍රාහ්මණගහපතිකානං නෙගමජානපදානං ගණකමහාමත්තානං අනීකට්ඨානං දොවාරිකානං අමච්චානං පාරිසජ්ජානං රාජූනං භොගියානං කුමාරානං. රාජා සමානො ඉදං ලභති…පෙ… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? පියදස්සනො හොති බහුනො ජනස්ස, පියො හොති මනාපො භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං දෙවානං මනුස්සානං අසුරානං නාගානං ගන්ධබ්බානං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

Endowed with these marks, if he dwells in a house, he becomes a wheel-turning monarch… Being a monarch, what does he obtain? He is pleasant to see for many people; he is dear and beloved to brahmins and householders, town and country folk, accountants and great ministers, army commanders, doorkeepers, ministers, courtiers, kings, village headmen, and princes. Being a monarch, he obtains this… Being a Buddha, what does he obtain? He is pleasant to see for many people; he is dear and beloved to monks, nuns, male lay followers, female lay followers, devas, humans, asuras, nāgas, and gandhabbas. Being a Buddha, he obtains this.” The Blessed One spoke on this matter.

229. තත්ථෙතං වුච්චති –

229. Regarding this, it is said:

‘‘න ච විසටං න ච විසාචි, න ච පන විචෙය්‍යපෙක්ඛිතා;

උජුං තථා පසටමුජුමනො, පියචක්ඛුනා බහුජනං උදික්ඛිතා.

He did not look with an angry, upturned gaze, nor with an angry, askance glance, nor with an angry, scrutinizing look; but straight and with a clear gaze, with a straight mind, he looked upon the great populace with a loving eye.

‘‘සුගතීසු [Pg.137] සො ඵලවිපාකං,අනුභවති තත්ථ මොදති;

ඉධ ච පන භවති ගොපඛුමො,අභිනීලනෙත්තනයනො සුදස්සනො.

In good destinations, he experiences the fruit and result of his kamma and rejoices there. But here, he has eyelashes like a bull’s and very dark eyes; he is beautiful to see.

‘‘අභියොගිනො ච නිපුණා,බහූ පන නිමිත්තකොවිදා;

සුඛුමනයනකුසලා මනුජා,පියදස්සනොති අභිනිද්දිසන්ති නං.

Many subtle persons skilled in the science of marks, those expert in signs, and humans skilled in subtle observation, declare of him: ‘He is pleasant to see.’

‘‘පියදස්සනො ගිහීපි සන්තො ච,භවති බහුජනපියායිතො;

යදි ච න භවති ගිහී සමණො හොති,පියො බහූනං සොකනාසනො’’ති.

Pleasant to see, even being a householder, he is beloved by many people. And if he is not a householder but becomes a recluse, he is dear to many, a dispeller of the sorrow of many.

(23) උණ්හීසසීසලක්ඛණං

The Mark of a Head Like a Royal Turban

230. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො බහුජනපුබ්බඞ්ගමො අහොසි කුසලෙසු ධම්මෙසු බහුජනපාමොක්ඛො කායසුචරිතෙ වචීසුචරිතෙ මනොසුචරිතෙ දානසංවිභාගෙ සීලසමාදානෙ උපොසථුපවාසෙ මත්තෙය්‍යතාය පෙත්තෙය්‍යතාය සාමඤ්ඤතාය බ්‍රහ්මඤ්ඤතාය කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිතාය අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙසු ච අධිකුසලෙසු ධම්මෙසු. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති – උණ්හීසසීසො හොති.

230. Bhikkhus, in a former birth, a former state of being, a former abode, the Tathāgata, having previously been a human being, was a vanguard of many people in wholesome qualities, a leader among many—in good conduct of body, speech, and mind; in generosity and sharing; in undertaking the precepts; in observing the Uposatha; in dutifulness to mother; in dutifulness to father; in reverence to recluses; in reverence to brahmins; in honoring the elders of the family; and in various other superior wholesome qualities. Through the performance of that action… having passed away from there, on reappearing here, he obtains this mark of a great man: he has a head like a royal turban.

‘‘සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? මහාස්ස ජනො අන්වායිකො හොති, බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමජානපදා ගණකමහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා අමච්චා පාරිසජ්ජා රාජානො භොගියා කුමාරා. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? මහාස්ස ජනො අන්වායිකො හොති, භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

Endowed with this mark, if he lives the household life, he becomes a wheel-turning monarch… What does he gain as a monarch? A great multitude follows him—brahmins and householders, townsmen and countryfolk, accountants and high officials, commanders of elephant and horse corps, doorkeepers, ministers, courtiers, kings, landowners, and princes. As a monarch, he gains this… What does he gain as a Buddha? A great multitude follows him—bhikkhus, bhikkhunis, laymen, laywomen, devas, humans, asuras, nāgas, and gandhabbas. As a Buddha, he gains this.” The Blessed One spoke this meaning.

231. තත්ථෙතං [Pg.138] වුච්චති –

231. Herein, this is said:

‘‘පුබ්බඞ්ගමො සුචරිතෙසු අහු,ධම්මෙසු ධම්මචරියාභිරතො;

අන්වායිකො බහුජනස්ස අහු,සග්ගෙසු වෙදයිත්ථ පුඤ්ඤඵලං.

“Foremost in good conduct he was, greatly delighting in the practice of the Dhamma; he was one whom many people followed, and in the heavens experienced the fruit of that merit.

‘‘වෙදිත්වා සො සුචරිතස්ස ඵලං,උණ්හීසසීසත්තමිධජ්ඣගමා;

බ්‍යාකංසු බ්‍යඤ්ජනනිමිත්තධරා,පුබ්බඞ්ගමො බහුජනං හෙස්සති.

“Having experienced the fruit of good conduct, he attained here the state of having a head like a royal turban. Experts in marks and signs declared: ‘He shall be a leader of many people.’

‘‘පටිභොගියා මනුජෙසු ඉධ,පුබ්බෙව තස්ස අභිහරන්ති තදා;

යදි ඛත්තියො භවති භූමිපති,පටිහාරකං බහුජනෙ ලභති.

“Here among humans, even in his youth, attendants perform services for him. If he becomes a khattiya, a lord of the earth, he obtains many capable people to serve him.

‘‘අථ චෙපි පබ්බජති සො මනුජො,ධම්මෙසු හොති පගුණො විසවී;

තස්සානුසාසනිගුණාභිරතො,අන්වායිකො බහුජනො භවතී’’ති.

“But if that person goes forth, he becomes proficient and masterful in the qualities of absorption. Delighting in the virtue of his instruction, many people become his followers.”

(24-25) එකෙකලොමතාඋණ්ණාලක්ඛණානි

(24-25) The Marks of One Hair Per Pore and the Uṇṇā-tuft

232. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො අහොසි, සච්චවාදී සච්චසන්ධො ථෙතො පච්චයිකො අවිසංවාදකො ලොකස්ස. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා උපචිතත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති. එකෙකලොමො ච හොති, උණ්ණා ච භමුකන්තරෙ ජාතා හොති ඔදාතා මුදුතූලසන්නිභා.

232. “Bhikkhus, in a former birth, a former state of being, a former abode, the Tathāgata, having previously been a human being, abandoned false speech and abstained from false speech. He was a speaker of truth, one who joins truth with truth, firm, reliable, and one who did not deceive the world. Due to the performance and accumulation of that kamma… having passed away from there, upon coming to this state, he obtains these two marks of a Great Man: he has one hair per pore, and an uṇṇā-tuft—white, soft, and like cotton-wool—grows between his eyebrows.”

‘‘සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො, සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? මහාස්ස ජනො උපවත්තති, බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමජානපදා ගණකමහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා අමච්චා පාරිසජ්ජා රාජානො භොගියා කුමාරා. රාජා [Pg.139] සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? මහාස්ස ජනො උපවත්තති, භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“Endowed with these marks, if he lives the household life, he becomes a wheel-turning monarch… As a monarch, what does he gain? A great multitude follows his inclination: brahmins and householders, townsmen and countryfolk, accountants and high officials, commanders of elephant and horse corps, doorkeepers, ministers, courtiers, tributary kings, landowners, and princes. As a monarch, he gains this… As a Buddha, what does he gain? A great multitude follows his inclination: bhikkhus, bhikkhunīs, laymen, laywomen, devas, humans, asuras, nāgas, and gandhabbas. As a Buddha, he gains this.” The Blessed One spoke this meaning.

233. තත්ථෙතං වුච්චති –

233. Herein, this is said:

‘‘සච්චප්පටිඤ්ඤො පුරිමාසු ජාතිසු,අද්වෙජ්ඣවාචො අලිකං විවජ්ජයි;

න සො විසංවාදයිතාපි කස්සචි,භූතෙන තච්ඡෙන තථෙන භාසයි.

“In former births, he was true to his promise, of unequivocal speech, and he avoided falsehood; he was not one to deceive anyone, but spoke what was factual, true, and accurate.

‘‘සෙතා සුසුක්කා මුදුතූලසන්නිභා,උණ්ණා සුජාතා භමුකන්තරෙ අහු;

න ලොමකූපෙසු දුවෙ අජායිසුං,එකෙකලොමූපචිතඞ්ගවා අහු.

“A white, exceedingly pure, soft uṇṇā-tuft, like cotton-wool, grew well between his eyebrows; two hairs did not grow in any hair-pore; he had a body endowed with single hairs in each pore.

‘‘තං ලක්ඛණඤ්ඤූ බහවො සමාගතා,බ්‍යාකංසු උප්පාදනිමිත්තකොවිදා;

උණ්ණා ච ලොමා ච යථා සුසණ්ඨිතා,උපවත්තතී ඊදිසකං බහුජ්ජනො.

“Many who knew the marks, experts in interpreting portents, assembled and declared: ‘As the uṇṇā-tuft and the single hairs are well-established, a great multitude follows such a one.’

‘‘ගිහිම්පි සන්තං උපවත්තතී ජනො,බහු පුරත්ථාපකතෙන කම්මුනා;

අකිඤ්චනං පබ්බජිතං අනුත්තරං,බුද්ධම්පි සන්තං උපවත්තති ජනො’’ති.

“Because of kamma performed in the past, many people follow him, even as a householder. They follow him when he has gone forth, possessing nothing, and they follow him when he is the unsurpassed Buddha.”

(26-27) චත්තාලීසඅවිරළදන්තලක්ඛණානි

(26-27) The Marks of Forty Teeth and Close-set Teeth

234. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො පිසුණං වාචං පහාය පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො අහොසි. ඉතො සුත්වා න අමුත්‍ර අක්ඛාතා ඉමෙසං භෙදාය, අමුත්‍ර වා සුත්වා න ඉමෙසං අක්ඛාතා අමූසං භෙදාය[Pg.140], ඉති භින්නානං වා සන්ධාතා, සහිතානං වා අනුප්පදාතා, සමග්ගාරාමො සමග්ගරතො සමග්ගනන්දී සමග්ගකරණිං වාචං භාසිතා අහොසි. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති. චත්තාලීසදන්තො ච හොති අවිරළදන්තො ච.

234. “Bhikkhus, in a former birth, a former state of being, a former abode, the Tathāgata, having previously been a human being, abandoned divisive speech and abstained from divisive speech. Having heard something here, he would not repeat it elsewhere to cause division among those people; or having heard something elsewhere, he would not repeat it here to cause division among these people. Thus, he was a reconciler of those who were divided and a promoter of those who were united, delighting in concord, enjoying concord, rejoicing in concord, and speaking words that create concord. Due to the performance and accumulation of that kamma… having passed away from there, upon coming to this state, he obtains these two marks of a Great Man: he has forty teeth and his teeth are close-set.”

‘‘සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? අභෙජ්ජපරිසො හොති, අභෙජ්ජාස්ස හොන්ති පරිසා, බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමජානපදා ගණකමහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා අමච්චා පාරිසජ්ජා රාජානො භොගියා කුමාරා. රාජා සමානො ඉදං ලභති … බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අභෙජ්ජපරිසො හොති, අභෙජ්ජාස්ස හොන්ති පරිසා, භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“Endowed with these marks, if he lives the household life, he becomes a wheel-turning monarch… As a king, what does he gain? He has an unassailable retinue; his assembly is unassailable: brahmins and householders, townsmen and countryfolk, accountants and high officials, commanders of elephant and horse corps, doorkeepers, ministers, courtiers, tributary kings, landowners, and princes. As a king, he gains this… As a Buddha, what does he gain? He has an unassailable retinue; his assembly is unassailable: bhikkhus, bhikkhunīs, laymen, laywomen, devas, humans, asuras, nāgas, and gandhabbas. As a Buddha, he gains this.” The Blessed One spoke this meaning.

235. තත්ථෙතං වුච්චති –

235. Herein, this is said:

‘‘වෙභූතියං සහිතභෙදකාරිං,භෙදප්පවඩ්ඪනවිවාදකාරිං;

කලහප්පවඩ්ඪනආකිච්චකාරිං,සහිතානං භෙදජනනිං න භණි.

“In a former existence, he did not speak words that break up the united, that increase division and cause disputes, that increase quarrels and are an unwholesome undertaking, or that generate division among the united.

‘‘අවිවාදවඩ්ඪනකරිං සුගිරං,භින්නානුසන්ධිජනනිං අභණි;

කලහං ජනස්ස පනුදී සමඞ්ගී,සහිතෙහි නන්දති පමොදති ච.

“He spoke good words that promote non-dispute, that generate reconciliation among the divided. Being harmonious, he dispelled conflict among people, and he rejoiced and delighted with those in concord.

‘‘සුගතීසු සො ඵලවිපාකං,අනුභවති තත්ථ මොදති;

දන්තා ඉධ හොන්ති අවිරළා සහිතා,චතුරො දසස්ස මුඛජා සුසණ්ඨිතා.

“In good destinations he experiences the fruit and result of kamma, and there he delights. Here his teeth are close-set and well-joined; forty teeth, well-established, are born in his mouth.

‘‘යදි [Pg.141] ඛත්තියො භවති භූමිපති,අවිභෙදියාස්ස පරිසා භවති;

සමණො ච හොති විරජො විමලො,පරිසාස්ස හොති අනුගතා අචලා’’ති.

“If he is a khattiya, he becomes lord of the land, and his assembly becomes unbreakable. And if he is a samaṇa, dustless and stainless, his assembly becomes compliant and unwavering.”

(28-29) පහූතජිව්හාබ්‍රහ්මස්සරලක්ඛණානි

(28-29) The Marks of a Long and Broad Tongue and a Voice like Brahma's

236. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො ඵරුසං වාචං පහාය ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො අහොසි. යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා, තථාරූපිං වාචං භාසිතා අහොසි. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා උපචිතත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති. පහූතජිව්හො ච හොති බ්‍රහ්මස්සරො ච කරවීකභාණී.

236. “Bhikkhus, in a former birth, a former state of being, a former abode, the Tathāgata, having previously been a human being, abandoned harsh speech and was one who refrained from harsh speech. Whatever speech was faultless, pleasant to the ear, endearing, heart-touching, urbane, desired by many people, and pleasing to the minds of many people, he was one who spoke such words. Due to the performance and accumulation of that kamma… he, having passed away from there and come to this state, obtains these two marks of a Great Man: he has a long and broad tongue, and a voice like Brahma's, speaking sweetly like the Karavīka bird.”

‘‘සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? ආදෙය්‍යවාචො හොති, ආදියන්තිස්ස වචනං බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමජානපදා ගණකමහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා අමච්චා පාරිසජ්ජා රාජානො භොගියා කුමාරා. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? ආදෙය්‍යවාචො හොති, ආදියන්තිස්ස වචනං භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“He, being endowed with those marks, if he dwells in a household, becomes a wheel-turning king... Being a king, what does he obtain? He becomes one whose words are to be heeded. His words are heeded by brahmins and householders, townsfolk and countryfolk, accountants and high officials, army commanders, gatekeepers, ministers, courtiers, kings, landed nobility, and princes. Being a king, he obtains this benefit... Being a Buddha, what does he obtain? He becomes one whose words are to be heeded. His words are heeded by monks, nuns, male lay-followers, female lay-followers, devas, humans, asuras, nāgas, and gandhabbas. Being a Buddha, he obtains this benefit.” The Blessed One spoke on this matter.

237. තත්ථෙතං වුච්චති –

237. In that regard, this is said:

‘‘අක්කොසභණ්ඩනවිහෙසකාරිං,උබ්බාධිකං බහුජනප්පමද්දනං;

අබාළ්හං ගිරං සො න භණි ඵරුසං,මධුරං භණි සුසංහිතං සඛිලං.

“He did not speak exceedingly harsh speech that causes abuse, quarreling, and vexation, that causes mental affliction, and is crushing to many people. He spoke words that were gentle, beneficial, and amiable.”

‘‘මනසො [Pg.142] පියා හදයගාමිනියො,වාචා සො එරයති කණ්ණසුඛා;

වාචාසුචිණ්ණඵලමනුභවි,සග්ගෙසු වෙදයථ පුඤ්ඤඵලං.

“He utters words that are dear to the mind, that go to the heart, and are pleasant to the ear. He experienced the fruit of well-practiced speech in the celestial realms; he experienced the fruit of merit.”

‘‘වෙදිත්වා සො සුචරිතස්ස ඵලං,බ්‍රහ්මස්සරත්තමිධමජ්ඣගමා;

ජිව්හාස්ස හොති විපුලා පුථුලා,ආදෙය්‍යවාක්‍යවචනො භවති.

“Having experienced the fruit of good conduct, he attained here the state of having a voice like Brahma's. His tongue becomes broad and long; he becomes one whose words are to be heeded.”

‘‘ගිහිනොපි ඉජ්ඣති යථා භණතො,අථ චෙ පබ්බජති සො මනුජො;

ආදියන්තිස්ස වචනං ජනතා,බහුනො බහුං සුභණිතං භණතො’’ති.

“Even as a householder, he prospers by speaking thus. And if that person goes forth, the people heed the words of him who speaks many well-spoken words to many.”

(30) සීහහනුලක්ඛණං

(30) The Mark of the Lion's Jaw

238. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො සම්ඵප්පලාපං පහාය සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො අහොසි කාලවාදී භූතවාදී අත්ථවාදී ධම්මවාදී විනයවාදී, නිධානවතිං වාචං භාසිතා අහොසි කාලෙන සාපදෙසං පරියන්තවතිං අත්ථසංහිතං. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා…පෙ… සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති, සීහහනු හොති.

238. “Monks, in a former birth, a former existence, a former abode, the Tathāgata, having been a human being, abandoned frivolous talk and was one who refrained from frivolous talk. He was a speaker in season, a speaker of fact, a speaker of benefit, a speaker of Dhamma, and a speaker of discipline. He was one who spoke, at the proper time, words worth treasuring, accompanied by reasons, with a limit, and connected with the goal. On account of that kamma having been done... he, having passed away from there and come to this state, obtains this mark of a great man: he has a jaw like a lion's.”

‘‘සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී…පෙ… රාජා සමානො කිං ලභති? අප්පධංසියො හොති කෙනචි මනුස්සභූතෙන පච්චත්ථිකෙන පච්චාමිත්තෙන. රාජා සමානො ඉදං ලභති… බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අප්පධංසියො හොති අබ්භන්තරෙහි වා බාහිරෙහි වා පච්චත්ථිකෙහි පච්චාමිත්තෙහි, රාගෙන වා දොසෙන වා මොහෙන වා සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මිං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“He, being endowed with that mark, if he dwells in a household, becomes a wheel-turning king... Being a king, what does he obtain? He becomes unconquerable by any human being who is an adversary or an enemy. Being a king, he obtains this benefit... Being a Buddha, what does he obtain? He becomes unconquerable by internal or external adversaries or enemies; by greed, hatred, or delusion; or by an ascetic, brahmin, deva, Māra, or Brahmā, or by anyone in the world. Being a Buddha, he obtains this benefit.” The Blessed One spoke on this matter.

239. තත්ථෙතං [Pg.143] වුච්චති –

239. In that regard, this is said:

‘‘න සම්ඵප්පලාපං න මුද්ධතං,අවිකිණ්ණවචනබ්‍යප්පථො අහොසි;

අහිතමපි ච අපනුදි,හිතමපි ච බහුජනසුඛඤ්ච අභණි.

“He did not speak frivolous or foolish talk; he was not one whose path of speech was scattered. He dispelled what was unbeneficial, and he spoke what was for the welfare and happiness of many people.”

‘‘තං කත්වා ඉතො චුතො දිවමුපපජ්ජි,සුකතඵලවිපාකමනුභොසි;

චවිය පුනරිධාගතො සමානො,ද්විදුගමවරතරහනුත්තමලත්ථ.

“Having done that kamma, passing away from here, he arose in the celestial realm. He experienced the resultant fruit of what was well-done. Having passed away from there and come here again, he obtained the supreme jaw, superior to that of the best of four-footed beings.”

‘‘රාජා හොති සුදුප්පධංසියො,මනුජින්දො මනුජාධිපති මහානුභාවො;

තිදිවපුරවරසමො භවති,සුරවරතරොරිව ඉන්දො.

“He becomes a king very difficult to overcome, a lord of men, a master of men, of great power. He becomes like Indra, superior to the devas, equal to the foremost of the Tāvatiṃsa gods.”

‘‘ගන්ධබ්බාසුරයක්ඛරක්ඛසෙභි,සුරෙහි න හි භවති සුප්පධංසියො;

තථත්තො යදි භවති තථාවිධො,ඉධ දිසා ච පටිදිසා ච විදිසා චා’’ති.

“He is indeed not easily overcome by gandhabbas, asuras, yakkhas, rākkhasas, or by the devas. If one of such a nature, one who is true, exists here, he is not easily overcome in the cardinal directions, the directions above and below, or the intermediate directions.”

(31-32) සමදන්තසුසුක්කදාඨාලක්ඛණානි

(31-32) The Marks of Even Teeth and Very White Canine Teeth

240. ‘‘යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො මිච්ඡාජීවං පහාය සම්මාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙසි, තුලාකූට කංසකූට මානකූට උක්කොටන වඤ්චන නිකති සාචියොග ඡෙදන වධ බන්ධන විපරාමොස ආලොප සහසාකාරා පටිවිරතො අහොසි. සො තස්ස කම්මස්ස කටත්තා උපචිතත්තා උස්සන්නත්තා විපුලත්තා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. සො තත්ථ අඤ්ඤෙ දෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිගණ්හාති දිබ්බෙන ආයුනා දිබ්බෙන වණ්ණෙන දිබ්බෙන සුඛෙන දිබ්බෙන යසෙන දිබ්බෙන ආධිපතෙය්‍යෙන දිබ්බෙහි රූපෙහි දිබ්බෙහි සද්දෙහි දිබ්බෙහි ගන්ධෙහි දිබ්බෙහි රසෙහි [Pg.144] දිබ්බෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි. සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති, සමදන්තො ච හොති සුසුක්කදාඨො ච.

240. “Monks, when the Tathāgata, in a former birth, a former existence, a former abode, formerly being a human being, having abandoned wrong livelihood, maintained his life with right livelihood, refraining from false balances, false metal, false measures, bribery, deception, trickery, crooked practices, mutilation, killing, binding, robbery, plundering, and violent acts. Because that kamma was done, accumulated, abundant, and extensive, on the dissolution of the body, after death, he is reborn in a good destination, a heavenly world. There, he surpasses the other devas in ten respects: in divine lifespan, divine beauty, divine happiness, divine glory, divine dominion, divine sights, divine sounds, divine smells, divine tastes, and divine tactile sensations. Deceasing from there and coming to this state, he obtains these two marks of a Great Man: he has even teeth and very white canine teeth.”

‘‘සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා චාතුරන්තො විජිතාවී ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො සත්තරතනසමන්නාගතො. තස්සිමානි සත්ත රතනානි භවන්ති, සෙය්‍යථිදං – චක්කරතනං හත්ථිරතනං අස්සරතනං මණිරතනං ඉත්ථිරතනං ගහපතිරතනං පරිණායකරතනමෙව සත්තමං. පරොසහස්සං ඛො පනස්ස පුත්තා භවන්ති සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. සො ඉමං පථවිං සාගරපරියන්තං අඛිලමනිමිත්තමකණ්ටකං ඉද්ධං ඵීතං ඛෙමං සිවං නිරබ්බුදං අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන ධම්මෙන අභිවිජිය අජ්ඣාවසති. රාජා සමානො කිං ලභති? සුචිපරිවාරො හොති සුචිස්ස හොන්ති පරිවාරා බ්‍රාහ්මණගහපතිකා නෙගමජානපදා ගණකමහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා අමච්චා පාරිසජ්ජා රාජානො භොගියා කුමාරා. රාජා සමානො ඉදං ලභති.

“Endowed with these marks, if he lives the household life, he becomes a wheel-turning monarch, a righteous king of righteousness, ruler of the four quarters, a conqueror, who has attained stability in the country and who possesses the seven treasures. These are his seven treasures: the wheel-treasure, the elephant-treasure, the horse-treasure, the jewel-treasure, the woman-treasure, the householder-treasure, and the counselor-treasure as the seventh. He has over a thousand sons who are brave, heroic in form, and crushers of foreign armies. He rules this earth bounded by the ocean—prosperous, flourishing, secure, peaceful, and untroubled, free of waste-land, danger, and thorns—having conquered it by righteousness, without rod or sword. Being a king, what does he obtain? He has a pure retinue. His retinue is pure, consisting of brahmins and householders, townsfolk and countryfolk, accountants and high officials, army commanders, gatekeepers, ministers, courtiers, vassal kings, landed nobility, and princes. Being a king, he obtains this benefit.”

‘‘සචෙ ඛො පන අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති, අරහං හොති සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ විවට්ටච්ඡදො. බුද්ධො සමානො කිං ලභති? සුචිපරිවාරො හොති, සුචිස්ස හොන්ති පරිවාරා, භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති’’. එතමත්ථං භගවා අවොච.

“But if he goes forth from the household life into homelessness, he becomes an Arahant, a Perfectly Enlightened One in the world, one whose covering is removed. Being a Buddha, what does he obtain? He has a pure retinue. His retinue is pure: bhikkhus, bhikkhunīs, male and female lay followers, devas, humans, asuras, nāgas, and gandhabbas. Being a Buddha, this is what he obtains.’ The Blessed One spoke this meaning.

241. තත්ථෙතං වුච්චති –

241. Herein, this is said:

‘‘මිච්ඡාජීවඤ්ච අවස්සජි සමෙන වුත්තිං,සුචිනා සො ජනයිත්ථ ධම්මිකෙන;

අහිතමපි ච අපනුදි,හිතමපි ච බහුජනසුඛඤ්ච අචරි.

“He forsook wrong livelihood and generated a living that was balanced, pure, and righteous. He dispelled what was unbeneficial and practiced what was beneficial and for the happiness of many.”

‘‘සග්ගෙ වෙදයති නරො සුඛප්ඵලානි,කරිත්වා නිපුණෙභි විදූහි සබ්භි;

වණ්ණිතානි තිදිවපුරවරසමො,අභිරමති රතිඛිඩ්ඩාසමඞ්ගී.

“Having done deeds praised by the skillful, wise, and virtuous, that man experiences the fruits of happiness in heaven. Like the foremost in the city of gods, he delights, endowed with pleasure and sport.”

‘‘ලද්ධානං [Pg.145] මානුසකං භවං තතො,චවිත්වාන සුකතඵලවිපාකං;

සෙසකෙන පටිලභති ලපනජං,සමමපි සුචිසුසුක්කං.

“Deceasing from there and obtaining a human existence by the remaining result of his well-done deeds, he obtains teeth that are even, pure, and very white.”

‘‘තං වෙය්‍යඤ්ජනිකා සමාගතා බහවො,බ්‍යාකංසු නිපුණසම්මතා මනුජා;

සුචිජනපරිවාරගණො භවති,දිජසමසුක්කසුචිසොභනදන්තො.

“Many sign-readers, men esteemed as skillful, having assembled, declared of him: ‘He will have a retinue of pure people; his teeth will be like a twice-born’s, even, white, pure, and beautiful.’”

‘‘රඤ්ඤො හොති බහුජනො,සුචිපරිවාරො මහතිං මහිං අනුසාසතො;

පසය්හ න ච ජනපදතුදනං,හිතමපි ච බහුජනසුඛඤ්ච චරන්ති.

“As a king ruling the great earth, he has a large populace and a pure retinue. He does not forcibly oppress the country, and his people practice for the welfare and happiness of the many.”

‘‘අථ චෙ පබ්බජති භවති විපාපො,සමණො සමිතරජො විවට්ටච්ඡදො;

විගතදරථකිලමථො,ඉමමපි ච පරමපි ච පස්සති ලොකං.

“But if he goes forth, he becomes a recluse free from evil, his dust stilled, his covering removed. Free from distress and weariness, he sees this world and the next.”

‘‘තස්සොවාදකරා බහුගිහී ච පබ්බජිතා ච,අසුචිං ගරහිතං ධුනන්ති පාපං;

ස හි සුචිභි පරිවුතො භවති,මලඛිලකලිකිලෙසෙ පනුදෙහී’’ති.

“Many householders and renunciants who follow his advice shake off what is impure, blameworthy, and evil. For he is surrounded by the pure, having dispelled the stains, barrenness, and all defilements.”

ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

The Blessed One said this. The bhikkhus, pleased, rejoiced at the Blessed One's words.

ලක්ඛණසුත්තං නිට්ඨිතං සත්තමං.

The seventh, the Discourse on the Marks, is concluded.

8. සිඞ්ගාලසුත්තං

8. The Discourse to Siṅgāla

242. එවං [Pg.146] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සිඞ්ගාලකො ගහපතිපුත්තො කාලස්සෙව උට්ඨාය රාජගහා නික්ඛමිත්වා අල්ලවත්ථො අල්ලකෙසො පඤ්ජලිකො පුථුදිසා නමස්සති – පුරත්ථිමං දිසං දක්ඛිණං දිසං පච්ඡිමං දිසං උත්තරං දිසං හෙට්ඨිමං දිසං උපරිමං දිසං.

242. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Rājagaha in the Bamboo Grove, the Squirrels’ Feeding Place. Now at that time, the householder’s son Siṅgālaka, having arisen early in the morning and gone out from Rājagaha, with wet clothes and wet hair, and with hands clasped in reverence, was worshipping the various directions—the eastern direction, the southern direction, the western direction, the northern direction, the direction below, and the direction above.

243. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි. අද්දසා ඛො භගවා සිඞ්ගාලකං ගහපතිපුත්තං කාලස්සෙව වුට්ඨාය රාජගහා නික්ඛමිත්වා අල්ලවත්ථං අල්ලකෙසං පඤ්ජලිකං පුථුදිසා නමස්සන්තං – පුරත්ථිමං දිසං දක්ඛිණං දිසං පච්ඡිමං දිසං උත්තරං දිසං හෙට්ඨිමං දිසං උපරිමං දිසං. දිස්වා සිඞ්ගාලකං ගහපතිපුත්තං එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො ත්වං, ගහපතිපුත්ත, කාලස්සෙව උට්ඨාය රාජගහා නික්ඛමිත්වා අල්ලවත්ථො අල්ලකෙසො පඤ්ජලිකො පුථුදිසා නමස්සසි – පුරත්ථිමං දිසං දක්ඛිණං දිසං පච්ඡිමං දිසං උත්තරං දිසං හෙට්ඨිමං දිසං උපරිමං දිස’’න්ති? ‘‘පිතා මං, භන්තෙ, කාලං කරොන්තො එවං අවච – ‘දිසා, තාත, නමස්සෙය්‍යාසී’ති. සො ඛො අහං, භන්තෙ, පිතුවචනං සක්කරොන්තො ගරුං කරොන්තො මානෙන්තො පූජෙන්තො කාලස්සෙව උට්ඨාය රාජගහා නික්ඛමිත්වා අල්ලවත්ථො අල්ලකෙසො පඤ්ජලිකො පුථුදිසා නමස්සාමි – පුරත්ථිමං දිසං දක්ඛිණං දිසං පච්ඡිමං දිසං උත්තරං දිසං හෙට්ඨිමං දිසං උපරිමං දිස’’න්ති.

243. Then, in the morning, the Blessed One, having dressed and taking his bowl and robe, entered Rājagaha for alms-food. The Blessed One saw the householder’s son Siṅgālaka, who had arisen early in the morning, gone out from Rājagaha, and with wet clothes and wet hair, was worshipping the various directions with hands clasped in reverence—the eastern direction, the southern direction, the western direction, the northern direction, the direction below, and the direction above. Having seen him, the Blessed One said this to the householder’s son Siṅgālaka: “Why, householder’s son, having arisen early in the morning and gone out from Rājagaha, with wet clothes and wet hair, do you worship the various directions with hands clasped in reverence—the eastern direction, the southern direction, the western direction, the northern direction, the direction below, and the direction above?” “Venerable sir, my father, when he was dying, said this to me: ‘Dear son, you should worship the directions.’ Therefore, venerable sir, respecting, holding in high regard, esteeming, and venerating my father’s word, I arise early in the morning, go out from Rājagaha, and with wet clothes and wet hair, worship the various directions with hands clasped in reverence—the eastern direction, the southern direction, the western direction, the northern direction, the direction below, and the direction above.”

ඡ දිසා

The Six Directions

244. ‘‘න ඛො, ගහපතිපුත්ත, අරියස්ස විනයෙ එවං ඡ දිසා නමස්සිතබ්බා’’ති. ‘‘යථා කථං පන, භන්තෙ, අරියස්ස විනයෙ ඡ දිසා නමස්සිතබ්බා? සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා තථා ධම්මං දෙසෙතු, යථා අරියස්ස විනයෙ ඡ දිසා නමස්සිතබ්බා’’ති.

244. “Householder’s son, in the discipline of the Noble One, the six directions should not be worshipped in this way.” “But how then, venerable sir, should the six directions be worshipped in the discipline of the Noble One? It would be good, venerable sir, if the Blessed One would teach me the Dhamma in such a way that the six directions are worshipped in the discipline of the Noble One.”

‘‘තෙන හි, ගහපතිපුත්ත සුණොහි සාධුකං මනසිකරොහි භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සිඞ්ගාලකො ගහපතිපුත්තො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –

“In that case, householder’s son, listen and apply your mind well; I will speak.” “Yes, venerable sir,” Siṅgālaka the householder’s son replied in assent to the Blessed One. The Blessed One said this:

‘‘යතො [Pg.147] ඛො, ගහපතිපුත්ත, අරියසාවකස්ස චත්තාරො කම්මකිලෙසා පහීනා හොන්ති, චතූහි ච ඨානෙහි පාපකම්මං න කරොති, ඡ ච භොගානං අපායමුඛානි න සෙවති, සො එවං චුද්දස පාපකාපගතො ඡද්දිසාපටිච්ඡාදී උභොලොකවිජයාය පටිපන්නො හොති. තස්ස අයඤ්චෙව ලොකො ආරද්ධො හොති පරො ච ලොකො. සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති.

“When, householder’s son, a noble disciple’s four defilements of action are abandoned, he does not do evil action on four grounds, and he does not pursue the six channels for the dissipation of wealth, he, being thus free from the fourteen evils, is one who covers the six directions and is practicing for the conquest of both worlds. For him, this very world is undertaken, and the next world is also undertaken. With the breaking up of the body, after death, he is reborn in a good destination, a heavenly world.”

චත්තාරොකම්මකිලෙසා

The Four Defilements of Action

245. ‘‘කතමස්ස චත්තාරො කම්මකිලෙසා පහීනා හොන්ති? පාණාතිපාතො ඛො, ගහපතිපුත්ත, කම්මකිලෙසො, අදින්නාදානං කම්මකිලෙසො, කාමෙසුමිච්ඡාචාරො කම්මකිලෙසො, මුසාවාදො කම්මකිලෙසො. ඉමස්ස චත්තාරො කම්මකිලෙසා පහීනා හොන්තී’’ති. ඉදමවොච භගවා, ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

245. “Which four defilements of action are abandoned by him? Householder's son, destruction of life is a defilement of action; taking what is not given is a defilement of action; misconduct in sensual pleasures is a defilement of action; false speech is a defilement of action. These four defilements of action are abandoned by him.’ This the Blessed One said. Having said this, the Well-farer, the Teacher, further said this:

‘‘පාණාතිපාතො අදින්නාදානං, මුසාවාදො ච වුච්චති;

පරදාරගමනඤ්චෙව, නප්පසංසන්ති පණ්ඩිතා’’ති.

“Destruction of life, taking what is not given, and what is called false speech, and also going to another’s wife—these the wise do not praise.”

චතුට්ඨානං

The Four Grounds

246. ‘‘කතමෙහි චතූහි ඨානෙහි පාපකම්මං න කරොති? ඡන්දාගතිං ගච්ඡන්තො පාපකම්මං කරොති, දොසාගතිං ගච්ඡන්තො පාපකම්මං කරොති, මොහාගතිං ගච්ඡන්තො පාපකම්මං කරොති, භයාගතිං ගච්ඡන්තො පාපකම්මං කරොති. යතො ඛො, ගහපතිපුත්ත, අරියසාවකො නෙව ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, න දොසාගතිං ගච්ඡති, න මොහාගතිං ගච්ඡති, න භයාගතිං ගච්ඡති; ඉමෙහි චතූහි ඨානෙහි පාපකම්මං න කරොතී’’ති. ඉදමවොච භගවා, ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

246. “By which four bases does one not commit an evil action? Going by the wrong course of desire, one commits an evil action; going by the wrong course of hatred, one commits an evil action; going by the wrong course of delusion, one commits an evil action; going by the wrong course of fear, one commits an evil action. Since, son of a householder, a noble disciple does not go by the wrong course of desire, nor by the wrong course of hatred, nor by the wrong course of delusion, nor by the wrong course of fear, by these four bases he does not commit an evil action.’ This the Blessed One said. Having said this, the Well-farer, the Teacher, further said this:

‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං අතිවත්තති;

නිහීයති යසො තස්ස, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා.

“Whoever transgresses the Dhamma through desire, hatred, fear, or delusion, their fame diminishes, like the moon in the waning fortnight.

‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං නාතිවත්තති;

ආපූරති යසො තස්ස, සුක්කපක්ඛෙව චන්දිමා’’ති.

“Whoever does not transgress the Dhamma through desire, hatred, fear, or delusion, their fame increases, like the moon in the waxing fortnight.”

ඡ අපායමුඛානි

The Six Avenues for Dissipation

247. ‘‘කතමානි [Pg.148] ඡ භොගානං අපායමුඛානි න සෙවති? සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදට්ඨානානුයොගො ඛො, ගහපතිපුත්ත, භොගානං අපායමුඛං, විකාලවිසිඛාචරියානුයොගො භොගානං අපායමුඛං, සමජ්ජාභිචරණං භොගානං අපායමුඛං, ජූතප්පමාදට්ඨානානුයොගො භොගානං අපායමුඛං, පාපමිත්තානුයොගො භොගානං අපායමුඛං, ආලස්‍යානුයොගො භොගානං අපායමුඛං.

247. “Which six avenues for the dissipation of wealth does one not pursue? Indulgence in intoxicants which are a cause of heedlessness, son of a householder, is an avenue for the dissipation of wealth. Roaming the streets at unseemly hours is an avenue for the dissipation of wealth. Frequenting shows and fairs is an avenue for the dissipation of wealth. Indulgence in gambling which is a cause of heedlessness is an avenue for the dissipation of wealth. Association with evil companions is an avenue for the dissipation of wealth. Devotion to idleness is an avenue for the dissipation of wealth.”

සුරාමෙරයස්ස ඡ ආදීනවා

The Six Drawbacks of Intoxicants

248. ‘‘ඡ ඛොමෙ, ගහපතිපුත්ත, ආදීනවා සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදට්ඨානානුයොගෙ. සන්දිට්ඨිකා ධනජානි, කලහප්පවඩ්ඪනී, රොගානං ආයතනං, අකිත්තිසඤ්ජනනී, කොපීනනිදංසනී, පඤ්ඤාය දුබ්බලිකරණීත්වෙව ඡට්ඨං පදං භවති. ඉමෙ ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඡ ආදීනවා සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදට්ඨානානුයොගෙ.

248. “Son of a householder, there are these six drawbacks in indulging in spirits, liquor, and intoxicants which are the basis for heedlessness: immediate loss of wealth, an increase of quarrels, a breeding ground for disease, a cause of disrepute, indecent exposure, and the sixth point is the weakening of wisdom. These, son of a householder, are the six drawbacks in indulging in spirits, liquor, and intoxicants which are the basis for heedlessness.”

විකාලචරියාය ඡ ආදීනවා

The six drawbacks of roaming at unseemly hours.

249. ‘‘ඡ ඛොමෙ, ගහපතිපුත්ත, ආදීනවා විකාලවිසිඛාචරියානුයොගෙ. අත්තාපිස්ස අගුත්තො අරක්ඛිතො හොති, පුත්තදාරොපිස්ස අගුත්තො අරක්ඛිතො හොති, සාපතෙය්‍යංපිස්ස අගුත්තං අරක්ඛිතං හොති, සඞ්කියො ච හොති පාපකෙසු ඨානෙසු, අභූතවචනඤ්ච තස්මිං රූහති, බහූනඤ්ච දුක්ඛධම්මානං පුරක්ඛතො හොති. ඉමෙ ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඡ ආදීනවා විකාලවිසිඛාචරියානුයොගෙ.

249. “Son of a householder, there are these six drawbacks to indulging in wandering the streets at improper times. One's own self is unguarded and unprotected, one's wife and children are unguarded and unprotected, one's property is unguarded and unprotected, one is suspected of evil deeds, false speech is established concerning one, and one becomes a forerunner for many painful things. These, son of a householder, are the six drawbacks to indulging in wandering the streets at improper times.”

සමජ්ජාභිචරණස්ස ඡ ආදීනවා

The six dangers of frequenting festivals.

250. ‘‘ඡ ඛොමෙ, ගහපතිපුත්ත, ආදීනවා සමජ්ජාභිචරණෙ. ක්ව නච්චං, ක්ව ගීතං, ක්ව වාදිතං, ක්ව අක්ඛානං, ක්ව පාණිස්සරං, ක්ව කුම්භථුනන්ති. ඉමෙ ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඡ ආදීනවා සමජ්ජාභිචරණෙ.

250. “Son of a householder, there are these six drawbacks in frequenting festivals: 'Where is the dancing? Where is the singing? Where is the music? Where are the recitations? Where is the hand-clapping? Where is the pot-drumming?' These, son of a householder, are the six drawbacks in frequenting festivals.”

ජූතප්පමාදස්ස ඡ ආදීනවා

The six dangers of indulgence in gambling.

251. ‘‘ඡ [Pg.149] ඛොමෙ, ගහපතිපුත්ත, ආදීනවා ජූතප්පමාදට්ඨානානුයොගෙ. ජයං වෙරං පසවති, ජිනො විත්තමනුසොචති, සන්දිට්ඨිකා ධනජානි, සභාගතස්ස වචනං න රූහති, මිත්තාමච්චානං පරිභූතො හොති, ආවාහවිවාහකානං අපත්ථිතො හොති – ‘අක්ඛධුත්තො අයං පුරිසපුග්ගලො නාලං දාරභරණායා’ති. ඉමෙ ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඡ ආදීනවා ජූතප්පමාදට්ඨානානුයොගෙ.

251. “Son of a householder, there are these six drawbacks in devoting oneself to gambling, which is a basis for heedlessness: the winner begets enmity, the loser grieves for his wealth, there is a visible loss of wealth, one's word is not accepted in an assembly, one is despised by friends and associates, and one is not sought after for marriage, with people saying, 'This gambler is not able to support a wife.' These, son of a householder, are the six drawbacks in devoting oneself to gambling, which is a basis for heedlessness.”

පාපමිත්තතාය ඡ ආදීනවා

The six drawbacks of associating with bad friends.

252. ‘‘ඡ ඛොමෙ, ගහපතිපුත්ත, ආදීනවා පාපමිත්තානුයොගෙ. යෙ ධුත්තා, යෙ සොණ්ඩා, යෙ පිපාසා, යෙ නෙකතිකා, යෙ වඤ්චනිකා, යෙ සාහසිකා. ත්‍යාස්ස මිත්තා හොන්ති තෙ සහායා. ඉමෙ ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඡ ආදීනවා පාපමිත්තානුයොගෙ.

252. “Son of a householder, there are these six drawbacks in associating with bad friends. Those who are gamblers, those who are drunkards, those who are tipplers, those who are deceivers, those who are cheats, and those who are violent. These are his friends; these are his companions. These, son of a householder, are the six drawbacks in associating with bad friends.”

ආලස්‍යස්ස ඡ ආදීනවා

The six drawbacks of laziness.

253. ‘‘ඡ ඛොමෙ, ගහපතිපුත්ත, ආදීනවා ආලස්‍යානුයොගෙ. අතිසීතන්ති කම්මං න කරොති, අතිඋණ්හන්ති කම්මං න කරොති, අතිසායන්ති කම්මං න කරොති, අතිපාතොති කම්මං න කරොති, අතිඡාතොස්මීති කම්මං න කරොති, අතිධාතොස්මීති කම්මං න කරොති. තස්ස එවං කිච්චාපදෙසබහුලස්ස විහරතො අනුප්පන්නා චෙව භොගා නුප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා ච භොගා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති. ඉමෙ ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඡ ආදීනවා ආලස්‍යානුයොගෙ’’ති. ඉදමවොච භගවා, ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

253. “Son of a householder, there are these six drawbacks in being addicted to laziness. 'It is too cold,' and one does not work. 'It is too hot,' and one does not work. 'It is too late,' and one does not work. 'It is too early,' and one does not work. 'I am too hungry,' and one does not work. 'I am too full,' and one does not work. For one living thus with many excuses concerning his duties, unarisen wealth does not arise, and arisen wealth goes to destruction. These, son of a householder, are the six drawbacks of being addicted to laziness.” The Blessed One said this. Having said this, the Well-farer, the Teacher, further said this:

‘‘හොති පානසඛා නාම,හොති සම්මියසම්මියො;

යො ච අත්ථෙසු ජාතෙසු,සහායො හොති සො සඛා.

“There is one who is a drinking companion, there is one who is a friend only to your face; but he who is a companion when needs have arisen, he is a friend indeed.

‘‘උස්සූරසෙය්‍යා [Pg.150] පරදාරසෙවනා,වෙරප්පසවො ච අනත්ථතා ච;

පාපා ච මිත්තා සුකදරියතා ච,එතෙ ඡ ඨානා පුරිසං ධංසයන්ති.

“Sleeping late, consorting with others' wives, cultivating enmity, and harmfulness; bad friends, and extreme miserliness—these six things destroy a person.

‘‘පාපමිත්තො පාපසඛො,පාපආචාරගොචරො;

අස්මා ලොකා පරම්හා ච,උභයා ධංසතෙ නරො.

“A person with bad friends, bad companions, and with evil conduct and resort, declines from this world and from the next, from both.

‘‘අක්ඛිත්ථියො වාරුණී නච්චගීතං,දිවා සොප්පං පාරිචරියා අකාලෙ;

පාපා ච මිත්තා සුකදරියතා ච,එතෙ ඡ ඨානා පුරිසං ධංසයන්ති.

“Dice, women, liquor, dance and song, sleeping by day, roaming at improper times; bad friends, and extreme miserliness—these six things destroy a person.

‘‘අක්ඛෙහි දිබ්බන්ති සුරං පිවන්ති,යන්තිත්ථියො පාණසමා පරෙසං;

නිහීනසෙවී න ච වුද්ධසෙවී,නිහීයතෙ කාළපක්ඛෙව චන්දො.

“They who gamble with dice and drink liquor, who go to the wives of others, dear to them as life; associating with the base and not with the wise, they decline like the moon in the waning fortnight.

‘‘යො වාරුණී අද්ධනො අකිඤ්චනො,පිපාසො පිවං පපාගතො ;

උදකමිව ඉණං විගාහති,අකුලං කාහිති ඛිප්පමත්තනො.

“The man addicted to liquor, without wealth, without possessions, thirsty, goes to the tavern to drink; he plunges into debt as into water, and quickly brings ruin to his family.

‘‘න දිවා සොප්පසීලෙන, රත්තිමුට්ඨානදෙස්සිනා ;

නිච්චං මත්තෙන සොණ්ඩෙන, සක්කා ආවසිතුං ඝරං.

“By one accustomed to sleeping by day, by one who dislikes rising at night, by one who is always intoxicated and a drunkard, it is not possible to manage a household.

‘‘අතිසීතං අතිඋණ්හං, අතිසායමිදං අහු;

ඉති විස්සට්ඨකම්මන්තෙ, අත්ථා අච්චෙන්ති මාණවෙ.

“‘It is too cold,’ ‘It is too hot,’ ‘It is too late in the day’—for the young men who, saying thus, leave their work undone, opportunities pass by.

‘‘යොධ [Pg.151] සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච, තිණා භිය්‍යො න මඤ්ඤති;

කරං පුරිසකිච්චානි, සො සුඛං න විහායතී’’ති.

“But he who regards cold and heat as no more than grass, doing the duties of a man, does not fall away from happiness.”

මිත්තපතිරූපකා

Friends in Semblance

254. ‘‘චත්තාරොමෙ, ගහපතිපුත්ත, අමිත්තා මිත්තපතිරූපකා වෙදිතබ්බා. අඤ්ඤදත්ථුහරො අමිත්තො මිත්තපතිරූපකො වෙදිතබ්බො, වචීපරමො අමිත්තො මිත්තපතිරූපකො වෙදිතබ්බො, අනුප්පියභාණී අමිත්තො මිත්තපතිරූපකො වෙදිතබ්බො, අපායසහායො අමිත්තො මිත්තපතිරූපකො වෙදිතබ්බො.

254. “Son of a householder, these four who are not friends but are friends in semblance should be known. The one who only takes should be known as one who is not a friend but a friend in semblance; the one of lip-service should be known as one who is not a friend but a friend in semblance; the flatterer should be known as one who is not a friend but a friend in semblance; the companion in ruinous ways should be known as one who is not a friend but a friend in semblance.”

255. ‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි අඤ්ඤදත්ථුහරො අමිත්තො මිත්තපතිරූපකො වෙදිතබ්බො.

255. “Son of a householder, by four instances the one who only takes, who is not a friend but a friend in semblance, should be known.”

‘‘අඤ්ඤදත්ථුහරො හොති, අප්පෙන බහුමිච්ඡති;

භයස්ස කිච්චං කරොති, සෙවති අත්ථකාරණා.

“He is one who only takes; he desires much for little; he performs a duty out of fear; he associates for the sake of his own benefit.”

‘‘ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, චතූහි ඨානෙහි අඤ්ඤදත්ථුහරො අමිත්තො මිත්තපතිරූපකො වෙදිතබ්බො.

“Son of a householder, by these four instances the one who only takes, who is not a friend but a friend in semblance, should be known.”

256. ‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි වචීපරමො අමිත්තො මිත්තපතිරූපකො වෙදිතබ්බො. අතීතෙන පටිසන්ථරති, අනාගතෙන පටිසන්ථරති, නිරත්ථකෙන සඞ්ගණ්හාති, පච්චුප්පන්නෙසු කිච්චෙසු බ්‍යසනං දස්සෙති. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, චතූහි ඨානෙහි වචීපරමො අමිත්තො මිත්තපතිරූපකො වෙදිතබ්බො.

256. “Son of a householder, by four instances the one of lip-service, who is not a friend but a friend in semblance, should be known. He makes friendly gestures concerning the past; he makes friendly gestures concerning the future; he tries to win favor with empty words; and when a present duty arises, he points to his own misfortune. Son of a householder, by these four instances the one of lip-service, who is not a friend but a friend in semblance, should be known.”

257. ‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි අනුප්පියභාණී අමිත්තො මිත්තපතිරූපකො වෙදිතබ්බො. පාපකංපිස්ස අනුජානාති, කල්‍යාණංපිස්ස අනුජානාති, සම්මුඛාස්ස වණ්ණං භාසති, පරම්මුඛාස්ස අවණ්ණං භාසති. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, චතූහි ඨානෙහි අනුප්පියභාණී අමිත්තො මිත්තපතිරූපකො වෙදිතබ්බො.

257. “Son of a householder, by four instances the flatterer, who is not a friend but a friend in semblance, should be known. He consents to his friend's evil deeds; he consents to his friend's good deeds; he speaks his praise in his presence; he speaks his dispraise in his absence. Son of a householder, by these four instances the flatterer, who is not a friend but a friend in semblance, should be known.”

258. ‘‘චතූහි [Pg.152] ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි අපායසහායො අමිත්තො මිත්තපතිරූපකො වෙදිතබ්බො. සුරාමෙරය මජ්ජප්පමාදට්ඨානානුයොගෙ සහායො හොති, විකාල විසිඛා චරියානුයොගෙ සහායො හොති, සමජ්ජාභිචරණෙ සහායො හොති, ජූතප්පමාදට්ඨානානුයොගෙ සහායො හොති. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, චතූහි ඨානෙහි අපායසහායො අමිත්තො මිත්තපතිරූපකො වෙදිතබ්බො’’ති.

258. “Son of a householder, by four instances the companion in ruinous ways, who is not a friend but a friend in semblance, should be known. He is a companion for indulging in spirits and liquor, which are a basis for heedlessness; he is a companion for roaming the streets at unseemly hours; he is a companion for frequenting fairs; and he is a companion for indulging in gambling, which is a basis for heedlessness. Son of a householder, by these four instances the companion in ruinous ways, who is not a friend but a friend in semblance, should be known.”

259. ඉදමවොච භගවා, ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

259. The Blessed One said this. Having said this, the Well-Gone-One, the Teacher, then spoke this further:

‘‘අඤ්ඤදත්ථුහරො මිත්තො, යො ච මිත්තො වචීපරො ;

අනුප්පියඤ්ච යො ආහ, අපායෙසු ච යො සඛා.

“The friend who only takes, and the friend of lip-service; the one who is a flatterer, and the one who is a companion in ruinous ways.”

එතෙ අමිත්තෙ චත්තාරො, ඉති විඤ්ඤාය පණ්ඩිතො;

ආරකා පරිවජ්ජෙය්‍ය, මග්ගං පටිභයං යථා’’ති.

“A wise person, having thus understood these four to be non-friends, should avoid them from afar, as one would a dangerous path.”

සුහදමිත්තො

The Good-Hearted Friend

260. ‘‘චත්තාරොමෙ, ගහපතිපුත්ත, මිත්තා සුහදා වෙදිතබ්බා. උපකාරො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො, සමානසුඛදුක්ඛො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො, අත්ථක්ඛායී මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො, අනුකම්පකො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො.

260. “Son of a householder, these four are to be known as good-hearted friends. The helpful friend is to be known as a good-hearted friend; the one who is the same in happiness and suffering is to be known as a good-hearted friend; the one who speaks of what is beneficial is to be known as a good-hearted friend; the one who is compassionate is to be known as a good-hearted friend.”

261. ‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි උපකාරො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො. පමත්තං රක්ඛති, පමත්තස්ස සාපතෙය්‍යං රක්ඛති, භීතස්ස සරණං හොති, උප්පන්නෙසු කිච්චකරණීයෙසු තද්දිගුණං භොගං අනුප්පදෙති. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, චතූහි ඨානෙහි උපකාරො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො.

261. “Son of a householder, by four instances is the helpful friend, the good-hearted friend, to be known. He protects the heedless; he guards the property of the heedless; he is a refuge for the fearful; when duties and tasks arise, he provides double the wealth required. Son of a householder, by these four instances is the helpful friend, the good-hearted friend, to be known.”

262. ‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි සමානසුඛදුක්ඛො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො. ගුය්හමස්ස ආචික්ඛති, ගුය්හමස්ස පරිගූහති, ආපදාසු න විජහති, ජීවිතංපිස්ස අත්ථාය පරිච්චත්තං හොති. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, චතූහි ඨානෙහි සමානසුඛදුක්ඛො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො.

262. “Son of a householder, by four instances is the friend who is the same in happiness and suffering, the good-hearted friend, to be known. He reveals his own secrets to his friend; he guards his friend's secrets; he does not abandon him in misfortune; his very life is given up for his friend's sake. Son of a householder, by these four instances is the friend who is the same in happiness and suffering, the good-hearted friend, to be known.”

263. ‘‘චතූහි [Pg.153] ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි අත්ථක්ඛායී මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො. පාපා නිවාරෙති, කල්‍යාණෙ නිවෙසෙති, අස්සුතං සාවෙති, සග්ගස්ස මග්ගං ආචික්ඛති. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, චතූහි ඨානෙහි අත්ථක්ඛායී මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො.

263. “Son of a householder, by four instances is the friend who speaks of what is beneficial, the good-hearted friend, to be known. He restrains one from evil; he establishes one in the good; he causes one to hear what has not been heard; he points out the path to a heavenly realm. Son of a householder, by these four instances is the friend who speaks of what is beneficial, the good-hearted friend, to be known.”

264. ‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි අනුකම්පකො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො. අභවෙනස්ස න නන්දති, භවෙනස්ස නන්දති, අවණ්ණං භණමානං නිවාරෙති, වණ්ණං භණමානං පසංසති. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, චතූහි ඨානෙහි අනුකම්පකො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො’’ති.

264. “Son of a householder, by four instances is the compassionate, good-hearted friend, to be known. He does not delight in his friend's misfortune; he delights in his friend's prosperity; he restrains those who speak dispraise of his friend; he praises those who speak praise of his friend. Son of a householder, by these four instances is the compassionate, good-hearted friend, to be known.”

265. ඉදමවොච භගවා, ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

265. The Blessed One said this. Having said this, the Well-Gone-One, the Teacher, then spoke this further:

‘‘උපකාරො ච යො මිත්තො, සුඛෙ දුක්ඛෙ ච යො සඛා ;

අත්ථක්ඛායී ච යො මිත්තො, යො ච මිත්තානුකම්පකො.

“The friend who is helpful, the companion in happiness and suffering, the friend who speaks of what is beneficial, and the friend who is compassionate.”

‘‘එතෙපි මිත්තෙ චත්තාරො, ඉති විඤ්ඤාය පණ්ඩිතො;

සක්කච්චං පයිරුපාසෙය්‍ය, මාතා පුත්තං ව ඔරසං;

පණ්ඩිතො සීලසම්පන්නො, ජලං අග්ගීව භාසති.

“These four friends, a wise person, having thus known them, should attend to them respectfully, as a mother to her own-born son. A wise person endowed with virtue shines forth like a blazing fire.”

‘‘භොගෙ සංහරමානස්ස, භමරස්සෙව ඉරීයතො;

භොගා සන්නිචයං යන්ති, වම්මිකොවුපචීයති.

“For one who gathers wealth, like a bee gathering nectar, wealth accumulates, just as an anthill grows.”

‘‘එවං භොගෙ සමාහත්වා, අලමත්තො කුලෙ ගිහී;

චතුධා විභජෙ භොගෙ, ස වෙ මිත්තානි ගන්ථති.

“A capable householder in a family, having thus collected wealth, should divide that wealth into four parts; he indeed binds friends to himself.”

‘‘එකෙන භොගෙ භුඤ්ජෙය්‍ය, ද්වීහි කම්මං පයොජයෙ;

චතුත්ථඤ්ච නිධාපෙය්‍ය, ආපදාසු භවිස්සතී’’ති.

“With one part, he should enjoy his wealth; with two, he should invest in his work; and the fourth part he should set aside, for it will be needed in times of misfortune.”

ඡද්දිසාපටිච්ඡාදනකණ්ඩං

The Section on Covering the Six Directions

266. ‘‘කථඤ්ච, ගහපතිපුත්ත, අරියසාවකො ඡද්දිසාපටිච්ඡාදී හොති? ඡ ඉමා, ගහපතිපුත්ත, දිසා වෙදිතබ්බා. පුරත්ථිමා දිසා මාතාපිතරො වෙදිතබ්බා, දක්ඛිණා දිසා ආචරියා වෙදිතබ්බා, පච්ඡිමා දිසා [Pg.154] පුත්තදාරා වෙදිතබ්බා, උත්තරා දිසා මිත්තාමච්චා වෙදිතබ්බා, හෙට්ඨිමා දිසා දාසකම්මකරා වෙදිතබ්බා, උපරිමා දිසා සමණබ්‍රාහ්මණා වෙදිතබ්බා.

266. “And how, son of a householder, does a noble disciple cover the six directions? These six directions, son of a householder, should be known. Parents should be known as the eastern direction. Teachers should be known as the southern direction. Wife and children should be known as the western direction. Friends and companions should be known as the northern direction. Servants and workers should be known as the lower direction. Ascetics and brahmins should be known as the upper direction.”

267. ‘‘පඤ්චහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි පුත්තෙන පුරත්ථිමා දිසා මාතාපිතරො පච්චුපට්ඨාතබ්බා – භතො නෙ භරිස්සාමි, කිච්චං නෙසං කරිස්සාමි, කුලවංසං ඨපෙස්සාමි, දායජ්ජං පටිපජ්ජාමි, අථ වා පන පෙතානං කාලඞ්කතානං දක්ඛිණං අනුප්පදස්සාමීති. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, පඤ්චහි ඨානෙහි පුත්තෙන පුරත්ථිමා දිසා මාතාපිතරො පච්චුපට්ඨිතා පඤ්චහි ඨානෙහි පුත්තං අනුකම්පන්ති. පාපා නිවාරෙන්ති, කල්‍යාණෙ නිවෙසෙන්ති, සිප්පං සික්ඛාපෙන්ති, පතිරූපෙන දාරෙන සංයොජෙන්ති, සමයෙ දායජ්ජං නිය්‍යාදෙන්ති. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, පඤ්චහි ඨානෙහි පුත්තෙන පුරත්ථිමා දිසා මාතාපිතරො පච්චුපට්ඨිතා ඉමෙහි පඤ්චහි ඨානෙහි පුත්තං අනුකම්පන්ති. එවමස්ස එසා පුරත්ථිමා දිසා පටිච්ඡන්නා හොති ඛෙමා අප්පටිභයා.

267. In five ways, son of a householder, a son should attend to his parents as the eastern direction: 'Having been supported, I will support them; I will perform their duties; I will maintain the family lineage; I will prove myself worthy of the inheritance; and further, I will give offerings on behalf of the departed who have passed away.' Parents, attended to by their son in these five ways, show compassion to their son in five ways: they restrain him from evil, they establish him in what is good, they have him learn a craft, they join him with a suitable wife, and at the proper time they hand over the inheritance. Thus for him, this eastern direction is covered, secure, and free from fear.

268. ‘‘පඤ්චහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි අන්තෙවාසිනා දක්ඛිණා දිසා ආචරියා පච්චුපට්ඨාතබ්බා – උට්ඨානෙන උපට්ඨානෙන සුස්සුසාය පාරිචරියාය සක්කච්චං සිප්පපටිග්ගහණෙන. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, පඤ්චහි ඨානෙහි අන්තෙවාසිනා දක්ඛිණා දිසා ආචරියා පච්චුපට්ඨිතා පඤ්චහි ඨානෙහි අන්තෙවාසිං අනුකම්පන්ති – සුවිනීතං විනෙන්ති, සුග්ගහිතං ගාහාපෙන්ති, සබ්බසිප්පස්සුතං සමක්ඛායිනො භවන්ති, මිත්තාමච්චෙසු පටියාදෙන්ති, දිසාසු පරිත්තාණං කරොන්ති. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, පඤ්චහි ඨානෙහි අන්තෙවාසිනා දක්ඛිණා දිසා ආචරියා පච්චුපට්ඨිතා ඉමෙහි පඤ්චහි ඨානෙහි අන්තෙවාසිං අනුකම්පන්ති. එවමස්ස එසා දක්ඛිණා දිසා පටිච්ඡන්නා හොති ඛෙමා අප්පටිභයා.

268. In five ways, son of a householder, a student should attend to his teachers as the southern direction: by rising, by waiting upon them, by eagerness to learn, by personal service, and by carefully grasping the craft. Teachers, attended to by their student in these five ways, show compassion to their student in five ways: they train him well, they make him learn it well, they instruct him thoroughly in every craft and branch of knowledge, they introduce him to their friends and companions, and they provide protection in all directions. Thus for him, this southern direction is covered, secure, and free from fear.

269. ‘‘පඤ්චහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි සාමිකෙන පච්ඡිමා දිසා භරියා පච්චුපට්ඨාතබ්බා – සම්මානනාය අනවමානනාය අනතිචරියාය ඉස්සරියවොස්සග්ගෙන අලඞ්කාරානුප්පදානෙන. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, පඤ්චහි ඨානෙහි සාමිකෙන පච්ඡිමා දිසා භරියා පච්චුපට්ඨිතා පඤ්චහි ඨානෙහි [Pg.155] සාමිකං අනුකම්පති – සුසංවිහිතකම්මන්තා ච හොති, සඞ්ගහිතපරිජනා ච, අනතිචාරිනී ච, සම්භතඤ්ච අනුරක්ඛති, දක්ඛා ච හොති අනලසා සබ්බකිච්චෙසු. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, පඤ්චහි ඨානෙහි සාමිකෙන පච්ඡිමා දිසා භරියා පච්චුපට්ඨිතා ඉමෙහි පඤ්චහි ඨානෙහි සාමිකං අනුකම්පති. එවමස්ස එසා පච්ඡිමා දිසා පටිච්ඡන්නා හොති ඛෙමා අප්පටිභයා.

269. In five ways, son of a householder, a husband should attend to his wife as the western direction: by honoring her, by not disparaging her, by not being unfaithful, by handing over authority, and by providing her with adornments. The wife, thus attended to by her husband in these five ways, shows compassion to her husband in five ways: she manages her duties well, she is kind to the household, she is faithful, she safeguards his earnings, and she is skilled and diligent in all her tasks. Thus for him, this western direction is covered, secure, and free from fear.

270. ‘‘පඤ්චහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි කුලපුත්තෙන උත්තරා දිසා මිත්තාමච්චා පච්චුපට්ඨාතබ්බා – දානෙන පෙය්‍යවජ්ජෙන අත්ථචරියාය සමානත්තතාය අවිසංවාදනතාය. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, පඤ්චහි ඨානෙහි කුලපුත්තෙන උත්තරා දිසා මිත්තාමච්චා පච්චුපට්ඨිතා පඤ්චහි ඨානෙහි කුලපුත්තං අනුකම්පන්ති – පමත්තං රක්ඛන්ති, පමත්තස්ස සාපතෙය්‍යං රක්ඛන්ති, භීතස්ස සරණං හොන්ති, ආපදාසු න විජහන්ති, අපරපජා චස්ස පටිපූජෙන්ති. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, පඤ්චහි ඨානෙහි කුලපුත්තෙන උත්තරා දිසා මිත්තාමච්චා පච්චුපට්ඨිතා ඉමෙහි පඤ්චහි ඨානෙහි කුලපුත්තං අනුකම්පන්ති. එවමස්ස එසා උත්තරා දිසා පටිච්ඡන්නා හොති ඛෙමා අප්පටිභයා.

270. In five ways, son of a householder, a clansman should attend to his friends and companions as the northern direction: by generosity, by endearing speech, by acting for their welfare, by treating them as an equal, and by being reliable. Friends and companions, thus attended to by a clansman in these five ways, show compassion to him in five ways: they protect him when he is heedless, they guard his property when he is heedless, they are a refuge for him when he is afraid, they do not abandon him in misfortune, and they honor his descendants. Thus for him, this northern direction is covered, secure, and free from fear.

271. ‘‘පඤ්චහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි අය්‍යිරකෙන හෙට්ඨිමා දිසා දාසකම්මකරා පච්චුපට්ඨාතබ්බා – යථාබලං කම්මන්තසංවිධානෙන භත්තවෙතනානුප්පදානෙන ගිලානුපට්ඨානෙන අච්ඡරියානං රසානං සංවිභාගෙන සමයෙ වොස්සග්ගෙන. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, පඤ්චහි ඨානෙහි අය්‍යිරකෙන හෙට්ඨිමා දිසා දාසකම්මකරා පච්චුපට්ඨිතා පඤ්චහි ඨානෙහි අය්‍යිරකං අනුකම්පන්ති – පුබ්බුට්ඨායිනො ච හොන්ති, පච්ඡා නිපාතිනො ච, දින්නාදායිනො ච, සුකතකම්මකරා ච, කිත්තිවණ්ණහරා ච. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, පඤ්චහි ඨානෙහි අය්‍යිරකෙන හෙට්ඨිමා දිසා දාසකම්මකරා පච්චුපට්ඨිතා ඉමෙහි පඤ්චහි ඨානෙහි අය්‍යිරකං අනුකම්පන්ති. එවමස්ස එසා හෙට්ඨිමා දිසා පටිච්ඡන්නා හොති ඛෙමා අප්පටිභයා.

271. In five ways, son of a householder, a master should attend to his servants and workers as the lower direction: by assigning work according to their strength, by providing food and wages, by tending to them in sickness, by sharing special delicacies, and by granting leave at suitable times. Servants and workers, thus attended to by their master in these five ways, show compassion to him in five ways: they rise before him, they go to rest after him, they take only what is given, they perform their work well, and they spread his good reputation and praise. Thus for him, this lower direction is covered, secure, and free from fear.

272. ‘‘පඤ්චහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි කුලපුත්තෙන උපරිමා දිසා සමණබ්‍රාහ්මණා පච්චුපට්ඨාතබ්බා – මෙත්තෙන කායකම්මෙන මෙත්තෙන වචීකම්මෙන මෙත්තෙන [Pg.156] මනොකම්මෙන අනාවටද්වාරතාය ආමිසානුප්පදානෙන. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, පඤ්චහි ඨානෙහි කුලපුත්තෙන උපරිමා දිසා සමණබ්‍රාහ්මණා පච්චුපට්ඨිතා ඡහි ඨානෙහි කුලපුත්තං අනුකම්පන්ති – පාපා නිවාරෙන්ති, කල්‍යාණෙ නිවෙසෙන්ති, කල්‍යාණෙන මනසා අනුකම්පන්ති, අස්සුතං සාවෙන්ති, සුතං පරියොදාපෙන්ති, සග්ගස්ස මග්ගං ආචික්ඛන්ති. ඉමෙහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, පඤ්චහි ඨානෙහි කුලපුත්තෙන උපරිමා දිසා සමණබ්‍රාහ්මණා පච්චුපට්ඨිතා ඉමෙහි ඡහි ඨානෙහි කුලපුත්තං අනුකම්පන්ති. එවමස්ස එසා උපරිමා දිසා පටිච්ඡන්නා හොති ඛෙමා අප්පටිභයා’’ති.

272. In five ways, son of a householder, a clansman should attend to ascetics and brahmins as the upper direction: with bodily action of loving-kindness, with verbal action of loving-kindness, with mental action of loving-kindness, by keeping an open door for them, and by providing material support. Ascetics and brahmins, thus attended to by a clansman in these five ways, show compassion to him in six ways: they restrain him from evil, they establish him in good, they care for him with a benevolent mind, they cause him to hear what he has not heard, they clarify what he has heard, and they point out the path to heaven. Thus for him, this upper direction is covered, secure, and free from fear.

273. ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

273. The Blessed One said this. Having said this, the Sugata, the Teacher, then said further:

‘‘මාතාපිතා දිසා පුබ්බා, ආචරියා දක්ඛිණා දිසා;

පුත්තදාරා දිසා පච්ඡා, මිත්තාමච්චා ච උත්තරා.

“Parents are the eastern direction, teachers are the southern direction; wife and children are the western direction, friends and companions the northern direction.

‘‘දාසකම්මකරා හෙට්ඨා, උද්ධං සමණබ්‍රාහ්මණා;

එතා දිසා නමස්සෙය්‍ය, අලමත්තො කුලෙ ගිහී.

“Slaves and workers are the lower direction, ascetics and brahmins the upper; a householder in his family who is able should pay homage to these directions.

‘‘පණ්ඩිතො සීලසම්පන්නො, සණ්හො ච පටිභානවා;

නිවාතවුත්ති අත්ථද්ධො, තාදිසො ලභතෙ යසං.

“Wise, virtuous, gentle, and quick-witted; humble, not arrogant—such a one attains glory.

‘‘උට්ඨානකො අනලසො, ආපදාසු න වෙධති;

අච්ඡින්නවුත්ති මෙධාවී, තාදිසො ලභතෙ යසං.

“Energetic, not lazy, unshaken in misfortune, of unbroken conduct, wise—such a one attains glory.

‘‘සඞ්ගාහකො මිත්තකරො, වදඤ්ඤූ වීතමච්ඡරො;

නෙතා විනෙතා අනුනෙතා, තාදිසො ලභතෙ යසං.

“One who is supportive, a friend-maker, generous, free from stinginess; a guide, a trainer, a conciliator—such a one attains glory.

‘‘දානඤ්ච පෙය්‍යවජ්ජඤ්ච, අත්ථචරියා ච යා ඉධ;

සමානත්තතා ච ධම්මෙසු, තත්ථ තත්ථ යථාරහං;

එතෙ ඛො සඞ්ගහා ලොකෙ, රථස්සාණීව යායතො.

“Giving, kind speech, beneficial conduct, and impartiality in matters, here and there as is fitting; these bonds of fellowship in the world are like the linchpin of a moving chariot.

‘‘එතෙ ච සඞ්ගහා නාස්සු, න මාතා පුත්තකාරණා;

ලභෙථ මානං පූජං වා, පිතා වා පුත්තකාරණා.

“If these bonds of fellowship did not exist, a mother would not receive honor or respect on account of her child, nor would a father on account of his child.

‘‘යස්මා ච සඞ්ගහා එතෙ, සම්මපෙක්ඛන්ති පණ්ඩිතා;

තස්මා මහත්තං පප්පොන්ති, පාසංසා ච භවන්ති තෙ’’ති.

“And because the wise rightly regard these bonds of fellowship, they therefore attain greatness and become worthy of praise.”

274. එවං [Pg.157] වුත්තෙ, සිඞ්ගාලකො ගහපතිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ! අභික්කන්තං, භන්තෙ! සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය, මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති. එවමෙවං භගවතා අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං, භන්තෙ, භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසංඝඤ්ච. උපාසකං මං භගවා ධාරෙතු, අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති.

274. When this was said, the householder’s son Siṅgālaka said to the Blessed One: “Excellent, venerable sir! Excellent, venerable sir! Just as, venerable sir, one might set upright what was overturned, reveal what was hidden, show the way to one who is lost, or hold up an oil lamp in the darkness, thinking, ‘Those with eyes will see forms,’ so in the same way has the Blessed One made the Dhamma clear in many ways. I go for refuge to the Blessed One, to the Dhamma, and to the Bhikkhu Saṅgha. May the Blessed One remember me as a lay follower who has gone for refuge from this day forward, for as long as life lasts.”

සිඞ්ගාලසුත්තං නිට්ඨිතං අට්ඨමං.

The Siṅgāla Sutta, the eighth, is concluded.

9. ආටානාටියසුත්තං

9. The Āṭānāṭiya Discourse

පඨමභාණවාරො

First Recitation Section

275. එවං [Pg.158] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො චත්තාරො මහාරාජා මහතියා ච යක්ඛසෙනාය මහතියා ච ගන්ධබ්බසෙනාය මහතියා ච කුම්භණ්ඩසෙනාය මහතියා ච නාගසෙනාය චතුද්දිසං රක්ඛං ඨපෙත්වා චතුද්දිසං ගුම්බං ඨපෙත්වා චතුද්දිසං ඔවරණං ඨපෙත්වා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ගිජ්ඣකූටං පබ්බතං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. තෙපි ඛො යක්ඛා අප්පෙකච්චෙ භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ නාමගොත්තං සාවෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, අප්පෙකච්චෙ තුණ්හීභූතා එකමන්තං නිසීදිංසු.

275. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Rājagaha, on Gijjhakūṭa, the Vulture Peak mountain. Then the Four Great Kings, with a great host of yakkhas, a great host of gandhabbas, a great host of kumbhaṇḍas, and a great host of nāgas, having established a guard in the four directions, having established a detachment in the four directions, and having established a barrier in the four directions, in the middle of the night, with a most pleasing appearance, illuminating the entire Gijjhakūṭa mountain, approached the Blessed One. Having approached, they paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Some of those yakkhas also paid homage to the Blessed One and sat down to one side; some exchanged greetings with the Blessed One and, after an exchange of courteous and amiable conversation, sat down to one side; some extended their joined hands in reverential salutation toward the Blessed One and sat down to one side; some announced their name and clan and sat down to one side; some sat down to one side in silence.

276. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වෙස්සවණො මහාරාජා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සන්ති හි, භන්තෙ, උළාරා යක්ඛා භගවතො අප්පසන්නා. සන්ති හි, භන්තෙ, උළාරා යක්ඛා භගවතො පසන්නා. සන්ති හි, භන්තෙ, මජ්ඣිමා යක්ඛා භගවතො අප්පසන්නා. සන්ති හි, භන්තෙ, මජ්ඣිමා යක්ඛා භගවතො පසන්නා. සන්ති හි, භන්තෙ, නීචා යක්ඛා භගවතො අප්පසන්නා. සන්ති හි, භන්තෙ, නීචා යක්ඛා භගවතො පසන්නා. යෙභුය්‍යෙන ඛො පන, භන්තෙ, යක්ඛා අප්පසන්නායෙව භගවතො. තං කිස්ස හෙතු? භගවා හි, භන්තෙ, පාණාතිපාතා වෙරමණියා ධම්මං දෙසෙති, අදින්නාදානා වෙරමණියා ධම්මං දෙසෙති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා ධම්මං දෙසෙති, මුසාවාදා වෙරමණියා ධම්මං දෙසෙති, සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදට්ඨානා වෙරමණියා ධම්මං දෙසෙති. යෙභුය්‍යෙන ඛො පන, භන්තෙ, යක්ඛා අප්පටිවිරතායෙව පාණාතිපාතා, අප්පටිවිරතා අදින්නාදානා, අප්පටිවිරතා කාමෙසුමිච්ඡාචාරා, අප්පටිවිරතා මුසාවාදා, අප්පටිවිරතා සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදට්ඨානා. තෙසං තං හොති අප්පියං අමනාපං. සන්ති හි, භන්තෙ, භගවතො සාවකා අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි [Pg.159] සෙනාසනානි පටිසෙවන්ති අප්පසද්දානි අප්පනිග්ඝොසානි විජනවාතානි මනුස්සරාහස්සෙය්‍යකානි පටිසල්ලානසාරුප්පානි. තත්ථ සන්ති උළාරා යක්ඛා නිවාසිනො, යෙ ඉමස්මිං භගවතො පාවචනෙ අප්පසන්නා. තෙසං පසාදාය උග්ගණ්හාතු, භන්තෙ, භගවා ආටානාටියං රක්ඛං භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං ගුත්තියා රක්ඛාය අවිහිංසාය ඵාසුවිහාරායා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.

276. Seated to one side, the Great King Vessavaṇa said this to the Blessed One: “Venerable sir, there are eminent yakkhas who are not pleased with the Blessed One. There are eminent yakkhas who are pleased with the Blessed One. There are middling yakkhas who are not pleased with the Blessed One. There are middling yakkhas who are pleased with the Blessed One. There are lowly yakkhas who are not pleased with the Blessed One. There are lowly yakkhas who are pleased with the Blessed One. For the most part, venerable sir, the yakkhas are not pleased with the Blessed One. For what reason? Because, venerable sir, the Blessed One teaches the Dhamma for abstaining from the destruction of life, for abstaining from taking what is not given, for abstaining from sexual misconduct, for abstaining from false speech, and for abstaining from liquor, wine, and intoxicants which are the basis for heedlessness. For the most part, venerable sir, the yakkhas do not abstain from the destruction of life, do not abstain from taking what is not given, do not abstain from sexual misconduct, do not abstain from false speech, and do not abstain from liquor, wine, and intoxicants which are the basis for heedlessness. To them, that teaching is un-dear and displeasing. Venerable sir, there are disciples of the Blessed One who frequent remote forest and woodland abodes—secluded, with little sound, with little noise, free from the bustle of people, fit for secret human endeavors, suitable for solitary retreat. Therein dwell eminent yakkhas who are not pleased with this teaching of the Blessed One. For the sake of pleasing them, venerable sir, may the Blessed One accept the Āṭānāṭiya protection for the security, safeguarding, non-harming, and comfortable dwelling of the monks, nuns, laymen, and laywomen.” The Blessed One consented by way of silence.

අථ ඛො වෙස්සවණො මහාරාජා භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං ආටානාටියං රක්ඛං අභාසි –

Then the Great King Vessavaṇa, having understood the Blessed One’s consent, at that time recited this Āṭānāṭiya protection:

277. ‘‘විපස්සිස්ස ච නමත්ථු, චක්ඛුමන්තස්ස සිරීමතො.

277. Homage be to Vipassī, the one with vision, the glorious one.

සිඛිස්සපි ච නමත්ථු, සබ්බභූතානුකම්පිනො.

And homage be to Sikhī, compassionate to all beings.

‘‘වෙස්සභුස්ස ච නමත්ථු, න්හාතකස්ස තපස්සිනො;

නමත්ථු කකුසන්ධස්ස, මාරසෙනාපමද්දිනො.

And homage be to Vessabhū, the one who has washed away defilements, the ascetic; Homage be to Kakusandha, the crusher of Māra’s army.

‘‘කොණාගමනස්ස නමත්ථු, බ්‍රාහ්මණස්ස වුසීමතො;

කස්සපස්ස ච නමත්ථු, විප්පමුත්තස්ස සබ්බධි.

Homage be to Koṇāgamana, the brāhmaṇa who has lived the holy life; And homage be to Kassapa, completely liberated in every way.

‘‘අඞ්ගීරසස්ස නමත්ථු, සක්‍යපුත්තස්ස සිරීමතො;

යො ඉමං ධම්මං දෙසෙසි, සබ්බදුක්ඛාපනූදනං.

Homage be to Aṅgīrasa, the glorious son of the Sakyans, who taught this Dhamma, the dispeller of all suffering.

‘‘යෙ චාපි නිබ්බුතා ලොකෙ, යථාභූතං විපස්සිසුං;

තෙ ජනා අපිසුණාථ, මහන්තා වීතසාරදා.

Those in the world who are extinguished, who have seen things as they truly are; those people are not slanderous, they are great, devoid of fear.

‘‘හිතං දෙවමනුස්සානං, යං නමස්සන්ති ගොතමං;

විජ්ජාචරණසම්පන්නං, මහන්තං වීතසාරදං.

Gods and humans pay homage to Gotama, who is for the welfare of gods and humans, endowed with knowledge and conduct, great, and free from fear.

278. ‘‘යතො උග්ගච්ඡති සූරියො, ආදිච්චො මණ්ඩලී මහා.

278. From where the sun rises, the kinsman of Aditi, the great orb.

යස්ස චුග්ගච්ඡමානස්ස, සංවරීපි නිරුජ්ඣති;

යස්ස චුග්ගතෙ සූරියෙ, ‘දිවසො’ති පවුච්චති.

And as it is rising, the night ceases; and when the sun has risen, it is called ‘day’.

‘‘රහදොපි [Pg.160] තත්ථ ගම්භීරො, සමුද්දො සරිතොදකො;

එවං තං තත්ථ ජානන්ති, ‘සමුද්දො සරිතොදකො’.

There, too, is a deep lake, the ocean with flowing water; thus do people know it there as ‘the ocean with flowing water’.

‘‘ඉතො ‘සා පුරිමා දිසා’, ඉති නං ආචික්ඛතී ජනො;

යං දිසං අභිපාලෙති, මහාරාජා යසස්සි සො.

‘From here, that is the eastern direction,’ so people declare it. It is the direction that the glorious Great King protects.

‘‘ගන්ධබ්බානං අධිපති, ‘ධතරට්ඨො’ති නාමසො;

රමතී නච්චගීතෙහි, ගන්ධබ්බෙහි පුරක්ඛතො.

The lord of the gandhabbas, Dhataraṭṭha by name, delights in dance and song, attended by the gandhabbas.

‘‘පුත්තාපි තස්ස බහවො, එකනාමාති මෙ සුතං;

අසීති දස එකො ච, ඉන්දනාමා මහබ්බලා.

He has many sons, so I have heard, all with the same name; ninety-one, named Inda, of great strength.

තෙ චාපි බුද්ධං දිස්වාන, බුද්ධං ආදිච්චබන්ධුනං;

දූරතොව නමස්සන්ති, මහන්තං වීතසාරදං.

And they too, having seen the Buddha, the kinsman of the sun, pay homage from afar to the great one, free from fear.

‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

කුසලෙන සමෙක්ඛසි, අමනුස්සාපි තං වන්දන්ති;

සුතං නෙතං අභිණ්හසො, තස්මා එවං වදෙමසෙ.

Homage to you, O thoroughbred of men, homage to you, O highest of men. With wisdom you look upon all. Even non-humans pay homage to you. This we have heard repeatedly, therefore we speak thus.

‘‘‘ජිනං වන්දථ ගොතමං, ජිනං වන්දාම ගොතමං;

විජ්ජාචරණසම්පන්නං, බුද්ධං වන්දාම ගොතමං’.

‘Pay homage to Gotama the Conqueror.’ ‘We pay homage to Gotama the Conqueror; we pay homage to Gotama the Buddha, endowed with knowledge and conduct.’

279. ‘‘යෙන පෙතා පවුච්චන්ති, පිසුණා පිට්ඨිමංසිකා.

279. The direction by which are led the departed, slanderers, backbiters,

පාණාතිපාතිනො ලුද්දා, චොරා නෙකතිකා ජනා.

killers of living beings, the cruel, thieves, and deceitful people.

‘‘ඉතො ‘සා දක්ඛිණා දිසා’, ඉති නං ආචික්ඛතී ජනො;

යං දිසං අභිපාලෙති, මහාරාජා යසස්සි සො.

‘From here, that is the southern direction,’ so people declare it. It is the direction that the glorious Great King protects.

‘‘කුම්භණ්ඩානං අධිපති, ‘විරූළ්හො’ ඉති නාමසො;

රමතී නච්චගීතෙහි, කුම්භණ්ඩෙහි පුරක්ඛතො.

The lord of the kumbhaṇḍas, Virūḷha by name, delights in dance and song, attended by the kumbhaṇḍas.

‘‘පුත්තාපි තස්ස බහවො, එකනාමාති මෙ සුතං;

අසීති දස එකො ච, ඉන්දනාමා මහබ්බලා.

He has many sons, so I have heard, all with the same name; ninety-one, named Inda, of great strength.

තෙ චාපි බුද්ධං දිස්වාන, බුද්ධං ආදිච්චබන්ධුනං;

දූරතොව නමස්සන්ති, මහන්තං වීතසාරදං.

And they too, having seen the Buddha, the kinsman of the sun, pay homage from afar to the great one, free from fear.

‘‘නමො [Pg.161] තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

කුසලෙන සමෙක්ඛසි, අමනුස්සාපි තං වන්දන්ති;

සුතං නෙතං අභිණ්හසො, තස්මා එවං වදෙමසෙ.

Homage to you, O thoroughbred of men, homage to you, O highest of men. With wisdom you look upon all. Even non-humans pay homage to you. This we have heard repeatedly, therefore we speak thus.

‘‘‘ජිනං වන්දථ ගොතමං, ජිනං වන්දාම ගොතමං;

විජ්ජාචරණසම්පන්නං, බුද්ධං වන්දාම ගොතමං’.

‘Pay homage to Gotama the Conqueror.’ ‘We pay homage to Gotama the Conqueror; we pay homage to Gotama the Buddha, endowed with knowledge and conduct.’

280. ‘‘යත්ථ චොග්ගච්ඡති සූරියො, ආදිච්චො මණ්ඩලී මහා.

280. The direction where the sun sets, the kinsman of Aditi, the great orb.

යස්ස චොග්ගච්ඡමානස්ස, දිවසොපි නිරුජ්ඣති;

යස්ස චොග්ගතෙ සූරියෙ, ‘සංවරී’ති පවුච්චති.

And as it is setting, the day ceases; and when the sun has set, it is called ‘night’.

‘‘රහදොපි තත්ථ ගම්භීරො, සමුද්දො සරිතොදකො;

එවං තං තත්ථ ජානන්ති, ‘සමුද්දො සරිතොදකො’.

There, too, is a deep lake, the ocean with flowing water; thus do people know it there as ‘the ocean with flowing water’.

‘‘ඉතො ‘සා පච්ඡිමා දිසා’, ඉති නං ආචික්ඛතී ජනො;

යං දිසං අභිපාලෙති, මහාරාජා යසස්සි සො.

‘From here, that is the western direction,’ so people declare it. It is the direction that the glorious Great King protects.

‘‘නාගානඤ්ච අධිපති, ‘විරූපක්ඛො’ති නාමසො;

රමතී නච්චගීතෙහි, නාගෙහෙව පුරක්ඛතො.

The lord of the nāgas, Virūpakkha by name, delights in dance and song, attended by the nāgas.

‘‘පුත්තාපි තස්ස බහවො, එකනාමාති මෙ සුතං;

අසීති දස එකො ච, ඉන්දනාමා මහබ්බලා.

He has many sons, so I have heard, all with the same name; ninety-one, named Inda, of great strength.

තෙ චාපි බුද්ධං දිස්වාන, බුද්ධං ආදිච්චබන්ධුනං;

දූරතොව නමස්සන්ති, මහන්තං වීතසාරදං.

And they too, having seen the Buddha, the kinsman of the sun, pay homage from afar to the great one, free from fear.

‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

කුසලෙන සමෙක්ඛසි, අමනුස්සාපි තං වන්දන්ති;

සුතං නෙතං අභිණ්හසො, තස්මා එවං වදෙමසෙ.

Homage to you, O thoroughbred of men, homage to you, O highest of men. With wisdom you look upon all. Even non-humans pay homage to you. This we have heard repeatedly, therefore we speak thus.

‘‘‘ජිනං වන්දථ ගොතමං, ජිනං වන්දාම ගොතමං;

විජ්ජාචරණසම්පන්නං, බුද්ධං වන්දාම ගොතමං’.

‘Pay homage to Gotama the Conqueror.’ ‘We pay homage to Gotama the Conqueror; we pay homage to Gotama the Buddha, endowed with knowledge and conduct.’

281. ‘‘යෙන උත්තරකුරුව්හො, මහානෙරු සුදස්සනො.

281. The direction where Uttarakuru lies, and the great, beautiful Mount Neru.

මනුස්සා තත්ථ ජායන්ති, අමමා අපරිග්ගහා.

Humans are born there without possessiveness, without possessions.

‘‘න [Pg.162] තෙ බීජං පවපන්ති, නපි නීයන්ති නඞ්ගලා;

අකට්ඨපාකිමං සාලිං, පරිභුඤ්ජන්ති මානුසා.

They do not sow seed, nor are plows brought forth; humans there consume Sāli rice that ripens without cultivation.

‘‘අකණං අථුසං සුද්ධං, සුගන්ධං තණ්ඩුලප්ඵලං;

තුණ්ඩිකීරෙ පචිත්වාන, තතො භුඤ්ජන්ති භොජනං.

Without broken grains, without husk, pure, and fragrant is the rice-fruit. Having cooked it in a pot, they then eat their meal.

‘‘ගාවිං එකඛුරං කත්වා, අනුයන්ති දිසොදිසං;

පසුං එකඛුරං කත්වා, අනුයන්ති දිසොදිසං.

Making a cow into a swift vehicle, they travel in every direction; making a beast into a swift vehicle, they travel in every direction.

‘‘ඉත්ථිං වා වාහනං කත්වා, අනුයන්ති දිසොදිසං;

පුරිසං වාහනං කත්වා, අනුයන්ති දිසොදිසං.

Making a woman into a vehicle, they travel in every direction; making a man into a vehicle, they travel in every direction.

‘‘කුමාරිං වාහනං කත්වා, අනුයන්ති දිසොදිසං;

කුමාරං වාහනං කත්වා, අනුයන්ති දිසොදිසං.

Making a young woman into a vehicle, they travel in every direction; making a young man into a vehicle, they travel in every direction.

‘‘තෙ යානෙ අභිරුහිත්වා,සබ්බා දිසා අනුපරියායන්ති ;

පචාරා තස්ස රාජිනො.

Having mounted those vehicles, the attendants of that king travel around to all directions.

‘‘හත්ථියානං අස්සයානං, දිබ්බං යානං උපට්ඨිතං;

පාසාදා සිවිකා චෙව, මහාරාජස්ස යසස්සිනො.

Elephant-vehicles, horse-vehicles, and divine vehicles are at his service; palaces and palanquins, too, for that glorious great king.

‘‘තස්ස ච නගරා අහු,අන්තලික්ඛෙ සුමාපිතා;

ආටානාටා කුසිනාටා පරකුසිනාටා,නාටසුරියා පරකුසිටනාටා.

And for him there were cities, well-fashioned in the sky: Āṭānāṭā, Kusināṭā, Parakusināṭā, Nāṭasuriyā, and Parakusiṭanāṭā.

‘‘උත්තරෙන කසිවන්තො,ජනොඝමපරෙන ච;

නවනවුතියො අම්බරඅම්බරවතියො,ආළකමන්දා නාම රාජධානී.

To the north is Kasivanta, and to the west, Janogha; also Navanavutiyo, Ambara-ambaravatiyo, and the royal capital named Āḷakamandā.

‘‘කුවෙරස්ස ඛො පන, මාරිස, මහාරාජස්ස විසාණා නාම රාජධානී;

තස්මා කුවෙරො මහාරාජා, ‘වෙස්සවණො’ති පවුච්චති.

Furthermore, Venerable Sir, the great king Kuvera has a royal capital named Visāṇā; therefore, the great king Kuvera is called Vessavaṇa.

‘‘පච්චෙසන්තො [Pg.163] පකාසෙන්ති, තතොලා තත්තලා තතොතලා;

ඔජසි තෙජසි තතොජසී, සූරො රාජා අරිට්ඨො නෙමි.

Those who question individually and make things known are: Tatolā, Tattalā, Tatotalā, Ojasi, Tejasi, Tatojasī, Sūro, Rājā, Ariṭṭho, and Nemi.

‘‘රහදොපි තත්ථ ධරණී නාම, යතො මෙඝා පවස්සන්ති;

වස්සා යතො පතායන්ති, සභාපි තත්ථ සාලවතී නාම.

There, too, is a lake named Dharaṇī, from which the clouds rain down, from which the showers issue forth. There, too, is the assembly hall named Sālavatī.

‘‘යත්ථ යක්ඛා පයිරුපාසන්ති, තත්ථ නිච්චඵලා රුක්ඛා;

නානා දිජගණා යුතා, මයූරකොඤ්චාභිරුදා;

කොකිලාදීහි වග්ගුහි.

Where the yakkhas assemble, there are trees perpetually in fruit, frequented by various flocks of birds, resounding with the calls of peacocks and herons, and with the sweet sounds of cuckoos and other birds.

‘‘ජීවඤ්ජීවකසද්දෙත්ථ, අථො ඔට්ඨවචිත්තකා;

කුක්කුටකා කුළීරකා, වනෙ පොක්ඛරසාතකා.

Here is the sound of the Jīvañjīvaka bird, and also the Oṭṭhavacittakā birds. There are jungle fowl and golden-colored crabs, and in the forest, the Pokkharasātaka birds.

‘‘සුකසාළිකසද්දෙත්ථ, දණ්ඩමාණවකානි ච;

සොභති සබ්බකාලං සා, කුවෙරනළිනී සදා.

Here are the sounds of parrots and mynas, and the Daṇḍamāṇavaka birds. That lotus pond of Kuvera, Dharaṇī, is beautiful at all times.

‘‘ඉතො ‘සා උත්තරා දිසා’, ඉති නං ආචික්ඛතී ජනො;

යං දිසං අභිපාලෙති, මහාරාජා යසස්සි සො.

‘From here, that is the northern direction,’ thus do people declare it. It is the direction which that glorious great king protects.

‘‘යක්ඛානඤ්ච අධිපති, ‘කුවෙරො’ ඉති නාමසො;

රමතී නච්චගීතෙහි, යක්ඛෙහෙව පුරක්ඛතො.

The lord of the yakkhas, Kuvera by name, delights in dance and song, surrounded by yakkhas.

‘‘පුත්තාපි තස්ස බහවො, එකනාමාති මෙ සුතං;

අසීති දස එකො ච, ඉන්දනාමා මහබ්බලා.

His sons are also many, and I have heard they have one name. They are eighty and ten and one, named Inda, of great strength.

‘‘තෙ චාපි බුද්ධං දිස්වාන, බුද්ධං ආදිච්චබන්ධුනං;

දූරතොව නමස්සන්ති, මහන්තං වීතසාරදං.

And those sons, too, having seen the Buddha, the kinsman of the Sun, pay homage from afar to the great one who is free from fear.

‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

කුසලෙන සමෙක්ඛසි, අමනුස්සාපි තං වන්දන්ති;

සුතං නෙතං අභිණ්හසො, තස්මා එවං වදෙමසෙ.

‘Homage to you, O thoroughbred of men; homage to you, O supreme among men. You regard all with wholesome wisdom. Even non-humans pay homage to you. This we have heard repeatedly; therefore, we speak thus.

‘‘‘ජිනං වන්දථ ගොතමං, ජිනං වන්දාම ගොතමං;

විජ්ජාචරණසම්පන්නං, බුද්ධං වන්දාම ගොතම’’’න්ති.

‘Pay homage to the Victor, Gotama.’ ‘We pay homage to the Victor, Gotama.’ ‘We pay homage to Gotama, the Buddha endowed with knowledge and conduct.’

‘‘අයං ඛො සා, මාරිස, ආටානාටියා රක්ඛා භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං ගුත්තියා රක්ඛාය අවිහිංසාය ඵාසුවිහාරාය.

This, Venerable Sir, is the Āṭānāṭiya protection for the security, guarding, non-harming, and comfortable dwelling of monks, nuns, male lay devotees, and female lay devotees.

282. ‘‘යස්ස [Pg.164] කස්සචි, මාරිස, භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා උපාසකස්ස වා උපාසිකාය වා අයං ආටානාටියා රක්ඛා සුග්ගහිතා භවිස්සති සමත්තා පරියාපුතා. තං චෙ අමනුස්සො යක්ඛො වා යක්ඛිනී වා යක්ඛපොතකො වා යක්ඛපොතිකා වා යක්ඛමහාමත්තො වා යක්ඛපාරිසජ්ජො වා යක්ඛපචාරො වා, ගන්ධබ්බො වා ගන්ධබ්බී වා ගන්ධබ්බපොතකො වා ගන්ධබ්බපොතිකා වා ගන්ධබ්බමහාමත්තො වා ගන්ධබ්බපාරිසජ්ජො වා ගන්ධබ්බපචාරො වා, කුම්භණ්ඩො වා කුම්භණ්ඩී වා කුම්භණ්ඩපොතකො වා කුම්භණ්ඩපොතිකා වා කුම්භණ්ඩමහාමත්තො වා කුම්භණ්ඩපාරිසජ්ජො වා කුම්භණ්ඩපචාරො වා, නාගො වා නාගී වා නාගපොතකො වා නාගපොතිකා වා නාගමහාමත්තො වා නාගපාරිසජ්ජො වා නාගපචාරො වා, පදුට්ඨචිත්තො භික්ඛුං වා භික්ඛුනිං වා උපාසකං වා උපාසිකං වා ගච්ඡන්තං වා අනුගච්ඡෙය්‍ය, ඨිතං වා උපතිට්ඨෙය්‍ය, නිසින්නං වා උපනිසීදෙය්‍ය, නිපන්නං වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය. න මෙ සො, මාරිස, අමනුස්සො ලභෙය්‍ය ගාමෙසු වා නිගමෙසු වා සක්කාරං වා ගරුකාරං වා. න මෙ සො, මාරිස, අමනුස්සො ලභෙය්‍ය ආළකමන්දාය නාම රාජධානියා වත්ථුං වා වාසං වා. න මෙ සො, මාරිස, අමනුස්සො ලභෙය්‍ය යක්ඛානං සමිතිං ගන්තුං. අපිස්සු නං, මාරිස, අමනුස්සා අනාවය්හම්පි නං කරෙය්‍යුං අවිවය්හං. අපිස්සු නං, මාරිස, අමනුස්සා අත්තාහිපි පරිපුණ්ණාහි පරිභාසාහි පරිභාසෙය්‍යුං. අපිස්සු නං, මාරිස, අමනුස්සා රිත්තංපිස්ස පත්තං සීසෙ නික්කුජ්ජෙය්‍යුං. අපිස්සු නං, මාරිස, අමනුස්සා සත්තධාපිස්ස මුද්ධං ඵාලෙය්‍යුං.

282. Venerable Sir, for any monk, nun, male lay devotee, or female lay devotee for whom this Āṭānāṭiya protection will be well-grasped, fully learned, and repeatedly recited: should any non-human—a male or female yakkha, a young male or female yakkha, a yakkha minister, a yakkha councilor, or a yakkha attendant; or a male or female gandhabba, a young male or female gandhabba, a gandhabba minister, a gandhabba councilor, or a gandhabba attendant; or a male or female kumbhaṇḍa, a young male or female kumbhaṇḍa, a kumbhaṇḍa minister, a kumbhaṇḍa councilor, or a kumbhaṇḍa attendant; or a male or female nāga, a young male or female nāga, a nāga minister, a nāga councilor, or a nāga attendant—with a mind of ill-will, follow a monk, nun, male lay devotee, or female lay devotee who is walking, or stand near one who is standing, or sit near one who is sitting, or lie down near one who is lying down; then, Venerable Sir, that non-human would not receive honor or respect in villages or towns. Venerable Sir, that non-human would not obtain a place or a dwelling in the royal city named Āḷakamandā. Venerable Sir, that non-human would not be able to go to the assembly of the yakkhas. Moreover, Venerable Sir, the non-humans would make him unfit for marriage, neither giving in marriage nor taking in marriage. Furthermore, Venerable Sir, the non-humans would revile him with full and complete insults. Furthermore, Venerable Sir, the non-humans would overturn an empty bowl on his head. Furthermore, Venerable Sir, the non-humans would split his head into seven pieces.

‘‘සන්ති හි, මාරිස, අමනුස්සා චණ්ඩා රුද්ධා රභසා, තෙ නෙව මහාරාජානං ආදියන්ති, න මහාරාජානං පුරිසකානං ආදියන්ති, න මහාරාජානං පුරිසකානං පුරිසකානං ආදියන්ති. තෙ ඛො තෙ, මාරිස, අමනුස්සා මහාරාජානං අවරුද්ධා නාම වුච්චන්ති. සෙය්‍යථාපි, මාරිස, රඤ්ඤො මාගධස්ස විජිතෙ මහාචොරා. තෙ නෙව රඤ්ඤො මාගධස්ස ආදියන්ති, න රඤ්ඤො මාගධස්ස පුරිසකානං ආදියන්ති, න රඤ්ඤො මාගධස්ස පුරිසකානං පුරිසකානං ආදියන්ති. තෙ ඛො තෙ, මාරිස, මහාචොරා රඤ්ඤො මාගධස්ස අවරුද්ධා නාම වුච්චන්ති. එවමෙව ඛො, මාරිස, සන්ති අමනුස්සා චණ්ඩා රුද්ධා රභසා, තෙ නෙව මහාරාජානං ආදියන්ති, න මහාරාජානං පුරිසකානං ආදියන්ති, න මහාරාජානං පුරිසකානං පුරිසකානං ආදියන්ති. තෙ [Pg.165] ඛො තෙ, මාරිස, අමනුස්සා මහාරාජානං අවරුද්ධා නාම වුච්චන්ති. යො හි කොචි, මාරිස, අමනුස්සො යක්ඛො වා යක්ඛිනී වා…පෙ… ගන්ධබ්බො වා ගන්ධබ්බී වා … කුම්භණ්ඩො වා කුම්භණ්ඩී වා… නාගො වා නාගී වා නාගපොතකො වා නාගපොතිකා වා නාගමහාමත්තො වා නාගපාරිසජ්ජො වා නාගපචාරො වා පදුට්ඨචිත්තො භික්ඛුං වා භික්ඛුනිං වා උපාසකං වා උපාසිකං වා ගච්ඡන්තං වා අනුගච්ඡෙය්‍ය, ඨිතං වා උපතිට්ඨෙය්‍ය, නිසින්නං වා උපනිසීදෙය්‍ය, නිපන්නං වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය. ඉමෙසං යක්ඛානං මහායක්ඛානං සෙනාපතීනං මහාසෙනාපතීනං උජ්ඣාපෙතබ්බං වික්කන්දිතබ්බං විරවිතබ්බං – ‘අයං යක්ඛො ගණ්හාති, අයං යක්ඛො ආවිසති, අයං යක්ඛො හෙඨෙති, අයං යක්ඛො විහෙඨෙති, අයං යක්ඛො හිංසති, අයං යක්ඛො විහිංසති, අයං යක්ඛො න මුඤ්චතී’ති.

Venerable Sir, there are non-humans who are fierce, cruel, and violent. They do not heed the Great Kings, nor the officers of the Great Kings, nor the officers of the officers of the Great Kings. These non-humans, Venerable Sir, are called the rebels of the Great Kings. Just as, Venerable Sir, in the realm of the king of Magadha there are great bandits who do not heed the king of Magadha, nor the officers of the king of Magadha, nor the officers of the officers of the king of Magadha. These great bandits, Venerable Sir, are called the rebels of the king of Magadha. In the very same way, Venerable Sir, there are non-humans who are fierce, cruel, and violent. They do not heed the Great Kings, nor the officers of the Great Kings, nor the officers of the officers of the Great Kings. These non-humans, Venerable Sir, are called the rebels of the Great Kings. If any non-human, Venerable Sir—a male or female yakkha… a male or female gandhabba… a male or female kumbhaṇḍa… a male or female nāga, a young male or female nāga, a nāga minister, a nāga councilor, or a nāga attendant—with a mind of ill-will, should follow a monk, nun, male lay devotee, or female lay devotee who is walking, or stand near one who is standing, or sit near one who is sitting, or lie down near one who is lying down, then these yakkhas, these great yakkhas, these generals, these great generals should be informed, cried out to, and proclaimed to: ‘This yakkha is seizing! This yakkha is possessing! This yakkha is oppressing! This yakkha is greatly oppressing! This yakkha is harming! This yakkha is greatly harming! This yakkha does not release!’

283. ‘‘කතමෙසං යක්ඛානං මහායක්ඛානං සෙනාපතීනං මහාසෙනාපතීනං?

283. Who are these yakkhas, great yakkhas, generals, and great generals?

‘‘ඉන්දො සොමො වරුණො ච, භාරද්වාජො පජාපති;

චන්දනො කාමසෙට්ඨො ච, කින්නුඝණ්ඩු නිඝණ්ඩු ච.

Inda, Soma, and Varuṇa, Bhāradvāja and Pajāpati; Candana, Kāmaseṭṭha, Kinnughaṇḍu, and Nighaṇḍu.

‘‘පනාදො ඔපමඤ්ඤො ච, දෙවසූතො ච මාතලි;

චිත්තසෙනො ච ගන්ධබ්බො, නළො රාජා ජනෙසභො.

Panāda and Opamañña, Mātali the deva’s messenger, Cittasena the gandhabba, King Naḷa, and Janesabha.

‘‘සාතාගිරො හෙමවතො, පුණ්ණකො කරතියො ගුළො;

සිවකො මුචලින්දො ච, වෙස්සාමිත්තො යුගන්ධරො.

Sātāgira of Hemavata, Puṇṇaka, Karatiya, Guḷa, Sivaka, and Mucalinda, Vessāmitta, and Yugandhara.

‘‘ගොපාලො සුප්පරොධො ච, හිරි නෙත්ති ච මන්දියො;

පඤ්චාලචණ්ඩො ආළවකො, පජ්ජුන්නො සුමනො සුමුඛො;

දධිමුඛො මණි මාණිවරො දීඝො, අථො සෙරීසකො සහ.

Gopāla and Supparodha, Hiri, Netti, and Mandiya, Pañcālacaṇḍa, Āḷavaka, Pajjunna, Sumana, Sumukha, Dadhimukha, Maṇi, Māṇi, Vara, and Dīgha, and with them, Serīsaka as well.

‘‘ඉමෙසං යක්ඛානං මහායක්ඛානං සෙනාපතීනං මහාසෙනාපතීනං උජ්ඣාපෙතබ්බං වික්කන්දිතබ්බං විරවිතබ්බං – ‘අයං යක්ඛො ගණ්හාති, අයං යක්ඛො ආවිසති, අයං යක්ඛො හෙඨෙති, අයං යක්ඛො විහෙඨෙති, අයං යක්ඛො හිංසති, අයං යක්ඛො විහිංසති, අයං යක්ඛො න මුඤ්චතී’ති.

These yakkhas, great yakkhas, generals, and great generals should be informed, cried out to, and proclaimed to: ‘This yakkha is seizing! This yakkha is possessing! This yakkha is oppressing! This yakkha is greatly oppressing! This yakkha is harming! This yakkha is greatly harming! This yakkha does not release!’

‘‘අයං [Pg.166] ඛො සා, මාරිස, ආටානාටියා රක්ඛා භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං ගුත්තියා රක්ඛාය අවිහිංසාය ඵාසුවිහාරාය. හන්ද ච දානි මයං, මාරිස, ගච්ඡාම බහුකිච්චා මයං බහුකරණීයා’’ති. ‘‘යස්සදානි තුම්හෙ මහාරාජානො කාලං මඤ්ඤථා’’ති.

“Venerable Sir, this is the Āṭānāṭiya protection for the guarding of monks, nuns, laymen, and laywomen, for their security, for their non-harming, and for their comfortable dwelling. And now, Venerable Sir, let us depart; we have many duties, we have much to do.” “Great Kings, you may now do as you deem the time is right.”

284. අථ ඛො චත්තාරො මහාරාජා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු. තෙපි ඛො යක්ඛා උට්ඨායාසනා අප්පෙකච්චෙ භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු. අප්පෙකච්චෙ භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු. අප්පෙකච්චෙ යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු. අප්පෙකච්චෙ නාමගොත්තං සාවෙත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු. අප්පෙකච්චෙ තුණ්හීභූතා තත්ථෙවන්තරධායිංසූති.

284. Then the four great kings rose from their seats, paid homage to the Blessed One, circumambulated him to the right, and vanished right there. Those yakkhas, too, rose from their seats. Some paid homage to the Blessed One, circumambulated him to the right, and vanished right there. Some exchanged courteous and memorable greetings with the Blessed One, and after concluding their talk, they vanished right there. Some raised their joined palms in reverence toward the Blessed One and vanished right there. Some announced their name and clan and vanished right there. Some remained silent and vanished right there.

පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො.

The first recitation section is concluded.

දුතියභාණවාරො

The Second Recitation Section

285. අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමං, භික්ඛවෙ, රත්තිං චත්තාරො මහාරාජා මහතියා ච යක්ඛසෙනාය මහතියා ච ගන්ධබ්බසෙනාය මහතියා ච කුම්භණ්ඩසෙනාය මහතියා ච නාගසෙනාය චතුද්දිසං රක්ඛං ඨපෙත්වා චතුද්දිසං ගුම්බං ඨපෙත්වා චතුද්දිසං ඔවරණං ඨපෙත්වා අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං ගිජ්ඣකූටං පබ්බතං ඔභාසෙත්වා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. තෙපි ඛො, භික්ඛවෙ, යක්ඛා අප්පෙකච්චෙ මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. අප්පෙකච්චෙ මයා සද්ධිං සම්මොදිංසු, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. අප්පෙකච්චෙ යෙනාහං තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. අප්පෙකච්චෙ නාමගොත්තං සාවෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. අප්පෙකච්චෙ තුණ්හීභූතා එකමන්තං නිසීදිංසු.

285. Then, when that night had passed, the Blessed One addressed the monks: “Monks, last night the Four Great Kings, with their great army of yakkhas, great army of gandhabbas, great army of kumbhaṇḍas, and great army of nāgas, having set a guard in the four directions, having set troops in the four directions, having set an enclosure in the four directions, when the night was far advanced, having a beautiful radiance, illuminating the entire Vulture Peak mountain, approached where I was. Having approached, they paid homage to me and sat to one side. Those yakkhas, too, monks, some paid homage to me and sat to one side. Some exchanged courteous and memorable greetings with me, and after concluding their talk, sat to one side. Some raised their joined palms in reverence toward me and sat to one side. Some announced their name and clan and sat to one side. Some remained silent and sat to one side.

286. ‘‘එකමන්තං නිසින්නො ඛො, භික්ඛවෙ, වෙස්සවණො මහාරාජා මං එතදවොච – ‘සන්ති හි, භන්තෙ, උළාරා යක්ඛා භගවතො අප්පසන්නා…පෙ… සන්ති හි[Pg.167], භන්තෙ නීචා යක්ඛා භගවතො පසන්නා. යෙභුය්‍යෙන ඛො පන, භන්තෙ, යක්ඛා අප්පසන්නායෙව භගවතො. තං කිස්ස හෙතු? භගවා හි, භන්තෙ, පාණාතිපාතා වෙරමණියා ධම්මං දෙසෙති… සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදට්ඨානා වෙරමණියා ධම්මං දෙසෙති. යෙභුය්‍යෙන ඛො පන, භන්තෙ, යක්ඛා අප්පටිවිරතායෙව පාණාතිපාතා… අප්පටිවිරතා සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදට්ඨානා. තෙසං තං හොති අප්පියං අමනාපං. සන්ති හි, භන්තෙ, භගවතො සාවකා අරඤ්ඤවනපත්ථානි පන්තානි සෙනාසනානි පටිසෙවන්ති අප්පසද්දානි අප්පනිග්ඝොසානි විජනවාතානි මනුස්සරාහස්සෙය්‍යකානි පටිසල්ලානසාරුප්පානි. තත්ථ සන්ති උළාරා යක්ඛා නිවාසිනො, යෙ ඉමස්මිං භගවතො පාවචනෙ අප්පසන්නා, තෙසං පසාදාය උග්ගණ්හාතු, භන්තෙ, භගවා ආටානාටියං රක්ඛං භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං ගුත්තියා රක්ඛාය අවිහිංසාය ඵාසුවිහාරායා’ති. අධිවාසෙසිං ඛො අහං, භික්ඛවෙ, තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, වෙස්සවණො මහාරාජා මෙ අධිවාසනං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං ආටානාටියං රක්ඛං අභාසි –

286. “Having sat to one side, monks, the great king Vessavaṇa said this to me: ‘Venerable sir, there are powerful yakkhas who are not pleased with the Blessed One… Venerable sir, there are lowly yakkhas who are pleased with the Blessed One. But for the most part, venerable sir, the yakkhas are not pleased with the Blessed One. What is the reason for that? Because, venerable sir, the Blessed One teaches the Dhamma for abstaining from the destruction of life… teaches the Dhamma for abstaining from intoxicants, liquor, and distilled spirits which are the basis for heedlessness. But for the most part, venerable sir, the yakkhas do not abstain from the destruction of life… do not abstain from intoxicants, liquor, and distilled spirits which are the basis for heedlessness. To them, that is un-dear and disagreeable. Venerable sir, there are disciples of the Blessed One who frequent forest and woodland tracts, remote lodgings that are quiet, with little noise, free from the presence of people, suitable for privacy, and fit for seclusion. There dwell powerful yakkhas who are not pleased with this teaching of the Blessed One. For the sake of their confidence, venerable sir, let the Blessed One learn the Āṭānāṭiya protection for the guarding of monks, nuns, laymen, and laywomen, for their security, for their non-harming, and for their comfortable dwelling.’ I consented, monks, by remaining silent. Then, monks, the great king Vessavaṇa, knowing my consent, on that occasion recited this Āṭānāṭiya protection:

287. ‘විපස්සිස්ස ච නමත්ථු, චක්ඛුමන්තස්ස සිරීමතො.

287. “Homage to Vipassī, possessed of vision, the glorious one.

සිඛිස්සපි ච නමත්ථු, සබ්බභූතානුකම්පිනො.

Homage also to Sikhī, compassionate to all beings.

‘වෙස්සභුස්ස ච නමත්ථු, න්හාතකස්ස තපස්සිනො;

නමත්ථු කකුසන්ධස්ස, මාරසෙනාපමද්දිනො.

“Homage to Vessabhū, the purified one, the ascetic; Homage to Kakusandha, the crusher of Māra’s army.

‘කොණාගමනස්ස නමත්ථු, බ්‍රාහ්මණස්ස වුසීමතො;

කස්සපස්ස ච නමත්ථු, විප්පමුත්තස්ස සබ්බධි.

“Homage to Koṇāgamana, the brahmin who has lived the holy life; Homage to Kassapa, who is liberated in every way.

‘අඞ්ගීරසස්ස නමත්ථු, සක්‍යපුත්තස්ස සිරීමතො;

යො ඉමං ධම්මං දෙසෙසි, සබ්බදුක්ඛාපනූදනං.

“Homage to Aṅgīrasa, the glorious Sakyan son; Who taught this Dhamma, which removes all suffering.

‘යෙ චාපි නිබ්බුතා ලොකෙ, යථාභූතං විපස්සිසුං;

තෙ ජනා අපිසුණාථ, මහන්තා වීතසාරදා.

“And those who are extinguished in the world, who saw things as they truly are—those people are not slanderous, they are great, free from fear.

‘හිතං දෙවමනුස්සානං, යං නමස්සන්ති ගොතමං;

විජ්ජාචරණසම්පන්නං, මහන්තං වීතසාරදං.

“They pay homage to Gotama, who is for the welfare of gods and humans, accomplished in knowledge and conduct, the great one, free from fear.

288. ‘යතො උග්ගච්ඡති සූරියො, ආදිච්චො මණ්ඩලී මහා.

288. “Whence the sun rises, the son of Aditi, with its great orb.

යස්ස චුග්ගච්ඡමානස්ස, සංවරීපි නිරුජ්ඣති;

යස්ස චුග්ගතෙ සූරියෙ, ‘‘දිවසො’’ති පවුච්චති.

“And as it is rising, the night ceases; and when the sun has risen, it is called ‘day’.

‘රහදොපි [Pg.168] තත්ථ ගම්භීරො, සමුද්දො සරිතොදකො;

එවං තං තත්ථ ජානන්ති, ‘‘සමුද්දො සරිතොදකො’’.

“There, a deep lake is an ocean with flowing water; thus they know it there: ‘an ocean with flowing water’.

‘ඉතො ‘‘සා පුරිමා දිසා’’, ඉති නං ආචික්ඛතී ජනො;

යං දිසං අභිපාලෙති, මහාරාජා යසස්සි සො.

“‘From here, that is the eastern direction,’ thus do people call it; the direction which that glorious great king protects.

‘ගන්ධබ්බානං අධිපති, ‘‘ධතරට්ඨො’’ති නාමසො;

රමතී නච්චගීතෙහි, ගන්ධබ්බෙහි පුරක්ඛතො.

The lord of the gandhabbas, Dhataraṭṭha by name; he delights in dance and song, surrounded by gandhabbas.

‘පුත්තාපි තස්ස බහවො, එකනාමාති මෙ සුතං;

අසීති දස එකො ච, ඉන්දනාමා මහබ්බලා.

He has many sons, all of one name, so I have heard; ninety-one, named Inda, of great strength.

‘තෙ චාපි බුද්ධං දිස්වාන, බුද්ධං ආදිච්චබන්ධුනං;

දූරතොව නමස්සන්ති, මහන්තං වීතසාරදං.

And they, seeing the Buddha, the kinsman of the sun, pay homage from afar to the great one, free from fear.

‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

කුසලෙන සමෙක්ඛසි, අමනුස්සාපි තං වන්දන්ති;

සුතං නෙතං අභිණ්හසො, තස්සා එවං වදෙමසෙ.

‘Homage to you, O thoroughbred of men, homage to you, O supreme man; you look upon all with skill. Even non-humans pay homage to you. This we have heard repeatedly, therefore we speak thus.

‘‘ජිනං වන්දථ ගොතමං, ජිනං වන්දාම ගොතමං;

විජ්ජාචරණසම්පන්නං, බුද්ධං වන්දාම ගොතමං’’.

‘Pay homage to the Victor, Gotama.’ ‘We pay homage to the Victor, Gotama.’ ‘We pay homage to the Buddha Gotama, accomplished in knowledge and conduct.’

289. ‘යෙන පෙතා පවුච්චන්ති, පිසුණා පිට්ඨිමංසිකා.

289. The direction to which are banished the departed, slanderers, and backbiters,

පාණාතිපාතිනො ලුද්දා, චොරා නෙකතිකා ජනා.

destroyers of life, the cruel, thieves, and deceitful people.

‘ඉතො ‘‘සා දක්ඛිණා දිසා’’, ඉති නං ආචික්ඛතී ජනො;

යං දිසං අභිපාලෙති, මහාරාජා යසස්සි සො.

From here, people declare, ‘That is the southern direction,’ the direction which that glorious great king governs.

‘කුම්භණ්ඩානං අධිපති, ‘‘විරූළ්හො’’ ඉති නාමසො;

රමතී නච්චගීතෙහි, කුම්භණ්ඩෙහි පුරක්ඛතො.

Lord of the Kumbhaṇḍas, Virūḷha by name; he delights in dance and song, surrounded by Kumbhaṇḍas.

‘පුත්තාපි තස්ස බහවො, එකනාමාති මෙ සුතං;

අසීති දස එකො ච, ඉන්දනාමා මහබ්බලා.

He has many sons, I have heard, all of one name; ninety-one, mighty ones named Inda.

‘තෙ චාපි බුද්ධං දිස්වාන, බුද්ධං ආදිච්චබන්ධුනං;

දූරතොව නමස්සන්ති, මහන්තං වීතසාරදං.

And they, seeing the Buddha, the Kinsman of the Sun, pay homage from afar to him, the great one, free from fear.

‘නමො [Pg.169] තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

කුසලෙන සමෙක්ඛසි, අමනුස්සාපි තං වන්දන්ති;

සුතං නෙතං අභිණ්හසො, තස්මා එවං වදෙමසෙ.

‘Homage to you, O thoroughbred of men, homage to you, O supreme man; you contemplate with skill, and even non-humans revere you. This we have heard repeatedly, therefore we speak thus.

‘‘ජිනං වන්දථ ගොතමං, ජිනං වන්දාම ගොතමං;

විජ්ජාචරණසම්පන්නං, බුද්ධං වන්දාම ගොතමං’’.

‘Worship the Victor, Gotama.’ ‘We worship the Victor, Gotama.’ ‘We worship the Buddha Gotama, endowed with knowledge and conduct.’

290. ‘යත්ථ චොග්ගච්ඡති සූරියො, ආදිච්චො මණ්ඩලී මහා.

290. The direction where the sun, the great radiant orb, sets.

යස්ස චොග්ගච්ඡමානස්ස, දිවසොපි නිරුජ්ඣති;

යස්ස චොග්ගතෙ සූරියෙ, ‘‘සංවරී’’ති පවුච්චති.

And when it is setting, the day ceases; and when the sun has set, it is called ‘night’.

‘රහදොපි තත්ථ ගම්භීරො, සමුද්දො සරිතොදකො;

එවං තං තත්ථ ජානන්ති, සමුද්දො සරිතොදකො.

There is a deep lake there, an ocean fed by rivers; thus they know it there: ‘an ocean fed by rivers’.

‘ඉතො ‘‘සා පච්ඡිමා දිසා’’, ඉති නං ආචික්ඛතී ජනො;

යං දිසං අභිපාලෙති, මහාරාජා යසස්සි සො.

From here, people declare, ‘That is the western direction,’ the direction which that glorious great king protects.

‘නාගානඤ්ච අධිපති, ‘‘විරූපක්ඛො’’ති නාමසො;

රමතී නච්චගීතෙහි, නාගෙහෙව පුරක්ඛතො.

Lord of the Nāgas, Virūpakkha by name; he delights in dance and song, surrounded by Nāgas.

‘පුත්තාපි තස්ස බහවො, එකනාමාති මෙ සුතං;

අසීති දස එකො ච, ඉන්දනාමා මහබ්බලා.

He has many sons, I have heard, all of one name; ninety-one, of great strength, named Inda.

‘තෙ චාපි බුද්ධං දිස්වාන, බුද්ධං ආදිච්චබන්ධුනං;

දූරතොව නමස්සන්ති, මහන්තං වීතසාරදං.

And they, seeing the Buddha, the Kinsman of the Sun, pay homage from afar to the great one, who is free from fear.

‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

කුසලෙන සමෙක්ඛසි, අමනුස්සාපි තං වන්දන්ති;

සුතං නෙතං අභිණ්හසො, තස්මා එවං වදෙමසෙ.

‘Homage to you, O thoroughbred of men, homage to you, O supreme man. You see with wisdom. Even non-humans pay homage to you. This we have heard repeatedly, therefore we speak thus.

‘‘ජිනං වන්දථ ගොතමං, ජිනං වන්දාම ගොතමං;

විජ්ජාචරණසම්පන්නං, බුද්ධං වන්දාම ගොතමං’’.

‘Pay homage to the Victor, Gotama.’ ‘We pay homage to the Victor, Gotama.’ ‘We pay homage to the Buddha Gotama, endowed with knowledge and conduct.’

291. ‘යෙන උත්තරකුරුව්හො, මහානෙරු සුදස්සනො.

291. The direction wherein lies Uttarakuru, and the beautiful Great Neru.

මනුස්සා තත්ථ ජායන්ති, අමමා අපරිග්ගහා.

Humans are born there, without possessiveness, without possessions.

‘න [Pg.170] තෙ බීජං පවපන්ති, නාපි නීයන්ති නඞ්ගලා;

අකට්ඨපාකිමං සාලිං, පරිභුඤ්ජන්ති මානුසා.

They do not sow seed, nor are ploughs led forth; humans there enjoy rice that ripens without cultivation.

‘අකණං අථුසං සුද්ධං, සුගන්ධං තණ්ඩුලප්ඵලං;

තුණ්ඩිකීරෙ පචිත්වාන, තතො භුඤ්ජන්ති භොජනං.

Without broken grains, without husk, pure, and fragrant is the rice-grain fruit; having cooked it in a pot, they then eat their meal.

‘ගාවිං එකඛුරං කත්වා, අනුයන්ති දිසොදිසං;

පසුං එකඛුරං කත්වා, අනුයන්ති දිසොදිසං.

Making a cow into a mount like a horse, they travel to every direction; making a beast into a mount like a horse, they travel to every direction.

‘ඉත්ථිං වා වාහනං කත්වා, අනුයන්ති දිසොදිසං;

පුරිසං වාහනං කත්වා, අනුයන්ති දිසොදිසං.

Making a woman a vehicle, they travel to every direction; making a man a vehicle, they travel to every direction.

‘කුමාරිං වාහනං කත්වා, අනුයන්ති දිසොදිසං;

කුමාරං වාහනං කත්වා, අනුයන්ති දිසොදිසං.

Making a maiden a vehicle, they travel to every direction; making a youth a vehicle, they travel to every direction.

‘තෙ යානෙ අභිරුහිත්වා,සබ්බා දිසා අනුපරියායන්ති;

පචාරා තස්ස රාජිනො.

The attendants of that king, having mounted those vehicles, travel around to all directions.

‘හත්ථියානං අස්සයානං,දිබ්බං යානං උපට්ඨිතං;

පාසාදා සිවිකා චෙව,මහාරාජස්ස යසස්සිනො.

Elephant-vehicles, horse-vehicles, and divine vehicles are at hand; palaces and palanquins as well, for the glorious great king.

‘තස්ස ච නගරා අහු,අන්තලික්ඛෙ සුමාපිතා;

ආටානාටා කුසිනාටා පරකුසිනාටා,නාටසුරියා පරකුසිටනාටා.

And for him there were cities, well-fashioned in the sky: Āṭānāṭā, Kusināṭā, Parakusināṭā, Nāṭasuriyā, and Parakusiṭanāṭā.

‘උත්තරෙන කසිවන්තො,ජනොඝමපරෙන ච;

නවනවුතියො අම්බරඅම්බරවතියො,ආළකමන්දා නාම රාජධානී.

To the north is Kasivanta, and to the west, Janogha; also Navanavutiyo, Ambara-ambaravatiyo, and the royal capital named Āḷakamandā.

‘කුවෙරස්ස ඛො පන, මාරිස, මහාරාජස්ස විසාණා නාම රාජධානී;

තස්මා කුවෙරො මහාරාජා, ‘‘වෙස්සවණො’’ති පවුච්චති.

Indeed, good sir, for the great king Kuvera, the royal capital is named Visāṇā. Therefore, the great king Kuvera is called Vessavaṇa.

‘පච්චෙසන්තො [Pg.171] පකාසෙන්ති, තතොලා තත්තලා තතොතලා;

ඔජසි තෙජසි තතොජසී, සූරො රාජා අරිට්ඨො නෙමි.

His intelligence-gatherers who report are renowned: Tatolā, Tattalā, Tatotalā, Ojasī, Tejasī, Tatojasī, Sūro, Rājā, Ariṭṭho, and Nemi.

‘රහදොපි තත්ථ ධරණී නාම, යතො මෙඝා පවස්සන්ති;

වස්සා යතො පතායන්ති, සභාපි තත්ථ සාලවතී නාම.

There is also a lake there named Dharaṇī, from which the clouds rain, and from which the waters spread forth. There is also a hall there named Sālavatī.

‘යත්ථ යක්ඛා පයිරුපාසන්ති, තත්ථ නිච්චඵලා රුක්ඛා;

නානා දිජගණා යුතා, මයූරකොඤ්චාභිරුදා;

කොකිලාදීහි වග්ගුහි.

Where yakkhas assemble, there are trees ever-fruitful, filled with flocks of various birds, resounding with peacocks and herons, and with the pleasant voices of cuckoos and others.

‘ජීවඤ්ජීවකසද්දෙත්ථ, අථො ඔට්ඨවචිත්තකා;

කුක්කුටකා කුළීරකා, වනෙ පොක්ඛරසාතකා.

Here is the sound of Jīvajīvaka birds, and also Oṭṭhavacittaka birds; there are wild fowl and crabs, and in the forest, Pokkharasātaka birds.

‘සුකසාළික සද්දෙත්ථ, දණ්ඩමාණවකානි ච;

සොභති සබ්බකාලං සා, කුවෙරනළිනී සදා.

Here are the calls of parrots and mynas, and also the Daṇḍamāṇavaka birds. That lotus-lake of Kuvera is always beautiful at all times.

‘ඉතො ‘‘සා උත්තරා දිසා’’, ඉති නං ආචික්ඛතී ජනො;

යං දිසං අභිපාලෙති, මහාරාජා යසස්සි සො.

From here, people declare, ‘That is the northern direction,’ the direction which that glorious great king protects.

‘යක්ඛානඤ්ච අධිපති, ‘‘කුවෙරො’’ ඉති නාමසො;

රමතී නච්චගීතෙහි, යක්ඛෙහෙව පුරක්ඛතො.

The lord of the yakkhas, Kuvera by name, delights in dance and song, attended only by yakkhas.

‘පුත්තාපි තස්ස බහවො, එකනාමාති මෙ සුතං;

අසීති දස එකො ච, ඉන්දනාමා මහබ්බලා.

He has many sons, so I have heard, all of one name. They are eighty, ten, and one—named Inda, of great strength.

‘තෙ චාපි බුද්ධං දිස්වාන, බුද්ධං ආදිච්චබන්ධුනං;

දූරතොව නමස්සන්ති, මහන්තං වීතසාරදං.

And they, seeing the Buddha, the Kinsman of the Sun, pay homage from afar to the great one who is free from fear.

‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, නමො තෙ පුරිසුත්තම;

කුසලෙන සමෙක්ඛසි, අමනුස්සාපි තං වන්දන්ති;

සුතං නෙතං අභිණ්හසො, තස්මා එවං වදෙමසෙ.

Homage to you, O noble man, homage to you, supreme among men! You contemplate with skill; even non-humans revere you. This we have repeatedly heard, therefore, thus we speak.

‘‘ජිනං වන්දථ ගොතමං, ජිනං වන්දාම ගොතමං;

විජ්ජාචරණසම්පන්නං, බුද්ධං වන්දාම ගොතම’’න්ති.

‘Revere the Victor, Gotama.’ ‘We revere the Victor, Gotama. Endowed with knowledge and conduct, we revere the Buddha, Gotama.’”

292. ‘අයං ඛො සා, මාරිස, ආටානාටියා රක්ඛා භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං ගුත්තියා රක්ඛාය අවිහිංසාය ඵාසුවිහාරාය. යස්ස කස්සචි, මාරිස, භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා උපාසකස්ස වා උපාසිකාය [Pg.172] වා අයං ආටානාටියා රක්ඛා සුග්ගහිතා භවිස්සති සමත්තා පරියාපුතා තං චෙ අමනුස්සො යක්ඛො වා යක්ඛිනී වා…පෙ… ගන්ධබ්බො වා ගන්ධබ්බී වා…පෙ… කුම්භණ්ඩො වා කුම්භණ්ඩී වා…පෙ… නාගො වා නාගී වා නාගපොතකො වා නාගපොතිකා වා නාගමහාමත්තො වා නාගපාරිසජ්ජො වා නාගපචාරො වා, පදුට්ඨචිත්තො භික්ඛුං වා භික්ඛුනිං වා උපාසකං වා උපාසිකං වා ගච්ඡන්තං වා අනුගච්ඡෙය්‍ය, ඨිතං වා උපතිට්ඨෙය්‍ය, නිසින්නං වා උපනිසීදෙය්‍ය, නිපන්නං වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය. න මෙ සො, මාරිස, අමනුස්සො ලභෙය්‍ය ගාමෙසු වා නිගමෙසු වා සක්කාරං වා ගරුකාරං වා. න මෙ සො, මාරිස, අමනුස්සො ලභෙය්‍ය ආළකමන්දාය නාම රාජධානියා වත්ථුං වා වාසං වා. න මෙ සො, මාරිස, අමනුස්සො ලභෙය්‍ය යක්ඛානං සමිතිං ගන්තුං. අපිස්සු නං, මාරිස, අමනුස්සා අනාවය්හම්පි නං කරෙය්‍යුං අවිවය්හං. අපිස්සු නං, මාරිස, අමනුස්සා අත්තාහි පරිපුණ්ණාහි පරිභාසාහි පරිභාසෙය්‍යුං. අපිස්සු නං, මාරිස, අමනුස්සා රිත්තංපිස්ස පත්තං සීසෙ නික්කුජ්ජෙය්‍යුං. අපිස්සු නං, මාරිස, අමනුස්සා සත්තධාපිස්ස මුද්ධං ඵාලෙය්‍යුං. සන්ති හි, මාරිස, අමනුස්සා චණ්ඩා රුද්ධා රභසා, තෙ නෙව මහාරාජානං ආදියන්ති, න මහාරාජානං පුරිසකානං ආදියන්ති, න මහාරාජානං පුරිසකානං පුරිසකානං ආදියන්ති. තෙ ඛො තෙ, මාරිස, අමනුස්සා මහාරාජානං අවරුද්ධා නාම වුච්චන්ති. සෙය්‍යථාපි, මාරිස, රඤ්ඤො මාගධස්ස විජිතෙ මහාචොරා. තෙ නෙව රඤ්ඤො මාගධස්ස ආදියන්ති, න රඤ්ඤො මාගධස්ස පුරිසකානං ආදියන්ති, න රඤ්ඤො මාගධස්ස පුරිසකානං පුරිසකානං ආදියන්ති. තෙ ඛො තෙ, මාරිස, මහාචොරා රඤ්ඤො මාගධස්ස අවරුද්ධා නාම වුච්චන්ති. එවමෙව ඛො, මාරිස, සන්ති අමනුස්සා චණ්ඩා රුද්ධා රභසා, තෙ නෙව මහාරාජානං ආදියන්ති, න මහාරාජානං පුරිසකානං ආදියන්ති, න මහාරාජානං පුරිසකානං පුරිසකානං ආදියන්ති. තෙ ඛො තෙ, මාරිස, අමනුස්සා මහාරාජානං අවරුද්ධා නාම වුච්චන්ති. යො හි කොචි, මාරිස, අමනුස්සො යක්ඛො වා යක්ඛිනී වා…පෙ… ගන්ධබ්බො වා ගන්ධබ්බී වා…පෙ… කුම්භණ්ඩො වා කුම්භණ්ඩී වා…පෙ… නාගො වා නාගී වා…පෙ… පදුට්ඨචිත්තො භික්ඛුං වා භික්ඛුනිං වා උපාසකං වා උපාසිකං වා ගච්ඡන්තං වා උපගච්ඡෙය්‍ය, ඨිතං වා උපතිට්ඨෙය්‍ය, නිසින්නං වා උපනිසීදෙය්‍ය, නිපන්නං වා උපනිපජ්ජෙය්‍ය. ඉමෙසං යක්ඛානං මහායක්ඛානං සෙනාපතීනං මහාසෙනාපතීනං උජ්ඣාපෙතබ්බං වික්කන්දිතබ්බං විරවිතබ්බං – ‘අයං යක්ඛො ගණ්හාති, අයං යක්ඛො ආවිසති, අයං යක්ඛො [Pg.173] හෙඨෙති, අයං යක්ඛො විහෙඨෙති, අයං යක්ඛො හිංසති, අයං යක්ඛො විහිංසති, අයං යක්ඛො න මුඤ්චතී’ති.

292. This, dear sir, is the Āṭānāṭiya protection for the guarding, protection, non-harming, and comfortable dwelling of monks, nuns, laymen, and laywomen. Whoever, dear sir—whether monk, nun, layman, or laywoman—has properly grasped, mastered, and learned this Āṭānāṭiya protection, if any non-human being—a male yakkha or female yakkhinī... a male gandhabba or female gandhabbī... a male kumbhaṇḍa or female kumbhaṇḍī... a male nāga or female nāgī, a young nāga male or female, a nāga minister, a nāga attendant, or a nāga follower—with a malevolent mind should follow a monk, nun, layman, or laywoman who is walking, or stand near one who is standing, or sit near one who is sitting, or lie near one who is lying down—then, dear sir, that non-human being will not receive honor or respect in villages or towns. That non-human being, dear sir, will not find a place to dwell or reside in the royal city named Āḷakamandā. That non-human being, dear sir, will not be allowed to attend the assemblies of yakkhas. Moreover, dear sir, the non-human beings would make them unfit for marriage. Moreover, dear sir, the non-human beings will rebuke them with full reproaches. Moreover, dear sir, the non-human beings will overturn an empty bowl upon their head. Moreover, dear sir, the non-human beings will split their head into seven pieces. For there are, dear sir, fierce, harsh, and violent non-human beings who pay no heed to the great kings, nor to the officers of the great kings, nor to the officers of their officers. These, dear sir, are called the rebels against the great kings. Just as, dear sir, in the realm of the Magadhan king, there are great bandits who pay no heed to the king, nor to the officers of the Magadhan king, nor to the officers of their officers. These, dear sir, are called the rebels against the Magadhan king. In the same way, dear sir, there are fierce, harsh, and violent non-human beings who pay no heed to the great kings, nor to the officers of the great kings, nor to the officers of their officers. These, dear sir, are called the rebels against the great kings. If any non-human being—whether a male yakkha or female yakkhinī... a male gandhabba or female gandhabbī... a male kumbhaṇḍa or female kumbhaṇḍī... a male nāga or female nāgī...—with a malevolent mind should approach a monk, nun, layman, or laywoman who is walking, or stand near one who is standing, or sit near one who is sitting, or lie near one who is lying down—they must be reported to, cried out to, and proclaimed to these yakkhas, great yakkhas, commanders, and great commanders: ‘This yakkha seizes, this yakkha possesses, this yakkha harasses, this yakkha torments, this yakkha harms, this yakkha injures, this yakkha does not release!’

293. ‘කතමෙසං යක්ඛානං මහායක්ඛානං සෙනාපතීනං මහාසෙනාපතීනං?

293. To which yakkhas, great yakkhas, commanders, and great commanders?

‘ඉන්දො සොමො වරුණො ච, භාරද්වාජො පජාපති;

චන්දනො කාමසෙට්ඨො ච, කින්නුඝණ්ඩු නිඝණ්ඩු ච.

Inda, Soma, and Varuṇa, Bhāradvāja and Pajāpati; Candana and Kāmaseṭṭha, Kinnughaṇḍu and Nighaṇḍu.

‘පනාදො ඔපමඤ්ඤො ච, දෙවසූතො ච මාතලි;

චිත්තසෙනො ච ගන්ධබ්බො, නළො රාජා ජනෙසභො.

Panāda and Opamañña, Mātali the messenger of the devas; Cittasena the gandhabba, King Naḷa, and Janesabha.

‘සාතාගිරො හෙවමතො, පුණ්ණකො කරතියො ගුළො;

සිවකො මුචලින්දො ච, වෙස්සාමිත්තො යුගන්ධරො.

Sātāgira, Hemavata, Puṇṇaka, Karatiya, Guḷa; Sivaka and Mucalinda, Vessāmitta and Yugandhara.

‘ගොපාලො සුප්පරොධො ච, හිරි නෙත්ති ච මන්දියො;

පඤ්චාලචණ්ඩො ආළවකො, පජ්ජුන්නො සුමනො සුමුඛො;

දධිමුඛො මණි මාණිවරො දීඝො, අථො සෙරීසකො සහ.

Gopāla and Supparodha, Hiri, Netti, and Mandiya; Pañcālacaṇḍa, Āḷavaka, Pajjunna, Sumana, Sumukha; Dadhimukha, Maṇi, Māṇivara, and Dīgha; and also Serīsaka with them.

‘ඉමෙසං යක්ඛානං මහායක්ඛානං සෙනාපතීනං මහාසෙනාපතීනං උජ්ඣාපෙතබ්බං වික්කන්දිතබ්බං විරවිතබ්බං – ‘‘අයං යක්ඛො ගණ්හාති, අයං යක්ඛො ආවිසති, අයං යක්ඛො හෙඨෙති, අයං යක්ඛො විහෙඨෙති, අයං යක්ඛො හිංසති, අයං යක්ඛො විහිංසති, අයං යක්ඛො න මුඤ්චතී’’ති. අයං ඛො, මාරිස, ආටානාටියා රක්ඛා භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං ගුත්තියා රක්ඛාය අවිහිංසාය ඵාසුවිහාරාය. හන්ද ච දානි මයං, මාරිස, ගච්ඡාම, බහුකිච්චා මයං බහුකරණීයා’’’ති. ‘‘‘යස්ස දානි තුම්හෙ මහාරාජානො කාලං මඤ්ඤථා’’’ති.

To these yakkhas, great yakkhas, commanders, and great commanders, it must be reported, cried out, and proclaimed: ‘This yakkha seizes, this yakkha possesses, this yakkha harasses, this yakkha greatly harasses, this yakkha harms, this yakkha greatly harms, this yakkha does not release!’ This, dear sir, is the Āṭānāṭiya protection for the guarding, protection, non-harming, and comfortable dwelling of monks, nuns, laymen, and laywomen. And now, dear sir, we shall go; we have many duties, much to do.’ ‘Now, great kings, you may do as you think it is time for.’”

294. ‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො මහාරාජා උට්ඨායාසනා මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු. තෙපි ඛො, භික්ඛවෙ, යක්ඛා උට්ඨායාසනා අප්පෙකච්චෙ මං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු. අප්පෙකච්චෙ මයා සද්ධිං සම්මොදිංසු, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු. අප්පෙකච්චෙ යෙනාහං තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු. අප්පෙකච්චෙ නාමගොත්තං [Pg.174] සාවෙත්වා තත්ථෙවන්තරධායිංසු. අප්පෙකච්චෙ තුණ්හීභූතා තත්ථෙවන්තරධායිංසු.

294. Then, monks, the Four Great Kings rose from their seats, paid homage to me, circumambulated me respectfully, and vanished right there. Those yakkhas too, monks, rose from their seats: some paid homage to me, circumambulated me respectfully, and vanished right there; some exchanged joyful greetings with me, and having concluded the pleasant and memorable conversation, vanished right there; some raised their joined palms toward me and vanished right there; some announced their name and clan and vanished right there; and some, having become silent, vanished right there.

295. ‘‘උග්ගණ්හාථ, භික්ඛවෙ, ආටානාටියං රක්ඛං. පරියාපුණාථ, භික්ඛවෙ, ආටානාටියං රක්ඛං. ධාරෙථ, භික්ඛවෙ, ආටානාටියං රක්ඛං. අත්ථසංහිතා, භික්ඛවෙ, ආටානාටියා රක්ඛා භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං ගුත්තියා රක්ඛාය අවිහිංසාය ඵාසුවිහාරායා’’ති. ඉදමවොච භගවා. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

295. “Take up, monks, the Āṭānāṭiya protection. Master, monks, the Āṭānāṭiya protection. Bear in mind, monks, the Āṭānāṭiya protection. The Āṭānāṭiya protection, monks, is connected with welfare; it is for the security, for the protection, for the non-harming, and for the comfortable dwelling of monks, nuns, laymen, and laywomen.” This the Blessed One said. Delighted, those monks rejoiced in the Blessed One’s words.

ආටානාටියසුත්තං නිට්ඨිතං නවමං.

The Āṭānāṭiya Sutta, the ninth, is concluded.

10. සඞ්ගීතිසුත්තං

10. The Saṅgīti Sutta

296. එවං [Pg.175] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා මල්ලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහි යෙන පාවා නාම මල්ලානං නගරං තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා පාවායං විහරති චුන්දස්ස කම්මාරපුත්තස්ස අම්බවනෙ.

296. Thus have I heard. At one time the Blessed One, while wandering on tour among the Mallas with a great Saṅgha of monks, with five hundred monks, arrived at the city of the Mallas named Pāvā. There the Blessed One was dwelling in Pāvā, in the mango grove of Cunda the smith's son.

උබ්භතකනවසන්ධාගාරං

The New Assembly Hall named Ubbhataka

297. තෙන ඛො පන සමයෙන පාවෙය්‍යකානං මල්ලානං උබ්භතකං නාම නවං සන්ධාගාරං අචිරකාරිතං හොති අනජ්ඣාවුට්ඨං සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා කෙනචි වා මනුස්සභූතෙන. අස්සොසුං ඛො පාවෙය්‍යකා මල්ලා – ‘‘භගවා කිර මල්ලෙසු චාරිකං චරමානො මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහි පාවං අනුප්පත්තො පාවායං විහරති චුන්දස්ස කම්මාරපුත්තස්ස අම්බවනෙ’’ති. අථ ඛො පාවෙය්‍යකා මල්ලා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො පාවෙය්‍යකා මල්ලා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ඉධ, භන්තෙ, පාවෙය්‍යකානං මල්ලානං උබ්භතකං නාම නවං සන්ධාගාරං අචිරකාරිතං හොති අනජ්ඣාවුට්ඨං සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා කෙනචි වා මනුස්සභූතෙන. තඤ්ච ඛො, භන්තෙ, භගවා පඨමං පරිභුඤ්ජතු, භගවතා පඨමං පරිභුත්තං පච්ඡා පාවෙය්‍යකා මල්ලා පරිභුඤ්ජිස්සන්ති. තදස්ස පාවෙය්‍යකානං මල්ලානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. අධිවාසෙසි ඛො භගවා තුණ්හීභාවෙන.

297. At that time, the Mallas of Pāvā had a new, recently built assembly hall named Ubbhataka, which had not yet been dwelt in by any recluse, brahmin, or any human being. The Mallas of Pāvā heard: “The Blessed One, it is said, while wandering on tour among the Mallas with a great Saṅgha of monks, with five hundred monks, has arrived at Pāvā and is dwelling in the mango grove of Cunda the smith's son.” Then the Mallas of Pāvā approached the Blessed One; having approached, they paid homage to the Blessed One and sat down to one side. Seated to one side, the Mallas of Pāvā said this to the Blessed One: “Venerable Sir, there is here a new, recently built assembly hall of the Mallas of Pāvā named Ubbhataka, which has not yet been dwelt in by any recluse, brahmin, or any human being. May the Blessed One, Venerable Sir, be the first to use it. After it has been used by the Blessed One, the Mallas of Pāvā will use it afterwards. That will be for the long-term welfare and happiness of the Mallas of Pāvā.” The Blessed One consented by means of silence.

298. අථ ඛො පාවෙය්‍යකා මල්ලා භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙන සන්ධාගාරං තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා සබ්බසන්ථරිං සන්ධාගාරං සන්ථරිත්වා භගවතො ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා උදකමණිකං පතිට්ඨපෙත්වා තෙලපදීපං ආරොපෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො තෙ පාවෙය්‍යකා මල්ලා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘සබ්බසන්ථරිසන්ථතං, භන්තෙ, සන්ධාගාරං, භගවතො ආසනානි [Pg.176] පඤ්ඤත්තානි, උදකමණිකො පතිට්ඨාපිතො, තෙලපදීපො ආරොපිතො. යස්සදානි, භන්තෙ, භගවා කාලං මඤ්ඤතී’’ති.

298. Then the Mallas of Pāvā, having understood the Blessed One’s consent, rose from their seats, paid homage to the Blessed One, circumambulated him respectfully, and approached the assembly hall. Having approached, they spread the assembly hall completely with coverings, prepared seats for the Blessed One, set up a water pot, and placed an oil lamp. Then they approached the Blessed One, paid homage to him, and stood to one side. Standing to one side, those Mallas of Pāvā said this to the Blessed One: “Venerable Sir, the assembly hall is completely spread with coverings, seats for the Blessed One have been prepared, a water pot has been set up, and an oil lamp has been placed. Now, Venerable Sir, it is for the Blessed One to do as he deems fit.”

299. අථ ඛො භගවා නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන යෙන සන්ධාගාරං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා සන්ධාගාරං පවිසිත්වා මජ්ඣිමං ථම්භං නිස්සාය පුරත්ථාභිමුඛො නිසීදි. භික්ඛුසඞ්ඝොපි ඛො පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා සන්ධාගාරං පවිසිත්වා පච්ඡිමං භිත්තිං නිස්සාය පුරත්ථාභිමුඛො නිසීදි භගවන්තංයෙව පුරක්ඛත්වා. පාවෙය්‍යකාපි ඛො මල්ලා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා සන්ධාගාරං පවිසිත්වා පුරත්ථිමං භිත්තිං නිස්සාය පච්ඡිමාභිමුඛා නිසීදිංසු භගවන්තංයෙව පුරක්ඛත්වා. අථ ඛො භගවා පාවෙය්‍යකෙ මල්ලෙ බහුදෙව රත්තිං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උය්‍යොජෙසි – ‘‘අභික්කන්තා ඛො, වාසෙට්ඨා, රත්ති. යස්සදානි තුම්හෙ කාලං මඤ්ඤථා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො පාවෙය්‍යකා මල්ලා භගවතො පටිස්සුත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කමිංසු.

299. Then the Blessed One, having put on his lower robe and taken his bowl and outer robe, approached the assembly hall together with the Saṅgha of monks. Having approached, he washed his feet, entered the assembly hall, and sat down facing east, leaning against the central pillar. The Saṅgha of monks also washed their feet, entered the assembly hall, and sat down facing east, leaning against the western wall, with the Blessed One before them. The Mallas of Pāvā also washed their feet, entered the assembly hall, and sat down facing west, leaning against the eastern wall, with the Blessed One before them. Then the Blessed One, for a great part of the night, instructed, established, roused, and gladdened the Mallas of Pāvā with a talk on the Dhamma, and then dismissed them, saying: “Vāseṭṭhas, the night is far advanced. Now is the time for that which you deem fit.” “So be it, Venerable Sir,” the Mallas of Pāvā replied to the Blessed One, and rising from their seats, they paid homage to the Blessed One, circumambulated him respectfully, and departed.

300. අථ ඛො භගවා අචිරපක්කන්තෙසු පාවෙය්‍යකෙසු මල්ලෙසු තුණ්හීභූතං තුණ්හීභූතං භික්ඛුසංඝං අනුවිලොකෙත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘විගතථිනමිද්ධො ඛො, සාරිපුත්ත, භික්ඛුසඞ්ඝො. පටිභාතු තං, සාරිපුත්ත, භික්ඛූනං ධම්මීකථා. පිට්ඨි මෙ ආගිලායති. තමහං ආයමිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවතො පච්චස්සොසි. අථ ඛො භගවා චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤපෙත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්‍යං කප්පෙසි පාදෙ පාදං අච්චාධාය, සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා.

300. Then, not long after the Mallas of Pāvā had departed, the Blessed One, having surveyed the silent Saṅgha of monks, addressed the Venerable Sāriputta: “Sāriputta, the Saṅgha of monks is free from sloth and torpor. Let a talk on the Dhamma occur to you, Sāriputta, for the monks. My back is tired; I shall stretch it.” “So be it, Venerable Sir,” the Venerable Sāriputta replied to the Blessed One. Then the Blessed One, having folded his outer robe in four, lay down on his right side in the lion's posture, placing one foot slightly over the other, mindful and fully aware, establishing in his mind the perception of rising.

භින්නනිගණ්ඨවත්ථු

The Story of the Schism of the Nigaṇṭhas

301. තෙන ඛො පන සමයෙන නිගණ්ඨො නාටපුත්තො පාවායං අධුනාකාලඞ්කතො හොති. තස්ස කාලඞ්කිරියාය භින්නා නිගණ්ඨා ද්වෙධිකජාතා භණ්ඩනජාතා කලහජාතා විවාදාපන්නා අඤ්ඤමඤ්ඤං [Pg.177] මුඛසත්තීහි විතුදන්තා විහරන්ති – ‘‘න ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාසි, අහං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානාමි, කිං ත්වං ඉමං ධම්මවිනයං ආජානිස්සසි! මිච්ඡාපටිපන්නො ත්වමසි, අහමස්මි සම්මාපටිපන්නො. සහිතං මෙ, අසහිතං තෙ. පුරෙවචනීයං පච්ඡා අවච, පච්ඡාවචනීයං පුරෙ අවච. අධිචිණ්ණං තෙ විපරාවත්තං, ආරොපිතො තෙ වාදො, නිග්ගහිතො ත්වමසි, චර වාදප්පමොක්ඛාය, නිබ්බෙඨෙහි වා සචෙ පහොසී’’ති. වධොයෙව ඛො මඤ්ඤෙ නිගණ්ඨෙසු නාටපුත්තියෙසු වත්තති. යෙපි නිගණ්ඨස්ස නාටපුත්තස්ස සාවකා ගිහී ඔදාතවසනා, තෙපි නිගණ්ඨෙසු නාටපුත්තියෙසු නිබ්බින්නරූපා විරත්තරූපා පටිවානරූපා, යථා තං දුරක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ දුප්පවෙදිතෙ අනිය්‍යානිකෙ අනුපසමසංවත්තනිකෙ අසම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතෙ භින්නථූපෙ අප්පටිසරණෙ.

301. Now at that time, the Nigaṇṭha Nāṭaputta had recently passed away at Pāvā. Due to his passing, the Nigaṇṭhas became divided, forming two factions, becoming quarrelsome, contentious, and falling into dispute, and they dwelt piercing one another with verbal spears: ‘You do not know this Dhamma and Vinaya; I know this Dhamma and Vinaya. How could you know this Dhamma and Vinaya? You are one of wrong practice; I am one of right practice. My words are coherent; yours are incoherent. What should have been said before, you said after; what should have been said after, you said before. Your long-practiced view is overturned. Your doctrine is censured. You are defeated. Go, practice for release from this argument, or disentangle it if you can!’ It seems that only slaughter prevailed among the Nigaṇṭhas, the followers of Nāṭaputta. Even those lay disciples of Nigaṇṭha Nāṭaputta who wear white clothes were disgusted with, disaffected from, and reproachful of the Nigaṇṭhas, followers of Nāṭaputta, just as one would be towards a Dhamma and Vinaya that is badly proclaimed, badly expounded, not leading out, not conducive to peace, not declared by a Perfectly Enlightened One, with a shattered stūpa and without a refuge.

302. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘නිගණ්ඨො, ආවුසො, නාටපුත්තො පාවායං අධුනාකාලඞ්කතො, තස්ස කාලඞ්කිරියාය භින්නා නිගණ්ඨා ද්වෙධිකජාතා…පෙ… භින්නථූපෙ අප්පටිසරණෙ’’. ‘‘එවඤ්හෙතං, ආවුසො, හොති දුරක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ දුප්පවෙදිතෙ අනිය්‍යානිකෙ අනුපසමසංවත්තනිකෙ අසම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතෙ. අයං ඛො පනාවුසො අම්හාකං භගවතා ධම්මො ස්වාක්ඛාතො සුප්පවෙදිතො නිය්‍යානිකො උපසමසංවත්තනිකො සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං, න විවදිතබ්බං, යථයිදං බ්‍රහ්මචරියං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං, තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

302. Then the venerable Sāriputta addressed the monks: ‘Friends, the Nigaṇṭha Nāṭaputta has recently passed away at Pāvā. Due to his passing, the Nigaṇṭhas have become divided, forming two factions… with a shattered stūpa and without a refuge.’ ‘So it is, friends, in a Dhamma and Vinaya that is badly proclaimed, badly expounded, not leading out, not conducive to peace, and not declared by a Perfectly Enlightened One. But this Dhamma of ours, friends, has been well-proclaimed by the Blessed One, well-expounded, leading out, conducive to peace, and declared by a Perfectly Enlightened One. Therein, all should chant in unison, without disputing, so that this holy life might be long-lasting and endure for a long time. That would be for the welfare of the many, for the happiness of the many, out of compassion for the world, for the good, benefit, and happiness of devas and humans.’

‘‘කතමො චාවුසො, අම්හාකං භගවතා ධම්මො ස්වාක්ඛාතො සුප්පවෙදිතො නිය්‍යානිකො උපසමසංවත්තනිකො සම්මාසම්බුද්ධප්පවෙදිතො; යත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං, න විවදිතබ්බං, යථයිදං බ්‍රහ්මචරියං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං, තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං?

‘And which, friends, is the Dhamma well-proclaimed by our Blessed One, well-expounded, leading out, conducive to peace, and declared by a Perfectly Enlightened One, wherein all should chant in unison, without disputing, so that this holy life might be long-lasting and endure for a long time, for the welfare of the many, for the happiness of the many, out of compassion for the world, for the good, benefit, and happiness of devas and humans?

එකකං

The Ones

303. ‘‘අත්ථි [Pg.178] ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන එකො ධම්මො සම්මදක්ඛාතො. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං, න විවදිතබ්බං, යථයිදං බ්‍රහ්මචරියං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං, තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමො එකො ධම්මො? සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා. සබ්බෙ සත්තා සඞ්ඛාරට්ඨිතිකා. අයං ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන එකො ධම්මො සම්මදක්ඛාතො. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං, න විවදිතබ්බං, යථයිදං බ්‍රහ්මචරියං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං, තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

303. Friends, there is one Dhamma well-proclaimed by that Blessed One—the Knower, the Seer, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One. Therein, all should chant together and not dispute, so that this holy life may be long-lasting and endure for a long time. That would be for the welfare of the many, for the happiness of the many, out of compassion for the world, for the good, benefit, and happiness of devas and humans. What is that one Dhamma? All beings are sustained by nutriment; all beings are sustained by formations. This, friends, is that one Dhamma well-proclaimed by that Blessed One—the Knower, the Seer, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One. Therein, all should chant together and not dispute, so that this holy life may be long-lasting and endure for a long time. That would be for the welfare of the many, for the happiness of the many, out of compassion for the world, for the good, benefit, and happiness of devas and humans.

දුකං

The Pairs

304. ‘‘අත්ථි ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන ද්වෙ ධම්මා සම්මදක්ඛාතා. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං, න විවදිතබ්බං, යථයිදං බ්‍රහ්මචරියං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං, තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙ ද්වෙ ?

304. Friends, there are two Dhammas well-proclaimed by that Blessed One—the Knower, the Seer, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One. Therein, all should chant together and not dispute, so that this holy life may be long-lasting and endure for a long time. That would be for the welfare of the many, for the happiness of the many, out of compassion for the world, for the good, benefit, and happiness of devas and humans. What are the two?

‘‘නාමඤ්ච රූපඤ්ච.

Name and form.

‘‘අවිජ්ජා ච භවතණ්හා ච.

Ignorance and craving for existence.

‘‘භවදිට්ඨි ච විභවදිට්ඨි ච.

The view of eternalism and the view of annihilationism.

‘‘අහිරිකඤ්ච අනොත්තප්පඤ්ච.

Lack of moral shame and lack of moral dread.

‘‘හිරී ච ඔත්තප්පඤ්ච.

Moral shame and moral dread.

‘‘දොවචස්සතා ච පාපමිත්තතා ච.

Being difficult to admonish and having bad friends.

‘‘සොවචස්සතා ච කල්‍යාණමිත්තතා ච.

Being easy to admonish and having good friends.

‘‘ආපත්තිකුසලතා ච ආපත්තිවුට්ඨානකුසලතා ච.

Skill in what constitutes an offense and skill in rehabilitation from an offense.

‘‘සමාපත්තිකුසලතා ච සමාපත්තිවුට්ඨානකුසලතා ච.

Skill in meditative attainments and skill in emerging from meditative attainments.

‘‘ධාතුකුසලතා [Pg.179] ච මනසිකාරකුසලතා ච.

Skill in the elements and skill in attention.

‘‘ආයතනකුසලතා ච පටිච්චසමුප්පාදකුසලතා ච.

Skill in the sense bases and skill in dependent origination.

‘‘ඨානකුසලතා ච අට්ඨානකුසලතා ච.

Skill in what is possible and skill in what is impossible.

‘‘අජ්ජවඤ්ච ලජ්ජවඤ්ච.

Uprightness and modesty.

‘‘ඛන්ති ච සොරච්චඤ්ච.

Patience and delight in goodness.

‘‘සාඛල්‍යඤ්ච පටිසන්ථාරො ච.

Gentle courtesy and hospitality.

‘‘අවිහිංසා ච සොචෙය්‍යඤ්ච.

Non-harming and purity.

‘‘මුට්ඨස්සච්චඤ්ච අසම්පජඤ්ඤඤ්ච.

Lapsed mindfulness and lack of clear comprehension.

‘‘සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච.

Mindfulness and clear comprehension.

‘‘ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා ච භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා ච.

Having unguarded sense faculties and lack of moderation in eating.

‘‘ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා ච භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා ච.

Guarding the sense faculties and moderation in eating.

‘‘පටිසඞ්ඛානබලඤ්ච භාවනාබලඤ්ච.

The power of reflection and the power of development.

‘‘සතිබලඤ්ච සමාධිබලඤ්ච.

The power of mindfulness and the power of concentration.

‘‘සමථො ච විපස්සනා ච.

Tranquility and insight.

‘‘සමථනිමිත්තඤ්ච පග්ගහනිමිත්තඤ්ච.

The sign of tranquility and the sign of exertion.

‘‘පග්ගහො ච අවික්ඛෙපො ච.

Exertion and non-distraction.

‘‘සීලවිපත්ති ච දිට්ඨිවිපත්ති ච.

Corruption of virtue and corruption of view.

‘‘සීලසම්පදා ච දිට්ඨිසම්පදා ච.

Accomplishment in virtue and accomplishment in view.

‘‘සීලවිසුද්ධි ච දිට්ඨිවිසුද්ධි ච.

Purification of virtue and purification of view.

‘‘දිට්ඨිවිසුද්ධි ඛො පන යථා දිට්ඨිස්ස ච පධානං.

Purification of view, and the striving of one who has seen thus.

‘‘සංවෙගො ච සංවෙජනීයෙසු ඨානෙසු සංවිග්ගස්ස ච යොනිසො පධානං.

A sense of urgency regarding grounds for urgency, and the wise striving of one who is stirred.

‘‘අසන්තුට්ඨිතා ච කුසලෙසු ධම්මෙසු අප්පටිවානිතා ච පධානස්මිං.

Non-contentment with wholesome qualities and unremittingness in striving.

‘‘විජ්ජා [Pg.180] ච විමුත්ති ච.

True knowledge and liberation.

‘‘ඛයෙඤාණං අනුප්පාදෙඤාණං.

Knowledge of destruction and knowledge of non-arising.

‘‘ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන ද්වෙ ධම්මා සම්මදක්ඛාතා. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං, න විවදිතබ්බං, යථයිදං බ්‍රහ්මචරියං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං, තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

Friends, these two dhammas have been well-proclaimed by that Blessed One who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. Herein, all should chant together in unison, without dispute, so that this holy life may be long-lasting and endure for a long time. This would be for the welfare and happiness of the multitude, out of compassion for the world, for the benefit, welfare, and happiness of devas and humans.

තිකං

The Triads

305. ‘‘අත්ථි ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන තයො ධම්මා සම්මදක්ඛාතා. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙ තයො?

305. Friends, there are three dhammas that have been well-proclaimed by that Blessed One who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. Herein, all should chant together in unison... for the benefit, welfare, and happiness of devas and humans. What are the three?

‘‘තීණි අකුසලමූලානි – ලොභො අකුසලමූලං, දොසො අකුසලමූලං, මොහො අකුසලමූලං.

Three unwholesome roots: greed is an unwholesome root, hatred is an unwholesome root, and delusion is an unwholesome root.

‘‘තීණි කුසලමූලානි – අලොභො කුසලමූලං, අදොසො කුසලමූලං, අමොහො කුසලමූලං.

Three wholesome roots: non-greed is a wholesome root, non-hatred is a wholesome root, and non-delusion is a wholesome root.

‘‘තීණි දුච්චරිතානි – කායදුච්චරිතං, වචීදුච්චරිතං, මනොදුච්චරිතං.

Three kinds of misconduct: bodily misconduct, verbal misconduct, and mental misconduct.

‘‘තීණි සුචරිතානි – කායසුචරිතං, වචීසුචරිතං, මනොසුචරිතං.

Three kinds of good conduct: bodily good conduct, verbal good conduct, and mental good conduct.

‘‘තයො අකුසලවිතක්කා – කාමවිතක්කො, බ්‍යාපාදවිතක්කො, විහිංසාවිතක්කො.

Three unwholesome thoughts: sensual thought, thought of ill will, and thought of harming.

‘‘තයො කුසලවිතක්කා – නෙක්ඛම්මවිතක්කො, අබ්‍යාපාදවිතක්කො, අවිහිංසාවිතක්කො.

Three wholesome thoughts: thought of renunciation, thought of non-ill will, and thought of non-harming.

‘‘තයො අකුසලසඞ්කප්පා – කාමසඞ්කප්පො, බ්‍යාපාදසඞ්කප්පො, විහිංසාසඞ්කප්පො.

Three unwholesome intentions: sensual intention, intention of ill will, and intention of harming.

‘‘තයො කුසලසඞ්කප්පා – නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පො, අබ්‍යාපාදසඞ්කප්පො, අවිහිංසාසඞ්කප්පො.

Three wholesome intentions: intention of renunciation, intention of non-ill will, and intention of non-harming.

‘‘තිස්සො [Pg.181] අකුසලසඤ්ඤා – කාමසඤ්ඤා, බ්‍යාපාදසඤ්ඤා, විහිංසාසඤ්ඤා.

Three unwholesome perceptions: sensual perception, perception of ill will, and perception of harming.

‘‘තිස්සො කුසලසඤ්ඤා – නෙක්ඛම්මසඤ්ඤා, අබ්‍යාපාදසඤ්ඤා, අවිහිංසාසඤ්ඤා.

Three wholesome perceptions: perception of renunciation, perception of non-ill will, and perception of non-harming.

‘‘තිස්සො අකුසලධාතුයො – කාමධාතු, බ්‍යාපාදධාතු, විහිංසාධාතු.

Three unwholesome elements: the element of sensuality, the element of ill will, and the element of harming.

‘‘තිස්සො කුසලධාතුයො – නෙක්ඛම්මධාතු, අබ්‍යාපාදධාතු, අවිහිංසාධාතු.

Three wholesome elements: the element of renunciation, the element of non-ill will, and the element of non-harming.

‘‘අපරාපි තිස්සො ධාතුයො – කාමධාතු, රූපධාතු, අරූපධාතු.

Three further elements: the sense-sphere element, the form-sphere element, and the formless-sphere element.

‘‘අපරාපි තිස්සො ධාතුයො – රූපධාතු, අරූපධාතු, නිරොධධාතු.

Three further elements: the form-sphere element, the formless-sphere element, and the element of cessation.

‘‘අපරාපි තිස්සො ධාතුයො – හීනධාතු, මජ්ඣිමධාතු, පණීතධාතු.

Three further elements: the inferior element, the middling element, and the sublime element.

‘‘තිස්සො තණ්හා – කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා.

Three cravings: craving for sensual pleasures, craving for existence, and craving for non-existence.

‘‘අපරාපි තිස්සො තණ්හා – කාමතණ්හා, රූපතණ්හා, අරූපතණ්හා.

Three further cravings: craving for sensual pleasures, craving for form, and craving for the formless.

‘‘අපරාපි තිස්සො තණ්හා – රූපතණ්හා, අරූපතණ්හා, නිරොධතණ්හා.

Three further cravings: craving for form, craving for the formless, and craving for cessation.

‘‘තීණි සංයොජනානි – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො.

Three fetters: identity view, doubt, and grasping at precepts and vows.

‘‘තයො ආසවා – කාමාසවො, භවාසවො, අවිජ්ජාසවො.

Three taints: the taint of sensual desire, the taint of existence, and the taint of ignorance.

‘‘තයො භවා – කාමභවො, රූපභවො, අරූපභවො.

Three kinds of existence: sensual existence, form existence, and formless existence.

‘‘තිස්සො එසනා – කාමෙසනා, භවෙසනා, බ්‍රහ්මචරියෙසනා.

Three searches: the search for sensual pleasures, the search for existence, and the search for a holy life based on wrong view.

‘‘තිස්සො විධා – සෙය්‍යොහමස්මීති විධා, සදිසොහමස්මීති විධා, හීනොහමස්මීති විධා.

Three kinds of conceit: the conceit ‘I am superior,’ the conceit ‘I am equal,’ and the conceit ‘I am inferior.’

‘‘තයො අද්ධා – අතීතො අද්ධා, අනාගතො අද්ධා, පච්චුප්පන්නො අද්ධා.

Three times: past time, future time, and present time.

‘‘තයො අන්තා – සක්කායො අන්තො, සක්කායසමුදයො අන්තො, සක්කායනිරොධො අන්තො.

Three extremes: the existing body, the origin of the existing body, and the cessation of the existing body.

‘‘තිස්සො වෙදනා – සුඛා වෙදනා, දුක්ඛා වෙදනා, අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා.

Three feelings: pleasant feeling, painful feeling, and neither-painful-nor-pleasant feeling.

‘‘තිස්සො දුක්ඛතා – දුක්ඛදුක්ඛතා, සඞ්ඛාරදුක්ඛතා, විපරිණාමදුක්ඛතා.

Three kinds of suffering: suffering as pain, suffering due to formations, and suffering due to change.

‘‘තයො රාසී [Pg.182] – මිච්ඡත්තනියතො රාසි, සම්මත්තනියතො රාසි, අනියතො රාසි.

Three groups: the group fixed in wrongness, the group fixed in rightness, and the unfixed group.

‘‘තයො තමා – අතීතං වා අද්ධානං ආරබ්භ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති නාධිමුච්චති න සම්පසීදති, අනාගතං වා අද්ධානං ආරබ්භ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති නාධිමුච්චති න සම්පසීදති, එතරහි වා පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ආරබ්භ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති නාධිමුච්චති න සම්පසීදති.

Three kinds of doubt: with regard to the past, one doubts, is uncertain, is not resolved, and is not confident; with regard to the future, one doubts, is uncertain, is not resolved, and is not confident; with regard to the present, one doubts, is uncertain, is not resolved, and is not confident.

‘‘තීණි තථාගතස්ස අරක්ඛෙය්‍යානි – පරිසුද්ධකායසමාචාරො ආවුසො තථාගතො, නත්ථි තථාගතස්ස කායදුච්චරිතං, යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය – ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති. පරිසුද්ධවචීසමාචාරො ආවුසො, තථාගතො, නත්ථි තථාගතස්ස වචීදුච්චරිතං, යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය – ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති. පරිසුද්ධමනොසමාචාරො, ආවුසො, තථාගතො, නත්ථි තථාගතස්ස මනොදුච්චරිතං යං තථාගතො රක්ඛෙය්‍ය – ‘මා මෙ ඉදං පරො අඤ්ඤාසී’ති.

Three things the Tathāgata has no need to guard: Friends, the Tathāgata is of purified bodily conduct; there is no bodily misconduct of the Tathāgata that he would need to guard, thinking, ‘May no one else know this of me.’ Friends, the Tathāgata is of purified verbal conduct; there is no verbal misconduct of the Tathāgata that he would need to guard, thinking, ‘May no one else know this of me.’ Friends, the Tathāgata is of purified mental conduct; there is no mental misconduct of the Tathāgata that he would need to guard, thinking, ‘May no one else know this of me.’

‘‘තයො කිඤ්චනා – රාගො කිඤ්චනං, දොසො කිඤ්චනං, මොහො කිඤ්චනං.

Three impediments: greed, hatred, and delusion.

‘‘තයො අග්ගී – රාගග්ගි, දොසග්ගි, මොහග්ගි.

Three fires: the fire of greed, the fire of hatred, and the fire of delusion.

‘‘අපරෙපි තයො අග්ගී – ආහුනෙය්‍යග්ගි, ගහපතග්ගි, දක්ඛිණෙය්‍යග්ගි.

Three further fires: the fire of those worthy of offerings, the fire of the householder, and the fire of those worthy of donations.

‘‘තිවිධෙන රූපසඞ්ගහො – සනිදස්සනසප්පටිඝං රූපං, අනිදස්සනසප්පටිඝං රූපං, අනිදස්සනඅප්පටිඝං රූපං.

A threefold classification of material form: visible and resistant material form, invisible and resistant material form, and invisible and non-resistant material form.

‘‘තයො සඞ්ඛාරා – පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො, අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො, ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරො.

Three volitional formations: meritorious volitional formation, demeritorious volitional formation, and imperturbable volitional formation.

‘‘තයො පුග්ගලා – සෙක්ඛො පුග්ගලො, අසෙක්ඛො පුග්ගලො, නෙවසෙක්ඛොනාසෙක්ඛො පුග්ගලො.

Three kinds of persons: the person in training, the person beyond training, and the person who is neither in training nor beyond training.

‘‘තයො ථෙරා – ජාතිථෙරො, ධම්මථෙරො, සම්මුතිථෙරො.

Three kinds of elders: an elder by birth, an elder by Dhamma, and an elder by convention.

‘‘තීණි පුඤ්ඤකිරියවත්ථූනි – දානමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු, සීලමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු, භාවනාමයං පුඤ්ඤකිරියවත්ථු.

Three grounds for meritorious action: the ground for meritorious action consisting of giving, the ground for meritorious action consisting of moral virtue, and the ground for meritorious action consisting of mental development.

‘‘තීණි චොදනාවත්ථූනි – දිට්ඨෙන, සුතෙන, පරිසඞ්කාය.

Three grounds for admonition: based on what was seen, based on what was heard, and based on suspicion.

‘‘තිස්සො [Pg.183] කාමූපපත්තියො – සන්තාවුසො සත්තා පච්චුපට්ඨිතකාමා, තෙ පච්චුපට්ඨිතෙසු කාමෙසු වසං වත්තෙන්ති, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. අයං පඨමා කාමූපපත්ති. සන්තාවුසො, සත්තා නිම්මිතකාමා, තෙ නිම්මිනිත්වා නිම්මිනිත්වා කාමෙසු වසං වත්තෙන්ති, සෙය්‍යථාපි දෙවා නිම්මානරතී. අයං දුතියා කාමූපපත්ති. සන්තාවුසො සත්තා පරනිම්මිතකාමා, තෙ පරනිම්මිතෙසු කාමෙසු වසං වත්තෙන්ති, සෙය්‍යථාපි දෙවා පරනිම්මිතවසවත්තී. අයං තතියා කාමූපපත්ති.

Three kinds of attainment of sensual pleasures: Friends, there are beings for whom sensual pleasures are readily available, and they wield power over these readily available sensual pleasures. Such are human beings, some devas, and some beings in states of deprivation. This is the first kind of attainment of sensual pleasures. Friends, there are beings who create sensual pleasures, and having created them again and again, they wield power over those sensual pleasures. Such are the devas who delight in creation. This is the second kind of attainment of sensual pleasures. Friends, there are beings who wield power over sensual pleasures created by others. Such are the devas who wield power over the creations of others. This is the third kind of attainment of sensual pleasures.

‘‘තිස්සො සුඛූපපත්තියො – සන්තාවුසො සත්තා උප්පාදෙත්වා උප්පාදෙත්වා සුඛං විහරන්ති, සෙය්‍යථාපි දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා. අයං පඨමා සුඛූපපත්ති. සන්තාවුසො, සත්තා සුඛෙන අභිසන්නා පරිසන්නා පරිපූරා පරිප්ඵුටා. තෙ කදාචි කරහචි උදානං උදානෙන්ති – ‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’න්ති, සෙය්‍යථාපි දෙවා ආභස්සරා. අයං දුතියා සුඛූපපත්ති. සන්තාවුසො, සත්තා සුඛෙන අභිසන්නා පරිසන්නා පරිපූරා පරිප්ඵුටා. තෙ සන්තංයෙව තුසිතා සුඛං පටිසංවෙදෙන්ති, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා. අයං තතියා සුඛූපපත්ති.

Three kinds of attainment of happiness: Friends, there are beings who, having repeatedly generated happiness, dwell happily; such are the devas of Brahmā's retinue. This is the first attainment of happiness. Friends, there are beings who are drenched, steeped, filled, and suffused with happiness. At certain times, they utter the inspired utterance: 'Oh, what happiness! Oh, what happiness!'; such are the devas of Streaming Radiance. This is the second attainment of happiness. Friends, there are beings who are drenched, steeped, filled, and suffused with happiness. They, being satisfied, experience a sublime and peaceful happiness; such are the devas of Refulgent Glory. This is the third attainment of happiness.

‘‘තිස්සො පඤ්ඤා – සෙක්ඛා පඤ්ඤා, අසෙක්ඛා පඤ්ඤා, නෙවසෙක්ඛානාසෙක්ඛා පඤ්ඤා.

Three kinds of wisdom: the wisdom of one in training, the wisdom of one beyond training, and the wisdom of one who is neither in training nor beyond training.

‘‘අපරාපි තිස්සො පඤ්ඤා – චින්තාමයා පඤ්ඤා, සුතමයා පඤ්ඤා, භාවනාමයා පඤ්ඤා.

Three other kinds of wisdom: wisdom consisting of thought, wisdom consisting of learning, and wisdom consisting of mental development.

‘‘තීණාවුධානි – සුතාවුධං, පවිවෙකාවුධං, පඤ්ඤාවුධං.

Three weapons: the weapon of learning, the weapon of seclusion, and the weapon of wisdom.

‘‘තීණින්ද්‍රියානි – අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං, අඤ්ඤින්ද්‍රියං, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං.

Three faculties: the faculty of the thought 'I shall come to know the unknown,' the faculty of final knowledge, and the faculty of one who has final knowledge.

‘‘තීණි චක්ඛූනි – මංසචක්ඛු, දිබ්බචක්ඛු, පඤ්ඤාචක්ඛු.

Three eyes: the fleshly eye, the divine eye, and the eye of wisdom.

‘‘තිස්සො සික්ඛා – අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා.

Three trainings: the training in higher moral virtue, the training in higher concentration, and the training in higher wisdom.

‘‘තිස්සො භාවනා – කායභාවනා, චිත්තභාවනා, පඤ්ඤාභාවනා.

Three kinds of development: development of the body, development of the mind, and development of wisdom.

‘‘තීණි [Pg.184] අනුත්තරියානි – දස්සනානුත්තරියං, පටිපදානුත්තරියං, විමුත්තානුත්තරියං.

Three unsurpassed things: unsurpassed vision, unsurpassed practice, and unsurpassed liberation.

‘‘තයො සමාධී – සවිතක්කසවිචාරො සමාධි, අවිතක්කවිචාරමත්තො සමාධි, අවිතක්කඅවිචාරො සමාධි.

Three kinds of concentration: concentration with applied thought and sustained thought; concentration without applied thought, with sustained thought only; and concentration without applied thought and without sustained thought.

‘‘අපරෙපි තයො සමාධී – සුඤ්ඤතො සමාධි, අනිමිත්තො සමාධි, අප්පණිහිතො සමාධි.

Furthermore, there are three other concentrations: the emptiness concentration, the signless concentration, and the undirected concentration.

‘‘තීණි සොචෙය්‍යානි – කායසොචෙය්‍යං, වචීසොචෙය්‍යං, මනොසොචෙය්‍යං.

Three purities: purity of body, purity of speech, and purity of mind.

‘‘තීණි මොනෙය්‍යානි – කායමොනෙය්‍යං, වචීමොනෙය්‍යං, මනොමොනෙය්‍යං.

Three forms of sagehood: sagehood in body, sagehood in speech, and sagehood in mind.

‘‘තීණි කොසල්ලානි – ආයකොසල්ලං, අපායකොසල්ලං, උපායකොසල්ලං.

Three skills: skill in progress, skill in decline, and skill in the means thereto.

‘‘තයො මදා – ආරොග්‍යමදො, යොබ්බනමදො, ජීවිතමදො.

Three intoxications: intoxication with health, intoxication with youth, and intoxication with life.

‘‘තීණි ආධිපතෙය්‍යානි – අත්තාධිපතෙය්‍යං, ලොකාධිපතෙය්‍යං, ධම්මාධිපතෙය්‍යං.

Three sovereignties: sovereignty of self, sovereignty of the world, and sovereignty of the Dhamma.

‘‘තීණි කථාවත්ථූනි – අතීතං වා අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්‍ය – ‘එවං අහොසි අතීතමද්ධාන’න්ති; අනාගතං වා අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්‍ය – ‘එවං භවිස්සති අනාගතමද්ධාන’න්ති; එතරහි වා පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්‍ය – ‘එවං හොති එතරහි පච්චුප්පන්නං අද්ධාන’න්ති.

Three grounds for talk: one might speak with reference to the past, saying, ‘Thus it was in the past’; or one might speak with reference to the future, saying, ‘Thus it will be in the future’; or one might speak with reference to the present, saying, ‘Thus it is now in the present.’

‘‘තිස්සො විජ්ජා – පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණං විජ්ජා, සත්තානං චුතූපපාතෙඤාණං විජ්ජා, ආසවානං ඛයෙඤාණං විජ්ජා.

Three true knowledges: the knowledge of recollecting previous lives, the knowledge of the passing away and reappearance of beings, and the knowledge of the destruction of the taints.

‘‘තයො විහාරා – දිබ්බො විහාරො, බ්‍රහ්මා විහාරො, අරියො විහාරො.

Three abidings: the divine abiding, the sublime abiding, and the noble abiding.

‘‘තීණි පාටිහාරියානි – ඉද්ධිපාටිහාරියං, ආදෙසනාපාටිහාරියං, අනුසාසනීපාටිහාරියං.

Three miracles: the miracle of psychic power, the miracle of telepathy, and the miracle of instruction.

‘‘ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන තයො ධම්මා සම්මදක්ඛාතා. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

Friends, these are the three things that have been well-proclaimed by that Blessed One who is the knowing one, the seeing one, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One. Therein, all should chant together... for the good, for the welfare, and for the happiness of gods and humans.

චතුක්කං

The Section on Fours

306. ‘‘අත්ථි [Pg.185] ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන චත්තාරො ධම්මා සම්මදක්ඛාතා. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං, න විවදිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙ චත්තාරො?

306. Friends, there are four things that have been well-proclaimed by that Blessed One who is the knowing one, the seeing one, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One. Therein, all should chant together and not dispute... for the good, for the welfare, and for the happiness of gods and humans. What are the four?

‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා. ඉධාවුසො, භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා, විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. වෙදනාසු වෙදනානුපස්සී…පෙ… චිත්තෙ චිත්තානුපස්සී…පෙ… ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං.

Four foundations of mindfulness. Here, friends, a monk dwells contemplating the body in the body—ardent, clearly comprehending, and mindful—having removed covetousness and displeasure with regard to the world. He dwells contemplating feelings in feelings... mind in mind... phenomena in phenomena—ardent, clearly comprehending, and mindful—having removed covetousness and displeasure with regard to the world.

‘‘චත්තාරො සම්මප්පධානා. ඉධාවුසො, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති.

Four right strivings. Here, friends, a monk generates desire, makes an effort, arouses energy, exerts his mind, and strives for the non-arising of evil, unwholesome states that have not yet arisen. He generates desire, makes an effort, arouses energy, exerts his mind, and strives for the abandoning of evil, unwholesome states that have arisen. He generates desire, makes an effort, arouses energy, exerts his mind, and strives for the arising of wholesome states that have not yet arisen. He generates desire, makes an effort, arouses energy, exerts his mind, and strives for the maintenance, non-fading, increase, expansion, development, and culmination of wholesome states that have arisen.

‘‘චත්තාරො ඉද්ධිපාදා. ඉධාවුසො, භික්ඛු ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති. චිත්තසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති. වීරියසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති. වීමංසාසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති.

There are four bases of spiritual power. Here, friends, a monk develops the basis of spiritual power that is endowed with concentration due to desire and the formations of striving. He develops the basis of spiritual power that is endowed with concentration due to mind and the formations of striving. He develops the basis of spiritual power that is endowed with concentration due to energy and the formations of striving. He develops the basis of spiritual power that is endowed with concentration due to investigation and the formations of striving.

‘‘චත්තාරි ඣානානි. ඉධාවුසො, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො, සුඛඤ්ච [Pg.186] කායෙන පටිසංවෙදෙති, යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා, පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා, අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

There are four jhānas. Here, friends, a monk—quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states—enters and dwells in the first jhāna, which has applied and sustained thought, with rapture and pleasure born of seclusion. With the stilling of applied and sustained thought, he enters and dwells in the second jhāna, which has internal confidence and unification of mind, without applied and sustained thought, with rapture and pleasure born of concentration. With the fading away of rapture, he dwells equanimously, mindful and clearly comprehending, and experiences pleasure with the body—that of which the noble ones declare, ‘Equanimous and mindful, he dwells in pleasure’—and so he enters and dwells in the third jhāna. With the abandoning of pleasure and pain, and with the previous passing away of joy and grief, he enters and dwells in the fourth jhāna, which is neither painful nor pleasant and has purity of mindfulness due to equanimity.

307. ‘‘චතස්සො සමාධිභාවනා. අත්ථාවුසො, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති. අත්ථාවුසො, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනපටිලාභාය සංවත්තති. අත්ථාවුසො සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති. අත්ථාවුසො සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තති.

307. There are four developments of concentration. Friends, there is a development of concentration that, when developed and cultivated, conduces to a pleasant abiding in the present life. Friends, there is a development of concentration that, when developed and cultivated, conduces to the attainment of knowledge and vision. Friends, there is a development of concentration that, when developed and cultivated, conduces to mindfulness and clear comprehension. Friends, there is a development of concentration that, when developed and cultivated, conduces to the destruction of the taints.

‘‘කතමා චාවුසො, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති? ඉධාවුසො, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං, ආවුසො, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති.

And which, friends, is the development of concentration that, when developed and cultivated, conduces to a pleasant abiding in the present life? Here, friends, a monk—quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states... enters and dwells in the fourth jhāna. This, friends, is the development of concentration that, when developed and cultivated, conduces to a pleasant abiding in the present life.

‘‘කතමා චාවුසො, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනපටිලාභාය සංවත්තති? ඉධාවුසො, භික්ඛු ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරොති, දිවාසඤ්ඤං අධිට්ඨාති යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා. ඉති විවටෙන චෙතසා අපරියොනද්ධෙන සප්පභාසං චිත්තං භාවෙති. අයං, ආවුසො සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනපටිලාභාය සංවත්තති.

And what, friends, is the development of concentration that, when developed and cultivated, conduces to the acquisition of knowledge and vision? Here, friends, a monk attends to the perception of light; he establishes the perception of daytime: ‘As by day, so by night; as by night, so by day.’ Thus, with a mind that is open and unconfined, he develops a luminous mind. This, friends, is the development of concentration that, when developed and cultivated, conduces to the acquisition of knowledge and vision.

‘‘කතමා චාවුසො, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති? ඉධාවුසො, භික්ඛුනො විදිතා වෙදනා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති. විදිතා සඤ්ඤා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති. විදිතා විතක්කා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති, විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති. අයං, ආවුසො, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති.

And what, friends, is the development of concentration that, when developed and cultivated, conduces to mindfulness and clear comprehension? Here, friends, for a monk, feelings arise known, are present known, and cease known. Perceptions arise known, are present known, and cease known. Thoughts arise known, are present known, and cease known. This, friends, is the development of concentration that, when developed and cultivated, conduces to mindfulness and clear comprehension.

‘‘කතමා [Pg.187] චාවුසො, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තති? ඉධාවුසො, භික්ඛු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්බයානුපස්සී විහරති. ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො. ඉති වෙදනා…පෙ… ඉති සඤ්ඤා… ඉති සඞ්ඛාරා… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො. අයං, ආවුසො, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තති.

And what, friends, is the development of concentration that, when developed and cultivated, conduces to the destruction of the taints? Here, friends, a monk dwells contemplating rise and fall in the five aggregates of clinging: ‘Such is form, such its arising, such its passing away. Such is feeling… such is perception… such are formations… such is consciousness, such its arising, such its passing away.’ This, friends, is the development of concentration that, when developed and cultivated, conduces to the destruction of the taints.

308. ‘‘චතස්සො අප්පමඤ්ඤා. ඉධාවුසො, භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති. තථා දුතියං. තථා තතියං. තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. කරුණාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… මුදිතාසහගතෙන චෙතසා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති. තථා දුතියං. තථා තතියං. තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති.

308. There are four boundless states. Here, friends, a monk dwells pervading one direction with a mind imbued with loving-kindness; likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. Thus above, below, across, everywhere, identifying with all, he dwells pervading the entire world with a mind imbued with loving-kindness—vast, sublime, immeasurable, without enmity, without ill will. With a mind imbued with compassion… with a mind imbued with appreciative joy… with a mind imbued with equanimity, he dwells pervading one direction; likewise the second, likewise the third, likewise the fourth. Thus above, below, across, everywhere, identifying with all, he dwells pervading the entire world with a mind imbued with equanimity—vast, sublime, immeasurable, without enmity, without ill will. These are the four boundless states.

‘‘චත්තාරො ආරුප්පා. ඉධාවුසො, භික්ඛු සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති.

There are four immaterial attainments. Here, friends, a monk, by completely surmounting perceptions of form, by the disappearance of perceptions of sensory impact, by not attending to perceptions of diversity, perceiving ‘space is infinite,’ enters and dwells in the base of infinite space. By completely surmounting the base of infinite space, perceiving ‘consciousness is infinite,’ he enters and dwells in the base of infinite consciousness. By completely surmounting the base of infinite consciousness, perceiving ‘there is nothing,’ he enters and dwells in the base of nothingness. By completely surmounting the base of nothingness, he enters and dwells in the base of neither perception nor non-perception. These are the four immaterial attainments.

‘‘චත්තාරි අපස්සෙනානි. ඉධාවුසො, භික්ඛු සඞ්ඛායෙකං පටිසෙවති, සඞ්ඛායෙකං අධිවාසෙති, සඞ්ඛායෙකං පරිවජ්ජෙති, සඞ්ඛායෙකං විනොදෙති.

There are four reliances. Here, friends, a monk uses one thing after reflection, endures one thing after reflection, avoids one thing after reflection, and dispels one thing after reflection. These are the four reliances.

309. ‘‘චත්තාරො [Pg.188] අරියවංසා. ඉධාවුසො, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන චීවරෙන, ඉතරීතරචීවරසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, න ච චීවරහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති; අලද්ධා ච චීවරං න පරිතස්සති, ලද්ධා ච චීවරං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣාපන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති; තාය ච පන ඉතරීතරචීවරසන්තුට්ඨියා නෙවත්තානුක්කංසෙති න පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පටිස්සතො, අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො’.

309. “There are four noble lineages. Here, friends, a monk is content with any kind of robe, and he speaks in praise of contentment with any kind of robe. He does not, on account of a robe, engage in improper and unsuitable searching. If he does not obtain a robe, he is not distressed; and when he has obtained a robe, he uses it without being greedy, infatuated, or attached, seeing the danger and possessing the wisdom of escape. And by means of that contentment with any kind of robe, he neither exalts himself nor disparages others. Whichever monk is skilled, not lazy, clearly comprehending, and mindful therein—this, friends, is called a monk who is established in the ancient, foremost noble lineage.”

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන පිණ්ඩපාතෙන, ඉතරීතරපිණ්ඩපාතසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, න ච පිණ්ඩපාතහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති; අලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං න පරිතස්සති, ලද්ධා ච පිණ්ඩපාතං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣාපන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති; තාය ච පන ඉතරීතරපිණ්ඩපාතසන්තුට්ඨියා නෙවත්තානුක්කංසෙති න පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පටිස්සතො, අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො’.

“Furthermore, friends, a monk is content with any kind of almsfood, and he speaks in praise of contentment with any kind of almsfood. He does not, on account of almsfood, engage in improper and unsuitable searching. If he does not obtain almsfood, he is not distressed; and when he has obtained almsfood, he uses it without being greedy, infatuated, or attached, seeing the danger and possessing the wisdom of escape. And by means of that contentment with any kind of almsfood, he neither exalts himself nor disparages others. Whichever monk is skilled, not lazy, clearly comprehending, and mindful therein—this, friends, is called a monk who is established in the ancient, foremost noble lineage.”

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන සෙනාසනෙන, ඉතරීතරසෙනාසනසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී, න ච සෙනාසනහෙතු අනෙසනං අප්පතිරූපං ආපජ්ජති; අලද්ධා ච සෙනාසනං න පරිතස්සති, ලද්ධා ච සෙනාසනං අගධිතො අමුච්ඡිතො අනජ්ඣාපන්නො ආදීනවදස්සාවී නිස්සරණපඤ්ඤො පරිභුඤ්ජති; තාය ච පන ඉතරීතරසෙනාසනසන්තුට්ඨියා නෙවත්තානුක්කංසෙති න පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පටිස්සතො, අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො’.

“Furthermore, friends, a monk is content with any kind of lodging, and he speaks in praise of contentment with any kind of lodging. He does not, on account of lodging, engage in improper and unsuitable searching. If he does not obtain lodging, he is not distressed; and when he has obtained lodging, he uses it without being greedy, infatuated, or attached, seeing the danger and possessing the wisdom of escape. And by means of that contentment with any kind of lodging, he neither exalts himself nor disparages others. Whichever monk is skilled, not lazy, clearly comprehending, and mindful therein—this, friends, is called a monk who is established in the ancient, foremost noble lineage.”

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු පහානාරාමො හොති පහානරතො, භාවනාරාමො හොති භාවනාරතො; තාය ච පන පහානාරාමතාය පහානරතියා භාවනාරාමතාය භාවනාරතියා නෙවත්තානුක්කංසෙති න පරං වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛො අනලසො සම්පජානො පටිස්සතො අයං වුච්චතාවුසො – ‘භික්ඛු පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතො’.

“Furthermore, friends, a monk delights in abandoning and is devoted to abandoning; he delights in development and is devoted to development. And because of this delight in abandoning and devotion to abandoning, and this delight in development and devotion to development, he neither exalts himself nor disparages others. Whichever monk is skilled, not lazy, clearly comprehending, and mindful therein—this, friends, is called a monk who is established in the ancient, foremost noble lineage.”

310. ‘‘චත්තාරි [Pg.189] පධානානි. සංවරපධානං පහානපධානං භාවනාපධානං අනුරක්ඛණාපධානං. කතමඤ්චාවුසො, සංවරපධානං? ඉධාවුසො, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. ඉදං වුච්චතාවුසො, සංවරපධානං.

310. “There are four strivings: the striving of restraint, the striving of abandoning, the striving of development, and the striving of preservation. And what, friends, is the striving of restraint? Here, friends, a monk, having seen a form with the eye, does not grasp at its signs or features. In consequence of which, were he to dwell with the eye-faculty unrestrained, evil, unwholesome states of covetousness and displeasure might assail him; therefore, he practices for its restraint, he guards the eye-faculty, he undertakes the restraint of the eye-faculty. Having heard a sound with the ear… having smelled an odor with the nose… having tasted a flavor with the tongue… having felt a tactile object with the body… having cognized a mental object with the mind, he does not grasp at its signs or features. In consequence of which, were he to dwell with the mind-faculty unrestrained, evil, unwholesome states of covetousness and displeasure might assail him; therefore, he practices for its restraint, he guards the mind-faculty, he undertakes the restraint of the mind-faculty. This, friends, is called the striving of restraint.”

‘‘කතමඤ්චාවුසො, පහානපධානං? ඉධාවුසො, භික්ඛු උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තිං කරොති අනභාවං ගමෙති. උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං…පෙ… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං… උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තිං කරොති අනභාවං ගමෙති. ඉදං වුච්චතාවුසො, පහානපධානං.

“And what, friends, is the striving of abandoning? Here, friends, a monk does not tolerate an arisen thought of sensual desire; he abandons it, dispels it, brings it to an end, causes it to go to non-existence. He does not tolerate an arisen thought of ill will… an arisen thought of cruelty… any arisen evil unwholesome states; he abandons them, dispels them, brings them to an end, causes them to go to non-existence. This, friends, is called the striving of abandoning.”

‘‘කතමඤ්චාවුසො, භාවනාපධානං? ඉධාවුසො, භික්ඛු සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං. ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති… උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං. ඉදං වුච්චතාවුසො, භාවනාපධානං.

“And what, friends, is the striving of development? Here, friends, a monk develops the enlightenment factor of mindfulness, which is based on seclusion, based on dispassion, based on cessation, culminating in relinquishment. He develops the enlightenment factor of investigation of phenomena… he develops the enlightenment factor of energy… he develops the enlightenment factor of rapture… he develops the enlightenment factor of tranquility… he develops the enlightenment factor of concentration… he develops the enlightenment factor of equanimity, which is based on seclusion, based on dispassion, based on cessation, culminating in relinquishment. This, friends, is called the striving of development.”

‘‘කතමඤ්චාවුසො, අනුරක්ඛණාපධානං? ඉධාවුසො, භික්ඛු උප්පන්නං භද්‍රකං සමාධිනිමිත්තං අනුරක්ඛති – අට්ඨිකසඤ්ඤං, පුළුවකසඤ්ඤං, විනීලකසඤ්ඤං, විච්ඡිද්දකසඤ්ඤං, උද්ධුමාතකසඤ්ඤං. ඉදං වුච්චතාවුසො, අනුරක්ඛණාපධානං.

“And what, friends, is the striving of preservation? Here, friends, a monk preserves a good sign for concentration that has arisen—the perception of a skeleton, the perception of a worm-eaten corpse, the perception of a discolored corpse, the perception of a fissured corpse, the perception of a bloated corpse. This, friends, is called the striving of preservation.”

‘‘චත්තාරි ඤාණානි – ධම්මෙ ඤාණං, අන්වයෙ ඤාණං, පරියෙ ඤාණං, සම්මුතියා ඤාණං.

“There are four knowledges: knowledge in the Dhamma, knowledge in what follows, knowledge in comprehending others' minds, and knowledge in convention.”

‘‘අපරානිපි [Pg.190] චත්තාරි ඤාණානි – දුක්ඛෙ ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ ඤාණං, දුක්ඛනිරොධෙ ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං.

“There are another four knowledges: knowledge in suffering, knowledge in the origin of suffering, knowledge in the cessation of suffering, and knowledge in the path leading to the cessation of suffering.”

311. ‘‘චත්තාරි සොතාපත්තියඞ්ගානි – සප්පුරිසසංසෙවො, සද්ධම්මස්සවනං, යොනිසොමනසිකාරො, ධම්මානුධම්මප්පටිපත්ති.

311. “There are four factors of stream-entry: association with true persons, hearing the true Dhamma, wise attention, and practice in accordance with the Dhamma.”

‘‘චත්තාරි සොතාපන්නස්ස අඞ්ගානි. ඉධාවුසො, අරියසාවකො බුද්ධෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො, භගවා’ති. ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති – ‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො සන්දිට්ඨිකො අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනෙය්‍යිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී’ති. සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති – ‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො උජුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො ඤායප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො සාමීචිප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො යදිදං චත්තාරි පුරිසයුගානි අට්ඨ පුරිසපුග්ගලා, එස භගවතො සාවකසඞ්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක්ඛිණෙය්‍යො අඤ්ජලිකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’ති. අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගතො හොති අඛණ්ඩෙහි අච්ඡිද්දෙහි අසබලෙහි අකම්මාසෙහි භුජිස්සෙහි විඤ්ඤුප්පසත්ථෙහි අපරාමට්ඨෙහි සමාධිසංවත්තනිකෙහි.

There are four qualities of a stream-enterer. Here, friends, a noble disciple possesses unwavering confidence in the Buddha thus: ‘Indeed, the Blessed One is an Arahant, perfectly self-enlightened, accomplished in true knowledge and conduct, sublime, knower of the world, unsurpassed trainer of persons to be tamed, teacher of gods and humans, the Enlightened One, the Blessed One.’ He possesses unwavering confidence in the Dhamma thus: ‘The Dhamma is well-expounded by the Blessed One, directly visible, immediate, inviting one to come and see, leading onward, to be personally experienced by the wise.’ He possesses unwavering confidence in the Saṅgha thus: ‘The Saṅgha of the Blessed One's disciples is practicing the good way, practicing the straight way, practicing the true way, practicing the proper way; that is, the four pairs of persons, the eight types of individuals—this Saṅgha of the Blessed One's disciples is worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, the unsurpassed field of merit for the world.’ He possesses virtues dear to the noble ones—unbroken, unpierced, unspotted, unblotched, liberating, praised by the wise, ungrasped, conducive to concentration.

‘‘චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි – සොතාපත්තිඵලං, සකදාගාමිඵලං, අනාගාමිඵලං, අරහත්තඵලං.

There are four fruits of recluseship: the fruit of stream-entry, the fruit of once-returning, the fruit of non-returning, and the fruit of arahantship.

‘‘චතස්සො ධාතුයො – පථවීධාතු, ආපොධාතු, තෙජොධාතු, වායොධාතු.

There are four elements: the earth element, the water element, the fire element, and the air element.

‘‘චත්තාරො ආහාරා – කබළීකාරො ආහාරො ඔළාරිකො වා සුඛුමො වා, ඵස්සො දුතියො, මනොසඤ්චෙතනා තතියා, විඤ්ඤාණං චතුත්ථං.

There are four nutriments: physical food, whether coarse or subtle; contact as the second; mental volition as the third; and consciousness as the fourth.

‘‘චතස්සො විඤ්ඤාණට්ඨිතියො. රූපූපායං වා, ආවුසො, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨති රූපාරම්මණං රූපප්පතිට්ඨං නන්දූපසෙචනං වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජති; වෙදනූපායං [Pg.191] වා ආවුසො…පෙ… සඤ්ඤූපායං වා, ආවුසො…පෙ… සඞ්ඛාරූපායං වා, ආවුසො, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨති සඞ්ඛාරාරම්මණං සඞ්ඛාරප්පතිට්ඨං නන්දූපසෙචනං වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජති.

There are four stations of consciousness. When, friends, consciousness, while standing, stands with form as its support, with form as its object, established upon form, sprinkled with delight, it attains growth, increase, and expansion. When, friends, with feeling as its support… when, friends, with perception as its support… when, friends, consciousness, while standing, stands with formations as its support, with formations as its object, established upon formations, sprinkled with delight, it attains growth, increase, and expansion.

‘‘චත්තාරි අගතිගමනානි – ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, දොසාගති ගච්ඡති, මොහාගතිං ගච්ඡති, භයාගතිං ගච්ඡති.

There are four wrong courses: one goes the wrong course through desire, one goes the wrong course through hatred, one goes the wrong course through delusion, one goes the wrong course through fear.

‘‘චත්තාරො තණ්හුප්පාදා – චීවරහෙතු වා, ආවුසො, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති; පිණ්ඩපාතහෙතු වා, ආවුසො, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති; සෙනාසනහෙතු වා, ආවුසො, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති; ඉතිභවාභවහෙතු වා, ආවුසො, භික්ඛුනො තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති.

There are four arisings of craving. Friends, for a bhikkhu, craving, while arising, arises on account of robes; friends, for a bhikkhu, craving, while arising, arises on account of almsfood; friends, for a bhikkhu, craving, while arising, arises on account of lodgings; friends, for a bhikkhu, craving, while arising, arises on account of this or that state of being.

‘‘චතස්සො පටිපදා – දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා, සුඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා.

There are four ways of practice: painful practice with slow direct knowledge, painful practice with quick direct knowledge, pleasant practice with slow direct knowledge, and pleasant practice with quick direct knowledge.

‘‘අපරාපි චතස්සො පටිපදා – අක්ඛමා පටිපදා, ඛමා පටිපදා, දමා පටිපදා, සමා පටිපදා.

Furthermore, there are four ways of practice: the unenduring practice, the enduring practice, the disciplined practice, and the tranquil practice.

‘‘චත්තාරි ධම්මපදානි – අනභිජ්ඣා ධම්මපදං, අබ්‍යාපාදො ධම්මපදං, සම්මාසති ධම්මපදං, සම්මාසමාධි ධම්මපදං.

There are four Dhamma-principles: non-covetousness is a Dhamma-principle, non-ill will is a Dhamma-principle, right mindfulness is a Dhamma-principle, and right concentration is a Dhamma-principle.

‘‘චත්තාරි ධම්මසමාදානානි – අත්ථාවුසො, ධම්මසමාදානං පච්චුප්පන්නදුක්ඛඤ්චෙව ආයතිඤ්ච දුක්ඛවිපාකං. අත්ථාවුසො, ධම්මසමාදානං පච්චුප්පන්නදුක්ඛං ආයතිං සුඛවිපාකං. අත්ථාවුසො, ධම්මසමාදානං පච්චුප්පන්නසුඛං ආයතිං දුක්ඛවිපාකං. අත්ථාවුසො, ධම්මසමාදානං පච්චුප්පන්නසුඛඤ්චෙව ආයතිඤ්ච සුඛවිපාකං.

There are four undertakings of Dhamma. Friends, there is an undertaking of Dhamma that is painful in the present and has a painful result in the future. Friends, there is an undertaking of Dhamma that is painful in the present but has a pleasant result in the future. Friends, there is an undertaking of Dhamma that is pleasant in the present but has a painful result in the future. Friends, there is an undertaking of Dhamma that is pleasant in the present and has a pleasant result in the future.

‘‘චත්තාරො ධම්මක්ඛන්ධා – සීලක්ඛන්ධො, සමාධික්ඛන්ධො, පඤ්ඤාක්ඛන්ධො, විමුත්තික්ඛන්ධො.

There are four aggregates of Dhamma: the aggregate of virtue, the aggregate of concentration, the aggregate of wisdom, and the aggregate of liberation.

‘‘චත්තාරි බලානි – වීරියබලං, සතිබලං, සමාධිබලං, පඤ්ඤාබලං.

There are four powers: the power of energy, the power of mindfulness, the power of concentration, and the power of wisdom.

‘‘චත්තාරි අධිට්ඨානානි – පඤ්ඤාධිට්ඨානං, සච්චාධිට්ඨානං, චාගාධිට්ඨානං, උපසමාධිට්ඨානං.

There are four determinations: the determination of wisdom, the determination of truth, the determination of relinquishment, and the determination of peace.

312. ‘‘චත්තාරි [Pg.192] පඤ්හබ්‍යාකරණානි – එකංසබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො, පටිපුච්ඡාබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො, විභජ්ජබ්‍යාකරණීයො පඤ්හො, ඨපනීයො පඤ්හො.

312. There are four ways of answering questions: a question to be answered categorically, a question to be answered by questioning in return, a question to be answered analytically, and a question to be set aside.

‘‘චත්තාරි කම්මානි – අත්ථාවුසො, කම්මං කණ්හං කණ්හවිපාකං; අත්ථාවුසො, කම්මං සුක්කං සුක්කවිපාකං; අත්ථාවුසො, කම්මං කණ්හසුක්කං කණ්හසුක්කවිපාකං; අත්ථාවුසො, කම්මං අකණ්හඅසුක්කං අකණ්හඅසුක්කවිපාකං කම්මක්ඛයාය සංවත්තති.

There are four kinds of kamma. Friends, there is dark kamma with a dark result; there is bright kamma with a bright result; there is dark and bright kamma with a dark and bright result; and there is kamma that is neither dark nor bright with a neither-dark-nor-bright result, which conduces to the destruction of kamma.

‘‘චත්තාරො සච්ඡිකරණීයා ධම්මා – පුබ්බෙනිවාසො සතියා සච්ඡිකරණීයො; සත්තානං චුතූපපාතො චක්ඛුනා සච්ඡිකරණීයො; අට්ඨ විමොක්ඛා කායෙන සච්ඡිකරණීයා; ආසවානං ඛයො පඤ්ඤාය සච්ඡිකරණීයො.

There are four dhammas to be realized: previous existences are to be realized by means of mindfulness; the passing away and rebirth of beings are to be realized by means of the divine eye; the eight liberations are to be realized by means of the body; and the destruction of the taints is to be realized by means of wisdom.

‘‘චත්තාරො ඔඝා – කාමොඝො, භවොඝො, දිට්ඨොඝො, අවිජ්ජොඝො.

There are four floods: the flood of sensuality, the flood of becoming, the flood of views, and the flood of ignorance.

‘‘චත්තාරො යොගා – කාමයොගො, භවයොගො, දිට්ඨියොගො, අවිජ්ජායොගො.

There are four yokes: the yoke of sensuality, the yoke of becoming, the yoke of views, and the yoke of ignorance.

‘‘චත්තාරො විසඤ්ඤොගා – කාමයොගවිසඤ්ඤොගො, භවයොගවිසඤ්ඤොගො, දිට්ඨියොගවිසඤ්ඤොගො, අවිජ්ජායොගවිසඤ්ඤොගො.

There are four disjoinings from the yokes: disjoining from the yoke of sensuality, disjoining from the yoke of becoming, disjoining from the yoke of views, and disjoining from the yoke of ignorance.

‘‘චත්තාරො ගන්ථා – අභිජ්ඣා කායගන්ථො, බ්‍යාපාදො කායගන්ථො, සීලබ්බතපරාමාසො කායගන්ථො, ඉදංසච්චාභිනිවෙසො කායගන්ථො.

There are four bodily knots: the bodily knot of covetousness, the bodily knot of ill will, the bodily knot of clinging to rules and observances, and the bodily knot of dogmatic insistence that 'this alone is true'.

‘‘චත්තාරි උපාදානානි – කාමුපාදානං, දිට්ඨුපාදානං, සීලබ්බතුපාදානං, අත්තවාදුපාදානං.

There are four kinds of clinging: clinging to sensual pleasures, clinging to views, clinging to rules and observances, and clinging to a doctrine of self.

‘‘චතස්සො යොනියො – අණ්ඩජයොනි, ජලාබුජයොනි, සංසෙදජයොනි, ඔපපාතිකයොනි.

There are four modes of birth: egg-born, womb-born, moisture-born, and spontaneously arisen.

‘‘චතස්සො ගබ්භාවක්කන්තියො. ඉධාවුසො, එකච්චො අසම්පජානො මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමති, අසම්පජානො මාතුකුච්ඡිස්මිං ඨාති, අසම්පජානො මාතුකුච්ඡිම්හා නික්ඛමති, අයං පඨමා ගබ්භාවක්කන්ති. පුන චපරං, ආවුසො, ඉධෙකච්චො [Pg.193] සම්පජානො මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමති, අසම්පජානො මාතුකුච්ඡිස්මිං ඨාති, අසම්පජානො මාතුකුච්ඡිම්හා නික්ඛමති, අයං දුතියා ගබ්භාවක්කන්ති. පුන චපරං, ආවුසො, ඉධෙකච්චො සම්පජානො මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමති, සම්පජානො මාතුකුච්ඡිස්මිං ඨාති, අසම්පජානො මාතුකුච්ඡිම්හා නික්ඛමති, අයං තතියා ගබ්භාවක්කන්ති. පුන චපරං, ආවුසො, ඉධෙකච්චො සම්පජානො මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමති, සම්පජානො මාතුකුච්ඡිස්මිං ඨාති, සම්පජානො මාතුකුච්ඡිම්හා නික්ඛමති, අයං චතුත්ථා ගබ්භාවක්කන්ති.

There are four descents into a womb. Here, friends, a certain person descends into the mother’s womb without clear comprehension, remains in the mother’s womb without clear comprehension, and emerges from the mother’s womb without clear comprehension. This is the first descent into a womb. Furthermore, friends, here a certain person descends into the mother’s womb with clear comprehension, but remains in the mother’s womb without clear comprehension, and emerges from the mother’s womb without clear comprehension. This is the second descent into a womb. Furthermore, friends, here a certain person descends into the mother’s womb with clear comprehension, remains in the mother’s womb with clear comprehension, but emerges from the mother’s womb without clear comprehension. This is the third descent into a womb. Furthermore, friends, here a certain person descends into the mother’s womb with clear comprehension, remains in the mother’s womb with clear comprehension, and emerges from the mother’s womb with clear comprehension. This is the fourth descent into a womb.

‘‘චත්තාරො අත්තභාවපටිලාභා. අත්ථාවුසො, අත්තභාවපටිලාභො, යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ අත්තසඤ්චෙතනායෙව කමති, නො පරසඤ්චෙතනා. අත්ථාවුසො, අත්තභාවපටිලාභො, යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ පරසඤ්චෙතනායෙව කමති, නො අත්තසඤ්චෙතනා. අත්ථාවුසො, අත්තභාවපටිලාභො, යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ අත්තසඤ්චෙතනා චෙව කමති පරසඤ්චෙතනා ච. අත්ථාවුසො, අත්තභාවපටිලාභො, යස්මිං අත්තභාවපටිලාභෙ නෙව අත්තසඤ්චෙතනා කමති, නො පරසඤ්චෙතනා.

There are four acquisitions of individual existence. Friends, there is an acquisition of individual existence in which one's own volition is effective, but not another's volition. Friends, there is an acquisition of individual existence in which another's volition is effective, but not one's own volition. Friends, there is an acquisition of individual existence in which both one's own volition and another's volition are effective. Friends, there is an acquisition of individual existence in which neither one's own volition nor another's volition is effective.

313. ‘‘චතස්සො දක්ඛිණාවිසුද්ධියො. අත්ථාවුසො, දක්ඛිණා දායකතො විසුජ්ඣති නො පටිග්ගාහකතො. අත්ථාවුසො, දක්ඛිණා පටිග්ගාහකතො විසුජ්ඣති නො දායකතො. අත්ථාවුසො, දක්ඛිණා නෙව දායකතො විසුජ්ඣති නො පටිග්ගාහකතො. අත්ථාවුසො, දක්ඛිණා දායකතො චෙව විසුජ්ඣති පටිග්ගාහකතො ච.

313. There are four purifications of an offering. Friends, there is an offering that is purified on the part of the giver, but not on the part of the recipient. Friends, there is an offering that is purified on the part of the recipient, but not on the part of the giver. Friends, there is an offering that is purified neither on the part of the giver nor on the part of the recipient. Friends, there is an offering that is purified on the part of both the giver and the recipient.

‘‘චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනි – දානං, පෙය්‍යවජ්ජං, අත්ථචරියා, සමානත්තතා.

There are four grounds for fellowship: generosity, kind speech, beneficial conduct, and impartiality.

‘‘චත්තාරො අනරියවොහාරා – මුසාවාදො, පිසුණාවාචා, ඵරුසාවාචා, සම්ඵප්පලාපො.

There are four ignoble forms of speech: false speech, divisive speech, harsh speech, and idle chatter.

‘‘චත්තාරො අරියවොහාරා – මුසාවාදා වෙරමණී, පිසුණාය වාචාය වෙරමණී, ඵරුසාය වාචාය වෙරමණී, සම්ඵප්පලාපා වෙරමණී.

There are four noble forms of speech: abstinence from false speech, abstinence from divisive speech, abstinence from harsh speech, and abstinence from idle chatter.

‘‘අපරෙපි චත්තාරො අනරියවොහාරා – අදිට්ඨෙ දිට්ඨවාදිතා, අස්සුතෙ සුතවාදිතා, අමුතෙ මුතවාදිතා, අවිඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදිතා.

Furthermore, there are four other ignoble forms of speech: in regard to the unseen, stating it has been seen; in regard to the unheard, stating it has been heard; in regard to the unsensed, stating it has been sensed; in regard to the uncognized, stating it has been cognized.

‘‘අපරෙපි [Pg.194] චත්තාරො අරියවොහාරා – අදිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදිතා, අස්සුතෙ අස්සුතවාදිතා, අමුතෙ අමුතවාදිතා, අවිඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදිතා.

Furthermore, there are four other noble forms of speech: in regard to the unseen, stating it has not been seen; in regard to the unheard, stating it has not been heard; in regard to the unsensed, stating it has not been sensed; in regard to the uncognized, stating it has not been cognized.

‘‘අපරෙපි චත්තාරො අනරියවොහාරා – දිට්ඨෙ අදිට්ඨවාදිතා, සුතෙ අස්සුතවාදිතා, මුතෙ අමුතවාදිතා, විඤ්ඤාතෙ අවිඤ්ඤාතවාදිතා.

Furthermore, there are four other ignoble forms of speech: in regard to the seen, stating it has not been seen; in regard to the heard, stating it has not been heard; in regard to the sensed, stating it has not been sensed; in regard to the cognized, stating it has not been cognized.

‘‘අපරෙපි චත්තාරො අරියවොහාරා – දිට්ඨෙ දිට්ඨවාදිතා, සුතෙ සුතවාදිතා, මුතෙ මුතවාදිතා, විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතවාදිතා.

Furthermore, there are four other noble forms of speech: in regard to the seen, stating it has been seen; in regard to the heard, stating it has been heard; in regard to the sensed, stating it has been sensed; in regard to the cognized, stating it has been cognized.

314. ‘‘චත්තාරො පුග්ගලා. ඉධාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. ඉධාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. ඉධාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. ඉධාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො නෙව අත්තන්තපො හොති න අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. සො අනත්තන්තපො අපරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති.

314. There are four persons. Here, friends, a certain person is a self-tormentor, devoted to the practice of self-torment. Here, friends, a certain person is a tormentor of others, devoted to the practice of tormenting others. Here, friends, a certain person is both a self-tormentor, devoted to the practice of self-torment, and a tormentor of others, devoted to the practice of tormenting others. Here, friends, a certain person is neither a self-tormentor, not devoted to the practice of self-torment, nor a tormentor of others, not devoted to the practice of tormenting others. He, being neither a self-tormentor nor a tormentor of others, in this very life is without craving, extinguished, cooled, and experiences bliss, abiding with a self that has become sublime.

‘‘අපරෙපි චත්තාරො පුග්ගලා. ඉධාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය. ඉධාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති නො අත්තහිතාය. ඉධාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො නෙව අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය. ඉධාවුසො, එකච්චො පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච.

Furthermore, there are four other persons. Here, friends, a certain person is one who practices for his own welfare, but not for the welfare of others. Here, friends, a certain person is one who practices for the welfare of others, but not for his own welfare. Here, friends, a certain person is one who practices neither for his own welfare nor for the welfare of others. Here, friends, a certain person is one who practices for his own welfare as well as for the welfare of others.

‘‘අපරෙපි චත්තාරො පුග්ගලා – තමො තමපරායනො, තමො ජොතිපරායනො, ජොති තමපරායනො, ජොති ජොතිපරායනො.

Furthermore, there are four other persons: the one in darkness bound for darkness, the one in darkness bound for light, the one in light bound for darkness, and the one in light bound for light.

‘‘අපරෙපි චත්තාරො පුග්ගලා – සමණමචලො, සමණපදුමො, සමණපුණ්ඩරීකො, සමණෙසු සමණසුඛුමාලො.

Furthermore, there are four other persons: the unshakable ascetic, the red lotus ascetic, the white lotus ascetic, and the refined ascetic among ascetics.

‘‘ඉමෙ [Pg.195] ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන චත්තාරො ධම්මා සම්මදක්ඛාතා; තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

Friends, these four dhammas have been well-proclaimed by that Blessed One who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. Therein, all should chant together... for the good, welfare, and happiness of devas and humans.

පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො.

The first recitation section is concluded.

පඤ්චකං

The Fives

315. ‘‘අත්ථි ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන පඤ්ච ධම්මා සම්මදක්ඛාතා. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙ පඤ්ච?

315. Friends, there are indeed five dhammas well-proclaimed by that Blessed One—who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. Therein, all should chant in unison… for the benefit, welfare, and happiness of devas and humans. What are the five?

‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා. රූපක්ඛන්ධො වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො.

The five aggregates: the aggregate of form, the aggregate of feeling, the aggregate of perception, the aggregate of formations, the aggregate of consciousness.

‘‘පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා. රූපුපාදානක්ඛන්ධො වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො.

The five aggregates of clinging: the aggregate of form subject to clinging, the aggregate of feeling subject to clinging, the aggregate of perception subject to clinging, the aggregate of formations subject to clinging, the aggregate of consciousness subject to clinging.

‘‘පඤ්ච කාමගුණා. චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසඤ්හිතා රජනීයා, සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා සද්දා… ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා ගන්ධා… ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා රසා… කායවිඤ්ඤෙය්‍යා ඵොට්ඨබ්බා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසඤ්හිතා රජනීයා.

The five cords of sensual pleasure: forms cognizable by the eye that are desirable, agreeable, pleasing, endearing, connected with sensual desire, and enticing; sounds cognizable by the ear… odors cognizable by the nose… flavors cognizable by the tongue… tangibles cognizable by the body that are desirable, agreeable, pleasing, endearing, connected with sensual desire, and enticing.

‘‘පඤ්ච ගතියො – නිරයො, තිරච්ඡානයොනි, පෙත්තිවිසයො, මනුස්සා, දෙවා.

There are five destinations: hell, the animal realm, the sphere of petas, human beings, and devas.

‘‘පඤ්ච මච්ඡරියානි – ආවාසමච්ඡරියං, කුලමච්ඡරියං, ලාභමච්ඡරියං, වණ්ණමච්ඡරියං, ධම්මමච්ඡරියං.

There are five kinds of stinginess: stinginess regarding dwellings, stinginess regarding families, stinginess regarding gains, stinginess regarding appearance, and stinginess regarding the Dhamma.

‘‘පඤ්ච නීවරණානි – කාමච්ඡන්දනීවරණං, බ්‍යාපාදනීවරණං, ථිනමිද්ධනීවරණං, උද්ධච්චකුක්කුච්චනීවරණං, විචිකිච්ඡානීවරණං.

There are five hindrances: the hindrance of sensual desire, the hindrance of ill will, the hindrance of sloth and torpor, the hindrance of restlessness and remorse, and the hindrance of doubt.

‘‘පඤ්ච ඔරම්භාගියානි සඤ්ඤොජනානි – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො, කාමච්ඡන්දො, බ්‍යාපාදො.

There are five lower fetters: identity view, doubt, clinging to rites and rituals, sensual desire, and ill will.

‘‘පඤ්ච [Pg.196] උද්ධම්භාගියානි සඤ්ඤොජනානි – රූපරාගො, අරූපරාගො, මානො, උද්ධච්චං, අවිජ්ජා.

There are five higher fetters: lust for form, lust for the formless, conceit, restlessness, and ignorance.

‘‘පඤ්ච සික්ඛාපදානි – පාණාතිපාතා වෙරමණී, අදින්නාදානා වෙරමණී, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණී, මුසාවාදා වෙරමණී, සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදට්ඨානා වෙරමණී.

There are five training precepts: abstinence from the destruction of life, abstinence from taking what is not given, abstinence from sexual misconduct, abstinence from false speech, and abstinence from distilled and fermented intoxicants which are the basis for heedlessness.

316. ‘‘පඤ්ච අභබ්බට්ඨානානි. අභබ්බො, ආවුසො, ඛීණාසවො භික්ඛු සඤ්චිච්ච පාණං ජීවිතා වොරොපෙතුං. අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියිතුං. අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිතුං. අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සම්පජානමුසා භාසිතුං. අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සන්නිධිකාරකං කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං, සෙය්‍යථාපි පුබ්බෙ ආගාරිකභූතො.

316. There are five impossibilities. Friends, a monk whose taints are destroyed is incapable of intentionally depriving a living being of life. A monk whose taints are destroyed is incapable of taking what is not given, amounting to theft. A monk whose taints are destroyed is incapable of engaging in sexual intercourse. A monk whose taints are destroyed is incapable of knowingly speaking a falsehood. A monk whose taints are destroyed is incapable of enjoying stored-up sensual pleasures as he did formerly when a householder.

‘‘පඤ්ච බ්‍යසනානි – ඤාතිබ්‍යසනං, භොගබ්‍යසනං, රොගබ්‍යසනං, සීලබ්‍යසනං, දිට්ඨිබ්‍යසනං. නාවුසො, සත්තා ඤාතිබ්‍යසනහෙතු වා භොගබ්‍යසනහෙතු වා රොගබ්‍යසනහෙතු වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති. සීලබ්‍යසනහෙතු වා, ආවුසො, සත්තා දිට්ඨිබ්‍යසනහෙතු වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්ති.

There are five calamities: the calamity of relatives, the calamity of wealth, the calamity of illness, the calamity of virtue, and the calamity of view. Friends, beings are not reborn in a state of deprivation, a bad destination, a downfall, in hell, after the breakup of the body, after death, on account of the calamity of relatives, the calamity of wealth, or the calamity of illness. But, friends, beings are reborn in a state of deprivation, a bad destination, a downfall, in hell, after the breakup of the body, after death, on account of the calamity of virtue or the calamity of view.

‘‘පඤ්ච සම්පදා – ඤාතිසම්පදා, භොගසම්පදා, ආරොග්‍යසම්පදා, සීලසම්පදා, දිට්ඨිසම්පදා. නාවුසො, සත්තා ඤාතිසම්පදාහෙතු වා භොගසම්පදාහෙතු වා ආරොග්‍යසම්පදාහෙතු වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. සීලසම්පදාහෙතු වා, ආවුසො, සත්තා දිට්ඨිසම්පදාහෙතු වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති.

There are five accomplishments: accomplishment in relatives, accomplishment in wealth, accomplishment in health, accomplishment in virtue, and accomplishment in view. Friends, beings are not reborn in a good destination, a heavenly world, after the breakup of the body, after death, on account of an accomplishment in relatives, an accomplishment in wealth, or an accomplishment in health. But, friends, beings are reborn in a good destination, a heavenly world, after the breakup of the body, after death, on account of an accomplishment in virtue or an accomplishment in view.

‘‘පඤ්ච ආදීනවා දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා. ඉධාවුසො, දුස්සීලො සීලවිපන්නො පමාදාධිකරණං මහතිං භොගජානිං නිගච්ඡති, අයං පඨමො ආදීනවො දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා. පුන චපරං, ආවුසො, දුස්සීලස්ස සීලවිපන්නස්ස පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති, අයං දුතියො ආදීනවො දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා. පුන චපරං, ආවුසො, දුස්සීලො සීලවිපන්නො [Pg.197] යඤ්ඤදෙව පරිසං උපසඞ්කමති යදි ඛත්තියපරිසං යදි බ්‍රාහ්මණපරිසං යදි ගහපතිපරිසං යදි සමණපරිසං, අවිසාරදො උපසඞ්කමති මඞ්කුභූතො, අයං තතියො ආදීනවො දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා. පුන චපරං, ආවුසො, දුස්සීලො සීලවිපන්නො සම්මූළ්හො කාලං කරොති, අයං චතුත්ථො ආදීනවො දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා. පුන චපරං, ආවුසො, දුස්සීලො සීලවිපන්නො කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති, අයං පඤ්චමො ආදීනවො දුස්සීලස්ස සීලවිපත්තියා.

There are five drawbacks for one who is immoral, due to failure in virtue. Here, friends, an immoral person who has failed in virtue, on account of heedlessness, incurs a great loss of wealth. This is the first drawback for one who is immoral, due to failure in virtue. Furthermore, friends, a bad reputation spreads about an immoral person who has failed in virtue. This is the second drawback for one who is immoral, due to failure in virtue. Furthermore, friends, whatever assembly an immoral person who has failed in virtue approaches—be it an assembly of nobles, an assembly of brahmins, an assembly of householders, or an assembly of ascetics—he approaches it timidly and crestfallen. This is the third drawback for one who is immoral, due to failure in virtue. Furthermore, friends, an immoral person who has failed in virtue dies confused. This is the fourth drawback for one who is immoral, due to failure in virtue. Furthermore, friends, an immoral person who has failed in virtue, after the breakup of the body, after death, is reborn in a state of deprivation, a bad destination, a downfall, in hell. This is the fifth drawback for one who is immoral, due to failure in virtue.

‘‘පඤ්ච ආනිසංසා සීලවතො සීලසම්පදාය. ඉධාවුසො, සීලවා සීලසම්පන්නො අප්පමාදාධිකරණං මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අධිගච්ඡති, අයං පඨමො ආනිසංසො සීලවතො සීලසම්පදාය. පුන චපරං, ආවුසො, සීලවතො සීලසම්පන්නස්ස කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති, අයං දුතියො ආනිසංසො සීලවතො සීලසම්පදාය. පුන චපරං, ආවුසො, සීලවා සීලසම්පන්නො යඤ්ඤදෙව පරිසං උපසඞ්කමති යදි ඛත්තියපරිසං යදි බ්‍රාහ්මණපරිසං යදි ගහපතිපරිසං යදි සමණපරිසං, විසාරදො උපසඞ්කමති අමඞ්කුභූතො, අයං තතියො ආනිසංසො සීලවතො සීලසම්පදාය. පුන චපරං, ආවුසො, සීලවා සීලසම්පන්නො අසම්මූළ්හො කාලං කරොති, අයං චතුත්ථො ආනිසංසො සීලවතො සීලසම්පදාය. පුන චපරං, ආවුසො, සීලවා සීලසම්පන්නො කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති, අයං පඤ්චමො ආනිසංසො සීලවතො සීලසම්පදාය.

There are five benefits for one who is virtuous, due to accomplishment in virtue. Here, friends, a virtuous person who is accomplished in virtue, on account of heedfulness, acquires a great mass of wealth. This is the first benefit for one who is virtuous, due to accomplishment in virtue. Furthermore, friends, a good reputation spreads about a virtuous person who is accomplished in virtue. This is the second benefit for one who is virtuous, due to accomplishment in virtue. Furthermore, friends, whatever assembly a virtuous person who is accomplished in virtue approaches—be it an assembly of nobles, an assembly of brahmins, an assembly of householders, or an assembly of ascetics—he approaches it confidently and not crestfallen. This is the third benefit for one who is virtuous, due to accomplishment in virtue. Furthermore, friends, a virtuous person who is accomplished in virtue dies unconfused. This is the fourth benefit for one who is virtuous, due to accomplishment in virtue. Furthermore, friends, a virtuous person who is accomplished in virtue, after the breakup of the body, after death, is reborn in a good destination, a heavenly world. This is the fifth benefit for one who is virtuous, due to accomplishment in virtue.

‘‘චොදකෙන, ආවුසො, භික්ඛුනා පරං චොදෙතුකාමෙන පඤ්ච ධම්මෙ අජ්ඣත්තං උපට්ඨපෙත්වා පරො චොදෙතබ්බො. කාලෙන වක්ඛාමි නො අකාලෙන, භූතෙන වක්ඛාමි නො අභූතෙන, සණ්හෙන වක්ඛාමි නො ඵරුසෙන, අත්ථසංහිතෙන වක්ඛාමි නො අනත්ථසංහිතෙන, මෙත්තචිත්තෙන වක්ඛාමි නො දොසන්තරෙනාති. චොදකෙන, ආවුසො, භික්ඛුනා පරං චොදෙතුකාමෙන ඉමෙ පඤ්ච ධම්මෙ අජ්ඣත්තං උපට්ඨපෙත්වා පරො චොදෙතබ්බො.

Friends, a monk who wishes to admonish another should establish five qualities within himself before admonishing another: ‘I will speak at the right time, not at the wrong time; I will speak with what is true, not with what is untrue; I will speak gently, not harshly; I will speak with what is beneficial, not with what is unbeneficial; I will speak with a mind of loving-kindness, not with inner aversion.’ Friends, a monk who wishes to admonish another should establish these five qualities within himself before admonishing another.

317. ‘‘පඤ්ච [Pg.198] පධානියඞ්ගානි. ඉධාවුසො, භික්ඛු සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො, ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. අප්පාබාධො හොති අප්පාතඞ්කො, සමවෙපාකිනියා ගහණියා සමන්නාගතො නාතිසීතාය නාච්චුණ්හාය මජ්ඣිමාය පධානක්ඛමාය. අසඨො හොති අමායාවී, යථාභූතං අත්තානං ආවිකත්තා සත්ථරි වා විඤ්ඤූසු වා සබ්‍රහ්මචාරීසු. ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. පඤ්ඤවා හොති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මාදුක්ඛක්ඛයගාමිනියා.

317. There are five factors for striving. Here, friends, a bhikkhu is faithful; he has faith in the Tathāgata's enlightenment: ‘Thus is the Blessed One an Arahant, a Perfectly Enlightened One, accomplished in knowledge and conduct, a Fortunate One, a Knower of the World, an Unsurpassed Trainer of persons to be tamed, a Teacher of gods and humans, an Enlightened One, a Blessed One.’ He is without illness, without affliction, endowed with a digestive power that is well-balanced, neither too cold nor too hot, but moderate and suitable for striving. He is not deceitful or fraudulent; he reveals himself as he truly is to the Teacher, or to the wise, or to his companions in the holy life. He dwells with aroused energy for the abandoning of unwholesome states and for the attainment of wholesome states; he is strong, firm in exertion, not casting off the burden in wholesome states. He is wise, endowed with wisdom that comprehends arising and passing away, which is noble, penetrative, and leads to the complete destruction of suffering.

318. ‘‘පඤ්ච සුද්ධාවාසා – අවිහා, අතප්පා, සුදස්සා, සුදස්සී, අකනිට්ඨා.

318. There are five Pure Abodes: Avihā, Atappā, Sudassā, Sudassī, and Akaniṭṭhā.

‘‘පඤ්ච අනාගාමිනො – අන්තරාපරිනිබ්බායී, උපහච්චපරිනිබ්බායී, අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී, සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී, උද්ධංසොතොඅකනිට්ඨගාමී.

There are five kinds of non-returners: one who attains parinibbāna in the interval, one who attains parinibbāna after passing the middle of the lifespan, one who attains parinibbāna without exertion, one who attains parinibbāna with exertion, and one who goes upstream to the Akaniṭṭha realm.

319. ‘‘පඤ්ච චෙතොඛිලා. ඉධාවුසො, භික්ඛු සත්ථරි කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති නාධිමුච්චති න සම්පසීදති. යො සො, ආවුසො, භික්ඛු සත්ථරි කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති නාධිමුච්චති න සම්පසීදති, තස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයොගාය සාතච්චාය පධානාය, යස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයොගාය සාතච්චාය පධානාය, අයං පඨමො චෙතොඛිලො. පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ධම්මෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති…පෙ… සඞ්ඝෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති… සික්ඛාය කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති… සබ්‍රහ්මචාරීසු කුපිතො හොති අනත්තමනො ආහතචිත්තො ඛිලජාතො. යො සො, ආවුසො, භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීසු කුපිතො හොති අනත්තමනො ආහතචිත්තො ඛිලජාතො, තස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයොගාය සාතච්චාය පධානාය, යස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයොගාය සාතච්චාය පධානාය, අයං පඤ්චමො චෙතොඛිලො.

319. There are five barrennesses of mind. Here, friends, a bhikkhu doubts and is uncertain about the Teacher, is not resolved, and is not confident. Friends, for whichever bhikkhu doubts and is uncertain about the Teacher, is not resolved, and is not confident, his mind does not incline toward ardency, dedication, perseverance, and exertion. For one whose mind does not incline toward ardency, dedication, perseverance, and exertion, this is the first barrenness of mind. Furthermore, friends, a bhikkhu doubts and is uncertain about the Dhamma… doubts and is uncertain about the Saṅgha… doubts and is uncertain about the training… is angry with his companions in the holy life, is displeased, has a mind that is hurt, and has become barren. Friends, for whichever bhikkhu is angry with his companions in the holy life, is displeased, has a mind that is hurt, and has become barren, his mind does not incline toward ardency, dedication, perseverance, and exertion. For one whose mind does not incline toward ardency, dedication, perseverance, and exertion, this is the fifth barrenness of mind.

320. ‘‘පඤ්ච චෙතසොවිනිබන්ධා. ඉධාවුසො, භික්ඛු කාමෙසු අවීතරාගො හොති අවිගතච්ඡන්දො අවිගතපෙමො අවිගතපිපාසො අවිගතපරිළාහො [Pg.199] අවිගතතණ්හො. යො සො, ආවුසො, භික්ඛු කාමෙසු අවීතරාගො හොති අවිගතච්ඡන්දො අවිගතපෙමො අවිගතපිපාසො අවිගතපරිළාහො අවිගතතණ්හො, තස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයොගාය සාතච්චාය පධානාය. යස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයොගාය සාතච්චාය පධානාය. අයං පඨමො චෙතසො විනිබන්ධො. පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු කායෙ අවීතරාගො හොති…පෙ… රූපෙ අවීතරාගො හොති…පෙ… පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු යාවදත්ථං උදරාවදෙහකං භුඤ්ජිත්වා සෙය්‍යසුඛං පස්සසුඛං මිද්ධසුඛං අනුයුත්තො විහරති…පෙ… පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං පණිධාය බ්‍රහ්මචරියං චරති – ‘ඉමිනාහං සීලෙන වා වතෙන වා තපෙන වා බ්‍රහ්මචරියෙන වා දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වා’ති. යො සො, ආවුසො, භික්ඛු අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං පණිධාය බ්‍රහ්මචරියං චරති – ‘ඉමිනාහං සීලෙන වා වතෙන වා තපෙන වා බ්‍රහ්මචරියෙන වා දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වා’ති, තස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයොගාය සාතච්චාය පධානාය. යස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයොගාය සාතච්චාය පධානාය. අයං පඤ්චමො චෙතසො විනිබන්ධො.

320. There are five bonds of the mind. Here, friends, a bhikkhu is not free from passion for sensual pleasures; his desire has not departed, his affection has not departed, his thirst has not departed, his torment has not departed, his craving has not departed. Friends, for whichever bhikkhu is not free from passion for sensual pleasures, whose desire has not departed, whose affection has not departed, whose thirst has not departed, whose torment has not departed, whose craving has not departed, his mind does not incline toward ardency, dedication, perseverance, and exertion. For one whose mind does not incline toward ardency, dedication, perseverance, and exertion, this is the first bond of the mind. Furthermore, friends, a bhikkhu is not free from passion for the body… is not free from passion for form… Furthermore, friends, a bhikkhu, having eaten to his belly's fill, dwells devoted to the pleasure of lying down, the pleasure of reclining on his side, and the pleasure of drowsiness… Furthermore, friends, a bhikkhu practices the holy life aspiring to some group of devas, thinking: ‘By this virtue or observance or austerity or holy life, I will become a deva or one of the devas.’ Friends, for whichever bhikkhu practices the holy life aspiring to some group of devas, thinking: ‘By this virtue or observance or austerity or holy life, I will become a deva or one of the devas,’ his mind does not incline toward ardency, dedication, perseverance, and exertion. For one whose mind does not incline toward ardency, dedication, perseverance, and exertion, this is the fifth bond of the mind.

‘‘පඤ්චින්ද්‍රියානි – චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං.

There are five faculties: the eye faculty, the ear faculty, the nose faculty, the tongue faculty, and the body faculty.

‘‘අපරානිපි පඤ්චින්ද්‍රියානි – සුඛින්ද්‍රියං, දුක්ඛින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං, දොමනස්සින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං.

There are another five faculties: the faculty of pleasure, the faculty of pain, the faculty of gladness, the faculty of sadness, and the faculty of equanimity.

‘‘අපරානිපි පඤ්චින්ද්‍රියානි – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං.

There are another five faculties: the faculty of faith, the faculty of energy, the faculty of mindfulness, the faculty of concentration, and the faculty of wisdom.

321. ‘‘පඤ්ච නිස්සරණියා ධාතුයො. ඉධාවුසො, භික්ඛුනො කාමෙ මනසිකරොතො කාමෙසු චිත්තං න පක්ඛන්දති න පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. නෙක්ඛම්මං ඛො පනස්ස මනසිකරොතො නෙක්ඛම්මෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං කාමෙහි. යෙ ච කාමපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තො සො තෙහි, න සො තං වෙදනං වෙදෙති. ඉදමක්ඛාතං කාමානං නිස්සරණං.

321. There are five elements of escape. Here, friends, when a bhikkhu attends to sensual pleasures, his mind does not leap forward into sensual pleasures, does not become serene, does not become established, and is not liberated. But when he attends to renunciation, his mind leaps forward into renunciation, becomes serene, becomes established, and is liberated. His mind is thus well-gone, well-developed, well-risen, well-liberated, and disjoined from sensual pleasures. And whatever taints, distresses, and torments arise on account of sensual pleasures, he is freed from them; he does not experience that feeling. This is declared as the escape from sensual pleasures.

‘‘පුන [Pg.200] චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො බ්‍යාපාදං මනසිකරොතො බ්‍යාපාදෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති න පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. අබ්‍යාපාදං ඛො පනස්ස මනසිකරොතො අබ්‍යාපාදෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං බ්‍යාපාදෙන. යෙ ච බ්‍යාපාදපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තො සො තෙහි, න සො තං වෙදනං වෙදෙති. ඉදමක්ඛාතං බ්‍යාපාදස්ස නිස්සරණං.

Furthermore, friends, when a bhikkhu attends to ill will, his mind does not leap forward into ill will, does not become serene, is not established, and is not liberated. But when he attends to non-ill will, his mind leaps forward into non-ill will, becomes serene, is established, and is liberated. His mind is thus well-gone, well-developed, well-risen, well-liberated, and disjoined from ill will. And whatever taints, distresses, and torments arise on account of ill will, he is freed from them; he does not experience that feeling. This is declared as the escape from ill will.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො විහෙසං මනසිකරොතො විහෙසාය චිත්තං න පක්ඛන්දති න පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. අවිහෙසං ඛො පනස්ස මනසිකරොතො අවිහෙසාය චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං විහෙසාය. යෙ ච විහෙසාපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තො සො තෙහි, න සො තං වෙදනං වෙදෙති. ඉදමක්ඛාතං විහෙසාය නිස්සරණං.

Furthermore, friends, when a bhikkhu attends to vexation, his mind does not enter into vexation, does not become serene, is not established, and is not released. But when he attends to non-vexation, his mind enters into non-vexation, becomes serene, is established, and is released. That mind of his is well-gone, well-developed, well-risen, well-freed from vexation, and disassociated from vexation. And whatever taints, distress, and torments arise on account of vexation, he is freed from them; he does not experience that feeling. This is declared to be the escape from vexation.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො රූපෙ මනසිකරොතො රූපෙසු චිත්තං න පක්ඛන්දති න පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. අරූපං ඛො පනස්ස මනසිකරොතො අරූපෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං රූපෙහි. යෙ ච රූපපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තො සො තෙහි, න සො තං වෙදනං වෙදෙති. ඉදමක්ඛාතං රූපානං නිස්සරණං.

Furthermore, friends, when a bhikkhu attends to form, his mind does not enter into forms, does not become serene, is not established, and is not released. But when he attends to the immaterial, his mind enters into the immaterial, becomes serene, is established, and is released. That mind of his is well-gone, well-developed, well-risen, well-freed from forms, and disassociated from forms. And whatever taints, distress, and torments arise on account of form, he is freed from them; he does not experience that feeling. This is declared to be the escape from forms.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො සක්කායං මනසිකරොතො සක්කායෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති න පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. සක්කායනිරොධං ඛො පනස්ස මනසිකරොතො සක්කායනිරොධෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං සක්කායෙන. යෙ ච සක්කායපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තො සො තෙහි, න සො තං වෙදනං වෙදෙති. ඉදමක්ඛාතං සක්කායස්ස නිස්සරණං.

Furthermore, friends, when a bhikkhu attends to embodied identity, his mind does not enter into embodied identity, does not become serene, is not established, and is not released. But when he attends to the cessation of embodied identity, his mind enters into the cessation of embodied identity, becomes serene, is established, and is released. That mind of his is well-gone, well-developed, well-risen, well-freed from embodied identity, and disassociated from embodied identity. And whatever taints, distress, and torments arise on account of embodied identity, he is freed from them; he does not experience that feeling. This is declared to be the escape from embodied identity.

322. ‘‘පඤ්ච විමුත්තායතනානි. ඉධාවුසො, භික්ඛුනො සත්ථා ධම්මං දෙසෙති අඤ්ඤතරො වා ගරුට්ඨානියො සබ්‍රහ්මචාරී. යථා යථා, ආවුසො, භික්ඛුනො සත්ථා ධම්මං දෙසෙති අඤ්ඤතරො වා ගරුට්ඨානියො සබ්‍රහ්මචාරී[Pg.201]. තථා තථා සො තස්මිං ධම්මෙ අත්ථපටිසංවෙදී ච හොති ධම්මපටිසංවෙදී ච. තස්ස අත්ථපටිසංවෙදිනො ධම්මපටිසංවෙදිනො පාමොජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදෙති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ඉදං පඨමං විමුත්තායතනං.

322. There are five grounds for liberation. Here, friends, the Teacher teaches the Dhamma to a bhikkhu, or a fellow practitioner worthy of respect does. In whatever way, friends, the Teacher teaches the Dhamma to a bhikkhu, or a fellow practitioner worthy of respect does, in that same way he comes to experience the meaning and the Dhamma. For one who experiences the meaning and the Dhamma, gladness is born. For one who is gladdened, rapture is born. For one of rapturous mind, the body becomes tranquil. One with a tranquil body experiences happiness. The mind of one who is happy becomes concentrated. This is the first ground for liberation.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො න හෙව ඛො සත්ථා ධම්මං දෙසෙති අඤ්ඤතරො වා ගරුට්ඨානියො සබ්‍රහ්මචාරී, අපි ච ඛො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙති…පෙ… අපි ච ඛො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරොති…පෙ… අපි ච ඛො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති…පෙ… අපි ච ඛ්වස්ස අඤ්ඤතරං සමාධිනිමිත්තං සුග්ගහිතං හොති සුමනසිකතං සූපධාරිතං සුප්පටිවිද්ධං පඤ්ඤාය. යථා යථා, ආවුසො, භික්ඛුනො අඤ්ඤතරං සමාධිනිමිත්තං සුග්ගහිතං හොති සුමනසිකතං සූපධාරිතං සුප්පටිවිද්ධං පඤ්ඤාය තථා තථා සො තස්මිං ධම්මෙ අත්ථපටිසංවෙදී ච හොති ධම්මපටිසංවෙදී ච. තස්ස අත්ථපටිසංවෙදිනො ධම්මපටිසංවෙදිනො පාමොජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදෙති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ඉදං පඤ්චමං විමුත්තායතනං.

Furthermore, friends, the Teacher does not teach the Dhamma to a bhikkhu, nor does a respected fellow practitioner... but he teaches the Dhamma in detail to others as he has heard and learned it... or he recites the Dhamma in detail as he has heard and learned it... or he reflects on, considers, and mentally examines the Dhamma as he has heard and learned it... or a certain sign of concentration has been well-grasped by him, well-attended to, well-considered, and well-penetrated with wisdom. In whatever way, friends, a certain sign of concentration has been well-grasped by the bhikkhu, well-attended to, well-considered, and well-penetrated with wisdom, in that same way he comes to experience the meaning and the Dhamma. For one who experiences the meaning and the Dhamma, gladness is born. For one who is gladdened, rapture is born. For one of rapturous mind, the body becomes tranquil. One with a tranquil body experiences happiness. The mind of one who is happy becomes concentrated. This is the fifth ground for liberation.

‘‘පඤ්ච විමුත්තිපරිපාචනීයා සඤ්ඤා – අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා.

There are five perceptions conducive to the ripening of liberation: the perception of impermanence, the perception of suffering in what is impermanent, the perception of non-self in what is suffering, the perception of abandoning, and the perception of dispassion.

‘‘ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන පඤ්ච ධම්මා සම්මදක්ඛාතා; තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

These, friends, are the five principles well expounded by that Blessed One who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. Herein, all should chant together... for the benefit, welfare, and happiness of devas and humans.

ඡක්කං

The Sixes

323. ‘‘අත්ථි ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන ඡ ධම්මා සම්මදක්ඛාතා; තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙ ඡ?

323. Friends, there are six principles well-expounded by that Blessed One who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. Herein, all should chant together... for the benefit, welfare, and happiness of devas and humans. What are the six?

‘‘ඡ අජ්ඣත්තිකානි [Pg.202] ආයතනානි – චක්ඛායතනං, සොතායතනං, ඝානායතනං, ජිව්හායතනං, කායායතනං, මනායතනං.

Six internal sense bases: the eye-base, the ear-base, the nose-base, the tongue-base, the body-base, and the mind-base.

‘‘ඡ බාහිරානි ආයතනානි – රූපායතනං, සද්දායතනං, ගන්ධායතනං, රසායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං, ධම්මායතනං.

Six external sense bases: the form-base, the sound-base, the odor-base, the taste-base, the tangible-object-base, and the mind-object-base.

‘‘ඡ විඤ්ඤාණකායා – චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, සොතවිඤ්ඤාණං, ඝානවිඤ්ඤාණං, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, කායවිඤ්ඤාණං, මනොවිඤ්ඤාණං.

Six groups of consciousness: eye-consciousness, ear-consciousness, nose-consciousness, tongue-consciousness, body-consciousness, and mind-consciousness.

‘‘ඡ ඵස්සකායා – චක්ඛුසම්ඵස්සො, සොතසම්ඵස්සො, ඝානසම්ඵස්සො, ජිව්හාසම්ඵස්සො, කායසම්ඵස්සො, මනොසම්ඵස්සො.

Six groups of contact: eye-contact, ear-contact, nose-contact, tongue-contact, body-contact, and mind-contact.

‘‘ඡ වෙදනාකායා – චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා, සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා, ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා, ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා, කායසම්ඵස්සජා වෙදනා, මනොසම්ඵස්සජා වෙදනා.

Six groups of feeling: feeling born of eye-contact, feeling born of ear-contact, feeling born of nose-contact, feeling born of tongue-contact, feeling born of body-contact, and feeling born of mind-contact.

‘‘ඡ සඤ්ඤාකායා – රූපසඤ්ඤා, සද්දසඤ්ඤා, ගන්ධසඤ්ඤා, රසසඤ්ඤා, ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා, ධම්මසඤ්ඤා.

Six groups of perception: perception of form, perception of sound, perception of odor, perception of taste, perception of tangible objects, and perception of mind-objects.

‘‘ඡ සඤ්චෙතනාකායා – රූපසඤ්චෙතනා, සද්දසඤ්චෙතනා, ගන්ධසඤ්චෙතනා, රසසඤ්චෙතනා, ඵොට්ඨබ්බසඤ්චෙතනා, ධම්මසඤ්චෙතනා.

Six groups of volition: volition regarding form, volition regarding sound, volition regarding odor, volition regarding taste, volition regarding tangible objects, and volition regarding mind-objects.

‘‘ඡ තණ්හාකායා – රූපතණ්හා, සද්දතණ්හා, ගන්ධතණ්හා, රසතණ්හා, ඵොට්ඨබ්බතණ්හා, ධම්මතණ්හා.

Six groups of craving: craving for form, craving for sound, craving for odor, craving for taste, craving for tangible objects, and craving for mind-objects.

324. ‘‘ඡ අගාරවා. ඉධාවුසො, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො; ධම්මෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො; සඞ්ඝෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො; සික්ඛාය අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො; අප්පමාදෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො; පටිසන්ථාරෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො.

324. Six kinds of disrespect. Here, friends, a bhikkhu dwells without respect and without deference for the Teacher; he dwells without respect and without deference for the Dhamma; he dwells without respect and without deference for the Saṅgha; he dwells without respect and without deference for the training; he dwells without respect and without deference for diligence; he dwells without respect and without deference for hospitality.

‘‘ඡ ගාරවා. ඉධාවුසො, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො විහරති සප්පතිස්සො; ධම්මෙ සගාරවො විහරති සප්පතිස්සො; සඞ්ඝෙ සගාරවො විහරති සප්පතිස්සො; සික්ඛාය සගාරවො විහරති සප්පතිස්සො; අප්පමාදෙ සගාරවො විහරති සප්පතිස්සො; පටිසන්ථාරෙ සගාරවො විහරති සප්පතිස්සො.

Six kinds of respect. Here, friends, a bhikkhu dwells with respect and with deference for the Teacher; he dwells with respect and with deference for the Dhamma; he dwells with respect and with deference for the Saṅgha; he dwells with respect and with deference for the training; he dwells with respect and with deference for diligence; he dwells with respect and with deference for hospitality.

‘‘ඡ සොමනස්සූපවිචාරා[Pg.203]. චක්ඛුනා රූපං දිස්වා සොමනස්සට්ඨානියං රූපං උපවිචරති; සොතෙන සද්දං සුත්වා… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා. මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය සොමනස්සට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති.

Six investigations accompanied by joy. Having seen a form with the eye, one investigates a form that is a basis for joy; having heard a sound with the ear... having smelled an odor with the nose... having tasted a flavor with the tongue... having touched a tangible object with the body... having cognized a mind-object with the mind, one investigates a mind-object that is a basis for joy.

‘‘ඡ දොමනස්සූපවිචාරා. චක්ඛුනා රූපං දිස්වා දොමනස්සට්ඨානියං රූපං උපවිචරති…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය දොමනස්සට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති.

Six investigations accompanied by displeasure. Having seen a form with the eye, one investigates a form that is a basis for displeasure... having cognized a mind-object with the mind, one investigates a mind-object that is a basis for displeasure.

‘‘ඡ උපෙක්ඛූපවිචාරා. චක්ඛුනා රූපං දිස්වා උපෙක්ඛාට්ඨානියං රූපං උපවිචරති…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය උපෙක්ඛාට්ඨානියං ධම්මං උපවිචරති.

Six investigations accompanied by equanimity. Having seen a form with the eye, one investigates a form that is a basis for equanimity... having cognized a mind-object with the mind, one investigates a mind-object that is a basis for equanimity.

‘‘ඡ සාරණීයා ධම්මා. ඉධාවුසො, භික්ඛුනො මෙත්තං කායකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච. අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

Six states to be remembered. Here, friends, a bhikkhu's bodily action accompanied by loving-kindness is established towards his fellow monastics, both openly and in private. This dhamma is also one to be remembered, creating affection, creating respect, and conducing to cohesion, non-dispute, harmony, and unity.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො මෙත්තං වචීකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච. අයම්පි ධම්මො සාරණීයො…පෙ… එකීභාවාය සංවත්තති.

Furthermore, friends, a bhikkhu's verbal action accompanied by loving-kindness is established towards his fellow monastics, both openly and in private. This dhamma is also one to be remembered... conducing to unity.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො මෙත්තං මනොකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො ච. අයම්පි ධම්මො සාරණීයො…පෙ… එකීභාවාය සංවත්තති.

Furthermore, friends, a bhikkhu's mental action accompanied by loving-kindness is established towards his fellow monastics, both openly and in private. This dhamma is also one to be remembered... conducing to unity.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු යෙ තෙ ලාභා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා අන්තමසො පත්තපරියාපන්නමත්තම්පි, තථාරූපෙහි ලාභෙහි අප්පටිවිභත්තභොගී හොති සීලවන්තෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි සාධාරණභොගී. අයම්පි ධම්මො සාරණීයො…පෙ… එකීභාවාය සංවත්තති.

Furthermore, friends, whatever gains a bhikkhu has that are righteous and righteously obtained, even down to the contents of his alms-bowl, he is one who enjoys them without division, sharing them in common with his virtuous fellow monastics. This dhamma is also one to be remembered... conducing to unity.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු යානි තානි සීලානි අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි, තථාරූපෙසු සීලෙසු සීලසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච. අයම්පි ධම්මො සාරණීයො…පෙ… එකීභාවාය සංවත්තති.

Furthermore, friends, with regard to those virtues that are unbroken, unflawed, unspotted, unblemished, liberating, praised by the wise, ungrasped, and conducive to concentration, a bhikkhu dwells in commonality of virtue with his fellow monastics, both openly and in private. This dhamma is also one to be remembered... conducing to unity.

‘‘පුන [Pg.204] චපරං, ආවුසො, භික්ඛු යායං දිට්ඨි අරියා නිය්‍යානිකා නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය, තථාරූපාය දිට්ඨියා දිට්ඨිසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච. අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

Furthermore, friends, with regard to that view that is noble and emancipating, which leads one who acts accordingly to the complete destruction of suffering, a bhikkhu dwells in commonality of view with his fellow monastics, both openly and in private. This dhamma is also one to be remembered, creating affection, creating respect, and conducing to cohesion, non-dispute, harmony, and unity.

325. ඡ විවාදමූලානි. ඉධාවුසො, භික්ඛු කොධනො හොති උපනාහී. යො සො, ආවුසො, භික්ඛු කොධනො හොති උපනාහී, සො සත්ථරිපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛායපි න පරිපූරකාරී හොති. යො සො, ආවුසො, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛාය න පරිපූරකාරී, සො සඞ්ඝෙ විවාදං ජනෙති. යො හොති විවාදො බහුජනඅහිතාය බහුජනඅසුඛාය අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, ආවුසො, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, ආවුසො, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානාය වායමෙය්‍යාථ. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, ආවුසො, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා න සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, ආවුසො, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවාය පටිපජ්ජෙය්‍යාථ. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානං හොති. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවො හොති.

325. Six roots of disputes. Here, friends, a bhikkhu is wrathful and bears a grudge. That bhikkhu, friends, who is wrathful and bears a grudge dwells without reverence or deference toward the Teacher, the Dhamma, and the Saṅgha, and does not fulfill the training. That bhikkhu, friends, who dwells without reverence or deference toward the Teacher, the Dhamma, and the Saṅgha, and does not fulfill the training, creates disputes in the Saṅgha. That dispute is for the harm and unhappiness of many people, for the non-benefit, harm, and suffering of devas and humans. If you, friends, perceive such a root of dispute either internally or externally, then you, friends, should strive for the abandoning of that same evil root of dispute. If you, friends, do not perceive such a root of dispute either internally or externally, then you, friends, should practice for the non-arising in the future of that same evil root of dispute. Thus there is the abandoning of this evil root of dispute. Thus there is its non-arising in the future.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු මක්ඛී හොති පළාසී…පෙ… ඉස්සුකී හොති මච්ඡරී…පෙ… සඨො හොති මායාවී… පාපිච්ඡො හොති මිච්ඡාදිට්ඨී… සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති ආධානග්ගාහී දුප්පටිනිස්සග්ගී…පෙ… යො සො, ආවුසො, භික්ඛු සන්දිට්ඨිපරාමාසී හොති ආධානග්ගාහී දුප්පටිනිස්සග්ගී, සො සත්ථරිපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙපි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සික්ඛායපි න පරිපූරකාරී හොති. යො සො, ආවුසො, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, ධම්මෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො, සඞ්ඝෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො[Pg.205], සික්ඛාය න පරිපූරකාරී, සො සඞ්ඝෙ විවාදං ජනෙති. යො හොති විවාදො බහුජනඅහිතාය බහුජනඅසුඛාය අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, ආවුසො, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, ආවුසො, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානාය වායමෙය්‍යාථ. එවරූපං චෙ තුම්හෙ, ආවුසො, විවාදමූලං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා න සමනුපස්සෙය්‍යාථ. තත්‍ර තුම්හෙ, ආවුසො, තස්සෙව පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවාය පටිපජ්ජෙය්‍යාථ. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස පහානං හොති. එවමෙතස්ස පාපකස්ස විවාදමූලස්ස ආයතිං අනවස්සවො හොති.

Furthermore, friends, a bhikkhu is disparaging and rivalrous… is envious and stingy… is crafty and deceitful… has evil desires… clings to his own views, holds to them tenaciously, and relinquishes them with difficulty. That bhikkhu, friends, who clings to his own views, holds to them tenaciously, and relinquishes them with difficulty, dwells without reverence or deference toward the Teacher, the Dhamma, and the Saṅgha, and does not fulfill the training. That bhikkhu, friends, who dwells without reverence or deference toward the Teacher, the Dhamma, and the Saṅgha, and does not fulfill the training, creates disputes in the Saṅgha. That dispute is for the harm and unhappiness of many people, for the non-benefit, harm, and suffering of devas and humans. If you, friends, perceive such a root of dispute either internally or externally, then you, friends, should strive for the abandoning of that same evil root of dispute. If you, friends, do not perceive such a root of dispute either internally or externally, then you, friends, should practice for the non-recurrence in the future of that same evil root of dispute. Thus there is the abandoning of this evil root of dispute. Thus there is its non-recurrence in the future.

‘‘ඡ ධාතුයො – පථවීධාතු, ආපොධාතු, තෙජොධාතු, වායොධාතු, ආකාසධාතු, විඤ්ඤාණධාතු.

There are six elements: the earth element, the water element, the fire element, the air element, the space element, and the consciousness element.

326. ‘‘ඡ නිස්සරණියා ධාතුයො. ඉධාවුසො, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘මෙත්තා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා, අථ ච පන මෙ බ්‍යාපාදො චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙවං’, තිස්ස වචනීයො, ‘මායස්මා එවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො, යං මෙත්තාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය. අථ ච පනස්ස බ්‍යාපාදො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, බ්‍යාපාදස්ස, යදිදං මෙත්තා චෙතොවිමුත්තී’ති.

326. There are six elements that lead to escape. Here, friends, a bhikkhu might say: ‘I have developed the liberation of mind through loving-kindness, practiced it frequently, made it a vehicle, made it a foundation, established it, become familiar with it, and undertaken it well. And yet, ill will still overcomes my mind and remains.’ He should be told: ‘Do not say so, venerable sir. Do not speak thus. Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friends, it cannot be, that when the liberation of mind through loving-kindness has been developed, practiced frequently, made a vehicle, made a foundation, established, become familiar with, and undertaken well, ill will would still overcome his mind and remain. That situation does not exist. For this, friends, is the escape from ill will, namely, the liberation of mind through loving-kindness.’

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘කරුණා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා. අථ ච පන මෙ විහෙසා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති, සො ‘මා හෙවං’ තිස්ස වචනීයො ‘මායස්මා එවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං ආවුසො, අනවකාසො, යං කරුණාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය [Pg.206] අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය, අථ ච පනස්ස විහෙසා චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, විහෙසාය, යදිදං කරුණා චෙතොවිමුත්තී’ති.

Here, friends, a bhikkhu might say: ‘I have developed the liberation of mind through compassion, practiced it frequently, made it a vehicle, made it a foundation, established it, become familiar with it, and undertaken it well. And yet, cruelty still overcomes my mind and remains.’ He should be told: ‘Do not say so, venerable sir. Do not speak thus. Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friends, it cannot be, that when the liberation of mind through compassion has been developed, practiced frequently, made a vehicle, made a foundation, established, become familiar with, and undertaken well, cruelty would still overcome his mind and remain. That situation does not exist. For this, friends, is the escape from cruelty, namely, the liberation of mind through compassion.’

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘මුදිතා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා. අථ ච පන මෙ අරති චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති, සො ‘මා හෙවං’ තිස්ස වචනීයො ‘‘මායස්මා එවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො, යං මුදිතාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය, අථ ච පනස්ස අරති චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, අරතියා, යදිදං මුදිතා චෙතොවිමුත්තී’ති.

Here, friends, a bhikkhu might say: ‘I have developed the liberation of mind through sympathetic joy, practiced it frequently, made it a vehicle, made it a foundation, established it, become familiar with it, and undertaken it well. And yet, discontent still overcomes my mind and remains.’ He should be told: ‘Do not say so, venerable sir. Do not speak thus. Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friends, it cannot be, that when the liberation of mind through sympathetic joy has been developed, practiced frequently, made a vehicle, made a foundation, established, become familiar with, and undertaken well, discontent would still overcome his mind and remain. That situation does not exist. For this, friends, is the escape from discontent, namely, the liberation of mind through sympathetic joy.’

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘උපෙක්ඛා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා. අථ ච පන මෙ රාගො චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙවං’ තිස්ස වචනීයො ‘මායස්මා එවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො, යං උපෙක්ඛාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය, අථ ච පනස්ස රාගො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, රාගස්ස, යදිදං උපෙක්ඛා චෙතොවිමුත්තී’ති.

Here, friends, a bhikkhu might say: ‘I have developed the liberation of mind through equanimity, practiced it frequently, made it a vehicle, made it a foundation, established it, become familiar with it, and undertaken it well. And yet, lust still overcomes my mind and remains.’ He should be told: ‘Do not say so, venerable sir. Do not speak thus. Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not speak thus. It is impossible, friends, it cannot be, that when the liberation of mind through equanimity has been developed, practiced frequently, made a vehicle, made a foundation, established, become familiar with, and undertaken well, lust would still overcome his mind and remain. That situation does not exist. For this, friends, is the escape from lust, namely, the liberation of mind through equanimity.’

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අනිමිත්තා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා. අථ ච පන මෙ නිමිත්තානුසාරි විඤ්ඤාණං හොතී’ති. සො ‘මා හෙවං’ තිස්ස වචනීයො ‘මායස්මා එවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො, යං අනිමිත්තාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය, අථ ච පනස්ස නිමිත්තානුසාරි [Pg.207] විඤ්ඤාණං භවිස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, සබ්බනිමිත්තානං, යදිදං අනිමිත්තා චෙතොවිමුත්තී’ති.

Here, friends, a bhikkhu might say: ‘I have developed the signless liberation of mind, cultivated it, made it a vehicle, made it a basis, established it, repeatedly practiced it, and well undertaken it. Yet, my consciousness still follows after signs.’ He should be told: ‘Do not say so, venerable sir. Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not say such a thing. It is impossible, friends, it cannot be that when the signless liberation of mind has been developed, cultivated, made a vehicle, made a basis, established, repeatedly practiced, and well undertaken, his consciousness would still follow after signs. That situation does not exist. For this, friends, is the escape from all signs: that is, the signless liberation of mind.’

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අස්මීති ඛො මෙ විගතං, අයමහමස්මීති න සමනුපස්සාමි, අථ ච පන මෙ විචිකිච්ඡාකථඞ්කථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙවං’ තිස්ස වචනීයො ‘මායස්මා එවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො, යං අස්මීති විගතෙ අයමහමස්මීති අසමනුපස්සතො, අථ ච පනස්ස විචිකිච්ඡාකථඞ්කථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, විචිකිච්ඡාකථඞ්කථාසල්ලස්ස, යදිදං අස්මිමානසමුග්ඝාතො’ති.

Here, friends, a bhikkhu might say: 'The thought ‘I am’ has vanished for me, and I do not perceive ‘I am this.’ Yet, the dart of doubt and perplexity still overwhelms my mind and persists.' He should be told: 'Do not say so, venerable sir. Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not say such a thing. It is impossible, friends, it cannot be that when the thought ‘I am’ has vanished and one does not perceive ‘I am this,’ the dart of doubt and perplexity would overwhelm his mind and persist. That situation does not exist. For this, friends, is the escape from the dart of doubt and perplexity: that is, the uprooting of the conceit ‘I am.’'

327. ‘‘ඡ අනුත්තරියානි – දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියං.

327. Six unsurpassed things: unsurpassed seeing, unsurpassed hearing, unsurpassed gain, unsurpassed training, unsurpassed service, and unsurpassed recollection.

‘‘ඡ අනුස්සතිට්ඨානානි – බුද්ධානුස්සති, ධම්මානුස්සති, සඞ්ඝානුස්සති, සීලානුස්සති, චාගානුස්සති, දෙවතානුස්සති.

Six grounds for recollection: recollection of the Buddha, recollection of the Dhamma, recollection of the Saṅgha, recollection of virtue, recollection of generosity, and recollection of the deities.

328. ‘‘ඡ සතතවිහාරා. ඉධාවුසො, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො.

328. Six constant abidings. Here, friends, a bhikkhu, having seen a form with the eye, is neither gladdened nor saddened, but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending. Having heard a sound with the ear... and so on... Having cognized a mental object with the mind, he is neither gladdened nor saddened, but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending.

329. ‘‘ඡළාභිජාතියො. ඉධාවුසො, එකච්චො කණ්හාභිජාතිකො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති. ඉධ පනාවුසො, එකච්චො කණ්හාභිජාතිකො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති. ඉධ පනාවුසො, එකච්චො කණ්හාභිජාතිකො සමානො අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති. ඉධ පනාවුසො, එකච්චො සුක්කාභිජාතිකො සමානො සුක්කං ධම්මං අභිජායති. ඉධ පනාවුසො, එකච්චො සුක්කාභිජාතිකො සමානො කණ්හං ධම්මං අභිජායති. ඉධ පනාවුසො, එකච්චො සුක්කාභිජාතිකො සමානො [Pg.208] අකණ්හං අසුක්කං නිබ්බානං අභිජායති.

329. Six kinds of birth. Here, friends, a certain person of dark birth gives rise to a dark state. Here, friends, a certain person of dark birth gives rise to a bright state. Here, friends, a certain person of dark birth gives rise to the neither-dark-nor-bright Nibbāna. Here, friends, a certain person of bright birth gives rise to a bright state. Here, friends, a certain person of bright birth gives rise to a dark state. Here, friends, a certain person of bright birth gives rise to the neither-dark-nor-bright Nibbāna.

‘‘ඡ නිබ්බෙධභාගියා සඤ්ඤා – අනිච්චසඤ්ඤා අනිච්චෙ, දුක්ඛසඤ්ඤා දුක්ඛෙ, අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරොධසඤ්ඤා.

Six perceptions conducive to penetration: the perception of impermanence, the perception of suffering in the impermanent, the perception of not-self in suffering, the perception of abandoning, the perception of dispassion, and the perception of cessation.

‘‘ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන ඡ ධම්මා සම්මදක්ඛාතා; තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

These, friends, are the six principles well proclaimed by the Blessed One—the one who knows, the one who sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. Herein, all should chant together... for the welfare, benefit, and happiness of gods and humans.

සත්තකං

The Chapter of Sevens

330. ‘‘අත්ථි ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සත්ත ධම්මා සම්මදක්ඛාතා; තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙ සත්ත?

330. There are, friends, seven qualities well proclaimed by the Blessed One—who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. Therein, all should chant in unison... for the welfare, benefit, and happiness of devas and humans. What are the seven?

‘‘සත්ත අරියධනානි – සද්ධාධනං, සීලධනං, හිරිධනං, ඔත්තප්පධනං, සුතධනං, චාගධනං, පඤ්ඤාධනං.

The seven noble treasures: the treasure of faith, the treasure of virtue, the treasure of moral shame, the treasure of moral dread, the treasure of learning, the treasure of generosity, and the treasure of wisdom.

‘‘සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා – සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො, වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො.

The seven factors of enlightenment: the enlightenment factor of mindfulness, the enlightenment factor of investigation of phenomena, the enlightenment factor of energy, the enlightenment factor of rapture, the enlightenment factor of tranquility, the enlightenment factor of concentration, and the enlightenment factor of equanimity.

‘‘සත්ත සමාධිපරික්ඛාරා – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති.

The seven requisites for concentration: Right View, Right Intention, Right Speech, Right Action, Right Livelihood, Right Effort, and Right Mindfulness.

‘‘සත්ත අසද්ධම්මා – ඉධාවුසො, භික්ඛු අස්සද්ධො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, අප්පස්සුතො හොති, කුසීතො හොති, මුට්ඨස්සති හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති.

The seven ignoble qualities: Here, friends, a bhikkhu is without faith, without moral shame, without moral dread, has little learning, is lazy, is unmindful, and is unwise.

‘‘සත්ත සද්ධම්මා – ඉධාවුසො, භික්ඛු සද්ධො හොති, හිරිමා හොති, ඔත්තප්පී හොති, බහුස්සුතො හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, උපට්ඨිතස්සති හොති, පඤ්ඤවා හොති.

The seven noble qualities: Here, friends, a bhikkhu has faith, has moral shame, has moral dread, is learned, has aroused energy, has established mindfulness, and is wise.

‘‘සත්ත සප්පුරිසධම්මා – ඉධාවුසො, භික්ඛු ධම්මඤ්ඤූ ච හොති අත්ථඤ්ඤූ ච අත්තඤ්ඤූ ච මත්තඤ්ඤූ ච කාලඤ්ඤූ ච පරිසඤ්ඤූ ච පුග්ගලඤ්ඤූ ච.

The seven qualities of a true person: Here, friends, a bhikkhu knows the Dhamma, knows the meaning, knows himself, knows the right measure, knows the right time, knows the assembly, and knows individuals.

331. ‘‘සත්ත [Pg.209] නිද්දසවත්ථූනි. ඉධාවුසො, භික්ඛු සික්ඛාසමාදානෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච සික්ඛාසමාදානෙ අවිගතපෙමො. ධම්මනිසන්තියා තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච ධම්මනිසන්තියා අවිගතපෙමො. ඉච්ඡාවිනයෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච ඉච්ඡාවිනයෙ අවිගතපෙමො. පටිසල්ලානෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච පටිසල්ලානෙ අවිගතපෙමො. වීරියාරම්භෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච වීරියාරම්භෙ අවිගතපෙමො. සතිනෙපක්කෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච සතිනෙපක්කෙ අවිගතපෙමො. දිට්ඨිපටිවෙධෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච දිට්ඨිපටිවෙධෙ අවිගතපෙමො.

331. Seven grounds for commendation: Here, friends, a bhikkhu has a strong desire for undertaking the training, and in the future has undiminished affection for undertaking the training. He has a strong desire for investigating the Dhamma, and in the future has undiminished affection for investigating the Dhamma. He has a strong desire for the removal of craving, and in the future has undiminished affection for the removal of craving. He has a strong desire for seclusion, and in the future has undiminished affection for seclusion. He has a strong desire for arousing energy, and in the future has undiminished affection for arousing energy. He has a strong desire for mindfulness and prudence, and in the future has undiminished affection for mindfulness and prudence. He has a strong desire for the penetration of right view, and in the future has undiminished affection for the penetration of right view.

‘‘සත්ත සඤ්ඤා – අනිච්චසඤ්ඤා, අනත්තසඤ්ඤා, අසුභසඤ්ඤා, ආදීනවසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරොධසඤ්ඤා.

Seven perceptions: the perception of impermanence, the perception of not-self, the perception of foulness, the perception of danger, the perception of abandoning, the perception of dispassion, and the perception of cessation.

‘‘සත්ත බලානි – සද්ධාබලං, වීරියබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං, සතිබලං, සමාධිබලං, පඤ්ඤාබලං.

Seven powers: the power of faith, the power of energy, the power of moral shame, the power of moral dread, the power of mindfulness, the power of concentration, and the power of wisdom.

332. ‘‘සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියො. සන්තාවුසො, සත්තා නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. අයං පඨමා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

332. Seven stations of consciousness. There are, friends, beings diverse in body and diverse in perception, such as humans, some devas, and some beings in the states of deprivation. This is the first station of consciousness.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො සෙය්‍යථාපි දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා පඨමාභිනිබ්බත්තා. අයං දුතියා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

There are, friends, beings diverse in body but unified in perception, such as the devas of Brahmā’s retinue who are first reborn there. This is the second station of consciousness.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා එකත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො සෙය්‍යථාපි දෙවා ආභස්සරා. අයං තතියා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

There are, friends, beings unified in body but diverse in perception, such as the devas of Streaming Radiance. This is the third station of consciousness.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා එකත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා. අයං චතුත්ථී විඤ්ඤාණට්ඨිති.

There are, friends, beings unified in body and unified in perception, such as the devas of Refulgent Glory. This is the fourth station of consciousness.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනූපගා. අයං පඤ්චමී විඤ්ඤාණට්ඨිති.

There are, friends, beings who, by completely transcending perceptions of form, with the disappearance of perceptions of resistance, and by not attending to perceptions of diversity, aware that ‘space is infinite,’ have reached the dimension of infinite space. This is the fifth station of consciousness.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගා. අයං ඡට්ඨී විඤ්ඤාණට්ඨිති.

There are, friends, beings who, by completely transcending the dimension of infinite space, aware that ‘consciousness is infinite,’ have reached the dimension of infinite consciousness. This is the sixth station of consciousness.

‘‘සන්තාවුසො[Pg.210], සත්තා සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගා. අයං සත්තමී විඤ්ඤාණට්ඨිති.

There are, friends, beings who, by completely transcending the dimension of infinite consciousness, aware that ‘there is nothing,’ have reached the dimension of nothingness. This is the seventh station of consciousness.

‘‘සත්ත පුග්ගලා දක්ඛිණෙය්‍යා – උභතොභාගවිමුත්තො, පඤ්ඤාවිමුත්තො, කායසක්ඛි, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො, ධම්මානුසාරී, සද්ධානුසාරී.

Seven persons worthy of offerings: one liberated in both ways, one liberated by wisdom, a body-witness, one who has attained the view, one liberated by faith, a Dhamma-follower, and a faith-follower.

‘‘සත්ත අනුසයා – කාමරාගානුසයො, පටිඝානුසයො, දිට්ඨානුසයො, විචිකිච්ඡානුසයො, මානානුසයො, භවරාගානුසයො, අවිජ්ජානුසයො.

Seven latent tendencies: the latent tendency of sensual lust, the latent tendency of aversion, the latent tendency of views, the latent tendency of doubt, the latent tendency of conceit, the latent tendency of craving for existence, and the latent tendency of ignorance.

‘‘සත්ත සඤ්ඤොජනානි – අනුනයසඤ්ඤොජනං, පටිඝසඤ්ඤොජනං, දිට්ඨිසඤ්ඤොජනං, විචිකිච්ඡාසඤ්ඤොජනං, මානසඤ්ඤොජනං, භවරාගසඤ්ඤොජනං, අවිජ්ජාසඤ්ඤොජනං.

Seven fetters: the fetter of attachment, the fetter of aversion, the fetter of views, the fetter of doubt, the fetter of conceit, the fetter of craving for existence, and the fetter of ignorance.

‘‘සත්ත අධිකරණසමථා – උප්පන්නුප්පන්නානං අධිකරණානං සමථාය වූපසමාය සම්මුඛාවිනයො දාතබ්බො, සතිවිනයො දාතබ්බො, අමූළ්හවිනයො දාතබ්බො, පටිඤ්ඤාය කාරෙතබ්බං, යෙභුය්‍යසිකා, තස්සපාපියසිකා, තිණවත්ථාරකො.

Seven principles for settling disputes: For the settling and pacification of disputes that have arisen, the procedure of being in the presence should be employed, the procedure of mindfulness should be employed, the procedure for one who is no longer confused should be employed, an act should be carried out on admission, a decision by majority, a verdict of misconduct, and the covering over with grass.

‘‘ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සත්ත ධම්මා සම්මදක්ඛාතා; තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

These, friends, are the seven qualities well proclaimed by the Blessed One—who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. Therein, all should chant in unison... for the welfare, benefit, and happiness of devas and humans.

දුතියභාණවාරො නිට්ඨිතො.

The second recitation section is concluded.

අට්ඨකං

The Eights

333. ‘‘අත්ථි ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන අට්ඨ ධම්මා සම්මදක්ඛාතා; තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙ අට්ඨ?

333. Friends, there are eight qualities well-proclaimed by that Blessed One who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One; therein, all should recite in unison… for the welfare, benefit, and happiness of devas and humans. What are these eight?

‘‘අට්ඨ මිච්ඡත්තා – මිච්ඡාදිට්ඨි, මිච්ඡාසඞ්කප්පො, මිච්ඡාවාචා, මිච්ඡාකම්මන්තො, මිච්ඡාආජීවො, මිච්ඡාවායාමො මිච්ඡාසති, මිච්ඡාසමාධි.

Eight wrong states: wrong view, wrong intention, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong effort, wrong mindfulness, and wrong concentration.

‘‘අට්ඨ [Pg.211] සම්මත්තා – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි.

Eight right states: right view, right intention, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration.

‘‘අට්ඨ පුග්ගලා දක්ඛිණෙය්‍යා – සොතාපන්නො, සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො; සකදාගාමී, සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො; අනාගාමී, අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො; අරහා, අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො.

Eight individuals worthy of offerings: the stream-enterer, one practicing for the realization of the fruit of stream-entry; the once-returner, one practicing for the realization of the fruit of once-returning; the non-returner, one practicing for the realization of the fruit of non-returning; and the arahant, one practicing for the realization of the fruit of arahantship.

334. ‘‘අට්ඨ කුසීතවත්ථූනි. ඉධාවුසො, භික්ඛුනා කම්මං කාතබ්බං හොති. තස්ස එවං හොති – ‘කම්මං ඛො මෙ කාතබ්බං භවිස්සති, කම්මං ඛො පන මෙ කරොන්තස්ස කායො කිලමිස්සති, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති! සො නිපජ්ජති න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං පඨමං කුසීතවත්ථු.

334. Eight grounds for laziness. Here, friends, a bhikkhu has some work to do. He thinks: ‘I will have to do some work, and doing it will tire my body. Now, let me lie down.’ So he lies down and does not arouse energy for attaining the unattained, for gaining the ungained, for realizing the unrealized. This is the first ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනා කම්මං කතං හොති. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො කම්මං අකාසිං, කම්මං ඛො පන මෙ කරොන්තස්ස කායො කිලන්තො, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති! සො නිපජ්ජති න වීරියං ආරභති…පෙ… ඉදං දුතියං කුසීතවත්ථු.

Furthermore, friends, a bhikkhu has done some work. He thinks: ‘I have done some work, and my body is tired from doing it. Now, let me lie down.’ So he lies down and does not arouse energy… This is the second ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනා මග්ගො ගන්තබ්බො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘මග්ගො ඛො මෙ ගන්තබ්බො භවිස්සති, මග්ගං ඛො පන මෙ ගච්ඡන්තස්ස කායො කිලමිස්සති, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති! සො නිපජ්ජති න වීරියං ආරභති… ඉදං තතියං කුසීතවත්ථු.

Furthermore, friends, a bhikkhu has a journey to make. He thinks: ‘I will have to make a journey, and traveling will tire my body. Now, let me lie down.’ So he lies down and does not arouse energy… This is the third ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනා මග්ගො ගතො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො මග්ගං අගමාසිං, මග්ගං ඛො පන මෙ ගච්ඡන්තස්ස කායො කිලන්තො, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති! සො නිපජ්ජති න වීරියං ආරභති… ඉදං චතුත්ථං කුසීතවත්ථු.

Furthermore, friends, a bhikkhu has made a journey. He thinks: ‘I have made a journey, and my body is tired from traveling. Now, let me lie down.’ So he lies down and does not arouse energy… This is the fourth ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො න ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො නාලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, තස්ස මෙ කායො කිලන්තො අකම්මඤ්ඤො, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති! සො නිපජ්ජති න වීරියං ආරභති… ඉදං පඤ්චමං කුසීතවත්ථු.

“Furthermore, friends, a bhikkhu, while walking for alms in a village or town, does not obtain enough coarse or fine food to fill his belly. He thinks: ‘While walking for alms in a village or town, I did not obtain enough coarse or fine food to fill my belly. My body is tired and unfit for work. Now, let me lie down.’ So he lies down and does not arouse energy… This is the fifth ground for laziness.

‘‘පුන [Pg.212] චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො අලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, තස්ස මෙ කායො ගරුකො අකම්මඤ්ඤො, මාසාචිතං මඤ්ඤෙ, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති! සො නිපජ්ජති න වීරියං ආරභති… ඉදං ඡට්ඨං කුසීතවත්ථු.

“Furthermore, friends, a bhikkhu, while walking for alms in a village or town, obtains enough coarse or fine food to fill his belly. He thinks: ‘While walking for alms in a village or town, I obtained enough coarse or fine food to fill my belly. My body is heavy and unfit for work; it feels like it is filled with wet beans. Now, let me lie down.’ So he lies down and does not arouse energy… This is the sixth ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො උප්පන්නො හොති අප්පමත්තකො ආබාධො. තස්ස එවං හොති – ‘උප්පන්නො ඛො මෙ අයං අප්පමත්තකො ආබාධො; අත්ථි කප්පො නිපජ්ජිතුං, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති! සො නිපජ්ජති න වීරියං ආරභති… ඉදං සත්තමං කුසීතවත්ථු.

“Furthermore, friends, a minor illness has arisen in a bhikkhu. He thinks: ‘This minor illness has arisen in me; it is suitable to lie down. Now, let me lie down.’ So he lies down and does not arouse energy… This is the seventh ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ගිලානා වුට්ඨිතො හොති අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගිලානා වුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා, තස්ස මෙ කායො දුබ්බලො අකම්මඤ්ඤො, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති! සො නිපජ්ජති න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං අට්ඨමං කුසීතවත්ථු.

“Furthermore, friends, a bhikkhu has recovered from an illness, having recently recovered from his affliction. He thinks: ‘I have recovered from an illness, having recently recovered from my affliction. My body is weak and unfit for work. Now, let me lie down.’ So he lies down and does not arouse energy for attaining the unattained, for achieving the unachieved, for realizing the unrealized. This is the eighth ground for laziness.

335. ‘‘අට්ඨ ආරම්භවත්ථූනි. ඉධාවුසො, භික්ඛුනා කම්මං කාතබ්බං හොති. තස්ස එවං හොති – ‘කම්මං ඛො මෙ කාතබ්බං භවිස්සති, කම්මං ඛො පන මෙ කරොන්තෙන න සුකරං බුද්ධානං සාසනං මනසි කාතුං, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය, අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියායා’ති! සො වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා, අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං පඨමං ආරම්භවත්ථු.

335. “Eight grounds for arousing energy. Here, friends, a bhikkhu has some work to do. He thinks: ‘I will have to do some work. While doing the work, it will not be easy for me to attend to the teaching of the Buddhas. Now, let me arouse energy for attaining the unattained, for achieving the unachieved, for realizing the unrealized.’ So he arouses energy for attaining the unattained, for achieving the unachieved, for realizing the unrealized. This is the first ground for arousing energy.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනා කම්මං කතං හොති. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො කම්මං අකාසිං, කම්මං ඛො පනාහං කරොන්තො නාසක්ඛිං බුද්ධානං සාසනං මනසි කාතුං, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… සො වීරියං ආරභති… ඉදං දුතියං ආරම්භවත්ථු.

“Furthermore, friends, a bhikkhu has done some work. He thinks: ‘I have done some work, but while doing it, I was unable to attend to the teaching of the Buddhas. Now, let me arouse energy…’ So he arouses energy… This is the second ground for arousing energy.

‘‘පුන [Pg.213] චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනා මග්ගො ගන්තබ්බො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘මග්ගො ඛො මෙ ගන්තබ්බො භවිස්සති, මග්ගං ඛො පන මෙ ගච්ඡන්තෙන න සුකරං බුද්ධානං සාසනං මනසි කාතුං. හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… සො වීරියං ආරභති… ඉදං තතියං ආරම්භවත්ථු.

“Furthermore, friends, a bhikkhu has a journey to make. He thinks: ‘I will have to make a journey, and while traveling, it will not be easy for me to attend to the teaching of the Buddhas. Now, let me arouse energy…’ So he arouses energy… This is the third ground for arousing energy.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනා මග්ගො ගතො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො මග්ගං අගමාසිං, මග්ගං ඛො පනාහං ගච්ඡන්තො නාසක්ඛිං බුද්ධානං සාසනං මනසි කාතුං, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… සො වීරියං ආරභති… ඉදං චතුත්ථං ආරම්භවත්ථු.

“Furthermore, friends, a bhikkhu has made a journey. He thinks: ‘I have made a journey. While traveling, I was unable to attend to the teaching of the Buddhas. Now, let me arouse energy…’ So he arouses energy… This is the fourth ground for arousing energy.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො න ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො නාලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, තස්ස මෙ කායො ලහුකො කම්මඤ්ඤො, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… සො වීරියං ආරභති… ඉදං පඤ්චමං ආරම්භවත්ථු.

“Furthermore, friends, a bhikkhu, while walking for alms in a village or town, does not obtain enough coarse or fine food to fill his belly. He thinks: ‘While walking for alms in a village or town, I did not obtain enough coarse or fine food to fill my belly. My body is light and fit for work. Now, let me arouse energy…’ So he arouses energy… This is the fifth ground for arousing energy.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො අලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, තස්ස මෙ කායො බලවා කම්මඤ්ඤො, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… සො වීරියං ආරභති… ඉදං ඡට්ඨං ආරම්භවත්ථු.

“Furthermore, friends, a bhikkhu, while walking for alms in a village or town, obtains enough coarse or fine food to fill his belly. He thinks: ‘While walking for alms in a village or town, I obtained enough coarse or fine food to fill my belly. My body is strong and fit for work. Now, let me arouse energy…’ So he arouses energy… This is the sixth ground for arousing energy.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො උප්පන්නො හොති අප්පමත්තකො ආබාධො. තස්ස එවං හොති – ‘උප්පන්නො ඛො මෙ අයං අප්පමත්තකො ආබාධො, ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං මෙ ආබාධො පවඩ්ඪෙය්‍ය, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… සො වීරියං ආරභති… ඉදං සත්තමං ආරම්භවත්ථු.

“Furthermore, friends, a minor illness has arisen in a bhikkhu. He thinks: ‘This minor illness has arisen in me. There is a possibility that my illness might worsen. Now, let me arouse energy…’ So he arouses energy… This is the seventh ground for arousing energy.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ගිලානා වුට්ඨිතො හොති අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගිලානා වුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා, ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං මෙ ආබාධො පච්චුදාවත්තෙය්‍ය, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියායා’’ති! සො වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා [Pg.214] අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං අට්ඨමං ආරම්භවත්ථු.

“Furthermore, friends, a bhikkhu has recovered from an illness, having recently recovered from his affliction. He thinks: ‘I have recovered from an illness, having recently recovered from my affliction. There is a possibility that my illness might return. Now, let me arouse energy for attaining the unattained, for achieving the unachieved, for realizing the unrealized!’ So he arouses energy for attaining the unattained, for achieving the unachieved, for realizing the unrealized. This is the eighth ground for arousing energy.

336. ‘‘අට්ඨ දානවත්ථූනි. ආසජ්ජ දානං දෙති, භයා දානං දෙති, ‘අදාසි මෙ’ති දානං දෙති, ‘දස්සති මෙ’ති දානං දෙති, ‘සාහු දාන’න්ති දානං දෙති, ‘අහං පචාමි, ඉමෙ න පචන්ති, නාරහාමි පචන්තො අපචන්තානං දානං න දාතු’න්ති දානං දෙති, ‘ඉදං මෙ දානං දදතො කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡතී’ති දානං දෙති. චිත්තාලඞ්කාර-චිත්තපරික්ඛාරත්ථං දානං දෙති.

336. There are eight grounds for giving. One gives a gift upon being approached. One gives a gift out of fear. One gives a gift thinking, ‘He gave to me.’ One gives a gift thinking, ‘He will give to me.’ One gives a gift thinking, ‘Giving is good.’ One gives a gift thinking, ‘I cook, but these others do not cook; it is not proper for me, who cooks, not to give to those who do not cook.’ One gives a gift thinking, ‘By giving this gift, a good report of my fame will spread.’ One gives a gift for the adornment and equipment of the mind.

337. ‘‘අට්ඨ දානූපපත්තියො. ඉධාවුසො, එකච්චො දානං දෙති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. සො යං දෙති තං පච්චාසීසති. සො පස්සති ඛත්තියමහාසාලං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලං වා ගහපතිමහාසාලං වා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතං සමඞ්ගීභූතං පරිචාරයමානං. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඛත්තියමහාසාලානං වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං වා ගහපතිමහාසාලානං වා සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති! සො තං චිත්තං දහති, තං චිත්තං අධිට්ඨාති, තං චිත්තං භාවෙති, තස්ස තං චිත්තං හීනෙ විමුත්තං උත්තරි අභාවිතං තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තති. තඤ්ච ඛො සීලවතො වදාමි නො දුස්සීලස්ස. ඉජ්ඣතාවුසො, සීලවතො චෙතොපණිධි විසුද්ධත්තා.

337. There are eight kinds of rebirth resulting from giving. Here, friends, a certain person gives a gift to a recluse or a brahmin: food, drink, clothing, a vehicle, garlands, scents, and ointments, a bed, a dwelling, and a lamp. What he gives, he hopes for in return. He sees wealthy nobles, wealthy brahmins, or wealthy householders furnished and endowed with, and enjoying, the five strands of sensual pleasure. To him, this thought occurs: ‘Oh, that on the dissolution of the body, after death, I might be reborn in the company of wealthy nobles, wealthy brahmins, or wealthy householders!’ He establishes that thought, resolves upon that thought, and develops that thought. That thought of his, being inclined towards the inferior and not developed for what is higher, conduces to rebirth there. And this, I say, is for one who is virtuous, not for one who is unvirtuous. Friends, the aspiration of the virtuous succeeds on account of its purity.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, ඉධෙකච්චො දානං දෙති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං…පෙ… සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. සො යං දෙති තං පච්චාසීසති. තස්ස සුතං හොති – ‘චාතුමහාරාජිකා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’’න්ති! සො තං චිත්තං දහති, තං චිත්තං අධිට්ඨාති, තං චිත්තං භාවෙති, තස්ස තං චිත්තං හීනෙ විමුත්තං උත්තරි අභාවිතං තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තති. තඤ්ච ඛො සීලවතො වදාමි නො දුස්සීලස්ස. ඉජ්ඣතාවුසො, සීලවතො චෙතොපණිධි විසුද්ධත්තා.

Furthermore, friends, here a certain person gives a gift to a recluse or a brahmin: food, drink… a bed, a dwelling, and a lamp. What he gives, he hopes for in return. He has heard: ‘The devas of the realm of the Four Great Kings are long-lived, beautiful, and have abundant happiness.’ To him, this thought occurs: ‘Oh, that on the dissolution of the body, after death, I might be reborn in the company of the devas of the realm of the Four Great Kings!’ He establishes that thought, resolves upon that thought, and develops that thought. That thought of his, being inclined towards the inferior and not developed for what is higher, conduces to rebirth there. And this, I say, is for one who is virtuous, not for one who is unvirtuous. Friends, the aspiration of the virtuous succeeds on account of its purity.

‘‘පුන [Pg.215] චපරං, ආවුසො, ඉධෙකච්චො දානං දෙති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං…පෙ… සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. සො යං දෙති තං පච්චාසීසති. තස්ස සුතං හොති – ‘තාවතිංසා දෙවා…පෙ… යාමා දෙවා…පෙ… තුසිතා දෙවා …පෙ… නිම්මානරතී දෙවා…පෙ… පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’’න්ති! සො තං චිත්තං දහති, තං චිත්තං අධිට්ඨාති, තං චිත්තං භාවෙති, තස්ස තං චිත්තං හීනෙ විමුත්තං උත්තරි අභාවිතං තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තති. තඤ්ච ඛො සීලවතො වදාමි නො දුස්සීලස්ස. ඉජ්ඣතාවුසො, සීලවතො චෙතොපණිධි විසුද්ධත්තා.

Furthermore, friends, here a certain person gives a gift to a recluse or a brahmin: food, drink… a bed, a dwelling, and a lamp. What he gives, he hopes for in return. He has heard: ‘The Tāvatiṃsa devas… the Yāma devas… the Tusita devas… the Nimmānaratī devas… the Paranimmitavasavattī devas are long-lived, beautiful, and have abundant happiness.’ To him, this thought occurs: ‘Oh, that on the dissolution of the body, after death, I might be reborn in the company of the Paranimmitavasavattī devas!’ He establishes that thought, resolves upon that thought, and develops that thought. That thought of his, being inclined towards the inferior and not developed for what is higher, conduces to rebirth there. And this, I say, is for one who is virtuous, not for one who is unvirtuous. Friends, the aspiration of the virtuous succeeds on account of its purity.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, ඉධෙකච්චො දානං දෙති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා අන්නං පානං වත්ථං යානං මාලාගන්ධවිලෙපනං සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යං. සො යං දෙති තං පච්චාසීසති. තස්ස සුතං හොති – ‘බ්‍රහ්මකායිකා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’ති. තස්ස එවං හොති – ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා බ්‍රහ්මකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජෙය්‍ය’න්ති! සො තං චිත්තං දහති, තං චිත්තං අධිට්ඨාති, තං චිත්තං භාවෙති, තස්ස තං චිත්තං හීනෙ විමුත්තං උත්තරි අභාවිතං තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තති. තඤ්ච ඛො සීලවතො වදාමි නො දුස්සීලස්ස; වීතරාගස්ස නො සරාගස්ස. ඉජ්ඣතාවුසො, සීලවතො චෙතොපණිධි වීතරාගත්තා.

Furthermore, friends, here a certain person gives a gift to a recluse or a brahmin: food, drink, clothing, a vehicle, garlands, scents, and ointments, a bed, a dwelling, and a lamp. What he gives, he hopes for in return. He has heard: ‘The devas of the Brahmā world are long-lived, beautiful, and have abundant happiness.’ To him, this thought occurs: ‘Oh, that on the dissolution of the body, after death, I might be reborn in the company of the devas of the Brahmā world!’ He establishes that thought, resolves upon that thought, and develops that thought. That thought of his, being inclined towards the inferior and not developed for what is higher, conduces to rebirth there. And this, I say, is for one who is virtuous, not for one who is unvirtuous; for one free from passion, not for one with passion. Friends, the aspiration of the virtuous succeeds on account of freedom from passion.

‘‘අට්ඨ පරිසා – ඛත්තියපරිසා, බ්‍රාහ්මණපරිසා, ගහපතිපරිසා, සමණපරිසා, චාතුමහාරාජිකපරිසා, තාවතිංසපරිසා, මාරපරිසා, බ්‍රහ්මපරිසා.

Eight assemblies: the assembly of nobles, the assembly of brahmins, the assembly of householders, the assembly of recluses, the assembly of the devas of the Four Great Kings, the assembly of the Tāvatiṃsa devas, the assembly of Māra, and the assembly of Brahmā.

‘‘අට්ඨ ලොකධම්මා – ලාභො ච, අලාභො ච, යසො ච, අයසො ච, නින්දා ච, පසංසා ච, සුඛඤ්ච, දුක්ඛඤ්ච.

Eight worldly conditions: gain and loss, fame and disgrace, censure and praise, pleasure and pain.

338. ‘‘අට්ඨ අභිභායතනානි. අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං පඨමං අභිභායතනං.

338. There are eight spheres of mastery. Perceiving form internally, a certain person sees external forms, limited, of good and bad color. He is one who perceives thus: ‘Having mastered them, I know, I see.’ This is the first sphere of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං [Pg.216] රූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති – එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං දුතියං අභිභායතනං.

Perceiving form internally, a certain person sees external forms, immeasurable, of good and bad color. He is one who perceives thus: ‘Having mastered them, I know, I see.’ This is the second sphere of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං තතියං අභිභායතනං.

Not perceiving form internally, a certain person sees external forms, limited, of good and bad color. He is one who perceives thus: ‘Having mastered them, I know, I see.’ This is the third sphere of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං චතුත්ථං අභිභායතනං.

Not perceiving form internally, a certain person sees external forms, immeasurable, of good and bad color. He is one who perceives thus: ‘Having mastered them, I know, I see.’ This is the fourth sphere of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති නීලානි නීලවණ්ණානි නීලනිදස්සනානි නීලනිභාසානි. සෙය්‍යථාපි නාම උමාපුප්ඵං නීලං නීලවණ්ණං නීලනිදස්සනං නීලනිභාසං, සෙය්‍යථා වා පන තං වත්ථං බාරාණසෙය්‍යකං උභතොභාගවිමට්ඨං නීලං නීලවණ්ණං නීලනිදස්සනං නීලනිභාසං. එවමෙව අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති නීලානි නීලවණ්ණානි නීලනිදස්සනානි නීලනිභාසානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං පඤ්චමං අභිභායතනං.

Not perceiving form internally, a certain person sees external forms—blue, of blue color, with a blue appearance, and a blue radiance. Just as a flax flower is blue, of blue color, with a blue appearance, and a blue radiance, or just as a Benares cloth, smoothed on both sides, is blue, of blue color, with a blue appearance, and a blue radiance; even so, not perceiving form internally, a certain person sees external forms—blue, of blue color, with a blue appearance, and a blue radiance. He is one who perceives thus: ‘Having mastered them, I know, I see.’ This is the fifth sphere of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති පීතානි පීතවණ්ණානි පීතනිදස්සනානි පීතනිභාසානි. සෙය්‍යථාපි නාම කණිකාරපුප්ඵං පීතං පීතවණ්ණං පීතනිදස්සනං පීතනිභාසං, සෙය්‍යථා වා පන තං වත්ථං බාරාණසෙය්‍යකං උභතොභාගවිමට්ඨං පීතං පීතවණ්ණං පීතනිදස්සනං පීතනිභාසං. එවමෙව අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති පීතානි පීතවණ්ණානි පීතනිදස්සනානි පීතනිභාසානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං ඡට්ඨං අභිභායතනං.

Not perceiving form internally, a certain person sees external forms—yellow, of yellow color, with a yellow appearance, and a yellow radiance. Just as a kaṇikāra flower is yellow, of yellow color, with a yellow appearance, and a yellow radiance, or just as a Benares cloth, smoothed on both sides, is yellow, of yellow color, with a yellow appearance, and a yellow radiance; even so, not perceiving form internally, a certain person sees external forms—yellow, of yellow color, with a yellow appearance, and a yellow radiance. He is one who perceives thus: ‘Having mastered them, I know, I see.’ This is the sixth sphere of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති ලොහිතකානි ලොහිතකවණ්ණානි ලොහිතකනිදස්සනානි ලොහිතකනිභාසානි. සෙය්‍යථාපි නාම බන්ධුජීවකපුප්ඵං ලොහිතකං ලොහිතකවණ්ණං ලොහිතකනිදස්සනං ලොහිතකනිභාසං, සෙය්‍යථා වා පන තං වත්ථං බාරාණසෙය්‍යකං උභතොභාගවිමට්ඨං ලොහිතකං ලොහිතකවණ්ණං ලොහිතකනිදස්සනං ලොහිතකනිභාසං. එවමෙව අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො [Pg.217] බහිද්ධා රූපානි පස්සති ලොහිතකානි ලොහිතකවණ්ණානි ලොහිතකනිදස්සනානි ලොහිතකනිභාසානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං සත්තමං අභිභායතනං.

Not perceiving form internally, a certain person sees external forms—red, of red color, with a red appearance, and a red radiance. Just as a bandhujīvaka flower is red, of red color, with a red appearance, and a red radiance, or just as a Benares cloth, smoothed on both sides, is red, of red color, with a red appearance, and a red radiance; even so, not perceiving form internally, a certain person sees external forms—red, of red color, with a red appearance, and a red radiance. He is one who perceives thus: ‘Having mastered them, I know, I see.’ This is the seventh sphere of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති ඔදාතානි ඔදාතවණ්ණානි ඔදාතනිදස්සනානි ඔදාතනිභාසානි. සෙය්‍යථාපි නාම ඔසධිතාරකා ඔදාතා ඔදාතවණ්ණා ඔදාතනිදස්සනා ඔදාතනිභාසා, සෙය්‍යථා වා පන තං වත්ථං බාරාණසෙය්‍යකං උභතොභාගවිමට්ඨං ඔදාතං ඔදාතවණ්ණං ඔදාතනිදස්සනං ඔදාතනිභාසං. එවමෙව අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති ඔදාතානි ඔදාතවණ්ණානි ඔදාතනිදස්සනානි ඔදාතනිභාසානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං අට්ඨමං අභිභායතනං.

Not perceiving form internally, a certain person sees external forms—white, of white color, with a white appearance, and a white radiance. Just as the morning star is white, of white color, with a white appearance, and a white radiance, or just as a Benares cloth, smoothed on both sides, is white, of white color, with a white appearance, and a white radiance; even so, not perceiving form internally, a certain person sees external forms—white, of white color, with a white appearance, and a white radiance. He is one who perceives thus: ‘Having mastered them, I know, I see.’ This is the eighth sphere of mastery.

339. ‘‘අට්ඨ විමොක්ඛා. රූපී රූපානි පස්සති. අයං පඨමො විමොක්ඛො.

339. There are eight liberations. Possessed of form, one sees forms. This is the first liberation.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති. අයං දුතියො විමොක්ඛො.

Not perceiving form internally, one sees external forms. This is the second liberation.

‘‘සුභන්තෙව අධිමුත්තො හොති. අයං තතියො විමොක්ඛො.

One is intent only on the beautiful. This is the third liberation.

‘‘සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං චතුත්ථො විමොක්ඛො.

With the complete transcendence of perceptions of form, with the disappearance of perceptions of resistance, and with non-attention to perceptions of diversity, aware that ‘space is infinite,’ one enters and dwells in the sphere of infinite space. This is the fourth liberation.

‘‘සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං පඤ්චමො විමොක්ඛො.

By completely transcending the sphere of infinite space, aware that ‘consciousness is infinite,’ one enters and dwells in the sphere of infinite consciousness. This is the fifth liberation.

‘‘සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං ඡට්ඨො විමොක්ඛො.

Having completely transcended the sphere of infinite consciousness, one attains and abides in the sphere of nothingness, aware that 'There is nothing whatsoever.' This is the sixth liberation.

‘‘සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං සත්තමො විමොක්ඛො.

Having completely transcended the sphere of nothingness, one attains and abides in the sphere of neither-perception-nor-non-perception. This is the seventh liberation.

‘‘සබ්බසො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤාවෙදයිත නිරොධං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං අට්ඨමො විමොක්ඛො.

Having completely transcended the sphere of neither-perception-nor-non-perception, one attains and abides in the cessation of perception and feeling. This is the eighth liberation.

‘‘ඉමෙ [Pg.218] ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන අට්ඨ ධම්මා සම්මදක්ඛාතා; තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

These, friends, are the eight qualities well-expounded by that Blessed One—the Knower, the Seer, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. All should recite them together… for the benefit, welfare, and happiness of gods and humans.

නවකං

The Section of Nines

340. ‘‘අත්ථි ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන නව ධම්මා සම්මදක්ඛාතා; තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙ නව?

340. There are, friends, nine qualities well-expounded by that Blessed One—the Knower, the Seer, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. All should recite them together… for the benefit, welfare, and happiness of gods and humans. What are the nine?

‘‘නව ආඝාතවත්ථූනි. ‘අනත්ථං මෙ අචරී’ති ආඝාතං බන්ධති; ‘අනත්ථං මෙ චරතී’ති ආඝාතං බන්ධති; ‘අනත්ථං මෙ චරිස්සතී’ති ආඝාතං බන්ධති; ‘පියස්ස මෙ මනාපස්ස අනත්ථං අචරී’ති ආඝාතං බන්ධති…පෙ… අනත්ථං චරතීති ආඝාතං බන්ධති…පෙ… අනත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතං බන්ධති; ‘අප්පියස්ස මෙ අමනාපස්ස අත්ථං අචරී’ති ආඝාතං බන්ධති…පෙ… අත්ථං චරතීති ආඝාතං බන්ධති…පෙ… අත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතං බන්ධති.

Nine grounds for resentment. One harbors resentment, thinking: ‘He has done me harm.’ One harbors resentment, thinking: ‘He is doing me harm.’ One harbors resentment, thinking: ‘He will do me harm.’ One harbors resentment, thinking: ‘He has done harm to a person dear and beloved to me.’… ‘He is doing harm to a person dear and beloved to me.’… ‘He will do harm to a person dear and beloved to me.’ One harbors resentment, thinking: ‘He has benefited a person not dear and unloved by me.’… ‘He is benefiting a person not dear and unloved by me.’… ‘He will benefit a person not dear and unloved by me.’

‘‘නව ආඝාතපටිවිනයා. ‘අනත්ථං මෙ අචරි, තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනෙති; ‘අනත්ථං මෙ චරති, තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනෙති; ‘අනත්ථං මෙ චරිස්සති, තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනෙති; ‘පියස්ස මෙ මනාපස්ස අනත්ථං අචරි…පෙ… අනත්ථං චරති…පෙ… අනත්ථං චරිස්සති, තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනෙති; ‘අප්පියස්ස මෙ අමනාපස්ස අත්ථං අචරි…පෙ… අත්ථං චරති…පෙ… අත්ථං චරිස්සති, තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනෙති.

Nine removals of resentment. One removes resentment, thinking: ‘He has done me harm—but how could it have been otherwise?’ One removes resentment, thinking: ‘He is doing me harm—but how could it be otherwise?’ One removes resentment, thinking: ‘He will do me harm—but how could it be otherwise?’ One removes resentment, thinking: ‘He has done harm to a person dear and beloved to me… is doing harm… will do harm—but how could it have been otherwise?’ One removes resentment, thinking: ‘He has benefited a person not dear and unloved by me… is benefiting… will benefit—but how could it have been otherwise?’

341. ‘‘නව සත්තාවාසා. සන්තාවුසො, සත්තා නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. අයං පඨමො සත්තාවාසො.

341. Nine abodes of beings. There are, friends, beings with diverse bodies and diverse perceptions, such as human beings, some gods, and some beings in the states of deprivation. This is the first abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා පඨමාභිනිබ්බත්තා. අයං දුතියො සත්තාවාසො.

There are, friends, beings with diverse bodies and unified perception, such as the devas of Brahmā’s company who are first reborn. This is the second abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා එකත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා ආභස්සරා. අයං තතියො සත්තාවාසො.

There are, friends, beings with unified bodies and diverse perceptions, such as the Ābhassara devas. This is the third abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො[Pg.219], සත්තා එකත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා. අයං චතුත්ථො සත්තාවාසො.

There are, friends, beings with unified bodies and unified perception, such as the Subhakiṇha devas. This is the fourth abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා අසඤ්ඤිනො අප්පටිසංවෙදිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා අසඤ්ඤසත්තා. අයං පඤ්චමො සත්තාවාසො.

There are, friends, beings who are non-percipient and non-experiencing, such as the non-percipient gods. This is the fifth abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනූපගා. අයං ඡට්ඨො සත්තාවාසො.

There are, friends, beings who, with the complete transcendence of perceptions of form, the disappearance of perceptions of resistance, and non-attention to perceptions of diversity, have reached the sphere of infinite space, aware that 'Space is infinite.' This is the sixth abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගා. අයං සත්තමො සත්තාවාසො.

There are, friends, beings who, having completely transcended the sphere of infinite space, have reached the sphere of infinite consciousness, aware that 'Consciousness is infinite.' This is the seventh abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චාඤ්ඤායතනූපගා. අයං අට්ඨමො සත්තාවාසො.

There are, friends, beings who, having completely transcended the sphere of infinite consciousness, have reached the sphere of nothingness, aware that 'There is nothing whatsoever.' This is the eighth abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනූපගා. අයං නවමො සත්තාවාසො.

There are, friends, beings who, having completely transcended the sphere of nothingness, have reached the sphere of neither-perception-nor-non-perception. This is the ninth abode of beings.

342. ‘‘නව අක්ඛණා අසමයා බ්‍රහ්මචරියවාසාය. ඉධාවුසො, තථාගතො ච ලොකෙ උප්පන්නො හොති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච දෙසියති ඔපසමිකො පරිනිබ්බානිකො සම්බොධගාමී සුගතප්පවෙදිතො. අයඤ්ච පුග්ගලො නිරයං උපපන්නො හොති. අයං පඨමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

342. Nine inopportune moments, unseasonable for living the holy life. Here, friends, a Tathāgata has arisen in the world, an Arahant, a Perfectly Enlightened One, and the Dhamma is taught—conducive to peace, leading to Nibbāna, leading to awakening, proclaimed by the Sugata. But this person has been reborn in hell. This is the first inopportune moment, unseasonable for living the holy life.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, තථාගතො ච ලොකෙ උප්පන්නො හොති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච දෙසියති ඔපසමිකො පරිනිබ්බානිකො සම්බොධගාමී සුගතප්පවෙදිතො. අයඤ්ච පුග්ගලො තිරච්ඡානයොනිං උපපන්නො හොති. අයං දුතියො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore, friends, a Tathāgata has arisen in the world, an Arahant, a Perfectly Enlightened One, and the Dhamma is taught—conducive to peace, leading to Nibbāna, leading to awakening, proclaimed by the Sugata. But this person has been reborn in the animal realm. This is the second inopportune moment, unseasonable for living the holy life.

‘‘පුන චපරං…පෙ… පෙත්තිවිසයං උපපන්නො හොති. අයං තතියො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore… this person is reborn in the realm of spirits. This is the third inopportune moment, unseasonable for living the holy life.

‘‘පුන [Pg.220] චපරං…පෙ… අසුරකායං උපපන්නො හොති. අයං චතුත්ථො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore… this person is reborn in the host of asuras. This is the fourth inopportune moment, unseasonable for living the holy life.

‘‘පුන චපරං…පෙ… අඤ්ඤතරං දීඝායුකං දෙවනිකායං උපපන්නො හොති. අයං පඤ්චමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore… this person is reborn in a certain long-lived host of gods. This is the fifth inopportune moment, unseasonable for living the holy life.

‘‘පුන චපරං…පෙ… පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති මිලක්ඛෙසු අවිඤ්ඤාතාරෙසු, යත්ථ නත්ථි ගති භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං. අයං ඡට්ඨො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore… this person is reborn in the border regions among barbarians who are uncomprehending, where there is no access for bhikkhus, bhikkhunīs, laymen, or laywomen. This is the sixth inopportune moment, unseasonable for living the holy life.

‘‘පුන චපරං…පෙ… මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති. සො ච හොති මිච්ඡාදිට්ඨිකො විපරීතදස්සනො – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, නත්ථි අයං ලොකො, නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං සත්තමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore… this person is reborn in the middle countries, but he holds wrong view and has a perverted perspective: ‘There is no result in what is given, no result in what is sacrificed, no result in what is offered; there is no fruit or result of good and bad deeds; there is no this world, no other world; there is no mother, no father; there are no spontaneously arisen beings; there are in the world no ascetics and brahmins who are well-gone and well-practiced, who, having realized this world and the next for themselves by direct knowledge, make it known.’ This is the seventh inopportune moment, unseasonable for living the holy life.

‘‘පුන චපරං…පෙ… මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති. සො ච හොති දුප්පඤ්ඤො ජළො එළමූගො, නප්පටිබලො සුභාසිතදුබ්භාසිතානමත්ථමඤ්ඤාතුං. අයං අට්ඨමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore… this person is reborn in the middle countries, but he is unwise, dull, and a deaf-mute, unable to understand the meaning of what is well-spoken and ill-spoken. This is the eighth inopportune moment, unseasonable for living the holy life.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, තථාගතො ච ලොකෙ න උප්පන්නො හොති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච න දෙසියති ඔපසමිකො පරිනිබ්බානිකො සම්බොධගාමී සුගතප්පවෙදිතො. අයඤ්ච පුග්ගලො මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති, සො ච හොති පඤ්ඤවා අජළො අනෙළමූගො, පටිබලො සුභාසිත-දුබ්භාසිතානමත්ථමඤ්ඤාතුං. අයං නවමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore, friends, a Tathāgata, an Arahant, a Perfectly Enlightened One, has not arisen in the world, and the Dhamma is not taught that is conducive to peace, leading to Nibbāna, leading to enlightenment, proclaimed by the Well-Gone One. And this person is reborn in the middle countries, and he is wise, not dull, not a deaf-mute, and is able to understand the meaning of what is well-spoken and ill-spoken. This is the ninth inopportune moment, unseasonable for living the holy life.

343. ‘‘නව අනුපුබ්බවිහාරා. ඉධාවුසො, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. පීතියා ච විරාගා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සුඛස්ස ච පහානා [Pg.221] …පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා…පෙ… ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං උපසම්පජ්ජ විහරති.

343. “There are nine successive abidings. Here, friends, a monk, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, enters and abides in the first jhāna, which is accompanied by applied thought and sustained thought, with rapture and happiness born of seclusion. With the stilling of applied and sustained thought… he enters and abides in the second jhāna. With the fading away of rapture… he enters and abides in the third jhāna. With the abandoning of pleasure… he enters and abides in the fourth jhāna. With the complete transcendence of perceptions of form… he enters and abides in the base of the infinity of space. With the complete transcendence of the base of the infinity of space, perceiving ‘consciousness is infinite,’ he enters and abides in the base of the infinity of consciousness. With the complete transcendence of the base of the infinity of consciousness, perceiving ‘there is nothing,’ he enters and abides in the base of nothingness. With the complete transcendence of the base of nothingness, he enters and abides in the base of neither-perception-nor-non-perception. With the complete transcendence of the base of neither-perception-nor-non-perception, he enters and abides in the cessation of perception and feeling.

344. ‘‘නව අනුපුබ්බනිරොධා. පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස කාමසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති. දුතියං ඣානං සමාපන්නස්ස විතක්කවිචාරා නිරුද්ධා හොන්ති. තතියං ඣානං සමාපන්නස්ස පීති නිරුද්ධා හොති. චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නස්ස අස්සාසපස්සාස්සා නිරුද්ධා හොන්ති. ආකාසානඤ්චායතනං සමාපන්නස්ස රූපසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති. විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමාපන්නස්ස ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති. සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපන්නස්ස සඤ්ඤා ච වෙදනා ච නිරුද්ධා හොන්ති.

344. “There are nine successive cessations. For one who has attained the first jhāna, perception of sensuality has ceased. For one who has attained the second jhāna, applied and sustained thought have ceased. For one who has attained the third jhāna, rapture has ceased. For one who has attained the fourth jhāna, in-breathing and out-breathing have ceased. For one who has attained the base of the infinity of space, perception of form has ceased. For one who has attained the base of the infinity of consciousness, the perception of the base of the infinity of space has ceased. For one who has attained the base of nothingness, the perception of the base of the infinity of consciousness has ceased. For one who has attained the base of neither-perception-nor-non-perception, the perception of the base of nothingness has ceased. For one who has attained the cessation of perception and feeling, perception and feeling have ceased.

‘‘ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන නව ධම්මා සම්මදක්ඛාතා. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.

“These, friends, are the nine qualities well-proclaimed by that Blessed One who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. Therein, all should chant together… for the welfare, benefit, and happiness of devas and humans.”

දසකං

The Tens

345. ‘‘අත්ථි ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන දස ධම්මා සම්මදක්ඛාතා. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං…පෙ… අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙ දස?

345. “Friends, there are ten qualities well-proclaimed by that Blessed One who knows and sees, the Arahant, the Perfectly Enlightened One. Therein, all should chant together… for the welfare, benefit, and happiness of devas and humans. What are the ten?

‘‘දස නාථකරණා ධම්මා. ඉධාවුසො, භික්ඛු සීලවා හොති. පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො, අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. යංපාවුසො, භික්ඛු [Pg.222] සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති, ආචාරගොචරසම්පන්නො, අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

“Ten qualities that make a refuge. Here, friends, a monk is virtuous. He dwells restrained by the Pātimokkha restraint, endowed with good conduct and suitable resort, seeing danger in the slightest faults, he undertakes and trains in the training rules. Friends, that a monk is virtuous, dwells restrained by the Pātimokkha restraint, endowed with good conduct and suitable resort, seeing danger in the slightest faults, and trains by undertaking the training rules—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු බහුස්සුතො හොති සුතධරො සුතසන්නිචයො. යෙ තෙ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣෙකල්‍යාණා පරියොසානකල්‍යාණා සාත්ථා සබ්‍යඤ්ජනා කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති, තථාරූපාස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධාතා වචසා පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා, යංපාවුසො, භික්ඛු බහුස්සුතො හොති…පෙ… දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

“Furthermore, friends, a monk is very learned, a retainer of what has been heard, one who has accumulated what has been heard. Those teachings that are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with right meaning and phrasing, which proclaim the perfectly complete and pure holy life—such teachings have been much heard by him, retained, practiced verbally, reflected upon mentally, and well penetrated by wisdom. Friends, that a monk is very learned... and well penetrated by wisdom—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. යංපාවුසො, භික්ඛු කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

“Furthermore, friends, a monk has good friends, good companions, and is inclined towards good friends. Friends, that a monk has good friends, good companions, and is inclined towards good friends—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සුවචො හොති සොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො ඛමො පදක්ඛිණග්ගාහී අනුසාසනිං. යංපාවුසො, භික්ඛු සුවචො හොති…පෙ… පදක්ඛිණග්ගාහී අනුසාසනිං. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

“Furthermore, friends, a monk is easy to admonish, possesses qualities that make him easy to admonish, is patient, and respectfully accepts instruction. Friends, that a monk is easy to admonish... and respectfully accepts instruction—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු යානි තානි සබ්‍රහ්මචාරීනං උච්චාවචානි කිංකරණීයානි, තත්ථ දක්ඛො හොති අනලසො තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතො, අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං. යංපාවුසො, භික්ඛු යානි තානි සබ්‍රහ්මචාරීනං…පෙ… අලං සංවිධාතුං. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

“Furthermore, friends, regarding the various duties, high and low, for his companions in the holy life, a monk is skilled, not lazy, endowed with investigation into the means thereto, capable of doing them, and capable of arranging for them to be done. Friends, that a monk, regarding the various duties for his companions in the holy life... is capable of arranging for them to be done—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ධම්මකාමො හොති පියසමුදාහාරො, අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ උළාරපාමොජ්ජො. යංපාවුසො, භික්ඛු ධම්මකාමො හොති…පෙ… උළාරපාමොජ්ජො. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

“Furthermore, friends, a monk is a lover of the Dhamma, one who speaks in a pleasing manner, and has great joy in the higher Dhamma and the higher Vinaya. Friends, that a monk is a lover of the Dhamma... and has great joy—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘පුන [Pg.223] චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙහි චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙහි. යංපාවුසො, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති…පෙ… පරික්ඛාරෙහි. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

“Furthermore, friends, a monk is content with whatever robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick he may receive. Friends, that a monk is content... with requisites—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. යංපාවුසො, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති…පෙ… අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

“Furthermore, friends, a monk dwells with energy aroused for the abandoning of unwholesome states and for the attainment of wholesome states; he is resolute, firm in his striving, and does not throw off the burden in regard to wholesome states. Friends, that a monk dwells with aroused energy... and does not throw off the burden in regard to wholesome states—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සතිමා හොති පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතො චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා. යංපාවුසො, භික්ඛු සතිමා හොති…පෙ… සරිතා අනුස්සරිතා. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

“Furthermore, friends, a monk is mindful, endowed with supreme mindfulness and discernment, able to remember and recollect what was done and said long ago. Friends, that a monk is mindful... able to remember and recollect—this too is a quality that makes a refuge.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු පඤ්ඤවා හොති, උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මාදුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. යංපාවුසො, භික්ඛු පඤ්ඤවා හොති…පෙ… සම්මාදුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

Furthermore, friends, a bhikkhu is wise, endowed with wisdom concerning arising and passing away, which is noble, penetrative, and leads rightly to the complete destruction of suffering. Friends, that a bhikkhu is wise, endowed with wisdom concerning arising and passing away, which is noble, penetrative, and leads rightly to the complete destruction of suffering—this too is a quality that makes a refuge.

346. දස කසිණායතනානි. පථවීකසිණමෙකො සඤ්ජානාති, උද්ධං අධො තිරියං අද්වයං අප්පමාණං. ආපොකසිණමෙකො සඤ්ජානාති…පෙ… තෙජොකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… වායොකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… නීලකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… පීතකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… ලොහිතකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… ඔදාතකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… ආකාසකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… විඤ්ඤාණකසිණමෙකො සඤ්ජානාති, උද්ධං අධො තිරියං අද්වයං අප්පමාණං.

346. The ten kasiṇa-bases. One perceives the earth-kasiṇa: above, below, across, non-dual, immeasurable. One perceives the water-kasiṇa... one perceives the fire-kasiṇa... one perceives the wind-kasiṇa... one perceives the blue-kasiṇa... one perceives the yellow-kasiṇa... one perceives the red-kasiṇa... one perceives the white-kasiṇa... one perceives the space-kasiṇa... one perceives the consciousness-kasiṇa: above, below, across, non-dual, immeasurable.

347. ‘‘දස අකුසලකම්මපථා – පාණාතිපාතො, අදින්නාදානං, කාමෙසුමිච්ඡාචාරො, මුසාවාදො, පිසුණා වාචා, ඵරුසා වාචා, සම්ඵප්පලාපො, අභිජ්ඣා, බ්‍යාපාදො, මිච්ඡාදිට්ඨි.

347. The ten unwholesome courses of action: destroying life, taking what is not given, sexual misconduct, false speech, slanderous speech, harsh speech, frivolous chatter, covetousness, ill will, and wrong view.

‘‘දස [Pg.224] කුසලකම්මපථා – පාණාතිපාතා වෙරමණී, අදින්නාදානා වෙරමණී, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණී, මුසාවාදා වෙරමණී, පිසුණාය වාචාය වෙරමණී, ඵරුසාය වාචාය වෙරමණී, සම්ඵප්පලාපා වෙරමණී, අනභිජ්ඣා, අබ්‍යාපාදො, සම්මාදිට්ඨි.

The ten wholesome courses of action: abstaining from destroying life, abstaining from taking what is not given, abstaining from sexual misconduct, abstaining from false speech, abstaining from slanderous speech, abstaining from harsh speech, abstaining from frivolous chatter, non-covetousness, non-ill will, and right view.

348. ‘‘දස අරියවාසා. ඉධාවුසො, භික්ඛු පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනො හොති, ඡළඞ්ගසමන්නාගතො, එකාරක්ඛො, චතුරාපස්සෙනො, පණුන්නපච්චෙකසච්චො, සමවයසට්ඨෙසනො, අනාවිලසඞ්කප්පො, පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො, සුවිමුත්තචිත්තො, සුවිමුත්තපඤ්ඤො.

348. The ten noble dwellings. Here, friends, a bhikkhu has abandoned five factors, is endowed with six factors, has a single guard, has four supports, has dispelled individual truths, has stilled his quest, has untroubled intentions, has tranquil bodily formation, is well-liberated in mind, and is well-liberated in wisdom.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛුනො කාමච්ඡන්දො පහීනො හොති, බ්‍යාපාදො පහීනො හොති, ථිනමිද්ධං පහීනං හොති, උද්ධච්චකුකුච්චං පහීනං හොති, විචිකිච්ඡා පහීනා හොති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනො හොති.

And how, friends, has a bhikkhu abandoned five factors? Here, friends, for a bhikkhu, sensual desire is abandoned, ill will is abandoned, sloth and torpor are abandoned, restlessness and remorse are abandoned, and doubt is abandoned. In this way, friends, a bhikkhu has abandoned five factors.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු ඡළඞ්ගසමන්නාගතො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු ඡළඞ්ගසමන්නාගතො හොති.

And how, friends, is a bhikkhu endowed with six factors? Here, friends, a bhikkhu, having seen a form with the eye, is neither gladdened nor saddened, but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending. Having heard a sound with the ear... Having cognized a mental object with the mind, he is neither gladdened nor saddened, but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending. It is in this way, friends, that a bhikkhu is endowed with six factors.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු එකාරක්ඛො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු සතාරක්ඛෙන චෙතසා සමන්නාගතො හොති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු එකාරක්ඛො හොති.

And how, friends, does a bhikkhu have a single guard? Here, friends, a bhikkhu is endowed with a mind guarded by mindfulness. It is in this way, friends, that a bhikkhu has a single guard.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු චතුරාපස්සෙනො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු සඞ්ඛායෙකං පටිසෙවති, සඞ්ඛායෙකං අධිවාසෙති, සඞ්ඛායෙකං පරිවජ්ජෙති, සඞ්ඛායෙකං විනොදෙති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු චතුරාපස්සෙනො හොති.

And how, friends, does a bhikkhu have four supports? Here, friends, a bhikkhu, after reflection, makes use of one thing; after reflection, endures one thing; after reflection, avoids one thing; and after reflection, dispels one thing. It is in this way, friends, that a bhikkhu has four supports.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු පණුන්නපච්චෙකසච්චො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛුනො යානි තානි පුථුසමණබ්‍රාහ්මණානං පුථුපච්චෙකසච්චානි, සබ්බානි තානි නුන්නානි හොන්ති පණුන්නානි චත්තානි වන්තානි මුත්තානි පහීනානි පටිනිස්සට්ඨානි. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු පණුන්නපච්චෙකසච්චො හොති.

And how, friends, is a bhikkhu one who has dispelled the individual truths? Here, friends, for a bhikkhu, whatever many individual truths of the many ascetics and brahmins there are, all of them have been removed, completely removed, given up, relinquished, released, abandoned, and cast off. It is in this way, friends, that a bhikkhu is one who has dispelled the individual truths.

‘‘කථඤ්චාවුසො[Pg.225], භික්ඛු සමවයසට්ඨෙසනො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛුනො කාමෙසනා පහීනා හොති, භවෙසනා පහීනා හොති, බ්‍රහ්මචරියෙසනා පටිප්පස්සද්ධා. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු සමවයසට්ඨෙසනො හොති.

And how, friends, is a bhikkhu one whose quests have been allayed? Here, friends, for a bhikkhu, the quest for sensual pleasures is abandoned, the quest for existence is abandoned, and the quest for the holy life is pacified. It is in this way, friends, that a bhikkhu is one whose quests have been allayed.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු අනාවිලසඞ්කප්පො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛුනො කාමසඞ්කප්පො පහීනො හොති, බ්‍යාපාදසඞ්කප්පො පහීනො හොති, විහිංසාසඞ්කප්පො පහීනො හොති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු අනාවිලසඞ්කප්පො හොති.

And how, friends, does a bhikkhu have untroubled intentions? Here, friends, for a bhikkhu, sensual intention is abandoned, the intention of ill will is abandoned, and the intention of harming is abandoned. It is in this way, friends, that a bhikkhu has untroubled intentions.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො හොති.

And how, friends, does a bhikkhu have tranquil bodily formation? Here, friends, with the abandoning of pleasure and pain, and with the previous passing away of joy and sorrow, a bhikkhu enters and abides in the fourth jhāna, which is neither-painful-nor-pleasant and has purity of mindfulness due to equanimity. It is in this way, friends, that a bhikkhu has tranquil bodily formation.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු සුවිමුත්තචිත්තො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛුනො රාගා චිත්තං විමුත්තං හොති, දොසා චිත්තං විමුත්තං හොති, මොහා චිත්තං විමුත්තං හොති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු සුවිමුත්තචිත්තො හොති.

And how, friends, is a bhikkhu well-liberated in mind? Here, friends, a bhikkhu’s mind is liberated from lust, his mind is liberated from hatred, and his mind is liberated from delusion. It is in this way, friends, that a bhikkhu is well-liberated in mind.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු සුවිමුත්තපඤ්ඤො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු ‘රාගො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො’ති පජානාති. ‘දොසො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො’ති පජානාති. ‘මොහො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො’ති පජානාති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු සුවිමුත්තපඤ්ඤො හොති.

And how, friends, is a bhikkhu well-liberated in wisdom? Here, friends, a bhikkhu understands thus: ‘My lust is abandoned, its root has been cut off, it has been made like a palm stump, brought to a state of non-existence, and is of a nature not to arise in the future.’ He understands thus: ‘My hatred is abandoned...’ He understands thus: ‘My delusion is abandoned, its root has been cut off, it has been made like a palm stump, brought to a state of non-existence, and is of a nature not to arise in the future.’ It is in this way, friends, that a bhikkhu is well-liberated in wisdom.

‘‘දස අසෙක්ඛා ධම්මා – අසෙක්ඛා සම්මාදිට්ඨි, අසෙක්ඛො සම්මාසඞ්කප්පො, අසෙක්ඛා සම්මාවාචා, අසෙක්ඛො සම්මාකම්මන්තො, අසෙක්ඛො සම්මාආජීවො, අසෙක්ඛො සම්මාවායාමො, අසෙක්ඛා සම්මාසති, අසෙක්ඛො සම්මාසමාධි, අසෙක්ඛං සම්මාඤාණං, අසෙක්ඛා සම්මාවිමුත්ති.

The ten qualities of one beyond training: the right view of one beyond training, the right intention of one beyond training, the right speech of one beyond training, the right action of one beyond training, the right livelihood of one beyond training, the right effort of one beyond training, the right mindfulness of one beyond training, the right concentration of one beyond training, the right knowledge of one beyond training, and the right liberation of one beyond training.

‘‘ඉමෙ ඛො, ආවුසො, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන දස ධම්මා සම්මදක්ඛාතා. තත්ථ සබ්බෙහෙව සඞ්ගායිතබ්බං න [Pg.226] විවදිතබ්බං, යථයිදං බ්‍රහ්මචරියං අද්ධනියං අස්ස චිරට්ඨිතිකං, තදස්ස බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’’න්ති.

These, friends, are the ten qualities well-proclaimed by that Blessed One who is the Knowing One, the Seeing One, the Arahant, the Perfectly Self-Enlightened One. Herein, all should chant in unison, without dispute, so that this holy life may be long-lasting and endure for a long time. This would be for the benefit of the many, for the happiness of the many, out of compassion for the world, for the good, benefit, and happiness of devas and humans.

349. අථ ඛො භගවා උට්ඨහිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත, සාධු ඛො ත්වං, සාරිපුත්ත, භික්ඛූනං සඞ්ගීතිපරියායං අභාසී’ති. ඉදමවොචායස්මා සාරිපුත්තො, සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

349. Then the Blessed One arose and addressed the Venerable Sāriputta: 'Good, good, Sāriputta! It is good, Sāriputta, that you have delivered the discourse on communal recitation to the bhikkhus.' The Venerable Sāriputta spoke thus, and the Teacher was approving. Those bhikkhus, being delighted, rejoiced in the words of the Venerable Sāriputta.

සඞ්ගීතිසුත්තං නිට්ඨිතං දසමං.

The Discourse on Communal Recitation, the tenth, is concluded.

11. දසුත්තරසුත්තං

11. The Dasuttara Sutta

350. එවං [Pg.227] මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා චම්පායං විහරති ගග්ගරාය පොක්ඛරණියා තීරෙ මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහි. තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති! ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

350. Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling in Campā on the bank of the Gaggarā lotus pond, together with a great community of monks, with five hundred monks. There, the Venerable Sāriputta addressed the monks: 'Friends, monks!' 'Friend,' those monks replied to the Venerable Sāriputta. The Venerable Sāriputta said this:

‘‘දසුත්තරං පවක්ඛාමි, ධම්මං නිබ්බානපත්තියා;

දුක්ඛස්සන්තකිරියාය, සබ්බගන්ථප්පමොචනං’’.

I shall declare the Dasuttara Dhamma, which releases from all fetters, for the attainment of Nibbāna, for making an end of suffering.

එකො ධම්මො

One Dhamma

351. ‘‘එකො, ආවුසො, ධම්මො බහුකාරො, එකො ධම්මො භාවෙතබ්බො, එකො ධම්මො පරිඤ්ඤෙය්‍යො, එකො ධම්මො පහාතබ්බො, එකො ධම්මො හානභාගියො, එකො ධම්මො විසෙසභාගියො, එකො ධම්මො දුප්පටිවිජ්ඣො, එකො ධම්මො උප්පාදෙතබ්බො, එකො ධම්මො අභිඤ්ඤෙය්‍යො, එකො ධම්මො සච්ඡිකාතබ්බො.

351. Friends, one Dhamma is of great benefit, one Dhamma is to be developed, one Dhamma is to be fully understood, one Dhamma is to be abandoned, one Dhamma partakes of decline, one Dhamma partakes of distinction, one Dhamma is difficult to penetrate, one Dhamma is to be aroused, one Dhamma is to be directly known, one Dhamma is to be realized.

(ක) ‘‘කතමො එකො ධම්මො බහුකාරො? අප්පමාදො කුසලෙසු ධම්මෙසු. අයං එකො ධම්මො බහුකාරො.

(a) Which one Dhamma is of great benefit? Heedfulness in wholesome qualities. This one Dhamma is of great benefit.

(ඛ) ‘‘කතමො එකො ධම්මො භාවෙතබ්බො? කායගතාසති සාතසහගතා. අයං එකො ධම්මො භාවෙතබ්බො.

(b) Which one Dhamma is to be developed? Mindfulness directed to the body, accompanied by pleasure. This one Dhamma is to be developed.

(ග) ‘‘කතමො එකො ධම්මො පරිඤ්ඤෙය්‍යො? ඵස්සො සාසවො උපාදානියො. අයං එකො ධම්මො පරිඤ්ඤෙය්‍යො.

(c) Which one Dhamma is to be fully understood? Contact that is tainted and a basis for clinging. This one Dhamma is to be fully understood.

(ඝ) ‘‘කතමො එකො ධම්මො පහාතබ්බො? අස්මිමානො. අයං එකො ධම්මො පහාතබ්බො.

(d) Which one Dhamma is to be abandoned? The conceit 'I am.' This one Dhamma is to be abandoned.

(ඞ) ‘‘කතමො එකො ධම්මො හානභාගියො? අයොනිසො මනසිකාරො. අයං එකො ධම්මො හානභාගියො.

(e) Which one Dhamma partakes of decline? Unwise attention. This one Dhamma partakes of decline.

(ච) ‘‘කතමො එකො ධම්මො විසෙසභාගියො? යොනිසො මනසිකාරො. අයං එකො ධම්මො විසෙසභාගියො.

(f) Which one Dhamma partakes of distinction? Wise attention. This one Dhamma partakes of distinction.

(ඡ) ‘‘කතමො [Pg.228] එකො ධම්මො දුප්පටිවිජ්ඣො? ආනන්තරිකො චෙතොසමාධි. අයං එකො ධම්මො දුප්පටිවිජ්ඣො.

(g) Which one Dhamma is difficult to penetrate? The immediate concentration of mind. This one Dhamma is difficult to penetrate.

(ජ) ‘‘කතමො එකො ධම්මො උප්පාදෙතබ්බො? අකුප්පං ඤාණං. අයං එකො ධම්මො උප්පාදෙතබ්බො.

(h) Which one Dhamma is to be aroused? Unshakable knowledge. This one Dhamma is to be aroused.

(ඣ) ‘‘කතමො එකො ධම්මො අභිඤ්ඤෙය්‍යො? සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා. අයං එකො ධම්මො අභිඤ්ඤෙය්‍යො.

(i) Which one Dhamma is to be directly known? All beings are sustained by nutriment. This one Dhamma is to be directly known.

(ඤ) ‘‘කතමො එකො ධම්මො සච්ඡිකාතබ්බො? අකුප්පා චෙතොවිමුත්ති. අයං එකො ධම්මො සච්ඡිකාතබ්බො.

(j) Which one Dhamma is to be realized? The unshakable liberation of mind. This one Dhamma is to be realized.

‘‘ඉති ඉමෙ දස ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා.

Thus, these ten Dhammas are real, actual, true, not otherwise, and unalterable; they have been perfectly and fully awakened to by the Tathāgata.

ද්වෙ ධම්මා

Two Dhammas

352. ‘‘ද්වෙ ධම්මා බහුකාරා, ද්වෙ ධම්මා භාවෙතබ්බා, ද්වෙ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා, ද්වෙ ධම්මා පහාතබ්බා, ද්වෙ ධම්මා හානභාගියා, ද්වෙ ධම්මා විසෙසභාගියා, ද්වෙ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා, ද්වෙ ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා, ද්වෙ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා, ද්වෙ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

352. Two Dhammas are of great benefit, two Dhammas are to be developed, two Dhammas are to be fully understood, two Dhammas are to be abandoned, two Dhammas partake of decline, two Dhammas partake of distinction, two Dhammas are difficult to penetrate, two Dhammas are to be aroused, two Dhammas are to be directly known, two Dhammas are to be realized.

(ක) ‘‘කතමෙ ද්වෙ ධම්මා බහුකාරා? සති ච සම්පජඤ්ඤඤ්ච. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා බහුකාරා.

(a) What two Dhammas are of great benefit? Mindfulness and clear comprehension. These two Dhammas are of great benefit.

(ඛ) ‘‘කතමෙ ද්වෙ ධම්මා භාවෙතබ්බා? සමථො ච විපස්සනා ච. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා භාවෙතබ්බා.

(b) What two Dhammas are to be developed? Serenity and insight. These two Dhammas are to be developed.

(ග) ‘‘කතමෙ ද්වෙ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? නාමඤ්ච රූපඤ්ච. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

(c) What two Dhammas are to be fully understood? Mentality and materiality. These two Dhammas are to be fully understood.

(ඝ) ‘‘කතමෙ ද්වෙ ධම්මා පහාතබ්බා? අවිජ්ජා ච භවතණ්හා ච. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා පහාතබ්බා.

(d) What two Dhammas are to be abandoned? Ignorance and craving for existence. These two Dhammas are to be abandoned.

(ඞ) ‘‘කතමෙ ද්වෙ ධම්මා හානභාගියා? දොවචස්සතා ච පාපමිත්තතා ච. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා හානභාගියා.

(e) What two Dhammas partake of decline? Being difficult to admonish and having bad friends. These two Dhammas partake of decline.

(ච) ‘‘කතමෙ ද්වෙ ධම්මා විසෙසභාගියා? සොවචස්සතා ච කල්‍යාණමිත්තතා ච. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා විසෙසභාගියා.

(f) What two Dhammas partake of distinction? Being easy to admonish and having good friends. These two Dhammas partake of distinction.

(ඡ) ‘‘කතමෙ [Pg.229] ද්වෙ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? යො ච හෙතු යො ච පච්චයො සත්තානං සංකිලෙසාය, යො ච හෙතු යො ච පච්චයො සත්තානං විසුද්ධියා. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

(g) What two Dhammas are difficult to penetrate? The cause and condition for the defilement of beings, and the cause and condition for the purification of beings. These two Dhammas are difficult to penetrate.

(ජ) ‘‘කතමෙ ද්වෙ ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා? ද්වෙ ඤාණානි – ඛයෙ ඤාණං, අනුප්පාදෙ ඤාණං. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා.

(h) What two Dhammas are to be aroused? Two kinds of knowledge: the knowledge of destruction and the knowledge of non-arising. These two Dhammas are to be aroused.

(ඣ) ‘‘කතමෙ ද්වෙ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? ද්වෙ ධාතුයො – සඞ්ඛතා ච ධාතු අසඞ්ඛතා ච ධාතු. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

(i) What two Dhammas are to be directly known? Two elements: the conditioned element and the unconditioned element. These two Dhammas are to be directly known.

(ඤ) ‘‘කතමෙ ද්වෙ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? විජ්ජා ච විමුත්ති ච. ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

(j) What two Dhammas are to be realized? True knowledge and liberation. These two Dhammas are to be realized.

‘‘ඉති ඉමෙ වීසති ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා.

Thus, these twenty Dhammas are real, actual, true, not otherwise, and unalterable; they have been perfectly and fully awakened to by the Tathāgata.

තයො ධම්මා

Three Dhammas

353. ‘‘තයො ධම්මා බහුකාරා, තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා…පෙ… තයො ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

353. Three Dhammas are of great benefit, three Dhammas are to be developed… and so on… three Dhammas are to be realized.

(ක) ‘‘කතමෙ තයො ධම්මා බහුකාරා? සප්පුරිසසංසෙවො, සද්ධම්මස්සවනං, ධම්මානුධම්මප්පටිපත්ති. ඉමෙ තයො ධම්මා බහුකාරා.

(a) What three Dhammas are of great benefit? Associating with true persons, listening to the true Dhamma, and practicing in accordance with the Dhamma. These three Dhammas are of great benefit.

(ඛ) ‘‘කතමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා? තයො සමාධී – සවිතක්කො සවිචාරො සමාධි, අවිතක්කො විචාරමත්තො සමාධි, අවිතක්කො අවිචාරො සමාධි. ඉමෙ තයො ධම්මා භාවෙතබ්බා.

(b) What three Dhammas are to be developed? Three kinds of concentration: concentration with applied thought and sustained thought; concentration without applied thought, with only sustained thought; and concentration without applied thought and without sustained thought. These three Dhammas are to be developed.

(ග) ‘‘කතමෙ තයො ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? තිස්සො වෙදනා – සුඛා වෙදනා, දුක්ඛා වෙදනා, අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා. ඉමෙ තයො ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

What three states are to be fully understood? Three kinds of feeling: pleasant feeling, painful feeling, and neither-painful-nor-pleasant feeling. These three states are to be fully understood.

(ඝ) ‘‘කතමෙ තයො ධම්මා පහාතබ්බා? තිස්සො තණ්හා – කාමතණ්හා, භවතණ්හා, විභවතණ්හා. ඉමෙ තයො ධම්මා පහාතබ්බා.

What three states are to be abandoned? Three kinds of craving: craving for sensual pleasures, craving for existence, and craving for non-existence. These three states are to be abandoned.

(ඞ) ‘‘කතමෙ තයො ධම්මා හානභාගියා? තීණි අකුසලමූලානි – ලොභො අකුසලමූලං, දොසො අකුසලමූලං, මොහො අකුසලමූලං. ඉමෙ තයො ධම්මා හානභාගියා.

What three states partake of decline? Three unwholesome roots: greed as an unwholesome root, hatred as an unwholesome root, and delusion as an unwholesome root. These three states partake of decline.

(ච) ‘‘කතමෙ [Pg.230] තයො ධම්මා විසෙසභාගියා? තීණි කුසලමූලානි – අලොභො කුසලමූලං, අදොසො කුසලමූලං, අමොහො කුසලමූලං. ඉමෙ තයො ධම්මා විසෙසභාගියා.

What three states partake of distinction? Three wholesome roots: non-greed as a wholesome root, non-hatred as a wholesome root, and non-delusion as a wholesome root. These three states partake of distinction.

(ඡ) ‘‘කතමෙ තයො ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? තිස්සො නිස්සරණියා ධාතුයො – කාමානමෙතං නිස්සරණං යදිදං නෙක්ඛම්මං, රූපානමෙතං නිස්සරණං යදිදං අරූපං, යං ඛො පන කිඤ්චි භූතං සඞ්ඛතං පටිච්චසමුප්පන්නං, නිරොධො තස්ස නිස්සරණං. ඉමෙ තයො ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

What three states are difficult to penetrate? Three elements of escape. The escape from sensual pleasures is this: renunciation. The escape from form is this: the formless. The escape from whatever has come to be, is conditioned and dependently arisen, is its cessation. These three states are difficult to penetrate.

(ජ) ‘‘කතමෙ තයො ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා? තීණි ඤාණානි – අතීතංසෙ ඤාණං, අනාගතංසෙ ඤාණං, පච්චුප්පන්නංසෙ ඤාණං. ඉමෙ තයො ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා.

What three states are to be brought into being? Three kinds of knowledge: knowledge concerning the past, knowledge concerning the future, and knowledge concerning the present. These three states are to be brought into being.

(ඣ) ‘‘කතමෙ තයො ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? තිස්සො ධාතුයො – කාමධාතු, රූපධාතු, අරූපධාතු. ඉමෙ තයො ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

What three states are to be directly known? Three elements: the sense-sphere element, the form-sphere element, and the formless-sphere element. These three states are to be directly known.

(ඤ) ‘‘කතමෙ තයො ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? තිස්සො විජ්ජා – පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණං විජ්ජා, සත්තානං චුතූපපාතෙ ඤාණං විජ්ජා, ආසවානං ඛයෙ ඤාණං විජ්ජා. ඉමෙ තයො ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

What three states are to be realized? Three kinds of true knowledge: the true knowledge of recollecting past lives, the true knowledge of the passing away and rebirth of beings, and the true knowledge of the destruction of the taints. These three states are to be realized.

‘‘ඉති ඉමෙ තිංස ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා.

Thus, these thirty states are actual, factual, thus, unfalsified, unalterable, and have been perfectly, fully awakened to by the Tathāgata.

චත්තාරො ධම්මා

The Fours

354. ‘‘චත්තාරො ධම්මා බහුකාරා, චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා…පෙ… චත්තාරො ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

354. Four states are of great service, four states are to be developed... four states are to be realized.

(ක) ‘‘කතමෙ චත්තාරො ධම්මා බහුකාරා? චත්තාරි චක්කානි – පතිරූපදෙසවාසො, සප්පුරිසූපනිස්සයො, අත්තසම්මාපණිධි, පුබ්බෙ ච කතපුඤ්ඤතා. ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා බහුකාරා.

Which four states are of great service? The four wheels: residing in a suitable place, associating with good persons, establishing oneself rightly, and having previously made merit. These four states are of great service.

(ඛ) ‘‘කතමෙ චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා? චත්තාරො සතිපට්ඨානා – ඉධාවුසො, භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. වෙදනාසු…පෙ… චිත්තෙ… ධම්මෙසු [Pg.231] ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා භාවෙතබ්බා.

Which four states are to be developed? The four establishments of mindfulness. Here, friends, a bhikkhu dwells contemplating the body in the body, ardent, clearly comprehending, and mindful, having removed covetousness and displeasure in regard to the world. He dwells contemplating feelings in feelings... the mind in the mind... dhammas in dhammas, ardent, clearly comprehending, and mindful, having removed covetousness and displeasure in regard to the world. These four states are to be developed.

(ග) ‘‘කතමෙ චත්තාරො ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? චත්තාරො ආහාරා – කබළීකාරො ආහාරො ඔළාරිකො වා සුඛුමො වා, ඵස්සො දුතියො, මනොසඤ්චෙතනා තතියා, විඤ්ඤාණං චතුත්ථං. ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

Which four states are to be fully understood? The four nutriments: edible food, whether gross or subtle; contact as the second; mental volition as the third; and consciousness as the fourth. These four states are to be fully understood.

(ඝ) ‘‘කතමෙ චත්තාරො ධම්මා පහාතබ්බා? චත්තාරො ඔඝා – කාමොඝො, භවොඝො, දිට්ඨොඝො, අවිජ්ජොඝො. ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා පහාතබ්බා.

Which four states are to be abandoned? The four floods: the flood of sensuality, the flood of becoming, the flood of views, and the flood of ignorance. These four states are to be abandoned.

(ඞ) ‘‘කතමෙ චත්තාරො ධම්මා හානභාගියා? චත්තාරො යොගා – කාමයොගො, භවයොගො, දිට්ඨියොගො, අවිජ්ජායොගො. ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා හානභාගියා.

Which four states partake of decline? The four yokes: the yoke of sensuality, the yoke of becoming, the yoke of views, and the yoke of ignorance. These four states partake of decline.

(ච) ‘‘කතමෙ චත්තාරො ධම්මා විසෙසභාගියා? චත්තාරො විසඤ්ඤොගා – කාමයොගවිසංයොගො, භවයොගවිසංයොගො, දිට්ඨියොගවිසංයොගො, අවිජ්ජායොගවිසංයොගො. ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා විසෙසභාගියා.

Which four states partake of distinction? The four disjunctions: disjunction from the yoke of sensuality, disjunction from the yoke of becoming, disjunction from the yoke of views, and disjunction from the yoke of ignorance. These four states partake of distinction.

(ඡ) ‘‘කතමෙ චත්තාරො ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? චත්තාරො සමාධී – හානභාගියො සමාධි, ඨිතිභාගියො සමාධි, විසෙසභාගියො සමාධි, නිබ්බෙධභාගියො සමාධි. ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

Which four states are difficult to penetrate? The four concentrations: concentration partaking of decline, concentration partaking of stability, concentration partaking of distinction, and concentration partaking of penetration. These four states are difficult to penetrate.

(ජ) ‘‘කතමෙ චත්තාරො ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා? චත්තාරි ඤාණානි – ධම්මෙ ඤාණං, අන්වයෙ ඤාණං, පරියෙ ඤාණං, සම්මුතියා ඤාණං. ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා.

Which four states are to be produced? The four knowledges: knowledge in the cause, knowledge in the consequence, knowledge of the minds of others, and knowledge in convention. These four states are to be produced.

(ඣ) ‘‘කතමෙ චත්තාරො ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? චත්තාරි අරියසච්චානි – දුක්ඛං අරියසච්චං, දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං, දුක්ඛනිරොධං අරියසච්චං, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං. ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

Which four states are to be directly known? The four noble truths: the noble truth of suffering, the noble truth of the origin of suffering, the noble truth of the cessation of suffering, and the noble truth of the path leading to the cessation of suffering. These four states are to be directly known.

(ඤ) ‘‘කතමෙ චත්තාරො ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි – සොතාපත්තිඵලං, සකදාගාමිඵලං, අනාගාමිඵලං, අරහත්තඵලං. ඉමෙ චත්තාරො ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

Which four states are to be realized? The four fruits of recluseship: the fruit of stream-entry, the fruit of once-returning, the fruit of non-returning, and the fruit of arahantship. These four states are to be realized.

‘‘ඉති [Pg.232] ඉමෙ චත්තාරීසධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා.

Thus, these forty states are actual, factual, thus, unfalsified, unalterable, and have been perfectly, fully awakened to by the Tathāgata.

පඤ්ච ධම්මා

The Fives

355. ‘‘පඤ්ච ධම්මා බහුකාරා…පෙ… පඤ්ච ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

355. Five states are of great benefit… five states are to be realized.

(ක) ‘‘කතමෙ පඤ්ච ධම්මා බහුකාරා? පඤ්ච පධානියඞ්ගානි – ඉධාවුසො, භික්ඛු සද්ධො හොති, සද්දහති තථාගතස්ස බොධිං – ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා’ති. අප්පාබාධො හොති අප්පාතඞ්කො සමවෙපාකිනියා ගහණියා සමන්නාගතො නාතිසීතාය නාච්චුණ්හාය මජ්ඣිමාය පධානක්ඛමාය. අසඨො හොති අමායාවී යථාභූතමත්තානං ආවීකත්තා සත්ථරි වා විඤ්ඤූසු වා සබ්‍රහ්මචාරීසු. ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. පඤ්ඤවා හොති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා බහුකාරා.

(Ka) “What are the five qualities that are of great benefit? The five factors for striving: Here, friends, a bhikkhu has faith; he has confidence in the Tathāgata’s enlightenment thus: ‘For this reason, the Blessed One is an Arahant, a Perfectly Enlightened One, accomplished in knowledge and conduct, a Well-Gone One, a Knower of the world, an Unsurpassed Trainer of persons to be tamed, a Teacher of gods and humans, an Enlightened One, a Blessed One.’ He has few illnesses, few afflictions, and is endowed with a digestive power that is even, not too cold and not too hot, moderate, and suitable for striving. He is not deceitful or devious, but reveals himself as he truly is to the Teacher, or to the wise, or to his fellow practitioners of the holy life. He dwells with aroused energy for the abandoning of unwholesome qualities and for the undertaking of wholesome qualities; he is steadfast, firm in his exertion, not shirking the burden in regard to wholesome qualities. He is wise, endowed with the wisdom that discerns arising and passing away, which is noble, penetrative, and leads rightly to the complete destruction of suffering. These five qualities are of great benefit.”

(ඛ) ‘‘කතමෙ පඤ්ච ධම්මා භාවෙතබ්බා? පඤ්චඞ්ගිකො සම්මාසමාධි – පීතිඵරණතා, සුඛඵරණතා, චෙතොඵරණතා, ආලොකඵරණතා, පච්චවෙක්ඛණනිමිත්තං. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා භාවෙතබ්බා.

(Kha) “What are the five qualities that are to be developed? The five-factored right concentration: the state of being pervaded by rapture, the state of being pervaded by pleasure, the state of being pervaded by the knowledge of others' minds, the state of being pervaded by the divine eye knowledge, and the sign for reviewing. These are the five qualities that are to be developed.”

(ග) ‘‘කතමෙ පඤ්ච ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා – රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

(Ga) “What are the five qualities that are to be fully understood? The five aggregates of clinging: the form aggregate of clinging, the feeling aggregate of clinging, the perception aggregate of clinging, the formations aggregate of clinging, and the consciousness aggregate of clinging. These are the five qualities that are to be fully understood.”

(ඝ) ‘‘කතමෙ පඤ්ච ධම්මා පහාතබ්බා? පඤ්ච නීවරණානි – කාමච්ඡන්දනීවරණං, බ්‍යාපාදනීවරණං, ථිනමිද්ධනීවරණං, උද්ධච්චකුකුච්චනීවරණං, විචිකිච්ඡානීවරණං. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා පහාතබ්බා.

(Gha) “What are the five qualities that are to be abandoned? The five hindrances: the hindrance of sensual desire, the hindrance of ill will, the hindrance of sloth and torpor, the hindrance of restlessness and remorse, and the hindrance of doubt. These are the five qualities that are to be abandoned.”

(ඞ) ‘‘කතමෙ පඤ්ච ධම්මා හානභාගියා? පඤ්ච චෙතොඛිලා – ඉධාවුසො, භික්ඛු සත්ථරි කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති නාධිමුච්චති න සම්පසීදති. යො සො, ආවුසො, භික්ඛු සත්ථරි කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති නාධිමුච්චති න සම්පසීදති, තස්ස [Pg.233] චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයොගාය සාතච්චාය පධානාය. යස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයොගාය සාතච්චාය පධානාය. අයං පඨමො චෙතොඛිලො. පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ධම්මෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති…පෙ… සඞ්ඝෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති…පෙ… සික්ඛාය කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති…පෙ… සබ්‍රහ්මචාරීසු කුපිතො හොති අනත්තමනො ආහතචිත්තො ඛිලජාතො, යො සො, ආවුසො, භික්ඛු සබ්‍රහ්මචාරීසු කුපිතො හොති අනත්තමනො ආහතචිත්තො ඛිලජාතො, තස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයොගාය සාතච්චාය පධානාය. යස්ස චිත්තං න නමති ආතප්පාය අනුයොගාය සාතච්චාය පධානාය. අයං පඤ්චමො චෙතොඛිලො. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා හානභාගියා.

(Ṅa) “What are the five qualities that partake of decline? The five mental barrennesses: Here, friends, a bhikkhu doubts the Teacher, is uncertain, is not inclined, and is not confident. That bhikkhu, friends, who doubts the Teacher, is uncertain, is not inclined, and is not confident, his mind does not incline towards ardent effort, towards repeated exertion, towards persistent effort, towards striving. The mind of one whose mind does not incline towards ardent effort, towards repeated exertion, towards persistent effort, towards striving—this is the first mental barrenness. Furthermore, friends, a bhikkhu doubts the Dhamma, is uncertain… he doubts the Saṅgha… he doubts the training… he is angry with his fellow practitioners of the holy life, displeased, with a mind that wants to harm, a mind that has become barren. That bhikkhu, friends, who is angry with his fellow practitioners of the holy life, displeased, with a mind that wants to harm, a mind that has become barren, his mind does not incline towards ardent effort, towards repeated exertion, towards persistent effort, towards striving. The mind of one whose mind does not incline towards ardent effort, towards repeated exertion, towards persistent effort, towards striving—this is the fifth mental barrenness. These are the five qualities that partake of decline.”

(ච) ‘‘කතමෙ පඤ්ච ධම්මා විසෙසභාගියා? පඤ්චින්ද්‍රියානි – සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා විසෙසභාගියා.

(Ca) “What are the five qualities that partake of distinction? The five faculties: the faculty of faith, the faculty of energy, the faculty of mindfulness, the faculty of concentration, and the faculty of wisdom. These are the five qualities that partake of distinction.”

(ඡ) ‘‘කතමෙ පඤ්ච ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? පඤ්ච නිස්සරණියා ධාතුයො – ඉධාවුසො, භික්ඛුනො කාමෙ මනසිකරොතො කාමෙසු චිත්තං න පක්ඛන්දති න පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. නෙක්ඛම්මං ඛො පනස්ස මනසිකරොතො නෙක්ඛම්මෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං කාමෙහි. යෙ ච කාමපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තො සො තෙහි. න සො තං වෙදනං වෙදෙති. ඉදමක්ඛාතං කාමානං නිස්සරණං.

(Cha) “What are the five qualities that are difficult to penetrate? The five elements of escape: Here, friends, when a bhikkhu attends to sensual pleasures, his mind does not enter into, does not become clear about, does not stand firm in, and is not inclined towards sensual pleasures. But when he attends to renunciation, his mind enters into, becomes clear about, stands firm in, and is inclined towards renunciation. That mind of his is well-directed, well-developed, well-risen from, well-liberated from, and disjoined from sensual pleasures. And those taints, mental weariness, and mental fevers that arise on account of sensual pleasures—he is liberated from them. He does not experience that feeling. This is declared to be the escape from sensual pleasures.”

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො බ්‍යාපාදං මනසිකරොතො බ්‍යාපාදෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති න පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. අබ්‍යාපාදං ඛො පනස්ස මනසිකරොතො අබ්‍යාපාදෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං බ්‍යාපාදෙන. යෙ ච බ්‍යාපාදපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තො සො තෙහි. න සො තං වෙදනං වෙදෙති. ඉදමක්ඛාතං බ්‍යාපාදස්ස නිස්සරණං.

“Furthermore, friends, when a bhikkhu attends to ill will, his mind does not enter into, does not become clear about, does not stand firm in, and is not inclined towards ill will. But when he attends to non-ill will, his mind enters into, becomes clear about, stands firm in, and is inclined towards non-ill will. That mind of his is well-directed, well-developed, well-risen from, well-liberated from, and disjoined from ill will. And those taints, mental weariness, and mental fevers that arise on account of ill will—he is liberated from them. He does not experience that feeling. This is declared to be the escape from ill will.”

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො විහෙසං මනසිකරොතො විහෙසාය චිත්තං න පක්ඛන්දති න පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. අවිහෙසං ඛො පනස්ස මනසිකරොතො අවිහෙසාය චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති[Pg.234]. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං විහෙසාය. යෙ ච විහෙසාපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තො සො තෙහි. න සො තං වෙදනං වෙදෙති. ඉදමක්ඛාතං විහෙසාය නිස්සරණං.

“Furthermore, friends, when a bhikkhu attends to harming, his mind does not enter into, does not become clear about, does not stand firm in, and is not inclined towards harming. But when he attends to harmlessness, his mind enters into, becomes clear about, stands firm in, and is inclined towards harmlessness. That mind of his is well-directed, well-developed, well-risen from, well-liberated from, and disjoined from harming. And those taints, mental weariness, and mental fevers that arise on account of harming—he is liberated from them. He does not experience that feeling. This is declared to be the escape from harming.”

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො රූපෙ මනසිකරොතො රූපෙසු චිත්තං න පක්ඛන්දති න පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. අරූපං ඛො පනස්ස මනසිකරොතො අරූපෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං රූපෙහි. යෙ ච රූපපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තො සො තෙහි. න සො තං වෙදනං වෙදෙති. ඉදමක්ඛාතං රූපානං නිස්සරණං.

Furthermore, friends, when a bhikkhu attends to forms, his mind does not enter, does not become serene, does not become established, and is not released in regard to forms. But when he attends to the formless, his mind enters, becomes serene, becomes established, and is released in regard to the formless. His mind is thus well-perfected, well-developed, well-risen from, well-released from, and disjoined from forms. And he is freed from the taints, vexations, and fevers that arise conditioned by forms. He does not experience that feeling. This is declared to be the escape from forms.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො සක්කායං මනසිකරොතො සක්කායෙ චිත්තං න පක්ඛන්දති න පසීදති න සන්තිට්ඨති න විමුච්චති. සක්කායනිරොධං ඛො පනස්ස මනසිකරොතො සක්කායනිරොධෙ චිත්තං පක්ඛන්දති පසීදති සන්තිට්ඨති විමුච්චති. තස්ස තං චිත්තං සුගතං සුභාවිතං සුවුට්ඨිතං සුවිමුත්තං විසංයුත්තං සක්කායෙන. යෙ ච සක්කායපච්චයා උප්පජ්ජන්ති ආසවා විඝාතා පරිළාහා, මුත්තො සො තෙහි. න සො තං වෙදනං වෙදෙති. ඉදමක්ඛාතං සක්කායස්ස නිස්සරණං. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

Furthermore, friends, when a bhikkhu attends to embodied identity, his mind does not enter, does not become serene, does not become established, and is not released in regard to embodied identity. But when he attends to the cessation of embodied identity, his mind enters, becomes serene, becomes established, and is released in regard to the cessation of embodied identity. His mind is thus well-perfected, well-developed, well-risen from, well-released from, and disjoined from embodied identity. And he is freed from the taints, vexations, and fevers that arise conditioned by embodied identity. He does not experience that feeling. This is declared to be the escape from embodied identity. These five qualities are difficult to penetrate.

(ජ) ‘‘කතමෙ පඤ්ච ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා? පඤ්ච ඤාණිකො සම්මාසමාධි – ‘අයං සමාධි පච්චුප්පන්නසුඛො චෙව ආයතිඤ්ච සුඛවිපාකො’ති පච්චත්තංයෙව ඤාණං උප්පජ්ජති. ‘අයං සමාධි අරියො නිරාමිසො’ති පච්චත්තඤ්ඤෙව ඤාණං උප්පජ්ජති. ‘අයං සමාධි අකාපුරිසසෙවිතො’ති පච්චත්තංයෙව ඤාණං උප්පජ්ජති. ‘අයං සමාධි සන්තො පණීතො පටිප්පස්සද්ධලද්ධො එකොදිභාවාධිගතො, න සසඞ්ඛාරනිග්ගය්හවාරිතගතො’ති පච්චත්තංයෙව ඤාණං උප්පජ්ජති. ‘සො ඛො පනාහං ඉමං සමාධිං සතොව සමාපජ්ජාමි සතො වුට්ඨහාමී’ති පච්චත්තංයෙව ඤාණං උප්පජ්ජති. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා.

What are the five things that are to be brought into being? Right concentration is endowed with five kinds of knowledge: ‘This concentration is pleasant in the present and has a pleasant result in the future’—thus, knowledge arises in oneself. ‘This concentration is noble and unworldly’—thus, knowledge arises in oneself. ‘This concentration is resorted to by superior persons’—thus, knowledge arises in oneself. ‘This concentration is peaceful, sublime, obtained through tranquility, attained through unification, and not achieved by means of forceful suppression and restraint’—thus, knowledge arises in oneself. ‘Indeed, I enter this concentration mindfully and emerge from it mindfully’—thus, knowledge arises in oneself. These are the five things that are to be brought into being.

(ඣ) ‘‘කතමෙ පඤ්ච ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? පඤ්ච විමුත්තායතනානි – ඉධාවුසො, භික්ඛුනො සත්ථා ධම්මං දෙසෙති අඤ්ඤතරො වා ගරුට්ඨානියො සබ්‍රහ්මචාරී. යථා [Pg.235] යථා, ආවුසො, භික්ඛුනො සත්ථා ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤතරො වා ගරුට්ඨානියො සබ්‍රහ්මචාරී, තථා තථා සො තස්මිං ධම්මෙ අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මපටිසංවෙදී ච. තස්ස අත්ථප්පටිසංවෙදිනො ධම්මපටිසංවෙදිනො පාමොජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදෙති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ඉදං පඨමං විමුත්තායතනං.

What are the five things to be known by direct knowledge? The five grounds for liberation. Here, friends, the Teacher teaches the Dhamma to a bhikkhu, or a respected fellow in the holy life does. In whatever way, friends, the Teacher teaches the Dhamma to a bhikkhu, or a respected fellow in the holy life does, in that way, in that Dhamma, he becomes one who experiences the meaning and one who experiences the Dhamma. For him, who experiences the meaning and experiences the Dhamma, joy arises. For one who is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. With a tranquil body, he feels happiness. The mind of one who is happy becomes concentrated. This is the first ground for liberation.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො න හෙව ඛො සත්ථා ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤතරො වා ගරුට්ඨානියො සබ්‍රහ්මචාරී, අපි ච ඛො යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙති යථා යථා, ආවුසො, භික්ඛු යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙති. තථා තථා සො තස්මිං ධම්මෙ අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මපටිසංවෙදී ච. තස්ස අත්ථප්පටිසංවෙදිනො ධම්මපටිසංවෙදිනො පාමොජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදෙති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ඉදං දුතියං විමුත්තායතනං.

Furthermore, friends, the Teacher does not teach the Dhamma to the bhikkhu, nor does a respected fellow in the holy life. But rather, the bhikkhu teaches the Dhamma in detail to others as he has heard it and as he has learned it. In whatever way, friends, the bhikkhu teaches the Dhamma in detail to others as he has heard it and as he has learned it, in that way, in that Dhamma, he becomes one who experiences the meaning and one who experiences the Dhamma. For him, who experiences the meaning and experiences the Dhamma, joy arises. For one who is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. With a tranquil body, he feels happiness. The mind of one who is happy becomes concentrated. This is the second ground for liberation.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො න හෙව ඛො සත්ථා ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤතරො වා ගරුට්ඨානියො සබ්‍රහ්මචාරී, නාපි යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙති. අපි ච ඛො, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරොති. යථා යථා, ආවුසො, භික්ඛු යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරොති තථා තථා සො තස්මිං ධම්මෙ අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මපටිසංවෙදී ච. තස්ස අත්ථප්පටිසංවෙදිනො ධම්මපටිසංවෙදිනො පාමොජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදෙති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ඉදං තතියං විමුත්තායතනං.

Furthermore, friends, the Teacher does not teach the Dhamma to the bhikkhu, nor does a respected fellow in the holy life, nor does the bhikkhu teach the Dhamma in detail to others as he has heard it and as he has learned it. But rather, he recites the Dhamma in detail as he has heard it and as he has learned it. In whatever way, friends, the bhikkhu recites the Dhamma in detail as he has heard it and as he has learned it, in that way, in that Dhamma, he becomes one who experiences the meaning and one who experiences the Dhamma. For him, who experiences the meaning and experiences the Dhamma, joy arises. For one who is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. With a tranquil body, he feels happiness. The mind of one who is happy becomes concentrated. This is the third ground for liberation.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො න හෙව ඛො සත්ථා ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤතරො වා ගරුට්ඨානියො සබ්‍රහ්මචාරී, නාපි යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙති, නාපි යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරොති. අපි ච ඛො, යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති. යථා යථා[Pg.236], ආවුසො, භික්ඛු යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති තථා තථා සො තස්මිං ධම්මෙ අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මපටිසංවෙදී ච. තස්ස අත්ථප්පටිසංවෙදිනො ධම්මපටිසංවෙදිනො පාමොජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදෙති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ඉදං චතුත්ථං විමුත්තායතනං.

Furthermore, friends, the Teacher does not teach the Dhamma to the bhikkhu, nor does a respected fellow in the holy life; nor does the bhikkhu teach the Dhamma in detail to others as he has heard it and as he has learned it, nor does he recite it in detail. But rather, he mentally considers, examines, and contemplates the Dhamma as he has heard it and as he has learned it. In whatever way, friends, the bhikkhu mentally considers, examines, and contemplates the Dhamma as he has heard it and as he has learned it, in that way, in that Dhamma, he becomes one who experiences the meaning and one who experiences the Dhamma. For him, who experiences the meaning and experiences the Dhamma, joy arises. For one who is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. With a tranquil body, he feels happiness. The mind of one who is happy becomes concentrated. This is the fourth ground for liberation.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො න හෙව ඛො සත්ථා ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤතරො වා ගරුට්ඨානියො සබ්‍රහ්මචාරී, නාපි යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන පරෙසං දෙසෙති, නාපි යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං විත්ථාරෙන සජ්ඣායං කරොති, නාපි යථාසුතං යථාපරියත්තං ධම්මං චෙතසා අනුවිතක්කෙති අනුවිචාරෙති මනසානුපෙක්ඛති; අපි ච ඛ්වස්ස අඤ්ඤතරං සමාධිනිමිත්තං සුග්ගහිතං හොති සුමනසිකතං සූපධාරිතං සුප්පටිවිද්ධං පඤ්ඤාය. යථා යථා, ආවුසො, භික්ඛුනො අඤ්ඤතරං සමාධිනිමිත්තං සුග්ගහිතං හොති සුමනසිකතං සූපධාරිතං සුප්පටිවිද්ධං පඤ්ඤාය තථා තථා සො තස්මිං ධම්මෙ අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. තස්ස අත්ථප්පටිසංවෙදිනො ධම්මප්පටිසංවෙදිනො පාමොජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදෙති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. ඉදං පඤ්චමං විමුත්තායතනං. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

Furthermore, friends, the Teacher does not teach the Dhamma to the bhikkhu, nor does a respected fellow in the holy life; nor does the bhikkhu teach the Dhamma in detail to others as he has heard it and as he has learned it, nor does he recite it in detail, nor does he mentally consider, examine, and contemplate it. But a certain sign of concentration is well grasped by him, well attended to in the mind, well retained, and well penetrated with wisdom. In whatever way, friends, a certain sign of concentration is well grasped by the bhikkhu, well attended to in the mind, well retained, and well penetrated with wisdom, in that way, in that Dhamma, he becomes one who experiences the meaning and one who experiences the Dhamma. For one who experiences the meaning and the Dhamma, joy arises. For one who is joyful, rapture arises. For one with a rapturous mind, the mental body becomes tranquil. With a tranquil mental body, he feels happiness. The mind of one who is happy becomes concentrated. This is the fifth ground for liberation. These are the five things to be known by direct knowledge.

(ඤ) ‘‘කතමෙ පඤ්ච ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? පඤ්ච ධම්මක්ඛන්ධා – සීලක්ඛන්ධො, සමාධික්ඛන්ධො, පඤ්ඤාක්ඛන්ධො, විමුත්තික්ඛන්ධො, විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධො. ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

What five dhammas are to be realized? The five aggregates of Dhamma: the aggregate of virtue, the aggregate of concentration, the aggregate of wisdom, the aggregate of liberation, and the aggregate of the knowledge and vision of liberation. These five dhammas are to be realized.

‘‘ඉති ඉමෙ පඤ්ඤාස ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා.

Thus, these fifty dhammas are real, actual, unerring, unfalsified, not otherwise, and have been rightly and fully awakened to by the Tathāgata.

ඡ ධම්මා

Six Dhammas

356. ‘‘ඡ ධම්මා බහුකාරා…පෙ… ඡ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

356. Six dhammas are very helpful... six dhammas are to be realized.

(ක) ‘‘කතමෙ ඡ ධම්මා බහුකාරා? ඡ සාරණීයා ධම්මා. ඉධාවුසො, භික්ඛුනො මෙත්තං කායකම්මං පච්චුපට්ඨිතං හොති සබ්‍රහ්මචාරීසු ආවි චෙව රහො [Pg.237] ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති.

What six dhammas are very helpful? The six states to be remembered. Here, friends, a bhikkhu maintains a bodily action of loving-kindness toward his fellow practitioners, both openly and in private. This dhamma, too, is a state to be remembered, endearing, inspiring respect, and is conducive to cohesion, non-dispute, concord, and unity.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො මෙත්තං වචීකම්මං…පෙ… එකීභාවාය සංවත්තති.

Furthermore, friends, a bhikkhu maintains a verbal action of loving-kindness... it is conducive to unity.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො මෙත්තං මනොකම්මං…පෙ… එකීභාවාය සංවත්තති.

Furthermore, friends, a bhikkhu maintains a mental action of loving-kindness... it is conducive to unity.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු යෙ තෙ ලාභා ධම්මිකා ධම්මලද්ධා අන්තමසො පත්තපරියාපන්නමත්තම්පි, තථාරූපෙහි ලාභෙහි අප්පටිවිභත්තභොගී හොති සීලවන්තෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි සාධාරණභොගී, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො…පෙ… එකීභාවාය සංවත්තති.

Furthermore, friends, whatever gains a bhikkhu has that are righteous, obtained righteously, even down to the contents of his alms-bowl, with such gains he is one who partakes without apportionment, who partakes in common with his virtuous fellow practitioners. This dhamma, too, is a state to be remembered... it is conducive to unity.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු, යානි තානි සීලානි අඛණ්ඩානි අච්ඡිද්දානි අසබලානි අකම්මාසානි භුජිස්සානි විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අපරාමට්ඨානි සමාධිසංවත්තනිකානි, තථාරූපෙසු සීලෙසු සීලසාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො…පෙ… එකීභාවාය සංවත්තති.

Furthermore, friends, a bhikkhu dwells in commonality of virtue with his fellow practitioners, both openly and in private, in regard to those virtues that are unbroken, flawless, spotless, unblotched, liberating, praised by the wise, ungrasped, and conducive to concentration. This dhamma, too, is a state to be remembered... it is conducive to unity.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු යායං දිට්ඨි අරියා නිය්‍යානිකා නිය්‍යාති තක්කරස්ස සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය, තථාරූපාය දිට්ඨියා දිට්ඨි සාමඤ්ඤගතො විහරති සබ්‍රහ්මචාරීහි ආවි චෙව රහො ච, අයම්පි ධම්මො සාරණීයො පියකරණො ගරුකරණො, සඞ්ගහාය අවිවාදාය සාමග්ගියා එකීභාවාය සංවත්තති. ඉමෙ ඡ ධම්මා බහුකාරා.

Furthermore, friends, a bhikkhu dwells in commonality of view with his fellow practitioners, both openly and in private, in regard to that view which is noble, leading out, which leads one who practices it to the complete destruction of suffering. This dhamma, too, is a state to be remembered, endearing, inspiring respect, and is conducive to cohesion, non-dispute, concord, and unity. These six dhammas are very helpful.

(ඛ) ‘‘කතමෙ ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා? ඡ අනුස්සතිට්ඨානානි – බුද්ධානුස්සති, ධම්මානුස්සති, සඞ්ඝානුස්සති, සීලානුස්සති, චාගානුස්සති, දෙවතානුස්සති. ඉමෙ ඡ ධම්මා භාවෙතබ්බා.

What six dhammas are to be developed? The six bases of recollection: recollection of the Buddha, recollection of the Dhamma, recollection of the Sangha, recollection of virtue, recollection of generosity, and recollection of the devas. These six dhammas are to be developed.

(ග) ‘‘කතමෙ ඡ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි – චක්ඛායතනං, සොතායතනං, ඝානායතනං, ජිව්හායතනං, කායායතනං, මනායතනං. ඉමෙ ඡ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

What six dhammas are to be fully understood? The six internal sense bases: the eye sense base, the ear sense base, the nose sense base, the tongue sense base, the body sense base, and the mind sense base. These six dhammas are to be fully understood.

(ඝ) ‘‘කතමෙ ඡ ධම්මා පහාතබ්බා? ඡ තණ්හාකායා – රූපතණ්හා, සද්දතණ්හා, ගන්ධතණ්හා, රසතණ්හා, ඵොට්ඨබ්බතණ්හා, ධම්මතණ්හා. ඉමෙ ඡ ධම්මා පහාතබ්බා.

What six dhammas are to be abandoned? The six bodies of craving: craving for forms, craving for sounds, craving for smells, craving for tastes, craving for tactile objects, and craving for mental objects. These six dhammas are to be abandoned.

(ඞ) ‘‘කතමෙ [Pg.238] ඡ ධම්මා හානභාගියා? ඡ අගාරවා – ඉධාවුසො, භික්ඛු සත්ථරි අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො. ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ… සික්ඛාය… අප්පමාදෙ… පටිසන්ථාරෙ අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො. ඉමෙ ඡ ධම්මා හානභාගියා.

What six dhammas partake of decline? Six kinds of disrespect. Here, friends, a bhikkhu dwells with disrespect and without deference toward the Teacher, toward the Dhamma... toward the Sangha... toward the training... toward diligence... and toward hospitality. These six dhammas partake of decline.

(ච) ‘‘කතමෙ ඡ ධම්මා විසෙසභාගියා? ඡ ගාරවා – ඉධාවුසො, භික්ඛු සත්ථරි සගාරවො විහරති සප්පතිස්සො ධම්මෙ…පෙ… සඞ්ඝෙ… සික්ඛාය… අප්පමාදෙ… පටිසන්ථාරෙ සගාරවො විහරති සප්පතිස්සො. ඉමෙ ඡ ධම්මා විසෙසභාගියා.

What six dhammas partake of distinction? Six kinds of respect. Here, friends, a bhikkhu dwells with respect and with deference toward the Teacher, toward the Dhamma... toward the Sangha... toward the training... toward diligence... and toward hospitality. These six dhammas partake of distinction.

(ඡ) ‘‘කතමෙ ඡ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? ඡ නිස්සරණියා ධාතුයො – ඉධාවුසො, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘මෙත්තා හි ඛො මෙ, චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා, අථ ච පන මෙ බ්‍යාපාදො චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො ‘මා හෙවං’ තිස්ස වචනීයො ‘මායස්මා එවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි. න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං ආවුසො අනවකාසො යං මෙත්තාය චෙතොවිමුත්තියා භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය. අථ ච පනස්ස බ්‍යාපාදො චිත්තං පරියාදාය ඨස්සතීති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, බ්‍යාපාදස්ස, යදිදං මෙත්තාචෙතොවිමුත්තී’ති.

(Cha) "What six dhammas are hard to penetrate? The six elements of escape. Here, friends, a bhikkhu might say: ‘I have developed the liberation of mind through loving-kindness, cultivated it, made it my vehicle, made it my basis, established it, practiced it, and well-undertaken it, and yet ill will still obsesses my mind.’ He should be told: ‘Do not say that, venerable sir! Do not misrepresent the Blessed One. It is not good to misrepresent the Blessed One, for the Blessed One would not say such a thing. It is impossible, friends, it cannot happen that when the liberation of mind through loving-kindness has been developed, cultivated, made one’s vehicle, made one's basis, established, practiced, and well-undertaken, ill will would still obsess the mind. That is not possible. For this, friends, is the escape from ill will, namely, the liberation of mind through loving-kindness.’"

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘කරුණා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා. අථ ච පන මෙ විහෙසා චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො – ‘මා හෙවං’ තිස්ස වචනීයො, ‘මායස්මා එවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි…පෙ… නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, විහෙසාය, යදිදං කරුණාචෙතොවිමුත්තී’ති.

“Furthermore, friends, a bhikkhu might say: ‘I have developed the liberation of mind through compassion, cultivated it, made it my vehicle, made it my basis, established it, practiced it, and well-undertaken it, and yet harmfulness still obsesses my mind.’ He should be told: ‘Do not say that, venerable sir! Do not misrepresent the Blessed One… For this, friends, is the escape from harmfulness, namely, the liberation of mind through compassion.’"

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘මුදිතා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා…පෙ… අථ ච පන මෙ අරති චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො – ‘මා හෙවං’ තිස්ස වචනීයො ‘මායස්මා එවං අවච…පෙ… නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො අරතියා, යදිදං මුදිතාචෙතොවිමුත්තී’ති.

“Furthermore, friends, a bhikkhu might say: ‘I have developed the liberation of mind through sympathetic joy… and yet discontent still obsesses my mind.’ He should be told: ‘Do not say that, venerable sir! Do not misrepresent the Blessed One… For this, friends, is the escape from discontent, namely, the liberation of mind through sympathetic joy.’"

‘‘ඉධ [Pg.239] පනාවුසො, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘උපෙක්ඛා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා…පෙ… අථ ච පන මෙ රාගො චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො – ‘මා හෙවං’ තිස්ස වචනීයො ‘මායස්මා එවං අවච…පෙ… නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, රාගස්ස යදිදං උපෙක්ඛාචෙතොවිමුත්තී’ති.

“Furthermore, friends, a bhikkhu might say: ‘I have developed the liberation of mind through equanimity… and yet lust still obsesses my mind.’ He should be told: ‘Do not say that, venerable sir! Do not misrepresent the Blessed One… For this, friends, is the escape from lust, namely, the liberation of mind through equanimity.’"

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අනිමිත්තා හි ඛො මෙ චෙතොවිමුත්ති භාවිතා…පෙ… අථ ච පන මෙ නිමිත්තානුසාරි විඤ්ඤාණං හොතී’ති. සො – ‘මා හෙවං’ තිස්ස වචනීයො ‘මායස්මා එවං අවච…පෙ… නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, සබ්බනිමිත්තානං යදිදං අනිමිත්තා චෙතොවිමුත්තී’ති.

“Furthermore, friends, a bhikkhu might say: ‘I have developed the signless liberation of mind… and yet my consciousness still follows after signs.’ He should be told: ‘Do not say that, venerable sir! Do not misrepresent the Blessed One… For this, friends, is the escape from all signs, namely, the signless liberation of mind.’"

‘‘ඉධ පනාවුසො, භික්ඛු එවං වදෙය්‍ය – ‘අස්මීති ඛො මෙ විගතං, අයමහමස්මීති න සමනුපස්සාමි, අථ ච පන මෙ විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය තිට්ඨතී’ති. සො – ‘මා හෙවං’ තිස්ස වචනීයො ‘මායස්මා එවං අවච, මා භගවන්තං අබ්භාචික්ඛි, න හි සාධු භගවතො අබ්භක්ඛානං, න හි භගවා එවං වදෙය්‍ය. අට්ඨානමෙතං, ආවුසො, අනවකාසො යං අස්මීති විගතෙ අයමහමස්මීති අසමනුපස්සතො. අථ ච පනස්ස විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලං චිත්තං පරියාදාය ඨස්සති, නෙතං ඨානං විජ්ජති. නිස්සරණං හෙතං, ආවුසො, විචිකිච්ඡාකථංකථාසල්ලස්ස, යදිදං අස්මිමානසමුග්ඝාටො’ති. ඉමෙ ඡ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

“Furthermore, friends, a bhikkhu might say: ‘The conceit “I am” has been eliminated in me, and I do not perceive “I am this.” Yet, the dart of doubt and perplexity still obsesses my mind.’ He should be told: ‘Do not say that, venerable sir! Do not misrepresent the Blessed One, for it is not good to misrepresent the Blessed One. The Blessed One would not say such a thing. It is impossible, friends, it cannot happen that when the conceit “I am” has been eliminated and one does not perceive “I am this,” the dart of doubt and perplexity would still obsess one’s mind—that is not possible. For this, friends, is the escape from the dart of doubt and perplexity, namely, the uprooting of the conceit “I am.”’ These six dhammas are hard to penetrate.

(ජ) ‘‘කතමෙ ඡ ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා? ඡ සතතවිහාරා. ඉධාවුසො, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. ඉමෙ ඡ ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා.

(Ja) "What six dhammas are to be developed? The six constant abidings. Here, friends, a bhikkhu, having seen a form with the eye, is neither gladdened nor displeased, but abides equanimous, mindful, and clearly comprehending. Having heard a sound with the ear… having smelled an odor with the nose… having tasted a flavor with the tongue… having felt a tangible object with the body… having cognized a mental phenomenon with the mind, he is neither gladdened nor displeased, but abides equanimous, mindful, and clearly comprehending. These six dhammas are to be developed."

(ඣ) ‘‘කතමෙ ඡ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? ඡ අනුත්තරියානි – දස්සනානුත්තරියං, සවනානුත්තරියං, ලාභානුත්තරියං, සික්ඛානුත්තරියං, පාරිචරියානුත්තරියං, අනුස්සතානුත්තරියං. ඉමෙ ඡ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

(Jha) "What six dhammas are to be directly known? The six unsurpassed states: the unsurpassed seeing, the unsurpassed hearing, the unsurpassed gain, the unsurpassed training, the unsurpassed service, and the unsurpassed recollection. These six dhammas are to be directly known."

(ඤ) ‘‘කතමෙ ඡ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? ඡ අභිඤ්ඤා – ඉධාවුසො, භික්ඛු අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති – එකොපි හුත්වා බහුධා හොති, බහුධාපි හුත්වා එකො හොති. ආවිභාවං තිරොභාවං. තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡති සෙය්‍යථාපි ආකාසෙ[Pg.240]. පථවියාපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරොති සෙය්‍යථාපි උදකෙ. උදකෙපි අභිජ්ජමානෙ ගච්ඡති සෙය්‍යථාපි පථවියං. ආකාසෙපි පල්ලඞ්කෙන කමති සෙය්‍යථාපි පක්ඛී සකුණො. ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරාමසති පරිමජ්ජති. යාව බ්‍රහ්මලොකාපි කායෙන වසං වත්තෙති.

(Ña) "What six dhammas are to be realized? The six higher knowledges. Here, friends, a bhikkhu experiences various kinds of psychic power: being one, he becomes many; being many, he becomes one. He appears and vanishes. He goes unhindered through a wall, a rampart, or a mountain as if through space. He dives into and emerges from the earth as if it were water. He walks on water without breaking through as if on earth. He travels cross-legged in the sky like a winged bird. He touches and strokes with his hand these moon and sun, so mighty and powerful. He exercises mastery with his body even as far as the Brahmā world."

‘‘දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උභො සද්දෙ සුණාති දිබ්බෙ ච මානුසෙ ච, යෙ දූරෙ සන්තිකෙ ච.

“With the divine ear element, which is purified and surpasses the human, he hears both kinds of sounds, divine and human, whether far or near.”

‘‘පරසත්තානං පරපුග්ගලානං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාති, සරාගං වා චිත්තං සරාගං චිත්තන්ති පජානාති …පෙ… අවිමුත්තං වා චිත්තං අවිමුත්තං චිත්තන්ති පජානාති.

“He knows the minds of other beings, of other persons, having encompassed them with his own mind. He knows a mind with lust as a mind with lust… and an unliberated mind as an unliberated mind.”

‘‘සො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං එකම්පි ජාතිං…පෙ… ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති.

“He recollects his manifold past lives, that is, one birth… Thus with their aspects and details he recollects his manifold past lives.”

‘‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති …පෙ…

With the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, fortunate and unfortunate—and he knows beings as they fare according to their kamma…

‘‘ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙ ඡ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

Through the destruction of the taints, in this very life he realizes for himself with direct knowledge, and entering upon them, abides in the taintless liberation of mind and liberation by wisdom. These six dhammas are to be realized.

‘‘ඉති ඉමෙ සට්ඨි ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා.

Thus, these sixty dhammas are actual, real, unerring, unperverted, and not otherwise, rightly and fully awakened to by the Tathāgata.

සත්ත ධම්මා

The Seven Dhammas

357. ‘‘සත්ත ධම්මා බහුකාරා…පෙ… සත්ත ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

357. Seven dhammas are of great service... seven dhammas are to be realized.

(ක) ‘‘කතමෙ සත්ත ධම්මා බහුකාරා? සත්ත අරියධනානි – සද්ධාධනං, සීලධනං, හිරිධනං, ඔත්තප්පධනං, සුතධනං, චාගධනං, පඤ්ඤාධනං. ඉමෙ සත්ත ධම්මා බහුකාරා.

(A) What seven dhammas are of great service? The seven noble treasures: the treasure of faith, the treasure of virtue, the treasure of moral shame, the treasure of moral dread, the treasure of learning, the treasure of generosity, and the treasure of wisdom. These seven dhammas are of great service.

(ඛ) ‘‘කතමෙ [Pg.241] සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා? සත්ත සම්බොජ්ඣඞ්ගා – සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො, වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො. ඉමෙ සත්ත ධම්මා භාවෙතබ්බා.

(B) What seven dhammas are to be developed? The seven factors of enlightenment: the mindfulness factor of enlightenment, the investigation of phenomena factor of enlightenment, the energy factor of enlightenment, the rapture factor of enlightenment, the tranquility factor of enlightenment, the concentration factor of enlightenment, and the equanimity factor of enlightenment. These seven dhammas are to be developed.

(ග) ‘‘කතමෙ සත්ත ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියො – සන්තාවුසො, සත්තා නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. අයං පඨමා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

(C) What seven dhammas are to be fully understood? The seven stations of consciousness: There are, friends, beings with diverse bodies and diverse perceptions, such as humans, some devas, and some beings in the states of deprivation. This is the first station of consciousness.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා පඨමාභිනිබ්බත්තා. අයං දුතියා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

There are, friends, beings with diverse bodies and unified perception, such as the devas of Brahmā’s retinue who are first arisen. This is the second station of consciousness.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා එකත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා ආභස්සරා. අයං තතියා විඤ්ඤාණට්ඨිති.

There are, friends, beings with unified bodies and diverse perceptions, such as the devas of Streaming Radiance. This is the third station of consciousness.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා එකත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා. අයං චතුත්ථී විඤ්ඤාණට්ඨිති.

There are, friends, beings with unified bodies and unified perception, such as the devas of Refulgent Glory. This is the fourth station of consciousness.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා…පෙ… ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනූපගා. අයං පඤ්චමී විඤ්ඤාණට්ඨිති.

There are, friends, beings who, by completely surmounting perceptions of form... perceiving, ‘Space is infinite,’ have reached the base of the infinity of space. This is the fifth station of consciousness.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගා. අයං ඡට්ඨී විඤ්ඤාණට්ඨිති.

There are, friends, beings who, by completely surmounting the base of the infinity of space, perceiving, ‘Consciousness is infinite,’ have reached the base of the infinity of consciousness. This is the sixth station of consciousness.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගා. අයං සත්තමී විඤ්ඤාණට්ඨිති. ඉමෙ සත්ත ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

There are, friends, beings who, by completely surmounting the base of the infinity of consciousness, perceiving, ‘There is nothing,’ have reached the base of nothingness. This is the seventh station of consciousness. These seven dhammas are to be fully understood.

(ඝ) ‘‘කතමෙ සත්ත ධම්මා පහාතබ්බා? සත්තානුසයා – කාමරාගානුසයො, පටිඝානුසයො, දිට්ඨානුසයො, විචිකිච්ඡානුසයො, මානානුසයො, භවරාගානුසයො, අවිජ්ජානුසයො. ඉමෙ සත්ත ධම්මා පහාතබ්බා.

(D) What seven dhammas are to be abandoned? The seven underlying tendencies: the underlying tendency to sensual desire, the underlying tendency to aversion, the underlying tendency to views, the underlying tendency to doubt, the underlying tendency to conceit, the underlying tendency to craving for existence, and the underlying tendency to ignorance. These seven dhammas are to be abandoned.

(ඞ) ‘‘කතමෙ සත්ත ධම්මා හානභාගියා? සත්ත අසද්ධම්මා – ඉධාවුසො, භික්ඛු අස්සද්ධො හොති, අහිරිකො හොති, අනොත්තප්පී හොති, අප්පස්සුතො [Pg.242] හොති, කුසීතො හොති, මුට්ඨස්සති හොති, දුප්පඤ්ඤො හොති. ඉමෙ සත්ත ධම්මා හානභාගියා.

(E) What seven dhammas are conducive to decline? The seven unwholesome dhammas: Here, friends, a bhikkhu is faithless, shameless, unscrupulous, of little learning, lazy, of lapsed mindfulness, and unwise. These seven dhammas are conducive to decline.

(ච) ‘‘කතමෙ සත්ත ධම්මා විසෙසභාගියා? සත්ත සද්ධම්මා – ඉධාවුසො, භික්ඛු සද්ධො හොති, හිරිමා හොති, ඔත්තප්පී හොති, බහුස්සුතො හොති, ආරද්ධවීරියො හොති, උපට්ඨිතස්සති හොති, පඤ්ඤවා හොති. ඉමෙ සත්ත ධම්මා විසෙසභාගියා.

(F) What seven dhammas are conducive to distinction? The seven wholesome dhammas: Here, friends, a bhikkhu is faithful, conscientious, scrupulous, learned, with energy aroused, with mindfulness established, and wise. These seven dhammas are conducive to distinction.

(ඡ) ‘‘කතමෙ සත්ත ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? සත්ත සප්පුරිසධම්මා – ඉධාවුසො, භික්ඛු ධම්මඤ්ඤූ ච හොති අත්ථඤ්ඤූ ච අත්තඤ්ඤූ ච මත්තඤ්ඤූ ච කාලඤ්ඤූ ච පරිසඤ්ඤූ ච පුග්ගලඤ්ඤූ ච. ඉමෙ සත්ත ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

(G) What seven dhammas are difficult to penetrate? The seven dhammas of a true person: Here, friends, a bhikkhu is a knower of the Dhamma, a knower of the meaning, a knower of himself, a knower of moderation, a knower of the proper time, a knower of the assembly, and a knower of individuals. These seven dhammas are difficult to penetrate.

(ජ) ‘‘කතමෙ සත්ත ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා? සත්ත සඤ්ඤා – අනිච්චසඤ්ඤා, අනත්තසඤ්ඤා, අසුභසඤ්ඤා, ආදීනවසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරොධසඤ්ඤා. ඉමෙ සත්ත ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා.

(H) What seven dhammas are to be brought into being? The seven perceptions: the perception of impermanence, the perception of non-self, the perception of foulness, the perception of danger, the perception of abandonment, the perception of dispassion, and the perception of cessation. These seven dhammas are to be brought into being.

(ඣ) ‘‘කතමෙ සත්ත ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? සත්ත නිද්දසවත්ථූනි – ඉධාවුසො, භික්ඛු සික්ඛාසමාදානෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච සික්ඛාසමාදානෙ අවිගතපෙමො. ධම්මනිසන්තියා තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච ධම්මනිසන්තියා අවිගතපෙමො. ඉච්ඡාවිනයෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච ඉච්ඡාවිනයෙ අවිගතපෙමො. පටිසල්ලානෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච පටිසල්ලානෙ අවිගතපෙමො. වීරියාරම්මෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච වීරියාරම්මෙ අවිගතපෙමො. සතිනෙපක්කෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච සතිනෙපක්කෙ අවිගතපෙමො. දිට්ඨිපටිවෙධෙ තිබ්බච්ඡන්දො හොති, ආයතිඤ්ච දිට්ඨිපටිවෙධෙ අවිගතපෙමො. ඉමෙ සත්ත ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

(I) What seven dhammas are to be known by direct knowledge? The seven grounds for instruction: Here, friends, a bhikkhu has a strong desire for undertaking the training, and in the future his love for undertaking the training is not lost. He has a strong desire for reflection on the Dhamma, and in the future his love for reflection on the Dhamma is not lost. He has a strong desire for the removal of craving, and in the future his love for the removal of craving is not lost. He has a strong desire for seclusion, and in the future his love for seclusion is not lost. He has a strong desire for arousing energy, and in the future his love for arousing energy is not lost. He has a strong desire for mindfulness and prudence, and in the future his love for mindfulness and prudence is not lost. He has a strong desire for the penetration of views, and in the future his love for the penetration of views is not lost. These seven dhammas are to be known by direct knowledge.

(ඤ) ‘‘කතමෙ සත්ත ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? සත්ත ඛීණාසවබලානි – ඉධාවුසො, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අනිච්චතො සබ්බෙ සඞ්ඛාරා යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා හොන්ති. යංපාවුසො, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අනිච්චතො සබ්බෙ සඞ්ඛාරා යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා හොන්ති, ඉදම්පි ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො බලං හොති, යං බලං ආගම්ම ඛීණාසවො භික්ඛු ආසවානං ඛයං පටිජානාති – ‘ඛීණා මෙ ආසවා’ති.

(J) What seven dhammas are to be realized? The seven powers of one whose taints are destroyed: Here, friends, for a bhikkhu whose taints are destroyed, all formations are well seen with right wisdom as they actually are: as impermanent. That, friends, which for a bhikkhu whose taints are destroyed is that all formations are well seen with right wisdom as they actually are, as impermanent, this is a power of the bhikkhu whose taints are destroyed. Relying on this power, the bhikkhu whose taints are destroyed professes the destruction of the taints: ‘My taints are destroyed.’

‘‘පුන [Pg.243] චපරං, ආවුසො, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අඞ්ගාරකාසූපමා කාමා යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා හොන්ති. යංපාවුසො…පෙ… ‘ඛීණා මෙ ආසවා’ති.

Furthermore, friends, for a bhikkhu whose taints are destroyed, sensual pleasures are well seen with right wisdom as they actually are: as comparable to a pit of glowing embers. That, friends… ‘My taints are destroyed.’

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො විවෙකනින්නං චිත්තං හොති විවෙකපොණං විවෙකපබ්භාරං විවෙකට්ඨං නෙක්ඛම්මාභිරතං බ්‍යන්තීභූතං සබ්බසො ආසවට්ඨානියෙහි ධම්මෙහි. යංපාවුසො…පෙ… ‘ඛීණා මෙ ආසවා’ති.

Furthermore, friends, for a bhikkhu whose taints are destroyed, his mind is inclined to seclusion, sloping towards seclusion, tending towards seclusion, established in seclusion, delighting in renunciation, and is rid of all things that are a basis for the taints. For which reason, friends... he knows distinctly, 'My taints are destroyed.'

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො චත්තාරො සතිපට්ඨානා භාවිතා හොන්ති සුභාවිතා. යංපාවුසො…පෙ… ‘ඛීණා මෙ ආසවා’ති.

Furthermore, friends, for a bhikkhu whose taints are destroyed, the four establishments of mindfulness are developed and well developed. For which reason, friends... he knows distinctly, 'My taints are destroyed.'

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො පඤ්චින්ද්‍රියානි භාවිතානි හොන්ති සුභාවිතානි. යංපාවුසො…පෙ… ‘ඛීණා මෙ ආසවා’ති.

Furthermore, friends, for a bhikkhu whose taints are destroyed, the five faculties are developed and well developed. For which reason, friends... he knows distinctly, 'My taints are destroyed.'

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා හොන්ති සුභාවිතා. යංපාවුසො…පෙ… ‘ඛීණා මෙ ආසවා’ති.

Furthermore, friends, for a bhikkhu whose taints are destroyed, the seven factors of enlightenment are cultivated and well cultivated. For which reason, friends... he knows distinctly, 'My taints are destroyed.'

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො භාවිතො හොති සුභාවිතො. යංපාවුසො, ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො භාවිතො හොති සුභාවිතො, ඉදම්පි ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො බලං හොති, යං බලං ආගම්ම ඛීණාසවො භික්ඛු ආසවානං ඛයං පටිජානාති – ‘ඛීණා මෙ ආසවා’ති. ඉමෙ සත්ත ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

Furthermore, friends, for a bhikkhu whose taints are destroyed, the Noble Eightfold Path is developed and well developed. And friends, because the Noble Eightfold Path is developed and well developed for a bhikkhu whose taints are destroyed, this too is a strength of the bhikkhu whose taints are destroyed, by relying on which strength the bhikkhu whose taints are destroyed knows distinctly the destruction of the taints: ‘My taints are destroyed.’ These seven phenomena are to be realized.

‘‘ඉතිමෙ සත්තති ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා.

Thus, these seventy phenomena are real, true, thus, not unreal, not otherwise, and are perfectly awakened to by the Tathāgata.

පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො.

The first recitation portion is concluded.

අට්ඨ ධම්මා

Eight Phenomena

358. ‘‘අට්ඨ ධම්මා බහුකාරා…පෙ… අට්ඨ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

358. Eight phenomena are of great help... eight phenomena are to be realized.

(ක) ‘‘කතමෙ අට්ඨ ධම්මා බහුකාරා? අට්ඨ හෙතූ අට්ඨ පච්චයා ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය [Pg.244] වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තන්ති. කතමෙ අට්ඨ? ඉධාවුසො, භික්ඛු සත්ථාරං උපනිස්සාය විහරති අඤ්ඤතරං වා ගරුට්ඨානියං සබ්‍රහ්මචාරිං, යත්ථස්ස තිබ්බං හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං හොති පෙමඤ්ච ගාරවො ච. අයං පඨමො හෙතු පඨමො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය. පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

What are the eight phenomena that are of great help? There are eight causes, eight conditions that conduce to the gaining of wisdom that is fundamental to the holy life—wisdom not yet gained—and for the increase, abundance, development, and fulfillment of wisdom already gained. What eight? Here, friends, a bhikkhu dwells in dependence on the Teacher or on a certain fellow practitioner in a position of respect, towards whom he has established a strong sense of moral shame and moral dread, as well as affection and reverence. This is the first cause, the first condition that conduces to the gaining of wisdom that is fundamental to the holy life—wisdom not yet gained—and for the increase, abundance, development, and fulfillment of wisdom already gained.

‘‘තං ඛො පන සත්ථාරං උපනිස්සාය විහරති අඤ්ඤතරං වා ගරුට්ඨානියං සබ්‍රහ්මචාරිං, යත්ථස්ස තිබ්බං හිරොත්තප්පං පච්චුපට්ඨිතං හොති පෙමඤ්ච ගාරවො ච. තෙ කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති පරිපඤ්හති – ‘ඉදං, භන්තෙ, කථං? ඉමස්ස කො අත්ථො’ති? තස්ස තෙ ආයස්මන්තො අවිවටඤ්චෙව විවරන්ති, අනුත්තානීකතඤ්ච උත්තානී කරොන්ති, අනෙකවිහිතෙසු ච කඞ්ඛාට්ඨානියෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛං පටිවිනොදෙන්ති. අයං දුතියො හෙතු දුතියො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය, වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

Dwelling in dependence on that Teacher or on a certain fellow practitioner in a position of respect, towards whom he has established a strong sense of moral shame and moral dread, as well as affection and reverence, he approaches them from time to time to question and inquire: ‘Venerable sir, how is this? What is the meaning of this?’ Those venerable ones then reveal to him what is unrevealed, make clear what is not yet clear, and dispel his doubt concerning various matters that are grounds for doubt. This is the second cause, the second condition that conduces to the gaining of wisdom that is fundamental to the holy life—wisdom not yet gained—and for the increase, abundance, development, and fulfillment of wisdom already gained.

‘‘තං ඛො පන ධම්මං සුත්වා ද්වයෙන වූපකාසෙන සම්පාදෙති – කායවූපකාසෙන ච චිත්තවූපකාසෙන ච. අයං තතියො හෙතු තතියො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

Having heard that Dhamma, he accomplishes a twofold seclusion: seclusion of body and seclusion of mind. This is the third cause, the third condition that conduces to the gaining of wisdom that is fundamental to the holy life—wisdom not yet gained—and for the increase, abundance, development, and fulfillment of wisdom already gained.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො, අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අයං චතුත්ථො හෙතු චතුත්ථො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

Furthermore, friends, a bhikkhu is virtuous; he dwells restrained by the Pātimokkha restraint, is endowed with right conduct and resort, and sees danger in the slightest faults. He trains by undertaking the training rules. This is the fourth cause, the fourth condition that conduces to the gaining of wisdom that is fundamental to the holy life—wisdom not yet gained—and for the increase, abundance, development, and fulfillment of wisdom already gained.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු බහුස්සුතො හොති සුතධරො සුතසන්නිචයො. යෙ තෙ ධම්මා ආදිකල්‍යාණා මජ්ඣෙකල්‍යාණා පරියොසානකල්‍යාණා සාත්ථා සබ්‍යඤ්ජනා කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං අභිවදන්ති, තථාරූපාස්ස ධම්මා බහුස්සුතා හොන්ති ධාතා වචසා [Pg.245] පරිචිතා මනසානුපෙක්ඛිතා දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා. අයං පඤ්චමො හෙතු පඤ්චමො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

Furthermore, friends, a bhikkhu has heard much, retains what he has heard, and accumulates what he has heard. Those teachings that are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with right meaning and phrasing, which proclaim the holy life that is utterly complete and pure—such teachings have been much heard by him, retained, practiced verbally, examined mentally, and well penetrated by view. This is the fifth cause, the fifth condition that conduces to the gaining of wisdom that is fundamental to the holy life—wisdom not yet gained—and for the increase, abundance, development, and fulfillment of wisdom already gained.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. අයං ඡට්ඨො හෙතු ඡට්ඨො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

Furthermore, friends, a bhikkhu dwells with energy aroused for the abandoning of unwholesome phenomena and for the attainment of wholesome phenomena; he is strong, steadfast in exertion, and does not throw off the burden in regard to wholesome phenomena. This is the sixth cause, the sixth condition that conduces to the gaining of wisdom that is fundamental to the holy life—wisdom not yet gained—and for the increase, abundance, development, and fulfillment of wisdom already gained.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සතිමා හොති පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතො. චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා. අයං සත්තමො හෙතු සත්තමො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති.

Furthermore, friends, a bhikkhu is mindful, endowed with supreme mindfulness and discretion, able to remember and recollect what was done and said long ago. This is the seventh cause, the seventh condition that conduces to the gaining of wisdom that is fundamental to the holy life—wisdom not yet gained—and for the increase, abundance, development, and fulfillment of wisdom already gained.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු, උදයබ්බයානුපස්සී විහරති – ‘ඉති රූපං ඉති රූපස්ස සමුදයො ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො; ඉති වෙදනා ඉති වෙදනාය සමුදයො ඉති වෙදනාය අත්ථඞ්ගමො; ඉති සඤ්ඤා ඉති සඤ්ඤාය සමුදයො ඉති සඤ්ඤාය අත්ථඞ්ගමො; ඉති සඞ්ඛාරා ඉති සඞ්ඛාරානං සමුදයො ඉති සඞ්ඛාරානං අත්ථඞ්ගමො; ඉති විඤ්ඤාණං ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති. අයං අට්ඨමො හෙතු අට්ඨමො පච්චයො ආදිබ්‍රහ්මචරියිකාය පඤ්ඤාය අප්පටිලද්ධාය පටිලාභාය, පටිලද්ධාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා සංවත්තති. ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා බහුකාරා.

Furthermore, friends, a bhikkhu dwells contemplating arising and passing away in the five aggregates subject to clinging: ‘Such is form, such is the origin of form, such is the passing away of form; such is feeling, such is the origin of feeling, such is the passing away of feeling; such is perception, such is the origin of perception, such is the passing away of perception; such are formations, such is the origin of formations, such is the passing away of formations; such is consciousness, such is the origin of consciousness, such is the passing away of consciousness.’ This is the eighth cause, the eighth condition that conduces to the gaining of wisdom that is fundamental to the holy life—wisdom not yet gained—and for the increase, abundance, development, and fulfillment of wisdom already gained. These eight qualities are of great help.

(ඛ) ‘‘කතමෙ අට්ඨ ධම්මා භාවෙතබ්බා? අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො සෙය්‍යථිදං – සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවාචා, සම්මාකම්මන්තො, සම්මාආජීවො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි. ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා භාවෙතබ්බා.

What eight qualities should be developed? The Noble Eightfold Path, namely: right view, right intention, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right concentration. These eight qualities should be developed.

(ග) ‘‘කතමෙ අට්ඨ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? අට්ඨ ලොකධම්මා – ලාභො ච, අලාභො ච, යසො ච, අයසො ච, නින්දා ච, පසංසා ච, සුඛඤ්ච, දුක්ඛඤ්ච. ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

What eight qualities are to be fully understood? The eight worldly conditions: gain and loss, fame and disrepute, censure and praise, pleasure and pain. These eight qualities are to be fully understood.

(ඝ) ‘‘කතමෙ [Pg.246] අට්ඨ ධම්මා පහාතබ්බා? අට්ඨ මිච්ඡත්තා – මිච්ඡාදිට්ඨි, මිච්ඡාසඞ්කප්පො, මිච්ඡාවාචා, මිච්ඡාකම්මන්තො, මිච්ඡාආජීවො, මිච්ඡාවායාමො, මිච්ඡාසති, මිච්ඡාසමාධි. ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා පහාතබ්බා.

What eight qualities should be abandoned? The eight wrongnesses: wrong view, wrong intention, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong effort, wrong mindfulness, and wrong concentration. These eight qualities should be abandoned.

(ඞ) ‘‘කතමෙ අට්ඨ ධම්මා හානභාගියා? අට්ඨ කුසීතවත්ථූනි. ඉධාවුසො, භික්ඛුනා කම්මං කාතබ්බං හොති, තස්ස එවං හොති – ‘කම්මං ඛො මෙ කාතබ්බං භවිස්සති, කම්මං ඛො පන මෙ කරොන්තස්ස කායො කිලමිස්සති, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති, න වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං පඨමං කුසීතවත්ථු.

What are the eight qualities that partake of decline? The eight grounds for laziness. Here, friends, a bhikkhu has work to do, and it occurs to him: ‘I will have work to do, and while doing it, my body will become tired. Suppose I lie down.’ So he lies down and does not arouse energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized. This is the first ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනා කම්මං කතං හොති. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො කම්මං අකාසිං, කම්මං ඛො පන මෙ කරොන්තස්ස කායො කිලන්තො, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති, න වීරියං ආරභති…පෙ… ඉදං දුතියං කුසීතවත්ථු.

Furthermore, friends, a bhikkhu has done work. It occurs to him: ‘I have done work, and while doing it, my body became tired. Suppose I lie down.’ So he lies down and does not arouse energy… This is the second ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනා මග්ගො ගන්තබ්බො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘මග්ගො ඛො මෙ ගන්තබ්බො භවිස්සති, මග්ගං ඛො පන මෙ ගච්ඡන්තස්ස කායො කිලමිස්සති, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති, න වීරියං ආරභති…පෙ… ඉදං තතියං කුසීතවත්ථු.

Furthermore, friends, a bhikkhu has a journey to make. It occurs to him: ‘I will have a journey to make, and while traveling, my body will become tired. Suppose I lie down.’ So he lies down and does not arouse energy… This is the third ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනා මග්ගො ගතො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො මග්ගං අගමාසිං, මග්ගං ඛො පන මෙ ගච්ඡන්තස්ස කායො කිලන්තො, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති, න වීරියං ආරභති…පෙ… ඉදං චතුත්ථං කුසීතවත්ථු.

Furthermore, friends, a bhikkhu has made a journey. It occurs to him: ‘I have made a journey, and while traveling, my body became tired. Suppose I lie down.’ So he lies down and does not arouse energy… This is the fourth ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො න ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො නාලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, තස්ස මෙ කායො කිලන්තො අකම්මඤ්ඤො, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති…පෙ… ඉදං පඤ්චමං කුසීතවත්ථු.

Furthermore, friends, a bhikkhu, while walking for alms in a village or town, does not obtain his fill of coarse or fine food. It occurs to him: ‘While walking for alms in a village or town, I did not obtain my fill of coarse or fine food. My body is tired and unfit for work. Suppose I lie down.’ … This is the fifth ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො අලත්ථං ලූඛස්ස [Pg.247] වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, තස්ස මෙ කායො ගරුකො අකම්මඤ්ඤො, මාසාචිතං මඤ්ඤෙ, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති…පෙ… ඉදං ඡට්ඨං කුසීතවත්ථු.

Furthermore, friends, a bhikkhu, while walking for alms in a village or town, obtains his fill of coarse or fine food. It occurs to him: ‘While walking for alms in a village or town, I have obtained my fill of coarse or fine food. My body is heavy and unfit for work, as if stuffed with beans. Suppose I lie down.’ So he lies down… This is the sixth ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො උප්පන්නො හොති අප්පමත්තකො ආබාධො, තස්ස එවං හොති – ‘උප්පන්නො ඛො මෙ අයං අප්පමත්තකො ආබාධො අත්ථි කප්පො නිපජ්ජිතුං, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති…පෙ… ඉදං සත්තමං කුසීතවත්ථු.

Furthermore, friends, a minor illness has arisen in a bhikkhu. It occurs to him: ‘This minor illness has arisen in me. It is allowable to lie down. Suppose I lie down.’ So he lies down… This is the seventh ground for laziness.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ගිලානාවුට්ඨිතො හොති අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගිලානාවුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. තස්ස මෙ කායො දුබ්බලො අකම්මඤ්ඤො, හන්දාහං නිපජ්ජාමී’ති. සො නිපජ්ජති…පෙ… ඉදං අට්ඨමං කුසීතවත්ථු. ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා හානභාගියා.

Furthermore, friends, a bhikkhu has recovered from illness, not long recovered from his sickness. It occurs to him: ‘I have recovered from illness, not long recovered from my sickness. My body is weak and unfit for work. Suppose I lie down.’ So he lies down… This is the eighth ground for laziness. These eight qualities partake of decline.

(ච) ‘‘කතමෙ අට්ඨ ධම්මා විසෙසභාගියා? අට්ඨ ආරම්භවත්ථූනි. ඉධාවුසො, භික්ඛුනා කම්මං කාතබ්බං හොති, තස්ස එවං හොති – ‘කම්මං ඛො මෙ කාතබ්බං භවිස්සති, කම්මං ඛො පන මෙ කරොන්තෙන න සුකරං බුද්ධානං සාසනං මනසිකාතුං, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියායා’ති. සො වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං පඨමං ආරම්භවත්ථු.

What are the eight qualities that partake of distinction? The eight grounds for arousing effort. Here, friends, a bhikkhu has work to do, and it occurs to him: ‘I will have work to do, and while doing it, it will not be easy to attend to the teaching of the Buddhas. Let me arouse energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized.’ So he arouses energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized. This is the first ground for arousing effort.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනා කම්මං කතං හොති. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො කම්මං අකාසිං, කම්මං ඛො පනාහං කරොන්තො නාසක්ඛිං බුද්ධානං සාසනං මනසිකාතුං, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… ඉදං දුතියං ආරම්භවත්ථු.

Furthermore, venerable sirs, a bhikkhu has done some work. It occurs to him: ‘I have done work, but while doing it, I was unable to bear in mind the teaching of the Buddhas. Come now, I shall arouse energy…’ This is the second ground for arousing energy.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනා මග්ගො ගන්තබ්බො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘මග්ගො ඛො මෙ ගන්තබ්බො භවිස්සති, මග්ගං ඛො පන මෙ ගච්ඡන්තෙන න සුකරං බුද්ධානං සාසනං මනසිකාතුං, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… ඉදං තතියං ආරම්භවත්ථු.

Furthermore, venerable sirs, a bhikkhu has a journey to make. It occurs to him: ‘I will have a journey to make, and while traveling, it will not be easy to bear in mind the teaching of the Buddhas. Come now, I shall arouse energy…’ This is the third ground for arousing energy.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනා මග්ගො ගතො හොති. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො මග්ගං අගමාසිං, මග්ගං ඛො පනාහං ගච්ඡන්තො නාසක්ඛිං බුද්ධානං සාසනං මනසිකාතුං, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… ඉදං චතුත්ථං ආරම්භවත්ථු.

Furthermore, venerable sirs, a bhikkhu has gone on a journey. It occurs to him: ‘I have gone on a journey, but while traveling, I was unable to bear in mind the teaching of the Buddhas. Come now, I shall arouse energy…’ This is the fourth ground for arousing energy.

‘‘පුන [Pg.248] චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො න ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො නාලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං, තස්ස මෙ කායො ලහුකො කම්මඤ්ඤො, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… ඉදං පඤ්චමං ආරම්භවත්ථු.

Furthermore, venerable sirs, a bhikkhu, while wandering for alms in a village or a town, does not obtain his fill of coarse or fine food, as much as he desires. It occurs to him: ‘While wandering for alms in a village or a town, I did not obtain my fill of coarse or fine food, as much as I desired. My body is light and fit for work. Come now, I shall arouse energy…’ This is the fifth ground for arousing energy.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො ලභති ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය චරන්තො අලත්ථං ලූඛස්ස වා පණීතස්ස වා භොජනස්ස යාවදත්ථං පාරිපූරිං. තස්ස මෙ කායො බලවා කම්මඤ්ඤො, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… ඉදං ඡට්ඨං ආරම්භවත්ථු.

Furthermore, venerable sirs, a bhikkhu, while wandering for alms in a village or a town, obtains his fill of coarse or fine food, as much as he desires. It occurs to him: ‘While wandering for alms in a village or a town, I obtained my fill of coarse or fine food, as much as I desired. My body is strong and fit for work. Come now, I shall arouse energy…’ This is the sixth ground for arousing energy.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛුනො උප්පන්නො හොති අප්පමත්තකො ආබාධො. තස්ස එවං හොති – ‘උප්පන්නො ඛො මෙ අයං අප්පමත්තකො ආබාධො ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යං මෙ ආබාධො පවඩ්ඪෙය්‍ය, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි…පෙ… ඉදං සත්තමං ආරම්භවත්ථු.

Furthermore, venerable sirs, a minor illness has arisen in a bhikkhu. It occurs to him: ‘This minor illness has arisen in me. There is a possibility that my illness might worsen. Come now, I shall arouse energy…’ This is the seventh ground for arousing energy.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ගිලානා වුට්ඨිතො හොති අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා. තස්ස එවං හොති – ‘අහං ඛො ගිලානා වුට්ඨිතො අචිරවුට්ඨිතො ගෙලඤ්ඤා, ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යං මෙ ආබාධො පච්චුදාවත්තෙය්‍ය, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියායා’ති. සො වීරියං ආරභති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. ඉදං අට්ඨමං ආරම්භවත්ථු. ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා විසෙසභාගියා.

Furthermore, venerable sirs, a bhikkhu has recovered from illness, not long recovered from his sickness. It occurs to him: ‘I have recovered from illness, not long recovered from my sickness. There is a possibility that my illness might recur. Come now, I shall arouse energy for the attainment of the unattained, for the realization of the unrealized, for the direct experience of the unexperienced.’ He arouses energy for the attainment of the unattained, for the realization of the unrealized, for the direct experience of the unexperienced. This is the eighth ground for arousing energy. These eight states partake of distinction.

(ඡ) ‘‘කතමෙ අට්ඨ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? අට්ඨ අක්ඛණා අසමයා බ්‍රහ්මචරියවාසාය. ඉධාවුසො, තථාගතො ච ලොකෙ උප්පන්නො හොති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච දෙසියති ඔපසමිකො පරිනිබ්බානිකො සම්බොධගාමී සුගතප්පවෙදිතො. අයඤ්ච පුග්ගලො නිරයං උපපන්නො හොති. අයං පඨමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

What are the eight states that are difficult to penetrate? The eight inopportune, unsuitable moments for living the holy life. Here, venerable sirs, a Tathāgata has arisen in the world, an Arahant, a Perfectly Enlightened One; and the Dhamma is taught which is conducive to peace, which leads to Nibbāna, which leads to enlightenment, proclaimed by the Well-Farer. But this person has been reborn in hell. This is the first inopportune, unsuitable moment for living the holy life.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, තථාගතො ච ලොකෙ උප්පන්නො හොති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො, ධම්මො ච දෙසියති ඔපසමිකො පරිනිබ්බානිකො සම්බොධගාමී [Pg.249] සුගතප්පවෙදිතො, අයඤ්ච පුග්ගලො තිරච්ඡානයොනිං උපපන්නො හොති. අයං දුතියො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore, venerable sirs, a Tathāgata has arisen in the world, an Arahant, a Perfectly Enlightened One; and the Dhamma is taught which is conducive to peace, which leads to Nibbāna, which leads to enlightenment, proclaimed by the Well-Farer. But this person has been reborn in the animal realm. This is the second inopportune, unsuitable moment for living the holy life.

‘‘පුන චපරං…පෙ… පෙත්තිවිසයං උපපන්නො හොති. අයං තතියො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore… he has been reborn in the realm of the petas. This is the third inopportune, unsuitable moment for living the holy life.

‘‘පුන චපරං…පෙ… අඤ්ඤතරං දීඝායුකං දෙවනිකායං උපපන්නො හොති. අයං චතුත්ථො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore… he has been reborn into a certain group of long-lived devas. This is the fourth inopportune, unsuitable moment for living the holy life.

‘‘පුන චපරං…පෙ… පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති මිලක්ඛෙසු අවිඤ්ඤාතාරෙසු, යත්ථ නත්ථි ගති භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං. අයං පඤ්චමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore… he has been reborn in the border regions, among uncultured people who are not discerning, where there is no access for bhikkhus, bhikkhunīs, male lay-followers, or female lay-followers. This is the fifth inopportune, unsuitable moment for living the holy life.

‘‘පුන චපරං…පෙ… අයඤ්ච පුග්ගලො මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති, සො ච හොති මිච්ඡාදිට්ඨිකො විපරීතදස්සනො – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, නත්ථි අයං ලොකො, නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’ති. අයං ඡට්ඨො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore… this person has been reborn in the central regions, but he has wrong view, a distorted perspective: ‘There is nothing given, nothing offered, nothing sacrificed. There is no fruit or result of good and bad actions. There is no this world, no other world. There is no mother, no father. There are no beings who are spontaneously reborn. There are no ascetics and brahmins in the world who are well-gone and well-practiced, who, having realized it for themselves by direct knowledge, proclaim this world and the other world.’ This is the sixth inopportune, unsuitable moment for living the holy life.

‘‘පුන චපරං…පෙ… අයඤ්ච පුග්ගලො මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති, සො ච හොති දුප්පඤ්ඤො ජළො එළමූගො, නප්පටිබලො සුභාසිතදුබ්භාසිතානමත්ථමඤ්ඤාතුං. අයං සත්තමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය.

Furthermore… this person has been reborn in the central regions, but he is unwise, dull, and mentally defective, unable to understand the meaning of what is well-spoken and badly spoken. This is the seventh inopportune, unsuitable moment for living the holy life.

‘‘පුන චපරං…පෙ… අයඤ්ච පුග්ගලො මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හොති, සො ච හොති පඤ්ඤවා අජළො අනෙළමූගො, පටිබලො සුභාසිතදුබ්භාසිතානමත්ථමඤ්ඤාතුං. අයං අට්ඨමො අක්ඛණො අසමයො බ්‍රහ්මචරියවාසාය. ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

Furthermore, a Tathāgata has not arisen in the world, an Arahant, a Perfectly Enlightened One; and the Dhamma is not taught which is conducive to peace, which leads to Nibbāna, which leads to enlightenment, proclaimed by the Well-Farer. But this person has been reborn in the central regions, and he is wise, not dull, not mentally defective, and is able to understand the meaning of what is well-spoken and badly spoken. This is the eighth inopportune, unsuitable moment for living the holy life. These eight states are difficult to penetrate.

(ජ) ‘‘කතමෙ අට්ඨ ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා? අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කා – අප්පිච්ඡස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො මහිච්ඡස්ස. සන්තුට්ඨස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො අසන්තුට්ඨස්ස. පවිවිත්තස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො සඞ්ගණිකාරාමස්ස. ආරද්ධවීරියස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො කුසීතස්ස. උපට්ඨිතසතිස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො මුට්ඨස්සතිස්ස. සමාහිතස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො අසමාහිතස්ස[Pg.250]. පඤ්ඤවතො අයං ධම්මො, නායං ධම්මො දුප්පඤ්ඤස්ස. නිප්පපඤ්චස්සායං ධම්මො, නායං ධම්මො පපඤ්චාරාමස්සාති ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා.

What eight qualities are to be developed? The eight reflections of a great man: This Dhamma is for one of few desires, not for one of many desires. This Dhamma is for the contented, not for the discontented. This Dhamma is for one who delights in seclusion, not for one who delights in company. This Dhamma is for one with aroused energy, not for the lazy. This Dhamma is for one with established mindfulness, not for one with lapsed mindfulness. This Dhamma is for one with a concentrated mind, not for one with an unconcentrated mind. This Dhamma is for one with wisdom, not for one without wisdom. This Dhamma is for one who does not delight in proliferation, not for one who delights in proliferation. These eight qualities are to be developed.

(ඣ) ‘‘කතමෙ අට්ඨ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? අට්ඨ අභිභායතනානි – අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති – එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං පඨමං අභිභායතනං.

What eight qualities are to be directly known? The eight bases of mastery. One, percipient of form internally, sees external forms that are limited, of good and bad appearance. Having overpowered them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the first base of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං රූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති – එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං දුතියං අභිභායතනං.

One, percipient of form internally, sees external forms that are immeasurable, of good and bad appearance. Having overpowered them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the second base of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං තතියං අභිභායතනං.

Not percipient of form internally, one sees external forms that are limited, of good and bad appearance. Having overpowered them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the third base of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං චතුත්ථං අභිභායතනං.

Not percipient of form internally, one sees external forms that are immeasurable, of good and bad appearance. Having overpowered them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the fourth base of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති නීලානි නීලවණ්ණානි නීලනිදස්සනානි නීලනිභාසානි. සෙය්‍යථාපි නාම උමාපුප්ඵං නීලං නීලවණ්ණං නීලනිදස්සනං නීලනිභාසං. සෙය්‍යථා වා පන තං වත්ථං බාරාණසෙය්‍යකං උභතොභාගවිමට්ඨං නීලං නීලවණ්ණං නීලනිදස්සනං නීලනිභාසං, එවමෙව අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති නීලානි නීලවණ්ණානි නීලනිදස්සනානි නීලනිභාසානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං පඤ්චමං අභිභායතනං.

Not percipient of form internally, one sees external forms that are blue, blue in color, blue in appearance, blue in radiance. Just as a flax flower is blue, blue in color, blue in appearance, blue in radiance, or just as a cloth from Benares, smoothed on both sides, is blue, blue in color, blue in appearance, blue in radiance; even so, not percipient of form internally, one sees external forms that are blue, blue in color, blue in appearance, blue in radiance. Having overpowered them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the fifth base of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති පීතානි පීතවණ්ණානි පීතනිදස්සනානි පීතනිභාසානි. සෙය්‍යථාපි නාම කණිකාරපුප්ඵං පීතං පීතවණ්ණං පීතනිදස්සනං පීතනිභාසං. සෙය්‍යථා වා පන තං වත්ථං බාරාණසෙය්‍යකං [Pg.251] උභතොභාගවිමට්ඨං පීතං පීතවණ්ණං පීතනිදස්සනං පීතනිභාසං, එවමෙව අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති පීතානි පීතවණ්ණානි පීතනිදස්සනානි පීතනිභාසානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං ඡට්ඨං අභිභායතනං.

Not percipient of form internally, one sees external forms that are yellow, yellow in color, yellow in appearance, yellow in radiance. Just as a kaṇikāra flower is yellow, yellow in color, yellow in appearance, yellow in radiance, or just as a cloth from Benares, smoothed on both sides, is yellow, yellow in color, yellow in appearance, yellow in radiance; even so, not percipient of form internally, one sees external forms that are yellow, yellow in color, yellow in appearance, yellow in radiance. Having overpowered them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the sixth base of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති ලොහිතකානි ලොහිතකවණ්ණානි ලොහිතකනිදස්සනානි ලොහිතකනිභාසානි. සෙය්‍යථාපි නාම බන්ධුජීවකපුප්ඵං ලොහිතකං ලොහිතකවණ්ණං ලොහිතකනිදස්සනං ලොහිතකනිභාසං, සෙය්‍යථා වා පන තං වත්ථං බාරාණසෙය්‍යකං උභතොභාගවිමට්ඨං ලොහිතකං ලොහිතකවණ්ණං ලොහිතකනිදස්සනං ලොහිතකනිභාසං, එවමෙව අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති ලොහිතකානි ලොහිතකවණ්ණානි ලොහිතකනිදස්සනානි ලොහිතකනිභාසානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං සත්තමං අභිභායතනං.

Not percipient of form internally, one sees external forms that are red, red in color, red in appearance, red in radiance. Just as a bandhujīvaka flower is red, red in color, red in appearance, red in radiance, or just as a cloth from Benares, smoothed on both sides, is red, red in color, red in appearance, red in radiance; even so, not percipient of form internally, one sees external forms that are red, red in color, red in appearance, red in radiance. Having overpowered them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the seventh base of mastery.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති ඔදාතානි ඔදාතවණ්ණානි ඔදාතනිදස්සනානි ඔදාතනිභාසානි. සෙය්‍යථාපි නාම ඔසධිතාරකා ඔදාතා ඔදාතවණ්ණා ඔදාතනිදස්සනා ඔදාතනිභාසා, සෙය්‍යථා වා පන තං වත්ථං බාරාණසෙය්‍යකං උභතොභාගවිමට්ඨං ඔදාතං ඔදාතවණ්ණං ඔදාතනිදස්සනං ඔදාතනිභාසං, එවමෙව අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති ඔදාතානි ඔදාතවණ්ණානි ඔදාතනිදස්සනානි ඔදාතනිභාසානි, ‘තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමී’ති එවංසඤ්ඤී හොති. ඉදං අට්ඨමං අභිභායතනං. ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

Not percipient of form internally, one sees external forms that are white, white in color, white in appearance, white in radiance. Just as the morning star is white, white in color, white in appearance, white in radiance, or just as a cloth from Benares, smoothed on both sides, is white, white in color, white in appearance, white in radiance; even so, not percipient of form internally, one sees external forms that are white, white in color, white in appearance, white in radiance. Having overpowered them, one is percipient thus: ‘I know, I see.’ This is the eighth base of mastery. These eight qualities are to be directly known.

(ඤ) ‘‘කතමෙ අට්ඨ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? අට්ඨ විමොක්ඛා – රූපී රූපානි පස්සති. අයං පඨමො විමොක්ඛො.

What eight qualities are to be realized? The eight liberations: One possessing form sees forms. This is the first liberation.

‘‘අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී එකො බහිද්ධා රූපානි පස්සති. අයං දුතියො විමොක්ඛො.

Not percipient of form internally, one sees forms externally. This is the second liberation.

‘‘සුභන්තෙව අධිමුත්තො හොති. අයං තතියො විමොක්ඛො.

One becomes intent only on the beautiful. This is the third liberation.

‘‘සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං චතුත්ථො විමොක්ඛො.

With the complete surmounting of perceptions of form, with the disappearance of perceptions of sensory impact, with non-attention to perceptions of diversity, aware that ‘space is infinite,’ one enters and dwells in the dimension of infinite space. This is the fourth liberation.

‘‘සබ්බසො [Pg.252] ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං පඤ්චමො විමොක්ඛො.

Having entirely transcended the dimension of infinite space, aware that ‘consciousness is infinite,’ one enters and dwells in the dimension of infinite consciousness. This is the fifth liberation.

‘‘සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං ඡට්ඨො විමොක්ඛො.

Having entirely transcended the dimension of infinite consciousness, aware that ‘there is nothing,’ one enters and dwells in the dimension of nothingness. This is the sixth liberation.

‘‘සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං සත්තමො විමොක්ඛො.

Having entirely transcended the dimension of nothingness, one enters and dwells in the dimension of neither perception nor non-perception. This is the seventh liberation.

‘‘සබ්බසො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං අට්ඨමො විමොක්ඛො. ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

Having entirely transcended the base of neither perception nor non-perception, one enters and dwells in the cessation of perception and feeling. This is the eighth liberation. These eight states are to be realized.

‘‘ඉති ඉමෙ අසීති ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා.

Thus, these eighty states are actual, real, true, not false, not otherwise, rightly fully realized by the Tathāgata.

නව ධම්මා

The Nine States

359. ‘‘නව ධම්මා බහුකාරා…පෙ… නව ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

359. Nine states are of great benefit... nine states are to be realized.

(ක) ‘‘කතමෙ නව ධම්මා බහුකාරා? නව යොනිසොමනසිකාරමූලකා ධම්මා, යොනිසොමනසිකරොතො පාමොජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායති, පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති, පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදෙති, සුඛිනො චිත්තං සමාධියති, සමාහිතෙ චිත්තෙ යථාභූතං ජානාති පස්සති, යථාභූතං ජානං පස්සං නිබ්බින්දති, නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති. ඉමෙ නව ධම්මා බහුකාරා.

(Ka) What nine states are of great benefit? The nine states rooted in wise attention. For one who attends wisely, gladness arises. For one who is gladdened, rapture arises. For one with a rapturous mind, the body becomes tranquil. One with a tranquil body experiences happiness. For one who is happy, the mind becomes concentrated. With a concentrated mind, one knows and sees things as they really are. Knowing and seeing things as they really are, one becomes disenchanted. Being disenchanted, one becomes dispassionate. Through dispassion, one is liberated. These nine states are of great benefit.

(ඛ) ‘‘කතමෙ නව ධම්මා භාවෙතබ්බා? නව පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගානි – සීලවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, චිත්තවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, දිට්ඨිවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, කඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, මග්ගාමග්ගඤාණදස්සන – විසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, ඤාණදස්සනවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, පඤ්ඤාවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං, විමුත්තිවිසුද්ධි පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගං. ඉමෙ නව ධම්මා භාවෙතබ්බා.

(Kha) What nine states are to be developed? The nine factors of the endeavor for purity: purity of virtue is a factor of the endeavor for purity; purity of mind is a factor of the endeavor for purity; purity of view is a factor of the endeavor for purity; purity by overcoming doubt is a factor of the endeavor for purity; purity of knowledge and vision of what is path and what is not path is a factor of the endeavor for purity; purity of knowledge and vision of the way is a factor of the endeavor for purity; purity of knowledge and vision is a factor of the endeavor for purity; purity of wisdom is a factor of the endeavor for purity; and purity of liberation is a factor of the endeavor for purity. These nine states are to be developed.

(ග) ‘‘කතමෙ නව ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? නව සත්තාවාසා – සන්තාවුසො, සත්තා නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. අයං පඨමො සත්තාවාසො.

(Ga) What nine states are to be fully understood? The nine abodes of beings. Friends, there are beings with diverse bodies and diverse perceptions, such as humans, some devas, and some of those in states of deprivation. This is the first abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො[Pg.253], සත්තා නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා බ්‍රහ්මකායිකා පඨමාභිනිබ්බත්තා. අයං දුතියො සත්තාවාසො.

Friends, there are beings with diverse bodies and unified perception, such as the devas of Brahmā's retinue who are first reborn there. This is the second abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා එකත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා ආභස්සරා. අයං තතියො සත්තාවාසො.

Friends, there are beings with unified bodies and diverse perceptions, such as the Ābhassara devas. This is the third abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා එකත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා සුභකිණ්හා. අයං චතුත්ථො සත්තාවාසො.

Friends, there are beings with unified bodies and unified perception, such as the Subhakiṇha devas. This is the fourth abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා අසඤ්ඤිනො අප්පටිසංවෙදිනො, සෙය්‍යථාපි දෙවා අසඤ්ඤසත්තා. අයං පඤ්චමො සත්තාවාසො.

Friends, there are beings who are non-percipient and do not experience feeling, such as the non-percipient devas. This is the fifth abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනූපගා. අයං ඡට්ඨො සත්තාවාසො.

Friends, there are beings who, by completely transcending perceptions of form, with the disappearance of perceptions of resistance, and by not attending to perceptions of diversity, have reached the base of infinite space, perceiving, ‘Space is infinite.’ This is the sixth abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගා. අයං සත්තමො සත්තාවාසො.

Friends, there are beings who, by completely transcending the base of infinite space, have reached the base of infinite consciousness, perceiving, ‘Consciousness is infinite.’ This is the seventh abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගා. අයං අට්ඨමො සත්තාවාසො.

Friends, there are beings who, by completely transcending the base of infinite consciousness, have reached the base of nothingness, perceiving, ‘There is nothing.’ This is the eighth abode of beings.

‘‘සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනූපගා. අයං නවමො සත්තාවාසො. ඉමෙ නව ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

Friends, there are beings who, by completely transcending the base of nothingness, have reached the base of neither-perception-nor-non-perception. This is the ninth abode of beings. These nine states are to be fully understood.

(ඝ) ‘‘කතමෙ නව ධම්මා පහාතබ්බා? නව තණ්හාමූලකා ධම්මා – තණ්හං පටිච්ච පරියෙසනා, පරියෙසනං පටිච්ච ලාභො, ලාභං පටිච්ච විනිච්ඡයො, විනිච්ඡයං පටිච්ච ඡන්දරාගො, ඡන්දරාගං පටිච්ච අජ්ඣොසානං, අජ්ඣොසානං පටිච්ච පරිග්ගහො, පරිග්ගහං පටිච්ච මච්ඡරියං, මච්ඡරියං පටිච්ච ආරක්ඛො, ආරක්ඛාධිකරණං දණ්ඩාදානසත්ථාදානකලහවිග්ගහවිවාදතුවංතුවංපෙසුඤ්ඤමුසාවාදා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. ඉමෙ නව ධම්මා පහාතබ්බා.

(Gha) What nine states are to be abandoned? The nine states rooted in craving: dependent on craving, seeking arises; dependent on seeking, gain arises; dependent on gain, decision arises; dependent on decision, desire and lust arise; dependent on desire and lust, attachment arises; dependent on attachment, possessiveness arises; dependent on possessiveness, stinginess arises; dependent on stinginess, guarding arises; and with guarding as the cause, the taking up of rods and weapons, conflict, dispute, contention, ‘you, you’ speech, slander, and false speech—many such evil, unwholesome states come into being. These nine states are to be abandoned.

(ඞ) ‘‘කතමෙ [Pg.254] නව ධම්මා හානභාගියා? නව ආඝාතවත්ථූනි – ‘අනත්ථං මෙ අචරී’ති ආඝාතං බන්ධති, ‘අනත්ථං මෙ චරතී’ති ආඝාතං බන්ධති, ‘අනත්ථං මෙ චරිස්සතී’ති ආඝාතං බන්ධති; ‘පියස්ස මෙ මනාපස්ස අනත්ථං අචරී’ති ආඝාතං බන්ධති…පෙ… ‘අනත්ථං චරතී’ති ආඝාතං බන්ධති…පෙ… ‘අනත්ථං චරිස්සතී’ති ආඝාතං බන්ධති; ‘අප්පියස්ස මෙ අමනාපස්ස අත්ථං අචරී’ති ආඝාතං බන්ධති…පෙ… ‘අත්ථං චරතී’ති ආඝාතං බන්ධති…පෙ… ‘අත්ථං චරිස්සතී’ති ආඝාතං බන්ධති. ඉමෙ නව ධම්මා හානභාගියා.

(Ṅa) What nine states partake of decline? The nine grounds for resentment: one harbors resentment, thinking, ‘He has done me harm’; one harbors resentment, thinking, ‘He is doing me harm’; one harbors resentment, thinking, ‘He will do me harm’; one harbors resentment, thinking, ‘He has done harm to one who is dear and beloved to me’... ‘He is doing harm to one who is dear and beloved to me’... ‘He will do harm to one who is dear and beloved to me’; one harbors resentment, thinking, ‘He has done a service to one who is not dear and beloved to me’... ‘He is doing a service to one who is not dear and beloved to me’... ‘He will do a service to one who is not dear and beloved to me.’ These nine states partake of decline.

(ච) ‘‘කතමෙ නව ධම්මා විසෙසභාගියා? නව ආඝාතපටිවිනයා – ‘අනත්ථං මෙ අචරි, තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනෙති; ‘අනත්ථං මෙ චරති, තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනෙති; ‘අනත්ථං මෙ චරිස්සති, තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනෙති; ‘පියස්ස මෙ මනාපස්ස අනත්ථං අචරි…පෙ… අනත්ථං චරති…පෙ… අනත්ථං චරිස්සති, තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනෙති; ‘අප්පියස්ස මෙ අමනාපස්ස අත්ථං අචරි…පෙ… අත්ථං චරති…පෙ… අත්ථං චරිස්සති, තං කුතෙත්ථ ලබ්භා’ති ආඝාතං පටිවිනෙති. ඉමෙ නව ධම්මා විසෙසභාගියා.

(Ca) What nine states partake of distinction? The nine ways of subduing resentment: one subdues resentment, thinking, ‘He has done me harm—but what is to be gained from that?’; one subdues resentment, thinking, ‘He is doing me harm—but what is to be gained from that?’; one subdues resentment, thinking, ‘He will do me harm—but what is to be gained from that?’; one subdues resentment, thinking, ‘He has done harm to one who is dear and beloved to me... he is doing harm... he will do harm—but what is to be gained from that?’; one subdues resentment, thinking, ‘He has done a service to one who is not dear and beloved to me... he is doing a service... he will do a service—but what is to be gained from that?’. These nine states partake of distinction.

(ඡ) ‘‘කතමෙ නව ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? නව නානත්තා – ධාතුනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඵස්සනානත්තං, ඵස්සනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති වෙදනානානත්තං, වෙදනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්තං, සඤ්ඤානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති සඞ්කප්පනානත්තං, සඞ්කප්පනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දනානත්තං, ඡන්දනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්තං, පරිළාහනානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරියෙසනානානත්තං, පරියෙසනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති ලාභනානත්තං. ඉමෙ නව ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

What are the nine things that are hard to penetrate? The nine diversities: dependent on diversity of elements, diversity of contact arises; dependent on diversity of contact, diversity of feeling arises; dependent on diversity of feeling, diversity of perception arises; dependent on diversity of perception, diversity of thought arises; dependent on diversity of thought, diversity of desire arises; dependent on diversity of desire, diversity of burning arises; dependent on diversity of burning, diversity of seeking arises; dependent on diversity of seeking, diversity of gain arises. These nine things are hard to penetrate.

(ජ) ‘‘කතමෙ නව ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා? නව සඤ්ඤා – අසුභසඤ්ඤා, මරණසඤ්ඤා, ආහාරෙපටිකූලසඤ්ඤා, සබ්බලොකෙඅනභිරතිසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා. ඉමෙ නව ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා.

What are the nine things that should be developed? The nine perceptions: the perception of unattractiveness, the perception of death, the perception of revulsion in food, the perception of non-delight in the entire world, the perception of impermanence, the perception of suffering in the impermanent, the perception of not-self in suffering, the perception of abandoning, and the perception of dispassion. These nine things should be developed.

(ඣ) ‘‘කතමෙ නව ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? නව අනුපුබ්බවිහාරා – ඉධාවුසො, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං [Pg.255] පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. පීතියා ච විරාගා …පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා…පෙ… ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. සබ්බසො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං උපසම්පජ්ජ විහරති. ඉමෙ නව ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

What are the nine things to be known through direct knowledge? The nine successive abidings: Here, friends, a bhikkhu, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, enters and dwells in the first jhāna... he enters and dwells in the second jhāna... he enters and dwells in the third jhāna... he enters and dwells in the fourth jhāna... he enters and dwells in the sphere of infinite space... having completely transcended the sphere of infinite space, aware that ‘consciousness is infinite,’ he enters and dwells in the sphere of infinite consciousness... having completely transcended the sphere of infinite consciousness, aware that ‘there is nothing,’ he enters and dwells in the sphere of nothingness... having completely transcended the sphere of nothingness, he enters and dwells in the sphere of neither-perception-nor-non-perception... having completely transcended the sphere of neither-perception-nor-non-perception, he enters and dwells in the cessation of perception and feeling. These nine things are to be known through direct knowledge.

(ඤ) ‘‘කතමෙ නව ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? නව අනුපුබ්බනිරොධා – පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස කාමසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති, දුතියං ඣානං සමාපන්නස්ස විතක්කවිචාරා නිරුද්ධා හොන්ති, තතියං ඣානං සමාපන්නස්ස පීති නිරුද්ධා හොති, චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නස්ස අස්සාසපස්සාස්සා නිරුද්ධා හොන්ති, ආකාසානඤ්චායතනං සමාපන්නස්ස රූපසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති, විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමාපන්නස්ස ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති, සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපන්නස්ස සඤ්ඤා ච වෙදනා ච නිරුද්ධා හොන්ති. ඉමෙ නව ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

What are the nine things to be realized? The nine successive cessations: For one who has attained the first jhāna, perception of sensual pleasure has ceased. For one who has attained the second jhāna, thought and examination have ceased. For one who has attained the third jhāna, rapture has ceased. For one who has attained the fourth jhāna, in-breaths and out-breaths have ceased. For one who has attained the sphere of infinite space, perception of form has ceased. For one who has attained the sphere of infinite consciousness, perception of the sphere of infinite space has ceased. For one who has attained the sphere of nothingness, perception of the sphere of infinite consciousness has ceased. For one who has attained the sphere of neither-perception-nor-non-perception, perception of the sphere of nothingness has ceased. For one who has attained the cessation of perception and feeling, perception and feeling have ceased. These nine things are to be realized.

‘‘ඉති ඉමෙ නවුති ධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා.

Thus, these ninety things are actual, true, real, unfailing, not otherwise, and have been rightly and fully awakened to by the Tathāgata.

දස ධම්මා

The Group of Ten

360. ‘‘දස ධම්මා බහුකාරා…පෙ… දස ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

360. Ten things are of great benefit... ten things are to be realized.

(ක) ‘‘කතමෙ දස ධම්මා බහුකාරා? දස නාථකරණාධම්මා – ඉධාවුසො, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො, අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු, යංපාවුසො, භික්ඛු සීලවා හොති…පෙ… සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

(a) What are the ten things of great benefit? The ten refuge-making things. Here, friends, a bhikkhu is virtuous; he dwells restrained by the Pātimokkha restraint, accomplished in conduct and resort, seeing danger in the slightest faults; he undertakes and trains in the training rules. That a bhikkhu is virtuous... and trains in the training rules—this too is a refuge-making thing.

‘‘පුන [Pg.256] චපරං, ආවුසො, භික්ඛු බහුස්සුතො …පෙ… දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා, යංපාවුසො, භික්ඛු බහුස්සුතො…පෙ… අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

Furthermore, friends, a bhikkhu is learned... has thoroughly penetrated it by wisdom. That a bhikkhu is learned... this too is a refuge-making thing.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. යංපාවුසො, භික්ඛු…පෙ… කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

Furthermore, friends, a bhikkhu has good friends, good companions, and is inclined towards the virtuous. That a bhikkhu... is inclined towards the virtuous—this too is a refuge-making thing.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සුවචො හොති සොවචස්සකරණෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො, ඛමො පදක්ඛිණග්ගාහී අනුසාසනිං. යංපාවුසො, භික්ඛු…පෙ… අනුසාසනිං. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

Furthermore, friends, a bhikkhu is easy to admonish, possessed of qualities that make one easy to admonish, is patient, and accepts instruction respectfully. That a bhikkhu... accepts instruction respectfully—this too is a refuge-making thing.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු යානි තානි සබ්‍රහ්මචාරීනං උච්චාවචානි කිංකරණීයානි තත්ථ දක්ඛො හොති අනලසො තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතො, අලං කාතුං, අලං සංවිධාතුං. යංපාවුසො, භික්ඛු…පෙ… අලං සංවිධාතුං. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

Furthermore, friends, in regard to the various duties, great and small, for his companions in the holy life, a bhikkhu is skilled and not lazy, endowed with wisdom concerning the means thereto, able to carry them out, and able to arrange them. That a bhikkhu... is able to arrange them—this too is a refuge-making thing.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ධම්මකාමො හොති පියසමුදාහාරො අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ උළාරපාමොජ්ජො. යංපාවුසො, භික්ඛු…පෙ… උළාරපාමොජ්ජො. අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

Furthermore, friends, a bhikkhu is a lover of the Dhamma, is of pleasant speech, and has great joy in the higher Dhamma and the higher Vinaya. That a bhikkhu... has great joy—this too is a refuge-making thing.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙහි චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙහි. යංපාවුසො, භික්ඛු …පෙ… අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

Furthermore, friends, a bhikkhu is content with whatever robes, almsfood, lodging, and medicinal requisites for the sick he may get. That a bhikkhu... this too is a refuge-making thing.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති…පෙ… කුසලෙසු ධම්මෙසු. යංපාවුසො, භික්ඛු…පෙ… අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

Furthermore, friends, a bhikkhu dwells with aroused energy... in wholesome qualities. That a bhikkhu... this too is a refuge-making thing.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සතිමා හොති, පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතො, චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා. යංපාවුසො, භික්ඛු…පෙ… අයම්පි ධම්මො නාථකරණො.

Furthermore, friends, a bhikkhu is mindful, endowed with supreme mindfulness and sagacity, able to remember and recollect what was done and said long ago. That a bhikkhu... this too is a refuge-making quality.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු පඤ්ඤවා හොති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො, අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. යංපාවුසො, භික්ඛු…පෙ… අයම්පි ධම්මො නාථකරණො. ඉමෙ දස ධම්මා බහුකාරා.

Furthermore, friends, a bhikkhu is wise, endowed with wisdom that comprehends arising and passing away, which is noble, penetrative, and rightly leads to the complete destruction of suffering. That a bhikkhu... this too is a refuge-making quality. These ten qualities are of great benefit.

(ඛ) ‘‘කතමෙ [Pg.257] දස ධම්මා භාවෙතබ්බා? දස කසිණායතනානි – පථවීකසිණමෙකො සඤ්ජානාති උද්ධං අධො තිරියං අද්වයං අප්පමාණං. ආපොකසිණමෙකො සඤ්ජානාති…පෙ… තෙජොකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… වායොකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… නීලකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… පීතකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… ලොහිතකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… ඔදාතකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… ආකාසකසිණමෙකො සඤ්ජානාති… විඤ්ඤාණකසිණමෙකො සඤ්ජානාති උද්ධං අධො තිරියං අද්වයං අප්පමාණං. ඉමෙ දස ධම්මා භාවෙතබ්බා.

(Kha) What ten qualities are to be developed? The ten kasiṇa bases. One perceives the earth kasiṇa above, below, and across, non-dual and immeasurable. One perceives the water kasiṇa... one perceives the fire kasiṇa... one perceives the air kasiṇa... one perceives the blue kasiṇa... one perceives the yellow kasiṇa... one perceives the red kasiṇa... one perceives the white kasiṇa... one perceives the space kasiṇa... one perceives the consciousness kasiṇa above, below, and across, non-dual and immeasurable. These ten qualities are to be developed.

(ග) ‘‘කතමෙ දස ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා? දසායතනානි – චක්ඛායතනං, රූපායතනං, සොතායතනං, සද්දායතනං, ඝානායතනං, ගන්ධායතනං, ජිව්හායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං. ඉමෙ දස ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්‍යා.

(Ga) What ten qualities are to be fully understood? The ten bases: the eye base, form base, ear base, sound base, nose base, odor base, tongue base, taste base, body base, and tangible base. These ten qualities are to be fully understood.

(ඝ) ‘‘කතමෙ දස ධම්මා පහාතබ්බා? දස මිච්ඡත්තා – මිච්ඡාදිට්ඨි, මිච්ඡාසඞ්කප්පො, මිච්ඡාවාචා, මිච්ඡාකම්මන්තො, මිච්ඡාආජීවො, මිච්ඡාවායාමො, මිච්ඡාසති, මිච්ඡාසමාධි, මිච්ඡාඤාණං, මිච්ඡාවිමුත්ති. ඉමෙ දස ධම්මා පහාතබ්බා.

(Gha) What ten qualities are to be abandoned? The ten wrongnesses: wrong view, wrong thought, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong effort, wrong mindfulness, wrong concentration, wrong knowledge, and wrong liberation. These ten qualities are to be abandoned.

(ඞ) ‘‘කතමෙ දස ධම්මා හානභාගියා? දස අකුසලකම්මපථා – පාණාතිපාතො, අදින්නාදානං, කාමෙසුමිච්ඡාචාරො, මුසාවාදො, පිසුණා වාචා, ඵරුසා වාචා, සම්ඵප්පලාපො, අභිජ්ඣා, බ්‍යාපාදො, මිච්ඡාදිට්ඨි. ඉමෙ දස ධම්මා හානභාගියා.

(Ṅa) What are the ten qualities that partake of decline? The ten unwholesome courses of action: killing living beings, taking what is not given, sexual misconduct, false speech, divisive speech, harsh speech, idle chatter, covetousness, ill will, and wrong view. These ten qualities partake of decline.

(ච) ‘‘කතමෙ දස ධම්මා විසෙසභාගියා? දස කුසලකම්මපථා – පාණාතිපාතා වෙරමණී, අදින්නාදානා වෙරමණී, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණී, මුසාවාදා වෙරමණී, පිසුණාය වාචාය වෙරමණී, ඵරුසාය වාචාය වෙරමණී, සම්ඵප්පලාපා වෙරමණී, අනභිජ්ඣා, අබ්‍යාපාදො, සම්මාදිට්ඨි. ඉමෙ දස ධම්මා විසෙසභාගියා.

(Ca) What are the ten qualities that partake of distinction? The ten wholesome courses of action: abstinence from killing living beings, abstinence from taking what is not given, abstinence from sexual misconduct, abstinence from false speech, abstinence from divisive speech, abstinence from harsh speech, abstinence from idle chatter, non-covetousness, non-ill will, and right view. These ten qualities partake of distinction.

(ඡ) ‘‘කතමෙ දස ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා? දස අරියවාසා – ඉධාවුසො, භික්ඛු පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනො හොති, ඡළඞ්ගසමන්නාගතො, එකාරක්ඛො, චතුරාපස්සෙනො, පණුන්නපච්චෙකසච්චො, සමවයසට්ඨෙසනො, අනාවිලසඞ්කප්පො, පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො, සුවිමුත්තචිත්තො, සුවිමුත්තපඤ්ඤො.

(Cha) What are the ten qualities that are difficult to penetrate? The ten noble abodes. Here, friends, a bhikkhu has abandoned five factors, is endowed with six factors, has a single guard, has four supports, has dispelled individual truths, has abandoned all quests, has untroubled intentions, has calmed bodily formations, is well-liberated in mind, and is well-liberated in wisdom.

‘‘කථඤ්චාවුසො[Pg.258], භික්ඛු පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛුනො කාමච්ඡන්දො පහීනො හොති, බ්‍යාපාදො පහීනො හොති, ථිනමිද්ධං පහීනං හොති, උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහීනං හොති, විචිකිච්ඡා පහීනා හොති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු පඤ්චඞ්ගවිප්පහීනො හොති.

And how, friends, has a bhikkhu abandoned five factors? Here, friends, a bhikkhu has abandoned sensual desire, has abandoned ill will, has abandoned sloth and torpor, has abandoned restlessness and remorse, and has abandoned doubt. It is in this way, friends, that a bhikkhu has abandoned five factors.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු ඡළඞ්ගසමන්නාගතො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා… ජිව්හාය රසං සායිත්වා… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො, උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු ඡළඞ්ගසමන්නාගතො හොති.

And how, friends, is a bhikkhu one who possesses six factors? Here, friends, a bhikkhu, having seen a form with the eye, is neither joyful nor dejected, but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending. Having heard a sound with the ear… smelled an odor with the nose… tasted a flavor with the tongue… touched a tangible with the body… cognized a mental object with the mind, he is neither joyful nor dejected, but dwells equanimous, mindful, and clearly comprehending. Thus, friends, a bhikkhu is one who possesses six factors.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු එකාරක්ඛො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු සතාරක්ඛෙන චෙතසා සමන්නාගතො හොති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු එකාරක්ඛො හොති.

And how, friends, is a bhikkhu one who has one guard? Here, friends, a bhikkhu is endowed with a mind guarded by mindfulness. Thus, friends, a bhikkhu is one who has one guard.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු චතුරාපස්සෙනො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු සඞ්ඛායෙකං පටිසෙවති, සඞ්ඛායෙකං අධිවාසෙති, සඞ්ඛායෙකං පරිවජ්ජෙති, සඞ්ඛායෙකං විනොදෙති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු චතුරාපස්සෙනො හොති.

And how, friends, is a bhikkhu one who has four supports? Here, friends, a bhikkhu, with reflection, makes use of something; with reflection, he endures something; with reflection, he avoids something; with reflection, he dispels something. Thus, friends, a bhikkhu is one who has four supports.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු පණුන්නපච්චෙකසච්චො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛුනො යානි තානි පුථුසමණබ්‍රාහ්මණානං පුථුපච්චෙකසච්චානි, සබ්බානි තානි නුන්නානි හොන්ති පණුන්නානි චත්තානි වන්තානි මුත්තානි පහීනානි පටිනිස්සට්ඨානි. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු පණුන්නපච්චෙකසච්චො හොති.

And how, friends, is a bhikkhu one who has dispelled individual truths? Here, friends, whatever various individual truths there are of the many ascetics and brahmins, all those are removed, repelled, given up, expelled, released, abandoned, and relinquished. Thus, friends, a bhikkhu is one who has dispelled individual truths.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු සමවයසට්ඨෙසනො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛුනො කාමෙසනා පහීනා හොති, භවෙසනා පහීනා හොති, බ්‍රහ්මචරියෙසනා පටිප්පස්සද්ධා. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු සමවයසට්ඨෙසනො හොති.

And how, friends, is a bhikkhu one whose quests are allayed and discarded? Here, friends, for a bhikkhu the quest for sensual pleasures is abandoned, the quest for existence is abandoned, and the quest for the holy life is calmed. Thus, friends, a bhikkhu is one whose quests are allayed and discarded.

‘‘කථඤ්චාවුසො[Pg.259], භික්ඛු අනාවිලසඞ්කප්පා හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛුනො කාමසඞ්කප්පො පහීනො හොති, බ්‍යාපාදසඞ්කප්පො පහීනො හොති, විහිංසාසඞ්කප්පො පහීනො හොති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු අනාවිලසඞ්කප්පො හොති.

And how, friends, is a bhikkhu one with untroubled intentions? Here, friends, a bhikkhu has abandoned sensual intentions, abandoned intentions of ill will, and abandoned intentions of cruelty. Thus, friends, a bhikkhu is one with untroubled intentions.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො හොති.

And how, friends, is a bhikkhu one who has calmed bodily formation? Here, friends, with the abandoning of pleasure and pain, and with the previous disappearance of joy and sorrow, a bhikkhu enters and dwells in the fourth jhāna, which is neither-painful-nor-pleasant and has purity of mindfulness due to equanimity. Thus, friends, a bhikkhu is one who has calmed bodily formation.

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු සුවිමුත්තචිත්තො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛුනො රාගා චිත්තං විමුත්තං හොති, දොසා චිත්තං විමුත්තං හොති, මොහා චිත්තං විමුත්තං හොති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු සුවිමුත්තචිත්තො හොති.

“And how, friends, is a bhikkhu one with a well-liberated mind? Here, friends, a bhikkhu’s mind is liberated from lust, liberated from hatred, and liberated from delusion. Thus, friends, a bhikkhu is one with a well-liberated mind.”

‘‘කථඤ්චාවුසො, භික්ඛු සුවිමුත්තපඤ්ඤො හොති? ඉධාවුසො, භික්ඛු ‘රාගො මෙ පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො’ති පජානාති. ‘දොසො මෙ පහීනො…පෙ… ආයතිං අනුප්පාදධම්මො’ති පජානාති. ‘මොහො මෙ පහීනො …පෙ… ආයතිං අනුප්පාදධම්මො’ති පජානාති. එවං ඛො, ආවුසො, භික්ඛු සුවිමුත්තපඤ්ඤො හොති. ඉමෙ දස ධම්මා දුප්පටිවිජ්ඣා.

“And how, friends, is a bhikkhu one who is well-liberated by wisdom? Here, friends, a bhikkhu understands: ‘Lust has been abandoned by me, its root cut off, made like a palm stump, brought to a state of non-existence, and is of a nature not to arise in the future.’ He understands: ‘Hatred has been abandoned by me… and is of a nature not to arise in the future.’ He understands: ‘Delusion has been abandoned by me… and is of a nature not to arise in the future.’ Thus, friends, a bhikkhu is one who is well-liberated by wisdom. These ten things are difficult to penetrate.”

(ජ) ‘‘කතමෙ දස ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා? දස සඤ්ඤා – අසුභසඤ්ඤා, මරණසඤ්ඤා, ආහාරෙපටිකූලසඤ්ඤා, සබ්බලොකෙඅනභිරතිසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිරොධසඤ්ඤා. ඉමෙ දස ධම්මා උප්පාදෙතබ්බා.

“What ten things are to be developed? Ten perceptions: the perception of foulness, the perception of death, the perception of revulsion in food, the perception of non-delight in the entire world, the perception of impermanence, the perception of suffering in the impermanent, the perception of not-self in suffering, the perception of abandoning, the perception of dispassion, and the perception of cessation. These ten things are to be developed.”

(ඣ) ‘‘කතමෙ දස ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා? දස නිජ්ජරවත්ථූනි – සම්මාදිට්ඨිස්ස මිච්ඡාදිට්ඨි නිජ්ජිණ්ණා හොති. යෙ ච මිච්ඡාදිට්ඨිපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තෙ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති. සම්මාසඞ්කප්පස්ස මිච්ඡාසඞ්කප්පො…පෙ… සම්මාවාචස්ස මිච්ඡාවාචා… සම්මාකම්මන්තස්ස මිච්ඡාකම්මන්තො… සම්මාආජීවස්ස මිච්ඡාආජීවො… සම්මාවායාමස්ස මිච්ඡාවායාමො… සම්මාසතිස්ස මිච්ඡාසති… සම්මාසමාධිස්ස මිච්ඡාසමාධි… සම්මාඤාණස්ස මිච්ඡාඤාණං නිජ්ජිණ්ණං හොති. සම්මාවිමුත්තිස්ස මිච්ඡාවිමුත්ති [Pg.260] නිජ්ජිණ්ණා හොති. යෙ ච මිච්ඡාවිමුත්තිපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති, තෙ චස්ස නිජ්ජිණ්ණා හොන්ති. ඉමෙ දස ධම්මා අභිඤ්ඤෙය්‍යා.

“What ten things are to be fully understood? The ten grounds for wearing away: for one with right view, wrong view is worn away. And whatever numerous evil, unwholesome things come into being dependent on wrong view, those too are worn away for him. For one with right intention, wrong intention… for one with right speech, wrong speech… for one with right action, wrong action… for one with right livelihood, wrong livelihood… for one with right effort, wrong effort… for one with right mindfulness, wrong mindfulness… for one with right concentration, wrong concentration… for one with right knowledge, wrong knowledge is worn away. For one with right liberation, wrong liberation is worn away. And whatever numerous evil, unwholesome things come into being dependent on wrong liberation, those too are worn away for him. These ten things are to be fully understood.”

(ඤ) ‘‘කතමෙ දස ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා? දස අසෙක්ඛා ධම්මා – අසෙක්ඛා සම්මාදිට්ඨි, අසෙක්ඛො සම්මාසඞ්කප්පො, අසෙක්ඛා සම්මාවාචා, අසෙක්ඛො සම්මාකම්මන්තො, අසෙක්ඛො සම්මාආජීවො, අසෙක්ඛො සම්මාවායාමො, අසෙක්ඛා සම්මාසති, අසෙක්ඛො සම්මාසමාධි, අසෙක්ඛං සම්මාඤාණං, අසෙක්ඛා සම්මාවිමුත්ති. ඉමෙ දස ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බා.

“What ten things are to be realized? The ten qualities of one beyond training: the right view of one beyond training, the right intention of one beyond training, the right speech of one beyond training, the right action of one beyond training, the right livelihood of one beyond training, the right effort of one beyond training, the right mindfulness of one beyond training, the right concentration of one beyond training, the right knowledge of one beyond training, and the right liberation of one beyond training. These ten things are to be realized.”

‘‘ඉති ඉමෙ සතධම්මා භූතා තච්ඡා තථා අවිතථා අනඤ්ඤථා සම්මා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා’’ති. ඉදමවොචායස්මා සාරිපුත්තො. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

“Thus, these one hundred principles are actual, true, as they are, not unreal, not otherwise, and have been rightly and fully awakened to by the Tathāgata.” This is what the Venerable Sāriputta said. Gratified, those bhikkhus delighted in the Venerable Sāriputta’s words.

දසුත්තරසුත්තං නිට්ඨිතං එකාදසමං.

The Dasuttara Sutta, the eleventh, is concluded.

පාථිකවග්ගො නිට්ඨිතො.

The Pāthika Vagga is concluded.

තස්සුද්දානං –

The summary of it:

පාථිකො ච උදුම්බරං, චක්කවත්ති අග්ගඤ්ඤකං;

සම්පසාදනපාසාදං, මහාපුරිසලක්ඛණං.

The Pāthika and the Udumbara, the Cakkavatti and the Aggañña; the Sampasādaniya and the Pāsādika, the Mahāpurisalakkhaṇa.

සිඞ්ගාලාටානාටියකං, සඞ්ගීති ච දසුත්තරං;

එකාදසහි සුත්තෙහි, පාථිකවග්ගොති වුච්චති.

The Siṅgāla and the Āṭānāṭiya, the Saṅgīti and the Dasuttara; with these eleven suttas, it is called the Pāthika Vagga.

පාථිකවග්ගපාළි නිට්ඨිතා.

The Pāli of the Pāthika Vagga is concluded.

තීහි වග්ගෙහි පටිමණ්ඩිතො සකලො

Adorned with three vaggas, the entire

දීඝනිකායො සමත්තො.

Dīgha Nikāya is complete.